# Гирами Китабар

Институт перевода Библии

## ЦӀийи Йикьрар


Creative Commons: BY-NC-ND 4.0

© Институт перевода Библии; Информацию о лицензии этого издания можно найти здесь: https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/deed.ru


Институт перевода Библии


Институт перевода Библии, 101000 Москва, Главпочтамт, а/я 360


ibt_inform@ibt.org.ru

Правила использования текстов библейских переводов ИПБ: https://ibt.org.ru/ru/rules


ЦӀийи Йикьрар


Библия илтӀикӀру Институт


Москва


2010


ЦӀийи Йикьрар

Фикрар-хиялариз:

ibt_inform@ibt.org.ru

ISBN 978-5-93943-149-1

© Институт перевода Библии, Москва, 2010

## Сифте гаф


Сифте гаф

Гьюрматлу дустар!

Учвухь хьайи му «ЦӀийи Йикьрар» кӀуру Китаб Аллагьдин гирами китабдин кьюбпи пай ву.

Сабпи пай, Кюгьне Йикьрар, мегьел жугьуд чӀалнаан ихь чӀалназ илтӀибкӀнадар. Дидин кӀулин мяна-метлеб, сар касди, Адамди, учв халкь гъапӀу Аллагьди кӀуруб дарапӀди, фици гьадгъулантина гъабхьи вари инсаният гунагьвалиъ абхънуш ва гьадму гунгьиккан адмийир уьрхбан бадали гьапӀну ккундуш, улупуб ву. Яни Дугъу Чаз Чан хусуси халкьди жугьдар ктагъуру, дурарихъди Йикьрар йитӀну, Къанун дебккру, хъа дурарихьан думу Йикьрар, Къанундиъ улупнайиси, кӀулиз адагъуз гъабхьундар. Дурари, чпин терефнаан, Йикьрар тамам апӀури гъахьундар кӀури, Аллагьра, дурариз дилигну, Чав кӀуруб тамам апӀбахьан гьудучӀвундар. Жугьдарихъди йитӀнайи Йикьрарилантина вари инсаниятдиз дубхьну ккуни ужʼвал Аллагьди тамам апӀури имийи. Гьамус Дугъу жугьдарихъди ваъ, хъа вари инсанарихъди ЦӀийи Йикьрар йитӀну ккундийи. ЦӀийи Йикьрар чпин ихтиярнаъ учӀвган, сабпи Йикьрар йирсивализ, яни кюгьневализ илтӀикӀнийи.

Аммаки, гьадму Кюгьне Йикьрарна Къанун инсанариз, чпин удудукьрувал ва чиб-чпиинди чпин гунгьариан удучӀвуз даршлувал улупуз кӀури, ЦӀийи Йикьрарихъ хъапӀрайи рякътӀан дайи. Ари гьадму Кюгьне Йикьрариъ жугьуд халкьдихъди улхури гъахьи Аллагь гьаму ЦӀийи Йикьрариъра, инсанарин арайиз дуфну, Учв адмиси адмийирихъди улхури гъахьну ва гьамус, гъиямат йигъаз хъана гъюрза дупну гаф тувну, аьршариз душна.

Думу адмийиригъна гьаз гъафну? Кюгьне Йикьрариъ Къанундиинди гьарсар касди чан гунгьихъанди мал гъурбан дапӀну ккундийи, гьякьди апӀуруш, гунагь гъапӀур аьжализ тувну ккундийи, хъа Аллагьдиз гьарсар кас масанди ву: Дугъу, инсан чӀивиди гъитну, гьадгъан гунгьарихъанди маларин ифи удубзуз гъитру, эгер гунагь гъапӀу гьар касдин ифи удубзуйиш, дюнʼяйиин гьич сар каскьан гъузидайи, гьаддиз инсандихъанди инсандин гунгьин жаза малариин алабхъуру.

Аллагьдиз инсанар гьадмукьан ккун гъахьнушра, дурар гунгьарихъан хътакундар. Фукьанна фукьан ва фукьандизкьан гьич саб тахсир ктру маларин ифи удубзури хьидихъа! Аллагьдиз инсан гьадмукьан масанди вуйиган, Дугъу дурарихьан гъиямат йигъан Чан улихь гьич саб тахсир ктарди дугъужвуз шлуси, саб ужу шлу рякъ ктабгъну ккундийи. Сар балайикк ккахънайиган, думу ккунири гьапӀну ккунду? Дюз вучва, жвуван жан гьяйиф дапӀну ккундар; ари Чав халкь гъапӀу инсан масан гъапӀу Аллагьдира, гунгьариъ кӀулихъди арснайи инсан марцц апӀбан бадали, Чан жан гьяйиф дарапӀди, варидарихъанди сар Учв гъурбан гъахьну. Дугъу гъапӀу ужувлаз дилигну, гьар шли Думура гьаци ккун гъапӀиш, дицир Дугъахъди гьаммишандиз женнетдиъ ахъди. Жараси женнетагьли хьуз шлуб дар.

Ари Аллагьдин гьадму ужувлакан ктибтурайи Гирами китабдин кьюбпи пайназ ЦӀийи Йикьрар кӀуру. Душваъ Аллагьдин гьадму ужувлакан ва Дугъан веледар хьпан бадали, инсанари гьапӀну ккундуш, ктибтура. Аллагьди, Чав гъапӀу ужувлакан вари инсаниятдиз хабар дебккай, гъапну, ари гьадму Хабар – ЦӀийи Йикьрар, учу, табасаран чӀалназ илтӀибкӀу Рашид Азизовди, гъалатӀар ктагъу Шарафудин Дашдемировди, Шамиль Казиевди, Сабрина Шихалиевайи, Михаил Алексеевди ва Гирами китабар илтӀикӀру институтдин, бицӀирилан ккебгъну, вари гъулугъчйири табасаран халкьдиз дебккрача.

ЦӀийи Йикьрарнаъ улупнайи гьядисйир хьуз хъюгъхъанмина, яни думу Ужʼвал инсаниятдиз дебккхъанмина кьюд агъзур йистӀан зиина гъубшну. ЦӀийи Йикьрарин пай гьадму гьядисйир чпин улариз гъяркъю шагьидари грек чӀалниинди дибикӀнайи Гирами китаб ву. Дидин хъана уччвуйи гъавриъ ахъруси, Китабдин ахириъ, алахьру читин гафарин мяна ачухъ апӀурайи словарь ва гьядисйир наан шули гъахьнуш гъавриъ тӀаърайи шиклар, схемйир ва картйир туврача.

ЦӀийи Йикьрар 27 Китабдикан ибарат дубхьнайи саб гъварч ву, ва, урхрудариз сацӀиб гъавриъ ахъуз кюмек ибшри дупну, гьар Гирами китабдин улихь дидкан жикъидиси мялуматра туврача.

Библия илтӀибкӀру институтди думу табасаран чӀалназ илтӀибкӀдариз, дидин редакторариз ва думу адабгъуз кюмек гъапӀдариз – варидариз чухсагъул кӀура. Табасаранариз чпин багъри чӀалниинди Аллагьдин Гаф урхуз мумкинвал хьувалиин учу шад вуча.

Библия илтӀикӀру институт

## Матта

### Матта

Матта


Матта

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]


### Матта


Маттайи ктибту ужувлан хабар

Аллагьди гъапӀу гьадму гьядисйирин вахтари Рим гьюкуматдиз налогар уч апӀури гъахьи гъуллугъчи Маттайи чаин улубкьуб Гирами Рюгьнан хиликкди гьаму Китабдиъ ктибтура. Китаб 60-пи – 65-пи йисари гъибикӀуб вуди гьисаб апӀура. Саб ражари, чан гьарганси, налогар уч апӀури чан йишвʼин деънайи Матта Исайиз рякъюру. Гьаму вахтнахъанмина Маттайин уьмур асуллагь дигиш шулу. Думу сарун Исайихъан, шагьрар гъулар вуйибси лицури, зат хътакури гъахьундар. Матта чав дикӀурайи Ужувлан хабарнаъ улупнайи гьядисйирин шагьид гъахьну. Дугъу Иса, гаф тувну, гьаму дюнʼя уьбхюз дуфнайи Уьрхрур вуйивал тастикь апӀури, Кюгьне Йикьрариан гизаф йишвар улупура. Хъа Кюгьне Йикьрариъ, Уьрхрур гъиди кӀури, улихьмиди дупну айи. Му Ужувлан хабарнаъ Иса гьаму дюнʼяйиъ мясляаьт дебккуз Аллагьди гьаънайи Месигь вуди улупура. Аьршарин Адашди гьаънайи Исайи Чаз тувнайи гьюкум Аллагьдиси ишлетмиш апӀуйи. Мушваъ Исайин улхбар йирхьуб пайназ жара апӀуз шулу:

1. Дагъдиин туву аьгъювалар (5-6-пи кӀулар);
2. Исайи Чан терефкрариз туву табшуругъ (10-пи кӀул);
3. Аьршарин гьюкмикан тахалус (13-пи кӀул);
4. Чан терефкрариз лазим насигьятар (18-пи кӀул);
5. Фарисеярин иблисвал ва дюнʼяйиин улукьру гьядисйир (23-25-пи кӀулар).

### 1


Месигь Исайин ата-бабйир

1[•]Магьа Ибрагьимдин[†] наслиан вуйи, Давудрин[†] тухмиан вуйи Месигь[†] Исайин[†] ата-бабйир:[+]

2Ибрагьимдиз Исакь[†] кӀуру бай гъахьну, Исакьдиз Якьуб,[†] Якьубдиз Ягьудана дугъан чвйир гъахьну;[+]

3Ягьудайиз Тамар кӀуру хпирикан Перецна Зерагь гъахьну, Перецдиз Гьецрон, Гьецрондиз Арам гъахьну;[+] 4Арамдиз Амминадаб, Амминадабдиз Нецрон, Нецрондиз Салман гъахьну;[+] 5Салмандиз Рагьабдикан Воаз, Воаздиз Рутдикан Обед, Обеддиз Ессе гъахьну; 6Ессейиз Ягьудия уьлкейин паччагь гъахьи Давуд гъахьну. Давудриз сифте Урияйихь хьади гъаши хпирикан Сулейман[†] гъахьну;[+] 7Сулеймандиз Ригьаб, Ригьабдиз Абия, Абияйиз Аса гъахьну; 8Асайиз Юсафат, Юсафатдиз Юрам, Юрамдиз Уззия гъахьну; 9Уззияйиз Ятам, Ятамдиз Агьаз, Агьаздиз Гьизкия гъахьну; 10Гьизкияйиз Манассей, Манассейиз Амон, Амондиз Яшия гъахьну; 11Яшияйиз (жугьдар Вавилондиз[†] адау девриъ) Ехония гъахьну;[+] 12Ехонияйиз (Вавилондиз адаъхъан) Шалтиэл, Шалтиэлиз Зеруббабел гъахьну; 13Зеруббабелиз Абиуд, Абиуддиз Элияким, Элиякимдиз Азор гъахьну; 14Азориз Садок, Садокдиз Агьим, Агьимдиз Элиуд гъахьну; 15Элиуддиз Элизар, Элизариз Маттан, Маттандиз Якьуб гъахьну; 16Якьубдиз, Месигь Иса гъапӀу Марʼямдин жилир Юсуф гъахьну[+]. 17Гьаму саягъниинди, Ибрагьимдилан гъадабгъну Давудриина гъяйиз йицӀиюкьуб насил, Давудрилан гъадабгъну Вавилондиз адаайиз йицӀиюкьуб насил ва Вавилондиз адаъхъан Исайиина гъяйизра йицӀиюкьуб насил шула.


Месигь бабкан хьуб

18[•]Месигь Иса гьамци бабкан гъахьну: Дугъан дада Марʼям Юсуфдиз хъирснайи. Марʼямдик швуваз гъягъяйиз Гирами Рюгьналан бицӀир кади шулу[+]. 19Хъасин дугъан жилир гъахьи Юсуфдиз, учв гьялал кас вуди хьпаз лигну, Марʼямдикан чӀуру аваза ипуз даккунди, чан дирчу лишнар жиниди кьяляхъ апӀуз ккун шулу. 20Дугъу гьамциб хиял гъапӀиган, нивкӀукди дугъахьна Агъайин малайик дуфну, гьамци гъапну: «Давудгъярин бай Юсуф! Марʼям хпирди гъадагъуз гучӀ мапӀан, фицики Дугъак кайи БицӀир Гирами Рюгьналан ву. 21Марʼямди Бай апӀиди ва Дугъʼин Иса кӀуру ччвур иливидива, фицики Дугъу Чан халкь гунгьарихьан уьрхиди»[+]. 22Хъа вари гьаму ляхнар Агъайи Пайгъамбрин мелзналан гъапи исихъайи гафар кӀулиз удучӀвуз тамам духьнайидар ву:[+] 23«Магьа, шурак БицӀир киршди, Бай апӀиди ва Дугъʼин Эммануил, яна „Ухьухъди Аллагь хъа“, кӀуру ччвур иливиди».

24НивкӀʼан хъиргиган, Юсуфди Агъайин малайикди гъаписи апӀуру, дугъу Марʼям хпирди гъадагъуру.

25Амма Марʼямди чан сарпи Бай апӀайизкьан, Юсуф дугъахь гьучӀври гъахьундар; хъа Бай гъашиган, Дугъʼин Иса кӀуру ччвур иливуру.

### 2


Исайихьна гъафи аьяндрар

1Иса Гьирод[†] паччагьдин девриъ Ягьудия уьлкейиъ айи Вифлеем[†] кӀуру шагьриъ бабкан гъахьнийи. Магьа, Ерусалимдиз ригъгьудубчӀвру терефнахъан аьяндрар гъюру[+]. 2Дурари гьерхру: «Ягьудияйин паччагь хьуз пну бабкан гъашир нашди? Дугъкан хабар туврайи хяд ригъгьудубчӀвру терефнаъ кабхьну гъябкъюнчуз, ва Дугъаз икрам апӀуз гъафунча».

3Му гафар гъеерхьган, Гьирод паччагьдик ва Ерусалимдин агьалйирик гъалабулугъ кабхъру. 4Думуган Гьиродди, жугьдарин вари аьхюну маллйир[†] ва къанунчйир[†] уч дапӀну, дурарихьан, Месигь[†] наан бабкан духьну ккунир вуйи, – пну, гьерхру.

5– Ягьудияйин Вифлеем шагьриъ, – жаваб тувру дурари, – фицики Пайгъамбрин Китабдиъ дибикӀна:

6«Увура, Вифлеем, Ягьудия юрднан шагьрарин арайиъ сабдииндира бицӀиб дарва, фицики увʼан удучӀвиди Йиз Израилин халкь уьрхру Аьхюр»[+]. 7Думуган Гьиродди, дуфнайи аьяндрариз жиниди дих дапӀну, дурарихьан хяд гьудубчӀвру вахт гьерхну, дюзди аьгъю апӀуру. 8Ва, дурар Вифлеемдиз рякъюъ тӀаъри, гьамци кӀуру: «Душну БицӀирин гьякьнаан вари уччвуди аьгъю апӀинай. Хъа учвуз Думу гъидихъган, узузра хабар дебккай, узхьанна, душну, Дугъаз икрам апӀуз шлуганси». 9Паччагьдихъ хъебехъну, дурар рякъюъ учӀвру. Ва магьа завун ригъгьудубчӀвру терефнаъ чпиз гъябкъю хяд, тап БицӀир айи йишвʼина дубшну дийибгъайизкьан, дурарин улихьди гъябгъюру. 10Аьяндрар, хяд гъябкъган, кьадар адрубкьан шад гъахьнийи. 11Ва хулаъ учӀвган, дурариз БицӀирна Дугъан дада Марʼям рякъюру ва жилʼина ис духьну, Дугъаз икрам апӀуру. Хъасин, чпин пешкешар адагъну, БицӀириз тувру: гъизил, ладан кӀуру ицци ниъ хъайи ягъ ва смирна кӀуру багьалу дармансиб шейъ[+]. 12Ва Гьироддихьна кьяляхъ махъадаканай кӀури нивкӀукди дябкъну, аьяндрар жара рякъюъди чпин юрдариз гъягъюру[+].


Египетдиз гьергну гъягъюб

13Дурар гъушхъан, магьа Юсуфдиз нивкӀукди малайикди дуфну кӀуру: «Гъудужв, БицӀирна Дугъан дада увухъди гъадагъну, Египетдиз гьергну гъарах ва узу увуз хабар апӀайизкьан душваъ гъуз; фицики Гьироддиз, БицӀир пуч апӀбан бадали, Думу агуз ккунди а». 14Юсуфра дишла, гьадму йишван гъудужвну, Исана Марʼям гъадагъну, Египетдиз гъягъюру 15ва, Гьирод кечмиш хьайизкьан, душваъ гъузру. Гьамци, Агъайи пайгъамбрин мелзналан: «Египетдиан Узу Йиз Бализ дих гъапӀунза», гъапи гафар кӀулиз удучӀвуз кӀури, гъабхьиб вуйи[+].


БицӀидар терг апӀбан Гьироддин буйругъ

16Ва думуган Гьирод, аьяндрари чаз кучӀлар гъапӀуб аьгъю дубхьну, хъюлу ацӀнийи ва дугъу Вифлеемдиъна дидин аьтрафариъ айикьан кьюд йисазкьан вуйи вари жили веледар пуч апӀуз чан эскрар гьаъру. Швнуд йисаъ айидар дийихну ккундуш, Гьиродди аьяндрари гъапибдиан аьгъю гъапӀнийи. 17Гьамци Еремия пайгъамбрин мелзналан дупнайи гьаму гафар кӀулиз удучӀвнийи:[+]

18«Рама шагьриъ гъал абхъна ишбан, ишларин зурба фигъан; Рахил ишура чан веледарихъ, дугъаз ккебехъуз ккунди адар, гьаз гъапиш дурар сарун имдар».


Египетдиан хъадакну гъюб

19Хъа Гьирод кечмиш гъашихъан, Египетдиъ айи Юсуфдихьна нивкӀукди Аллагьдин малайик гъюру 20ва гьамци кӀуру: «Гъудужв, БицӀирна Дугъан дада гъадагъну, дурарра хъади Израилин ругариина гъарах, фицики БицӀирин аьжал ккунидар гъийихну». 21Юсуф гъудужву ва, БицӀирна Марʼям гъадагъну, Израилин ругариина хъадаку.

22Ягьудияйиъ чан адаш Гьироддин ерина дугъан бай Архелайи паччагьвал апӀурайиваликан гъеебхьган, Юсуфдиз дина гъягъюз гучӀ гъабхьнийи. Амма хъасин чаз нивкӀукди хабар дебккган, думу Галилейин ругариина гъягъюру. 23Ва душваз дуфну, Назарет[†] кӀуру шагьриъ бин ккебгъну. Гьамци: «Месигьдиз Назарей ччвур тувди», – кӀуру пайгъамбрарин[†] гафарра кӀулиз удучӀвнийи[+].

### 3


Штуан апӀру Ягьʼяйи аьгъювалар улупуб

1[•]Думу йигъари штуан апӀру Ягьʼя дуфну, Ягьудияйин чюллериъ аьгъювалар улупуз хъюгъру:[+] 2«Ичв гунгьар гардандиъ дидисну, уьмур дигиш апӀинай, – кӀуйи дугъу, – фицики Аллагьдин Паччагьлугъ[†] багахь шула»[+]. 3Гьадму Ягьʼяйикан вуйиштӀан Ишая пайгъамбри гьамци дупнайиб: «ИчӀи чюлиъ дих атӀабгура: Агъайиз рякъ ккабалгай. Дугъаз рякъяр-жилгъйир дишдар апӀинай!» 4Ягьʼяйиин девейин хьайин палат алийи, юкьвнаан гъидкьин яркьу чӀул идибтӀнайи. Дугъан ипӀру хураг елгнагарна чӀурдин йиччв вуйи[+]. 5Гьадмуган дугъахьна Ерусалимдиан, вари Ягьудияйиан ва Ярдан[†] нирин аьтрафарихъан гизаф халкь гъюйи. 6Чпин гунгьариин швумал духьну, дурари чпин гунгьар гардандиъ дисуйи, ва Ягьʼяйи дурар Ярдан нириъ штуан апӀуйи[+]. 7Хъа чахьна хайлин фарисйирна[†] саддукйир[†] штуан апӀуз гъюри дяркъну, Ягьʼяйи дурариз кӀуру: «БитӀракан гъахьидар! Гъюз ккайи Аллагьдин хъюлхьан гьергуз шли улупунчвуз?![+] 8Учву, ичв гунгьар гардандиъ дидисну, уьмур дигиш апӀуз шлуси, ичв ляхнариинди улупай. 9Ва: „Ич аба Ибрагьим[†] вуйич“ кӀуру гафар учвуз чӀяаьн ву пну, миж микиванай, гьаз гъапиш учвуз кӀуразаки, Аллагьдихьан гьаму гъванариканра Ибрагьимдиз веледар ктауз шулу[+]. 10Гьарин кьаблихъ магьа екӀв гьязурди хъа: гъяни йимиш туври адру гьарсаб гьар алдабтӀиди ва цӀигъна гатӀабхьиди[+].

11Учву гунгьарихьан марцц хьпан лишан вуди, узу учву анжагъ штуан апӀураза, амма йиз кьяляхъди Гъюрайир узутӀанна Кьудратлур ву, узу Дугъан шаламар гъахузкьан лайикь дарза. Дугъу учву Гирами Рюгьнахьдина цӀихьди цӀийи алаидичву[+]. 12Дугъан хилиъ йирф хьибди, Дугъу дяхинна нахъв жара апӀиди: дяхин Чан танхариъ абхьди, хъа нахъвар гьаммишан убгру цӀигъ гъяхьну ургиди»[+].


Иса штуан апӀуб

13[•]Гьадму вахтна Ягьʼяйихьна штуан апӀбан бадали Ярдан нирихъна Галилей уьлкейиан Иса гъюру. 14Ягьʼяйиз сифте му ляхникк кӀул ккивуз даккунди гъабхьнийи: «Уву узу штуан апӀуб[†] лазим ву, хъа Уву узухьна гъюрава!»

15Амма Исайи дугъаз жаваб вуди гъапи: «Гъит му ражну гьамци ибшри, фицики Аллагьди улупнайиб ухьу вари кӀули гъабхуб лазим ву». Ва гьадмуган Ягьʼя Иса штуан апӀуз рази гъахьи.

16Штуан гъапӀубси, Иса ниркан кудучӀвуру, магьа сабпну Дугъаз завар ачмиш гъаши, Дугъаз луфси ис шулайи Гирами Рюгь Чаина гъюри гъябкъю[+]. 17Ва завʼан дих шулу: «Му Йиз масан Бай вуйиз, Узу Дугъʼин гизаф рази вуза!»[+]

### 4


Иса ахтармиш апӀуб

1[•]Мидин кьяляхъ Гирами Рюгьну, Иса рякъʼан адауз иблис чалишмиш хьуз кӀури, Иса ичӀи чюлиз гъухнийи. 2Душваъ Думу ягъчӀвур йигъанна ягъчӀвур йишвандин арайиъ уьл дирипӀри гъузну, аьхирки Исайиз гаш гъабхьнийи[+]. 3Думуган иблисди, Дугъахьна дуфну, Дугъаз гьамци кӀуру: «Эгер Уву Аллагьдин Бай вуш, гьаму гъванарикан уьлер хьуз гъит»[+].

4Жаваб вуди Исайи гъапи: «Гирами китабариъ[†] дибикӀнаки: „Инсан ялгъуз уьлʼинди ваъ, хъа Аллагьдин ушвниан удубчӀвурайи гьарсаб гафниинди яшамиш хьиди“».

5Думуган иблисди Иса гирами вуйи Ерусалим шагьриз хъади гъягъюру, Аллагьдин хулан вартӀан ягълишвʼин дерккру 6ва Дугъаз кӀуру: «Эгер Уву Аллагьдин Бай вуш, гьамлин исина урс, фицики дибикӀна: „Аллагьди Чан малайикариз Яв гъайгъушнаъ хьуз амур апӀиди ва, Яв ликкьан гъвандихъ йивуз гъидритруганси, Уву чпин хилариина гъадагъиди“»[+].

7Исайи кӀуру дугъаз: «Гирами китабарин жара йишваъ гьамцира дибикӀна: „Яв Агъа Аллагь ахтармиш мапӀан“». 8Думуган иблисди Иса хъанара саб лап ягъал дагъдиина гъахуру, дилин Дугъаз дюнʼяйин вари паччагьлугъар, дурарин ад улупуру 9ва Дугъаз кӀуру: «Эгер Уву, ис алахъну, узуз икрам гъапӀиш, гьамрар вари Увуз тувдизавуз».

10Думуган Исайи кӀуру дугъаз: «Фана йибхь Узхьан, иблис! Гирами китабариъ дибикӀна: „Яв Агъа Аллагьдиз икрам апӀин ва сар ДугъазтӀан гъуллугъ мапӀан!“»[+]

11Думуган иблис Исайихьан гьудубчӀвну гъябгъюру ва магьа малайикар, дуфну, Исайин[†] гъайгъушнаъ дийигъуру[+].


Иса Кафернагьумдиъ

12[•]Хъа Ягьʼя дустагъ дапӀнайиваликан гъеебхьиган, Иса Галилей уьлкейиз гъягъюру[+]. 13Думу, Назаретдиан[†] удучӀвну, Забулун ва Нафталим кӀуру юрдарин аьтрафариъ айи Галилей гьюлин[†] гъирагъдихъ хъайи Кафернагьумдиъ дергру[+]. 14Мици гьаддиз гъабхьнийики, Ишая пайгъамбрин мелзналан гьамци дупнайиб улубкьну ккундийи:[+] 15«Ярдан[†] нирин гьюлихъинди[†] терефнаъ айи Забулун юрд ва Нафталим юрд! Галилей уьлке, аллагьсузарин[†] макан! 16Мушваъ мучӀувалиъ айи халкьдиз зурба акувал гъябкъну ва аьжалин сирникк ккайидариз нур удубчӀвну!»

17Думу вахтналанмина Исайи, аьгъювалар улупури, гьамци кӀуз хъюгъру: «Ичв гунгьар гардандиъ дидисну, уьмур дигиш апӀинай, фицики Аллагьдин Паччагьлугъ[†] багахь дубхьна».

18[•]Иса Галилей гьюлхъантина гъягъюрайиган, Дугъаз чвйир вуйи кьюр кас гъяркънийи: Петри лакӀам хъайи Симон ва дугъан чве Андрей. Дурар балугъчйир вуйи, ва думу вахтна дурари гьюликк чул ккипрайи[+]. 19«Узухъди гъачай, – кӀуру Дугъу дурариз, – Узу учвкан инсанарин юкӀвар дисру балугъчйир ктаурза»[+]. 20Дурар гьадмусяаьт, чпин чулар дирчну, Гьадгъахъди гъягъюру[+].

21Гьадлин тинаси гъушган, Исайиз хъанара жара кьюр чве рякъюру: Зеведейин бай Якьубна[†] дугъан чве Югьан. Дурари чпин адаш Зеведейихъди люткейиъ чулар рас апӀурайи. Исайи дураризра дих гъапӀу 22ва дурарра гьадмусяаьт, люткена чпин адаш гъитну, Исайихъди гъягъюру.


Иса халкьдин гъуллугънаъ

23[•]Исайи, вари Галилей уьлке вуйибси лицури, жугьдарин мистариъ[†] аьгъювалар улупури, Аллагьдин Паччагьлугъдикан хабар туври, гьарсаб уьзрихьан халкь сагъ апӀури гъахьну[+].

24Дугъан ад вари Сирия вилаят вуйиси абхънийи, Исайихьна гьар жюрейин уьзрар кайидар хуз хъюгъру: жинар кайидар, гьарза шлудар, паралич кайидар, – ва Дугъу дурар сагъ апӀуйи[+].

25Галилей уьлкейиан, ЙицӀубшагьриан, Ерусалимдиан, Ягьудияйиан ва Ярдандин аьтрафарихъан гъюри, гизаф халкь Дугъан кьяляхъди лицури гъахьну[+].

### 5


Исайи дагъдиин аьгъювалар улупуб

1Уч духьнайи халкь дябкъну, Иса дагъдиина удучӀвуру; ва, деъган, Дугъахьна Дугъан ученикар[†] гъюру. 2Дугъу дурариз гьамци аьгъювалар улупуз хъюгъру:

3[•]– Бахтаврар ву Аллагьдин улихь касиб вуйидар, фицики Аьршарин Паччагьлугъ гьадраринуб ву.

4Бахтаврар ву дерд зигрудар, фицики дурар Аллагьди ккарциди[+].

5Фурс ктрудар бахтаврар ву, фицики дурариз ирс вуди жил рубкьиди[+].

6Агъайин гьякьвалихъ дахаргнайидар бахтаврар ву, фицики Аллагьди дурар тухъ апӀиди[+].

7Бахтаврар ву рягьимлудар, фицики дурарилан хил алдабгъиди[+].

8Бахтаврар ву юкӀв марццидар, фицики дурариз Аллагь рякъиди[+].

9Ислягьвал гъабхрудар бахтаврар ву, фицики дурариз Аллагьдин веледар пиди[+].

10Бахтаврар ву Аллагьдин гаф тамам апӀурайиган утӀуккурайидар, фицики Аьршарин Паччагьлугъ гьадраринуб ву.

11Бахтаврар вучва учву, гьаз гъапиш, Йиз ученикар хьпаз лигну, учву беябур апӀура, учвухъ хъергра ва учвлан футнийир апӀура[+].

12Гьаци беябур апӀури гъахьну учву хьайиз гъахьи пайгъамбрарра.[†] Рази йихьай ва шадвал ачмиш апӀинай, фицики аьршариъ учвуз айи пешкеш зурбаб ву[+].


Жилин кьил

13[•]Учву жилин кьил вучва. Амма кьилан кьилзишин[†] гъудубгиш, думу фти кьилзи апӀиди? Думу сарун фтизкӀа ярамиш шулдар: думу сарун, инсанарин ликариккан апӀруси, гатӀабхьиди. 14Учву дюнʼяйин акв вучва. Дагъдиин али шагьур дярябкъди гъубзидар[+]. 15Ва чирагъ кабхьиган, думу гъабран кӀанакк ккидривур, хъа, диди хулаъ вардариз акв тувруганси, чан йишвʼин дивур[+].

16Гъит гьаци ичв аквну инсанарин арайиъ акв туври, ичв ужудар ляхнар дурариз рякъруганси ва дурари Аьршарин ичв Адаш адлу апӀбан бадали[+].

17Хиял мапӀанайки, Узу Къанун[†] вая пайгъамбрар батӀул апӀуз Дуфнайир ву кӀури. БатӀул апӀуз ваъ, хъа дурари кӀурайиб кӀулиз адабгъуз Дуфнайир вуза[+]. 18Фицики дюзди кӀуразачвуз, гьелелиг заварна жилар имиди, дибикӀнайиб вари тамам дархьикьан гагьди, Къанундиан гьич саб гьярфкьан, ясана саб цӀаркьан дубгидар[+]. 19Гьаци вуйиган, му гафарикан фукӀа тамам дарапӀрур ва гьаци жара адмийирихьдира апӀуз гъитрур Аьршарин Паччагьлугъдиъ вартӀан бицӀир вуди гьисаб апӀиди. Хъа шли думу гафар тамам гъапӀиш ва жара касарихьра гьаци апӀуз гъитиш, думу Аьршарин Паччагьлугъдиъ вартӀан зурба кас хьиди[+]. 20КӀуразачвузки, эгер учву Аллагьдин табшуругъар къанунчйирина[†] фарисйиритӀан[†] ужуди тамам дарапӀди гъашиш, учву Аьршарин Паччагьлугъдиъ учӀвидарчва[+].


Ажугълуваликан

21Учвуз аьгъячвузки, ихь ата-бабйириз фу дупнаш: «Адми йивну миликӀан; хъа шли гъакӀиш, дугъу суддин улихь жаваб тувди». 22Хъа Узу учвуз кӀуразаки, шли чан багахьлу хъюлакк гъидисиш, думу чан суд апӀбакк ккуркьди, ва шли чан гъардшиз «усал кас» гъапиш, думу Заан диванханайиъ[†] чан суд апӀбакк ккуркьди, хъа шли жарариз «ахмакь» гъапиш, думу жегьеннемдин цӀигъ гъитбакк ккуркьди[+].

23Гьаци вуйиган, эгер уву Аллагьдиз яв багъиш Аллагьдин Хулаз хури айиган, яв гъардшиз увкан гиран кайивал кӀваин гъабхьиш, 24гъурбан апӀру йишвахь яв багъиш гъибтну, душну, сифте яв гъардшихъди мясляаьтар апӀин, хъасин, дуфну, яв багъиш гъурбан апӀин.

25Эгер шлиз увухъди суд апӀуз ккунди аш, шлукьан ухди, суддиз рякъюъ имиди, мясляаьтар апӀин. Даршиш дугъу уву судьяйихьна, хъа судьяйи гъаравлихьна тувди ва дустагъдиъ итдиву[+]. 26Гьякьди кӀуразавуз: аьхиримжи кепкиина гъяйиз яв вари бурж ктипайизкьан, душвʼан удучӀвидарва.


Кьяппаваликан

27Учвуз гъеебхьнийчвузки: «Кьяппавал мапӀан», – кӀури. 28Хъа Узу учвуз кӀуразаки: фуж жара дишагьлийихьинди тямягьниинди лигураш, дугъу сарун чан кӀваъ дугъахъди кьяппавал гъапӀну[+]. 29Эгерки яв арччулну ули уву гунгьихъна гъахураш, думу адабгъ ва гатӀабхь тина, фицики бедендин саб гьендемдихьан шуб ужу вувуз, яв вари беден жегьеннемдиъ ипайиз. 30Ва эгер яв арччул хили уву гунгьихъна гъахураш, хъадабтӀ думу ва гатӀабхь тина, фицики бедендин саб гьендемдихьан шуб ужу вувуз, яв вари беден жегьеннемдиъ ипайиз[+].


Хпир гьидитбакан

31[•]Дупна гьацира: «Эгер фуж чан хпирихьан жара шулаш, дугъу хпирихьна жара хьпан кагъаз туври». 32Хъа Узу кӀуразачвузки: шли, чан хпир, дугъу кьяппавал дарапӀди, гьидитиш, дугъу думу хпир кьяппавалихъ хъаъра; ва шли гьидитнайир чаз дитиш, дугъура кьяппавал апӀура[+].


Ху апӀбакан

33Хъана, аьгъячвузки, ичв абйир-бабариз фу дупнаш: «Уву гъапӀу ху чӀур дарапӀди, Агъайин улихь тамам апӀин». 34Хъа Узу кӀуразачвузки: затра ху мапӀанай: я аьршариинди, гьаз гъапиш аьршар Аллагьдин тахт ву;[+] 35я жилариинди, гьаз гъапиш жилар Аллагьдин ликарикк йишв ву; я Ерусалимдиинди, гьаз гъапиш думу Кьудратлу Паччагьдин шагьур ву; 36ясана жвуван кӀулʼиндира ху мапӀанай, гьаз гъапиш гьич саб чӀаркьан я кӀару, я лизи апӀуз хьибдарчвухьан. 37Эгер увуз «ав» пуз ккунди аш, гьаци «ав» йип; «ваъ» пуз ккунди аш, гьаци «ваъ» йип. Хъа митӀлан артухъ вуйиб иблисдихьан ву[+].

38[•]Учвуз гъеебхьунчвуз, дупна: «Уву шлинкӀа ул идипиш, яв улра идипну ккун, ва уву шлинкӀа силиб идипиш, яв силибра идипну ккун». 39Хъа Узу кӀуразачвузки: писвализ писвал мапӀан. Яв арччул гарцӀликкан бачӀ ккадатуриз тмунубра ккив[+]. 40Ва фуж, увухъди суддиз удучӀвну, яв кӀанккан ккабхьру ккуртт ккидибтуз ккаш, дугъаз яв заълан алабхьру палатра тув. 41Ва шли уву чахъди саб манзил гъягъюз мажбур апӀуруш, дугъахъди кьюб манзилра гъарах. 42Увкан тӀалаб апӀурайириз тув, ва увкан буржназ ккун апӀурайирихьан маш магьадабгъан[+].


Душмнарихьна вуйи ккунивал

43Учвуз гъеебхьунчвуз, дупна: «Багахь хьайир ккун апӀин, хъа душман – даккун». 44Хъа Узу кӀуразачвузки: ичв душмнар ккун апӀинай, ва ичв кьяляхъ хъахьнайидарихъанди ккарагай[+]. 45Мидʼинди учву Аьршарин ичв Адашдин баяр хьидичва, гьаз гъапиш Дугъу гьам пис касар, гьамсана гъянидар Чан ригъдихъди тямин апӀура ва мархьра гьам гьякьлудариина, гьамсана нягьякь вуйидариина гьапӀра[+]. 46Фицики анжагъ учву ккунидартӀан ккун апӀдарш, учвуз фтин бадали пешкеш хьибди? Налук гъадабгъурайидарира гьаци апӀурадаринхъа? 47Хъа нагагь учву анжагъ ичв гъардшартӀан тебрик апӀури шулдаш, имбудари апӀурайибтӀан артухъ учву фу апӀурачвахъа? Гьаци апӀури шулдаринхъа аллагьсузарира?[†] 48Гьаци вуйиган, ичв Аьршарин Адашси, тамамлудар йихьай[+].

### 6


Касибариз кюмек тувуб

1Лигай-гьа, учву апӀру ужʼвал варидарин улихь рябкъруганси мапӀанай: даршиш Аьршарин ичв Адашдин терефнаан учвуз пешкеш хьибдар[+].

2Гьаддиз, гьар фила-вушра учву касибариз ужʼвал апӀруган, кьюб маш гъяйидари чпин тярифар апӀри дупну, мистариъна[†] кючйириъ апӀруганси, гьарйир мапӀанай. Гьякьди кӀуразачвуз, дурарихьна сарун чпин рубкьру пай вари дурубкьна[+]. 3Уву ужʼвал апӀруган, яв арччул хили гьапӀраш, гагул хилиз аьгъю дарибшри. 4Яв ужʼвал жиниди ибшри. Жиниди апӀурайибра рябкъру Яв Адашди думуган увуз пешкеш тувди.


Адашдиз ккарагуб

5[•]Хъа учву ккарагруган, варидариз рякъри кӀури, мистариъна кючйириъ ккарагуз ккуни кьюб маш гъяйидарси махьанай. Гьякьди кӀуразачвуз, дурарихьна чпин рубкьруб гъурубкьну[+]. 6Уву ккарагруган, яв хулаъ учӀв ва, раккин хъябкьну, душваъ шлизкӀа дярякъру яв Адашдиз ккараг. Ва жиниди апӀурайибра рябкъру яв Адашди увуз пешкеш тувди[+]. 7Ккарагруган, аллагьсузариси,[†] артухъ гафар мапӀанай. Дурари фикир апӀураки, чпи гизаф гафар апӀури гъахьиш, дурар ерхьиди[+]. 8Гьаци дурариз ухшар махьанай, фицики ичв Адашдиз учву ккарагайиз улихьна учвуз фу ккундушра аьгъя. 9Гьаддиз гьамци ккарагай:

«Я аьршариъ айи ич Адаш!
Яв ччвур гирами ибшри.
10Яв Паччагьлугъ улубкьри.
Яв гаф аьршариъси жилиинра тамам ибшри[+].
11Учуз лазим вуйи уьл гъийиз ча[+].
12Учук кайи бурж учуз гьялал апӀин,
ва учура жарадарик кайи ич буржар
дурариз гьялал апӀурча.
13Учу тямягьариъ мааан, писвалихьан уьрх»[+].

14Эгер учву инсанарилан хил алдабгъиш, Аьршарин ичв Адашдира учвлан хил алдабгъиди[+].

15Хъа эгер учву инсанарилан хил алдадабгъиш, думуган ичв Адашдира ичв гунгьарилан хил алдабгъидар[+].


Ушв бисбакан

16Учву ушв бисруган, кьюб маш гъяйидар фици пашманвалиъ кӀул ипну лицураш, гьаци учвура машар пашман дапӀну милицанай. Фицики дурари, чпи ушв бисурайиб улупуз кӀури, чпин машар язухъ гъюру гьялнаъ дерккра. Гьякьди кӀуразачвуз, дурарихьна рубкьруб дурубкьна.

17Хъа уву кӀуруш, ушв бисруган, кушар журх, машар жикӀ, 18уву ушв бисурайиб инсанариз ваъ, хъа дярякъди увухъ хъайи яв Адашдиз аьгъю шлуганси апӀин. Гьадмуган жиниди апӀурайиб вари рябкъюрайи яв Адашди пешкеш тувдивуз.

19[•]Жилиин девлет уч мапӀанай, мушваъ думу сурарина мюркъю ипӀуру ва угърийири, хулаъ учӀвну, гьитӀибкӀуру[+].

20Аьршариин девлет уч апӀинай, душваъ думу сурарина мюркъю ипӀидар ва, угърийири, архьну, гьитӀибкӀидар,[+] 21Гьаз гъапиш яв девлет наан аш, яв юкӀвра гьадушваъ хьибди.

22Бедендин чирагъ ул ву. Гьаддиз, эгер яв ул марцциди вуш, яв вари беденра акуди хьибди.

23Хъа эгер яв улар чӀур духьнаш, уву вари мучӀушнаъ хьидива. Гьаци вуйиган, эгер увуъ айи акв мучӀушин вуш, думуган мучӀушин фициб шул!

24Сарихьанра кьюр агъайиз сабси гъуллугъ апӀуз шулдар, фицики дугъаз санур даккун, хъа тмунур ккун хьиди; вая сариз ужуди гъуллугъ апӀиди, хъа тмунуриз – чӀуруди. Аллагьдизра, девлетназра сатӀиди гъуллугъ апӀуз хьибдарчвухьан[+].

25Гьаци вуйиган, кӀуразачвуз: ичв гъян бадали фу ипӀуруш, фу убхъуруш, ва ичв жан бадали фу алабхьуруш, гьаддин гъайгъушнаъ махьанай. Фицики уьмур – ипӀрубтӀан, хъа беден палаттӀан заан ву[+].

26Завуъ айи жакьвариз лигай: дурари я убзури, я ккадабцӀури шулдар, я амбарханйириз тахил уч апӀдар. Хъа Аьршарин ичв Адашди дурар тухъ апӀура. Хъа учву дурартӀан хайлин артухъ дарнучвахъа[+]?

27Хъа учвкан фуж фукьан хъюгъишра, шилхьан чан уьмур саб сяаьтназкьан ярхи апӀуз шул?

28Палатдин гьякьнаанра гьаз гъайгъу качвузхъа? Чюлиъ айи лизи кюкйир фици аьхю шулаш, лигай: дурари я зегьмет зигурадар, я парча убхурадар. 29КӀуразачвузки, Сулейман[†] паччагьди чан лап ад айи вахтнара дурарихъ гьарсабдихъ хъайисдар палтар алахьури гъахьундар[+]. 30Хъа гъи ади, закур цӀигъ убгурайи чюлин укӀ Аллагьди гьаци уччвуди балгурайиган, Дугъу учвʼин дицитӀан уччвуди палат алабхьидаринхъа, цӀибтӀан хътругърудар![+] 31Гьаддиз, «учу фу ипӀуйкӀан», «фу убхъуйкӀан» вая «фу алабхьуйкӀан» кӀури, гъайгъушнаъ махьанай. 32Гьаз гъапиш гьамрар вари аллагьсузари агрудар ву, хъа учвуз гьамрар вари лазим вуйиб Аьршарин ичв Адашдиз аьгъя. 33Сифтена-сифте учву Аллагьдин Паччагьлугъдихъ[†] хъергай ва Дугъу кӀурайиб вари тамам апӀбахъ йихьай. Гьаци гъапӀиш, имбуб вари Дугъу тувдичвуз. 34Гьаци вуйиган, закурин йигъан гъайгъушнаъ махьанай, закурин йигъаз чан гъайгъушнар а. Гьарсаб йигъаз чан гъайгъушнар чӀяаьн ву.

### 7


Жарадарин суд мапӀанай

1[•]Жарадарин суд мапӀанай, ичвра апӀидар,[+] 2фицики учву жарадарин фициб суд гъапӀиш, ичвра гьациб суд апӀиди. Жарадарин тахсрар учву фициб уьлчмейиинди ерцураш, ичв тахсрарра гьациб уьлчмейиинди ерциди[+].

3Увуз яв улиъ айи хамхар гьидрибгъди, яв гъардшин улиъ айи чӀюрх фици рябкъюравуз? 4Ваяки яв гъардшиз: «Яв улиъ айи чӀюрх адабгъуза» – фици пидива, хъа яв улиъ хамхар ади?

5Эй кьюб маш гъяйир! Сифте яв улиъ айи хамхар адабгъ, ва гьадмуган, яв гъардшин улʼан чӀюрх фици адабгъуруш, рябкъидивуз.

6ФукӀа гирамиб хуйириз миккипан, даршиш дурар, илдицну увʼин алархьиди. Яв гавагьирар силарин улихьинди магатӀахьан, даршиш силари дурар ликариккан апӀиди[+].


Ча йипай, тувдичвуз

7[•]Ча йипай – тувдичвуз; абгай – бихъидичвуз; раккник кучай – абццдичвуз. 8Фицики гьарсар ча кӀурайириз тувди; абгурайириз бихъиди; кучрайириз абццди[+]. 9Ичв арайиъ, уьл ча гъапиган, чан бализ гъван туврур айинхъа? 10Вая балугъ ча гъапиган, битӀ туврур айинхъа?

11Гьаци вуйиган, учву пис адмийир вушра, учвхьан ичв веледариз ужуб тувуз удукьруган, аьршариин али Адашдихьан хъанара ужуди Чахьан ча кӀурудариз багъишар тувуз хьибди[+].

12Инсанар учвухъди фици духьну учвуз ккундуш, учвура дурарихъди гьаци йихьай. Фицики Къанундин[†] ва Пайгъамбрарин[†] Китабарин мяна гьамдиъ а[+].


Ккуру урнар

13[•]Завариз арццнайи ккуру урнарианди учӀвай. Фицики яркьу урнарна дабкӀнайи рякъ аьжалихьна гъахрудар ву, ва гизафдар гьадлинтина гъягъюра.

14Гьаз гъапиш ккудудубкӀру уьмриз гъахру урнар ккурудар ву, дина гъябгъюрайи жилгъара читинуб ву. Ва цӀидаризтӀан думу бихъурадар.


Гьар йимишдиз лигну аьгъю шулу

15[•]Кьюб маш гъяйи пайгъамбрихьан ихтият йихьай. Учвухьна дурар марччлин гъидикь алди гъюра, айтӀан кӀуруш дурар вягьши жанаврар ву[+]. 16Дурар чпи туврайи бегьерниинди аьгъю хьидичвуз. Зазарилан тӀумутӀ вая пялкьярилан инжир уч апӀуз шулин[+]? 17Гьарсаб гъяни гьари гъяни йимиш, хъа чӀуру гьари чӀуру йимиш хуру[+]. 18Гъяни гьархьан чӀуру йимишар, я чӀуру гьархьан гъяни йимишар тувуз шулдар. 19Гъяни бегьер дархру гьарсаб гьар алдабтӀну, цӀигъ гъипри шулу[+]. 20Дурар йимишариз лигну аьгъю хьидичвуз.


Аллагьдин Паччагьлугъдиъ фуж учӀвди?

21Узуз «я Агъа, я Агъа» кӀурур, фуж вушра, Аьршарин Паччагьлугъдиъ учӀвидар, хъа зиин али Аьршарин Йиз Адашди гъапиб тамам апӀрур учӀвди.

22Узуз думу йигъан гизафдари пиди: «Я Агъа! Я Агъа! Яв ччвурнахъан учу аьяндарвалар улупури гъахьундайин? Яв ччвурниинди учу инсанарикан жинар ктаури гъахьундайин? Яв ччвурнахъди учу гизаф аьламатнан ляхнар гъапӀундаринхъа?»[+]

23Ва думуган дурариз жаваб тувдиза: «Узуз учву саб вахтнара аьгъюдар дарзуз. Узхьан дург йихьай учву, писвал апӀурайидар!»[+]


Кьюб шибритӀ

24[•]Гьамци, Узухъ хъебехъну, Йиз гафар тамам апӀру гьарсар кас чан хулар гъвандин шибритӀиин диврайи фагьумлу касдиз ухшар ву. 25Мархьра гъубгъну, селлерра гъафну, микӀарра хъивну ва гьамрар вари гьадму хулариина диш гъахьну, амма хулар гъадаргъундар, фицики дурар гъвандиин дивнайидар ву.

26Хъа Йиз гьаму гафар ерхьури, дурар тамам дарапӀрайи гьарсар кас чан хулар гъумриин диву фагьумсуз касдиз ухшар ву. 27Мархь гъубгъну, селлер гъафну, микӀар хъивну, вари гьамрар гьадму хулариина диш гъахьну, ва хулар гъадаргъну, хъа дурарин даргъувалра зурба хъухърумар хъайиб гъабхьну[+].

28Исайи, вари гьаму гафар дупну, ккудубкӀган, мушвахь хьайикьан халкь Дугъан улупбариин мюгьтал гъахьну, 29фицики Исайи дурариз, къанунчйириси[†] ваъ, хъа гьюкум хлиъ айириси аьгъювалар улупури гъахьну[+].

### 8


Жузам кайир сагъ апӀуб

1[•]Иса дагъдилан улдучӀвиган, Дугъан кьяляхъди аьхючӀвеъ халкь гъюри гъахьну. 2Магьа хамран аьзар кайи сари, дуфну, Исайиз икрам дапӀну, гъапи: «Я Агъа! Увуз ккун гъабшиш, йиз хам марцц апӀуз шулвухьан»[+].

3Исайи, хил гьачӀабккну, дугъак кубкӀну:

– Ккундузуз, марцц йихь, – кӀуру, ва дугъан хам дишлади марцц шулу. 4Хъа Исайи дугъаз кӀуру:

– Лиг гьа, мидкан саризра макӀан, хъа маллайихьна душну, жвув улуп, халкьдиз уву марцц хьпан шагьидвал вуди, Муса[†] пайгъамбри дупнайиганси, гъурбан апӀуз ужуб гъайибх[+].


Исайи юзбашийин гъуллугъчи сагъ апӀуб

5[•]Иса Кафернагьумдиъ учӀвиган, Дугъахьна римлуйирин юзбаши дуфну, гьамци тӀалаб апӀуру:

6– Я Агъа! Йиз гъуллугъчи, паралич уьзри хулаъ ахниъ итну, гизаф аьзабнакк кка.

7Исайи дугъаз кӀуру:

– Узу дуфну думу сагъ апӀидиза.

8Юзбашийи жаваб вуди гъапи:

– Я Агъа! Уву йиз хулаъ учӀвбаз узу лайикь дарза, анжагъ Уву саб гаф йип, ва йиз гъуллугъчи сагъ хьиди. 9Фицики узура жарарин хликк ккайир вуза, ва узуз мютӀюгъ вуйи эскрарра азуз. Дурарикан сариз узу «гъарах» кӀурза – думу гъягъюру, тмунуриз «гъач» кӀурза – гъюру, йиз гъуллугъчийиз «гьамци апӀин» кӀурза, дугъу тамам апӀуру.

10Му гафар гъеерхьиган, Иса мюгьтал шулу, Дугъу Чан кьяляхъди гъюрайидариз кӀуру:

– Гьякьди кӀуразачвузки, Израилиъра Аллагьдихъ гьамкьан хъугърайи кас гъяркъюндарзуз[+]. 11КӀуразачвузки, гизафдар, ригъгьудубчӀвруна алабхъру терефарихъан дуфну, Аьршарин Паччагьлугъдиъ ихь ата-бабйир вуйи Ибрагьимдин,[†] Исакьдин[†] ва Якьубдин[†] гъвалахъ гъюн йивну дахьди[+]. 12Хъа Паччагьлугъдиз улупнайидар чӀатинди мучӀушназ утӀурккиди: душваъ зурба ишубна суза хьибди[+].

13Хъа Исайи юзбашийиз гъапи:

– Гъарах, яв хъугънайивалиинди увуз хьибди.

Дугъан гъуллугъчи гьадмусяаьт сагъ гъахьнийи[+].


Исайи гизафдар сагъ апӀуб

14[•]Иса Петрин хулаз гъафиган, Дугъаз цӀа алди дахънайи дугъан сижарбаб рякъюру[+]. 15Иса дугъан хилик куркӀу, дугъʼин али цӀа улдубчӀву, ва сижарбаб, гъудужвну, Дугъан гъайгъушнаъ учӀву[+].

16Хябяхъ гъабшиган, Исайихьна жинар кучӀвнайи хайлин адмийир хъади гъафнийи. Дугъу Чан гафниинди дурарикан жинар ктаънийи ва вари иццрудар сагъ гъапӀнийи. 17Му ляхнар Ишая пайгъамбрин мелзналан дупнайи: «Дугъу ихь уьзрар Чаина гъадагъну ва ухьу сагъ гъапӀну», – кӀуру гафар кӀулиз удучӀвбаз гъашидар вуйи.


Исайихъди хьуб читин ву

18[•]Чан гъваларихъ гизаф халкь уч духьнади дябкъну, Исайи ученикариз[†] люткейиъди гьюлин[†] тмуну гъирагъдихъна гъягъюз амур гъапӀнийи[+]. 19Гьадмуган сар къанунчийи,[†] дугъан багахьна дуфну, гъапнийи:

– Мялим! Уву наана гъушишра, узу Увухъди гъидиза.

20Исайи дугъаз кӀуру:

– Сулариз мугъарйир, завун ничхрариз мукьар а, хъа Инсаниятдин Бализ кӀул дивну дахъру йишв адар.

21Ученикарикан сари Исайиз гъапи:

– Я Агъа! Узухьди сифте, душну, дукӀнайи йиз адаш кивуз гъит.

22Хъа Исайи дугъаз кӀуру:

– Узухъди гъач, хъа дийихнайидари чпин гъийихдар киври.


Исайи тӀурфан яваш апӀуб

23[•]Иса люткейиъ эъган, Дугъан кьяляхъди ученикарра эънийи. 24Саб дупну гьюлʼин гьациб тӀурфан гъитӀибккнийики, лепйири дурарин лютке ккапӀуз саб цӀибтӀан имдайи. Хъа Иса даахнади гъахьнийи. 25Думуган ученикари, дуфну, Иса хъиргну, Дугъаз кӀуру:

– Я Агъа! Ухьуз саб чара апӀин, ихь аьжал багахь дубхьна.

26Исайи дурариз гъапи:

– Фицдар гучӀбяхяр дарнучва, хътругърудар!

Хъасин, гъудужвну, Дугъу микӀлазна лепйириз яваш хьуз амур апӀуру. Дурар лал шулу. Зурба архаинвал абхъру[+]. 27Дугъахъди хъайидари, мидʼин мюгьтал духьну, кӀуйи:

– Му мицир фуж вуйкӀан – микӀарра, гьюлра Чаз мютӀюгъ шлур?


Исайи жинар кайи кьюр кас сагъ апӀуб

28[•]Иса гьюлин тмуну гъирагъдихъ хъайи Гадарин кӀуру юрдназ гъафиган, Дугъан улихьна накьварин хьарар-дюрхъяриан кьюр жинар кайидар утӀурччвуру. Дурар гьадмукьан вягьшидар вуйики, гьадму рякъюъди сарихьанра гъягъюз шули гъабхьундайи. 29Ва сабпну дурари чӀигъар апӀуз хъюгъю:

– Яв учухъди фу вуяв, Аллагьдин Бай?! Вахт хьайизра учуз жаза тувуз дуфнана[+]?

30Дурарихьан ярхладиси чӀурдиин силарин аьхю лиж дарабгънайи. 31Ва жинари Исайикан тӀалаб апӀуру:

– Учу утӀуккурайихъамина гьатму силариъ учӀвузкьан гъит.

32– Гъарахай, – гъапи Исайи.

Дурарра, адмийириан удучӀвну, силариъ учӀвру. Гьадмусяаьт вари силар гъарзлансина гьюлизди урсру, ва вари штукк ккахьну йихуру. 33Хъа силарин габнар жаргъну душну, шагьриъ гьаму чпиз гъябкъюбдикан: фици жинар кайидар сагъ гъапӀнуш – варибдикан ктибтуру.

34Гьадмуган шагьрин вари агьалйир Исайин улихьна удучӀвуру ва, Думу гъяркъган, чпин юрдариан удучӀвну гъарах кӀури, миннатар апӀуру[+].

### 9


Исайи паралич кайир сагъ апӀуб

1[•]Гьаддихъан Иса, люткейиъ эъну, тмуну гъирагъдихъ хъайи Чан шагьриз гъюру[+].

2Ва магьа Дугъахьна, паралич дубхьну, сар ахниъ ахънайир хьади гъафи. Исайи, дурарин зурба хъугъвал дябкъну, паралич кайириз гъапи:

– ЮкӀв ижми апӀин, Йиз бай! Яв гунгьарилан хил алдабгъураза[+].

3Мушвʼин сакьюдар къанунчйири[†] чиб-чпикди гъапи: «Мугъу Аллагьдиз къаршу гафар кӀура»[+].

4Дурарин фикрар аьгъяди, Исайи гъапи:

– Гьаз усал фикрар ичв юкӀвариъ тӀаърачва? 5Фу рягьят ву: «Яв гунгьарилан хил алдабгъураза» пуб, вая «гъудужвну лиц» пуб? 6Инсаниятдин Бализ жилиин гунгьарилан хил алдабгъуз гьюкум айиб учвуз аьгъю хьпан бадали, магьа лигай.

Хъа Дугъу паралич кайириз: «Гъудужв кӀуразавуз, гъадабгъну яв ахин, яв хулаз гъарах», – кӀуру.

7Ва думу, гъудужвну, чан хулаз гъягъюру.

8Му гъябкъю халкь мюгьтал гъахьи, ва дурари адмийириз мициб гьюкум туву Аллагьдин тярифар апӀуз хъюгъю.


Исайи Матта ктагъуб

9[•]Ва гьадлинтина гъягъюрайиган, Исайиз налукар уч апӀрушвахь деънайи Матта кӀуру сар кас рякъюру ва дугъаз кӀуру:

– Узухъди гъач.

Маттара, гъудужвну, Дугъахъди гъягъюру.

10Хъасин, Иса Дугъан хулаъ суфрайихъ гутайиз гъюн йивну дахънайиган, хайлин налукар уч апӀрударна гунагькрар дуфну, Дугъахъди ва Дугъан ученикарихъди[†] деъру. 11Му аьгьвалат дябкъну, фарисйири[†] Исайин ученикариз кӀуру:

– Ичв Мялимди налукар уч апӀурайидарихъдина гунагькрарихъди гьаз ипӀура[+]?

12Му гъеебхьган, Исайи гъапи:

– Духтир сагъидариз ваъ, хъа аьзарлуйириз лазим ву. 13Учву сабан «Гъурбан апӀуб ваъ, хъа рягьим апӀуб ккун апӀураза», – кӀуру гафарин мяна аннамиш апӀинай. Узу марцци касар ваъ, хъа гунагькрар дюз рякъʼина хуз Дуфнайир вуза[+].

14[•]Хъасин, Исайихьна дуфну, Ягьʼяйин ученикари гьерхру:

– Учуна фарисйири кми-кмиди ушвар дисури шулча, хъа Яв ученикари гьаз ушвар дисурадар[+]?

15Исайи дурариз кӀуру:

– Швушв хурайир чпихъди хъимбукьан гагьди, сумчрин хялар гьич пашман даршлуб аьгъданчвузхъа! Хъа дурарихьан швушв хурайир гужназ гъадагъру вахт гъибди, ари гьадмуган дурари ушвар дисиди[+].

16Гьич сарира йирси палатдик цӀийи цӀил ктривур, фицики, цӀийиди киву цӀил кубчӀвган, хъана аьхю урхъ адабхъди.

17Таза чяхирра йирси иржариъ убзри шулдар. Дици гъапӀиш, иржарикан урхъар ктахьиди: чяхирра удубзиди, иржарра пуч хьиди. Хъа таза чяхир цӀийи иржариъ убзру аьдат ву, думуган чяхирра, иржарра сагъди гъузди.


Риш чӀиви апӀуб ва кетӀерццнайир сагъ апӀуб

18[•]Исайи гьамци кӀурайи вахтна, Дугъахьна магьа сар гьяким дуфну, Дугъаз икрам дапӀну, кӀуру:

– Гьамусяаьт йиз риш йикӀру гьялнаъ айиз. Уву дуфну, дугъʼин Яв хил иливиш, думу чӀивиди гъузди.

19Иса, гъудужвну, дугъахъди гъягъюру. Дурарихъди ученикарра гъягъюру.

20Му вахтна йицӀикьюд йисандин арайиъ ифи хъибтри шлу уьзур кайи сар дишагьлийи, кьялхъянди дуфну, Исайин ккурттдин канчӀлик хил кучру. 21Фицики дугъу чав-чакди гьамци фикир гъапӀнийи: «Эгер узу Дугъан палатдик анжагъ хил кубкӀиш, узу сагъ хьидиза»[+].

22Иса кьяляхъ илтӀикӀуру ва, думу дяркъну, кӀуру:

– Яв юкӀв ижми апӀин, Йиз риш! Яв хъугъували уву сагъ гъапӀунву.

Ва дишагьли сабпну сагъ гъахьнийи[+].

23Хъасин Иса гьякимдин хулаз гъушу. Душваъ учӀвган, саламдин мукьмар йивурайидар ва ишларин гъугъ ипнайидар дяркъну, Исайи гъапи:

24– Гьамлин удучӀвай; риш дукӀнадар, хъа даахна.

Дурар Дугъʼин аьлхъюз хъюгъю[+].

25Халкь удучӀвган, Дугъу, риш айи хулаъ учӀвну, дугъан хил гъибису, ва риш гъудужву[+].

26Ва мидкан вари юрд вуйиси аваза гъарабгъу.


Кьюр кур кас сагъ апӀуб

27Иса гьадушвʼан гъягъюрайиган, «Ич язухъ апӀина, я Давудгъярин[†] Бай!» – кӀури, Дугъан кьяляхъди кьюр кур кас гъюз хъюгъю[+]. 28Хъа думу хулаъ учӀвган, кур вуйидар Дугъан багахьна гъафи. Исайи дурариз кӀуру: «Узхьан учву сагъ апӀуз шулу пну, хъугъранчва?» Дурари: «Ав, я Агъа!» – гъапи. 29Гьадмуган Исайи, дурарин уларик хил кучну, гъапи:

– Ичв хъугънайивализ гъилигси ибшричвуз[+].

30Ва дурариз рябкъюз хъюгъю. Хъа Исайи дурариз ижмишнаан гъадагъа дебккру:

– Лигай гьа, мидкан саризра аьгъю дарибшри[+].

31Хъа дурари, кӀуруш, чӀатинди удучӀвган, думу вари юрд вуйибси, Дугъан аваза рабгъуру[+].


Исайи чӀал дибиснайир сагъ апӀуб

32Уларихь акв гьибшдар удучӀвубси, магьа Дугъахьна жинар кучӀвнайивалиан чӀал дибиснайир хъади гъафи.

33Жинар ктаубси, чӀал дибиснайир улхуз хъюгъю. Ва: «Израилиъ мициб ляхин саб вахтнара гъабхьиб дар!» – кӀури, халкь мюгьтал гъахьи.

34Хъа фарисйири кӀуйи:

– Исайи жинар дурарин аьхюрихьан вуйи кьувватниинди ктаура[+].


Исайиз халкьдин язухъ хьуб

35Иса, жугьдарин мистариъ[†] аьгъювалар улупури, Аллагьдин Паччагьлугъдикан[†] Ужувлан хабар[†] рабгъури ва гьар жюрейин уьзрарна иццрушнар кайидар сагъ апӀури, шагьрарна гъулар вуйиси лицури гъахьну. 36Халкьарин дестйир гъяркъган, Исайиз дурарин язухъ шулу, гьаз гъапиш дурар марччлихъан хътру марччарси, улдугну, кюмексузди айи[+]. 37Гьадмуган Чан ученикариз кӀуру:

– Иган гизаф а, хъа убгрудар цӀиб. 38Гьаддиз игнин Агъайиз, Чан игниз убгрудар гьаъ, кӀури, ккарагай[+].

### 10


Исайин йицӀикьюр вакил

1[•]Мидин кьяляхъ саб ражари, Чан йицӀикьюр ученикдиз Чахьна дих дапӀну, инсанарикан жинар ктауз ва гьарсаб уьзур ва гьарсаб иццрушин сагъ апӀуз кӀури, Исайи дурариз жинарин зиин гьюкум тувру. 2Магьа йицӀикьюр ученикдин ччвурар: сарпир Петр кӀури шлу Симон ва дугъан чве Андрей, Зеведейин бай Якьубна[†] дугъан чве Югьан, 3Филип ва Варфоломей, Фома ва налукар уч апӀру Матта, Алфейин бай Якьуб ва Фадей, 4Шимон Кананит ва кьандиси Иса масу туву Искариот лакӀам хъайи Ягьуда.


ЙицӀикьюр ученикдиз табшуругъ

5Гьаму йицӀикьюр кас Исайи, гьамциб насигьят тувну, гьаъру:

– Жугьдар дарудар яшамиш шулайи йишвариз мягъянай ва Самарияйин саб шагьриъкьан муучӀванай; 6хъа улдугну чарвйирси айи Израил халкьдихьна гъарахай,[+] 7ва варишвариъ лицури, аьгъювалар улупури, Аьршарин Паччагьлугъ улубкьура кӀури, хабар тувай[+]. 8Иццурайидар сагъ апӀинай, гъийихдар чӀиви апӀинай, жузам кайидар марцц апӀинай, жинар кучӀвнайидарикан кадаай; чӀанади гъадабгъуб, чӀанади тувай[+]. 9-10Кьялʼан идибтӀру чӀулиъ ивну, жвувахьди гъизилин, арсран, ясана йифрин пул, я тавра, я кьюб жар палат, я ликариин алахьрудар, ясана чумакъ рякъюз магъадабгъанай. Фицики лихрур ипӀрубдиз лайикьлу ву[+]. 11Учву фуну шагьриъ вая гъулаъ учӀвишра, душваъ лайикьлу вуйи касдихь дергай ва, дилин удучӀвну гъягъяйиз, гьадгъан хулаъ гъузай. 12Хъа хулаъ учӀвруган, хулан эйсийиз гьамци салам тувай: «Яв хулаъ мясляаьт ибшрияв». 13Эгер думу хал лайикьлу вуш, душваъ мясляаьт убчӀвди. Эгерки думу хал лайикьлу даршиш, ичв мясляаьт учвухьна кьяляхъ хътабкиди. 14Хъа эгер шли учву кьабул дарапӀиш ва учвухъ хъпебехъиш, дугъан хулʼан вая гьадму шагьриан удучӀвурайиган, ичв ликарик кайи биширугра кмиди кадабхьай[+]. 15Гьякьди кӀуразачвуз: гъиямат йигъан, Содомна[†] Гоморра[†] шагьрариз гьадму шагьризтӀан ужу хьибди[+].


Улукьуз ккимбу хъергбар

16[•]Магьа Узу учву жанаврарихьна гьаърайи марччарси гьаъраза: битӀарси фагьумлудар ва луфарси аьмал кадрудар йихьай[+]. 17Адмийирихьан ихтият апӀинай, фицики дурари учву судариз гъахиди ва чпин мистариъ[†] урччвиди. 18Ва, учву Йиз ученикар[†] ву кӀури, гьякимдрарихьна ва паччгьарихьна гъахиди, дураринна аллагьсузарин[†] улихь Узкан шагьидвал апӀбан бадали[+]. 19Учву гъидисган, учву фу ва фици кӀуруш, дидин гъайгъушнаъ махьанай, фицики гьадму арайиъ, учву фу дупну ккундуш, учвуз дишлади ачмиш апӀиди, 20фицики думу учву ваъ, хъа учвуъ айи ичв Адашдин Рюгьну пиди[+].

21Чвуччву чве йикӀуз масу тувди, хъа адашди – бай. Веледари, абйир-бабариз къаршу удучӀвну, дурар йихиди[+].

22Йиз ученикар хьпаз лигну, учву варидариз даккун хьиди. Хъа шли аьхиризкьан аьгь гъапӀиш, думу дюрхну хьиди[+].

23Саб шагьриан учву утӀуккруган, жара шагьриз жаргъай. Фицики дюзди кӀуразачвуз: учву Израилин вари шагьрар-гъуларилан илдицну ккудубкӀайиз, Инсаниятдин Бай[†] гъиди[+].

24Ученик чан мялимтӀан заан дар, ва гьич сар гъуллугъчира чан агъатӀан заан дар[+]. 25Ученик – чан мялимсир, хъа гъуллугъчи чан агъасир гъахьиш, рази духьну ккун[+].


Шилхьан гучӀ дапӀну ккунду

26Гьаци вуйиган, адмийихъан гучӀ мапӀанай: учв ачухъ даршлу гьич саб гьитӀибкӀуб адар ва ашкар даршлу гьич саб жиниб адар[+]. 27Узу учвуз мучӀушнаъ кӀурайиб аквнахь йипай, ва Узу ичв ибахъ гъапиб гъваълан атӀабгну йипай. 28Беден йибкӀрударихьан гучӀ мапӀанай, фицики дурарихьан рюгь йикӀуз шулдар; хъа ичв беденра дубкӀну, жегьеннемдиъ ичв рюгьра пуч апӀуз Удукьрурихьан гучӀ апӀинай[+].

29Саб кепкихъ кьюб гъуланжакьв масу тувдаринхъа? Ичв Адашдиз даккунди дурарикан гьич сабра жилʼина абхъидар. 30Ичв кӀулʼин али чӀарарра кмиди Дугъу гьисаб дапӀна. 31Гьаддиз гучӀ мапӀанай: гизаф гъуланжакьвартӀан учву заан вучва[+].


Месигьдин аьгъювалар

32Гьаддиз Узу адмийирин улихь кьабул гъапӀу гьарсар кас Узура Йиз Адашдин улихь кьабул апӀидиза[+]. 33Хъа шли Узу адмийирин улихь кьабул дарапӀиш, думу Узура Йиз Адашдин улихь кьабул апӀидарза[+].


Узуз лайикьлу вуйир

34[•]Учву фикир мапӀанайки, Узу жилиина мясляаьт хуз Дуфнайир ву кӀури; Узу мясляаьт хьади ваъ, хъа дяви хьади Дуфнайир вуза[+]. 35Фицики Узу адашдихьан – бай, дадайихьан – риш, сижарихьан – швушв жара апӀуз дуфназа. 36Ичв хизандиъ айидар учвуз вартӀан пис душмнар хьиди.

37УзутӀан чан адаш вая дада артухъ ккун гъапӀур Узуз лайикьлу вуйир дар; ва УзутӀан чан бай вая риш артухъ ккун гъапӀур Узуз лайикьлу дар. 38Хъа фуж, хач[†] чан кьялʼин алди[*], Йиз кьяляхъди дарфиш, гьадмура Узуз лайикьлу дар[+]. 39Шли чан уьмур уьбхюз чарйир гъизигиш, дугъан думу дубгди, хъа Узу бадали чан уьмур пуч гъапӀуриз ккудудубкӀру уьмур хьибди[+].


Пешкеш

40Учву кьабул апӀрури Узу кьабул апӀура, хъа Узу кьабул апӀрури Узу му дюнʼяйиз Гьаур кьабул апӀура[+]. 41Пайгъамбар, думу пайгъамбар хьпаз лигну, кьабул апӀруриз пайгъамбризсиб пешкеш хьибди, ва дугъри кас, думу дугърир хьпаз лигну, кьабул апӀруриз, дугъри касдиз туврубсиб пешкеш хьибди[+]. 42Хъа шли, Йиз ученик хьпаз лигну, гьаму бицӀисдарикан сарнуриз саб кӀифкьан мичӀли шид тувиш, гьякьди кӀуразачвуз, дугъаз чан пешкеш хьибди[+].

### 11


Штуан апӀру Ягьʼяйин илчйир

1[•]Чан йицӀикьюр ученикдиз табшуругъар тувну ккудукӀиган, Иса, дилин удучӀвну, Галилей уьлкейин шагьрариз аьгъювалар улупуз гъягъюру.

2-3Дустагъдиъ айи Ягьʼяйи, Месигь Исайин ляхнарикан гъеебхьган, чан ученикарикан[†] кьюр дугъаз гьамци пуз гьау: «Гъюз ккайи Месигь[†] Уву вуна, даршиш жарариз ккилигуча?»[+]

4Исайи дурариз жаваб туву:

– Учвуз рябкъюрайиб ва ебхьурайиб вари, душну, Ягьʼяйиз кидибтай: 5кур вуйидариз рябкъюра, ликудар лицура, хамран уьзур кайидарин хам марцц шула, кар вуйидариз ебхьура, гъачӀидар чӀиви шула ва касибариз Ужувлан хабар[†] рабгъура.

6Шли Узʼина вуйи хъугъвал дубградарш, думу бахтавар ву[+].


Месигьди Ягьʼяйин гьякьнаан шагьидвал апӀура

7Дурар гъушу вахтна Исайи халкьдиз Ягьʼяйикан пуз хъюгъну:

– Ягьʼяйихьна ичӀи чюлиз фтиз лигуз гъушнийчва? МикӀлу тӀубччвурайи чӀеъдиз лигуз гъушнинчвахъа[+]? 8Шлиз лигуз гъушунчва дина? Багьа палтар али касдиз? Багьалу палтар алидар паччгьарин дараматариъ ади шулу. 9Дици даш, шлиз лигуз гъушунчва учву? Пайгъамбриз лигуз? Ав, кӀуразачвуз, пайгъамбартӀан аьхюриз лигуз гъушунчва[+].

10Гьадму Ягьʼяйикан ву гьамци дибикӀнайиб: «Магьа, Яв улихьди Узу Йиз кас гьаъраза: дугъу Яв улихь Яв рякъ ккабалгиди»[+].

11Дюзди кӀуразачвуз: жиларин зиин дишагьлийикан гъахьидарик штуан апӀру ЯгьʼятӀан зурба кас гъахьундар, хъа Аьршарин Паччагьлугъдиъ айидарикан варитӀан бицӀир думутӀан зурба ву[+].

12Штуан апӀру Ягьʼяйин вахтарихъанмина гьамусдиз Аьршарин Паччагьлугъ, саспидар дидиъ гужниинди учӀвуз чалишмиш шулашра, мюгькамди артмиш шула[+].

13Фицики Ягьʼя гъяйиз вари пайгъамбрари[†] ва Мусайин[†] къанунди[†] мидкан улихь ккимиди дупна.

14Учвуз ккундуш, Гирами китабариъ[†] дупнайиси, дуфну ккуни Илʼяс пайгъамбар Ягьʼя ву[+].

15Ебхьуз ибар кайидариз гъит ебхьри![+]

16Хъа гьаму заманайин насил шлихь тевза?

17Дурар, чиб-чпиз чӀигъар апӀури, раццариъ гьамци кӀури деънайи бицӀидариз ухшар ву: «Учу учвуз швутӀрамар йивури гъахьунча, хъа учву ялхъвнаркьан гъапӀундарчва; учу учвуз ишлар апӀури гъахьунча, хъа учву ишузкьан гъишундарчва».

18Ягьʼя гъафну, дугъу ипӀурдайи ва убхъурдайи, дурари дугъаз «Дугъаъ жин а» кӀуйи[+].

19Инсаниятдин Бай[†] гъафну, Дугъу ипӀуру ва убхъуру, ва дурари Дугъаз: «Лигай, магьа уьж ва пияниска, налукар гъюдюхрударинна гунагькрарин дуст», кӀура. Аькьюллувал ляхнариинди улупну ккун[+].


Хътругъру шагьрар

20[•]Хъасин Исайи вартӀан гизаф Чав аьламатар улупу шагьрариз тягьнийир йивуз хъюгънийи, гьаз гъапиш дурари чпин гунгьар гардандиъ гъидисундайи.

21– Гьял пис хьибдияв, Хоразин! Гьял пис хьибдияв, Вифсайда! Учвуз Узу улупу гьяйбатар Тириз ва Сайдайиз гъяркънийиш, дурарин агьалйири ухдитӀан, чпихъ яснан палтар хъахьну ва кӀулʼин рюкъ алабхьну, тахсрар чпин гардандиъ дисидийи[+].

22Амма кӀуразачвузки: суддин йигъан учвузтӀан Тиризна Сайдайиз рягьятди хьибди![+]

23Хъа увура, Кафернагьум, аьршаризкьан за хьибдиза кӀурайна? Ваъ, гурбагуриъ абхъдиву, фицики учвухь улупу аьламатнан ляхнар Узу Содомдиъ[†] улупнийиш, думу гьамусра сагъ-саламатди гъубздийи.

24Гьаддиз кӀуразачвузки, гъиямат йигъан учвузтӀан Содомдин агьалйириз рягьятди хьибди.


Узухьна гъачай, эргвал йивидичва

25[•]Хъасин Исайи гъапи: «Адаш, заваринна жиларин Агъа! Аьяндрарихьанна аькьюллударихьан гьитӀибкӀнайиб бицӀи касариз ачухъ апӀбаз Увуз чухсагъул!

26Ав, Адаш, Увуз думу Яв ужувлан ният гьаци дубхьну ккундувуз.

27Йиз Адашди Узуз вари тувну. Адашдилан гъайри, Бай фуж вуш, саризра аьгъдар, ва БализтӀан гъайри, Адаш саризра аьгъдар. Хъа Бали шлиз ачмиш гъапӀиш, гьадгъаз Адаш аьгъю хьиди[+].

28Эргну хъадахънайидар вари Узухьна гъачай, ва Узу учвуз рягьятвал тувдиза[+].

29Узу гъюдлир ва фурс ктрур вуза. Йиз табшуругъарин юрккагъ учвʼин иливай ва Узхъан вари дубгъай – архаинвал хьибдичвуз.

30Гьаз гъапиш Узу учвухьна тувру юрккагъ – ужʼвал ву, ва Узу учвʼин иливру гъагъра пучӀуб ву»[+].

### 12


Султ йигъкан гьюжат

1[•]Саб султ йигъан[†] Иса дяхин дубзнайи хутӀлиантина гъягъюру. Гаш дубхьнайи Дугъан ученикари,[†] дяхнин кӀулар улдутӀну, китӀишну, итӀуз хъюгъру. 2Му гъябкъю фарисйири[†] Исайиз гъапи:

– Магьа Яв ученикари султ йигъан Къанунди[†] гъадагъа дапӀнайи ляхин апӀура.

3Хъа Исайи дурариз кӀуру:

– Чазна чахъди хъайидариз гаш гъабхьи вахтна Давудри[†] гьапӀнуш, Гирами китабариан[†] гъурхундарнучва[+]? 4Фици думу Аллагьдин хулаъ учӀвнуш ва дугъуна дугъахъди хъайидари я чаз, я чан юлдшариз итӀуз гъадагъа вуйи, хъа анжагъ маллйиризтӀан[†] итӀуз ихтияр адру Аллагьдиз бахш дапӀнайи уьлер фици гъитӀнуш, гъурхундарнучва? 5Ясана учву, Аллагьдин хулаъ маллйири султ йигъандин къайда чӀур апӀурашра, дурар тахсиркрар гьисаб дарапӀбакан Къанундиъ гъурхундарнучва? 6КӀуразачвузки: мушвахь Аллагьдин халтӀанра[†] зиина Вуйир хьа[+]. 7Эгер учвуз: «Гъурбан апӀуб ваъ, хъа рягьим апӀуб ккундузуз», кӀуру гафарин мяна аьгъяйиш, учву тахсир ктрудар тахсиркар ву, пидайчва, 8фицики Инсаниятдин Бай[†] султ йигъʼинра Агъа ву.


Хил деебццнайи кас сагъ апӀуб

9[•]Хъасин Думу жугьдарин мистаз[†] гъягъюру. 10Душваъ хил деебццнайи сар кас айи. Исайик саб тахсир кипбан бадали, маллйири Дугъхьан гьерхру:

– Мусайин[†] Къанундиинди султ йигъан иццурайир сагъ апӀуз хай шулин[+]?

11Исайи дурариз гьамци жаваб туву:

– Учвкан сарира султ йигъан ичӀаъ абхъу чан чарва ададабгъди гъибтрин? 12Хъа чарватӀан инсан гизаф багьа даринхъа? Гьаци вуйиган, султ йигъанра ужʼвал апӀуз хай шулу[+].

13Хъасин Исайи хил деебццнайириз кӀуру:

– Яв хил гьачӀабкк.

Дугъу хил гьачӀабккуру, ва гьадмусяаьт думу гьатмуну хилси сагъ шулу[+]. 14Душвʼан фарисйири, чӀатинди удучӀвну, Иса фици пуч апӀуруш, йикьрар йитӀуру.


Магьа йиз гъуллугъчи

15Хъа Исайиз мидкан аьгъю шулу ва дишла удучӀвну гъягъюру. Дугъан кьяляхъди гизафдар гъягъюру, ва Дугъу иццурайидар вари сагъ апӀуру. 16Ва Чакан шлизкӀа жарадариз пуб гъадагъа апӀуру[+]. 17Му вари мици, Аллагьди Ишая пайгъамбрин мелзналан гьамци гъапиб кӀулиз удубчӀвбан бадали гъабхьнийи:

18«Магьа Узу кадагънайи Йиз Гъуллугъчи.
Узуз Ккунир. Дугъʼин Йиз юкӀв рази ву.
Дугъахьна Йиз Рюгьра гьаъраза.
Ва Дугъу вари жугьуд дару халкьариз,
гьякьвалин вахт улубкьна кӀури, хабар тувди.
19Думу я гьюжатназ удучӀврур дар,
я чӀигъар апӀрур дар,
ва кючйириъ саризра Дугъан сес ебхьидар.
20Дугъу, улубкьну ккуни гьякьвал
гъалибвалихьна дархидикьан гагьди,
дюбгъну кебхнайи чӀеъ ктубтӀидар
ва хъудубгурайи гъахма ктӀубшвидар.
21Ва вари миллетари Дугъахъ йирфар
хъирчну хьибди».


Иса ва иблис

22[•]Дидин кьяляхъ Исайихьна, жинар кади, дярябкъру ва чӀал дибиснайи сар кас хуру, Дугъу думу кас сагъ апӀуру, гьаци думу чӀалниинара гъюру ва дугъан улариз рябкъюзра хъюгъру.

23Му ляхниин вари халкь аьжайиб шулу ва дурари гьамци кӀуру: «Гьаяман гьаму Давудгъярин Бай вушул гьа?»[+]

24Хъа мидкан деебхьну, фарисйири кӀуру:

– Дугъу жинар жараси ваъ, хъа жинарин аьхюр вуйи Велзевулин кьувватниинди ктаура[+].

25Амма Исайи, дурарин фикрар аьгъяди, гьамци гъапи:

– Чан айитӀ душманвал ади, пай гъабши гьарсаб паччагьлугъ ичӀи шул, арайиъ душманвал айи я саб шагьур, я саб хизан гъудрубзур. 26Эгер шейтӀни шейтӀан ктаураш, думу чав чаз къаршу дубхьна: дидин паччагьлугъ фици сагъди гъубздихъа? 27Ва эгер Узу жинар Велзевулин кьувватну ктаураш, ичв адмийири дурар шлин кюмекниинди ктаура? Магьа гьамди учву гьякь дарувал улупура[+]. 28Дугъриданна, Узу жинар Гирами Рюгьниинди ктаураш, ичв арайиз Аллагьдин Паччагьлугъвал[†] магьа хъубкьна.

29Гьаци дарш сарихьанра, гуж кайирин хулаз дуфну, душв тӀараш апӀуз хьибдар – эгер эйси йитӀну адарш; гъийитӀган, хал тӀараш апӀуз шул. 30Фуж Узухъди дарш, думу Узуз къаршу ву ва шли Узухъди уч апӀурадаш, дугъу зяя апӀура[+].

31Гьаддиз кӀуразачвуз: адмийирин гьарсаб гунгьилан ва Аллагьдиз къаршу гафналан хил алдабгъиди, хъа Гирами Рюгьназ къаршу гафналан хил алдабгъидар[+]. 32Эгер шли Инсаниятдин Бализ къаршуди чӀуру гаф гъапиш, дугълан хил алдабгъиди, хъа шли Гирами Рюгьназ гъапиш, дугълан я гьамус, ясана гъюз имбу уьмриъ хил алдабгъидар.


Гьар ва дидин бегьер

33Учву гьарра ва дидин йимишра гъяниб ву йипай, ясана гьарра ва дидин йимишра чӀуруб ву йипай; гьар йимишдиз лигну аьгъю шулу[+].

34Эй битӀракан гъахьидар! Учвхьан, пис юкӀвар ади, ужуб гаф пуз фици хьибдичвухьан?! Фицики инсандин мелз, чан юкӀв фти абцӀнаш, гьаддикан улхури шулу[+]. 35Ужур касди чан хазнайиан ужуб, хъа чӀуру касди чан хазнайиан чӀуруб адабгъуру[+]. 36КӀуразачвузки, инсанари чпин гьарсаб гьавайи гафнан жаваб гъиямат йигъан тувди[+]. 37Фицики, яв гафариз дилигну, уву гьякь вая нягьякь апӀиди[+].


Исайикан аьламат улупуб ккун апӀуб

38[•]Гьадмуган къанунчйириканна[†] фарисйирикан бязидари Исайиз кӀуру:

– Мялим! Учуз уву АллагьдихьантӀан даршлу саб аьламат улупну ккундучуз[+].

39Хъа Исайи дурариз жаваб вуди гъапи:

– Хътругъру ва аьрбатан гьамусдин адмийири аьламатнан лишнар улупуб ккун апӀура, хъа дурариз, Юнус[†] пайгъамбрин кӀулʼина гъафи аьламатналан гъайри, жара аьламат рябкъидар[+]. 40Юнус пайгъамбар фици шубуд йигъанна шубуд йишван зурба балугъин фуниъ ади гъахьнуш, гьаци Инсаниятдин Байра шубуд йигъанна шубуд йишван жилин айитӀ хьиди[+]. 41Гъиямат йигъан суд апӀру вахтна Ниневия шагьрин агьалйир гьамусдин адмийирин гунгьарин шагьидарди гъудужвиди, фицики дурари Юнусди улупу аьгъюваларихъ хъебехъну, гунгьар гардандиъ гъидисну; хъа мушвахь ЮнустӀанна зурба Вуйир хьа[+].

42Гъиямат йигъан суд апӀру вахтна кьиблайин паччагь-ханумди, гьамусдин адмийириз къаршу гъудужвну, дурар тахсиркар апӀиди, фицики думу дюнʼяйин тму кӀулиан Сулеймандин[†] фагьумлувалихъ хъпехъуз гъафнийи; хъа магьа мушвахь СулеймантӀан зурба Вуйир хьа[+].


Жин кьяляхъ хътабкуб

43[•]Чиркин рюгь, инсандиан удубчӀвиган, шид адрушвариъ либцури, чаз архаинвал абгури шулу, дибрихъиган, 44кӀуру: «Узу утӀубкку йиз хулаз хътабкидиза». Хътабкубдиз хал ичӀиди, ичӀибкнади ва марцц дапӀнади рябкъюру. 45Гьадмуган диди, дубшну, хъана ургубсан жин чахъди хуру, дурар дугъаъ учӀвну яшамиш шулу, ва думу касдиз улихьдитӀан гьамус артухъ пис шулу. Гьациб хьибди гьамусдин хътругъру адмийиризра[+].


Исайин дада ва чвйир

46[•]Исайи халкьдиз гьаму гафар кӀури имиди, магьа Исайин дадана чвйир дуфну, Дугъахъди гаф-чӀал апӀуз ккунди, чӀат дугъужвнади шулу[+]. 47Ва сар шли-вуш Дугъаз кӀуру:

– Магьа Яв дадана чвйир, Увухъди гаф-чӀал апӀуз ккунди, чӀат дийигъна.

48Чаз гьамци гъапириз Исайи кӀуру:

– Йиз дада фуж ву ва Йиз чвйир фужар ву?

49Хъа Чан ученикарихьинди хил гьачӀабккну, кӀуру:

– Магьа Йиз дада ва Йиз чвйир, 50фицики Аьршарин Йиз Адашдин гаф тамам апӀрур Йиз чвера, чира, дадара вуйиз[+].

### 13


Тум убзрурикан тахалус

1[•]Гьадму йигъан хулʼан удучӀву Иса Галилей гьюлихъна[†] душну деъру. 2Дугълан гизаф халкь илтӀибшнийи, ва гьаддиз Думу люткейиъ эънийи, хъа халкь гьюлин[†] гъирагъдихъ гъубзнийи. 3Исайи дурариз, аьгъювалар улупури тахалусариинди гизафдарикан гъапнийи. Дугъу кӀуру:

– Сар нежбер тум убзуз удучӀвуру. 4Убзурайиган, гьацӀар удрар рякъюхъ дахьру – дурар, жакьвар дуфну, удуру. 5Сакьюдар удрар гъван ккайи, руг цӀибтӀан алдру йишвʼина дахьру, ва дурар ухди ктучӀвуру, гьаз гъапиш ругдин гъат чӀиллиб вуйи. 6Ригъ гъапӀган, дурар чурхуру, ва, ччивар зяифди хьпаз лигну, ерццуру. 7ГьацӀар удрар зазарин тумрягъ гъяхьру, ва аьхю гъахьи зазари дурар ккаъру. 8Хъа садар удрар авадан ругдик кахьру, дурари бегьер хуру: фундари – варж, фундари – йирхьцӀур, хъа фундари – сумчӀур ражари артухъ. 9Шлин ибариз ебхьураш, гъит ебхьри[+].


Тахалусарин мяна

10[•]Багахь духьну, ученикари[†] Дугъхьан гьерхру:

– Уву халкьдиз тахалусариинди гьаз кӀурава?

11Дугъу дурариз жаваб вуди кӀуру:

– Гьаз гъапиш учвуз Аьршарин Паччагьлугъдин сирар аьгъю хьуб тувначвуз, хъа имбудариз тувнадар[+]. 12Фицики шлиз аш, дугъаз хъана тувди ва артухъра хьибди, хъа шлиз адарш, айибра тадабгъиди[+]. 13Гьаддиз дурариз тахалусариинди кӀураза, дурариз, лигурашра, рябкъюрадар, хъпехъурашра, ебхьурадар ва гъаври ахърадар. 14Ишая пайгъамбри магьа гьамци дупнайиб дурариин улубкьура:

«Учвуз ебхьуз гъеебхьунчвуз,
хъа гъавриъ ахъидарчву,
учвуз рябкъюз гъябкъюнчвуз,
хъа мучӀуди гъуздичва.
15Гьаз гъапиш му инсанарин юкӀвар хъунти духьна.
Дурарин ибариз читиндитӀан ебхьури имдар.
Дурариз, улар уьлчӀюкьнамиди, фукӀара рябкъидар.
Гьаци дубхьнаки, дурариз рябкъюзра
рябкъюри имдар.
Ебхьузра ебхьури амдар,
ва хъунти юкӀвар гъавриъ ахърадар,
ва, чпи сагъ апӀбан бадали,
Аллагьдихьинди илтӀикӀидар»[+].

16Учву, улариз рябкъюрайидар ва ибариз ебхьурайидар, бахтаврар вучва![+] 17Фицики дюзди кӀуразачвуз: гизаф пайгъамбраризна[†] марцци касариз учвуз рябкъюрайиб рябкъюз ккундийи, хъа гъябкъюндар, ва учвуз ебхьурайиб ебхьуз ккундийи, хъа гъеебхьундар[+].


Тахалусдин мяна

18[•]Магьа тум убзрурикан вуйи тахалусдин мяна: 19Аьршарин Паччагьлугъдикан гаф гъеебхьиган, дидин гъаври даршулайи гьарсар касдихьна иблис гъюру ва дугъан кӀваъ дубзнайиб гьитӀибкӀуру: рякъʼина ахьу удрар магьа гьадму ву. 20Гъван ккайи йишвʼина ахьу удрари, Аллагьдин гаф деебхьну, дишла шадди кьабул апӀрур вуйиб улупура. 21Хъа дугъакк ччив ккадар, гьаддиз думу цӀиб вахтназтӀан дар. Аллагьдин гаф себеб вуди чахъ хъергруган, ясана саб хатӀа-бала гъядябхъруган, думу гьадму сяаьт гафнахьан гьудучӀвуру[+]. 22Зазар-варжйиригъ дахьу удрари Аллагьдин гаф деебхьну, гьар йигъандин гъайгъушнари ва девлетназ вуйи нефсну ккагънайи кас улупура. Мицир касдиъ гафну бегьер тувдар[+]. 23Авадан ругдик кахьу удрари, Аллагьдин гаф деебхьну, дидин гъавриъ ахъру кас улупура. Ари гьадму варж, йирхьцӀур, вая сумчӀур ражари артухъ бегьер туврайи удрариз ухшар ву[+].


АчӀал

24Исайи халкьдиз сабсана тахалус ктибтуру:

– Аьршарин Паччагьлугъ магьа гьамдиз барабар ву: сар касди чан хутӀлиъ марцци тум убзуру. 25Адмийир даахнайиган, дугъан хайир даккни кас дуфну, дубзнайи хутӀлиъ ачӀлин тум дабгъуру. 26Чар ктубчӀвуру. Дяхни кӀул апӀуз хъюгъган, адмийириз душвягъ ачӀалра ктубчӀвури рябкъюру. 27Ва хулан эйсийихьна дуфну, дугъан лукӀари кӀуру: «Учу яв хутӀлиъ гъубзуб марцци тум вуйич, аьхир. Душваъ ачӀал наънан арайиз гъафну?» 28Дугъу дурариз кӀуру: «Думу йиз хайир даккни касди гъапӀуб ву». Хъа лукӀари кӀуру: «Увуз ккундуш, душну ачӀал апӀуча?» 29Дугъу кӀуру: «Ваъ, ачӀал апӀруган, дяхинра уьчӀюбгъиди. 30Иган хъубкьайиз, дяхнихъди ачӀалра гъибтай. Иган хъубкьган, узу иган убгрудариз пидиза: сифте ачӀал дапӀну, цӀигъ ургбан бадали, дурар гъварч-гъварчди йитӀай, хъа дяхин йиз танхаризди уч апӀинай»[+].


Дилкан тахалус

31[•]Исайи дурариз хъана жара тахалус ктибтуру:

– Аьршарин Паччагьлугъ магьа гьамдиз ухшар ву: сар касди бистниъ бицӀи дил кивру. 32Дил, учв варитӀан бицӀиб вушра, хъубкьган, думу, бистниъ варитӀан аьхюб дубхьну, гьарси шулу, гьаци вуйиган дидигъна завун ничхрар гъюру ва дидин циркларигъ мукьар апӀуру[+].


Дуникан тахалус

33Исайи дурариз хъана жара тахалус ктибтуру:

– Аьршарин Паччагьлугъ, дишагьлийи, гъадабгъну, шубуб сеъ хюйик капӀну, хамир вари утуз гъибту дуниз ухшар ву[+].

34Гьамрар вари Исайи халкьдиз, тахалусар хури, ктитури гъахьну, ва, тахалус дархиди, фукӀара кӀури гъахьундар. 35Исайи тахалусариинди пуб пайгъамбрин мелзналан улдучӀву гьаму гафар кӀулиз удучӀвбаз вуйи:

«Узу улхруган, тахалусариинди улхидиза,
ва дюнʼя ккебгъхъанмина вуйи сирар
тахалусариинди кдитидиза».


АчӀликан вуйи тахалусдин мяна

36Хъасин уч духьнайи халкьдихьан гьудучӀвну, Иса хулаз гъюру. Дугъан ученикарра Дугъахъди гъюру, ва хулаъ чпитӀан амдру вахтна дурари Дугъкан тӀалаб апӀуру:

– Учу хутӀлиъ ктубчӀву ачӀликан вуйи тахалусдин гъаврикк ккаъ сарун. 37Ва Дугъу жаваб вуди гъапи:

– Марцци тум убзурайир Инсаниятдин Бай[†] ву. 38ХутӀил дюнʼя ву, марцци удрар Аллагьдин Паччагьлугъдиъ[†] айи касар ву; хъа ачӀал иблисдин баяр ву[+]. 39Дурар гъурзу душман иблис ву, иган убгувал гъиямат йигъ ву, хъа иган убгрудар малайикар ву[+]. 40Гьаци вуйиган, фици ачӀал дапӀну, укӀ цӀигъ убгуруш, гьаци хьибди аьхирзамандин вахт улубкьиган: 41Инсаниятдин Бали Чан малайикар гьаъди, дурари Дугъан Паччагьлугъдиъ айи вари гунагькрарна къанунсуз[†] ляхнар апӀурайидар гъядягъну, уч апӀиди[+] 42ва дурар жегьеннемдин цӀигъна гатӀахьиди; душваъ зурба ишуб, суза-фигъан абхъди[+]. 43Гьадму вахтна дугъри касари чпин Адашдин Паччагьлугъдиъ ригъдиси нур тувди. Ебхьуз ибар кайидариз гъит ебхьри[+].


Жиликк ккивнайи хазнайикан тахалус

44Аьршарин Паччагьлугъ магьа гьамдиз барабар ву: сар касди, хутӀлиъ жиликк хазна гъибихъган, думу чан айиси ккивру. Дугъу, кьадар адрукьан шад духьну, чаз айи-адруб вари масу тувну, гьадму хутӀил чазди гъадабгъуру.


Гавагьирикан тахалус

45Аьршарин Паччагьлугъ магьа гьамдизра ухшар ву: Сар алверчийи багьалу гавагьирар агури шулу. 46Саб ражари дугъаз уларин акв гъабхрубсиб успагьи гавагьир масу туври рябкъюру, ва дугъу, душну, чаз айи-адруб вари масу тувну, гьадму гавагьир гъадабгъуру.


Чуликан тахалус

47Аьршарин Паччагьлугъ магьа гьамдизра ухшар ву: балугъчйири гьюликк чул ккипру ва гьар жюрейин балугъар дисуру[+]. 48Чул абцӀган, думу гъирагъдихъна ктабгъуру, ва, дидин гъвалахъ деъну, ужудар гъюдюхну, чӀурудар гатӀахьуру[+]. 49Гьаци хьибди гъиямат йигъан: малайикар гъиди ва дурари дугъри касарихьан писдар жара апӀиди,[+] 50ва дурар жегьеннемдин цӀигъна гатӀахьиди. Душваъ зурба ишуб, суза-фигъан абхъди[+].

51Исайи дурарихьан гьерху:

– Гьамдин варибдин гъавриъ ахъунчву?

Дугъаз дурари: «Ав», – гъапи.

52Исайи дурариз гъапи:

– Гьаддиз Аьршарин Паччагьлугъ аьгъю гъапӀу гьарсар къанунчи, чан сундхиан гьам цӀийиб, гьамсана йирсиб адабгъурайи хулан эйсийиз ухшар ву.


Чан багъри шагьриъ ва хулаъ пайгъамбриз гьюрмат ади шулдар

53[•]Гьаму тахалусар кидитну ккудубкӀган, Иса дилин гъушу. 54Чан багъри шагьриз дуфну, дугъу жугьдарин мистаъ[†] халкьдиз аьгъювалар улупуз хъюгъю. Вари мюгьтал духьнайи:

– Мугъан мукьан фагьум ва кьувват наънан вуйкӀан? – кӀуйи дурари. –[+] 55Думу харатчийин Бай даринхъа? Дугъан дадайиз Марʼям кӀурдаринхъа, Дугъан чвйирра Якьуб,[†] Юсуф, Симон ва Ягьуда даринхъа[+]? 56Дугъан чйирра вари ухьухъди хъадаринхъа? Дугъан му вари кьудрат наънан вуйкӀан?

57Дурариз Дугъахъ хъугъуз ккун гъабхьундайи.

Исайи дурариз гъапи:

– Гьюрмат адру пайгъамбар хьуб мумкин дар, хъа чан багъри шагьриъ ва хулаъ пайгъамбриз гьюрмат ади шулдар[+]. 58Исайи душваъ, дурарин хъугъвал адрувализ дилигну, улупуз ккайи гизаф аьламатар улупундайи.

### 14


Штуан апӀру Ягьʼяйин аьжал

1[•]Гьадму вахтари Галилей уьлкейин гьякимдар Гьироддиз[†] Исайикан хабар шулу. 2Дугъу чан гъуллугъчйириз кӀуру:

– Думу кас якьинди штуан апӀру Ягьʼя ву. Думу, гъачӀихъан, чӀиви духьна, гьаддиз дугъхьан гьацдар аьламатар улупузра шула[+].

3Гьиродди гьаддиз гьамци фикир гъапӀнийи: улихьнаси дугъу чан чве Филипдин хпир Иродиадайин кӀуллан Ягьʼя дидисну, зунжрарихъди йитӀну, дустагъдиъ итнийи[+]. 4Ягьʼяйи Гьироддиз, яв чвуччвун хпирихъди хьуз хай шулдар, гъапнийи. 5Ва Гьироддиз Ягьʼя йикӀуз ккун гъабхьнийи, амма халкьдихьан гучӀбу гъакӀундайи, гьаз гъапиш халкьди Ягьʼя пайгъамбар ву кӀури гьисаб апӀурайи[+]. 6Гьирод бабкан гъаши йигъан Иродиадайин шуру шадлугъназ дуфнайидарин улихь ялхъван гъапӀнийи, ва Гьироддиз ялхъван кьабул гъабхьнийи. 7Гьирод гьадмукьан рази гъахьнийики, дугъу шуру фу тӀалаб гъапӀишра, гьадму кӀули адабгъуз ху гъапӀнийи[+]. 8Шурура, чан дадайи алаъну, гьамци гъапнийи:

– Гьамшвахь ва гьамусяаьт узуз ленгерийиъди штуан апӀру Ягьʼяйин кӀул алдабтӀну аьбкъин.

9Паччагьди, учв фукьан пашман гъахьнушра, хяларин улихь ху апӀбаз лигну, шуран улихьна Ягьʼяйин кӀул алдабтӀну хуз буйругъ тувру. 10Ва гьаъдари дустагъдиъ Ягьʼяйин кӀул алдабтӀуру. 11Дугъан кӀул, дубхну, шурахьна тувру, шурура чан дадайихьна гъабхуру. 12Хъасин Ягьʼяйин ученикар[†] дустагъдиз дуфну, дугъан беден гъадабгъну дубхну, накьвдик кивру, хъасин дурари, Исайихьна душну, гъабхьиси вари ктибтуру[+].


Хьуд агъзур кас тухъ апӀуб

13[•]Му хабар гъеебхьу Иса, люткейиъ эъну, фужкӀа адру саб халват йишваз хъапӀну, гъягъюру, хъа мидкан хабар дубхьну, адмийир, чпин шагьрар гъитну, Дугъан кьяляхъди ликри гъягъюз хъюгъю. 14Люткейиан удучӀву Исайиз аьхючӀвеъ халкь уч духьнади рябкъюру ва, дурарин язухъ дубхьну, Дугъу уьзрар кайидар сагъ апӀуру. 15Хябяхъ гъабшиган, Исайихьна дуфну, ученикари Дугъаз кӀуру:

– Му йишв касра адру йишв ву, вахтра сарун кьан дубхьна, халкьар деет, гъит дурари, багарихь хьайи гъулариз душну, чпиз ипӀруб гъадабгъри.

16Хъа Исайи дурариз кӀуру:

– Дурар наанакӀа гъягъюб лазим дар, дурариз ипӀруб учву тувай[+].

17Ученикари Дугъаз гъапи:

– Учухь мушваъ, хьуб уьлна кьюб балугътӀан гъайри, фукӀа хьадарчухь.

18Исайи ученикариз, дурар Чахьна аькъин, кӀуру. 19Ва халкьдиз майдандиин деуб амур дапӀну, гьадму хьуб уьлна кьюб балугъ гъадагъну, завузди дилигну, Аллагьдин ужувлакк ккахьри, дупну, уьлер гьудутӀну, ученикарихьна тувру, хъа дурари халкьдиз тувру. 20Вари халкьди ипӀуру, тухъ шулу ва хъиригъу кьацӀари йицӀикьюб тавра ацӀру. 21Уьлна балугъ гъипӀу жиларин кьадар хьуд агъзурихьнакьан вуйи. Дурарихьна хъана дишагьлийирина бицӀидарира гъипӀнийи[+].


Иса гьюлилан гъягъюб

22[•]Мидин кьяляхъ Исайи, Чав сабан халкь гьаъри имиди, Чан ученикариз люткейиъ эъну, Галилей гьюлин[†] тмуну гъирагъдихъна сирнав апӀуб амур апӀуру. 23Халкь алдабгъиган, Иса, ялгъузди ккарагбан бадали, дагъдиз удучӀвуру ва хябяхъдизкьан сарди гьадушваъ гъузру[+]. 24Хъа лютке гьюлин[†] гьацӀкьяларизкьан дурубкьнайи ва думу лепйири зарбди ккалабкьурайи, гьаз гъапиш гъаншар микӀ хъиврайи. 25Ахсрар ккиврайи вахтна Иса гьюлилан ликар алдагъури люткейихьна гъюрайи. 26Хъа ученикариз, Думу гьюлʼинди гъюри дяркъну, гьаци гучӀ гъабхьнийики, Думу гъарантуси гьугъужвну, дурариан гучӀбан гьарйир адахьуру[+]. 27Ва гьадмусяаьт Исайи дурариз гъапи:

– ЮкӀв ижми апӀинай, му Узу вуза, гучӀ мапӀанай.

28Хъа Петри Дугъаз гъапи:

– Я Агъа, эгер дугъриданра Уву вуш, узуз Увухьна штун зиинди гъюз амур апӀин.

29Дугъу гъапи: «Гъач». Ва люткейиан эдеъну, Петр штуинди гъягъюз хъюгъю ва, Исайихьна хъуркьрайиган, 30гужал микӀ хъивну гъябкъюрик гучӀ кабхъру ва, ккахъуз хъюгърайири, чӀигъар апӀуру:

– Я Агъа, узу ккахъуз мигъитана.

31Исайи дишла, хил гьачӀабккну, думу дисуру ва дугъаз кӀуру:

– Эй Узʼин бегьем хъугъвал алдрур, уву гьаз шаклу гъахьунва[+]?

32Дурар люткейиъ учӀвган, микӀ яваш гъабхьи. 33Хъа люткейиъ айидари, Дугъаз икрам дапӀну, кӀуру: «Дугъриданна Уву Аллагьдин Бай вува»[+].


Геннисаретдиъ иццурайидар сагъ апӀуб

34Дурар, сирнав апӀури, Геннисаретдин ругарихьна гъюру[+]. 35Иса аьгъю духьну, душван агьалйири варишвариъ хабар дебккру ва Дугъахьна вари иццурайидар хуру. 36Дурари Исайикан анжагъ Дугъан ккурттарин канчӀарик куркӀузкьан гъитуб тӀалабар апӀуйи. Вари Дугъак куркӀрудар сагъ шуйи.

### 15


Абйирилантина гъузнайи аьдатар

1[•]Мидин кьяляхъ Исайихьна Ерусалимдиан фарисйирна[†] къанунчйир[†] гъюру, дурари кӀуру:

2– Яв ученикари[†] ихь абйирин аьдатар гьаз кӀули гъахурадар? Дурари, уьл ипӀруган, хилар жикӀурадар![+]

3Хьа Исайи дурариз жаваб вуди гъапи:

– Учвура, ичв аьдатар уьрхбан бадали, Аллагьдин табшуругъар гьаз кӀули гъахурадарчва[+]? 4Аллагьди табшурмиш гъапӀундаринхъа, «адашдизна дадайиз гьюрмат апӀинай» ва «адашдизна дадайиз люкьнар апӀрур аьжализ лайикь ву», кӀури. 5Хъа учву фу кӀури шулчва? Эгер сари чан дадайиз вая адашдиз «Узу увуз буржлу вуйиб Аллагьдиз бахш дапӀназа», гъапиш, 6дугъу сарун чан адашдизна дадайиз гьюрмат апӀуб лазим дар, кӀурачва. Гьамци кӀури, Аллагьдин гаф тамам апӀурадарчва. 7Эй кьюб маш гъяйидар! Ишая пайгъамбри ичв гьякьнаан хуб ужуди дупна:[+]

8«Гьаму адмийири Узуз гьюрмат ушвниинди апӀура,
хъа дурарин юкӀвар Узхьан ярхла ву.
9Давди дурари Узуз икрам апӀура,
фицики дурари инсанарин аьдатар уьрхюз улупура»[+].


Инсан фти чиркин апӀуру

10Хъасин Исайи, халкьдиз дих дапӀну, кӀуру:

– Узухъ хъебехъай ва аннамиш апӀинай: 11ушвниъ убчӀврайибди ваъ, хъа ушвниан удубчӀвурайибди инсан чиркин апӀуру[+].

12Кьандиси Исайиз багахь духьну, ученикари кӀуру:

– Фарисйириз Уву гъапибдикан гиран гъабшиб, аьгъяйвуз?

13Исайи жаваб вуди гъапи:

– Чав ктриву гьарсаб рук-кюл Аьршарин Йиз Адашди ччивариан уьчӀюбгъиди[+]. 14Дурарикан фикир мапӀанай. Дурар, улихь гьучӀвну, курар хъади гъягъюрайи курар ву. Хъа кури кур хъади гъягъруган, дурар кьюридра ичӀаъ ахьди[+].

15Мидиз жаваб вуди Петри кӀуру:

– Учуз тахалусдин мяна ачухъ апӀина.

16Исайи гъапи:

– Учвура гьамцдарин гъавриъ ахънаданчва? 17Ушвниъ убчӀвуб вари фуниз рубкьрувалин ва дилинтина чӀатинди удубчӀвну гъябгърувалин гьаз гъавриъ ахърадарчва? 18Хъа ушвниан удубчӀвурайиб кӀваанмина гъюра, ва диди инсан чиркин апӀура[+]. 19Фицики чӀуру ниятар, йивбар-йихбар, кьяппавалар, аьрбатанвалар, икӀ апӀбар, кучӀлар, футнйир – гьамрар вари кӀваан удучӀвурайидар ву[+]. 20Гьамцдари инсан чиркин апӀуру, хъа дижрикӀру хиларихьди уьл гъипӀну кӀури, инсан чиркин шлуб дар.


Дишагьлийин хъугъувал

21[•]Хъасин дилин удучӀву, Иса Тир ва Сидон шагьрарин аьтрафариз гъягъюру. 22Магьа Хананей уьлкейиан вуйи сар дишагьлийи, ишури дуфну, Исайиз кӀуру:

– Я Агъа, Давудгъярин[†] Бай, йиз язухъ апӀина! Йиз риш, жинар кучӀвну, аьхю балайикк кка[+]. 23Хъа Исайи дугъаз чӀалкьан гъапундайи. Ученикари, багахь духьну, Исайикан ккун апӀуру:

– Думу дишагьли хъутӀуркк, гьаз гъапиш дугъу ихь кьяляхъ чӀигъ хъипна. 24Дугъу жаваб вуди кӀуру:

– Узу анжагъ Израилин хъудургнайи чарвйирихьна Гьаънайир вуза[+]. 25Хъа дишагьлийи, дуфну, дугъаз икрам дапӀну, кӀуру:

– Я Агъа, узуз кюмек апӀин сарун.

26Хъа Исайи гъапи:

– Баяр-шубарихьан тадабгъну, уьл хуйириз ккипуз хай даршул[+].

27Хъа дишагьлийи жаваб туву:

– Дюзди кӀурава, Агъа, хъа хуйирира чпин эйсийин суфрайилан ахьу уьлин урклар итӀуру.

28Гьадмуган Исайи дугъаз кӀуру:

– Эй дишагьли! Яв хъугъувал зурбаб вуяв. Гъит увуз ккуниганси ибшри.

Ва дугъан риш гьадмусяаьт сагъ гъахьнийи.


Исайи гизафдар сагъ апӀуб

29[•]Гьадлин гьудучӀвну, Иса Галилей гьюлихьна[†] гъюру ва, саб тепейиина за духьну, деъру. 30Дугъахьна ликудар, дярябкърайидар, чӀал дибиснайидар ва гизаф жара уьзрар кайидарра хъади аьхючӀвеъ халкь уч шулу. Уьзурлуйир Дугъан багахь дитру, Дугъу дурар сагъ апӀуру. 31Ва гьаддиз, чӀал дибиснайидар чӀалниина дуфну, сакьатлудар сагъ духьну, ликудар рягьятди лицури ва кур духьнайидарин уларихь акв гьибшну гъябкъган, халкь мюгьтал гъахьнийи ва Израилин Аллагьдин адар апӀуз хъюгънийи.


Исайи юкьуд агъзур кас тухъ апӀуб

32Хъасин Исайи, ученикариз дих дапӀну, кӀуру:

– Узуз адмийир гьяйиф вузуз. Магьа, дурарин Узухъди хъади шубуд йигъ ву, хъа дурариз ипӀруб адар. Мурар рякъюъ зяиф дархьбан бадали, фукӀа-мукӀа дирипӀди, дурар деетидарза[+].

33Ученикари Дугъаз кӀуру:

– Гьаму вари халкь тухъ апӀрубкьан уьл му ичӀи йишваъ наънан абгуча[+]?

34Исайи дурариз кӀуру:

– Учвухь швнуб уьл хьачвухь?

Дурари кӀуру:

– Ургуб уьлна сакьюдар балугъар.

35Исайи, халкьдикан жилиин деуб ккун дапӀну, 36гьаму ургуб уьлна балугъар гъадагъуру ва, Аллагьдиз чухсагъул кӀури ккарагну, уьлер гьудутӀну – ученикарихьна, хъа ученикари халкьдиз тувру. 37ДипӀну вари ацӀру, хъа хъиригъу кьацӀари ургуб тавра ацӀру. 38Уьлна балугъ гъипӀу жиларин кьадар юкьуд агъзурихьнакьан вуйи, дурарихьна хъана дишагьлийирира, бицӀидарира гъипӀнийи[+]. 39Хъасин Иса, халкь деетну, Учв люткейиъ эъну, Магдала кӀуру юрдназ гъафнийи.

### 16


Аьламат улупуб ккун апӀуб

1[•]Саб арайилан фарисйирина[†] саддукйири,[†] Исайин[†] багахьна дуфну, думу ахтармиш апӀуз ккунди, аьршариан чпиз саб аьламатнан лишан улупуб ккун апӀуру[+]. 2Хьа Исайи дурариз жаваб вуди кӀуру:

– Ригъ алабхъурайиган, учву: „Закур ригъ апӀиди, гьаз гъапиш зав уьруди а“, – кӀуручва. 3Хъа гьирин ухди: „Гъи селсиб мархь убгъиди, гьаз гъапиш зав уьруди а“, – кӀуручва. Эй, кьюб маш гъяйидар! Завуз дилигну, гьава аьгъю апӀуз шулчвухьан, хъа гьаму шулайи ляхнарин гъавриъ ахъуз шуладарчвухьан. 4Хътругъру ва аьрбатан гьамусдин адмийири аьламатнан лишнар улупуб ккун апӀура, хъа дурариз, Юнус[†] пайгъамбрин кӀулʼина гъафи аьламатналан гъайри, жара аьламат рябкъидар.

Гьамци дупну, Иса дурарихьан гьудучӀвну гъягъюру[+].


Фарисйирихьанна саддукйирихьан ихтият йихьай

5[•]Дурар гьюлин[†] тмуну гъирагъдихъна ктучӀвиган, Дугъан ученикарин уьлер гъадагъуб кӀваълан дубшнади гъабхьну. 6Исайи дурариз кӀуру:

– Лигай-гьа, фарисйиринна саддукйирин дунихьан ихтият йихьай[+]. 7Ученикар: «Му учу уьлер гъададагъиган кӀурайиб вуйкӀан», – кӀури, фикрик кахънийи. 8Дурар фтикан улхураш аьгъяди, Исайи дурариз кӀуру:

– Уьлер гъадагъундарча кӀури, гьаз фикрарик кахъначва, хъугъвал адрудар[+]. 9Учву гьамусра фтинкӀа гъавриъ ахънаданчва? Хъа хьуд агъзур кас тухъ гъапӀу хьуб уьлкан хъиригъу кьацӀари швнуб тавра ацӀнуш, кӀваълан гъубшнийичв[+]? 10Ясана юкьуд агъзур касдигъна пай гъапӀу ургуб уьлкан хъиригъу кьацӀари швнуб тавра ацӀнуш, учвуз гьархнайин[+]? 11Учву гьаз гъавриъ ахърадайкӀан? Узу уьлкан улхурадарза, хъа фарисйиринна саддукйирин дунихьан ихтият йихьай! кӀураза.

12Гьадмуган, Дугъу дунихьан ваъ, хъа фарисйиринна саддукйирин кучӀлин аьгъюваларихьан ихтият йихьай, кӀурайивалин дурар гъаври ахънийи.


Петри, Иса Месигь ву, пуб

13[•]Хъа Филипдин Кесария кӀуру шагьрихьна гъафиган, Исайи Чан ученикарихьан гьерху:

– Адмийири Инсаниятдин Бай[†] фуж ву, кӀури, гьисаб апӀура?

14Дурари гьамци кӀуру:

– Садари Уву – штуан апӀру Ягьʼя ву, тмундари – Илʼяс ву, кӀура, шубурпидари – Еремия вая жара пайгъамбрарикан[†] сар ву, кӀури, гьисаб апӀура[+].

15Хъа Исайи:

– Хъа учву, Узу фуж ву кӀури, гьисаб апӀурачва? – пну, гьерхру.

16Петри:

– Уву Месигь,[†] чӀиви Аллагьдин Бай вува, – пну, жаваб тувру.

17Гьадмуган Исайи дугъаз жаваб вуди гъапи:

– Уву бахтавар вува, Юнусдин бай Симон, гьаз гъапиш увуз му, инсанари ваъ, хъа Аьршарин Йиз Адашди ачмиш гъапӀунвуз[+]. 18Хъанара кӀуразавузки, уву, гьацира Петр яна Гъарз вува ва гьаму гъарзʼин Узу Йиз хъугънайидарин бин ккабалгидиза, думу сарихьанра дабгъуз хьибдар, гьеле аьжалихьанна[+]. 19Узу увухьна Аьршарин Паччагьлугъдин ачар тувдиза, ва уву жилариин фу гъадагъа гъапӀиш, аьршариин гьадму гъадагъа дапӀну хьибди, ва уву жилариин фтиз ихтияр тувиш, аьршариинра гьаддиз ихтияр тувну хьибди.

20Ва гьадмуган Исайи Чан ученикариз, Учв Месигь вуйиваликан гьич саризра дарпуб ижмишнаан гъадагъа апӀуру[+].


Исайи Чан аьжаликан пуб

21[•]Гьадму вахтналан хъюгъну, Исайи ученикариз Учв Ерусалимдиз душну ккуниваликан, душваъ аьхюдари, аьхюну маллйири,[†] къанунчйири[†] Учв гизаф аьзабарикк ккитруваликан ва Учв йивну йикӀруваликан, шубудпи йигъан чӀиви шлуваликан ктибтуз хъюгънийи[+]. 22Хъа Петри Иса гъирагъдиз гьадаъну, Дугъан гафар гьадатӀуз хъюгъру:

– Аллагьди Увуз рягьим апӀри, я Агъа! Яв кӀулʼин дицисдар кьазйир улулукьри.

23Исайи, Петрихьинди илдицну, гъапи:

– ГьудубчӀв Узхьан, иблис! Уву Узу рякъʼан адаурава, гьаз гъапиш яв фикрар адмийирин фикрар вуяв, хъа Аллагьдин ваъ[+].

24Хъасин Исайи Чан ученикариз гъапи:

– Шлиз Узухъди гъюз ккундуш, думу, чан тямягьяр дирчну, чан хач[†] гъадабгъну, Узухъди гъюри[+]. 25Шлиз чан уьмур уьбхюз ккундуш, дугъан думу дубгди. Хъа шли Узу бадали чан уьмур пуч гъапӀиш, дугъаз думу бихъиди[+]. 26Чан уьмур гъудубгу касдиз, вари дюнʼя чаз гъабшишра, фу хайир ахъа? Чан уьмур кьяляхъ апӀбан бадали, дугъу фициб кьимат тувди? 27Фицики Инсаниятдин Бай Чан Адашдин аднаъди, Чан малайикарра хъади гъиди, ва гьадмуган гьарсар касдиз, чан ляхнариз лигну, кьимат тувди[+]. 28Дюзди кӀуразачвуз: мушвʼин дийигънайидарикан сакьюдариз, чпин аьжал хъубкьайиз, Чан Паччагьлугъдиъ учӀврайи Инсаниятдин Бай рякъиди[+].

### 17


Исайи Мусайихъдина Илʼясдихъди сюгьбат апӀуб

1[•]Йирхьуд йигълан Исайи Петр, Якьуб[†] ва дугъан чве Югьан гъадагъну, сарун жарар фужкӀара хътарди, ягъли дагъдиина гъягъюру[+]. 2Хъа Иса дурарин улихь дигиш шулу: Дугъан маш рябкъюри-рябкъюри ригъси нурлу гъабхьнийи, хъа палтар – йифси лизи[+]. 3Дурарин улихьна Исайихъди гафар апӀурайи Мусана[†] Илʼяс ачмиш шулу. 4Гьадмуган Петри Исайиз гъапи:

– Я Агъа! Учуз мушвахь ужуди вучуз! Увуз ккундуш, мушвахь шубуб паж апӀуча: саб Увуз, саб Мусайиз ва саб Илʼясдиз.

5Дугъу гьамци кӀури имиди, завʼан дурариина аку диф ис шулу, ва сабпну дифрагъян гьамциб сес гъюру:

«Му Йиз масан Бай вуйиз. Узу Мугъʼин гизаф рази вуза! Гьамгъахъ хъебехъай!»[+]

6Му сес гъеебхьу ученикариз[†] яманди гучӀ гъабхьнийи, ва дурар, икрам апӀури, жилʼина ахьнийи. 7Исайи, дурарихьна дуфну, хил кучну, кӀуру:

– Гъудужвай, гучӀ мапӀанай.

8Хъа ученикариз, кӀулар за дапӀну гъилигган, Исайилан гъайри фужкӀа гъяркъюндайи. 9Хъа дурар дагъдилан гъюруган, Исайи дурариз ижмишнаан гъапи:

– Инсаниятдин Бай,[†] дукӀну, чӀиви хьайиз, гьаму учвуз гъябкъюбдикан саризра макӀанай[+].

10Хъа ученикари Исайихьан гьерхру:

– Къанунчйири,[†] сифте Илʼяс дуфну ккунду, гьаз кӀура?

11Исайи дурариз гьамци жаваб туву:

– Дугъридан Илʼясди, улихьмиди дуфну, вари ккабалгну ккунду; 12Хъа кӀуразачвузки, Илʼяс гъафну, амма инсанариз думу аьгъю гъахьундар, ва дугъкан дурари чпиз ккуниб гъапӀну. Гьаци Инсаниятдин Бализра дурарин хиларилантина аьзабар хьиди.

13Ва гьадмуган ученикар Иса штуан апӀру Ягьʼяйикан улхурайивалин гъаври ахънийи[+].


Жин кубчӀвнайи бай сагъ апӀуб

14[•]Дурар халкьдихьна гъафиган, сар касди, Исайихьна дуфну, Дугъан улихь кьамкьариина ис духьну, 15кӀуру:

– Я Агъа! Йиз балин язухъ апӀина! Думу гьарза шула ва читин аьзабарикк ккахъра, чӀур шули, цӀиъ ва штуъ урсрира шулу. 16Узу думу Яв ученикарихьна хъади гъафунза, амма дурарихьан думу сагъ апӀуз гъабхьундар.

17– Эй хътругъру инсанар! – кӀуру гьадмуган Исайи. – Узу учвухъди филадизкьан гъузди, кӀурачва?! Узу учву филадиз аьгь апӀуза?! Думу Узухьна аькъинай!

18Исайи буйругъ тувну, жин утӀубкку, ва бай гьадмусяаьтди сагъ шулу[+].

19Хъасин ученикари сасарди, Исайихьна дуфну, Дугъхьан гьерхру:

– Хъа учхьан думу утӀубккуз гьаз гъабхьундайикӀан?

20Исайи дурариз гъапи:

– Учву дериндиан хъугъну адрувалиан, фицики дюзди кӀуразачвуз: эгер учвуъ саб бицӀи дилсибкьан хъугъувал ади гъабхьиш, учву гьатму дагъдиз: «Гьамлин гьатинди гьудубчӀв», гъапиш, думу тинди гьудубчӀвур, ва учвʼан удудукьруб фукӀа хьибдар. [[+] 21][*]


Исайи хъана чан аьжаликан пуб

22[•]Чпи Галилейиъ айи вахтна, Исайи ученикариз гъапи:

– Инсаниятдин Бай багарихьди инсанарин хилиз тувди. 23Дурари Думу йикӀиди, ва шубудпи йигъан Думу чӀиви хьиди.

Дугъу гьаци гъапиган, ученикар гизаф пашман гъахьнийи[+].


Аллагьдин хулаз вуйи налукарин гьякьнаан

24Дурар Кафернагьумдиз гъафиган, Аллагьдин хулаз налук гъюдюбхюрайидари, дуфну, Петриз кӀуру:

– Ичв Мялимди Аллагьдин хулаз налук тувдаринхъа[+]?

25Петри:

– Ав, тувру, – гъапи.

Ва Петри хулаъ учӀвну, чан ушв абццайизра, Исайи дугъаз суал туву:

– Уву фици фикир апӀурава, Симон Петр: гьаму дюнʼяйин паччгьари шилхьан налукар гъадагъури шулу – чпин баярихьан, даршиш миди вуйи инсанарихьан?

26Петри жаваб туву:

– Миди вуйи инсанарихьан.

Думуган Исайи дугъаз гъапи:

– Гьаци вуйиган, дурарин баяр налукариккан азад ву. 27Амма ухькантина дурар инжик дархьбан бадали, гьюлихъна[†] душну, гъармах ккипну, сифте хъабхъу балугъ гъянзуйихъан хъадабгъ; ва дидин ушв абццган, душваъ лазим кьадар арсран пул бихъидивуз; думу балугъин ушвниан адабгъну, Узхъандина увхъанди вуйи налукнаанди дурарихьна тув[+].

### 18


Аллагьдин Паччагьлугъдиъ вартӀан аьхюр фуж ву?

1[•]Гьадму вахтна, Исайихьна дуфну, ученикари[†] гьерху:

– Аьршарин Паччагьлугъдиъ вартӀан аьхюр фуж ву?

2Исайи, сар бицӀириз дих дапӀну, думу дурарин кьялаъ дерккну, 3кӀуру:

– Гьякь кӀуразачвуз, учву ичв юкӀвар дигиш дапӀну, бицӀи баярси дархьиш, Аьршарин Паччагьлугъдиъ учӀвидарчва;[+] 4гьаци вуйиган, фуж гьаму бицӀи байси мютӀюгъ гъахьиш, гьадму Аьршарин Паччагьлугъдиъ аьхюрра ву. 5Ва шли Узу бадали сар гьамцир бицӀир кьабул гъапӀиш, дугъу Узу кьабул апӀура;[+] 6хъа шли Узухъ хъугънайи гьаму зяифдарикан саркьан рякъʼан адаиш, дугъаз, чан гардандиъ рягънин ахал ипну, гьюлизди[†] гатӀахьуб ужу шлийи. 7Тямягьлу дюнʼяйиз бала хьибди. Нефс-тямягь адарди, дюнʼя гъубзурдар, амма нефс-тямягь арайиз гъюбан тахсиркар аьхю балайикк ккахъди[+]. 8Эгер яв хили, вая яв ликри уву тямягьнахьна гъахури аш, думу хъадабтӀну, ярхлаз гатӀабхь: ккудудубкӀру уьмриъ хил хътарди, вая лик ккадарди учӀвуб ужу вувуз, жегьеннемдиъ ккудудубкӀру цӀигъ ургури хьайиз[+]. 9Яв ули уву тямягьнахьна гъахураш, думу адабгъну, ярхлаз гатӀабхь: увуз, кьюб ул ади, жегьеннемдин цӀигъ ургайиз, саб ул ади, ккудудубкӀру уьмриъ учӀвуб ужу вувуз[+].

10[•]Лигайгьа, бицӀидар вара улʼан миидитанай, фицики дугъриданра дурарин малайикар Аьршарин Йиз Адашдин машнахь шулу. [ 11][*]


Дудубгнайи марчч

12Фици фикир апӀурачва? Варж марчч сивариъ айи кас, дурарикан саб гъудубгиш, урчӀвцӀурна урчӀвуб гъитну, гъудубгу сабдихъ лицуз дурушди гъузрин? 13Ва эгер думу гъибихъиш, дюзди кӀуразачвузки, думу урчӀвцӀурна урчӀвуб дудругдариинтӀан, саб гьаддиин артухъди шад хьиди. 14Гьаци ичв Аьршарин Адашдизра гьаму бицӀидарикан саркьан дургну ккундар[+].


Улдугнайи гъардшиз фици кюмек апӀуруш

15[•]Эгер яв гъардши увуз къаршуди гунагь шлу ляхин гъапӀиш, душну, сарна-сарди гаф-чӀал дапӀну, дугъаз чан тахсир кидибт. Эгер увухъ хъебехъиш, дугъкан увуз хъана гъардаш хьиди[+]. 16Эгерки дугъу чан тахсир кӀулʼин дибрисиш, жвувахъди хъана сар вая кьюр кас хъади гъарах, гьадму шагьидари гьарсаб гаф тасдикь апӀруганси[+]. 17Дурарихъра хъпебехъиш, мидкан хъугънайидариз йип; хъа хъугънайидарихъра хъпебехъиш, сарун думу аллагьсузсир, ясана налук гъюдюбхрурсир гьисаб апӀин[+]. 18Дюзди кӀуразачвуз: учву жилариин фу гъадагъа гъапиш, аьршариинра гьадму гъадагъа дапӀну хьибди; ва учву жилариин фтиз ихтияр тувиш, аьршариинра гьаддиз ихтияр тувну хьибди. 19Гьацира дугъриди кӀуразачвузки, эгер жилиин учвкан кьюри сатӀиди фукӀа тӀалаб гъапӀиш, Аьршарин Йиз Адашди думу тамам апӀиди[+]. 20Фицики кьюр вая шубур кас Йиз ччвурнахъ уч гъашиш, дурарин арайиъ Узу хьидиза.

21Гьадмуган Петри, Исайихьна дуфну, гьерхру:

– Я Агъа! Узуз къаршуди йиз гъардши гунгьар апӀури гъашиш, швнубан дугълан хил алдабгъну ккунду? Ургубан[+]?

22Исайи дугъаз кӀуру:

– Увуз «ургубан» кӀурадарза, хъа ургцӀур ражари ургубан. 23Гьаддиз Аьршарин Паччагьлугъ чан гъуллугъчйирихъди гьякь-гьисаб апӀуз ккун гъабхьи паччагьдиз ухшар ву. 24Паччагьди гьякь-гьисаб апӀуз хъюгъиган, дугъахьна гизаф миллионариинди пул буржлу вуйи сар гъуллугъчи хъади гъюру. 25Хъа дугъаз бурж кьяляхъ апӀуз пул адарди хьпаз лигну паччагьди, думура, дугъан хпирра, веледарра ва дугъаз айи-адруб вари масу тувну, бурж ктипуз амур апӀуру[+]. 26Гъуллугъчи дугъан ликарикк дахъну:

«Я паччагь! СацӀиб аьх апӀин, хъасин вари бурж ктипидиза», кӀури, ккарагуз хъюгъру.

27Паччагьди, рягьим дапӀну, дугъаз бурж гьялал дапӀну, думу деетуру. 28Амма думу гъуллугъчийи, дилин удучӀвиган, чан юлдшарикан чаз варж динар[†] пул буржлу вуйир дагну, думу дидисну:

«Увук кайи йиз бурж ча», кӀури, думу бугъмиш апӀуз хъюгънийи.

29Гьадмуган дугъан юлдаш, дугъан ликарикк ккархьну, «сацӀиб сабур апӀин, яв бурж туварза», кӀури, ккарагуз хъюгъю. 30Амма мугъаз мюгьлет тувуз ккун гъабхьундар ва, душну, бурж тувайизкьан, думу дустагъдиъ иту[+].

31Му ляхин гъябкъю дугъан юлдшар гизаф мюгьтал ва пашман шулу ва, дуфну, паччагьдиз вари гъабши-гъабшиси ктибтуру. 32Гьадмуган паччагьди гъуллугъчийиз дих дапӀну, кӀуру:

«Эй угъраш лукӀ! Уву миннат апӀбаз лигну, увуз яв думу бурж гьялал гъапӀнийза. 33Узу увуз гьялал гъапӀубси, увхьанра яв юлдшиз гьялал апӀуз шулдайнухьанхъа?»

34Хъял кубчӀву паччагьди думу, вари бурж ктипайизкьан, аьзабар тувуз, жаллатӀарихьна тувру.

35Гьамци Аьршарин Йиз Адашдира, учвкан гьарури чан гунгьар кайи гъардшилан кӀваантӀан хил алдадабгъиш, учвузра гьаци апӀиди[+].

### 19


Хпир гъадагъбакан

1[•]Гьаму вари гафар дупну ккудукӀхъан, Иса Галилей уьлкейиан удучӀвну, Ярдан[†] нирин тлихъан терефнаъ айи Ягьудияйин аьтрафариз гъягъюру. 2Дугъан кьяляхъди гизаф инсанар гъюру, ва Дугъу душваъ гизафдар сагъ апӀуру. 3Хъасин Исайихьна фарисйир[†] гъюру, дурари, Думу ахтармиш апӀуз ккунди, гьерху:

– Фициб себеб гъабхьишра, Къанундиинди[†] жилириз хпир гьадауз ихтияр айин?

4Дугъура дурариз жаваб вуди кӀуру:

– Инсанар халкь ГъапӀури дурар сифтейиан жилирна хпир вуди халкь гъапӀуб Гирами китабарик[†] гъурхунданчвахъа[+]? 5Гьаддиз жилир, адашна дада гъитну, чан хпирик карсди ва дурар кьюрид саб беден хьиди[+]. 6Гьаци вуйиган, дурар сарун кьюб ваъ, хъа саб беден ву. Гьамци Аллагьди китӀдар инсанди жара дапӀну ккундар[+].

7Фарисйири Дугъан жавабназ кӀуру:

– Дици вуш Муса[†] пайгъамбри, жара хьпан кагъаз тувну, хпир гьадауз шулу, гьаз дупнахъа?

8Исайи дурариз жаваб тувру:

– Мусайи, ичв гъициркъу юкӀвариз дилигну, учвуз ичв хпарихъди жара хьуз ихтияр тувну, хъа сифтейиан дици дайи. 9Амма кӀуразачвузки: кьяппавал себеб дарди шли чан хпир гьадаъну, жарар гъахиш, гьадгъу чав кьяппавал апӀура[+].

10Гьадмуган Исайин ученикари[†] дугъаз кӀуру:

– Эгер гьамциб гьял вуш, зат хпир дархуб ужу ву.

11Исайи дурариз гъапну:

– Му гаф варидарихьан кьабул апӀуз шулдар, думу чпиз удукьувал тувнайи жиларихьантӀан кьабул апӀуз даршул[+]. 12Гьацисдар жилар аки, садар бабкан шлуган эвлемиш хьуз даршлудар, садар адмийири хаси апӀуру, хъа гьацдарра аки, Аллагьдиз гъуллугъ апӀури гъузбан бадали, чиб эвлемиш даршули гъузру. Гъавриъ ахъуз шлур, гъит, гъавриъ ахъри.


Исайи бицӀидариз ужʼвал ккун апӀуб

13[•]Хъасин Исайихьна, хилар иливну, дурариз ужʼвал ккун апӀбан бадали бицӀидар хуру, хъа ученикари дурар хътӀурккури шулу. 14Амма Исайи гъапи:

– БицӀидар узухьна гъюз гъитай, гъадагъа мапӀанай, фицики Аьршарин Паччагьлугъ гьацдаринуб ву[+].

15Исайи дурариин хилар иливну, хъасин Думу дилин удучӀвну гъягъюру.


Девлетлуйир ва Аллагьдин паччагьлугъ

16[•]Саб ражари, сар живан дуфну, Исайихьан гьерху:

– Я Мялим, узуз ккудудубкӀру уьмур рубкьбан бадали, узу фициб ужуб ляхин дапӀну ккунду[+]?

17Исайира дугъаз кӀуру:

– Узхьан ужувлакан гьаз гьерхрава? Ужур вуйир анжагъ сар АллагьтӀан адар. Аллагьди увуз ккудудубкӀру уьмур тувну ккундуш, Дугъу Мусайилантина тувнайи табшуругъар вари тамам апӀин[+].

18– Фу табшуругъар? – гьерхру Дугъхьан живанди.

Исайи кӀуру:

– «Адми миликӀан», «кьяппавал мапӀан», «мигьитӀибкӀан», «кучӀлин шагьидвал мапӀан», 19«Адашдизна дадайиз гьюрмат апӀин» ва «яв багахь хьайир жвуваз жвувси ккун апӀин».

20Живанди Исайиз кӀуру:

– Узу гьамрар вари тамам апӀураза, сарун фу ккими узуз[+]?

21Исайи дугъаз гъапи:

– Эгер увуз гьуркӀу кас хьуз ккундуш, душну, яв айи-адруб масу тув, гьадмуган аьршариъ яв девлет хьибдивуз. Хъасин Узухъди гъач[+].

22Му гафар гъеерхьу живан пашманди гьудучӀвну гъягъюру, гьаз гъапиш думу гизаф девлетлу вуйи. 23Исайи мушвʼин Чан ученикариз гъапи:

– Дюзди кӀуразачвузки, девлетлуйиз Аьршарин Паччагьлугъдиъ учӀвуз читинди алабхъиди. 24Хъанара кӀуразачвуз: девлетлуйиз Аьршарин Паччагьлугъдиъ учӀвубтӀан девейиз рубдин гъюнʼан удубчӀвуз рягьят ву.

25Му гафар деерхьну, мюгьтал гъаши ученикари Исайихьан гьерху:

– Дици вуйиган, шилхьан учв уьрхюз хьиди?

26Дурарихьинди дилигну, Исайи гъапи:

– Инсанарихьан му удукьруб дар, хъа Аллагьдихьан удудукьруб адар[+].

27Гьадмуган Петри жаваб вуди Дугъаз гъапи:

– Магьа учу, вари гъибтну, Увухъди хъача: хъа учуз фу хьибди[+]?

28Исайира дурариз гьамци кӀуру:

– Дюзди кӀуразачвуз: цӀийи дюнʼяйиъ, Инсаниятдин Бай[†] Чан тахтниин деиган, Узухъди гъафи учвура йицӀикьюб тахтниин деъну, Израилин йицӀикьюб тухмин суд апӀидичва[+]. 29Гьар шли Узу бадали чан хулар, вая чвйир, вая чйир, вая адаш, вая дада, вая чан веледар, вая хутлар дирчиш, дугъу гьадрар вари варж ражари артухъди гъадагъиди, ва дугъаз ккудудубкӀру уьмур рубкьиди[+]. 30Му ражари гизаф сарпидар думуган ккудукӀрудар хьиди, хъа ккудукӀрудар – сарпидар[+].

### 20


ТӀумутӀчйирикан тахалус

1Аьршарин Паччагьлугъ – гвачӀин ухди чан тӀумтӀин багъдиъ лихуз нежбрар агуз удучӀву эйсийиз ухшар ву. 2Дугъу, йигъан саб динар[†] пул тувбан йикьрар дапӀну, дурар багъдиз лихуз гьаъру. 3ГвачӀнин урчӀвуб шулади хулʼан удучӀвуриз, ляхин дарди, дуфну майдандиин дийигънайи жара касар рякъюру. 4Дугъу дураризра кӀуру:

– Учвура йиз тӀумтӀин багъдиз гъачай, учвузра ичв рубкьру гьякъи тувдиза. – Дурарра гъюру.

5Хъанара лисунган ва лисхъан сяаьт шубубдихъанна, дугъу гьаци апӀуру. 6Хъа сяаьт хьубдихъан, жарадар дуфну дийигъну рякъюру. Дугъу дураризра гъапи:

– Ярхи йигъди ляхин дарди гьаз дийигъначва?

7Дурари дугъаз кӀуру:

– Учу сарира лихуз гъидисундарчу.

Думуган дугъу дурариз кӀуру:

– Учвура йиз тӀумтӀин багъдиз гъарахай.

8Хябяхъ гъабшиган, эйсийи чан мяишатдин гъулугъчийиз кӀуру:

– Нежбрариз дих дапӀну, аьхиримжи вуди лихуз хъюгъдарилан ккебгъну, сарпидариина гъяйизкьан, дурариз чпин ляхнин гьякъи тув.

9Хябяхъдихъна, сяаьт хьубари, лихуз хъюгъдариз са-саб динар пул тувру. 10Садпидарди лихуз хъюгъдари, чпиз артухъди рубкьур дупну, фикир дапӀнайи; амма дураризра, йикьрарнаъ айиганси, са-саб динар пултӀан тувундайи. 11Чпин гьякъи гъадабгъну, дурар эйсийиз чпин наразивал улупуз хъюгъю:

12– Гьаму кьяляхъна гъафидар саб сяаьтнаътӀан гъилихундар, хъа уву дурарна ярхи йигъди убцру ригъдикк гъилиху учу саб гъапӀунва.

13Эйсийи дурарикан сариз кӀуру:

– Я дуст кас! Узу увуз гиран ктапӀурадарза; уву саб динар пулихъ лихуз рази гъахьундайна? 14Яв рубкьруб гъадабгъну, гъарах, узуз кьанди лихуз хъюгъюризра увузкьануб тувуз ккундузуз. 15Узуз йиз айибдикан узуз ккуниб апӀуз ихтияр адаринхъа? Йиз мердвалиин уву гьаз бахил шулава? 16Гьамци аьхиримжи вуйидарикан сарпидар, хъа сарпидарикан аьхиримжи вуйидар хьиди, фицики теклиф айидар гизаф ву, хъа кадагънайидар цӀиб[+].


Шубубпи ражари Исайи Чан аьжаликан пуб

17[•]Ерусалимдиз гъягъру рякъюъ Исайи, Чан йицӀикьюр ученик гъирагъдиз гьадаъну, дурариз гъапи:

18– Магьа ухьу Ерусалимдиз гъягъюрахьа. Инсаниятдин Бай[†] аьхю маллйиринна[†] къанунчйирин[†] хилиз тувди. Думу карсну йикӀуз жаза гьадабтӀиди. 19Хъасин Думу аллагьсузарин[†] хилиз, Дугъʼина аьрвалар хуз, гъирмажарихьди Думу урччвуз ва дариз зигуз тувди[+].


Дадайин тӀалаб

20[•]Гьадму арайиъ Исайихьна, Чан баярра хъади, Зеведейин хпир гъафнийи ва, икрамнаъ ис духьну, дугъу фу-вуш тӀалаб гъапӀнийи[+]. 21Исайи дугъхьан, фу ккундуш гьерхиган, дугъу гьамци кӀуру:

– Гьаму йиз кьюр бализ Яв Паччагьлугъдиъ сар Яв арччул, тмунур гагул терефнаъ деуз гъита[+].

22Исайира жаваб вуди гъапи:

– Учву фу тӀалаб апӀураш, учвуз аьгъдарчвуз. Узʼина гъюз ккайи аьзабар учвхьан аьх апӀуз хьибдин?

Дурари: «Ав, шулчухьан», – гъапнийи[+].

23Исайи дурариз гъапи:

– Дугъриданна, Узу кьабул апӀуз ккайи аьзабар учвура аьх апӀарчва, хъа Йиз арччулна гагул терефарихъинди дитувал Узлан асиллу дар: думу йишвар, Йиз Адашди шлиз улупнаш, гьадрариндар ву.

24Му гафар гъеерхьиган, имбу йицӀур ученикди гьадму кьюр чвуччвкан зарбди хъял апӀуру. 25Хъа Исайи, дурариз вардариз дих дапӀну, кӀуру:

– Халкьарин гьякимари дурарин зиин агъавал апӀурайивал ва аьхюдари дурарин зиин чпин гьюкум улупурайивал учвуз аьгъячвуз. 26Хъа ичв арайиъ дици дарибшри: шлиз ичв арайиъ кӀулинур хьуз ккундуш, гъит думу ичв гъайгъушнаъ ишри[+]. 27Шлиз ичв арайиъ сарпир хьуз ккундуш, гъит ичв лукӀ ишри. 28Гьаци Инсаниятдин Байра Чаз жарадари гъуллугъ апӀбан бадали ваъ, хъа Чав гъуллугъ апӀбан бадали ва гизафдарин гунгьарилан хил алдабгъуз кӀури Чан уьмур тувбан бадали Дуфнайир ву[+].


Исайи кьюр кур кас сагъ апӀуб

29[•]Иса ва Дугъан ученикар[†] Ерихондиан удучӀвурайиган, дурарин кьяляхъди гизаф халкь гъюз хъюгъю[+]. 30Ва магьа рякъюхъ деънайи кьюр кури, чпин багхьантина Иса гъягъюрайивал аьгъю дубхьну, аьхю сесниинди гъапи:

– Я Давудгъярин[†] Бай! Ич язухъ апӀина![+]

31Халкьди дурариз ккебехъ кӀуйи, аммаки дурари хъанара зарбди чӀигъар апӀуз хъюгъю:

– Я Агъа, Давудгъярин Бай! Ич язухъ апӀина!

32Иса дугъужву ва, дурариз дих дапӀну, гъапи:

– Узкан фу ккундучвуз?

33Дурари Исайиз кӀуру:

– Я Агъа, ич улар сагъ шлуси апӀина.

34Исайи, язухъ дапӀну, дурарин уларик хил кучу, ва сабпну дурарин улариз рябкъюз хъюгъю, хъа дурарра Дугъахъди гъягъюру[+].

### 21


Иса Ерусалимдиз гъюб

1[•]Дурар Ерусалимдиз багахь духьну, Елион дагъдиин али Вифания[†] кӀуру гъулахьна гъафиган, Исайи гьамциб буйругъ тувну, кьюр ученик гьаъру:[+]

2– Гьатму ичв гъаншариъ айи гъулаз гъарахай, душваъ, дибтӀнайи дажи ва дидин гъудугъ рякъидичвуз; гьадрар, тудурчну, Узухьна аькъинай. 3Ва нагагь учвуз шликӀа фукӀа гъапиш, дурар Агъайиз бакарди ву, Дугъу дурар дишлади кьяляхъ апӀиди, йипай.

4Му мици хьуб пайгъамбри дупнайи исихъайи гафар кӀулиз удучӀвбан бадали шулайи ляхнар вуйи:[+]

5«Ерусалим шагьриз йипайки,
магьа, яв Паччагь,
даждиин элеъну гъюра.
Думу учвухьна гъудгъиинди,
Фурс ктарди, гъиди».

6Ученикари,[†] душну, Исайи чпиз гъаписи гъапӀу. 7Дажина гъудугъ хъаъну гъахнийи, ва дурариин чпин палтар илирчнийи. Иса дурарин заълан элеънийи. 8Халкьдикан гизафдари чпин палтар, хъа имбудари гьарарин цирклар-кюлерра рякъюкк ккирчуйи[+]. 9Исайин улихьдира, кьяляхъдира гъюрайи халкьди чӀигъар апӀури гъахьну:

«Давудгъярин[†] Бализ тяриф!
Агъайин ччвурнахъ Гъюрайириз
ужʼвал ибшри!
Аьршариз тяриф!»[+]

10Иса Ерусалимдиъ учӀвиган, вари шагьур гьяракатназ гъафи; варди: «Му фуж вуйкӀан?» кӀури, гьерхуйи. 11Хъа халкьдигъян:

– Му Галилейин Назаретдиан[†] вуйи Иса пайгъамбар ву, – кӀури, жаваб тувнийи[+].


Исайи алвер апӀурайидар Аллагьдин хулʼан утӀуккуб

12[•]Иса Аллагьдин хулан гьяятдиз гъафи. Душваъ ариш-вериш апӀурайидар вари утӀукку, пул дигиш апӀурайидарин устларна луфар масу туврайидарин кусрийир ккитӀикӀу[+]. 13Исайи дурариз гьамци кӀурайи: «Йиз хулаз ккарагру хал пиди», кӀури дибикӀна, хъа учву дидкан тӀарашчйирин мугъара дапӀначва.

14Хъасин Аллагьдин хулаз Исайихьна гизаф курарна ликудар хуру, ва Дугъу дурар сагъ апӀуру. 15Дугъу апӀурайи аьламатнан ляхнар ва, «Давудгъярин Бализ тяриф!» кӀури, чӀигъар апӀурайи баяр-шубар дяркъну, аьхюну маллйир,[†] къанунчйир[†] хъюлу ацӀру[+]. 16Ва дурари Дугъаз кӀуру:

– Мурари фу кӀураш, Увуз ебхьурануз?

Исайира дурариз кӀуру:

– Ав, ебхьуразуз. Хъа учву Гирами китабарик:[†] «Мухрихъ хъайидарин ва бицӀидарин мелзналан Узуз тярифнан гафар пуз гъитдива», пну дибикӀнайиб гъурхундарнучвахъа[+]?

17Дурар гьадушвʼин илмиди, Иса Вифания кӀуру гъулаз гъушнийи ва душваъ йишв адапӀнийи[+].


Инжирин гъеебццу гьар

18[•]ГвачӀнин шагьриз хъадакну гъюрайи Исайиз рякъюъ гаш шулу[+]. 19Ва, рякъюн гъвалахъ инжирин гьар дябкъну, Думу дидин багахьна гъушу, амма кӀажарилан гъайри, дидигъ фукӀа гъибихъундайи. Исайи, му гьариз сарун асуллагь бегьер дарибхрива, пну, амур гъапӀнийи. Инжирин гьар сабпну гъеебццнийи[+]. 20Му аьгьвалат гъябкъю ученикар мюгьтал гъахьнийи:

– Инжирин гьар мици сабпну фици гъеебццнийкӀан? – гъапи дурари.

21Исайи дурариз жаваб вуди гъапи:

– Гьякь кӀуразачвуз, эгер учвуз хъугъувал аш ва учву шаклу даршиш, му инжирин гьарин кӀулʼина гъафиб гъубзри, учву гьатму дагъдиз: «Яв йишвʼлан улдубчӀвну, гьюлиъ[†] убс», гъапиш, гьадмура тамам хьибди[+]. 22Хъугъувал ади учву ккарагури фу ккун гъапӀиш, гьадму хьибдичвуз[+].


Исайин гьюкмикан

23[•]Хъасин Исайи, Аллагьдин хулан гьяятдиз дуфну, аьгъювалар улупурайиган, Дугъахьна аьхю маллйирна, къанунчйирна аьхюдар гъюру.

Дурари гьерхру:

– Уву му ляхнар фициб гьюкмиинди апӀурава? Шли Увуз гьацдар ляхнар апӀуз гьюкум тувну[+]?

24Исайи дурариз жаваб вуди гъапи:

– Узура учвуз саб суал тувдиза. Эгер учву Узуз жаваб тувиш, Узура учвуз, мурар фициб гьюкмиинди апӀураш, пидизачвуз. 25Штуан апӀру Ягьʼяйиз штуан апӀуз ихтияр шли тувну: Аллагьди, даршиш инсанари?

Дурар, фикрарикк ккахъну, чиб-чпикди гьамци пуз хъюгъру:

– Эгер ухьу «Аллагьдихьан» гъапиш, Дугъу ухьуз: «Дици вуш, дугъахъ гьаз хъугъундарчва?» пиди,[+] 26хъа «инсанарин терефнаан» пуз ухьуз халкьдихьан гучӀ а, гьаз гъапиш халкьди, Ягьʼя пайгъамбар ву кӀури, гьисаб апӀура[+].

27Гьаддиз дурари Исайиз жаваб вуди гъапи:

– Учуз аьгъдарчуз.

Хъа Исайи дурариз гъапи:

– Ари Узура, Йиз му ляхнар фициб гьюкмиинди апӀураш, пидарзачвуз.


Кьюр балкан тахалус

28Учву фици фикир апӀурачва? Сар касдиз кьюр бай айи. Думу касди, сарпирихьна дуфну, кӀуру:

– Жан бай! Душну, гъи ихь тӀумтӀин багъдиъ лих.

29Думу, «Ккундарзуз!» – пну, жаваб тувну, хъасин, швумал духьну, лихуз гъягъюру. 30Адашди, кьюрпи балихьна дуфну, дугъазра кӀуру.

– Ибшри, гъягъюрза, – жаваб туву му бали, амма думу гъушундайи.

31Му кьюрикан адашдин тӀалаб шли тамам гъапӀну?

Дурари кӀуру: «Сарпири».

Исайи дурариз кӀуру:

– Дугъриди кӀуразачвуз: налук уч апӀрударна чӀуру аднан дишагьлийир учвутӀан ухди Аллагьдин Паччагьлугъдиъ[†] учӀвди. 32Фицики штуан апӀру Ягьʼя учвухьна дугъривалин рякъюъди гъафну. Учву дугъахъ хъугъундарчва, хъа налук уч апӀрударна чӀуру аднан дишагьлийир хъугъну. Учвуз гьамрар вари гъяркънушра, дугъахъ хъугъну, гунгьар гардандиъ гъидисундарчва[+].


ТӀумутӀчйирикан тахалус

33[•]Жара тахалусдихъра хъебехъай. Сар касди тӀумтӀин багъ ибтру ва дидлан арчил илтӀибкӀуру. Душваъ чяхир кчӀюбкьру ичӀ йибккуру ва паж апӀуру хъасин, багъ тӀумутӀчйирихьна тувну, учв жара йишвариз гъягъюру[+]. 34Хъа тӀумтӀар хъуркьру вахт улубкьиган, дугъу, тӀумтӀин багъдикан чан бегьер хуз, лукӀар тӀумутӀчйирихьна гьаъру. 35ТӀумутӀчйири, дугъан гъуллугъчйир дидисну, дурарикан фуж урччвуру, фуж йивну йикӀуру, шлиина гъван уьлюбхюру[+]. 36Эйсийи хъанара жара лукӀар гьаъру, хъа дураризра гьаци гъапӀнийи. 37Аьхирки дугъу «белки дурариз дугъхьан нач шул», кӀури, дурарихьна чан бай гьаъру[+]. 38Амма тӀумутӀчйири, эйсийин бай гъяркъиган, чиб-чпин арайиъ кӀуру: «Му эйсийин ирсчи ву; гъачай думу йивну йикӀухьа ва дугъан ирс ухьуз гъибтдихьа»[+]. 39Думу дидисну, багъдиан адаъну, йивну йикӀуру[+]. 40Ари гьамус багъдин эйси гъафиган, дугъу тӀумутӀчйирикан гьапӀди?

41Му пис касар дугъу тӀанкь апӀиди, хъа тӀумтӀин багъ вахтниинди чахьна бегьер рубкьру жара тӀумутӀчйирихьна арендайиз тувди[+].

42Хъа Исайи, давам апӀури, дурариз кӀуру:

– Учву Гирами китабариъ дидикӀнайи гьаму гафар гъурхундарнучва:

«Устйири гатӀабхьу гъван мурччвануб гъабхьну.
Му ухьуз гъябкъю аьламат Агъайи гъапӀуб ву»[+].

43Гьаддиз кӀуразачвуз, Аьршарин Паччагьлугъ учвхьан тадабгъиди ва думу лайикьлудариз тувди. 44Хъа фуж гьадму гъвандиина ахъиш, думу парчйир хьиди; хъа шилʼина думу абхъиш, чархьиди.

45Дугъан тахалусар гъеерхьу аьхюну маллйирна фарисйир[†] Думу чпикан улхурайивалин гъавриъ ахъу. 46Дурариз Думу дисуз ккун шулу, амма халкьдихьан гучӀ шулу, гьаз гъапиш халкьди Думу пайгъамбар вуди гьисаб апӀурайи[+].

### 22


Сумчрин мяракайикан тахалус

1[•]Исайи хъанара дурар тахалусариинди гъаврикк ккауб давам гъапӀнийи[+].

2Аьршарин Паччагьлугъ сар гьамцир паччагьдиз ухшар ву. Сар паччагьди, гизафдариз сумчрик дупну, чан балин сумчрин мярака дюзмиш гъапӀнийи[+]. 3Вахт улубкьган, дугъу чан лукӀар хялариз теклиф апӀуз гьау, амма дурариз гъюз ккун гъабхьундайи. 4Дугъу хъанара дурарихьна чан жара лукӀар гьаънийи:

– Магьа, дюрхнайи жердар, якъар дурккну, хурагарра дапӀну, вари гьязурди а, сумчрин демраз гъачай.

5Садар, дугъан гафарихъ хъпебехъди, чпин хутӀлариз, тмундар ариш-вериш апӀуз гъушнийи. 6Имбудари, дугъан лукӀар дидисну, дурччвну йихуру[+]. 7Мидкан, пис хъял дуфну, паччагьди, чан кьушмар гьаъну, дурар тӀанкь апӀуру ва дурарин шагьрик цӀа кипру[+]. 8Хъасин паччагьди чан лукӀариз кӀуру:

– Сумчрин дем гьязурди а, хъа сумчриз теклиф дапӀнайидар лайикьлу гъахьундар[+]. 9Гьаддиз, душну, кючйириъ алахькьандариз варидариз сумчрин демраз дих апӀинай.

10ЛукӀарира, душну, кючйириъ чпиз алахькьандар вари: гьам ужудар, гьамсана харжидар хъади дуфну, сумчрин суфра хялари хъабцӀру. 11Хяларихьна удучӀву паччагьдиз дураригъ сумчриз ярамиш дару палтар али сар кас рякъюру. 12Паччагьди дугъаз кӀуру:

– Я дуст кас, сумчрин палтар алдарди увхьан мина гъюз фици гъабхьунвухьан?

Дугъазра кӀуруб гъибихъундайи. 13Гьадмуган паччагьди лукӀариз гъапнийи:

– Му, ликар-хилар йитӀну, чӀатинди мучӀушназ, ишуб, гьарай-суза, фигъан айишвазди гатӀахьай[+]. 14Фицики теклиф дапӀнайидар гизафдар ву, хъа кадагънайидар – цӀиб.


«Паччагьдиз паччагьдинуб, хъа Аллагьдиз Аллагьдинуб тувай»

15[•]Гьадмуган фарисйири,[†] мушвʼан удучӀвну, Исайи фукӀа дюз даруб кӀайиз ккеуз мясляаьт апӀуру,[+] 16ва Дугъахьна, Гьироддин[†] терефкрарра хъади, чпин ученикар[†] гьаъру. Дурари Исайиз кӀуру:

– Я Мялим! Учуз Уву гьякьлу кас вуйивал ва инсанар Аллагьдин дугъри рякъюъ тӀаърайивал аьгъячуз. Уву инсандин машназ, яна гъуллугъназ лигурдарва[+]. 17Гьаци вуйиган, учуз йип: Римдин паччагьдиз учу налук тувуз хай шулин, даш шулдарин[+]?

18Исайи, дурарин чӀуру ниятар рякъюри, кӀуру:

– Кьюб маш гъяйидар, Узу гьаз ахтармиш апӀурачва[+]? 19Учву налукди туврайи пул Узуз улупай.

Дурари Дугъахьна саб манат хуру.

20– Мидик шлин шикилна ччвур ка? – пну, гьерху Исайи дурарихьан.

21– Римдин паччагьдин, – жаваб туву дурари.

Гьадмуган Исайи дурариз кӀуру:

– Дици вуш, паччагьдинуб паччагьдиз, хъа Аллагьдинуб Аллагьдиз тувай[+].

22Му гафар гъеерхьиган, дурар мюгьтал шулу ва Дугъхьан гьудучӀвну гъягъюру.


ГъачӀидар чӀиви шлуваликан

23[•]Гьадму йигъан Дугъахьна гъачӀидар чӀиви шуб айиб дар кӀурайи саддукйир[†] гъюру, ва дурари Исайихьан гьерхру:[+]

24– Я Мялим! Муса[†] пайгъамбри дупна: «Эгер фуж чаз велед даршиди гъачӀиш, дугъан хпир дугъан чвуччвуз дитри ва чвуччвун тухум давам апӀри»[+]. 25Учу ургур чве вуйча, ва сарпир эвлемиш духьну, гъакӀну ва, велед хътарди хьпаз лигну, хпир дугъан чвуччвуз дитру. 26Гьамци кьюрпирра, шубурпирра, та-а-ап ургурпириина гъяйиз, вари йихуру. 27Аьхирки гьадму хпирра йикӀуру. 28Гьаци гъабшиган, гъиямат йигъан вари чӀиви шлуган, думу ургурикан фунурин хпир хьиди? Дурариз вардариз думу швуваз гъушнийи аьхир.

29Исайи дурариз гьамциб жаваб апӀуру:

– Учву, я Гирами китабар,[†] ясана Аллагьдин кьудрат аьгъдарди, улдугурачва. 30ЧӀиви гъахьиган, дурари я швушвар хурдар, я швуваз гъягъюрдар. Дурар аьршариъ айи малайикарси хьиди. 31Хъа гъиямат йигъан гъийихдар чӀиви хьувалин гьякьнаан Аллагьди учвуз гъапи гьаму гафар яраб учву гъурхундайкӀан? 32«Узу Ибрагьимдин[†] Аллагь вуза, Исакьдин[†] Аллагь вуза ва Якьубдин[†] Аллагь вуза». Аллагь дийихнайидарин ваъ, хъа чӀивидарин Аллагь ву.

33Му гафар гъеерхьиган, халкь Исайин аьгъювалар улупбиин мюгьтал шуйи.


ВартӀан метлеблу табшуругъ

34[•]Исайи саддукйир фици чпин йишвʼин дитнуш, гъеебхьиган, фарисйирна саддукйир, сатӀиди уч шулу. 35Дурарикан сар къанунчийи,[†] Исайи фу кӀуруш кӀури, Дугъхьан гьерхру:

36– Мялим! Къанундиъ вартӀан метлеблу табшуругъ фунуб ву?

37Исайира дугъаз кӀуру:

– «Яв Агъа Аллагь, вари юкӀв хъипну, вари рюгьнаан ва яв вари фагьмиан ккун апӀин». 38Му сабпи ва вартӀан метлеблу табшуругъ ву. 39Кьюбпибра гьаддиз барабар ву: «Яв багахь хьайир жвуваз жвувси ккун апӀин»[+]. 40Гьаму кьюб табшуругъдиин вари Къанун ва пайгъамбрарин[†] БикӀбар биналамиш духьна[+].


Месигь шлин бай ву?

41[•]Саб йишвʼина уч духьнайи фарисйирихьан Исайи гьерху:

42– Учву Месигьдин[†] гьякьнаан фу фикир апӀурачва? Думу шлин Бай ву?

Фарисйири Дугъаз:

– Давудгъярин[†] Бай ву, – кӀуру[+].

43Исайи дурарихьан хъана гьерхру:

– Дици вуйиган, Рюгьну ацӀнайи Давудри Дугъаз Агъа фици кӀура? Давудри дупнаки:

44«Агъайи йиз Агъайиз гъапну:
Узу Яв душмнар Яв ликарикк дахьайизкьан,
Йиз арччул гъвалахъ деъ?»[+]

45Гьамци, Давудри Дугъаз Агъа кӀурайиган, Думу дугъан Бай фици хьидихъа?

46Сарихьанра Дугъаз жаваб тувуз гъабхьундар. Ва гьадму йигъланмина, Исайиз суалар тувуз кӀури, Сарун сарира Исайихьан гьич сабдиканра гьерхуз кӀубанвал гъапӀундар[+].

### 23


Къанунчйирихьанна фарисйирихьан ихтият йихьай

1[•]Хъасин Исайи, халкьдихьна ва Чан ученикарихьна[†] илдицну, гъапнийи:

2– Мусайин[†] Къанундин[†] гъаврикк ккаъри, тахтниин къанунчйирна[†] фарисйир[†] деъна. 3Гьаци вуйиган, гьадрари кӀурубдихъ хъебехъай ва кӀулиз адабгъай, хъа дурари апӀурайиганси мапӀанай, фицики дурари, фу ккун апӀураш, кӀура, хъа чпи гьаци апӀурадар[+]. 4Читин къайдйир кӀули гъахуз гъитри, дурари гъюнариин гъулайсуз гъагъар иливура, хъа дурар алишвлан ришвбан бадали чпи тӀубкьан кучрадар. 5Хъа дурари фукӀа апӀурашра, инсанариз рябкъри кӀури апӀурайиб ву. Гьамци дурари унтӀланна хиллан илдижру Къанундиан гафар дидикӀнайи чпин чӀулар аьхю апӀури шулу ва палтарин цӀимцӀлар ярхи апӀури шулу. 6Дурар мажлисар-демариъ ва мистариъ[†] ужусдар йишвар дидисну деуз ккунидар ву[+]. 7Ва базар-майднариин чпи тебрик апӀури ва адмийири чпиз «Мялим! Мялим!» кӀури, дих апӀури ккунидар ву. 8Хъа учвуз гъит мялимар дарипри, фицики гьякь Мялим сар ву, хъа учву вари гъардшар вучва[+]. 9Ва жилариин саризра адаш макӀанай, фицики учвуз сар Аьршарин АдаштӀан адар. 10Ва учвуз насигьятчйирра дарипри, фицики сар ву учвуз айи Насигьятчи, думура Месигь[†] ву! 11Учвкан варитӀан заан вуйирикан, учвуз гъараваш ишри,[+] 12фицики, шли учв заанди дисури гъашиш, думу аскан апӀиди, хъа шли учв асканди дисури гъашиш, гьадму заан хьиди[+].


Исайи къанунчйирна фарисйир беябур апӀуб

13Ичв гьял пис хьибди, кьюб маш гъяйи къанунчйирна фарисйир! Гьаз гъапиш адмийирин улихь Аьршарин Паччагьлугъдин раккар хъяркьрачва. Душваъ я учву учӀврадарчва, я учӀврайидар учӀвуз гъитрадарчва. [[+] 14][*]

15Ичв гьял пис хьибди, къанунчйирна фарисйир, кьюб маш гъяйидар, гьаз гъапиш сар каскьан учвухъинди илтӀикӀбан бадали, учву гьюлериланна[†] жиларилан илдицури шулучва; ва дицир кас гъидихъган, дугъкан учвутӀан кьюб ражари бешбетер жегьеннемагьли апӀуручва.

16Ичв гьял пис хьибди, рякъ улупурайи курар. Учву: «Аллагьдин хулʼинди ху гъапӀну пну, баладар, – кӀурачва, – хъа Аллагьдин хулаъ айи гъизилиинди ху гъапӀур чав туву гаф тамам апӀуз мажбур ву», – кӀурачва[+]. 17Я курар ва ахмакьар! Фу заан ву: гъизил, дарш гьадму гъизил гирами апӀурайи Аллагьдин хал?[†]

18Хъанара: «Шли Аллагьдиз багъишар апӀру йишвʼинди ху гъапӀнуш, дугъаз, баладар, кӀурачва, – хъа гьадина багъиш апӀуз дубхнайибдиинди ху гъапӀур чав туву гаф тамам апӀуз мажбур ву», – кӀурачва. 19Эй кур духьнайидар! Фу заан ву: багъиш апӀуз дубхнайиб, дарш думу гирами апӀурайи марцци йишв? 20Гьаци вуйиган, шли Аллагьдиз багъишар апӀру йишвʼинди ху апӀураш, дугъу гьадушвʼин дивру варибдииндира ху апӀура. 21Аллагьдин хулʼинди ху апӀурайири, гьам Аллагьдин хулʼинди, гьамсана душваъ яшамиш Шулайириинди ху апӀура. 22Завʼинди ху апӀурайири Аллагьдин тахтниинди ва дидʼин Деънайириинди ху апӀура. 23Ичв гьял пис хьибди, къанунчйирна фарисйир, фицики учву, Къанунди дупнайибси, шюше, гьашв ва шивит укӀарин йицӀуб пайнакан саб пай туврачва, хъа Къанундиъ вартӀан метлеблу вуйиб: гьякьлувал, рягьимлувал, хъугъвал – гьархрачва; сифте вуди гьамрар дапӀну ккунду, хъа тмунубра дарапӀди гъибтну ккундар. 24Эй рякъ улупурайи курар! Учву хурагнак кабхъу мизмиз ктабгъурачва, хъа деве хътӀюбкъюрачва. 25Ичв гьял пис хьибди, кьюб маш гъяйи къанунчйирна фарисйир, гьаз гъапиш учву захна бушгъаб заълан марцц апӀури шулучва, хъа дурарин айитӀишв угърашʼвалинна тямягькарвалин йимишари абцӀри шулучва. 26Эй кур фарисей! Сифте захранна бушгъабан айитӀишв марцц апӀин, дурарин чӀатан терефра марцциб шлуганси. 27Ичв пис гьял хьибди, кьюб маш гъяйи къанунчйирна фарисйир, фицики учву, уччвуди рякъюз кӀури, чӀатанди лизиди дарснайи, хъа айитӀишв майтин кӀурбарина жюрбежюр чиркишну ацӀнайи накьварин гюмбтариз ухшар вучва[+]. 28Гьаци учвура, инсанариз заъланди дугъридарси улупури, айтӀанди кучӀляхваларина нягьякьвалари ацӀначва.


Фарисйирна къанунчйир жазайикк ккуркьбакан

29Ичв гьял пис хьибди, кьюб маш гъяйи къанунчйир ва фарисйир! Учву, пайгъамбрариз[†] ва жара марцци касариз гюмбтар диври, дурар кабалгурачва. 30«Эгер учу ич ата-бабйирин девриъ яшамиш шули гъахьнийиш, учу дурарихъди пайгъамбрарин ифи удубзбаъ иштирак хьидайча», – кӀурачва[+]. 31Гьаму гафариинди учву пайгъамбрар гъийихдарин веледар вуйивалин гьякьнаан ачухъди шагьидвал апӀурачва. 32Гьаци вуйиган, ичв абйирин тахсрар давам апӀинай! 33Эй битӀар, битӀран ифи айидар! Учву жегьеннемдин цӀигъ гъитру жазайиккан фици гьергдичва[+]? 34Гьаддиз магьа Узу учвухьна пайгъамбрар, фагьумлуйир ва аьлимар[†] гьаъраза. Учву дурарикан садар йивну йихидичва, хъа тмундар ичв мистариъ урччвидичва ва шагьриан шагьриз утӀуккури хьидичва[+]. 35Гьякьлу Авелин ифдилан ккебгъну, Аллагьдиз багъишар туврушванна Аллагьдин хулан арайиъ учву йивну гъачӀи Варахайин бай Закарʼяйин ифдиина гъяйизкьан, жилариин нягьякьди удубзурайи вари ифдин тахсирра ичвуб хьибди[+]. 36Дюзди кӀуразавуз: гьамусдин адмийириз гьаму варибдин жаза гьадабтӀиди.


Ерусалимдиин улубкьруб

37[•]Эй, пайгъамбрар йивну йихру ва чахьна гьау илчйириин гъван уьлюбхру Ерусалим! Швнубан Узуз, пеъли чан хлинццариккна шюхъярси, яв халкь уч апӀуз ккун гъабхьунзуз, хъа учву кӀул ккивундарчва![+] 38Лигай, магьа ичв хал ичӀиди гъубзна. 39Магьа кӀуразачвуз: «Агъайин ччвурнахъ Гъюрайир ужувлакк ишри», кӀури, учву дих дарапӀкьан гагьди, Узу сарун рякъидарчвуз[+].

### 24


Аллагьдин хал дабгъбакан

1[•]Иса Аллагьдин хулʼан удучӀвиган, Дугъан ученикар,[†] Дугъаз Аллагьдин хулан дараматар улупуз кӀури, багахьна гъафи. 2Исайи дурариз кӀуру:

– Гьамрар вари рякъюранчвуз? Дугъридан кӀуразачвуз, мидин гъван гъвандиин гъубзидар, вари дабгъиди[+].


Исайин терефкрариин аьзабар улуркьуб

3Иса Елион дагъдиин деънайиган, Дугъахьна ученикар гъюру ва жарадар алдру йишвʼин дурари Дугъхьан гьерхру:

– Йип учуз, дици фила хьибди? Уву хъадакну гъюрувал ва гъиямат йигъ улубкьруб учуз фицдар лишнариинди аьгъю хьибди?

4Исайи дурариз жаваб вуди кӀуру:

– Лигайгьа, шликӀа учву алдатмиш дарапӀбан бадали, ихтият йихьай[+]. 5Фицики гизафдар: «Узу Месигь[†] вуза» кӀури, Йиз ччвурнаккди гъиди ва гизаф халкьар алдатмиш апӀиди. 6Гьацира учвуз багахь ва ярхла дявйирикан ебхьидичвуз. Лигайгьа, гучӀ мапӀанай, фицики мурар духьну ккуни ляхнар ву, амма му сабан аьхир дар. 7Фицики халкь халкьдиин, паччагьлугъ паччагьлугъдиин алархьиди. Гашʼвалар ахьди, жюрбежюр йишвариъ жилар тӀурччвиди[+]. 8Мурар вари бедбахтваларин, бицӀир апӀру аьзабарси, сифте кӀулар ву. 9Гьадмуган учвуз аьзабар тувди ва учву йивну йихиди; учву, Йиз ученикар хьпаз лигну, вари халкьариз даккун хьидичва[+]. 10Гьадмуган гизафдар хъугъвалихьан ярхла хьиди. Сари-сар масу тувуз хъюгъди, инсанарин арайиъ душманвал абхъди[+]. 11Хъасин хайлин кучӀлин пайгъамбрар[†] арайиз удучӀвиди ва дурари гизафдар алдатмиш апӀиди[+]. 12Къайдасузвалар гизаф артухъ хьпаз лигну, гизафдарин сар-сарихьна ккунивал цӀиб хьибди. 13Гьамрар вари шли аьхиризкьан аьх гъапӀиш, гьадму дюрхну хьиди[+]. 14Гьарсаб миллетдиз ебхьруганси, Аьршарин Паччагьлугъдикан Ужувлан хабар[†] вари дюнʼяйиъ рабгъиди, гьадмуган гъиямат йигъ улубкьиди[+].


Улукьуз ккайи аьзабар

15[•]Гьамци Даниял пайгъамбри улихь ккимиди дупнайи Гирами йишваъ Аллагь гьясбикк ккадру алчагъвал учвуз гъябкъиган (урхурайир гъит гъавриъ ишри),[+] 16гьадмуган Ягьудия уьлкейиъ айидар дагълариз гьергри. 17Фуж гьадму вахтна гъваин алди гъашиш, чан хулаъ айиб фукӀа гъадабгъуз душвлан улдудучӀври,[+] 18фуж хутӀлиъ ади гъашиш, думу чан палтар гъадагъуз хулаз дурушри. 19Гъагъдиъ айидаринна нанайихъ бицӀидар хъайидарин гьадму йигъари гьял пис хьибди![+] 20Гьамрар вари улукьну, учву гьергуз мажбур гъабхьи вахт я кьюрд, ясана султ йигъ[†] дарибшри пну, ккарагай, 21фицики гьадмуган дюнʼя ккебгъхъанмина дарши ва сарун сабанра даршлусдар зурба бедбахтвалар хьиди[+]. 22Хъа гьадму йигъар Аллагьди кам гъапӀундайиш, сар каскьан ккададархьрийи, амма Чав кадагънайидар бадали Дугъу гьадму йигъар кам апӀиди[+]. 23Эгер учвуз думуган «Лиг, Месигь гьамшвахь хьа» вая «Гьатушвахь хьа» гъапиш, мухъугъанай,[+] 24фицики кучӀлин месигьар ва кучӀлин пайгъамбрар удучӀвну, зурба аьламатнан лишнар улупуз хъюгъди. Дурар, чпихьан шулуш, гьелле Аллагьди кадагънайи касарра алдатмиш апӀуз чалишмиш хьиди[+]. 25Магьа, Узу улихьмиди гъапунзачвуз[+]. 26Гьамци, нагагь учвуз «Магьа Думу ичӀи чюлиъ а» гъапишра, дина мягъянай; «Магьа Думу хулариъ гьитӀикӀна» гъапишра, мухъугъанай. 27Кьюркьлин цӀа завун му кӀулиан тму кӀулиз фици крибчуруш, Инсаниятдин Байра[†] гьаци гъиди[+]. 28Наан майит ади гъабшиш, гьадина люкьяр уч хьиди[+].


Инсаниятдин Бай аьршариан гъюбкан

29[•]Хъа сабпну гьадму йигъарин кьяляхъ «Ригъ ктӀубшвиди, вазли акв тувидар, завариан хядар ахьди, завар ккадаршвиди»[+]. 30Гьадмуган завʼина Инсаниятдин Балин лишан гъибди. Жилиин али вари халкьар ишиди, дурариз, Чан кьувват ва зурба гьяйбат хъади, дифариин алди гъюрайи Инсаниятдин Бай рякъиди[+]. 31Дугъура зурба сес апӀру зурна хьади Чан малайикар гьаъди, дурари Дугъу ктагъу касар, жилин саб кӀулʼан тмуну кӀулиз гъяйизкьан, юкьбиб терефарихъанди уч апӀиди[+].


Инжирин гьарин мисал

32[•]Инжирин гьархъан мисал гъадабгъай: дидин кюлери кьюкьяр апӀруган ва кӀажар адашвруган, хьад багахь шулайивал аьгъю шулучвуз. 33Гьаци учвузра, гьамрар вари гъяркъган, гьадму вахт, ичв раккнихъ хъайиси, багахь дубхьнайивал аьгъю йибхьай. 34Гьякь кӀуразачвуз: му вари улубкьайиз, гьамусдин насил гъубзди[+]. 35Заварна жилар ккадахьиди, хъа Йиз гафар дургидар[+].


Думу фила шулуш, саризра аьгъдар

36[•]Я аьршарин малайикариз, я Бализ – саризра йигъ ва сяаьт аьгъдар, хъа сар Адашдиз аьгъя. 37Нюгьдин[†] йигъари фици гъабхьнуш, Инсаниятдин Бай гъювалра гьаци хьибди:[+] 38жилиин шид улубчӀвайиз улихьна Нюгь чан гимдиъ учӀву йигъʼина гъяйиз, вари фици ипӀури-убхъури, швушвар хури, швуваз гъягъюри гъахьнуш 39ва шид улубчӀвайиз фици фтинкӀа фикир ктарди гъахьнуш, Инсаниятдин Бай гъювалра гьаци хьибди[+]. 40Думу вахтна хутӀлиъ кьюр нежбер лихури гъахьиш, дурарикан сарнур гъахиди, тмунур гъитди; 41хилин рягъярихъ тахил рябгъюрайидар кьюр дишагьли гъахьиш, дурарикан сар гъадагъиди, тмунур гъитди. 42Гьаци вуйиган, ул иливну мааханай, гьаз гъапиш ичв Агъа гъюру йигъ учвуз аьгъдарчвуз[+]. 43Учвуз аьгъю йибхьайки, хулан эйсийиз угъри гъюру вахт аьгъяйиш, думу даърахрийи ва чан хулаъ учӀвуз гъидритрийи[+]. 44Гьаддиз учвура гьязурди гъузай, фицики учву ккилигури адру сяаьтна Инсаниятдин Бай гъиди[+].


Гъуллугъчйир вафалудар духьну ккунду

45[•]Агъайин вартӀан аькьюллу, вафалу гъараваш фунур ву? Дугъу имбу гъаравшариз ипӀруб туврурди дурарин зиин гъуллугъчиди дерккур. 46Хулаз гъафи агъайиз ляхин апӀури гъяркъю гъуллугъчи бахтавар ву[+]. 47Гьякь кӀуразачвузки, агъайи думу чан вари хал-йишван аьхюрди дерккди. 48Хъа эгер думу гъуллугъчийи, чан кӀваан: «Йиз агъа багаригьди гъидар» пну,[+] 49миди вуйи чавсдариз сабра дарди йивури гъахьиш, лутйирихъди ипӀуз-убхъуз хъюгъиш, 50агъа, думу ккилигури адру йигъан ва мялум дару сяаьтна хъуркьди 51ва дугъу думу гъуллугъчи кьюб швур апӀиди: дугъкан, кьюб маш гъяйидарикан апӀруб апӀиди, душваъ суза-фигъан, зурба ишуб абхъди[+].

### 25


ЙицӀур шуркан тахалус

1Гьадмуган Аьршарин Паччагьлугъ, лампйир гъадагъну, йишвну жамран улихьна гъюрайи йицӀур шураз ухшар хьибди[+]. 2Дурарикан хьур аькьюллудар ва хьур абдалдар гъахьну. 3Абдал шубари, лампйир гъадагъну, дурарихъ хъубзруб гъадабгъундар. 4Аькьюллудари лампйирихъди хъубзрубра гъадабгъуру. 5Жамру кьан апӀуради хьпаз лигну, дурар вари нивкӀуз гъягъюру[+]. 6Хъа гьацӀишваринган: «Магьа жам гъюра, улихьна удучӀвай», – кӀури, сесер утӀурччвуру.

7Вари шубар, гъудужвну, чпин лампйир акуди кархьуз хъюгъру. 8Абдал шубари аькьюллудариз: «Ичв хъубзрубдикан учузра чавай, даршиш ич лампйир ктӀушвура», – кӀуру. 9Хъа аькьюллудари: «Хъубзруб учузра, учвузра гьубкӀидар. Масу туврайидарихьна душну, учвуз гъадабгъай», – кӀуру.

10Хъа дурар хъубзруб гъадабгъуз душну имиди, жам гъюру. Гьязурди айи шубар дугъахъди сумчрин демраз гъягъюру, ва сарун раккар хъяркьру[+]. 11Хъасин хъубзруб гъадабгъуз гъушу тмуну шубарира дуфну: «Я Агъа, я Агъа! Учуз раккин абцца», – кӀуру[+]. 12Жамру дурариз жаваб вуди: «Дюзди кӀуразачвуз, узуз учву зат аьгъюдаркьан дарзуз», – кӀуру[+].

13Гьаци вуйиган, мааханай, гьаз гъапиш я йигъ, я сяаьт аьгъдарчвуз[+].


Шубур гъуллугъчийикан тахалус

14[•]Аьршарин Паччагьлугъ сар гьамцир касдихь тевуз шул: саб ражари ярхла уьлкйириз гъягъруган, дугъу чан гъуллугъчйириз дих дапӀну, чан мяишатдиз лигуз табшурмиш гъапӀнийи. 15Дурарин удукьувалариз лигну, сарихьна хьуд агъзур, тмунурихьна кьюд агъзур, шубурпирихьна сад агъзур манат тувну, учв гъушнийи. 16Хьуд агъзур манат гъибисури, дишлади думу ляхник кипру ва хьуд агъзурсана гъазанмиш апӀуру. 17Гьаци кьюд агъзур гъибисурира кьюд агъзурсан гъазанмиш гъапӀнийи. 18Хъа сад агъзур манат гъибисури, душну, жил деебккну, душвакк ккивну, пул жин гъапӀну. 19Саб хайлин вахтналан агъа гъюру ва дурарихьан арсран гьякь-гьисаб апӀувал ккун апӀуру[+]. 20Чахь хьуд агъзур манат гъибтури, пул дубхну, кӀуру:

– Агъа! Уву узухьна хьуд агъзур манат тувунва, магьа узу дурариинди хъана хьуд агъзурсан гъазанмиш гъапӀунза.

21Агъайи дугъаз кӀуру:

– Аферин увуз, ужур ва вафалу гъуллугъчи, бицӀи ляхниъ узуз вафалу гъахьунва, аьхю ляхнар табшурмиш апӀидизавуз; яв агъайин мяракайиз дуфну, дугъахъди шадвал апӀин[+].

22Гьаци кьюд агъзур манат гъибисурира, дуфну, кӀуру:

– Агъа! Уву узухьна кьюд агъзур манат тувунва, магьа дурарин кюмекниинди узу хъана кьюд агъзурсан гъазанмиш гъапӀунза.

23Агъайи дугъаз кӀуру:

– Увузра аферин, ужур ва вафалу гъуллугъчи, бицӀи ляхниъ узуз вафалу гъахьунва, аьхю ляхин табшурмиш апӀидизавуз; йиз мяракайиз дуфну, узухъди йиз шадвал пай апӀин.

24Хъасин сад агъзур манат хьайир дуфну, кӀуру:

– Агъа! Узуз уву учӀру адми вуйиб аьгъяйзуз: дурубзру йишвʼан ккадабцӀуз ва ктриву йишвʼан бегьер уч апӀуз ккунир вува. 25ГучӀ кабхъури пул жиликк жин гъапӀунза: магьа яв думу гъадабгъ.

26Хъа агъайи дугъаз гьамци кӀуру:

– Эй жинжал ва темпел гъуллугъчи, увуз узу дурубзру йишвʼан ккадабцӀрур ва ктриву йишвʼан бегьер уч апӀрур вуйиб аьгъдайнуз[+]? 27Гьаддиз уву йиз пул ляхник кипну ккундийи, гъафири узу думу артухъ дубхьну гъадабгъидийза. 28Гьаддиз тадабгъай мугъахь хьайи пул ва тувай йицӀуд агъзур хьайирихьна. 29Фицики гьарсар чаз айи касдиз хъанара тувди ва дугъан разу хьибди, хъа чаз адрурихьан айибра тадабгъиди[+]. 30Ва башаккадру гъуллугъчи чӀатинди мучӀушназ гатӀахьай. Душваъ суза-фигъан, зурба ишуб хьибди.

Хъасин Исайи кӀуру:

– Ебхьуз ибар кайидариз гьаму гафар ерхьри![+]


Аьхиримжи суд

31Инсаниятдин Бай[†] Чан аднаъди малайикарра хъади гъафиган, Дугъу Чан адлувалин паччагьвал апӀиди[+]. 32Дугъан улихь вари миллетар уч духьну хьиди, хъа Дугъу, марччлихъни марччар цӀигьарихьан фици жара апӀури шулуш, гьаци дурар сар-сарихьан жара апӀиди:[+] 33марччар Чан арччул, цӀигьар гагул терефнаъ дерккди. 34Гьадмуган Паччагьди Чан арччул терефнаъ айидариз пиди:

– Гъачай йиз адашдин ужувлакк ккахьнайидар, дюнʼя ккебгъхъанмина учвуз гьязурди дебккнайи Аьршарин Паччагьлугъ ирсди кьабул апӀинай[+]. 35Узуз гашди айзуз, учву Узуз уьл тувнийчва; Узу штухъ дахаргнайза, учву штухъди тухъ гъапӀнийчва; Узу яд жви вуйза, учву Узу кьабул гъапӀнийчва;[+] 36гъяцӀалди айза, Узʼин палат алабхьнийчва; иццури айза, учву Узуз гъилигнийчва; дустагъдиъ айза, Узухьна гъафнийчва[+].

37Гьадмуган дугъри касари Дугъаз пиди:

– Я Агъа! Уву учуз гашди дяркъну, Увуз фила уьл гьивнийихъа? Вая дахаргну ади, фила шид тувнийихъа? 38Уву яд жви вуди, учу Уву фила кьабул гъапӀнийихъа? Вая гъяцӀалди дяркъну, учу Увʼин фила палат алабхьнийихъа? 39Уву кетӀерццну ади, ясана дустагъдиъ ади дяркъну, учу Увухьна фила гъафнийихъа?

40Ва Паччагь вуйи Инсаниятдин Бали дурариз жаваб вуди пиди:

– Дюзди кӀуразачвуз, учву гьаму Йиз бицӀи гъардшарикан саризкьан гьаци гъапӀнуш, гьадму учву Узуз гъапӀу мисал ву[+].

41Гьадмуган Дугъу чан гагул терефнахъ хъайидариз пиди:

– Йиз улариккан дург духьну гъарахай, нянайикк ккайидар, иблисдиз ва дугъан хликк ккайидариз гьязур дапӀнайи жегьеннемдин цӀиз гъарахай[+]. 42Узуз гашди айзуз, учву Узуз уьл тувундайчва; Узу дахаргнайза, шид тувундайчва; 43Узу яд жви вуди гъафиган, Узу кьабул гъапӀундайчва; гъяцӀалди айиган, Узухъ палат хъабхьундайчва; иццурайиган ва дустагъдиъ айиган, Узухьна гъафундайчва.

44Гьадмуган дурарира Дугъаз жаваб вуди пиди:

– Я Агъа! Увуз гашди вая дахаргну ади, гъураба вая гъяцӀалди ади, кетӀерццнади, вая дустагъдиъ ади дяркъну, учу Увуз гъуллугъ дарапӀди фила гъитнухъа?

45Гьадмуган Дугъу пиди:

– Дюзди кӀуразачвузки, учву гьаму Йиз бицӀи гъардшарикан саризкьан гьаци гъапӀундарш, Узузра гъапӀундарчва[+].

46Гьамци, нягьякьдар жегьеннемдин ккудудубкӀру аьзабнаъ ахьди, хъа гьякьлудар ккудудубкӀру уьмур хъапӀри хьиди[+].

### 26


Иса йикӀуз кьаст апӀуб

1[•]Вари гьаму гафар дупну ккудукӀхъан, Исайи Чан ученикариз[†] кӀуру:

2– Учвуз аьгъячвузки, кьюд йигълан Пасхайин[†] машквар хьибди ва Инсаниятдин Бай[†] хачриин дариз зигбан бадали душмнарин хилиз тувди.

3Гьадму вахтна аьхю маллйирна[†] аьхюдар Каяфа кӀуру аьхюну маллайин[†] гьяятдиъ уч духьнайи. 4Дурари, аьмалдарвалиинди дидисну, Иса йикӀуз йикьрар апӀуру. 5Амма дурари гьамци гъапнийи:

– Анжагъ машквар йигъан ваъ, фицики халкьдик гъалабулугъ кабхъди.


Вифанияйиъ

6[•]Иса Вифанияйиъ[†] хамран аьзар кади гъаши Шимондин хулаъ айи вахтна,[+] 7Дугъан багахьна, лизи ругдин бетисибдиъди багьа ягъра хьади, сар дишагьли гъюру. Дугъу гутдиз гъюн йивну илдигънайи Исайин кӀулʼин ягъ улубзуру. 8Му гъябкъю ученикарик, хъял кубчӀвру.

Дурари:

– Гьамкьан ицци ниъ хъайи ягъ мугъу гьаз чӀур гъапӀу? 9Му аьхю кьиматнахъ масу тувну, пул касибариз пай апӀуз шулийда, – кӀуйи.

10Дурарин гъавриъ ахъу Исайи кӀуру:

– Дишагьлийиз нач шлуси гьаз кӀурачва? Узу бадали дугъу ужуб ляхин апӀура. 11Касибар гьарган учвухъди хьиди, хъа Узу учвухъди гьарган хьидарза[+]. 12Гьаму ягъ Йиз кӀулкан ктатбиинди дугъу Йиз беден накьвдик кивбан бадали гьязур апӀура[+]. 13Гьякь кӀуразачвуз: дюнʼяйиъ му Ужувлан хабар[†] наан рабгъури гъабшишра, думу кӀваин апӀиди ва дугъу гъапӀубдикан ктибтиди[+].


Искариот Ягьудайи Иса масу тувуб

14[•]Гьадмуган йицӀикьюрикан сари – Искариот Ягьуда кӀурури, аьхюну маллйирихьна душну, кӀуру:[+]

15– Иса дисуз учвуз кюмек гъапӀиш, узуз фу тувдичва?

Дурари дугъаз, арсран сумчӀур манат тувурча, гъапи. 16Гьаддихъанмина дугъу Иса масу тувуз гъулай вахт абгури шулу.


Пасхайин машквран суфрайихъ

17[•]ЛичӀван лавшарин машквран садпи йигъан Исайихьна дуфну, Дугъан ученикари гьерхнийи:

– Увуз пасхайин хураг учу наан гьязур дапӀну ккундувуз?

18Исайи дурариз кӀуру:

– Шагьриз сар фланурихьна гъарахай ва дугъаз йипай: «Мялимди гьерхра: „Узу пасхайин машквар Йиз ученикарра хъади яв хулаъ апӀурза“».

19Исайи гъаписи вари дапӀну, ученикари пасхайин хураг гьязур гъапӀнийи. 20Хябяхъ гъабхьибси, Иса Чан йицӀикьюр ученикдихъди гъюн йивну суфрайихъ деънийи. 21Дурари ипӀуз хъюгъиган, Дугъу кӀуру:

– Гьякь кӀуразачвуз: учвкан сари Узу масу тувди[+].

22Бегьем дерд дубхьну, гьарури Дугъаз пуз хъюгъю:

– Я Агъа, думу узу дарза аьхир?

23Дугъура жаваб вуди кӀуру:

– Узухъди саб гъабрак уьл кубсрайири Узу масу тувди.

24Гьамци, Гирами китабариъ[†] улупнайиганси, Инсаниятдин Бай масу тувди, амма шли Инсаниятдин Бай масу тувраш, дугъаз бала хьибди: думу касдиз, учв бабкан гъахьундайиш, ужу шуйи![+]

25Иса душмнариз масу тувуз рази гъахьи Ягьудайи кӀуру:

– Думу узу дарза аьхир, Мялим?

Исайи дугъаз кӀуру:

– Гьаци уву кӀурава.


ЦӀийи йикьрарнан ифи

26[•]Дурари хураг ипӀурайи вахтна, Исайи уьл гъадабгъуру, ужуб сяаьт ибшри дупну, думу гьудубтӀуру ва, ученикарихьна туври, кӀуру:

– Ма гъадабгъай, ипӀинай: му Йиз беден вуйиз[+].

27Аллагьдиз чухсагъул дупну, зах гъадабгъуру ва, ученикарихьна тувну, кӀуру:

– Мидʼан варидари убхъай. 28Му цӀийи йикьрар йитӀурайи ва гизафдарихъанди, гунгьарилан хил алдабгъбан бадали, удубзурайи Йиз ифи вуйиз. 29КӀуразачвузки, тӀумтӀарин му чяхир сарун, Йиз Адашдин Паччагьлугъдиъ учвухъди цӀийи чяхир убхъайизкьан, убхъидарза.

30Хъасин Аллагьдин тярифназ мяъли дапӀну, дурар Елион дагъдиз удучӀвуру[+].


Петрин инкар хьуваликан улихьмиди пуб

31[•]Дагъдиина удучӀвиган, Исайи ученикариз кӀуру:

– Учву варидари ахъли Узу гъитдичва, фицики Гирами китабариъ дибикӀна:

«Марччлихъан йикӀидиза,
ва лижраъ айи марччар даргъиди!»[+]

32Хъа Узу чӀиви гъашиган, Узу Галилейиз гъягъидиза ва душваъ учвуз ккилигури хьидиза[+].

33Хъа Петри Исайиз жаваб вуди гъапи:

– Варидари Уву гъитишра, узу гьич саб вахтнара дици дарапӀарза.

34Исайи дугъаз гъапи:

– Гьякь кӀуразавуз, ахъли даттли уьъйир дапӀну ккудубкӀайиз, Узу шубубан «аьгъюр дарзуз» пидива.

35Петри Дугъаз кӀуру:

– Узу Увухъди йикӀуб алабхъурушра, Уву «аьгъюр дарзуз» пидарза.

Имбу ученикарира гьамцдар гафар гъапнийи[+].


Исайин ккарагуб

36[•]Хъасин Иса дурарихъди Гефсимания кӀуру йишваз гъягъюру ва Дугъу чан ученикариз кӀуру:

– Учву гьамшвахь деай, хъа Узу душну гьатушвахь ккарагидиза.

37Чахъди Петрна Зеведейин кьюрид баярра гъадагъу. ЮкӀв лап пашман дубхьну, Дугъак сикинсузвал кабхъру[+]. 38Гьадмуган Исайи дурариз гъапи:

– Йиз юкӀв яман хажалатнаъ абхънайиз, гьамшвахь Узухъди гъузай, гъафил махьанай![+]

39ЦӀиб тинаси душну, машнахъди жилʼина ис духьну, Думу гьамци кӀури, ккарагуз хъюгъру:

– Я Аьршарин Адаш, эгер шулуш, му аьзаб Узʼина дяргъруси апӀина, вушра, Узуз ккуниси ваъ, хъа Увуз ккуниси ибшри[+].

40Хъасин ученикарихьна гъафиган, лигуруш, дурар нивкӀуз душнади рякъюру. Думуган Дугъу Петриз кӀуру:

– Саб сяаьтнаъкьан Узухъди даърахди гъузуз шуладарин учвхьан? 41Гъафил махьанай. Тямягьвалариъ адрахъбан бадали, ккарагай. Рюгь кӀубан ву, хъа беден – зяиф[+]. 42Хъана, гьудучӀвну, Думу кьюбпи ражарира ккарагуру:

– Я Адаш, эгер Узу му аьзабнаккан ккадауб мумкин дарш, Яв гаф тамам ибшри[+].

43Кьяляхъ гъафириз, дурар хъана даахну рякъюру. Дурарин улар гъагъи духьнайи. 44Дурар гъитну, хъана тинаси гьудучӀвну, Исайи шубубпи ражари гьадму гафар кӀури, Чан ккарагуб текрар гъапӀнийи. 45Хъасин ученикарихьна дуфну, дурариз кӀуру:

– Гьамусра даахну имичва, рягьятвал гъадабгъуранчва? Инсаниятдин Бай гунагькрарин хилиз тувру вахт магьа сарун хъубкьна[+]. 46Гъудужвай, гъягъюрхьа; лигайки, Узу масу туврайир багахь шула.


Иса дисуб

47[•]Дугъу гьеле гьамци кӀури имиди магьа йицӀикьюрикан сар Ягьуда дуфну хъуркьу. Дугъахъди, ханжларна маргъар хьади, аьхюну маллйирина аьхюдари гьаънайи адмийирин аьхю гъварчра хъайи[+].

48Иса масу тувуз дуфнайи Ягьудайи дурариз гьамци дупнайи: салам тувруган, узу шлиз мак гъапӀиш гьадму Иса ву, ари Гьадму дисай.

49Дугъу, дишлади Исайихьна дуфну, гъапи:

«Салам Увуз, Мялим!» – ва Дугъаз мак гъапӀу.

50Исайи дугъаз кӀуру:

– Яв апӀуз ккайи ляхин апӀин, дусткас.

Дишла, алархьну, эскрари Иса дисуру. 51Гьадму арайиъ Исайин ученикарикан сари, сабпну чан ханжал уьчӀюбгъну, йивну, аьхю маллайин гъаравшин иб ктабтӀуру[+]. 52Гьадмуган Исайи дугъаз кӀуру:

– Яв ханжал чан гъашариъ ив, фицики ханжал уьчӀюбгъю гьарсар ханжалихьан йикӀиди[+]. 53Ваяки Узу Йиз Адашдикан тӀалаб гъапӀиш, Дугъу Узуз гьамусяаьт малайикарин йицӀикьюб кьушумтӀан артухъ тутрувур, кӀурана? 54Даршиш, гьаму вари гьамци дубхьну ккунду, кӀури, Гирами китабариъ дидикӀнайидар фици кӀулиз удучӀвиди?

55Хъасин Исайи халкьдиз кӀуру:

– Узу дисуз, гъачагъ дисурайиганси, ханжларна маргъар хьади дуфначва. Узу гьар йигъан Аллагьдин хулаъ аьгъювалар улупури деъну шуйза, хъа думуган Узу гъидисундайчва[+].

56Вари гьаму ляхнар пайгъамбрарин[†] Китабариъ дибикӀнайиб кӀули удубчӀвуз шулайидар ву.

Гьадмуган вари Дугъан ученикар, Иса гъитну, гьергнийи[+].


Иса Заан диванханайин улихь

57[•]Иса гъидисдари Думу аьхюну малла Каяфайихьна гъухнийи, душваъра къанунчйирна[†] аьхюдар уч духьнайи. 58Петр ярхлаанси Исайихъди Каяфайин гьяятдихьнакьан гъафнийи ва, айитӀинди учӀвну, аьхир фициб шулуш лигуз кӀури, Аллагьдин хулан эскрарихъди деънийи. 59Аьхюну маллйири, аьхюдари ва вари Диванханайин миди вуйидари, Иса йикӀбан къарар адабгъбан бадали, Дугъаз къаршуди кучӀлин шагьидвалар агурайи. 60КучӀлин шагьидвал апӀури, гизафдар уч гъахьнушра, дурариз лазим вуйи шагьидвалар гъидихъундайи. Аьхирки кьюр кас багахьнаси гъафи 61ва дурари гъапи:

– Мугъу кӀурайи: Узхьан Аллагьдин хал[†] рабгъуз ва шубуд йигъан думу цӀийи кӀултӀан тикмиш апӀуз шулзухьан[+].

62Маллйирин аьхюри, гъудужвну, Исайиз гъапи:

– Уву гьаз чӀалкьан кӀурадарва? Мурари апӀурайи шагьидвал дюзиб вуйин[+]?

63Исайи чӀалкьан гъапундайи. Маллйирин аьхюри гъудужвну Исайиз кӀуру:

– Узу Аллагьдин улихь Увкан дишди пуб тӀалаб апӀураза: Аллагьдин Бай Месигь[†] Уву вуна?

64Исайи дугъаз кӀуру:

– Уву гьаци кӀурава. Дидланна гъайри, Узу кӀуразачвуз: гьамусдихъантина Инсаниятдин Бай вари Удукьрурин арччулну гъвалахъ деъну ва дифариинди гъюри рякъидичвуз[+].

65Гьадмуган маллйирин аьхюри, хъял улупури, чаин али палтар дячӀяргъну, кӀуру:

– Мугъу Аллагь гьясбикк ккадру гафар кӀура! Ухьуз сарун шагьидар гьаз ву? Магьа гьамусяаьт учвуз варидариз Мугъан Аллагь гьясбикк ккадру гафар гъеерхьунчвуз![+] 66Учву фици фикир апӀурачва?

Дурарира жаваб вуди гъапи:

– Думу тахсиркар ву ва аьжализ лайикь ву.

67Гьадмуган садари Дугъан машнаъ тутйир атӀу, гъурдар гъиву. Тмундари гарцӀлариккан бачӀар ккадату 68ва «Увуз шли гъивнуш, йип ари, Уву Месигь вуш?» – кӀури, кялхъри гъаши.

69[•]Хъа Петр чӀат гьяятдиъ деънайи. Дугъахьна дуфну, сар гъараваш дишагьлийи кӀуру:

– Увура Галилейжви Исайихъ хъади гъахьунва.

70Амма думу варидарин улихь инкар гъахьи:

– Уву фу кӀурашра, аьгъдарзуз.

71Петр урнариан удучӀвурайиган, думу сар жара гъараваш дишагьлийиз рякъюру, ва душваъ айидариз кӀуру:

– Гьаму кас Назаретдиан[†] вуйи Исайихъ хъади гъахьну.

72Ва дугъу хъанара: «Узуз думу Кас аьгъюркьан дарзуз», – пну, ху апӀуру.

73Саб арайилан гьамшварихь дийигънайидари, багахьнаси дуфну, Петриз кӀуру:

– Дугъриданна увура гьадрарикан сар вува, фицики яв улхбан нугъатнура гьаци вуйиб улупура.

74Думуган Петр:

– Узуз думу Кас гьич аьгъюркьан дарзуз, – кӀури, хуйир апӀуз хъюгънийи.

75Гьаму арайиъ даттли уь-уь гъапӀу. Петрин, Исайи гъапи: «Даттли уьъйир дапӀну ккудубкӀайиз, Узу шубубан „аьгъдарзуз“ пидива», – кӀуру гафар кӀваина гъюру. Ва гьадлин удучӀву Петр, дерд дубхьну, зарбди гъишнийи[+].

### 27


Иса Пилатдихьна хуб

1[•]ГвачӀин улубкьиган, вари аьхю маллйирина[†] аьхюдари, уч духьну, Иса йикӀуз къарар адабгънийи. 2Дугъан хилар-ликар йитӀуз гъитну, Думу духну, Римди Ягьудияйиъ гьюкумдар вуди дерккнайи Понтий Пилатдин хилиз тувру[+]. 3[•]Гьадмуган Иса масу туву Ягьудайи, Думу йикӀуз ккайиб аьгъю дубхьну, чав гъапӀубдиин швумал духьну, сумчӀур арсран манат аьхюну маллйирихьна ва аьхюдарихьна кьяляхъ тувнийи. 4Дугъу дурариз гъапнийи:

– Тахсирсуз кас масу тувну, гунагь шлу ляхин гъапӀунза.

Дурарира гъапнийи:

– Ич дидихъ фу хъа? Думу яв гъайгъу ву.

5Ягьуда, арсар Аллагьдин хулаз гатӀахьну, душну, чав учв ккирхну йикӀуру[+]. 6Аьхюну маллйири, арсран пулар гъадагъну, гъапи:

– Мурар Аллагьдин хулан хазнайиъ дивуз хай шулдар, фицики дурар ифдихъ туву кьимат ву[+].

7Мясляаьт дапӀну, яд агьалйир кивбан бадали, арсран пуларихъ, сар гъабар апӀру устайин хутӀил гъадабгънийи. 8Гьаддиз гьадму хутӀлиз гьамусра «Ифдин хутӀил» кӀури ими. 9Гьамци Еремия пайгъамбрин мелзналан гъапи гьаму гафар кӀулиз удучӀвну:

«Израилин халкьди
Дугъан кьимат вуди дебкку
сумчӀур арсран манат гъибиснийи[+]
10ва, узуз Агъайи апӀин гъапиганси,
сар гъабар апӀру устайин
хутӀлихъ тувнийи».


Иса Пилатдин улихь

11[•]Иса гьюкумдрин улихь деркку, гьюкумдри Исайихьан гьерху:

– Уву «жугьдарин Паччагь» вуна?

Исайи гъапи:

– Уву гьаци кӀурава[+].

12Маллйирина аьхюдари Исайик тахсрар кирчруган, Дугъу дурариз саб жавабра тувундайи. 13Гьадмуган Пилатди Дугъаз кӀуру:

– Увуз къаршу вуди фукьан шагьидвалар апӀураш, ебхьурадарнуз[+]?

14Исайи саб гафнииндикьан жавабра тувундайи, хъа гьюкумдар мидʼин гизаф мюгьтал гъахьнийи.

15[•]Пасхайин[†] машкварган, гьюкумдри, халкьди тӀалаб гъапӀган, сар дидиснайир деетру аьдат ади гъабхьнийи.


Пилатдин Иса йикӀбан къарар

16Гьадму вахтна дустагъдиъ Варава кӀуру вардин мелзниин али чӀуру кас айи. 17Вари уч гъашиган, Пилатди дурарихьан гьерхру:

– Узу фуж деетну ккундучвуз: Варава, дарш Месигь[†] ву кӀурайи Иса?

18Пилатдиз дурари Иса бахилвалиан масу тувнайиваликан аьгъяйи[+].

19Пилат суд апӀру йишвʼин деънайи вахтна, дугъан хпири дугъаз гьамци пуз гъуллугъчи гьаънийи:

– Гьадму марцци Касдин суд апӀбахьан ярхла йихь, гьаз гъапиш узуз сан Дугъкан гучӀ ккапӀру нивкӀ гъябкъюнзуз.

20Хъа маллйирина аьхюдари халкь, Варава ккадаъну, Иса пуч апӀуб ккун апӀинай, кӀури, алауру[+]. 21Гьадмуган Пилатди гьерхру:

– Гьамрарикан узу фуж деетну ккундучвуз?

Дурари: «Варава», – гъапнийи.

22Пилатди дурарихьан гьерхру:

– Хъа Месигь ву кӀурайи Исайикан гьапӀза?

Варидари: «Думу дариз зиг», – кӀуру.

23– Фу чӀуруб гъапӀнухъа Мугъу? – кӀуру дурариз Пилатди.

Амма дурари имбубсан артухъ чӀигъар апӀуйи:

– Думу хачрак карс![+]

24ФтикӀа кюмек дарапӀрайиб ва халкьдик гъалабулугъ кабхърайиб дябкъну, Пилатди, шид хуз гъитну, чан хилар дижикӀну, кӀуру:

– Узу Му марцци Касдин ифи удубзбан тахсиркар дарза, учвуз ккуниси апӀинай.

25Дугъаз жаваб вуди вари халкьди гъапи:

– Дугъан ифи учʼин ва ич веледариин гъубзри[+].

26Гьадмуган Пилатди дурарихьна Варава деетуру. Иса кӀуруш, гъирмажарихьди дурччвну, хачрак карсуз эскрарин хилиз тувру[+].


Эскрарин аьрвалар

27[•]Гьадмуган эскрари Иса гьюкумдрин гьяятдиз гъахуру, Дугълан вари эскрарин десте илтӀибшуру. 28Думу гъяцӀал дапӀну, Дугъʼин аку-элвен халат алабхьуру. 29Зазарикан тажсиб дапӀну, Дугъан кӀулʼин улубкӀуру ва Дугъан арччул хилиъ маргъ ивру, хъа Дугъан улихь кьамкьариина ис духьну, «Яшамиш ишри жугьдарин Паччагь» кӀури, бегьем кялхъюз хъюгъру. 30Хъасин, тутйир алатӀури, хилʼан маргъ уьчӀюбгъну, Дугъан кӀуллан йивуз хъюгънийи[+]. 31Исайиина бегьем аьрвалар хублан кьяляхъ, Дугъхъан халат хъидибтну, Дугъʼин Чан палтар алахьуру ва хачрак карсуз гъахуру.

32[•]Шагьриан удучӀвурайиган, дурариз Симон кӀуру сар Киринеяжви алахъуру. Думу Иса дариз зигру хачсиб дарагъаж гъабхуз мажбур апӀуру. 33«Келле» мяна айи Голгофа кӀуру йишвʼина гъафиган, 34Дугъаз убхъуз сиб кипнайи чяхир тувру. Дугъаз, думу дадмиш дапӀну, убхъуз ккун гъабхьундайи. 35Иса дариз гъизигхъан, эскрари, тупут ипри, Дугъан палтар чпин арайиъ пай гъапӀу. 36Дурар Иса гъаравлиъ уьрхюри деъну, гъузу. 37Исайин[†] кӀулихъ, Дугъан тахсир улупнайи гьамциб кьул кебху: «Му Иса, жугьдарин паччагь ву». 38Исайихъди хъана кьюр гъачагъра – сар Дугъан арччул, тмунур гагул гъвалхъанди – дариз гъизигнийи. 39-40Душвхьантина гьудучӀвну гъягърудари Дугъаз люкьнар апӀуйи, намуссуз кӀуруганси кӀулар тӀурччвуйи ва кӀуйи:

– Эй Аллагьдин хал[†] дабгърур ва шубуд йигъан диврур! Уву Аллагьдин Бай вуш, Уву уьрх ва хачракан кудучӀв[+].

41Гьаму саягъниинди аьхю маллйирира, къанунчйирихъдина[†] аьхюдарихъди сатӀиди Исайик кялхъри, кӀуйи:

42– Жарадар уьрхюйи, гьамус Чахьан Учв уьрхюз шуладар! Думу Израилин Паччагь дарин? Гъит гьамус хачракан кудучӀври, ва гьадмуган Дугъахъ хъугъархьа![+] 43Дугъу Аллагьдик миж кивнайи. «Узу Аллагьдин Бай вуза», – КӀурайир, Думу, Аллагьдиз Гирамир вуш, Аллагьди уьрхри.

44Гьацира Дугъахъди дариз дизигнайи гъачгъарра Дугъак кялхъюйи. 45[•]Лисунган вари жилар мучӀушну ккаъру. Гьамци шубуб сяаьтнаъ гъубзнийи. 46Хъа сяаьт шубубдихьна Исайи зарбди чӀигъ апӀуру:

– Эли! Эли! Лама савахфани? – яна: «Я Адаш! Я Адаш! Уву Узу гьаз гъитунва?»[+]

47Душвахь хьайидарикан бязидариз му гафар ерхьуру ва кӀуру:

– Дугъу Илʼяс пайгъамбриз дих апӀура.

48Гьадмусяаьт дурарикан сар, жаргъну дуфну, бамбагсибдиин учӀвру чяхир улубзну, думу маргълиинди, убхъуз кӀури, Дугъан ушвнихьна гьачӀабккуру. 49Тмундари гъапи:

– Гъит Думу Чан гьялнаъ, гьеле Думу уьрхюз Илʼяс гъюруш, лигурхьа.


Исайин аьжал

50Исайи хъанара зарбди чӀигъ апӀуру, ва Дугъу Чан жан тувру. 51Сабпну Аллагьдин хулаъ гьебхнайи перде, зиълан исина дячӀябгъну, кьюб швур шулу, жилар дутӀурччвну, гъарзар-гъванар тӀуркӀуру. 52Накьвар ачмиш духьну, гизаф марцци касар чӀиви шулу[+].

53Иса чӀиви хьублан кьяляхъ, накьвариан удучӀву марцци касар Ерусалимдиз гъафнийи ва душваъ дурар гизафдариз гъяркънийи.

54Исайин гъаравлиъ айи юзбашийина дугъахъди хъайи эскрари, жилар тӀурччвувал ва мушвʼин гъаши жара гьядисйир гъяркъиган, бегьем гучӀ кабхъну, гъапи:

– Му дугъриданра Аллагьдин Бай вуйиштӀан.

55Гьацира, Исайиз гъуллугъ апӀуз кӀури, Дугъахъди Галилейиан дуфнайи гизаф дишагьлийирра, ярхлаан лигури, дийигънайи. 56Дурарин арайиъ Магдалайиан вуйи Марʼям, Якьубдинна[†] Юсуфдин дада вуйи Марʼям ва Зеведейин хпирра айи[+]. 57[•]Хябяхъ гъабшиган, Исайин ученик Аримафейиан вуйи Юсуф кӀуру сар девлетлу кас гъюру. 58Дугъу, Пилатдихьна дуфну, Исайин беден чахьна тувуб тӀалаб гъапӀу. Пилатдира Думу тувуз амур апӀуру. 59Юсуфди Исайин беден кадабгъну, думу марцци ирин кафнигъян гъидиржуру. 60Хъасин гъарзариъ утӀубкнайи чан хусуси таза накьвдиъ Дугъан беден ивнийи ва, душваз учӀврушвахь аьхю гъван гьипну, гъушнийи. 61Магдалайиан вуйи Марʼямна тмуну Марʼям накьвдин гъаншариъ деъну гъузру.

62Хъайигъан – му султ йигъ[†] вуйи – аьхюну маллйирина фарисйири,[†] Пилатдихьна дуфну, 63гьамци кӀуру:

– Ич аьхюр, гьадму КучӀляхри, Чав чӀивиди имиди: «Узу гъачӀихъан шубуд йигълан чӀиви хьидиза», – гъапиб кӀваина гъафнийич[+]. 64Гьаци вуйиган, шубуд йигъ улдубчӀвайиз, накьв ужуди уьбхюз амур апӀин, даршиш Дугъан ученикари беден жин дапӀну, хъасин халкьдиз: «Думу гъачӀихъан чӀиви гъахьну», – пиди, хъа му кучӀал сабпибтӀан писуб хьибди.

65Пилатди дурариз гъапи:

– Магьа учвуз гъаравлар, учвуз аьгъюганси накьв уьбхяй.

66Дурарира, душну, гъаравлар дерккнийи. Дидихъ хъайи гъван мюгькам дапӀну, дидʼин пичат алабснийи[+].

### 28


Иса чӀиви хьуб

1[•]Султ йигъ[†] улдубчӀвну, гьяфтайин садпи, яна элгьет йигъан сигьрин ухди, Магдалайиан вуйи Марʼямна тмуну Марʼям Исайин[†] накьвдиз лигуз гъюру[+]. 2Сабпну зарбди жилар тӀурччвуру, фицики аьршариан Аллагьдин малайик гъюру ва, накьдихь гьипнайи гъван гьидипну, дидʼин деъру[+]. 3Дугъан рябкъюб кьюркьлин цӀасиб, палат лизи йифсиб вуйи[+]. 4Дугъхьан гучӀ гъабхьи гъаравларин жандиъ зиз абхънийи, дурар майтарси гъахьнийи[+]. 5Малайикди, чӀалниина дуфну, дишагьлийириз гъапи:

– ГучӀ мапӀанай, учву дариз гъизигу Иса агури дуфнайиб аьгъязуз. 6Амма Думу мушваъ имдар. Думу, Чав гъапиганси, чӀиви гъахьну. Багахь духьну, Думу дитну гъахьи йишваз лигай. 7Тяди душну, Дугъан ученикариз йипай: «Иса гъачӀир чӀиви гъахьну. Думу учвутӀан ухди Галилейиъ хьиди, душваъ Думу рякъидичвуз. Магьа, узу учвуз йиз кӀуруб гъапунза»[+].

8Дурар дишлади накьвдихьан гьудучӀвну, гучӀ кабхъну ва кьадар адрукьан шадра духьну, ученикариз цӀийи чӀал апӀуз, жаргъури гъушу. 9Сабпну Иса Учв дурарин улихьна гьудучӀвуру, салам тувру. Дурарра, Исайиз багахь духьну, Дугъан ликар хаблан дапӀну, Дугъаз икрамнаъ дахьу[+]. 10Гьадмуган Исайи дурариз кӀуру:

– ГучӀ мапӀанай. Душну, Йиз гъардшариз, Галилейиз гъарахай, кӀуру хабар тувай, душваъ дурариз Узу рякъиди[+].


Гъаравлариз гъабхьиб

11Дишагьлийир рякъюъ имиди, гъаравларикан бязидари шагьриз дуфну, варибдикан аьхюну маллйириз[†] ктибтнийи. 12Мурарира, аьхюдарихъди сатӀиди мясляаьт дапӀну, эскрариз бегьемди пул тувру ва кӀуру:

13– Варидариз йипайки: «Йишвну, учу даахну имиди, Дугъан ученикар дуфну, Думу жин дапӀну гъурхну». 14Нагагь му хабар гьюкумдрихьна хъубкьиш, учу учвуз гаф дяргъруганси апӀидича.

15Дурари, пул гъадабгъну, чпиз гъапибси гъапӀнийи. Хъа гьаму аваза жугьдарин арайиъ гъира дарабгъну ими.


Ученикариз вуйи Исайин табшуругъ

16[•]Хъа йицӀисар ученик Галилейиз Исайи гъарахай гъапи дагъдиина гъафнийи. 17Думу гъяркъиган, дурар икрамнаъ дахьнийи, амма сакьюдар шаклу гъахьнийи[+]. 18Багахьна дуфну, Исайи дурариз гъапи:

– Узуз завариин ва жилариин вари гьюкум тувназуз[+]. 19Гьаци вуйиган, душну, Адашдин, Балин ва Гирами Рюгьнан ччвурнахъан штуан апӀури, вари миллетарикан Йиз ученикар апӀинай[+]. 20Дурариз Узу учвуз табшурмиш гъапӀкьандар вари кӀули гъахуз улупай. Хъа Узу, гъиямат йигъ хьайизкьан, гьаммишан учвухъди хьидиза[+].

## Марк

### Марк

Марк


Марк

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]


### Марк


Маркди ктибту ужувлан хабар

Гьаму Ужувлан хабар, «Марцци вакиларин ляхнар» кӀуру китабдиан ачухъ шулайиганси, саб вахтна Павелихъди гъаши Маркди Гирами Рюгьнан кюмекниинди гъибикӀуб ву. Му Хабар Маркди, чавна Павел Римдиъ айиган, Исайихъ хъугъну имбу жара халкьариз кӀури, 60-пи – 65-пи йисари гъибикӀуб вуди гьисаб апӀура. Му Хабарнаъ кӀулин фикир, Иса Месигь Аллагьдин Бай вуди, Дугъан гъурдаъ гьарсаб уьзриин, табиаьтдиин, аьжалиин гьюкум айиб улупна. Аллагьдин шагьидвалиинди Исайи Чаз айи гьюкум гьич саб вахтнара Чан хайирназ ишлетмиш гъапӀундар – Дугъу Чан вари кьувват инсан гунагьвалин гьялкьяйиан азад апӀуз харж гъапӀну. Автори Исайин гьаму жилариин гъабхьи уьмрин аьхиримжи йигъарикан, Дугъан аьзабарикан, аьжалнакан ва Думу чӀиви хьуваликан ктибтура. Гьаму Ужувлан хабарну Иса аьжалиин гъалиб хьуваликан лап ачухъди шагьидвал апӀура.

### 1


Штуан апӀру Ягьʼяйи халкь Месигь гъювалихьна гьязур апӀуб

1[•]Аллагьдин Балкан, Иса Месигьдикан[†] вуйи Ужувлан хабар[†] гьамци ккебгъра. 2Ишая пайгъамбрин китабдиъ дибикӀна:

«Магьа, Яв улихьди Узу Йиз дюнʼяйиз кас гьаъраза.
Дугъу Увуз рякъ гьязур апӀиди[+].
3ИчӀи чюлиъ дих атӀабгура, „Агъайиз рякъ ккабалгай.
Дугъаз рякъяр-жилгъйир дишдар апӀинай!“»

4ИчӀи чюлиъ, адмийир штуан апӀури, гьар касди чан тахсрар гардандиъ дисбан, инсанар штуан апӀбан ва гьамци чпин гунгьарилан хил алдабгъбан бадали, аьгъювалар рагъури, Ягьʼя ачмиш шулу[+].

5Дугъахьна вари Ягьудия жиларилан ва Ерусалимдиан халкьар гъюйи, чпин гунгьариин швумал духьну, дурари чпин гунгьар гардандиъ дисуйи, ва дугъу дурар Ярдан[†] нириъ штуан апӀуйи[+].

6Ягьʼяйиин девейин хьайин палат алийи ва юкьвнаан гъидкьин яркьу чӀул идибтӀнайи. Дугъу елгнагарна чӀурдин йиччв ипӀуйи[+]. 7Дугъу адмийириз кӀуйи: «Йиз кьяляхъди узутӀан Кьудратлур гъюра. Узу, ис алахъну, Дугъан шаламарин гъахмйир гъядарчузкьан лайикь дарза. 8Узу учву штуан гъапӀунзачву, хъа Дугъу учву Гирами Рюгьнахьди цӀийи алаидичву».


Иса штуан хьуб

9[•]Гьадму йигъари Галилей уьлкейин Назарет[†] шагьриан Иса гъюру, Ягьʼяйи Думу Ярдан нириъ штуан апӀуру[+]. 10Иса штуан удучӀвурайиган, аьршар гьатӀарццну, Дугъаз Чаина Гирами Рюгь луфси ис шули рякъюру,[+] 11завʼан дих шулу: «Уву Йиз масан Бай вува, Узу Увʼин гизаф рази вуза!»[+]


Иса ахтармиш апӀуб

12Ва гьадму сяаьт Рюгьну Исайиз ичӀи чюлиз гъягъюз амур апӀуру. 13Иблисди ахтармиш апӀури, Исайи ягъчӀвур йигъ ичӀи чюлиъ гьапӀру. Думу чӀурдин гьяйванатарин арайиъ яшамиш шулу, ва малайикар Исайин[†] гъайгъушнаъ дийигъуру[+].


Исайи ученикар ктагъуб

14[•]Ягьʼя дустагъдиъ итбахъан, Ужувлан хабар рабгъури, Иса Галилей уьлкейиз гъягъюру[+].

15Дугъу кӀуйи: «Вахт улубкьна. Аллагьдин Паччагьлугъ[†] багахь дубхьна! Ичв гунгьар гардандиъ дидисну, уьмур дигиш апӀинай, Ужувлан хабарнахъ хъугъай!»[+]

16Иса Галилей гьюлхъантина[†] гъягъюрайиган, Дугъаз гьюликк[†] чулар ккирчрайи Симон ва дугъан чве Андрей рякъюру. Дурар балугъчйир вуйи[+].

17Исайи дурариз кӀуру:

– Узухъди гъачай ва Узу учвкан инсанарин юкӀвар дисру балугъчйир ктаурза[+].

18Дурар, гьадмусяаьт чпин чулар дирчну, Гьадгъахъди гъягъюру[+].

19СацӀиб тина гъушган, Дугъаз Зеведейин бай Якьубна[†] дугъан чве Югьан рякъюру. Дурари люткейиъ чулар рас апӀурайи. 20Дугъу дурариз дих апӀуру, ва дурар, чпин адаш Зеведей ва дугъан балугъчйир люткейиъ гъитну, Гьадгъахъди гъягъюру.


Жин кайир сагъ апӀуб

21[•]Дурари Кафернагьум шагьриз рякъ бисуру. Султ йигъан[†] Иса жугьдарин мистаз[†] гъюру ва душваъ Дугъу адмийириз аьгъювалар улупуру[+]. 22Дурар Дугъан улупбариин мюгьтал духьнайи, фицики Исайи къанунчийириси[†] ваъ, хъа гьюкум хлиъ айириси улупуйи[+].

23Сабпну мистаз жин кайи адми гъюру, дугъу чӀигъар апӀуру:

24– Учкан фу ккундувуз, Назаретдиан вуйи Иса? Учу пуч апӀуз дуфнана? Узуз Уву аьгъязуз – Аллагьдин гьаънайи Гирамир![+]

25Исайи жиндиз буйругъ тувру:

– ХъючӀюбкь ва дугъʼан удубчӀв!

26Гьадмуган жин, думу дутӀурччвну, чӀветӀ дапӀну, дугъʼан удубчӀвуру[+]. 27Вари русвагь шулу, сари-сарихьан гьерхуз хъюгъру:

«Мурар гьапӀру цӀийи аьгъювалар ву? Мугъу жинаризра кмиди амур апӀураки, хъа дурар Мугъаз мютӀюгъ шулира а»[+]. 28Мугъкан аваза вари Галилей уьлке вуйибси рабгъуру.


Исайи гизаф адмийир сагъ апӀуб

29Мистʼан удучӀвган, Иса Якьубна Югьан хъади Симондинна Андрейин хулаз гъягъюру. 30Симондин сижарбаб цӀа алди дахънайи. Дугъкан Исайиз кӀуру[+]. 31Иса багахьна дуфну, хил дибисну, дугъаз гъудужвуз кюмек апӀуру. ЦӀа дишла улдубчӀвуру, ва дишагьли хяларин гъайгъушнаъ учӀвру[+].

32Хябяхъдихъна ригъ алабхъиган, Исайихьна вари иццрудар ва жинар кайидар хуру. 33УрчӀарихъна вари шагьур уч дубхьнайи. 34Жюрбежюр уьзрари ккагънайи гизафдар сагъ гъапӀнийи ва гизафдариан жинар утӀурккнийи. Исайи жинариз Учв ашкар апӀуб гъадагъа гъапӀнийи, фицики дурариз, Думу фуж вуш, аьгъяйи[+].

35[•]Сигьринган, гьеле мучӀуди имиди, Думу хулʼан удучӀвну, архаин йишвахьна гъягъюру ва гьадушвахь ккарагуру[+]. 36Симонна Дугъахъди хъайидар Думу агуз гъягъюру 37ва, гъидихъган, Дугъаз кӀуру:

– Варидари Уву агура.

38– Гъачай багахь хьайи шагьрариз гъягъюрхьа, Узхьан душвариъра аьгъювалар улупуз шлуси. Узу гьаддиз дуфнайир вуза, – кӀуру Исайи дурариз.

39Гьамци Думу вари Галилей вуйибси, мистариъ аьгъювалар улупури ва жинар утӀурккури, лицуру.


Хамран аьзар кайир сагъ апӀуб

40[•]Хамран аьзар кайир Исайихьна дуфну, кьамкьарихъди Дугъан улихь дусну, кюмек ккун апӀури, ккарагуз хъюгъру:

– Эгер Увуз ккун гъабшиш, узу марцц апӀуз шулвухьан[+].

41Дугъан язухъ гъабхьи Исайи хил гьачӀабккну, дугъак кубкӀну, кӀуру:

– Ккундузуз, марцц йихь!

42Хамран аьзар гьадму сяаьт дугълан улдубчӀвуру ва марцц шулу[+]. 43-44Исайи, ижмиди гьамци дупну, думу гьаъру:

– Лиг гьа, мидкан гьич саризра макӀан, хъа маллайихьна душну, жвув улуп, халкьдиз уву марцц хьпан шагьидвал вуди, Муса[†] пайгъамбри дупнайиганси, гъурбан апӀуз ужуб гъайибх[+][+].

45Хъа дугъу, душну, гьеле чаз макӀан гъапнушра, варишвариъ чаин улубкьуб ктибтуру, гьаддиз Исайихьан сарун ашкарди шагьриз гъюз шули гъабхьундайи, Думу адмийир адрушвариъ гъузуйи. Гьадушваризра кмиди Дугъахьна варишвариан гъюйи[+].

### 2


Паралич кайир сагъ апӀуб

1[•]Сакьюдар йигъарилан Иса Кафернагьумдиз кьяляхъ гъюру. Думу хулаъ а, кӀури, хабар абхъру[+]. 2Дина гьадмукьан халкь уч шулуки, гьеле урчӀарихъкьан йишв бихъури гъабхьундар. Дугъу дурариз аьгъювалар улупуйи.

3Саб кьадар адмийир Дугъахьна гъюру, дурарикан юкьури паралич кайир хурайи. 4Аммаки дурарихьан халкьдигъянмина Исайихьна рукьуз шуладайи. Гьадмуган дурари хулан гъваъ алдабгъну, паралич кайир дахънайи ахин Думу хьайи йишвахьинди ибхру[+].

5Дурарин хъугъвал гъябкъю Исайи иццурайириз кӀуру:

– Йиз бай, яв гунгьарилан хил алдабгъураза![+]

6Мушваъ сакьюдар къанунчйир[†] деънайи. Дурари чиб-чпикди фикир гъапӀу:

7– Му Касди гьаз мици кӀура? Думу Аллагьдиз къаршуди улхура! Сар Аллагьдилан гъайри сарун шлихьан гунгьарилан хил алдабгъуз шул[+]?

8Хъа Исайи, Чан Рюгьнахьди дишла дурарин кӀван фикрар аьгъю дапӀну, кӀуру:

– Гьаз дицдар фикрар ичв юкӀвариъ тӀаърачва? 9Паралич кайириз фу пуб рягьятди ву: «Яв гунгьарилан хил алдабгъураза», даршиш: «Гъудужв, яв ахин гъадабгъ ва гъарах?» 10Инсаниятдин Бализ жилиин гунгьарилан хил алдабгъуз гьюкум айиб учвуз аьгъю хьпан бадали, магьа лигай – пну, Дугъу паралич кайириз:

11– Гъудужв кӀуразавуз, гъадабгъну яв ахин, яв хулаз гъарах, – кӀуру.

12Думу дишла гъудужвуру ва, гъадабгъну чан ахин, варидарин улхьантина гьудучӀвну гъягъюру. Халкьди, гучӀбаан зегьле дубшну, Аллагьдин тярифар апӀури, гьамци кӀуру:

– Учуз гьич зат мидиз ухшар аьламат гъябкъюб дарчуз!

13[•]Иса хъана гьюлихъна[†] удучӀвуру, вари халкь Дугъахьна гъюру, ва Дугъу дурариз аьгъювалар улупуру.

14Саб йишвхьантина гъягъюрайиган, Дугъаз налукар уч апӀрушвʼин деънайи Алфейин бай Левий кӀуру кас рякъюру ва дугъаз кӀуру:

– Узухъди гъач!

Думу, гъудужвну, Исайихъди гъягъюру.

15Саб ражари Исайи Левийин хулаъ лисун апӀурайи. Исайихъдина Чан ученикарихъди[†] налукар уч апӀрудари ва хъана гизаф гунагькрари уьл ипӀурайи, дурар гьаци Исайихъди хъахънайидар гизаф вуйи. 16Фарисйирикан[†] вуйи къанунчйири, Думу гунагькрарихъди ва налукар уч апӀрударихъди уьл ипӀури дяркъну, Дугъан ученикариз кӀуру:

– Мугъу налукар уч апӀрударихъдина гунагькрарихъди гьаз уьл ипӀура[+]?

17Му гъеебхьган, Исайи кӀуру:

– Духтир сагъидариз ваъ, хъа аьзарлуйириз лазим ву. Узу марцци касар дюз рякъюз хуз дуфнайир дарза, хъа гунагькрар[+].


Ушвар дисбакан гьюжат

18[•]Гьадму вахтна Ягьʼяйинна фарисйирин ученикари ушвар дисурайи. Сакьюдар адмийири Исайихьна дуфну, гьерхру:

– Ягьʼяйин ученикарина фарисйири ушвар дисури шулу, хъа Яв ученикари гьаз ушвар дисурадар[+]?

19Исайи дурариз кӀуру:

– Сумчрин хялари, швушв хурайир чпихъди хъимбукьан гагьди, ушвар дисдар![+] 20Хъа дурарихьан швушв хурайир гужназ гъадагъру вахт гъибди, хъа гьадму йигъан дурари ушвар дисиди[+]. 21Гьич сарира йирси палатдик цӀийи парчайикан кадабтӀну цӀил ктривур, даршиш цӀилну, палатдиз зигури, урхъ хъана аьхю апӀиди. 22Гьич сарира таза чяхир йирси иржариъ удрубзур, даршиш таза чяхри иржар гьутӀурччвиди, чяхирра удубзиди, иржарра пуч хьиди. Таза чяхир цӀийи иржариъ убзру.


Султ йигъкан

23Султ йигъан[†] Исайиз дяхин дубзнайи хутӀлариантина гъягъюб алабхъуру. Гьадмуган Дугъан ученикари дяхнин кӀулар улдутӀуз хъюгъру.

24Гьаци гъябкъю фарисйири Исайиз кӀуру:

– Лиг, гьаз мурари султ йигъан Къанунди[†] гъадагъа дапӀнайи ляхин апӀура? 25Дугъу дурариз жаваб туву:

– Мегер учву, Давудри,[†] чаз ва чахъди хъайидариз гаш гъабшиган, гьапӀнуш Гирами китабариан[†] гъурхундаринчва[+]? 26Авиафар кӀуру аьхю маллайин девриъ думу Аллагьдин хулаъ учӀвну, маллйирилан[†] гъайри шликӀа итӀуз ихтияр адру, Аллагьдиз бахш дапӀнайи уьлер гъадагъну итӀбакан ва чахъ хъайидаризра тувбакан аьгъдаринчвуз[+]?

27Исайи давам апӀуру:

– Султ йигъ адмийиз дапӀнайиб ву, хъа султ йигъаз адми – ваъ. 28Гьаци вуйиган, Инсаниятдин Бай[†] султ йигъʼинра Агъа ву.

### 3


Гъеебццу хил хъайир сагъ апӀуб

1[•]Иса хъа ражарира мистаз[†] гъюру. Душваъ хил деебццнайи сар кас айи[+]. 2Сакьюдар адмийири, чпиз рябкъюри сар фужкӀа гьаму султ йигъан[†] сагъ апӀидайкӀан, кӀури, ва гьаддилантина тахсир кипуз, Исайихъ ул хъипнайи[+]. 3Дугъу хил дебццнайи касдиз кӀуру:

– Варидарин улихь дийигъ.

4Хъа Исайи гьатмундариз кӀуру:

– Султ йигъан гьапӀну ккунду: ужʼвал ясана писвал? Уьмур уьбхну ккундин, дарш пуч дапӀну?

Хъа дурар ккебехъну гъузнийи[+]. 5Исайи хъял кади ул дурарилан илбицуру ва, дурарин инсафсуз юкӀвар вуйивалин хажалат зигури, гьадму адмийиз кӀуру:

– Яв хил гьачӀабкк.

Дугъу хил гьачӀабккуру, ва му хилра гьатмунубси сагъ шулу[+]. 6Хъа фарисйири,[†] удучӀвну, гьадму сяаьт Гьироддин[†] терефкрарихъди, Иса фици пуч апӀуруш, йикьрар йитӀуру.


Ученикар Исайилан илтӀишуб

7Иса Чан ученикарра[†] хъади гьюлихъна[†] гъюру. Дугъахъди гизаф кьадар халкьар Галилей ва Ягьудия уьлкйириан хъайи[+]. 8Дугъу гъапӀкьандарикан деебхьну Ерусалимдиан, Идумея уьлкейиан, Ярдан[†] нирин гьатмуну патариан, Тир ва Сидон шагьраринишвариан гъатар-гъатарди адмийир Дугъахьна ахмиш шуйи. 9Гизаф халкь уч духьнайивализ дилигну, дурарикк Учв ккадрахъбан бадали, Дугъу Чан ученикариз лютке гьязурди гъитуб табшурмиш апӀуру. 10Дугъу гизафдар сагъ гъапӀнийи, гьаддиз иццурайидар Гьадгъак кучузкьан шулуш кӀури, Исайилан илтӀишуйи[+]. 11Гьар ражари жинариз Думу рякърубкьан, дурар Дугъан улихь машнахъди икрамназ дахьуйи ва гьамци кӀури чӀигъар апӀуйи: «Уву Аллагьдин Бай вува!»[+] 12Хъа Дугъу ижмишнаан дурариз, Учв фуж вуш, ашкар апӀуб гъадагъа апӀуйи[+].


ЙицӀикьюр вакил ктагъуб

13[•]Иса, Чав дих дапӀну ктагъдарра, хъади дагъдиина улдучӀвуру. 14Дурар йицӀикьюр кас вуйи, Дугъу дурариз Чан вакилар[†] кӀуйи. Дурар Дугъахъди гьаммишан духьну ккундийи. Дугъу дурар Ужувлан хабар[†] рабгъуз гьаъди, 15ва дурариз жинар утӀурккуз шлу гьюкум тувди. 16Магьа Дугъу ктагъу йицӀикьюр: Симон (Дугъу мугъаз Петр кӀуру ччвур тувнийи),[+] 17Зеведейин бай Якьуб[†] ва Якьубдин чве Югьан (Дугъу мурариз «Воанергес», яна «Кьюркьлин цӀин баяр» кӀуру ччвур тувнийи),[+] 18Андрей, Филип, Варфоломей, Матта, Фома, Алфейин бай Якьуб, Фадей, Кананит кӀуру лакӀам хъайи Шимон,[+] 19ва хъасин Иса масу туву Искариот кӀуру лакӀам хъайи Ягьуда[+].


Жугьдарин аьхюдари, Исайик жин ка, пуб

20[•]Мурар хулаз хътакуру. Хъана халкь уч шулу, Исана Чан ученикар ушв гьибтузкьан хъуркьнадайи[+]. 21Дугъан багахьлуйириз мидкан гъеебхьган, дурар дуфну, Иса гужназ мушвʼан хъади гъягъюз ккун шулу, фицики дурари, Думу абдал духьна, кӀуйи[+].

22Ерусалимдиан гъафи къанунчйири[†] кӀуйи:

– Мугъаъ Велзевул убчӀвна! Мугъу жинар дурарин аьхюрихьан вуйи кьувватниинди ктаура[+].

23Гьадмуган Исайи дурариз Чахьнаси дих дапӀну, тахалусариинди кӀуру:

– ШейтӀнихьан шейтӀан фици утӀубккуз шулу? 24Эгер паччагьлугъдин айитӀ дявйир аш, дициб паччагьлугъ сагъди гъубзидар. 25Эгер хизандин айитӀ дявйир аш, дициб хизан сагъди гъубзидар. 26Эгер шейтӀан учв чаина гъедебгнуш, диди чав чахъди дяви гъубхнуш, дидхьан чан-учвди гъубзуз хьибдар – дидин аьхир хьибди. 27Сарихьанра, гуж кайирин хулаз дуфну, душв тӀараш апӀуз хьибдар – эгер эйси йитӀну адарш; гъийитӀган, хал тӀараш апӀуз шул. 28Гьякь кӀуразачвуз: адмийири Аллагьдиз фициб къаршу гаф гъапишра, варибдилан хил алдабгъиди, 29хъа Гирами Рюгьназ къаршу гаф гъапирилан гьич зат, саб вахтнара хил алдабгъидар, дугъан гунагь гьаммишандиз гъубзди![+]

30Адмийири: «Мугъаъ жин убчӀвна» кӀурайиган, Исайи гьаци гъапнийи.


Исайин хизан – чан ученикар

31[•]Хъасин Дугъан дадана чвйир гъюру; чӀатинди дугъужвнамиди, дурари Дугъаз гъач пуз гьаъру[+]. 32Дугълан халкь илтӀибшнайи, ва Дугъаз гъапнийи:

– ЧӀат, кючейиъ Яв дада, чвйир ва чйир дугъужвна, Уву гьерхра.

33Исайи дурариз жаваб туву:

– Йиз дадана чвйир фужар ву? – 34Чалан илтӀишнайидарилан ул илбицну, Дугъу кӀуру:

– Магьа Йиз дада ва чвйир! 35Аллагьдин гаф тамам апӀрур Йиз чвера, чира, дадара вуйиз[+].

### 4


Тум убзрурикан тахалус

1[•]Исайи хъана гьюлихъ[†] аьгъювалар улупурайи. Дугълан гьадмукьан халкь илтӀибшнайики, Думу люткейиъ эуз мажбур шулу, ва лютке гьюлʼинаси цӀиб хъапӀру, хъа халкь гьюлихъ гъузру. 2Исайи дурариз тахалусариинди гизафдарикан аьгъювалар тувуйи, ва Чан улупбариъ кӀуйи:

3– Хъебехъай: нежбер тум убзуз удучӀвуру. 4Убзурайиган, гьацӀар удрар рякъюхъ дахьру – дурар, жакьвар дуфну, удуру. 5Сакьюдар удрар гъван ккайи, руг цӀибтӀан алдру йишвʼин дахьру, ва дурар ухди ктучӀвуру, гьаз гъапиш ругдин гъат чӀиллиб вуйи. 6Ригъ гъапӀган, дурар чурхуру ва, ччивар зяифди хьпаз лигну, ерццуру. 7ГьацӀар удрар зазарин тумрягъ гъяхьру, аьхю гъахьи зазари дурар ккаъру, ва дяхни кӀул апӀдар. 8Хъа жара удрар авадан ругдик кахьру, ктучӀвуру, аьхю шулу ва сумчӀур, йирхьцӀур ва варж ражари артухъ бегьер тувру.

9Хъасин Исайи гъапи:

– Шлин ибариз ебхьураш, гъит ебхьри![+]


Исайи тахалусдин мяна ачухъ апӀуб

10[•]Чпи ялгъузди гъузиган, йицӀикьюрид ученикарина[†] Исайихъди хъайидари Дугъхьан, гьаз гьамци, тахалусариинди кӀураш, гьерхру.

11– Учвуз Аллагьдин Паччагьлугъдин[†] сир аьгъю хьуб тувначвуз, – кӀуру дурариз Исайи, – хъа аьгъдрудариз тахалусариинди кӀура[+]. 12Фицики дурар лигури шулу, хъа рябкъюрдар, хъпехъури шулу, хъа гъавриъ ахъурдар. Жараси вуйиш, дурарихьан Аллагьдихьинди илтӀикӀуз шуйи ва дурарилан хил алдабгъидийи[+].


Тум убзрурикан вуйи тахалус ктибтуб

13Хъа Дугъу дурариз кӀуру:

– Мегер учву гьаму тахалусдин гъавриъ ахъундарнучва? Хъа учву жара тахалусарин фици гъавриъ ахъдичва? 14Убзрури Аллагьдин гаф убзуру[+]. 15ГьацӀар адмийир рякъюхъинди дахьу удрариз барабар ву. Дурариз Аллагьдин гаф ебхьуру, ва гьадму сяаьт, иблис дуфну, дурарин кӀваъ гъубзу гаф гьитӀибкӀуру. 16ГьацӀар адмийир гъван ккайи йишвʼина ахьу удрариз барабар ву. Дурари, гаф гъеебхьубси, дишла шадди кьабул апӀуру. 17Хъа дурарикк ччив ккадар, гьаддиз дурар цӀиб вахтназтӀан вуйидар дар. Аллагьдин гафналантина чпихъ хъергруган, ясана саб хатӀа-бала гъядябхъруган, дурар гьадму сяаьт гафнахьан гьудучӀвуру[+]. 18ГьацӀар зазаригъ гъяхьу удрариз барабар ву. Мурар гаф ебхьрудар ву, 19хъа гьар йигъандин гъайгъушнари, девлетнахъ хъергували ва жара тямягьари Аллагьдин гаф кӀваълан гьапӀуз гъитру, ва диди бегьер хури шулдар[+]. 20Хъа гьацӀар авадан ругдик кахьу удрариз барабар ву. Мурар гаф ебхьрудар ва думу кьабул апӀрудар ву, ва диди саспиган сумчӀур ражари, саспиган йирхьцӀур ражари, хъа саспиган варж ражари артухъ бегьер хури шулу[+].


Учвуз айиб ишлетмиш апӀури гъузай

21[•]Исайи хъана дурариз кӀуру:

– Чирагъ хулаз, дидʼин гъаб иливуз, ясана краватдикк ккивуз, хруб вуйин? Ваъ, думу чан йишвʼин дивру![+] 22ЧӀатинди удудубчӀвди гъубзру фукӀа жиниб адар ва фукӀара гьитӀибкӀнайиб адар[+]. 23Шлик ибар каш, гъит ебхьри![+]

24Хъа Дугъу гьамцира кӀуру:

– Учвуз ебхьурайибдиз фикир тувай. Фициб уьлчмейиинди учву ебцураш, гьацибдиинди учвузра ебциди ва артухъдира кади иливиди[+]. 25Шлиз аш, дугъаз хъана тувди, хъа шлиз адарш, айибра тадабгъиди[+].


Хъубкьру удрикан тахалус

26Дугъу кӀуру:

– Аллагьдин Паччагьлугъ, думу фициб ву? Думу адмийи ругдиз тум гатӀабхьувалсиб ву. 27Йишвну адми ахуру, йигъ шулади гъудужвуру, хъа тум гьадму вахтна ктубчӀвуру ва аьхю шулу – хъа думу фици аьхю шулаш, адмийизра аьгъдар. 28Ругди чав-чалан бегьер хуру: сифте чар ктубчӀвуру, хъа кӀул апӀуру, хъасин кӀул удрарихьди абцӀру. 29Удар хъубкьиган, адми дишла дагьрихъан хъчӀихуру, гьаз гъапиш иган хъубкьна[+].


Диликан тахалус

30[•]Исайи хъана кӀуру:

– Аллагьдин Паччагьлугъ фтихь тевуз шул? Ясана фициб тахалусдиинди дидкан пуз шул? 31Думу дюнʼяйиин варитӀан бицӀи дилихь тевуз шул[+]. 32Хъа думу кивган, ктубчӀвуру ва бистниъ айидарик варитӀан аьхю шулу. Дидʼин гьацисдар аьхю кюлер илиршуруки, дурарин сирнарикк жакьварихьанра кмиди дусуз шулу[+].

33Гьамцдар гизаф тахалусариинди Дугъу дурарихьан аннамиш апӀуз шлукьан аьгъювалар улупуйи. 34Тахалусариинди дарди Дугъу фукӀара кӀурдайи, хъа Учв Чан ученикарихъди гъузиган, дурариз вари ктибтуйи.


Исайи тӀурфан дебккуб

35[•]Гьадму йигъан хябяхъган, Дугъу дурариз кӀуру:

– Гъачай, гьюлин тмуну гъирагъдихъинди сирнав апӀухьа[+].

36Дурар, халкь гъитну, Исайихъди люткейиъ эъру. Дурарихъди жара люткйирра хъайи. 37Гужал микӀ утӀубччвуру ва лепйир люткейикан йивури, думу шту абцӀрайи[+]. 38Иса люткейин кьялхъян йишваъ, кӀуликк гутара ккивну даахнайи. Люткейиъ айидари Думу хъиргру ва кӀуру:

– Мялим! Ухьу ккахьрайиваликан Увуз вижна ктарнуз дарш?!

39Гьадмуган Думу гъудужвну, микӀлаз сикин хьуз амур апӀуру ва штуз кӀуру:

– Сикин йибхь! Мирибшван!

40МикӀ сикин шулу, ва архаинвал абхъру.

– Гьаз гьамкьан гучӀбяхяр вучва? – кӀуру дурариз Исайи. – СацӀибкьан хъугъвал адаринчвуз дарш?

41Дурарик лап яман гучӀ кабхъру, ва чиб-чпикна кӀуру:

– Му фуж ву, эгер микӀра, гьюлра Мугъахъ хъпехъураш?

### 5


Жинар кайир сагъ апӀуб

1[•]Дурари гьюлин[†] тмуну гъирагъдихъна Герасин юрдназ сирнав апӀуру. 2Иса люткейиан удучӀвубси, Дугъан гъаншаризди накьваригъ яшамиш шулайи жинар кайи адми утӀурччвуру. 3Думу сарихьанра дирккуз шуладайи – гьеле зунжрарииндикьан. 4Дугъан хилар-ликар зунжрарихьди швнуб-сабан гъийитӀнийи, аммаки дугъу зунжрар ва гьялкьйир кьатӀар апӀуйи – гьич сарихьанра думу дерккуз шулдайи. 5Зат сикин дарди йигъ-йишв накьварин хьарар-дюрхъяригъ ва гъярар-тепйиригъ дугъу чӀигъар апӀуйи ва учв гъванарикан йивуйи.

6Ярхлаан Иса гъяркъюбси, думу Дугъахьна жаргъну дуфну, икрам апӀури, кьамкьариинди дахъру 7ва аьхю дихниинди кӀуру:

– Яв узухъди фу вуяв, ВаритӀанзаанур, Аллагьдин Бай Иса? Аллагьисан, Увуз миннат вуйиз: йиз зегьле мабхан![+] 8Исайи: «УдубчӀв гьаму адмийиан, чиркин рюгь!» – гъапиган, диди гьаци гъапнийи. 9Хъа Исайи дугъхьан гьерхру:

– Ччвур фуж вуяв?

– Йиз ччвур кьушум вуйиз, гьаз гъапиш учу гизаф жинар вуча, – жаваб туву дугъу. 10Жинар, му юрдариан чпи муутӀурккан кӀури, Исайиз миннат апӀуз хъюгъру.

11Хъа душвахь таблик силарин аьхю лиж дарабгънайи.

12– Учхьан силариъ учӀвуз шлуси, учу гьадраризди гъягъюз гъит, – кӀури, жинари Исайикан тӀалаб апӀуру.

13Дугъу ихтияр тувру. Ва адмийиан удучӀву чиркин рюгьяр силариъ учӀвру. Хъа силарин лиж гъарзарилансина гьюлизди убсру ва ккабхьру. Дурарин кьадар кьюд агъзурихьна вуйи.

14Силарин габнари, жаргъну душну, шагьриъ ва гъирагъариъ айи гъулариъ, гъабхьибдикан ктибтуру. Агьлар, фу гъабхьнуш, лигуз гъюру. 15Дурар Исайихьна гъюру ва, фу лигурва: кьушумкьан жинар кади гъашир, палтар алди, чан фикрихъ хъади деъна. Дурарик гучӀ кабхъру. 16Му аьламат гъябкъдари дурариз, жинар кайирикан ва силарикан фу гъабхьнуш, ктибтнийи. 17Гьадмуган Исайикан дурари, чпин юрдариан удучӀвну гъягъюб, ккун апӀуру[+].

18Иса люткейиъ эърайиган, чакан жинар ктӀурккури учвра гъадагъуб ккун апӀуру.

19Хъа Дугъу ихтияр тувундайи.

– Хулаз гъарах явдарихьна. Аллагьди фици яв язухъ гъизигнуш ва Дугъу увуз гъапӀубдикан дурариз кидибт, – кӀуру Исайи. 20Думу гъягъюру ва ЙицӀубшагьрин юрднан агьлариз Исайи чакан гьапӀнуш, ктибтуру – вари аьламат гъахьнийи[+].


Ягьирин риш чӀиви ва иццрур сагъ апӀуб

21[•]Исайи хъана гьамуну гъирагъдихъна сирнав гъапӀиган, Дугълан аьхючӀвеъ адмийир илтӀишнийи. Иса гъирагъдихъ гъузнайи.

22Дугъахьна жугьдарин мистан[†] аьхюр, Ягьир кӀурур, гъюру. Иса гъяркъюбси, думу Дугъан ликарикк икрамназ дахъру[+] 23ва, Дугъкан миннат апӀури, кӀуру:

– Йиз риш йикӀура. Миннат вуйиз, дуфну дугъʼин хилар илив, думу сагъ хьиди, чӀивиди гъузди.

24Иса дугъахъди гъягъюру. Дугъахъди гизаф халкьра гъябгъюрайи ва юкьуб тереф Думу кьялаъ тӀаънайи.

25Дураригъди сар дишагьлира гъяйи. ЙицӀикьюд йисандин арайиъ дугъан ифи хътабтӀурадайи. 26Фукьан хъюгънийишра, гьич сар духтрихьанра думу сагъ апӀуз гъабхьундайи. Дугъу чаз айи-адруб вари харж гъапӀнушра, дугъаз кюмек гъабхьундайи, хъа гьял айибтӀан пис гъабхьнийи. 27Дугъаз Исайикан гъеебхьиган, думу гужназ адмийиригъ гъючӀву ва, Исайин[†] кьялхъянди дуфну, Дугъан ккурттарик куркӀу, 28фицики дугъу фикир дапӀнайи: «Эгер узу Мугъан ккурттарик саб тикисикьан куркӀиш, сагъ хьидизу»[+]. 29Гьадму сяаьт дугъан ифи хътабтӀуру, ва дугъаз чан вари жан сагъ хьувал гьисс шулу. 30Исайиз дишла Чаан кьувват удубчӀвуб аьгъю шулу ва, халкьдихьинди илтӀикӀну, гьерхру:

– Узук фуж куркӀну[+]?

31– Рябкъюрадарнуз, учӀукьну, халкьди Уву фици хъуржраш, хъа Увук фуж куркӀну кӀури, гьерхрира ава! – кӀуру Дугъаз ученикари. 32Хъа Дугъу ул алдатбиинди Чак куркӀур агурайи. 33ГучӀ дубхьнайи ва гукӀнишин кабхънайи дишагьлийи, чав гъапӀубдин гъавриъ ахъну, халкьдигъян гъюдучӀвну, икрам апӀури, Исайин ликарикк ккархьну, вари вуйибси ктибтуру. 34Дугъу дишагьлийиз кӀуру:

– Йиз риш, уву яв хъугъвали сагъ гъапӀунву. Архаин духьну гъарах, ва сагъвалиъ хьидива[+].

35Исайи му гафар кӀурамиди, мистан аьхюр вуйи Ягьирин хулʼан адмийир дуфну кӀуру:

– Яв риш гъакӀну. Мялим инжик мапӀан!

