# Библь

Институт перевода Библии

## Мошен тавн дегтр


Creative Commons: BY-NC-ND 4.0

© Институт перевода Библии; Информацию о лицензии этого издания можно найти здесь: https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/deed.ru


Институт перевода Библии


Институт перевода Библии, 101000 Москва, Главпочтамт, а/я 360


ibt_inform@ibt.org.ru

Правила использования текстов библейских переводов ИПБ: https://ibt.org.ru/ru/rules

## Нүр үг


НҮР ҮГ

Күндтә умшачнр!

Библин түрүләд бичгдсн тавн дегтр хальмг келнд барлгдҗана. Эннь «Хуучн бооцана» негдгч әңгнь гиҗ христианмуд тоолна. Хуучн цагас авн эн дегтр бичсн күн Моше. Тегәд Мошен бичсн тавн дегтрлә тадн ода таньлдҗанат. Евреймүд эн дегтрмүдиг «Мошен Закана дегтр» гиҗ нерәднә, бас «Тора» – «заавр» эс гиҗ «сурһмҗ».

«Мошен тавн дегтр» Библьд кевтән эклцнь болн һол төрнь болҗана. Тегәд делкә болн күн яһҗ үүдснә, килнц яһҗ эклснә болн зовлңгин тускар, Бурхн күн хойрин хоорндк хәрлцәнә тускар болн әмтн яһҗ нег-негнләһән хәрлцә бәрҗәснә тускар бичәтә. Бурхн Эврәннь улсла Бооца кенә, теднд зааврмуд өгнә.

Эн тавн дегтрәс түрүләд хальмг келнд «Эклц» дегтр орчулгдла (2005 җ.). Наадк дөрвн дегтр 2017–2022-гч җилмүдт орчулгдв.

Орчуллһна көдлмш хуучн еврейин (Масорет) бичврәс кегдлә. Нег зүсн янзла эс зөвшәрсн үгмүд халхин чилгчәр цәәлһгдҗәнә. Дегтрин сүл халхд тәәлвртә ахр толь барлгдв. Тенд зәрм шишлң хуучна үгмүд болн санан тодрхаһар цәәлһгдв.

Библь орчуллһна Институт орчулачнрт, редактормудт, ик көдлмшт орлцсн эрдмчнрт болн дегтр барлхд дөңгән күргсн улст ик ханлтан өргҗәнә.

Хальмг келн-улст Мошен бичсн тавн дегтр төрскн келәрн умшхд, кезәңк әмтнә җирһл медхд соньн болх гиҗ сангдна. Нарт-делкәд олн келн-улс дунд Библь хамгин икәр умшгддг дегтр. Ода тиим дегтриг умшач болһн умшҗ чадҗана.

Библь орчуллһна Институт

## Эклц

### Эклц

Эклц


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]

[29]

[30]

[31]

[32]

[33]

[34]

[35]

[36]

[37]

[38]

[39]

[40]

[41]

[42]

[43]

[44]

[45]

[46]

[47]

[48]

[49]

[50]


Эклц

Әрүн Бичгин түрүн дегтрнь – «Эклц». Эн дегтрт делкән үүдәлтин, келн-әмтнә үүдәлтин, килнц болн зовлң яһҗ эклснә тускар, дәкәд Бурхн күүнлә яһҗ бийән бәрснә тускар бичәтә.

«Эклц» гидг дегтр нурһлҗ хойр әңгд хувагдна. Негдгч әңгднь – 1-әс–11-гч бөлг күртл орна. Терүнд делкән үүдәлтин болн күүнә уңг-тохмин тууҗин эклцин тускар келгдҗәнә, Адам Ева хойрин, Каин Авел хойрин, Ноахин болн усна ик аюлын тускар, Вавилона бәәшңгин тускар бичәтә.

Хойрдгч әңгднь – 12-әс–50-гч бөлг күртл. Энд еврей келн-улсин тууҗин тускар бичәтә. Теднә түрүңк өвкнь болсн Абрахам Бурхнд шүтәд, соңсврч болна. Цааранднь терүнә көвүн Ицхакин, терүнә ач Яковин тускар умшч болхмн. Яковин 12 көвүн Израилин улсин 12 отгин эклцнь болсна тускар бас бичәтә. Тедн дундас Йосип гидг көвүнд онц оньг тусхагдҗана. Хойрдгч әңгд Яков эврәннь өрк-бүлтәһән Египетд яһҗ бәәснә тускар тодрхаһар бичәтә.

Шин зун җилин эклцәр хальмг келнд түрүн болҗ орчулгдсн «Эклц» гидг дегтриг өдгә цага умшачнр соньмсч умшх гиҗ сангдна. Хуучна цага иврит келнәс орчулгдсн эн Бичг эврәннь учр-утхан геесн уга.

Кезәнә Библь бичсн бичәчнр терүг теҗгәр биш, йирин олнд медгдх амн үгин янзта келәр бичҗ. Тегәд Әрүн Бичгин гүн чинринь өдгә цага умшачнрт күргхин төлә эн дегтр төв келәр, умшхд амрар орчулгдв.

Хамгин түрүнд эн дегтриг Әрүн Бичгәр соньмсчах улс умшх.

«Эклц» – делкән үүдәлтин тууҗиг чикднь медхд кенд чигн тусан күргхнь маһд уга.

### 1


Делкән үүдәлт

1Түрүләд Бурхн теңгр һазр хойриг үүдәв[+]. 2Һазр эҗго, дүрсн уга бәәҗ. Йорал уга гүн һазр деер харңһу бәәҗ. Усн деерәһүр Бурхна Сәкүсн[†] деләд нисҗәҗ.

3Тиигәд Бурхн келв:

– Герл ортха!

Герл орв. 4Герлтә болсиг сән гиҗ Бурхн үзәд, герлиг харңһуһас салһв. 5Герлиг Бурхн «өдр» гиҗ нерәдв, харңһуг – «сө» гив.

Тиигәд асхн болв, өрүн болв. Эн түрүн өдрнь.

6Бурхн келв:

– Усиг уснас салһдг заг усн хоорнд һартха.

7Бурхн тер заг үүдәһәд, деерк усиг дор бәәх уснас салһв, тиигәд тиим болв. 8Тер ормд Бурхн «теңгр» гидг нер өгв.

Тиигәд асхн болв, өрүн болв. Эн хойрдгч өдрнь.

9Бурхн келв:

– Цуг усн теңгр дор хурад, хүүрә һазр һартха.

Келснь күцв. 10Хүүрә һазрт Бурхн «һазр» гидг нер өгв, хурсн уснд «теңгсмүд» гидг нер өгв. Эннь сән болсиг Бурхн үзв. 11Бурхн келв:

– Һазр урһмл һарһтха: һазр деер эктә урһмл, дотран эктә темс өгдг модд зүс-зүсәрнь һартха.

Келснь күцв. 12Һазр урһмл һарһв: эк өгдг зүсн-зүүл урһмл, дотран эктә темс өгдг моддыг зүс-зүсәрнь. Эннь сән болсиг Бурхн үзв.

13Тиигәд асхн болв, өрүн болв. Эн һурвдгч өдрнь.

14Бурхн келв:

– Өдриг сөөһәс салһх нарн, сар, одд теңгрин орад һартха. Тедн цаг, өдрмүд, җилмүд тоолх темдгүд болтха. 15Тедн һазр тал герл илгәдг теңгрин орад бәәх герлин гегән болтха.

Келснь күцв. 16Бурхн хойр ик алдр гегә үүдәв – өдриг залхин төлә нар, сөөг залхин төлә сар үүдәв, бас одд үүдәв. 17-18Һазрт герл өгхин төлә, өдр, сөөг залхин төлә, гегәг харңһуһас салһхин төлә Бурхн тедниг теңгрт тәвв. Эннь сән болсиг Бурхн үзв.

19Асхн болв, өрүн болв. Эн дөрвдгч өдрнь.

20Бурхн келв:

– Әмтә-киитә юмар усн бигштхә, һазр деерәһүр шовуд теңгрт нистхә.

21Бурхн теңгсин ик гидг адусд үүдәв, уснд бигшх цуг әмтә-киитә юмиг болн нисдг җивртә зүсн-зүүл шовудыг үүдәв. Эннь сән болсиг Бурхн үзв. 22Теднд Бурхн әдс өгәд иигҗ келв:

– Түргәр өстн, олн болтн, теңгсмүдин ус дүүргтн, шовуд һазр деер түргәр өстхә.

23Асхн болв, өрүн болв. Эн тавдгч өдрнь.

24Бурхн келв:

– Зүсн-зүүл зүстә әмтә-киитә юм һазр һарһтха: мал, мөлкдгүд болн зерлг аңгуд.

Келснь күцв. 25Бурхн зүсн-зүүл зүстә зерлг аңгуд, мал, цуг мөлкдг юм һазр деер зүс-зүсәрнь үүдәв. Эннь сән болсиг Бурхн үзв.

26Дарунь Бурхн келв:

– Мана дүртә болн бәәдлтә кү үүдәхмн. Тиигәд тер теңгсин заһсдт болн теңгрин шовудт, малмудт, цуг һазр дееркд, цуг мөлкдг юмнд бас нойлг.

27Тиигәд Бурхн Эврәннь дүртә кү үүдәв.
Терүг Бурхна дүртәһәр Тер үүдәв.
Залу болн күүкд кү
Тедниг Бурхн үүдәв[+].

28Теднд Бурхн әдс өгәд, иигҗ келв:

– Өстн, олн болтн, һазр дүүргәд энүг эзлтн. Теңгсин заһсдт, теңгрин шовудт, мөлкдг юмнд цугтаднь нойрхтн.

29Терүнә дару Бурхн келв:

– Һазр деерк эктә цуг урһмлмудыг, дотран эктә темс өгдг цуг моддыг Би таднд өгчәнәв. Эдн таднд эдлвр болх. 30Һазр деерк цуг аңгудт, теңгрин цуг шовудт, цуг мөлкдгүд, әмтә-киитә юмнд хот кетхә гиһәд, Би ноһа өгчәнәв.

Келснь күцв. 31Үүдәсн юман Бурхн цугтаһинь үзв, тегәд цугнь йир сән болв.

Асхн болв, өрүн болв. Эн зурһадгч өдрнь.

### 2

1Тиигҗ теңгр болн һазр, цуг теднә зүсн-зүүл бәәдлнь күцәгдв. 2Доладгч өдр күртл, Бурхн кеҗәсн көдлмшән чиләв. Доладгч өдртән Тер кеҗәсн эврәннь көдлмшәсн амрв. 3Бурхн доладгч өдр йөрәһәд, терүнд әрүн[†] өдр гив. Яһад гихлә эн өдр Бурхн үүдәҗ болн күцәҗ бәәсн көдлмшәсн амрв.


Адам Ева хойр

4Теңгр һазр хойр үүдәгдснә тускар тууҗлҗ келлһн эн. Деед Эзн Бурхн теңгр һазр хойриг үүдәҗәх цагт, 5һазр деер тиигхд тәрәнә бура чигн уга билә, тәрәнә ноһан чигн урһад уга билә. Яһад гихлә Деед Эзн һазрт хур өгчәсмн уга бәәҗ, һазриг эд-бод кедг күн уга бәәҗ, 6болв һазрас усн һарад, терүг кевтнь услдг болв. 7Тегәд Деед Эзн Бурхн күүг һазрин[*] тооснас үүдәһәд, терүнә хамрар әмдин ки үләһәд орулв. Тегәд күн әмтә болв[+].

8Хөөннь Деед Эзн Бурхн дорд үзгин Эден гидг һазрт сад суулһв. Терүнд үүдәсн күүһән Тер орулҗ бәәлһв. 9Деед Эзн Бурхн зүсәрн ке болн хот кехд туста цуг зүсн-зүүл модд һазрас урһав. Садын тал дунд җирһлин модн болн цаһан сана, хар сана медх хойр мод урһаҗ[+].

10Садыг услдг һол Эденәс эклцән авч. Терүнәс тер һол 4 урсхулд хувагдҗ урсдг бәәҗ. 11Түрүңкнь Пишон гидг нертә бәәҗ: тернь алтн бәәх Хавила гидг һазриг кевтнь бүсләд урсна. ( 12Тер һазрин алтнь сән, тенд бас сән үнртә модна салм, оникс гидг эрднь чолун бәәҗ.) 13Хойрдгч һол Гихон гидг нертә: эннь Куш[†][*] һазриг кевтнь эргәд урсна. 14Һурвдгч һол Хиддекель[*] гидг нертә: эннь Ашурас дорд үзг тал гүүнә. Дөрвдгч һол Епрат гидг нертә[+].

15Садыг хәләтхә, терүнд килмҗән өгтхә гиһәд, Деед Эзн Бурхн Эденә садт күүг орулҗ бәәлһв. 16Деед Эзн Бурхн иим заквр күүнд өгв:

– Сад дотр бәәх дурта моднас темс идҗ чадҗанач, 17болв цаһан сана болн хар сана медх моднас темс бичә ид. Яһад гихлә терүнәс темс идхләрн, чи эрк биш үкҗ одхич.

18Деед Эзн Бурхн тиигхлә келв:

– Күн һанцарн бәәхд сән биш, Би терүнд ирлцх дүңгә нөкд үүдәнәв.

19Деед Эзн Бурхн һазрас зерлг аңгудыг цугтаһинь, теңгрин шовудыг цугтаһинь үүдәв. Дәкәд теднд күн ямаран нер өгхинь медхәр, Деед Эзн Бурхн тедниг күн тал авч ирнә. Тегәд әмтә-киитә тоот күүнә өгсн нерд зүүцхәв. 20Тегәд күн цуг малд, теңгрин цуг шовудт болн көдән цуг аңгудт нер өгв. Болв Адамд ирлцх дүңгә нөкд олдсн уга. 21Тиигхлә Деед Эзн Бурхн күүг бат нөөрт орулв. Терүг унтҗ кевттл, Бурхн терүнә нег хавсинь авад, орминь махар бүтәнә[+]. 22Күүнәс татҗ авсн хавснас Деед Эзн Бурхн күүкд кү үүдәнә. Энүг терүн тал дахулҗ ирнә. 23Күн келв:

– Тиигәд ода эн ясн мини яснас, махн мини махнас: эн «күүкд күн»[*] гиҗ нерәдгдх, яһад гихлә залу күүнә цогцас авгдла.

24Тер учрас залу күн эцк эк хойран үлдәһәд, гергнләһән ниилх, тегәд тедн нег цогц-махмуд болх[+].

25Күн чигн, терүнә гергн чигн нүцкн бәәҗ, болв ичҗәсмн уга.

### 3


Түрүн килнц

1Деед Эзн Бурхна үүдәсн зерлг аңгудас хамгин мектәнь моһа бәәҗ. Күүкд күүнәс тер сурна:

– Нег чигн моднас темс бичә идтн гиҗ, Бурхн үнндән тиигҗ келви[+]?

2Күүкд күн моһад иигҗ хәрү өгнә:

– Бидн садын моддас темсд идҗ чадҗанавидн. 3Болв Бурхн келв: «Садын тал дунд урһҗах модна темсд бичә идтн, бичә тедниг көндәтн, эс гихлә тадн үкҗ одхит»[+].

4– Уга, тадн төрүц үкшгот. 5Болв терүг амссн өдрәс авн нүднтн секгдәд, цаһан сана болн хар сана медәд, Бурхнла әдл болҗ одхиг Бурхн медҗәнә, – гиҗ моһа келнә.

6Модна темсн хотд сән болхинь, зүсәрн авта бәәдлтәһинь күүкд күн үзәд, цецн уха өгдгинь санна. Тегәд нег темс авад иднә. Залудан нег темс өгнә, тернь темсиг бас иднә[+]. 7Тер хойрт серл орад, нүцкн бәәсән меднә, тегәд бийдән белкүсәрн боодг боодһа инҗрин хамтхасар кеҗ авцхана.

8Өдрин серүн цагла сад дотраһур Деед Эзн Бурхна йовсн ә тедн соңсна. Залу гергн хойр Деед Эзн Бурхнас садын модд дунд бултна. 9Болв Деед Эзн күүг дуудна:

– Чи альд бәәнәч?

10– Сад дотр Тана ду соңсад әәвүв, юңгад гихлә би нүцкмб. Тегәд би бултув, – гиҗ күн хәрү өгнә.

11– Чамаг нүцкн гиҗ кен чамд келв? Мини бичә ид гиҗ заксн моднас темс чи идсн болвзач? – гиҗ Деед Эзн Бурхн сурв.

12– Нанла бәәтхә гиһәд Тана өгсн күүкд күн нанд тер модна темс өгв, би терүг идүв, – гиҗ күн хәрү өгнә.

13Тиигхләнь Деед Эзн Бурхн күүкд күүнд иигҗ келв:

– Ю кеснчнь энви?

– Моһа намаг меклв, тегәд би идүв, – гиҗ күүкд күн хәрү өгнә.

14Тиигхләнь Деед Эзн Бурхн моһад келнә:

– Чи иим йовдл һарһснас көлтә
Цуг малмуд дундас,
Талдан зерлг аңгуд дундас харалла харһҗанач.
Чи элкәрн мөлкхич,
Җирһлиннь цуг өдрмүдт
Чи тоос идхич.
15Чини болн күүкд күүнә хоорнд,
Чини хөөт үйнрин болн терүнә
Хөөт үйнрин хоорнд
Би өшә орулнав.
Терүнә хөөт үйнр чамаг толһаһарчн шаах,
Чи тедниг өскәһәрнь хатххич[+].

16Күүкд күүнд Деед Эзн Бурхн келв:

– Чини саата цагин зовлңгиг Би икдүлхүв: үрдән чи энлҗәһәд һарһхич. Чи залутаһан ниилхәр седхич, болв тер чамд нойрхх[+].

17Адамд Тер келв:

– Чи гергнәннь үг соңсад, бичә ид гиҗ чамд Би заксн бийнь, тер модна темс идснәс көлтә һазр харалла харһҗана: җирһлиннь цуг өдрмүдт күчр көдлмш кеһәд, чи һазрас эдлврән авхич.

18Һазр чамд хатханчг болн буг өвс урһах,
Чи һазрас урһсн юмар эдлвр кехич.
19Һазрт хәрү ортлан,
Чи эврәннь көлсән асхҗ өдмгән олхич,
Юңгад гихлә чи һазрас авгдлач.
Юңгад гихлә чи – тоосн болҗанач,
Чи тооснд хәрү хүврхич[+].

20Адам эврәннь гергндән Ева[*] гидг нер өгв. Яһад гихлә тер цуг әмд бәәсн әмтнә элнцг экнь болв. 21Деед Эзн Бурхн арсар хувц кеһәд, терүгәр Адамиг болн терүнә гергиг хувцлв.

22Хөөннь Деед Эзн Бурхн келнә:

– Күн ода цаһан сана болн хар сана медсәрн Мадна негнләнь әдл болв. Җирһлин моднас күн темс бичә таслҗ идтхә, мөңк бичә җирһтхә гиҗ саглв[+].

23Һазрас авгдсн күн һазр деер көдлтхә гиһәд, Деед Эзн Бурхн терүг Эденә садас көөв. 24Күүг көөчкәд, Бурхн Эденә садын дорд үзгт җирһлин модн талк хаалһ манхин төлә керүбмүдиг[†][*] зогсав, эргдг һал үлд тәвв.

### 4


Каин Авел хойр

1Адам Евала бәәнә, тернь саата болна, Каин[*] гидг көвү һарһна. Ева келнә:

– Деед Эзнә дөңгәр би көвүтә болув.

2Хөөннь Ева терүнә дү көвү Авелиг һарһна. Авел хөд хәрүлнә, Каин һазр эд-бод кенә. 3Цаг давна. Каин Деед Эзнд белглҗ һазрин темс авч ирнә. 4Авел болхла сүргиннь түрүңк хөн малас махна тарһнынь авч ирнә. Авел болн терүнә белг Деед Эзнд таасгдна. 5Болв Каиниг бийинь, Каина белгинь Тер таасч уга. Каин ууртан бүтнә, уурлхлань чирәнь цәәҗ одв.

6Тиигхләнь Деед Эзн Каинд келнә:

– Чи яһад уурлҗанач? Чини чирә яһад цәәҗ одв? 7Кемр чи цугинь үннәр кехлә, чини белг таасгдх билә! Болв кемр чи үннәр эс кеҗәхләг, тиигхлә чамаг килнц гетҗәнә: тер чамаг авлхар седҗәнә, чи терүнд нойрхх йостач[+].

8– Теегт һарий! – гиҗ Каин дү Авелдән келнә.

Тедн теегт һарна. Каин эврәннь дү талан дәврәд Авелиг алчкна. 9Цаг давхла, Деед Эзн Каинас сурна:

– Чини дү Авел яһла?

– Медҗәхшв. Би мини дүүһин маначий? – гиҗ тер хәрү өгнә.

10– Чи юн гидг юм һарһвч? Чини дүүһин цусн һазрас намаг дуудҗана. 11Ода чи харалла харһвч. Һазр деерәс чи туугдҗанач, чини һарар асхрсн Авелин цусиг бийдән ивтрәҗ авхин төлә һазр шуурч. 12Кемр чи һазр деер көдлмш кехлә, тер чини төлә дәкҗ темс өгшго. Һазр деер чи хорһдх бәәрн уга тенәд йовдг күн болхич, – гиҗ Деед Эзн келнә.

13– Эн засгиг нанд даахд берк күнд. 14Эндр Та намаг һазр деерәс көөҗәнәт, би Танас холд бәәхүв: би һазр деер хорһдх бәәрн уга тенәд йовдг күн болхв, тегәд харһсн күн болһн намаг алх, – гиҗ Каин Деед Эзнд келнә.

15Болв Деед Эзн терүнд иигҗ келнә:

– Уга. Кемр кен-негнь Каиниг алхла, энүгәрн дола дәкҗ өшәһән авх.

Харһсн күн болһн Каиниг бичә алтха гиһәд, Деед Эзн терүнд темдг тәвв[+]. 16Каин Деед Эзнәс хольҗад, Эденәс дорд үзг тал бәәсн «Нод»[*] гидг һазрт бәәрлв.

17Каин гергтәһән бәәнә. Гергнь саата болад, Ханокиг һарһна. Тер цагт Каин балһс тосхҗаҗ. Балһснд Ханок гидг көвүнәннь нер өгв. 18Ханокас Ирад һарв, Ирадас – Мехияель, Мехияеләс – Метушаел, Метушаеләс Ламек һарв. 19Ламек хойр гергтә болна: негнь Ада гидг нертә, хойрдгчнь – Цилла. 20Ада Явалаг һарһв: тер сег дор бәәһәд, мал өскдг улсин эцк болв. 21Терүнә дү Ювал нертә: тер ятх цокдг болн көгҗмин бүшкүр татдг цуг улсин эцк болв. 22Цилла бас көвүтә билә – нернь Тувалкаин. Тер күрләр болн төмрәр зүсн-зүүл цуг зер-зев кедг бәәҗ. Тувалкаина дү күүкнь Наама бәәҗ.

23Ламек эврәннь гергдтән келнә:

– Ада Цилла хойр, намаг соңстн, Ламекин гергд, мини үгмүдиг оньглтн. Намаг шавтасн, намаг цоксн баахн күүг би алув. 24Кемр Каиниг алсн күн 7 дәкҗ өшәһән авсн болхла, Ламекиг алх күн 77 дәкҗ өшәһән авх.

25Адам Евала бәәнә. Еваһас көвүн һарна. Терүндән Шет[*] гидг нер өгнә.

– Бурхн нанд Авелин ормд талдан үр өгв, юңгад гихлә Авелиг Каин алла, – гиҗ гергнь келнә.

26Шет бас көвүтә билә, терүнәннь нерн Энош. Тер цагт әмтн Деед Эзнә нер экләд дууддг болв.

### 5


Адамас Ноах күртл

1Адамин хөөт үйнрин уңг-тохм. Бурхн кү үүдәхләрн, терүг Бурхна бәәдлтәһәр үүдәв. 2Тедниг залу кү болн күүкд кү кеһәд үүдәв, теднд әдс өгв. Бурхн тедниг «күн» гиҗ нерәдв[+]. 3Адам 130 нас күрхләнь, терүнәс бийиннь бәәдлтә, бийиннь дүртә көвүн һарна. Көвүндән тер Шет гидг нер өгв[+].

4Шетиг һарсна хөөн Адам 800 җилдән бәәв. Тер бас чигн көвүдтә болн күүкдтә болв. 5Ут турштан Адам 930 җилдән бәәһәд өңгрв.

6Шетиг 105 нас күрхләнь, терүнәс Энош һарв. 7Эношиг һарсна хөөн Шет 807 җилдән бәәв. Терүнәс бас талдан көвүд, күүкд һарв. 8Шет ут турштан 912 җилдән бәәһәд өңгрв.

9Эношин 90 наснд Кенан төрв. 10Кенаниг төрснә хөөн Энош 815 җилдән әмд бәәв. Терүнәс бас талдан көвүд, күүкд төрв. 11Энош ут турштан 905 җилдән бәәһәд өңгрв.

12Кенаниг 70 нас күрхләнь, Махалалел төрв. 13Махалалелин хөөн Кенан 840 җилдән бәәв, тер бас чигн көвүд, күүкдтә билә. 14Кенан ут турштан 910 җилдән бәәһәд өңгрв.

15Махалалелиг 65 настаднь терүнә көвүн Яред төрв. 16Яредиг төрснә хөөн Махалалел 830 җилдән бәәв. Тер бас чигн көвүд, күүкдтә билә. 17Махалалел 895 нас наслад өңгрв.

18Яредиг 162 настад Ханок көвүн төрв. 19Ханокиг төрснә хөөн Яред 800 җилдән бәәв. Тер бас чигн көвүд, күүкдтә болв. 20Ут турштан Яред 962 җилдән бәәһәд өңгрв.

21Ханокиг 65 настад Метушелах төрв. 22Метушелахиг төрснә хөөн Ханок Бурхнла 300 җилдән өөрхн холвата бәәв. Тер бас чигн көвүд, күүкдтә билә. 23Ут турштан Ханок 365 җилдән бәәв. 24Ханок Бурхнла өөрхн холвата бәәв, дәкәд тер уга болв. Яһад гихлә, Бурхн терүг авчкв[+].

25Метушелах 187 җилдән бәәһәд, терүнәс Ламек көвүн төрв. 26Ламекиг төрснә хөөн Метушелах 782 җилдән бәәв. Тер бас көвүд, күүкдтә болв. 27Ут турштан Метушелах 969 җилдән бәәһәд өңгрв.

28Ламек 182 наста болхлань, терүнәс көвүн төрв. 29Көвүндән тер Ноах[*] гидг нер өгәд, иигҗ келв:

– Деед Эзнә харасн һазр деер мана кех көдлмшәр болн мана һарин күнд көдлмшәр энтн мадниг төвкнүлх[+].

30Ноахиг төрснә хөөн Ламек 595 җилдән бәәв. Тер бас көвүд, күүкдтә билә. 31Ламек ут турштан 777 җилдән бәәһәд өңгрв.

32Ноахд 500 наста болхин өмн терүнәс Шем, Хам болн Япет көвүд төрв.

### 6


Усна аюл

1Һазр деер әмтн тооһарн өсәд, күүкд төрдг болв. 2Бурхна көвүд әмтнәс төрсн күүкдин сәәхнинь үзәд, күн болһн эврәннь седкл туссан шүүҗ, герг кеҗ авдг болв[+].

3– Мини Сәкүсн күүнд мөңкинд бәәшго, яһад гихлә күн үкнә. Терүнә җирһл 120 җилин кемҗәтә болтха, – гиҗ Деед Эзн келв[+].

4Бурхна көвүд күүнә күүкд үрдиг эзләд, үрд олддг болв. Тер цагт болн түүнә хөөн теднә үрд һазр деер әвр ик-ик улс бәәҗ, хуучн цагас нернь туурсн баатрмуд бәәҗ[+].

5Деед Эзн һазр деерк улс йир цалдң хуульч бәәдлтә бәәхинь, теднә седклнь мел хар саната болдгинь үзв[+]. 6Деед Эзн һазр деер кү үүдәсндән харм төрәд һундрхна:

7– Һазр деерәс Эврән үүдәсн улсан тохмарнь уга кенәв – әмтиг, малмудыг, мөлкдгүдиг, теңгрин шовудыг – яһад гихлә, тедниг үүдәсндән Би харм төрҗәнәв, – гиҗ Тер келнә.

8Болв Ноах Деед Эзнә цаһан сананд күртв.

9Ноахин туск келвр эн. Ноах үннч күн билә, эврәннь үйдән һаң уга: тер Бурхнла өөрхн холвата бәәв[+]. 10Ноах һурвн көвүтә билә: Шем, Хам, Япет.

11Һазр деерк улс андрсиг Бурхн үзв, йир күчр болв. 12Һазр деерк цуг улс эврәннь җирһлин хаалһан андрулснас көлтә һазр бузрдсиг Бурхн үзв.

13Тер цагт Бурхн Ноахд иигҗ келнә:

– Би әмтиг уңг-тохмарнь уга кенәв. Яһад гихлә теднәс көлтә һазр деер йир күчр бәәдл тогтҗана. Тедниг Би цуг һазр деер бәәх әмтә-киистә тоотла хамднь уга кенәв. 14Бийдән кипарис модар керм ке. Дотран хорастаһар ке, кермән дотраснь болн һазаһаснь салмд. 15Терүг чи иигҗ кех йостач: керм утдан 300 тоха,[†] өргндән 50 тоха, өндртән[†] 30 тоха болх зөвтә[*]. 16Эргндән герл орулх нег тоха[*] дүңгә орм терүндән һарһ. Кермин хәврһднь үүд һарһ, дора бәәх, дунд бәәх, деер бәәх давхрмуд ке. 17Би теңгр дор бәәх, зүсн-зүүл әмтә-киистә тоотыг уга кехин төлә, һазр деер усна аюл орулнав. Һазр деер бәәсн цуг юмн кевтән үкх. 18Болв Би чамла бооца кенәв, чи кермдән орхич – чи, чини көвүд, чини гергн, көвүдинчн гергд. 19Кермдән эр болн эм әмтә-киитә цуг тоотас хошаһад юм ав, тедн чамла хамдан әмд үлдтхә. 20Әмд үлдхәр чам тал шовудын зүсн болһнас, малмудын зүсн болһнас, һазр деерәһүр мөлкдг юмна зүсн болһнас хошадар ирх. 21Зүсн-зүүл хот-хол хоршаһад, бийдән цуглулад авчк. Терүгәр чи чигн, тедн чигн эдлвр кецхәх.

22Бурхна заавриг Ноах цугинь күцәв.

### 7

1Деед Эзн Ноахд келнә:

– Өрк-бүләрн кермд орад суутн. Чи өдгә үйнрин дунд, Мини өмн, үннч күн болҗахичн Би үзҗәнәв. 2Цевр мал-адусдас зүс-зүсәрнь долаһад эр, эм ав, цевр бишин[†] зүсн болһнаснь хошадар эр, эм ав, 3теңгрин шовудас долаһад эр, эм ав – һазр деер тедниг зүс-зүсәрнь бәәлһхин төлә бийләһән ав. 4Дола хонад 40 өдр, 40 сө орх хур һазрт Би илгәнәв. Үүдәгдсн әмтә-киитә цуг юмиг һазр деерәс Би уга кенәв.

5Деед Эзнә заавриг Ноах цугинь күцәв.

6Усна аюл һазр деер ирхд, Ноах 600 наста бәәҗ. 7Ноах, терүнә көвүд, терүнә гергн, көвүдиннь гергд усна аюлас әмд үлдхин төлә кермд орцхана. 8-9Цевр болн цевр биш мал-адусд, шовуд болн һазрар мөлкдгүд цуһар Ноах тал ирлдәд, кермд орна. Бурхн Ноахд заксар тедн эр эмтәһән хошадар кермд орцхана. 10Долан хонг давхла, усна аюл һазр деер болна.

11Ноахин 600 насна өөнлә, хойрдгч сарин арвн доладгч өдрлә һазр дор бәәсн цуг булгуд хаһрна, теңгр секгднә, 12һазр деер 40 өдр, 40 сө хур орна.

13Минь тер өдрлә Ноах, Ноахин көвүд Шем, Хам болн Япет, Ноахин гергн, терүнә һурвн көвүнә гергд кермд орҗ сууцхана. 14Теднлә хамдан цуг әмтә-киитә тоот зүс-зүсәрн кермд орцхана: зерлг аңгуд, мал-адусд, һазрар мөлкдгүд, шовуд цугтан. 15Әмтә-киитә тоот цугтан Ноах тал ирәд, кермд хошадар орв. 16Бурхн Ноахд заксар бәәсн әмтә-киитә юмнас эр эм хойр ирцхәҗ. Деед Эзн теднә ардас үүдинь хаав.

17Усна аюл 40 хонгтан болв, усн икдәд, кермиг һазр деерәс өөдән өргв. 18Усн дегд икәр орад, зөвәр деегшән өөдлв, керм усчв. 19Һазр деерәс усн келҗ болшгоһар өөдлв, теңгр дор бәәх цуг өндр[†] уулмудыг бүркв. 20Усн өөдләд өндртән 15 тохаһас[†][*] үлүһәр цуг уулмудыг бүркв. 21Һазр деер бәәсн әмтә-киитә юмн цугтан үкв – шовуд, мал-адусд, зерлг аңгуд, һазр деер бигшҗәсн мөлкдгүд, цуг улс. 22Хагсу һазр деер хамрарн кииһән авчасн тоот цугтан үкв. 23Һазр деер бәәсн әмтә-киитә тоотыг Деед Эзн уга кев: әмтиг болн малмудыг, мөлкдгүдиг болн теңгрин шовудыг. Һанцхн Ноах, терүнлә кермд йовснь әмд үлдв. 24Усна аюл һазриг 150 өдртән бүркв.

### 8

1Болв Бурхн Ноахин тускар, терүнлә кермд бәәсн цуг зерлг аңгудын болн малын тускар ухалв. Бурхн һазр тал сальк илгәнә, усн экләд татгдна. 2Һазр дор бәәдг ик булгуд хаагдна, теңгрәс хур ордган уурна. 3Усн һазр деерәс арһулхан хәрү татгдв. Зун тәвн өдр болад, 4доладгч сарин арвн доланла керм Араратын уулмудт ирҗ зогсна. 5Арвдгч сар күртл усн цаарандан татгдад бәәв. Арвдгч сарин түрүн өдрт уулмудын ора үзгдв.

6Дөчдгч өдртән Ноах кермд кесн терзән секәд, 7керә шовуг һазаран һарһна. Тернь һазр деерк усн хагстл, нааран-цааран нисәд бәәв. 8Дәкәд Ноах көглҗрһн шову һазаран һарһна. Тиигхләрн Ноах һазр деерәс усн татгдсинь медхәр седнә. 9Болв көглҗрһн суух орм[†] эс олҗ чадад, хәрү Ноах тал нисч ирнә. Яһад гихлә усн цуг һазриг бүркҗ. Ноах һаран суңһад, көглҗрһиг хәрү кермдән авна. 10Дола хонад Ноах дәкн көглҗрһиг кермәс һарһна. 11Асхнднь көглҗрһн хәрү нисч ирнә, терүнә хоңшартнь шинкән таслҗ авсн олив модна хамтхас үзәд, Ноах һазр деерк усн татгдҗ одсиг медв. 12Ноах бас 7 өдр күләҗәһәд, дәкн көглҗрһиг һазаран һарһҗ нискәнә. Болв эн саамд көглҗрһн хәрү ирсн уга.

13Ноахин 601 насна негдгч сарин негдгч өдрлә һазр деерк усн хагсв. Керминнь бүркәг тер секәд, хәләһәд, һазр хагсч одсиг үзнә. 14Хойрдгч сарин хөрн доладгч өдрт һазр йосндан хагсч одв.

15Тер цагт Бурхн Ноахд иигҗ келнә:

16– Керм деерәс чи, чини гергн, чини көвүд, теднә гергд буутн. 17Чамла йовсн шовудыг, малмудыг болн цуг мөлкдгүдиг, әмтә-киитә тоотыг һазаран һарһ. Һазр деер тедн тооһарн олн болад, өсч йовтха[+].

18Ноах эврәннь көвүдтәһән, гергтәһән болн эврәннь берәчүдтәһән һазаран һарна. 19Аңгуд, һазрар мөлкдгүд, шовуд цугтан, һазр деер бәәҗ җирһдг тоот цугтан зүс-зүсәрн кермәс һарцхав.

20Ноах Деед Эзнд тәкл тәкдг орм тәкнә. Цевр[†] малын болн шовудын цуг зүсн болһнас терүн деер бәрц бәрәд шатана[+]. 21Деед Эзн сән үнр медәд дотран иигҗ келнә:

– Күүнә зүркнә ухан бичкндк цагаснь хар саната болсн бийнь, Би хөөннь күүнәс көлтә һазриг дәкҗ харашгов. Әмтә-киитә тоотыг хөөннь Би эн саамла әдл дәкҗ алшгов[+].

22Һазр бәәтл,
Тәрә тәрлһн, тәрә хадлһн,
Киитн болн һаң,
Зун болн үвл,
Өдр болн сө чилҗ зогсшго.

### 9


Ноахла кесн Бурхна бооцан

1Бурхн Ноахиг болн терүнә көвүдиг йөрәһәд, иигҗ теднд келнә:

– Тооһарн олн болтн, төрәд һазр дүүргтн[+]. 2Һазр деерк аңгуд цугтан, теңгрин шовуд цугтан, һазрар мөлкдгүд цугтан, теңгсин заһсд цугтан таднас сүрдҗ әәтхә, тедниг тадна һарт Би өгчәнәв. 3Ноһан урһмлыг Би таднд өгснлә әдл, әмд болн көндрдг юмиг цугтаһинь тадна эдлврт өгчәнәв[+]. 4Болв цуста мах бичә идтн. Яһад гихлә, цусар әмд бәәдмн[+]. 5Кемр кен чигн күн тадна цус асххла, Би маһд уга өшәһән авхув. Терүнә ормд Би мал болһнас өринь некхүв. Өөрхн улсиннь җирһлин төлә күн болһнас Би хәрү некхүв.

6Кен-негнь күүнәс цус һарһхла,
терүнә бийиннь цусн күүнә һарар асхргдх.
Яһад гихлә Бурхна дүртәһәр
Бурхн күүг үүдәлә[+].

7Тадн болхла, төрәд өргҗтн, һазр деер бәәрлтн, тендән тооһарн өстн.

8Дәкәд Бурхн Ноахд болн терүнә көвүдт келнә:

9– Ода Би Эврәннь бооцаһан таднла болн тадна хөөтк үйнрлә, 10таднла бәәсн әмтә-киитә тоотла – шовуд, мал болн зерлг аңгуд – кермәс таднла хамдан буусн тоотла цугталань, һазр деер бәәх аң болһнла кенәв. 11Би таднла иим бооца кеҗәнәв: хөөннь цуг әмтә-киитә тоот усна аюлар дәкҗ алгдшго, хөөннь усна аюл һазр дәкҗ үрәшго. 12Бийиннь болн тадна хоорнд, таднла бәәх әмтә-киитә тоот болһнла, иргч үйнрт кевтнь цугинь күргәд мини кех бооцана[†] темдг эн. 13Би үүлн дунд Эврәннь солңһан татҗанав. Мини болн һазрин хоорнд кесн бооцана темдг тер болх. 14Намаг һазр деер үүлн цуглулхла, терүн дунд солңһ һарх. 15Тиигхлә Мини болн тадна хоорндк, әмтә-киитә тоот болһнла кегдсн бооцаг Би тодлхув: хөөннь цуг әмтә-киитә тоотыг алхин төлә усна аюл учршго. 16Үүлн дунд солңһ һарх болһнднь, Би терүг үзәд, Мини болн һазр деер бәәх цуг әмтә-киитә тоотын хоорндк мөңк бооцаг санхув, – гиҗ Бурхн келв.

17– Һазр деер бәәх цуг әмтә-киитә тоотла кесн Мини бооцана темдг эн, – тиигҗ Бурхн Ноахд келв.


Ноахин көвүд

18Кермәс буусн Ноахин көвүд – Шем, Хам, Япет. (Хам – Канана[†] эцк.) 19Эн һурвн Ноахин көвүд. Теднәс һазр күүһәр дүүрсмн.

20Тәрәч Ноах уста үзм тәрсн түрүн күн. 21Нег дәкҗ чаһр ууһад, тер согтна, татата сег дор нүцкәр кевтнә[+]. 22Канана эцк Хам эврәннь эцкән нүцкәр кевтсинь үзәд, ахнртан келнә[+]. 23Болв Шем Япет хойр хувц авад, ээм деерән хаяд, нурһарн цухрн йовҗ сег дор кевтсн нүцкн эцкән хучна. Эцкиннь ил махмуд үзшгон төлә, тедн талдан үзг тал хәләцхәв.

24Уусн чаһрнь һарад, Ноах серәд, бичкн көвүнь Хам терүнд ю кесинь медснәннь хөөн 25иигҗ келнә:

– Канан, харалла харһ!
Эврәннь ахнртан тер
Мухла әмтнә сүүлңкнь болх.

26Тер бас иигҗ келв:

– Шемин Бурхн Деед Эзн тууртха!
Канан Шемин мухла болтха.
27Бурхн Япетин[*] һазрин меҗә икдүлтхә.
Япет Шемин сег дор бәәтхә,
Канан терүнә мухла болтха.

28Усна аюлын хөөн Ноах 350 җилдән бәәв. 29Ут турштан Ноах 950 нас наслад өңгрв.

### 10


Ноахин көвүдин хөөт үйнр

1Шем, Хам болн Япет гидг Ноахин көвүдин уңг-тохм эн. Усна аюлын хөөн теднәс көвүд төрв.

2Япетин көвүд: Гомер, Магог, Мадай, Яван, Тувал, Мешех болн Тирас. 3Гомерин көвүд: Ашкеназ, Рипат болн Тогарма. 4Явана көвүд: Элиша, Таршиш, Киттим[†] болн Роданим[+]. 5Теңгсин көвәһәр бәәдг әмтн теднәс эврә һазрар түгвә. Тедн эврә әмтн дунд эврә келтә, эврә отгта болцхав.

6Хамин көвүд: Куш[†], Мицраим[*], Пут болн Канан.[†] 7Кушин көвүд: Сева, Хавила, Савта, Раама болн Савтеха. Раамаин көвүд: Шебә болн Дедан[+].

8Һазр деер түрүңк күчтә дәәч болсн Нимродын эцкнь бас Куш бәәҗ. 9Деед Эзнә евәләр тер күчтә аңһуч бәәҗ. Тегәд иигҗ келгднә: «Деед Эзнә евәләр күчтә аңһуч болсн Нимродла әдл». 10Терүнә орн-нутгт түрүләд ик чинртә бәәсн балһсд: Вавилон, Эрех, Аккад болн Калне – цугтан Шинар гидг һазрт бәәҗ. 11Тер һазрас Нимрод Ашур тал һарна. Тенд Ниневе, Реховот-Ир, Калах балһсд болн[+] 12Ниневе Калах хойрин хоорнд Ресен гидг алдр балһс тосхв.

13Мицраим лудмудын, анамудын, лехавмудын, наптухмудын, 14патрусмудын, каслухмудын (каслухмудас пилистмүд үүдвә), каптормудын эцк.

15Канан Сидона эцк. Сидон энүнә түрүн үрн. Дәкәд хетин, 16евүсмүдин, амореймүдин, гергашмудын, 17хивеймүдин, аркеймүдин, синмүдин, 18арвадмудын, цемармудын болн хаматмудын эднә эцк Канан бәәҗ. Хөөннь Канана отга улс тарна. 19Канана һазрин меҗә Сидонас Герар[†] тал, Газа нертә һазр күртл, тендәс Содом, Гомора, Адма болн Цевоим тал, Лаша балһснд күрнә. 20Хамин көвүд отгарн болн келәрн эврә һазрта, улста болсарн тиим болҗана.

21Япетин ах Шемәс бас көвүд төрнә. Эверин цуг хөөт үйнрин өвк эцкнь Шем болҗана[+]. 22Шемин көвүд: Элам, Ашур, Арпакшад, Луд, Арам. 23Арамин көвүд: Уц, Хул, Гетер болн Маш. 24Арпакшадас Шелах төрнә. Шелахас Эвер төрнә. 25Эверәс хойр көвүн төрнә: негнднь Пелег[*] гидг нер өгнә, яһад гихлә терүнә өдрмүдт һазр хувагдла. Терүнә дүүд Йоктан гидг нер өгнә. 26Йоктанас төрсн көвүднь: Алмодад, Шалеп, Хацармавет, Ярах, 27Хадорам, Узал, Дикла, 28Овал, Авимаэл, Шебә, 29Офир, Хавила болн Йовав. Эдн Йоктана көвүд[+]. 30Теднә бүүрлсн һазр Мешаһас Сепар күртл дорд уулын нутгт бәәнә. 31Шемин көвүд отгарн болн келәрн эврә һазрта, эврә улста болсарн тиим болҗана.

32Ноахин көвүдин отг тохм улсарн тиим. Усна аюлын хөөн һазр деерәһүр теднәс цуг әмтн сална.

### 11


Вавилона бәәшң

1Нарт-делкәд негхн келн болн негхн үг бәәҗ. 2Әмтн дорд үзгәс Шинарин талвңд ирәд, тенд бәәрлнә[+].

3Тедн нег-негндән келнә:

– Тоосх кей, терүгән сәәнәр шатахмн.

Чолуна ормд тоосх, дотлын урсхлын ормд салм олзлв. 4Дәкәд тедн келв:

– Теңгрт күрдг бәәшңтә балһс бийдән тосхий. Тиигҗ нерән һарһад, цуг делкәд геедрәд йовҗ оддгоһар кехмн.

5Әмтнә тосхҗах балһс болн бәәшң хәләхәр Деед Эзн бууҗ ирәд 6иигҗ келнә:

– Цуг әмтн нег улс, тедн негхн келтә; тегәд ода сансн зураһасн теднд эс күцәх юмн мел уга. 7Буухмн. Тедн нег-негән медҗ чаддгоһар, Бидн теднә келинь хутхулхмн.

8Деед Эзн тедниг тендәс орчлңгар тарана. Тер балһсна тосхлтан тедн зогсана[+]. 9Эн учр деерәс тер балһсн Вавилон[*] гиҗ нерәдгднә. Деед Эзн тенд цуг делкән кел хутхв. Тедниг Деед Эзн тендәс цуг һазрар тарав.


Шемәс Абрам күртл

10Шемин уңг-тохм эн.

Усна аюлын хөөн хойр җил болад, Арпакшад көвүн төрхд Шем 100 наста билә. 11Арпакшад төрснә хөөн Шем 500 җилдән әмд йовв. Эн бас көвүдтә, күүкдтә билә.

12Арпакшадыг 35 болхлань, терүнәс Шелах төрв. 13Шелах төрснә хөөн Арпакшад 403 җилдән бәәв. Эн бас көвүдтә, күүкдтә билә.

14Шелах 30 нас күрхлә, терүнәс Эвер төрв. 15Эвер төрснә хөөн Шелах 403 җилдән бәәв. Эн бас көвүдтә, күүкдтә билә.

16Эверин 34 наснднь Пелег төрв. 17Пелегиг төрснә хөөн Эвер 430 җилдән бәәв. Эн бас көвүдтә, күүкдтә билә.

18Пелегиг 30 настаднь Реу төрв. 19Реуг төрснә хөөн Пелег 209 җилдән бәәв. Эн бас көвүдтә, күүкдтә билә.

20Реуг 32 настаднь Серуг төрв. 21Серугиг төрснә хөөн Реу 207 җилдән бәәв. Эн бас көвүдтә, күүкдтә билә.

22Серугиг 30 настаднь Нахор төрв. 23Нахориг төрснә хөөн Серуг 200 җилдән әмд йовв. Эн бас көвүдтә, күүкдтә билә.

24Нахориг 29 күрхлә, Тарах төрв. 25Тарахиг төрснә хөөн Нахор 119 җилдән әмд йовв. Эн бас көвүдтә, күүкдтә билә.

26Тарах 70 нас наслсна хөөн терүнәс Абрам, Нахор болн Харан төрв.

27Тарахин уңг-тохм эн: Тарахас Абрам, Нахор болн Харан төрв. Харанас Лот төрв. 28Харана эцк Тарах әмд бәәһә бәәтл, Харан Халдейин һазрин төрсн Ур гидг балһсндан өңгрв. 29Абрам болн Нахор бийдән гергд авцхана. Абрамин гергнә нерн Сара. Нахорин гергнә нерн Милка. Милка Харана күүкн. Харан Милкин болн Искан эцк. 30Сара үр эс һарһсндан күүкд уга билә.

31Тарах Абрам көвүһән, эврәннь ачан, Харана көвүн Лотыг, Сара берән – Абрамин гергиг дахулад, теднлә хамдан Халдейин һазрин Ур балһснас һарад Канана[†] һазр орна. Тедн Харран балһснд күрәд бүүрлнә. 32Тарах 205 җилдән бәәһәд, Харран балһснд өңгрнә.

### 12


Абрамин дуудвр

1Деед Эзн Абрамд келнә:

– Эврәннь бәәх һазрасн, төрл-саднасн, эврәннь эцкин гертәс һарад Мини үзүлсн һазрур йов[+].

2Чамас Би алдр әмт һарһад,
Чамд әдс өгнәв.
Чини нериг Би өөдән өргнәв,
Чи йөрәлин көрң болхич.
3Чамаг йөрәҗәх әмтиг Би йөрәнәв,
Чамаг харасн күүг Би харанав.
Чамар дамҗулҗ
Һазр деерк цуг улс тохмарн әдс авцхах[+].

4Тегәд Абрам Деед Эзнә келсәр йовв, терүнлә хамдан Лот йовв. Харанас һарад йовхд, Абрам далн тавта билә. 5Сара гергән, ач көвүн Лотыг, Харанд эдлҗәсн эдл-ахуһан, олҗ авсн мухласан тер бийләһән авв. Тедн Канан[†] һазр тал йовад, тиигән ирв. 6Шехемд Морэ гидг нертә алдр хар модн урһҗасн орм[†] күртл Абрам эн һазрар йовв. Тер цагт тенд кананахн бәәҗ. 7Деед Эзн Абрамд үзгдәд келнә:

– Би эн һазриг чини хөөт үйнрт өгнәв.

Үзгдәд ирсн Деед Эзнд Абрам тенд бәрц бәрдг бәәр кев. 8Тендәс тер Бет-Эләс дорд үзг тал бәәх уулта һазрур йовна. Тенд Бет-Эль балһсна барун үзгин болн Ай балһсна дорд үзгин хоорнд шатрмуд бәрнә. Тенд бәрц бәрх бәәр Деед Эзнд кенә. Деед Эзнә нер тер дуудна. 9Тегәд Абрам тендәсн Негев тал цаарандан йовна.


Абрам Египетд

10Тер һазр деер харһнлһн болв. Харһнлһн дегд күчр болснас көлтә Абрам Египетд цаг зуур бәәхәр йовв[+]. 11Египет тал өөрдҗ йовад Сара гергндән тер иигҗ келнә:

– Чамаг сәәхниг би медҗәнәв. 12Египетихн чамаг үзсн цагтан келх: «Энтн терүнә гергн», – тегәд намаг алад, чамаг әмд үлдәх. 13Чини төлә нанд сән болдгар, чи мини дү күүкн гиһәд кел. Тегәд би чини нилчәр әмд үлдх биләв[+].

14Абрамиг Египетд ирхлә, Египетин улс Сараг йир сәәхн бәәсинь үзв. 15Хаана ямта улс Сараг үзхләрн, тедн хаанд Сараг буульҗ. Тегәд Сараг хаана герт авч одна. 16Саран төлә Абрамиг тер сәәнәр тосв. Абрамд хөд, мал, элҗгнс, зарцнр болн темәд олн болв.

17Болв Абрамин Сара гергнәс көлтә хаанд, терүнә герт бәәх цуг әмтнд Деед Эзн күнд гем өгв. 18Тегәд хан Абрамиг дуудад сурна:

– Чи намаг яһвч? Эн чини гергн гиһәд яһад нанд эс келвч? 19Яһад чи «Эн мини дү күүкн» гиҗ келвч? Намаг терүгәр гергән кетхә гиҗ иигҗ келвч? Чини гергн эн. Энүгән авад йов!

20Хан заквр өгнә. Терүнә әмтн Абрамиг гергтәһинь хамднь, бәәсн цуг эдл-ахутаһинь хаалһднь орулад йовулна.

### 13


Абрам Лот хойр салҗана

1Египетәс Абрам гергтәһән, цуг эдл-ахутаһан Негев орв. Лот бас теднлә йовна. 2Абрам ода олн малта, цаһан мөңгтә, алтта болв. 3Негевәс Бет-Эльд күртлән тер йовад йовв. Тенд Бет-Эль болн Ай хоорнд урднь терүнә шатр бәәлә. 4Тер һазрт Абрам экләд йовхдан бәрц бәрлһнә бәәр кесмн. Абрам тенд Деед Эзнә нер дуудла.

5Абрамла хамдан йовсн Лот бас олн үүрмг болн бод малта, бәрсн шатрмудта бәәҗ. 6Тер һазр тедниг хамднь багтаҗ, эс теҗәҗ чадад бәәв. Яһад гихлә зөөрнь дегд ик болад, хамдан бәәҗ чадлго бәәв. 7Абрамин малчнр болн Лотын малчнр хоорнд цүүгән болв. (Тиигхд тер һазрт кананахн[†] болн перизмүд бүүрлҗәсн бәәҗ.)

8Тегәд Абрам Лотд иигҗ келнә:

– Чи ман хойрин хоорнд, чини малчнр мини малчнрин хоорнд цүүгән бичә болтха. Яһад гихлә бидн төрл-садн улсвидн[+]. 9Эн һазриг чи цугтаһинь үзҗәнч? Нанас сал. Кемр чи зүн үзг тал йовхла, би барун үзг тал эргнәв, кемр чи барун үзг тал йовхла, би зүн үзг тал эргәд йовнав.

10Йордана тегш һазр Цоар күртл, Деед Эзнә сад[*] мет, Египетин һазр мет сәәнәр услгдҗахиг Лот үзнә. (Эннь Деед Эзн Содомиг болн Гомораг күүчхәс урд тиим бәәлә.)[+] 11Лот бийдән Йордана цуг тегш һазр шүүҗ авад дорд үзг хәләһәд йовна. Тиигҗ тедн нег-негнәсн салцхав. 12Абрам Канан һазрт бүүрләд бәәв. Лот болхла, Содомас хол биш шатрмудан бәрәд, тегш һазрт бәәх балһсдын дунд бүүрлв. 13Содомин әмтн хар саната бәәҗ, Деед Эзнә өмнәс йир ик килнц һарһҗаҗ[+].

14Лотыг салсна хөөн Деед Эзн Абрамд келнә:

– Эн бәәх ормасн эргндән хәләлч: ар үзг болн өмн үзг тал, дорд болн деед үзг тал хәлә. 15Чини үзҗәх цуг һазриг Би чамд болн чини хөөт үйнрт мөңкинд өгнәв. 16Чини хөөт үйнриг һазрин шора мет тооһарнь икдүлнәв. Тегәд кемр кен негнь шора тоолҗ чадх болхла, чини хөөт үйнр бас тоолгдад бәәх. 17Чи босад, эн һазрар утднь, өргнднь йовад үз. Яһад гихлә Би энүг чамд өгнәв.

18Абрам шатрмудан ормаснь көндәһәд, Хевронас хол биш бәәсн Мамрен алдр хар моддын хаҗуд бүүрлхәр һарад йовна. Тендән Абрам Деед Эзнд бәрц бәрдг бәәр кенә.

### 14


Абрам Лотыг сулдхна

1Тер цагт Шинарин хан Амрапел, Элласарин хан Ариох, Эламин хан Кедорлаомер болн Гоимин хан Тидал 2эдн хамдан дәәлдхәр Содомин хан Бера тал, Гоморан хан Бирша тал, Адман хан Шинав тал, Цевоимин хан Шемевер тал, Белан (эс гихлә Цоарин) хан тал дәврцхәв. 3Эн 5 хан Сиддим гидг тегш һазрт (ода тенд Давста теңгс[†][*] бәәнә) чидл-күчән негдүлцхәв. 4Арвн хойр җилдән тедн Кедорлаомерин йосна үлмәд бәәв, болв арвн һурвдгч җилдән буцлт кецхәв. 5Арвн дөрвдгч җилдән Кедорлаомер болн энүнлә негдсн кесг хан босад, рефаимүдиг[†][*] Аштерот-Карнаимд, зузимүдиг Хамд, эмимсиг Шаве-Керьятаимд,[+] 6хореймүдиг[†][*] көдән көвәд бәәсн Эл-Паран тал йовдг хаалһин хаҗудк Сеир гидг уулын һазрт ка цокад тарацхав. 7Тендәс тедн хәрү эргәд, Эн-Мишпат (эс гихлә Кадеш) тал ирцхәв. Энд амалекмүдиг болн Хацацон-Тамард бәәсн амореймүдиг бас ка цокад тарав[+].

8Содомин, Гоморан, Адман, Цевоимин, Белан (эс гихлә Цоарин) кесг хан теднә өмнәс босцхав. Сиддимин тегш һазрт тедн[+] 9Эламин Кедорлаомер хаана, Гоимин Тидал хаана, Шинарин Амрапел хаана болн Элласарин Ариох хаана өмнәс дәәлдә кецхәв – 4 хан 5 хаана өмнәс босцхав. 10Сиддимин тегш һазрт салмта олн нүкн бәәҗ. Содомин болн Гоморан хойр хан һарад зулхларн, терүнд унцхав, наадкснь уул орад зулв. 11Дөрвн хан Содомин болн Гоморан цуг өлг-эдиг, цуг хот-хоолыг авад йовҗ одцхана. 12Содомд бәәсн Абрамин ач көвүн Лотыг, терүнә цуг эдл-ахуг тедн бас авад йовҗ одна.

13Теднәс зулад әмд үлдсн нег күн ирәд, энүнә тускар еврей Абрамд келнә. Абрам аморей Мамрен алдр хар моддын хаҗуд бүүрлҗәҗ. Мамре, Эшкол болн Анер гидг төрлмүдтәһән, Абрамла негдҗ көдлдг улс болна. 14Төрл көвүһән бәрәнд бәәхиг соңсад, Абрам дәәнд орх дүңгә бийиннь герт төрсн 318 залу цуглулад, өшәтиг Дан күртл мөрдҗ көөнә. 15Сөөһәр Абрам ялчнртаһан хувагдад, өшәтиг дәврәд, Дамаскас ар үзгт бәәх Хова күртл мөрдҗ көөнә. 16Абрам цуг өлг-эдиг, күүкд улсиг, бәрәнд авгдсн талдан әмтиг болн эврәннь төрл көвүһән Лотыг цуг өлг-эдтәһинь хәрү булаҗ авна.

17Кедорлаомер болн терүнлә негдсн кесг хан диилгдснә хөөн, Абрам хәрү ирҗ йовхлань, Содомин хан терүг тосад, Шаве нертә тегш һазрт (эс гихлә Хаана тегш һазр) өмнәснь ирнә. 18Шалемин хан Мелкицедк болхла, өдмг болн чаһр бәрҗ тосна. Тер Деед Бурхна гелң[†] бәәҗ[+]. 19Абрамиг хан йөрәнә:

– Деед Бурхнас, теңгр һазр хойрин Үүдәгчәс, Абрам, чамд әдс күрттхә. 20Чини өшәтнриг һартчнь бәрүлсн Деед Бурхнд туурмҗ болтха!

Абрам цуг авсн юмнасн Мелкицедкд арвна нег хүвинь өгв[+].

21Содомин хан Абрамд иигҗ келнә:

– Нанд мини улсиг өг, зөөрән бийдән үлдә.

22Болв Абрам Содомин хаанд хәрү өгнә:

– Би Деед Эзн тал – Деед Бурхн тал, теңгр һазр хойрин Үүдәгч тал – һаран өргҗ андһар өгчәнәв: 23чамас нам утц чигн, буршмгин боодһа чигн авшгов, чамас тас юм авшгов. «Би Абрамиг байҗуллав» гиҗ келдгоһар тиигнәв. 24Би зуг мини әмтнә идсиг авнав. Нанла хамдан йовсн Анер, Эшкол, Мамре эврәннь хүвән автха.

### 15


Абрамла кесн Бурхна бооцан

1Энүнә хөөн Абрамд үзгдл болҗ Деед Эзн келнә:

– Бичә ә, Абрам, Би чини халхцв. Чини ачлвр йир ик болх[+].

2Болв Абрам иигҗ келнә:

– О, Деед Эзн Бурхн, кемр би үрн уга үлдҗәхлә, мини өлг-эдиг Элиезер гидг Дамаскин күн авх болхла, Та нанд ю өгч чадхвт? 3Та нанд хөөт үй өгсн угат, мини эдл-ахуг һардҗах ялч мини өнч авх күн болх.

4Деед Эзнә үг терүнд хәрүнь болв:

– Терчнь чини өнч авх күн болшго, чамас һарсн күн чини өнч авх күн болх.

5Деед Эзн Абрамиг һазаран дахулҗ һарад иигҗ келнә:

– Теңгрүр хәләлч: кемр одд тоолҗ чадх болхла, тедниг тоол. Чини хөөт үйин улс тооһарн тиим болх[+].

6Абрам Деед Эзнд иткнә. Итксн төләднь Деед Эзн Абрамиг чик седклтә күн гиҗ тоолна[+].

7Деед Эзн терүнд бас иигҗ келнә:

– Чамаг эзн болтха гиһәд, эн һазр өгхәр Би халдеймүдин Ур гидг балһснас чамаг дахулҗ һарһсн Деед Эзмб.

8Болв Абрам сурна:

– О, Деед Эзн Бурхн, энүнд эзн болхан би яһҗ медхмб[+]?

9Деед Эзн терүнд келнә:

– Чи нанд һунта туһл, һунта яма болн һунта хуц, көглҗрһ болн баахн көглҗрһ авад ир.

10Заасн зүсн-зүүл малыг, шовудыг Абрам авч ирәд, чавчад, тедниг хойр әңгләд, нег-негнәннь тус оркна, зуг шовудыг чавчсн уга[+]. 11Махсг зерлг шовуд махн тал нислдәд бәәв, болв Абрам тедниг көөнә.

12Нарн суух кемлә, Абрам нөөртән икәр авлгдна: эн цагла терүн деер әәмшгтә таг харңһу бууна[+]. 13Деед Эзн терүнд келнә:

– Чини хөөт үйнр күүнә һазрт оруд улс болх, тенд мухла болх, чини хөөт үйнр 400 җилдән даҗргдхиг медҗ ав[+]. 14Тедниг мухлалсн улсиг Би зарһла харһулхв, энүнә хөөн тедн тендәс ик өлг-эдтә һарх[+]. 15Чини тускар болхла – әвр көгшн насндан оршагдад өвкнртән күрхич. 16Чини хөөт үйнр болхла – дөрвдгч үйдән нааран хәрү ирх. Яһад гихлә амореймүдин килнц кевтән күцгдәд уга[+].

17Нарн сууһад харңһу болхла, утан һарчах хәәсн болн ассн заль генткн һарч ирәд, чавчад хойр әңглсн махна хоорндаһур һарна. 18Тер өдр Деед Эзн Абрамла бооца кеһәд келнә:

– Чини хөөт үйнрт Би эн һазр өгчәнәв – Египетин һолас Епрат гидг нертә алдр Һол күртл:[+] 19кенеймүдин, кенезмүдин, кадмонмудын, 20хетмүдин, перизмүдин, рефаимүдин,[†] 21амореймүдин, кананахна,[†] гергашмудын болн евүсмүдин һазрмуд чамд өгчәнәв.

### 16


Хагар болн Ишмаил

1Абрамин гергн Сарад үрн олддго бәәҗ. Сарад Египет һазра Хагар гидг зарц күүкд күн бәәҗ. 2Сара Абрамд келнә:

– Деед Эзн нанд үр өгсн уга. Йов, мини зарц күүкд күүнлә кевт, тер нанд күүкд һарһҗ өгхмн болвза[*].

Абрам Саран келснлә зөвшәрнә. 3Тегәд Сара эврәннь зарц Хагариг залудан герг кехәр өгнә. (Тер цагт Абрам Кананд[†] 10 җилдән бәәчклә.)

4Хагар Абрамас саата болна. Саата болсан медчкәд, Хагар эврәннь эзн күүкд күүндән дурго болна. 5Тиигхләнь Сара Абрамд келнә:

– Намаг һундл үзәд тесҗәснд чи гемтәч. Би зарцан чамд өгләв, чамас саата болсан медчкәд, тер нанд дурго болҗана. Мана зарһиг Деед Эзн кетхә[+].

6– Чини зарц чини һарт бәәнә. Чи терүг сансарн бәрҗ чадҗанач, – гиҗ Абрам келнә.

Тегәд Сара Хагариг шахад-даҗрад бәәв. Тернь Сараһас зулад гүүнә.

7Деед Эзнә элч Хагариг булгин хаҗуд көдә һазрт олҗ авна. Эн булг Шур тал һарсн хаалһин өөр бәәҗ[+].

8– Хагар, Саран зарц, альдас чи ирвч, альдаран йовҗ йовнач? – гиҗ тер сурна.

– Би эврәннь хатн Сараһас зулҗ йовнав, – гиҗ тернь хәрү өгнә.

9– Хатн талан хәрү од, терүнә келсиг күцәҗ, соңсврта бол. 10Би чини хөөт үйнрин тоог тоолҗ болшгоһар өскнәв, – иигҗ Деед Эзнә элч зарцд келнә.

11– Чи ода саатач, чамас көвүн һарх. Терүнд Ишмаил[*] гидг нер өг, яһад гихлә Деед Эзн чини зовлңгин тускар соңсв. 12Терчн зерлг элҗгнә бәәдлтә болх: цуг әмтнлә тер өшәркх, цугтан терүнлә өшәркх. Терчн цуг эврәннь төрл-садндан өшәтн болҗ бәәх, – Деед Эзнә элч зарцд бас иигҗ келнә.