36Хъа Исайи дурарин гафариз фикир тутрувди, мистан аьхюриз кӀуру:

– ГучӀ мапӀан, анжагъ хъугъну гъуз!

37Дугъу Петризна, Якьубдизна,[†] Якьубдин чве ЮгьандизтӀан ктарди, сарун саризра Чахъди гъюз ихтияр тувундайи[+]. 38Дурар мистан аьхюрин хулаъ учӀвру. Исайиз, душваъ гъалабулугъ ади, яманди ишурайидар ва ишлар апӀурайидар рякъюру.

39– Учву гьаз дерд зигурачва, – кӀуру учӀву Исайи. – Риш дукӀнадар, хъа даахна[+].

40Дурар Дугъʼин аьлхъюз хъюгъру. Хъа Дугъу дурар вари адауру. Чахъди Чан ученикарна шуран адашна дада гъадагъну, риш дитнайи хулаъ учӀвру. 41Шуран хил дибисну, Дугъу дугъаз кӀуру:

– Талифа, куми! (яна «Риш, увуз кӀураза, гъудужв!»)[+]

42Риш дишла гъудужвуру ва гъягъюз хъюгъру. Дугъан йицӀикьюд йискьан вуйи. Вари гъах гъахьнийи. 43Исайи мидкан саризра дарпуб ижмишнаан ккун апӀуру ва, шураз ипӀруб тувай, кӀуру[+].

### 6


Иса Чан гъахи шагьриз гъягъюб

1[•]Душвʼан удучӀву Иса Чан гъахи шагьриз гъягъюру. Дугъахъди Чан ученикарра[†] хъайи[+]. 2Султ йигъан[†] Исайи мистаъ[†] аьгъювалар улупуз хъюгъру. Дугъахъ хъпехъурайи гизафдари, мюгьтал духьну, кӀуйи:

– Гьамгъан гьаму аьгъювалар наънан ву? Мугъаз мициб фагьум шли тувна? Гьамцдар аьламатнан ляхнар Гьамгъан хилариинди фици шула?![+] 3Му харатчи уста, Марʼямдин Бай, Якьубдин,[†] Юсуфдин, Ягьудайин ва Симондин чве дарин? Мугъан чйир гьамшваъ, ихь арайиъ, адаринхъа?

Гьаци вуйиган, дурариз Исайихъ хъугъуз ккунди адайи[+].

4– Гьюрмат адру пайгъамбар хьуб мумкин дар, – кӀуру Исайи, – хъа чан багъри шагьриъ ва хулаъ, жвуван багахьлуйиригъ ва хизандиъ пайгъамбриз гьюрмат ади шулдар[+].

5Гьаддиз Дугъхьан душваъ, сакьюдар иццурайидариин хилар иливну сагъ гъапӀдар ктарди, сану сабкьан аьламат улупуз гъабхьундайи. 6Думу дурарин хътругърайивалиин мюгьтал духьнайи.

Хъасин Думу гъулʼан-гъулаз гъягъюри, адмийириз аьгъювалар туври шулу.

7[•]Исайи Чахьна йицӀикьюрид вакилариз[†] дих дапӀну, дурариз чиркин рюгьяр утӀурккуз шлу гьюкум тувну, кью-кьюрди аьгъювалар улупуз гьаъру[+]. 8Дугъу дурариз, чумакъ ктарди, фукӀара гъададабгъуз амур апӀуру: я уьл, я тавра, я пул – 9анжагъ чпин ликариин али шаламартӀан.

– Я гьич саб жара палатра магъадабгъанай, – кӀуру Исайи дурариз. – 10Учву фунуб гъулаъ кьабул гъапӀиш, гьадму йишвариан гъягъяйизкьан, гьадушваъ гъузай. 11Хъа учву фунуб йишваъ-вушра кьабул дарапӀиш ва учвухъ хъпебехъиш, душвʼан удучӀвну гъягърудари, ичв ликарик кайи бишируг кадабхьай. Гъит му дурариз чпиин улубкьрубдин улихьмиди дебккрайи лишан ибшри[+].

12Дурар гъягъюру ва, адмийир чпин гунгьариин швумал хьпан бадали, дурариз аьгъювалар улупуру[+]. 13Дурари гизаф жинар утӀурккуру ва, хифарин ччим ктатури, хайлин иццурайидар сагъ апӀуру[+].


Гьирод паччагьди, Иса штуан апӀру Ягьʼя ву кӀури, гьисаб апӀуб

14[•]Чан нубатнаъ Исайикан Гьирод[†] паччагьдиз ебхьуру, гьаз гъапиш Дугъан аваза варишвариъ атӀабгуру. ГьацӀари: «ДукӀнайи штуан апӀру Ягьʼя чӀиви гъахьну ва гьаддиз аьламатар улупура» – кӀуйи[+]. 15Жарадари: «Думу Илʼяс ву» – кӀуйи, хъа шубурпидари: «Думу кюгьне пайгъамбрарикан[†] сарсир ву» – кӀури тасдикь апӀуйи[+]. 16Гьамци гъеебхьу Гьиродди: «Узу кӀул алдабтӀу Ягьʼя чӀиви гъахьну» – гъапнийи.


Штуан апӀру Ягьʼя йикӀуваликан

17Гьиродди чав буйругъ тувну, Ягьʼя дидисну, чан чве Филипдин хпир Иродиадайин кӀуллан дустагъдиъ итру. Хъасин Гьиродди Иродиада чаз шивди дитнийи[+]. 18Фицики Ягьʼяйи Гьироддиз: «Яв чвуччвун хпир увуз хай шулдар» – гъапнийи. 19Гьамци гъапну кӀури, Иродиадайи Ягьʼяйиин хъял иливнийи ва дугъаз думу йикӀуз ккун гъабхьнийи, амма шуладайи, 20гьаз гъапиш Ягьʼяйихьан Гьироддиз гучӀуйи, фицики дугъаз думу гьякьлу ва гирами кас вуйивал аьгъяйи ва, гьаддиз, думу уьрхюрайи. Гьирод Ягьʼяйин аьгъювалар улупбахъ, саспиган дурарикан учв инжик шулушра, иштагьниинди хъпехъуйи.

21Ужуб дюшюш ккабхъру: Гьироддин бабкан гъахи йигъ улубкьну ва гьаддиз гюре гешт хъапӀуз ханар-беглар, юзбашйир ва Галилей уьлкейин аьхюдар уч апӀуру[+]. 22Думу шадлугъназ ялхъвнар апӀуз Иродиадайин ришра гъюру. Дугъан ялхъван Гьироддиз ва хялариз гизаф бегелмиш шулу ва паччагьди шураз кӀуру:

– Узкан увуз фу ккундуш вари туварзавуз! – 23Хъа паччагьди ху апӀуру. – Фу ккун гъапӀиш, вари тувурзавуз, гьеле йиз айи паччагьлугъдин гьацӀ пай вушра[+].

24Думу шуру душну дадайихьан гьерхру:

– Фу ккун апӀуза?

– Штуан апӀру Ягьʼяйин кӀул, – жаваб тувру Иродиадайи. 25Шуру, паччагьдихьна душну:

– Узуз штуан апӀру Ягьʼяйин кӀул ленгерийиъди ккундузуз, думу узуз гьаму сяаьт ча! – кӀуру.

26Паччагь яманди пашман шулу, хъа чав хяларин улихь ху апӀбаз лигну, дугъхьан, ккун гъапӀуб тамам дарапӀди гъибтуз гъабхьундайи. 27Дугъу дишла эскер гьаъну, чахьна Ягьʼяйин кӀул хуз буйругъ тувру. Эскри дустагъдиъ Ягьʼяйин кӀул алдабтӀуру, 28ва ленгерийиъди кӀул дубхну, шурахьна тувру, хъа дугъу – дадайихьна. 29Мидкан аьгъю гъабхьи Ягьʼяйин ученикари дугъан жандак гъадабгъуру ва кивру[+].


Исайи хьуд агъзур кас тухъ апӀуб

30[•]Вакилар Исайихьна хътакуру ва Дугъаз чпи гъапӀдарикан ва туву аьгъюваларикан варибдикан ктибтуру[+]. 31Дугъу дурариз кӀуру:

– Хъа гьамус, адмийир адру фунуб-вушра йишваз гъягъидихьа, гьадушваъ ялгъузди гъузай ва сацӀиб рягьятвал гъадабгъай.

Гьаз гъапиш, дурар айишваъ гизаф халкь айи, дурариз гьеле уьл ипӀузкьан мажал шуладайи[+]. 32Гьаддиз дурар люткейиъди халват йишваз гъушу. 33Гьаци вушра гизафдариз дурар люткейиъди гъягъюри рякъюру, фужар вуш, аьгъю шулу, ва гьюлин[†] гъирагъ вуйибси вари шагьриан адмийир хъергру ва вакилартӀан ухди гъюру. 34Люткейиан удучӀву Исайиз аьхючӀвеъ халкь рякъюру. Дугъаз дурарин язухъ шулу, гьаз гъапиш дурар марччлихъан хътру марччарси айи. Дугъу дурариз гизаф ляхнарикан ктибтуру[+].

35Йигъар хябяхъ шулайи, ва Дугъан ученикари, багахьна дуфну, кӀуру:

36– Мушвайишв ичӀи йишв ву, ва сарун йигъарра хябяхъ ву, мурар деет, гъит багахь гъулар-хулариз гъарахри, чпиз ипӀруб гъадабгъри.

37– Учву дурариз ипӀруб тувай, – кӀуру Исайи.

– Гьамус учу, душну, дурариз уьл гъадабгъурайин? Ухьу вари саб вазли гъилихишра, гьациб пулихъ дурариз уьл гъадабгъну удудукьур! – кӀуру вакилари[+].

38– Учвухь фукьан уьл хьачвухь? – пну, гьерхру Исайи. – Гъарахай, лигай гьеле.

Дурар лигуру ва кӀуру:

– Хьуб уьлна кьюб балугъ.

39Гьадмуган Дугъу дурариз, халкь десте-дестеди чру укӀʼин дитай, кӀуру.

40Халкь хьу-хьуцӀур ва варж-варж кас ади, жергйириъди деъру.

41Исайи, хьуб уьлна кьюб балугъ гъадагъну, завузди дилигну, Аллагьдин ужувлакк ккахьри, дупну, уьлер гьудутӀну, халкьдиз пай апӀуз ученикарихьна тувру. Дугъу варидаригъна кьюб балугъра пай апӀуру. 42Вари халкьди ипӀуру, тухъ шулу 43ва балугъаринна уьлин хъригъу кьацӀари йицӀикьюб тавра ацӀру. 44Хъа вари гъипӀдар хьуд агъзур кас вуйи.


Иса штуинди гъягъюб

45[•]Мидин кьяляхъ Исайи, Чав сабан халкь гьаъри имиди, Чан ученикариз люткейиъ эъну, гьатмуну гъирагъдихъ хъайи Вифсайда гъулаз сирнав апӀуб амур апӀуру[+]. 46Халкь деетну, Думу ккарагуз дагъдиз удучӀвуру[+].

47Хябяхъдин вахт дубхьнайиган, ученикар айи лютке гьюлин гьацӀ кьялариъ айи, хъа Иса сарна-сарди гъирагъдихъ гъузнийи. 48МикӀлаз къаршуди сирнав апӀбу кьувватнахъан душнайи ученикар дяркъну, Иса, акв алабхьуради, гьюлилантина дурарихьна гъягъюру. Думу дурарин люткейиз багахь шулайи. 49Иса гьюлленмина гъюри гъяркъдариан, думу чпиз гьугъубжвурайи гъаранту вушул, пну, варидариан сабпну гьарай утӀубччвуру,[+] 50гьаз гъапиш дурариз, Думу гъяркъюбси, гучӀ гъабхьнийи. Хъа Иса дишла дурарихъди улхуз хъюгъру:

– ЮкӀв ижми апӀинай, Узу вуза. ГучӀ мапӀанай! – 51пну, дурарин люткейиъ учӀвган, микӀ яваш гъабхьи. Мици хьували дурар хъана артухъ гъах апӀуру. 52Уьлерихъди гъабхьи аьламатнан дурар гъавриъ ахъундайи, ва дурарин юкӀвар курди гъузнийи[+].

53Сирнав апӀурайидар Геннисарет юрдназ гъюру[+]. 54Дурар люткейиан эдеубси, гъирагъдихъ хъайидариз Иса аьгъю шулу, 55ва жаргъну душну, варишвариъ мидкан хабар ипру. Думу наан аш деебхьну, дурари гьадина ахнарииндира кмиди иццрудар хуйи[+]. 56Иса наанди гъушишра: гъулариз, шагьрариз, ятгъариина – варишвариъ иццурайидар духну дитуйи ва Дугъкан Чан ккурттарин канчӀарик куркӀузкьан гъитуб тӀалабар апӀуйи. Вари Дугъак куркӀрудар сагъ шуйи[+].

### 7


Инсанари деркку аьдатартӀан Аллагьдин законар заан ву

1[•]Ерусалимдиан Исайихьна саб кьадар фарисйирна[†] къанунчйир[†] гъюру. 2Дурариз ученикарикан[†] сари дижрикӀу хиларихьди ипӀури гъябкънийи. 3Хъа фарисйиринра, вари жугьдаринси, чпин абйириланмина гъубзнайи хъуршлихънакьан хилар дижрикӀди уьлихъ дедреъру аьдат айи[+]. 4Базариан гъафидари сабан хилар дижрикӀкьан гагьди уьл ипӀдар. Гьамцдар хъана гизаф аьдатар дурари уьрхюйи, мисалназ, захар, гажнар ва йифрин гъаб-гъажагъ жикӀбан аьдатар[+].

5Фарисйирина къанунчйири Исайихьан гьерхру:

– Яв ученикари абйирин аьдатар гьаз хъаърадар? Хилар дижрикӀди уьл ипӀура[+].

6Хъа Дугъу дурариз жаваб тувру:

– Гирами китабариъ[†] Ишая пайгъамбри учвкан, кьюб маш гъяйидарикан, ужуди гъапну:

«Гьаму адмийири Узуз гьюрмат ушвниинди апӀура,
хъа дурарин юкӀвар Узхьан ярхла ву[+].
7Давди дурари Узуз икрам апӀура,
фицики дурари инсанарин аьдатар уьрхюз улупура»[+].

8Учву адмийири ктагъу къайдйирихъан хъичӀихначва, хъа Аллагьдин табшуругъар тина апӀурачва. 9Учву гьисаб апӀурашалчва: ичв къайдйир тамам апӀбан бадали Аллагьдин табшуругъар батӀул апӀуб фагьумлу ляхин вуйич, кӀури! – давам апӀуру Исайи.

10– Магьа мисал. Мусайи[†] гъапну: «Адашдизна дадайиз гьюрмат апӀинай» ва «адашдизна дадайиз люкьнар апӀрур аьжализ лайикь ву». 11Хъа учву фу кӀури шулчва? Эгер сари чан дадайиз вая адашдиз «Узу увуз буржлу вуйиб Аллагьдиз гъурбан гъапӀунза», гъапиш, 12дугъхьан сарун чан адашдизна дадайиз кюмек дарапӀрира гъузуз шулу, кӀурачва. 13Гьамци учву Аллагьдин гаф ичв аьдатназ илтӀибкӀунчва ва наслариз гьаци ктибтурачва. Гьаму мисалназ ухшар гизаф чӀуру ляхнар апӀури шулучва.

14Исайи, хъана Чахьна халкьдиз дих дапӀну, кӀуру:

– Вари узухъ хъебехъай ва гъаври йихьай. 15Инсандиъ чӀатан убчӀвру гьич сабдихьанра думу чиркин апӀуз даршул. Инсандиан удубчӀвруб – магьа думу чиркин апӀруб. [[+] 16][*]

17Думу, халкь гъитну, хулаз гъафиган, ученикари Дугъхьан гьадму гафарин мяна ачухъ апӀуб ккун апӀуру. 18Дугъу дурариз ктибтуру:

– Учву гьамдин гъавриъ ахъраданчва? Инсандиъ чӀатан убчӀвру гьич сабдира думу чиркин дарапӀрайивал рябкъюраданчвуз? 19Фицики думу адмийин кӀваз гъябгъюрадар, хъа – фуниз, ва хъасин удубчӀвуру (Гьамдиинди Дугъу ипӀруб вари марцциб вуйивал улупура)[+]. 20Инсандиан удучӀврудари, – кӀуру Исайи, – думу чиркин апӀуру[+]. 21-22«Самбал алдапӀувалар», яна хилʼан адахъувалар, тӀафалвалар, йивну йикӀувалар, кьяппавалар, тямягькарвалар, угърашʼвалар, инсафсузвалар, машнаъ ягь адрувалар, гъанихвал ва хъял, футна, фурс, ахмакьвалар – гьамрарихъна хру пис фикрар инсандин кӀваан удучӀвуру[+]. 23Гьаму вари писвалар инсандин айтӀан удучӀвуру ва дурари инсан чиркин апӀуру.


Исайи жугьуд даруриз кюмек апӀура

24[•]Гьадму йишвар дирчну, Иса Тир юрднан жилариина гъягъюру. Душваъ Думу садар хулариъ дергру. Дугъаз мидкан гьич саризра аьгъю дубхьну ккундайи, аммаки гьитӀибкӀну гъибтуз гъабхьундайи. 25Исайикан чиркин рюгь убчӀвнайи сар шуран дадайиз аьгъю шулу. Думу дишла Дугъахьна гъюру ва ликарикк, икрам апӀури, ккархьру. 26Хъа думу дишагьли жугьуд дайи, думу Сирофиникияйин миллетдикан вуйи. Дугъу Исайикан чан шурʼан жин утӀубккуб тӀалаб апӀурайи[+].

27Исайи гъапи:

– Сифте баяр-шубар ацӀри. Дурарихьан тадабгъну, уьл хуйириз ккипуз хай даршул[+].

28Хъа дишагьлийи кӀуру:

– Йиз Агъа, хуйирира баяр-шубари тадахьу уьлин урклар итӀуру, аьхир.

29– Яв гьамциб жавабназ лигну увхьан мясляаьтниинди хулаз гъягъюз шулвухьан. Яв шурʼан жин удубчӀвну, – кӀуру Исайи.

30Фу лигурва, хулаз хътаку дишагьлийиз чан риш, сагъ духьну, ахниъ дахънади рякъюру ва жинра дугъʼан удубчӀвна.


Исайи кар сагъ апӀуб

31Тир юрднан жиларилан кьяляхъ хътаку Иса Сидон ва ЙицӀубшагьрин жилариланмина Галилей гьюлихъинди[†] гъюру[+]. 32Дугъахьна кар ва цӀибтӀан улхуз даршлу сар кас хъади гъюру, дугъʼин хилар иливуб ккун апӀуру.

33Исайи думу халкьдихьан гьадауру, дугъан ибариъ Чан тӀубар урччвру, хъасин Чан тӀубарик шуруш кабтӀну, дугъан мелзнак кучру[+]. 34Хъа завузди дилигну, дериндиз ил хъадабгъну, кӀуру:

– Эффата! (яна «Арцц!») 35Гьадму сяаьт дугъаз ебхьуз хъюгъру ва дибиснайи мелз либхуз хъюбгъну, дугъан чӀал ачухъ шулу. 36Исайи дурариз мидкан гьич саризра дарпуб ккун апӀуру. Хъа Дугъу дарпуз гъадагъа апӀбахъ, дурари артухъ рабгъуйи[+]. 37Адмийири, гизаф аьламат духьну, кӀуйи:

– Мугъу вари ужу апӀуру. Мугъу гьеле кардариз ебхьузра гъитру, улхуз даршлудариз чӀалра улупуру!

### 8


Юкьуд агъзур кас тухъ апӀуб

1[•]Гьадму йигъари хъана бегьем халкь уч шулу, хъа дурарихь ипӀруб хьадайи. Исайи, ученикариз[†] дих дапӀну, кӀуру:

2– Узуз адмийирин язухъди вузуз. Магьа, дурарин Узухъди хъади шубуд йигъ ву, хъа дурариз ипӀруб адар[+]. 3Эгер Узу дурар хулариз гашди гьаиш, рякъюъ зяиф хьиди, хъа гьацӀар ярхлариан дуфнайидар даринхъа.

4– Гьаму ичӀи йишваъ варидариз гьубкӀрубси уьл наънан апӀуру? – жаваб апӀуру ученикари[+].

5Исайи дурарихьан гьерхру:

– Учвухь швнуб уьл хьачвухь?

– Ургуб уьл, – кӀуру дурари.

6Гьаци вуйиган, Дугъу халкьдикан жилиин деуб ккун апӀуру. Ургуб уьл гъадагъну, Аллагьдиз чухсагъул кӀури ккарагну, Дугъу уьл гьудубтӀуру ва халкьдиз пай апӀуз ученикарихьна тувру. Хъа дурарира пай апӀуру. 7Дурарихь сакьюдар балугъарра хьайи. Исайи дурариин чухсагъулин ккарагуб дапӀну, гьадрарра пай апӀуз тувру. 8Адмийири гъипӀу, дурар арцӀу. Дидихьна хъиригъу кьацӀари ургуб таврара ацӀнийи. 9Хъа дурар вари юкьуд агъзурихьнакьан вуйи. Исайи дурар чпин хулариз деетуру. 10Хъа Учв, ученикарра хъади, дишла люткейиъ эъру ва Далманут юрднан жилариина сирнав апӀуру.


Аьламатнан лишан тӀалаб апӀуб

11[•]Фарисйир[†] гъюру ва Исайихъди гьюжатнаъ учӀвру. Дурари Думу ахтармиш апӀури, Дугъкан аьршариан лишан улупуб тӀалаб апӀуру[+]. 12Исайи, гъагъиди ил хъадабгъну, дурариз кӀуру:

– Гьаз му наслин адмийири лишан ккун апӀура? Дюзди кӀуразачвуз: му касариз лишан хьибдар.

13Хъасин, дурар гъитну, Думу хъана люткейиъ эъру ва гьатмуну гъирагъдихъинди сирнав апӀуру.


«Фарисйирин ва Гьироддин дунихьан ихтият йихьай»

14[•]Ученикариз чпихьди люткейиз уьл гъадабгъуз кӀваълан гьархнийи. Дурарихь саб уьлтӀан хьтайи. 15Дурарихъди сюгьбатнаъ айи Исайи ихтият хьуб ккун апӀру:

– Лигай-гьа, фарисйирин ва Гьироддин[†] дунихьан ихтият йихьай[+].

16Хъа дурари чиб-чпин арайиъ гъапи: «Мугъу мици, ухьухь уьл хьадруган, кӀурайиб ву».

17Дурар фтикан улхураш аьгъяди, Исайи кӀуру:

– Учву уьл хьтарчухь кӀури, гьаз гъалабулугънаъ ахъначва? Мегер учву гьамусра гъаври ахънаданчва? Ва учвуъ фукӀара убчӀвнадарин? Ичв юкӀвар гьамусра курди имийин[+]? 18Мегер учвуз, улар ади рябкъюраданчвуз, ибар кади ебхьураданчвуз? Мегер гъаври аданчва? 19Узу хьуб уьл хьуд агъзуригъна пай гъапӀиган, хъиригъу уьлерин швнуб тавра ацӀунчва?

– ЙицӀикьюб, – жаваб тувру дурари[+].

20– Хъа ургуб юкьуд агъзуригъна пай гъапӀиган, швнуб тавра хъиригъу уьлерихьди ацӀунчва?

– Ургуб, – жаваб тувру дурари[+].

21– Мегер учву гьамускьан гъаври ахъунданчву? – кӀуру дурариз гьадмуган Исайи.


Вифсайда гъулаъ Исайи кур сагъ апӀуб

22Дурар Вифсайда гъулаз гъюру. Исайихьна кур хуру ва дугъак куркӀуб ккун апӀуру[+]. 23Исайи курин хилхъан дибисну, гъулʼан адауру, ва дугъан улар Чан шурушнахьди кьяши дапӀну, хилар кӀулʼин иливну, гьерхру:

– ФукӀа рябкъюрануз[+]?

24Дугъу дилигну кӀуру:

– Рякъюразуз адмийир, рякъюразуз гьарарси гъягъюрайидар.

25Гьадмуган хъана Исайи хилар дугъан уларихь гьивру, ва думу сагъ шулу, уччвуди рябкъюри шулу. 26Хъа Исайи думу:

– Лиг-гьа, му гъулазди удручӀвди, ичв хулаз гъарах, – пну, гьаъру.


Иса Месигь ву, – кӀуру Петри

27[•]Иса мушвʼан, Чан ученикарра хъади, Филип паччагьдин Кесария юрднан гъулариз гъягъюру. Рякъюъ Дугъу ученикарихьан гьерхру:

– Адмийири Узу фуж ву кӀури, гьисаб апӀура?

28– Садари Уву штуан апӀру Ягьʼя ву, кӀура, тмундари – Илʼяс, хъа шубудпидари – пайгъамбрарикан[†] сар, – пну, жаваб тувру дурари[+].

29– Хъа учву Узу фуж ву кӀури, гьисаб апӀурачва? – гьерхру Дугъу дурарихьан.

– Уву Месигь[†] вува, – жаваб тувру Петри[+]. 30Исайи дурариз Чакан гьич саризра дарпуб ккун апӀуру[+].


«Шлиз Узухъди гъягъюз ккундуш…»

31[•]Хъа Дугъу дурариз, Инсаниятдин Балʼин гизаф аьзабар улукьиди, аьхюдари, маллйири[†] ва къанунчйири[†] Думу нигь апӀиди ва йикӀиди, хъа шубуд йигълан накьвдиан, чӀиви духьну, удучӀвиди, кӀури, аьгъювалар улупуйи[+]. 32Дугъу мидкан дурариз ачухъди кӀуйи. Хъа Петри Иса гъирагъдиз гьадаъну, Дугъан гафар гьадатӀуз хъюгъру[+]. 33Хъа Дугъу, илдицну, ученикарихьинди лигури, Петрин гафар кьатӀ апӀуру.

– ГьудубчӀв Узхьан, иблис! Яв фикрар адмийирин фикрар вуяв, хъа Аллагьдин – ваъ![+]

34Чахьна халкьдизна ученикариз дих дапӀну, Исайи гъапи:

– Шлиз Узухъди гъягъюз ккундуш, думу, чан тямягьяр дирчну, чан хач[†] гъадабгъну, Узухъди гъюри[+]. 35Шлиз чан уьмур уьбхюз ккундуш, дугъан думу дубгди. Хъа шли Узу ва Ужувлан хабар[†] бадали чан уьмур пуч гъапӀиш, дугъу думу уьбхиди[+]. 36Фу мянфяаьт а адмийиз, уьмрихьан гъахьиган, вари дюнʼя туври гъабшишра[+]? 37Чан уьмур кьяляхъ апӀбан бадали, дугъу фициб кьимат тувди? 38Гьаму гунагькар ва Аллагь аьгъдру халкьдин улихь шли Узхьан ва Йиз гафарихьан нач гъапӀиш, дугъхьан Инсаниятдин Балира, Чан Адашдин аднаъди гирами малайикарихъди му жилиина гъафиган, нач апӀиди[+].

### 9

1Хъа Исайи кӀуру

– Гьякьди кӀуразачвуз: мушвʼин дийигънайидарикан сакьюдариз чпин аьжал хъубкьайиз Аллагьдин Паччагьлугъ[†] гьубкӀну чан кьувватнаъ ади рябкъиди[+].


Исайин Мусайихъдина Илʼясдихъди сюгьбат

2[•]Йирхьуд йигълан Иса, Чахъди Петрна, Якьубна,[†] Югьан гъадагъну, ягъли дагъдиина хъади гъягъюру. Душвʼин жара кас алдайи. Хъа Иса дурарин улихь дигиш шулу[+]. 3Дугъан палтар, улин нур гъабхури, кьадар адрубкьан лизи шулу – гъурччну пну, гьич сарихьан дици лизи апӀуз даршлийи[+]. 4Дурарин улихьна Исайихъди гафар апӀурайи Илʼясна Муса[†] ачмиш шулу. 5Хъа Петри Исайихьинди илтӀикӀну кӀуру:

– Мялим! Учуз мушвахь ужуди вучуз! Гъач, шубуб паж апӀуча: саб Увуз, саб Мусайиз ва саб Илʼясдиз.

6Петри мици, фу кӀуруш ва гьапӀруш аьгъдрури, гъапиб вуйи, фицики ученикариз[†] яман гучӀ дубхьнайи. 7Гьадмуган диф арайиз гъюру ва диди дурар чан сирникк ккаъру, хъа дифрагъян сес шулу: «Му Йиз масан Бай вуйиз. Гьамгъахъ хъебехъай!»[+]

8Гьадму сяаьт дурар вари терефаризди лигуру, амма дурариз чпин багахь Исайилан гъайри фужкӀа гъяркъюндайи.

9Дурар дагъдилан гъюруган, Исайи Чан ученикарикан чпиз гъябкъюбдикан, Инсаниятдин Бай[†] дукӀну чӀиви хьайиз, саризра даркӀуб, ккун апӀуру[+].

10Дурари му гьядиса чпин арайиъ гъибтру, аммаки дурар чиб-чпигъ: «ЧӀиви дархьикьан гагьди», – фу кӀуру гафар вуйкӀан, кӀури, улхурайи. 11Дурари Исайихьан гьерхру:

– Къанунчйири[†] сифте Илʼяс дуфну ккунду гьаз кӀура?

12Исайи дурариз жаваб тувру:

– Ав, дугъридан, Илʼясди, улихьмиди дуфну, вари ккабалгну ккунду. Хъа Гирами китабариъ[†] Инсаниятдин Балкан Дугъʼин гизаф аьзабар улуркьиди ва Думу ужуз апӀиди кӀури, гьаз дибикӀна? 13Хъа Узу учвуз кӀуразачвуз: Илʼяс гъафну, ва дугъкан чпиз ккуниб гъапӀну. Гьаци дибикӀна Гирами китабариъра[+].


Исайи иццурайи бай сагъ апӀуб

14[•]Дурариз, имбу ученикарихьна гъафиган, дурарилан халкь илтӀишну, гьюжатар апӀурайи къанунчйир рякъюру. 15Гьадму сяаьт Иса гъяркъю халкь аьжайиб шулу ва, Думу тебрик апӀури, Дугъахьна жаргъуру.

16Исайи ученикарихьан гьерхру:

– Фтин кӀуллан мурарихъди гьюжатар апӀурачва?

17Халкьдигъян сар касди жаваб тувру:

– Мялим! Увухьна йиз бай духназа. Дугъаъ чиркин рюгь а. Диди дугъахьди гафар апӀуз гъитрадар[+]. 18Жин алабхъруган, думу жилиина гатӀахьури шулу, кӀвантӀаригъна каф гъядапӀуру ва, сппар илчӀигури, жан дичӀибгну дебккру. Узу яв ученикарихьан думу жин утӀубккуб ккун гъапӀунза, хъа дурарихьан гъабхьундар.

19– Эй хътругъру инсанар! – кӀуру гьадмуган Исайи. – Узу учвухъди филадизкьан гъузди кӀурачва?! Узу учву филадиз аьгь апӀуза?! Думу Узухьна аькъинай!

20Бай Дугъахьна хуру. Жинди, Иса гъяркъюбси, бай жилиина гатӀархьуз гъитру ва кӀвантӀаригъна каф гъютӀубччвну, мина-тина диргъуз гъитру[+].

21– Мици дубхьну мугъан гизаф вахт вуйин? – гьерхру Исайи дугъан адашдихьан.

– БицӀидихъанмина, – жаваб тувру дугъура.

22– Гизаф ражари жиндиз думу пуч апӀуз ккун гъабхьну: саспиган цӀигъна гатӀархьури, саспиган – штуз. Хъа эгер Увхьан фукӀа-мукӀа апӀуз шулуш, ич язухъ зиг, кюмек апӀин![+]

23– Фу кӀуру гаф ву «Эгер шулуш?!» – кӀуру дугъаз Исайи. – Хъугъвал айирихьан вари шулу[+].

24Балин адашди ишури кӀуру:

– Хъугъурза! Хъа узхьан хъугъуз шулдарш, кюмек апӀин!

25Халкь Чахьна гъюри дябкъну, Исайи чиркин рюгьназ буйругъ тувру:

– Ебхьуз гъидритру ва чӀал бисру жин, Узу увуз буйругъ тувраза: удубчӀв дугъʼан ва сану муубчӀван!

26Жин, балин жан яманди дутӀубччвну, чӀигъар апӀури, удубчӀвуру. Думу дукӀнайирси дитнайи, ва гизафдари думу гъакӀну кӀуйи[+]. 27Хъа Исайи думу, хилхъан дидисну, заъру, ва бай гъудужвуру[+].

28Иса хулаз гъафиган, Дугъахъди гъузу ученикари гьерхру:

– Хъа учхьан думу утӀубккуз гьаз гъабхьундайи?

29– Мицдар жинар ккарагбииндитӀан утӀурккуз шлудар дар, – гъапи Исайи.


Исайи Чан аьжаликан пуб

30[•]Душвʼан удучӀвдар Галилей уьлкейиантина гъягъюру. Исайиз мидкан жарадариз аьгъю дубхьну ккундайи, 31гьаз гъапиш Дугъаз Чан ученикариз аьгъювалар улупуз ккундийи. Дугъу дурариз гъапнийи:

– Инсаниятдин Бай багарихьди инсанарин хилиз тувди ва йикӀиди. Думу йикӀиди, амма шубуд йигълан чӀиви хьиди[+]. 32Дурар Исайи гъапибдин гъаври шуладайи, хъа Дугъхьан гьерхуз гучӀуйи[+].


Исайи аьхюрикан пуб

33[•]Дурар Кафернагьумдиз гъюру. Хулаъ айиган, Исайи ученикарихьан гьерхру:

– Мина гъюрайиган, гьюжатар гьапӀрудар вуйичв[+]?

34Дурар ккебехъну гъузу, гьаз гъапиш рякъюъ айиган дурари, чпикан гъуллугъниинди фуж аьхюр вуш, гьюжат гъитӀибккнайи. 35Иса деъру, Чахьна ЙицӀикьюриддизра дих дапӀну кӀуру:

– Шлиз учв сарпирди духьну ккундуш, гъит думу варитӀан аьхиримжир ишри ва варидарин лукӀ ишри[+].

36Дугъу бицӀир гъадагъну, дурарин кьялаъ дерккру ва, хабаъ тӀаъну, ученикарихьинди кӀуру:[+]

37– Шли Узу бадали гьамцдар бицӀидарикан саркьан кьабул гъапӀиш, дугъу Узу кьабул апӀура. Хъа шли Узу кьабул гъапӀиш, неинки Узу кьабул апӀура, хъа гьацира – Узу Гьаурра[+].


Ухьуз къаршу дарур ухьхъанди ву

38– Мялим, – кӀуру Дугъаз Югьанди, – учуз Яв ччвурниинди жинар утӀурккурайи сар кас гъяркъюнчуз, ва учу дугъаз, ухьухъди хътруган, гъадагъа гъапӀунча[+].

39Исайи жаваб туву:

– Машат мапӀанай дугъаз. Шли Йиз ччвур дибисну, аьламат улупиш, думу Узкан чӀуруди улхидар. 40Фуж ухьуз къаршу дарш, думу ухьхъанди ву![+] 41Шли учвуз, Месигьдин[†] ученикар вуди хьпаз лигну, саб кӀиф шид тувиш, хъугъай Узухъ, дугъаз чан пешкеш хьибди[+]. 42Хъа шли саркьан гьамцдар аьдатидарикан ва зяифдарикан хъугъувалихъан хътаиш, дугъаз чан гардандиъ рягънин ахал ипну, гьюлизди[†] гатӀархьнийиш, ужу шуйи[+]. 43Эгер яв хили уву тямягьнахьна гъахураш, хъадабтӀ думу! Увуз саб хил хъади женнетдиъ учӀвуб ужу ву, кьюб хил хъади зат ктӀрубшвру цӀа айи жегьеннемдиъ ахъайиз. [[+] 44][*] 45Эгер яв ликри уву тямягьнахьна гъахураш, ккадабтӀ думу! Увуз саб лик ккади женнетдиъ учӀвуб ужу ву, кьюб лик ккади жегьеннемдиъ ахъайиз. [ 46] 47Эгер яв ули уву тямягьнахьна гъахураш, адабгъ думу! Увуз саб ул ади Аллагьдин Паччагьлугъдиъ учӀвуб ужу ву, кьюбиб уларра амиди жегьеннемдиъ ахъайиз. 48Душваъ зат дийийигъди мялхъвяри итӀури шулу ва ктӀрубшвру цӀигъ ургури шулу. 49Гван кьилахьди тартиб апӀруганси, гьарсар цӀихьди марцц апӀиди. 50Кьил ужуб мутму ву. Хъа эгер кьилан кьилзишин гъудубгиш, фти думу кьилзи апӀидичва. Учвук кьил кади йибхьай! Ва сар-сарихьди мясляаьтнаъ йихьай[+].

### 10


Нюкягь чӀюбгъбакан

1[•]Му йишвʼан Иса Ягьудия юрдназ ва Ярдан[†] нирин тмуну жилариина гъягъюру. Дугъахьна хъана халкьар гъюйи, Дугъу, гьарганси, дурариз аьгъювалар улупуйи.

2Иса ахтармиш апӀуз ккунди, фарисйир[†] гъюру ва Дугъаз суал тувру:

– Къанундиинди[†] жилириз хпир адауз ихтияр айин?

3– Хъа Мусайи[†] фици табшурмиш гъапӀунчвуз? – кӀуру Исайи.

4– Мусайи, жара хьпан кагъазра дибикӀну, хпир адауз ихтияр тувну, – жаваб тувру дурари.

5– Мусайи, ичв гъициркъу юкӀвариз дилигну, гьаци гъапунчвуз, – кӀуру Исайи. 6Хъа дюнʼя ккебгъхъанмина Аллагьди жилирна хпир халкь дапӀна[+]. 7Гьаддиз жилир, чан адашна дада гъитну, чан хпирик карсди,[+] 8ва дурар кьюрид саб беден хьиди. Гьаци вуйиган, дурар сарун кьюб ваъ, хъа саб беден ву. 9Гьамци Аллагьди китӀдар инсанди жара дапӀну ккундар[+]

10Хъасинси дурар хулаз гъафиган, ученикари[†] Исайихьан хъана нюкгьикан гьерхру.

11Дугъу жаваб туву:

– Шли, чан хпир гьадаъну, жарар гъахиш, дугъу кьяппавал апӀура. 12Хъа эгер дишагьли, чан жилирихьан гьудучӀвну, жарариз гъушиш, гьадму дишагьлийира кьяппавал апӀура[+].


Исайи бицӀидариз ужʼвал ккун апӀуб

13[•]Исайихьна, Дугъу кӀуллан карк алдатбан бадали, бицӀидар хуру, хъа ученикари хуз гъитри гъахьундар. 14Гьамци гъябкъю Исайик хъял кубчӀвру ва Дугъу дурариз кӀуру:

– БицӀидар узухьна гъюз гъитай, гъадагъа мапӀанай. Аллагьдин Паччагьлугъ[†] гьацдаринуб ву. 15Гьякь кӀуразачвуз: шли Аллагьдин Паччагьлугъ бицӀириси кьабул дарапӀиш, думу душваъ учӀвидар[+].

16Хъа Исайи бицӀидар хабаъ тӀаъну, дурариин хилар иливури, ужʼвал ибшричвуз, кӀуру[+].


Девлетлуйин суал

17[•]Иса рякъюъ учӀврайиган, сар касди, Дугъахьна жаргъури дуфну, икрам апӀури, кьамкьариина дусну, гьерхру:

– Я гъяни Мялим, узу женнетдиъ ахъбан бадали гьапӀну ккунду[+]?

18– Гьаз Узуз гъянир кӀурава? – кӀуру Исайи. – Сар Аллагьдилан гъайри саркьан гъянир дар. 19Увуз Дугъан табшуругъар аьгъявуз: адми миликӀан, кьяппавал мапӀан, мигьитӀибкӀан, кучӀлин шагьидвал мапӀан, алдатмиш мапӀан, адашдизна дадайиз гьюрмат апӀин[+].

20– Мялим, узу дурар вари бицӀидихъанмина тамам апӀураза, – жаваб гъабхьи Исайиз[+].

21Иса дугъахьинди лигуру ва дишла Дугъаз думу ккун шулу. Исайи кӀуру:

– Сабсана увуз гьубкӀрадар: гъарах, увуз айиб вари масу тув ва пул касибариз пай апӀин, гьадмуган аьршариъ яв девлет хьибдивуз. Хъасин Узухъди гъач[+].

22Хъа думу му гафарикан пашман шулу ва гьудучӀвну гъягъюру, гьаз гъапиш думу гизаф девлетлу вуйи.

23Исайи, ул илбицну, ученикариз кӀуру:

– Девлетлуйириз фукьан читин дарин Аллагьдин Паччагьлугъдиъ учӀвуз![+]

24Дугъан гафариин ученикар аьжайиб духьнайи, хъа Исайи дурариз хъана гъапи:

– Йиз веледар, фукьан читин дарин Аллагьдин Паччагьлугъдиъ учӀвуз! 25Девлетлуйиз Аьршарин Паччагьлугъдиъ учӀвубтӀан девейиз рубдин гъюнʼан удубчӀвуз рягьят ву.

26Дурар хъана артухъ аьжайиб гъаши ва сари-сариз гъапи:

– Дици вуйиган, шилхьан учв уьрхюз хьиди?

27Дурарихьинди дилигну, Исайи кӀуру:

– Инсанарихьан му удукьруб дар, хъа Аллагьдихьан удудукьруб адар[+].

28Гьадмуган Петри пуз хъюгъру:

– Хъа магьа, учу, вари гъибтну, Увухъди хъача[+].

29– Гьякь кӀуразачвуз, – кӀуру Исайи, – Шли Узу ва Ужувлан хабар[†] бадали чан хал, чвйир, чйир, дада, веледар, хутӀлар гъитнуш, дугъаз му дюнʼяйиин[+] 30варж ражари артухъ хулар, чвйир, чйир, дадйир, веледар, хутӀлар, хъа гьацира жвувахъ хъчӀирккувалар хьиди, хъа гъюз ккимбу уьмриъ – гьаргандин уьмур[+]. 31Аммаки, гьаму ражари гизаф сарпидар думуган аьхиримжидар хьиди, хъа аьхиримжидар – сарпидар[+].


Исайи хъана чан аьжаликан пуб

32[•]Гьамус дурари Ерусалимдиз рякъ дибиснайи. Улихьди Иса гъягъюрайи. Исайихъди гъягъюрайи ученикарик гъалабулугъ кабхънийи, хъа дурарихъди хъайи имбудар гучӀбу ккагънайи. Исайи, ЙицӀикьюридра гъирагъдиз гьадаъну, Чаз фу шулуш, пуз хъюгъю:

33– Магьа ухьу Ерусалимдиз гъягъюрахьа. Инсаниятдин Бай[†] аьхю маллйиринна[†] къанунчйирин[†] хилиз тувди. Думу, карсну йикӀуз жаза адабтӀну, жугьуд дарударин хилиз тувди. 34Хъа дурар Дугъак кялхъди, рихшанд апӀиди, тутйир катӀди, гъирмажарихьди урччвиди ва йикӀиди. Аммаки шубуд йигълан Думу чӀиви хьиди[+].


Югьандинна Якьубдин тӀалаб

35[•]Зеведейин баяр Якьубна[†] Югьан Исайиз багахь улучӀвуру ва кӀуру:

– Мялим! Учу кӀурайи тӀалаб тамам апӀина[+].

36– Узу учвуз гьапӀну ккундучвуз? – гьерхру Дугъу.

37Дурари жаваб тувру:

– Яв аднаъ Уву учӀвган, учу Яв гъвалахъ деърубси апӀин – сар арччул, тмунур гагул терефнаъ[+].

38– Учву фу тӀалаб апӀураш, учвуз аьгъдарчвуз, – кӀуру Исайи. – Узʼина гъюз ккайи аьзабар учвхьан аьх апӀуз хьибдин? Ясана, Узу марцц шлуганси, учвхьан шулин[+]?

39Дурари: «Ав, шулчухьан», – гъапнийи.

Хъа Исайи дурариз гъапи:

– Дугъриданна, Узу кьабул апӀуз ккайи аьзабар учвура аьх апӀарчва,[+] 40хъа Йиз арччулну ва гагулну терефарихъинди дитувал Узлан асиллу дар: думу йишвар, Йиз Адашди шлиз улупнаш, гьадрариндар ву.

41Якьубдинна Югьандин гафар гъеерхьиган, имбу йицӀбидарик хъял кубчӀвру. 42Хъа Исайи дурариз Чахьна дих дапӀну кӀуру:

– Халкьарин гьякимарди гьисаб апӀурайидари халкьарин зиин агъавал апӀурайивал ва аьхюдари дурарин зиин чпин гьюкум улупурайивал учвуз аьгъячвуз. 43Хъа ичв арайиъ дици дарибшри: шлиз ичв арайиъ кӀулинур хьуз ккундуш, гъит думу ичв гъайгъушнаъ ишри,[+] 44ва шлиз ичв арайиъ сарпир хьуз ккундуш, дицирикан варидарин лукӀ ишри. 45Инсаниятдин Байра Чаз жарадари гъуллугъ апӀбан бадали ваъ, хъа Чав гъуллугъ апӀбан бадали ва, гизафдарин гунгьарилан хил алдабгъуз кӀури, Чан уьмур тувбан бадали Дуфнайир ву[+].


Исайи кур сагъ апӀура

46[•]Хъасин дурар Ерихон шагьриз гъюру. Иса Чан ученикар ва гизаф халкь хъади Ерихондиан удучӀвурайиган, рякъюхъ, тувру садакьайиз ккилигури, кур вуйи касиб, Тимейин бай Вартимей деънайи[+]. 47Дугъу, душвхьантина Назарет[†] шагьриан вуйи Иса гъягъюра кӀури деебхьну, чӀигъ апӀуру:

– Давудгъярин[†] Бай Иса, йиз язухъ апӀина![+]

48Гизафдари дугъаз ккебехъ кӀуйи, хъа кур вуйири айибтӀан артухъ чӀигъар апӀуз хъюгъю:

– Давудгъярин Бай, йиз язухъ апӀина!

49Иса хъугъужвуру ва Дугъу кӀуру:

– Мина гъач йипай дугъаз.

Куриз дих апӀуру:

– Чкиди гъудужв, Исайи увуз Чахьна гъач кӀура!

50Вартимей, чуха хъидипну, гъедергуру ва Исайихьна жаргъуру.

51– Узкан фу ккундувуз? – гьерхру Исайи.

– Мялим, узуз рябкъюз ккундузуз! – жаваб тувру кури.

52– Гъарах, яв хъугъвали уву гъюрхюнву, – кӀуру Исайи.

Дугъаз дишла рябкъюри шулу, ва думу Исайихъди гъягъюру[+].

### 11


Иса Ерусалимдиз гъюб

1[•]Дурар Ерусалимдиз багахь шулайиган, Вифагия ва Вифания[†] гъуларихьан ярхла дарди, Элион кӀуру дагъдин багахь хьимиди, Исайи гьамци дупну, кьюр ученик гьаъру:[+]

2– Гьатму ихь гъаншариъ айи гъулаз гъарахай. Гъулаъ учӀвайиз ярхла дарди, дибтӀнайи жигьил дажи рябкъидичвуз. Дидʼин мегьел фужкӀара элеундар. Тудубчну, думу гьамина аьбкъинай. 3Хъа эгер учвхьан шли: «ГьапӀрачва?» кӀури гьерхиш, «Думу Агъайиз лазимди ву, Дугъу думу дишла кьяляхъ апӀиди», йипай.

4Дурар гъягъюру, ва кючейиъ урарин багахь дибтӀнайи жигьил дажи рябкъюру. Думу тудубчуз хъюгъру. 5Душвахь дийигънайи адмийири: «ГьапӀрачва? Гъудугъ гьаз тудубчурачва?» – гъапи. 6Хъа дурари чпиз Исайи гъаписи кӀуру, ва дурариз ихтияр тувру. 7Дурари дажи Исайихьна хуру. Дурари чпин палтар дидʼин иличуру, ва зиълан Иса элеуру. 8Гизафдари чпин палтар, хъа имбудари хутӀлиъ гьарарикан ктатӀу кюлер Думу гъягъру рякъюкк ккирчуйи[+]. 9Улихьдира ва кьяляхъдира гъябгъюрайи халкьди гьарйир апӀурайи:

– Аллагьдиз тяриф!
Агъайин ччвурнахъ Гъюрайириз
ужʼвал ибшри!
10Ихь аба Давудрин[†] улубкьурайи Паччагьлугъдиз
ужʼвал ибшри!
Аьршариз тяриф![+]

11Иса Ерусалимдиъ учӀвру ва Аллагьдин хулаз гъягъюру. Варишварилан ул илбицну, хябяхъган кьанди, Думу, йицӀикьюрид вакиларра[†] хъади, Вифанияйиз хътакуру.

12[•]Хъайигъан, дурар Вифанияйиан удучӀвган, Исайиз гаш хьувал гьибгъру[+]. 13Ярхлаъ инжирин гьар гъябкъю Думу, дидигъ йимишар гъяш лигуз кӀури, багахьна гъягъюру, амма Дугъаз, гьаригъ фукӀара гъибихъундайи, фицики инжирар хъуркьру вахт улубкьнадайи[+]. 14Гьадмуган Дугъу гьариз кӀуру:

– Сану гьич сарира сабанра яв йимишар диритӀри!

Мици кӀури ученикаризра[†] гъеебхьнийи.


Иса Аллагьдин хулаз гъюб

15[•]Дурар Ерусалимдиз гъюру. Иса Аллагьдин хулан гьяятдиз гъафи, ва душваъ ариш-вериш апӀурайидар утӀуккуз хъюгъру. Дугъу пул дигиш апӀурайидарин устлар, луфар масу туврайидарин кусрийир ккитӀикӀуру,[+] 16ва гьич сарира чан шейʼар Аллагьдин хулʼантина гъахуз гъитдар. 17Хъасин Исайи дурариз аьгъювалар улупуз хъюгъю. Дугъу кӀуру:

– Гирами китабариъ[†] дибикӀнадаринхъа: «Йиз хулаз вари миллетар ккарагру хал пиди». Хъа учву дидкан тӀарашчйирин мугъара дапӀначва!

18Аьхюдаризна къанунчйириз[†] гьамци кӀури гъеебхьиган, Думу йикӀуз, дурар саб чара абгуз хъюгъю. Дугъхьан дурариз гучӀуйи, гьаз гъапиш вари халкь Дугъан аьгъюваларихъ аьхю иштагьниинди хъпехъуйи[+].

19Хябяхъ гъабшиган, Иса ученикарра хъади, шагьриан удучӀвну гъягъюру[+].


Хъугъвалин кьувватнакан

20[•]ГвачӀинган инжирин гьарин багхьантина гъягъюрайидариз думу ччиварианзина тап кӀакӀаризкьан вари деебццну рябкъюру. 21Петри, накь гъапиб кӀваин дубхьну, Исайиз кӀуру:

– Мялим, лиг, Уву накь чаз люкьян гъапӀу инжирин гьар гъеебццну!

22Исайи дурариз жаваб туву:

– Аллагьдихъ хъугъай! 23Гьякь кӀуразачвуз: эгер шли гьаму дагъдиз «Яв йишвʼлан улдубчӀвну, гьюлиъ[†] убс!» гъапиш ва, кӀваъ шаклу даршиди, хъугъиш, гьадмура тамам хьибди[+]. 24Гьаддиз Узу кӀуразачвуз: учву ккарагури фу ккун гъапӀиш, вари учвухьна рубкьрувалихъ хъугъай, рубкьидичвухьна ва думу ичв хьибди[+]. 25Аьршарин ичв Адашдихьан ичв гунгьарилан хил алдабгъуз шлуси, ккарагруган, шлик ичв хъял каш, гьадгъулан хил алдабгъай. [[+] 26][*]


Исайин гьюкум наънан ву?

27[•]Дурар хъана Ерусалимдиз гъюру. Иса Аллагьдин хулан гьяятдиъ лицурайиган, Дугъахьна аьхю маллйирна,[†] къанунчйирна, аьхюдар гъюру.

28Дурари гьерхру:

– Уву му ляхнар фициб гьюкмиинди апӀурава? Шли Увуз гьациб гьюкум тувну[+]?

29Исайи дурариз кӀуру:

– Узу учвуз саб суал тувдиза. Жаваб тувай – Узура, мурар фициб гьюкмиинди апӀураш, пидизачвуз. 30Ягьʼяйин штуан апӀувал Аллагьдихьан вуйин, даршиш инсанарихьан? Гьан, жаваб тувай![+]

31Дурар, фикрарикк ккахъну, чиб-чпикди гьамци пуз хъюгъру: «Эгер ухьу „аьршариан“ гъапиш, Дугъу: „Хъа учву дугъахъ гьаз хъугъундайчва?“ пну, гьерхди[+]. 32Хъа адмийирихьан гъапиш…»

Дурариз халкьдихьан гучӀуйи, гьаз гъапиш варидари Ягьʼя дугъриданра пайгъамбар ву кӀурайи[+]. 33Гьаддиз дурари гьамциб жаваб тувру:

– Аьгъдарчуз.

– Дици вуш, Узура учвуз, фициб гьюкмиинди гьамцдар апӀураш, пидарзачвуз, – жаваб тувру Исайи.

### 12


Абайи чан бай гьаъра

1[•]Иса дурариз тахалус ктибтуз хъюгъру:

– Сар касди тӀумтӀин багъ ибтру, арчил илтӀибкӀуру, ичӀ ебккну, тӀумтӀар кчӀюкьрушв ва паж апӀуру. Хъасин багъ арендайиз тӀумутӀчйирихьна тувну, учв удучӀвну жара йишвариз гъягъюру[+]. 2Вахт гъабхьиган, дугъу тӀумутӀчйирихьна чан пай тӀумтӀар хуз лукӀ гьаъру. 3Хъа дурари думу дисуру, урччвуру ва, фукӀара тутрувди, утӀуккуру. 4ТӀумтӀин багъдин эйсийи сарсана лукӀ гьаъру, аммаки мугъан кӀул уьбгъюру ва, аьйиб алапӀну, утӀуккуру. 5Сарсана гьаъру – му йивну, йикӀуру. Хъана гизаф жарадарра гьаъру – садар урччвуйи, тмундар йивну гъядауйи[+]. 6Эйсийиз хъайина-хътру сар бай ади шулу. Ва аьхиримжи ражари дурарихьна «Йиз балхьан нач апӀурда» пну, гьадму гьаъру[+]. 7Хъа тӀумутӀчйири чиб-чпин арайиъ гьамци кӀуру: «Му эйсийин ирсчи ву. Гъачай, думу йивну йикӀухьа, ва ирс ухьуз гъубзди!»[+] 8Дурари думу дисуру, йикӀуру ва тӀумтӀин багъдиан гатӀахьуру[+]. 9ТӀумтӀин багъдин эйсийи гьапӀди? Думу хъадакну гъиди ва тӀумутӀчйир йихиди, хъа багъ жарадарихьна тувди[+].


Мурччван гъван

10Мегер учву Гирами китабариъ[†] гъурхунданчва:

«Устйири гатӀабхьу гъван мурччвануб гъабхьну.
11Му ухьуз гъябкъю аьламат Агъайи гъапӀуб ву»[+].

12Жугьдарин аьхюдариз му тахалус чпиз къаршуди дупнайиваликан аьгъю шулу ва Иса дисуз ккун шулу, аммаки халкьдихьан гучӀуйи. Гьаддиз дурар, Думу гъитну, гъягъюру[+].


Исайи фукӀа дюз даруб кӀайиз ккеуб

13[•]Хъасин Исайихьна, Дугъу фукӀа дюз даруб кӀайиз ккеъбан бадали, сакьюдар фарисйирна[†] Гьироддин[†] терефкрар гьаъру[+]. 14Дурари дуфну кӀуру:

– Мялим, учуз аьгъячуз Уву гьякь кӀурайиб, гьич сарихьанра гучӀдарвуз, гьич саризра гучӀар ккаурдарва, хъа дишди ва ачухъди Аллагьди кӀурайиси яшамиш хьуз аьгъювалар улупурава. Йип гьеле, Рим паччагьдиз налук туврувал дюз вуйин, дарш дарин? Учу налук туврин, дарш тувурдарин[+]?

15Дурарин чӀуру ниятарин гъаври айи Исайи кӀуру:

– Гьаз Узу ахтармиш апӀурачва? Аьбкъинай Узухьна манат, лигуза дидиз[+].

16Дурари хуру. Исайи дурарихьан гьерхру:

– Мидик шлин шикилна ччвур ка?

– Римдин паччагьдин, – жаваб тувру дурари.

17Исайи кӀуру:

– Паччагьдинуб паччагьдиз, хъа Аллагьдинуб Аллагьдиз тувай.

Дурар Дугъан жавабниин гъах гъаши[+].


Саддукйир ва Иса

18[•]Гьадму вахтна гъачӀидар чӀиви шлуб дар кӀурайи саддукйири[†] дуфну гьерхру[+].

19– Мялим! Мусайи[†] учуз, эгер хпир айи чве веледар даршиди гъачӀиш, гьадгъан хпир тмуну чвуччву гъадагъну, чан чвуччвун тум арайиз дубхну ккунду, кӀури дибикӀна[+]. 20Ургур чве гъахьну. Сарпи чвуччву шив хуру, амма, веледар дархьиди, йикӀуру. 21Кьюрпи чвуччву дугъан хпир чаз дитру, ва мура, веледар дархьиди, йикӀуру, шубурпирра – гьаци. 22Ургрид чвйирикан гьич саризра веледар гъахьундар. Вардарилан кьяляхъ гьадму дишагьлира йикӀуру. 23Гъиямат йигъан вари чӀиви шлуган, думу шлин хпир хьиди? Ургрид чвйиризра думу швуваз гъушнийи аьхир!

24Исайи дурариз гьамциб жаваб апӀуру:

– Учву, я Гирами китабар, ясана Аллагьдин кьудрат аьгъдарди, улдугурачва. 25Гъийихдар чӀиви гъахьиган, дурари я швушвар хурдар, я швуваз гъягъюрдар. Дурар аьршариъ айи малайикарси хьиди. 26Хъа гъийихдар чӀиви хьуваликан кӀури гъабшиш, учву Мусайин китабдиъ, Аллагьди фици убгурайи рукнаан дугъаз «Узу Ибрагьимдин[†] Аллагь, Исакьдин[†] Аллагь ва Якьубдин[†] Аллагь вуза» кӀури дибикӀнайиб гъурхунданчва, дарш? 27Аллагь дийихнайидарин ваъ, хъа чӀивидарин Аллагь ву. Учву гизаф улдугурачва.


ВаритӀан заан табшуругъ

28[•]Гьюжат апӀурайишвахь сар къанунчира[†] хьайи. Исайи дурариз фукьан уччвуди жавабар тувраш, дугъаз гъеебхьнийи, ва думу, Дугъахьна дуфну, гьерхру:

– Фуну табшуругъ варитӀан заануб ву?

29– ВаритӀан заан вуйи табшуругъ, – кӀуру Исайи. – «Хъебехъай, эй жугьдар! Ихь Агъа Аллагь – сар АгъатӀан дар. 30Яв Агъа Аллагь, вари юкӀв хъипну, вари рюгьнаан, вари фагьмиан ва вари жвуван кьувватнаан ккун апӀин». 31Хъа магьа кьюбпиб: «Багахь хьайир увуз жвуваз жвувси ккун апӀин». МурартӀан аьхю табшуругъар сарун адар[+].

32– Ужуди дупна, Мялим, – кӀуру къанунчийи. – «Думу сар ву ва, Дугълан гъайри, сану гьич фужкӀара адар», – кӀури, гьякь гъапунва. 33«Думу вари юкӀв хъипну, вари фагьмиинди ва вари жвуван кьувватниинди» гьацира «багахь хьайир жвуваз жвувси ккун апӀин» кӀуру гафар, вари урккру ва ургру гъурбнартӀан зиина ву[+].

34Дугъу фагьумлуди жаваб тувувал дябкъну, Исайи дугъаз кӀуру:

– Уву Аллагьдин Паччагьлугъдихьан[†] ярхла дарва.

Гьамдихъан сарун сарира Исайихьан гьич сабдиканра гьерхуз кӀубанвал гъапӀундар[+].

35[•]Аллагьдин хулаъ халкьдиз аьгъювалар улупурайиган, Исайи кӀуру:

– Къанунчйирихьан,[†] Месигь[†] Давудгъярин[†] Бай ву, пуз, фици удубкьуру[+]? 36Гирами Рюгьну ацӀнайи чав Давудри гъапну, аьхир:

«Агъайи йиз Агъайиз гъапну:
„Узу Яв душмнар, духну,
Яв ликарикк дахьайизкьан
Йиз арччул гъвалахъ деъ“»[+].

37– Чав Давудри Дугъаз, Думу чан Агъа вуйиз, кӀура. Гьаци вуйиган, Думу дугъан Бай фици хьидихъа?

Гизаф халкь Дугъахъ аьхю иштагьниинди хъпехъурайи[+].

38[•]Дугъу халкьдиз Чан улупбариъ кӀуйи:

– Ярхи палтар алди лицру къанунчйирихьан ихтият йихьай. Дурариз, чпин тяриф апӀури, халкьар уч шлушвариъ чпи тебрик апӀури ккунду, 39дурар мистариъ[†] ва ипӀру-убхърушвариъ варитӀан гьюрматлу йишвариин деуз ккунидар ву[+]. 40Гьадрар ву дурар, ачӀни хпарин мутму хътипӀурайидар, хъа халкьдин уларихьан ярхи гъудгнар апӀрудар. Гъиямат йигъан дурариз варитӀан пис жаза ккилибгура!


Касиб ачӀни хпирин садакьа

41[•]Иса, садакьади пул ипру ишкӀин багахь деъну, фици пул ипраш, лигурайи. Аьхю пай девлетлуйири гизаф пул ипуйи[+]. 42Хъа сар касиб ачӀни хпир дуфну, душваъ кьюб кепек ирчру. 43Гьадмуган Исайи, ученикариз[†] Чахьна дих дапӀну, кӀуру:

– Гьякь кӀуразачвуз: гьаму касиб ачӀни хпири варидаритӀан артухъ пул ипну. 44Пул ипдари варидари чпиз артухъди вуйиб ипну, хъа мугъу, гьамцир касибри, чаз ипӀрубдихъ тувру айи-адруб вари ипну[+].

### 13


Исайи Аллагьдин хал дабгъруваликан пуб

1[•]Иса Аллагьдин хулʼан удучӀвурайиган, ученикарикан[†] сари Дугъаз кӀуру:

– Мялим, лиг, фицдар гъванар, фукьан уччву дараматар дарин!

2– Уву гьаму зурба дараматдиин гьяйран духьнана? – кӀуру Исайи. – Мидин гъван-гъвандиин гъубзидар, вари дабгъиди[+].

3Хъасинси, Думу Элион дагъдиин Аллагьдин хулаз гъаншарди деънайиган, ялгъузди гъузнайи Петрина, Якьубдина,[†] Югьандина Андрейи Дугъхьан гьерхру:

4– Йип учуз, дици фила хьибди? Думу дабгърубдикан учуз фици аьгъю хьибди? Фициб лишниинди аьгъю хьибди?

5Исайи кӀуру:

– Лигайгьа, шликӀа учву алдатмиш дарапӀбан бадали, ихтият йихьай[+]. 6Фицики гизафдар: «Гьадму узу вуза» кӀури, Йиз ччвурнаккди гъиди ва гизаф халкьар алдатмиш апӀиди. 7Учвуз багахь ва ярхла дявйирикан гъеебхьиш, гучӀ мапӀанай: гьаци дубхьну ккунди айиб ву, хъа гьаци хьувал сабан аьхир вуди хьибдар. 8Халкь халкьдиин ва паччагьлугъ паччагьлугъдиин алархьиди, варишвариъ жилар тӀурччвури хьиди, гаш абхъди. Мурар бедбахтваларин, бицӀир апӀругандин аьзабарси, сифте кӀулар ву[+]. 9Ихтиятди гъузай, гьаз гъапиш мажлисариъ жазйир гьадатӀидичвуз, мистариъ[†] урччвидичву; Узкан шагьидвал апӀбан бадали, Узлантина паччгьарин ва гьякимдрарин улихьна гъахидичву[+]. 10Хъа сабан аьхир гъяйиз вари миллетариз Ужувлан хабар[†] деебхьну ккунду[+]. 11Учву суддиз гъухиган, фу кӀуруш, дидин гъайгъушнаъ махьанай: гьадму сяаьт учвуз кӀуруб, фу тувнади гъабшиш, гьадму йипай – учву кӀури хьидичва, хъа Гирами Рюгьну ичв мелзниинди пиди[+]. 12Чвуччву чве йикӀуз масу тувди, хъа адашди – бай. Веледари, абйир-бабариз къаршу удучӀвну, дурар йихиди[+]. 13Йиз ученикар хьпаз лигну, учву варидариз даккун хьиди. Хъа шли аьхиризкьан аьгь гъапӀиш, думу дюрхну хьиди[+]. 14[•]Учвуз, Аллагь гьясбикк ккадру алчагъвал лайикь дарушваъ шули гъябкъиган (урхурайир, мидин мяна фу вуш, гъаври ахъну ккунду), Ягьудия уьлкейиъ айидар дагълариз гьергри[+]. 15Хъа фуж гъваин алди гъабшиш, улдудучӀври ва чан хулаз фукӀа гъадабгъуз дурушри[+]. 16Фуж хутӀлиъ ади гъашиш, чан палтариз хулаз дурушри. 17Гъагъдиъ айидаринна нанайихъ бицӀидар хъайидарин гьадму йигъари гьял пис хьибди![+] 18Мици кьюрдну дарибшри пну, ккарагай. 19Гьадму йигъари гьациб бедбахтвал хьибдики, дициб Аллагьди дюнʼя арайиз гъабхихъанмина гьамусдиз гъабхьундар, ва гьамдихъантинара хьибдар![+] 20Ва эгер гьадму йигъар Агъайи кам гъапӀундайиш, гьич фужкӀара ккадархьидайи. Хъа Чан кадагънайидар бадали Дугъу гьадму йигъар кам гъапӀну[+]. 21Эгер учвуз думуган «Лиг, Месигь[†] гьамшвахь хьа», вая «Лиг, гьатушвахь хьа» гъапиш, мухъугъанай[+]. 22Гьаз гъапиш кучӀлин месигьар ва кучӀлин пайгъамбрар[†] ачмиш хьиди. Эгер удукьуруш, гьеле кадагънайидарра чпихъинди илтӀикӀуз дурари аьламатнан лишнар ва аьжайиб ляхнар улупиди[+]. 23Гьаци вуйиган, ихтиятди гъузай. Узу учвуз вари улубкьруб улихь имиди гъапунзачвуз[+]. 24[•]Хъа гьадму йигъари пис бедбахтваларин кьяляхъ «Ригъ ктӀубшвиди, вазли акв тувидар, завариан 25хядар ахьди ва завар ккадаршвиди»[+]. 26Гьадмуган дифариинди зурба кьувват ва гьяйбат хъади Инсаниятдин Бай[†] гъюри рякъиди[+]. 27Гьадмуган Дугъу, дюнʼяйин юкьбиб терефарихъан жилин саб кӀулхъан тап гьатмунуб кӀулихъна кадагънайидар уч апӀуз малайикар гьаъди[+]. 28[•]Инжирин гьархъан мисал гъадабгъай: дидин кюлери кьюкьяр апӀруган ва кӀажар адашвруган, хьад багахь шулайивал аьгъю шулучвуз. 29Гьаци учвузра, гьамрар гъяркъган, гьадму вахт, ичв раккнихъ хъайиси, багахь дубхьнайивал аьгъю апӀинай. 30Гьякь кӀуразачвуз: му вари улубкьайиз гьамусдин насил гъубзди[+]. 31Заварна жилар ккадахьиди, хъа Йиз гафар дургидар![+] 32[•]Я аьршарин малайикариз, я Бализ – саризра йигъ ва сяаьт аьгъдар, хъа сар Адашдиз аьгъя. 33Гьаци вуйиган, лигай, ккилигури ва гьязурди гъузай. Думу вахт фила улубкьуруш, учвуз аьгъдарчвуз[+]. 34Думу вахт, чан хал ва гьардиз рубкьру ляхин лукӀариин гъибтну, хъа гъаравлиз «ул иливну маахан» дупну, гъушу хулан эйсийихь тевуз шулу[+]. 35Учвура ул иливну мааханай! Учвуз аьгъдарчвуз, аьхир, хулан эйси фила гъюруш: хябяхъган, гьацӀишваринган, сяаьт сабди, даттари уьъйир апӀруган, даршиш гьиринган[+]. 36Хабарсузди Думу хъадакну гъафиган, учву даахнади Дугъаз дярякъри-гьа![+] 37Узу учвуз кӀурайиб варидариз кӀураза: ул иливну мааханай.

### 14


Иса йикӀбан ниятар

1[•]Кьюд йигълан Пасха[†] ва ЛичӀван лавшарин машкврар улукьурайи. Аьхю маллйирина[†] къанунчйири[†] Иса дидисну йикӀуз чарйир агурайи[+]. 2«Хъа анжагъ машквар йигъан ваъ, – кӀуйи дурари, – даршиш халкьдин арайиъ гъалабулугъ абхъди». 3[•]Думу Вифания[†] гъулаъ хамран аьзар кади гъахьи Шимондин хулаъ гештнаъ айиган, душваъ, лизи ругдин бетисибдиъди, нард гьарин багьа марцци ягъ хьади, сар дишагьли учӀвру, ва дугъу дидиъ айи ицци ниъ хъайи ягъ Исайин[†] кӀулʼин улубзуру[+]. 4Душваъ айи хяларикан сакьюдари наразиди чиб-чпикди гьамци кӀуйи:

5– Гьамкьан ицци ниъ хъайи ягъ мугъу гьаз чӀур гъапӀу? Гьаму ччим шубудварж динар[†] пулихъ масу тувну, хъа гьадму пул касибариз пай апӀуз шуйи, аьхир!

Дурари дишагьлийиз люкьнар апӀуз хъюгъю, 6хъа Исайи кӀуру:

– Думу сикинди гъитай! Фу кӀури учву дугъак кудукьначва? Узуз дугъу ужуб ляхин гъапӀну! 7Касибар гьарган учвухъди хьиди, ва учвхьан дурариз кюмекар апӀуз хьибдичвухьан, хъа Узу учвухъди гьарган хьидарза[+]. 8Дугъу чахьан шлуб гъапӀну: улихьмиди дугъу Йиз жан, ччим кадатну, накьвдиъ ивуз гьязур гъапӀну[+]. 9Гьякь кӀуразачвуз: дюнʼяйиъ му Ужувлан хабар[†] наан рабгъури гъабшишра, думу кӀваин апӀиди ва дугъу гъапӀубдикан ктибтиди[+].


Ягьудайи Иса масу тувуб

10[•]Гьадмуган ЙицӀикьюрикан сар, Искариот лакӀам хьайи Ягьуда, аьхюну маллйирихьна, Иса масу тувбан бадали, гъягъюру[+]. 11Ягьудайихъ хъпехъдар шад шулу ва, дици гъабшиш, пул тувуз гаф тувру. Гьаддихъан думу Иса масу тувуз гъулай вахт абгури шулу. 12[•]ЛичӀван лавшарин машквран садпи йигъан, пасхайин ччил гъурбан апӀруган, ученикари Исайихьан гьерхру:

– Увуз пасхайин хураг учу наан гьязур дапӀну ккундувуз? Йип, гьязур апӀуз гъягъюча[+].

13Гьадмуган Дугъу, гьамци дупну, кьюр ученик гьаъру:

– Шагьриз гъарахай. Учвуз шид айи гажин гъабхурайи сар кас гьахъдичвуз, гьадгъан кьяляхъди гъарахай, 14ва думу учӀву хулан эйсийиз: «Мялимди гьерхра: „Узу ученикарихъди пасхайин хураг ипӀру хал набши?“» йипай. 15Дугъу учвуз ккабалгнайи, машквраз вари гьязурди айи, заан аьхю хал улупиди. Гьадушваъ ухьуз вари гьязур апӀинай. 16Ученикар гъягъюру. Шагьриз гъафидариз Исайи гъапибси вари шулу ва пасхайин хураг гьязур апӀуру. 17Хябяхъ гъабхьибси, йицӀикьюридра хъади, Иса гъюру. 18Дурари, суфрайихъ деъну, уьл ипӀурайиган, Исайи кӀуру:

– Гьякь кӀуразачвуз: учвкан сари, Узухъди ипӀурайири, Узу масу тувди[+].

19Дурар пашман шулу, ва гьарури гьерхуз хъюгъру:

– Думу узу дарза аьхир?

20Хъа дугъу дурариз жаваб тувру:

– Думу йицӀикьюрикан сар, Узухъди саб гъабрак уьл кубсрайир ву! 21Гьамци Инсаниятдин Бай,[†] Гирами китабариъ[†] улупнайиганси, масу тувди, амма шли Инсаниятдин Бай масу тувраш, дугъаз бала хьибди – думу касдиз, учв бабкан гъахьундайиш, ужу шуйи![+]


Агъайин хябяхъ

22[•]Дурари хураг ипӀурайи вахтна, Исайи уьл гъадабгъну, ужуб сяаьт ибшри дупну, думу гьудубтӀуру ва, ученикарихьна туври, кӀуру:

– Ма гъадабгъай, му Йиз беден вуйиз[+].

23Зах гъадабгъну, чухсагъулин ккарагуб дапӀну, дурарихьна тувру. Хъа варидари дидʼан убхъуру. 24Дугъу дурариз кӀуру:

– Му цӀийи йикьрар йитӀурайи ва гизафдарихъанди удубзурайи Йиз ифи вуйиз. 25Гьякь кӀуразачвуз: Узу сарун тӀумтӀарин му чяхир убхъидарза. Узу цӀийи чяхир Аллагьдин Паччагьлугъдиъ[†] убхъидиза.

26Хъасин Аллагьдин тярифназ мяъли дапӀну, дурар Елион дагъдиз удучӀвуру[+].


Ученикари Учв нигь апӀрубдикан Исайи улихьмиди пуб

27[•]Исайи дурариз кӀуру:

– Учву варидари Узлан хъугъвал алдабгъидичва, Гирами китабариъ дупнайиси:

«Марччлихъан йикӀидиза,
ва марччар даргъиди»[+].

28Хъа Узу чӀиви гъашиган, Узу Галилейиз гъягъидиза ва душваъ учвуз ккилигури хьидиза[+].

29– Варидари хъугъвал алдабгъишра, узу алдабгъидарза! – кӀуру Петри.

30– Гьякь кӀуразавуз, – кӀуру дугъаз Исайи, – гъи, гьаму йишван, даттли кьюб ражари уьъйир апӀайиз, шубуб ражари Узу аьгъюр дарзуз, пидива.

31Хъа Петри айибтӀан артухъ гьисс кади текрар апӀуру:

– Узуз Увухъди йикӀуб алабхъурушра, Уву «аьгъюр дарзуз» пидарза!

Имбударира гьамцдар гафар гъапнийи.


Исайин ккарагуб

32[•]Мидхъан дурар Гефсимания кӀуру йишваз гъюру, ва Исайи ученикариз кӀуру:

– Узу ккарагури имиди гьамшвахь деай.

33Дугъу Чахъди Петрна, Якьубна[†] Югьан гъадагъуру. Дугъан кӀваъ дердна гъалабулугъ абхъру[+]. 34Исайи дурариз кӀуру:

– Йиз юкӀв яман хажалатнаъ абхънайиз, гьамшвахь гъузай, гъафил махьанай![+]

35Думу сацӀиб тина гьудучӀвуру, жилиина кьамкьарихъди ис духьну, му аьзаб, эгер шулуш, Чахьан гьадапӀбан бадали, ккарагуз хъюгъру[+]. 36Дугъу кӀуйи:

– Авва! Адаш! Увхьан вари шулвухьан! Гьаму аьзабнаккан Узу ккадаъ! Аммаки Узуз ккунибси дарибшри, хъа – Увуз[+].

37Хъасин ученикарихьна гъафиган, лигуруш, дурар нивкӀуз душнади рякъюру. Дугъу Петриз кӀуру:

– Симон, уву даахнана? Саб сяаьтдикьан нивкӀ дарди гъузуз гъабхьундарнухьан? 38Гъафил махьанай. Учву тямягьвалариъ адрахъбан бадали ккарагай. Рюгь кӀубан ву, хъа беден – зяиф![+]

39Иса хъана гьудучӀвуру ва гьацдар гафариинди хъана ккарагуру. 40Кьяляхъ гъафириз, дурар хъана даахну рякъюру. Дурарин улар гъагъи духьнайи. Дурарихьан Дугъаз саб жавабра тувуз шуладайи.

41Шубубпи ражарира Иса кьяляхъ гъюру, Дугъу кӀуру:

– Гьамусра даахну имичва, рягьятвал гъадабгъуранчва? ИкибаштӀан! Вахт хътубкьну: магьа Инсаниятдин Бай гунагькрарин хилиз тувра[+]. 42Гъудужвай, гъачай гъягъюрхьа! Лигай, масу туврайир багахь хьа.


Иса дисуб

43[•]Дугъу гьамци кӀайизра, ЙицӀикьюрикан сар Ягьуда кказагуру, ва дугъахъди аьхю маллйирина, къанунчйирина, аьхюдари ханжларна маргъар хьади гьаънайи адмийирин гъварчра хъайи[+]. 44Иса масу тувуз дуфнайи Ягьудайи дурариз гьамци дупнайи: «Салам тувруган, узу шлиз мак гъапӀиш, гьадму Иса ву, ари Гьадму дисай, ва дишла, дидисну, мюгькам гъаравликкди гъайихай».

45Ягьуда диш дапӀну Исайихьинди гъюру.

– Мялим! – кӀуру дугъу, ва Исайиз мак апӀуру.

46Гьадму сяаьт Иса дисуру ва гъаравлиъ уьрхюру. 47Хъа багахь дугъужвнайи сар ученикди ханжал уьчӀюбгъну, аьхю маллайин гъаравшин иб ктабтӀуру[+]. 48Гьадмуган Исайи кӀуру:

– Учву Узʼин ханжларна маргъар хьади алжагъуз Узу гъачагъ вуйин? 49Гьар йигъан Узу учвухъди, аьгъювалар улупури, Аллагьдин хулаъ айза, ва учву Узу гъидисундайчва. Хъа гъит Гирами китабариъ дупнайиси ибшри![+]

50Гьадмуган Думу сарди гъитну, ученикар вари гьергну гъягъюру[+].

51Исайин терефкрарихъди хъади гъахьи сар жигьил, гъяцӀли жандиин ирин чарч илипну, Иса дидисну гъахурайидарин кьяляхъди гъягъюру. Думу дурари дисуру, 52амма думу, чарч дурарин хилиъ гъибтну, гъютӀурччвну, гъяцӀалди гьергну гъягъюру.


Иса аьхюдарин улихь дерккуб

53[•]Иса аьхю маллйирихьна гъахуру. Душвахьна аьхю маллйирна, агъсакъларна къанунчйир уч духьнайи. 54Хъа Петр ярхла-ярхлади дурарин кьяляхъди гъюру, аьхюну маллайин[†] гьяятдизди учӀвну, гъаравшарихъди учвра цӀихъ мани апӀуз деъру.

55Аьхю маллйирина вари дурарин мажлисди Исайиз аьжал адабтӀбан бадали Дугъаз къаршу шагьидвалар агурайи. 56Гьеле кучӀлин шагьидар гизаф удучӀвнийишра, дурарин улупбар дюзди алахьурадайи.

57Гьадмуган гьамцдар кучӀлин шагьидвалар улупру касар дихъуру:

58– Ич ибариинди гъеебхьунчуз, Мугъу: «Хилариинди гъапӀу гьаму Аллагьдин хал[†] дабгъурза ва шубуд йигъандин арайиъ, хилариинди дарди, жараб дивурза», – кӀура[+].

59Гьеле гьаму улупбаркьана дурарин дюзди алахьдайи.

60Гьадмуган аьхюну маллайи, кьялазси дуфну, Исайихьан гьерхру:

– Увуз къаршуди кӀурайидариз гьаз жаваб туврадарва[+]?

61Амма Исайи, ккебехъну, жаваб туврадайи.

Аьхюну маллайи хъана Дугъхьан гьерхру:

– Уву Месигь[†] вуна, ВаритӀанзаанурин Бай?

62– Ав, вуза, – жаваб тувру Исайи. – Ва учвуз, вари Удукьрурин арччул хилихъинди деъну, аьршарин дифариинди Инсаниятдин Бай гъюри рякъидичвуз[+].

63Аьхюну маллайи, хъял кубчӀвбаан чан ккурттар дячӀяргъну, кӀуру:

– Ихь сарун шагьидар гьаз ву[+]? 64Аллагьдикан рихшанд апӀури учвузра гъеебхьунчвуз! Ичв къарар фициб хьибди?

– Тахсиркар ву, ва аьжал адабтӀну ккунду, – кӀуйи варидари[+].

65Дурарикан бязидари Дугъак тутйир катӀуйи, Дугъан маш илибкну, кӀуллан йивуйи, хъа кӀуйи:

– Эй, Пайгъамбар! Увуз шли гъивнуш, йип гьеле![+]


Петри Иса аьгъюр дарзуз пуб

66[•]Хъа гьадму вахтна Петр тинаси хьайи гьяятдиъ айи. Дина аьхюну маллайин гъараваш дишагьлийирикан сар гъюру. 67Дугъаз цӀихъ чаз мани апӀурайи Петр рякъюру ва, дугъахьинди дикъатниинди дилигну, кӀуру:

– Хъа увура хъайва гьаму Назаретжви[†] Исайихъди.

68Амма Петри кӀулʼин бисдар:

– Узуз аьгъюб фукӀара адарзуз, узу гъаври адарза, уву фтикан кӀураш. – Думу чӀатинди улихь гьяятдизди удучӀву. Гьадмуган даттли уьуь гъапӀу.

69Гъараваш дишагьлийиз думу душваъ дяркъну, душваъ айи адмийириз хъана кӀуру:

– Гьаму гьадрарикан сар ву.

70Петри хъана кӀулʼин бисдар. СацӀиб хъугъужвну, гьяятдиъ дугъужвнайидари Петриз кӀуру:

– Хъа уву дугъриданра гьадрарикан вува. Уву Галилейиан вува, аьхир.

71Хъа Дугъу хуйир апӀуйи:

– Учву кӀурайи Кас узуз аьгъюр дарзуз!

72Гьадмуган кьюбпи ражнура даттли уьъйир апӀуру. Петрин, Исайи гъапи гьаму гафар, кӀваин шулу: «Даттли кьюб ражари уьъйир апӀайиз, шубуб ражари Узу аьгъюр дарзуз пидива». Ва ишуру[+].

### 15


Пилатди Исайихьан силис гъадабгъуб

1[•]ГвачӀнин ухди аьхю маллйир,[†] агъсакълар, къанунчйир[†] ва вари заан диванханайин[†] членар мажлисдиз уч шулу ва къарар адабгъуру. Иса, хилар йитӀну, духну, Пилатдин хилиз тувру[+].

2Пилатди Дугъхьан гьерхру:

– Уву «жугьдарин Паччагь» вуна?

– Увура гьаци кӀурадарна, – пну, жаваб тувру Исайи[+].

3Аьхюну маллйири Дугъак гизаф тахсрар кирчуйи, 4гьадмуган Пилатди Дугъхьан хъана гьерхру:

– Уву гьаз жаваб туврадарва! Лиг, Увук фукьан тахсрар кирчраш[+].

5Амма Исайи дугъазра фукӀа гъапундайи, хъа Пилат мидʼин гизаф мюгьтал гъахьнийи.


Пилатдин Иса азад апӀуз дав чалишмишʼвалар

6[•]Халкьдин тӀалабназ лигну, Пасхайин[†] машкварган дурари ккун гъапӀу сар дидиснайир деетру аьдат ади гъабхьнийи. 7Наразивалар ахьнайиган, адми йивну гъачӀи, гъалабулугъ гъитӀибккдарихъди дидиснайи сар Варава кӀурурра дустагъдиъ айи. 8Халкьди, Пилатдихьна дуфну, дугъкан муганайиз айи аьдат тамам апӀуб ккун апӀуру. 9Пилатди дурариз гъапи:

– Учвуз ккундуш «жугьдарин Паччагь» деетуза?

10Пилатдиз аьхю маллйири Иса бахилвалиан масу тувнайиваликан аьгъяйи[+].

11Хъа аьхю маллйири халкь, Варава деетбан бадали, Пилатдикан тӀалаб апӀуз алауру[+].

12– Учву «жугьдарин Паччагь» кӀурайирикан гьапӀза? – кӀуру хъана Пилатди.

13– Думу хачрак карс! – кӀури, чӀигъар апӀуру дурари.

14– Фу чӀуруб гъапӀнухъа Мугъу? – кӀуру дурариз Пилатди.

Амма дурари имбубсан артухъ чӀигъар апӀуйи:

– Думу хачрак карс![+]

15Халкьдиз учв ужур хьузди, Пилатди Варава деетуру, хъа Иса гъирмажарихьди урччвуз гъитну, хачрак карсуз эскрарин хилиз тувру[+].

16[•]Гъаравлари Думу айитӀ гьяятдизди, паччагьдин тахт шлушвазди гъахуру ва эскрарин дестейиз дих апӀуру. 17Дурари Дугъʼин аку-элвен халат алабхьну, хъа кӀулʼин зазарикан гъубху тажсиб улубкӀуру, 18ва Думу «тебрик» апӀуз хъюгъру: «Яшамиш ишри „жугьдарин Паччагь“!»

19Хъасин Дугъан кӀуллан маргъар йивуйи, Дугъак тутйир катӀуйи ва, Дугъан улихь кьамкьарихъди дусну, хътӀерццури, икрам апӀуйи[+]. 20Чпиз ккунибкьан Исайикан рихшанд дапӀну, Дугъхъан халат хътибтуру ва хачрак карсуз гъахуру.


Хачриин Исайин аьзабар

21[•]Думу дариз зигуз гъахуру. Сар багхьантина гъягъюрайирихьди (Думу гъулʼан гъюрайи Александринна Рауфдин адаш, Киринея кӀурушвʼан вуйи Симон вуйи) Дугъан хач[†] гъабхуз гъитру[+]. 22Думу Голгофа кӀурушвахьна хуру (илтӀибкӀиган, душван ччвур «Келле» кӀуру гаф ву). 23Дугъаз фикрихъан хътаъру дармнар кайи чяхир убхъуз теклиф апӀуйи, хъа Дугъу гъубхъундайи. 24Думу хачрак карсру. Эскрари, чпиз гьардиз фунуб алабхъуруш, Дугъан палтар пай апӀури, тупут ипру.

25Иса дариз зигурайиган, гвачӀин сяаьт урчӀвуб вуйи. 26«Жугьдарин Паччагь» ву кӀури тахсир кипну, гьамци дибикӀнайи кьул Дугъан кӀулихъ кибхнайи. 27Дугъахъди сатӀиди кьюр гъачагъра дариз гъизигнийи: Дугъхьан сар – арччул, тмунур – гагул терефназди. [ 28][*]

29Душвхьантина гьудучӀвну гъягърудари Дугъаз люкьнар апӀуйи, намуссуз кӀуруганси кӀулар тӀурччвуйи ва кӀуйи:

– Эй Аллагьдин хал[†] дабгърур ва шубуд йигъан диврур![+] 30Уву Жвуву Жвув уьрх, кудучӀв хачракан! – 31гьамци зивзивар кчӀикьуйи Дугъкан къанунчйирра хъади аьхю маллйири.

– Жарадар уьрхюйи, – кӀуйи дурари, – хъа Чахьан Учв уьрхюз шуладар![+] 32Месигь,[†] Израилин Паччагь! Ич уларикк, гъит, учуз рякъюри, хачракан кудучӀври – гьадмуган учу Дугъахъ хъугъдича!

Гьеле Дугъахъди сатӀиди дариз дизигнайидарра кмиди Дугъак кялхъюйи[+].


Исайин аьжал

33[•]Лисхъантина тап сяаьт шуббаризкьан вари дюнʼяйиин мучӀушин алабхъуру. 34Хъа сяаьт шубубди Исайи аьхю дихниинди гьарай апӀуру:

– Элахи, Элахи, лама шевактани? (яна «Йиз Аллагь, Йиз Аллагь! Гьаз Уву Узу гъитунва?»)

35Душван багахь дийигънайидарикан бязидари, Дугъан гафар гъеерхьиган, кӀуйи:

– Ебхьурайчвуз, Илʼясдиз дих апӀура!

36Хъа сар кас, жаргъну дуфну, бамбагсибдиз сирке зигуз гъитну, маргълик кибтӀну, Дугъаз убхъуз туври, кӀуру:

– Гьамус лигухьа, Му ктагъуз Илʼяс гъюруш – гъюрдарш.

37Исайи, чӀветӀ дапӀну, рюгь деебтуру.

38Аллагьдин хулаъ, Гирамишвахь гьибхнайи чарч зиълансина кӀаназкьан кьюб йишвʼина чӀябгъюру. 39Хачран багахь дийигънайи юзбашийиз, Исайилан фици ил алдабгънуш, рябкъюру ва кӀуру:

– Дугъриданна Му Кас Аллагьдин Бай вуйи.

40Душвахь, ярхлаан лигури, сакьюдар дишагьлийирра хьайи. Дурарин арайиъ Магдалайиан вуйи Марʼям, бицӀирнур Якьубдинна[†] Юсийин дада Марʼям ва Саломея айи[+]. 41Иса Галилейиъ айиган, мурар Гьадгъахъди ва Гьадгъан гъайгъушнаъ шуйи. Дугъахъди Ерусалимдиз гъафи хъана жара дишагьлийирра мушвахь хьайи.


Исайин беден накьвдиъ ивуб

42[•]Сарун хябяхъ шулайи. Хъа му йигъ, султ йигъан[†] улихь хьимбу жвуми йигъ вуди хьпаз дилигну, 43жугьдарин заан диванханайиъ кьувват айи, гьацира Аллагьдин Паччагьлугъдиз[†] ккилигурайи Аримафейиан вуйи Юсуфди, кӀубанвал кади Пилатдихьна дуфну, Исайин[†] беден чан ихтиярназ тӀалаб апӀуру. 44Думу гьамкьан ухди йикӀбиин Пилат мюгьтал духьнайи ва, юзбашийиз дих дапӀну, Иса ухди дукӀнаш, гьерхру. 45Юзбашийикан гьаци вуйиб аьгъю дапӀну, дугъу Юсуфдиз дубкӀнайи[†] беден гъадабгъуз ихтияр тувру. 46Дугъу кафан гъадабгъну, беден кадабгъну, дидгъян гъибиржуру ва гъарзариъ утӀубкнайи накьвдиъ ивну, душваз учӀврушвахь гъван гьипру.

47Хъа Магдалайиан вуйи Марʼямна Юсийин дада Марʼям, Думу наан кивраш, лигурайи.

### 16


Ученикариз Иса чӀиви хьуб аьгъю шулу

1[•]Султ йигъ[†] улдукьиган, Магдалайиан вуйи Якьубдин[†] дада Марʼямди ва Саломеяйи Исайин[†] бедендикан ктатуз ицци ниъ хъайи ччимар гъадагъуру[+]. 2Гьяфтайин садпи йигъан, яна элгьетган, гвачӀнин ухди, ригъдин сабпи нурарихьди, дурар накьвдихьна гъюру.

3– Ухьуз накьвдихьан гъван шли гьадабгъиди, – кӀуйи чиб-чпиз дурари, гьаз гъапиш душвахь гьипнайи гъван гизаф аьхюб вуйи[+].

4Лигуруш, гъван гьидипна.

5Накьвдиъ учӀвдариз, арччул терефнаъ лизи палтар алди деънайи жигьил рякъюру ва сабпну гучӀ шулу.

6– ГучӀ мапӀанай! – кӀуру дугъу дарариз. – Дариз гъизигу Назаретдиан[†] вуйи Иса учву агурачва. Думу чӀиви гъахьну, мушваъ имдар. Магьа Думу дитну гъахьи йишвра. 7Сарун учву гъарахай, Дугъан ученикариз, иллагьки Петриз, Думу Галилейиъ дурариз ккилигура, йипай[+].

8Дурар, накьвдиан удучӀвдар, гучӀбаан гьергну гъягъюру. Дурари гьич саризра фукӀара гъапундайи – дурариз гучӀуйи.


Сакьюдар ученикариз Иса рякъюру

9[•]Гьяфтайин садпи йигъан гвачӀинган чӀиви гъахьи Иса сифте чаан ургуб жин утӀукку Магдалайиан вуйи Марʼямдиз ачмиш шулу[+]. 10Дугъу мидкан гъам зигурайи ва ишурайи ученикариз хабар дебккру. 11Хъа дурар Думу чӀиви духьнайивалихъ, му дишагьлийи чаз гъяркъюнзуз гъапнушра, хъугъундайи[+]. 12Мидхъан Думу жара суратнаъди дурарикан кьюриз, чпи шагьриан удубчӀвурайи рякъюъ айиган, ачмиш гъахьнийи. 13Дурар кьяляхъ хътакнийи ва мидкан имбударизра хабар дебккнийи. Амма дурар мурарихъра хъугъундайи.


Исайи вакиларихъди гафар апӀуб

14Аьхирки, йицӀисар ученик суфрайихъ деъну уьл ипӀурайиган, Иса Учв ачмиш шулу ва, кӀван курвализ ва хътругъувализ дилигну, Дугъу дурариз тягьна йивуру, гьаз гъапиш дурар Думу чӀиви духьну гъяркъдарихъ хъугъундайи. 15Дугъу дурариз кӀуру:

– Вари дюнʼя вуйиси гъарахай ва Ужувлан хабар[†] вари инсаниятдиз дебккай[+]. 16Шли, хъугъну, штуан апӀувал кьабул гъапӀиш, думу женнетдиъ ахъди, хъа фуж хътругъиш, думу жегьеннемдиъ итди[+]. 17Хъугъдарихьан аьламатар улупуз хьибди: дурарихьан Йиз ччвурниинди жинар утӀурккуз хьиди, цӀийи чӀалариинди кӀури хьиди[+]. 18Эгер битӀ гъибисиш, ясана агъу гъубхъиш, дурариз саб зарарра хьибдар; иццрудариин хилар иливиди – ва дурар сагъ хьиди[+].

19Гьамци дупну, Агъа Иса завариз за шулу ва Аллагьдин арччулну хилихъ деъру[+]. 20Хъа дурар гъягъюру ва варишвариъ Ужувлан хабар рабгъуру. Дурарин му ляхниз Агъайи кюмек апӀуру, ва дурари улупру аьгъювалар аьжайиб лишнариинди мюгькам шуйи[+].

## Лука

### Лука

Лука


Лука

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]


### Лука


Лукайи ктибту ужувлан хабар

Му Ужувлан хабар Лукайи 58-62-пи йисари гъибикӀуб вуди гьисаб апӀура. Лукайин кеспи духтирвал вуди гъабхьну. Жара миллетарикан вуди, Исайихъ хъугъу Лука, Аллагьдин рякъюъ вари кьувват хъипну лихуз хъюгъру. Ужувлан хабар рабгъури, Рим вилаят вуйибси лицури гъахьи Павелихъди саспиган Лукара лицури шулу. Дугъан хиларилан, кӀваъ Аллагьдин Рюгь ади, «Ужувлан хабар» кӀуру му китаб, зигьимлу грекжви, Фиофилин ччвур дибисну улдубчӀвуб вуди урхури шулухьа. Гирами Рюгьну дугъаз, дугъридан Иса Фуж вуш, Дугъу инсаният бадали фу гъапӀнуш, улупну. Китабдин сифте кӀулариан хъюгъну, Ягьʼя пайгъамбрихъди ва Иса Месигь бабкан хьпахъди аьлакьалу гьядисйирикан ктибтура. Му китабди жара «Ужувлан хабарнан» китабариъ алалахьру уьмрин гизаф терефарикан ктибтура, гьадму вахтнан гьядисйирихъди вуйи аьлакьйир улупура. Гьадму вари гьядисйирикан вуйи хабар неинки Исайин багахь хьайидариз, хъа дюнʼяйин вари инсанариз дебккра.

### 1


Лукайин Феофилихьна вуйи гаф

1Ич арайиъ гъаши мялум вуйи гьядисйирин гьякьнаан гьамус гизафдари бикӀуз хъюгъна. 2Учузра дурар сифте кӀулиан чпин улариинди гъяркъдари ва Аллагьдин Гафнан гъуллугъниин алидари гизафдар ктитну. 3Узура, гьарсаб жигьат дикъатниинди сифтейиан аьхиризкьан ахтармиш апӀбалан кьяляхъ, гьамрарикан увуз, гьюрматлу Феофил, хъайи-хъайиси дибикӀну, ктибтуб лазим вуди фикир гъапӀунза[+]. 4Миди увуз туву аьгъюваларин бин мюгькам апӀиди.


Малайикди Закарʼяйиз Ягьʼя бабкан хьубкан туву хабар

5Ягьудия уьлкейин паччагь Гьироддин[†] девриъ душваъ Абияйирин «ражнаъ» гъуллугъ гъабхурайи Закарʼя кӀуру сар малла ва Гьарундин[†] тухмиан вуйи Елисавета кӀуру дугъан хпир ади гъахьну[+]. 6Дурар кьюридра, Аллагьдин вари табшуругъар ва къайдйир уьрхюри, Дугъан улихь дугъри агьлар вуди гъахьну[+]. 7Дурариз веледар адайи, гьаз гъапиш Елисавета бегьерсузур вуйи. Дурар кьюридра агьли яшнахъна хъуркьнайи[+].

8Сабан, Закарʼяйи Аллагьдиз чан гъуллугъ апӀурайи вахтна (дугъахъди хъайи маллйирин[†] раж, яна гъуллугънан нубат хъубкьнайи), 9маллйирин арайиъ, аьдат вуйиганси, тупут ипиган, думу Аллагьдин хулаъ ицци ниъ хъайидар ургуз гъягъбакк ккуркьнийи. 10Хъа Аллагьдин хулан гьяятдиъ халкь му вахтна ккарагурайи. 11Гьадмуган Закарʼяйиз ицци ниъ хъайидар ургурайишван арччул терефнаъ Аллагьдин малайик дийигъну рякъюру. 12Думу гъяркъган, Закарʼя чашмиш шулу ва дугъак яманди гучӀ кабхъру. 13Малайикди дугъаз гьамци кӀуру:

– ГучӀ мапӀан, Закарʼя, яв ккарагувал деебхьна, ва яв хпир Елисаветайи увуз бай апӀиди, дугъʼин Ягьʼя кӀуру ччвур илив[+]. 14Увуз хушʼвална шадвал хьибди, ва гизафдар думу бабкан хьувалиин шад хьиди, 15фицики думу Аллагьдин улихь, зурба касси, заан хьиди. Дугъу чяхир вая жара ички убхъидар. Думу чав бабкан гъахьи йигъхъанмина Аллагьдин Рюгьнахьди ацӀнайир хьиди[+]. 16Дугъу Израилин баярикан гизафдар Аллагьдихьинди илтӀикӀиди. 17Абйирин юкӀвар веледарихьна илдицбан бадали, мютӀюгъ дарудар марцци касарин фикрарихьна илтӀикӀбан бадали ва Агъа гъяйиз халкь гьязур апӀбан бадали, думу Дугъан улихьди Илʼясдин рюгьнаъди ва кьудратнаъди гъягъюри хьиди[+].

18Закарʼяйи Малайикдиз кӀуру:

– Му гьякь вуйиб узуз фици аьгъю хьибди, узу кьабир вуза, хъа йиз хпирра агьли яшариъ а[+]?

19Малайикди дугъаз гъапи:

– Узу Аллагьдин улихь дийигънайи ва увухьна ужуб хабар тувуз гьаънайи Жабраил вуза[+]. 20Амма гьадму ляхин кӀулиз удубчӀвру йигъ гъяйиз, яв чӀал бисиди ва увуз улхуз мумкинвал хьибдар. Гьаз гъапиш чарасуз кӀулиз удучӀвру му йиз гафарихъ хъугъундарва.

21Му арайиъ чӀат Закарʼяйиз ккилигурайи халкь думу Аллагьдин хулаъ энгел духьнайивалиин мюгьталди айи. 22Думу халкьдихьна удучӀвиган, улхуз даршули гъузру ва дурариз, Закарʼяйиз Аллагьдин хулаъ Малайик гъяркъюб, аьгъю шулу. Закарʼяра, лал гъаширси, халкьдихъди хилин ишаратариинди улхуз хъюгъру. 23Хъа Аллагьдин хулаъ гъуллугъ апӀбан йигъар ккудукӀиган, Закарʼя чан хулаз хътакуру.

24Гьадму йигъарилан кьяляхъ дугъан шив Елисавета, гъагъдиъ духьну, хьуб вазлин арайиъ чӀатна удудучӀвди, учв улупури гъахьундар. Дугъу гьамци кӀуйи:

25– Гьаму йигъари узухьинди илдицу Аллагьди инсанарин арайиъ узʼин али бегьерсузвалин нянат алдабгъруганси гъапӀну[+].


Малайикди Марʼямдиз Иса бабкан хьуваликан туву хабар

26Хъа йирхьубпи ваз улубкьиган, Аллагьди Галилей уьлкейиъ айи Назарет[†] кӀуру шагьриз[+] 27Давудрин[†] тухмиан вуйи Юсуф кӀуру касдиз хъирснайи шурахьна Жабраил малайик гьаъру. Шуран ччвур Марʼям вуйи. 28Малайикди, риш айи хулаъ учӀвну, гъапну:

– Хайир ибшри, Аллагьди кадагънайи Дишагьли! Аллагь гьарган увухъди хъади хьиди!

29Думу гъяркъиган, Марʼям дугъан гафариин мюгьтал шулу ва, учв мици саламламиш апӀувал фу вуйкӀан кӀури, фикрарик кахъру.

30Хъа малайикди дугъаз гъапну:

– ГучӀ мапӀан, Марʼям, Аллагьди увуз ужʼвал улупна: 31магьа БицӀир киршдивук ва Бай апӀидива. Дугъʼин Иса кӀуру ччвур иливидива[+]. 32Думу зурба Кас хьиди, ва Дугъаз ВаритӀанзаанурин Бай пиди. Агъа Аллагьди Дугъаз Чан аба Давудрин паччагьвалин тахт тувди[+]. 33Дугъу Якьубдин[†] халкьдиин уьмурлугъди паччагьвал апӀиди, ва Дугъан паччагьвалин аьхир хьибдар[+].

34Марʼямди малайикдиз кӀуру:

– Му ляхин хьуб фици мумкин вухъа, узу мегьел швуваз душнадарди?

35Малайикди Дугъаз гъапи:

– Аллагьдин Рюгь учӀвди увуъ ва ВаритӀанзаанури уву Чан кьувватнакк ккаъди, гьаддиз бабкан шулайи Гирамийиз Аллагьдин Бай пиди[+]. 36Магьа чаз бегьерсузур кӀурайи яв багахьлу Елисаветара чан кьабишнаккди, бицӀир кади гъагъдиъ ади, йирхьубпи ваз ву, 37гьаз гъапиш Аллагьдин гьич саб гафра кьувватсузди гъубзурдар[+].

38Марʼямди:

– Узу Аллагьдин лукӀ вуза, узʼин уву кӀурайидар улуркьри, – кӀуру.

Хъа малайик Дугъхьан гьудучӀвуру.


Марʼямдинна Елисаветайин сюгьбат

39Гьадму йигъарикан сад йигъан Марʼям, гьялаквал кади, Ягьудия уьлкейин дагълариъ айи саб шагьриз гъягъюру 40ва, Закарʼяйин хулаъ учӀвну, Елисаветайиз салам тувру. 41Марʼямдин салам гъеебхьиган, Елисаветайин фуниъ бицӀир гъиришву ва Елисавета Аллагьдин Рюгьнахьди ацӀру. 42Елисаветайи, зарбди чӀигъ дапӀну, гъапну:

– Уву дишагьлийирин арайиъ бахтавар вува, ва яв фуниъ айи бегьерра бахтавар ву! 43Узухьна йиз Агъайин дада гъювалин бахт узуз наънан гъафиб вуйкӀан? 44Яв салам туврайи сес йиз ибарихъна гъурубкьубси, йиз фуниъ айи бицӀир шадди гьялак гъахьну. 45Аллагьдихьан дупнайиб тамам шлувалихъ хъугънайир, хуш бахтавар вува.

46Марʼямди гьамци жаваб тувру:

– Узу йиз кӀваан Агъа заан апӀураза[+].
47Йиз рюгь узу гьарсабдихьан уьрхюрайи Аллагьдикан шад духьна.
48Дугъу чан лукӀран аьжуз гьялназ лигну рягьим гъапӀну, гьамусдихъантина вари наслари узуз ужʼвал алабхъу кас пиди,[+]
49Гьаз гъапиш Кьувватлури узуз зурба ляхин гъапӀну, ва Дугъан ччвур гирами ву.
50Чахьан гучӀрудариз наслариан наслариз Дугъан ужʼвал а.
51Дугъу, Чан хиларин кьувват улупури, кӀваъ дамагълу фикрар айидар гьубкьушвахъинди гъарагъну.
52Кьудратлудар тахтарилан илдитну ва аьжузар заан гъапӀну.
53Дарвал айидар ужувлариинди рази гъапӀну, хъа девлетлутӀан девлетлу шулайидар фукӀа адарди деетну.
54-55Чан гъуллугъниин али Израилин халкьдиз кюмек гъапӀну, Чав ихь абйириз гъапиганси, Ибрагьимдиз[†] ва дугъан тухмиз гьаргандиз ужʼвал апӀуз тувнайи гаф кӀваин уьбхюра[+].

56Марʼям Елисаветайихь шубуб вазлиъкьан гъузну, хъа чан хулаз хътакуру.


Ягьʼя бабкан хьуб

57Елисаветайи, вахт улубкьиган, бицӀир апӀуру. 58Агъайи рягьим дапӀну думу за апӀбакан гъуншйиризна майил-мадатдиз гъеебхьнийи ва дурар дугъахъди сабси шад гъахьнийи.

59Миржидпи йигъан багахьлуйир бицӀирин суннат апӀуз гъюру ва дугъʼин чан адашдин ччвур Закарʼя иливуз ккун шулу[+]. 60Мидʼин балин дада рази даршиди, дугъаз Ягьʼя кӀурхьа, гъапну.

61Хъа дугъаз: «Яв багахьлуйиригъ дициб ччвур алир фужкӀа гъядар», кӀуру. 62Хъасин, балʼин фициб ччвур иливуруш, хилин ишаратариинди Закарʼяйихьан гьерхру.

63Дугъу, чахьна чан кьул хуз гъитну, дидик гьамци бикӀуру: «Дугъан ччвур Ягьʼя хьибди». Хъа вари мюгьтал шулу. 64Гьадму сяаьт дугъан ушвна мелз деебтнийи ва думу, Аллагьдин ад апӀури, улхуз хъюгъру. 65Дурарин гъуншйир-мирасарик гучӀ кабхъру ва вари гьамрарикан бютюн дагълу Ягьудия уьлке вуйибси ктибтури гъахьну. 66Мидкан гъеебхьдари, мурар чпин кӀваъ уьрхюри, гьамци кӀури гъахьну:

– Аллагьдин хил али му балкан фуж шуйкӀан?


Закарʼяйин чан балихьна вуйи гаф

67Хъа балин адаш Закарʼяйира, Аллагьдин Рюгьнахьди ацӀнади, гьамци кӀури, чан аьяндарвал улупуру:

68– Израилин Аллагь вуйи Агъайиз чухсагъул! Дугъу, кюмекназ дуфну, Чан халкь азад гъапӀну.
69-70Дегьзаманайи гъахьи марцци пайгъамбрарин[†] мелзналан мялум гъапӀубси, Дугъу Чан лукӀ вуйи Давудрин тухмиан Кьудратлур – ухьу гунгьарикан азад АпӀрур – адаъну[+].
71Дугъу ухьу вари ихь душмнарихьан ва ухьу даккнидарихьан уьрхюз гаф тувну.
72Дугъу ихь абйириз ужʼвал апӀуз ва дурарихъди гъийитӀу гирами вуйи йикьрар тамам апӀуз гаф тувну.
73Му йикьрар Аллагьди ихь аьхю аба Ибрагьимдиз ухьу душмнарихьан уьрхюз туву аьгьт ву:[+]
74-75Дурари ухьуз, гучӀ дарди, ихь уьмрин кӀулиан аьхиризкьан Дугъан улихь марцциди ва гьякьди гъуллугъ апӀуз гъитди.
76Хъа увуз, йиз бай, ВаритӀанзаанурин пайгъамбар пиди, гьаз гъапиш уву Агъайин улихьди Дугъаз рякъяр ккабалгуз,[+] 77Дугъу халкь уьрхрувалин ва инсанарин гунгьарилан хил алдабгърувалин гьякьнаан халкь гъаврикк ккауз,[+]
78Аллагьдин зурба ужʼвал ахсрарин Нурси ухьʼина дуфну,
79МучӀушнаъ ва аьжалин гъабгъу дяхъникк деънайидариз акв тувуз, ихь рякъяр мясляаьтниина хуз, гъидива[+].

80БицӀи Ягьʼя, аьхю шули, рюгьниинди мюгькам хьуз хъюгъру. Думу, Израилин халкьдиз гъуллугъ апӀуз гъяйизкьан, ичӀи чюллериъ яшамиш шулу[+].

### 2


Иса бабкан хьуб

1[•]Думу йигъари Август кӀуру Римдин паччагьдин чан вари ругариин али агьалйир гьисаб апӀуз амур удубчӀвуру[+]. 2Му Сирия вилаятдиъ Квиринийи паччагьвал апӀурайи девриъ сабпи ражну гъабхурайи ляхин вуйи. 3Гьаддиз вари, чпи дикӀбан бадали, гьарур чан шагьриз гъушнийи.

4Галилей уьлкейиъ айи Назарет[†] шагьриан Ягьудия уьлкейиъ айи Давуд[†] бабкан гъахьи Вифлеем[†] кӀуру шагьриз Юсуфра гъягъюру, фицики думу Давудгъярин тухмиан вуйи[+]. 5Думу чаз хъирснайи ва гъагъдиъ айи Марʼямдихъди чпи дикӀуз душнайир вуйи. 6Дурар душваъ айиган, Марʼямдин бицӀир шлу вахт улубкьуру, 7ва дугъу чан сарпи велед – Бай апӀуру. Думу ччаппаригъян гъидиржну, аьхъиъ айи тӀунаъ дитру, гьаз гъапиш дурариз хялар дергру хулариъ йишв ади гъибихъундайи.


Малайикари марччлихънариз, Иса бабкан гъахьну, кӀури, хабар дебккуб

8Гьадму уьлкейиъ йишвну чюлиъ марччлихънар чпин сюрйирин гъаравлиъ айи. 9Сабпну дурарин улихьна Агъайин малайик гъафнийи. Агъайин гьяйбатнан нурну дурар варишварихъанди аку гъапӀнийи, ва дурарик гучӀ кабхънийи[+].

10Малайикди дурариз кӀуру:

– ГучӀ мапӀанай, узу учвуз вари халкь шад апӀру ужуб хабар дубхназа: 11гъи Давудрин шагьриъ учву гунгьариккан азад АпӀрур, Агъа Месигь,[†] бабкан гъахьну[+]. 12Магьа учвуз мидин лишанра: учвуз, ччаппаригъ гъидиржнади, тӀунаъ БицӀир дихъидичвуз[+].

13Ва сабпну му малайикдин кьяляхъди гизаф кьадарнаъди жара малаикарра гъюру ва дурари, Аллагьдин ад апӀури, гьамци кӀуру:[+]

14– Аьршариин али Аллагьдин ад за ибшри, жилиин Аллагьдиз разивал хурайи инсанарин арайиъ ислягьвал ибшри![+]

15Малайикар дурарихьан завариз удучӀвиган, марччлихънари чиб-чпиз гьамци кӀуру:

– Вифлеемдиз душну, душваъ фу гъабхьнуш, Агъайи ухьуз фтин гьякьнаан хабар дебккнуш, лигухьа.

16Тядивал кади гъафидариз Марʼямна Юсуф ва тӀунахъ хъайи БицӀир рякъюру. 17Дурар гъяркъиган, марччлихънари му БицӀирин гьякьнаан чпиз малайикди гъапибдикан ктибтуру.

18Мидкан гъеебхькьандар вари марччлихънари ктитдариин мюгьтал шулу. 19Хъа Марʼямди му вари гафар, саб-сабдиин иливури, чан кӀваъ уьрхюру[+].

20Марччлихънарра, чпиз малайикди гъапидар, чпин улариз рякъбаз лигну, Аллагь адлу апӀури ва Дугъан тярифар апӀури, кьяляхъ хътакуру.


Иса Аллагьдиз бахш апӀуб

21Миржид йигълан БицӀирин суннат апӀру вахт улубкьиган, Дугъʼин, Учв бабак киршайиз малайикди улупу, гьадму Иса кӀуру ччвур иливуру[+].

22Хъа, Мусайин[†] къанундиз[†] лигну, суннат марцц хьпан йигъар тамам гъашиган, Думу Агъайин улихь дерккбан бадали, Ерусалимдиз хуру. 23Агъайин Къанундиъ улупнайиганси, «гьарсаб хизандиъ сарпи жили бай Агъайиз бахш апӀуб лазим вуйи». 24Ва, гьадму Къанундиъ дибикӀнайиганси, «кьюб гъюд вая луфран чиркквар, гъурбан дапӀну, урккуб лазим вуйи».


Симеон ва Анна

25Думу деврин Ерусалимдиъ Симеон кӀуру сар кас айи. Думу Израилиз Аллагьдихьан кюмек рубкьайиз ккилигурайи дугъри ва аьдалатлу адми вуйи. Дугъʼин Аллагьдин Рюгь алийи. 26Дугъаз Аллагьдин Рюгьну, Агъайи кадагънайи Месигь чаз рякъяйиз, аьжал хьибдарив пну, улупнайи. 27Симеон Аллагьдин Рюгьнаккди Аллагьдин хулаз гъюру. Абйир-бабари БицӀи Иса Къанундиъ улупнайиб апӀуз гъахиган, 28Симеонди, Иса хилариина гъадагъуру ва, Аллагьдин ад дапӀну, кӀуру:

29– Я Гьюкумдар! Уву гъапиганси, гьамус узу, Яв лукӀ, разивалиинди деет, 30-32сарун, магьа вари халкьарин улихь Уву улупу, учу завалариккан уьрхюз дуфнайи Месигь Вуйир, аллагьсузар[†] зигьимдихьна гъахру нур Вуйир ва Яв Израилин халкьдин адлувал Вуйир йиз улариз гъяркъниз[+].

33Юсуфна Марʼям БицӀи Исайикан гъапидариин мюгьтал шулу. 34Симеонди, дурариз ужʼвал ккун дапӀну, Марʼямдиз гьамци кӀуру:

– Гьаму яв Бай Израилиъ гизафдар асккан хьпан, гьам заан хьпан себеб хьиди. Мугълантина гизаф улхбар хьиди. 35Яв кӀваантина яракь итӀибгъиди ва гьаддиинди аьхючӀвеъ юкӀвариъ айи ниятар ачухъ хьиди[+].

36Мушваъ гьацира Ашерин тухмиан вуйи, гизаф кьаби яшнаъ айи, чан жилирихъди ургуд йисантӀан яшамиш дарши, Фануилин риш аьяндар Аннара айи. 37Думу, миржцӀурна юкьуд йисаъ айи ачӀни гъари, йигъ-йишвди ушвар дисбииндина ккарагбиинди Аллагьдиз гъуллугъ апӀури, Аллагьдин хулхьан гьудудучӀври шуйи[+]. 38Аннайи, гьадму вахтна душвахьна дуфну, Аллагь адлу апӀури, Ерусалим азад хьувализ ккилигурайикьандариз вардариз Исайин[†] гьякьнаан ктитури гъахьну.

39Вари ляхнар Агъайин Къанундиъ улупнайиси ккудукӀиган, Юсуфна Марʼям Галилей уьлкейиъ айи чпин Назарет шагьриз хътакуру[+]. 40Хъа БицӀир аьхю шули, мюгькам шули, аьгъювалари ацӀри, Дугъʼин Аллагьдин ужʼвал алди гъабхьну.


«Узу йиз Адашдин ужагъдиъ духьну ккун»

41Исайин абйир-бабар гьар йисан Ерусалимдиз Пасхайин[†] машквраз гъягъюри шуйи. 42Исайин йицӀикьюд йис тамам гъабшиган, дурар, чпин аьдат вуйиганси, Ерусалимдиз гьадму машквраз гъафну. 43Машквран йигъар ккудукӀну, кьяляхъ хътакру вахтна, живан Иса Ерусалимдиъ гъузру. Амма абйир-бабариз мидкан аьгъяди гъабхьундар. 44Дурари, Иса жарадарихъди гъюрашул кӀури, фикир апӀуру. Хъа сад йигъандин рякъ ккадапӀиган, дурари багахьлуйирин ва таниш вуйидарин арайиъ Иса агуз хъюгъру. 45Хъа чпиз Иса дидрихъиган, Дугъахъ лицури Ерусалимдиз хътакуру. 46Шубуд йигълан Думу, Аллагьдин хулаъ мялимарин арайиъ деъну, дурарихъ хъпехъури ва дурариз суалар туври рякъюру. 47Исайихъ хъпехъурайидар вари Дугъан фагьумлувалиин ва Дугъан жавабариин мюгьтал духьнайи. 48Душваъ Иса гъяркъиган, абйир-бабар мюгьтал гъахьи. Дадайи Дугъаз гъапну:

– Я жан Бай! Уву учкан гьапӀунва? Магьа узуна Яв адашди зурба хажалат кади Уву агури гъахьунча.

49Исайи дурариз гъапи:

– Узу гьаз агури гъахьунчва? Мегер учвуз узу йиз Адашдин ужагъдиъ духьну ккуниб аьгъданчвуз?

50Амма дурар Дугъу гъапи гафарин гъаври ахъундайи[+].

51Хъа Иса дурарихъди Назаретдиз гъюру ва мютӀюгъ шулу. Дугъан дадайи вари гьаму ляхнар чан кӀваъ уьрхюри шуйи[+]. 52Иса гьам фагьумлувалиъ, гьам яшнаъ улихьна гъягъюри гъахьну. Думу Аллагьдизра, инсанаризра ккунди гъузру[+].

### 3


Ягьʼяйи инсанар штуан апӀуб

1[•]Тиберий кӀуру Римдин паччагьди паччагьвал апӀури йицӀихьудпи йис вуйиган, Ягьудия уьлкейиъ Понтий Пилатди аьхювал апӀурайи девриъ, Гьирод[†] – Галилей уьлкейин, дугъан чве Филип – Итурей уьлкейинна Трагьонит юрднан, хъа Лисаний – Абилей уьлкейин гьюкумдрар вуйиган,[+] 2Гьаннай ва Каяфа аьхюну маллйир[†] вуди гъахьну. Гьадму йисан ичӀи чюлиъ айи Закарʼяйин бай Ягьʼяйиз завариан Аллагьдин дих гъабхьнийи[+]. 3Гьаму дихнахъди Ягьʼяйи, вари Ярдан[†] нирин гъирагъар вуйиси лицури, гьар касди чан тахсрар гардандиъ дисбан, инсанар штуан апӀбан ва гьамци чпин гунгьарилан хил алдабгъбан бадали, аьгъювалар рагъури гъахьну. 4Му Ишая пайгъамбрин китабдиъ дибикӀну айиси гъабхьну:

– ИчӀи чюлиъ дих атӀабгура: «Агъайин рякъ ккабалгай, Дугъаз рякъяр-жилгъйир диш апӀинай. 5Гьарсаб гъяр ругди гъябцӀиди, гьарсаб дагъна тепе – ис, кьяни йишвар – дюз, дюз дару рякъяр цӀалцӀам хьиди. 6Гьарсар жан алириз Аллагьди Чав гунгьариккан азад апӀувал рябкъиди».

7Чахьна штуан апӀуз гъафи халкьдиз Ягьʼяйи кӀуйи:

– БитӀракан гъахьидар! Гъюз ккайи Аллагьдин хъюлхьан гьергуз шли улупунчвуз[+]? 8Учву, ичв гунгьар гардандиъ дидисну, уьмур дигиш апӀуз шлуси, ичв ляхнариинди улупай ва, «Ич аба Ибрагьим[†] ву» кӀури, фикиркьана мапӀанай, гьаз гъапиш учвуз кӀуразаки, Аллагьдихьан гьаму гъванариканра Ибрагьимдиз веледар ктауз шулу[+]. 9Гьарин кьаблихъ магьа екӀв гьязурди хъа: гъяни йимиш туври адру гьарсаб гьар алдабтӀиди ва цӀигъна гатӀабхьиди[+].

10Хъа халкьди дугъхьан гьерхру:

– Хъа учу гьапӀну ккунду[+]?

11Ягьʼяйи кӀуру:

– Кьюб гъат палат айири, сабнуб адруриз туври; шлиз ипӀруб-убхъруб аш, гьадгъура гьаци пай апӀри[+].

12Налук уч апӀрударира, чпи штуан апӀбан бадали дуфну, дугъаз: «Я мялим! Учу гьапӀча?» – кӀури, гьерхру.

13Ягьʼяйи дураризра жаваб туву:

– Учвуз улупнайибтӀан артухъ налук мибисанай.

14Эскрарира дугъхьан гьерхру:

– Учу гьапӀну ккунду?

Хъа дугъу дураризра кӀуру:

– Сар касдизкьан гиран макадапӀанай, футна мапӀанай ва ичв дуллугъниин рази йихьай[+].

15Халкь Месигьдиз[†] ккилигуради, вардари: «Гьаяман, му Ягьʼя Месигь даришри гьа?» – кӀури, фикир апӀурайиган,[+] 16Ягьʼяйи дурариз вардариз жаваб туври гъахьну:

– Узу учву штуан апӀуразачву, амма йиз кьяляхъди узутӀан Кьудратлур гъюра, узу Дугъан шаламарин гъахмйир гъядарчузкьан лайикь дарза. Дугъу Гирами Рюгьнахьдина цӀихьди цӀийи алаидичву. 17Дугъан хилиъ йирф хьибди, Дугъу дяхинна нахъв жара апӀиди: дяхин Чан танхариъ абхьди, хъа нахъвар хътрубгру цӀигъ гъяхьну ургиди[+].

18Ягьʼяйи гьамци ва хъанара жара гафариинди халкьдиз ужуб хабар дебккри гъахьну.

19Хъа Ягьʼяйи гьякимдар Гьироддик, чан чвуччвун хпир Иродиада чаз дитбаз ва жара пис ляхнар апӀбаз лигну, тахсир кипган, 20Гьиродди чан чӀуру ляхнар, думу дустагъдиъ итбиинди, гужал гъапӀну[+].

21[•]Вари халкь штуан шулайиган, Исара Ягьʼяйихьна гъафну. Штуан гъахьи Иса ккарагурайиган, зав атӀабццуру,[+] 22ва Аллагьдин Рюгь луф жюрейиинди Исайиина ис шулу, хъа завʼан дих шулу:

– Уву Йиз масан Бай вува! Узу Увʼин гизаф рази вуза![+]


Исайин ата-бабйир

23[•]Исайин,[†] Аллагьдиз гъуллугъ апӀуз хъюгъруган, сумчӀур йис дубхьнайи. Халкьди фикир апӀурайиганси, Думу Юсуфдин бай ву кӀура. Юсуф Гьелийин бай, 24Гьели Маттатдин бай, Маттат Левийин бай, Левий Мелкийин бай, Мелки Яннайин бай, Янна Юсуфдин бай, 25Юсуф Маттайин бай, Матта Амосдин бай, Амос Нагьумдин бай, Нагьум Эслимдин бай, Эслим Наггайин бай, 26Наггай Маатдин бай, Маат Маттайин бай, Матта Симеиндин бай, Симеин Ясегьдин бай, Ясегь Ядайин бай, 27Яда Яанандин бай, Яанан Рисайин бай, Риса Зеруббабелин бай, Зеруббабел Шеалтиэлин бай, Шеалтиэл Нерийин бай, 28Нери Мелкийин бай, Мелки Аддийин бай, Адди Косамдин бай, Косам Элмадамдин бай, Элмадам Эрин бай, 29Эр Ешийин бай, Еши Элизарин бай, Элизар Яфимдин бай, Яфим Маттатдин бай, Маттат Левийин бай, 30Левий Симеондин бай, Симеон Ягьудайин бай, Ягьуда Юсуфдин бай, Юсуф Янамдин бай, Янам Элиякимдин бай, 31Элияким Мемайин бай, Мема Меннандин бай, Меннан Маттатдин бай, Маттат Натандин бай, Натан Давудрин[†] бай,[+] 32Давуд Ессейин бай, Ессе Обеддин бай, Обед Воаздин бай, Воаз Салмандин бай, Салман Нецрондин бай,[+] 33Нецрон Амминадабдин бай, Амминадаб Арамдин бай, Арам Гьецрондин бай, Гьецрон Перецдин бай, Перец Ягьудайин бай,[+] 34Ягьуда Якьубдин[†] бай, Якьуб Исакьдин[†] бай, Исакь Ибрагьимдин бай, Ибрагьим Терагьдин бай, Терагь Нагьорин бай, 35Нагьор Серукдин бай, Серук Реуйин бай, Реу Пелегдин бай, Пелег Эберин бай, Эбер Шелайин бай, 36Шела Каинандин бай, Каинан Арфакшаддин бай, Арфакшад Симдин бай, Сим Нюгьдин[†] бай, Нюгь Лемекдин бай, 37Лемек Метушелагьдин бай, Метушелагь Янокдин бай, Янок Яреддин бай, Яред Магьалеелин бай, Магьалеел Кайнандин бай, 38Кайнан Еношдин бай, Енош Шитдин бай, Шит Адамдин бай, Адам Аллагьдин бай вуди гъахьну[+].

### 4


Иблисдин Иса рякъʼан адауз чалишмишʼвал

1[•]Гирами Рюгьну ацӀу Иса Ярдан[†] нирхъан кьяляхъ хътакуру, ва Рюгьну Думу ичӀи чюлиз гъахуру. 2Душваъ иблис ягъчӀвур йигъан Иса рякъʼан адауз чалишмиш шулу. Исайи му йигъари фукӀа дирипӀди гъахьну, хъа гьадму йигъар улдучӀвиган, аьхирки, Дугъаз яманди гаш шулу[+].

3Хъа иблисди Исайиз гъапи:

– Эгер Уву Аллагьдин Бай вуш, гьаму гъвандикан уьл хьуз гъит.

4Исайи жаваб вуди гъапи:

– Гирами китабариъ[†] дибикӀнаки: «Инсан ялгъуз уьлʼинди яшамиш шуладар».

5Иса ягъал йишвʼина адаъну, иблисди Дугъаз саб геренди вари дюнʼяйин паччагьлугъар улупуру, 6ва кӀуру:

– Вари гьаму паччагьлугъар ва дурарин гьяйбат Увуз тувдиза, фицики дурар йиз ихтиярназ тувна ва узхьан дурар узуз ккунириз тувуз шулзухьан[+]. 7Эгер Уву узуз икрам гъапӀиш, гьадрар вари Явдар хьиди.

8Исайи дугъаз жаваб туву:

– Гирами китабариъ дибикӀна: «Яв Агъа Аллагьдиз икрам апӀин ва сар ДугъазтӀан гъуллугъ мапӀан».

9Иблисди хъана Иса, Ерусалимдиз духну, Аллагьдин хулан вартӀан ягълишвʼин дерккру ва кӀуру:

– Эгер Уву Аллагьдин Бай вуш, ари гьамлин исина урс, 10фицики дибикӀна: «Аллагьди Чан малайикариз, гъайгъушнаъ духьну Уву уьрх кӀури, амур апӀиди. 11Ва Яв ликкьан гъвандихъ йивуз гъидритруганси, Уву чпин хилариина гъадагъиди».

12Исайи дугъаз жаваб вуди гъапи:

– Гьамцира дупна: «Яв Агъа Аллагь ахтармиш мапӀан».

13Иса рякъʼан адаъру вари чарйир хътӀарцциган, жара саб ужуб вахт ккабхъайиз, иблис Дугъхьан гьудучӀвну гъушу.


«Гьич сар пайгъамбарра чан ватандиъ лайикьлуди кьабул апӀури шулдар»

14[•]Иса Аллагьдин Рюгьнан тясирнаккди Галилей уьлкейиз хътакуру ва Дугъан гьякьнаан бютюн уьлке вуйибси аваза рабгъуру. 15Исайи мистариъ[†] аьгъювалар улупуйи, ва вардари Думу адлу апӀуйи[+].

16Хъа Иса, Учв тербияламиш гъаши Назаретдиз[†] дуфну, Чан аьдат вуйиси, султ йигъан[†] мистаъ учӀвру ва Гирами китаб урхуз гъудужвуру[+]. 17Гьадмуган Исайихьна Ишая пайгъамбрин китаб тувру. Дугъура китаб абццру ва гьамци дибикӀнайишвʼин алахъуру:

18– Агъайин Рюгь Узʼин ал. Узуз Аллагьди касибариз Ужувлан хабар[†] рабгъуз гьюкум тувнайиз ва Узу йисирариз азадвал хьади, курариз акв хьади ва гьацира зулум-зиллетнакк ккайидар азад апӀуз ва 19Аллагьдин рягьимнан вахт улубкьну, кӀуру, хабар тувуз гьаъну.

20Хъасин китаб ккибкну, мистан гъулугънаъ айирихьна тувну, Иса деъру. Хъа мистаъ айи вардарин улар Гьадгъуин алди гъахьну. 21Исайи дурариз кӀуру:

– Учвуз гъеерхьу Гирами китабдиъ дидикӀнайи гьаму гафар, магьа, гъи ичв улихь кӀулиз удучӀвна.

22Исайин[†] улихь варидари гьаци вуйивал улупу ва, Дугъан мелзналан гъюрайи кабалгру гафариин мюгьтал шули, дурари гьерхри гъахьну:

– Му ихь Юсуфдин бай даринхъа?

23Исайира дурариз гъапи:

– Гьелбетки, учву Узуз, абйирин мисалик дупнайиганси, пидичва: «Эй духтир! Сифте Жвуву Жвув сагъ апӀин!» «Уву Кафернагьумдиъ гъапӀу аьламатнан ляхнарикан учуз деебхьначуз, гьамус гьадму ляхнар мушваъ, Яв абайин ватандиъра, апӀин» пидичва[+]. 24Гьякьди кӀуразачвуз, гьич сар пайгъамбарра чан абайин ватандиъ лайикьлуди кьабул апӀури шулдар[+]. 25Дюзди кӀуразачвуз: Израилиъ Илʼясдин девриъ, шубуд йисанна йирхьуб вазлин арайиъ мархь адарди гъабхьи вахтна, гизаф ачӀни дишагьлийир гъахьнийи, фицики вари жилиин аьхю гаш алабхънийи[+]. 26Хъа дурарикан гьич сарихьнакьан Илʼяс пайгъамбар гьаундайи. Думу ялгъуз Сайдайин багахь хьайи Сарепта кӀуру шагьриз сар ачӀни дишагьлийихьнатӀан гьаундайи[+].

27Гьацира Елисей пайгъамбрин девриъ хамран аьзар кабхьнайидарра гизаф айи, хъа Сирияйиан вуйи Найман кӀуру сар касдикантӀан ктарди, сариканра хам марцц гъабхьундайи[+].

28Му гафар гъеерхьиган, мистаъ айидарик хъял кубчӀвру 29ва, гъудужвну, дурари Иса, гъарзарилан итбан бадали, утӀурккну, шагьур али дагъдиина гъахуз хъюгъру. 30Хъа Иса, рякъюъди дурарин кьялгъян гъюдучӀвну, гъушнийи[+].


Исайи жинар кайи кас сагъ апӀуб

31[•]Хъа Галилейиъ айи Кафернагьум кӀуру шагьриз дуфну, Исайи халкьдиз султ йигъари аьгъювалар улупури гъахьну[+]. 32Исайин улупбариин халкь мюгьтал шуйи, фицики Дугъан гафар гьюкум айидар вуйи[+].

33Мистаъ жин кубчӀвнайи сар кас айи, ва дугъʼан диди зарбди чӀигъ апӀуру:

34– Учухъ фу хъаяв, Назаретдиан вуйи Иса? Уву учу пуч апӀуз дуфнана? Уву фуж вуш, аьгъязуз, Аллагьдин Гирамир![+]

35Исайи, дидиз улхуз гъадагъа дапӀну, гъапи:

– ХъючӀюбкь ва удубчӀв дугъʼан!

Жин, думу кас мистан кьялʼин алдакну, дугъаз саб зарарра тутрувди, дугъʼан удубчӀвуру[+].

36Му гъябкъю вардари, русвагь духьну, чиб-чпиз гьамци кӀури гъахьну:

– Мурар фу аьламатнан гафар ву: Дугъу, Чан гьюкмиинди ва кьувватниинди амур апӀури, жинар ктаурада!

37Юкьуб аьтраф вари йишвариъ Исайин аваза рабгъуру.


Симондин сижарбаб

38[•]Мистʼан удучӀвну, Думу Симондин хулаз гъушу. Симондин сижарбабак пис убцрушнан уьзур кайи ва Исайикан думу сагъ апӀувал тӀалаб гъапӀнийи[+]. 39Дугъан зиина ял духьну, Исайи убцрушназ гъадагъа апӀуру ва думу ктубчӀвуру. Симондин сижарбаб, дишла ликриина гъудужвну, хяларин гъайгъушнаъ учӀву.

40Ригъ алабхъурайи вахтна, Исайин багахьна жюрбежюр иццрушнар кайидар хури гъахьну. Исайира, гьаруриин Чан хилар иливури, дурар сагъ апӀури гъахьну. 41Гизафдариан жинарра удучӀвури гъахьну. Жинари: «Уву Аллагьдин Бай вува!» – кӀури, чӀигъар апӀуйи. Хъа Дугъу Учв Месигь[†] вуйибдикан жарадариз пуб дурариз гъадагъа апӀури гъахьну, фицики дурариз, Думу Месигь вуйиб, аьгъяйи[+].


Ягьудияйиъ аьгъювалар улупуб

42[•]Хъайигъан гвачӀин улубкьиган, хулʼан удучӀвну, Иса халват йишваз гъягъюру, хъа халкьди Думу агури шулу. Хъасин Исайихьна дуфну, учхьан мягъян кӀури, Дугъахъ ккарагури хъюгъру[+].

43Амма Исайи дурариз гъапи:

– Жара шагьраризра Аллагьдин Паччагьлувал гъюрайиваликан Ужувлан хабар рабгъуб лазим ву, гьаз гъапиш Узу гьаддин бадали Гьаънайир вуза.

44Исайи Ягьудия уьлкейин мистариъ аьгъювалар улупувал давам апӀури гъахьну.

### 5


«Гьамусдихъантина адмийирин юкӀвар дисидива»

1[•]Сабан, Аллагьдин гаф ебхьбан бадали, халкь Исайилан илтӀишуру, хъа Думу Учв Геннисарет гьюлихъ[†] дийигъну айиган,[+] 2Дугъаз гьюлʼин кьюб лютке рякъюру. Дурариан эдеу балугъчйири чулар марцц апӀурайи.

3Люткйирикан Симондинубдиъ учӀвну, Исайи дугъхьан лютке гъирагъдихъан цӀиб тинаси хъапӀуб ккун гъапӀну ва гьадлин, деъну, аьгъювалар улупуз хъюгъру.

4Чан улхуб ккудубкӀиган, Исайи Симондиз кӀуру:

– Яв лютке гьюлин кьялариз хъапӀ, хъа яв чулра ккип[+].

5Симонди Исайиз жаваб вуди гъапну:

– Я Мялим! Ярхи йишвди чалишмиш духьну, учхьан фукӀа бисуз гъабхьундарчухьан, амма Яв гафназ лигну чул ккипарза.

6Хъа гьаци дапӀну, дурари гьадмукьан балугъар гъидиснуки, гьеле чул чӀябгъюзра цӀибтӀан имдайи.

7Дурари тмуну люткейиъ айи юлдшаризра кюмекназ дих дапӀну, дурарра дуфну кьюбиб люткйирра гьаци арцӀруки, люткйир ккадрахьди саб нуфт гъубзнийи.

8Му гъябкъиган, Петр кӀуру лакӀам хъайи Симонди, Исайин[†] кьамкьариина ис духьну: «Я Агъа! Узхьан гьудучӀв, гьаз гъапиш узу гунагькар вуза», гъапи. 9Фицики Симон ва дугъахъ хъайидар, чпи гъидису аьхючӀвеъ балугъариз лигну, русвагь гъахьнийи. 10Хъа Симондин дустар вуйи Зеведейин баяр Якьубдикна[†] Югьандик Симондиксиб пис гучӀ кабхъру. Симондиз Исайи: «ГучӀ мапӀан, гьамусдихъантина инсанарин юкӀвар дисидива», кӀуру[+].

11Хъасин кьюбиб люткйирра гъирагъдихъна кадагъну, вари душваъ гъибтну, дурар Исайин кьяляхъди гъягъюру.


Хамран аьзар марцц апӀувал

12[•]Иса саб шагьриъ айиган, Дугъахьна хамран аьзар кабхьнайи сар кас гъюру. Иса гъяркъиган, жилʼина ккадакну, думу Дугъаз ккарагуру:

– Я Агъа! Увуз ккун гъабшиш, узу марцц апӀуз шулвухьан[+].

13Исайи, хил гьачӀабккну, дугъак кубкӀну, кӀуру:

– Ккундузуз, марцц йихь!

Ва дишлади дугъан хам аьзарнахьан марцц шулу. 14Исайи дугъаз: мидкан саризра макӀан, хъа маллайихьна душну, жвув улуп, халкьдиз уву марцц хьпан шагьидвал вуди, Муса[†] пайгъамбри дупнайиганси, гъурбан апӀуз ужуб гъайибх, кӀури, табшурмиш гъапӀу[+].

15Амма гьаци вушра, Исайикан аваза гъарабгъу, ва Дугъахъ хъпехъуз, чпин уьзрар сагъ апӀуз гизаф халкь гъюз хъюгъру. 16Хъа Иса, фужкӀа адру йишвариз гъягъюри, ккарагури шулу[+].


Паралич кайир сагъ апӀуб

17[•]Сад йигъан Исайи аьгъювалар улупурайиган, Галилейна Ягьудия уьлкйириан ва гьацира Ерусалимдиан Дугъахьна дуфнайи фарисйирна[†] къанунчйир[†] деънайи. Дугъу аьзарлуйир Аллагьди туву кьувватниинди сагъ апӀурайи,[+] 18ва магьа Дугъахьна ахниин алди паралич кайи сар кас хуз хъюгъю. Думу хулаз духну, Исайин улихь дитуз ккун гъабхьи. 19Му кас гизаф илтӀишнайи халкьдин арайигъян гъахуз йишв дибрихъди, хулан гъваина за дапӀну, гъваъланди, ахниин илмиди, Исайин улихьна хулан кьялʼина ирхру. 20Исайира, дурарин зурба хъугъвал рябкъюри, гьадму касдиз кӀуру:

– Эй инсан, яв гунгьарилан хил алдабгъураза[+].


Къанунчйиризна фарисйириз Исайин гьюкум улупуб

21Къанунчйирина фарисйири чиб-чпикди фикир гъапӀу:

– Аллагьдиз къаршуди улхурайир гьаму фуж ву? Сар Аллагьдилан гъайри, сарун шлихьан гунгьарилан хил алдабгъуз шулухъа[+]?

22Исайи, дурарин фикрарин гъаври ахъну, жаваб тувру: «Гьаз дицдар фикрар ичв юкӀвариъ тӀаърачва? 23„Яв гунгьарилан хил алдабгъураза“ пуб рягьят вуйин, даршиш „гъудужвну лиц“ пуб? 24Инсаниятдин Бализ жилиин гунгьарилан хил алдабгъуз гьюкум айиб учвуз аьгъю хьпан бадали, магьа лигай» – пну, Дугъу паралич кайириз: «Гъудужв кӀуразавуз, гъадабгъну яв ахин, яв хулаз гъарах», – кӀуру.

25Думура дишла гъудужвну, учв дахънайи ахинра гъадабгъну, Аллагьдин адар апӀури, чан хулаз гъягъюру.

26Хъа вари мюгьтал шулу ва, Аллагьдин тярифар апӀури, гучӀбаан зегьле дубшну, гьамци кӀури гъахьну:

– Гъи аьжаб кереметнан ляхнар гъяркъюндарин ухьуз!


Левийиз дих апӀуб

27[•]Мидхъан хулʼан удучӀву Исайиз налук уч апӀури деънайи Левий кӀуру гъуллугъагьли рякъюру ва дугъаз Чахъди гъач кӀуру. 28Думура, чан кеспи гъибтну, Дугъан кьяляхъди, гъудужвну, гъягъюру.

29Хъасин дугъу чан хулаъ Исайиз аьхю хялижвʼвал апӀуру. Душваъ аьхючӀвеъ налукар уч апӀрудар ва дурарихъди гутйириз гъюн йивну дахьнайи жара хяларра айи[+]. 30Аьлимарина[†] фарисйири наразивал кади Исайин ученикариз: «Учву налукар уч апӀрударихъдина гунагькрарихъди гьапӀуз ипӀури-убхъури шулчва?» – кӀури гъахьну[+].

31Исайи дурариз жаваб вуди гъапну:

– Духтир сагъидариз ваъ, хъа аьзарлуйириз лазим ву. 32Узу марцци касари ваъ, хъа гунагькрари, чпин гунгьар гардандиъ дидисну, уьмур дигиш апӀбан бадали, дуфнайир вуза[+].


Ушвар дисбакан

33[•]Дурари кӀуруш Исайиз гъапи:

– Гьаз Ягьʼяйин ва гьацира фарисйирин ученикар кми-кмиди ушвар дисури ва ккарагури шулу, хъа Явдар чпиз ккун гъабши вахтна ипӀури-убхъури гьаз шулу[+]?

34Исайи дурариз кӀуру:

– Швушв хурайирихъди хъайи сумчрин хяларихьди учвхьан ушвар дисуз гъитуз шулинхъа[+]? 35Хъа швушв хурайир гужназ гъадагъру вахт гъибди, ва гьадму йигъари ушварра дисиди[+].

36Мидихъди сабси Дугъу саб тахалус ктибтуру:

– Гьич сарира, цӀийи палатдикан кадабтӀну, йирси палатдик цӀил ктривур, даршиш дугъу цӀийи палатра чӀябгъиди, хъа гьацира дидкан ктабтӀу цӀил йирсибдик балгидира дар. 37Ва гьич сарира таза чяхир йирси иржариъ убзидар, фицики таза чяхри иржар гьутӀурччвиди, учвра удубзиди ва иржарра пуч хьиди.

38Гьаддиз таза чяхир цӀийи иржариъ убзуб лазим ву.

39Ва гьич саризра, кюгьне чяхир дубхъну, дишлади таза чяхир ккун хьидар, фицики «кюгьне чяхир ужу ву» – кӀури шулу.

### 6


«Инсаниятдин Бай султ йигъʼинра Агъа ву»

1[•]Султ йигъан[†] Иса дяхин дубзнайи хутӀлариан гъягъбакк ккуркьну, ва Дугъахъ хъайи ученикари,[†] дяхнин кӀулар ктутӀури, хиларигъ ктӀиршури, итӀури шулу. 2Фарисйирикан[†] бязидари дурариз кӀуру:

– Учву султ йигъан Къанунди[†] гъадагъа дапӀнайи ляхин апӀуранчва?

3-4Исайи дурариз жаваб туву:

– Мегер учвуз Давудри,[†] чаз ва чахъ хъайидариз гаш гъабшиган, гьапӀнуш, фици дугъу, Аллагьдин хулаъ учӀвиган, маллйирилан[†] гъайри шликӀан итӀуз ихтияр адру Аллагьдиз бахш дапӀнайи уьлер гъадагъну гъитӀнуш ва чахъди хъайидаризра тувнуш, Гирами китабариъ[†] гъурхунданчва[+]?

5Хъасин гъапи:

– Инсаниятдин Бай[†] султ йигъʼинра Агъа ву.


Гъеебццу хил хъайи кас

6Жара саб султ йигъан Иса мистаз[†] гъягъбакк ва душваъ аьгъювалар тувбакк ккуркьру. Душваъ арччул хил деебццнайи сар кас ади шулу[+]. 7Къанунчйирна[†] фарисйир, Исайик тахсир кипбан бадали, Дугъу султ йигъан думу сагъ апӀидайкӀан кӀури, ул хъипнайи[+]. 8Амма Исайи, дурарин ниятар аьгъяди, хил дебццнайи касдиз кӀуру:

– Гъудужвну гъач, варидарин улихь дийигъ.

Думу гъудужвну, улихьна гъюру. 9Гьадмуган Исайи дурариз гъапи:

– Узу учвхьан гьерхраза: султ йигъан фу апӀуз ихтияр а? Ужʼвал, даршиш писвал? Уьмур уьбхюз, дарш пуч апӀуз?

Дурар чӀалкьан даркӀури гъузру[+]. 10Вардарилан ул илбицну, Исайи гьадму касдиз кӀуру:

– Яв хил гьачӀабкк.

Дугъу гьаци гъапӀумитӀла, дугъан хил сагъ шулу[+]. 11Фарисйирна аьлимар[†] хъюлʼан деллу шулу ва, чпин арайиъ улхури, Исайикан гьапӀруш, аьжуз духьну гъузру.


Исайин вакилар

12[•]Гьадму йигъари Иса, ккарагбан бадали, дагъдиз удучӀвуру ва ярхи йишвди Аллагьдиз ккарагури шулу.

13Йигъ улубкьиган, Чан ученикариз дих дапӀну, дурарикан йицӀикьюр кас ктагъуру ва дурариз Чан вакилар[†] кӀуру ччвур тувуру. 14Дурар: Петр кӀуру лакӀам хъайи Симонна дугъан чве Андрей, Якьубна[†] Югьанна, Филипна Варфоломей,[+] 15Маттана Фома, Алфейин Якьубна Зилот кӀуру лакӀам хъайи Шимон,[+] 16Якьубдин Ягьуда ва хъасин душман гъаши Искариот Ягьуда – гьамрар вуйи[+].


Рази хьубан гафар ва агьрар

17[•]Иса, дурарихъди дагъдилан гъафир, дюз майдандиина гъюру. Дугъахъди аьхючӀвеъ Чан ученикарра, вари Ягьудияйианна Ерусалимдиан, хъа гьацира гьюлин[†] гъирагъдихъ хъайи Тир ва Сидон шагьрариан дуфну, 18Исайихъ хъпехъуз ва чпи аьзарарихьан сагъ апӀуз гъафидарра, гьацира жинари гъаркӀ апӀурайидарра хъади гъахьну. Хъа, дурар вари сагъ шулира гъахьну. 19Вари халкьдиз Исайик кучуз ккунди гъабхьну, фицики Дугъхьан кьувват рабгъури ва диди вари сагъ апӀури гъахьну[+]. 20Хъа Дугъу, Чан ученикарилан ул илбицури, гъапи:

– Бахтаврар вучва, касиб вуйидар,
фицики Аллагьдин Паччагьлугъ[†] учвусдаринуб ву.
21Бахтаврар вучва, му вахтари гашлудар,
фицики тухъ хьидичва.
Бахтаврар вучва, му вахтари ишурайидар,
фицики аьлхъидичва[+].
22Учву инсанариз даккун гъахьиган,
учву дурари утӀурккган
ва беябур апӀруган,
ичв ччвур нянайикк ккипруган
Инсаниятдин Бай бадали,
бахтаврар вучва[+].
23Гьадму йигъан рази йихьай
ва шадвал ачмиш апӀинай,
фицики аьршариъ учвуз айи пешкеш зурба ву.
Учву даккнидарин абйирира
пайгъамбрарихъди[†] гьаци апӀури гъахьну[+].
24Мураризси дарди, пис гьял хьибди ичв,
девлетлуйир,
фицики учвуз сарун ужувлар дяркъначвуз[+].
25Пис гьял хьибди ичв, му вахтари уьлдюгъну гъярайидар,
гьаз гъапиш гаш хьибдичвуз.
Пис гьял хьибди ичв, му вахтари аьлхъюрайидар,
фицики, гьяйиф дизигну, ишидичва[+].
26Учвкан жарадар ужуди улхруганра,
пис гьял хьибди ичв,
фицики дурарин абйири
кучӀлин пайгъамбрариканра гьаци апӀури гъахьну.


Душмнарра ккун апӀинай

27[•]Хъа вари Узухъ хъебехънайидариз кӀураза: ичв душмнар ккун апӀинай, учву даккнидариз ужʼвал апӀинай. 28Учву нянатлу апӀурайидариз гьюрматлу гафар апӀинай ва учвуз гиран ктапӀрударихъанди ккарагай[+]. 29Яв саб гарцӀликкан бачӀ ккадатуриз тмунубра ккив ва яв зиълан палат илдибтруриз кӀанакк ккайи ккурттра чаз гъадабгъуз манигъʼвал мапӀан[+]. 30Увкан тӀалаб апӀурайириз тув ва явуб гъадабгъуриз «кьяляхъ ча» макӀан[+]. 31Учвуз учвухъди адмийир фици духьну ккундуш, гьадрарихъди учвура гьаци йихьай[+]. 32Хъа эгер учву ккунидартӀан учвуз ккундарш, мидкан фу чухсагъул ачвуз? Фицики гунагькраризра чиб ккунидар ккунди шулу. 33Учвуз ужʼвал апӀрудариз учвура ужʼвал апӀураш, мидкан фу чухсагъул ачвуз? Фицики гунагькрарира гьаци апӀуру. 34Хъа эгер учву бурж кьяляхъ апӀуз удукьрурихьна миж кади тувраш, мидкан фу чухсагъул ачвуз? Фицики гунагькрарира чпи буржназ тувкьануб кьяляхъ гъадабгъуз ният ади туври шулу. 35Хъа учву ичв душмнар ккун апӀинай, ужувлар апӀинай, кьяляхъ бисуб миж ктарди, буржназра тувай, ва учвуз зурба пешкеш хьибди, ва учву ВаритӀанзаанурин баяр хьидичва. Фицики чпиз гъапӀу ужʼвал аьгъю даршлударизра, пис касаризра Аллагь гъянир ву. 36Гьаци учвура, ичв Адашси, мани юкӀвар ади йихьай[+].


Жарарин диван мапӀанай, Аллагьди ичвра апӀидар

37[•]Жарарин диван мапӀанай, Аллагьди ичвра апӀидар; жарар тахсир мапӀанай, учвура тахсир апӀидар. Хил алдабгъай, учвланра алдабгъиди[+]. 38Хил ачухъ апӀинай, учвузра тувди: убжнайи ва кӀакӀ алди абцӀнайи уьлчмейиинди ичв танхлиъ абхьди, фицики учву фициб уьлчмейиинди ебцураш, учвузра гьацибдиинди ебциди[+].

39Дурариз Исайи тахалусарра ктитуру:

– Курихьан кур хъади гъягъюз шулинхъа? Дурар кьюридра ичӀаъ ахьидаринхъа[+]? 40Ученик чан мялимтӀан заан дар, амма зегьмет зигури, дубгъури гъабхьиш, гьарсар чан мялимдихъ хъуркьди[+].

41Увуз яв чвуччвун улиъ айи чӀюрх гьаз рябкъюрвуз, яв улиъ айи хамхар дярябкърайи вахтна? 42Ваяки яв гъардшиз: «Яв улиъ айи чӀюрх адабгъуза», – фици пидива, увуз яв улиъ айи хамхар дярябкърайиган? Эй, кьюб маш гъяйир! Сифте яв улиъ айи хамхар адабгъ, хъа гьадмуган увуз, яв гъардшин улʼан чӀюрх фици адабгъуруш, рябкъидивуз.


Гьар йимишдиз лигну аьгъю шулу

43[•]Гъяни гьари чӀуру бегьер, чӀуру гьари гъяни бегьер хурдар, 44фицики гьарсаб гьар чан йимишдиз лигну аьгъю шулу. Гьаддиз зазарилан инжир, чӀуру хутарилан тӀумутӀ уч апӀури шулдар. 45Ужур касди чан кӀван хазнайиан ужуб, хъа чӀурури чан кӀван хазнайиан чӀуруб адабгъуру, фицики инсандин мелз, дугъан юкӀв фти абцӀнаш, гьаддикан улхури шулу[+].


Кьюб шибритӀ

46[•]Учву Узуз: «Я Агъа, я Агъа!» гьаз кӀуручва, Узу учвуз гъапиб дарапӀрайиган[+]? 47Узухьна дуфну, Узухъ хъебехъну, Йиз гафар тамам апӀру гьарсар кас шлиз ухшар вуш, кӀарзачвуз: 48Думу, хулар дивруган, жил дериндиз дирибккну, шибритӀар гъвандиин диву касдиз ухшар ву, фицики, селлер дуфну, шид улубчӀвиган, думу хулар ришвуз гъахьундар, гьаз гъапиш дурар гъвандиин дивнайидар вуди гъахьну[+].

49Хъа Йиз гафар ерхьури, дурар тамам дарапӀрайи кас шибритӀар ккадру хулар диву касдиз ухшар ву, фицики шид улубчӀвиган, дурар дишлади ахьну, дармадагъин хьиди.

### 7


Юзбашийин гъуллугъчи сагъ апӀуб

1[•]Чахъ хъебехънайидариз пуз ккайи гафар ккудукӀиган, Иса Кафернагьумдиъ учӀвру. 2Римдин юзбашийин чаз ккуни сар гъуллугъчи кетӀерццну йикӀру гьялнаъ ади шулу. 3Исайикан хабар дубхьну, юзбашийи, чан гъуллугъчи сагъ апӀбан бадали, Думу хъади гъюз жугьдарин агъсакълар гьаъру. 4Дурари, Исайихьна дуфну, Дугъкан ижмиди миннат апӀуру:

– Му юзбаши Уву кюмек апӀбаз лайикьлу кас ву,[+] 5фицики думу кас ич халкь гизаф ккунир ву ва дугъу учуз ккарагру хал тикмиш гъапӀну.

6Иса дурарихъди гъягъюру. Думу юзбашийин хуларихьна хъуркьради, юзбашийи Исайихьна гьамци пуз чан дустар гьаъру:

– Инжиг махьан, Агъа, гьаз гъапиш Уву йиз хулаъ учӀвбаз узу лайикь дарза. 7Гьаддиз узу Увухьна гъюзкьан жвув лайикьлур вуди гьисаб гъапӀундарза. Анжагъ Уву саб гаф йип, ва йиз гъуллугъчи сагъ хьиди.

8Фицики узура жарарин хликк ккайир вуза, ва узуз мютӀюгъ вуйи эскрарра азуз. Дурарикан сариз узу «гъарах» кӀурза – думу гъягъюру, тмунуриз «гъач» кӀурза – гъюру, йиз гъуллугъчийиз «гьамци апӀин» кӀурза, дугъу тамам апӀуру.

9Му гафар гъеерхьиган, Иса дугъʼин мюгьтал шулу ва, илдицну, Чан кьяляхъ хъайи халкьдиз кӀуру:

– КӀуразачвузки, Израилиъра Аллагьдихъ гьамкьан хъугърайи кас гъяркъюндарзуз.

10Юзбашийи гьаъдариз, чпи дугъан хулаз хъадакну гъафиган, кетӀерццнайи гъуллугъчи сагъ духьнади рякъюру.


ДукӀнайириин жан алапӀуб

11Дидхъантина Иса Наин кӀуру шагьриз гъушу. Дугъахъди Чан ученикар[†] ва аьхючӀвеъ халкьра гъягъюри гъахьну. 12Хъа Иса шагьрин урнарихьна багахь гъашиган, сар ачӀни хпирин айина-адру бай дукӀну, дугъан майит накьваригъна гъабхуз адабгъури шулу, ва майтихъ хайлин халкьра хъайи. 13Агъайиз, балин дада гъяркъиган, язухъ шулу ва дугъаз, мишан, кӀуру[+]. 14Хъа багахьна дуфну, Исайи мягьражарик хил катру, майит гъабхурайидар дийигъуру ва Дугъу кӀуру: «Живан! Увуз кӀураза, гъудужв!»[+] 15ДукӀнайир за духьну деъру ва улхуз хъюгъру, хъа Исайи думу дадайихьна тувру[+].

16Мушвʼин вардарик пис гучӀ кабхъну, Аллагьдин адар апӀури, гьамци кӀури гъахьну:

– Ихь арайиз зурба пайгъамбар адахъна, ва Аллагь Чан халкьдин гъайгъушнаъ а[+].

17Исайикан гьамциб фикир вари Ягьудия вилаятдиъ ва аьтрафарихъ хъайи миди вуйи юрдариъ рабгъуру.


Ягьʼяйихьан вуйи илчйир

18[•]Хъа Ягьʼяйиз чан ученикари гьамрар варидарикан ктитуру. 19Ягьʼяйи, чан ученикарикан кьюриз дих дапӀну, дурар Агъа Исайихьна гьамци гьерхуз гьаъру: «Гъюз ккайи Месигь[†] Уву вуна, даршиш жарариз ккилигуча?»[+]

20Дурари, Исайихьна дуфну, кӀуру:

– Штуан апӀру Ягьʼяйи учу Увухьна гьерхуз гьаъна: «Гъюз ккайи Месигь Уву вуна, даршиш жарариз ккилигуча?»

21Му вахтназ Исайи аьзарарикканна иццрушнариккан гизафдар ккадаъну, жинар кадаъну, аьхючӀвеъ кур вуйидариз акв улупну айи. 22Гьаддиз Исайи дурариз жаваб вуди кӀуру:

– Душну Ягьʼяйиз, учвуз гъяркъдар ва гъеерхьдар кидитай: кур вуйидариз рябкъюра, ликудар лицура, хамран уьзур кайидарин хам марцц шула, кар вуйидариз ебхьура, гъачӀидар чӀиви шула ва касибариз Ужувлан хабар[†] рабгъура. 23Шли Узʼина вуйи хъугъвал дубградарш, думу бахтавар ву[+].


Штуан апӀру Ягьʼяйикан Исайин гаф

24Ягьʼяйи гьаъдар гъушхъан, Исайи Ягьʼяйикан халкьдиз гьамци кӀуру:

– ИчӀи чюлиз фтиз лигуз гъушнийчва? МикӀлу тӀубччвурайи чӀеъдиз лигуз гъушнийчвахъа[+]? 25Шлиз лигуз гъушунчва дина? Багьа палтар али касдиз? Хъа дамагънан палтар алахьрудар ва чпиз ккуниси яшамиш шлудар паччгьарин дараматариъ а.

26Шлиз лигуз гъушунчва учву? Пайгъамбриз лигуз? Ав, кӀуразачвуз, пайгъамбартӀан аьхюриз лигуз гъушунчва[+]. 27Гьадму Ягьʼяйикан ву гьамци дибикӀнайиб: «Магьа, Яв улихьди Узу Йиз кас гьаъраза: дугъу Яв улихь Яв рякъ ккабалгиди»[+]. 28КӀуразачвуз: дишагьлийири бабкан гъахидаригъ ЯгьʼятӀан зурба кас гъядар; хъа Аллагьдин Паччагьлугъдиъ[†] айидарикан варитӀан бицӀир думутӀан зурба ву[+].

29Дугъахъ хъпехъурайи вари халкьди ва налук гъюдюбхрударра кмиди, Ягьʼяйин штуан апӀувалиинди цӀийи духьну, Аллагь гьякь вуйиб гардандиъ гъибису[+]. 30Хъа фарисйирна[†] къанунчйир,[†] Аллагьдихьан чпиз вуйи ният гьясбикк дарапӀри, Ягьʼяйихь штуан гъахьундар.

31– Гьаму наслин адмийир шлихь тевза ва дурар шлиз ухшар ву? – пну, гьерху Исайи. – 32Дурар, чиб-чпиз чӀигъар апӀури, раццариъ гьамци кӀури деънайи бицӀидариз ухшар ву: «Учу учвуз швутӀрамар йивури гъахьунча, хъа учву ялхъвнаркьан гъапӀундарчва; учу учвуз ишлар апӀури гъахьунча, хъа учву ишузкьан гъишундарчва».

33Штуан апӀру Ягьʼя гъафну ва дугъу я уьл ипӀури, ясана чяхир убхъури гъахьундар. Хъа учву: «Дугъаъ жин а», кӀурачва[+]. 34Инсаниятдин Бай[†] гъафну, Дугъу ипӀуру ва убхъуру, ва дурари Дугъаз: «Лигай, магьа уьж ва пияниска, налукар гъюдюхрударинна гунагькрарин дуст», кӀурачва[+]. 35Аькьюллувал вари аькьюллудари улупну ккун.


Дишагьлийин аьхючӀвеъ гунгьарилан хил алдабгъну

36[•]Фарисйирикан сари Исайикан чан хулаз уьл ипӀуз гъюб теклиф апӀуру. Фарисейин хулаз гъушу Иса гъюн йивну дахъру. 37Хъа магьа, гьаму шагьриан вуйи сар гунагькар дишагьлийи, Думу фарисейин хулаъ гъюн йивну дахънайиб аьгъю дубхьну, лизи ругдин гажниъди аьтрин ниъ хъайи ягъсиб хуру ва, 38Исайин ликарихъ дийигъну ишури, Дугъан ликар нивгъарихъди кьяши апӀури ва чан кушарихъди марцц апӀури, Дугъан ликариз макар апӀури, гьадму ягъ ктатури шулу.

39Му ляхин гъябкъиган, теклиф дапӀну, Иса хулаз хъади гъафи фарисейи чав-чакди фикир апӀуру:

– Эгер Думу дугъриданра пайгъамбар вуйиш, Чак хилар катрайи дишагьли фуж вуш, Дугъаз аьгъю шлийи. Думу гунагькар даринхъа![+]

40Фарисейихьинди илдицну, Исайи дугъаз гъапи:

– Я Симон! Увуз кӀуру саб гаф айиз.

Дугъу: «Йип, Мялим!» – гъапи.

41Исайи кӀуру:

– Сар пул буржназ туврурихъ кьюр буржлу кас шулу. Дурарикан сар хьудварж динар-пул[†] буржлу вуйи, тмунур – хьцӀур[+]. 42Хъа дурарихъ кьяляхъ тувуз пул хътарди хьпаз лигну, дугъу кьюриддизра буржар гьялал апӀуру. Йип ари, гьадму жви гьадрарикан фунуриз артухъди ккун шул[+]?

43Симонди жаваб тувру:

– Аьхю бурж кайириз вушул, пну, фикир апӀураза. Исайи дугъаз: «Ари дюзди фагьум гъапӀунва» кӀуру.

44Хъа дишагьлийихьинди илдицну, Симондиз гъапи:

– Гьаму дишагьли рякъюрануз? Узу яв хулаз гъафунза, уву Узуз ликар жикӀуз шид тувундарва; хъа дугъу Йиз ликар чан нивгъариинди гъижикӀнийиз, чан кушарихьди марцц гъапӀнийиз. 45Уву Узуз мак гъапӀундарва, хъа дугъу, Узу гъафихъантина Йиз ликариз сикин дарди макар апӀура. 46Уву Йиз кӀулкан ягъ ктатундарва, хъа дугъу Йиз ликарикан ягъ ктатну. 47Магьа гьаддиз кӀуразавуз: чан гизаф ккун хьували дугъан аьхючӀвеъ гунгьарилан хил алдабгъурайиб улупура. Хъа шлиз цӀибди багъишламишʼвал тувруш, дугъан ккунивалра цӀибтӀан дар.

48Дишагьлийиз Исайи кӀуру:

– Яв гунгьарилан хил алдабгъна[+].

49Хъа дугъан багахь гъюн йивну дахънайидари чиб-чпикди пуз хъюгъю:

– Му фуж ву гунгьариланра хил алдабгъуз?

50Исайи, кӀуруш, дишагьлийиз гъапи:

– Яв хъугъували уву гъюрхну, архаин духьну гъарах[+].

### 8


Исайихъди лицурайи дишагьлйир

1Дидхъантина Иса, шагьрариъна гъулариъ, Аллагьдин Паччагьлугъдикан[†] Ужувлан хабар[†] рабгъури, Чан йицӀикьюр ученикарра[†] хъади, лицури гъахьну[+]. 2Дурарихъди жинарихьан гъюрхю ва уьзрар сагъ гъапӀу бязи дишагьлийир: чаан ургуб жин удучӀву Магдалайиан вуйи Марʼям,[+] 3Гьироддин[†] мулкар идара апӀурайи Хуздин хпир Югьанна, Сусанна, гьацира чпиз айи-адрубдиинди Дугъан гъайгъу зигурайи жара дишагьлийирра хъади гъахьну[+].


Тум убзбакан тахалус

4[•]АьхючӀвеъ халкь уч гъашиган ва вари шагьрариан агьалйир Дугъахьна гъафиган, Исайи тахалусдиинди пуз хъюгъру:

5– Сар нежбер тум убзуз удучӀвуру. Убзурайиган, гьацӀар удрар рякъюхъ дахьру, малари ликариккан апӀуру ва жакьвари удуру. 6Сакьюдар гъван ккайи ругдиин дахьру ва ктучӀвиган ерццуру, гьаз гъапиш дурариз ламушин адарди гъабхьну. 7Сакьюдар удрар зазаригъ гъяхьру ва удрартӀан зарбди ктучӀву зазари дурар ккаъру.

8Хъа сакьюдар авадан ругдик кахьру, ктучӀвиган дурари варжбан артухъ бегьер тувру.

Гьамци дупну, Исайи гужал дихниинди гъапи:

– Шлин ибариз ебхьураш, гъит ебхьри![+]


Тахалусдин мяна

9[•]Ученикари Дугъхьан гьерхуз хъюгъну:

– Му тахалусдин мяна фу ву?

10Дугъу гъапи:

– Учвуз Аллагьдин Паччагьлугъдин сирар аьгъю хьуб тувначвуз, хъа имбудариз му тахалусариътӀан аьгъю хьуб тувнадар. Гьаци вуйиган, лигурашра, дурариз рябкъюрадар ва, ебхьурашра, дурари аннамиш апӀурадар[+].

11Му тахалусдин мяна магьа: тумар – Аллагьдин гаф ву[+]. 12Рякъʼина тадахьдар – мурар, чпиз Аллагьдин гаф ебхьурайи, амма чпихьна хъасин иблис дуфну, дурар ебхьурайи гафнахъ хътругъри ва гьаци уьрхювал гъазанмиш дарибшри пну, дурарин кӀваан иблисди гьадму гаф гъабхурайи касар ву. 13Хъа гъванариина ахьдар – мурар, Аллагьдин гаф гъеебхьиган, думу шадди кьабул апӀрудар, хъа чпихъ мюгькам ччивар хътарди хьпаз лигну, бязи вахтари хъугърудар, хъа читин гъабшиган, хътругърудар ву[+]. 14Хъа зазаригъ гъяхьдар – мурар Аллагьдин гафнахъ хъпехърудар, амма гъайгъушнари, девлетну ва гешт хъапӀбу йисир дапӀну, Аллагьдин гафнахьан гьудучӀврудар ва, гьаддиз, бегьер дархрудар ву[+]. 15Хъа авадан ругдиина ахьдар – мурар, Аллагьдин гаф гъеебхьиган, му чпин марцци кӀваъ уьбхрудар ва сабур апӀбиинди бегьер туврудар ву[+].


Чирагъ чан йишвʼин дивру

16Исайи хъанара давам апӀуру:

– Сарира, чирагъ кабхьну, дидʼин гъаб иливдар вая кроватьдикк ккивдар. Дугъу думу, хулаъ учӀврайидариз акв шлуси, чан йишвʼин дивру[+]. 17Фицики ашкар даршлу жиниб фукӀара адар ва, мялум даршиди, арайиз ададабхъру гьич саб сир адар[+]. 18Гьаци вуйиган, учву Узухъ дикъатниинди хъебехъай: шлиз аш, дугъаз хъана тувди; хъа шлиз адарш, айибдихьна хьибдизуз кӀурубра тадабгъиди[+].


Исайин дадана чвйир

19[•]Исайихьна дадана чвйир гъюру ва дурар, халкь гизаф ади хьпаз лигну, Дугъахьна багахь хьуз даршули айи[+]. 20Хъа Исайиз: «Яв дадана чвйир, Уву рякъюз ккунди, чӀат дийигъна», – кӀури, хабар тувру. 21Дугъу дурариз жаваб вуди кӀуру:

– Йиз дадана чвйир, Аллагьдин гафнахъ хъпехърудар ва думу тамам апӀрудар вуйиз[+].


Исайи тӀурфан яваш апӀуб

22[•]Сад йигъан Дугъу, Чан ученикарра хъади люткейиъ эъну, дурариз гъапи:

– Гьюлин[†] тмуну гъирагъдихъна сирнав апӀидихьа.

Дурар люткейиъди гъушу[+]. 23Сирнав апӀурайиган, Иса нивкӀуз гъягъюру. Гьюлʼина гужал тӀурфан утӀубччвну, лепйири лютке ккапӀуз хъюгъру, ва дурар хатӀалу гьялнаъ ахьру. 24Дурар, Исайихьна дуфну, Думу нивкӀʼан хъиргну кӀуру:

– Мялим! Мялим! Батмиш шулахьу!

Хъа Дугъу, гъудужвну микӀлаз ва штун лепйириз гъадагъа апӀуру, ва дурар лал шулу, архаинвал абхъру. 25Гьадмуган Исайи дурариз гъапну:

– Хъугъʼвал набшдичв?

Дурари, гучӀ кабхъну ва мюгьтал духьну, чиб-чпиз кӀури гъахьну:

– Му фуж вуйкӀан, микӀаризра, штузра амур апӀрур, ва дурар Мугъаз мютӀюгъра шула?


Жинар кайир сагъ апӀуб

26[•]Хъа дурари Галилей уьлкейин гъаншариъ айи Герасин юрдназ сирнав апӀуру. 27Иса гъирагъдихъна ктучӀвиган, Дугъахьна ухдихъанмина жинар кайи сар кас гъюру. Думу, учв шагьриан вушра, палтар алалахьди, хулаъ ваъ, хъа накьварин хьарар-дюрхъяригъ яшамиш шулайир вуйи.

28-29Жин гагь-гагьнак кубчӀвруган, дугъан хилар-ликар зунжрарихьди ва гьялкьйирихьди йитӀуйи, амма дерккуз даршули, дурар кьатӀар апӀуйи, жинди думу аьсси апӀуйи, хъа чӀурариз гьергуйи. Исайи чиркин рюгьназ, мугъʼан удубчӀв пну, амур апӀуру. Иса гъяркъиган, дугъʼан чӀигъ утӀубччвуру ва, Дугъан улихьна ккадакну, зарбди кӀуру:

– Яв узухъди фу вуяв, ВаритӀанзаан Аллагьдин Бай Иса? Миннат вуйиз, йиз зегьле мабхан![+]

30Исайи дугъхьан гьерхру:

– Ччвур фуж вуяв?

Дугъура: «Кьушум вуйиз» – кӀуру, гьаз гъапиш дугъак гизаф жинар кучӀвнади гъабхьну.

31Хъа жинари Исайикан чпи гурбагуриз гьадрауб тӀалаб апӀуру. 32Мушвхьан ярхла дарди дагъдик силарин аьхю лиж карабгънайи, ва жинари чпиз гьадрариъ учӀвуз ихтияр тувуб тӀалаб апӀуру. Исайи дурариз ихтияр тувру. 33Адмийиан удучӀву жинар силариъ учӀвру, ва силарин лиж гъарзарилан гьюлиъ убсру ва ккабхъру. 34Му ляхин гъябкъю силарбнари, жаргъну душну, шагьриъ ва гъулариъ гьамдикан халкьдиз ктибту. 35Хъа му гьякьикьи гъабши ляхниз лигуз халкь Исайихьна гъюру. Жинар ктучӀву кас Исайин ликарихъ деънади, палатра алди ва чан фикрихъ хъади гъяркъиган, дурарик гучӀ кабхъру[+].

36Му аьламат гъябкъдари дурариз, жинар кайир фици сагъ гъахьнуш, ктибту. 37Хъа Герасин юрднан вари халкьди Исайикан чпихьан гьудучӀвну гъягъювал ккун апӀуру, фицики дурарик зурба гучӀ кабхънайи. Исара, люткейиъ эъну, кьяляхъ хътаку[+]. 38Чакан жинар ктучӀву касди учвра гъадагъуб Исайикан тӀалаб гъапӀнийи. Амма Исайи думу гьамци дупну гьадауру:

39– Яв хулаз хъадакну, Аллагьди увуз фу гъапӀнуш, кидибт.

Дугъура душну, Исайи чакан гьапӀнуш, шагьур вуйибси ктибтуру.


«Яв хъугъували уву гъюрхну»

40[•]Иса кьяляхъ хътакиган, халкьди думу тебрик апӀуру, фицики вари Дугъаз ккилигурайи. 41Ва магьа жугьдарин мистан[†] аьхюр вуйи Ягьир кӀуру сар кас дуфну, Исайин ликарикк дахъну, Дугъаз чан хулаз гъюб тӀалаб апӀуру,[+] 42гьаз гъапиш дугъахъ йикӀру гьялнаъ айи йицӀикьюд йисаъкьан айи риш хъайи.

Иса дина гъягъру вахтна халкь, Дугълан илтӀишну, кьяляхъди гъюри гъахьну. 43Му арайиъ, йицӀикьюд йисан ифи хътадабтӀрайи, духтрариз вари чан айи-адруб харж дапӀну, сарихьанра сагъ апӀуз дархьи сар дишагьлийи, 44кьялхъянди дуфну, Исайин палатдин гъирагъдик хил кубкӀру ва дишлади дугъан ифи хътабтӀуру[+]. 45Хъа Исайи гьерхру:

– Узук фуж куркӀну?

Вари инкар шулайиган, Петри кӀуру:

– Я Мялим! Халкьди уву кьялаъ тӀаъна ва хъуржра.

46Хъа Исайи гъапи:

– Фуж-вуш Узук куркӀну, Узʼан кьувват удубчӀвуб гьисс гъапӀунза[+].

47Дишагьлийиз чахьан гьитӀикӀуз даршлуб дябкъну, гукӀунди багахь духьну, Исайин ликарикк ккархьну, чав Дугъак гьаз куркӀнуш ва фици учв дишла сагъ гъахьнуш, вари халкьдин улихь мялум гъапӀу. 48Исайи дишагьлийиз гъапи:

– Йиз риш! Яв хъугъували уву сагъ гъапӀунву; архаин духьну, гъарах[+].


Ягьирин риш сагъ апӀуб

49Исайи гьамци кӀури имиди, жугьдарин мистан аьхюрин хулʼан дуфну, сар касди дугъаз кӀуру:

– Яв риш гъакӀну, сарун Мялим инжик мапӀан.

50Хъа Исайи, гьаму гафар деерхьну, дугъаз кӀуру:

– ГучӀ мапӀан, анжагъ хъугъ, яв риш ккадархьиди.

51Дурарин хулаз хъуркьган, Исайи Петризна, Югьандизна Якьубдиз[†] ва гьацира шуран адашдизна дадайизтӀан хулаъ учӀвуз ихтияр тувундайи[+]. 52Вари гъачӀи шурахъ ишури ва ишлар апӀури айи. Хъа Исайи дурариз гъапи:

– Мишанай, думу дукӀнадар, хъа даахна[+].

53Хъа халкь, думу дукӀнайиб аьгъяди, Исайиин аьлхъюри гъахьну. 54Дугъу, кӀуруш, вари хулʼан утӀурккну, шуран хил дибисну, кӀуру:

– Я риш! Гъудужв![+]

55Ва шуран рюгь кьяляхъ хътабкуру, думу дишлади гъудужвуру. Исайи, шураз ипӀруб тувай, кӀуру. 56Шуран абйир-бабар мюгьтал шулу. Исайи му ляхникан шлизкӀа даркӀуб амур апӀуру[+].

### 9


ЙицӀикьюр ученик Аллагьдин Паччагьлугъдикан хабар рабгъуз гьауб

1[•]Чан йицӀикьюр ученикдиз дих дапӀну, Исайи дурариз, вари жинарин зиин гьюкум ва уьзрар сагъ апӀбан бадали, кьувват тувру[+]. 2Дугъу дурар Аллагьдин Паччагьлугъдикан[†] хабар рабгъуз ва иццрудар сагъ апӀуз гьаъру. 3Исайи дурариз кӀуру: «Рякъюз фукӀа магъадабгъанай: я чамах, я тавра, я уьл, я пул, ва кьюб жар палатра хьади дарибшри. 4Фуну хулаъ учӀвишра, гьадушваъ дергай ва гьадлин рякъюъ учӀвай. 5Хъа эгер учву наанкӀа кьабул дарапӀиш, думу шагьриан удучӀвруган, ичв ликарик кайи бишируг гьадрарихьинди кадабхьай. Гъит му дурариз чпиин улубкьрубдин улихьмиди дебккрайи лишан ибшри»[+].

6Аллагьдин Паччагьлугъдикан Ужувлан хабар[†] рабгъури ва аьзарлуйир сагъ апӀури, дурар гъулариъ лицуз рякъюъ учӀву[+].


Гьироддин гъалабулугъ

7[•]Исайи апӀурайи гьаму вари ляхнарикан гьякимдар Гьироддиз[†] ебхьуру. Думу мюгьтал шули гъахьну, гьаз гъапиш садари му гъачӀихъан чӀиви гъаши Ягьʼя ву кӀури,[+] 8тмундари, Илʼяс пайгъамбар гъафну кӀури, имбударира дегьзаманйирин пайгъамбрарикан[†] сар чӀиви гъахьну кӀури, аваза ипнийи[+]. 9Хъа Гьиродди кӀури гъахьну:

– Ягьʼяйин кӀул узу алдабтӀунза, хъа узуз Мугъкан гьамкьан ебхьурайи му Кас фуж вуйкӀан?

Гьаддиз Гьиродди Иса рякъюз чарйир зигурайи[+].


Хьуд агъзур кас тухъ апӀуб

10[•]Хъадакну гъафи вакилари,[†] чпи фу гъапӀнуш, Исайиз ктибтуру. Хъасин Иса, вакиларра гъадагъну, Вифсайда кӀуру шагьриз гъягъюру[+]. 11Амма мидкан хабар гъабхьи халкь Исайин[†] кьяляхъ хъахъру. Дугъура, кьабул дапӀну, дурариз Аллагьдин Паччагьлугъдикан сюгьбат гъабхуру, хъа сагъ духьну ккунидар уьзрарихьан марцц апӀуру.

12Йигъ хябяхъ хьуз хъюбгъю. ЙицӀикьюриддира Исайин багахьна дуфну, кӀуру:

– Халкь деет, гъит багахь хьайи гъулариъ ва ятгъариъ йишв адапӀри ва ипӀруб абгри, гьаз гъапиш ухьу фукӀа адрушваъ ахьа.

13Исайи: «Дурариз ипӀруб учву тувай», – кӀуру. Ученикарира: «Учухь хьуб уьлна кьюб балугътӀан хьадарчухь, гьамус учу, душну, му халкьдиз ипӀруб гъадабгъну ккундинхъа?» – кӀуру[+].

14Дурар хьуд агъзур касдихьнакьан вуйи. Исайи дурариз: «Дурар дестйириъ хьу-хьуцӀуркьан ади дитай», – гъапи. 15Ученикари гьаци дапӀну дурар дитру.

16Исайи, хьуб уьлна кьюб балугъ гъадагъну, завузди дилигну, Аллагьдин ужувлакк ккахьри, дупну, гьудутӀну, ученикарихьна халкьдиз пай апӀуз тувру. 17Вари халкьди ипӀуру, тухъ шулу ва хъиригъу кьацӀари йицӀикьюб тавра ацӀру.


Исайи Чаин улубкьрубдикан кӀура

18[•]Сабан, Чан ученикарра хъади, саб халват йишваъ ккарагурайиган, Исайи дурарихьан гьерхру:

– Халкьди, Узу фуж ву пну, гьисаб апӀура?

19Дурари жаваб вуди кӀуру:

– Садари Уву штуан апӀру Ягьʼя, тмундари Илʼяс, шубурпидари кюгьне пайгъамбрарикан сар чӀиви гъахьну кӀури, гьисаб апӀура[+].

20Исайи дурарихьан хъана гьерхру:

– Хъа учву, Узу фуж ву кӀури, гьисаб апӀурачва?

Петри жаваб тувру:

– Аллагьдин Месигь[†] ву кӀури[+].

21[•]Хъа Дугъу, мидкан гьич саризра дарпуб ижмишнаан гъадагъа дапӀну, 22хъа давам апӀуру:

– Инсаниятдин Балʼин гизаф аьзабар улукьиди, аьхюдари, маллйири[†] ва къанунчйири[†] Думу нигь апӀиди ва йикӀиди, хъа шубудпи йигъан чӀиви хьиди[+].


«Узухъди гъюз ккунири чав учв нигь апӀри»

23Вардарихьинди илдицну, Исайи кӀуру:

– Шлиз Узухъди гъягъюз ккундуш, думу чан тямягьяр дирчну, гьар йигъандин хач[†] гъадабгъну[*] Узухъди гъюри[+]. 24Фицики, шлиз чан уьмур уьбхюз ккундуш, дугъан думу дубгди, хъа шли чан уьмур Узу бадали пуч гъапӀиш, дугъу думу уьбхиди. 25Чав учв пуч, ясана чав чаз зарар гъапӀхъантина, вари дюнʼя чаз гъабшишра, инсандиз фу хайир ахъа[+]? 26Шли Узхьан ва Йиз гафарихьан нач гъапӀиш, Адашдин, Чан ва марцци малайикарин гьяйбатлувалиъди гъафиган, дугъхьан Инсаниятдин Балира нач апӀиди[+]. 27Гьякьди кӀуразачвуз: мушвʼин дийигънайидарикан сакьюдариз, чпин аьжал хъубкьайиз, Аллагьдин Паччагьлугъ рябкъиди[+].


Муса ва Илʼяс пайгъамбрарихъди гъабхьи гюрюш

28[•]Гьаму гафар дупну миржид йигъланси Иса Петр, Югьан ва Якьуб[†] хъади дагъдиина ккарагуз удучӀвуру[+]. 29Ккарагурайиган, Исайин машнан рябкъювал дигиш шулу ва Дугъан палтарра лизи шулу, вацӀрацӀар апӀури, нур туври шулу[+]. 30Ва магьа, Дугъахъди кьюр жвуву сюгьбат апӀура: мурар Муса[†] ва Илʼяс вуйи. 31Гьяйбатлу аднаъди дуфнайидари, Ерусалимдиъ улубкьру Исайин аьжаликан улхури айи. 32Петрна дугъахъ хъайидар му арайиъ нивкӀуз душнайи, хъа нивкӀʼан хъиргиган, дурариз Исайин гьяйбатлувал ва Дугъан багахь хьайи гьадму кьюр кас рякъюру. 33Дурар Исайихьан гьудучӀвурайиган, Петри, чав фу кӀурашра аьгъдарди, Исайиз кӀуру:

– Я Мялим! Учуз мушвахь ужуди вучуз! Гъач учу шубуб паж апӀуча: саб Увуз, саб Мусайиз ва саб Илʼясдиз (Петриз, чав фу кӀураш, аьгъдайи).

34Дугъу гьаци кӀурайи вахтна, диф арайиз гъюру ва дурар ккаъру. Дурар дифру ккаъган, ученикарик гучӀ кабхъру. 35Хъа дифрагъян сес шулу:

– Му Йиз кадагънайи Бай вуйиз, Гьамгъахъ хъебехъай![+]

36Му сеснахъан, Иса сарди гъузру. Ученикар гьадму йигъари чпиз гъябкъюбдикан саризра чӀалкьан дарпиди гъузнийи.


Жин кубчӀври шлу бай сагъ апӀуб

37[•]Хъайигъан дурар дагъдилан улдучӀвган, Иса гизаф халкьди къаршуламиш апӀуру. 38Сабпну халкьдин арайигъян сари гьарай гъапӀну:

– Мялим! Миннат вуйиз Увуз, дуфну йиз бализ лига, узухъ хъайир думу сар вуйиз! 39Жинди думу чӀюркьюри шулу, хъа сабпну чӀигъар утӀурччвуру ва чӀиргуру, ушвниан каф утӀубччвуру, хъасин, бегьемди аьзабар тувбалан кьяляхъ, цӀиб яваш шулу. 40Узу Яв ученикарикан думу ктӀубккуб тӀалаб гъапӀнийза, хъа дурарихьан гъабхьундар.

41Исайи жаваб тувру:

– Агь хътругъру ва аьрбатан дубхьнайи насил! Узу филадиз учвухъди хьиди ва учву аьх апӀури гъузди! Хъади гъач мина яв бай.

42Исайихьна гъюрайиган, бай жинди ккитӀикӀуру ва чӀиргуру. Исайи чиркин рюгьназ буйругъ тувру ва жигьил, сагъ дапӀну, чан адашдихьна тувру[+].


Ученикар Чан аьжаликан гъапи Исайин гъаври ахъундар

43[•]Вари Аллагьдин кьудратниин мюгьтал шуйи. Исайи гъапӀкьандариин вари мюгьталди имиди, Дугъу Чан ученикариз кӀуру:

44– Гьаму гафар ужуди ичв кӀваин гъитай: Инсаниятдин Бай[†] багарихьди инсанарин хилиз тувди[+].

45Амма дурар му гафарин гъаври ахъундар ва дурарин мяна ученикарихьан гьебкнади гъабхьну, гьаддиз дурари думу аннамиш гъапӀундайи. Хъа мидкан Исайихьан гьерхуз дурариз гучӀуйи[+].


Фуж аьхюр ву

46[•]Хъасин ученикарин арайиъ, дурарикан аьхюр фуж вуйкӀан кӀури, гьюжат абхъру. 47Исайи, дурарин юкӀвариъ айиб аьгъяди, сар бицӀир гъадагъну, думу Чан улихь дерккру, 48ва ученикариз Дугъу гьамци кӀуру:

– Шли му бицӀир Йиз ччвурнахъ кьабул гъапӀиш, гьадгъу Узу кьабул апӀура. Хъа шли Узу кьабул гъапӀиш, гьадгъу Узу Гьаур кьабул апӀура, фицики учвкан вартӀан цӀиб вуйир фуж вуш, гьадму зурба ву[+].

49Гьадмуган Югьанди гьерхру:

– Мялим! Учуз Яв ччвурнахъан жинар ктаурайи сар кас гъяркъюнчуз ва дугъаз гъадагъа гъапӀунча, гьаз гъапиш думу ухьухъди лицури шлур дар[+].

50Исайи дугъаз кӀуру:

– Гъадагъа мапӀанай, фицики фуж учвуз къаршу дарш, думу учвхъанди ву[+].


Самария уьлкейин саб гъулаъ Иса кьабул гъапӀундар

51Иса жиларилан аьршариз гъадагъру йигъар багахь гъахьиган, Дугъаз Ерусалимдиз гъягъюз ккун шулу[+]. 52Ва Дугъу Чан улихьди чархачйир гьаъру. Дурарра душну, Думу гъюбаз гьязурвал апӀбан бадали, Самария уьлкейиъ айи саб гъулаъ учӀвру[+]. 53Амма душваъ Иса кьабул гъапӀундайи, гьаз гъапиш дурариз Думу Ерусалимдиз гъягъюрайир вуйиб аьгъю гъабхьнийи. 54Му ляхин дябкъну, Дугъан ученикар вуйи Якьубдина Югьанди кӀуру:

– Я Агъа! Учу, завариан цӀа убгъ, дупну, диди дурар тӀанкь дапӀну ккундунуз[+]?

55Хъа Дугъу, дурарихьинди илдицну, гъадагъа апӀуру. 56Хъасин дурар саб жара шагьриз гъягъюру.


Аллагьдин Паччагьлугьдиъ учӀвуз лайикьлуваликан

57[•]Дурар рякъюъ айиган сари Исайиз:

– Уву наана гъушишра, узу Увухъди гъидиза, – кӀуру.

58Исайи дугъаз гъапи:

– Сулариз – мугъарйир, завун ничхрариз мукьар а, хъа Инсаниятдин Бализ кӀул дивну дахъру йишв адар.

59Хъа сар жарариз Исайи: «Узухъди гъач!» – кӀуру. Хъа дугъу: «Агъа! Узухьди сифте, душну, дукӀнайи йиз адаш кивуз гъит», – кӀуру.

60Хъа Исайи дугъаз гъапи:

– Гъит дийихнайидари чпин гъийихдар киври, хъа уву душну Аллагьдин Паччагьлугъдикан Ужувлан хабар рабгъ.

61Хъана сари гъапи:

– Узура Увухъди гъягъидиза, Агъа, амма сифте, душну, йиз хуландариз баркаллагь пуз гъит[+].

62Исайи дугъазра гьамци гъапи:

– Дурциин чан хил иливхъан, кьяляхъинди илдицру кас Аллагьдин Паччагьлугъдиз ярамиш дар.

### 10


Исайи чан улихьди шагьрар-гъулариз ургцӀурна кьюр ученик гьаъру

1[•]Мидхъан Исайи ургцӀурна кьюр жара ученикарра[†] ктагъну ва кью-кьюрди, Чан улихьди, Учв гъягъюз ккайи гьарсаб шагьриз вая гъулаз гьаъру. 2Дурариз гьамци кӀуру:

– Иган гизаф а, хъа убгрудар цӀиб; гьаддиз игнин Агъайиз, Чан игниз убгрудар гьаъ кӀури, ккарагай[+]. 3Гъарахай! Узу учву жанавраригъна агълижарси гьаъразачву[+]. 4Жвувахьди я пул, я тавра, я шаламар магъадагъанай ва саризра рякъюъ салам мутуванай[+]. 5Фуну хулаъ учӀвишра, сифте: «Му хулаз мясляаьт ибшри!» йипай. 6Ва эгер гьадму хулаъ мясляаьтчи кас аш, дугъаз учвухъди мясляаьт хьибди, хъа нагагь адарш, мясляаьт учвухьна кьяляхъ гъибди. 7Дергу хулаъ гъузай, дурариз айибдикан ипӀинай-убхъай, фицики лихруриз чан гьякъи лайикь ву. Хулʼан хулаз удучӀвури махьанай[+]. 8Фунуб вушра шагьриз гъафиш ва учву кьабул гъапӀиш, учвуз гьивуб ипӀинай[+]. 9Душваъ айи аьзарлуйир сагъ апӀинай ва дурариз: «Учвухьна Аллагьдин Паччагьлугъ[†] багахь дубхьна», йипай[+]. 10Эгерки саб шагьриз дуфну, учву кьабул дарапӀиш, кючейиз удучӀвну йипай: 11«Ичв шагьриъ учук кабсу биширугра ичв ликариина ктӀубччвурача, хъа аьгъю йибхьайки, учвухьна Аллагьдин Паччагьлугъ багахь дубхьна»[+]. 12Узу учвуз кӀуразаки, гъиямат йигъан Содомдиз[†] гьадму шагьризтӀан ужу хьибди[+].


Тахсрар гардандиъ дидрисру Галилей уьлкейин шагьрарин гьял пис хьибди

13[•]Гьял пис хьибдияв, Хоразин! Гьял пис хьибдияв, Вифсайда! Учвуз Узу улупу гьяйбатар Тириз ва Сайдайиз гъяркънийиш, дурарин агьалйири ухдитӀан, чпихъ яснан палтар ва кӀулʼин рюкъ алди деъну, тахсрар чпин гардандиъ дисидийи[+]. 14Гьаци вушра, суд апӀруган, учвузтӀан Тиризна Сайдайиз рягьятди хьибди. 15Хъа увура, Кафернагьум, аьршаризкьан за хьибдиза кӀурайна? Ваъ, гурбагуриъ абхъдиву!

16Учвухъ хъпехъурайир Узухъ хъпехъура, ва учвхьан маш гьадабгъурайири Узхьан маш гьадабгъура. Хъа Узхьан маш гьадабгъурайири Узу му дюнʼяйиз Гьаурихьан маш гьадабгъура[+].


УргцӀурна кьюр шадди хъадакну гъафи

17Исайи гьаънайи ургцӀурна кьюр ученикди, шадди кьяляхъ хъадакну, кӀуру:

– Агъа! Яв ччвурнахъди учуз жинарра кимиди мютӀюгъ шуйи[+].

18Исайи дурариз гъапи:

– Узуз завʼан кьюркьлин цӀаси абхъу иблис гъябкъюнзуз[+]. 19БитӀариин, аькьрабариин ва вари душманвалин кьувватариин алархьуз Узу гьюкум тувразачвуз ва учвуз фтикӀа зарар тувидар[+]. 20Аммаки жинар учвуз мютӀюгъ шула кӀури, мидʼин шад махьанай; хъа гьаддиин шад йихьайки, ичв ччвурар сарун аьршарик дидикӀна[+].


Исайин шадвал

21[•]Гьадму сяаьтна Иса Аллагьдин Рюгьналан шадвали ацӀру ва кӀуру:

– Адаш, заваринна жиларин Агъа! Аьяндрарихьанна аькьюллударихьан гьитӀибкӀнайиб бицӀи касариз ачухъ апӀбаз Увуз чухсагъул! Ав, Адаш, Увуз думу Яв ужувлан ният гьаци дубхьну ккундувуз. 22Йиз Адашди вари тувунзуз. Бай фуж вуш, АдашдизтӀан гъайри саризра аьгъдар, Адаш фуж вуш, БализтӀан гъайри саризра аьгъдар. Ва Бали Адаш шлиз ачмиш гъапӀиш, гьадгъаз аьгъю хьибди[+].

23Анжагъ ученикариз вуди, Исайи дурарихьинди илдицну кӀуру:

– Учвуз рябкъюрайиб рябкъюрайи улар хушбахтаврар ву![+] 24Фицики кӀуразачвуз: гизаф пайгъамбраризна[†] паччгьариз учвуз рябкъюрайиб рябкъюз ккундийи, хъа гъябкъюндар, учвуз ебхьурайиб ебхьуз ккундийи, хъа гъеебхьундар[+].


Багахь хьайир фуж ву

25Магьа сар къанунчийи[†] гъудужвну, Иса ахтармиш апӀури, гьерхру:

– Мялим! КкудудубкӀру уьмур рубкьуз узу гьапӀну ккунду[+]?

26Исайи дугъхьан гьерхру:

– Къанундиъ фу дибикӀна? Дидиъ фу урхури шулва?

27Дугъу гъапи:

– Яв Агъа Аллагь, вари юкӀв хъипну, вари рюгьнаан, вари кьувватнаан, вари фагьмиан ккун апӀин ва яв багахь хьайир жвуваз жвувси ккун апӀин[+].

28Исайи дугъаз кӀуру:

– Дюзди жаваб тувунва; гьаци апӀин ва яшамиш хьидива[+].

29Хъа дугъу, учв дюз алауз ккунди, Исайиз кӀуру:

– Хъа йиз багахь хьайир фуж ву?

30Мидиз Исайи гъапи:

– Сар кас Ерусалимдиан Ерихондиз гъягъюри гъахьну ва, гъачгъарин хилиъ ахъру, дурар, дугъан палтар илдитну, думу дурччвну, йикӀру гьялнаъ итну, гьудучӀвну гъягъюру. 31Чан ляхин ади, гьадму рякъюъди сар малла гъягъюри гъахьну ва, гьадму кас гъяркънушра, гьудучӀвну гъушну. 32Гьаци Левитра, гьадушвхьантина, дидригъди, гьудучӀвну гъягъюру. 33Самария уьлкейиан вуйи сар кас, гьадлинтина даждиинди гъягъюрайир, дугъʼин алахъуру ва, дугъаз думу дяркъну, дугъан язухъ шулу[+]. 34Хъасин багахьна дуфну, ччимна чяхир улубзури, дугъан зийнар илитӀну, чан даждиин илитну, хялар дергрушваз духну, дугъан гъайгъу гъизигну. 35Хъайигъан гъягъюрайири, хялар дергрушван эйсийихьна кьюб динар[†] пул тувну, дугъаз кӀуру: «Мугъан гъайгъу зиг, хъа пул артухъди харж гъабхьиш, хъадакну гъюрури туварзаяв». 36Гьаму шубур касдикан гъачгъарин хилиъ ахъуриз вартӀан багахь гъашир фуж ву кӀури, фикир апӀурава?

37Къанунчийи:

– Гьелбетда, дугъаз ужʼвал гъапӀур, – гъапи.

Исайи:

– Гъарах ва увура гьаци апӀури йихь, – кӀуру.


Марфайин хулаъ

38Сабан Чан ученикарихъди рякъюъ айи Иса саб гъулаз гъюру; мушваъ сар Марфа кӀуру дишагьлийи Думу чан хулаъ кьабул апӀуру[+]. 39Дугъаз Марʼям кӀуру чи айи; думу, Исайин ликарихъ деъну, Дугъан гафарихъ хъпехъури гъахьну[+]. 40Марфайи, ужуб хураг апӀбан гъайгъушнаъ ади, Исайин багахьна дуфну гъапи:

– Я Агъа! Йиз чуччу узу сарди гъитну Увуз вижна ктарнуз? Узуз кюмек апӀин йипа дугъаз.

41Исайи дугъаз жаваб вуди гъапи:

– Гьей Марфа, Марфа! Уву гизаф ляхнарин гъайгъушнаъ ади гъяжяргъюрава[+]. 42Хъа лазим вуйиб анжагъ саб ву. Хъа Марʼямди сарихьанра тадабгъуз даршлу ужувлан пай кадабгъна.

### 11


Исайи ученикариз ккарагуз улупуб

1[•]Сабан Иса саб йишваъ ккарагурайи. Ккарагбахъан, Дугъан ученикарикан[†] сари Дугъаз гъапну:

– Агъа! Ягьʼяйи чан ученикариз ккарагуз фици улупнуш, учузра ккарагуз улупа[+].

2Дугъу дурариз гъапи:

– Ккарагруган, йипай:

Я ич Адаш! Яв ччвур гирами ибшри;
Яв Паччагьлугъ улубкьри;
3Гьарсаб йигъаз учуз лазим вуйи уьл ча;[+]
4Ич гунгьариланра хил алдабгъ,
учура гьарсар учуз буржлурилан хил
алдабгъури шулча;
хъа учу тямягьариъ мааан[+].


Ча кӀуруриз тувди, абгруриз бихъиди, раккник кучруриз абццди

5Хъана Исайи дурариз кӀуру:

– Пухьаки, учвкан сари, чаз дуст ади, гьацӀишваринган дугъахьна дуфну, дугъаз кӀуру: «Я дуст! Узуз шубуб уьл буржназ ча, 6рякъюъ айи йиз сар дуст хулаз дуфнайиз, ва узуз дугъаз гьивуз ужуб фукӀа адарзуз». 7Хъа дугъу хулан айтӀан увуз жаваб тувди: «Узу бизар мапӀан, раккнар сарун хъяркьназа ва йиз баярра узухъди ахникк дахьна; узхьан гъудужвну, увуз уьлер тувуз шулдарзухьан». 8Хъана кӀарзачвуз, дугъу увуз ичв дуствалин гьюрматнаан уьл тутрувишра, хъа эгер чахъан уву тувайизкьан хътадакруб аьгъю гъабхьиш, гъудужвну, ккун гъапӀу кьадар уьлер тувдивуз. 9Узу кӀуразачвуз: ча йипай – тувдичвуз; абгай – бихъидичвуз; раккник кучай – абццдичвуз. 10Гьарсар ча кӀурайириз тувди; абгурайириз бихъиди; кучрайириз абццди[+]. 11Уву фицир адаш вува, бали балугъ ча гъапиган, дугъаз балугъин ерина битӀ туврур? 12Ясана, мурта ча гъапиган, дугъаз аькьраб туврур?

13Гьаци вуйиган, учву пис адмийир вушра, ичв веледариз ужуб тувуз удукьруган, аьршариин али Адашдихьан, хъанара ужуди, Чахьан ча кӀурудариз Аллагьдин Рюгь тувуз хьибди[+].


Иса ва Велзевул

14[•]Саб ражари Исайи чӀал дибиснайирикан жин ктапӀу ва думу улхуз хъюгъю, халкьра мидʼин мюгьтал гъахьи. 15Дурарикан бязидари кӀури гъахьну:

– Дугъу жинар жинарин аьхюр Велзевулин кьувватниинди ктаура[+].

16Хъа тмундари, Иса ахтармиш апӀури, Дугъкан аьршариан саб аьламатнан лишан ккун апӀури гъахьну[+].

17Хъа Дугъу, дурарин ниятар аьгъяди, кӀуру:

– Чан айитӀ душманвал ади, пай гъабши гьарсаб паччагьлугъ ичӀи шул ва душманвал ади жара гъабши хизанра ккадабхъур. 18Эгерки иблисра чан айитӀ чахъди дявдиъ гъабшиш, дидин паччагьлугъ фици сагъди гъубздихъа? Хъа учву, Узу Велзевулин кьувватну жинар ктаура, кӀурачва. 19Эгер Узу Велзевулин кьувватну жинар ктаураш, хъа ичв терефкрари дурар шлин кьувватну ктаура? Гьаддиз дурар учвуз диванчйир ишри[+]. 20Эгерки Узу жинар Аллагьдихьан гъюрайи кьувватну ктаураш, икибаштӀан, учвуз Аллагьдин Паччагьлугъ[†] хъубкьна.

21Кьувватлури, хилиъ яракь ади, чан хал уьбхюрайиган, дугъан мутмуйиз хатӀавал адар. 22Хъа дугъʼина думутӀанра гужлир алархьиган ва дугъʼин гъалиб гъашиган, гьадмуган дугъан, учв уьрхюрза кӀури миж кайи вари яракьра чаз гъадабгъиди ва тадабгъубра пай апӀиди.

23Фуж Узухъди дарш, гьадму Узуз къаршу ву ва, шли Узухъди уч апӀурадарш, гьадгъу зяя апӀура[+].


Жин хъадабкну гъюваликан

24Чиркин рюгь, инсандиан удубчӀвиган, шид адрушвариъ либцури, чаз архайинвал абгури шулу, дибрихъиган, кӀуру: «Узу утӀубкку йиз хулаз хътабкидиза». 25Хътабкубдиз хал ичӀибкнади ва марцц дапӀнади рябкъюру. 26Гьадмуган диди, дубшну, хъана ургубсан жин хуру, дурар дугъаъ учӀвну яшамиш шулу, ва думу касдиз улихьдитӀан гьамус артухъ пис шулу[+].


Гьякьикьи бахтаварвал

27Исайи гьамци кӀурайиган, сар дишагьлийи халкьдигъян яманди Дугъаз кӀуру:

– Уву дюнʼяйиз гъахи ва аьхю гъапӀу дишагьли хушбахтавар ву![+]

28Хъа Исайи дугъаз кӀуру:

– Аллагьдин гаф ебхьурайидар ва тамам апӀрудар хъана артухъ хушбахтаврар ву![+]


Завариан вуйи аьламатарикан Исайи аьгъювалар улупура

29[•]Хъа халкь гизаф уч гъашиган, Исайи пуз хъюгъру:

– Му хътругъру насил ву; дурар заварин аьламатариз ккилигура, хъа Юнусдин[†] аьламатналан гъайри дурариз жара аьламат рябкъидар. 30Юнус Ниневияйин агьалйириз фици аьламат вуди гъахьнуш, гьаци Инсаниятдин Байра[†] му наслиз аьламат вуди хьиди. 31Гъиямат йигъан суд апӀру вахтна кьиблайин паччагь-ханум гьамусдин адмийириз къаршу гъудужвну, дурар тахсиркар апӀиди, фицики думу дюнʼяйин тму кӀулиан Сулеймандин[†] фагьумлувалихъ хъпехъуз гъафнийи; хъа магьа мушвахь СулеймантӀан зурба Вуйир хьа[+]. 32Гъиямат йигъан Ниневияйин агьалйир му наслин адмийирин дивандиз дуфну, дурарин тахсрар ачухъ апӀиди, фицики Юнусди улупу аьгъювалариинди дурари чпин гунгьар гардандиъ гъидисну. Хъа магьа мушвахь ЮнустӀан аьхюр Вуйир хьа![+]


Бедендин чирагъ

33[•]Сарира, чирагъ кабхьну, жини йишвахь дивдар, я дидʼин гъаб иливдар, хъа, хулаъ учӀврайидариз акв шлуси, чан йишвʼин дивру[+]. 34Бедендин чирагъ ул ву, гьаци вуйиган, эгер яв ул марцциди вуш, яв вари беденра акуди хьибди. Хъа эгер яв ул чӀуруб вуш, яв беденра мучӀуб хьибди. 35Гьаци вуйиган, лиг гьа: увуъ айи акв мучӀушин вуди дарибшри! 36Эгер яв беден вари акуб вуш ва дидик сабкьан мучӀу пай ктарш, вари гьаци аку хьибдики, хиял апӀин, чирагъди уву чан нурниинди аку дапӀна.


Исайи фарисйирикна къанунчйирик тахсрар кирчра

37[•]Исайи гьаци кӀурайиган, сар фарисейи Дугъаз чан хулаз лисундин хураг ипӀуз теклиф апӀуру. Иса, дугъахьна дуфну, гъюн йивну, дахъру. 38Фарисей, Исайи, уьл ипӀайиз, чан хилар дижрикӀиган, мюгьтал шулу[+]. 39Агъайи дугъаз кӀуру:

– Учву, фарисйири,[†] ичв рюкьчарин чӀатан тереф марцц апӀури шулчва, хъа ичв айитӀишв угърашʼвалихьдина аьмалдарвалихьди абцӀну шуличв. 40Эй фагьумсузар! ЧӀатан тереф яратмиш ГъапӀури айитӀишвра яратмиш гъапӀундаринхъа? 41Ужуб гьадму вуки, учвуз айибдикан садакьа тувай, гьадмуган ичв вари ляхнар марццидар хьиди.

42Ичв пис гьял хьибди, фарисйир, фицики учву шюшеукӀарилан, кӀашнишарилан ва миди вуйи мейвйирилан йицӀубдик саб пай туврачва, хъа гьякьлувалин ва Аллагьдин масанвалин гъайгъушнаъ адарчва. Учву гьамунубси, тмунубра дапӀну ккунду[+]. 43Ичв пис гьял хьибди, фарисйир, фицики учву жугьдарин мистариъ[†] гьюрматлу йишвар дисуз ва мажлисариъ жвуван тярифар ерхьуз ккунидар вучва[+]. 44Ичв пис гьял хьибди, фицики учву, чпин зиълан инсанар лицури ва мидкан чпиз хабар адру, жиликк ккайи накьварсдар вучва[+].


Къанунчйирихъди сюгьбат

45Мидиз жаваб вуди къанунчйирикан[†] сари Дугъаз гъапи:

– Мялим! Гьамци кӀури, уву учузра гиран ктапӀурава.

46Хъа Исайи кӀуру:

– Учвухъра, къанунчйир, бала хъабхъди, фицики инсанариин гъахуз даршлу гъагъар илирчурачва, хъа дурар гъахбан бадали, учву ичв саб тӀубкьан кучрадарчва. 47Пис гьял хьибди ичв, фицики учву, ичв абйири гъийиху пайгъамбрариз[†] гюмбтар диврачва. 48Гьамдиинди ичв абйири гъапӀу чӀуру ляхнарин гьякьнаан шагьидвал апӀурачва ва дурарихъди рази шулачва, фицики гьадрари пайгъамбрар гъийихну. Хъа учву дурариз гюмбтар диврачва[+]. 49Гьаддиз Аллагьдин аьяндарвалиинди гьамци кӀура: «Дурарихьна пайгъамбрарна вакилар[†] гьаъдиза, хъа дурарикан садар йивну йихиди, хъа тмундар утӀурккиди»[+]. 50Ва гьаму насликан дюнʼя яратмиш гъапӀхъамина гъийиху вари пайгъамбрарин удубзу ифи кадабгъри[+]. 51Авелин ифдилан гъадабгъну, Аллагьдин хулаъ айи гъурбан гъапӀдар урккру йишванна Гирами йишван арайиъ удубзу, Закарʼяйин ифдиина гъяйизкьан, кадабгъри. Ав, кӀуразачвуз, гьаму насликан ктабгъиди. 52Пис гьял хьибди ичв, къанунчйир, фицики учву аьгъюваларин ачар бисуз дибисначва, амма я учву учӀвундарчва, ясана учӀврудар гъитрадарчва.

53Иса гьудучӀвурайиган, къанунчйирна фарисйир Исайиз, хъючӀюркьну, багахь шуз хъюгъру. Дугъкан чпин аьхючӀвеъ суалариз жаваб тувуб ккун апӀури, 54дурариз, Исайи туву жавабариъ Дугъак тахсир кипуз шлу гафар агуз ният ади гъабхьну[+].

### 12


Кьюб маш гъяйи фарисйирикан

1Му арайиъ, агъзрариинди халкь уч духьну, сари-сар хъуржуз хъюгъиган, Исайи сифте Чан ученикариз[†] кӀуру:

– Ихтият йихьай фарисйирин[†] дунихьан. Думу кьюб маш гъяйивал ву[+]. 2Учв ачухъ даршлу гьич саб гьитӀибкӀуб адар ва ашкар даршлу гьич саб жиниб адар[+]. 3Гьаддиз учву мучӀушнаъ гъапиб аквнахь ебхьиди ва хулан айитӀ ибахъна гъапиб гъваълан атӀабгну пиди. 4[•]Учвуз, Йиз дустариз, кӀураза: беден йибкӀрударихьан гучӀ мапӀанай, фицики дурарихьан сарун артухъ фукӀа апӀуз шулдар[+]. 5Хъа шлихьан гучӀ дапӀну ккундуш, кӀурзачвуз: гъачӀиган, жегьеннемдиъ Итрурихьан гучӀ апӀинай. Ав, кӀуразачвузки, Гьадгъухьан гучӀ апӀури йихьай[+]. 6Кьюб кепкихъ хьуб гъуланжакьв масу тувдаринхъа? Гьадрарикан сабкьан Аллагьди кӀваълан гьаънадар. 7Ичв кӀулʼин али чӀарарра кмиди Дугъу гьисаб дапӀна. Гьаци вуйиган, гучӀ мапӀанай: гизаф гъуланжакьвартӀан учву заан вучва[+].


Исайи аьгъювалар улупура

8КӀуразачвузки, адмйирин улихь Узу кьабул гъапӀу гьарсар кас Инсаниятдин Бали Аллагьдин малайикарин улихь кьабул апӀиди[+]. 9Хъа шли адмйирин улихь Узу кьабул дарапӀиш, думу Аллагьдин малайикарин улихь кьабул апӀидарза[+]. 10Инсаниятдин Бализ къаршу гаф гъапиш, дугълан хил алдабгъиди, хъа шли Аллагьдин Рюгьнакан чӀуру гаф гъапиш, дугълан хил алдабгъидар[+]. 11Хъа учву мистариз[†] гьякимаринна гьюкумдрарин улихьна хъади гъахи вахтна, фици ва фициб жаваб тувруш, вая фу кӀуруш, дидин гъайгъушнаъ махьанай. 12Аллагьдин Рюгьну, учву фу дупну ккундуш, учвуз гьадму гьялатнаъ аьгъю апӀиди[+].


Тямягькрар махьанай

13[•]Халкьдин кьялгъян сари Дугъаз гъапи:

– Я Мялим! Йиз чвуччвуз, адашдилан учуз гъурубкьу ирс узухъди пай апӀин, йипа.

14Исайи гьадму касдиз гъапи:

– Ичв диван апӀуз вая пай апӀуз Узу шли дерккну?

15Мидихъди сабси Дугъу дурариз гъапи:

– Лигай гьа, тямягькрар махьанай, фицики инсандин уьмур дугъан девлетналан асиллу дар[+].


Нефс кур девлетлуйикан тахалус

16Хъа Исайи дурариз тахалус ктибтуру:

– Сар девлетлу касдин хутӀлиъ ужуб бегьер битмиш дубхьнади шулу. 17Дугъу чав-чакди гьамци фикир апӀуру: «Узу гьапӀру? Узуз йиз ризкьар ахьрушв адарзуз, аьхир. 18Гьамци апӀидиза: йиз амбарханйир дарагъну, аьхюдар дивдиза ва гьадина вари йиз рузи ва вари йиз девлет уч апӀидиза. 19Хъа йиз кӀваз пидиза: эй йиз юкӀв, увуз гизаф йисариз аьхючӀвеъ девлет уч дапӀназа: архаин йибхь, ипӀин, убхъ, шад йибхь». 20Хъа Аллагьди дугъаз кӀуру: «Эй ахмакь! Ахъли яв юкӀв увхьан гъадабгъиди: уву гьязур гъапӀуб шлиз ккабхъдийкӀан?» 21Шли чаз девлетар уч апӀураш, гьадгъаз гьаци хьибди. Думу Аллагьдин улихь девлетлу шулдар[+].


Гъян хурагтӀан, жан палаттӀан заан ву

22Чан ученикариз Исайи гъапи:

– Гьаддиз учвуз кӀуразаки, ичв гъян бадали фу ипӀуруш ва ичв жан бадали фу алабхьуруш, гьаддин гъайгъушнаъ махьанай[+]. 23Фицики гъян хурагтӀан, хъа жан палаттӀан заан ву.


Фана дюнʼяйин гъайгъушнар ва фтин гъаннаъ духьну ккундуш

24Къяркърариз лигай: дурари я убзури, я ккадабцӀури шулдар, дурариз я хулар, я амбарханйир адар. Аллагьди дурариз ипӀруб тувра. Хъа учву ничхрартӀан хайлин артухъ дарнучвахъа[+]? 25Учвкан сарихьанра, жвуван гъайгъу зигури, гьич саб хъуршлииндикьана жан ягъал апӀуз шулин? 26Гьаци вуйиган, эгер учвхьан лап цӀиб вуйибра апӀуз удукьурдаш, имбунубдин гьякьнаан фу гъайгъу зигидичвахъа? 27Лизи кюкйир фици аьхю шулаш, лигай: дурари я зегьмет зигурадар, я парча убхурадар. Хъа, кӀуразачвуз, Сулейман[†] паччагьди чан лап ад айи вахтнара дурарихъ гьарсабдихъ хъайисдар палтар алахьури гъахьундар[+]. 28Эгер гъи чюлиъ ади, закур цӀигъ убгурайи укӀ Аллагьди гьаци уччвуди балгурайиган, Дугъу учвʼин дицитӀан уччвуди палат алабхьидаринхъа, цӀибтӀан хътругърудар![+] 29Гьаци вуйиган, учву ипӀрубдихъна убхърубдихъ милицанай ва инжик махьанай. 30Гьаз гъапиш вари гьамрар му дюнʼяйин аллагьсузари[†] агури шулу; хъа ичв Адашдиз учвузра дурар лазим вуйиб аьгъя. 31Аллагьдин Паччагьлугъ[†] абгури йихьай. Гьаци гъапӀиш, имбуб вари Дугъу тувдичвуз.

32ГучӀ мапӀанай, бицӀи лиж! Фицики ичв Адашди учвуз Чан Паччагьлугъ тувуз ужуб кьаст дапӀна[+]. 33Ичв мулкар масу туври, садакьади пай апӀинай. Жвуваз аьршариъ угъри удручӀвру, йирси даршлу ужагъ, камк ктрабхьру ва хътӀатӀабццру хазна гьязур апӀинай[+]. 34Фицики, ичв девлет наан аш, ичв юкӀвра гьадушваъ хьибди.


Гъуллугъчийин уягъвал

35[•]Гьарсабдиз гьязур вуди йихьай: юкьʼан чӀулар идитӀну ишри ва чирагъар кархьну ишри. 36Агъа сумчриан дуфну, хъумп гъапӀубси, дугъаз раккнар арццуз ккилигурайи гъуллугъчйириз ухшар хьидичва[+]. 37Агъайиз, хулаз хътакиган, даахнадарди гъяркъю лукӀар хушбахтаврар ву; гьякьди кӀуразачвузки, дугъу, чан юкьʼан идибтӀну, дурар дитди ва, гьарурихьна гъюри, чавра дурариз гъуллугъ апӀиди. 38Ва думу гьацӀишваринган гъафишра, гьириккна гъафишра, гьязур гьялнаъ гъидихъу лукӀар хушбахтаврар ву. 39Учвуз аьгъю йибхьайки, хулан эйсийиз угъри гъюру вахт аьгъяш, думу чан хулаъ учӀвуз гъитдар[+]. 40Учвура гьязурди гъузай, фицики учву ккилигури адру сяаьтна Инсаниятдин Бай[†] гъиди.

41Гьадмуган Петри Дугъхьан гьерху:

– Я Агъа! Му тахалус учуз кӀурана, даршиш вардариз?

42Агъайи кӀуруки:

– Вафалу ва аькьюллу гъуллугъчи фуж ву? Агъайи чан лукӀариз вахтниинди хураг пай апӀбан бадали аьхюрди дерккур. 43Хулаз гъафи агъайиз ляхин апӀури гъяркъю гъуллугъчи бахтавар ву[+]. 44Гьякь кӀуразачвузки, агъайи думу чан вари хал-йишван аьхюрди дерккди. 45Эгерки гъуллугъчийи чан кӀваан: «Йиз агъа багаригьди гъидар» пну, гъаравшариз йивуз, ипӀуз-убхъуз ва пиянвалар апӀуз хъюгъиш,[+] 46агъа, думу ккилигури адру йигъан ва мялум дару сяаьтна хъуркьди ва думу гъуллугъчи кьюб швур апӀиди: дугъкан чаз мютӀюгъсузариз апӀруб апӀиди.


Чаз гизаф тувнайи гьарсарикан ккунра гизаф апӀиди

47Чаз агъайин кьаст аьгъяди, дугъу гъаписи дарапӀу лукӀ гизаф урччвиди. 48Хъа чаз аьгъдарди жазайиз лайикьлу ляхин гъапӀур цӀибди урччвиди. Гизаф тувнайи гьарсарикан ккунра гизаф апӀиди, ва шлин ихтиярнаъ гизаф ивнаш, гьадгъахьди йишвʼинара гизаф хуз гъитди.


«Узу инсанар жара апӀуз Гъафир вуза»

49[•]Узу жилʼина цӀа кчӀибгуз Гъафир вуза ва гьаци ккунди азузки, думу сарун гьамустӀанра кабхъну! 50Узу аьзабарикк ккуркьну ккунду ва гьаму кӀулиз удубчӀвайиз инжик вуза![+] 51Узу жилиина мясляаьт тувуз дуфна кӀури, фикир апӀуранчва? Ваъ, кӀуразачвуз. Узу сар-сарихьан жара апӀуз дуфнайир вуза[+]. 52Фицики гьамусдихъантина саб хулаъ айи хьур кас жара хьуз хъюгъди, шубур кьюриз къаршу ва кьюр шубуриз къаршу вуди; 53адаш бализ, бай адашдиз къаршу хьиди, дада шураз, риш дадайиз къаршу хьиди; сижарбаб швушваз, швушв сижарбабаз къаршу хьиди.


Деврин буйругъар

54[•]Халкьдизра Исайи гъапи:

– Ригъалабхъру терефнахъан гъюрайи диф гъябкъиган, дишлади: «мархь убгъиди» кӀурчва, ва гьаци шулу. 55Кьиблайин микӀ хъивиган, «гизаф мани хьибди» кӀурчва, ва гьацира шулу. 56Эй кьюб маш гъяйидар! Учву, жилин ва завун лишнари фу улупураш, гъудубгъунчва, хъа му вахтарин лишнарин мяна гьаз аьгъю шуладарчвуз? 57Гьаз учвхьан жвуван фикриинди, фу дапӀну ккундуш, аьгъю апӀуз шуладарчвухьан? 58Уву яв гьюжаткрихъди аьхюрихьна гъягъяйиз, рякъюъ имиди дугъахъди мясляаьт апӀуз чалишмиш йихь. Гьаци даршиш, дугъу уву суддиз гъахиди, судди уву жаллатӀрихьна тувди, хъа жаллатӀри уву дустагъдиъ итди[+]. 59Хъа кӀуразавуз: аьхиримжи кепкиина гъяйиз, яв вари бурж ктипайизкьан, душвʼан удучӀвидарва.

### 13


Гунгьар гардандиъ дисай

1Гьадму арайиъ сакьюдари, гьадина дуфну, Аллагьдиз икрам апӀурайиган, Пилатди Галилей уьлкейин гъийиху агьларикан, Исайиз кӀуру[+].

2Исайи дурариз ктибтуру:

– Дурариз мициб инсафсуз жаза тувуз, дурар миди вуйи Галилей уьлкейин агьлартӀан артухъди гунагькрар ву, пну, фикир апӀуранчвахъа? 3Ваъ, кӀуразачвуз: эгер учву ичв гунгьар гардандиъ дидрисиш, тахсрар апӀури гъашиш, учвура вари гьаци йихидичву. 4Ясана учву, Силамдин чӀвурд абхъиган, гъийиху йицӀимиржир кас Ерусалимдин миди вуйи агьлартӀан артухъди тахсиркрар ву кӀури, гьисаб апӀуранчва[+]? 5Ваъ, кӀуразачвуз: эгер учву ичв гунгьар гардандиъ дидрисди, тахсрар апӀури гъашиш, учвура вари гьаци йихидичву.


Бегьерсуз инжирикан тахалус

6Хъа Исайи гьамциб тахалус ктибтуру:

– Сари чан багъдиъ инжирин гьар кивнади гъабхьну. Сабан, думу гьаригъ йимишар гъяш лигуз гъюру, амма гъядарди рябкъюру[+]. 7Дугъу багъбанчийиз кӀуру: «Магьа, шубуд кӀуру йисан мина йимишар гъяш лигуз гъюраза ва гъядарди шула; думу алдабтӀ, диди давди йишв бисура»[+]. 8Хъа багъбанчийи дугъаз: «Эй агъа! Гьаму йисансана гъибт, узу, дидин кьаблихъишв дирибккну, пейин хъабхьдиза. 9Диди бегьер хуруш лигухьа, нагагь дархиш, гъюру йисан думу алдабтӀархьа».


Султ йигъан жинар кайи дишагьли сагъ апӀуб

10Султ йигъан[†] Исайи саб жугьдарин мистаъ[†] аьгъювалар улупурайи[+]. 11Душваъ йицӀимиржид йисан уьзрин жин кайи сар дишагьли айи. Думу, дацӀаркну, беден хъцӀабкуз даршули гъахьну. 12Исайи, думу дяркъну, дих апӀуру ва дугъаз кӀуру:

– Дишагьли! Уву яв уьзрихьан азад шулава.

13Хъа Исайи дугъʼин хилар иливуру, дишагьли дишлади хъцӀакуру ва Аллагьдин ад за апӀуз хъюгъру. 14Мистан аьхюри гьадмуган, Исайи султ йигъан адми сагъ гъапӀну кӀури, хъял кубчӀвну, халкьдиз кӀуру:

– Му ляхин апӀуз йирхьуд йигъ а, гьаддиз сагъ апӀбан бадали султ йигъан ваъ, хъа миди вуйи йирхьуд йигъари гъачай[+].

15Агъайи дугъаз жаваб вуди гъапи:

– Эй кьюб маш гъяйидар! Ухькан гьарури султ йигъан чан йиц вая дажи, тӀунхъан хъудубчну, шид тувуз хъапӀри шулдаринхъа[+]? 16Хъа магьа йицӀимиржид йисан иблисди йитӀнайи му Ибрагьимдин[†] риш султ йигъан азад апӀуз хай шулдаринхъа?

17Исайи гьамци кӀуруган, Дугъаз къаршу удучӀвнайи вардариз нач шулу, ва вари халкь Исайин[†] адлу ляхнариин шад гъахьнийи[+].


Дилкан ва дуникан

18[•]Дугъу хъана гъапи:

– Аллагьдин Паччагьлугъ[†] фтихъна гъубшуб ву ва думу фтихь тевза? 19Думу, инсанди бистниъ киву дилиз ухшар ву: ктубчӀвиган, дидкан бегьем гьар шулу ва завун ничхрари дидин циркларигъ мукьар апӀуру[+].

20Исайи хъанара гъапи:

– Аллагьдин Паччагьлугъ сарун фтихь тевза? 21Думу дишагьлийи гъадабгъну, шубуб сеъ хюйик капӀну, хамир вари утуз гъибту дуниз ухшар ву[+].


Ккуру урнарикан

22[•]Хъасин, гьамци аьгъювалар улупури, шагьриан шагьриз, гъулʼан гъулаз гъягъюри, Иса Ерусалимдиз рякъюъ учӀвру. 23Рякъюъ сари Дугъхьан гьерхру:

– Я Агъа! Яраб уьрхрюдар цӀибтӀан хьидайкӀан?

Исайи дугъаз кӀуру:

24– Ккуру урнариантина учӀвуз гьялак йихьай, фицики гизафдариз учӀвуз ккунди, хъа учӀвуз хьибдар. 25Гьадмуган эйсийи, гъудужвну, урчӀар хъяркьди, хъа учву чӀатан гьамци кӀури урчӀарик кучри гъуздичва: «Я Агъа! Учуз урчӀар арццава». Хъа Дугъу учвуз пиди: «Учву фужар ва наънан вушра, аьгъдарзуз»[+]. 26Гьадмуган пидичва: «Учу Яв улихь ипӀури-убхъури гъахьунча ва кючйириъ Уву учуз аьгъювалар улупуйва». 27Хъа Дугъу пиди: «Учву фужар ва наънан вушра, аьгъдарзуз; Узхьан дург йихьай, вари нягьякьвалар апӀрудар!» 28Учвуз Ибрагьим, Исакь,[†] Якьуб[†] ва вари пайгъамбрар[†] Аллагьдин Паччагьлугъдиъ гъяркъиган, хъа учву дилин утӀурккруган, зурба ишубна суза зигидичва[+]. 29Хъа ригъгьудубчӀвруна алабхъру, кафарина кьибла терефарихъанди дуфнайидар Аллагьдин Паччагьлугъдиъ гъюн йивну дахьди[+]. 30Ва магьа, аьхиримжидар сарпидарди, сарпидар аьхиримжидарди хьиди[+].


Ерусалимдин гьякьнаан Исайин дердлувал

31[•]Думу йигъан фарисйирикан[†] бязидари, дуфну, Исайиз гъапи:

– УдучӀвну, гьамлин гъарах, дарш Гьироддиз[†] Уву йикӀуз ккунди а[+].

32Дугъу дурариз гъапи:

– Душну, гьадму аьмалдар сулаз йипай: магьа гъира, закурра Исайи инсанарикан жинар ктаиди ва инсанар сагъ апӀиди, хъа саритӀ Чан ляхин ккудубкӀиди. 33Дупну ккундуки, Узуз гъина, закурна саритӀтӀан лицуз вахт имдарзуз, фицики пайгъамбрар, ЕрусалимдиътӀан дарди, жара йишваъ йикӀбакк ккуркьри шулдар.

34Эй, пайгъамбрар йивну йихру ва чахьна гьау илчйириин гъван уьлюбхру Ерусалим! Швнубан Узуз, пеъли чан хлинццариккна шюхъярси, яв халкь уч апӀуз ккун гъабхьунзуз, хъа учву кӀул ккивундарчва![+] 35Лигай, магьа ичв хал ичӀиди гъубзна. Магьа кӀуразачвуз: «Агъайин ччвурнахъ Гъюрайир ужувлакк ишри», кӀури, учву дих дарапӀкьан гагьди, Узу сарун рякъидарчвуз[+].

### 14


Фарисейин хулаъ

1Саб султ йигъан[†] Иса фарисйирин[†] гьякимарикан сарин хулаз уьл ипӀуз гъюбакк ккуркьру; хъа, Дугъу гьапӀруш, дурари ул хъипнийи[+]. 2Исайин[†] улихь хамракк шид уч шлу аьзар кайи сар кас деънайи. 3Мициб дюшюшназ лигну, Исайи къанунчйирихьанна[†] фарисйирихьан гьерхру:

– Султ йигъан духтирвал апӀуз хай шулин[+]?

4Дурар ккебехъну гъузру. Дугъу му аьзарлу дидисну, сагъ дапӀну, хулаз деетуру.

5Мидихъди сабси Дугъу гъапи:

– Нагагь учвкан сарин бай вая йиц фуриъ абхъиш, дугъу, султ йигъ вушра, думу дишлади адабгъидаринхъа[+]?

6Дурарихьан Исайиз жаваб тувуз гъабхьундар.


«Шли учв заан апӀури гъашиш»

7Дих дапӀнайидари ужудар йишвар ктагъуради дябкъну, Исайи дурариз тахалус ктибтуру:[+]

8– Сари увуз сумчриз гъюб теклиф гъапӀиган, ужуб йишвʼин медеан, гьаз гъапиш гъач дупнайидарикан фужкӀа увутӀан артухъур вуди гъабшиш,[+] 9хъа увузна дугъаз теклиф гъапӀури, увухьна дуфну: «Мушв гьадгъан йишв ву», кӀуруси дарибшри, даршиш думуган, начра дубхьну, харжи йишвʼин деуз мажбур хьидива. 10Саки увуз гъач дупнайиган, дуфну харжи йишвʼин деъ, увуз гъач гъапири, увухьна дуфну: «Дуст кас! Минаси кудучӀв» кӀуруганси. Гьадмуган увуз увухъди деънайидарин улихь артухъ гьюрмат хьибди. 11Фицики, шли чав учв за апӀури гъашиш, гьадму асккан хьиди, хъа учв аскканди дисрур заан хьиди[+].


Хулан эйсийиз туву тербия

12Хъа хулан эйсийизра Исайи кӀуру:

– Лисундин вая хябяхъдин хураг апӀруган, я яв дустариз, я яв чвйириз, я яв мирасариз, ясана девлетлу гъуншйириз гъач макӀан, дурари, увузра гъач дупну, уву гьивуб увухьна хътадабкруганси. 13Хъа шадвал апӀру вахтна аьжузариз, шикастариз, ликудариз, курдариз дих апӀин. 14Ва уву бахтавар хьидива, фицики дурарихьан чпиз гьивуб увуз кьяляхъ апӀуз хьибдар, хъа явра, дугъридар чӀиви гъашиган, гьисабнаъ хьибдияв[+].


Зурба дем дюзмиш гъапӀурикан тахалус

15[•]Му гафар гъеерхьиган, Исайин гъвалахъ деънайидарикан сари кӀуру:

– Аллагьдин Паччагьлугъдиъ[†] уьл ипӀрур хушбахтавар ву![+]

16Исайи дугъаз гьамци кӀуру:

– Сар касди, аьхю шадвал дюзмиш дапӀну, гизафдариз гъач гъапну 17ва, хябяхъ гъабшиган, чан лукӀ хялариз: «Гъачай, гьарсаб гьязур духьна» пуз, гьаъру. 18Хъа вардари, гаф саб дапӀнайиганси, кӀулар ккадагъуз хъюгъну. Сарпири дугъаз гъапну: «Узу жил гъадабгъназа ва узу, дина душну, дидиз дилигну ккунду, ккун апӀурза узлан хил алдабгъуб». 19Тмунури гъапну: «Узу хьуд жут йицар гъадагъназа ва узу дурариз лигуз душну ккунду, узлан хил алдабгъуб ккун апӀурза». 20Шубурпири: «Узу багарихьди эвлемиш духьнамиза ва гьаддиз гъюз шулдарзухьан» кӀуру. 21Хъа хъадакну гъафи гьадму лукӀру чан агъайиз гьамрар вари ктитну. Гьадмуган хъял кубчӀву хулан эйсийи чан лукӀраз гъапну: «Гъарах, шагьрин кючйиригъян дагну, тяди мина аьжузар, шикастдар, ликудар ва курдар хъади гъач». 22ЛукӀрура, душну гьаци дапӀну, кӀуру: «Агъа, яв буйругъ тамам гъапӀунза, вушра саб хъана йишв ими». 23Агъайи лукӀраз гъапну: «Душну, кючйириан хъана хъади гъач, йиз хулан суфра хъабцӀруси апӀин. 24КӀуразавуз: гьадму улихьна дих дапӀнайидарикан сарикьан йиз хураг ипӀидар».


Исайин ученик хьувалин шартӀар

25[•]Сабан Исайихъди хайлин халкь гъюради гъабхьну ва Дугъу, дурарихьинди илдицну, гъапи:

26– Эгер сар кас Узухьна, чан адашна дада, хпирна веледар, чвйирна чйир, гьацира чан хусуси уьмур нигь дапӀну дарфиш, дугъкан Йиз ученик хьидар[+]. 27Чан хач[†] кьялʼин алдрурихьан, ва Узухъди дяргърюрихьан Йиз ученик хьуз хьибдар[+]. 28Учвкан фунури, хулар дивуз ккунди, сифте деъну, дидиз удучӀвру харжар гьисаб дарапӀди, думу дивну ккудубкӀбан бадали фйир лазим вуш гьисабназ гъададагъиш, 29ва шибритӀар ирчну, хулар ккудукӀуз дархьиш, мици гъяркъдар вари дугъʼин гьамци кӀури аьлхъидарин: 30«Гьаму касдихьан, хулар дивуз хъюгъну, ккудуркӀуз гъабхьундар?»

31Ясана фуну паччагьди, чахъ йицӀуд агъзур эскер хъади, жара паччагьдиина дяви апӀуз гъягъруган, чаина гъюрайи къад агъзур эскер айи кьушмихъди дяви апӀуз удукьидиш, улихьмиди деъну, везирарихъди мясляаьт дарапӀди гъитур? 32Ясана, гьадму кьушум ярхлаъ имиди, дугъу дяви дарапӀбан бадали йикьрар апӀуз вакилар[†] гьаидарин? 33Гьамци учвкан гьарурихьан, чаз вари айибдихьан гьудудучӀвиш, Йиз ученик хьуз хьидар.


Кьилан кьилзивал

34Кьил ужуб мутму ву; хъа эгер кьилан кьилзишин[†] гъудубгиш, думу фти кьилзи апӀиди[+]? 35Думу я ругдиз, я пейиндиз ярамиш дар; думу тина гатӀабхьур. Шлин ибариз ебхьураш, гъит ебхьри![+]

### 15


Дудубгну гъибихъу агълижикан тахалус

1[•]Исайихьна, Дугъахъ хъпехъбан бадали, вари налук гъюдюбхрудар ва гунагькрар гъюри гъахьну. 2Фарисйирина[†] аьлимари,[†] Дугъу гунагькрар кьабул апӀура ва дурарихъди уьл ипӀури шула кӀури, наразивал улупури гъахьну[+]. 3Гьадмуган Исайи дурариз гьамциб тахалус ктибтуру:

4– Учвкан, чаз варж марчч ади, дурарикан саб гъудубгиган, урчӀвцӀурна урчӀвуб чюлиъ гъитну, гъудубгуб бихъайизкьан дарабгрур фуж шул? 5Хъа дибихъну, думу гъюнариина шадди за апӀидарин? 6Ва хулаз дуфну, дустарна гъуншйир уч дапӀну, дурариз «Узухъди шадвал апӀинай, гъудубгу чарва гъибихъунзуз», – пидарин[+]? 7КӀуразачвузки, гьамци аьршариъра чан тахсрар гардандиъ гъидису гунагькрикан, урчӀвцӀурна урчӀвур гунгьар ктарзук кӀурайи марцци касарикантӀан, артухъ шад хьиди[+].


Гъудубгу арсран кепкикан тахалус

8Ясана фуну дишагьлийи, чаз йицӀуб арсран кепек ади, дурарикан саб гъудубгиган, чирагъ кабхьну, хал ичӀибкури, думу бихъайизкьан дарабгди гъибтур? 9Хъа му гъибихъган, чан дуст хпар ва гъуншйир уч дапӀну, дугъу: «Узухъди шад йихьай, узуз гъудубгу арсран кепек гъибихъунзуз» дарпиди гъитрин? 10Гьамци Аллагьдин малайикарра чан тахсрар гардандиъ гъидису сар гунагькриканра шад хьиди.


ЧӀуру рякъюъ ади дудургну, хъасин швумал духьну гъафи балкан

11Исайи хъана кӀуру:

– Сар касдиз кьюр бай ади гъахьну. 12Дурарикан бицӀинури адашдиз гъапну: «Я адаш! Ихь девлетнан узуз рубкьру пай ча». Адашдира баяриз девлет пай апӀуру. 13Сакьюдар йигъарилан бицӀину чве, чаз ккубкьуб вари уч дапӀну, ярхла юрдариз гъягъюру ва, душвариъ кефниинди яшамиш шули, чаз айи девлет вари хътипӀуру. 14Хъа вари хътипӀган, гьадму юрдариъ зурбади гаш абхъру, ва думу дарвалиъ ахъру. 15Думу гьадму юрднан сар агьалийихь яшамиш хьпакк ккуркьру. Эйсийира думу чан силар уьрхюз чюллериз гьаъру. 16Думу силари ипӀурайи бужвам дипӀнура чан фун абцӀуз рази вуди шуйи, амма гьадмура дугъаз туври шулдайи. 17Чан фагьмихъна гъафиган, дугъу гьамци гъапну: «Йиз адашдин хулʼин лихурайидариз фукьан булди уьл ади шуйи, хъа узу мушваъ гашу йикӀури азу! 18Душну йиз адашдиз пидиза: „Я адаш, узу, аьршариз ва увуз къаршу духьну, гунагьвалар гъапӀунза. 19Ва сарун яв бай ву пуз лайикьлур дарза. Узу увухъ лихурайидарин жергейиз кьабул апӀин“».

20Гьамци дупну, думу чан адашдихьна хътакуру. Думу ярхлаъ имиди дяркъну, адашдиз дугъан язухъ шулу ва, жаргъну душну, дугъан гардандиъ архьру ва макар апӀуру. 21Бали дугъаз кӀуруки: «Я адаш! Узу, аьршариз ва увуз къаршу духьну, гунагьвалар гъапӀунза ва сарун яв бай ву пуз лайикьлу дарза». 22Хъа адашди чан лукӀариз кӀуру: «Ужубсиб палат дубхну дугъахъ хъабхьай, хилихъ тӀубланра хъапӀай ва ликариинра алахьай. 23Хъасин гваназ дюбхнайи кӀари дубхну, убккай. ИпӀури ва убхъури шадвал апӀидихьа. 24Фицики му йиз бай дукӀну айи ва чӀиви гъахьну, дудургну айи ва гъидихъну». Гьамци вари шадвал апӀуз хъюгъну[+].

25Аьхюну бай думуган хутӀлиъ ади гъахьну. ХутӀлиан гъюрайириз, хуларихьна багахь гъашиган, ялхъвнин мукьмар ерхьуру. 26Дугъу гъаравшарикан сарихьан гьерхру: «Му фу хабар ву?» 27Дугъура мугъаз: «Яв чве дуфна; яв адашди, думу сагъ-саламатди хътакбан сагълугънаан ганаз дюбхнайи кӀари дубккна» кӀуру.

28Аьхюну чве, хъял дуфну, хулаъ учӀвуз даккунди гъахьну. Адашди, удучӀвну, дугъаз хулаз дих апӀуру.

29Хъа дугъу адашдиз жаваб вуди кӀуру: «Магьа швнуд йисан увуз гъуллугъ апӀури аза ва сабанра яв гаф ликрикк ккивундарза. Хъа уву узуз йиз дустарихъди шадвал апӀуз мегьел саб мудуркьан тувундарва. 30Хъа чан пай улдугнайидарихъди дипӀну, яв гьамуну бай гъафиган, уву дугъаз дюбхнайи кӀари гъубккунва»[+]. 31Адашди дугъаз кӀуру: «Я жан бай! Уву гьарган узухъди хъава ва вари йизуб явуб ву, 32хъа яв му чве дукӀну айи ва чӀиви гъахьну, дудургну айи, гъидихъну, ва гьаддиин шад хьуб ва гешт хъапӀуб лазим вуйи».

### 16


Дугъривал ктру идарачийикан тахалус

1Хъа Исайи Чан ученикариз[†] кӀуруки:

– Сар девлетлуйиз чан мяишат идара апӀру сар кас ади гъахьну. Гьадгъу эйсийин мяишат зяя апӀура кӀури, аьрза гъюру. 2Эйсийи дугъаз дих дапӀну гъапи: «Увкан узуз ерхьурайи аьрзйир гьапӀрудар ву? Яв идара апӀбан ляхнарин гьякь-гьисаб ча, фицики сарун увхьан мяишат идара апӀуз шулдарвухьан».

3Гьадмуган мяишатдин идарачийи чав-чакна кӀуру: «Узу гьапӀну ккун? Йиз агъайи хулан мяишат идара апӀувал узхьан тадабгъиди: жил йибккуз узхьан удубкьидар, шликанкӀа пул тӀалаб апӀуз начди вузуз. 4Йиз ляхнихьан гьадаиган, узу жарадарин хулариъ кьабул апӀру ужуб аьмал аьгъязуз». 5Хъа чан агъайин буржар кайидариз жа-жаради чахьна дих апӀури, дугъу сарпирихьан гьерхну: «Уву йиз агъайиз фукьан буржлу вува?» 6Дугъу: «Варж бети ччимдин» кӀуру. Хъа дугъаз идарачийи: «Ма яв расписка» ва тядиди «хьуцӀур бети бикӀ» кӀуру. 7Хъасин тмунурихьан гьерхру: «Хъа уву фукьан буржлу вува?» Дугъу: «Варж шишал дяхнин» кӀуру. Дугъазра кӀуру: «Ма яв распискара ва „миржцӀур шишал“ бикӀ». 8Хъасин эйсийи, чан нягьякь идарачийи аькьюллу ляхин гъапӀну кӀури, дугъан тяриф апӀуру. Фицики гьамусдин деврин адмийир аквнахьна чалишмиш шулайидартӀан чпин хайирнан гъаврикк ккайидар ву[+].

9Хъа гьаддиз Узу кӀуразачвуз: учвуз жилʼин тувнайи девлетниинди жарадариз хайир тувай. Фицики му дюнʼяйин девлетар тӀанкь гъапиган, учву Агъайин гьаргандин хулариъ кьабул апӀидичву. 10ЦӀиб вуйибдиъ дугъри кас – аьхюбдиъра дугъри ву, хъа цӀиб вуйибдиъ угъри – аьхюбдиъра угъри ву[+]. 11Гьаци вуйиган, эгер учвʼина жилариин али девлет аманат апӀуз шулдарш, хъа аьршариин али хазна шли учвʼинна аманат апӀиди[+]? 12Ва эгер учву жарарин девлетнаъ угъри гъахьнуш, учвуз ичвуб шли тувди? 13Гьич сар гъуллугъчийихьанра кьюр агъайиз гъуллугъ сабси апӀуз шулдар, фицики дугъаз санур даккун, хъа тмунур ккун хьиди, вая сариз ужуди гъуллугъ апӀиди, хъа тмунуриз – чӀуруди. Аллагьдизра девлетназра сатӀиди гъуллугъ апӀуз хьибдарчвухьан[+].


Къанун ва Аллагьдин Паччагьлугъ

14[•]Пул ккуни фарисйир,[†] гьаму гафарихъ хъпехъури, Исайиин аьлхъюри гъаши[+].

15Дугъу дурариз гъапи:

– Учву инсанарин улихь гьякьлудар вуди улупурачва, хъа Аллагьдиз ичв юкӀвар аьгъя, фицики инсанариз фу заан вуш, Аллагьдиз думу алчагъвал ву[+]. 16Ягьʼя гъяйизкьан къанун[†] ва пайгъамбрар[†] ади гъахьну. Хъа Ягьʼя гъафихъанмина Аллагьдин Паччагьлугъдикан[†] Ужувлан хабар[†] рабгъура ва гьарсар дидиъ гужниинди учӀвуз чалишмиш шула[+]. 17Амма къанундин саб цӀаркьанра дубгайиз, заварна жилар ухди дармадагъин шул[+].

18Чан хпир гьадаурайири ва жарар хурайири кьяппавал апӀура. Хъа гьарсар жилирихьан гьудучӀву хпир хурайирира кьяппавал апӀура[+].


Девлетлуйинна Лазарин гештваликан ва аьзабнакк хьуваликан

19Сар кас девлетлу вуди, багьа вуйи палтар алахьури, гьар йигъан гешт хъапӀри гъахьну. 20Хъа гьацира Лазар кӀуру, чан хамриин хац алабхьнайи, дугъан урнарихъ дахъри шлу касибра гъахьну. 21Думу девлетлуйин суфрайихъан хътахьру кьацӀар вушра итӀуз рази вуйи, ва хуйири, дуфну, дугъан хацариз мелз йивури гъахьну. 22Касиб гъачӀиган, малайикари думу Ибрагьимдин[†] багахьна гъахуру. Девлетлура йикӀуру, ва думура кивру[+].

23Жегьеннемдиъ аьзабар зигури ади, дугъу улар за гъапӀиган, дугъаз ярхлаъ Ибрагьимна дугъан гъвалахъ деънайи Лазар рякъюру[+]. 24Ва дугъʼан гьарай утӀубччвуру: «Я Ибрагьим аба! Йиз язухъ апӀин; Лазар узухьна гьаъ. Дугъу чан тӀубан кӀакӀ штук кубсну, йиз мелз кьяши апӀри, узу му жегьеннемдин цӀин аьзабнакк кказа»[+]. 25Хъа Ибрагьимди дугъаз кӀуру: «Йиз бай! КӀваин апӀинки, сарун увуз яв уьмриъ рубкьру ужʼвал гъурубкьунвуз, хъа Лазариз писвалтӀан фукӀа гъябкъюндар. Гьамус дугъаз мушваъ гешт ккабхъна, хъа уву аьзабнакк ккава. 26Хъа дитӀланра гъайри, явна ич арайиъ гьациб зурба деринар айихьки, милин увухьна гъюз ккунидарихьан ва дилин гьамина гъюз ккунидарихьан дилан улдучӀвуз хьибдар». 27Гьадмуган девлетлуйи гъапи: «Я аба! Увкан Лазар йиз адашдин хулаз гьауб ккун апӀурза. 28Узухъ хьур чве хъазухъ: гъит Лазари, гьадму йиз чвера гьаму аьзабнан йишваз дяргъруси, гьадрарихь чаз гъябкъюбдикан шагьидвал апӀри». 29Ибрагьимди дугъаз гъапи: «Дурариз Мусайин[†] ва жара пайгъамбрарин китабар а; гъит гьадрарихъ хъебехъри»[+]. 30Хъа девлетлуйи кӀуру: «Ваъ, Ибрагьим аба! Белки, магьа гъачӀидарикан сар, дурарихьна дуфну, ктибтиш, дурари гунгьар гардандиъ дисиди ва тахсрар апӀидар». 31Гьадмуган Ибрагьимди дугъаз кӀуру: «Эгер дурар Мусайихъ ва пайгъамбрарихъ хъпехъурадаш, дурар, фуж гъачӀидаригъян чӀиви гъахьишра, хътругъур»[+].

### 17


Гунагь ляхникан, швумал хьубкан ва хил алдабгъбакан

1[•]Исайи чан ученикариз[†] кӀуру:

– Инсан гунагьвалиъ тӀаъру тямягьяр чарасуз гъиди. Аммаки тямягьяр шлиланмина гъюруш, гьадгъан гьял пис хьибди[+]. 2Думу касдиз, тямягьвал кипну, зяифдарикан саркьан рякъʼан адаайиз, чан гардандиъ рягънин ахал ипну, учв гьюлиз[†] гатӀахьнийиш, ужу шлийи[+]. 3Уягъди гъузай. Эгерки яв чвуччву увуз къаршу гунагьвал апӀураш, мапӀан йип дугъаз, ва эгер тахсир гардандиъ гъибисиш, дугълан хил алдабгъ[+]. 4Сад йигъан увуз къаршу вуди ургуб ражари гунагь ляхин дапӀну, ва ургубан швумал вуза гъапиш, дугълан хил алдабгъ[+].

5Ученикари Исайиз кӀуру:

– Ич хъугърувал артухъ апӀина, Агъа![+]

6Агъайи дурариз кӀуру:

– Эгер учвуъ бицӀи дилсибкьан хъугъувал аш ва учву инжирин гьариз: «КудубчӀвну гьюлиъ убс» гъапнийиш, думу учвухъ хъпехъидийи[+].


Ужудар лукӀар йихьай

7Чаз хутӀил хъапӀру вая маларихъ гъягъру лукӀ ади, думу чюлиан гъафиган, дугъаз: «Гьяракат апӀин, суфрайихъ деъ» шли кӀуру? 8Дугъаз аьксина вуди: «Узуз хябяхъдин хураг гьязур апӀин ва, юкьвʼан идибтӀну, узу ипӀури ва убхъури имиди, узуз гъуллугъ апӀин, хъасин уву ипӀин ва убхъ», пидаринхъа? 9Му лукӀру чан буйругъ тамам гъапӀну пну, дугъаз аферин пидинхъа? Пидар пну, фикир апӀураза. 10Гьаци учвура, учвуз буйругъ дапӀнайи ляхнар тамам гъапӀиган, йипай: «Учу фтинкӀа ккадру лукӀар вуча, гьаз гъапиш учу буржлу вуйиб гъапӀунча».


Хамран аьзар кайидар сагъ апӀуб

11Ерусалимдиз гъюрайи Иса Самария уьлкейинна Галилей уьлкейин арайиъ айи 12саб гъулаъ учӀврайиган, Дугъаз цӀиб ярхласи дийигъну, хамран аьзар кайи йицӀур кас алахъуру[+]. 13Дурари аьхю сесниинди кӀуру:

– Я Мялим Иса! Ич язухъ апӀинава!

14Дурар дяркъну, Исайи дурариз кӀуру:

– Душну учву маллйириз[†] улупай.

Дурар, гъягъюри имиди, уьзрихьан марцц шулу[+].

15Дурарикан сар, учв сагъ гъашиб дябкъну, Аллагьдин ад за апӀури, кьяляхъ хътакуру 16ва, Исайин ликарикк дахъну, дугъу Исайиз чухсагъул кӀуру. Му Самария уьлкейин агьали вуйи[+]. 17Гьадмуган Исайи гьерхру:

– Учву йицӀридра сагъ гъахьундайинхъа? Имбуну урчӀвур нашди? 18Дурарра гьаз, сар гъураба самариялу ктарди, Аллагьдиз чухсагъул пуз кьяляхъ хътакундар?

19Хъа мугъаз гъапи:

– Гъудужвну гъарах, яв хъугъували уву гъюрхну[+].


Аллагьдин Паччагьлугъ улубкьуваликан

20[•]Фарисйири,[†] Аллагьдин Паччагьлугъ[†] фила улубкьиди, кӀури, гьерхиган, Исайи дурариз жаваб тувру:

– Аллагьдин Паччагьлугъ рябкъруси гъибдар[+]. 21Ва сарира пидарки: «думу дуфну магьа гьамшваъ а», вая «магьа гьатшваъ а», фицики Аллагьдин Паччагьлугъ ичв арайиъ а.

22Гьацира Исайи ученикаризра кӀуру:

– Гьацдар йигъар гъидики, сад йигъанкьан Инсаниятдин Бай[†] учуз рякъюз ккунийкӀан пидичва, амма рякъидарчвуз[+]. 23Ва учвуз «гьатмагьа гьатушвахь», вая «магьа, гьамушвахь хьа» гъапишра, мягъянай ва мехъерганай:[+] 24фицики кьюркьлин цӀаси, завун саб кӀулихъ крибчубди фици завун тмуну кӀулиз нур тувруш, гьаци хьиди Инсаниятдин Байра Чан йигъан. 25Хъа гъи Думу гизаф аьзабар ккюргъбакк ва гьамусдин наслари нигь апӀбакк ккуркьди[+]. 26Нюгьдин[†] йигъари фици гъабхьнуш, Инсаниятдин Балин вахтарира гьаци хьибди:[+] 27Нюгь гимийиъ эу йигъʼина гъяйиз, вари халкь ипӀури-убхъури, швушвар хури, швуваз гъягъюри гъахьну, хъа вари дюнʼяйиин шид улубчӀвиган, дурар вари пуч шулу[+]. 28Лутдин вахтарира гьаци гъабхьнийи: вари халкь, гъайгъусузди, ипӀури-убхъури, ариш-вериш апӀури, тум убзури, хулар тикмиш апӀури гъахьну; 29хъа Лут Содомдиан[†] удучӀву йигъан завариан цӀинна гугуртин мархь гъубгънийи ва вари тӀанкь гъапӀнийи[+]. 30Инсаниятдин Бай гъафи йигъанра гьаци хьибди.

31Думу йигъан фуж гъваин алди гъашиш, хъа мутму – хулаъ, дурар гъадагъуз хулаз дурушри, фуж хутӀлиъ ади гъашиш, думура дурушри[+]. 32Лутдин хпир кӀваин апӀинай[+]. 33Фуж чан уьмур уьбхюз хъюгъиш, думу дугъу пуч апӀиди, хъа шли думу пуч гъапӀиш, гьадгъу думу чӀиви апӀиди[+]. 34КӀуразачвуз: думу йишван саб аьхникк кьюр хьиди, дурарикан сар гъадагъиди, хъа тмунур гъитди. 35Кьюр хпир ахларихъ хъаш, дурарикан сар гъадагъиди, тмунур гъитди. [ 36][*]

37Хъа гьадмуган ученикари Исайихьан гьерхру:

– Мици наан хьибди, Агъа?

Дугъу дурариз гъапи:

– Майит наан аш, гьадина люкьярра уч хьиди.

### 18


АчӀни дишагьлийикан ва диванбегийикан тахалус

1Хъасин Исайи ученикариз,[†] чпи гьарган ккарагури ва юкӀв дар дарапӀди духьну ккун кӀури, дурариз саб тахалус ктибтуру:[+]

2– Саб шагьриъ Аллагьдихьан гучӀ ва инсанарихьан нач адру диванбеги ади гъахьну. 3Гьадму шагьриъ сар ачӀни дишагьли ади ва дугъу, диванбегийихьна гъюри, учв душмнихьан уьрх, кӀури гъахьну. 4Амма диванбегийи хайлин вахтна дугъаз иб дириври гъахьну. Хъа аьхирки дугъу чав-чакди кӀуру: узуз я Аллагьдихьан гучӀударшра, я адмийирихьан нач кадаршра, 5гьаму ачӀни дишагьлийи узу сикинди гъидритди хьпаз лигну, гьарган гъюри, узу инжик дарапӀбан бадали, думу уьрхидиза.