13Бийләһән күүндсн Деед Эзнд Хагар иим нер өгнә: «Намаг үзҗәх Бурхн». Яһад гихлә: «Бурхиг би йосндан үзәд, әмд үлдсн болхви?» – гиҗ Хагар келнә.

14Эн учр деерәс тер худг «Беэр-лахай-рой» гидг нер зүүнә. Кадеш Баред гидг балһсдын хоорнд тер бәәнә. 15Хагар Абрамд көвү һарһҗ өгв. Терүнә һарһсн көвүнд Абрам Ишмаил гидг нер өгв.

16Хагар Ишмаилиг һарһхд Абрам найн зурһата билә.

### 17


Керчлһнә бооцан

1Абрамиг йирн йистәднь Деед Эзн терүн тал баралҗ ирәд келнә:

– Би Хамгин Күчтә Бурхнв, Мини эв-арһар бә, нерән бичә һута. 2Би чамла бооца кенәв, чамд йир олн тоота хөөт үйнр өгнәв.

3Абрам Бурхна өмн түргүр унна. Бурхн терүнд келнә:

4– Чамла кеҗәх Мини бооцан[†] эн: чи олн келн-улсин эцк болхич. 5Чамаг дәкҗ Абрам гиҗ келшго, чини нерн Абрахам[*] болх. Чамар Би олн келн-улсин эцк кенәв[+]. 6Би чамаг йир өслттә кү кенәв. Чамас келн-улс үүдҗ төрдгәр кенәв.Чини хөөт үйнр хан болцхах! 7Би чамла бооца кенәв. Мини болн чини хоорнд, чини иргч үйнрин хоорнд мөңк бооца кенәв. Би чини Бурхн болнав, чини хөөт үйнрт Бурхн болнав. 8Чи оруд күн болҗ бәәх Канана[†] һазриг чамд болн чини хөөт үйнрт мөңк эзллһнд өгнәв, теднә Бурхн болхв.

9Бурхн Абрахамд иигҗ келв:

– Чи болхла, Мини бооца күцәх йостач. Чи болн чини хөөн хөөт үйнрчнь терүг күцәх йоста. 10Чамла болн чини хөөн хөөт үйнртәчнь кесн, чини күцәх Мини бооцан эн: таднас эр күн болһн керчүлгдтхә. 11Залу күн болһн бий махмудын үзүринь керчүлх йоста болҗана. Эннь Мини болн тадна хоорнд кесн бооцана темдг болх. 12Төрәд 8 өдр күцсн эр күн танад керчүлгдх йоста. Үйәс үйд тиим болтха. Чини хөөт үйнр, цуг зарцнр: чини герт төрснь чигн, хәр күүнәс мөңгәр хулдҗ авгдснь чигн керчүлгдх йоста[+]. 13Цугтан керчүлгдх йоста. Тегәд Мини мөңк бооцан тадна махмудт бооцана темдг болх. 14Керчүлгдәд уга эр күн болхла, эврәннь келн-улсасн уга болх зөвтә. Яһад гихлә тер Мини бооцаг эвдсн күн болх.

15Бурхн дәкәд Абрахамд иигҗ келнә:

– Чини гергн Саран тускар болхла, терүг дәкҗ Сара гиҗ келшгоч, терүнә нернь Сарра[*] болх. 16Терүг Би әдслнәв, чамд Сарраһас көвү өгнәв. Сарраг келн-улсин эк болдгар Би әдслнәв, терүнәс олн келн-улсин эзн хад үүдҗ төрцхәх.

17Абрахам түргүр унна. «Зун наста күүнәс көвүн һархий? Йирн наста Сарра көвү һарһхий?» – гиҗ инәһәд санна.

18– Зуг Ишмаил әмд бәәһәд, Тана әдс авв чигн болх, – гиҗ тер Бурхнд келнә.

19– Чини гергн Сарра чамд көвү һарһх. Терүнд чи Ицхак[*] гидг нер өгхич. Би Ицхакла болн терүнә хөөт үрдтә Эврәннь мөңк бооцаһан кенәв. 20Ишмаилин туск чини сурвр Би соңсув. Терүг Би бас әдслнәв. Терүг Би өнр-өсклңтә болһнав, тооһарн олн болдгар бас икдүлнәв. Арвн хойр нойна эцк тер болх. Би терүнәс алдр улс үүдәҗ һарһнав. 21Болв Эврәннь бооцаһан Би Ицхакта кенәв. Дарук җилд эн цагла Сарра чамд тер көвү һарһҗ өгх, – гиҗ Бурхн келв.

22Абрахамла күүндврән чиләһәд, Бурхн йовҗ одна.

23Минь тер өдр Абрахам Ишмаил гидг көвүһән болн цуг эврә гертнь төрҗ һарсн әмтиг, мөңгәр хулдҗ авгдсн цуг залу улсиг цуглулад, Бурхна келсәр керчүлв. 24Тиим керчлһ бийдән келгүлхләрн, Абрахам 99 наста бәәҗ, 25Ишмаил көвүнь арвн һурвта бәәҗ. 26Абрахам болн терүнә Ишмаил көвүн тер өдртән хоюрн керчүлгднә. 27Абрахамин герт бәәсн цуг залу улс, тедн дунд терүнә герт төрҗ һарсн, һазадын орнас хулдҗ авгдсн әмтн Абрахамла хамдан керчүлгдсн болдг.

### 18


Һурвн гиич

1Өдрәр һал үдлә Мамрен хар моддын хаҗуд шатриннь үүднд суухлань, Абрахам тал Деед Эзн баралҗ ирнә. 2Хәләхлә, хол биш зогсчасн һурвн күн Абрахамд үзгднә. Тедниг үзн, Абрахам шатрин үүдн талас өмнәснь тосч гүүһәд, һазрт күрч мөргв.

3– Мини Деед Эзн, кемр би Тана нүүрт хәәрлт үзсн болхла, Эврәннь зарцин хаҗуһар бичә давҗ һартн. 4Эн модн дор амрад суутн, көлитн уһах ус ода авч ирх, 5би таднд хот авч ирнәв. Кемр тадн эврәннь зарцин хаҗуһар йовҗ йовсн болхла, невчкн чидл авад, цаарандан йовхит, – гиҗ тер келв.

– Йир сән. Келсәрн ке, – гиҗ тедн келв.

6Абрахам шатр дотр бәәсн Сарра тал адһна.

– Шулуһар икәр сән һуйр авад, элдәд өдмг болһ, – гиҗ Абрахам гергндән келнә.

7Дәкәд тер мал талан гүүҗ одад, сәәнәснь баахн туһл бәрҗ авад, зарцдан өгнә. Тернь хот белднә. 8Дәкәд Абрахам ээзгә, үс авч ирнә, гиичнрин өмн болһсн туһлын мах тәвнә. Тедниг хот идтл, Абрахам хаҗуднь модна сүүдрт зогсв.

9– Сарра гидг гергнчнь яһла? – гиҗ тедн Абрахамас сурна.

– Тенд, шатр дотр бәәнә, – гиҗ тер хәрү өгнә.

10Тиигхләнь нег гиич келнә:

– Би маһд уга урһх җилд хәрү чам тал ирнәв, минь эн цагла. Чини гергн Сарра көвүтә болх.

Арднь бәәсн шатрин үүднд зогсчасн Сарра теднә күүндвр соңсна[+]. 11Абрахам Сарра хойр көгшн, ик наста билә. Күүкд улст ирдг сарин кир Саррад ирдгән уурла. 12Тегәд Сарра инәһәд, дотран иигҗ санна:

– Би көгшрүв, мини эзн көгшн: нанд тиим байр үзгдхмн болхви[+]?

13Тиигхләнь Деед Эзн Абрахамд келнә:

– Яһад Сарра инәҗәхмб? «Йосндан нанд күүкд олдхмн болхви, би көгшнлм», – гиҗ яһад келв? 14Деед Эзнд күцәҗ болшго кецү юмн бәәхий? Би тадн тал җил болад ирнәв, Сарра көвүтә болх[+].

15– Би инәсн угав, – гиҗ Сарра әәһәд, худл келнә.

– Уга, чи инәләч, – гиҗ Деед Эзн келнә.


Абрахам Содомин тускар сурна

16Залус босад, Содом тал хәләцхәв. Абрахам тедниг үдшәхәр хамдан һарна.

17– Кехәр седҗәхән Би Абрахамас нуухий? 18Абрахамас маһд уга алдр болн чидлтә улс үүдх. Һазр деерк келн-улс цугтан терүгәр дамҗад әдс авх[+]. 19Би терүг шүүҗ авхларн, тер эврәннь үрдтән, цуг хөөт үйнртән Деед Эзнә хаалһар йовтха гиҗ заквр өгтхә гиләв: үнн болн чик бәәдлтәһәр бәәтхә. Би, Деед Эзн, Абрахамд өгх болсан күцәхүв, – гиҗ Деед Эзн келв.

20– Содом болн Гоморан балһсдт бәәх улс йир андн, теднә килнц дегд ик, гиҗ Би соңслав[+]. 21Би бууһад хәләнәв, Мини соңссар болхий аль угай? Кемр уга болхла, Би медхв, – гиҗ Деед Эзн Абрахамд келв.

22Залус эргәд, Содом тал йовна, болв Абрахам Деед Эзнә өмн зогсад үлдв. 23Абрахам Терүн тал өөрдәд иигҗ келнә:

– Та үннч күүг килнцтә күүнлә хамднь уга кеһәд оркхийт? 24Кемр тер балһснд тәвн үннч күн бәәхлә яахмб? Эн ормиг Та үннч тәвн күүнә төлә хармнлго, уга кехийт? 25Бичә үзгдтхә. Тиим юм Та һарһшгот. Үннч күүг килнцтә күүнлә хамднь алшгот, үннч күүг килнцтә күүнлә әдл засглҗ чадшгот. Та тиигҗ чадшгот! Цуг һазрин Зарһч үнн биш юм һарһхий[+]?

26– Кемр Содомд Би үннч тәвн кү олҗ авхла, теднә төлә эн балһсиг хәәрлнәв, – гиҗ Деед Эзн келв.

27Тиигхлә Абрахам шинәс иигҗ келв:

– Ода би күр, тоосн болх болв чигн Деед Эзнд зөрцҗ иигҗ келхәр седҗәнәв: 28Кемр үннч тәвн күүнд тавнь эс күртхлә яахмб? Тавн күүнәс көлтә Та цуг балһсиг уга кехийт?

– Кемр Би тенд дөчн тавн кү олхла, тиигхлә терүг Би уга кешгов, – гиҗ Деед Эзн келв.

29Абрахам терүнәс бас нег дәкҗ:

– Тенд зуг дөчхн күн олдхла яахмб? – гиҗ сурна.

– Дөчн күн бәәхлә, Би тиим юм кешгов, – гиҗ Деед Эзн келв.

30Тиигхлә Абрахам келв:

– Деед Эзн бичә уурлтха, нанд келх зөв өгтхә. Кемр зуг һучн күн олдхла яахмб?

– Кемр тенд һучн кү олҗ авхла, Би тиим юм кешгов, – гиҗ Деед Эзн хәрү өгв.

31Абрахам иигҗ келв:

– Деед Эзнәс иигҗ сурхар би шиидүв. Тенд зуг хөрн күн олдхла яахмб?

– Хөрн күүнә төлә, Би терүг уга кешгов, – гиҗ Деед Эзн хәрү өгв.

32Тиигхлә Абрахам келв:

– Деед Эзн бичә уурлтха, зуг нанд бас келх зөв өгтхә. Кемр арвхн күн олдхла яахмб?

– Арвн күүнә төлә Би терүг уга кешгов, – гиҗ Деед Эзн келв.

33Абрахамла кесн күүндврән төгсәһәд, Деед Эзн йовв, Абрахам герүрн хәрҗ ирв.

### 19


Содом болн Гомора балһсд нурв

1Асхлад Бурхна хойр элч Содом тал ирнә, Лот балһснур ордг үүднд сууҗ. Тедниг үзн, Лот босад тосна, һазрт күртлән гекәд мендлнә.

2– Мини нойд, буйн болтха, зарциннь герт ортн. Тадн көлән уһаһад хонҗ чадҗанат, өрүн өрлә эврәннь хаалһдан һарад цаарандан йовхит, – гиҗ тер келнә.

– Уга. Бидн талвң деер хоннавидн, – гиҗ тедн хәрү өгв[+].

3Болв Лот дегд сурад бәәтл, тедн терүг дахад гертнь орна. Теднә төлә Лот хот белднә, экн уга өдмг болһна. Өгсн хотыг тедн иднә. 4Зуг тедниг кевтхәс урд, Содомин көгшн-баһ уга залус цугтан гериг эргәд бүслнә.

5– Асхар ирсн улс яһла? Тедниг нааран һарһ, бидн тедниг күчәр эзлнәвидн, – гиҗ тедн хәәкрнә.

6Лот ардан үүдән хааһад, хәәкрҗәх улс тал һарч ирнә.

7– Уга, мини үүрмүд, тиим му йовдл бичә һарһтн. 8Соңстн, нанд хойр күүкн бәәнә. Тедн залусла бәәһәд уга. Би тедниг тадн тал һарһад авч ирсүв. Тедниг яһнат-кегнәт – тана дурн. Зуг мини герт орҗ ирсн улсиг бичә көндәтн, – гиҗ Лот келнә.

9– Хаалһасмдн хооран һар! Чи нааран һазадын орна күн болҗ ирчкәд, ода мана зарһч болхар седҗәнәч. Бидн теднәс дорар чамас өшәһән авхвидн, – гиҗ Лотд тедн хәрү өгнә.

Тедн Лотыг түлкәд, үүдинь хамхлхар өөрднә. 10Болв гер дотр бәәсн гиичнр Лотыг гертнь татҗ орулад, үүдинь оньслна. 11Герин үүднд бәәсн көгшн-баһ уга әмтиг үүд олҗ чаддгоһар Бурхна элчнр[†] сохрулна.

12Гиичнр Лотд иигҗ келнә:

– Чамла энд бас кен бәәнә? Күргд, көвүд, күүкд, балһснд кенчнь бәәнә? Теднән эндәс авад һар, 13яһад гихлә бидн эн ормиг уга кехәр бәәнәвидн. Балһснд бәәх улс йир һалзу гиҗ Деед Эзн эн әмтнә тускар соңсла. Тер төләд тедниг уга кетхә гиҗ мадниг Деед Эзн илгәв.

14Лот һарад, күүкдән авхар бәәсн күргдт иигҗ келнә:

– Шулуһар эндәс һартн: Деед Эзн балһсиг уга кехәр бәәнә!

Болв теднь Лотыг наадлҗана гиҗ санв.

15Өр шарлад һарчах кемлә, Бурхна элчнр Лотыг адһаһад келнә:

– Бос. Гергән, хойр күүкән авад һар эндәс, эс гиҗ чи эн килнцтә балһсна әмтнлә хамдан алгдхич.

16Лот маһдлна. Болв хойр гиич терүг, терүнә гергиг болн хойр күүкинь һараснь авад, балһсна ца һарһна. Яһад гихлә Деед Эзн тедниг хәәрлв. 17Балһснас һархла, теднә негнь иигҗ келнә:

– Гүүтн эндәс! Бичә ардан хәләтн, зууран тегш һазрт бичә зогстн! Уул тал гүүтн, эс гиҗ алгдхит!

18Болв Лот теднд келнә:

– Уга, мини нойд! 19Тадн нанд, эврәннь зарцдан, цаһан седклән һарһвт. Тадн мини әмиг аврхларн, нанд ик хәәрлт күртәввт. Зуг би гүүҗ уулд күрч чадшгов: намаг аюл күцәд, би үкҗ одхв. 20Хол биш тер балһсн бәәнә. Терүнд би гүүҗ күрч чадхв. Балһсн ик биш. Нанд тиигән гүүх зөв өгтн – тертн бичкн! Тенд би әмд үлдхв.

21– Сән. Би чини эн сурвричнь күцәнәв. Чини келҗәх балһсиг би нурахшив. 22Шулуһар тиигән гү. Яһад гихлә, чамаг терүнд эс күртл, би тас юм кеҗ чадшгов, – гиҗ Бурхна элч Лотд хәрү өгнә.

(Эн учр деерәс тер балһсн Цоар[*] гидг нертә болсмн.)

23Лотыг Цоарт күрхд нарн һарч одсн цаг билә. 24Тегәд Деед Эзн Содом Гомора хойр деер теңгрәс һал халун мок, хур мет, асхв[+]. 25Балһсдыг болн цуг тегш һазриг, балһсдт бәәсн цуг әмтиг, һазр деер урһҗасн тоотыг Тер уга кев. 26Лотын гергн ардан хәләхләрн – давсн[†] бахнд хүврҗ одв.

27Маңһдуртнь Абрахам эрт серәд, Деед Эзнә өмн зогссн һазр тал хәрү ирнә. 28Содомиг болн Гомораг, цуг тегш һазриг хәләһәд, бешәс һарчах нигт утан мет һазрас утан өөдлҗәсиг үзнә. 29Тиигҗ Бурхн Лотын бәәсн балһсдыг уга кехләрн, Абрахамин тускар тодлад, Лотыг үкләс авч һарв.


Лот болн терүнә күүкд

30Лот хойр күүктәһән Цоар балһсиг үлдәһәд, уулд бүүрлнә. Яһад гихлә, тедн Цоарт үлдхәсн әәҗәлә. Лот хойр күүктәһән уулын көндә нүкнд бәәв.

31– Мана эцк көгшн, болв цуг һазра авъясар, маниг буулһҗ авх залу күн энд уга. 32Эцкәрн дамҗад эврәннь тохман хадһлхин төлә, чаһр өгәд согтачкад, терүнлә кевтхм, – гиҗ эгчнь дүүдән келнә.

33Тер сө тедн эцкдән чаһр өгәд согтачкад, ик күүкнь өвртнь орад, терүнлә кевтнә. Ик күүкнь кезә кевтсинь, кезә боссинь, юн болсинь эцкнь медсн уга.

34– Давсн сө би эцктәһән кевтләв. Эн асхн бас чаһр өгәд терүг согтай. Эцкәрн дамҗулад эврәннь тохман хадһлхин төлә чи бас өвртнь орад терүнлә кевт, – гиҗ маңһдуртнь ик күүкнь дүүдән келнә.

35Тер сө тедн чаһр өгәд, эцкән согтана. Бичкн күүкнь өвртнь орад эцктәһән кевтнә. Эцкнь бичкн күүкән кезә кевтәд, кезә боссинь – юн болсинь медхш. 36Тегәд хойр күүкн эцкәсн саата болна.

37Ик күүкн көвү һарһна. Терүндән Моав[*] гидг нер өгнә. Тер эндрк моавмудын эцк. 38Бичкн күүкнь бас көвү һарһна. Терүндән Бен-Ами[*] гидг нер өгнә. Тер эндрк амонмудын эцк.

### 20


Абрахам болн Авимелех

1Тендәсн Абрахам Негев гидг һазр тал һарад, Кадеш Шур хойран хоорнд бүүрлнә. Герар[†] балһснд тер күүнә күн болҗ бәәв. 2Тенд эврәннь гергн Сарран тускар келнә: «Сарра мини дү күүкн». Герарин хан Авимелех Сарраг дуудулад, бий талан авна[+]. 3Болв сөөһәр Авимелехин зүүднд Бурхн үзгдәд:

– Эн күүкд күүг авснас көлтә чи үкхич. Терчнь залута, – гиҗ келнә.

4Зуг Авимелех терүг көндәһәд уга билә. Тегәд тер келнә:

– Деед Эзн, намаг болн килнц уга улсиг Та алхийт? 5«Эн мини дү күүкн», гиҗ Абрахам нанд келлүс. «Эн мини ах», гиҗ күүкд күн эврән келлә. Мини санан цевр,[†] бийдм нүл уга.

6-7– Э, э, чини санан цевр бәәсинь Би меднәв: Мини өмнәс һарһх килнцәс Би чамаг зогсавв. Тегәд Би чамар терүг көндәлһсн угав. Ода эн гергиг залуднь хәрү өг. Залунь әәлдәч.[†] Тер чини төлә мөргх. Чи ода әмд үлдҗәнәч. Болв кемр чи гергинь хәрү эс өгхлә, эврәннь өөрхн улстаһан чи маһд уга үкхич, – гиҗ терүнд Бурхн зүүднднь келнә[+].

8Маңһдуртнь өрүн өрлә, Авимелех эврәннь зарцнран цуглулад, учрсн йовдлын тускар келҗ өгнә: тедн дегд икәр чочна. 9Дарунь Авимелех Абрахамиг дуудад иигҗ келнә:

– Чи мадниг яһвчи? Намаг, мини орн-нутгиг иигҗ икәр гемшәдгәр би чамд ямаран му юм үзүлүв? Чи нанла мел һарһшго юм һарһвч. 10Тиим юм һарһхларн, чи юуна тускар ухалҗалач?

11– «Эн һазрт Бурхнас әәдг улс уга, тедн намаг гергнәсм көлтә алх», – гиҗ би ухалув. 12Йосндан болхла, тертн мини дү күүкн. Мини экәс һарсн эс болв чигн, мини эцкин күүкн тертн. Тертн мини гергн болв. 13Эцкинм герәс Бурхн намаг зуульчлулад йовулхла, би терүнд иигҗ келләв: «Бидн альд одв чигн, мини тускар эн мини ах гиһәд кел гиҗ би терүг эрҗ сурлав», – гиҗ Абрахам хәрү өгнә.

14Тиигхләнь Авимелех терүнд хөд, мал, ялчнр кеҗ күүкд, залу улс өгв; Сарра гергинь хәрү өгв.

15– Мини һазр эн: дурлсндан бә, – гиҗ Авимелех терүнд келв.

16– Чини ахд би 1 000 цаһан мөңг өгчәнәв. Энүгәрн чини һундлыг хамдан бәәсн улсин нүүрт мартулхар седҗәнәв. Чи мел гем уга болҗанач, – гиҗ тер Саррад келнә.

17-18Тегәд Абрахамин гергн Сарраһас көлтә Авимелехин герт үрн олддгинь Деед Эзн зогсаҗ. Абрахам Бурхнд мөргнә. Бурхн Авимелехиг, терүнә гергиг, ялчнр күүкд улсиг эдгәнә. Тегәд теднь дәкнәс үр һарһдг болв[+].

### 21


Ицхакин төрлһн

1Деед Эзн келсәрн Саррад цаһан санаһан күртәв, Саррад өгсн үгән күцәв. 2Сарра саата болад, көгшрх наснднь, Бурхна заасн цаглань Абрахамд көвү һарһна. 3Нилх көвүндән Абрахам Ицхак гидг нер өгнә[+]. 4Терүнә Ицхак көвүнь төрҗ һарад нәәм хонсна дару, Бурхна келсәр, Абрахам терүнд керчлһ кенә[+]. 5Ицхак төрхд Абрахам 100 наста бәәҗ.

6– Бурхн намаг инәлһв. Энүнә тускар соңссн күн болһн намаг дахад инәх, – гиҗ Сарра келв.

7– Сарра көкәрн күүкд асрх гиҗ кен Абрахамд келх бәәсмб? Болв би терүнд көгшрх наснднь көвү һарһҗ өгүв, – гиҗ Сарра немв.


Хагар Ишмаил хойриг көөлһн

8Көвүн өснә, көкнәс һарһна. Ицхакиг көкнәс һарһсн өдрлә Абрахам ик нәр кенә. 9Болв Абрахамд Египетин Хагарин һарһҗ өгсн көвүн Ицхакиг наадлад наад бәрҗәхиг Сарра үзәд,[+] 10залудан келнә:

– Эн зарцан Ишмаил гидг көвүтәһинь көөчк. Яһад гихлә эн зарцин көвүн мини Ицхак көвүнлә үлдл зөөр хувалцшго[+].

11Абрахам йир икәр һундрхна, юңгад гихлә Ишмаил терүнә көвүн болҗана. 12Болв Бурхн терүнд келнә:

– Көвүнәсн болн зарц күүкд күүнәс көлтә бичә һундрх. Сарраг соңс, терүнә келсәр ке. Чини тохм Ицхакар дамҗад тарх[+]. 13Болв Би зарц күүкд күүнәс һарсн көвүнәс бас улс үүдәнәв. Яһад гихлә, эн чини көвүн болҗана.

14Маңһдуртнь өрүн өрлә Абрахам хотта, уста бортх авад Хагарин ээм деер тәвәд, көвүтәһинь хамднь йовулчкна. Хагар йовад, Беэр-Шева гидг көдә һазр эргәд төөрнә. 15Бортхд бәәсн усн чилхлә, көвүһән бичкн модн дор үлдәчкәд, 16саадг сумн нисәд күрх дүңгә һазрт хооран һарад сууна.

– Көвүм яһҗ үкчәхинь хәләхшв, – гиҗ экнь санна. Тенд суухларн, Хагар икәр уульна. 17Бурхн көвүнә уульсиг соңсна. Теңгрәс Бурхна элч[†] Хагариг дуудад келнә:

– Хагар, юн болв? Бичә ә. Тенд көвүн уульҗасиг Бурхн соңсв. 18Бос, көвүг босхад, һараснь ав. Би терүнәс алдр улс үүдәнәв.

19Эн кемлә Бурхн Хагарт уста худг үзүлнә. Бортхан усар дүүргәд, экнь көвүндән ус өгнә. 20-21Көвүн өстл, Бурхн терүнлә бәәв. Көвүн Паран гидг эҗго көдәд бәәһәд, саадгар хадг күн болв. Экнь энүнд Египетәс күүк авч өгв[+].


Беэр-Шевад кесн бооцан

22Тер цагт Авимелех болн терүнә цергин һардач Пихол Абрахамд иигҗ келцхәнә:

– Бурхн альд чигн, ю кеҗәв чигн чамла бәәнә. 23Тегәд эн ормд, Бурхна өмн, нанд чигн, мини үрдт чигн, мини хөөт үйнрт чигн му юм үзүлшгоһан лавлҗ андһар өг. Нанд болн күүнә күн болҗ чини бәәх орн-нутгт, мини чамд өгсн хәәрлтлә әдләр, хәәрлтән күрг, – гиҗ келв.

24– Андһаран өгчәнәв, – Абрахам гив.

25Дәкәд Авимелехин зарцнр уста худг булаҗ авснд Абрахам Авимелехиг бурушав. 26Болв Авимелех иигҗ келв:

– Кен тиигсинь би медҗәхшв. Чи нанд келсн угач, би эндр өдр күртл энүнә тускар соңсад угав.

27Абрахам хөд, мал дахулҗ авч ирәд, Авимелехд өгнә. Тедн бооца кенә. 28Абрахам сүргәс 7 баахн наста хө йилһҗ һарһна.

29– Чини шишлң йилһҗ авсн 7 баахн наста хөн юн учрта болҗахмб? – гиҗ Авимелех Абрахамас сурна.

30– Тер худгиг намаг малтсиг герч кеҗ эн 7 баахн наста хө нанас ав, – гиҗ тер хәрү өгв.

31Тер учр деерәс тер һазр Беэр-Шева[*] гиҗ нерәдгдв. Тедн хойр тенд андһар өглә[+]. 32Беэр-Шевад бооца кеһәд, Авимелех болн Пихол пилистмүдин һазр тал хәрү ирцхәв. 33Беэр-Шевад Абрахам тамариск модд тәрнә, тенд мөңк Бурхна, Деед Эзнә нер дуудна. 34Пилистмүдин һазрт Абрахам удандан бәәв.

### 22


Абрахамиг сөрлһн

1Цаг давад, Бурхн Абрахамиг сөрҗ хәләнә.

– Абрахам! – гиҗ Тер келнә.

– Би энд бәәнәв, – гиҗ Абрахам хәрү өгнә[+].

2– Ор һанцхн дурта Ицхак көвүһән авад, Мориа гидг һазр тал йов. Тенд уул деер көвүһәрн шаталһна тәкл[†] тәк. Альк уулд кехинь Би чамд келҗ өгнәв, – гиҗ Бурхн келнә.

3Маңһдуртнь өрүн өрлә Абрахам босад, элҗгнән тохҗ авад, хойр зарцан болн Ицхак көвүһән дахулад, шатах мод хамхлҗ авад, Бурхна заасн һазр тал һарад йовна. 4Һурвдгч өдртән Абрахам холас тер һазриг үзнә.

5– Тадн элҗгнтәһән энд үлдтн, бидн көвүтәһән тиигәрән одад, мөргәд, дәкәд тадн тал хәрү ирнәвидн, – гиҗ Абрахам зарцнртан келнә.

6Абрахам шатах модан авад, Ицхакин нурһн деер тәвәд үүрүлнә, эврән һал, утх авна. Хоюрн тегәд йовна. 7Ицхак эврәннь эцк Абрахамд келнә:

– Эцк!

– Э, э, көвүм минь, – гиҗ Абрахам хәрү өгнә.

– Маднд һал болн модн бәәнә, зуг тәкл тәкх хурһн альд бәәхмб? – гиҗ Ицхак сурв.

8– Көвүн минь, Бурхн Эврән шаталһна тәкл тәкх хурһиг хәләх, – гиҗ Абрахам хәрү өгнә. Цаарандан эдн хоюрн йовад йовв.

9Бурхна заасн һазрт тедн күрхләрн, Абрахам тәкл тәкх бәәр белднә, терүн деер модан тәвәд, деернь эврәннь Ицхак көвүһән күләд кевтүлнә. 10Абрахам көвүһән алхар һартан утх авна. 11Болв теңгрәс Бурхна элч[†] терүг дуудна:

– Абрахам! Абрахам!

– Би энд бәәнәв, – гиҗ тер хәрү өгнә.

12– Көвүн тал бичә һаран өрг, бичә терүг көндә. Ода чи Бурхиг икәр күндлхиг Би медҗәнәв. Яһад гихлә чи Мини төлә ор һанцхн көвүһән хармнсн угач, – гиҗ Бурхна элч келнә.

13Деегшән хәләхләрн, Абрахам нигт бура модн дотр өврәрн оралдсн хуц үзнә. Тер хуциг татҗ авад көвүнәннь ормд шатаһад, тәкл тәкнә. 14Тер ормиг Абрахам «Деед Эзн хәләх» гиҗ нерәднә. Тегәд ода күртл «Деед Эзн уул деерән хәләх» гиҗ келцхәнә.

15Деед Эзнә элч теңгрәс хойрдад Абрахамиг дуудад иигҗ келнә:

16– Деед Эзн Бийәрн андһар өгчәнәв гиҗ келҗәнә. Чи иим юм һарһад, Мини төлә ор һанцхн көвүһән хармнсн угач, 17тегәд,

Би маһд уга чамаг әдслнәв,
Чини хөөт үйнриг тооһарнь икдүлнәв:
Тедн теңгртк одд мет, теңгсин көвән элсн мет олн болх.
Чини хөөт үйнр дәәсдиннь балһсд эзлҗ авх[+].
18Чи Намаг соңсснас иштә,
Чини хөөт үйнрәр дамҗад, һазр деерк цуг улс әдслгдх[+].

19Абрахам зарцнр талан хәрү ирв. Тегәд тедн хамдан Беэр-Шева тал йовцхав. Абрахам Беэр-Шевад бәәлә.


Нахорин көвүд

20Цаг давна. Милка бас эк болв, чини ах Нахорт көвүд һарһҗ өгв, гиҗ Абрахам соңсна. 21Түрүңкнь Уц гидг нертә, терүнә дү Буз, Кемүэл (Арамин эцк), 22Кесед, Хазо, Пилдаш, Идлап болн Бетүэл.

23Ребекан эцк Бетүэл болв. Эн 8 көвүг Милка Абрахамин ах Нахорт һарһҗ өгв[+]. 24Реума гидг нертә терүнә хөөт гергн[†] бас көвүд һарһна. Теднә нерд: Тевах, Гахам, Тахаш болн Мааха.

### 23


Сарран үкл

1Сарра 127 җилдән әмд йовв. 2Керьят-Арбад (эс гихлә Хевронд) Канан[†] гидг һазрт тер өңгрв. Абрахам Саррад уйдҗ уульхар ирнә. 3Дәкәд Абрахам гергнәннь цогцас хооран һарад, хетмүдлә күүнднә. Тер иигҗ келнә:

4– Би тадн дунд күүнә күмб, нүүҗ ирсн күмб. Тадн нанд үкәрин һазр хулдтн. Тенд би өңгрсн гергән оршанав.

5Хетмүд Абрахамд иим хәрү өгнә:

6– Тана зергәс, соңстн. Та мадн дунд күчтә нойн болҗанат. Эврәннь гергән өңгрсн цогц хадһлдг мана хамгин сән һазрт оршатн. Маднас кен чигн күн Танд өңгрсн күүһән оршахд тиим һазр өгшгов гиҗ келшго.

7Тиигхләнь Абрахам босад, тер һазра хетмүдт ханлтан өргв.

8-9– Кемр тадн, намаг гергән энд оршахд буру эс гиҗәхлә, тиигхлә, буйн болтха, мини төлә Цохарин көвүн Эпронас нанд Махпела гидг хадын көндә хулдтха гиҗ суртн. Эн хадын көндә терүнә тәрәнә захд бәәнә. Эпрон йосн үнәрнь тер бәәриг нанд тадна нүүрт хулдтха. Тегәд тер бәәрн оршагдлһна һазр болх.