6Агъайи хъа кӀуру:

– Ебхьуранчвуз, гьякьсуз диванбегийи фу кӀураш? 7Аллагьди уьрхидаринхъа, Чаз йигъ-йишвди ккарагурайи, Чав ктагъдар, гьеле дурар уьрхюз кьан апӀурушра[+]? 8КӀуразачвузки, Дугъу дишлади дурар уьрхюз кюмек тувди. Амма Инсаниятдин Бализ, жилʼина гъафиган, хъугъувал бихъуйкӀан яраб[+]?


Фарисейиканна налук уч апӀрурикан тахалус

9Исайи гьацира чпин дугъривалиин шак алдарди, имбудар асккан апӀурайидаризра гьамциб тахалус хуру:[+]

10– Кьюр кас Аллагьдин хулаъ ккарагуз учӀвну: сар – фарисей, тмунурра – налукар гъадагърур[+]. 11Фарисейи, ккарагруган, чакна гьамци кӀуру: «Я Аллагь! Увуз чухсагъул кӀураза, узу миди вуйи пис инсанарсир, тӀарашчйирсир, алдатмиш апӀрударсир, кьяппйирсир вая гьаму налукар уч апӀрурсир[†] дарапӀбаз[+]. 12Гьяфтайиъ кьюб ражари ушв бисури шулза, вари гъазанмиш гъапӀубдин йицӀубпи пай тувраза»[+]. 13Налукар гъадагърурихьан, ярхласи дийигъну, завузди улар за апӀузкьана гъабхундайи, хъа чан мухур убччвури, кӀури гъахьну: «Я Аллагь! Язухъ апӀина йиз, гунагькрин!»[+] 14КӀуразачвуз, думу чан хулаз фарисейтӀан артухъди марцц духьну гъушну, фицики чав учв заан апӀурайи гьарсар кас асккан апӀиди ва чав учв аскканди дисурайир заан хьиди[+].


Исана бицӀидар

15[•]Исайихьна, дурарилан хил алдатри кӀури, набалугъ бицӀидарра хури шуйи; ученикари, кӀуруш, му гъябкъиган, гъадагъа апӀуру. 16Хъа Исайи, бицӀидариз чахьна дих дапӀну, кӀуру:

– БицӀидар узухьна гъюз гъитай, гъадагъа мапӀанай, Аллагьдин Паччагьлугъ[†] гьацдаринуб ву. 17Гьякь кӀуразачвуз, Аллагьдин Паччагьлугъ бицӀириси кьабул дарапӀур дидиъ учӀвидар[+].

18[•]Гьюкумдрарикан сари Исайихьан гьерхру:

– Я гъяни Мялим! КкудудубкӀру уьмур рубкьбан бадали, узу фу дапӀну ккунду[+]?

19Исайи дугъаз гъапи:

– Гьаз Узуз гъянир кӀурава? Сар Аллагьдилан гъайри саркьан гъянир дар. 20Хъа гьамцдар Аллагьдин табшуругъар аьгъявузки: «кьяппавал мапӀан», «адми миликӀан», «мигьитӀибкӀан», «кучӀлин шагьидвал мапӀан», «адашдизна дадайиз гьюрмат апӀин».

21Дугъу жаваб туву:

– Вари гьамрар йиз жигьил вахтарихъанмина тамам апӀураза[+].

22Гьаму деебхьну, Исайи дугъаз гъапи:

– Сабсан увуз гьубкӀрадар: увуз айи-адру девлет масу тувну, касибариз пай апӀин, гьадмуган аьршариъ увуз девлет хьибдивуз. Хъасин Узухъди гъач[+]. 23Му гафар гъеерхьиган, му кас пашман шулу, гьаз гъапиш думу гизаф девлетлу вуйи.

24Дугъан пашманвал гъябкъю Исайи кӀуру:

– Девлетлуйириз фукьан читин дарин Аллагьдин Паччагьлугъдиъ учӀвуз! 25Девлетлуйиз Аьршарин Паччагьлугъдиъ учӀвубтӀан, девейиз рубдин гъюнʼан удубчӀвуб рягьят ву.

26Му гафар гъеерхьдари гьерхру:

– Шилхьан учв уьрхюз хьиди?

27Исайи кӀуру:

– Инсанарихьан даршлуб Аллагьдихьан шулу[+].

28Петри Дугъаз кӀуруки:

– Магьа учу, вари учуз айиб гъибтну, Увухъди хъачаки[+].

29Исайи дурариз кӀуру:

– Дугъриди кӀуразачвуз: Аллагьдин Паччагьлугъ бадали чан хал вая шив, ваяки чвйирна чйир, ясана абйир-бабар ва веледар дирчну, фуж Узухъди гъафиш,[+] 30гьадгъаз му вахтари мурартӀан швнубсабан артухъ хьибди ва гъюзимбу вахтарира ккудудубкӀру уьмур хьибди.

31[•]Хъа йицӀикьюр Чан ученикар гъирагъдиз гьадаъну, дурариз кӀуру:

– Магьа ухьу Ерусалимдиз гъягъюрахьа ва Инсаниятдин Балкан пайгъамбрарилантина[†] дибикӀнайиб вари тамам хьибди:

32«Ав, Думу аллагьсузарин[†] хилиз тувди, Дугъʼина аьрвалар хиди, Думу алчагъ апӀиди, Дугъʼин тутйир алатӀиди. 33Думу гъирмажарихьди урччвиди ва, аьхирки, йикӀиди, хъа шубудпи йигъан Думу чӀиви хьиди»[+].

34Амма ученикар фтинкӀа гъаври ахъундайи; му гафарин сир дурарихьна гъурубкьундайи ва дурарихьан Исайи гъапиб аннамиш апӀуз шуладайи[+].

35[•]Иса Ерихон шагьрихьна гъюрайиган, сар кур кас, садакьа ккун апӀури, рякъюхъ деънайи[+]. 36Дугъу, чан гъвалхъантина халкь гъягъюрайиб деебхьну, гьерхру:

– Му фу хабар ву?

37Дугъаз: «Назаретдиан[†] вуйи Иса гъюра», – гъапнийи. 38Гьадмуган дугъу чӀигъ апӀуру:

– Я Давудгъярин[†] Бай Иса! Йиз язухъ апӀина![+]

39Улихьди гъягъюрайидари куриз ккебехъ кӀуйи, амма дугъу айибтӀан артухъ чӀигъ гъапӀу:

– Давудгъярин Бай! Йиз язухъ апӀин!

40Исайи, хъугъужвну, думу Чахьна хуз амур апӀуру. Ва думу гъафиган, дугъхьан гьерхру:

41– Узкан фу ккундувуз?

Дугъу кӀуру:

– Агъа! Узуз рябкъюз ккундузуз.

42Исайи дугъаз гъапи: «Рябкъ! Яв хъугъвали уву гъюрхну»[+]. 43Дугъаз дишлади рябкъюри шулу, ва думу, Аллагьдин ад за апӀури, Исайихъди гъушу. Вари халкьди, му дябкъну, Аллагьдин тяриф апӀури гъаши.

### 19


Заккай

1Хъасин Иса, Ерихондиъ учӀвну, шагьриантина гъягъюри гъахьну[+]. 2Душваъ налук гъюдюбхрударин аьхюр вуйи Заккай кӀуру сар девлетлу кас айи. 3Дугъаз Иса рякъюз ва фицир вуш лигуз ккун гъабхьи, амма халкьдигъян рякъюз шуладайи, фицики Заккай жандкин исчӀлир вуйи. 4Хъа улихьинди жаргъну, Иса рякъбан бадали, Заккай инжирин гьаригъ гъючӀвру, гьаз гъапиш Иса гьадушвхьантина душну ккунди айи. 5Исайиз, душвахьна гъафиган, Заккай рякъюру ва кӀуру:

– Заккай! Чикиди гъюдучӀв, фицики гъи Узу яв хулаъ хялижв духьну ккунду.

6Дугъу, дишлади гъюдучӀвну, Иса чан хулаъ шадвалиинди кьабул апӀуру. 7Му гъябкъю халкьдик гъал кабхъру ва, Иса гунагькар касдихь дергну кӀури, наразиди улхури гъахьну[+]. 8Заккайи Агъайиз кӀуруки:

– Агъа! Йиз девлетнан гьацӀ узу касибариз тувдиза ва, эгер узу шлихьан артухъ гъадабгънуш, юкьуб ражари артухъ тувдиза[+].

9Исайи дугъаз гъапи:

– Гъи му хулазра уьрхювал гъафну, фицики мура Ибрагьимдин[†] насликан ву[+]. 10Инсаниятдин Бай[†] пуч шулайидар агуз ва ккадагъуз дуфнайир ву.

11[•]Гьамдихъ хъпехъурайидариз Исайи сабсана тахалус ктибтуру, фицики, Думу Ерусалимдиз багахь духьнайиган, гизафдари, лап багарихьди Аллагьдин Паччагьлугъ[†] улубкьиди пну, фикир апӀурайи[+]. 12Гьаци вуйиган Исайи кӀуру:

– Заан тухмиан вуйи сар кас, учв паччагьвализ тяйин апӀбан кьяляхъ хътакуз кӀури, ярхла уьлкейиз гъягъюру. 13Рякъюъ учӀвайиз, дугъу чан йицӀур гъуллугъчийиз дих дапӀну, гьардихьна йицӀуб гъизилин манат тувру ва кӀуру: «Узу хътакайиз, му пул ляхник кипай». 14Хъа му юрднан агьалйириз думу ккунир дайи, ва дугъан кьяляхъди учв гъягърушваз адмийир гьаъру: «Дугъу ич паччагьвал дапӀну ккундарчуз» пуз[+]. 15Мидизра дилигди, паччагьди тяйин дапӀну хътакиган, чав пул туву гъуллугъчйириз, шли фу гъазанмиш гъапӀнуш аьгъю апӀбахъди, чахьна дих апӀуру. 16Сарпири дуфну кӀуру:

– Агъа, яв саб гъизилин манатди йицӀуб гъизилин манат гъазанж гъабхну.

17Агъайи дугъаз гъапну:

– Аферин увуз, ужур гъуллугъчи! Уву бицӀи ляхниъ дугъри хьувализ яв хилиз йицӀуб шагьур гъадагъ[+].

18Кьюрпири дуфну кӀуру:

– Агъа, яв саб гъизилин пули хьуб гъизилин манат гъазанж гъабхну. 19Мугъазра кӀуру:

– Увухьнара идара апӀуз хьуб шагьур тувраза.

20Шубурпири дуфну кӀуру:

– Агъа, магьа яв гъизилин манат: ягълухъигъ гъивну гъюбхюнза. 21Фицики узуз увхьан гучӀ гъабхьнийзуз, гьаз гъапиш уву инсафсуз адми вува: жвуву дидривуб гъадабгърур ва жвуву дурубзуб ккадабцӀрур.

22Паччагьди дугъаз гъапну:

– Узу яв гафариинди яв диван апӀидиза, аьмалдар лукӀ! Увуз узу инсафсуз адми вуйиб, жвуву дидривуб гъадабгърур ва жвуву дурубзуб ккадабцӀрур вуйиб аьгъяди,[+] 23уву йиз пул, узуз гъазанж гъюруганси, гьаз ишлетмиш гъапӀундарва?

24Ва чан улихь дийигънайидариз кӀуру:

– Дугъахь хьайи пул дибисну, йицӀуб гъизилин пул хьайириз тувай.

25Хъа дурари паччагьдиз кӀуру:

– Я агъа, дугъахь йицӀуб гъизилин манат гьацира хьа.

26– КӀуразачвуз, гьарсар айириз хъана тувну хьибди, хъа адрурихьан айибра тадабгъиди[+]. 27Хъа узу чпин паччагь духьну даккни, йиз душмнар гьамина аькъинай ва йиз улихь урччвай[+].

28[•]Гьамци дупну, рякъ давам апӀури, Иса Ерусалимдиз багахь шулайи. 29Елион дагъдихь, Вифагия ва Вифания[†] гъуларихьна багахь шулайиган, Дугъу Чан кьюр ученик, гьамци дупну, дина гьаъру:[+]

30– Гьатму гъаншариъ айи гъулаз гъарахай, душваъ учӀвиган, мегьел сар каскьан элелеу, дибтӀнайи гъудугъ бихъидичвуз. Думу тудубчну гьамина аьбкъинай. 31Нагагь шликӀа: «Му гьаз тудубчурачва?» пну, гьерхиш, дугъаз гьамци йипай: «Думу Агъайиз бакарди ву».

32Гьаъдар гъушу ва, Исайи гъаписи, дурариз гъудугъ бихъуру. 33Дурари гъудугъ тудубчурайиган, дидин эйсийи дурарихьан гьерхру:

– Гъудугъ гьаз тудубчурачва?

34Дурари жаваб тувру:

– Думу Агъайиз бакарди ву.

35Думу Исайихьна хуру. Даждиин чпин палтар илирчну, хъасин Иса дидʼин илитуру. 36Иса гъягъруган, халкьди рякъюкк чпин палтар ккирчуйи[+].

37Хъа Думу Елион дагъдин канчӀлихъна гъурукьиган, вари Дугъан ученикари[†] шадвалиан, чпиз гъяркъю вари аьламатарин сагълугънаан, зарб сесниинди Аллагьдин тяриф апӀуз хъюгъру:

38– Агъайин ччвурнахъди гъюрайи
Паччагьдиз ужʼвал ишри!
Завариин мясляаьт, аьршариъ ад ибшри!

39Халкьдин арайигъян бязи фарисйири[†] Исайиз кӀуру:

– Мялим! Яв ученикариз гъадагъа апӀин[+].

40Хъа Дугъу дурариз жаваб вуди кӀуру:

– КӀуразачвузки, нагагь дурар ккебехъиш, гъванар улхиди.

41Хъа Ерусалимдиз багахь гъашиган, дидиз лигури, Иса гъишу[+]. 42Хъа кӀуру:

– Хуб ужу шлийи, эгер увуз мясляаьт шли хураш, гьамус аьгъю гъабхьнийиш! Амма му яв уларихьан гьамусяаьт гьебкна. 43Увʼин гьацдар йигъар улуркьидики, яв душмнари увлан барйир илтӀикӀиди, кьялаъ тӀапӀди ва варишварихъанди увʼина гьюжум апӀиди. 44Ва яв веледарихъди уву ккидипиди, яв гъван гъвандиин гъибтидар, фицики увухьна Аллагь гъафи йигъ аьгъю гъабхьундарвуз[+].

45[•]Хъасин Аллагьдин хулаъ учӀвну, Дугъу душваъ шейʼар масу туврайидарна гъадагъурайидар, гьамци кӀури, утӀурккуру:

46– Гирами китабариъ[†] дибикӀна: «Йиз хал ккарагру хал хьибди», хъа учву дидкан тӀарашчйирин мугъара дапӀначва.

47Хъа гьаддихъантина Исайи Аллагьдин хулаъ гьар йигъан аьгъювалар улупури гъахьну. Жугьдарин аьхюну маллйирина,[†] аьлимарина[†] халкьдин улихь хьайидари Думу йикӀуз чара абгури шулу. 48Хъа бихъури гъабхундар, гьаз гъапиш халкь, Дугъхьан гьудудучӀври, Дугъахъ хъпехъури шуйи.

### 20


ТӀумутӀчйирикан тахалус

1[•]Гьадму сад йигъан, Исайи Аллагьдин хулан гьяятдиъ Ужувлан хабарнакан[†] аьгъювалар улупурайи вахтна, агъсакъларра хъади Дугъахьна жугьдарин аьхюну маллйирна[†] аьлимар[†] дуфну, 2Дугъаз кӀуру:

– Учуз, Уву му ляхнар фициб гьюкмиинди апӀураш, Увуз мициб гьюкум шли тувнаш, йип[+].

3Исайи дурариз жаваб вуди кӀуру:

– Узура учвуз саб суал тувдиза, йипай Узуз: 4Ягьʼяйин штуан апӀувал аьршариан вуйин, даршиш инсанарихьан[+]?

5Дурари, фикрарикк ккахъну, чиб-чпикди гьамци пуз хъюгъру:

– Эгер ухьу «аьршариан» гъапиш, Дугъу пиди: «Учву дугъахъ гьаз хъугъундарчва?»[+] 6Хъа эгер «инсанарихьан» гъапиш, гьадмуган вари халкьди ухьʼина гъван уьлюбхиди, гьаз гъапиш халкь, Ягьʼя пайгъамбар ву кӀури, хъугъна[+].

7Гьаддиз дурари: «Наънан вуш аьгъдарчуз» гъапнийи. 8Исайи дураризра гъапи:

– Узура пидарзачвуз, фициб гьюкмиинди му апӀураш.

9[•]Хъасин халкьдихьинди илдицну, Дугъу гьамциб тахалус ктибтуру:

– Сар касди тӀумтӀин багъ ибтру, ва тӀумутӀчйирихьна арендайиз тувру ва учв хайлин вахтназ удучӀвну гъягъюру[+]. 10Вахт гъабхьиган, дугъу тӀумутӀчйирихьна чан пай тӀумтӀар хуз лукӀ гьаъру, амма дурари лукӀ дурччвну, фукӀара тутрувди утӀуккуру. 11Хъана жара лукӀ гьаъру, ва думура дурччвну, сюгмиш дапӀну, фукӀа хьтарди хътауру. 12Хъана шубурпирра гьаъру, дурари думура дурччвну, зийнар дапӀну, хътӀурккуру[+]. 13Гьадмуган тӀумтӀин багъдин эйсийи гъапну: «Узу гьапӀну ккунду? Йиз масан бай гьаъдиза, белки, думу дяркъну, дурариз нач шул»[+].

14Хъа думу гъяркъиган, тӀумутӀчйири чпин арайиъ гьамци фикир апӀуру: «Му эйсийин ирсчи ву, гъачай думу йивну йикӀухьа, ирс ухьуз гъубзди»[+]. 15Думу, багъдиан адаъну, йикӀуру. Багъдин эйсийи дурарикан гьапӀди[+]? 16Учв дуфну, му тӀумутӀчйир йихиди ва багъ жарадарихьна тувди.

Му гъеебхьдари кӀуруки:

– Дициб ляхин саб вахтнара дарибшри![+]

17Хъа Исайи, дурарилан ул илбицну, гьерху:

– Хъа му дибикӀнайибдин мяна фу ву: «Устйири гатӀабхьу гъван мурччвануб гъабхьну?» 18Гьадму гъвандиина ахъу гьарсар парчйир хьиди, хъа думу гъван шилʼина абхъиш, чархьиди.

19[•]Жугьдарин аьхюну маллйирна аьлимар Исайи ктибту тахалус чпикан вуйибдин гъаври ахъру. Дурари гьадмуган, Иса йикӀбан бадали, саб багьна абгури гъахьну, хъа халкьдихьан гучӀуйи.


Паччагьдинуб паччагьдиз, Аллагьдинуб Аллагьдиз

20Хъасин Дугъʼин ул алди гъитру, Дугъахъ футнакрар хъитру. Дурари, чпи зиълан дугъриди улупури, Дугъу гъапи гафарикан багьна дапӀну, хъасин Иса гьюкумдарин хилиз тувбан бадали, чарйир агуз хъюгъру[+].

21Сабан дурари Исайихьан гьерхру:

– Мялим! Учуз Уву гьякь кӀурайиб ва аьгъювалар улупурайиб, гьич сарин машназ дилигди инсанар Аллагьдин дугъри рякъюъ тӀаърайиб аьгъячуз. 22Учуз йип: Учу Римдин паччагьдиз налук тувуз хай шулин, дарш шулдарин[+]?

23Исайи дурарин аьмалдарвалин гъаври ахъну, гъапи:[+]

24– Узуз пул улупай: мидик шлин шикилна ччвур ка?

Дурари: «Рим паччагьдин» – пну, жаваб тувру. 25Дугъу дурариз кӀуру:

– Гьаци вуйиган, паччагьдинуб паччагьдиз, хъа Аллагьдинуб Аллагьдиз тувай[+].

26Гьамци халкьдин улихь, Исайин[†] гафариъ гьякьсузвал абгуз даршиди, Дугъан жавабниин мюгьтал духьну, дурар ккебехъу.


Ургур чвуччвуз гъушу сар хпирикан

27[•]Гьадму вахтна гъачӀидар чӀиви шлуб дар кӀурайи саддукйирикан[†] сакьюдари дуфну гьерхру:[+]

28– Мялим! Мусайи[†] учуз, эгер хпир айи чве веледар даршиди гъачӀиш, гьадгъан хпир тмуну чвуччву гъадагъну, чан чвуччвун тум арайиз дубхьну ккунду, кӀури дибикӀна. 29Ургур чве гъахьну: сарпир, хпир духну, велед даршиди гъакӀну. 30Гьадму хпир кьюрпи чвуччву чаз дитну, хъа гьадмура велед даршиди гъакӀну. 31Думу хпир шубурпири, хъасин – вари ургрид чвйирира чпиз дитри, велед даршиди, вари чвйир гъийихну. 32Аьхирки гьадму дишагьлира гъакӀну. 33Гьаци вуйиган, гъиямат йигъан вари чӀиви шлуган, думу шлин хпир хьиди? Ургрид чвйиризра думу швуваз гъушнийи аьхир!

34Исайи дурариз жаваб вуди гъапи:

– Гьамус яшамиш шулайи гьаму аьсрин веледари швушвар хура ва швуваз гъягъюра. 35Хъа ккудудубкӀру уьмриз гъачӀихъан чӀиви хьуз лайикь вуйидари душваъ я швушвар хурдар, я швуваз гъягъюрдар[+]. 36Дурарихьан сарун йикӀузра хьидар, фицики дурар малайикарси ву. Хъа дурар чӀиви хьувалиинди Аллагьдин веледар ву.

37Хъа гъийихдар чӀиви хьуб дугъридан гьякь вуйивал Мусайира улупураки: учв зазран рукнахь хьайиган Агъайиз «Ибрагьимдин[†] Аллагь, Исакьдин[†] Аллагь ва Якьубдин[†] Аллагь» гъапнийики. 38Аллагь дийихнайидарин ваъ, хъа чӀивидарин Аллагь ву, фицики дугъандар вари чӀивидар ву.

39Мидиз аьлимарикан бязидари гъапну:

– Мялим! Уву дурариз ужуди гъапунва.

40Сарун сарира Исайихьан гьич сабдиканра гьерхуз кӀубанвал гъапӀундар[+].


Месигь шлин Бай ву?

41[•]Хъа Исайи дурариз кӀуру:

– Гьаз Месигь[†] Давудгъярин[†] Бай ву кӀура[+]? 42-43Чав Давудри Мяълийирин китабдиъ[†] кӀура:

«Аллагьди йиз Агъайиз гъапну:
Узу Яв душмнар, духну,
Яв ликарикк дахьайизкьан,
Йиз арччул гъвалахъ деъ»[+].

44Давудри Дугъаз Агъа кӀура, гьаци вуйиган Думу дугъан Бай фици хьидихъа?


Аьлимарихьан ихтият хьуб

45Вари халкь хъпехъурайиган, Исайи Чан ученикариз кӀуру:

46-47– Ярхи палтар алди лицру къанунчйирихьан[†] ихтият йихьай. Дурариз чпин тяриф апӀури, халкьар уч шлушвариъ чпи тебрик апӀури ккунду, мистариъ[†] ва ипӀру-убхърушвариъ варитӀан гьюрматлу йишвариин деуз ккунидар ву. Дурари ачӀни хпарин хулар тадагъну хътитӀуру, кьюб маш гъяди гъудгнар апӀуру. Дурариз варитӀан яман жаза хьибди[+].

### 21


АчӀни дишагьлийин садакьа

1[•]Кьяляхъ илдициган, Исайиз Аллагьдин хулан хазнайиъ садакьйир иврайи девлетлуйир рякъюру[+]. 2Дугъаз гьацира кьюб шигьи дирчу сар касиб ачӀни хпирра рякъюру. 3Гьадмуган Исайи кӀуру:

– Гьякьди кӀуразачвуз, гьаму ачӀни дишагьлийи вардаритӀан гизаф дивну, 4Фицики миди вуйидари садакьйир уьлдюгънайивалиан артухъ вуйибдикан дивну, хъа дугъу чан касибвалиан чаз айи-адруб вари дивну[+].


Аллагьдин хал дабгъуб

5[•]Ученикарикан[†] сакьюдари: «Аллагьдин хал[†] фукьан уччву гъванарихьди ва багъишарихьди фукьан ужуди дабалгнадаринхъа!» гъапиган, Исайи гьамци кӀуру:

6– Гьацдар йигъар гъидики, учвуз рябкъюрайишваъ гъван гъвандиин гъубзидар, вари даргъиди[+].

7Хъа Дугъхьан гьерхру:

– Я Мялим! Дици фила хьибди? Мици шлу вахт фициб лишниинди аьгъю хьибди?

8Исайи гъапи:

– Учву алдатмиш апӀуз мигъитанай, фицики гизафдар Йиз ччвурнаккди, «Месигь[†] вуза» кӀури, вая «Месигь гъюру вахт улубкьна» кӀури, гъиди. Вара-вара дурарихъди мягъянай[+]. 9Учвуз дявйириканна гъалабулугъарикан гъеебхьиган, гучӀ мапӀанай, фицики дурар вари улихь хьуз ккайи ляхнар ву, хъа му сабан аьхир дар.

10Хъана Исайи ученикариз гъапи:

– Халкь халкьдиин ва паччагьлугъ паччагьлугъдиин алархьиди[+]. 11Жюрбежюр йишвариъ зурбади жилар тӀурччвиди, гашʼвал ва уьзрар ахьди, завариан гучӀ шлу гьядисйир хьиди ва зурба аьламатнан лишнар гъиди[+]. 12Вари гьамрар хьайиз, учву дисбан бадали, ичв кьяляхъ хъергди. Узу себеб духьну, мажлисариъ ичв диван апӀиди, учву дустгъариъ итди, паччгьаринна гьюкумдрарин улихь учвухь жаваб тувуз гъитди[+]. 13Учву Йиз шагьидар хьидичва. 14Гьаци вуйиган, Узхъанди учву фициб жаваб тувруш, дидкан улихьмиди фикир мапӀанай, 15фицики учвуз къаршу дийигъуз вая учву батӀул апӀуз гьич сарихьанра даршлуси гафар ва акьюллувал Узу тувдизачвуз[+]. 16Гьацира абйир-бабари, чвйирина мирасари ва дустари учву масу тувди, учвкан саспидар йивну йихиди. 17Йиз ученикар хьпаз лигну, учву варидариз даккун хьиди. 18Хъа ичв кӀуллан гьич саб чӀаркьан алдабхъидар[+]. 19Ичв сабур апӀувалиинди ичв рюгь-юкӀв уьрхидичва.


Ерусалим дабгъуб

20[•]Ерусалим кьушмари кьялаъ тӀапӀну гъябкъиган, аьгъю йибхьайки, думу ккадабхъуз багахь дубхьна. 21Гьадмуган Ягьудия уьлкейиъ айидар дагълариз гьергри, фуж шагьриъ ади гъашиш, дидʼан удучӀври, хъа фуж шагьрин аьтрафарихъ хъади гъашиш, дидиъ удручӀври. 22Гьаз гъапиш му йигъар жаза гьадабтӀру йигъар хьиди ва вари дибикӀнайиб гьадмуган тамам хьибди. 23Гъагъдиъ айидаринна нанайихъ бицӀидар хъайидарин гьадму йигъари гьял пис хьибди! Аллагьдин хъял гьаму халкьдиин алабхъиди[+]. 24Гизафдар ханжлин мурзнахьан йихиди ва гизафдар жара халкьарин йисирвалиъ хьиди. Хъа Ерусалим жара халкьари, чпин деврар ккудукӀайиз, ликриккан апӀури хьибди[+].

25[•]Хъа ригъдиин, вазлиин ва хядариин аьламатнан лишнар хьиди. Жилиин гьюлерин[†] сесерихьан ва ирикьуваларихьан халкьариз аьжузвал ва гъалабулугъ хьибди. 26Инсанар гучӀбаан ва дюнʼяйиина гъюз ккайи бедбахтвалариз ккилигувалиан зяйиф хьиди, гьаз гъапиш завар ккадаршвиди. 27Хъа гьадмуган дурариз кьувват ва зурба гьяйбат хъади дифриинди гъюрайи Инсаниятдин Бай[†] рякъиди[+].

28Гьамрар вари кӀулиз удучӀвуз хъюгъиган, гучӀ мапӀанай ва ичв кӀулар за апӀинай, фицики гьадмуган учву азад апӀру вахт хъубкьра.

29[•]Хъасин Исайи дурариз тахалус ктибтуру:

– Инжирин ва миди вуйи вари гьарариз лигай: 30дурари кӀаж адабшвурайиган, учвуз, му дябкъну, хьад багахь шулайиб аьгъю шулучвуз. 31Гьаци учвузра, гьамрар гъяркъган, Аллагьдин Паччагьлугъ[†] багахь дубхьнайивал аьгъю апӀинай. 32Гьякь кӀуразачвуз: му вари улубкьайиз гьамусдин насил гъубзди[+]. 33Заварна жилар ккадахьиди, хъа Йиз гафар дургидар[+].

34Учвʼин гьадму йигъ хабарсузди улулубкьбан бадали, убхъбиинди, ичкивалиинди ва яшайишдин гъайгъушнариинди ичв юкӀвар тямягьвалиъ адрахьбаз ихтият йихьай, 35фицики му жилиин яшамиш шулайи вардариин якьинди улубкьиди. 36Гьаци вуйиган гьарсаб вахтна уягъди гъузай, гъюзимбу вари завалариккан ккадархьруси, ккарагури йихьай ва Инсаниятдин Балин улихь дийигъуз шлуганси гъузай[+].

37Йигъар Исайи Аллагьдин хулаъ аьгъювалар улупури, хъа йишвар, кӀуруш, дилин удучӀвури, Елион дагъдиин адауйи[+]. 38Вари халкь гвачӀнин Аллагьдин хулаз Исайихъ хъпехъуз гъюри гъахьну.

### 22


Пасхайин хураг

1[•]ЛичӀван лавшар итӀру Пасха[†] кӀуру машквар багахь шулайи. 2Аьхю маллйирина[†] къанунчйири[†] Иса йикӀуз чарйир агурайи, аммаки дурариз халкьдихьан гучӀурайи. 3Хъа Исайин[†] йицӀикьюр ученикдикан сариъ, Искариот лакӀам хъайи Ягьудайиъ, иблис убчӀвру[+]. 4Думу аьхю маллйирихьна ва гъаравларин аьхюдарихьна, Иса фици дурарин хилиз тувруш, йикьрар апӀуз гъягъюру. 5Дурар, шад духьну, дугъаз пул тувуз рази шулу. 6Ягьудайи гаф тувру: халкь алдру йишваъ Иса дурарин хилиз тувуз гъулай вахт абгури шулу[+].

7[•]Лавшарин йигъ улубкьуру, ва гьадмуган Пасхайин ччил, гъурбан дапӀну, дубккну ккундийи[+].

8Исайи Петрна Югьан: «Душну ухьуз пасхайин хураг гьязур апӀинай», – дупну, гьаъру. 9Дурари Дугъхьан гьерхру:

– Учу наан гьязур дапӀну ккундувуз?

10Дугъу дурариз кӀуру:

– Учву шагьриъ учӀвиган, шид айи гажин гъабхурайи сар кас гьахъдичвуз. Гьадгъан кьяляхъди душну, гьадму учӀву хулаъ учӀвай, 11ва хулан эйсийиз йипай: «Мялимди гьерхра: „Узу ученикарихъди пасхайин хураг ипӀру хал набши?“» 12Дугъу, учвуз ккабалгнайи заан аьхю хал улупиди; хураг гьадушваъ гьязур апӀинай.

13Дурар гъушу, ва чпиз гъаписи дибихъну, пасхайин хураг гьязур гъапӀу.

14[•]Хъа вахт гъабшиган, Чан вакиларра[†] хъади, Иса, гъюн йивну, суфрайихъ деънийи. 15Исайи дурариз кӀуру:

– Узу аьзабнакк ккуркьайиз, учвухъди гьаму пасхайин хураг ипӀуз гизаф юкӀв хъайиз. 16КӀуразачвузки, сарун му пасхайин хураг, Аллагьдин Паччагьлугъдиъ[†] гьязур дархьикьан гагьди, ипӀидарза[+].

17Зах гъадабгъну, Аллагьдиз чухсагъул дупну, Исайи кӀуру:

– Гьаму бисай ва ичв арайиъ пай апӀинай, 18кӀуразачвуз: Узу сарун тӀумтӀарин му чяхир убхъидарза. Узу цӀийи чяхир Аллагьдин Паччагьлугъдиъ убхъидиза.

19Хъасин уьл гъадабгъну, Аллагьдиз чухсагъул дупну, думу гьудубтӀуру ва, дурарихьна тувну, кӀуру:

– Му учвхъанди туврайи Йиз жан ву. Узу кӀваин алаури, гьамци апӀинай[+].

20Ари гьамци, хябяхъдин хураг ипӀбахъан, Исайи хъанара, зах дибисну, кӀуру:

– Му зах учвхъанди удубзурайи Йиз ифдиинди йитӀурайи цӀийи йикьрар вуйиз. 21Хъа магьа Узу масу тувуз ккайир Узухъди саб суфрайихъ деъна[+]. 22Инсаниятдин Бай[†] Чаз улупнайиганси гъягъюра, вушра Думу масу туврайи касдин гьял пис хьибди![+]

23Ученикари чиб-чпихьан, гьамци апӀуз ккайир ухькан фуж ву, кӀури, гьерхру.

24[•]Дурарин арайиъ, чпикан фуж аьхюр вуш, гьюжатра абхънийи. 25Исайи дурариз гъапи:

– Паччгьари чпин халкьариин агъавал апӀура, хъа халкьди, чпи хилиъ дючӀюркьнайидариз: «халкьдиз ужʼвал апӀрудар» кӀура. 26Учву дицдар дарчва: учвкан фуж аьхюр вуш, варитӀан бицӀи гъуллугъчиси йихь ва, гьюкумдарвал апӀрур гъаравашси йихь[+]. 27Фицики, фуж зиина ву: суфрайихъ гъюн йивну дахънайир, дарш дугъаз гъуллугъ апӀурайир? Суфрайихъ дахънайир зиина даринхъа? Хъа Узу ичв арайиъ суфрайихъ гъуллугъ апӀурайирси аза[+].

28Учву гьарган Йиз вари дарвалариъ Узухъди гъахьунчва[+]. 29Узуз Йиз Адашди Паччагьвал фици табшурмиш гьапӀнуш, гьаци Узура учвуз Паччагьвал табшурмиш апӀураза[+]. 30Йиз Паччагьлугъдиъ Йиз суфрайихъ ипӀури-убхъидичва ва, тахтниин деъну, Израилин йицӀикьюб тухмин суд апӀидичва[+].

31[•]Симон, я Симон! Магьа иблисдиз учву, сифккан дапӀнайи дяхинна харукси, ужур-харжир жара дапӀну ккунди а. 32Хъа Узу, яв хъугъвал дурубгри пну, ккарагунза. Узухьна хътакиган, уву яв чвйирин хъугъувал мюгькам апӀин[+].

33Дугъу Исайиз жаваб туву:

– Я Агъа! Увухъди узу дустагъдизра, аьжалназра гъягъюз гьязур вуза[+].

34Хъа Исайи дугъаз гъапи:

– КӀуразавуз, Петр, гъи даттли уьъйир дапӀну ккудубкӀайиз, Узу шубубан аьгъюр дарзуз пидива.

35Исайи давам апӀуру:

– Узу учву я пул, я тавра, я шаламар хьадарди гьаъруган, учвуз фукӀа гьудрубкӀуб гъабхьунчвуз?

Дурари: «Ваъ» пну, жаваб тувру[+]. 36Исайи дурариз гъапи:

– Хъа гьамус, шлиз пул аш, гьадму гъадабгъри, гьаци – таврара, хъа шлиз адарш, чан палтар масу тувну, ханжал гъадабгъри.

37КӀуразачвузки, Узʼин гьамци дибикӀнайибра улубкьиди: «къанунсузарикан[†] вуди гьисаб апӀиди». Гьацира Узкан фу дибикӀнаш, дурар вари тамам хьиди, ва магьа аьхирихънара гъюра.

38Дурари гъапи:

– Я Агъа! Лиг, магьа мушваъ кьюб ханжал а.

Исайи дурариз: «ЧӀяаьн ву» кӀуру.

39[•]Хъа хулʼан удучӀвну, Иса, Чан аьдат вуйиганси, Елион дагъдиина гъягъюру. Дугъан кьяляхъди ученикарра гъушнийи. 40Йишвʼина гъафиган, Исайи дурариз гъапи:

– Тямягьвалариъ адрахьбан бадали ккарагай[+].

41Хъа Учвра, душвхьан хил хъапӀну гатӀабхьру кӀекӀлин манзилиъ кьамкьариина ис духьну, гьамци ккарагуз хъюгъру:

42-44– Адаш! Эгер Увуз ккундуш, Узхьан гьаму аьзабнан зах гьадабгъ! Вушра Йиз ният ваъ, хъа Явуб гъит ибшри[+][+].

45Ккарагбахъан ученикарихьна гъафиган, Исайиз дурар хажалатнаан даахнади рякъюру. 46Ва дурариз кӀуру:

– Гьаз даахначва? Гъудужвну, тямягьвалариъ адрахьбан бадали ккарагай.


Иса дисуб

47[•]Дугъу гьамци кӀури имиди, адмийирин саб аьхю гъварч гъюру. Дурарин улихь йицӀикьюр ученикдикан сар Ягьуда хьади шулу. Думу Исайиз мак апӀуз Дугъаз багахь гъахьи[+]. 48Исайи дугъаз кӀуру:

– Ягьуда! Мак апӀбиинди Инсаниятдин Бай масу тувранахъа?

49Исайихъ хъайидариз, му гьял наанди илтӀибкӀураш дябкъну, Дугъаз кӀуру:

– Агъа! Ханжал йивидикӀан[+]?

50Дурарикан сари жугьдарин аьхю маллайин гъаравшиз йивну, арччул иб ктабтӀуру. 51Гьадмуган Исайи гъапи: «Гъибтай, чӀяаьн ву!» ва лукӀран ибак хил кучну, думу сагъ апӀуру.

52Учв дисуз дуфнайи жугьдарин аьхюну маллйириз, Аллагьдин хулан гъаравларин аьхюдариз ва агъсакълариз Исайи гъапи:

– Узу дисбан бадали, учву, гъачгъиинаси, ханжларна маргъар хьади удучӀвначва! 53Узу учвухъди гьар йигъан Аллагьдин хулаъ шуйза, учву Узʼина хил за гъапӀундайчва. Хъа гьамус, мучӀушну гьюкум апӀурайи вахт ичв вахт ву[+].


Петр инкар хьуб

54[•]Иса, дидисну, жугьдарин аьхюну маллайин[†] хулаз хуру. Петр ярхла-ярхлади дугъан кьяляхъди гъягъюру. 55Гьяятдиъ уч духьнайидар, цӀа алапӀну, вари сатӀиди деиган, Петрра дурарин арайиъ деъру. 56Сар гъараваш дишагьлийи, думу цӀихъ деънади дяркъну, дугъаз уччвуйи дилигну, гъапи:

– Гьамура Исайихъ хъайидарикан ву.

57Амма Петри: «Узуз Думу аьгъюр дарзуз» дупну, кӀул ккадабгъуру. 58Саб бицӀи арайилан, Петр дяркъну, дугъаз сар жарарира: «Увура гьадрарикан вува», – кӀуру. Петр, му касдизра: «Ваъ, дарза» пну, инкар шулу.

59Саб сяаьткьан вахт улдубчӀвиган, хъана сари ижмишнаан кӀуру:

– Якьин гьамура Исайихъ хъайир ву, фицики му Галилей уьлкейиан ву.

60Хъа Петри думу касдиз кӀуру:

– Уву фу кӀурашра, аьгъдарзуз.

Дугъу му гафар кӀури имиди, даттли уьъйир гъапӀу. 61Гьадмуган Агъа, илдицну, Петрихьинди гъилигу, ва Петрин Агъайи чаз гъапи гьаму гафар кӀваина гъюру: «Гъи даттли уьъйир дапӀну ккудубкӀайиз, шубубан Узу аьгъюр дарзуз пидива!»[+] 62Гьадмуган Петр, гьяятдиан удучӀвну, дердлуди гъишу.

63[•]Иса дидиснайи адмийир, Дугъʼин аьлхъюри, Дугъаз йивури гъахьну. 64Дугъан улар гьеркри: «Увуз шли гъивнуш, йипа, эгер Уву пайгъамбар вуш!» кӀури, йивури гъахьну. 65Гьацира Исайиз хъанара жара аьрвалар апӀури гъахьну.

66[•]Хъайигъан гвачӀинган агъсакълар, жугьдарин аьхю маллйир ва къанунчйир уч духьну, Иса заан диванханайиз[†] гъахуру. 67Дугъхьан гьерхру:

– Эгер Уву Месигь[†] вуш, йип учуз?

Дугъу дурариз кӀуру:

– Узу учвуз гъапишра, хъугъидарчва; 68Хъа Узу учвуз суал тувишра, Узуз жаваб тувидарчва; 69Гьамусдихъантина Инсаниятдин Бай кьудратлу Аллагьдин арччул гъвалахъ деъди[+].

70Хъа вардари Дугъаз кӀуру:

– Яна Уву Аллагьдин Бай вува, сарун?

Исайи дурариз жаваб тувру:

– Учву кӀурайиси ву.

71Дурари кӀуруки:

– Ухьуз сарун фициб шагьидвал лазим вухъа, фицики му гафар ухьуз Мугъан Чан мелзналан гъеерхьунхьуз![+]

### 23


Иса Пилатдин улихь

1[•]Хъасин дурари, гъудужвну, Иса Пилатдихьна гъуху[+] 2ва Дугъак гьамцдар тахсрар кирчуз хъюгъю:

– Мугъу, Чаз Месигь,[†] паччагь кӀури, халкь рякъʼан адаура, Римдин паччагьдиз налук тувуб дюз дар кӀури, гьисаб апӀура[+].

3Пилатди Исайихьан гьерхру:

– Уву «жугьдарин Паччагь» вуна?

Исайи жаваб вуди дугъаз кӀуру:

– Уву гьаци ву кӀурава[+].

4Пилатди жугьдарин аьхюну маллйириз[†] ва халкьдиз гъапи:

– Узуз Гьаму Касдик саб тахсирра бихъурадарзуз[+].

5Амма дурари гужниинди алаурайи:

– Дугъу Галилей уьлкейилан ккебгъну гьамина гъяйиз, вари Ягьудия уьлке вуйибси, аьгъювалар улупури, халкьарин арайиъ наразивал ипра.

6Галилейикан деебхьну, Пилатди гьерху:

– Му Галилейин агьали вуйинхъа?

7Хъа Иса Гьироддин[†] вилаятдиан вуйиб аьгъю гъабшиган, Пилатди Иса гьадму йигъари Ерусалимдиъ айи Гьироддихьна гьаъру[+].

8Иса гъяркъиган, Гьирод гизаф шад шулу. Дугъаз ухдитӀан Думу рякъюз ккунди айи, гьаз гъапиш дугъаз Исайикан гизафдар деерхьнайи ва Дугъкан саб аьламат рябкъюз миж кади айир вуйи[+]. 9Гьиродди Исайиз гизаф суалар туври гъахьну, амма Дугъу саб жавабра тувундар. 10Жугьдарин аьхюну маллйирина аьлимари,[†] гъудужвну, гужниинди Иса тахсиркар апӀурайи. 11Гьиродна чан эскрар, Дугъʼина аьрвалар хури, кялхъру. Исайиин паччгьаринсдар палтар алахьну, Пилатдихьна кьяляхъ гьаъру. 12Ва гьадму йигъан Гьиродна Пилат дустар шулу; улихьди дурар чиб-чпихъди душманвалиъ ади гъахьнийи.

13[•]Пилатди, аьхюну маллйиризна гьюкумдрариз ва халкьдиз дих дапӀну, 14гъапи:

– Учву гьаму Кас, халкь рякъʼан адаурайирси гьисаб дапӀну, узухьна гъахунчва. Хъа магьа, ичв улихь ахтармиш дапӀну, узуз гьаму Касдик учву кӀуру саб тахсирра гъибихъундарзуз. 15Ва Гьироддизра гъибихъундар, узу Му дугъахьна гьаунза ва Мугъак йикӀбаз лайикьлу вуйи саб тахсирра дибихънадар. 16Гьаддиз, жаза тувну, Му деетидиза. [ 17][*]

18Гьадмуган вардари сабси чӀигъар апӀуз хъюгъру:

– Дугъаз аьжал, хъа учухьна Варава деет.

19Варава, шагьриъ гъалабулугъ ипбаз ва адми йивну йикӀбаз лигну, дустагъдиъ итнайир вуйи.

20Пилатди хъанара, Иса деетуз ккунди, чан сес за апӀуру, 21хъа дурари: «Хачрак карс, хачрак карс Думу!» – кӀури, чӀигъар апӀуйи.

22Пилатди шубубпи ражари гьерхру:

– Исайи фу чӀурувал дапӀнахъа? Узуз Мугъак йикӀбаз лайикьлу вуйи саб тахсирра гъябкъюндарзуз, гьаци вуйиган, Мугъаз саб бицӀи жаза тувну, деетидиза.

23Амма мушвʼин уч духьнайидари зарбди чӀигъар апӀури, Иса хачрак карсуб ккун апӀурайи, ва дурарин чӀигъар гъалиб шулу. 24Пилатди гьадрари кӀуруси апӀуз гьял апӀуру: 25Шагьриъ гъалабулугъ ипбазна адми йикӀбаз лигну дустагъдиъ итнайи Варав деетуру, хъа Иса дурарин ихтиярназ тувру.

26[•]Иса гъахуз хъюгъиган, рякъюъ чан хутӀлиан гъюрайи сар Симон кӀуру Киринеяйин агьали гьахъру. Дурари, Иса карсру хач[†] дугъан кьялʼин иливну, думу гъабхуз гъитру.

27Исайин[†] кьяляхъди гизаф адмийир ва Дугъахъ зарбди ишурайи дишагьлийир гъягъюру.

28Исайи, дурарихьинди илтӀикӀну, гъапи:

– Ерусалимдин дишагьлийир! Узухъ мишанай, хъа учвухъ ва ичв веледарихъ ишай. 29Гьамци кӀуру йигъар гъюра: «велед даршлудар, бицӀир дархьидар ва нана тутрувдар хушбахтаврар ву!»[+] 30Гьадмуган дагълариз: «учʼина ахьай», хъа тепйириз: «учу элеркай» пуз хъюгъдичва,[+] 31адмийири ужур касдиз гьамцдар чӀуру ляхнар апӀурайган, дурари чӀуру касариз фицдар ляхнар апӀуйкӀан?

32Исайихъди сатӀиди дариз зигбан бадали, кьюр гъачагъра хурайи. 33«Келле» кӀурушвʼина гъафиган, Иса ва гъачгъар, сар Исайин арччул, тмунур – гагул терефназди хачарик карсру. 34Хъа му арайиъ эскрари, тупут ипри, Дугъан палтар пай апӀурайи[+]. 35Халкь лигури дийигънайи. Дурарин гьякимдрар Дугъʼин аьлхъюрайи:

– Жарадар уьрхюри гъахьну, гъит Чав Учв уьрхри, эгер Думу Аллагьди кадагънайи Месигь вуш[+].

36Эскрарира, Исайиз люкьнар апӀури, Дугъан багахьна гъюри, кӀвантӀарихьна сирке хуйи 37ва гьамци кӀуйи: «Эгер Уву жугьдарин паччагь вуш, Яв Уву уьрх». 38Дугъан кӀулихъ «Му жугьдарин паччагь ву» дибикӀнайиб кебхнийи.

39Исайихъди дариз дизигнайи гъачгъарикан сари Дугъаз чӀуру гафар апӀурайи:

– Эгер Уву Месигь вуш, Увура, учура уьрх.

40Тмунури чан юлдшиз кӀуру:

– Увуз Аллагьдихьан гучӀ шуладарнуз, увузра гьациб жаза тувнайиган? 41Ухьуз гьякьди жаза тувна, гьаз гъапиш ухьуз ихь тахсрариз лайикь вуйиб гъурубкьунхьуз, хъа Мугъу саб чӀуру ляхинра гъапӀундар[+].

42Хъа Исайиз кӀуру:

– Уву Яв Паччагьлугъдиз гъафиган, узу кӀваин апӀина, Иса!

43Исайи дугъаз гъапи:

– Гьякьди кӀуразавуз, гъи Узухъди женнетдиъ хьидива.

44[•]Лисундин вахт вуйи. Сабпну вари уьлкейиин сяаьт шубубдизкьан мучӀушин улубчӀвнийи. 45Ригъдин акв хътабтӀу ва Аллагьдин хулаъ Гирамишвахь гьибхнайи чарч гьацӀкьялʼансина гъячӀябгъю.

46Исайи зарбди гьарай гъапӀу:

– Адаш! Йиз рюгь Яв ихтиярназ тувраза.

Ва гьамци дупну, Дугъан нефес хътубтӀу[+].

47Гьаму гъябкъю эскрарин юзбашийи, Аллагьдин ад за дапӀну, гъапи:

– Дугъриданна, гьаму Кас марццир вуйиштӀан!

48Гьаму тамашайиз лигуз уч духьнайидар, душвахь гъабшиб дябкъну, чпин мухрар убччвури, алдагъуру[+].

49Иса аьгъюкьандар вари ва Дугъахъди гъахьи Галилей уьлкейианмина гъафи дишагьлийир, ярхлаанси дийигъну, мидиз лигурайи[+].

50[•]Гьадму арайиъ Юсуф кӀуру сар гъяни ва гьякьлу вуйи, заан диванханайин[†] иштиракчи, 51дидин къарарихъди рази дарши кас гъюру. Думу Аллагьдин Паччагьвализ ккилигурайи Ягьудия уьлкейин Аримафей кӀуру шагьриан вуйи. 52Пилатдихьна душну, дугъу Исайин беден чахьна тувуб тӀалаб гъапӀнийи. 53Дугъу Исайин беден хачракан кадабгъну, иригъян гъибиржну, гъарзуъ дапӀнайи ва гьелелиг фужкӀа кивнадру накьвдиъ ивру.

54Жвуми йигъ вуйи, султ йигъ[†] улубкьуз багахь шулайи. 55Исайихъди Галилей уьлкейиан гъафи дишагьлийирра, накьвдихьна дуфну, Исайин беден фици ивнаш, лигуру. 56Хъасин хулариз хътаку, дурари ицци ниъ хъайи аьтрарна ягъар гьязур гъапӀу, хъа султ йигъан, Къанундиъ[†] улупнайиганси, дурар фаракьат гъахьи.

### 24

1[•]Чпи гьязур дапӀнайи аьтрин ниъ хъайи ягъарра хьади, элгьет йигъан, ахсрарихъди, гьадму дишагьлийир хъана накьвдихьна гъягъюру. 2Хъа дурариз майит айи хьарахь гьипнайи гъван гьидипнади рябкъюру, 3накьвдизди учӀвиган, дурариз Агъа Исайин[†] беден гъибихъундар. 4Дурари, мидʼин мюгьтал духьну, фикрар апӀури имиди, сабпну дурарин улихьна вацӀрацӀар апӀру палтар али кьюр жви ачмиш шулу[+]. 5Дурари гучӀбаан ис алахъдариз кӀуру:

– Учву чӀивир гъачӀидарин арайиъ гьаз агурачва? 6Думу мушваъ адар. Думу чӀиви гъахьну. Дугъу, гьеле Галилей уьлкейиъ имиди фици гъапнийиш, кӀваин апӀинай: 7«Инсаниятдин Бай[†] гунагькрарин хилиз тувди, дариз зигиди, хъа шубудпи йигъан чӀиви хьиди»[+]. 8Гьадмуган Исайин му гафар дурарин кӀваина гъафи[+].

9-10Кьяляхъ хътаку дишагьлийири (мурарин арайиъ Магдалайиан вуйи Марʼям, Югьанна, Якьубдин[†] дада Марʼям ва дурарихъди хъади гъаши жарадарра айи) мидкан йицӀисар ученикдиз ва миди вуйидариз хабар дебккру[+]. 11Ученикари, му гафар ичӀидарси гьисаб дапӀну, дурарихъ хъугъундайи[+]. 12Хъа Петр гъудужвну, жаргъну накьвдихьна гъушу ва душваъ ис алахъну гъилигуриз кафнартӀан гъяркъюндар ва, мидʼин мюгьтал духьну, кьяляхъ хътаку.

13[•]Гьадму йигъан ученикарикан кьюр Ерусалимдихьан кьюб сяаьтнан рякъюн манзилнаъ айи Эммаус кӀуру гъулаз гъягъюрайи. 14Дурарра Исайиин улукьу гьядисйирикан улхурайи. 15Чиб-чпихъди улхури фикрар апӀурайи вахтна, багахь духьну, Исара дурарихъди гъягъюз хъюгъю. 16Чпин улар йитӀнайиси, дурариз Иса аьгъю гъахьундар[+].

17Дугъу дурарихьан гьерху:

– Учву, рякъди фтикан улхурачва?

Дурар пашманди дийигъу. 18Дурарикан Клеоп кӀуру сари Дугъаз жаваб туву:

– Му йигъари Ерусалимдиъ гъабшиб душваз гъафидарикан сар Уву вува аьгъдрур, дарин![+]

19Исайи дурариз гъапи:

– Фтикан?

Дурари Исайиз кӀуру:

– Аллагьдин ва вари халкьдин улихь, ляхнариъ ва гафнаъ кьувватлу пайгъамбар вуйи Назаретдин[†] Исайикан. 20Думу жугьдарин маллйирина[†] гьюкумдрари тахсиркар дапӀну, хачрак карсну дариз зигуз гъитну[+]. 21Хъа учу, Думу Израилин халкь азад АпӀрур ву кӀури, умуд апӀурайча, хъа гьамус, магьа шубуд йигъ ву гьамциб гьядиса дубхьну. 22Хъа гъи ич дишагьлийирикан сакьюдари учу мюгьтал гъапӀну: дурар гвачӀнин ухди Исайин накьвдихьна гъушиган, 23дурариз Дугъан беден гъибихъундар ва хъадакну гъафидари, Думу чӀиви гъахьну кӀури, хабар дебккрайи, гьадина гъафи малайикарра гъяркъюнчуз кӀури, ктибтура. 24Ичдарикан сакьюдар накьвдихьна гъушиган, дураризра гьадму дишагьлийириз гъяркъдар гъяркъну, амма Дугъан беден гъябкъюндар.

25Гьадмуган Исайи дурариз гъапи:

– Агь, пайгъамбрари[†] гъапидарихъ хътругъру ахмакьар ва кӀван кагьалсузар! 26Месигьди[†] гьацдар аьзабар гъизигхъантӀан, Думу Чан гьяйбатнаъ учӀвидар, дупнадаринхъа[+]?

27Хъасин Исайи, Мусайилан[†] ккебгъну, вари пайгъамбрари Чакан Гирами китабариъ[†] дидикӀнайидарин гьякьнаан дурар гъаври тӀаъру[+].

28Дурар чпи гъягъюрайи гъулаз багахь гъашиган, Исайи Чаз дилинтина гъягъюз ккунди айиганси улупури гъахьну. 29Хъа дурари Дугъаз гъапи:

– Учухъди дерг, йигъ хябяхъ шула.

Исара гьадму гъулаъ дурарихъди гъузру.

30Дурарихъди суфрайихъ гъюн йивну деънайиган, Исайи, уьл гъадабгъну, Аллагьдиз баркаллагь дупну, гьудубтӀуру ва дурариз пай апӀуру[+]. 31Гьадмуган дурарин улар ачмиш шулу ва дурариз Думу Иса вуйиб аьгъю шулу, хъа Думу дурарин улариккан дургру.

32Хъа дурари чпи-чпиз кӀуру:

– Дугъу рякъюъди ухьухъди улхруган ва Гирами китабариъ дибикӀнайибдин гъаврикк ккаъруган, ихь юкӀвар ургури гъахьундайинхъа?

33Гьадму сяаьт гъудужвну, дурар Ерусалимдиз хътакуру ва йицӀисар вакиларна[†] имбудар сатӀиди ади дихъуру. 34Дурари: «Агъа дугъриданра чӀиви гъахьну ва Симондиз ачмиш гъахьну», кӀурайи[+]. 35Хъа мурарира, рякъюъ чпиин улуркьдар ва, уьл гьудубтӀруган, чпиз Думу фици аьгъю гъахьнуш, ктитуру.

36[•]Мурар мидкан улхури имиди, Иса Учв дурарин арайиъ ачмиш шулу ва Дугъу: «Учвуз мясляаьт ибшри!» кӀуру. 37Дурари, аьжайиб духьну ва гучӀ кабхъну, чпиз рюгь рябкъюра пну, хиял гъапӀу[+]. 38Хъа Исайи дурариз гъапи:

– Гьаз аьжайиб духьначва ва дицдар хиялар ичв юкӀвариъ гьаз учӀвра? 39Йиз хиларизна ликариз лигай: Му Узу вуза, хил кучри ва лигури Узу ахтармиш апӀинай, рюгь жан хъайиб ва кӀурбар айиб шулдар[+].

40Гьамци дупну, Исайи дурариз чан хилар ва ликар улупуру. 41Хъа дурар шадвалиан мегьел хътругъри ва мюгьтал шули айиган, Дугъу дурариз гъапи:

– Мушваъ фициб-вушра ипӀруб аничв[+]?

42Дурари Исайихьна гъубжу балугъин пай гьачӀабккуру. 43Исайи, дурариз рябкъюри, ипӀуру 44ва кӀуру:

– Узу учвухъди хъимиди, учвуз гъаписи, Узкан Мусайин къанундиъ,[†] Пайгъамбрарин китабдиъ ва гьацира Мяълийирин китабдиъ[†] дибикӀнайиси, Йиз кӀулʼина гъюз ккайидар вари тамам духьну ккундийи.

45Гьадмуган Дугъу Гирами китабариъ дибикӀнайибдин гъаври ахъбан бадали, дурарин фагьум ачмиш апӀуру[+]. 46Хъасин дурариз гъапи:

– Гирами китабариъ дибикӀнаки, Месигь аьзабарикк ккуркьди ва, дукӀну, шубудпи йигъан чӀиви хьиди[+] 47ва, вардари чпин гунгьар гардандиъ дисруси, Аллагьди чпилан хил алдабгъруси, Ерусалимдилан ккебгъну варишвариъ Йиз ччвурнахъан Ужувлан хабар[†] рабгъиди. 48Магьа гьаци хьузра гъабшибдин учву шагьидар вучва[+]. 49Хъа Узу Йиз Адашди учвуз тувурза дупнайиб гьамус тувдизачвуз. Учву, аьршариан учвухьна кьувват рубкьайиз, Ерусалим шагьриъ гъузай[+].

50[•]Хъасин Исайи дурар шагьриан адаъну, Вифанияйихьнакьан[†] хъади гъюру ва, Чан хилар за дапӀну, дурариз ужувлар ккун апӀуру[+]. 51Дурариз ужувлар ккун апӀури айи арайиъ, Иса, ученикарихьан гьудучӀвури, завуз за шулу. 52Дурари, жилиина ахьну, Дугъаз икрам апӀуру, хъасин зурба шадвалиинди Ерусалимдиз хътакуру[+] 53ва, гьаммишан Аллагьдин ад за апӀури, Аллагьдин хулаъ гъузру[+].

## Югьан

### Югьан

Югьан


Югьан

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]


### Югьан


Югьанди ктибту ужувлан хабар

Ухди вахтарихъанмина гьисаб апӀурайиси, юкьубпи «Ужувлан хабар» Аллагьдин Рюгьнан кюмекдиинди Югьандин хиларилантина, Иса Месигь дукӀну чӀиви гъахьихъанмина 50 йискьан улдубчӀвган, учв Эфес шагьриъ яшамиш шулайи вахтари гъибикӀуб ву. Маттаси Югьанра, Иса Палестинайин жилариин Аллагьдин ляхнар апӀури лицурайи вахтнахъанмина хъюгъну, Гьадгъахъди ученикди гъуллугънаъ гъахьну. Имбуну шубрид «Ужувлан хабрариъ» адрубдикан ктибтуб ва хъугърударин хилиз динариз къаршу ижми яракъ вуди ишлетмиш апӀуб – магьа муну Ужувлан хабарнан улихь хьайи месела. Китабдин сифте кӀулариан Иса неинки гунагь ктру аьдати адми, хъа вари дюнʼя халкь гъапӀу Аллагь вуйивалра аьгъю шула. Дюнʼяйиз Акв, Гьякьвал, дугъри Марччлихъан, Уьмур, Хураг, уьмур Туврур – му вари Иса вуйивал ухьуз лап ачухъди аьгъю шулахьуз. Му Хабарнаан рябкъюрайиси, Иса, неинки Чан тереф гъибисурихьна, хъа гьацира жарарихьнара фукьан дикъатлу вуйкӀан! Му Ужувлан хабарнан метлебнакан Гирами Рюгьну Чав Югьандин кьалмиинди гьамци кӀура: «Аммаки гьаму вари дибикӀнайиб, учву Иса Месигь вуйибдихъ, Думу Аллагьдин Бай вуйибдихъ хъугъри пну ва Дугъахъ хъугъбиинди учвуз зат ккудудубкӀру уьмур хьпан бадали дибикӀнайиб ву» (20:31).

### 1


Месигь гъювал

1Сифте Гаф айи, Гаф Аллагьдихь хьайи, Гаф Аллагь вуйи[+]. 2Думу сифте Аллагьдихь хьайи. 3Вари Гьадгъуланмина гъабхьну ва, Думу дарди, арайиз дуфнайибдик, фукӀара арайиз гъафундар[+]. 4Уьмур Гьадгъаъ а, ва гьадму уьмур инсаниятдиз акв ву[+]. 5Аквну мучӀушнаъ акв тувру ва мучӀушнахьан акв ккабгъуз шулдар.

6Аллагьди Ягьʼя кӀуру ччвур али адми гьаъру[+]. 7Думу Акв улупуз, Акв Месигь[†] вуди, Гьадгъулантина вари хъугъбан бадали, гьаур вуйи[+]. 8Думу учв Акв дайи, амма Аквнан гьякьнаан шагьидвал апӀуз гьаънайир вуйи. 9Гьякьикьи Аквну му дюнʼяйиз гъюру гьарсар касдиз аьгъювалар тувру[+]. 10Думу, Чав арайиз гъабхи му дюнʼяйиз гъафну, хъа му дюнʼяйиндариз Думу кьабул гъахьундар. 11Думу жвувандарихьна гъафну, хъа жвувандари Думу гьясбикк гъапӀундар[+]. 12Учв кьабул гъапӀдариз ва Чан ччвур дибисну хъугъдариз Дугъу дурар Аллагьдин веледар хьувал багъиш гъапӀну[+]. 13Дурар инсанарин ниятариинди, ясана адмийириз ккун гъабшиган бабкан шлудар дар. Думу веледар Аллагьдихьан ву[+].

14Гаф Инсандиз илтӀикӀуру ва ухьухъди яшамиш шулу. Ухьуз Дугъан Аллагьвалин зурбавал ва кьувват гъябкъюнхьуз, масанвали ва гьякьвали ацӀнайидар – Дугъаз дурар, Адашдихъ хъайи сар Бай вуди хьпаз гъурукьну[+]. 15Дугъкан адмийириз Ягьʼяйи хабар дебккру: «Магьа Думу узу учвуз кӀурайир: „Думу, йиз кьяляхъди Гъюрайир, узутӀан заан ву, гьаз гъапиш Думу узу хьайиз айир ву“»[+]. 16Дугъан абцӀнайи ужувлиинди ухьуз ужувлахъди ужʼвал гъабхьунхьуз. 17Аллагьди ухьуз Къанун[†] Мусайилантина[†] тувну, хъа ужувларна гьякьвал Месигь Исайиланмина гъафидар ву[+]. 18Зат саризра Аллагь гъяркъюндар, Думу ухьуз анжагъ Аллагьди, хъайина-хътру сар Бали, гьарган Чан Адашдихъди хъайири, ачмиш гъапӀну[+].


Исайикан Ягьʼяйин шагьидвал

19[•]Магьа Ягьʼяйин шагьидвал. Жугьдари Ягьʼяйихьан, уву фуж вува, кӀури, гьерхуз Ерусалимдиан чпин маллйир[†] ва левитар[†] гьаиган, 20Ягьʼяйи дурариз ачухъди жаваб тувру: «Месигь Узу дарза»[+].

21– Хъа дици вуш, уву фуж вува? – гьерхру дурари. Уву Илʼяс вуна?

– Ваъ.

– Уву пайгъамбар вуна?

– Ваъ[+].

22– Хъа уву фуж вува? – давам апӀуру гьерхувал дурари. – Учу гьаъдариз учу жаваб тувну ккунду. Уву фуж вуди гьисаб апӀурава?

23– Узу, Ишая пайгъамбри гъапиганси: «„Агъайиз рякъ диш апӀинай!“ кӀури, ичӀи чюлиъ атӀабгу дих вуза».

24Гьадмуган фарисйири[†] гьаънайидари 25Ягьʼяйихьан гьерхру: «Хъа уву я Месигь, я Илʼяс, ясана пайгъамбар даруган, уву халкь гьаз штуан апӀурава?»

26– Узу учву штуан апӀураза, – кӀури, Ягьʼяйи дурариз жаваб тувру, – хъа ичв арайиъ Адми а. Думу учвуз аьгъдарчвуз. 27Думу узутӀан кьанди гъюрашра, узу Дугъан шаламарин гъахмйир гъядарчузкьан лайикь дарза.

28Му вари Ягьʼяйи халкь штуан апӀури гъаши Ярдан[†] нирин тмуну гъирагъдихъ хъайи Вифания[†] кӀурушваъ гъабхьнийи. 29Хъайигъан Ягьʼяйиз чахьинди гъюрайи Иса рякъюру ва кӀуру: «Магьа, дюнʼяйин гунгьар Чаина гъадагъуз ккайи Аллагьдин Агълиж[†] гъюра[+]. 30Думу узу Чакан: „Думу йиз кьяляхъди Гъюрайир узутӀан заан ву, гьаз гъапиш Думу узу шайиз Айир ву“, – Гъапир ву. 31Думу фуж вуш, узузра аьгъдайзуз, амма узу, Месигь Израилиз аьгъю ишри пну, халкь штуан апӀуз дуфнайир вуза»[+].

32Ягьʼяйи гьацира гъапи: «Узузра Думу Месигь вуйиб аьгъдайзуз, хъа штуан апӀуз узу Гьаури гъапунзуз:[+] 33„Шлиина-вуш Гирами Рюгь ис шули рякъидивуз ва Гьадгъуин гъузди. Ари Гьадмунур хьиди Гирами Рюгьнахьди адмийир цӀийи Алаърур“. Узуз гьаци рябкъюзра гъябкъюнзуз:

Гирами Рюгь луф жюрейиинди Гьадгъуина аьршариан гъафнийи[+]. 34Магьа узу адмийирин улихь шагьидвал апӀураза: Ари Гьадму ву Аллагьдин Бай».


Исайин сарпи ученик

35Хъайигъанра Ягьʼя, чан кьюр ученикра хъади, гьадушвʼин алди шулу[+]. 36Багхьантина гъярайи Иса дяркъну, Ягьʼяйи кӀуру:

– Лигай, магьа Аллагьдин Агълиж![+]

37Дугъан му гафар гъеерхьу ученикар[†] Исайин кьяляхъди гъягъюру.

38Иса кьяляхъинди илтӀикӀуру ва, дурар дяркъну, гьерхру:

– Фу ккундучвуз?

– Я Рабби! (Му илтӀибкӀиган «Мялим» кӀуру гаф ву.) Уву наан яшамиш шулава? – пну гьерхру дурари Исайихьан[+].

39– Узухъди гъачай, ва учвуз рябкъидичвуз, – гъапи Исайи. Дурар Исайихъди гъягъюру. Думу яшамиш шулайишв дябкъну, дурар хябяхъдиз Гьадгъахь гъузру. Сяаьт юкьбарихьна вуйи.

40Ягьʼяйин гафарихъ хъебехъну Исайихъди гъушу кьюрикан сариз Андрей кӀуйи, думу, чаз Петр кӀури шлу Симондин чве вуйи[+]. 41Дугъу, гьадму сяаьт чан чве Симон дагну, дугъаз кӀуру:

– Учуз Месигь гъидихъунчуз! (Му илтӀибкӀиган «Христос» – «Аллагьдихьан вуйир» кӀуру гаф ву.)[+]

42Андрейи думу Исайихьна хъади гъюру. Иса дугъаз дикъатлуди лигуру ва кӀуру:

– Уву Югьаннайин бай Симон вува. Увуз Кифа, яна Петр кӀуру хьиди. (Жугьуд чӀалниинди «Кифа» ва грек чӀалниинди «Петрос» «Гъван» кӀуру гаф ву.)[+]

43Хъайигъан Исайи Галилей уьлкейиз гъягъюз кьаст апӀуру. Дугъаз Филип алахъуру:

– Узухъди гъач! – кӀуру дугъаз Исайи.

44Филипра Вифсайдайиан – Андрейинна Петрин гъахи шагьриан – вуйи[+]. 45Филипди Нафанаил агуру ва кӀуру:

– Учуз, Мусайи чан Къанундиъ шликан дибикӀнаш ва пайгъамбрарира[†] шликан дибикӀнаш, Гьадму гъидихъунчуз. Думу Назарет[†] шагьриан Юсуфдин бай Иса ву[+].

46– Назаретдиан? Назаретдиан фукӀа ужуб удубчӀвур кӀурана? – наразиди кӀуру Нафанаили.

– Гъач гъягъюхьа, ва уву лигара, – кӀуру дугъаз Филипди.

47Чахьна гъюрайи Нафанаил гъяркъиган, Исайи дугъкан гьамци кӀуру:

– Магьа, затра кучӀал ва цӀарувал ктру, чан дугъри израилжви[+].

48– Увуз узу наънан аьгъявуз? – гьерхру Нафанаили.

– Узкан увуз Филипди ктибтайиз улихьна Узуз уву инжирин гьарикк гъяркъюнзуз, – пну, жаваб туву дугъаз Исайи.

49– Агъа! Уву Аллагьдин Бай вува – Израилин Паччагь! – гьевесниинди гъапи Нафанаили[+].

50– Уву Узухъ гьаддиз хъугъунва, Узуз уву инжирин гьарикк гъяркъюнзуз гъапну кӀури? Хъа увуз мутӀан бегьем артухъ аьламатар рякъидивуз.

51– Исайи давам апӀуру:

– Гьякьлу вуйи гьякь кӀуразачвуз: учвуз завар гьатӀарццури ва Аллагьдин малайикар Инсаниятдин Балʼина ис-за фици шулуш, рякъидичвуз[+].

### 2


Кана шагьриъ сумчир

1Кьюд йигълан Галилей уьлкейин Кана шагьриъ сумчир шулу. Душваъ Исайин[†] дадара айи[+]. 2Сумчриз Исайиз ва Дугъан ученикаризра теклиф вуйи.

3Хялари вари чяхир гъубхъиган, Исайин дадайи Дугъаз кӀуру:

– Мурарин чяхир имдар.

4– Уву гьаз кӀурава Узуз дици? – жаваб тувру дугъаз Исайи. – Йиз вахт мегьел улубкьнадар[+].

5– Дугъу фици гъапиш, гьаци апӀинай, – гъапи Исайин дадайи кюмекчйириз.

6Гьадушвахь жугьдари чпин диндихъди жикӀувалариз ишлетмиш апӀури шлу йирхьуб гъвандин латар хьайи, дурарикан гьарубдиъ кьюб-шубуб гаргун шид гъябгъюйи[+].

7– Латар штухьди ацӀай, – кӀуру Исайи кюмекчйириз. Дурарира латар даргариккнакьан штухьди ацӀру.

8– Гьамус сацӀиб шид удубзну, мярака кӀули гъабхрурихьна гъайибхай, – гъапи Исайи.

9Мярака кӀули гъабхрури чяхриз илтӀибкӀнайи штук ниъ капӀру. Дугъаз чяхир гьапӀруб-вуш аьгъдайи, хъа кюмекчйириз аьгъяйи. 10Мярака гъабхрури, жамраз дих дапӀну, кӀуру:

– Адмийири хялариз сифте ужуб чяхир гьивру, хъасин вари пиян гъашиган, чӀуруб хуру. Хъа уву ужубсиб чяхир гьамусдиз гьаз гъибтнава?

11Му Исайи Галилей уьлкейиъ айи Канайиъ улупу аьламатарикан сабпи аьламат вуйи. Гьамдиинди Дугъу Чан зурбавал улупнийи ва Дугъан ученикар Дугъахъ хъугънийи.

12Гьамдихъан Иса Кафернагьум шагьриз гъягъюру. Дугъахъди Чан дада, чвйир ва ученикарра хъайи. Дурарин душваъ сякьюдар йигъар шулу[+].

13[•]Жугьдарин Пасхайин[†] машквар багахь шулайиган, Иса Ерусалим шагьриз гъягъюру[+]. 14Душваъ Аллагьдин хулан гьяятдиъ учӀвиган, Дугъаз малар, марччар ва луфар масу туврайидар ва пулар гьюдюхрударра рякъюру.

15Исайи, тӀурнарикан гъирмаж дапӀну, дурар вари гьадушвʼан чпин малар-марччарра хьади утӀурккуру, пул гьюдюхрударин пулар даргъуру ва устлар ккитӀикӀуру. 16Дугъу луфар масу туврайидариз гъапи:

– Мурар милин дургин апӀинай! Йиз Адашдин хал базариз миилтӀибкӀанай![+]

17Гьаму вари гъабхьиган, Исайин ученикарин Гирами китабарик[†] дидикӀнайи гьамцдар гафар кӀваина гъюру: «Яв Хулахьна вуйи ккунивали Узу цӀаси ургиди».

18Мушвʼин жугьдарин гьюкумдрар гъедергуру.

– Увуз гьамцдар апӀуз ихтияр айивал фициб аьламатниинди улупидива? – гьерхру дурари[+].

19– Му Аллагьдиз ккарагру хал учву дабгъай, хъа Узу думу шубуд йигъан айитӀ дивурза, – дурариз жаваб вуди гъапи Исайи[+].

20– Му Аллагьдин хал[†] диври инсанар ягъчӀвурна йирхьуд йисан гъилихну, хъа Уву шубуд йигъан дивдина?! – гъапи жугьдари.

21Исайи Аллагьдин хулкан улхурайиб Чан бедендикан кӀурайивал вуйи. 22Иса, дукӀну, шубудпи йигъан чӀиви гъашиган, Дугъу гьамдикан дупнайи гафар Дугъан ученикарин кӀваина гъафнийи, ва дурар Гирами китабарихъ ва Исайихъ хъугънийи[+].

23Иса Ерусалимдиъ Пасхайин машквраъ айи вахтна, Дугъу улупу аьламатар дяркъну, гизафдар Дугъахъ хъугънийи[+]. 24Хъа Учв, Иса, саринна ихтибарнаъ учӀвдайи, гьаз гъапиш Дугъаз инсанар ужуди аьгъяйи.

25Исайиз адмийирин хасиятарикан шли-вуш ктитувал лазим дайи, фицики Дугъаз гьарсар касдин кӀваъ айиб аьгъяйи.

### 3


Иса ва Никодим

1Фарисйирин[†] арайиъ жугьдарин гьякимарикан сар Никодим кӀурур айи[+].

2Йишвну Исайихьна дуфну, дугъу кӀуру:

– Мялим! Учуз уву Аллагьдихьан дуфнайи Мялим вуйиб аьгъячуз, фицики Уву апӀрусдар аьламатар, эгер Аллагь Увухъди хътайиш, сарихьанра апӀуз даршлийи.

3Исайи дугъаз жаваб вуди кӀуру:

– Гьякьлу вуйи гьякь кӀуразавуз: анжагъ учв цӀийикӀултӀан бабкан гъаширихьантӀан Аллагьдин Паччагьлугъдиъ[†] учӀвуз хьибдар.

4– Аьхю адмийихьан хъана бабкан хьуз фици шулухъа? Думу, сабансана чан дадайин фуниъ учӀвну, хъана бабкан даршулда? – кӀуру Дугъаз Никодимди.

5Исайи дугъаз жаваб туву:

– Гьякьлу вуйи гьякь кӀуразавуз: фуж штуан ва Гирами Рюгьнахьан цӀийикӀултӀан бабкан дархьиш, дицирихьан Аллагьдин Паччагьлугъдиъ учӀвуз хьибдар[+]. 6Бедендикан бабкан шлуб беден ву. Анжагъ Гирами Рюгьнакан рюгьтӀан бабкан шулдар. 7Узу увуз: учву цӀийикӀултӀан бабкан духьну ккунду, гъапну кӀури, мюгьтал махьанай. 8МикӀ ккунишвахъинди хъивру. Увуз дидин сес ебхьурувуз, хъа думу наанди ва наънан хъивраш, аьгъю шулдарвуз. Гирами Рюгьнакан бабкан гъаширра, ари гьаци ву.

9– Дици фици хьуз мумкин ву? – пну, гьерху Никодимди.

10– Уву Израилин мялим вуди, гьамцдар шейʼарикан аьгъдарнуз? – жаваб тувру дугъаз Исайи. – 11Гьякьлу вуйи гьякь кӀуразавуз: Учу кӀурача Учуз аьгъюбдиан ва шагьидвал апӀурача гъябкъюбдикан. Хъа учву Учу шагьидвал апӀурайибдихъ хъугърадарчва. 12Эгер Узу учвуз му дюнʼяйинубдикан кӀурайиган учву хъугърадарш, хъа аьршаринубдикан гъапиш, фици хъугъдичвахъа? 13Гьич саркьана аьршариз за гъахьундар, гьадушвʼан жилиина ГъафиртӀан – Инсаниятдин БайтӀан[†] гъайри[+]. 14ИчӀи чюлиъ Мусайи[†] фици битӀ ягъалди гакӀвлик кибтӀну дебккнуш, гьаци Инсаниятдин Байра хамхрик карсну хьиди,[+] 15Дугъахъ хъугъу гьарсариз зат ккудудубкӀру уьмур хьпан бадали. 16Аллагьдиз дюнʼя гьаци ккун гъабхьнуки, Дугъу Чан айи-адру сар багъри Бай, Дугъахъ хъугъну, гьарсар кас дукӀну даришри, хъа зат ккудудубкӀру уьмур ибшри пну, гьаъну гъурбан гъапӀну[+]. 17Аллагъди Чан Бай дюнʼяйиз, дидин диван апӀуз ваъ, хъа Гьадгъулантина дюнʼя дюбхну хьуз гьаъну[+]. 18Дугъахъ хъугънайирин диван апӀидар, хъа фуж Дугъахъ хъугъундарш, сарун диван гъапӀу мисал ву, гьаз гъапиш думу Аллагьдин багъри Балихъ хъугъундар[+]. 19Диван апӀувал гьаддиъ аки, дюнʼяйиз акв гъафну, хъа адмийириз аквтӀан мучӀушин артухъди ккун гъабхьну, гьаз гъапиш дурарин ляхнарра чӀурудар ву[+]. 20Фицики чӀуруб апӀурайи гьарсар касдиз акв даккун шулу ва, чан чӀуру ляхнар ашкар даришри пну, думу аквнахьна гъягъюрдар[+]. 21Хъа гьякьвалиинди апӀрур, чан ляхнар ашкарди хьуз, аквнахьна гъягъюру, гьаз гъапиш дугъан дурар Аллагьдиъди дапӀнайидар ву.


Иса ва штуан апӀру Ягьʼя

22Мидхъантина Иса, Чан ученикарра[†] хъади, Ягьудия уьлкейин ругариина гъюру ва, душваъ гьадрарихъди яшамиш шули, дурар штуан апӀури гъахьну[+]. 23Гьадму вахтна Ягьʼяра Салим кӀурушвахь хьайи Энондиъ адмийир штуан апӀури шулу, гьаз гъапиш душваъ шид гизаф айи ва дина штуан хьуз хайлин халкь гъюри гъахьну. 24Му Ягьʼя дустагъдиъ итайиз гъабхьиб вуйи[+].

25Гьадмуган Ягьʼяйин ученикарикан сакьюдари жугьдарихъди штуан хьпан гьякьнаан гьюжат ккебгъру,[+] 26ва дурари Ягьʼяйихьна дуфну гьерхру:

– Мялим, кӀваинди иминуз, увухъди Ярдан[†] нирин тмуну гъирагъдихъ гьуркьу, уву Чакан ктибту Гьадму Кас? Магьа, Дугъу адмийир штуан апӀура ва Дугъахьна вари гъюра![+]

27– Адмийихьан анжагъ чаз аьршариан улупубтӀан апӀуз даршул, – пну, жаваб тувру Ягьʼяйи. –[+] 28Узу учвуз: „Узу Месигь[†] дарза, хъа узу Аллагьди Дугъаз рякъ ккабалгуз гьаънайир вуза“, – гъапибдин шагьидар вучва[+]. 29Швушв анжагъ швушв хурайириз ву, хъа дугъахъ хъебехъну, дугъу гъапиб апӀурайир швушв хурайирин дуст ву. Швушв хурайирин дих кубкӀиган, шад шулу: узура гьаци шадвали ацӀназу[+]. 30Фицики Дугъан ад машгьур ва аьхю дубхьну ккунду, хъа йизуб – цӀиб шула ва аьхирихъна гъюра.


Заълан Гъафир

31Аьршариан Гъафир гьаму дюнʼяйиин алидартӀан зина ву, хъа му дюнʼяйиин алидар гьаму дюнʼяйиндартӀан дар, ва дурар му дюнʼяйин ляхнарикантӀан улхурира шулдар. Аьршариан Гъафир варитӀан заан ву.

32Дугъу Чаз гъеебхьубдикан ва гъябкъюбдикан кӀура, аммаки адмийири Дугъан шагьидвал кьабул апӀурадар. 33Дугъан гафар кьабул апӀурайир гьякь Аллагь вуйивалихъ хъугъра[+]. 34Фицики Аллагьди Гьаънайир Аллагьдин гафариинди улхура, гьаз гъапиш Аллагьди Дугъаз бегьем Гирами Рюгь тувна.

35Адашдиз Чан Бай масанди ву ва гьаддиз варибдиин гьюкум Дугъан хилиз тувна[+]. 36Аллагьдин Балихъ хъугънайириз зат ккудудубкӀру уьмур хьибди, хъа Дугъахъ хътругъуриз дициб уьмур рябкъидар ва дицириин гьаммишандиз Аллагьдин хъял хьибди[+].

### 4


Иса ва Самарияйиан вуйи дишагьли

1-3Фарисйириз[†] ЯгьʼяйизтӀан Исайиз артухъди ученикар[†] ва штуан хьуз гъюрудар айибдикан аьгъю шулу. Гьякьикьатдиъ адмийир Исайи Чав ваъ, хъа Дугъан ученикари штуан апӀури гъахьну. Мидкан аьгъю гъабшиган, Ягьудия уьлке гъибтну, Агъа хъана Галилей уьлкейиз гъягъюру[+][+]. 4Дугъан рякъ Самария юрднаантина вуйи[+]. 5Ва магьа Иса Самарияйиъ айи Сихар кӀуру шагьриз гъюру. Думу шагьур Якьубди[†] чан Юсуф кӀуру бализ бахиш гъапӀу хутӀлин багахь хьайи[+]. 6Душваъ Якьубдин гъуйи айи. Рякъюъ эргу Иса гьадму гъуйдихъ деъру. Вахт лисухьна вуйи. 7Дина штуз Самарияйиан сар дишагьли гъюру.

– Узуз убхъруб чава, – кӀуру дугъаз Исайи.

8Дугъан ученикар шагьриз ипӀруб гъадабгъуз душнайи.

9– Уву, жугьудри узхьан, Самарияйиан вуйирихьан, убхъуз ужуб фици ча кӀурава? – гьерху Дугъхьан жаваб вуди дишагьлийи. Фицики жугьдар самариялуйирихъди албагну адайи.

10Исайи жаваб туву:

– Эгер увуз, Аллагьди адмийириз фу тувруш, аьгъяйиш ва, «Узуз убхъруб чава» КӀурайир Фуж вуш, аьгъяйиш, уву Узхьан шид ккун апӀидийва ва Узу увуз чӀиви шид тувдийза.

11– Я аьхю кас! – кӀуру Дугъаз дишагьлийи, – Увухь гьич бедрекьан хьадарвухь, хъа гъуйи деринуб ву. Хъа Уву дициб шид наънан гъадабгъидийва? 12Уву учуз му гъуйи туву ва дидʼан чавра, чан баярина мал-къарайира шид убхъури гъаши ич аба ЯкьубтӀан заанур вунахъа?

13Исайи жаваб тувру:

– Му шид убхъру гьарсар касдиз цӀиб арайилан хъанара убхъуз ккун хьибди. 14Хъа узу шид тувну гъубхъур сану гьич зат харгидар. Гьаз гъапиш Узу дугъаз туву шид зат ккудудубкӀру уьмур тувру яшайишдин булагъдиз илтӀибкӀиди[+].

15– Я аьхю кас! – кӀуру Дугъаз дишагьлийи, – Узуз сарун затра шид ккун даршлуганси ва мина дидиз дяргъруганси гьадму шид чава!

16Душну яв жилирра гьамина хъади гъач, – кӀуру Исайи.

17– Узухъ жилир хътарзухъ, – гъапи дишагьлийи.

– Уву, жилир хътарзухъ кӀури, дюзди гъапива, – кӀуру Исайи дугъаз. – 18Фицики уву хьуб ражари швувахь гъахьунва, хъа гьамусяаьтди увухъ хъайир яв жилир дар. Уву дюз гъапунва.

19– Я аьхю кас! – кӀуру Дугъаз дишагьлийи, – Уву пайгъамбар вуди рякъюразуз[+]. 20Ич абйир гьатму дагъдиина икрамназ гъюри гъахьну, хъа учву, жугьдари, кӀурачва, икрам апӀуз анжагъ ЕрусалимдизтӀан душну ккундар[+].

21Исайи дугъаз кӀуру:

– Хъугъ Узухъ, дишагьли, гьамус учву я му дагъдиин, я Ерусалимдиъ ихь Адашдиз икрам апӀидарчва – гьациб вахт улубкьура. 22Учвуз, самариялуйириз, учву фтиз икрам апӀурашра, аьгъдарчвуз. Хъа учуз, жугьдариз, учу фтиз икрам апӀураш, аьгъячуз, фицики уьрхювал жугьдарихьанмина гъибди[+]. 23Хъа гьациб вахт улубкьидики, ва думу улубкьузра улубкьна, халис икрам апӀрудари Адашдиз рюгьнииндина гьякьвалиинди икрам апӀиди. Ихь Адашди, иллагьки, гьамцдар икрам апӀрудар агура[+]. 24Аллагь Рюгь ву ва гьаддиз Дугъаз икрам апӀрудари рюгьнииндина гьякьвалиинди Дугъаз икрам дапӀну ккунду[+].

25– Месигь[†] дуфну ккуниваликан узуз аьгъязуз, – гъапи дишагьлийи. – Думу гъафиган, Дугъу учуз варибдикан ктибтиди[+].

26– Гьадму уву кӀурайи Адми увухъди улхура. Узу вуза Месигь, – кӀуру Исайи[+].

27Гьадму арайиъ Исайин ученикар гъюру ва, Дугъу дишагьлийихъди гафар апӀури дябкъну, дурар мюгьтал шулу. Амма сарира Дугъхьан, фу ккунди аш, вая дугъахъди гафар гьаз апӀураш, гьерхундайи.

28Дишагьлийи чан шид айи гвар гъибтну, шагьриз хъадакну, адмийириз кӀуру:

29– Узухъди гъачай ва узу йиз уьмриъ гъапӀу вари ляхнарикан ктиту Касдиз лигай. Мумкин ву Думу Месигь хьузра?

30Дурар шагьриан удучӀвну, Гьадгъахьна гъягъюру.

31Хъа му вахтна ученикари Исайикан:

– Я Мялим, фукӀа ипӀина, – кӀури, тӀалаб апӀурайи.

32– Узухь гьациб хураг хьазухьки! Дидкан учвуз аьгъю хьузра аьгъдарчвуз, – гъапи Дугъу.

33Гьадмуган ученикари чиб-чпихьан гьерхру: «Белки Дугъаз ипӀруб шликӀа гъабхнушул-гьа?»

34Исайи дурариз кӀуру:

– Йиз хураг Узу Гьаурин ният тамам апӀуб ва Дугъан ляхин ккудубкӀуб вуйиз[+]. 35ХутӀил убзури, учву кӀури шулчва: «Юкьуб вазсана – ва иганра хъубкьди». Хъа магьа Узу учвуз кӀураза: улар арццай ва хутӀлариз лигай – дурар ургуз хъуркьна[+]. 36Убгурайири гьамустӀанра чан гьякъи гъадабгъура ва зат ккудудубкӀру уьмриз бегьер уч апӀура, гъубзурра ва гъубгурра – кьюридра сабси шад хьпан бадали[+]. 37«Сари убзуру, тмунури ккадабцӀуру» кӀуру мисал гьамци вуйиган гьякь ву. 38Узу гьаъразачву, учву убгбан бадали, учву зегьмет дизригушваз. Жарадари зегьмет гъизигну, хъа учву дурарин зегьметнан бегьер уч апӀурачва.

39Му шагьриан вуйи самариялуйирикан гизафдар Исайихъ хъугъру, фицики му дишагьлийи Дугъкан дурариз дупнайи: «Дугъу йиз уьмриъ узу гъапӀу вари ляхнарикан ктибтунзуз». 40Самариялуйири, Исайихьна дуфну, Думу чпихь гъузуб тӀалаб апӀуру. Ва Думу дурарихъди кьюд йигъан гъузру. 41Исайи дурариз гъапӀу ктитбариинди Дугъахъ хъанара гизафдар хъугънийи. 42Дурари думу дишагьлийиз кӀуру: «Сифте учу Исайихъ яв гафариз дилигну хъугъунча. Хъа гьамус Дугъахъ учу ич-учʼинди хъебехъну хъугърача, ва аьгъячуз: Думу дугъриданра дюнʼя уьрхру Месигь ву»[+].


Зурба гъуллугъчийин бай сагъ апӀуб

43Кьюд йигълан Иса, дилин удучӀвну, Галилей уьлкейиз гъягъюру, 44фицики Дугъу Чав мидиз улихьна гъапнийи: «чан ватандиъ пайгъамбрин гьюрмат даршул»[+]. 45Галилейиз гъафиган, душван агьлари Иса хушʼвалиинди кьабул апӀуру, гьаз гъапиш Ерусалимдиз Пасхайин[†] машквраз гъушиган, дурариз Дугъу гъапӀкьандар вари дяркънайи, фицики дурарра гьадму машквраъ айи[+].

46Иса хъана Чав шид чяхриз илтӀибкӀу Кана кӀуру Галилей уьлкейин шагьриз гъягъюру. Гьадму вахтна Кафернагьум шагьриъ паччагьдин гьякимдрарикан сар яшамиш шулайи ва дугъан бай яманди иццурайи[+]. 47Иса Ягьудия уьлкейиан Галилейиз дуфнайибдикан деебхьну, думу Дугъахьна гъюру ва, чан йикӀру гьялнаъ айи бай сагъ апӀуз Кафернагьумдиз гъач, кӀури, Исайиз миннатар апӀуру.

48– Учвкан саркьан, аьламатар ва аьжайиб лишнар дярякъкьан гагьди, хъугъуз ккайидар дарчва! – гъапи дугъаз Исайи[+].

49– Я аьхю кас! Йиз бай йикӀайиз гъача! – кӀури, паччагьдин гьякимдар Дугъаз хъана ккарагуру.

50– Хулаз гъарах, яв бай яшамиш шули гъузди, – кӀуру Исайира. Ва му адми Исайин гафарихъ хъугъру ва рякъюъ учӀвру. 51Рякъюъ дугъаз чан гъуллугъчйир алахьуру ва дурари дугъаз: «Яв бай сагъ гъахьну», кӀуру. 52Дугъу дурарихьан: «Бализ филаси рягьят гъабхьну?» – пну, гьерхру. «Накь лисхъан дугълан убцрушин алдабхьну», – гъапи дурари.

53Мушвʼин балин адашдиз, чан бай Исайи: «Яв бай яшамиш шули гъузди», гъапи вахтна сагъ гъашиб аьгъю шулу, ва дугъан вари хуландар Исайихъ хъугънийи[+].

54Му Ягьудияйиан Галилейиз гъафихъан Исайи улупу кьюбпи аьламат вуйи[+].

### 5


Вифезда гьямамназ ккилигурайир сагъ апӀуб

1Дидхъан саб цӀиб вахтналан жугьдарин машквар улубкьуру ва Иса Ерусалимдиз гъягъюру.

2Ерусалимдиъ Марччарин латар кӀурушвахь, жугьуд чӀалниинди «Вифезда» (Рягьимлувалин хал) кӀуру саб кахъру гьямам хьайи. Дидихьна элеркнайи гъвандин мурхьлар ккудукьнайи хьуб дегьлиз гъюрайи. 3Гьадму хьубиб дегьлизарра ацӀну фалиж кайидар ва майифдар ади шуйи. Дурар, фила шид ккибикьуз хъюгъруш, гьаддиз ккилигури шуйи. 4Фицики Аллагьдин малайикди бязи вахтари, гъюри, шид ккибикьуйи ва, шид ккибикьхъан сифте вуди фуж учӀвиш, гьадму, чак фициб уьзур кашра, сагъ шули гъахьну. 5Мушваъ сумчӀурна миржид йисан иццурайи сар кас айи. 6Исайиз думу дахънади дяркъну ва хайлин вахтна иццурайиб аьгъяди, дугъхьан гьерхру:

– Сагъ хьуз ккундунуз?

7– Йиз аьхюр, – жаваб туву иццурайири, – ккун даршулин. Аммаки, шид ккибикьубси, штук кучӀвуз узуз кюмек апӀру адми шуладар. Хъа узу кучӀвуз хъюгъиган, узутӀан ухди душвак жарар кучӀвнади шула.

8– Гъудужвну, яв ахинра гъадабгъну, гъарах, – кӀуру дугъаз Исайи[+]. 9Ва думу дишлади сагъ духьну, чан ахинра гъадабгъну, гъягъюру.

Думу султ йигъ[†] вуйи. 10Гьаддиз жугьдарин гьюкумдрари сагъ гъаши касдиз кӀуру:

– Гъи султ йигъ ву, гьаддиз Къанундиинди[†] ахин гъабхуз ихтияр адар!

11– Узу сагъ гъапӀури: «Ахин гъадабгъну гъарах», гъапунзуз, – гъапи дугъу.

12– Хъа фуж ву думу Адми, увуз: «Ахин гъадабгъну, гъарах», гъапир? – гьерхру дурари.

13Сагъ духьнайириз, Думу фуж вуш, аьгъдайи, фицики гьадушваъ аьхючӀвеъ халкь ади, Иса гьадраригъ рякъюри имдайи.

14Хъасин Исайи, гьадму кас Чаз Аллагьдин хулаъ алахъиган, дугъаз гъапи:

– Магьа лиг, уву сагъ гъахьунва, сарун гунагь ляхнар мапӀан, даршиш митӀан артухъ пис гьял хьибдияв.

15Му касди гьамус душну, учв сагъ гъапӀур Иса ву, кӀури, жугьдарин гьюкумдрариз хабар дебккру. 16Жугьдарин гьюкумдрар, Исайи му ляхин султ йигъан гъапӀну кӀури, Дугъахъ хъергуз хъюгъру[+]. 17Хъа Исайи дурариз жаваб тувру:

– Йиз Адаш гьарган лихури шулу, Узура лихураза.

18Жугьдарин гьюкумдрари Иса, неинки Дугъу султ йигъандин къайда гъючӀюбгъну кӀури, хъа гьацира, Аллагьдин Бай вуза, кӀури, Учв Аллагьдихъди барабар апӀурайиган, айибтӀан артухъ Думу йивну йикӀуз чпин кьаст ижми апӀуру[+].


Балин кьудрат

19Исайи дурариз кӀуруки:

– Гьякьлу вуйи гьякь кӀуразачвуз: сабан Чан Адашди гьапӀраш дярябкъкьан гагьди, Балхьан Чан-Чаинди фукӀара апӀуз шулдар. Адашди гьапӀраш, Балира гьадму апӀура. 20Адашдиз Бай ккунду, ва Дугъу Чав апӀурайидар вари Бализ улупура. Дугъу Бализ бегьем артухъ улупиди ва учву мегьел мюгьтал хьуз ккимичва[+]. 21Адашди гъачӀидар чӀиви апӀруси ва дурариз уьмур тувруси, гьаци Балира Чаз ккунириз уьмур тувди[+]. 22Адашди саринра суд апӀурадар;[+] 23варидари, фици Адашдин гьюрмат уьбхюраш, гьаци Балинна гьюрмат уьбхбан бадали Дугъу вари суд апӀру гьюкум Балихьна тувна. Шли Балин гьюрмат уьбхюрадарш, гьадгъу Думу гьау Адашдинра гьюрмат уьбхюрадар[+]. 24Гьякьлу вуйи гьякь кӀуразачвуз: шлиз Йиз Гаф ебхьураш ва фуж Узу Гьаурихъ хъугъраш, гьацири зат ккудудубкӀру уьмур гъазанмиш дапӀна, дицир суддин улихь дийигъидар. Дицир гьамустӀанра, дукӀну хьувалихьан, гьаргандин уьмриъ учӀвна[+]. 25Гьякьлу вуйи гьякь кӀуразачвуз: вахт улубкьура – сану улубкьнура ву! – дийихнайидариз Аллагьдин Балин дих ебхьиди, ва гъеебхьдар гьаргандин уьмрихьна чӀиви хьиди[+]. 26Фици Адаш уьмрин булагъ вуш, гьаци Байра Дугъу уьмрин булагъ гъапӀну[+]. 27Ва Дугъу Бализ суд апӀру гьюкумра тувна, фицики Думу Инсаниятдин Бай[†] ву[+]. 28Учву мидʼин мюгьтал махьанай, вари накьварик кайидариз Аллагьдин Балин сес ебхьру вахт улубкьура ва накьвариан удучӀвиди[+]. 29Фужари ужʼвал гъапӀнуш, дурар яшайишдиз чӀиви духьну удучӀвиди; фужари писвал гъапӀнуш, дицдар чпин суд апӀбан бадали удучӀвиди[+]. 30Узхьан Йиз хусуси гьюкмиинди фукӀа апӀуз шулдарзухьан. Узу кӀураза Узуз Аллагьдихьан ебхьурайиси ва Йиз суд дишуб ву, фицики Узу Узуз ккуниб апӀурадарза, хъа Узу Гьауриз ккуниб апӀураза[+].


Исайикан шагьидвал

31Эгер Узу Узкан адмийириз ктибтури гъашиш, дурар Узухъ хътругъубра мумкин ву[+]. 32Аммаки Узкан ктибтру жара Шагьид а, ва Узуз аьгъязуз, Дугъу Узкан ктибтурайиб гьякь вуйивал. 33Учву Ягьʼяйихьна адмийир гьаунчва, ва дугъура вари гьамрар гьякь вуйиб тасдикь гъапӀну[+]. 34Хъа Узу адмийирин шагьидвалилан асиллу дарза: Узу му вари, учву уьрхбан бадали кӀураза. 35Ягьʼя убгури акв туврайи чирагъсир вуйи, ва учву дугъан акв шадвалиинди цӀиб вахтназтӀан кьабул гъапӀундарчва[+]. 36Амма Узуз, Йиз гьякьнаан Ягьʼяйи гъапивалтӀан хъанара мюгькам шагьидвал азуз, фицики, Адашди Узуз апӀин дупну, Узу апӀурайи ляхнари, Узу Адашди гьаур вуйиб тасдикь апӀура[+]. 37Гьаци Узу гьау Адашдира Узкан шагьидвал апӀура. Хъа учвуз Дугъан дих затра гъеебхьундарчвуз, ва учвуз Думу затра гъяркъюндарчвуз. 38Ва учву ичв кӀваъ Дугъан Гаф уьбхюрадарчва, фицики Дугъу гьау Узухъ хъугърадарчва. 39Учву Гирами китабар[†] дурхну ахтармиш апӀурачва, фицики дурариан гьаргандин уьмур гъазанмиш апӀуз шулу кӀури, фикир апӀурачва, хъа Гирами китабариъ Узкан дибикӀна[+]. 40Гьаци вушра, зат ккудудубкӀру уьмур учвуз хьпан бадали, учвуз Узухьна гъюз ккунди адарчвуз. 41Узуз инсанарин тярифар лазим дарзуз[+]. 42Хъа Узуз учву аьгъюдар вузуз ва учвуъ учвуз Аллагьдихьна вуйи масанвал адрувалра аьгъязуз. 43Узу Йиз Адашдин ччвур бадали учвухьна дуфназа, хъа учву Узу кьабул апӀурадарчва, хъа эгерки сар жара фуж-вуш, чан чаинди чан тярифар апӀури учвухьна гъафиш, кьабулра апӀурчва[+]. 44Учву сар-сарин тярифар апӀури, сар Аллагьдихьан вуйи тярифарихъ хъергну даршлуган, учву Узу фици кьабул апӀидичва[+]? 45Узу Адашдин улихь учву тахсир апӀур, кӀури, фикир мапӀанай. Учву тахсиркрар апӀрур Муса[†] хьиди, фицики учву гьадгъуин умудлу вучва! 46Эгер учву дугъридан Мусайихъ хъугърайиш, Узухъра хъугърийчва, гьаз гъапиш дугъу Узкан дибикӀна. 47Хъа эгер учву дугъу гъидикӀдарихъ хъугъри адарш, Йиз гафарихъ фици хъугъдичвахъа?

### 6


Хьуд агъзур тухъ апӀуб

1[•]Гьамдихъан Иса Галилей гьюлин[†] тмуну гъирагъдихъ хъайи Тивериад шагьрин аьтрафарихъна гъягъюру. 2Исайихъди гизаф халкьра гъюри гъахьну, гьаз гъапиш дурариз Дугъу аьзарлуйириз гъапӀу аьламатар дяркънайи. 3Хъа Иса, дагъдиина за духьну, Чан ученикарин[†] кьялаъ деъру. 4Жугьдарин Пасхайин[†] машквар багахь шулайи[+]. 5Исайи, улар за гъапӀиган, Чахьна хайлин халкь гъюради дябкъну, Филипдиз кӀуру:

– Мурариз ипӀуз ухьу гьамкьан уьлер наънан гъадагъухьайкӀан[+]?

6Исайи му, Филип ахтармиш апӀузди гъапиб вуйи, фицики Дугъаз гьапӀруш улихьмиди аьгъяйи.

7– Дурариз варидариз уьлин саб кьацӀкьан ккубкьбан бадали, уьл гъадабгъуз кьюдварж динар[†] пулра гьудрубкӀур, – жаваб туву Филипди.

8Исайин жара ученик Петрин чве Андрейи кӀуру:[+]

9– Мушваъ сар балихь хьуб мухан уьлна кьюб балугъ хьа, хъа гьамукьан халкьдиз дурарикан фу шулухъа?

10– Дурарихьди деуз гъитай, – гъапи Исайи.

Думу йишвʼин гизаф укӀ алийи ва дурар гьадушвʼин деъру. Дурарин кьадар хьуд агъзуртӀан артухъ вуйи.

11Исайи Аллагьдиз баркаллагь дупну, уьлер гьудутӀну, деънайидариз тувру. Ва балугъарра гьаци дапӀну, гьардиз чаз ккунибкьан тувру[+].

12Адмийир ацӀбалан кьяляхъ, Исайи ученикариз кӀуру:

– Зяя дархьбан бадали, хъригъу кьацӀар уч апӀинай.

13Дурари ипӀуз хъюгъруган, хьуб уьл вуди, гьадрарихъан хъригъу кьацӀар уч гъапӀиган, йицӀикьюб тавра шулу. 14Исайи гъапӀу му аьламат гъябкъиган, адмийири пуз хъюгъю:

– Му Кас якьинди дюнʼяйиз дуфну ккуни Гьадму Пайгъамбар ву! –[+] 15Адмийири Чакан гужниинди чпин паччагь апӀуз ккунди айиб аьгъяди, Иса хъана, ялгъузди гъузбан бадали, дагълариз гъягъюру.


Иса гьюлилантина гъягъюб

16[•]Хябяхъ шулади, Исайин ученикар гьюлихъна[†] ктучӀвуру. 17МучӀура шулайи, хъа Иса дурарихьна мегьел гъюри адайи. Дурар, люткейиъ эъну, гьюлин тмуну гъирагъдихъ хъайи Кафернагьумдиз рякъюъ учӀвру. 18Гужал микӀ хъивну, гьюлиин лепйир ягъал-ягъал хьуз хъюгъру. 19Гъирагъдихъан хьуб-йирхьуб километр манзилназ сирнав гъапӀган, дурариз гьюлин лепйириланмина люткейихьна ликри гъюрайи Иса рякъюру ва гизаф гучӀ шулу.

20– Му Узу вуза, гучӀ мапӀанай! – кӀуру Исайи.

21Дурариз Думу люткейиъ итуз ккун гъабхьнийи, аммаки, фу лигурва, дурар чпи гъярайи гъирагъдихъна хъуркьнади шулу.


Адмийир Исайихьна ахмиш шула

22Хъайигъан гьюлин тлихъан гъирагъдихъ гъузу халкьдин гьюлин гъирагъдихъ саб люткетӀан хътарди хьуб ва дидиъра ученикар эъну гъушуб, хъа Иса, кӀуруш, дидиъ эдреуб кӀваин шулу. 23Гьадмуган Тиверияйиан гъафи сякьюдар люткйир, Агъайи баркаллагь дупну, халкьди уьл гъипӀу йишвахьна гъюру. 24Мушваъ я Иса, я Дугъан ученикар адруб гъябкъиган, дурари люткейиъди, Иса агури, Кафернагьумдиз сирнав апӀуру.


Иса – уьмрин уьл

25Иса гьюлин тмуну гъирагъдихъ дагну, Дугъаз дурари кӀуру:

– Мялим! Уву мина фила гъафунва?

26Исайи дурарин суалназ кӀуру:

– Гьякьлу вуйи гьякь кӀуразачвуз: Йиз аьламатнан лишнарин учву гъавриъ а кӀури, Узу агурадарчва, хъа Узу туву уьли учву тухъ апӀбаз лигну агурачва! 27Ухди пуч шлу му дюнʼяйин хураг бадали ваъ, хъа гьаргандин уьмур тувру ва зат пуч даршлу хураг бадали чалишмиш йихьай. Гьациб уьмур учвуз Инсаниятдин Бали тувра, фицики ихь Адаш Аллагьди Инсаниятдин Бай[†] Чан кьудратниинди, печать йивну, лишанламиш дапӀна.

28– Аллагьдиз хуш шлу ляхин апӀбан бадали, учу гьапӀну ккун? – пну, гьерху дурари.

29Исайи жаваб туву:

– Магьа Аллагьдиз ккуниб: Дугъу Гьаурихъ хъугъай[+].

30– Уву Дугъу Гьаур вуш, учу Увухъ хъугъбан бадали, Уву учуз фициб аьламат улупидива? – гьерхру дурари. – Уву гьапӀдива[+]? 31Ич ата-бабйири ичӀи чюлиъ манна[†] ипӀуйи. Мидкан Гирами китабариъра[†] гьамци дибикӀна: «Дугъу дурариз ипӀуз уьл аьршариан гьапӀну».

32Исайи жаваб туву:

– Гьякьлу вуйи гьякь кӀуразачвуз: учвуз аьршариан уьл гьапӀур Муса[†] дар. Учвуз гьякь уьл аьршариан туврайир Йиз Адаш ву. 33Фицики Аллагьдин уьл – аьршариан дуфну, му дюнʼяйиз уьмур бахиш апӀурайи Гьадму Кас ву.

34– Я ич аьхюр, – кӀуру дурари, – учуз гьациб уьл гьамусдихъантина гьаргандиз чава![+]

35Исайи дурариз кӀуру:

– Узу вуза уьмур хурайи уьл. Фуж узухьна гъюруш, затра гашди гъузидар. Узухъ хъугънайир гьич затра харгидар[+]. 36Хъа Узу учвуз улихьнасира дупнайзачвуз, учвуз Узу рякъюрачвуз кӀури, хъа учву хъугъри гъахьундарчва. 37Йиз Адашди Узʼина аманат гъапӀу гьарсар кас Узухьна гъиди ва, Узухьна гъафир, Узу гьич затра хътӀурккидарза[+]. 38Фицики Узу аьршариан, Узуз ккуниб апӀуз ваъ, хъа Узу Гьаурин ният тамам апӀуз дуфнайир вуза[+]. 39Хъа магьа Узу Гьаурин ният – Чав Узʼина аманат гъапӀдарикан гьич саркьан Узу дургуз гъидритуб, хъа гъияматдин йигъан дурар вари уьмрихьна кьяляхъ апӀуб[+]. 40Даршуз магьа Йиз Адашдиз ккундайиб: Чан Бай рякъруриз ва Дугъахъ хъугъру гьарсар касдиз гьаргандин уьмур хьуб. Узу думу гъиямат йигъан гьаргандин уьмрихьна хътаидиза[+].

41Исайи: «Узу уьл вуза, аьршариан дуфнайи», – гъапну, кӀури, жугьдарик иц кабхъру.

42– Му Юсуфдин бай Иса даринхъа? – кӀуйи дурари. – Ухьуз Мугъан адашна дада аьгъдарди айинхъа? Гьаз Мугъу мици: аьршариан гъафир Вуза, кӀурахъа[+]?

43– Иц макабхъанай, – кӀуру дурариз Исайи, – 44Узухьна, Узу гьау Адашди гъюз гъидритиш, сарихьанра гъюз хьибдар, хъа гъафир, Узу гъиямат йигъан учв уьмрихьна хътаидиза[+]. 45Пайгъамбрарин[†] Гирами китабарик дибикӀна: «Аллагьди дурариз варидариз улупиди». Гьарсар Адашдихъ хъпехъур ва Гьадгъухъан аьгъю гъапӀур Узухьна гъюру. 46Анжагъ Аллагьдихьан ГъафиризтӀан гъайри, гьеле гьич саризра Адаш гъяркъюндар[+]. 47Гьякьлу вуйи гьякь кӀуразачвуз: фуж хъугъраш, гьадгъу гьаргандин уьмур гъазанмиш дапӀна. 48Узу уьмрин уьл вуза. 49Ичв ата-бабйири ичӀи чюлиъ чпиз Аллагьди гьапӀу манна ипӀури гъахьну ва имбударси дурарра гъийихну. 50Хъа аьршариан гъафи Уьл дициб дар: шли Думу гъипӀиш, дицир затра йикӀидар. 51Узу вуза аьршариан гъафи чӀиви уьл. Шли думу Уьл гъипӀиш, гьадму зат ккудудубкӀрубкьан яшамиш хьиди. Узу туврайи уьл – му йиз беден вуйиз. Узу думу, дюнʼяйин уьмур бадали, тувраза[+].

52Гьадмуган жугьдари:

– Дугъхьан ухьуз ипӀуз Чан беден фици тувуз хьибди?! – кӀуйи, ва дурарин арайиъ яман гьюжат абхъру.

53Исайи дурариз жаваб тувру:

– Гьякьлу вуйи гьякь кӀуразачвуз: эгер учву Инсаниятдин Балин беден дирипӀиш ва Дугъан ифи дурубхъиш, учвуз уьмур рубкьидар[+]. 54Йиз беден ипӀруриз ва Йиз ифи убхъруриз гьаргандин уьмур хьибди, ва Узу дицир гъиямат йигъан уьмрихьна чӀиви апӀидиза. 55Йиз беден – магьа гьякьди вуйи хураг, Йиз ифи гьякьди вуйи убхъруб ву. 56Шли Йиз беден ипӀураш ва Йиз ифи убхъураш, гьадму Узуъ яшамиш хьиди, хъа Узу дугъаъ яшамиш хьидиза[+]. 57Узу гьау чӀиви Адашдиантина Узу фици яшамиш шулаш, гьаци Йиз беден ипӀурайидарра Узʼантина яшамиш хьиди. 58Аьршариан гъафи Уьл магьа гьамциб ву. Хъа думу ичӀи чюлиъ ичв ата-бабйири гъипӀу завариан гъафи маннасиб дар – хъасин, гьар чан аьжалниинди, дурарра гъийихнийи. Хъа шли аьршариан вуйи гьаму Уьл ипӀураш, гьадгъу зат ккудудубкӀру уьмур хъапӀди.

59Гьамци аьгъювалар улупуйи Исайи Кафернагьумдин жугьдарин мистаъ.[†]


Гьаргандин уьмрикан улупуб

60Дугъан ученикарикан гизафдари, му гафар гъеерхьиган, кӀури гъахьну:

– Мурар фу аьжайиб гафар ву? Мурар шлихьан аннамиш апӀуз шул!

61Хъа Исайи, Чан ученикар нарази вуйиб аьгъяди, дурариз гъапи:

– Йиз гафари учвук гучӀ капӀрайин? 62Хъа учву, Инсаниятдин Бай Учв наънан гъафнуш, гьадина за шули рякъруган гьапӀдичва[+]? 63Беден фукӀа дар, анжагъ Рюгь ву уьмур хурайир. Узу учвуз кӀурайи гафариъ уьмрин Рюгь а[+]. 64Аммаки ичв арайиъ хътругърударра а.

ИкибаштӀан, Исайиз гьеле дюнʼя ккебгъайиз аьгъяйи: фужар Чахъ хъугъдайиш ва Учв шли масу тувуйиш[+]. 65Дугъу давам апӀуру:

– Гьаддиз учвуз гъапнийза Узу: анжагъ шлиз Адашди улупнаш, гьадму Узухьна гъиди. 66Гьаддихъан Исайин ученикарикан гизафдар Дугъхъан хътакнийи ва Дугъахъди шули гъахьундайи. 67Гьадмуган Исайи Чан йицӀикьюрид ученикарихьан гьерхру:

– Белки учвузра Узхъан хътакуз ккунди ашулчвуз?

68– Агъа, – жаваб туву Симон Петри, – учу шлихьна гъягъидихъа? Зат ккудудубкӀру уьмур тувру гафар Увухь хьавухь. 69Гьамус учу хъугърача ва аьгъячуз, Уву Аллагьдин Гирамир вуйиб[+].

70– Узу дайкӀана учву йицӀикьюридра ктагъур? – гъапи дугъаз жаваб вуди Исайи. – Хъа учвкан сар иблис ву[+].

71Исайи му Искариотдиан вуйи Симондин бай Ягьудайикан кӀурайиб вуйи. Дугъу, учв йицӀикьюрикан сар вуйири, хъасин Иса масу тувнийи[+].

### 7


Иса машквраз гъягъбакан

1Дидхъантина Иса Галилей уьлкейиъ лицури гъахьну, гьаз гъапиш Дугъаз Ягьудия уьлкейиз гъягъюз ккунди адайи, фицики душваъ Думу жугьдарикан бязидариз йикӀуз ккунди айи[+].

2Гьадму вахтна жугьдарин Пажарин машквар багахь шулайи. 3Ва гьаддиз Исайин[†] чвйири дугъаз кӀуру:

– Уву мушвʼан, Уву апӀурайи ляхнар Яв ученикаризра рякъруси, Ягьудия уьлкейиз машквраз гъарах[+]. 4Сарира чан гьунарар жиниди апӀури шулдар. Гьарсариз ккунду чибкан адмийириз аьгъю дубхьну. Хъа Уву гьацисдар гьунарар апӀураваки, гъит Увкан вари дюнʼяйиз аьгъю ибшри!

5Дугъан чвйиркьан Дугъахъ хъугъри гъахьундар.

6Исайи дурариз кӀуру:

– Йиз вахт мегьел гъафундар, хъа ичв фуну вахтна вушра хай шуличв[+]. 7Му дюнʼяйихьан учву даккун апӀуз хьибдар, хъа Узу даккунди ву, фицики Узу дидин вари ляхнар писдар, гунагьвалиндар ву, кӀураза[+]. 8Хъа машквраз учву гъарахай. Узу думу машквраз гъягъидарза, Йиз вахт мегьел улубкьнадар.

9Гьамци дупну, Иса Галилей уьлкейиъ гъузру. 10Саки Чан чвйир машквраз гъушхъан, Исара жиниди гьадина гъягъюру.

11Жугьдарин гьякимари машквран вахтна Иса агуйи. «Наан а гьадму Адми?» – гьерхуйи дурари. 12Дугъкан халкьдин арайиъ гизаф гьюжатар ахьнайи: садари, Думу ужур ву, хъа тмундари, Дугъу халкь алдатмиш апӀура, кӀуйи. 13Амма гьюкумдрарихьан гучӀбу, Дугъкан ачухъди сарира кӀурдайи[+].


Исайи Аллагьдин хулаъ аьгъювалар улупуб

14Иса Аллагьдин хулан гьяятдиз дуфну, аьгъювалар улупуз хъюгъган, машквран гьацӀ вахт дубшнайи. 15Жугьдар мидʼин мюгьтал духьнайи.

– Мугъаз наънан гьамкьан аьгъяйкӀан? – кӀуйи дурари. – Дугъу наанкӀа дурхнадар, аьхир.

16Исайи гъапи:

– Йиз аьгъювалар Йиздар дар, хъа Узу Гьауриндар ву[+]. 17Шлиз Дугъан ният тамам апӀуз ккундуш, гьацириз гьаму аьгъюваларикан аьгъю хьибди, дурар Аллагьдихьан вуш, даршиш Узу Йиз Узкан кӀурайидар вуш. 18Шли чан-чахьан кӀураш, гьацири чаз хусуси ад гъазанмиш апӀура. Хъа шли чав гьауриз ад гъазанмиш апӀураш, гьацири дугъриди кӀура, ва дугъан кӀваъ кучӀал адар[+]. 19Учвуз Къанун[†] Мусайи[†] тувну, гьаци даринхъа? Гьаци вушра, учвкан сарира Къанун тамам апӀурадар. Узу фтин бадали йикӀуз ккундучвуз[+]?

20– Уву амрихъан душнава! – жаваб туву гъварч духьнайидари. – Шлиз Уву йикӀуз ккунди а[+]?

21Исайи дурариз жаваб вуди гъапи:

– Узу саб аьламат улупайизра, учву вари мюгьтал духьначва. 22Мусайи учвуз суннат апӀин гъапну, дугъридан, думу Мусайихьан дар, хъа ата-бабйириланмина дуфнайиб ву, ва учву султ йигъанра[†] кмиди суннат апӀури шулчва. 23Мусайин Къанун дючӀрюбгъбан бадали, учву султ йигъанра адмийин суннат апӀураш, Узу султ йигъан адми сагъ гъапӀну кӀури, Узʼин хъял гьаз иливначва[+]? 24Зиълан лишнариинди суд мапӀанай, суд апӀинай дугъри вуйи суддиинди![+]


Адмийири Иса Месигь вуди гьисаб апӀуб

25Ерусалимдиан вуйи бязи агьлари кӀуйи:

– Му ихь гьякимари йикӀуз ккайи Адми даринхъа? 26Лигайчва, Дугъу ачухъди аьгъювалар улупура ва сарира Дугъаз фукӀара кӀурадар. Мумкин ву, гьякимариз Думу дугъриданра Месигь[†] вуйиб аьгъю гъабхьнушул? 27Амма ухьуз, Гьадму Кас наънан вуш, аьгъяхьуз. Хъа Месигь гъафиган, саризра аьгъю хьидар, Думу наънан вуш[+].

28Ва гьадмуган, Аллагьдин хулаъ аьгъювалар улупурайиган, Исайи аьхю сесниинди гъапи:

– Узура аьгъячвуз, Узу наънан вушра, аьгъячвуз. Гьаци вушра Узу Узхьан гъафир дарза. Шли Узу гьаънуш, Гьадгъахъ хъугъуз хай шулу, аммаки Думу учвуз аьгъдарчвуз. 29Хъа Думу Узуз аьгъязуз, фицики Узу Гьадгъухьан гъафир вуза ва Узу Гьадгъу гьаъну[+].

30Гьадмуган дурариз Думу дисуз ккун шулу, амма сарира Дугъак кучундар, гьаз гъапиш Дугъан сяаьт дуфнадайи[+]. 31Халкьдикан гизафдар Дугъахъ хъугънийи ва дурари кӀуйи: «Месигь гъафиган, Дугъхьан Гьаму КасдихьантӀан артухъ аьламатар улупуз шулинхъа?»[+]


Жугьдар Иса дисуз чалишмиш хьуб

32Исайикан халкьдин арайиъ гьамцдар гафар-чӀалар деерхьну, фарисйирина[†] жугьдарин аьхюну маллйири[†] Думу дисуз Аллагьдин хулан гъаравлар гьаъру.

33Гьадму вахтна Исайи халкьдиз кӀурайи:

– СацӀибсана Узу учвухъди гъуздиза, хъасин Узу мина Гьаурихьна хътакидиза[+]. 34Узухъ лицури хьидичва, хъа дихъидарчвуз, гьаз гъапиш учвхьан Узу наан шулуш, гьадина гъюз хьибдарчвухьан[+].

35Жугьдари чпин арайиъ кӀури гъахьну:

– Думу, ухьхьан агуз даршлуси, наана гъягъюз ккайкӀан? Белки Дугъаз, Грек уьлкейин шагьрариз душну, дурарин арайиъ яшамиш шулайи ихь агьалйириз вая грекариз аьгъювалар улупуз ккунди ашул гьа? 36Дугъу ухьуз: «Узу агури хьидичва, хъа дихъидарчвуз», ва «Узу наан шулуш, гьадина гъюз хьибдарчвухьан», – гъапи гафариинди Мугъаз фу пуз ккунди айкӀан?


Исайи Гирами Рюгьнакан пувал

37Машкврин аьхиримжи, вартӀан машгьур йигъан Исайи, гъудужвну, аьхю дихниинди кӀуру:

– Фуж дахаргнаш, гъит гьадму Узухьна гъюри![+] 38Ва фуж Узухъ хъугъраш, гъит гьадгъу убхъри! БикӀбариъ кӀура: «Дугъан кӀваан чӀиви штарин нирар ахмиш хьиди».

39Исайи гьамци Гирами Рюгьнакан гъапнийи. Думу Исайихъ хъугънайидариз рукьиди. Думу вахтназ Гирами Рюгь мегьел тувну адайи, гьаз гъапиш Иса сабан Аллагьдин аднаъ ахънадайи[+].


Жугьдарин улихь-кӀулиъ айидар Исайихъ хътругъуб

40Му гафар гъеерхьиган, халкьдин арайиан сякьюдари кӀуру:

– Му дугъриданра Пайгъамбар ву.

Хъа жарадари кӀуйи:

– Му Месигь ву![+]

41– Галилей уьлкейиан Месигь гъюб мумкин вуйинхъа? – къаршуди кӀуйи дурариз. – 42Гирами китабариъ,[†] Месигь Давудрин[†] насликан ва Давуд бабкан гъахьи Вифлеем[†] шагьриъ Думу бабкан хьиди, кӀура[+].

43Гьамци Исайин гьякьнаан халкьдин арайиъ гьюжат абхънийи[+]. 44Дурарикан бязидариз Иса дисуз ккун гъабхьнийи, аммаки сарира Дугъʼина хил за гъапӀундайи.

45Хъа Иса дисуз гьау Аллагьдин хулан гъаравлар жугьдарин аьхюну маллйирихьна ва фарисйирихьна кьяляхъ хътакнийи.

– Думу гьаз дидисну гъахундарчва? – гьерху дурари гьаъдарихьан.

46– Гьадму Касдиси мегьел гьич сарира саб вахтнара кӀури гъахьундар! – жаваб тувнийи гъаравлари.

47– Гьаяман, Дугъу учвура алдатмиш гъапӀуншалчву гьа? – гъапи дурариз фарисйири. – 48Гьюкумдрарикан Дугъахъ гьич фужкӀа хъугънинхъа? Ясана фарисйирикан фужкӀа[+]? 49Дугъахъ хъугърудар Къанун аьгъдру авамар ву ва дурар Аллагьдин нянайикк ккайидар ву!

50Хъа дурарин арайиъ улихьна вахтари Исайихьна гъафи Никодим кӀуру кас айи, ва дугъу дурариз гъапи:[+]

51– Ихь Къанунди ихтияр туврайинхъа, сабан адмийихъ хъпебехъди ва дугъу ву тахсир гъапӀнуш аьгъю дарапӀди, дугъан суд апӀуз?

52– Гьаяман, увура Галилей уьлкейиан вушала гьа? – гъапи дурари. – Уву Гирами бикӀбар аьгъю апӀин ва яв уву гъавриъ ахъдива Галилей уьлкейиъ гьич сар пайгъамбарра бабкан дархьуб[+].

53Ва дурар алдагъну хъасин хулариз гъягъюру.

### 8


«Гунагь ктрури дугъʼина гъван гатӀабхьри»

1Хъа, Иса Елион дагъдиина гъягъюру. 2ГвачӀнин ухди Думу хъана Аллагьдин хулаъ ачмиш шулу. Дугъан багахь халкь уч хьуз хъюгъру ва Исайи, деъну, аьгъювалар улупуру.

3Гьадму вахтна Къанундин[†] мялимарина фарисйири[†] Исайихьна, кьяппавал апӀури гъидису дишагьли хуру ва думу халкьдин улихь дерккну, 4дурари Исайиз кӀуру:

– Мялим! Гьаму дишагьли кьяппавал апӀурайи вахтна дидиснайир ву. Му чан жилирихъди дарди, жарарихъди хъайи. 5Мусайи[†] чан Къанундиъ мицисдариин гъван уьлюбх дупна. Хъа Уву фу кӀурава?

6Му, Иса ахтармиш апӀбан ва Дугъак тахсир кипбан бадали, саб багьна абгуз ккунди гьерхрайиб вуйи.

Амма Исайи, ис алахъну, дурариз саб фикирра тутрувди, тӀубʼинди жилиин фу-вуш бикӀури гъахьну[+]. 7Исайи Чахьан гьерхри хътадакрайиган, кӀул за дапӀну, дурариз кӀуру:

– Учвкан шли затра гунагь гъапӀундарш, гъит гьадгъу сарпирди му дишагьлийиина гъван гатӀабхьри![+] 8Ва хъана, Чан кӀул ис дапӀну, жилиин бикӀувал давам апӀуру.

9Му гафар гъеерхьиган, аьхюдарилан хъюгъну, душвʼин алидар са-сарди гьудучӀвну гъягъюру ва аьхириъ Исана гьадму дишагьли гъузру. 10КӀул за дапӀну, Исайи дугъхьан гьерхру:

– Эй дишагьли, увук тахсир кипрайидар наши? Уву сарикьан тахсиркар гъапӀундарин?

11– Сарикьанра, йиз аьхю кас, – пну, жаваб туву дугъу.

– Узура уву тахсир апӀурадарза; гъарах ва сану гунагь ляхнар мапӀан, – гъапи Исайи[+].


«Узу аьгъяйиш, Йиз Адашра аьгъю шуйчвуз»

12Кьандиси халкьдихъди Иса хъана улхуру:

– Узу му дюнʼяйиз акв вуза. Фуж Узухъди гъахьиш, дицир мучӀушнаъ улдугну хьидар, дицирихъди уьмрин акв хьибди[+].

13– Уву Яв Увкан шагьидвал апӀурава, – кӀуру фарисйири. – Яв шагьидвал гьякьюб дар[+].

14Исайи жаваб тувру:

– Эгена Узу Йиз Узкан шагьидвал апӀури удучӀвураш, Йиз гафарихъ хъугъуз хай шулу, фицики Узуз аьгъязуз Узу наънан гъафнуш ва наана гъягъюраш. Хъа учвуз, Узу наънан гъафнуш ва наана гъягъюраш, аьгъдарчвуз[+]. 15Учву сар-сарин, инсанарин уьлчмейиинди суд апӀурачва, хъа Узу саринра суд апӀурадарза[+]. 16Эгерки Узу ичв суд апӀуйишра, Йиз суд гьякьюб хьибдийи, фицики Узу сар дарза, Узухъди Узу гьау Адашра хъазухъ[+]. 17Хъа ичв Къанундиъра, кьюр касдин шагьидвалихъ хъугъуз хай шул, кӀури дибикӀнавучв. 18Учу кьюр шагьид вуча: Узу ва Узу гьау Адаш[+].

19– Хъа Яв Адаш наан аяв? – гьерху дурари.

– Учвуз я Узу, я Йиз Адаш аьгъдарчвуз, – гъапи Исайи. – Эгер учвуз Узу аьгъяйиш, Йиз Адашра аьгъю шуйчвуз[+].

20Му гафариинди Исайи, Аллагьдин хулан гьяятдиъ, садакьйир иврушван гъвалахъ дийигъну, аьгъювалар улупури, гъапнийи. Гьаци вушра Думу сарира гъидисундайи, гьаз гъапиш Дугъан сяаьт сабан улубкьнадайи[+].


Жугьдар Исайин гъавриъ ахърадар

21Ва хъана Исайи гъапнийи:

– Багарихьди Узу гъягъюраза. Учву Узу агуз хъюгъдичва, аммаки ичв гунгьариъди йихидичву. Узу гъушушваз, учвхьан гъюз хьибдар[+].

22– «Узу гъушушваз учвхьан гъюз хьибдар», – гъапиган, Мугъан фу кӀуру гаф вуйкӀан? – кӀурайи жугьдари чиб-чпигъ. – Дугъаз Учв йикӀуз ккундайкӀан дарш?

23Исайи гъапи:

– Учву исккан вуйи дюнʼяйиан вучва, хъа Узу заълан вуза. Учву гьаму дюнʼяйиан вучва, хъа Узу му дюнʼяйиан дарза[+]. 24Узу учвуз гъапунзачвуз:

«Гунгьариъди йихидичву!» Узу Гьарганур Аллагь вуйибдихъ эгер учву хътругъиш, учву вари гунгьариъди йихидичву!

25– Гьаци вуйиган Уву Фуж вува? – гьерхру дурари.

– Узу учвуз гьарган бинайиан кӀурайи Гьадмунур вуза, – жаваб туву Исайи. – 26Учвкан, Узхьан гизафдар пуз ва ичв суд апӀуз шуйзухьан. Амма Узу, гьаму дюнʼяйиз Узу Гьаурихьан фу гъеебхьнуш, анжагъ гьадму кӀураза, хъа Узу Гьаур гьякьлу ву[+].

27Дугъу Чан Адашдикан кӀурайибдин дурар гъавриъ ахъундайи.

28Исайи давам гъапӀу:

– Учву Инсаниятдин Бай[†] за гъапӀиган, гьадмуган аьгъю хьибдичвуз, Узу Гьарганур вуйиб, ва Узу Йиз Узлан фукӀара дарапӀруб: Узу анжагъ Адашди улупуб кӀураза[+]. 29Хъа Узу Гьаур Узухьди хьа – Дугъу Узу сарди гъитнадар, фицики Узу гьарган Дугъаз ккуниб апӀураза[+].

30Гьаму гафарилантина Дугъахъ гизафдар хъугънийи[+].


Исайи гунгьариккан азад хьуваликан пуб

31Хъасин Исайи Чахъ хъугънайи жугьдариз гъапи:

– Эгер учву Йиз Гаф учвуъ гъюбхиш, гьякьикьи Йиз ученикар[†] хьидичва, 32гьадмуган учвуз гьякьвал аьгъю хьибдичвуз ва диди учву азад апӀиди[+].

33– Учу Ибрагьимдин[†] наслар вуча ва саб вахтнара саризра лукӀар гъашидар дарча! – гъапнийи дурари. – «Азад хьидичва» кӀуруган, гьамдиинди Увуз фу пуз ккунди авуз[+]?

34Исайи дурариз жаваб туву:

– Гьякьлу вуйи гьякь кӀуразачвуз: гьарсар шли гунагь апӀураш, гунагьвалин лукӀ ву[+]. 35ЛукӀ гьарган (девлетуйин) хизандиъ яшамиш шули гъузидар, хъа бай душваъ яшамиш гьарган хьиди[+]. 36Фила учвуз Бали азадвал тувиш, анжагъ гьадмуган учву азад адмийир хьидичва. 37Учву Ибрагьимдин тум вуйиб Узуз аьгъязуз, гьаци вушра учвуз Узу йикӀуз ккундачвуз, фицики Йиз Гаф учвуъ убчӀвнадар[+]. 38Учвуз Йиз Адашдихь гъябкъюбдикан кӀуразачвуз, хъа учву учвуз ичв адашдикан гъеебхьуб тамам апӀурачва.

39– Ич адаш – Ибрагьим! – жаваб туву дурари.

Исайи дурариз кӀуру:

– Эгена учву Ибрагьимдин чан гьякь баяр вуйиш, учву Ибрагьимдиси апӀрийчва[+]. 40Хъа учвуз Узу йикӀуз ккундачвуз. Чаз Аллагьдикан деебхьнайи гьякьвал учвуз улупурайи Гьадму Адми йикӀуз ккундачвуз! Гьамци гъапӀнийинхъа Ибрагьимди?! 41Ваъ, учву ичв адашдиси апӀурачва!

– Учу Къанундиинди вуйи баяр вуча! – наразивалиъ ахъу дурар. – Ич сар адаш вуйич – Аллагь!

42Исайи дурариз жаваб туву:

– Эгер ичв адаш Аллагь вуйиш, учвуз Узу ккунди хьидийчвуз, фицики Узу Аллагьдихьан гъафир вуза ва Гьадгъахьна гъягъюраза. Узу Узхьан дуфнадарзаки – Гьадгъу Узу гьаъну. 43Учву Йиз Гаф кьабул апӀурадарчва? 44Ичв адаш иблис ву, ва учву ичв адашдин интӀи тӀулар тамам апӀуз шад вучва. Хъа думу гьарган адмийир пуч апӀрур ву, ва дугъаз гьякьвал душман ву, гьаз гъапиш дугъаъ гьякьвал адар. Дугъу кучӀал апӀурайиган, кучӀал дугъан багъри чӀал ву, гьаз гъапиш думу кучӀлях ву ва кучӀларин адаш ву[+]. 45Хъа Узу учвуз гьякь кӀуруган, учву Узухъ хъугърадарчва. 46Учвкан шлихьан Узу, гунагьвал апӀурава, кӀури, дисуз шул? Ва эгер Узу учвуз гьякь кӀураш, гьаз учву Узухъ хъугърадарчва? 47Фуж Аллагьдинур вуш, гьадму Аллагьдин гафарихъ хъпехъура. Учву Аллагьдин даруган, гьаддиз учву Узухъ хъпехъурадарчва.


Исайи Чакан ва Ибрагьимдикан пуб

48– Дюзди кӀура учухь: Уву самариялужви вува ва амрихъан душнайир вува, – гъапи Дугъаз жугьдари[+].

49Исайи жаваб туву:

– Узу амрихъан душнадарза: Узу Йиз Адашдин гьюрмат уьбхюраза, хъа учву Узу нянайиз хурачва[+]. 50Узу Узуз аднахъ хъергнайир дарза, Жарар а – Гьадмунур ву хъергнайир ва суд АпӀрур[+]. 51Гьякьлу вуйи гьякь кӀуразачвуз: шли Йиз Гаф чаъ гъюбхиш, аьсрариъ гьацириз аьжал рябкъидар[+].

52– Магьа учуз гьамус якьинтӀан аьгъю гъабхьунчуз, Уву амрихъан душнайир вуйиб, – жаваб туву дурари. – Ибрагьим гъакӀну, пайгъамбрарра[†] гъийихну. Хъа Уву: «Шли Йиз Гаф чаъ гъюбхиш, аьсрариъ гьацириз аьжал рябкъидар!» кӀурава. 53Дугъриданна дукӀнайи ич аба ИбрагьимтӀан Уву артухъур вуна? Ясана – гъийиху пайгъамбрартӀан? Хъа Уву Фуж вуди гьисаб апӀурава?

54Исайи жаваб туву:

– Эгер Узу Йиз ад апӀураш, Йиз ад фукӀара дар. Хъа Узу Йиз Адашди адлу апӀура – учву ичв Аллагь вуйич КӀурайири[+]. 55Учвуз Думу гьич саб вахтнара аьгъюр дайчвуз, хъа Узуз Думу аьгъязуз. Эгер Узуз Думу аьгъюр дарзуз, гъапнийиш, Узура учвусир кучӀлях вуди гъахьнухьидийи. Хъа Узуз Думу аьгъязуз ва Узу Дугъан гафниин алза[+]. 56Ичв аба Ибрагьим Узу дюнʼяйиз гъюру йигъ рябкъидиз пну, шадвали ацӀру. Дугъаз му йигъ гъябкъну ва шадра гъахьну[+].

57– Яв сабан хьуцӀур йискьан дубхьнадарив, хъа Увуз Ибрагьим гъяркъюнвуз?! – чӀигъар апӀуз хъюгъю жугьдари.

58Исайи жаваб туву:

– Гьякьлу вуйи гьякь кӀуразачвуз: Ибрагьим хьайиз Узу Айир ва Вуйир вуза.

59Гьадмуган дурар, Исайиз йивуз, гъванарихъан хъчӀихуру. Саки Иса гьитӀикӀуру ва гьадрарин кьялгъянтина Аллагьдин хулʼан удучӀвуру[+].

### 9


Курди бабкан гъашир сагъ апӀуб ва уьрхюб

1Рякъди гъягъюрайи Исайиз, бабкан гъашихъанмина кур вуйи сар кас рякъюру.

2– Мялим, му гьаз кур вуди бабкан гъахьну? – гьерхру Дугъхьан ученикари.[†] – Шли гунагь гъапӀну: мугъу чав, даршиш мугъан абйир-бабари?

3– Я мугъу, ясана мугъан абйир-бабари гунагь ляхин гъапӀундар, – жаваб туву Исайи. – Мугъан курвал гьаддиз вуки, Аллагьдин кьувват гьаддиинди улупбан бадали. 4Сабан йигъ имиди ухьу Гьадгъан, Узу Гьаурин ляхнар дапӀну ккунду. Гьамус йишв хьибди, гьадмуган сарихьанра лихуз хьибдар[+]. 5Сабан Узу дюнʼяйиъ имиди, Узу дюнʼяйиз акв вуза[+].

6Гьамци дупну, Исайи жилʼина туту гатӀабхьну, шурш ругдик кибикьну, гьадму батӀур, кур вуйирин уларикан ктатуру[+] 7ва кӀуру:

– Душну Силам (му «гьаънайир» кӀуру гаф ву) дагрик яв маш жибкӀ. Думу гъягъюру, жикӀуру ва, рябкъюз хъюгъну, хътакуру[+].

8Думу садакьа ккун апӀури дяркънайи дугъан гъуншйири ва жара адмийири кӀури гъахьну:

– Фици? Му гьаму адми, садакьа ккун апӀури деънайир даринхъа?

9– Ав, му гьадму ву, – жаваб тувуйи садари.

– Ваъ, думу гьаци, гьадгъахъна гъушур ву, – кӀуйи жарадари.

– Му гьякьди узу вуза, – гъапнийи чав гьадму адмийи.

10– Хъа увуз фици рябкъюри гъабхьунвуз? – гьерху дурари.

11– Иса ччвур али сар адмийи йиз уларикан батӀур кадатну, «Душну Силам дагрик яв маш жибкӀ», гъапунзуз. Узу гъушунза, гъижибкӀунза ва рябкъюз хъюгъюнзуз, – жаваб туву дугъу.

12– Наши Думу? – гьерху дурари.

– Аьгъдарзуз, – гъапи сагъ гъашири.

13Гьадму адми, улихьнаси кур вуйир, фарисйирихьна[†] хъади гъюру.

14Хъа Исайи курин улар сагъ гъапӀу йигъ султ йигъ[†] вуйи[+]. 15Фарисйирира дугъхьан, дугъан улар фици сагъ гъахьнуш, гьерхру.

– Дугъу йиз уларикан батӀур ктатну, узу машар гъижикӀунза ва гьамус рябкъюразуз, – жаваб туву дугъу.

16– Думу Адми Аллагьдихьан хьуз мумкин дар, гьаз гъапиш Дугъу султ йигъандин аьдат уьбхюрадар, – кӀури, гьадмуган аьрз гъапӀу фарисйирикан садари.

– Гунагькар касдихьан мицдар аьламатар апӀуз шулинхъа? – кӀуйи тмундари.

Ва гьамци, фарисйирин арайиъ гьюжат абхъру[+]. 17Курди гъаширихьан хъана гьерхру:

– Уву кӀурава, Дугъу увуз рябкъювал тувну. Яв хиялиан Думу Фуж ву?

– Пайгъамбар, – жаваб туву дугъу[+].

18Жугьдарин агъсакълариз адми кур вуди хьувалихъ ва дугъахьна рябкъювал кьяляхъ гъювалихъ гьапӀнура хъугъуз ккунди адайи. Гьаддиз рябкъюз хъюгъюрин абйир-бабариз дих дапӀну гьерхру:

19– Му ичв бай вуйин? Учву кӀурачва, думу кур вуди бабкан гъахьну. Хъа фици дугъаз гьамус рябкъюра?

20– Учуз му ич бай вуйиб аьгъячуз ва кур вуди бабкан гъахьибра аьгъячуз, – жаваб туву абйир-бабари. – 21Хъа гьамус дугъаз фици рябкъюраш ва шли дугъаз рябкъювал тувнуш, гьамунуб учуз аьгъдарчуз. Чахьан гьерхай. Думу аьхюр ву, чахьан ктибтуз шулуки.

22Абйир-бабари, жугьдарин гьякимарихьан чпиз гучӀруган, гьамциб жаваб тувнийи. Фицики дурари, Иса Месигь[†] ву кӀури хъугърур гьарсар мистхьан[†] ярхла апӀуз кьарар адабгънайи[+]. 23Гьаддиз дугъан абйир-бабари:

«Сарун думу аьхюр ву, чахьан гьерхай», – гъапнийи.

24Ва магьа кьюбпи ражарира, кур вуди гъаши адмийиз дих дапӀну, дугъаз кӀуру:

– ГьякьтӀан пидарза дупну, ху апӀин! Учуз аьгъячуз Гьадму Кас гунагькар вуйиб.

25– Узуз Думу гунагькар вуйин-дарин аьгъдарзуз, – жаваб туву дугъу. – Саб аьгъязуз: узу кур вуйза, хъа гьамус рябкъюразуз.

26– Дугъу увкан гьапӀну? – хъана гьерху дурари. – Дугъу яв улар фици арццну?

27– Узу учвуз гъапунзачвуз, хъа учвуз хъпехъуз ккун гъабхьундарчвуз, – жаваб туву дугъу. – Учвуз сабансана хъпехъуз ккунди айчвуз? Гьаяман, учвузра Дугъан ученикар хьуз ккундашалчвуз-гьа?

28– Дугъан ученик уву вува-гьа, – кӀури хъжагъуру дурар дугъаз. – Хъа учу Мусайин[†] ученикар вуча. 29Учуз Аллагь Мусайихъди гъулхуб аьгъячуз, хъа Думу наънан гъядяхъюр вушра, аьгъдарчуз[+].

30– Мюгьтал шлу ляхин вуки, учвуз Думу наънан вуш аьгъдарди хьуб, хъа Дугъу узуз рябкъювал тувунзуз, – жаваб вуди гъапи думу адмийи.

31– Хъа ухьуз аьгъяхьуз Аллагь гунагькрарихъ хъпебехъруб, хъа анжагъ гьадрарихъди хъа Думу: Чав ккун гъапӀдарихъди ва Чан ниятар тамам апӀрударихъди[+]. 32Дюнʼя ккебгъхъанмина гъеебхьуб дархьуз, сар шли-вуш бабкан шлугантӀан кур вуйириз рябкъювал тувуб. 33Эгер Думу Аллагьдихьан гъафир дайиш, Дугъхьан фукӀара мициб апӀуз хьибдайи!

34– Уву, вари гунгьариъди бабкан гъашири, гьамус учуз улупурана! – кӀури, вари дугъʼина алжагъуру ва думу утӀурккуру.

35Исайиз думу утӀурккуваликан аьгъю шулу ва, дагну, гьерхру:

– Уву Инсаниятдин Балихъ хъугърана?

36– Йиз аьхюр, йип Думу Фуж вуш, узу Дугъахъ хъугъдиза, – гъапи дугъу.

37– Увуз Думу гъяркъюнвуз ва магьа Дугъахъди гафарра апӀурава, – кӀуру дугъаз Исайи[+].

38– Хъугъурза, Агъа! – дупну, думу Дугъан улихь, кьамкьариина ис духьну, икрам апӀуру.

39Исайи гъапи:

– Узу му дюнʼяйиз дярябкърайидариз рябкъри дупну, хъа рябкъюрайидар кур хьпан бадали, суд апӀуз дуфнайир вуза.

40Исайин багахь дугъужвнайи фарисйири Дугъаз кӀуру:

– Саки Уву учура кур вуйидар гьисаб апӀурадарва аьхир[+]?

41Исайи жаваб туву:

– Эгер учву кур вуйидар вуйиш, учву апӀурайи гунгьариъ ичв тахсир адархьидийи; хъа учву кӀурачва: «учуз рябкъюрачуз», гьаддиз ичв гунагь учвʼин гъубзра[+].

### 10


Габан ва дугъан марччар

1– Гьякьлу вуйи гьякь кӀуразачвуз: фуж марччаринишваъ урчӀариан дарди, фици-вуш жараси учӀвруш, думу тӀафал ва тӀарашчи ву. 2Хъа фуж урчӀарианди учӀврур, гьадму марччарин лижан габан ву. 3Гъаравли дугъаз урар арццру. Марччар дугъан дихнахъ хъпехъуру. Дугъу чан марччариз ччвурариинди кӀуру ва чӀатинди адауру. 4Дугъу чандар вари адаъган, думу дурарин улихьди гъягъюру, хъа марччар дугъан кьяляхъди гъюру, гьаз гъапиш дурариз дугъан дих аьгъя. 5Жарадарихъди дурар гъягъидар, дурар дугъхьан гьергди, гьаз гъапиш дурариз жарарин дих таниш дар.

6Исайи дурариз гьаму тахалус ктибтуру, хъа Дугъу чпиз фтикан гъапнуш, фарисйир[†] гъавриъ ахъундайи[+].

7Исайи давам апӀуру:

– Гьякьлу вуйи гьякь кӀуразачвуз: марччариз урчӀар – Узу вуза.

8Вари Узу гъяйиз гъафидар тӀафлар ва тӀарашчйир вуйи. Саки марччар дурарихъ хъпехъундар. 9УрчӀар – Узу вуза. Фуж Узʼантина учӀвиш, дюрхну хьиди. Гьацир УрчӀаризди учӀвди ва дилинтина удучӀвиди, гьацириз чаз ипӀруб алишв бихъиди. 10Хъа тӀафал саб апӀуз гъюри шулу: гьитӀибкӀбан бадали, йибкӀбан ва пуч апӀбан бадали. Узу гъафунза гьацдариз уьмур хьади, варибдиъ – абцӀу уьмур. 11Узу гъяни Габан вуза. Дицир ужур габни марччар бадали чан уьмур тувру[+]. 12Хъа гъирагъдилан дуфнайир – думу габан дар, дицириз марччар жарадар ву – жанавар лижахьна багахь шулайиб гъябкъюбси, марччара гатӀахьуру ва гьергрира ву. Жанаври дурар дисуру ва чӀяргъюру[+]. 13Дицир габан дар, хъа гъирагъдилан, гьякъи тувну, хъитнайир ву; дицир марччарин гъайгъушнаъ шулдар. 14Узу ужур Габан вуза: Узуз Йиз марччар аьгъязуз ва Узура Йиз марччариз аьгъя. 15Адашдиз Узу фици аьгъяш, гьаци Узуз Адашра аьгъязуз. Узу Йиз уьмур марччарихъанди тувдиза[+]. 16Узуз жара марччарра азуз, гьаму марччаринишвʼан дарудар. Узу гьадрара хъади дуфну ккунду, Йиз дихнахъ дурар хъпехъиди, гьадмуган саб лиж хьибди ва сар Габан хьиди![+] 17Узу Адашдиз гьаддиз ккундуки, Узу уьмур туврайиган, тазакӀултӀан думу гъадабгъуз[+]. 18Йиз уьмур сарира дадабгъидар, Узу Йиз хушниинди думу тувраза. Думу тувуб Йиз ихтиярнаъ, думу, кьяляхъ гъадабгъубра Йиз ихтияриаъ айиз. Думу гьаци Узуз Йиз Адашди улупунзуз[+].

19Хъана гьаму гафари жугьдарин арайиъ гьюжатар ирчру[+]. 20Дурарикан гизафдари кӀуйи:

– Думу амрихъан душна ва гьарзади улхура. Дугъахъ гьаз хъпехъурачва[+]?

21– Му улхбар жинар кайириндар дар, – кӀури, къаршу удучӀвуйи тмундар. – Жинар кайирихьан кур вуйириз рябкъювал тувуз шулинхъа?


Исайиз жугьдар къаршу хьуб

22Кьюрд улубкьуру. Ерусалимдиъ Аллагьдин хал[†] таза апӀбан машквар вуйи. 23Иса Аллагьдин хулан гьяятдиъ Сулейман[†] пайгъамбрин айвандихъ лицурайи[+]. 24Жугьдари, Дугълан илтӀикӀну, Дугъхьан гьерхру:

– Уву фукьан вахтназ ич сабур ахтармиш апӀури гъузуз ккава? Йип учуз дюзди, Уву Месигь[†] вуна[+]?

25– Узу учвуз гъапунзачвуз, хъа учву Узухъ хъугърадарчва. Узу Йиз Адашдин ччвурнахъан апӀурайи ляхнар – магьа Узкан шагьидвал апӀурайидар[+]. 26Амма учву Узухъ хъугърадарчва, фицики учву Йиз марччарикан дарчва. 27Йиз марччариз Йиз дих ебхьуру ва Узуз дурар аьгъязуз, дурар Узухъди гъюру. 28Узу тувдиза дурариз гьаргандин уьмур, дурар аьсрариъра йихдар, дурар Узхьан сарира гьитӀикӀдар[+]. 29Йиз Адаш варидартӀан зурба ву. Гьаддиз дурар Йиз Адашдихьан сарихьанра дадагъуз хьибдар, 30хъа Узуна Йиз Адаш сар вуча[+].

31Жугьдар хъана Исайиз йивуз гъванарихъан хъчӀихуру[+].

32– Йиз Адашдихьан Узу учвуз гизаф ужудар ляхнар улупунзачвуз, – гъапи Исайи. – Гьадрарикан фунубдин гьякьнаан Узуз йивуз ккунди ачвуз?

33– Учуз, Уву ужудар ляхнар гъапӀну кӀури, йивуз ккунди адарчуз, хъа Аллагьдикан рихшанд апӀурайиган. Уву вуйир адми, хъа Увкан Аллагь апӀурава[+].

34Исайи жаваб туву:

– Ичв Къанундиъ[†] дибикӀнадаринхъа: «Узу гъапунза: учву аллагьар вучва?» кӀури. Хъа гьякь дибикӀна. 35Эгер Аллагьди Чан Гаф шлихьна гьапӀнаш, Дугъу дурариз аллгьар кӀура. 36«Узу Аллагьдин Бай вуза», гъапну кӀури, фици учвхьан Узуз пуз шулчвухьан: «уву рихшанд апӀурава», кӀури. Шлиз кӀурачва гьаци? Узуз? Адашди гирами дапӀну, гьаму дюнʼяйиз гьаънайириз?![+] 37Эгер Узу Йиз Адашди апӀурайи ляхнар апӀурадарш, гьадмуган Узухъ мухъугъанай! 38Хъа эгер Узу дурар апӀураш, учвхьан Узухъ хътругъуз шулчвухьан, саки Йиз ляхнарихъкьан хъугъай! Гьадмуган, учвуз аьгъю хьибдичвуз ва: Узуъ – Йиз Адаш, хъа Узу – Дугъаъ айибдин гъавриъ хьидичва[+].

39Гьадмуган дурариз Иса хъана дисуз ккун шулу, амма Думу дурарин хиларигъян гъютӀурччвуру[+].

40Хъасин Иса, Ярдан[†] нирихъ Ягьʼяйи улихьди штуан апӀури гъаши йишвариз гъягъюру ва душваъ саб кьадар вахтна гъузру[+]. 41Дугъахьна гизаф адмийир гъюйи.

«Ягьʼяйи саб аьламатра улупундайи, – кӀуйи дурари, – хъа Исайикан гъапидар вари гьякь ву»[+]. 42Ва гьадушваъ гизафдар Дугъахъ хъугънийи[+].

### 11


Лазарин аьжал

1Сар адми иццру шулу. Дугъаз Лазар кӀуйи. Думу Марʼямна чан чи Марфа яшамиш шулайи Вифания[†] гъулʼан вуйи[+]. 2Марʼям, Агъайин ликарикан ягъ ктатури, дурар чан кушарихьди кжикури гъаши дишагьли вуйи. Ари Марʼямдин чве Лазар иццру гъахьнийи[+].

3Чйири Исайихьна гьамци кӀури хабар дебккуз гьаънийи: «Агъа, гьадмунур, Увуз ккунирнур, кетӀерццна». 4Гьаддикан аьгъю дубхьну, Исайи кӀуру:

– Му иццрушин аьжалихьна дар, думу Аллагьдин ад бадали ва гьаддилантина Аллагьдин Бали Чан адлувал улупбан бадали, вуйиб ву.

5Исайиз Марфа, дугъан чи Марʼям ва Лазар ккунидар вуйи. 6Гьаци, Лазар иццурайибдикан гъеебхьнушра, Иса кьюд йигъансана Учв айишваъ гъузру. 7Хъасин Дугъу Чан ученикариз[†] кӀуру:

– Гъачай, Ягьудия уьлкейиз кьяляхъ гъягъюрхьа.

8– Я Мялим! – кӀуру Дугъаз ученикари, – жугьдариз Увʼин гъван уьлюбхну, улихьнаси йикӀуз ккунди айи, хъа Уву хъана дина гъягъюрана[+]?

9Исайи дурариз гъапи:

– Йигъаъ йицӀикьюб сяаьт адаринхъа? Фуж йигъну гъяруш, дицир хъарсну алдакидар, фицики гьадгъаз му дюнʼяйин акв рябкъюра[+]. 10Хъа эгер дицир йишвну гъяруш, хъарсну алдакиди, гьаз гъапиш акв ади шулдар.

11Гьамци дупну, Исайи давам апӀуру:

– Ихь дуст Лазар гъаахну. Узу думу хъиргуз гъяраза[+].

12– Агъа, сарун думу нивкӀуз душнаш, сагъ хьиди, – кӀуру Дугъаз ученикари.

13Исайиз гьамдиинди Лазар дукӀнайиваликан пуз ккунди айи, хъа дурари, думу аьдати нивкӀуз душна кӀури, фикир дапӀнайи. 14Гьадмуган Исайи дурариз ачухъди кӀуру:

– Лазар гъакӀну. 15Хъа учву бадали Узу гьадушваъ адарди хьубʼин шад вуза. Гьаци дубхьнайиган, учву хъугъдичва. Сарун гъачай гьадгъахьна гъягъюрхьа!

16«КӀвятӀях» кӀуру лакӀам хъайи Фомайи чан юлдшариз кӀуру:

– Гъачай, Мялимдихъди сатӀиди ухьура йихурухьа![+]

17Дина гъафи Исайиз, Лазар дукӀну накьвдиъ ади юкьуд йигъ вуйиб аьгъю шулу. 18Вифания Ерусалимдихьан шубуб километртӀан манзилнаъ адайи, 19ва дина гьадрарихъди Марфайихьнана Марʼямдихьна чвуччвун дердер зигуз гизаф жугьдар дуфнайи. 20Иса гъюрайибдикан гъеебхьубси, Марфа дишлади Дугъан улихьна гъягъюру, хъа Марʼям хулаъ имийи.

21– Агъа, эгер Уву мушваъ айиш, йиз чве йикӀидайи! – гъапи Марфайи Исайиз. – 22Саки узуз аьгъязуз, хъа гьамус вушра, Уву Аллагьдикан фу ккун гъапӀишра, Дугъу Увуз тувди.

23– Яв чве хъана гъудужвиди, – гъапи дугъаз Исайи.

24– Гъиямат йигъан вари чӀиви шлуган, думура гъудужвруб аьгъязуз, – жаваб туву Марфайи[+].

25Исайи гъапи:

– Узу вуза чӀиви хьувал ва уьмур. Фуж Узухъ хъугъраш, гьеле гъачӀишра, яшамиш хьиди[+]. 26Хъа гьарсар, яшамиш шулади Узухъ хъугънайир аьсрариъра йикӀидар. Уву гьамдихъ хъугъурна[+]?

27– Ав, Агъа, – жаваб туврайи дугъу, – узу хъугъурза: гьаму дюнʼяйиз гъюз ккади айи ва, магьа дуфнайи Месигь,[†] Аллагьдин Бай, Уву вува[+].


Исайилан нивгъар алдахьуб

28Гьамци дупну, Марфайи, Марʼямдиз жиниди дих дапӀну, кӀуру:

– Мялим гьамшваъ а, Дугъу увуз дих апӀура.

29Му гафар гъеерхьубси, Марʼям гъудужвну, Дугъахьна гъягъюру.

30Иса мегьел гъулаъ учӀвнадайи ва Учв Марфайи къаршуламиш гъапӀушвʼин илмийи.

31Марʼямдихъди хулаъ ади ва думу ккарцури гъаши жугьдар, Марʼям тяди кади гъудужвну чӀатна удучӀвуб дябкъну, думу накьвдихъна ишуз гъягъюра, кӀури, хиял дапӀну, дурарра дугъан кьяляхъди гъягъюру. 32Хъа Марʼям, Иса хьайишвахьна дуфну, Думу гъяркъюбси Дугъан ликарикк ккархьру ва кӀуру:

– Я Агъа, эгер Уву мушваъ айиш, йиз чве йикӀидайи.

33Марʼям ва дугъахъди гъафи жугьдар дердлуди ишури дябкъну, кӀван деринаризкьан Чазра язухъ дубхьнайи Исайи гьерху:

34– Думу наан кивначва?

– Гъач учу улупидича, – гъапи дурари.

35Иса ишуру[+].

36– Лигайчва, фици Мугъаз думу ккундуш! – гъапи жугьдари чпин арайиъ.

37– Мугъу кур вуйириз рябкъювал тувну, – гъапи шли-вуш дураригъян сари, – Белки Дугъхьан Лазарра чӀиви шлуси апӀуз шул[+]?

38Иса хъана артухъ пашманвалиинди накьвдихьна гъюру. Накьв дюрхъсиб вуйи. Душвазди учӀврушвахь гъван гьипнайи[+].

39– Гъван гьадабгъай! – кӀуру Исайи.

– Агъа, душваъ майтин ниъ абхънашул, фицики думу кивхъан юкьуд йигъ улдубчӀвна, – кӀуру Дугъаз дукӀнайирин чи Марфайи.

40Исайи дугъаз кӀуру:

– Узу увуз гъапундайин: «Эгер уву хъугъри гъузиш, Аллагьдин гьунар рябкъидивуз», – кӀури?

41Гъван гьадабгъуру. Исайи улар зина заъру ва кӀуру:

– Адаш, Увуз баркаллагь кӀураза, Увуз Узу ерхьбаз[+]. 42Увуз Узу гьарган ерхьурайиб аьгъязуз. Гьамушвʼин али халкь Узу Уву гьаънайибдихъ хъугъри пну, ачухъди кӀурайиб вуйиз![+]

43Ва гьамци дупну, Исайи зарбди дих гъапӀу:

– Лазар, удучӀв![+]

44Хилар-ликар кафнаригъян гъидиржнайи, машниинра ирин чарч илипнайи Лазар накьвдиан удучӀвуру.

– Думу гъюдурчай, гъит гъарахри! – гъапи дурариз Исайи[+].


Жугьдар Иса йикӀуз чалишмиш хьуб

45[•]Марʼямдихьна гъафи ва Исайи гъапӀуб гъябкъю жугьдарикан гизафдар Дугъахъ хъугънийи[+]. 46Хъа дурарикан, фарисйирихьна[†] душну, Исайи гъапӀубдикан ктибтрударра гъидихънийи.

47Жугьдарин аьхюну маллйирна[†] фарисйир чпин собрандиз уч гъаши:

– Ухьу гьапӀну ккунду? – кӀуйи дурари. – Му касди гизаф аьламатар улупура. 48Эгер Думу мици гъитиш, вари Гьадгъахъ хъугъди ва римлуйир гъафиган, дурари ихь гьюкуматра ва ихь халкьра терг апӀиди.

49Каяфа кӀуру ва гьадму йисан жугьдарин маллйирин аьхюр вуди кадагънайи дурарикан сари кӀуру:

50– Учву сабдинра гъавриъ ахърадарчва! Я кас, учвуз гьаз аьгъдарчвуз: учвуз ужу хьибди, эгер вари халкьдихъанди сар адми гъачӀиш, вари жугьдар йихайиз[+]?

51Мурар Каяфайин хусуси гафар дайи: гьадму йисан думу жугьдарин маллйирин аьхюрра вуди, дугъу пайгъамбриси гъапнийи, Иса халкьдихъанди йикӀиди кӀури,[+] 52ва неинки гьаму халкьдихъанди, хъа гьацира вари дюнʼя вуйибси дарагънайи Аллагьдин веледар сабвалихъна хпан бадалира[+].

53Гьадму йигъхъан дурари Иса фици пуч апӀуруш, фикир апӀуз хъюгъру[+].

54Гьаддиз Иса жугьдарин арайиъ ашкарди лицури гъахьундар, ва гьадлин Думу, ичӀи чюлин гъирагъдихъ хъайи Ефраим кӀуру шагьриз душну, гьадушваъ Чан ученикарихъди гъузру.

55Жугьдарин Пасхайин[†] машквар багахь шулайи. Уьлкейин варишвариан, чпи машквар хьайиз улихьна гунгьарихьан марцц апӀбан бадали, гьациб аьдат тамам апӀуз гизафдар Ерусалимдиз дуфнайи[+]. 56Дурари, Иса агури, Аллагьдин хулаз уч духьну, чиб-чпигъ кӀуйи: «Фици хиял апӀурачва? Думу Пасхайин машквраз гъюрдайкӀана?»

57Аьхюну маллйирина фарисйири Иса дисбан бадали, гьар шлиз Думу айишв аьгъю гъабхьири гьаддикан чпиз хабар дебккуб буйругъ тувру[+].

### 12


Иса Чан дустарихъди Вифанияйиъ хьуб

1[•]Пасхайин[†] машквар ккебгъуз йирхьуд йигъ ккимиди, Иса Чав чӀиви гъапӀу Лазар яшамиш шулайи Вифанияйиз[†] гъюру[+]. 2Дурари Дугъан сагълугънаан хураг гьязур апӀуру. Марфа суфрайихъ Исайин[†] гъайгъушнаъ айи. Суфрайихъ хъайидарихъди Исайин багахь Лазарра деънайи[+]. 3Марʼямди, нард гьарин гизаф багьа вуйи марцци ягъ дубхну, Исайин ликарикан ктатуру ва Дугъан ликар чан кушарихьди кжикуру. Вари хал аьтринсиб ицци ниърахьди абцӀру[+].

4Исайин ученикарикан сари, хъасин Агъа масу туврури, Искариотдиан вуйи Симондин бай Ягьудайи кӀуру:

5– Гьаму ягъ, шубудварж арсран пулихъ масу тувну, пул касибариз пай апӀуз гьаз шулдайихъа?

6Дугъу мици, касибарин гъаннаъ ади ваъ, хъа учв тӀафал вуди хьпаз лигну гъапиб вуйи, гьаз гъапиш дугъахь уртахъ вуйи пулин мажник хьайи ва саспиган, чан тямягьяр гьуркӀуз, гьадму пуликан харж апӀуйи[+].

7Гьадмуган Исайи кӀуру:

– Думу сикинди гъитай! Дугъу му ягъ Узу накьвдик кивру йигъаз гьязур дапӀнайиб ву. 8Касибар гьарган учвухъди хьиди, хъа Узу учвухъди гьарган хьидарза.

9Жугьдарикан гизафдариз Иса душваъ айиб аьгъю дубхьну, Дугъу чӀиви гъапӀу Лазаризра лигуз кади, дурар Исайихьна гъюру[+]. 10Гьадмуган маллйирин[†] аьхюдари Лазарра йикӀбан къарар адабгънайи, 11гьаз гъапиш гьадгъулантина, кавхйирна маллйир гъитну, гизаф жугьдар Исайихъ хъугънийи.


Ерусалимдиз гъюрайи Иса тебрик апӀуб

12[•]Хъайигъан машквраз гъафи халкь, Иса Ерусалимдиз гъюруб деебхьну, 13хурмайин гьарин кюлерра хьади, Исайин улихьна, гьамцдар чӀигъар апӀури, удубчӀвуру:

Агъайин ччвурнахъ гъюрайи Израилин Паччагьдиз
ужʼвал ибшри!

14Иса, саб гъудугъ дибихъну, гьаддиин элеуру, фицики Гирами китабариъ[†] дибикӀна: 15«ГучӀ мапӀан, Сиондин риш! Лиг, яв Паччагь увухьна жигьил даждиинди гъиди»[+].

16Исайин ученикар сифте мидин гъавриъ ахъундайи, хъа кьанди Иса Аллагьдин аднаъ гъашиган, Иса гьамци гъюваликан Гирами китабариъ дибикӀнайиб дурарин кӀваина гъафнийи, ва гьаци дурари Думу къаршуламишра гъапӀнийи[+].


Адмийири Исайикан ктибтуб

17Лазар чӀиви апӀруган, Исайихъди хъайидари дидин гьякьнаан варидариз ктибтури гъахьну, 18гьаддиз халкьди Иса гьамци тебрик апӀури къаршуламиш гъапӀнийи, гьаз гъапиш варидариз гьадму аьламат улупур Думу вуйибдикан деебхьнайи. 19Хъа фарисйири[†] чиб-чпиз кӀуйи:

– Рябкъюранчвуз, фукӀа-мукӀа апӀуз ухьу кьувватсуз ву. Вари Гьадгъахъди гъягъюра![+]

20Аллагьдиз икрам апӀуз машквраз гъафидарин арайиъ грекарра айи. 21Дурари, Галилей уьлкейиъ айи Вифсайдайиан вуйи Филип кӀуру касдихьна дуфну, гьамци кӀури саб тӀалаб апӀуру:

– Я ич аьхюр, учуз Иса рякъюз ккунди ачуз[+].

22Филипди душну Андрейиз, хъа дурар кьюридра Исайихьна душну, Дугъаз мидкан ктибтуру.

23Исайи гъапи:

– Аллагьдин аднаъ шлу Инсаниятдин Балин сяаьт улубкьну![+] 24Гьякьлу вуйи гьякь кӀуразачвуз: сабан дяхнин удар жилʼина абхъну дарчӀиш, думу гьаци сабди гъубзди, хъа гъабчӀиш, диди бегьем мягьсул хибди[+].

25Шлиз чан уьмур багьади вуш, гьацири думу пуч апӀура, хъа шлиз гьаму дюнʼяйиин чан уьмур даккунди вуш, гьацири думу ккудудубкӀру уьмриз уьбхюра[+]. 26Фуж Йиз гъуллугънаъ аш, гъит гьацир Йиз шилнаъди гъюри! Ва Узу наан аш, гьадушваъ Йиз гъуллугъчира хьиди. Фуж Йиз гъуллугънаъ аш, гьацир Йиз Адашди за апӀиди.


Исайи Чан аьжаликан пуб

27Гьамус Йиз юкӀв гъалабну абцӀна! Фу пну ккунду Узу? ПидикӀан: «Я Адаш! Узу гьаму гьялнаккан уьрх!» Саки Узу му дюнʼяйиз гьаддиз дуфназа – гьаму гьял бадали! Адлу апӀин Яв ччвур, Адаш![+]

28Гьадму арайиъ завариан дих атӀабгуру:

– Адлу гъапӀунза ва хъана адлу апӀидиза![+]

29Гьадушвахъ дугъужнайи халкь думу дихнахъ хъпехъурайи. Садари, завар гъарахну кӀурайи; тмундари, Дугъахъди малайик гъулхну, кӀуйи[+].

30Исайи дурариз жаваб вуди кӀуру:

– Му дих Узуз вуйиб дайи, хъа думу халкь бадали вуйи![+] 31Му дюнʼяйин суд апӀру вахт, магьа, хъубкьнура ву. Гьамус му дюнʼяйин гьякимдар (иблис) тина утӀуккну хьиди![+] 32Хъа Узу жилилан за гъахьиган, Узу варидарихьди Узухьинди иб тувуз гъитдиза[+].

33Гьаму гафариинди Дугъу дурариз, Учв фициб аьжалиинди йикӀуруш, улупнийи[+].

34– Учуз Гирами китабариан Месигь[†] гьарган учухъди шлуваликан аьгъячуз, – гъапи халкьди. – Увхьан фици пуз шулвухьан, Инсаниятдин Бай[†] завариз зигиди, кӀури? Ва фуж ву, Думу Инсаниятдин Бай?

35Исайи дурариз кӀуру:

– СацӀиб вахтнаътӀан акв учвухъди гъубзидар. Гьаци вуйиган, Учву мучӀушну ккадраъбан бадали, сабан акуди имиди, гъарахай. Фицики фуж мучӀушнаъди гъяраш, гьацириз учв наанди илтӀикӀнашра, аьгъдар[+]. 36Хъа сабан учвуз аку апӀурамиди, аку аквнахъ хъугъай ва аквнан веледар хьидичва!

Гьаму гафар дупну, Иса гъягъюру ва дурарихьан жин шулу[+]. 37Дугъу дурарин улихь гьамкьан аьламатар гъапӀнушра, аммаки дурар, дидизра дилигди, Дугъахъ хъугъдайи. 38Гьамци Ишая пайгъамбри дупнайи гафар тамам духьну ккундийи. Дугъу гъапнийи:

«Учхьан гъеебхьубдихъ фуж хъугъну, Агъа? Шлиз ачухъ гъабхьнухъа Агъайин кьудрат?»[+]

39Ва гьаддиз дурар хъугъуз удукьрудар дайи, хъана Ишаяйи кӀуруганси:

40«Аллагьди дурарин улар кур гъапӀнийи, дурарин фикир хъунти гъапӀнийи, гьаци вуйиган, улар ади дярябкърудар ва фикирниинди гъавриъ адрахърудар. Гьаци ккундарш, Узухьинди илтӀикӀрийи, ва Узу дурар сагъ апӀидийза»[+].

41Ишаяйи му гафар, чаз улихьмиди Исайин адлувал гъябкъиган, гъапидар вуйи.

42Агъсакъларин арайиъра кмиди Исайихъ хъугънайидар цӀиб адайи, хъа дурари дидкан, фарисйири чпи мистариан[†] утӀруккбан бадали, ачухъди кӀурдайи[+]. 43Адмийирин тярифар дурариз Аллагьдин адлувалтӀан зина вуйи[+].


Месигьди туву аьгъювалариинди ичв суд хьибди

44Исайи аьхю дихниинди гъапи:

– Фуж Узухъ хъугъраш, гьацир Узухъ хъугърадар, хъа Узу Гьаурихъ хъугъра[+]. 45Шлиз Узу рякъюраш, гьацириз Узу Гьаур рякъюра[+]. 46Узу акв вуза ва Узухъ хъугъру гьарсар мучӀушнаъ гъудрузбан бадали дюнʼяйиз дуфназа[+]. 47Эгер шлиз Йиз гафар деерхьну, дурар тамам дарапӀиш, Узу гьацирин суд апӀидиза, гьаз гъапиш Узу дюнʼяйиз суд апӀуз ваъ, хъа думу уьбхюз дуфнайир вуза[+]. 48Узу шли нигь апӀураш ва Йиз Гаф кьабул апӀуз даккнириз, гьамустӀанра судья а: Узу дупнайи Гаф – магьа судья, гъиямат йигъан суд апӀрур! 49Фицики Узу Йиз Узхьан гъапиб дариз – му Узу гьау Адашдин, Узуз вуйи амур ву, фу кӀуруш ва фици кӀуруш. 50Узуз аьгъязуз: Дугъан амур – му зат ккудудубкӀру уьмур ву. Узу анжагъ Узуз Адашди йип гъапиб кӀураза.

### 13


Исайи Чан ученикарин ликар жикӀуб

1Жугьдарин Пасхайин[†] машквар багахь шулайи. Исайиз, Чав му дюнʼя дипну, Адашдихьна хътакру вахт улубкьнайиб аьгъяйи. Му дюнʼяйиъ Чандар вуйидар Дугъаз ккундийи, ва гьамус Дугъу дурарихьна вуйи Чан масанвалин кьувват улупуз гьял гъапӀнийи[+].

2Иблисди Искариотдиан вуйи Симондин бай Ягьудайин кӀваъ Иса масу тувбан ният гьамустӀанра ивнайи[+]. 3Хябяхъдин уьл ипӀру вахтна Исайи, Адашди вари Чан хилиъ ивнайиб аьгъяди ва Учв Аллагьдихьан дуфнайиб, Аллагьдихьна хътакурайиб аьгъяди,[+] 4гъудужвну, Чан зиълан палат илдибтуру ва, дастамал гъадабгъну, Чан кьялʼан идибтӀуру. 5Хъасин легниъ шид убзну, Иса ученикарин[†] ликар жикӀуз хъюгъру ва кьялʼан идибтӀнайи дастамлихьди кжикуру[+]. 6Гьамци Иса Петрихьнакьан хъуркьру. Ва Петри Дугъаз кӀуру:

– Я Агъа! Увуз йиз ликар жикӀуз ккунди айвуз?!

7– Узу гьапӀраш, уву сабан гъавриъ адарва, – жаваб туву Исайи. – Кьанди аннамиш апӀидива.

8– Йиз ликар жикӀуб?! Гьич хьибдар! – кӀуру Петри.

– Эгер Узу дижрикӀиш, сарун уву Йизур дарва! – гъапи Исайи[+].

9– Агъа! Дици вуш, неинки ликар, гьацира – хилар, кӀулра! – гьевеслуди кӀуру Петри.

10– Вари жан дижибкӀнайидарин анжагъ ликар жикӀубтӀан лазим дар, дицир марцциди ву аьхир. Учвура марцциди вучва. Аммаки учвкан вари марццидар дар, – гъапи Исайи[+].

11Исайиз Учв масу туврур аьгъяйи, гьаддиз Дугъу: «Учвкан вари марццидар дар», гъапнийи[+]. 12Хъа дурарин ликар гъижикӀган, алабхьну палат, хъана гъюн йивну суфрайихъ дахъиган, Дугъу кӀуру:

– Узу учвуз гьапӀнуш, гьаддин гъавриъ гъахьунчва? 13Учву Узуз «Агъа», «Мялим» кӀуручва ва гьякьди кӀурира ачва, гьаз гъапиш Узу якьинди гьадму хьузра вуза[+]. 14Гьаци вуйиган, эгер Узу – Агъайи ва Мялимди – ичв ликар гъижикӀнуш, учвура чиб-чпин ликар жикӀури ккунду[+]. 15Узу гъапӀиганси, гьаци учвура апӀбан бадали, Узу учвуз мисал улупунза[+].

16Гьякьлу вуйи гьякь кӀуразачвуз: гъуллугъчи чан аьхюртӀан артухъ дар ва Гьаънайирра Учв ГьауртӀан артухъ дар[+]. 17Ва гьамус учвуз му аьгъю дубхьнайиган, эгер гьаци апӀури гъашиш, бахтаврар хьидичва[+]. 18[•]Узу учвкан варидарикан кӀурадарза: Узуз аьгъязуз Узу кадагънайидар. Саки Гирами китабариъ[†] дидикӀнайи му гафар кӀулиз удучӀври: «Узухъди уьл гъипӀур Узуз къаршу удучӀвну»[+]. 19Му хьайиз, мидиз улихьна Узу учвуз кӀураза. Гьаци вуйиган, му ляхин улубкьиган, учву Узу Гьадму – Гьарган Айир – вуйибдихъ хъугъдичва[+]. 20Гьякьлу вуйи гьякь кӀуразачвуз: Узу Гьаърайир шли кьабул апӀураш, гьацири Узу кьабул апӀура, хъа шли Узу кьабул апӀураш, гьацири Узу му дюнʼяйиз Гьаур кьабул апӀура[+].


Учв масу туврур Исайи ашкар апӀуб

21Гьамци дупну, Иса яман гъалабулугъназ гъюру.

– Гьякьлу вуйи гьякь кӀуразачвузки, – гъапи Дугъу, – учвкан сари Узу масу тувди[+].

22Думуган ученикар, Думу шликан улхурайкӀан кӀури, гъавриъ адарди, сар-сарихьинди лигури гъузру. 23Исайин юкӀв али ученикарикан сар Чан гъвалахъ гъюн йивну дахънайи[+]. 24Симон Петри дугъаз, Мялим шликан улхураш Дугъхьан гьерх кӀури, ишарат апӀуру. 25Ва ученик Исайихьнаси хъиркӀну, гьерхру:

– Я Агъа! Думу фуж ву?

26– Узу уьл кубсну шлихьна тувиш, гьадму ву, – гъапи Исайи.

Дугъу уьлин кьацӀ гъабраъ хурагнак кубсну, Искариотдиан вуйи Симондин бай Ягьудайихьна тувру. 27Гьаму кьацӀ хилиз гъадабгъубси Ягьудайиъ шейтӀан убчӀвру.

– Яв апӀуз ккайиб ухди апӀин, – кӀуру дугъаз Исайи.

28Суфрайихъ хъайидар саркьан, Исайи дици гьаз гъапнуш, гъавриъ ахъундайи. 29Хъа Ягьудайихь чпин уртахъ пул хьайиган, дурарикан сякьюдари: Исайи дугъаз: «ухьуз машквраз фукӀа гъадабгъ» вая «касибариз фукӀа тув», кӀурайиси фикир апӀуру[+]. 30Уьл гъибису Ягьуда дишла хулʼан удучӀвуру.

Йишв вуйи.


ЦӀийи табшуругъ

31Думу удучӀвиган Исайи гъапи:

– Магьа гьамус Инсаниятдин Бализ Чан ад гъабхьну. Дугъан ад – Аллагьдин ад ву[+]. 32Эгер Дугъан ад Аллагьдин ад вуш, Аллагьдира Думу Чан адназ гъадагъиди ва зат хъугъужвидар[+]. 33Эй Йиз лижан веледар! Узуз учвухъди хьуз дицикьан вахт имдар. Учву Узу агури хьидичва – му жарадариз гъапиб Узу учвузра кӀураза: «Узу гъярушваз учвхьан гъюз хьибдар»[+]. 34Узу учвуз цӀийи табшуругъ тувраза: сари-сар ккун апӀинай, Узу учву ккун гъапӀиганси, гьаци учвура сари-сар ккун апӀинай[+]. 35Эгер ичв арайиъ масанвал ади гъабшиш, Учву Йиз ученикар вуйиб вардариз аьгъю хьибди.

36[•]– Агъа, Уву наана гъягъюрава? – гьерху Дугъхьан Симон Петрийи.

– Узу гъягъюрайишваз сабан увхьан Узухъди гъюз хьибдарвухьан, – жаваб туву Исайи. – Хъа хъасин гъидива.

37– Я Агъа! – кӀуру Петри. – Узхьан Увухъди гьамус гъюз гьаз шулдар? Увхъанди йикӀузра узу гьязур вуза![+]

38Исайи гъапи:

– Узхъанди йикӀузра?! Гьякьлу вуйи гьякь кӀуразавуз: даттли уьъйир дапӀну ккудубкӀайиз, шубуб ражари Узу аьгъюр дарзуз пидива![+]

### 14


Исайи Чан ученикар ккарцуб

1Исайи варидариз кади кӀуру:

– Гъит ичв юкӀвариан шаклувалар удучӀври! Учву Аллагьдихъ хъугърачва, гьаци Узухъра хъугъай![+] 2Йиз Адашдин ужагъдиъ гизаф хулар а. Эгер гьаци дайиш, Узу учвуз мидкан пидайза. Узу учвуз душваъ йишв гьязур апӀуз гъягъюраза. 3Узу гъушиган, учвуз йишв гьязур апӀидиза. Узу наан шулуш, учвура гьадушваъ хьпан бадали, Узу хътакидиза ва учву Узухьна гъахидиза[+]. 4Хъа Узу наана гъягъюраш, дина рякъ учвуз аьгъячвуз.

5– Агъа, Уву наана гъягъюраш, учуз аьгъдарчуз, – кӀурайи Фомайи. – Гьаддиз учуз дина рякъ наънан аьгъю шул[+]?

6Исайи жаваб туву:

– Узу вуза Рякъ, Узу вуза Гьякь ва Уьмур. Анжагъ УзхьанминатӀан Адашдихьна гъягъюз шулдар[+]. 7Эгер учвуз Узу аьгъяш, Адашра аьгъячвуз. Гьамусдихъантина учвуз Думу аьгъячвуз ва гъяркънура вучвуз!

8– Я Агъа! – кӀуру Филипди. – Учуз Адаш улуп ва сарун учуз фукӀара лазим дарчуз[+].

9– Узу учвухъди гьамкьан вахтна хъади, увуз Узу гьамусра аьгъю гъахьундарнуз, Филип? – жаваб туву Исайи. – Шлиз Узу гъяркънуш, гьадгъаз Адашра гъяркъну. Уву фици: «учуз Адаш улуп», кӀурава[+]?

10– Узу Адашдиъ, Адаш Узуъ айибдихъ уву хъугърадарна? Узу учвуз кӀурайи гафар Узхьан кӀурайидар дариз, хъа дурар кӀурайир Узуъ айи Адаш ву, Чан ляхнар апӀурайи[+]. 11Узухъ хъугъай: Узу – Адашдиъ, ва Йиз Адаш Узуъ а. Узухъ хъугъдарш, Узу апӀурайи ляхнарихъкьана хъугъай[+]. 12Гьякьлу вуйи гьякь кӀуразачвуз: фуж Узухъ хъугъраш, гьацири Узу апӀурайи ляхнар апӀиди ва УзутӀан артухъдира кади апӀиди, фицики Узу Адашдихьна гъягъюраза[+]. 13Йиз ччвур дибисну учву ккун гъапӀуб вари Узу тамам апӀидиза, ва Адашди Чан ад Чан Балʼантина улупиди. 14Эгер учву Йиз ччвурназ дих гъапӀиш ва фу ккун гъапӀишра, Узу тамам апӀидиза[+].


Гьякьвалин Рюгь гьауб

15Эгер учвуз Узу ккундуш, Узу учвуз фу табшурмиш гъапӀнуш, гьадму тамам апӀинай[+]. 16Узу Адашдикан ккун апӀидиза ва Дугъу учвухьна жарар – Хъюгърур гьаъди. Думу аьсрариз учвухъди гъузди[+]. 17Думу Хъюгърур – Гьякьвалин Рюгь ву. Му дюнʼяйихьан Думу кьабул апӀуз хьидар, гьаз гъапиш Думу рякърур дар ва аьгъюр дар. Анжагъ учвуз аьгъячвуз Думу, Думу учвухъди хъа ва учвуъ а[+]. 18Узу учву йитимарди гъитидарзачву, хъана учвухьна хътакидиза. 19СацӀиб вахтналан дюнʼяйиз Узу сарун рякъидар, хъа учвуз Узу рякъюри хьидичвуз: гьаз гъапиш Узу яшамиш шулаза ва учвура яшамиш хьидичва[+]. 20Ва гьадму йигъан учвуз аьгъю хьибдичвуз, Узу Йиз Адашдиъ шулайиб, учву – Узуъ, хъа Узу – учвуъ. 21Шли Узхьан вуйи табшуругъар тамам апӀураш, гьадму ву Узу ккунир. Шлиз Узу ккундуш, Йиз Адашра гьадгъу ккун апӀиди. Гьацир Узузра ккун хьидизуз ва гьацирин улихь ачмиш шули хьидиза[+].

22– Я Агъа! – кӀуру Искариотдиан дару Ягьудайи, – Уву, имбуну дюнʼяйиз ктарди, учуз фици ачмиш хьидива[+]?

23Исайи жаваб туву:

– Шлиз Узу ккундуш, гьадгъу Йиз Гаф уьбхиди. Ва гьадмуган дицир Йиз Адашдизра ккун хьиди, гьадмуган Узуна Думу сатӀиди гьацирихьна гъидича ва гьадгъаъ яшамиш хьидича[+]. 24Шлиз Узу ккундарш, Йиз гафар уьрхидар. Учвуз ебхьурайи Гаф Йизуб дариз аьхир, хъа Узу гьау Адашдинуб ву. 25Узу учвуз му гьеле учвухъди хъамидитӀан гъапунза. 26Узу бадали Адашди учвуз гьаърайи Хъюгърури – Гирами Рюгьну учвуз вариб улупиди ва Узу учвуз гъапиб вари кӀваин апӀидичвуз[+]. 27«Мясляаьт ибшри!» – Узу кӀуразачвуз гъярайири. Узу учвуз Йиз мясляаьт тувразачвуз. Узу учвуз, инсанари туврубсиб мясляаьт туврадарзачвуз. Ичв кӀваан дердер адаай! ГучӀ мапӀанай![+] 28Узу учвуз «гъягъюраза» гъапиб учвуз гъеебхьунчвуз, ва: «Узу учвухьна хътакидиза», гъапнура вуза. Эгер учвуз Узу ккундийиш, Узу Адашдихьна гъярайибдиин учву шад хьидийчва, фицики Йиз Адаш УзутӀан артухъ ву[+]. 29Узу гьамус гьаму вари улубкьайиз улихьна вари гъапунза, ва гьадмуган, гьаму улубкьиган, учву Узухъ хъугъдичва![+] 30Сарун Узхьан учвухъди артухъ гафар апӀуз хьибдарзухьан: сарун му дюнʼяйин гьякимдар багахь духьна. Йиз зиин дугъаз гьюкум адар[+]. 31Аммаки му дюнʼяйиз аьгъю дубхьну ккунду: Узуз Йиз Адаш ккундайиб. Магьа гьаддиз Дугъу Узуз гъапиб вари тамам апӀураза. Гъудужвай, гъягъюрхьа гьамушвʼан!

### 15


Иса тӀумтӀин шириз ухшар ву

1Узу халис тӀумтӀин шир вуза, хъа Йиз Адаш тӀумутӀчи ву. 2Узʼин али бегьер дархру гьарсаб кюл Дугъу ктабтӀуру, хъа бегьер хруб, диди хъанара артухъди бегьер хпан бадали, марцц апӀуру[+]. 3Узу учвуз улупу Гафналантина учву сарун марццидар вучва[+]. 4Узу учвуъ шлуганси, учву Узуъ йихьай. Кюлихьан чав-чаланди бегьер хуз шулдар, думу ширнан пай вуди ккунду. Гьаци учвура Узуъ духьну ккунду[+]. 5Узу – шир, хъа учву – кюлер. Анжагъ гьадмунури, Узу чаъ айиганси, фуж Узуъ аш, бегьем бегьер хури шулу. Узу хътарш, учвхьан фукӀа апӀуз шулдар[+]. 6Хъа фуж Узуъ адарш, дурар, багъдиан гатӀахьну, ерццурайи кюлерси ву; дурар уч апӀиди, цӀигъна гатӀахьиди ва ургиди[+]. 7Хъа эгер Узу учвуъ ва Йиз гафар учвуъ аш, учвуз фу ккундуш, гьадму тӀалаб апӀинай, учвуз вари тувди![+] 8Йиз Адашдин ад бадали аьхю бегьер хибдичва ва Йиз ученикар[†] хьидичвкан. 9Узу Адашди фици ккун гъапӀнуш, гьаци Узура учву ккун гъапӀунза. Йиз масанвалиинди яшамиш йихьай![+] 10Эгер Узу учвуз табшурмиш гъапӀуб учву тамам апӀури гъашиш, Йиз масанвалиъ яшамиш хьидичва. Гьаци Узура гъапӀунза: Узуз Йиз Адашди табшурмиш гъапӀуб Узу тамам гъапӀунза ва Адашдин масанвалиъди яшамиш шулаза.

11Узу учвуз му гьаддиз гъапунза: Йиз шадвал ичвуб хьпан бадали, учву кьикьнягъди ацӀну шлуси[+]. 12Магьа Йиз учвуз вуйи табшуругъ: Узу учву ккун гъапӀиганси, сари-сар ккун апӀинай[+]. 13Дустарихъанди уьмур тувубтӀан артухъ масанвал дюнʼяйиъ адар[+]. 14Эгер Узу учвуз табшурмиш гъапӀуб учву тамам апӀуруш, учву Узуз дустар вучва[+]. 15Сарун Узу учвуз Йиз гъуллугъчйир пну дих дарапӀарза – гъуллугъчийиз чан аьхюри гьапӀраш аьгъдар аьхир. Узу учвуз Йиз дустар пну дих апӀураза. Йиз Адашдихьан аьгъю гъапӀуб, Узу учвуз вари ктибтунза[+]. 16Узу ктагъур учву дарчва, гьаму Узу вуза учву ктагъур, гьаму Узу вуза учву дюнʼяйиз улупнайир, ва бегьер туврудар (учву вучва) – варитӀан ужуб бегьер. Ва гьадмуган Йиз Адашди учвуз, учву ккун гъапӀуб, вари тувди[+]. 17Магьа Узу учвуз табшурмиш апӀурайиб: сари-сар ккун апӀинай[+].


Исайи Чан ученикариз улихьмиди хатӀаваликан пуб

18Эгер учву дюнʼяйиз даккунди вуш, учвутӀан Узу ухди даккун гъашиб аьгъю йибхьай[+]. 19Учву му дюнʼяйиндар вуди ккундийи, диди учву чандарси ккун апӀидийи. Хъа учву му дюнʼяйиндар даруган, гьаддиз учву дюнʼяйиз даккунди ву (яна, Узу учву кадагъну му дюнʼяйихьан жара гъапӀунзачву)[+]. 20КӀваин апӀинай, Узу учвуз гъапундайин: «гъуллугъчи чан аьхюртӀан артухъ дар?» Эгер Узу утӀуккуйиш, учвура утӀурккури хьиди. Эгер Йиз гафар тамам апӀуйиш, ичвра тамам апӀури хьиди[+]. 21Амма гьамрар вари учву Йиздар вуйиган апӀиди, гьаз гъапиш дурариз Узу Гьаур аьгъдар. 22Эгер Узу дюнʼяйиз гъафундайиш ва дурарихъди гъулхундайиш, дурар тахсиркрар хьидайи. Хъа гьамус дурарин чпи гьякь вуча кӀурайивализ бин имдар[+]. 23Шлиз Узу даккунди вуш, гьацириз Йиз Адашра ккундар[+]. 24Эгер сарихьанра апӀуз даршлу ляхнар Узу гъапӀундайиш, гьадмуган дурар тахсиркрар хьидайи. Хъа гьамус дурариз Узу гъапӀдар вари гъяркъну, ва гьаци вушра дурариз Узура, Йиз Адашра даккунди ву[+]. 25Саки гьаци дубхьну ккундийи, дурарихь хьайи Къанундиъ[†] дибикӀнайи «Саб багьнара адарди Узу даккунди ву» кӀуруб тамам хьпан бадали. 26Саки учвухьна Хъюгърур гъафиган, яна Адашдихьан гъюрайи Гьякьнан Рюгь, Узу учвухьна Адашдихьан гьаъдиза – ва Думу Йиз шагьид хьиди[+]. 27Ва учвура Йиз шагьидар вучва, фицики садпи йигъланмина Узухъди хъачва[+].

### 16


«Дурариз я Узу, я Йиз Адаш аьгъдар»

1Учву хъугъвалихъан хътадахъбан бадали, Узу учвуз гьамрар гъапунзачвуз. 2Учву мистариан[†] утӀурккури хьиди. Гьациб вахт гъибдики, учву йикӀрудари, чпи гьаци апӀбиинди, Аллагьдин гъуллугънаъ ача кӀури, фикир апӀиди[+]. 3Дурари дици гьаддиз апӀидики, гьаз гъапиш дурариз я Узу, я Йиз Адаш аьгъдар[+]. 4Хъа Узу учвуз гьамрар, вахт улубкьиган, Узу дурарикан ктитуб ичв кӀваина гъюбан бадали, гъапунзачвуз. Сифте ражари дидкан учвуз гъапундайза, гьаз гъапиш учвухъди хъайза[+].


«Узу дурушиш, Хъюгърур гъидар»

5Хъа гьамус Узу Гьаурихьна гъяраза. Учвкан сарикьан: «Уву наана гъягъюрава?» – пну гьерхрадарчва,[+] 6гьаз гъапиш Узу учвуз вари ктибтиган, ичв юкӀвар пашман духьнайичв. 7Хъа Узу гьякь кӀуразачвуз: учвуз ужʼвал бадали гъяраза. Эгер Узу дурушиш, Хъюгърур учвухьна гъидар. Хъа Узу гъушиш, Думу учвухьна гьаъдиза[+]. 8Дугъу, гъафиган, дюнʼяйин агьлариз дурар гунагьвалин, дугъривалин ва Аллагьдин суддин дюзди гъавриъ адрувал улупиди. 9Узухъ хътругъруган, дурар гунагьвалин дюзди гъавриъ адар[+]. 10Узухьинди даруган, дурар дугъривалин дюзди гъавриъ адар, гьаци вуйиган, Узу Адашдихьна гъяраза, ва учвуз Узу сарун рякъидарчвуз. 11Гьаму дюнʼяйин гьюкумдариин гьамустӀанра гъалиб духьнашра, дурар Аллагьдин суддин дюзди гъавриъ адар[+]. 12Узхьан учвуз хъана гизафдарикан пуз шуйзухьан, аммаки учвхьан дурарин гьаму ражари сабан гъавриъ ахъуз хьибдарчвухьан. 13Учвухьна Гьякьвалин Рюгь гъафиган, Дугъу учву дюз рякъди гъахиди, рюгьнан метлеб – гьубкӀну вуйи гьякьвал ву, фицики Дугъу кӀурайиб Чахьан дар. Дугъу анжагъ Чаз гъеебхьубдикан пиди, Дугъу учвуз гъюз ккимбубдикан хабар дебккди[+]. 14Дугъу Узу адлу апӀиди, гьаз гъапиш Дугъу, Узхьан гъадабгъну, думу учвуз ачухъ апӀиди. 15Вари Адашдиз айиб Йизуб ву. Магьа гьаддиз Узу: „Дугъу, Узхьан гъадабгъну, учвуз тувди“, гъапунза[+].


Пашманвалин ерина шадвал гъибди

16Багарихьди Узу сарун рякъидарчвуз, цӀиб вахтналан хъана рякъидичвуз[+].

17Ученикарикан[†] сакьюдари чиб-чпигъ кӀури гъахьну:

– Мугъан фикирнаъ фу ади мици кӀурайкӀан? Мугъу кӀура: «Багарихьди Узу учвуз сарун рякъидарчвуз, хъа сацӀиб вахтналан хъана рякъидичвуз». Ва гьамцира кӀура: «Гьаз гъапиш Узу Адашдихьна гъяраза». 18Хъа мидин фици гъавриъ ахъди – «багарихьди?» Му фтикан улхураш, ухьу гъавриъ адархьа.

19Исайиз аьгъяйи, дурариз Чахьан фтикан гьерхуз ккунди айиш ва гьаддиз Чав кӀуру:

– Учву чиб-чпихьан гьерхрачва, Узу Йиз хиялнаъ фу ади мици: «багарихьди» ва «учвуз Узу сарун рякъидарчвуз, хъа цӀиб вахтналан хъана рякъидичвуз» – кӀурайкӀан кӀури? 20Гьякьлу вуйи гьякь кӀуразачвуз: ишидичва ва дердер зигидичва, хъа миди вуйи дюнʼя шад хьибди. Учву пашман хьидичва, амма ичв пашманвал шадвализ хьибди[+]. 21БицӀир апӀурайи дишагьли аьзабнакк шулу, фицики дугъан сяаьт улубкьна, хъа бицӀир гъапӀуриз аьзабар гьархру – дюнʼяйиз цӀийи инсан хьубʼин думу шад шулу. 22Гьаци учвура гьамус пашман вучва, саки учву Узуз хъанара рякъиди ва гьадмуган ичв юкӀвар шадвали ацӀди, му ичв шадвал сарихьанра дадабгъуз хьибдар[+]. 23Ва гьадму йигъан учву Узʼхьан сабдиканра гьерхидарчва. Гьякьлу вуйи гьякь кӀуразачвуз: Йиз ччвур дибисну, учву Йиз Адашдихьан фу тӀалаб гъапӀишра, Дугъу тувдичвуз[+]. 24Учву мегьел фукӀара Йиз ччвурнахъан тӀалаб гъапӀундарчва. Гьамус тӀалаб апӀинай – хьибдичвуз, ва учву шадвалихьди ацӀдичву![+]


Дюнʼяйин зиин гъалибвал

25Мугагьназ Узу учвуз тахалусариинди кӀури гъахьунза, хъа гьамус Узу учвуз, тахалусариинди дарди, Адашдикан ачухъди дупну ккуни вахт улубкьура[+]. 26Гьадму йигъан учву, Йиз ччвур дибисну, Дугъкан тӀалабар апӀидичва. Узу кӀуразачвуз, учвхъанди Адашдиз ккарагидиза, дупну. 27Ичв Узухьна вуйи ккунивализ дилигну ва Узу Аллагьдихьан дуфна кӀури ичв хъугънайивализ дилигну, Адашдиз Чаз учву ккунду[+]. 28Узу му дюнʼяйиз Адашдихьан гъафунза ва гьамус, дюнʼя дипну, Дугъахьна хътакураза[+].

29– Ари гьамус Уву, тахалусариинди дарди, ачухъди кӀурава, – гъапи Дугъаз ученикари. – 30Увуз вари аьгъюбдин учу гьамус гъавриъ ахъунча. Увхьан гьерхайизра кмиди Уву жавабар туврава. Магьа гьаддиз Уву Аллагьдихьан дуфнайибдихъ хъугърача[+].

31– Аьхирки хъугъунчва? – гъапи жаваб вуди дурариз Исайи. – 32Хъебехъай, Узу сарди гъитну, учву вари хулариз гьергру сяаьт улубкьура. Амма Узу сар дарза, гьаз гъапиш Узухъ Йиз Адаш хъазухъ[+]. 33Узу му гафар, Узуъ учву мясляаьт абгри пну, гъапидар вуйиз. Му дюнʼяйиъ учвуз дердер алахьидичвуз, аммаки миж макадабтӀанай: Узу му дюнʼяйиин гъалиб гъахьунза[+].

### 17


Исайин Чан Адашдихъди улхуб

1Му гафар гъапиган, Исайи завузди кӀул за апӀру ва кӀуру:

– Я Адаш! Йиз сяаьт улубкьну. Яв Бай адлу апӀин, Яв Бали Уву адлу апӀбан бадали[+]. 2Вари яшамиш шлубдин зиин Уву Дугъаз гьюкум тувунва. Уву Дугъахьна гьаъдариз гьаци Гьадгъура гьаргандин уьмур тувди[+]. 3Хъа гьаргандин уьмур – му Уву, сар вуйи, гьякьлу вуйи Аллагь, ва Уву гьау Иса Месигь[†] аьгъю апӀувал ву. 4Узуз Уву табшурмиш гъапӀу ляхин тамам дапӀну, Узу Уву жилиин адлу гъапӀунзаву. 5Ва гьамус, дюнʼя ккебгъайиз улихьна, Узу Увухъди хъайиган, Узуз фици ад айиш, гьациб адниинди Узу адлу апӀин, эй Адаш[+]. 6Уву, му дюнʼяйиан адагъну, Узухьна туву адмийириз Яв ччвур ачмиш гъапӀунза. Думу адмийир, Явдар вуйидар, Уву Узуз тувунва. Дурари Яв Гаф гъюбхну. 7Гьамус дурар, Уву Узуз тувуб вари Явуб вуйивалин, аьхирки, гъавриъ ахъну. 8Уву Узухьди гьау гафар, Узу дурарихьна тувунза ва дурар дурари кьабул гъапӀну. Узу Увхьан дуфнайивалин дурар якьинтӀан гъавриъ ахъну ва Уву Узу гьаувалихъ хъугъну[+]. 9Узу гьадрарин гьякьнаан ккарагураза: Узу вари дюнʼяйихъанди ккарагурадарза, хъа Уву Узухьна тувдарихъандитӀан, гьаз гъапиш дурар Явдар ву,[+] 10фицики вари Узуз айиб Явуб ву, ва вари Увуз айиб Йизуб ву. Гьадрариантина Узу Йиз ад улупунза[+]. 11Узу сарун му дюнʼяйиъ гъузрадарза, Узу Увухьна хътакураза, хъа дурар му дюнʼяйиъ гъузра. Эй гирами Йиз Адаш! Яв ччвурнан кьувватниинди – Уву Узуз тувунва гьадму ччвур – дурар уьрх, Увуна Узу сар вуйиганси, дурарра сарси хьпан бадали[+]. 12Яв ччвурнан кьувватниинди – Уву Узуз тувунва гьадму ччвур – чпихъди хъайи вахтна Узу уьрхюри гъахьунза дурар. Узу гъюрхюнза дурар: аьжалихьна улупнайи сартӀан гъайри фужкӀара гъакӀундар, гьамци Гирами бикӀбарин Гаф тамам дубхьну ккундийи[+]. 13Хъа Узу гьамус Увухьна гъюраза. Узу сабан жилиин илмиза, му вари Узу гьаддиз кӀураза, Йиз абцӀну вуйи шадвал Узухъди дурарира пай апӀбан бадали[+]. 14Узу Яв Гаф дурариз улупунза, гьаддиз му дюнʼяйи дурар даккун гъапӀну, гьаз гъапиш дурар му дюнʼяйиан даруган, Узу му дюнʼяйиан даруганси[+]. 15Узу Увкан дурар му дюнʼяйилан гъадагъуб ккун апӀурадарза, Узу ккун апӀураза, дурар писвалихьан уьрхюб[+]. 16Узу му дюнʼяйиан даруганси, дурар му дюнʼяйиан дар. 17Гьякьвалин кьувватниинди дурар Яв гъуллугъниина жалб апӀин, Гьякьвал – му Яв Гаф ву. 18Уву Узу дюнʼяйиз фици гьаънуш, Узура дурар му дюнʼяйиз гьаунза[+]. 19Гьадрар бадали, Узу Увуз дугъриданра дурар Явдар хьпахъди бахш гъахьунза. 20Анжагъ Узу гьадрарихъандитӀан ккарагурадарза, гьадрари гъапи Узкан вуйи гафналантина Узухъ хъугънайидарихъандира ккарагураза. 21Гъит дурар вари саб хилди ишри, Уву Узуъ фици шулаш, хъа Узу Увуъ фици шулаш, гъит гьадрар Ухьуъ ишри. Ва гъит дюнʼяйиз Узу Уву гьаънайивал аьгъю ибшри. 22Уву Узуз туву ад Узу дурариз тувунза, Увуна Узу сар вуйиси, дурарра саб хилди хьпан бадали[+]. 23Узу дурариъ шулаза ва Уву Узуъ шулава. Гъит дурарра ижмиди сабхилди гъузри! Ва гъит дюнʼяйиз аьгъю ибшри Узу Уву гьаувал ва, Увуз Узу ккуниганси, Увуз дурарра ккунивал. 24Я Адаш! Узуз ккундузуз, Уву Узуз тувдар Узу шлушваъ Узухъди духьну. Гъит дурариз Уву Узуз туву Йиз ад рябкъри. Фицики дюнʼя арайиз хайиз Уву Узу ккун гъапӀунва[+]. 25Эй гьякьлу вуйи Йиз Адаш! Дюнʼяйи Уву аьгъю гъапӀундар, Узуз Уву аьгъязуз, хъасин Узу Уву гьауб дурариз аьгъю гъабхьну[+]. 26Увуз Узу ккуни масанвал гьадрариъра, Узу гьадрариъ фици аш, гьаци хьпан бадали, Узу дурариз Яв ччвур ачмиш гъапӀунза ва апӀидира вуза[+].

### 18


Иса дисуб

1[•]Гьамци ккарагбалан кьяляхъ, Иса, Чан ученикарра[†] хъади, Кедрон кӀуру дерейиантина багъдиъ айи йишваз гъягъюру. Дурар сатӀиди багъдиъ учӀву[+]. 2Иса масу тувуз ккуни Ягьудайиз му йишв аьгъюб вуйи – Исана ученикар дина кми-кмиди уч шуйи[+]. 3Ва магьа, римлуйирин эскрарин десте ва гьацира жугьдарин маллйирин[†] аьхюдарина фарисйири[†] гьау Аллагьдин хулан гъаравларра хъади, Ягьуда мина гъюру. Дурар вари яракъламиш духьнайи: дурарихь цӀа кайи гакӀвларна фанисар хьайи[+].

4Исайи, Чаин улубкьруб аьгъяди, дурарин улихьна удучӀвну гьерхру:

– Учву фуж агурачва[+]?

5– Назаретдиан[†] вуйи Иса, – жаваб туву дурари.

– Гьадму Узу вуза, – кӀуру Дугъу.

Масу туврайи Ягьудара гьадрарихъди хъайи. 6Исайи: «Гьадму Узу вуза» гъапибси, дурар кьяляхъ шулу ва жилʼина ахьру.

7– Учву фуж агурачва? – хъанара гьерхру дурарихьан Исайи.

– Назаретдиан вуйи Иса, – кӀуру дурари.

8– Узу учвуз гъапунзачвузки: Гьадму Узу вуза, – гъапи Исайи. – Эгер учвуз Узу лазим вуш, гьаму адмийир деетай.

9Исайи гьаци гъапнийи, гьаз гъапиш Чав дупнайи гьаму гафар: «Уву Узуз тувдарикан, Узу фужкӀара пуч гъапӀундарза», кӀурудар тамам духьну ккундийи[+].

10Гьадмуган ханжал хьайи Петри, думу уьчӀюбгъну, маллйирин аьхюрин гъаравшиз йивну, дугъан иб ктабтӀуру. Гъаравшиз Малх кӀуйи[+].

11– Ханжал чан халариъ ив! – гъапи Исайи Петриз. – Му аьзабарин зах Узуз Адашди тувунзуз. Мегер Узхьан думу дурубхъди гъибтуз шулин[+]?

12[•]Гьадмуган Аллагьдин хулан гъаравлари Иса дисуру ва йитӀуру. 13Сифте Думу гьадму йисан маллйирин аьхюр вуйи Каяфайин язна Гьаннайихьна хуру[+]. 14Эгер вари халкьдин ерина сар адми гъачӀиш ужу шул, дупну, жугьдариз насигьят тувур гьадму Каяфа вуйи[+].


Петри Исайиз «Аьгъюр дарзуз» пуб

15Симон Петрна сарсан ученик Исайин кьяляхъди гъушнийи. Му ученик, маллйирин аьхюрихъди танишур вуйи ва думу Исайихъди кавхайин гьяятдиъ учӀвнийи. 16[•]Хъа Петр урарин чӀатинди гъузру. Хъасин гьадму кавхайиз таниш ученик удучӀвну, урарихъ хъайи гъараваш шурахъди дулхну, Петрра гьяятдизди аъру. 17Ва гьамшвахь му шуру Петриз кӀуру:

– Хъа уву, гъаписи даршул, гьатму адмийин ученик дарна?

– Ваъ, – пну жаваб туву Петри.

18Аьхъюди вуйи. Гъаравшари ва гъараваш дишагьлийири, алапӀрушвахь цӀа алапӀну, мани апӀуз хъюгъю. Петрра дурарин багахь дугъужвнайи ва мани апӀурайи.


Исайихьан силис гъадабгъуб

19[•]Кавхйири Исайихьан Дугъан ученикарикан ва Дугъу улупурайи аьгъюваларикан гьерхрайи.

20– Узу варидарин улихь ачухъди гъапунза, – жаваб туву Исайи. – Вари жугьдар гъюру мистаъ[†] Узу гьарган аьгъювалар улупури гъахьунза. Узу фукӀара гьитӀибкӀну, жиниди улупундарза[+]. 21Гьаци вуйиган, Узхьан гьаз гьерхрачва? Узу фтикан гъапнуш, ебхьурайидарихьан гьерхай. Дурариз аьгъя, Узу фу гъапнуш.

22Дугъу гьамци гъапиган, багахь дийигънайи гъаравларикан сари Исайин машнягъян йивуру ва кӀуру:

– Фици гафар апӀурава кавхайихъди?![+]

23– Эгер Узу фу-вуш жараси гъапнуш, йип Узу фтин дюз дарш, – гъапи Исайи. – Хъа эгер гьякь кӀураш, гьаз Узуз йивурава?

24Гьадмуган Гьаннайи, Иса йитӀну имиди, маллйирин аьхюр вуйи Каяфайихьна гьаъру.


Петри Иса кьюбпи ражарира «Аьгъюр дарзуз» пуб

25Хъа Симон Петр чаз мани апӀури дугъужвнамийи.

– Ич хиялиан, увура Дугъан ученикарикан вуйва? – гьерхру дугъхьан.

– Ваъ, – жаваб туву Петри.

26– Уву дайнахъа узуз багъдиъ Дугъахъди гъяркъюр? – гьерхру Петри иб кдабтӀу гъуллугъчийин багахьлуйи[+].

27Петри хъана дарза кӀуру, ва гьадму сяаьт даттли уьъйир апӀуру[+].


Пилатдин силис

28[•]Гьирин ухди Иса, Каяфайин хулʼан адаъну, Римдин гьюкумдарин дараматариз хуру. Жугьдар, чпи чиркин духьну, Пасхайин[†] машквар апӀуз хьибдар кӀури, дараматдиъ учӀвундайи[+]. 29Гьаддиз гьякимдар Пилат учв дурарихьна удучӀвуру.

– Учву узухьна духнайи му Кас фтин тахсир апӀурачва? – гьерху дугъу[+].

30– Эгер Думу тахсиркар дайиш, учу Думу Увухьна суд апӀуз дархрийча, – жаваб туву дурари.

31– Думу учвухьна гъадагъай ва ичв закондиинди суд апӀинай, – гъапи Пилатди.

– Учуз фужкӀара аьжализ тувуз ихтияр адарчуз, – гъапи дурари.

32Гьамци гъабхьнийи, гьаз гъапиш Исайи, Чав улихьмиди Учв фициб аьжалиинди йикӀуруш, гъапи гафар тамам духьну ккундийи[+].

33Пилат дараматдиз хътакуру ва, Исайизра дих дапӀну, гьерхру:

– Уву «жугьдарин Паччагь» вуна[+]?

34– Гьаци уву кӀурана, даршиш думу увуз Узкан жарадари гъапиб вуйин? – гьерху Исайи.

35– Узу жугьуд вуйинхъа? – хътӀурччву Пилат. – Гьаму Яв ватанагьлийири ва кавхйири Уву узухьна тувну. Уву гьациб фу гъапунва?

36– Йиз Паччагьлувал му дюнʼяйиан дар. Эгер Йиз Паччагьлувал гьаму дюнʼяйиан вуйиш, Йиз гъуллугъчйири, Узу жугьдарин хилиъ адрахъбан бадали, чпихьан шлуб апӀидийи. Ваъ, Йиз Паччагьлувал мушвʼан дариз, – гъапи Исайи[+].

37– Гьаци вуйиган, фици-вушра Уву Паччагь вуна? – гьерху гьадмуган Пилатди.

– Узу паччагь ву, уву кӀурава. Узу гьаддиз бабкан гъахьунза ва гьаддиз дюнʼяйиз гъафунза: гьякьвал улупбан бадали. Шлиз ккундуш гьякьвал, гьарсариз Йиз дих ебхьура, – гъапи Исайи[+].

38– Хъа гьякьвал фу ву? – гьерху Пилатди. Ва гьамци дупну, думу хъана жугьдарихьна удучӀву.

– Узуз му Касдик гьич саб тахсирра бихъурадарзуз, – гъапи дугъу[+].

39– Учвуз гьациб аьдат ачвуз: Пасхайин машквраз дидиснайидарикан сар деетуб. Узу учвуз дидиснайидарикан сар Пасхайиз деетурза. «Жугьдарин Паччагь» деетурза, ккундунучвуз[+]?

40– Думу ваъ! Варава деет! – хъана дурари чӀигъар апӀуз хъюгъю.

Варава гъачагъ вуйи.

### 19


«Думу дариз зиг»

1[•]Гьадмуган Пилатди, Иса хъади душну, Думу урччвуз гъитру. 2Эскрарира, зазарикан таж дапӀну, Дугъан кӀулʼин улубкӀуру ва гъюнарихъ аку-уьру халат хъипру. 3Дурар Дугъахьна гъюйи ва кӀуйи:

– Яшамиш ишри «жугьдарин Паччагь!» – ва гьамци кӀури, Дугъан машнягъян йивуйи.

4Хъана Пилат удучӀвуру.

– Мугъак узуз гьич саб тахсирра бихъурадарзуз, учвуз аьгъю хьпан бадали, магьа узу Думу ичв улихьна адаураза, – гъапи Пилатди[+].

5Ва гьадмуган, зазарикан гъапӀу таж ва аку-элвен халат хъади, дурарихьна Иса удучӀвуру.

– Магьа Думу Адми! – гъапи дурариз Пилатди.

6Хъа кавхйирина гъаравлари, Иса гъяркъюбси, чӀигъар апӀуру:

– Хачриина Думу! Хачриина!

– Думу учву гъадагъну, дариз зигай! – кӀуру дурариз Пилатди. – Узуз Мугъак саб тахсирра бихъурадарзуз.

7– Учуз закон ачуз, – гъапи жугьдари, – закондиинди Думу дукӀну ккунду, гьаз гъапиш Дугъу, Учв Аллагьдин Бай вуза, гъапну[+].

8Му гафар гъеерхьиган, Пилатдиз хъана артухъди гучӀ шулу. 9Думу хъана дараматдиз хътакуру ва Исайихьан гьерхру:

– Уву наънан вува?

Амма Исайи фукӀара гъапундар[+].

10– Гафар апӀуз ккундарнуз? – кӀуру Пилатди гьадмуган. – Увуз аьгъдарнузхъа, Уву деетувал йиз гьюкмиъ айиб ва Уву хачриин дариз зигувалра йиз гьюкмиъ айиб?

11Исайи жаваб туву:

– Йиз зиин яв гьич саб гьюкумра даршлийи, эгер увуз думу зиълан тувнадайиш. Ва гьаддиз Узу яв хилиз масу тувурин гунагь хъана зурбабуб ву[+].

12Гьаму гафарин кьяляхъ Пилат Иса азад апӀуз чарйир агбахъ шулу. Хъа жугьдари чӀигъар апӀуру:

– Эгер уву Думу деетиш, уву Цезар-паччагьдин дуст дарва! Фуж учв паччагь вуза кӀурайир, думу Цезар-паччагьдиз къаршу гъедергурайир ву![+]

13Гьамцдар гафар гъеерхьу Пилат, Исара адаъну, суд апӀрушвʼин деъру. Думу йишваз «Гъвандин тахт» кӀуру, жугьуд чӀалниинди: «Гаввафа».

14Му ляхнар Пасхайин[†] машквар ккебгъайиз улихьна, жвуми йигъан лисунган шулайидар вуйи.

– Лигай, магьа ичв паччагь! – гъапи Пилатди.

15– ЖвартӀ апӀин Думу! ЖвартӀ! Хачриина! – гьарйир гъапӀу дурари.

– Гьаци вуйин? Ичв паччагь узу дариз зигну ккундунчвуз? – кӀуру Пилатди.

Цезарилан гъайри, учуз жара паччагь адарчуз! – жаваб туву дурари.

16Ва гьадмуган Пилатди, аьхирки, Иса дариз зигбан бадали жугьдарихьна тувру. Эскрарира, Иса дидисну, хъади гъахуру.


Хачриин Исайин аьжал

17[•]Дугъу «УнтӀаъ» (жугьуд чӀалниинди «Голгофа») кӀуру йишвахьнакьан Чаинди Чав карсру хачра дубхну ккундийи. 18Гьадушвʼин Думу кьумарихьди хачрак карсру, хъа Дугъахъди кьюрсана – сар арччул, гьатмунурсана гагул терефнахъанди карсру, хъа Иса – дурарин кьялаъ.

19Пилатди хачрак дибикӀнайи табличкара кебхуз буйругъ тувру. Душвак дибикӀнайи: «Назаретдиан[†] вуйи Иса, жугьдарин паччагь».

20Му бикӀуб гизаф жугьдари гъурхнийи, Иса дариз дизигнайишв шагьрихьан ярхлаъ адайи: ва душвак жугьуд, латин ва грек чӀалариинди дибикӀнура айи. Жугьдарин кавхйири Пилатдиз гъапи:[+]

21– «Жугьдарин паччагь» кӀури мибикӀан. «Гьаму адмийи учв жугьдарин паччагь вуза кӀура», – пну, бикӀ.

22– Узу, фу дибикӀнаш, дибикӀназа, – жаваб туву Пилатди.


Тупут ипуб

23Иса дариз гъизигхъан, эскрари, Дугъан халат гъадабгъну, юкьубишваз пай апӀуру – гьарсар эскриз саб. Дурари Исайин[†] балахунра (кӀанккан алабхьру ккуртт) гъадабгъуру. Думу гъибирхушв ктарди заълансина дубхнайиб вуйи.

24– Му чӀябгъидархьа, шлиз удубчӀвуруш, тупут ипиш ужу шул, – гъапи дурари чиб-чпин арайиъ. Гьамци, Гирами китабариъ[†] дидикӀнайи му гафар тамам гъахьнийи: «Йиз палтар дурари чпин арайиъ пай гъапӀнийи, Узу алабхьнайибдин тупут ипнийи». Чан гьаци эскрари апӀузра гъапӀнийи.


Исайи Чан жан тувуб

25Иса керхнайи хачран багахь Дугъан дада, дадайин чи, Клеопдин шив Марʼям ва Магдалайиан вуйи Марʼям дийигънайи[+]. 26Чан дада ва душвахь хьайи Чан юкӀв али сар ученик дяркъну, Исайи дадайиз кӀуру:

– Дишагьли, магьа яв бай. –[+] 27Хъасин ученикдизра кӀуру:

– Магьа яв дада.

Гьаддихъанмина ученикди Исайин дада чахьна гъадагъуру.

28[•]Исайи, вари ляхнар Гирами китабариъ дидикӀнайиси духьнайиб аьгъяди, кӀуру:

– Дахаргназу!

29Душвахь чяхрин сиркейихьди абцӀнайи гажин хьайи. Иссоп рукнан кюлигъ чяхрин сирке дизибгнайи мачалкасиб гъивну, эскрари Дугъан кӀвантӀарихьна хуру.

30Исайи, сиркейикан дубхъну, кӀуру:

– Тамам гъабхьну!

Ва, кӀул кибхну, Дугъу рюгь туву (Аллагьдиз).


Гирами китабариъ дибикӀнайиб тамам хьуб

31Му жвуми йигъан гъабхьиб вуйи, ва жугьдарин гьякимариз дариз дизигнайидарин майтар султ йигъаз[†] хачарик керхну гъитуз ккунди адайи, фицики гьаму султ йигъан дурарин аьхю вуйи Пасхайин машквар ккебгърайи. Гьаддиз дурари Пилатдикан, керхнайидарин ликар дюргъну, дурар хачракан ктагъуб тӀалаб гъапӀнийи. 32Гьадмуган эскрар дуфну, Исайихъди дариз гъизигдарикан сарпирин ликар уьргъюру, хъасин – кьюрпирин. 33Хъа Исайихьна гъафиган, лигуруш, Думу дукӀнайи, ва гьаддиз Дугъан ликар дюрюргъди гъитру.

34ДукӀну ашра, эскрарикан сари Дугъан гъвалаъ жида убччвру, ва дишла ифина шид удубчӀвуру[+].

35Му вари чан хусуси улариинди гъябкъю адмийи, учвура хъугъбан бадали ктибтура. Дугъан шагьидвал гьякьлуб ву, чав гьякь кӀурайивал дугъаз аьгъя[+]. 36Гьамци Гирами китабариъ дибикӀнайибра тамам гъабхьнийи:

«Дугъан гьич саб кӀурабра дюбгъну хьибдар»[+]. 37Гирами китабарин жара йишваъра кӀура: «Шлиъ жида убччвнуш, Гьадгъаз лигури хьиди».


Исайин беден накьвдиъ ивуб

38[•]Мидин кьяляхъ, жугьдарин гьякимарихьан гучӀури жиниди, Исайин ученик гъаши Аримафеяйиан вуйи Юсуф кӀурури Пилатдикан, Исайин беден ктабгъуз ихтияр тӀалаб апӀуру. Пилатди ихтияр тувиган, дугъу, душну, беден хачракан ктабгъуру[+]. 39Мина, саб фулан йишвну жиниди Исайихьна гафар апӀуз гъафи девлету кас Никодимра гъюру. Дугъу варж литр ицци ниъ хъайи ягъарна, мирра рукнанна алоэ укӀан кибикьнайи ччим хуру[+]. 40Жугьдарин накьвдик кивруган, аьдат вуйиси, дурари Исайин беден гьадму ягъар дизигнайи ирин кафнигъян гъибиржуру[+]. 41Иса дариз гъизигу йишвахь багъ хьайи, хъа багъдиъ саркьан мегьел кивнадру накьв айи[+]. 42Султ йигъан улихь хьайи йигъ вуди хьпаз ва накьв багахь хьайивализ дилигну, душваъ Иса кивру.

### 20


Исайин беден накьвдиъ имдар хьуб

1[•]Гьяфтайин садпи йигъан гвачӀнин ухди, мучӀуди имиди, Магдалайиан вуйи Марʼям накьвдихьна гъюру ва, дугъаз накьвдин айитӀинди учӀврушвахь гьипнайи гъван гьидипнади рябкъюру[+]. 2Думу жаргъури дуфну, Симон Петризна ва Исайин[†] ккунди гъаши жара ученикдиз кӀуру:

– Агъа накьвдиан гъурхну, аьгъдарчуз наана гъурхнуш[+].

3Петрна гьадму ученик накьвдихьна жаргъуру. 4Дурар кьюридра ккажагъуру, хъа ПетртӀан тмуну ученик зарбди жаргъуйи, ва думу накьвдихьна сарпирди хъуркьру. 5Думу ис алахъну лигуру, фу лигурва: душваъ (майит диврушвʼин) кафнартӀан адар, амма думу накьвдин айитӀ учӀвундайи.

6Дугъахьна Симон Петрра хъуркьру. Думу накьвдиъ учӀвру – душваъ дугъаз дипнайи кафан ва 7Исайин кӀул илибтӀнайи чӀулар рякъюру. Му чӀулар кафнихьан тина йишвахь дидиржну дирчнайи. 8Сифте накьвдихьна хъуркьу тму ученикра айитӀна учӀвру. Мурар гъяркъиган, думура хъугъру. 9Аммаки дурар сабан Гирами китабариъ[†] дибикӀнайибдин гъавриъ адайи. Хъа дурариъ, Иса чӀиви хьиди, кӀури дибикӀна[+].


Иса чӀиви хьуб

10Ученикар хулаз хътакуру.

11[•]Хъа Марʼям чӀатинди дугъужвнайи ва ишурайи. Ва, ишурамиди, ис алахъну, накьвдизди лигуру, 12дугъаз, Исайин беден алди гъабши йишвʼин лизи ккурттар али кьюр малайик рякъюру: сар кӀулихъ жвурнахъинди, тмунур ликар гъашишвахъинди деънайи[+].

13– Эй дишагьли, гьаз ишурава? – гьерху малайикари.

– Йиз Агъа гъурхну, хъа наана вуш, аьгъдарзуз, – жаваб туву дугъу.

14Гьаму гафар кӀурамиди Марʼям кьяляхъинди илтӀикӀуру, фу лигурва: чан улихь Иса дийигъна. Аммаки думу му Иса вуйибдин гъавриъ ахъундайи[+].

15– Эй дишагьли, гьаз ишурава? – кӀуру дугъаз Исайи. – Фуж агурава?

Марʼямди, му багъбанчи вушул пну хиял дапӀну, Дугъаз кӀуру:

– Йиз аьхюр, эгер уву Думу гьашвʼан адагъну гъурхнуш, йип узукна, наан дитнуш, узу Думу гъадагъурза[+].

16– Марʼям! – кӀуру Исайи.

Марʼям илдицуру.

– Раввуни! (Жугьуд чӀалниинди: «Мялим»), – пну, чӀигъ апӀуру Марʼямди.

17– Узук мукучан! – кӀуру дугъаз Исайи. – Узу сабан Йиз Адашдихьна хъадакнадарза. Уву, душну, Йиз чвйириз: «Узу Йиз Адашдихьна ва ичв Адашдихьна, Йиз ва ичв Аллагьдихьна хътакураза», кӀура, йип[+].

18Магдалайиан вуйи Марʼям ученикарихьна гъюру ва дурариз кӀуру:

– Узуз Агъа гъяркъюнзуз!

Ва дугъу чаз Исайи гъапиб кӀуру.


Иса ученикариз ачмиш хьуб

19[•]Гьяфтайин гьадму садпи йигъан хябяхъган Исайин ученикар, жугьдарин гьякимдрарихьан гучӀбу раккнарра хъяркьну, саб хулаъ уч духьнайи. Мушваъ Иса учӀвру ва дурарин арайиъ дугъужвуру:

– Мясляаьт учвуз! – гъапи Дугъу. 20Дугъу Чан хиларна гъвал улупуру. Агъа гъяркъю ученикар шад шулу.

21– Мясляаьт учвуз! – текрар апӀуру Дугъу. – Адашди Узу фици гьаънуш, гьаци Узу учвура гьаъраза[+].

22Гьамци дупну, Дугъу дурариин уф илитуру ва кӀуру:

– Гирами Рюгь кьабул апӀинай![+] 23Учву шлин гунгьарилан хил алдабгъиш, гьадгъан алдабгъну хьибди, хъа шлиин гъитиш, гьадрариин гунагь гъубзди[+].


Фомайин хътругърувал

24„КӀвятӀях“ кӀуру лакӀам хъайи йицӀикьюрикан Фома кӀуру сар, Иса ачмиш шлуган, дурарихъди хътайи[+].

25– Учуз Агъа гъяркъюнчуз! – кӀуру дугъаз тмуну ученикари.

– Дугъан хилариин кьумари гъиту урхъар дярякъди, дурариъ узу йиз тӀуб удрубччвди ва йиз хил Дугъан гъвалʼан жидайи идипу зийниъ идривди, мидихъ хътругъарза! – жаваб туву дугъу.

26Саб гьяфтайилан Исайин ученикар хъанара уч шулу. Му ражари дурарихъди Фомара хъайи. Раккнар хъяркьнашра, хулаъ Иса учӀвру ва, дурарин кьялаъ дийигъну, кӀуру:

– Мясляаьт учвуз!

27Хъасин Фомайиз кӀуру:

– ТӀуб гьачӀабкк! Магьа Йиз хилар. Хил гьачӀабкк ва гъвалак зийниъ убччв! КӀвахъни махьан, аммаки хъугъ!

28– Йиз Агъа ва йиз Аллагь! – гьарайниинди гъапи Фомайи[+].

29– Уву хъугъунва, гьаз гъапиш Узу гъяркъюнвуз? Аммаки хушбахтаврар ву гьадрар, Узу дярякъди, хъугъдар! – кӀуру дугъаз Исайи[+].


Югьанди гьаз му китаб гъибикӀну

30Исайи дурарин улихь гьаму китабдиъ дидикӀну адру хъана гизаф аьламатарра улупну[+]. 31Аммаки гьаму вари дибикӀнайиб, учву Иса Месигь[†] вуйибдихъ, Думу Аллагьдин Бай вуйибдихъ хъугъри пну ва Дугъахъ хъугъбиинди учвуз зат ккудудубкӀру уьмур хьпан бадали дибикӀнайиб ву[+].

### 21


Иса ургур ученикдиз ачмиш хьуб

1Хъасин Тивериад гьюлин[†] гъирагъдихъ Иса Чан ученикариз[†] хъана ачмиш шулу. Думу магьа гьамци гъабшиб ву[+]. 2Симон Петр, КӀвятӀях кӀуру лакӀам али Фома, Галилей уьлкейиъ айи Кана шагьриан вуйи Нафанаил, Зеведейин кьюрид баяр ва Исайин кьюр жара ученикар – вари сатӀиди уч шулу[+].

3– Узу балугъар дисуз гъяраза, – кӀуру дурариз Симон Петри.

– Учура увухъди гъюрча, – кӀуру имбударира.

Дурар душну люткейиъ эъру, аммаки думу йишван дурари фукӀара гъибисундайи. 4Хъа аку хьуз хъюбгъиган, гъирагъдихъ Иса дугъужвнайи. Саки му Иса вуйибдин ученикар гъавриъ ахънадайи[+].

5– Дустар, лисуз фукӀа-мукӀа гъибисунчва? – гьерхру дурарихьан Исайи.

– Ваъ, – жаваб туву дурари[+].

6– Чул люткейин арччулну гъвалхъанди ккипай, ва дисидичва, – кӀуру Дугъу.

Дурари чул ккипру – гизаф балугъар ади хьпаз, дурарихьан чул ккадабгъуз шуладайи[+].

7– Му Агъа ву! – кӀуру Петриз Исайин юкӀв али сар ученикди. Му Агъа ву пну гъеебхьубси, Петр чан гъяцӀли жандиин али плащдин канчӀар зина ккаъну, йитӀну, штузди урсру[+]. 8Хъа тмуну ученикар, балугъари абцӀнайи чулра хъчӀюбхюри, люткейиъди гъирагъдихъна гъюру. Гъирагъдихъна ярхла дайи – варж метркьан. 9Гъирагъдихъна ктучӀвиган, дурариз кархьнайи аржлар рякъюру, дурариин балугъ илипнайи ва гъвалахъ уьлра хъайи.

10– Учву гъидистарикан сякьюбсана балугъ акъинай, – кӀуру дурариз Исайи.

11Симон Петри, люткейихьна душну, чӀатху балугъарихьди абцӀнайи чул хъчӀюбхюру. Дидиъ варжна хьуцӀурна шубуб балугъ айи. Ва гьамкьан гизаф балугъар ади гъахьнушра, чул гъячӀябгъюндайи.

12– Деай гьириндин уьл ипӀуз, – кӀуру дурариз Исайи.

Ученикарикан сарира Дугъхьан, Думу фуж вуш, гьерхундайи. Думу Агъа вуйиб дурар дишла гъавриъ ахънийи. 13Исайи дуфну, гъадабгъну уьл, дурариз пай апӀуру, ва балугъра пай апӀуру. 14Гьаму Иса, дукӀну чӀиви гъахьихъанмина, Чан ученикариз ачмиш шули шубубпи раж вуйи[+].


Исайин Петрихъди улхуб

15Дурари гьирин уьл ипӀбалан кьяляхъ, Исайи Симон Петриз кӀуру:

– Я Югьаннайин бай Симон, увуз Узу гьамраризтӀан гизаф ккундунуз?

– Ав, Агъа, узуз Уву ккуниб Увузра аьгъявуз, – жаваб туву Петри.

– Йиз ччилар уьрх, – кӀуру Исайи. 16Кьюбпи ражарира Исайи Петрихьан гьерхру:

– Я Югьаннайин бай Симон, увуз Узу ккундунуз?

– Ав, Агъа, узуз Уву ккуниб Увузра аьгъявуз, – жаваб туву Петри.

– Йиз марччарин гъайгъу зиг[+].

17Ва шубубпи ражарира Исайи дугъаз кӀуру:

– Я Югьаннайин бай Симон, увуз Узу ккундунуз?

Дугъу, Учв ккундунуз кӀури шубубпи ражнура гьерхиган, Петриз иццру апӀуру.

– Я Агъа, Увуз вари аьгъявуз, – кӀуру дугъу Исайиз. – Узуз Уву ккуниб Увуз аьгъявуз.

– Йиз марччар уьрх, – кӀуру Исайи. – 18Гьякьлу вуйи гьякь кӀуразавуз: уву жигьилди айиган, яв чӀул уву идибтӀну, увуз ккунишваз гъягъюйва. Хъа кьаби гъашиган, хилар гьатӀарццидива, жарари яв чӀул идибтӀиди ва увуз даккнишваз хъади гъахидиву.

19Гьаму гафариинди Исайи, Петри фициб аьжалиинди Аллагь адлу апӀуруш, думу учв гъавриъ ахъбан бадали, дугъаз чаз гъапнийи. Ва гьадму гафарихъан Петриз кӀуру:

– Узухъди гъач![+]

20Петр кьяляхъинди илдицуру ва дугъаз Исайин юкӀв али ученик рякъюру. Дугъу хябяхъдин уьл ипӀурайи вахтна Исайихьнаси гьачӀарккну: «Агъа, Уву шли масу тувди?» – кӀури гьерху гьадму ученик вуйи[+]. 21Ва думура чпихъди гъюрайиб дяркъну, Петри Исайихьан гьерхру:

– Я Агъа, хъа мугъкан фу хьибди?

22– Узуз думу, Узу хъадакну гъяйизкьан, яшамиш шули гъузну ккунди шул. Хъа яв фу хъаяв дугъахъ? – жаваб туву Дугъу. – Уву Узухъди гъач![+]

23Магьа гьаддиз гъардшарин арайиъ, думу ученик йикӀрур дар, кӀуру хабар арабгънийи. Аммаки Исайи, думу йикӀидар кӀури гъапундайи. Дугъу анжагъ: «Узуз думу, Узу хъадакну гъяйизкьан, яшамиш шули гъузну ккунди шул. Хъа яв фу хъаяв дугъахъ?» – гьамцитӀан гъапундайи. 24Думу гьадмуну ученик вуйи, гьаму вариб ктибтур ва гьаму вари гъибикӀур. Ва ухьуз аьгъяхьуз, дугъан шагьидвал гьякьлуб вуйиб[+].

25Исайи хъанара гизаф жара ляхнарра гъапӀну. Эгер дурар вари хъайи-хъайиси дикӀури гъашиш, вари дюнʼяйиъра гьадмукьан кьадар китабариз йишв гьудрубкӀрийи[+].

## Ляхнар

### Ляхнар

Ляхнар


Ляхнар

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]


### Ляхнар


Марцци вакиларин ляхнар

Гирами Рюгьну Лукайиантина ккебгъу «Ужувлан хабар» «Марцци вакиларин ляхнар» Китабдиинди давам апӀура. Му Китабра Фиофилин ччвур дибисну дибикӀнайиб ву. Сифте Исайихъ хъугъри гъахьидарин уьмрикан ктибтури, Иса Месигьдилантина Аллагьди гьаму дюнʼяйиъ цӀийиди ккебгъу ляхин, гьамусдихъантинара Исайин терефкрариинди давам хьибди. Гьаддиз, Иса чӀиви духьну хьцӀуд йигълан, гьамцдар аьжайиб ляхнар арайиз гъюру: йицӀикьюр вакилиз ва Исайихъ хъугъдариз Аллагьди Чан Рюгь багъиш апӀуру. Ва гьадмуган гизаф адмийириз Иса Месигь дюнʼя Уьбхрур вуйиб аьгъю шулу. Ари гьаму касари Ерусалимдиъ Исайихъ хъугърудар сатӀи апӀуру. Гьадму вахтнахъанмина хъюгъну, Исайихъ хъугърудар фици лихуйиш ва яшамиш шуйиш, Китабдиъ ктибтура. Хъугърударин кӀулиъ айи фикрар ва апӀру вари ляхнар дукӀну чӀиви гъаши Исайикан вуйи Ужувлан хабар неинки Ерусалимдиъ, хъа гьацира дюнʼяйин вари пӀипӀариз дебккбакан вуйи.

Месигьдикан вуйи Хабар рабгъбан аьхюну пай ляхин иллагьки Павели гъапӀну. Китабдин аьхюбсиб пай, дугъу жара миллетарин арайиъ фици Ужувлан хабар рабгъуйиш, гьаддиз бахш дапӀна. Мушваъ Павелин сиягьятарикан ктибтура: думу гьаму ражари, Турция ва Греция гьюкуматар али жилариин лицури, гьеле Рим шагьризкьан гъушнийи. Му вакили, учв наан гъашиш, гьадушваъ гьаммишан Аллагьди гъапӀубдикан ва чан улариз гъябкъюбдикан, инсанар уьрхбан бадали, ктибтури гъахьну. Чаз вари мютӀюгъ апӀру гьадму кьувватну вари дюнʼя вуйибси Исайихъ хъугърударин кьадар зарб апӀура ва инсаниятдиз ужʼвал хура.

### 1


Иса чӀиви хьуваликан

1Йиз сабпи китабдиъ, Феофил, узу Исайи гъапӀу вари ляхнар ва улупу аьгъювалар ктитунза,[+] 2Дугъан уьмур, Дугъу Чан ученикарикан[†] ктагъу вакилариз[†] Гирами Рюгьналантина насигьятар тувну, Учв аьршариз удучӀвайиз, лап эвелиан хъюгъну улупунза. 3Учв дукӀну чӀиви гъахьихъантинара, Иса швнубсабан дурарин улихьна гъюри гъахьну ва Дугъу, Учв чӀиви хьувал усбат апӀури, хайлин шагьидвалар улупну. Учв чӀиви гъахьихъантина ягъчӀвур йигъандин арайиъ Чан вакилариз ачмиш шули, Дугъу дурариз Аллагьдин Паччагьлугъдикан[†] ктибтури гъахьну[+].


Иса аьршариз удучӀвуб

4Саб ражари, вакиларихъди уьлихъ хъайи вахтна, Исайи дурариз амур апӀуру:

– Ерусалим мидипанай, хъа Адашди тувурза гъапибдиз ккилигури гъузай, фицики Дугъу, учвуз Узкан гъеебхьубси, гьамци дупна:[+] 5«Ягьʼяйи инсанар штуан апӀури гъахьну, хъа учву багарихьди Гирами Рюгьниинди цӀийи алаидичву»[+].

6Хъасин дурар вари сабишвʼина уч гъашиган, вакилари Исайихьан гьерхнийи:

– Я Агъа! Уву гьамус Израилиз паччагьлугъвал дебккрадарнахъа[+]?

7Исайи дурариз жаваб тувру:

– Адашди Чан гьюкмиъ тӀаънайи вахтарна муддатар аьгъю хьувал ичв ляхин дар[+]. 8Гирами Рюгь учвʼина гъафиган, кьувватну ацӀдичву ва Йиз шагьидар, сифте Ерусалимдиъ хъа вари Ягьудияна Самария уьлкйириъ, ва гьацира тап дюнʼяйин тмуну кӀулизкьан, хьидичва[+].


Иса аьршариз за хьуб

9Гьамци дупну, Иса, дурариз рякъюри, аьршариз за гъахьну ва дифру Думу дурарихьан ккеркру[+]. 10Дурар дикъатниинди завариз лигури имиди, дурарин улихьна лизи ккурттар али кьюр жви ачмиш шулу[+]. 11Дурари гъапну: «Галилей уьлкейин агьалйир! Завариз лигури, мушвʼин гьаз дийигъначва? Учвуз, Думу фици аьршариз за гъахьнуш, гъяркъюнчвуз. Ва гьадму Иса, учвуз аьршариз за шули гъяркъиганси, кьяляхъра гъиди»[+].

12Хъасин вакилар шагьрихьан саб километр манзилиъ айи Елион дагъдилан Ерусалимдиз хътаркуру[+]. 13Чпи дергнайишваз дуфну, дурар заан хулаз удучӀвуру. Душваъ Петр, Югьан, Якьубна[†] Андрей, Филипна Фома, Варфолемейна Матта, Алфейин бай Якьуб, Женгчи кӀуру лакӀам хъайи Симон ва Якьубдин бай Ягьуда айи[+]. 14Дурар вари сатӀиди ккарагурайи. Дурарихъди Исайин дада Марʼям, Дугъан чвйир ва гьацира сакьюр дишагьлйир хъайи[+].


Вакил ктагъуб

15Сакьюд йигълан Исайихъ хъугънайидар сабишвʼина уч шулу (душваъ вари варжна къар касдихьнакьан айи). Петри, ученикарин арайиъ дийигъну, кӀуру:

16-17– Эй йиз гъардшар! Гирами китабариъ[†] Гирами Рюгьну Давудрин[†] мелзналан дупнайиб улубкьну ккунду: ухьухъди зегьмет дизигнайи, ухькан сар вуйи Ягьудайи, Иса дисуз ккеънайидар хъади гъиди, дибикӀна. ([+][+] 18Ягьудайи Иса масу тувну гъибису пулихъ хутӀил гъадабгъну. Думу душвʼин кӀулихъди алдакну гъакӀну ва дугъан айитӀишвар чӀатна адахьну. 19Му ляхин Ерусалимдиъ яшамиш шулайидариз варидариз аьгъю шулу ва му хутӀлиз жугьуд чӀалниинди Акелдама кӀуру, яна «Ифдин хутӀил»)[+]. 20Мяълийирин китабдиъ[†] мидин гьякьнаан гьамци дибикӀна:

«Дугъан жил ичӀи ибшри,
душвʼин фужкӀа яшамиш даришри». Ва хъанара:
«Дугъан йишв
жара касди бисри».

21-22Гьаддиз ухьу Иса чӀиви хьувалин шагьид гъаши сар жара кас кадагъну ккунду. Думура, Ягьʼяйи адмийир штуан апӀуз хъюгъю вахтналан ккебгъну, Иса, ухьухъди хъади гъаши вахтра кади, тап аьршариз удучӀвайизкьан, гьарган ухьухъди гъашир духьну ккунду[+].

23Хъа дурари кьюр кас улупуру: Варсава вая Юст кӀури шлу Юсуф ва Матта[+]. 24Хъасин вакилари ккарагури гъапнийи:

– Я Агъа, Увуз гьар касдин кӀваъ айиб аьгъявуз. Гьаму кьюрикан Уву фуж ктагъуруш,[+] 25яна учв гъягъюз лайикь гъахьи йишваз гъушу Ягьуда гьадахъу вакилвал шли гъабхуруш, учуз улуп.

26Хъа дурари тупут ипу, ва Аллагьдин амриинди думу Маттайиз удубчӀву. Гьамци Маттайикан, миди вуйи йицӀисариканси, Исайин вакил шулу[+].

### 2


Аьршариан Гирами Рюгь гъюб

1ХьуцӀдарин машквраз вари Исайин[†] вакилар[†] сабишвʼина уч гъахьнийи[+]. 2Сабпну завариан тӀурфансиб микӀлан сес шулу ва вакилар айи хал абцӀру. 3Дурарин улихьна цӀин мелзарстар гъядахьну, жара шули, гьаруриина саб алабхъуру[+]. 4Хъа вари Гирами Рюгьнахъди ацӀру, ва жара чӀалариинди улхуз хъюгъру, фицики гьаци хьувал дурариз Гирами Рюгьну бахш гъапӀнийи[+].

5Гьадму вахтна Ерусалимдиъ дюнʼяйин жюрбежюр юрдариан вуйи динагьли жугьдар яшамиш шулайи. 6Гьадму сес гъабшиган, дурар уч шулу ва гизаф мюгьтал шулу, гьаз гъапиш вакиларикан гьарсар дурариз чан чӀалниинди улхурайиси гьибгърайи.

7Вари гьяйран ва аьламат духьнайи:

– Мегер гьаму улхурайи касар вари Галилейин агьалйир вуйин? – кӀури, чиб-чпин арайиъ гьерхрайи. – 8Дици вуш, ухьуз дурар ихь бабан чӀалариинди улхурайиси гьаз гьибгърайкӀан? 9Ихь арайиъ Парфияйин, Мидияйин, Эламдин ва Месопотамияйин, Ягьудияйин, Каппадокияйин, Понтайин ва Асияйин агьалйирра айихь, 10Фригияйинна Памфилияйин, Египетдин ва Киринеяйиз багахь юрдариан ва Римдин агьалйирра, 11гьацира Критдин, Аравияйин агьалйирра, жугьдарра, дин кьабул гъапӀу аллагьсузарра[†] айихь – вушра ухьуз варидариз Аллагьдин зурба ляхнарикан дурари ихь багъри чӀалариинди ктитурайиганси ебхьурахьуз[+].

12Гьамци вари гьяйран духьнайи ва, дубхьнайибдин гъавриъ адрахъди, «Му фу ляхин вуйкӀан?» кӀури, чиб-чпигъ гьерхрайи. 13Хъа бязидари кялхъбахъди: «Дурари гизаф чяхир дубхънайи гьял ву», – кӀурайи[+].

14Гьадмуган Петри, йицӀисаридра хъади гъудужвну, халкьдихьинди илдицну, кӀуру:

– Эй жугьдар ва Ерусалимдиъ яшамиш шулайи вари агьалйир! Узу учву му ляхнин гъаври тӀаъдиза. Йиз гафарихъ дикъатлуди хъебехъай! 15Учву фикир апӀурайиси, учу пиянди адарча, фицики гьеле гвачӀниндин сяаьт урчӀвубтӀан дар. 16Хъа учву гъурхуб Яил пайгъамбрилантина дибикӀнайиб ву:

17«Гьаци хьибди аьхиримжи йигъари, –
кӀура Аллагьди, –
Узу Йиз Рюгь вари инсанариина улурзидиза.
Ичв баярина шубари
аьяндар гафар пиди
ва ичв живанариз аьламатнан рякъбар рякъиди,
хъа ичв кьабидариз
фагьумлу нивкӀар рякъиди.
18Ав, гьадму йигъари Узу Йиз Рюгь
Йиз лукӀариина:
гьам жилариина, гьамсана хпариина улурзидиза,
ва дурарира хьуз ккайиб улихьмиди кӀури хьиди.
19Узу завариин ва жилариин
гьамцдар аьламатнан лишнар:
ифи, цӀа ва кумран дифар – улупидиза[+].
20Ригъ – мучӀу,
хъа ваз ифиси уьру хьибди,
Агъайин зурба ва адлу йигъ улубкьайиз[+].
21Агъайин ччвур дибисну ккарагу
гьарсар кас уьрхиди»[+].

22Эй Израилин агьалйир! Гьаму йиз гафарихъ хъебехъай: Назаретдиан[†] вуйи Исайихь Аллагьдин гьюкум хьайи. Аллагьди Чан гьюкум Гьадгъуантина гъапӀу аьламатнан, аьжайиб ва зурба ляхнариинди улупну. Му учвузра аьгъячвуз, фицики гьадму ляхнар ичв улихь гъашидар ву[+]. 23Аллагьди улупнайиганси Тувнайир учву, кьумариинди хачрак карсну, къанунсузарин[†] хилариинди гъакӀунчва[+]. 24Хъа Аллагьди, аьжалин кьюкьяр дармадагъин дапӀну, Думу чӀиви гъапӀну, фицики Думу аьжалихьан дерккуз гъабхьундайи[+].

25Фицики Давудри[†] Исайикан гьамци кӀура:

«Узуз Агъа гьарган йиз улихь хьади рякъюразуз.
Дугъу, йиз арччул хилихъ дийигъну,
узу уьрхюрайи.
26Мидʼин йиз юкӀв шад гъабхьну,
йиз мелзну гьарган Яв тяриф апӀура.
Йиз беденра кмиди архаинвалиъ а,
ва узу умуд ктабтӀурадарза,
27фицики Уву йиз рюгь жегьеннемдиъ гъидрибтарва
ва Яв Марцци Кас накьвдиъ утӀуз гъитидарва.
28Уву узуз уьмрин рякъ ачухъ гъапӀунва,
Уву йиз улихь хьайивали узу шадвали ацӀди»[+].

29Эй йиз чвйир! Узхьан учвуз ихь абйирин аба Давудрин гьякьнаан саб шак адарди пуз шулзухьан: думу гъакӀну ва думу киву накьв гъийин йигъазкьан имихьухь[+]. 30Учв пайгъамбар вуди хьпаз дилигну, дугъаз, учв али тахтниина чан насларикан сар дитуз Аллагьди аьгьт дапӀнайиваликан аьгъяйи[+].

31Дугъаз Месигь[†] гъачӀихъан чӀиви шлубдиканра аьгъяди гъабхьну, фицики дугъу гьамци кӀура:

«Месигь гъийихдарин паччагьлугъдиъра гъитдар,
ва Дугъан беденра накьвдиъ убтӀидар».

32Аллагьди гьадму Иса чӀиви гъапӀну, ва учу вари мидин шагьидар вуча.

33Гьамус Думу аьршариин Аллагьдин арччул хилихъ деъна. Дугъу Адашдихьан тувурза дупнайи Гирами Рюгь кьабул гъапӀну ва Гьадму, учвуз рябкъюрайиси ва ебхьурайиси, учʼин улурзну[+].

34Давуд аьршариз за гъапӀундаршра, дугъу гьамци дупна: «Агъайи йиз Агъайиз гъапну:[+] 35„Сабан Узу Яв душмнар Яв ликарикк дахьайизкьан, Йиз арччул хилихъ деъ“».

36Гьаци вуйиган, аьгъю йибхьайки, эй Израилин халкь, Исайикан Аллагьди Агъа ва Месигь гъапӀну, хъа учву Думу кьумариинди хачрак карсунчва!

37Му гафар гъеерхьиган, дурарин лап кӀваз тясир гъапӀнийи ва Петризна миди вуйи вакилариз дурари гьамци гъапнийи:

– Хъа учу гьамус гьапӀча, гъардшар[+]?

38Петри дурариз кӀуруки:

– Ичв гунгьар гардандиъ дидисну, уьмур дигиш апӀинай. Ва ичв гунгьарилан хил алдабгъбан бадали, гьарсар кас Месигь Исайин ччвурнахъан штуан йихьай: гьадмуган учвуз Гирами Рюгь пешкеш хьиди[+]. 39Му, учвузси, ичв веледаризра, сабан Аллагьдихьан ярхла вуйидаризра, Агъа Аллагьди, Чахьна дих дапӀнайидаризра кади, тувнайи гаф ву[+].

40Петри «аьрбатанди яшамиш шулайидарихьан ихтият йихьай» кӀури ва хъана жара гизаф гафариинди дурариз ихтият хьуз дих апӀури гъахьну.


Хъугънайидарин яшайиш

41Дугъан гафар кьабул гъапӀдар штуан гъахьнийи; хъа гьадму йигъан хъугънайидарин кьадар шубуд агъзур кас шулу. 42Дурари, гьаммишан вакиларин аьгъюваларихъ хъпехъури, чпин арайиъ сюгьбатар гъахури, сатӀиди ипӀури ва ккарагури, чпин вахт адапӀури шуйи.

43Аллагьдихьан варидариз гучӀуйи, ва Аллагьди вакиларилантина дурариз аьхючӀвеъ аьламатар ва аьжайиб лишнар улупнийи.

44Хъугънайидар вари сатӀиди гъузнайи, ва вариб дурарин уртахъди вуйи[+]. 45Дурари чпин мал-мулк масу туври ва дарвал кайидариз пай апӀури гъахьну. 46Дурар гьар йигъан Аллагьдин хулаз уч шуйи ва уьлра кмиди чпин хулариъ сатӀиди ипӀуйи, сари-сариз разивалиинди хураг гьиври, шадди яшамиш шуйи. 47Гьацира дурари, Аллагьдин тяриф апӀури, вари халкь чпихъди ужуди хьубʼин шадвал хъапӀри гъахьну. Ва гьар йигъан, Аллагьдихъ хъугънайидарихьна, гунгьариккан азад гъаши касар артухъ шуйи.

### 3


Петри ликур сагъ апӀуб

1Сабан Петрна Югьан лисхъан, сяаьт шубуб шулайиган, ккарагуз Аллагьдин хулаз гъягъюрайи. 2Дурариз учв бабкан гъашихъанмина ликар ккурсуз даршлу сар ликур рякъюру. Думу, чан дустари хури, гьар йигъан Аллагьдин хулан «Уччву урнарихъ» кӀурушвахь дитри шуйи. Дугъу дина гъюрудариз садакьа ча кӀури шуйи[+].

3Дугъу, Аллагьдин хулан урнарихьна гъафи Петрна Югьан дяркъну, дурариз садакьа ча кӀуру. 4Дурар дугъаз дикъатниинди лигуру ва Петри кӀуру:

– Учухьинди лиг.

5Думура, чаз фукӀа тувур кӀури, дурарихьинди лигуру. 6Амма Петри дугъаз гъапи:

– Узухь арс, ясана гъизил хьтарзухь, хъа узуз айиб тувдизавуз: Назаретдиан[†] вуйи Месигь[†] Исайин[†] гьюкмиинди кӀураза: гъудужвну гъарах![+]

7Гьамци дупну, Петри, дугъан арччулну хил дибисну, дугъаз за хьуз кюмек апӀуру[+]. 8Гьадмуган ликурин ликар мюгькам шулу ва думу гъедергну лицуз хъюгъру. Хъасин думу, ергури ва Аллагьдин тярифар апӀури, дурарихъди Аллагьдин хулаъ учӀвру[+]. 9Варидариз думу, фици Аллагьдин тярифар апӀури гъягъюраш, рякъюру ва 10думу, садакьа ча кӀури, «Уччву урнарихъ» деъну шлу ликур вуйиб аьгъю шулу. Дугъан ликар сагъ хьувалиин адмийир русвагь духьнайи.


Сулеймандин айвандихъ Петрин улхуб

11Гьадму ликар сагъ гъаши кас Петрихьанна Югьандихьан гьудудучӀври гъахьнийи, хъа гьаму арайиъ мюгьтал духьнайи вари халкь Сулеймандин[†] айван кӀурушвахь дурарихьна уч хьуз хъюгъру[+]. 12Му гьял дябкъну, Петри кӀуру:

– Израилин агьалйир, мидʼин гьаз аьламат духьначва? Гьаз учву учуз, му касдин ликар ич кьувватниинди ва ужувлиинди сагъ дапӀнайиси, лигурачва? 13Му Аллагьди гъапӀуб ву: Ибрагьимдин,[†] Исакьдин[†] ва Якьубдин[†] Аллагьди, ихь абйирин Аллагьди Чан Гъараваш Иса адлу гъапӀну. Хъа учву Думу йикӀуз гъитунчва ва, Пилатдиз Думу азад апӀуз ккун гъабшиган, Думу нигь гъапӀунчва[+]. 14Марцци ва Гьякьлу вуйи Кас нигь дапӀну, адми гъачӀи гъачагъ азад апӀувал тӀалаб гъапӀунчва[+]. 15Учву уьмур Туврайир гъакӀунчва. Ари Гьадму Аллагьди, гъачӀихъан, чӀиви гъапӀну, ва учу мидин шагьидар вуча. 16Му кас Исайин кьувватниинди сагъ духьнайир ву, фицики учу Исайин кьувватнахъ хъугънача. Учвуз гьаму кас аьгъячвуз ва Исайихьан вуйи хъугъували думу сагъ апӀувал магьа гъябкъюнчвуз!

17Амма узуз аьгъязузки, йиз чвйир, му ляхнар ичв аьхюдаризси учвузра аьгъдарди хьувалиан гъапӀдар вуйичв[+]. 18Аллагьди чан пайгъамбрарин[†] мелзналан Месигьдин аьзабарикан улихьмиди гъапну ва гьаци гъапӀнура ву. 19Гьаци вуйиган, ичв тахсрар гардандиъ дисай ва, ичв гунгьарилан хил алдабгъбан бадали, Агъайихьинди илтӀикай. 20Гьадмуган Агъайи учвуз шадвалар тувиди ва учвухьна гьязур духьнайи Иса Месигь гьаъди.

21Думу аьршариин Аллагьди Чан марцци пайгъамбрарин мелзналан дупнайи вари ляхнар тамам апӀайизкьан гъузди[+]. 22Фицики Муса[†] пайгъамбри дупна: «Ичв Аллагь вуйи Агъайи ичв чвйирин арайиан, узуси, Пайгъамбар адаиди. Дугъу учвуз фу гъапишра, тамам апӀинай[+]. 23Ва гьадму Пайгъамбрихъ хъпебехъу гьарсар кас Аллагьдин халкьдин[†] арайиан адаиди ва терг апӀиди». 24Ав, Шамуил пайгъамбрилан ккебгъну, дугъхъанмина гъахьи вари пайгъамбрари гьамцдар йигъар улуркьбакан улихьмиди кӀури гъахьну[+]. 25Пайгъамбрари улихьмиди дупнайи йикьрар, Аллагьди ичв абйирихъди гъийитӀдар, учвуз дурукьна. Аллагьди Ибрагьимдиз гъапнуки: «Яв тумралантина дюнʼяйин вари инсанариз ужувлар хьиди»[+]. 26Аллагьди сифте учвухьна, ичв чӀуру рякъяриан адаъну, учвуз ужувлар хьпан бадали, Чав чӀиви гъапӀу Чан Гъараваш Иса гьаъна.

### 4


Петриин ва Югьандиин суд

1Петрна Югьан халкьдихъди улхурайи вахтна, дурарин багахьна маллйир,[†] Аллагьдин хулан гъаравларин аьхюдарна саддукйир[†] гъафнийи[+]. 2Петрина Югьанди халкьдиз Исайилантина гъачӀидар чӀиви хьуваликан аьгъювалар улупура кӀури, дурариз гизаф хъял кайи. 3Дурари, Петрна Югьан дидисну, сарун хябяхъ хьпаз лигну, гвачӀиндизкьан гъаравликкди уьрхюру[+]. 4Аьгъювалар гъеерхьдарикан гизафдар хъугънийи. Дурарин кьадар хьуд агъзурихьнакьан вуйи.

5Хъайигъан гьякимар, агъсакълар ва аьлимар[†] Ерусалимдиъ уч шулу. 6Душваъ аьхюну малла[†] Гьаннай, гьацира Каяфа, Югьан, Александр ва жугьдарин аьхюну маллайин тухмиан вуйи жарадарра айи[+]. 7Дурари, Петрна Югьан хъади духну, дурарихьан гьерхну:

– Фициб кьувватниинди вая фуну ччвурнахъан учву гьамци гъапӀунчва[+]?

8Гьадмуган, Гирами Рюгьнахьди ацӀну, Петри дурариз кӀуру:

– Эй халкьдин гьякимдрарна Израилин кавхйир![+] 9Эгер учву аьжуз адмийиз ужʼвал гъапӀну кӀури ва, думу фици сагъ гъахьнуш, пуб гъи учкан жаваб тӀалаб апӀураш,[+] 10учвуз варидариз ва вари Израилин халкьдиз аьгъю ибшри, му, учву дариз гъизигу ва Аллагьди чӀиви гъапӀу Назаретдиан[†] вуйи Месигь[†] Исайин[†] гьунарниинди думу ичв улихь сагъ духьну, дийигъна.

11Думу,

устйири нигь дапӀну
ва хъасин мурччван кӀулин гъван гъаши, Гъван ву[+].

12Фицики заварин кӀанакк инсанариз тувнайидарикан, ухьуз уьрхювал тувру, сарун жара ччвур ккадар[+].

13Жугьдарин гьякимдрариз Петринна Югьандин дирбашʼвал дябкъну, дурар гъурхдар дару ва аьдати адмийир вуйивалин гъаври ахъну, гьаддиин мюгьтал духьнайи. Дурар Исайихъди гъахьидар вуйиб аьгъю гъабхьнийи. 14Исайин вакиларин[†] гъвалахъ сагъ дапӀнайи адми дийигънайиган, сарун артухъ дурарихьан гаф пуз гъабхьундайи[+]. 15Петризна Югьандиз диванханайиан удучӀвуз буйругъ тувну, гьякимдрари чпин арайиъ мясляаьт апӀуру:

16– Ухьу мурарикан гьапӀхьа, фицики Ерусалимдиъ яшамиш шулайи гьарсар касдиз му аьхю аьламат гьадрари гъапӀуб ачухъди аьгъя, ва ухьхьан му гъапӀундар пуз шулдар. 17Амма му аваза хъанара ярхлаз дарабгъбан бадали, Исайикан гьич сарихъдира дулухуз дурариз гъадагъа апӀидихьа.

18Ва дурариз дих дапӀну, Исайикан сарун саризра фукӀа дарпуб ва аьгъювалар улулупуб гъадагъа апӀуру. 19Хъа Петрина Югьанди дурариз жаваб тувру:

– Учву саб фикир апӀинай: Аллагьдин улихь АллагьдихътӀан учвухъ артухъ хъпехъуб дугъри вуйинхъа[+]? 20Учхьан учуз гъябкъюбдиканна гъеебхьубдикан дарпиди гъитуз шулдарчухьан.

21Дурар, хъана гучӀар ккаъну, деетну. Гьаз гъапиш дурариз жаза тувуз гьякимарихьан багьна абгуз гъабхьундайи, фицики гъабхьибдиз лигну, вари халкьди Аллагьдин ад апӀурайи[+]. 22Сагъ гъаши касдин ягъчӀвур йистӀан артухъ вуйи.


Вакиларин ккарагувал

23Деету Петрина Югьанди, чпиндарихьна дуфну, аьхюну маллйирина кавхйири чпиз фу гъапнуш, ктибтуру. 24Мурар деерхьну, заварихьинди илдицну, Аллагьдиз варидари кӀуру:

– Я Гьякимдар Аллагь, Уву зав, жил, гьюл[†] ва дюнʼяйиъ айи гьарсаб яратмиш гъапӀунва! 25Ич аба ва Яв лукӀ Давудрин[†] мелзниинди Гирами Рюгьналанмина Уву гъапунва:

«Гьаз жара миллетар гьяясуз шулу?
Гьаз дурариъ кӀулиз удудучӀвру ниятар а?
26Дюнʼяйин паччгьар ва гьякимдрар
дяви апӀуз гьязур духьна,
Агъайиз ва Дугъан Месигьдиз
къаршу вуди сабишвʼина уч духьна».

27Фицики дугъриданра мурар вари, Гьиродна[†] Понтий Пилат Израил халкьдихъди ва жара миллетарихъди гьаму шагьриъ Уву Месигьди ктагъу Яв Гирами Гъаравашдиз къаршу вуди уч гъахьну[+]. 28Чпин ляхнар кӀулиз адагъуз уч гъашидариинди Яв кьастниинди ва гьюкмиинди улупнайи ляхнар кӀулиз удучӀвну. 29Гьамус Уву лиг, Агъа, учуз гучӀар ккаъри, дурари фйир кӀураш, Яв лукӀариз Яв гаф гучӀ дарди пуз кюмек апӀин[+]. 30Аьзарлуйир сагъ апӀури, аьламатар ва аьжайиб лишнар улупури, Яв Гирами Гъараваш Исайин ччвурнахъди Яв кьувват улуп.

31Ккарагбахъан, дурар али йишв тӀубччвуру ва дурар Гирами Рюгьнахъди ацӀру. Гьаддиз дурари Аллагьдин Гаф аьшкьниинди пуз хъюгънийи[+].


Вари уртахъуб вуйи

32Вари хъугънайидар саб юкӀвси ва саб жанси гъахьнийи. Дурарикан сарира чаз айи мал-мутмуйиз, йизуб ву, кӀурдайи, хъа вариб дурарин уртахъуб вуйи[+]. 33Вакилари зурба кьувватниинди Агъа Иса чӀиви хьуваликан шагьидвал апӀури гъахьну. Дурариин Аллагьдин ужʼвал алди гъабхьну. 34Дурарин арайиъ дарвал кайидар адайи, фицики мулкар вая хулар-йишвар айидари, дурар масу туври, пул хури шуйи[+]. 35Хъа пул вакиларихьна тувуйи, ва дурари, шлиз фтин дарвал каш, гьубкӀбан бадали пай апӀуйи.

36Месела, Киприъ бабкан гъаши сар левит Юсуфди (вакилари дугъаз Варнав кӀуйи, яна «Ккарцрур»)[+] 37чан хутӀил масу тувну, дидихъ гъадабгъу пул дубхну, вакиларихьна тувнийи.

### 5


Ананайин ва Сапфирайин кучӀал

1Ананай кӀуру сар касдина дугъан шив Сапфирайи чпин мулк масу тувру. 2Хъасин гъадабгъу пуликан, хпиризра аьгъяди, саб пай гьитӀибкӀуру ва имбуб дубхну вакиларихьна[†] тувру. 3Гьадмуган Петри дугъаз кӀуру:

– Ананай, гьаз яв кӀван аьхювал апӀуз иблисдихьди гъитунва, гьаз, Гирами Рюгьназ кучӀал дапӀну, жилихъ туву пуликан гьитӀибкӀунва? 4Масу тувайиз думу жил явуб дайинхъа? Ва гъадабгъу пулра яв ихтиярнаъ адайинхъа? Мициб ляхин фици фикриз гъафнияв?! Уву адмийириз ваъ, хъа Аллагьдиз кучӀал гъапӀунва.

5-6Гьаму гафар гъеерхьу Ананай алдакуру ва алишвʼин йикӀуру. Хъа дуфну жигьилари, думу кивуз гьязур апӀуру, хъасин кивуз адагъуру. Ва мидкан гъеебхьдарин гучӀбаан зегьле гъябгъюру.

7Мина шубуб сяаьтналан гъабшибдикан хабар адру Ананайин шив гъюру. 8Петри дугъхьан гьерхру:

– Йип узуз, учву хутӀил гьаму кьиматнахъ масу тувинчвахъа?

Дугъу: «Ав, гьадмукьандиз тувунча» пну, жаваб тувру.

9Гьадмуган Петри дугъаз кӀуру:

– Учвʼан Агъайин Рюгь ахтармиш апӀуз фици удубкьунчвуан?! Гьатмагьа яв жилир кивдар, кьяляхъ хъадакну, урчӀарихъна дуфна. Дурари яв майитра гъабхиди.

10Му дишагьли сабпну Петрин ликариккинди алдакуру ва йикӀуру. Хулаъ учӀву жигьилариз думура дукӀну рякъюру ва, духну, жилирин гъвалахъ кивру. 11Вари хъугънайидарик ва мидкан гъеебхьдарик зарбди гучӀ кабхънийи.


Аллагьдин лишнар

12Вакилари халкьдин арайиъ гизаф аьламатарна аьжайиб лишнар гъапӀнийи. Дурар гьарган вари сатӀиди Сулеймандин[†] айвандихъ хъади шуйи[+]. 13Жарадарикан гьич сарихьанна вакиларин багахь хьуз шули гъабхьундар. Халкьди дурарин ад апӀуйи. 14Агъайихъ хъугънайи халкьдин – гьам жиларин, гьам дишагьлийирин – кьадар артухътӀан артухъ шулайи. 15Аьзарлуйирра кмиди, кючейиз адагъуйи, ахнар-леъфариин дитуйи, дилинтина гъягъруган, Петрин сиринкьан кубкӀри кӀури. Фицики дурар сагъ хьпан бадали гьадмура чӀяаьн шул пну, дурари миж кивуйи[+]. 16Ерусалимдин аьтрафарихъ хъайи шагьрариан аьзарлуйир ва жинар кучӀвнайидар хури, инсанарин аьхю дестйир гъюз хъюгъюйи, ва вари сагъ шулира гъахьну.


Вакилар дисуб

17Гьадмуган маллйирин[†] аьхюр ва дугъахъ хъайи саддукйир[†] гъанихвалиан тӀуркӀури гъахьну ва[+] 18дурари вакилар, дидисну, жямяаьтлугъ дустагъдиъ итру[+]. 19Хъа Агъайин Малайикди, йишвну дустагъдин урчӀар арццру ва, дурар адаъну, кӀуру:[+]

20– Душну Аллагьдин хулаъ халкьдиз цӀийи уьмрикан вари кидибтай.

21Му гафар деерхьну, дурар акв мялум шулайи вахтна Аллагьдин хулаъ учӀвру ва халкьдиз аьгъювалар улупуз хъюгъру. Маллйирин аьхюри ва дугъахъди хъайидари, вари диванбегйирна Израилин сихларин вари кавхйир суддиз уч апӀуру, хъасин суддин гъаравлар дустагъдиз вакилар хуз гьаъру.


Диванбегйирин улихь

22Вакилар хуз гъафидариз дустагъдиъ фужкӀара дихъурдар ва, хъадакну, гъафидари кӀуру:

23– Учуз дустагъ мюгькамди хъябкьну ва гъаравларра урчӀарихъ дийигънади гъяркъюнчуз, амма раккнар арцциган, учуз душваъ касра гъидихъундарчуз.

24Му гафар гъеерхьиган, аьхюну маллйир ва Аллагьдин хулан гъаравларин аьхюр, му фу хабар вуйкӀан кӀури, мюгьтал духьну гъузнийи. 25Хъасин сари дуфну кӀуру:

– Учву дустагъдиъ иту адмийир Аллагьдин хулаъ а ва халкьдиз дурари аьгъювалар улупура!

26Гьадмуган гъаравларин аьхюри, чан эскрарихъди душну, вакилар хъади гъюру. Вакилариз гуж апӀуз эскрариз гучӀуйи, фицики халкьди дурариин гъван уьлюбхюб мумкин вуйи[+].

27Дурари вакилар диванбегйирин улихь дерккру. Гьадмуган маллйирин аьхюри дурарихьан гьерхру:[+]

28– Учу учвуз Гьадму Касдин гьякьнаан аьгъювалар улупуб ижмишнаан къадагъа гъапӀундайинхъа? Хъа магьа, учву Ерусалим вуйиси Дугъкан аьгъювалар рагъурачва ва Думу йикӀбан тахсир учʼин илипуз ккунди ачвуз[+].

29Петри ва вакилари жаваб тувру:

– Учу адмийиризтӀан Аллагьдиз артухъди мютӀюгъ духьну ккунду[+]. 30Учву Иса, дариз дизигну, гъакӀунчва, амма ихь абйирин Аллагьди Думу, гъачӀихъан, чӀиви гъапӀну. 31Аллагьди, Израилин халкьди чпин тахсрар гардандиъ дидисну гунгьарилан хил алдабгъуз гъитбан бадали, Иса Чан арччул хилихъна Аьхюрди ва ухьу Уьрхрюрди за гъапӀну. 32Мидин шагьидар Чаз мютӀюгъ шлудариз Аллагьди тувнайи Гирами Рюгь ва учу вуча[+].

33Му гафар гъеерхьиган, диванбегйирик яманди хъял кубчӀвру, ва дурариз вакилар йихуз ккун шулу[+].


Гамалиилин насигьят

34Къанунчийизси[†] гьюрмат айи, диванбегйирикан Гамалиил кӀуру сар фарисейи, али йишвлан за духьну, вакилар саб геренди суддиан адауз буйругъ тувру[+]. 35Хъасин дугъу кӀуру:

– Израилин агьалйир! Учву мурарикан гьапӀруш, ужуди фикир апӀинай! 36Ичв кӀваин илмиш, сацӀиб улихьнаси, учв зурба кас вуза кӀури, Февда кӀурур гъядяхънийи ва юкьудваржкьан адми дугъахъди гъахьнийи. Хъа думу йивну гъакӀнийи, дугъан терефкрар гъадаргънийи ва жвартӀ гъахьнийи. 37Дугъан кьяляхъ, агьалйир гьисаб апӀру вахтна, Галилейиан Ягьуда гъядяхъну, дугъура чахъди хайлин халкь жалб гъапӀну. Думура йивну гъакӀну, хъа дугъахъди гъушдарра вари гьубкьушвахъинди гъарагъну[+]. 38Гьаддиз лигну, гьамус кӀуразачвуз: гьадму касарихьан гьудучӀвай ва дурар сикинди гъитай. Фицики эгер му ляхин инсанарин терефнаан вуйиб вуш, думу кӀулиз удубчӀвидар. 39Хъа эгер Аллагьдин терефнаан шулайиб вуш, учвхьан думу дебккузра хьибдарчвухьан, учву Аллагьдиз къаршудира хьуз мумкин ву.

40Диванбегари дугъан насигьят кьабул апӀуру. Хъасин вакилариз дих дапӀну, дурар дурччвну, сарун Исайикан аьгъювалар улупуз гъадагъа дапӀну, деетуру. 41Вакилар кӀуруш, чпи Иса себеб вуди жазайикк ккуркьуз лайикьлу хьубʼин шад духьну, суддиан удучӀвну гъягъюру[+]. 42Гьар йигъан Аллагьдин хулаъ ва адмийирин хулариъ халкьдиз Иса Месигьдикан[†] аьгъювалар улупури, дурари Ужувлан хабар[†] рабгъуру.

### 6


Ургур кюмекчи ктагъуб

1Вакиларин[†] терефкрар артухъ хьпахъ, бинайиан грек чӀалʼинди улхурайи жугьдари Ерусалимдин жугьдарикан аьрзар апӀуз хъюгъру. Дурари, гьар йигъан Ерусалимдин жугьдари кюмек пай апӀру вахтна, Ерусалимдиан дару ачӀни хпариз фикир туври шулдар, кӀуйи[+].

2Гьадмуган йицӀикьюр вакили, вари ученикариз[†] дих дапӀну, кӀуру:

– Учу Аллагьдин гаф гъибтну, кюмек пай апӀуб ужу дар. 3Гьаци вуйиган, гъардшар, ичв арайиан ухьуз аьгъюдар, Гирами Рюгьну ва фагьумлували ацӀнайи ургур кас кадагъай. Дурар гьадму гъуллугъниин дерккдихьа[+]. 4Хъа учу ккарагури ва Ужувлан хабар[†] рабгъури хьидича.

5Му теклифниин вари рази шулу. Дурари хъугъвали ва Гирами Рюгьну ацӀнайи Стефан кӀуру кас, гьацира Филип, Прохор, Никанор, Тимон, Пармен ва улихьди аллагьсуз вуди гъаши Антиохияйиан вуйи Николай ктагъуру[+]. 6Мурар вакиларин улихь дерккнийи ва, Аллагьдиз ккарагну, дурариин хилар иливнийи[+].

7Гьамци Аллагьдин гаф рабгъури, Ерусалимдиъ хъугънайидарин кьадар артухъ шулайи, маллйириканра[†] гизафдар Аллагьдихъ хъугъри гъахьнийи[+].


Стефан дисуб

8Хъугъвалиъ ва кьувватнаъ айи Стефанди халкьдин арайиъ зурба вуйи аьламатар ва аьжайиб лишнар улупуйи. 9Киринеяйиан, Александрияйиан, Киликияйиан, Асияйиан вуйидар ва Азадлуйирин мистан[†] терефкрар Стефандихъди гьюжатнаъ учӀвру. 10Амма дурарихьан Стефандин фагьумлувал ва дугъак кайи Гирами Рюгь ккагъуз гъабхьундар[+]. 11Гьаддиз дурари пул тувну бязи адмийир: «Учуз, дугъу фици Муса[†] пайгъамбризна Аллагьдиз люкьнар апӀурайиш, гъеебхьунчуз» кӀури, пуз алауру[+]. 12Дурари гьамци халкьдик, тухмарин кавхйирик ва аьлимарик[†] гъалабулугъ кипру ва, алархьну дидисну, Стефан аьхю суддиз хуру. 13Душваз кучӀлин шагьидарра хъади гъюру, ва дурари кӀуру:

– Му касди сикин дарди Аллагьдин хулаз ва Къанундиз[†] люкьнар апӀура[+]. 14Учуз дугъу, Назаретдиан[†] вуйи Исайи Аллагьдин хал[†] дабгъиди ва Мусайи ухьуз тувнайи аьдатар гьюдюхиди кӀури, гъеебхьунчуз[+].

15Суддиъ деънайидари Стефандин машналан ул алдабгъурадайи, фицики дурариз дугъан маш малайикдин машси рябкъюрайи.

### 7


Стефандин улхуб

1Гьадмуган жугьдарин аьхюну маллайи[†] гьерхру:

– Му гафар гьякь вуйин?

2Стефанди жаваб тувру:

– Хъебехъай, чвйир ва абйир! Ихь аба Ибрагьимдиз,[†] гьеле чав Харрандиъ бин апӀайиз улихьна, яна учв Месопотамияйиъ яшамиш шулайи девриъ, кьудратлу Аллагь ачмиш гъахьну[+] 3ва гьамци гъапну: «Яв багъри юрд ва яв багахьлуйир гъитну, Узу улупу уьлкейиз гъарах»[+]. 4Ибрагьимдира, халдеялуйирин уьлке дипну, Харрандиъ бин гъапӀну. Дугъан адаш кечмиш гъашихъан, Аллагьди Ибрагьим гьамусяаьтди учву яшамиш шулайи уьлкейиз гъюз гъитну[+]. 5Аллагьди дугъаз ирс вуди жилин саб чӀукӀкьан тувундар, амма думуган Ибрагьимдиз веледар адайишра, гележегдиъ дугъазна дугъан веледариз жил тувуз гаф тувру[+]. 6Аллагьди дугъаз гъапну: «Яв веледар яд ругариина гъафи гъурабйир хьиди ва дурар юкьудварж йисан лукӀарди аьзабнакк ва зулмикк ккади гъузди[+]. 7Дурар лукӀариз илтӀикӀу халкьдин узу диван апӀидиза, ва дурари, гьадму юрд дипну, гьамина дуфну, гьаму ругдиин Узуз икрам апӀиди»[+]. 8Аллагьди, Ибрагьимдихъди йикьрар йибтӀбан лишан вуди, суннат апӀбан аьдат дугъаз багъиш гъапӀну. Гьаддиз лигну, Ибрагьимдикан Исакьдин[†] адаш гъашиган, дугъу миржидпи йигъан Исакьдин суннат гъапӀну. Исакьдикан Якьубдин[†] адаш гъашиган, дугъура гьаци Якьубдин суннат гъапӀну, дидхъантина Якьубди чан баяринна суннат гъапӀну, хъа дурарикан гележегдиъ йицӀикьюб сихлин ата-бабйир гъахьну[+].

9Дурари, чпин чве Юсуфдиин бахил духьну, думу Египет уьлкейиз йисирвализ масу тувру. Хъа думу Аллагьдин кӀваин илмиди гъахьну[+]. 10Аллагьди думу вари завалариккан уьрхюру, дугъаз зурба фагьумлувал ва Египетдин паччагь дугъахьна ужуди янашмиш хьувал тувру. Паччагьди дугъкан вари Египетдин ва чан хусуси хулан гьякимдар гъапӀнийи[+]. 11Египетдиъна Ханаан юрднаъ гашʼвал абхъру, ва вари агьалйир зурба аьзабарикк ккуркьру. Ихь абйириз ипӀруб дибрихъри гъабхьну. 12Египетдиъ уьл а, кӀури деебхьну, Якьубди дина ихь абйир гьаънийи. Му дурари Египетдиз гъапӀу сабпи сиягьят вуйи[+]. 13Дурар гьадина кьюбпи ражари гъушиган, Юсуф чан чвйириз ачмиш шулу, ва Египетдин паччагьдиз Юсуфдин тухум аьгъю шулу[+]. 14Хъа Юсуфди чан адаш ва вари багахьлуйир хъади гъюз адми гьаъру. Дурар вари ургцӀурна хьур кас вуйи[+]. 15Якьуб Египетдиз гъюру ва ихь абйир душваъ чпин аьжал хъубкьайиз яшамиш шулу[+]. 16ГъачӀихъан, дурарин майтар багъри юрднаъ айи Сихем кӀуру шагьриз духну, Ибрагьимди Хаморин баярихьан арсрахъ гъадабгъу накьвдиъ ивру[+].

17Аллагьди Ибрагьимдиз тувнайи гаф тамам апӀру вахт багахь хьубахъ, Египетдиъ айи жугьдарин кьадар гъюблан-гъюбаз артухъ шули гъабхьну. 18Аьхириъ Египетдин тахтниина, Юсуф аьгъдру жара паччагь гъафнийи.

19Дугъу ихь халкь аьмал кади ишлетмиш гъапӀну ва ихь абйириз гужар тувну. Дурарин бицӀидар, пуч хьубан бадали, чӀурариз гатӀахьуз мажбур апӀури гъахьну. 20Гьадму вахтна Муса[†] бабкан шулу. Думу Аллагьдиз кьабул шлу бай гъахьну. Думу шубуб вазли чан адашдин хулаъ дадайин мухрихъ шулу,[+] 21хъа думу гатӀахьиган, паччагьдин шуру гъадагъуру ва чахь, чан байси, тербияламиш апӀуру. 22Мусайиз Египетлуйирин гьадмугандин илмар аьгъю гъахьну. Думу улхбариъ дилавар, ляхнариъ бажаранлу кас вуди гъахьну.

23Мусайин ягъчӀвур йис гъабхьиган, гъардашлугъ жугьдариин улукьуз дугъан кӀваз гъюру. 24Чан гъардшарикан сарик Египетдин агьали кялхъради ва дугъаз йивуради дяркъну, дугъхъанди духьну, Мусайи египетлу йивну йикӀуру.

25Мусайи, чан халкьдиз чалантина Аллагьди азадвал гьапӀрайивалин дурар гъаври ахъуршул пну, фикир гъапӀнийи, амма дурар гъаври ахъундайи. 26Хъайигъан дугъаз хабарсузди чиб-чпик кархьнайи кьюр жугьуд рякъюру ва дугъаз дурар, гьамци кӀури, мясляаьтнахъна хуз ккун шулу: «Эй инсанар, учву гъардшар вучва, гьаз учву сари-сариз гиран ктапӀурачва?» 27Амма чан багахьлуйиз гиран ктапӀурайири, Мусайиз хъизигну, кӀуру: «Уву ич аьхюрди ва диванбегиди шли дерккунву? 28Накь Египетлуси, узура йивну йикӀуз ккунди ануз?» 29Му гафар гъеерхьиган, Муса Египетдиан гьергну, Мадиам юрднаъ гъурабайиси чаз бин ккебгъру. Душваъ дугъаз кьюр байра шулу.

30ЯгъчӀвур йис улдучӀвхъан, ичӀи чюлиъ Синай дагъдиин[†] дугъаз чан улихь убгурайи зазун рукчин ялавнягъ малайик рякъюру. 31Му гъяркъю Муса мюгьтал шулу. Хъа ужуди тамаши апӀбан бадали рукчиз багахь хьуз хъюгъиган, дугъаз Агъа Аллагьдин сес ебхьуру: 32«Узу яв абйирин Аллагь, Ибрагьимдин Аллагь, Исакьдин Аллагь ва Якьубдин Аллагь вуза!» ГучӀбаан гукӀни духьнайи Муса рукчиз лигуз даршули гъахьну. 33Гьадмуган Агъайи дугъаз кӀуру: «Яв ликарилан илдит, фицики уву дийигънайишв Аллагьдиз гирами жил ву. 34Узуз Египетдиъ Йиз халкьдиз зулмар апӀуради рябкъюразуз, дурарин сузйирин агьузар ерхьуразуз ва дурар азад апӀуз жилиина кудучӀвназа. Гьаци вуйиган, Узу уву хъана Египетдиз гьаъразаву».

35«Уву ич аьхюрди ва диванбегиди шли дерккну» пну, жугьдари нигь гъапӀур гьадму Муса ву. Убгурайи зазун рукчигъ Аллагьдин малайик гъяркъю, Аллагьди малайикдилантина жугьдарин гьякимдарди ва азад апӀрурди гьаурра гьадму Муса ву. 36ЯгъчӀвур йисан Египет жилариин Уьру гьюлихъ[†] ва ичӀи чюлиъ аьламатар ва аьжайиб лишнар улупури, дурар Египетдиан адаурра гьадму Муса ву. 37Израилин баяриз: «Ичв Агъа Аллагьди учвухьна ичв чвйирин арайиан, узуси, Пайгъамбар гьаъди» гъапирра гьадму Муса ву[+]. 38ИчӀи чюлиъ уч гъашиган, Израилин халкьдихъ хъайир, чахъди Синай дагъдиин малайик гъулхур, чӀиви гафар кьабул гъапӀур, дурар ухьухьна рукьуз гъитур, ихь абйирихъди хъади гъаширра гьадму Муса ву. 39Ихь абйириз дугъахъ хъебехъну хьуз ккун гъабхьундар, думу нигь дапӀну, Египетдиз хътакуз ккун гъабхьну. 40Дурари Гьарундиз[†] гъапну: «Ухьу дина хъади гъягъюз ухьуз идолар кадаъ, фицики ухьу Египетдиан адау Мусайихъди фу гъабхьнуш, аьгъдархьуз». 41Гьадмуган дурари идол вуди кӀарисиб кадапӀну, дидиз гъурбнар хури ва чпи гъапӀубдикан шадлугъар апӀури гъахьну. 42Аллагьди дурарихьан маш гьадабгъуру, ва дурари завун идолариз гъурбнар хури икрамар апӀуру. Пайгъамбрарин[†] Китабдиъ гьамци дибикӀнайиси гъабхьну:

«Израилин халкь!
ЯгъчӀвур йисан ичӀи чюлиъ
урккру ва ургру гъурбнар
учву Узуз хури гъахьунчвахъа?
43Ваъ, учву икрам апӀбан бадали,
учвухьди Молохдин чадур,
ичв Ремфан-идолин хяд,
ичв ктау идолар гъахури гъахьунчва.
Гьаддиз лигну, Узу учву
Вавилон[†] сяргьятарилан тина гьаъдиза»[+].

44Ихь абйири, ичӀи чюлиъ лицурайи вахтна, йикьрарнан гирами Чадур[†] гъабхури гъахьну. Думу Чадур Мусайи, Аллагьди чаз улупу чешнейиинди гъапӀну[+]. 45Ихь абйири Гъисайин хиликкди чпин абйирилан гъурубкьу гьадму чадур гъабхури гъахьну. Дурари, Аллагьди улихьди жара халкьар ултӀуркку жил гъибисну. Гьамци Давудрин[†] йигъар улукьайиз гъабхьнийи. 46Давуд Аллагьдиз ккунир гъахьну. Думу, Якьубдин Аллагьдиз хал дивбан бадали, ккарагну[+].

47Хъа Агъайиз хал Сулейманди[†] дивру[+]. 48Анжагъ ВаритӀанзаанур хилариинди диву дараматариъ яшамиш шлур дар, фицики, пайгъамбри дупнайиганси:[+]

49«Аьршар Йиз тахт вуйиз,
хъа жил – Йиз ликарин кӀан.
Фициб хал Узуз дивуз шулчвухьан? –
кӀура Агъайи, –
Ясана Йиз эргвал йивру йишв наан а?
50Му вари Узу яратмиш гъапӀуб даринхъа?»

51Эй, Аллагьдиз юкӀвар бахш апӀуз ва Дугъахъ хъпехъуз даккни фурсачйир! Учву гьарган Гирами Рюгьназ къаршу удучӀвурачва, учву ичв абйирсдар вучва. 52Ичв абйири пайгъамбрарикан фуж утӀурккундар? Дурари Гьякьлур гъюваликан улихьмиди хабар гъапӀу пайгъамбрарра гъийихну, гьамус гьадму Гьякьлур учву масу тувну гъакӀунчва![+] 53Аллагьдин малайикари учвуз туву Къанундиз[†] мютӀюгъ гъахьундарчва[+].


Стефан йикӀуб

54Му гафарихъ хъпехъурайи жугьдарин гьякимдрари хъюлу ургури, силбари жакьракьар апӀурайи[+]. 55Гирами Рюгьнахъди ацӀнайи Стефан завузди лигуру, ва дугъаз Аллагьдин гьяйбатна Дугъан арччулну хилихъ дийигънайи Иса рякъюру[+]. 56Дугъу кӀуру:

– Магьа, узуз атӀарццнайи аьршарна Аллагьдин арччул терефнаъ Инсаниятдин Бай[†] рякъюразуз[+].

57Гьякимдрари чӀигъар апӀури, чпин ибариъ тӀубар урччву. Хъасин дугъʼин алархьу. 58Дурари, Стефан шагьрин гъирагъдихъна духну, дугъʼин гъван уьлюбхюз хъюгъру. КучӀлин шагьидари Саул кӀуру сар жигьилихь чпин палтар уьрхюз гъитнийи[+]. 59Дурари Стефандиин гъван уьлюбхнайиган, Стефанди ккарагури гъапи:

– Я Агъа Иса! Йиз рюгь кьабул апӀин![+]

60Хъасин кьамкьариина ис духьну, зарбди чӀигъ апӀуру:

– Я Агъа! Дурарин гьаму гунгьилан хил алдабгъ!

Гьамци дупну, дугъан нефес улдубтӀуру[+].

### 8


Саул хъугънайидарихъ хъерхуб

1Стефан йикӀбиин Саул рази гъахьнийи. Гьадму йигъан Ерусалимдиъ айи хъугънайидарихъ зурбади хъергбар ккергънийи ва дурар, вакилар[†] ктарди, вари Ягьудия ва Самария уьлкйир вуйиси гъарагънийи[+].

2Стефандиз вафалу вуйидари, дугъʼин ишлар дапӀну, думу накьвдик кивнийи.

3Хъа Саули, хъугънайидар терг апӀуз ккунди, гьардин хулариъ учӀври, жилар, хпар дисури, дустагъдиъ итуйи[+].


Филип Самарияйиъ

4Чпин йишвариан утӀурккну, гьар йишвариъ гъадаргъу хъугънайидари Ужувлан хабар[†] рабгъуйи[+]. 5Гьаци, Филип Самария кӀуру шагьриз гъюру ва Месигьдикан[†] аьгъювалар улупуру[+]. 6Дугъан гафар деерхьну, дугъу гъапӀу аьламатар дяркъну, халкьди сабхилди Филипди гъапиб аннамиш апӀуз хъюгъру. 7Гьаз гъапиш, дугъу гизафдариан чӀигъар апӀурайи жинар адаъну ва аьхючӀвеъ паралич кайидар, ликудар сагъ гъапӀну[+]. 8Ва гьадму шагьриъ зурба шадвал абхънийи.

9Самарияйиъ улихьдира сюгьюрчивалар апӀру ва мидʼинди вари мюгьтал апӀру сар Симон кӀуру кас айи. Дугъу учв зурба касси улупуйи. 10Дугъахъ хъпехъу варидари кӀури шуйи:

– Му касдиъ «Зурба Кьувват» кӀуру аллагьдин кьудрат а. 11Дугъу хайлин вахтна инсанар чан сюгьриинди гьяйран апӀруган, дугъахъ хъугъри шуйи. 12Хъа халкьар Аллагьдин Паччагьлугъдикан[†] ва Месигь Исайикан аьгъювалар улупурайи Филипдихъ хъпехъуз хъюгъиган, жилар ва хпар штуан шулу. 13Гьадму Симонра хъугънийи ва, штуан духьну, гьарган Филипдихъди шули гъахьну. Дугъу улупурайи аьламатар ва аьжайиб лишнар рякъюри, думу учвра гьяйран шуйи[+].


Петрна Югьан Самарияйиъ

14Самарияйин агьалйири Аллагьдин Гаф кьабул гъапӀну, кӀури гъеебхьу Ерусалимдиъ айи вакилари, дурарихьна Петрна Югьан гьаъру[+]. 15Дурар, дина дуфну, тазади хъугънайидари Гирами Рюгь кьабул апӀри пну, ккарагуру[+]. 16Фицики дурар Агъа Исайин[†] ччвурнахъди штуан духьнашра, Гирами Рюгь дурарикан сарира кьабул дапӀнадайи[+].

17Гьадмуган Петрина Югьанди дурариин хилар иливуру ва Гирами Рюгь кьабул апӀуру[+]. 18Вакилари хилар иливиган, дурари Гирами Рюгь кьабул гъапӀуб дябкъну, Симонди вакилариз пул теклиф апӀури, 19кӀуру:

– Узу шлиин хил иливишра, дугъу Гирами Рюгь кьабул апӀруси, узузра гьациб гьюкум чавайчва.

20Петри дугъаз кӀуру:

– Яв пул кӀулик кубкӀрияв, гьаз гъапиш уву Аллагьдин багъиш пулихъ гъадабгъуз ният гъапӀунва. 21Ич ляхнарин иштиракчи хьуз лайикь дарва, фицики яв юкӀв Аллагьдин улихь дугъри дар. 22Гьаддиз яв чӀуру ният гардандиъ бис, дидлан хил алдабгъбан бадали Аллагьдиз ккараг, белки, Дугъу увлан хил алдабгъур[+]. 23Гьаз гъапиш рякъюразузки, яв жан кьутӀкьли бахилвалихьди абцӀна ва уву гьякьсузвали йисир дапӀнаву.

24Гьадмуган Симонди жаваб туву:

– Учву гъапибдикан фукӀара узʼин улулубкьбан бадали, Агъайиз ккарагай.

25Петрна Югьан, Исайикан шагьидвал дапӀну ва Агъайин гаф аьгъювалиинди улупну, Ерусалимдиз хътакуру. Гъюру рякъюъди дурари Самария уьлкейин гъуларикан гизафдариъ Исайикан Ужувлан хабар рабгъуру[+].


Филипди хасижви хъугъувалихъна хуб

26Агъайин малайикди Филипдиз кӀуру:

– Гьязур духьну, кьиблайихъинди, Ерусалимдиан Газа кӀурушваз ичӀи чюлиантина гъябгъюрайи рякъюхъна гъарах[+].

27-28Филип, гьязур духьну, гъягъюру. Дугъаз рякъюъ Эфиопияйин, Кандакия ччвур али паччагь дишагьлийин девлет уьбхру, бегларикан вуйи эфиоп хасижви алахъуру. Думу Ерусалимдиз икрам апӀуз душну хътакурайир вуйи. Дугъу, фургъниъ деъну, Ишая пайгъамбрин китаб урхурайи. 29Гьадмуган Гирами Рюгьну Филипдиз кӀуру:

– Фургънихьна душну, гьаддихъди гъуз[+].

30Дидихьна гъушиган, Филипди, дугъу Ишая пайгъамбрин китаб урхури деебхьну, гьерхру:

– Урхурайибдин гъаври ахърана?

31– Узу фици гъаври ахъзахъа? Узу шликӀа гъаври тӀаърайинхъа? – жаваб тувру дугъу ва Филипдиз фургъниз чан гъвалахъна теклиф апӀуру[+].

32Дугъу Гирами китабариан[†] гьамцдар гафар урхурайи:

– Думу убккуз гъабхурайи марччси вуйи
ва ултӀубкъурайи марччлихънин улихь
сессуз агълижиси
Дугъу Чан ушв абццундайи.
33Думу инсан вуди гьисаб апӀурдайи.
Думу гьякь вуйи диван апӀбахьан
мягьрум апӀури гъахьну.
Фуж Дугъан заманайиндарин ниятарин гъаври ахъди?
Фицики дюнʼяйиин Дугъан уьмур кьатӀ гъапӀну.

34Хасижвуву Филипдихьан гьерхру:

– Узу увкан пуб ккун апӀураза: мушваъ пайгъамбри шликан кӀура – чакан, даршиш жарарикан?

35Гьадмуган Филипди, мушваъ Исайикан кӀура, дупну, Гирами китабдин гьадму йишвлан ккебгъну, Ужувлан хабар ктибтуз хъюгъру[+].

36Рякъ давам апӀури, дурар штухъна гъюру ва хасижвуву Филипдихьан гьерхру:

– Магьа шидра: узуз штуан хьуз фти машат апӀидихъа? [ 37][*]

38Дугъу фургъун дебккуз буйругъ тувру, кьюридра штуъ учӀвру ва Филипди думу штуан апӀуру.

39Хъа штуан удучӀвган, Агъайин Рюгьну Филип гьадагъуру, хасижвуваз думу сарун гъяркъюндайи ва дугъу шадди рякъ давам апӀуру[+]. 40Филип, кӀуруш, Аштод шагьриъ ади шулу. Дугъу, шагьриан шагьриз гъягъюри, Къайсарияйиз гъяйизкьан, Ужувлан хабар рабгъури гъахьну.

### 9


Саул хъугъувалихъна хуб

1Му арайиъ Саул, Агъайин ученикариз[†] гучӀар ккаъри, дурар йихуз ккунди хъергнайи. Думу жугьдарин маллйирин[†] аьхюрихьна гъягъюру[+]. 2Дугъхьан Саули Дамаскдиъ айи жугьдарин мистариз[†] вуйи кагъаз бисуру. Диди душваъ, жилар вушра, хпар вушра, Исайин терефкрар алахьиган, дурар дидисну, йитӀну, Ерусалимдиз хуз ихтияр тувуйи. 3Думу Дамаскдиз багахь шулайиган, сабпну завариан аквну ккаъру[+]. 4Думу жилʼина алдакуру ва чаз кӀурайи сес ебхьуру:

– Саул, Саул! Уву Узухъ гьаз хъергнава?

5Дугъу: «Агъа, Уву фуж вува?» – пну гьерхиган, Агъайи жаваб тувру:

– Узу уву хъергнайи Иса вуза. 6Гъудужвну, шагьриз гъарах ва уву душваъ, фу дапӀну ккундуш, пидивуз.

7Дугъахъ хъайи адмийирин мюгьталвалиан чӀал гъибиснийи, фицики дурариз, сес ебхьурашра, фужкӀа рякъюрадайи[+]. 8Жилилан за гъахьи Саулиз, улар арцциган, фукӀара рябкъюри гъабхьундар. Думу дугъахъ хъайидари, хилхъан дидисну, Дамаскдиз хъади гъюру. 9Думу шубуд йигъан дярякъри, дирипӀри ва дурубхъри гъахьнийи.

10Дамаскдиъ Ананай кӀуру Исайин ученик айи. Агъайи дугъаз аьжайиб рякъбиинди гъапнийи:

– Я Ананай!

Дугъу:

– Гьай Агъа! – пну, жаваб тувру[+].

11Агъайи дугъаз кӀуру:

– Гъудужвну, «Диш кюче» кӀуру кючейиз гъарах ва Ягьудайин хулаъ Тарсдиан вуйи Саул кӀуру кас гьерх, думу гьамусяаьт ккарагура[+].

12Дугъаз аьжайиб рякъбиинди, дугъан улар сагъ апӀуз дуфну, дугъʼин хил иливури Ананай кӀуру кас рякъюру.

13Ананайи жаваб тувру:

– Я Агъа! Гьадму касди Ерусалимдиъ Яв халкьдиз гъапӀу чӀуру ляхнарикан гизаф деебхьназуз. 14Гьаминара думу, жугьдарин аьхюну маллйири гьаъну, Увухъ хъугънайидар вари дисуз дуфнайир ву.

15Хъа Агъайи дугъаз кӀуру:

– Гъарах, фицики паччгьарин, жугьдарин ва жара халкьарин арайиъ Йиз ччвур адлу апӀуз думу кас Узу кадагъунза[+]. 16Узу дугъаз, Йиз ччвурнахъди фукьан аьзаб дизигну ккундуш, улупидиза[+].

17Ананайи, душну, гьадму хулаъ Саулиин хил иливну, дугъаз кӀуру:

– Саул чве, мина гъюру рякъюъ увуз гъяркъю Агъа Исайи узу, яв улар сагъ апӀбан ва Гирами Рюгьну ацӀбан бадали, гьаъназу[+].

18Гьамци гъапибси, дугъан уларилан ханцӀ алдабхъиганси шулу ва дугъаз рябкъюз хъюбгъру, хъасин думу штуан шулу. 19Хъа дугъу уьл ипӀуру ва дугъахьна кьувват гъюру[+].


Саули Дамаскдиъ аьгъювалар улупуб

20Дугъан Дамаскдиъ ученикарихъди садшвнуд йигъ шулу, хъасин дугъу Иса Аллагьдин бай вуйиваликан, жугьдарин мистариз гъягъюри, аьгъювалар улупури гъахьну. 21Дугъан гафар гъеерхькьандар вари мюгьтал шуйи ва кӀуйи:

– Му кас Ерусалимдиъ Исайиз ккарагурайидар вари терг апӀурайи гьадму Саул дайинхъа? Думу мина, дурар дидисну, жугьдарин маллйирин аьхюдарихьна гъахуз дуфнайир дайинхъа[+]?

22Хъа Саулин кьувват артухътӀан-артухъ шулайи ва дугъу, Иса Месигь[†] вуйивал тасдикь апӀури, Дамаскдиъ яшамиш шулайи жугьдар русвагь апӀурайи[+].


Саул аьжаликан ккадархьуб

23Хайлин йигъар улдучӀвхъан, жугьдари думу йикӀуз йикьрар апӀуру[+]. 24Дурар йигъ-йишвди шагьрин урнарихъ дугъаз ккеъну шуйи, аммаки Саулиз дурарин кьастнакан аьгъю шулу. 25Ученикари, йишвну дуфну, думу жагваъди шагьрин цаллансина чӀатинди эрхру[+].


Саул Ерусалимдиъ хьуб

26Саул Ерусалимдиз гъафиган, дугъаз Исайин ученикарик ктикьуз ккун шулу, амма дурариз дугъхьан гучӀури гъахьну, фицики дурар, му Исайин ученик ву пну, дугъахъ хъугъри адайи. 27Гьадмуган Варнавди думу вакиларихьна[†] хуру ва дурариз, Саулиз Агъа фици гъяркънуш, Агъайи дугъаз фу гъапнуш, Саули Дамаскдиъ фици дирбашди Исайикан аьгъювалар улупнуш, ктибтуру[+]. 28Дидхъантина Саул дурарихъди гъузру ва Ерусалимдиъ, азадди лицури, Агъа Исайикан ачухъди аьгъювалар улупури шулу. 29Думу грек чӀалниинди улхру жугьдарихъди гьюжатариъ шулу, хъа дурари думу йикӀуз кьаст апӀуру[+]. 30Гъардшариз мидкан аьгъю дубхьну, думу, Къайсарияйиз духну, гьадушвʼан багъри Тарсдиз рякъюъ аъру[+].

31Гьамци вари Ягьудия, Галилей ва Самария уьлкйир вуйиси хъугънайидар саламат ва хъугъувалиъ мюгькам шули гъахьну. Агъайихьан гучӀʼвал хьади ва Гирами Рюгьну кюмек апӀури, вакиларин ученикарин кьадар артмиш шули гъабхьну.


Петри паралич кайир сагъ апӀуб

32Шагьриан шагьриз гъягъюри, Петр Лидда кӀуру шагьриъ айи хъугънайидариин улукьуру. 33Душваъ дугъаз Эней кӀуру, ришвуз даршули, миржид йисан ахниъ ахънайи сар кас дихъуру. 34Петр дугъаз кӀуру:

– Эней! Месигь Исайи уву сагъ апӀура. Яв ахниккан гъудужв!

Энейра дишла гъудужвуру[+]. 35Лиддайиъ ва Сарондиъ айидариз варидариз му рябкъюру ва дурар Агъайихъ хъугъру.


Петр Тавифа чӀиви апӀуб

36Яффайиъ Тавифа (грек чӀалниинди Доркас, яна «Жейран») кӀуру сар хъугънайи дишагьли айи. Дугъу, ужувлар апӀури, касибариз садакьйир тувуйи[+]. 37Гьадму йигъари думу кетӀерццну йикӀуру. Думу, дижикӀну, зиин хулаъ гъитру. 38Хъа Лидда Яффайихьан ярхлаъ дархьбаз лигну, Петр Лиддайиъ айиваликан деебхьну, ученикари дугъахьна: «Кьан дарапӀди гъач», – кӀури, кьюр кас гьаъру.

39Петр, гьязур духьну, дурарихъди гъюру. Петр гъафиган, думу зиин хулазди гъахуру ва ачӀни хпар ишури дугъан гъаншариз гъюру. Дурари чпиз Тавифайи гъидирху ккурттар улупуру. 40Петри дурар хулʼан адауру ва, кьамкьариина ис духьну, ккарагуз хъюгъру. Хъасин гъачӀирихьинди илдицну, кӀуру:

– Тавифа, гъудужв!

Дишагьлийи улар арццру ва, Петр дяркъну, за духьну деъру[+]. 41Хил гьачӀабккну, Петр дугъаз гъудужвуз кюмек апӀуру. Хъасин вари хъугънайидариз ва ачӀни хпариз дих дапӀну, дурариз чӀиви духьнайир улупуру[+]. 42Мидкан вари Яффайиз аьгъю шулу, ва гизафдар Агъайихъ хъугъру. 43Хъа Петр дидхъантина хайлин йигъари Яффайиъ гъидкьарин уста Симондихь гъузнийи.

### 10


Петр Корнилий кӀуру Римдин юзбашийихь хьуб

1Къайсарияйиъ Корнилий кӀуру сар кас яшамиш шули гъахьну. Думу Италияйин кьушмарин юзбаши вуйи. 2Думу, чан вари хизанси, Аллагьдихьан гучӀури шлур ва Аллагьдиз вафалу жви вуйи. Дугъу жумартвалиинди касибариз садакьа тувуйи ва гьаммишан Аллагьдиз ккарагуйи[+]. 3Аьжайиб рябкъбиинди йигъну, сяаьт шубуб шулайи арайиъ, дугъаз Аллагьдин малайик чан улихьна дуфну ачухъди рякъюру. Малайикдира дугъаз: «Корнилий!» – пну, дих апӀуру[+]. 4Дугъу, гучӀра дубхьну, малайикдихьинди дилигну: «Фу кӀурава, Агъа?» – пну, гьерхру. Малайикди дугъаз жаваб тувру:

– Яв ккарагбар ва яв садакьйир Аллагьди кӀваин гъюрхну[+]. 5Гьамус, Яффайиз гьаъну, Петр кӀурайи Симондиз дих апӀуз гъит. 6Думу гьюлихъ[†] хал хъайи гъидкьарин уста Симондихь дергна[+].

7Малайик гьудучӀвиган, Корнилийи чан кьюр гъаравшиз ва Аллагьдин рякъюъ айи сар эскриз дих апӀуру 8ва, дурариз гъабшибдикан кидибтну, дурар Яффайиз гьаъру.

9Хъайигъан лисун шули, дурар шагьриз багахь шулайи вахтна, Петр ккарагуз гъваин улучӀвуру[+]. 10Дугъаз гаш шулу ва дугъу уьл ипӀуз кьатӀъ апӀуру. Хураг гьязур апӀури имиди, думу аьжайиб гьялназ гъюру. 11Дугъаз, аьршар атӀарццну, юкьбиб пӀипӀарихъанна шли-вуш дибиснайиси аьхю суфрасиб саб шейъ жилиина ис шули рябкъюру. 12Дидʼин гьар жюрейин жилилан гъягъру гьяйванатар, битӀар-чурчлар ва завун ничхрар алди рякъюрайи. 13Петрихьна сес шулу:

– Гъудужвну, дурккну итӀин, Петр! – кӀури.

14Петри:

– Дициб дарапӀарза, Агъа, гьаз гъапиш саб вахтнара чӀуру ва марцц дару мутму гъипӀур дарза, – жаваб тувру.

15Дугъаз думу сесну кьюбпи ражари кӀуру:

– Аллагьди марцц гъапӀуб марцц даруб вуди гьисаб мапӀан[+].

16Гьамци шубуб ражари текрар шулу, хъасин дишла вари хъана завариз зигуру.

17Петри, гъябкъюбдин мянайикан фагьум апӀури имиди, Корнилийи гьау адмийир, Симондин хулар гьерхри, дугъан урнарихьна дуфну дийигъуру. 18Дурари зарбди гьерхру:

– Петр кӀуру Симон гьаму хулариъ дергнайин?

19Петри гъябкъюбдикан фагьум апӀури имиди, Рюгьну дугъаз кӀуру:

– Узухъ хъебехъ, уву шубур касди агура[+]. 20Гъудужв, улдучӀв ва, саб фикирра кадарди, дурарихъди гъарах, фицики дурар Узу гьаъназа.

21Петри, улдучӀвну, гьадму касариз кӀуру:

– Учву агурайир узу вуза. Учву гьаз дуфнайидар вучва?

22Дурари жаваб тувру:

– Учу юзбаши Корнилийи, вари жугьдари гьюрмат апӀурайи гьякьлу ва Аллагьдихьан гучӀру касди, гьаунчу. Марцци малайикди дугъаз, увуз чан хулаз дих апӀуз ва яв гафарихъ хъпехъуз, амур дапӀна[+].

23Хулаз теклиф дапӀну, Петри дурар хялижв апӀуру. Хъайигъан рякъʼин духьну, Петр дурарихъди гъягъюру, ва Яффайиан сакьюдар гъардшарра дугъахъди хъахьру.

24Хъайигъан думу Къайсарияйиз хъуркьру. Корнилий, чан майиларна багахьлу дустар уч дапӀну, дурариз ккилигурайи.

25Петр хулаъ учӀвруган, улихьна удучӀву Корнилийи, дугъан ликарикк дахъну, икрам апӀуру[+].

26– Гъудужв! Узу анжагъ увусир инсан вуза – кӀури, Петри думу за апӀуру[+].

27Дугъахъди сюгьбат апӀури, Петр хулаъ учӀвиган, дугъаз душваъ аьхючӀвеъ халкь уч духьну рякъюру. 28Петри дурариз кӀуру:

– Учвуз аьгъячвузки, жугьудриз жара миллетдиндарихъди ттикӀуб вая дурариин улуркьуб гъадагъа вуйивал. Аммаки Аллагьди узуз гьич сар адмикьана кифир, ясана марцци дарур вуйиб гьисаб дарапӀуб табшурмиш гъапӀунзуз[+]. 29Гьаддиз лигну, узуз теклиф гъапӀумитӀла, чӀалкьан дарпиди мина гъафунза. Гьаци вуйиган, учвхьан гьерхраза: узуз гьаз дих дапӀначва?

30Гьадмуган Корнилийи кӀуру:

– Юкьуд йигъ мидиз улихьна, лисхъан сяаьт шубуб шули, гьаму вахтна, узу йиз хулаъ ккарагурайза. Сабпну йиз улихь аку палтар али сар кас ачмиш гъахьну 31ва дугъу узуз гьамци гъапну: «Корнилий, яв ккарагувал аьршариз деебхьна ва уву касибариз туву садакьйир Аллагьди кӀваин дюрхна. 32Гьаци вуйиган, Яффайиз Петр кӀуру Симон хъади гъюз адми гьаъ, думу гьюлихъ яшамиш шулайи гъидкьарин уста Симондин хулаъ хялижвди дергна». 33Узура дишлади увухьна гьаунза, ва гъюб ужу гъапӀунва. Гьамус ухьу вари Аллагьдин улихь дийигънахьа, ва Агъайи увуз йип гъапибдихъ хъпехъуз учу гьязур вуча.


Петрин улхуб

34Гьадмуган Петр дурариз кӀуру:

– Дугъриданна аьгъю гъабшизуз, Аллагь адмийирин машназ дилигрур вуйиб[+]. 35Дугъу Чахьан гучӀрур ва гьякь вуйир, фуну миллетдин адмийир вушра, кьабул апӀура[+]. 36Дугъу Месигь[†] Исайин[†] мелзналантина Израилин халкьдиз мясляаьтнан ужуб хабарнакан гаф гьапӀну. Думу варидарин Агъа ву. 37Улихьнаси Ягьудияйиъ гъаши гьядисйирикан, Ягьʼяйи Галилейиъ улупу штуан апӀувалихъан ккергъу гьядисйирикан аьгъячвуз[+]. 38Гирами Рюгь ва кьувват туву, Аллагьди Месигь гъапӀу Назаретлу[†] Исайикан аьгъячвуз. Аллагь гьарган Исайихъди гъахьну ва Иса варишвариъ ужувлар апӀури ва иблисдин гьюкмикк ккайикьандар вари сагъ апӀури, лицури гъахьну[+]. 39Учу Дугъу Ерусалимдиъ ва вари жугьдарин уьлкейиъ гъапӀкьан ляхнарин шагьидар вуча. Думу, гакӀвлин хачрак кьумарихьди карсну, гъакӀну. 40Хъа дукӀну шубудпи йигъан Аллагьди Думу чӀиви гъапӀну, ва Думу инсанарихьна ачмиш шуйи. 41Анжагъ Думу варидариз ваъ, хъа Аллагьди улихьмиди ктагъу шагьидариз, яна Думу чӀиви гъашихъан, Дугъахъди ипӀури-убхъури гъаши учузтӀан, улупну, ачухъ гъапӀундар. 42Аллагьди чӀивидарин ва гъийихдарин зиин Диванбеги вуди дерккнайир гьадму Кас вуйиваликан инсанариз аьгъювалар улупуз ва дидин шагьидвал апӀуз учуз амур гъапӀну[+]. 43Вари пайгъамбрари,[†] Дугъахъ хъугъу гьарсарин гунгьарилан Дугъан ччвурнахъан хил алдабгъиди кӀури, Дугъкан шагьидвал апӀури гъахьну[+].


Жугьуд дарудари Гирами Рюгь кьабул апӀуб

44Петр улхури имиди, дугъахъ хъпехъурайидариина Гирами Рюгь гъюру. 45Петрихъди гъафи суннат дапӀнайи хъугънайидар, Аллагьди Чан Гирами Рюгь жугьуд дарударизра тувбиин мюгьтал духьнайи. 46Фицики дурариз гьадрари фици, жара чӀалариинди улхури, Аллагьдин аьхювалин тяриф апӀураш, ебхьурайи. Гьадмуган Петри кӀуру:[+]

47– Мурариз ухьузси Гирами Рюгь багъиш гъабхьну. Гьаддиз штухъди штуан хьуз дурариз шлихьан гъадагъа апӀуз шул[+]?

48Ва дугъу дурар Месигь Исайин ччвурнахъан штуан хьуз гъитру. Хъасин дурарира Петрикан чпихъди сакьюдар йигъари гъузуб тӀалаб апӀуру[+].

### 11


Петр Ерусалимдиз хътакуб

1Вари Ягьудия уьлке вуйиси Исайин[†] вакилариз[†] ва гъардшариз, жугьуд дарударира Аллагьдин Гаф кьабул гъапӀну кӀури, ебхьуру. 2Ва Петр Ерусалимдиз гъафиган, жугьдари дугъаз тягьнйир гъивнийи:[+]

3– Уву суннат дапӀну адрударин хулариз гъягъюри ва дурарихъди уьлихъ деъри гъахьунва![+]

4Гьадмуган Петри вари гъаши ляхнар хъайи-хъайиси ктитуз хъюгъру:

5– Яффа шагьриъ, ккарагурайи вахтна, аьжайиб рябкъбиинди юкьуб пӀипӀнахъан дибиснайиси саб аьхю суфрасиб аьршариан йиз улихьинди ибхри гъябкъюнзуз[+]. 6Узуз дидʼин жилилан гъягъру гьяйванатар, нахшрар, битӀар-чурчлар ва завун ничхрар гъяркъзуз. 7Хъасин гьамцдар гафар кӀурайи сес гъеебхьунзуз: «Петр! Гъудужвну, дурккну итӀин!» 8Хъа узу жаваб тувза: «Затра дициб дарапӀарза, Агъа, фицики гьич саб вахтнара чӀуру ва марцциб дару мутму гъипӀур дарза». 9Сесну завʼан кьюбпи ражари гъапизуз: «Аллагьди марцц гъапӀуб марцциб даруб вуди гьисаб мапӀан»[+]. 10Гьамци шубуб ражари гъабхьнийи, ва хъана вари аьршариз гъизигнийи. 11Му арайиъ дишлади узу дергнайи хуларихьна Къайсарияйиан узухьна гьаънайи шубур кас гъафнийи. 12Ва Гирами Рюгьну узуз, шаклу даршиди, гьадрарихъди гъягъюз амур гъапӀнийи. Узухъди гьаму йирхьрид гъардшарра гъафну. Учу Корнилийин хулаз гъафунча[+]. 13Дугъура учуз, чаз фици марцци малайик гъяркънуш ва малайикди фу гъапнуш, ктибтнийчуз: «Яффайиъ айи Петр кӀуру Симон хъади гъюз адмийир гьаъ[+]. 14Дугъу увуз уву ва вари яв хизан уьрхру гафар пидивуз», – кӀури.

15Узу улхуз хъюгъиган, сифте ухьʼинси, дурариина Гирами Рюгь гъафнийи[+]. 16Ва йиз кӀваина думуган Агъайи гъапи гафар гъафнийиз: «Ягьʼяйи инсанар штуан гъапӀну, хъа учву Агъайи Гирами Рюгьнахьди цӀийи апӀидичву»[+]. 17Гьаци вуйиган, эгер Аллагьди, Агъа вуйи Месигь[†] Исайихъ хъугъу ухьузси, жугьуд дарударизра Гирами Рюгь багъиш гъапӀнуш, Аллагьдиз машат апӀуз узу фуж вухъа[+]?

18Му гафар гъеерхьиган, дурари гьерхбар дерккру.

– Рябкъюрайиганси, Аллагьди жугьуд дарударизра цӀийи уьмур бадали чпин тахсрар гардандиъ дисуз ихтияр тувну, – кӀури, дурари Аллагьдин ад апӀуру.


Антиохияйин хъугънайидар

19Хъа Стефандин вахтари, зулмар дапӀну, утӀуркку хъугънайидар, жугьдаризтӀан дарди Ужувлан хабар[†] рабгъури, Финикия, Кипр ва Антиохияйихънакьан хъуркьнийи[+]. 20Хъа Киприан ва Киринеяйиан вуйи хъугънайидарикан сакьюдари, Антиохияйиз дуфну, жугьуд дарударихъдира сюгьбатар апӀури, Агъа Исайикан Ужувлан хабар улупури гъахьнийи. 21Дурарихъди Агъайин кьудрат хъайи ва гьаддиз гизафдар, хъугъну, Агъайихьинди илтӀикӀнийи.

22Мидкан аваза Ерусалимдин хъугънайидарихьна рубкьуру ва дурари Антиохияйиз Варнав гьаъру[+]. 23Аллагьди му адмийириз ужʼвал дапӀну дябкъну, дина гъафи Варнав шад шулу, ва Аллагьдиз кӀваантӀан вафалу хьувалиъ дугъу дурар ижми гъапӀнийи. 24Фицики думу Гирами Рюгьну ва хъугъвали ацӀнайи кас вуйи. Натижайиъ лап гизаф халкь Агъайин терефкрар шулу[+].

25Хъасин Варнав Тарсдиз Саул агуз гъягъюру[+] 26ва, дагну, Антиохияйиз кьяляхъ хъади гъюру. Душваъ дурар сад йисан гъузнийи ва, хъугънайидар уч шлушваз Варнавна Саул гъюри, дурариз аьгъювалар улупури шуйи. Гьаддихъанмина гьадму Антиохияйиъ Исайин ученикариз сифте вуди «христианар», Яна «Месигьдин терефкрар» пуз хъюгъну.

27Гьадму вахтна Ерусалимдиан Антиохияйиз пайгъамбрар[†] гъюру[+]. 28Дурарикан, Гирами Рюгьну гьевесламиш дапӀнайи сар Агав кӀурури, вари дюнʼяйиъ зурба гашʼвал абхъди кӀури, хабар дебккнийи, ва гьаци Клавдийи паччагьвал апӀурайиган гъабхьнура вуйи[+]. 29Думуган Исайин ученикари, гьарури чаан удукьрубкьан, Ягьудия уьлкейиъ айи чпин гъардшариз кюмек апӀуз кьатӀъ гъапӀнийи. 30Дурари, кюмек уч дапӀну, Варнавдихьди ва Саулихьди хъугънайидарин аьхюдарихьна хътапӀнийи.

### 12


Гьирод хъугънайидарихъ хъергуб

1Гьадму вахтари паччагь Гьирод[†] хъугънайидарикан сакьюдарихъ хъергуз хъюгъру. 2Дугъу буйругъ тувну, Югьандин чве Якьуб[†] ханжлихъди йивну йикӀуру[+]. 3Хъа му ляхин жугьдариз хушди дябкъну, Петрра дисуру. Му Лавшарин машкварган[†] гъабшиб вуйи. 4Петр дидисну, дустагъдиъ итру ва ю-юкьурди эскрар айи юкьуб дестейиз думу, нубатар апӀури, гъаравликк уьрхюз буйругъ тувру, фицики дугъу Пасхайин[†] машкврахъан Петр халкьдин улихьна диван апӀбан бадали адагъуз ният дапӀнайи[+]. 5Петр дустагъдиъ ул алдадабгъри уьрхюрайи, хъа хъугънайидар дугъхъанди Аллагьдиз ккарагурайи[+].


Петр азад хьуб

6Гьиродди думу халкьдихьна адауз ккайи йигъ хьайиз йишвну, Петр, кьюр эскрин арайиъ зунжрарихьди дитӀнайир, даахнайи. Хъа дустагъ урнарихъ хъайи гъаравлари уьбхюрайи. 7Сабпну дустагъдиз Агъайин малайик гъюру ва душвайишв аквну абцӀру. Петрик хил кучну, «Ухди гъудужв!» – пну, малайикди думу хъиргру. Ва дугъан хилариин али зунжрар алдахьуру[+]. 8Хъа малайикди Петриз кӀуру:

– Юкьвʼан идибтӀ ва ликариин алахь.

Петри гьаци гъапӀиган, малайикди кӀуру:

– Чуха хъипну, узухъди гъач.

9Малайикди апӀурайи му ляхнар, гьякьикьатдиъ дарди, аьжайиб рябкъбиинди шулайидарси гьигъри, Петр дугъан кьяляхъди удучӀвуру.

10Сабпи ва кьюбпи жергейин гъаравларихьан гьудучӀвну, дурар шагьриз гъягъру урнарихьна гъюру. Хъа чиб-чпилан арццу урнариан дурар удучӀвуру. Саб кючейиан удучӀвиган, малайик сабпну дургру ва Петр сарди гъузру[+]. 11Чан фикрихъна гъафи Петри кӀуру:

– Гьамус дугъриданра, Агъайи, Чан малайик гьаъну, узу Гьироддин хилккан ва жугьдари узʼина хуз ккайи вари бала-кьазйириккан уьрхюб гъябкъюнзуз[+].

12Му аьгьвалат аннамиш дапӀну, Петр Маркра кӀуру Югьандин дада Марʼямдин хуларихьна гъюру. Душваъ хайлин халкь уч духьну, ккарагурайи[+]. 13Петр урнарик кучиган, Рода кӀуру гъараваш риш удучӀвуру ва дугъу, думу фуж вуш, гьерхру. 14Хъа Петрин сес аьгъю дубхьну, шадвалиан урнар арццуз гьархну, думу хулаъ архьру, ва, урнарихъ Петр дийигъна пну, хабар тувру. 15Дугъаз: «Уву яв фикирнахъ хъана?» – кӀуру, амма шуру чан гафар гьякь вуйиб хъана тасдикь апӀуру. Дурари шураз: «Думу Петрин рюгь вушул», – кӀуру[+]. 16Петри урнар урччвуб давам апӀури шулу ва, урнар арццну, чпиз Петр гъяркъиган, вари мюгьтал шулу.

17Хили ишара дапӀну, дурариз ккебехъ дупну, Петри, учв Агъайи дустагъдиан фици адаънуш, ктибтуру, хъа кӀуру: «Мидкан Якьубдиз ва миди вуйи гъардшариз кидибтай». Хъасин дилин думу жара йишваз гъягъюру[+].

18Йигъ улубкьуради, эскрарин арайиъ, Петр нашдикӀан кӀури, аьхю гъалмагъал абхъру. 19Гьиродди Петр агури гъахьну, амма дугъаз думу гъидихъундар, ва дугъу, эскрарихьан силис гъадабгъну, дурар дариз зигуз буйругъ тувру. Хъасин Гьирод Ягьудия уьлкейиан Къайсарияйиз гъягъюру ва саб кьадар вахтна гьадушваъ гъузру.


Гьироддин аьжал

20Гьироддиз Тирин ва Сайдайин агьалйирикан гизаф хъял кайи. Дурари Гьироддин дахъру хулан гъуллугъчи Власт чпин терефназди илтӀикӀну, дугъан кюмекниинди вари паччагьдихьна дуфну, дугъкан мясляаьт гъитуб ккун апӀуру, гьаз гъапиш дурарин уьлке Гьироддин вилаятдикан итӀру сурсатариинди асиллу вуйи.

21Гюрюшмиш шуз улупнайи йигъан Гьирод, паччагьвалин палтар алди, тахтниин деъру ва халкьдихъди улхуз хъюгъру. 22Халкьди дугъаз: «Му инсандин ваъ, хъа Аллагьдин сес ву!» – кӀури, чӀигъар апӀури гъахьну. 23Хъа Гьиродди му гафар лайикь вуйидарси кьабул апӀуру, амма Аллагьдин ад гъапӀундар. Мидиз лигну Аллагьдин малайикди дугъаз йивуру, йикӀуру ва думу мялхъвяри хътитӀуру[+].

24Аллагьдин Гаф рабгъури, хъугънайидарин кьадар артухъ шулайи[+]. 25Варнавна Саул, Ерусалимдиъ чпиз туву табшуругъ тамам дапӀну, чпихъди Марк кӀуру Югьан хъади, Антиохияйиз хътакуру[+].

### 13


Варнавдинна Саулин гъуллугъ ккебгъувал

1Антиохияйин хъугънайидаригъ гьамцдар пайгъамбрар[†] ва мялимар гъяйи: Варнав, КӀаруч кӀуру Симеон, Киринеяйиан вуйи Луций, юкьур паччагьдикан сар Гьироддихъди[†] сатӀиди тербияламиш гъапӀу Манаил ва Саул[+]. 2Дурари Агъайиз гъуллугъ апӀури, ушвар дидиснайи вахтна, Гирами Рюгьну кӀуру:

– Узуз Варнавна Саул жара апӀинай, гьаз гъапиш дурари Узу чпиз пуз ккайиб тамам апӀиди[+].

3Дурари ушвар дидисну, ккарагну, Варнавдиинна Саулиин хилар иливну, деетуру.


Варнавна Саул Киприин хьуб

4Гирами Рюгьну гьаъну, дурар Селевкияйиз гъюру, хъа душвʼан Киприина сирнав апӀуру. 5Саламиндиз дуфну, дурари жугьдарин мистариъ[†] Аллагьдин Гаф рабгъуру. Дурарихъди кюмек апӀури, Югьаннара хъайи[+].

6Вари Кипр вуйибси душну, тму кӀулихъ хъайи Пафосдиз гъурукьган, дурариз Варисус (Елима) кӀуру сар жугьуд сюгьюрчи – кучӀлин пайгъамбар, гьахъру[+]. 7Думу Кипр вилаятдин аьхюр вуйи фагьумлу кас Сергий Павелин гъуллугъчи вуйи. Сергий Павели, Варнавна Саул хъади гъюз гъитну, дурарикан Аллагьдин Гаф ктибтуб ккун апӀуру. 8Хъа Елимайи (ччвурнан мяна «сюгьюрчи» ву) гьар жюрейин манигъвалар апӀури, Сергий Павел хъугъувалихьан ярхла апӀуз чарйир зигуйи. 9Гьадмуган учвра Павел вуйи Саули, Гирами Рюгьнахьди ацӀну, дугъахьинди ижмиди дилигну,[+] 10кӀуру:

– Агь хаинвалина писвали абцӀнайи иблисдин бай, дугъривалин душман! Уву Агъайин диш рякъяр цӀаркувал фила ккутӀдива? 11Узухъ хъебехъ! Гьамус Агъайи магьа увʼин хил иливна, кур духьну, саб вахт хьайиз, ригъ рябкъидарвуз.

Сабпну дугъан улариин дерин мучӀушин улубчӀвуру ва думу, учв хъади гъярур агури, минди-тинди илтӀикӀури, лицуру. 12Му гьядиса дябкъну, Агъайин аьгъювалариин аьламат духьну, Сергий Павел хъугъру.


Писидияйин Антиохияйиъ

13Павел ва дугъахъди хъайидар, Пафосдиан сирнав гъапӀдар, Памфилияйиъ айи Пергия шагьриз гъюру, хъа Югьан дурарихьан жара духьну, Ерусалимдиз хътакуру[+]. 14Пергияйиантина дурари чпин рякъ давам апӀури, Писидияйин Антиохияйиз гъюру. Султ йигъан[†] дурар, жугьдарин мистаз дуфну, душваъ деъру. 15Мусайин[†] къанун[†] ва пайгъамбрарин китабар урхбалан кьяляхъ, мистан аьхюдари дурарихьна гьамци пуз гьаъру:

– Гъардшар, эгер ичв халкьдиз тувру насигьят аш, йипай[+].

16Гьадмуган гъудужвну, хил за дапӀну, Павели кӀуру:

– Израилин халкь ва Аллагьдихьан гучӀрудар, хъебехъай! 17Израилин халкьдин Аллагьди ихь абйир ктагъну ва Дугъу ихь халкь, дурар гьеле Египетдиъ гъурабйирди имиди, заан гъапӀну ва Чан кьудратлу хилʼинди гьадму ругарилан алдаъну. 18Ва ягъчӀвур йисандин арайиъ ичӀи чюлиъ дурарин тӀулар аьх апӀури гъахьну. 19Хъасин Ханаан вилаятдиъ ургуб халкь тӀанкь дапӀну, Дугъу израиллуйириз гьадрарин жил ирс вуди тувну[+]. 20Му ляхнар вари 450 йисандин арайиъ гъашидар ву. Хъасин Дугъу дурариз Шамуил пайгъамбриина гъяйизкьан, халкьдин аьхюдарди судйир тувнийи. 21Хъасин дурари паччагь ккун гъапӀнийи, ва Аллагьди Вениаминдин тухмиан паччагьди Кишдин бай Саул тувнийи. Дугъу ягъчӀвур йисан паччагьвал гъапӀнийи[+]. 22Саул ултӀуккну, Аллагьди Давуд[†] паччагьди дерккну. Дугъкан дугъу гьамци шагьидвал гъапӀну: «Ессейин бай Давуд Йиз кӀваз хуш гъахьнийиз. Узу амур гъапӀкьандар вари дугъу тамам апӀиди»[+]. 23Ари Давудрин насларикан, Чав гаф тувиганси, халкь Уьрхрур – Иса, Израилиз бахш гъапӀну.

24Иса гъяйиз улихьна Ягьʼяйи Израилин халкьдиз, чпин тахсрар гардандиъ дидисну, штуан апӀбан аьгъювалар улупнийи[+].

25Аьршариан табшурмиш дапӀнайиб тамам апӀури, Ягьʼяйи гъапнийи: «Узу фуж вуди гьисаб апӀурачва? Узу Месигь[†] дарза, Думу йиз кьяляхъди гъиди. Узу Дугъан шаламарин гъахмйир гъядарчузкьан лайикьур дарза»[+].

26Эй йиз гъардшар, Ибрагьимдин[†] наслин веледар ва Аллагьдихьан гучӀрудар! Му, ухьу уьрхбан бадали, дапӀнайи гаф вуйи. 27Ерусалимдин агьалйири ва дурарин аьхюдари, Иса уьрхювал Туврур вушул пну, кьабул гъапӀундайи ва Думу жазайикк ккитнийи. Гьамци дурари пайгъамбрари гьар султ йигъан кӀурайи гафар тамам гъапӀнийи[+]. 28Дурариз Иса йикӀбан бадали тахсир гъибихъундаршра, Пилатдикан Думу йикӀуб тӀалаб гъапӀнийи[+]. 29Вари Гирами китабариъ[†] Исайикан дибикӀнайиси дурарин тамам гъабшиган, Дугъан беден, дарикан кадабгъну, накьвдиъ ивнийи[+]. 30Аммаки Аллагьди Думу чӀиви гъапӀнийи[+]. 31Хайлин йигъари Чахъди Галилейиан Ерусалимдиз гъафидариз Думу ачмиш шули гъахьнийи. Хъа гьамус дурар халкьдин улихь Дугъан шагьидар ву[+].

32Аллагьди ихь абйириз тувнайи гаф ухьуз, дурарин баяриз, Иса чӀиви апӀбиинди тамам апӀбакан Ужувлан хабар[†] учвуз деебтурача[+]. 33Мидкан Гирами китабарин кьюбпи шиъриъ дибикӀна:

«Уву Йиз Бай вува,
гьамус Узу Яв Адаш гъахьунза».

34Иса гъачӀихъан, дутӀну, ругдиз илтӀитӀикӀбан бадали, Аллагьди Думу чӀиви гъапӀну, ва мидкан гьамци дупна:

«Узу Давудриз гаф туву
гирами ва шаксуз ужувлар
учвуз тувдиза»[+].

35Фицики Мяълийирин китабдин[†] жара йишваъ Аллагьди дупна:

«Уву Яв Гирамир
ругдиз илтӀикӀуз
гъидритара»[+].

36Чан вахтна Давуд Аллагьдин гъуллугънаъ духьну, кечмиш гъахьну, думу чан абйирин накьваригъ кивну ва ругдиз илтӀикӀну[+]. 37Хъа Аллагьди гъачӀихъан чӀиви гъапӀу гьадму Кас ругдиз илтӀикӀундар. 38Ва гьаддиз, гъардшар, учвуз аьгъю йибхьайки, ичв гунгьарилан хил алдабгъувал Исайилантина дебккначвуз[+]. 39Мусайин къанундиинди учву гьякьлу апӀуз даршлуган, варибдиъ гьарсар хъугънайир Исайилантина гьякьлу апӀиди[+]. 40Гьаддиз, пайгъамбрари дупнайи исихъайи гафар учвʼин улулуркьбан бадали, ихтият йихьай:

41«Хъебехъайчва, шаклу шулайидар,
мюгьтал йихьай ва дург йихьай,
фицики Узу ичв йигъари
учву хътругърусиб ляхин апӀидиза.
Учву дидихъ, шликӀа
гъаври аишра, хъугъидарчва».

42Варнавна Павел мистʼан удучӀвурайиган, дурари хъа султ йигъанна гьамдикан ктибтуб ккун апӀуру. 43Алдагъиган, жугьдарин ва жара миллетдин хъугънайидарикан гизафдар Павелинна Варнавдин кьяляхъди гъягъюру. Мурари халкьдихъди сюгьбатар гъахури, дурар Аллагьдин гьякь рякъюъ гъузуб ижми апӀуру[+].

44Гъюру султ йигъан шагьрин, сакьюдар ктарди, вари агьалйир Аллагьдин гафнахъ хъпехъуз уч гъахьнийи. 45Гизаф халкь гъябкъиган, жугьдар хъюлу ацӀну, Павели кӀурайи гафариз къаршу удучӀвуз ва дугъаз люкьнар апӀуз хъюгъру[+]. 46Гьадмуган Павелина Варнавди дурариз дирбашди кӀуру:

– ЖарадаризтӀан сифте учвуз Аллагьдин Гаф улупну ккундийи. Хъа думу кьабул дарапӀбиинди гьаргандин уьмрихьан ичв учву мягьрум апӀураш, учу гьамус жугьуд дарударихьинди илдицидича[+]. 47Агъайи гьамци табшурмиш гъапӀунчуз:

«Уву вари дюнʼя уьбхбан бадали,
Узу Увкан жара миллетариз чирагъ гъапӀунза»[+].

48Му гафар гъеерхьиган, жугьуд дарудар шад гъаши ва дурари Агъайин гафнан тяриф апӀуз хъюгъю; ва гьаргандин уьмриз кадагънайидар хъугънийи. 49Гьамци вари вилаятдиъ Агъайин Гаф рабгъурайи.

50Хъа жугьдарин маллйири[†] дурариин диндихъ хъайи гьюрматлу дишагьлийир ва шагьрин кӀулиъ айи адмийир алауру. Дурар Павелихъна Варнавдихъ хъергру ва дурар шагьриан утӀурккуру[+]. 51Павелна Варнав, чпин ликарик кайи бишируг гьадму адмийириина кутӀубччвну, Иконияйиз гъягъюру[+].

52Вари ученикар[†] гьаммишан шадвали ва Гирами Рюгьну ацӀну шулу[+].

### 14


Павелна Варнав Иконияйиъ

1Иконияйиъ Павелна Варнав, аьдат вуйиси, жугьдарин мистаз[†] гъюру ва дурари душваъ ижмивалиинди аьгъювалар улупуру. Жугьдарикан ва жара миллетарикан гизафдар Исайихъ хъугънийи[+]. 2Хъа хътругъу жугьдари, Варнавдизна Павелиз къаршу вуди, жугьуд дарударик хъял капӀру.

3Вушра, Варнавна Павел, душваъ кьаназ гъузну, Агъайикан дирбашди аьгъювалар улупури гъахьну. Агъайи дурарин хиларилантина Чан ужувлан шагьидвал вуди хайлин аьламатар ва аьжайиб лишнар улупури гъахьну[+]. 4Шагьрин агьалйир кьюб дестейиз пай гъахьнийи: садар жугьдарихъанди, тмундар Исайин[†] вакиларихъанди.[†][+] 5Жугьуд дарударинна жугьдарин аьхюдари Павелна Варнав, гъван уьлюбхну, урччвуз кьаст гъапӀиган, 6вакилар, мидкан хабар дубхьну, Ликаонияйин шагьрар вуйи Листра, Дервия ва дурарин аьтрафарихъинди гъушнийи[+].

7Дурари душвариъра Ужувлан хабар[†] рабгъури гъахьну.


Паралич духьнайир сагъ апӀуб

8Листрайиъ, ликарик паралич кади, бабкан гъахьихъанмина сабанна дилицу кас айи[+]. 9Му кас Павелин гафарихъ хъпехъурайи. Павел дугъахьинди гъилигнийи. Дугъаъ сагъ хьуз хъугъвал айивал Павелиз гъябкънийи[+] 10ва зарбди гъапнийи:

– Ликриина гъудужв!

Думу гъедергну лицуз хъюгъру[+]. 11Гьадмуган, Павели гъапӀуб гъябкъиган, адмийири ликаон чӀалниинди чӀигъ апӀуру:

– Ухьухьна инсанарин суратнаъди аллагьар дуфна[+].

12Дурари Варнавдиз Зевс, хъа Павелиз Гермес кӀурайи, фицики дурарикан гизафси улхрур Павел вуйи.

13Шагьрин гъирагъдихъ Зевсдиз икрам апӀру мист хъайи. Му мистан гъуллугъчийи, кюкйирин кунцӀарна йицар хьади, шагьрин урнарихъна йицар хъаъну гъюру. Дугъазра халкьдихъди, Павелизна Варнавдиз икрам апӀбан лишан вуди, йицар дурккну гъурбан апӀуз ккунди айи[+]. 14Мидкан гъеебхьу Варнавна Павел, хъюлʼан чпин палтар дячӀяргъну, чӀигъар апӀури, халкьдихьна жаргъуру:[+]

15– Эй инсанар, учву гьапӀрачва? Учу аллагьар дарча! Учу учвусдар инсанар вуча! Учу учвухьна, учву идоларихьан маш гьибицну, завар-жилар, гьюлер[†] ва дурариъ айикьандар вари яратмиш гъапӀу чӀиви Аллагьдихьинди илтӀикӀбан бадали, учвухьна Исайикан Ужувлан хабар хьади дуфнайидар вуча[+]. 16-17Улихьди Аллагьди, ужувлар апӀури, Чакан учвуз гьаммишан кӀваин апӀури гъахьнушра, Дугъу гьарсаб халкьдиз чан рякъ дибисну гъягъюз ихтияр туври гъахьну. Дугъу, учвуз ужуб бегьер тувуз, мархьар гьаъри гъахьну. Дугъу учвуз ипӀуз ужуб тувра ва ичв юкӀвар шадвали ацӀра[+].

18Вари гьамцдар гафар гъапнушра, Павелихьанна Варнавдихьан йицар гъурбан апӀбахьан халкь саб гужа-гуждитӀан дерккуз удукьундайи.

19Вакилари Ужувлан хабар рабгъурайиган, Антиохияйианна Иконияйиан жугьдар дуфну, халкь дурариз гьамци кӀури къаршу адауру:

– Вакилари учвуз фукӀара гьякьлуб кӀурадар, хъа вари дурарин кучӀлар ву.

Мурарира, гъван уьлюбхну, Павел йивну дитру ва, думу гъакӀуншул пну, хъчӀюхюри, шагьрин гъирагъдихъ духну дитру[+]. 20Ученикар дугълан илтӀишган, Павел гъудужвуру ва шагьриз гъягъюру. Хъайигъан думу, Варнавра хъади, Дервияйиз гъягъюру.

21Гьаму шагьриъ дурари, аьгъювалар улупури, чпиз хайлин ученикар гъазанмиш апӀуру. Хъасин дурар Листрайиз, Иконияйиз ва Антиохияйиз хътакуру. 22Душвариъ дурари чпин ученикарин юкӀвар хъугъвалиъ ижми хьпан бадали, дурар гьевеслу апӀуйи. Дурари гьамци кӀуйи:

– Ухьуз Аллагьдин Паччагьлугъдиъ[†] учӀвайиз гизаф аьзабар алахьиди[+].

23Хъасин хъугънайидарин гьарсаб жямяаьтдиъ аьхюр ктагъбалан кьяляхъ, Павелина Варнавди, ккарагну ва ушвар дидисну, чпи хъугънайи Аллагьдиина дурар аманат апӀуру[+].

24Писидияйиантина душну, дурар Памфилияйиз гъюру 25ва Пергдиъ аьгъювалар улупуру. Хъасин дурар Атталияйиз ктучӀвуру. 26Хъа дилин дурар Аллагьдин амриинди чпи гъапӀу ляхнар апӀуз гьау Антиохияйиз сирнав апӀуру[+].

27Дина дуфну, вари хъугънайидар уч дапӀну, дурари Аллагьди чпиз гъапӀу вари ляхнарикан ва Агъайи жугьуд дарударизра хъугъувалихьна раккар арццбакан ктибтуру. 28Хъа дурар душваъ чпин ученикарихъди кьаназ гъузнийи.

### 15


Ерусалимдиъ уч хьуб

1СабцӀиб вахтналан Антиохияйиз Ягьудияйиан гьапӀрудар-вуш гъафи адмийири гъардшариз кӀуйи: «Эгер учву Мусайин[†] аьдатниинди суннат дарапӀиш, уьрхюз хьибдарчвухьан». 2Павелна Варнав дурарихъди рази гъахьундар, ва мидин кӀуллан дурарин арайиъ ярхи гьюжат абхъру. Гьадмуган Павелна Варнав ва сакьюдар жарадар му месэла бадали Ерусалимдиз вакиларихьна[†] ва хъугънайидарин аьхюдарихьна гьаъру[+].

3Гьамци хъугънайидари дурар рякъюъ аънийи. Финикияйианна Самарияйиантина гъягъюрайиган, дурари, фици жугьуд дарудар хъугъувалихъна гъафнуш, ктитури гъахьну, ва мидʼин гъардшар шад шуйи. 4Ерусалимдиз хъуркьиган, дурар хъугънайидарин аьхюдари шадвалиинди кьабул апӀуру. Павелина Варнавди Аллагьди чпиинди гъапӀдарикан варибдикан ктибтуру. 5Фарисйирин[†] тереф дибиснайи сакьюдар хъугънайидари гъудужвну кӀуру:

– Жугьуд дарударин суннат апӀуб лазим ву ва дурариз Мусайин Къанун[†] уьбхюз табшурмиш дапӀну ккунду.

6Вакиларна хъугънайидарин аьхюдар му месэла гьял апӀбан бадали уч шулу. 7Гизаф улхбалан кьяляхъ Петр гъудужвну кӀуру:

– Гъардшар! Учвуз аьгъячвузки, Аллагьди сифте кӀулʼан ухькан узу ктагъну ва жугьуд дарудариз йиз мелзналантина Ужувлан хабар[†] ебхьруси ва хъугъвалихъна гъюруси гъапӀну[+]. 8Инсанарин юкӀвар аьгъю Аллагьди, дурариз ухьузси Гирами Рюгь багъиш дапӀну, дурар кьабул апӀувал улупну[+]. 9Дугъу, хъугъувалиинди дурарин юкӀвар марцц дапӀну, ихьна дурарин арайиъ саб фаркьвалла гъибтундар[+]. 10Гьаци вуйиган, Исайин ученикариин[†] я ухьхьан, я ихь абйирихьан гъабхуз дарши гъагъ иливури, гьаз учву Аллагь ахтармиш апӀурачва[+]? 11Хъа Агъа Исайин ужувлиинди гьадрарси ухьура уьрхрувалихъ хъугъурхьа[+].

12Уч духьнайидар вари ккебехъуру. Варнавдина Павели чпилантина Аллагьди жугьуд дарударин арайиъ улупу аьламатариканна аьжайиб лишнарикан ктитуру ва ккебехънайидар хъебехъури гъузру. 13Дурарин улхуб ккудубкӀиган, Якьуб[†] улхуз хъюгъру:

– Гъардшар, узухъ хъебехъай![+]

14Сифтейиан жугьуд дарудар чан халкь вуди кьабул дапӀну, Аллагьди дурариз фици ужʼвал гъапӀнуш, Симонди ухьуз ктибтунхьуз.

15Гьамдихъди пайгъамбрарин[†] гафарра, дидикӀнайиси, дюзди гъюра:

16-18«Агъайи, гьаму арайиз
Хурайири кӀура:
„Хъасин Узу хътакидиза,
ва ккадабхънайи Давудгъярин[†] хал,
дидин харабйир за дапӀну, цӀийи алаъну,
жугьуд дарударра кади,
Йиз ччвурнахъ хъугърайидарси вари инсаният
Агъайихьна гъюз
гьялак хьпан бадали,
тазатӀан арайиз хибдиза“.
Дюнʼя ккебгъхъанмина
му аьгъюб вуйи».

19Гьаддиз узу Аллагьдихьинди илдицу жугьуд дарудариин ухьу читинвалар илилирчуб лазим вуди гьисаб апӀураза. 20Ухьу дурариз, идолариз гъурбан дапӀнайи хураг мипӀанай, кьяппавалар мапӀанай, бугъмиш дубхьну гъабчӀибдин йикк мипӀанай ва ифи мубхъанай кӀури, кагъаз дибикӀну ккунду[+]. 21Фицики дегьзаманайин насларихъанмина гьарсаб шагьриъ Мусайин къанундикан улупрудар ва гьар султ йигъан[†] мистариъ[†] Къанун урхури шлу адмийир а.


Вакиларин кагъаз

22Хъасин вакиларина аьхюдари, вари хъугънайидарихъди мясляаьт дапӀну, чпин арайиан саршвнур гъардаш кадагъну, дурар Павелихъдина Варнавдихъди Антиохияйиз гьауб кьатӀъ апӀуру. Дурари гъардшарин арайиъ гьюрмат айи Сила ва Варсава кӀуру Ягьуда ктагъуру,[+] 23ва дурарихьди гьамциб кагъаз хътапӀуру:

– Вакиларина хъугънайидарин аьхюдари, ичв гъардшари Антиохияйиъ, Сирияйиъ ва Киликияйиъ айи жугьуд дару гъардшариз саламар гьаъра. 24Ич арайиан гъушу бязидари, ич терефнаан чпиз гьич саб табшурмиш апӀувалра адарди, учвухьна дуфну, чпин гафариинди ичв арайиъ гъалабулугъ ипбакан хабрар деерхьначуз[+].

25Учу варидарин разивалиинди сакьюр кас кадагъну, ич юкӀв али Варнавдихъдина Павелихъди учвухьна гьауз кьатӀъ гъапӀунча. 26Му касари ихь Агъа Месигь[†] Исайин ччвурнахъ чпин уьмур гьяйиф гъапӀундар. 27Гьацира учвухьна Ягьудана Сила гьаърача, дурари учвуз учу гъибикӀуб гафарииндира пиди. 28Фицики Гирами Рюгьназ ва учуз учву вартӀан метлеблу саб ляхнихъантӀан хътауз ккунди адарчуз:[+] 29идолариз гъурбан дапӀнайи хураг мипӀанай, ифи мубхъанай, кьяппавалар мапӀанай, бугъмиш дапӀну гъабчӀибдин йикк мипӀанай. Гьамрар вари тамам апӀури гъашиш, ужу хьибдичвуз. Сарун сагъ-саламатди гъузай.


Гьаънайидар Антиохияйиъ

30Гьамци гьау вакилари, Антиохияйиз дуфну, хъугънайидар уч дапӀну, дурарихьна кагъаз тувру. 31Дурари му кагъаз урхуру ва кюмекнан хабриин шад шулу. 32Ягьудана Сила, чпи пайгъамбрарра вуди хьпаз дилигну, хъугъувалиин ижми хьуз дурариз кюмек апӀури, дурарин улихь кьаназ гъулхнийи[+]. 33Душваъ сацӀиб гъузхъан, Ягьудайизна Силайиз ягъурлувал ккун дапӀну, дурар гьаъдарихьна кьяляхъ гъягъюз гъитру. [ 34][*]

35Хъа Павелна Варнав Антиохияйиъ гъузру. Гизаф жарадарихъди дурари, душваъ аьгъювалар улупури, Агъайин гафнан Ужувлан хабар рабгъуру[+].


Павелна Варнав жара хьуб

36СацӀиб вахтналан Павели Варнавдиз кӀуру:

– Гъач хъана ухьу, Агъайин Гаф гъарабгъу гьарсаб шагьриъ айи ихь гъардшариин улуркьну, дурар фици яшамиш шулаш, лигухьа.

37Варнавдиз Марк кӀуру Югьанра чахъди гъадагъуз ккун шулу[+]. 38Амма Павели, Памфилияйиъ чпихъан хътаку ва аьхиризкьан чпин ляхниъ иштирак дарши Марк кӀуру Югьан хъади дурушиш ужу шул, пну, фикир апӀуру[+].

39Гьамци дурарин арайиъ гьюжат абхъру ва гьаци Павелна Варнав чиб-чпихьан жара шулу. Варнавди, Маркра гъадагъну, Киприз сирнав апӀуру. 40Павели, кӀуруш, Сила ктагъуру. Гъардшари думу, Агъайиина аманат дапӀну, рякъюъ тӀаъру[+]. 41Думу, гъардшарин хъугъувал мюгькам апӀури, Сирияйиъ ва Киликияйиъ лицури гъахьну.

### 16


Павеликна Силайик Тимофей ктикьуб

1Дилин Павел Дервияйиз, хъасин Листрайиз гъюру. Душваъ Тимофей кӀуру сар ученик айи. Дугъан дада хъугънайи жугьуд дишагьли вуйи, хъа адаш грек вуйи[+]. 2Листрайиъ ва Иконияйиъ айи гъардшар дугъкан ужуди улхури шуйи. 3Павелиз Тимофей чахъди рякъюъ учӀвну ккунди айи. Гьаддиз дугъу Тимофейин суннат гъапӀнийи. Мидʼинди Павелиз душваъ айи жугьдариз хуш шлуб апӀуз ккунди айи, фицики дурариз варидариз Тимофейин адаш грек вуйиб аьгъяйи[+]. 4Ва дурари, шагьрариан шагьрариз гъягъюри, хъугъвалиина гъафидариз Ерусалимдиъ вакилари[†] ва хъугънайидарин аьхюдари адагъу къарар, дурар тамам апӀруганси, ктитури гъахьну[+]. 5Гьамци хъугънайидар хъугъувалиъ мюгькам шули ва дурарин кьадар йигълан-йигъаз артухъ шули гъахьну[+].


Павелиз Македонияйиз дих апӀуб

6Павел ва дугъахъди хъайидар Фригияна Галатия уьлкйириантина гъягъюру, амма Гирами Рюгьну дурарихьди Асия уьлкейиъ аьгъювалар улупуз гъитундар[+]. 7Мисия уьлкейин сяргьятарихъна дуфну, дурариз Вифания[†] юрдназ гъягъюз ккун шулу, амма Гирами Рюгьну дурариз манигъвал апӀуру[+]. 8Гьамци, Мисияйиъ удручӀвди, дурар Троада шагьриз гъюру[+].

9Йишвну Павелиз Македония уьлкейин касди, чан улихь дийигъну аьжайиб саягъниинди:

– Македонияйиз дуфну, учуз кюмек апӀин, – кӀури, миннат апӀуради рябкъюру.

10Му гъябкъюбси, учу дишлади Македонияйиз гъягъюз кьатӀъ гъапӀунча, фицики Аллагьди дурариз Ужувлан хабар[†] гъайибхай кӀура, пну, фикир гъапӀунча. 11Троадайиан гимийиъди рякъюъ учӀвну, дилин сифте Самофракия островдиина, хъайигъан Неапол шагьриз гъафунча.


Филипияйиз гъюб

12Дилинра учу Римдиан гъафидар яшамиш шулайи Македонияйин сабпи пайнан Филипия шагьриз гъафича, ва душваъ садшвнуд йигъ гъабхьнийич[+]. 13Султ йигъан[†] шагьриан нирихъна удучӀвнийча. Душвахъ, аьдат вуйиси, гъудгнар апӀру хал хъайи. Гьадина уч духьнайи дишагьлийирихъди деъну, сюгьбатар апӀурайча. 14Душваъ Фиатир шагьриан вуйи багьа уьру парчайин алвер апӀру Лидия кӀуру сар дишагьлира айи. Думу гьякь вуйи Аллагьдихъ хъугънайир вуйи. Павелихъ хъпехъурайи вахтна, Агъайи дугъан юкӀв ачмиш апӀуру, ва думу Павелин гафарихъ хъугънийи[+]. 15Думу ва дугъан вари хуландар штуан гъахьихъан, дугъу учкан тӀалаб апӀуру:

– Эгер учву узу дугъриданра Агъайихъ хъугънайир вуди гьисаб апӀураш, йиз хулаъ яшамиш йихьай.

Учура рази гъашича[+].


Павелна Сила дисуб

16Саб ражари учу гъудгнар апӀру хулаз гъягъюрайиган, фал китуз шлу жин кайи ва фал китбиинди эйсйириз зурба хайир хурайи лукӀ риш алахъунчуз. 17Павелинна ич кьяляхъди гъюри, дугъу, гьамци кӀури, чӀигъар апӀури гъахьну:

– Му касар ВаритӀанзаану Аллагьдин гъуллугъчйир ву! Дурари ухьуз уьрхивалихьна рякъ улупура![+]

18Гьамци думу шуру гизаф йигъари кӀури гъахьну. Павелихьан аьх апӀуз дархьиди, шурахьинди илдицну, дугъак кайи фалин жиндиз кӀуру:

– Месигь[†] Исайин[†] ччвурнахъан увуз амур апӀураза: дугъʼан удубчӀв!

Думу жинра дишлади шурʼан удубчӀвуру[+].

19Хъа дугъан эйсйириз чпин хайир хътабтӀурайиб дябкъну, дурари, Павелна Сила дидисну, гужниинди базар али майдандиина гьякимарихьна гъахуру. 20Дурарихьна гъахидари кӀуру:

– Му касар жугьдар ву ва дурари ихь шагьриъ гъалабулугъ ипра. 21Дурари ухьу, римлуйири, кьабул вая тамам апӀуз лайикь дару аьдатар рагъура[+].

22Халкьра Павелизна Силайиз къаршу шулу. Хъа гьякимари дурар, палтар илдитну, маргълихьди урччвуз буйругъ тувру[+]. 23Дурар, гизаф дурччвну, дустагъдиъ итру, хъа дустагъчийиз дурар ижмишнаан гъаравликк уьрхюз буйругъ тувру. 24Мициб буйругъ гъадабгъу дустагъчийира дурар дустагъдиъ айи вартӀан айитӀ дустагъдиъ уржру ва дурарин ликар урхъар айи ацӀу кьулиъ ивну рукьарихьди йитӀуру[+].


Павелна Сила азад апӀуб

25ГьацӀишвар багахь шулади, Павелина Силайи, ккарагури, Аллагьдин адназ мяълийир апӀурайи. Дустагъдиъ айи дидиснайидар дурарихъ хъпехъурайи. 26Гьаму арайиъ сабпну жилар гьаци зарбди гъутӀурччвнийики, саки дустагъдин шибритӀарра ришвруси. Гьадму сяаьт вари раккнарра арццру ва вари дидиснайидариин али рукьарра алдахьуру[+]. 27НивкӀʼан хъиргу дустагъдин гъаравулиз, вари раккнар арццнади дябкъну, ханжал уьчӀюбгъну учв йикӀуз ккун шулу, фицики дугъу, дидиснайидар гьергну пну, хиял гъапӀнийи[+]. 28Хъа Павели: «Уву увуз хатӀа мапӀан, учу вари гьамшваъ имича», – пну, зарбди чӀигъ апӀуру.

29Гъаравли, акв апӀруб хуз гъитну, Павелна Сила айи йишвазди архьру ва, гучӀбаан гукӀни духьну, думу дурарин улихь жилʼин дахъру[+]. 30Хъасин гъаравулчийи, дурар чӀатна адаъну, кӀуру:

– Эй йиз худйир, узу уьрхбан бадали гьапӀну ккунду[+]?

31Дурари дугъаз жаваб туву:

– Агъа вуйи Месигь Исайихъ хъугъ, Аллагьди уву ва яв хуландар уьрхиди[+].

32Хъасин дурари гъаравулчийиз ва дугъан хулаъ айидариз варидариз Агъайин Гафнакан аьгъювалар улупуру. 33Гъаравулчийи, дурар чан хулаз гъахи йишван, дурарин зийнар жикӀуру, хъасин дишлади думу ва дугъан хуландар штуан шулу[+]. 34Чан хулаз гъахи Павелизна Силайиз дугъу хураг гьивнийи, хъа дугъу ва дугъан хуландари Аллагьдихъ хъугъбиин шадвал апӀури шулу[+].

35ГвачӀин улубкьиган, шагьрин гьякимари:

– Дустагъ дапӀнайидар деетай, – пну, дустагъдиз чпин чархачйир гьаъру.

36Дустагъдин гъаравулчийи мидкан Павелиз кӀуру:

– Гьякимари, узухьна учву деетри пну, адмийир гьаъна. Гьаци вуйиган, гьамус архаинвалиинди удучӀвну гъарахай.

37Амма Павели дурариз кӀуру:

– Учу суд дарапӀди, Римдин ватандашар вуйибдизра дилигди, вари халкьдин улихь дурччвну, дустагъдиъ итнийи. Хъа гьамус жиниди деетурайин? Ваъ. Гъит чпи гъюри, чпи учу адаъри[+].

38Чархачйири му гафар, гьякимарикна гъапиган, Павелна Сила Римдин ватандашар вуйиб гъеебхьиган, гьякимариз гучӀ шулу. 39Гьаддиз дурари, дуфну, Павелинна Силайин улихь чпилан хил алдабгъувал ккун апӀуру ва, дустагъдиан адаъну, дурарикан шагьриан удучӀвну гъягъюб тӀалаб апӀуру[+]. 40Дурар, дустагъдиан удучӀвдар, Лидияйин хулаз гъюру. Душваъ гъардшарихъди дяркъну, дурарин юкӀвар аьшкьлу дапӀну, шагьриан рякъюъ учӀвру[+].

### 17


Павелна Сила Фессалоникайиъ

1Амфипол ва Аполлония кӀуру шагьрариантина душну, Павелна Сила жугьдарин мист[†] айи Фессалоникайиз гъюру[+]. 2Павел, дина дуфну, чан аьдатниинди шубуд султ йигъан[†] жугьдарихъди БикӀбарикан улхуру[+]. 3Дугъу, Месигь[†] сифте дукӀну, хъасин чӀиви духьну ккунийи кӀури, мидкан гъаврикк ккаъри ва му усбат апӀури гъахьну. Дугъу кӀуру:

– Гьадму Месигь узу учвуз улупурайи Иса ву[+].

4Дурарикан сакьюдар Аллагь кӀваъ уьрхру грекар ва хайлин адлу дишагьлийир хъугънийи ва Павелинна Силайин терефназ гъафнийи.

5Хъа хъугъну адру жугьдари, хъюлʼан базариин али алчагъ адмийир уч дапӀну, гъварч шулу ва вари шагьрик гъал кипру. Халкьдин улихьна адаъбан бадали, дурари, Ясондин хулаз дуфну, Павелна Сила агуру[+]. 6Дурар душваъ дидрихъди, Ясонна жара гъардшар шагьрин гьякимарихьна гъахуру. Халкьди гьамцдар чӀигъар апӀурайи:

– Вари дюнʼяйиъ гъалабулугъ ипнайи гьаму касар гьамус гьаминара дуфна, – 7хъа Ясонди дурар чан хулаъ кьабул гъапӀну. – Дурар, Римдин паччагьтӀан хъана жара сар Иса паччагь а кӀури, Римдин паччагьдин гьюкмиз къаршу удучӀвура[+].

8Мициб хабарну халкьдик ва шагьрин гьякимарик гъалабулугъ кипру. 9Дурари Ясон ва имбу хъугънайидар, чпи азад апӀбан бадали, пул тувуз мажбур апӀуру, ва хъасин дурар деетуру.


Верияйиъ цӀийи читинвалар хьуб

10Гъардшари гьадму йишван дишла Павелна Сила Верия кӀуру шагьриз гьаъру. Дина гъафибси, дурар жугьдарин мистаз гъягъюру. 11Мушван адмийир ФессалоникайиндартӀан фикирлудар вуйи: дурари Агъайин Гаф лап аьшкьниинди кьабул гъапӀнийи. Павелина Силайи кӀурайиб гьякь вуш аьгъю апӀбан бадали, гьар йигъан БикӀбар ахтармиш апӀури гъахьнийи. 12Натижайиъ жугьдарикан гизафдар, хъа гьацира хайлин грекар ва адлу дишагьлийирна жилар хъугъувалиина гъафнийи.

13Фессалоникайин жугьдар, Павели Верияйиъра Аллагьдин Гаф рабгъурайиваликан аьгъю дубхьну, гьадина дуфну, халкьдик гъалабулугъ кипуз ва дугъʼин алауз хъюгъру. 14Гьадмуган гъардшари тяди Павел гьюлин[†] гъирагъдихъна гьаъру, хъа Силана Тимофей гьадушваъ гъузру. 15Павелихъди гъушдари думу Афинайизкьан гьаъру. Дилин хътакурайидарихь Силайизна Тимофейиз «Шлубкьан ухди узухьна гъачай», – кӀури, Павели дибикӀнайи кагъаз хьайи.


Павел Афинайиъ хьуб

16Силайизна Тимофейиз ккилигурайи Павелин рюгь убгури гъабхьну, гьаз гъапиш дугъаз шагьур идолари абцӀну гъябкънийи[+]. 17Мидкан дугъу мистаъ жугьдарихъдина Аллагь кӀваъ айи грекарихъди ва гьар йигъан базар – майдандиин алахьурайидарихъди сюгьбатар апӀури гъахьну. 18Сакьюдар эпикурчйир ва стоикар вуйи философар дугъахъди гьюжатнаъ учӀвру. Дурарикан сакьюдари: «Му лягълягъиз фу пуз ккунди айкӀан?», тмундари: «Думу, рякъру гьялариан, яд аллагьарикан улупурайир вуйкӀан?» – кӀури шуйи. Дурари мици гьаддиз кӀурайи, гьаз гъапиш Павели Исайикан ва Думу чӀиви хьуваликан Ужувлан хабар[†] рабгъурайи. 19Дурари Павел Ареопаг тепейиин уч шлу мажлисназ духну, дугъхьан гьерхру:

– Уву рагъурайи гьадму аьгъювалар фу вуш, учуз аьгъю апӀуз хай даршулин[+]? 20Фицики ич ибарихъна саб аьжайиб хабар гъюра; гьаддиз учуз, му фу вуш, аьгъю дубхьну ккунди ачуз.

21Афинайин агьалйирин ва душваъ яшамиш шулайи гъурабйирин пише чпин вахт, сюгьбатар апӀури вая гьар жюрейин цӀийишнар гьял апӀури, адапӀувал вуйи.


Павелин Ареопаг мажлисдин улихь улхуб

22Павели, Ареопаг мажлисдин улихь дийигъну, гъапнийи:

– Афинайин агьалйир! Рябкъюразузки, учву гизаф идолар кьабул апӀурачва, 23фицики узу шагьриантина гъягъюрайиган ва ичв гирами йишвариз лигурайиган, «Мялум дару аллагьдиз» кӀури дибикӀнайи гъурбан апӀру йишвра гъябкъюнзуз. Магьа учву, Учв фуж вушра аьгъдарди, икрам апӀурайи Аллагь, узу учвуз ачмиш апӀурайи Гьадму Аллагь ву.

24Дюнʼя ва дидиъ айикьандар вари яратмиш гъапӀу Гьадму Аллагь заваринна жиларин Агъа хьпаз лигну, Думу инсанарин хилариинди гъапӀу дараматариъ яшамиш шуладар[+]. 25Дугъаз инсанарин хилариинди апӀурайи кюмек ккундар, гьаз гъапиш Дугъаз гьич фтинкӀа игьтияж адар. Дугъу чав инсанариз гьарсаб тувра: уьмурра, нефесра ва гьаци вари миди вуйи ужувларра[+]. 26Аллагьди сифте сар кас, хъа дугълантина дюнʼяйин вари инсаният арайиз гъабхну. Дурар яшамиш шлу вахтар ва йишвар улупну[+]. 27Аллагьдин метлеб халкьари Учв агуб вуйи. Мумкин ву, дурар Дугъахьна рукьузра, дурари Думу агузра. Думу ухькан гьарурин багахь хьа. 28Фицики ухьу Гьадгъуинди яшамиш шули, лицури ва нефес хътабгъури ахьа. Ичв шаирарикан сасдари гъаписи: «Ухьу Дугъан веледар вухьа».

29Гьаци вуйиган, ухьу Аллагьдин веледар вуди, Аллагь гъизилиз, арсраз вая гъвандиз, инсандин устадвалиинди ва хиялниинди яратмиш дапӀнайи суратназ ухшар ву пну, фикир дапӀну ккундар. 30Аллагьди ихь аьгъдруваларин вахт ихь тахсир вуди гьисаб апӀурадар, хъа гьамус Дугъу варишвариъ вари адмийириз чпин тахсрар гардандиъ дисуб амур апӀура[+]. 31Фицики Дугъу вари дюнʼяйин гьякьди суд апӀру йигъ улупна. Чав улупнайи Инсанди гьадму суд апӀиди. Аллагьди, Думу, гъачӀихъан, чӀиви дапӀну, варидариз шагьидвал тувну[+].

32ГъачӀихъан чӀиви хьубкан деебхьну, дурарикан бязидар: «Мидкан хъа ражари ктибтара» пну, кялхъюз хъюгъру. 33Гьаци вуйиган, Павел дурарихьан гьудучӀвну гъягъюру. 34Хъа сакьюдари, дугъахъ хъугъну, дугъан тереф бисуру. Дурарин арайиъ Дионисий кӀуру Ареопаг мажлисдин иштиракчи, Дамар кӀуру дишагьли ва хъана жарадарра айи.

### 18


Павел Коринфдиъ хьуб

1Дидхъан Павел, Афинайиан удучӀвну, Коринфдиз гъюру. 2Душваъ дугъаз Понт юрднаан вуйи Акила кӀуру сар жугьуд дихъуру. Думу чан шив Прискилайихъди Италияйиан удучӀвну дуфнайир вуйи, фицики Римдин паччагь Клавдийи вари жугьдариз Римдиан удучӀвну гъягъюз буйругъ дебккнайи. Павел дурариин улуркьуз гъафнийи[+]. 3Дурари чадрар дирхурайиб, яна Павели чав улихьди апӀури гъаши кеспи апӀурайиб, аьгъю гъабшиган, дурарихъди гъузну, лихуз хъюгъру. 4Гьар султ йигъан[†] дугъу мистаъ,[†] жугьдарна грекар хъугъувалиина хури, аьгъювалар улупури гъахьну[+].

5Силана Тимофей Македонияйиан гъафиган, Павели чан вари вахт жугьдариз Иса Месигь[†] вуйивал улупбаз харж апӀури гъахьну[+]. 6Дурари, мидʼин рази даршули, дугъаз люкьнар апӀури гъахьну, хъа дугъу чан ликарик кайи бишируг гьадму адмийириина кутӀубччвну, гъапи:

– Учву ичв уьмрин тахсиркрар хьидичва. Ичв кӀулʼина гъюрубдин узу жаваб тувидарза. Гьамус узу жугьуд дарударихьна гъягъюраза[+].

7Хъа думу удучӀвну, мистан гъвалахъ хъайи, Аллагь кӀваъ уьрхюрайи Юст кӀуру касдин хулаз гъюру. 8Мистан аьхюр вуйи Криспдира, чан вари хизандихъди, Агъайиина хъугъувал гъабхнийи. Гьацира Павелихъ хъпехъу коринфлуйирикан гизафдари, хъугъувалиина дуфну, чпи штуан апӀуз гъитру[+].

9Сад йишван Агъайи аьжайиб рябкъбаъ Павелиз гъапну:

– ГучӀ мапӀан! Адмийирихъди улхбар давам апӀин ва меккебехъан. 10Фицики Узу увухъди хъаза ва гьич сарихьанра увуз писвал апӀуз хьибдар, гьаз гъапиш му шагьриъ Йиз адмийир гизаф айиз.

11Павел душваъ, агьалйириз Аллагьдин Гаф улупури, йисна гьацӀаъ гъузру.

12Гьадму вахтна Ахая уьлкейин гьякимдар Галлион вуйи. Магьа жугьдар сатӀиди Павелиин алархьуру ва думу суддиз хуру. Дурари гьамци кӀуйи:

13– Гьаму касди адмийириз, Къанундин[†] къайдйирихъди дарди, Аллагьдиз икрам апӀуз улупура.

14Павели ушв абццайизра, Галлионди жугьдариз кӀуру:

– Эгер саб чӀуру ляхин вая хатӀа дубхьнайиш, узуз учвухъ, жугьдарихъ, хъпехъуз себеб шуйзуз. 15Хъа ляхин ялгъуз гъапи гафариъна, ччвурариъна, ичв къанунариъ аш, му месэла учву гьял апӀинай. Узуз му ляхнин диванбеги хьуз ккундарзуз[+].

16Гьамци дупну, дугъу дурар диванханайиан утӀурккуру. 17Варидари, мистан аьхюну малла[†] Сосфен дидисну, думу диванханайин улихь урччвуз хъюгъру, хъа мидкан Галлиондиз гьич вижнара ктайи.


Павел Антиохияйиз хътакуб

18Коринфдиъ хъана хайлин йигъари гъузу Павели, гъардшар душваъ гъитну, Акилана Прискилла хъади Сирияйиз сирнав апӀуру. Кенхерея портнаъ Павели, чав Аллагьдиз Гаф тувиганси, чан кӀул алдапӀуру[+]. 19Дурар Эфесдиз гъафиган, Павели Прискилана Акила душваъ гъитну, учв жугьдарихъди сюгьбатар апӀбан бадали, мистаз гъюру[+]. 20Дурари дугъкан чпихъди шлубкьан кьаназ гъузуб тӀалаб апӀуру, хъа Павел рази гъахьундайи. 21УдучӀвну гъягъруган, «Эгер Аллагьди амур гъапӀиш, узу учвухьна хъадакну гъидиза», – пну, Павел Эфесдиан, баркаллагь дупну, гъягъюру[+].

22Къайсарияйиъ гимийиан эдеъну, думу Ерусалимдиз рякъюъ учӀвру ва, дина гъафири, душван хъугънайидар тебрик апӀуру, хъасин Антиохияйиз гъягъюру. 23Душваъ сацӀиб вахтна гъузбалан кьяляхъ, дугъу чан рякъ давам апӀуру ва, Галатияйиъна Фригияйиъ шагьриан шагьриз гъягъюри, душвариъ вари ученикарин[†] хъугъувал мюгькам апӀури гъахьну[+].


Аполлос

24Душваъ Аполлос кӀуру Александрия шагьриан вуйи БикӀбарин гъаври айи ва ушвниъ ужуб чӀал айи жугьуджви айи. Думу сабан Эфесдиз гъафнийи[+]. 25Думу Агъайин рякъярин гьякьнаан гъаврикк ккайи кас вуйи. Анжагъ Ягьʼяйи штуан апӀбакантӀан деебхьнадашра, дугъу Исайин гьякьнаан аьшкьлуди ва дюзди аьгъювалар улупури шуйи[+]. 26Мидкан дугъу мистаъ дирбашди улхуз хъюгъру. Хъа Прискилайина Акилайи, дугъан гафар гъеерхьиган, думу чпин хулаз духну, Аллагьдин рякъюн гьякьнаан хъанара дишди гъаврикк ккаъру[+]. 27Хъа дугъаз Ахаяйиз гъягъюз ккун гъабшиган, гъардшари, дугъаз ягъур ибшри дупну, душван ученикариз, думу кьабул апӀри, пну, кагъазра бикӀуру. Аполлос дина гъафиган, Аллагьдин ужувналан хъугъдариз дугъу аьхю кюмекар апӀуру[+]. 28Иса Месигь вуйивал БикӀбариинди улупури, дугъу вари халкьдин улихь жугьдар дюз дарувал ужуди улупуйи[+].

### 19


Павел Эфесдиъ хьуб

1Аполлос Коринфдиъ айи вахтна Павел, жюрбежюр йишвариантина душну, Эфесдиз ктахъуру. Душваъ дугъаз сакьюдар ученикар[†] алахьуру[+]. 2Дугъу дурарихьан гьерхру:

– Хъугъувалиина гъафиган, учву Гирами Рюгь кьабул гъапӀунчва?

Дурари дугъаз:

– Учуз Гирами Рюгьнакан гьич гъеебхьнукьан дарчуз, – пну, жаваб тувру.

3Павели дурариз:

– Учву шлин штуан апӀувал кьабул гъапӀунчва? – пну, гьерхру.

Дурари:

– Ягьʼяйин штуан апӀувал, – пну, жаваб тувру[+].

4Павели кӀуру:

– Ягьʼяйин штуан апӀувал тахсрар гардандиъ дисбан бадали апӀурайиб вуйи. Дугъу инсанариз чан кьяляхъди Гъюз Ккайирихъ, яна Исайихъ, хъугъуз дих апӀури гъахьну[+].

5Ягьʼяйин ученикариз мидкан гъеебхьиган, дурар Агъа Исайин ччвурнахъан штуан шулу[+]. 6Хъа Павели дурариин хилар иливиган, дурариина Гирами Рюгь гъафнийи ва дурар, жа-жара чӀалариинди улхури, пайгъамбарвалин гафар пуз хъюгъру[+]. 7Дурар вари йицӀикьюр касдихьнакьан вуйи.

8Павели, мистаз[†] гъягъюри, шубуб вазлин арайиъ, жугьдарихъди сюгьбатар гъахури, Аллагьдин Паччагьлугъ[†] айивал тасдикь апӀури, хъуркьувалиинди аьгъювалар улупуйи[+]. 9Хъа дурарикан сакьюдар хъугъбаккан кӀул ккадабгъури, халкьдин улихь Агъайин рякъярикан чӀуруди улхури гъахьну. Гьаддиз Павел дурарихьан гьудучӀвну гъюру ва, чахъди ученикар гъадагъну, Тиран кӀуру касдин мектебдиъ гьар йигъан сюгьбатар гъахуру. 10Гьамци кьюд йис гъябгъюру ва вари жугьдаризна Асияйиъ яшамиш шулайи грекариз Агъа Исайин Ужувлан хабарнакан[†] гъеебхьнийи.


Аьхюну малла Скевайин ургур бай

11Аллагьди Павелин хилариинди гизаф аьламатар улупури гъахьну, 12гьаддиз дугъан хил кубкӀу ягълухъар, ккурттарра кмиди, аьзарлуйир сагъ апӀбан бадали, ишлетмиш апӀуйи ва дурар сагъра шуйи. Дурариан гьацира жинарра удучӀвуйи[+].

13Шагьриан шагьриз гъягъюри, жинар утӀурккурайи бязи жугьдарин сюгьюрчйирра кмиди, жинар кайидариз гьамци кӀури, Исайин ччвур бисуз чалишмиш шули гъахьну:

– Увуз Чан гаф Павели улупурайи Исайин ччвурниинди амур апӀураза: удубчӀв гьаму касдиан[+].

14Мурар жугьдарин аьхюну малла[†] Скевайин ургур бай вуйи. 15Хъа сабан жинди дурариз:

– Иса аьгъюр вузуз, Павелра аьгъязуз, хъа учву фужар вучва? – кӀуру[+].

16Ва гьадмуган жин кайи гьадму кас дурариин алархьуру ва дугъу дурар урччвуру. Дурариин али палтар гъячӀяргънийи, ва дурар гьадму хулʼан гъяцӀалди ва зийнар духьну утӀурччвнийи.

17Хъа мидкан Эфесдиъ яшамиш шулайи вари жугьдаризна грекариз аьгъю шулу, ва дурарик гучӀ кабхъру, ва Агъа Исайин ччвурназ хъанара артухъ гьюрмат апӀуз хъюгъру. 18Хъугъувалиина гъафидарикан гизафдари, Павелихьна дуфну, чпи гъапӀу гунагь ляхнар ачухъ апӀуйи ва гардандиъ дисуйи[+]. 19Хъа сюгьюрчйир-фалчйирикан гизафдари, чпин китабар уч дапӀну, варидарин улихь ургуру. Гъургдарин кьимат гьисаб гъапӀиган, 50 агъзур арсран манатдихьна удубчӀвнийи.

20Гьамци Агъайин Гаф яркьуди рабгъуйи ва кьувватнаъ убчӀвуйи[+].


Павелин ниятар

21Вари гьаму гьядисйир гъашихъан, Павели Македонияйиан ва Ахаяйиантина Ерусалимдиз гъягъюз кьатӀъ гъапӀнийи. Дугъу: «Душваъ сабцӀиб вахтназ гъузну, хъасин узу Римра дябкъну ккунду», – гъапнийи[+]. 22Чан кюмекчйирикан кьюр кас – Тимофейна Эраст – Македонияйиз гьаъну, думу саб кьадар вахтназ Асияйиъ гъузнийи[+].


Эфесдин устйирин гъалабулугъ

23Гьадму вахтна Агъайин Гафназ гизафдар къаршу гъудужвнийи. 24Эфесдиъ Димитрий кӀуру сар арсран уста яшамиш шулайи. Дугъу арсракан Артемида-аллагьдин бицӀи хулар дапӀну масу тувуйи. Му кеспи кайи устйири аьхю пулар гъазанмиш апӀури шуйи. 25Димитрийи дурарна жара кеспйир кайи устйир уч дапӀну, дурариз кӀуру:

– Эй дустар, учвуз аьгъячвузки, ихь кеспийи ухьуз ужуб хайир хура. 26Мидихъди сабси учвуз рябкъюрачвузки ва ебхьурачвузки, гьадму Павел кӀурури, инсандин хилариинди гъапӀдар аллагьар дар, кӀури, неинки Эфесдиъ, хъа вари Асияйиъ айи адмийир рякъʼан адаура ва инсанар гьаддихъ хъугъуз гъитра. 27Хъа миди ухьʼина бала хура, неинки ихь пише зат имдарди ккадабхъбиинди, хъа гьацира зурба вуйи Артемида-идолин дараматдин саб жюрейинна мяна гъубзидар. Вари Асияйи ва вари дюнʼяйи икрам апӀурайи Артемидайин адлувал дубгди.

28Му гафар гъеерхьиган, хъюлу ацӀну, дурари: «Эфесдин Артемида зурба ву!» – кӀури, чӀигъар апӀуз хъюгъру. 29Шагьриъра бегьем гъалабулугъ абхъру. Павелин юлдшар Гай ва Аристарх кӀуру кьюр Македонияйин агьалйирра хъади, тамашйир улупрушвахьна вари гъажаргънийи[+]. 30Павелиз, душваз дуфну, уч духьнайи халкьдин улихьна удучӀвуз ккун гъабхьнийи, хъа ученикари гъитундайи. 31Дугъан дустар вуйи му вилаятдин сакьюдар гьякимдрари, дина дурушуб тӀалаб апӀури, дугъахьна адмийир гьаънийи.

32Му арайиъ уч духьнайидари, саб къайда адарди, гьарури саб кӀури, чӀигъар апӀуйи. Дурарикан гизафдариз, чпи гьаз уч духьнаш, аьгъдайи. 33Сакьюдари вари тахсрар сар Александр кӀуру касдиин алаънийи, ва жугьдари думу улихьна удучӀвуз гъитнийи. Хилин ишара дапӀну, дугъаз халкь аьгьвалатнан гъаврикк ккауз ккун гъабши. 34Хъа думу жугьуд вуйивал аьгъю гъабшиган, варидари сабхилди чӀигъар гъапӀнийи: «Эфесдин Артемида зурба ву!» ва му гафар текрар апӀури дурарин кьюб сяаьткьан гъабхьнийи. 35Шагьрин къайдйир дерккрури, халкь сикин дапӀну, кӀуру:

– Эфесдин агьалйир! Эфес зурба вуйи Артемидайин дарамат ва завʼан абхъу гирами гъван уьрхюрайи шагьур вуйивал шлиз аьгъдар? 36Му ляхин шаксуз вуйиган, учву архаин духьну ккун, апӀру ляхин фагьумсузди апӀуз хай даршул. 37Хъа учву мина дараматдин фукӀа жин дарапӀдар ва ихь Артемида-аллагьдиз чӀуру гафар дарпидар духначва. 38Эгер Димитрийинна дугъахъ хъайи устйирин дурарихьна аьрз аш, мидиз ухьухь диванханйирна диванбегйир ахьуз: гъит дурари сар-сариина гьадина аьрз апӀри. 39Эгер дурарихьан жара гьерхруб аш, думу аьдати саягъниинди мажлисди гьял апӀиди. 40Даршиш гъи гъабшибдин кӀуллан гъалабулугъ гъитӀибккну, ухьу тахсиркрар апӀбан хатӀавал а. Мициб гъалабулугъ ипбан бадали саб багьнара адархьуз.

41Гьамци дупну, дугъу халкь алдагъуз гъитру.

### 20


Павел Македонияйиъ ва Грецияйиъ хьуб

1Гъалмагълар яваш гъашиган, Павел, ученикариз[†] дих дапӀну, дурариз кюмекнан гафар ва баркаллагь дупну, Македонияйиз рякъюъ учӀвру[+]. 2Македонияйин ругарилан гъягъруган, дугъу хъугънайидариз хайлин кюмекнан гафар гъапнийи. Хъасин думу Грецияйиз гъюру. 3Душваъ думу шубуб вазли гъузру. Думу душвʼан Сирияйиз сирнав апӀуз гьязур шулайи арайиъ, жугьдариз думу йикӀуз ккун шулу. Гьаддиз Сирияйиз Македонияйиантина гъягъюз дугъу кьатӀъ апӀуру[+]. 4Дугъахъди Верияйиан вуйи Пирин бай Сосипатр, Фессалоникайиан вуйи Аристархна Секунд, Дервияйиан вуйи Гай, Тимофей ва Асияйиан вуйи Тихикна Трофим хъади шулу[+]. 5Дурар, улихьди душну, учуз Троадайиъ ккилигури гъузру[+]. 6Хъа учу Пасхайин[†] Лавшарин машквран йигъарихъан Филипияйиан гимийиъди гъушнийча ва хьуд йигълан дурарихъди Троадайиъ сатӀи гъахьнийча. Душваъра саб гьяфтайиъ имича[+].


Павели Евтих чӀиви апӀуб

7Элгьет йигъан, ученикар уьл ипӀуз уч гъашиган, Павели дурарихъди сюгьбатар гъахуйи. Хъайигъан гимийиъди рякъюъ учӀвуз ният ади, думу дурарихъди гьацӀишваризкьан сюгьбат давам апӀури гъузру[+]. 8Учу деънайи зиин хулаъ гизаф чирагъар кархьнайи. 9Павели аьгъювалар улупури имиди, улдаригъ деънайи Евтих кӀуру живан дерин нивкӀуз гъягъюру. Ва, нивкӀуъ айир, шубубпи мертебайиансина ахъру. Хъа думу за гъапӀиган, лигуруш, дукӀнайи[+]. 10Павели, исина кудучӀвну, дугъаз дилигну, хабахъна гъадагъуру ва кӀуру: «Пашман махьанай, дугъʼин жан илмиди», – кӀуру[+]. 11Хъа думу, зиина удучӀвну, уьл гьудубтӀну, дипӀну, лап кьаназ, гвачӀиндизкьан учухъди сюгьбатнаъ шулу. Хъасин думу удучӀвну гъягъюру. 12Гьадму вахтна жигьил бай хулаз чӀивиди хуру, ва мидʼин вари гизаф рази гъахьнийи.


Троадайиан Милитдиз гъюб

13Учу улихьди гимийиъди, Павел дидиъ итузра ккади, Асс шагьриз сирнав гъапӀунча. Дугъаз Ассдиз яягъди гъягъюз ккунди, дугъу гьациб буйругъ тувнийчуз. 14Думу учуз Ассдиъ алахъиган, думура гимийиъ итну, Митилена шагьриз гъафунча. 15Хъайигъан, дилин сирнав апӀури, Хиос островдихьан ярхла дарди гими дебккча. Хъайигъан Сомос островдиинра улуркьну, сад йигълан Милит шагьриз гъафича.

16Асияйиъ энгел дархьбан бадали, Павели Эфесдиз дурушуз кьаст апӀуру, гьаз гъапиш думу Ерусалимдиз, эгер удукьуруш, ХьуцӀударин машквар улубкьайиз хъуркьуз гьялакди вуйи[+].


Милитдиъ хъугънайидарин аьхюдариз баркаллагь пуб

17Милитдиан дугъу, Эфесдин хъугънайидарин аьхюдар гъюри пну, дина адми гьаъру. 18Хъа гъафиган, дурариз кӀуру:

– Узу Асияйиз гъафи йигъхъанмина вари вахтна учвухъди хъайивал аьгъячвуз[+]. 19Жугьдари узʼина гъахи писвалариз дилигди, узу, дамагъар ктарди ва уларилан нивгъ рубзури, Агъайиз гъуллугъ апӀури гъахьунза. 20Узу вари халкьдин улихь ва ичв хулариъ ужʼвал хру варибдикан учвуз аьгъювалар улупури гъахьунза. 21Жугьдаризна грекариз узу Аллагьдин улихь тахсрар гардандиъ дисувалин ва ихь Агъа Исайихъ хъугъвалин жавабдарвалиинди шагьидвал гъапӀунза. 22Хъа гьамус, Гирами Рюгьнан амриз мютӀюгъ шули, узу Ерусалимдиз душну ккунду. Хъа душваъ йиз кӀулʼина фу гъюрушра, аьгъдарзуз. 23Ялгъуз саб аьгъязуз, Ерусалимдиъ узуз аьзабарна дустгъар ккилигура, Гирами Рюгьну дидкан узуз гьар шагьриъ хабар тувра[+]. 24Хъа узу бадали йиз уьмур гьяйиф дарзуз, йиз метлеб узу Агъа Исайихьан кьабул гъапӀу гъуллугъ тамам апӀуб ва жавабдарвалиинди инсанарин улихь Аллагьдихьан вуйи багъишʼваликан Ужувлан хабарнан[†] шагьидвал апӀуб вуйиз[+]. 25Ва хъана аьгъязуз, узу ичв арайиъ Аьршарин Паччагьлугъдикан аьгъювалар улупури, сарун рякъидарчвуз. 26Гьацира учвуз гъи кӀураза, учвкан фуж пуч гъашиш, дидин тахсиркар узу хьидарза, 27фицики узу, учвхьан гьич фукӀара гьитӀитӀибкӀди, Аллагьдин ниятарикан аьгъювалар улупури гъахьунза.

28Ичв ва вари хъугънайидарин гъанаъ йихьай. Исайи Чан ифдиинди гъазанмиш дапӀну, Аллагьдихъ хъугънайидарин ва учвʼина Гирами Рюгьну аманат гъапӀдарин гъайгъу зигай[+]. 29Узуз аьгъязуз, узу учвхьан гъушиган, яман жанаврар дуфну, дурари сюрйириз инсаф апӀидар[+].

30Ичв арайиъра гьацдар адмийир хьидики, дурари, ученикар чпихъинди илтӀикӀуз, нягьякьвалихъинди улхиди[+]. 31Гьаддиз ихтиятди гъузай. Узу шубуд йисан йишвди-йигъди, уларилан нивгъ рубзури, ккарагури, учвуз мидкан аьгъювалар улупури гъахьунза. Му вари кӀваин гъибтай[+]. 32Гьамус, гъардшар, учву Аллагьдиина ва Дугъан хайирнан Гафниина аманат апӀуразачву. Дугъхьан учву хъугъувалиин мюгькам апӀуз ва Чан ужувлакк ккайидарихъди учвузра ирс тувуз удукьуру[+]. 33Узу учвухъди хъайиган, саринна я арс, я гъизил, я багьа палат ккун гъапӀундарза[+]. 34Учвуз ужуди аьгъячвуз, йиз ва узухъди хъайидарин игьтияжар гьуркӀуз гьаму йиз хилар кюмек гъахьнийиз[+]. 35Узʼан удукьруси учвуз улупунза, узуси зегьмет зигури, саилариз кюмек апӀури, учвура духьну ккунду. Агъа Исайин гафар кӀваин апӀинай, фицики Дугъу Чав дупна: «ГъадабгъубтӀан тувуб хушбахтаварвал ву»[+].

36Гьамци дупну, думу, кьамкьариина ис духьну, варидарихъди ккарагуру[+]. 37Варидари, ишури, дугълан хабар алдагъури, макар апӀуйи, 38фицики дурар гизаф пашман духьнайи, иллагьки дугъан: «Сарун узу учвуз рякъидарчвуз», кӀуру гафариин. Хъасин дурари думу гимийихьна рякъюъ тӀаънийи.

### 21


Ерусалимдиз рякъюъ

1Дурарихьан жара духьну, учу гимийиъди дишди Кос, хъайигъан Родос кӀуру островариина, хъа дилин Патара шагьриз гъафнийча. 2Финикияйиз гъябгъру гими дабгну, дидиъ эъну, рякъюъ учӀвча. 3Киприн кафари терефнахъантина душну, учу Сирияйиз гъафича ва Тир шагьриъ дергча, фицики душваъ гимийиан гъагъар адагъну ккундийи. 4Душваъ учуз ученикар[†] гъидихъчуз ва дурарихъди саб гьяфта адапӀча. Гирами Рюгьнан амриинди дурари Павелиз, Ерусалимдиз мягъян, кӀури гъахьну[+]. 5Ич душваъ шлу вахт ккудубкӀиган, учу дилин удучӀвну, ич рякъ давам гъапӀча. Ученикари, чпин хпарна веледар хъади, учу шагьриантина рякъюъ тӀаънийи, хъа гьюлин[†] гъирагъдихъна гъафиган, учу кьамкьариина ис духьну, ккарагнийча[+].

6Дурарикан гьарурихъди, баркаллагь дупну, учу гимийиз за гъашича, хъа дурар чпин хулариз хътаку.

7Учу, рякъ давам апӀури, Тириан Птолемаида шагьриз гъафича ва душваъ гъардшар тебрик дапӀну гъафи йигъ гьадрарихъди адапӀча. 8Хъайигъан рякъюъ учӀвну, учу Къайсарияйиз гъафича ва Ерусалимди кадагънайи ургур гъардшикан сар вуйи Ужувлан хабар[†] рабгъру Филипдин хулаъ дергча[+]. 9Дугъаз швуваз душну адру, пайгъамбарвалин гафар кайи юкьур риш айи[+]. 10Учу душваъ сакьюдар йигъар адаъхъан, дина Ягьудияйиан Агав кӀуру пайгъамбар гъафнийи[+]. 11Учухьна дуфну, дугъу, Павелин чӀул гъадабгъну, дидихъди чан ликарна хилар йитӀну, гъапнийи:

– Гирами Рюгьну гьамци дупна: «Ерусалимдин жугьдари му чӀулин эйси магьа гьамци йитӀиди ва аллагьсузарин[†] хилиз тувди»[+].

12Му гафар гъеерхьиган, учу ва душваъ айи адмийир вари Павелиз, Ерусалимдиз мягъян кӀури, ккарагуз хъюгъча[+]. 13Гьадмуган Павели жаваб тувру:

– Учву гьапӀрачва? Гьаз, ишури, йиз юкӀв дар апӀурачва? Узу, йитӀуб гъубзри, хъа гьацира Агъа Исайин ччвурнахъ Ерусалимдиъ йикӀузра гьязур вуза[+].

14Думу, учу кӀурайибдихъинди илтӀикӀуз дархьиган, «Гъит Агъайин амур ибшри», – пну, гъитча.


Павел Ерусалимдиз гъюб

15Гьадму йигъарихъан гьязур духьну Ерусалимдиз гъушча. 16Къайсарияйиан сакьюдар ученикарра учухъди гъафнийи. Дурари учу ухдихъанмина ученик вуйи кипржви Мнасондихьна хъади гъафнийи. Учу гьадгъахь дергча. 17Ерусалимдиз гъафиган, гъардшари учу хушниинди кьабул гъапӀнийи. 18Хъайигъан Павел учухъди Якьубдин[†] хулаз гъафнийи. Душваъ вари хъугънайидарин аьхюдар уч духьнайи[+]. 19Павели, дурариз салам тувну, жугьуд дарударин арайиъ Аллагьди чан хилариинди гъапӀу вари ляхнарикан хъайи-хъайиси ктибтуру. 20Мидкан гъеебхьиган, дурари Аллагьдин ад апӀуру ва Павелиз кӀуру:

– Гъардаш, увуз хъугъувалиина дуфнайи швнуд-сад агъзур жугьуд гъяркъюнвуз, амма дурар вари Къанун[†] уьбхбан ижми терефкрарди ими[+]. 21Уву жугьуд дарударин арайиъ айи вари жугьдариз, дурари ихь аьдатар дюрюхри, веледарин суннат дарапӀри, Мусайин[†] къанунар кӀули дурухри пну, аьгъювалар тувра, кӀури, дурариз увкан деебхьна[+]. 22Гьаци вуйиган ухьу гьапӀхьа. Дурариз, икибаштӀан, уву гъюбкан ебхьиди. 23Гьаддиз учу кӀуруб апӀин: ич арайиъ Аллагьдиз ху дапӀнайи юкьур кас а. 24Дурарихъди душну, марцц хьпан аьдат тамам апӀин. Дурарихьан чпин кӀулар ултӀукъуз шлуганси, дурари гъапӀу харжарин пул уву тув. Гьадмуган варидариз увкан кӀурайиб гьякь дарувал ва увура къанундиз мютӀюгъ шулайивал аьгъю хьибди[+].

25Хъугъувалиина гъафи жугьуд дарударикан гъулхиш, дурариз учу, идолариз гъурбан гъапӀу йикк, бугъмишди гъабкӀибдин йикк дирипӀри, ифи дурубхъри ва кьяппавал дарапӀри пну, кагъаз хътапӀунча[+].

26Гьамци хъайигъан Павели, гьаму касар чахъди хъади душну, марцц хьпан аьдат тамам апӀуру. Хъасин, марцц хьпан йигъар фила ккудуркӀуруш ва дурарикан гьарурихъанди гъурбнар фила апӀуруш, аьгъю апӀбан бадали, Аллагьдин хулаз гъюру.


Павел дисуб

27Аьдатниинди дерккнайи ургуд йигъ улдубчӀвиган, Асияйиан вуйи жугьдариз думу Аллагьдин хулаъ ади рякъюру. Дурари халкьдик гъалабулугъ кипру ва, гьамци чӀигъар апӀури, думу дисуру:

28– Израилин агьалйир! Кюмекназ гъачай! Му жви инсанар къанундиз, ихь халкьдиз ва ихь Аллагьдин хулаз къаршу вуди дих апӀурайи кас ву. Мидихьна мугъу, Аллагьдин хулаз грекарра хъади дуфну, ихь гирами йишв чиркин гъапӀну[+].

29Дурариз, улихь йигъари шагьриъ дугъахъ Эфесдиан вуйи Трофим хъади гъяркъган, Павели думура Аллагьдин хулаз хъади дуфнайиси гьибгънайи[+].

30Шагьриъ гъалабулугъ абхъру, варишварихъанди адмийир, жаргъури дуфну, уч хьуз хъюгъру. Дурари Павел, дидисну, гужназ Аллагьдин хулʼан адагъуру ва дишла раккнар хъяркьру. 31Дурариз Павел йикӀуз ккун гъабхьиган, кьушмарин аьхюрихьна, вари Ерусалимдик гъал кабхъна пну, хабар гъябгъюру. 32Дугъу, эскрарна юзбашйир гъадагъну, гьадина гьяракат апӀуру. Аьхюрна эскрар гъяркъиган, дурари Павел урччвувал дебккру. 33Гьадмуган аьхюри, дуфну, думу дидисну, кьюриз думу зунжрари йитӀуз буйругъ тувру ва гьерхру:

– Му фуж ву? Мугъу фу гъапӀну[+]?

34Халкьдин арайиан сари саб, тмунури саб кӀури, чӀигъар апӀурайи. Дурарин гъугънагъян гъаври ахъуз даршиган, аьхюри Павел эскрарин йишваз гъахуз гъитру[+]. 35Павел умбрарихьна гъахиган, эскрари гьадлантина думу хилариинди гъахуру, гьаз гъапиш халкьдин гъварчну думу парчйир апӀуб мумкин вуйи. 36Дурари, дугъахъ хъергну:

– Думу йивну йикӀай! – кӀури, чӀигъар апӀурайи.

37Эскрари чав гьадрарин йишваъ аърайиган, Павели кьушмарин аьхюрихьан гьерхру:

– Увхьан гьерхуз хай шулин?

Дугъу жаваб тувру:

– Увуз грек чӀал аьгъявузки! 38Дици вуш, багарихьди гъалабулугъ гъитӀибккну, ичӀи чюлиз юкьуд агъзур гъачгъар адау Египетжви уву вуна?

39Хъа Павели жаваб тувру:

– Узу Киликияйиан вуйи жугьуд вуза, аьгъю Тарс шагьрин ватандаш вуза. Увкан миннат вуйиз, узухь халкьдихъди улхуз гъит[+].

40Гьадмуган дугъу ихтияр тувру. Павелира, умбриина за духьну, халкьдиз хилин ишара апӀуру. Хъа вари яваш гъашиган, думу жугьуд чӀалниинди улхуз хъюгъру.

### 22


Павелин улхуб

1«Гъардшарна абйир, гьамус узу тахсиркар дарувалихъ хъебехъай». 2Павел чпихъди жугьуд чӀалниинди улхуради деебхьну, дурар хъанара яваш шулу. Гьадмуган дугъу кӀуру:

3– Узу Киликияйиъ айи Тарсдиъ бабкан гъахьи жугьуд вуза, хъа узу мушваъ, гьаму шагьриъ тербияламиш гъашир вуза. Йиз мялим Гамалиили узу ихь абйирин къанунар[†] дишди уьрхрурси тербияламиш гъапӀну. Учву гъи фици вуш, узура гьаци кӀваантӀан Аллагьдин гъуллугъниин алди гъахьнийза[+]. 4Агъайин рякъюъди гъягъюрайидар йихури, жилар ва дишагьлийир дисури, дустагъ апӀури гъахьнийза[+]. 5Мидкан аьхюну маллйирихьан[†] ва кавхйирин мажлисдихьан шагьидвал апӀуз шулу. Дамаскдиъ айи жугьуд дустариз вуйи кагъаз узухьна гьадрари тувунзухьна. Узура, душван хъугънайидар, рукьари йитӀну, Ерусалимдиз духну, жаза гьадабтӀуз, гьадина гъушунза[+]. 6Хъа рякъюъ, Дамаскдиз багахь шулайиган, лисун шулайи арайиъ саб дупну завариан узу зурба вуйи аквну ккаунзу[+]. 7Узу жилʼина алдакза, ва узуз гьамци кӀурайи дих гъеебхьзуз: «Эй Саул! Саул! Уву Узухъ гьаз хъергнава?» 8Узу гьерхза: «Уву фуж вува, Агъа?» Дугъу узуз жаваб туву: «Узу уву хъергнайи Назаретдиан[†] вуйи Иса вуза». 9Узухъди хъайидариз акв гъябкънийи, хъа узухъди улхурайи дих дурари аннамиш гъапӀундайи. 10Гьадмуган узу гъапунза: «Узу гьапӀну ккунду, Агъа?» Агъайи узуз гъапунзуз: «Гъудужвну, Дамаскдиз гъарах, хъа душваъ, уву фу дапӀну ккундуш, пидивуз». 11Узуз фукӀа дярябкъди гъабшизуз, фицики зурба аквну кур гъапӀнийзу. Гьаддиз узухъди хъайидари, йиз хил дибисну, Дамаскдиз гъахнийзу.

12Ва магьа, Аллагь кӀваин али ва къанунариз мютӀюгълу, чакан вари жугьдар ужуди улхру Ананай кӀуру касди,[+] 13узухьна дуфну, гъапизуз: «Саул гъардаш! Рябкъюри йихь!» Гьамци гъапибси, узуз думу гъяркъзуз. 14Хъа дугъу узуз гъапизузки: «Ихь абйирин Аллагьди Чан ният увуз аьгъю хьпан бадали, Гьякьлур рякъбан бадали ва Дугъан мелзналан дих ебхьбан бадали уву кадагъна. 15Уву вари инсанарин улихь увуз гъябкъюбдинна гъеебхьубдин шагьид хьидива[+]. 16Гьаци вуйиган, уву фтиз ккилигурава? Гъудужвну, штуан йихь, Агъа Исайихъ хъугъувалиинди яв гунгьарихьан марцц йихь»[+].

17Узу Ерусалимдиз хътакиган, Аллагьдин хулаъ ккарагурайи вахтна, узуз аьжайибди саб гъябкъзуз[+]. 18Узуз гьамци кӀурайи Иса гъяркъзуз: «Тяди Ерусалимдиан гъарах, фицики дурари Йиз гьякьнаан вуйи яв шагьидвал кьабул апӀидар». 19Узу Дугъаз гъапиза: «Я Агъа, дурариз, узу фици Увухъ хъугърайи адмийир дустагъ апӀури, урччвури гъахьнуш, аьгъя. 20Яв шагьид Стефандин ифи удубзруганра, думу ляхниин рази духьну, дугъаз йивурайидарин палтар уьрхюри, гъаравлиъ гъахьунза»[+]. 21Гьадмуган Агъайи узуз гъапи: «Гъарах, Узу уву ярхлариз, жугьуд дарударихьна гьаъразаву».


Павел – Римдин ватандаш

22Гьамусдиз дурар Павелихъ хъпехъури айи, хъа му гафар гъеерхьиган, чӀигъар апӀуз хъюгъру:

– Думу йивну йикӀай! Думу дюнʼяйиин яшамиш хьуз лайикь дар!

23Дурари, чӀигъар апӀури, чпин палтар хътитури, завуз бишируг гатӀабхьуйи. Гьамци дурари чпин хъял улупуйи. 24Кьушмарин аьхюри Павел, эскрарин йишваз духну, дугъкан дицдар чӀигъар гьаз апӀураш, аьгъю апӀбан бадали, гъирмажи урччвуз буйругъ тувру. 25Хъа Павел урччвбан бадали йитӀурайиган, дугъу гьадушвахь хьайи юзбашийихьан гьерхру:

– Суд дарапӀди, Римдин ватандаш урччвуз ихтияр анчвуз[+]?

26Му гафар гъеерхьиган, юзбашийи, кьушмарин аьхюрихьна душну, кӀуру: «Уву гьапӀрава? Му кас Римдин ватандаш ву!»

27Кьушмарин аьхюри, Павелихьна дуфну, гьерхру:

– Йипа, уву дугъридан Римдин ватандаш вуна?

– Ав, – пну, жаваб туву Павели.

28Кьушмарин аьхюри гьадмуган:

– Узу гьаму ватандашʼвал аьхю пуларихъ гъадабгъунза, – гъапи.

Хъа Павели кӀуруки:

– Хъа узу гьадму ватандаш вуди бабкан гъахьунза.

29Павелихьан силис гъадабгъуз ккайидар дугъхьан дишлади гьудучӀву. Чав Римдин ватандаш зунжрари йитӀувал аьгъю гъабшиган, кьушмарин аьхюризра гучӀ гъабхьнийи.


Павел аьхю суддин улихь

30Хъайигъан кьушмарин аьхюри, жугьдари Павелик фу тахсир кипраш, якьинди аьгъю апӀбан бадали, аьхюну маллйиризна вари аьхю суддиз уч хьуз буйругъ тувру. Павелилан зунжрар алдагъну, думу дурарин улихь дерккру.

### 23


Павелна жугьдарин аьхюдар

1Аьхю суддиъ айи диванбегйириз дилигну, Павели кӀуру:

– Йиз гъардшар! Гъийин йигъʼинакьан узу Аллагьдин улихь намусниинди яшамиш гъахьунза[+].

2Му гафар гъеерхьиган, маллйирин[†] аьхюр Ананайи, гъваларихъ хъайидариз, Павелин мучӀмучӀихъан тувай пну, буйругъ тувру[+]. 3Хъа Павели дугъаз кӀуру:

– Увузра Аллагьди йивидивуз, дабснайи цал! Мушвʼин Къанундиинди[†] йиз диван апӀуз деънайир вува, хъа уву, Къанун чӀюбгъюри, узуз йивуз алаурава.

4Дугъан гъваларихъ хъайидари Павелиз гъапи:

– Аьхюну маллайиз[†] гьацдар гафар кӀурава[+]?

5Павели:

– Гъардшар! Узуз думу аьхюну малла вуйиваликан аьгъдайзуз. Фицики дибикӀна: «Яв халкьдин гьюкумдриз пис гафар мапӀан».

6Павелиз душваъ уч духьнайидарикан садар саддукйир,[†] тмундар фарисйир[†] вуйиб аьгъю гъабшиган, дугъу зарбди кӀуру:

– Гъардшар! Узу фарисейин бай фарисей вуза! Хъа суддиз узу, гъачӀидар чӀиви хьпак йиз умуд ка кӀури, духназу[+].

7Дугъу гьамци гъапиган, фарисйиринна саддукйирин арайиъ гьюжат абхъру ва дурар кьюб йишваз пай шулу. 8Фицики саддукйири я гъачӀир чӀиви хьувал, я малайикар, я рюгьяр айидар дар, хъа фарисйири гьадрар вари айидар ву, кӀури шуйи[+]. 9Варидари чӀигъар апӀуз хъюгънийи, хъа фарисйирикан сакьюдар аьлимари,[†] гьамци кӀури, гьюжат апӀуз хъюгъру: «Учуз му касдик саб чӀуру фикирра бихъурадарчуз. Белки рюгь, ясана малайик дугъахъди гъулхнушул?»[+]

10Гьюжатар артухъ шулайиган, дурари Павел парчйир дарапӀри пну, кьушмарин аьхюри, эскрариз, душну, думу дураригъян гъядягъну, эскрарин йишваз гъахуз буйругъ тувру.

11Хъайишван Агъайи, Павелин улихьна ачмиш духьну, кӀуру:

– ГучӀ мапӀан, Павел, фицики уву Узкан Ерусалимдиъ фици шагьидвал гъапӀнуш, Римдиъра гьаци шагьидвал апӀидива[+].


Павелиз жугьдарин къаршувал

12Йигъ улубкьуради, жугьдари чпин арайиъ Павел дарчӀикьан гагьди, дирипӀри ва дурубхъри гъузуз ху апӀуру. 13Ху гъапӀдарин кьадар ягъчӀвур кастӀан артухъ вуйи. 14Дурари, аьхюну маллйирин ва кавхйирин багахьна душну, гьамци кӀуру:

– Учу, Павел йивну йикӀайиз, дирипӀри ва дурубхъри гъузарча пну, ху дапӀнача. 15Гьаци вуйиган, учву ва аьхю судди, думу ичв улихьна хруси, кьушмарин аьхюрикан, Павелин месэла хъана айибтӀан гьякьлуди ахтармиш апӀуз ккундучуз кӀури, тӀалаб апӀинай. Хъа учу думу мина гъюру рякъюъ йикӀуз ккеъдича.

16Гьаму кьастнакан Павелин худлиз ебхьуру. Дугъу, эскрарин йишваз дуфну, дидкан Павелиз хабар апӀуру. 17Гьадмуган Павели, юзбашйирикан сариз, чахьна дих дапӀну, кӀуру:

– Гьаму живан кьушмарин аьхюрихьна гъайих, мугъаз аьхюрикна кӀуру саб хабар аьгъя.

18Дугъура, живан кьушмарин аьхюрихьна духну, кӀуру:

– Дустагъдиъ айи Павели, узуз чахьна дих дапӀну, гьаму живан увухьна гъахуз тӀалаб гъапӀну, гьаз гъапиш мугъаз увуз фу-вуш пуз ккунди а.

19Кьушмарин аьхюри, живандин хил дибисну, гъирагъдиз гьадаъну, гьерхру:

– Увуз фу пуз ккунди авуз?

20Дугъу жаваб туву:

– Жугьдариз, дугъан месэла хъана айибтӀан гьякьлуди ахтармиш апӀуз ккундучуз кӀури, увкан закур Павел аьхю суддиз хувал ккун апӀуз йикьрар дапӀна. 21Дурарихъ мехъебехъан, гьаз гъапиш дугъаз ягъчӀвур касдилан зиина адмийир ккеъна. Дурари, думу дарчӀикьан гагьди, дирипӀуз ва дурубхъуз ху дапӀна. Дурар гьамус, гьаци апӀуз, яв разивализ ккилигура.

22Кьушмарин аьхюрира:

– Уву узуз ктибтубдикан саризкьан макӀан – пну, живан деетуру.


Павел Къайсарияйиз гьауб

23Хъасин дугъу, чан кьюр юзбашийиз дих дапӀну, кӀуру:

– Къайсарияйиз гъягъюз кьюдварж эскер, ургцӀур гьяйвнарин эскрар, кьюдварж ярхи жидйир хьайи эскрар хябяхъдин сяаьт урчӀвубдиз гьязур апӀинай. 24Гьацира, Павел гьякимдар Феликсдихьна гъахбан бадали, гьяйвнарра гьязур апӀинай[+].

25Хъа дугъу гьамцдар гафар кайи кагъаз гъибикӀнийи:

26– Яв аьхювал гьякимдар Феликс! Узу, Клавдий Лисийи, увуз саламар хътаураза. 27Гьаму кас жугьдари дидисну йикӀуз цӀибтӀан имдайи, хъа узу, думу Римдин ватандаш вуйиб аьгъю дубхьну, думу гъюрхюнза[+]. 28Думу тахсиркар апӀбан себеб аьгъю апӀуз ккунди, узу думу суддиз гъахунза[+]. 29Лигуруш, дугъак кирчрайи вари тахсрар дурарин чпин хусуси къанунарихъди аьлакьалудар вуйи, хъа думу йикӀуз вая дустагъ апӀуз лайикь вуйи саб тахсирра дугъак ктар[+]. 30Хъа му касдиз къаршу вуди чӀуру кьастар дапӀнайиваликан узуз гъапиган, узу думу дишлади увухьна хътаунза ва думу тахсир апӀурайидариз чпин дугъак кирчрайи багьнийир яв улихь ачухъ апӀуз буйругъра тувунза. Сагъ ишриву![+]

31Эскрарира, дугъан буйругъ тамам дапӀну, Павел гьадму йигъан хябяхъдиз Антипатридайиз гъахуру. 32Хъайигъан гьяйвнарин эскрар, Павелра хъади, Къайсарияйиз рякъюъ учӀвру, хъа миди вуйи эскрар чпин йишваз хътакуру. 33Къайсарияйиз гъафиси, Павелихъ хъайи гъаравлари кагъаз гьюкумдрихьна гъабхуру ва Павел дугъан хилиз тувру. 34Хъа Феликсди, кагъаз дурхну, Павел фуну юрднаан вуш, гьерхру. Думу Киликияйиан вуйиб аьгъю гъабшиган,[+] 35Феликсди Павелиз кӀуру:

– Узу увухъ, уву тахсиркар апӀурайидар гъафиган, хъпехъидиза.

Ва Павел Гьироддин[†] дараматдиъ гъаравликкди уьрхюз буйругъ тувру.

### 24


Феликсди Павелин месэла ахтармиш апӀуб

1Хьуд йигълан, сакьюдар кавхйир ва Тертулл кӀуру аьрзачи хъади, аьхюну малла[†] Ананай гъюру ва гьюкумдрин улихь Павелиз къаршу вуди дугъан тахсрар ктухуру[+]. 2Чаз дих гъапӀиган, Тертулли, Павел тахсирламиш апӀури, гьамци кӀуру:

3– Аьхю вуйи Феликс, гизаф вахтнан мясляаьт ва халкьдин ужуб дуланажагъ айивалиинди учу увуз буржлу вуча ва му учу разивалиинди кьабул апӀурача. 4Хъа уву артухъ инжик дарапӀбан бадали, увуз хас вуйи сабурлувалиинди ич жикъи вуйи аьрзайихъ хъпехъуб ккун апӀурача. 5Фицики учу му кас мясляаьт чӀюбгърур, вари дюнʼяйиъ жугьдарин арайиъ гъалабулугъар гъитӀирккурайир ва назаретлу[†] кучӀлин диндин кӀул вуйивал ачухъ гъапӀунча[+]. 6МитӀланра гъайри, дугъаз Аллагьдин хал[†] чиркин апӀуз ккун гъабхьну, хъа учу думу гъидисунча. [[+] 7][*]

8Дугъхьан силис гъадабгъну, учу дугъак кирчрайи тахсрар увхьан аьгъю апӀуз хьибдивухьан.

9Вари жугьдари, мурар вари гьякьяр ву кӀури, Тертуллин гафар тасдикь апӀуру.


Павелин улхуб

10Гьякимдари, ишара дапӀну, чаз улхуз ихтияр тувиган, Павели кӀуру:

– Уву гизаф йисари гьаму халкьдин гьякимвал апӀурайивал аьгъяди, узу шадвалиинди узук кирчрайи тахсрар дюз дарувал улупидиза. 11Увхьан ахтармиш апӀуз шулвухьанки, узу Ерусалимдиз икрам апӀуз гъафи вахтнахъанмина йицӀикьюд йигътӀан артухъ гъабхьундар. 12Гьаму вахтнан айитӀ узу Аллагьдин хулаъ шлихъдикӀа я гьюжатар апӀури, я мистаъ,[†] я шагьрин жара йишваъ халкьдик гъал кипри гъяркъю кас адар. 13Ва гьамусра дурарихьан чпи узук кирчрайи тахсрар тасдикь апӀуз шули адар. 14Хъа узу гардандиъ бисуразаки, дурари кучӀал дин вуди гьисаб апӀурайи БикӀубдин бинайиин алди йиз абйирин Аллагьдиз гъуллугъ апӀураза. Узу Къанундиъ[†] улупнайи гьарсабдихъ ва Пайгъамбрарин[†] китабариъ дидикӀнайидарихъ хъугъраза. 15Ва, дураринси, йизра Аллагьди гьам гьякьлу, гьамсана гьякьсуз касар, гъачӀихъан, чӀиви апӀбак умуд кайиз[+]. 16Гьаддиз Аллагьдин ва инсанарин улихь йиз намус марцци хьпан бадали, узхьан шлукьан чарйир зигураза[+].

17Гизаф йисар улдучӀвхъан, узу, йиз халкьдин арайиъ садакьа ва гъурбнар апӀуз Ерусалимдиз хъадакну гъафунза[+]. 18Дупну ккундуки, узу марцц апӀру аьдатра тамам апӀури, дурариз Аллагьдин хулаъ гъяркъюнзу. Узу халкьдик гъалабулугъ кипри гъахьундарза[+]. 19Мушваъ, эгер узуз къаршуди кӀуруб аш, Асияйиан вуйи жугьдарра яв улихьна дуфну ккундийи. 20Ясана гьамусяаьт мушваъ айидари, узу Ерусалимдиъ аьхю суддин улихь дерккиган, узук фицдар тахсрар кирчнуш, гъит йипри. 21Дурарихьан пуз шлуб ялгъуз гьамутӀан дар: дурарин кьялаъ дийигъну, узу: «Узу гъачӀидар чӀиви хьпахъ хъугъра кӀури, гъи учву йиз диван апӀурачва», – пну, чӀигъ гъапӀунза[+].


Павел дустагъдиъ хьуб

22Гьадмуган Агъайин рякъ ужуди аьгъю Феликсди, диван апӀувал дебккну, гьамци гъапи:

– Узу яв ляхниз кьушмарин аьхюр Лисий гъафи вахтна лигидиза.

23Дугъу юзбашийиз Павелиин ул алди гъитуб ва саризра дугъахьна гъюз ва дугъан ярар-дустариз дугъан гъайгъушнаъ хьуз гъадагъа дарапӀуб буйругъ тувру. 24Сакьюдар йигъарилан Феликс, чан жугьуд шив Друзиллара хъади дуфну, Павел хуз гъитну, Месигь[†] Исайин[†] хъугъваликан вуйи дугъан улхбарихъ хъпехъуру. 25Хъа Павел гьякьваликан, сабурлуваликан ва аьхирзамандихъан шлу дивандикан улхуз хъюгъиган, Феликсдиз гучӀ шулу ва кӀуру: «Гьелелиг гъарах. Хъа вахт гъабшиган, дих апӀидизавуз»[+]. 26Павели чав деетузди пул тувур, кӀури, Феликсдин миж кайи. Гьаддиз дугъу кми-кмиди Павелиз чахьна дих апӀури ва дугъахъди сюгьбатар гъахури гъахьну. 27Кьюд йис улдучӀвхъан, Феликсдин йишвʼин Порций Фест дерккнийи. Жугьдар рази ктаури, Феликсди Павел дустагъдиъ итнийи.

### 25


Павел Фестдин улихь хьуб

1Фест гьякимдар духьну шубуд йигълан, думу Къайсарияйиан Ерусалимдиз гъягъюру. 2Аьхюну маллйири[†] ва жугьдарин садпи агьлари дугъан улихь Павелин тахсрар ктухуру. 3Дурари, гьамци гъапӀиш, ужу хьибди, кӀури, Павел Ерусалимдиз гьауб Фестдикан тӀалаб апӀуру, фицики дурариз думу рякъюъ йикӀуз ккунди айи[+]. 4Фестди дурариз, Павел Къайсарияйиъ мюгькамди уьрхюра ва багарихьди учв дина гъягъюрза, кӀури, жаваб тувру.

5– Гъит ичв аьхюдарикан сакьюдар узухъди гъюри, – гъапи дугъу, – ва думу касдик тахсир каш, гьадушваъ тахсиркар апӀри.

6Фест дурарихъди ургуд-йицӀуд йигъан гъузру. Къайсарияйиз хътакиган, Фестди, диванбегийин йишвʼин деъну, Павел дина хуз буйругъ тувру. 7Хъа думу гъахиган, Ерусалимдиан гъафи жугьдари, Павел кьялаъ тӀаъну, дугъак гизаф аьхю тахсрар кирчру, амма дурарихьан мурар усбат апӀуз гъахьундар. 8Павели: «Узу жугьдарин къанундиз,[†] Аллагьдин хулаз, я Римдин паччагьдиз къаршу ляхин гъапӀундарза», – кӀури, учв дурарихьан уьрхюри гъахьну.

9Хъа Фест жугьдар рази апӀуз чалишмиш шули гъахьну ва гьаддиз Павелиз гьамциб суал тувру:

– Увуз, Ерусалимдиз душну, гьадушваъ, увук кирчрайи тахсрариз лигну, узу яв диван дапӀну ккундунуз?

10Павели жаваб тувру:

– Узу гьамусяаьт йиз диван дапӀну ккуни Римдин паччагьдин дивандин улихь дийигъназа. Узу жугьдариз саб чӀуру ляхинра гъапӀундарза, му увуз лап ужуди аьгъявуз[+]. 11Эгер узу гьякь дарш ва йикӀбаз лайикь вуйи ляхин гъапӀнуш, узу дидккан кӀул ккадабгъури адарза. Хъа гьаму касари, йиз тахсир адарди, узук тахсрар кирчраш, узу шлихьанкӀа дурарин хилиз тувуз хьибдар. Узу йиз диван Римдин паччагьди апӀуб ккун апӀураза.

12Мажлисдихъди мясляаьт дапӀну, Фестди жаваб туву:

– Уву яв диван Римдин паччагьди апӀуб ккун гъапӀунва, гьаддиз Римдин паччагьдихьна гъягъидива[+].


Фестдинна Агриппайин сюгьбат

13Сакьюдар йигъарилан паччагь Агриппа, Вереникара хъади, Фест тебрик апӀбан бадали, Къайсарияйиз гъюру. 14Дурари душваъ адау сакьюдар йигъарин арайиъ Фестди паччагьдиз Павелин месэлайикан, гьамци кӀури, ктибтуру:

– Мушваъ Феликсди дустагъ дапӀну гъитнайи сар кас а. 15Узу Ерусалимдиъ айиган, дугъак тахсрар кирчри, жугьдарин аьхюну маллйирина кавхйири дугъан диван апӀуб тӀалаб гъапӀнийи. 16Хъа узу, тахсир илипурайириз, тахсрар кирчрайидарихьди машна-машди дяркъну, учв уьрхюз мумкинвал тутрувди, думу аьжализ тувуб римлуйирин аьдат дар, гъапунза. 17Гьаддиз, гьадму жугьдар мина гъафиган, узу ляхин кьаназ илдидипди, хъайигъан диванбегийин йишвʼин деъну, гьадму кас дина хуз буйругъ тувунза. 18Думу тахсирламиш апӀурайидар гъудужвну гъулхиган, дурарихьан узу ккилигурайи гьич саб тахсирра пуз гъабхьундар. 19Дурари дугъахъди чпин диндикан ва гьапӀрур-вуш сар дукӀнайи Исайикан гьюжатар апӀури гъахьну. Павели, думу чӀивир ву, кӀурира тасдикь апӀурайи[+]. 20Му ляхниз фици лигуруш аьгъдарди, узу Павелихьан, Ерусалимдиз душну, гьадушваъ яв диван дапӀну ккундунуз, пну, гьерхунза.

21Хъа Павели чан месэла Римдин паччагь Августди гьял апӀуб тӀалаб апӀбаз лигну, узуз думу Римдин паччагьдихьна гьауз мумкинвал хьайиз, Къайсарияйиъ гъаравликк гъитуз буйругъ тувунза.

22Агриппайи Фестдиз: «Узузра гьадму касдихъ хъпехъуз ккунди азуз», – гъапиган, Фестди: «Закур уву дугъахъ хъпехъидива», – пну, жаваб тувру.


Павел Агриппайин улихь хьуб

23Хъайигъан, Агриппана Вереника гизаф дамахлуди дуфну, кьушмарин аьхюдарихъдина шагьрин адлу агьалйирихъди диванханайиъ учӀвиган, Фестди Павел хуз буйругъ тувру. 24Хъасин Фестди кӀуру:

– Агриппа паччагь ва вари мушваъ айи агьлар! Учвуз Ерусалимдиъ ва гьамушваъ чакан вари жугьдарин жямяаьтди аьрзар апӀурайи гьаму кас рякъюрачвуз. Дурари, му кас яшамиш духьну ккундар, кӀури, чӀигъар апӀури гъахьну[+]. 25Хъа узу, думу йивну йикӀуз лайикьлу вуйи гьич саб тахсир ктар, кӀури, гьисаб апӀураза. Хъа дугъу чан диван Римдин паччагьди апӀуб тӀалаб гъапӀиган, узу думу дугъахьна гьауб кьатӀъ гъапӀунза[+]. 26Хъа узу Римдин паччагьдиз якьинди фу бикӀурушра аьгъдруган, гьаддиз думу ичв варидарин улихьна, иллагьки, паччагь Агриппа, яв улихьна хуб буйругъ тувунза. Учву дугъан ляхин ахтармиш апӀбалан кьяляхъ, узу Римдин паччагьдиз му ляхникан фу бикӀуруш ачухъ шул. 27Фицики дустагъ дапӀнайи касдин тахсир фтиъ аш, улулупди, гьауб фагьумсуз ляхинси гьибгъразуз.

### 26


Павелин улхуб

1Гьадмуган Агриппайи Павелиз кӀуру:

– Гьамус увхьан улхуз шулвухьан.

Павелира, чан хил за дапӀну, чан тахсир адруваликан пуз хъюгъру:[+]

2– Агриппа паччагь! Жугьдари узук кирчрайи вари тахсрарихьан яв улихь жвув уьрхюб аьхю бахт вуди гьисаб апӀураза. 3Фицики уву жугьдарин вари аьдатарихъди ва гьюжат али месэлйирихъди таниш вува. Гьаддиз увкан узухъ сабурниинди хъпехъуб тӀалаб апӀурза.

4Вари жугьдариз, фици узу жигьил вахтнахъанмина йиз халкьдин арайиъ, хъасин Ерусалимдиъ яшамиш шули гъахьнуш, аьгъя[+]. 5Дурариз узу ухдихъанмина аьгъя ва, чпиз ккун гъабхьиш, дурарихьан узу фарисей вуди хьуваликан ва ихь диндиз тялукь вуйи ижми саягънан уьмур хъапӀри хьуваликан шагьидвал апӀуз шулу[+]. 6Гьамус узу, Аллагьди ихь абйириз туву гафнак умуд кивбаз лигну, 7йигъ-йишвди Аллагьдиз гъуллугъ апӀури, ич йицӀикьюб тухми думу гаф тамам хьпак умуд кивбаз лигну, суддин улихь дийигъназа. Магьа гьаму умудназ лигну, Агриппа паччагь, жугьдари узу тахсиркар апӀура[+]. 8Уву, Аллагьдихьан гъачӀидар чӀиви апӀуз хьуб мумкин дарубси гьисаб апӀурана[+]? 9Сифтейиан узура, Назаретдиан[†] вуйи Исайин[†] гафназ къаршу вуйи гизаф ляхнар апӀуб лазим ву, кӀури, гьисаб апӀуйза[+]. 10Узу гьадрар вари Ерусалимдиъ апӀурийза. Мидкан аьхюну маллйирихьан[†] гьюкум гъадабгъну, аьхючӀвеъ Исайихъ хъугърайидар дустагъдиъ ирчунза. Хъа Исайин ученикар йивну йихру вахтна, узу мидʼин рази шуйза[+]. 11Узу дурар вари мистариъ,[†] дурарихьди чпин хъугъувал батӀул апӀуз гъитуз чалишмиш шули, жаза туври гъахьнийза. Дурарихьна йиз даккнишин гьадмукьан гъатиб вуйики, узу дурарихъ хъергуз жара шагьраризра кмиди гъягъюйза[+].

12Гьациб кьаст ади узу сабан, аьхюну маллйирин гьюкум ва табшуругъар хьади, Дамаскдиз гъушнийза[+]. 13Лисун шулайи вахтна, узу рякъюъ айиган, ригъдинтӀан гужли аквну, завариан гъюри, узуна узухъ хъайидар ккаънийи. 14Учу вари жилʼина алдакчу, ва узуз узухъди жугьуд чӀалниинди улхурайи гьамциб дих гъеебхьзуз: «Эй Саул, Саул! Уву Узухъ гьаз хъергнава? Аллагьдиз къаршу гъудужвну, жвуваз писвал апӀурава». 15Хъа узу: «Уву фуж вува, Агъа?» – пну, гьерхза. Ва Агъайи узуз жаваб туву: «Узу уву хъергнайи Иса вуза. 16Ликриина гъудужв. Гьеле увуз гъябкъюб гъубзри, хъа Узу увуз улупуз ккимбубдинра шагьид шлу, Йиз гъуллугъчиди дерккуз увухьна ачухъ духьназа. 17Узу уву яв халкьдихьан уьрхидиза ва жугьуд дарударихьна гьаъдизаву. Хъа дурарихьанра увуз зарар тувуз хьибдар. 18Уву дурарин улар арццну, дурар мучӀушнахьан аквнахьна, иблисдин гьюкмиккан Аллагьдихьна хидива. Дурарихьан гьамци чпин гунгьарилан хил алдабгъувал ва Узухъ хъугъбиинди Аллагьдин терефназ гъафидарин арайиъ чпиз йишв гъазанмиш апӀуз хьибди»[+].

19Гьаци вуйиган, паччагь Агриппа, узхьан аьршарин амрихъ хъпебехъди гъузуз гъабхьундарзухьан. 20Хъа Дамаскдиъ, гьацира Ерусалимдиъ ва вари уьлкейиъ, хъасин жугьуд дарударин арайиъра, дурари, чпин тахсрар гардандиъ дидисну, Аллагьдихьинди илдицбан бадали ва чпин ляхнариинди му тасдикь апӀбан бадали, аьгъювалар улупуз хъюгъюнза[+]. 21Гьамдин кӀуллан жугьдариз, узу Аллагьдин хулаъ айи вахтна, дидисну йикӀуз ккун гъабхьну[+]. 22Хъа Аллагьди узуз, гъийин йигъазкьан кюмек апӀура. Дугъан кюмекниинди узу гъи, бицӀидариз ва аьхюдариз шагьидвал апӀури, пайгъамбрари[†] ва Мусайи[†] гьаци хьибди гъапибдилан гъайри, фукӀара жара артухъуб гъапундарза.

23Месигь[†] йикӀиди ва гъийихдарикан сарпирди, гъачӀихъан, чӀиви хьиди, ва Дугъу гьам жугьдариз, гьамсана жара халкьариз акв хибди[+].


Агриппа хъугъувалиина хуз Павелин чалишмишʼвал

24Павел учв уьрхюз улхури имиди, Фестди зарб сесниинди:

– Павел, уву деллур вува! Аьхю зигьимлували уву аькьвлиан адаънаву! – кӀуру.

25– Узу деллур дарза, гизаф гьюрматлу Фест, – жаваб туву Павели. – Узу кӀурайиб гьякьлуб ва фагьумлуб вуйиз. 26Паччагь Агриппайиз мидкан аьгъя ва узу дугъахъди ачухъди кӀураза. Узу фикир апӀуразаки, дугъу йиз вари гафариз фикир тутрувди гъидрибтур, фицики мурар вари гизафдариз рякъюри гъашидар ву. 27Паччагь Агриппа! Уву пайгъамбрарихъ хъугъурна? Уву хъугърайиб аьгъязуз.

28Гьадмуган Агриппайи Павелиз кӀуру:

– Уву, узу гьамци рягьятди Исайихъ хъугърур хьуз шул кӀури, фикир апӀурана?

29– Рягьятди вуш вая читинди вуш, му метлеблу дар, – жаваб туву Павели. – Неинки уву, хъа гъи узухъ хъпехъурайидар вари узусдар хьузди, амма зунжрар алдарди, Аллагьдиз ккарагураза[+].

30Гьадмуган паччагь, гьякимдар Фест, Вереника ва дурарихъди деънайидар вари гъудужвуру. 31Диванханайиан удучӀвну, чпи-чпихъди гьамци улхуру:

– Му касди йикӀбаз вая дустагъ апӀбаз лайикьлу вуйи саб чӀуру ляхинра дапӀнадар[+].

32Агриппайи Фестдиз гъапи:

– Му кас, эгер дугъу Римдин паччагьдин улихь жаваб тувуз ккун дапӀнадайиш, азад апӀузра шуйи[+].

### 27


Римдиз рякъюъ

1Учу гимийиъди Италияйиз сирнав апӀбанди гъашиган, Павелна сакьюдар жара дидиснайидар Римдин паччагьдин кьушмариан вуйи Юлий кӀуру юзбашийихьна тувнийи[+]. 2Учу Адрамития шагьриъ, Асияйин гъирагъарихъна гъябгъюрайи гимийиъ эъну, рякъюъ учӀвча. Учухъди Фессалоникайиан вуйи македонжви Аристархра хъайи[+]. 3Хъайигъан учу Сайдайиъ гимийиан эдеъча, ва Юлийи, Павелиз чан дустарихьна гъягъюз ихтияр тувну, ужуб ляхин гъапӀну. Дустарра дугъан гъайгъушнаъ шулу. 4Сайдайиан удучӀвну, Киприхьан кьиблайихъинди сирнав гъапӀча, гьаз гъапиш учу микӀлаз къаршуди гъягъюри гъахьнийча. 5Киликияйинна Памфилияйин гъирагъарихъантина сирнав дапӀну, Ликия уьлкейин Мира кӀуру шагьриз гъафича. 6Душваъ юзбашийи, Италияйиз гъябгъюрайи Александрияйиан вуйи гими дабгну, учу дидиъ иту[+].

7Учу гьюлилан[†] явашди садшвнуд йигъан гъягъюри гъашича. МикӀ ич гъаншаризди хъивнади хьпаз лигну, учу гуж-балайиинди Книд шагьриз хъуркьча. Ва, улихь гъягъюрайи терефназди гими хъапӀуз даршиди, Салмона кӀакӀнахьан ярхла даршули, Крит островдихъан кьибла терефназди гъушча. 8Гуж-балайиинди учу Ласея шагьрихьан ярхла дарди, Гимйир дийигъру „ХатӀасуз“ кӀурушвахьна гъафича.


ТӀурфан

9Гизаф вахт зяя гъабхьнийи, ва сарун гими хъапӀуб хатӀалу дубхьнайи, фицики думугандиз жугьдарин ушварин йигъар улдучӀвнийи. 10Павели дурариз гъапнийи: «Узухъ хъебехъай! Узуз рябкъюразузки, ихь сирнав бедбахтвалихъна гъюрайиб. Гимийиъ айи гъагъра, гимира пуч хьиди, хъа ухьура йихуб мумкин ву». 11Хъа юзбаши, Павелихъ хъпебехъди, гими хъапӀрурихъна дидин эйсийихъ хъпехъну. 12Гимйир дийигъру „ХатӀасуз“ кӀурушв кьюрд адапӀуз хай даруб вуди хьпаз лигну, гизафдари, душваъ дедребккди гимйир дийигъру Финик кӀурушваз рукьуз чалишмиш хьпан ва душваъ кьюрд адапӀбан бадали, сирнав апӀуз кьаст гъапӀнийи. Финик Критдиин али кьибла-ригъалабхъру ва кафари-ригъалабхъру микӀариз къаршу йишв вуйи.

13Кьиблайихъанди пучӀу микӀ хъивиган, му чпиз ккуниси гъабхьну кӀури, фикир дапӀну, гимичйири, гими дебккру гъагъи гъармах за дапӀну, Критдин гъирагъдихьантина сирнав апӀуру. 14Хъа саб бицӀи арайилан островдилан «кафари-ригъгьудубчӀвру» кӀуру кьувватлу микӀ утӀубччвуру[+]. 15Гимийихьан микӀлаз къаршу гъябгъюз шуладайи. Гьаддиз учу гагь му, гагь тму терефназ гатӀахьури гъахьну. 16Учу Клавда кӀуру саб бицӀи островдин гъвалхъан гатӀахьчу ва саб гуж-балайиинди гимийихъ хъайи лютке кибтӀну мюгькам гъапӀча. 17Думу гимийиина за дапӀну, гимийин кӀанкканмина тӀилар ккадагъну, кибтӀну, мюгькам гъапӀча. Сирт кӀуру гъумран гъирагъдин багахь исчӀли йишвʼин гими алабсур кӀури, гучӀури, аьхюну елкан ис гъапӀнийи. Хъана гими микӀлу гъабхуз хъюбгънийи. 18Хъайигъан микӀ гужалди хъивган, гимийиан гъагъар гатӀахьуз хъюгъю[+]. 19Хъа шубудпи йигъан дурари гьюлиз гимийин алатарра кмиди гатӀахьу. 20Гизаф йигъари я ригъ, я хядар дярякъри гъахьнийи. Хъа зурба тӀурфан ккудудубкӀрайиган, учу ккадархьур кӀуру умуд марцциди ктабтӀнийич.

21Сарикьан фукӀа дирипӀри хайлин йигъар вуйи. Гьадмуган Павели гъудужвну гъапи:

– Эй инсанар, учву узухъ хъебехъну ккундийи ва Критдиан удучӀвну ккундайи. Гьаци гъапӀнийиш, му балйир ва зарарар хьидайи. 22Хъа узу учвуз ичв юкӀвар ижми апӀуз дих апӀураза, гьаз гъапиш учвкан сар касра йикӀидар, анжагъ гими пуч хьибди. 23Фицики сан узуз, узу Чанур вуйи ва узу Чаз гъуллугъ апӀурайи Аллагьдин малайикди гьамци гъапунзуз:[+] 24«ГучӀ мапӀан, Павел. Уву Римдин паччагьдин улихь дийигъну ккунду ва, гьаддиз, Аллагьди увухъди гимийиъ айидар вари сагъ-саламатди уьрхюз гаф тувра»[+]. 25Гьаци вуйиган, гучӀ мапӀанай, дустар, фицики узу Аллагьдихъ ва узуз гъапидар вари кӀулиз удучӀвбахъ хъугъраза. 26Ухьу саб островдиина гатӀахьиди[+].

27ЙицӀиюкьудпи йишв улубкьиган, микӀлу учу Адриатик гьюлилан гъахурайчу. ГьацӀишвар шулайи вахтна гимичйириз багарихь жил хьайивал гьугъубжвнийи. 28Гьюлин деринвал гъеебциган, думу ягъчӀвур метрйихьнакьан вуди гъабхьнийи. СабцӀиб вахтналан хъана гъеебциган, деринвал гьамус сумчӀур метрйихьнакьан дубхьнайи. 29Гими гъарзариин алабсуз гучӀури, гимичйири гимийин кьяляхъ йишвлан юкьуб гъагъи гъармах ккирчну, хъа йигъ ухди улубкьри пну, ккарагуз хъюгънийи. 30Гимичйири, гимийиан гьергуз ккунди, гъагъи гъармахар гимийин улихь йишвлан ирчру аьмлар апӀури, гьюлʼина лютке илипуру.

31Хъа Павели юзбашийизна эскрариз гъапи:

– Эгер дурар гимийиъ гъудрузиш, учву ккадархьидарчву.

32Гьаци гъапиган, эскрари люткейин тӀилар кьатӀар апӀуру ва думу гьюлиъ абхъру.


Гими пуч хьуб

33Йигъ хьайиз улихьна Павели, гьамци кӀури, варидарихьди уьл ипӀуз гъитру:

– Ихь ккадархьбаз ккилигури гъи йицӀиюкьудпи йигъ вуйихь, хъа учву вари гьаму йигъари фукӀа дипӀнадарчва. 34Гьаддиз учвкан фукӀа-мукӀа ипӀуб ккун апӀураза, му ичв уьмур уьбхбаз кюмек хьибди. Учву, кӀуллан саб чӀаркьан алдадабхъди, сагъ-саламатди гъуздичва[+].

35Гьамци дупну, дугъу уьл гъадабгъну, варидарин улихь Аллагьдиз чухсагъул дупну, кудубтӀну, ипӀуз хъюгъру[+]. 36Варидарик юкӀв кубчӀвну, дурарира уьл ипӀуз хъюгъру. 37Гимийиъ вари 276 кас айи. 38Варидари тухъ хьайиз дипӀну, учу, тахил гьюлиъ абхьри, гими артухъ вуйи гъагънахьан азад апӀуз хъюгъча.

39ГвачӀин улубкьиган, гимичйириз гъум хъайи гъирагъ рябкъюру. Му жил фунуб вуш аьгъю гъабхьундаршра, дурариз гими душвахь, эгер шулуш, дебккуз ккун шулу. 40Гъармахарихъ хъайи тӀилар хъудутӀну ва рулар дудурчну, улхьан елкар дурари микӀ хъайи терефназди гьатӀабццну, гими гъирагъдихьна хъапӀру. 41Хъа гими ичӀ адру йишваъ гъумриин алабсубси, дидин хъюхъ гъумраъ абсру ва рибшвузкьан даршули гъубзу, хъа кьяляхъ йишв лепйирин кьувватниинди уьбгъюз хъюбгъру. 42Эскрариз сифте, дидиснайидарикан сарихьанкьан гьергуз дархьбан бадали, дурар вари йивну йихуз ккун шулу. 43Хъа юзбашийи, Павелин уьмур уьбхбан бадали, дурариз ихтияр тувундар. Дугъу сирнав апӀуз шлудариз, сифте гимийиан гьюлиъ урсну, гъирагъдихъна ктучӀвуз буйругъ тувру[+]. 44Хъа имбудариз дугъу тахтйириинди вая фукӀа-мукӀа уьлюбхрубдиинди гъирагъдихъна ктучӀвуз гъитру. Гьамциб саягъниинди вари сагъ-саламатди гъирагъдихъна ктучӀвнийи.

### 28


Мальтайиъ

1Гъирагъдихъна кудучӀвну, хатӀасуз аьгьвалат арайиз гъафиган, учуз му остров Мальта вуйиб аьгъю гъабшичуз. 2Душван агьалйири учу кьадарсуз ужуди кьабул гъапӀнийчу. Мархь дубгъну, гьавйир мичӀал хьпаз лигну, дурари, аьхю цӀа алапӀну, учуз цӀихъна дих гъапӀнийи. 3Павели саб хаб цӀирцӀар гъварч дапӀну, дурар цӀиин алахьуз хъюгъиган, цӀихьан гьебграйи битӀ дугъан хилккан ккичӀибхуру. 4Дугъан хиликк ккебхнайи битӀ дябкъну, душван агьалйири чпин арайиъ гьамци гъапнийи:

– Гьаму кас, саб шакра адарди, адми гъачӀир ву, фицики думу гьюлиъ[†] талаф гъахьундаршра, Аллагьдин судди думу чӀивиди гъитрадар.

5Хъа Павели битӀ, чан хил дутӀубччвну, цӀигъ гъипу ва дугъаз фукӀа зиян гъабхьундайи[+]. 6Дурар, Павелин хил аьбгъюр вая думу дишла дукӀну алдакур кӀури, ккилигурайи. Дурар Павелиз кьаназ ккилигури гъузру, хъа дугъаз фукӀара дархьиди рябкъюру. Гьадмуган дурари, чпин фикир дигиш дапӀну, думу аллагь ву пуз хъюгъру[+].

7Душвхьан ярхла дарди островдин гьюкумдар Публийин мулкар хьайи. Дугъу учуз чан хулаз теклиф апӀуру ва шубуд йигъан учу ужуди хялижв апӀуру. 8Публийин адаш фунин гъагъи уьзур кади ахниъ ахънади шулу. Павел дугъʼина улукьуз гъягъюру ва, ккарагну, дугъʼин чан хилар иливну, думу сагъ апӀуру[+]. 9Мидхъан, островдиин яшамиш шулайи жара аьзарлуйирра гъюру ва Павели дурарра сагъ апӀуру. 10Мальтайин агьалйири учуз гизаф гьюрматар гъапӀнийчуз. Учу рякъюъ учӀвуз гьязур гъашиган, дурари учуз лазим вуйи гьарсабдихъди тямин гъапӀчу.


Мальтайиан Римдиз рякъ

11Шубуб вазлилан учу гьаму островдиин кьюрд адапӀурайи «Диоскурар» кӀуру Александрияйин гимийиъди гьюлиз удучӀвунча. Дидин хъюхъниин Диоскурар кӀуру кьюдюхрар вуйи идолар алийи[+]. 12Сиракуза шагьриз гъафиган, душваъ шубуд йигъ адапӀча. 13Дилин рякъюъ учӀвну, Ригия шагьриз гъафича. Йигъ алдабхъган, кьибла микӀ хъивну кьюдпи йигъаз учу Путеола шагьриз гъафунча. 14Душваъ гъардшар гъагча. Дурарин тӀалабниинди дурарихь ургуд йигъан гъузну, хъасин Римдиз гъушча.

15Душваъ айи гъардшар, учу гъюрайиваликан деебхьну, ич улихьна, хялар дахъру шубуд хулар али Аппийин майдандиина удучӀву. Дурар гъяркъган, Павел гизаф шад гъахьи, ва дугъу Аллагьдиз чухсагъул гъапи. 16Римдиъ гъаравулди сар эскерра хъитну, Павелиз азадди яшамиш хьуз ихтияр тувнийи.


Павели Римдиъ аьгъювалар улупуб

17Шубуд йигълан Павели жугьдарин арайиъ вартӀан гьюрматлу вуйи адмийир сабишвʼина уч гъапӀнийи. Дурар вари уч гъашиган, дугъу дурариз гъапи:

– Гъардшар! Узу ихь халкьдиз вая ихь абйирин аьдатариз къаршу вуди фукӀа гъапӀундаршра, узу Ерусалимдиъ римлуйирин хилиз дустагъ дапӀнайирси тувна. 18Римлуйири узхьан силис гъадабгънийи ва, узук йикӀбаз лайикьлу вуйи саб тахсирра ктруган, дурариз узу азад апӀуз ккун гъабхьнийи[+]. 19Жугьдари мидиз манигъвал гъапӀнийи ва гьадмуган узу Римдин паччагьдихьна гъайих пуз мажбур гъахьнийза. Хъа узу, йиз халкь мидин тахсиркар ву, кӀурадарза. 20Гьаддиз узуз, учву дяркъну, сюгьбат апӀуз дих гъапӀунза. Узу, ялгъуз Израилин гележегдихъ хъугънайивализ лигну, зунжрариъ тӀаъна.

21Дурари Павелиз кӀуру:

– Учу яв гьякьнаан Ягьудияйиан сабкьан кагъаз гъадабгъундарча ва душвʼан гъафи гъардшарира увкан саб чӀуру хабарра тувундарчуз. 22Хъа учуз, увкан уву фици фикир апӀураш гъеебхьнийиш, ккундийчуз, фицики яв аьгъюваларикан варишвариъ чӀуруди улхурайибдикан хабар вучуз.

23Дурари мидин гьякьнаан уч шлу йигъ тяйин апӀуру, ва гьадму йигъан Павел дергнайишваз хъанара артухъ жугьдар сатӀи шулу. Дугъура, гвачӀинтӀан хябяхъдиз Аллагьдин Паччагьлугъдикан[†] ктитури ва шагьидвал апӀури, Мусайин[†] къанундинна[†] Пайгъамбрарин[†] китабарин бинайиин алди Исайикан гъапидар вари гьякь вуйивал субут апӀуйи[+]. 24Дугъу саб пай уч духьнайидар чан гафариинди умудлу апӀуйи, хъа гьатмундар хъугъдайи. 25Чиб-чпин арайиъ сабвалихъна дарфиди, дурар алдагъуз гьязур духьнайи арайиъ Павели дурариз кӀуру:

– Гирами Рюгьну ичв абйириз Ишая пайгъамбриланмина гъапи му гафар гьякь вуйиштӀан:[+]

26«Душну гьадму халкьдиз йип:
Учву хъпехъури ва учвуз ебхьури гъашишра,
фтинкӀа гъаври ахъидарчву,
лигури, рябкъюри гъашишра,
фукӀа рябкъидарчвуз.
27Гьаз гъапиш му халкьдин аькьюл
хъунти дубхьна,
дурарин ибар кар духьна
ва улар кур духьна.
Му вари, чпин улариз дярябкъри,
ибариз деребхьри,
юкӀв гъаври адрабхъри, кӀури
ва, чпи сагъ апӀбан бадали,
Узухьна дарифри кӀури,
гьаци дапӀнайиб ву»[+].

28Эй жугьдар! Учвуз аьгъю йибхьайки, Аллагьдин уьрхювал жугьуд дарудариз гьапӀнайиб ву, ва дурар Дугъахъ хъпехъиди! [[+] 29][*]

30Павел, саб хал дибисну, чахьна гъафикьандар вари кьабул апӀури, кьюд йисан яшамиш шулу. 31Думу Аллагьдин Паччагьлугъдикан аьгъювалар улупури ва дирбашди Агъа вуйи Месигь[†] Исайин[†] Ужувлан хабар[†] рабгъури гъахьну[+].

## Якьубдин

### Якьубдин

Якьубдин


Якьубдин

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]


### Якьубдин


Вари хъугърудариз Якьубдин кагъаз

Чпин диндин аьдатар уьмриз кечирмиш апӀурча, кӀури хъюгъну, аьхю читинвалариъ ахьу хъугънайидариз Гирами Рюгьну Агъайин чве вуди гьисаб апӀурайи Якьубдихьди гьаму кагъаз бикӀуз гъитру. Исайихъ сифте хъугъдарин хасиятнаъ алахьру саспи суалариин Якьуб хъайи-хъайиси дийигъура. Дурарикан сакьюдар, чпиз айи девлетниин элеъну, касибарин улихь чпи заанди дисуйи. Сакьюдари, футна гъабхури, жарадарилан улхури, гизаф пис ляхнар гъапӀнийи, хъюхъ хъазабгну лицуйи, жарадариз къаршу чӀуру ниятар кӀваъ дисуйи. Гирами Рюгьну хъугъвал ляхнииндитӀан улупуз шлуб дар ва, гьаддиз, инсанра гьаци уьрхиди кӀурайи. Дугъу дурарин улихь гьамциб суал дивра: «Йиз гъардшар, фу тӀяаьм ахъа, эгер шли, хъугъраза, кӀураш, хъа ужувлан ляхнар апӀдарш?» (2:14). Мушваъ Гирами Рюгьну хъугърударикан Месигьди улупнайи рякъюъди гъягъюз юкӀв хътру касариз кӀура. КӀваантӀан Аллагьдихъ хъугънайири, саб шак адарди, Гьадгъаз ккуниб апӀуру.

### 1


Хъугъвал ва аькьюл

1Аллагьдин ва Агъа Иса Месигьдин[†] лукӀ Якьубдихьан[†] вари дюнʼя вуйибси дарагънайи Израилин йицӀикьюб тухмин Аллагьдин адмийириз – саламар![+]

2Йиз гъардшар, учвʼин гьар жюре читинвалар алахьруган, учву лап бахтлу касарси гьисаб апӀинай,[+] 3фицики, ичв хъугъувал читинвалариантина удубчӀвруган, сабурлувал арайиз гъюруб аьгъячвуз[+]. 4Ва гьамциб сабурлували чан ляхин кӀулиз адабгъну ккунду, гьамдиинди учву гьуркӀдар ва тамамдар шулачва, учвуъ камивал хьибдар[+].

5Эгер учвкан шлиз аькьюл гьубкӀрадарш, дугъу, гьяйиф ктарди багъиш апӀру ва камивалар дарагру Аллагьдикан тӀалаб апӀри ва Аллагьди дугъаз тувди[+]. 6Хъа учву хъугъвал ади тӀалаб дапӀну ккунду, саб шак адарди, фицики, шаклу шлур, микӀру гьипнайи ва ибикьурайи гьюлин[†] лепейиз ухшар ву[+]. 7Мицир касди, Агъайихьан фукӀа-мукӀа шулиз кӀури, фикир дарапӀри[+]. 8Шаклу вуйири кьюбдикан фикир апӀури шулу, думу чан ляхнариъ ижмир шулдар.


Гьякь девлетнакан

9Касибвалиъ айи гъардаш Аллагьдин улихь учв заан вуйивалиин фурслуди ккунду[+]. 10Хъа девлетлур чан мютӀюгъвалиин фурслуди ккунду, гьаз гъапиш, думу, чӀурдин кюкюси, жвартӀ хьиди. 11Ригъ гьудубчӀвуру ва убцрушин абхъру. Убцрушнаан укӀ чубхуру, дидин кюкю алдабхьуру ва дидин уччвувал йибкӀуру. Гьамдиз ухшарди девлетлуйирра, чпин вари ляхнарра хъади, терг хьиди[+].

12Читинвалариъ ахърур хушбахтавар ву. Читинвалариан Аллагь ккунди удучӀвуриз, Аллагьдихьан, Чав Гаф тувнайиси, гьаргандин уьмрин таж рубкьиди[+]. 13Читинвалариъ ахъру сарира «Му читинвалар Аллагьди гьаънайидар ву» дупну ккундар, фицики Аллагьдин писваларихъди вуйиб гьич фукӀара адар ва саризра читинвалар гьаъдар. 14Хъа гьарсар кас чан тямягьяри зигура, хъа ккаъра ва дючӀюркьну гъитра. 15Тямягьну, дишагьлийикси, гунагь кибшру ва апӀуру, хъа гунгьи, ликриин гъабшиган, аьжал хуру[+].

16Йиз масан гъардшар, учву учвуз кучӀлар апӀрубси мапӀанай[+]. 17Гьарсаб ужувлаз апӀурайи ляхин ва гьубкӀну вуйи хъуркьвал заълан, Аллагьдихьан, аьршарин акв арайиз гъабхи Адашдихьан вуйиб ву. Аллагь гьаммишан сабсир ву ва гьюдюхрур дар[+]. 18Дугъу Чан гьякь вуйи Гафналантина, Чав халкь гъапӀубдик варибдик варитӀан заан вуйидар хьпан бадали, ухькан Чаз веледар ктаъну.

Хъпехъуз ва кӀул ккивуз аьгъю йибхьай[+].

19Йиз масан гъардшар, гьаммишан гафар апӀузтӀан – кӀурубдихъ хъпехъуз гьяракатнаъ йихьай ва хъял кубчӀвуз гьялак махьанай,[+] 20даршиш, инсандик хъял кайивали Аллагьдиз ккуни дугъривал хурдар. 21Гьаци вуйиган, учву апӀурайи ляхнариъ писваларихьанна гьякьсузваларихьан ярхла йихьай ва ичв кӀваъ урзурайи Аллагьдин аьгъювалар мютӀюгълуди кьабул апӀинай, фицики гьаму аьгъювалари ичв рюгьяр уьрхиди[+]. 22Аллагьдин гаф тамам апӀинай, хъа эгер учву думу деебхьнутӀан гъибтдарш, учву учвуз кучӀлар апӀурачва[+]. 23Эгер шли, Аллагьдин аьгъювалариъ кӀурайидар дарапӀри, деерхьнутӀан гъитрадарш, думу гюзгдиан чан маш рябкъюрайириз ухшар ву. 24Думу чаз дилигну гьудучӀвиди ва гьадму гагьди, учв фицир вуш, кӀваълан гьархди. 25Хъа, азадвал хру варитӀан заан вуйи Аллагьдин закон кӀваантӀан аьгъю апӀрур ва кӀваълан гьадрапӀри гьаддихъди чан ляхнар кӀулиз адагърур, чан ляхнариъ бахтлу хьиди[+]. 26Эгер шли учв дугъри вуза кӀури фикир апӀураш, хъа чан мелзнан эйсивал апӀуз аьгъдарш, дугъу чав чаз кучӀлар апӀура ва дугъан дугъривал файдасуз ву[+]. 27Аллагьдизна Аьршарин Адашдиз ккуни чиркин дару марцци дугъривал – касибвалиъ айи ачӀни хпаризна йитимариз кюмек апӀувал ва жвув гьаму дюнʼяйин чиркинвалариккан уьрхювал ву[+].

### 2


Ичв багахь хьайидар ккун апӀинай

1Йиз гъардшар, ихь адлу вуйи Агъа Иса Месигьдихъ[†] хъугъри, адмийир ккунидаризна даккнидариз жара мапӀанай[+]. 2Мисалназ, учву уч духьнайишваз багьа палат али ва гъизилин тӀублан хъайи адми гъюру, гьацира – йирси палат али касибра. 3Учву багьа палат алириз, артухъ гьюрмат апӀури, гьамци кӀурачва: «Уву гьаму ужударсдар йишварикан гьамунубдиин деъ». Хъа касибдиз кӀурачва: «Гьатушвахьинди гьудучӀв», ясана, «Йиз ликарихъинди деъ». 4Учву гьапӀрачва? Учву сарин улихь сар заан апӀурачва ва ичв дюз дару хияларихьди, фунур артухъур вуш, гьял апӀурачва. 5Хъебехъай, йиз масан вуйи гъардшар! Аллагьди гьаму дюнʼяйин улихь касиб вуйидар кадагънадаринхъа, чпин хъугъувалиъ мюгькам ва, Учв ккунидариз гаф тувнайиси, Чан Паччагьлугъдин ирс рубкьрудар хьпан бадали[+]? 6Хъа учву касибар гьясбикк апӀурадарчва! Девлетлуйир даринхъа учвлан гъидикь алдабхъурайидар. Учву судариз хъчӀюхюрайидар гьадрар даринхъа? 7Гьадрар даринхъа, учву Чазди кадагънайи Месигьдин ччвур беябур апӀурайидар?! 8Эгер учву дугъриданра, Гирами китабариъ[†] улупнайи: «Багахь хьайир жвуваз жвувси ккун апӀин» кӀуру паччагьвалин закондиъ айиси апӀураш, учву дюзди апӀурачва. 9Хъа эгер учву сартӀан сар артухъди дисураш, гунагьариъ ахърачва, ва учвуз, закон гъючӀюбгъдаризси, жаза гьадабтӀиди. 10Гьаз гъапиш, шли, Къанундиъ[†] улупнайиб вари тамам апӀури, хъа душвʼан саб фукӀа-мукӀа тамам дарапӀди гъибтиш, дицир кас вари Къанун чӀюбгъбаъ тахсиркар ву[+]. 11Фицики «кьяппавал мапӀан» гъапи Аллагьди «миликӀан» гъапундаринхъа? Ва гьаддиз, эгер уву кьяппавал апӀурадарш, хъа йивну йикӀураш, Къанун чӀюбгъюрава. 12Азадвал тувру Къанундиинди суд апӀурайи адмийинсдар гафар ва ляхнар апӀин[+]. 13Фицики Аллагьдин судди жарариз ужʼвал дарапӀрурин язухъ апӀидар. Ужʼвал судтӀан зиина ву![+]


Хъугъувал ва ужувлан ляхнар

14Йиз гъардшар, фу тӀяаьм ахъа, эгер шли, хъугъраза, кӀураш, хъа ужувлан ляхнар апӀдарш? Мициб хъугъували думу уьрхидар, гьаци дарин? 15Эгер чвуччвуз, ясана чуччуз алабхьуз палат, ясана ипӀуз уьл адарш, 16хъа учвкан сари: «Гъарах мясляаьтниинди. Яшамиш йихь манишнаъ ва тухъди!» – дупну, фукӀа-мукӀа дугъаз адрубдикан тутрувиш, мушваъ фу шул[+]? 17Ари гьамци, эгер хъугъувал лайикь вуйи ляхнариинди улупдарш, хъугъувал дубкӀнайи[†] гьисаб ву.

18Сари пуз мумкин ву: «Увуз хъугъувал авуз, хъа узуз – ляхнар! Ляхнар дарди яв хъугъувал гьан, улуп узуз! Хъа узу увуз йиз ляхнариъ рябкъюрайи йиз хъугъувал улупидизавуз»[+].

19Уву Аллагь сар вуйивалихъ хъугърана? Ужуйи апӀурава! Гьеле жинарра хъугъра ва гукӀунди йихура[+].

20Эй ичӀи инсан! Увуз ляхнариинди дару хъугъувал файдасуз вуйивал аьгъю дубхьну ккундийвуз? 21Хъа ихь абйирин аба Ибрагьим,[†] чан бай Исакь,[†] гъурбан апӀрушвʼина[†] гъахиган, чан ляхнариинди гьякь гъапӀундайинхъа[+]? 22Рябкъюрайвуз, дугъан хъугъувал ляхнариинди шуйи ва ляхнарин кюмекниинди дугъан хъугъувал гьубкӀуб гъабхьну[+]. 23Ва гьамци, Гирами бикӀбариъ дибикӀнайиб тамам гъабхьну: «Ибрагьим Аллагьдихъ хъугънийи ва, чан хъугъувализ дилигну, думу гьякь гъапӀнийи» ва гьаддиз, дугъаз Аллагьдин дуст гъапнура вуйи[+]. 24Рябкъюрайчвуз, Аллагьдин улихь адми, неинки саб хъугъвалиинди, хъа чан ляхнариинди гьякь апӀура. 25Гьаци гъабхьну качʼвал кайи Раавдихъдира. Дугъу, чпин шагьур ахтармиш апӀури гъафидар, кьабул дапӀну, жара рякъди гьаиган, думу чан ляхнариз дилигну, гьякь гъапӀундайинхъа?! 26Ари гьамци, рюгь адру беден фици дубкӀну шулуш, хъугъувалра, ляхнар даруган, дубкӀна.

### 3


Мелз ва гафар

1Йиз гъардшар, вари мялимар хьуз мюхъюгъянай. Ихь, мялимарин, суд ижмиди апӀруб аьгъячвузки,[+] 2фицики ухьу варидари гагь-гагь лайикьсуз тӀулар апӀурахьа. Чан мелзниинди чӀуруб даркӀрур гьуркӀу кас ву ва дугъаз чан бедендин эйсивал апӀузра кьувват а[+]. 3Эгер гьяйвнин сппаригъ ухьу фури гъипиш, думу ухьуз мютӀюгъ шулу, дидин вари жандин эйвал апӀурхьа[+]. 4Гьадмукьан аьхю гимйирра магьа гьаци, пис микӀари гьирчнайидар, саб бицӀи рулиинди хъапӀрури чаз ккунишвахъинди хъапӀра. 5Гьамци ихь мелзра, учв ихь бедендин бицӀи пайтӀан даршра, дидхьан зурба ляхнар апӀуз шулу. ЦӀюмгъял кабхъиш, гьадму бицӀи цӀи зурба яркур убгуру! 6Мелз – цӀа ву. Ихь жандин имбу паярик гъилигган, дидиъ варитӀан гизаф писвал а. Диди вари жан чиркин апӀура; дидик жегьеннемдин цӀикан цӀа кабхъра ва ихь уьмур убгура[+]. 7Адмийи гьубкьу жюрейин гьяйванатар, жакьвар, улчвурхури гъягърудар ва гьюлерин[†] гьяйванатар вердиш дапӀна ва апӀурира а. 8Хъа гьич сарихьанра мелз вердиш апӀуз шулдар. Му дебккуз даршлу, агъуйи абцӀнайи завал ву. 9Гьамдиинди ухьу ихь Адаш Агъайин тярифар апӀури шулхьа ва гьамдиинди Аллагьдиз ухшар ади халкь дапӀнайи адмийириз агьрарра апӀури шулхьа[+]. 10Саб ушвниан удучӀвуру ужувлан гафарра, агьрарра. Йиз гъардшар, дици дубхьну ккундар. 11Саб булагъдиан марцци штарра, кьилзи штарра удучӀвури хьуз мумкин вуйинхъа? 12Йиз гъардшар, шулин ари, инжирин гьаригъ хифар гъиршри, ясана тӀумтӀарин ширариин инжирар илиршури? Гьаци кьилзи булагъдиан марцци шид удубчӀвуб мумкин дар!


Гьякь вуйи аькьюл ва кучӀал

13Ичв арайиъ фужкӀа дугъридан фагьумлу ва варибдин гъавриъ айи кас адарин? Эгер дицир аш, дугъу чан фагьумлувал гьякь уьмриинди улупну ккунду, фагьумлуйириси кӀул ис дапӀну ккунду[+]. 14Хъа эгер ичв юкӀвариъ пис бахилвал аш, ва иблисвалиинди жвуваз хайир абгураш, фурслу махьанай ва гьякьнакан кучӀал макадапӀанай. 15Мициб фагьум заълан гъюруб дар, думу му дюнʼяйинуб ву; рюгьниинди вуйиб дар, иблисдихьан гъюрайиб ву[+]. 16Наан бахилвал ва жвувтӀан даккнивал аш, гьадушваъ къайдасузвал ва гьарсаб пис ляхин а. 17Заълан гъюрайи фагьумлувал, сифте нубатнаъ, марцциб ву, гьацира мясляаьт хурайиб ву, аькьюллуб ву, аьлакьайихъна хруб ву, рягьимлувалихьди ва ужувлан ляхнарихьди абцӀна, диди адмийир ккунидаризна даккнидариз жара апӀдар ва машназ лигдар. 18Ислягьвал бадали мясляаьтниинди лихрудари гьякьвалин бегьер ккадабцӀиди[+].

### 4


Аллагьдиз бахш йихьай

1ГьапӀрудар ву ичв гъярхьбарна гьюжатар? Ичв жанариъ урхьурайи тямягьярилан гъюрайидар даринхъа[+]? 2Учвуз фу-вуш ккундучвуз, хъа думу шуладарчвуз, гьаддиз чиб-чпигъ гъярхьну йихурачва. Учву гужназ хъюгърачва, хъа фукӀара шуладарчвухьан, ва гьаддиз, гьюжатар апӀурачва ва гъярхьрачва. Учвуз ккуниб шуладарчвуз, гьаз гъапиш Аллагьдикан ккун апӀурадарчва. 3Учву ккун апӀурашра, ккун апӀурайиб тамам шуладаричв, гьаз гъапиш учву ужудар ниятариз ккун апӀурадарчва, хъа – ичв тямягьяр гьуркӀбахъди[+]. 4Дюз дарудар, учвуз аьгъдарди айчвуз, гьаму файдасуз дюнʼяйихъди хьувал – Аллагьдихъди апӀурайи дяви вуйиваликан? Шлиз гьаму файда ктру дюнʼяйихъди дуст духьну ккундуш, думу Аллагьдиз душманди удучӀвура[+]. 5Гирами бикӀбариъ гьавайиди гьамци дибикӀна кӀуранчва?

«Ухьуъ учӀвнайи Рюгьназ
ухьу анжагъ ЧазтӀан духьну ккундар»[+].

6Хъа Дугъу ухьуз мутӀан артухъ ужʼвал улупну. Магьа гьаддиз, Гирами бикӀбариъ дупна:

«Аллагь фурсачйириз къаршуди удучӀвуру,
хъа кьисматниин рази вуйидар ккун апӀуру»[+].

7Гьаддиз, Аллагьдиз мютӀюгъ йихьай! Иблисдиз къаршу удучӀвай – думу учвхьан гьебгди[+]. 8Аллагьдихьна багахь йихьай – Аллагьра учвухьна багахь хьиди. Хилар жикӀай, гунагькрар, юкӀвар марцц апӀинай, кью-кьюб юкӀв айи адмийир![+] 9Дердер апӀинай, гьарай ипай, ишай! Ичв аьлхъбар ишбариз илтӀибкӀрийичв, шадвал – пашманвализ. 10Агъайин улихь учву исди дисай, ва Дугъу учву за апӀиди.

11Сар-сариз чӀуру гафар мапӀанай, гъардшар. Шли чан гъардшиз чӀуру гафар апӀуруш ва тахсир кипруш, дугъу Къанундиз[†] къаршуди кӀура ва Къанун тахсир апӀура. Хъа уву гьамци Къанундик тахсир кипраш, уву Къанундиъ улупнайиб тамам апӀрур дарва, хъа – судьявал апӀурава[+]. 12Аммаки, Къанун Туврур ва судьявал АпӀрур сартӀан адар, уьрхюз Шлур, ясана терг АпӀрур. Хъа уву гьацир фуж вува, яв багахь хьайирин суд апӀуз[+]?

13Гьамус учву узухъ хъебехъай, гьамци кӀурудар: «Гъи-закур саб фунуб-вуш шагьриз сад йисазди, ариш-вериш апӀури, гизаф пул гъазанмиш апӀуз гъягъидихьа». 14Учвуз, гьеле закур учвкан фу шулушра, аьгъдарчвуз! Ичв уьмур фу вухъа? Учву, сацӀиб ачмиш духьну, дургру дифарси вучва[+]. 15Учву, мидин ерина, гьарган гьамци дупну ккунду: «Эгер Агъайиз ккун дубхьну, ухьу сагъди гъузиш, гьамци-гьамци апӀидихьа»[+]. 16Хъа учву, учвʼин элеъначва ва ултӀурччвру гафар апӀурачва. Гьарсаб гьамциб фурс чӀуруб ву. 17Ва гьаддиз, учвуз дюзвал фу-вуш аьгъядишра, гьаци дарапӀрур гунгьин тахсиркар ву[+].

### 5


Жвуваз жвувтӀан даккни девлетлуйириз жаза хьибди

1Хъа гьамус хъебехъай, учву, девлетлуйир! Ишай ва гьарай ипай учвʼин улукьуз ккайи бедбахтвалариин[+]. 2Ичв девлет гъутӀну, ичв палат сурари гъипӀну[+]. 3Ичв гъизилизна арсраз гандриж гъивну! Гьадму гандрижи учвуз къаршуди шагьидвал апӀиди ва ичв беден, цӀиси, ипӀиди. Учву ичв аьхиримжи йигъариз учвуз девлет уч дапӀначва![+] 4Ичв хутӀлариъ бегьер уч апӀрудариз кьимат тутрувди, учвуз гъибтунчва, дурари Аллагьдиз гьарйир апӀура, ва хутӀлиъ айидарин агьрар Саваоф Агъайин ибарихьна дурукьна. (Саваоф – Аллагьдин ччвурарикан саб, аьршарин кьушмарин аьхюр кӀуру гаф ву). 5Учву жилиин девлетниин уьлюрхну яшамиш гъахьунчва, кефер апӀури гъахьунчва, урккру йигъаз ичв жанар гваназ гъюрхюнчва. 6Учву тахсир ктрудар тахсиркрар апӀуйчва ва йивну йихуйчва, хъа дурар учвуз гъаршу гъудужвдайи.


Сабур апӀинай ва ккарагай

7Гьаци вуйиган, сабур апӀинай, гъардшар, Агъа кьяляхъ гъюру йигъ хьайизкьан! Лигай, нежбер фукьан сабурлуди ккилигури шулуш, дубзнайи жили багьа бегьер хайиз фици думу чвлин ва хьадукран мархьариз ккилигури шулуш. 8Учвура сабурлувалиинди ккилигури гъузай, юкӀвар мюгькам апӀинай, гьаз гъапиш, Агъа гъюру йигъар сарун багахь хьа[+]. 9Гъардшар, Аллагьди учвуз жаза гьададабтӀуз, чиб-чпилан мулханай. Лигай, Судья гьамустӀанра урчӀарихъ дийигъна![+] 10Гъардшар, сабур апӀбаъ ва мюгькамвалиъ Аллагьдин ччвурнахъан гъапи пайгъамбрарихъан[†] мисал гъадабгъай[+]. 11Учвуз аьгъячвуз, аьхиризкьан мюгькамди гъуздариз учу бахтаврар кӀурача. Учвуз Аюбдин ижмиваликан гъеебхьунчвуз ва, Агъайи дугъаз чан уьмриъ фициб аьхир тувнуш, аьгъячвуз, гьаз гъапиш Агъа рягьимлур ву ва язухъ Зигрур ву[+]. 12Сифтена-сифте, йиз гъардшар, я завариинди, я жилариинди ху мапӀанай, я жараси гьич саб жюрейиинди ху мапӀанай. Гъит ичв анжагъ «ав» кӀурушваъ «ав» ибшри, «ваъ» кӀурушваъ «ваъ» ибшри, учвуз жаза дархьбан бадали[+].

13Учвкан фуж балайикк ккахъиш, гъит ккарагри, фуж шадвали ацӀнаш, гъит Аллагьдиз мяълийир апӀри[+]. 14Учвкан фуж иццураш, хъугърударин жямяаьтдин аьхюриз дих апӀри ва, Агъайин ччвурнахъ ччим кадатну, гъит, гьадгъан зиин ккарагри[+]. 15ГьубкӀну хъугъвал айи ккарагували иццурайир сагъ апӀиди ва Агъайи думу ликриин апӀиди. Хъа эгер дугъу гунагь дапӀнаш, хил алдабгъиди. 16Гьаддиз чиб-чпин улихь жвувкан ктахьу гунгьар кӀулʼин дисай ва, Агъайи учву сагъ апӀбан бадали, чиб-чпихъанди ккарагай. Гьякь уьмур хъапӀрайирин ккарагбаъ гизаф кьувват а![+] 17Илʼяс ухьусир адми вуйи. Думу лап ижмишнаан мархь дурубгъбан бадали ккарагнийи, ва шубуд йисанна гьацӀаъ гъубгъундайи[+]. 18Думу хъана ккарагнийи, ва аьршариан мархь гъубгънийи, жили бегьер гъабхнийи[+]. 19Йиз гъардшар, эгер учвкан фуж, гьякь рякълан улдугну, шли-вуш хъана алаънуш,[+] 20аьгъю йибхьай, гунагькар кучӀлин рякъхъан хътаури думу аьжалихьан уьрхюра ва гизаф гунгьар апӀуваликкан азад апӀура[+].

## Петрин-1

### Петрин-1

Петрин-1


Петрин-1

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]


### Петрин-1


Вари хъугърудариз Петрин сабпи кагъаз

Гирами Рюгьну Петрин хилариинди бикӀуз гъиту гьаму сабпи кагъаз, БицӀи Азияйиъ Исайихъ сабпидарди хъугъдар, чпин хъугъувалиан кялхъюваларилан, рихшанд апӀуваларилан ва сабра дарди ктукьури балайикк ккитуваларилан гъагъи гьялнаъ ахьдариз кӀури дибикӀнайиб ву. Дурар саб суалну архаинди гъитрадайи: чпи айи йишваъ арайиз дуфнайи гьяларихъди аьлакьайиъ шулуш, даршсан гьюкумдрариз къаршу гъедергуруш. Петри дурариз, чпин хъугъувалилантина аьзабариъ ахъдичва, кӀура, гьаз гъапиш Исайихъ хъугънайидар имбударигъян жа-жаради аьгъю шулу, дурарин уьмур цӀийивализ дигиш дубхьна. Кагъзиъ, гьамцдар дюшюшариъ ахъу Исайихъ хъугърудари гьапӀну ккундуш улупури, гьаму кӀулин суаларилан гъайри, мянфяаьтлу насигьятарра а. Вари хъугърудари фикир тувру варитӀан аьхю умуд, Гирами Рюгьнан насигьятарин мюгькам бина ву. Исайин вакили кагъаз урхрудариз гьамци кӀура: «Хъа гьамци, Месигьдин аьзабариъ иштирак учвура шулайивалиин шад йихьай, Дугъан ад ачмиш гъабхьи вахтнара шадвали ацӀдичва ва гьарай ипдичва» (4:13).

### 1


ЧӀиви умуд

1-2Иса Месигьдин[†] вакил Петрихьан гъурабйирди жара жилариин Понтдиъ, Галатдиъ, Каппадокияйиъ, Азияйиъ ва Вифанияйиъ[†] дарагънайи, Аллагьди Чан рябкъювалиинди кадагънайи хъугънайидариз, учву, Рюгьну гирами дапӀнайидар, Иса Месигьдихъ хъпехъбан ва Дугъан ифдиинди марцц хьпан бадали, учвуз гьуркӀну вуйи ужʼвал ва мясляаьт ибшричвуз![+][+]

3Ихь Агъа Иса Месигьдин Адаш ужувлиинди ишричав. Дугъу, Иса Месигь чӀиви апӀбиинди Чан зурба вуйи ужʼвал улупну, ухьу заълан бабкан гъахну ва цӀийи уьмрихъ хъаъну[+]. 4Гьамдиинди ухьук, я аьжалихьан, я камиваларихьан, я вахтнахьан чӀур апӀуз даршлу, чӀиви миж кивунхьук. Ихь миж кайи «девлет» ухьуз аьршариъ уьбхюра[+]. 5Учвуз, ичв хъугъувализ дилигну, Аллагьдин кьудратнакк ккайидар, гъиямат йигъахъна аьхиримжи вахтари ачмиш шлу уьрхювал рубкьидичвуз[+]. 6Гьаци вуйиган, гьеле сацӀиб вахтари гьаржюре читинвалариъ учӀврушнар кчӀикьуб алабхъурушра, гьамдиин шад йихьай[+]. 7Аьгъю йибхьайки, гъизилра цӀиинди таза алапӀурайиб. ЦӀихьан гьеле думу зат имдарди деебцӀну гъядапӀузра шулу, хъа ичв хъугъувал гъизилтӀан лап артухъ багьа ву, ва думу, гьякьди вуйиб вуш, ясана – дарш, Иса Месигь кьяляхъ гъафи вахтна гъиямат йигъан жвуван тяриф, ад ва заанвал жвувахьна рубкьбан бадали, ахтармиш дапӀну ккундарин?![+] 8Думу (Иса) ккундучвуз, гьеле учвуз гъяркъюндаршра, учву Дугъахъ хъугърачва, гьеле гьаму ражари Думу ичв уларикк ккадаршра. Учву улупуз даршлу аьжайиб шадвали ацӀну урхьурачва,[+] 9гьаз гъапиш ичв хъугъувалин метлеб кӀулиз удубчӀвурайичв – ичв уьрхювал.

10Гьаму уьрхюваликан чпин вахтари гьеле пайгъамбрари[†] чпихьан удукьрубкьан ужуйи ахтармишʼвалар гъахури гъахьнийи, ва улихьмиди Аллагьдин гъянивалиан учвуз тувнайи багъишдикан гъапнийи[+]. 11Дурари, Месигьдин Рюгьну фуну вахтнакан кӀураш, фицдар гьялариъ Месигьдин аьзабар шулуш, ва гьадму аьзабарин кьяляхъ шлу Дугъан аднакан аьгъю апӀуз ккунди, ахтармишʼвалар гъухнийи[+]. 12Пайгъамбрариз чпи чпин – ваъ, хъа – ичв гъайгъушин бадали гъилихуваликан ачмиш гъабхьнийи. Дурари аьршариан гьаънайи Гирами Рюгьну дебкку Ужувлан хабарнакан[†] хабар дебккнийи – гьаму ражари рабгъурайи Ужувлан хабар. Гьаму сир аьгъю апӀуз ккунди, гьеле аьршарин малайикарра кмиди тямягьну йихура[+]. 13Гъит, гьаддиз ичв фагьум фагьмихъ хъади ибшри, ва ляхнар апӀуз гьаммишан гьязурди гъузай. Вари ичв умуд Аллагьдин гъянивалиин илипай, хъа гъиямат йигъан Иса Месигь гъафиган, учвуз ичв умуд кайиб вари багъиш апӀиди[+].


Гирами уьмрихъна дих

14Хъпехъру бицӀидарси, учву Аллагьдихъна гъяйиз айи ичв тямягьяр фицдар вуйиш, гьадрарихьди ичв уьмур хъапӀуз мигъитанай[+]. 15Хъа гьатци, учвуз дих ДапӀнайир фици Гирамир вуш, учвура гьаци гирамидар йихьай ва ичв хасиятра гирами вуйиб ибшри[+]. 16Гьаддиз БикӀбариъ дупна:

«Гирамидар йихьай, гьаз гъапиш Узу Гирамир вуза».

17Эгер учву сабдизра дилигди, вари адмийирин суд АпӀруриз Адаш кӀураш, му дюнʼяйиъ имиди Дугъхьан гучӀʼвал кади яшамиш йихьай[+]. 18Аьгъю йибхьайки, ичв абйирихьан дурубкьнайи гьаму файдасуз уьмриккан учву, гъизилна арсси чӀур дубхьну гъябгърубдихъ кьимат тувну гъадагъну азадвалиъ тӀаънадар,[+] 19хъа гьич саб жюрейин зиян, я скаш ктру ччилан ифдихъси, варитӀан багьа вуйи Месигьдин ифдихъ гъадагъну, азадвалиъ тӀаънайидар вучва. 20Иса, дюнʼя арайиз хайиз, учву бадали Кадагънайир вуйи, ва гьаму аьхиримжи йигъари Думу жилиина гъафну[+]. 21Учву Думу гъачӀидаригъян чӀиви гъапӀу ва Дугъаз ад туву Аллагьдихъ, Гьадгъулантина хъугъначва. Гьаци вуйиган, ичв хъугъвал ва миж Аллагьдиъ авучв.

22Учвуз ичв хъугънайи гъардшар, жвув гьякьвалихъ хъебехъну марцц гъахьиган, кью-кьюб маш гъидривру масанвалиинди, марцци юкӀвариинди ва жандин вари кьувватниинди ккун гъахьунчвуз![+] 23Учвуз цӀийи уьмур тувру тум алаур йибкӀру тум даричв, аьхир, хъа – дирибкӀру тум. Думу тум чӀиви ва гьаммишандиз вуйи Аллагьдин Гаф ву[+]. 24Гьаддиз Гирами китабариъ[†] дупна:

«Инсаният укӀси ву,
дурарин усппагьивал – хутӀлин кюкюси.
УкӀ ебццуру – кюкюра алдабхьуру.
25Агъайин гаф
аьсрариан-аьсрариз гъубзра».

Агъайин гьадму Гаф, учвуз гъурубкьу Ужувлан хабар ву![+]

### 2


ЧӀиви гъван ва гирами халкь

1Гьаци вуйиган, гьарсаб чӀуруб, гьарсаб кучӀал, кью-кьюб маш гъивнайивал, маш ккадарди хьувал, гьар жюрейин футнийир гатӀахьай[+]. 2Тазади бабкан духьну имбу бицӀидарси, рюгьнан тӀяаьмлу никкдихъ, гьаддин кюмекниинди аьхю хьуз ва уьрхювал гъазанмиш апӀуз, тямягь хъивай[+]. 3ИкибаштӀан, Агъа фици ужур вуш, учвуз аьгъю гъабхьунчвуз. 4Гьадгъахьна гъачай – чӀиви Гъвандихьна, адмийири тина гьадапӀубдихьна, хъа Аллагьди ктабгъубдихьна, Дугъан уларихь багьа вуйибдихьна[+]. 5Учвура, чӀиви гъванарикан хал диврайиси, ичв учвкан рюгьвалин хал тикмиш апӀинай. Гьадмуган, гирами вуйи гъуллугъчйир хьпан кьяляхъ, Месигьдиланмина[†] Аллагьдиз кьабул вуйи, Рюгьниинди вуйи гъурбнар апӀидичва[+]. 6Гьаз гъапиш, Гирами китабариъ[†] гьаци кӀура:

«Магьа, Узу Сион дагъдиин
мурччван гъван дивдиза – кадабгънайиб, багьа вуйиб.
Дугъахъ хъугъру гьич саркьан биябур хьидар»[+].

7Гьаци вуйиган, учвуз, хъугърудариз, Думу зурба хазна ву, хъа хътругърудариз –

«Устайи тина гъапӀу гъван
мурччвануб гъабхьну»,[+]

8ва

«Му Гъван хъарсру гъван ву.
Му Гъвандихъ хъарсу адмийир
алдакуру».

Магьа, дурар хъарсну, гьаз гъапиш Ужувлан хабарнахъ[†] хъугърадар. Дурарихъди гьаци шулайиб ву[+].

9Хъа учву, кадабгънайи жинс, Паччагьдин гъуллугъчйир, гирами халкь, Аллагьдин хусусият, мучӀушнаан Чан аьжайиб аквнаъ хьуз учвуз Шли дих дапӀнаш, Гьадгъан зурба ляхнарикан хабар дебккбан бадали, гъядягънайидар вучва[+].

10«Саб вахтна,
халкь ву дупну – халкь дарудар,
хъа гьамус – Аллагьдин халкь.[†]
Улихьди – ужʼвал дархьидар,
хъа гьамус
думу учвуз гъабхьунчвуз»[+].

11Йиз багьа вуйидар, гьаму дюнʼяйиин улукьуз дуфну, кьяляхъ гъягъюри рякъʼин алидарси, кӀвахьди дяви гъабхурайи жандин тямягьярихьан ярхлади гъузуб учвкан ккун апӀураза[+]. 12Гъит, ичв хасият Аллагьдихъ хътругърударин арайиъ марцциб ибшри. Ва гьадмуган, гьаму ражари учвуз, пис касар ву, кӀури люкьнар апӀурайидари, учву апӀурайи ужувлан ляхнар рякъюри, Аллагь гъафи гъиямат йигъан, Дугъан ад апӀиди[+].


Гьюкумдариз мютӀюгъ йихьай

13Агъа бадали мютӀюгъ йихьай адмийири дерккнайи вари гьюкмариз,[+] 14гьюкум гъабхурайидариз, гьаз гъапиш дурари тӀафларизна тӀарашчйириз жазйир гьадатӀуру ва ужувлар апӀрудариз пешкешар тувру[+]. 15Даршуз Аллагьдин ният гьациб ву: ужувлар апӀрудари, абдларин чӀуруди улхру ушварихь, ужудар ляхнар апӀбариинди гьитӀибшвну ккунду. 16Хъа учву, азад адмийир вуйивализ дилигну, ахмакь ляхнар ккеркуз ичв азадвал ишлетмиш мапӀанай – учву Аллагьдин лукӀар вучва, аьхир[+]. 17Варидариз гьюрмат апӀинай, гъардшар ккун апӀинай, Аллагьдихьан гучӀ апӀинай, паччагь гьисабназ гъадагъай[+]. 18ЛукӀар, ичв агъйириз хай гъюру жюрейиинди гучӀʼвал кади, неинки гъянириз ва гъюдлириз, хъа учӀвру хасият хъайириз вушра, мютӀюгъ йихьай[+]. 19Тяриф хьибди, чан аьзабар аьгь апӀрурин, гьаз гъапиш дицир Аллагьдин ниятнан гъавриъ айир ву; думу лайикь дарди бедбахтваларикк ккахъна[+]. 20Хъа эгер, тахсир дапӀну, учву урччвураш, ичв фициб ад шул? Хъа учву ужʼвал апӀури, аьзабар сабурлуди аьгь апӀуруш, Аллагьдин улихь ичв аваза за хьибди. 21Учвуз, учву гьамци хьуз, дих дапӀначвуз, аьхир, гьаз гъапиш Месигь учвхъанди аьзабарикк ккахъну ва Дугъу дурар аьгь гъапӀну. Дугъу учвуз, Чан шилнаъди гъюз, мисал гъибтну[+].

22Дугъу «гунагь гъапӀундар ва Дугъан ушвниин кучӀал илибшундар».

23Учв биябур апӀруган, Дугъу Чавра адмийир биябур апӀуз хъюгъюндар. Учв аьзабарикк ккахънайиган, Дугъу гучӀар ккаундар, хъа Дугъу Учв гьякь вуйи Судʼяйин хилиз тувнийи[+]. 24Дугъу Чав, ухьу гунгьариз дийихнайидарси хьуз ва гьякьвал бадали яшамиш хьуз, Чан хусуси бедендиъди ихь гунгьар хачриина гъухну. Учву Дугъан зийнариинди сагъ гъахьунчва[+]. 25Учву саб фила-вуш, марччарси, улдугнайчва, хъа гьамус учву ичв Марччлихънихьна – гъайгъу Зигрурихьна кьяляхъ хътакунчва[+].

### 3


Жиларин ва хпарин гьякьнаан

1Учвура, хпар, ичв жилариз гьаци мютӀюгъ йихьай. Дурарикан шли Аллагьдин Гаф кьабул апӀурадарш, чпин хпарилантина,[+] 2ичв марцци ва Аллагьдихьан гучӀру уьмур уларикк ккади рябкъюрайибдиинди, саб гаф адарди, дурарра хъугъвалихъна гъиди. 3Гъит ичв усппагьивал, гьар жюре аьжайиб кӀюлгънар апӀбиинди, гъизиларихьди балгбиинди, ясана уччвудар палтариинди чӀатлануб дарибшри, 4хъа – айтӀануб: чӀур даршлу усппагьивал улупру хъпехъувалиинди ва гьюжатариз ададапӀру рюгьниинди кӀваан вуйиб ибшри – гьамциб ву Аллагьдин улихь багьавал[+]. 5Фила-вуш садар вахтари, Аллагьдиин хъугъвал али дишагьлийири, чпи гьамцдариинди балгуйи, аьхир! Дурар чпин жиларихъ хъпехъуйи. 6Мисалназ, Сара, варибдиъ Ибрагьимдихъ[†] хъпехъуйи ва дугъаз чан агъа кӀуйи. Учвура Сарайин[†] шубар вучва – эгер учву ужувлар апӀуруш ва гучӀури хьуваликк кӀул ккивруш[+].

7Ари гьамци, сатӀлан вуйи уьмриъ жиларра чпин хпарихьна лайикь вуйибси духьну ккунду. Дурарин гьюрмат дюбхну ккунду, гьаз гъапиш, гьеле дурар цӀибди зяифдар вушра, жиларихьди сабси ужувлан багъишдин ирсчйир ву. Гьаддиз, учву ккарагруган, гьич сарихьанра машат апӀуз хьибдарчвуз[+].


Гьякь ляхин апӀузди алабхъру аьзабнакан

8Аьхирки, гъит ичв сабсдар фикрар ва гьиссар ишри, ичв гъардшарихьна вуйи саб масанвал ибшри, язухъ зигуб ва фурс ктрувал ибшри[+]. 9Писвализ – писвалиинди, биябурвализ – биябурвалиинди жаваб мутуванай, хъа жараси, ужʼвал апӀбиинди жаваб тувай, гьаз гъапиш, учвуз гьаддиз дих дапӀна ва учвузра, ирс вуди, ужʼвал дебккуз гаф тувна[+].

10«Шлиз бахтаварвалиинди яшамиш духьну
ва ужудар йигъар дяркъну ккундуш,
гъит, мелз чӀурубдихьан уьбхри,
хъа ушв – кӀучӀлихьан.
11Гъит, писвалихьан ярхла ишри,
гъит, ужʼвал апӀри;
гъит, мясляаьт абгри,
гъит, ислягьвал арайиз хури,
12фицики Агъайин улар гьякьлудариин ал
ва ибар
дурарин ккарагбарихъ хъивна.
Хъа писвалар апӀурайидарихьинди лигруган,
Агъайин машнак хъял кубчӀвру».

13Хъа шлихьан учвуз зарал тувуз шидихъа, эгер ужʼвал апӀузтӀан ичв тямягь хътарш? 14Гьеле учву, ичв гьякьвализ дилигну, балйирикк ккахънашра, бахтаврар вучва! Дурариз гучӀурайибдихьан гучӀ мапӀанай ва гучӀʼвалиъ мугъузанай![+] 15Хъа Агъа Месигьдин[†] гьюрмат ичв юкӀвариъ гирамиди уьбхяй. Учвуъ яшамиш шулайи умуд фтиин биналамиш дубхьна, кӀури, гьерхруриз, ккунириз жаваб тувуз шлубси гьязурди гъузай;[+] 16анжагъ аькьюллудина гьюрматлудитӀан жаваб мутуванай. Учву яшамиш шулайи ичв гъяни уьмур кьабул дарди, люкьнар апӀру адмийириз, Месигьдихъ хъугъиган, чпин гъапӀу гафарихьан нач шлуси, ичв намус марцциди уьбхяй[+]. 17ЧӀуруб дапӀну, аьзабнакк ккуркьайиз, эгер Аллагьдин ният вуш, ужуб дапӀну аьзабнакк ккахъуб хъа ужуйи даринхъа![+] 18Гьаци Месигьра, ухьу гъапӀу гунгьарихъанди, сабан ва гьаргандиз, Гьякьлур гьякьсузарихъанди, учву Аллагьдихьна хпан бадали, ккахъундаринхъа! Дугъан беден аьжализ тувну гъабкӀну, хъа Рюгь уьмрихъна кьяляхъ хътакну[+]. 19-20Иса гьадму Рюгьнаъди, мучӀушнаъ айи рюгьяриз Ужувлан хабарнакан[†] ктибтури, гъушну. Думу рюгьяр, дюнʼя, шид илипну, ккапӀуз ккунди, Нюгьди[†] гими апӀайиз Аллагь сабурлуди ккилигурайи вахтна, Аллагьдихъ хъпебехъу адмийирин рюгьяр ву. Нюгьдихъди штуин али гимдиъди сакьюдартӀан гъюрхюндайи – анжагъ миржир кас[+]. 21Думу шид, цӀийи хьуз, штуан хьувалин лишан ву. Думу лишан гъира кмиди учву уьбхюрайиб ву. Штуан хьувал – му ичв жандилан чиркшин алдапӀувал дар, хъа ичв марцци кӀвахьан Аллагьдиз тувнайи гаф ву, Иса Месигь чӀиви хьубʼинди учву уьрхюрайи[+]. 22Завариина за духьну, Думу гьамус Аллагьдин арччул хилихъинди хъа. Дугъаз вари малайикар, гьюкмар ва кьудратар мютӀюгъ гъахьну[+].

### 4


Уьмриъ дигишʼвалар

1Гьаци вуйиган, беден аьзабарикк ккабхъбиинди Месигьди[†] фици аьзиятар гъизигнуш, учвура гьацдар фикрар гьисабназ гъадагъай. (Гьаз гъапиш, беден аьзабарикк ккабхърури гунгьар апӀуб гъибтру)[+]. 2Гьацдар фикрар гьисабназ гъадагънайиган, гъюз имбу уьмур – инсандиз ккуниси ваъ, хъа Аллагьдин ниятнаккди хъапӀуз шулу[+]. 3Дарди хьуз, Аллагь кӀулʼин алдрударси, мяна адру уьмур тямягьяриъна пиянвалариъ, кьяппавалариъна намусузвалариъ ипну, гьар жюре аллагьаризна идолариз икрам апӀури, учву бегьем вахт гьавайиди гьапӀунчва. 4Хъа гьамус дурариз учву, чпихъди чпи айи аьгьвалиъ имдруган, аьжайибди гъугъубжвура ва ушвнихъна гъафиб вари кӀурачвуз[+]. 5Аммаки дурар багарихьди чӀивидаринна гъийихдарин суд апӀуз Гъюрурин улихь чпи гъапибдинна гъапӀубдин жаваб тувуз мажбур хьиди[+]. 6Магьа гьаддиз, гьеле чпи адмийирди имиди бедендиинди жаза дурариз гьадабтӀундаршра – хъа думу жазайиккан дурарихьан ккудучӀвуз хьибдар – хъа чпин рюгьнииндикьан Аллагьдин уьмрихъна гъюбан бадали, Ужувлан хабар[†] гъийихдаризра дебккнийи.

7Варибдин аьхир багахь шула. Гьаддиз ачухъ фикир айидар йихьай, фагьум апӀинай, хъа гьадмуган ккарагуз хьибдичвухьан[+]. 8Сифтена-сифте вари кӀваантӀан чиб-чпи ккун апӀинай, гьаз гъапиш масанвали гизаф гунгьар ккеркру[+]. 9Мурмрар дарапӀди, хялар кьабул апӀури йихьай[+]. 10Учвкан гьарсариз жарариз дарубсиб хъуркьвал дурубкьначвуз, гьаци вуйиган Аллагьди учвуз багъиш дапӀнайи гьаму гьарсаб жюре хъуркьувалар, чиб-чпин гъайгъушнаъ шлуси, мянфяаьтлуди ишлетмиш апӀинай[+]. 11Эгер шлиз гафар апӀувалин хъуркьувалар аш, гъит, дугъу Аллагьдин хабарнакан гаф рабгъри; шлиз гъуллугъ апӀбаъ хъуркьувалар аш, гъит, Аллагьди туврайи кьувватнаъ учв мюгькам ишри. Гъит, варидари Иса Месигьдилантина Аллагьдин ад бадали жафа зигри! Гьадгъаз ибшри аьсрариан-аьсрариз ад ва кьудрат, амин![+]


Хъугърударин сабурлуваликан

12Йиз багьаллуйир, учвухъди фу-вуш саб аьжайиб шула, кӀури, учвʼин алахьурайи гъагъи аьзабариин-аьзиятариин мюгьтал махьанай[+]. 13Хъа гьатцидарихъинди, учву Месигьдин аьзабариъ иштирак шулачва ва, гьаддиз, шад йихьай, хъа гъиямат йигъан, Иса Чан аднаъди гъафиган, шадвали ацӀдичва ва гьарай ипдичва[+]. 14Эгер учву Месигьдин ччвурналантина биябур апӀураш, учву бахтаврар вучва, му гьадму кӀуру гаф вуки, Аллагьдин Рюгь Чан вари аднаъди учвуъ архаин духьна[+]. 15Эгер учвкан сар фуж аьзабнаъ аш, гъит, думу аьзаб йивну йикӀбалан, ясана гьитӀибкӀбалан, ясана законсузваларилан, ясана футна апӀувалилантина вуйиб дарибшри. 16Учву Месигьдихъ хъугънайивалилантина аьзиятариъ ахьнаш, гъит, дицири нач дарапӀри, хъа, гъит: «му Исайихъ хъугърур ву», – кӀуруган, Аллагьди учвуз гьациб ужʼвал дебккнайивализ дилигну, гьацири Дугъан ад апӀри![+]

17Гьаз гъапиш Суд апӀру йигъ багахь хьа. Хъа думу Аллагьдин хуландарилан ккебгъди. Хъа думу ухьлан ккебгърайиган, Аллагьдин Хабар кьабул дарапӀрайидарин аьхир фициб шуйкӀан?![+]

18«Эгер гьякь вуйирихьан
саб нуфтдитӀан жвув уьрхюз шулдарш,
хъа фу шул
кацӀнайидарикан ва гунагькрарикан?»[+]

19Гьаддиз Аллагьдин ниятниинди аьзабнакк ккайидар, гъит, гьуркӀну чпи вариб халкь ГъапӀурин ихтиярнаъ учӀври – Думу гьарган аьгьтлур ву – ва чпин фикрар ужудар ляхнариина жалб апӀри[+].

### 5


Аллагьдин лиж

1Гьаци вуйиган, гьамус узу ичв аьхюдарихьна илтӀикӀураза. Даршуз узура йиз марччарин – хъугърударин аьхюр вуза. Мидлан гъайри, Месигьдикан[†] кчӀикьу аьзабарин шагьид вуза ва, магьа, гьамус – хъа дюнʼяйиз гъиямат йигъ хьади гъюрайи Дугъан ад рубкьрударикан сар духьназа[+]. 2Ичв ихтиярназ тувнайи Аллагьдин лиж уьбхяй, дидин гъайгъушнаъ учву буржлу вуйивалиан мишанай, хъа Аллагь ихь гъайгъушнаъ айиганси, учвура ичв аьшкьниинди гъайгъушнаъ йихьай; учвуз му дюнʼяйикан хайир ктабгъуз ккунди ваъ, хъа ичв гьякь тямягь хъайивалиинди гъайгъушнаъ йихьай;[+] 3гьякимари Аллагьди чпин хилиъ ивнайи адмийирин зиин агъавал апӀурайиганси ваъ, хъа вари лижаз мисал вуди гъуллугънаъ шлуганси гъайгъушнаъ йихьай;[+] 4ва, Аьхюну Марччлихъан гъафиган, гьич зат дучрубхру адлувалин кунцӀ рубкьидичвуз[+].

5Учвура, жигьилар, аьхюдарихъ хъпехъури апӀинай; чиб-чпин гъайгъушнаъ духьну, разивалиъ кӀул ипай, гьаз гъапиш,

«Аллагь фурсачйириз къаршу удучӀвуру,
хъа разивал улупрудариз
Думу рягьим апӀрур ву»[+].

6Гьаддиз, Аллагьдин кьудратлу хилин улихь разивалиинди икрам апӀинай, Дугъу учвура Чан вахтна заъди. 7Ичв вари гъайгъушнар Гьадгъуин иличай – Думу ичв гъайгъушнаъ а![+]

8Ичв фагьмихъ гъузай, мааханай! Учвуз къаршу вуйир, иблис, гашу удубтӀнайи асланси, учвкан хътӀюкьюз ужур агури либцура[+].

9Учву ичв мюгькам хъугъвалиинди, дюнʼяйиъ вари ичв гъардшари учвуси гьамцдар аьзабар аьгь апӀурайиб аьгъяди, дидиз къаршу удучӀвну ккунду[+]. 10Аммаки учвуз аьгь апӀуз сацӀибтӀан имдар! Иса Месигьдиъ сатӀиди духьну дих дапӀну, гьарсаб ужувлан булагъ айи Аллагьди Чан гьаммишандин Ад учвухъди пай апӀиди, учву дюз алаиди, ижми апӀиди, кьувватлу апӀиди, йишвʼин мюгькам апӀиди[+]. 11Дугъан кьувват аьсрариан-аьсрариз ибшри, амин![+]


Аьхиримжи насигьят

12Узу гьаму бицӀи кагъаз Силван гъардшин кюмекниинди гъибикӀунза. Узуз дугъан хъугъувал ужуйи аьгъязуз. Узу му кагъаз учвуз, мушваъ улупнайиб Аллагьдин ужувлан гьякь багъиш ву, кӀури, учву рази ктаъбан бадали, гъибикӀунзачвуз. Ижмишнаан гьамдихъан хъичӀихай[+].

13Учвуси Аллагьди кадагънайи Вавилондиан[†] вуйи чуччура учвуз саламар хътаура, ва гьацира – йиз бай Маркдира[+]. 14Чиб-чпиз чвевалин масанвалин мак апӀбиинди салам туври апӀинай. Вари Месигьдиндариз, учвуз, мясляаьт ибшри![+]

## Петрин-2

### Петрин-2

Петрин-2


Петрин-2

[1]

[2]

[3]


### Петрин-2


Варихъугърудариз Петрин кьюбпи кагъаз

Кьюбпи кагъазра Гирами Рюгьну Петриинди БицӀи Азияйиъ Исайихъ хъугърудариз дибикӀнайиб ву. Душваъ кучӀлин вакилар ачмиш духьнайи, ва дурарин фурслу улхбар-рахбари хъугърудар гьаму дюняйин тямягьярихьна зигурайи, дурар буш апӀурайи. Дурари Исайихъ хъугърудариз тувнайи азадвал чпин чӀуру ниятариз ишлетмиш апӀурайи. Дурари гьаци Исайин ччвур биябур апӀурайи ва Аллагьдикан кучӀлях ктаурайи. Чахъ хъугърудар Чахъди гъахуз Иса кьюбпи ражарира гъиди кӀури, Аллагьди тувнайи гаф дурари ибак апӀурадайи. Гирами Рюгьназ БицӀи Азияйиъ Аллагьдихъ хъугърайидар кучӀлин вакиларихьан уьрхюз ва дурарин каламариз аьхир дивуз ккунди айи. Дугъу хъугърудариз шаклу дархьуз дих апӀура, гьаз гъапиш кӀвахънивалари хъугъвал ебцӀуз гъитру. Гьамусдихъантина, Аллагьдиз ккуни уьмур хъапӀри, дурари чпин умуд Месигьдик кади гъибтри.

### 1


Аллагьди ухьуз лазим вуйиб вари тувна

1ЛукӀвал апӀурайи Иса Месигьдин[†] вакил Петрихьан – Аллагьди гьякь апӀбиинди ва Уьрхрурин – Иса Месигьдин кюмекниинди ухьуз гъабхьибсиб багьа хъугъувал гъабхьидариз – саламар[+].

2Учвуз Аллагь ва ихь Агъа Иса аьгъю апӀувалилантина гизаф ужувлар ва мясляаьтар ишричвуз![+]

3Исайин[†] Аллагьвалин кьувватну ихь уьмриз гьарсаб лазим вуйиб ва лап кӀваантӀан Аллагьдин гьюрмат уьбхрувал тувнахьуз. Му Чан хусуси адниинди ва Чав ужувлан ляхнар апӀбиинди Учв ухьуз аьгъю хьувалилантина гъурубкьунхьуз. 4Гьаму Касдиланмина ухьуз, гаф тувнайиси, варитӀан багьа ва варитӀан зурба ужувлар дурукьнахьуз. Дурар ухьуз, гьаму дюнʼяйин тямягьяриланмина гъюру аьжалнахьан гьадрарин кюмекниинди учву ярхла духьну, Аллагьдин хасиятнак ктикьбан бадали, багъиш дапӀнайидар вухьуз[+].

5-7Гьаму себеб вуди, ичв хъугъувал – ужудар ляхнариинди, ужудар ляхнар – аьгъювалариинди, аьгъювалар – аьгь апӀбиинди, аьгь апӀуб – ижмишниинди, ижмишин – ужуб гьюрматниинди, ужуб гьюрмат – чвевалин дуствалиинди, дуствал – масанвалиинди мюгькам апӀбан бадали, ичв вари кьувват жалб апӀинай[+][+]. 8Эгер учвуъ гьамцдар хасиятар аш ва учву дурар зарб апӀуруш, ихь Агъа Иса Месигьдикан вуйи ичв аьгъювалар дурари мянфяаьтсузди ва бегьерсузди гъитдар[+]. 9Хъа гьацдар хасиятар кадрур улихьишв дярябкърайир ва кур ву, чан мугагьназ кайи гунгьарихьан марцц духьнайивал кӀваълан гьапӀнайир ву[+]. 10Магьа гьамдиз, гъардшар, хъана аьхю кьувватниинди учвуз дих дапӀнайивал ва учву кадагънайивал тасдикь апӀинай. Гьамци апӀури гъашиш, гьич саркьан алдакидарчва![+] 11Гьадмуган учвуз ихь Агъа ва Уьрхрур Иса Месигьдин гьаммишандиз вуйи Паччагьлугъдиъ учӀвуз ихтияр жумартлуди багъиш дапӀну хьибди, аьхир[+]. 12Магьа гьаддиз йиз ният вуйиз учвуз гьамдикан гьаммишан кӀваин алапӀуз, гьеле учвуз гьаму варибдикан аьгъяшра ва учвуз дурубкьнайи гьаму гьякьвалиин учву мюгькам духьнашра[+].


Месигьдин аднан шагьидар

13Сабан узу йиз гьаму бедендин халиъ яшамиш шули имбукьан гагьди, ичв фагьмиз мидкан кӀваин алапӀури, думу гьарган уягъ апӀуз узу йиз буржи вуди гьисаб апӀураза. 14Узуз аьгъязуз, аьхир, гьаму йиз хал узхъан хътибтру вахт багахь шула – му узуз ихь Агъа Иса Месигьди ачмиш гъапӀунзуз[+]. 15Узу гъушхъантинара ккуни вахтна учвхьан, гьамдикан кӀваин алапӀуз шлуганси, узу йиз хилʼан удубкьруб вари апӀидиза.

16Учу учвуз, ихь Агъа Иса Месигь кьудрат хъади кьяляхъ гъиди, гъапиган, учу шлин-вуш аьмалдар махъвар текрар гъапӀундайча. Ваъ, Дугъан зурбавал учуз ич улариинди гъябкъюнчуз![+] 17Дугъахьна «Му Йиз масан Бай вуйиз, Гьадгъаъ Йиз шадвал айиз» кӀуру зурбавалин Аднан дих гъабхьиган, Дугъу Аллагь Адашдихьан гьюрмат ва ад кьабул гъапӀну[+]. 18Ва гьаму дих завариан гъафнийи – учуз, Дугъахъди гирами дагъдиин алиган, ич ибариинди гъеебхьунчуз. 19Миди ухьуз пайгъамбри гъапи гафар дюз вуйивал хъана артухъди улупура. Учву дурарин гафарихьна, Йигъ аку дубхьну ичв юкӀвариъ гвачӀиндин Хяд гьудудубчӀвкьан гагьди мучӀушнакк убгурайи чирагъдихьнаси янашмиш шулаш, ужуб апӀурачва[+]. 20Хъа сифтена-сифте кӀваин гъибтну ккундуки, Гирами бикӀбарин гьич сабкьан гъюз имбубдикан гаф адмийи ачмиш апӀуз хъюгъну ккундар, 21фицики адмийин ниятниинди гьич саб вахтнара пайгъамбрарихьан[†] вуйи гъюз имбубдикан гафар гъахьидар дар. Ваъ, адмийири Аллагьдихьан гъюруб кӀуйи ва дурар гьаддихъна Гирами Рюгьну хуйи[+].

### 2


КучӀлин мялимар

1Мидлан савайи, халкьдин арайиъ кучӀлин пайгъамбрар[†] ачмиш гъахьиганси, ичв арайиъра кучӀлин мялимар ачмиш хьидивучв. Дурарихьан аьжалихъна гъахру чпин кучӀлин каламар арайиз адагъуз хьиди. Дурари чпи азадвал бадали кадагънайи Гьюкумдар (Агъа) тина апӀиди. Дурар, Агъа кьабул дарапӀбиинди, багарихьди чпи тӀанкь апӀувалихъна гъиди[+]. 2Гизафдари дурари апӀрусдар ягьсуз ва намуссуз тӀулар апӀуз дубгъиди ва гьацдариинди гьякь рякъ биябур апӀуз йишв тувди. 3Дурар ацӀру касар дар. Дурар чпин иблис ва аьмалдар каламариинди учвлантина гизаф девлетлу хьиди. Аммаки, дурариз ухдитӀан жаза гьадабтӀну гьязурди а, диди кьан апӀидар, ва дурарин аьжал даабхнадар![+]

4Аллагьди гьеле малайикаркьан гьяйиф гъапӀундар; дурари гунагь гъапӀиган, жегьеннемдиъ дурар уржнийи ва гьаммишандин мучӀушнан зунжрарихьди суддин Йигъ гъяйиз дитӀнийи[+]. 5Дугъу лап кюгьне дюнʼяра гьяйиф гъапӀундар; гьякьʼваликан хабар дебккри гъахьи Нюгьдилан[†] ва дугъахъди хъайи ургур касдилан гъайри, гьюрмат адрударин дюнʼя штухьди ккапӀнийи[+]. 6Содом[†] ва Гомора шагьрарра, гъюз ккимбу гьюрматсузариз мисал вуди, ккидирчну, рюкъдиз илтӀикӀну[+]. 7Хъа Дугъу дугъривалиинди яшамиш шулайи, ягьсуз уьмур хъапӀрайи законсузариккан аьсси духьнайи Лут, гъюрхну[+]. 8Гьаму гьялал касдиз, гьамгъан дугъри гъяназ гьадрари апӀурайи тӀулар ерхьуб ва рякъюб гьар йигъан чакан кчӀикьурайи зивзиварси гьугъужвуйи[+]. 9Намус ва гъирʼят айи касар Агъайиз читинвалариккан уьрхюз аьгъя, хъа гьякьсузар – суд апӀру Йигъаз жаза адабтӀуз уьрхюз аьгъя[+]. 10Дурарикан гизафна-гизафси, Агъайин гьюкум гьясбикк ккадарди, чпин жанариз ккунибси апӀру чиркин тямягьярихъди гъягърударин язухъ ву!