10Хет Эпрон эврәннь улс дунд сууҗ. Терүнә балһсна үүдн тал ирсн цуг хетмүдин нүүрт тер Абрахамд иим хәрү өгнә:

11– Уга, мини нойн, буйн болтха, намаг соңстн. Би танд тәрәнә һазр, терүн деер бәәх хадын көндә өгчәнәв. Би энүг танд мини улсин нүүрт өгчәнәв. Эврәннь гергән оршатн.

12Абрахам шинәс тер һазра әмтнд ханлтан өргәд гекв. 13Цуг хетмүд соңсдгар Эпронд иигҗ тер келнә:

– Буйн болтха, чи бас намаг соңс. Би тәрәнә һазрин үнинь өгнәв. Би өңгрсн гергән оршаҗ чаддгар тер мөңгинь нанас ав.

14Эпрон Абрахамд келнә:

15– Соңстн намаг, мини нойн: һазрин үннь 400 цаһан мөңгн болҗана. Эннь нанд, танд юмб? Оршатн өңгрсн күүһән.

16Абрахам Эпрона келснлә зөвшәрәд, терүнд хетмүдин чирәд заасн һазрин үнинь цаһан мөңгәр чиңнүрдәд өгнә. Тернь кувцнрин кемҗәһәр 400 цаһан мөңгн болна. 17Тегәд Мамрен хаҗудк Махпелад бәәсн Эпрона һазр – тәрәнә һазр, терүн деерк хадын көндә, тәрәнә һазрин эргнд урһҗах цуг модд – 18балһсна үүдн тал ирсн хетмүдин нүүрт Абрахамин зөөр болв. 19Терүнә хөөн Абрахам Сарраһан Мамрен (эс гиҗ Хеврона) хаҗудк Махпелад бәәсн хадын көндәд – Кананд оршав. 20Тәрәнә һазр, терүн деер бәәсн хадын көндә оршалһна һазр болҗ Абрахамд хетмүдәс күртв.

### 24


Ицхак болн Ребека

1Абрахам көгшрҗ одсн билә, зөвәр наста. Деед Эзн терүнә цуг кесн тоотднь әдс өгв. 2Гертнь эзн болад цугинь бәрҗәсн ах зарцдан Абрахам иигҗ келв:

– Һаран мини ташад күрг[*]. 3Мини бәәх Канана[†] гидг отга күүк көвүндм авч өгшгов гиһәд теңгр болн һазр үүдәсн Деед Эзн Бурхар нанд андһар өг. 4Болв мини төрскн һазрт одад, мини төрл-саднд одад, мини Ицхак көвүнд күүк авч өгхич.

5– Кемр тер күүкд күн нанла нааран, эн һазр тал, иршгоһар седхлә яахмб? Би ю кехмб, тана төрсн орн-нутг тал көвүһитн йовулхмби? – гиҗ зарц терүнәс сурна.

6– Көвүһим тиигән төрүц бичә йовул. 7Эцкинм гертәс болн мини төрсн һазрас намаг дахулҗ һарһсн Деед Эзн, теңгрин Бурхн, нанла күүндәд иим андһар өглә: «Би эн һазриг чини хөөт үйнрт өгнәв». Тегәд Тер Эврәннь элчиг илгәһәд, мини көвүнд күүк авч өгхд чамд дөң болх. 8Кемр күүкн чамла йовшгоһар седхлә, чи тер андһарас сулдхгдхч. Зуг мини көвүг тиигән төрүц бичә йовул, – гиҗ Абрахам хәрү өгв.

9Зарц эврәннь нойн Абрахамин ташад һаран күргәд, тиим юм кех болҗ андһар өгнә.

10Дәкәд зарц эврәннь нойна темәдәс 10 темә авад, хамгин сән белг авад, һарад йовна. Арам-Нахараим[*] тал бәәх Нахорин балһс тер орна. 11Балһсна ца худгин өөр темәдән тер кевтүлнә. Эннь асхн шидр күүкд улс ус авхар һардг цаг билә. Тер иигҗ зальврв:

12– О, Деед Эзн, мини нойн Абрахамин Бурхн, эндр нанд күцәмҗим заятн, мини нойн Абрахамд өгсн андһаран күцәтн. 13Би ода худгин хаҗуд зогсчанав. Балһсна улсин күүкд ус авхар һарч аашна. 14Кемр би күүкдин негнднь: «Буйн болтха, ээм деерк буһшан буулһ, би ус уухар седләв», – гиҗ келхлә тер келх: «Уу, би чини темәдиг бас услсув», – тер күүкн тана зарц Ицхакин төлә тана зааснь болтха. Тиигҗ мини нойнд өгсн андһаран күцәситн би медхв.

15Терүг зальврлһан чиләһәд уга бәәтл, ээм деерән буһш бәрсн Ребека һарч ирв. Эн күүкн Абрахамин Нахор ахин болн терүнә гергн Милкин көвүнә Бетүелин күүкн бәәҗ. 16Тер йир сәәхн күүкн, хәрд һарад уга, залусла бәәһәд уга билә. Худг тал тер одад, буһштан ус авад, хәрү һарна. 17Зарц терүн тал гүүҗ одад:

– Буйн болтха, нанд невчкн ус эврәннь буһшас ас, – гинә.

18– Уутн, мини нойн, – гиҗ тер келәд, шулуһар буһшан ээмәсн буулһад, ус уулһв. 19Терүг ус уухла, күүкн келнә:

– Би тана темәд ундан хаңһатл ус татҗ өгнәв.

20Күүкн буһшта усан идшт кечкәд, хәрү худг тал ус авхар гүүнә. Тегәд темәдиг цугтаһинь услна. 21Зарц тагчгар терүг шинҗләд, Деед Эзн терүнә зуульчллһинь әдслсинь медхәр зогсв. 22Темәд усан ууһад цадхла, хамрт зүүдг алтн билцг зарц һарһад күүкнд өгнә. Тернь йир үнтә бәәҗ. Дәкәд хойр алтн буһу өгнә. Теднь йир ик бәәҗ.

23– Кенә күүкмбч, кел нанд? Чини эцкин герт хонх орм[†] маднд олдхий? – гиҗ зарц сурна.

24– Би Нахорт Милкин һарһҗ өгсн көвүнә Бетүелин күүкмб, – гиҗ тер келнә. 25Деернь немнә:

– Манад солом чигн, малын хот чигн элвг, хонх орм чигн бәәнә.

26Тиигхлә зарц Деед Эзнд сөгдәд мөргн 27иигҗ келнә:

– Мини нойн Абрахамин Деед Эзн Бурхн Эврәннь хәәрлтәрн болн иткләрн мини нойиг дөңнсндән тууртха! Деед Эзн намаг шудтан мини нойна төрлин герт көтләд авч ирв.

28Күүкн гүүҗ одад, экиннь герт цугинь келҗ өгнә. 29Ребека Лаван гидг нертә ахта бәәҗ. Худгин өөр бәәсн күн тал Лаван адһад гүүнә. 30Дү күүкнәннь һарт буһу, хамрт зүүдг билцг үзәд, дәкәд тер күн Ребекад ю келсинь соңсхларн, Лаван тер күн тал одна. Зарц темәдтәһән худгин өөр тер кевтән зогсчаҗ.

31– Деед Эзнә әдстә күн, нааран ортн. Яһад һаза зогсчанат? Би танд хонх гер, темәдтн орм белдчкүв, – гиҗ Лаван келнә.

32Абрахамин зарц герт орна. Темәдинь ацанаснь сулдхад, солом, хот өгнә. Зарцд болн терүнә улст көлән уһах ус авч ирнә. 33Әмтнә өмн хот тәвнә. Болв зарц иигҗ келнә:

– Нанд өгсн даалһврин тускар эс келтлән, би хот уушгов.

– Келтн, – гиҗ Лаван хәрү өгнә.

34– Би Абрахамин зарцв. 35Деед Эзн мини нойнд элвгәр цаһан санаһан күртәв, тегәд тер байҗв. Деед Эзн терүнд хөд, ямад болн бод мал, цаһан мөңг болн алт, залу болн күүкд улс-зарцнр, темәд болн элҗгд өгв. 36Мини нойна гергн Сарра көгшрх насндан терүнд көвү һарһҗ өглә. Эцкнь бәәсән кевтнь көвүндән герәсллә. 37Мини нойн нанас андһар авад иигҗ келв: «Көвүндм мини бәәх Канана отга күүкдәс күүк бичә авч өг. 38Зуг мини эцкин өрк-бүл тал, төрскн һазр талм йов. Тендәс мини көвүнд күүк авч өг». 39«Кемр тер күүкн нанла эс йовхла яахмб?» – гиҗ би эврәннь нойнас сурув. 40Тер келв: «Мини җирһл Деед Эзнә өмн ил. Мини Деед Эзн чамла Эврәннь элчән илгәх, чини зуульчллһнд күцәмҗ өгх. Иигхләрн көвүндм мини төрләс болн мини эцкин өрк-бүләс герг авч өг. 41Болв мини эцкин өрк-бүлд одхла, тедн күүкән чамд өгшго болҗ һархла, зуг тер цагт чи андһарас сулдхич». 42Эндр худг тал ирәд би келүв: «О, Деед Эзн, мини нойна Абрахамин Бурхн, нанд өггдсн даалһврт Та зуг күцәмҗ белглсн болхнь! 43Би ода худгин хаҗуд зогсчанав. Кемр күүкн нааран ирәд ус авхар седхлә, би терүнд келнәв: „Буйн болтха, эврәннь буһшас нанд уух ус өгич“. 44Кемр тер „Уу, би чини темәдт бас ус татҗ өгнәв“, гиҗ келхлә, тер мини нойна көвүнд Деед Эзнә шиидсн күүкн болтха». 45Намаг дотран зальврлһан чиләһәд уга бәәтл, ээм деерән буһш бәрсн Ребека һарч ирв. Терүг худг тал ирәд ус авхла, би иигҗ келүв: «Буйн болтха, нанд уух ус өгич». 46Күүкн шулуһар буһшан ээмәсн буулһад иигҗ келв: «Уутн, би тана темәд бас услнав». Би ус уувв, темәдим күүкн услв. 47Би терүнәс сурҗанав: «Кенә күүкмбч?» Тер иигҗ келв: «Нахорт Милкин һарһсн көвүнә Бетүелин күүкмб». Тиигхләнь би терүнә хамрт билцг, һартнь буһус зүүһәд, 48Деед Эзнд сөгдәд мөргүв. Мини нойна ахин ач күүкиг терүнә көвүнд герг кеһәд авч өгхд итклтә хаалһар намаг авч ирсн мини нойн Абрахамин Бурхнд, Деед Эзнд би магтал өргүв. 49Ода тадн келтн. Мини нойна сурвр күцәхәр бәнт? Цааранднь ю кехән медхин төлә, нанд хәрүһинь өгтн.

50– Энтн Деед Эзнәһәр бүтх керг. Тегәд бидн тиим-иим гиҗ келҗ чадшговидн. 51Ребека тана өмн бәәнә; энүг авад йовтн. Деед Эзнә заасар эн тана нойна көвүнә гергн болг, – гиҗ Лаван болн Бетүэл хәрү өгцхәнә.

52Эн үгмүд соңссн Абрахамин зарц Деед Эзнә өмн һазрт күрч мөргв. 53Дәкәд тер алтн, цаһан мөңгн ке кегдлмүд болн хувц һарһад, Ребекад өгнә. Күүкнә ахд, экднь үнтә белгүд бас өгнә.

54Зарц эврәннь ирсн улстаһан хот идәд, ууһад, доран хонад үлднә. Өрүнднь тедн босна, зарц иигҗ келнә:

– Мини нойн тал намаг йовултн.

55Болв күүкнә ах эк хойр иигҗ хәрү өгнә:

– Күүкн маднла арвхн хонгтан болв чигн бәәтхә, дәкәд йовҗ чадҗанат.

56– Деед Эзн мини кергт күцәмҗ дурдв, тегәд бичә намаг бәртн. Эврәннь нойнд хәрү күрдгәр намаг хаалһдм һарһтн, – гиҗ тер келв.

57– Күүкиг дуудад терүнәс сурий, – гиҗ тедн келнә.

58Тедн Ребекаг дуудад сурна:

– Эн күүнлә йовнчи?

– Йовнав, – гиҗ күүкн хәрү өгнә.

59Тегәд тедн Ребекаг бичкнәснь асрсн зарцтаһинь, Абрахамин зарциг дахҗ йовх улстаһинь хаалһднь орулад йовулна. 60Тедн Ребекад әдс өгәд иигҗ келнә:

– Мана дү күүкн, чамас
Миңһн болн миңһн миңһәд күн һарч өсх,
Чини хөөт үйнрин өмн
Дәәсдин үүдд секгдҗ йовтха.

61Ребека зарцнртаһан босад, темәд деер сууһад, Абрахамин зарциг дахад һарна.

62Тер өдрмүдт Ицхак Беэр-лахай-ройяс хәрҗ ирв. Тер Негевд бәәҗ. 63Тегәд тер асхар теегт сергхәр һарна, хәләхлә – темәд аашна. 64Ребека Ицхакиг үзәд, темәнәс һәрәдҗ бууһад, 65зарцас иигҗ сурна:

– Теегәр мана өмнәс тосч аашх тер күн кемб?

– Терчнь мини нойн, Ицхак, – гиҗ зарц хәрү өгнә.

Тиигхлә күүкн бүркәһәр чирәһән бүркнә.

66Зарц Ицхакд ю кесән цугтаһинь келҗ өгв. 67Ицхак Ребекаг экиннь сегд орулна. Ребека терүнә гергн болна, Ицхак терүнд дурлна. Тегәд экән өңгрснә хөөн тер гейүрән тогтнулна.

### 25


Абрахамин үкл

1Абрахам талдан герг бийдән авна. Терүнә нерн Хетура. 2Тер Абрахамд Зимраниг, Йокшаниг, Меданыг, Мидьяниг, Ишбакиг болн Шуахиг һарһҗ өгнә. 3Шебән Дедана хойрин эцк Йокшан бәәҗ. Дедана хөөт үйнр ашурнр, летушнр болн леюмнр бәәҗ. 4Эфа[†], Эфер, Ханок, Авида болн Элда Мидьяна көвүд. Тедн цугтан Хетуран хөөт үйнр. 5Абрахам бийдән бәәсән цугтаһинь Ицхакд үлдәнә. 6Әмд бәәхдән Абрахам хөөт гергдиннь көвүдт белг өгәд, Ицхак көвүнәсн хольҗулад, дорд үзгин һазрур йовулҗ.

7Абрахам ут турштан 175 нас наслна. 8Түүнә наснь күцәд, икәр көгшрәд, тер сүл әмсхлән һарһад өңгрнә. Эврәннь өвкнр тал тер һарна. 9-10Терүнә Ицхак Ишмаил хойр көвүнь эцкән Махпела гидг хадын көндәд оршана. Тернь Абрахамин хетмүдәс хулдҗ авсн Мамренәс дорд үзг тал бәәсн Цохарин көвүнә Эпрона тәрәнә һазр билә. Тенд Абрахам Сарра гергнәннь хаҗуд оршагдв[+]. 11Абрахамиг өңгрснә хөөн Бурхн тиигхд Беэр-лахай-ройин хаҗуд бәәсн терүнә көвүн Ицхакд әдс өгнә.


Ишмаилин көвүд

12Сарран зарц Египет һазра күүкд күн Хагар Абрахамд һарһҗ өгсн Абрахамин Ишмаил көвүнә тохм уңг эн. 13Ишмаилин көвүдин нерд төрсн диг-дараһарн эн: Невайот – Ишмаилин түрүңк көвүн, Кедар, Адбеел, Мивсам, 14Мишма, Дума, Масса, 15Хадад, Тема, Етур, Нафиш болн Кедма. 16Эннь Ишмаилин көвүд – 12 нойн. Цаг зуур бүүрлсн болн бәәрн һазра отгуд теднә нерд зүүнә. 17Ишмаил 137 җилд әмд бәәв. Сүл әмсхл һарһад өңгрв, эврәннь өвкнр тал һарв. 18Терүнә хөөт үйнр Ашур ордг хаалһар Египетин меҗән хаҗуд Хавилас Шур күртл бәәх һазрт бүүрлцхәв. Тедн эврәннь ахнр-дүүнртәһән өшәркҗ бәәцхәв.


Яков Эсав хойр

19Абрахамин көвүн Ицхакин уңг-тохмин туск келвр эн: Ицхак Абрахамин көвүн. 20Паддан-Арамас[*] Лавана дү күүкн болн арамей Бетүелин күүкн Ребекаг буулһҗ авхд Ицхак дөчтә билә. 21Ицхак Деед Эзиг гергнәннь төлә эрҗ сурна, яһад гихлә терүнд үрн олддго билә. Деед Эзн терүнә зальврлһиг соңсна – терүнә гергн саата болна. 22Геснд бәәх үрднь нег-негән тиирәд бәәхлә, Ребека келнә:

– Нанла яһад иим юмн учрҗахмб?

Деед Эзнәс сурхар тер йовна.

23Деед Эзн иигҗ келнә:

– Чини геснд хойр отг бәәнә,
Чамас хойр келн-улс үүдәд салх;
Негнь негнәсн күчтә болх,
Ахнь дүүдән заргдх[+].

24Күүкд һарһх цаг ирхлә, гергнә геснд икр көвүд бәәдг болна. 25Түрүңкнь улан махмудта һарна. Нооста махмуднь кевтән килң хувцар бүркәтә мет болна. Тегәд терүнд Эсав[*] гидг нер өгнә. 26Дарунь Эсавин дүнь терүнә тавгаснь бәрсн һарна. Тегәд дүүднь Яков[*] гидг нер өгнә. Ребекаг тедниг һарһхд Ицхак җиртә бәәҗ.

27Көвүд өснә. Эсав мергн аңһуч, кеерин күн болна. Яков болхла тогтун, герән эргәд бәәдг күн болв. 28Ицхак зерлг аңгуд идхдән дурта болад, Эсавд икәр дурлдмн. Ребека болхла Яковд икәр дурта бәәҗ.

29Нег дәкҗ Яковиг буда чанҗахла, Эсав муурад, өлсәд кеерәс орҗ ирнә.

30– Шулуһар тер улан юмнасн нанд ас! Би харһнад үкҗәнәв! – гиҗ Яковд тер келнә. (Эн учрар терүнд Эдом[*] гидг нер бас өглә.)

31– Түрүләд нанд түрүлҗ төрснә зөвән хулд, – гиҗ Яков хәрү өгнә[+].

32– Нә сән! Би үкҗәнәв. Түрүңк болҗ һарснас нанд ямаран олз болҗана? – гиҗ Эсав келнә.

33– Түрүләд андһар өг, – гиҗ Яков келнә.

Эсав андһар өгнә. Тегәд тер түрүн болҗ һарсан Яковд хулдна. 34Терүнә хөөн Яков Эсавд өдмг болн бурцгар кесн буда өгнә. Тернь идәд, ууһад, босад йовҗ одна. Тиигҗ Эсав түрүн болҗ һарсн зөвдән оньган өгсн уга[+].

### 26


Ицхак болн Авимелех

1Һазр деер харһнлһн болв. Абрахамин цагт болсн урдк харһнлһнас бас нег харһнлһн болв. Герарт[†] бәәсн пилистмүдин хан Авимелех тал Ицхак одна[+]. 2Деед Эзн Ицхакд үзгдәд иигҗ келнә:

– Египет бичә ор. Мини келсн һазрт чи бә. 3Эн һазрт бүүрләд бә, Би чамта бәәхүв, чамд әдс өгнәв. Яһад гихлә чини эцк Абрахамд өгсн Эврәннь андһаран күцәхәр чамд, чини хөөт үйнрт Би цуг эн һазриг өгнәв[+]. 4Чини хөөт үйнриг теңгртк одд мет тооһарн олн болдгар Би кенәв. Теднд цуг эн һазрмудыг өгнәв. Чини хөөт үйнрәр дамҗад һазр деерк цуг улс әдс авцхах[+]. 5Юңгад гихлә Абрахам Намаг соңсдг билә, Мини некврәр, зааврар, зокалмудар болн закаһар бәәдг билә.

6Тегәд Ицхак Герарт бәәрлнә. 7Тер һазра залус гергнәннь тускар сурхла, «Энтн мини дү күүкн», – гиҗ Ицхак келдг бәәҗ. Яһад гихлә «мини гергн», – гиҗ келхәсн Ицхак әәҗәв. «Эн һазра залус намаг Ребекаһас көлтә алчкх, яһад гихлә тер сәәхн», – гиҗ Ицхак ухалҗав[+]. 8Нег дәкҗ Ицхакиг удандан тенд бәәснә хөөн, пилистмүдин хан Авимелех терзәрн хәләхләрн, Ицхак эврәннь Ребека гергән таалҗасиг үзнә. 9Авимелех Ицхакиг дуудад иигҗ келнә:

– Терчнь чини гергн болҗана! «Мини дү күүкн энтн», – гиҗ чи яһад келләч?

– Терүнәс көлтә би үкҗ одхув гиҗ санҗалав, – гиҗ Ицхак терүнд хәрү өгнә.

10– Чи мадниг яһвчи? Залусин негнь чини гергнлә кевтх билә, тегәд чи мадниг килнцд орулх биләч, – гиҗ Авимелех келнә.

11– Эн күүг эс гихлә энүнә гергиг көндәсн кен чигн күн алгдх, – гиҗ Авимелех цуг әмтнд закна.

12Ицхак тер һазрт тәрә тәрнә. Тегәд Деед Эзн терүнд әдсән өгсәр, тер җилд Ицхак 100 холван икәр тәрә хураҗ авна. 13Ицхак байҗна, терүнә бәәдл байҗх дутман улм ясрад йовв. 14Терүнд пилистмүд үлү үзҗәв, тедү дүңгә терүнә бод малын сүргүд, хөөдин сүргүд, зарцнр йир олн билә. 15Терүнә эцк Абрахамин цагт эцкиннь зарцнр малтсн цуг худгудыг тедн шаврар булв[+].

16– Маднас салад, һарад йов. Чи мадн дунд дегд күчтә болҗанач, – гиҗ Авимелех Ицхакд келнә.

17Ицхак тендәс һарна, Герарин тегш һазрт хошарн зогсад, тенд бәәрлнә. 18Абрахамин цагт малтгдсн, терүг өңгрснә хөөн пилистмүдин булсн худгудыг Ицхак шинәс малтад, урднь эцкиннь өгсн нерд босхна. 19Ицхакин зарцнр тегш һазрт малтҗаһад, тенд булгин уста худг олҗ авна. 20Болв Герарин малчнр Ицхакин малчнрла «энтн мана усн» гиһәд цүүглднә. Тер худгт Эсек[*] гидг нер Ицхак өгнә, яһад гихлә тедн терүнәс көлтә зүтклдлә. 21Дәкәд тедн талдан худг малтна, болв терүнәс көлтә бас цүүглднә. Тегәд терүнд Ситна[*] гидг нер өгнә. 22Ицхак тендәс йовад, бас нег худг малтна. Энүнәс көлтә цүүгән болсн уга. «Ода Деед Эзн маднд орм[†] өгв, бидн эн һазрт өсхвидн», – гиҗ келәд Ицхак терүнд Реховот[*] гидг нер өгнә.

23Тендәс Ицхак Беэр-Шева орна. 24Тер сө Деед Эзн терүнд үзгдәд иигҗ келнә:

– Би чини эцк Абрахамин Бурхнв. Бичә ә, Би чамла бәәнәв. Би эврәннь зарц Абрахамин төлә чамд әдс өгнәв, чини хөөт үйнрин тоог икдүлнәв.

25Тенд Ицхак тәкл тәкдг бәәр кенә, Деед Эзнә нер дуудна, тенд шатр бәрнә, зарцнрнь болхла худг малтна.

26Авимелех эврәннь Ахузат гидг шишлң селвгчтәһән болн цергин һардач Пихолла хамдан Герарас терүн тал ирнә. 27Ицхак теднәс сурна:

– Тадн ю хәәҗ ирвт? Нанд дурго болҗалат, тадн намаг бийәсн көөлүст.

28– Танла Деед Эзн бәәхнь маднд иләр медгдҗәнә. Тана болн мадн хоорнд андһарта бооцан[†] бәәх йоста гиҗ бидн шиидвидн. 29Бидн таниг эс көндәснлә әдл, та маднд му юм үзүлшгот гисн бооца кей. Болв бидн танла сәәнәр бәәләвидн, таниг тегәд эвәр сул тәвләвидн. Ода таниг Деед Эзн әдслв, – гиҗ тедн хәрү өгнә[+].

30Теднә төлә Ицхак нәр кенә, нәәрт тедн хот иднә, ууна. 31Маңһдуртнь өрүн өрлә тедн нег-негндән андһар өгнә. Ицхак тедниг хаалһднь йовулна, ирсн улс ээлтә кевәр һарна.

32Тер өдр зарцнр ирәд, Ицхакд малтсн худгиннь тускар келҗ өгнә.

– Бидн ус олҗ аввидн! – гиҗ тедн келнә. 33Терүнд Ицхак «Шива»[*] гидг нер өгнә. Тегәд ода күртл тер балһсна нерн – Беэр-Шева.


Эсавин талдан отга гергчүд

34Эсав дөчтәдән Беэри гидг хетин Йудит гидг күүк болн Элона гидг хетин Басемат гидг күүк буулһҗ авна[+]. 35Ицхак Ребека хойрт теднлә бәәхд кецү болад бәәв.

### 27


Ицхак Яковд әдс өгнә

1Ицхак көгшрәд, нүднә харань муурад, юм үздгән уурад ирхләрн, эврәннь ик көвүн Эсавиг дуудад иигҗ келнә:

– Көвүн минь.

– Би эн бәәнәв, – гиҗ Эсав хәрү өгнә.

2– Би ода көгшмб, эврәннь үкх өдрән медҗәхшв. 3Чи эврәннь зер-зев, саадгин сум болн саадг авад, кеерәгшән һарч нанд аң хә[+]. 4Мини дурта шимтә хот кеһәд нанд авч ирәд идүл, би үкхәсн өмн чамд әдс өгнәв, – гиҗ Ицхак келнә.

5Ицхак эврәннь Эсав көвүндән иигҗ келҗәсиг Ребека соңсч. Эсавиг кеер аң хаһад авч ирхәр һархла, 6Ребека Яков көвүндән иигҗ келнә:

– Эцкчнь чини Эсав ахд иигҗ келсиг би соңсув: 7«Аң авч ирәд, нанд шимтә хот кеһәд идүл, тегәд би чамд үкхәсн урд Деед Эзнә өмн әдс өгнәв». 8Көвүн минь, оньган өгәд намаг соңс, мини келсәр күцә. 9Малын сүрг тал одад, нанд чинәтә ямана хойр ишк авад ир. Би чини эцкд дурта хотынь шимтәһәр болһад өгсүв. 10Дәкәд тер хотыг эцкдән чи авч од, тер идәд, үкхиннь өмн чамд әдс өгх.

11– Мини ах Эсавин цогц-махмуднь ноосар бүркәтәлм, мини махмуд болхла ноосн уга гилгрлм. 12Кемр эцкм намаг һарарн бәрәд хәләхлә яахмб? Би тегәд мекч болҗ һархв. Әдс авхин ормд, би терүнә харалла харһсав, – гиҗ Яков эврәннь экдән келнә.

13– Харал нанд күрттхә, көвүн минь. Чи мини келсәр ке: одад тедниг нанд авад ир, – гиҗ экнь Яковд келнә.

14Яков йовад, ямана ишксиг авч ирәд, экдән өгнә. Ребека залуһиннь дурта хотынь шимтәһәр болһна. 15Тегәд Ребека герт бәәсн ик көвүн Эсавин хамгин сән хувцинь авад, Яковд өмскнә. 16Терүнә һаринь, күзүнә гилгр махмудынь ишкин арсар экнь бүркнә. 17Белдсн шимтә хот болн өдмг Яковд экнь бәрүлнә.

18Тернь эцк талан ирәд келнә:

– Эцк минь.

– Би эн бәәнәв. Чи мини альк көвүмбч? – гиҗ Ицхак келнә.

19– Би Эсав, тана ууһн көвүмб. Би тана келсәр кевүв. Эрҗәнәв, өндәһәд суутн, мини хот зооглад, нанд әдсән өгтн, – гиҗ Яков эцкдән келнә.

20– Яһҗ тиим шулуһар олвч терүг, көвүн минь? – гиҗ Ицхак көвүнәсн сурна.

– Деед Эзн, тана Бурхн, нанд күцәмҗ белглв, – гиҗ тер хәрү өгнә.

21– Көвүн минь, нааран өөрд. Йосндан мини көвүн Эсав мөн, бишинь медхәр, би чамаг бәрәд хәләнәв, – гиҗ Ицхак Яковд келнә. 22Яков эцк талан өөрдәд зогсна, тернь көвүһән бәрҗ хәләчкәд иигҗ келнә:

– Дунь болхла, Яковин дуута, болв һарнь – Эсавин һарин бәәдлтә.

23Ицхак терүг таньсн уга. Яһад гихлә терүнә һарнь Эсавин һарла әдл нооста. Тегәд эцкнь Яковд әдс өгнә.

24– Чи, үнндән мини Эсав көвүмбч? – гиҗ Ицхак сурна.

– Э, энтн бив, – гиҗ тернь хәрү өгнә.

25– Көвүн минь, авч ирсн хотан нанд идүл, би чамаг әдслнәв, – гиҗ Ицхак келнә.

Яков хотыг өөрдүләд эцкдән өгнә, тернь иднә; чаһр авч ирнә, тернь ууна. 26Дәкәд эцкнь иигҗ келнә:

– Көвүм минь, наар, намаг үмс.

27Көвүн өөрдәд үмснә. Ицхак көвүнәннь хувцна үнр авад, терүг әдсләд келнә:

– О-о, мини көвүнә үнр
Деед Эзнә әдслсн теегин үнр мет.
28Бурхн чамд теңгрин чиг,
һазра урһц, аһу ик буудя болн шин чаһр өгтхә[+].
29Отгарн чамд заргдтха,
Өмнчнь улс сөгдтхә.
Төрл-саднаннь нойн бол,
Чини экин көвүд чамаг күндлҗ йовтха.
Чамаг харасн күн эврән харалла харһтха,
Чамаг йөрәсн күн эврән йөрәл автха.

30Ицхакиг әдсән өгснә хөөн Яков эцкәсн һарад йовна. Тер дарунь Эсав ахнь аңһучлад ирнә. 31Тер бас шимтә хот кеһәд, эцкдән авч ирнә.

– Эцк минь, эрҗәнәв, өндәһәд суутн, та нанд әдсән өгдгәр мини хотас идтн, – гиҗ терүнд Эсав келнә.

32– Чи кембвч? – гиҗ Ицхак сурна.

– Би тана көвүмб. Тана ууһн Эсав көвүнтн, – гиҗ тер хәрү өгнә.

33Ицхак бийән бәрҗ чадлго чичрәд, иигҗ келнә:

– Аң бәрҗ авч ирәд, нанд хот кеҗ өгсн күн кен болҗахмб тегәд? Чамаг ирхәс өмн хотынь идәд, тер күүнд әдс өгүв. Тер ода әдс авсн күн болх!

34Эцкиннь келсиг соңсад, Эсав оркрад, һашутаһар хәәкрәд эцкдән иигҗ келнә:

– Эцк минь, нанд бас әдс өгтн, нанд бас өгтн!

35– Чини дү мектә йовдл һарһв, чамас әдс булаҗ авв, – гиҗ тернь хәрү өгнә.

36– Үнндән терүнд Яков гидг нер өгсмн болҗану? Хойр дәкҗ тер намаг шахҗ һарһҗана: мини түрүлҗ төрсн зөвиг бийдән авчкв, ода болхла – мини әдсиг авчкв! – гиҗ Эсав келнә. – Та нанд әдс үлдәсн угайт? – гиҗ сурна[+].

37– Би чамд терүгәр ной кевүв, терүнә цуг төрл-садыг терүнд зарц болтха гиһәд өгүв, терүнд буудя болн шин чаһр нерәдүв. Көвүн минь, ода би чини төлә ю кеҗ чадхмб? – гиҗ Ицхак Эсавд хәрү өгнә.

38– Эцкм, танд ор һанцхн әдс бәәнү? Нанд бас әдсән өгтн, эцкм! – иигҗ келәд, Эсав хәәкрәд уульна.

39Эцкнь терүнд иигҗ хәрү өгнә:

– Чини бәәх һазрчн урһцста һазрас холд бәәх, деерәс теңгрин чиигәс холд бәәх. 40Чи үлдәрн бәәхич, эврәннь дүүдән заргдхич. Болв цагнь ирхлә, чи буцхларн, терүнә ярмиг эврәннь күзүнәсн авч хайхич.


Яков Лаван тал гүүнә

41Эсав эцкиннь өгсн әдсәс көлтә Яковас өшәһән авх сана зүүнә. Бийдән тер иигҗ келнә:

– Эцкән хармнад уульх өдр өөрхн, тегәд би эврәннь дү Яковиг алнав.