Гьясбикк ккадру тӀулар апӀрудар ва эдеб адрудар, чпи аьршарин кьудратар биябур апӀурайивалихьан гукӀнидикьан адар[+]. 11Агъайин улихь тахсрар кирчри, дурарилан улхурайи малайикарикьана, гьеле дурар адмийиртӀан фукьан гизаф кьувватлудар ва удукьрудар вушра, дурар биябур апӀурадар. 12Дурар сабдизтӀан хай дару – дисуз ва йихуз пну бабкан шлу, чпин нефстӀан аьгъдру фагьумсуз гьяйванатарсдар ву. Дурари варибдиз чпин фагьмихьан аннамиш апӀуз даршлу агьрар апӀуру. Гьадму гьяйванатарси дурарра йихиди[+]. 13Дурарин чпи гъапӀу чӀурувалариз – чӀурувалʼинди тувди. Дурариз йигъандин аквнахьди кефер хъауз меэлди ву. Дурар чпи ву кфирвал ва ужузвал. Дурари, учвуз кучӀлин чулар ургъбиинди учвухъди саб суфрайихъ деъну, кьукьар апӀура. 14Дишагьли гъяркъюбси, дурарин улар кьяппавали ацӀра, ва гьациб гунагьнахьан гьудучӀвуз ккундар. Дурари, чпин дисру рукьариъ итуз, зяиф гъян айидар хъчӀюхюри шулу. Дурарин юкӀвар иблисвалихьди дидиржна. Дурарин кьисмат – пуч хьувал ву. 15Дурар диш рякълан улдучӀвну ва ургну. Дурар гунагькар ляхнар апӀузди тувру пешкешнаъ ул абхъну гъушу Боросдин бай Валаамдин рякъюъди гъушну[+]. 16Думу Валаам, писвалар апӀурайиган, чӀал аьгъдру дажди, инсандин чӀалназ дуфну, гъидиснийи, ва гьадму пайгъамбрин фагьумсузвал дебккнийи.

17Дурар дерццнайи булагъар ву. Дурар, гужал микӀари гьирчнайи кӀару кьюкь-дифар ву! Дурариз гьаммишандин жегьеннемдин мучӀушин ккилибгура[+]. 18Дурари чпин кьил ктру гафариинди, ичӀи улхбариинди, гьуркӀну удудукьру жандиз ккуни тямягьярин кюмекниинди, кучӀлариъди яшамиш шулайидарихьан ярхла хьуз хъюгънайидар, чпихьна хъчӀюхюру ва чпин бацаригъ чӀюркьюру[+]. 19Дурари, чпи пуч шулайи лукӀʼвалиъ ахънайидари, дурариз азадвал тувуз гаф туври шулу. Фуж фтиз мютӀюгъ шулаш, думу гьаддин лукӀ шула[+]. 20Эгер ихь Агъа ва Уьрхрур – Иса Месигь[†] аьгъю хьувалиинди гьаму дюнʼяйин чиркинваларихьан гьудучӀвнайидар хъана гьадму чиркинвалариъ ахьиш, дурар хъана гьадрарин лукӀʼвалиъ ахьра. Сифте чпин чиркинвалариъ айибтӀан, гьамус хъадахъну ахъуб – хъа яман ляхин ву[+]. 21Дурариз, гьякь Рякъкан аьгъю дубхьну, чпин хилиъ ивнайи гирами табшуругъарихьан гьудучӀвайиз, дидкан зат аьгъю гъабхьундайиш ужу хьибдийи![+] 22Дурарихъди гъабхьибди гьаму мисалнаъ дупнайиб дюз вуйиб улупура:

«Ху хъана чан ибичубдихьна хътабкуру»

ва

«Сил жибкӀ – думу хъана батӀриан идибгъиди»[+].

### 3


Иса кьяляхъ гъиди

1Йиз ккунидар, узу бикӀурайи кагъаз кьюбпиб вуйиз. Гьадму кагъзариъ узуз учву марцци фикрарихъна хуз ккунди азуз[+]. 2Гьаци гъабхьиган, саб фила-вуш гирами пайгъамбрари[†] гъапи гафар ва ичв вакилари[†] учвухьна дурубкьнайи Агъайин ва Уьрхрурин табшуругъ кӀваинди уьрхидичва[+].

3Сифтена-сифте учвуз аьгъю дубхьну ккундуки, аьхиримжи йигъари чпин хусуси тямягьярихъди гъягъру рихшанд апӀувалар арайиз гъиди. 4Дурари, кялхъри, пиди: «Набши Дугъан, гаф тувнайиси, гъюрайивал? Магьа ич абйирра кивну архаин гъахьну, хъа вариб дюнʼя халкь гъапӀхъанмина чан гьаци ими». 5Дурариз саб фила-вуш Аллагьдин Гафниинди жилар ва аьршар штукан ва штуинди халкь гъапӀубдикан кӀваълан гьархна[+]. 6Гьадму штариинди ккапӀну дюнʼя терг гъапӀнийи[+]. 7Хъа гьамусдин аьршарна жилар, Аллагьдин гьадму Гафниинди цӀа йивну ккидирчуз ва Месигьдихъ[†] хътругъдар йихуз, суддин Йигъ хьайиз уьрхюра.

8Йиз ккунидар, магьа фу учву кӀваълан гьархну ккундарш: Агъайиз сад йигъ – агъзур йисси ву ва агъзур йис – сад йигъси. 9Агъайи Чав гъапиб тамам апӀуз, гьеле сакьюдари кьан апӀура кӀурашра, кьан апӀидар. Гьатци, Думу ухьуз гъилигиган гизаф сабур айир ву, Дугъаз ухькан фужкӀа дукӀну ккундар, хъа вари, чпи гъапибдиин ва гъапӀубдиин швумал духьну, Чахьна илтӀикӀну ккунду[+]. 10Хъа Агъайин Йигъ, тӀафалси, хабарсузди гъибди. Гьадму йигъан аьршар-завар рахру гъугърумарин дихарихъди дургди; заварин табиаьтар даргъиди ва ургиди; дюнʼяра, чан ляхнар улихь гьаъну, тахсирназ хибди[+]. 11Ва эгер вари гьамци ккадахьуруш, хъа учву фицдар духьну ккунду, фициб гирамиб ва Аллагьдиз бахш дапӀнайиб вуди ккунду ичв уьмур?![+] 12ЦӀа алабхънайи аьршар ккадахьруган ва завариъ айи ригъар-хядар цӀиъ ерцӀруган, аьгь дарапӀди ва тямягьниинди Аллагь гъюру Йигъаз, учву, гьацдар, фици ккилигуз ккачва?![+] 13Ухьу, Дугъу гаф тувиганси, дугъривалтӀан адру цӀийи аьршариз ва цӀийи дюнʼяйиз ккилигурахьа[+].

14Магьа гьаддиз, йиз ккунидар, учву Аллагьдихъди мясляаьтнаъ хьпан бадали, гьамци шлувализ ккилигбиинди марццидар ва гаф ктрудар хьуз чара зигай[+]. 15Хъанара, Аллагьдин гьадмукьан зурба сабур – учву уьрхюз мумкинвал туврайивал – ичв хайирназ вуди гьисаб апӀинай. Мидкан Аллагьди чаз тувнайи фагьумлувалиинди вари чан кагъзариъ ихь масан гъардаш Павелира гъапнийи[+]. 16Дугъу мидкан чан вари кагъзариъ гъибикӀнийи. Дурариъ гъавриъ ахъуз читин шейʼарра а. Дицдар йишвар аькьюлсуз ва мюгькам дару адмийири, Гирами бикӀбарин имбуну йишварси, чпин аьжалназ, айтӀлан апӀуру[+]. 17Хъа, йиз ккунидар, учвуз мидкан мугагьназра хабар айиган, намус адру адмийирин кучӀлари учву чпихьинди хъчӀючӀюхюз ва ичв ижми бин ккидидипуз, ихтиятди гъузай. 18АйибтӀан артухъ ихь Агъа, Уьрхрур – Иса Месигь, ва Дугъан ужʼвал аьгъю апӀури, гьаддиъ аьхю йихьай. Дугъан ад ибшри гьамусси, гьаммишандин Йигъ гъафиганра. Амин![+]

## Югьандин-1

### Югьандин-1

Югьандин-1


Югьандин-1

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]


### Югьандин-1


Югьандин сабпи кагъаз

Гирами Рюгьну Югьандиинди му кагъаз шлин вая фужарин-вуш ччвурнахъ дибикӀнадар. Гьаддиз, му кагъаз гьадму вахтназ хъугъу варидариз кайиб ву. Сабпи варж йис ккудубкӀури, Месигьдикан Ужувлан хабар ва варитӀан цӀийи хъугъувал кубкьу йишвариъ жара жюрейин каламарра яркьуди рагъуз хъюгънайи. Гьеле хъугърударин арайиъра каламар, гьич саб бин адаршра, кьабул апӀурайи. Мисалназ, сакьюдар кучӀлин мялимари, Аллагьдин Бай вуйи Иса Месигь гьаму дюнʼяйин адмисир дар, кӀурайи. Гьаддиз Исайин вакил Югьанди, гьякьди Исайихъ хъугънайидари хъугъувалин бин ва метлеб фицдар лишнариинди аьгъю апӀуруш, хъайи-хъайиси кӀурайи: Аллагьдикан Адми духьну, Чан уьмур ухьхъанди гъурбан дапӀну, Дугъу Чан масанвал ухьуз улупну. Хъугърудари гьадму масанвал кьабул гъапӀну, ва думу жарадаризра багъиш апӀура. Гирами Рюгьну, масанвал кьабул дапӀну, Аллагьдихьна илтӀикӀдарин гъяни ляхнарикан кӀваин апӀура: «Шли, Аллагьдиз ккуниси яшамиш шулаза, кӀураш, думу Исаси яшамиш духьну ккунду» (2:6).

### 1


Иса Месигь – уьмрин гаф

1Дюнʼя ккебгъхъанмина Айирикан, учуз Гъеебхьурикан, ич улариинди учуз Гъяркъюрикан, учу лигури Гъахьирикан, учу ич хилариинди кучри Гъахьирикан, яна уьмрин Гафнакан – Исайикан учу ктибтурача[+]. 2Му вари – учуз гъябкъюнчуз, мидин шагьидар – учу вуча. Му – учуз гъяркъю уьмрин Гаф, Адаш Аллагьдихь хьайи. Дугъу Думу учуз улупну ва учу учвуз мидкан хабар дебккрача[+]. 3Учуз гъябкъюбдикан ва гъеебхьубдикан, гьамус учвура учук ктикьбан бадали, учвуз хабар дебккрача. Хъа учу Адаш Аллагьдик ва Дугъан Бай Иса Месигьдик[†] кидикьнайидар вуча[+]. 4Учу му, учуз гьубкӀу шадвал хьпан бадали, бикӀурача[+].


Аквнаъди гъягъюб

5Магьа учуз Аллагьдикан гьамциб хабар гъеебхьунчуз: «Аллагь – акв ву. Дугъаъ гьич саб жюрейин мучӀушин адар»[+]. 6Эгер ухьу, Дугъак ктикьунхьа кӀураш, хъа мучӀувалиъди гъяраш, ухьу кучӀлар апӀурахьа ва гьякьвалиъди яшамиш шуладархьа[+]. 7Эгер, Аллагь аквнаъ айиси, ухьура аквнаъди яшамиш шулаш, ихь арайиъ аьлакьйирра хьиди, ва ихь гьарсаб гунагьнахьан Дугъан Балин – Исайин[†] ифди марцц апӀура[+].

8Эгер ухьу, гунагь ктарчук кӀураш, ухьу ухьуз кучӀлар апӀурахьа ва ухьуъ гьякьвал адар[+]. 9Эгер ухьу ачухъди ихь гунгьар кӀулʼин дисуруш, Дугъу, Гьякьлури, хъугъвал Алири, ихь гунгьарилан хил алдабгъиди ва ихь гьарсаб гьякьсузвалихьан ухьу марцц апӀиди[+]. 10Хъа эгер ухьу, гунгьар гъапӀундархьа кӀураш, ухьу Аллагь кучӀлях вуйирси дерккрахьа ва Дугъан Гаф кьабул апӀурадархьа[+].

### 2


Аллагьдин цӀийи табшуругъ – масанвал

1Йиз веледар, узу му, учву гунагь дарапӀбан бадали, бикӀураза. Хъа эгер шли аьгъдарди гунагь гъапӀишра, Адашдин улихь ухьхъан гаф Йиврур хьа. Думу – Иса Месигь,[†] дугъри Кас ву[+]. 2Ари Гьадму гъурбан духьну, ихь гунгьариккан, неинки ихь, хъа гьацира вари дюнʼяйин гунгьариккан ккадауз Гъитур ву[+].

3Дугъан табшуругъар тамам апӀури гъашиш, ухьуз Аллагь дугъридан аьгъю гъахьунхьуз дупну, архаин хьуз шулухьхьан[+]. 4Шли: «Узуз Думу аьгъязуз» кӀураш, хъа Дугъан табшуругъар тамам апӀдарш, дугъу кучӀлар апӀура ва дугъаъ гьякьвал адар[+]. 5Хъа фуж Аллагьдин аьгъюваларихъ хъпехъураш, думу дугъриданра Аллагьдин масанвали ацӀна. Магьа гьамци ухьу Аллагьдикди кидикьнайивал аьгъю апӀуз шулу[+]. 6Шли Аллагьдиз ккуниси яшамиш шулаза кӀураш, думу Исаси духьну ккунду.

7Йиз масан вуйи дустар, узу учвуз таза табшуругънакан бикӀурадарза, хъа – учвуз сифте бинайиан тувнайибдикан. Му кюгьне табшуругъ учвуз ухдихъанмина деебхьнайи гаф ву[+]. 8Хъа жара терефнаан, узу учвуз бикӀурайиб, цӀийи табшуругъ ву, гьаз гъапиш, му гьякьвал Иса Месигьдин ва ичв уьмри улупура, миди мучӀушназ кьяляхъ йивура, ва гьякьвалин аквну гьамустӀанра нурар рагъура[+].

9Шли, чав аквнаъ аза кӀури, гъардаш ккун дапӀнадарш, думу мегьел мучӀушнаъ ами[+]. 10Шлиз чан гъардаш ккундуш, думу аквнаъ а, ва дугъаъ фукӀара учв алдакруб хьибдар[+]. 11Гъардаш даккнир мучӀушнаъ а. Думу мучӀушнаъ яшамиш шула ва дугъаз, учв наанди гъягъюраш, аьгъдар, фицики мучӀушну думу кур дапӀна.

12Узу учвуз, йиз ккуни веледар,
ичв гунгьарилан
Иса Месигьдилантина
хил алдабгъну, кӀури,
бикӀураза[+].
13Узу учвуз, абйир-бабар,
дюнʼя-бина хьайиз Айир
аьгъю гъахьунчвуз, кӀури,
бикӀураза.
Узу учвуз, жигьилар,
Писубдиин
гъалиб гъахьунчва, кӀури,
бикӀураза[+].
14Узу учвуз, бицӀидар,
Адаш аьгъю гъахьунчвуз, кӀури,
гъибикӀнийза.
Узу учвуз, абйир-бабар,
дюнʼя-бина хьайиз Айир
аьгъю гъахьунчвуз, кӀури,
гъибикӀнийза.
Узу учвуз, жигьилар,
кьувватлу вучва,
Аллагьдин Гаф учвуъ яшамиш шула
ва Писубдиин
гъалиб гъахьунчва, кӀури,
гъибикӀнийза.

15Му дюнʼя ва дидиъ айиб ккун мапӀанай. Эгер шлиз дюнʼяйинуб ккундуш, дугъан кӀваъ Адашдихьна вуйи масанвал адар[+]. 16Гьаз гъапиш му дюнʼяйиъ айи варибдихъ ихь гунагькар жандин тямягь хъа. Ихь уларин тямягь хъайиб ва гьаму уьмриъ адмийири фурс ва дамах апӀурайиб вари – гьич фукӀара Адашдихьан вуйиб дар. Хъа му вари – дюнʼяйихьан ву. 17Му дюнʼя ва инсандин тямягь зибгруб – вари гъюдубчӀвну гъябгъруб ву, хъа Аллагьдин ниятар тамам апӀруризтӀан гьаргандин уьмур хьибдар[+].


Аьхиримжи вахтарин аллагьдин душмнар

18Баяр-шубар, аьхиримжи вахтар улукьура! Учвуз гъеебхьиганси, Месигьдиз Къаршур гъиди, дупна. Лигуруш, дурар, ихь Месигьдиз къаршу касар, гизаф духьна. Магьа гьаддиз ухьуз, аьхиримжи сяаьт улубкьнайиб рябкъюрахьуз[+]. 19Месигьдиз къаршу вуйи гьадму касар ихь арайиан удучӀвдар вуйи, хъа дугъридан дурар ухьукди кидикьнайидар дайи. Эгер дурар дугъриданра ухьукди кидикьнайидар вуйиш, дурар ихь арайиъ гъуздийи. Аммаки дурар вари гьергну, гьамди дурарин ухьук кидикьну адрувал улупура[+].

20Учвуз Гирамири Чав, туву багъиш ачвуз ва варидариз, аьгъювалар фу вуш, аьгъю гъабхьунчвуз[+].

21Узу учвуз, гьякьвал аьгъдарчвуз, кӀури, бикӀурадарза, хъа думу учвуз аьгъюган ва диди кучӀал арайиз дархиган, бикӀураза.

22Фуж ахъа сарун, Иса – Месигь дар, кӀуруртӀан кучӀлях? Гьацир кас Месигьдиз къаршу ву. Дицири я Адаш, я Бай кьабул апӀурадар[+]. 23Шли Бай кьабул апӀурадарш, дугъу Адашра кьабул апӀурадар. Шлиз Бай аьгъяш, дугъаз Адашра аьгъя[+].

24Сифте бинайиан гъеебхьубдихъди гъузай. Эгер учву, учвуз сифте бинайилан гъеебхьубдихъди гъузиш, Балихъди ва Адашдихъди хьидичва[+]. 25Ухьуз Бали туву гаф – магьа гьаму ву: гьаргандин Уьмур!

26Узу му учвуз, учву алдатмиш апӀрударикан бикӀураза[+]. 27Хъа учвуз кайиб: Месигьдихьан учвуз дурубкьнайи багъиш учвухьди гъубзди, ва, гьаддиз, учву, шлин-вуш дарсариз ккилигурайидар дарчва. Гирамирихьан учвухьна гъафи Рюгьну учвуз гьякьвалин дарсар кивра, ва гьич саб вахтнара Дугъу учвуз кучӀал апӀидар. Гьаци вуйиган, Гьадгъу улупурайибси апӀинай, ва Аллагьдиъди гъузай[+].


Аллагьдин бицӀидар

28Гьаци вуйиган, Месигьди кӀуруб гьаци апӀинайки, йиз веледар, Думу хъадакну гъафиган, Дугъан улихь учвхьан, я гучӀʼвал, я начʼвал адарди, дугъужвуз шлуганси![+]

29Эгер учвуз Думу дугъри вуйиб аьгъяш, учвуз гьацира аьгъячвузки: дугъривалиинди яшамиш шулайидар Аллагьдин веледар вуйибра[+].

### 3

1Ихь Адашди ухьуз Чан – Аллагьдин веледар пубʼинди фукьан зурба вуйи масанвал улупнуш, учву фикир апӀинай. Ухьу гьаци хьузра вухьа! Му дюнʼяйиндари ухьу кьабул апӀурадар, гьаз гъапиш дурари Думу кьабул гъапӀундар[+]. 2Йиз ккунидар, гьаму ражари ухьу Аллагьдин веледар вухьа, хъа гъюру вахтари ухькан фужар шулуш, сабан мялум дар. Саб аьгъяхьуз, Иса Месигь[†] хъана жилариина гъафиган, ухьу Гьадгъаз ухшар хьидихьа, фицики Думу Учв фицир вуш, гьацирди рякъидихьуз![+] 3Ва шли чан миж Гьадгъак кивраш, дугъу, марцци Месигьдиз ухшар вуди, чан уьмурра марцц апӀура[+].

4Шли гунагь апӀураш, дугъу законсузвал апӀура, фицики гунагь – законсузвал ву. 5Учвуз аьгъюганси, Месигь инсанарин гунгьар Чаина гъадагъуз Гъафир ву. Дугъак гунагь ктар[+]. 6Дугъахъди яшамиш шлу гьич сарира гунагь апӀидар. Хъа гунагь апӀуб давам апӀурайириз Думу я гъяркъюндар, я аьгъю гъахьундар[+].

7Багьалу вуйи веледар, лигайки, учву гьякь рякъхъан хътаърударин кучӀларихъ мехъебехъанай. Гьякьʼвали тӀалаб апӀурайиси апӀрур Месигьси гьякь кас ву[+]. 8Гунгьар апӀрур иблисдинур ву, фицики иблисдира, чан сифте бинайианмина гунгьар апӀуйи. Аллагьдин Бай жилариина магьа гьамциб метлеб ади гъафир ву: иблисдин тӀулар терг апӀуз[+]. 9Аллагьдин веледар гъахьидарикан гьич сарира гунгьар давам апӀдар, гьаз гъапиш дицир касдиъ Аллагьдин тум а. Гьаддиз дицирихьан гунагь тӀулар апӀури гъузуз шулдар, гьаз гъапиш думура Аллагьдин веледарикан сар духьна[+]. 10Фуж – Аллагьдин, хъа фуж иблисдин велед вуш, магьа гьамци аьгъю апӀуз шулвухьан: гьякьвалиинди дарапӀрур ва чан гъардаш даккнир Аллагьдихьан дар[+].


Сари-сар ккун апӀинай

11Магьа учвуз сифте бинайиан деебхьнайи гаф: сар-сарихьна масанди йихьай[+]. 12Ухьу иблисдин тереф дибисну, чан чве йивну гъакӀи Каиндиз ухшар духьну ккундар. Дугъу думу гьаз гъакӀну? Гьаз гъапиш дугъан ляхнар писдар вуйи, хъа чан чвуччвун – ужудар[+].

13Чвйир, мюгьтал махьанай, эгер учву му дюнʼяйиз ккундарш[+]. 14Ухьуз аьгъяхьуз ухьу аьжалнахьан гьаргандин уьмрихьна дуфнайиб, фицики ухьуз ихь гъардшар ккундухьуз. Хъа шлиз ккундарш, думу, чан дукӀнайир, дукӀну гъузди[+]. 15Гьарсар, чан гъардаш даккнир, адми йивну гъачӀир гьисаб ву, хъа учвуз аьгъячвуз, адми йивну гъакӀириз гьаргандин уьмур даршлуб[+].

16Масанвал фу вуш, ухьуз, магьа, наънан аьгъяш: Месигьди ухьхъанди Чан уьмур тувну. Ухьура гьаци ихь гъардшарихъанди ихь уьмрар тувну ккунду[+].

17Эгер шли, девлет ади, хъа чан гъардаш аьжузди яшамиш шулайиб рябкъюри, кюмек апӀдарш, дицириъ Аллагьдин масанвал фици шул[+]? 18Йиз веледар, ихь ккунивал садар гафарииндина улхбариинди дубхьну ккундар, хъа – ляхниинди, ва якьин вуйиб дубхьну ккунду[+].

19-20Ухьу гьякьвалин рякъюъ айиб гьамци аьгъю шулу: гьеле ихь намус сикинди даршра, ухьхьан Аллагьдин улихь архаинди хьуз шулухьхьан, фицики Аллагь ихь намустӀан артухъ ву ва Дугъаз вари аьгъя. 21Йиз ккунидар, эгер ихь намус сикинди вуш, ухьхьан гучӀ адарди Аллагьдиз багахь хьуз шулухьхьан[+]. 22Гьаддиз Аллагьди, Чаз ккарагну Чакан фу тӀалаб гъапӀиш, гьадму тамам апӀурухьуз, фицики Дугъан табшуругъарихъди гъярахьа, ва Дугъаз ккуни ляхнар апӀурахьа[+]. 23Магьа ухьуз Аллагьди фициб табшуругъ дебккнаш: ухьу Дугъан Бай – Иса Месигьдихъ хъугъну ккунду, ва Исайи ухьуз табшурмиш гъапӀиганси, ухьу сари-сар ккун дапӀну ккунду[+]. 24Шли Аллагьдин табшуругъар тамам апӀураш, гьадму кас Аллагьдиъ яшамиш шула ва гьадму касдиъ Аллагь яшамиш шула. Наънан аьгъяхъа ухьуз, ухьуъ Аллагь яшамиш шулайиб? – Дугъу ухьуз багъиш гъапӀу Рюгьналанмина аьгъяхьуз[+].

### 4


Гьякьвалин ва кучӀлин рюгь

1Йиз ккунидар, фунуб рюгьнахъ вушра, яна адмийихъ мехъебехъанай. Хъа дурар Аллагьдихьан вуйин – дарин, гьарган ахтармиш апӀури йихьай, фицики дюнʼяйиз бегьем кучӀлин пайгъамбрар[†] ачмиш духьна[+].

2Магьа фици Аллагьдихьан вуйи Рюгь аьгъю апӀуз шулуш: Иса Месигь[†] Аллагьдихьан жилиина инсандин суратнаъди гъафну, кӀуру гьарсар рюгь Аллагьдихьан вуйир ву[+]. 3Хъа Иса кьабул дарапӀру рюгь – думу Аллагьдихьан вуйир дар. Мицдари Месигьдиз Къаршур рази ктаура. Къаршур гъиди, кӀури, учвуз деебхьнайчвуз ва магьа думу сарун му дюнʼяйиъ а[+].

4Йиз веледар, учву Аллагьдиндар вучва, кучӀлин пайгъамбрариин гъалиб духьначва, гьаз гъапиш, учвуъ айи Аллагь му дюнʼяйин эйсивал апӀурайиртӀан кьудратлу ву. 5Ари гьадрар – му дюнʼяйиндар ву. Гьаддиз дурари кӀурайибра гьаму дюнʼяйикан ву ва дюнʼяйиндар гьадрарихъ хъпехъурира ву[+]. 6Хъа ухьу Аллагьдиндар вухьа ва шлиз Аллагь аьгъяш, думу ухьухъ хъпехъуру. Хъа фуж Аллагьдинур дарш, ухьухъ хъпехъидар. Магьа гьамци ухьхьан гьякьвал хру Рюгь кучӀлин рюгьнахьан жара апӀуз шулу[+].


Аллагьдин масанвал

7Багьалу вуйи дустар, гъачай чиб-чпи ккун апӀухьа, гьаз гъапиш масанвал Аллагьдихьан гъюрайиб ву. Масанвал айи гьарсар касди гьаци апӀуру, гьаз гъапиш думу Аллагьдин веледарикан сар гъахьну ва Аллагь дугъаз аьгъя[+].

8Шлиъ ккунивал адарш, дугъаз Аллагь аьгъдар, фицики Аллагь Учв масанвал ву. 9Магьа фици Аллагьди Чан масанвал ухьухьна улупнуш: Дугъу Чан айина-адру сар Бай, Гьадгъулантина ухьуз гьаргандин уьмур хьпан бадали, гьаму дюнʼяйиз гьаъну[+].

10Дугъри вуйи ккунивал, ухьу Аллагь ккун гъапӀну кӀури, гьаддиъ адар, хъа Аллагьди Чав ухьу ккун гъапӀну ва Чан Бай ухьу гъапӀу гунгьарихъанди гъурбан хьуз гьаъну – магьа гьякь вуйи ккунивал[+].

11Йиз ккунидар, Аллагьдиз ухьу масанди вуйиган, ухьура чиб-чпи ккун дапӀну ккунду. 12Гьич саризра Аллагь зат гъяркъюр дар, хъа эгер ухьуз сар-сар ккундуш, Аллагь ухьуъ яшамиш шула, ва Дугъан масанвал ухьуъ гьубкӀну артмиш хьибди[+].

13Ухьхьан, ухьу Дугъаъ ва Думу ухьуъ яшамиш шулайиб ухьухъди пай гъапӀу Гьадгъан Рюгьниинди аьгъю апӀуз шулу[+]. 14Му вари учуз гъябкъюнчуз ва Адашди Чан Бай дюнʼя уьбхюз гьаувалин шагьидар гъахьунча[+]. 15Эгер фуж Иса Аллагьдин Бай вуйивалихъ хъугъраш, гьадму касдиъ Аллагь яшамиш шула, ва учвра Аллагьдиъ гъузра[+]. 16Учуз Аллагьдин ухьухьна вуйи му масанвал аьгъю гъабхьунчуз, ва думу кьабул гъапӀунча.

Аллагь – масанвал ву. Масанвали ацӀнайир Аллагьдиъ гъузра, ва Аллагьра гьадму касдиъ яшамиш шула.

17Ухьуъ бегьем гъабхьи масанвалиинди, ухьхьан гъияматдин йигъ хъугъвал алди кьабул апӀуз шулу, гьаз гъапиш гьаму дюнʼяйиъ ухьу, Месигьди фици гъапӀнуш, гьаци апӀурахьа[+]. 18Масанвал гьич саб жюрейинра гучӀ айиб дар. ГьубкӀу масанвали гучӀ утӀубккуру. ГучӀ жазайихъди аьлакьа айиб ву, ва гучӀруриз бегьем гьубкӀу масанвал адар.

19Аллагьди ухьу сифте ккун дапӀнайиган, ухьура Думу ккун апӀурахьа. 20«Узуз Аллагь ккундузуз» кӀуруриз чан гъардаш даккунди вуш, думу кучӀлях ву, гьаз гъапиш, улариз рякъюрайи чан гъардаш даккнирихьан, улариз дярякърайи Аллагь ккун апӀуз даршул![+]

21Месигьди учуз гьамциб насигьят тувунчуз: Аллагь ккунири чан гъардашра ккун дапӀну ккунду[+].

### 5


Варибдин аьхюр – Аллагьдин Бай ву

1Иса – Аллагьдин Месигь[†] вуйивалихъ хъугънайидарикан Аллагьдин веледар ктучӀвура. Адаш ккунириз, Гьадгъулантина гъахьирра ккунду[+]. 2Ухьуз Аллагьдин веледар ккунивал магьа гьамци аьгъю апӀуз шулу: Аллагь ккун дапӀну, Гьадгъан табшуругъар тамам апӀруриз Дугъан веледарра ккун шулу[+]. 3Аллагьдихьна вуйи ихь масанвал Дугъан табшуругъар тамам апӀбиинди улупурайиб вуйиштӀан. Хъа Дугъан табшуругъар тамам апӀуб думукьан читин ляхин дар[+]. 4Гьаз гъапиш, Аллагьдихьан вуйи гьарсар му дюнʼяйиин гъалиб хьиди. Хъа дюнʼяйиин гъалиб гъабхьи кьувват ихь хъугъувал ву[+]. 5Дюнʼяйин зиин гъалиб фуж шулу? Иса Аллагьдин Бай вуйивалихъ хъугърур[+].

6Ари Гьаму ву штииндина ифдиинди гъафи Иса Месигь. Думу, штииндиси, жарасира, ифдииндира гъафну. Мидин шагьид Рюгь ву, фицики Рюгь – гьякь ву[+]. 7Гьаз гъапиш, дидин шубур шагьид а: 8Рюгь, шид ва ифи – гьамрари варидари саб кӀура. 9Ухьу адмийирин шагьидвал кьабул апӀури шулхьа, хъа Аллагьдин шагьидвал хъана зиина ву, гьаз гъапиш му шагьидвал Аллагьди Чан Балкан кӀурайи шагьидвал ву[+]. 10Аллагьдин Балихъ хъугърайири му шагьидвал чан кӀваъ дибисна. Хъа Аллагьдихъ хътругърайири Аллагь кучӀляхиз илтӀикӀура, гьаз гъапиш, Чан Балкан вуйи Аллагьдин шагьидвалихъ дурар хъугърадар[+]. 11Магьа думу шагьидвал: Аллагьди ухьуз гьаргандин уьмур тувну, ва думу уьмур – Дугъан Балиъ а[+]. 12Шлиз Бай аш, дугъаз гьадму уьмурра а. Хъа шлиз Аллагьдин Бай адарш, дугъаз гьадму уьмурра адар.


Ухьуз гьаргандин уьмур багъиш дапӀна

13Гьаму варибдикан узу учвуз, Аллагьдин Балихъ хъугънайидар, учву вари, гьаргандин уьмрин эйсйир вуйибдикан аьгъю хьпан бадали, бикӀуразачвуз[+]. 14Аллагьдикан, гучӀ ктарди, тӀалаб апӀуз шулухьхьан: эгер ухьу, Гьадгъан ниятнахьди гъюруб, фу вушра, Дугъкан тӀалаб гъапӀиш, Дугъаз ебхьуру[+]. 15Эгер ухьуз, ухьу фу ккун гъапӀишра, Дугъаз ебхьруб аьгъяш, ухьуз гьацира, ухьу ккун гъапӀуб вари туврубра, аьгъяхьуз.

16Эгер шлиз чан гъардши йикӀрувалихьна дару гунагь апӀури гъяркъиш, гьадгъухъанди думу ккарагри, ва дугъаз уьмур тувди. Узу аьжалихъна дархру гунгьариъ ахъурикан кӀураза. Аьжалихъна гъахру гунагьра а, ва узу учвуз гьацдар гунгьарихъанди ккарагай кӀурадарза[+]. 17Гьарсаб чӀуру ляхин – гунагь ву, хъа аьжалихъна дархру гунагьра а.

18Ухьуз аьгъяхьуз, Аллагьдин велед гъахьир гунгьарихьан ярхла шула. Думу Аллагьдин Бали уьрхюра ва иблисдихьан дугъак кучуз шулдар[+]. 19Гьеле вари дюнʼя иблисдин гьюкмикк ккашра, ухьу Аллагьдиндар вуйиб аьгъяхьуз[+]. 20Ухьуз, Аллагьдин Бай гъафиваликан ва гьякь Аллагь аьгъю хьуз ухьу гъаврикк ккауваликанра аьгъяхьуз. Ухьу гьякь Вуйириъ айибра аьгъяхьуз, фицики ухьу Дугъан Бай – Иса Месигьдиъ ахьа. Думу – гьякь вуйи Аллагь ву. Думу – гьаргандин уьмурра ву[+]. 21Йиз веледар, идоларихьан ярхла йихьай[+].

## Югьандин-2

### Югьандин-2

Югьандин-2


Югьандин-2

[1]


### Югьандин-2


Югьандин кьюбпи кагъаз

Гирами Рюгьну Югьандиинди му жикъи кьюбпи кагъазра ччвур дибисну дибикӀнадар. Мушваъра хъугърудариз каламарихьан ихтият йихьай кӀури, дих апӀура. Сабпи кагъзиъ гьял апӀурайистар месэлйирикан кьюбпибдиъра гьацдар месэлйир гьял апӀура. Гьаддиз мушваъ гизафна-гизафси хъугънайидариз варитӀан Аьхюр Фуж вуш, яни Месидикан, Аллагьдин Бай гъахьи Адмийикан кӀура.

### 1

1Яшлу аьхюрихьан – Аллагьди кадагънайи агъа-ханумдиз – хъугърударин жямяаьтдиз ва дугъан бицӀидариз. Узу учву вари гьякьвалиъди ккун гъапӀунзачву. Гьацира, гьякьвалин гъавриъ ахъу вариди учву ккун гъапӀну,[+] 2фицики ухьуъ гьякьвал яшамиш шула. Му гьякьвал ухьухъди гьаммишандиз хъайиб ву. 3Учвуз Аллагь Адашдихьан ва Дугъан Бай Иса Месигьдихьан[†] гьякьвалиъди ва масанвалиъди ужʼвал, рягьимлувал ва мясляаьт ибшричвуз[+].


Масанваликан насигьят

4Яв саб кьадар бицӀидар, ихь Адашди табшурмиш дапӀнайиганси, гьякьвалин рякъюъди гъягъюри гъяркъган, гизаф шад гъахьунза[+].

5Хъа магьа гьамус узу, багьалу вуйи агъа-ханум, саб ккун апӀураза (му насигьят цӀийиб даршра, сифте бинайианмина ухьуз тувнайиб ву): гъач, сари-сар масанди дисурхьа![+] 6Масанвал магьа гьаму ву: ухьу Аллагьдин табшуругъарихъди яшамиш духьну ккунду. Му табшуругъ учвуз сифте бинайиан деебхьнайиб ву, ва гьаддихъди яшамишра духьну ккунду[+].


Месигьдиз аьгьтлуди гъузай

7Ихь арайиан дюнʼяйиз гизаф кучӀляхяр душна. Дурари Иса Месигь, инсан духьну, жилиина гъювал кьабул апӀурадар. Дицир адми кучӀлях ва Месигьдиз къаршур ву[+]. 8Лигай гьа, учву фу бадали гъилихнуш, гьадму ичв дубгруси дарибшри гьа, хъа ичв пешкеш гьубкӀну учвухьна рубкьруганси апӀинай[+].

9Месигьдин аьгъювалар чӀюргъруриз ва дурар тамам дарапӀруриз Аллагь аьгъдар. Хъа Месигьдин аьгъювалар тамам апӀруриз Адашра, Байра аьгъя[+]. 10Гьамцдар аьгъювалар хьади дяргърур гьич зат кьабул мапӀанай, я ичв хулаз гъюз мигъитанай, я дугъаз салам мутуванай[+]. 11Гьацир кьабул апӀрур дугъан чӀуру ляхнарик ктикьура.

12Узуз хъана гизафубдикан учвуз бикӀуб лазим вуйи, хъа узу кагъзииндина чернилиинди бикӀуб ужу вуди гьисаб апӀурадарза. Мидин ерина, учвухъди машна-машди улхбан бадали ва ихь шадвал гьубкӀуб хьпан бадали, багарихьди учву рякъюр пну, умуд кайиз[+]. 13Аллагьди кадагънайи яв чуччун веледари саламар хътаура.

## Югьандин-3

### Югьандин-3

Югьандин-3


Югьандин-3

[1]


### Югьандин-3


Югьандин шубубпи кагъаз

Вакил Югьанди жикъи шубубпи кагъзиъ чан дуст Гайикан Ужувлан хабар рабгъури сиягьятназ удучӀвнайидариз кюмек апӀуб ккун апӀурайи. Югьанди гьаму чан тӀалабнаъ, кӀваантӀан Исайихъ хъугънайир, тмуну хъугърурихь тевиган, жвув заанди дидисну даккнивал улупура. Хъугърудар чпин вари ляхнариъ, иллагьки Иса Месигьдикан Ужувлан хабар рабгъбаъ, чиб-чпиз кюмек дапӀну ккунду, кӀуру фикир му Гирами Рюгьнан кагъзиъ кӀулинуб ву.

### 1

1Яшлу аьхюрихьан – узуз гьякьвалиъди ккун гъахьи, йиз багьа вуйи дуст Гайдиз[+].

2Йиз масан дуст, увуз варибдиъ хъуркьувалар ва мюгькам сагъвал хьпан бадали ккарагураза, хъа уву Рюгьниинди сагъ вуйивал узуз аьгъязуз. 3Гьамина гъафи гъардшари увкан, гьякьвализ яв аьгьтлу вуйиваликан ва яв дугъри уьмрикан ктибтиган, узу гизаф шад гъахьунза. 4Узуз йиз веледар гьякь рякъюъди гъярайиваликан ебхьубтӀан артухъ жара шад хабар адарзуз[+].


Пешкеш ва тягьна

5Йиз масан дуст, уву гъардшарихъ зигурайи зегьметну, гьеле дурарин арайиъ мушвʼан дарудар ашра, яв дугъриваликан кӀура[+]. 6Гъардшари яв масанваликан хъугънайидарин жямяаьтдин улихь ктибтнийи. Уву ужуб ляхин апӀидийва, эгер дурарихьди чпин рякъ давам апӀуз Аллагьдиз лайикь вуйи рякъʼин алаънийиш.

7Дурар Месигьдин[†] ччвур бадали рякъюъ учӀвна, ва хътругърударихьан фукӀара кьабул гъапӀундар. 8Гьаци вуйиган, гьацдар касариз, гьякьвалин гъуллугънаъ хьпан бадали, ухьу хил гьачӀабккну ккунду[+].

9Узу хъугърударин жямяаьтдиз кагъаз гъибикӀунза, хъа дурарин аьхюр хьуз ккуни Диотрефди, учу кӀурайиб кьабул апӀурадар. 10Гьаддиз, эгер узу гъафиш, дугъу гьапӀраш, ктибтидиза. Дугъу кьутӀкьли гафариинди учук тахсрар кирчра, аммаки мидканра дугъаз гьубкӀрадар. Дугъу ихь гъардшар хяларди кьабул апӀурадар ва апӀуз ккунидарихьди гъитрадар, дурар хъугърударин жямяаьтлугъдианра кмиди утӀурккура!

11Багьа вуйи дуст, писвалихьна магьачӀаккан, хъа – ужувлахьна. Ужувлан ляхнар апӀрур Аллагьдинур ву. Шли чӀурувал апӀураш, думу зат Аллагь аьгъю гъахьир дар[+].

12Деметрикан варидари, гьякь рякъʼин аливаликанра, ужуйи кӀура. Гьацдар гафар дугъкан учура кӀурача, хъа ич шагьидвал, увуз аьгъюганси, гьякь вуйич[+].

13Хъана гизафубдикан узхьан увуз ктибтуз шуйзухьан, хъа кьалмииндина чернилиинди дици апӀуз ккундарзуз[+]. 14Багарихьди уву машна-машди рякъюр кӀури умуд кайиз, ва гьадмуган гафар апӀидихьа. 15Саламат ишриву. Вари дустари увуз саламар хътаура. Увура, ччвурар дидисну, вари дустариз саламар йип.

## Ягьудайин

### Ягьудайин

Ягьудайин


Ягьудайин

[1]


### Ягьудайин


Вари хъугърудариз Ягьудайин кагъаз

Гирами Рюгьну му кагъаз Ягьудайихьди фила ва шлин ччвурнахъ дибикӀнайиб вуш аьгъдаршра, дидиъ улупнайи мяна ухьуз агъяхьуз. Исайихъ хъугънайидарикан сакьюдари чпин гъайгъу зигури ва Аллагьдин рягьимлуваликан улхури, чпин хъапӀрайи гъулайсуз ва аькьюлсуз уьмур ккебкуз чарйир зигурайи. Ари гьацдарихъди Ягьудайи, юкӀв хъипну, Аллагьдихъ хъугънайидариз дикъатлу йихьай кӀура. Дурарихьан, чпин уткан дапӀнайи улхбар-рахбариинди сакьюдар чпин терефназди хъчӀюхюзра гъахьнийи. Гьаддиз Гирами Рюгьну алдакувалихьан чпи уьрхюз ва марцци шадлугънаъ Чан гирами нурарихь чпи дерккуз удукьру Аллагьдиин чпин вари умудар илирчуз ва Гьадгъаз аьгьтлуди гъузуз дих апӀура.

### 1


КучӀлар деетрудариз жаза ккилибгура

1Иса Месигьдин[†] гъуллугънаъ айи Якьубдин[†] гъардаш Ягьудайи Адаш Аллагьдиз масан вуйи ва Иса Месигьди уьрхюрайи дих дапӀнайидариз саламар хътаура[+].

2Ужʼвал, мясляаьт ва масанвал гьубкӀну ибшричвуз![+]

3Йиз ккунидар, гьеле узуз ихь сатӀлан вуйи уьрхюваликан бикӀуз гизаф ккунди ашра, саб ражари ва гьаргандиз Аллагьдин гирами халкьдиз тувнайи хъугъвалиан женг гъабхуз аьшкь капӀру кагъаз учвуз бикӀуб лазим вуди гьисаб апӀураза[+]. 4Суддин йигъаз ухдихъанмина кадагънайи адмийир ичв арйириъ жиниди учӀвра. Гьадму аллагьсузари[†] ихь Аллагьдин ужʼвал чпин чиркинвалариз дюз гъюрубси илбицура ва гьамци дурари Иса Месигьдихьан, сар ихь Гьюкумдарихьан ва Агъайихьан маш гьибицура[+].

5Узуз кӀваин апӀуз ккундузуз, учвуз гьацира вари аьгъяшра: Агъайи Чан халкь саб вахтна, Египетдин жиларилан алдаъну, гъюрхнийи, хъасин дурарикан хътругърудар пуч гъапӀнийи[+]. 6Узуз гьацира малайикариканра кӀваин апӀуз ккундузуз: дурарихьан чпиз туву гьюкум уьбхюз гъабхьундайи ва чпи яшамиш шулайишвар гатӀахьнийи. Агъайи дурар, суд апӀру зурба Йигъ гъяйиз, гьаммишандин зунжрарихьди мучӀушнаъ уьрхюра[+]. 7Гьаму малайикарси, Содомна[†] Гомора, дурарин гъирагъарихъ хъайи жара шагьрарси, гизаф кьяппйирра ва ягьсузарра гьаргандин цӀиъ ургру жазайиз, гъи ухьуз дарс хьпан бадали, тувдар вуйи[+].

8Чпин нивкӀариин элеъну, чпин жанар чиркин апӀурайидарра гьацдар адмийириз ухшар ву. Дурари Агъайин гьюкум тина апӀура ва аьршарин кьудратариз люкьнар апӀура[+]. 9Гьеле аьхюну малайик Жабраиликьана, иблисдихъди Мусайин[†] бедендикан гьюжатар апӀурайи вахтна, дидиз люкьнар гъапӀундайи. Дугъу дидиз, анжагъ гьамцитӀан гъапундайи: «Гъит Агъайи увуз жаза гьадабтӀри!»[+] 10Хъа гьаму касари чпи гъавриъ адрубдиз люкьнар апӀура. Дурариз саб аьгъя – чпин табиаьт. Вари гьамди дурар, фагьумсуз гьяйванатарси, пуч апӀура[+]. 11Дердна хажалат ибшри чпиз! Дурар Каиндин рякъюъди гъушну. Девлет ккунди дурар, Баламси, улдугнийи. Корей кӀули ади къаршу гъедергдар фици пуч гъапӀнийиш, дурарра гьаци йихиди[+]. 12Ичв масанвалин шадлугъариъ му касар ккеънайи сулариз барабар ву. Дурар гьич саб гучӀ адарди, суфрайихъ, чпин гъайгъушнаътӀан адарди, деъру. Мурар микӀари гьирчнайи мархь ктру дифарси ву. Чвну, бегьер дархури, ерццру, хъа кьабарианзина кчӀюгъру, кьюб ражари пуч шлу гьарарси ву[+]. 13Гьюлин[†] вягьши лепйирси, дурар, чпин ягьсуз ляхнар, чиркин кафси, зиина алдаърудар ву. Дурар аьсрариан-аьсрариз пис мучӀушназ гьязур дапӀнайи, улдугну завариъ уьргънайи хядар ву.

14Адамдихъанмина ургурпи насилди гъаши Енухди гьамрарикан гъапнийиштӀан гьамцдар пайгъамбарвалин гафар:

«Магьа, Агъа гъафну.
Дугъахъди агъзрар-агъзрариинди
гирамидарра хъа[+].
15Дугъу варидарин суд апӀиди,
вари аллагьсузари
гъапӀу аллагьсуз ляхнар
ашкар апӀиди,
ва, Исайиз къаршуди гъапи
нягьякь гафариз дилигну,
аллагьсуз гунагькрарин
суд апӀиди».

16Думу адмийирин ушв рабхбакан сикин дар. Дурар чпин кьисматнакк аьсси духьна. Дурар чпин тямягьярин хилиъ аьжуз духьна. Дурар, чпин авазйир апӀури, гъючӀвру ва чпиз хайирнахъди, сар шлин-вушра тярифар апӀури, хъюгъру[+].

17Хъа учву, йиз ккунидар, ихь Агъа Иса Месигьдин вакилари[†] улихьмиди гъапи гафар кӀваин апӀинай[+]. 18Дурари учвуз гъапнийи:

«Аьхиримжи вахтари кялхърудар,
намуссуз тямягьяр ади, ккуниб апӀури,
арайиз удучӀвиди».

19Гьамрари адмийир жара апӀиди. Гьамрар жандин хилиъ аьжуз духьнайидар ву. Мурариз Рюгь адар[+]. 20Хъа учву, йиз ккунидар, ичв гирами хъугъувал артмиш апӀинай, Гирами Рюгьнаъди ккарагай[+]. 21Ихь Агъа Иса Месигьди Чан ужувлиинди ухьуз тувру гьаргандин уьмриз ккилигури, Аллагьдин масанвалиъ гъузай[+].

22Шаклу духьнайидариз ужувлар апӀинай; 23саспидар, цӀигъян гъючӀюгъюри, уьрхяй; хъа тмундариз ичв рягьимлу юкӀвар улупай, аммаки, дурарин тӀулари чиркин гъапӀу палтарра кмиди даккун апӀури, ихтиятди гъузай[+].

24Учву алдакуз Гъидритруриз, Чан улихь учву марцциди ва лап шадди дерккуз Шлуриз –[+] 25сар Аллагьдиз, ихь Агъа Иса Месигьдиланмина ухьу Гъюрхюриз, гъит, ад, зурбавал, кьудрат ва гьюкум, дюнʼя ккебгъайизра, гьамусра, ва гьамусдихъантина гьаммишандиз ибшри! Амин.

## Рим

### Рим

Рим


Рим

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]


### Рим


Рим агьларихьна вуйи кагъаз

Павел жугьуд аьлим вушра, чаз Месигь ачмиш гъашиган, дугъкан Гьадгъан терефкар шулу. Павелиантина Гирами Рюгьну, Иса бадали, гизаф кагъзар гъидикӀну. Думу кагъзариъ Исайихъ хъугъвалин мяна-метлебнакан ктибтура ва Исайин сифте терефкрариз алахьру суалариз жавабар тувра. Римдиъ Исайин терефкрариз гъибикӀу му кагъзин мяна Аллагьдиз къаршу удучӀву ва Дугъан табшуругъар ярхла гъапӀу адмийирикан ву. Аллагьдихьан, дурари гъапӀу ва апӀурайи гунгьариз лигуйиш, дурар ухдитӀан терг апӀуз шуйи, хъа Дугъу дици гъапӀундар. Дурар гьич фтизкӀа лайикь даршра, дурариз Аллагьди гизаф багьа багъиш тувра: гьадрариз гьадабтӀну ккуни жаза Месигьди Чан кӀулʼина гъадабгънайиган, аьршарин ихь Адаш, дурар вари Чаз веледарди кьабул апӀуз гьарган гьязур ву. Шли му багъиш хъугъувалиинди кьабул гъапӀиш, гьацирин неинки гунгьарилан хил алдабгъуру, хъа Аллагьди думу гьуркӀну кьабул апӀуру ва думу Аллагьдихъди гьаргандин уьмрин эйси шулу. Мициб гьялну Исайин терефкрариз, чпин вари уьмриъ, аьхю тясир апӀуру. Кагъзиъ, Павелинси, Месигьдин тереф дибиснайи аьлимарин фагьум-фикир фициб дубхьну ккундуш, гьаддиз гизаф фикир тувра. Кагъзин ахириъ, насигьятар туври, Исайин терефкрариз фици яшамиш хьуб лайикь вуш, бикӀура. Аллагьдиз адмийир масанди ву, фицики дурарихьанра чпин багахьлуйир ккун дарапӀди гъузуз шулдар.

### 1


Саламар пуб

1-2Иса Месигьдин[†] лукӀ вуйи, Аллагьди вакил хьуз кадагънайи ва Чан пайгъамбрарилантина[†] Гирами китабариъ[†] Чав гаф тувнайиганси, Аллагьдин Ужувлан хабар[†] гъабхуз дих дапӀнайи Павелихьан саламар[+]. 3Му Хабарнаъ, Чан жилʼин гъабхьи уьмриз дилигну, Давудрин[†] тухмиъ бабкан гъахьи Аллагьдин Балкан кӀура,[+] 4хъа Гирами Рюгьналантина Думу, гъачӀихъан, чӀиви духьну, Аллагьдин Бай вуди кьудратниинди улупна. Му ихь Агъа, Иса Месигь ву. 5Гьадгъулантина узуз, Аллагь аьгъдру халкьар хъугъувалихъна ва хъпехъувалихъна хпан бадали, вакилвалин багъиш гъурубкьунзуз. Му ляхнар Дугъан ад бадали вуйидар ву[+]. 6Учвура гьацдар халкьарикан вучва: Аллагьди учвуз Иса Месигьдин терефкрар хьуз дих дапӀна. 7Узу му, учвуз, вари Римдиъ яшамиш шулайидар, Аллагьдиз ккунидар ва Аллагьдин гирами халкь хьуз дих дапӀнайидар, бикӀуразачвуз.

Ужʼвал ва мясляаьт ибшричвуз Аллагьдихьан, ихь Адашдихьан ва Агъа Иса Месигьдихьан[+].


Чухсагъулин ккарагуб. Римдиз гъюз тямягь хъайивал

8Сифте нубатнаъ, учвхъан варидарихъанди, Иса Месигьдилантина узу йиз Аллагьдиз баркаллагь кӀураза, фицики, вари дюнʼя вуйибси, адмийириз ичв хъугъуваликан ебхьура[+]. 9Вари йиз юкӀв хъипну, Аллагьдин гъуллугънаъ аза. Дугъан Балкан варидариз Ужувлан хабар дебккри, гьарган узу учву кӀваин алауразачву. Магьа дидин шагьид Аллагь[+]. 10Гьарган узу йиз ккарагбариъ, Аллагьдин амриинди, узу учвухьна гъюз хьибдайкӀан, кӀури, тӀалаб апӀури шулза[+]. 11Фицики, учвуз кьувват гъабхи рюгьнан багъиш учвухъди пай апӀуз, йиз учвухьна гъюз гизаф тямягь хъайиз, 12жараси кӀури гъабшиш, ихь хъугъувалилантина чиб-чпихьан кьувват бисидихьа – учву узхьан ва узу учвхьан. 13Гъардшар, учвуз аьгъяди ккундузуз, жара халкьаризси, учвузра узкан артухъси мянфяаьт ктабгъуз шлуси, гизаф ражари узу учвухьна гъюз гьязур гъахьунза, хъа гьамусдизкьан, манигъвалар алахьури, гъюз гъабхьундарзухьан[+].

14Вари халкьариз: гьам грекариз, улихь хьайи, ва имбудариз, кьяляхъ хъайи, гьам аьяндрариз ва сабдиканра хабар адрудариз – вардиз узу буржлу вуза[+]. 15Магьа гьаддиз узу учвуз, Римдиъ яшамиш шулайидариз, Агъайин Ужувлан хабар дебккуз гьязур вуза.


Ужувлан хабарнан кьувват

16Узуз Агъайин Ужувлан хабар рабгъуз нач дарзуз, гьаз гъапиш дидиъ гьарсар хъугъру кас уьрхюз шлу Аллагьдин гьюкум а – сифте жугьдар, ва хъасин имбу халкьар[+]. 17Му Ужувлан хабарну, Аллагьди хъугъувалилантина, сифте бинайиан ккудубкӀайизкьан, адмийирикан фици дугъри касар ктауруш, улупура. Гирами китабариъ дибикӀна: «Дугъри касдиз хъугъвали уьмур тувди»[+].


Вари адмийир гунагькрар ву

18Гьякьвал чпин нягьякьвалихьди ккапӀрайи адмийири апӀру вари чӀурубдиз ва гьякьсузвализ аьршариан Аллагьдин хъял гъюру[+]. 19Адмийирихьан удукьру Аллагьдикан вуйи аьгъювалар, дурариз аьгъю гъахьну, гьаз гъапиш, Аллагьди Чав Чакан аьгъю хьуз гъитну[+]. 20Дюнʼя арайиз гъабхихъанмина дярябкъру гьаммишандин кьувват ва Аллагьдин заанвал ачухъди аьгъю шула, фицики гьаму вари Аллагьди халкь гъапӀубдиинди рябкъюра. Гьаддиз, гьацдар адмийирилан хил алдабгъуб хьибдар. 21Дурариз Аллагь аьгъяйишра, дурари хай шлуси Дугъаз гьюрмат гъапӀундайи. Мидин ерина, дурар чпин файдасуз фикрар-фагьмариъ ахъну, ва дурарин ахмакь юкӀвар кӀару гъахьну[+]. 22Чпи фагьумлу ксар вуча кӀурашра, дурар ахмакьар гъахьну[+]. 23Дурари аьжалсуз Аллагьдин ад, аьжал хъайи адмийирин, жакьварин, гьяйванатарин, улчвухури гъягъру гьяшаратарин идоларихъ гьюдюхну.

24Гьаддиз Аллагьди дурар, чпин абдал тямягьяриъ, бедендиз ккуни кфирвалариъ аъру, чпин жанар, чиб-чпихъди чиркин апӀуз гъитру. 25Дурари Аллагьдикан вуйи гьякьвал кучӀларихъ гьюдюхнийи; хилари гъапӀу шейʼариз икрам апӀуйи, гьадрарин гъуллугънаъ шуйи, хъа халкь ГъапӀурин, гьаммишандиз ужувлиинди Айирин – ваъ. Амин.

26Гьамцдар апӀруган, Аллагьди дурар чпин аьйибнан тямягьяриъ гъитнийи. Дишагьлийири жиларихъди духьну ккунивал, табиаьтдиз къаршуди, дишагьлийирихъди сатӀи хьувалихъ гьюдюхнийи[+]. 27Гьаци жиларра, табиаьтдиинди дишагьлийирихъди сатӀи духьну ккунивал гъибтну, табиаьтдиз къаршуди, чиб-чпихъди сатӀи хьувалин тямягьяриъ ахъна. Дурари чпин жанар, жара жиларихъди сатӀи шули, аьйибнан тӀулар апӀури, гьацдар аьйиб ляхнар апӀбиинди, лайикьлу вуйи жазайикк ккирчра.

28Дурариз Аллагь аьгъю апӀуз даккниган, Дугъу дурарихьди чпин дюз дару фагьмин лайикьсуз тӀулар апӀуз гъитнийи. 29Гьамцдар адмийир писвалари, тямягьяри, чӀурувалари, кьаст айивали, йивну йикӀуваларихьна ва гъярхьуваларихьна зигрували, кучӀлари ва жарадарикан гьарган варитӀан харжиди фикир апӀували – гьар жюрейин гунгьари ацӀна. Му адмийири футнийир апӀуру, 30сар-сарилан улхури шулу ва дурариз Аллагь даккунди ву. Дурар сарслидар ву, фурсари ацӀна, жарадарин улихь гьарган чпин адар апӀури шулу, писвал апӀуз рякъяр агру фикрари ацӀна, чпин абйир-бабариз мютӀюгъ шулдар. 31Дурар ахмакьар ву, гьич саб вахтнара чпи туву гаф тамам апӀдар ва гьич саризра я гьюрмат, я ужʼвал апӀдар[+]. 32Дурари, Аллагьдин гьякьвалиинди гьамци тахсиркар вуйириз аьжал гьадабтӀуб лазим ву, кӀури, хабар ашра, неинки чпи гьаци апӀура, хъа гьаци апӀрударин терефра бисура[+].

### 2


Аллагьдин суд

1Эгер уву гьамцдар касарик тахсир кипраш, увлан хил алдабгъуб адар; эгер уву сар шлик-вуш тахсир кипраш, уву яв увук тахсир киправа. Жарар тахсиркар апӀурайири, увура тахсиркри апӀруб апӀурава[+]. 2Ухьуз аьгъяхьуз, аьхир, гьамцдар апӀрударик Аллагьди, Чан гьякьʼвализ дилигну, тахсир кипди. 3Гьаци вуйиган, уву, гьамцдар тӀулар апӀрур тахсиркар апӀурайир, гьеле гьацдар увура апӀурайир, Аллагьдин суддиккан ккутӀурччвидиза кӀури, фикир апӀурана? 4Ясана уву Дугъан зурба вуйи гьюрмат, сабур ва аьгь апӀувал гьаци улʼан идипнана, дарш, ва увуз вуйи Дугъан гьюрмат, уву яв тӀулариин швумал хьуз вуйибдин гъавриъ адарна[+]? 5Уву инкар ва утӀукьнайир вува, яв гунгьар кӀулʼин гъадагъурадарва ва, гьамдиинди, Аллагьди Чан хъял улупру йигъаз Аллагьдин хъял увʼина артухъ апӀурава; хъа халкьдиз Дугъан гьякь вуйи суд рябкъиди[+]. 6Аллагьди гьардиз чав гъапӀубдиз тувди[+]. 7Гьаммишан ужувлар апӀури, аднахъ, гьюрматнахъ ва аьжалсузвалихъ хъергнайидариз Дугъу гьаргандин уьмур пешкеш апӀиди. 8Хъа учвтӀан аьгъдруриз, гьякь вуйи рякъюъди гъягъюз даккнириз ва диш дару рякъ кадабгънайириз Аллагьди Чан хъял ва гъизгъинвал улупиди. 9Дугъу абдал тӀулар апӀбаъ тахсиркар вуйи гьарсар касдиз, сифте жугьдариз, хъа имбудариз дердер ва аьзиятар гьаъди[+]. 10Хъа ужʼвал апӀру гьарсар касдиз, сифте жугьдариз, хъа имбудариз Дугъу ад, гьюрмат ва мясляаьт гьапӀди[+]. 11Аллагьди варидарин гьякьди суд апӀуру; майил апӀдар[+].

12Эгер Къанундикан[†] деребхьдари гунагь апӀураш, дурар Къанун адарди йихиди. Хъа Къанун ади гунагь апӀрударин суд Къанундиинди апӀиди[+]. 13Агъайин улихь Къанундикан гъеебхьдар гьякьлу хьидар, хъа Къанундиз мютӀюгъ гъахьидар Агъайи гьякь апӀиди[+]. 14(Ва гьаддиз, Къанун адру миллетари чиб-чпиинди, гьеле дурарин Къанун адаршра, чпин кӀваан Къанундиъ айиси апӀураш, дурар чпи ву чпиз закон. 15Къанундиъ айиси дюзвал фу вуш ва дюз дарувал фу вуш, дурарин кӀваъ дибикӀна. Дишди апӀруган, дурариз чпин кӀваан аьгъю шула, ва дишди дарапӀруганра, чпин кӀваз аьгъю шула. Дурариз дишди дарапӀувал чпин ягь-намусну улупура ва гьадди дурар тахсиркрар апӀура. Дишди апӀувалра дурариз чпин ягь-намусну улупура ва гьадди дурарин тахсир адрувал улупура). 16Гьаму вари, Аллагьди Иса Месигьдилантина[†] узу рабгъурайи Ужувлан хабарнаъ[†] кӀурайиси, инсанарин вари жини ляхнарин суд апӀруган, хьибди.


Аллагьдиндар вуча кӀурайидар ва Къанун

17Эгер уву жвув жугьуд вуди гьисаб апӀураш, Къанундихъ йирфар хъирчраш, Аллагьдиинди уву дамагълу вуш,[+] 18увуз Дугъан ниятар аьгъяш, Къанундиан дубгъури варитӀан ужуб ва чарасуз лазим вуйиб, аьгъю апӀураш, 19ва уву, кур вуйидар диш рякъюъди хъади гъягъюраза, кӀураш, мучӀушнаъ айидариз акв вуза, кӀураш,[+] 20Къанундиъ гьякь ва аьгъювалар увуз ади, фикир адрудариз ва фукӀа аьгъдрудариз мялим вуза, кӀураш, 21гьаз уву дурар жарадариз улупурава, хъа уву увхъан дудрубгъди? Уву, мигьитӀибкӀанай кӀури, дарсар туврайир, уву гьаз гьитӀибкӀурава[+]? 22Уву, сарира кьяппавал дапӀну ккундар кӀурайири, гьаз кьяппа тӀулар апӀурава? Уву, идолар гьясбикк ккадариз кӀурайир, мистар[†] тӀараш гьаз апӀурава? 23Уву, Къанун азуз кӀури фурсар апӀурайир, Къанун чӀюбгъюри, Аллагь гьаз ужуз апӀурава? 24Гьаддиз, увлантина Агъайин ччвур аллагьсузари[†] нянайикк ккипна, кӀури, дибикӀна Гирами китабариъ.[†]

25Эгер уву Къанун тамам апӀуруш, суннат апӀувал мянайи абцӀна, хъа эгер уву Къанун чӀюбгъюраш, суннат апӀувалин гьарсаб мяна дубгра[+]. 26Эгер суннат дапӀну адрури Къанундиъ айиб вари тамам апӀураш, думу суннат гъапӀурси гьисаб апӀуз хай даршулин[+]? 27Яв суннат дапӀнайивализ ва увуз дидикӀну тувнайи къайдйириз дилигди, суннат дапӀну адарди, Къанун тамам апӀрури диван апӀидияв, гьаз гъапиш, уву Къанун тамам апӀури гъахьундарва[+].

28Зиълан лишнариз дилигну, гьякь жугьуд шлуб дар. Му, бедендин аьдати суннат гъапӀну кӀури, гьякь вуйи суннат дару гьисаб ву[+]. 29Гьякь вуйи жугьуд чан кӀваантӀан Аллагь ккун апӀурайир ву. Му, дерккнайи аьдатариинди ваъ, хъа кӀваантӀан, рюгьналан вуйи гьякь суннатдик гьисаб ву. Ва гьамцир касдин апӀурайи тяриф адмийирихьан дар, хъа Аллагьдихьан ву[+].

### 3


Вари адмийир тахсиркрар ву

1Гьаци вуйиган, жугьдар фтин артухъ ву, суннат апӀбан мяна фу ву[+]? 2Дурарин артухъвал гизаф аьхюб ву, думура гизафубдиъ, саб гъапиб, Аллагьди Чан гаф гьадрариз тувнийи. 3Дурарикан сакьюдар Аллагьдиз вафалу дарш, дурарин вафалу дарували Аллагьдин вафалувал чӀур апӀуз шулин[+]? 4ИкибаштӀан, даршул! Юкьуб аьтраф вари кучӀлари ацӀнашра, Аллагь аьгьтлуди гъузди, Гирами бикӀбариъ дибикӀнайиси:

«Уву Яв улхбариъ гьякьди гъуздива
ва Уву Яв суд апӀруган,
гъалиб хьидива».

5Эгер ихь дюз дарувалари Аллагьдин гьякьвал ачухъди артухъ апӀураш, Аллагьди ухькан хъял апӀруган, Думу дюз дар, пуз хай шулин? (Узу гьамци йиз адмивалин фагьмиинди кӀураза.) 6ИкибаштӀан, даршул! Аллагьди ухькан хъял апӀдайиш, Дугъхьан вари дюнʼяйин суд апӀузра хьибдайи.

7Увхьан пузра шулвухьан: «Хъа эгер йиз дугъри дарували Аллагьдин дугъривал артухъ апӀураш ва гьаци Дугъан ад артухъ шулаш, гунагькринси йиз суд гьаз апӀура?»[+] 8Му, гьамци пуб гьисаб ву: «Ужувлар хьпан бадали, ухьу пис ляхнар дапӀну ккунду». Ари, гьамцдар аьгъювалар улупура, кӀури, гизафдари учуз тягьнийирра йивури шулу. Мици кӀуру адмийир жазайиз лайикь ву[+]. 9Мидиз фу пухьа? Имбу миллетартӀан ухьу, жугьдар, фтин артухъ ву? Гьич сабдинра! Гьаддиз узу зиихъ дупназа: жугьдарра ва имбударра сабси гунагьвалин гьюкмиъ а,[+] 10Гирами китабариъ[†] кӀурайиси:

«Дюз вуйир гьич фужкӀа адар, фужкӀа!
11Гьич фужкӀа гъавриъ ахърадар.
Гьич сарира Аллагь агурадар.
12Гьякьвалихьан вари ярхла гъахьну; гьич фужкӀа сабдизра хай вуйир дар.
Гьич сарира ужʼвал апӀдар – гьич сарира, сар касдикьан!»
13«Дурарин ушвар арццнайи накьвариз ухшар ву.
Мелз дурари кучӀал рабгъузтӀан ишлетмиш апӀдар».
«БитӀран агъу ву дурарин кӀвантариин алиб».
14«Люкьнарина агъуди ацӀна дурарин ушвар».
15«Дурариз йивну йикӀувал гьич фукӀа дарубси ву.
16Наанди гъушишра, дурар чпихьди гъабхруб пуч апӀувална гъам-дерд ву,
17ва дурариз, ислягьвалин рякъярикан аьгъдар»[+].
18«Дурариз Аллагьдихьан гучӀ ктар».

19Ухьуз аьгъяхьуз, гьич сарира, учв гьякь вуза, дарпбан бадали, ва вари дюнʼяйи Аллагьдин улихь жаваб тувбан бадали, гьаму Къанундиъ[†] дупнайиб вари Къанундиз мютӀюгъ вуйдариз дупнайиб ву. 20Саб Къанундиъ айиб тамам апӀури гьич сарихьанра Аллагьдин улихь гьякь хьуз хьибдар, гьаз гъапиш, Къанундиан удубчӀвурайиб вари инсан гунагькар вуйиб улупурайиб ву[+].


Аллагь ву адмийир гьякь апӀурайир

21Аллагьди, Чан улихь адмийир фици гьякь апӀуруш, улупнахьуз. Му мици, Къанундира ва пайгъамбрарира[†] гьаддикан кӀурашра, Къанундилан асиллу дарди шула[+]. 22Аллагьди адмийир Чан улихь гьякь апӀура Иса Месигьдихъ[†] хъугъбиинди. Му хъугърудариз варидариз кайиб ву, гьаз гъапиш дурарин арайиъ гьич саб фаркьвалра адар, 23фицики, вари гунагькрар ву, ва гьаддиз дурар Аллагьдин адлувалин багахьна деетнадар[+]. 24Хъа Аллагьдин рягьимлувалилантина адмийирин гунгьар Чаина гъадагъу Иса Месигьдилантина вари халкьар, гьич саб кьимат тутрувди, Аллагьдин улихь гьякь гъахьну[+]. 25Аллагьди Думу гъурбан гъапӀну. Дугъан ифди Дугъахъ хъугърударин гунгьар марцц гъапӀну. Адмийирин ухди гъапӀу гунгьарилан хил алдабгъну, Аллагьди Чан гьякьвал улупну[+]. 26Дугъу адмийирин гунгьар аьгь дапӀну, Учв гьаму сяаьтдира гьякь вуйивал, ва Учв гьаммишандиз гьякьди гъузрувал ва дидихъди сабси Месигьдихъ хъугъру гьарсар кас гьякь апӀувал улупну.

27Гьамус ухьу фтиинди фурсар апӀухьа? Сабдииндира! Гьаз? Ляхнар тӀалаб апӀурайи Къанундин бинайиин алди? Ваъ! Хъа хъугъвал тӀалаб апӀурайи Къанундин бинайиин алди[+]. 28Фицики, учу кӀурача, адми сарун, Къанундин тӀалабариз учв мютӀюгъ шулашра-шуладаршра, чан хъугъувализ дилигну, гьякь гъапӀну[+]. 29Аллагь, анжагъ, жугьдаризтӀан дарин? Гьацира имбударизра Вуйир даринхъа? Ав, Думу гьацира имбу халкьаринра ву[+]. 30Аллагь сар вуйивализ дилигну, Дугъу вари хъугърудар сабси гьякь апӀура – суннат гъапӀдарра дарапӀдарра[+]. 31Ухьуз хъугъвал а кӀури гьамус Къанун тина апӀухьахъа? ИкибаштӀан, ваъ! Ухьу ихь хъугъувалиинди Къанун мюгькам апӀурахьа[+].

### 4


Ибрагьимдикан

1Ихь абйирин аба Ибрагьимдикан[†] фу пухьа? 2Эгер Аллагьди Ибрагьим чав апӀурайи ужудар ляхнариз дилигну гьякь гъапӀнуш, дугъхьан инсанарин улихь фурс апӀуз шуйи, хъа Аллагьдин улихь – ваъ. 3Гирами китабариъ[†] дупнаки:

«Ибрагьим Аллагьдихъ хъугънийи, ва, чан хъугъувализ дилигну, Аллагьди думу гьякь гъапӀну»[+].

4Лихурайидариз пул пешкеш вуди туврадар, думу ляхниъ гъазанмиш гъапӀуб ву. 5Хъа эгер адми чан ляхнарихъ хътругъди, гьеле чӀуру касра гьякь апӀру Аллагьдихъ хъугъруш, чан хъугъувализ дилигну, Аллагьди думу гьякь апӀиди[+]. 6Гьаци Давудрира[†] гъапну: адмийин ляхнариз дилигди, хъа хъугъувализ дилигну, Аллагьди гьякь апӀурайи кас бахтавар ву.

7«Бахтаврар ву законсуз ляхнарилан хил алдабгъну, гунгьар ккерку касар.
8Бахтавар ву Агъайи гунгьар гьисабназ гъададагъу кас»[+].

9Му бахтаварвал суннат дапӀнайидаризтӀан дарин, дарш? Хъа дапӀнадрудариз? Ухьу гъурхунхьаки: «Ибрагьимдин хъугъувализ дилигну, Аллагьди думу гьякь гъапӀну»[+]. 10Фила думу гьякь гъапӀну? Дугъан суннат апӀайиз, даршиш апӀбалан кьяляхъ? ИкибаштӀан, апӀайиз! 11Ибрагьимдин суннат, суннат апӀайиз улихьна айи чан хъугъувализ дилигну, Аллагьдин улихь гьякь хьувалин лишан вуди хъасин гъапӀну. Ва гьаддиз Ибрагьим, гьеле суннат дапӀну адарди, хъугънайидаринра кмиди аба гъахьну. Дурарра, чпин хъугъувализ дилигну, Аллагьди гьякь гъапӀну[+]. 12Ибрагьим гьацира суннат дапӀнайидаринра аба ву. Дурари неинки суннат, хъа гьацира, ихь аба Ибрагьимдиси, чан суннат апӀайиз улихьна айи хъугъувалра кьабул дапӀна.


Хъугъувализ дилигну, Аллагьди туврайи гаф

13Ибрагьимдиз ва дугъан наслариз вари дюнʼя ирсди тувди, кӀури, Аллагьди туву гаф дугъаз Къанундиланмина[†] тувуб дайи, хъа чан хъугъувализ дилигну, гьякь хьувалиинди гъурубкьу гаф вуйи[+]. 14Адмийириз, Къанундиз мютӀюгъ хьузди, Аллагьдин гаф рубкьуйиш, хъугъувализна Ибрагьимдиз туву гафназ айиб гьич саб кьиматра хьибдайи[+]. 15Фицики тамам дарапӀру Къанунди Аллагьдик хъял капӀру, хъа Къанун адрушваъ думу чӀюбгъюзра шулдар[+].

16Гьаци вуйиган, адмийириз Аллагьдин гаф чпин хъугъувализ дилигну рубкьура. Му Дугъан рягьимлувалин багъиш ву. Гьаддиз думу неинки Къанундиинди яшамиш шулайидариз, хъа гьацира хъугъувалиинди яшамиш шулайи Ибрагьимдин вари наслариз кайиб ву. Хъа Ибрагьим ихь варидарин аба ву[+]. 17Гирами китабариъ аки: «Узу увкан гизаф миллетарин аба гъапӀунза». Му Аллагьдин улихь гьякь ву. Ибрагьим гъийихдариз уьмур тувру, хьуз ккайиб вари хьуз гъитру Аллагьдихъ хъугънийи[+].

18Ибрагьимдиз гьич саб чара имдайи, хъа думу, Аллагьдихъ хъугъну, миж кади гъузнийи. Гьаддиз Аллагьдин гьаму гафариинди: «Яв наслар лап гизаф хьиди», – дугъкан вари халкьарин аба гъахьнийи[+]. 19Варж йис яшнан чан бедендик хай кимдруб аьгъяшра, хъа Сара бицӀидар шлур дайишра, Ибрагьимдин хъугъувал зяиф гъабхьундар[+]. 20Думу Аллагьдин гафниин шаклу гъахьундайи, хътругъри гъузундайи. Хъа думу, Аллагьдин тяриф апӀури, ижмиди хъугъну гъузнийи. 21Думу Аллагь Чав туву гаф тамам апӀуз Удукьрур вуйибдихъ хъугънайи. 22Гьаддиз Аллагьди Ибрагьим гьякь гъапӀнийи[+]. 23Гирами китабариъ сар дугъкан: «Гьаддиз Ибрагьим гьякь гъапӀнийи», – кӀури дупнадар, 24хъа ухьу бадали дупна. Ихь Агъа Иса Месигь[†] чӀиви ГъапӀурихъ хъугъруш, ухьура гьякь апӀиди[+]. 25Думу ихь гунгьарихъанди гъакӀну ва, Аллагьдин улихь ухьу гьякь апӀбан бадали, Думу чӀиви гъахьну[+].

### 5


Аллагьдин улихь гьякьвал

1Ихь Агъа Иса Месигьдихъ[†] хъугъну, ухьу гьякь духьнайиган, Аллагьдихъди Иса Месигьдилантина ихь аьлакьйир дерккунхьа[+]. 2Ихь хъугъувалиинди ухьу ахънайи рягьимлувал Гьадгъулантина улупнахьуз, ва, Аллагьдин аднакан ухьуз рубкьруб аьгъяди, гьамус лап шад вухьа[+]. 3Мидланра гъайри, аьзаб-дерднаъра ухьу шад вухьа, фицики аьзаб-дердериъ ухьу сабурлу шулайиб аьгъяхьуз[+]. 4Сабурлувалиъ хасият мюгькам апӀура, хъа мюгькам гъабхьи хасиятналан умуд арайиз гъюра. 5Умудну ухьуз кучӀлар апӀидар, фицики Аллагьдин масанвал, Аллагьдихьан багъишди дуфнайи Гирами Рюгьналанмина ихь юкӀвариъ убзна[+]. 6Ухьу зяифди айиган, Месигь ухьхъанди гъакӀну. Ухьу Аллагь гьясбикк ккадарди яшамиш шули гъахьунхьа, гьаци вушра Месигь улупнайи вахтна ухьхъанди гъакӀну. 7Дугъри касдихъанди йикӀуз шлиз ккун шул? Саризра. Мумкин ву, ужур касдихъанди йикӀуз сар фуж-вуш дихъубра. 8Хъа Месигь, гьеле ухьу гунагькрар вушра, ухьхъанди гъакӀну, ва гьамдиинди Аллагьди, ухьухьна вуйи Чан масанвал фукьан аьхюб вуш, улупну[+].

9Гьамус, Месигьдин аьжалилантина Аллагьдин улихь ухьу гьякь духьнайиган, мидлан артухъ, Гьадгъу Аллагьдин хъялнахьан уьрхидихьу[+]. 10Фицики, гьеле ухьу Аллагьдин душмнарди имиди, Дугъу ухьу Чан Балин аьжалниинди албагнуш, хъа гьамус албагну айиган, хъана ужуйи Чан Балин уьмриланмина Дугъу ухьу уьрхиди[+]. 11Ухьу неинки дюрхну хьиди, хъа гъира, Гьадгъуланмина Аллагьдихъди албагнайидар, Аллагьди ихь Агъа Иса Месигьдиланмина лап шад апӀурахьу.


Адам ва Месигь

12Гьаци вуйиган, дюнʼяйиз гунагь сар адмийиланмина – Адамдиланмина фици гъафнуш, хъа гьадму гунгьихъди – аьжал, гьаци аьжалра вари инсанариз гъурубкьу пай гъабхьну, фицики дурари варидари гунагь апӀуйи[+]. 13Гунагь, дюнʼяйиз Къанун[†] гъяйиз айиб ву, хъа Къанун адрушваъ, гунагь гьич саризра тахсир вуди гьугъубжвурадар[+]. 14Хъа аьжал, Адамдин вахтариланмина тап Мусайин[†] вахтаризкьан тахтниин дебънади гъабхьну. Думу гьеле Адамдиси гунагь дарапӀдариинра агъавал апӀури гъабхьну.

Адам хъасин гъюз Ккайириз ухшарди гъахьну[+]. 15Хъа Аллагьдин ужувлан багъиш Адамдин гунгьиз барабар дар. Эгер гизафдар сар касдин гунгьилан гъийихнуш, мидлан артухъ Аллагьдин ужʼвал ва сар Адмийин, Месигь Исайин[†] ужувлан багъиш гизафдариз абцӀну рубкьиди[+]. 16Му багъиш гунагь гъапӀу сарин суд дар. Фицики судди тахсир кипру, хъа му ужувлан багъишну гизаф гунгьарин кьяляхъ адмийир Аллагьдин улихь гьякь гъапӀну. 17Эгер анжагъ сар адмийин гунгьиланмина аьжали агъавал апӀуз хъюбгънуш, мидлан артухъ, абцӀну Аллагьдин ужʼвал ва гьякьвалин багъиш кьабул гъапӀдари гьадму сар Касдилан, Иса Месигьдиланмина уьмриъ паччагьвал апӀиди[+].

18Гьаци вуйиган, сарин гунгьилантина вари адмийирик тахсир кипнуш, гьаму жюрейиинди, Сарин гьякьвалилан Аллагьдин улихь вари адмийириз гьякьвал рубкьиди ва дурариз уьмур хьибди[+]. 19Гьаци вуйиган, сарин мютӀюгъ дарували гизафдар гунагькрар гъапӀубси, Сарин мютӀюгъвали гизафдар гьякь апӀиди[+]. 20Къанун гунгьар артухъ хьуз гъафну, хъа гунагь артухъ шлубкьан, Аллагьдин ужʼвал хъана артухъ шуйи,[+] 21ва гунагь апӀували фици чахьди аьжал хури, агъавал апӀуз хъюбгънуш, гьаци Аллагьдин ужʼвалира ихь Агъа Иса Месигьдиланмина, ухьуз гьаргандин уьмур тувбан бадали, гьякьлуди агъавал апӀуз хъюбгъди[+].

### 6


Месигьдихъ хъугърударин уьмур

1Гьаци вуйиган, фу пухьа? Аллагьдин ужʼвал артухъ хьуз гунгьар апӀури гъузхьахъа? 2ИкибаштӀан, ваъ! Ухьу гунгьариъ гьапӀу ихь уьмур дебккунхьа, фици ухьу хъана гунгьар апӀухьахъа[+]? 3Учвуз аьгъдарди айинхъа, ухьу штуан шлуган, ухькан Месигь[†] Исайин[†] саб пай хьубкан, ва гьацира Дугъан аьжал пай апӀбакан? 4Гьаци вуйиган, штуан шлуган, ухьу Дугъахъди сатӀиди гъакӀунхьа ва, Аллагьдин адлу кьудратниинди Месигь чӀиви гъахьиганси, ухьура чӀиви апӀбан бадали ва цӀийи уьмриинди яшамиш хьпан бадали, Гьадгъахъди кивну гъахьунхьа[+].

5Ухьу Гьадмуси дукӀнайиган ва гьаддиинди Дугъак кидикьнайиган, Гьадмуси чӀивира хьидихьа[+]. 6Ихь гунагькар хасиятну ухьʼин гьюкум дарапӀбан бадали ва сарун ухьу гунгьарин лукӀар дархьбан бадали, ихь йирси уьмур Исайихъди сатӀиди хачрак кабсуб аьгъяхьуз[+]. 7Фицики гъакӀи кас гунгьар апӀбаккан азад шула[+].

8Ухьу Месигьдихъди гъакӀнуш, Гьадгъахъди яшамиш шлубдихъра хъугъурхьа[+]. 9Фицики гъачӀидаригъян чӀиви гъахьи Месигь сарун диликӀруб аьгъяхьуз. Дугъан зиин сарун аьжалин гьюкум илмидар[+]. 10Думу, сабан ва гьаргандиз гунгьарин дюнʼя дипну, гъакӀну. Хъа гьамус Думу Аллагьдиз яшамиш шула[+]. 11Гьаци учвура, гунгьар апӀбаз дукӀнайидарси, Иса Месигьдиъди Аллагь бадали яшамиш шулайидарси йихьай.

12Гьаддиз гунгьари ичв аьжал хъайи бедендиин аьхювал апӀуз мигъитанай ва дидин тямягьариз мютӀюгъ махьанай. 13Ичв жандин гьич саб пайра гунгьарин гьюкмиз мутуванай, дурарикан гьякьсуз ляхнарин гъуллугънан яракьар даришри. Дидин ерина, дукӀну чӀиви гъашидарси, Аллагьдин гъуллугънаъ йихьай. Ичв жандин паярра гьякьлувалин яракьди Аллагьдин гъуллугънаъ дерккай[+]. 14Гунгьари учвʼин агъавал дапӀну ккундар, фицики учву Къанундикк[†] яшамиш шуладарчва, хъа Аллагьдин ужувлакк.


Гьякьлувалин лукӀар

15Гьа, фу дапӀну ккунду ухьу? Ухьу, Къанундикк ккадарди, хъа Аллагьдин ужувлакк ккайидари гунагь шлу ляхнар дапӀну ккундин? ИкибаштӀан, ваъ! 16Учвуз аьгъдарди анчвузхъа, учву шлин ихтиярнаъ мютӀюгъ хьуз лукӀарси учӀвраш, гьадгъан лукӀар шулачва, гьаци – аьжалихъна хру гунагьвалин лукӀар, ясана гьякьвалихъна хру Аллагьдихъ хъпехъувалин лукӀар шулачва,[+] 17хъа учву улихьди гунагьвалин лукӀар вушра, Аллагьдин кюмекниинди ичв марцци кӀваан учвуз улупурайи аьгъюваларихъ хъпехъури гъахьунчва! 18Ва учву гунгьариккан ккадаънийи, гьамус гьякьлувалин лукӀар гъахьунчва[+]. 19Узу, адмийир гъавриъ ахъруси, мисалариинди кӀураза, даршиш мидин гъавриъ ахъуб учвуз гизаф читин ву. Фици учву мидиз улихьна ичв жандин паяр чиркинвализ, законсузвалар апӀуз тувуйиш, гьаци гьамус дурар гьякьлувалин гъуллугънаъ гирами ляхнар апӀуз тувай.

20Фицики учву гунгьарин лукӀар вуйиган, гьякьлувалин гьюкмиъ адайчва. 21Учву ичв йирси ляхнар апӀруган, фукӀа хайир айчвуз? Дицдар ляхнари аьжалихъна хуруган, гьамус дурарихьан начди ачвуз. 22Хъа гунгьариккан азад духьнайиган ва Аллагьдин лукӀар духьнайиган, гьамус, марцци яшайишдин хайир ачвуз, хъа диди гьаргандин уьмрихъна хуру[+]. 23Фицики гунгьин кьимат аьжал ву. Аллагьдин багъиш – ихь Агъа, Месигь Исайихъди вуйи гьаргандин уьмур ву[+].

### 7


Къанундин лукӀʼваликкан ккудучӀвуб

1Учвуз аьгъдарди айинчвуз, гъардшар (учвуз, Къанундин[†] гъаври ахънайидариз кӀураза), Къанунди инсан чӀивиди имиди дугъʼин агъавал апӀурайиб? 2Мисалназ, жилирихь хьайи шив, сабан думу чӀивидимидикьан гагьди, Къанундиинди чан жилирик китӀна, хъа эгер дугъан жилир гъачӀиш, Къанунди думу нюкгьин гьюкмиккан азад апӀура[+]. 3Гьаддиз, чан жилир чӀивидимиди думу жарариз швуваз гъушиш, дугъу кьяппавал апӀура. Хъа эгер дугъан жилир гъачӀиш, думу нюкгьин гьюкмиккан азад шула, ва гьаддиз дугъу, жарариз шивди гъушну кӀури, кьяппавал апӀурадар[+].

4Гьаму жюрейиинди, йиз гъардшар, Месигьдин[†] Бедендилантина учвура гъачӀидаригъян чӀиви гъахьирин ихтиярнаъ ахъбан бадали ва, Аллагьдиз бегьер хпан бадали, Къанунди кӀуруб апӀбаккан азад вучва[+]. 5Фицики ухьу бедендиз ккуниб апӀури яшамиш шулайхьа. Къанундиланмина шулайи ихь гунагькарвалин тямягьяри ихь жанариин агъавал апӀуйи. Диди ухьу аьжализ хурайхьу. 6Гьадму Къанундин бацариъ айхьа. Ухьу, Къанундиз дукӀну, дидккан азад гъапӀунхьу. Сарун дидикӀнайи йирси аьдатарин хиликкди ваъ, хъа Рюгьнан хиликкди цӀийи духьну, Аллагьдиз гъуллугъ апӀуз шулу[+].


Гунагькарвалихъди дяви

7Мушваъ фу шула? Къанун – му гунагь вуйинхъа? Ваъ, дици дар. Мидихъди сабси, Къанун адайиш, узуз, гунагь фу вуш, аьгъю хьибдайзуз. Эгер Къанунди, «жараринуб ккун мапӀан», кӀурадайиш, узуз, лайикь даруб ккун мабхьан, фу кӀуру гаф вуйишра, аьгъю хьибдайзуз[+]. 8Гунгьи, гьаму табшуругъ багьна вуди, узук лайикь дару тямягьар каунзук. Къанун адайиш, гунагьра шулдайи[+]. 9Узу Къанун аьгъдарди яшамиш шулайза, хъа Къанундин табшуругъар узуз аьгъю гъахьиган, гунагьра арайиз удубчӀвну, 10ва узура гъакӀну. Гьаци узуз уьмур дубхну ккуни табшуругъну, узуз аьжал гъабхну. 11Фицики гунгьи, гьаму табшуругъ багьна вуди, узу алдатмиш дапӀну, гъакӀунзу.

12Гьаци вуйиган, Къанун гирами ву, дидин табшуругъарра гирамидар, гьякь вуйидар ва ужудар ву. 13Му ужубди узуз аьжал гъабхну. Гьаци вуйин? ИкибаштӀан, ваъ! Гунгьи, узуз аьжал хьпан бадали, ужуб мутму ишлетмиш гъапӀну. Гьамци апӀури, гунгьи чан ляхин гъапӀну. Табшуругъну гунагь гизаф пис шейъ вуйиб улупура.


АйитӀ айи дявдикан

14Ухьуз Къанун рюгьнануб вуйиб аьгъяхьуз, хъа узу, беден ади, гунгьиз лукӀди тувнади гъахьунзу. 15Узу гьапӀраш, узуз аьгъдарзуз, яна узуз ккуниб апӀурадарза, хъа узуз даккниб апӀураза[+]. 16Эгер узу узуз даккниб апӀураш, Къанун ужуб вуйивал кьабул апӀураза[+]. 17Дугъриди гъапиш, мици апӀурайир узу дарза, хъа узуъ яшамиш шулайи гунагь ву. 18Узуъ, йиз гунагькар бедендиъ, ужʼвал яшамиш шули адрувал аьгъязуз. Ужудар ляхнар апӀуз ккунди шулзуз, хъа дицдар ляхнар апӀурадарза[+]. 19Фицики узу узуз ккуни ужʼвал апӀурадарза, дидин ерина узуз даккни чӀуру ляхнар апӀураза[+]. 20Узуз даккни ляхнар узу апӀруган, дугъридан гъилигиш, дурар апӀурайир узу дарза, хъа узуъ яшамиш шулайи гунагь ву.

21Гьаци вуйиган, гьамциб ляхин ачухъ гъабхьунзуз: гьарган, узуз ужʼвал апӀуз ккун гъабхьиган, хилʼан удубчӀвруб писвал вуйиз. 22Йиз айтӀан пай Аллагьдин Къанундиин шад ву

23Йиз жандиъ жара къайда рябкъюразуз. Му къайдайи йиз фагьмин къайдайихъди дяви гъабхура. Йиз жандиъ айи гунагь къайдайи узу чан йисирвализ дисура[+]. 24Гьей касиб узу! Шли узу, узуз аьжал хру, гьамциб бедендихьан уьрхиди? 25Ихь Агъа Иса Месигьдилантина ухьу уьрхру Аллагьдиз баркаллагь! Гьаддиз, узу сар вуди, йиз фагьум Аллагьдин Къанундин гъуллугънаъ а, хъа йиз беден гунагьнан гъуллугънаъ а.

### 8


Рюгьну абцӀнайи уьмур

1Сарун Месигьдихъди[†] яшамиш шулайидарик тахсир кипдар. 2Гьаз гъапиш Месигь Исайилантина уьмрихъна хурайи рюгьнан законди узу гунгьарихъна ва аьжалихъна хурайи закондиккан азад гъапӀну[+]. 3Ихь гунагькар бедендиинди Къанун[†] зяиф гъабхьну. Гьаддиз Аллагьди Чан Бай гунагькар адмийириз ухшар ади, гунгьарихъанди гъурбан хьуз жилариина гьаъну. Гьаци Дугъу адмийирин бедендиъ айи гунгьар тахсирназ гъахну[+]. 4Жвуван гунагькар бедендин гьюкмиъ – ваъ, хъа рюгьнан гьюкмиъ яшамиш шули, ухьу Къанундин гьякьлу табшуругъар тамам апӀбан бадали, Аллагьди гьамци гъапӀну[+].

5Фицики чан гунагькар бедендин гьюкмиъ яшамиш шулайидари бедендин тямягьарикан фикир апӀура, хъа рюгьнан гьюкмиъ яшамиш шулайидари Рюгьнан ляхнарикан фикир апӀура[+]. 6Бедендин тямягьарикан вуйи фикрари аьжалихъна хуру, хъа Рюгьнан ляхнарикан вуйи фикрари уьмур ва архаинвал хуру. 7Гьаз мици ву? Гьаз гъапиш бедендин тямягьарикан вуйи фикрар Аллагьдиз душмнар ву. Дурар Аллагьдин Къанундиз табигъ шулдар, я табигъ хьузра шулдар[+]. 8Бедендин гьюкмиъ яшамиш шулайидарихьан Аллагьдиз ккуниб апӀуз шулдар.

9Эгер дугъридан учвуъ Аллагьдин Рюгь яшамиш шулаш, учву бедендин гьюкмиъ яшамиш шуладарчва, хъа Рюгьназ мютӀюгъ шулачва. Шлиъ Месигьдин Рюгь адарш, думу Месигьдинур дар[+]. 10Тмуну терефнаан, эгер учвуъ Месигь аш, гьеле ичв беден гунгьари дубкӀнашра, Рюгьну, Аллагьдин улихь гьякь дапӀну, учвуз уьмур тувра. 11ЙикӀбан кьяляхъ Иса чӀиви ГъапӀурин Рюгь учвуъ яшамиш шулаш, Месигь чӀиви ГъапӀури, учвуъ яшамиш шулайи Рюгьналанмина ичв жанариз уьмур багъиш апӀура[+].

12Гьаддиз, гъардшар, ухьу ихь гунагькар бедендиз ккуниб дапӀну, дидиз мютӀюгъ духьну ккундар. 13Эгер учву ичв бедендин гьюкмиъ яшамиш шулуш, йихидичву. Хъа эгер учву рюгьниинди ичв гунагькар бедендин тямягьар гъачӀиш, уьмур гъазанмиш апӀидичва[+]. 14Фицики Аллагьдин Рюгьнан гьюкмиъ айидар Аллагьдин гьякь веледар ву[+]. 15Ухьу кьабул дапӀнайи Рюгьну ухьу лукӀариз илтӀикӀурадар ва ухьуз цӀийи гучӀ ккапӀрадар, му Рюгьну ухьу Аллагьдин веледариз илтӀикӀура. Ва Дугъу «Авва», яна «Адаш» кӀури, гьарай апӀуз гъитра[+]. 16Ихь рюгьнахъди сабси Рюгьну Чав ухьу Аллагьдин веледар вуйиб тасдикь апӀура[+]. 17Ухьу Аллагьдин веледар вуйиган, Месигьдихъди ухьузра ад хьпан бадали, Дугъан аьзабар ухьу кьабул апӀурайиган, Месигьдизси, Аллагьдин ирс ухьузра рубкьиди[+].


Адлу хьидихьа

18Ухьуз гъюз имбу уьмриъ хьуз ккайи адлувалихьан ихь гьамусдин аьзабар фукӀара дар[+]. 19Фицики Аллагьдин веледар фужар вуш, ачмиш апӀру вахт хьайиз, Аллагьди халкь дапӀнайиб вари, аьгь апӀуз даршули, ккилибгура.

20-21Аллагьди халкь дапӀнайиб вари му мянасуз дюнʼяйиъ чпин ниятниинди адар, хъа – халкь ГъапӀурин ниятниинди. Хъа Аллагьди халкь дапӀнайи варибдин, чпи пуч шлу лукӀʼваликкан азад хьиди ва Аллагьдин веледариз гъурубкьу азадвална адлувал чпизра кайиб хьибди, кӀури, миж ади гъабхьну[+].

22Ухьуз аьгъяхьуз, Аллагьди халкь дапӀнайиб вари, бицӀир апӀури аьзиятнакк ккайи дишагьлиси, гъийин йигъазкьан аьзабариъ ади гъабхьну. 23Неинки вари халкь дапӀнайиб, хъа гьацира Рюгьну ацӀну цӀийи уьмур ккебгъу ухьура вари ккилигурайхьа. Дидлан гъайри, Аллагьди ухьу Чан веледарди гъадагъур, кӀури, ва ихь жанар азад апӀур, кӀури, айтӀанзина аьзабнаъ ккилигури айхьа[+]. 24Ихь умудну ухьу гъюрхну. Ихь умуд ухьуз гъурубкьиш, думу умудди гъубзрадар. Адмийир, миж кайиб тамам гъабхьихъан, фтиккӀа миж кади гъуздар[+]. 25Ухьу ухьуз адрубдик миж кади гъузрахьа ва сабурлуди дидиз ккилигурахьа.

26Дидихьна, ухьуз, зяиф касариз, ихь зяифвализ дилигну, Рюгьну кюмек апӀурахьуз. Ухьуз хай вуйибси ккарагуз аьгъдархьуз, аммаки ухьхъанди Аллагьдиз мидкан гафариинди пуз даршлу гьигьариинди Рюгь Чав ккарагура. 27Хъа Аллагьдиз, ихь юкӀвар Шлиз арццнаш аьгъяди, Рюгьну Чаз фтикан ккарагураш аьгъя, фицики, Рюгь, Аллагьдиз Чандарихъанди Чаз, Аллагьдиз ккуниси ккарагуру[+]. 28Ухьуз, Аллагь ккунидариз, Чаз ккуниси Дугъу дих гъапӀдариз, вариб ужувлаз ачухъ шлуб аьгъяхьуз. 29Фицики, дюнʼя арайиз хайиз Дугъаз аьгъюди айидар, Гьадгъу улихьмиди Чан Бай вари чвйир-чйиригъян сарпирди хьпан бадали, Чан Бализ ухшар хьуз ктагъну[+]. 30Чав ктагъдариз Дугъу дихра гъапӀну, хъа дих гъапӀдар Чан улихь гьякь гъапӀну, хъа гьякь гъапӀдар адлу гъапӀну[+].


Аллагьдин масанвал Иса Месигьдиъ а

31Фу кӀухьа? Аллагь ухьхъанди вуш, ухьуз къаршу шлихьан хьуз шул? 32Ухьу вари бадали, Чан Бай, гьяйиф дарапӀди, аьзабнакк Ккитури, Чан Балихъди сатӀиди ухьуз вари имбубра тувидаринхъа[+]? 33Шилхьан Аллагьди кадагънайи халкьдик тахсир кипуз хьибди? Аллагьди Чав дурар гьякь апӀура[+]. 34Шли дурар тахсирлу апӀиди? Месигь Иса гъакӀну, хъа чӀиви гъахьну, хъа гьамус Аллагьдин арччулну хилихъинди деъна ва ухьхъанди ккарагура[+]. 35Ухьхьан Месигьдин масанвал тадабгъуз фтихьан шул? Дердерихьан? читинваларихьан? хъергуваларихьан? гашʼваларихьан? гъяцӀливаларихьан? хатӀйирихьан? ханжларихьан? 36Гирами китабариъ[†] дибикӀна:

«Уву бадали учу гьар йигъан йивну йихура,
урккуз гьязур дапӀнайидарси,
учу марччарик гьисаб апӀура»[+].

37Гьаци вушра, ухьу ккун гъапӀу Аллагьдин кюмекниинди гьаму варибдиъ зурба гъалибвал гъадабгъидихьа[+]. 38Фицики узуз дугъридан аьгъязуз: я уьмрихьан, я аьжалихьан, я малайикарихьан, я заан рюгьярихьан, я гьамусдин, я гъюз имбу заманайихьан, я кьудратарихьан,[+] 39я зиин али, я кӀанакк ккайи гъатарихьанра, я вари дюнʼя гъадабгъиш, жара жюрейин гьич сабдихьанра ухьхьан ихь Агъа, Месигь Исайиланмина улупу Аллагьдин масанвал тадабгъуз хьибдар.

### 9


Аллагь ва жугьдар

1Месигьдин[†] гьякьнииндира гьякь кӀураза. Узу кучӀлар апӀурадарза, Гирами Рюгьну абцӀнайи йиз намус узуз шагьид ибшри:[+] 2йиз кӀваъ зурба дерд ва кудудубкӀру иццрушин айиз. 3Йиз гъардшар, йиз миллет уьрхбан бадали, Узу Месигьдихьан гьудучӀвузра гьязур вуза[+]. 4Йиз миллет Израил халкь ву. Дурариз Аллагьди Чан веледар кӀура. Аллагьдин ад, Аллагьдихъди гъийитӀу йикьрар, Мусайин[†] Къанун,[†] Аллагьдиз гъуллугъ апӀувал ва Аллагьдин Гаф гьаму халкьдиз тувнийи. 5Гьамрар ву ихь зурба абйирин наслар. Гьамрар ву варибдин зиин Аллагь вуйи, аьсрариан аьсрариз ужувлакк ккайи Месигьдин жилин хизан. Амин!

6Хъа му, Аллагьди Чав тувнайи гаф тамам гъапӀундар, кӀуру гаф дар. Дарди хьуз, Израиликан гъахьидар гьякь вуйи израил халкь ву, хъа вари ваъ[+]. 7Гьеле дурар Ибрагьимдин[†] наслар вушра, сабан, мици хьувалиинди, дурар вари Ибрагьимдин гьякь наслар дар. Фицики, Аллагьди гъапиганси, «Яв гьякь наслар ИсакьдикантӀан[†] хьидар»[+]. 8Му гьаци кӀуру гаф вуки: Ибрагьимдилан бабкан гъахьи вари наслар Аллагьдин гьякь веледар дар, хъа анжагъ Ибрагьимдиз туву Аллагьдин гафналантина гъахьи веледар гьякь веледар ву[+]. 9Туву гафнаъ магьа фу кӀураш: «Улупнайи вахтна Узу гъидиза ва Сарайиз[†] бай хьиди»[+].

10Хъа му сабан вариб дар. Гьацира Ревекайиз баяр айи ва дурарин сар адашра вуйи – ихь аба, Исакь[+]. 11-12Ва кьюрид баяр бабкан хьайиз, дурари фукӀа-мукӀа ужуб, я харжиб апӀайиз улихьна, Аллагьди Ревекайиз гъапну: «Аьхюну бай бицӀирнурин гъуллугънаъ хьиди». Аллагьди мици дурар бабкан хьайиз улихьна гъапнийи, гьаз гъапиш, Аллагьди кадагънайи бай, Чав ният дапӀнайиганси кадагънайир хьпан бадали, хъа бали чав гъапӀубдиинди кадагъну дархьбан бадали[+]. 13Гирами китабариъ[†] дупнайиси: «Узуз Якьуб[†] ккун гъахьунзуз, хъа Исаф – даккун».

14Гьамус фу пухьа? Аллагь дюз дарур шлуб дарки, гьаци дарин? ИкибаштӀан, шлуб дар! 15Фицики, Дугъу Мусайиз гъапну:

«Узу Узуз ккунириз ужʼвал дебккдиза
ва Узу Узуз ккунирин язухъ зигидиза».

16Гьаддиз, адмийирикан шлиз, чан тӀалабариз вая гъапӀу ляхнариз дилигди, ужʼвал апӀуруш, Аллагьди Чав гьял апӀуру. 17Гирами китабариъ дупнайиси, Аллагьди Египетдин паччагьдиз гъапну:

«Увлантина варидариз Йиз кьувват улупбан
ва Йиз ччвур вари дюнʼя вуйибси рабгъбан бадали,
увкан паччагь ктаур Узу вуза».

18Магьа гьамци Аллагьди, Чаз ккуниси, сариз ужʼвал апӀуру, сарик хъял капӀру.

19Мумкин ву, учву узуз гьамци пубра: «Эгер Аллагьди ихь ляхнариин аьхювал апӀураш, гьаз Дугъу ухьу тахсиркрар апӀура? Аллагьдин ниятариз фуж къаршу удучӀвидихъа?»[+] 20Уву фуж вувахъа, инсан, Аллагьдихъди гьюжатар апӀуз? Мутмуйи учв гъапӀурихьан гьерхдар, аьхир, узу гьамциб уву гьаз гъапӀунва, кӀури? 21БатӀур гъабар апӀрурин хилиъ адаринхъа? Дугъу чаз ккун гъабшиш, гьадму гъурдсиб батӀрикан багьайин гъаб, ясана ужуз гажин апӀуру[+].

22Аллагьдиз Чан хъял улупуз ва Чан кьувват улупуз ккун гъабхьну, аммаки хъял капӀру, тӀанкь апӀуз гьязур вуйи ляхнар Дугъу сабурлуди аьгь гъапӀну[+]. 23Дугъу мици Чан ккудудубкӀру ад, рягьимлувализ лайикь вуйи ва адлувал кьабул апӀуз гьязур дапӀнайи касариз улупуз гъапӀундайкӀан, яраб? 24Гьадму касар ухьу вухьа. Дугъу ухьу неинки жугьдаригъян, хъа миди вуйи халкьаригъян, дих дапӀну, гъядягъну[+]. 25Гирами китабарикан Осийин китабдиъ дупна:

«Йиз халкь дарудариз
Узу Йиз халкь пидиза,
ва Узуз даккнириз
Йиз ккунир пидиза»[+].
26«Аллагьди: „Учву Йиз халкь дарчва“
гъапи гьадму йишвʼин
дурариз чӀиви Аллагьдин веледар пиди».

27Ишаяйира Израилин халкьдихъанди гьарай апӀура:

«Гьеле Израилин веледарин кьадар
гьюлин[†] кӀанаъ айи гъумкьан вушра,
дурарикан цӀиб кьадартӀан уьрхидар,
28фицики Аллагьди Чан ахиримжи суд
адмийирин зиин
ухди апӀиди».

29Ва Ишаяйи улихьмиди гъапиганси:

«Эгер Вариудукьру Агъайи ухьуз наслар гъитундайиш,
ухьуз шлубра
Содом[†] ва Гомор шагьрариз гъабхьиб хьибдийи».

30Гьамус фу кӀуру? Гьякьвал дарабграйи жара миллетариз чпин хъугъувалилантина гьякьвал гъабхьну[+]. 31Хъа Къанун тамам апӀури гьякьвал абгурайи Израилин халкьдиз гьякьвал гъабхьундар[+]. 32Гьаз? Гьаз гъапиш дурариз гьякьвал ляхнарилантина абгуз ккун гъабхьну, хъа хъугъувалилантина ваъ. Дурар ликарикк ккабхъру гъвандихъ хъарсну, 33Гирами китабариъ дупнайиси:

«Лиг гьа,
Узу Сион дагъдиин
ликарикк ккабхъру Гъван дивдиза,
Гъван, гунагькрар хъарсру Гъван,
аммаки фуж Гьадгъахъ хъугъиш,
думу швумал хьидар»[+].

### 10


Жугьдарихьан уьрхювал абгуз шулу

1Гъардшар, узуз йиз кӀваантӀан жугьдар дюрхну ккундузуз, ва Аллагьдиз гьадрарихъан ккарагураза. 2Фицики узу шагьидвал апӀураза, чпи Аллагьдихъ юкӀв хъипну янашмиш шулашра, дурариз дюз рякъ аьгъдар[+]. 3Гьаз гъапиш дурариз Аллагьди багъиш апӀру гьякьвал аьгъдайи, хъа чпин хусуси гьякьвал арайиз адабгъуз чарйир зигури, Аллагьдин гьякьвализ мютӀюгъ гъахьундар[+]. 4Месигьди,[†] гьарсар хъугъу кас Аллагьдин улихь гьякь апӀбан бадали, Къанундиз[†] аьхир дебккну[+].

5Мусайи[†] Къанундин гьякьваликан бикӀура:

«Къанундин табшуругъар тамам апӀрур
яшамиш хьиди»[+].

6Гирами китабариъ[†] хъугъувализ дилигну туврайи гьякьлували гьамци кӀура:

«Учву учвхьан мегьерханай: „Фуж аьршариз гъягъиди?“
душвʼан Месигь хъади гъюз?

7ва мегьерханай: Месигь гъийихдарин паччагьлугъдиан хъади гъюз,

„Фуж кӀан адрушваз гъягъиди?“»[+]

8Фу дупна Гирами китабариъ? «Аллагьдин Гаф увухъди хъа, яв багахь хьа, думу яв ушвниин ал ва яв кӀваъ а», ва думу Гаф ухьу адмийириз улупурайи хъугъувал ву. 9Эгер уву яв ушвниинди: «Иса Агъа ву», – кӀури, Аллагьди Думу гъачӀидаригъян чӀиви гъапӀубдихъ, юкӀв хъипну, хъугъиш, уьрхидиву[+]. 10Гьарсар, юкӀв хъипну, хъугърур, Аллагьдин улихь гьякь хьиди; ушвниинди чан хъугъуваликан ктибтрур уьрхиди. 11Фицики, Гирами китабари кӀура:

«Дугъахъ хъугърур беябур апӀуз хьибдар»[+].

12Жугьдарна жара миллетар саб ву, фицики Агъара варидариз Сар ву, ва Чаз дих апӀру варидариз Дугъу ужʼвал тувру[+]. 13«Гьарсар, Агъайиз дих апӀрур, уьрхиди»[+].

14Хъа дурари чпи Хътругъруриз фици дих апӀиди? Фици чпиз Дерерхьрурихъ хъугъди? Хъа дурариз, Дугъкан сарикьан дарпиган, фици ебхьиди[+]? 15Хъа фици Дугъкан ктибтиди, ктибтрур гьадраиш? Гирами китабариъ дибикӀнайиси:

«Фукьан гюрчег дарин Ужувлан хабар[†] рабгърударин ликар!»

16Аммаки вари жугьдари му Ужувлан хабар ибак апӀури гъахьундар. Ишаяйи гъапну:

«Агъа, фуж хъугъну учу улупу аьгъюваларихъ?»[+]

17Гьаци вуйиган, Ужувлан хабар гъеебхьиган, хъугъвал гъюру. Хъа Ужувлан хабар, Месигьдикан ктибтруган, гъюру[+].

18Амма узу кӀураза: «Дурариз Ужувлан хабар гъеебхьундарин?» ИкибаштӀан, гъеебхьну!

«Вари дюнʼя вуйибси дурарин дихар гъарагънийи
ва дурарин гафар
дюнʼяйин тлихъан кӀулихъна гъурукьнийи».

19Хъана кӀураза: «Израилин халкь мидин гъавриъ ахъундайкӀан?» Сифте Мусайин китабдиъ кӀура:

«Узу учвуъ гъизгъинвал ачмиш апӀидиза,
халкь ву дупну гьисаб апӀуз даршлу халкьдиинди.
Узу увук хъял капӀдиза,
шулайибдин гъавриъ адру халкьдиинди».

20Хъасин Ишаяйин китабдиъ кӀубанди кӀура:

«Узу дарагди гъахьидариз Узу гъидихъну.
Узу гьедрерхри гъахьидариз
Узу ачмиш гъахьунза»,

21хъа Израилин халкьдикан душваъ кӀура:

«МютӀюгъ даршлу ва хъпебехъру халкьдиз
вари йигъди Узу, хилар гьачӀаккну,
дих апӀури гъахьунза».

### 11


Аллагьдиз Чан халкь кӀваълан гьархнадар

1Хъа магьа узу гьерхраза: «Аллагьди Чан халкь Чахьан гьадаънадарин?» ИкибаштӀан, ваъ! Узура Ибрагьимдин[†] насил, Вениаминдин тухмиан вуйи израилжви вуза[+]. 2Аллагьди Чаз улихьмиди аьгъю Чан халкь Чахьан гьадаънадар! Гирами китабариъ[†] Илʼясдикан фу дупнаш, аьгъдарди анчвуз? Илʼясди Аллагьдиз израил халкьдилан аьрз апӀуру:[+]

3«Я Агъа, дурари Яв пайгъамбрар[†]
гъийихнийи ва,
Увуз гъурбнар хру Яв йишвар ккидирчнийи;
анжагъ узу сар сагъди имиза,
аммаки, дурариз узура йивну йикӀуз ккунди а»[+].

4Аллагьди дугъаз фициб жаваб тувнийи?

«Узу Узуз
Ваалдин улихь кӀул ис дарапӀу ургуд агъзур кас
гъюрхюнза»[+].

5Гьаму вахтарира Аллагьди Чан ужувлиинди кадагънайи саб бицӀи гъварч адмийир а[+]. 6Аллагьдин ужувлиинди дубхьнайиб, инсандин ляхнариз дилигну, дубхьнадар. Гьаци дайиш, ужʼвал ужʼвалси гъубзидайи.

7Гьамус фу шула? Израилин халкьдиз чпи абгурайиб гъибихъундар. Анжагъ кадагънайидаризтӀан гъибихъундар, имбударин инсанвал гъудубгну[+]. 8Гирами китабариъ дупнайиси:

«Аллагьди дурар дерин нивкӀуъ аънийи».
«Дурариз дярябкъбан бадали,
Аллагьди дурарин улар хъяркьнийи,
дурариз деребхьбан бадали,
ибариъ итӀишвнийи,
ва гьамци гъийин йигъазкьан ими».

9Давудри[†] гъапнийи:

«Гъит, дурариз,
чпин шадлугъар
чпиз ккиву рукьарна чулар ишри.
Гъит, дурар хъахъну алдакри ва жазайикк ккахъри.
10Гъит, дурариз дярябкъбан бадали,
дурарин уларихь мучӀушин гьабхъри.
Гъит, дурарин юкьвар гьаргандиз
кьяни ишри».

11Узу кӀураза: «Жугьдар, хъахъну, гъудужвуз даршлуси, алдакнинхъа?» ИкибаштӀан, ваъ! Гьадрарин алдакувалиланмина имбу халкьариз, жугьдар бахил хьпан бадали, уьрхювал гъабхьну. 12Дурарин алдакували вари дюнʼяйиз ужʼвал хуруган ва дурариз кам гъахьиган, имбу миллетариз зурба ужувлар шлуган, хъа эгер вари жугьдар Аллагьдихьна хътакиш, имбу дюнʼяйиз фукьан зурба ужувлар шул!

13Гьамус узу, жара миллетар, учвухьна илтӀикӀураза. Узу Аллагь аьгъдру миллетарихьна гьаънайи вакил вуза. Узу йиз гъуллугъ заан вуди гьисаб апӀураза[+]. 14Йиз халкь бахил дапӀну, сакьюдаркьана уьрхидиза кӀури, миж кайиз. 15Аллагь жугьдарихьан гьидицган, дюнʼяйин жара халкьариз мясляаьт гъабхнуш, хъа Аллагьди жугьдар кьабул гъапӀган, фу шул? Дийихнайидар чӀиви апӀдаринхъа[+]?

16Эгер яв уьлин сабпи парча Аллагьдиз бахш гъапӀиш, имбу вари уьлерра гирами хьидияв. Эгер гьарин ччивар гирамидар вуш, дидин кюлерра гирами ву.

17Гъяни гьарин кюлер кудуршвнади, дурариин чӀурудар фици улурхьнуш, гьадму жюрейиинди учву, жара миллетар, чӀуру чӀвумуччварси гьамус гъяни гьарин ччиварин кьувватнак кеъначва[+]. 18Гьаци вуйиган, кюлерин зиин фурс мапӀан, гьаз гъапиш, ччивариз уьмур туврайир уву дарва, хъа ччивари увуз уьмур тувра. 19Уву пидива: «гьатму кюлер узу улурхьбан бадали ктуршвну». 20Думу гьякь вуяв. Дурар чпин хътругърувалиан ктуршвну. Хъа уву дурарин йишвʼин хъугъувалиан алва. Гьаддиз фурс мапӀан, хъа гучӀ кади гъуз. 21Аллагьди багъри кюлер гьяйиф гъапӀундарш, увура гьяйиф апӀидар[+].

22Гьаци вуйиган, увуз Аллагьдин ужʼвалра, хъялра рябкъюравуз. Дугъан хъял Чахьан гьудучӀвдарихьна шулу. Хъа увухьна вуйи ужʼвал, эгер уву Дугъан ужувлакк гъузруш, рябкъюравуз. Гъудрузиш, гьаркан увура кадабтӀиди. 23Хъа эгер жугьдар чпин хътругърувалиъ утӀукьну гъудрузиш, дурар хъана гьарик кюрхьди, даршуз, Аллагь му кюлер тазабаштӀан кюрхьюз кьудратлу ву. 24Хъа эгер уву чӀуру гьаркан кадабтӀнайи циркил, багъри дарди, гъяни гьарик кубхьнуш, хъа кюлериз чпин багъри гьарʼин улурхьуз фукьан рягьят шул!

25Гъардшар, узуз учву му сирнан гъавриъ адарди гъитуз, учву ичв аьгъювалиин гизаф умуд кивну гъудрузбан бадали, ккундарзуз. Израилин саб пай агьлар, чпин утӀукьну гъузувалиъ арсну, жара миллетар вари тамамди Аллагьдихьна илтӀикӀайизкьан, гъузди. 26Хъасин, Израилин вари халкь уьрхиди. Гирами китабариъ дибикӀнайиси:

«Сион дагъдилан Уьрхрур гъиди.
Дугъу Якьубдин[†] тухмиан вари чӀуруб идипиди,
27ва Узу дурарилан гунгьар алдагъган,
дурарихъди йикьрар йитӀидиза».

28Ужувлан хабар[†] кьабул дарапӀбиинди жугьдарикан Аллагьдин душмнар шула. Жара миллетар ичв хайирназ ву. Мидиз дилигди, жугьдар Аллагьдин кадагънайи халкьди гъузди, Аллагьдиз дурар ккунду, фицики Дугъу дурарин абйириз гаф тувнийи. 29Фицики Аллагьди Чав дих дапӀнайи халкь ва Чав тувнайи гаф уьрхиди. 30Саб фила-вуш учву Аллагь гьясбикк апӀдайчва. Хъа гьамус, Дугъахъ жугьдар хъпебехъган, Дугъу учвуз ужʼвал улупура[+]. 31Аллагьди учвуз Чан ужʼвал улупуз, хъасин думу дурариинра алабхъбан бадали гьаму ражари жугьдар Дугъахъ хъпехъурадар. 32Аллагьди вари халкьариз, хъасин чпилан хил алдабгъбан бадали, хъпебехъри гъузуз шлу вахтар улупнийи.

33Фукьан дарин Аллагьдин фагьмин ва зигьмин деринвал ва булвал! Фукьан дарин Дугъан ниятар ктитуз даршлувал! Фукьан дарин Дугъан рякъярин гъавриъ ахъуз даршлувал![+]

34«Агъайин фагьум шли аьгъю апӀиди,
Дугъаз насигьятар шли тувди?»[+]
35«Шли фу тувну Аллагьдиз,
Дугъу думу кьяляхъ апӀуз буржлу вуйиб?»

36Вари Аллагьди халкь гъапӀну, аьхир, ва гьадму вари яшайиш анжагъ Гьадгъуланмина ва Гьадгъаз шула. Аьсрариан аьсрариз ад Гьадгъаз ву. Амин![+]

### 12


Ичв уьмрар Аллагьдиз бахш апӀинай

1Гьаддиз учвуз ккарагураза, гъардшар, Аллагьдин ужʼвал бадали ичв жанар, Гьадгъаз хуш шлу марцци, чӀиви гъурбнарси, дерккай. Му Аллагьдиз фагьумлу вуйи гъуллугъ хьибди[+]. 2Гъит, му дюнʼяйин гьюкмари учвʼин агъавал дарапӀри. Аллагьдин ужуб, рази ктаъру ва гьубкӀу ният фу вуш, аьгъю хьпан бадали, ичв фагьум цӀийи алапӀури, дигиш йихьай[+].

3Аллагьди узуз вакилвал багъиш дапӀнайиган, узу учвуз варидариз кӀураза: учву ичв вуйидартӀан артухъ заанди мидисанай, учвуз гьарсариз Аллагьди туву хъугъувализ дилигну, фурс ктарди гъузай[+]. 4Ихь беден гизаф паярикан вушра, вари паяри саб ляхин апӀурадар[+]. 5Гьаци ухьура вари Месигьдихъди[†] саб беден вуди, дидин паяр вухьа[+]. 6Аллагьди Чан ужувлантина гьарсариз чан хусуси багъиш гъурубкьунхьуз. Шлиз пайгъамбарвалин багъиш аш, гъит дугъу думу, чан хъугъувализ дилигну, ишлетмиш апӀри[+]. 7Шлиз жарадарин гъуллугънаъ шлу багъиш аш, гъит учв гьадму гъуллугъназ бахш ишри. Шлиз мялимвалин багъиш аш, гъит учв мялимвализ бахш ишри[+]. 8Шлиз ккарцуз шлу багъиш аш, гъит дугъу жарадар ккарцри. Шлиз жумартвалиинди пай апӀуз шлу багъиш аш, гъит дугъу гьаци, кӀвакк ккадарди, пай апӀри. Шлиз жарадарин зиин аьхювал апӀуз шлу багъиш аш, гъит аьхювал апӀри вари юкӀв хъипну ва намуслуди. Шлиз ужʼвал апӀуз шлу багъиш аш, гъит думу шадвалиинди апӀри[+].

9Гъит, ичв масанвал кӀваантӀан вуйиб ибшри. Писвал ккун мапӀанай, ужувлахъ хъачӀарккай[+]. 10Чвйирси чиб-чпи ккун апӀинай. Гьарсари жвувазтӀан чиб-чпиз артухъ гьюрмат апӀинай[+]. 11ТӀагъру дарди, юкӀв хъади лихури, рюгь гьевеслуди Агъайин гъуллугънаъ йихьай. 12Умудвалиъ шадди, бедбахтвалариъ сабурлуди, ккарагбариъ мюгькамди гъузай[+]. 13Аллагьдин адмийириз читинвалариъ кюмек апӀинай. Хялар кьабул апӀури гъузай[+].

14Учвухъ хъергнайидариз ужувлар ккун апӀинай. Ужувлар ккун апӀинай, люкьнар – ваъ[+]. 15Шадлударихъди шад йихьай. Ишурайидарихъди ишай[+]. 16Чиб-чпихъди албагну яшамиш йихьай. Фурс мукубчӀванай. Аьжузарихъди дуствал апӀуз нач мапӀанай. Жвувкан заанди фикир мапӀанай[+].

17Писвализ писвалиинди жаваб мутуванай. Варидариз ужʼвал апӀури гъузай[+]. 18Учвхьан шлубкьан варидарихъди мясляаьтниинди яшамиш йихьай[+]. 19Аьзиз дустар, хъял алдабгъбахъ махьанай, хъял алдабгъуб Аллагьдин ихтиярнаъ гъибтай. Фицики Гирами китабариъ[†] дибикӀна:

«Хъял алдабгъувал Йиз ляхин ву.
Узу жаза тувдиза» – кӀура Агъайи[+].

20Гьамдин ерина,

«эгер яв душмандиз гашди аш,
уьл тув дугъаз.
Эгер думу дахаргну аш,
шид тув.
Эгер уву гьамци апӀури гъашиш,
думу начʼвалиан йикӀиди»[+].

21Писвал увʼин гъалиб хьуз мигъитан, думу ужʼвали ккапӀ.

### 13


Месигьдин терефкрар гьюкмихъ хъябяхъну ккунду

1Гьарсар заан гьюкмиз мютӀюгъ духьну ккунду, фицики Аллагьдихьан дару гьюкум адар; гьаму ражари айи гьюкумра Аллагьди дебккнайиб ву[+]. 2Гьаддиз, фуж гьюкмиз къаршуди гъудужвураш, гьадму Аллагьди дебккнайибдиз къаршу гъедергурайи гьисаб ву. Гьаци апӀрудари чпиина тахсир хура. 3Ужʼвал апӀрудариз гьюкумдрарихьан гучӀ адар, хъа – писвал апӀрудариз. Эгер гьюкумдрарихьан увуз гучӀ апӀуз ккундарш, ужʼвал апӀури гъуз ва дурарин терефнаан яв тяриф ебхьидивуз. 4Гьюкумдар увуз ужʼвал хьпан бадали лихурайи Аллагьдин лукӀ ву. Хъа эгер уву писвал апӀуруш, гучӀ апӀин, фицики увуз жаза гьадабтӀуб гьадгъан гьюкмиъ гьавайиди айиб адар. Писвал апӀруриз жаза адабтӀури, Аллагьдин хъял алдабгъури, дугъу Аллагьдиз гъуллугъ апӀура[+]. 5Гьаци вуйиган, дугъаз мютӀюгъ духьну ккунду, неинки хъпебехъиш, жаза адабтӀур кӀури, хъа – жвуван намус бадалира.

6Гьаци вуйивализ дилигну, учву налогарра тувай; гьюкумдрари, Аллагьдин гъуллугъчйири, чпин вари вахт гьюкум гъабхбиинди гьапӀра. 7Гьардиз лайикь вуйиб тувай: шлиз – налогар, шлиз – харжар, шлиз – гучӀ, шлиз – гьюрмат[+].

8Саризра буржлуди мугъузанай; гъит, учвук анжагъ саб буржтӀан дарибшри, думура – чиб-чпихьна улупру масанвалин бурж, фицики, шли чан багахь хьайир ккун гъапӀиш, гьадгъу Къанун[†] тамам апӀура[+]. 9Табшуругъариз лигай: «кьяппавал мапӀан», «миликӀан», «мигьитӀибкӀан», «жараринуб ккун мапӀан», ва жара табшуругъариъра улупурайиб саб ву: «Багахь хьайир, жвуваз жвувси, ккун апӀин». 10Масанвали багахь хьайириз писвал хурдар. Гьаддиз масанвал Къанун тамам гъапӀу гьисаб ву[+].

11Гьаму вахт фициб вуш, аьгъяди, гьаци апӀури гъузай. Сарун учву нивкӀʼан хъиргру вахт дуфна, фицики ухьу уьрхру вахт, ихь сифте хъугъу йигъак гъилигган, гьамус багахь дубхьна[+]. 12Йишв ккудубкӀура. Йигъ сарун багахь хьа. Мици вуйиган, вари мучӀу ляхнарихьан ярхла хьидихьа, ва аквназ лайикь вуйибдихъди яракьламиш хьидихьа[+]. 13Гъачай, йигъандин аквназ барабар вуйиси, намуслуди яшамиш шулхьа. Пиянискаваларикк ва сатӀи кьяппаваларикк кӀул ккивдархьа. Аьйиб апӀруб ва гьяясузуб апӀидархьа, гьюжатар апӀидархьа ва сар-сариин бахил хьидархьа[+]. 14Ихь Агъа Иса Месигьди[†] учву уьрхричву, ичв бедендин гъайгъушин тямягьяриз миилтӀибкӀанай[+].

### 14


Жарадар тахсир мапӀанай

1ЦӀибди хъугъувал айир ичв арайиз кьабул апӀинай. Дугъанна ичв фикрар сабсдар дар кӀури, дугъахъди гьюжатар мапӀанай[+]. 2Сариз фунуб вушра хураг ипӀуз ихтияр хъугъували тувру, хъа тмунури, хъугъувал цӀиб айири, бистнин мейвйиртӀан итӀурдар[+]. 3Вари ипӀрур, мейвйиртӀан диритӀрурихьинди фурс кади милиган. Ва мейвйиртӀан диритӀрурира вари ипӀурайир тахсирнакк ккаъну ккундар, фицики Аллагьди думу кьабул апӀура[+]. 4Уву фуж вува, жарарин лукӀрак тахсир кипуз?! Анжагъ чан эйсийин улихьтӀан лукӀ гьякь, ясана нягьякь шлуб дар. Агъайин лукӀ гьякь хьиди, фицики Агъайиз думу гьякь апӀуз гьюкум а[+].

5Сари, саб йигътӀан, тму йигъ важиблу ву кӀура, хъа жарари, вари йигъар сабстар ву кӀура. Гьарсари, гъит, чав фици гьисаб апӀураш, гьаци апӀри[+]. 6Сари йигъарикан сад йигъ, имбу йигъартӀан багьа ву кӀураш, дугъу гьаци Агъайин гьюрматназ апӀура, ва фунуб-вуш саб хураг ипӀрурира Агъа бадали гьаци апӀура, гьаз гъапиш, Аллагьдиз чухсагъул кӀура. Ва фунуб-вуш саб хураг дирипӀрурира Агъайин гьюрматназ гьаци апӀура, гьаци дугъура Агъайиз чухсагъул кӀура[+]. 7Гьаз гъапиш ухькан саркьан чав-чаинди яшамиш шуладар, ва чав-чаинди йикӀурадар[+]. 8Гьаци вуйиган, эгер ухьу яшамиш шулаш, Агъа бадали яшамиш шулахьа, эгер йихураш, гьацира Агъа бадали йихурахьу, ва аьхириъ, яшамиш шулайидар вушра, дийихнайидар вушра, Агъайиндар вухьа[+].

9Гьамдин бадали Месигь[†] гъакӀну ва чӀиви гъахьну – Дугъкан чӀивидаринра, гъачӀидаринра Агъа гъахьну[+].

10Хъа уву гьаз яв гъардаш тахсир апӀурава? Яв гъардаштӀан, уву фитʼинди артухъ вуза, кӀурава? Ухьу вари Аллагьдин суддин улихь дугъужвидихьа[+].

11Гирами китабариъ[†] дибикӀна:

«Гьарсари Йиз улихь кӀул ис апӀиди,
ва гьарсари, Узу Аллагь ву, пиди.
Узу яшамиш шулайивал фици гьякь вуш,
гьаму вари тамам шлубра гьякь ву – кӀура Агъайи»[+].

12Ва гьаддиз ухькан гьарсари Аллагьдин улихь, чав гъапӀу ляхнариз дилигну, жаваб тувди[+].


Жарадарихьди гунагь апӀрубси мапӀанай

13Чиб-чпик тахсрар кирчувал дипурхьа, жвуван гъардшиз гъалатӀариъ ва гунгьариъ ахъуз ухьу багьна тутрувиш, ужу хьибди[+]. 14Узуз аьгъязуз, ва дугъридан саб шак адарди Иса Месигьдин гьюкмиинди кӀураза: марцциб даруб фукӀара адар. Анжагъ марцциб дар кӀуруриз думу марцциб дар[+]. 15Хъа эгер уву ипӀруб яв гъардшиз кьабул шуладарш, яв ляхнариъ масанвал адар. Яв хураг бадали гъардаш пуч мапӀан, Месигь гьадгъухъандира гъакӀну[+]. 16Уву ужуб вуди гьисаб апӀурайиб имбудари, писуб ву, пуз багьна мутуван. 17Фицики Аллагьдин Паччагьлугъ[†] ипӀруб, я убхъруб дар, думу Гирами Рюгьну багъиш апӀурайи дугъривал, ислягьвал ва шадвал ву[+]. 18Месигьдиз гьамци гъуллугъ апӀурайири Аллагьдиз ккуниб апӀура, ва адмийиризра кьабул шула.

19Гъачай, мясляаьт шлу ва чиб-чпиз кюмек шлу гьарсабдихьна илтӀикӀурхьа[+]. 20Аллагьдин ляхнар ипӀрубдин кӀуллан чӀур мапӀан. Гьарсаб хураг ипӀуз шул. Хъа яв гъардаш гунагьнахъна хру хураг ипӀуб дюз дар[+]. 21Йикк дирипӀуб ва чяхир дурухуб ва фукӀа гьациб дарапӀуб ужу ву, эгер дурари яв гъардаш гунгьарихъна гъахуруш.

22Уву хъугънайи яв ляхнар жвувахьди гъит; гъит, дурарикан анжагъ АллагьдизтӀан аьгъяди дарибшри. Чав гьякь вуйиз кӀуруб апӀурайиган, учв тахсиркарди гьидригъру кас бахтавар ву. 23Хъа шли, фукӀа-мукӀа ипӀуз ужуб вая писуб кӀури, шаклуди, ипӀури гъашиш, дицир Аллагьди тахсиркар апӀиди. Хъа хъугъвал адарди апӀурайиб вари гунагь ву.

### 15


Ижми хъугъувал айидар

1Ухьу, ижми рюгь айидари, зяиф рюгь айидарин гъалатӀар сабурлуди аьгь дапӀну ккунду, хъа жвуваз ккуниб дапӀну ккундар[+]. 2Ухькан гьарсари багахь хьайириз, дугъан рюгь мюгькам шлуб, дугъаз хайир кайиб дапӀну ккунду[+]. 3Гьеле Месигьдира[†] Чан хайирназ фукӀа гъапӀундар. Хъа Гирами китабариъ[†] дупна:

«Уву беябур апӀрударин люкьнар Узʼин алахьнийи»[+].

4Гирами китабариъ дибикӀнайиб вари, диди туврайи сабурлувалин ва ккарцрувалин кюмекниинди ихь умуд ктадабтӀбан бадали, ухьуз насигьят вуди, дибикӀнайиб ву[+]. 5-6Гъит сабурлувал ва ккарцрувал туврайи Аллагьди, Иса Месигь мисал вуди Гьадгъахъди гъяри, ухьу сатӀиди, саб гьарайниинди Аллагьдин, ихь Агъа Иса Месигьдин Адашдин тяриф апӀруси, ичв мясляаьтнаъ яшайиш туври[+]. 7Гьаци вуйиган, Месигьди учву фици кьабул гъапӀнуш, учвура, Аллагьдин ад бадали, гьаци сари-сар кьабул апӀинай. 8Месигь суннат гъапӀдарин гъуллугънаъ Аллагьдин гьякьвал дурариз улупуз, Аллагьди дурарин абйирин абйириз тувнайи гаф гьякь вуйивал улупуз ади гъахьну. 9Гьадмуган жара халкьарира Аллагьди чпиз гъапӀу ужувлантина Дугъан ад апӀиди. Гирами китабариъ дупнайиси:

«Гьаци вуйиган, узу Уву
Аллагь аьгъдру халкьарин арайиъ
адлу апӀидизаву
ва Яв ччвурназ
тярифнан мяълийир апӀидиза»[+].

10Ва хъана:

«Аллагьдин халкьдихъди[†] сабси
Шадвалин гьарай ипай, Аллагь аьгъдру халкьар!»

11Гьамцира дупна:

«Агъа адлу апӀинай, Аллагь аьгъдру вари халкьар!
Гъит вари миллетари
мяълийириинди
Дугъан тярифар апӀри!»

12Ишаяйира кӀура:

«Ессей тухмиан таза кюл ачмиш хьибди.
Дугъу миллетариин гьюкум гъабхиди,
ва Аллагь аьгъдру халкьари Гьадгъак чпин
миж кивди».

13Гъит, умуд тувру Аллагьди учву ичв хъугъувалилантина, Гирами Рюгьнан кьувватниинди ичв умуд артухъ хьпан бадали, шадвали ва мясляаьтну ацӀричву.


Павелин кагъзикан ва ляхнарикан

14Йиз гъардшар, учву ужувлу ацӀнайиб, учвуз гизафубдикан аьгъю гъабхьиб ва сар-сариз учвхьан насигьятар тувуз шлуб якьинди аьгъязуз. 15Хъа Аллагьди узуз багъиш тувнайиган, узу учвуз лап кӀубанвал кади, сакьюдар ляхнарикан учвуз кӀваин алауз ккунди гъибикӀунзачвуз. 16Йиз вакилвалин бурж вуди, Аллагьди жара миллетариз, Иса Месигьдин гаф ва Ужувлан хабар[†] рабгъру багъиш тувназуз. Гьамци дурар Дугъаз, Гирами Рюгьниинди марцц духьну, Аллагьдиз ккуниси гъурбан хьиди[+].

17Иса Месигьдихъ хъади, узура йиз Аллагь бадали апӀурайи ляхнариин фурслу вуза. 18-19Узлантина Аллагь аьгъдру халкьар гафнииндина ляхниинди Аллагьдиз мютӀюгъ апӀбан бадали, аьжайиб лишнарииндина аьламатариинди ва Аллагьдин Рюгьнан кьудратниинди Месигьди гъапӀубдикантӀан пидарза. Магьа гьамци, Ерусалим ва дидин гъирагъарихъан тап Иллирик уьлкейихънакьан Месигьдикан Ужувлан хабар деебтунза[+]. 20Узу Месигьдин ччвур аьгъдру йишвариъ, жарари шибритӀ ккиву йишвʼин хал дидривди, Ужувлан хабар рабгъуз чалишмиш гъахьунза[+]. 21Гирами китабариъ дупна:

«Дугъкан дупнадрудариз
Думу рякъиди,
хъа деебхьнадрудар гъавриъ ахъди».


Павелиз Римдиз гъягъюз ккунди а

22Узу учвухьна гъюз гизаф ражари гьязур гъахьунза, хъа гьамцдар алахьиган гъюз гъабхьундарзухьан[+].

23УхдитӀан узуз учвухьна гъюз ккунди айзуз. Хъа гьамус узу му вари юрдариъ дилихну ккудубкӀунза[+]. 24Испанияйиз гъягърур, учвʼин улукьидиза. Улукьиган, учвухъди, юкӀв хъади, цӀибди сюгьбатар апӀбалан кьяляхъ, учву узу дина гьаърувалик миж кайиз. 25Гьамус узу Ерусалимдиз душваъ айи Аллагьдин адмийирин гъуллугънаъ хьуз гъягъюраза[+]. 26Фицики Македония ва Ахая уьлкйирин хъугърудари Ерусалимдиъ касибди айи Аллагьдин адмийириз, пул уч дапӀну, кюмек апӀуз кьаст гъапӀнийи[+]. 27Дурари дици апӀуб ужу гъапӀну, хъа Ерусалимдиъ айидариз дурар буржлу вуйи. Жугьдарихъди сабси дураризра рюгьнан ужувлар гъахьну. Дурари жугьдариз бедендин ужувларикан пай гъяпӀну ккунду[+]. 28Узу гьаму месэла гьял гъапӀиган ва чпиз хътапӀу вари пул дурарихьна гъурубкьиган, Испанияйиз рякъюъ учӀвдиза ва рякъюъ учвʼинра улуркьидиза. 29Узуз аьгъязуз, узу учвухьна гъафиган, Месигьди туву ужувлар гьуркӀну хидизачвуз.

30Учвкан, ихь Агъа Иса Месигь бадали, Гирами Рюгьнан масанвал бадали, миннат апӀураза, гъардшар, узу бадали Аллагьдиз узухъди учвура юкӀв абцӀну ккарагай. 31Ягьудия юрднаъ хътругърударин хиларигъ узу гъядряхъбан бадали, Ерусалимдиъ Аллагьдин адмийири узʼин илипнайи ляхин кьабул апӀбан бадали,[+] 32эгер Аллагьдин ният гъабшиш, учвухьна шадвалиинди гъюбан бадали ва учвухъди рягьятвал гъадабгъбан бадали, ккарагай[+]. 33Гъит, ислягьвалин булагъ – Аллагь учвухъди варидарихъди ишри. Амин[+].

### 16


Таниш вуйидариз саламар

1Узуз учвуз Фибия кӀуру ихь чи аьгъяди ккундузуз. Думу Кенхрийиъ айи хъугърударин жямяаьтдин гъулугъчи ву[+]. 2Ккун апӀураза учвкан, Агъайин гьюрматназ дилигну, думу Аллагьдин адмийириз лайикь вуйиси кьабул апӀинай, дугъаз гьудрубкӀру варибдиъ кюмек апӀинай, фицики дугъу чав, гьеле узузра кмиди, гизафдариз кюмекар гъапӀну[+].

3Узухъди сатӀиди Иса Месигьдин[†] гъуллугънаъ гъахьи ва шулайи Прискилайиз ва Акилайиз узхьан саламар йипай[+]. 4Дурари узу бадали чпин жанар гьяйиф гъапӀундайи. Неинки сар узу, хъа гьацира жара миллетарин хъугъру жямяаьтарира дурариз чухсагъул кӀура.

5Дурарин хулаз уч шлу хъугърударизра саламар йипай.

Узуз масанди вуйи, Азияйиъ сарпирди Месигьдихъ хъугъу Эпенетдиз саламар йипай[+].

6Учву бадали гизаф гъилиху Марʼямдизра саламар йипай. 7Йиз багахьлуйир вуйи, узухъди дустагъдиъ гъахьи ва марцци вакиларин[†] арайиъ ад айи Андроникдизна Юнийиз – саламар. Дурар узутӀан ухди Месигьдихъ хъугъну. 8Агъайихъ хъугънайи йиз ккуни дуст Амплиатдиз – саламар. 9Саламар йипай Месигьдиз гъуллугънаъ иштирак гъаши ихь гъардаш Урбандиз ва йиз ккуни дуст Стахисдиз. 10Месигьдихъ хъугъвалиъ ижмивал улупу Апелесдиз – саламар. Ариставулин хуландариз варидариз саламар йипай. 11Йиз багахьлу Иродиандиз – саламар. Агъайин терефкар вуйи Наркиссайин хуландариз варидариз саламар йипай. 12Агъайин ад бадали юкӀв хъипну лихурайи чйир Трифенайизна Трифосайиз – саламар. Агъа бадали гизаф жафа гъизигу йиз ккуни чи Персидайиз саламар йипай. 13Саламар йипай Агъа бадали кадагънайи чве Руфдиз ва узузра дада гъахьи дугъан дадайиз[+].

14Анискритдиз, Гермасдиз ва дурарихъди хъайи гъардшариз – саламар. 15Саламар йипай Филологдиз, Юлияйиз, Нерейдизна дугъан чуччуз, Олимпасдиз ва дурарихъди хъайи вари Аллагьдин адмийириз. 16Гирами мак дапӀну, чиб-чпиз салам туври гъузай. Месигьдин вари жямяаьтари учвуз саламар хътаура[+].

17Учвкан миннат апӀураза, гъардшар, учвуз улупу аьгъювалариз къаршу удучӀвури, гьюжатар апӀрударихьан ва машат апӀрударихьан ярхлади гъузай[+]. 18Гьаци апӀру касар ихь Агъа Месигьдин гъуллугънаъ айидар дар, хъа чпин тямягьяр гьуркӀбахъ хъайидар ву. Дурари чпин уччву улхбарииндина тярифариинди бицӀи юкӀвар айи касар алдатмиш апӀура[+]. 19Ичв мютӀюгъваликан варидариз деебхьна. Узу учвʼин гизаф шад вуза. Учвуз ужуб аьгъяди ва гьарсаб чӀурувалихьан учву ярхлади ккундузуз[+]. 20Мясляаьт туврайи Аллагьди багарихьди иблис дармадагъин апӀиди ва думу ичв ликариккинди гатӀабхьиди. Гъит, учвуз Агъа Исайин[†] ужʼвал ибшри[+]. 21Узухъди лихурайи Тимофейи учвуз саламар хътаура, хъа дугъахъди – Луцийи, Ясонди ва Сосипатри, йиз багахьлуйири[+].

22Узура, Павелин гьаму кагъаз бикӀурайи Тертийира, вари Агъайихъ хъугърайидариз саламар хътаураза.

23Чан хулаъ узу ва вари хъугънайи жямяаьт кьабул дапӀнайи Гай кӀуру касдира учвуз саламар хътаура. Гьацира шагьрин пул хлиъ айи Ераст кӀурури ва ихь гъардаш Квартди саламар хътаура. [[+] 24][*]

25Узу учвуз дебкку Ужувлан хабарнаъ[†] ичв хъугъувал мюгькам апӀру Аллагьдин ад ибшри! Гизаф аьсрариъ дюбхнайи[+] 26сир, гьамус гьаммишандин Аллагьдин амриинди пайгъамбрарин[†] китабариланмина, халкьар Дугъахъ хъугъбан ва хъпехъбан бадали, дурариз ачмиш гъапӀну[+]. 27Аьсрариан аьсрариз Иса Месигьдилантина Аькьюл хурайи сар вуйи Аллагьдин ад ибшри! Амин[+].

## Коринф-1

### Коринф-1

Коринф-1


Коринф-1

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]


### Коринф-1


Коринфдиъ айи хъугърудариз 1-пи кагъаз

Му кагъазра Эфес шагьриъ Павелиинди Гирами Рюгьнулан арайиз гъафиб ву. Павел, Ужувлан хабар рабгъури чан кьюбпи сиягьятназ гъушган, грекарин Коринф шагьриъ Исайихъ хъугърударин жямяаьт арайиз гъюру. Исайин вакил му шагьриан удучӀвну гъушхъан, хъугърударин улихь читин меселйир дугъужвуру. Гьадму меселйирин гьякьнаан кагъаз дибрикӀди гъибтуб гьич зат дюзюб дайи. Кагъзиъ Исайихъ хъугърудари, хътругърудари апӀурайистар лайикьсуз тӀулар, гьич фицикӀа дапӀну ккундар кӀура. Коринфдиъ гизафдариз Павел Исайин вакил вуди кьабул апӀуз ккунди адайи, гьаддиз месэла хъана читин гьялнаъ абхънайи. Агъайин хябяхъдин уьл ипӀбан мянайин дурар гьубкӀну гъавриъ ахънадайи ва аьхюдарикан фунуриз артухъди гьюрмат дапӀну ккундуш, гьаддин кӀуллан гьюжатариъ айи. Исайихъ хъугънайи сакьюдар, кӀучӀлин аллагьариз гъурбан дапӀнайи йикк ипӀуруш-ипӀдарш, гьаддинра гъавриъ адайи. Дурар, чпин арайиъ айи гьюжатар аьдати судариъ гьял апӀуз шерик шуйи. Хъугърудар кьюб йишваз пай дархьбан бадали, Гирами Рюгь, Павелин кагъзиинди гьадму меселйириз, хъугъувалин биналу суалариз лигуру ва, Иса мисалди улупури, Коринфдин хъугърударин аьгъювалариъ алахьру читинвалар гьял апӀуз кюмек шулу. Месигьдин масанвал хъугърударин ара мюгькам апӀру алат дубхьну ккунду.

### 1


Саламар

1Иса Месигьдин[†] вакил хьуз Аллагьди дих дапӀнайи Павелихьан ва Сосфен гъардшихьан 2Коринфдиъ Аллагьдихъ вари хъугърудариз, Иса Месигьдихъди саб вуйи гирами духьнайидариз, Дугъаз кӀури гирами халкь хьуз дих дапӀнайидариз, ихь Агъа ва дурарин Агъа вуйи Иса Месигьдиз ккарагурайидариз саламар[+].

3Аллагьдихьан, Аьршарин ихь Адашдихьан ва Агъа Иса Месигьдихьан ужʼвал ва мясляаьт ибшричвуз!


Павели Агъайин тяриф апӀура

4Учвхъан узу йиз Аллагьдиз гьаммишан чухсагъул кӀураза, гьаз гъапиш Гьадгъу учвуз Иса Месигьдиланмина ужувлан багъишар тувначвуз. 5Гьадгъулантина учву варибдихъди – гаф-чӀалнан ва аьгъюваларин вари хазнайихьди ацӀунчву,[+] 6фицики Месигьдикан вуйи ич шагьидвал учвуъ мюгькам гъабхьну. 7Сарун, ихь Агъа Иса Месигь гъяйиз ккилигури гъузбаъ, рюгьнан багъишариъ учвуз гьудрубкӀруб фукӀа адарчвуз[+]. 8Учву аьхиризкьан, ихь Агъа Иса Месигьдин Йигъан учву сабкьан тахсир ктарди хьпан бадали, Гьадгъу мюгькам апӀидичву[+]. 9Чан Бай вуйи ихь Агъа Иса Месигьдихъди саб хьуз ухьуз дих дапӀнайи Аллагь хъугъвал Алир ву[+].


Хъугърударин жара хьувалар

10Ихь Агъа Иса Месигьдин ччвурнахъан, гъардшар, учвуз миннат апӀураза, чиб-чпихъди вари рази духьну гъузай. Гъит учву чиб-чпихьан жара даришри, фагьмар ва фикрариъ саб ишричву![+]

11Йиз гъардшар, ичв гьюжатарикан Хлоийин хуландарикан деебхьназуз[+]. 12Узу мушваъ фтикан улхура? ГьацӀари кӀурачва: «Узу Павелин тереф дибиснайир вуза», тмундари – «Узу – Аполлосдин», шубурпидари – «Узу – Кифдин», юкьурпидари – «Хъа узу – Месигьдин»[+]. 13Месигь пай духьнайин дарш?! Вая учвхъанди хачрак карсур Павел гъахьнийин?! Ясана учву Павелин ччвурнахъ штуан гъахьунчвахъа?! Ваъ![+] 14Криспна Гай ктарди, узу йиз хилариинди учвкан фужкӀа штуан дарапӀбаз Аллагьдиз чухсагъул кӀураза[+]. 15Гьаддиз учвхьан сарихьанра, йиз ччвурнахъан штуан гъахьунча, пуз хьибдарчвухьан! 16Ав, йиз хилариинди штуан дапӀну цӀийи алаъдар Стефанна дугъан хуландар вуйиз, хъа сарун узу фужарсана цӀийи алаънуш, кӀваин илмидариз[+] 17Месигьди узу, учву штуан апӀуз кӀури ваъ, хъа Ужувлан хабар[†] дебккуз гьаънайир вуза. Думу Хабар узу аьмалдар гафариинди дебккну ккундар, вуйиш, Месигьдин, ккадауз кӀури, хачрак гъабхьи аьжалнан метлеб дубгдийи[+].


Аллагьдин заанвал, аьяндарвал ва кьувват – Месигь ву

18Пуч хьуз ккайидари, Месигьдин, ккадауз кӀури, хачрак гъабхьи аьжаликан гаф ахмакьвал ву кӀура, хъа ухьуз, Аллагьди уьрхрудариз, думу Аллагьдин кьувват ву[+]. 19Гирами китабариъ[†] дибикӀнаки:

«Узу, аьяндрар вуча кӀурайидарин аьяндарвал
фукӀа дарувал апӀидиза ва
фикирлуйир вуча кӀурайидарин фикирлувал
тина гьадапӀидиза».

20Наши аьяндар? Наши Кьанундин аьлим? Наши гьаму аьсрарин дирбаш гьюжаткар? Аллагьди гьаму дюнʼяйин вари аьяндарвал, дугъридан ахмакьвал ву, кӀури, улупнадарин дарш[+]? 21Аллагьдин зурба фагьми дебккганси, гьаму дюнʼяйин фагьмихьан Аллагь аьгъю апӀуз дархьиган, Хабарну дебккрайи «ахмакьвалихъ» хъугъдар уьрхюз Аллагьдиз ккун гъабхьну. 22Жугьдари аьламатар ккун апӀура, Аллагьдикан аьгъдрудари[†] фагьум абгура,[+] 23хъа учу, хачрак карсу Месигьдикан хабар рабгъурача. Жугьдариз му хъарсну алдакру гъван ву, хъа имбу халкьариз – фагьумсузвал ву[+]. 24Хъа, Аллагьди дих дапӀнайидариз, жугьдаризра, грекаризра, Месигь – Аллагьдин фагьум ва кьувват ву![+] 25Фицики, Аллагьдин «ахмакьвал» инсандин фагьумтӀан зиина ву ва Аллагьдин «зяифвал» инсандин кьувваттӀан кьудратлу ву!

26Гъардшар, Аллагьди учвуз дих апӀайиз учву фицдар вуйиш, учвуз лигай. Эгер адмийи гьисаб апӀурайиси гъадабгъиш, учвкан гизафдар фагьумлуйир, кьувватлуйир, бина машгьур касар вуйинхъа? 27Хъа Аллагьди, фагьумлуйиз нач хьузди, гьаму дюнʼяйи ахмакьди гьисаб апӀруб ктабгъну, ва кьувватлуб начан шлуси, гьаму дюнʼяйи зяифди гьисаб апӀруб ктабгъну. 28Дугъу, гьаму дюнʼяйи зина вуди гьисаб дапӀнайиб батӀил апӀбан бадали, саб кьимат адруб, асккан дапӀнайиб ва улʼан идипнайиб ктабгъну[+]. 29Гьаддиз сарун сарихьанра Дугъан улихь чан тяриф апӀуз хьибдар[+].

30Гьадгъан кюмекниинди учву Иса Месигьдик кидикьначва. Гьадму Иса ухьуз Аллагьдин фагьум, ихь гьякьвал, ихь гирамивал ва ккадаувал вухьуз![+] 31Гьаци вуйиган, Гирами китабариъ кӀурайиси:

«Тяриф апӀуз ккунири Агъайин тяриф апӀри!»[+]

### 2


Хачрак карсу Месигьдикан

1Узу учвухьна, гъардшар, Аллагьдин сирнакан ктибтуз гъафиган, узу йиз уччвудар гафар, ясана йиз фагьумлувал улупуз гъафир дайза[+]. 2Учвухъди хъайиган, узуз аьгъюр сар Иса Месигь[†] вуйзуз, Думура – хачрак карсур. Дугълан гъайри, сарун фукӀа аьгъю дарапӀуз гьял гъапӀунза[+]. 3Узу учвухьна, гучӀ кади, гукӀунди ва аьжузди гъафнийза[+]. 4Узу туврайи хабарнаъ ва йиз улхбариъ инсандин фагьмин эсер апӀру гафар адайиз, хъа дидиъ Рюгьнан кьувват ачмиш хьувал рябкъюйи[+]. 5Мици узу, ичв хъугъувал, адмийин фикринуб ваъ, хъа Аллагьдин кьувватнануб хьпан бадали, улхури гъахьунза[+].


Аллагьдин фагьум

6Фагьмикан учу гьуркӀу адмийириз ктибтурача. Учу, гьаму дюнʼяйин фагьум, ясана му дюнʼяйин гьюкумдрари туврайи ухди-кьанди фукӀа дарубдиз илтӀикӀру фагьум, туврадарча[+]. 7Ваъ, учу Аллагьди гьамусдиз жиниди уьбхюрайи сирнан фагьмикан кӀурача. Думу фагьум, ухьу адлу апӀуз кӀури, дюнʼя халкь апӀайиз айи Аллагьдин ният вуйи[+]. 8Думу фагьум гьаму дюнʼяйин гьюкум хилиъ айидарихьан аьгъю апӀуз гъабхьундар, гъабхьнийиш, дурари хачрак аднан Агъа карсидайи[+]. 9Аммаки Гирами китабариъ[†] дупнайиси гъабхьну:

«Аллагьди Чав ккунидариз гьязур дапӀнайиб
я инсандин улариз гъябкъюндар,
я ибариз гъеебхьундар,
я фагьмиз гъафундар».

10Хъа Аллагьди думу ухьуз Чан Рюгьнан кюмекниинди ачмиш гъапӀунхьуз, фицики Рюгьназ вариб аьгъя. Рюгьназ Аллагьдин вари фагьмин деринарра аьгъя[+]. 11Шлихьан чаъ яшамиш шулайи чан хусуси рюгьналан гъайри чан кӀван ниятар аьгъю апӀуз шулу? Гьаци, Аллагьдин ниятарра Чан Рюгьналан гъайри гьич саризра аьгъдар[+]. 12Ухьуз му дюнʼяйин рюгь дурубкьнадархьуз, хъа Аллагьди ухьуз багъиш дапӀнайи варибдин гъавриъ ахъуз, Чахьан Рюгь дурукьнахьуз[+]. 13Мидкан учу, инсандин фагьмиинди ваъ, хъа Рюгьну улупу гафариинди кӀурача. Рюгьниинди вуйи гьякьярин гъавриъ, учуз Рюгьну улупну, тӀаърача[+]. 14Аллагьдин Рюгьнахьан гъюрайиб рюгь аьгъдру адмийихьан кьабул апӀуз шулдар. Дугъу думу ахмакьʼвалси гьисаб апӀуру, ва дидин гъавриъ ахъуз шулдар, фицики му ляхнар рюгь кӀваъ ади апӀрудар ву[+]. 15Рюгь кӀваъ айи касдиз варибдиз кьимат тувуз аьгъя, хъа адруриз – рюгь айириз кьимат тувуз аьгъдар, 16гьаз гъапиш:

«Агъа Аллагьдиз насигьят тувуз Дугъан гъавриъ айир
фуж ву?»

Хъа ухьуз Месигьдин фагьум ахьуз[+].

### 3


Адмийирихъ хътӀерццуб гунагь ву

1Гъардшар, узхьан учвухъди рюгь айи адмийирихъдиси улхуз гъабхьундарзухьан, хъа му дюнʼяйин адмийрихъдиси ва Месигьдихъ[†] хъугъну имбу бицӀи нинйирихъдиси гъулхунза. 2Узу учвуз «никк» туври гъахьунза, хъа аьхюдариз вуйи «хураг» туври гъахьундарзачвуз, тувнийишра, учвхьан гьял апӀуз хьибдайчвухьан ва гьамусра шулайиси адар[+]. 3Учву сабан му дюнʼяйин адмийирди имичва. Ичв арайиъ бахилвална гъярхьувалар имбукьан гагьди, учву му дюнʼяйин адмийирди гъуздичва ва ичв хасиятра аьдати адмийиринсиб вуйичв[+]. 4«Узу Павелин терефкар вуза», ясана: «Узу Аполлосдинур вуза» кӀуруган, му дюнʼяйин адмийирстар дарнучвахъа?

5Я кас, Аполлос фуж ву? Хъа – Павел? Гьадрарилантина учву Месигьдихъ хъугъу гъуллугъчйиртӀан дар дурар. Ва учуз гьарсариз Агъайи саб ляхин улупунчуз[+]. 6Узу кивунза, Аполлосди хъубзну, аьхю гъапӀур Аллагь ву![+] 7Гьаддиз, фужкӀара гьисабнаъ адар: я кивур, я хъубзур, хъа анжагъ – арайиз адабгъу Аллагь![+] 8Кивуринна хъубзурин айиб саб метлеб ву, ва гьардиз чан пай ляхнинуб рубкьиди[+]. 9Учу Аллагьдин гъуллугънаъ айидар вуча, хъа учву – Дугъан хутӀил, Дугъан диврайи дарамат вучва[+].

10Узу, Аллагьди узуз тувнайи ужувлиинди, фагьумлу устайиси, шибритӀ ккивур вуза, хъа жарари душвʼин хулар дивра. Аммаки гьарсар, чав фици дивраш, дикъатниинди лигри[+]. 11Сарихьанра, ккивнайибдилан гъайри, жара шибритӀ ккивуз шлуб дар, ари гьадму шибритӀ – Иса Месигь ву[+]. 12Гьаму шибритӀиин адмийихьан гъизиликан, арсракан, багьа гъвандикан, гакӀвликан, гъеебццу укӀкан вая нахъвракан хулар дивуз шулу. 13Хъа шли фици дивнуш, улупру Йигъ гъибди. Думу Йигъан вари цӀиинди ахтармиш апӀиди ва гьарсарин ляхниз цӀи кьимат тувди[+]. 14Шлиндар цӀихьан ургуз дархьиш, гьадгъаз чан пешкеш хьибди, 15хъа гъургиш – зарал. Аммаки думу учв, цӀигъян гужназ гъядягъю касси, дюрхну хьиди.

16СатӀлан учву – Аллагьдин хал[†] вуйиб ва учвуъ Аллагьдин Рюгь яшамиш шулайиб аьгъданчвуз дарш[+]? 17Аллагьдин хал дабгърур Аллагьди даргъиди. Гьаз гъапиш, Аллагьдин хал гирамиб ву, ари гьадму Хал – учву вучва[+].

18Учву учвуз кучӀлар апӀруси дарибшри. Эгер учвкан шлиз учв, гьаму дюнʼяйи гьисаб апӀурайиси, фагьумлу касси гьугъужвураш, дицир, учв дугъридан фагьумлу хьузди, «ахмакь» духьну ккунду. 19Фицики, гьаму дюнʼяйин фагьумлувал Аллагьдин улихь ахмакьвал ву. ДибикӀна:

«Дугъу фагьумлуйир
чпин кью-кьюб маш гъяйивалихьди дисура»[+].

20Ва хъана:

«Фагьумлуйин фикрар – гьавайидар вуйиб
Агъайиз аьгъя».

21Гьаддиз адмийиинди тярифар мапӀанай. Вариб – ичвуб ву: 22Павелра, Аполлосра, Кифра, гьаму дюнʼяра, уьмурра вая аьжалра, гьамустинубра вая гъюз ккимбубра – вари ичвдар ву, 23хъа учву Месигьдиндар вучва, Месигь – Аллагьдин[+].

### 4


Месигьдин вакилар

1Гьаци вуйиган, Аллагьдин сир учʼина ихтибарлу дапӀнайи Месигьдин[†] гъуллугъчйирси учу гьисаб апӀинай. 2Гьамциб хъугъвал илипнайидар аьгьтлу духьну ккунду. 3Учву вая сар жарари узкан фици кӀураш, саб жюрейинна вижна ктарзуз. Узхьан узканкьан фукӀа гьациб пуз шулдарзухьан. 4Йиз намус марцциди вуйиз, вушра, му, узук тахсир ктар, кӀуру гаф дар. Йиз судья – Агъа вуйиз[+]. 5Гьаддиз, Агъа хъадакну гъюру вахт шайизра, улихьмиди тахсрар агури мюхъюгъянай. Дугъу вари жиниб ачухъ апӀиди, инсанарин юкӀвариъ гьитӀибкӀнайиб арайиз адабгъиди ва гьадмуган Дугъу гьардин тяриф апӀиди[+].

6Узу мици, гъардшар, узканна Аполлосдикан учвуз ужʼвал бадали кӀураза. Учу мисал духьну, учхъан, артухъуб жвувкан ктадабгъди, дибикӀнайиб дубгъай, имбунуртӀан артухъ за апӀури, сар шлиинди-вуш фурс мапӀанай[+].

7ИмбудартӀан артухъ за шли апӀураву? Аллагьдихьан даруб фу авуз? Увуз вари пешкеш дапӀнайиган, увуз тутрувганси яв тярифар гьаз апӀурава[+]?

8Сарун учуз вари ачуз, девлетлу вуча, учу хътарди паччгьар гъахьунча кӀури, фикир апӀурайчва! Ай аман, узуз ккундайинхъа учву аьхювал апӀури, учура учвухъди аьхювал апӀурахьидийча![+] 9Хъа йиз фикриан, Аллагьди учу, Месигьдин вакилар,[†] аьжал тувуз жаза гьадабтӀнайи адмийирси, варидарин кьяляхъ дерккна. Вари дюнʼяйиз, малайикариз ва адмийириз учкан тамашачйир духьна[+]. 10Месигь бадали абдлар духьначу, хъа Месигьдихъ хъугърударин арайиъ учву – фагьумлуйир! Учу – зяиф, хъа учву – кьувватлу! Учву – адлу апӀура, хъа учу – беябур![+] 11Гъийин йигъазкьан учу гашлу ва мукърам вуча, гъяргъяртӀан алдарди лицурача, учу урччвури шулу, ич хал-йишв адарич,[+] 12учу ич хилариинди, унтӀаз амкӀ идипури, учуз уьлин кьацӀ гъазанмиш апӀурача. Учʼин агь уьлюбхюру, хъа учу ужʼвал ибшричвуз кӀурача, хъергру – аьгь апӀурача[+]. 13Учкан варитӀан писубтӀан кӀури шулдар, хъа учу гъянивалиинди жаваб туври шулча. Гъийин йигъазкьан, му дюнʼяйиз чӀюрхярди, гьарсаб хъархъвасси, имичу.

14Му узу учвуз нач хьуз кӀури бикӀурайиб дариз, ваъ, хъа, йиз ккуни веледарси, учву гъавриъ ауз ккундузуз[+]. 15Учвуз агъзраркьан Месигьдин рякъюъди гъягъру мялимар ашра, хъа адшар сакьюдартӀан адарчвуз. Иса Месигьдикан вуйи Ужувлан хабарнахъ[†] учву хъугъган, узкан рюгьниинди вуйи ичв адаш гъахьну[+]. 16Учвкан миннат вуйиз: узхъан мисал гъадабгъай![+] 17Гьаддиз багьа ва гъапиб кӀулиз адабгъру, Агъайихъ ихь сатӀлан вуйи хъугъувалиъ айи йиз бай Тимофей гьаъразачвухьна. Узу хъугърударин арайиъ варишвариъ улупурайиси, узу йиз уьмриъ фици Месигь Исайин[†] рякъди гъягъюри шулуш, дугъу кӀваин апӀидичвуз[+].

18Сарун узу учвухьна гъидар кӀури, ичв арайиъ сакьюдари хъюхъ гъазабгну. 19Хъа узу, эгер Агъайин амур гъабшиш, гъидиза, ва гьадмуган думу кӀулʼан удучӀвнайидарин гафарин ваъ, хъа дурарин кьувватнан кьимат фициб вуш, аьгъю хьибдизуз[+]. 20Гьаз гъапиш Аллагьдин Паччагьлугъ,[†] гафнаъ ваъ, хъа кьувватнаъ ачмиш шулайиб ву[+]. 21Учву кадабгъай: маргъ хьади гъюза, даршишсана – масанвална умунвал[+]?

### 5


Хъугърударин арайиъ улдугнайивал

1Узуз ичв арайиъ Аллагь аьгъдрударин[†] арайиъкьан даршлу кьяппавал абхънайиваликан хабар деебхьназуз: ичвдарикан сар чан адашдин хпирихъди хъа кӀура[+]. 2Хъа учвук фурсарра кучӀвначвук! Мици хьайиз, гъамлу духьну, ичв арайиан гьациб гъапӀур утӀуккуб лайикь дайинхъа? 3Узу бедендиинди учвухъди хътаршра, йиз рюгьниинди хъаза, ва, гьадму касдикан гьапӀруш, гьамустӀанра гьял гъапӀунза:[+] 4ихь Агъа Исайин[†] ччвур бадали учву уч гъахьиган, хъа узу учвухъди йиз рюгьниинди хьидиза ва ухьухъди ихь Агъа Исайин кьувват хьибди, 5учву думу адми иблисдин хилиз тувну ккунду, ва дугъан беден, Гьаргандин Агъа кьяляхъ гъюру Йигъан дугъан рюгькьан дюрхну хьузди, йибкӀри[+].

6Учвуз фурс апӀуб рубкьудар. Учвуз, дунин тикийи вари хямир утуз гъитруб, аьгъдарди анчвуз[+]?

7Гьаци вуйиган, учву таза, дун ктру хямир хьпан бадали, зат имдарди йирси дунихьан марцц йихьай. Учву гьаци духьну ккунду, фицики ихь Пасха[†] машквран ччил, Месигь,[†] сарун гъурбан гъапӀну. 8Гьаци вуйиган, гъачай, Пасха машквар, йирси дунин чӀурувалииндина писвалиинди ваъ, хъа дун ктру марцци ва гьякь уьлʼинди тебрик апӀидихьа[+].

9Узу учвкан йиз гъубшу кагъзиъ, улдугнайидарихъди гьич саб аьлакьа дарибшри кӀури, тӀалаб гъапӀнийза,[+] 10аммаки узу, гьаму дюнʼяйин адмийирикан – кьяппйирикан, тямягькрарикан, тӀафларикан, идолариз икрам апӀрударикан, гъапундайза. Дици вуйиш, учву му дюнʼя дипбакк ккуркьдийи! 11Хъа узу, учв кьяппа, тямягькар, идолариз икрам апӀрур, футнакар, пияниска, кучӀлях вуди, гъардаш вуза кӀури, лицурайирикан, кӀураза. Мицирихъди саб суфрайихъ ипӀузкьан мипӀанай[+]. 12-13Хътругърударин суд апӀуб йиз ляхин дариз – дурарин суд Аллагьди апӀиди! Учву хъугърударин суд дапӀну ккунду, фицики дибикӀна: «Яв арайиан писур адаъ»[+].

### 6


Хъугърударин арайиъ айи гъярхьбарикан

1Хъана, учвхьан, ичв гьюжатар, Аллагьдин гирами халкьди гьял апӀуз гъидритди, хътругъру адмийирин судди гьял апӀри кӀури, гъитуз фици шулчвухьан[+]? 2Аллагьдин гирами халкьди дюнʼяйин суд апӀруб аьгъданчвуз дарш? Учвʼин вари дюнʼяйин суд апӀувал алабхъруган, гьаму бицӀи гъярхьбар гьял апӀуз шуладанчвухьан дарш[+]? 3Малайикаринна кмиди ухьу суд апӀурахьа гьа. Дуланажагъдин аьдати ляхнаринкьан ухьхьан суд апӀуз шуладарин? 4Гьамциб дюшюшназ ичв арайиан важиблу дару касар ичв судйирди ктагъурачва. 5Нач дубхьну ккунду! Ичв арайиъ хъугърударин месэлйир гьял апӀуз шлу саркьан аькьюллу адми адарин[+]? 6Хъа учву гъардши гъардшилан суддиз аьрза туврачва, ва хътругърудари ичв суд апӀура! 7Учву беябур хьуз, чиб-чпилан суддиз аьрза тувувал чӀяаьн ву! Гьаци апӀайиз, жвув гьякь вушра, асккан духьну гъузуб ужу даршулин? Жвувануб тувну гъузуб ужу даршулин[+]? 8Хъа учву ичв гъардшар асккан апӀурачва ва дураринуб бисурачва.

9Учвуз чӀур гъахьи касариз Аллагьдин Паччагьлугъ[†] ирсди дурубкьруваликан аьгъдарди анчвуз дарш? Лигай гьа, учву ичв учвуз кучӀлар апӀрубси дарибшри! Кьяппйириз, идолариз икрам апӀрудариз, дугъри дару жиларизна хпариз, жилир жилирихъди гъярудариз,[+] 10тӀафлариз, тямягькрариз, пиянисккйириз, футна дабгърудариз, кучӀляхяриз Аллагьдин Паччагьлугъ ирсди рубкьидар[+]. 11Учвкан саб кьадар ари гьацдар вуйчва, аммаки ихь Аллагьдин Рюгьну ва Агъа Иса Месигьди[†] ухьуз гъапӀубди учву марцц, гирами ва гьякь гъапӀунчву[+].


Гъит ичв жанар Агъайин гъуллугънаъ ишри

12Учву кӀурачва: «Узуз вари апӀуз ихтияр азуз!» Аммаки вариб хайирназ дар! «Узуз вари апӀуз ихтияр азуз», хъа гьич сабдира йиз зиин агъавал апӀуз гъитну ккундар![+] 13Учву гьацира, «ипӀруб – фуниз, фун – ипӀрубдиз», кӀурачва! Ав, дюз кӀурачва, хъа мура, тмура Аллагьди терг апӀрубра дюз ву. Аммаки беден кьяппавализ вуйиб дар, хъа – Агъайиз. Агъара – бедендиз. 14Аллагьди Агъа Чан кьувватниинди чӀиви гъапӀну ва ухьура чӀиви апӀиди. 15Учвуз, ичв жанар Месигьдин жандин паяр вуйиб, аьгъданчвуз? Гьаци вуйиган, узхьан Месигьдин пай гъадабгъну, кьяппавализ фици тувуз шулу? Аллагьди уьрхри![+] 16Учвуз, кьяппайик ктикьур, гьадгъахъди саб беден шлубдикан аьгъданчвуз дарш? Фицики дибикӀна:

«кьюрикан саб беден хьибди»[+].

17Хъа фуж Агъайик ктикьиш, думу Гьадгъахъди рюгьниинди сатӀи шула[+]. 18Кьяппавалихьан гьергай! Адмийи, кьяппавал ктарди, фу гунагь гъапӀишра, думу гунгьин дугъан бедендихъди фукӀара дар, хъа кьяппавал апӀурайири, чан бедендиз къаршуди гунагь апӀура![+] 19Учвуз ичв беден Аллагьдихьан учвуъна дуфнайи Гирами Рюгь яшамиш шулайи хал вуйибдикан хабар адарди анчвуз дарш? Сарун учву ичвдар дарчва,[+] 20гьаз гъапиш учву зурба кьиматнахъ гъадагънайидар вучва. Гьаддиз, ичв жанариинди Аллагь за апӀинай![+]

### 7


Жилириканна хпирикан

1Учву узуз, жилириз хпирик зат кудручди гъузиш, ужу шул кӀури, гъибикӀунчва. 2Хъа му дюнʼяйиъ кьяппавал абхънайиган, гъит гьарсар жилир чан хпирин ва гьарсар хпир чан жилирин ахникк ишри. 3Жилири чан хпирихъди жилирвалин буржи тамам апӀри, хпирира гьаци апӀри.

4Чан жандин аьхюр хпир дар, хъа – жилир, гьаци жилирра чан бедендин аьхюр дар, хъа – чан хпир. 5Чиб-чпихъди сатӀи хьувал гъибтри мапӀанай. Йикьрар йитӀну, сацӀиб вахтназ, думу вахт Аллагьдиз ккарагуз бахш апӀузди жара гъахьну пну, баладар. Хъасин хъана сатӀи йихьай, даршиш иблисди, учвхьан аьгь апӀуз даршиш, гъирагъдихъинди хъчӀюхидичву[+]. 6Яна узу му буйругъ вуди дупнайиб дариз, хъа ичв ихтиярнаъ гъубзра[+]. 7Узуз вари адмийир узуси духьну ккундийзуз, хпир хътарди, аммаки гьарсариз Аллагьдихьан чан багъиш а: сариз саб, тмунуриз тмунуб[+].

8Хъа ачӀни хпаризна жилариз кӀураза: дурариз ялгъузди, гьаму узуси яшамиш шули гъузиш, ужу шул. 9Хъа аьгь апӀуз даршлудари, тямягьну гъадагъайиз, гъит, чпиз хизанар ккергъри, гьамци ужу хьибди[+].

10Хъа шив ва жилир хъайидариз узу ваъ, хъа Чав, Агъайи буйругъ тувра: хпири чан жилир гъитну ккундар,[+] 11хъа эгер гатӀахьруси алабхъиш, сарун нюкгьин эйси даришри, шулуш, хъана чан жилирихъди албагри. Ва жилирра хпирихьан жара даришри[+].

12Хъа имбудариз, сарун Агъайи ваъ, хъа узу кӀураза: эгер сар фунур-вуш гъардшин хпир хъугърур дарш ва думу дугъахъди яшамиш хьуз рази вуш, гъит жара даришри. 13Хътругъру жилир хъайи дишагьлийизра кайиб гьадму ву: эгер думу дугъахъди яшамиш хьуз рази вуш, чан жилирихьан гьудудучӀври. 14Гьаз гъапиш, хътругъру жилир чан хъугъру хпирилантина, ва хътругъру хпир чан хъугъру жилирилантина гирами шулу. Жараси вуйиш, ичв веледарра марцци дару гьисаб хьидийи, хъа мици, дурарра гирами ву.

15Эгер хътругъру жилириз вая хпириз жара духьну ккундуш, гъит ишри. Му гьялариъ гъардаш, вая чи асиллуди гъузидар. Аллагьди ухьуз мясляаьтнаъди яшамиш хьуз дих дапӀнахьуз. 16Увуз, хпир, яв жилир увлантина дюрюхрувал фици аьгъявуз? Увузра, жилир, яв хпир увлантина дюрюхрувал фици аьгъявуз[+]?

17Гъит гьарсар Агъайи улупнайиси яшамиш ишри, ва чаз Аллагьди дих дапӀнайиси гъузри. Му къайдйир варишвариъ айи хъугърудариз кӀурудар вуйиз. 18Чаз дих апӀайиз суннат дапӀнайириз думу жиниди уьбхюри гъибтуз гучӀ адар. Хъа суннат дапӀну адарди дих дапӀнайириз, сарун суннат дарапӀишра, гучӀ адар[+]. 19Суннат дапӀнайивал, ясана адрувал – мурариъ гьич саб мяна адар, хъа мяна – Аллагьдин табшуругъар тамам апӀуб ву[+]. 20Чаз дих апӀруган, фуж фици вуйиш, гъит чан гьаци гъузри. 21Эгер увуз лукӀди имиди Аллагьди дих дапӀнаш, увуз дидкан гьии дардиси дарибшри. Эгер увуз азад хьуз шлу мумкинвал аш, ужу шлуси апӀин. 22Фицики Агъайи дих дапӀнайи лукӀ Агъайиз азад вуйир ву. Гьаци, азад вуди дих дапӀнайирра, Месигьдин[†] лукӀ шула[+]. 23Учву, зурба кьимат тувну, гъадагънайидар вучва, гьаддиз, адмийирин лукӀар махьанай![+] 24Гъардшар, Аллагьди дих апӀруган, гьар кас фици айиш, Дугъан улихь гьаци гъузай!


Павели нюкгьин гьякьнаан вуйи суалариз жаваб тувра

25Швуваз дурушдариз ва швушв дархидариз Агъайи дурарин гьякьнаан саб буйругъра тувнадарзуз, аммаки Гьадгъухьан, узуз ужʼвал дурубкьнайивализ дилигну, йиз гафнахъ хъугъуз шулу. Узу гьамци пидиза:[+] 26Узу, гъийин гьялариъ, адмийиз чпин айибси – швуваз дурушдар, дурушди ва швушв дархидар дархиди гъузиш ужу шул кӀури, гьисаб апӀураза. 27Эгер уву нюкгьиъ аш, жара махьан. Хъа эгер уву швушв хьайир дарш, махан. 28Хъа эгер гъахишра, думу гунагьвал дар. Эгер риш швуваз гъушиш, гунагь хьибдар. Аммаки чпин сатӀлан вуйи уьмриъ дурариз гизаф читинвалар ккилигура, хъа узуз учву гьадрариккан уьрхюз ккундийзуз.

29Жараси кӀури гъабшиш, гъардшар: вахтар цӀибтӀан гъузрадар, ва швушвар хьайидар, гъит швушвар хьтрударси ишри, 30хъа дердлудар – дерд ктрударси, шадлудар – шад дарударси, гъадагърудар – фукӀа хътрударси[+]. 31Гъит гьаму дюнʼяйиъ яшамиш шулайидар, дидкан тӀяаьм ктадабгърударси, ишри. Гьаз гъапиш, ухьуз рябкъюрайи гьаму дюнʼя багарихьди жвартӀ хьибди[+].

32Узуз учву сабдиканра вижна ктарди ккундузуз. Хпир хътрур, учв Агъа Аллагьдиз ккун ишри кӀури, Аллагьдин ляхнариъ ичӀигну а[+]. 33Хъа хпир хъайир, хпириз ккун ишри кӀури, му дюнʼяйин ляхнар апӀбахъ хъа. 34Дицир кас кьюбишваз пай духьна. Жилир хътру хпири вая швуваз душну адру шуру Агъайин ляхнарикан фикрар апӀуру. Думу чан бедендиинди ва рюгьниинди Дугъаз бахш хьуз шерик шулу, хъа швувахь хьайир, жилириз учв ккун ишри кӀури, му дюнʼяйин ляхнар апӀбахъ хъа. 35Му вари узу учвуз ужʼвал бадали кӀурайиб вуйиз, хъа учву фтихьан-вуш гьадатӀуз кӀури ваъ. Узуз ккундайиб: учву варитӀан ужуйи, гьич сабдира учвуз машат дарапӀди, Аллагьдин гъуллугънаъ хьуб вуйиз.

36Эгер учвкан шлиз, сумчир дарапӀди чан лишан кипнайирин йисар гъяра кӀури гьии даруси аш, ва гьамус сумчир дапӀну ккуниси фикир апӀураш, гъит дугъу чан дюз гъюрубси апӀри. Дугъхьан швушв хуз шулу, думу гунагь дар. 37Эгер адмийи швушв дархуз ижмиди гьял дапӀнаш, эгер швушв хувал думукьан чарасуз ляхинси фикир апӀурадаш ва эгер учв чан хилиъ дидисну гъузуз шлур вуш, дугъу чаз хъирснайи риш марцциди гъитуз кӀваъ дибиснаш, ужуйи апӀура. 38Гьаци вуйиган, хъирснайи риш швушвди хрури ужуйи апӀура, хъа дархрури хъана ужуйи апӀура[+].

39Хпир чан вари уьмриъ жилирик китӀнайир ву, хъа жилир гъачӀиган, думу азад шула ва дугъхьан чаз ккунириз швуваз гъягъюз шулу, анжагъ – хъугъруриз[+]. 40Хъа эгер, фуж, узуъра Аллагьдин Рюгь азуъ, кӀури, швуваз дурушди гъузиш, думу бахтлуди хьиди.

### 8


Идолариз гъурбан гъапӀу хурагнакан

1Гьамус ичв суалназ Аллагьсузарин[†] идолариз гъурбан дапӀнайи йиккʼкан пидиза. ИкибаштӀан, «ухьуз варидариз аьгъювалар айибдикан» хабар ахьуз, аммаки аьгъювалари фурс капӀру, хъа масанвали мюгькамвал хуру[+]. 2Эгер шли аьгъювалар азуз кӀураш, дугъаз дугъридан чаз аьгъю дубхьну ккундайиб аьгъю дубхьнадар[+]. 3Хъа Аллагьдиз Учв ккунидар аьгъя[+].

4Гьаци вуйиган, аллагьсузарин идолариз гъурбан гъапӀу хурагнакан пидихьа. Ухьуз варидариз, дюнʼяйи икрам апӀурайи идолар фукӀа даруб ва Сарилан гъайри гьич саб жюрейинра аллагь адруб, аьгъяхьуз[+]. 5Эгер гьацдар «аллагьар» ву кӀурайидар завариин, ясана жилариин алийишра (хъа дюнʼяйиъ «аллагьар» ва «агъйир» кӀурудар, дугъридан гизаф а), 6аммаки ухьуз айир сар АллагьтӀан дархьуз – Адаш Аллагь. Ари Гьадгъу дюнʼяйиъ вариб ккебгъну, ва, Гьадгъаз кӀури, ухьу яшамишра шулахьа. Агъара сартӀан дар – Иса Месигь.[†] Ари Гьадгъуинди дюнʼяйиъ вариб арайиз удубчӀвну, ва Гьадгъулантина ухьуз уьмурра гъабхьунхьуз[+].

7Хъа мидкан варидариз хабар адар. Саспидар идоларихьна гьаци вердиш духьнаки, гъира кмиди дурари, гьациб хураг ипӀруган, идолариз икрам вуди дубхнайиб ву кӀура ва чпин зяиф намусну дурар чиркинди улупура[+]. 8Хурагнахьан ухьу Аллагьдихьна багахь апӀуз хьибдар. Ухьу дирипӀди гъузну пну, кам шулайиб адарихь, ипӀуру пну, фукӀа гъазанмишра апӀурадархьа[+]. 9Амма лигайки, ичв азадвал зяифдариз ликриккан ккибиргъру гъван дарибшри. 10Фицики зяифуриз идоларин хулаъ уву, аьгъювалар айир, ипӀури гъяркъиш, дугъура идолиз гъурбан дапӀнайи хураг ипӀиди[+]. 11Магьа гьаддиз, яв аьгъювалари зяиф гъардаш – дугъхъандира Месигьди жан тувну аьхир – пуч апӀиди[+]. 12Гьамци гъардшариз къаршуди гунагь апӀури ва дурарин зяиф намусназ зиян туври, учву Месигьдиз къаршуди гунагь апӀурачва. 13Гьаддиз, узу ипӀурайи хурагналантина йиз гъардаш алдакураш, думу гунгьихъна дархбан бадали, йикк дирипӀди гъузарза[+].

### 9


Павелра имбуну вакиларсир ву

1Узу азад адми дарин дарш? Узу Месигьдин[†] вакил дарин дарш? Ихь Агъа Иса узуз гъяркъюндарин дарш? Учву Агъайихъди саб хьувал – йиз гъуллугънан ляхин дарин дарш[+]? 2Жарадариз узу вакил гьисаб даршра, учвуз узу – Месигьдин вакил вуза! Месигьдихъди учву саб хьували узу вакилвалин гъуллугънаъ айиб тасдикь апӀура.

3Узук тахсир кипрудариз йиз жаваб магьа гьамциб хьибди. 4ИпӀрубна ухрубдиз учуз ихтияр адарин дарш[+]? 5Хъугъру дишагьли учуз швушвди хуз ихтияр адарин дарш? Ва думу хпир, Месигьдин имбуну вакилариси,[†] Агъайин чвйириси вая Кифайиси, жвувахъди гъярушваз гъадагъуз шулдарин дарш[+]? 6Ясана учуз ипӀуз уьл гъазанмиш апӀуб узузна ВарнавдизтӀан адабгънадарин[+]?

7Фунур эскри чан гъуллугънан харжар чан жибдиан ккеркру? Фунури, тӀумтӀин багъ ибтну, тӀумтӀар диритӀди гъитру? Фунур габни чан лижан хюнйириккан никк дурубхъур[+]? 8Му вари узу адмийин улариантӀан дилигди кӀурайинхъа? Къанундин[†] китабдиъра гьаддикан кӀурадаринхъа? 9Фицики, ухьуз Мусайиланмина[†] тувнайи Къанундира кӀура:

«Гад апӀурайи йицран ушв мяхъябкьян».

Аллагь йицарин гъайгъушнаъ а кӀури, хиял вуничвхъа[+]? 10ИкибаштӀан, Дугъу мици ухьуз кӀура! Ухьуз дибикӀна:

«ХутӀил хътабкрури хутӀил хътабкуру, ва гад апӀрури гад апӀуру, чпизра чпи апӀурайи ляхникан пай бадали»[+].

11Учу ичв арайиъ рюгьнан тум дубзну, дидлан ккадабцӀру мутмуйиинди вуйи бегьерназ ккилигураш, учуз гизафуб ккун апӀурайин[+]? 12Жарадариз учвхьан кюмек рубкьуз ихтияр айиган, учуз хъа аьхю ихтияр ачуз!

Аммаки, учу сабанкьан учуз айи гьадму ихтияр ишлетмиш гъапӀундарча, хъа, Месигьдикан Ужувлан хабар[†] рабгъуз машат дарибшри кӀури, учу вариб аьгь апӀурача. 13Учвуз, Аллагьдин хулан гъуллугънаъ айидари уьл Аллагьдин хулкан ипӀурайибдин ва гъурбнар апӀрушвахь гъуллугънаъ айидариз гъурбан гъапӀубдикан саб пайназ ихтияр айибдин, хабар адарин дарш? 14Гьаци Агъайира, Ужувлан хабар рабгъруриз ипӀруб гьаддилан дубхьну ккунду кӀури, амур гъапӀну[+].

15Гьаму узуз айи ихтиярар гьич сабкьан узу ишлетмиш гъапӀундарза. Я гьамус, гьациб кюмек ккун апӀури, бикӀурайиб дариз. Йиз тяриф дубгайиз, узу йикӀуз гьязур вуза[+]. 16Узу Ужувлан хабар рабгъура кӀури, гьаз узу йиз тяриф апӀуза? Думу йиз буржи вуйиз. Эгер узу думу тамам дарапӀди гъибтиш, йиз язухъ ву![+] 17Узу Ужувлан хабар йиз хушниинди рабгъураза. Йиз хушниинди дайиш, узу думу ляхин, йиз буржи вуди хьпаз дилигну, тамам апӀидийза. Хъа узу думу йиз хушниинди рабгъурайиган, пешкешра хьибдизуз[+]. 18Йиз пешкеш фтилан арайиз гъюра? Хъа гьамдилан: Ужувлан хабар узу кьимат дарди рабгъураза ва узуз улупнайи ихтиярар ишлетмиш апӀурадарза[+].

19Гьеле узу азад адми вушра, узу йиз хушниинди, Аллагьдихьна шлубкьан гизаф адмийир хпан бадали, варидариз лукӀвал апӀури гъахьунза[+]. 20Жугьдарихъди узу, дурар Агъайин терефназ хузди, жугьудси гъахьунза. Къанун тамам апӀурайи адмийирихъди, гьеле узу Къанундин хиликк ккайир даршра, дурар Агъайин терефназ хузди, узура Къанун тамам апӀурайирси гъахьунза[+]. 21Къанун адру адмийирихъди, гьеле узу Аллагьдин Къанундиккан азад даршра, гьаз гъапиш Месигьдин Къанундикк кказа, дурар Агъайин терефназ хузди, узура Къанун адрурси гъахьунза[+]. 22Зяифдариз узу, дурарра хузди, зяифурси гъахьунза. Варидиз узу, аьхирки гьадрарикан сакьюдаркьан уьрхбан бадали, варибди гъахьунза[+]. 23Му вари узу, Ужувлан хабар бадали ва гьаддин ужувлакан узузра кубкӀузди, апӀураза.

24Жаргъбан талитнаъ гизафдар иштирак шулу, хъа гъалиб сартӀан даршлуб учвуз аьгъячвуз. Гьаддиз пешкеш рубкьруси жаргъай[+]. 25Иштракчйири, вари чпин тямягьяр дирчну, чӀур дубхьну гъябгъру кунцӀ бадали, гьар йигъан гьязурлугъар гъахуру, хъа ухьу – чӀур даршлу кунцӀ бадали гьязур духьну ккундарин![+] 26Гьаддиз, саб метлеб адарди жаргъурайир дарза ва гьавайиз гъурдар йивурайир дарза! 27Ваъ, жарадариз Ужувлан хабарнакан ктибтруган, жвув тина дарапӀузди, узура йиз беден вердиш апӀураза, думу узуз мютӀюгъ апӀураза.

### 10


Жугьдарси махьанай

1Гъардшар, ихь вари абйир дифран хиликкди хьубкан ва, гьюл[†] жара дубхьну, вари гьадушвʼантина удучӀвбакан, учвуз аьгъюди ккундузуз. 2Дурар вари Мусайин[†] ччвурнахъ дифраъ ва гьюлиъ гъахьну. 3Дурари вариди рюгьнан саб хураг ипӀури 4ва рюгьнан саб убхъруб убхъури гъахьну. Дурари чпихъди шлу рюгьнан гъарзʼан убхъури гъахьну, хъа думу гъарз – Месигь[†] вуйи. 5Дурар гьаци гъахьнушра, Аллагьдин улихь дурари ужʼвал гъазанмиш гъапӀундар ва къураматдиъ пуч гъахьнийи.

6Му вари ухьуз, гьадрариси ухьура писвал ккун дарапӀбаз, улупурайиб ву. 7Гьадрарикан гьацӀарси, учвура идолариз икрам апӀрудар махьанай. Фицики Гирами китабариъ[†] дибикӀна:

«Халкьди, деъну, ипӀуз ва убгъуз хъюгъру, хъасин идолин гьюрматназ ялхъвнар апӀуру».

8Гьадрарикан гьацӀарси ухьура, кьяппйир хьидархьа. Дурари кьяппа тӀулар апӀури ккебгънийи, ва сад йигъан къанна шубуд агъзур гъийихнийи. 9Ухьура, гьадрарикан гьацӀариси, Месигь ахтармиш апӀури хъюгъидархьа. Хъасин дурар, битӀари кьацӀар дапӀну, гъийихнийи. 10Учвура, гьадрарикан гьацӀарси, бурбрар апӀури махьанай, гьаддилан дурар пуч апӀру малайикди тӀанкь гъапӀнийи.

11Гьамрар вари, гъюз ккимбуб улупури, гьадмуган дурарихъди гъахьнийи, хъа му ухьуз, дарс вуди, дибикӀна[+]. 12Гьаци вуйиган гъит, гьар шли учв ижмиди ликриин дийигъназа кӀури, фикир апӀураш, алдакуз гъидритри![+] 13Гьамусдиз учвʼин алахьу читинвалар адмийириин улукьру аьдати читинвалартӀан дар. Аллагь Чав туву гаф тамам апӀрур ву. Дугъу учвʼин аьгь апӀуз даршлу читинвалар алахьуз гъитдар. Читинвалар алахьруган, Дугъу учвуз дурариан удучӀвуз шлу рякъра улупидичвуз. Гьаци дурариан учвхьан кӀул адабгъуз хьибдичвухьан[+].

14Магьа гьаддиз, йиз ккунидар, идолариз икрам апӀбахьан гьергай![+] 15Узу, учву фикирлу адмийир ву дупну, улхураза. Учву фикир апӀинай. 16Аллагьдиз чухсагъул дупну, убхъурайи баркаллагьнан Захру ухьу Месигьдин ифдик ктикьурадарин? ГьудубтӀну, пай дапӀнайи уьли ухьу Месигьдин бедендик ктикьурадарин[+]? 17Уьл саб ву, ухьура, фукьан гизаф вушра, саб беден вухьа, гьаз гъапиш, ипӀурайи гьадму саб уьлʼинди ухьу вари сатӀи шулахьа[+].

18Израил халкьдиз лигай, гъурбан апӀрушвахьна[†] гъурбан гъапӀу мутму дубхну ипӀрудар, гъурбан гъапӀушвахъди саб шуладарин? 19ИкибаштӀан, узу, идолиъ вая дидиз гъурбан дапӀнайибдиъ фу-вуш саб мяна а, кӀурадарза[+]. 20Ваъ, аммаки Аллагьсузари[†] чпин гъурбнар, Аллагьдиз ваъ, хъа шейтӀнар-жинариз хура. Узуз учву жинарихъди саб духьну ккундарзуз. 21Учвхьан Агъайин Захʼанра ва жинарин захʼанра сабси убхъуз хьибдарчвухьан! Учвхьан Агъайин Суфрайихъра ва жинарин суфрайихъра сабси деуз хьибдарчвухьан![+] 22Агъайик хъял капӀуз шулухьхьан кӀури, ухьу фикир апӀурайин? Ухьу ДумутӀан кьувватлуйир вуйин дарш?


Жвуван азадвал Аллагьдин адназ ишлетмиш апӀинай

23Учву: «Вари апӀуз ихтияр ачуз!» кӀурачва, аммаки вари, хайирназ дар. «Вариб апӀуз ихтияр а!» Аммаки варибди мюгькамвал хурдар[+]. 24Гъит варидари, жвуваз ваъ, имбудариз ужʼвал апӀри[+].

25Базариъ масу тувруб вари, юкӀв архаинди, ахтармиш дарапӀди, ипӀинай,[+] 26фицики, «жил ва дидʼин алиб вари Агъайинуб ву».

27Эгер хътругъру адмийи учвуз теклиф гъапӀиш, гьивуб вари юкӀв архаинди, ахтармиш дарапӀди, ипӀинай[+]. 28Хъа эгер учвуз гьадмуган: «му гъурбан дапӀнайи йикк ву» гъапиш, гъапир бадали ва намус бадали, мипӀанай – 29узу мушваъ, ичв ваъ, хъа жара касдин намус бадали, кӀураза. Жарарин намусну йиз азадвалик тягьна гьаз кипди? 30Аллагьдиз чухсагъул дупну, узу думу хураг баркаллагьниинди ипӀураш, узук тягьна гьаз кипди[+]?

31Гьаддиз, учву ипӀурашра, убхъурашра, фу апӀури гъашишра, вари – Аллагьдин ад бадали апӀинай[+]. 32Я жугьдар, я грекар, я Аллагьдихъ хъугънайидар гунгьихъна дархрубси уьмур хъапӀри апӀинай[+]. 33Узуси, варибдиъ варидиз ужу шлуси апӀинай. Узу, узуз ваъ, хъа, жарадар гизаф дюрхну хьпан бадали, гьадрариз ужʼвал абгурайир вуза[+].

### 11


Гьюкум хилиъ ивнайир

1Узу Месигьдихъан[†] дубгъурайиганси, учвура узхъан дубгъай[+].

2Узу гъапиб вари ичв кӀваин илмивалин ва узу учвуз туву аьгъювалариъ дупнайиси апӀурайивалин тяриф апӀураза.

3Учвуз аьгъяди ккундузуз: гьар жилирин кӀул – Месигь ву, дишагьлийин кӀул – чан жилир, хъа Месигьдин – Аллагь[+]. 4Жилижвиву кӀулʼин алди ккарагураш, ваяки пайгъамбарвалин гафар кӀураш, чан кӀул аьйибнакк ккаъра. 5Дишагьлийира кӀулʼин алдарди ккарагураш, ваяки пайгъамбарвалин гафар кӀураш, чан кӀул аьйибнакк ккаъра. Мици вуйиш, дишагьлийи чан кӀул алдапӀнайи гьисаб шуйи[+]. 6Эгер хпириз кӀулʼин алабхьуз ккундарш, зат имдарди кушарра алдаъри, хъа дишагьлийиз кӀул алдапӀуб аьйибнан ляхин вуш, кӀулʼин алабхъри. 7Жилири кӀул илибкну ккундар, фицики думу Аллагьдин ухшар ва ад ву, хъа хпир – чан жилирин ад[+]. 8Жилир хпирикан гъахьир дар, хъа жилирикан – хпир[+]. 9Жилир хпир бадали халкь дапӀнайир дар, хъа хпир жилир бадали халкь дапӀнайир ву[+]. 10Гьаддиз дишагьлийи, чан кӀулʼин чан жилирин гьюкум аливалин малайикариз лишандикьан, кӀулʼин алабхъну ккунду.

11Аммаки Агъайихъди саб духьнайивалиъ, дишагьли жилирикан ва жилир дишагьлийикан асиллу ву[+]. 12Жилирикан хпир гъахьибси, дишагьлийикан жилижвира бабкан шула, аммаки вари Аллагьди халкь дапӀна. 13Учву гьисаб апӀинай, дишагьлийиз кӀулʼин алдарди Аллагьдиз ккарагуб лайикь вуйин? 14Ва чав табиаьтдира ухьуз, жилижвиву ярхи кушар гъитуб аьйиб ву, кӀурадарин? 15Дидихъди сабси, дишагьлийиз ярхи кушар – заанвал ву. Дурар дугъаз, чан кӀулʼин лакач алабхъуз, тувнайидар дарин? 16Яни, мидкан узухъди гьюжат ккебгъуз ккунириз дишлади кӀураза: мидлан гъайри жара аьдат я учухь, я жара йишвариъ айи Аллагьдихъ хъугърударин арайиъ адар.


Агъайин хябяхъ

17Гьамцдар насигьятар туври, узуз пуз ккунди азуз: ичв тяриф апӀидарза, гьаз гъапиш ичв уч хьували хру хайиртӀан зарал гизаф ву. 18Гьаз? Саб гъапиб, узуз гъеебхьунзуз: учву Аллагьдин улихь уч шлуган, ичв арайиъ гьюжатар гъитӀирккуз хъюгърачва. Сакьюдар дицдар хабрарихъ хъугъурза[+]. 19Ичв арайиъ гьар жюре фикрар-хиялар, фуж дюз вуш аьгъю апӀбан бадали, духьну ккунду[+]. 20Хъа учвуси, Агъайин гьюрматназ суфрайихъна са-сарди уч шулаш, дидиз уч хьувал кӀурдар. 21Учву, чиб-чпихъ дийийигъди, ипӀуз хъюгърачва, ва аьхириъ гьацӀар гашди гъузра, хъа гьацӀари пиян хьайизкьан убхъура. 22Дици апӀайиз ичв хулариъ ипӀинай ва убхъай, даршиш Аллагьдихъ хъугърударин уч хьувал беябур мапӀанай, ва, дугъриданра, фукӀа ипӀуз адрудар асккан мапӀанай. Гьамус узу, учву гьамци апӀузди, ичв тяриф дапӀну ккундин? ИкибаштӀан, ваъ![+]

23Фицики узу учвуз улупуб, Чахъан, Агъайихъан гъудубгъуб вуйиз: Агъа Исайи, Учв масу туву йишван, суфрайилан уьл гъадабгънийи,[+] 24ва Аллагьдиз чухсагъул дупну, гьудубтӀну, гъапнийи: «Му Йиз беден вуйиз учвхъанди туврайи. Узу кӀваин алаури гьамци апӀинай»[+]. 25Ари гьамци, хябяхъдин хураг ипӀбахъан, Исайи хъанара, зах дибисну, кӀуру:

– Му зах учвхъанди удубзурайи Йиз ифдиинди йитӀурайи цӀийи йикьрар вуйиз. Йиз гьюрматназ убхъруган, гьар ражари гьамци апӀинай[+]. 26Гьаз гъапиш, гьар ражари учву гьаму уьл ипӀурайиган ва гьаму захʼан убхъруган, учву Агъайин аьжаликан шагьидвал апӀурачва. Думу кьяляхъ гъяйизкьан гьаци апӀинай.

27Гьаци вуйиган, хай гъюруси уьл дирипӀрури ва Агъайин захʼан дурубхърури Агъайин ифдиз ва бедендиз къаршуди гунагь апӀура[+]. 28Адмийиз, уьл ипӀайиз ва захʼан уьбхъайиз, чав гьапӀраш, аьгъяди ккунду, 29гьаз гъапиш, Агъайи фида гъапӀу бедендин мяна аьгъдарди ипӀруринна убхърурин ипӀувална убхъувал чак тахсир кипувал ву. 30Магьа гьаддиз ичв арайиъ гьаци гизаф иццрудар ва аьжузар айичв; гъийихдарра цӀиб даричв. 31Хъа эгер ухьу гьапӀраш аьгъю апӀуйиш, тахсир кипбахьан ярхла хьидийхьа. 32Агъайи ихь суд апӀура, жазара гьадабтӀура. Дугъу дици, дюнʼяйин суд апӀруган, ихь суд дарапӀбаз, апӀура[+].

33Гьаци вуйиган, гъардшар, учву ипӀуз уч шлуган, гьялак махьанай, чиб-чпихъ дийигъури апӀинай. 34Гашди гъюрури, ичв уч хьувалилантина учву тахсирнакк ккадрахъбан бадали, хулаъ дипӀну гъюри.

Узу учвухьна гъафиган, жара ляхнарра дюз алаидиза.

### 12


Гирами Рюгьнан багъишар

1Рюгьнан багъишарикан улхури гъашиш, гъардшар, учву дидин дишди гъавриъ ади ккундузуз[+]. 2Ичв аллагьсуз вахтари, жинари учву фици ил алдру идоларихьна гужназ хъчӀюхюйиш, кӀваин илмиячв[+]. 3Гьаддиз гъавриъ йихьай: Аллагьдин Рюгьну хъау адмийи Исайиз люкьнар дарапӀур, я гьич сарира, эгер Гирами Рюгьну хъадраиш: «Иса – Агъа ву», пидар[+].

4Гьар жюре багъишар а, хъа дурар вари гьадму сар Рюгьну туврайидар ву[+]. 5Гьар жюре гъуллугъ апӀувалар а, хъа ухьу варди гьадму сар Агъайиз гъуллугъ апӀурахьа[+]. 6Гьар жюре ляхнар а, хъа вари ляхнар ухьуъ варидиъ артмиш апӀурайир гьадму сар Аллагь ву[+].

7Гьарсар адмийиъ Гирами Рюгь, вардиз кайи ужʼвал бадали, ачмиш шула. 8Сар адмийиз Рюгьну фагьумлувал айи гаф тувра; тмунуриз гьадму Рюгьну аьгъювалар айи гаф тувра; 9шлиз-вуш гьадму Рюгьну хъугъвал тувра; шлиз-вуш гьадму Рюгьну уьзрар сагъ апӀувал тувра[+]. 10Сарсануриз – аьламатар улупру кьувват; гьатмунуриз – пайгъамбарвалин гаф; шубурпириз – рюгьяр жара апӀуз шлувал; гьатмунуриз – гьар жюре чӀалар, гьаккмунуриз – гьадму чӀалариинди гъапибдин гъавриъ ауз шлувал[+]. 11Мурар вари – гьадму сар Рюгьнан ляхнар ву. Гьаму багъишар Дугъу гьардиз Чаз ккуниси тувру.


Месигьдин беден

12Беден, гьар жюре паярикан арайиз дуфнашра, саб ву. Бедендин паяр, гизаф вушра, саб беден ву. Гьаци Месигьдин[†] беденра ву[+]. 13Ухьу вари саб беденси хьпан бадали, жугьдар ва грекар, лукӀар ва азад вуйидар – сар Рюгьну цӀийи алаънайидар вухьа. Ухьуз варидариз гьадму сар Рюгь ухъуз тувнахьуз[+].

14Фицики беденра саб пайнакан дубхьнадар, хъа гизафдарикан. 15Эгер ликри: «Узу хил дарза, узу му бедендинуб дарза» гъапиш, диди гьаци гъапну кӀури, думу бедендин саб пай дарди гъубзрайин? 16Ваяки, ибу: «Узу ул дарза, му бедендинуб дарза» гъапиш, диди гьаци гъапну кӀури, думу бедендин саб пай дарди гъубзрайин? 17Эгер вари беден саб улкан ибарат вуйиш, дидиз фици ебхьидийи? Хъа эгер вари беден иб вуйиш, диди ниар фици аьгъю апӀидийи? 18Аммаки Аллагьди бедендиъ гьарсаб пайназ, Чаз ккуниси, чпин йишвар улупну. 19Вари саб пай вуйиш, беден наънан хьибдийи? 20Магьа гьаддиз, паяр гизаф ву, хъа дурар варибдикан дубхьнайи беден саб ву.

21Улхьанра хилиз: «Узуз уву лазим дарзуз» пуз шулдар. Ваяки, кӀули ликариз: «Йиз учвукк ккабхънайиб адариз» пидар. 22Бедендиъ лазимсузди гьисаб апӀру паяр, лигуруш, варитӀан лазим вуйидар ву. 23Хъа ихь фикриан лазим даруси гьисаб апӀурайи паярин ухьу хъа гизаф гъайгъу зигурахьа. 24Гъяркъган, аьйиб шлу паяр ухьу, ижмиди ккеркну, уьрхюрахьа, хъа гьатмундариз дициб гъайгъу лазим дар. Аммаки Аллагьди Чав, беден гьамциб жюрейиинди дебккну ва ихьра гьаци апӀуз кӀулиъ тӀапӀна: «ужуб ад хътру» бедендин паярин артухъси гъайгъу дизигну ккунду. 25Беден пай дархьуз, ухьу ухьʼинди чиб-чпин гъайгъушнаъ духьну ккунду. 26Эгер саб пайназ аьзият каш, вари паяризра аьзият кади шулу. Эгер саб пайназ гьюрмат апӀураш, дидихъди вари паярира шадвал хъапӀри шулу[+].

27Гьаци вуйиган учву вари сабси – Месигьдин беден вучва. Учву гьарсар Дугъан бедендиъ пай вучва[+]. 28Хъугърударин арайиъ Аллагьди саспидар Месигьдин вакиларди,[†] саспидар пайгъамбрарди,[†] саспидар мялимарди дерккну. Дугъу гьацӀариз аьламатар улупуз шлу кьувват, гьацӀариз – сагъ апӀру, гьацӀариз – касибариз кюмекар апӀру, гьацӀариз – гьякимвал апӀру, гьацӀариз жара чӀалариинди улхру багъишар тувну[+]. 29Вари Месигьдин вакилар шулин? Вари пайгъамбрар шулин? Вари мялимар шулин? Вари аьламатар улупрудар шулин? 30Вари уьзрар сагъ апӀрудар шулин? Вари жара чӀалариинди улхрудар шулин? Ясана думу чӀаларин гъавриъ аъру гъуллугъ вардиз тувнайин? 31Учвуз хъа заан багъишар шлуси хъачӀарккай!

Гьамус узу учвуз варитӀан ужуб рякъ улупидизачвуз[+].

### 13


Масанвал

1Эгер узуз вари адмийирин ва малайикарин чӀалар аьгъяди, хъа масанвал адарш – узу гаргврин бябрягъяр ва далдабуйин дабдаба вуза. 2Узуз пайгъабарвалин багъиш ади, дюнʼяйин вари сир аьгъяди, узуз вари аьгъювалар тувнади, узуъ дагъларра кмиди чпин алишвлан улдучӀвуз гъитру хъугъувал ади, хъа масанвал адарди вуш, узу фукӀа дару ичӀичӀай вуза[+]. 3Узуъ масанвал адарди касибариз узуз айи вари девлет пай гъапӀишра, гьадрарихъанди убгуз йиз жан тувишра – мурарихьан сабдихьанра узуз кюмек апӀуз хьибдар.

4Масанвали сабур хуру, гъянивал хуру, бахилвал хурдар, жвуван тяриф апӀдар, фурс кипдар, 5чӀуруди хътӀурччвуз гъитдар, чан хайирназ фукӀа апӀдар, хъял хурдар, писвал кӀваъ гъибтдар. 6Масанвал кучӀлиин ваъ, хъа гьякьвалиин шад шулу. 7Диди варибдилан хил алдабгъуру, варибдихъ хъугъру, умуд зат ктабтӀруб дар, вариб аьгь апӀуру.

8Масанвал гьич зат хъатӀабццну хьибдар. Пайгъамбарвал дугъубжвиди, чӀалар ккебехъиди, аьгъювалар лазимди гъузидар. 9Фицики ихь аьгъювалар гьуркӀнайидар дар, ихь пайгъамбарвалин гафарра гьуркӀнайидар дар, 10ва тамамвал гъафиган, вари гьудрубкӀувал жвартӀ хьибди. 11Узу бицӀир вуйиган, бицӀириси кӀуйза, бицӀириси фикир апӀуйза, ляхнарикан бицӀириси хиял апӀуйза. Аьхю гъахьунза – бицӀивал вари гьудубчӀвну[+]. 12Гьаму ражари ухьуз, кьалу гюзгдиан рябкъюрайиси, ачухъди рябкъюрадархьуз, хъа гьадмуган машна-машди рябкъюри хьибдихьуз. Сабан сацӀибтӀан аьгъдарзуз, хъа думуган, Аллагьдиз узу фици аьгъяш, гьаци тамамди аьгъю хьибдизуз[+].

13Хъа сабан магьа гьаму шубуб а: хъугъвал, умуд ва масанвал, дурарикан заануб масанвал ву.

### 14


Рюгьнан багъишар хъугърударин хайирназ ишлетмиш апӀинай

1Масанвалихъ хъачӀарккай. Рюгьнан багъишарин гъайгъушнаъ йихьай, гизафна гизафси – пайгъамбарвалин багъишнан[+].

2Таниш дару чӀалниинди гафар апӀурайир адмийирихъди ваъ, хъа Аллагьдихъди улхура. Фицики дугъан фужкӀа гъавриъ ахъдар, амма Рюгьниинди дугъу сирарикан кӀура. 3Хъа пайгъамбарвалин гафар кӀурайири адмийириз насигьят вуди, юкӀв капӀри ва ккарцури кӀура. 4Таниш дару чӀалариинди улхурайир, чаз насигьят вуди улхура, хъа пайгъамбарвалин гафар кӀурайири, хъугънайидариз насигьят вуди кӀура. 5Узуз учвкан гьарсар чӀалариинди улхури ккундийзуз, аммаки пайгъамбарвал апӀуб ужу ву. Пайгъамбарвал апӀурайир, чӀалариинди улхруртӀан зиина ву. Аммаки чӀалариинди улхрури, хъугънайидариз насигьят вуди, гьадму чӀаларин гъавриъ ауйиш, думу зина вуйи.

6Гъардшар, узу учвухьна дуфну, таниш дару чӀалариинди, фукӀа ачмиш дарапӀди, аьгъювалар тутрувди, пайгъамбарвалин гафар дарпиди, насигьят тутрувди улхуйиш, узкан учвуз фу хайир хьибдийи? 7Ил алдру мукьмарин алатар гъадагъай, мисалназ, швутӀрам вая кьумуз. Эгер сесер жара апӀуз шулдарш, дурарин мукьмар фици аьгъю апӀидичва? 8Эгер зурнайи гъавриъ адрахъру дих деебтиш, дявдиз фуж гъедергидийи? 9Гьаци учвура шулачва. Эгер гъавриъ адрахъру гафар кӀураш, учву кӀурайибдин адмийир фици гъавриъ хьиди? Учву гьавайи гафар деетурачва. 10Дюнʼяйиъ фукьан гизаф чӀалар а, амма чӀалар аьгъюдари дурарин мяна бисура. 11Эгер узуз кӀурубдин узу гъавриъ ахъдарш, кӀурайириз узу жара уьлкейин адми ву, ва думура узуз жара уьлкейин адми шула. 12Гьаци учвура шулачва. Учвуз Рюгьнан багъишар ккунди анчвуз? Ккуниган, хъугънайидарин хайирназ бегьемди ккун апӀинай.

13Гьаддиз, аьгъдру чӀал апӀрури, дидин гъавриъ ауз шлу багъишра туври кӀури, ккарагри. 14Аьгъдру чӀалниинди узу ккарагруган, йиз рюгь ккарагура, хъа йиз фикир иштирак шуладар. 15ГьапӀза? Узу рюгьниинди ккарагидиза, йиз фикрииндира ккарагидиза. Рюгьниинди Аллагьдиз мяълийир апӀидиза, йиз фикрииндира мяълийир апӀидиза[+]. 16Эгер уву рюгьниинди Аллагьдиз баркаллагь кӀураш, гъаври адру адмийи фици «амин» пиди? Дугъаз уву фу кӀураш аьгъдар![+] 17Увхьан Аллагьдиз ужуйи баркаллагь пуз шулвухьан, хъа тинди хъайир диди мюгькам апӀидар.

18Учвуз варидаризтӀан чӀалариинди улхуз узуз ужуйи аьгъязуз, гьаддиз Аллагьдиз чухсагъул вуйиз, 19амма хъугънайидарин арайиъ, жарадариз насигьят вуди, йиз фикриинди гъавриъ ахъру хьуб гаф кӀарза, агъзрариинди аьгъдру чӀалнан гафар кӀайиз!

20Гъардшар, фикир ади, бицӀидарси махьанай. Писвализ тахсир ктру бицӀидарси йихьай, хъа фикриинди – гьуркӀу адмийир![+] 21Къанундиъ[†] дибикӀна:

«Жара чӀалариинди ва жара мелзариинди Узу гьаму халкьдиз пидиза, я гьадмуганкьан дурар Узухъ хъпехъидар, – кӀура Агъайи».

22Гьаци вуйиган, жара чӀалар хъугърудариз вуйи лишан дар, хъа хътругърудариз. Пайгъамбарвалин гафар – хътругърудариз дар, хъа – хъугърудариз[+]. 23Хъугънайидар вари уч духьну, чӀалариинди улхуради, дурарихьна аьгъдрудар ваяки хътругърудар гъафиш, дурари учвук жинар кучӀвна даркӀурин[+]? 24Хъа варидари пайгъамбарвалин гафар кӀуради, душвазди хътругърур, ясана жарар учӀвиш, улхурайи гьарсарикан дугъаз учв гунагькар ва тахсиркар вуйиб рябкъиди. 25Дугъан кӀван жини ниятар ачухъ хьиди, ва гьадмуган, кьамкьарихъди ис алахъну, Аллагьдиз дугъу икрам апӀиди ва пиди: «Дугъриданна, Аллагь учухъди хъа!»


Хъугърудар мюгькам апӀури йихьай

26Фу вухъа, гъардшар? Учву уч шлуган, гьарсарин фу-вуш кӀуруб шуличв: Аллагьдиз мяъли, насигьятнан гаф, Аллагьди ачмиш гъапӀуб, чӀалариинди улхуб, ясана думу чӀаларин гъавриъ ауб – гъит варидиз му вари мюгькамвализ ибшри[+]. 27Эгер чӀалариинди улхрудар аш, гъит кьюри йипри, заан кӀул – шубури, нубатнахъди, хъа сар касди дурари кӀурайиб кидибтри. 28Хъа чӀаларин мяна ктибтуз шлур адарш, чӀалариинди улхрур хъугънайидарин арайиъ ккебехъну гъузри – чазна АллагьдизтӀан дарипри.

29Пайгъамбрариканра[†] кьюри вая шубури йипри, хъа имбудари гъапибдикан фикир апӀри[+]. 30Эгер дуфнайидарикан сариз Аллагьдихьан фукӀа ачмиш гъабхьиш, улхурайир ккебехъну, мунури йипри. 31Учвхьан вардарихьан, вардариз насигьят тувбан ва вардарик юкӀв капӀбан бадали, нубатнахъди пайгъамбарвал апӀуз шулучвхьан. 32Пайгъамбрари чпин рюгьнан эйсивал дапӀну ккунду, 33гьаз гъапиш, Аллагь – къайда хътру Аллагь дар, хъа мясляаьтнан Аллагь ву.

Аллагьдин гирами халкь уч шлу варишвариъси, 34душвариъ дишагьлийир ккебехъну ккунду. Дурариз гафар апӀуз ихтияр туврадар. Къанунди тӀалаб апӀурайиси, дурарин пише мютӀюгъди гъузуб ву[+]. 35Эгер дурариз фукӀа аьгъю апӀуз ккунди аш, гъит дурари хулаъ чпин жиларихьан гьерхри, фицики дишагьлийиз уч духьнайишваъ улхуб аьйиб ву.

36Аллагьдин гаф сифте учвхьан удубчӀвуб, ясана учвухьнатӀан дурубкьну адруб ву кӀури, гьисаб апӀуранчва? 37Учв пайгъамбарди вая рюгьнан адмиди гьисаб апӀурайири узу бикӀурайиб, Чав Агъайин дебккнайиб вуди, кьабул апӀри. 38Хъа кьабул дарапӀрур, учвура кьабул мапӀанай.

39Гьаци вуйиган, гъардшар, пайгъамбарвалихъ хъачӀаккай, чӀалариинди улхузра машат мапӀанай[+]. 40Аммаки вари лайикьлуди ва къайдалуди дубхьну ккунду[+].

### 15


Иса Месигь чӀиви хьуб

1Гъардшар, узу учвуз дебкку, учву кьабул гъапӀу ва мюгькам хьуз гъиту Ужувлан хабар[†] ичв кӀваина хуз ккундузуз. 2Гьадму Хабарну уьрхидичву, эгер узу учвуз гъапибдихъан ижмиди хъчӀихиш, даршиш – учву гьавайиди хъугърачва[+].

3ВаритӀан важиблуб, узухьна тувуб, тувунзачвухьна: Гирами китабариъ[†] улихьмиди дупнайиси, Месигь[†] ихь гунгьарихъанди гъакӀну[+]. 4Гирами китабариъ улихьмиди дупнайиси, Думу, накьвдик кивну, шубудпи йигъан чӀиви гъахьну. 5Думу, Петриз ачмиш гъахьну, хъа – йицӀикьюриз,[+] 6хъасин хьудварждилан зиина гъардшариз сабси ачмиш гъахьну. Дурарикан сакьюдар гъийихну, гизафдар гьамусра чӀивиди ими. 7Хъасин Якьубдиз[†] ачмиш гъахьну, хъасинси – Месигьдин вари вакилариз.[†][+] 8Дурарикан варитӀан кьяляхъна узуз, лайикь даруриз, ачмиш гъахьунзуз[+].

9Фицики узу вакиларик варитӀан цӀибди вуйир вуза, узу вакилвалин ччвурназ лайикькьан дарза, гьаз гъапиш Аллагьдихъ хъугъру гирами халкьдихъ хъергри гъахьунза[+]. 10Амма, Аллагьдин ужувлиинди, узу йиз вуйир вуза, ва Дугъан узухьна вуйи ужʼвал давди гъюдубчӀвундар: узу варидитӀан гизаф ляхин гъапӀунза, яни, гъилихур узу ваъ, хъа узухъди хъайи Аллагьдин ужʼвал ву[+]. 11Узу вая жарари – учу гьациб Хабар дебккну, учву хъугъунчва.


ГъачӀидар чӀиви апӀуб

12Йипай гьеле, эгер Месигь, хабар дебккрайиси, чӀиви гъахьнуш, учвкан сакьюдари, гъийихдар чӀиви шлуб дар, фици кӀура[+]? 13Эгер гъийихдар чӀиви шлуб дарш, Месигьра чӀиви хьидайи. 14Хъа эгер Месигь чӀиви гъахьундайиш, учу дебккрайи Хабар, дидихъди ичв хъугъвалра, дав хьибдайи. 15Дидланра гъайри учкан, эгер гъийихдар чӀиви шлуб дар кӀурубдиз лигуруш, Аллагьдиз къаршу кӀучӀлин шагьидар шула, фицики учу, чӀиви дархьи Месигь Аллагьди чӀиви гъапӀну, кӀурача. 16Эгер гъийихдар чӀиви шлуб дарш, Месигьра чӀиви гъахьундар. 17Месигь чӀиви гъахьундарш, ичв хъугъувалра дав ву, ичв гунгьарра учвук ками[+]. 18Дици вуш, Месигьдихъ хъугъну гъийихдар, гьаммишандиз гъачӀну[+]. 19Эгер Месигьдиин али ихь умуд гьаму уьмризтӀан кайиб дарш, имбу вари адмийирик варитӀан пис гьялнаъ ухьу ахьа.

20Месигь, дугъриданра, чӀиви гъахьну! Думу гъачӀидаригъян сарпирди чӀиви гъахьну![+] 21Сар адмийилан гьаму дюнʼяйиъ аьжал абхъганси, чӀиви хьувалра сар Адмийиланмина гъафну[+]. 22Адамдилантина вари фици йихуруш, Месигьдилантина вари гьаци чӀиви хьиди. 23Амма гьарсар чан къайдайиинди: сифте, сабпи бегьер, Месигь, хъасин, Думу кьяляхъ гъафиган, Месигьдиндар вари, ухьу, чӀиви хьиди[+]. 24Дугъу, гьарсаб гьякимвал, гьарсаб гьюкум ва кьувват терг дапӀну, Адаш Аллагьдихьна Паччагьлугъвал тувди, хъа гьадмуган аьхир гъибди![+] 25Дугъу паччагьвал, Аллагьди вари душмнар Дугъан ликарикк духну дахьайизкьан, апӀиди[+]. 26Терг апӀуз ккайи аьхиримжи душман аьжал ву. 27Фицики, Аллагьди «Гьадгъан ликарикк вари ккирчну». «Вари ккирчну» кӀуруган, Ккирчурнур ктар[+]. 28Дугъу Гьадгъан хилиъ вари ивган, вари ва варибдиъ Аллагь хьпан бадали, Учв, Байра, Чан хилиз вари Тувурин хиликкна гъягъиди[+].

29Эгер думу дици дайиш, адмийир, гъийихдарихъандира штуан гьаз шула? Эгер гъийихдар чӀиви апӀуз шулдарш, гьаз дурарихъанди штуан хьидихъа? 30Гьар сяаьтнак ухьура гьаз хатӀйирикк ккахъхьа[+]? 31Узу гьар йигъан аьжаликк ккахъраза. Узу ихь Агъа Иса Месигьдин улихь учвʼинди фици фурс апӀураш, гьациб кьувватнаъди му кӀурайибра кучӀал дариз, гъардшар[+]. 32Эгер адмийин улариан лигураш, узу фу бадали Эфесдиъ айи вягьшйирихъди дяви гъабхидийи? Узуз дидкан фу файда ка хъа? Гъийихдар чӀиви шлуб дайиш:

«Гъачай ипӀухьа, убхъухьа,
гьапӀнура закур йикӀурайидар дарин хъа».

33Учву учвуз кӀучӀлар апӀруси дарибшри гьа: «ЧӀуру шадлугъариъ гъяни хасиятар чӀур апӀуру».

34Учвуз лайикь вуйиси, фикриз гъачай, гунгьар апӀуб гъитай, фицики ичв арайиъ гьамусра Аллагь аьгъдрудар[†] имийичв – мици учвуз нач хьуз кӀураза[+].


Ихь беден фициб хьибди?

35Сари гьерхуб мумкин ву: «Дийихнайидар фици чӀиви хьиди хъа? Думуган дурарин беден фициб хьибди?» 36Фикирсузар! Уву гъубзу тум ктубчӀвбан бадали, сифте думу пуч дубхьну ккунду![+] 37Уву тум убзруган, вари укӀ-мукӀди убзурадарваки, хъа дидгъян – удрар, дяхнин удрар, ясана жараб гьациб. 38Хъа Аллагьди Чаз ккуниси думу тумраз – гьардиз хас вуйи жан тувра. 39Вари жанар сабстар дар, мисалназ адмийирин жараб, гьяйванатарин жараб, жакьварин жараб, балугъарин жараб ву. 40Мидлан гъайри, жанар а аьршариндар ва жилиндар. Аьршарин жанариз чпиз хас вуйи успагьивал а, хъа жилиндариз – чпин. 41Ригъдиз чан акувал а, вазлиз – чан, хядариз – жараб. Чпин нубатнаъ хядарра, крачӀрувализ дилигну, чиб-чпихьан жара шула.

42ЧӀиви шлуганра, гьаци хьибди. Ухьухъ хъайи беден тумси убтӀруб ву, хъа чӀиви шлуган, ухьухъ хъибшру беден убтӀруб хьибдар[+]. 43Накьвдик кивру беден асккануб шулу, хъа чӀиви шлуб – успагьиб! Кивра зяифуб – чӀиви шула кьудратлуди, 44кивра рябкъру мутмусиб – чӀиви шула рюгьнанубси.

Рябкъру беден айиган, рюгьнан беденра айиб ву. 45Гирами китабариъ, сарпи адмийиз, Адамдиз, чӀиви рябкъру беден гъабхьну, хъа Исайиз, аьхиримжи Адамдиз, уьмрин булагъ Вуйириз, рюгьнан беден гъабхьну, дупна[+]. 46Сифте гъюруб, рюгьнануб ваъ, хъа рябкъюри шлуб гъафну, ва хъасин – рюгьнануб. 47Сарпи адми жилин рюкъдикан гъахьну, хъа кьюрпи Адми – аьршариан гъафи Адми[+]. 48Сарпи жилин адми фицир гъахьнуш, жилин адмийирра гьацдар гъахьну, хъа аьршариан гъафи Адми фицир вуш, аьршариз гъягърударра гьацдар хьиди. 49Ухьу гьаму ражари фици жилин адмийиз ухшар вуш, гьаци аьршарин Адмийиз ухшар хьидихьа[+].

50Учвуз кӀураза, гъардшар, ифина йикк Аллагьдин Паччагьлугъдин[†] ирсчйир шлуб дар, ва убтӀруб дурубтӀрубдин ирсчи хьибдар. 51-52Хъебехъай, узу учвуз гьамус сир ачмиш апӀидиза: зурнайин аьхиримжи дих утӀубччву сяаьт ухьу вари йихидар, хъа хабарсузди, улар уьлчӀюкьну арццайиз, вари дигиш хьиди. Зурнайин дихнахъди дийихнайидар дурутӀру жанар хъади чӀиви хьиди, хъа ухьу дигиш хьиди[+][+]. 53Вари убтӀруб дурубтӀрубдиз илтӀибкӀиди, йибкӀруб – дилибкӀрубдиз[+]. 54Вари убтӀруб дурубтӀрубдиз ва йибкӀруб дилибкӀрубдиз илтӀибкӀган, гьаму гафар тамам хьиди:

«Аьжал гъалибвали хътӀюбкью!»
55«Эй аьжал, набшдияв гъалибвал?
Эй аьжал, набшдияв, галам?»[+]

56Аьжалин галам – гунагь ву, гунгьин кьувват – Къанун.[†][+] 57Аллагьдиз чухсагъул! Дугъу ихь Агъа Иса Месигьдиланмина ухьуз гъалибвал туврахьуз[+].

58Гьаддиз, йиз ккуни гъардшар, ижмиди гъузай. Минди-тинди хъахърудар махьанай. Агъа бадали вуйи ляхниз фукӀара гьяйиф мапӀанай ва аьгъю йибхьай: Агъайиз вуйи ичв ляхин давди гъюдубчӀвидар.

### 16


Жара хъугърудариз кюмекар

1Гьамус Ерусалимдиъ айи Аллагьдин гирами халкьдиз кюмек вуди пул уч апӀбакан. Узу Галатдиъ айи хъугърудариз апӀин гъапиб учвура апӀинай[+]. 2Гъит учвкан гьарсари, гьяфтайин садпи йигъан, шлихьан фукьан удукьуруш, ичв гъюру хайирназ дилигну, узу гъафиган уч апӀури, давди вахт гьадрапӀбан бадали, кюмекназ пул гьязур апӀинай[+]. 3Хъа узу гъафиган, учву уч гъапӀу кюмек Ерусалимдиз гъабхбан бадали, учву ктагъу адмийир, насигьятнан кагъзарра тувну, гьаъдиза[+]. 4Эгер узузра дина гъягъюб алабхъуруш, дурарра узухъди гъиди.

5Хъа узу учвухьна Македонияйиъ хьпан кьяляхъ гъидиза. Гъюрур гьадлин мина гъидиза[+]. 6Учвухъди саб вахтназ гъузуз ният айиз, мумкин ву учвухь узу кьюрдра адапӀуз, хъасин, эгер узу дилинтина гъягъруси гъабшиш, рякъʼин апӀуз узуз кюмек апӀидичва. 7Узу гьаму ражари учвʼин улукьидарза, улукьнийишра, думу сацӀиб вахтназтӀан хьибдайи. Эгер Аллагьди гъитиш, учвухь гизаф вахт адапӀуз юкӀв хъайиз. 8Эфесдиъ узу ХьуцӀударин машквар хьайизкьан гъуздиза,[+] 9Фицики мушваъ, хъуркьувалиинди гъуллугънаъ хьуз шлуси, йиз улихь яркьуди урчӀар арццна. Душмнарра цӀиб дар.

10Эгер Тимофей гъафиш, лигай, дугъаз учвухь хатӀасузди ибшри, фицики дугъура, узуси, Агъайин ляхин кӀули гъабхура[+]. 11Думу гьяспикк ккадарди гьич фужкӀара даришри. Хъасин думу, узухьна кьяляхъ гъюз шлуси, мясляаьтниинди рякъюъ аай. Узу дугъазна гъардшариз ккилигураза.

12Аполлос гъардшикан. Узу дугъкан, гъардшарра хъади, учвухьна гъюб тӀалаб гъапӀнийза, амма гьаму ражари дугъан гъюз тямягь хътар. Думу, мумкинвал гъабхьиган, гъиди[+].

13Мугъаятди гъузай! Хъугъвалиъ ижмиди гъузай, кӀубанди ва кьувватлуди йихьай![+] 14Ичв апӀурайиб вари, масанвал ади, апӀинай![+]

15Сабсанубдикан учвкан тӀалаб апӀуз ккунди азуз, гъардшар: Стефанусдин хуландар аьгъячвуз, Ахаяйиъ дурари сарпидарди Месигь[†] кьабул гъапӀну ва, Аллагьдин гирами халкьдин гъайгъушнаъ хьуз, чпин уьмрар бахш апӀура –[+] 16гьацдар адмийирин, гъуллугънаъ айи вардарин ва дурариз кюмек апӀрударин гъайгъушнаъ йихьай[+]. 17Узу Стефанусна, Фортунатна, Ахаик мина гъюбʼин гизаф рази гъахьунза. Дурар дуфнайиган, учву йиз гъвалахъ хъайиси шулазуз. 18Дурари узукра ва учвукра юкӀв капӀра. Гьацдар адмийирин гьюрмат уьбхяй.

19Азияйиъ хъугърудари учвуз саламар хътаура. Агъайихъ хъугънайивалиъ гъардашна чи вуйи Акилайина Прискилайи ва дурарин хулаъ уч шулайи хъугъру варидари мани саламар хътаурачвуз[+]. 20Мушваъ вари гъардшари саламар хътаура. Чиб-чпиз гирами макниинди салам туври апӀинай[+].

21Гьамус узу, Павели, йиз хили бикӀураза:[+] 22Шлиз Агъа ккундарш, гъит бала гъядябхъричаз. Эй, Агъа, гъач![+]

23Агъа Исайин[†] ужʼвал учвухъди гъит ибшри! 24Йиз масанвал – вари учвуз, Иса Месигьдиндариз. Амин.

## Коринф-2

### Коринф-2

Коринф-2


Коринф-2

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]


### Коринф-2


Коринфдиъ айи хъугърудариз 2-пи кагъаз

Коринфдиъ хъугърудариз вуйи Павелин сабпи кагъзи вари месэлйир гьуркӀну гьял гъапӀундайи. Думу кагъзин хъугърудариз вуйи тясир мянфяаьтлуб вуди гъабхьну, аммаки гьял дапӀну ккуни жара суаларра арайиз удучӀвнийи ва дурарра гьял дапӀну ккундийи, гьаддиз кьюбпи кагъаз чарасуз лазим вуйи. Кагъзиан рябкъюрайиси, Павел Исайин вакил вуйивалихьна гьацӀари сабан чпин тереф ачухъди улупнадайи. Коринфдиъ, Исайин вакилар вуча кӀури, уччву улхбар-рахбар апӀури лицурайи иблисари хъугърударикан сакьюдар чпин терефназдира кмиди хъчӀюхнийи. Му кагъзиъ, сабан алахьу кучӀлин вакиларихъди мягъянай, хъа дурари Исайикан ва хъугъуваликан кӀуруб дикъатнаан ахтармиш апӀинай, хъасин дурар фужар вуш, аьгъю хьибди, кӀурайи Павели му Коринфдин хъугърударин гизаф гьяйифар зигурайивал рябкъюра. Гьатму терефнаан, сабпи кагъзиъ улупнайи насигьятар хъугънайидари фикриз гъадагъган, Павел разира духьнайи. Коринф агьлариз чан уьмрикан ктибтури, Павели Аллагьдин рягьимлувал кӀваин хура, фицики, ляхнар фукьан гъагъидар ва писдар вушра, Агъайи дурар ужувлариз илтӀикӀуру.

### 1


Павели, Агъайиз баркаллагь кӀури, Дугъан ад за апӀура

1Аллагьдин амриинди Иса Месигьдин[†] вакил духьнайи Павелихьан ва Тимофей гъардшихьан – Коринфдиъ Аллагьдихъ хъугърудариз ва Ахаяйин варишвариъ яшамиш шулайи Аллагьдин гирами халкьдиз[+].

2Аллагьдихьан, ихь Адашдихьан ва Агъа Иса Месигьдихьан мясляаьт ва ужʼвал ибшричвуз!

3Рягьимлувалин Адаш, ухьу ккаарцурайи Аллагь, ихь Агъа Иса Месигьдин Адаш ва Аллагь, гъит ужувлан аднаъ ишри[+]. 4Ихь гьарсаб читинвалиъ Дугъу ухьу ккарцура. Дердериъ ахьнайи жара адмийир ухьура гьаци ккарцбан бадали, Аллагьди ккарцурахьу. 5Гьаз гъапиш, Месигь бадали ухьʼин алахьурайи аьзабар фукьан аьхюдар вуш, Месигьдиланмина вуйи ккарцувалра гьадму кьадар артухъ шулахьуз[+]. 6Уьмриъ учʼин алахьурайи читинвалар, учву ккарцбан ва уьрхбан бадали аьгь апӀурайидар вуйич. Учуз дурубкьнайи ккарцувал, учвура ккарцбан бадали, туврайиб вучуз. Диди, учу аьгь апӀурайидарстар учвʼинра алахьру аьзабар учвура кӀубанди аьгь апӀбан бадали, кюмек апӀидичвуз[+]. 7Учвук ижми миж кайич, ва аьгъячуз: ич аьзабарин пай гъадабгъурайиси, учву ич ккарцувалинра пай гъадабгъурачва.

8Узуз, гъардшар, Азияйиъ айиган учʼин улукьу читинваларикан учвузра аьгъю дубхьну ккундузуз. Дурар гьадмукьан аьгь апӀуз даршлукьандар вуйики, сарун учу чӀивиди гъузур кӀури, миж кимдайич[+]. 9Учу сарун чӀивиди гъитур кӀури хиял дайич, аьжал гьадабтӀнайчуз, аммаки мици, учу учук ваъ, хъа гъачӀидар чӀиви апӀру Аллагьдик миж кади гъузбан бадали, гъабхьиб вуйи[+]. 10Гьадгъу аьжалин хатӀайиккан ккадаунчу, ва гьамусдихъантинара ккадаиди! Ич Гьадгъак миж кайич, учу уьрхиди кӀури[+]. 11Учву, ккарагури, учуз кюмек апӀурачва. Гизафдар ккарагну, Аллагьди багъишар учуз гъапӀган, гизафдари учхъанди чухсагъул пиди[+].

12Учу, гьаму дюнʼяйиндарихъди, иллагьки учвухъди ич аьлакьйир, намуслуди ва дугъриди дерккри гъахьунча, – ич марцци намуснура гьаци кӀура, – учу гьамдиинди тяриф апӀурача. Му учуз Аллагьдихьан дурубкьнайиб ву[+]. 13-14Учу гъибикӀубдик, дурхну, гъавриъ адрахъуб, гьич фукӀара гъабхьундаричв. Ич гьубкӀну гъавриъ ахъну, – хъа саб кьадар учву гьамустӀанра ич гъавриъ ачва, – Агъа Иса Месигь хъадакну гъюру Йигъан, учу учвʼинди тяриф апӀурайиси, учвура учʼинди апӀур кӀури, йиз миж кайиз[+].

15Гьаци шлуб аьгъяди, учвуз кьюбан ужʼвал хьузди, сифте учвухьна гъюз ккунди азуз[+]. 16Македонияйиз гъягъюрайир учвʼин улукьуз ккайза, хъасин – кьяляхъ гъюрурра, ва гьадмуган узуз Ягьудияйиз гъягъюз кюмек апӀидийчва[+]. 17Учву, узу мици фикир дарапӀди дапӀна, кӀури, хиял апӀурайчва? Ясана, фагьумсузди, узу гьадму саб гагьди «авра» «ваъра» кӀурайиси?

18Аллагьдин улихь тасдикь апӀураза: узу учвуз кӀурайиб саб гагьди «авра» «ваъра» кӀури кӀурадарза[+]. 19Учвуз узу, Сильванди ва Тимофейи хабар дебкку Аллагьдин Бали, Иса Месигьди саб гагьди «авра» «ваъра» кӀурадар, Дугъаъ айиб гьарган «ав» ву![+] 20Аллагьди тувнайи вари гаф Иса Месигьдиъ тамам гъабхьну! Гьаддиз Аллагьдин ад бадали Гьадгъахъди сатӀи духьнайидари «Амин» кӀурача[+]. 21Учвура учура Месигьдиъ саб духьнайивал ижми АпӀурайир Аллагь ву. Гьадгъан гъуллугънаъ хьуз Аллагьди ухькан ччим кадатна 22ва Чан лишан учʼин йивна. Ихь юкӀвариъ Дугъу, гъюз имбубдин тасдикьвал вуди, Гирами Рюгь аъна[+].

23Узу гьамусдиз Коринфдиз, ичв язухъ апӀури, гъафундайза, Аллагь шагьид ву[+]. 24Учуз, ичв хъугъувалиин агъавал апӀуз ккунди адарчуз, ваъ, учу апӀурайиб вари, ичв шадвализ вуйич, гьаз гъапиш учву хъугъувалиъ мюгькамди дийигъначва.

### 2


Павелин насигьятар

1Гьаддиз, учву пашман апӀуз кӀури, сарун учвухьна дарфуз, кьаст гъапӀунза. 2Эгер узу учву пашман гъапӀиш, узлан пашман гъахьири узу шад дарапӀди, сарун шли апӀиди[+]? 3Узу гьатмунуб кагъаз, учвухьна гъафиган узу рази ктауз ккайидарилантина пашман дархьуз, гъибикӀнийза. Йиз шадвал – ихь вардин шадвал вуйивалик саб шак кадариз. 4Учвуз думу кагъаз нивгъар рузури, юкӀв гъагъиди, кӀваъ дерд ади гъибикӀнийза. Йиз метлеб учву пашман апӀуб дайиз, хъа узуз учву фукьан масанди вуш, учвуз аьгъю хьпан бадали, гъибикӀнийза[+].

5Узу пашман гъапӀури, неинки узу, хъа, сацӀиб вушра (му йиз заанвал дариз), учву вари пашман гъапӀну. 6Сарун дугъаз гизафдарихьан гъурубкьу жаза чӀяаьн ву[+]. 7Хъа гьамус, хил алдабгъну, думу ккарцай, дердну ккагъуз мигъитанай. 8Миннат вуйиз, дугъаз ичв масанвал улупай. 9Гьацира узу думу учвуз, варибдиъ учву хъпехъури шулуш, ахтармиш апӀури, гъибикӀуб вуйиз. 10Учву хил алдабгъурилан узура алдабгъидиза. Хъа узу хил алдабгъурилан, эгер думу касдиз хил алдабгъуз ужуб фукӀа аш, Месигьдин[†] улихь учву бадали алдабгъуб вуйиз, 11иблисди ухьу алдатмиш апӀуз гъидритузди, хъа дидин ниятар ухьуз ужуйи аьгъяхьуз[+].

12Узу Троадайиз Месигьдикан Ужувлан хабар[†] рабгъури гъафиган, Агъайи душваъ ляхин апӀуз раккнар арццунзуз[+]. 13Аммаки узхьан архаинди гъузуз гъабхьундарзухьан, фицики душваъ хъугъвалиъ йиз гъардаш вуйи Тит адарди гъахьну. Магьа гьаддиз Троадайиъ хъугърудариз баркаллагь дупну, Македонияйиз гъушунза[+].

14Учу, Месигьдиъ саб духьнайидар, хъуркьувалиинди гьаммишан улихь гъахурайи ва варишвариъ учлантина ширин ниар адаурайи аьгъювалар Дугъкан рагъурайи Аллагьдиз чухсагъул[+]. 15Гьаз гъапиш, уьрхювалин ва аьжалин рякъюъди гъярайидарин арайиъ, Месигьди Аллагьдиз ургурайи гьадму ширин ниар, ари учу вуча[+]. 16ГьацӀариз учу – аьжал хурайи, хъа гьацӀариз – чӀививал хурайи ширин ниар вуча. Гьаци ляхин шлихьан апӀуз шул?! 17Учу, гизафдарси, хайир бадали, Аллагьдин Гафнак камк кипрадарча. Месигьдихъди саб гъахьихъанмина, учу, Аллагьди гьаънайидари, Аллагьдин улихь марцци кӀваан, ктибтурача.

### 3


ЦӀийи Йикьрарнан гъуллугъчйир

1Учу ич тяриф апӀури, хъана таниш хьухьахъа? Имбударизси учузра, учвухьна гъюз ясана учвхьан гъягъюз учу лайикьлу адмийир ву, кӀуру кагъзар гъадагъуб, рубкьурайинхъа[+]? 2Учву вучва ич кагъаз – ич кӀваъ дибикӀнайи, вардиз аьгъю ва варди урхурайи кагъаз. 3Учву, чернилиинди ваъ, хъа Аллагьдиз вуйи ич гъуллугъниинди, чӀиви Аллагьдин Рюгьниинди, гъванарикра ваъ, хъа инсанарин юкӀварик дибикӀнайи Месигьдин[†] кагъаз вуйиб, варидариз рябкъюра.

4Месигьдилантина Аллагьдин улихь вари якьин гьаци вуйибдик саб шак кадарич. 5Му мици, ич гьунарниинди гъабхьиб ва учу гьаци кӀурайиб дарич. Ич гьунар вари Аллагьдихьан вуйич. 6Дугъу учкан, ЦӀийи Йикьрарнан гъуллугънаъ хьуз, гъуллугъчйир ктаъну. Думу Йикьрар – дидикӀнайи гьярфар дар, ваъ, хъа Рюгьнахьан ву. Фицики гьярфну йикӀуру, хъа Рюгьну уьмур хуру[+].

7Гъвандиъ гьярфариинди адабтӀнайи Къанундиз[†] апӀури гъахьи гъуллугъ кӀваин апӀинай. Думу гьациб адниинди дебккнайиб вуйики, Израиларихьан Мусайин[†] нур туврайи машназ, гьеле нур кьаназ гъубзундаршра, лигузкьан гъабхьундайи. Аьхириъ аьжал гъабхи му гъуллугънаъ хьувал гьамкьан адлу ляхин вуйиш, 8хъа Рюгьну гъуллугъ апӀрувал фукьан адлу шул? 9Эгер инсан тахсиркар апӀру гъуллугъ гьациб адлу вуйиш, хъа инсандикан тахсир ктипурайи гъуллугъ фукьан адлуб шул! 10Думугандин адлувал швнубсаб ражари артухъ вуйи адлувалихь тевиган, гьамус думукьан адлуди гьибгърикьан дар. 11Эгер вахтназ вуйи ад гьаци аьхюб вуш, хъа фукьан аьхюб шул гьаргакдиз вуйи ад!

12Гьаци вуйиган, ухьуз ухьук кӀубанвал капӀру умуд ахьуз 13ва ухьу, Израилариз ктӀубшвурайи адлувал дярябкъбан бадали, Мусайиси маш элебкну, лицурадархьа. 14Хъа дурарин фагьумра элебкнайи. Гьамусра, Йирси Йикьрар урхруган, гьадму чарч кӀулʼин илипурами, гьаз гъапиш думу чарч МесигьдихьантӀан алдабгъуз шлуб дар[+]. 15Гъийин йигъазкьан, Мусайилантина дебккнайи Къанун урхруган, жугьдарин юкӀвар элеркну ими. 16Хъа адми Агъайихьна илтӀикӀруган, дугълан думу чарч алдабхъуру. 17Агъа – Рюгь ву, хъа Агъайин Рюгь наан аш, гьадушваъ азадвалра а![+] 18Ухьуз варидариз ачухъ машнаан гюзгдианси Агъайин адлувалин нур рябкъюрахьуз ва Гьадгъаз ухшар дигишра шулахьа. Дугъан ад ухьуъ артухъ-артухъ шула, фицики думу Агъайихьан гъюрайиб ву, хъа Думу – Рюгь ву![+]

### 4


Рюгьнан хазна

1Му гъуллугъ учуз Аллагьди Чан ужувлиинди тувнайиб ву ва юкӀв дар гъабхьундарич[+]. 2Учу нач шлу, намус ктру ляхнар тина апӀурача. Учу сабанра аьмалдар тӀулар ва Аллагьдин гаф дацӀабкну апӀдарча. Учу гьякьнакан хабар дебккрача, ва гъит гьарсар касди, чан намусназ дилигну, Аллагьдин улихь учуз кьимат туври[+]. 3Эгер учу туврайи Хабар шлихьна рубкьурадарш, думу аьжалихьна гъягъюрайихьна рубкьурадар[+]. 4Гьаму дюнʼяйин аллагь-иблисди хътругърударин фагьум, Чаъ Аллагь ачмиш апӀурайи Месигьдин[†] адлуваликан вуйи Ужувлан хабарнан[†] акв дярябкъюз, кур апӀура[+]. 5Учу ичуб ктибтури адарча, хъа Иса Месигь Агъайин Хабар ктибтурача, ва Месигь бадали ичв гъуллугънаъ айидар вуча[+]. 6Гьаз гъапиш «МучӀушнаан, гъит, акв удубчӀври», – гъапи Аллагьди, Иса Месигьдин машниин рябкъюрайи Аллагьдин аднакан аьгъювалар туври, ич юкӀвар аку апӀура[+].

7Учу гьамциб хазна ругдин гъабариъси, уьбхюрача. Му ккудудубкӀру кьувват, ич ваъ, хъа Аллагьдин вуйиб улупурача[+]. 8Вари терефарихъанди учу чӀюркьюра, амма дюргънадарча. Учу миж кимдру гьялнаъ ача, амма умуд кадабтӀнадарич[+]. 9Учухъ хъергри шулу, амма улʼан идитнадарчу. Бегьем дурччвначу, амма йивну дукӀнадар[+]. 10Исайин[†] уьмур учуъ арайиз гъюбан бадали, Дугъан аьжал гьаммишан ич бедендиъ айич[+]. 11Учу чӀивидимиди Исайилантина гьарган аьжализ туврачу. Исайин уьмур ич аьжал хъайи жанариз гъюбан бадали аьжалин улихь дийигънача[+]. 12Уьмри учвуъ чан ляхин тамам апӀбан бадали, аьжали учуъ чан ляхин апӀура.

13Учуъ хъугъвалин рюгь айиган, «Узу хъугъунза ва кӀурира аза» дибикӀнайиси, учу хъугърача ва гьаддиз кӀурира ача. 14Учуз аьгъячуз: Агъа Иса Месигь чӀиви ГъапӀури, Исаси учура чӀиви апӀиди ва учвухъди сабси учура Чан улихь дерккди[+]. 15Му вари, артухътӀан артухъ инсанар ужувлакк ккаърайи ужʼвали Аллагьдин адлувализ хъана артухъ чухсагъул пубан бадали, учвуз вуйи ужʼвал ву.

16Гьаддиз учу ккагънадарчу. Гьеле учу ликрилан алдахънашра, хъа айтӀан йигълан-йигъаз таза шулача[+]. 17Фицики ич пчӀу ва вахтназтӀан дару аьзабари учуз артухъ ва гьаммишандиз вуйи адлувал хура[+]. 18Учу рябкърубдиз лигурадарча, хъа – дярябкърубдиз, гьаз гъапиш улариз рябкъруб вахтназтӀан дар, хъа дярябкърайиб – гьаммишандиз[+].

### 5


Хъугъувалин табшуругъарихъди яшамиш йихьай

1Учуз, жилин уьмрин паж терг гъапӀиган, аьршариъ гьаргандин хал – адмийирин хилари ваъ, хъа Аллагьди арайиз хру хал ккилибгурайиб аьгъячуз. 2Сабан, ухьу гьамушвʼин илмиди, ухьу аьршарин гьадму палтар фила алахьуйкӀан кӀури, гъагъи угьтар алдахьури, ккилигурайидар вухьа![+] 3Думу палтар алахьган, ухьу гъяцӀалди гъузидархьа[+]. 4Хъа сабан ухьу, ихь гьаму жилин пажакк ккимиди, гъагъи угьтар алдахьури гъуздихьа. Ухьуз читинди вухьуз, гьаз гъапиш ухьуз гъяцӀалди гъузуз ккундархьуз, аьжал хъайиб вари уьмри хътӀюбкьбан бадали, палтар алахьуз ккундухьуз. 5Гьаци апӀбан бадали Аллагьди ухьу халкь дапӀна. Дугъу Чан гаф тамам апӀрувалин лишан вуди ухьуз Чан Рюгь тувнахьуз[+].

6Гьаддиз, гьеле сабан ухьу жвуван хулаъси бедендиъди Агъайихьан ярхлади ашра, архаин вухьа, 7фицики ухьу улариз рябкъюри ваъ, хъа хъугъну яшамиш шулахьа[+]. 8Гьаци вуйивал аьгъяди, архаин вуча ва, жвуван беден дипну, Агъайихьна гъягъюз ккундийчуз. 9Гьаддиз ич метлеб, учу бедендиъ ашра – адаршра, Агъайиз ккуниб апӀуб вуйич[+]. 10Фицики Месигьдин[†] Суддиз гъюб ухьуз варидариз алабхъиди ва бедендиъ имиди ухьу гъапӀу гъяни ва пис ляхнариз дилигну, гьаруриз рубкьруб тувди[+].

11Гьаддиз лигну, Агъайихьан гучӀурачуз ва думу гучӀ жарадаризра улупурача. Учу фужар вуш Аллагьдиз ужуйи аьгъя. Ичв намусназра учу фужар вуш, гьаци ужуйи аьгъя, кӀури, хиял вуйиз[+]. 12Учу ичв улихь ич тяриф апӀури хъана таниш шуладарча, хъа учвхьан, айтӀанубдикан дарди, зиъланубдикан тяриф апӀрударин улихь, саб гучӀ адарди, учкан тяриф апӀуз шулучвхьан[+]. 13Шли учу фикрихъан душна, кӀураш, Аллагь бадали гьаци духьнача. Хъа эгер учу ужуйи фикир апӀураш, мици учву бадали апӀурача[+]. 14Месигьдин масанвали гьяракатнак китнайидар вуча, варидарихъанди Месигь гъакӀнуш, гунгьар дарапӀуз вари дийихнайивалин саб шак адарич[+]. 15Думу варидарихъанди, гьамус яшамиш шулайидар чпи бадали ваъ, хъа чпихъанди жан Тувур ва чӀиви Гъахьир бадали яшамиш хьуз, гъакӀну[+].

16Гьаци вуйиган, сарун учу адмийин фагьмиинди саризра лигури имдарча. Мугагьназ Месигьдиз гьаци лигуйча, сарун – ваъ. 17Гьаддиз, Месигьдик кидикьнайир, цӀийиди бабкан духьнайир ву. Йирсивал имдар, цӀийиб дуфна![+] 18Хъа му вари Месигьдиланмина учу Чахъди албагу Аллагьдихьан ву, ва имбударра Чахъди албагбан гъуллугъ Дугъу учуз тувна[+]. 19Яни Аллагьди, Месигьдиланмина Чаинди вари дюнʼя чпи гъапӀу гунгьариз дилигди, албагну. Ари гьаму албагбакан Хабар дебкк дупначуз[+]. 20Гьаддиз лигну учу Месигьди кадагъну гьаънайидар вуча, фицики учлантина Аллагь адмийирихъди улхура. Гьаддиз Месигьдин ччвурнахъан миннат апӀурача: Аллагьдихъди албагай![+] 21Гунагь ктру Месигь Аллагьди ихь гунгьарихъанди гъурбан гъапӀну. Аллагьди гьаци, Чан улихь ухьу, Месигьдихъди саб духьну, гьякь хьуз кӀури, гъапӀну[+].

### 6


Уьрхюз шлувалин вахт дуфна

1Аллагьдин гъуллугъчйири, учу, учвкан ккун апӀурача: учвуз багъиш дапӀнайи Аллагьдин ужʼвал, гьавайиб дарибшри[+]. 2Дугъу гьамци кӀура, аьхир:

«Ужуб вахтна Узуз яв дих гъеебхьунзуз,
ва уьрхру йигъан Узу увуз кюмек гъапӀунза».

Лигай, гьаму вахт ужуб вахт ву, гъийин йигъ уьрхру йигъ ву!

3Учу, ич гъуллугънаъ тягьна шлуси, шлиз-вуш лик хъипрадарча. 4Учу Аллагьдин гъуллугъчйир вуйивал варибдиъ улупурача: зурба сабурнаъ, бедбахтвалиъ, фукӀа гьубкӀну адрувалиъ, читинвалиъ,[+] 5учу урччвруган, дустгъариъ итруган вая гъалабулугъариъ учʼин жарадар алаъруган, гъагъи ляхнариъ, йишвну нивкӀ адрувалиъ, гашʼвалиъ, 6марццивалиъ, аьгъювалариъ, гъюдливалиъ, ужʼвал апӀбаъ, Гирами Рюгьнан хиликк хьувалиъ ва кӀваантӀан вуйи ккунивалиъ, 7гьякь гафнаъ, Аллагьдин кьувватнаъ, гьякьвалин яракь гагул ва арччул хилиъ,[+] 8ич аднаъ ва беябурвалиъ ккунивалинси даккнивалинра тягьнийириъ. Учкан кучӀляхяр кадаъна, хъа дугъри вуча[+]. 9Учу саризра аьгъдрударси гьисаб апӀура, хъа варидариз учу аьгъя. Учу дийихна, кӀури, гьисаб апӀура, хъа чӀивиди ача. Учуз жазйир гьадатӀури шулу, хъа йивну дийихнадар[+]. 10Учу дердерикк ккитри шулу, хъа гьарган шадди вуча. Касибди вуча, хъа гизафдар девлетлу апӀурача. ФукӀа адарчуз, хъа вари хилиъ айич[+].

11Коринф агьлар, учу учвуз варибдикан ачухъди гъапунча. Учу ичв улихь юкӀвар арццунча. 12Учуз учву гьаци ккундучузки, хъа учву учу ккун апӀурадарчва. 13Узу учвуз йиз гъахи веледаризси кӀураза: учву учуз ичв юкӀварра арццай![+]

14Хътругърударихъди саб юрккгъиъ кӀул мииванай. Гьякьлувална нягьякьвал сатӀи шулин? Аквна мучӀушин сатӀи шулин[+]? 15Месигьдин[†] Велиарихъди (иблисдин ччвур) аьлакьа хьуз мумкин вуйин? Ясана хъугърурна хътругърур саб шулин[+]? 16Аллагьдин хална[†] идолар саб вуйин? Ухьу – чӀиви Аллагьдин хал вухьа, фицики Аллагьди ухькан гьамци гъапну:

«Узу дураригъ яшамиш хьидиза,
Узу дурарин арайиъ лицидиза,
Узу дурарин Аллагь хьидиза,
хъа дурарикан Узуз халкь хьиди»[+].
17«Гьаддиз дураригъян гъюдучӀвай
ва жара йихьай, – кӀура Агъайи, –
чиркинубдик мукучанай,
хъа Узу учву кьабул апӀидизачву».
18«Узкан ичв Адаш хьиди,
ва учвкан Йиз баярна шубар хьиди», –

кӀура вари Чан хилиъ айи Агъайи[+].

### 7


Павелин шадвал

1Гьаци вуйиган, йиз ккунидар, гъачай, ухьуз ужувлар хьуз гьамциб гаф тувнайиган, ихь беденна рюгь чиркин апӀру варибдихьан марцц дапӀну, Аллагьдин улихь аьхю гукӀнивал ади, гирамиди яшамиш хьуз улихь гъягъидихьа[+].

2Учуз ичв юкӀвар арццай! Учу саризра гиран ктапӀундарча, саризра зарар тувундарча, сариканкьан ич хайирназ мянфяаьт ктабгъундарча[+]. 3Узу му учвуз тягьна вуди кӀурайиб дариз, ваъ, учву ич юкӀвариъ ачва, учу учвухъди яшамиш хьузра, йикӀузра гьязур вуча кӀури, улихьна гъапунзачвузки[+]. 4Йиз учвук гизаф миж кайиз ва учвʼин дамахлу вуза! Учву узук гьаци юкӀв капӀри шулчваки, йиз вари бедбахтвалариз дилигди, узу бегьем шадвали ацӀразу[+].

5Гьеле учу Македонияйиз гъафнушра, душваъ архаинвал гъабхьундарчуз. Вари терефарихъанди балйир алахьунчуин: чӀатан учʼина гьюжмар апӀуйи, хъа айитӀ жандиъ гукӀнишин абхъуйи[+]. 6Пашманвалиъ ахьдар ккарцру Аллагьди, учухьна Тит гьаъну, ккаарцунчу[+]. 7Думу учухьна гъафну кӀури ваъ, хъа учву думу фици кьабул гъапӀнуш, гьаддикан вуйи ихтилатниин гизаф рази гъахьунча. Дугъу, учвуз узу фукьан дяркъну ккунди аш, узуз гъабшибдин учву фукьан дердер гъизигнуш ва фициб гьяракатниинди учву узхъан хъюгънуш, ктибтунчуз – миди узуз зурба шадвал тувунзуз.

8Йиз кагъзи учвуз гиран ктапӀнушра, думу бикӀбиин швумал дарза. ИкибаштӀан, сифте швумал гъахьнийза, фицики йиз кагъзи учвуз цӀиб вахтназ вушра гиран ктапӀуб, гъябкънийиз,[+] 9хъа гьамус шад вуза. Учвуз учву тахсиркрар вуйиб аьгъю дубхьна кӀури ваъ, хъа ичв пашманвали учву швумал гъапӀган, шад гъахьунзу. Ичв пашманвал Аллагьдихьан вуйи, гьаддиз учкан харжиб фукӀа гъабхьундарчвуз! 10Аллагьдихьан вуйи пашманвали швумал хьуб арайиз хуру, гьаддихъди – уьрхювалра, гьяйифар зигбакк ккуркьдар. Хъа му дюнʼяйин пашманвали аьжал хуру[+]. 11Аллагьдихьан вуйи пашманвали учвуъ фу арайиз гъабхнуш лигай: аьшкь кади лихуб, гьякьвалихъна гъюб, тахсиркриина алжагъуб, гучӀʼвал кади хьуб, рякъюз юкӀв хъади хьуб, кӀван сикинсузвал, тахсиркрин суд апӀуз гьязурди хьуб. Учвук му ляхниъ сарун тахсир кимдруб гьубкӀну улупунчва. 12Узу учвуз, беябур апӀрур дерккну ясана беябур гъахьирихъан хъюгъну гъузузтӀан кӀури дибикӀнадарза, хъа, Аллагьдин улихь учву учухъ фукьан хъпехъури гъузну ккундуш, учву гъавриъ ахъбан бадали, гъибикӀуб вуйиз[+]. 13Аьхириъ миди учу шад апӀура.

Учу шад, неинки учвуъ гъахьи дигишʼвалари, хъа гьацира Титдин шадвали шад гъапӀунчу, фицики учву вариди дугъан кӀваълан гъагъ алдабгъунчва. 14Узу дугъан улихь ичв тяриф гъапӀунза, ва йиз учвʼин али хъугъʼвал пуч гъапӀундарчва. Учу учвуз кӀурайибра вари диш ву, ва учу Титдиз учвкан гъапӀу тярифар вари дишдар гъахьну. 15Дугъаз учву, чахъ фици хъпехънийиш ва фициб гукӀнивалиинди ва жандиъ зириз ади думу учву кьабул гъапӀнийиш, кӀваин апӀрукьан, гизафтӀан гизаф ккун шула. 16Узхьан учвухъ йирфар хъирчуз шлубдиин шад вуза.

### 8


Аллагьдин терефкрарин ачухъ хил

1Гъардшар, Македонияйиъ айи хъугърудариз Аллагьди фициб ужʼвал улупнуш, учвуз ктибтуз ккундучуз. 2Дурар гъагъи гьялнаъ ади гъахьну, дурариз учӀвру касибвал, дарвал гъябкъну, амма дурарин шадвалина жумартвали вари читинвалар ккагъну[+]. 3Магьа узу шагьид: чпин хушниинди дурари удубкьру кюмек, гьеле чпихьан шлубтӀан артухъра кади, гъапӀнийи[+]. 4Дурари, Ерусалимдиъ айи Аллагьдин гирами халкьдиз кюмек апӀуз ихтияр тувуб учкан ижмиди ккун гъапӀнийи[+]. 5Дурари гьамкьан кюмек апӀур, кӀури, хиял дайич. Фицики дурар вари, сифтена сифте Агъайин хилиз бахш гъахьнийи, хъасин, Аллагьдин амриинди – ич. 6Гьаддиз учу Титдикан, гъардшариз кюмек апӀури, чав ккебгъу гьадму ужуб ляхин учвухьра кӀулиз адабгъуб, тӀалаб гъапӀнийча[+]. 7Учвуз вари артухъра кади айивализ дилигну: хъугъувал, уччвуб гаф-чӀал, аьгъювалар, ляхнихъ юкӀв хъайивал, учвуз учу ккунивал – гьаму ужуб ляхниъ учву заан хасият улупну ккундийчуз[+].

8Му буйругъ вуди кӀурадарзачвуз, хъа имбудари юкӀв хъипну улупру гьяракатнакан кӀури гъабшиш, гьадму ляхнилантина узуз ичв дугъри ккунивал ахтармиш апӀуз ккундузуз[+]. 9Ихь Агъа Иса Месигьдин[†] ужʼвал аьгъячвуз. Думу, Учв девлетлу вуйи, хъа Чан касибвалиланзина учву девлетлу хьуз кӀури, касиб гъахьну[+].

10Гьаддиз дилигну, ичв хайирназ саб насигьят тувуз ккундузуз. Гъубшу йисан сарпидарди вуди учву ужуб ляхин ккебгъунчва, ва сифте гьадму фикирназ гъабхидарра учву вучва[+]. 11Учву думу ляхин сифте ккебгънамиди фициб аьшкьниинди ккебгънуш, гьациб аьшкьниинди ккудубкӀузра ккудубкӀай. Учвхьан шлу кьадарниинди тувай! 12Эгер учвуъ аьшкь аш, адрубдиз ваъ, хъа ичв айибдиз дилигну, тувну ккунду[+].

13Мушваъ улхуб вари гъагъар учвʼин иличну жарадарин гьял ужу апӀбакан дар, хъа вари сабси хьуваликан. 14Гьаму ражари, учвуз артухъ вуйиб адрудариз тувну, гьудрубкӀрайиб гъубкӀуз шулучвхьан, хъасин, учвуз адарди дурариз артухъ айиган, дурари учвуз адруб тувдичвуз. Гьамциб жюрейиинди вари сабси хьиди,[+] 15Гирами китабариъ[†] дупнайиси:

«Гизаф уч гъапӀуриз артухъ адайи,
ва цӀиб гъабхьириз гьудрубкӀруб адайи».

16Учу ичв гъайгъушнаъ фициб жюрейиинди аш, гьаци хьуб Титдин кӀваъра иву Аллагьдиз чухсагъул. 17Тит, учу тӀалаб гъапӀнушра, чан хушниинди, учв улихь гьучӀвну, учвухьна гъюрайир ву. 18Дугъахъди Ужувлан хабарнан[†] ужур гъуллугъчиси варишвариъ айи хъугърудариз аьгъю сарсана гъардаш гьаърача. 19Мидланра гъайри думу кас варишвариъ айи хъугърудари, учу ич хушниинди Агъайин ад бадали апӀурайи гьадму ужуб ляхниъ кюмекчиди ктагъур ву. 20Учу, хъугънайидари, гьамкьан уч дапӀнайи аьхю пулар дюз дарди харж апӀурачва, кӀури, гьич сарихьанра учуз тягьна йивуз даршлуси, ихтиятди ача. 21Учу, неинки Аллагьдин, хъа гьацира адмийирин улихьра, гьич саб тахсир ктарди ляхин апӀурача.

22Учу учвухьна гизаф ляхнариъ гизаф ражари кӀубанвал улупу сарсана ич гъардаш гьаърача. Гьамус дугъак хъа гизаф юкӀв ка, гьаз гъапиш дугъан учвʼин лап ижми хъугъвал ал. 23Титдикан кӀури гъабшиш, учвуз вуйи кюмекнан вари ляхнариъ ва рякъяриъ думу йиз юлдаш вуйиз, хъа имбу кьюр гъардшикан кӀури гъабшиш, дурар хъугърударин жямяаьтари гьаънайидар ва Месигьдин ад за апӀурайидар ву. 24Гьаддиз, хъугърударин жямяаьтариз учу учвʼин дав дамахлу даруб рябкъбан бадали, учвуз дурар багьа вуйиб дурариз улупай[+].

### 9


Месигьдихъ хъугърайи гъардшариз кюмек апӀури гъузай

1Дугъри гъапиш, учу, Ерусалимдиъ айи Аллагьдин гирами касариз вуйи кюмекнакан учвуз бикӀубра рубкьурдар[+]. 2Дурариз кюмек апӀуз ичв ижмиди юкӀв хъайиваликан аьгъязуз. Македонияйин хъугърударин улихь ичв тярифарра гъапӀунза. Узу дурариз учву Ахаяйиъ кюмек апӀуз гьеле гъубшу йисʼанмина гьязурди айиваликан гъапунза ва ичв юкӀв хъайивали дурарикра гьяракат кипнийи. 3Узу учвухьна гъардшар гьаъраза, амма узу ичв тярифар дапӀну, арайиъ ляхин адарди дарибшригьа. Узу учвуз, вари гьязур дапӀнади ибшри, улихьмиди гъапунзачвуз,[+] 4нагагь Македонияйин агьлар узухъди гъафиш, дурариз учву гьязурди адарди дярябкъригьа. Дарди гъабшиш, учу ичв гьамкьан тярифар дапӀну, дурарин улихь, гьеле учвкан улхурикьан адарза, хъа ич машар уьру даришри. 5Гьаддиз узу, гъардшар, учву гаф тувнайиси, багъиш уч дапӀну, гьязурди гъибтбан бадали, учвухьна улихьмиди душну ккунивалин, гъавриъ аунза. Гьадмуган, му ляхин, учву алаъну апӀурайивал ваъ, хъа ичв хушниинди апӀурайивал, рябкъиди.

6КӀваинди гъибтай: кьискьисди убзрури, гьаци ккадабцӀидира ву, булди убзрури булди ккадабцӀиди[+]. 7Гъит гьар касди, гьяйифсузди ва гужа-гуж дарди, чан кӀваъ айибкьан туври, гьаз гъапиш Аллагьдиз шадди туврур ккунду. 8Аллагьдихьан вари учвуз лазим вуйиб гьаммишан артухъра кади хьпан бадали ва вари гъяни ляхнаризра гьубкӀну шлуси, фу вушра тувуз шулу,[+] 9дибикӀнадарин:

«Дугъу чан девлет юкьуб тереф касибариз пай гъапӀнийи,
дугъан гьякьвал гьаргандиз гъубзруб ву».

10Убзруриз тум Туврури, ипӀуз уьл Туврури учву гъубзуб зарб апӀиди ва ичв гьякьвалин бегьер артухъ апӀиди. 11Учву варибдихьди гьаци девлетлу хьидичваки, гьяйиф дарди, гьарган адмийириз кюмекар апӀуз хьибдичвухьан, ва учву, гьяйиф дарди, учлан чпиз гъапӀу багъишарилантина дурари Аллагьдизра чухсагъул пиди[+].

12Му учву апӀурайи гъуллугъну Аллагьдин гирами халкьдиз неинки кюмек тувди, хъа гьацира Аллагьдихьна вуйи ккунивал артухъ-артухъ хьуз гъибтди. 13Ва ичв гьаму гъуллугънан бегьер рябкъюри, учвлантина адмийири Аллагьдин ад апӀиди, гьаз гъапиш учву рабгъурайи Месигьдин[†] Ужувлан хабарнакк[†] кӀул ккиврачва ва учвуз айибдикан шадди дураризра, имбударизра туврачва[+]. 14Учвуз Аллагьди тувнайи кьадар адру ужʼвалилантина дурар учвхъандира ккарагиди ва учвуз багахь хьиди. 15Аллагьдиз, Чан ктибтуз даршлу багъишназ дилигну, чухсагъул!

### 10


Павели, чан гъуллугъ тягьнийирихьан уьбхюра

1Узу, Павел, учву кӀуруганси, ичв багахь гьарган «начур», учвхьан ярхла айиган, «кӀубнир», Месигьси[†] гъюдалди ва фурс ктарди учвухьна илтӀикӀураза[+]. 2Учвуз миннат апӀураза: учвухьна гъафиган, дюнʼяйин ляхнариз дилигну, учу ич гъуллугъ ккебгъна кӀурайидарихьна узу кӀваан ижми шлуси, мапӀанай[+]. 3Ухьу гьаму дюнʼяйиъ яшамиш шулашра, гьаму дюнʼяйин яракьниинди дяви апӀурадархьа. 4Учу аьдати яракьнахьди ваъ, хъа мютӀюгъ даршлу гъалйир ккидирчру Аллагьдин яракьнахьди дяви гъабхурча[+] 5ва Аллагьдин фагьмиз къаршу дяви гъабхрудар ккидирчурача. Учу гьарсаб фикир, Месигьдихъ хъпехъруси, йисирвализ гъадабгъурача. 6Учу Месигьдихъ хъпебехърайидариз, ичв хъпехърувал заан дережайиз гъафиган, жаза гьадабтӀуз гьязур вуча.

7Учву шейʼарин зиъланди лигурачва! Месигьдинур вуза кӀури, саб шак адарди фикир апӀурайириз гъит аьгъю ибшри, думуси учура Месигьдин адмийир вуча[+]. 8Агъайи учуз, учву чӀур апӀуз ваъ, хъа артмиш апӀуз тувнайи гьюкмиъ узу хъа гизаф фурс апӀуйишра, узуз нач апӀуб рубкьдайи[+]. 9Узуз йиз кагъзариинди учвуз гучӀар ккауз ккунди а, кӀуру, фикир дарибшри. 10Садари, кагъзариъ узу ижмир ва кьувватлур ву, хъа учвухь хьайиган зяифур, йиз гафар фукӀа дарудар ву, кӀури ашул[+]. 11Гъит гьаци кӀурудариз аьгъю ибшри, ярхлаъ учу ич кагъзариъ фицдар вуш, багахьна гъафиган, ляхнариъра гьацдар вуча.

12Учхьан, чиб-чпин тярифар апӀру адмийириз ухшар хьуз ясана гьадрарихь тевуз, хьибдарчухьан. Дурари гьаци, чпи чиб-чпихь теври, ахмакьвал апӀура. 13Хъа алдарди ич тяриф апӀидарча, аммаки Аллагьди учуз дерккнайи терефариъ учу ич тяриф апӀидича, му терефар учвухьнакьан рукьура. 14Фицики учуз улупнайи терефарилан улдучӀвурадарча, аьхир, гьаци хьибдийи, эгер учу учвухьна гъафундайиш. Хъа учу учвухьна Месигьдикан вуйи Ужувлан хабар[†] хьади гъафунча! 15Учу кьадар адрубкьан ич тярифар апӀурадарча, гьаз гъапиш учу гъапӀу ляхин – думу ичуб ву, хъа жарадарин хъуркьувал дар. Ичв хъугъувал артухъ шул кӀури, умуд кайич, ва дидихъди сабси ичв арайиъ апӀру ич ляхинра артухъ хьибди. 16Хъа гьадмуган учхьан дилинтина гъягъюз ва душваъра Ужувлан хабар рабгъуз хьибдичухьан. Чпиз улупнайи йишвариъ гъапӀу ляхнарин, жарадариси, ич тярифар апӀидарча.

17«Шлиз тярифар дапӀну ккундуш, гъит дугъу
Агъайин тярифар апӀри!»[+]

18Чан тяриф чав апӀурайирин гаф Агъайи кьабул апӀидар. Агъайин тяриф апӀурайирин – апӀиди[+].

### 11


КучӀлин вакилариз къаршу Павел

1Учву сацӀиб йиз «ахмакьвал» аьгь апӀур кӀури, умуд кайиз. СацӀибсана аьгь апӀиначва[+]. 2Узу учвхъан Аллагь хъюгъруси хъюгъраза. Узу учвук, сар Жилириз – Месигьдиз,[†] Дугъан улихь тахсир ктру швушвси дугъужвбан бадали, лишан кипунзачвук[+]. 3Аммаки, Ева, иблис битӀру алдатмиш гъапӀси, ичв фикирра Месигьдиз дугъриди ва марцциди бахш шлувалихьан гьадапӀур кӀури, гучӀуразуз[+]. 4Сари, учвухьна дуфну, учу дарпи жара Исайикан ктибтруган, ясана учу тутруву жара рюгь вая учву кьабул дарапӀу жара хабар кьабул апӀруган – му вари учву рягьятди кьабул апӀуручва[+]. 5Узу, йиз фикриан, гьадму «варитӀан заан вакилар[†] вуча» кӀурайидарин кьяляхъ хътарза[+]. 6Мумкин ву, узу гаф-чӀалнан уста дарди хьузра, хъа узуз аьгъювалар азуз ва учу дурар учвуз рябкъюри-рябкъюри варибдиъ улупунча[+].

7Узу, учву заъбан бадали, жвув асккан дисури, гунагь гъапӀнушул гьа, гьаз гъапиш Аллагьдин Ужувлан хабар[†] учвуз кьимат дарди ктибтунза[+]? 8Учвуз гъуллугънаъ хьузди, жара йишвариъ хъугърударихьан пул гъибисну кӀури, узу дурар тӀарашра гъапӀну, пуз шулу. 9Узу учвухьна дуфнайиган, гьеле узуз вари гьубкӀну адайишра, гьич саринра кӀулʼин алахъундарза. Вари лазим вуйиб узуз Македонияйин гъардшари тувунзуз. Узу гьамусдихъантинара учвʼин алахъидарза[+]. 10Му йиз дамах – узу узуъ яшамиш шулайи Месигьдин гьякьвалиинди гаф тувраза – гьич сарихьанра вари Ахая вуйибси гъилицишра, батӀул апӀуз хьибдар![+] 11Гьаз? Учву даккниган? Узуз учву фукьан масанди вуш, Аллагьдиз ужуйи аьгъя!

12Гьамусдихъантинара узу ляхин гьаци давам апӀидизаки, узу апӀурайиси Аллагьдин ляхин чпира апӀурача, кӀури, къуру тярифар апӀуз ккунидарихьан дици апӀуз даршлуси.

13Думу адмийир, кӀучӀлин вакилар, марцци хил хьтру гъуллугъчйир Месигьдин вакилар вуча кӀурайи кӀучӀляхяр ву[+]. 14Му аьламат вуйин хъа? Иблисра учв аквнан малайикси улупури гъабхьну![+] 15Гьаци вуйиган дидин гъуллугъчйири чпи гьякьлу гъуллугъчйирси улупуз чалишмиш хьувалиин мюгьтал хьуз хай даршул. Дурарин аьхирра чпин ляхнариз гъилигуб хьибди[+].


Павелиз алахьурайи читинвалар

16Хъана текрар апӀураза: узу ахмакьси мидисанай, хъа эгер дисураш, узухьди, ахмакьриси, сацӀибсана тярифар апӀуз гъитай[+]. 17Гьаму ражари узуз пуз ккуниб, Агъайиси дарди кӀурза. Узу ахмакьуриси йиз тяриф апӀидиза. 18Гьаму дюнʼяйиъ гизафдари чпин тярифар апӀура, гьаддиз гъитай узухьдира йиз тяриф апӀуз[+]. 19Учву, гьаци фикирлуйир вуйидари, ахмакъар ичв арайиъ хушниинди гъитрачва![+] 20Учву, учву лукӀар апӀрудар ва учвʼинди яшамиш шлудар, учвхьан тадабгърудар, ичв зиин фурсар апӀрудар, ичв машнагъян йиврудар ичв багахь гъитрачва[+]. 21Йиз начʼвалиан кӀураза, учвуз гьаци апӀуз гъабхьундарчухьан.

Дурари фтин вушра чпин тяриф апӀураш, узхьанра йиз тяриф апӀуз шулзухьан ва му, йиз «ахмакьвалси» гьисаб апӀуз шулучвхьан. 22Дурар жугьдар вуйин? Узура вуза. Израилин баяр? – узура, Ибригьимдин наслар? – узура![+] 23Дурар Месигьдин гъуллугънаъ айин? Мици гьерхуб ахмакьвал вушра, узу хъа гизаф Месигьдин гъуллугънаъ айир вуза! Узу артухъ гъилихунза, узу гагь-гагьнак дустгъариъ итуйзу, гагь-гагьнак урччвуйзу, аьжаликкан швнуб-сабан ккутӀурччвури гъахьунза[+]. 24Жугьдарихьан хьуб ражари сумчӀурна урчӀвуб гъирмаж гъитӀунза, 25шубуб ражари римлуйири маргъарихьди гъурччвунзу, саб ражари гъванарин жварра уьлюбхюнзуин, шубуб ражари саб нуфт ккахьрайи гимйириккан ккутӀурччвунзу ва ярхи йигъди гьюлерин[†] кьялаъ ади гъахьунза[+]. 26Узу гьаммишан рякъяриъ аза, гьаммишан нирарин, гъачгъарин, жвуван миллетарин ва аллагьсузарин[†] хатӀайикк ккахъразу; шагьрарин, чӀурарин, гьюлин, кучӀлин гъардшарин хатӀйирикк кказа[+]. 27Узу, нивкӀ адарди, гашди, убхъруб адарди, хураг адарди, аьхълу аргъури, палат алдарди, жандихъан хътахъайиз лихури гъахьунза[+]. 28Гьаму варибдилан артухъ, варишвариъ айи хъугърударин гъайгъу хяртӀахъ хъайиз. 29Гьарсар зяифурин язухъ зигури шулза, гьарсар гунгьиъ ахъру адмийин язухъшну кӀваз аьзият шулиз[+].

30Узуз йиз тяриф апӀруси гъабшиш, узу фтиъ зяифди вуш, гьаддин тяриф апӀидиза. 31Агъа Исайин[†] Аллагь ва Адашдиз – гъит Дугъан ад гьаммишандиз ибшри! – узу кучӀал дарапӀрайивал аьгъя. 32Арет паччагьди, Дамаскдин аьхюрди дерккнайири, узу дисбан бадали, шагьур уликк уьбхюри гъахьну, аммаки узу жагваъди шагьрилан илбицнайи цалиъ айи урхъʼансина ирхнийзу, ва дугъан хилккан ккутӀурччвнийза[+].

### 12


Павелиин улубкьуб

1Узу йиз тяриф апӀуз, гьеле дидкан айи хайир адаршра, буржлу духьназу. Агъайи улупубдихьинди, ачухъ гъапӀубдихьинди илтӀикӀидиза[+]. 2Узуз сар хъугъру кас аьгъязуз, йицӀиюкьуд йис мидиз улихьна, чан бедендиъди вуш, ясана беден хътарди вуш, аьгъдарзуз, Аллагьдиз ужуйи аьгъя, думу, дидисну, шубубпи завʼина гъурхну. 3-4Думу адми, чан бедендиъди вуш, ясана беден хътарди вуш, аьгъдарзуз, Аллагьдиз ужуйи аьгъя, женнетдиз гъахбакан ва душваъ дугъаз пуз даршлударстар гафар ерхьбакан аьгъязуз. Думу гафар ктитуз ихтияр айидар дар. 5Гьацир адмийиинди тяриф апӀуз шулзухьан, хъа жвуван тяриф, жвуван зяиф терефарилан гъайри апӀидарза. 6Гьеле узуз тяриф апӀуз ккун гъабхьнийишра, думу фагьумлу ляхин шуйи, гьаз гъапиш узу гьякьтӀан пидарза. Хъа узу, узу дяркъну вая йиз гафар деерхьну, дугъу учв заанди улупура, кӀури, сарира фикир дарапӀбан бадали, дици апӀидарза.

7Гьациб зурба сир узухьна гъурубкьган, узуз узу заанди дярякъюз, йиз жандиъ аьзаб тувуз галам, иблисдин малайик, ивна. 8Шубуб ражари Агъайиз узу дидхьан азад апӀин гъапунза. 9Хъа Дугъу гъапунзуз: «Йиз ужʼвал увуз чӀяаьн ибшри, фицики Йиз кьувват зяифвалилан ужуйи гъюру». Гьаддиз, узуъ Месигьдин[†] кьувват хьуз, шадди йиз зяифвалин тяриф апӀури шулза. 10Гьаддиз узу зяифди вуйиган, гиран ктапӀруган, гьубкӀну фукӀа адруган, хъергруган, читинвалариъ итруган, Месигь бадали разиди гъузраза, гьаз гъапиш йиз зяифвалиъ кьувватлу вуза[+].

11Узу бегьемди ахмакь духьназа, амма узкан гьаци гъапӀдар учву вучва. Йиз тярифар учву дапӀну ккундийи, фицики узу гьадму «заан вакилар[†] вуча» кӀурайидартӀан, гьич сабдииндира асккан дайза[+]. 12Учвуз Месигьдин гьякь вакил жара апӀру лишнар улупначвуз: аьхю сабур, аьжайиб лишнар, аьламатар ва кьудратлу ляхнар[+]. 13Жара йишвариъ хъугърудариз, учвʼлан гъайри, узхьан гьациб фу гъурубкьну? Дициб фукӀа адар, сабдилан гъайри: узу учвʼин алалахъувал. Гьаму йиз тахсирналан хил алдабгъай![+]

14Учвухьна шубубпи ражарира гъюз ккунди азуз, амма ичв кӀулʼин гъагъ хьидарза. Узуз ккуниб, учвуз айиб ваъ, хъа учву вузуз! Абйир-бабар веледари ацӀруб дар, хъа абйир-бабари – веледар[+]. 15Вари узуз айиб шадвалиинди, гьеле жвувра кмиди учву бадали учвуз харж апӀуз кказа. Узуз учву артухъ ккуниган, узу камди гьаз ккун апӀурачва[+]?

16Фици вушра узу ичв кӀулʼина гъагъ гъахьундарза, аммаки узу саб аьмлиинди учву алдатмиш гъапӀну, кӀурачва[+]? 17Белки, узу учвухьна гьау адмийирилантина учвхьан пул гъибисну шул? 18Узу учвухьна сар гъардашра хъади Тит гьаунза. Белки, Титди учвхьан фукӀа гъибисну шул? Учу ич гъуллугъ учвухь сар рюгьнаъди ва саб метлеб ади гъапӀундайинхъа[+]?

19Учву ухдитӀан, учу ичв улихь ич тахсрар кжикурайидар ву, кӀури, фикир дапӀнашалчва. Ваъ! Учу, Иса Месигьдин терефкрари, Аллагьдин улихь кӀурача: йиз ккунидар, учу апӀурайиб вари ичв мюгькамвализ вуйич[+]. 20Узу учвухьна гъафиш, учву узуз ккуниси дярякъюр кӀури, гучӀ кайиз ва гьадмуган учвухъди вуйи йиз ляхнар учвуз ккуниси ваъ, хъа жараси хьиди. Ичв арайиъ узуз гьюжатар, бахилвал, хъял, гъярхьувалар, кӀучӀлар, футнийир, къуру дамагъар, къайдасузвал рябкъюр, кӀури, гучӀ кайиз. 21Узу учвухьна хъана гъафиш, Аллагьди узу асккан апӀур, кӀури, гучӀуразуз ва чпин намус адрувалилантина, кьяппавалилантина, хилʼан адахънайивалилантина гунагь дапӀну, чпин гунгьариин швумал дархьи гизафдарихъанди ишлар апӀуб алабхъидизуз[+].

### 13


ЦӀийи гюрюшмишназ гьязур йихьай

1Учвухьна шубубпи ражари гъюраза. «Тахсир кипруган, кьюр вая шубур шагьид ади ккунду»[+]. 2Узу кьюбпи ражари учвухь хьайиган, учвуз улихьмиди гъапнийза, хъа гьамус, учвхьан ярхла айири, мугагьназ гунгьар гъапӀдариз варидариз кӀураза: гьаму ражари ичв язухъ зигидарза. 3Учвуз Месигьди[†] йиз мелзниинди гафар апӀури аш, адарш, аьгъю апӀуз ккунди анчвуз? Дугъан кьувват зяиф дубхьнадар, Дугъу думу ичв арайиъ улупура! 4Гьеле Месигь зяифди айиган хачрак карснийишра, Думу Аллагьдин кьудратниинди чӀивиди а! Учура Дугъахъди саб вуди зяифдар вуча, аммаки ичв гъуллугънаъ хьпан бадали Аллагьдин кьудратниинди Гьадгъахъди яшамишра хьидича[+].

5Учвуъ хъугъувал имиш лигай; жвув ахтармиш апӀури гъузай. Ясана учвуъ Иса Месигь айибдикан аьгъдарди айчвуз, икибаштӀан, учву эгер вари аьгь апӀури гъашиш? 6Хъа учкан улхуруш, йиз умуд кайиз, учвуз рябкъюр, кӀури, учу фужар духьну ккундийиш, гьадрар вуча. 7Учву писвал дарапӀуз Аллагьдиз ккарагурача. Учу фужар духьну ккундуш, гьацдар хьузди, му ляхнар учвуз улупуз апӀурайиб дарич, хъа, учу фужар духьну ккундуш, гьацдар вуди учвуз гъяркъюндаршра, учву гьякьвалиинди ичв ляхнар апӀбан бадали, апӀурайиб вуйич. 8Гьякьвал гъибтну, учхьан фукӀара апӀуз шулдарчухьан, хъа апӀруб вари гьякьвал бадали вуйич. 9Эгер учву дугъриданра кьувватлу шулуш, учу зяиф хьуз шад вуча. Ва учву гьуркӀдар хьузди ккарагурача[+]. 10Гьаму ражари узу ярхлаан, учвухьна гъафиган, учвухъди ижми дархьуз бикӀураза. Агъайи, пуч апӀуз ваъ, яратмиш апӀуз, гьюкум тувназуз[+].

11Гъардшар, кӀуразачвуз: шадвал хъапӀай, уьмриъ улихь гъарахай, чиб-чпик юкӀв капӀай, гъит ичв арайиъ сабвал ибшри, мясляаьтниинди яшамиш йихьай, ва Аллагь, масанвалинна мясляаьтнан Булагъ, учвухъди хьиди[+].


Баркаллагь кӀуругандин саламар

12Чиб-чпиз салам, гирамивалин мак апӀури, тувай. Мушваъ яшамиш шулайи Аллагьдин вари гирами халкьди учвуз саламар хътаура[+].

13Агъа Иса Месигьдин ужʼвал, Аллагьдин масанвал ва Гирами Рюгьнахъди вуйи гаф-чӀал, гъит, учвухъ варидарихъ хъади ибшри.

## Галат

### Галат

Галат


Галат

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]


### Галат


Галатдиъ хъугъдариз кагъаз

«Марцци вакиларин ляхнар» Китабдиан рябкъюрайиси (16:6; 18:23), Ужувлан хабар рабгъури, Павел Галат шагьриз кьюб ражари гъушну. Исайихъ хъугърудар думу шагьриъ 50-пи йисари арайиз гъафиси рябкъюра. Къураматарин кьялаъ айи гьюлин гъирагъарихъ хъайи юкьуб тереф вари уьлкйириъси, Месигьдикан вуйи Ужувлан хабарнан кьяляхъ, Галатдиъ хъугърударинра Къанундиъ улупнайи аьдатар хъаъбан месэлйир улихь дийигънайи. Гьаму месэлйир себеб вуди, Гирами Рюгьну Павелихьди Аллагьдихъ хъугърудариз Галат шагьриз кагъаз бикӀуз мажбур апӀуру. Рябкъюрайиси, дина Исайихъ хъугънайи жугьдарра гъафнийи. Дурари жугьдарин диндин вари аьдатар тамам дапӀну ккуниваликан ктибтуйи. Дурари, диндин аьдатар тамам апӀдарш, уьрхюз шлуб дар кӀуйи. Павелилантина Аллагьдин Рюгь дицдар фикрариз ижмиди къаршу удучӀвуру. Дугъу, адмийир, чпин ляхнариинди гьякь хьуз ккунди Къанундин ва диндин аьдатар хъайи-хъайиси хъаъру кӀури, ваъ, хъа дурар Иса Месигьдихъ хъугъну кӀури, Аллагьдиз масанди ву, кӀура. Гьаму ву Месигьдикан вуйи Ужувлан хабарнаъ варитӀан мяналу мутму. Аллагьдин Рюгьназ Галат агьлари гьарган гьамдикан кӀваинди гъибтну ккунду: «Месигьди ухьу, азад хьуз кӀури ккадаъну. Гьаддиз ижмиди дийигъай, хъана лукӀʼвалин юрккгъиъ ичв кӀул мииванай!» (5:1).

### 1


Гьякь – саб Ужувлан хабартӀан дар

1Адмийири гьял дапӀну ваъ, я адмийин кюмекниинди ваъ, хъа Иса Месигьдин[†] ва Думу гъачӀидаригъян за гъапӀу Адаш Аллагьдин кюмекниинди вакил гъахьи Павелихьан ва[+] 2гьамшваъ узухъди хъайи вари гъардшарихьан – Галатдиъ айи хъугърударин жямяаьтриз саламар[+].

3Ужʼвал ва мясляаьт учвуз, ихь Адаш Аллагьдихьан ва Агъа Иса Месигьдихьан. 4Дугъу, Адаш Аллагьдин ният тамам гъапӀну, писвали агъавал апӀурайи гьаму дюнʼяйин гьюкмиккан ухьу азад апӀбан бадали ихь гунгьарихъанди Чан жан тувну[+]. 5Гьадгъан ад – аьсрариан аьсрариз ибшри. Амин.

6Учву гьамкьан ухди, Чан зурба вуйи ужувлиинди учвуз дих ДапӀнайирихьан гьидицну, саб жара ужувлан хабарнахъ[†] хъергуз кьаст дапӀнайивалиин гъах духьназа[+]. 7Ужувлан хабар сарун жараб айиб дар! Ичв ара бикьурайи, Месигьдикан вуйи хабар айтӀлан апӀуз ккуни адмийир а[+]. 8Эгер шли ичв арайиъ, учвуз дебккнайи Ужувлан хабарналан гъайри, сарун жара гьациб хабар ипраш, гьациб хабар ипрайир, узу вушра, завариан малайикди гьаци апӀурашра – гъит гьаци апӀурайир, жегьеннемдин цӀигъ гъяхъри![+] 9Улихьнаси узу гъапнийзаки ва гьамус хъана текрар апӀураза: гьарсар, учвуз тувнайи Ужувлан хабарналан гъайри фукӀа-мукӀа жараб кӀуру кас жегьеннемдин цӀигъ гъяхъри!

10Узуз гьапӀуз ккунди а: адмийири йиз тереф бисуз гъитуз, даршиш – Аллагьди? Хъа узу, адмийириз ккуниб апӀуз хъюгънайир вуйинхъа? Эгер узу адмийириз ккуниб апӀурайир вуйиш, узу Месигьдин лукӀ хьидайза[+].


Павелиз кьувват Аллагьди тувну

11Гъардшар, узуз учвуз аьгъю дубхьну ккундузуз: узу учвуз ктибту Ужувлан хабар адмийирихьан гъафиб дар. 12Узуз думу адмийирихьан гъебхьуб дариз, я адмийири улупуб дариз, хъа Иса Месигьди узуз думу ачмиш гъапӀунзуз[+].

13Учвуз, узу Къанун[†] гьярф-гьярфди тамам апӀру жугьуд вуйиган, гьич саб инсаф адарди, Аллагьдихъ хъугърударихъ, терг апӀури, хъергрур вуди хьуваликан, гъеебхьунчвуз[+]. 14Йиз таярик узукьан жугьуд дин улихь гъабхру кас адайи, абйирин аьдатар алдарди тамам апӀуйза[+]. 15Хъа Аллагьди Чан ужувлиинди Чан гъуллугънаъ хьуз узу ктагъну. Дугъан гьациб ният узу бабкан хьайиз айи[+]. 16Дугъу Чан Бай узуз ачмиш апӀуру ва Гьадгъукан Аллагь аьгъдру халкьариз Хабар дебккуз гъитру. Думуган узу гьич сар касдихьнакьан, насигьят ккун апӀури, гъушундарза. 17Узу Ерусалимдиз узутӀан ухди вакилар[†] гъахьидарихьнакьан гъушундайза, хъа Аравияйиз гъушунза, хъасин Дамаскдиз кьяляхъ хътакунза[+].

18Хъасин, шубуд йис гъубшиган, узу Ерусалимдиз Петр рякъюз гъафунза. Дугъахь йицӀихьуд йигъан гъузунза[+]. 19Хъа имбу вакиларикан узуз, Агъайин гъардаш Якьубдилан[†] гъайри, фужкӀара гъяркъюндарзуз[+]. 20Узу учвуз бикӀурайиб кучӀал дариз, Аллагь шагьид ишри![+]

21Хъасин узу Сирияйизна Киликияйиз гъушунза. 22Ягьудияйиъ айи Месигьдихъ хъугърудариз машна-машди узу таниш дар. 23Узкан дурариз аьгъюб: «учухъ мугагьназ хъергрури улихьди чав тӀанкь апӀурайи хъугъуваликан ктибтура» кӀурубтӀан дайи[+]. 24Узу гьаци гъахьну, кӀури, дурари Аллагь адлу апӀуйи.

### 2


Имбу вакилари Павелра вакил вуйиб гьисаб апӀура

1Хъасин, йицӀиюкьуд йислан, узухъди Варнавна Тит гъадагъну, хъана Ерусалимдиз гъафунза[+]. 2Хъа узу дина, Аллагьди амур гъапӀиган, гъушур вуйза. Хъугънайидарин кӀулиъ айидарихъди, жаради гюрюшмиш гъахьиган, узу дурариз, йиз гъубшу ва гьамусдин жафа давди гъюдудубчӀвбан бадали, узу жугьуд дарудариз ктибтурайи Хабарнан мяна-метлебнакан гъапунза[+]. 3Дурари узухъди хъайи грекжви Титдиин, аьдатниинди суннат апӀин кӀури, гуж илипундайи[+]. 4Сакьюдар кӀучӀлин гъардшариз дугъахьди гьаци апӀуз ккун гъабхьну. Дурари ич арайиъ, хъана лукӀʼвалиъ ахъру аьдатарихьна учу кьяляхъ апӀуз ккунди, Месигь[†] Исайиланмина айи ич азадвал шпионариси абгури гъахьну[+]. 5Хъа учу, Ужувлан хабарнан[†] гьякь мяна-метлеб учвуз уьбхбан бадали, саб гагьдизкьан, дурари зигрушвахъинди хъипундарча. 6Хъа хъугънайидарин кӀулиъ айидар, фужар вуш ва фужар вуди гъахьнуш, саб вузуз – Аллагьдин улихь вари адмийир саб ву. Дурари узкан йиз Хабарналан артухъ вуйиб фукӀара тӀалаб гъапӀундайи. 7Дурариз, Ужувлан хабарнакан жугьдариз ктибтуб Петриин илипнайиганси, жугьуд дарудариз ктибтуб узʼин илипнайиб, гъябкънийи[+]. 8Фицики, Петри вакилвалин гъуллугънаъ жугьдарин арайиъ Дерккури, узура, Аллагь аьгъдрударин[†] арайиъ гъуллугънаъ дерккунзу. 9Узуз вакилвалин багъиш тувнайиб дурариз аьгъю гъабхьиган, хъугърударин гъваикк ккудукьнайи мурхьлар вуйи Якьубдина,[†] Петрина, Югьанди, узузна Варнавдиз чпин хилар гьачӀарккунчуз. Му дурарин чпихъди учура саб ляхин апӀурайивалин лишан вуйи. Учу – Аллагь аьгъдрудариз, хъа чпи – жугьдариз Ужувлан хабарнакан ктибтуз гъягъюз дурар рази гъаши[+]. 10Дурари учкан саб тӀалаб гъапӀнийи: Ерусалимдиъ хъугърударин касибар кӀваин апӀуб. Йизра гьадрариз кюмек апӀуз лап яманди тямягь хъайиз[+].


Павели Петр дюз дарувал улупура

11Хъа Петр Антиохияйиз гъафиган, узу ачухъди дугъаз къаршуди удучӀвунза. Думу дюз дайи[+]. 12Якьубди дина адмийир гьаайиз улихьна думу, жугьуд дарударихъди деъну, ипӀури вердиш вуйи. Хъа Якьубдихьан вуйидар Антиохияйиз гъафиган, Петр жугьуд дарударихьан гьудучӀвнийи. Дугъу дици, аьдатариинди суннат дапӀну ккунду, кӀурударихьан гучӀ кайивалиан гъапӀнийи[+]. 13Гьадгъуси, имбу жугьдарира кью-кьюб маш гъиву. Гьеле Варнавдира, гьаци, кьюб маш гъивнийи.

14Узуз дурар Ужувлан хабарнан гьякь мяна-метлебнахьан гьудучӀвури гъяркъган, вари хьайишвахь Петриз гъапунза: «Эгер, уву, жугьуд, жугьуд дарурси яшамиш шулаш, уву гьаз жугьуд дарудариз, жугьдарси яшамиш йихь, кӀурава?»[+]

15Ухьуз, жугьдарди бабкан гъахьидариз, «жара гунагькар халкьаризси» 16дарди, агъяхьуз, гьич сар адмийихьанра, Къанундиъ[†] улупнайи аьдатар хъаъну кӀури, гьякь хьуз шлуб дар, хъа анжагъ Иса Месигьдихъ хъугъигантӀан. Гьаддиз, ухьура Месигь Исайихъ хъугънахьа, Месигьдихъ хъугънайивалиинди ухьу гьякь апӀруси, хъа Къанундин аьдатариинди гьякь хьуз шулдар, фицики, Къанундин аьдатариинди «яшамиш шулайидарикан гьич фужкӀара гьякь хьидар»[+].

17Эгер, Месигьдик кидикьну, гьякь духьнайиганра ухьу имбударси гунагькрар вуш, Месигь, гунгьар апӀинай, кӀури, дуфнайир вуйинхъа? ИкибаштӀан ваъ! 18Эгер узу, мугагьназ гатӀахьу аьдатар, хъана хъаай кӀури хъюгъиш, узу Къанун чӀюбгъюрайи гьисаб ву.

19Къанунди узу йивну гъакӀну, ва узу, Аллагьдиз яшамиш хьузди, Къанундиз дукӀнайир вуза. Месигьдихъди узура хачрак карсназу,[+] 20сарун яшамиш шулайир узу дарза, хъа узуъ яшамиш шулайир Месигь ву. Ва, узу жилиин илмикьан гагьди, Аллагьдин Балихъ хъугъну яшамиш шулайир вуза. Гьаци узу яшамиш хьузди Дугъу, узу ккун дапӀну, Чан жан узхъанди тувну[+]. 21Дугъу узуз гьамци дапӀнайиган, фици узу Аллагьдин му багъиш гатӀабхьуза?! Эгер Къанундихьан адми гьякь апӀуз шуйиш, Месигь давди гъакӀнуки?!

### 3


Хъугъували Аллагьдин ужʼвал хуру

1Галатлуйир, ахмакьар, шли ичв фагьум гъибикьну?! Узу учвуз Хабарнакан ктибтруган, учвуз ичв улариинди хачрак карснайи Месигь[†] гъяркъну кӀури, хиял вуйизки!

2Учвхьан сабдикан гьерхуз ккунди азуз: учвуъ Гирами Рюгь, Къанун[†] тамам гъапӀну кӀури, учӀвунчвуъ, даршиш, Ужувлан хабарнакан[†] деебхьну, хъугъиган[+]? 3Учву гьадмукьан ахмакьар вунчвахъа, ккебгъруган – Рюгьнахъди ккебгъну, хъа ккудубкӀруган – адмийири чпикан ктагъдариинди ккудубкӀуз?! 4Ясана, учвуз гъахьи ва учву апӀури гъахьи ляхнар, гьаци, ичӀи сес вуйинхъа? Хьуз мумкин дар![+] 5Аллагьди учвуз Рюгь багъиш ва ичв арайиъ аьламатнан ляхнар, учву Къанундин къайдйир хъаъра кӀури, гъапӀну кӀурачва, даршиш, Гьадгъан хабарнакан деебхьну, учву хъугъиган[+]?

6Мисалназ, Ибрагьимдиз[†] лигай. Думу «Аллагьдихъ хъугъру, ва Аллагьди думу, чан хъугъувализ дилигну, гьякь апӀуру»[+]. 7Гьаци вуйиган, гъавриъ ахъай, Ибрагьимдин баяр фужар вуш – хъугърудар ву. 8Гирами китабариъра,[†] хъугъу халкьар Аллагьди гьякь апӀиди кӀури, улихьмиди дупнайи. Ибрагьимдиз, «Увлантина жугьуд дару халкьариз Аллагьдин ужʼвал хьибди», кӀури, Ужувлан хабарнакан сифте хабар гьадмугантӀан дебккнийи[+]. 9Гьаддиз Аллагьдихъ фужар хъугъруш, гьадрариз варидиз Ибрагьимдихъди сабси, чпин хъугъувализ дилигну, ужувлар хьиди.

10Къанундихъ йирфар хъирчну, дидин аьдатар тамам апӀуз ккунидар агьнакк ккахъуз мумкин ву, гьаз гъапиш «Къанундин китабдиъ дибикӀнайиб вари, сабкьан гъидидипди, тамам дарапӀрур, агьнакк ккахъна» кӀури, дибикӀна[+]. 11Хъа Къанундиинди Аллагьдин улихь гьич фужкӀара гьякь даршлуб гьаму гафариан ачухъ шула: «Чан хъугъувализ дилигну гьякь гъапӀуртӀан яшамиш хьидар»[+]. 12Къанундин хъугъувалихъди айиб гьич фукӀара адар. Дидиъ дупна: «Анжагъ му къайдйир вари тамам апӀруртӀан яшамиш хьидар»[+].

13Месигьди ухьу, Къанун тамам дарапӀруган, ухьʼин улубкьру агьнаккан ккадаъну. Дугъу Чав Къанундиъ улупнайи кьаза-балйир ухьу бадали Чаина гъадагъну, гьаз гъапиш гьамци дупна: «гьарикк ккерхнайир агьнакк ккахъна». 14Ибрагьимдиз тувурза дупнайи ужʼвал Иса Месигьдилантина вари халкьариз хьпан бадали ва ихь хъугъувализ дилигну тувурза гъапи Рюгь ухьуз рукьбан бадали, Къанундиъ улупнайи кьаза-балйир Дугъу Чаина гъадагъну[+].


Къанун ва тувнайи гаф

15Гъардшар, ихь гьар йигъандин уьмриан мисал хибдизачвуз: эгер адмийи дюз гъюруси васиятнан кагъаз дибикӀнаш, думу гьясбикк ккадрапӀуз вая дидик жараб капӀуз хьибдар. Ари гьамшваъра гьаци ву. 16Ибрагьимдиз ва дугъан наслиз Аллагьди гаф тувнайи. Фикир тувай, фици дупнаш: «наслариз» дупнадар – мици, гизафдарикан улхураш, кӀуру, хъа, «яв наслиз» – мици сарикан улхруган кӀурайиб ву. Ари гьадму насил – Месигь ву[+]. 17Узуз гьамци пуз ккундузузки: юкьудваржна сумчӀур йислан арайиз гъафи Къанундихьан Аллагьди дебккнайи йикьрар арайиан адабгъуз шлуб дар ва дидиъ тувнайи гаф тамам дарапӀди гъибтуз хьибдар. 18Эгер ирс Къанундилан асиллу вуйиш, думу тувнайи гафналан асиллу хьибдайи. Хъа Аллагьди, Чан гаф тувну, Ибрагьимдиз гьаму ирс тувна[+].

19Дици вуйиган, Къанун гьаз ву? Думу, тахсрар артухъ хьувализ дилигну, гьадму гаф тувну гъюру «Насил» гъяйизкьан адабгънайиб вуйи. Къанун малайикариланмина ва ара сатӀи апӀрурин кюмекниинди дебккнайиб ву[+]. 20Ара сатӀи апӀрур, аьлакьа йибтӀуз ккайи кьюб тереф айигантӀан шлур дар. Хъа Аллагь сартӀан дар, аьхир[+].


Мусайин Къанундин ляхин

21Дици вуш, Къанун, Аллагьди тувнайи гафназ къаршу вуйинхъа? ИкибаштӀан, ваъ! Эгер адмийириз, уьмур тувуз шлу Къанун гъабхьнийиш, икибаштӀан, дурар гьякь апӀувал гьациб Къанундилан асиллу хьибдийи. 22Аммаки Гирами китабари дюнʼяйиин алиб вари, Иса Месигьдихъ хъугъувалиланмина, хъугънайириз тувнайи гаф тамам апӀбан бадали, гунгьин гьюкмикк кка, кӀура[+].

23Хъугъувал ачмиш хьайиз Къанундин дустагъдиъ, хъугърувалин вахт гъяйиз, итнайхьа. 24Гьаци вуйиган, Къанун ухьуз, ихь хъугъувалиинди ухьу гьякь апӀбан бадали Месигьдихьна гъахру тербиячи вуйхьуз[+]. 25Хъугъувалин вахт гъафиган, ухьу тербиячийин хилккан ккадаунхьу.

26Учву вари Месигь Исайихъ хъугърувалилантина Аллагьдин баяр вучва[+]. 27Фицики, Месигьдик ктикьбан бадали штуан гъахьидар, учву Месигьдин гъаравликк ккачва[+]. 28Сарун жугьдаринна жара миллетарин фаркьлувал имдар, лукӀранна азад вуйирин фаркьлувал имдар, жилижвуванна дишагьлийин фаркьлувал имдар. Гьаз гъапиш учву вари, Месигь Исайихъди саб вучва[+]. 29Сарун учву Месигьдиндар вуш, Ибрагьимдин наслар вучва ва, гаф тувнайиси, ирс рубкьрудар вучва[+].

### 4


Павелиз Галатдин хъугърудар ккунивал

1Учвуз сабсана мисал хибдиза: ирс рубкьуз ккайир, васиятниинди вари ирснан аьхюр учв вушра, бицӀиди имиди, лукӀрахьан сабдинра артухъ дар. 2Думу чан адашдин васиятнаъ улупнайи вахт гъяйизкьан, чан хулаз лигурайидарин ва чан гъайгъу зигрударин хиликк ккади шулу.

3Ари гьаци ухьура ахьа: ухьу бицӀиди айиган, гьаму дюнʼяйин кьудратарин хиликк ккайхьа. 4Аммаки Аллагьди, вахт гъабхьиган, Къанундиккди[†] яшамиш шулайи дишагьлийи гъахи Чан Бай гьаъру[+]. 5Думу му дюнʼяйиз, Къанундин гьюкмиккди яшамиш шулайидар азад апӀбан бадали ва Аллагьди ухькан Чаз веледар ктаъбан бадали, гъафну[+].

6Учву Чан веледар вуйиган, Аллагьди ичв кӀваъ, «Авва! Адаш!», кӀури, дих апӀру Чан Балин Рюгь аъну. 7Гьаддиз, сарун уву лукӀди имдарва, хъа Дугъан бай духьнава. Хъа эгер уву Дугъан бай вуш, Дугъу увкан ирс рубкьурайир ктаъну.

8Мугагьназ, учвуз Аллагь аьгъдру вахтари, учву аллагьар дару кучӀлин аллагьарин лукӀар вуйчва. 9Гьамус, учвуз Аллагь аьгъю гъахьиган, яна дюзди гъапиш – Аллагьдиз учву аьгъю гъахьиган, гьаз учву хъана гьадму зяиф ва касиб дюнʼяйин кьудратарихьна хътакурачва? Гьадрарин лукӀвалиъ учӀвуз ккунди анчвуз[+]? 10Учву, саспи йигъар, вазар, йисан паяр ва йисар къайд апӀурачва[+]. 11Амма учвуз ужувлаз вуйи йиз ляхнар, учвухь дав шул, кӀури, гучӀ казуз[+].

12Гъардшар, учвуз миннат вуйиз, узу фицир вуш, учвура гьацдар йихьай! Фицики узура учвусир даринхъа? Учву узуз гьич зат фукӀара чӀуруб гъапӀундарчва. 13Учвуз аьгъячвуз: узу учвухьна сифте ражари гъафиган, иццурашра, учвуз Ужувлан хабарнакан[†] ктибтуз гъабхьунзухьан[+]. 14Йиз уьзри учву узхьан ярхла гъапӀундайи. Узу даккун дапӀну, учву узхьан гьидицундайчва, хъа Аллагьдин малайикси, Месигь[†] Иса Учвси, узу кьабул гъапӀнийчва[+]. 15Гьамус ичв думугандин гьевес-шадвал набши? Думуган, саб шак адарди кӀураза, лазим гъабхьнийиш, ичв ул узуз тувуз гьяйиф хьибдайчвуз! 16Гьамус фу дубхьна? Учвуз гьякьнакан гъапну кӀури, узкан ичв душман духьнайин?

17Пис хиялар ади ичв кӀулʼин аьхювал апӀуз ккуни адмийириз учву учхьан гьадатӀуз, хъасин учву, чипкан каркар ктатури дерккуз ккунди а. 18Жвуван тереф бисуз гъитбаъ фукӀара чӀуруб адар, эгер ниятар ужудар вуш. Гьаци узу учвухъди гъузу йигъазтӀан дархьиди дарибшригьа. 19Йиз ккуни веледар! Узу хъана уьзур-аьзиятниинди, учву тазатӀан бабкан шулайиси, Месигьдиз ухшар айидар шайизкьан, цӀийи алаидизачву! 20Гьаму ражари, узу учвухъди хъади, жараси улхуз ккунди айзуз! Узу учвʼин мюгьтал духьназа!

21Учвуз Къанундиз мютӀюгъ хьуз ккунди анчвуз? Дици вуйиган, узуз йипай: Къанундиъ фу кӀураш, гъавриъ анчва? 22Душваъ, Ибрагьимдихъ[†] кьюр бай хъайи, кӀури, дупнаки, сар – гъараваш дишагьлийикан, тмунур[+] 23– Аллагьди гаф тувнайиган – азад дишагьлийикан[+]. 24Му ихтилатнаъ саб жини мяна а: кьюр дишагьли кьюб йикьрар вуди гьисаб апӀура. Дурарикан сар – Агар, Синай дагъдиин[†] гъийитӀу йикьрар ву. Ари гьадму Агар лукӀ вуйи ва дугъан веледарра лукӀарди бабкан шули гъахьну. 25Агар Аравияйи айи Синай дагъ гьисаб ву, ва гьацира гьадму вахтари чан веледарра хъади лукӀвалиъ абхънайи Ерусалим. 26Хъа аьршарин Ерусалим – азадуб ву, ва гьадму – ихь дада вуйихь![+] 27Гирами китабариъ[†] дибикӀна:

«Шад йихь, бицӀидар даршлур ва бицӀидар дархир!
ЧӀигъар апӀин ва гьарай ип, бицӀир апӀруган шлу аьзиятарикан хабар адрур!
Фицики, ялгъуз дишагьлийин бицӀидар жилирихь хьайиринтӀан гизаф ву!»

28Учвура, гъардшар, гаф тувну бабкан духьнайи веледарси, Исакьдиз[†] ухшар вучва[+]. 29Аммаки, аьдати жюрейиинди бабкан духьнайир Гирами Рюгьниинди бабкан гъахьирихъ хъерграйиси, гьаму вахтарира гьаци шула[+]. 30Гирами китабариъ фу кӀура? – «Азад дишагьлийин балихъди ирснан пай ккудрубкьбан бадали, лукӀ дишагьли, чан байра хъади, утӀукк»[+]. 31Гьаддиз, гъардшар, ухьу лукӀран веледар дархьа, хъа – азад дишагьлийиндар!

### 5


Ичв азадвал уьбхяй

1Месигьди[†] ухьу, азад хьуз кӀури, ккадаъну. Гьаддиз ижмиди дийигъай, хъана лукӀʼвалин юрккгъиъ ичв кӀул мииванай![+]

2Узу, Павели, учвуз кӀуразачвуз: эгер аьдатариз дилигну, суннатар апӀури, Къанундиъ[†] кӀурайибдихьна учву кьяляхъ хътакуруш, учвуз Месигьдикан вуйи гьич саб хайирра адарчвуз[+]. 3Узу учвуз хъана текрар апӀураза: аьдат бадали шли чан суннат апӀуз гъитиш, гьадгъу Къанундиъ улупнайи вари къайдйирна аьдатар тамам дапӀну ккунду[+]. 4Эгер Къанундиинди гьякь хьуз ичв умуд каш, гьамусдихъантина Месигьдихъди вуйиб гьич фукӀара адаричв ва Аллагьдин ужувлихьан жара гъахьунчва[+]. 5Хъа ухьу гьякь хьуз ихь умуд хъугъувалик кайихь ва Рюгьну ккилигуз кюмек апӀурахьуз[+]. 6Эгер Месигь Исайихъди ухьу саб вуш, адмийин суннат дапӀну а – адар, дурар сар сарихьан жара дар. Мушваъ айи метлеб – масанвалиланмина арайиз удубчӀвурайи хъугъвал ву[+].

7Учву жаргъуб ужуди ккебгънийчва. Думуган учвуз шли машат гъапӀунчвуз ва гьякьнахъ хъпебехърудар шли ктаунчвукан[+]? 8Мидхъан шли хътаунчву? Учвуз дих ГъапӀури дици дарапӀур! 9«Вари хямир утуз сацӀиб дун чӀяаьн ву»[+] 10Узу, Агъайихъди сабси, учву жара фикрариъ адрахърубдихъ, хъугъурза. Хъа ичв ара бикьурайидариз, чпи фужар вушра, жаза гьадабтӀиди[+]. 11Гъардшар, эгер узу гьамусра суннатнакан ктибтуйиш, гьаз узухъ хъергуйихъа? Эгер узу гьамусра гьаци ктибтури имийиш, хачракан вуйи йиз аьгъювалари къаршувалар арайиз хидайи[+]. 12Хъа ичв арайиъ гъипрайи футнакрари, неинки суннат, хъа чпин вари ккадатӀузра ккадатӀри!

13Учвуз Аллагьди азадди яшамиш хьуз дих дапӀна, гъардшар. Аммаки, лигайгьа, ичв азадвал, ичв жандиз ккуниб апӀури хъаъру гунгьариз ишлетмиш апӀуз мигъитанай! Хъа учву чиб-чпин гъайгъушнаъ, масанди йихьай[+]. 14Гьаз гъапиш, мушваъ вари Къанун гьаму саб гафнаъ а: «Яв багахь хьайир, увуз увуси, ккун апӀин»[+]. 15Хъа эгер учву, чиб-чпи кчӀвукьури ва чиб-чпин йикк ипӀури гъашиш, лигайгьа, учву чиб-чпи тӀанкь апӀуз мумкин ву!


Рюгь ва беден

16Узу учвуз кӀураза: Рюгьну кӀурайиси яшамиш йихьай, ва гьадмуган, ичв жандин тямягьяриъ кӀулихъди ахъидарчва[+]. 17Ихь гунагькар бедендиз ккуниб – Рюгьназ ккуниб дар, хъа Рюгьназ ккуниб – ихь гунагькар бедендиз ккуниб дар. Дурар чиб-чпиз къаршу ву. Учвхьан учвуз ккуниб гьаддиз апӀуз шулдарчвухьан[+]. 18Эгер учву Рюгьну хъаъраш, ичв зиин Къанундин гьюкум гъубзрадар[+].

19Гунагькар бедендин ляхнар варидариз рякъюрайидар ву. Дурарик кьяппавал, чиркинвал, хилʼан адахънайивал,[+] 20идолариз икрам апӀувал, фал китувал, душманвал, гьюжатар, жарадариин хъугъвал алдрувал, хъял, учвтӀан даккнивал, гъярхьувалар, къаршувалар,[+] 21бахилвал, пиянвал, шадлугъар-кьяппавалар ва гьацдар жарадар кахьра. Узу учвуз улихьнасира гъапунза ва гьамусра кӀуразачвуз: гьаци апӀрударикан гьич саризра Аллагьдин Паччагьлугъдиъ[†] ирс ккубкьидар[+].

22Хъа Рюгьнан ляхнарик – масанвал, шадвал, мясляаьт, сабур, ужʼвал, хил ачухъвал, хъугъвал алди хьуб,[+] 23гъянивал, жвув хилиъ дисувал кахьра. Гьамцдар ляхнариз закон лазим дар[+]. 24Месигь Исайиндари,[†] чпин гунагькар бедендин вари дерккуз даршлу ва чиркин тямягьяр хачрак карсна[+]. 25Ухьу гьамус Рюгьнахъ хъайиган, гъачай, Рюгьну кӀурайиси, апӀурхьа! 26Гьаддиз, фурс кубчӀвуз гъузидархьа, чиб-чпик хъял капӀидархьа, чиб-чпʼин бахил шули хьидархьа![+]

### 6


Чиб-чпиз кюмек апӀури йихьай

1Гъардшар, эгер шли гунагь гъапӀиш, учву, рюгьнахъ хъайидари, тахсир гъапӀур гъяниди дюз рякъюхъна духну ккунду. Лиггьа, жвувканра гьациб тахсир ктудубчӀвбан бадали, жвувʼин ул алди гъуз![+] 2Гьардиз чаин алиб апӀуз кюмек апӀури гъузай, гьаци учву Месигьдин[†] закон кӀулиз адабгъидичва[+]. 3Шлиз, чав фукӀа дарапӀишра, учв заанди рякъюраш, дугъу учв алдатмиш апӀура[+]. 4Гъит, гьарсари аькьюллуди чпин ляхнарикан фикир апӀри, ва гьадмуган дугъхьан, чан хъуркьувалариз дилигну, фурс апӀуз хьибди, ва дугъу чан ляхнар жарадариндарихь тевдар, 5фицики, гьарди чаин алиб апӀиди[+].

6Шли Аллагьдин гафнан аьгъювалар гъадагъураш, гъит, гьадгъу, чаз айи вари хазнайикан, чаз улупурайиризра капӀри[+].

7Жвуву жвув алдатмиш мапӀанай: Аллагь ахмакь апӀуз хьибдарчвухьан! Адмийи, фу гъубзиш, гьадму ккадабцӀиди![+] 8Чан гунагькар беден бадали убзрури, ккадабцӀруб аьжал хьибди. Хъа Рюгь бадали убзрури, Рюгьнахьан гьаргандин уьмур ккадабцӀиди[+]. 9Гьаци вуйиган, ужʼвал апӀуру кӀури эргувалиъ кӀул ипдархьа, ва гьадмуган, эгер хътадахъиш, ухьуз улупнайи вахтна бегьер ккадабцӀидихьа[+]. 10Магьа гьаддиз, вахт имиди, варидариз ужʼвал апӀидихьа, иллагьки, хъугъувалиъ саб хизан гъашидариз[+].


Павели чан кагъаз ккудубкӀура

11Гьамус узу учвуз йиз хусуси хилʼинди бикӀураза – гьаму аьхю гьярфар рякъюрачвузки[+]? 12Хъа учвухьди суннатнан аьдатар хъауз гъитрудари, чпи адмийириз ккун хьузди гьаци апӀура, фицики дурариз Месигьдин хачралантина чпихъ хъергри ккундар. 13Дурари, аьдатниинди чпин суннат дапӀнашра, Къанундиъ[†] улупнайи аьдатар хъаъри шулдар. Дурариз, аьдатназ дилигну, ичв суннат апӀуз ккунди а. Гьаци дурариз чпин тяриф за апӀуз ккунду. 14Хъа узуз, ихь Агъа Месигь Исайин[†] хачрииндитӀан гъайри, жарабдиинди фурс апӀуз ккундарзуз. Узуз – дюнʼя думу хачрак кабсна ва дюнʼяйиз – узу думу хачрак карсна[+]. 15Суннат дапӀну ашра – адаршра, мидлан фукӀара шулайиб адар. Мушваъ ккундайиб: жвув Аллагьдиз цӀийи кас хьувал ву[+]. 16Мясляаьт ва ужʼвал ибшри гьамци апӀрудариз ва Аллагьдин Израилиз!

17Гъит, гьамусдихъантина узу гьич сарира пашман дарапӀри, фицики йиз бедендиин Исайин лишнар ал.

18Ихь Агъа Иса Месигьдин ужʼвал ичв рюгьнахъди ибшри, гъардшар. Амин!

## Эфес

### Эфес

Эфес


Эфес

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]


### Эфес


Эфесдиъ айи хъугърудариз кагъаз

Му кагъаз Эфес шагьриндариз дибикӀнайиб вушра, БицӀи Азияйин вари хъугърудариз кӀури, Гирами Рюгьну Павелихьди бикӀуз гъитна. Мумкин ву кагъаз Павел Римдиъ дустагъдиъ айи вахтна дибикӀнайиб хьузра. Му кагъзиъ Аллагьди адмийир уьрхбаъ Месигьдин важиблуваликан ктибтура. Гьаму шибритӀиин али Исайихъ хъугънайидарин саб хизандин уьмрикан ктибтура: Аллагьди дурариз, Иса Месигьдихъ хъугърудар вари саб хилси хьуз, дих гъапӀну. Дурарин хъугъувалин бин хачрак карсу, хъасин чӀиви гъаши Иса Месигь духьну ккунду. Исайихъ хъугърудар инсандин бедендихь тевра: бедендин паярихьан, саб хътарди, тмунубдихьан фукӀа апӀуз даршлуси, Исайихъ хъугънайи адмира гьаци ву – сар чан-чаз яшамиш духьну ккундар. Хъугънайидарин арайиъ гьарсариз чан йишв ва ляхин а, гьаддиз сарин гъуллугъ тмунуринубтӀан артухъ вуди гьисаб дапӀну ккундар. Хъугънайидарихьан сатӀидитӀан гьаму дюнʼяйиъ айи писвализ къаршу дугъужвуз шлуб дар. Кагъзин аьхириъ хъугърударин гьар йигъандин месэлйирихьна фикир жалб апӀура: мушваъ жиларин ва хпарин, абйир-бабарин ва бицӀидарин, гъуллугъарихь хьайидарин ва дурарин хиликк ккайидарин аьлакьйирикан ктибтура. Душваъ, юкьвнаан гьякьвал идибтӀну, дюзвалин рукьан палатдиъ учӀвну, ижмиди дийигъуз дих апӀура.

### 1


Месигь – ухьуз тувнайи ужʼвал ву

1Эфесдиъ айи Аллагьдин гирами халкьдиз, Месигь[†] Исайихъ хъугъну яшамиш шулайидариз Аллагьдин амриинди Месигь Исайин[†] вакил Павелин терефнаан – 2ужʼвал ва мясляаьт учвуз, ихь Адаш Аллагьдихьан ва Агъа Иса Месигьдихьан!

3Гъит адлу ишри ихь Агъа Иса Месигьдин Адаш, Аллагь. Дугъу аьршариъ ухьуз, Месигьдихъди ухьу саб гъашиган, рюгьнан вари ужувлар тувунхьуз:[+] 4Дугъу ухьу, Месигьдиъ саб духьну, Аллагьдин улихь гирамиди ва тахсир ктарди яшамиш хьуз дюнʼя халкь апӀайиз улихьна ктагъну. Дугъу Чан масанвалиинди,[+] 5Чан хушнииндина ниятниинди, Иса Месигьдилантина ухькан Чаз веледар ктауз улихьмиди кьаст дапӀнади гъахьну[+]. 6Чав ккун гъапӀу Месигьдилантина ухьуз туву Дугъан ужувлан вари ад магьа гьамдиъ а. 7Гьадгъахъди саб гъахьиган, Дугъан ифди ухьу дюрхна ва Аллагьдин аьхир адру ужʼвали ихь гунгьарилан хил алдабгъна[+]. 8Думу ужʼвал Дугъу ухьуз жумартди тувну. Вари фагьмиинди ва аьгъювалиинди 9Дугъу ухьуз Чан хушниинди Чан ниятнан сир ачухъ гъапӀну. Думу ният Месигьдиланмина арайиз хуз ккайиб вуйи[+]. 10Дугъан му ляхнар улупнайи вахтна завариин ва жилариин халкь дапӀнайиб вари Месигьдин гьюкмиккна сатӀи апӀбан бадали вуйидар вуйи[+].

11Гьадгъахъди саб гъахьиган, Аллагьди Чан вари хушниинди ва ниятниинди улихьмиди апӀурайи ниятнаъ айиси, учу ктагъну. 12Му мици учу, Месигьдик сифте миж кивну, адлу духьнайи Аллагьдин тярифар апӀуз гъабхьиб ву. 13Гьаци учвура, учвуз уьрхювал тувру гьякьвалин гаф – Ужувлан хабар[†] гъеебхьиган, Месигьдик ктикьунчва. Дугъахъ хъугъиган, Аллагьдин печать гъивунчвуин – гаф тувну гъафи Гирами Рюгь[+]. 14Гьадму Гирами Рюгь ухьуз тувнайиган, адлу духьнайи Аллагьдин тярифар апӀуз ухьуз ирс рубкьруб ва ухькан Чан адмийир ктаъруб аьгъяхьуз.


Павел хъугърударихъан ккарагура

15Магьа гьаддиз, Агъа Исайихьна айи ичв хъугъуваликан ва Аллагьдин вари гирами халкьдихьна айи ичв масанваликан узуз гъеебхьиган,[+] 16йиз ккарагбариъ учву кӀваин апӀури, Аллагьдиз гьаммишан учвхъанди баркаллагь кӀураза. 17Ихь Агъа Иса Месигьдин Аллагьди, адлу Адашди, фагьум туврайи Рюгь ва Чан гъавриъ ахъуз шлу ачмишʼвал учвуз тувуз кӀури, узу сикин дарди ккарагураза. 18-19Узу, Аллагьди ичв юкӀвариз гьякь рябкъювал туври, кӀури, ккарагураза. Гьадмуган, Чав дих дапӀну, учвуз тувнайи гьадму умуд фу вуш, Аллагьдин гирами халкьдиз ирсди рубкьру аднан девлет фукьан зурбади вуш, ва ухьуъ, Дугъан кьадарсуз кьувватнан кюмекниинди хъугънайи адмийириъ айи ебцуз даршлу Дугъан кьудратнан зурбавал фукьануб вуш, агъю хьибдичвуз[+]. 20Гьадму кьувватнан кюмекниинди Аллагьди Месигьдиъ, Думу чӀиви гъапӀган, гьяракат ипнийи ва аьршариъ Чан арччул хилихъинди,[+] 21рюгьнан дюнʼяйин вари аьхюдартӀан, гьюкумдрартӀан, агъйиртӀан, ва неинки гьаму, хъа гъюз ккимбу уьмрариъра кӀваина хру заан ччвурартӀан зиина дитнийи[+]. 22Аллагьди вари Месигьдин ликариккна гъабхну. Думу, вари гъурдаъ Дибиснайир, вари дюнʼяйиъ хъугънайидарин Аьхюрди дерккну[+]. 23Дурар сатӀиди Гьадгъан беден, варишвариъ ва варибдиъ вуйи Гьадгъан тамамвал ву[+].

### 2


Аьжалихьан уьмрихьна

1Учву ичв тахсрарна гунгьарилантина дийихнайидар вуйчва[+] 2ва, гьаму дюнʼяйиъ фици апӀури гъахьнуш, учвура Аллагьдиз къаршуди удучӀвнайидариъ айи рюгьнан гьавайиъ айи чӀуру кьувватарин аьхюрин хиликкди гьаци апӀуйчва[+]. 3Саб вахтназ ухьура гьацдар вуйхьа ва, бедендиз ккуниси, ихь тямягьярин ва ихь чӀуру ниятарин ляхнар апӀуйхьа. Варидарихъди ухьузра, ихь хасиятназ дилигну, Аллагьдин хъял ккилибгурайи[+]. 4Хъа, зурба рягьим айи Аллагьди Чан зурба масанвалиинди ккун гъапӀунхьу[+]. 5Гьаддиз ухьу ихь тахсрарилантина дийихнайидар вуйишра, Месигьдихъди[†] чӀиви гъапӀунхьу. Гьадгъан ужувлиинди дюрхнайидар вучва[+]. 6Аллагьди ухьу Месигьдихъди чӀиви гъапӀну ва Иса Месигьдиъ саб духьнайи ухьу аьршариъ дитну[+]. 7Гьаци Дугъаз Иса Месигьдилантина гъюз ккимбу вахтари ухьуз тувру Чан ужувлан кӀан-кӀул адру девлет варидариз улупуз ккун гъабхьну. 8Гьаддиз Аллагьди учвуз Чан ужʼвал тувну, ичв хъугъувалилантина гъюрхюнчву. Ичв дюрхнайивал ичв гьунар дар, хъа – Аллагьдин багъиш ву[+]. 9Учву, учву гъапӀу ляхнариз дилигну, дюрхнадар. Гьаддиз, ич ляхнариз лигну, гъюрхюнча, кӀури, фурс мапӀанай![+] 10Аллагьди ухьуз дерккнайи ужувлан ляхнар тамам апӀуз, ухьу Иса Месигьдиъ саб дапӀну, халкь дапӀнайидар вухьа[+].


Месигьдиъ сатӀи вуйидар

11Гьаддиз кӀваинди гъитай: учву бабкан аллагьсузарди[†] гъахьунчва. Адмийирин хилари бедендин суннат апӀру аьдат гъапӀдари учвуз «кададабтӀдар» кӀури шуйчвуз[+]. 12Думу вахтари учву Месигь хътарди гъахьунчва. Учву Аллагьдин халкь[†] вуйи Израиларик кахьрайидар дайчва. Гирами Йикьрариъ Аллагьди тувнайи гаф учвуз кайиб дайи. Учву му дюнʼяйиъ миж ктарди, я Аллагь адарди яшамиш шулайидар вуйчва[+]. 13Хъа гьамус учву, Месигь Исайикди ктикьган, саб вахтна Аллагьдихьан ярхла айидар, Месигьдин учвхъанди удубзу ифдиинди багахь гъахьунчва[+].

14Месигьди ухьу, жугьдар ва жара халкьар, саб мясляаьтназ гъахну ва кьюбдикан саб гъапӀну; Чан жан гъурбан дапӀну, ихь арайиъ дийибгънайи цал, яни ухьу жара апӀурайи душманвал адабгъну[+]. 15Дугъу аьдатарна къайдйир хъайи Къанун[†] арайиан идипну. Дугъан метлеб – Чаъ сатӀи дапӀну, кьюбдикан цӀийи халкь дапӀну, мясляаьт ипуб ву,[+] 16кьюридра саб халкьси, хачриин гъабхьи ккадаъру Чан аьжалилантина Чаинди душманвал терг дапӀну, Аллагьдихъди мясляаьтназ хуб ву[+]. 17Думу дуфну, учвуз, Аллагьдихьан ярхла айидариз, ва Дугъаз багахь хьайидариз мясляаьтнакан хабар дебккну. 18Гьаддиз Гьадгъулантина ухьуз, жугьдариз ва миди вуйи халкьариз, сар Рюгьну сатӀи дапӀну, аьршарин Адашдихьна гъюз ихтияр дубхьнахьуз.

19Гьаци вуйиган, учву сарун жарадар ва гъирагъдилан дарчва. Учву Аллагьдин гирами халкьдизстар ихтиярар айи саб пай вучва ва Дугъан хизандин адмийир вучва[+]. 20Учву вакиларина[†] пайгъамбрари[†] ккивнайи шибритӀиин бина ккебгънайидар вучва. Гьадму шибритӀин сабпи ва мурччван Гъван – Месигь Иса Учв ву[+]. 21Дидʼин ягъал-ягъал шулайи ва Агъайиз бахш вуйи, гирами дараматдиз илтӀибкӀурайи мюгькам хал дийибгъна[+]. 22Дидиъ учвкан Чан Рюгьниинди Аллагь яшамиш шлу ужагъ шула[+].

### 3


Аллагьсузарин арайиъ Павелин ляхнар

1Магьа гьаддиз узу, Павел, учву, аллагьсузар[†] бадали, Месигь[†] Исайиланмина дустагъдиъ аза[+].

2Учвуз, икибаштӀан, Аллагьди узуз Чан ужʼвал учвуз улупуз табшурмиш дапӀнайиваликан деебхьначвуз[+]. 3Дугъу узуз Чан сир ачухъ гъапӀунзуз, узу дидкан учвуз жикьиди гъибикӀнийза[+]. 4Гьаму гъурхиган, Месигьдин сирнакан узуз фу аьгъяш, йиз аьгъюваларикан учвхьанра аьгъю апӀуз шулчвухьан. 5Му сир аьгъю хьуб гьамусдизкьан айи инсаниятдиз тувнайиб дайи. Хъа гьамус Рюгьну Аллагьдин гирами вакиларизна[†] пайгъамбрариз[†] думу аьгъю гъапӀну. 6Думу сир магьа гьаму ву: жугьдарихъди сабси жугьуд дарударра, Ужувлан хабарнахъ[†] хъугъну, Аллагьдин ужувлан ирсчйир ву ва дурарихъди сабси саб бедендик ктикьура. Иса Месигьдик ктикьрудариз тувнайи гафнакан гьадраризра ка[+].

7Аллагьдин кьувватну узуз тувнайи ужувлиинди гьадму Ужувлан хабар рабгъру гъуллугъчи духьназукан[+]. 8Узуз, Аллагьдин халкьдин[†] арайиъ варитӀан асккануриз, гьаму багъиш тувназуз: Аллагь аьгъдрудариз ебцуз удудубкьру Месигьдин девлетнакан Ужувлан хабар дебккуб[+]. 9Вари халкь гъапӀу Аллагьди сифте бинайиан жиниди уьбхюрайи гьадму ляхнин гьякьнаан варидариз аьгъювалар арццру багъиш тувназуз[+]. 10Гьадму ляхнин метлеб: гьарсаб жюрейиинди арайиз удубчӀвру Аллагьдин фагьум вари дюнʼяйиъ айи Месигьдихъ хъугънайидарилантина аьршариъ айи аьхюдариз ва гьюкмариз гьамус ачмиш дубхьну ккунду[+]. 11Му Дугъан ихь Агъа Иса Месигьдиинди тамам гъапӀу гьаммишандин ният ву. 12Месигьдиъ саб духьну ва Гьадгъахъ хъугъну, ухьхьан, гучӀ ктарди ва саб шак адарди, Аллагьдихьна гъюз шулу[+]. 13Гьаддиз, учву бадали узу аьзабарикк ккахъна кӀури, ккун апӀураза, юкӀв макадабтӀанай, дурар ичв адлувализ ву[+].


Месигьдин масанвал

14Гьаддин бадали узу Адашдин улихь, кьамкьариинди ккарагури, дийигъназа. 15Гьадгъухьан завариин ва жилариин гьарсаб тухми ччивар дисура. 16Узу, Аллагьди Чан аднан булвалиан Чан Рюгьниинди ичв рюгь кьувватлу апӀуз,[+] 17хъугъувалиинди ичв кӀваъ Месигь учӀвуз, ичв уьмрин ччивна шибритӀ масанвал хьуз,[+] 18Аллагьдин вари гирами халкьдихъди учвура Месигьдин масанвалин яркьушнан, ярхишнан, ягълишнан ва деринвалин гъавриъ ахъуз, 19учвуз инсандин фагьмиъ удрубшру гьадму масанвал аьгъю хьуз, ичв уьмур Аллагьдин тамамвалихьди абцӀуз ккарагураза[+].

20Хъа, ухьуъ Чан кьувват гьяракатнаъ ипну, ухьу ккун апӀрубтӀан вая ккунийкӀан, кӀурубтӀан гизаф артухъ тувуз Шлуриз,[+] 21гъит, Иса Месигьдилантина ва вари дюнʼяйин хъугърударилантина гьаммишандиз наслариан наслариз ад ибшри! Амин[+].

### 4


Рюгьнан сабвал

1Узу, Агъайин тереф дибисна кӀури дустагъдиъ айири, миннат апӀуразачвуз: Аллагьди учвуз дих дапӀнайи гъуллугъназ лайикь вуйиси яшамиш йихьай[+]. 2Дамагъсузди ва гъюдалди гъузай, чиб-чпихьна сабурлуди ва масанди йихьай[+]. 3Вари кьувват жалб дапӀну мясляаьтнахьди рюгьнан ичв сабвал йибтӀай[+]. 4Рюгь сар ву, Месигьдин[†] беденра саб ву ва, гьадрарси, Аллагьди учвуз дих дапӀнайи умудра саб ву[+]. 5Сар Агъа, саб хъугъувал, ухьу вари штуан хьувалин метлебра саб ву[+]. 6Айир – сар Аллагь. Думу варидарин Адаш ву. Думу ихь варидарин зиин Алир ву, Дугъан ляхнар ухьʼинди варидариинди ву, ва Думу ухьуъ варидариъ яшамиш шула[+].

7Месигьди улупнайи кьадарниинди ухьуз гьарсариз хъуркьувал гъазанмиш апӀуз шлу багъиш тувнахьуз[+]. 8Гьаддиз дибикӀнура а:

«Чахъди кьадарсуз йисирар хъади,
Думу гъалибвалиинди кӀакӀназ удучӀвну,
ва Чан адмийириз багъишар тувну».

9«КӀакӀназ удучӀвну» кӀуру гафну мугагьназ Думу исина, жилин кӀанакк йишвариз гъювал улупура[+]. 10Чахьди вари дюнʼя абцӀбан бадали аьршартӀан зиина за Гъашир, гьадму исина Гъушур ву[+]. 11Ари Гьадму ву багъишар Тувур: фужариз – вакилар[†] хьуб, фужариз – пайгъамбрар,[†] фужариз – Ужувлан хабар[†] ктибтрудар, фужариз – хъугърударин аьхюдар ва мялимар хьуб[+]. 12Мици, Аллагьдин гирами халкь, Месигьдин беден артмиш апӀуз гъуллугъназ гьязур апӀбан бадали, гъабхьну[+]. 13Му мици, ихь хъугъувалиъ ухьу вари саб хьайизкьан, Аллагьдин Бай аьгъю апӀайизкьан, рюгьнаъ хъуркьувалихъна гъяйизкьан ва вари тамамвал Айириз – Месигьдиз ухьу ухшар шайизкьан хьибди[+].

14Хъа думуган ухьу сарун лепйири ккалакьурайи ва гьар жюре каламарин микӀарихь гьитнайи, инсанар улдугуз гъитри, аьмалдар кучӀляхярикк ккахъру бицӀидарси хьидархьа[+]. 15Эгер ккунивалиинди гьякьʼвал кӀури гъабхьиш, варибдин кӀул вуйи Месигьдин хасиятназ ухшарди ухьу аьхю хьидихьа[+]. 16Гьадгъан кюмекниинди вари беден саб дубхьна ва гьар жюре аьлакьйири кибтӀна, дидин вари паяри гьарсабди чаз улупнайиб тамам апӀура. Гьамци вари беден аьхю ва масанвалиъ артмиш шула.


Йирси ва цӀийи уьмур

17Гьаци вуйиган узу Агъайин ччвурнахъан кӀураза, тӀалаб апӀураза: ичӀи фикрар айи аллагьсузарси[†] яшамиш хьуб дипай[+]. 18Дурарин фагьум рюгьнан курвалиан ва юкӀвар дициркънайивалиан мучӀу дубхьна, дурар Аллагьди тувру уьмрихьан гьадатӀна[+]. 19Дурар, инсанвалин лишан дудубгну, адрацӀди, гьубкьу чиркишнаъ арсри, кьяппавалиъ ахьра[+].

20Хъа учвуз Месигь дици аьгъю гъахьундарчвуз. 21Саб шак адарди, Дугъкан учвуз гъеебхьунчвуз ва, Гьадгъан терефкрар вуйивализ дилигну, учвуз гьякьʼвал улупунчвуз, фицики гьякьʼвал Исайиъ а. 22Ичв йирси табиаьтдиз хас вуйи, улар йитӀру кучӀлин тямягьяри пуч апӀурайи мугагьназдин уьмур гъибтуз учвуз улупнийи[+]. 23Ичв фикир апӀбан саягъ цӀийи алапӀай,[+] 24Аллагьдин хасият – гьякь вуйи дюзвал ва гирамивал улупурайи цӀийи табиаьт «алабхьай»[+].

25Гъит гьарсари кучӀал дипри ва жвуван багахь хьайидариз дюзвал йипри, гьаз гъапиш ухьу вари саб бедендин паяр вухьа[+]. 26Хъял кубчӀвнади гунагь мапӀанай. Гъит ичв хъял ригъ алабхъайиз ккядябхъри, 27ичв уьмриъ иблисдиз йишв мутуванай[+]. 28Шли гьитӀибкӀуйиш, сарун мигьитӀибкӀан, жвуван хилари гъазанмиш апӀин ва адрудариз капӀ[+].

29Гьич сабкьан ахмакь гаф мапӀанай, ужуб рякъюхъ хъаъру ва хъпехърудариз хайирлу гафар йипай[+]. 30Ккадаъру Йигъ гъяйиз учвʼин печать йивнайи Аллагьдин Гирами Рюгьназ гиран макадапӀанай[+]. 31КӀван гьарсаб кьутӀкьливалихьан, хъял гъювалихьан, тюнтвалихьан, чӀигъарихьан, люкьнар-агьрарихьан, гьар жюре хъял бисувалихьан азад йихьай[+]. 32Сар-сарихьна гьюрмат ади йихьай, учву Месигьдиъ саб гъахьиган Аллагьди учвлан фици хил алдабгънуш, учвура чиб-чпилан хил алдабгъури гъузай[+].

### 5


Аквнахь яшамиш шулайиси гъузай

1Аллагьдин ккуни веледарси, Гьадгъаз ухшар йихьай[+]. 2Кабалгру ицци ниар адаури, Аллагьдиз Месигь[†] Учв фици гъурбан гъахьнуш ва фици ухьу ккун гъапӀнуш, гьаци масанди яшамиш йихьай[+].

3Ичв арайиъ кьяппаваликан, вая жара чиркинваликан, ясана тямягькарваликан гафаркьан даришри – мурар Аллагьдин гирами халкьдиз хас дар[+]. 4Ичв ушвниъ гьич фицикӀа лайикь даруб, ичӀи улхуб вая кацӀу зарафтар духьну ккундар, Аллагьдиз чухсагъул кӀури гъабшиш, ужу шул![+] 5Кьяппавалиъ ахъру гьич сар кас, я чиркин кас, я тямягькар (мицир идолариз икрам апӀрурик гьисаб ву) Аллагьдинна Месигьдин Паччагьлугъдиъ ирснан эйси хьидар[+].

6Гъит, зиихъ дупнайибдиз къаршу удучӀвну, гьич сарира учву алдатмиш дарапӀри, гьаз гъапиш мютӀюгъ дарудари чпиина Аллагьдин хъял алапӀура[+]. 7Мицдар адмийирихъди ичв фукӀа уртахъуб дарибшри[+].


Аквнан баяр

8Саб ухди учву мучӀушин вуйчва, хъа гьамус, учву Агъайиъ саб вуйиган, акв вучва. Аквнан баярси яшамиш йихьай[+]. 9Хъа аквнан бегьер – гъянивал, дугъривал ва гьякьвал ву. 10Агъайиз фу кьабулди шулуш, аьгъю апӀури йихьай[+]. 11МучӀушнан бегьерсуз ляхнариъ иштирак махьанай, хъа дурар дюз дарувал улупай[+]. 12Дурари жиниди апӀурайидарикан пуз гьеле начра шулу. 13Хъа вари жиниб аквнахь ачухъ хьибди[+]. 14Вари рябкъюри апӀруб акв ву, гьаддиз гьамци кӀурира а:

«Даахнайир, хъирг!
ДукӀнайир, гъудужв!
Месигьди уву аквнакк ккаъди»[+].

15Лигайгьа, ахмакьарси яшамиш махьанай, хъа фагьумлуйирси[+]. 16Жвуван вахт ужуйи гьапӀуз ял апӀинай, гьаз гъапиш му йигъариъ гизаф писвал а. 17ПчӀу юкӀв ади махьанай, хъа Агъа Аллагьдин ният фу вуш, гъавриъ ахъуз чалишмиш йихьай[+]. 18Ички гизаф мубхъанай, диди ягь-намус дубгуз гъитру, хъа Рюгьнахьди ацӀай[+]. 19Чиб-чпихъди Мяълийирин китабдиан[†] тярифнан ва рюгьнан мяълийириинди сюгьбатар апӀинай. Ичв юкӀвариъ Агъайиз мяълийир апӀури, Дугъан ад апӀинай[+]. 20Ихь Агъа Иса Месигьдин ччвур дибисну, Адаш Аллагьдиз гьаммишан ва варибдихъан чухсагъул йипай[+].


Жилиринна хпирин аьлакьйир

21[•]Месигьдиз айи лап дерин гьюрматнаан чиб-чпиз мютӀюгъ йихьай.

22Учву, хпар, Агъайизси, ичв жиларизра мютӀюгъ йихьай[+]. 23Гьаз гъапиш Месигь фици Чан бедендин – вари хъугърударин – КӀул ва дурар Уьрхрур вуш, жилирра чан хпирин кӀул ву[+]. 24Месигьдиз хъугърудар фици мютӀюгъ вуш, ари хпарра чпин жилариз гьаци мютӀюгъ духьну ккунду.

25-27Хъа учву, жилар, Месигьди Чахъ хъугърудар фици ккун гъапӀнуш, ичв хпарра гьаци ккун апӀинай. Дугъу, гафналантина штуъ марцц дапӀну, гирами апӀбан бадали, я миж, я камивал, ясана жара фукӀа гьациб ктарди, швушвси, чпин вари аднаъди Чан улихь дерккну Чаз бахш апӀбан бадали, тахсир ктру хъугърударин гирами Жямяаьт хьпан бадали, хъугърударихъанди Чан жан тувну[+][+][+]. 28Гьаци жиларра, чпин жанар фици ккундуш, чпин хпарра гьаци ккун апӀуз буржлу ву. Шлиз чан хпир ккундуш, дугъаз учв ккунду. 29Хъа мегьел чан жан даккнир гъахьундар, адми дидин гъайгъушнаъ шулу, думу тухъ апӀури шулу. Гьаци Месигьра хъугърударин гъайгъушнаъ а, 30гьаз гъапиш ухьу Дугъан бедендин паяр вухьа[+]. 31«Гьаддиз адми, чан адашна дада гъитну, чан хпирик карсди, ва кьюрикан саб жан хьибди»[+]. 32Мушваъ зурба вуйи сир а, узу кӀурайиси, думу сир Месигьдинна вари хъугърударин аьлакьйирикан ву. 33Хъа учвуз кайиб, гъит гьар жилири, чаз учв ккуниси, чан хпир ккун апӀри ва хпирира чан жилирин гьюрмат уьбхри[+].

### 6


Абйир-бабар ва бицӀидар

1БицӀидар, Агъайихъди гъягърудариз лайикь вуйиси, ичв абйир-бабарихъ хъпехъури апӀинай – му дюзвал ву[+].

2-3«Уву бахтлу хьпан ва жилиин ярхи уьмур
хъапӀбан бадали,
яв адаш-дадайиз гьюрмат апӀин» –

му Аллагьди гаф тувнайи сабпи табшуругъ ву.

4Адшар, ичв бицӀидарик хъял макапӀанай, хъа Агъайин тербияйихъдина насигьятарихъди ижмиди вердиш апӀинай[+].


Эйсйир ва лукӀар

5ЛукӀар, учву Месигьдиз[†] мютӀюгъ шлуси, вари юкӀв хъипну, гьюрмат ади ва гучӀ кади жилин ичв агъйириз мютӀюгъ йихьай[+]. 6Дурариз учву ккун хьпан бадали, зиълан апӀруси мапӀанай, хъа юкӀв хъипну, Аллагьдин ният тамам апӀурайи Месигьдин лукӀарси лихай[+]. 7Адмийирихъ лихурайиси ваъ, хъа аьршарин Агъайихъ лихурайиси юкӀв хъади лихай. 8Учвуз аьгъюганси, учв лукӀ вушра – даршра, шли ужуб ляхин гъапӀиш, гьарсаб ляхниз Агъайи пешкеш тувди[+].

9Учвура, агъйир, лукӀарихьна гьаци йихьай. ГучӀар ккауб гъибтай. Учвуз аьгъюганси, ичвра, дураринра сар Агъа ву аьршариъ Айир, хъа Думу гьич саринра тереф бисрур дар.


Аллагьдин рукьан палат алабхьай

10Аьхирки, Агъайиъ саб хьувалиъ, Дугъан удукьувалиъ ва кьувватнаъ ижми йихьай. 11Аллагьди учвуз тувнайи вари яракъ, иблисдин тӀулариз къаршу дугъужвуз, алабхьай[+]. 12Фицики ухьу дяви йиккканна ифдикан вуйи адмийирихъди гъабхурадархьа, хъа аьхюдарихъдина гьюкумдрарихъди, гьаму мучӀушнан дюнʼя хилиъ дибиснайидарихъди ва завариъ писвалин рюгьярихъди гъабхурахьа[+]. 13Ари гьаддиз, писвал алжабгъуз хъюбгъю йигъан учвхьан къаршу дийигъуз, ва кӀул адабгъну гъузуз, Аллагьдин вари яракъ учвухьна бисай. 14Юкьвнаан гьякьвал идибтӀну ва дюзвалин рукьан палатдиъ учӀвну, ижмиди дийигъай[+]. 15Ичв ликариин алахьрударра, дюнʼяйиз Ужувлан хабар[†] гъабхуз, гьязурди ишри[+]. 16Варибдилан гъайри, иблисдин цӀа кайи чӀимрар ктӀуршвуз, хъугъвалин гъалхан ижмиди бисай[+]. 17Уьрхрувалин рукьан баккара улубкӀай ва Рюгьнан ханжалра, яни Аллагьдин Гаф гъадабгъай[+]. 18Гьубкьу жюрейиинди ккарагай ва Рюгьнаъди учвуз ккуни вахтна Аллагьдикан тӀалаб апӀинай. Гьаци хьуз гьязурди ва Аллагьдин вари гирами халкьдихъан гьаммишан ккарагури гъузай[+].

19Узу ушв абццубси, лазим гафар тувбан бадали ва Ужувлан хабарнан сир улихь гучӀ ктарди ктибтбан бадали, узхъандира ккарагай[+]. 20Узу гьеле гьаму зунжрариъ ашра, гьаддин гьякьнаан гьаънайир вуза. Узу лазим вуйибси дирбашди дидкан хабар дебккбан бадали, узхъан ккарагай[+].

21[•]Узу гьапӀраш, Агъайиз дугъривалиинди гъуллугъ апӀурайи йиз ккуни гъардаш Тихикди узкан вари пидичвуз[+]. 22Думу гьаддиз учвухьна, ич ляхнарикан ктибтуз ва ичв юкӀварик аьшкь капӀуз гьаърайир вуйиз[+].

23Гъит, гъардшар, мясляаьт, масанвал ва хъугъвал Адаш Аллагьдихьан ва Агъа Иса Месигьдихьан ибшричвуз. 24Зат аьхир адарди ихь Агъа Иса Месигь ккуни варидариз ужʼвал ибшри.

## Филипп

### Филипп

Филипп


Филипп

[1]

[2]

[3]

[4]


### Филипп


Филипп шагьриъ айи хъугърудариз кагъаз

Филипп шагьриз Павел, жара халкьариз Ужувлан хабар рабгъуз кьюбпи ражари сиягьятназ удучӀвган, гъафну. Европайин жилариин Исайихъ хъугъдар сифте вуди гьадму шагьриъ ачмиш шулу. Ужувлан хабар рабгъура кӀури, гьаддин кӀуллан Римдиъ дустагъ дапӀнайи Павелихьди гьаму шагьрин хъугърудариз Гирами Рюгьну кагъаз бикӀуз мажбур гъапӀну. Павел чан суддиз ккилигурайи. Дугъан, учв гьякь дапӀну, азад апӀур кӀури, миж айи. Филипп шагьрин хъугърударин пулин кюмекниинди, чахьан чпихьна гъюз шлу мумкинвализ Павели чухсагъул кӀура. Исайин вакилин юкӀв, дурар чпиз алахьурайи читинвалариз дилигди, Иса Месигьдикан вуйи Ужувлан хабарниинди яшамиш шулайиган, марцциди шадвали абцӀна. Гьаму кагъзин кьюбпи кӀулин 6-11-пи цӀарари адми гьяйран дапӀну дерккру. Душваъ, асккан гъапӀу Месигьдикан гьевеслуди ктибтура. Месигьдин табигъʼваликан вуйи му ктибтувал сифте Исайихъ хъугъдарин арайиъ гьеле сабпи шагьидвал ву. Кагъаз, дустагъдиъ дибикӀнайивализ дилигди, шадвали абцӀна, гьаз гъапиш Павелин Филиппдиъ хъугърударихъди ужудар аьлакьйир а. Фицики дурар чпин хъугъувалиин ижмиди дийигъна, мугагьназси гьамусра дурар жара хъугърудариз кюмек апӀуз гьязур ву. Мидлан савайи, Филипп агьлари Месигьдилан улар алдадагъри, Дугъан масанвал, дирбашʼвал ва инсанарин гъуллугънаъ хьувал кӀваин алди ккунду, кӀура Аллагьдин Рюгьну. Чан шадвал Дугъу гьаму тухъ ва важиблу цӀарниинди ухьухьна рубкьура: «Ихь Агъайиъ саб духьну, гьаммишан шадвал хъапӀай, хъана кӀураза: шадвал хъапӀай!» (4:4).

### 1

1Месигь[†] Исайин[†] гъуллугъчйир вуйи Павелихьанна Тимофейихьан – Филиппдиъ айи Месигь Исайихъди саб вуйи Аллагьдин хъугърудариз, гьадму хъугърударин аьхюдариз ва дурарин кюмекчйириз[+].

2Ужʼвал ва мясляаьт учвуз, ихь Адаш Аллагьдихьан ва Агъа Иса Месигьдихьан!


Павелин миннат

3Гьар ражари учву кӀваин апӀури, узу йиз Аллагьдиз баркаллагь кӀураза[+]. 4Гьар ражари учвхъан ккарагруган, узу шадвалиинди ккарагури шулза, 5гьаз гъапиш учву Ужувлан хабар[†] рабгъбаъ сифте йигъариланмина гьамусдизкьан иштирак шулачва[+]. 6Учвуъ гьадму ужуб ляхин Ккебгъури Месигь Исайин Йигъазкьан гьадму ляхин гъабхиди ва гьадмуган ккудубкӀиди[+].

7Дугъридан, учвухьна вуйи йиз гьиссар ари гьацдар духьну ккунду! Узу дустагъдиъ айиганси, адруганра – узу Ужувлан хабар, дидʼин алжагърударихьан уьбхюрайиган ва думу дугъри вуйиб тасдикь апӀруган, узуси учвура гьадму ужувлан гъуллугънаъ гъахьунчва[+]. 8Месигь Исайин Чан юкӀвси йиз юкӀв фициб убцру масанвалиинди учвухьна вуйиш, магьа Аллагь шагьид ву![+] 9Узу, ичв масанвал хъана артухъ аьхю хьпан бадали ва гьякь аьгъюваларина сагъу фагьумлували учву ацӀбан бадали, ккарагураза[+]. 10Гьаддиз учвхьан учвуз ужубсиб гъядябгъюз хьибдичвухьан; учву Месигь хъадакну гъюру Йигъан марцциди ва саб тахсир ктарди гъуздичва; 11учвхьан Аллагьдин ад ва тяриф апӀуз шлуси, Иса Месигьдин кюмекниинди гьякьʼвалин бегьер хуз хьибдичвухьан.


Павели аьгь апӀурайи дарвалари Аллагьдин ляхнариз кюмек апӀура

12Учвуз аьгъяди ккундузуз, гъардшар: узухъди гъахьи гьядисйир Ужувлан хабар рабгъуз кюмек гъахьну. 13Римдин паччагьдин хулан гъулугънаъ айи эскраризра ва вари жарадаризра узу Месигьдин кӀуллан дустагъдиъ итнайиваликан аьгъя[+]. 14Узу дустагъдиъ итну кӀури, Агъайихъди саб вуйи гизаф гъардшар, саб юкӀв айиганси, уч гъахьну ва хъана ачухъди ва гучӀ ктарди Аллагьдин гафнакан ктибтури гъахьну[+].

15Дюз гъапиш, дурарикан сакьюдари Месигьдикан хабар чпин арайиъ бахилвал, талит ади дебккра, хъа жарадари – ужудар ниятар ади[+]. 16Му адмийири мици узу ккунивалиан апӀура, дурариз, узу, Ужувлан хабар уьбхюз кӀури, Аллагьди дерккнайиваликан аьгъя.

17Хъа гьацдарра аки, Месигьдикан хабар чпин хайирнахъди рабгърударра. Дицдари Хабар марцци кӀваан рабгъури шулдар, дурари дици, узу йитӀнайи зунжрар ижми ва гъагъи апӀуз ккунди айидариси апӀура. 18Фу пухьахъа? Дурари чӀуру вая марцци ният ади кӀурашра, Месигьдикан кӀура – гьаддиз узу гьацибдизра рази вуза.

Узу шадвали ацӀдиза, 19фицики ичв ккарагбарина, Иса Месигьдин Рюгьнан кюмекнуна ва гьамци хьпу узу азад апӀруб, аьгъязуз[+]. 20Му йиз ижми умударихъдина ккилигурайиваларихъди сабси гъюра. Ва, гьаци вуйиган, узу нач шлуси апӀидарза, хъа мугагьназси гьамусра гьаци кӀубанди хьидиза, ва, узу чӀивиди гъузишра, гъачӀишра, йиз бедендиъ Месигь за дапӀну хьиди[+]. 21Фицики йиз уьмур Месигь вуйиз, аьжал – узуз гъурубкьу мутму. 22Хъа эгер узу йиз бедендиинди яшамиш шули гъузиш, узу бегьерлуди лихувал хьибди. Гьаци вуйиган, узу узуз фу ктабгъурушра, аьгъдарзуз. 23Йиз ниятназ дилигди, гьадму кьюб рякъкан узу саб рякъ ктабгъну ккунду. Узуз, му дюнʼяйиан душну, Месигьдихъди шлу рякъ ктабгъуз ккундузуз, мици гъабхьнийиш, икибаштӀан, лап гизаф ужу вуйи[+]. 24Хъа узу му дюнʼяйиин гъузиш, ичв хайирназ хьибди, гьаддиз, мунуб рякъ хъа гизаф ужуб ву. 25Му гьаци вуйиган, узу гьамушвʼин гъузруб аьгъязуз. Узу, учву хъугъувалиъ улихь гъягъюз ва ичв хъугъували хурайи шадвал артухъ хьуз, учвухъди гъуздиза. 26Узу хъана учвухьна гъафиган, узлантина Месигь Исайиинди хъа артухъ фурс апӀуз хьибдичвухьан.

27-28Фицдар гьялариъ ахъишра, Месигьдин Ужувлан хабар ктибтуз лайикьлуди гъузай! Узу учвухьна гъафиган, рябкъруси, хъа гъюз дархьиш, узуз ебхьруси саб хилди, Ужувлан хабар бадали, жафа зигури ва гьич сарихьдира учвуз гучӀ ккапӀуз гъидритди яшамиш йихьай. Гьамциб ичв дирбашʼвал дурариз чпи тӀанкь шлувалин лишан хьибди, хъа учву дюрхну хьиди, мурар вари Аллагьдин ляхнар хьиди[+]. 29Аллагьди учвуз Месигь бадали хъугъувал ва Месигь бадали аьзабар аьгь апӀуб тувна[+]. 30Фицики узу, учвуз рябкъюри, ичв улихь гъубхубсиб дяви учвура гъабхурачва. Узу думу, учвуз аьгъюганси, гьамусра гъабхураза[+].

### 2


Сар-сарин гъайгъушнаъ йихьай

1Эгер учвуз Месигьдиъ[†] ккарцувал аш, эгер Дугъан масанвал учвуз шадвал вуш, эгер ичв арайиъ Рюгьниинди гаф-чӀал аш, эгер ичв арайиъ рягьимлувал ва язухъ зигувал аш, 2йиз юкӀв гьубкӀну шад шлуси апӀинай: вари юкӀв хъипну, вари сабси ккун апӀинай, саб жанси саб рюгьнаъди йихьай ва сабсдар фагьмар-фикрар ишричвуъ[+]. 3Жвуван заанвал, ясана тяриф бадали, фукӀара мапӀанай. Хъа жвувтӀан багахь хьайир заанди дисури апӀинай[+]. 4Учвкан гьарсари неинки чан, хъа гьацира имбударин хайирнаканра фикир апӀри![+]


Мисал – Месигь

5Месигьди фици фикир апӀуйиш ва гьапӀри гъахьнийиш, учвура гьаци апӀури гъузай.

6Думу учв Аллагь вушра, Аллагьдихъди сабси, Аллагьдихъан хъичӀихну гъузундар[+]. 7Хъа, Чаина лукӀвал гъадабгъну, Учв асккан гъахьну. Думу адмийириз ухшар айир гъахьну. Думу зиълан адмиси духьну,[+] 8гьациб саягъниин разиди гъузну, тап чан аьжал хьайизкьан, думу, аьжалра фициб аьжал – чавра хачриин, мютӀюгъди гъузну имийи![+] 9Гьаци хьузди Аллагьди Думу варибдин зиина за гъапӀну ва ччвурра Дугъаз варидаринтӀан заан вуйиб тувну –[+] 10Исайин[†] ччвурнан улихь гьарсабди икрам апӀбан бадали завариин али, жилариин али ва жиларикк ккайи варибди,[+] 11гьарсаб мелзну, Иса Месигь Адаш Аллагьдин адлувализ вуйи Агъа ву, кӀури, ччвур бисбан бадали.


Аллагьдиз учву фицдар духьну ккундуш, гьацдар йихьай

12Йиз ккунидар, узу учвухъди хъайиган, учву, фициб аьшкьниинди узуз мютӀюгъ духьну, лихуйиш, гьаци зурба аьшкь кади, гьюрмат ади ва гучӀʼвал хьади, узу учвухъди хътруганра, ичв уьрхювал тамамуб хьпан бадали, лихай. 13Фицики иллагьки Аллагьди, Чаз ккуниб апӀбан бадали, ичв тямягь арайиз хуру ва ляхнарихъ хъаъру[+]. 14Мурмрарна гьюжатар дарапӀди, вари апӀинай. 15Ва гьадмуган учвук гьич саб тахсир хьибдар, марцциди гъуздичва; намусна гъирʼят дудубгнайи ва улдугнайи инсанарин арайиъ Аллагьдин марцци веледар хьидичва. Чиркиндарин арайиъ, йишвандин мучӀушнаъ акв туврайи хядарси, йихьай[+]. 16Гьациб жюрейиинди уьмур хурайи Гаф гъайибхай! Месигьдин Йигъан узу йиз рякъ давди ккадапӀундайза ва давди жафйир гъизигундайза кӀури, учвʼинди фурс апӀидиза![+]

17Аллагь бадали апӀурайи ляхнариъ ичв хъугъувалин гъуллугънаъ хьпаъ йиз ифи удубзурушра, узу шад хьидиза, учвухъди сабси шадвал хъапӀдиза[+]. 18Ари гьамциб жюрейиинди учвура шадвал хъапӀну ккунду, ва ичв шадвал узухъдира пай апӀуз шлуси гъузай!


Тимофейиканна Эпофрадитдикан хабрар

19Агъа Исайи, багарихьди Тимофей учвухьна гьауз шул, кӀури, умуд тувразуз, дугъу ичв ляхнар фици вуш, узуз аьгъю гъапӀган, йиз юкӀв архаин шул[+]. 20Тимофейси, учвхъанди юкӀв убгру жара кас адарзуз. 21Вари имбудар чпин хайирнахъ хъа, Иса Месигь бадали вуйир гьич фужкӀара дар[+]. 22Думу фукьан мюгькамур вуш, учвуз аьгъячвуз, думу узухъди, Ужувлан хабар[†] бадали бай адашдихъди фици шулуш, гьаци шула[+]. 23Узуз, йиз ляхин фицидарихъинди илтӀибкӀнуш, аьгъю гъабхьимитӀлан думу учвухьна гьауз миж кайиз. 24Агъайи, багарихьди узхьанра учвухьна гъюз шул, кӀури, умуд тувразуз.

25Узу гьацира, эгер ихь гъардаш Эпофрадитра учвухьна кьяляхъ гьаиш ужу шул, кӀури, гьисаб апӀураза. Думу, йиз гъайгъу зигбан бадали, учву узухьна гьау йиз гъуллугъчи ва узуси саб гъагънакк ккайи йиз юлдаш вуйиз[+]. 26Дугъаз учву рякъюз гизаф ккунди а, думу йишвʼин сикинди ктисурадар, гьялак духьна, гьаз гъапиш, учв иццру гъахьну, кӀури, учвухьна хабар дубшна, кӀура. 27Думу гьаци хьузра гъабхьну ва даркӀиди саб нуфт ими. Аммаки Аллагьди дугъан язухъ гъизигну, неинки дугъан, хъа гьацира йизра язухъ гъизигну – Аллагьдиз йиз дерд артухъ апӀуз ккун гъабхьундар. 28Гьаци вуйиган, Эпофрадит хъа аьхю иштагьниинди учвухьна гьаъдиза. Думу учвухьна гъюб ичв аьхю шадвал хьибди, ва йиз дердра гьаму сабдиинди кам хьибди. 29Думу Агъайихъди вуйи ичв гъардашси аьхю шадвалиинди кьабул апӀинай ва гьацдар адмийириз чпи лайикь вуйибсиб гьюрматра апӀури йихьай[+]. 30Фицики Месигьдин ляхнар бадали дугъан лик аьжалин даргниин алди гъабхьну, дугъу чан уьмур гьяйиф гьапӀундайи. Гьаци дугъу учвхьан узуз апӀуз дархьи кюмекар гъапӀунзуз.

### 3


Месигь варидартӀан заан ву

1Ахирки, йиз гъардшар, учву Месигьдихъди[†] хъайивалихъди учвуз шадвалар ккун апӀураза! Узу учвуз гьаммишан сабдикан бикӀурашра, эргри шулдарза. Миди учву гизаф бедбахтвалариккан уьрхиди[+].

2Суннат апӀури, бедендиз зиян тувру намуссуз „хуйирихьан“ ихтият йихьай! 3Гьякь суннат дапӀнайидар, ухьу вухьа, гьаз гъапиш, ухьу Аллагьдин Рюгьну хъаъри, Дугъан гьякь гъуллугънаъ ахьа; Месигь Исайин[†] уьмриинди ухьу заан, яни дамахлу вухьа ва му дюнʼяйинубдихъан хъичӀихнадархьа[+]. 4Узхьан му дюнʼяйинуб дибисну гъузузра шуйзухьан. Эгер, шли-вуш му дюнʼяйинубдиин гъубзру бин азуз, кӀури гъабшиш, дугъазтӀан узуз дициб бин хъа ижмиб азуз[+]. 5Йиз суннат бабкан духьну миржидпи йигъан гъапӀнийи. Узу Израилин халкьдин арайиан вуйи Вениаминдин тухмиан вуза. Узу жугьдар вуйи абйир-бабарикан духьнайи марцци жугьуд вуза. Эгер Къанундихъди[†] фици вува, кӀури, гьерхруш, узу Къанун гьярф-гьярфди тамам апӀру фарисей вуза[+]. 6Йиз хъачӀаккувал Аллагьдихъ хъугърударихъ хъергуб вуйиз. Къанунди дюз кӀурайиб вари тамам апӀури гъахьунза, гьаддин гьякьнаан узук гьич саб тахсирра ктарзук[+].

7Аммаки гьадмуган узу гъазанмиш дапӀнайи вари хъуркьувалар Месигь бадали гьамус узхьан гьадахьу мисал апӀураза. 8Мидланра гъайри, йиз Агъа Месигь Иса аьгъю хьпан кьяляхъ вари имбуб гьич фукӀа дарубси гьисаб апӀураза. Думу бадали узу варибдихьан ярхла гъахьунза, гьаму дюнʼяйиъ айиб вари гатӀахьнайи чӀюрхяртӀан багьади дарзуз. Йиз мурад-метлеб, гьапӀнура, Месигь агуб ва 9узу Гьадгъахъди хьуб вуйиз. Сарун узу, Къанунди улупнайиб тамам апӀидиза, кӀури, жвуван жафайиинди Аллагьдин улихь гьякь хьуз хьибдизухьан кӀури, гьаддихъ хъачӀарккну имдарза. Месигьдихъ хъугъигантӀан Аллагьдин улихь гьякь хьуз шлуб дар – узу гьаддихъ хъачӀарккназа. Гьациб хъугъвал туврайирра Аллагь ву. Узуз ккуниб сабтӀан дарзуз:[+] 10Иса Месигь аьгъю апӀуб, яни Думу чӀиви гъапӀу кьудрат аьгъю апӀуб. Узуз гьацира, Дугъан аьзабар пай апӀуз ккундузуз ва, Гьадму гъачӀибси дукӀну,[+] 11Гьадму чӀиви гъахьиганси, узура чӀиви хьидайкӀан, кӀури, миж кади гъузуз ккундузуз.


Улихь хьайи метлеб тамам апӀуз шерик йихьай

12Узуз, узу гьадму метлебарихъна гъафунза, пуз, ккунди адарзуз. Аммаки Иса Месигьди узу, гьадму метлебнахъна гъюз кӀури, кадагънайир ву[+]. 13Гъардшар, йиз улихь гьамциб къайда дебккназа: сарун гъапӀу ляхнарикан фикир дарапӀуб ва узуз айи вари кьувватниинди апӀуз ккимбу ляхнарихъ хъюгъюб. 14Гьаци апӀувалин метлебра узу пешкеш рубкьуз лайикь хьувал вуйиз. Думу пешкеш – Иса Месигьдиланмина Аллагьди аьршариз дих дапӀнайивал вуйиз[+].

15Узуз учвкан фужар хъуркьнаш, гьаму узуси духьну ккундийзуз. Хъа эгер, саб фициб-вуш месэлайин гьякьнаан учву жараси фикир апӀураш, Аллагьди гьадмура ачухъ апӀидичвуз[+]. 16Фициб жюрейиинди вушра, гъачай, ухьу гьамусдиз хъуркьнайи хъуркьувалар, аьгъювалар гьисабназ гъадагъну, яшамиш шулахьа. 17Гъардшар, жарадар гъярайиси, учвура йиз рякъди узухъди дуфну ккунду. Учу учвуз улупганси яшамиш шулайидариз фикир тувай[+]. 18Фицики, гизафдар, узу учвуз улихьна гъапиганси (гьамусра улариин нивгъар алди хъана кӀураза), Месигьдин хачран душмнарси яшамиш шула. 19Дурарин аьхир аьжал хьибди, дурарин аллагь чпин фун ву; чпиз нач дубхьну ккунибдиинди дурари фурсар апӀури шулу. Дурари дюнʼяйин ляхнарикантӀан фикир апӀури шулдар[+]. 20Хъа ихь ватан аьршариъ а. Гьадму ихь Ватандиан гъиди ухьу Уьрхру ихь Агъа Иса Месигь[+]. 21Дугъу, ихь зяиф, аьжал хъайи жанар дигиш дапӀну, Чансиб нур тувру Бедендиз илтӀикӀиди. Дугъу ихь жанар вари дюнʼя Чаз мютӀюгъ апӀуз гъиту кьувватниинди илтӀикӀуз гъитди[+].

### 4


Аллагь ву умуднан, шадвалин ва мясляаьтнан булагъ

1Магьа гьаддиз, йиз ккуни ва дярякъди ктирсуз даршлу гъардшар, ккунидар, йиз шадвал ва гъалибвалин таж, Агъайихъди сатӀиди, ижмиди дийигъну гъузай! 2Узу Эводияйиканна Синтихияйикан ккун апӀураза: Агъайин ччвур бадали албагну яшамиш йихьай![+] 3Узу увканра, йиз дугъри вуйи Сизиг, ккун апӀураза: миннат вуйиз, кюмек апӀин гьадрариз, фицики дурар кьюридра Ужувлан хабар[†] бадали, узухъди, Клементдихъди ва имбу йиз юлдшарихъди (дурарин ччвурар Уьмрин китабдик ка), гъилихну[+].

4Агъайихъди саб духьну, гьаммишан шадвал хъапӀай! Хъана кӀураза: шадвал хъапӀай[+]. 5Гъит варидариз ичв фурс ктрувал рябкъри. Агъа магьа багахь хьа![+] 6Гьич сабдинна гъайгъушнаъ махьанай. Аммаки фицдар гьялариъ ашра, ккарагай, ккуниб ккун апӀури, илтӀикӀай, ясана, чухсагъул кӀури, илтӀикӀай, гъит ичв тӀалабар Аллагьдиз аьгъю ишри[+]. 7Хъа Аллагьдихьан гъюрайи, гъавриъ ахъуз даршлу, заан вуйи мясляаьтну, ичв юкӀвар ва фикрар Месигь[†] Исайиъ уьрхиди[+].

8Аьхирки, гъардшар, гьарган гьякь вуйибдикан, лайикь вуйибдикан, дюзваликан, марццибдикан, бегелмишубна гьяйранубдикан, намуслуваликан ва тярифариз лайикьубдикан фикир апӀинай. 9Узхъан гъудубгъуб, узхьан гъурубкьуб, узкан гъеебхьуб, узуъ гъябкъюб – вари тамам апӀинай, ва гьадмуган мясляаьтнан булагъ вуйи Аллагь учвухъди хьиди[+].

10Учву хъана йиз гъайгъушнаъ учӀвну, узухъди илтӀикӀиган, узу йиз вари юкӀв хъипну Агъайихъди сабси шадвали гъадагъунза. ИкибаштӀан, учву гьаммишан йиз гъайгъушнаъ ачва, хъа гьамусдизкьан учвуз ичв гъайгъу узуз улупуз мумкинвал адайчвуз. 11Узу мици, учвкан фу-вуш ккунди айивалиан кӀурайиб дариз, фицики, узу фициб гьялнаъ ахънашра, узуз айибдиин разиди гъузуз гъудубгъунза[+]. 12Узуз, касибди вушра ва ацӀну ашра, яшамиш хьуз аьгъязуз. Узʼин вариб улубкьунзуин ва варибдихьна гьязурра вуза: тухъвалихьна ва гашʼвалихьна, девлетлуварихьна ва касибвалихьна[+]. 13Узуз кьувват Туврайирин кюмекниинди вари шулзухьан[+].

14Хъа вушра, узухъди йиз дердер учвура пай апӀуб ужу гъапӀунчва[+]. 15Учвуз аьгъячвуз, Филиппдин агьлар, узу Македонияйиан удучӀвну, Ужувлан хабар рабгъуз хъюгъхъанмина, учвлан гъайри, Аллагьдихъ хъугърударин гьич саб жямяаьтди кюмек гъапӀундарзуз. 16Учву Фессалоникдиз кмидира швнубсабан йиз яшайишдиз кюмек хътапӀури гъахьунчва[+]. 17Мици узу, учвхьан хъана гизаф пешкешар гъадагъурза, кӀури, ваъ, хъа учвуз ичв пулилантина хъана гизаф хайир хьпан бадали апӀурайиб вуйиз[+]. 18Хъа узуз вари гьубкӀну азуз, гьамус узуз ккунибтӀан гизафра кади азуз. Учву хътапӀуб вари Эпофрадитди тувунзухьна, гьамус варибдихъди ацӀназа. Ичв багъишар Аллагьдин хулаз гъабхи «ицци ниъ хъади убгрубси», «кьабул шлу гъурбан, Аллагьдиз хуш вуйи гъурбанси» гьисаб апӀуз шулу[+]. 19Ва йиз Аллагьдира Чан зурба вуйи девлетниинди, Месигь Исайилантина вари учвуз ккунди имбубдихьди артухъра кади ацӀдичва[+]. 20Аьсрариан аьсрариз ихь Адашдин, Аллагьдин ад ибшри. Амин. 21Месигьдианмина Аллагьдин гирами халкьдик кидикьнайи варидариз саламар йипай. Узухъди хъайи вари гъардшарира учвуз саламар хътаура[+]. 22Аллагьдин вари халкьди, иллагьки Римдин паччагьдин хулариъ гъуллугънаъ айидари, учвуз саламар хътаура[+]. 23Агъа Иса Месигьдин ужʼвал, гъит, гьарган ичв рюгьнахъди ибшри!

## Колосс

### Колосс

Колосс


Колосс

[1]

[2]

[3]

[4]


### Колосс


Колоссдиъ хъугъдариз кагъаз

Римдин дустагъдиъ айи Павелихьди Рюгьну му кагъаз Колоссдиъ дугъаз аьгъдру хъугърудариз бикӀуз гъитру. Колоссдиъ хъугърударин арайиъ, Иса Месигь Аллагьдин Бай дар, хъа малайикдиз ухшар адми ву, кӀуру каламар удучӀвуру. Дурарин арайиъ итӀру хурагариз, машкврариз ва жугьдарин законар тамам апӀбаз фикир туври шулу. Мидиз жаваб вуди, Гирами Рюгьну, Иса Месигь Фуж вуш ва Дугъу гьапӀнуш, кӀура: Думу Аллагьдин Бай ву; Думу вари хъугърударин, яни Чан Бедендин КӀул ву; Думу варибдин ккергъувал ва ккудукӀувал ву; Дугъу вари инсанарин тахсир Чаина гъадабгъну; Думу хачриин гъакӀну ва ихь гунгьар себеб вуди ухьуз гьадабтӀру жазайиккан Дугъу ккадаунхьу. Гьаму жюрейиинди Гирами Рюгь, Аллагьдихьан вуйи уьрхювал Къанундин ва диндин аьдатарихь дибтӀру ва гьадрар хъаъру гьарсариз къаршу удучӀвура. Месигьдихъ хъугънайир ичӀи улхбар-рахбарихъ, кучӀлин фикрарихъ хъугъну ккундар. Исайихъ хъугънайи адми Агъайиз ккуниси яшамиш хьуз Аллагьдин рягьимлували гъитра.

### 1


Месигьдиз лигурайиган, Аллагь рякъюрухьуз

1Аллагьдин амриинди Месигь[†] Исайин[†] вакил Павелихьан ва Тимофей гъардшихьан[+] 2Колосс шагьриъ айи Месигьдихъди гьякь гъардшар вуйи Аллагьдин гирами халкьдиз – саламар. Адаш Аллагьдихьан учвуз ужʼвал ва мясляаьт ибшри!

3Учу гьаммишан учвхъан Аллагьдиз ккарагурайиган, ихь Агъа Иса Месигьдин Адашдиз баркалла кӀурача[+]. 4Учуз Месигь Исайихъ ичв хъугъуваликан ва Аллагьдин вари гирами халкьдихьна вуйи ичв ккуниваликан деебхьначуз. 5Учвуз аьршариъ ккилибгурайи умудну хъугъувал ва ккунивал арайиз хуру. Улихьди учвуз дидкан гьякьвалин гаф – Ужувлан хабар[†] гъеебхьунчвуз[+]. 6Ужувлан хабар учвухьна гъафну. Учву, гьякьвали абцӀнайи Аллагьдин ужʼвал деебхьну, гъавриъ ахъунчву. Думу йигъхъанмина Ужувлан хабар, ичв арайиъси, вари дюнʼяйиъ рабгъура ва диди чан бегьер хура[+]. 7Учвуз дидкан Эпафрасди гъапунчвуз. Эпафрас, ич масан гъуллугъчи, юкӀв хъипну, учву бадали Месигьдин гъуллугънаъ айир ву[+]. 8Дугъу учвуз Рюгьну багъиш дапӀнайи ичв масанваликан ктибтунчуз.

9Магьа гьаддиз, учуз учвкан гъеебхьу йигъхъанмина, учвхъанди гьаммишан ккарагурача. Ккарагруган, Аллагьдин ният учвуз гьубкӀну аьгъю хьуб ва Гирами Рюгьну туврайи гьарсаб фагьумлувалин учву гъаври ахъуб, ккун апӀури шулча[+]. 10Учу гьацира, учву Агъайиз лайикьлуди яшамиш хьпан бадали, вари Гьадгъаз хуш вуйиси апӀбан бадали, учву апӀурайи гьарсаб ужувлан ляхниъ ужуб бегьер хьпан бадали ва учвуз Аллагьдикан аьгъюб артухътӀан артухъ ибшри кӀури, ккарагури шулча:[+] 11гъит, учву гьаци хьпан бадали, Чан зурбавалина кьудратну учвуз сабурна ижмивал туври ва вари терефарихъанди учву мюгькам апӀри;[+] 12гъит Адашдиз, Дугъу учвузра Чан гирами халкьдихъди сабси аквнан Паччагьлугъдиъ йишв улупбаз, шадди чухсагъул йипри. 13Дугъу ухьу мучӀушнан гьюкмиккан ккадаъну, Чан масан Балин Паччагьлугъдиз гьаъну[+]. 14Гьадгъу ухьуз, гунгьарилан хил алдабгъну, азадвал тувунхьуз[+].

15Гьадгъу дярякърайи Аллагь рякъюри ачмиш гъапӀунхьуз. Думу Сарпир ву. Думу арайиз гъабхи варибдин Зииналир ву[+]. 16Фицики завариъ ва жилариин алиб, рябкъюрайиб ва дярябкърайиб: Паччгьарин тахтар, агъаваликк ккайидар, гьякимар ва гьюкмар – вари Гьадгъу халкь гъапӀну, арайиз гъабхиб вари Гьадгъулантина гъабхьну ва Гьадгъаз кӀури айиб ву[+]. 17Думу фукӀа-мукӀа хьайиз Айир ву. Гьадгъаъ варибдин сабвал ва къайда гъабхьну. 18Гьадму ву Бедендин кӀул, яна Аллагьдихъ хъугърударин Аьхюр. Варибдин эвел – Гьадму ву. Варибдиъ сарпирди хьпан бадали, гъачӀидарикан чӀиви гъахьи Сарпир Гьадму ву,[+] 19фицики Аллагьдиз, вари тамамвал Гьадгъаъ ади хьуб ккун гъабхьну[+]. 20Дугъу, хачриин Чан аьжалилантина вари жилинубдихъди ва аьршаринубдихъди мясляаьт йибтӀну, Чалантина Аллагьдихъди аьлакьайиъ тӀаъну[+].

21Ичв чӀуру ляхнариланмина ухди гъярхьрайидар ва улʼан идитнайидар,[+] 22гьамус Дугъу учву, жилиин гъабхьи Чан бедендилантина, Чан аьжалилантина учву Аллагьдин улихь гирамиди, тахсир ктарди, марцциди дерккбан бадали, Аллагьдихъди албагунчву[+]. 23Учву мици, хъугъувалин ижми ва мюгькам бинайиин дугъужвну ва Ужувлан хабарну учвуз бахш дапӀнайи умуднахъ хъади гъузиш, хьидичва. Думу Ужувлан хабарнакан учвуз гъеебхьунчвуз – аьршарин кӀанакк вари халкь дапӀнайибдиз дидкан хабар дебккна, ва узу, Павел, гьаддин гъайгъушнаъ айир вуза[+].


Павелин ляхнар – хъугърударин ужувлаз

24Гьамус узу учву бадали аьзабарикк ккуркьбиин шад вуза. Узу Месигьдин Беден бадали кьадар адру аьзабар аьгь апӀурайир вуза. Дугъан думу Беден – Чахъ хъугърудар ву[+]. 25Аллагьдин ният тамам апӀбан бадали, узу думу хъугърударин гъуллугънаъ гъахьунза. Узуз Аллагьдин гафнакан гьубкӀну учвуз хабар дебккуз амур дапӀназуз[+]. 26Думу Гаф агъзрар йисариъ вари насларихьан жиниди дюбхнайиб вуйи. Хъа гьамус думу Дугъан гирами халкьдиз ачмиш дапӀна[+]. 27Аллагьди думу сирнан вари хазна ва ад Аллагь аьгъдру халкьариз улупуз кӀури ачмиш гъапӀну. Дидин сир Месигь ухьуъ яшамиш хьувалиъ а. Месигь ихь гъюз ккайи адлувалин умуд ву[+]. 28Ари Гьадгъукан учвуз, Аллагьдин улихь Месигьдихъди гьуркӀну дугъужвуз шлуси, учхьан удубкьру фагьумлувалиинди, насигьят туври, аьгъювалар улупури, хабар дебккрача. 29Гьациб метлеб бадали узу, узуъ бегьемди артмиш шулайи Месигьди тувнайи кьувватниинди дяви гъабхури, жафа зигураза[+].

### 2


Месигьдихъди яшамиш йихьай

1Узу учвхъанди, Лаодикияйин хъугърударихъанди ва узу чпин улариз рякъюзкьан дяряркъдарихъанди фициб ижми дяви гъабхураш, учвуз аьгъяди ккундузуз. 2Йиз метлеб ичв юкӀвариъ масанвалин сатӀивал ва кӀубанвал тӀапӀуб вуйиз. Масанвалин сатӀивал ва кӀубанвал аш, учвуз Аллагьдин сир, яна Месигьдикан[†] вуйи аьгъюваларин гьубкӀу девлет хьибдичвуз[+]. 3Хъа вари аькьюллувалин ва фагьмин девлетар Месигьдиъ а[+]. 4Узу учвуз му, гьич сарира уччву гафариинди учву ичв рякълан алдауз гъидритуз, кӀурайиб вуйиз[+]. 5Бедендиинди учвухъди хътаршра, рюгьниинди учвухъди хъаза ва, Месигьдихъди ичв албагувал ва хъугъувал узуз рябкъруган, шад шулуза[+].

6Гьаци вуйиган, эгер учву Месигь Иса ичв Агъади кьабул гъапӀнуш, Гьадгъахъди сатӀиди яшамиш йихьай[+]. 7Гьадгъаъ ччивар деетай, жвуван уьмур Гьадгъахъди хъапӀай, учву айи хъугъвалиъ мюгькам йихьай ва учвуз гъапӀу ужувлан гъадри кади гъузай[+].

8Лигайгьа, гьич сарира, Месигьдихьан ваъ, хъа адмийирин аьдатарихьан ва гьаму дюнʼяйин кьудратарихьан гъюру ичӀи ва кучӀлин фикрари учву чпин чулиинди дисуз мигъитанай[+]. 9Гьаз гъапиш вари Аллагьдин тамамвал Гьадгъаъ рябкъюри а[+]. 10Учвузра тамамвал гьякимарин ва гьюкмарин КӀул вуйи Гьадгъаъди дурубкьначвуз[+]. 11Гунагьнан хасият учвлан, палатси, уьлчӀюбгъю Месигьди ичв суннат Чаъ гъапӀну. Думу адмийин хилари апӀурайибсиб суннат дар[+]. 12Учву штуан хьувал учву Гьадгъахъди накьвдиъ иву мисал ву. Думу чӀиви гъапӀу Аллагьдин кьувватнахъ хъугъували Дугъахъди учвура чӀиви гъапӀунчву[+].


Адмийири дерккнайи къайдйирихъди мягъянай

13Ухди учву, ичв гунгьариз ва суннат дапӀну адрувализ дилигну, дийихнайидар, Аллагьдин халкьдик[†] кахьри адайчва. Хъа гьамус Аллагьди учву Гьадгъахъди уьмрихьна кьяляхъ хътаъну. Дугъу ихь вари тахсрарилан хил алдабгъну[+]. 14Дугъу ухьуз къаршу вуйи къайдйир кайи китаб, хачрак кьумарихьди кабсну, жвартӀ гъапӀну[+]. 15Гьамци Думу, гьякимарихьан гьюкум, яракь тадабгъну, варидарин улихь беябур дапӀну, дурариин Чан хачрахьди гъалиб гъахьну[+].

16Гьаци вуйиган, гъит, гьич сарира учву ипӀрубдиз ва убхърубдиз тягьнийир дириври ва учвхьан, машкврар, ваз цӀийи алаувалар ва султ йигъар[†] къайд апӀури гъахьунчва, кӀури, гьедрерхри[+]. 17Фицики му вари гъюз ккимбубдин гъарантутӀан дар, хъа улариз рябкъювал Месигь ву![+] 18МютӀюгълуди хьуз ккунидари, малайикариз икрам апӀрудари учвук тахсир кипруси мапӀанай. Дурар чпин гьугъужвувалариъ ахьна. Давди, чпин фагьмиин элеъну, фурс апӀура – думу гьаму дюнʼяйинуб ву! 19Аллагьдин ниятниинди вари беден аьхю хьпан бадали, табар-дюгьберихьди думу либхуз ва сатӀи апӀуз гъитрайиб – КӀул ву. Сарун дицдар адмийирин КӀулихъди аьлакьа имдар[+].

20Учву, Месигьдихъди дукӀнайидар, му дюнʼяйин кьудратарихьан азад вуйиган, дюнʼяйиндариси, гьамци кӀури, къайдйир гьаз уьрхюрачва:[+] 21«Мидик мукуркьан!», «Мунуб мипӀан!», «Гьамунубдик мукучан!»[+] 22Гьаму вари гъадагъа дапӀнайиб ишлетмиш апӀруган, жвартӀ шлу мутмйирикан къайдйирна аьдатар арайиз дуфнадарин[+]? 23Диндин аьдатариз мютӀюгъваликан, жвув гьадатӀуваликан, бедендиз ккуниб дарапӀуваликан кӀуру гьамцдар къайдйир, зиълан гъилигган, фагьумлударси рякъюру. Амма дурари бедендин тямягьариз къаршу дийигъуз кюмек апӀдар!

### 3


Ичв цӀийи уьмур Месигьдихъди ву

1Аллагьди учву Месигьдихъди[†] чӀиви дапӀнайиган, Аллагьдин арччул хилихъинди деънайи Месигьдихьинди, заваринубдихьна, ял апӀинай[+]. 2Заваринубдикан фикрар апӀинай, хъа му дюнʼяйинубдикан – ваъ. 3Фицики учву дийихначва, хъа ичв уьмур, Месигьдихъди сабси, Аллагьдиъ жиниди а[+]. 4Ичв уьмур – Гьадму Иса ву. Думу гъафиган, учвура Дугъахъди адлуди гъидичва[+].

5Гьаддиз, учву гьаму дюнʼяйихьан дибиснайи учвуъ айиб вари: кьяппавал, чиркинвал, ктирсуз даршлу тямягьяр, асккан тямягьяр, кьискьисвал – гатӀахьай. Мицдар тӀулар идолариз икрам апӀувал ву[+]. 6Вари гьамцдар тӀулари чпиина Аллагьдин хъял зигура[+]. 7Улихьди, гьаци яшамиш шлуган, учвура гьацдар вуйчва[+].

8Хъа гьамус думу вари: хъял, гъизгъинвал, даккнивал, люкьнар, лайикьсуз гафар – гатӀахьай![+] 9Чиб-чпиз кучӀлар мапӀанай, фицики учвʼлан ичв йирсивал илдипунчва[+]. 10Учву ГъапӀуриз ухшар айи, Аллагьдин гьякьвал аьгъяди, цӀийитӀан цӀийи алапӀурайи адмивалин цӀийи халиъ учӀвначва[+]. 11Гьаци гъахьиган, грекна жугьуд миллетдин, суннат дапӀнайиринна адрурин, варваринна скифдин, лукӀранна азад вуйирин арайиъ фаркьвал адар. Месигь вариб ву, ва варибдиъ айир Гьадму ву![+]


Аллагьдихъ хъугърударин хизан

12Гьаддиз, Аллагьдин кадагънайи гирами ва масан вуйидариз лайикь вуйиси, учвура рягьимлувалин, язухъ зигувалин, юкӀв айивалин, гъянивалин ва сабурлувалин палтар алахьай[+]. 13Эгер учвуз сар-сарикан гиран каш, сабурлуди аьгь апӀури гъузай ва Агъайи учвлан хил алдабгъиганси, учвура хил алдабгъури йихьай![+] 14Хъа гьацдар палтарин зиълан масанвалиндар алахьай. Фицики масанвали варибдикан тамам вуйи сатӀивал апӀуру[+].

15Гъит, Месигьдин мясляаьтну ичв юкӀвариз рякъ улупри, фицики Аллагьди учвуз дих гъапӀунчвуз ва саб Бедендик, мясляаьт бадали, ктикьунчву. Гьаци апӀузди баркаллагь кӀури йихьай![+]

16Гъит, учвуъ Месигьдин гаф булди яшамиш ибшри. Хъа гьадмуган учвхьан вари фагьум хъади чиб-чпиз аьгъювалар улупуз ва насигьятар тувуз хьибдичвухьан ва, рюгь баркаллагьну абцӀну, Аллагьдиз юкӀв абцӀнайивалин Аллагьдиз мяълийир, тярифнан ва рюгьнан мяълийир апӀуз хьибдичвухьан[+]. 17Вари ичв улхбарра, ичв ляхнарра Гьадгъулантина, Адаш Аллагьдиз чухсагъул кӀури, Агъа Иса бадали апӀинай[+].


Жарадарихъди цӀийиди яшамиш йихьай

18[•]Хпар, ичв жилариз мютӀюгъ йихьай, му Агъайин улихь ичв буржи ву[+].

19Жилар, ичв хпар ккун апӀинай ва дурариз писдар махьанай[+].

20БицӀидар, варибдиъ ичв абйир-бабарихъ хъпехъури гъузай, фицики учву гьаци апӀувал Агъайиз ккуниб ву[+].

21Адашар, ичв бицӀидарик хъял капӀри махьанай, даршиш дурар аьжуз юкӀвар айидар хьиди.

22ЛукӀар, ичв жилин агъйирихъ варибдиъ, кьюб маш гъяйидарси имбударин улхьан ваъ, хъа марцци кӀваан ва Агъайин улихь гучӀ кайивалиан хъпехъури апӀинай[+]. 23Учву фу апӀури гъахьишра, вари ичв марцци кӀваан, адмийиризси ваъ, хъа Агъайиз апӀурайиси, апӀинай. 24Фицики, Агъайи пешкешди ирс тувруб учвуз аьгъячвуз. Учву Агъа Месигьдин гъуллугънаъ ачва[+]. 25Хъа шли чӀурувал апӀуруш, дугъаз, гъапӀу чӀурувализ дилигну, тувди. Аллагьдин улихь вари саб ву[+].

### 4


Насигьятар

1Учвура, агъйир, лукӀарихъди дугъриди ва намуслуди гъузай. КӀваинди гъибтай, ичв Агъара завариин ал.

2Гьаммишан ккарагури йихьай, ккарагруган, кӀубанди йихьай ва чухсагъул кӀури йихьай![+] 3Гьацира, Аллагьди учуз Месигьдин[†] сирнакан гаф рабгъбан урчӀар арццбан бадали, учхъанди ккарагай. Гьадму сир ктибтруган, узу зунжрариъ аза[+]. 4Узуз дидкан аьгъювалар, узхьан удубкьрубкьан ужуди, ачухъди ва тамамди улупбан бадали, узхъанди ккарагай. 5Жарадарихъди фагьумлуди гъузай, гьубкьу жюрейин мумкинвал ишлетмиш апӀинай[+]. 6Гъит, ичв сюгьбатар гьаммишан кабалгрудар ва фагьумлудар ишри ва, гъит, гьардиз лазим вуйи жаваб бихъри[+].

7[•]Узкан вари хабрар Тихикди пидичвуз. Думу ихтибар али гъуллугъчи, узухъди Агъа бадали лихурайи йиз ккуни гъардаш вуйиз[+]. 8Узу думу учвухьна, ич ляхнарин хабрар кидитну, ичв юкӀвар шад апӀуз, гьаъраза[+]. 9Узу дугъахъди дугъри ва ккуни вуйи гъардаш Онесимра гьаъраза – думу ичвдарикан сар ву. Дурари учвуз, гьамшваъ шулайи варибдикан ктибтидичвуз[+].

10Учвуз узухъди дустагъдиъ айи йиз юлдаш Аристархди, Варнавайин халуйин бай Маркди саламар хътаура. Дугъкан учвухьна тӀалаб дурубкьначвухьна: эгер думу учвухьна гъафиш, думу кьабул апӀуб ккун апӀурача[+]. 11Учвуз гьацира саламар хътаура Юстус кӀуру лакӀам хъайи Исайи. Аллагьдин Паччагьлугъ[†] бадали жафа зигурайи жугьдарикан гьадрартӀан хътарзухъ. Дурар узуз аьхю кюмек вузуз[+]. 12Ичвдарикан саламар Месигь Исайин[†] гъуллугънаъ айи Эпафрасди хътаура. Думу гьарган учвхъанди, учву тамамвалинна дугъривалин мюгькамвалиинди Аллагьдин ниятнахъ хъпехъури гъузри кӀури, ижмиди ккарагура[+]. 13Думу учвхъанди ва Иерапольна Лаодикия шагьрарин хъугърударихъанди, гьяйиф дарди, аьхю жафайиинди лихбан узу шагьид вуза. 14Учвуз ихь ккуни духтир Лукайи ва Демасди саламар хътаура[+].

15Лаодикияйиъ айи гъардшариз, гьацира Нимфандиз ва дугъан хулаъ уч шлу хъугърудариз саламар йипай[+]. 16Му кагъаз учвухь гъурхиган, Лаодикияйин хъугърударизра урхуз шлуганси апӀинай. Хъа учву Лаодикияйиан вуйи кагъаз урхай[+]. 17Ва Архипдиз йипай: «Лиг, увуз Агъайихьан гъабхьи гъуллугъ тамам апӀури гъуз!»[+]

18Йиз хусуси хилʼинди бикӀураза: Павелихьан саламар. Йиз зунжрарикан кӀваинди гъибтай. Гъит учвухъди Аллагьдин ужʼвал ибшри![+]

## Фессалоник-1

### Фессалоник-1

Фессалоник-1


Фессалоник-1

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]


### Фессалоник-1


Фессалоник шагьриъ айи хъугърудариз 1-пи кагъаз

Му кагъаз Коринф шагьриъ дибикӀнайиб ву. Павел Фессалоникдизра Исайикан хабар хьади гъушну. Душваъ Дугъан тереф гъибисдарра шулу. Аммаки Иса хачриин дукӀну чӀиви гъахьи Месигьдикан хабар вуйиб дици дар кӀурудари шагьрин саб кьадар агьлар Павелиз къаршуди гъитӀиккури гъахьну ва, гьаддиз, думу Фессалоникдиан ухди гъягъюз мажбур шулу. Фессалоникдин хъугърударин уьмрикан аьгъю апӀуз ккунди, Павели дина чахъди Коринфдиъ Аллагьдин гъуллугънаъ ади гъахьи Тимофей гьаъру. Тимофей дилин ужудар хабрар хьади кьяляхъ гъюру. Аллагьдихъ хъугърудар, хъергувалариз дилигди, Исайихъ дурар сабан ва гьаргандиз хъугънайи, дурарин хъугъувал лигимтӀан-лигим шулайи. Гьаци дурар, вари Греция вуйибси, варидариз Месигьдиъ мисал вуйи. Дурариз чпин месэлйирира архаинвал туврадайи: дурарин арайиъ Павел имдардимиди сакьюдар гъийихнура вуйи. Гъийихдарин багахьлуйириз, гъийихдар чӀиви шлуб вуйкӀан-дайкӀан кӀури, гьич сикинвал туврадайи. Дурар ккарцури, Гирами Рюгьну Павелилантина гьамци бикӀура: Иса гъафиган, Думу гъяйиз гъийихдарин улихь чӀивиди имбудар гьич сабдинна артухъди хьидар. Месигь гъафибси, дийихнайидар чӀиви хьиди, гьаддихъан хъугънайидар вари гьаргандиз Гьадгъахъди гъузди. Ужувлан хабарнахъ хъугънайивали гьамустӀанра ужуб бегьер хура: гьациб гележегдихъ хъугъру кас гьамустӀанра, гьадму вахт улубкьнайиси, яшамиш шула.

### 1

1Павелихьан, Силвандихьан ва Тимофейихьан – Фессалоникдиъ айи Адаш Аллагьдин ва Агъа Иса Месигьдин[†] хъугърудариз.

Ужʼвал учвуз ва мясляаьт![+]


Фессалоникдиъ гъабхьи хъугъувализ чухсагъул

2Учу ич ккарагбариъ, учву кӀваин апӀури, учвуз гъапӀубдиз Аллагьдиз гьаммишан чухсагъул кӀурача[+]. 3Учу ихь Адаш Аллагьдин улихь ичв ляхнариинди вуйи хъугъвал, юкӀв абцӀну зигру масанвалин жафа, ихь Агъа Иса Месигьдихъ хъугъувалиин ичв мюгькамди дийигънайивал гьаммишан кӀваинди гъибтрача. 4Учуз аьгъячуз, гъардшар, учву Аллагьдиз ккунду, Гьадгъу учву ктагъну,[+] 5гьаз гъапиш, учу учвуз гъабхи Ужувлан хабар[†] неинки гафариинди, хъа гьацира аьхю кьувват, Гирами Рюгь хъади вуйи ва думу гьякь вуйивал улупру лап дерин хъугъувал вуйи. Учвуз аьгъячвуз, учу учвухъди хьайиган фициб саягъниинди учу яшамиш гъахьнуш. Гьаци хьувал учвуз ужувлаз вуйи,[+] 6ва учву учуна Агъайи апӀруб апӀури гъахьнийчва. Учву Ужувлан хабар, зурба аьзаб-аьзиятназ дилигди, Гирами Рюгьну туву шадвалиинди кьабул гъапӀнийчва[+]. 7Гьаддиз учву Македонияйиъна Ахаяйиъ айи вари хъугърудариз мисал вуди гъахьунчва. 8Гьамус учвлантина Агъайин гаф неинки Македонияйиъна Ахаяйиъ рабгъура, хъа гьацира – Аллагьдихъ учву хъугъра, кӀуру хабар варишвариз дубшна. Ва сарун дидкан фукӀара пуб учуз алабхъурадар. 9Учу наанди гъушишра, варишвариъ, учву учу фици кьабул гъапӀнуш, гьаддикан ктибтури шулчуз. Дурари хъана, чӀиви ва гьякь вуйи Аллагьдин гъуллугънаъ хьпан бадали, учву фици идоларихьан Гьадму Аллагьдихъна гъафнуш, ктибтури шулчуз[+]. 10Дурари гьацира Аллагьди чӀиви гъапӀу Чан Бализ – гьамус гъюз ккайи Суддин хъялнаккан ккадаъру Исайиз, аьршариан Думу гъяйиз, учву ккилигури гъузну ккуниваликан ктибтури шулчуз[+].

### 2


Фессалоникдиъ Павелин ляхнар

1Учвуз аьгъячвуз, аьхир, гъардшар, учу учвухьна гъювал дав ляхин гъабхьундайи, 2аммаки Филипдиъ, учвуз аьгъюганси, аьзабар ва ужуз апӀувалар алахьунчуин. Хъа учу ихь Аллагьдин кюмекниинди, учуз писди къаршу удучӀвувалариз дилигди, учвуз дирбашди ва ачухъди Ужувлан хабарнакан[†] ктибтнийча[+]. 3Учу учвуз улупу аьгъювалар ич улдугнайиваларин бинайиин алидар я чӀуру ниятназ апӀурайидар, я кучӀлар айидар дар[+]. 4Аллагьди, учу лайикь вуди гьисаб дапӀну, Чан Ужувлан хабар ич хилиъ ивнийи. Учу гьаци, адмийириз ккун ишри, кӀури гъапӀундарча, ваъ, хъа – ихь юкӀвар ахтармиш апӀру сар Аллагь бадали[+]. 5Учвуз аьгъюганси, учу гьич саб ражнукьан уччвудар гафар гъапӀундарча, ва ич хайирназ гьич саб аьмал гъапӀундарча – мидин шагьид Аллагь ву! –[+] 6ясана адмийирин ад гъазанмиш апӀуз шерик гъахьундарча – я учвухь, я жарадарихь[+].

7Учу Месигьдин[†] вакилар[†] вуди хьпаз лигну, учхьан учву ишлемиш апӀуз шуйчухьан. Хъа учу учвʼин гъагъ илипундарча ва ичв арайиъ бицӀидар хъайи дадаси гъахьунча. 8ЮкӀвар ачухъди, шадвалиинди ичв хилариъ неинки Ужувлан хабар, хъа гьацира ич уьмрарра ивнийча. Магьа гьамкьан учву учуз ккун гъахьунчуз![+] 9Ичв кӀваин илмийичвки, гъардшар, учʼин алахьу гъагъишнар ва ич аман-иман адатӀру жафйир. Учу Аллагьдихьан Ужувлан хабарнакан учвуз ктибтруган, учвʼкан гьич сариинра гъагъ илилипбан бадали, йишв-йигъ лихури гъахьунча[+].

10Учву хъугърудар гъахьиган, учу фици марцциди, гьякьлуди ва тахсир ктарди учвухъди гъахьнуш, учвура Аллагьдихъди шагьидар гъахьунчва. 11Учвуз аьгъюганси, адаш чан балихъди фици шулуш, учура учвухъди гьаруридихъди гьаци гъахьунча:[+] 12ичв уьмур Чан Паччагьлугъдиз ва аднахьна дих апӀурайи Аллагьдиз лайикьлуб хьпан бадали, учу учвуз дих апӀури гъахьунча, ял апӀури гъахьунча ва насигьятар туври гъахьунча[+].

13Хъана учу Аллагьдиз зат сикин дарди баркаллагь кӀурача, гьаз гъапиш учву учкан гъеебхьу Аллагьдин Гаф гьаци, адмийин гафарси ваъ, хъа дугъридан гьякь Аллагьдин гафси ва учвуъ, хъугърудариъ, ляхин гъабхурайи кьувватси кьабул гъапӀунчва[+]. 14Учву, гъардшар, Месигь Исайихъди саб духьнайи Ягьудияйиъ айи Аллагьдин хъугърудариз ухшар духьначва: учвуз ичв адмийирихьан бегьем учӀврушин кубкьунчвуз, дурариз чпин адмийирихьан – жугьдарихьан кубкьубси[+]. 15Дурар, пайгъамбрар[†] йивну йихруси, Агъа Иса дукӀну, ухьухъ хъергна. Дурарин ляхнар Аллагьдиз кьабулди дар, ва дурар вари адмийирин душмнариз илтӀикӀура[+]. 16Дурари ухьуз хабарнакан жугьуд дарудариз ктибтуз гъадагъа апӀура. Вари гьамцдар ляхнариинди дурари чпин гунгьарин гъагъ артухъ апӀура. Хъа Аллагьдин хъял дурариин сабан ва гьаммишандиз алабхъиди![+]


Павелиз Фессалоникдиз хъана гъягъюз ккун шулу

17Гъардшар, учу учвхьан сабан цӀиб вахтназтӀан жара гъахьундайча, думура – бедендиинди, хъа юкӀвариинди – ваъ, гьамус учву рякъюз гизаф тямягь хъайич[+]. 18Ав, фу дапӀнура учвухьна гъюз гизаф ккун гъабхьунчуз. Дугъриданна узу, Павели, гьаци апӀуз гизаф ражари хъюгъюнза, хъа ШейтӀни гъитри гъабхьундар[+]. 19Учву дарди, сарун фужар шул ич миж кайидар, ич шадвал алидар, ич адлувалин заанвал хьайидар. Учвʼинди учу ихь Агъа Исайин[†] улихь, Думу кьяляхъ гъафиган, фурслу хьидича?![+] 20Фицики ич адлувал ва шадвал, иллагьки, учву вучва!

### 3

1Ва гьаддиз, сарун учхьан учву дарди гъузуз даршлуган, Афинайиъ учу ялгъузди гъузуз кьаст гъапӀунча[+]. 2-3Хъа ихь гъардаш Месигьдикан[†] Ужувлан хабар[†] рабгъру Аллагьдин гъуллугъчи Тимофей учвухьна гьаъдича. Дугъу учвуз читин хьибган, кюмек апӀиди, ккарцциди ва ичв хъугъувал мюгькам апӀиди. Учвузра аьгъячвуз гьацдар аьзабар ухьʼин алахьруб[+][+]. 4Гьеле учу учвухъди хъайигантӀан ухьʼин аьзабар улукьрубдикан кӀури гъахьунча. Учвуз аьгъюганси, гьаци хьузра гъабхьну. 5Ва гьаддиз узхьан сарун, ккилигури, аьгь апӀуз шули амдруган, ичв хъугъуваликан аьгъю апӀуз Тимофей гьаунза. Алдатмиш духьну, учву рякълан улдугнийкӀан кӀури, ва ич жафйир дав гъахьнукӀан кӀури, гучӀури гъабхьунзуз[+].

6Амма учвхьан кьяляхъ гъафи Тимофейи ичв хъугъуваликан ва масанваликан, учву учу ич ужудар ляхнариинди кӀваин уьрхюрайиваликан ва ич учву рякъюз юкӀв хъайиси, ичв учу рякъюзра юкӀв хъимбуваликан ужудар хабрар гъахну[+]. 7Гьаддиз, гъардшар, вари гьаму бедбахтвалариъ ва гьергувалариъ айи учу ичв хъугъували ккарцури гъахьну. 8Учву ижмиди Агъайихъди хъайивали учура уьмриъ шад апӀуру. 9Ихь Аллагьдин улихь учву учуз туву му шадвалин гьякьнаан Аллагьдиз фициб чухсагъул кӀуру?! 10Аллагьди учву рякъюз мумкинвал туври кӀури ва ичв хъугъувалиъ учвуз гьудрубкӀрубдин кюмек ибшри кӀури, эргвал аьгъдарди, учу йишв ва йигъ ккарагурача[+].

11Гъит Чав Аллагьди, ихь Адашди, ва ихь Агъа Исайи ич рякъ учвухьна гьапӀри,[+] 12хъа ичв чиб-чпихьна ва жарадарихьна вуйи масанвал, ич учвухьна айи масанвалси, Агъайи гьубкӀну ва артухъра кади туври[+]. 13Ва гъит Гьадгъу учву, ихь Агъа Иса Чан вари гирами халкьра хъади гъюру Йигъ гъяйизкьан, ихь Аллагьдин ва Адашдин улихь марцциди гъузбан бадали, гирамивали ацӀнайи ичв юкӀвар мюгькам апӀри. Амин[+].

### 4


Аллагьдиз ккуни уьмур

1Аьхиринишвʼин гъардшар, учу учвуз Аллагьдиз ккунидарси яшамиш хьуз улупганси, гьамусдихъантинара гьаци яшамиш хьуб учвкан Агъа Исайин[†] ччвурнахъан ккун апӀурача. Учву гьамустӀанра гьаци яшамиш шули ачва, хъа вушра, хъана артухъ ужуйи яшамиш хьуз чалишмиш йихьай[+].

2Учу учвуз Агъа Исайин гьюкмиинди фицдар насигьятар тувнийиш, гьархнадарчвуз. 3Аллагьдин ният учву Чаз бахш хьувал ва кьяппавалихьан гьудучӀвуб ву[+]. 4Гъит гьарсари, гирами ва марцц шлуси, чан жандин эйвал апӀри, 5хъа, Аллагь аьгъдру аллагьсузарси,[†] тямягьярин цӀа кабхъну даришри[+]. 6Гьацдар тямягьяриъ ахъуз ва гъардшин ихтиярариин лик иливуз гьич фикиркьан мапӀанай, гьаз гъапиш, учу улихьна гъаписи ва учвкан ижмиди ккун гъапӀганси, вари гьацдар ляхнариз Агъайи жаза гьадабтӀиди. 7Аллагьди ухьуз чиркинвалиъ яшамиш хьуз ваъ, хъа гирамивалиъ гъузуз дих апӀура[+]. 8Гьаци вуйиган, шли му тина апӀураш, дугъу адми тина апӀурадар, хъа Чан Гирами Рюгь учвуз туврайи Аллагь тина апӀура.

9Гъардшарихьна вуйи масанваликан бикӀуб думукьан лазим вуди гьисаб апӀурадарча, фицики Чав, Аллагьди, учву чиб-чпи ккун апӀуз улупунчвуз[+]. 10Хъа учву Македонияйиъ айи вари гъардшарихьна гьаци хьузра шулачва. Гъардшар, учвуз миннат апӀураза, имбубтӀан артухъ чиб-чпи ккун апӀинай 11-12ва, гизафна-гизафси, архаинди яшамиш хьуз чара абгай. Жарадари ичв гьюрмат уьбхбан ва ичвра сабдиъра ул ади дархьбан бадали, гъит гьарсари чан ляхин апӀри ва уьмриз уьлин кьацӀ гьарди, учу учвуз мугагьназ гъапиганси, чан хилариинди гъазанмиш апӀри[+][+].


Агъа гъюбкан

13Гъардшар, учуз учву гъийихдарикан фукӀа-мукӀа аьгъдарди гъитуз ккундарчуз. Сабдикра миж кимдру имбу адмийириси, дурарин дердер мизиганай[+]. 14Эгер ухьу, Иса, дукӀну, чӀиви хьувалихъ хъугъраш, ухьу гьацира Исайихъ хъугъну гъакӀидар Аллагьди аьршариз Гьадгъахьна хъади гъягърувалихъ хъугърахьа[+].

15Учу учвуз Агъайин гафариинди кӀурача: Агъа гъяйиз, ухькан чӀивиди гъуздар дийихнайидарин улихь гьучӀвидар,[+] 16гьаз гъапиш, хабар утӀубччвган, аьхю малайикдин дих утӀубччвган, Аллагьдин зурна гъарабхган, Агъа Учв завариан гъиди ва сифте, Месигьдихъ[†] хъугъну, гъийихдар чӀиви хьиди,[+] 17хъасин ухьу, чӀивиди гъузнайидар, гьадрарихъди сатӀиди дифариинди Агъа рякъюз гъахиди ва гьаци гьаммишандиз Агъайихъди гъуздихьа[+]. 18Гьаци вуйиган, гьамцдар гафариинди чиб-чпик юкӀв капӀри гъузай.

### 5


Агъа гъюрайивалихьна гьязурди гъузай.

1Фуну вахтари ва фуну йигъан Думу гъюруш, гъардшар, учвуз дидкан бикӀуб лазим дар[+]. 2Учвуз лап ужуйи аьгъячвуз Агъайин Йигъ, йишвну тӀафалси, кӀваин алдруган, гъюру[+]. 3Адмийири: «Варишвариъ мясляаьт а ва гьич саб жюрейинра хатӀа имдар!» – пуз хъюгъиган, бицӀир кайи дишагьли сабпну бицӀир апӀуз иццрушну гъадагърубси, гьадмуган дурариина аьжал гъядябхъиди, ва дурарихьан гьергбиинди чпи уьрхюз хьибдар![+]

4Хъа учву, гъардшар, мучӀушнаъ адарчва, ва гьадму Йигъандин аквну, тӀафлиси, мюгьтал апӀидарчву[+]. 5Фицики учву вари аквнан ва йигъандин веледар вучва. Ухьу мучӀушнакна йишвак кахьрадархьа[+]. 6Гьаддиз, имбударси, даахну гъуздархьа! Ачухъ фагьум ади ва кӀубанди гъуздихьа![+] 7Йишвну нивкӀу улар удутӀнайидар ахури шулу, хъа пиянискийир ярхи йишвди убхъури шулу, аьхир. 8Хъа ухьу, йигъан аквнак кахьрайидар, ачухъ фагьум ади хьидихьа ва хъугъвалинна масанвалин халариъ учӀвдихьа, кӀулʼин ухьу уьрхру пӀапӀах улубкӀидихьа![+] 9Гьаз гъапиш Аллагьди ухьуз Чан хъял улупнадар, хъа, ихь Агъа Иса Месигьдиланмина[†] вуйи ухьу уьрхювал улупна[+]. 10Гьаддиз ухьу дийихну ашра, адаршра, ухьу гьаммишан Гьадгъахъди хьуз кӀури, Думу ухьхъанди гъакӀну[+]. 11Гьаци вуйиган, чиб-чпик юкӀв капӀри йихьай ва чиб-чпиз хил туври апӀинай – му учву апӀурачва.

12Учвкан ккун апӀурача, гъардшар, учву Агъайихъ хъаърайидариз ва, гьарсаб улупури, кӀваантӀан жафа зигурайидариз артухъ гьюрмат апӀури йихьай[+]. 13Дурари апӀурайи ляхниз дилигну, дурариз аьхю масанвалиинди гьюрмат апӀинай. Чиб-чпихъди мясляаьтниинди гъузай[+]. 14Гъардшар, учвкан ккун апӀурача: ляхин апӀуз даккнидарин кӀулиъ аькьюл апӀай, кагьлидариъ кӀубанвал тӀапӀай, зяифдариз гъюн ккивай, варидарихъди сабурлу йихьай[+]. 15Лигайгьа, ичв арайиъ гьич сарира чӀурувализ чӀуру жаваб тутруври. Гьаммишан, чиб-чпихьна шлуси, варидариз ужувлиинди йихьай[+]. 16Гьаммишан шадвалиъ гъузай,[+] 17зат сикин дарди ккарагури йихьай,[+] 18варибдиз чухсагъул йипай – магьа учвуз, Месигь Исайихъ хъугърудариз вуйи Аллагьдин ният[+]. 19Рюгь мукутӀуршванай,[+] 20пайгъамбарвалин гафар тина магьадаанай, 21хъа вари ахтармиш апӀури, ужувлан тереф дибисну, гъузай,[+] 22жюрбежюр писваларихьан ярхла йихьай!

23Гъит мясляаьтнан Аллагьди Чав учву гьуркӀну гирами апӀри. Ва гъит вари учвуъ: рюгьра, юкӀвра, жанра – ихь Агъа Иса Месигь гъюру гьадму Йигъаз саб зиян ктарди уьрхри[+]. 24Учвуз дих АпӀурайир аьгьтлу ву, ва Гьадгъу му тамамра апӀиди![+]

25Гъардшар, учхъанра ккарагай![+]

26Вари гъардшариз гирамивалин мак апӀбиинди салам тувай[+]. 27Агъайин ччвурнахъан миннат апӀураза, гьаму кагъаз вари гъардшариз урхай[+].

28Ихь Агъа Иса Месигьдин ужʼвал учвухъди ибшри!

## Фессалоник-2

### Фессалоник-2

Фессалоник-2


Фессалоник-2

[1]

[2]

[3]


### Фессалоник-2


Фессалоник шагьриъ айи хъугърудариз 2-пи кагъаз

Фессалоникдин хъугърудариз сабпи кагъазси, гьаму кьюбпибра Коринфдиан вуйи. Думу шагьрин хъугърудар сабпи кагъзиъ дупнайи гьаму дюнʼяйин аьхиримжи йигъарикан дюзди гъавриъ ахънадайи. Мидкан хабар Исайин вакилихьна рубкьуру. Лап яман хъергувалар улуркьу Исайихъ хъугънайидарикан сакьюдари, Месигь кьюбпи ражари гьаму багарихьди гъюру, кӀурайи. Гьамциб гьялназ ккилигури, дурари я ляхин, я гьар йигъандин гъайгъушнар тамам апӀдайи. Хъугърударикан сакьюдарин, Аллагьдин гафнаъ дупнайиси, Месигь кьюбпи ражнура гъиди, кӀуру аьгъюваларикан дюз дару хиялар дюз алаури, Гирами Рюгьну ачухъди ва гъавриъ ахъруси, думу гьядиса хьайиз улихь фу шулуш, бикӀура: Исайихъ хъугънайидарихьан аьзабариккан кӀул ккадабгъуз хьибдар, дурарихъ хъергри, дарариз кучӀлар апӀури, дурарин хъугъувалик кялхъри ва дурар масу туври хьиди. Хъа дурариин улукьру гьаму вари аьзабариз ва читинвалариз дилигди, Аллагьдин Рюгьну Фессалоникдин агьлариз чпин хъугъувалиъ ижмиди дийигъуз дих апӀура: «Гъит ухьу ккун гъапӀу, ва Чан ужувлиинди ухьуз зат ккудудубкӀру ккарцувал ва ужувлан умуд багъиш гъапӀу Чав, Агъа Иса Месигьди ва Аллагьди, ихь Адашди, ичв юкӀвариъ ккарцувал тӀапӀри ва гьарсаб ужувлан ляхниз ва гафназ мюгькам апӀри» (2:16,[17]).

### 1

1Павелихьан, Силвандихьан ва Тимофейихьан – Фессалоникдиъ айи Адаш Аллагьдин ва Агъа Иса Месигьдин[†] хъугърудариз[+].

2Ужʼвал ва мясляаьт ибшричвуз Аллагьдихьан, ихь Адашдихьан ва Агъа Иса Месигьдихьан!

3Вари учвуз гъапӀубдиз учу гьаммишан Аллагьдиз баркаллагь дупну ккунду, гъардшар. Му гьякь ву, гьаз гъапиш ичв хъугъувал кьадар адрубкьан аьхю шула ва учвкан гьарсари вари ккун апӀурайи ва чиб-чпи ккун апӀурайи масанвал айибтӀан артухъ шула[+]. 4Гьаддиз Аллагьдин жара хъугърудариз, учву вари гьаму хъергувалариъна аьзабариъ аьгь апӀури арайиз хурайи ва мюгькам апӀурайи хъугъувал улупури, ичв тярифар апӀури шулча[+].


Аллагьдин суддикан

5Варибди Аллагьдин Суддин дюзваликан шагьидвал апӀура ва учвура Аллагьдин Паччагьлугъдиз[†] лайикь хьиди, гьадму бадали учву аьзабарра аьгь гъапӀунчва[+]. 6Учвʼин аьзабар илирчу тахсиркрариз Аллагьди бедбахтвалар тувди – мура гьякь ву[+]. 7Учву гьаму ражари аьзабариъ ачва, хъа Агъа Иса аьршариан цӀиъди Чан зурба гьунар кайи малайикарра хъади гъафи гьадму Йигъан, учухъди сатӀиди учвузра рягьятвал тувди[+]. 8Аллагь кьабул дарапӀдариз ва Ихь Агъа Исайикан вуйи Ужувлан хабарназ[†] мютӀюгъ дархьидариз жаза хибди[+]. 9-10Дурариз гьадабтӀру жаза гьаргандин аьжал хьибди: Иса Чан адмийирин арайиъ адлу хьпан бадали ва Чахъ хъугъдарин арайиъ за хьпан бадали гъафиган, Дугъан аднан ва кьувватнан нурнахьан, Агъайин багхьан гьацдар ярхла апӀиди. Исайин[†] адмийирин арайиъ учвура хьидичва, гьаз гъапиш учву ич шагьидвалихъ хъугъунчва[+].

11Гьаддиз Аллагьди Чан дих апӀбаз учву лайикь хьпан бадали ва Чан кьувватниинди вари ичв ужудар ниятар ва хъугъувалин ляхнар тамам апӀбан бадали, учу учвхъанди гьаммишан ккарагурира шулча[+]. 12Гьадмуган, учву кюмек духьну, ихь Агъа Исайин ччвур адлу хьибди, хъа ихь Аллагьдин ужувлиинди ва Агъа Иса Месигьдиинди Дугъу учву адлу апӀиди.

### 2


Агъа гъяйиз гизаф писвал хьибди

1-2Хъа гьамус ихь Агъа Иса Месигь[†] кьяляхъ гъюбкан ва Дугъу ухьу фици сатӀи апӀуруш гьаддикан. Учу учвкан, гъардшар, ичв кӀулар дудругуб, ва, я пайгъамбарваларихьан, я ачмиш апӀуваларихьан, я кагъзарихьан, гъеле думу кагъзар учхьан вуйидар ву кӀури, эгер дурариъ Агъайин Йигъ сарун гъабхьну кӀури дибикӀну ади гъабшишра, улдудугувалиъ адрахъуб ккун апӀурача[+]. 3Гьич сарихьдира учву алдатмиш апӀуз мигъитанай – гьич саб жюрейииндира. Гьаз гъапиш, сифте, Аллагьдиз къаршуди, зурба вуйи гъедергувалар арайиз дуфну ккунду, писвал арайиз адмийиинди удубчӀвиди (думу адми, аьжализ кадатӀнайир ву),[+] 4къаршур, аллагьдинубдик вая гирами вуйибдик гъилигган, учв варитӀан зина вуза, кӀури, гьисаб апӀури хьиди, гьаци, гьеле думу Аллагьдин хулаъра кмиди деъди ва дугъу Аллагь учв вуза пиди[+].

5Ичв кӀваин илмидарничв? Узу мидкан учвуз, учвухь хьайиган, гъапнийза аьхир. 6Гьамус учвуз аьгъячвуз, гьаз думу къаршу вуйир чан вахт гъяйиз дерккнаш. 7Фицики писвалин жини кьувватари чпин ляхин гьамустӀанра гъабхура, хъа сабан думу къаршу вуйириз рякъ гьадабтӀнайир дугъан рякъʼан удучӀвну ккунду[+]. 8Хъа гьадмуган думу душман ачухъ хьиди, хъа Агъа Исайи Учв гъафи гьадму Йигъан, гьеле Чан ил хътабгъбан адлувалин нурниинди думу тӀанкь апӀиди[+]. 9Писур гъювал ШейтӀнин хиларин ляхин ву. Думу писвал гьубкьу жюрейин аьламатар ва гъавриъ ахъуз даршлу кучӀлин лишнар улупбариинди[+] 10ва гьацира гьар жюрейин пис аьмалдарвалариинди арайиз удубчӀвиди. Дугъахъди аьжализ гъягърудар хьиди, гьаз гъапиш дурари гьякьвалихьна вуйи масанвал тина гъапӀнийи, хъа гьаддиинди дурарихьан чпи уьрхюз шуйи, аьхир[+]. 11-12Ва гьаддиз Аллагьди дурар, гьякьвалихъ хътругъди, писвал ктабгъдар, кучӀларихъ хъугъбан бадали ва гьациб жюрейиинди жаза адабтӀну гъитуз, кучӀлин гьюкмиъ итра[+].


Учву уьрхбан бадали кадагънайидар ву

13Учвхъан, гъардшар, гьаммишан учу Аллагьдиз баркаллагь пуб рубкьура, Агъайин ккунидар! Фицики, учву марцц апӀурайи ва ичв хъугъувал гьякьвализ илтӀикӀурайи Гирами Рюгьнан кюмекниинди Аллагьди, учвуз сифте уьрхювал хьпан бадали, Дугъу учву ктагъну[+]. 14Гьаддиз Дугъу учвуз, ихь Агъа Иса Месигьдин адлувал пай апӀбан бадали, учу гъабхи Ужувлан хабарниинди[†] дих гъапӀну![+]

15Гьаци мюгькамди дийигъну гъузай, гъардшар! Учу учвуз ушвналан ва кагъзариинди улупу аьгъюваларихъан ижмиди хъичӀихну гъузай,[+] 16ва гъит ухьу ккун гъапӀу, ва Чан ужувлиинди ухьуз зат ккудудубкӀру ккарцувал ва ужувлан умуд багъиш гъапӀу Чав, Агъа Иса Месигьди, ва Аллагьди, ихь Адашди,[+] 17ичв юкӀвариъ ккарцувал тӀапӀри ва гьарсаб ужувлан ляхниз ва гафназ мюгькам апӀри[+].

### 3


Учу бадали ккарагай

1Ва аьхириъ, учу бадали ккарагай! Гъит, Агъайин Гаф зарбди улихь гъарабхри ва аьхю гьюрматниинди, Думу учву кьабул гъапӀиганси, имбударира кьабул апӀруси ибшри[+]. 2Хъана ккарагай, Аллагьди учу лайикь дару ва чӀуру адмийириккан ккадаъри, кӀури, фицики варидариъ хъугъувал адар, аьхир![+] 3Хъа Агъа Чав кӀурубдиин Алир ву, ва Гьадгъу учву мюгькам апӀиди ва писурихьан уьрхиди[+]. 4Учу учвуз ктиту Агъайин тӀалабар гьамусдиз тамам апӀури гъахьиганси, гьамусдихъантина тамам апӀрубдихъ ижмиди хъугърача. 5Гъит ичв юкӀвар Агъайи Аллагьдин масанвалихьна ва Месигьдин[†] мюгькамвалихьна илтӀикӀри![+]


Фарз – зегьмет зигуб

6Гъардшар, ихь Агъа Иса Месигьдин ччвурнахъан тӀалаб апӀурачачвукан: чаз ккуниб апӀури яшамиш шулайи гъардшихьан ва учу учвуз туву насигьятарихъди даршулайи гьарурихьан ярхла йихьай[+]. 7Фицики учвуз аьгъячвуз, фици учхъан мисал гъадабгъну ккундуш. Гьаз гъапиш учу учвухь ляхин дарди гъахьундарча,[+] 8учвʼин гьич сариинкьан гъагъ илдрипбан бадали, гьич саринра давди уьлин кьацӀ гъипӀундайча; йишв-йигъ, кьувватар гьяйиф дарапӀди, лихури гъахьунча[+]. 9Учу гьаци, учуз ихтияр адруган, гъапӀуб дайи, хъа учву учхъан мисал гъадабгъбан бадали гъапӀуб вуйич[+]. 10Гьеле учу учвухь хьайи вахтна учу учвуз магьа гьамциб къайда гъибтунча: «ляхин апӀуз даккнири ипӀузра дирипӀри!»[+] 11Хъа гьамус учуз, учвухь лихуз даккнидар а, ляхин апӀуз даккунди, уьргъну, жарадарин ляхнаригъ гъючӀврайидар а, кӀури, ебхьурачуз[+]. 12Гьадму адмийирикан учу, архаинди лихуб ва жвуван хилариинди гъазанмиш гъапӀу уьл ипӀуб тӀалаб апӀурача ва Агъа Иса Месигьдин ччвурнахъан дих апӀурача.

13Хъа учву, гъардшар, ужʼвал апӀбаъ меэрганай[+]. 14Хъа фуж учу гьаму кагъзиъ бикӀурайибдихъ хъпебехъиш, думу фикирназ гъадагъай, ва дугъахъди гаф-чӀал мапӀанай, гъит дугъаз нач ибшри! 15Дугъахъди, душмнихъдиси, махьанай, хъа, гъардшизси, гъавриъ шлу гафар йипай![+]

16Гъит Чав Агъайи, мясляаьтнан булагъди, гьарган ва гьубкьу жюрейиинди учвуз мясляаьт туври. Гъит учвухъди варидарихъди Агъа ишри![+]

17Павелихьан саламар – му узу йиз хилариинди бикӀураза, узу гьарсаб йиз кагъзик гьамци лишан капӀри шулза[+]. 18Гъит ихь Агъа Иса Месигьдин ужʼвал гьарган учвухъди варидарихъди хъади ибшри.

## Тимофейиз-1

### Тимофейиз-1

Тимофейиз-1


Тимофейиз-1

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]


### Тимофейиз-1


Тимофейиз 1-пи кагъаз

Тимофейиз дибикӀнайи сабпи кагъзиъ, кьюбпибдиъси, Аллагьдин гъуллугънаъ айи хъугърударин хасиятарикан ва буржйирикан кӀура. Гьаз дибикӀнаш ва бикӀбан метлеб фу вуш, Гирами Рюгьнулан ачухъди рябкъюра: «Аллагьдин хизандиъ жвув фици духьну ккундуш, увуз аьгъю хьпан бадали бикӀураза. Думу хизан – хъугъру гирами халкь ву. Думу халкь – чӀиви Аллагьдинуб ву. Думу халкь – мюгькам бин ва дебккрайи гьякьʼвал ву» (3:15). Му кагъаз, гъилигу гьялариан, Павел Македонияйиз дуфнайиган дибикӀнайиб ву. Павели, Эфесдиъ даргъурайи каламариз къаршуди дийигъуз, чан дуст вуйи ва чахъди Аллагьдин гъуллугънаъ айи Тимофейикан душваъ гъузуб тӀалаб апӀура. Павелиз чаз Эфесдиз гъягъюз ккун дубхьнайи, хъа дугъаз садар гьядисйири машат гъапӀнийи. Гьаддиз дугъу Тимофейиз, сабдизра дилигди ва ижми хъугъвалиинди ккебгънайи ляхин ккудубкӀ кӀури, кагъаз бикӀуру. Тимофейи Эфесдиъ хъугърударихъди аьлакьалу вуйи сакьюдар суалар гьял дапӀну ккундийи: гьацӀари хъугънайидариз я швушвар духну, я швуваз душну ккундар, кӀурайи, жарадари ипӀру-ухру шейʼарикан ишлетмиш апӀуз ихтияр айидарра, адрударра а, кӀурайи. Гирами Рюгь Чан кагъзиъ Исайихъ хъугърударин уьмрин гизаф суалариин дийигънайи. Дугъан фикрари ва насигьятари Эфесдиъ хъугънайидариз Ужувлан хабарнан гьаммишандин гьякьикьатвалихьна, яни Иса Месигьдихьна, Гьадгъу инсанариз дебккнайи уьрхювалихьна кьяляхъ хътакуз кюмек дапӀну ккундийи. Ихь Агъайиз вари адмийир дюрхну ва Чан гьякьвалин гъавриъ ахъну ккунду. Гьаддиз Исайихъ хъугънайидари му гьякьвал жиниди гъибтну ккундар, хъа дурар, чпин хъугъували Аллагьдин дигиш апӀру рягьимлуваликан ачухъди шагьидвал апӀруси, яшамиш духьну ккунду. Кагъзиъ артухъси фикир хъугърударин аьхюр кипуз саб тягьна ктру уьмрин адми духьну ккунивалихьна жалб апӀура.

### 1


КучӀлин аьгъюваларикан

1Ухьу уьрхру Аллагьдин ва ихь умуд кайи Месигь[†] Исайин[†] амриинди кадагънайи Иса Месигьдин вакил Павелихьан[+] 2хъугъувалиъ йиз гьякь бай Тимофейиз – ужʼвал, рягьим ва мясляаьт увуз Адаш Аллагьдихьан ва Иса Месигь ихь Агъайихьан![+]

3Македонияйиз гъярайири, увкан Эфесдиъ гъузуз ижмиди ккун гъапӀнийза. Уву душваъ кучӀлин аьгъювалар рагъурайи сакьюдар касар дерккну ккундийзуз. 4Чпин вахт дурари гьубкьу жюрейин махъварихъди ва ккудудукӀру архйир агури гьадрапӀри. Миди арайиз хрудар гьюжатартӀан дар, хъа хъугъували арайиз хурайи Аллагьдин ляхин улихь гъабхурадар[+]. 5Гьаму йиз тӀалабнан метлеб – марцци кӀваан, гъяни намуснаан ва дугъри хъугъувалиан удубчӀвурайи масанвал вуйиз[+]. 6Сакьюдар, гьаму вари дипну, файдасуз гьюжатариъ ахъна[+]. 7Дурариз Къанун[†] кивру мялимар хьуз ккунди а, аммаки дурар я чпи кӀурайибдин, я чпи гьадмукьан ижмиди ктибтурайибдин гъавриъ ахънадар.

8Къанун ухьуз агъяхьуз: думу ужуб ву, эгер дюзди ишлетмиш апӀури гъашиш[+]. 9Ухьуз гьацира аьгъяхьуз: Къанун дугъридариз ваъ, хъа – гьадму законар чӀюргърудариз ва мютӀюгъ даршлудариз, аллагьсузариз[†] ва гунагькрариз, фукӀара гирамиб адрудариз ва хътругърудариз, адашдин вая дадайин уьмриин хил иливрудариз, йивну йикӀрудариз,[+] 10кьяппавалиъ айидариз, жилир жилирихъ хъайидариз, адмийир лукӀʼвализ масу туврудариз, кучӀляхяриз, кучӀалди шагьидвал апӀрудариз ва дюз аьгъювалариз къаршуди удучӀврудариз ву. 11Му аьгъювалар гьарсаб тярифназ лайикь вуйи Аллагьди узʼин илипнайи Ужувлан хабарнахъди[†] сабси гъюру[+].


Аллагьдин ужувлаз баркаллагь

12Узуз кьувват туву ихь Агъайиз, Месигь Исайиз чухсагъул кӀураза. Дугъу узʼин ихтибар дапӀну, гъуллугъ илипунзуин[+]. 13Мугагьназ Агъайиз люкьнар апӀуйза, хъугърударихъ хъергуйза, вягьшисир вуйза. Аллагьди узлан хил алдабгъну, гьаз гъапиш, узу йиз аьгъдрувалиан ва хътругърувалиан гьаци апӀури гъахьунза[+]. 14Хъа, Иса Месигьдик ктикьхъан, рябкъру масанвална хъугъвал хъайи ихь Агъайин ужʼвал Аллагьди узʼин бегьем улубзну[+]. 15Дюз ва гьякь ву гьаму гафар: гунагькрар уьрхбан бадали, Месигь Иса дюнʼяйиз гъафну, хъа дурарикан вартӀан аьхю гунагькар узу вуйза[+]. 16Аммаки Иса Месигьди гьамциб ужʼвал узуз, сарпирди, Чан сабурлувал фукьан зурба вуш дябкъну, имбударра хъугъуз ва дурариз гьаргандин уьмур рубкьуз, улупну. 17Гьаци вуйиган, гъит гьаргандин Паччагьдиз, аьжал Хътруриз, Дярякъруриз ва Сар вуйи Аллагьдиз аьсрариан аьсрариз гьюрмат ва ад ибшри! Амин.

18Тимофей, йиз бай, увкан дупнайи пайгъамбарвалин гафар кӀваин алди, магьа гьамцдар насигьятар дикӀуразавуз; гьадрарихъди гъяри гьякьвал бадали[+] 19жвуван хъугъувал ва марцци намус уьбхюри, уву хай кайи дяви дубхну ккундузуз. Сакьюдар намуснахьан гьидицну, ва ахириъ дурарин хъугъувалин гими ккабхъну. 20Гьацдарин арайиъ Гименейна Эскендер а; узу дурар, Аллагь беябур дарапӀди яшайиш дубгъуз, иблисин хилиъ ивунза[+].

### 2


Сакьюдар ляхнарикан

1Сифтена-сифте увкан ккун апӀурайиб гьаму вуйиз: вари адмийирихъанди ккарагай, тӀалаб апӀинай, гаф хъипай, Аллагьдиз чухсагъул йипай. 2Ухьу мясляаьт ади ва ужувлаъ архаинди, лайикьлуди яшамиш шлуси, пачгьарихъанди ва гьюкмихь хьайи варидарихъанди ккарагай. 3Мици апӀуб дюзди ва ухьу уьрхру Аллагьдиз кьабулди ву[+]. 4Фицики Дугъаз вари адмийир дюрхну ва гьякьвалихъна дуфну ккунду[+]. 5Аллагь сар ву, ва Аллагьдинна адмийин ара сатӀи АпӀурайирра сар ву. Думу Кас – Месигь[†] Иса ву[+]. 6Дугъу вари адмийирихъанди кайи буржнан ерина Учв тувну. Думу Аллагьди, вахт гъафиган, дюнʼяйиз гьау шагьидвал ву[+]. 7Гьаддиз узу, Хабар рабгърурди, Месигьдин вакилди ва жугьуд дару халкьариз гьякь хъугъувалин мялимди дерккнайир вузун; кучӀлар апӀурадарза, гьякь кӀураза[+].

8Гьаци вуйиган жилари, хъял ва гьюжатар гъитну, гьарсаб йишвахь ккарагури, марцци хилар заргури ккундузуз.

9Гьаци дишагьлийирира палат абурлуди ва жвуваз балгруси, къайдайиинди алабхьри; гъит дурари, аьжайибди кушар дерккри, гъизилар, жавагьирар, багьа палат алабхьури ваъ,[+] 10хъа Аллагьдиз бахш духьнайи дишагьлийириз лайикь вуйиси гъяни ляхнариинди чпи кабалгри. 11Гъит дишагьлийири, артухъ гаф дарди, саб наразивал улулупди, аьгъювалар аьгъю апӀри[+]. 12Дишагьлийиз жили-жвуван зиин аьхювал апӀуз ва аьгъювалар улупуз гъидритарза; думу ккебехъну гъузри[+]. 13Фицики сифте – Адам, хъа Ева халкь гъапӀнийи[+]. 14Алдатмиш гъапӀурра Адам дайи, хъа, кӀучӀлихъ хъебехъну, гунагь гъапӀур учв вуйи[+]. 15Аммаки дишагьлира уьрхиди, бицӀидар апӀури, эгер хъугъувал, масанвал, гирамивал ва намуслувал ади яшамиш шулуш.

### 3


Хъугърударин аьхюдар

1Дишди кӀура: шлиз хъугърударин аьхюр хьуз ккундуш – баркаллагь чаз![+] 2Аммаки аьхюр кипуз саб тягьна ктру уьмрин адми духьну ккунду: саб ражаритӀан швушв дархир, сабурлур, аькьюллур, намус кайир, хялар ккунир, аьгъювалар улупуз удукьрур,[+] 3дурубхърур, элелегрур, хъа гаф-чӀалнаъ гъюдлир, хъюхъ дазрабгрур, пулиъ ул адрур[+]. 4Дугъу чан хал-хизан ужуйи гьюле[†] гъабхури ккунду, хъпехъру ва чан гьюрмат уьбхру баяр-шубар ади ккунду. 5Хъа чан хулан эйвал апӀузкьан даршлурихьан Аллагьдин хъугърударин гъайгъу зигуз шулин? 6Тазади хъугъну имбударикан аьхюр ктагъну ккундар: дицир адмийик фурс кубчӀвди ва, иблисдинси, дугъанра суд апӀиди. 7Хътругърудар дицир касдикан, кьяляхъ тягьнийир дархьуз ва иблисди ккиву чулиъ адрахъуз, ужуйи улхури ккунду[+].

8Гьаму дурарин кюмекчйиризра кайиб ву. Дурар гьюрмат айи, кьюб маш гъядру, чяхрихъ юкӀв хъадру ва пулиъ ул адру касар духьну ккунду[+]. 9Дурари, марцци намус ади, хъугъувалин сирар дидисну ккунду. 10Сифте дурарра ахтармиш дапӀну ккунду, ва, эгер дурарихъ «рижв» хътрибшиш, гъит кюмекчивалин гъуллугънаъ гъузри.

11Аьхюдарин кюмекчйирин хпарра гьюрматназ лайикьдар духьну ккунду, футнийир дарагърудар, тямягьяриъ адрахърудар, варибдиин хъугъвал алидар[+].

12Аьхюрин кюмекчира саб ражаритӀан швушв духну адрур ва чан хал-хизан ужуди кӀули гъабхрур духьну ккунду. 13Гьаз гъапиш чан гъуллугъ ужуди тамам апӀрури гьюрматра гъазанмиш апӀуру, ва Иса Месигьдикан[†] вуйи чан хъугъуваликан дугъхьан, саб гучӀ адарди, ктибтузра шулу.

14Багарихьди увухьна гъюз кказа, хъа му узу увуз, 15нагагь узу кьан апӀруси гъабшиш, Аллагьдин хизандиъ жвув фици духьну ккундуш, увуз аьгъю хьпан бадали бикӀураза. Думу хизан – чӀиви Аллагьдихъ хъугъру гирами халкь ву. Думу халкь – мюгькам бин ва дебккрайи гьякьвал ву. 16Саб гаф адарди ихь хъугъувалин сир зурба ву:

Думу бедендиъди гъафну,
Рюгьну гьякь гъапӀну,
Думу малайикариз гъяркъну,
Дугъкан халкьариз ктибтну,
Думу дюнʼяйиъ хъугъувалиинди кьабул гъапӀну,
Думу адлуди завариз за гъахьну[+].

### 4


Тимофейиз насигьятар

1Аллагьдин Рюгьну ачухъди кӀура, аьхиримжи вахтари, хъугъувал дипну, гьацӀар гьудучӀвиди, дурари кучӀлин рюгьярин ва жинарин каламарин тереф бисиди[+]. 2Дицдар каламар, намус дудубгнайи, кью-кьюбди машар гъивнайи кучӀляхяриланмина гъиди. 3Дурари швушвар хуз гъадагъа апӀура. Дурар, гьякьвал агъюдарина хъугърудари баркаллагь кӀури, ипӀбан бадали Аллагьди халкь дапӀнайи саб жюре итӀрудар митӀанай, кӀури, хъюгъна[+]. 4Аллагьди арайиз дубхнайиб вари ужу ву. Баркаллагь кӀураш, вари кьабул апӀуз шулу[+]. 5Гьаз гъапиш думу вари Аллагьдин гафну ва ккарагбу гирами апӀура[+].

6Эгер уву, Тимофей, гъардшариз гьацдар кӀури гъабшиш, уву хъахънайи сагъ аьгъюваларин ва хъугъувалин гафари ацӀрайи Иса Месигьдин[†] ужур гъуллугъчи хьидивукан. 7Кьаби хпариз лайикь вуйи махъварихъди вахт давди маадапӀан, хъа гьарган хъугъувалин тӀалабарихъ йихь[+]. 8Бедендиз вуйи гьяракатарикан сацӀиб мянфяаьт а, хъа хъугъувалин тӀалабарихъ хьуб варибдиъ мянфяаьтлу ву, фицики диди, гьамусси, гъюру вахтариъра уьмур тувди.

9Му гаф дюз апӀуб ва кьабул апӀуб лайикь ву[+]. 10Гьаддин бадали ухьу лихурира ахьа, гьаддихьна гьачӀарккурира ахьа, гьаз гъапиш умуд чӀиви Аллагьдик кайихь, хъа Думу вари адмийир Уьрхрур ву, иллагьки – Чаин хъугъвал алидар[+].

11Адмийириз магьа гьамдихьна дих апӀин ва гьамдикан аьгъювалар улуп. 12Увухьинди, уву жигьил ву кӀури, гьясппикк ккадру саягъниинди, фужкӀара лигуз мигъитан. Хъугънайидариз уву гьам гафариъ, уьмриъ, масанвалиъ, хъугъувалиъ ва гьам марццишнаъ чешнеди гъуз[+]. 13Узу гъяйиз хъугърударин улихь Гирами китабар[†] ерхьури урх, Ужувлан хабар[†] ктибтури апӀин, аьгъювалар улупру мялим йихь. 14Хъугърударин аьхюдари увʼин хилар иливуйрайиган увуз гъапи пайгъамбарвалин гафариланмина гъабхьи багъиш увхьан ярхла мапӀан[+].

15Яв гъуллугъ юкӀв хъади апӀин, дидиз гьуркӀну бахш йихь, ва гьадмуган варидариз яв хъуркьувалар рякъиди. 16Яв увʼин ва уву улупурайибдиин ул алди гъуз. Гьаму аьгъюваларихъан ижмиди хъичӀих, фицики гьамци апӀури, увура ва увухъ хъпехъурайидарра уьрхидиву.

### 5


Вазифйир, яни жвуву гьапӀну ккундуш

1Яшлу адмийириз хъжагъру саягъниинди макӀан, яв адашси, гъавриъ тӀаъ. Жигьил адмийирихъди, яв гъардшарихъдиси, гафар апӀури йихь[+]. 2Аьхю дишагьлийир – дадйирси; жигьилдар чйирси дис, дурарихъди вуйи яв аьлакьйир лап марццидар шлуси гъуз.

3Гьич саб терефнаанкьан кюмек имдру ачӀни дишагьлийирин гъайгъу зиг. 4Эгер ачӀни дишагьлийиз баяр-шубар, ясана хтулар аш, дурари чпин хъугъувал ляхниъ улупри, чпин хизандинна абайир-бабарин гъайгъу зигури. Му Аллагьдиз кбалгру ляхин ву[+]. 5Хъа гьякь ачӀни дишагьли, яни фужкӀа хътрур сар Аллагьдихъ йирфар хъирчнайир ва, йигъ-йишв ккарагури, Дугъкан кюмек ккун апӀурайир ву. 6Хъа кефер апӀурайи ачӀни дишагьли чӀивидимиди дукӀнайи гьисаб ву[+]. 7Гьич саб жюрейин тягьнийир дархьбан бадали, хъугърудариъ тӀапӀ. 8Жвуван багахьлуйирин, сифтена-сифте жвуван хизандин гъайгъу ктрур, хъугъувалихьан гьудучӀвнайир ву ва хътругъруртӀан ужуз ву.

9ЙирхьцӀур йислан зиина яш дубхьнайи ва саб ражаритӀан швувахь дархьи ачӀни дишагьлийиртӀан хъугърударин гъайгъушнаъ махьан. 10Думу дишагьлийин ужудар ляхнар аьгъю ишри: бицӀидар вердиш гъапӀу ва хялар кьабул гъапӀу, хъугъру гъардшарин ликар гъижикӀу, читинвал алабхъдариз кюмекнаъ ва гьарсаб ужудар ляхнариз бахш гъашир[+].

11Жигьил ачӀни дишагьлийир думу гьисабнак макаан, гьаз гъапиш чпин юкӀв хъипнайивал Месигьдихьан[†] ярхла шлурихъ дурариз швуваз гъягъюз ккун хьибди, 12ва, чпи сифте Аллагьдин улихь туву гаф чӀюбгъюри, дурари чпин суд апӀура. 13Мидихъди сабси, лихурира адруган дурар гагь-гагьнак давди вахт адапӀуз вердиш шула, хулариан-хулариз ккажагъуз хъюгъра, футна либхура, жарадарин ляхнаригъ гъючӀвра, лазим дарубдикан улхури шулу[+]. 14Гьаци вуйиган, узу жигьил ачӀни дишагьлийирикан швуваз гъягъюб, бицӀидар апӀуб, чан хулахъ зегьмет зигуб ва душмнар чпикан чӀуруди дулухруси апӀуб ккун апӀураза[+]. 15Гьаз гъапиш гьацдарикан сакьюдар, жвуван хъугъувал дипну, иблисихъди гъушну.

16Эгер ачӀни дишагьлийириз хъугъру багахьлуйир аш, хъугърудариз артухъ гъагъ дархьуз, дурарин гъайгъу багахьлуйири зигри. Гьадмуган дугъридан кюмек адру ачӀни дишагьлийириз хъугърударихьан кюмек апӀуз хьибди.

17Ужуди аьхювал апӀру касариз хъугърударин артухъ гьюрмат ади ккунду, иллагьки Ужувлан хабар[†] рабгърудариз вая аьгъювалар улупрудариз[+]. 18Гьаз гъапиш Гирами китабари[†] кӀура:

«Гад апӀури, раццʼин али йицран ушв миилибтӀан» ва
«Лихрур кьиматназ лайикь ву»[+].

19Хъугърударин аьхюрилан аьрз апӀуради гъабшиш, кьюр вая шубур шагьид хътарди, кьабул мапӀан. 20Хъа гунгьар апӀрур, имбударизра дарс хьузди, варидарин улихьна адагъ[+].

21Аллагьдин, Иса Месигьдин ва кадагънайи малайикарин улихь увкан ижмиди ккун апӀураза: гьаму узу гъапидар кьабул дапӀну, саризра майил мапӀан; сарин тереф дибисну, тмунуриз миилзиган.

22Жарадарин гунгьарин иштиракчи махьан. Хъугърударин аьхюдарин жергйириз гьялакди фужкӀара макадагъан. Марцциди гъуз[+].

23Саб шидтӀан дурубхъди мугъузан, яв фунин уьзриз ва кми-кмиди шлу иццрушнариз цӀибди чяхирра ишлетмиш апӀури йихь[+].

24ГьацӀарин гунгьар, суддин Йигъ гъяйиз гьамустӀанра рякъюра, хъа гьацӀарин – кьяляхъна ачмиш хьиди.

25Гьаци ужудар ляхнарра ву: гьацӀар гьамустӀанра рякъюра, хъа дярякърайидар кьанди арайиз удучӀвиди.

### 6

1ЛукӀвалиъ айидари Аллагьдин ччвур ва учу улупу аьгъювалар беябур дарапӀбан бадали, гъит чпин аьхюдарин гьюрмат уьбхри[+]. 2Хъа аьхюдар хъугърудар вуш, дурар чпин гъардшар вуйивализ дилигну, фурс дарапӀри. Хъа гьаци, гъит имбубтӀан хъана уччвуйи чпин аьхюрихъ хъпехъури ишри, гьаз гъапиш чпи гъуллугъ апӀурайидариз дурарра дугъри ва ккуни гъардшар ву. Адмийириз уву гьамци улупну ва гьаддихьна дих дапӀну ккунду[+].


КучӀлин улупбар ва гьякь девлет

3Шли, Аллагьдиз лайикь вуйи гьюрмат хурайи ихь Агъа Иса Месигьдин[†] сагъ гафар ва аьгъювалар тина гьадаъну, фу-вуш жараб улупураш,[+] 4думу хъюхъ забгурайир, амма фукӀа аьгъдрур ву. Дицир адми, гьюжатарин ва люкьнарин кчӀихбарин уьзри гъадагънайир ву. Гьацдарилантина бахилвал, гъярхьувалар, агьрар-люкьнар, хъугъвалиан адахъувал[+] 5ва кӀулиъ маъ адарди гьякьвал кӀваълан гъубшдарин гъанихвали, зат ккудудукӀру гьюжат арайиз хура. Аллагьдин ляхнар дурариз чпи ацӀузтӀан вуйидар дар[+].

6Хъугъувалин тӀалабар тамам апӀуб ва варибдиин рази хьуб зурба хъуркьувал ву[+]. 7Фицики му дюнʼяйиз ухьу гъабхиб фукӀара адарихь, я фукӀа кьяляхъ гъабхидира дархьа. 8Уьлна палат аш, гьаддиин рази хьидихьа[+]. 9Девлетлу хьуз ккунир гизаф абдал ва хатӀавалин тямягьяриъ ахъру. Дурари адмийир бедбахтвалин ва аьжалин деринариз хъчӀюхюру[+]. 10Вари жюре чӀуруваларин ччив – пул ккун апӀувал ву. Пул ккун дубхьну, хъугъувалихьан гьудучӀву адмийир гизаф бахтсуз гъахьну.


Фу кӀваълан гьархну ккундарш

11Хъа уву, Тимофей, Аллагьдин адми вува, гьаддиз гьацдарихьан гьерг. Дюзвал, хъугъувал, хъугъувалин тӀалабар тамам апӀувал, масанвал, сабур, умунвал бисуз хилар гьачӀаркк[+]. 12Хъугъувал бадали игит йихь, увуз дих дапӀнайи гьаргандин уьмрихъан хъичӀих. Фицики уву лайикьлуди гизаф шагьидарин улихь яв хъугъуваликан гъапнийва[+]. 13Гьамус узу увуз, Понтий Пилатдин унтӀаъ кӀубанди гьаму хъугъуваликан шагьидвал гъапӀу Месигь Исайин[†] ва варибдиз уьмур тувру Аллагьдин улихь дих апӀуразавуз:[+] 14увуз гьич саб тягьна дяргъруси, узу увуз гъапиб вари ихь Агъа Иса Месигь гъяйизкьан, тамам апӀури гъуз. 15-16Вахт гъабхьиган, Думу ухьухьна Аллагьди, хушбахтавар ва сар вуйи Гьюкумдри, паччгьарин Паччагьди ва агъйирин Агъайи, лик кубкӀуз даршлу аквнаъ айи ва адмийирикан гьич саризкьан дярякъю ва рякъюз даршлу, аьжал хътру Сари гьаъди. Гьадгъануб ву гьюрмат ва кьудрат гьаммишандиз! Амин[+].

17Гьаму дюнʼяйиин девлетлу вуйидариз йип: фурсар дарапӀри ва чпин девлетарихъ йирфар хътричри – думу мюгькам вуйиб дар. Уьмрикан кьукь ктабгъури яшамиш хьуз вари лазим вуйиб артухъра кади тувру Аллагьдихъ йирфар хъирчиш, хъа ужу ву[+]. 18Дурарикан ужувлар апӀуб ккун апӀин, гъит гъяни ляхнарихьди девлетлу ишри. Кьискьисар даришри ва иштагьниинди имбудариз чпин девлетнакан капӀри[+]. 19Гъит, гьамци чпиз хазна уч апӀри – му гъюз ккимбу гьякь уьмур гъазанмиш апӀру ижми шибритӀ хьибди.

20Тимофей, яв хилиъ ивнайиб вари уьбх. Аллагьсузвалин улхбар-рахбарихьан ва кучӀлин аьгъюваларин гьюжатарихьан гьудучӀв[+]. 21Гьацдар аьгъювалар ачуз, кӀурайидар хъугъувалихьан гъирагъдиз душна.

Гъит ужʼвал учвухъди ибшри![+]

## Тимофейиз-2

### Тимофейиз-2

Тимофейиз-2


Тимофейиз-2

[1]

[2]

[3]

[4]


### Тимофейиз-2


Тимофейиз 2-пи кагъаз

Гирами Рюгьнуланмина Павели гъибикӀу му кагъаз, гъилигу гьялариан, аьхиримжинуб ву. Му кагъаз Римдиъ гъибикӀганси ву. Му кагъзиъра чаз аьгьтлу вуйи гъардаш Тимофейин ччвур кӀваин апӀура. Хъергуваларикк ккахъну, дустагъдиъ деънайи Павел суддихьна ва аьжалин жазайихьна гьязур шулайи. Иллагьки гьамциб вахтна дугъу чаз кюмек гъапӀу ва чан вари уьмриъ хъугъвал алди гъахьи Аллагьдикан ктибтуз хъюгънийи. Павелиз аьжаликан гучӀ ктайи, думу Месигьдихъди чазра гьаргандин уьмур ккилибгурайивалихъ ижмишнаан хъугънайи. Аммаки Исайин вакилиз хъугърударин гъюз имбу гележегдиз кюмекар дарапӀди гъитуз ккундайи, фицики чаин улуркьстар аьзабарна хъергувалар дурариз ккилигурайиб дугъаз аьгъяйи. Гирами Рюгьну улихьмиди, гизафдар гьякьвалихъан хътакиди ва жвуван зиин Аллагьди аьхювал апӀури дурариз ккун хьибдар, кӀурайи. Гьаддиз Аллагьдин Рюгьну Исайихъ хъугънайидариз Месигь вари гьюкмартӀан зиина вуйивал ва вари аьхюдарин Паччагь вуйивал кӀваин уьрхюб, гьацира, улукьуз ккайи хъергуваларизна гучӀар ккаъбаз дилигди, аьгьтлуди гъузуз дих апӀура: «аьжал терг ГъапӀуриинди, Ужувлан хабарниинди дюнʼяйиз уьмур ва аьжалсузвал Гъабхуриинди, ухьу Уьрхрур – Месигь Иса гъюбʼинди думу багъиш рябкъюри гъабхьну» (1:10).

### 1

1Аллагьди гаф тувнайи Месигь[†] Исайиъди сатӀи вуйи уьмур рабгъуз Аллагьдин ниятниинди гьаънайи Месигь Исайин[†] вакил Павелихьан[+] 2йиз ккуни вуйи бай Тимофейиз – ужʼвал, рягьимлувал ва мясляаьт Адаш Аллагьдихьан ва ихь Агъа Месигь Исайихьан![+]


Баркаллагь пуб

3Йиз абйириси марцци намусниинди узу гъуллугъ апӀурайи Аллагьдиз, гьарсаб йиз ккарагбаъ уву кӀваин апӀруган, баркаллагь кӀураза. Узу уву, ккарагури, зат сикин дарди, йигънура йишвнура уву кӀваин апӀураза[+]. 4Узхъанди уву удурзу нивгъар кӀваин илмийиз, ва уву дяркъну, юкӀв шадвали абцӀуз ккунди, ктисурадарзу. 5Сифте яв баб Лоидайин, хъа яв дада Евникайин кӀваз гъафибсиб марцци яв хъугъувал кӀваин апӀураза. Му мициб хъугъувал увуз айивалин саб шак адарзуз[+]. 6Магьа гьамци, кӀваин апӀуразавуз: Аллагьди увуз тувнайи, ва узу хилар иливган, увуъ кабхьу гъуллугънан багъиш, чӀиви цӀа кади, убгури гъит[+]. 7Аллагьдин Рюгьну ухьуз гучӀ туврадар, хъа кьувват, масанвал ва сагъ фикир тувру[+].

8Гьаддиз, ихь Агъайикан ктибтуз нач мапӀан, ва Гьадму бадали дустагъдиъ айи узхьан нач мапӀан, хъа узухъди Ужувлан хабар[†] бадали, узʼин улукьнайи аьзабарин пай гъадабгъ. Фицики Аллагьди ухьуз Чан ужувлакан ктибтуз кӀури кьувват тувна[+]. 9Дугъу ухьу ихь ляхнариз лигну дюрхнадар ва Чан гирами вуйи дихниинди ухьуз дих дапӀнадар, хъа, Чан гьаци апӀуз ккайивалин кьувватназ ва Чан зурба вуйи ужувлаз дилигну гьаци дапӀна. Дугъу ухьуз, Месигь Исайиланмина думу багъиш, вахтар ккергъайиз улихьна дапӀнайи[+]. 10Гьамус, аьжал терг ГъапӀуриинди, Ужувлан хабарниинди дюнʼяйиз уьмур ва аьжалсузвал Гъабхуриинди, ухьу Уьрхрур – Месигь Иса гъюбʼинди думу багъиш рябкъюри гъабхьну[+]. 11Гьадму Ужувлан хабар ктибтру вакилди, аьгъювалар улупрурди ва мялимди Аллагьди узу дерккну![+] 12Магьа гьамдиз дилигну, узу гьацдар аьзабар аьгь апӀураза. Хъа узуз начди дарзуз! Узуз узу Шлихъ хъугънаш, аьгъязуз. Дугъу узʼин илипнайи гьадму ляхин Аьхиримжи йигъ гъяйизкьан вари уьбхрувалик йиз гьич саб шакра кадариз[+].

13Хъугъувал ади ва масанвал ади узкан увуз гъеерхьу дюз аьгъювалар увуз дарсар ишри. Дурар учуз Месигь Исайиъ гъидихъдар вучуз. 14Яв хилиъ ивнайи вари ужуб ухьуъ яшамиш шулайи Гирами Рюгьнан кьувватниинди уьбх[+].

15Асия уьлкейиъ, Гермогенна Фигелра кади, узхьан вари гьидицнайиваликан аьгъявуз[+].

16Гъит Агъайи Чан рягьимлувал Онисефордин вари хуландариз улупри. Дугъу гагь-гагьнак йиз кӀваз архаинвал хури гъахьну ва узу йитӀнайи зунжрарихьан нач гъапӀундар![+] 17Учв Римдиъ айиган, дугъу узу, дихъайизкьан, гизаф агури гъахьну. 18Гъит, Агъайи дугъаз гьадму Йигъан Чан ужʼвал туври! Хъа дугъу узуз Эфесдиъ фукьан кюмек гъапӀнуш, варидаризтӀан увуз ужуйи аьгъявуз.

### 2


Хъугъувал али Месигь Исайин адми

1Гьаци, йиз бай, Аллагьдин ужувлаан кьувват адабцӀ, думу ухьуз, Месигь[†] Исайиъ сатӀи вуйиган, туврайиб ву. 2Увуз узкан гъеебхьуб гизаф адмийирин улихь жарадаризра гьаци улупуз удубкьру хъугъвал али касарин арайиъ кидибт. 3Месигь Исайин[†] дугъри эскерси, яв пай аьзаб гъадабгъуз гьязурди гъуз[+]. 4Гьич сар эскерра хулан ляхнарихъ шулдар – дугъан вазифа, чан аьхюри гъапиб апӀуб ву. 5Я гьич сар талитчийиз, талитнан къайдйир гъючӀюргъиш, пешкеш тувидар[+]. 6Гьаци нежберра ву: амкӀ ккудубзури гъилиху дугъаз чан пай мягьсул сифте ражну дурубкьну ккунду[+]. 7Узу гъапибдикан фикир апӀин – Агъайи варибдин гъавриъ ахъуз кюмек апӀидивуз.

8Давуддин[†] тухмиан удучӀву, дукӀну чӀиви гъахьи Иса Месигь кӀваин апӀин. Узу рабгъурайи Хабарнан мяна гьаддиъ а[+]. 9Гьадму Ужувлан хабар[†] бадали узу балайикк ккахъназа, тахсиркарси, зунжрариъ аза. Хъа Аллагьдин Хабар зунжрариъ дибтӀуз шлуб дар![+] 10Гьаддиз узу, кадагънайидар бадали, Месигь Исайихъди сатӀи вуйидариз, гьаммишандин адлувалра хъади, чпиз уьрхювал рубкьбан бадали вари аьгь апӀураза[+].

11Гьаму гафар гьякь ву:

эгер ухьу Дугъахъди гъийихнуш, Гьадгъахъди яшамишра хьидихьа[+].
12Эгер аьгь апӀураш, Дугъахъди паччагьвалра апӀидихьа.
Эгер ухьу Дугъхьан гьудучӀвиш, Думура ухьхьан гьудучӀвиди[+].
13Эгер ухьу дугъриди гъудрузиш, Думу дугъриди гъузди, фицики
Думу Учв Чахьан гьудучӀвидар![+]


Аллагьди кадагънайи гъуллугъчи

14Гьаму вариб адмийириз кӀваин апӀбаъ яваш ва инжик махьан. Аллагьдин улихь дурарикан гьюжаткарвал дебккуб ккун апӀин. Дурарихъ хъпехърудариз, аьжалихъна хувалтӀан, хайир адар[+]. 15Аллагь увкан разиди гъитруси, диш рякъди гъярайи касси, гьич сабдихьанра нач даршлу гьякьвалин гаф деебтури, яв хилʼан удубкьруб вари апӀин. 16Хъа ичӀи ва аллагьсуз лягълягъярихьан гьудучӀв. Фицики дурари адмийир Аллагьдихьан ярхла апӀура. Чпин хътругърувалариъ дурарин хъуркьувалар артухъ хьиди[+]. 17Дурарин каламарра, кубчӀвру аьзарси, даргъиди. Дицдарин арайиъ Филетна Гименейра ахьна[+]. 18Дурар гьякь рякълан улдугна. Дурари, гъийихдар чӀиви духьна, кӀура. Гьамци кӀури, дурари сакьюдарин хъугъувал чӀюбгъюра[+]. 19Хъа Аллагьди ккивнайи бин мюгькамди дийибгъна, ижмиб ву. Дидʼин гьамци кӀури, лишан алабсна: «Аллагьдиз Чандар аьгъя». Ва хъана: «Гьарсари, Агъайин ччвур бисрури, гьич чӀуруб дарапӀри!»

20Аьхю хулаъ, гъизилинна арсранси, гакӀвлинна ругдин гъабарра а. Гьюрматлуди ишлетмиш апӀру багьа гъабарра а, аьдатнан гьяжатназ – ужуз гъабарра[+]. 21Вари чӀурубдихьан марцц гъахьир гьюрматлу гъаб хьиди: дицир кас гирами дапӀна; Эйсийи гьадму ишлетмиш апӀиди, думу гьаммишан гьарсаб ужувлан ляхниз гьязурди гъубзди.

22Жигьилвализ хас вуйи тямягьярихьан ярхла йихь ва, Агъайихьна марцци юкӀвариинди илтӀикӀрударихъди сабси, дюзвалихьна, хъугъувалихьна, масанвалихьна, мясляаьтнахьна варидарихъди гьачӀаркк[+]. 23Ахмакъ ва абдал гьюжатарихьан ярхла йихь, увуз аьгъявуз: дицдар гьюжатар элегбариинди ккудукӀуру[+]. 24Агъайин гъуллугъчийиз гьюжатаригъ гъючӀвуб лайикь дар. Думу варидариз гъюдлир ва ужур, аьгъювалар улупуз аьгъюр духьну ккунду. ЧӀурувал кӀваъ гъибтну ккундар, 25жвуваз къаршу удучӀврур гъюдалди дюз алаъ. Белки Аллагьди дурариз гьякьʼвал аьгъю хьпан бадали чпи гъапӀубдиин швумал хьуз хъана мумкинвал тувур,[+] 26дурарра хъиргди, ва, чан ниятназ мютӀюгъ дапӀну, иблисди йисирвализ гъадагънайи гьарсар азад хьиди[+].

### 3


Аьхиримжи йигъар

1Ва сабсана аьгъю йибхь, аьхиримжи вахтари гъагъи йигъар улуркьиди[+]. 2Адмийириз, чпина пултӀан ккунди гъубзидар, чпин тярифар апӀрудар хьиди, хъюхъ дазабгну лицрудар хьиди, ушвниин чӀуру гафар алидар хьиди; абйир-бабарихьна гьюрмат гъубзидар, чухсагъул кӀурудар хьидар, инсанарин юкӀвариъ гирамивал гъубзидар[+]. 3Адмийир юкӀв адрудар, мясляаьтнахъна дяргърудар, футнакрар, сабур адрудар, инсафсузар, ужувлан душмнар,[+] 4масу туврудар, фикирсузди гьяракат кайидар, ацӀу гафар кайидар хьиди, дурариз АллагьтӀан кьукьар апӀуб артухъ ккун хьибди. 5Зиълан чпи Аллагьдихъ хъайиганси улупиди, хъа айтӀан дурар Аллагьдин кьувватну дигиш апӀидар. Гьацдарихьан ярхлади гъуз.

6Дурарин арайиъ гьацдар адмийир аки, чпиина хъугъʼвал дубхну, жара хизанариъ учӀврудар, дурари гъавриъ адру, гунгьари ккачӀакӀнайи дишагьлийир алдатмиш апӀиди, хъа дишагьлийири гьадрарин гьубкьу жюрейин тямягьар гьуркӀри хьиди. 7Думу дишагьлийирихьан, дурарин дарсар гьаммишан урхури шулушра, гьич фицикӀа гьякь абгуз хьибдар. 8Мусайиз[†] къаршу удучӀву Янесна Янбресси, гьаму адмийирра маар адрудар, кучӀлин хъугъувал айидар, гьякьʼвалихъди гьюжатариз гъудужврудар ву. 9Хъа дурар чпин метлебарихъ хъуркьидар: дурар вари (Мусайихъди гьюжатнаъ гъахьидарси), ахмакьар вуйивал ачухъ хьибди!


Аьхиримжи насигьятар

10-11Гьамус уву гьам урхбаъ, гьам уьмриъ, гьам метлебар кӀулиз адагъбаъ, гьам хъугъувалиъ, гьам аьгь апӀбаъ, гьам масанвалиъ, гьам ижмивалиъ, узʼин Антиохияйиъ, Иконияйиъ ва Листрайиъ алахьу хъергувалариъ ва аьзабариъ узу кӀуруб апӀури гъахьунва. Гьаму вари хъергувалар узу аьгь гъапӀунза, ва варибдиккан Агъайи узу ккадаъну![+] 12Месигь[†] Исайихъди гирамиди яшамиш хьуз ккуни гьарсариз гьацдар хъергувалар ккилигура[+]. 13Хъа пис адмийирна алдатмиш апӀрудар исина-исина кучӀлин кьарнаъ арсди, дурари чпихъди имбударра алдатмиш апӀиди[+].

14Уву гьарган яв хъугъувал алибдихъди ва увуз улупубдихъди гъуз. Увуз аьгъявуз му вари увуз Шли улупнуш. 15Гьеле бицӀидимиди увуз Гирами китабар[†] аьгъявуз, ва гьадму Китабари Месигь Исайихъ хъугъувалилантина уьрхювалихьна гъахру аькьюл тувунвуз[+]. 16-17Гьарсаб Гирами китаб Аллагьдин Рюгьниинди вуйиб вуйиган, думу хайирназ ву: Китабари, Аллагьдин адми ужувлан гьарсаб ляхниз гьуркӀну гьязур хьпан бадали, аьгъювалар гъадагъуз, жиниди айи писвалар ачухъ апӀуз, гъалатӀар ктагъуз, дюз рякъюхъ хъауз кюмек апӀура[+][+].

### 4

1ЧӀивидаринна гъийихдарин суд апӀуз гъюру Месигь[†] Исайин[†] ва Аллагьдин улихь ккун апӀуразавукан (узу мици, Месигьдиз Паччагьлугъ айиган ва Думу багарихьди гъюрайир вуйиган, кӀураза):[+] 2Аллагьдин гаф рабгъ, рягьят вуйи ва рягьят дару вахтнара ижмиди гъуз, гъалатӀар ктагъури апӀин, жинивалар ашкар апӀури гъуз, инсанарин рюгь за апӀин ва сабурлуди аьгъювалар тув[+]. 3Гьациб вахт гъибдики: гьякь аьгъювалар улупбахьан гьудучӀвиди ва, чпиз фу деебхьну ккундуш, гьаддихъ хъпехъуз тямягь ади, мялимар чпилан илтӀикӀуз гъитди. 4Гьякьʼвализна дюзвализ чпин ибар гьеркну, дурар, махъварихъ хъпехъбан бадали, дурарихьан гьидициди.

5Хъа уву варибдикан марцци саягъниинди фикир апӀин, гъагъивалар аьгь апӀуз дубгъ, яв ляхин апӀин – Ужувлан хабарнакан[†] кидибт, яв гъуллугъ гьубкӀну тамам апӀури гъуз[+]. 6Хъа узкан хабар гъадабгъуруш, сарун йиз уьмур гъурбан апӀрушвʼина[†] дубхнайиси алиб ву. Йиз гъягъру вахт ву сарун[+]. 7Узу ужуйи женг гъубхунза ва узуз улупнайи вари манзил ккадапӀунза, хъугъувал гъюбхюнза[+]. 8Гьамус узуз Агъайи, дюзвалин Судьяйи, гьадму Йигъан пешкеш тувди – узу гьякь апӀиди, неинки узу, хъа Думу хъадакну гъюру Йигъаз масанвалиинди ккилигурайи гьарсар гьякь апӀиди[+].

9Узухьна ухди гъюз чарйир аг! 10Фицики Демас узухъди гъузундар. Думу, чан юкӀв гьаму дюнʼяйиз тувну, Фессалоникдиз гъушну. Креск Галатияйиз гъушну, Тит – Далматияйиз[+]. 11Узухъди сар ЛукатӀан хътар. Увухъди Маркра хъади гъач, гьаз гъапиш, дугъу узуз йиз гъуллугънаъ гизаф кюмек апӀури шулу[+]. 12Тихик узу Эфесдиз гьаунза[+]. 13Уву гъюруган, йиз валжагъра гъадабгъ – думу Троадайиъ айи Карпдихь гъубзниз, йиз китабарра гъадагъ, гизафси гъидкьиндар[+].

14Рукьан уста Эскендери узуз гизаф чӀуруб гъапӀунзуз. Гъит, Агъайи дугъаз, чан ляхнариз лигну, туври![+] 15Хъа уву дугъхьан ихтиятди гъуз, думу яманди ухьу тувру вари аьгъювалариз къаршу гъедергури гъахьну.

16Суддиъ узуз йиз тереф уьбхюри улхуз сабпи ражну мумкинвал тувиган, кюмекназ сар касра гъафундайи, варидари узу гатӀахьну. Гъит му дурарин тахсир гьисаб дарапӀри! 17Хъа йиз кьяляхъ Агъа дугъужвнайиз. Ари Гьадгъу узуз, узлантина Ужувлан хабарнакан жугьуд дарудариз ктибтбан бадали, варидариз ебхьуз гъитруси кьувват тувунзуз. Дугъу узу асландин кӀанччаригъян гъядягъну. 18Агъайи узу гьарсаб чӀурубдиккан ккадаиди ва, Чан Аьршарин Паччагьлугъдиз гъахуз кӀури, уьрхиди. Гьадгъаз ибшри ад аьсрариан-аьсрариз! Амин.

19Прискилайизна Акилайиз саламар йип, ва гьацира Анесифордин вари хуландариз[+]. 20Эраст Коринфдиъ гъузну. Трофим, иццру гъахьир, Милетдиъ гъитунза[+]. 21Кьюрд хьайиз гъюз чара апӀин! Увуз саламар хътаура Эвбули, Пудди, Линди, Клавдияйи ва вари гъардшари. 22Гъит, яв рюгьнахъди ишри Агъа! Гъит, учвухъди Аллагьдин ужʼвал ибшри!

## Титдиз

### Титдиз

Титдиз


Титдиз

[1]

[2]

[3]


### Титдиз


Титдиз кагъаз

Гизаф аьлимари кӀурайиси, Гирами Рюгьну Павелихьди му кагъаз, думу йикӀайиз улихьна, Римдиъ бикӀуз гъитуб ву. Му кагъаз Крит островдиин Аллагьдин гъуллугънаъ айи Титдиз дибикӀнайиб ву. Павели му островдиин Тит, чан аьхиримжи сиягьятназ дуфнайиган, гъитну имбур вуйи. Думу мушвʼин Аллагьдихъ хъугънайидарин гъайгъушнаъ духьну ккундийи. Думу дицикьан рягьят ляхин дайи. Крит агьларин хасиятнакан аьгъю Павел, дурариз ачухъди къаршу гъедергуйи. Аллагьдин вакилиз Ужувлан хабар душвʼин ухди дюз дарушвахъинди илтӀибкӀбакан аьгъю гъабхьнийи. Ужувлан хабарнакан каламар дапӀнайи. Хъугърударин арайиъ кьайда, гьюрмат адайи. Аллагьдин халкьдин арайиъ гъалабулугъар гъитӀиккуз ккунди, сакьюдар кучӀлин хъугърудари, гьубкьу жюрейин мумкинвалар ишлетмиш апӀуйи. Гьамциб гьял себеб вуди Гирами Рюгьну Павелихьди Титдиз кагъаз бикӀуз мажбур апӀуру ва дугъаз Критдиин хъугърудар саб хилди хьуз кюмек апӀру буйругъар тувру. Дидихъди сабси, Титдиз каламар ашкар апӀбаъ, лазим вуйибкьан ижмишин улуп кӀури, насигьятарра тувру. Кагъзиъ гизафси Аллагьдин рягьимлувалин уьрхру кьувватназ фикир тувра.

### 1

1Узу, Аллагьдин гъуллугънаъ айи ва Иса Месигьдин[†] вакил Павел, Аллагьди кадагънайидар хъугъувалихъна хуз, гьякьʼвалин кӀулиъ тӀауз, дюзди Аллагьдиз гьюрмат фици апӀуруш улупуз ва[+] 2дурарик гьаргандин уьмрин умуд капӀуз гьаънайир вуза. Дициб ужʼвал вари дюнʼя арайиз хайиз улихьна гьич саб вахтнара кучӀал дарапӀру Аллагьди тувнайи гаф ву. 3Чав дебккнайи вахт гъафиган, Дугъу дюнʼяйиз Чан Гаф гьаъну. Гьадму Гафнакан вуйи Хабар рабгъувал Аллагьдин, ухьу Уьрхрурин, ниятниинди узʼина ихтибар дапӀна[+].

4Узухъди саб хъугъувалин йиз дугъри бай Тит, Адаш Аллагьдихьан ва ухьу Уьрхру Иса Месигьдихьан ужʼвал ва мясляаьт ибшривуз[+].


Критдиин Титдин вазифйир

5Узу уву Критдиин гьял дапӀну адру вари ляхнар гьял апӀбан бадали ва гьарсаб шагьриъ хъугърударин арайиъ аьхюдар дерккбан бадали гъитунзаву[+]. 6Узу гъапиганси, дерккру аьхюдар марцциди яшамиш шулайидар духьну ккунду – саб ражаритӀан хпир духну адрударикан; дурарин веледар хъугърудар вуди ккунду, я гьич саб жюрейин хлиан идитнайивал ва хъпебехърувал дурарик кади ккундар[+]. 7Фицики Аллагьдин гъуллугъниин али аьхюр Гьадгъан ляхнар кӀули гъахурайир ву ва дицир саб гаф кайир духьну ккундар. Дициб гъуллугъниин, чав кӀурубтӀан аьгъдрур, я хъял гъюрур, пияниска, элегрур, я пулиъ улар айир духьну ккундар[+]. 8Хъа, гьатци, дицир кас хялар кьабул апӀрур, ужʼвал апӀрур, фикирлур, дюзвал ккунир, намус-гъирʼят айир, учв чан хилиъ дисуз шлур вуди ккунду. 9Думу улупурайи аьгъюваларикк кӀул ккиврур, гьякь гафнан терефкар вуди ккунду; хъпехърудариз сагъ насигьятариинди кюмек апӀрур, хъа хъпебехърудар, чаз къаршу гъедергрудар ашкар апӀуз аьгъюр духьну ккунду.

10Фицики гизафдар гьич саринра гьюкум кьабул дарапӀрудар шулу, лягълягъчйир ва футнакрар-кучӀляхяр, гизафна-гизафси дицдар адмийир суннат дапӀнайидарин арайиъ а[+]. 11Дурари кӀулди хизанар пуч апӀури хъюгъру; чпин ужуз хайирнахъди, аьгъю дубхьну ккуниб улулупди, фукӀа дару каламарихъан хъчӀихури шлуган, дурарин ушвниъ итӀибшвури ккунду[+]. 12Дурарин сар пайгъамбри гъапну: «Критдин агьлар – гьарган кучӀлар апӀрудар, вягьши гьяйванатар, темплар, адрацӀру фунар ву!».

13Му дугъридан гьякь ву. Гьаддиз дурарин, саб гьяйифвал ктарди, гьякьяр унтӀаъ атӀри апӀин; гъит, дурар сагъ хъугъувалихьна гъюри;[+] 14гъит, жугьдари кадагънайи махъварихьан дурар ярхла ишри ва гьякьналан улдугнайидари кӀурайиб дарапӀри[+]. 15Марццидариз вари марцциб ву, хъа кацӀнайидариз ва хътругърудариз марцциб фукӀара адар, гьаз гъапиш, дурарин фагьумра, намус-гъирʼятра кацӀнайидар ву[+]. 16Дурари, чпиз Аллагь аьгъячуз, кӀури, гьисаб апӀура, хъа чпин ляхнар-тӀулариинди Думу ярхла апӀура. Гьадрар ву думу намуссузар, мютӀюгъ дарудар, гьич саб ляхнизра хай дарудар[+].

### 2


Гьякь аьгъюваларихъди хьуб

1Уву, гьякь аьгъювалари фу тӀалаб апӀураш, дупну ккунду. 2Яшлуйириз чпин кӀулʼинди фикир апӀуз улуп: ужубна-харжиб аьгъю апӀури ишри, гьюрматназ лайикьди ишри, фикирлуди ишри, ижми хъугърудар ишри, ккудудубкӀру масанвалиъ ишри, мюгькамди сабурлудар ишри. 3Гьаци улуп яшлу дишагьлийиризра: намуслуди яшамиш шлуганси, футнийир дарагъди, убхърубдиъ улар адрахьруси; гъит, жигьил швушвариз ужувлар апӀуз улупри[+]. 4Дурарихьди чпин жилар ккун апӀуз гъитри; чпин веледарихъ юкӀв хъипри; 5аькьюллуди фикир апӀрудар ишри, чӀат ул адрударди вердиш ишри, хулан гъайгъу кайидар ишри, ужʼвал кайидар ишри, Аллагьдин Хабар аскан даршлуси, чпин жиларихъ хъпехърудар ишри[+]. 6Гьаци жигьиларра ишри: дурариз чпи хилиъ дисуз шлуси улуп[+]. 7Уву дурариз вари яв алдабгъурайи ликдииндина ляхнариинди чешнеди гъуз. Гъит, уву улупурайи аьгъювалар лап кӀваантӀан ва гьюрматназ лайикь ишри,[+] 8ихь душмнарихьан ухьуз фукӀара чӀуруб пуз даршлуганси ва дурариз чпиз нач шлуганси, яв гаф-чӀал сагъиб ва гьич саб гъалатӀ ктруб ибшри[+].

9ЛукӀариз улуп: вари чпин аьхюдарихъ хъпехърудар ишри; кӀуруб апӀрудар ишри; гафариз къаршу удудучӀври,[+] 10гьитӀибкӀрудар ваъ, хъа ухьу Уьрхрурикан – ихь Аллагьдикан вуйи аьгъювалар хъана артухъ уткан ва такабур апӀру гьубкӀу ихтибар алидар ишри.

11Фицики Аллагьдин зурба вуйи ужувлу вари инсаният уьрхюз шлу аквнахьди ккапӀнийи[+]. 12Аллагьдин ужувлу ухьуз гьаму дюнʼяйиъ, аллагьсуз уьмрихьан ва му дюнʼяйин тямягьярихьан ярхла духьну, жвув хилиъ дидисну, марцциди ва намуслуди яшамиш йихь кӀурахьуз[+]. 13Диди ихь умудар тамам шлу хушбахтавар Йигъ гъяйиз ккилигури гъузуз улупурахьуз. Думу Йигъ Чан аднаъди зурба вуйи Аллагь ва ухьу Уьрхрур – Иса Месигь[†] гъюру Йигъ хьибди[+]. 14Ухьу законсузваликкан азад апӀбан бадали, Чаз дурукьнайи халкь марцц апӀбан бадали ва думу халкь, вари юкӀв хъипну, ужʼвал апӀуз улихь гъягъбан бадали, Гьадгъу ухьхъанди Чан жан тувну[+].

15Магьа гьамцдар аьгъювалар улуп. Яв вари гьюкум улихь гьапӀну, дурарик юкӀв капӀ ва тахсрар улупури гъуз! Ва гъит, гьич сарихьанра увухьинди хъюхъ за дапӀну лигуз дарибшри![+]

### 3


Дугъри вуйи уьмрикан

1Дурариз гьюкум гъабхрударихъ ва аьхюдарихъ хъебехъну ккунивал кӀваин апӀури гъуз; гьарсаб ужувлан ляхин апӀуз гьязурди ишри,[+] 2гьич затра люкьнар дарапӀри, гьюжатар гъитӀитӀиккри вари адмийирихьна ккунивалиинди ва гъюдливалиинди ишри[+].

3Улихьди ухьура ахмакьарди гъахьидар вухьа: кӀулʼин зигрудар, алдатмиш дапӀнайидар, хьуз мумкин вуйи вари тямягьярин ва ягь адру кьукьарин лукӀар вуйхьа, хъюлу ацӀну ва гъанихвали ургури яшамиш шули гъахьунхьа, чиб-чпин хъял ади ва чиб-чпи даккунди гъахьунхьа[+]. 4Хъасин дюнʼяйиз ухьу Уьрхрур – Аллагьдин ужʼвал ва Дугъан инсанарихьна вуйи масанвал гъафну. 5Думу, ухьу апӀури гъахьи ихь «гьякь ва дугъри» ляхнариз дилигну, Гъафир дар, хъа Чан ужʼвалилантина гьаци гъабхьиб ву. Дугъу ухьу гъюрхну, штухьди марцц дапӀну, таза алаъну ва Гирами Рюгьнахьди цӀийи гъапӀну[+]. 6Дугъу Чан Рюгь, ухьу Уьрхруриланмина – Иса Месигьдиланмина[†] ухьʼина, кӀюгъялвал адарди, улузну[+]. 7Дугъан зурба вуйи ужувлиинди ухьу, гьякь дапӀнайидар, умуд кивнайи гьаммишандин уьмур рубкьру насларди гъуздихьа[+]. 8Мурар дугъри гафар ву.

Узуз уву гьаму гьякьяр дурарин юкӀвариъ тӀаъри ккундузуз. Гъит, Аллагьдихъ хъугърудар, ужувлар апӀури, ацӀри. Хъа мици хьуб варидариз успагьи ва мянфяаьтлу ляхин ву[+]. 9Аммаки ахмакь улхбарихьан, архйирикан вуйи гьюжатарихьан, гъярхьуваларихьан ва Къанундин[†] кӀуллан кчӀихуваларихьан ярхлади гъуз. Мурар ичӀи ва хайирсуз ляхнар ву[+]. 10Хъа гьюжат гъипуз ккунириз, сабан-кьюбан чан дюз дарувал улуп, хъасин дицирихъди сарун аьлакьа мигъибтан[+]. 11Аьгъю йибхь, дицир кас чӀур гъахьир ва гунагькар ву, дугъу чав чак тахсир кипна.

12Узу увухьна Артем ясана Тихик гьаиган, узухьна Никопольдиз гъюз ял апӀин; узу душваъ кьюрд адапӀуз кьаст гъапӀунза[+]. 13Ккун апӀуразавукан, законарикан аьгъю Зенасдихьанна Аполоссдихьан чпи гъярайи рякъ давам апӀуз кюмек апӀин: дурариз фукӀа-мукӀа ккимиди мигъибтан[+]. 14Гъит, ужудар ляхнар апӀури, ихьдаризра дарс ибшри ва гьудрубкӀрушваъ кюмек апӀуз дубгъри, хъа гьадмуган дурарин уьмур бегьер хруб хьибди[+].

15Увуз узухъди гьамшваъ айи варидари саламар хътаура. Ухьу ккуни вари хъугънайидариз саламар йип. Гъит, учвухъди варидарихъди Аллагьдин ужʼвал ибшри!

## Филимондиз

### Филимондиз

Филимондиз


Филимондиз

[1]


### Филимондиз


Филимондиз кагъаз

Му кагъаз Павелихьди Гирами Рюгьну Римдиъ дибикӀнайиб ву. Филимон Колосс шагьриъ Исайихъ хъугърударикан сар вуйи. Филимондин Онисим кӀуру сар лукӀ Рим шагьриз гьергну гъушнийи. Гьаму шагьриъ гъабхьи саб гьядисайи лукӀран вари уьмур дигиш гъапӀнийи: думу Павелихъди таниш гъахьнийи. Павеликан Онисимдиз учв уьрхру Исайин гьякьнаан гъеебхьнийи ва Дугъан терефкар гъахьнийи. Гьергну кӀури лап пис жаза гьадабтӀбазра дилигди, гьаму гьядисайиинди учв гьергну гъафи эйсийин хликкна кьяляхъ душну, ккунивалин думу гъавриъ ахъру. Павели Филимондиз, чан лукӀрахьна гъюдал йихь кӀури, тӀалаб апӀури, бикӀуру, фицики, Филимон чавси, думура Аллагьдихъ хъугърур гъахьнийи. Гьеле Павел лукӀʼвализ ачухъди къаршу удучӀвурадаршра, Гирами Рюгьну Онисимдинна Филимондин арайиъ цӀийи аьлакьйир ирчбакан бикӀура: «Мумкин ву, саб вахтназ думу увухъди дархьуб, хъасин гьаргандиз увухъди хьиди, амма лукӀси ваъ, хъа лукӀтӀан гизаф заина вуйи ккуни гъардашси, иллагьки, узуз ккуни. Думу увузра гьам инсанси, гьамсана Агъайилантина вуйи гъардашси багьа шулу!» ([15], [16]).

### 1

1Иса Месигьдихъ[†] хъугъру кӀури дустагъ дапӀнайи Павелихьанна гъардаш Тимофейихьан – ухьухъди гъуллугънаъ айи, ккуни вуйи Филимондиз[+] 2ва яв хулаъ уч шулайи вари хъугърудариз, ккуни чи Апфияйиз ва ухьухъди гъуллугънаъ айи Архипдиз[+].

3Ихь Адаш Аллагьдихьан ва Агъа Иса Месигьдихьан ужʼвал ва мясляаьт ибшричвуз.


Павели саб ляхин тӀалаб апӀура

4Йиз ккарагбариъ уву кӀваин апӀури, увхъан Аллагьдиз гьаммишан чухсагъул кӀураза,[+] 5гьаз гъапиш, узуз Агъа Исайихьна ва вари гирами халкьдихьна вуйи яв хъугъуваликан ва масанваликан ебхьури шулзуз. 6Учухъди пай апӀурайи яв хъугъували, Месигьдихъди учуз айи вари ужубдин увура гъаври ахъбан бадали ккарагураза[+].

7Яв масанвали узу гизаф шад гъапӀну ва ккаарцну, гьаз гъапиш, уву, гъардаш, Аллагьдин халкьдин[†] юкӀвар архаин гъапӀунва.

8Ва гьаддиз, узхьан, Месигьдин вакилихьан, увуз яв буржйир тамам апӀин кӀури, саб нач-гучӀ адарди пуз шулушра,[+] 9узу увухьна, тӀалаб апӀури илтӀикӀуб хъана ужу ву кӀури, гьисаб апӀураза, фицики узуз уву масанди вузуз. Узу, Павели, Месигь Исайи гьаънайири ва Гьадгъулантина дустагъ дапӀнайири, 10узуз гьаму дустагъдиъ байси гъахьи йиз бай Онисимдихъан тӀалаб апӀуразавукан[+]. 11Саб фила-вуш думу узуз гьич саб ляхнизра хай вуйир дайи, хъа гьамус думу гьам увузра, ва гьам узузра хайирлу кас ву. 12Думу узу увухьна кьяляхъ хътаураза, амма думу узкан ктабтӀу йиз пайси вузуз! 13Думу гьамушваъ, дустагъдиъ узу Ужувлан хабарнан[†] кӀуллан итнайишваъ, яв ерина узуз кюмек апӀбан бадали, узухъди гъитуз ккундийзуз. 14Яв разивал дарди, дици апӀуз ккун гъабхьундарзуз. Гъит яв ужувлан ляхин яв хушниинди вуйиб ибшри, хъа гуж апӀбиинди ваъ. 15Мумкин ву, саб вахтназ думу увухъди дархьуб, хъасин гьаргандиз увухъди хьиди, 16амма лукӀси ваъ, хъа, лукӀтӀан гизаф заина вуйи ккуни гъардашси, иллагьки, узуз ккуни. Думу увузра гьам инсанси, гьамсана Агъайилантина вуйи гъардашси багьа шулу![+]

17Гьаддиз, ухьу саб ляхин апӀурайиган, увухьна гъафи узу кьабул апӀруси, думура кьабул апӀин. 18Хъа эгер, думу яв улихь тахсиркар вуш, ясана думу увуз фу-вуш буржлуди гъузнаш, думу бурж узук кайи гьисаб апӀин. 19Магьа узу увуз йиз хилариинди бикӀураза: «Узу, Павели, яв зарар ккебкуб кӀулʼин гъадабгъураза». Гьеле узу, уву узуз буржлу вуйибдикан гафкьан кӀурира адарза. Уву яв увʼинди йиз улихь буржлу вува![+] 20Ав, гъардаш, Агъа бадали гьамус узуз увканра хайир дубхьну ккундузуз. Месигьдиланмина уву йиз гъардаш вуйивализ дилигну, йиз юкӀв сикин апӀин.

21Уву узухъ хъпехъур кӀури, миж кади, увуз бикӀураза. Уву йиз тӀалаб узу ккун апӀурайибтӀан артухъра кади, тамам апӀруб аьгъязуз. 22Мидихъди сабси, узуз хялижвувазси, саб халра гьязур апӀуб ккун апӀураза. Ичв ккарагбарин кюмекниинди Аллагьди узу гьаму багарихьди учвухьна гьаърубдик умуд кайиз.

23Увуз саламар хътаура узухъди дустагъдиъ айи йиз юлдаш Эпафрасди, думура Месигь Исайин[†] кӀуллантина дустагъдиъ айир ву[+]. 24Гьацира саламар хътаура узухъди гъуллугънаъ айи Маркди, Аристархди, Демасди ва Лукайи[+]. 25Агъа Иса Месигьдин ужʼвал гьарган ичв рюгьнахъди ибшри!

## Жугьдариз

### Жугьдариз

Жугьдариз


Жугьдариз

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]


### Жугьдариз


Жугьдариз кагъаз

Му кагъаз, Исайихъ хъугърудар вушра, гагь Месигьдихъинди, гагь жугьдарин Къанундихъинди илтӀикӀрудариз дибикӀнайиб ву. Магьа гьаддиз кагъзиъ Къанундин тереф дибиснайидаринна Исайихъ хъугърударин арайиъ айи фаркьваликан хъайи-хъайиси ктибтура. Кагъзиъ израил халкьдин тарихдиъ Мусайин Къанундиз ва дидин важиблувализ лайикь кьимат тувра. Дидихъди сабси, кагъзиъ Кюгьне Йикьрарнан вахтна арайиз гъафи гьядисйириъ, Аллагьди ният дапӀнайиси, аьхю мяна айивал ва улихьмиди гьязур дапӀнайи хабар адмийириз улихьмиди дебккруб кӀваин апӀура. Исайихъди му дюнʼяйиз саб таза хабарра гъафнийи. Израил халкьди Аллагьдиз гьадмукьан гъурбнар апӀурушра, мегьел гьич сар адмикьан гунгьарихьан марцциди марцц апӀуз шуладайи. Аммаки Месигьдиз «гьар йигъан гъурбнар хуб гьазкӀа дар. Дугъу, Чав-Учв гъурбан гъапӀу вахтна, варидарихъанди гьаргандиз саб ражари гъурбан гъапӀну» (7:27). Дугъу ухьу аьсрариз Аллагьдин улихь ихь гунгьариккан азад гъапӀунхьу. Рябкъюрайиси, му кагъзиинди Исайихъ хъугъдари Месигьдикан вуйи Ужувлан хабар хъугъувалиинди кьабул гъапӀну. Хъа хъугънайидарин Иса Месигьдик кайи миж сарихьанра ктабтӀуз дархьбан бадали, чиб-чпиз хил гьачӀабккбан бадали ва хъугърударихъди аьлакьйириъ гъузбан бадали, Гирами Рюгьну кагъзиъ гагь-гагьнак гьадму Ужувлакан ктибтура. Дурар чпин гьар йигъандин уьмриъ, чпихъ хъерграйиганра, аьзабар зигурайиганра, хъугъвалихьан гьудудучӀвди, мюгькамди дийигъну ккунду. Дурарихьан аьхиризкьан Аллагьдиз ккуниб апӀури гъузу гизаф жюре игитариинди дамах апӀуз шуйи.

### 1


Аллагь Чан Балин мелзналан улхури гъахьну

1Гъушу вахтари гизаф ражари ва гьар жюрейиинди Аллагь пайгъамбрариланмина[†] ихь абйирихъди улхури гъахьну. 2Хъа гьаму аьхиримжи вахтари Аллагь адмийирихъди Чан Балин мелзналан улхури гъахьну. Дугъу Думу вари Чан хилиъ бисуз Улупнайир ву. Дугъу Гьадгъуланмина вари завар-жилар арайиз гъахну[+]. 3Бай – Аллагьдин ад атӀабгурайи Нур ву. Думу Аллагьдин аллагьвал ву. Дугъу, Бали, Чан кьудратлу гафниинди дюнʼя, ккададабхъуз гъидритди, дебккна. Думу, ихь гунгьар марцц дапӀну, аьршариъ ВаритӀанзаанурин арччул хилихъинди деъна[+].


Иса Месигь вари малайикартӀанна зиина ву

4Малайикарин аьхювалтӀан Иса Месигьдиз[†] дурубкьнайи аьхювал фукьан зиина вуш, малайикартӀан Думура гьадмукьан зиина ву[+].

5Аллагьди фуну малайикдиз ва фила гьамци гъапну:

«Уву Йиз Бай вува.
Гъи Узу Яв Адаш гъахьунза»?

Ясана:

«Узу Дугъан Адаш хьидиза,
хъа Думу Йиз Бай хьиди»[+]?

6Чан Сарпир, дюнʼяйиъ аъри, Аллагьди кӀура:

„Гъит Аллагьдин вари малайикари Мугъаз икрам апӀри“.

7Малайикарикан дупна:

„Чан малайикарикан Дугъу микӀар апӀуру
ва Чан лукӀарикан – цӀин мелзар“.

8Хъа Дугъу Чан Балкан гьамци кӀура:

«Жан Аллагь! Яв Паччагьвалин тахт гьаммишандиз вуяв,
гьякьʼвал – Яв Паччагьлугъдин
паччагьвалин маргъ вуяв.
9Увуз дюзвал ккун гъабхьунвуз, хъа нягьякьвал – даккун,
гьаддиз, жан Аллагь, Яв Аллагьди Уву имбудартӀан заан гъапӀну,
кӀулкан кдатру ччимси, Учвʼин шадвал улубзну».

10Ва, гьамци, Балканра дибикӀна:

„Жан Агъа! ВаритӀан улихь
Уву дюнʼя арайиз хуз бин ккивунва,
гьаци аьршарра Яв хиларин ляхин ву.
11Жилна аьршар ккадахьиди, хъа Уву гьаммишан гъуздива.
Дурар, палтарси, йирси духьну, гъюдучӀвиди.
12Ва Уву дурар, сарун лазим дару валжагъси, дидиржну гьадагъидива.
Хъа, палатси, дурар цӀийидарихьди гьюдюхидива.
Аммаки Уву дигиш Шлур дарва, ва Яв яшарин аьхир айиб дар!“

13Малайикарикан шлиз ва фила гьамци дупна:

„Узу Яв вари душмнар Яв ликарикк духну ккахьайизкьан,
Йиз арччул хилихъинди деъну гъуз?“[+]

14Малайикар уьрхювал рубкьуз ккайидарин гъайгъушнаъ хьуз гьаънайи рюгьяр даринхъа[+]?

### 2


Иса Месигьди туврайи уьрхювал варитӀан зиина ву

1Магьа гьаддиз, дюз рякъʼан ададахъбан бадали, ухьуз гъеебхьубдиз варитӀан уччвуйи фикир тувну ккунду. 2Ухди малайикариланмина тувнайи Аллагьдин Гафнаъ кьувват айи ва гьарсаб дюз дарувализ ва хъпебехъувализ гъилигу жазара гьадабтӀуйи. 3Хъа гьамус, зурба уьрхювал кьабул дарапӀиш, гьадабтӀру жазайиккан ухьхьан сарун фици гьергуз хьибди? Чав Агъайи сифте му уьрхювал ухьуз дебккну, му Гьадгъукан гъеебхьдари тасдикь гъапӀунчуз. 4Агъа Исайин[†] Хабар гьякь вуйивал Аллагьди аьжайиб лишнариинди, аьламатариинди, гьар жюреди ачмиш шлу кьудратниинди ва Чан ниятниинди Чаз ккунириз тувру Гирами Рюгьнан багъишар гьаъбиинди тасдикь гъапӀну[+].


Ухьу уьрхбан бадали, Иса Месигь адмийиз илтӀикӀну

5Учу кӀурайи гьамус цӀийиди арайиз гъюру дюнʼя Аллагьди малайикарин хилиъ иврадар[+]. 6Хъа сари наан-вуш тасдикь гъапӀну:

„Адми гьапӀрур ву, Уву дугъхъан гьадмукьан юкӀв убгуз?
Инсандин бай гьапӀрур ву, Уву дугъан гьадмукьан гъайгъушнаъ хьуз?
7Уву думу малайикартӀан цӀиб вахтназтӀан исинди дерккундарва.
Уву дугъаз аднан ва гьюрматнан таж тувунва.
8Вари Уву дугъан ликарикк, дубхну, дипунва!“

Аллагьди инсандиз вари мютӀюгъ гъапӀну. Дугъаз мютӀюгъ даруб Аллагьди фукӀара гъибтундар. Гьелелиг инсандиз вари мютӀюгъ дапӀну рябкъюрадархьуз[+]. 9Ухьуз Иса сацӀиб вахтназ малайикартӀан исинади Дерккур гьамус адлуди ва гьюрматлуди рякъюрахьуз, гъаз гъапиш аьжаликк ккахъур Гьадму ву. Фицики Аллагьди ухьуз ужʼвал дебккбан бадали, гьарсарин аьжалнахъанди Думу Учв аьжализ гъушну[+].

10Гьаци дубхьнура ккундийи. Аллагьдиз Чан Рюгьнахъди гъягъру гизаф веледар адлу духьну ккундийи. Дюнʼяйиъ айиб вари Аллагь бадали ву ва дюнʼяйиъ шулайибра вари Аллагьдилантина шулайиб ву. Хъа дурар адлу апӀуз Аллагьди Иса гьязур апӀуру. Дугъу Дугъкан, гизаф веледар уьрхбан бадали, гьацдар аьзабариантина духну ГьуркӀур гъапӀну[+]. 11Адмийир гирами АпӀруризра, гирами шулайидаризра – варидариз сар Аьршарин Адаш а. Гьаддиз Исайиз, дурар Чан гъардшар вуйиз пуз, начди дар[+]. 12Дугъу кӀура:

«Йиз гъардшариз Яв ччвур улупидиза
ва вари хъугърударин арайиъ Яв адназ мяълийир апӀидиза».

13Дугъу кӀура:

«Узу Гьадгъак миж кади хьидиза».

Ва хъана:

«Магьа Узу ва Аллагьди Узуз туву веледар».

14Хъа веледар йиккканна ифдикан духьнайидар вуйиган, Дугъу Чахъра гьациб беден хъивну. Дугъу дици, Чан аьжалниинди аьжалин зиин гьюкум али иблисдихьан гьюкум бисузди,[+] 15вари чпин уьмриъ аьжалин улихь гучӀури лукӀарди дугъужвнайидар азад апӀузди гъапӀну. 16Рябкъюрайиси, Дугъу кюмек малайикариз апӀурадар, хъа – Ибрагьимдин[†] наслариз. 17Гьаддиз Месигь,[†] Учв халкьарин гунгьарихъанди ккахъбан бадали, вари терефарихъанди, Чан гъардшар фицдар вуш, гьацдарсир духьну ккундийи. Гьацир хьубʼинди Дугъкан ужʼвал ккуни ва дугъриди Аллагьдин гъуллугънаъ шлу заан Гъуллугъчи ктучӀвнийи[+]. 18Вари Чаин алахьу ахтармишнан аьзиятариан Думу удучӀвну. Гьамус Дугъхьан ахтармишнан аьзиятнаккан гьарсариз кюмек апӀуз шулу[+].

### 3


Иса Месигь МусатӀанра зиина ву

1Гирами гъардшар, учвузра Аллагьди дих дапӀна. Гьаддиз учу хъугърайибдин ва ктибтурайибдин заан Гъуллугъчи – Аллагьди гьаънайи Исайиз лигай. 2Аллагьди Чан гъуллугънаъ хьуб Гьадгъан ихтиярназ тувну. Дугъу думу Гъуллугъ, чан вахтна Мусайи[†] чан хилиз тувнайи Аллагьдин халкьдин[†] зиин фици гъуллугъ гъабхуйиш, гьациб хъуркьувалиинди кӀулиз адабгъура. 3Аммаки Муса пайгъамбартӀан Иса, хуларизтӀан хулар диврайи устайиз артухъ гьюрмат апӀруси, заан адлувализ артухъ лайикь гъахьну. 4Гьарсар хулариз чан уста айиб ву, хъа Аллагь варибдин Уста ву. 5Мусайи Аллагьдин вари халкьдин гъуллугъниин дугъриди ляхин апӀури гъахьну, ва дугъан думу гъуллугъну саб фила-вуш хабар дебккуз ккайибдикан улупури гъабхьну. 6Хъа Месигьди,[†] дугъри Балиси, Аллагьдин вари Хулʼин аьхювал гъабхура. Ари гьадму Дугъан Хал, эгер ухьу аьхиризкьан ухьу тяриф апӀурайибдиз кӀубанди ва гьаддик миж кади гъузиш, ухьу вухьа.


«Дурар Узу рягьятвал туврушваъ учӀвидар»

7Гьаддиз Гирами Рюгьну кӀурайиси:

«Гъи, эгер учвуз Дугъан дих ебхьураш,
8учву ичӀи чюлиъ читинвалар алахьган,
гъалабулугъ гъитӀибккруганси,
ичв юкӀвар мючӀюркьянай.
9Душвариъ ичв абйири
гьеле дурариз 40 йисан арайиъ Йиз ляхнар гъяркънушра,
Узу ахтармиш апӀуйи ва дюз вуш-дарш лигуйи.
10Гьаддиз Узуз думу насликан хъял гъафунзуз ва гъапунза:
дурарин юкӀвар гьаммишан улдугура,
дурариз Йиз рякъяр аьгъдар.
11Гьаддиз, Узук хъял кмиди, гьамци ху гъапӀунза:
дурар, чпиз Узу рягьятвал туврушваъ учӀвидар».