42Ик көвүн Эсав ю келсинь Ребекад күргҗ соңсхна. Тегәд Яковиг дуудулад келнә:

– Чини ах Эсав чамаг алх уха зүүһәд бийән әәтрүлҗәнә. 43Көвүм минь, мини келсәр ке: эрк биш Харан орад мини ах Лаван тал гү. 44Чини ахин һалзурлһн тогтнтл, теднәд бәәҗә. 45Ахинчн һалзурлһн тогтнад, чини кесиг тер мартхла, чамд хәрү ирҗ болҗана гиҗ би келүлхв. Тадн хойриг би ю хәәҗ нег өдр геехв?

46Дәкәд Ребека Ицхакд иигҗ келнә:

– Эсавин гергд – хетмүдәс цуцрад бәәвв, би әмд бәәсндән байрлҗахшв. Кемр Яков бәәрн күүкдәс – мел иим хетиг, эднлә әдләс мордулҗ авхла, би ю хәәҗ әмд бәәхв[+]?

### 28

1Ицхак Яковиг дуудад, йөрәһәд, терүнд иим заавр өгнә:

– Канана[†] отга күүк бичә ав. 2Маһд уга Паддан-Арам тал йов, наһцх аав Бетүелин герт од. Тенд наһцх Лавана күүкдәс герг ав[+]. 3Хамгин Күчтә Бурхн чамд әдс өгтхә, чамас олн улс үүддгәр чамаг өслттә кетхә, чамаг тооһарчн икдүлтхә. 4Талын күн болад ода чини бәәх һазриг – Бурхн Абрахамд өгсн һазриг – чи эзләд авдгар, Тер чамд болн чини хөөт үйнрт Абрахамд өгсн әдсән күртәтхә.

5Дәкәд Ицхак Яковиг йовулна. Тер Паддан-Арам орна, арамей Бетүелин көвүн, Яковин болн Эсавин эк Ребекан ах Лаван тал одна.

6Ицхак Яковиг әдсләд, терүг Паддан-Арам тал йовулад, тендәс герг автха, Канана отга күүк бичә автха гисн заквринь Эсав соңсна. 7Эцк, экән соңсад Яков Паддан-Арам орхла, 8Канана отга күүкнд терүнә эцк Ицхакин седкл эс туссиг Эсав медв. 9Тер учр деерәс, Эсав Абрахамин көвүн Ишмаил тал одад, терүнә күүкнә Невайотын дү Махалатыг авна. Бәәсн гергдәсн талдан герг тер авна[+].


Бет-Эльд Яковин үзсн зүүдн

10Яков Беэр-Шеваг үлдәһәд, Харан тал йовна. 11Нег һазрт күрәд, нарн суусн учрар, тендән тер хонна. Толһа доран нег чолу тәвәд, унтхар кевтнә. 12Терүнд зүүдн орна: һазр деер зогсчасн дөрә теңгрт күрчәсиг үзнә: Бурхна элчнр[†] терүгәр деегшән һарад, дорагшан бууһад бәәцхәнә. 13Яковин хаҗуд[*] Деед Эзн зогсчана:

– Би Деед Эзн болҗанав, чини өвк Абрахамин болн Ицхакин Бурхнв. Чини кевтх һазриг чамд болн чини хөөт үйнрт өгнәв. 14Тедн һазрин элсн мет олн болх, дөрвн үзгт делгрҗ өргҗх. Һазр деерк цуг улс чамар болн чини хөөт үйнрәр дамҗҗ әдс авх[+]. 15Би чамта бәәхв, чамаг альдаран одв чигн Би хәләхв. Чамаг эн һазрт хәрү авч ирхв. Чамд келсән эс күцәтл, Би чамаг үлдәшгов.

16Яков серәд иигҗ ухална:

– Мел үнн, эн ормд Деед Эзн бәәҗ, би медсн угав.

17Тер әәнә.

– Эн орм[†] яһҗ әәлһҗәнә. Энд Бурхна гер бәәнә, эннь теңгр тал һарх үүдн, – гиҗ тер санна.

18Яков өрүн эрт босад, толһа доран тәвсн чолуг авад, терүгәрн санлын темдг кеһәд, деернь олив модна тос асхна[+]. 19Эн ормиг тер Бет-Эль[*] гиҗ нерәднә. Тер балһсн урднь Луз гидг нертә бәәҗ[+]. 20Дәкәд Яков Бурхнд иигҗ келәд андһар өгнә:

– Кемр Та нанла бәәһәд, эн йовдлдм намаг хархла, нанд хот кех өдмг болн өмсх хувц өгхлә,[+] 21би хәрү ирәд, эврәннь эцкин герт төвкнүн бәәхлә, тегәд Та, Деед Эзн, мини Бурхн болхит. 22Мини санлын темдг кесн эн чолун Бурхна гер болх. Тана нанд өгчәх тоотас, би Танд арвдгч хүвинь өгнәв[+].

### 29


Яков Паддан-Арамд ирнә

1Яков эврәннь зуульчллһан цаарандан кеһәд, дорд үзгә улс бәәдг һазрт ирнә. 2Кеер тер генткн худг үзнә, хаҗуднь һурвн сүрг хөн бәәнә. Юңгад гихлә, тер худгас хөд услдг билә. Худгин амн ик чолуһар дарата билә. 3Цуг сүргүд цуглрхла, хөөчнр тер чолуг авч хаяд, хөөдән услад, дарунь чолуг хәрү ормднь тәвдг бәәҗ.

4– Залус, тадн альдасвт? – гиҗ Яков хөөчнрәс сурна.

– Бидн Харранасвидн, – гиҗ тедн хәрү өгнә.

5– Тадн Нахорин ач Лаваниг меддвт? – гиҗ тер сурна.

– Э, меднәвидн, – гиҗ тедн хәрү өгнә.

6– Сән бәәнү? – гиҗ Яков сурна.

– Сән. Терүнә күүкн Рахел хөөдән дахҗ эн аашна, – гиҗ тедн келнә.

7– Нарн суухас эрт. Хөд цуглулх цаг болад уга. Хөөдән услад, хәрү идгтнь һарһтн, – гиҗ Яков келнә.

8– Цуг сүргүд цуглртл бидн тиигҗ чадшговидн. Тедниг ирхлә, чолуг худгин амнас авч хаяд бидн хөөдән услхвидн, – гиҗ тедн хәрү өгнә.

9Рахел эцкиннь хөд тууһад иртл, Яков хөөчнрлә күүндҗәв. Рахел хөд хәрүлдг билә. 10Яков эврәннь авһ Лавана Рахел гидг күүкиг, Лавана хөд үзхләрн худгин амн деерк чолуг авч хаяд, Лавана хөд услна. 11Дәкәд Яков Рахелиг үмсәд, байрлад уульна.

12– Эцкинчн төрл, Ребекан көвүньв, – гиҗ тер Рахелд келнә.

Рахел гүүһәд энүнә тускар эцкдән келнә. 13Лаван эврәннь зе Яковин туск зәңг соңсад, адһад тосна, терүг теврәд, үмсәд, герүрн авч ирнә. Яков терүнд цугинь келҗ өгнә.

14– Чи йосндан мини нег цусн-махн төрл болҗанач, – гиҗ Лаван терүнд келнә.


Яков Лавана күүкдиг буулһҗ авсна тускар

Яков Лаванад сардан бәәхләнь, 15Лаван терүнд иигҗ келнә:

– Чи мини төрл болв чигн, яһад өңгәр көдлхмч? Ю чамд өгхмб, нанд кел?

16Лаван хойр күүктә билә: ик күүкнә нернь Лия, бичкнәннь нернь – Рахел. 17Лиян нүднь сәәхн биш билә, Рахел болхла сәәхн цогцта, көркхн бәәдлтә. 18Яков Рахелд дурлна.

– Би танд 7 җилдән Рахелин төлә көдлнәв, – гиҗ Яков Лаванд келнә.

19– Күүкән талдан күүнд өгсн дорхнь, чамд өгсн деер. Мини герт үлд, – гиҗ Лаван келв.

20Рахелиг авхар Яков 7 җилдән заргдв, болв тернь цөөкн өдр болҗ терүнд медгдв. Яһад гихлә Яков Рахелд дурта билә.

21– Нанд гергим өгтн, би терүнлә өрк-бүл болад бәәнәв. Мини болзг күцв, – гиҗ дәкәд Яков Лаванд келнә.

22Лаван эргндән бәәх улсиг дуудад, хүрм кенә. 23Болв асхн болхла, Лияг Яков тал тер орулна. Яков терүнлә кевтнә. ( 24Лаван эврәннь зарц Зилпаг Лия күүкндән зарц болтха гиҗ өглә.) 25Өрүнднь хәләхлә, Яковин хаҗуд кевтснь Лия бәәҗ!

– Та юн гидг юм һарһвт нанла? Би Рахелин төлә танд заргдлусв! Яһад та намаг меклвт? – гиҗ Яков Лаванд келнә.

26– Бичкн күүкиг ик күүкнәс түрүлҗ мордулдг авъяс манад уга. 27Лияг хәрд һарсн 7 хонгинь күцә. Бидн чамд бичкн күүкән бас өгнәвидн, зуг чи терүнә төлә дәкәд 7 җилдән көдлхич, – гиҗ Лаван хәрү өгнә.

28Яков Лавана келсиг күцәнә. Лияла тер 7 хонгтан бәәнә, дәкәд Лаван терүнд эврәннь бичкн күүкн Рахелиг гергнь болтха гиһәд өгнә. ( 29Лаван эврәннь зарц Билхаг Рахелин зарц болтха гиҗ өгнә.) 30Яков Рахеллә бәәнә, Рахелд тер Лияһас икәр дурта билә. Яков Лаванд бас чигн 7 җилдән заргдв[+].


Яковин үрд

31Деед Эзн Яковиг Лияд дургоһинь үзәд, терүнд үр һарһх арһ өгнә. Рахел болхла, үр һарһдго билә. 32Лия саата болад, көвү һарһна. Көвүндән тер Рубен[*] гидг нер өгнә. Яһад гихлә иигҗ келнә: «Учрнь юундв гихлә, Деед Эзн мини дуту хөвтә бәәдлиг үзв. Ода мини залу нанд дурта болх». 33Лия дәкн саата болна. Көвү һарһхларн, тер иигҗ келнә: «Деед Эзн нанд дургог соңсад, бас энүг нанд өгв». Лия терүндән Шимон[*] гидг нер өгнә. 34Лия дәкн саата болна. Көвү һарһхларн, тер иигҗ келнә: «Ода мини залу нанла иҗлдх. Яһад гихлә би терүнд һурвн көвү һарһҗ өгүв». Тегәд һурвдгч көвүнь Леви[*] гидг нер зүүв. 35Дәкн Лия саата болна. Көвү һарһхларн, тер иигҗ келнә: «Эн саамдан би Деед Эзнд туурмҗ өргнәв». Тегәд көвүндән Йуда[*] гидг нер өгнә. Дәкҗ тер үр һарһдган уурв.

### 30

1Рахел Яковд үрд эс һарһсндан эгчдән үлү үзнә.

– Нанд үрд өг, эс гихлә би үкнәв! – гиҗ Рахел Яковд келнә.

2– Чамд үрд эс өгх би Бурхн бишлм, – гиҗ терүнд уурлад Яков келнә.

3– Мини зарц Билха бәәнә. Терүнлә кевт, нанд күүкд һарһтха. Терүгәр дамҗад би үртә болхв, – гиҗ Рахел келнә. 4Тиигҗ тер Билхаг зарцан Яковд герг кеһәд өгнә. Яков терүнлә кевтнә. 5Билха саата болад, Яковд көвү һарһҗ өгнә. 6Тиигхлә Рахел келнә:

– Бурхн мини зарһ кев. Тер мини зальврлһ соңсад, нанд көвү өгв.

Дәкәд көвүндән Дан[*] гидг нер өгв. 7Билха дәкн саата болад, Яковд хойрдгч көвү һарһҗ өгнә.

8– Би эгчләһән сүркәһәр дәәлдәд диилүв, – гиҗ Рахел келнә.

Тер көвүнд Наптали[*] гидг нер Рахел өгнә. 9Лия дәкҗ күүкд һарһдган уурсан медхләрн, эврәннь зарц Зилпаг Яковд гергн болтха гиҗ өгнә. 10Лиян зарц Зилпа Яковд көвү һарһна.

11– Ямаран күцәмҗ! – гиҗ тиигхләнь Лия келнә.

Лия тер көвүнд Гәд[*] гидг нер өгнә. 12Зилпа Яковд хойрдгч көвү һарһна.

13– Би ямаран буйн-кишгтә бәәҗв. Күүкд улс намаг кишгтә күн гиҗ келх! – гиҗ Лия келнә.

Лия терүнд Ашер[*] гидг нер өгнә.

14Буудя хадҗах цагла Рубен урһмлын һазрт одад, тенд үрн олдхд эм-дом болҗ тусан күргдг урһмлын уңг[*] олҗ авад эврәннь эк Лияд авч ирнә.

– Буйн болтха, көвүнәннь авч ирсн урһмлын домта йозурас нег цөөкиг өгич, – гиҗ Рахел Лияһас сурна.

15– Мини залуг булаҗ авснчнь баһ болҗану? Ода мини көвүнә авч ирсн урһмлын йозурмуд авхар седҗәнчи? – гиҗ тернь хәрү өгнә.

– Сән. Чини көвүнә авч ирсн домта йозурин ормд, Яков эн сө чамла хонтха, – гиҗ Рахел келнә[+].

16Асхар Яковиг тәрәнәс ирхлә, Лия терүг һарад тосхларн иигҗ келнә:

– Чи нанла хонх йостач. Би чамла харһхин төлә Рахелд көвүнәннь авч ирсн домта йозурмуд өгүв.

Яков тер сө Лияла хонна.

17Бурхн Лияг соңсна. Лия саата болад, тавдгч көвү һарһна. 18Тиигхлә Лия иигҗ келнә:

– Эврәннь залудан зарцан өгснд Бурхн намаг ачлв.

Тер көвүндән Лия Исахар[*] гидг нер өгв. 19Лия дәкн саата болна, Яковд тер зурһадгч көвү һарһна.

20– Бурхн нанд сән белг өгв. Ода залум намаг күндлх, би терүнд яһв чигн 6 көвү һарһҗ өгвшүв, – гиҗ тер келнә.

Көвүндән тер Завулун[*] гидг нер өгнә.

21Невчк бәәҗәһәд, Лия күүк һарһна. Терүндән Дина гидг нер өгнә.

22Тегәд Бурхн Рахелин тускар санна. Бурхн терүг соңсад, күүкд һарһх арһ терүнд өгнә. 23Рахел саата болад, көвү һарһна.

– Бурхн нанас му нерим авч хайв, – гиҗ тер келв.

24Көвүндән Йосип[*] гидг нер өгнә.

– Деед Эзн нанд бас нег көвү немҗ өгтхә, – гиҗ Рахел келнә.


Яковин мал өсчәнә

25Рахел Йосипиг һарһсна хөөн Яков Лаванд иигҗ келнә:

– Би төрскн һазртан күрхәр бәәнәв. Намаг ода сулдхтн. 26Мини гергдиг болн үрдиг өгтн, яһад гихлә теднә төлә таднд заргдлав. Би йовнав. Намаг тана төлә яһҗ икәр көдлсиг та меднәт!

27– Буйн болтха, соңс. Би белг бәрәд, Деед Эзн нанд чамас көлтә әдс өгсиг медүв, – гиҗ Лаван терүнд келнә.

28– Эврәннь үнинь кел, би мөңгинь өгнәв, – гиҗ тер немҗ келв.

29– Би таднд яһҗ заргдсиг меднәлмт, дәкәд тана мал мини килмҗәр ямаран болсиг меднәт. 30Намаг ирхәс өмн бәәсн нег цөөкн тана мал икәр өсв. Деед Эзн намаг альдаран одв чигн тадниг әдслдг билә. Би эврәннь герин төлә кергтә тоотан кезә кехмб? – гиҗ Яков терүнд хәрү өгнә.

31– Чамд ю өгхмб? – гиҗ Лаван сурна.

– Нанд юм бичә өгтн. Негхн сурврим күцәтн, би цааранднь чигн тана мал хәрүләд мансув: 32тана цуг бог малын сүргүд дунд орад һарх зөв нанд өгтн. Теднәс цуг толвта болн алг хөд, хар өңгтә хурһд болн цуг толвта алг ямад салһх зөв өгтн. Тедн мини көлснә хәрүнь болтха. 33Таниг нанд өгсән тоолхар седсн цагт, үнн седклм иргчдән мини ормд хәрү өгх. Ямаран чигн толв уга, алг биш ямад, ямаран чигн хар өңгтәһәс талдан хурһд мини мал дунд хулхалҗ авгдсна тоод орх, – гиҗ Яков хәрү өгв.

34– Болҗана, үгций. Чини келсәр болтха, – гиҗ Лаван келнә.

35Тер өдртән Лаван толвта болн алг цуг текмүдиг, алг болн толвта цуг ямадыг – цаһан толвта болн хар өңгтә цуг хурһдыг салһад, эврәннь көвүдтән хәләтхә гиһәд даалһна. 36Һурвн хонгт йовад күрх дүңгә һазрт Лаван Яковас салҗ һарна. Яков терүнә үүрмг малыг цааранднь хәләҗәв.

37Уласна, миндаль болн платан моддын бүчрмүд керчҗ авад, Яков тедн деер цаһан керчм кеһәд, көрсинь тасм-тасмар шулад, модна дотркинь һарһна. 38Мал ус уухар ирхләнь шулгдсн бүчрмүд өмннь бәәдгәр цуг тевшмүдт тер тәвв. Көг тәвх цагт үүрмг мал ус уухар ирхләрн, 39бүчрин өмн тедн ханьцад, төлнь цоохр, алг болн толвта болҗ һардг бәәҗ. 40Тер төлиг Яков салһад, Лавана цоохр болн хар өңгтә мал тал хәләһәд зогсана. Тегәд Яков эврә малта болв, теднән Лавана малас салу бәрдг болв. 41Чинәтә мал бухсхла, Яков тедниг ханьцтха гиһәд өмнк тевшднь бүчрмүд тәвдг билә. 42Кемр мал чинән уга болхла, бүчрмүд тер тәвдго билә. Тиигҗ чинән уга мал Лаванд, чинәтәнь Яковд күртәд бәәв. 43Яков йир икәр байҗв, олн сүрг малта, зарцнрта, темәдтә, элҗгнтә тер болв.

### 31


Яков Лаванас зулна

1– Мана эцкд бәәсиг цугтаһинь Яков авчкв, эцкд бәәснәс бийдән зөөр хоршав, – гиҗ Лавана көвүд келҗәсиг Яков соңсна. 2Лаван урдкасн оңдарҗ одсиг Яков медәд бәәв.

3– Эцкиннь һазр тал, эврәннь төрл-садн тал хәр. Би чамла йовхув, – гиҗ Деед Эзн Яковд келнә.

4Хөд бәәсн тег тал Рахел Лия хойр иртхә, гиҗ Яков келүлнә.

5– Тана эцк нанла урдк кевәрн хәрлцдгән уурсиг би үзҗәнәв. Болв мини эцкин Бурхн нанла бәәнә. 6Би тана эцкд чидлән әрвллго заргдсиг тадн меднәт. 7Тана эцк намаг мекләд, арв дәкҗ мини авх көлснә хәрү – мөңгиг – сольв.[†] Болв Бурхн терүнд намаг һундах зөв өгсн уга. 8«Чини көлснә хәрүд ачлврнь толвта мал болх», – гиҗ тер келхлә, цуг мал толвта төл һарһдг билә. Тер «Чини көлснә хәрүһин – мөңгнә ормд цоохр мал өгнәв» гихлә – цуг мал цоохр төл өгдг билә. 9Тиигҗ Бурхн тана эцкәс малынь авад, нанд өгв, – гиҗ Яков күүкд улст келнә. – 10Нег дәкҗ, малын оруһин цагт, нанд иим зүүдн орна: ямад көөҗәх текмүд цоохр, толвта болн алг бәәдлтә болҗ үзгднә. 11Бурхна элч[†] зүүдндм намаг иигҗ дуудна: «Яков». «Би эндв», – гиҗ хәрү өгчәнәв. 12Тер келнә: «Хәләлч, чи үзхич: ямад көөҗәх текмүд цугтан цоохр, толвта болн алг, яһад гихлә Лаван чамд ю һарһад бәәсиг кевтнь би үзүв. 13Би – Бет-Эльд чамд үзгдсн Бурхмб. Чи санлын чолун деер тос кеһәд, нанд андһар өгләч. Ода эн һазриг үлдәһәд, эврәннь төрл-садна бәәсн һазр тал хәрү йов»[+].

14– Эцкин үлдәсн зөөрт мана хүв ода уга. 15Мадниг күүнә улст тер тоолҗаснь үзгдҗәхший? Мадниг тер хулдла, хулдад авсан һарһчкв. 16Эцкәсмдн Бурхна булаҗ авсн цуг зөөр мана болн мана үрдин болҗахнь маһд уга. Тер учр деерәс Бурхн ке гисиг күцә, – гиҗ Рахел Лия хойр хәрү өгнә.

17Темән деер күүкдән болн гергдән суулһад, 18Яков өмнән цуг малан тууһад, Паддан-Арамд хоршасн зөөрән авад, Кананд[†] бәәх эцк талан һарад йовна. 19Лаваниг хөөдән кирһхәр һархла, Рахел терүнә герт бәәсн шүтәсиг хулхалҗ авна. 20Яков һарад зулснаннь тускар келл уга, арамей Лаваниг меклнә. 21Яков бәәсән цугтаһинь авад зулна. Епрат һол һатлад, Гилад гидг уулта һазр тал тер йовна.


Лаван Яковиг мөрднә

22Һурвдгч өдртнь Яковиг зулҗ одсинь Лаванд күргҗ келнә. 23Лаван төрлмүдән бийтәһән авад, Яковиг көөлдәд, дола хонад Гилад гидг уулта һазрт терүг күцнә. 24Арамей Лаванд сөөһәр зүүднднь Бурхн үзгдәд иигҗ келнә:

– Сагл, Яковд сә чигн, му чигн бичә ке.

25Лаван Яковиг күцнә. Гилад уулын һазрт Яков хошлҗ, Лаван төрлмүдтәһән тенд бас бәәрлнә. 26Лаван Яковд иигҗ келнә:

– Чи ю кеснчнь энви? Чи намаг мекләд, мини күүкдиг дәәнд кел бәргдсн улс кевтә авч йоввч. 27Яһад чи нуувчар, намаг мекләд зулвч? Чи нанд келсн болхла, би чамаг байртаһар, кеңкргин болн ятхин айст ду дуулад үдшәх биләв. 28Зеенрән болн күүкдән йовх деернь нам үмсх зөв нанд чи өгсн угач. Чи тоолвр уга йовдл һарһвч. 29Би таднас өшәһән авч чадх чидлтәв, болв давсн сөөһәр чини эцкин Бурхн нанд иигҗ келв: «Сагл, Яковд сә чигн, му чигн бичә ке». 30Эцкиннь герүр хәрү одхар тесч чадад чи йоввч, болв мини шүтәс чи яһад хулхалҗ аввч?

31– Таниг күчәр нанас күүкдән булаҗ авхит гиһәд би әәвүв. 32Кемр энд кенәднь болвчн эврәннь шүтәсән та олҗ авхла, тер күн әмд бәәшго. Төрл-саднаннь нүүрт эврән негҗәд хәләтн, кемр тана юмн бәәхлә, хәрү автн, – гиҗ Яков Лаванд келнә.

Шүтәсиг Рахел хулхалҗ авсиг Яков медҗәсн уга бәәҗ.

33Лаван Яковин шатр негҗнә, Лиян шатр негҗнә, хойр зарцин сег негҗнә, болв юм олҗ чадсн уга. Лиян шатрин дару Рахелин шатр негҗнә. 34Рахел гериннь шүтәсиг темәнә эмәл дотр бултулчкад, деернь һарад сууна. Лаван шатриг кевтнь негҗнә, болв юм олҗ чадсн уга.

35– Мини нойн, намаг өмнчнь босч эс зогсснд бичә уурлтн. Бийм тас уга бәәнәв, сарин кир эклв, – гиҗ Рахел эцкдән келнә.

Лаван хәәҗ-хәәҗ, гериннь шүтәсән олҗ чадсн уга.

36Яков дегд уурлна:

– Би ямаран хаҗһр йовдл һарһсмби? Намаг ямаран килнц һарһсар та мини ардас көөлдҗ йовхмт? 37Та мини зөөриг кевтнь негҗвт – эврәннь зөөрәс ю энд олвт? Олҗ авсан, та эврәннь болн мини төрл-садна өмн һарһад үзвт, тедн мана зарһ кетхә. 38Би 20 җилдән танад бәәвв: тана хөд, ямад хурһ-ишкән хайсн уга, тана сүргәс хуцмуд би идсн угав. 39Зерлг аңгуд шуучад тасчсн мал би тана тал авч ирдго биләв, эврән һаруһинь даадг биләв. Та болхла өдрәр чигн, сөөһәр чигн цуг хулхалгдсн юмна ял нанас некдг биләт. 40Би иим бәәдләр бәәләв: өдртнь һаң халунд шатх, сөөднь киитнд хавшх, нүдән «хум» гиҗ аньдго биләв. 41Тана герт 20 җилдән би тиигҗ бәәләв. Тана хойр күүкнә төлә би 14 җилдән көдлүв, 6 җилдән малын төлә көдлүв, та болхла, арв дәкҗ мини авх көлснә хәрүг сольвт. 42Кемр нанла мини өвкнр Абрахамин болн Ицхакин Бурхн уга болсн болхла, та намаг йирдән хоосн нудрмим атхулад йовулх биләт. Болв мини зовлңгиг болн һаринм көлсиг Бурхн үзәд, урҗ сө намаг харсв, – гиҗ кевшҗ Лаванд тер келнә.

43– Эн күүкд – мини күүкд, үрд – мини үрд, сүрг мал – мини сүрг, чини үзҗәх тоот – цугтан мини. Болв мини күүкдиг, эс гихлә теднә һарһсн үрдиг би ода яахмб? 44Бидн хойр бооца кей, тер бооцан[†] ма хоорнд герч болтха, – гиҗ Лаван Яковд хәрү өгнә.

45Яков чолу өргәд, терүгәр санлын темдг тәвв[+]. 46Эврәннь төрл-саднд тер иигҗ келнә:

– Чолуд цуглултн.

Теднь чолу цуглулад, ова кенә, тер ованнь хаҗуд хот эдлхәр цугтан сууцхана. 47Тер һазрт Йегар-Сахадута гидг нер Лаван өгнә, Яков болхла терүг Гал-Эд гиҗ нерәднә[*].

48– Эн чолун ова – эндр мана герч болҗана.

Тер төләд энүнд Гал-Эд гидг нер өгв, 49бас Мицпа[*] болв.

– Бидн нег-негән эс үзхләг, тегәд Деед Эзн чамаг болн намаг мантха. 50Кемр чи мини күүкдиг мууһар бәрхлә, эс гихлә мини күүкдәс талдан гергд бийдән авхла, тер цагт мана хаҗуд күн уга болв чигн, тодлад авчк: мана хоорнд герч болҗахнь – Бурхн, – гиҗ Лаван немнә.

51Лаван Яковд бас иигҗ келнә:

– Чи ма хойрин хоорнд тәвсн ова чолун болн санлын темдг эн бәәнә. 52Эн чолуд болн эн санлын темдг – герч. Эн чолун оваһас давҗ, чамур дәврх му юм би үзүлшго болҗанав. Чи бас эн санлын темдг болн чолун оваһас давҗ, нан тал дәврҗ му юм бичә үзүл. 53Чини өвк Абрахамин болн мини өвк Нахорин Бурхн мадна хоорндк зарһ кетхә.

Яков эврәннь эцк Ицхакин шүтдг Бурхарн андһар өгнә[+]. 54Тенд, уул деер тер тәкл тәкәд, эврәннь төрл-садан хотд орлцтха гиҗ дуудна. Тедн хотыг эдләд, доран хонна. 55Өрүн өрлә Лаван зеенрән, күүкдән үмсәд, тедниг әдслнә. Тиигәд тер герүрн хәрү ирнә.

### 32


Яков Эсавла харһхар белдвр кеҗәнә

1Яков цааран йовна, Бурхна элчнр[†] терүг тосна. 2Яков тедниг үзәд иигҗ келнә:

– Энтн Бурхна цергчнрин бәәрн!

Тегәд тер бәәрнд Маханаим[*] гидг нер өгнә.

3Бийәсн түрүләд Яков Эдом гидг нутгт Сеир гидг һазрт бәәсн эврәннь ах Эсавд зәңгчнриг йовулад, зәңг орулна.

4– Мини нойн Эсавд тана зарц Яков иигҗ келҗәнә гиһәд күргәд келтн: «Би Лаванд бүүрләд, эндр өдр күртл тенд бәәләв. 5Нанд бод мал, элҗгнс, хөд, ямад, зарцнр бәәнә. Тана хәәрлт үзхин төлә, би эн зәңгән Танд, эврәннь нойнд, илгәҗәнәв», – гиҗ теднд Яков заквр өгнә.

6– Бидн чини ах Эсавинд одвидн, ода тер эврән чамаг тосад аашна. Терүнлә 400 күн йовна, – гиҗ зәңгчнр хәрү ирәд, Яковд келцхәнә.

7Яков икәр әәһәд, сахняд, бийләһән бәәсн улсан, бас хошлҗасн сүргән, бод болн үүрмг малан болн темәдән хойр бәәрнд хувана. 8«Кемр Эсав нег бәәринь дәврхлә, наадкнь бүтн үлдәд, әмд һарх», – гиҗ тер ухална.

9– О, мини эцк Абрахамин болн Ицхакин Бурхн, О, Деед Эзн, төрскн һазрурн хәрү йов, Би чамд делгрлт өгнәв, гиҗ келләт[+]. 10Нанд өгсн мөңк дурндтн болн итклдтн күрш уга Тана зарц би болҗанав. Йордан һолыг һатлад һархлам, нанд тайгас талдан юмн уга билә. Ода болхла нанд хойр бәәрн бәәнә. 11Мини ах Эсавас намаг харстн гиһәд таднд зальврҗанав. Яһад гихлә тер ирәд, намаг болн бичкдүдтә гергдиг дәврәд алх гиҗ әәҗәнәв. 12Эрк биш чи делгрлт авхич, чини хөөт үрдиг тооһарн теңгсин элсн мет тоолҗ болшгоһар өскнәв, гиҗ Та келләлмт, – гиҗ Яков зальврна[+].

13Яков доран хонад, бәәсн юмнасн эврәннь ах Эсавд белг шүүҗ белднә: 14200 яма болн 20 тек, 200 хө болн 20 хуц, 15ботхдан дахулсн 30 темән, 40 үкр болн 10 бух, 20 эм элҗгн болн 10 эр элҗгн. 16Эврәннь зарцнртан сүрг болһниг онц толһалтха гиҗ зааһад, тер иигҗ келнә:

– Нанас түрүлҗ йовад, сүрг болһниг өөрдүлл уга тууһад йовтн.

17Түрүн йовсн күүнд тер иим заквр өгнә:

– Мини ах Эсав чамла харһхла: «Кенәвч? Альдаран йовҗ йовнач? Кенә мал чи тууҗ йовнач?» гиҗ сурхла, 18«Тана зарц Яковин мал тууҗ йовнав. Энтн терүнәс мини нойн Эсавд илгәсн белг. Тертн эврән мана ардас аашна», гиҗ чи кел, – гив.

19Мал тууҗ йовх хойрдгч, һурвдгч болн дахҗ йовх цуг ах малчнрт Яков бас закна:

– Эсав тадниг тосад ирхлә, эрк биш тиигҗ келтн. 20Бас иигҗ келтн: «Тана зарц Яков мана ардас аашна».

«Өмнәснь илгәсн белгүдәрн би терүг җөөлдүлхүв. Намаг үзхләрн, тер орулад авад чигн бәәх», – гиҗ тер ухалв.

21Тегәд Яков белгүдән өмнәснь илгәв, бийнь болхла бәәрндән хонна.


Яков Бурхнла ноолдна

22Тер сө Яков хойр гергән, хойр зарц гергән, 11 көвүһән дахулҗ авад, Ябок һол һатлад һарна. 23Әмтиг уснас һарһчкад, тер эврәннь бәәсн зөөрән зөөһәд һарһна. 24Тегәд Яков һанцарн үлднә.

Терүнлә нег юмн өр цәәтл ноолдна. 25Яковиг диилҗ эс чадхларн, тер Яковин ташан хотхр ормиг көндәнә. Ноолданд Яковин ташань булһрна.

26– Тәв намаг, өр цәәҗәнә, – гиҗ Тер келнә.

– Намаг эс әдслтл, би Таниг тәвшгов, – гиҗ Яков хәрү өгнә.

27– Нернчнь кемб? – гиҗ Тер сурна.

– Яков, – гиҗ хәрү өгнә.

28– Эндрәс авн чи Яков биш, Израиль[†][*] гидг нер зүүҗәнәч. Яһад гихлә чи Бурхнла болн әмтнлә ноолдад диилвч, – гиҗ Тер келнә[+].

29– Эрҗәнәв Таниг, нерән келтн, – гиҗ Яков келнә.

– Чи ю хәәҗ мини нер сурҗахмбч? – гиҗ Тер сурна.

Яковиг Тер әдслнә.