12Гъардшар, ичв саринкьан юкӀв пис даршлуси, вафалуди гъузруси, чӀиви Аллагьдихьан гьидидицруси, ихтият йихьай. 13Гьар йигъан, гунгьи чахъинди дизригуз ва учвкан фужкӀа дючӀюркьну гъидритуз, гьадму «гъи» гафну ухьуз сабан дих апӀури имидикьан гагьди, чиб-чпик юкӀв капӀри гъузай. 14Эгер сифте кӀулариъ ухьуз айибсиб ихь ижми хъугъувал ухьу аьхиризкьан гъюбхиш, Месигьдиз айи варибдикан ухьузра пай хьибдихьуз. 15Мидкан гьамци дупна:

«Гъи, эгер учвуз Дугъан дих ебхьураш,
учву гъалабулугъ гъитӀибккруганси,
ичв юкӀвар мючӀюркьянай».

16Дих деебхьну, гъалабулугъ гъитӀибккдар фужар вуди гъахьну? Дурар Мусайи Египетдиан адау вари дайинхъа? 17ЯгъчӀвур йисандин арайиъ Аллагьдиз фужарикан хъял гъюйи? Дурар гунагь апӀрудар ва чпин жанар ичӀи чюлиъ дийихну дахьдар дайинхъа? 18Аллагьди, рягьятвал туврушваъ учӀвидарчва кӀури, фужариз ху гъапӀну? Чахъ хъпебехърудариз дайин? 19Ари ухьуз, чпин хътругърувализ дилигну, дурар душваъ учӀвуз дархьувал рябкъюрахьуз.

### 4


Аллагьди рягьятвалин йишв Чан халкьдиз тувди

1Сабан кьан дубхьнадар, ва Аллагьди тувнайи гаф – рягьятвал туврушваъ учӀвуз шлувал – кьувватнаъ ими, гьадму рягьятвал дурубкьди гъудрузбан бадали, гъачай гизаф дикъатлуди гъузурхьа[+]. 2Ухьузра, гьадму гъалабулугъ гъитӀибккрударизси, рягьятвалин Ужувлан хабар[†] ктибтнийи, хъа думу Хабарнакан дурариз хайир гъабхьундар, гьаз гъапиш дурари думу хъугъувалиинди кьабул гъапӀундар. 3Хъа ухьу, гьадму Хабарнахъ хъугъдар, Дугъу рягьятвал туврушваъ учӀврахьа. Хъа хътругърударикан Аллагьди гъапну:

«Гьаддиз Узук хъял кмиди гьамци ху гъапӀунза:
дурар чпиз Узу рягьятвал туврушваъ учӀвидар».

Дугъу мици, гьеле Чан ляхин дюнʼя арайиз хайиз ккудубкӀну айивализ дилигди, гъапнийи[+]. 4Жара йишваъ Дугъу ургудпи йигъкан гьамци дупна: «Ургуд гъапи йигъан Аллагь, Чан вари ляхнар ккудукӀну, саламат гъахьнийи»[+]. 5Аммаки зиихъ: «Дурар чпиз Узу рягьятвал туврушваъ учӀвидар» – дупнайи гафар кӀваинди гъитай.

6Гьамусра Дугъу рягьятвал туврушваъ аърувалин гаф кьувватнаъ ими. Хъа Ужувлан хабар ухди деебхьнайидарихьан, чпин хъпебехъувализ лигну, душваъ учӀвуз дархьиган,[+] 7Аллагьди, ичӀи чюлиъ гъахьи гьядисйирихъан лап кьанди, хъана саб йигъ улупну – «Гъи». Дидкан, зиихъ гъапиганси, Давуд[†] паччагьдиланмина хабар дебккна:

«Гъи, эгер учвуз Дугъан дих ебхьураш,
ичв юкӀвар мючӀюркьянай».

8Эгер мушваъ дурариз Ешуайи туву рягьятвалин йишвкан, яни Ханаандин жиликан улхури айиш, сарун Аллагь дидин кьялхъян саб жара йигъкан улхидайи. 9Гьаддиз Аллагьдин халкьдиз[†] рягьятвал гьамус рябкъюз ккимбуб ву. 10Аллагьди рягьятвал туврушваъ учӀвури, Аллагьди Чан ляхнарихъан фици рягьятвал гъадабгъураш, гьаци рягьятвал гъадабгъиди. 11Гьаддиз гьадрарси, чпин хъпебехърувалилантина фужкӀа алдадакбан бадали ва гьадму рягьятвал туврушваъ учӀвбан бадали, ухьʼан удукьруб вари апӀидихьа.

12Фицики Аллагьдин гаф яшамиш шула ва либхура. Думу гаф кьюбиб мурзарра учӀру дапӀнайи ханжалтӀан учӀруб ву. Думу гаф, ихь инсанвалин варитӀан деринариз: юкӀвна рюгь, йиккна кӀураб жара шлушвариз ва кӀурбарин мааризкьан гъябгъюру. Гьадму Гафну фикраринна кӀван хияларин суд апӀуру[+]. 13Халкь дапӀнайи вари дюнʼяйиъ Аллагьдин улихь гьитӀибкӀнайиб гьич фукӀара адар. Дугъан улихь вари ачухъди ву. Дугъан улариз вари рябкъюру. Ари Гьадгъан улихь ухьу жавабра тувдихьа.


Иса Месигь – Аллагьдин заан Гъуллугъчи ву

14Ухьухъ зурба вуйи Аллагьдин заан Гъуллугъчи хъахьухъ – аьршариз Гъушур. Думу – Аллагьдин Бай, Иса ву. Гьаддиз гъачай, хъугъну, учу ктибтурайи гьякьʼвалихъан ижмиди хъичӀихну гъуздихьа[+]. 15Ихь заан Гъуллугъчи ихь камиваларин гъавриъ адрахърударикан дар. Думура, ухьуси, гунгьариъ ктарди, вари аьзаб-аьзиятариъ Ахъур ву[+]. 16Гьаддиз ухьхьан, саб гучӀ адарди, ухьуз рягьим апӀуз ва лазим вахтназ кюмек бадали ухьуз ужʼвал тувуз, Ужувлан тахтнахьна гъюз шулухьхьан[+].

### 5

1Фицики Аллагьдин гъуллугънаъ шлу гьарсар заан гъуллугъчи адмийирин арайиан ктагъури гъахьну. Дугъу, Аллагьдин улихь адмийирихьан дугъужвуз шлуси, дурарин гунгьарихъанди Аллагьдиз багъишар хури, мал-марччлин гъурбнар апӀури гъахьну[+]. 2Гьацир гъуллугъчи чпин аьгъдрувалиан улдугнайидарин гъавриъ ади духьну ккундийи, гьаз гъапиш чавра чан тямягьярикк ккахънайир ву[+]. 3Гьамци вуйивализ дилигну, дугъу чан ва вари халкьдин гунгьарихъанди гъурбнар дапӀну ккундийи[+].

4Мициб гъуллугънаъ учӀвуб адмийихьан чахьан бисуз шлуб дар. Дугъаз, чан вахтна Гьарундиз[†] дих гъапӀганси, Аллагьди дих дапӀну ккунду. 5Ари Месигьдира,[†] заан Гъуллугъчи хьубʼинди Чав Учв адлу гъапӀундар, хъа Аллагьди Дугъаз гьамци гъапну:

«Уву Йиз Бай вува.
Гъи Узу Яв Адаш гъахьунза»[+].

6Дугъу жара йишваъра кӀура:

„Уву гьаммишандиз Аллагьдин Гъуллугъчи,
Мелхиседексир[†] Гъуллугъчи вува“[+].

7Учв жилиин али вахтна Исайи гьарай ипну, нивгъариинди Учв аьжаликкан Уьрхруриз ккарагну ва Аллагьдин улихь улупу зурба гьюрматназ дилигну, Дугъаз думу гъеебхьну[+]. 8Гьеле Думу Дугъан Бай вуйишра, Дугъаз Чаин алахьу аьзабарилантина хъпехъувалин кьимат аьгъю гъабхьну[+]. 9Дугъкан, ГьуркӀур духьну, Чахъ хъпехърудариз варидариз гьаммишандин уьрхювал тувру Булагъ гъахьну[+]. 10Аллагьди Дугъаз, Мелхиседекдиз ухшар айи заан Гъуллугъчи вува, гъапну.


«Учву Аллагьдин гьии гафарин читинди гъаври ахъурчва»

11Мидкан хъана гизаф пуз хьибдийчухьан, хъа учву гъапибдин читинди гъаври ахъурчва, хъпехъдарчва[+]. 12Учву хъугърудар гъахьихъанмина гъубшу вахт гьисабназ гъадабгъуруш, гьамусдиз учвкан мялимар ктучӀвуз вахт ву, хъа рябкъюрайиси, Аллагьдин лап гьии гафарин гъавриъ тӀауз учвуз мялимар лазим шула. Учвуз сабан ижми хураг ваъ, хъа никк ккунди ими[+]. 13Хъа никк убхърур, гьякьваликан цӀибтӀан аьгъдру тазади бабкан духьнайи бицӀир гьисаб ву. 14Ижми хураг аьхюдариз ву. Чпин тажруба айивализ дилигну, дурарихьан ужубна харжиб жара апӀуз шулу[+].

### 6

1-2Гьаддиз гъачай, Месигьдикан[†] вуйи аьгъюваларин бинайиланзина яшназ дуфнайидариз вуйи аьгъювалариина улдучӀвидихьа. Ухьу гьамус хъана аьжалихъна гъахру гунгьар гардандиъ дисуваликан, Аллагьдихъ хъугъну ккуниваликан, штуан хьуваликан, хилар иливбакан, гъачӀидар чӀиви хьуваликан ва гьаргандин Суддикан вуйи аьгъюваларин бин хъана ккивуз хъюгъидархьа[+][+]. 3Хъа, Аллагьди гъитиш, улихь гъягъидихьа.

4Гьаз гъапиш саб ражари Аллагьди аьгъювалар тувдар, заварин багъишдик тӀяаьм капӀдар, вари хъугърудариси, Гирами Рюгь кьабул гъапӀдар,[+] 5Аллагьдин гъяни гафнакан тӀяаьм гъабхьидар, гъюз ккимбу аьсрин кьувватнакан хабар айидар 6хъугъувалихьан гьудучӀвиш, дурар хъана гунгьар гардандиъ дисбиинди таза алауз шлуб дар, гьаз гъапиш дурари чиб-чпиинди Аллагьдин Бай, Думу вари эллерин аьйибнакк ккитри, хачрак карсра.

7Гагь-гагьнак чаина убгъурайи мархь зибгру жили учв тартиб апӀруриз ужуб бегьер тувру, дугъаз думу Аллагьди дебккнайи ужʼвал ву, 8хъа варжина заз али хутӀил фукӀа дар. Дидиз бала гъядябхъюр ва, аьхирки, думу убгиди[+].

9Аммаки йиз ккунидар, учу гьаци кӀурашра, учву ужуб гьялнаъ айивалик ва уьрхювалихъан хъичӀихнайивалик умуд кайич. 10Аллагь дюз дарур хьуб гьич мумкин дар. Дугъаз я учву апӀурайи жафйир, я Чан гирами халкьдин гъуллугънаъ хьубʼинди улупу ва улупурайи Чахьна вуйи ичв ккунивал кӀваълан гьархидар[+]. 11Учуз ккунди айиб, учвкан гьарсар ичв кӀван метлебар бадали, аьхиризкьан гьяракатнаъ хьуб вуйич[+]. 12Учуз учву тӀагъру дапӀну ваъ, хъа жвуван хъугъувалииндина аьгь апӀбиинди Аллагьди тувнайи ирс рубкьрударси учвура духьну ккундучуз[+].


Аллагьди Чав туву гаф тамам дарапӀди гъибтдар.

13Аллагьди Ибрагьимдиз[†] гаф тувруган, Чав Чаинди ху гъапӀну, фицики ху апӀуз ужур сарун УчвтӀан зиина вуйир адайи[+]. 14Дугъу гъапну:

„ГьапӀнура Узу увуз ужʼвал улупидиза ва Узу увуз гизафна-гизаф наслар тувдизавуз“[+].

15Сабурлуди ккилигури гъахьи Ибрагьимдиз дугъриданра гаф тувнайиси гъабхьнийи.

16Адмийири чпитӀан фтиинди-вуш зина ва багьа вуйириинди ху апӀури шулу. Ху апӀувал, гъапиб дюз ву кӀури, тасдикь апӀуб ву, ва диди гьарсаб гьюжат дебккру. 17Гьаци Аллагьдира, Чан ниятар гьюдюхрудар дариз, кӀури, Чав гаф тувуриз ачухъди улупуз ккунди айиган, Чан гаф ху апӀбиинди мюгькам гъапӀну. 18Ва гьаму кьюб гьюдюдюхру мутму – гаф тувувална ху апӀувал – Аллагьдин мурар кучӀал кайидар дар, ухьуз, чара абгури, улубкьру ихь умуднахъан хъичӀихнайидариз, мюгькамди юкӀв капӀувал вухьуз[+]. 19Му умуд, ихь кӀваз хатӀасузвал хурайи ижми бин вухьуз. Миди ухьуз, чарчликк ккайи Гирамишван айитӀинди учӀвуз ихтияр туврахьуз[+]. 20Ари гьадушвазди, Мелхиседекдиз[†] ухшар ади, гьаммишандиз заан Гъуллугъчи духьну, ихь улихьди гъафи Иса учӀвну[+].

### 7


Аллагьдин гъуллугъчи – Мелхиседек

1Гьадму Мелхиседек[†] Салим шагьрин паччагь вуйи ва ВаритӀанзаану Аллагьдин гъуллугъчи вуйи. Дугъаз, дявйир дапӀну, паччгьариин гъалиб духьну гъюрайи Ибрагьим[†] алахънийи ва Мелхиседекди дугъаз Аллагьдин ужувлакк ккахъриву, гъапнийи. 2Чахь хьайи варибдикан Ибрагьимди дугъаз йицӀубпи пай тувнийи. Сабпиб дугъан „Мелхиседек“ кӀуру ччвур „гьякьвалин паччагь“ кӀуру гаф ву. Хъа дугъан „Салимдин паччагь“ кӀури хъибшнайи ччвур „мясляаьтнан вая архаинвалин паччагь“ кӀуру гаф ву[+]. 3Дугъан адашдикан я дадайикан, дугъан ата-бабйирикан, я дугъан уьмур фици ккебгънуш ва ккудубкӀнуш мялум дар, хъа думу Аллагьдин Бализ ухшарди гьаммишандиз Аллагьдин гъуллугъчиди гъузра.

4Лигай, думу фукьан зурба кас гъахьнуш. Гьеле ихь абйирин аба Ибрагьимдира кмиди дугъаз дявдиъ чав гъибису девлетнакан йицӀубпи пай тувнийи! 5Къанундин[†] бинайиин алди, Левийин насларикан Аллагьдин гъуллугънаъ гъахьидари чпин гъардшариланра кмиди хайирнан йицӀубпи пай, гьеле мурарра, гьатрарра Ибрагьимдин наслар вуйишра, бисуйи. 6Хъа Мелхиседекди, учв Левийин тухмиан даршра, Ибрагьимдихьан йицӀубпи пай кьабул гъапӀнийи. Дугъу Мелхиседекдиз пай тувайиз улихьна, Аллагьди Ибрагьимдиз ужʼвал апӀуз гаф тувнайишра, Мелхиседекди дугъаз Аллагьдин ужувлакк ккахъриву, гъапнийи[+]. 7Исина вуйири, Аллагьдин ужувлакк ккахъриву, кӀуру гафар, зина вуйирихьан кьабул апӀуру. Му дигиш шлу мутму дар. 8Хилиз гъюру хайирнан йицӀубпи пай, аьдат вуйиганси, аьжал хъайи адмийири кьабул апӀури шулу, хъа Мелхиседек чӀивиди а, кӀури, шагьидвал дапӀна. 9Пуз шулу, чав, йицӀубпи пай кьабул апӀурайи Левийира кмиди Ибрагьимдиантина Мелхиседекдиз йицӀубпи пай тувну, 10фици гъапиш, Мелхиседекдиз Ибрагьим алахъган, мегьел бабкан духьну адру Левий Ибрагьимдиъ тумси ади гъахьну.


Иса Месигь – Мелхиседекдиз ухшар Аллагьдин Гъуллугъчи ву

11Эгер Аллагьдин метлеб, халкьдиз тувнайи Къанундин бина вуйи Левитарин[†] гъуллугъниинди кӀулиз удубчӀвуйиш, Гьарундиз[†] ухшар адру, Мелхиседекдиз ухшар айи жара гъуллугъчи гьаз лазим вуйи? 12Аллагьдин гъуллугъчивал гьюдюхруган, дидихъди Къанунра гьюдюхюрайиб ву. 13Гьаму ражари ихь ушвниин али Иса, гъурбнар ургрушваъ зат гъуллугъниин дархьи жара тухмикан ву. 14Ихь Агъа Ягьудайин тухмиан вуйиб аьгъяхьуз, хъа Мусайилантина[†] тувнайи Аллагьдин Къанундиъ гьадму тухмиан вуйи гъуллугъчйирикан гьич фукӀара дупнадар[+]. 15Мелхиседекдиз ухшар жара Аллагьдин гъуллугъчи арайиз удучӀвнайиган, гьаци вуйиб ухьуз ачухъди рябкъюрахьуз. 16Думу, Аллагьдин гъуллугъчиди саб кадабгънайи тухмикан Къанунди дерккнайир дар, хъа гьаргандин уьмриъ айи кьувватну Дерккнайир ву. 17Дугъкан гьамци дупна:

„Уву гьаммишандиз Аллагьдин Гъуллугъчи,
Мелхиседекдиз ухшар Гъуллугъчи вува“[+].

18Мугагьназ айи къайда ккутӀна, фицики сарун дидин кьувват гъудубгну ва дидкан имбу мянфяаьт имдар[+]. 19Къанунди фукӀара гьубкӀуб арайиз гъабхиб адар. ДумутӀан ужуб умуд тувна. Диди ухьу Аллагьдихьна багахь апӀура[+].

20Дидин гьякьнаан Аллагьдира ху дапӀна. Имбу гъуллугъчйир Аллагьдин гъуллугънаъ гьич саб ху апӀувал адарди гъахьнийи, 21хъа Месигь[†] Чакан гьамци Гъапири ху апӀбиинди Аллагьдин Гъуллугъчи гъахьну:

«Ху гъапӀну Агъайи ва Чан ху кьяляхъ апӀидар:
Уву вува гьаргандиз вуйи Аллагьдин гъуллугъчи»[+].

22Гьадму ху апӀувализ дилигну, Иса мугагьназ айидартӀан лап ужуб Йикьрар кӀулиз адагъуз Чаина гъидису Агъа ву[+]. 23Думугандин гъуллугъчйир гизаф вуйи, аьжали дурарихь чпин гъуллугъ кӀулиз адабгъуз гъитдайи, 24хъа Иса, гьаммишан яшамиш Шулайир ву ва Дугъан Аллагьдин гъуллугъра гьаммишандиз ву. 25Гьаддиз Дугъʼан, Чан кюмекниинди Аллагьдихьна гъюрудар гьуркӀну уьрхюз удукьуру. Думу Гьаммишанур ву ва Дугъу гьарган дурарихъанди гафра йивура[+].

26Ари гьамци гирами, гьич саб тахсир ктру, марцци, гунагькрариккан асиллу дару ва аьршартӀанна заан вуйи заан Гъуллугъчи ухьуз лазимра вухьуз[+]. 27Дугъан, жара гъуллугъчйиринси, сифте чпин, хъа вари халкьдин гунгьарихъанди гьар йигъан гъурбнар хуб гьазкӀа дар. Дугъу, Чав Учв, гъурбан гъапӀу вахтна варидарихъанди гьаргандиз саб ражари гъурбан гъапӀну[+]. 28Гъуллугъчйирди Къанунди гьудруркӀу аьдати адмийир дерккри гъахьну, хъа Къанун дебккбалан кьяляхъ, ху дапӀнайивализ дилигну, заан Гъуллугъчиди Бай дерккну. Думу гьаргандиз ГьуркӀур ву[+].

### 8


Ухьу бадали дерккнайи Аллагьдин заан Гъуллугъчи

1Учу учвуз кӀурайибдин варитӀан кӀулинуб – аьршариъ айи Вариудукьрурин тахтнан арччул терефнахъинди хъайи заан Гъуллугъчи ухьуз ахьуз[+]. 2Думу адмийири ваъ, хъа Аллагьди дивнайи гирами йишваъ ва гьякь гирами Чадриъ гъуллугъ АпӀурайир ву[+].

3Гьарсар заан гъуллугъчи гъурбнар ва багъишар хуз дупну дерккрайир ву, гьаддиз ихь заан Гъуллугъчийизра саб фу-вуш гъурбан апӀуз шлуб ади ккундийи[+]. 4Эгер Думу гьаму ражари гьаму дюнʼяйиин алийиш, Дугъкан гъуллугъчикьан духьну адархьидийи, гьаз гъапиш Къанундин[†] бинайиин алди гъурбнар хру гъуллугъчйир ади хьидийи. 5Дурари, аьршариндиз ухшар айи ва гьаддин сиринтӀан дару гирами йишвʼин гъуллугъ апӀура. Гьаз гъапиш гирами Чадур[†] апӀайиз улихьна Мусайиз[†] гъапнийи: «Лиг, – гъапнийи Аллагьди, – увуз дагъдиин улупубдинси, вари дюзди апӀин»[+]. 6Хъа гьаму ражари Месигьдиина,[†] жилиин гъуллугънаъ гъахьидариина аманат гъапӀу гъуллугътӀан лап артухъ Гъуллугъ аманат дапӀна, фицики мугагьназдинтӀан ужудар шартӀар айи Аллагьдинна адмийин арайиъ гъийитӀу мугагьназдинтӀан ужудар гирами Йикьрар Гьадгъулантина ву[+].

7Эгер сифтейин Гирами Йикьрарик камивал ктайиш, кьюбпи ражари Йикьрар йитӀуб гьазкӀа дайи[+]. 8Хъа Аллагьди, инсанариз тягьна йивури, кӀура:

„Узу, – кӀура Агъайи, – Израилин ва Ягьудайин хулахъди
цӀийи Йикьрар йитӀру вахт багахь шула[+].
9Думу Йикьрар Узу чпин абйирихъди, Узу дурарин хилхъан дибисну,
Египетдиан адаъган гъийитӀу йикьрарстар хьидар,
гьаз гъапиш Узухъди гъийитӀу Йикьрар дурари тамам дарапӀган,
Узура дурарихьан гьидицунза, – кӀура Агъайи. –
10Гьаддиз, Узу гьамус йитӀуз ккайи Йикьрар
Израилин хулахъди йитӀидиза, – кӀура Агъайи, –
Йиз къайдйир дурарин фагьмиъ тӀаъдиза ва
дурарин юкӀварик дикӀидиза.
Узу хьидиза дурариз Аллагь, хъа дурар Йиз халкьди хьиди.
11Сар-сариз аьгъювалар улупуб гъубзри хьибдар,
я гъардши чан гъардшиз: «Гьаммишанур аьгъю апӀин» кӀури,
аьгъювалар улупуб лазим вуди гъубзидар,
гьаз гъапиш, бицӀирилан гъадабгъну, аьхюриинакьан,
варидариз Узу аьгъяди хьиди.
12Фицики Узу дурарин чӀуруваларилан хил алдабгъидиза,
я дурарин гунгьар кӀваин алаидарза“.

13Дугъу гьаму Гирами Йикьрарназ „цӀийиб“ гъапну, ва гьаддиинди сабпи Йикьрар йирси хьувал улупура. Хъа йирси гъабхьиб ва лазимди имдруб жвартӀ хьибди.

### 9


Сабпи Йикьрарнаъ Аллагьдиз фици икрам апӀуруш

1Сабпи Йикьрарнаъ Аллагьдиз фици икрам апӀуруш ва жилиин гирами йишв фунуб вуш, улупна. 2Гирами Чадур[†] гъапӀнийи. Душван сабпи хулаъ акв апӀру алат ва Гьаммишанурин улихь дивру уьлер али устул дивнайи – му йишваз „Гирамишв“ кӀуйи. 3Кьюбпи хал сабпибдихьан чарчнахьди гьадабтӀнайи ва душваз „Лап Гирамишв“ кӀуйи. 4Душваъ, ицци ниар хъайи ччимар ургру гъабсиб гъизилин саб алат ва варишварихъанди гъизилихьди дабалгнайи Гирами Йикьрарнан сундух айи. Сундхиъ, манна[†] ади, гъизилин гъаб, кюкю адабшвуз кьюкьяр гъапӀу Гьарундин[†] маргъ ва Гирами Йикьрар кайи гъвандин шибар айи[+]. 5Сундхин зиин гъаравларди дапӀнайи хлинццар кайидар алийи. Дурар адлувал улупурайидар ву. Дурарин хлинццар сундхин гъапагъ вуйибси „хил алдабгърушв“ кӀурайишвʼин гьатӀарццнайи. Хъа сабан ухьу дидкан вари хъайи-хъайиси пидархьа.

6Гьамци ккабалгну дебкку вахтарихъанмина Аллагьдин гъуллугъчйир гагь-гагьнак гирами Чадрин сабпи хулаъ чпин гъуллугъ тамам апӀуз учӀври гъахьну. 7Хъа кьюбпи хулаъ заан гъуллугъчийизтӀан учӀвуз ихтияр адарди гъабхьну, думура йисан саб ражари, чан ва вари халкьдин терефнаан, чпин аьгъдрувализ дилигну деетру гунгьарихъанди вуйи ифира хьади[+]. 8Гьамци вуйиган, Гирами Рюгьну сабан гьадму гирами Чадур имидикьан гагьди „Лап Гирамишвазди“ учӀврушв ачмишди даруб улупура[+]. 9Гьамдиъ а гьамусдин вахтназра кайи мисал: багъишарихьанна гъурбнарихьан Аллагьдиз икрам апӀурайирин намус-гъирʼят марцц апӀуз шлуб дар[+]. 10Думу къайдйир ипӀрубдизна убхърубдиз ва жара жюрейин жикӀбан аьдатаризтӀан кайидар дар. Мурар, цӀийи къайда дебккайиз кьувватнаъ гъузнайи, зиълан апӀурайи аьдатартӀан дар[+].


ЦӀийи Йикьрариинди Аллагьдин гъуллугънаъ фици шулуш

11Гьаму ражари ухьуз айи ужувларин заан Гъуллугъчи, Месигь,[†] инсанарин хилари дарапӀу, гьадмугандиз айибтӀан лап заан ва тамам вуйи Чадриан, яни гьаму дюнʼяйин дарубдиантина удучӀвну[+]. 12Думу душваъ кьунаринна кӀарарин ифи хьади, учӀвнадар; Думу, адмийирин гунгьарилан хил алдабгъувал гъазанмиш дапӀну, „Лап Гирамишваъ“ саб ражари ва гьаммишандиз Чан ифи хьади учӀвну. 13Эгер кьунаринна жердарин ифи кибчруган ва жигьил хюни дубгну, дидкан гъабхьи рюкъ кабхьруган, чиркинвалари кацӀнайидар гьацдар аьдатариинди марцц гъахьи гьисаб апӀуйиш, 14хъа Месигьдин Ифди фукьан ужуди марцц апӀур?! Гьаммишандин Рюгьнан кюмекниинди Дугъу Аллагьдиз Учв гьич саб тахсир ктру гъурбан вуди тувну. Ва Дугъан Ифди, ухьу чӀиви Аллагьдиз икрам апӀрудар хьузди, аьжалихъна гъахру ляхнарихьан ихь намус-гъирʼят марцц апӀуру![+]

15Ари гьаддиз Месигьдилантина ЦӀийи Йикьрар, дих дапӀнайидариз тувнайи гафниинди гьаммишандиз вуйи ирс рубкьбан бадали, гъийитӀну. Дурариз думу ирс, гьеле сабпи Йикьрар кьувватнаъ имидитӀан гъапӀу чпин гунгьарилантина рубкьру аьжалихъанди Исайи Учв аьжализ тувиган, гъурубкьуб ву[+].

16Эгер адмийи фукӀа дапӀнаш, васият гъапӀу адми гъакӀигантӀан думу васият чан кьувватнаъ абхъидар. 17Васият дапӀнайир чӀивиди имбукьан гагьди, дугъан васият кьувват хъайиб дар. Васият кьувватнаъ, васият гъапӀур гъакӀиган, убчӀвра. 18Гьаци сабпи Йикьрарра, ифи удудубзкьан гагьди, кьувватнаъ убчӀври гъабхьундар.

19Гьадмуган Мусайи[†] халкьдиз Къанундиъ[†] айи табшуругъарикан ктибтбалан кьяляхъ, штук кибикьнайи кӀараринна кьунарин ифи, элвен хьана иссоп гьарин кюл гъадабгъну, Къанундин китабдикна вари халкьдик кибчру. 20Ва кӀуру: „Гирами Йикьрар худнаъ ирчрайи му ифи, Аллагьди ичв улихь, учву гьамци апӀбан бадали, дебккрайи аьдат ву“. 21Дугъу гьацира гирами Чадрик ва душваъ айи Аллагьдин гъуллугъназ ишлетмиш апӀру вари алатарик ифи кибчнийи. 22Къанунди вари ифдихьди марцц апӀуб тӀалаб апӀура ва, ифи удудубзди, хил алдабгъуб айиб дар.

23Аьршаринубдиз ухшар ади дапӀнайи вари жилинуб гьамциб жюрейиинди марцц дапӀну ккундийи, хъа аьршаринуб гьамрартӀан лап ужубсиб гъурбнихьдитӀан марцц дапӀну хай шулдар[+]. 24Гьаддиз Месигь, инсанарин хилариинди дапӀнайи ва гьякь гирами Чадрин сиринтӀан дару жилин Чадриъ учӀвнадар, ваъ, Думу, Аллагьдин улихь ухьхъанди гаф кӀури, гьадму аьршариъ учӀвна[+]. 25Думу аьршариъ, гьар йисан гьяйванатарин ифи хьади „Лап Гирамишваъ“ учӀврайи Аллагьдин заан гъуллугъчиси, гагь-гагьнак Учв гъурбан апӀуз кӀури, учӀвнадар. 26Гьамциб аьдатнахъди Месигьра гъушнийиш, Дугъаз дюнʼя арайиз гъабхихъанмина швнубсаб ражари аьзабарикк ккуркьуб алабхъидийи. Хъа Думу, Учв гъурбан дапӀну саб ражари ва гьаммишандиз гунгьихъди вуйиб ккудубкӀбан бадали, вахтарин аьхирихъна гьаммишандиз кӀури саб ражари гъафну[+]. 27Фици гьарсар касдиз, саб ражари дукӀну, Суддин улихь дугъужвуб алабхъуруш,[+] 28гьаци Месигьра, гизаф инсанарин гунгьарихъанди, саб ражари гъурбан гъахьну, ва Думу гьамус кьюбпи ражарира, сарун дюнʼяйин гунагь Чаина гъадабгъуз кӀури ваъ, хъа Чаз ккилигурайидар уьбхбан бадали гъиди[+].

### 10


Иса Месигь гьаммишандиз кьувватнаъ гъубзрайи саб гъурбан ву

1Къанун[†] адмийириз гъюз имбу уьмриъ ккилигурайи ужувларин сиринтӀан дар. Ваъ, Къанун – думу ужувлар дар. Гьаддиз Къанундихьан, йисʼан-йисаз гьаммишан саб жюрейин гъурбнар хуру кӀури, адмийир Аллагьдин улихь гьякь апӀуз шлуб дар[+]. 2Эгер Къанундихьан гьаци апӀуз удубкьуйиш, дурари чпин гъурбнар апӀуб ккутӀидайинхъа? Икрам апӀрудар саб ражари ва гьаргандиз марцц дапӀну ахьидийи, ва, чпин гунгьариз дилигну, дурариз чпик тахсир кади гьибгъдайи. 3Хъа му гъурбнар, йисʼан-йисаз чпи апӀурайи гунгьар кӀваин алауз кӀури вуйидар ву, 4гьаз гъапиш, жердаринна кьунарин ифдихьан гунгьар ккутӀуз шлуб дар.

5Гьаддиз гьаму дюнʼяйиъ учӀву Месигьди[†] Аллагьдиз гъапну:

«Увуз ккун гъахьундайвуз я гъурбнар, я багъишар,
хъа Уву, Узуз кӀури, беден гьязур гъапӀнийва.
6Сагъди гъургу гъурбнари,
я гунгьарихъанди апӀру гъурбнари Уву шад апӀдар[+].
7Гьадмуган Узу гъапунза: „Магьа, Узкан Къанундиъ дибикӀнайиси,
Узу Яв ният тамам апӀуз гъягъюраза, жан Аллагь!“»

8Гьаци вуйиган, сифте Дугъу гьамци гъапну: «Увуз ккун гъахьундайвуз я гъурбнар, я багъишар, я сагъди гъургу гъурбнар, я гунгьарихъанди апӀру гъурбнар, дурари Уву шад гъапӀундар». Дугъу мици, Къанундин тӀалабариинди вуйиб вушра, Чаз кьабул дархьиди гъапиб вуйи. 9Хъасин Дугъу давам гъапӀнийи: «Магьа, Узу Яв ният тамам апӀуз гъягъюраза». Месигьди, гъурбнар апӀбарин йирси къайдйир арайиан адаъну, фу-вуш цӀийиб кьувватнаъ ипру. 10Дугъу Аллагьдин ният тамам гъапӀган, ухьу саб ражари ва гьаргандиз, Иса Месигьдин беден гъурбан апӀбиинди, гирами гъахьунхьа[+].

11Гьарсар Аллагьдин гъуллугъчийи чан гъуллугъ, гунагь ярхла апӀуз даршлу гьадму садар гъурбнар хури, йигъʼан-йигъаз тамам апӀура. 12Хъа му Гъуллугъчи, гунгьарихъанди гьаммишандиз кьувватнаъ гъубзрайи саб гъурбан дубхну, Аллагьдин арччул терефнахъинди деъну[+]. 13Гьаддихъанмина Думу, Чан душмнар духну, Чан ликарикк ккахьру вахт улубкьайизкьан, ккилигури гъузна[+]. 14Саб ражари гъурбан хубʼинди Дугъу гирами шулайидар Аллагьдин улихь гьякь гъапӀну.

15Мидкан ухьуз Гирами Рюгьнура шагьидвал апӀура. Дугъу сифте кӀура:

16«Магьа, гьадму йигъарихъан Узу дурарихъди гьацдар Йикьрар йитӀидиза, – кӀура Агъайи, –
Йиз къайдйир дурарин юкӀвариъ тӀаъдиза ва дурарин фагьмик дикӀидиза».

17Хъасин Дугъу давам апӀура:

„Дурарин гунгьар ва гьюкумсуз ляхнар
Узу гьич зат кӀваин алаидарза“[+].

18Гунгьарилан хил алдабгънайиган, гунгьарихъанди гъурбан апӀуб сарун лазимди гъубзрадар.


Аллагьдиз багахь улучӀвай

19Гъардшар, Исайин[†] ифдин кюмекниинди гьамус ухьхьан дирбашди «Лап Гирамишваъ» учӀвуз шулухьхьан[+]. 20Дугъу ухьуз душваз рякъ абццну, цӀийиб, уьмур хруб, чарчнаантина вуйи рякъ, яни Чан бедендиантина вуйи рякъ[+]. 21Ухьуз, Аллагьдин хулан аьхювал апӀурайи зурба вуйи Гъуллугъчи ахьуз.

22Гьаци вуйиган гъачай Дугъахьна, гьубкӀу хъугъувалиинди, ифи кибчбиинди юкӀвар чӀуру нефснахьан марцц ва ихь жанар марцци штуʼан дапӀну, ачухъ юкӀвар ади гъюхьа[+]. 23Хъугъну, учу ктибтурайи умуднахъан мюгькамди хъчӀихидихьа, гьаз гъапиш гаф Тувнайир, хъугъувал Алир ву[+]. 24Сар-сарихьна масанди гъузруси ва ужувлан ляхнар апӀруси, чиб-чпин гъайгъу зигури хьидихьа. 25Сакьюдарин, хъугърудар уч шлуган дина дяргърувал аьдати ляхин дубхьна. Хъа ухьу дицдарихъан дубгъидархьа, иллагьки, сарун Агъа гъюру вахт багахь шулайиб фикирназ гъадабгъну, чиб-чпик юкӀв капӀри апӀидихьа[+].


Гьякьʼвал аьгъяди, гунгьар апӀруриз – жаза

26Гьаз гъапиш, ухьу, гьякьʼвал аьгъю дубхьну, хъана аьгъя-аьгъяди гунгьар апӀуруш, гунгьар сарун гьич саб жюрейин гъурбнарихьан марцц апӀуз хьибдар,[+] 27хъа Суддиз ва Аллагьдин душмнар итӀру гъизгъин цӀиз гукӀунди ккилигуб хьибди. 28Мусайиланмина[†] ухьуз тувнайи Аллагьдин Къанун шли чӀюбгъюйиш, кьюр вая шубур шагьиддин гафариинди гъючӀюбгъюриз, саб инсаф адарди, аьжал гьадабтӀуйи. 29Хъа ичв фикриинди, Аллагьдин Бай ликриккан апӀруриз, Йикьрар гъийитӀу Гирами ифи фукӀа дарубси гьисаб апӀруриз ва ужувлан Рюгь беябур апӀруриз фукьан аьхю жаза гьадабтӀур[+]? 30Ухьуз: „Кьисас алдабгъуз Узухьди гъитай, лазим жаваб Узу тувдиза!“ – гъапир Фуж вуш, аьгъяхьуз. Дугъу гьамцира гъапну: „Чан халкьдин суд Агъайи апӀиди“[+]. 31ЧӀиви Аллагьдин хиларигъ гъяхъюб – мутӀан аьхю гучӀ адар![+]


Учвухъ хъергруганра мюгькамди гъузай

32Гъушу вахтар кӀваин алаай, думуган, учвуз аьгъюваларикан аьгъю гъабхьи вахтна, учву гъагъи аьзабариан кӀул адабгъунчва. 33Вахт-вахтарик учвʼин аьлхъюз гъитри шуйи ва хъергри шуйи, хъа саспи вахтари гьамцдар аьзабар аьгь гъапӀдарин багахь дийигъну гъахьунчва. 34Учву дустгъариъ айидарин язухъ зигури гъахьунчва, ичв шейъ-шюйъ тадабгъруган, учву шад шули гъахьунчва, гьаз гъапиш учвуз думутӀан ужуб шейъ, гьаммишандиз вуйи Шейъ айиб аьгъяйчвуз[+].

35Гьаци вуйиган, ичв кӀубанвал мудубганай – ужуб пешкеш хьибдичвуз. 36Аммаки Аллагьдин ният тамам апӀбан бадали ва Дугъу тувурза гъапиб рубкьбан бадали учвуз ккундайиб – аьгь апӀуб ву. 37Сарун сацӀибтӀан вахт имдар, ва

«Дуфну Ккунир, кьан дарапӀди, гъиди.
38Йиз улихь гьякь вуйир чан хъугъувалиинди яшамиш хьиди,
хъа дицир Узухъ хъугънайивалихьан гьудучӀвиш,
Узу дугъкан рази хьидарза»[+].

39Амма ухьу, кьяляхъ йиврударикан ва йикӀрударикан дархьа, ваъ, хъугъурхьа, ва уьрхювалра хьибдихьуз!

### 11


Хъугъувалин мисалар

1Хъугъувал – ихь миж кайибдиз саб шак адарди ккилигуб ва гьелелиг дярякърайиб дугъриди а, кӀуру гаф ву[+]. 2Ихь абйир, гьациб хъугъувалиинди уьмур хъапӀну, баркаллагьназ лайикь гъахьну.

3Ухьу, хъугъувал ади, Аллагьдин амри дюнʼя халкь дапӀнайиб ва вари рябкъюрайиб дярябкърайибдикан арайиз дуфнайиб, аьгъяхьуз[+].

4Авели, хъугъувал ади, Аллагьдиз КаиндитӀан ужуб гъурбан гъабхну. Дугъу гъабхи гъурбан Аллагьди, дугъан хъугъувализ дилигну, кьабул гъапӀну ва гьаддиинди думу гьякьра гъапӀну. Дугъан хъугъувалин мисал, гьеле думу учв чӀивиди имдаршра, гъира кмиди ухьуз метлеб ади гъубзрахьуз[+].

5Енох, хъугъувал ади, чӀивидимиди гьаму дюнʼяйиан гъурхнийи. Думу агури гъахьнушра, гьич сабишваъкьан гъидихъундайи, гьаз гъапиш Аллагьди думу Чахьна гъурхнийи. Хъа гьадмугандиз, гьаму дюнʼяйиан учв гъадагъайиз дугъу хъугъну, Аллагьдиз ккуниси апӀуйи, ва дугъʼин Думу разира гъахьнийи[+]. 6Хъугъувал адарди Аллагьдиз ккуниси апӀуз шлуб дар, гьаз гъапиш Дугъахьна гъюру гьарсар кас, Аллагь айивалихъ ва Учв агруриз Дугъу пешкеш туврувалихъ хъугъну ккунду.

7Нюгьдиз[†] улубкьуз ккайибдикан, чаз думу фу-вуш рябкъяйизра, улихьмиди хабар дебккнийи ва дугъу, хъугъувал ади, Аллагьдихъ хъебехъну, дюнʼя ккапӀру штарихьан чан хизан уьбхюз гими гъапӀнийи. Аьхирки дюнʼя жазайикк ккипуз гьял гъапӀнийи, хъа думу чан хъугъувализ гъилигу гьякьвал гъурубкьу ирсчи гъахьнийи[+].

8Хъугъувал ади, Ибрагьим,[†] Аллагьди чаз дих гъапӀубси, Дугъаз мютӀюгъ духьну, фила-вуш ирсди жил тувдиза, кӀуру гафниин элеъну, гьеле дугъаз учв наана гъягъюрашкьан аьгъдарди, гьадина гъушнийи[+]. 9Хъугъувал ади, думу, Аллагьди гаф тувну гъурубкьу жилиин, жара йишвʼан удучӀвну гъафи адмиси, чадрарикк яшамиш хьуз хъюгъну. Дугъахъди чадрикк Исакьра,[†] Якьубра[†] яшамиш гъахьну. Тувнайи гафниинди жил гьадраризра дурубкьну ккундийи[+]. 10Фицики Ибрагьим ижми бинайиин диврайи шагьриз ккилигурайи. Думу шагьур фициб шулуш, капӀрур ва апӀрур Учв, Аллагь вуйи[+].

11Хъугъувал ади, Ибрагьимдикан чан шив Сарайик,[†] гьеле думу бицӀидар даршлур вуйишра ва кьюридра лап кьабидар вушра, бицӀир киршнийи, фицики Ибрагьимдин миж чаз гаф туву Аллагьдик кади гъабхьну[+]. 12Ва гьациб жюрейиинди сар адмийикан, учвра беден кьаби-кьюци дубхьнайирикан, завуъ хядаркьан ва гьюлихъ[†] гъумкьан гизаф инсанар гъахьну[+].

13Вари гьадму адмийир, хъугъну ва, чпиз гаф тувнайиб улубкьайиз, гъийихну. Дурариз думу гаф тувнайи уьлке ярхлаан гъябкънийи ва рази гъахьнийи. Дурариз, чпи му дюнʼяйиъ гъурабйирди айиб ва вахтназтӀан даруб аьгъю гъабхьнийи[+].

14Чпи гьацдар вуйиб гьисаб апӀурайидари, гьаддиинди чпин Ватан абгурайивал улупура. 15Эгер дурари чпи дипну гъушу ватандикан фикир апӀури гъахьнийиш, дурариз дина кьяляхъ хътакузра мумкинвал айи. 16Хъа, дугъридан, дурар ужубтӀан-ужуб ватандихъ хъчӀарккурайидар вуйи – аьршаринубдихъ. Гьаддиз Аллагьдиз, Узу дурарин Аллагь вуза, пуз начди дар, фицики Дугъу дурариз шагьур гьязур дапӀна[+].

17-18Хъугъувал ади, Ибрагьимди Аллагьди учв ахтармиш апӀурайи вахтари чан бай гъурбанди гъахнийи. Дугъаз гаф тувнайи ва думу, гьеле Аллагьди чаз, «Исакьдилантина увуз насил хьибдивуз» дупнайишра, хъайи-хъадру сар бай гъурбан апӀуз гьязур гъахьнийи[+]. 19Ибрагьимди Аллагьдихьан дукӀнайирра чӀиви апӀуз шул, кӀури, хиял дапӀнайи, ва, гьаци кӀури гъабшиш, дугъриданра, Исакь дукӀнайидаригъян кьяляхъ гъадагънура вуйи[+].

20Хъугъувал ади, Исакьди чпин ярхи уьмрариъ Якьубдизна Исавдиз, Аллагьдин ужувлар ишричвуз, гъапнийи[+].

21Хъугъувал ади, йикӀурайи Якьубди Юсуфдин баяриз жа-жаради Аллагьдин ужувлар ишричвуз, гъапнийи, хъа чан маргълин кюмекниинди Аллагьдиз икрам гъапӀнийи[+].

22Хъугъувал ади, чан уьмур ккудубкӀурайиган, Юсуфди израилар Египетдиан удучӀвну гъягъбакан гъапнийи ва йикӀбалан кьяляхъ гъузру чан кӀурбарин гьякьнаан васият гъапӀнийи[+].

23Хъугъувал ади, Мусайин[†] абйир-бабари думу, бабкан гъахьиси, шубуб вазлин айитӀ гьитӀикӀну гъюрхнийи, гьаз гъапиш дурариз думу гьадмукьан уччвурди гъяркънийики, абйир-бабариз паччагьдин буйругънахьан гучӀ гъабхьундайи[+].

24Хъугъувал ади, аьхю гъахьи Муса, учв фараондин шуран бай ву, кӀурайивалихьан гьудучӀвнийи. 25Дугъу, Аллагьдин халкьдихъди[†] сабси, цӀиб вахтназтӀан дару гунагь ляхнарикан кефер ктагъайиз, аьзабарикк ккахъуб ктабгънийи[+]. 26Дугъаз, чаз фициб пешкеш ккилибгураш, гъябкънийи, гьаддиз Месигь[†] бадали учв аскан апӀуб Египетдин вари девлетартӀан багьади гъабхьнийи[+]. 27Хъугъувал ади, думу, фараондин хъюлхьан, гучӀ ктарди, Египетдиан удучӀвнийи. Дугъу, чан улихь Дярякърур рякъюри, вари аьгь гъапӀнийи. 28Хъугъувал ади, дугъу израилариз Пасхайин[†] машквар апӀинай, сифте бабкан гъахьидар йихури гъючӀвнайи пуч апӀрури дурарик ктручбан бадали, урчӀарикан ифи кадатай, гъапнийи.

29Хъугъувал ади, халкь, жилиланси, Уьру гьюллантина гъушнийи; хъа египтаризра гьаци апӀуз ккун гъабхьиган, дурар вари ккахьну гъарагънийи.

30Израиларин хъугъувалиинди Ерихон шагьрилан илтӀикӀнайи зурба цалар, душвлан ургуд йигъан хъади-хъади илтӀикӀган, гьарагъну ахьнийи.

31Кьяппади лихурайи Рахав, хъугъувал ади, душмандин тереф ахтармиш апӀурайи израилар мясляаьтниинди кьабул гъапӀган, хътругърударихъди тӀанкь гъахьундайи[+].

32Артухъ хъана фу кӀуза? Узуз Гедеондикан, Варакайикан, Самсондикан, Ефтайикан, Давуддикан,[†] Самуиликан ва пайгъамбрарикан[†] пуз вахт адарзуз[+]. 33Дурари, хъугъувал ади, гьюкуматар дисуйи, дугъривал ипуйи, гаф тувнайиб дурарихьна рубкьуйи, асланарин ушвар хъяркьюйи,[+] 34гъизгъин цӀа ктӀубшвуйи, учӀру ханжларихьан чпи уьрхюйи. Дурарин зяифвал кьувватназ илтӀибкӀуйи, дурар дявдиъ кьувватлу шуйи ва алжагънайи къушмар гьергну гъягъюз гъитуйи[+]. 35Дишагьлийирихьна, чӀиви духьну, чпин дийихнайи багахьлуйир кьяляхъ гъюйи. ГьацӀарикан, чпиз улупу азадвалихьан думутӀан лап ужуб уьмриз чпи чӀиви шлуб аьгъяди гьудучӀвган, йикӀру гьялнахъна хру аьзабар кчӀюкьюйи[+]. 36Гьатмундари чпиин аьлхъюри хьувалар ва урччвувалар, хъа гьацира зунжрар ва дустгъар аьгь апӀуйи,[+] 37жарариин гъвандин жвар уьлюбхюйи, кьюб йишвʼина парчйир апӀуйи, ханжларихьди йихуйи, сасдар марччаринна цӀигьарин гъидкьариъди уьлкйириъ ахъуз мажбур шуйи, сасдариз фукӀара гьубкӀну адайи, сасдарихъ хъергуйи ва сасдарикан, рихшанд апӀури, зивзивар кчӀюкьюйи[+]. 38Хъа саспидар, чпи вари дюнʼятӀан багьа вуйидар, ичӀи чюллериъ, дагълариъ, хьарариъ ва чӀуру гъярариъ уьргъну ими[+].

39Дурар варидарикан, чпин хъугъувализ дилигну, Аллагь рази гъахьнийи. Дурариз саризра чӀивидимиди чпиз гаф тувну рубкьруб гъурубкьундайи, 40гьаз гъапиш Аллагьди ухьузра кади, гьадрарихъди ухьура гьуркӀувалихъна гъюбан бадали, фу-вуш лап ужуб гьязур дапӀна[+].

### 12


«Аллагь учвуз Чан баяризси лигури шулу»

1Лигай, ухьлан, дифаркьан, шагьидар илтӀикӀна! Гьаддиз гъачай, ухьлан ухьуз гьергуз машат апӀурайиб ва гьацира ухьу алдакуз гъитрайи гунагь вари илдипурхьа ва сабурлуди ухьуз кадабтӀнайи манзил ккадапӀурхьа[+]. 2Зат ктӀатӀарццди Исайиз лигури гъузурхьа. Думу, ихь хъугъувалин ккергъубра ва ккудукӀубра ву. Дугъу, гъюз ккайи шадвал бадали, беябурваликкди хачриин аьзиятар аьгь гъапӀну ва гьамус Думу, Аллагьдин тахтнан арччул терефнахъинди деъна[+].

3Гьамциб даккнивал гунагькрарин терефнаан аьгь ГъапӀурикан сацӀиб фикир апӀинай. Миди учвуз, ичв юкӀв-рюгь усалвалиъ адрабхъуз ва рюгь дурубгуз кюмек апӀидичвуз[+].


Аллагь Адашдиз ухшар ву

4Учвуз сабан гунгьихъди ифи ктипайиз элегуб алабхъундарчвуз[+]. 5Учвуз Жвуван веледаризси дупнайи аьшкь капӀру гьамцдар гафар кӀваълан гьархначвуз:

«Йиз бай, Аллагьди увуз жаза адабтӀурайивал ибак апӀури апӀин,
Думу увуз хъжагъруган, мукуцухан[+].
6Фицики Аллагьди жаза Чан юкӀв алидариз адабтӀури шулу ва
Чан байди кьабул дапӀнайириз
йивури шулу».

7Учву аьгь апӀурайи жазйир учву вердиш апӀурайивалин саб пай ву. Аллагь учвуз Чан баяризси лигури шулу. Адашди жаза тутрувру бай шлуб вуйин[+]? 8Эгер учвуз жаза адабтӀури гъахьундарш, – хъа гьарсариз жаза адабтӀури шулу, – учву бичди гъахьидар вучва, гьякь баяр дарчва. 9Ухьухъ варидарихъ му жилиин жаза адабтӀу адшар гъахьунхьухъ, ва дурарин ухьу гьюрмат уьбхюйхьа. Хъа яшамиш хьуз, фукьан артухъ ухьу ихь рюгьярин Адашдихъ хъпехърудар духьну ккунду! 10Ихь адшари ухьу саб вахтназтӀан вердиш гъапӀундар – думура ккабхъубси. Хъа Аллагьди, ухьура Чан гирамивалин иштиракчйир хьпан бадали, ухьуз ужʼвал ибшри, кӀури, вердиш апӀурахьу. 11Ухьуз фициб жюре жаза вушра, шадвал хруси ваъ, хъа иццрушназ вуйибси гьугъубжвурахьуз. Хъасин, жазайиинди вердиш дапӀнайири, дугъривалинна мясляаьтнан бегьер ккадабцӀури шулу.

12Гьаддиз амансуз хилар ва зяиф кьамкьар ижми апӀинай. 13Дюз рякъюъди, ликуриз зиян шлуси ваъ, хъа сагъ шлуси, гъарахай[+].


Аллагьдихьан ярхла махьанай

14Вари адмийирихъди мясляаьт ади яшамиш хьуз ва гирамидар хьуз ял апӀинай – гирамивал адарди, гьич сарихьанра Агъа рякъюз хьидар[+]. 15Лигайки, гьич сарра Аллагьдин ужувлахъ мягьрум даришри ва кьутӀкьли кьаблиси зарар-зиян тувруси дарибшри, гьацдарилантина чиркин даришри[+]. 16Лигай, учвкан сарира кьяппавал мапӀанай ва, саб гъаб ипӀрубдихъ хизандиъ аьхю бализ айи ихтиярар масу туву Исавси, Аллагьдихьан гьадмукьан ярхлади махьанай[+]. 17Учвуз аьгъячвуз, хъасин Исавдиз чан ихтиярар кьяляхъ апӀуз ккун гъабхьнийи, аммаки думу тина гъапӀнийи. Дугъхьан, чпин адашди гьял гъапӀуб, гьеле уларилан рубзури гьаддикан ккун гъапӀнийишра, дигиш апӀуз гъабхьундайи[+].

18Учву хил кучуз даршлу ва цӀа алабхъну убгурайи дагъдихьна, мучӀувалихьна, пашманвалихьна ва тӀурфнахьна дуфнадарчва. 19Зурнайин сеснахьна ва улхурайи дихнахьна дуфнадарчва. Думу дих гъеебхьдари чпикди улхуб давам дарапӀуз миннат апӀуйи. 20Инсанарихьан чпиз дебкку гьамциб табшуругъ аьгь апӀуз шулдайи: «Эгер гьяйванат гьаму дагъдик кубкьиш, думу, йивури гъванар, йибкӀну ккунду». 21Думу шиклихьан гьадмукьан гучӀ айики, гьеле Мусайира[†] кмиди гьамци гъапнийи: «Узу гукӀнишин кабхъну йикӀуразу».

22Ваъ! Учву Сион дагъдихьна, чӀиви Аллагьдин шагьрихьна, Аьршарин Ерусалимдихьна дуфначва! Учву шадвалин мяракайиз уч духьнайи агъзрариинди малайикарихьна дуфначва[+]. 23Учву, аьршариъ ччвурар дидикӀнайи, сарпидар вуди бабкан гъашидарин мяракайиз дуфначва. Учву вари халкьарин суд апӀру Аллагьдихьна ва гьуркӀу дугъридарин рюгьярихьна дуфначва[+]. 24Учву, Исайихьна, ЦӀийи Йикьрар Дерккурихьна, Авелин ифитӀан ужуди улхурайи кибчру Дугъан ифдихьна дуфначва[+].

25Лигай, учвухьна илтӀикӀурайи Аллагь тина мапӀанай. Израиларихьан гьаму жилиин гафар апӀурайирихъ хъпебехъган гьадабтӀу жазайиккан кӀул ккадабгъуз дархьиган, дидлан артухъ аьршариан гафар АпӀурайирихьан гьудучӀвиш, ухьхьанра кӀул ккадабгъуз хьибдар[+]. 26Думуган Дугъан дихну жилар тӀурччвуйи, хъа гьамус Дугъу гаф тувна: «Узу саб ражарисана жилар тӀурччвидиза, неинки жилар, хъа гьацира аьршарра». 27«Саб ражарисана» кӀуру му гафар: вари халкь дапӀнайибдикан вари ккадабшвруб ва саб вахтназтӀан даруб дубгди, хъа ккадабшвуз даршлуб гъубзди, кӀурайидар ву.

28Гьаци вуйиган ухьуз ккадабшвуз даршлу Паччагьлугъ рубкьурайиган, чухсагъул кӀури гъуздихьа, гьюрматлудина гукӀунди Аллагьдиз икрам апӀури гъуздихьа,[+] 29гьаз гъапиш ихь Аллагь – вари хътӀюбкьру цӀа ву.

### 13


Аьхиримжи насигьятар

1Учву гъардшарси чиб-чпи ккун апӀинай[+]. 2Рякъюъ айидар кьабул апӀруваликан кӀваълан магьарханай. Гьаци апӀрудари, чпизра аьгъдарди, малайикар хялижв апӀури шулу[+]. 3Дустгъариъ айидар, гьадрарихъди дустгъариъ айидар учву вуйибси, кӀваин алаури апӀинай. Улуржурайидар, гьадрарихъди аьзабариъ учвура айибси, кӀваин алаури апӀинай[+].

4Нюкягь гьюрматлуб ва марцциб дубхьну ккун. Аллагьди, чан жилир вая хпир гъитну, гъирагъдиъ ул айир ва кьяппавал апӀрур жазайиз тувди[+].

5Пул ккун апӀувалихьан шлубкьан азадди гъузай. Учвуз айибдиин разиди гъузай, фицики Аллагьди гъапну:

„Узу уву сарди гъитдарза ва гатӀахьдарза“[+].

6Гьаци вуйиган ухьхьан саб шак адарди пуз шулухьхьан:

„Агъа – йиз Кюмекчи вуйиз,
узуз сабдихьанра гучӀ адарзуз.
Инсандихьан узуз гьапӀуз шул?“

7КӀваин апӀинай учвуз Аллагьдин гаф улупдар: дурарин уьмриз ва аьжализ лигури, гьадрарин хъугъувал учвуъра ади гъузай[+]. 8Иса Месигь[†] накьра, гъира, гьаммишанра зат дигиш шлур дар.

9Ужувлан хабарназ[†] къаршу гьар жюре каламари учву гьякьʼвалихьан гьадауз мигъитанай. ЮкӀвар, фициб хураг ипӀуруш, гьаддин къайдйириинди мюгькам дарапӀди (дурар тамам апӀрудариз дурари хайир гъабхундар), хъа Аллагьдин ужувлиинди апӀуруш, ужу шул[+]. 10Ухьуз ихь хусуси гъурбнар хрушв ахьуз. Душвʼан гирами Чадриъ гъуллугъ апӀурайидариз хураг ипӀуз ихтияр адар.

11Аллагьдин заан гъуллугъчийи „Лап Гирамишваз“ гьяйванатарин ифи хура – му гъурбан гунгьарихъанди вуйи – хъа жандкар чӀатанишваъ ургура. 12Гьаци Исайира, шагьрин урнарин чӀатанди, Чан ифдиинди халкь гирами апӀбан бадали, аьзаб гъизигнийи[+]. 13Гьаддиз гъачай ухьура, Гьадму ккахъу беябурвал ухьура пай апӀруси, Дугъахьна шагьрин урнарин чӀатинди удучӀвидихьа[+]. 14Ухьуз му жилиин гьаргандин шагьур адархьуз, ухьу гъюз ккайи шагьриз ккилигурайидар вухьа.

15Гьаммишан Аллагьдиз, Дугъан ччвур рабгъури, ушвниан удучӀвурайи тярифнан гъурбнар Исайилантина хидихьа. 16Ужʼвал апӀуз ва гьудрубкӀрудариз тувуз кӀваълан магьарханай – мицдар гъурбнар Аллагьдиз кабалгрудар ву.

17Учвуз аькьюл-насигьят туврайидарихъ хъпехъури, мютӀюгъ йихьай. Дурар, ул иливну даърахди, ичв юкӀварин гъайгъушнаъ а, гьаз гъапиш дурариз чпи Аллагьдин улихь жаваб тувруб аьгъя. Дурари чпиин али гъуллугъ, гъагъи бала алиси, тямягь хътру саягъ тамам апӀруси мапӀанай, фицики дидкан учвуз айи хайир адар, хъа разивалиинди кӀулиз адабгъруси, ичв терефнаан кюмек апӀинай.

18Учу бадали ккарагури йихьай. Ич намус марцци вуйивалик ич саб шак кадарич, ва варибдиъ дугъриди гъузуз ккундучуз[+]. 19Хъа гизафна-гизафси узу учвухьна ухди хъадакну гъюз ккарагай.

20Гъит, мясляаьтнан Аллагьди, марччарин зурба Марччлихъан вуйи, Чан ифдиинди гьаммишандиз вуйи Гирами Йикьрариин печать гъиву ихь Агъа Иса чӀиви ГъапӀури,[+] 21учву Чан ният тамам апӀру гьарсаб ужуб ляхнихъ хъаъри. Ва, гъит, Иса Месигьдилантина Дугъу ухьу, Чаз ккуниб апӀруси, гъитри. Хъа Иса Месигьдин, гъит, гьаммишандиз ад ибшри. Амин.

22Гъардшар, узу учвуз миннат апӀураза, учвук юкӀв капӀрайи гьаму гафар сабурлуди кьабул апӀинай, фицики му йиз кагъаз думукьан ярхиб дар.

23Аьгъю йибхьай, ихь гъардаш Тимофей азад гъапӀну. Эгер думу багарихьди мина гъафиш, узу учвухьна гьадмура хъади гъидиза[+].

24Ичв вари аьхюдариз ва Аллагьдин гирами вари халкьдиз – саламар. Италияйианра Иса Месигьдин терефкрари учвуз саламар хътаура.

25Гъит ужʼвал учвухъ варидарихъди гъубзри!

## Ачмиш

### Ачмиш

Ачмиш


Ачмиш

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]


### Ачмиш


Ачмиш апӀувал

Аьхиримжи йицӀуд йистӀан зиина чан уьмур Югьанди Эфесдиъ хъугърударин гъуллугънаъ хьуз бахш гъапӀнийи. Думу вахтна Рим вилаятдин паччагь Домициан вуйи. Дугъу учв Аллагь вуза кӀурайи, варидари чав Аллагьси гирамиди дисуб ккун апӀуйи ва, саб тикикьан язухъ дарапӀди, Исайихъ хъугърудар терг апӀуйи. Исайин вакил Югьанра гьадму хъергуваларикк ккахънийи. Думу Патмос островдиина алдаънийи. Ари гьадушвʼин дугъаз Аллагьдихьан аьдати дару хабар гъафнийи. Гьадму хабар бикӀбалан кьяляхъ дидиз «Ачмиш апӀувал» кӀуру ччвур тувнийи. Гьадму китабдиъ дебккнайи хабар, сабпи нубатнаъ, БицӀи Азияйиъ Исайихъ хъугънайидариз вуйи. Му вари «Ачмиш апӀували» хъерграйи ва аьзабар зигурайи йигъари хъугърудариз ижмиди дийигъуз дих апӀура. Китабдиъ кучӀалди Исайихъ хъугънайи мялимарихьан ихтиятди гъузну ккуниваликанра кӀура. Аьзабариъ айидар саб важиблу суалну архаинди гъитрадайи: сацӀиб вахтназ хъергбар алахьурайи Исайихъ хъугърударин аьхир фициб хьибдикӀан? Китабди думу суалназ жаваб тувра: Иса Месигь Аллагьдиз къаршу гъудужвдариин гьубкӀну гъалиб хьиди. Гьадму ву паччгьарин Паччагь ва гьюкумдрарин Агъа. Югьанди гъибикӀу китабдин Исайихъ хъугърудариз вуйи важиблувал гьич саб вахтнара дубгруб дар. Дурариз китаб, чпихьинди душмнаризси лигруганра ва хъергруганра, ккарцрубди ва чпин терефкарди гъубзра. Ухьу Югьандиланмина ктикьурайи кӀулин хабар Иса Месигь ву. Думу му дюнʼяйиз хъана гъиди, му ражари Гъалибчиди. Китаб гьамциб гаф тувбиинди ккудубкӀура: «Ав, Узу багарихьди гъидиза!» (22:20).

### 1


Фтикан ву гьаму китаб

1Иса Месигьдин[†] ачмиш апӀувал, Чан гъуллугъчйириз багарихьди хьуз ккайиб вари улупбан бадали, Дугъаз Аллагьди тувнайиб ву. Мидкан хабар дебккбан бадали, Чан гъуллугънаъ айи Югьандихьна Исайи малайик гьаънийи[+].

2Югьанди чаз гъябкъюб вари: Аллагьдин Гаф ва Иса Месигьдин шагьидвал – тасдикь апӀура[+].

3Хушбахтавар ву Аллагьди гьаънайи гьаму пайгъамбарвалин гафар урхурайир, дурарихъ хъпехъурайир ва мушваъ дибикӀнайиб тамам апӀрур. Гьаз гъапиш вахт хъубкьна[+].


Хъугънайидарин жямяаьтдихьна вуйи гафар

4Асия вилаятдиъ айи хъугънайидарин ургуб жямяаьтдиз Югьанди кӀура: учвуз гьарган Айирихьан, Гъахьирихьан ва Гъюрурихьан, гьацира Дугъан тахтнахь хьайи ургур рюгьнахьан,[+] 5Иса Месигьдихьанра – гьякь Шагьид вуйирихьан, гъийихдарик сарпирди чӀиви Гъахьирихьан ва дюнʼяйин паччгьарин зиин агъавал АпӀурайирихьан ужʼвал ва мясляаьт ибшричвуз.

Ухьу Ккунириз, Чан ифдиинди ухьу ихь гунгьарихьан азад ГъапӀуриз, 6саб паччагьлугъдиз уч гъапӀу ухькан Чан Адашдин – Аллагьдин гъуллугънаъ шлудар Ктауриз зат ккудудукӀру аьсрариз ад ва кьудрат ибшри. Амин![+]

7Магьа гьамус Думу дифар хъади гъиди ва гьарсариз Думу рякъиди, гьеле Дугъан мурглин тӀуларигъянзина жида гъюбччвдаризра кмиди. Дугъан улихь дюнʼяйиин али вари миллетари суза зигиди. Ав, дугъриданра гьаци ву! Амин[+].

8«Узу вуза, – кӀура Агъа Аллагьди, – Эвелра, Аьхирра гьарган Айирра, Гъахьирра, Гъюрурра ва вари хилиъ Дибиснайирра».

9Узу, Югьан, ичв гъардаш, Месигь Исайиъди саб вуди, учвухъди Дугъан бедбахтвалар, паччагьлугъвал ва сабурлувал пай апӀурайир, Аллагьдин Гаф ва Иса Месигьдихъан шагьидвал бадали Патмос кӀуру островдиин гъахьунза[+].

10Элгьет йигъан узуз, Рюгьнан гьюкмиъ ахънайириз, зурнайианси чӀигъ апӀури, йиз кьялхъян аьхю дих гъеебхьунзуз[+]. 11Диди гъапи: «Вари увуз рябкъюрайиб кагъзик бикӀ ва Эфесдиъ, Смирнайиъ, Пергамдиъ, Фиатирайиъ, Сардисдиъ, Филаделфияйиъ ва Лаодикияйиъ айи ургбиб жямяаьтариз хъадапӀ».

12Узукди гьаму гафар апӀурайи дих шлинуб вуйкӀан, кӀури, кьяляхъ илдицуриз, гъизилин акв апӀру ургуб алат гъябкъюнзуз. 13Гьадму акв апӀрударин арайиъ, ярхи палат алди, мухрилан гъизилин чӀул идибтӀнайи, Инсаниятдин Бализ ухшар айирсир кас гъяркъюнзуз[+]. 14Дугъан кӀул ва кушар лизи хьаси ва йифси вуйи. Дугъан улар убгурайи цӀаси вуйи,[+] 15хъа ликар пичраъ крабчӀури убгурайи рукьси вуйи, Дугъан дихра ягъли гъарзарилан урсрайи штарин гъугъси вуйи[+].

16Дугъан арччул хилиъ ургуб хяд айи. Дугъан ушвниан, кьюбиб терефарихъанди мурзар али учӀру ханжал удубчӀвнайи. Дугъан маш яманди ичӀибгнайи ригъси айи[+].

17Думу гъяркъиган, дукӀнайирси, Дугъан ликарикк дахъунза, хъа Дугъу, Чан арччул хил йиз гъюниин иливну, гъапи:

– ГучӀ мапӀан! Узу вуза Сарпирра, КкудукӀрурра[+]. 18Яшамиш шулайир Узу вуза. Узу гъакӀнийза, хъа магьа Узу хъана аьсрариан-аьсрариз яшамиш шулаза. Узухь хьазухь аьжалин ва жегьеннемдин ачар[+]. 19Гьаци вуйиган, увуз гъябкъюб бикӀ: гьаму ражари шулайиб ва хъасин хьуз ккайиб. 20Магьа, увуз Йиз арччул хилиъ гъяркъю ургуб хядран ва ургуб чирагъдин сир: ургуб хяд – мурар ургбиб жямяаьтарин малайикар ву, хъа ургуб чирагъ – мурар ургуб жямяаьт ву.

### 2


Эфесдин хъугънайидариз

1Эфесдин хъугънайидарин малайикдиз бикӀ:

«Магьа арччул хилиъ ургуб хяд Дидиснайири ва гъизилин ургуб акв апӀру алатаригъ Лицурайири фу кӀураш:[+]

2Яв ляхнар, яв гъагъи жафа ва яв сабурлувал Узуз аьгъязуз. Аьгъязуз, уву нягьякь ва чӀуру адмийир аьгь дарапӀруб; Исайин[†] вакилар[†] вуча кӀурайидар уву ахтармиш гъапӀунва ва дурар кучӀляхяр вуйиб аьгъю гъабхьунвуз[+]. 3Уву ижмир вува, Йиз ччвур бадали уву гизаф читинвалариъ ахъунва ва зяифвалиъ кӀул ипундарва. 4Амма, Йиз увуз къаршуди кӀуру саб айиз: увуз яв сифтейин масанвал кӀваълан гьархнавуз. 5КӀваин апӀин, уву фициб ягълишналан ахънуш, швумал йихь, ухдийин ляхнар давам апӀин. Эгер уву, швумал духьну, гьаци дарапӀиш, Узу увухьна гъидиза ва яв акв туврайиб йишвлан илдипидиза. 6Хъа саб увуз авуз – Узуз даккни николитарин[*] ляхнар дяркъну ккундарвуз.

7Шлик хъпехъру ибар каш, гъит хъугънайидарин жямяаьтариз Рюгьну фу кӀураш, ебхьри! Гъалиб гъахьириз Узу Аллагьдихь женнетдиъ айи уьмрин гьаргъян йимишар итӀуз гъитдиза»[+].


Смирнайин хъугънайидариз

8Смирнайин хъугънайидарин малайикдиз бикӀ:

«Гьамци кӀура Сарпири ва КкудукӀрури, ГъачӀири ва хъана яшамиш Шулайири:[+] 9Узуз яв аьзабарикан ва касибваликан аьгъязуз, хъа уву девлетлу вува! Аьгъязуз уву беябур апӀурайи, жугьдар вуча, кӀурайидариканра, хъа дугъридан дурар иблисдин мярака ву[+]. 10Увʼин улукьуз ккайи аьзабарихьан гучӀ мапӀан. Магьа багарихьди иблисди учвкан сакьюдар ахтармиш апӀуз, кӀури, дустагъдиъ ирчди, ва йицӀуд йигъан учву аьзабар зигидичва. ЙикӀайизкьан вафалуди гъуз ва Узу увуз уьмрин паччагьвалин таж тувдиза[+].

11Шлик хъпехъру ибар каш, гъит хъугънайидарин жямяаьтариз Рюгьну фу кӀураш, ебхьри! Гъалиб гъахьириз кьюбпи аьжал айиб дар»[+].


Пергамдин хъугънайидариз

12Пергамдин хъугънайидарин малайикдиз бикӀ:

«Гьамци кӀура кьюбиб мурзарра учӀру ханжал хьайири:[+] 13Узуз аьгъязуз, уву иблисдин тахт алишвʼин яшамиш шулайиб. Аммаки уву Йиз ччвурнахъан ижмиди хъичӀихнава. Уву Узухъ хъугъувалихьан иблис яшамиш шулайи ичв шагьриъ Йиз дугъри вуйи шагьид Антип гъакӀи йигъанра гьудучӀвундарва. 14Гьаци вушра, Узуз увуз къаршу вуйибра азуз: увуъ Балам пайгъамбрин каламарихъди гъярайидар а. Думу каламари чан вахтна Валак паччагьди Израилин халкь гунагьарихъна хуз гъитнийи. Дугъу дурар, идолариз гъурбан гъапӀуб ипӀуз хъаънийи; дурариз намуссузвалиинди уьмур гьапӀуз улупнийи[+]. 15Увуз гьацира николитарин каламарихъди гъягърударра авуз[+]. 16Гьаддиз, швумал духьну, хъадакай! Эгер хътадакиш, Узу багарихьди гъидиза ва дурарихъди Йиз ушвнин ханжлихьди дяви гъабхидиза[+].

17Шлик хъпехъру ибар каш, гъит хъугънайидарин жямяаьтариз Рюгьну фу кӀураш, ебхьри! Гъалиб гъахьириз Узу, гирамиди уьбхюрайи ва сир айи манна[†][*] тувдиза, гьацира, ччвур кайи лизи гъван тувдиза. Душвак дибикӀнайи ччвур, думу гъурубкьурилан гъайри, сарун гьич саризра аьгъю хьибдар»[+].


Фиатирайин хъугънайидариз

18Фиатирайин хъугънайидарин малайикдиз бикӀ:

«Гьамци кӀура Аллагьдин Бали, гъизгъин цӀаси улар айири ва крабчӀурайи рукьстар ликар ккайири:[+] 19Узуз аьгъязуз яв ляхнар ва масанвал, хъугъувал, гъуллугънаъ хьувал ва мюгькамвал. Яв аьхиримжи ляхнар сифтейиндартӀан гизаф вуйибра аьгъязуз. 20Хъа магьа увуз къаршуди Йиз фу аш: пайгъамбар вуза, кӀурайи Изавел кӀуру дишагьли аьгь апӀурава. Дугъу Йиз гъуллугънаъ айидар улдугуз гъитра: дурар кьяппавалихъинди илтӀикӀура ва идолариз багъиш гъапӀуб ипӀуз улупура[+]. 21Узу дугъаз чан тӀулар дирчуз вахт тувунза, хъа дугъаз чан намуссузвалиин швумал хьуз ккунди адар[+]. 22Гьаддиз Узу думу уьзрарихь гьахъуз гъитдиза, эгер чпин ляхнариин швумал духьну, хътадакиш, дугъахъди кьяппавал апӀури гъашидарра зурба бедбахтвалихь гьирчдиза. 23Дугъан бицӀидарра аьжалихь гьирчдиза. Гьадмуган вари жямяаьтариз аьгъю хьибди: ичв юкӀвариъ ва фагьмариъ жиниди уьбхюрайиб вари аьгъюр Узу вуйиб, ва гьарсариз Узу, чан ляхнариз дилигну, тувдиза[+]. 24Хъа Фиатирайиъ имбудариз, гьадму каламарихъди дяргърудариз ва иблисдин фендигарвалар аьгъю дарапӀдариз Узу кӀураза: „Узу учвʼин артухъ гъагъ илипдарза“, 25эгер учву, тап Узу гъяйиз, ичв айибдиинди, гьадму уьбхюри гъузиш[+]. 26-27Хъа аьхиризкьан, Узу кӀуруб вари тамам апӀури, гъалиб гъахьириз, халкьарин зиин Узуз Йиз Адашдихьан гъурубкьганси, гьюкум тувдиза. Гьацири дурарин зиин рукьан чумакъихьди гьюкум гъабхиди ва, ругдин гъабар фици тикйир шулуш, гьаци дурар уьргъиди![+]

28Гъалиб гъахьириз Узу гвачӀиндин хядра тувдиза. 29Шлик хъпехъру ибар каш, гъит, хъугънайидарин жямяаьтариз Рюгьну фу кӀураш, ебхьри!»[+]

### 3


Сардисдин хъугънайидариз

1Сардисдиъ айи хъугънайидарин малайикдиз бикӀ:

«Гьамци кӀура Аллагьдин ургуб рюгь ва ургуб хяд Хьайири: яв ляхнар Узуз аьгъязуз; гьеле уву чӀивидарин жергйириъ ашра, уву дукӀнайир вуйиб аьгъязуз[+]. 2Уягъ йихь ва мюгькам апӀин уву имбу гьамус-хъа йибкӀру гьялнаъ айиб. Яв ляхнар Йиз Аллагьдиз хуш шлударстар вуди гъяркъюндарзуз. 3Гьаци вуйиган, кӀваин апӀин, увуз фу гъурубкьнуш ва фу гъеебхьнуш! Гьадму тамам апӀин, яв ляхнар гъит ва швумал йихь! Хъа эгер уву уягъ дархьиш, Узу тӀафалси хабарсузди гъидиза. Уву, Узу увухьна фуну вахтна гъюруш, аьгъю хьибдарвуз[+]. 4Аммаки увуз Сардисдиъ чпин палтар ктрацӀу сакьюдар адмийир авуз, ва дурар Узухъди лизибдиъди гъягъиди, гьаз гъапиш дурар лайикьлу ву[+]. 5Гъалиб гъахьирра лизи палтар алахьну хьиди, ва Уьмрин китабдикан Узу дугъан ччвур ктӀубшвидарза, Узу думу, Йиз Адашдин ва Дугъан малайикарин улихь кьабул апӀидиза[+]. 6Шлик хъпехъру ибар каш, гъит, хъугънайидарин жямяаьтариз Рюгьну фу кӀураш, ебхьри!»[+]


Филаделфияйин хъугънайидариз

7Филаделфияйин хъугънайидарин малайикдиз бикӀ:

«Гьамци кӀура Гирамири, Гьякьлури, Давудрин[†] ачар Хьайири – Дугъу абццхъанмина, гьич сарихьанра хъябкьюз хьибдар, Дугъу хъябкьхъанмина, гьич сарихьанра абццуз хьибдар: 8Узуз яв ляхнар аьгъязуз – магьа яв улихь Узу урчӀар арццунза ва гьич сарихьанра дурар хъяркьюз хьибдар, гьаз гъапиш, гьеле яв кьувват цӀибди вушра, уву Йиз Гаф гъюбхюнва ва Йиз ччвурнахьан гьудучӀвундарва. 9Гьаддиз магьа, Узу увуз иблисдин мяракайиан жугьдар вуча кӀурайидар, амма дугъри дарудар, кучӀляхяр тувдизавуз – Узу дурар увухьна гъюруси ва яв ликарикк икрам апӀури дахьруганси апӀидиза. Хъа дурариз, Узуз уву ккуниб, аьгъю хьибди[+]. 10Узу увуз, мюгькамди гъуз, гъапиган, уву гьаци гъузунва, гьаддиз вари адмийир ахтармиш апӀуз дюнʼяйиина гъюру бедбахтваларин вахтна, Узу увура уьрхидизаву[+].

11Узу багарихьди гъидиза. Гьич сарихьанра яв паччагьвалин таж тадабгъуз даршлуси, увуз айибдихъан ижмиди хъичӀихну гъуз[+]. 12Гъалиб гъахьирикан Узу Йиз Аллагьдин хулан мурхьул ктаидиза ва думу душваъ аьсрариз гъузди. Узу дугъак Йиз Аллагьдин ччвур, Йиз Аллагьдихьан завариан гъюру Йиз Аллагьдин шагьрин – цӀийи Ерусалимдин ччвур, ва Йиз цӀийи ччвур бикӀидиза[+]. 13Шлик хъпехъру ибар каш, гъит, хъугънайидарин жямяаьтариз Рюгьну фу кӀураш, ебхьри!»[+]


Лаодикияйин хъугънайидариз

14Лаодикияйин хъугънайидарин малайикдиз бикӀ:

«Гьамци кӀура Амин ччвур алири, Дугъри ва Гьякь Шагьидди, Аллагьди халкь гъапӀу варибдин Аьхюри:[+] 15Узуз яв ляхнар аьгъязуз, уву я мичӀлир, я урцрур дарувалра аьгъязуз. Увуз ужу хьибди, эгер уву я мичӀлир, ясана урцрур вуди гъахьнийиш! 16Хъа уву я мичӀлир, я урцрур дарди, хъа анжах мани вуди хьпаз дилигну, Узу уву Йиз ушвниан тутуси идипидизаву! 17Уву: „узу девлетлу вуза, узу девлетлу гъахьунза, узуз сарун фукӀара ккимбуб имдариз“ – кӀураш, увуз, уву фукьан бахтсуз, аьжуз, касиб, кур ва гъяцӀал вуш, аьгъдарвуз[+]. 18Узу увуз саб насигьят тувраза: уву девлетлу хьуз, Узхьан цӀиъ марцц гъапӀу гъизил ва яв гъяцӀливалин нач ккебкуз алабхьру лизи палат гъадабгъ. Гьацира увуз уларикан ктатуз ва рябкъюри хьуз ччимра гъадабгъ[+]. 19Узу Узуз масан вуйи касариз жаза гьадабтӀурза ва дурарин жини ляхнар арайиз адагъурза, гьаци вуйиган, юкӀв хъип, ва швумал духьну, яв фурсар дирч[+]. 20Магьа, Узу дийигъназа урчӀарихъ ва кучраза. Шлиз Йиз дих ебхьураш, гьадгъу Узуз урчӀар арццди, Узу гьадму касдихьна учӀвдиза ва учу, сатӀиди деъну, хябяхъдин уьл ипӀидича[+].

21Гъалиб гъахьириз Узу Узухъди тахтниин деуз йишв улупидиза, гьаз гъапиш, Узура гъалиб гъахьунза ва Йиз Адашдин гъвалахъ Дугъан тахтниин деунза[+]. 22Шлик хъпехъру ибар каш, гъит, хъугънайидарин жямяаьтариз Рюгьну фу кӀураш, ебхьри!»[+]

### 4


Югьандиз аьршариъ гъябкъюб

1Гьамдин кьялхъян узуз завариъ урчӀар арццну гъяркъюнзуз ва гьадму сифте гъеебхьу зурнайинсиб дих гъеебхьунзуз. Дих узухъди, гьамци кӀури, улхуз хъюбгъю: «Мина удучӀв, Узу увуз багарихьди хьуз ккайиб улупурзавуз»[+].

2Узу гьадму сяаьт Рюгьну ацӀунзу. Фу лигурва, аьршариъ тахт дебккна, хъа тахтниин Деънайир ал[+]. 3Хъа Деънайирилан сердоликна яшма кӀуру багьа гъванариланси нур рабгъурайи, ва тахт вуйибси заъланмина изумруддин рангарин дерккучӀимирсиб илбицнайи. 4Гьадму тахтнахъди, илтӀикӀну, къабна юкьуб тахтсана хъайи. Дурариин кьарна юкьур аьхюр, лизи палат алабхьну, деънайи; дурарин кӀулариин гъизилин тажар алийи[+]. 5КӀулинуб тахтнахьан кьюркьлин цӀийир, гьарйир ва завар рахрустар сесер гьудучӀвуйи. Думу тахтнан улихь цӀа алди ургурайи акв тувру ургуб алат хьайи – мурар Аллагьдин ургур рюгь вуйи[+]. 6Тахтнан гъаншариъ хрусталсиб гюзгдин гьюлиз[†] ухшар вуйи фу-вуш айи. ГьацӀна – гьацӀ кьялаъ, тахтнан юкьуб тереф вуйибси илтӀикӀну, улхьандира ва кьялхъяндира кьадар адрубкьан улар айи, гьяйванатарстар юкьур чӀивидар айи[+]. 7Сарпи гьяйванатсир – аслансир вуйи; кьюрпир – жигьил йицсир; шубурпирин маш адмийинсиб вуйи, хъа юкьурпир завуъ уьбхнайи люкьраз ухшар айир вуйи. 8Гьадму юкьрид гьяйванатарстарик гьарсардик йи-йирхьуб хлинцц кайи. Хлинццар вари терефарихъанди: айтӀандира, зиъландира – уларихьди алацӀнайи. Юкьрид гьяйванатарстари, зат дийийигъди, йишвнура ва йигънура гьарйир апӀурайи:

«Гирами, гирами, гирами ву Агъа Аллагь

вари хилиъ Дибиснайир,

гьарган Айир, Гъахьир ва Гъюрур!»

9Гьадму юкьрид гьяйванатарстари тахтниин Деънайириз – гьарган яшамиш Шулайириз, чухсагъул кӀури имиди, Дугъан ад апӀури имиди ва заанвал улупури имиди, 10къарна юкьур аьхюри тахтниин Деънайирин улихь, ис алахъури, гьарган яшамиш Шулайириз икрам апӀуйи ва, тахтнан улихь чпин тажар диври, гьамци кӀуйи:

11«Уву лайикь вува, Агъа, ич Аллагь,
ад, заанвал ва кьувват кьабул апӀуз,
гьаз гъапиш, Уву вува вариб арайиз Гъабхир;
Яв амриинди вари гъабхьну
ва арайиз гъафну!»[+]

### 5


Дибиржнайи кагъаз ва Ччил

1Тахтниин Деънайирин арччул хилиъ узуз китаб – турбаси дибиржнайи кагъаз гъябкъюнзуз. Дидин айтӀандира, зиъландира варишвар алацӀну, дибикӀнайи, ва думу ургуб печатдиинди хъябкьнайи[+]. 2Аьхю дихниинди гьамци кӀурайи кьудратлу малайикра гъяркъзуз: «Фуж лайикь ву му китаб ачмиш апӀуз ва мидлан печатар алдагъуз?»

3Гьич сарихьанра: я завариин, я жилариин, я жиларикк ккайидарихьан – китаб ачмиш апӀуз гъабхьундайи, гьеле дидихьинди лигузкьан дурарихьан удубкьундайи. 4Китаб ачмиш апӀуз ужур, дидихьинди лигузкьан удубкьрур арайиз удудучӀвган, узу бегьем гъишза. 5Хъасин гьадму аьхюдарикан сари гъапизуз: «Мишан! Лиг, Ягьудайин тухмиан Аслан гъалиб гъахьну, Давудрин[†] машгьур вуйи насил! ГьадгъухьантӀан шулдар ургуб печать али китаб ачмиш апӀуз»[+].

6Узуз тахтнахь, гьацӀ кьялаъ, Ччил гъяркъюнзуз. Думу гъурбан апӀуз духнайирси айи. Дугълан гьадму юкьрид гьяйванатарстарна аьхюдар илтӀикӀнайи. Гъурбан апӀуз Духнайириз ургуб кӀарчна, ургуб ул айи – мурар Аллагьдин ургуб рюгь вуйи. Дугъан мурар дюнʼяйиина гьаърудар вуйи[+]. 7Дугъу, багахь духьну, тахтниин Деънайирин арччул хилиъ айи дибиржнайи китаб гъибису. 8Дугъу думу гъибисган, юкьрид гьяйванатарстарна къарна юкьрид аьхюдар Ччилан улихь икрам апӀури дахьу. Дурарин гьарсарин хилиъ чюнгюр ва кӀулихьди ацӀнайи, ицци ниар хъайи ургру ччимар ади, гъизилин гъабар айи – му ччимар Аллагьдин гирами халкьдин ккарагбар ву[+]. 9Дурари цӀийи мяъли апӀурайи:

«Уву лайикь вува китаб бисуз
ва дидлан печатар алдагъуз,
гьаз гъапиш, Уву духьну гъурбан,
Яв ифдиинди Уву Аллагьдиз адмийир гъадагъунва
гьарсаб тухмиан ва чӀалнаан,
гьар жюре миллетарикан ва халкьарикан[+].
10Уву гъапӀунва дурарикан
ихь Аллагьдиз гирами гъуллугъчйир ва паччгьар –
дурари дюнʼяйиинра
паччагьвал апӀиди!»[+]

11Узуз юкьрид гьяйванатарстаринна гьадму аьхюдарин тахтналан илтӀикӀнайи гизаф малайикар гъяркъзуз ва дурарин дихар гъеерхьзуз. Дурарин кьадар ктухузкьан шлуб дайи – агъзрар-агъзрариинди вуйи[+]. 12Дурари аьхю дихниинди кӀуйи:

«Гъурбан гъахьи Ччил лайикь ву
кьувват, девлет, аькьюл ва кьудрат,
заанвал, ад ва ужʼвал
кьабул апӀуз!»[+]

13Узуз гъеебхьунзуз, вари арайиз дубхнайибди – завариинра, жилариинра, жилариккра ва гьюлериъра[†] – варишвариъ варибди фици гьарай апӀуйиш:

«Тахтниин Деънайиризна Ччилаз –
ужʼвал, заанвал,
ад ва кьудрат
гьаммишандиз!»[+]

14Ва юкьрид гьяйванатарстарира кӀуйи:

«Амин!»[*]

Аьхюдар жилиина ахьуйи ва икрам апӀуйи[+].

### 6


Сабпи йирхьуб печать алдабгъбакан

1Ччилу ургуб печатдикан саб фици алдабгънуш, гъябкъзуз ва юкьрид гьяйванатарстарикан сари фици: «Мина гъач!» кӀури, завун гъугърумаринсиб чӀигъ гъапӀнушра, гъеебхьунзуз[+]. 2Хъа лизи гьяйван гъябкъзуз. Дидʼин чӀимирра хьайи атлу алийи. Дугъаз таж тувнади шулу, ва думу гъалибвал гъадабгъуз, гъалиб гъахьирси, рякъʼин шулу.

3Ччилу кьюбпи печать алдабгъиган, узуз, юкьрид гьяйванатарстарикан кьюрпири, мина гъач, кӀури, гъеебхьзуз.

4Хъа цӀаси убгурайи уьру гьяйван удубчӀвури гъябкъзуз. Му гьяйвниин али атлуйиз, зурба ханжал тувну, адмийир чиб-чпигъ гъярхьну йихбан бадали, дюнʼяйиан мясляаьтвал адабгъуз шлу ихтияр тувнийи[+].

5Ччилу шубубпи печать алдабгъиган, узуз юкьрид гьяйванатарстарикан шубурпири: «Мина гъач!» кӀури гъеебхьзуз. Хъа хъютси кӀару гьяйван гъябкъзуз, дидʼин элеънайирин хилиъ ярчврар айи.

6Хъасин гьадму юкьрид гьяйванатарстарин арайиъ гьамци кӀурайи дихсиб гъеебхьзуз:

«Ярхи йигъан гъилихубдихъ саб сеъ дяхинтӀан дяргърубси хьибди, ясана шубуб сеъ мухтӀан дяргърубси хьибди! Аммаки я ччимдиз, я чяхриз зарар мутуван!»[+]

7Дугъу юкьубпи печать алдабгъиган, юкьрид гьяйванатарстарикан юкьурпири кӀурайи дих гъеебхьунзуз: «Мина гъач!»

8Хъа узуз, зяиф-гъатху рангнан гьяйван гъябкъзуз. Дидʼин элеънайирин ччвур Аьжал вуйи, дидихъди вари жегьеннем гъюрайи. Мидиз дюнʼяйин юкьубпи пайниин ханжлиинди, гашʼвалиинди, уьзрариинди ва юкьбиб вягьши гьяйванатариинди адмийир йихуз шлу гьюкум тувнайи.

9Дугъу хьубпи печать алдабгъиган, узуз гъурбнар апӀрушван кӀанакк Аллагьдин Гафналантина ва дурари гъапӀу шагьидвалилантина гъийиху адмийирин рюгьяр гъяркъзуз[+]. 10Дурари зурба гьарай идипу:

«Гирами ва Гьякьлу Гьюкумдар! Уву гьаз гьамусра дюнʼяйин адмийирин суд апӀурадарва ва дурариз, ич удубзу ифдихъанди, жаза гьаз гьадабтӀурадарва?»[+]

11Гьадмуган дурарикан гьарсариз лизи палат тувнийи ва сацӀибсана сабур апӀуб ккун гъапӀнийи, гьаз гъапиш дурарин кьадар гьуркӀну шайиз, чписи, Месигь[†] Аллагьдин гъуллугънаъ айи гъардшарра йихайиз, ккилигну ккундийи[+].

12Узуз Дугъу йирхьубпи печать алдабгъури гъябкъзуз. Гьадмуган лап яманди жилар гъутӀурччву; ригъ – маллайин чухаси кӀару, хъа вари ваз ифиси гъабхьи,[+] 13гужал микӀ хъивну гъядябхъру дурубжу инжирси, хядар, завариан адахьну, жилиина ахьу. 14Зав кагъазси илбижну дубгу; вари дагъларна островар чпин йишварихьан гьудучӀву[+]. 15Дюнʼяйин паччгьарра, гьякимарра, кьушмарин аьхюдарра, девлетлу ва кьудратлу адмийирра, лукӀарра ва азадди уьмур хъапӀрударра – вари дагълариъ айи гъарзаригъ ва дюрхъяриъ гьитӀикӀнийи. 16Хъа дурари дагъларизна гъарзариз кӀуйи: «Учʼина ахьай, тахтниин Деънайирихьан ва Ччилан хъял кайивалихьан учу гьитӀикӀай[+]. 17Дурарин хъял алдабгъру Йигъ дуфна. Шлихьан мидккан ккадархьуз хьиди?!»

### 7


Израилиан 144000 кас

1Хъасин узуз дюнʼяйин юкьбиб терефариъ дийигънайи юкьур малайик гъяркъзуз. Дурари, я жилиина, я гьюлʼина,[†] я гьарариина хъивуз гъидритди, дюнʼяйиина хъивру юкьуб микӀ дидиснайи[+]. 2Узуз ригъ гьудубчӀвру терефнахъан чӀиви Аллагьдин печать дибиснайи сарсана малайик за шули гъяркъюнзуз. Дугъу зурба дихниинди жилизна гьюлериз бедбахтвалар хуз гьюкум тувнайи юкьбиб малайикариз гъапи:

3«Сабан я жилариз, я гьюлериз, я гьарариз, ухьу ихь Аллагьдин гъуллугънаъ айидарин машар печатдиинди жара дарапӀкьан гагьди, зарар мутуванай!»[+]

4Ва узуз, печать йивну жара гъапӀдарин кьадар варжна ягъчӀвурна юкьуд агъзур кас вуйиб, гъеебхьунзуз. Израилин баярин вари тухмариан печатдихьди жара гъапӀдар гьадмукьан вуйи.

5Ягьудайин тухмиан печатдихьди лишанлу гъапӀдар йицӀикьюд агъзур кас вуйи;

Рувимдин тухмиан – йицӀикьюд агъзур;

Гаддин тухмиан – йицӀикьюд агъзур;

6Ашерайин тухмиан – йицӀикьюд агъзур;

Нефталимдин тухмиан – йицӀикьюд агъзур;

Манасдин тухмиан – йицӀикьюд агъзур;

7Симеондин тухмиан – йицӀикьюд агъзур;

Левийин тухмиан – йицӀикьюд агъзур;

Исахардин тухмиан – йицӀикьюд агъзур;

8Забулундин тухмиан – йицӀикьюд агъзур;

Юсуфдин тухмиан – йицӀикьюд агъзур;

Вениаминдин тухмиан – йицӀикьюд агъзур.

9Хъасин узуз сарихьанкьан ктухуз даршлукьан гьар жюре халкьарикан, миллетарикан, тухмарикан ва чӀаларикан вуйи адмийирин зурба гъварч, тахтнан ва Ччилан улихь лизи палтарикди ва пальмайин кюлер хилиъ ади дийигъну, гъяркъзуз[+]. 10Дурари аьхю дихариинди гьарай ипнайи:

«Уьрхювал тахтниин деънайи ихь Адашдин ва Ччилан хилиъ а!»[+]

11Хъа тахтналан, аьхюдарилан ва юкьрид гьяйванатарстарилан илтӀикӀнайи вари малайикари, тахтнан улихь жилиина ахьну, Аллагьдиз икрам гъапӀу[+]. 12Дурари варидари гьамци кӀуйи:

«Амин!

Дугъриданна ужʼвал ва ад, аькьюл, чухсагъулвал, заанвал, кьувват ва кьудрат гьарсариз аьсрариан аьсрариз ихь Аллагьдихь хьа. Амин»[+].

13Думу аьхюдарикан сари узхьан гьерхнийи: «Гьаму лизи палат али адмийир фужар ву ва наънан гъафидар ву?»

14«Йиз аьхюр, думу увуз ужуди аьгъявуз!» – жаваб тувза. Дугъу гъапизуз:

«Мурар зурба бедбахтвалариккан ккудучӀвдар ву. Дурари чпин палтар, Ччилан ифдиъ дурччну, лизи гъапӀну,[+] 15гьаддиз дурар Аллагьдин тахтнан улихь хьа ва Дугъан Хулаъ дурар йишвди-йигъди Дугъан гъуллугънаъ а, хъа тахтниин Деънайири дурарин зиин Чан чадур алтӀабцциди, 16ва дурариз гьич зат я къурагьвал, я гашʼвал аьгъю хьибдар, я ригъди дурар ургидар, я пис манишнан ялавну ккагъидар, 17гьаз гъапиш тахтниин али Ччилу дурар уьрхиди, ва уьмур хру штун булагъарихъна гъахиди. Аллагьди дурарин уларилан гьарсаб нивгънан цӀадал марцц апӀиди»[+].

### 8


Ургубпи печать алдабгъуб

1Дугъу ургубпи печать алдабгъиган, гьацӀ сяаьтнасикьан аьршариъ сессузвал абхъру[+]. 2Узуз Аллагьдин улихь ургур малайик дийигъну гъяркъзуз. Дурарихьна ургуб зурна тувну шулу[+].

3Жара малайик гъюру. Думу гъурбнар ургрушван гъвалахъ, кум ккапӀру гъизилин гъабсибра хьади, дугъужвуру. Дугъахьна, Аллагьдин вари халкьдин ккарагбарихъди, тахтнан улихь хьайи гъизилин гъурбнар ургрушвʼина хпан бадали, бегьемди ицци ниар хъайи, ургру ччимарра тувру[+]. 4Хъа малайикдин хилиъ айи гъизилин гъабсибдиан Аллагьдин улихь, Дугъан халкьдин ккарагбарихъди сабси, ицци ниъ хъайи кум за шулу[+]. 5Малайикди кум ккапӀру гъабразди, гъурбнар ургрушвлан цӀа гъадабгъну, кабхьуз ипру, хъа думу дюнʼяйиинди гатӀабхьуру, хъасин душвʼин завар рахуру, гьарай утӀубччвуру, кьюркьлин цӀийир кричуру ва жилар тӀурччвуру[+].


Ургуб зурна

6Хъа ургуб зурна дидиснайи ургур малайик зурнийир рахуз гьязур духьнайи.

7Сарпири гъарабху – ва ифдихьди гъибикьнайи мирккна цӀа абхьу ва жилиин дабхьу. Дюнʼяйин шубубпи пай жилар гъургу, шубубпи пай гьарар ва вари чру укӀ гъубгу.

8Кьюрпи малайикди зурна гъарабху – убгурайи зурба дагъсиб гьюлеризди[†] абхьу. Хъа гьюлерин шубубпи пай шид ифдиз илтӀибкӀнийи[+]. 9Гьюлериъ шубубпи пай чӀивишин гъирмиш гъабхьнийи ва шубубпи пай гимйир ккахьнийи.

10Шубурпи малайикди зурна гъарабху – завʼан чирагъси убгурайи зурба хяд абхъу. Думу шубубпи пай нирариина ва штарин булагъариина абхънийи[+]. 11Думу хядраз КьутӀкьли Кьал кӀуйи. Вари штарин шубубпи пай кьалси кьутӀкьли гъабхьнийи ва гизаф адмийир гьациб штуан гъийихнийи, гьаз гъапиш штар кьутӀкьли гъахьнийи.

12Юкьурпи малайикди зурна гъиву – ригъдин ва вазлин шубубпи пай ва шубубпи пай хядар пуч гъапӀу. Дурарин шу-шубубпи паяр гъидису ва, акв адарди, йишвандин шубубпи пайси, шубубпи пай йигъандинра мучӀуди гъабхьи.

13Узуз аьршарикк тӀибхурайи люкь гъябкъюнзуз. Диди зурба дихниинди кӀурайиб гъеебхьунзуз:

«Гьамус имбуну шубур малайикди хъаъру зурнайин дихарихьан дюнʼяйиин яшамиш шулайидарин язухъийкӀана, язухъийкӀана, язухъийкӀана!»

### 9

1Хьубпи малайикди зурна гъиву, ва узуз завʼан жилиина хяд абхъри гъябкъзуз. Дидиз кӀан ккадру гъуйдин ачар тувнайи[+]. 2Диди кӀан ккадру гъуйдикан жюлгер ктахьу ва душвʼан, зурба пичраанси, кум утӀубччву. КӀан ккадру гъуйдиан утӀубччву кумру ригъ ва гьава ккапӀу. 3Кумруан жилиина елгнагарин гъварчар адахьу. Жилиин аькьрабариз айи гьюкум думу елгнагаризра тувнайи. 4Елгнагариз, я чру укӀаз, я чрушназ, я гьарариз зарар тутрувди, унтӀʼин Аллагьдин печатдин лишан алдру адмийириз зарар тувуз, амур дапӀнайи[+]. 5Елгнагариз думу адмийир йихуз ваъ, хъа хьуб вазлин арайиъ сузайикк гъитуз буйругъ тувнайи. Хъа дурарин сузайин учӀврушин, аькьрабари кьацӀ гъапӀиганси, писуб вуйи. 6Думу йигъари адмийир аьжал абгури хьиди, хъа бихъури хьибдар, дурар аьжалихъ мягьрум хьиди, хъа аьжал дурарихьан гьебгди.

7Думу елгнагар дявдиз гьязур духьнайи эскрарин гьяйвнарси рякъюйи. Думу гьяйвнарин кӀулариин гъизилин тажарстар алийи, хъа машар адмийинстар,[+] 8кушар дишагьлийинси ярхидар, сппар асландин кӀанччарстар вуйи. 9Дурариин, гар али гъюбариинси, рукьанстар, фукӀа ктидипру палтар алийи. Дурарин хлинццарин дих дявдиз ккажаргъурайи аьхючӀве гьяйвнарин аьрабйирин гъугъсиб вуйи. 10Дурарин галамар айи рижвар аькьрабаринстар вуйи; адмийириз хьуб вазлиъ зарар тувру кьувват дурарин рижвариъ айи. 11Дурарин паччагь кӀан ккадрушван малайик ву; думу паччагьдиз жугьуд чӀалниинди Аббадан, хъа грек чӀалниинди Аполлион кӀуру.

12Сабпи дерд гьудубчӀвуру. Мегьел мидихъди кьюбсана дерд гъюри ими![+]

13Йирхьурпи малайикдира зурна гъарабху. Узуз Аллагьдин улихь хьайи, гъизилин гъурбнар ургрушвʼин али юкьуб кӀарчнаан гъюрайи дих гъеебхьзуз. 14Дихну зурна хьайи йирхьурпи малайикдиз гъапи: «Зурба вуйи Ефрат нирихъ дитӀнайи юкьрид малайикар дудурч»[+].

15Юкьрид малайикарра дудурчуру – дурар гьязурди, гьаму сяаьтназ, йигъаз, вазлиз ва йисаз (ккилигури), вари халкьарин шубубпи пай йибхбан бадали, дерккнайидар вуйи. 16Гьяйвнин къушмарин кьадар кьюдварж миллион вуйи; му кьадар узуз гъеебхьунзуз. 17Магьа йиз рякъбариан узуз гьяйвнарна дурариин элеънайидар фици гъяркънуш: дурариин али фукӀа ктрипру палат цӀаси уьруб, укӀуб ва гугутси гъатхуб вуйи; кӀулар асландин музмузарстар вуйи; дурарин ушвниан цӀа, кум ва гугурт утӀубччвурайи. 18Гьаму шубуб бедбахтвали дурарин ушвниан удубчӀвурайи цӀихьан, кумрухьан ва гугуртдихьан вари адмийирин шубубпи пай гъийибхнийи. 19Гьаз гъапиш гьяйвнарин кьувват дурарин ушвариъна рижвариъ айи, дурарин рижвар битӀариз ухшар вуйи, дурариин кӀулар алийи ва гьадму кӀуларихьди зарар тувуйи.

20Гьадму бедбахтвалариккан гъирмиш дархьиди ккудуччву адмийир, чпин хиларин ляхнарихьан, швумал духьну, гьудучӀвундайи: дурари шейтӀнаризна гъизиликанна, арсраканна, йифриканна, гъвандиканна, гакӀвликан дапӀнайи ва каънайи, я рябкъюз, я ерхьуз, я гъягъюз даршлу идолариз гьюрмат апӀуб дипундайи[+]. 21Дурар гьацира чпин я йивну йихувалар, я фалчивалар, я кьяппавалар, я тӀафалвалар дирчну, швумал гъахьундайи[+].

### 10


Дибиржнайи китаб хьайи малайик

1Узуз дифариъди завариансина гъюрайи сарсана кьудратлу малайик гъяркъзуз. Дугъан кӀулʼин дерккучӀимир алийи, машну ригъдиси нур туврайи, хъа ликар цӀин бурузарстар вуйи[+]. 2Дугъан хилиъ, саб кьадар ачмиш дапӀнайи кагъаз айи. Дугъу арччул лик гьюлериин[†] диву, хъа гагул лик – жилариин, 3ва зурба дихниинди, аслан арабхруганси, гьарай гъапӀу! Дугъу гьарай гъапӀиган, завар рахрустар, ургуб гъугъруми гафар апӀуз хъюгъю. 4Ургбиб гъугърумари гафар гъапӀиган, узу бикӀуз гьязур гъахьиза. Аммаки узуз завариан гьамци кӀурайи дих гъеебхьзуз: «Ургбиб гъугърумари гъапиб жиниди уьбх. Думу гафар мидикӀан!»[+]

5Узуз гьюлʼинна жилиин дийигъну гъяркъю малайикди арччул хил завариз за гъапӀу, 6ва аьсрариан аьсрариз гьарган яшамиш Шулайириинди, завар ва душваъ айиб, жилар ва душвʼин алиб арайиз Гъабхуриинди, сарун вахт имдар кӀури, ху гъапӀу!

7Хъа гьадму йигъари, ургурпи малайикдин зурна гъарабхган, Аллагьдин сир, Дугъу Чан гъуллугънаъ гъаши пайгъамбрариз[†] хабар дебккганси, вари тамам хьибди[+].

8Узуз завариан гъеебхьу дихну, узухьинди илтӀикӀну гъапизуз: «Душну, гьюлʼинна жилиин дийигънайи малайикдихьан ачмиш дапӀнайи китаб бис».

9Узу, багахь духьну, малайикдихьан гьадму китаб узухьна тувуб ккун гъапӀза. Хъа дугъу узуз гъапи: «Ма, му ипӀин, фуниъ кьутӀкьлишин абхъдияв, хъа ушв йиччвси меъли хьибдияв».

10Узу думу китаб, малайикдин хилʼан дибисну, гъипӀза ва йиз ушвниъ, йиччв гъипӀганси, меълишин абхъу, хъа фуниъ – ктирсуз даршлу кьутӀкьлишин. 11Хъа узуз гъапи: «Уву аьхючӀвеъ халкьарикан, миллетарикан, чӀаларикан, ва паччгьарикан пайгъамбарвалин гафар хъана пуз буржлу вува».

### 11


Кьюр шагьид

1Узухьна жилар ерцрубсиб маргъ тувнийи ва гъапнийи: «Душну Аллагьдин хал[†] ва гъурбнар ургрушв ебц, хъа гьадму Хулаъ икрам апӀрударин кьадар гьисаб апӀин[+]. 2Аммаки Хулахъди хъайи чӀатан гьяят гъидип, думу меебцан, гьаз гъапиш душвайишв аллагьсузариз[†] тувна, дурари гирами шагьур ягъчӀвурна кьюб вазли ликриккан апӀиди[+]. 3Узу Йиз кьюр шагьид тувдиза: дурар, чӀуру ирин палат алабхьну, агъзурна кьюдваржна йирхьцӀуд йигъан, пайгъамбрарси,[†] пайгъамбарвалин гафар кӀури гъузди». 4Му пайгъамбрар – жилин Агъайин улихь дийигънайи оливайин кьюб гьарна, акв тувру кьюб алат ву. 5Эгер шлизкӀа дурариз чӀуруб апӀуз ккун гъабшиш, дурарин ушвниан цӀа утӀубччвиди ва душмнар ургиди. Дурариз писвал апӀуз саризра ккун хьибдар, гъапӀиш, гьаци йикӀиди[+]. 6Дурариз зав хъябкьюз гьюкум а; дурарихьан чпин пайгъамбарвалин гъуллугъниин али вахтна мархь дурубгъри гъитуз шулу; дурариз шид ифдиз илтӀибкӀуз шлу гьюкум тувна; дурарихьан, чпиз фициб ккундуш, гьациб бедбахтвалихьди жил алабцӀуз шулу[+].

7Дурарин шагьидвал апӀру вахт ккудубкӀган, кӀан ккадрушвʼанзина удубчӀву вягьши гьяйванат гьадму кьюрид пайгъамбрарихъди дявдиз удубчӀвиди, гьяйванат гъалиб хьибди ва дурар йихиди[+]. 8Дурарин майтар аьхю шагьрин кючейиъ дирчну хьиди. Жара жюрейиинди думу шагьриз, дурарин Агъа хачрак карсу йишваз, Содом[†] ва Египет кӀури шулу. 9Дурарин майтариз, вари халкьаригъян, тухмариан, чӀалариан ва миллетаригъян адмийир шубуд йигъанна гьацӀаъ лигури гъузди ва дурар кивуз гъитдар. 10Дюнʼяйиин али адмийир шад хьиди, мяракйир ачмиш апӀиди, чиб-чпиз пешкешар апӀиди, гьаз гъапиш гьадму кьюрид пайгъамбрари дюнʼяйин халкьар аьзабнакк ккитнийи. 11Шубуд йигъна гьацӀ улдубчӀвган, Аллагьдихьан уьмрин рюгь майтариъ убчӀвди, ва пайгъамбрар чпин ликриина гъудужвиди, хъа дурариз лигурайидарик зурба гучӀ кабхъди[+].

12Пайгъамбрариз завариан чпиз: «Мина удучӀвай!» – кӀурайи зурба дих гъеебхьнийи. Душмнариз рякъюри, дурар дифриинди завариз за шулу[+]. 13Гьадму вахтна лап яманди жилар тӀурччвуру ва шагьрин йицӀубпи пай дарабгъну абхъру. Жилар гъутӀурччвган, ургуд агъзур кас гъийихнийи, хъа имбудариз гучӀ гъабхьнийи ва дурари Аьршарин Аллагьдин ад за апӀуз хъюгънийи[+].

14Кьюбпи дерд гьудубчӀвнийи. Хъа магьа шубубпи дерд гъюз гьялакди а![+]


Ургубпи зурна

15Ургурпи малайикди зурна хъапӀу, ва завариъ гьамци кӀурайи зурба дихар арайиз гъафи:

«Гьаму дюнʼяйин паччагьлугъ ич Агъайин ва Дугъан Месигьдин[†] Паччагьлугъ гъабхьну. Дугъу гьаргандиз, аьсрариан аьсрариз паччагьвал апӀиди!»[+]

16Аллагьдин улихь тахтариин деънайи къарна юкьур аьхюр, жилиина ахьну, Аллагьдиз, вари хилиъ Дибиснайириз, икрам гъапӀу[+]. 17Хъа гьамци кӀури, гьарай идипу:

«Чухсагъул Увуз, Агъа Аллагь, вари хилиъ Дибиснайир, гьарган Айир ва Гъахьир,
гьаз гъапиш, Уву Яв зурба вуйи кьувват ва паччагьвал хилиз гъибисунва[+].
18Аллагьсузар аргъарди гъадагъна, хъа гьамус Увукра хъял кубчӀвнавук:
дийихнайидарин суд апӀру ва дюнʼя чӀур апӀурайидар пуч апӀру,
ва Яв лукӀарди гъахьи пайгъамбрариз,
Яв гирами халкьдиз,
Яв ччвурназ гьюрмат гъапӀу бицӀи касаризси,
зурба вуйидаризра
лайикьлу пешкешар тувру вахт дуфна»[+].

19Аьршариъ Аллагьдин хал абццру ва Душваъ Дугъан Йикьрар айи сундух рябкъюри шулу. Хъасин кьюркьлин цӀийир кричуру, гьарай абхъру, гъугърумарин гъугъ абхъру, жилар тӀурччвуру ва гужли миркк убгъуру[+].

### 12


Дишагьли ва аждагьа

1Хъа завариин зурба лишан арайиз гъюру: ригъ алабхьнайи дишагьли, дугъан ликарикк – ваз, хъа кӀулʼин – йицӀикьюб хядракан вуйи таж[+]. 2Дишагьлийик бицӀир ка ва аьзиятариан чӀигъар апӀура; думу бицӀир апӀуз ктӀерццуз хъюгънайи.

3Завариин жара лишанра арайиз гъюру: зурба цӀаси уьру аждагьа, ургуб кӀул али, йицӀуб кӀарч али ва кӀулариин ургуб таж али[+]. 4Дидин рижвну завʼан шубубпи пай хядар илжикуру ва жилиинди ахьру. Аждагьа, бицӀир апӀурайи дишагьлийиз къаршуди дугъу бицӀир гъапӀубси, итӀуз ккепӀну дийибгънайи[+]. 5Дугъу бай гъапӀу. Думу Бали рукьан чумакъихьди вари халкьариин гьюкум гъабхиди. Дугъан бицӀир Аллагьдихьна, Дугъан тахтнахьна гъахуру[+]. 6Хъа дишагьли ичӀи чюлиз гьергру. Душваъ дугъаз Аллагьди йишв ккабалгнайи. Дина дугъаз агъзурна кьюдваржна йирхьцӀур йигъан хураг гъабхиди[+].

7Хъа завариин Мукаил малайикдина дугъан малайикари аждагьайихъди дяви ккебгъру. Аждагьайи дяви чан малайикар хъади апӀурайи,[+] 8хъа дурарихьан гъалиб хьуз гъабхьундайи ва завариъ дидин йишв гъудубгнийи. 9Хъасин зурба аждагьа, дегь заманайин битӀ, иблис вая Сатана, вари дюнʼя улдубгуз гъибтрайиб, завариан жилиина ипнийи. Дидихъди чан малайикарра идирчнийи[+].

10Хъа узуз аьршариъ гьамци кӀури зурба дих гъеебхьзуз:

«Магьа хъубкьна уьрхювал ва кьувват,
васана ич Аллагьдин Паччагьлугъ,[†] ва Дугъан ччим Кадатнайирин гьюкум,
гьаз гъапиш ихь чвйирин футнакар идипну,
Аллагьдин улихь йишвди-йигъди дурарилан футнийир апӀурайиб.
11Ихь чвйир аждагьайиин,
Ччилан ифдиинди
ва чпин шагьидвалариинди гъалиб гъахьну.
Дурари аьжалин улихь чпин уьмур гьяйиф гъапӀундар[+].
12Гьаци вуйиган шадвалин сес ипай, аьршар ва душван агьлар!
Язухъ ву жилин ва гьюлин![†]
Учвухьна яман хъял ади,
чан вахт хъубкьнайиб аьгъяди, иблис дуфна».

13Аждагьайиз учв жилиина илдипну гъябкъиган, думу бай гъапӀу дишагьлийихъ хъебгру. 14Дишагьлийиз чаз ичӀи чюлиъ улупнайи йишваз, аждагьа дяргърушваз ва шубуд йисна гьацӀаъ хураг хрушваз тӀирхуз, люкьран кьюб аьхю хлинцц тувру[+]. 15Дишагьлийин кьяляхъди, думу ккахъбан бадали, аждагьайи чан ушвниан зурба нир деебтуру. 16Хъа жили дишагьлийиз кюмек апӀуру: диди чан ушвар арццру ва аждагьайи чан ушвниан деебту нир убхъуру. 17Аждагьайиз дишагьлийикан яман хъял гъюру ва думу гъитну, дугъан имбу бицӀидарихъди, Аллагьдин табшуругъар уьрхрударихъди ва Исайикан шагьидвал апӀрударихъди дяви гъабхуз гъябгъюру[+]. 18Хъа аждагьа гьюлин гъирагъдихъ дугъубжвуру.

### 13


Гьюлʼан гьяйванат

1Узуз гьюлʼан,[†] йицӀуб кӀарч али, ургуб кӀул али, кӀарчариин йицӀуб таж али, хъа кӀуларик Аллагьдиз люкьнар кайи вягьши гьяйванат удубчӀвури гъябкъюнзуз[+]. 2Узуз гъябкъю вягьши гьяйванат леопарддиз ухшар вуйи, хъа ушв – асландинсиб. Аждагьайи дидиз чан кьувват, тахт ва зурба гьюкум тувнийи[+]. 3Дидин кӀуларикан сабнубдиз йибкӀрубсиб зиян дубхьну рябкъюйи, аммаки думу зиян сагъ гъабхьнийи, ва вари дюнʼя, мюгьтал дубхьну, гьадму вягьши гьяйванатдихъди гъубшнийи. 4Хъа адмийири, аждагьайи чан гьюкум вягьши гьяйванатдиз тувиган, дидиз икрам гъапӀу, хъасин, гьамци кӀури, дурари вягьши гьяйванатдизра икрам апӀуру: «Фуж шулу гьаму гьяйванатдихь тевуз, шлихьан шул мидихъди элегуз?»

5Дидиз, дамагъ кайи ва Аллагьдиз люкьнар апӀру гафар пуз, ихтияр тувнайи ва дидиз гьюкумра ягъчӀвурна кьюд йигъаз тувнайи[+]. 6Диди Аллагьдиз люкьнар апӀуз чан ушв абццру – люкьнар Дугъан ччвурназ, Думу яшамиш шулайишваз ва Аьршарин агьлариз апӀуру. 7Дидиз Аллагьдин гирами халкьдихъдира дяви гъабхуз ва гъалиб хьуз ихтияр тувнайи. Дидиз гьацира гьарсаб тухмин, халкьдин, чӀалнан ва миллетдин зиин гьюкум тувнайи[+]. 8Дюнʼя арайиз хайиз гъурбан апӀуз гьязурди айи Ччилахь хьайи уьмрин китабдик ччвурар ктру жилин вари адмийири дидиз икрам апӀиди[+].

9Шлик ерхьру ибар каш, гъит ебхьри![+]

10Шли йисирар дисураш, думу учв йисирди дисиди.

Шли ханжли йикӀураш, думу учв ханжлихьан йикӀиди.

Гьамдиинди Аллагьдин гирами халкьдиз чпин мюгькамвал ва хъугъувал уьбхюз дих апӀура![+]


Жилиан гьяйванат

11Хъасин узуз жилиан удубчӀвурайи жара вягьши гьяйванат гъябкъзуз. Дидʼин, Ччилʼинси, кьюб кӀарч алийи, амма диди аждагьайиси гафар апӀуйи. 12Дидиз сабпи вягьши гьяйванатдинсиб гьюкум тувнайи. Диди сабпи вягьши гьяйванатдиз варибдиъ кюмек апӀуйи. Диди дюнʼяйиин вари адмийирихьди йибкӀрубсиб зиян сагъ дубхьнайи сабпи вягьши гьяйванатдиз икрам апӀуз гъитуйи. 13Диди зурба аьламатар улупуйи: адмийирин улихь завариан жилариина цӀа гъюз гъитуйи[+]. 14Сабпи вягьши гьяйванатдин ччвурнахъан аьламатар улупури, диди дюнʼяйин адмийир улдугуз гъитуйи. Диди ханжал йивну зиян гъапӀу ва, хъана сагъ гъабхьи сабпи вягьши гьяйванатдин гьюрматназ сурат балгуз, буйругъ гъапӀу[+]. 15Гьадму суратну гафар апӀбан ва диди чаз икрам дарапӀрудар йихбан бадали, вягьши гьяйванатдин суратниин ил алапӀнийи; дидиз гьаци ил алапӀуз удукьрувал тувнайи[+]. 16Диди варидариз: гъулугъчйириз ва гъулугънахь хьтрудариз, девлетлуйириз ва касибариз, лукӀариз ва азаддариз – арччул хлик, ясана унтӀак лишан капӀуз гъитуйи. 17Дициб лишан (вягьши гьяйванатдин ччвур, ясана число) кадрурихьди мутму я гъадабгъуз, я масу тувуз гъитри гъахьундар. 18Мушваъ аькьюл лазим ву: фикирлу кас гъит, вягьши гьяйванатдин числойиъ айи мянайин гъаври ахъри. Думу число адмийиринуб ву, магьа дидин число: 666.

### 14


Сион дагъдиин цӀийи мяъли

1Хъа узуз гъяркъюнзуз: магьа, Сион дагъдиин Ччил дийигъна, Дугъахъди – гьадму варжна ягъчӀвурна юкьуд агъзур, унтӀʼин Исайин[†] ччвур ва Дугъан Адашдин ччвур дидикӀнайидар[+].

2Хъа узуз завариан, ягъли гъарзарилан убсрайи нирин гъугъсиб ва завар рахбан гъугърумарстар дихар гъеерхьунзуз. Узуз гъеерхьу дихар гьацдар, мукьмар йивурайи чюнгринстар вуйи[+].

3Дурари тахтнан улихь ва юкьрид гьяйванатарстаринна къарна юкьур аьхюдарин улихь цӀийи мяъли апӀурайи. Думу мяъли, дюнʼяйин тухмигъян гъядягънайи гьадму варжна ягъчӀвурна юкьуд агъзур касдихьантӀан гъайри, сарун гьич сарихьанра кӀваъланди дубгъуз шулдайи[+].

4Дурар дишагьлийирихъди чиркин дархьидар, хъа чпин марццишин гъюбхдар ву; дурар, Ччил наанди гъушиш, Гьадгъахъди гъягърудар ву. Дурар имбу инсаниятдигъян гъядягънайидар ву. Дурар Ччилаз ва Аллагьдиз бин ва ккебгъувал вуди кадагънайидар ву[+]. 5Дурарин мелзназ кучӀал аьгъдайи, дурар кацӀдар дар.


Шубур малайик

6Хъасин узуз, аьршарикк, гьаргандин Ужувлан хабар[†] хьади, жилариин гьарсаб миллетдиз, тухмиз, чӀалназ ва халкьдиз дидкан хабар дебккри, тӀирхурайи жара малайик гъяркъюнзуз. 7Дугъу аьхю дихниинди гьарай гъапӀу:

«Аллагьдихьан гучӀ апӀинай ва Дугъан ад за апӀинай!

Гьаз гъапиш Дугъу суд апӀру сяаьт хъубкьна!

Гьаддиз зав, жил, гьюл[†] ва булагъар яратмиш ГъапӀуриз икрам апӀинай!»

8Сарсана, кьюрпи малайикра, сарпирин кьяляхъди тӀирхури, гъафи ва гьарай гъапӀу:

«Ккадабхъну, ккадабхъну, ккадабхъну Вавилон,[†]
машгьур меркез,
чан кьяппавалин чяхрихьди вари халкьар тухъ гъапӀу шагьур!»[+]

9Сарсана, шубурпи малайикра, кьюрпирин кьяляхъди, зурба дихниинди чӀигъар апӀури, гъафи:

«Эгер шли вягьши гьяйванатдиз ва дидин суратназ икрам апӀураш ва хилʼин, ясана унтӀʼин дидин лишан капӀнаш,[+] 10гьадгъу Аллагьдин хъял айи захʼан фукӀа кпибикьди гьязур гъапӀу чяхир убгъиди. Дицирикан, цӀиъ ва гугуртдиъ, гирами малайикарин ва Ччилан улихь, зивзивар кчӀюкьиди[+].

11Дурарикан кчӀюкьюрайи зивзиварин кум гьаргандиз аьсрариан аьсрариз завариз удубчӀвура. Я йигъну, я йишвну сикинвал адар вягьши гьяйванатдиз, дидин суратназ, ва дидин ччвурнахъ лишан жандиин алапӀнайидариз». 12Гьамдиинди Аллагьдин гирами халкьдиз, Аллагьдин табшуругъар тамам апӀурайидариз ва Исайиз аьгьтлу вуйидариз мюгькам хьуз дих апӀура[+].

13Мидхъан узуз завариан гьамци кӀурайи дих гъеебхьзуз:

«БикӀ: „Хушбахтаврар ву, Иса Месигьдихъ[†] хъугъну, гъийихдар“, „Ав, думу гьаци ву, – кӀура Рюгьну, – дурари, чпин гъагъишнариккан ккудучӀвну, рягьятвал гъадабгъура, гьаз гъапиш дурари гъапӀу ляхнар гьадрарихъди гъягъиди“»[+].


Хъугъувалин иган

14Ва магьа узуз лизи диф гъябкъзуз, хъа дифриин фуж-вуш Инсаниятдин Бализ ухшар алир деъна. Дугъан кӀулʼин гъизилин таж ал, хъа хилиъ учӀру дагьур а[+]. 15Хъа сарсана малайик Аьршарин хулʼан дифриин деънайириз аьхю дихниинди чӀигъ апӀури, удучӀву:

«Яв дагьур гьапӀ ва убг!

Гьаз гъапиш иган убгру вахт хъубкьна –

дюнʼяйин мягьсул хъубкьна!»[+]

16Дифриин деънайири, хил хъапӀну, чан дагьур жилиина гатӀабхьуру, ва жилин вари иган дубгну шулу.

17Хъасин Аьршарин Хулʼан жара малайик удучӀвуру, дугъахьра учӀру дагьур хьайи.

18Сарсана цӀин аьхювал хьайи малайикди, гъурбнар ургрушвлан гъедергну, учӀру дагьур хьайи малайикдиз аьхю дихниинди кӀуру:

«ГьапӀну яв дагьур,
дюнʼяйиин али тӀумтӀарин багъдиан
тӀумтӀарин кабар ккудутӀ,
гьаз гъапиш дурар хъуркьна».

19Малайикди чан дагьур дюнʼяйиинди гатӀабхьуру ва тӀумтӀар ккудутӀуру, хъасин дурар, Аллагьдин хъял айи кчӀюкьрушвазди ахьру[+]. 20Хъа кабар шагьрин гъирагъдихъ, ликариккан апӀури, кчӀюкьюру, ва кчӀюкьрушван даргарилан ифи улдубзуз хъюбгъру. Удубзу ифди, дийибгънайи гьяйвнин фурийиккнакьан ягъалди, юкьуб аьтраф шубудварж километрин манзилназ жил алабцӀуру.

### 15


Ургур малайик ургуб бедбахтвал хьади

1Хъасин завариин узуз сабсана зурба ва аьжайиб лишан гъябкъюнзуз: ургур малайикдихь ургуб аьхиримжи бедбахтвал хьа. Гьамрариинди Аллагьдин хъял ккудубкӀурайи[+]. 2Узуз цӀихьди дибикьнайи гюзгдиз ухшар али гьюл[†] гъябкъзуз. Гьадму гюзгдин гьюлихъ вягьши гьяйванатдиин, дидин суратниин ва дидин ччвурнан числойиин гъалиб гъахьидар дугъужвнайи. Дурар Аллагьдин чюнграр хьади дугъужвнайи[+]. 3Дурари, Аллагьдин гъуллугъчи Мусайин[†] мяъли ва Ччилан мяъли апӀурайи:

«Зурба ва аьжайиб вуяв ляхнар, Агъа Аллагь, вари хилиъ Дибиснайир!
Дугъри ва гьякь вуяв рякъяр, халкьарин Паччагь!
4Шлиз, Агъа, Увхьан гучӀ хьибдар,
ва шли Яв ччвур адлу апӀидар?!
Гьаз гъапиш Уву сар вува, Гирамир!
Ва Яв улихь дахьди икрамназ!
Гьаз гъапиш Яв гьякьвал ачухъ гъабхьну!»

5Хъасин узуз гъябкъюнзуз: завариъ Аллагьдин Хал[†] ачмиш дапӀну – Шагьидвалин Чадур,[†][+] 6хъа душвʼан, ургуб бедбахтвал хьади, ургур малайик удучӀву. Дурариин марцци крабчӀру палат алийи ва дурари юкьвʼан гъизилин чӀулар идитӀнайи[+]. 7Гьадму юкьрид гьяйванатарстарикан сари ургрид малайикарихьна, аьсрариан аьсрариз яшамиш шулайи Аллагьдин хъюлу ацӀнайи ургуб гъизилин гъаб туву[+]. 8Хъа, Аллагьдин адлувалиан ва Дугъан кьудратнаан кумрахьди Аьршарин Хал абцӀру. Душвазди, сабан ургрид малайикарихь хьайи ургуб бедбахтвал ккудудукӀкьан гагьди, гьич сарихьанра учӀвуз гъабхьундайи[+].

### 16


Аллагьдин хъял айи зах

1Хъасин узуз, Аьршарин Хулʼан аьхю дихниинди ургрид малайикариз кӀурайи дих гъеебхьунзуз:

«Гъарахай, ургуб гъабраъ айи Аллагьдин хъял дюнʼяйиина удубзай!»[+]

2Сарпир удучӀвну, дюнʼяйиина чан гъаб удубзуру ва бухь ккайи учӀвру ва мурдал зийнар хуру. Дурар вягьши гьяйванатдин лишан кайи ва дидин суратназ икрам апӀру адмийириин алаънийи[+].

3Кьюрпири чан гъаб гьюлериинди[†] удубзуру, ва шид майтин ифдиз илтӀибкӀуру – вари гьюлиъ айи чӀивишин йибкӀуру[+].

4Шубурпири чан гъаб нирариинди ва булагъариинди удубзуру, ва дурарра ифдиз илтӀикӀуру. 5Хъа штарин малайикди гъапиб гъеебхьзуз:

«Уву гьякь вува,
эй Айир,
Гъахьир
ва Гирамир,
гьамци жаза гьадабтӀбаз:[+]
6дурари гирамидарин ва пайгъамбрарин[†]
ифи удубзну,
гьаддиз Уву
дурариз убхъуз
ифи тувунва –
дурар лайикь ву!»[+]

7Хъа узуз, гъурбнар ургру йишвура фици кӀуйиш гъеебхьзуз:

«Ав,
Агъа Аллагь,
вари хили Дибиснайир,
дугъри ва гьякь ву
Яв адабтӀурайи жаза!»[+]

8Юкьурпири чан гъаб ригъдиинди улубзуру, ва ригъдиз чан цӀиинди адмийир ургуз гъитру кьувват тувру. 9Яман убцрушнаан адмийир ургуйи ва гьацдар бедбахтвалар гьау Аллагьдин ччвурназ агьрар апӀуйи. Аммаки дурар, чпин тӀулар гъитну, швумал гъахьундайи ва Дугъан ад гъапӀундайи[+].

10Хьурпири чан гъаб вягьши гьяйванатдин тахтниинди удубзнийи ва дидин паччагьлугъ мучӀушнаъ абхънийи. Адмийири, иццрушнаан чпин мелзариин кьацӀар алахьуйи,[+] 11ва бедбахтваларна иццрушнар гьаъну кӀури Аьршарин Аллагьдиз агьар апӀуйи. Аммаки дурари чпин тӀулар дирчундайи, я гардандиъ гъидисундайи.

12Йирхьурпири чан гъаб машгьур нир Ефратдиинди удубзуру ва дидиъ айи шид, ригъ гьудубчӀвру терефариъ айи паччгьариз рякъ ачмиш хьуз, ебццуру[+]. 13Узуз, аждагьайин ушвниан, вягьши гьяйванатдин ушвниан ва кучӀлин пайгъамбрин ушвниан чру гъюбариз ухшар айи шубуб чиркин рюгьяр удучӀвури гъяркъзуз[+]. 14Мурар, аьламатар улупру жинарин рюгьяр ву: дурар, Аллагьдин, вари хилиъ Дибиснайирин зурба гъиямат йигъаз дявдиз гьязур йихьай кӀури, дюнʼяйин вари паччгьарихьна гъягъюру[+].

15«Магьа, Узу тӀафалси, хабарсузди гъидиза. Хушбахтавар ву ккилигурайир ва чан палтар уьрхюрайир, дицир гъяцӀалди гъягъидар, ва гьич саризра дугъан аьйибнан йишвар рякъидар!»[+]

16Ва дурари паччгьар жугьуд чӀалниинди Армагедон кӀуру йишвʼина уч апӀуру.

17Хъа ургурпи малайикди чан гъаб гьавайизди удубзуру. Аьршарин Хулаъ, тахтнахьан гьамци кӀурайи зурба дих гъюру: «Тамам гъапӀну!»

18Хъа кьюркьлин цӀйир, гьарйир, гъугърумар ва жилар тӀурччвувалар шулу. Гьамкьан яманди жилар тӀурччвувал дюнʼяйиин адми гъахьихъанмина гъахьундайи[+]. 19Машгьур вуйи шагьур шубуб йишваз гъутӀубкӀнийи, Аллагь гьясбикк ккадрурарин шагьрар ккадахьнийи. Машгьур вуйи Вавилон[†] кӀуру меркез Аллагьди кӀваин гъапӀнийи ва дидиз Дугъу Чан пис хъял айи чяхрин зах тувнийи[+]. 20Хъа вари островар гъудургнийи, дагълар дихъури имдайи![+] 21Завариан адмийириина йирхьцӀур килакьан айи мирккар гъургънийи. Гьамциб миркклин бедбахтвал гьапӀу Аллагьдиз адмийири хъа яман агьрар апӀуйи, гьаз гъапиш му бедбахтвал гизаф аьхюб вуйи![+]

### 17


Вавилондин суд

1Ургуб гъаб хьайи ургур малайикдикан сар узухьна гъафнийи ва узухъди гъулхнийи:

«Лиг, фициб жазайиз ккилигураш гизаф нирариин али Машгьур Кьяппа[+]. 2Дюнʼяйин паччгьари дугъахъди кьяппавал гъапӀнийи, ва дугъан кьяппавалин чяхрихьди дюнʼяйин адмийир тухъ гъахьнийи»[+].

3Хъасин узу Гирами Рюгьну ацӀнийзу ва ичӀи чюлиз гъухнийзу. Узуз душваъ, Аллагьдиз дидикӀнайи люкьнарихьди алабцӀнайи уьру вягьши гьяйванатдиин деъну, дишагьли гъяркъзуз. Думу вягьши гьяйванатдиин ургуб кӀул ва йицӀуб кӀарч алийи[+]. 4Дишагьлийиин лап уьру ва ал рангнан палат алийи. Дугъан къашкъамат гъизилиинди, багьа гъванариинди дабалгнайи. Хилиъ дугъу чан кьяппавалин чиркишнари ва аьйибну абцӀнайи гъизилин зах дибиснайи. 5Дугъан унтӀʼин жини сир айи гьамциб ччвур дибикӀнайи: «Вавилон[†] – машгьур меркез, дюнʼяйин аьйибнанна кьяппаваларин дада».

6Узуз думу дишагьли, Аллагьдин халкьдин[†] ифи ва Исайикан шагьидвал апӀрударин ифи дубгъну, пиян духьну, гъяркъзуз. Узуз думу гъяркъиган, гъах гъахьир, узу йиз фикрихъна гъюрадайза[+]. 7Малайикди узуз гъапи:

«Уву гьаз мюгьтал гъахьива? Узу увуз дишагьлийикан ва думу элеъну гъягъюрайи, ургуб кӀулна йицӀуб кӀарч али вягьши гьяйванатдикан сир ктибтидизавуз. 8Увуз гъябкъю вягьши гьяйванат саб вахтна айи, хъа думу сарун имдар. Гьамус, багарихьди думу, кӀан ккадрушвʼан аьжал хъудубкьнайиб, удубчӀвиди. Дюнʼя халкь апӀайиз Уьмрин китабдик ччвурар дидикӀну адру дюнʼяйин вари адмийир, думу вягьши гьяйванат гъябкъиган, мюгьтал хьиди, гьаз гъапиш саб вахтна думу айи, хъа гъудубгнийи, хъа гьамус хъана ачмиш хьибди[+]. 9Мушваъ гъавриъ ахъуз фагьум ва аькьюл лазим ву. Ургуб кӀул – мурар, дишагьли деънайи ургуб тепе ву. 10Дурар (ургуб кӀул) – ургур паччагь ву; гьамусдиз хьур гъийихну, сар ими, хъа имбур мегьел дуфнадар, ва, думу гъафиган, дугъан думукьан йигъар хьидар. 11Фила-вуш чӀивиди айи вягьши гьяйванат, гьам сяаьтна дубкӀнайиб[†] – му гьадму ургур паччгьарси миржирпи паччагьра ву, думу чан аьжалнахьна гъяра. 12Увуз гъяркъю йицӀуб кӀарч, мегьел паччагьвал ккубкьнадру паччгьар ву, амма дурариз вягьши гьяйванатдихъди сатӀиди цӀиб вахтназ паччагьвал ккубкьди[+]. 13Дурарин сабстар метлебар ву, думу паччгьари чпин кьувватна гьюкум вягьши гьяйванатдихьна тувди. 14Дурари Ччилахъди дяви гъабхиди, Ччил дурариин гъалиб хьиди, гьаз гъапиш Думу агъйирин Агъа ва паччгьарин Паччагь ву. Дугъахъди сатӀиди, Чав дих дапӀнайидар, Чав кадагънайидар ва Дугъахъ хъугърайидар, аьгьтлу вуйидар хьиди»[+].

15Хъа малайикди узуз гъапи:

«Увуз рякъюрайи Кьяппа деънайи нирар – мурар халкьар, адмийирин аьхю гъварчар, миллетар ва чӀалар ву». 16Увуз гъябкью йицӀуб кӀарчназ ва вягьши гьяйванатдиз думу Кьяппа даккун хьиди ва дугъхьан вари девлет тадабгъну, фукӀа илимдарди гъяцӀал апӀиди. Дурари дугъан жандак ипӀиди ва цӀигъ убгиди[+]. 17Гьамци дурарихьди апӀуз гъитур Аллагь ву. Агъайин ният гьациб вуйи. Аллагьди, Чан гафар тамам хьайизкьан, дидин хилиз гьюкум гъюз гъитнайи. 18Хъа увуз гъяркъю дишагьли – му вари дюнʼяйин паччгьарин зиин паччагьвал гъабхурайи зурба ва машгьур шагьур ву.

### 18


Вавилон ккадабхъуб

1Хъасинси узуз завариан гъюрайи, хилиъ зурба гьюкум айи жара малайик гъяркъзуз. Дугъан адлувалиан жил нурлу гъабхьнийи. 2Дугъу кьудратлу дихниинди гъапи:

«Ккадабхъну, ккадабхъну машгьур меркез Вавилон![†]
Думу шейтӀнар диргрушв ва гьар бабат чиркин рюгьярин мугъара,
гьар бабат чиркин жакьварин мукь,
гьар бабат чиркин ва хяви вягьши гьяйванатарин макан ву;[+]
3гьаз гъапиш думу кьяппайи чан качʼвалин яман чяхир вари халкьарихьди убгъуз гъитнийи;
дугъахъди дюнʼяйин вари паччгьари кьяппавал гъапӀнийи;
дугъан хазнайин кьадар адрувалилантина ариш-веришчйири чпиз девлет уч гъапӀнийи»[+].

4Хъа узуз завариан кӀурайи жара дих гъеебхьзуз:

«Йиз халкь,
дугъан гунгьарин иштракчйир учву дархьбан бадали
дугъан бедбахтвалар учвук ктрукӀбан бадали,
дугъхьан ярхла йихьай.
5Гьаз гъапиш дугъан гунгьар завариккна ккудукьна,
ва Аллагьди дугъан алчагъ ляхнар кӀваин алаура[+].
6Гьаддиз дугъаз,
дугъу учвуз гъапӀуб апӀинай,
кьюб ражари артухъ дугъан ляхнариз кьимат тувай;
кьюб ражари артухъ ижми чяхир дугъан захаъ убзай!
7Дугъан фукьан ад ади ва дугъу фукьан кефер апӀури гъахьнуш,
гьадмукьан аьзабар ва дерд тувай дугъаз!
Гьаз гъапиш дугъан кӀваан гьаму гъябгъюра:
„Узу падишагь-ханумси деъназа,
узу ачӀнир дарза ва дерд узуз гъябкъюндарзуз!“
8Магьа гьаддиз, сабхилди дугъʼина бедбахтвалар гъиди: аьжал, дерд, гашʼвал,
гьацира думу цӀигъ ургиди.
Гьаз гъапиш, дугъан суд гъапӀу Агъа Аллагь
кьудратлу ву»[+].

9Дугъак кабхъну цӀана кум гъябкъиган, дугъахъди алчагъʼвалариъди ва гъизилиан идиргъури яшамиш гъаши дюнʼяйин паччгьар дугъахъ ишиди ва дердер зигиди. 10Дугъан аьзабариз гъирагъдихъ дийигъну лигури ва гукӀнишну гъадагъну, дюнʼяйин паччгьари пиди:

«Язухъ вуда, язухъ вуда яв, эй Вавилон,
машгьур вуйи меркез, кьудратлу вуйи меркез.
Саб гагьди увʼина яв кьазйир гъафида!»

11-13Ариш-вериш апӀрударра дугъахъ ишуйи ва гъам зигуйи, гьаз гъапиш сарун дурарин мутмйир: гъизилин, арсран, багьа гъванарин ва жемчугдин, назук ирин, къириб-жюржюрин, шелкдин ва ал рангнан парчйирин, лимондин гьарарин гъагъар; флин кӀурбин гьаржюре шейʼарин ва багьа гакӀвликан, бронзайикан, рукькан ва мармардашдикан ктау гъабарин гъагъар; хурагнак кахьру гьарарин гъеерццу галарин, гъеерццу укӀарин, ицци ниар хъайи ччимарин, мирра ва ладан аьтрарстар ягъарин; чяхрарин, оливкйирин ва ччимарин, уччвуди гъярягъю хюйин, дяхнарин, йицарин ва марччарин, гьяйвнарин, аьрабйирин, лукӀарин гъагъар сарира гъадагъури имдайи.

14«Яв кӀван тямягь хъайи йимишар сарун увуз имдар;

яв нурлувал ва девлет вари пуч гъабхьну.
Сарун гьич зат дурар увухъ хьидар!»

15Гьамцдар мутмйириинди ариш-вериш апӀрудар ва Вавилондин падишагь-ханумдилантина девлетар уч гъапӀдар, дугъан аьзабар гъяркъган, мяхъ кивну, гъирагъдихъ дийигъиди ва дурари, ишури, жан гъадабгъури, 16пиди:

«Язухъ вуда, язухъ вуда, машгьур меркез,
назук ирин палатдиъ убчӀвнайиб,
лап уьру ва ал рангнан парчйириъ айиб,
гъизилин, багьа гъванарин ва якьут-мержандин нур туврайи шагьур!
17Фициб девлет саб гагьди пуч гъабхьундарин!»

Хъа вари гьюлериин[†] гимйир хъаърудар, вари гимйириъ айидар, вари гимйириин ляхин апӀурайидар ва вари гьюлериин чпиз девлетнахъ хъайидар гъирагъдихъ дийигънийи, 18ва дурари, меркездик кабхъу цӀин кумрахьинди лигури, ишларин гьарайниинди кӀуйи:

«Фу тевуз шул машгьур меркездихь?» 19Хъасин дурари чпин кӀулариин дерднаан рюкъ алабхьуйи, хъа, ишури, гьарай илипуйи:

«Язухъ вуда, язухъ вуда яв, машгьур меркез!
Гьюлʼин гимйир хъаърайидар
вари гьамгъан девлетналан арбаб гъахьну.
Саб гагьди душв ичӀи чюлиз илтӀибкӀну!»
20«Аммаки уву, зав, шадвал хъапӀ!
Шадвал хъапӀай, гирамидар, вакилар[†] ва пайгъамбрар,[†]
дугъу учвʼан удубзу ифдилантина
Аллагьди дугъаз завал гъядябхъюз гъитну!»

21Хъасин кьудратлу малайикди, рягънин ахалсиб зурба гъван гъадабгъну, гьюлизди гатӀабхьну, кӀуру:

«Гьамциб кьувватниинди илдипну Вавилон,
машгьур меркез!
Думу сарун арайиз гъибдар!
22Мукьмарин сесер сарун хьидар,
саризра ерхьидар чюнгюр йиврудар,
швутӀрам ва зурна йиврудар.
Я шейʼар апӀрудар,
я шейʼар апӀрушвар
сарун увуъ хьидар.
Рягъярин ахларин сесер
сарун саризра ерхьидар.
23Шагьриъ акв апӀру алатдин акв
сарун саризра рябкъидар.
Швушв хурайиринна швушван сесер
сарун саризра ерхьидар.
Гьаз гъапиш, яв ариш-вериш гъабхрудар дюнʼяйиъ зурба касар вуйи;
гьаз гъапиш, вари халкьар уву яв тӀилисимдиинди кучӀлин рякъюхъна гъахунва;
24гьаз гъапиш, пайгъамбрарин ва гирами касарин ифи,
дюнʼяйиин вари йивну гъийихдарин ифи
гьаму шагьриъ а!»[+]

### 19


Халкьди аьршариъ Аллагьдиз мяълийир апӀура

1Хъасин узуз аьршариъ зурба гъварч адмийирин шадвалин гьарайнан гъугъ гъеебхьунзуз:

«Аллилуя!
Уьрхювал, ад ва кьудрат
ихь Аллагьдихь хьа,[+]
2гьаз гъапиш, дугъридар ва гьякьлудар ву Дугъан жазйир:
Дугъу Машгьур Кьяппайин, диван гъапӀну,
вари дюнʼяйиин чан алчагъвал артмиш гъапӀиган;
Дугъу дугъаз,
Чан лукӀарин ифдиз дилигну,
жаза адабтӀну!»[+]

3Хъанара адмийирин гъварчну гьарай гъапӀу:

«Аллилуя!
Думу алчагърин кум аьсрариан аьсрариз завариз удубчӀвури хьибди!»[+]

4Къарна юкьур аьхюр ва юкьрид гьяйванатарстар, Аллагьдиз икрам апӀури, тахтниин Деънайирин улихь гьамци кӀури, жилиина ис ахьу:

«Амин! Аллилуя!»[+]

5Ва тахтналан гьамци кӀурайи дих гъабши:

«Ихь Аллагьдин тяриф апӀинай,
вари Дугъан гъуллугъчйир,
вари Аллагьдиз гьюрмат апӀрудар,
цӀиб вуйидар ва машгьур вуйидар!»

6Узуз адмийирин зурба гъварчнан гъугъ, ясана урсрайи штарин гъугъ, ясана кьудратлуди завар рахурайи гъугърумарин гъугъсиб дих гъеебхьунзуз:

«Аллилуя! Агъа, ихь Аллагь,
вари хилиъ Дибиснайир, паччагьди дийигъну![+]
7Шад хьидихьа ва шадвалин гьарай ипдихьа,
Дугъан ад за апӀидихьа,
гьаз гъапиш Ччилан сумчир а!
Дугъан швушв гьязур духьна:[+]
8швушваз назук ирин нурлу ва марцци палат тувна!

Назук ир – му Аллагьдин гирами халкьдин гьякь ляхнар ву»[+].

9Хъасин малайикди узуз кӀуру:

«БикӀ: „Хушбахтаврар ву Ччилахьна сумчрин гешт хъапӀуз дих дапӀнайидар!“

Ва, давам апӀури, малайикди гъапизуз:

„Магьа Аллагьдин гьякь гафар!“»

10Узу, му малайикдиз икрам апӀарза кӀури, дугъан ликариккна ис алахъза, хъа дугъу узуз гъапи:

«Лиг, мици мапӀан! Узура, увуси ва яв гъардшарси, Исайикан шагьидвал апӀурайи лукӀ вуза! Аллагьдиз икрам апӀин! Гьаз гъапиш гьаму пайгъамбарвалин гафарин мяна Исайикан шагьидвал апӀуб ву»[+].


Лизи гьяйвниин элеънайир

11Хъасинси узуз зав атӀабццну гъябкъзуз: магьа лизи гьяйван ва дидʼин Элеънайир. Дугъаз Дугъри ва Гьякь Кас кӀуйи, Дугъу гьякьʼвалиинди дяви ва суд апӀуру. 12Дугъан улар убгурайи цӀаси ву, Дугъан кӀулʼин гизаф тажар ал. Дурарик, Дугъаз ЧазтӀан гъайри, саризра аьгъдру ччвур дибикӀна[+]. 13Дугъʼин ифдик кипнайи валжагъ алийи. Дугъан ччвур: «Аллагьдин Гаф» вуйи[+]. 14Лизи гьяйвнариинди, назук ирин лизи ва марцци палат алди, Дугъахъди аьршариан кьушум хъайи. 15Аллагьдин Гафнахъ хътругърудар пуч апӀуз Дугъан ушвниан учӀру ханжал удубчӀвурайи. Дугъу дурар рукьан чумакъикк ккаъди: Дугъу чяхир кчӀюбкьрушваъ Аллагьдин, вари хили Дибиснайирин, яман хъялнан чяхир кчӀюбкьюра[+]. 16Дугъан валжгъиин ва жвукьриин «паччгьарин Паччагь ва агъйирин Агъа» ччвур дибикӀнайи.

17Узуз, ригъдиин дийигъну, заварикк тӀирхурайи вари жакьвариз зурба дихниинди чӀигъ апӀурайи малайик гъяркъзуз:

«Эй, гьамина, Аллагьдихьна, хябяхъдин машгьур хураг ипӀуз уч йихьай! 18Паччгьарин, кьушмарин аьхюдарин, кьудратлударин, гьяйвнарин ва дурариин элеънайидарин, лукӀарин ва азадкрарин, цӀиб ва зурба вуйидарин жандкарин йикк ипӀидичва».

19Хъа узуз, лизи гьяйвниин Элеънайирихъдина Дугъан кьушмарихъди дявдиз удубчӀвнайи вягьши гьяйванат гъябкъзуз[+]. 20Вягьши гьяйванатна кучӀлин пайгъамбар гъидису. КучӀлин пайгъамбри вягьши гьяйванатдин гьюрматназ аьламатар улупуйи. Дугъу гьадму аьламатариинди вягьши гьяйванатдин лишан капӀнайидар ва дидин суратназ икрам апӀурайидар алдатмиш гъапӀнийи. Дурар кьюридра чӀивиди имиди убгурайи гугуртдин дагриъ ирчу[+]. 21Имбудар лизи гьяйвниин Алирин ушвниан удубчӀвурайи ханжлихьди гъийихнийи, ва вари жакьвар дурарин майтарин йиккарихьди ацӀнийи[+].

### 20


Агъзур йис

1Хъа гьадмуган, кӀан ккадрушван ачар хьади ва хилиъ аьхю зунжур ади, завариан гъюрайи малайик гъяркъзуз[+]. 2Дугъу аждагьа, дегь заманайин битӀ, яни иблис вая Сатана, дибисну агъзур йисазди йибтӀну,[+] 3кӀан ккадрушвазди ипру ва, халкьар алдатмиш дарапӀбан бадали, агъзур йис гъябгъяйизкьан, хъябкьну, зиълан печать йивуру. Хъасин думу сацӀиб вахтназ деебтуб лазим вуйи[+].

4Хъа узуз, суд апӀуз гьюкум тувнайидар деънайи тахтар ва, Исайикан шагьидвал дапӀну ва Аллагьдин Гафналантина ккахъну, кӀулар алдатӀу рюгьяр гъяркъзуз. Мурар вягьши гьяйванатдиз, я дидин суратназ икрам дарапӀдар ва унтӀʼин, ясана хилʼин дидин лишан капӀуз гъидритдар ву. Дурар чӀиви гъахьнийи, ва дурари Месигьдихъди[†] агъзур йисан паччагьвал апӀиди[+]. 5Хъа имбу дийихнайидар, агъзур йис гъябгъяйиз, чӀиви хьидар. Му сабпи чӀиви хьувал ву. 6Хушбахтаврар ва гирамидар ву сабпидарди чӀиви гъашидар! Мурарин зиин кьюбпи аьжализ гьюкум адар. Дурарикан Аллагьдин ва Месигьдин гъуллугъчйир хьиди, ва дурари Гьадрарихъди агъзур йисан паччагьвал апӀиди[+].


Иблисдиз жаза

7Агъзур йис гъубшиган, иблис дустагъдиан деебтиди, 8ва диди, дюнʼяйин юкьуб терефназ дубшну, яни Гогдинна Магогдин йишвариз дубшну, халкьар алдатмиш апӀури, дурар дявдиз уч апӀиди. Дурарин кьадар гьюлихъ[†] гъумкьан ву[+]. 9Вари жил дибисну дуфну, дурари Аллагьдин гирами халкьар айишв ва Аллагьдин ккуни шагьур кьялаъ тӀапӀу. Хъа, завариан цӀа дубгъну, Иблисдин кьушум вари тӀанкь гъапӀу[+]. 10Дурар алдатмиш гъапӀу Иблис гугурт убгурайи цӀин дагризди – вягьши гьяйванатна кучӀлин пайгъамбар айи йишвазди – ипру. Дурарикан йишвди – йигъди, аьсрариан аьсрариз зивзивар кчӀюкьюри хьиди[+].


Гъийихдарин суд

11Хъа узуз, зурба лизи тахт ва дидʼин Деънайир гъяркъзуз. Дугъан машнахьан вари жил ва зав гьергнийи, дурар дихъури имдайи! 12Узуз гъийихдар, машгьур ва цӀиб вуйидар тахтнан улихь дийигъну гъяркъзуз. Китабар арццу, хъасин сабсана китаб абццу. Му Уьмрин китаб вуйи. Хъасин гъийихдарин суд, китабариъ дибикӀнайиси, чпин ляхнариинди гъапӀу[+]. 13Гьюлери чпиъ айи дийихнайидар тувнийи, аьжали ва жегьеннемди чпиъ айи дийихнайидар тувнийи, ва гьарсар касдин, чав гъапӀу ляхнариз дилигну, суд гъапӀу[+]. 14Хъасин аьжална жегьеннем цӀин дагризди ирчнийи. Ари гьаму кьюбпи аьжал ву – цӀа алди, убгурайи дагар. 15Уьмрин китабдик дидикӀну адрудар цӀин дагризди гатӀахьнийи[+].

### 21


ЦӀийи Ерусалим

1Хъа узуз цӀийи зав ва цӀийи жил гъябкъзуз. Гьаз гъапиш сифтейин заварна жилар гьаргандиз гъудургнийи ва гьюлер[†] сарун имдайи[+]. 2Узуз Гирами Шагьур – цӀийи Ерусалим гъябкъзуз. Думу завариан Аллагьдихьан, жилириз ккилигурайи швушвси кабалгну, ис гъабхьнийи[+]. 3Узуз тахтналан кӀурайи аьхю дих гъеебхьзуз:

«Магьа Аллагь дуланмиш шлу йишв,
Думу адмийирихъди сатӀиди яшамиш хьиди!
Дурар Гьадгъан халкьди хьиди!
Ва Аллагь гьадрарихъди хьиди, ва гьадрариз Думу Аллагь хьиди.
4Дугъу дурарин уларилан гьарсаб нивгъ марцц апӀиди.
Аьжал сарун хьибдар,
сарун дердер, ишлар, иццрушнар хьидар,
гьаз гъапиш, муганайиздинуб вари гьаргандиз гъубшну»[+].

5Тахтниин Деънайири гъапи:

«Лиг, Узу вари цӀийиб арайиз хураза!» Хъа гъапи:

«БикӀ, му гафар вари гьякь ва дугъри ву»[+].

6Дугъу гъапизуз:

«Тамам гъабхьну! Узу – Альфа ва Омега, Эвел ва Аьхир вуза. Гъах духьнайириз уьмрин булагъдиккан Узу чӀанади шид убхъуз гъитдиза[+]. 7Гъалиб гъахьириз Узхьан гьаму вари ирсди рубкьиди. Гьацириз Узу Аллагь хьидиза, хъа думу Узуз бай хьиди[+]. 8Хъа гучӀбяхярин, масу туврударин, намуссузарин, йивну йихрударин, кьяппйирин, фалчйирин, идолариз икрам апӀрударин ва вари кучӀляхярин йишв цӀииндина гугутдиинди убгурайи дагар ву. Му кьюбпи аьжал ву»[+].

9Хъасин ккудукӀру ургуб бедбахтвалар айи захар хьайи ургур малайикарикан сар малайик гъюру ва узухъди улхуру:

«Лиг, узу увуз швушв улупидизавуз – Ччилан шив!»[+]

10Хъа дугъу узу, Гирами Рюгьну ацӀнайир, зурба ягъли дагъдиина гъурху ва узуз завариан Аллагьдихьан ис шулайи Гирами Шагьур – Ерусалим улупу[+]. 11Думу Аллагьдин адну нурлу дапӀнайи. Шагьрин крабчӀурайивал багьа гъванаринсиб, яшмайихъна гъубшубсиб, хрусталси марцциб вуйи. 12Дидлан, йицӀикьюр урар алди, зурба ягъли бару илтӀибкӀнайи. Хъа урнарихъ – йицӀикьюр малайик. Урнариин ччвурар дидикӀнайи – му ччвурар Израилин баярин йицӀикьюб тухмин ччвурар вуйи. 13Шубуд урнар ригъ гьудубчӀвру терефнахъинди лигурайи, шубуд – кафарийихъинди, шубуд – кьиблайихъинди, шубуд – ригъ алабхъру терефнахъинди. 14Шагьрин цал йицӀикьюб шибритӀиин дивнайи. Дурариин Ччилан йицӀикьюр марцци вакиларин[†] ччвурар алийи[+].

15Узухъди гафар апӀурайи малайикдихь, шагьур, дидин урнар ва цалар ерцуз гъизилин маргъ хьайи[+]. 16Шагьур юкьуб мурччвнануб вуйи, дидин ягълишинна яркьушин саб вуйи. Малайикди маргълихьди шагьур гъеебцу ва ярхишин кьюд агъзур километртӀан зиина удубчӀву, хъа дидин яркьушинна ягълишин, дидин ярхивалин кьадар айидар вуйи. 17Дугъу цал гъеебцу, дидин ягъливал, малайикди ктухубси, инсанарин гьисабариинди, йирхьцӀур метр удубчӀвнийи. 18Цал яшма кӀуру багьа гъвандикан дапӀнайи, хъа шагьур – чаантина рябкъру шюшесиб марцци гъизиликан. 19Шагьрин шибритӀар гьамцдар гьар жюре багьа гъванарихьди дабалгнайи: сабпи багьа гъван – яшма, кьюбпиб – сапфир, шубубпиб – халцедон, юкьубпиб – изумруд, 20хьубпиб – сардоникс, йирхьубпиб – сердолик, ургубпиб – хризолит, миржибпиб – берилл, урчӀвубпиб – топаз, йицӀубпиб – хризопраз, йицӀисабпиб – бирюза, йицӀикьюбпиб – аметист. 21ЙицӀикьюд урнар – йицӀикьюб жемчугдикан, гьарсар урнар сабди вуйи жемчугдикан дапӀнайи. Шагьрин кӀулин кюче чаантина рябкъру шюшеси марцци гъизиликан вуйи.

22Узуз шагьриъ Аллагьдин Хал[†] гъябкъюндарзуз, гьаз гъапиш Учв, Агъа Аллагь, вари хилиъ Дибиснайир ва Ччил – гьадрар Чпи Хал вуйи. 23Шагьур аку апӀуз я ригъдин, я вазлин акв лазим дайи, гьаз гъапиш шагьур Аллагьдин аднахьди аку дубхьнайи, ва Ччил – дидиз акв Туврур вуйи[+]. 24Халкьар Дугъан аквнаъди гъягъиди ва дюнʼяйин паччгьари душваз чпин заанвал хибди. 25Дидин урнар вари йигъан арццну хьиди, хъяркьну хьидар – душваъ йишв мучӀу шлуб дар. 26Душваз халкьарин заанвал ва гьюрмат хибди. 27ФукӀара чиркинуб душвазди убчӀвидар, душвазди алчагъвал ва кучӀал апӀрур учӀвидар. Душваъ анжагъ Ччилахь хьайи Уьмрин китабдиъ дидикӀнайидартӀан учӀвидар.

### 22


Уьмрин нир

1Хъасин малайикди узуз хрусталси нур туврайи уьмрин штун нир улупзуз. Думу нир Аллагьдинна Ччилан тахтнаккан ккудубчӀвурайи 2ва кӀулин кючейиансина гъябгъюрайи. Нирин кьюбиб гъирагъарихъди уьмрин гьар хъайи. Дидигъ йисан йицӀикьюб ражари йимишар гъиршру, гьар вазли мейва хуру, дидин кӀажар халкьар сагъ апӀуз вуйидар ву[+]. 3Мушваъ агь-суза кайибра гьич фукӀара хьибдар. Гьаму Шагьриъ хьибди Аллагьдинна Ччилан тахт, ва Дугъан гъуллугъчйир Гьадгъан гъуллугънаъ хьиди. 4Дурариз Аллагьдин маш рябкъиди, ва Дугъан ччвур дурарин машниин хьибди[+]. 5Душваъ сарун мучӀу шлуб дар, дурариз сарун акв тувру алатдин акв, я ригъдин акв лазим хьибдар, гьаз гъапиш дурариз акв Агъа Аллагьди апӀиди. Дурари паччагьвал аьсрариан аьсрариз апӀиди[+].

6Малайикди гъапизуз:

«Му гафар дугъридар ва гьякьлудар ву. Чан Рюгь пайгъамбрариз[†] тувру Агъа Аллагьди Чан гъуллугънаъ айидариз багарихьди хьуз ккайиб улупуз Чан малайик гьаъну»[+].


Гъюрур – Иса

7«Магьа, Узу багарихьди гъидиза!

Хушбахтавар ву гьаму китабдин пайгьамбарвалин гафар тамам апӀрур!»[+]

8Узуз, Югьандиз, гьаму вари гъябкъюнзуз ва гъеебхьунзуз. Узуз гъеебхьиган ва гъябкъиган, узуз гьаму вари улупу малайикдин ликариккна, дугъаз икрам апӀуз кӀури, ис алахъза[+]. 9Хъа малайикди гъапизуз:

«Лиг, мици мапӀан! Узура гьаму увуси, яв гъардшарси, пайгъамбрарси ва гьаму китабдин гафар тамам апӀрударси, лукӀ вуза. Аллагьдин улихь икрам апӀин!»

10Хъа дугъу гъапизуз: «Гьаму китабдин пайгъамбарвалин гафар мииликан! Гьаз гъапиш вахт сарун хъудубкьна[+]. 11Гъит, ахмакь адми чан ахмакьʼвалар апӀури гъузри, гъит, алчагъри чан алчагъвалар апӀри, гъит, ужури ужувлар апӀри, ва гирами вуйир гирамиди гъузри»[+].

12«Магьа, Узу багарихьди гъидиза! Ва гьардиз, чав гъапӀу ляхнариз дилигну, тувру Йиз кьимат Узухьди хьазухь[+]. 13Узу вуза Альфа ва Омега, Сарпир ва КкудубкӀрур, Эвел ва Аьхир»[+].

14Хушбахтаврар ву чпин палтар урччурайидар! Дурариз уьмрин гьарихьна ихтияр а, дурарихьан Шагьриъ урнарианмина учӀвуз шулу[+]. 15Амма хуйир, фалчйир, кьяппйир, йивну йихрудар, идолариз икрам апӀрудар, кучӀал ккунидар ва думу арайиз хрудар вари Шагьрин чӀатинди гъузди[+].

16«Узу, Исайи, учвуз гьаму шагьидвал тувну, жямяаьтарин улихь ктибтуз Йиз малайик гьаунза. Узу вуза Давудрин[†] Ччив ва Кюл. Узу вуза гвачӀиндин аку Хяд»[+].

17Рюгьнура ва швушвура кӀура: гъач!

Хъпехъурайирира, гъит, йипри: гъач!

Дахаргнайирра, гъит, гъюри!

Шлиз ккундуш, гъит, уьмрин шид чӀанади гъадабгъри![+]

18Гьаму китабдин пайгъамбарвалин гафар ерхьурайидариз узу улихьмиди кӀураза: эгер шли гьаму гафариин фукӀа-мукӀа иливиш, дугъʼин Аллагьдира гьаму китабдиъ ктитурайи бедбахтвалар иливиди;[+] 19хъа эгер шли гьаму пайгъамбарвалин китабдикан фукӀа-мукӀа ктабгъиш, гьаму китабдиъ ктитурайи уьмрин гьаркан ва Гирами Шагьрикан Аллагьди дугъан пай ктабгъиди.

20Шли гьамдикан шагьидвал апӀураш, Дугъу кӀура:

«Ав, Узу багарихьди гъидиза!»

Ав гьаци ибшри, гъач, Агъа Иса![+]

21Агъа Исайин[†] ужʼвал варидариз ибшри!

## Читин гафар

### Читин гафар

Читин гафар


А

В

Г

Д

З

И

К

Л

М

Н

П

С

У

Ф

Х

Ш


Читин гафар

### Аллагьдин Агълиж

Аллагьдин Агълиж – Иса Месигьдин ччвурарикан саб, фицики гьарсар касдин гунгьарихъанди Думу, агълижси, хачриин гъурбан гъахьну.

### Аллагьдин Паччагьлугъ

Аллагьдин Паччагьлугъ – Аллагьдин гьюкмин девир. Аллагьдин Паччагьлугъдиъ учӀвуб – Аллагь чпин паччагь вуди хьуб. Жараси – женнет.

### Аллагьдин хал

Аллагьдин хал – Ерусалимдиъ ади гъабхьи Гирами дарамат. Анжагъ гьадушваътӀан жугьдари Аллагьдиз гъурбнар хури гъахьундар ва гьацира машкврариз гьадушвазтӀан уч шули гъахьундар. Сифте думу Дарамат ихь девир гъяйиз 10-пи аьсриъ Сулейман паччагьдин девриъ дивну. Хъасин, ихь девир гъяйиз 5-пи аьсриъ, жугьдар Вавилондиан йисирвалиан гъафиган, дарабгънайиб тазатӀан дивнийи. Ихь деврин 1-пи аьсриъ Гьирод паччагьди Дарамат жараси тикмиш гъапӀнийи. Исайи улихь ккимиди дупнайиси, ихь деврин 70-пи йисан му дарамат Римдин кьушмари ккидипнийи ва дидхъанмина таза алапӀундайи.

### Аллагьсузар (Аллагь аьгъдрудар)

Аллагьсузар (Аллагь аьгъдрудар) – Иса жилиина гъяйиз, Аллагь садар жугьдаризтӀан аьгъяди гъахьундар, гьаз гъапиш Аллагьди Учв дурариз Къанундилантина аьгъю гъапӀну, имбуну халкьариз аьгъяди гъахьундар, я Аллагь аьгъяди ккунди гъахьундар, аьгъяди ккунидар жугьуд халкьдик ктикьури гъахьну.

### Аьлимар

Аьлимар – лигай: къанунчйириз.

### Аьхюну малла

Аьхюну малла – жугьдарин диндин кӀулин гъуллугъчи. Кюгьне Йикьрарин вахтари дурари халкьди гъапӀу гъурбнар кьабул апӀуйи ва Аллагьдиз ургуйи.

### Вакилар

Вакилар – Аллагьди кадагънайи ва гьаънайи адмийир. Исайи гьамци, Чав ктагъу ва Чахъди лицури гъахьи 12 ученикдиз кӀуйи. Дурари инсанарихьна Ужувлан хабар рубкьну ккундийи.

### Гирами китабар

Гирами китабар – Гирами Рюгьниинди дидикӀнайи вари китабар: Мусайин хьуб китаб, Пайгъамбрарин китаб, Мяълийирин китаб ва ЦӀийи Йикьрарин китаб.

### Гирами чадур, Шагьидвалин чадур

Гирами чадур, Шагьидвалин чадур – Аллагьдиз хал дивайиз Дугъаз икрам апӀрушв ва гъурбнар хрушв. Думу, Аллагьди гъапибси, дапӀнайиб вуйи. Му мици Кюгьне Йикьрарин вахтари гъабшиб вуйи.

### Гунгьар гардандиъ дисуб

Гунгьар гардандиъ дисуб – Аллагьдин улихь жвуван гунгьарин гъавриъ ахъуб ва цӀийи, гунгьар ктру уьмур ккебгъуб.

### Гъурбан апӀрушв

Гъурбан апӀрушв – жилихьан ягъалди, гъвандикан, батӀрикан ясана рукькан дапӀнайишв. Гъурбан гъапӀуб гьадушвʼин дипуйи ва Аллагьдиз убгуйи. Иса жилиина дуфнайи вахтна, гъурбан апӀрушв Аллагьдин хулаъ айи. Душвʼин гъурбан гъапӀуб убгуз Аллагьдин гъуллугъчйиризтӀан (маллйир) ихтияр ади гъабхьундар.

### Давудрин Насил

Давудрин Насил – Месигьдиз гьаци кӀуйи. Думу Давуд паччагьдин насларикан духьну ккундийи.

### Динар (динарий)

Динар (динарий) – улихь вахтари сад йигъандин зегьметнахъ тувру кьимат.

### Заан диванхана (синедрион)

Заан диванхана (синедрион) – жугьдарин диван апӀру гьюкум айи заан мажлис. Думу 70 касдикан ибарат вуйи. Иса жилиин ва жугьдар Рим вилаятдин гьюкмикк ккайи вахтна, заан диванханайин кӀулин къарар, анжагъ жугьдарин жилариин али Рим гьюкмин ихтияр гъабхьиган, кьувватнаъ убчӀвуйи.

### Зилотар

Зилотар – жугьдарин диндин саб десте. Дурариз жара миллетарихьан жугьдарин дин марцциди уьбхюз ва Римдин гьюкмиккан Израиль дявдиинди азад апӀуз ккундийи.

### Инсаниятдин Бай

Инсаниятдин Бай – Кюгьне йикьрарин китабариъ Месигьдиз гьаци кӀуйи. Исайи, Чаз гьамци кӀури, Учв Месигь вуйиб улупнийи. Сакьюдар Гирами китабариъра Месигьдиз гьаци кӀура.

### Къанун

Къанун – Муса пайгъамбриз Аллагьди туву табшуругъар айи Гирами китабарин кюгьне саб пай. Дидиз Таврат, Тора вая Мусайин хьуб китаб кӀури шулу.

### Къанун тамам апӀуб

Къанун тамам апӀуб – вари жугьдарин буржи. Думу Къанундиъ, адми фици яшамиш духьну ккундуш, уьмриъ фу гъадагъа вуш, жара гьюкуматдиндарихъди фици духьну ккундуш, мидланна гъайри, гизаф кьадар аьдатарикан, хурагарикан ва жара гизафубдикан дибикӀна.

### Къанунчйир

Къанунчйир – инсанариз Къанундин къайдйир улупру гъуллугъчйир. Жугьдарин дурариз аьхю гьюрмат айи.

### Лавшарин машквар

Лавшарин машквар – Пасха машкврихъан дишла ургуд йигъан тебрик апӀру машквар. Думу вахтна анжагъ дун ктру уьлтӀан (лавшартӀан) дитӀну ккундайи.

### Левитар

Левитар – дурар Аллагьдин гъулугъчйир (маллйир) даршра, дурари, Аллагьдин хулаъ мукьмар йивури, Аллагьдин ад за апӀури, гъурбан апӀурайи гьяйванатар ургуз ва жара ляхнариз кюмекчйир гъахьну. Мидланра гъайри, дурари Къанундин дарсар туври гъахьну ва халкьдин арайиъ дурар мялимарси вуйи. Мици Левийин тухмиан вуйи адмийиризтӀан апӀуз ихтияр ади гъабхьундар.

### Маллйир

Маллйир – Ерусалимдиъ айи Аллагьдин хулан гъуллугъчйир. Дурарин вазифа, Къанундиъ улупнайиганси, гъурбнар хуб, ургуб вуйи.

### Манна

Манна – Мусайин хиликкди гъумран чюллериъ Израиль халкь уьгънайи вахтари Аллагьди дурариз завʼан гьапӀри гъабхьи хураг.

### Месигь

Месигь – Гирами китабариъ улупнайиси, инсанар уьрхбан бадали Аллагьдихьан Дуфнайир.

### Мист

Мист – Гирами китабар урхбан ва гьацира ккарагбан бадали жугьдар уч шлу хал. Жугьдарин мистаъ гьар султ йигъан уч шуйи. Мистариъ Кюгьне йикьрар урхуз ва дурарин мяна ктибтуз гьар жугьуддиз ихтияр ади гъабхьну. Жугьдар яшамиш шлу гьар шагьриъ, гъулаъ мистар ади гъахьну. Аьдат вуйиси, дурарин яшайиш гьаддилан илтӀибкӀнайи, ва мистан аьхюрра варитӀан гьюрматлу кас шули гъахьну.

### Мяълийирин китаб

Мяълийирин китаб – Гирами китабарикан саб. Дидиз 150 мяъли дахил шула. Дурари Аллагьдин аднакан, аьжаликкан адмийир уьрхюзди Аллагьдиз баркаллагьнакан, Аллагьдин зурбаваликан, Аллагьдиз ккарагбакан кӀура.

### Налукар уч апӀрур

Налукар уч апӀрур – Къанун дюрюбхди, Римдин хазнайиз пул уч апӀру жугьдар. Дурар тмуну жугьдариз лап даккни инсанар вуйи.

### Пайгъамбрар

Пайгъамбрар – Аллагьдин гафар деерхьну, дурар адмийириз ктитрудар. Пайгъамбрар Иса гъяйиз ади гъахьну. Аллагьдин пайгъамбар жугьуд адмийикантӀан шлуб дар, гьаз гъапиш Аллагьди гьадму Чан халкьдигъянтӀан пайгъамбрар гъядягъюри гъахьундар, фицики дурари Аллагьдин Къанун хъапӀуз улупури гъахьну. Пайгъамбрарин китабар Кюгьне йикьрарин пайназ дахил шула.

### Пасха

Пасха – Египетдин лукӀʼваликкан ата-бабйир азад хьувал кӀваина хру жугьдарин кӀулин машквар. Пасхайин машквар гьар хьадукра апрелиъ Ерусалимдиъ къайд апӀуйи. Пасхайин хурагназ, аьдат вуйиси, агълиж дубккну ккундийи.

### Саддукйир

Саддукйир – жугьдарин диндин саб десте. Дурари КъанундизтӀан гъуллугъ апӀури гъахьундар. Гьаддиз лигну, дурар гъачӀидар чӀиви хьувалихъ хъугъри гъахьундар, фицики, чпи фикир апӀурайиси, Къанундиъ дидкан дибикӀну адруган.

### Султ йигъ

Султ йигъ – гирами ва гьяфтайин аьхиримжи йигъ. Му йигъ марцци йигъ вуди гьисаб апӀурайи. Къанундиз лигну, султ йигъан лихуз гъадагъа апӀурайи. Жугьдарин ригъ алабхъбан кьяляхъ закурин йигъ ккебгъуйи. Гьаддиз, жвуми йигъан ригъ алабхъбалан кьяляхъ тап султ йигъан ригъ алабхъайизкьан лихуз ихтияр ади гъабхьундар, думу йигъ Аллагьдиз бахш дапӀну ккундийи.

### Ужувлан хабар

Ужувлан хабар – Аллагьди тувнайи Гаф. Гьадму Гаф уьмриз Аллагьди Иса Месигьдилантина арайиз гъабхну. Гьадгъулантина вари инсаниятдиз чпи уьрхюз рякъ ачмиш гъабхьну – магьа Аллагьдихьан дуфнайи Ужувлан хабар жилариин гьарсар касдиз.

### Ученикар (Исайин)

Ученикар (Исайин) – Исайихъ хъугънайидар, Дугъан терефкрар, Дугъан гаф агъю апӀурайидар ва Дугъан рякъ дибиснайидар.

### Фарисйир

Фарисйир – жугьдарин диндин саб десте. Дурари Къанундиъ улупнайиб гьярф-гьярфнаъди тамам апӀуйи. Халкьдин арайиъ дурарин аьхю гьюрмат айи. Дурар, чпин аьгъювализ лигну, гизаф фурс кайидар вуйи.

### Хач

Хач – иливбан ишараси чиб-чпик китӀнайи кьюб хамхар. Дурарикан сабунуб жилиъ убсуйи, хъа гьатмунуб дидик кабсуйи. Рим гьюкми тахсиркрар гьацдар хачарик карсуйи. Адмийирикан аьзабар кчӀюкьбан бадали, дурари дурар хачрак кьумар йивну карсуйи ва йикӀайизкьан гьаци кирхну гъитуйи.

### Хъугърударин мажлис, ясана хъугърудар

Хъугърударин мажлис, ясана хъугърудар – му гаф кьюб мянайиинди ишлетмиш апӀури шулу: 1) Саб йишвахь уч шлу Иса Месигьдихъ хъугъру адмийир. 2) Вари дюнʼя вуйибси яшамиш шулайи Исайихъ хъугъру адмийир.

### ХьуцӀурарин машквар (Бегьер ккадабцӀбан машквар)

ХьуцӀурарин машквар (Бегьер ккадабцӀбан машквар) – бегьер ккадабцӀбалан кьяляхъ апӀру машквар. Жугьдари думу машквар, Азадвалин (Пасхайин) машкврихъан хьцӀурпи йигъан тебрик апӀури шулу.

### Штуан апӀуб

Штуан апӀуб – гунгьар гардандиъ дисбан ва гунгьарихьан марцц хьпан лишан вуди, штукк ккеркну, таза беден хъибшу мисал вуди, ккудучӀвуб. Мици, Аллагьди дупну, Исайин терефкрари апӀури шулу, гьаз гъапиш Исайихъ хъугърур гъашигантӀан женнетагьли хьуз шлуб дар. Му аьдатну инсан Аллагьдиз бахш гъахьивал ва цӀийи уьмур ккебгъувал улупура.

## Ччвурар (ЦӀийи Йикьрар)

### Ччвурар (ЦӀийи Йикьрар)

Ччвурар (ЦӀийи Йикьрар)


Аюб

Вавилон

Гоморра

Гьарун

Гьирод

Давуд

Ибрагьим

Ильяс

Исакь

Мелхиседек

Муса

Нюгь

Сарай

Содом

Сулейман

Юнус

Якьуб


Ччвурар

### Аюб

Аюб – аьгь апӀуз даршлу аьзабар аьгь гъапӀу кас. Дугъкан, «Кюгьне Йикьрарин» «Аюб» китабдиъ дибикӀна.

### Вавилон

Вавилон – Иса Месигь гъяйиз улихьна вахтари Вавилон вилаят жугьуд халкьдин лап яман душман вуди гъабхьну. ЦӀийи Йикьрарнаъ «Вавилон» кӀуру гаф саспи йишвариъ иблисдин вая шейтӀнин гьюкум вуди ишлетмиш апӀура.

### Гоморра

Гоморра – ДубкӀнайи (Мертвое) гьюлин гъирагъдихъ хъади гъахьи хьуб шагьрикан кьюбдиз Гоморра ва Содом кӀуйи. Гьадму шагьрариъ яшамиш шули гъахьи адмийири апӀури гъахьи гунгьариз дилигну, Аллагьди завʼан мархьси цӀана гугут дубгъну, гьадму кьюбиб шагьрар гъургну.

### Гьарун

Гьарун – Муса пайгъамбрин аьхюну гъардаш. Аллагьдин гъуллугънаъ хьуз ва Аллагьдиз Израиль халкьдихъанди гъурбнар хуз, анжагъ Гьарундиз ва дугъан насларизтӀан ихтияр ади гъабхьундар.

### Гьирод

Гьирод – хъади-хъади гъахьи юкьур паччагьдиин алди гъабхьи ччвур. 1. Зурба Гьирод – вари Палестина уьлкейин паччагьвал апӀури гъахьи жугьдарин паччагь. Гьадгъу паччагьвал апӀурайиган, Иса Месигь бабкан гъахьну. 2. Гьирод Антипа – Галилей уьлкейин паччагь, Зурба Гьироддин бай. 3. Гьирод Агрипа – Зурба Гьироддин балин бай (хтул). Дугъу Палестинайин аьхювал апӀурайи вахтна, Исайихъ хъугърударихъ думу ижмиди хъергри гъахьну.

### Давуд

Давуд – Ягьудайин тухмиан гъахьи Израилин варитӀан машгьур паччагь. Пайгъамбрари, гьякьди дюнʼяйиин паччагьвал апӀру Месигь Давудрин насларикан хьиди, кӀури, улихьмиди кӀури гъахьну.

### Ибрагьим

Ибрагьим – Аллагьди гьаму пайгъамбрихъди йикьрар гъийитӀнийи. Израиль халкь гьамгъулантина ккебгъра. Ибрагьим Аллагьдихъ хъпехърур, Аллагьдиин хъугъʼвал алир вуйи, ва Аллагьди думу дугъри кас вуди гьисаб гъапӀну.

### Ильяс

Ильяс – Кюгьне йикьрарнан вахтари гирамидарикан сар ва адлу пайгъамбар. Думу чӀивидимиди аьршариз гъурхну. Израиль гьюкуматдин аьхюр вуйи Ахавдина дугъан хпири кучӀлин аллагьариз икрам апӀурайиган, Ильясди дурариз Аллагьдин гафар гъапнийи. Гьаму дюнʼяйиз гъюз Месигь гьязур гъапӀур Ильяс ву.

### Исакь

Исакь – Ибрагьимдинна Сарайин бай.

### Мелхиседек

Мелхиседек – Салим кӀуру йишван паччагь, Аллагьдин гъуллугънаъ айир. Ибрагьим пайгъамбри дугъаз, дявдиъ гъалиб духьну гъюрури, чахь хьайибдикан йицӀубпи пай тувнийи. Гьаддин кьяляхъ, Ибрагьимдиз ужʼвал апӀин кӀури, Мелхиседек Аллагьдиз ккарагнийи.

### Муса

Муса – пайгъамбар, жугьдарин варитӀан машгьур кас, дурарин аьхюр. Дугъу чан халкь, жугьдар, Египетдин йисирваликкан ккадаъну. Дугъу Аллагьди туву Къанун чан халкьдихьна гъурубкьну.

### Нюгь

Нюгь – пайгъамбар. Аллагьди, гьадмугандин дюнʼя, илипну шид, ккидипайиз, Нюгьдиз гими апӀин гъапну. Гьадиъди думу ва дугъан хизан Аллагьдихъ хъугъувалилантина аьжалнаккан гъюрхну.

### Сарай

Сарай – Ибрагьим пайгъамбрин хпир, Исакьдин дада.

### Содом

Содом – лигай: Гоморрайиз.

### Сулейман

Сулейман – Давудрин бай. Давудрин кьяляхъ Израиль уьлкейин паччагь. Сулейман паччагь вуйиган, Израиль гьюкумат гизаф девлетлу ва кьувватлу шулу. Сулейманди Ерусалимдиъ Аллагьдиз сабпи хал (дарамат) дивру.

### Юнус

Юнус – пайгъамбар, шубуд йигъан балугъин фуниъ ади гъашир.

### Якьуб

Якьуб – Исакьдин бай, дугъаз Израилра кӀури шулу.


Картйир

## Картйир

### Картйир

Картйир


Палестина Месить Иса жилиин алигандин девриъ

Ерусалим Месить Иса жилиин алигандин девриъ

Месить Иса жилиин алигандин девриъ Ерусалимди айи Аллагьдин хулан план

Вакил Павели Ужувлан хабар рабгъуб: Шубубни сиягьат

Вакил Павели Ужувлан хабар рабгъуб: Кьюбни сиягьат

Вакил Павели Ужувлан хабар рабгъуб: Сабпи сиягьат

Вакил Павели Ужувлан хабар рабгъуб: Юкьубни сиягъат - Рим шагьриз


### Палестина Месить Иса жилиин алигандин девриъ

Палестина Месить Иса жилиин алигандин девриъ

### Ерусалим Месить Иса жилиин алигандин девриъ

Ерусалим Месить Иса жилиин алигандин девриъ

### Месить Иса жилиин алигандин девриъ Ерусалимди айи Аллагьдин хулан план

Месить Иса жилиин алигандин девриъ Ерусалимди айи Аллагьдин хулан план

### Вакил Павели Ужувлан хабар рабгъуб: Шубубни сиягьат

Вакил Павели Ужувлан хабар рабгъуб: Шубубни сиягьат

### Вакил Павели Ужувлан хабар рабгъуб: Кьюбни сиягьат

Вакил Павели Ужувлан хабар рабгъуб: Кьюбни сиягьат

### Вакил Павели Ужувлан хабар рабгъуб: Сабпи сиягьат

Вакил Павели Ужувлан хабар рабгъуб: Сабпи сиягьат

### Вакил Павели Ужувлан хабар рабгъуб: Юкьубни сиягъат - Рим шагьриз

Вакил Павели Ужувлан хабар рабгъуб: Юкьубни сиягъат - Рим шагьриз


Шиклар

## Шиклар

### Шиклар

Шиклар


ЕРУСАЛИМ: ЕЛИОН ДАГЪДИЛАН РЯБКЪЮРАЙИБ

ЕРУСАЛИМ ВА ЕЛИОН ДАГЪ

СИНАЙ ДАГЪ

КЬИЛЗИ (ДУБКӀНАЙИ) ГЬЮЛ

ФАВОР ДАГЪ

НАЗАРЕТ

ВИФЛЕЕМ

ЯРДАН

КАПЕРНАГЬУМ

ГАЛИЛЕЙИН КАНА

ЯГЬУДИЯЙИАН САМАРИЯЙИЗ ВУЙИ РЯКЪ

ГЕННИСАРЕТ ДАГАР (ГАЛИЛЕЙ ГЬЮЛ)

ВИФАНИЯ

РИМДИН КОЛИЗЕЙ


### ЕРУСАЛИМ: ЕЛИОН ДАГЪДИЛАН РЯБКЪЮРАЙИБ

ЕРУСАЛИМ: ЕЛИОН ДАГЪДИЛАН РЯБКЪЮРАЙИБ

Сулейманди диву Аллагьдин хал алди гъабхьишв. Гьамус мушв'ин Уьмран мист ал.

ЕРУСАЛИМ. ЕЛИОН ДАГЪДИЛАН РЯБКЪЮРАЙИБ (ригъгьудубчӀврушвхъан)

### ЕРУСАЛИМ ВА ЕЛИОН ДАГЪ

ЕРУСАЛИМ ВА ЕЛИОН ДАГЪ

Хьа Ерусалимдиз багагь гьашиган, дидиз лигури, Иса гъишу. (Лк. 19:41)

ЕРУСАЛИМ ВА ЕЛИОН ДАГЪ

### СИНАЙ ДАГЪ

СИНАЙ ДАГЪ

Агъа зав'ан Синай дагъдиина, дидин кӀакӀниина гъафи. Агъайи Мусайизра душв'ина дих гьапӀу. Аскканзина думура ккудучӀву. (Адаувал 19:20 )

СИНАЙ ДАГЪ

### КЬИЛЗИ (ДУБКӀНАЙИ) ГЬЮЛ

КЬИЛЗИ (ДУБКӀНАЙИ) ГЬЮЛ

Дурар вари Сиддим дерейиъ кдикьнийи. Гъамус душвайишв Кьилзи гьюли ккапӀна. (Хьувал 14:3)

КЬИЛЗИ (ДУБКӀНАЙИ) ГЬЮЛ

### ФАВОР ДАГЪ

ФАВОР ДАГЪ

Кафарира къиблара Уву яратмиш гьапӀунва; Фавор ва Ермон дагъарра Яв Черниин жадвалия а. (Мяыл, 13)

ФАВОР ДАГЪ

### НАЗАРЕТ

НАЗАРЕТ

Хьа йиргьубли ваз улубкьиган, Аллагьди, Галилей уьлкейиъ айи Назарет кӀуру шагьриз, Давудрин тухмиан вуйи Юсуф кӀуру касдиз хъирснайи шурагьна Жабраил малайик гьаъру. Шуран ччвур Мар'ям вуйи. (Лк. 1:26,[27])

НАЗАРЕТ

### ВИФЛЕЕМ

ВИФЛЕЕМ

«Увура, Вифлеем, Ягьудия юрднан шагьрарин арайиъ сабдииндира бицӀиб дарва, фицики ув'ан удучӀвиди Йиз Израилин халкь уьрхру Аьхюр». (Матт. 2:6)

ВИФЛЕЕМ

### ЯРДАН

ЯРДАН

Гьадму вахтна Ягь'яйихьна Галилей уьлкейиан Иса гъюру. (Матт. 3:13)

ЯРДАН

### КАПЕРНАГЬУМ

КАПЕРНАГЬУМ

Думу, Назаредиан удучӀвну, Забулун ва Нафталим кӀуру юрдарин аьтрафариъ айи Галилей гьюлин гъирагъдихь хьайи Кафернагьумдиъ дергру. (Матт. 4:13)

КАПЕРНАГЬУМ

### ГАЛИЛЕЙИН КАНА

ГАЛИЛЕЙИН КАНА

Кьюд йигълан Галилей уьлкейин Кана шагьриъ сумчир шулу. Душваъ Исайин дадара айи. (Югь. 2:1)

ГАЛИЛЕЙИН КАНА

### ЯГЬУДИЯЙИАН САМАРИЯЙИЗ ВУЙИ РЯКЪ

ЯГЬУДИЯЙИАН САМАРИЯЙИЗ ВУЙИ РЯКЪ

Ягьудия уьлке гъибтну, Агъа хъана Галилей уьлкейиз гъягьюру. Дугъан рякъ Самария юрднаантина вуйи. (Югь. 4:3,[4])

ЯГЬУДИЯЙИАН САМАРИЯЙИЗ ВУЙИ РЯК

### ГЕННИСАРЕТ ДАГАР (ГАЛИЛЕЙ ГЬЮЛ)

ГЕННИСАРЕТ ДАГАР (ГАЛИЛЕЙ ГЬЮЛ)

Сабан, Аллагьдин гаф ебхьбан бадали, халкь Исайилан илтӀишуру, хъа Думу Учв Генисарет гьюлихъ дийигьну... (Лк. 5:1)

ГЕННИСАРЕТ ДАГАР (ГАЛИЛЕЙ ГЬЮЛ)

### ВИФАНИЯ

ВИФАНИЯ

Пасхайин машквар ккебгъуз йирхьуд йигъ ккимиди, Иса, Чав чӀиви гъапӀу Лазар яшамиш шулайи Вифанияйиз гъюру. (Югь. 12:1)

ВИФАНИЯ

### РИМДИН КОЛИЗЕЙ

РИМДИН КОЛИЗЕЙ

МЕСИГЬДИН ТЕРЕФКРАРИЗ АБЗАБ-АБЗИЯТАР ТУВНУ, ГЪИРМИШ ГЪАПШУ ЙИШВ.

Хьа узуз... Исайикан шагьидвал дапӀну ва Аллагьдин Гафналантина ккахьну, кӀулар алдатӀнайи рюгьяр гъяркъзуз. Мурар, вягьши гьяйванатдиз, я дидин су- ратназ икрам дарапӀдар ва унтҐин, ясана хил'ин лишан капӀуз гъидритдар ву. (Ачмиш. 20:4)

РИМДИН КОЛИЗЕЙ

Аллагьдин Агълиж – Иса Месигьдин ччвурарикан саб, фицики гьарсар касдин гунгьарихъанди Думу, агълижси, хачриин гъурбан гъахьну.

Аллагьдин Паччагьлугъ – Аллагьдин гьюкмин девир. Аллагьдин Паччагьлугъдиъ учӀвуб – Аллагь чпин паччагь вуди хьуб. Жараси – женнет.

Аллагьдин хал – Ерусалимдиъ ади гъабхьи Гирами дарамат. Анжагъ гьадушваътӀан жугьдари Аллагьдиз гъурбнар хури гъахьундар ва гьацира машкврариз гьадушвазтӀан уч шули гъахьундар. Сифте думу Дарамат ихь девир гъяйиз 10-пи аьсриъ Сулейман паччагьдин девриъ дивну. Хъасин, ихь девир гъяйиз 5-пи аьсриъ, жугьдар Вавилондиан йисирвалиан гъафиган, дарабгънайиб тазатӀан дивнийи. Ихь деврин 1-пи аьсриъ Гьирод паччагьди Дарамат жараси тикмиш гъапӀнийи. Исайи улихь ккимиди дупнайиси, ихь деврин 70-пи йисан му дарамат Римдин кьушмари ккидипнийи ва дидхъанмина таза алапӀундайи.

Аллагьсузар (Аллагь аьгъдрудар) – Иса жилиина гъяйиз, Аллагь садар жугьдаризтӀан аьгъяди гъахьундар, гьаз гъапиш Аллагьди Учв дурариз Къанундилантина аьгъю гъапӀну, имбуну халкьариз аьгъяди гъахьундар, я Аллагь аьгъяди ккунди гъахьундар, аьгъяди ккунидар жугьуд халкьдик ктикьури гъахьну.

Аьлимар – лигай: къанунчйириз.

Аьхюну малла – жугьдарин диндин кӀулин гъуллугъчи. Кюгьне Йикьрарин вахтари дурари халкьди гъапӀу гъурбнар кьабул апӀуйи ва Аллагьдиз ургуйи.

Вакилар – Аллагьди кадагънайи ва гьаънайи адмийир. Исайи гьамци, Чав ктагъу ва Чахъди лицури гъахьи 12 ученикдиз кӀуйи. Дурари инсанарихьна Ужувлан хабар рубкьну ккундийи.

Гирами китабар – Гирами Рюгьниинди дидикӀнайи вари китабар: Мусайин хьуб китаб, Пайгъамбрарин китаб, Мяълийирин китаб ва ЦӀийи Йикьрарин китаб.

Гирами чадур, Шагьидвалин чадур – Аллагьдиз хал дивайиз Дугъаз икрам апӀрушв ва гъурбнар хрушв. Думу, Аллагьди гъапибси, дапӀнайиб вуйи. Му мици Кюгьне Йикьрарин вахтари гъабшиб вуйи.

Гъурбан апӀрушв – жилихьан ягъалди, гъвандикан, батӀрикан ясана рукькан дапӀнайишв. Гъурбан гъапӀуб гьадушвʼин дипуйи ва Аллагьдиз убгуйи. Иса жилиина дуфнайи вахтна, гъурбан апӀрушв Аллагьдин хулаъ айи. Душвʼин гъурбан гъапӀуб убгуз Аллагьдин гъуллугъчйиризтӀан (маллйир) ихтияр ади гъабхьундар.

Динар (динарий) – улихь вахтари сад йигъандин зегьметнахъ тувру кьимат.

Заан диванхана (синедрион) – жугьдарин диван апӀру гьюкум айи заан мажлис. Думу 70 касдикан ибарат вуйи. Иса жилиин ва жугьдар Рим вилаятдин гьюкмикк ккайи вахтна, заан диванханайин кӀулин къарар, анжагъ жугьдарин жилариин али Рим гьюкмин ихтияр гъабхьиган, кьувватнаъ убчӀвуйи.

Инсаниятдин Бай – Кюгьне йикьрарин китабариъ Месигьдиз гьаци кӀуйи. Исайи, Чаз гьамци кӀури, Учв Месигь вуйиб улупнийи. Сакьюдар Гирами китабариъра Месигьдиз гьаци кӀура.

Къанун – Муса пайгъамбриз Аллагьди туву табшуругъар айи Гирами китабарин кюгьне саб пай. Дидиз Таврат, Тора вая Мусайин хьуб китаб кӀури шулу.

Къанунчйир – инсанариз Къанундин къайдйир улупру гъуллугъчйир. Жугьдарин дурариз аьхю гьюрмат айи.

Лавшарин машквар – Пасха машкврихъан дишла ургуд йигъан тебрик апӀру машквар. Думу вахтна анжагъ дун ктру уьлтӀан (лавшартӀан) дитӀну ккундайи.

Левитар – дурар Аллагьдин гъулугъчйир (маллйир) даршра, дурари, Аллагьдин хулаъ мукьмар йивури, Аллагьдин ад за апӀури, гъурбан апӀурайи гьяйванатар ургуз ва жара ляхнариз кюмекчйир гъахьну. Мидланра гъайри, дурари Къанундин дарсар туври гъахьну ва халкьдин арайиъ дурар мялимарси вуйи. Мици Левийин тухмиан вуйи адмийиризтӀан апӀуз ихтияр ади гъабхьундар.

Маллйир – Ерусалимдиъ айи Аллагьдин хулан гъуллугъчйир. Дурарин вазифа, Къанундиъ улупнайиганси, гъурбнар хуб, ургуб вуйи.

Манна – Мусайин хиликкди гъумран чюллериъ Израиль халкь уьгънайи вахтари Аллагьди дурариз завʼан гьапӀри гъабхьи хураг.

Месигь – Гирами китабариъ улупнайиси, инсанар уьрхбан бадали Аллагьдихьан Дуфнайир.

Мист – Гирами китабар урхбан ва гьацира ккарагбан бадали жугьдар уч шлу хал. Жугьдарин мистаъ гьар султ йигъан уч шуйи. Мистариъ Кюгьне йикьрар урхуз ва дурарин мяна ктибтуз гьар жугьуддиз ихтияр ади гъабхьну. Жугьдар яшамиш шлу гьар шагьриъ, гъулаъ мистар ади гъахьну. Аьдат вуйиси, дурарин яшайиш гьаддилан илтӀибкӀнайи, ва мистан аьхюрра варитӀан гьюрматлу кас шули гъахьну.

Мяълийирин китаб – Гирами китабарикан саб. Дидиз 150 мяъли дахил шула. Дурари Аллагьдин аднакан, аьжаликкан адмийир уьрхюзди Аллагьдиз баркаллагьнакан, Аллагьдин зурбаваликан, Аллагьдиз ккарагбакан кӀура.

Налукар уч апӀрур – Къанун дюрюбхди, Римдин хазнайиз пул уч апӀру жугьдар. Дурар тмуну жугьдариз лап даккни инсанар вуйи.

Пайгъамбрар – Аллагьдин гафар деерхьну, дурар адмийириз ктитрудар. Пайгъамбрар Иса гъяйиз ади гъахьну. Аллагьдин пайгъамбар жугьуд адмийикантӀан шлуб дар, гьаз гъапиш Аллагьди гьадму Чан халкьдигъянтӀан пайгъамбрар гъядягъюри гъахьундар, фицики дурари Аллагьдин Къанун хъапӀуз улупури гъахьну. Пайгъамбрарин китабар Кюгьне йикьрарин пайназ дахил шула.

Пасха – Египетдин лукӀʼваликкан ата-бабйир азад хьувал кӀваина хру жугьдарин кӀулин машквар. Пасхайин машквар гьар хьадукра апрелиъ Ерусалимдиъ къайд апӀуйи. Пасхайин хурагназ, аьдат вуйиси, агълиж дубккну ккундийи.

Саддукйир – жугьдарин диндин саб десте. Дурари КъанундизтӀан гъуллугъ апӀури гъахьундар. Гьаддиз лигну, дурар гъачӀидар чӀиви хьувалихъ хъугъри гъахьундар, фицики, чпи фикир апӀурайиси, Къанундиъ дидкан дибикӀну адруган.

Султ йигъ – гирами ва гьяфтайин аьхиримжи йигъ. Му йигъ марцци йигъ вуди гьисаб апӀурайи. Къанундиз лигну, султ йигъан лихуз гъадагъа апӀурайи. Жугьдарин ригъ алабхъбан кьяляхъ закурин йигъ ккебгъуйи. Гьаддиз, жвуми йигъан ригъ алабхъбалан кьяляхъ тап султ йигъан ригъ алабхъайизкьан лихуз ихтияр ади гъабхьундар, думу йигъ Аллагьдиз бахш дапӀну ккундийи.

Ужувлан хабар – Аллагьди тувнайи Гаф. Гьадму Гаф уьмриз Аллагьди Иса Месигьдилантина арайиз гъабхну. Гьадгъулантина вари инсаниятдиз чпи уьрхюз рякъ ачмиш гъабхьну – магьа Аллагьдихьан дуфнайи Ужувлан хабар жилариин гьарсар касдиз.

Ученикар (Исайин) – Исайихъ хъугънайидар, Дугъан терефкрар, Дугъан гаф агъю апӀурайидар ва Дугъан рякъ дибиснайидар.

Фарисйир – жугьдарин диндин саб десте. Дурари Къанундиъ улупнайиб гьярф-гьярфнаъди тамам апӀуйи. Халкьдин арайиъ дурарин аьхю гьюрмат айи. Дурар, чпин аьгъювализ лигну, гизаф фурс кайидар вуйи.

Хач – иливбан ишараси чиб-чпик китӀнайи кьюб хамхар. Дурарикан сабунуб жилиъ убсуйи, хъа гьатмунуб дидик кабсуйи. Рим гьюкми тахсиркрар гьацдар хачарик карсуйи. Адмийирикан аьзабар кчӀюкьбан бадали, дурари дурар хачрак кьумар йивну карсуйи ва йикӀайизкьан гьаци кирхну гъитуйи.

Штуан апӀуб – гунгьар гардандиъ дисбан ва гунгьарихьан марцц хьпан лишан вуди, штукк ккеркну, таза беден хъибшу мисал вуди, ккудучӀвуб. Мици, Аллагьди дупну, Исайин терефкрари апӀури шулу, гьаз гъапиш Исайихъ хъугърур гъашигантӀан женнетагьли хьуз шлуб дар. Му аьдатну инсан Аллагьдиз бахш гъахьивал ва цӀийи уьмур ккебгъувал улупура.

Вавилон – Иса Месигь гъяйиз улихьна вахтари Вавилон вилаят жугьуд халкьдин лап яман душман вуди гъабхьну. ЦӀийи Йикьрарнаъ «Вавилон» кӀуру гаф саспи йишвариъ иблисдин вая шейтӀнин гьюкум вуди ишлетмиш апӀура.

Гоморра – ДубкӀнайи (Мертвое) гьюлин гъирагъдихъ хъади гъахьи хьуб шагьрикан кьюбдиз Гоморра ва Содом кӀуйи. Гьадму шагьрариъ яшамиш шули гъахьи адмийири апӀури гъахьи гунгьариз дилигну, Аллагьди завʼан мархьси цӀана гугут дубгъну, гьадму кьюбиб шагьрар гъургну.

Гьарун – Муса пайгъамбрин аьхюну гъардаш. Аллагьдин гъуллугънаъ хьуз ва Аллагьдиз Израиль халкьдихъанди гъурбнар хуз, анжагъ Гьарундиз ва дугъан насларизтӀан ихтияр ади гъабхьундар.

Гьирод – хъади-хъади гъахьи юкьур паччагьдиин алди гъабхьи ччвур. 1. Зурба Гьирод – вари Палестина уьлкейин паччагьвал апӀури гъахьи жугьдарин паччагь. Гьадгъу паччагьвал апӀурайиган, Иса Месигь бабкан гъахьну. 2. Гьирод Антипа – Галилей уьлкейин паччагь, Зурба Гьироддин бай. 3. Гьирод Агрипа – Зурба Гьироддин балин бай (хтул). Дугъу Палестинайин аьхювал апӀурайи вахтна, Исайихъ хъугърударихъ думу ижмиди хъергри гъахьну.

Давуд – Ягьудайин тухмиан гъахьи Израилин варитӀан машгьур паччагь. Пайгъамбрари, гьякьди дюнʼяйиин паччагьвал апӀру Месигь Давудрин насларикан хьиди, кӀури, улихьмиди кӀури гъахьну.

Ибрагьим – Аллагьди гьаму пайгъамбрихъди йикьрар гъийитӀнийи. Израиль халкь гьамгъулантина ккебгъра. Ибрагьим Аллагьдихъ хъпехърур, Аллагьдиин хъугъʼвал алир вуйи, ва Аллагьди думу дугъри кас вуди гьисаб гъапӀну.

Исакь – Ибрагьимдинна Сарайин бай.

Мелхиседек – Салим кӀуру йишван паччагь, Аллагьдин гъуллугънаъ айир. Ибрагьим пайгъамбри дугъаз, дявдиъ гъалиб духьну гъюрури, чахь хьайибдикан йицӀубпи пай тувнийи. Гьаддин кьяляхъ, Ибрагьимдиз ужʼвал апӀин кӀури, Мелхиседек Аллагьдиз ккарагнийи.

Муса – пайгъамбар, жугьдарин варитӀан машгьур кас, дурарин аьхюр. Дугъу чан халкь, жугьдар, Египетдин йисирваликкан ккадаъну. Дугъу Аллагьди туву Къанун чан халкьдихьна гъурубкьну.

Нюгь – пайгъамбар. Аллагьди, гьадмугандин дюнʼя, илипну шид, ккидипайиз, Нюгьдиз гими апӀин гъапну. Гьадиъди думу ва дугъан хизан Аллагьдихъ хъугъувалилантина аьжалнаккан гъюрхну.

Сарай – Ибрагьим пайгъамбрин хпир, Исакьдин дада.

Содом – лигай: Гоморрайиз.

Сулейман – Давудрин бай. Давудрин кьяляхъ Израиль уьлкейин паччагь. Сулейман паччагь вуйиган, Израиль гьюкумат гизаф девлетлу ва кьувватлу шулу. Сулейманди Ерусалимдиъ Аллагьдиз сабпи хал (дарамат) дивру.

Юнус – пайгъамбар, шубуд йигъан балугъин фуниъ ади гъашир.

Якьуб – Исакьдин бай, дугъаз Израилра кӀури шулу.

СИНАЙ ДАГЪ - Агъа зав'ан Синай дагъдиина, дидин кӀакӀниина гъафи. Агъайи Мусайизра душв'ина дих гьапӀу. Аскканзина думура ккудучӀву. (Адаувал 19:20 )

СИНАЙ ДАГЪ

КЬИЛЗИ (ДУБКӀНАЙИ) ГЬЮЛ - Дурар вари Сиддим дерейиъ кдикьнийи. Гъамус душвайишв Кьилзи гьюли ккапӀна. (Хьувал 14:3)

КЬИЛЗИ (ДУБКӀНАЙИ) ГЬЮЛ

НАЗАРЕТ - Хьа йиргьубли ваз улубкьиган, Аллагьди, Галилей уьлкейиъ айи Назарет кӀуру шагьриз, Давудрин тухмиан вуйи Юсуф кӀуру касдиз хъирснайи шурагьна Жабраил малайик гьаъру. Шуран ччвур Мар'ям вуйи. (Лк. 1:26,[27])

НАЗАРЕТ

ВИФЛЕЕМ «Увура, Вифлеем, Ягьудия юрднан шагьрарин арайиъ сабдииндира бицӀиб дарва, фицики ув'ан удучӀвиди Йиз Израилин халкь уьрхру Аьхюр». (Матт. 2:6)

ВИФЛЕЕМ

ЯРДАН - Гьадму вахтна Ягь'яйихьна Галилей уьлкейиан Иса гъюру. (Матт. 3:13)

ЯРДАН

ГЕННИСАРЕТ ДАГАР (ГАЛИЛЕЙ ГЬЮЛ) - Сабан, Аллагьдин гаф ебхьбан бадали, халкь Исайилан илтӀишуру, хъа Думу Учв Генисарет гьюлихъ дийигьну... (Лк. 5:1)

ГЕННИСАРЕТ ДАГАР (ГАЛИЛЕЙ ГЬЮЛ)

ВИФАНИЯ - Пасхайин машквар ккебгъуз йирхьуд йигъ ккимиди, Иса, Чав чӀиви гъапӀу Лазар яшамиш шулайи Вифанияйиз гъюру. (Югь. 12:1)

ВИФАНИЯ

• 1:1 Лк. 3:23-28

+ 1:1 Эвел 22:18, 2 Пачч. 7:12-13

+ 1:2 Эвел 21:3, Эвел 25:6, Эвел 29:35

+ 1:3 Эвел 38,

+ 1:4 Рут 4:18-22

+ 1:6 1 Пачч. 17:12, 2 Пачч. 11:3, 2 Пачч. 12:24

+ 1:11 4 Пачч. 24:14-15

+ 1:16 Лк. 1:27

• 1:18 Лк. 2:1-7

+ 1:18 Лк. 1:27, Лк. 1:35

+ 1:21 Лк. 1:31, Ляхнар 4:12, Ляхнар 13:38

+ 1:22 Матт. 2:14, Матт. 4:14, Матт. 21:4, Матт. 26:56, Марк 14:49, Югь. 19:36,

+ 2:1 Лк. 1:5, Лк. 2:4-7, Югь. 7:42

+ 2:6 2 Пачч. 5:2,

+ 2:11 Югь. 19:39

+ 2:12 Эвел 20:6

+ 2:15 Матт. 1:22

+ 2:17 Матт. 27:9

+ 2:23 Лк. 1:26, Лк. 2:39, Югь. 1:45

• 3:1 Марк 1:1-8, Лк. 3:1-9, Лк. 3:15-17, Югь. 1:19-28

+ 3:1 Лк. 1:80, Югь. 1:6

+ 3:2 Марк 1:15

+ 3:4 4 Пачч. 1:8, 1 Пачч. 14:26

+ 3:6 Ляхнар 19:18

+ 3:7 Матт. 12:34, Матт. 23:33, Рим 5:9, Фессалоник-1 1:10

+ 3:9 Югь. 8:33

+ 3:10 Матт. 7:19

+ 3:11 Югь. 1:15, Ляхнар 2:3

+ 3:12 Матт. 13:30, Жугьдариз 6:8

• 3:13 Марк 1:9-11, Лк. 3:21-22

+ 3:16 Ляхнар 7:56, Югь. 1:32-33

+ 3:17 Марк 9:7, Югь. 12:28, Матт. 17:5, Петрин-2 1:17

• 4:1 Марк 1:12-13, Лк. 4:1-13

+ 4:2 3 Пачч. 19:8, Матт. 21:18

+ 4:3 Фессалоник-1 3:5

+ 4:6 Югь. 7:4

+ 4:10 Матт. 16:23,

+ 4:11 Лк. 22:43

• 4:12 Марк 1:14-15, Лк. 4:14-15

+ 4:12 Матт. 14:3

+ 4:13 Матт. 2:23, Марк 1:21

+ 4:14 Матт. 1:23

• 4:18 Марк 1:16-20, Лк. 5:1-11

+ 4:18 Югь. 1:40-42

+ 4:19 Матт. 13:47

+ 4:20 Матт. 19:27

• 4:23 Лк. 6:17-19

+ 4:23 Марк 1:39

+ 4:24 Лк. 2:2

+ 4:25 Марк 5:20, Марк 7:31

• 5:3 Лк. 6:20-23

+ 5:4 Коринф-2 7:10, Ачмиш 21:4

+ 5:5 Насигьятар 2:21

+ 5:6 Югь. 7:37

+ 5:7 Насигьятар 19:17, Лк. 6:36

+ 5:8 Югьандин-1 3:2, Жугьдариз 12:14, Ачмиш 22:4

+ 5:9 Якьубдин 3:18, Тимофейиз-2 2:22, Югь. 1:12, Югьандин-1 3:1, Югьандин-1 5:1, Рим 8:14

+ 5:11 Якьубдин 1:2, Петрин-1 4:14

+ 5:12 Ляхнар 5:41, Якьубдин 1:2, Рим 5:3, Коринф-2 12:10, Жугьдариз 10:34

• 5:13 Марк 9:50, Лк. 14:34-35

+ 5:14 Эфес 5:8

+ 5:15 Марк 4:21, Лк. 8:16, Лк. 11:33

+ 5:16 Петрин-1 2:12, Коринф-2 9:13

+ 5:17 Рим 3:31, Рим 10:4

+ 5:18 Лк. 16:17

+ 5:19 Матт. 11:11, Матт. 18:4

+ 5:20 Югь. 3:5

+ 5:22 Югьандин-1 3:15

+ 5:25 Насигьятар 25:8, Лк. 12:58-59

+ 5:28 Насигьятар 6:25

+ 5:30 Матт. 18:8-9, Марк 9:43-44

• 5:31 Матт. 19:9, Марк 10:11-12, Лк. 16:18

+ 5:32 Рим 7:3, Коринф-1 7:10-11

+ 5:34 Ляхнар 7:49

+ 5:37 Якьубдин 5:12

• 5:38 Лк. 6:27-36

+ 5:39 Петрин-1 2:23, Рим 12:17, Коринф-1 6:7

+ 5:42 Насигьятар 21:26

+ 5:44 Рим 12:20, Лк. 23:34, Ляхнар 7:60, Петрин-1 3:9, Рим 12:14

+ 5:45 Ляхнар 14:17

+ 5:48 Матт. 19:21, Якьубдин 1:4, Эфес 5:1, Колосс 1:28

+ 6:1 Югьандин-1 2:29

+ 6:2 Лк. 6:24

• 6:5 Лк. 11:2-4

+ 6:5 Лк. 18:11

+ 6:6 4 Пачч. 4:33

+ 6:7 3 Пачч. 18:26,

+ 6:10 Матт. 26:42

+ 6:11 Насигьятар 30:8

+ 6:13 Матт. 26:41, Югь. 17:15, Фессалоник-2 3:3

+ 6:14 Марк 11:25-26, Эфес 4:32, Колосс 3:13

+ 6:15 Матт. 18:35, Якьубдин 2:13

• 6:19 Лк. 11:34-36, Лк. 12:22-34

+ 6:19 Насигьятар 23:4, Тимофейиз-1 3:3, Тимофейиз-1 6:9, Жугьдариз 13:5, Якьубдин 5:2-3

+ 6:20 Матт. 19:21, Петрин-1 1:4

+ 6:24 Лк. 16:13

+ 6:25 Филипп 4:6, Петрин-1 5:7

+ 6:26 Матт. 10:31, Матт. 12:12

+ 6:29 3 Пачч. 10:4-7

+ 6:30 Матт. 8:26, Матт. 14:31, Матт. 16:8

• 7:1 Лк. 6:37-38, Лк. 6:41-42

+ 7:1 Рим 14:10, Коринф-1 4:5, Якьубдин 4:12

+ 7:2 Марк 4:24, Рим 2:1

+ 7:6 Матт. 15:26

• 7:7 Лк. 11:9-13

+ 7:8 Насигьятар 8:17, Матт. 18:19, Матт. 21:22, Марк 11:24, Югь. 14:13-14, Югьандин-1 3:22, Югьандин-1 5:14

+ 7:11 Эвел 6:5, Матт. 12:34

+ 7:12 Лк. 6:31, Матт. 22:40, Галат 5:14

• 7:13 Лк. 13:24

• 7:15 Лк. 6:43-44, Лк. 13:25-27

+ 7:15 Матт. 24:11, Марк 13:22, Ляхнар 13:6, Петрин-2 2:1, Югьандин-1 4:1, Ляхнар 20:29

+ 7:16 Якьубдин 2:18

+ 7:17 Матт. 12:33-35

+ 7:19 Матт. 3:10

+ 7:22 Матт. 25:11, Лк. 6:46, Югь. 13:13, Марк 9:38, Лк. 9:49

+ 7:23 Матт. 25:41

• 7:24 Лк. 6:47-49

+ 7:27 Насигьятар 10:25

+ 7:29 Марк 1:22, Лк. 4:32

• 8:1 Марк 1:40-45, Лк. 5:12-16

+ 8:2 4 Пачч. 5:1, Марк 9:22

+ 8:4 Матт. 9:30, Матт. 17:9, Марк 1:34, Лк. 17:14

• 8:5 Лк. 7:1-10

+ 8:10 Ляхнар 10:2

+ 8:11 Лк. 13:29, Лк. 16:23, Эфес 3:6

+ 8:12 Матт. 13:42, Матт. 22:13, Матт. 22:30, Матт. 24:51, Матт. 25:13, Лк. 13:28

+ 8:13 Матт. 9:29, Югь. 4:53

• 8:14 Марк 1:29-34, Лк. 4:38-41

+ 8:14 Коринф-1 9:5

+ 8:15 Марк 5:41, Марк 9:27, Ляхнар 3:7, Ляхнар 9:41

• 8:18 Лк. 9:57-62

+ 8:18 Марк 4:35, Лк. 8:22

• 8:23 Марк 4:35-41, Лк. 8:22-25

+ 8:26 Матт. 6:30,

• 8:28 Марк 5:1-20, Лк. 8:26-39

+ 8:29 Марк 1:23-24, Лк. 4:34

+ 8:34 Лк. 5:8, Ляхнар 16:39

• 9:1 Марк 2:1-12, Лк. 5:17-26

+ 9:1 Матт. 4:13

+ 9:2 Марк 6:55, Матт. 8:10, Марк 10:52, Лк. 7:48

+ 9:3 Матт. 26:65, Югь. 10:33

• 9:9 Марк 2:13-17, Лк. 5:27-32

+ 9:11 Матт. 11:19, Лк. 15:2

+ 9:13 Лк. 15:7, Тимофейиз-1 1:15

• 9:14 Марк 2:18-22, Лк. 5:33-39

+ 9:14 Матт. 11:2, Матт. 14:12, Лк. 11:1, Югь. 1:35, Лк. 18:12

+ 9:15 Матт. 25:1-13, Югь. 3:29, Ачмиш 19:7, Ачмиш 21:2, Марк 14:7, Лк. 17:22, Югь. 16:20

• 9:18 Марк 5:21-43, Лк. 8:40-56

+ 9:21 Марк 3:10

+ 9:22 Марк 10:52, Лк. 7:50, Эфес 2:8

+ 9:24 Югь. 11:11

+ 9:25 Ляхнар 9:40, Марк 1:31, Марк 9:27, Ляхнар 3:7, Ляхнар 9:41

+ 9:27 2 Пачч. 7:12-16, Матт. 22:42, Лк. 1:32, Матт. 20:29-34

+ 9:29 Матт. 8:13

+ 9:30 Матт. 8:4, Матт. 12:16, Матт. 17:9, Марк 1:44

+ 9:31 Марк 1:45, Марк 7:36

+ 9:34 Матт. 10:25, Матт. 12:24

+ 9:36 Марк 8:2, 3 Пачч. 22:17, Марк 6:34

+ 9:38 Лк. 10:2, Югь. 4:35

• 10:1 Марк 3:13-19, Марк 6:7-13, Лк. 6:12-16, Лк. 9:1-6, Лк. 10:1-12

+ 10:6 Матт. 15:24, Петрин-1 2:25

+ 10:7 Матт. 3:2, Матт. 4:17

+ 10:8 Матт. 8:2, Ляхнар 20:35

+ 10:10 Тимофейиз-1 5:18

+ 10:14 Ляхнар 13:51

+ 10:15 Эвел 18:20, Эвел 19:24,

• 10:16 Марк 13:9-13, Лк. 12:2-12, Лк. 21:12-17

+ 10:16 Лк. 10:3, Эвел 3:1

+ 10:18 Ляхнар 17:6, Ляхнар 18:12, Ляхнар 24:1, Ляхнар 25:6,

+ 10:20 Насигьятар 16:1

+ 10:21 Матт. 24:10

+ 10:22 Матт. 24:9, Югь. 15:18, Якьубдин 5:11, Галат 6:9, Ачмиш 2:10

+ 10:23 Ляхнар 8:1, Ляхнар 14:6

+ 10:24 Лк. 6:40, Югь. 13:16

+ 10:25 4 Пачч. 1:2, Матт. 9:34, Матт. 12:24

+ 10:26 Марк 4:21, Лк. 8:17, Лк. 12:2

+ 10:28 Насигьятар 29:25,

+ 10:31 Матт. 6:26, Матт. 12:12

+ 10:32 Рим 10:9, Ачмиш 3:5

+ 10:33 Матт. 25:12, Югьандин-1 2:23, Тимофейиз-2 2:12

• 10:34 Лк. 12:51-53, Лк. 14:26-27

+ 10:34 Ляхнар 14:4

* 10:38 Яна чаин улукьру аьзабар аьгь апӀрур.

+ 10:38 Матт. 16:24-25, Марк 8:34-35, Лк. 9:23

+ 10:39 Югь. 12:25

+ 10:40 Матт. 25:40, Лк. 10:16, Югь. 12:44, Югь. 13:20, Галат 4:14

+ 10:41 3 Пачч. 17:10-15, 4 Пачч. 4:8

+ 10:42 Марк 9:41, Жугьдариз 6:10

• 11:1 Лк. 7:18-35

+ 11:2 Матт. 14:3, Лк. 3:19-20, Югь. 3:24, Югь. 4:25, Югь. 6:14, Югь. 11:27

+ 11:6 Югь. 6:61, Югь. 16:1

+ 11:7 Матт. 3:1

+ 11:9 Матт. 14:5, Матт. 21:26

+ 11:10 Марк 1:2

+ 11:11 Лк. 1:15

+ 11:12 Лк. 16:16

+ 11:14 Матт. 17:12-13, Лк. 1:17

+ 11:15 Ачмиш 2:7

+ 11:18 Матт. 3:4, Лк. 1:15

+ 11:19 Югь. 2:1, Югь. 12:2, Матт. 9:10-11

• 11:20 Лк. 10:13-15

+ 11:21 Марк 6:45, Марк 8:21, Марк 3:7

+ 11:22 Матт. 15:21

• 11:25 Лк. 10:21-22

+ 11:27 Югь. 13:3, Югь. 17:2, Югь. 6:46, Югь. 7:29, Югь. 8:19, Югь. 10:15

+ 11:28 Югь. 7:37

+ 11:30 Югьандин-1 5:3

• 12:1 Марк 2:23-28, Лк. 6:1-5

+ 12:3 1 Пачч. 21:1-6

+ 12:6 Матт. 12:41

• 12:9 Марк 3:1-6, Лк. 6:6-11

+ 12:10 Лк. 11:54, Лк. 20:20

+ 12:12 Матт. 6:26, Матт. 10:31

+ 12:13 3 Пачч. 13:6

+ 12:16 Матт. 8:4, Матт. 9:30

• 12:22 Марк 3:20-30, Лк. 11:14-23

+ 12:23 2 Пачч. 7:12-16, Матт. 9:27

+ 12:24 4 Пачч. 1:2, Матт. 9:34, Матт. 10:25

+ 12:27 Марк 9:38, Ляхнар 19:13

+ 12:30 Марк 9:40

+ 12:31 Марк 3:29, Лк. 12:10

+ 12:33 Матт. 7:17-20, Лк. 6:43-45

+ 12:34 Матт. 3:7, Матт. 23:33, Эвел 6:5, Матт. 7:11, Матт. 15:18, Якьубдин 3:6

+ 12:35 Насигьятар 12:5

+ 12:36 Насигьятар 10:19, Рим 14:12

+ 12:37 Матт. 5:22, Якьубдин 3:2-12

• 12:38 Марк 8:11-12, Лк. 11:29-32

+ 12:38 Коринф-1 1:22

+ 12:39 Матт. 16:4

+ 12:40 Юнус 2:1

+ 12:41 Рим 2:27, Юнус 3:5, Матт. 12:6

+ 12:42 3 Пачч. 10:1-13

• 12:43 Лк. 11:24-26

+ 12:45 Петрин-2 2:20

• 12:46 Марк 3:31-35, Лк. 8:19-21

+ 12:46 Матт. 13:55, Югь. 2:12, Югь. 7:3, Ляхнар 1:14, Коринф-1 9:5, Галат 1:19

+ 12:50 Югь. 15:14, Жугьдариз 2:11

• 13:1 Марк 4:1-9, Лк. 8:4-8

+ 13:9 Матт. 11:15

• 13:10 Марк 4:10-12, Лк. 8:9-10

+ 13:11 Матт. 19:11

+ 13:12 Насигьятар 9:9, Матт. 25:29

+ 13:15 Югь. 12:40, Ляхнар 28:26-27

+ 13:16 Лк. 10:23-24

+ 13:17 Жугьдариз 11:13, Петрин-1 1:10-12

• 13:18 Марк 4:13-20, Лк. 8:11-15

+ 13:21 Галат 1:6, Жугьдариз 6:4

+ 13:22 Матт. 6:25, Марк 10:23, Тимофейиз-1 6:10

+ 13:23 Югь. 15:5

+ 13:30 Матт. 3:12

• 13:31 Марк 4:30-34, Лк. 13:18-21

+ 13:32 Матт. 17:20, Лк. 17:6, Даниял 4:9

+ 13:33 Коринф-1 5:6, Галат 5:9

+ 13:38 Югь. 8:44

+ 13:39 Ачмиш 14:15-16

+ 13:41 Матт. 24:31

+ 13:42 Даниял 3:6, Югь. 15:6, Ачмиш 20:15, Матт. 8:12

+ 13:43 Насигьятар 4:18, Даниял 12:3, Матт. 11:15

+ 13:47 Матт. 4:19

+ 13:48 Югь. 21:11

+ 13:49 Матт. 25:32

+ 13:50 Даниял 3:6, Матт. 8:12

• 13:53 Марк 6:1-6, Лк. 4:16-30

+ 13:54 Матт. 2:23, Лк. 2:39, Лк. 4:23, Марк 1:21

+ 13:55 Югь. 6:42, Матт. 12:46

+ 13:57 Матт. 11:6, Югь. 4:44

• 14:1 Марк 6:14-29, Лк. 9:7-9

+ 14:2 Матт. 16:14

+ 14:3 Матт. 4:12, Матт. 11:2, Лк. 3:19-20, Югь. 3:24

+ 14:5 Матт. 11:9, Матт. 21:26

+ 14:7 Эстер 5:3, Эстер 7:2

+ 14:12 Матт. 9:14

• 14:13 Марк 6:30-44, Лк. 9:10-17, Югь. 6:1-14

+ 14:16 4 Пачч. 4:42-44

+ 14:21 Матт. 15:38

• 14:22 Марк 6:45-56, Югь. 6:15-21

+ 14:23 Марк 1:35, Лк. 4:42, Лк. 5:16

+ 14:26 Лк. 24:37

+ 14:31 Матт. 6:30

+ 14:33 Лк. 1:35

+ 14:34 Марк 6:53, Лк. 5:1

• 15:1 Марк 7:1-23

+ 15:2 Лк. 11:38

+ 15:3 Галат 1:14

+ 15:7 Матт. 23:13, Ляхнар 28:25

+ 15:9 Колосс 2:22

+ 15:11 Ляхнар 10:15

+ 15:13 Ягьудайин 1:12

+ 15:14 Матт. 23:16, Лк. 6:39

+ 15:18 Матт. 12:34, Якьубдин 3:6

+ 15:19 Галат 5:19-21, Коринф-1 6:9-10

• 15:21 Марк 7:24-30

+ 15:22 2 Пачч. 7:12-16, Матт. 9:27, Лк. 1:32

+ 15:24 Матт. 10:6, Петрин-1 2:25

+ 15:26 Матт. 7:6

• 15:29 Марк 7:31

+ 15:32 Матт. 9:36

+ 15:33 4 Пачч. 4:42-44

+ 15:38 Матт. 14:21

• 16:1 Марк 8:11-13, Лк. 12:54-56

+ 16:1 Матт. 3:7, Коринф-1 1:22

+ 16:4 Юнус 2:1, Матт. 12:39

• 16:5 Марк 8:14-21

+ 16:6 Лк. 12:1, Коринф-1 5:7-8

+ 16:8 Матт. 6:30

+ 16:9 Матт. 14:13-21

+ 16:10 Матт. 15:36-37

• 16:13 Марк 8:27-30, Лк. 9:18-21

+ 16:14 Матт. 14:2, 3 Пачч. 17:1,

+ 16:17 Коринф-1 2:13

+ 16:18 Марк 3:16, Югь. 1:42, Эфес 2:20

+ 16:20 Матт. 9:30

• 16:21 Марк 8:31, Лк. 9:22-27

+ 16:21 Лк. 17:25, Марк 9:31, Марк 10:34, Югь. 2:19

+ 16:23 Матт. 4:10, Филипп 3:19

+ 16:24 Матт. 10:38-39

+ 16:25 Матт. 19:29

+ 16:27 Даниял 7:13, Матт. 24:30, Матт. 25:31, Фессалоник-1 4:16, Ачмиш 2:23

+ 16:28 Матт. 24:34, Югь. 21:22

• 17:1 Марк 9:2-13, Лк. 9:28-36

+ 17:1 Марк 5:37, Марк 14:33

+ 17:2 Даниял 7:9, Ачмиш 1:16

+ 17:5 Матт. 3:17, Петрин-2 1:17

+ 17:9 Матт. 8:4, Матт. 9:30, Марк 1:44

+ 17:13 Матт. 11:14, Лк. 1:17

• 17:14 Марк 9:14-29, Лк. 9:37-43

+ 17:18 Марк 1:26, Ляхнар 8:7

+ 17:20 Матт. 13:31, Лк. 17:6, Марк 11:23

* 17:21 Грекарин саспи БикӀбариъ гьамци кӀура: «Му жин анжагъ ушвар дисбииндина ккарагбииндитӀан утӀубккуз шлуб дар».

• 17:22 Марк 9:30-32, Лк. 9:43-45

+ 17:23 Матт. 16:21, Матт. 20:19

+ 17:24 Марк 9:33, Матт. 22:17

+ 17:27 Рим 13:7

• 18:1 Марк 9:33-37, Марк 9:42-48, Лк. 9:46-48, Лк. 17:1-2

+ 18:3 Коринф-1 14:20, Матт. 19:16

+ 18:5 Матт. 10:40, Лк. 10:16, Югь. 13:20

+ 18:7 Матт. 26:24

+ 18:8 Матт. 5:30, Матт. 25:41, Ачмиш 20:10

+ 18:9 Матт. 5:29

• 18:10 Лк. 15:3-7

* 18:11 Грекарин саспи БикӀбариъ гьамци кӀурира абхъна: «Инсаниятдин Бай вари улдубгнайиб уьбхюз Дуфнайир ву».

+ 18:14 Югь. 6:39

• 18:15 Лк. 17:3

+ 18:15 Якьубдин 5:19, Галат 6:1

+ 18:16 Коринф-2 13:1

+ 18:17 Матт. 5:46-47, Титдиз 3:10

+ 18:19 Матт. 7:7-8

+ 18:21 Лк. 17:4

+ 18:25 4 Пачч. 4:1,

+ 18:30 Насигьятар 28:3

+ 18:35 Матт. 6:15, Якьубдин 2:13

• 19:1 Марк 10:1-12

+ 19:4 Эвел 1:27

+ 19:5 Эвел 2:24, Эфес 5:31

+ 19:6 Коринф-1 6:16, Коринф-1 7:10

+ 19:9 Матт. 5:32, Коринф-1 7:10

+ 19:11 Марк 4:11, Коринф-1 7:7, Тимофейиз-1 5:14

• 19:13 Марк 10:13-16, Лк. 18:15-17

+ 19:14 Матт. 18:3

• 19:16 Марк 10:17-31, Лк. 18:18-30

+ 19:16 Лк. 10:25

+ 19:17 Рим 10:5, Галат 3:12

+ 19:20 Филипп 3:6

+ 19:21 Матт. 5:48, Лк. 12:33, Матт. 6:20, Петрин-1 1:4

+ 19:26 Эвел 18:14, Марк 14:36

+ 19:27 Матт. 4:20-22

+ 19:28 Матт. 16:27, Матт. 25:31, Даниял 7:9, Лк. 22:30, Коринф-1 6:2, Ачмиш 3:21

+ 19:29 Матт. 16:25

+ 19:30 Матт. 20:16, Лк. 13:30

+ 20:16 Матт. 19:30, Лк. 13:30

• 20:17 Марк 10:32-34, Лк. 18:31-34

+ 20:19 Матт. 16:21, Матт. 17:23

• 20:20 Марк 10:35-45

+ 20:20 Матт. 10:2, Марк 1:19

+ 20:21 Матт. 19:28

+ 20:22 Матт. 26:39, Югь. 18:11

+ 20:26 Петрин-1 5:3, Матт. 23:11, Марк 9:35

+ 20:28 Югь. 13:4-5, Югь. 11:51, Петрин-1 1:18-19, Рим 4:25, Галат 1:4, Тимофейиз-1 2:6, Титдиз 2:14

• 20:29 Марк 10:46-52, Лк. 18:35-43

+ 20:29 3 Пачч. 16:34

+ 20:30 2 Пачч. 7:12-16, Матт. 9:27-31

+ 20:34 Лк. 7:13

• 21:1 Марк 11:1-11, Лк. 19:28-38, Югь. 12:12-19

+ 21:1 2 Пачч. 15:30, Ляхнар 1:12

+ 21:4 Югь. 12:15, Матт. 1:23, Матт. 26:56, Югь. 19:36

+ 21:8 4 Пачч. 9:13

+ 21:9 2 Пачч. 7:12-16, Матт. 9:27, Матт. 23:39

+ 21:11 Лк. 7:16

• 21:12 Марк 11:15-19, Лк. 19:45-48, Югь. 2:13-22

+ 21:12 Лк. 2:24

+ 21:15 2 Пачч. 7:12-16, Матт. 9:27

+ 21:16 Лк. 19:39,

+ 21:17 Лк. 19:29, Лк. 24:50, Югь. 11:18

• 21:18 Марк 11:12-14, Марк 11:20-24

+ 21:18 Матт. 4:2

+ 21:19 Матт. 24:32, Лк. 13:6

+ 21:21 Матт. 17:20, Якьубдин 1:6, Коринф-1 13:2

+ 21:22 Матт. 7:8, Матт. 17:20, Коринф-1 13:2

• 21:23 Марк 11:27-33, Лк. 20:1-8

+ 21:23 Ляхнар 4:7

+ 21:25 Матт. 3:6, Лк. 7:30

+ 21:26 Матт. 11:9, Матт. 14:5

+ 21:32 Лк. 7:29

• 21:33 Марк 12:1-12, Лк. 20:9-19

+ 21:33 Марк 13:34

+ 21:35 Матт. 22:6, Матт. 23:34, Жугьдариз 11:36-37

+ 21:37 Матт. 3:17, Жугьдариз 1:1

+ 21:38 Жугьдариз 1:2

+ 21:39 Жугьдариз 13:12

+ 21:41 Ляхнар 13:46

+ 21:42 Ляхнар 4:11, Петрин-1 2:7

+ 21:46 Марк 11:18, Марк 11:32

• 22:1 Лк. 14:15-24

+ 22:1 Матт. 13:34

+ 22:2 Матт. 25:10, Ачмиш 19:7, Ачмиш 21:2

+ 22:6 Матт. 21:35, Матт. 23:34, Жугьдариз 11:36-37

+ 22:7 Матт. 21:41

+ 22:8 Матт. 10:11, Ляхнар 13:46, Ачмиш 3:4

+ 22:13 Матт. 8:12

• 22:15 Марк 12:13-17, Лк. 20:20-26

+ 22:15 Лк. 11:54

+ 22:16 Колосс 3:25

+ 22:17 Матт. 17:24-25

+ 22:18 Марк 7:6, Лк. 12:1

+ 22:21 Рим 13:7

• 22:23 Марк 12:18-27, Лк. 20:27-40

+ 22:23 Ляхнар 4:1, Ляхнар 23:8

+ 22:24 Эвел 38:8,

• 22:34 Марк 12:28-34, Лк. 10:25-28

+ 22:39 Матт. 19:19

+ 22:40 Матт. 7:12, Галат 5:14

• 22:41 Марк 12:35-37, Лк. 20:41-44

+ 22:42 2 Пачч. 7:12-16, Матт. 9:27

+ 22:44 Ляхнар 2:34-35

+ 22:46 Лк. 20:40

• 23:1 Марк 12:38-40, Лк. 11:37-52, Лк. 20:45-47

+ 23:3 Рим 2:17-23

+ 23:6 Лк. 14:7-8

+ 23:8 Якьубдин 3:1, Лк. 22:32, Филимондиз 1:16

+ 23:11 Матт. 20:26, Марк 9:35, Марк 10:43

+ 23:12 Лк. 14:11, Лк. 18:14

+ 23:13 Матт. 15:7

* 23:14 Грекарин саспи БикӀбариъ гьамци кӀура: «Ичв пис гьял хьибди, кьюб маш гъяйи къанунчйирна фарисйир, фицики учву ачӀни дишагьлийирин хулар хътитӀури, кьюб маш гъивну, ярхи гъудгнар апӀурачва ва гьаддиз аьхю жаза гьадабтӀидичвуз».

+ 23:16 Матт. 15:14

+ 23:27 Ляхнар 23:1, Насигьятар 26:23

+ 23:30 Ляхнар 7:52

+ 23:33 Матт. 3:7, Матт. 12:34

+ 23:34 Матт. 21:35, Матт. 22:6, Жугьдариз 11:36-37, Матт. 10:17, Марк 13:9, Лк. 21:12

+ 23:35 Эвел 4:8, Югьандин-1 3:12, Жугьдариз 11:4, Ачмиш 18:24

• 23:37 Лк. 13:34-35

+ 23:37 Ляхнар 7:52, Рут 2:12,

+ 23:39 Матт. 21:9

• 24:1 Марк 13:1-13, Лк. 21:5-19

+ 24:2 Лк. 19:44

+ 24:4 Югьандин-1 3:7, Колосс 2:8, Фессалоник-2 2:3

+ 24:7 Ачмиш 6:4, Ляхнар 11:28, Ачмиш 6:8, Ачмиш 6:12

+ 24:9 Матт. 10:22, Югь. 15:18

+ 24:10 Матт. 10:21

+ 24:11 Матт. 7:15

+ 24:13 Якьубдин 5:11, Ачмиш 2:10

+ 24:14 Матт. 28:19, Рим 10:18, Колосс 1:6, Колосс 1:23

• 24:15 Марк 13:14-23, Лк. 21:20-24

+ 24:15 Даниял 9:27, Даниял 11:31, Даниял 12:11

+ 24:17 Лк. 17:31

+ 24:19 Лк. 23:29

+ 24:21 Даниял 12:1, Ачмиш 16:18

+ 24:22 Лк. 18:7

+ 24:23 Лк. 17:23

+ 24:24 Фессалоник-2 2:9, Ачмиш 13:13, Ачмиш 16:14

+ 24:25 Югь. 13:19, Югь. 14:29

+ 24:27 Лк. 17:24

+ 24:28 Лк. 17:37

• 24:29 Марк 13:24-27, Лк. 21:25-28

+ 24:29 Ляхнар 2:20, Ачмиш 6:13

+ 24:30 Даниял 7:13, Матт. 16:27,

+ 24:31 Коринф-1 15:52, Фессалоник-1 4:16, Ачмиш 11:15, Матт. 13:41, Фессалоник-2 2:1

• 24:32 Марк 13:28-31, Лк. 21:29-33

+ 24:34 Матт. 16:28

+ 24:35 Петрин-2 3:10

• 24:36 Марк 13:32-37, Лк. 12:38-40, Лк. 17:26-30, Лк. 17:34-36

+ 24:37 Эвел 6:5

+ 24:39 Эвел 7:21

+ 24:42 Матт. 25:13

+ 24:43 Петрин-2 3:10, Фессалоник-1 5:2

+ 24:44 Ачмиш 3:3, Ачмиш 16:15

• 24:45 Лк. 12:42-48

+ 24:46 Матт. 25:21, Югь. 13:17

+ 24:48 Матт. 25:5

+ 24:51 Матт. 8:12

+ 25:1 Матт. 9:15, Югь. 3:29, Ачмиш 19:7, Ачмиш 21:2

+ 25:5 Матт. 24:48

+ 25:10 Матт. 22:2

+ 25:11 Матт. 7:22, Лк. 6:46, Лк. 13:25

+ 25:12 Матт. 10:33

+ 25:13 Коринф-1 16:13, Матт. 24:36, Матт. 24:42

• 25:14 Лк. 19:12-27

+ 25:19 Рим 14:12

+ 25:21 Лк. 16:10, Жугьдариз 12:2

+ 25:26 Насигьятар 20:4

+ 25:29 Матт. 13:12

+ 25:30 Матт. 8:12

+ 25:31 Даниял 7:13, Матт. 16:27, Матт. 19:28

+ 25:32 Коринф-2 5:10, Матт. 13:49

+ 25:34 Даниял 7:18, Ачмиш 21:7

+ 25:35 Лк. 3:11, Якьубдин 2:15-16

+ 25:36 Тимофейиз-2 1:16-18

+ 25:40 Матт. 10:40

+ 25:41 Матт. 7:23, Марк 9:43-44, Ягьудайин 1:7, Ачмиш 20:10

+ 25:45 Лк. 10:16

+ 25:46 Даниял 12:2

• 26:1 Марк 14:1-2, Лк. 22:1-2, Югь. 11:45-53

• 26:6 Марк 14:3-9, Лк. 7:36-50, Югь. 12:1-8

+ 26:6 Матт. 21:17, Югь. 11:1, Югь. 11:18,

+ 26:11 Матт. 9:15, Югь. 7:33

+ 26:12 Югь. 19:40

+ 26:13 Матт. 24:14

• 26:14 Марк 14:10-11, Лк. 22:3-6

+ 26:14 Югь. 13:2, Ляхнар 1:16

• 26:17 Марк 14:12-21, Лк. 22:7-14, Лк. 22:21-23, Югь. 13:21-30

+ 26:21 Югь. 13:18

+ 26:24 Матт. 18:7

• 26:26 Марк 14:22-26, Лк. 22:15-20, Коринф-1 11:23-25

+ 26:26 Югь. 6:51, Коринф-1 10:16, Жугьдариз 10:10

+ 26:30 Лк. 22:39

• 26:31 Марк 14:27-31, Лк. 22:31-34, Югь. 13:36-38

+ 26:31 Югь. 16:32

+ 26:32 Матт. 28:7

+ 26:35 Югь. 11:16, Югь. 21:19

• 26:36 Марк 14:32-42, Лк. 22:39-46

+ 26:37 Марк 5:37, Марк 9:2

+ 26:38 Югь. 12:27

+ 26:39 Жугьдариз 5:7, Марк 10:38, Югь. 18:11, Югь. 5:30, Югь. 6:38, Галат 1:4

+ 26:41 Матт. 6:13, Петрин-1 4:7

+ 26:42 Матт. 6:10

+ 26:45 Югь. 2:4, Матт. 16:21, Матт. 17:22, Матт. 20:18

• 26:47 Марк 14:43-50, Лк. 22:47-53, Югь. 18:3-12

+ 26:47 Ляхнар 1:16

+ 26:51 Лк. 22:38

+ 26:52 Ачмиш 13:10

+ 26:55 Матт. 21:23, Лк. 21:37

+ 26:56 Матт. 1:22-23, Матт. 21:4, Югь. 19:36, Матт. 26:31, Югь. 16:32

• 26:57 Марк 14:53-65, Лк. 22:54-55, Лк. 22:63-71, Югь. 18:13-14, Югь. 18:19-24

+ 26:61 Марк 15:29, Югь. 2:19

+ 26:62 Матт. 27:13

+ 26:64 Даниял 7:13, Матт. 16:27, Матт. 24:30, Жугьдариз 1:13

+ 26:65 Ляхнар 14:14, Матт. 9:3, Югь. 10:36

• 26:69 Марк 14:66-72, Лк. 22:56-62, Югь. 18:15-18, Югь. 18:25-27

+ 26:75 Матт. 26:34

• 27:1 Марк 15:1, Лк. 23:1-2, Югь. 18:28-32

+ 27:2 Лк. 3:1, Лк. 13:1, Ляхнар 3:13, Тимофейиз-1 6:13

• 27:3 Ляхнар 1:18-19

+ 27:5 2 Пачч. 17:23

+ 27:6 4 Пачч. 12:9, Марк 12:41, Югь. 8:20

+ 27:9 Матт. 2:17

• 27:11 Марк 15:2-5, Лк. 23:3-5, Югь. 18:33-38

+ 27:11 Матт. 2:2

+ 27:13 Матт. 26:62

• 27:15 Марк 15:6-15, Лк. 23:13-25, Югь. 18:39

+ 27:18 Югь. 12:19

+ 27:20 Ляхнар 3:14

+ 27:23 Лк. 23:41, Жугьдариз 4:15

+ 27:25 Фессалоник-1 2:16

+ 27:26 Матт. 20:19

• 27:27 Марк 15:16-20, Югь. 19:2-3

+ 27:30 Матт. 20:19

• 27:32 Марк 15:21-32, Лк. 23:26-43, Югь. 19:17-27

+ 27:40 Марк 14:58, Югь. 2:19, Матт. 4:3-6

+ 27:42 Югь. 10:18, Югь. 1:49, Югь. 12:13, Югь. 20:29

• 27:45 Марк 15:33-41, Лк. 23:44-49, Югь. 19:28-30

+ 27:46 Ляхнар 3:1,

+ 27:52 Даниял 12:2, Югь. 5:21, Югь. 5:25

+ 27:56 Лк. 8:2, Матт. 20:20

• 27:57 Марк 15:42-47, Лк. 23:50-56, Югь. 19:38-42

+ 27:63 Матт. 16:21, Матт. 17:23, Матт. 20:19

+ 27:66 Даниял 6:17, Ачмиш 20:3

• 28:1 Марк 16:1-8, Лк. 24:1-12, Югь. 20:1-10

+ 28:1 Лк. 8:2, Матт. 27:61

+ 28:2 Матт. 27:60

+ 28:3 Даниял 7:9, Даниял 10:6, Марк 9:3, Ляхнар 1:10

+ 28:4 Ачмиш 1:17

+ 28:7 Матт. 26:32

+ 28:9 Югь. 20:19, Югь. 20:21, 4 Пачч. 4:27, Матт. 28:17, Лк. 24:52

+ 28:10 Матт. 12:50, Югь. 20:17, Рим 8:29, Жугьдариз 2:11

• 28:16 Марк 16:14-18, Лк. 24:36-49, Югь. 20:19-23

+ 28:17 Югь. 20:25

+ 28:18 Даниял 7:13-14, Матт. 11:27, Югь. 17:2

+ 28:19 Коринф-2 13:13, Югь. 4:1-2, Ляхнар 8:13, Колосс 1:23

+ 28:20 Югь. 14:15, Матт. 13:39

• 1:1 Матт. 3:1-12, Лк. 3:1-9, Югь. 1:19-28

+ 1:2 Матт. 11:10, Лк. 7:27

+ 1:4 Лк. 1:80, Югь. 1:6

+ 1:5 Ляхнар 19:18

+ 1:6 4 Пачч. 1:8, 1 Пачч. 14:26

• 1:9 Матт. 3:13, Лк. 3:21-22, Лк. 4:1-13

+ 1:9 Матт. 2:23, Лк. 2:39

+ 1:10 Ляхнар 7:56, Югь. 1:32-33

+ 1:11 Марк 9:7, Югь. 12:28, Марк 9:7, Петрин-2 1:17

+ 1:13 Фессалоник-1 3:5, Лк. 22:43

• 1:14 Матт. 4:18-22, Лк. 5:1-11

+ 1:14 3 Пачч. 9:11,

+ 1:15 Галат 4:4, Матт. 3:2

+ 1:16 Матт. 14:34, Марк 6:53, Югь. 1:40-42

+ 1:17 Матт. 13:47

+ 1:18 Марк 10:28

• 1:21 Лк. 4:31-41

+ 1:21 Матт. 4:13

+ 1:22 Матт. 7:28-29

+ 1:24 Марк 5:7, Ляхнар 19:15, Югь. 6:69

+ 1:26 Марк 9:20, Ляхнар 8:7

+ 1:27 Ляхнар 17:19

+ 1:30 Коринф-1 9:5

+ 1:31 Марк 5:41, Марк 9:27, Ляхнар 3:7, Ляхнар 9:41

+ 1:34 Матт. 12:16, Марк 3:12

• 1:35 Лк. 4:42-44

+ 1:35 Матт. 14:23, Лк. 5:16

• 1:40 Матт. 8:1-4, Лк. 5:12-16

+ 1:40 4 Пачч. 5:1, Марк 9:22

+ 1:42 Лк. 17:14

+ 1:43 Матт. 9:30

+ 1:44 Лк. 17:14

+ 1:45 Марк 7:36

• 2:1 Матт. 9:1-8, Лк. 5:17-26

+ 2:1 Матт. 4:13, Марк 1:21

+ 2:4 Марк 6:55

+ 2:5 Матт. 8:10, Марк 10:52, Лк. 7:48

+ 2:7 Марк 14:64,

• 2:13 Матт. 9:9-13, Лк. 5:27-32

+ 2:16 Лк. 15:2

+ 2:17 Лк. 15:7, Тимофейиз-1 1:15

• 2:18 Матт. 9:14-17, Матт. 12:1-8, Лк. 5:33

+ 2:18 Матт. 11:2, Лк. 11:1, Югь. 1:35, Лк. 18:12

+ 2:19 Матт. 25:1-13, Югь. 3:29, Ачмиш 19:7, Ачмиш 21:2

+ 2:20 Марк 14:7, Лк. 17:22

+ 2:25 1 Пачч. 21:1-6

+ 2:26 1 Пачч. 22:20, 2 Пачч. 8:17,

• 3:1 Матт. 12:9-14, Лк. 6:6-11

+ 3:1 Марк 1:21

+ 3:2 Лк. 14:1, Лк. 20:20

+ 3:4 Лк. 14:3

+ 3:5 Эфес 4:18, 3 Пачч. 13:6

+ 3:7 Матт. 11:21

+ 3:10 Марк 5:28

+ 3:11 Матт. 14:33, Марк 1:24

+ 3:12 Матт. 12:16, Марк 1:34

• 3:13 Матт. 10:1-4, Лк. 6:12-16

+ 3:16 Матт. 16:18, Югь. 1:42

+ 3:17 Марк 1:19

+ 3:18 Матт. 9:9

+ 3:19 Марк 14:10, Марк 14:44

• 3:20 Матт. 12:22-32, Лк. 11:14-23, Лк. 12:10

+ 3:20 Марк 6:31

+ 3:21 Коринф-2 5:13

+ 3:22 4 Пачч. 1:2, Матт. 9:34, Матт. 10:25

+ 3:29 Лк. 12:10, Югьандин-1 5:16, Жугьдариз 10:26, Жугьдариз 10:29

• 3:31 Матт. 12:46-50, Лк. 8:19-21

+ 3:31 Марк 6:3, Югь. 2:12, Югь. 7:3, Ляхнар 1:14, Коринф-1 9:5, Галат 1:19

+ 3:35 Югь. 15:14, Жугьдариз 2:11

• 4:1 Матт. 13:1-23, Лк. 8:4-15

+ 4:9 Матт. 11:15, Ачмиш 2:7

• 4:10 Матт. 13:18-23, Лк. 8:11-15

+ 4:11 Матт. 19:11, Коринф-1 5:12-13

+ 4:12 Югь. 12:40, Ляхнар 28:26-27

+ 4:14 Ляхнар 8:4

+ 4:17 Галат 1:6, Жугьдариз 6:4

+ 4:19 Матт. 6:25, Марк 10:23, Тимофейиз-1 6:10

+ 4:20 Югь. 15:5

• 4:21 Лк. 8:16-18

+ 4:21 Матт. 5:15, Лк. 11:33

+ 4:22 Матт. 10:26, Лк. 12:2

+ 4:23 Матт. 11:15, Марк 4:9

+ 4:24 Матт. 7:2

+ 4:25 Насигьятар 9:9

+ 4:29 Матт. 13:38, Ачмиш 14:15

• 4:30 Матт. 13:31-35, Лк. 13:18-19

+ 4:31 Матт. 17:20, Лк. 17:6

+ 4:32 Даниял 4:9

• 4:35 Матт. 8:23-27, Лк. 8:22-25

+ 4:35 Матт. 8:18, Лк. 8:22

+ 4:37 Ляхнар 27:14

• 5:1 Матт. 8:28-34, Лк. 8:26-39

+ 5:7 Марк 1:24

+ 5:17 Лк. 5:8, Ляхнар 16:39

+ 5:20 Матт. 4:25, Марк 7:31

• 5:21 Матт. 9:18-26, Лк. 8:40-56

+ 5:22 Лк. 13:14, Ляхнар 13:15, Ляхнар 18:8

+ 5:28 Марк 3:10

+ 5:30 Лк. 5:17, Лк. 6:19

+ 5:34 Марк 10:52

+ 5:37 Марк 9:2, Марк 14:33

+ 5:39 Югь. 11:11

+ 5:41 Марк 1:31, Марк 9:27, Ляхнар 3:7, Ляхнар 9:41, Лк. 7:14

+ 5:43 Марк 1:44, Марк 9:9

• 6:1 Матт. 13:53-58, Лк. 4:16-30

+ 6:1 Матт. 2:23, Лк. 2:39, Лк. 4:23

+ 6:2 Марк 1:21

+ 6:3 Матт. 11:6

+ 6:4 Югь. 4:44

• 6:7 Матт. 10:1, Матт. 10:5-15, Лк. 9:1-6

+ 6:7 Марк 3:13-18

+ 6:11 Ляхнар 13:51

+ 6:12 Марк 1:15

+ 6:13 Якьубдин 5:14

• 6:14 Матт. 14:1-12, Лк. 9:7-9

+ 6:14 Марк 8:28

+ 6:15 Матт. 21:11

+ 6:17 Матт. 11:2, Лк. 3:19-20, Югь. 3:24

+ 6:21 Эвел 40:20, Эстер 1:3

+ 6:23 Эстер 5:3, Эстер 7:2

+ 6:29 Марк 2:18

• 6:30 Матт. 14:13-21, Лк. 9:10-17, Югь. 6:1-14

+ 6:30 Марк 6:7

+ 6:31 Марк 3:20

+ 6:34 3 Пачч. 22:17, Матт. 9:36

+ 6:37 4 Пачч. 4:42-44

• 6:45 Матт. 14:22-36, Югь. 6:15-21

+ 6:45 Матт. 11:21, Марк 8:22

+ 6:46 Лк. 6:12, Лк. 9:28

+ 6:49 Лк. 24:37

+ 6:52 Марк 6:41, Марк 8:17, Югь. 12:40, Коринф-2 3:14

+ 6:53 Матт. 14:34, Лк. 5:1

+ 6:55 Марк 2:4, Ляхнар 5:15

+ 6:56 Марк 5:27

• 7:1 Матт. 15:1-20

+ 7:3 Галат 1:14

+ 7:4 Жугьдариз 9:10

+ 7:5 Лк. 11:38

+ 7:6 Матт. 23:13

+ 7:7 Колосс 2:22

+ 7:15 Ляхнар 10:15, Титдиз 1:15

* 7:16 Грекарин саспи БикӀбариъ гьамци кӀура: «Ибар кайириз гъит ебхьри».