30Тер ормд Яков Пени-Эль[*] нер өгнә. Яһад гихлә «Би Бурхиг нүүрцәд үзүв, болв әмд үлдүв», – гиҗ тер келнә[+]. 31Ташаһасн көлтә Яков доһлад, Пени-Эләс һархла, нарн һарч ирнә. 32Тер учр деерәс авн Израилин улс ташан хотхрт бәәсн шүрүсиг идхш. Юңгад гихлә Тер Яковин ташан шүрүсинь көндәсн учр.

### 33


Яков Эсавла харһна

1Эсав 400 кү дахулад өмнәснь аашхиг Яков үзнә. Лиян, Рахелин, хойр зарц гергчүдин үрдиг экнриннь хаҗуд зогсцхатн гиҗ Яков заквр өгнә. 2Тедниг иигҗ зогсана: түрүләд зарц гергчүдиг үрдтәһинь, теднә дару Лияг үрдтәһинь, дәкәд Рахел Йосип хойриг. 3Яков эврән өмн һарад, ах талан өөрдхәсн урд дола дәкҗ дөрв көлдәд, гекәд босна. 4Болв Эсав өмнәснь адһад, терүг теврәд, чееҗдән шахад үмснә. Хоюрн уульцхана.

5Күүкд улсиг, бичкдүдиг үзәд, Эсав сурна:

– Эдн чамд кен болҗахмб?

– Эдн нанд, тана зарцд, Бурхна цаһан санаһарн өгсн үрд, – гиҗ Яков хәрү өгнә. 6Зарц күүкд улс бичкдүдтәһән өөрдәд, Эсавин өмн дөрв көлдәд, гекәд босна. 7Дәкәд Лия бичкдүдтәһән, дарунь Йосип Рахелтә хоюрн өөрдәд тиигҗ күндлнә.

8– Хаалһдм харһсн мал юн мал болҗахмб? – гиҗ Эсав сурна.

– Мини нойн, терчнь тана хәәрлт авхар илгәгдсн мал, – гиҗ Яков хәрү өгнә.

9– Дү минь, нандчнь цугнь күцц бәәнә. Тер зөөрән бийдән үлдә, – гиҗ Эсав келнә.

10– Уга. Буйн болтха, кемр тана хәәрлт нанд туссн болхла, мини белг автн! Таднла нүүрцәд харһлһн – нанд Бурхнла нүүрцәд харһснла әдл, та йир цаһан санатат. 11Мини белг автн, мини хәәрлт күрттхә. Бурхн нанд элвгәр белглв, кергтә тоотм нанд бәәнә, – гиҗ Яков хәрү өгнә.

Яков Эсавиг белгинь автха гиһәд сурна, тернь зөв өгнә.

12– Йовхмн. Би чамла йовнав, – гиҗ Эсав Яковд келнә.

13– Нойн минь, мини бичкдүд күчн угаһинь та меднәт. Хөд, үкрмүд саагдна: кемр эдниг шулуһар туухла, нег өдр үкҗ одцхах. 14Та, мини нойн, түрүләд йовснь деер болх. Би, тана ялч, малын, бичкдүдин йовдлар ардастн Сеир тал, таднд күртлән арһул йовсув, – гиҗ Яков хәрү өгнә.

15– Би эврәннь улсас зәрминь таднд үлдәнәв, – гиҗ Эсав селвг орулна.

– Ю хәәҗ? Та, мини нойн, дегд цаһан санатат, – гиҗ Яков хәрү өгнә.

16Тер өдртән Эсав хәрү Сеир тал йовна. 17Яков Сукот[*] тал һарна, тенд тер бийдән гер бәрҗ авна, малдан хашас кенә. (Тер учр деерәс эн орм[†] Сукот гидг нер авч.)

18Паддан-Арамас хәрҗ ирәд, Яков Кананд[†] бәәх Шехем балһснд менд күрнә, тендәс хол биш бүүрлнә[+]. 19Хошлад бәәсн һазран Яков Хаморин хөөт үйнрәс 100 цаһан мөңгәр хулдҗ авч. Хамор Шехемин эцк бәәҗ[+]. 20Тендән тер тәкл тәкдг орм һарһад, Эл-Элохе-Израиль[†][*] гидг нер терүнд өгнә.

### 34


Дина болн Шехемин бәәрн улс

1Яков Лия хойрин күүкн Дина бәәрн күүкд тал одна. 2Эн нутгин залач хивей Хаморин көвүн Шехем Динаг үзн, бәрҗ авад, терүнд күч үзүлнә. 3Шехем Динад дурлад, седклнь авлгдад, ээлтә үгмүд келдг болна.

4– Эн күүкиг нанд авч өг, – гиҗ тер эцкдән келнә.

5Динан нерн һутагдсиг Яков медв. Тер цагт көвүднь кеер мал хәрүлҗ йовҗ. Тедниг иртл Яков тагчг бәәв. 6Шехемин эцк Хамор Яковла күүндхәр ирнә. 7Яковин көвүд юн болсинь соңсад, герүрн хәрҗ ирцхәнә. Тедн дегд һундрхад, өшәркәд бәәв. Яһад гихлә Яковин күүкнд күч үзүллһн – Израильд[†] му нер өгсн болҗ һарчана. Тиим йовдл һарһҗ болшго.

8– Мини көвүн Шехем тана күүкнд седкләрн авлгдв. Терүг Шехем буулһҗ автха[+]. 9Тадн маднла төрл болхит. Эврәннь күүкдән манад мордулхит, мана күүкдиг бий талан мордулҗ авхит. 10Мадн дунд бүүрлтн. Мана орн-нутг эн. Тадн терүнд бәәҗ чадҗанат, сансарн эргәд йовтн, һазр авад эзлтн, – гиҗ Хамор келнә.

11– Буйн болтха, би таднд сурситн өгнәв! 12Хамгин ик үн, хамгин үнтә белгүд суртн – би таднд сурситн цугтаһинь өгнәв, зуг эн күүкиг нанд өгтн. Би энүг авнав, – гиҗ Шехем Динан эцкднь болн ахнртнь келнә.

13Шехем Динад күч үзүлснәс көлтә Яковин көвүд терүнд болн терүнә эцк Хаморд мектәһәр хәрү өгнә.

14– Бидн тиигҗ чадшговидн. Керчүләд уга залуд дү күүкән өгнә гисн маднд йир ик ичр. 15Зуг негхн үгцә күцәхлә, зөвән бидн өгхвидн. Эннь – кемр тадн маднла әдл болад, тана цуг эр киистә улс керчүлгдхлә. 16Тегәд бидн эврәннь күүкдән таднд мордулхвидн, тадна күүкдиг бидн мордулҗ авхвидн. Бидн тегәд таднла хамдан бүүрләд, таднла нег улс болхвидн. 17Кемр тадн мадниг соңслго, бийдән керчүллһ эс кехлә, бидн эврәннь дү күүкән авад йовхвидн, – гиҗ тедн келнә.

18Хамор Шехем хойр зөв өгцхәнә. 19Шехем удл уга теднә келсиг күцәнә. Тер тедү дүңгә Яковин күүкнд дурта билә. Шехем эцкиннь тохм-уңгд хамгин күндтә күн бәәҗ. 20Тегәд балһснд ордг ик үүднә өмн зогсад, Хамор Шехем хойр тенд бәәсн залуст иигҗ келнә:

21– Эн әмтн эвәр бәәхәр седҗәнә. Эдн мана һазрт бүүрләд, сулдан эргәд йовтха. Теднд һазр дала. Бидн теднә күүкдиг буулһҗ авхвидн, эврәннь күүкдән теднд өгхвидн. 22Зуг тедн маднла хамдан бәәһәд, нег улс болхасн урд мадниг негхн үгцә күцәтхә гиҗәнә. Эннь – цуг мана эр киистә улс теднлә әдл керчүлгдх зөвтә. 23Теднә сүрг мал, эдл-аху, үүрмг мал – цугтан мана болх, кемр бидн теднә үгцә күцәхлә, тедн маднла хамдан бәәцхәх!

24Балһсна залус Хамор Шехем хойрин келснлә зөвшәрнә. Цуг залу улс бийдән керчүллһ кецхәнә.

25Һурвдгч өдртнь тедниг өвчтә кевтсн цагт Динан ахнр, Яковин көвүд, Шимон болн Леви, үлд авад, сөрлт угаһар балһснд орҗ ирәд, тенд бәәсн цуг залу улсиг нег чигн кү үлдәлго ална. 26Тедн Хамор Шехем хойриг чавчад ална. Динаг тедн Шехемин гертәс авад йовцхана. 27Дәкәд Яковин талдан көвүд алгдсн әмтн тал ирәд, Динад күч үзүлснәс көлтә балһсиг тонна. 28Теднә бог мал, бод мал, элҗгнс болн балһснд, теегт харһсн цуг тоотыг тер көвүд авцхав. 29Балһсна улсин эдл-ахуг, теднә бичкдүдиг, гергдиг, гертнь бәәсн цуг тоотыг тер көвүд чидл үзүләд булаҗ авцхав.

30Яков Шимон Леви хойрт иигҗ келнә:

– Тадн нанд зовлң учраввт! Бәәрн улс – кананахныг[†] болн перизмүдиг нанд дурго болһулҗанат. Нанд олн улс уга. Тедн болхла негдәд, намаг, мана тохма улсиг цугтаһинь алх.

31– Мана дү күүкиг цогцан хулддг күүкдлә әдлцүлх зөв бидн терүнд өгшговидн, – гиҗ эцкдән Шимон Леви хойр келв.

### 35


Яков Бет-Эль тал хәрҗ ирнә

1– Бос, Бет-Эль тал йов. Тенд бүүрләд, чамаг Эсав ахасн зулҗ йовхд үзгдсн Бурхнд тәкл тәкдг орм[†] белд, – гиҗ Бурхн Яковд келнә[+].

2– Таднд бәәх талдан улсин бурхдыг уга кетн, бийән цеврлтн,[†] хувцан сольтн.[†] 3Бидн Бет-Эль орҗанавидн. Зовлңта цагтм нанд дөңгән күргҗ үзгдәд, альд йовв чигн нанла бәәсн Бурхнд би тәкл тәкдг орм тенд белднәв, – гиҗ Яков эврәннь өрк-бүлдән болн цуг эврә улстан келнә. 4Тедн бийдән бәәсн талдан улсин бурхдын шүтәсиг, чикндән бәәсн сииксән суһлад, Яковд өгцхәнә. Эн өгсн юминь Яков Шехем балһсна хаҗудк хар модн дор булна.

5Тедн хаалһдан һарна. Бурхна әәмшгт даргдсн эргндк балһсдын улс Яковин көвүдин ардас көөлдсн уга. 6Яков эврәннь улстаһан Канана[†] һазрт бәәсн Луз балһсн (өдгә цагт Бет-Эль) тал йовна. 7Тенд тәкл тәкдг орм тер белднә. Тер ормиг Эль-Бет-Эль[*] гиҗ нерәднә, юңгад гихлә Яков ахасн зулҗ йовхд тенд терүнд Бурхн үзгдлә[+]. 8Ребекаг асрсн Девора өңгрнә. Энүг Бет-Эләс хол биш хар модна хаҗуд оршана. Тер хар модыг Аллон-Бахут[*] гиҗ нерәднә[+].

9Яковиг Паддан-Арамас хәрҗ ирснә хөөн, Бурхн дәкн терүнд үзгдәд, әдсләд, 10иигҗ келнә:

– Чини нерн Яков,
Чамаг хөөннь Яков гиҗ нерәдшго,
Эндрәс авн чини нерн – Израиль,[†] – гив.
Тиигҗ Тер Израиль гидг нер терүнд өгв[+].

11Бурхн терүнд бас иигҗ келнә:
– Би Хамгин Күчтә Бурхмб.
Чи өслттә, өнр-өргн бол,
Чамас улс үүдх,
Олн улс!
Чамас олн хан үүдх![+]
12Абрахамд болн Ицхакд мини өгсн һазриг
Би чамд болн чини хөөт үйнрт өгнәв.

13Бурхн Яковиг үлдәһәд йовхла, 14тер күүндсн ормднь Яков санлын чолу тәвнә. Эн чолун деер чаһр, олив модна тос асхна[+]. 15Тер ормд Яков Бет-Эль гидг нер өгнә[+].

16Тедн Бет-Эләс һарад, Эпратас хол биш йовсн цагт, Рахелин гесн мошклв. Рахел үрән һарһх деерән 17йир икәр зовна.

– Бичә ә. Хәлә, бас нег көвүтә болвч! – гиҗ эк болҗах эмгн келнә.

18Үкҗәх Рахел сүүлин әмсхлән авад, көвүндән Бен-Они[*] гидг нер өгнә. Яков болхла терүнд талдан нер өгв – Бенямин.

19Рахел тиигҗ өңгрнә. Терүг Эпрат ордг хаалһин хаҗуд оршана. (Ода тер Бетлехем гидг нертә.)[+] 20Рахелин үкәр деер Яков санлын чолу тәвнә. Тер чолун ода күртл тенд бәәнә. 21Израиль цааранднь йовад, Мигдал-Эдерин ца хошлад зогсна.

22Тер цагт Рубен эцкиннь зарц гергн Билхала ханьцна. Энүнә тускар эцкднь келнә.

Яков 12 көвүтә билә[+]. 23Лиян көвүд: Рубен (Яковин түрүңк көвүн), Шимон, Леви, Йуда, Исахар болн Завулун. 24Рахелин көвүд: Йосип болн Бенямин. 25Рахелин зарц Билхан көвүд: Дан болн Наптали. 26Лиян зарц Зилпан көвүд: Гәд болн Ашер. Эннь Паддан-Арамд төрсн Яковин көвүд.

27Яков эцк талан ирнә. Мамред Керьят-Арба балһсна хаҗуд (өдгә цагт Хеврон нертә) түрүләд Абрахам, дәкәд Ицхак бәәҗ[+]. 28Ицхак 180 җилдән бәәв. 29Җирһл үзәд, ик нас наслад, өңгрсн өвкнр талан тер һарна. Терүг Эсав болн Яков көвүднь оршана[+].

### 36


Эсавин хөөт үйнр

1Эсавин (эс гихлә Эдомин) хөөт үйнр эн[+]. 2Эсав Канана[†] отга хойр гергтә билә: хет Элона күүкн Ада болн хивей Цибеона Анан Оголивама күүкн. 3Невайотын дү күүкн – Ишмаилин күүкн Басемат бас терүнә гергн[+]. 4Адаһас Эсав Элипаз гидг үртә, Басематас – Реуэл, 5Оголивамас – Еуш, Ялам болн Корах үрдтә билә. Эдн Кананд төрсн Эсавин көвүд.

6Гергдән, көвүдән, күүкдән, бәәсн цуг әмтән, цуг малан, Кананд хоршасн эдл-уушан Эсав хураҗ авад, Яковас салад, талдан нутг орна. 7Тедн дегд ик эдл-уушта болад, хамдан бәәҗ чадад бәәцхәв. Теднә бәәрлҗ бәәсн һазрт малан бәрх арһ уга болад бәәв. 8Эсав (эс гихлә Эдом) Сеир гидг уулта һазрт бүүрлв.

9Эсавин – эдомудын өвкин хөөт үйнр эн. 10Эсавин көвүд: Адаһас һарсн Эсавин көвүн Элипаз, Басематас һарсн Эсавин көвүн Реуэл. 11Элипазин көвүд: Теман, Омар, Цепо, Гатам, Кеназ. 12Элипазин хөөт гергн[†] Тимна терүнд Амалекиг һарһҗ өгв. Эннь Адаһас һарсн Эсавин хөөт үрд[+]. 13Реуэлин көвүд: Нахат, Зерах, Шамма, Мизза. Эннь Басематас һарсн Эсавин хөөт үрд.

14Цибеона Анан Оголивама күүкнәс Еуш, Ялам, Корах эдн төрҗ. Оголивама Эсавин гергн билә.

15Эсавин хөөт үрдин тохм-уңг эн.

Эсавин түрүңк көвүн Элипазин хөөт үйнр: Темана тохм, Омарин тохм, Цепон тохм, Кеназин тохм, 16Корахин тохм, Гатамин тохм, Амалекин тохм. Эднь Адаһас һарсн Элипазин тохм-уңг Эдомин һазрт бәәцхәнә.

17Эсавин көвүн Реуэлин тохм-уңг: Нахатын тохм, Зерахин тохм, Шамман тохм, Миззан тохм. Эднь Басематас һарсн Эсавин хөөт үйнр – Реуэлин тохм-уңг. Тедн Эдомин һазрт бәәцхәнә.

18Оголивамас һарсн Эсавин хөөт үйнр: Еушин тохм, Яламин тохм, Корахин тохм. Эдн Анан күүкн Эсавин гергн Оголиваман тохм-уңг. 19Эсавин хөөт үйнр (эн Эдом нертә) болн теднә тохм-уңг тиим болҗана.

20Эн нутгт бәәсн хорей Сеирин көвүд: Лотан, Шовал, Цибеон, Ана,[+] 21Дишон, Эцер болн Дишан. Эдн Эдомин нутгт бәәсн хореймүдин[†] өвк Сеирин хөөт үйнрин тохм-уңг.

22Лотана көвүд: Хори болн Хемам. Лотана дү күүкнә нерн Тимна.

23Шовалын көвүд: Алван, Манахат, Эвал, Шепо болн Онам.

24Цибеона көвүд: Айя болн Ана (көдә һазрт эцкиннь элҗгнс хәрүлҗ йовад халун уста булг олҗ авсн Ана). 25Анан үрд: Анан көвүнь Дишон болн күүкнь Оголивама. 26Дишона көвүд: Хемдан, Эшбан, Итран болн Керан.

27Эцерин көвүд: Билхан, Зааван, Акан.

28Дишана көвүд: Уц болн Аран.

29Хореймүдин тохм-уңг иим: Лотана тохм, Шовалын тохм, Цибеона тохм, Анан тохм, 30Дишона тохм, Эцерин тохм, Дишана тохм. Эннь Сеир һазрт бәәсн хореймүдин тохмсин нерәдлһтә даран.


Эдомин хаадын нерд

31Израильд[†] хан күн залхас урд Эдомд залҗасн хан залачнрин нерд эн:

32Түрүләд Эдомд Беорин көвүн Бела залҗала. Терүнә хотл балһсна нерн Динхава бәәҗ.

33Белаг өңгрснә хөөн Боцрад бәәдг Зерахин көвүн Йовав орминь эзлнә.

34Йовавиг өңгрснә хөөн Темана хөөт үйнрин нутгас Хушам орминь эзлнә[+].

35Хушамиг өңгрснә хөөн Бедадын көвүн Хадад орминь эзлнә. (Моавин нутгт мидьянмүдиг каалсн күн.) Терүнә хотл балһсн Авит билә.

36Хададыг өңгрснә хөөн Масрекад бәәдг Самла зална.

37Самлаг өңгрснә хөөн Епрат һолын хаҗуд бәәсн Реховот балһснас Шаул зална.

38Шаулыг өңгрснә хөөн Ахборин көвүн Баал-Ханан зална.

39Ахборин көвүн Баал-Ханан өңгрснә хөөн Хадар йос зална. Терүнә хотл балһсн Пау гидг нертә билә. Мезахаван зе күүкнә, Матредин күүкн Мехетавель терүнә гергн бәәҗ.

40Эсавин тохм-уңгин, теднә өрк-бүлмүдин, бәәрлсн һазрмудын нерд эн: Тимнан тохм, Алван тохм, Ететин тохм, 41Оголиваман тохм, Элан тохм, Пинонан тохм, 42Кеназин тохм, Темана тохм, Мивцарин тохм, 43Магдиэлин тохм, Ирамин тохм – эннь Эдомин тохмс. Теднә нерд бәәрн һазрмуд зүүнә. Эдомудын өвк эцкнь – Эсав.

### 37


Йосип болн терүнә ахнр-дүүнр

1Яков Кананд[†] бүүрләд бәәнә. Эн һазрт урднь энүнә эцкнь бәәҗ. 2Яковин болн терүнә өрк-бүлин туск тууҗ эн:

Йосип арвн долата бәәҗ. Ахнртаһан хамдан, Билхан болн Зилпан (эдн Йосипин эцкин гергд) көвүдтә, бог мал тер хәрүлдг бәәҗ. Тер көвүдин му йовдлмудын тускар Йосип эцкдән келдг бәәҗ.

3Израилиг[*] көгшрх наснднь Йосип төрҗ, наадк көвүдәсн икәр эцкнь терүнд дурлв. Тегәд Йосипт тер шишлң кеерүлсн хувц белглҗ. 4Эцкнь Йосипт икәр дурта болсар, ахнрнь терүнд дегд дурго болад, сән үг келдго бәәҗ.


Йосипин зүүдд

5Нег дәкҗ Йосипт зүүдн орна. Терүгән Йосип ахнртан келҗ өгнә. Теднь Йосипт улм дурго болцхана.

6– Соңслт, ямаран зүүдн нанд орв! 7Тәрәнә һазрт бидн боодгуд бооҗ йовсн болнавидн. Мини боосн боодг һоодан зогсна, тадна боосн боодгуд терүг эргәд, һазрт күрч гекцхәнә! – гиҗ тер келнә.

8– Чи маднд нойрххар седҗәхмн болвзач? Мана ахлач болхар седҗәнчи?! – гиҗ ахнрнь келнә.

Тер зүүднәс көлтә, келсн үгәснь көлтә ахнрнь Йосипт улм дурго болцхана.

9Йосипт шинәс зүүдн орна. Терүгән тер дәкн ахнртан келҗ өгнә.

– Би зүүд үзүв. Нарн, сар болн 11 одн намаг күндләд гекцхәв.

10Эн зүүдән Йосип эцкдән келҗ өгхлә, эцкнь терүг керлднә:

– Юн гидг зүүдн чамд орҗахмби? Бидн цугтан – би, чини эк, чини ахнр-дүүнр – ирәд көлдчнь мөргхмн болвза?!

11Ахнрнь Йосипт уурлцхана, болв эцкнь терүнә келснә тускар ухална.


Йосип Египет тал мухла болҗ хулдгдна

12Нег дәкҗ Йосипин ахнр эцкиннь бог мал Шехем гидг һазрт хәрүлхәр йовцхана. 13Израиль[†] Йосипт келнә:

– Чини ахнр Шехемд хөд, ямад хәрүлҗ йовцхана. Чамаг би бас тиигәрән илгәсүв.

– Би белмб, – гиҗ Йосип эцкдән келнә[+].

14– Йовад теднә керг яһҗ күцҗ йовхиг хәлә, мал ямаран йовхиг мед. Ирхләрн нанд келҗ өгхч, – гиҗ эцкнь келнә.

Эцкнь Йосипиг йовулна. Хеврон гидг тегш һазрас һарад, Йосип Шехем орна. 15Тенд Йосипла нег күн харһна.

– Чи энд ю хәәҗ йовнач? – гиҗ теегәр тенҗ йовсн Йосипас тер сурна.

16– Би эврәннь ахнран хәәҗ йовнав. Тедн альд малан хәрүлҗ йовхиг нанд келҗ өгит, – гиҗ Йосип келнә.

17– Теднчн эндәс йовҗ одцхала. Тедниг Дотан гидг һазр тал йовхар келҗәсинь би соңслав, – гиҗ тер күн келнә.

Йосип ахнран хәәһәд йовна, тедниг Дотанд олҗ авна. 18Ахнрнь Йосипиг аашхинь холас таняд, өөрдәд иртлнь терүг алх болад шиидцхәнә.

19– Зүүд үздг мана күн эн йовна! – гиҗ нег-негндән тедн келцхәнә. – 20Энүг алад, нүкнд хаяд, зерлг аңгуд шуучад алв гиҗ эцкдән келхмн. Тегәд терүнә зүүдн яһҗ бүтхинь хәләхмн!

21Эн күүндвриг соңссн Рубен Йосипин әм аврх арһ хәәнә.

– Бичә энүг алтн, – гиҗ Рубен келнә. – 22Ю хәәҗ цус асххмб? Энүг эврәннь һарар алхин ормд тег дунд бәәх тер нүкнд хайтн. (Үннднь болхла, Рубен Йосипин әм аврад, эцк талнь хәрү йовулхар седв.)

23Йосипиг өөрдәд ирхлә, ахнрнь терүг бәрҗ авад, ке хувцинь татҗ шуулад, 24бийинь нүкнд хайна. Нүкн усн уга хагсу бәәҗ.

25Йосипин ахнр хотан эдлхәр суухларн, Гилад талас аашх Мидьяна кувцнрин[*] цувсн темәд үзцхәв. Тедн Египет тал сәәхн үнртә модна салм, ладан, бальзам ачҗ йовцхаҗ.

26– Дүүһән алад терүг нууснд юн олз бәәнә? 27Йосипиг кувцнрт хулдхмн. Мана һар цевр[†] болх. Яһв чигн энтн мана һарлцсн дү, нег цусн-махн күн, – гиҗ Йуда келнә.

Теднь зөвшәрнә[+]. 28Мидьяна кувцнр өөрдәд ирхлә, ахнрнь Йосипиг нүкнәс һарһҗ авад, 20 цаһан мөңгнәс[*] теднд хулдна. Кувцнр Йосипиг Египет авад орцхана.

29Рубен хәрү ирәд, нүкн тал одна. Йосип уга! Һашудхларн эн деерк хувцан шуулна.

30– Көвүн уга! – гиҗ Рубен дүүнр талан ирхләрн келнә. – Би, би! Альдаран одхмб? Би яахмб?

31Йосипин ахнрнь яма алад, ямана цуснд терүнә хувцинь норһна. 32Дәкәд терүг эцкднь авч ирәд иигҗ келцхәнә:

– Бидн энүг олҗ аввидн. Хәләлч: эн чини көвүнә хувцн болвза?

33Яков көвүнәннь хувциг таняд хәәкрнә:

– Мини көвүнә хувцн! Терүг зерлг аңгуд шуучад идчкҗ! Шуучҗ, шуучҗ, идчкҗ Йосипиг.

34Яков хувцан шуулад, ташадан шүрүн эдин тасрхаг бооһад, кесг өдртән көвүндән һундрхҗ уульна[+]. 35Терүг төвкнүлхәр көвүд, күүкднь ирнә, болв Яков тогтнхар седсн уга.

– Уга. Уульнав, көвүндән һундрхҗанав! Ууляд, көвүһән дахад үклин һазрт[†] орнав, – гиҗ тер келнә.

Йосипт һундрхад, эцкнь ууляд бәәв.

36Тер цагт Мидьяна кувцнр Йосипиг Египетд күргәд, Потипарт хулдна. Потипар хаана бәәшңгин маначнрин ахлач бәәҗ.

### 38


Йуда болн Тамарь

1Тер цагт Йуда ахнр-дүүнрәсн салад, Хира гидг нертә адуламитин хаҗуд нүүҗ одад бәәрлнә. 2Тенд терүнд Канан[†] һазра Шуа гидг күүнә күүкн таасгдна. Йуда терүг мордулҗ авна. 3Гергнь саата болад, көвү һарһна. Йуда терүнд Ээр гидг нер өгнә. 4Йудан гергн дәкн саата болад, хойрдгч көвүн һарна. Экнь терүндән Онан гидг нер өгнә. 5Дәкәд бас көвү һарһна. Терүндән Шелә нер өгнә. (Эн йовдл учрхд Йуда Кезива гидг балһснд бәәҗ.)

6Йуда түрүңк Ээр нертә көвүндән Тамарь күүк авч өгнә. 7Көвүнә заң-бәрцнь му билә. Деед Эзнд тернь таасгддго бәәҗ. Тегәд Деед Эзн Ээриг үкүлнә.

8Йуда Онан көвүндән иигҗ келнә:

– Ахиннь белвсн гергиг ав. Ахдан нерәдәд, түрүңк үрәрн терүнә хөөт үй ке[*][+].

9Болв Тамаряс һарсн үрн бийиннь үрн болшгоһинь Онан медҗәлә. Тегәд Онан тер гергнлә кевтх болһндан, ахан үрн уга болтха гиһәд, асаһан һазрт асхад бәәв. 10Иим йовдл килнцтә болҗана. Тернь Деед Эзнд таасгдсн уга. Терүнәс көлтә Деед Эзн Онаниг үкүлв.

11Йуда Тамарьт келнә:

– Мини Шелә көвүн өстл, чи белвсн күн болад, эврәннь эцк-эктәһән бәәҗә. (Тиигҗ келхләрн, тер иигҗ санв: «Ахнран дахад дү көвүнь бичә үктхәл!»)

Тамарь эцк-экиннь герт хәрү ирнә.

12Кесг цаг давна. Йудан гергн, Шуан күүкн, өңгрнә. Һашута өдрмүд давхла, Йуда нәәҗ адуламит Хирата хамдан эврәннь хөд кирһлһнд Тимна гидг һазр орна. 13Тамарь хадм эцкән хөд кирһлһнд йовҗахинь медәд, 14белвснә хувцан соляд, чирәһән бүркәд, бийән далдлад Энаим балһс ордг хаалһин хаҗуд сууна. Эннь Тимна тал һардг хаалһ бәәсмн. (Тиигхләрн Шеләг өссн бийнь терүнд Тамариг авч өгчәсмн уга.)

15Чирәнь бүркәтә болснднь, Йуда терүг цогцан хулддг күүкд күн гиҗ санв. 16Йуда терүн тал өөрдәд келнә:

– Би чамла кевтнәв.

Йуда терүг эврәннь бер гиҗ медҗәсмн уга!

– Кемр би чамд зөв өгхлә, чи нанд ю өгнәч? – гиҗ тернь сурна.

17– Би чамд ямана ишк илгәнәв, – гиҗ Йуда хәрү өгнә.

Болв күүкд күн келнә:

– Терүг илгәтлән бәрүлх юм үлдә.

18– Чи ю бәрүлтхә гиҗ сурҗанач? – гиҗ Йуда сурна.

– Бүчт өлгәтә тамһан[*], һартан бәрҗәсн тайган үлдә, – гиҗ күүкд күн келнә.

Йуда цуг сурсинь өгәд, терүнлә кевтнә. Тамарь саата болна. 19Дәкәд тер хәрәд, чирәһиннь бүркәг авч хаяд, саак белвсн хувцан өмснә.

20Йуда терүнд өгх болсн ямана ишкән нәәҗ Хираһар илгәһәд, бәрүлсн юман авхар седхлә, кедү йовв чигн хәәлһсн күүкд күн олдсмн уга. 21Бәәрн улсас тер сурхла:

– Энаим ордг хаалһин хаҗуд суусн аля күүкд күн яһла?

– Тенд тиим күн мел уга билә, – гиҗ теднь келцхәнә.

22Нәәҗнь хәрү ирәд, Йудад иигҗ келнә:

– Би терүг олҗ чадсн угав. Бәәрн улс тенд аля күүкд күн мел уга билә гицхәв.

23– Бәрүлсн юмс терүнд үлдтхә. Терүг хәәһәд бидн бийән әмтнд наад бәрүлхмн биш. Би терүнд ямана ишк йовулхлаг, чи терүг олҗ чадсн угач. Бәг, – гиҗ Йуда хәрү өгнә.

24Һурвн сар давсна[†] хөөн Йудад:

– Чини бер Тамарь килнц һарһҗ, ода аля кесндән саата чигн, – гиҗ келцхәв.

– Терүг балһснас һарһад һалд шататн, – гиҗ Йуда заквр өгнә[+].

25Тамариг цааҗлхар авч йовхла, хадм эцкдән тер иигҗ келүлнә:

– Эн юмна эзнәс би саатав. Эн тамһ, бүч болн тайг һурваг таньҗант гиҗ терүнәс суртн.

26Йуда таньна.

– Эн күүкд күн нанас чик юм һарһла. Би Шелә көвүндән энүг авч эс өгснд болҗах йовдл энтн, – гиҗ Йуда келнә.

Йуда дәкҗ энүнлә кевтсн уга[+].

27Тамарин үр һарһх цаг ирнә. Үрднь икр бәәҗ. 28Гергнә геснь мошклад, нилхин һар үзгдхлә, нилхд эк болҗах эмгн тер һартнь улан утц бооһад:

– Эннь түрүлҗ һарв, – гиҗ келв.

29Болв нилх үрн һаран хәрү татад авчкна. Терүнә ормд хойрдгчнь һарч ирнә.

– Чи яһҗ тасрҗ һарч ирвч? – гиҗ эк болҗах эмгн нилхәс сурна. Энүнд Пәрец[*] гидг нер өгнә. 30Пәрецин дару һартан улан утцтань һарч ирнә. Терүнд Зерах[*] гидг нер өгнә.

### 39


Йосип Потипарин герт

1Тер хоорнд Йосипиг Египетд авч ирнә. Хаана бәәшңд маначнрин ахлач болҗасн Потипар кувцнрас Йосипиг мухла кехәр хулдҗ авна[+]. 2Йосипт Деед Эзн дөң болҗав, тегәд кергнь күцҗ йовв. Йосип эзнәннь герт бәәв. 3Тернь Деед Эзн Йосипла бәәхиг үзнә. Яһад гихлә Йосип ю кевв чигн терүнд Деед Эзн дөңгән күргдг билә. 4Йосип эзндән таасгдад, шишлң терүнә мухла болна. Эзнь терүнд герән даалһад, бәәсн эдл-ахуһан терүнә һардврт өгнә. 5Тер цагас авн Йосипин нилчәр Египетин Потипар күүнә герт бәәсн, теегт бәәсн эдл-ахуднь Деед Эзнә евәл бууҗав. 6Бәәсн цуг эдл-ахуһан тер Йосипин һардврт орулна. Бийднь болхла, хот уухас талдан керг үлдсн уга.

Йосип сәәхн цогцта, үзмҗтә билә. 7Эзнә гергнә седклнь терүнд тусч, тегәд иигҗ келнә:

– Кевт нанла.

8Болв Йосип зөв өглго терүнд хәрү өгнә:

– Мини эзн бәәсн юман цугинь мини һардврт өгв, бийнь гертән мел юм хәләхш. 9Эн герт би терүнлә әдләр һардҗанав. Эс кех юмн уга. Зуг таниг медшгов, та терүнә гергнт. Бурхна өмн килнц һарһад, тиим му йовдл би яһҗ кехмб[+]?

10Эн гергн терүг өдр болһн цуцрлт угаһар ээрәд бәәв, болв Йосип терүнәс усхад зулна. 11Зуг нег дәкҗ Йосип көдлмш кехәр эзнәннь герт орҗ ирхлә, тер гергнәс талдан күн уга бәәҗ. 12Эзнә гергн терүнә хувцнас татад:

– Кевт нанла, – гиҗ дәкн келнә.

Йосип терүнәс мөлтрәд, хувцан һартнь үлдәчкәд, гертәс зулад гүүнә. 13Эзнә гергн Йосипин хувциг һартан бәрәд, терүг гүүһәд йовҗ одсиг медхләрн, 14мухласан дуудад:

– Хәләтн: эн еврейиг нанар наад бәртхә гиһәд нааран авч ирсмн болҗана! Тер нааран орҗ ирәд, намаг күчәр эзлхәр седв! Болв би хәәкрүв. 15Намаг чишкәд хәәкрәд бәәхлә, тер зулад гүүв. Нам хувцан үлдәһәд гертәс һарад гүүв! – гиҗ келнә[+].

16Йосипин хувциг залуһан хәрҗ иртл тер бийләһән бәрв. Залуһан ирхлә, 17гергн дәкн тер кевтән давтад келнә:

– Еврей мухла нанд күч үзүлхәр ирв. Намар наад бәртхә гиҗ терүг чи авч ирвич! 18Би чишкәд хәәкрүв. Тер нам хувцан үлдән гертәс зулад гүүв!

19Гергнәннь келсиг соңссн Йосипин эзн икәр уурлна. 20Йосипиг түүрмд орултха гиҗ тер закна. Тиигҗ Йосип хаана түүрмд орулгдна.


Йосип түүрмд

21Болв Деед Эзн терүнлә бәәсндән, цаһан санаһан күртәнә: Йосип түүрмин ахлачд таасгдна. 22Түүрмин ахлач терүгәр бәрәнд бәәсн улсин һардач кенә. Йосип цугинь даана. 23Түүрмин ахлач мел юмнд зовдго болв, яһад гихлә, Деед Эзн Йосипта бәәв. Терүнд юунднь болвчн күцәмҗ өгчәв.

### 40


Бәрәнд бәәх әмтнә зүүд Йосип тәәлнә

1Тер йовдлмудын хөөн невчкн цаг давхла, хаанд чаһр белддг болн өдмг болһдг хойр күн хаана өмнәс буру йовдл һарһна. 2Хан теднд уурлна. 3Тегәд тедниг хаана бәәшңгин маначнрин ахлачин медәнд бәәсн түүрмд орулна. Тер түүрмд Йосип бәрәнд бәәҗ. 4Хаана бәәшңгин маначнрин ахлач теднд зарц болтха гиһәд Йосипиг тәвнә. Цаг давна, 5нег дәкҗ сөөһәр бәрәнд бәәх хойр һардачнрт – хаанд чаһр белддгт болн өдмг болһдгт – зүүдн орна. Күн болһн эврә чинртә онц зүүд үзнә. 6Йосип өрүһәр ирхләрн, тедн үүмәтә бәәсинь үзнә.

7– Яһад тадн үүмҗәнәт? – гиҗ Йосип сурна.

Хаана өөрхн улс – Йосипта хамдан бәрәнд бәәх хойр күн 8иигҗ хәрү өгнә:

– Бидн зүүдд үзвидн. Терүг тәәлдг күн энд уга.

– Бурхнас тәәлвр ирдмн. Тер зүүддән нанд келҗ өгтн, – гиҗ Йосип келнә.

9– Өмнм уста үзмин ац үзгдсн болҗ нанд зүүдн орна. 10Терүн деер һурвн иш бәәҗ. Тедн урһҗана, цецгүд һарна, темсн үзгднә, уста үзмин темсн болна. 11Һартм болхла хаана чаһр уудг сав бәрәтә. Би уста үзмин темс таслҗ авад, базһад, шүүсинь савд кеһәд, хаанд өгчәҗүв, – гиҗ хаанд чаһр белддг күн келнә.

12– Чини зүүднә тәәлвр эн, – гиҗ Йосип терүнд келнә. – Һурвн иш гиснчнь энчнь һурвн өдр. 13Һурвн өдр давхла, хан чамаг түүрмәс сулдхх: урдк ормдчнь чамаг дуудҗ хәрү орулх. Чи урдклаһан әдл терүнд чаһрта сав бәрүлҗ өгдг күн болхич. 14Зуг мини сурсиг күцә: кемр кишг учрхла, мини тускар хаанд келәд орк, бичә март. Намаг эндәс һарһҗ үзтхә! 15Намаг еврейин һазрас хулхалҗ авлус! Энд би түүрмд суулһх дүңгә юм мел һарһсн угав!

16Терүнд сән тәәлвр өгчәхинь үзәд, хаанд өдмг болһдг күн иигҗ келнә:

– Нанд болхла, мини толһа деер һурвн зембль бәәсн болна: 17дееркднь – һуйрар болһсн зүсн-зүүл хот. Тиим юм хаанд болһҗ өгнә. Тер зембләс шовуд чоңкад идҗәҗ.

18– Чини зүүднә тәәлвр эн, – гиҗ Йосип терүнд келнә. – Һурвн зембль – энчнь һурвн өдр. 19Һурвн өдр болад, хан чамаг бас түүрмәс сулдхх, болв толһаһичн таслх. Чамаг үзүртә бахнд өлгх, чини махмудыг шовуд чоңкад идх.

20Һурв хонад хаана һарсн өдр болна. Хан эврәннь өөрхн улсан дуудад, нәр кенә. Хурсн улсин нүүрт хан тер хойр күүг сулдхна. Эннь чаһр белддг, өдмг болһдг хойр толһач күн[+]. 21Чаһр белддг толһалгч күүг урдк ормднь суулһна. Тер күн хаанд шинәс чаһрта сав бәрүлҗ өгхмн болҗана. 22Болв өдмг болһдг толһалгч күүг бахнд өлгәд ална. Эннь мел Йосипин келсәр һарна. 23Зуг чаһр белддг толһач күн Йосипин тускар, терүнә сурврин тускар төрүц мартчкна.

### 41


Египетин хаана зүүдд

1Хойр җил давсна[†] хөөн хаанд зүүдн орна: Тер Нил һолын эрг деер зогсчасн болҗ медгднә. 2Нилас 7 үкр һарч ирнә. Үкрмүд сәәхн, тарһн, һолын эрг көөһәд, нигтәр урһсн урһмл дунд тедн идшлнә. 3Теднә ардас оңдан 7 үкр һолас һарч ирнә. Тедн эццн, чинән уга, түрүңк үкрмүдлә зергләд зогсцхана. 4Тер эццн, чинән уга үкрмүд сәәхн, тарһн үкрмүдиг идцхәнә. Хан сернә.

5Дәкәд шинәс унтхларн, оңдан зүүд үзнә: нег иш деер буудян 7 толһа урһна. Тедн сән, дүүрң бәәдлтә. 6Тедниг дахад, халунас шатҗ одсн буудян хоосн 7 толһа һарч ирнә. 7Эн хоосн, халунас шатҗ одсн буудян 7 толһас сән, дүүрң бәәдлтә толһасиг зальгна! Хан сернә. Терүнд зүүдн орсиг медв.

8Өрүнднь тер әәмцәд, Египетин цецн болн бө улсиг цуглулҗ авад, үзсн зүүддән келҗ өгнә. Болв нег чигн күн терүг тәәлҗ чадсн уга. 9Тиигхләнь чаһр белддг толһалгч күн хаанд иигҗ келнә:

– Урднь мини һарһсн эндү санандм орҗана! 10Нег дәкҗ хан эврәннь зарцнртан уурлад, намаг өдмг болһдг толһалгч күүтә маначнрин ахлачин медәнд бәәсн бәрәнд орулла. 11Нег сөөһәр мадн хойрт зүүдн орна, күн болһнд эврә чинртә онц зүүдн орна. 12Манад ахлачин мухла болҗасн нег баахн еврей бәәлә. Бидн терүнд эврәннь зүүдд келҗ өгвидн. Тер күн мана зүүддиг тәәләд, күн болһна зүүдн ямаран чинртәһинь келҗ өгв. 13Минь терүнә келсәр һарв: намаг урдк көдлмштм хәрү орулв, наадк күүг цааҗлв.


Йосип хаана зүүдд тәәлнә

14Хан Йосипиг дуудулна. Түүрмәс терүг адһмтаһар һарһад, сахлынь хусад, хувцинь соляд, хаанд күргнә.

15– Би зүүд үзүв, болв нег чигн күн терүг тәәлҗ чадҗахш. Чи, соңсад бәәхлә, зүүд тәәлҗ чаддг чигн гиҗ әмтн келнә, – гиһәд хан Йосипт келнә.

16– Учр нанд биш, – гиҗ Йосип хәрү өгнә. – Хаана сәәһинь олҗ, Бурхн тәәлвр өгх.

17Хан Йосипт зүүддән келҗ өгнә:

– Би Нил һолын эрг деер зогсчасн болнав. 18Һолас 7 үкр һарч ирнә. Тедн сәәхн, тарһн бәәдлтә, һолын эргин нигт урһмлд идшлҗәнә. 19Теднә ардас 7 эццн, чинән уга, арсн ясн хойр болсн үкрмүд һолас һарч ирцхәнә. Египетд би тиим зута үкрмүд үзәд угав. 20Эн эццн, зута үкрмүд түрүн һарч ирсн 7 тарһн үкрмүдиг идчкв! 21Тедниг идснә хөөн геснь цурдаҗахмн уга: идсн үкрмүд тер кевтән эццәрн үлднә. Би серүв.

22Дәкәд би оңдан зүүд үзүв: буудян 7 толһа нег иш деер урһҗ. Тедн сән, дүүрң бәәдлтә. 23Теднә ардас хоосн, халунд шатҗ одсн буудян 7 толһа һарч ирнә. 24Эн буудян хоосн толһас сән, дүүрң буудян 7 толһасиг зальгчкна. Эврәннь зүүддин тускар би бө улст келҗ өгләв. Болв тедн цәәлһҗ өгсн уга, – гив.

25Йосип хаанд келнә:

– Тана үзсн хойр зүүдн нег чинртә. Бурхн хаанд эврәннь зураһан медүлҗәнә. 26Долан сән үкр – 7 җил болҗана. Буудян 7 сән толһа – бас 7 җил болҗана. Тегәд энтн мел нег зүүдн. 27Сән үкрмүдин ардас һарч ирсн 7 эццн, зута үкрмүд, халунд шатсн буудян 7 хоосн толһа – эннь харһнх дарук 7 җилмүд болҗана. 28Бурхн хаанд Эврәннь зураһан медүлҗәнә гиҗ келхләрн би тиигҗ санлав. 29Египетин цуг һазрар элвг 7 җил ирх, 30терүнә ардас харһнулх 7 җил эклх. Тер цагт элвг-делвг болҗасн юмн мел мартгдх. Харһнх җилмүдт орн-нутг кевтән хоосрх, 31элвг-делвг бәәдләс юмн үлдшго. Тер харһнлһн тедү дүңгә күчр болх. 32Зүүдн хойр дәкҗ ордгарн – Бурхн энүг лавтаһар зуралҗана, удл уга күцх. 33Тегәд хан цецн болн хурц ухата кү йилһҗ авад, терүг Египетин залачд тәвтхә. 34Цуг орн-нутгар хан һардачнриг тәвтхә. Тедн элвг-делвг 7 җилин эргцд әмтнә хураҗ авсн тәрәнәс тавн хүвин нег әңгинь цуглулҗ авад, 35тер буудяг хаана йосар балһснд цуглулҗ бәртхә. 36Тиигхлә Египетин харһнлһна 7 җилд орн-нутг хот-хоолын көрңтә болх. Орн-нутг тегәд тер харһнлһ даах!


Йосип Египетд һардач болҗ залгдна

37Йосипин зураг хан болн терүнә өөрхн улс таасна.

38– Терүнлә әдл оңдан кү олҗ болшго, – гиҗ хан өөрхн улстан келнә. – Терүнд Бурхна Сәкүсн[†] бәәнә!

39Дәкәд Йосипт тер иигҗ келнә:

– Кемр энүг чамд Бурхн медүлсн болхла, чамас цецн, хурц ухата күн уга болҗана. 40Эндрәс авн чи мини нутгиг залхич, мини улс чамаг соңсдг болх. Зуг би хан болҗах ямарн чамас ахлхув. 41Ода би чамар Египетин һардач кеҗәнәв!

42Хан тамһта билцгән тәәләд, терүгән Йосипин хурһнд зүүнә. Дәкәд нимгн эдәр кесн хувц өмскәд, Йосипин күзүнд алтн цев тер зүүнә. 43Йосипт хан орн-нутгиннь хойрдгч күүнә мөр татдг гиигн терг өгнә. Терүг йовхла, өмннь «Сөгдтн!» гиҗ хәәкрдмн.

Тиигҗ хан Йосипиг цуг Египетин һардач кенә.

44– Би хан, – гиҗ тер Йосипт келнә, – эндрәс авн Египетин цуг һазрар нег чигн күн чини зөв угаһар нег чигн ишкдл кешго, хурһарн көндәшго юмн.

45Хан Йосипт Цафнат-Панеах гидг шин нер өгнә. Терүнд Он[*] гидг балһснд бәәсн гелң[†] күүнә Аснат күүкинь авч өгнә. Гелңгин нернь Поти-Пера. Тиигҗ Йосип цуг Египетин һазрин һардач болв[+]. 46Египетин хаанад экләд көдлхдән Йосип һучта бәәҗ. Хаанаһас һарад, Йосип Египетин һазр хәләхәр эргәд йовна.

47Долан җилдән тер һазрас элвг урһц әмтн авчав. 48Тер җилмүдт тенд цуглулҗ авчасн буудяг Йосип балһсдар түгәнә. Балһсн болһнд эргндк тәрәнәснь хураҗ авсн буудя цуглулгдв. 49Йосип теңгсин элсн мет олар буудя хураҗ авв. Терүгән тоола бәәҗ, тооһан геев: тедү дүңгә тоолҗ болшго ик болв.

50Эн цагт, харһнлһн ирхәс урд, Поти-Пера гидг гелңгин күүкн Аснат Йосипт хойр көвү һарһҗ өгв. 51Түрүңк көвүндән тер Манаше[*] гидг нер өгәд келнә: «Яһад гихлә Бурхн нанд зовлңгим, төрскн герим мартулв». 52Хойрдгч көвүндән Эприм[*] гидг нер өгәд келнә: «Бурхн зовлң үзсн һазртм намаг үртә-садта кев».

53Египетин элвг бәәдлтә 7 җил давна. 54Йосипин келсәр, харһнлһна 7 җил экләд ирнә. Эн харһнлһн цуг делкәг бүсләд бәрнә, зуг Египетд хурасн буудян көрң бәәлә[+]. 55Харһнлһн эклхлә, әмтн хаанас өдмг сурцхана. Хан келнә:

– Йосип тал одтн, терүнә келсәр кетн.

56Харһнлһн икдәд, цуг орн-нутгт ирхлә, Йосип буудя хадһлдг амбармудан секәд, Египетин улст буудя хулдна. 57Цуг орн-нутгудас Египет тал, Йосипур буудя авхар әмтн ирцхәнә. Яһад гихлә цуг һазрар әмтн икәр харһнцхав.

### 42


Йосипин ахнр Египет тал йовна

1Египетд буудя бәәхиг медәд, Яков көвүдтән келнә:

– Тадн яһад юм келго бәәнәт? 2Египетд буудя бәәнә гиҗ келцхәнә. Тиигәрән йовтн, харһнад үкшгон төлә буудя хулдҗ автн.

3Йосипин 10 ах буудя авхар Египет орцхана. 4Зуг Йосипин һарлцсн дү көвүн Бенямин зеткрлә харһҗ одх гиһәд, Яков терүг бийәсн салһҗ йовулсн уга.

5Израилин көвүд буудя сурхар Египетд ирсн улс дунд йовна. Яһад гихлә, тер цагт Канана[†] цуг улс харһнҗала. 6Теднә ирсн нутгин һардачнь Йосип бәәҗ. Тер буудя хулддг бәәҗ. Яковин көвүд терүн тал өөрдәд, өмнәснь һазрт күрч гекцхәнә[+]. 7Йосип тедниг үзн таньна, болв талын күн болсн болад, шүрүтәһәр теднәс сурна:

– Альдас ирвт?

– Кананас, буудя авхар, – гиҗ тедн хәрү өгнә.

8Йосип эврәннь ахнран таньна, болв тедн терүг таньсн уга.

9Теднә тускар үзсн зүүдән тодлҗ, Йосип иигҗ келнә:

– Тадн туршулчнр болвзат. Мана һазрин мууһар батлгдсн орминь медхәр ирсн кевтәт[+].

10– Уга, нойн! Бидн, тана мухлас, буудя авхар ирвидн. 11Бидн нег эцкин үрдвидн, цугтан үннч улсвидн! Бидн тана мухласвидн, төрүц туршулчнр бишвидн, – гиҗ тедн хәрү өгнә.

12– Уга, тадн мана һазрин мууһар батлгдсн орм[†] медхәр ирвт, – гиҗ Йосип келнә.

13– Бидн, тана мухлас, ах-дүүһәрн 12 күнвидн. Бидн цугтан нег эцкин үрдвидн, Кананас. Хамгин бичкнь ода эцктәһән бәәнә. Негмдн дәкҗ уга, – гиҗ тедн хәрү өгнә.

14– Нә, энлм. Тадниг туршулчнр гиҗ би келлүсүв. 15Бидн тадниг шинҗләд хәләнәвидн. Хаана әмәр андһар өгчәнәв: тана бичкн дү нааран эс иртл, тадниг эндәс һарһшго. 16Негән илгәһәд, терүг авхултн, наадкснь ода деерән бәрәнд бәәх. Тегәд тадна келсн үнн худлынь медхвидн. Кемр худл болхла, тадн туршулчнр болҗанат. Хаана әмәр андһар өгчәнәв! – гиҗ Йосип келнә.

17Йосип тедниг һурвн хонгар бәрәнд суулһна. 18Һурвдгч өдртнь теднд тер иигҗ келнә:

– Мини келсәр кетн, тегәд әмд үлдхит, юңгад гихлә би Бурхиг икәр күндлдв. 19Кемр тадн үнндән чик седклтә улс болхла, негнтн бәрәнд үлдтхә. Наадкснь харһнҗах өрк-бүлдән буудя авч одад, 20бичкн дүүтәһән нан тал хәрү иртхә. Кемр тадна келсәр һархла, тадн үкшгот.

Тедн Йосипин келснлә зөвшәрнә.

21– Мана дүүһәс көлтә засглҗана гисн эн! Бидн терүг зовҗасинь үзүвидн. Тер мадниг яһҗ сурад бәәсн бийнь терүнд бидн сана зовсн угалм. Ода зовлң маднд ирв! – гиҗ тедн хоорндан күүндцхәнә.

22– Көвүнд бичә хар сана үзүлтн гиҗ би таднд эс келлү? Тадн намаг соңссн угат. Ода бидн терүнә цуснас көлтә ялан өгчәнәвидн, – гиҗ Рубен келв[+].

23Теднә күүндвриг Йосип медҗәнә гиҗ ахнрнь санҗасмн уга, яһад гихлә Йосип теднлә орчулачар дамҗад күүнддг бәәҗ. 24Йосип хооран һарад уульна. Дәкәд бийән тогтнулад, хәрү ирәд, Шимониг йилһҗ авад, күлтхә гисн заквр ахнриннь нүүрт өгнә.


Йосипин ахнр Кананур хәрү ирнә

25Дарунь Йосип теднә ацанд буудя ачад, күн болһна савд өгсн мөңгинь хәрү тәвәд, хаалһднь эдлх хот өгтхә гиҗ даалһвр өгнә. Келсинь күцәнә. 26Йосипин өгсн буудяг ахнрнь элҗгнстән ачҗ авад йовцхана.

27Сөөднь, амрсн цагтан, теднә негнь элҗгндән хот өгхәр саван секхләрн, эврәннь мөңгән үзнә.

28– Мини мөңгн хәрү нанд ирв! Минь эн, деер бәәнә! – гиҗ тер ахнр-дүүнртән келнә.

Теднә зүркнь менрҗ одв, чичрлдәд, нег-негнәсн сурцхана:

– Ода маднла Бурхн ю кеҗәхмб?

29Кананд эцк талан ирчкәд, тедн бийләһән болсн йовдлыг цугинь терүнд келҗ өгнә:

30– Тер нутг һардҗах күн маднла шүрүтәһәр күүндв, мадниг туршулчнр гиҗ санв. 31Бидн терүнд үнн седклтә улсвидн, туршулчнр бишвидн гиҗ келцхәввидн. 32Ах-дүүһәрн 12 күнвидн, цугтан нег эцкин үрд. Негмдн уга, хамгин бичкн дү көвүн ода эцктәһән Кананд үлдв гиләвидн. 33Болв тер маднд иигҗ келв: «Тадниг үнәр келсн угаһитн би шинҗләд хәләнәв: таднас негитн үлдәнәв, наадкснь харһнҗах өрк-бүлмүдтән буудя күргәд, 34тендәс бичкн дүүһән дахулад, нан тал хәрү ирцхәтхә. Тиигәд тадниг туршулчнр биш, үнн седклтә улс болҗахитн иткхүв. Суулһсн күүһитн сулдхнав. Тегәд тадн мана цуг һазрар эргәд сулдан йовҗ чадҗанат».

35Гертән ирәд савасн юман һарһхларн, тедн күн болһна савд мөңгтә харлдш үзнә. Терүг үзн, көвүд болн теднә эцк йир әәцхәнә.

36– Тадн мини көвүдиг неҗәдәр булаҗ авчанат. Йосип уга. Шимон уга. Беняминиг ода авхар бәнт. Нан деер зовлң ирҗ бууҗана! – гиҗ теднд Яков келнә.

37– Беняминиг дахулҗ хәрү эс авч ирхлә, мини хойр көвүг алҗ чадҗанач. Чи нанд итк. Би терүг хәрү авч ирхүв, – гиҗ Рубен эцкдән келнә.

38– Уга. Мини көвүн таднла йовшго. Бенямин экәсн һанцарн үлдлә, ахнь үкҗ одла. Кемр хаалһднь терүнлә шалтан харһхла яахмб? Би, көгшн өвгн, таднас көлтә зовад бәәҗ үклин һазрт[†] орх болҗанав, – гиҗ Яков келнә.

### 43


Йосипин ахнр Беняминиг Египет тал авч ирнә

1Тер һазрар харһнлһн улм икдәд бәәв. 2Египетәс авч ирсн буудя чилхлә, эцкнь көвүдтән иигҗ келнә:

– Бас невчкн буудя авч иртн!

3– Бичкн дүүһән дахулҗ эс ирхлә, нүдндм бичә үзгдтн гиҗ тер күн шүрүтәһәр келлә. 4Кемр чи терүг маднла йовулхла, бидн чини төлә буудя авч ирнәвидн. 5Кемр терүг эс йовулхла, маднд тиигәрән одад чигн керг уга. Тер күн мана бичкн дү угаһар нүдндм бичә үзгдтн гиҗ келлә, – гиҗ Йуда келв.

6– Тадн намаг иим зовлңла яһад харһулвт, – гиҗ Израиль[†] келв. – Бас нег дү бәәнә гиҗ яһад теднд келвт?

7– Тер күн цугтаһиннь тускар сурла: мана тускар, мана төрл-садна тускар, мана эцк әмд бәәхин, маднд бас ахнр-дүүнр бәәхин тускар. Тер күн тиигҗ сурад бәәв, бидн хәрү өгвидн. Мана бичкн дүүг авч иртхә гиҗ тер закхиг бидн альдас медх бәәсмб? – гиҗ тедн хәрү өгнә.

8– Отхн көвүһән маднла йовулчк. Тегәд бидн, чи эврән, мана үрд харһншго, әмд үлдцхәхвидн. 9Отхн көвүнчнь хәрү ирх, толһаһарн андһар өгчәнәв. Терүг чам тал хәрү эс авч ирхлә, насан бартлан чини өмн би бурута болхв, нанас ялынь ав. 10Кемр цаган эс үрәсн болхла, бидн тиигән хойр дәкҗ одад ирх биләвидн! – гиһәд Йуда эцкдән келнә.

11– Нә, тиигхлә? Тиигхлә иигтн: мана һазрин элвг зөөрәс – бальзам, бал, ладан, каңкнсн үнртә модна салм, сән яңһг – саван дүүргәд, тер күүнд белг авч одтн. 12Тадна савд тәвснә үнинь хәрүлхин төлә хойр дам үлүһәр мөңг автн. Тедн эндүрсн бәәдлтә. 13Беняминиг дахулад, цаган үрәлго, дәкн тер күн тал минь ода йовтн. 14Күчтә Бурхн нойиг цаһан саната кетхә, терүнә хәәрлт таднд күрттхә: Шимониг, Беняминиг бас хәрү йовултха. Кемр мини тускар үрдән геетхә гиҗ заяч заясн болхла – арһ уга, – гиҗ Израиль келнә.


Ахнр-дүүнр Йосипла харһна

15Ахнр-дүүнр белгән белдәд, урдкасн хойр холван икәр мөңг авад, Беняминиг дахулад, Египетд бәәсн Йосип тал ирцхәнә.

16Беняминиг ахнран дахад ирсиг үзчкәд, Йосип гериннь һардачд иигҗ келнә:

– Эн улсиг мини герт орул. Мал алад хот ке. Эдн нанла үдләдән хот эдлцхәх.

17Йосипин келсиг күцәһәд, тер күн гиичнриг терүнә гер тал дахулад йовна. 18Болв ахнр-дүүнр йовҗ йовад әәһәд, иигҗ келцхәнә:

– Тедн мадниг тиигхд савд олдсн мөңгнәс көлтә герүрн авч йовна. Мадниг тедн гемшәһәд дәврхәр бәәнә, мухласан кех, мана элҗгнсиг авцхах!

19Үүднә мөрт күрәд, тедн дахулҗ йовсн герин һардачд келнә:

20– Мана нойн, үг келҗ болхий? Бидн нааран нег дәкҗ буудя авхар ирләвидн. 21-22Хәрҗ йовад, сөөһәр хаалһдан амрхларн, саван секәд хәләхлә, мана өгсн мөңгн тооһарн тер кевтән бәәсиг үзвидн. Тиигхд мана савд кен мөңг тәвсинь бидн медҗәхшвидн. Тер мөңгиг бидн хәрү авч ирвидн. Бидн буудя хулдҗ авхар бас мөңг авч ирвидн.

23– Тогтнтн, – гиҗ герин һардач теднд келнә. – Бичә әәтн. Тертн тана Бурхн, тана эцкин Бурхн тадна савд зөөр тәвсн болх. Тана өгсн мөңгиг би кевтнь авлусув.

Герин һардач тедн тал Шимониг сулдхад авч ирнә. 24Дарунь гиичнриг Йосипин герт орулад, көлинь уһах ус өгәд, элҗгнстнь хот тәвҗ өгнә. 25Ахнр-дүүнр Йосипиг тосхар авч ирсн белгән үдлә һарһцхана. Терүнлә хамдан хот ууцхахт гиһәд гиичнрт келлә. 26Йосипиг герүрн ирхлә, ахнр-дүүнр терүнд эврәннь белгүдән өгәд, һазрт күрч гекҗ сөгднә.

27– Тана көгшн эцк ямаран бәәнә? Терүнә тускар тадн нанд келләт. Әмд бәәнү? – гиҗ Йосип теднә мендинь медәд, эцкиннь тускар сурна.

28– Мана эцк, тана мухла, әмд-менд бәәнә, – гиҗ ахнр-дүүнр хәрү өгәд, терүнә өмн сөгдцхәнә.

29Йосип эврәннь һарлцсн дү Бенямин тал хәләнә.

– Энтн тана келҗәсн бичкн дүүтн эсий? – гиҗ тер сурна.

– Көвүн минь, Бурхн чамаг хәәрлтхә! – гиҗ Йосип Беняминд келнә.

30Йосипин зүркн җөөлдәд, дүүһән үзсндән уульн гиһәд бәәв. Адһмтаһар тер һарад, талдан хорад орад уульна. 31Дәкәд чирәһән уһаһад, хәрү ахнр-дүүнр талан һарч ирәд, бийән бәрәд, хот авч иртхә гиһәд закна. 32Хотыг Йосипт тустнь, гиичнрт тустнь, Египетин улст тустнь өгв. (Египетин улс бузрдшгоһар евреймүдлә хамдан хот эдлдго бәәҗ.)[+] 33Гиичнриг Йосипин заасар ах-дүүһин дараһар суулһснд, тедн нег-негән өврмҗтәһәр хәләһәд бәәцхәв. 34Йосип болхла эврәннь ширә деерк хотасн теднд тәвҗ өгәд бәәв. Беняминд тер наадксаснь тавн холван үлүһәр өгчәв. Тедн Йосипла хамдан идәд-ууһад нәәрлцхәв.

### 44


Йосип эврәннь ахнр-дүүнрән сөрҗ хәләнә

1– Теднә савиг дүүргәд, багтҗ чадхарнь буудя кеҗ өгтхә. Күн болһна савин амнд авч ирсн мөңгинь хәрү тәвтхә. 2Бичкн дүүһиннь савд мөңгнлә хамднь мини цаһан мөңгн ааһ тәвтхә, – гиҗ Йосип герин һардачд келнә.

Һардач Йосипин заксар кенә.

3Өр цәәхлә, ахнр-дүүнриг элҗгнстәһинь герүрнь йовулна. 4Тедн балһснас холд һарад уга бәәтл, Йосип һардачтан иим даалһвр өгнә:

– Шулуһар тедниг көөлд! Күцхләрн теднд кел: «Тадн яһад цаһан санана хәрүд, му юм һарһвт?! 5Яһад эзнәнм цаһан мөңгн ааһ хулхалҗ аввт?! Тер ааһас мини нойн хот ууна, терүгәр белг бәрнә. Му йовдл тадн һарһвт!»

6Йосипин һардач йовсн көвүдиг күцәд, эзнәннь келсиг теднд күргнә.

7– Та, мана нойн, ю хәәҗ тиим юм келҗәхмт? Бидн, тана мухлас, тиим юм һарһшго биләвидн. 8Мана савд тәвсн мөңгиг бидн Кананас[†] танд хәрү авч ирсиг та эврән меднәлмт! Тиигхлә тана эзнә герәс цаһан мөңг, эс гихлә алт бидн хулхалхий? 9Кемр мадна кен-негнәннь савд хулхалсн ааһ олдхла, терүг цааҗлтха. Наадкснь болхла тана мухлас болад үлдхвидн, – гиҗ ахнр-дүүнр келцхәнә.

10– Сән, тадна келсәр болтха. Болв ааһ хулхалҗ авсн күн мухла болх, наадкснь эврә герүрн йовх, – гиҗ һардач хәрү өгнә.

11Тедн саван шулун болдгар һазр деер буулһад, аминь секнә. 12Һардач ахаснь экләд бичкн дү күртлнь даралад негҗнә, Беняминә савд ааһиг олҗ авна. 13Беняминә ахнр һашудҗ эврәннь хувцсан шуулна. Тедн шинәс элҗгнс деер ацаһан ачад, балһсн тал хәрү ирцхәнә. 14Йудаг ах-дүүнртәһән ирхлә, Йосип гертән бәәҗ. Тедн Йосипин өмн һазр элкдәд кииснә.

15– Тиим юм яһҗ һарһвт? Нанла әдл күн белг бәрҗ чаддгиг тадн меддговт? – гиҗ Йосип теднд келнә.

16– Эврәннь нойнд бидн ю келхмб? Буру бишән яһҗ иткүлхмб? Бурхн мана буруг бәрүлв. Ода бидн мана нойна мухлас болҗанавидн: ааһ хулхалҗ авснь чигн, наадкснь чигн, – гиҗ Йуда келнә.

17– Уга. Би тиим юм һарһхий?! Ааһ хулхалсн күн мини мухла болх. Наадкснь эцк талан әмд-менд хәртхә, – гиҗ Йосип келнә.