+ 7:19 Ляхнар 10:15, Ляхнар 11:9, Титдиз 1:15

+ 7:20 Матт. 12:34, Якьубдин 3:6

+ 7:21 Галат 5:19-21, Коринф-1 6:9-10

• 7:24 Матт. 15:21-28

+ 7:26 Ляхнар 21:2-3

+ 7:27 Матт. 7:6

+ 7:31 Марк 8:24, Марк 5:20, Марк 1:9

+ 7:33 Марк 8:23, Югь. 9:6

+ 7:36 Марк 1:44-45

• 8:1 Матт. 15:32-39

+ 8:2 Матт. 9:36

+ 8:4 4 Пачч. 4:42-44

• 8:11 Матт. 16:1-4

+ 8:11 Лк. 11:16, Коринф-1 1:22

• 8:14 Матт. 16:5-12

+ 8:15 Лк. 12:1, Коринф-1 5:7-8

+ 8:17 Марк 6:52, Марк 7:18

+ 8:19 Марк 6:41-43

+ 8:20 Марк 8:8

+ 8:22 Марк 6:45

+ 8:23 Марк 7:33, Югь. 9:6

• 8:27 Матт. 16:13-20, Лк. 9:18-21

+ 8:28 Марк 6:14, 3 Пачч. 17:1,

+ 8:29 Марк 14:61-62, Югь. 11:27

+ 8:30 Матт. 9:30

• 8:31 Матт. 16:21-28, Лк. 9:22-27

+ 8:31 Лк. 17:25, Марк 9:31, Марк 10:34, Югь. 2:19

+ 8:32 Югь. 16:25

+ 8:33 Матт. 4:10, Филипп 3:19

+ 8:34 Матт. 10:38-39

+ 8:35 Марк 10:29

+ 8:36 Лк. 12:20

+ 8:38 Рим 1:16, Тимофейиз-2 1:8, Даниял 7:13,

+ 9:1 Марк 13:30, Югь. 21:22

• 9:2 Матт. 17:1-13, Лк. 9:28-36

+ 9:2 Марк 5:37, Марк 14:33

+ 9:3 Даниял 7:9

+ 9:7 Петрин-2 1:17

+ 9:9 Марк 1:44, Марк 5:43

+ 9:13 Матт. 11:14, Лк. 1:17

• 9:14 Матт. 17:14-20, Лк. 9:37-43

+ 9:17 Лк. 11:14

+ 9:20 Марк 1:26

+ 9:22 Марк 1:40

+ 9:23 Матт. 17:20-21

+ 9:26 Марк 1:26

+ 9:27 Марк 1:31, Марк 5:41, Ляхнар 3:7, Ляхнар 9:41

• 9:30 Матт. 17:22-23, Лк. 9:43-45

+ 9:31 Марк 8:31, Марк 10:32-34

+ 9:32 Марк 6:52

• 9:33 Матт. 18:1-9, Лк. 9:46-50, Лк. 22:24-30

+ 9:33 Матт. 17:24

+ 9:35 Марк 10:43-44

+ 9:36 Марк 10:16

+ 9:37 Матт. 10:40, Лк. 10:16, Югь. 13:20

+ 9:38 Матт. 7:22, Матт. 12:27, Ляхнар 19:13,

+ 9:40 Матт. 12:30, Лк. 11:23

+ 9:41 Матт. 10:42

+ 9:42 Лк. 17:2

+ 9:43 Матт. 5:30, Матт. 25:41, Ачмиш 20:10

* 9:44,[46] Грекарин саспи БикӀбариъ гьамци кӀура: «Душваъ зат дийийигъди мялхъвяри итӀури шулу ва ктӀрубшвру цӀигъ ургури шулу».

+ 9:50 Матт. 5:13, Лк. 14:34, Рим 12:18, Коринф-2 13:11, Фессалоник-1 5:13

• 10:1 Матт. 19:1-12

+ 10:6 Эвел 1:27

+ 10:7 Эвел 2:24, Коринф-1 6:16, Эфес 5:31, Коринф-1 6:16

+ 10:9 Коринф-1 7:10

+ 10:12 Матт. 5:32

• 10:13 Матт. 19:13-15, Лк. 18:15-17

+ 10:15 Матт. 18:3

+ 10:16 Марк 9:36

• 10:17 Матт. 19:16-30, Лк. 18:18-30

+ 10:17 Лк. 10:25

+ 10:19 Коринф-1 6:8

+ 10:20 Филипп 3:6

+ 10:21 Лк. 12:33

+ 10:23 Марк 4:19

+ 10:27 Эвел 18:14, Марк 14:36, Лк. 1:37

+ 10:28 Марк 1:18-20

+ 10:29 Марк 8:35, Лк. 14:26

+ 10:30 Коринф-2 12:10

+ 10:31 Матт. 20:16, Лк. 13:30

• 10:32 Матт. 20:17-19, Лк. 18:31-34

+ 10:34 Марк 8:31, Марк 9:31

• 10:35 Матт. 20:20-28

+ 10:35 Марк 1:19

+ 10:37 Матт. 19:28

+ 10:38 Марк 14:36, Югь. 18:11, Лк. 12:50

+ 10:39 Ляхнар 12:2, Ачмиш 1:9

+ 10:43 Петрин-1 5:3, Матт. 23:11, Марк 9:35

+ 10:45 Югь. 13:4-5, Югь. 11:51, Рим 4:25, Галат 1:4, Тимофейиз-1 2:6, Титдиз 2:14, Петрин-1 1:18-19

• 10:46 Матт. 20:29-34, Лк. 18:35-43

+ 10:46 3 Пачч. 16:34

+ 10:47 2 Пачч. 7:12-16, Лк. 1:32

+ 10:52 Марк 5:34, Лк. 7:50, Лк. 17:19

• 11:1 Матт. 21:1-11, Лк. 19:28-40, Югь. 12:12-19

+ 11:1 2 Пачч. 15:30, Ляхнар 1:12, Матт. 21:17, Лк. 24:50, Югь. 11:18

+ 11:8 4 Пачч. 9:13

+ 11:10 Матт. 23:39

• 11:12 Матт. 21:18-19

+ 11:12 Матт. 4:2

+ 11:13 Марк 13:28, Лк. 13:6

• 11:15 Матт. 21:12-17, Лк. 19:45-48, Югь. 2:13-22

+ 11:15 Лк. 2:24

+ 11:18 Матт. 21:46

+ 11:19 Лк. 21:37

• 11:20 Матт. 21:19-22

+ 11:23 Матт. 7:7, Матт. 17:20, Коринф-1 13:2

+ 11:24 Матт. 7:7, Якьубдин 1:6

+ 11:25 Матт. 6:14, Колосс 3:13

* 11:26 Грекарин саспи БикӀбариъ гьамци кӀура: «Хъа жарадарилан хил алдадабгъиш, Аьршариъ айи ичв Адашдира ичв гунгьарилан хил алдабгъидар».

• 11:27 Матт. 21:23-27, Лк. 20:1-8

+ 11:28 Ляхнар 4:7

+ 11:30 Марк 1:4

+ 11:31 Лк. 7:30

+ 11:32 Матт. 11:9, Матт. 14:5

• 12:1 Матт. 21:33-46, Лк. 20:9-19

+ 12:1 Марк 13:34

+ 12:5 Матт. 22:6, Матт. 23:34, Жугьдариз 11:36-37, Жугьдариз 11:36-37

+ 12:6 Матт. 3:17, Жугьдариз 1:1

+ 12:7 Жугьдариз 1:2, 3 Пачч. 21:19

+ 12:8 Жугьдариз 13:12

+ 12:9 Ляхнар 13:46

+ 12:11 Ляхнар 4:11, Петрин-1 2:7

+ 12:12 Марк 11:18, Марк 11:32

• 12:13 Матт. 22:15-22, Лк. 20:20-26

+ 12:13 Лк. 11:54

+ 12:14 Матт. 17:24-25

+ 12:15 Марк 7:6, Лк. 12:1

+ 12:17 Рим 13:7

• 12:18 Матт. 22:23-33, Лк. 20:27-40

+ 12:18 Матт. 3:7, Ляхнар 23:8

+ 12:19 Эвел 38:8,

• 12:28 Матт. 22:34-40, Лк. 10:25-28

+ 12:31 Матт. 19:19

+ 12:33 3 Пачч. 15:22,

+ 12:34 Лк. 20:40

• 12:35 Матт. 22:41-46, Лк. 20:41-44

+ 12:35 2 Пачч. 7:12-16, Марк 10:47, Лк. 1:32

+ 12:36 Ляхнар 2:34-35

+ 12:37 Марк 6:20

• 12:38 Матт. 23:1-36, Лк. 20:45-47

+ 12:39 Лк. 11:43

• 12:41 Лк. 21:1-4

+ 12:41 4 Пачч. 12:9, Матт. 27:6

+ 12:44 Коринф-2 8:1-3, Коринф-2 8:12

• 13:1 Матт. 24:1-14, Лк. 21:5-19

+ 13:2 Лк. 19:44

+ 13:5 Югьандин-1 3:7, Колосс 2:8, Фессалоник-2 2:3

+ 13:8 Ачмиш 6:4, Ляхнар 11:28, Ачмиш 6:8, Ачмиш 6:12

+ 13:9 Ляхнар 17:6, Ляхнар 18:12, Ляхнар 24:1, Ляхнар 25:6

+ 13:10 Матт. 28:19, Рим 10:18, Колосс 1:6

+ 13:11 Ляхнар 4:8

+ 13:12 Матт. 10:35-36

+ 13:13 Матт. 10:22, Югь. 15:18, Якьубдин 5:11, Ачмиш 2:10

• 13:14 Матт. 24:15-28, Лк. 21:20-24

+ 13:14 Даниял 9:27, Даниял 11:31, Даниял 12:11

+ 13:15 Лк. 17:31

+ 13:17 Лк. 23:29

+ 13:19 Даниял 12:1, Ачмиш 16:18

+ 13:20 Лк. 18:7

+ 13:21 Лк. 17:23

+ 13:22 Фессалоник-2 2:9, Ачмиш 13:13, Ачмиш 16:14

+ 13:23 Югь. 13:19, Югь. 14:29

• 13:24 Матт. 24:29-31, Лк. 21:25-28

+ 13:25 Ляхнар 2:20, Ачмиш 6:13

+ 13:26 Даниял 7:13, Матт. 16:27

+ 13:27 Матт. 13:41

• 13:28 Матт. 24:32-35, Лк. 21:29-33

+ 13:30 Марк 9:1

+ 13:31 Петрин-2 3:10

• 13:32 Матт. 24:36-44, Лк. 17:26-30, Лк. 17:34-36

+ 13:33 Эфес 6:18, Фессалоник-1 5:6, Матт. 25:13

+ 13:34 Марк 12:1

+ 13:35 Матт. 25:13, Петрин-2 3:10, Фессалоник-1 5:2

+ 13:36 Матт. 25:1-13

• 14:1 Матт. 26:1-5, Лк. 22:1-2, Югь. 11:45-53

+ 14:1 Югь. 11:53

• 14:3 Матт. 26:6-13, Лк. 7:36-50, Югь. 12:1-8

+ 14:3 Матт. 21:17, Югь. 11:1, Югь. 11:18,

+ 14:7 Марк 2:20, Югь. 7:33

+ 14:8 Югь. 19:40

+ 14:9 Матт. 24:14

• 14:10 Матт. 26:14-16, Лк. 22:3-6

+ 14:10 Югь. 13:2, Ляхнар 1:16

• 14:12 Матт. 26:17-30, Лк. 22:7-23, Югь. 13:21-30

+ 14:12 Коринф-1 5:7

+ 14:18 Югь. 13:18

+ 14:21 Матт. 18:7

• 14:22 Матт. 26:26-30, Лк. 22:15-20, Коринф-1 11:23-25

+ 14:22 Югь. 6:51, Коринф-1 10:16

+ 14:26 Лк. 22:39

• 14:27 Матт. 26:31-35, Лк. 22:31-34, Югь. 13:36-38

+ 14:27 Югь. 16:32

+ 14:28 Марк 16:7

• 14:32 Матт. 26:36-46, Лк. 22:39-46

+ 14:33 Марк 5:37, Марк 9:2

+ 14:34 Югь. 12:27

+ 14:35 Жугьдариз 5:7

+ 14:36 Марк 10:27, Марк 10:38, Югь. 18:11, Югь. 5:30, Югь. 6:38

+ 14:38 Матт. 6:13, Петрин-1 4:7

+ 14:41 Югь. 2:4, Марк 9:31, Марк 10:33

• 14:43 Матт. 26:47-56, Лк. 22:47-53, Югь. 18:3-12

+ 14:43 Ляхнар 1:16

+ 14:47 Лк. 22:38

+ 14:49 Марк 11:27, Матт. 1:22-23, Матт. 21:4, Югь. 19:36

+ 14:50 Марк 14:27, Югь. 16:32

• 14:53 Матт. 26:57-68, Лк. 22:54-55, Лк. 22:63-71, Югь. 18:13-14, Югь. 18:19-24

+ 14:58 Коринф-2 5:1, Марк 15:29, Югь. 2:19

+ 14:60 Марк 15:4-5

+ 14:62 Даниял 7:13, Матт. 16:27, Матт. 24:30, Жугьдариз 1:13

+ 14:63 Ляхнар 14:14

+ 14:64 Марк 2:7, Югь. 10:36,

+ 14:65 Марк 10:34

• 14:66 Матт. 26:69-75, Лк. 22:56-62, Югь. 18:15-18, Югь. 18:25-27

+ 14:72 Марк 14:30

• 15:1 Матт. 27:1-2, Матт. 27:11-14, Лк. 23:1-5, Югь. 18:28-38

+ 15:1 Лк. 3:1, Лк. 13:1, Ляхнар 3:13, Ляхнар 4:27, Тимофейиз-1 6:13

+ 15:2 Матт. 2:2

+ 15:4 Марк 14:60-61

• 15:6 Матт. 27:15-26, Лк. 23:13-25, Югь. 18:39

+ 15:10 Югь. 12:19, Ляхнар 5:17

+ 15:11 Ляхнар 3:14

+ 15:14 Лк. 23:41, Жугьдариз 4:15

+ 15:15 Марк 10:34

• 15:16 Матт. 27:27-31, Югь. 19:2-3

+ 15:19 Марк 10:34, Марк 14:65

• 15:21 Матт. 27:32-44, Лк. 23:26-43, Югь. 19:17-27

+ 15:21 Рим 16:13

* 15:28 Грекарин саспи БикӀбариъ гьамци кӀура: «Гьамци Гирами бикӀбариъ дибикӀнайиб тамам гъабхьнийи: „Думу гъачгъарин арайиъ дерккнийи“».

+ 15:29 Марк 14:58, Югь. 2:19

+ 15:31 Югь. 10:18

+ 15:32 Югь. 1:49, Югь. 12:13, Югь. 20:29

• 15:33 Матт. 27:45-56, Лк. 23:44-49, Югь. 19:28-30

+ 15:40 Лк. 8:2

• 15:42 Матт. 27:57-61, Лк. 23:50-56, Югь. 19:38-42

• 16:1 Матт. 28:1-8, Лк. 24:1-12, Югь. 20:1-10

+ 16:1 Марк 15:40

+ 16:3 Марк 15:46

+ 16:7 Марк 14:28

• 16:9 Матт. 28:9-10, Матт. 28:16-20, Лк. 24:13-49, Югь. 20:11-23

+ 16:9 Лк. 8:2

+ 16:11 Лк. 24:11

+ 16:15 Ляхнар 1:8, Колосс 1:23

+ 16:16 Ляхнар 16:31, Рим 10:9, Петрин-1 3:21, Югь. 3:18

+ 16:17 Лк. 10:17, Ляхнар 5:16, Ляхнар 8:7, Ляхнар 16:18, Ляхнар 19:12, Ляхнар 2:4, Ляхнар 10:46, Коринф-1 12:10, Коринф-1 14:2

+ 16:18 Лк. 10:19, Ляхнар 28:3-5, Ляхнар 9:12, Ляхнар 28:8

+ 16:19 Лк. 24:51, Ляхнар 1:9, Тимофейиз-1 3:16, Ляхнар 7:55-56, Петрин-1 3:22, Рим 8:34, Эфес 1:20, Колосс 3:1, Жугьдариз 1:3, Жугьдариз 8:1, Жугьдариз 12:2, Ачмиш 3:21

+ 16:20 Ляхнар 5:12

+ 1:3 Ляхнар 1:1

+ 1:5 Матт. 2:1,

+ 1:6 Филипп 3:6

+ 1:7 1 Пачч. 1:2

+ 1:13 Ляхнар 10:4

+ 1:15 Лк. 7:28, Лк. 7:33, Галат 1:15

+ 1:17 Матт. 11:14, Матт. 17:12-13, Марк 1:2

+ 1:18 Эвел 15:8,

+ 1:19 Даниял 8:16, Даниял 9:21

+ 1:25 Эвел 30:23

+ 1:26 Даниял 8:16, Даниял 9:21, Матт. 2:23, Югь. 1:45, Матт. 1:16

+ 1:31 Матт. 1:20

+ 1:32 2 Пачч. 7:13, Марк 11:10

+ 1:33 Даниял 7:14, Даниял 7:27, Коринф-1 15:24, Ачмиш 11:15

+ 1:35 Матт. 18:20, Матт. 14:33

+ 1:37 Эвел 18:14, Марк 10:27

+ 1:46 1 Пачч. 2:1-10

+ 1:48 1 Пачч. 1:11, Лк. 11:27

+ 1:54 Эвел 17:19, Рим 4:13, Галат 3:16, Жугьдариз 2:16

+ 1:59 Эвел 17:12,

+ 1:69 Ляхнар 3:21, Рим 1:2, Титдиз 1:1-2

+ 1:73 Эвел 22:16-18, Эвел 26:3, Жугьдариз 6:13,

+ 1:76 Лк. 7:26, Лк. 20:6, Матт. 3:3, Марк 1:2-3

+ 1:77 Лк. 3:3

+ 1:79 Матт. 4:16

+ 1:80 Лк. 3:2

• 2:1 Матт. 1:18-25

+ 2:1 Ляхнар 5:37

+ 2:4 Лк. 1:26-27, 1 Пачч. 17:58

+ 2:9 Ляхнар 12:7

+ 2:11 Матт. 1:21,

+ 2:12 1 Пачч. 2:34, 4 Пачч. 19:29

+ 2:13 Ачмиш 5:11

+ 2:14 Лк. 19:38

+ 2:19 Даниял 7:28, Лк. 2:51

+ 2:21 Эвел 17:12-13,

+ 2:30 Югь. 8:12

+ 2:35 Югь. 19:25

+ 2:37 Ляхнар 13:2, Ляхнар 14:23

+ 2:39 Матт. 2:23, Лк. 1:26-27

+ 2:50 Лк. 9:45, Лк. 18:34

+ 2:51 Даниял 7:28, Лк. 2:19

+ 2:52 1 Пачч. 2:26

• 3:1 Матт. 3:1-12, Марк 1:1-8, Югь. 1:19-28

+ 3:1 Лк. 13:1, Лк. 23:1, Лк. 9:7

+ 3:2 Матт. 26:3, Югь. 11:49, Лк. 1:63, Лк. 1:80, Югь. 1:6-7

+ 3:7 Матт. 12:34, Матт. 23:33

+ 3:8 Лк. 16:24, Югь. 8:33

+ 3:9 Лк. 13:9, Матт. 7:19

+ 3:10 Ляхнар 2:37, Ляхнар 16:30

+ 3:11 Матт. 25:35, Якьубдин 2:15-16

+ 3:14 Лк. 19:8

+ 3:15 Югь. 1:19-20

+ 3:17 Матт. 13:30

+ 3:20 Матт. 11:2, Матт. 14:1-12, Марк 6:17-18, Югь. 3:24

• 3:21 Матт. 3:13-17, Марк 1:9-11

+ 3:21 Ляхнар 7:56

+ 3:22 Югь. 1:32-33, Марк 9:7, Югь. 12:28, Лк. 9:35, Петрин-2 1:17

• 3:23 Матт. 1:1-17

+ 3:31 2 Пачч. 5:14

+ 3:32 1 Пачч. 17:12, Рут 4:18-22

+ 3:33 Эвел 38,

+ 3:38 Эвел 5

• 4:1 Матт. 4:1-11, Марк 1:12-13

+ 4:2 Фессалоник-1 3:5, 3 Пачч. 19:8, Матт. 21:18

+ 4:6 Югьандин-1 5:19, Ачмиш 13:2

• 4:14 Матт. 13:53-58, Марк 6:1-6

+ 4:15 Марк 1:21

+ 4:16 Матт. 2:23, Лк. 2:39

+ 4:23 Матт. 11:23, Марк 2:1-12, Югь. 4:46-53

+ 4:24 Югь. 4:44

+ 4:25 3 Пачч. 17:1, 3 Пачч. 18:2, Якьубдин 5:17

+ 4:26 3 Пачч. 17:9

+ 4:27 4 Пачч. 5:1-14

+ 4:30 Югь. 8:59, Югь. 10:39

• 4:31 Марк 1:21-28

+ 4:31 Матт. 4:13

+ 4:32 Матт. 7:28-29

+ 4:34 Матт. 8:29, Марк 1:23-24, Лк. 8:28, Ляхнар 19:15

+ 4:35 Лк. 9:42, Ляхнар 8:7

• 4:38 Матт. 8:14-17, Марк 1:29-34

+ 4:38 Коринф-1 9:5

+ 4:41 Матт. 12:16, Марк 3:12

• 4:42 Марк 1:35-39

+ 4:42 Лк. 5:16

• 5:1 Матт. 4:18-22, Марк 1:16-20

+ 5:1 Матт. 14:34, Марк 6:53

+ 5:4 Югь. 21:6

+ 5:10 Матт. 13:47

• 5:12 Матт. 8:1-4, Марк 1:40-45

+ 5:12 4 Пачч. 5:1, Марк 9:22

+ 5:14 Матт. 9:30, Матт. 17:9, Марк 1:34, Лк. 17:14

+ 5:16 Матт. 14:23, Лк. 4:42

• 5:17 Матт. 9:1-8, Марк 2:1-12

+ 5:17 Лк. 6:19, Лк. 8:46

+ 5:20 Матт. 8:10, Марк 10:52, Лк. 7:48

+ 5:21 Матт. 26:65,

• 5:27 Матт. 9:9-17, Марк 2:13-22

+ 5:29 Лк. 19:6

+ 5:30 Лк. 15:2

+ 5:32 Лк. 15:7, Тимофейиз-1 1:15

• 5:33 Матт. 9:14-17, Марк 2:18-22

+ 5:33 Матт. 11:2, Лк. 11:1, Югь. 1:35, Лк. 18:12

+ 5:34 Матт. 25:1-13, Югь. 3:29, Ачмиш 19:7, Ачмиш 21:2

+ 5:35 Марк 14:7, Лк. 17:22

• 6:1 Матт. 12:1-14, Марк 2:23

+ 6:3 1 Пачч. 21:6

+ 6:6 Марк 1:21

+ 6:7 Лк. 14:1, Лк. 20:20

+ 6:9 Лк. 14:3

+ 6:10 3 Пачч. 13:6

• 6:12 Матт. 10:1-4, Марк 3:13-19

+ 6:14 Матт. 16:18, Югь. 1:42

+ 6:15 Матт. 9:9

+ 6:16 Лк. 22:47

• 6:17 Матт. 4:23

+ 6:19 Лк. 5:17, Лк. 8:46

+ 6:21 Югь. 7:37, Коринф-2 7:10

+ 6:22 Петрин-1 4:14

+ 6:23 Ляхнар 5:41, Якьубдин 1:2, Коринф-2 12:10

+ 6:24 Матт. 6:2, Якьубдин 5:1

+ 6:25 Насигьятар 14:13,

• 6:27 Матт. 5:38-48

+ 6:28 Лк. 23:34, Ляхнар 7:60, Петрин-1 3:9

+ 6:29 Петрин-1 2:23, Коринф-1 6:7

+ 6:30 Насигьятар 21:26

+ 6:31 Матт. 7:12

+ 6:36 Матт. 5:7

• 6:37 Матт. 7:1-5

+ 6:37 Рим 14:10, Коринф-1 4:5, Рим 2:1, Рим 14:10, Якьубдин 2:13

+ 6:38 Коринф-2 9:6, Марк 4:24, Рим 2:1

+ 6:39 Матт. 15:14

+ 6:40 Матт. 10:24, Югь. 13:16

• 6:43 Матт. 7:17-20, Матт. 12:33-35

+ 6:45 Насигьятар 12:5, Матт. 15:18, Якьубдин 3:6

• 6:46 Матт. 7:24-27

+ 6:46 Матт. 7:22, Матт. 25:11, Югь. 13:13

+ 6:48 Насигьятар 10:25, Насигьятар 12:3

• 7:1 Матт. 8:5-13

+ 7:4 Ляхнар 10:2

+ 7:13 Матт. 20:34

+ 7:14 Лк. 8:54

+ 7:15 3 Пачч. 17:23, 4 Пачч. 4:36

+ 7:16 Матт. 21:11

• 7:18 Матт. 11:2-19

+ 7:19 Югь. 4:25, Югь. 6:14, Югь. 11:27

+ 7:23 Югь. 6:61, Югь. 16:1

+ 7:24 Лк. 3:2

+ 7:26 Матт. 14:5, Матт. 21:26

+ 7:27 Марк 1:2

+ 7:28 Лк. 1:15

+ 7:29 Лк. 3:12

+ 7:33 Матт. 3:4, Лк. 1:15

+ 7:34 Югь. 2:1, Югь. 12:2, Лк. 5:30

• 7:36 Матт. 26:6-13, Марк 14:3-9, Югь. 12:1-8

+ 7:39 Лк. 15:2

+ 7:41 Матт. 18:28

+ 7:42 Матт. 6:14, Марк 11:25-26, Эфес 4:32, Колосс 3:13

+ 7:48 Лк. 5:20

+ 7:50 Лк. 8:48, Лк. 17:19, Лк. 18:42, Эфес 2:8

+ 8:1 Лк. 4:43

+ 8:2 Лк. 23:49, Матт. 27:56, Марк 16:9, Лк. 24:10, Югь. 19:25

+ 8:3 Лк. 24:10

• 8:4 Матт. 13:1-9, Марк 4:1-9

+ 8:8 Матт. 11:15, Ачмиш 2:7

• 8:9 Матт. 13:10-23, Марк 4:10-25

+ 8:10 Матт. 19:11,

+ 8:11 Ляхнар 8:4

+ 8:13 Галат 1:6, Жугьдариз 6:4

+ 8:14 Матт. 6:25, Марк 10:23, Тимофейиз-1 6:10

+ 8:15 Югь. 15:5

+ 8:16 Матт. 5:15, Лк. 11:33

+ 8:17 Матт. 10:26, Лк. 12:2

+ 8:18 Насигьятар 9:9

• 8:19 Матт. 12:46-50, Марк 3:31-35

+ 8:19 Марк 6:3, Югь. 2:12, Югь. 7:3, Ляхнар 1:14, Коринф-1 9:5, Галат 1:19

+ 8:21 Югь. 15:14, Жугьдариз 2:11

• 8:22 Матт. 8:23-27, Марк 4:35-41

+ 8:22 Матт. 8:18, Марк 4:35

• 8:26 Матт. 8:28-34, Марк 5:1-20

+ 8:28 Лк. 4:34

+ 8:35 Лк. 10:39

+ 8:37 Лк. 5:8, Ляхнар 16:39

• 8:40 Матт. 9:18-26, Марк 5:21-43

+ 8:41 Лк. 13:14, Ляхнар 13:15, Ляхнар 18:8

+ 8:44 Марк 3:10

+ 8:46 Лк. 5:17, Лк. 6:19

+ 8:48 Лк. 7:50, Эфес 2:8

+ 8:51 Марк 14:33, Лк. 9:28

+ 8:52 Югь. 11:11

+ 8:54 Марк 1:31, Марк 9:27, Ляхнар 3:7, Ляхнар 9:41, Лк. 7:14

+ 8:56 Марк 1:44, Марк 9:9

• 9:1 Матт. 10:5-15, Марк 6:7-13

+ 9:1 Лк. 6:12-16

+ 9:5 Ляхнар 13:51

+ 9:6 Марк 1:15

• 9:7 Матт. 14:1-12, Марк 6:14-29

+ 9:7 Лк. 3:1, Лк. 9:19

+ 9:8 3 Пачч. 17:1,

+ 9:9 Лк. 3:19-20, Лк. 23:8

• 9:10 Матт. 14:13-21, Марк 6:30-44, Югь. 6:1-14

+ 9:10 Лк. 9:2

+ 9:13 4 Пачч. 4:42-44

• 9:18 Матт. 16:13-19, Марк 8:27-29

+ 9:19 Лк. 9:7, 3 Пачч. 17:1,

+ 9:20 Лк. 22:67, Югь. 11:27

• 9:21 Матт. 16:20-28, Марк 8:30

+ 9:22 Лк. 17:25, Лк. 18:33, Лк. 24:7, Югь. 2:19

* 9:23 Исайи му гафариинди Чан уьмур хачриин фици аьзабариккна тувнуш, гьаци чан уьмур гьяйиф дарди тувуз шлуриз кӀурайиб ву.

+ 9:23 Матт. 10:38-39, Лк. 14:27

+ 9:25 Лк. 12:20

+ 9:26 Рим 1:16, Тимофейиз-2 1:8, Даниял 7:13,

+ 9:27 Лк. 21:32, Югь. 21:22

• 9:28 Матт. 17:1-8, Марк 9:2-8

+ 9:28 Марк 14:33, Лк. 8:51

+ 9:29 Даниял 7:9

+ 9:35 Лк. 23:35, Петрин-2 1:17

• 9:37 Матт. 17:14-18, Марк 9:14-27

+ 9:42 Лк. 4:35

• 9:43 Матт. 17:22-23, Марк 9:30-32

+ 9:44 Лк. 9:22, Лк. 18:32-33

+ 9:45 Лк. 2:50, Лк. 18:34

• 9:46 Матт. 18:1-5, Марк 9:33-40

+ 9:48 Матт. 10:40, Лк. 10:16, Югь. 13:20

+ 9:49 Матт. 7:22, Матт. 12:27, Ляхнар 19:13,

+ 9:50 Лк. 11:23

+ 9:51 Лк. 24:51, Ляхнар 1:9

+ 9:52 Матт. 10:5

+ 9:54 4 Пачч. 1:10, Ачмиш 13:13

• 9:57 Матт. 8:19-22

+ 9:61 3 Пачч. 19:20

• 10:1 Матт. 10:7-16

+ 10:2 Матт. 9:37-38, Югь. 4:35

+ 10:3 Матт. 10:16

+ 10:4 4 Пачч. 4:29

+ 10:7 Галат 6:6, Тимофейиз-1 5:18

+ 10:8 Коринф-1 10:27

+ 10:9 Марк 1:15

+ 10:11 Ляхнар 13:51

+ 10:12 Эвел 18:20, Эвел 19:24,

• 10:13 Матт. 11:20-24

+ 10:13 Марк 6:45, Марк 8:21, Марк 3:7

+ 10:16 Матт. 10:40, Матт. 25:45, Югь. 13:20, Галат 4:14

+ 10:17 Марк 16:17, Ляхнар 5:16, Ляхнар 8:7, Ляхнар 16:18, Ляхнар 19:12

+ 10:18 Ачмиш 9:1, Ачмиш 12:8-9

+ 10:19 Марк 16:18, Ляхнар 28:3-5

+ 10:20 Жугьдариз 12:23, Ачмиш 3:5

• 10:21 Матт. 11:25-27, Матт. 13:16-17

+ 10:22 Югь. 6:46, Югь. 7:29, Югь. 8:19, Югь. 10:15

+ 10:23 Матт. 13:16-17

+ 10:24 Жугьдариз 11:13, Петрин-1 1:10-12

+ 10:25 Лк. 18:18

+ 10:27 Матт. 22:37, Марк 12:30

+ 10:28 Рим 10:5, Галат 3:12

+ 10:33 4 Пачч. 17:34, Югь. 4:9, Югь. 8:48

+ 10:38 Югь. 11:1, Югь. 12:2

+ 10:39 Лк. 8:35

+ 10:41 Лк. 12:25

• 11:1 Матт. 6:9-15, Матт. 7:7-11

+ 11:1 Матт. 11:2, Марк 2:18, Югь. 1:35

+ 11:3 Насигьятар 30:8

+ 11:4 Матт. 26:41

+ 11:10 Насигьятар 8:17, Матт. 18:19, Матт. 21:22, Марк 11:24, Югь. 14:13-14, Югьандин-1 3:22, Югьандин-1 5:14

+ 11:13 Эвел 6:5, Матт. 12:34, Ляхнар 2:38

• 11:14 Матт. 12:22-30, Матт. 12:43-45, Марк 3:20-27

+ 11:15 4 Пачч. 1:2, Матт. 9:34, Матт. 10:25

+ 11:16 Марк 8:11, Коринф-1 1:22

+ 11:19 Лк. 9:49, Ляхнар 19:13

+ 11:23 Лк. 9:50

+ 11:26 Петрин-2 2:20

+ 11:27 Лк. 1:48

+ 11:28 Югь. 13:17, Якьубдин 1:22, Рим 2:13

• 11:29 Матт. 12:38-42, Матт. 16:1-4, Марк 8:11-13

+ 11:31 3 Пачч. 10:1-13, Матт. 12:6

+ 11:32 Юнус 3:5

• 11:33 Матт. 6:22-23

+ 11:33 Матт. 5:15, Марк 4:21, Лк. 8:16

• 11:37 Матт. 23:1-36, Марк 12:38-40, Лк. 20:45-47

+ 11:38 Марк 7:3-5

+ 11:42 Лк. 18:12

+ 11:43 Лк. 14:7, Лк. 20:46

+ 11:44 Насигьятар 26:23

+ 11:48 Ляхнар 7:51-52

+ 11:49 Матт. 21:35

+ 11:50 Ачмиш 18:24, Эвел 4:8, Югьандин-1 3:12, Жугьдариз 11:4,

+ 11:54 Лк. 20:20

+ 12:1 Матт. 16:6, Марк 8:15, Коринф-1 5:7-8

+ 12:2 Матт. 10:26, Марк 4:22, Лк. 8:17

• 12:4 Матт. 10:17-20, Матт. 10:28-33

+ 12:4 Насигьятар 29:25,

+ 12:5 Жугьдариз 10:31

+ 12:7 Матт. 6:26, Матт. 12:12

+ 12:8 Рим 10:9, Ачмиш 3:5

+ 12:9 Матт. 25:12, Югьандин-1 2:23, Тимофейиз-2 2:12

+ 12:10 Матт. 12:31-32, Марк 3:29

+ 12:12 Насигьятар 16:1

• 12:13 Матт. 6:19-21, Матт. 6:25-34

+ 12:15 Тимофейиз-1 6:6-10,

+ 12:21 Тимофейиз-1 6:18

+ 12:22 Филипп 4:6, Петрин-1 5:7

+ 12:24 Матт. 10:31, Матт. 12:12

+ 12:27 3 Пачч. 10:4-7

+ 12:28 Матт. 8:26, Матт. 14:31, Матт. 16:8

+ 12:32 Югь. 10:16, Лк. 22:29

+ 12:33 Матт. 19:21, Лк. 18:22

• 12:35 Матт. 24:45-51

+ 12:36 Ачмиш 3:20

+ 12:39 Петрин-2 3:10, Фессалоник-1 5:2

+ 12:43 Матт. 25:21, Югь. 13:17

+ 12:45 Матт. 25:5

• 12:49 Матт. 10:34-36

+ 12:50 Марк 10:38

+ 12:51 Ляхнар 14:4

• 12:54 Матт. 5:25-26, Матт. 16:2-3

+ 12:58 Насигьятар 25:8

+ 13:1 Лк. 3:1, Лк. 23:1

+ 13:4 Югь. 9:7, Югь. 9:11

+ 13:6 Матт. 21:19, Марк 11:13

+ 13:7 Матт. 7:19, Лк. 3:9

+ 13:10 Матт. 4:23, Марк 6:2

+ 13:14 Лк. 8:41, Ляхнар 13:15, Ляхнар 18:8,

+ 13:15 Лк. 14:5

+ 13:17 Петрин-1 3:16

• 13:18 Матт. 13:31-33, Марк 4:30-32

+ 13:19 Матт. 17:20, Лк. 17:6, Даниял 4:9

+ 13:21 Коринф-1 5:6, Галат 5:9

• 13:22 Матт. 7:13-14, Матт. 7:21-23

+ 13:25 Матт. 25:11-12

+ 13:28 Матт. 8:12

+ 13:29 Матт. 8:11, Эфес 3:6

+ 13:30 Матт. 19:30, Матт. 20:16, Марк 10:31

• 13:31 Матт. 23:37-39

+ 13:31 Лк. 3:1, Лк. 9:7

+ 13:34 Ляхнар 7:52, Рут 2:12,

+ 13:35 Лк. 19:38

+ 14:1 Лк. 6:7, Лк. 20:20

+ 14:3 Матт. 12:10, Марк 3:4

+ 14:5 Лк. 13:15

+ 14:7 Лк. 11:43

+ 14:8 Насигьятар 25:6-7

+ 14:11 Матт. 23:12, Лк. 18:14

+ 14:14 Коринф-1 15:23, Фессалоник-1 4:16

• 14:15 Матт. 22:1-10

+ 14:15 Ачмиш 19:9

• 14:25 Матт. 10:37-38

+ 14:26 Югь. 12:25

+ 14:27 Матт. 16:24, Лк. 9:23

+ 14:34 Матт. 5:13, Марк 9:50

+ 14:35 Матт. 11:15, Лк. 8:8, Ачмиш 2:7

• 15:1 Матт. 18:12-14

+ 15:2 Лк. 5:30, Лк. 19:7

+ 15:6 Петрин-1 2:25

+ 15:7 Лк. 5:31-32

+ 15:24 Рим 11:15, Эфес 2:1, Эфес 2:5, Колосс 2:13

+ 15:30 Насигьятар 29:3

+ 16:8 Югь. 12:36, Фессалоник-1 5:5

+ 16:10 Матт. 25:21, Лк. 19:17

+ 16:11 Насигьятар 24:4

+ 16:13 Матт. 6:24

• 16:14 Матт. 11:12-13

+ 16:14 Тимофейиз-1 6:10

+ 16:15 1 Пачч. 16:7, 3 Пачч. 8:39, Насигьятар 21:2,

+ 16:16 Матт. 3:2, Лк. 4:43, Матт. 11:12-13

+ 16:17 Матт. 5:18

+ 16:18 Матт. 5:32, Матт. 19:19

+ 16:22 Матт. 18:10, Ляхнар 12:15

+ 16:23 Матт. 11:23, Матт. 8:11

+ 16:24 Лк. 3:8

+ 16:29 Ляхнар 26:22, Ляхнар 28:23

+ 16:31 Матт. 28:11-15, Югь. 12:10-11

• 17:1 Матт. 18:6-7, Матт. 18:21-22

+ 17:1 Лк. 22:22

+ 17:2 Марк 9:42

+ 17:3 Матт. 18:15

+ 17:4 Матт. 6:14

+ 17:5 Марк 9:24

+ 17:6 Матт. 17:20, Лк. 13:19

+ 17:12 Лк. 5:11,

+ 17:14 Матт. 8:4, Марк 1:44, Лк. 5:14

+ 17:16 Лк. 5:12, 4 Пачч. 17:34, Югь. 4:9

+ 17:19 Марк 10:52, Лк. 7:50, Эфес 2:8

• 17:20 Матт. 24:23-28, Матт. 24:37-41

+ 17:20 Лк. 19:11, Ляхнар 1:6

+ 17:22 Лк. 5:35, Югь. 8:56

+ 17:23 Марк 13:21, Лк. 21:28

+ 17:25 Лк. 9:22

+ 17:26 Эвел 6:5

+ 17:27 Эвел 6:14, Эвел 7:21

+ 17:29 Эвел 19:16, Эвел 19:24, Петрин-2 2:6-8

+ 17:31 Марк 13:15

+ 17:32 Эвел 19:26

+ 17:33 Матт. 10:39

* 17:36 Грекарин саспи БикӀбариъ кӀура: «Кьюр кас хутӀлиъ хьиди, дурарикан сар гъадагъиди, тмунур гъитди».

+ 18:1 Лк. 21:36, Рим 12:12, Эфес 6:18, Колосс 4:2, Фессалоник-1 5:17

+ 18:7 Ачмиш 6:10, Марк 13:20, Рим 8:33, Колосс 3:12, Титдиз 1:1

+ 18:8 Жугьдариз 10:37

+ 18:9 Лк. 16:15

+ 18:10 Ляхнар 3:1

+ 18:11 Матт. 6:5

+ 18:12 Лк. 5:33, Лк. 11:42

+ 18:13 Даниял 9:19

+ 18:14 Матт. 23:12, Лк. 14:11

• 18:15 Матт. 19:13-15, Марк 10:13-16

+ 18:17 Матт. 18:3

• 18:18 Матт. 19:16-30, Марк 10:17-31

+ 18:18 Лк. 10:25

+ 18:21 Филипп 3:6

+ 18:22 Лк. 12:33

+ 18:27 Эвел 18:14, Марк 14:36

+ 18:28 Лк. 5:11

+ 18:29 Лк. 14:26

• 18:31 Матт. 20:17-19, Марк 10:32-34

+ 18:33 Лк. 9:22, Лк. 24:7, Югь. 2:19

+ 18:34 Лк. 2:50, Лк. 9:45

• 18:35 Матт. 20:29-34, Марк 10:46-52

+ 18:35 3 Пачч. 16:34

+ 18:38 2 Пачч. 7:12-16, Матт. 22:42, Лк. 1:32

+ 18:42 Лк. 7:50, Эфес 2:8

+ 19:1 3 Пачч. 16:34

+ 19:7 Лк. 5:30, Лк. 15:2

+ 19:8 2 Пачч. 12:6, Лк. 3:14

+ 19:9 Лк. 3:8, Югь. 8:33, Югь. 8:39

• 19:11 Матт. 25:14-30

+ 19:11 Лк. 17:20, Ляхнар 1:6

+ 19:14 Югь. 15:8

+ 19:17 Лк. 16:10

+ 19:22 3 Пачч. 20:40

+ 19:26 Матт. 13:12

+ 19:27 Матт. 22:7, Лк. 20:16

• 19:28 Матт. 21:1-11, Марк 11:1-11, Югь. 12:12-19

+ 19:29 2 Пачч. 15:30, Ляхнар 1:12

+ 19:36 4 Пачч. 9:13

+ 19:39 Матт. 21:15-16

+ 19:41 Югь. 11:35

+ 19:44 Лк. 21:6

• 19:45 Матт. 21:12-17, Марк 11:15-19, Югь. 2:13-22

• 20:1 Матт. 21:23-27, Марк 11:27-33

+ 20:2 Ляхнар 4:7

+ 20:4 Лк. 3:3

+ 20:5 Лк. 7:30

+ 20:6 Лк. 7:26, Лк. 9:8

• 20:9 Матт. 21:33-46, Марк 12:1-12

+ 20:9 Марк 13:34

+ 20:12 Лк. 11:48-49

+ 20:13 Матт. 3:17, Жугьдариз 1:1

+ 20:14 Жугьдариз 1:2

+ 20:15 Жугьдариз 13:12

+ 20:16 Ляхнар 13:46

• 20:19 Матт. 22:15-22, Марк 12:13-17

+ 20:20 Лк. 6:7, Лк. 14:1, Лк. 11:54

+ 20:22 Матт. 17:24-25

+ 20:23 Марк 7:6, Лк. 12:1

+ 20:25 Рим 13:7

• 20:27 Матт. 22:23-33, Марк 12:18-27

+ 20:27 Ляхнар 23:8

+ 20:35 Фессалоник-2 1:5

+ 20:40 Матт. 22:46

• 20:41 Матт. 22:41-46, Марк 12:35-40

+ 20:41 2 Пачч. 7:12-16, Лк. 1:32, Лк. 18:38

+ 20:42 Ляхнар 2:34-35

+ 20:46 Лк. 11:43

• 21:1 Марк 12:41-44

+ 21:1 4 Пачч. 12:9, Матт. 27:6, Югь. 8:20

+ 21:4 Коринф-2 8:1-3, Коринф-2 8:12

• 21:5 Матт. 24:1-14, Марк 13:1-13

+ 21:6 Лк. 19:44

+ 21:8 Югьандин-1 3:7, Колосс 2:8, Фессалоник-2 2:3,

+ 21:10 Ачмиш 6:4

+ 21:11 Ляхнар 11:28, Ачмиш 6:8, Ачмиш 6:12

+ 21:12 Ляхнар 4:3, Ляхнар 17:6, Ляхнар 18:12, Ляхнар 24:1, Ляхнар 25:6

+ 21:15 Ляхнар 6:10

+ 21:18 1 Пачч. 14:45, 2 Пачч. 14:11, Ляхнар 27:34

• 21:20 Матт. 24:15-21, Марк 13:14-19

+ 21:23 Матт. 27:25, Фессалоник-1 2:16

+ 21:24 Ачмиш 11:2

• 21:25 Матт. 24:29-31, Марк 13:24-27

+ 21:27 Даниял 7:13

• 21:29 Матт. 24:32-35, Марк 13:28-31

+ 21:32 Лк. 9:27

+ 21:33 Петрин-2 3:10

+ 21:36 Матт. 25:13, Фессалоник-1 5:6, Лк. 18:1, Рим 12:12, Эфес 6:18, Колосс 4:2, Фессалоник-1 5:17

+ 21:37 Матт. 21:23, Матт. 26:55

• 22:1 Матт. 26:1-5, Матт. 26:14-16, Марк 14:1-2, Марк 14:10-11, Югь. 11:45-53

+ 22:3 Югь. 13:2

+ 22:6 Ляхнар 1:16

• 22:7 Матт. 26:17-25, Марк 14:12-21, Югь. 13:21-30

+ 22:7 Коринф-1 5:7

• 22:14 Матт. 26:26-30, Марк 14:22-26, Коринф-1 11:23-25

+ 22:16 Ачмиш 19:9

+ 22:19 Югь. 6:51, Коринф-1 10:16, Коринф-1 11:24

+ 22:21 Югь. 13:18

+ 22:22 Ляхнар 2:23

• 22:24 Матт. 18:1-5, Марк 9:33-37, Лк. 9:46-50

+ 22:26 Матт. 20:26, Марк 10:43-44

+ 22:27 Матт. 20:28, Югь. 13:4-5

+ 22:28 Жугьдариз 2:18

+ 22:29 Лк. 12:32

+ 22:30 Матт. 19:28, Ачмиш 3:21

• 22:31 Матт. 26:31-35, Марк 14:27-31, Югь. 13:36-38

+ 22:32 Югь. 17:9

+ 22:33 Югь. 21:19, Ляхнар 12:4

+ 22:35 Лк. 9:3, Лк. 10:4

• 22:39 Матт. 26:36-46, Марк 14:32-42

+ 22:40 Матт. 6:13

+ 22:42 Марк 10:38, Югь. 18:11, Жугьдариз 5:7, Матт. 6:10

+ 22:43 Матт. 4:11, Марк 1:13

• 22:47 Матт. 26:47-56, Марк 14:43-50, Югь. 18:3-11

+ 22:47 Ляхнар 1:16

+ 22:49 Лк. 22:38

+ 22:53 Лк. 20:1, Эфес 6:12

• 22:54 Матт. 26:57-58, Матт. 26:69-75, Марк 14:53-54, Марк 14:66-72, Югь. 18:12-18, Югь. 18:25-27

+ 22:61 Лк. 22:34

• 22:63 Матт. 26:67-68, Марк 14:65

• 22:66 Матт. 26:59-66, Марк 14:55-64, Югь. 18:19-24

+ 22:69 Марк 16:19, Ляхнар 7:56, Жугьдариз 1:3

+ 22:71 Матт. 9:3, Югь. 10:36

• 23:1 Матт. 27:1-2, Матт. 27:11-14, Марк 15:1-5, Югь. 18:28-30

+ 23:1 Лк. 3:1, Лк. 13:1, Ляхнар 3:13, Ляхнар 4:27, Тимофейиз-1 6:13

+ 23:2 Ляхнар 17:7, Лк. 20:25

+ 23:3 Матт. 2:2

+ 23:4 Югь. 18:38, Югь. 19:4, Жугьдариз 4:15

+ 23:7 Лк. 3:1, Лк. 9:7

+ 23:8 Лк. 9:9

• 23:13 Матт. 27:15-26, Марк 15:6-15, Югь. 18:39

* 23:17 Грекарин саспи БикӀбариъ кӀура: «Гьюкумдин аьхюрин, гьар йисан Пасхайин машквраз дидиснайидарикан сар халкьдин тӀалабниинди деетру аьдат айи».

• 23:26 Матт. 27:32-44, Марк 15:21-32, Югь. 19:17-27

+ 23:29 Марк 13:17, Лк. 21:23

+ 23:30 Ачмиш 6:16

+ 23:34 Ляхнар 7:60,

+ 23:35 Лк. 9:35, Югь. 10:18

+ 23:41 Лк. 23:4, Жугьдариз 4:15

• 23:44 Матт. 27:45-56, Марк 15:33-41, Югь. 19:28-30

+ 23:46 Ляхнар 7:59

+ 23:48 Лк. 18:13

+ 23:49 Лк. 8:2

• 23:50 Матт. 27:57-61, Марк 15:42-47, Югь. 19:38-42

• 24:1 Матт. 28:1-10, Марк 16:1-8, Югь. 20:1-10

+ 24:4 Югь. 20:12

+ 24:7 Лк. 9:22, Лк. 18:33, Югь. 2:19

+ 24:8 Югь. 2:22

+ 24:10 Марк 15:40, Лк. 8:2-3

+ 24:11 Марк 16:11

• 24:13 Марк 16:12-13

+ 24:16 Югь. 20:14

+ 24:18 Югь. 19:25

+ 24:20 Ляхнар 2:23

+ 24:26 Петрин-1 1:11

+ 24:27 Эвел 3:15, Эвел 12:3, Эвел 22:8, 2 Пачч. 7:12-14, Даниял 7:13, Даниял 9:24-27, Ляхнар 8:35

+ 24:30 Лк. 9:16

+ 24:34 Коринф-1 15:5

• 24:36 Матт. 28:16-20, Марк 16:14-18, Югь. 20:19-23, Ляхнар 1:6-8

+ 24:37 Матт. 14:26, Марк 6:49

+ 24:39 Югьандин-1 1:1

+ 24:41 Югь. 21:5

+ 24:45 Ляхнар 16:14

+ 24:46 Лк. 24:27

+ 24:48 Ляхнар 1:8

+ 24:49 Югь. 14:26, Ляхнар 1:8, Ляхнар 1:4, Ляхнар 2:4

• 24:50 Марк 16:19-20, Ляхнар 1:9-11

+ 24:50 Матт. 21:17, Лк. 19:29, Югь. 11:18, Ляхнар 1:9

+ 24:52 Матт. 28:9

+ 24:53 Ляхнар 2:46, Ляхнар 3:1, Ляхнар 5:21

+ 1:1 Эвел 1:1, Ачмиш 19:13, Югь. 20:28, Югьандин-1 5:20, Филипп 2:6

+ 1:3 Коринф-1 8:6, Колосс 1:16, Жугьдариз 1:2

+ 1:4 Югь. 5:26, Югь. 11:25, Югьандин-1 1:2, Югьандин-1 5:11, Югь. 8:12, Югь. 9:5, Югь. 12:46

+ 1:6 Матт. 3:1, Марк 1:4, Лк. 1:80, Лк. 3:2

+ 1:7 Югь. 3:26, Югь. 5:33, Югь. 10:41, Югь. 20:31, Ляхнар 19:4

+ 1:9 Петрин-1 2:9

+ 1:11 Югь. 5:43

+ 1:12 Матт. 5:9, Югьандин-1 3:1, Югьандин-1 5:1, Рим 8:14

+ 1:13 Югь. 3:3, Якьубдин 1:18

+ 1:14 Югьандин-1 4:2, Югьандин-2 1:7, Тимофейиз-1 3:16, Жугьдариз 2:14

+ 1:15 Матт. 3:11

+ 1:17 Югь. 7:19, Югь. 14:6

+ 1:18 Югь. 6:46, Югьандин-1 4:12, Колосс 1:15, Тимофейиз-1 6:16

• 1:19 Матт. 3:1-12, Марк 1:2-8, Лк. 3:15-17

+ 1:20 Ляхнар 13:25

+ 1:21 Матт. 17:12-13, Лк. 1:17,

+ 1:29 Петрин-1 1:19, Югьандин-1 2:2, Югьандин-1 4:10

+ 1:31 Лк. 1:17

+ 1:32 Матт. 3:16, Марк 1:10, Лк. 3:22

+ 1:33 Ляхнар 1:5

+ 1:35 Матт. 11:2, Марк 2:18, Лк. 11:1

+ 1:36 Югь. 1:29

+ 1:38 Югь. 18:4, Югь. 18:7

+ 1:40 Матт. 4:18-20, Марк 1:16-20, Лк. 5:2-11

+ 1:41 Югь. 4:25

+ 1:42 Матт. 16:18, Марк 3:16, Галат 1:18, Коринф-1 1:12

+ 1:44 Югь. 12:21

+ 1:45 Югь. 21:2, Лк. 24:27, Матт. 2:23, Лк. 2:39

+ 1:47 Рим 9:6

+ 1:49 Матт. 27:11, Матт. 27:42, Югь. 11:27

+ 1:51 Эвел 28:12, Даниял 7:13

+ 2:1 Югь. 4:46, Югь. 21:2

+ 2:4 Марк 14:41, Югь. 7:6, Югь. 7:30, Югь. 8:20, Югь. 13:1

+ 2:6 Югь. 3:25

+ 2:12 Марк 3:31, Марк 6:3, Югь. 7:3, Ляхнар 1:14, Коринф-1 9:5, Галат 1:19

• 2:13 Матт. 21:12-13, Марк 11:15-17, Лк. 19:45-46

+ 2:13 Югь. 6:4, Югь. 11:55

+ 2:16 Лк. 2:49

+ 2:18 Югь. 4:48, Югь. 6:30, Коринф-1 1:22

+ 2:19 Марк 8:31, Марк 14:58, Марк 15:29, Югь. 10:18

+ 2:22 Лк. 24:8, Югь. 12:16

+ 2:23 Югь. 11:45

+ 3:1 Югь. 7:50, Югь. 19:39

+ 3:5 Марк 16:16, Ляхнар 2:38, Матт. 5:20, Коринф-1 15:50

+ 3:13 Насигьятар 30:4, Югь. 6:38, Коринф-1 15:47, Эфес 4:9

+ 3:14 Югь. 8:28, Югь. 12:32

+ 3:16 Рим 5:8, Эфес 2:4, Югьандин-1 3:1, Югьандин-1 4:10

+ 3:17 Югь. 8:15, Югь. 12:47

+ 3:18 Марк 16:16

+ 3:19 Югь. 1:4, Югь. 8:12, Югь. 7:7

+ 3:20 Эфес 5:13

+ 3:22 Югь. 4:1-2

+ 3:24 Матт. 11:2, Марк 6:17-18, Лк. 3:19-20

+ 3:25 Югь. 2:6

+ 3:26 Югь. 1:7, Югь. 5:33

+ 3:27 Коринф-1 4:7

+ 3:28 Марк 1:2, Югь. 1:20

+ 3:29 Матт. 9:15, Матт. 25:1-13, Ачмиш 19:7, Ачмиш 21:2, Матт. 9:15, Марк 2:19

+ 3:33 Югь. 8:26

+ 3:35 Матт. 3:17, Матт. 17:5, Югь. 5:20

+ 3:36 Югь. 5:24, Югь. 6:40, Югьандин-1 5:12-13

+ 4:2 Югь. 3:22

+ 4:3 Югь. 2:11-12

+ 4:4 Лк. 9:52-53

+ 4:5 Эвел 33:19, Эвел 48:22

+ 4:14 Югь. 7:38

+ 4:19 Югь. 9:20

+ 4:20 Эвел 12:6-7, Эвел 33:18,

+ 4:22 4 Пачч. 17:28-34, Ляхнар 13:23, Рим 3:1-2

+ 4:23 Рим 8:15, Эфес 6:18,

+ 4:24 Коринф-2 3:17

+ 4:25 Югь. 1:41, Матт. 11:2,

+ 4:26 Югь. 9:37

+ 4:34 Югь. 5:30, Югь. 6:38, Югь. 9:4, Югь. 14:31

+ 4:35 Матт. 9:38, Лк. 10:2

+ 4:36 Коринф-1 3:6-9

+ 4:42 Югь. 1:29, Югьандин-1 4:14

+ 4:44 Матт. 13:57, Марк 6:4, Лк. 4:24

+ 4:45 Югь. 2:23

+ 4:46 Югь. 2:1, Югь. 21:2, Югь. 2:12

+ 4:48 Югь. 2:18, Югь. 6:30, Коринф-1 1:22

+ 4:53 Матт. 8:13, Ляхнар 16:34, Ляхнар 18:8

+ 4:54 Югь. 2:11

+ 5:8 Матт. 9:6-7, Марк 2:11, Лк. 5:24

+ 5:16 Югь. 15:20

+ 5:18 Югь. 7:1, Филипп 2:6

+ 5:20 Матт. 3:17, Матт. 17:5, Югь. 3:35, Югь. 10:17, Югь. 15:9, Югь. 17:26

+ 5:21 Даниял 12:2, Рим 8:11, Коринф-1 15:45

+ 5:22 Югь. 17:2, Ляхнар 10:42

+ 5:23 Матт. 10:40, Лк. 10:16, Югь. 13:20, Югь. 15:23

+ 5:24 Югь. 3:36, Югь. 6:40, Югь. 20:31, Югьандин-1 5:9-13, Югьандин-1 3:14

+ 5:25 Матт. 27:52-53, Эфес 2:1, Эфес 2:5

+ 5:26 Югь. 1:4, Югь. 11:25, Югьандин-1 1:2, Югьандин-1 5:11

+ 5:27 Даниял 7:13

+ 5:28 Югь. 11:25, Югь. 11:43

+ 5:29 Даниял 12:2

+ 5:30 Марк 14:36, Югь. 6:38, Югь. 8:16

+ 5:31 Югь. 8:13

+ 5:33 Югь. 1:7, Югь. 3:26, Югь. 10:41

+ 5:35 Матт. 5:16, Петрин-2 1:19

+ 5:36 Югь. 8:18, Югь. 10:25, Югьандин-1 5:9

+ 5:39 Лк. 24:27

+ 5:41 Фессалоник-1 2:6

+ 5:43 Югь. 10:25, Югь. 12:12, Югь. 1:11, Югь. 3:11-12

+ 5:44 Югь. 12:43

• 6:1 Матт. 14:13-21, Марк 6:30-44, Лк. 9:10-17

+ 6:4 Югь. 2:13, Югь. 11:55

+ 6:5 Югь. 1:44, 4 Пачч. 4:42-44

+ 6:8 Югь. 1:40, Югь. 1:44

+ 6:11 Матт. 15:36

+ 6:14 Матт. 11:2-3, Югь. 4:25, Югь. 11:27

• 6:16 Матт. 14:22-27, Марк 6:45-52

+ 6:29 Югьандин-1 3:23

+ 6:30 Матт. 12:38, Югь. 2:18, Югь. 4:48, Коринф-1 1:22

+ 6:34 Югь. 4:15

+ 6:35 Югь. 4:14, Югь. 7:37

+ 6:37 Югь. 17:6

+ 6:38 Югь. 3:13, Коринф-1 15:47, Марк 14:36, Югь. 5:30

+ 6:39 Матт. 18:14, Югь. 10:28-29

+ 6:40 Югь. 3:35, Югь. 5:24, Югьандин-1 5:12-13

+ 6:42 Матт. 13:55

+ 6:44 Югь. 12:32

+ 6:46 Матт. 11:27, Югь. 1:18

+ 6:51 Югь. 3:13, Матт. 26:26-28

+ 6:53 Марк 14:22-24, Коринф-1 10:16, Коринф-1 11:27

+ 6:56 Югь. 15:4-5, Югьандин-1 3:24

+ 6:62 Марк 16:19, Лк. 24:51, Ляхнар 1:9

+ 6:63 Коринф-2 3:6

+ 6:64 Югь. 13:11

+ 6:69 Марк 1:24

+ 6:70 Югь. 13:2, Югь. 13:27

+ 6:71 Югь. 18:2-3

+ 7:1 Югь. 5:18, Югь. 8:37, Югь. 11:53

+ 7:3 Марк 3:31, Марк 6:3, Югь. 2:12, Ляхнар 1:14, Коринф-1 9:5, Галат 1:19

+ 7:6 Марк 14:41, Югь. 2:4, Югь. 8:20, Югь. 13:1

+ 7:7 Югь. 15:18, Югь. 3:19

+ 7:13 Югь. 19:38

+ 7:16 Югь. 8:28, Югь. 12:49, Югь. 14:10

+ 7:18 Югь. 5:41, Югь. 8:50

+ 7:19 Югь. 1:17

+ 7:20 Марк 3:22, Югь. 8:48, Югь. 10:20

+ 7:23 Матт. 12:2, Югь. 5:16

+ 7:24 Югь. 8:15

+ 7:27 Югь. 8:14, Югь. 9:29, Югь. 19:9

+ 7:29 Матт. 11:27, Югь. 8:55

+ 7:30 Югь. 10:39, Марк 14:41, Югь. 2:4, Югь. 7:6, Югь. 8:20, Югь. 13:1

+ 7:31 Югь. 8:30

+ 7:33 Марк 14:7, Югь. 14:19, Югь. 16:5

+ 7:34 Югь. 8:21-22, Югь. 13:33

+ 7:37 Матт. 11:28, Матт. 5:6, Югь. 4:14, Югь. 6:35

+ 7:39 Ляхнар 2:4

+ 7:40 Югь. 1:21

+ 7:42 2 Пачч. 7:12, 2 Пачч. 7:16, 1 Пачч. 16:1, Матт. 2:1, Лк. 2:4-7

+ 7:43 Югь. 9:16, Югь. 10:19

+ 7:48 Коринф-1 1:20, Коринф-1 2:8

+ 7:50 Югь. 3:1, Югь. 19:39

+ 7:52 4 Пачч. 14:25

+ 8:6 Лк. 11:54, Лк. 20:20

+ 8:7 Рим 2:1, Рим 2:22

+ 8:11 Югь. 5:14

+ 8:12 Лк. 2:30, Югь. 1:4, Югь. 1:9, Югь. 12:35

+ 8:13 Югь. 5:31

+ 8:14 Югь. 13:3, Югь. 16:28, Югь. 7:27

+ 8:15 Югь. 3:17, Югь. 7:24, Югь. 12:47

+ 8:16 Югь. 5:30, Югь. 16:32

+ 8:18 Югь. 5:36, Югьандин-1 5:9

+ 8:19 Матт. 11:27, Югь. 16:3

+ 8:20 Марк 14:41, Югь. 2:4, Югь. 7:6, Югь. 13:1

+ 8:21 Югь. 7:34-35, Югь. 13:33

+ 8:23 Югьандин-1 4:5, Югь. 17:14

+ 8:26 Югь. 15:15, Югь. 3:33

+ 8:28 Югь. 3:14, Югь. 12:32, Югь. 5:30, Югь. 7:16

+ 8:29 Югь. 4:34, Югь. 6:38

+ 8:30 Югь. 7:31

+ 8:32 Якьубдин 2:12, Петрин-1 2:16, Рим 6:18, Коринф-1 7:22, Коринф-2 3:17, Галат 5:1

+ 8:33 Матт. 3:9

+ 8:34 Петрин-2 2:19, Рим 6:16-20, Титдиз 3:3

+ 8:35 Эвел 21:10, Галат 4:30

+ 8:37 Югь. 5:18, Югь. 7:1, Югь. 11:53

+ 8:39 Лк. 19:9

+ 8:44 Югьандин-1 3:8, Югьандин-1 3:10, Югьандин-1 3:12, Эвел 3:4, Коринф-2 11:3, Ачмиш 12:9

+ 8:48 Марк 3:22, Югь. 7:20

+ 8:49 Югь. 5:23

+ 8:50 Югь. 5:41, Югь. 7:18

+ 8:51 Югь. 5:24, Югь. 11:26

+ 8:54 Жугьдариз 5:5, Югь. 17:1, Ляхнар 3:13, Петрин-2 1:17

+ 8:55 Югь. 7:28-29

+ 8:56 Матт. 13:17, Лк. 17:22

+ 8:59 Югь. 10:31

+ 9:4 Югь. 4:34, Югь. 11:9, Югь. 12:35

+ 9:5 Югь. 1:4, Югь. 8:12, Югь. 12:46

+ 9:6 Марк 7:33, Марк 8:23

+ 9:7 Лк. 13:4

+ 9:14 Югь. 5:9

+ 9:16 Югь. 7:43, Югь. 10:19

+ 9:17 Югь. 4:19, Югь. 6:14

+ 9:22 Югь. 7:13, Югь. 12:42, Югь. 16:2

+ 9:29 Югь. 7:27, Югь. 8:14

+ 9:31 Насигьятар 15:8, Насигьятар 28:9,

+ 9:37 Югь. 4:26

+ 9:40 Рим 2:19

+ 9:41 Югь. 15:22, Якьубдин 4:17

+ 10:6 Марк 6:52, Марк 8:17

+ 10:11 Жугьдариз 13:20, Югь. 15:13, Югьандин-1 3:16

+ 10:12 Матт. 7:15, Ляхнар 20:29

+ 10:15 Матт. 11:27

+ 10:16 Югь. 11:52, Лк. 12:32

+ 10:17 Матт. 3:17, Югь. 5:20

+ 10:18 Югь. 2:19

+ 10:19 Югь. 7:43, Югь. 9:16

+ 10:20 Марк 3:22, Югь. 7:20, Югь. 8:48,

+ 10:23 Ляхнар 3:11, Ляхнар 5:12

+ 10:24 Матт. 26:63, Югь. 1:24-25, Югь. 1:41

+ 10:25 Югь. 5:36

+ 10:28 Югь. 3:16, Югь. 17:12

+ 10:30 Югь. 17:11

+ 10:31 Югь. 8:59

+ 10:33 Матт. 9:3

+ 10:36 Югь. 3:17, Марк 2:7, Марк 14:64

+ 10:38 Югь. 14:10

+ 10:39 Лк. 4:30, Югь. 7:30

+ 10:40 Югь. 1:28

+ 10:41 Югь. 1:7, Югь. 3:26, Югь. 5:33

+ 10:42 Югь. 7:31

+ 11:1 Лк. 10:38-39

+ 11:2 Югь. 12:3

+ 11:8 Югь. 8:59, Югь. 10:31

+ 11:9 Югь. 9:4, Югь. 12:35

+ 11:11 Матт. 9:24, Марк 5:39, 4 Пачч. 4:31

+ 11:16 Матт. 10:3, Марк 3:18, Лк. 6:15, Югь. 14:5, Югь. 20:24, Югь. 21:2, Ляхнар 1:13, Югь. 13:37

+ 11:24 Лк. 14:14, Югь. 5:29, Югь. 6:39

+ 11:25 Югь. 1:4, Югь. 5:26, Югьандин-1 1:2, Югьандин-1 5:11

+ 11:26 Югь. 5:24, Югь. 8:51

+ 11:27 Матт. 11:2, Югь. 1:49, Матт. 16:16, Марк 8:29

+ 11:35 Лк. 19:41

+ 11:37 Югь. 9:6-7

+ 11:38 Матт. 27:60

+ 11:41 Югь. 17:1

+ 11:42 Югь. 3:17

+ 11:43 Югь. 5:28

+ 11:44 Югь. 5:28

• 11:45 Матт. 26:1-5, Марк 14:1-22, Лк. 22:1-2

+ 11:45 Югь. 2:23

+ 11:50 Югь. 18:14

+ 11:51 Марк 10:45

+ 11:52 Югь. 10:16, Югьандин-1 2:2

+ 11:53 Марк 14:1, Югь. 5:18, Югь. 7:1, Югь. 8:37

+ 11:55 Югь. 2:13, Югь. 6:4,

+ 11:57 Югь. 7:11

• 12:1 Матт. 26:6-13, Марк 14:3-9, Лк. 7:36-50

+ 12:1 Югь. 11:55, Матт. 21:17, Югь. 11:1, Югь. 11:18

+ 12:2 Лк. 10:38

+ 12:3 Югь. 11:2

+ 12:6 Югь. 13:29

+ 12:9 Югь. 11:44

• 12:12 Матт. 21:4-9, Марк 11:7-10, Лк. 19:35-38

+ 12:15 Матт. 21:4-5

+ 12:16 Югь. 2:22

+ 12:19 Югь. 11:47-48

+ 12:21 Югь. 1:44

+ 12:23 Югь. 2:4, Югь. 17:1

+ 12:24 Коринф-1 15:36

+ 12:25 Матт. 10:39, Лк. 14:26

+ 12:27 Марк 14:34, Югь. 13:21

+ 12:28 Марк 1:11, Марк 9:7

+ 12:29 Ляхнар 23:9

+ 12:30 Югь. 11:42

+ 12:31 Югь. 16:11, Коринф-2 4:4, Колосс 2:15

+ 12:32 Югь. 3:14, Югь. 8:28, Югь. 6:44

+ 12:33 Югь. 18:32

+ 12:35 Югь. 1:4, Югь. 8:12, Эфес 5:8, Насигьятар 4:19, Югь. 9:4, Югь. 11:9, Югьандин-1 1:6

+ 12:36 Лк. 16:8, Фессалоник-1 5:5

+ 12:38 Рим 10:16

+ 12:40 Матт. 13:15, Марк 4:12, Ляхнар 28:27

+ 12:42 Югь. 3:1, Югь. 9:22, Югь. 16:2

+ 12:43 Югь. 5:44

+ 12:44 Матт. 10:40, Югь. 13:20, Югь. 14:1

+ 12:45 Югь. 14:9

+ 12:46 Югь. 1:4, Югь. 8:12, Югь. 9:5

+ 12:47 Югь. 3:17, Югь. 4:42, Югь. 8:15

+ 13:1 Югь. 12:1, Марк 14:41, Югь. 2:4, Югь. 7:6, Югь. 8:20

+ 13:2 Югь. 6:70

+ 13:3 Матт. 11:27, Югь. 17:2, Югь. 8:14, Югь. 16:28

+ 13:5 Матт. 20:28, Лк. 22:27

+ 13:8 Коринф-1 6:11, Эфес 5:26, Титдиз 3:5, Жугьдариз 10:22

+ 13:10 Югь. 15:3

+ 13:11 Югь. 6:64, Югь. 18:2

+ 13:13 Матт. 7:22, Матт. 23:8, Лк. 6:46, Филипп 2:11

+ 13:14 Тимофейиз-1 5:10

+ 13:15 Петрин-1 2:21

+ 13:16 Лк. 6:40, Югь. 15:20

+ 13:17 Матт. 24:46, Лк. 11:28, Якьубдин 1:22, Рим 2:13

• 13:18 Матт. 26:21-25, Марк 14:18-21, Лк. 22:21-23

+ 13:18 Югь. 6:70,

+ 13:19 Марк 13:23, Югь. 14:29, Югь. 16:4

+ 13:20 Матт. 10:40, Лк. 10:16, Югь. 12:44

+ 13:21 Марк 14:34, Югь. 12:27

+ 13:23 Югь. 19:26, Югь. 20:2, Югь. 21:7, Югь. 21:20

+ 13:29 Югь. 12:6

+ 13:31 Петрин-1 4:11

+ 13:32 Югь. 17:1, Югь. 17:5

+ 13:33 Югь. 7:34, Югь. 8:21

+ 13:34 Югьандин-1 2:7-8, Югьандин-1 3:11, Югьандин-2 1:5, Югь. 15:12

• 13:36 Матт. 26:31-35, Марк 14:27-31, Лк. 22:31-34

+ 13:37 Югь. 11:16, Югь. 21:19

+ 13:38 Югь. 18:27

+ 14:1 Югь. 12:44

+ 14:3 Югь. 14:1, Фессалоник-1 4:17

+ 14:5 Югь. 11:16

+ 14:6 Югь. 1:17, Югь. 11:25, Жугьдариз 10:20

+ 14:8 Югь. 1:43, Югь. 12:21

+ 14:9 Югь. 12:45

+ 14:10 Югь. 10:38

+ 14:11 Югь. 5:36

+ 14:12 Югь. 8:14, Югь. 13:3, Югь. 16:28

+ 14:14 Матт. 7:7-8, Марк 11:24, Югь. 15:16, Югь. 16:23, Югьандин-1 3:22

+ 14:15 Матт. 28:20, Югьандин-1 5:3, Югьандин-2 1:6, Рим 13:10

+ 14:16 Югь. 15:26, Югь. 16:13

+ 14:17 Коринф-1 2:14, Ляхнар 2:4

+ 14:19 Югь. 7:33

+ 14:21 Насигьятар 8:17, Югь. 16:27

+ 14:22 Лк. 6:16, Ляхнар 1:13

+ 14:23 Ачмиш 3:20

+ 14:26 Югь. 15:26, Югь. 16:13, Коринф-1 2:10, Югьандин-1 2:20, Лк. 24:49

+ 14:27 Филипп 4:7, Колосс 3:15

+ 14:28 Югь. 14:1-2, Коринф-1 11:3, Коринф-1 15:24

+ 14:29 Марк 13:23, Югь. 13:19

+ 14:30 Югь. 12:31, Эфес 2:2

+ 15:2 Матт. 3:10, Матт. 7:19

+ 15:3 Югь. 13:10

+ 15:4 Югьандин-1 2:6

+ 15:5 Рим 11:17, Югь. 6:56, Югьандин-1 3:24, Марк 4:20

+ 15:6 Матт. 13:42

+ 15:7 Югь. 14:14

+ 15:9 Матт. 3:17, Югь. 5:20

+ 15:11 Югь. 3:29, Югь. 16:24, Югь. 17:13, Югьандин-1 1:4, Югьандин-2 1:12

+ 15:12 Югь. 13:34

+ 15:13 Югь. 10:11, Югьандин-1 3:16, Рим 5:7-8, Эфес 5:2

+ 15:14 Марк 3:35

+ 15:15 Югь. 3:32, Югь. 8:26

+ 15:16 Матт. 7:7-8, Марк 11:24, Югь. 14:14, Югь. 16:23

+ 15:17 Югьандин-1 2:7, Югьандин-1 3:11, Югьандин-2 1:5

+ 15:18 Марк 13:13, Югь. 7:7, Югьандин-1 3:13

+ 15:19 Югь. 8:23, Югь. 17:14

+ 15:20 Матт. 10:24, Лк. 6:40, Югь. 13:16, Югь. 5:16, Коринф-1 4:12, Коринф-2 4:9, Фессалоник-1 2:15, Тимофейиз-2 3:12

+ 15:22 Югь. 9:41

+ 15:23 Югь. 5:23

+ 15:24 Югь. 7:31, Югь. 10:37

+ 15:26 Югь. 14:17, Югь. 16:13, Ляхнар 5:32, Югьандин-1 5:6-8

+ 15:27 Лк. 24:48, Югь. 19:35, Ляхнар 1:8

+ 16:2 Югь. 9:22, Югь. 12:42, Ляхнар 8:1, Ляхнар 9:1, Ляхнар 26:9

+ 16:3 Югь. 18:19

+ 16:4 Марк 13:23, Югь. 13:19, Югь. 14:29

+ 16:5 Югь. 7:33, Югь. 14:12

+ 16:7 Югь. 15:26

+ 16:9 Югь. 8:24

+ 16:11 Югь. 12:31, Колосс 2:15

+ 16:13 Югь. 14:17, Югь. 15:26, Югьандин-1 2:20, Коринф-1 2:10

+ 16:15 Югь. 17:10

+ 16:16 Югь. 7:33

+ 16:20 Матт. 9:15

+ 16:22 Коринф-2 6:10

+ 16:23 Матт. 7:7-8, Марк 11:24, Югь. 14:14, Югь. 15:16

+ 16:24 Югь. 3:29, Югь. 15:11, Югь. 17:13, Югьандин-2 1:12

+ 16:25 Марк 8:32

+ 16:27 Югь. 14:21

+ 16:28 Югь. 8:14, Югь. 13:3

+ 16:30 Югь. 2:24-25

+ 16:32 Матт. 26:31, Марк 14:27, Югь. 8:16

+ 16:33 Югь. 14:27, Колосс 3:15, Рим 8:37, Ачмиш 3:21

+ 17:1 Югь. 11:41, Югь. 2:4, Югь. 12:23, Югь. 8:54, Югь. 13:32

+ 17:2 Матт. 28:18, Югь. 5:22, Югь. 13:3

+ 17:5 Югь. 1:1-2

+ 17:8 Югь. 6:69

+ 17:9 Лк. 22:32

+ 17:10 Югь. 16:15,

+ 17:11 Югь. 10:30

+ 17:12 Фессалоник-2 3:3, Югь. 13:2, Югь. 10:28

+ 17:13 Югь. 3:29, Югь. 15:11, Югь. 16:24, Югьандин-2 1:12

+ 17:14 Югь. 8:23, Югь. 15:19

+ 17:15 Матт. 6:13

+ 17:18 Югь. 20:21

+ 17:22 Рим 8:30

+ 17:24 Югь. 14:3

+ 17:25 Югь. 8:55, Югь. 10:15

+ 17:26 Матт. 3:17, Югь. 5:20

• 18:1 Матт. 26:47-56, Марк 14:43-50, Лк. 22:47-53

+ 18:1 Матт. 26:36

+ 18:2 Лк. 22:39

+ 18:3 Ляхнар 1:16

+ 18:4 Югь. 13:1, Югь. 1:38, Югь. 20:15

+ 18:9 Югь. 17:12

+ 18:10 Лк. 22:38

+ 18:11 Марк 10:38, Марк 14:36

• 18:12 Матт. 26:57-58, Марк 14:53-54, Лк. 22:54

+ 18:13 Лк. 3:2, Ляхнар 4:6

+ 18:14 Югь. 11:50

• 18:16 Матт. 26:69-70, Марк 14:66-68, Лк. 22:55-57

• 18:19 Матт. 26:59-66, Марк 14:55-64, Лк. 22:66-71

+ 18:20 Югь. 7:26

+ 18:22 3 Пачч. 12:24, Ляхнар 23:2, Ляхнар 23:4

+ 18:26 Югь. 18:10

+ 18:27 Матт. 26:64, Марк 14:72, Лк. 22:60, Югь. 13:38

• 18:28 Матт. 27:1-2, Матт. 27:11-14, Марк 15:1-5, Лк. 23:1-5

+ 18:28 Ляхнар 10:28,

+ 18:29 Лк. 3:1, Лк. 13:1, Ляхнар 3:13, Ляхнар 4:27, Тимофейиз-1 6:13

+ 18:32 Марк 10:33, Югь. 12:33

+ 18:33 Матт. 2:2

+ 18:36 Югь. 8:23, Югь. 17:14

+ 18:37 Югь. 3:11, Югьандин-1 4:6

+ 18:38 Лк. 23:41, Жугьдариз 4:15

+ 18:39 Марк 15:6-7

• 19:1 Матт. 27:15-31, Марк 15:6-20, Лк. 23:13-25

+ 19:4 Лк. 23:41, Жугьдариз 4:15

+ 19:7 Югь. 10:36,

+ 19:9 Ляхнар 8:32-33

+ 19:11 Югь. 18:2, Югь. 18:14

+ 19:12 Ляхнар 3:13

• 19:17 Матт. 27:32-44, Марк 15:21-32, Лк. 23:26-43

+ 19:20 Жугьдариз 13:12

+ 19:25 Лк. 24:18, Лк. 8:2

+ 19:26 Югь. 13:23

• 19:28 Матт. 27:45-56, Марк 15:33-41, Лк. 23:44-49

+ 19:34 Югьандин-1 5:6

+ 19:35 Югь. 15:27, Ляхнар 1:8, Югьандин-1 1:1-3, Ачмиш 1:2

+ 19:36 Матт. 1:23, Матт. 21:4, Матт. 26:56

• 19:38 Матт. 27:57-61, Марк 15:42-47, Лк. 23:50-56

+ 19:38 Югь. 7:13

+ 19:39 Югь. 3:1, Югь. 7:50, Матт. 2:11

+ 19:40 Югь. 11:44

+ 19:41 4 Пачч. 21:18, 4 Пачч. 21:26

• 20:1 Матт. 28:1-10, Марк 16:1-8, Лк. 24:1-12

+ 20:1 Лк. 8:2

+ 20:2 Югь. 13:23

+ 20:9 Лк. 24:27

• 20:11 Марк 16:9-11

+ 20:12 Лк. 24:4, Ляхнар 1:10

+ 20:14 Лк. 24:16, Лк. 24:31, Югь. 21:4

+ 20:15 Югь. 1:38, Югь. 18:4

+ 20:17 Матт. 28:10, Рим 8:29, Жугьдариз 2:11

• 20:19 Матт. 28:16-20, Марк 16:14-18, Лк. 24:36-49

+ 20:21 Югь. 17:18

+ 20:22 Эвел 2:7

+ 20:23 Матт. 16:19, Матт. 18:18

+ 20:24 Югь. 11:16

+ 20:28 Югь. 1:1, Югьандин-1 5:20, Филипп 2:6

+ 20:29 Марк 15:32, Петрин-1 1:8

+ 20:30 Югь. 21:25

+ 20:31 Матт. 14:33, Лк. 1:35, Югь. 1:7, Ляхнар 19:4, Югь. 3:14-15, Югьандин-1 5:13

+ 21:1 Югь. 6:1

+ 21:2 Югь. 11:16, Югь. 14:5, Югь. 20:24, Югь. 1:45, Югь. 2:1, Матт. 4:21, Лк. 5:10

+ 21:4 Лк. 24:16, Лк. 24:31, Югь. 20:14

+ 21:5 Лк. 24:41

+ 21:6 Лк. 5:4

+ 21:7 Югь. 13:23

+ 21:14 Югь. 20:19, Югь. 20:26

+ 21:16 Ляхнар 20:28, Петрин-1 5:1

+ 21:19 Югь. 13:37, Петрин-2 1:14

+ 21:20 Югь. 13:23, Югь. 13:25

+ 21:22 Матт. 16:27, Марк 9:1

+ 21:24 Югь. 15:27, Югьандин-3 1:12

+ 21:25 Югь. 20:30

+ 1:1 Лк. 1:3, Марк 16:19, Лк. 24:51

+ 1:3 Матт. 28:17, Марк 16:14, Лк. 24:15-49, Югь. 20:19-29, Коринф-1 15:5-7

+ 1:4 Лк. 24:49

+ 1:5 Лк. 3:3,

+ 1:6 Лк. 17:20, Лк. 19:11

+ 1:7 Фессалоник-1 5:1

+ 1:8 Ляхнар 8:1, Ляхнар 8:14, Лк. 24:48-49, Марк 16:15

+ 1:9 Марк 16:19

+ 1:10 Даниял 7:9, Даниял 10:6, Марк 9:3, Югь. 20:12

+ 1:11 Матт. 16:27

+ 1:12 2 Пачч. 15:30,

+ 1:13 Матт. 10:2-4, Марк 3:17-18, Лк. 6:14-16

+ 1:14 Марк 3:31, Марк 6:3, Югь. 2:12, Югь. 7:3, Коринф-1 9:5, Галат 1:19

+ 1:16 Лк. 22:47, Лк. 22:37, Лк. 24:44

+ 1:17 Югь. 6:71, Югь. 13:21

+ 1:19 Матт. 27:8

+ 1:22 Лк. 3:3, Лк. 24:48

+ 1:23 Ляхнар 18:7, Колосс 4:11

+ 1:24 3 Пачч. 8:39, Ляхнар 15:8

+ 1:26 Насигьятар 16:33

+ 2:1 Ляхнар 20:16

+ 2:3 Матт. 3:11

+ 2:4 Ляхнар 4:31, Ляхнар 13:52, Лк. 24:49, Ляхнар 1:4-5

+ 2:11 Ляхнар 6:5, Ляхнар 13:43

+ 2:13 Коринф-1 14:23

+ 2:19 Матт. 24:30, Лк. 21:11, Ачмиш 8:7

+ 2:20 Ачмиш 6:12

+ 2:21 Рим 10:13

+ 2:22 Югь. 3:2

+ 2:23 Лк. 22:22, Лк. 23:33

+ 2:24 Лк. 24:5-6, Рим 8:11

+ 2:28 Матт. 7:14, Ляхнар 13:35

+ 2:29 3 Пачч. 2:10, Ляхнар 13:36

+ 2:30 2 Пачч. 23:2, 2 Пачч. 7:12-16,

+ 2:33 Марк 16:19, Ляхнар 7:55-56, Рим 8:34, Жугьдариз 1:3

+ 2:34 Лк. 20:42-43

+ 2:37 Лк. 3:10, Ляхнар 16:30

+ 2:38 Марк 1:4, Ляхнар 10:48, Лк. 11:13, Ляхнар 8:15

+ 2:39 Эфес 2:13

+ 2:44 Ляхнар 4:32-37

+ 3:2 Ляхнар 14:8

+ 3:6 Коринф-2 6:10

+ 3:7 Марк 1:31, Марк 5:41, Марк 9:27, Ляхнар 9:41

+ 3:8 Ляхнар 14:10

+ 3:11 Югь. 10:23, Ляхнар 5:12

+ 3:13 Югь. 8:54, Югь. 17:1, Петрин-2 1:17, Лк. 23:14, Югь. 19:12

+ 3:14 Лк. 23:18

+ 3:17 Ляхнар 13:27, Тимофейиз-1 1:13

+ 3:21 Лк. 1:69-70, Рим 1:2

+ 3:22 Матт. 17:5, Ляхнар 7:37

+ 3:24 1 Пачч. 3:19-20

+ 3:25 Эвел 22:18, Эвел 26:4

+ 4:1 Матт. 22:23, Ляхнар 23:8

+ 4:3 Лк. 21:12

+ 4:6 Матт. 26:3, Лк. 3:2, Югь. 18:13

+ 4:7 Лк. 20:2

+ 4:8 Марк 13:11, Ляхнар 6:10, Ляхнар 13:9

+ 4:9 Ляхнар 3:6-8

+ 4:11 Лк. 20:17, Петрин-1 2:7

+ 4:12 Матт. 1:21

+ 4:14 Ляхнар 3:11

+ 4:19 Ляхнар 5:29

+ 4:21 Лк. 20:6, Лк. 22:2, Ляхнар 5:26

+ 4:27 Лк. 23:1, Лк. 23:11, Ляхнар 3:13

+ 4:29 Эфес 6:19

+ 4:31 Ляхнар 2:4, Ляхнар 13:52

+ 4:32 Ляхнар 2:44

+ 4:34 Коринф-2 8:14

+ 4:36 Ляхнар 9:27, Ляхнар 13:2, Ляхнар 15:36, Галат 2:9

+ 5:12 Марк 16:20, Югь. 10:23, Ляхнар 3:11

+ 5:15 Марк 6:55, Ляхнар 19:11-12

+ 5:17 Ляхнар 4:1, Ляхнар 23:8, Марк 15:10, Ляхнар 13:45

+ 5:18 Лк. 21:12, Ляхнар 4:3

+ 5:19 Ляхнар 12:7-10, Ляхнар 16:26

+ 5:26 Лк. 20:6, Лк. 22:2, Ляхнар 4:21

+ 5:27 Матт. 10:17, Матт. 26:59

+ 5:28 Ляхнар 4:17-18, Матт. 27:25

+ 5:29 Ляхнар 4:19

+ 5:32 Лк. 24:48, Югь. 15:26

+ 5:33 Ляхнар 7:54

+ 5:34 Ляхнар 22:3,

+ 5:37 Лк. 2:2

+ 5:41 Матт. 5:12, Петрин-1 4:13-14, Коринф-2 12:10

+ 6:1 Ляхнар 9:29

+ 6:3 Тимофейиз-1 3:8

+ 6:5 Ляхнар 8:5, Ляхнар 21:8, Ляхнар 2:11, Ляхнар 13:43

+ 6:6 Тимофейиз-1 4:14, Тимофейиз-1 5:22, Тимофейиз-2 1:6

+ 6:7 Ляхнар 12:24, Ляхнар 19:20

+ 6:10 Ляхнар 4:8, Лк. 21:15

+ 6:11 3 Пачч. 21:10, Матт. 26:59

+ 6:13 Ляхнар 21:28

+ 6:14 Матт. 26:61, Югь. 2:19-22, Матт. 5:17

+ 7:2 Эвел 11:31, Эвел 12:4

+ 7:3 Эвел 12:1

+ 7:4 Эвел 11:32

+ 7:5 Эвел 15:3, Эвел 18:10, Эвел 12:7, Эвел 13:15, Эвел 15:18

+ 7:6 Эвел 15:13,

+ 7:7 Эвел 15:14,

+ 7:8 Эвел 17:9-14, Эвел 21:2-4, Эвел 25:26, Эвел 29:31-35, Эвел 30:5-24

+ 7:9 Эвел 37:11, Эвел 37:28, Эвел 39:2

+ 7:10 Эвел 41:37-43

+ 7:12 Эвел 42:1-5

+ 7:13 Эвел 43:1-15, Эвел 45:1-4

+ 7:14 Эвел 45:9-10, Эвел 46:27

+ 7:15 Эвел 46:5, Эвел 46:28, Эвел 49:33,

+ 7:16 Эвел 50:25,

+ 7:20 Жугьдариз 11:23

+ 7:37 Ляхнар 3:22

+ 7:43 3 Пачч. 11:5-7, 4 Пачч. 23:13,

+ 7:44 Ачмиш 15:5,

+ 7:46 2 Пачч. 7:1-2, 3 Пачч. 8:17

+ 7:47 3 Пачч. 6

+ 7:48 3 Пачч. 8:27, Ляхнар 17:24

+ 7:52 3 Пачч. 18:4, Матт. 23:37

+ 7:53 Галат 3:19, Жугьдариз 2:2

+ 7:54 Ляхнар 5:33

+ 7:55 Марк 16:19

+ 7:56 Марк 1:10, Даниял 7:13, Марк 16:19, Ляхнар 7:56, Жугьдариз 1:3

+ 7:58 3 Пачч. 21:13, Ляхнар 8:1, Ляхнар 22:20

+ 7:59 Лк. 23:46

+ 7:60 Лк. 22:41, Лк. 23:34

+ 8:1 Ляхнар 22:20, Югь. 16:2, Матт. 10:23

+ 8:3 Галат 1:13, Коринф-1 15:9, Филипп 3:6

+ 8:4 Марк 4:14, Ляхнар 11:19

+ 8:5 Ляхнар 6:5, Ляхнар 21:8

+ 8:7 Лк. 4:35, Марк 16:17-18

+ 8:13 Матт. 28:19, Ляхнар 16:33, Ляхнар 18:8

+ 8:14 Ляхнар 1:8

+ 8:15 Ляхнар 2:38

+ 8:16 Матт. 28:19, Ляхнар 19:5, Ляхнар 10:44, Ляхнар 11:15

+ 8:17 Ляхнар 9:17, Ляхнар 19:6

+ 8:22 Даниял 4:24, Тимофейиз-2 2:25

+ 8:25 Югь. 4:39

+ 8:26 Ляхнар 5:19, Ляхнар 10:4, Ляхнар 11:13, Ляхнар 12:7, Ляхнар 27:23

+ 8:29 Ляхнар 10:19

+ 8:31 Рим 10:14

+ 8:35 Лк. 24:27

* 8:37 Грекарин саспи БикӀбариъ кӀура: «Хъа Филипди гъапи: „Эгер уву яв вари юкӀв хъипну хъугъраш, штуан хьуз шулвухьан“. Хъа дугъу гъапи: „Узу хъугъурза – Иса Месигь Аллагьдин Бай ву“».

+ 8:39 4 Пачч. 2:16,

+ 9:1 Ляхнар 8:3, Югь. 16:2

+ 9:3 Ляхнар 22:6-11, Ляхнар 26:12-18

+ 9:7 Даниял 10:7

+ 9:10 Ляхнар 22:12, Эвел 22:1

+ 9:11 Ляхнар 21:39, Ляхнар 22:3

+ 9:15 Рим 1:5, Галат 1:15-16, Тимофейиз-1 2:7,

+ 9:16 Ляхнар 20:23, Фессалоник-1 3:3

+ 9:17 Ляхнар 8:17, Ляхнар 19:6

+ 9:19 Галат 1:17

+ 9:21 Галат 1:13, Галат 1:23

+ 9:22 Тимофейиз-1 1:12, Ляхнар 18:28

+ 9:23 Ляхнар 20:3, Ляхнар 23:30

+ 9:25 1 Пачч. 19:12, Коринф-2 11:32

+ 9:27 Ляхнар 4:36, Ляхнар 13:2, Ляхнар 15:36, Галат 2:9, Коринф-1 9:6, Галат 1:18-19

+ 9:29 Ляхнар 6:1

+ 9:30 Ляхнар 11:25

+ 9:34 Ляхнар 3:6

+ 9:36 Югь. 13:14, Тимофейиз-1 2:10, Тимофейиз-1 5:10

+ 9:40 Матт. 9:25, Ляхнар 28:8, Якьубдин 5:16

+ 9:41 Марк 1:31, Марк 5:41, Марк 9:27, Ляхнар 3:7

+ 10:2 Матт. 8:10, Лк. 7:4-5

+ 10:3 Ляхнар 3:1

+ 10:4 Ляхнар 8:26, Ачмиш 8:4

+ 10:6 Ляхнар 9:43

+ 10:9 Ляхнар 11:5-14

+ 10:15 Марк 7:15-16, Рим 14:14, Тимофейиз-1 4:4, Титдиз 1:15

+ 10:19 Ляхнар 8:29

+ 10:22 Лк. 7:4-5

+ 10:25 Даниял 2:46, Ляхнар 16:29

+ 10:26 Ачмиш 19:10, Ачмиш 22:8-9

+ 10:28 Югь. 4:9, Югь. 18:28

+ 10:34 Рим 2:11, Рим 10:12

+ 10:35 Рим 10:12

+ 10:37 Марк 1:14

+ 10:38 Матт. 3:16, Югь. 1:32-33, Матт. 4:24, Лк. 13:16

+ 10:42 Югь. 5:22, Ляхнар 17:31, Петрин-1 4:5, Тимофейиз-2 4:1

+ 10:43 Лк. 24:27, Рим 3:21

+ 10:46 Марк 16:17, Коринф-1 12:10

+ 10:47 Ляхнар 2:4

+ 10:48 Ляхнар 2:38

+ 11:2 Ляхнар 15:1, Галат 2:12

+ 11:3 Лк. 15:2, Галат 2:12

+ 11:5 Ляхнар 10:9-32

+ 11:9 Марк 7:19, Ляхнар 10:15

+ 11:12 Ляхнар 15:9

+ 11:13 Ляхнар 8:26

+ 11:15 Ляхнар 10:44

+ 11:16 Ляхнар 1:5

+ 11:17 Ляхнар 2:38

+ 11:19 Ляхнар 8:1

+ 11:22 Ляхнар 4:36, Ляхнар 9:27, Ляхнар 13:1

+ 11:24 Ляхнар 6:5

+ 11:25 Ляхнар 9:30

+ 11:27 Ляхнар 13:1, Ляхнар 15:32

+ 11:28 Ляхнар 21:10, Матт. 24:7, Ляхнар 18:2

+ 12:2 Лк. 5:10, Марк 10:39

+ 12:4 Лк. 22:33

+ 12:5 Коринф-2 1:11, Эфес 6:18

+ 12:7 Ляхнар 8:26, Ляхнар 16:26

+ 12:10 Ляхнар 5:19, Ляхнар 16:26

+ 12:11 Коринф-2 1:10

+ 12:12 Ляхнар 13:5, Ляхнар 15:37, Петрин-1 5:13, Колосс 4:10, Тимофейиз-2 4:11, Филимондиз 1:24

+ 12:15 Матт. 18:10-11, Жугьдариз 1:14

+ 12:17 Ляхнар 15:13, Ляхнар 21:18, Якьубдин 1:1, Галат 1:19, Галат 2:9

+ 12:23 Даниял 5:23, Ачмиш 16:9, 2 Пачч. 24:16, 4 Пачч. 19:35

+ 12:24 Ляхнар 6:7, Ляхнар 19:20

+ 12:25 Ляхнар 11:29-30, Ляхнар 12:12

+ 13:1 Ляхнар 11:27, Ляхнар 4:36, Ляхнар 11:22, Лк. 3:1

+ 13:2 Лк. 2:37, Рим 1:1, Галат 1:15

+ 13:5 Ляхнар 12:12, Ляхнар 15:37, Колосс 4:10

+ 13:6 Матт. 7:15

+ 13:9 Ляхнар 4:8, Ляхнар 6:10

+ 13:13 Ляхнар 15:38

+ 13:15 Лк. 8:41, Ляхнар 18:8

+ 13:19 1 Пачч. 12:11

+ 13:21 1 Пачч. 8:5, 1 Пачч. 9:1, 1 Пачч. 10:1, 1 Пачч. 13:1

+ 13:22 1 Пачч. 15:23, 1 Пачч. 13:14,

+ 13:24 Лк. 3:3

+ 13:25 Лк. 3:16, Югь. 1:20, Югь. 1:27

+ 13:27 Ляхнар 3:17, Лк. 24:26-27

+ 13:28 Лк. 23:23

+ 13:29 Лк. 23:53

+ 13:30 Лк. 24:6

+ 13:31 Ляхнар 1:3, Лк. 24:48

+ 13:32 Жугьдариз 1:5, Жугьдариз 5:5

+ 13:34 Рим 6:9,

+ 13:35 Ляхнар 2:27

+ 13:36 3 Пачч. 2:10, Ляхнар 2:29

+ 13:38 Матт. 1:21, Югьандин-1 2:12

+ 13:39 Рим 3:20, Галат 2:16, Галат 3:11, Рим 3:28

+ 13:43 Ляхнар 2:11, Ляхнар 6:5

+ 13:45 Ляхнар 5:17

+ 13:46 Ляхнар 4:30, Эфес 6:19, Матт. 10:11, Матт. 22:8, Ачмиш 3:4, Марк 12:9, Ляхнар 18:6

+ 13:47 Ляхнар 26:23

+ 13:50 Фессалоник-1 2:15

+ 13:51 Матт. 10:14, Марк 6:11, Лк. 9:5

+ 13:52 Ляхнар 2:4, Ляхнар 4:31

+ 14:1 Ляхнар 13:5

+ 14:3 Ляхнар 4:30, Эфес 6:19

+ 14:4 Матт. 10:34, Лк. 12:51

+ 14:6 Матт. 10:23

+ 14:8 Ляхнар 3:2

+ 14:9 Матт. 9:2

+ 14:10 Ляхнар 3:8

+ 14:11 Ляхнар 28:6

+ 14:13 Даниял 2:46

+ 14:14 Марк 14:63

+ 14:15 Фессалоник-1 1:9

+ 14:17 Матт. 5:45,

+ 14:19 Коринф-2 11:25

+ 14:22 Колосс 1:23, Югь. 15:20, Петрин-1 2:21, Петрин-1 5:9, Фессалоник-1 3:3, Тимофейиз-2 3:12

+ 14:23 Ляхнар 13:2, Ляхнар 20:32

+ 14:26 Ляхнар 13:3

+ 15:2 Галат 5:2

+ 15:7 Ляхнар 10:20

+ 15:8 3 Пачч. 8:39, Ляхнар 1:24, Ляхнар 10:44, Ляхнар 10:47

+ 15:9 Ляхнар 11:12,

+ 15:10 Галат 5:1

+ 15:11 Эфес 2:8, Титдиз 2:11, Титдиз 3:7

+ 15:13 Ляхнар 12:17, Якьубдин 1:1, Галат 1:19, Галат 2:9

+ 15:20 Даниял 1:8, Коринф-1 8:1, Коринф-1 10:19-20, Ачмиш 2:14,

+ 15:22 Петрин-1 5:12, Коринф-2 1:19, Фессалоник-2 1:1

+ 15:24 Галат 1:7, Галат 5:10

+ 15:28 Ляхнар 15:20

+ 15:32 Ляхнар 11:27

* 15:34 Грекарин саспи БикӀбариъ дибикӀна: «Хъа Силайи гьадушваъ гъузуз кьаст апӀуру».

+ 15:35 Ляхнар 13:1

+ 15:37 Ляхнар 12:12, Ляхнар 13:5, Колосс 4:10

+ 15:38 Ляхнар 13:13

+ 15:40 Ляхнар 15:32

+ 16:1 Рим 16:21, Коринф-1 4:17, Филипп 2:19, Колосс 1:1, Фессалоник-1 3:2, Фессалоник-2 1:1, Тимофейиз-1 1:2, Тимофейиз-2 1:2

+ 16:3 Коринф-1 9:20, Галат 2:3

+ 16:4 Ляхнар 15:28-29

+ 16:5 Ляхнар 6:7

+ 16:6 Ляхнар 18:23

+ 16:7 Филипп 1:19

+ 16:8 Ляхнар 20:5, Коринф-2 2:12, Тимофейиз-2 4:13

+ 16:12 Филипп 1:1

+ 16:14 Лк. 24:45

+ 16:15 Ляхнар 11:14, Ляхнар 16:33-34

+ 16:17 Даниял 3:26

+ 16:18 Марк 9:38

+ 16:21 Эстер 3:8

+ 16:22 Коринф-2 6:4-5, Коринф-2 11:23-25

+ 16:24 Фессалоник-1 2:2

+ 16:26 Ляхнар 4:31, Ляхнар 5:19, Ляхнар 12:7, Ляхнар 12:10

+ 16:27 3 Пачч. 20:39, Ляхнар 12:19

+ 16:29 Даниял 2:46, Ляхнар 10:25

+ 16:30 Лк. 3:10, Ляхнар 2:37

+ 16:31 Марк 16:16, Рим 10:9

+ 16:33 Ляхнар 11:14, Ляхнар 16:15

+ 16:34 Югь. 4:53, Ляхнар 18:8

+ 16:37 Ляхнар 22:25

+ 16:39 Матт. 8:34

+ 16:40 Ляхнар 16:14

+ 17:1 Филипп 4:16

+ 17:2 Ляхнар 13:5, Ляхнар 14:1

+ 17:3 Лк. 24:26-27

+ 17:5 Фессалоник-1 2:14-16

+ 17:7 Лк. 23:2

+ 17:16 Петрин-2 2:8

+ 17:19 Марк 1:27

+ 17:24 Матт. 11:25, 3 Пачч. 8:27, Ляхнар 7:48

+ 17:25 Эвел 2:7,

+ 17:26 Эвел 3:20,

+ 17:30 Петрин-1 1:14, Рим 3:25-26, Эфес 4:18

+ 17:31 Матт. 12:36, Югь. 5:22, Ляхнар 10:42, Петрин-1 4:5

+ 18:2 Рим 16:3, Коринф-1 16:19, Тимофейиз-2 4:19, Ляхнар 11:28

+ 18:4 Ляхнар 13:5

+ 18:5 Фессалоник-1 3:6

+ 18:6 Ляхнар 13:46

+ 18:8 Лк. 8:41, Ляхнар 13:15, Коринф-1 1:14, Югь. 4:53, Ляхнар 16:34

+ 18:15 Ляхнар 23:29

+ 18:18 Ляхнар 18:2, Рим 16:1,

+ 18:19 Ляхнар 19:1, Ляхнар 20:16

+ 18:21 Якьубдин 4:15

+ 18:23 Ляхнар 16:6

+ 18:24 Ляхнар 19:1, Коринф-1 1:12, Коринф-1 3:5, Коринф-1 4:6, Коринф-1 16:12, Титдиз 3:13

+ 18:25 Лк. 3:3, Ляхнар 19:3

+ 18:26 Ляхнар 4:30, Эфес 6:19

+ 18:27 Коринф-1 16:3, Коринф-2 3:1

+ 18:28 Ляхнар 9:22

+ 19:1 Ляхнар 18:21

+ 19:3 Ляхнар 18:25

+ 19:4 Лк. 3:3, Югь. 1:7

+ 19:5 Матт. 28:19, Ляхнар 8:16

+ 19:6 Ляхнар 8:17, Ляхнар 9:17, Ляхнар 10:46

+ 19:8 Ляхнар 4:30, Эфес 6:19

+ 19:12 Ляхнар 5:15

+ 19:13 Матт. 12:27, Марк 9:38, Лк. 9:49

+ 19:15 Лк. 4:34, Якьубдин 2:19

+ 19:18 Марк 1:5, Якьубдин 5:16

+ 19:20 Ляхнар 6:7, Ляхнар 12:24

+ 19:21 Рим 15:26, Коринф-1 16:5, Рим 15:23-24

+ 19:22 Ляхнар 16:1

+ 19:29 Ляхнар 19:29, Колосс 4:10, Филимондиз 1:24

+ 20:1 Ляхнар 19:21

+ 20:3 Ляхнар 9:23, Ляхнар 23:30

+ 20:4 Ляхнар 19:29, Эфес 6:21, Колосс 4:7, Тимофейиз-2 4:12, Тимофейиз-2 4:20, Титдиз 3:12

+ 20:5 Ляхнар 16:8

+ 20:6 Ляхнар 12:3

+ 20:7 Коринф-1 16:2, Ачмиш 1:10

+ 20:9 4 Пачч. 1:2

+ 20:10 3 Пачч. 17:21, 4 Пачч. 4:34

+ 20:16 Ляхнар 2:1

+ 20:18 Ляхнар 18:19, Фессалоник-1 1:5

+ 20:23 Ляхнар 9:16, Ляхнар 21:33

+ 20:24 Тимофейиз-2 4:7

+ 20:28 Югь. 21:16-17, Петрин-1 5:2, Петрин-1 1:18-19

+ 20:29 Матт. 7:15, Югь. 10:12

+ 20:30 Петрин-2 2:1, Коринф-2 11:13, Тимофейиз-1 4:1

+ 20:31 Марк 14:38

+ 20:32 Ляхнар 14:23, Петрин-1 1:4

+ 20:33 1 Пачч. 12:3, Коринф-2 7:2

+ 20:34 Ляхнар 18:3

+ 20:35 Матт. 10:8

+ 20:36 Ляхнар 21:5

+ 21:4 Ляхнар 20:23

+ 21:5 Ляхнар 20:36

+ 21:8 Ляхнар 6:5, Ляхнар 8:5

+ 21:9 4 Пачч. 22:14, Лк. 2:36, Ляхнар 2:17-18

+ 21:10 Ляхнар 11:28

+ 21:11 3 Пачч. 11:30,

+ 21:12 Матт. 16:21-23

+ 21:13 Ляхнар 20:24, Филипп 2:17

+ 21:18 Ляхнар 12:17, Якьубдин 1:1

+ 21:20 Рим 10:2

+ 21:21 Рим 2:28-29, Коринф-1 7:19

+ 21:24 Ляхнар 18:18

+ 21:25 Ляхнар 15:29

+ 21:28 Ляхнар 6:13,

+ 21:29 Ляхнар 20:4

+ 21:33 Ляхнар 20:23, Ляхнар 21:11

+ 21:34 Ляхнар 19:32

+ 21:39 Ляхнар 9:11, Ляхнар 22:3

+ 22:3 Ляхнар 9:11, Ляхнар 21:39, Ляхнар 5:34, Филипп 3:6

+ 22:4 Ляхнар 8:3

+ 22:5 Ляхнар 9:1-2

+ 22:6 Ляхнар 9:3-6, Ляхнар 26:12-18

+ 22:12 Ляхнар 9:17

+ 22:15 Ляхнар 9:15

+ 22:16 Ляхнар 9:18

+ 22:17 Ляхнар 9:26

+ 22:20 Ляхнар 7:58

+ 22:25 Ляхнар 16:37

+ 23:1 Коринф-1 4:4, Коринф-2 1:12, Тимофейиз-2 1:3, Жугьдариз 13:18

+ 23:2 Ляхнар 24:1, 3 Пачч. 12:24

+ 23:4 Югь. 18:22

+ 23:6 Ляхнар 4:1, Филипп 3:5, Коринф-1 15:13

+ 23:8 Матт. 22:23, Лк. 20:27

+ 23:9 Югь. 12:29

+ 23:11 Ляхнар 27:23

+ 23:24 Ляхнар 24:3, Ляхнар 25:14

+ 23:27 Ляхнар 21:32-33, Ляхнар 22:27

+ 23:28 Ляхнар 22:30

+ 23:29 Ляхнар 18:15

+ 23:30 Ляхнар 9:23, Ляхнар 20:3

+ 23:34 Ляхнар 21:39

+ 24:1 Ляхнар 23:2

+ 24:5 Лк. 23:2

+ 24:6 Ляхнар 21:27-29

* 24:7 Грекарин саспи БикӀбариъ дибикӀна: «Хъа думу учуз ич закондиинди жазайиъ итуз ккун гъабхьунчуз, амма къушмарин аьхюр Лисийди думу учхьан гъидисну. Дугъу думу тахсир апӀурайидариз увухьна гъягъюз буйругъ дебккнийи».

+ 24:15 Даниял 12:2, Ачмиш 20:6, Ачмиш 20:13

+ 24:16 Ляхнар 23:1, Жугьдариз 13:18

+ 24:17 Рим 15:25-28, Коринф-1 16:1, Галат 2:10

+ 24:18 Ляхнар 21:26

+ 24:21 Ляхнар 23:6

+ 24:25 Ляхнар 17:32

+ 25:3 Ляхнар 23:12

+ 25:10 Рим 13:1

+ 25:12 Ляхнар 23:11

+ 25:19 Ляхнар 18:15, Ляхнар 23:29

+ 25:24 Ляхнар 22:22

+ 25:25 Лк. 23:14, Ляхнар 23:29

+ 26:1 Матт. 10:18, Ляхнар 9:15

+ 26:4 Галат 1:13

+ 26:5 Ляхнар 23:6, Филипп 3:5

+ 26:7 Матт. 19:28, Якьубдин 1:1

+ 26:8 Коринф-1 5:12

+ 26:9 Югь. 16:2, Тимофейиз-1 1:13

+ 26:10 Ляхнар 8:3

+ 26:11 Ляхнар 9:1

+ 26:12 Ляхнар 9:3-6, Ляхнар 22:6-11

+ 26:18 Жугьдариз 2:14-15

+ 26:20 Ляхнар 9:20

+ 26:21 Ляхнар 21:27, Ляхнар 21:30

+ 26:23 Коринф-1 15:20, Колосс 1:18, Ачмиш 1:5, Ляхнар 13:47

+ 26:29 Ляхнар 21:33

+ 26:31 Ляхнар 23:29

+ 26:32 Ляхнар 25:12

+ 27:1 Ляхнар 25:12

+ 27:2 Ляхнар 19:29

+ 27:6 Ляхнар 28:11

+ 27:14 Марк 4:37

+ 27:18 Юнус 1:5

+ 27:23 Ляхнар 8:26

+ 27:24 Ляхнар 23:11

+ 27:26 Ляхнар 28:1

+ 27:34 1 Пачч. 14:45, 2 Пачч. 14:11, 3 Пачч. 1:52, Лк. 21:18

+ 27:35 Матт. 15:36

+ 27:43 Ляхнар 27:3

+ 28:5 Марк 16:18, Лк. 10:19

+ 28:6 Ляхнар 14:11

+ 28:8 Ляхнар 9:40, Якьубдин 5:16

+ 28:11 Ляхнар 27:6

+ 28:18 Ляхнар 23:29, Ляхнар 26:31-32

+ 28:23 Лк. 24:27

+ 28:25 Матт. 15:7

+ 28:27 Матт. 13:15, Марк 4:12, Югь. 12:40

+ 28:28 Лк. 3:6

* 28:29 Грекарин саспи БикӀбариъ дибикӀна: «Павели гьамци гъапихъан, жугьдар, чиб-чпин арайиъ яман гьюжатар апӀури, гъушнийи».

+ 28:31 Ляхнар 4:29, Эфес 6:19

+ 1:1 Матт. 13:55, Ляхнар 12:17, Ляхнар 15:13, Ляхнар 21:18, Галат 1:19, Галат 2:9, Лк. 22:30, Югь. 7:35, Ляхнар 26:7, Петрин-1 1:1

+ 1:2 Матт. 5:11-12, Петрин-1 1:6-7

+ 1:3 Рим 5:3

+ 1:4 Петрин-2 1:6, Матт. 5:48

+ 1:5 3 Пачч. 3:9-12, Насигьятар 2:3-6

+ 1:6 Матт. 21:21, Марк 11:24

+ 1:7 Якьубдин 4:8

+ 1:9 Коринф-1 1:31, Коринф-2 10:17

+ 1:11 Петрин-1 1:24

+ 1:12 Матт. 10:22, Марк 13:13, Якьубдин 5:11, Тимофейиз-2 4:8, Ачмиш 2:10

+ 1:15 Рим 5:12, Рим 6:23

+ 1:16 Марк 13:5, Югьандин-1 3:7, Колосс 2:8, Фессалоник-2 2:3

+ 1:17 Эвел 1:16, Югьандин-1 1:5

+ 1:18 Фессалоник-2 2:13, Ачмиш 14:4, Югь. 1:13

+ 1:19 Насигьятар 10:19, Насигьятар 14:29,

+ 1:21 Колосс 3:8

+ 1:22 Лк. 11:28, Югь. 13:17, Югьандин-1 3:18, Рим 2:13

+ 1:25 Якьубдин 2:12, Лк. 11:28

+ 1:26 Якьубдин 3:2-3

+ 1:27 Матт. 25:36, Петрин-2 3:14, Югьандин-1 5:18, Тимофейиз-1 5:22

+ 2:1 Матт. 22:16, Лк. 20:21, Рим 2:11

+ 2:5 Коринф-1 1:27-28, Коринф-2 8:9, Ачмиш 2:9

+ 2:10 Матт. 5:19, Галат 3:10

+ 2:12 Якьубдин 1:25

+ 2:13 Матт. 6:15, Матт. 18:35, Лк. 6:37

+ 2:16 Насигьятар 21:13, Матт. 25:35, Лк. 3:11, Югьандин-1 3:17-18

+ 2:18 Матт. 7:16, Галат 5:6

+ 2:19 Матт. 8:29, Марк 1:24, Марк 5:7, Ляхнар 16:17, Ляхнар 19:15

+ 2:21 Эвел 22

+ 2:22 Жугьдариз 11:17-18

+ 2:23 Эвел 15:6, Рим 4:3, Галат 3:6,

+ 3:1 Матт. 23:8

+ 3:2 3 Пачч. 8:46, Насигьятар 20:9, Югьандин-1 1:8-10, Рим 3:23, Якьубдин 1:26

+ 3:3 Насигьятар 26:3

+ 3:6 Матт. 12:34, Матт. 15:18, Насигьятар 16:27

+ 3:9 Эвел 1:26

+ 3:13 Якьубдин 2:18

+ 3:15 Тимофейиз-1 4:1, Ачмиш 2:24

+ 3:18 Матт. 5:9, Галат 6:8

+ 4:1 Петрин-1 2:11

+ 4:3 Насигьятар 10:3

+ 4:4 Югь. 15:19, Югьандин-1 2:15, Рим 8:7

+ 4:5 Коринф-1 6:19

+ 4:6 Насигьятар 3:34, Петрин-1 5:5

+ 4:7 Петрин-1 5:8-9, Эфес 4:27

+ 4:8 Якьубдин 1:7-8,

+ 4:11 Рим 14:4, Рим 14:10

+ 4:12 Якьубдин 5:9, Лк. 12:5, Матт. 7:1

+ 4:14 Насигьятар 27:1, Лк. 12:18-20,

+ 4:15 Ляхнар 18:21

+ 4:17 Югь. 9:41

+ 5:1 Лк. 6:24

+ 5:2 Матт. 6:19-20

+ 5:3 Рим 2:5

+ 5:8 Петрин-1 4:7

+ 5:9 Матт. 7:1, Якьубдин 4:12

+ 5:10 Матт. 5:12, Матт. 23:34, Ляхнар 7:52, Жугьдариз 11:32-38

+ 5:11 Матт. 10:22, Марк 13:13, Якьубдин 1:12, Ачмиш 2:10,

+ 5:12 Матт. 5:34-37

+ 5:13 Коринф-1 14:15, Эфес 5:19

+ 5:14 Марк 6:13

+ 5:16 Марк 1:5, Ляхнар 19:18, Эвел 20:17, 3 Пачч. 13:6, 4 Пачч. 4:33-34, Ляхнар 9:40, Ляхнар 28:8

+ 5:17 3 Пачч. 17:1, 3 Пачч. 18:1, Лк. 4:25

+ 5:18 3 Пачч. 18:42-45

+ 5:19 Галат 6:1

+ 5:20 Насигьятар 10:12, Петрин-1 4:8

+ 1:1 Матт. 4:18-21, Югь. 1:40-42, Якьубдин 1:1

+ 1:2 Жугьдариз 12:24, Даниял 3:31, Петрин-2 1:2, Ягьудайин 1:2

+ 1:3 Коринф-2 1:3, Эфес 1:3, Петрин-1 3:21, Югь. 3:3, Титдиз 3:5

+ 1:4 Матт. 6:20, Матт. 19:21, Колосс 1:5

+ 1:5 Эфес 2:8

+ 1:6 Матт. 5:11-12, Якьубдин 1:2-3

+ 1:7 Коринф-1 3:13, Рим 2:10

+ 1:8 Югь. 20:29

+ 1:10 Петрин-2 1:19

+ 1:11 Рим 8:9, Лк. 24:26

+ 1:12 Ляхнар 2:2-4

+ 1:13 Марк 13:33-34, Эфес 6:18, Фессалоник-1 5:6

+ 1:14 Ляхнар 17:30, Эфес 4:18-19, Рим 12:2, Титдиз 3:3

+ 1:15 Югьандин-1 3:3, Петрин-2 3:11

+ 1:17 Коринф-2 6:18

+ 1:18 Югь. 1:29, Ляхнар 20:28, Жугьдариз 9:14

+ 1:20 Жугьдариз 1:2

+ 1:22 Югь. 13:34, Рим 12:9, Жугьдариз 13:1

+ 1:23 Югь. 1:13, Жугьдариз 4:12

+ 1:25 Якьубдин 1:10-11

+ 2:1 Эфес 4:31, Колосс 3:8

+ 2:2 Матт. 18:3, Коринф-1 3:2, Жугьдариз 5:13

+ 2:4 Коринф-1 10:4

+ 2:5 Эфес 2:20-22,

+ 2:6 Рим 9:33, Рим 10:11

+ 2:7 Марк 12:11, Ляхнар 4:11

+ 2:8 Рим 9:33

+ 2:9 Ачмиш 1:6, Ачмиш 5:10, Югь. 1:9

+ 2:10 Рим 9:25

+ 2:11 Якьубдин 4:1, Рим 7:23, Рим 13:14, Галат 5:24

+ 2:12 Матт. 5:16, Коринф-2 9:13, Галат 1:24

+ 2:13 Рим 13:1, Титдиз 3:1

+ 2:14 Рим 13:3-4

+ 2:16 Югь. 8:32, Якьубдин 1:25, Якьубдин 2:12, Рим 6:18, Коринф-1 7:22, Коринф-2 3:17, Галат 5:1, Галат 5:13, Коринф-1 7:22

+ 2:17 Насигьятар 24:21, Рим 13:7

+ 2:18 Эфес 6:5, Колосс 3:22, Тимофейиз-1 6:1, Титдиз 2:9

+ 2:19 Петрин-1 3:14, Петрин-1 3:17, Петрин-1 4:16

+ 2:21 Ляхнар 14:22, Югь. 13:15

+ 2:23 Матт. 5:39, Лк. 23:46

+ 2:24 Рим 6:2, Галат 2:19, Галат 5:24,

+ 2:25 Лк. 15:6

+ 3:1 Эвел 3:16, Коринф-1 14:34, Эфес 5:22, Колосс 3:18, Титдиз 2:5

+ 3:4 Тимофейиз-1 2:9

+ 3:6 Эвел 18:12

+ 3:7 Эфес 5:25, Колосс 3:19

+ 3:8 Рим 12:16

+ 3:9 Фессалоник-1 5:15, Рим 12:17, Матт. 5:44, Рим 12:14, Коринф-1 4:12

+ 3:14 Матт. 5:10, Петрин-1 2:19-20, Петрин-1 4:14-16,

+ 3:15 Колосс 4:6

+ 3:16 Петрин-1 2:12, Лк. 13:17

+ 3:17 Петрин-1 2:20

+ 3:18 Петрин-1 2:21, Петрин-1 4:1, Жугьдариз 9:26-28

+ 3:19 Эвел 6:3-14, Эвел 7:17, Петрин-2 2:5

+ 3:21 Рим 6:4, Марк 16:16, Петрин-1 1:3

+ 3:22 Лк. 24:51, Ляхнар 1:9, Марк 16:19, Рим 8:34, Рим 8:38, Коринф-1 15:24, Эфес 1:21

+ 4:1 Петрин-1 3:18, Рим 6:2, Рим 6:7, Галат 5:24, Колосс 3:3

+ 4:2 Рим 6:14, Рим 14:7-8, Коринф-2 5:15, Титдиз 2:12

+ 4:4 Эфес 4:17-19, Петрин-1 2:12, Петрин-1 3:16

+ 4:5 Югь. 5:22, Ляхнар 10:42, Петрин-1 4:5

+ 4:7 Якьубдин 5:8, Коринф-1 7:29, Коринф-1 7:31, Марк 14:38

+ 4:8 Насигьятар 10:12, Якьубдин 5:20

+ 4:9 Жугьдариз 13:2

+ 4:10 Рим 12:6-8, Коринф-1 7:7, Лк. 12:42-43

+ 4:11 Югь. 13:31, Коринф-1 10:31, Ягьудайин 1:24-25, Ачмиш 1:6, Ачмиш 5:13

+ 4:12 Петрин-1 1:7

+ 4:13 Ляхнар 5:41, Филипп 3:11

+ 4:14 Матт. 5:11

+ 4:16 Петрин-1 2:19-20

+ 4:17 Рим 2:9,

+ 4:18 Насигьятар 11:31

+ 4:19 Лк. 23:46

+ 5:1 Лк. 24:48, Рим 8:17

+ 5:2 Югь. 21:16-17, Ляхнар 20:28, Тимофейиз-1 3:8, Титдиз 1:7

+ 5:3 Матт. 20:25-26, Филипп 3:17, Фессалоник-2 3:9, Тимофейиз-1 4:12, Титдиз 2:7

+ 5:4 Югь. 10:11, Жугьдариз 13:20, Коринф-1 9:25

+ 5:5 Насигьятар 3:34, Якьубдин 4:6

+ 5:7 Матт. 6:25, Филипп 4:6

+ 5:8 Марк 13:33-34, Петрин-1 5:8, Эфес 6:18, Фессалоник-1 5:6, Коринф-2 2:11, Эфес 6:11

+ 5:9 Якьубдин 4:7, Ляхнар 14:22, Фессалоник-1 3:3

+ 5:10 Тимофейиз-2 2:10

+ 5:11 Петрин-1 4:11

+ 5:12 Ляхнар 15:22, Ляхнар 15:40, Фессалоник-1 1:1, Фессалоник-2 1:1

+ 5:13 Ляхнар 12:12, Ляхнар 13:5, Ляхнар 15:37

+ 5:14 Рим 16:16

+ 1:1 Матт. 4:18-21, Югь. 1:40-42, Титдиз 2:13

+ 1:2 Даниял 3:31, Петрин-1 1:2, Ягьудайин 1:2

+ 1:4 Петрин-2 2:18

+ 1:6 Якьубдин 1:3-4

+ 1:7 Югьандин-1 4:16, Коринф-1 13:13, Жугьдариз 13:1

+ 1:8 Титдиз 3:14

+ 1:9 Югьандин-1 1:7, Эфес 5:26, Жугьдариз 9:14

+ 1:10 Фессалоник-1 1:4

+ 1:11 Колосс 1:13

+ 1:12 Ягьудайин 1:5

+ 1:14 Югь. 21:18-19, Тимофейиз-2 4:6

+ 1:16 Фессалоник-1 2:19, Фессалоник-1 4:16, Лк. 9:32, Югь. 1:14

+ 1:17 Матт. 3:17, Матт. 17:5, Марк 1:11, Марк 9:7, Лк. 9:35, Югь. 8:54, Югь. 17:1, Ляхнар 3:13

+ 1:19 Петрин-1 1:10, Югь. 5:35, Коринф-2 4:6

+ 1:21 Тимофейиз-2 3:16, 2 Пачч. 17:13,

+ 2:1 Матт. 7:15, Ляхнар 20:30, Коринф-2 11:13, Тимофейиз-1 4:1, Ягьудайин 1:4, Коринф-1 6:20, Коринф-1 7:23

+ 2:3 Рим 16:18, Колосс 2:4

+ 2:4 Ягьудайин 1:6

+ 2:5 Эвел 7:17, Петрин-1 3:19-20, Эвел 7:23

+ 2:6 Эвел 19:24

+ 2:7 Эвел 19:16

+ 2:8 Ляхнар 17:16

+ 2:9 Коринф-1 10:13, Ачмиш 3:10

+ 2:10 Ягьудайин 1:16, Ягьудайин 1:8-9

+ 2:12 Ягьудайин 1:10

+ 2:15 Ягьудайин 1:11, Ачмиш 2:14

+ 2:17 Ягьудайин 1:12-13

+ 2:18 Петрин-2 1:4

+ 2:19 Галат 5:13, Югь. 8:34, Рим 6:16-20, Титдиз 3:3

+ 2:20 Матт. 12:45, Лк. 11:26

+ 2:21 Рим 7:12

+ 2:22 Насигьятар 26:11

+ 3:1 Петрин-2 1:13

+ 3:2 Ягьудайин 1:17-18

+ 3:5 Эвел 1:9,

+ 3:6 Эвел 7:11, Эвел 7:21

+ 3:9 Рим 2:4, Тимофейиз-1 2:4, Тимофейиз-1 2:6

+ 3:10 Матт. 24:43, Лк. 12:39, Фессалоник-1 5:2, Марк 13:31

+ 3:11 Петрин-1 1:15

+ 3:12 Ягьудайин 1:21

+ 3:13 Ачмиш 21:1, Ачмиш 21:27

+ 3:14 Якьубдин 1:27, Югьандин-1 5:18, Тимофейиз-1 5:22

+ 3:15 Рим 2:4, Ачмиш 2:21

+ 3:16 Жугьдариз 5:10

+ 3:18 Эфес 4:15, Колосс 1:10, Колосс 2:19, Рим 11:36

+ 1:1 Лк. 24:39, Югь. 1:14, Югь. 20:27, Петрин-2 1:16

+ 1:2 Югь. 1:4, Югь. 5:26, Югь. 11:25, Югьандин-1 5:11, Югь. 15:27, Югь. 1:1, Югь. 1:18

+ 1:3 Югь. 17:21, Коринф-1 1:9

+ 1:4 Югь. 15:11

+ 1:5 Югь. 1:4, Югь. 8:12, Якьубдин 1:17

+ 1:6 Югь. 12:35, Коринф-2 6:16

+ 1:7 Эфес 1:7, Жугьдариз 9:14

+ 1:8 3 Пачч. 8:46, Насигьятар 20:9, Якьубдин 3:2, Рим 3:23

+ 1:9 Насигьятар 28:13

+ 1:10 Югьандин-1 5:10, Югь. 5:38, Югь. 8:37

+ 2:1 Югь. 14:26, Рим 8:34, Жугьдариз 7:25

+ 2:2 Югь. 1:29, Югь. 11:52, Югьандин-1 4:10, Рим 3:25-26

+ 2:3 Югь. 14:15, Югь. 15:10, Югьандин-1 5:3

+ 2:4 Титдиз 1:16

+ 2:5 Югьандин-1 4:12

+ 2:7 Югь. 13:34, Югьандин-2 1:5

+ 2:8 Югь. 13:34, Югь. 1:9, Югь. 8:12, Рим 13:12, Эфес 5:8, Фессалоник-1 5:5

+ 2:9 Югьандин-1 4:20

+ 2:10 Югь. 11:10

+ 2:12 Ляхнар 10:43, Ляхнар 13:38

+ 2:13 Эфес 6:11, Югь. 14:7

+ 2:15 Якьубдин 4:4

+ 2:17 Коринф-1 7:31

+ 2:18 Матт. 24:5, Югьандин-1 4:3, Югьандин-2 1:7, Тимофейиз-1 4:1, Тимофейиз-2 3:1

+ 2:19 Ляхнар 20:30, Коринф-1 11:19

+ 2:20 Югь. 14:26, Югь. 16:13, Коринф-1 2:10

+ 2:22 Югьандин-1 4:3

+ 2:23 Матт. 10:33

+ 2:24 Югьандин-1 3:11

+ 2:26 Марк 13:5, Югьандин-1 3:7, Колосс 2:8, Фессалоник-2 2:3

+ 2:27 Жугьдариз 8:11

+ 2:28 Югьандин-1 3:2, Фессалоник-1 2:19

+ 2:29 Матт. 6:1, Югьандин-3 1:11

+ 3:1 Югь. 3:16, Рим 5:8, Эфес 2:4, Матт. 5:9, Югь. 1:12, Югьандин-1 5:1, Рим 8:14, Югь. 16:3, Югь. 17:25

+ 3:2 Рим 8:15-16, Галат 3:26, Эфес 1:5, Рим 8:29, Коринф-2 3:18, Филипп 3:21, Коринф-1 13:12, Ачмиш 22:4

+ 3:3 Коринф-2 7:1

+ 3:5 Югь. 1:29, Жугьдариз 9:26, Петрин-1 2:22, Коринф-2 5:21, Жугьдариз 4:15

+ 3:6 Югьандин-3 1:11

+ 3:7 Марк 13:5, Югьандин-1 2:26, Колосс 2:8, Фессалоник-2 2:3

+ 3:8 Югь. 8:44, Жугьдариз 2:14

+ 3:9 Югьандин-1 5:18

+ 3:10 Югьандин-1 4:8, Югьандин-1 4:20

+ 3:11 Югь. 13:34, Югьандин-1 1:5, Югьандин-1 2:24, Югьандин-2 1:5

+ 3:12 Югь. 8:44, Эвел 4:3-8, Ягьудайин 1:11, Жугьдариз 11:4

+ 3:13 Марк 13:13, Югь. 7:7, Югь. 15:18

+ 3:14 Югь. 5:24

+ 3:15 Матт. 5:22, Ачмиш 21:8

+ 3:16 Югь. 10:11, Югь. 15:13

+ 3:17 Насигьятар 21:13, Якьубдин 2:15-16

+ 3:18 Якьубдин 1:22, Рим 2:13

+ 3:21 Югьандин-1 2:28

+ 3:22 Матт. 7:7-8, Югь. 14:13-14

+ 3:23 Югь. 6:29

+ 3:24 Югь. 6:56, Югь. 15:4-5, Рим 8:9, Рим 8:16

+ 4:1 Коринф-1 14:29, Фессалоник-1 5:20-21, Ачмиш 2:2, Матт. 7:15, Марк 13:22, Петрин-2 2:1

+ 4:2 Югь. 1:14, Тимофейиз-1 3:16, Жугьдариз 2:14, Коринф-1 12:3

+ 4:3 Югьандин-1 2:18, Югьандин-1 2:22, Югьандин-2 1:7

+ 4:5 Югь. 3:31, Югь. 8:23, Югь. 15:19

+ 4:6 Югь. 18:37, Югь. 14:17, Тимофейиз-1 4:1

+ 4:7 Коринф-1 13, Югьандин-1 3:10-11

+ 4:9 Югь. 3:16

+ 4:10 Югь. 1:29, Югьандин-1 4:10, Югь. 3:16, Рим 5:8

+ 4:12 Югь. 1:18, Тимофейиз-1 6:16, Югьандин-1 2:5

+ 4:13 Югьандин-1 3:24

+ 4:14 Югь. 3:17

+ 4:15 Матт. 14:33, Югьандин-1 5:5

+ 4:17 Югьандин-1 2:28, Югьандин-1 3:21

+ 4:20 Югьандин-1 2:9, Югьандин-1 3:10

+ 4:21 Матт. 19:19, Матт. 22:39, Марк 12:31

+ 5:1 Югь. 1:12

+ 5:2 Югьандин-1 2:5, Югьандин-1 3:24, Югьандин-1 4:13

+ 5:3 Югь. 14:15, Югьандин-2 1:6, Матт. 11:30

+ 5:4 Югь. 16:33, Эфес 6:16

+ 5:5 Матт. 14:33, Югьандин-1 4:15

+ 5:6 Югь. 14:17, Югь. 15:26

+ 5:9 Югь. 5:36

+ 5:10 Югьандин-1 1:10, Матт. 3:17

+ 5:11 Югь. 1:4, Югь. 5:26, Югь. 11:25, Югьандин-1 1:2

+ 5:13 Югь. 20:31

+ 5:14 Матт. 7:7-8, Югь. 14:13-14, Югьандин-1 3:22

+ 5:16 Матт. 12:31-32, Марк 3:29, Жугьдариз 6:4-6, Жугьдариз 10:26

+ 5:18 Югьандин-1 3:9

+ 5:19 Лк. 4:6, Галат 1:4

+ 5:20 Югь. 1:1, Югь. 20:28

+ 5:21 Коринф-1 10:7, Коринф-1 10:14

+ 1:1 Югьандин-1 3:1, Югь. 8:32

+ 1:3 Тимофейиз-1 1:2, Тимофейиз-2 1:2

+ 1:4 Югьандин-3 1:4

+ 1:5 Югь. 13:34, Югь. 15:12, Югьандин-1 3:11

+ 1:6 Югь. 14:15, Югьандин-1 5:3

+ 1:7 Югь. 1:14, Югьандин-1 4:2, Тимофейиз-1 3:16, Жугьдариз 2:14, Югьандин-1 2:18, Югьандин-1 4:3

+ 1:8 Коринф-1 3:8

+ 1:9 Югьандин-1 2:23

+ 1:10 Рим 16:17, Фессалоник-1 5:22

+ 1:12 Югь. 15:11, Югь. 16:24, Югь. 17:13, Югьандин-3 1:13-14

+ 1:1 Югьандин-1 3:18, Югьандин-2 1:1

+ 1:4 Югьандин-2 1:4

+ 1:5 Галат 6:10, Жугьдариз 13:1

+ 1:8 Тимофейиз-1 5:18

+ 1:11 Югьандин-1 2:29, Югьандин-1 3:6

+ 1:12 Югь. 21:24

+ 1:13 Югьандин-2 1:12

+ 1:1 Ляхнар 12:17, Якьубдин 1:1, Матт. 13:55

+ 1:2 Даниял 3:31, Петрин-1 1:2, Петрин-2 1:2

+ 1:3 Тимофейиз-1 6:12, Тимофейиз-2 4:7

+ 1:4 Петрин-2 2:1

+ 1:5 Петрин-2 1:12, Жугьдариз 3:17

+ 1:6 Петрин-2 2:4

+ 1:7 Петрин-2 2:6, Эвел 18:20, Эвел 19:24, Матт. 25:41

+ 1:8 Петрин-2 2:10

+ 1:9 Даниял 10:13, Даниял 12:1, Фессалоник-1 4:16, Ачмиш 12:7,

+ 1:10 Петрин-2 2:12

+ 1:11 Эвел 4:3-8, Югьандин-1 3:12, Жугьдариз 11:4, Петрин-2 2:15,

+ 1:12 Петрин-2 2:17, Матт. 15:13

+ 1:14 Эвел 5:21-24, Даниял 7:10, Ляхнар 7:53, Галат 3:19, Фессалоник-1 3:13, Жугьдариз 12:22

+ 1:16 Петрин-2 2:10

+ 1:17 Петрин-2 3:2-3

+ 1:19 Рим 8:9

+ 1:20 Эфес 6:18

+ 1:21 Петрин-2 3:12

+ 1:23 Ачмиш 3:4

+ 1:24 Филипп 2:15, Колосс 1:22, Петрин-1 4:11, Рим 11:36, Ачмиш 1:6, Ачмиш 5:13

+ 1:2 Лк. 1:69-70, Титдиз 1:1-2

+ 1:3 Матт. 1:1

+ 1:5 Ляхнар 9:15

+ 1:7 Коринф-1 1:2

+ 1:8 Рим 16:19, Филипп 1:3, Тимофейиз-2 1:3, Филимондиз 1:4

+ 1:9 Рим 9:1, Коринф-2 1:23, Филипп 1:8, Фессалоник-1 2:5

+ 1:10 Рим 15:32

+ 1:13 Рим 15:22-23, Фессалоник-1 2:18, Филипп 4:17

+ 1:14 Коринф-1 9:16

+ 1:16 Марк 8:38, Филипп 1:20, Рим 2:9-10, Коринф-1 1:18

+ 1:17 Рим 3:21, Галат 3:11, Жугьдариз 10:38

+ 1:18 Эфес 5:6, Колосс 3:6

+ 1:19 Ляхнар 14:17, Ляхнар 17:24-27

+ 1:21 4 Пачч. 17:15, Эфес 4:17-18

+ 1:22 Насигьятар 21:30, Коринф-1 1:20, Коринф-1 3:19

+ 1:26 Колосс 3:5

+ 1:31 Тимофейиз-2 3:2-4

+ 1:32 Рим 6:21

+ 2:1 2 Пачч. 12:5-7, Матт. 7:2, Лк. 6:37, Югь. 8:7

+ 2:4 Петрин-2 3:9, Петрин-2 3:15, Ачмиш 2:21

+ 2:5 Якьубдин 5:3

+ 2:6 Насигьятар 24:12

+ 2:9 Петрин-1 4:17, Рим 1:16,

+ 2:10 Петрин-1 1:7

+ 2:11 Матт. 22:16, Лк. 20:21, Ляхнар 10:34

+ 2:12 Коринф-1 9:21

+ 2:13 Лк. 11:28, Якьубдин 1:22-23

+ 2:17 Рим 3:27, Рим 9:4-5

+ 2:19 Югь. 9:40

+ 2:21 Матт. 23:3

+ 2:25 Галат 5:3

+ 2:26 Эфес 2:11

+ 2:27 Коринф-2 3:6, Матт. 12:41

+ 2:28 Рим 9:6-8, Коринф-1 7:19

+ 2:29 Эфес 2:11, Филипп 3:3, Колосс 2:11, Коринф-2 10:18

+ 3:1 Югь. 4:22

+ 3:3 Рим 9:6, Тимофейиз-2 2:13

+ 3:7 Рим 9:19

+ 3:8 Рим 6:1, Рим 6:15, Коринф-2 6:8

+ 3:9 Рим 5:12, Галат 3:22, Рим 1:18-32, Рим 2

+ 3:17 Насигьятар 1:16,

+ 3:20 Ляхнар 13:39, Галат 2:16, Галат 3:11, Рим 7:7

+ 3:21 Рим 1:17, Галат 2:16, Лк. 24:27, Ляхнар 10:43

+ 3:23 3 Пачч. 8:46, Насигьятар 20:9, Югьандин-1 1:8-10

+ 3:24 Титдиз 3:7

+ 3:25 Югь. 1:29, Югьандин-1 2:2, Ляхнар 17:30, Рим 2:4

+ 3:27 Рим 2:17, Коринф-1 1:29, Эфес 2:9

+ 3:28 Ляхнар 13:39

+ 3:29 Рим 9:24, Рим 10:12

+ 3:30 Галат 3:20, Галат 3:8

+ 3:31 Матт. 5:17

+ 4:3 Эвел 15:6, Якьубдин 2:23, Галат 3:6

+ 4:5 Рим 3:22

+ 4:8 Коринф-2 5:19

+ 4:9 Рим 3:30

+ 4:11 Эвел 15:6, Эвел 17:10

+ 4:13 Эвел 17:4-6, Галат 3:16, Жугьдариз 7:6

+ 4:14 Галат 3:17-18

+ 4:15 Коринф-1 15:56, Галат 3:10, Рим 7:7

+ 4:16 Галат 3:22

+ 4:17 Эвел 17:5, Югь. 5:21

+ 4:18 Эвел 15:5

+ 4:19 Эвел 17:17, Жугьдариз 11:12, Эвел 18:11

+ 4:22 Эвел 15:6

+ 4:24 Коринф-1 9:9-10, Рим 10:9

+ 4:25 Матт. 20:28, Галат 1:4, Коринф-2 5:21

+ 5:1 Галат 3:28

+ 5:2 Рим 8:17, Эфес 3:16, Филипп 3:21

+ 5:3 Матт. 5:11-12, Коринф-2 12:10, Якьубдин 1:3-4

+ 5:5 Ляхнар 2:17, Титдиз 3:6

+ 5:8 Югь. 3:16, Югьандин-1 4:10

+ 5:9 Рим 3:25, Матт. 3:7, Фессалоник-1 1:10

+ 5:10 Коринф-2 5:18-20, Эфес 2:16, Колосс 1:20-21

+ 5:12 Эвел 3:6, Якьубдин 1:15, Рим 6:23, Рим 3:9, Эфес 2:3

+ 5:13 Рим 3:20

+ 5:14 Коринф-1 15:45

+ 5:15 Коринф-1 15:21, Коринф-2 5:14

+ 5:17 Ачмиш 22:5

+ 5:18 Югь. 12:32

+ 5:19 Жугьдариз 5:8

+ 5:20 Галат 3:19

+ 5:21 Югь. 1:17

+ 6:2 Петрин-1 2:24, Галат 2:19, Галат 5:24, Колосс 2:20, Колосс 3:3

+ 6:4 Петрин-1 3:21, Галат 3:27, Коринф-2 5:17, Эфес 4:24, Колосс 2:12, Колосс 3:10

+ 6:5 Коринф-2 4:10, Филипп 3:10

+ 6:6 Галат 2:19-20, Галат 5:24, Галат 6:14

+ 6:7 Петрин-1 4:1

+ 6:8 Тимофейиз-2 2:11, Ачмиш 20:4

+ 6:9 Рим 14:9, Ачмиш 1:18

+ 6:10 Жугьдариз 7:27

+ 6:13 Колосс 3:5, Рим 12:1

+ 6:16 Югь. 8:34

+ 6:18 Югь. 8:32, Югь. 8:34, Якьубдин 2:12, Петрин-1 2:16, Коринф-1 7:22, Коринф-2 3:17, Галат 5:1

+ 6:22 Коринф-1 7:22

+ 6:23 Якьубдин 1:15, Рим 5:12

+ 7:2 Коринф-1 7:39

+ 7:3 Матт. 5:32

+ 7:4 Галат 5:22, Эфес 5:19, Галат 2:19, Галат 5:18, Эфес 2:15, Колосс 2:14

+ 7:6 Рим 6:4

+ 7:7 Рим 3:20, Рим 4:15,

+ 7:8 Коринф-1 15:56

+ 7:15 Галат 5:17

+ 7:16 Тимофейиз-1 1:8

+ 7:18 Эвел 6:5,

+ 7:19 Галат 5:17

+ 7:23 Петрин-1 2:11, Галат 5:17

+ 8:2 Коринф-1 15:45

+ 8:3 Жугьдариз 7:18, Филипп 2:7, Коринф-2 5:21

+ 8:4 Галат 5:16, Галат 5:25

+ 8:5 Галат 5:19-25

+ 8:7 Якьубдин 4:4, Коринф-1 2:14

+ 8:9 Коринф-1 3:16, Коринф-1 6:19, Коринф-2 6:16, Югьандин-1 3:24, Петрин-1 1:11, Ягьудайин 1:19

+ 8:11 Югь. 5:21, Ляхнар 2:24

+ 8:13 Колосс 3:5,

+ 8:14 Матт. 5:9, Югь. 1:12, Югьандин-1 3:1, Югьандин-1 5:1

+ 8:15 Тимофейиз-2 1:7, Коринф-1 2:12

+ 8:16 Югьандин-1 3:2, Галат 3:26, Эфес 1:5, Югьандин-1 3:24, Коринф-2 1:22, Эфес 1:13

+ 8:17 Галат 3:29, Галат 4:7, Эфес 3:6, Титдиз 3:7, Коринф-2 1:5, Филипп 3:10, Колосс 1:24, Петрин-1 5:1, Рим 5:2, Эфес 3:16, Филипп 3:21

+ 8:18 Коринф-2 4:17

+ 8:20 Эвел 3:17-19,

+ 8:23 Коринф-2 5:2, Галат 5:5

+ 8:24 Коринф-2 4:18, Жугьдариз 11:1

+ 8:27 1 Пачч. 16:7, 3 Пачч. 8:39, Насигьятар 21:2,

+ 8:29 Матт. 28:10, Югь. 20:17, Колосс 1:15, Жугьдариз 2:11, Югьандин-1 3:2, Коринф-2 3:18, Филипп 3:21

+ 8:30 Югь. 17:22

+ 8:32 Югь. 3:16

+ 8:33 Марк 13:20, Лк. 18:7, Колосс 3:12, Титдиз 1:1,

+ 8:34 Марк 16:19, Ляхнар 7:55-56, Югьандин-1 2:1, Рим 8:34, Жугьдариз 7:25

+ 8:36 Коринф-1 4:9

+ 8:37 Югь. 16:33, Коринф-1 15:57

+ 8:38 Петрин-1 3:22, Коринф-1 15:24, Эфес 1:21

+ 9:1 Коринф-2 11:10, Тимофейиз-1 2:7, Рим 1:9, Филипп 1:8

+ 9:3 Коринф-1 16:22, Галат 1:8

+ 9:6 Рим 3:3, Югь. 1:47, Рим 2:28

+ 9:7 Эвел 21:12, Жугьдариз 11:17

+ 9:8 Галат 4:23, Галат 4:28

+ 9:9 Эвел 18:10

+ 9:10 Эвел 25:21

+ 9:11 Эвел 25:23

+ 9:19 Рим 3:7

+ 9:21 Тимофейиз-2 2:20

+ 9:22 Насигьятар 16:4

+ 9:24 Рим 3:29

+ 9:25 Петрин-1 2:10

+ 9:30 Галат 2:16, Галат 3:24

+ 9:31 Галат 5:4, Рим 11:7, Филипп 3:9

+ 9:33 Петрин-1 2:6-8, Рим 10:11

+ 10:2 Ляхнар 21:20

+ 10:3 Рим 1:17, Рим 3:21

+ 10:4 Матт. 5:17, Галат 3:24

+ 10:5 Галат 3:12, Филипп 3:9

+ 10:7 Ачмиш 9:1

+ 10:9 Матт. 10:32, Лк. 12:8, Марк 16:16, Ляхнар 16:31

+ 10:11 Петрин-1 2:6, Рим 9:33

+ 10:12 Ляхнар 10:34-36, Рим 3:29

+ 10:13 Ляхнар 2:21

+ 10:14 Ляхнар 8:31

+ 10:16 Югь. 12:38

+ 10:17 Галат 3:2

+ 11:1 Коринф-2 11:22, Филипп 3:5

+ 11:2 1 Пачч. 12:22,

+ 11:3 3 Пачч. 19:10, 3 Пачч. 19:14

+ 11:4 3 Пачч. 19:18

+ 11:5 Рим 9:27

+ 11:7 Рим 9:31

+ 11:13 Ляхнар 9:15, Рим 15:16

+ 11:15 Лк. 15:24, Эфес 2:1, Эфес 2:5, Колосс 2:13, Ачмиш 3:1

+ 11:17 Югь. 15:5

+ 11:21 Коринф-1 10:12

+ 11:30 Эфес 2:2, Колосс 1:21, Титдиз 3:3

+ 11:33 Колосс 2:3,

+ 11:34 Коринф-1 2:16

+ 11:36 Коринф-1 8:6, Колосс 1:16, Жугьдариз 2:10, Петрин-2 3:18, Эфес 3:21

+ 12:1 Рим 6:13

+ 12:2 Эфес 5:17, Фессалоник-1 4:3, Коринф-2 4:16, Эфес 4:23

+ 12:3 Эфес 3:2,

+ 12:4 Коринф-1 12:12-14, Эфес 4:16

+ 12:5 Коринф-1 10:17, Коринф-1 12:27, Эфес 4:25

+ 12:6 Петрин-1 4:10, Коринф-1 12:4

+ 12:7 Коринф-1 12:5

+ 12:8 Тимофейиз-1 5:17, Коринф-2 9:7

+ 12:9 Петрин-1 1:22, Тимофейиз-1 1:5,

+ 12:10 Югь. 13:34, Петрин-1 1:22, Петрин-2 1:7, Фессалоник-1 4:9, Жугьдариз 13:1, Филипп 2:3

+ 12:12 Лк. 18:1, Лк. 21:36, Эфес 6:18, Колосс 4:2, Фессалоник-1 5:17

+ 12:13 Рим 15:25, Коринф-1 16:1, Тимофейиз-1 6:18

+ 12:14 Матт. 5:44, Петрин-1 3:9

+ 12:15 Коринф-1 12:26

+ 12:16 Петрин-1 3:8, Филипп 2:2

+ 12:17 Петрин-1 3:9, Фессалоник-1 5:15

+ 12:18 Марк 9:50, Коринф-2 13:11, Фессалоник-1 5:13

+ 12:19 Насигьятар 20:22, Жугьдариз 10:30

+ 12:20 4 Пачч. 6:22, Насигьятар 25:21-22, Матт. 5:44, Насигьятар 25:21-22

+ 13:1 Петрин-1 2:13, Титдиз 3:1

+ 13:4 Петрин-1 2:14,

+ 13:7 Петрин-1 2:17, Матт. 17:27, Матт. 22:21, Марк 12:17

+ 13:8 Югь. 13:34

+ 13:10 Югь. 14:15

+ 13:11 Эфес 5:14

+ 13:12 Югь. 1:9, Югь. 8:12, Югьандин-1 2:8, Эфес 5:8, Фессалоник-1 5:5, Эфес 5:11, Эфес 6:11, Фессалоник-1 5:8

+ 13:13 Фессалоник-1 4:12

+ 13:14 Галат 3:27, Якьубдин 4:1, Петрин-1 2:11, Рим 7:23, Галат 5:16, Галат 5:24

+ 14:1 Рим 15:1, Коринф-1 8:9-11, Коринф-1 9:22

+ 14:2 Даниял 1:12, Тимофейиз-1 4:3

+ 14:3 Колосс 2:16

+ 14:4 Матт. 7:1, Якьубдин 4:11

+ 14:5 Галат 4:10, Колосс 2:16

+ 14:6 Матт. 15:36, Коринф-1 10:30-31

+ 14:7 Рим 6:2, Рим 6:7, Галат 5:24, Колосс 3:3

+ 14:8 Петрин-1 4:2, Галат 2:20, Коринф-2 5:15, Филипп 1:20

+ 14:9 Фессалоник-1 5:10

+ 14:10 Матт. 7:1, Лк. 6:37, Коринф-2 5:10

+ 14:11 Филипп 2:10-11

+ 14:12 Матт. 12:36, Матт. 25:19, Галат 6:5

+ 14:13 Матт. 7:1

+ 14:14 Марк 7:15-16, Ляхнар 10:15, Коринф-1 8:8

+ 14:15 Коринф-1 8:11

+ 14:17 Колосс 2:16, Жугьдариз 9:10, Галат 5:22

+ 14:19 Тимофейиз-2 2:22

+ 14:20 Титдиз 1:15, Коринф-1 8:9-13

+ 15:1 Рим 14:1, Галат 6:2

+ 15:2 Филипп 2:4-5

+ 15:3 Филипп 2:5, Филипп 2:8,

+ 15:4 Рим 4:23-24

+ 15:5 Рим 12:16

+ 15:9 Рим 3:29, 2 Пачч. 22:50,

+ 15:16 Ляхнар 9:15, Рим 11:13

+ 15:19 Ляхнар 15:12, Коринф-2 12:12

+ 15:20 Коринф-1 3:10-11

+ 15:22 Рим 1:13, Фессалоник-1 2:18

+ 15:23 Ляхнар 19:21

+ 15:25 Ляхнар 24:17, Коринф-1 16:3, Коринф-2 9:1

+ 15:26 Ляхнар 19:21, Коринф-2 8:4

+ 15:27 Коринф-1 9:11

+ 15:31 Коринф-2 1:10-11, Фессалоник-2 3:2

+ 15:32 Рим 1:10

+ 15:33 Коринф-2 13:11, Филипп 4:9, Фессалоник-1 5:23, Фессалоник-2 3:16, Жугьдариз 13:20

+ 16:1 Ляхнар 18:18

+ 16:2 Филипп 2:29

+ 16:3 Ляхнар 18:2, Коринф-1 16:19, Тимофейиз-2 4:19

+ 16:5 Колосс 4:15

+ 16:13 Марк 15:21

+ 16:16 Петрин-1 5:14, Коринф-1 16:20, Коринф-2 13:12, Фессалоник-1 5:26

+ 16:17 Тимофейиз-1 6:3, Югьандин-2 1:10

+ 16:18 Петрин-2 2:3, Колосс 2:4

+ 16:19 Рим 1:8

+ 16:20 Рим 15:33, Эвел 3:15

+ 16:21 Ляхнар 16:1

+ 16:23 Коринф-1 1:14

* 16:24 Саспи грекарин БикӀбариъ гьамци дибикӀна: «Гъит, учвуз варидариз ихь Агъа Иса Месигьдин ужувлар ишри. Амин».

+ 16:25 Эфес 1:9, Колосс 1:26

+ 16:26 Колосс 4:3-4

+ 16:27 Ягьудайин 1:24-25

+ 1:2 Ляхнар 18:1-17, Рим 1:7

+ 1:5 Коринф-2 8:7, Коринф-2 9:11

+ 1:7 Лк. 17:30, Фессалоник-1 3:13, Фессалоник-1 4:16-18, Филипп 3:20

+ 1:8 Филипп 1:6

+ 1:9 Югь. 17:21, Югьандин-1 1:3, Фессалоник-1 5:24, Фессалоник-2 3:3, Жугьдариз 10:23

+ 1:10 Коринф-1 11:18

+ 1:11 Коринф-1 3:3

+ 1:12 Ляхнар 18:24, Ляхнар 19:1, Коринф-1 3:4-5, Коринф-1 4:6, Коринф-1 6:12, Титдиз 3:13, Югь. 1:42

+ 1:13 Эфес 4:4-5

+ 1:14 Ляхнар 18:8, Рим 16:23

+ 1:16 Коринф-1 16:15

+ 1:17 Коринф-2 10:10

+ 1:18 Коринф-1 2:1, Коринф-2 2:15, Рим 1:16

+ 1:20 Насигьятар 21:30, Рим 1:22, Коринф-1 3:19

+ 1:22 Матт. 12:38, Марк 8:11, Югь. 2:18, Югь. 4:48, Югь. 6:30

+ 1:23 Галат 5:11

+ 1:24 Коринф-1 2:7, Колосс 2:3

+ 1:28 Якьубдин 2:5

+ 1:29 Рим 3:27, Эфес 2:9

+ 1:30 Эфес 1:7, Филипп 3:9

+ 1:31 Коринф-2 10:17

+ 2:1 Коринф-1 1:18, Коринф-2 2:15

+ 2:2 Галат 6:14

+ 2:3 Коринф-2 11:30, Коринф-2 12:5, Галат 4:13

+ 2:4 Коринф-1 4:20

+ 2:5 Коринф-2 4:7, Коринф-2 6:7

+ 2:6 Филипп 3:15

+ 2:7 Колосс 2:3

+ 2:8 Югь. 7:48, Ляхнар 13:27

+ 2:10 Матт. 16:17, Югьандин-1 2:20

+ 2:11 Насигьятар 20:27

+ 2:12 Рим 8:15

+ 2:13 Коринф-2 1:12, Югь. 6:45

+ 2:14 Югь. 14:17, Рим 8:7

+ 2:16 Рим 11:34

+ 3:2 Петрин-1 2:2, Жугьдариз 5:13

+ 3:3 Коринф-1 1:10-11, Галат 5:19-20

+ 3:5 Ляхнар 18:24, Ляхнар 19:1, Коринф-1 1:12, Коринф-1 4:6, Коринф-1 16:12, Эфес 3:7, Колосс 1:25

+ 3:6 Ляхнар 18:4-11, Ляхнар 18:27-28, Югь. 4:36-38

+ 3:7 Галат 6:3

+ 3:8 Матт. 16:27, Югьандин-2 1:8

+ 3:9 Коринф-2 6:1, Эфес 2:20-22

+ 3:10 Рим 15:20

+ 3:11 Эфес 2:20, Колосс 2:7, Ачмиш 21:14

+ 3:13 Коринф-1 1:7, Коринф-1 4:5, Петрин-1 1:7

+ 3:16 Рим 8:9, Коринф-1 6:19, Коринф-2 6:16

+ 3:17 Эфес 2:21

+ 3:19 Насигьятар 21:30, Коринф-1 1:20,

+ 3:23 Коринф-2 10:7, Галат 3:29

+ 4:4 Ляхнар 23:1,

+ 4:5 Матт. 7:1, Рим 2:1, Даниял 2:22, Коринф-2 10:18

+ 4:6 Ляхнар 18:24, Ляхнар 19:1, Коринф-1 1:12, Коринф-1 3:5

+ 4:7 Югь. 3:27

+ 4:8 Ачмиш 3:17

+ 4:9 Рим 8:36

+ 4:10 Коринф-2 11:19, Коринф-2 13:9

+ 4:11 Коринф-2 11:27, Филипп 4:12

+ 4:12 Ляхнар 18:3, Матт. 5:44, Петрин-1 3:9, Рим 12:14

+ 4:14 Коринф-2 6:13

+ 4:15 Филимондиз 1:10

+ 4:16 Коринф-1 11:1, Фессалоник-1 3:7, Фессалоник-2 3:7

+ 4:17 Ляхнар 16:1, Коринф-1 16:10, Тимофейиз-1 1:2

+ 4:19 Коринф-1 11:34, Коринф-1 16:5, Коринф-2 1:15-16

+ 4:20 Коринф-1 2:4

+ 4:21 Коринф-2 10:2, Коринф-2 13:2

+ 5:1 Коринф-2 12:21,

+ 5:3 Колосс 2:5

+ 5:5 Коринф-2 2:6, Тимофейиз-1 1:20, Насигьятар 23:14

+ 5:6 Матт. 13:33, Лк. 13:21, Галат 5:9

+ 5:8 Марк 8:15, Лк. 12:1

+ 5:9 Эфес 5:11, Фессалоник-2 3:14

+ 5:11 Фессалоник-2 3:6

+ 5:12 Марк 4:11,

+ 6:1 Матт. 18:17

+ 6:2 Матт. 19:28

+ 6:5 Коринф-1 15:34

+ 6:7 Матт. 5:39-40

+ 6:9 Галат 5:21, Эфес 5:5, Жугьдариз 13:4

+ 6:10 Марк 7:21-23, Галат 5:19-21

+ 6:11 Эфес 2:2, Югь. 13:8, Эфес 5:26, Титдиз 3:5, Жугьдариз 10:22

+ 6:12 Коринф-1 10:23

+ 6:15 Эфес 5:30

+ 6:16 Эвел 2:24, Марк 10:7-8, Эфес 5:31

+ 6:17 Эфес 4:4

+ 6:18 Галат 5:19, Эфес 5:3, Фессалоник-1 4:3

+ 6:19 Рим 14:7

+ 6:20 Петрин-2 2:1, Коринф-1 7:23

+ 7:5 Матт. 4:3, Фессалоник-1 3:5

+ 7:6 Коринф-2 8:8

+ 7:7 Матт. 19:11-12, Коринф-1 12:4, Петрин-1 4:10

+ 7:9 Тимофейиз-1 5:14

+ 7:10 Марк 10:9

+ 7:11 Марк 10:11

+ 7:16 Петрин-1 3:1

+ 7:18 Ляхнар 15:1-2, Галат 5:2

+ 7:19 Рим 2:28-29, Галат 3:28, Галат 5:6, Колосс 3:11

+ 7:22 Югь. 8:32, Якьубдин 2:12, Петрин-1 2:16, Рим 6:18, Коринф-2 3:17, Галат 5:1, Филимондиз 1:16, Рим 6:22

+ 7:23 Коринф-1 6:20,

+ 7:25 Коринф-2 8:10-11

+ 7:30 Коринф-2 6:10

+ 7:31 Петрин-1 4:7, Югьандин-1 2:17

+ 7:32 Матт. 6:25, Лк. 10:41

+ 7:38 Жугьдариз 13:4

+ 7:39 Рим 7:2

+ 8:1 Ляхнар 15:20, Ляхнар 15:29, Коринф-1 13:4-13

+ 8:2 Галат 6:3

+ 8:3 Галат 4:9

+ 8:4 1 Пачч. 12:21,

+ 8:6 Эфес 4:6, Югь. 1:3, Рим 11:36, Колосс 1:16, Жугьдариз 1:2

+ 8:7 Коринф-1 10:28-29

+ 8:8 Марк 7:19, Ляхнар 10:12-15, Рим 14:14

+ 8:10 Рим 14:1, Ляхнар 15:29, Коринф-1 10:19, Ачмиш 2:14

+ 8:11 Рим 14:15

+ 8:13 Рим 14:21

+ 9:1 Фессалоник-1 2:6-7, Филимондиз 1:8, Ляхнар 9:3-6

+ 9:4 Фессалоник-2 3:8-9

+ 9:5 Марк 6:3, Югь. 2:12, Югь. 7:3, Ляхнар 1:14, Коринф-1 9:5, Галат 1:19, Марк 1:30

+ 9:6 Ляхнар 4:36, Ляхнар 13:2, Ляхнар 15:36, Галат 2:9

+ 9:7 Коринф-2 10:4, Тимофейиз-2 2:3, Насигьятар 27:18

+ 9:9 Тимофейиз-1 5:18

+ 9:10 Рим 4:23-24, Тимофейиз-2 2:6

+ 9:11 Рим 15:27, Галат 6:6

+ 9:14 Лк. 10:7, Тимофейиз-1 5:18

+ 9:15 Ляхнар 18:3

+ 9:16 Рим 1:14

+ 9:17 Галат 2:7

+ 9:18 Коринф-2 11:7, Коринф-2 11:9

+ 9:19 Коринф-2 4:5

+ 9:20 Ляхнар 16:3, Ляхнар 21:23-26

+ 9:21 Рим 2:12, Рим 2:14, Галат 2:3

+ 9:22 Коринф-2 11:29, Коринф-1 10:33

+ 9:24 Галат 5:7

+ 9:25 Петрин-1 5:4, Филипп 3:14, Тимофейиз-2 2:5

+ 10:11 Рим 4:23

+ 10:12 Рим 11:20-21

+ 10:13 Коринф-1 1:9, Петрин-2 2:9

+ 10:14 Югьандин-1 5:21

+ 10:16 Марк 14:22-23, Югь. 6:51, Коринф-1 11:23-26

+ 10:17 Рим 12:5, Коринф-1 12:12-13, Эфес 4:25

+ 10:19 Ляхнар 15:29, Коринф-1 8:4, Ачмиш 2:14

+ 10:21 Коринф-2 6:15

+ 10:23 Коринф-1 6:12

+ 10:24 Коринф-1 13:5, Филипп 2:21

+ 10:25 Коринф-1 8:7

+ 10:27 Лк. 10:8

+ 10:30 Рим 14:6

+ 10:31 Колосс 3:17

+ 10:32 Коринф-1 8:13, Рим 14:13

+ 10:33 Коринф-1 9:22, Коринф-2 12:14

+ 11:1 Коринф-1 4:16, Фессалоник-1 1:6, Фессалоник-2 3:7

+ 11:3 Эфес 1:22, Эфес 4:15, Эвел 3:16, Эфес 5:23, Югь. 14:28, Коринф-1 15:24

+ 11:5 4 Пачч. 22:14, Лк. 2:36, Ляхнар 21:9

+ 11:7 Эвел 1:26

+ 11:8 Эвел 2:21-23

+ 11:9 Эвел 2:18

+ 11:11 Галат 3:28

+ 11:18 Коринф-1 1:10-12

+ 11:19 Югьандин-1 2:19

+ 11:22 Насигьятар 17:5

+ 11:23 Галат 1:12

+ 11:24 Лк. 22:19

+ 11:25 Лк. 22:20

+ 11:27 Югь. 6:53-56

+ 11:32 Насигьятар 3:12

+ 12:1 Коринф-1 14:1

+ 12:2 Эфес 2:12

+ 12:3 Югьандин-1 4:2-3

+ 12:4 Рим 12:6, Эфес 4:4-6

+ 12:5 Рим 12:7

+ 12:6 Филипп 2:13

+ 12:9 Матт. 17:20, Коринф-1 13:2

+ 12:10 Марк 16:17, Ляхнар 2:4, Ляхнар 10:46, Коринф-1 14:2

+ 12:12 Рим 12:5, Коринф-1 10:17, Эфес 4:25

+ 12:13 Галат 5:6, Эфес 2:14, Колосс 3:11

+ 12:26 Рим 12:15

+ 12:27 Рим 12:5, Эфес 1:23, Эфес 4:12, Колосс 1:18, Колосс 1:24

+ 12:28 Ляхнар 11:27, Эфес 4:11

+ 12:31 Коринф-1 14:1, Коринф-1 14:39

+ 13:2 Ляхнар 2:18, Матт. 17:20, Марк 11:23, Коринф-1 12:9

+ 13:11 Эфес 4:14

+ 13:12 Матт. 5:8, Югьандин-1 3:2, Коринф-1 8:3, Галат 4:9

+ 14:1 Коринф-1 16:14, Коринф-1 12:1

+ 14:15 Якьубдин 5:13, Эфес 5:19

+ 14:16 Коринф-2 1:20, Ачмиш 3:14

+ 14:20 Эфес 4:14, Матт. 18:3, Коринф-1 2:6

+ 14:22 Ляхнар 2:6

+ 14:23 Ляхнар 2:13

+ 14:26 Коринф-2 12:19, Коринф-2 13:10

+ 14:29 Югьандин-1 4:1, Фессалоник-1 5:20-21

+ 14:34 Тимофейиз-1 2:11-12, Эвел 3:16, Петрин-1 3:1, Эфес 5:22, Колосс 3:18

+ 14:39 Коринф-1 12:31, Коринф-1 14:1

+ 14:40 Колосс 2:5

+ 15:2 Галат 3:4

+ 15:3 Лк. 24:27

+ 15:5 Лк. 24:34, Лк. 24:36

+ 15:7 Ляхнар 12:17, Лк. 24:50, Ляхнар 1:3-4

+ 15:8 Коринф-2 12:11

+ 15:9 Эфес 3:7-8, Ляхнар 8:3

+ 15:10 Коринф-2 11:23, Колосс 1:29

+ 15:12 Ляхнар 23:8, Тимофейиз-2 2:18

+ 15:17 Рим 4:25

+ 15:18 Фессалоник-1 4:16, Ачмиш 14:13

+ 15:20 Фессалоник-1 4:14, Тимофейиз-2 2:8, Ляхнар 26:23, Колосс 1:18, Ачмиш 1:5

+ 15:21 Рим 5:12-18

+ 15:23 Фессалоник-1 4:16

+ 15:24 Петрин-1 3:22, Рим 8:38, Эфес 1:21, Даниял 7:14, Даниял 7:27, Лк. 1:33, Ачмиш 11:15

+ 15:25 Жугьдариз 2:8

+ 15:27 Эфес 1:22

+ 15:28 Югь. 14:28, Эфес 1:23, Колосс 3:11

+ 15:30 Коринф-2 11:26

+ 15:31 Фессалоник-1 2:19

+ 15:34 Коринф-1 6:5

+ 15:36 Югь. 12:24

+ 15:42 Даниял 12:2, Филипп 3:21, Колосс 3:1

+ 15:45 Эвел 2:7

+ 15:47 Эвел 2:7, Югь. 3:13, Югь. 6:38

+ 15:49 Эвел 5:3

+ 15:51 Филипп 3:21

+ 15:52 Матт. 24:31, Фессалоник-1 4:16, Ачмиш 11:15, Фессалоник-1 4:15, Филипп 3:21

+ 15:53 Коринф-2 5:2-4

+ 15:55 Тимофейиз-2 1:10, Жугьдариз 2:14-15

+ 15:56 Рим 4:15, Рим 7:8

+ 15:57 Рим 8:37

+ 16:1 Ляхнар 24:17, Рим 15:25-28, Галат 2:10

+ 16:2 Ляхнар 20:7, Ачмиш 1:10, Коринф-2 8:3, Коринф-2 9:3

+ 16:3 Ляхнар 18:27, Коринф-2 3:1, Ляхнар 24:17, Рим 15:25-28

+ 16:5 Ляхнар 19:21, Коринф-2 1:16

+ 16:8 Ляхнар 2:1

+ 16:10 Ляхнар 16:1, Коринф-1 4:17

+ 16:12 Ляхнар 18:24, Ляхнар 19:1, Коринф-1 1:12, Коринф-1 3:5, Коринф-1 4:6

+ 16:13 Матт. 25:13, Фессалоник-2 2:15

+ 16:14 Коринф-1 14:1

+ 16:15 Коринф-1 1:16

+ 16:16 Филипп 2:29, Фессалоник-1 5:12-13, Тимофейиз-1 5:17

+ 16:19 Ляхнар 18:2, Рим 16:3, Тимофейиз-2 4:19

+ 16:20 Рим 16:16

+ 16:21 Галат 6:11, Колосс 4:18, Фессалоник-2 3:17, Филимондиз 1:19

+ 16:22 Рим 9:3, Галат 1:8, Ачмиш 22:20

+ 1:1 Ляхнар 18:1-17

+ 1:3 Петрин-1 1:3, Эфес 1:3

+ 1:5 Рим 8:17, Филипп 3:10, Колосс 1:24

+ 1:6 Тимофейиз-2 2:10

+ 1:8 Ляхнар 19:23, Коринф-1 15:32

+ 1:9 Коринф-2 4:14

+ 1:10 Ляхнар 12:11, Ляхнар 14:19-20, Ляхнар 21:32-33, Ляхнар 27:44

+ 1:11 Рим 15:31, Фессалоник-2 3:2, Ляхнар 12:5, Эфес 6:18

+ 1:12 Ляхнар 23:1, Тимофейиз-2 1:3, Коринф-1 2:4, Коринф-1 2:13

+ 1:13 Коринф-1 1:8, Фессалоник-1 4:16-18, Фессалоник-1 2:19-20

+ 1:15 Коринф-1 4:19

+ 1:16 Ляхнар 19:21, Коринф-1 16:5

+ 1:18 Коринф-1 1:9

+ 1:19 Ляхнар 15:22, Ляхнар 16:1

+ 1:20 Коринф-1 14:16, Ачмиш 3:14

+ 1:22 Коринф-2 5:5, Жугьдариз 6:11, Эфес 1:13

+ 1:23 Рим 1:9, Галат 1:20, Филипп 1:8, Фессалоник-1 2:5

+ 2:2 Коринф-2 7:8

+ 2:4 Коринф-2 7:12

+ 2:6 Коринф-1 5:4-5

+ 2:11 Петрин-1 5:8

+ 2:12 Ляхнар 16:8, Ляхнар 20:6

+ 2:13 Коринф-2 7:6, Коринф-2 8:6, Коринф-2 12:18

+ 2:14 Колосс 2:15

+ 2:15 Коринф-1 1:18, Эвел 8:21, Эфес 5:2, Филипп 4:18

+ 3:1 Ляхнар 18:27, Коринф-1 16:3

+ 3:6 Лк. 22:20, Эфес 3:7, Колосс 1:23, Рим 2:27, Югь. 6:63

+ 3:14 Марк 6:52, Ляхнар 15:21

+ 3:17 Югь. 4:24, Югь. 8:32, Якьубдин 2:12, Петрин-1 2:16, Рим 6:18, Коринф-1 7:22, Галат 5:1

+ 3:18 Югьандин-1 3:2, Рим 8:29, Филипп 3:21

+ 4:1 Коринф-2 3:6

+ 4:2 Коринф-2 2:17, Фессалоник-1 2:3

+ 4:3 Коринф-2 3:14, Коринф-2 2:15

+ 4:4 Югь. 12:31, Колосс 1:15, Жугьдариз 1:3

+ 4:5 Марк 10:43, Коринф-1 9:19

+ 4:6 Эвел 1:3

+ 4:7 Рим 9:21-22, Коринф-1 2:5

+ 4:8 Коринф-2 7:5

+ 4:9 Югь. 15:20

+ 4:10 Рим 6:5

+ 4:11 Коринф-2 6:9

+ 4:14 Фессалоник-1 4:14

+ 4:16 Рим 12:2, Эфес 4:23

+ 4:17 Рим 8:18

+ 4:18 Рим 8:24, Жугьдариз 11:1

+ 5:2 Рим 8:23

+ 5:3 Коринф-1 15:53

+ 5:5 Коринф-2 1:22, Эфес 1:14

+ 5:7 Коринф-2 4:18

+ 5:9 Колосс 1:10

+ 5:10 Матт. 25:31-32, Ляхнар 10:42, Рим 14:10

+ 5:11 Коринф-2 4:2

+ 5:12 Коринф-2 3:1, Коринф-2 11:16, Коринф-2 12:1

+ 5:13 Марк 3:21, Коринф-2 11:1

+ 5:14 Рим 5:15

+ 5:15 Петрин-1 4:2, Рим 14:7-8

+ 5:17 Рим 6:4, Ачмиш 21:5

+ 5:18 Рим 5:10-11, Колосс 1:20

+ 5:19 Рим 4:8

+ 5:20 Эфес 6:20

+ 5:21 Югь. 8:46, Петрин-1 2:22, Югьандин-1 3:5, Жугьдариз 4:15, Рим 8:3, Рим 1:17, Рим 4:25, Коринф-1 1:30

+ 6:1 Коринф-1 3:9

+ 6:4 Ляхнар 9:16, Ляхнар 16:23, Ляхнар 17:5, Коринф-2 11:23-27

+ 6:7 Коринф-2 10:4, Эфес 6:11-17

+ 6:8 Рим 3:8

+ 6:9 Коринф-2 4:11

+ 6:10 Югь. 16:22, Ляхнар 3:6

+ 6:13 Коринф-1 4:14

+ 6:14 Эфес 5:7, Югьандин-1 1:6

+ 6:15 Коринф-1 10:21

+ 6:16 Эфес 2:21, Коринф-1 3:16-17,

+ 6:18 2 Пачч. 7:14

+ 7:1 Югьандин-1 3:3

+ 7:2 Ляхнар 20:33

+ 7:3 Филипп 1:7

+ 7:4 Колосс 1:24

+ 7:5 Коринф-2 2:13, Коринф-2 4:8

+ 7:6 Коринф-2 1:4, Коринф-2 2:13, Коринф-2 8:6, Коринф-2 12:18

+ 7:8 Коринф-2 2:2-4

+ 7:10 Матт. 5:4,

+ 7:12 Коринф-1 5:1-2, Коринф-2 2:4

+ 8:2 Марк 12:44

+ 8:3 Коринф-1 16:2

+ 8:4 Рим 15:26

+ 8:6 Коринф-2 2:13, Коринф-2 7:6

+ 8:7 Коринф-1 1:5

+ 8:8 Коринф-1 7:6

+ 8:9 Якьубдин 2:5, Филипп 2:6-7

+ 8:10 Коринф-1 7:25

+ 8:12 Марк 12:43-44, Лк. 21:3

+ 8:14 Ляхнар 4:34

+ 8:24 Коринф-2 7:4

+ 9:1 Рим 15:25

+ 9:3 Коринф-2 8:6, Коринф-1 16:2

+ 9:6 Насигьятар 11:24-25, Лк. 6:38, Галат 6:7

+ 9:8 Филипп 4:19

+ 9:11 Коринф-1 1:5

+ 9:13 Матт. 5:16, Петрин-1 2:12

+ 10:1 Матт. 11:29

+ 10:2 Коринф-1 4:21, Коринф-2 13:2, Коринф-2 13:10

+ 10:4 Коринф-2 6:7, Эфес 6:11

+ 10:7 Коринф-1 3:23, Галат 3:29

+ 10:8 Коринф-2 13:10

+ 10:10 Коринф-1 1:17

+ 10:17 Коринф-1 1:31

+ 10:18 Рим 2:29, Коринф-1 4:5

+ 11:1 Коринф-2 5:13

+ 11:2 Эфес 5:27, Ачмиш 14:4

+ 11:3 Эвел 3:1, Эвел 3:4, Югь. 8:44, Тимофейиз-1 2:14

+ 11:4 Галат 1:6

+ 11:5 Коринф-2 12:11

+ 11:6 Коринф-1 1:17, Коринф-2 10:10

+ 11:7 Коринф-1 9:18

+ 11:9 Коринф-2 12:13, Филипп 4:15

+ 11:10 Рим 9:1, Тимофейиз-1 2:7

+ 11:13 Филипп 1:15, Ляхнар 20:30, Петрин-2 2:1, Ачмиш 2:2

+ 11:14 Галат 1:8

+ 11:15 Филипп 3:19

+ 11:16 Коринф-2 5:12

+ 11:18 Филипп 3:3-4

+ 11:19 Коринф-1 4:10

+ 11:20 Галат 2:4, Галат 4:3

+ 11:22 Рим 11:1, Филипп 3:5

+ 11:23 Коринф-1 15:10, Коринф-2 6:4-5

+ 11:25 Ляхнар 16:22-23, Ляхнар 14:19, Ляхнар 27:41-44

+ 11:26 Галат 2:4

+ 11:27 Ляхнар 18:3, Фессалоник-1 2:9, Фессалоник-2 3:8, Коринф-1 4:11

+ 11:29 Коринф-1 9:22

+ 11:32 Ляхнар 9:24-25

+ 12:1 Коринф-2 5:12, Коринф-2 11:16, Галат 1:12, Галат 2:2, Эфес 3:3

+ 12:10 Марк 10:30, Матт. 5:11-12, Рим 5:3

+ 12:11 Коринф-1 15:8-9, Коринф-2 11:5

+ 12:12 Ляхнар 15:12, Рим 15:19

+ 12:13 Коринф-2 11:9

+ 12:14 Коринф-2 13:1, Коринф-1 10:33

+ 12:15 Филипп 2:17, Колосс 1:24, Фессалоник-1 2:8

+ 12:16 Коринф-2 11:9

+ 12:18 Коринф-2 8:6, Коринф-2 8:18

+ 12:19 Рим 1:9, Рим 9:1, Коринф-1 14:26

+ 12:21 Коринф-1 5:1, Коринф-1 6:18

+ 13:1 Коринф-2 12:14, Матт. 18:16

+ 13:4 Рим 6:4

+ 13:9 Коринф-1 4:10

+ 13:10 Коринф-2 10:8

+ 13:11 Марк 9:50, Рим 12:18, Фессалоник-1 5:13, Рим 15:33, Рим 16:16

+ 13:12 Рим 16:16, Филипп 4:22

+ 1:1 Галат 1:11-12

+ 1:2 Филипп 4:21, Ляхнар 16:6, Ляхнар 18:23

+ 1:4 Матт. 20:28, Рим 4:25, Марк 14:36

+ 1:6 Марк 4:17, Жугьдариз 6:4, Коринф-2 11:4

+ 1:7 Ляхнар 15:24, Галат 5:10

+ 1:8 Коринф-2 11:14, Рим 9:3, Коринф-1 16:22

+ 1:10 Фессалоник-1 2:4

+ 1:12 Ляхнар 9:6, Ляхнар 26:16, Коринф-1 11:23

+ 1:13 Ляхнар 26:5, Ляхнар 8:3, Филипп 3:6

+ 1:14 Матт. 15:2, Марк 7:3

+ 1:15 Лк. 1:15, Ляхнар 9:15, Рим 1:5, Тимофейиз-1 2:7

+ 1:17 Ляхнар 9:19

+ 1:18 Югь. 1:42, Ляхнар 9:26-27

+ 1:19 Ляхнар 12:17, Ляхнар 15:13, Якьубдин 1:1

+ 1:20 Рим 1:9, Рим 9:1, Коринф-2 1:23

+ 1:23 Ляхнар 9:21

+ 2:1 Ляхнар 4:36, Коринф-2 2:13, Тимофейиз-2 4:10

+ 2:2 Галат 1:12, Эфес 3:3, Филипп 2:16

+ 2:3 Ляхнар 16:3

+ 2:4 Ляхнар 15:24, Коринф-2 11:26, Коринф-2 11:20, Галат 4:3, Галат 4:25

+ 2:7 Ляхнар 9:15, Коринф-1 9:17

+ 2:9 Ляхнар 4:36, Ляхнар 9:27, Ляхнар 13:2, Ляхнар 15:36, Коринф-1 9:6

+ 2:10 Ляхнар 24:17, Рим 15:25-28, Коринф-1 16:1

+ 2:11 Ляхнар 11:20

+ 2:12 Ляхнар 11:3, Ляхнар 11:2, Ляхнар 15:1

+ 2:14 Тимофейиз-1 5:20

+ 2:16 Галат 3:11, Ляхнар 13:39, Рим 3:21, Галат 3:11, Рим 3:20

+ 2:19 Рим 14:8, Рим 6:6, Галат 6:14

+ 2:20 Югь. 17:23

+ 3:2 Рим 10:17

+ 3:4 Коринф-1 15:2

+ 3:5 Коринф-1 12:10

+ 3:6 Эвел 15:6, Якьубдин 2:23, Рим 4:3

+ 3:8 Рим 3:30, Эвел 12:3

+ 3:10 Рим 4:15,

+ 3:11 Ляхнар 13:39, Рим 3:20, Галат 2:16, Рим 1:17, Жугьдариз 10:38

+ 3:12 Рим 10:5

+ 3:14 Ляхнар 1:5, Ляхнар 2:33

+ 3:16 Рим 4:13, Жугьдариз 7:6, Эвел 12:7, Эвел 17:19

+ 3:18 Рим 4:14

+ 3:19 Рим 4:13, Рим 5:20, Ляхнар 7:53

+ 3:20 Тимофейиз-1 2:5, Жугьдариз 8:6, Рим 3:30

+ 3:22 Рим 3:9, Рим 4:16

+ 3:24 Рим 10:4

+ 3:26 Югьандин-1 3:2, Рим 8:15-16, Эфес 1:5

+ 3:27 Рим 6:3-4, Рим 13:14

+ 3:28 Коринф-1 12:13, Эфес 6:6, Коринф-1 11:11

+ 3:29 Коринф-1 3:23, Коринф-2 10:7, Рим 8:17, Эфес 3:6

+ 4:4 Марк 1:15, Лк. 2:7, Лк. 2:27

+ 4:5 Галат 3:13

+ 4:9 Коринф-1 8:3, Колосс 2:8, Колосс 2:20, Жугьдариз 7:18

+ 4:10 Рим 14:5, Колосс 2:16

+ 4:11 Фессалоник-1 3:5

+ 4:13 Коринф-1 2:3

+ 4:14 1 Пачч. 29:9, Лк. 10:16, Фессалоник-1 2:13

+ 4:22 Эвел 16:5, Эвел 21:2

+ 4:23 Эвел 16:3-4, Эвел 17:16

+ 4:26 Жугьдариз 12:22, Ачмиш 21:2

+ 4:28 Рим 9:8

+ 4:29 Эвел 21:9

+ 4:30 Эвел 21:10

+ 5:1 Югь. 8:32, Якьубдин 2:12, Петрин-1 2:16, Рим 6:18, Коринф-1 7:22, Коринф-2 3:17, Галат 2:4, Галат 5:13, Ляхнар 15:10

+ 5:2 Ляхнар 15:1-2, Коринф-1 7:18

+ 5:3 Рим 2:25

+ 5:4 Рим 9:31

+ 5:5 Рим 8:23

+ 5:6 Коринф-1 7:19, Коринф-1 12:13, Галат 6:15, Эфес 2:14, Колосс 3:11, Якьубдин 2:18

+ 5:7 Коринф-1 9:24

+ 5:9 Матт. 13:33, Лк. 13:21, Коринф-1 5:6

+ 5:10 Ляхнар 15:24, Галат 1:7

+ 5:11 Ляхнар 16:3, Коринф-1 1:23

+ 5:13 Петрин-1 2:16, Петрин-2 2:19, Коринф-1 9:19

+ 5:14 Матт. 7:12, Матт. 22:40,

+ 5:16 Рим 8:4, Рим 13:14, Эфес 2:3

+ 5:17 Рим 7:15, Рим 7:19, Рим 7:23

+ 5:18 Рим 7:4, Эфес 2:15, Колосс 2:14

+ 5:19 Марк 7:21-23, Коринф-1 3:3, Коринф-1 6:9-10, Коринф-1 6:18, Эфес 5:3

+ 5:20 Коринф-1 11:19

+ 5:21 Коринф-1 6:9-10, Эфес 5:5

+ 5:22 Эфес 5:9

+ 5:23 Тимофейиз-1 1:9

+ 5:24 Якьубдин 4:1, Петрин-1 2:11, Рим 7:23, Рим 13:14, Рим 6:2, Рим 6:6, Галат 2:19, Колосс 2:20, Колосс 3:3

+ 5:26 Филипп 2:3

+ 6:1 Коринф-1 2:15, Якьубдин 5:19, Тимофейиз-2 2:25, Фессалоник-1 5:14

+ 6:2 Рим 15:1, Югьандин-1 4:21

+ 6:3 Коринф-1 3:7, Коринф-1 8:2

+ 6:5 Рим 14:12

+ 6:6 Лк. 10:7, Коринф-1 9:11, Тимофейиз-1 5:18

+ 6:7 Насигьятар 22:7, Коринф-2 9:6

+ 6:8 Насигьятар 11:19, Якьубдин 3:18

+ 6:9 Фессалоник-2 3:13, Матт. 10:22

+ 6:10 Насигьятар 3:27, Югьандин-3 1:5, Жугьдариз 13:1

+ 6:11 Коринф-1 16:21, Фессалоник-2 3:17, Филимондиз 1:19

+ 6:14 Коринф-1 2:2, Галат 2:19, Рим 6:6

+ 6:15 Коринф-1 7:19, Коринф-1 12:13, Галат 5:6, Эфес 2:14, Колосс 3:11

+ 1:3 Петрин-1 1:3, Коринф-2 1:3

+ 1:4 Ягьудайин 1:24, Колосс 1:22, Фессалоник-1 4:7

+ 1:5 Югьандин-1 3:2, Рим 8:15-16, Галат 3:26

+ 1:7 Колосс 1:14

+ 1:9 Рим 16:24, Эфес 3:3-5, Эфес 6:19

+ 1:10 Эфес 2:14, Колосс 1:20

+ 1:13 Эстер 8:8, Коринф-2 1:22, Эфес 4:30

+ 1:15 Колосс 1:3-4

+ 1:18 Колосс 1:27

+ 1:20 Ляхнар 7:55-56, Рим 8:34, Эфес 2:6, Колосс 3:1

+ 1:21 Петрин-1 3:22, Рим 8:38, Коринф-1 15:24, Колосс 2:10, Жугьдариз 1:4

+ 1:22 Коринф-1 15:27, Коринф-1 11:3, Эфес 5:23

+ 1:23 Эфес 4:12, Эфес 5:23, Эфес 5:30, Колосс 1:18, Коринф-1 15:28, Колосс 3:11

+ 2:1 Лк. 15:24, Рим 11:15, Колосс 1:21, Колосс 2:13

+ 2:2 Югь. 12:31, Югь. 14:30, Колосс 3:7

+ 2:3 Галат 5:16

+ 2:4 Югь. 3:16, Югьандин-1 3:1, Рим 5:8

+ 2:5 Колосс 2:13, Титдиз 3:5

+ 2:6 Эфес 1:20

+ 2:8 Лк. 7:50, Лк. 8:48, Ляхнар 15:11, Петрин-1 1:5, Титдиз 2:11, Титдиз 3:5

+ 2:9 Рим 3:27, Титдиз 3:5, Рим 3:27, Коринф-1 1:29

+ 2:10 Титдиз 2:14, Титдиз 3:8

+ 2:11 Рим 2:26, Рим 2:28, Колосс 2:11

+ 2:12 Колосс 1:21, Рим 9:4

+ 2:13 Ляхнар 2:39

+ 2:14 Эфес 1:10, Колосс 1:22

+ 2:15 Рим 7:4, Колосс 2:14

+ 2:16 Рим 5:10, Колосс 1:20, Колосс 3:15

+ 2:19 Филипп 3:20

+ 2:20 Колосс 2:7, Ачмиш 21:14,

+ 2:21 Коринф-1 3:16-17

+ 2:22 Петрин-1 2:5

+ 3:1 Филипп 1:7, Филимондиз 1:1, Тимофейиз-2 2:9

+ 3:2 Эфес 4:7, Колосс 1:25

+ 3:3 Галат 1:12, Галат 2:2

+ 3:6 Галат 3:29, Эфес 2:16, Матт. 8:11, Лк. 13:29

+ 3:7 Колосс 1:23

+ 3:8 Коринф-1 15:9

+ 3:9 Колосс 1:26

+ 3:10 Эфес 1:21

+ 3:12 Жугьдариз 4:16, Жугьдариз 10:19

+ 3:13 Тимофейиз-2 2:10

+ 3:16 Эфес 1:18, Колосс 1:27, Колосс 1:11

+ 3:17 Колосс 2:7

+ 3:19 Филипп 4:7, Колосс 2:10

+ 3:20 Ягьудайин 1:24, Рим 16:24

+ 3:21 Рим 11:36

+ 4:1 Эфес 3:1, Филипп 1:27, Колосс 1:10

+ 4:2 Филипп 2:3, Колосс 3:13

+ 4:3 Колосс 3:14

+ 4:4 Эфес 2:16, Коринф-1 6:17

+ 4:5 Коринф-1 1:13

+ 4:6 Коринф-1 12:6

+ 4:7 Рим 12:3, Эфес 3:2

+ 4:9 Югь. 3:13

+ 4:10 Жугьдариз 4:14, Жугьдариз 7:26

+ 4:11 Коринф-1 12:28

+ 4:12 Коринф-1 12:27, Эфес 1:23, Колосс 1:18

+ 4:13 Жугьдариз 5:12-13, Жугьдариз 6:1

+ 4:14 Коринф-1 13:11, Коринф-1 14:20

+ 4:15 Петрин-2 3:18, Колосс 1:10, Колосс 2:19

+ 4:17 Петрин-1 4:3-4, Колосс 3:7

+ 4:18 Рим 1:21, Марк 3:5

+ 4:19 Петрин-1 1:14, Рим 1:24-28

+ 4:22 Колосс 3:8-9

+ 4:23 Рим 12:2, Коринф-2 4:16

+ 4:24 Эвел 1:26, Рим 6:4, Колосс 3:10

+ 4:25 Колосс 3:9, Рим 12:5

+ 4:27 Якьубдин 4:7

+ 4:28 Фессалоник-1 4:11, Фессалоник-2 3:8, Фессалоник-2 3:10, Тимофейиз-1 6:18

+ 4:29 Колосс 3:8

+ 4:30 Фессалоник-1 5:19, Эфес 1:13

+ 4:31 Петрин-1 3:8, Колосс 3:8

+ 4:32 Матт. 6:14, Марк 11:25-26, Лк. 7:41-42, Петрин-1 3:8, Колосс 3:12-13

+ 5:1 Матт. 5:48

+ 5:2 Югь. 10:11, Югь. 15:13, Югьандин-1 3:16, Рим 5:7-8, Жугьдариз 8:3, Коринф-1 13:1, Колосс 3:14

+ 5:3 Коринф-1 6:18, Галат 5:19, Фессалоник-1 4:3

+ 5:4 Эфес 4:29

+ 5:5 Колосс 3:5, Коринф-1 6:9-10, Галат 5:21

+ 5:6 Марк 13:5, Колосс 2:8, Фессалоник-2 2:3, Югьандин-1 3:7, Рим 1:18, Колосс 3:6

+ 5:7 Коринф-2 6:14

+ 5:8 Эфес 2:1-2, Матт. 5:14, Югь. 12:35, Югьандин-1 2:8, Рим 13:12, Филипп 2:15, Фессалоник-1 5:5

+ 5:10 Фессалоник-1 2:4

+ 5:11 Рим 13:12

+ 5:13 Югь. 3:20-21

+ 5:14 Рим 13:11, Лк. 1:78-79

+ 5:15 Колосс 4:5

+ 5:17 Рим 12:2, Фессалоник-1 5:18

+ 5:18 Насигьятар 20:1, Насигьятар 23:20, Насигьятар 31:4, Тимофейиз-1 5:23

+ 5:19 Ляхнар 16:25, Якьубдин 5:13, Коринф-1 14:15, Колосс 3:16

+ 5:20 Колосс 2:7, Фессалоник-2 1:3, Фессалоник-2 2:13

• 5:21 Колосс 3:17

+ 5:22 Эвел 3:16, Петрин-1 3:1

+ 5:23 Эфес 1:22-23, Коринф-1 11:3

+ 5:25 Петрин-1 3:7

+ 5:26 Югь. 13:8, Коринф-1 6:11, Титдиз 3:5, Жугьдариз 10:22

+ 5:27 Коринф-2 11:2, Ачмиш 14:4

+ 5:30 Коринф-1 6:15, Эфес 1:23, Колосс 1:18

+ 5:31 Эвел 2:24, Матт. 19:5, Марк 10:7-8, Коринф-1 6:16

+ 5:33 Эстер 1:20, Петрин-1 3:1-6

+ 6:1 Насигьятар 1:8, Насигьятар 6:20, Насигьятар 23:22

+ 6:4 Насигьятар 13:24, Насигьятар 19:18, Насигьятар 22:6

+ 6:5 Петрин-1 2:18, Колосс 3:22, Тимофейиз-1 6:1, Титдиз 2:9

+ 6:6 Галат 3:28

+ 6:8 Колосс 3:24

+ 6:11 Коринф-2 6:7, Коринф-2 10:4, Петрин-1 5:8, Югьандин-1 2:13

+ 6:12 Лк. 22:53, Колосс 1:13, Эфес 1:21

+ 6:14 Фессалоник-1 5:8

+ 6:15 Рим 10:15

+ 6:16 Югьандин-1 5:4

+ 6:17 Жугьдариз 4:12

+ 6:18 Лк. 18:1, Лк. 21:36, Ягьудайин 1:20, Рим 12:12, Колосс 4:2, Фессалоник-1 5:17, Марк 13:33

+ 6:19 Ляхнар 4:29, Колосс 4:3, Фессалоник-1 5:25, Фессалоник-2 3:1

+ 6:20 Ляхнар 21:33, Ляхнар 28:20, Коринф-2 5:20

• 6:21 Колосс 4:7-8

+ 6:21 Ляхнар 20:4

+ 6:22 Колосс 2:2

+ 1:1 Ляхнар 16:1

+ 1:3 Рим 1:8, Филимондиз 1:4, Тимофейиз-2 1:3

+ 1:5 Ляхнар 16:12-40

+ 1:6 Коринф-1 1:8

+ 1:7 Коринф-2 7:3, Эфес 3:1, Колосс 4:18, Тимофейиз-2 2:9, Филимондиз 1:1, Филипп 4:14

+ 1:8 Рим 1:9, Рим 9:1

+ 1:9 Колосс 1:9, Фессалоник-1 3:12-13, Филимондиз 1:6

+ 1:13 Ляхнар 28:30

+ 1:14 Ляхнар 4:31

+ 1:15 Коринф-2 11:13

+ 1:19 Ляхнар 16:7

+ 1:20 Марк 8:38, Рим 1:16, Рим 14:8, Коринф-2 5:15

+ 1:23 Тимофейиз-2 4:6

+ 1:27 Эфес 4:1

+ 1:29 Матт. 5:11-12

+ 1:30 Колосс 1:29, Тимофейиз-1 4:10

+ 2:2 Филипп 4:2, Петрин-1 3:8, Рим 12:16

+ 2:3 Галат 5:26, Рим 12:10, Эфес 4:2

+ 2:4 Рим 15:2-3

+ 2:6 Югь. 1:1, Югь. 5:18, Югь. 10:33

+ 2:7 Матт. 20:28, Рим 8:3, Коринф-2 8:9

+ 2:8 Марк 14:36, Жугьдариз 5:8

+ 2:9 Матт. 28:18, Эфес 1:21, Жугьдариз 1:4

+ 2:10 Рим 14:11

+ 2:13 Коринф-1 12:6

+ 2:15 Ягьудайин 1:24, Матт. 5:14, Эфес 5:8

+ 2:16 Галат 2:2

+ 2:17 Ляхнар 21:13, Тимофейиз-2 4:6

+ 2:19 Ляхнар 16:1, Фессалоник-1 3:2

+ 2:21 Коринф-1 10:24, Коринф-1 13:5

+ 2:22 Коринф-1 14:7, Тимофейиз-1 1:2, Тимофейиз-2 1:2

+ 2:25 Филипп 4:18

+ 2:29 Рим 16:2, Коринф-1 16:18, Фессалоник-1 5:12-13, Тимофейиз-1 5:17

+ 3:1 Филипп 4:4

+ 3:3 Рим 2:29, Эфес 2:11, Колосс 2:11

+ 3:4 Коринф-2 11:18

+ 3:5 Эвел 17:12, Рим 11:1, Ляхнар 23:6, Ляхнар 26:5

+ 3:6 Ляхнар 8:3, Галат 1:13, Марк 10:20, Лк. 1:6, Ляхнар 22:3, Ляхнар 26:5

+ 3:9 Рим 9:30-31, Рим 10:5

+ 3:10 Рим 8:17, Коринф-2 1:5, Колосс 1:24, Петрин-1 4:13, Рим 6:5

+ 3:12 Жугьдариз 11:40

+ 3:14 Петрин-1 5:4, Коринф-1 9:24-25, Тимофейиз-2 2:5

+ 3:15 Коринф-1 2:6

+ 3:17 Петрин-1 5:3, Фессалоник-2 3:9, Тимофейиз-1 4:12, Титдиз 2:7

+ 3:19 Коринф-2 11:15, Фессалоник-1 5:3, Марк 8:33

+ 3:20 Эфес 2:19, Ляхнар 1:11, Коринф-1 1:7

+ 3:21 Коринф-1 15:35-52, Югьандин-1 3:2, Рим 8:29, Коринф-2 3:18, Колосс 3:1

+ 4:2 Филипп 2:2

+ 4:3 Ачмиш 3:5

+ 4:4 Филипп 3:1, Фессалоник-1 5:16

+ 4:5 Якьубдин 5:8

+ 4:6 Матт. 6:25, Петрин-1 5:7

+ 4:7 Югь. 14:27, Филипп 4:7, Колосс 3:15

+ 4:9 Рим 15:33, Фессалоник-2 3:16

+ 4:11 Тимофейиз-1 6:6, Тимофейиз-1 6:8

+ 4:12 Коринф-1 4:11, Коринф-2 11:27

+ 4:13 Тимофейиз-1 1:12

+ 4:14 Филипп 1:7

+ 4:16 Ляхнар 17:1

+ 4:17 Рим 1:13

+ 4:18 Филипп 2:25, Эвел 8:21,

+ 4:19 Коринф-2 9:8

+ 4:21 Галат 1:2

+ 4:22 Коринф-2 13:12

+ 1:1 Ляхнар 16:1

+ 1:3 Эфес 1:15-16

+ 1:5 Матт. 6:20, Петрин-1 1:4

+ 1:6 Матт. 24:14, Матт. 28:19, Рим 10:18, Колосс 1:6

+ 1:7 Колосс 4:12, Филимондиз 1:23

+ 1:9 Фессалоник-2 1:11, Филипп 1:9, Филимондиз 1:6

+ 1:10 Коринф-2 5:9, Эфес 4:1, Филипп 1:27, Петрин-2 3:18, Эфес 4:15

+ 1:11 Эфес 3:16

+ 1:13 Ляхнар 26:18, Эфес 6:12, Петрин-2 1:11

+ 1:14 Эфес 1:7

+ 1:15 Коринф-2 4:4, Жугьдариз 1:3, Насигьятар 8:22, Рим 8:29, Ачмиш 3:14

+ 1:16 Югь. 1:3, Рим 11:36, Коринф-1 8:6, Жугьдариз 1:2, Жугьдариз 2:10

+ 1:18 Эфес 1:22-23, Ляхнар 26:23, Коринф-1 15:20, Ачмиш 1:4-5, Ачмиш 3:14

+ 1:19 Колосс 2:9

+ 1:20 Коринф-2 5:18, Эфес 1:10, Эфес 2:14

+ 1:21 Эфес 2:1-2, Эфес 2:12

+ 1:22 Ягьудайин 1:24, Эфес 1:4, Фессалоник-1 4:7

+ 1:23 Ляхнар 14:22, Марк 16:15, Эфес 3:7

+ 1:24 Коринф-2 7:4, Коринф-2 12:15, Коринф-2 1:5, Филипп 3:10

+ 1:25 Эфес 3:2

+ 1:26 Рим 16:24, Эфес 3:9

+ 1:27 Эфес 1:18, Эфес 3:16, Колосс 2:2, Рим 5:2, Рим 8:17, Тимофейиз-1 1:1

+ 1:29 Коринф-1 15:10, Филипп 1:30, Тимофейиз-1 4:10

+ 2:2 Колосс 1:27, Эфес 6:22, Колосс 4:8

+ 2:3 Рим 11:33, Коринф-1 1:24, Коринф-1 2:7

+ 2:4 Рим 16:18

+ 2:5 Коринф-1 5:3, Коринф-1 14:40

+ 2:6 Фессалоник-1 4:1

+ 2:7 Коринф-1 3:11, Эфес 2:20, Эфес 3:17, Ачмиш 21:14, Эфес 5:20, Фессалоник-2 1:3, Фессалоник-2 2:13

+ 2:8 Марк 7:3, Галат 1:14, Галат 4:9, Марк 13:5, Югьандин-1 3:7, Эфес 5:6, Фессалоник-2 2:3

+ 2:9 Югь. 1:14, Колосс 1:19

+ 2:10 Эфес 1:21-22, Эфес 3:19

+ 2:11 Эфес 2:11, Рим 2:29, Колосс 3:9

+ 2:12 Рим 6:4

+ 2:13 Эфес 2:1, Эфес 2:5, Ляхнар 3:19

+ 2:14 Рим 7:4

+ 2:15 Коринф-2 2:14, Югь. 12:31, Югь. 16:11

+ 2:16 Рим 14:5, Галат 4:10, Рим 14:3, Рим 14:17, Жугьдариз 9:10

+ 2:17 Жугьдариз 8:5, Жугьдариз 10:1

+ 2:19 Петрин-2 3:18, Эфес 4:15-16, Колосс 1:10

+ 2:20 Рим 6:2, Колосс 3:3, Галат 4:9

+ 2:21 Тимофейиз-1 4:3

+ 2:22 Матт. 15:9, Марк 7:7

+ 3:1 Колосс 2:12, Ляхнар 7:55-56, Рим 8:34, Эфес 1:20, Насигьятар 15:24

+ 3:3 Рим 6:2, Рим 6:7, Галат 5:24, Колосс 2:20

+ 3:4 Югь. 11:25

+ 3:5 Эфес 5:5, Рим 8:13

+ 3:6 Рим 1:18, Эфес 5:6

+ 3:7 Эфес 2:2, Эфес 4:17

+ 3:8 Якьубдин 1:21, Петрин-1 1:21, Эфес 4:22, Эфес 4:31

+ 3:9 Эфес 4:25, Колосс 2:11

+ 3:10 Эвел 1:26, Эфес 4:24

+ 3:11 Рим 2:28-29, Коринф-1 7:19, Галат 3:28, Галат 5:6, Коринф-1 12:13, Галат 5:6, Эфес 2:14, Коринф-1 15:28, Эфес 1:23

+ 3:12 Лк. 18:7, Рим 8:33, Титдиз 1:1

+ 3:13 Эфес 4:2, Матт. 6:14-15, Марк 11:25-26, Лк. 7:41-42, Эфес 4:32

+ 3:14 Коринф-1 13:1, Эфес 4:3, Эфес 5:2

+ 3:15 Югь. 14:27, Югь. 16:33, Филипп 4:7, Эфес 2:16

+ 3:16 Югь. 15:3, Эфес 5:19

+ 3:17 Коринф-1 10:31

• 3:18 Эфес 5:22

+ 3:18 Эвел 3:16, Петрин-1 3:1

+ 3:19 Петрин-1 3:7

+ 3:20 Насигьятар 1:8, Насигьятар 6:20, Насигьятар 23:22

+ 3:22 Петрин-1 2:18, Тимофейиз-1 6:1, Титдиз 2:9

+ 3:24 Эфес 6:8

+ 3:25 Матт. 22:16

+ 4:2 Лк. 18:1, Лк. 21:36, Рим 12:12, Эфес 6:18, Фессалоник-1 5:17

+ 4:3 Ляхнар 4:29, Рим 16:24, Эфес 6:19-20, Филипп 1:7, Филимондиз 1:1

+ 4:5 Эфес 5:15-16

+ 4:6 Петрин-1 3:15

• 4:7 Эфес 6:21-22

+ 4:7 Ляхнар 20:4

+ 4:8 Колосс 2:2

+ 4:9 Филимондиз 1:10, Филимондиз 1:16

+ 4:10 Ляхнар 19:29, Филимондиз 1:24, Ляхнар 12:12, Ляхнар 15:37-38

+ 4:11 Ляхнар 1:23, Ляхнар 18:7

+ 4:12 Колосс 1:7, Филимондиз 1:23

+ 4:14 Тимофейиз-2 4:10-11, Филимондиз 1:24

+ 4:15 Рим 16:5

+ 4:16 Фессалоник-1 5:27

+ 4:17 Филимондиз 1:2

+ 4:18 Коринф-1 16:21, Галат 6:11, Фессалоник-2 3:17, Филимондиз 1:19

+ 1:1 Ляхнар 15:22, Петрин-1 5:12, Фессалоник-2 1:1, Ляхнар 17:1, Филипп 4:16

+ 1:2 Эфес 5:20, Фессалоник-2 1:3, Фессалоник-2 2:13

+ 1:4 Петрин-2 1:10

+ 1:5 Ляхнар 20:18

+ 1:6 Коринф-1 4:16, Коринф-1 11:1, Фессалоник-2 3:7, Ляхнар 17:5-10, Ляхнар 13:52

+ 1:9 Ляхнар 14:15

+ 1:10 Коринф-1 1:7, Фессалоник-2 1:10, Матт. 3:7, Рим 5:9, Фессалоник-1 2:16, Фессалоник-1 5:9

+ 2:2 Ляхнар 16:22-24

+ 2:3 Коринф-2 4:2

+ 2:4 Галат 2:7, Галат 1:10, Эфес 5:10

+ 2:5 Рим 1:9, Рим 9:1, Филипп 1:8

+ 2:6 Коринф-1 9:4-5, Фессалоник-2 3:9, Филимондиз 1:8

+ 2:8 Коринф-2 12:15

+ 2:9 Ляхнар 18:3, Коринф-2 11:27, Фессалоник-2 3:8

+ 2:11 Коринф-1 4:14-15

+ 2:12 Фессалоник-2 2:14

+ 2:13 Галат 4:14

+ 2:14 Фессалоник-1 1:6, Ляхнар 17:5, Фессалоник-2 1:4-5

+ 2:15 Матт. 23:34, Югь. 15:20, Ляхнар 13:50, Ляхнар 17:5

+ 2:16 Ляхнар 13:45, Ляхнар 14:2, Матт. 27:25, Лк. 21:23, Фессалоник-1 1:10

+ 2:17 Коринф-1 5:3, Колосс 2:5

+ 2:18 Рим 1:13, Рим 15:22

+ 2:19 Коринф-1 15:31, Фессалоник-2 1:4

+ 3:1 Ляхнар 17:15-16

+ 3:2 Ляхнар 16:1, Филипп 2:19

+ 3:3 Ляхнар 9:16, Ляхнар 14:22, Петрин-1 5:9

+ 3:5 Матт. 4:3, Коринф-1 7:5, Галат 4:11

+ 3:6 Ляхнар 18:5

+ 3:10 Тимофейиз-2 1:3

+ 3:11 Фессалоник-2 3:5

+ 3:12 Филипп 1:9-10, Фессалоник-2 1:3

+ 3:13 Ягьудайин 1:14, Фессалоник-2 2:17

+ 4:1 Колосс 1:10, Колосс 2:6

+ 4:3 Коринф-1 6:18, Галат 5:19, Эфес 5:3

+ 4:5 Петрин-1 4:3-4, Рим 1:26, Эфес 4:17-19

+ 4:7 Петрин-1 1:15, Ягьудайин 1:24, Эфес 1:4, Колосс 1:22

+ 4:9 Жугьдариз 13:1, Югь. 6:45

+ 4:11 Насигьятар 17:14, Ляхнар 18:3, Эфес 4:28, Фессалоник-2 3:8, Фессалоник-2 3:10

+ 4:12 Рим 13:13

+ 4:13 Эфес 2:12

+ 4:14 Коринф-1 15:20, Коринф-2 4:14

+ 4:15 Коринф-1 15:51-52

+ 4:16 Даниял 10:13, Даниял 12:1, Ягьудайин 1:9, Ачмиш 12:7, Матт. 24:31, Коринф-1 15:52, Матт. 16:27, Коринф-1 15:23

+ 4:17 Ляхнар 1:9, Ачмиш 11:12, Югь. 14:3

+ 5:1 Ляхнар 1:7

+ 5:2 Матт. 24:43, Петрин-2 3:10

+ 5:3 Лк. 21:34, Филипп 3:19

+ 5:4 Югьандин-1 2:8

+ 5:5 Лк. 16:8, Югь. 12:36, Рим 13:12

+ 5:6 Марк 13:33-36, Петрин-1 1:13, Эфес 6:18

+ 5:8 Эфес 6:14, Эфес 6:17

+ 5:9 Фессалоник-1 1:10

+ 5:10 Рим 14:9

+ 5:12 Коринф-1 16:16, Коринф-1 16:18, Филипп 2:29, Тимофейиз-1 5:17

+ 5:13 Марк 9:50, Рим 12:18, Коринф-2 13:11

+ 5:14 Фессалоник-2 3:6-10, Галат 6:1

+ 5:15 Петрин-1 3:9, Рим 12:17

+ 5:16 Филипп 4:4

+ 5:17 Лк. 18:1, Лк. 21:36, Рим 12:12, Эфес 6:18, Колосс 4:2

+ 5:18 Рим 12:2, Эфес 5:17, Эфес 5:20

+ 5:19 Эфес 4:30

+ 5:21 Югьандин-1 4:1, Коринф-1 14:29

+ 5:23 Рим 15:33, Филипп 4:9, Фессалоник-2 3:16

+ 5:24 Коринф-1 1:9, Фессалоник-2 3:3, Жугьдариз 10:23

+ 5:25 Эфес 6:19, Фессалоник-2 3:1, Жугьдариз 13:18

+ 5:26 Петрин-1 5:14, Рим 16:16

+ 5:27 Колосс 4:16

+ 1:1 Ляхнар 15:22, Петрин-1 5:12, Фессалоник-1 1:1, Ляхнар 16:1

+ 1:3 Эфес 5:20, Фессалоник-1 1:2, Фессалоник-2 2:13

+ 1:4 Фессалоник-1 2:19

+ 1:5 Лк. 20:35

+ 1:6 Ачмиш 6:10

+ 1:7 Ягьудайин 1:14

+ 1:8 Петрин-2 3:7,

+ 1:10 Коринф-1 3:13, Фессалоник-1 1:10

+ 1:11 Колосс 1:9

+ 2:1 Матт. 24:31, Фессалоник-1 4:15-17

+ 2:3 Марк 13:5, Колосс 2:8, Югьандин-1 3:7, Эфес 5:6, Даниял 7:24-25, Даниял 8:25, Ачмиш 13:4-5

+ 2:4 Даниял 11:36

+ 2:7 Югьандин-1 2:18, Югьандин-1 4:3

+ 2:8 Ачмиш 2:16

+ 2:9 Матт. 24:24, Марк 13:22, Ачмиш 13:14

+ 2:10 Коринф-1 1:18

+ 2:11 3 Пачч. 22:22,

+ 2:13 Эфес 5:20, Фессалоник-2 1:3, Якьубдин 1:18, Ачмиш 14:4

+ 2:14 Фессалоник-1 2:12

+ 2:15 Коринф-1 16:13

+ 2:16 Петрин-1 1:3

+ 2:17 Фессалоник-1 3:13

+ 3:1 Фессалоник-1 5:25

+ 3:2 Рим 15:31, Коринф-2 1:10-11

+ 3:3 Коринф-1 1:9, Фессалоник-1 5:24, Жугьдариз 10:23, Матт. 16:13, Югь. 17:12

+ 3:5 Фессалоник-1 3:11

+ 3:6 Насигьятар 6:6

+ 3:7 Коринф-1 4:16, Коринф-1 11:1, Фессалоник-1 1:6

+ 3:8 Ляхнар 18:3, Фессалоник-1 2:9-10

+ 3:9 Коринф-1 9:4-5, Фессалоник-1 2:6, Филимондиз 1:8, Петрин-1 5:3, Филипп 3:17, Тимофейиз-1 4:12, Титдиз 2:7

+ 3:10 Эфес 4:28, Фессалоник-1 4:11, Фессалоник-1 5:14

+ 3:11 Тимофейиз-1 5:13

+ 3:13 Галат 6:9

+ 3:15 Матт. 18:15

+ 3:16 Рим 15:33, Филипп 4:9, Фессалоник-1 5:23

+ 3:17 Коринф-1 16:21, Галат 6:11, Колосс 4:18, Филимондиз 1:19

+ 1:1 Колосс 1:27

+ 1:2 Ляхнар 16:1, Филипп 2:22, Тимофейиз-2 1:2, Югьандин-2 1:3

+ 1:4 Тимофейиз-1 4:7, Тимофейиз-2 4:4, Титдиз 1:14, Титдиз 3:9

+ 1:5 Рим 12:9, Тимофейиз-2 2:22

+ 1:6 Тимофейиз-1 6:21, Титдиз 1:10

+ 1:8 Рим 7:16

+ 1:9 Галат 5:23

+ 1:11 Титдиз 1:3

+ 1:12 Ляхнар 9:22, Филипп 4:13

+ 1:13 Ляхнар 8:3, Ляхнар 3:17

+ 1:14 Рим 5:20

+ 1:15 Тимофейиз-1 3:1, Тимофейиз-1 4:9, Тимофейиз-2 2:11, Титдиз 3:8, Матт. 9:13, Марк 2:17

+ 1:18 Тимофейиз-1 4:14, Коринф-2 10:4, Тимофейиз-2 2:2-4

+ 1:20 Тимофейиз-2 2:17, Тимофейиз-2 4:14, Коринф-1 5:5

+ 2:3 Тимофейиз-1 5:4

+ 2:4 Петрин-2 3:9, Титдиз 1:2, Титдиз 2:11

+ 2:5 Галат 3:20

+ 2:6 Матт. 20:28, Титдиз 1:3

+ 2:7 Ляхнар 9:15, Рим 1:5, Галат 1:15-16, Эфес 3:7-8, Тимофейиз-2 1:11, Рим 9:1, Коринф-2 11:10

+ 2:9 Петрин-1 3:3-4

+ 2:11 Титдиз 2:5

+ 2:12 Коринф-1 14:34

+ 2:13 Эвел 2:7, Эвел 2:22

+ 2:14 Эвел 3:6, Эвел 3:13, Коринф-2 11:13

+ 3:1 Тимофейиз-1 1:15, Тимофейиз-2 2:11, Титдиз 3:8

+ 3:2 Титдиз 1:6-9

+ 3:3 Титдиз 3:2, Матт. 6:19, Тимофейиз-1 6:9, Жугьдариз 13:5

+ 3:7 Тимофейиз-2 2:26

+ 3:8 Ляхнар 6:3, Петрин-1 5:2, Титдиз 1:7

+ 3:11 Титдиз 2:3

+ 3:16 Югь. 1:14, Югьандин-1 4:2, Югьандин-2 1:7, Жугьдариз 2:14, Марк 16:19, Лк. 24:51, Ляхнар 1:9

+ 4:1 Югьандин-1 2:18, Тимофейиз-2 3:1, Югьандин-1 4:6, Якьубдин 3:15, Петрин-2 2:1, Ачмиш 2:24

+ 4:3 Рим 14:2, Колосс 2:16, Колосс 2:21

+ 4:4 Эвел 1:31, Марк 7:15-16, Ляхнар 10:15, Титдиз 1:15

+ 4:5 Эвел 1:25

+ 4:7 Тимофейиз-1 1:4, Тимофейиз-2 2:16

+ 4:9 Тимофейиз-1 1:15, Тимофейиз-2 2:11, Титдиз 3:8

+ 4:10 Филипп 1:30, Колосс 1:29

+ 4:12 Титдиз 2:15, Петрин-1 5:3, Филипп 3:17, Фессалоник-2 3:9, Титдиз 2:7

+ 4:14 Тимофейиз-1 1:18, Ляхнар 6:6, Тимофейиз-1 5:22, Тимофейиз-2 1:6

+ 5:1 Титдиз 2:6

+ 5:4 Тимофейиз-1 2:3

+ 5:6 Ачмиш 3:1

+ 5:10 Югь. 13:14, Ляхнар 9:36

+ 5:13 Фессалоник-2 3:11

+ 5:14 Коринф-1 7:9, Титдиз 2:8

+ 5:17 Рим 12:8, Фессалоник-1 5:12

+ 5:18 Коринф-1 9:9, Лк. 10:7

+ 5:20 Галат 2:14, Тимофейиз-2 4:2, Титдиз 1:13, Титдиз 2:15

+ 5:22 Ляхнар 6:6, Тимофейиз-1 4:14, Тимофейиз-2 1:6, Петрин-2 3:14, Югьандин-1 5:18, Югьандин-2 1:10, Тимофейиз-1 5:22

+ 5:23 Насигьятар 20:1, Насигьятар 23:20, Насигьятар 31:4, Эфес 5:18

+ 6:1 Петрин-1 2:18, Эфес 6:5, Колосс 3:22, Титдиз 2:9

+ 6:2 Филимондиз 1:16

+ 6:3 Рим 16:17

+ 6:4 Тимофейиз-2 2:14, Тимофейиз-2 2:23, Титдиз 3:9

+ 6:5 Петрин-2 2:3, Титдиз 1:11

+ 6:6 Филипп 4:11

+ 6:8 Насигьятар 30:8

+ 6:9 Насигьятар 15:27, Насигьятар 23:4, Матт. 6:19, Лк. 12:15, Жугьдариз 13:5

+ 6:11 3 Пачч. 17:21, Тимофейиз-2 3:17

+ 6:12 Тимофейиз-2 4:7, Ягьудайин 1:3

+ 6:13 Лк. 3:1, Лк. 23:1, Ляхнар 3:13

+ 6:15 Ачмиш 17:14, Ачмиш 19:16, Югь. 1:18

+ 6:17 Насигьятар 23:5, Насигьятар 27:24

+ 6:18 Лк. 12:21, Рим 12:13, Эфес 4:28

+ 6:20 Тимофейиз-2 1:12, Тимофейиз-2 2:16

+ 6:21 Тимофейиз-1 1:6

+ 1:1 Титдиз 1:2, Жугьдариз 9:15

+ 1:2 Ляхнар 16:1, Филипп 2:22, Тимофейиз-1 1:2, Югьандин-2 1:3

+ 1:3 Фессалоник-1 3:10, Ляхнар 23:1, Коринф-2 1:12, Рим 1:8, Филимондиз 1:4

+ 1:5 Ляхнар 16:1

+ 1:6 Ляхнар 6:6, Тимофейиз-1 4:14, Тимофейиз-1 5:22

+ 1:7 Рим 8:15

+ 1:8 Марк 8:38, Рим 1:16, Тимофейиз-2 2:3, Тимофейиз-2 4:5

+ 1:9 Рим 3:27, Эфес 2:4, Эфес 2:8, Титдиз 3:5

+ 1:10 Коринф-1 15:54-55, Рим 16:24

+ 1:11 Тимофейиз-1 2:7

+ 1:12 Тимофейиз-2 2:9, Марк 8:38, Рим 1:16, Тимофейиз-1 6:20

+ 1:14 Рим 8:9

+ 1:15 Ляхнар 19:10

+ 1:16 Тимофейиз-2 4:19, Ляхнар 21:33, Ляхнар 28:20, Матт. 25:36

+ 2:3 Тимофейиз-1 1:18, Тимофейиз-2 1:8, Тимофейиз-2 4:5

+ 2:5 Коринф-1 9:25

+ 2:6 Коринф-1 9:10

+ 2:8 Коринф-1 15:20, Матт. 1:1

+ 2:9 Эфес 3:1, Филипп 1:7

+ 2:10 Петрин-1 5:10, Эфес 3:13, Коринф-2 1:6

+ 2:11 Тимофейиз-1 1:15, Титдиз 3:8, Рим 6:8, Ачмиш 20:4

+ 2:12 Матт. 10:33

+ 2:13 Рим 3:3,

+ 2:14 Тимофейиз-1 6:4, Титдиз 3:9

+ 2:16 Тимофейиз-1 4:7, Тимофейиз-1 6:20, Титдиз 3:9

+ 2:17 Тимофейиз-1 1:20

+ 2:18 Коринф-1 15:12

+ 2:20 Рим 9:21

+ 2:22 Матт. 5:9, Рим 14:19, Тимофейиз-1 1:5

+ 2:23 Тимофейиз-1 6:4

+ 2:25 Галат 6:1, Даниял 4:24, Ляхнар 8:22

+ 2:26 Тимофейиз-1 3:7

+ 3:1 Югьандин-1 2:18, Тимофейиз-1 4:1

+ 3:2 Лк. 16:14, Тимофейиз-1 6:10

+ 3:3 Рим 1:28-31

+ 3:11 Ляхнар 13:50, Ляхнар 14:5, Ляхнар 14:19,

+ 3:12 Югь. 15:20, Ляхнар 14:22, Фессалоник-1 3:3

+ 3:13 Даниял 12:10, Ачмиш 22:11

+ 3:15 Ляхнар 16:1

+ 3:16 Петрин-2 1:20-21

+ 3:17 3 Пачч. 17:21, Тимофейиз-1 6:11

+ 4:1 Югь. 5:22, Ляхнар 10:42, Ляхнар 17:31, Петрин-1 4:5

+ 4:2 Тимофейиз-1 5:20, Титдиз 1:13, Титдиз 2:15

+ 4:5 Марк 13:33-34, Петрин-1 1:13, Эфес 6:18, Фессалоник-1 5:6, Тимофейиз-2 1:8, Тимофейиз-2 2:3

+ 4:6 Ляхнар 21:13, Филипп 2:17, Петрин-2 1:14, Филипп 1:23

+ 4:7 Тимофейиз-1 6:12, Ягьудайин 1:3, Ляхнар 20:24

+ 4:8 Якьубдин 1:12

+ 4:10 Колосс 4:14, Филимондиз 1:24, Марк 4:19, Коринф-2 2:13, Галат 2:1, Колосс 4:14, Филимондиз 1:24

+ 4:11 Ляхнар 12:12, Ляхнар 15:37-38, Колосс 4:10

+ 4:12 Ляхнар 20:4, Титдиз 3:12

+ 4:13 Ляхнар 16:8

+ 4:14 Тимофейиз-1 1:20, Насигьятар 24:12

+ 4:19 Ляхнар 18:2, Рим 16:3, Коринф-1 16:19, Тимофейиз-2 1:16

+ 4:20 Ляхнар 20:4, Ляхнар 21:29

+ 1:1 Марк 13:20, Лк. 18:7, Рим 8:33, Колосс 3:12, Тимофейиз-1 2:4, Лк. 1:69-70, Рим 1:2, 1 Пачч. 15:29

+ 1:3 Тимофейиз-1 2:6, Тимофейиз-1 6:15, Тимофейиз-1 1:11

+ 1:4 Тимофейиз-1 1:2, Тимофейиз-2 1:2

+ 1:5 Ляхнар 14:23

+ 1:6 Тимофейиз-1 3:2-4

+ 1:7 Петрин-1 5:2, Тимофейиз-1 3:8

+ 1:10 Тимофейиз-1 1:6, Ляхнар 11:2, Галат 2:12

+ 1:11 Петрин-2 2:3, Тимофейиз-1 6:5

+ 1:13 Тимофейиз-1 5:20, Тимофейиз-2 4:2, Титдиз 2:15

+ 1:14 Тимофейиз-1 1:4

+ 1:15 Марк 7:15-16, Ляхнар 10:15, Рим 14:20, Тимофейиз-1 4:3-4

+ 1:16 Югьандин-1 2:4

+ 2:3 Тимофейиз-1 3:11

+ 2:5 Эвел 3:16, Петрин-1 3:1-2, Эфес 5:22, Тимофейиз-1 2:11

+ 2:6 Тимофейиз-1 5:1

+ 2:7 Петрин-1 5:3, Филипп 3:17, Фессалоник-2 3:9, Тимофейиз-1 4:12

+ 2:8 Тимофейиз-1 5:14

+ 2:9 Петрин-1 2:18, Эфес 6:5, Колосс 3:22, Тимофейиз-1 6:1

+ 2:11 Тимофейиз-1 2:4

+ 2:12 Петрин-1 4:2

+ 2:13 Петрин-2 1:1, Жугьдариз 9:28

+ 2:14 Эфес 2:10, Титдиз 3:8, Матт. 20:28

+ 2:15 Титдиз 1:13, Тимофейиз-1 4:12

+ 3:1 Петрин-1 2:13, Рим 13:1

+ 3:2 Тимофейиз-1 3:3

+ 3:3 Югь. 8:34, Петрин-2 2:19, Рим 6:16-20

+ 3:5 Рим 3:27, Эфес 2:4, Эфес 2:8, Тимофейиз-2 1:9, Югь. 13:8, Коринф-1 6:11, Эфес 5:26, Жугьдариз 10:22, Югь. 3:3, Петрин-1 1:3, Эфес 2:5

+ 3:6 Ляхнар 2:33, Ляхнар 10:45, Рим 5:5

+ 3:7 Ляхнар 15:11, Рим 3:24, Эфес 2:8, Титдиз 2:11, Рим 8:17

+ 3:8 Тимофейиз-1 1:15, Тимофейиз-2 2:11, Эфес 2:10, Титдиз 2:14

+ 3:9 Тимофейиз-1 1:4, Тимофейиз-2 2:14, Тимофейиз-2 2:16

+ 3:10 Матт. 18:15-17

+ 3:12 Ляхнар 20:4, Тимофейиз-2 4:12

+ 3:13 Ляхнар 18:24, Коринф-1 1:12

+ 3:14 Петрин-2 1:8

+ 1:1 Эфес 3:1, Филипп 1:7, Ляхнар 16:1

+ 1:2 Колосс 4:17

+ 1:4 Рим 1:8-9

+ 1:6 Филипп 1:9, Колосс 1:9

+ 1:8 Фессалоник-1 2:6-7

+ 1:10 Коринф-1 4:15, Колосс 4:9

+ 1:16 Матт. 23:8, Коринф-1 7:22, Колосс 4:9

+ 1:19 Коринф-1 16:21, Галат 6:11, Колосс 4:18, Фессалоник-2 3:17

+ 1:23 Колосс 1:7, Колосс 4:12

+ 1:24 Ляхнар 27:2, Колосс 4:10, Колосс 4:14, Тимофейиз-2 4:10

+ 1:2 Петрин-1 1:20, Марк 12:7, Югь. 1:3, Коринф-1 8:6, Колосс 1:16

+ 1:3 Коринф-2 4:4, Колосс 1:15, Марк 16:19, Ляхнар 7:55-56, Рим 8:34

+ 1:4 Эфес 1:21, Филипп 2:9

+ 1:5 Ляхнар 13:32-33, Жугьдариз 5:5, 2 Пачч. 7:14

+ 1:13 Жугьдариз 10:13

+ 1:14 Эвел 19:16

+ 2:4 Ляхнар 2:22, Ляхнар 2:43

+ 2:5 Жугьдариз 1:6

+ 2:8 Коринф-1 15:25

+ 2:9 Югь. 8:54, Югь. 17:1, Петрин-1 1:21, Петрин-2 1:17

+ 2:10 Рим 11:36, Жугьдариз 5:9

+ 2:11 Жугьдариз 13:12, Матт. 28:10, Марк 3:35, Югь. 20:17, Рим 8:29

+ 2:14 Югь. 1:14, Югьандин-1 4:2, Югьандин-2 1:7, Тимофейиз-1 3:16, Югьандин-1 3:8, Коринф-1 15:54-55

+ 2:17 Филипп 2:7

+ 2:18 Лк. 22:28

+ 4:1 Жугьдариз 12:15

+ 4:3 Жугьдариз 3:11

+ 4:4 Эвел 2:2

+ 4:6 Жугьдариз 3:19

+ 4:12 Эфес 6:17, Ачмиш 1:16

+ 4:14 Жугьдариз 2:17-18, Эфес 4:10, Жугьдариз 7:26

+ 4:15 Лк. 23:41, Югь. 8:46, Петрин-1 2:22, Югьандин-1 3:5, Коринф-2 5:21

+ 4:16 Эфес 3:12, Жугьдариз 10:19

+ 5:1 Жугьдариз 8:3

+ 5:2 Жугьдариз 7:28

+ 5:3 Жугьдариз 7:27

+ 5:5 Югь. 8:54, Ляхнар 13:32-33, Жугьдариз 1:5

+ 5:6 Жугьдариз 7:17, Жугьдариз 7:21

+ 5:7 Матт. 26:39, Марк 14:35, Лк. 22:41,

+ 5:8 Рим 5:19, Филипп 2:8

+ 5:9 Жугьдариз 2:10

+ 5:11 Петрин-2 3:16

+ 5:12 Петрин-1 2:2, Коринф-1 3:1-2

+ 5:14 Эфес 4:13

+ 6:1 Жугьдариз 9:14

+ 6:2 Ляхнар 8:17, Ляхнар 19:4-5, Ляхнар 10:42, Ляхнар 17:31

+ 6:4 Жугьдариз 10:29

+ 6:8 Матт. 13:7, Матт. 3:12

+ 6:10 Матт. 10:42

+ 6:11 Рим 5:2-5, Коринф-2 1:22, Коринф-2 5:5, Эфес 1:14

+ 6:12 Жугьдариз 13:7

+ 6:13 Лк. 1:73-75

+ 6:14 Эвел 22:17

+ 6:18 1 Пачч. 15:29

+ 6:19 Жугьдариз 9:7

+ 6:20 Жугьдариз 4:14, Жугьдариз 8:1, Жугьдариз 9:24-25

+ 7:2 Эвел 14:17-20

+ 7:6 Эвел 12:2-3, Рим 4:3, Галат 3:16

+ 7:14 Матт. 1:3, Лк. 3:3

+ 7:17 Жугьдариз 5:6

+ 7:18 Рим 8:3, Галат 4:9

+ 7:19 Жугьдариз 9:9, Жугьдариз 10:1

+ 7:21 Жугьдариз 5:6

+ 7:22 Жугьдариз 6:11

+ 7:25 Югьандин-1 2:1, Рим 8:34

+ 7:26 Эфес 4:10, Жугьдариз 4:14

+ 7:27 Жугьдариз 5:3, Жугьдариз 9:12, Жугьдариз 10:10

+ 7:28 Жугьдариз 5:2

+ 8:1 Марк 16:19, Жугьдариз 1:3

+ 8:2 Жугьдариз 9:24

+ 8:3 Жугьдариз 5:1, Эфес 5:2

+ 8:5 Колосс 2:17, Жугьдариз 10:1,

+ 8:6 Коринф-2 3:6, Жугьдариз 9:15

+ 8:7 Жугьдариз 7:11

+ 8:8 Жугьдариз 10:16-17, Лк. 22:20, Коринф-2 3:6

+ 9:4 3 Пачч. 8:9

+ 9:7 Жугьдариз 6:19

+ 9:8 Жугьдариз 10:20

+ 9:9 Жугьдариз 7:19, Жугьдариз 10:1

+ 9:10 Марк 7:4

+ 9:11 Жугьдариз 7:27, Жугьдариз 10:10

+ 9:14 Петрин-1 1:18-19, Жугьдариз 6:1, Ачмиш 7:14, Югьандин-1 1:7, Эфес 5:26

+ 9:15 Жугьдариз 8:6, Тимофейиз-2 1:1, Титдиз 1:2

+ 9:23 Жугьдариз 8:5

+ 9:24 Жугьдариз 8:2

+ 9:26 Югьандин-1 3:5, Петрин-1 3:18

+ 9:27 Матт. 16:27

+ 9:28 Петрин-1 2:24, Петрин-1 3:18, Титдиз 2:13, Ляхнар 1:11, Фессалоник-1 4:16-18

+ 10:1 Колосс 2:17, Жугьдариз 8:5, Жугьдариз 7:19, Жугьдариз 9:9

+ 10:6 1 Пачч. 15:22,

+ 10:10 Матт. 26:26, Коринф-1 11:24, Жугьдариз 7:27, Жугьдариз 9:9

+ 10:12 Марк 16:19, Жугьдариз 1:3

+ 10:13 Жугьдариз 1:13

+ 10:17 Жугьдариз 8:10-12

+ 10:19 Эфес 3:12, Жугьдариз 4:16

+ 10:20 Жугьдариз 9:8, Югь. 14:6

+ 10:22 Югь. 13:8, Коринф-1 6:11, Эфес 5:26, Титдиз 3:5

+ 10:23 Жугьдариз 4:14, Коринф-1 1:9, Фессалоник-1 5:24, Фессалоник-2 3:3

+ 10:25 Ляхнар 2:42, Рим 13:11, Коринф-1 3:13

+ 10:26 Марк 3:29, Югьандин-1 5:16

+ 10:29 Жугьдариз 6:4-6

+ 10:30 Рим 12:19

+ 10:31 Лк. 12:5

+ 10:34 Матт. 25:36, Матт. 5:12, Матт. 6:20, Матт. 19:21, Петрин-1 1:4, Колосс 1:5

+ 10:38 Рим 1:17, Галат 3:11

+ 11:1 Рим 8:24, Коринф-2 4:18

+ 11:3 Эвел 1:6-7, Петрин-2 3:5

+ 11:4 Эвел 4:3-8, Матт. 23:35, Югьандин-1 3:12

+ 11:5 Эвел 5:22-24

+ 11:7 Эвел 6:9-22

+ 11:8 Эвел 12:1-4

+ 11:9 Эвел 12:8, Эвел 13:3, Эвел 18:1

+ 11:10 Жугьдариз 12:22, Ачмиш 21:2

+ 11:11 Эвел 21:2

+ 11:12 Рим 4:19, Эвел 22:17

+ 11:13 Матт. 13:17, Лк. 10:24, Эвел 23:4

+ 11:16 Эвел 26:24, Эвел 28:13

+ 11:17 Эвел 22:1-10, Эвел 21:12, Рим 9:7

+ 11:19 Рим 4:17-19

+ 11:20 Эвел 27:27-29, Эвел 27:39-40

+ 11:21 Эвел 47:31, Эвел 48:17-19

+ 11:22 Эвел 50:24-25

+ 11:23 Ляхнар 7:20

+ 11:25 Югьандин-1 2:17

+ 11:26 Жугьдариз 13:13

+ 11:31 Матт. 1:5, Якьубдин 2:25

+ 11:32 1 Пачч. 1:20, 1 Пачч. 16:13

+ 11:33 Даниял 6:22

+ 11:34 Даниял 3:23-27, 1 Пачч. 17:51, 2 Пачч. 12:29

+ 11:35 3 Пачч. 17:22-23, 4 Пачч. 4:35-37

+ 11:36 Эвел 39:20, Матт. 21:35, Марк 16:18

+ 11:37 3 Пачч. 18:4, 4 Пачч. 1:8

+ 11:38 1 Пачч. 22:1

+ 11:40 Филипп 3:12, Жугьдариз 12:23

+ 12:1 Коринф-1 9:24

+ 12:2 Жугьдариз 2:10, Лк. 24:26, Филипп 2:8, Марк 16:19, Жугьдариз 1:3

+ 12:3 Насигьятар 24:10

+ 12:4 Тимофейиз-1 4:10

+ 12:5 Насигьятар 3:11-12,

+ 12:7 Ачмиш 3:19

+ 12:13 Насигьятар 4:26

+ 12:14 Матт. 5:8

+ 12:15 Жугьдариз 4:1,

+ 12:16 Жугьдариз 13:4, Эвел 25:29-34

+ 12:17 Эвел 27:34-38

+ 12:22 Галат 4:26, Ачмиш 14:1, Ачмиш 21:2, Даниял 7:10, Ягьудайин 1:14

+ 12:23 Лк. 10:20, Филипп 3:12, Жугьдариз 11:40

+ 12:24 Жугьдариз 8:6, Жугьдариз 9:15, Петрин-1 1:2, Эвел 4:10

+ 12:25 Жугьдариз 2:3

+ 12:28 Даниял 2:44,

+ 13:1 Югь. 13:34, Петрин-1 1:22, Петрин-2 1:7, Рим 12:10, Фессалоник-1 4:9

+ 13:2 Петрин-1 4:9, Эвел 18:3, Эвел 19:2

+ 13:3 Матт. 25:36, Жугьдариз 10:34

+ 13:4 Коринф-1 7:38, Коринф-1 6:9

+ 13:5 Насигьятар 23:4, Матт. 6:19, Матт. 6:25, Тимофейиз-1 3:1, Тимофейиз-1 6:7-9,

+ 13:7 Жугьдариз 6:12

+ 13:9 Колосс 2:16

+ 13:12 Матт. 21:39, Марк 12:8

+ 13:13 Петрин-1 4:14, Жугьдариз 11:26

+ 13:18 Эфес 6:19, Фессалоник-1 5:25, Фессалоник-2 3:1, Ляхнар 23:1, Ляхнар 24:16

+ 13:20 Рим 15:33, Югь. 10:11, Петрин-1 5:4,

+ 13:23 Ляхнар 16:1

+ 1:1 Ачмиш 22:6

+ 1:2 Югь. 19:35

+ 1:3 Ачмиш 22:7, Ачмиш 22:10

+ 1:4 Ачмиш 3:1, Ачмиш 4:5, Ачмиш 5:6, Югь. 3:11, Тимофейиз-1 6:13, Ляхнар 26:23, Коринф-1 15:20, Колосс 1:18, Петрин-1 1:18-19

+ 1:6 Петрин-1 2:9, Ачмиш 5:10, Ачмиш 20:6, Петрин-1 4:11, Ягьудайин 1:24-25, Ачмиш 5:13

+ 1:7 Даниял 7:13,

+ 1:9 Марк 10:39

+ 1:10 Ачмиш 4:2

+ 1:13 Даниял 7:13, Даниял 10:5-6, Ачмиш 15:6

+ 1:14 Даниял 7:9, Ачмиш 2:18, Ачмиш 19:12

+ 1:15 Даниял 10:6,

+ 1:16 Жугьдариз 4:12, Ачмиш 19:15, Даниял 8:17, Даниял 10:9, Матт. 17:2

+ 1:17 Матт. 28:4, Ачмиш 2:8, Ачмиш 22:13

+ 1:18 Рим 6:9, Рим 14:9, Ачмиш 9:1, Ачмиш 20:1

+ 2:1 Ачмиш 1:13, Ачмиш 1:16

+ 2:2 Коринф-2 11:13, Югьандин-1 4:1

* 2:6 Саб кучӀлин терефкрар.

+ 2:7 Матт. 11:15, Марк 4:9, Лк. 8:8, Ачмиш 3:6, Ачмиш 3:13, Ачмиш 3:22, Ачмиш 13:9, Ачмиш 3:5, Ачмиш 21:7, Лк. 23:43, Коринф-2 12:4, Эвел 2:9, Эвел 3:22, Ачмиш 22:2

+ 2:8 Ачмиш 1:17-18

+ 2:9 Якьубдин 2:5, Коринф-2 8:9, Ачмиш 3:9

+ 2:10 Ачмиш 12:11, Якьубдин 1:12, Ачмиш 3:11

+ 2:11 Ачмиш 2:7, Ачмиш 20:6, Ачмиш 21:8

+ 2:12 Ачмиш 1:16

+ 2:14 Петрин-2 2:15, Ляхнар 15:29, Коринф-1 8:10, Коринф-1 10:19

+ 2:15 Ачмиш 2:6

+ 2:16 Фессалоник-2 2:8

* 2:17 Лизи хюсиб Аллагьди туврайи хураг.

+ 2:17 Ачмиш 2:7, Югь. 6:48-50, Ачмиш 3:12, Ачмиш 19:12

+ 2:18 Ачмиш 1:14-15

+ 2:20 3 Пачч. 16:31, 3 Пачч. 21:25, Ачмиш 2:14

+ 2:21 Петрин-2 3:9, Петрин-2 3:15

+ 2:23 1 Пачч. 16:7, Матт. 16:27

+ 2:25 Ачмиш 3:11

+ 2:26 Ачмиш 12:5, Ачмиш 19:15, Ачмиш 22:16

+ 2:29 Ачмиш 2:7

+ 3:1 Ачмиш 1:4-5, Ачмиш 1:16, Рим 1:15, Эфес 2:1, Эфес 2:5, Колосс 2:13, Тимофейиз-1 5:6

+ 3:3 Матт. 24:43-44, Петрин-2 3:10, Фессалоник-1 5:2, Ачмиш 16:15

+ 3:4 Ягьудайин 1:23, Ачмиш 6:11, Ачмиш 7:9, Матт. 10:11, Матт. 22:8, Ляхнар 13:46

+ 3:5 Ачмиш 2:7, Ачмиш 21:7, Лк. 10:19, Матт. 10:32

+ 3:6 Ачмиш 2:7

+ 3:9 Ачмиш 2:9

+ 3:10 Петрин-2 2:9, Коринф-1 10:13

+ 3:11 Ачмиш 22:7, Ачмиш 22:12, Ачмиш 22:20, Ачмиш 2:25

+ 3:12 Ачмиш 2:7, 3 Пачч. 7:21, Ачмиш 2:17

+ 3:13 Ачмиш 2:7

+ 3:14 Насигьятар 8:22, Колосс 1:15, Колосс 1:18, Коринф-1 14:16, Коринф-2 1:20

+ 3:17 Коринф-1 4:8, Югь. 9:39-41

+ 3:18 Ачмиш 16:15

+ 3:19 Насигьятар 3:12, Жугьдариз 12:5-6

+ 3:20 Лк. 12:36, Югь. 14:23

+ 3:21 Югь. 16:33, Марк 16:19, Матт. 19:28, Лк. 22:30

+ 3:22 Ачмиш 2:7

+ 4:1 Ачмиш 1:10

+ 4:2 Ачмиш 1:10, 3 Пачч. 22:19, Даниял 7:9

+ 4:4 Ачмиш 3:4

+ 4:5 Ачмиш 8:5, Ачмиш 11:19, Ачмиш 16:18, Ачмиш 1:4-5,

+ 4:6 Ачмиш 15:2,

+ 4:11 Ачмиш 5:12,

+ 5:1 Даниял 12:4, Ачмиш 10:4, Ачмиш 22:10

+ 5:5 Ачмиш 22:16, Эвел 49:9

+ 5:6 Югь. 1:29, Югь. 1:36, Петрин-1 1:19, Ляхнар 8:32-33, Ачмиш 1:4-5

+ 5:8 Ачмиш 8:3-4

+ 5:9 Ачмиш 14:3, Ачмиш 7:9, Ачмиш 11:9, Ачмиш 14:6, Ачмиш 14:3-4

+ 5:10 Петрин-1 2:9, Ачмиш 1:6

+ 5:11 Даниял 7:10, Лк. 2:13

+ 5:12 Ачмиш 4:11

+ 5:13 Петрин-1 4:11, Ягьудайин 1:24-25, Ачмиш 1:6, Ачмиш 7:12

* 5:14 Дугъриданна гьаци ву!

+ 5:14 Ачмиш 4:10

+ 6:1 Ачмиш 5:1, Ачмиш 4:7, Ачмиш 14:2, Ачмиш 19:6

+ 6:4 Марк 13:8

+ 6:6 Ачмиш 7:3

+ 6:9 Ачмиш 20:4

+ 6:10 Лк. 18:7, Фессалоник-2 1:6, Ачмиш 19:2

+ 6:11 Ачмиш 3:4

+ 6:12 Марк 13:8, Ачмиш 11:13,

+ 6:14 Ачмиш 16:20

+ 6:16 Лк. 23:30

+ 7:1 Даниял 7:2

+ 7:3 Ачмиш 14:1, Ачмиш 22:4

+ 7:9 Ачмиш 3:4

+ 7:10 Ачмиш 12:10, Ачмиш 19:1

+ 7:11 Ачмиш 4:6

+ 7:12 Ачмиш 5:13-14

+ 7:14 Матт. 24:21, Жугьдариз 9:14, Ачмиш 19:8, Ачмиш 22:14

+ 7:17 2 Пачч. 5:2, Югь. 10:11, Ачмиш 21:4

+ 8:1 Ачмиш 5:1

+ 8:2 Матт. 18:10-11

+ 8:3 Ачмиш 5:8

+ 8:4 Ляхнар 10:4

+ 8:5 Ачмиш 4:5

+ 8:8 Ачмиш 11:6

+ 8:10 Ачмиш 9:1

+ 9:1 Лк. 10:18, Ачмиш 8:10, Ачмиш 12:8-9, Ачмиш 1:18

+ 9:4 Ачмиш 7:2-4

+ 9:7 Даниял 7:8

+ 9:12 Ачмиш 11:14

+ 9:14 Ачмиш 16:12

+ 9:20 Коринф-1 10:20, Даниял 5:23

+ 9:21 Ачмиш 21:8, Ачмиш 22:15

+ 10:1 Ачмиш 4:3, Ачмиш 1:15-16

+ 10:4 Даниял 8:26, Даниял 12:4, Ачмиш 5:1, Ачмиш 22:10

+ 10:7 Ачмиш 11:15

+ 11:1 Ачмиш 21:15

+ 11:2 Лк. 21:24, Ачмиш 12:6, Ачмиш 13:5

+ 11:5 4 Пачч. 1:10,

+ 11:6 3 Пачч. 17:1, Ачмиш 8:8

+ 11:7 Ачмиш 9:1, Даниял 7:21, Даниял 8:24

+ 11:11 Эвел 2:7,

+ 11:12 Ачмиш 4:1, Фессалоник-1 4:17

+ 11:13 Ачмиш 6:12

+ 11:14 Ачмиш 8:13, Ачмиш 9:12

+ 11:15 Матт. 24:31, Ачмиш 10:7, Даниял 7:14, Даниял 7:27, Лк. 1:33, Коринф-1 15:24

+ 11:16 Ачмиш 4:4

+ 11:17 Ачмиш 1:4, Ачмиш 16:5

+ 11:18 Ачмиш 20:12

+ 11:19 Ачмиш 15:5, Ачмиш 16:21

+ 12:1 Эвел 37:9

+ 12:3 Даниял 7:7, Ачмиш 12:18-Ачмиш 13:1, Ачмиш 17:3, Ачмиш 17:12

+ 12:4 Даниял 8:10

+ 12:5 Ачмиш 2:27, Ачмиш 19:15

+ 12:6 Ачмиш 11:3, Ачмиш 13:5

+ 12:7 Даниял 10:13, Даниял 12:1, Ягьудайин 1:9

+ 12:9 Эвел 3:1, Ачмиш 20:2, Лк. 10:18, Югь. 12:31

+ 12:11 Ачмиш 15:2, Лк. 14:26, Югь. 12:25, Ачмиш 2:10

+ 12:14 Даниял 7:25, Ачмиш 13:5

+ 12:17 Эвел 3:15

+ 13:1 Даниял 7:3, Ачмиш 12:3

+ 13:2 Даниял 7:4-6, Лк. 4:6

+ 13:5 Даниял 7:8, Даниял 11:36, Даниял 7:25, Ачмиш 11:2, Ачмиш 12:6

+ 13:7 Даниял 7:21, Даниял 8:24, Ачмиш 11:7, Ачмиш 12:17

+ 13:8 Ачмиш 3:5

+ 13:9 Ачмиш 2:7

+ 13:10 Ачмиш 14:12

+ 13:13 Марк 13:22, Ачмиш 16:13, Ачмиш 19:20, 4 Пачч. 1:10, Лк. 9:54

+ 13:14 Матт. 24:24, Марк 13:22, Фессалоник-2 2:9

+ 13:15 Даниял 3:6

+ 14:1 Жугьдариз 12:22, Ачмиш 3:12, Ачмиш 7:3-4

+ 14:2 Ачмиш 1:15, Ачмиш 6:1

+ 14:3 Ачмиш 5:9

+ 14:4 Коринф-2 11:2, Якьубдин 1:18, Фессалоник-2 2:13

+ 14:8 Ачмиш 18:2

+ 14:9 Ачмиш 13:15

+ 14:10 Ачмиш 14:10, Ачмиш 20:10

+ 14:12 Ачмиш 13:10

+ 14:13 Ачмиш 20:6

+ 14:14 Даниял 7:13, Даниял 10:5-6, Ачмиш 1:13

+ 14:15 Марк 4:29

+ 14:19 Ачмиш 19:15

+ 15:1 Ачмиш 16:1, Ачмиш 17:1, Ачмиш 21:9

+ 15:2 Ачмиш 4:6, Ачмиш 12:11, Ачмиш 13:17

+ 15:5 Ачмиш 11:19

+ 15:6 Ачмиш 1:13

+ 15:7 Ачмиш 4:6

+ 15:8 3 Пачч. 8:10-11,

+ 16:1 Ачмиш 15:1,

+ 16:2 Ачмиш 13:16,

+ 16:3 Ачмиш 8:8-9

+ 16:5 Ачмиш 1:4, Ачмиш 11:17,

+ 16:6 Матт. 23:35, Ачмиш 18:24,

+ 16:7 Ачмиш 6:9

+ 16:9 Даниял 5:23, Ляхнар 12:23

+ 16:10 Ачмиш 13:2,

+ 16:12 Ачмиш 9:14,

+ 16:13 Ачмиш 12:3, Ачмиш 13:11

+ 16:14 Марк 13:22, Ачмиш 13:13

+ 16:15 Матт. 24:43-44, Петрин-2 3:10, Фессалоник-1 5:2, Ачмиш 3:3, Ачмиш 3:18

+ 16:18 Даниял 12:1, Марк 13:19

+ 16:19 Ачмиш 14:10

+ 16:20 Ачмиш 6:14

+ 16:21 Ачмиш 11:19

+ 17:1 Ачмиш 15:1, Ачмиш 21:9,

+ 17:2 Ачмиш 14:8

+ 17:3 Ачмиш 12:3

+ 17:6 Ачмиш 16:6

+ 17:8 Ачмиш 9:1, Ачмиш 11:7

+ 17:12 Даниял 7:7, Даниял 7:24, Ачмиш 12:3

+ 17:14 Тимофейиз-1 6:15, Ачмиш 19:16, Даниял 2:37

+ 17:16 Ачмиш 18:8

+ 18:2 Ачмиш 14:8,

+ 18:3 Ачмиш 17:2,

+ 18:5 Юнус 1:2

+ 18:8 Ачмиш 17:16

+ 18:24 Матт. 23:35, Ачмиш 16:6, Ачмиш 17:6

+ 19:1 Ачмиш 7:10

+ 19:2 4 Пачч. 9:7, Ачмиш 6:10

+ 19:3 Ачмиш 14:11, Ачмиш 18:9

+ 19:4 Ачмиш 4:4

+ 19:6 Ачмиш 1:15, Ачмиш 6:1,

+ 19:7 Матт. 22:2, Матт. 25:10, Ачмиш 21:2

+ 19:8 Ачмиш 7:14

+ 19:10 Ляхнар 10:25-26, Ачмиш 22:8-9

+ 19:12 Ачмиш 1:14, Ачмиш 2:17

+ 19:13 Югь. 1:1

+ 19:15 Ачмиш 1:16, Ачмиш 2:27, Ачмиш 12:5, Ачмиш 14:19-20

+ 19:19 Ачмиш 16:16

+ 19:20 Ачмиш 13:11-15, Ачмиш 16:13, Даниял 7:11-12

+ 19:21 Ачмиш 1:16

+ 20:1 Ачмиш 9:1

+ 20:2 Эвел 3:1, Ачмиш 12:9

+ 20:3 Даниял 6:17

+ 20:4 Даниял 7:9, Матт. 19:28, Ачмиш 6:9, Ачмиш 13:12-16, Даниял 7:18

+ 20:6 Ачмиш 2:11, Ачмиш 14:13, Ачмиш 21:8, Ачмиш 1:6

+ 20:8 Ачмиш 16:14

+ 20:9 4 Пачч. 1:10, Ачмиш 11:5

+ 20:10 Ачмиш 19:20

+ 20:12 Даниял 7:10, Даниял 12:1, Матт. 16:27

+ 20:13 Ляхнар 24:15

+ 20:15 Матт. 13:42, Матт. 13:50

+ 21:1 Петрин-2 3:13, Ачмиш 20:11

+ 21:2 Галат 4:26, Жугьдариз 12:22, Ачмиш 19:7

+ 21:4 Ачмиш 7:17,

+ 21:5 Коринф-2 5:17

+ 21:6 Ачмиш 1:6, Ачмиш 22:13, Югь. 4:10, Югь. 7:37

+ 21:7 Ачмиш 2:7, Ачмиш 3:5, Матт. 25:34, 2 Пачч. 7:14, Коринф-2 6:18

+ 21:8 Коринф-1 6:9-10, Галат 5:19-21, Ачмиш 22:15, Ачмиш 2:11, Ачмиш 20:6

+ 21:9 Ачмиш 15:1, Ачмиш 17:1

+ 21:10 Ачмиш 17:3

+ 21:14 Эфес 2:20

+ 21:15 Ачмиш 11:1

+ 21:23 Ачмиш 22:5

+ 22:2 Эвел 2:9, Эвел 3:22, Ачмиш 2:7

+ 22:4 Матт. 5:8, Югьандин-1 3:2, Жугьдариз 12:14, Ачмиш 7:3-4

+ 22:5 Ачмиш 21:23

+ 22:6 Ачмиш 1:1

+ 22:7 Ачмиш 3:11, Ачмиш 1:3

+ 22:8 Ачмиш 19:10

+ 22:10 Даниял 12:4, Ачмиш 10:4, Ачмиш 1:3

+ 22:11 Даниял 12:10, Тимофейиз-2 3:13

+ 22:12 Матт. 16:27

+ 22:13 Ачмиш 1:8, Ачмиш 21:6

+ 22:14 Ачмиш 7:14

+ 22:15 Насигьятар 12:22, Коринф-1 6:9-10, Галат 5:19-21, Ачмиш 21:8

+ 22:16 Ачмиш 5:5, Ачмиш 2:26

+ 22:17 Ачмиш 21:2, Ачмиш 21:9, Югь. 7:37, Ачмиш 21:6

+ 22:18 Насигьятар 30:6

+ 22:20 Коринф-1 16:22