18Тиигхләнь Йуда Йосип тал өөрдәд иигҗ келнә:

– Мини нойн! Тана мухлад үг келх зөв өгит. Эврәннь мухладан бичә уурлыт. Та хаанла әдл күнт! 19Та, мини нойн, маднас – эврәннь мухласас – эцк бәәх угаһинь, маднд бас ах-дүүнр бәәх угаһинь сурлат. 20Бидн танд, мана нойн, эцкмдн әмд, көгшн гиҗ келләвидн. Терүнд бас нег бичкн көвүн бәәнә. Тернь көгшрх наснднь һарла. Ахнь өңгрҗ одла, эврәннь экәсн тер һанцарн әмд үлдв. Эцкнь терүнд йир дурта[+]. 21Та маднд, эврәннь зарцнртан, мана бичкн дүүг авч иртхә гиҗ заквр өгләт. 22Бидн танд, мана нойн, эцкән тер үлдәҗ чадшго гиҗ келләвидн. Яһад гихлә, эцкнь тиим юм даашго, терүнәс салшго. 23Бичкн дү угаһар нүдндм бичә үзгдтн гиҗ маднд, эврәннь мухластан, та келләт. 24Мана эцк, тана мухла тал хәрҗ ирхләрн, бидн келситн цугинь күргҗ келләвидн. 25Мана эцк дәкн невчкн буудя авч иртн гиҗ келхлә, 26бидн бичкн дүүһән дахуллго тана нүднд үзгдшго болҗ һарлавидн, терүнд тиим хәрү өгләвидн. 27Мана эцк – тана мухла – маднд иигҗ келлә: «Тадн эврән меднәт: Мини гергн Рахел нанд хойр көвү һарһҗ өглә. 28Негнь геедрв. Терүг зерлг аңгуд шуучад алсиг би медүв. Дәкҗ би терүг үзсн угав. 29Ода тадн хойрдгч көвүһим авчанат. Кемр тер зеткрлә харһхла яахмби? Би, буурл өвгн, таднас көлтә зовад үклин һазрт[†] орхув!» 30Тегәд би эцк талан, тана мухла тал, дурта көвүнь угаһар хәрү йовҗ чадхий? Эцкнь Бенямин угаһар бәәҗ чадшго. Теднә әмнь холвата. 31Терүг маднла эс ирхлә, эцкмдн үкҗ одх. Мана эцк – тана мухла – буурл өвгн, маднас көлтә зовад үклин һазрт орх! 32Би, тана мухла, дүм хәрҗ ирх гиһәд, толһаһарн андһар өгләв. Кемр терүг герүрнь эс авч ирхлә, эцкиннь өмн насан чилтл би бурута болхув. 33Тегәд би, тана мухла, бичкн дүүһиннь ормд энд үлдсүв. Дүм ахнртаһан герүрн хәртхә. 34Терүг угаһар гертән одҗ эцкиннь зовлң үзҗ чадшгов.

### 45


Йосип ахнр-дүүнртән бийиннь тускар илднь келнә

1Йосип бийән әмтнә хаҗуд бәрҗ чадад бәәв.

– Цугтан һартн! – гиҗ Йосип закна.

Йосипиг эврәннь ахнр-дүүнртән кен болҗ бәәсән келҗ өгхд, хаҗуднь нег чигн талын күн уга бәәҗ. 2Болв терүг дегд чаңһар уульсиг Египетин улс соңсҗ, тегәд хаана бәәшңд чигн тер зәңг күрч.

3– Би Йосипв, – гиҗ тер ахнр-дүүнртән келнә. – Мини эцк әмдий?

Теднь сүрдәд, нег чигн үг келҗ чадсн уга.

4– Эрҗәнәв тадниг, нааран өөрдтн, – гиҗ Йосип келнә.

Ах-дүүнрнь өөрднә.

– Энтн бив, Йосипв. Египетд хулдсн тана дүв. 5Бичә зовтн, терүнәс көлтә бийән бичә гемшәтн. Олна әм авртха гиһәд, намаг иигән Бурхн илгәвш. 6Хойрхн җилдән әмтн харһнҗана, бас 5 җилдән һазр хаһлҗ, тәрә хадҗ күн авшго. 7Тана тохма улс һазр деер әмд үлдтхә гиһәд, тана әмиг сүртәһәр сулдхҗ авртха гиһәд, таднас түрүлҗ намаг иигәрән Бурхн илгәв. 8Тадн биш, Бурхн намаг нааран илгәһәд, хаана хамгин ах селвгч кев. Терүнә орн-нутгин нойньв би, цуг Египетин һазрин һардач болув. 9Тадн эцк талан адһтн, терүнд иигәд келтн: «Чини көвүн Йосип иигҗ келүлв: Бурхн нанар цуг Египетин һардач кев. Бичә удадад бә, нан тал ир. 10Гошен һазрт көвүдтәһән, ачнр-зеенртәһән, цуг малтаһан, цуг эврәннь зөөртәһән нанас хол биш чи бүүрләд бәәхич. 11Тенд би чамд, чини өрк-бүлд, чини малд тетквртә бәәдл тогтанав. Өмнтн 5 җилдән харһнлһн болв чигн, тадн юуһарн чигн дутшгот», – гиҗ тер теднд келнә.

12– Хәләтн! – гиҗ Йосип хәәкрнә. – Хәлә, Бенямин, мини дү. Үнндән энтн би, би таднла күүндҗәнәв! 13Египетд би ямаран күчтә, туурмҗта болсиг эцкдм келҗ өгтн. Энд үзсән цугинь келҗ өгтн, шулуһар нааран эцким авч иртн.

14Эврәннь дү Беняминиг теврәд, Йосип уульна, тернь ахан теврәд бас уульна. 15Дәкәд уульн йовҗ Йосип наадк ахнран үмснә. Терүнә хөөн ахнр-дүүнрнь Йосипла күүндҗ чадцхав.

16Йосип тал ах-дүүнрнь ирҗ гисн зәңг хаана бәәшңд күрхлә, хан болн терүнә өөрхн улснь байрлна.

17– Элҗгнс деер буудяһан ачад, Канан[†] тал йовтн, 18эцкән, эврәннь өрк-бүлән авч иртхә гиҗ ахнртан кел. Би теднд Египетд бәәсн хамгин сән һазр өгнәв. Мана нутгин элвг-делвг зөөрәс тедн эдлтхә, – гиҗ хан Йосипт келнә. – 19Бичкдүд, күүкд улс авч ирхин төлә, тедн Египетәс аца зөөх тергд автха. Бийләһән тедн эцкән авч иртхә. 20Үлдх эдл-ахуһин тускар зовад керг уга, яһад гихлә Египетд бәәсн юмна хамгин сәнь теднә болх.

21Израилин көвүд хаана келсәр кенә. Йосип теднд аца зөөх тергд өгнә, бас хаалһин хот, 22күн болһнд шин хувц өгнә. Зуг Беняминд тер 5 зах шин хувц, 300 төөнг цаһан мөңг[*] өгнә. 23Египетин һазрт бәәх зөөрәс 10 элҗгнд ачад, эцкдән белг тер илгәнә. Дәкәд 10 эм элҗгн деер буудя, өдмг болн нань чигн эдл-ууш ачад, бас хаалһин эдлвр гиҗ терүнд илгәв.

24– Йовтн, бичә әәтн, – гиҗ ахнр-дүүнрән үдшәһәд тер келнә.

25Египетәс һарад тедн Кананд бәәсн эцк талан хәрү ирцхәнә.

26– Йосип әмд йовна. Цуг Египетиг тер ода залҗана, – гиҗ тедн Яковд келнә.

Яковин зүркн менрҗ одна: соңссан иткҗәхш. 27Көвүднь Йосипин келсиг терүнд келҗ өгнә. Бийинь авхар Йосипин илгәсн аца зөөх тергд эврәннь нүдәрн үзхләрн, Яков ухан-седкләрн сергәд одна.

28– Болҗана! Мини көвүн Йосип әмд бәәдг чигн! Үкхиннь өмн ода би терүнлә одад харһнав! – гиҗ Израиль[†] келнә.

### 46


Яков өрк-бүләрн Египет орна

1Израиль[†] эврәннь цуг зөөрән цуглулҗ авад, һарад йовна. Беэр-Шева гидг балһснд ирн, тер эцк Ицхакин мөргдг Бурхнд тәкл тәкнә[+]. 2Сөөһәр терүнд Бурхн үзгдәд, иигҗ дуудна:

– Яков, Яков!

– А, а, – гиһәд Израиль хәрү өгнә.

3– Би Бурхмб, чини эцкин Бурхмб. Египет орхасн бичә ә. Тенд чини хөөт үйнрәс Би алдр улс үүдәнәв. 4Би Эврән таднла Египет орнав. Би Эврән чини хөөт үйнриг тендәс дахулҗ хәрү һарһнав. Йосип эврәннь һарарн чини яс бәрх, – гиҗ Бурхн келнә[+].

5Яков Беэр-Шеваһас һарад йовна. Хаана илгәсн аца зөөх тергд деер көвүднь Яковиг, бичкдүдиг, күүкд улсиг суулһна. 6Тедн малан тууһад, Кананд[†] хоршасн зөөрән ачҗ йовв. Тиигҗ Яков цуг эврәннь хөөт үйнртәһән Египет тал нүүҗ одв: 7көвүдән, ачнран, күүкдән, зеенрән – цуг уңг-тохма улсан Египетд авч ирв.

8Египетд нүүҗ ирсн Израилин өрк-бүлин нерд эн:

Яков болн терүнә хөөт үйнр.

Яковин түрүңк көвүн – Рубен[+]. 9Рубена көвүд: Ханок, Паллу, Хецрон, Карми[+].

10Шимона көвүд: Емуэл, Ямин, Охад, Якин, Цохар, Канана күүкд күүнә көвүн Шаул[+].

11Левин көвүд: Гершон, Кахат, Мерари[+].

12Йудан көвүд: Ээр, Онан, Шелә, Пәрец, Зерах. Ээр Онан хойр Кананд өңгрҗ одла, Пәрецәс Хецрон болн Хамул төрв[+].

13Исахарин көвүд: Тола, Пуа, Яшув, Шимрон[+].

14Завулуна көвүд: Серед, Элон, Яхлэл[+].

15Паддан-Арамд Лияһас һарсн Яковин көвүд эннь. Терүнәс Дина күүкн бас һарла. Яков Лия хойрин көвүд, күүкднь ут турштан 33 күн.

16Гәдин көвүд: Цифион, Хагги, Шуни, Эцбон, Эри, Ароди, Арели[+].

17Ашерин көвүд: Имна, Ишва, Ишви, Бэриа. Теднә дү күүкн Серах. Бэриан көвүд: Хевер болн Малкиэл[+].

18Эннь эврәннь күүкн Лияд зарц кехәр Лавана өгсн Зилпаһас һарсн Яковин хөөт үрд. Ут турштан эдн 16 күн.

19Рахеләс һарсн Яковин көвүд: Йосип болн Бенямин.

20Он гидг балһсна гелң[†] Поти-Перан күүкн Аснат Египетд Манаше болн Эприм гидг көвүд Йосипт һарһҗ өгнә[+].

21Беняминә көвүд: Бела, Бехер, Ашбел, Гера,[†] Нааман, Эхи, Рош, Муппим, Хуппим, Ард[+].

22Эдн Рахеләс һарсн хөөт үрд. Ут турштан 14 күн.

23Данан көвүн: Хушим[+].

24Напталин көвүд: Яхцел, Гуни, Ецер, Шиллем[+].

25Эннь эврәннь күүкн Рахелд зарц кехәр Лавана өгсн Билхаһас һарсн Яковин хөөт үрд. Ут турштан 7 күн.

26Яковла Египетд ирсн һал хөөт үйнр – берәчүдинь тоод эс авхла – 66 күн болҗ һарна. 27Египетд энүнә өмн Йосипас бас хойр үрн төрлә. Яковин уңг-тохма улс Египетд нүүҗ ирәд бүүрлхләрн 70 күн болв[+].

28Яков Йудаг Йосип тал түрүләд йовулна. Тиигхләрн Йосип тедниг Гошенд тостха гиҗ келүлнә.

Тедн тиигәрән ирнә. 29Йосип мөр татдг гиигн тергән зүүлһәд, Гошенд одад, Израилиг тосхар йовна. Эцкән теврәд, тер удан уульна. 30Израиль иигҗ келнә:

– Ода чамаг әмд-менд йовхичнь үзсн би үкҗ чигн чадхв.

31– Кананас нан тал мини ахнр-дүүнр, цуг мини тохма улс ирв гиҗ хаанд би одҗ келхүв. 32Эдн малчнр, хөд хәрүлнә, бийләһән бог болн бод малан авч ирцхәв, эврәннь зөөрән авч ирцхәв гиҗ терүнд келнәв, – гиһәд Йосип ахнр-дүүнртән болн цуг тохма улстан зәңглнә. – 33Хан таднас ю кедвт гиҗ сурхла, 34иим хәрү өгтн: «Бидн, тана мухлас, бичкн наснасн, мана эцкнрлә әдл, мал хәрүлдг улсвидн». Тиигхлә тер тадниг Гошен һазрт үлдәх. Яһад гихлә мал хәрүлдг улсиг египетихн бузрдҗ одсн улс гиҗ тоолцхана[+].

### 47


Яков хаанд әдс өгнә

1-2Ах-дүүнр дундас 5 кү шүүҗ авад, хан тал дахулҗ одад, Йосип иигҗ келнә:

– Мини эцк, ахнр-дүүнрм мал-гертәһән, цуг эдл-ахутаһан Кананас[†] ирәд, ода Гошенд бәәцхәнә.

3– Тадн ю кедвт? – гиҗ хан теднәс сурна.

– Тана зарцнр, мана эцкнрлә әдл, мал хәләдг улсвидн, – гиҗ тедн хаанд келцхәнә. – 4Бидн иигәрән бәәхәр ирвидн, яһад гихлә Канан һазрт әмтн икәр харһнҗана. Тенд тана зарцнрт малан хәрүлх арһ уга. Тегәд маднд, эврәннь зарцнртан, Гошенд бәәх зөв өгтн.

5– Чини эцк болн ах-дүүнрчнь чам тал ирцхәв. 6Египетин цуг һазр өмнчнь бәәнә. Теднән эн һазрин хамгин сән ормд бәәлһ. Гошенд бүүрләд бәәтхә. Кемр тедн дунд чадврта әмтн бәәхлә, теднәр мини шишлң мал хәләлһ, – гиҗ хан Йосипт келнә.

7Йосип эврәннь эцкән дахулҗ ирәд, хаанла таньлдулна. Яков хаанд әдс өгнә.

8– Чи кедүтәвч? – гиҗ хан терүнәс сурна.

9– Би 130 җилдән әмд йовнав. Мини җирһл һашута. Насм ик биш, тооһарн эцкнринм наснд күрәд уга, – гиҗ Яков хаанд хәрү өгнә[+].

10Яков хааг йовх деерән дәкн әдсләд, терүнә бәәшңгәс һарад йовна.

11Йосип эцкән, ахнр-дүүнрән Египетд, Раамсес балһсна эргнд, хамгин сән һазрт бәәлһәд, хаана келсәр терүг теднд өгнә[+]. 12Эцкән, ах-дүүнрән, теднә герт бәәх улсиг, күүкд улсиг, бичкдүдиг Йосип тооһарнь күцц хотар теткнә.


Харһнлһна цагт Йосипин һардлһн

13Дәкәд альд чигн хот уга болв, яһад гихлә харһнлһна догшн цаг ирв. Египетд чигн, Кананд чигн харһнсндан әмтн муурцхав. 14Буудя хулдад хоршасн цуг мөңгиг Йосип Египетәс болн Кананас цуглулҗ авна. Тер мөңгән Йосип хаана хазнд бәрҗәв. 15Египетд, Кананд әмтнә мөңгн чилхлә, Египетин улс Йосип тал ирәд иигҗ келцхәнә:

– Маднд өдмг өгтн. Бидн тана хаҗуд ю хәәҗ үкхмби? Мана мөңгн чилв.

16– Тана мөңгн чилсн болхла, малан тууҗ авч иртн. Би ормднь өдмг өгнәв, – гиҗ Йосип келнә.

17Тедн Йосип тал малан авч ирнә. Мөрдиг, хөөдиг, ямадиг, үкрмүдиг, элҗгнсиг тедн буудяһас сольна.[†] Тер җил әмтн цуг малан өдмгәс сольв.

18Җил давхла, Египетин улс Йосип тал ирәд иигҗ келцхәнә:

– Мана нойнас мөңгн чилв гиҗ бидн нуухар бәәхшвидн. Мана мал тана болв. Мана цогц-махмудас болн мана һазрас талдан нойнд өгх дүңгә юмн маднд үлдсн уга. 19Бидн эврән, мана һазр кевтән ю хәәҗ тана хаҗуд үкхмби? Мадниг, мана һазриг өдмгәс соляд, та хулдҗ автн. Бидн хаанд мухла болнавидн, мана һазр терүнә болх. Маднд әмд үлдхин төлә, дәкәд һазр хоосрашгон төлә тәрәнә эк өгтн.

20Тиим кевәр Йосип Египетд бәәсн цуг һазриг хаана төлә хулдҗ авв. Египетин күн болһн харһнлһнд даргдад, эврәннь һазран терүнд хулдв. Тиигәд тер һазр хаана зөөр болв. 21Египетин нег захас оңдан зах күртлнь цуг әмтиг Йосип мухла кев. 22Һанцхн гелңгүдин[†] һазр тер хулдҗ авсн уга, яһад гихлә тедн даңгин эврәннь хүвән хаанас авдг билә. Хаанас авсн тер хүвнь эдлвр кехд күртәд бәәдмн. Тер учрар тедн эврәннь һазран хулдсн уга.

23– Соңстн, тадниг, тана һазриг би хаана төлә хулдҗ авув. Ода тадн эн тәрәнә эк авад, һазртан тәртн. 24Тәрәһән хадхларн, эн өдрәс авн тавн әңгин нег хүвинь хаанд тадн өгтн. Наадк дөрвн хүвинь тәрә тәрх экнд үлдәхит, эврән идхит, гертән бәәх улсан, үрдән асрхит, – гиҗ Йосип әмтнд келнә.

25– Та мадниг әмд үлдәввт. Маднд цаһан санаһан күртәввт. Бидн хаана мухлас болнавидн, – гиҗ тедн келнә.

26Тиигҗ Египетд Йосип һазрин туск зака тогтана. Тернь эндр күртл күцәгдҗәнә. Тавн әңгин нег хүвнь хаана болҗана. Болв эннь гелң улсин һазрас цуглулгдхш, яһад гихлә теднә һазр хаана зөөр биш билә.


Яковин сүүлин сурвр

27Израилин улс Египетд Гошен һазр авад, зөөрән хоршаһад, тооһарн өсчәв.

28Яков Египетд 17 җилдән бәәв. Тер 147 билә. 29Өңгрх цагнь ирхлә, Израиль[†] Йосип көвүһән дуудад, терүнд иигҗ келнә:

– Буйн болтха, һаран мини ташад күрг, андһар өг. Мини сурвр күцә. Намаг Египетд бичә орша. 30Болв намаг өвкнр талан салад давхла, Египетәс һарһад, тедниг оршасн һазрт орша.

– Би чини келсәр кенәв, – гиҗ Йосип хәрү өгнә[+].

31– Андһаран өг, – гиҗ эцкнь келнә.

Йосип андһаран өгнә. Орн деерән кевтсн Израиль ханлтан өргҗ гекнә.

### 48


Йосипин көвүдиг Яков әдслнә

1Невчкн цаг давхла, Йосипт әмтн иигҗ келнә:

– Чини эцк гемтә чигн.

Йосип бийләһән Манаше Эприм хойр көвүһән дахулад, эцк талан одна.

2– Тан тал тана Йосип көвүн ирв, – гиҗ Яковд келнә.

Эцкнь бәәсн чидләрн өндәһәд, орн деерән суув.

– 3Канана[†] һазрин Луз балһсна хаҗуд Хамгин Күчтә Бурхн үзгдәд, нанд әдс өгәд 4иигҗ келлә: «Би чини хөөт үйнриг өслттә кенәв, тооһарн олн болхит, чамас олн келн-улс үүдәнәв. Эн һазриг чини хөөт үйнрт мөңкинд өгчәнәв», – гиҗ Яков Йосипт келнә. –[+] 5Намаг Египет тал чамур ирхәс өмн төрсн чини хойр көвүн ода мини болцхах. Рубен Шимон хойрла әдл Эприм болн Манаше мини болцхах. 6Теднә хөөн төрсн бичкдүд чини болцхах. Өнч авхларн, тедн ахнриннь хүвәс өнчән авцхах. 7Намаг Падданас хәрҗ йовад, Эпратас хол биш хаалһдан йовхла, һундл төрхд, Рахелм Канана һазрт өңгрв. Тенд би терүг Эпрат тал һардг хаалһин хаҗуд оршавув. (Эпрат ода Бетлехем гидг нертә.)[+]

8– Эдн кемб? – гиҗ Йосипин көвүдиг үзн, Израиль[†] сурна.

9– Энд нанд Бурхна өгсн көвүд энтн, – гиҗ Йосип эцкдән хәрү өгнә.

– Нааран өөрдүл эднән, би әдс өгнәв, – гиҗ тер келнә.

10Израиль көгшрхлә, нүднә харань сулдад, сохрхдан шаху тер болв. Йосип көвүдән терүн тал өөрдүләд зогсана. Йосипин эцк тедниг үмсәд теврнә.

11– Чини чирә шинәс үзхүв гиҗ санҗасн уга биләв. Бурхн нанд чини көвүд үзх арһ өгв, – гиҗ Израиль Йосипт келнә.

12Йосип көвүдән Израилин өвдг деерәс буулһад, терүнә өмннь сөгдәд мөргнә. 13Дәкәд Йосип Эпримиг барун бий талан, Израилин зүн һар тал зогсана. Манашег зүн бий талан, Израилин барун һар тал зогсана. Йосип тедниг эцк талан өөрдүлнә. 14Болв Израиль хойр һаран кирсләд, барун һаран суңһад, хамгин бичкн дү Эпримин толһа деер тәвнә. Манаше терүнәс ах болсн бийнь, Израиль зүн һаран энүнә толһа деер тәвнә. 15Дәкәд тер Йосипиг әдсләд иигҗ келнә:

– Мини эцкнрин – Абрахам Ицхак хойрин Бурхн, эндр күртл наснам туршартм намаг хәләҗ йовсн Бурхн, 16зүсн-зүүл му йовдлас намаг харҗ хадһлсн Бурхна элч,[†] бичкдүдиг әдслтхә. Эднд мини нерн, Абрахам Ицхак хойр мини эцкнрин нерд цаарандан делгртхә. Һазр деер тооһарн хөөт үйнрнь йир олн болтха.

17Эцкән Эпримин толһа деер барун һаран тәвсинь үзсн Йосип һундрхна. Эпримин толһаһас эцкиннь һариг авад, Манашен толһа деер тәвхәр тер седнә.

18– Уга, эцкм. Түрүн көвүн эн… Барун һаран энүнә толһа деер тәв, – гиҗ Йосип эцкдән келнә. 19Болв Яков һаран сольшго[†] болад иигҗ келнә:

– Би меднәв, көвүм минь. Би меднәв. Ах Манашеһәс бас олн улс үүдх, тедн бас алдр болх. Болв Манашен дү терүнәс деегшлх, терүнә хөөт үйнр тооһарн олн улс болцхах[+].

20Тер өдр Йосипин көвүдиг әдсләд, Израиль иигҗ келнә:

– Тадна нердиг Израилин улс нег-негән әдслхләрн дуудх: «Бурхн Эприм Манаше хойрт сә кесн әдләр чамд сә кетхә».

Тиигҗ Эпримиг Манашен өмн тер һарһв.

21– Ода удлго би үкхүв. Болв Бурхн тадниг залх, таниг өвкнрин һазрт хәрү күргх. 22Би чамд ахнр-дүүнрәсчн үлүһәр хүвин икнкинь өгчәнәв. Үлд саадг хойрар амореймүдәс булаҗ авсн уулын Шехем гидг ташу бас өгнәв, – гиҗ эцкнь Йосипт келнә.

### 49


Яков эврәннь 12 көвүһән әдслнә

1[•]Эврәннь көвүдән дуудад, Яков иигҗ келнә:

– Намаг бүсләд зогстн, би таднд иргчдән юн болхиг келҗ өгхәр бәәнәв. 2Яковин көвүд, цуглрад соңстн, эврәннь эцк Израилиг соңстн.

3Рубен, чи мини түрүңк көвүнч, мини күчн,
залу күн болсна мини түрүңк үрн,
цугтаһаснь даву,
чидл-күчәрн түрүңкич.
4Усн мет дольгалҗ йовх чи
түрүңк болҗ чадшгоч.
Чи мини зарц гергнлә орндм кевтәд,
нерим бузрдаввч[+].

5Шимон Леви хойрин ни-негн:
теднә селмс – күч үзүллһнә дәәнә зер-зев болҗана[+].
6О, би теднә нуувч зурад орлцшгов,
теднә хургла негдшгов,
яһад гихлә, уурлхларн, тедн әмт ална,
бүүрһхләрн, бухин тәкмин шүрүс керчнә.
7Теднә цухл харалта,
юңгад гихлә догшн болҗана.
Теднә һалзурлһн харалта,
юңгад гихлә хәәрлт уга болҗана.
Би теднә хөөт үйнриг цуг Израилин һазрар,
теднә улс дунд тараһад хайнав[+].

8Йуда, чини ахнр-дүүнр чамаг магтх!
Чини эцкин көвүд чамаг күндлх.
Яһад гихлә чи эврәннь дәәсдиг дәәнд диилхич.
9Йуда, көвүн минь,
чи олзан идчкәд хәрҗ ирдг баахн арслңгч.
Арслң мет һазрт суняһад кевтнәч,
терүг көндәх зөрг кенд бәәхмби[+]?
10Йудаһас йос күн булашго.
Олн-әмтн алван эс авч иртл,
Йудан өмн эс сөгдтл,
Терүнә хөөт үйнр йос һарддг мотриг[†] оньдин бәрх[+].
11Уста үзмин модна иш чини һазрт йир элвгәр урһх.
Тегәд терүнд өлн элҗгниг боохла, чамд һарута болшго.
Нам хамгин сән темстә моддт терүг боов чигн һару һаршго.
Эврәннь хувцан чаһрт уһах дүңгә ик чаһрта болхич.
12Чини нүдн чаһрас хар,
Шүддчнь үснәс цаһан.

13Завулун теңгсин эргнд бүүрлх,
Тенд кермс зогсдг шуһу һазр болх.
Терүнә меҗә Сидон балһснд күрх.

14Исахар – бий деернь теңнәтә
хойр даальңгин хоорнд
кевтх чидлтә элҗгнлә әдл.
15Эн орм[†] амрхд сәәнинь үзәд,
берк сәәхнинь медәд,
аца үүрхд белн болад,
мухла мет өндәлго тер көдлх.

16Дан Израилин нег отг болад,
Эврәннь улсин зарһ кех[+].
17Дан хаалһ деер бәәдг моһа мет болх,
Җим хаалһин хорта моһа болх.
Мөрнә көләс зуухлань,
мөртә күн гедргән унх.

18Деед Эзн, би Тана сулдхвр күләҗәнәв![+]

19Гәдиг тонулчнр дәврх.
Болв тедниг тер көөһәд, дахад мөрдх.

20Ашер һазрас хот-хол элвгәр авх.
Хаанд таасгдм дүңгә әмтәхн хот
Ашер авч ирәд бәәх.

21Наптали йир сәәхн туһлмуд үүдәдг
сул гүүҗ йовх буһ мет болх.

22Йосип эрс давшч булгин хаҗуд урһдг
уста үзмин ишмүд мет өслттә болх.
23Терүг саадгар хадг әмтн дәврв,
Терүнлә өшәтн болв, терүг хацхав.
24Болв саадган тер батар бәрнә.
Яковин күчтә Бурхна күчәр терүнә һар эвтә болх.
Яковин Бурхн – Хамгин Күчтә Бурхн,
Израилин Һардачнь, Харсачнь болҗана[+].
25Эцкинчнь шүтдг Бурхн чамд дөң болх.
Хамгин күчтә Бурхн деер бәәх теңгрин әдсәр,
Йорал уга һазрин әдсәр чамаг әдслҗ,
Чамд олн үр, олн мал өгх.
26Чини эцкин әдсллһн кезәңк уулмудын әдсллһнәс,
өгәнч мөңк довудмудын әдсллһнәс өөдән чинртә.
Бурхн цуг эн әдсллһән
ахнр-дүүнрән толһалҗах Йосипт өгтхә[+].

27Бенямин ховдг чон болҗана.
Олсан эн өрүһәр үмкәд иднә,
Асхар олвран хувана.

28Израилин 12 отг иим. Эцкнь күн болһниг шишлң әдслхләрн, теднд тиигҗ келв.


Яковин үкл болн терүг оршалһн

29Яков көвүдтән даалһвр өгнә:

– Би удл уга эврәннь өвкнр талан һарчанав. Эпрон гидг хетин теегт бәәсн хадын көндәд мини эцкнрин хаҗуд намаг оршатн. 30Эн хадын көндә Канан[†] һазрт Мамрен хаҗуд бәәсн Махпела теегт бәәнә. Энүгәр оршадг орм кехәр Абрахам Эпронас теегтәһинь хамднь хулдҗ авла. 31Тенд Абрахам, терүнә гергн Сарра, Ицхак, Ицхакин гергн Ребека оршагдцхала. Тенд би Лияг бас оршалав[+]. 32Тер тег, хадын көндә хетмүдәс хулдҗ авгдла.

33Көвүдтән тиим заавр өгснәннь дару Яков орн деерән кевтәд өңгрв. Тиигәд эврәннь өвкнр талан һарв.

### 50

1Йосип эцк деерән өкәһәд, теврәд, уульн бәәҗ терүнә чирә үмснә. 2Эврәннь зарц эмчнртән Израилин цогциг оршалһнд белдх заквр тер өгнә. 3Болзгарнь 40 хонгтан эмчнр терүнә цогцд бальзам ивтрәв, 70 хонгтан Египетин улс терүнд харм төрҗ уульцхав. 4Һундлын өдрмүд давхла, хаана бәәшңд бәәдг хаана зарцнрт Йосип иигҗ келнә:

– Буйн болтха, 5мини эцк нанас андһар авла гиһәд хаанд келит. Эцкән өңгрхлә, би терүг урдаснь Кананд[†] бийиннь белдсн үкәрт оршах боллав. Би йовад эцкән оршах зөв терүнәс сурҗанав, дәкәд хәрү ирхүв.

6– Йов, чи андһар өгсн болхла, эцкиннь зааврар терүг орша, – гиҗ хан келнә.

7Йосип эцкән оршахар йовна. Терүнлә хамдан хаана зарцнр, бәәшңгин ямта улс, Египетин һазра һардачнр, 8Йосипин цуг өрк-бүлин улс, терүнә цуг ахнр-дүүнр, эцкиннь наадк цуг өрк-бүлин улс йовцхана. Гошенд зуг теднә бичкдүд, малнь үлднә. 9Тедниг мөрн тергтә, мөр унсн улс, йир олн улс дахцхав.

10Йордан һолын зүн үзг тал Атадт бәәсн тәрәнә тогт күрхләрн, тедн тенд йир икәр, йир һашудҗ уульцхав. Тенд Йосип оршалһна керг күцәнә – 7 хонгтан эцкдән һундрхҗ уульцхана. 11Тер һазрт бәәсн Канана улс[†] Атадын тогт оршалһнд орлцҗах улсиг үзәд иигҗ келцхәнә:

– Египетин улс йир һашудҗ уульҗацхана!

(Тер учр деерәс тер орм[†] Авел-Мицраим[*] гидг нер зүүв.)

12Тиигҗ Яковин көвүд эцкиннь заавр күцәнә. 13Терүг тедн Кананд авч одад, Махпела теегт бәәсн хадын көндәд оршана. Абрахам терүг Эпрон гидг хетәс Мамреһәс хол биш оршадг бәәр кехәр хулдҗ авла[+]. 14Эцкән оршачкад, Йосип ахнр-дүүнртәһән болн хамдан йовсн цуг улстаһан Египет тал хәрҗ ирнә.


Йосип эврәннь ахнр-дүүнрән тогтнулна

15Йосипин ахнр-дүүнр эцкән өңгрснә дару иигҗ санцхана:

– Кемр Йосип маднд дурго болад, терүнд мана үзүлсн зовлңгас көлтә өшәһән авхар седхлә яахмб?

16Тедн Йосип тал кү илгәһәд иигҗ келүлнә:

– Үкхиннь өмн мана эцк иим сурһмҗ үлдәҗ: 17«Йосипт келтн: Ахнр-дүүнриннь һарһсн килнцинь, чамд зовлң үзүлснә геминь тәвҗ өг». Мана гемиг тәвҗ өгхичн бидн эрҗәнәвидн. Мана эцкин шүтҗәсн Бурхнд бидн бас шүтҗәнәвидн.

Тиим үг соңсчах Йосип уульна.

18Терүнә ахнр-дүүнрнь эвцхәр ирәд, өмннь сөгдәд иигҗ келцхәнә:

– Эндрәс авн бидн чини зарцнрвидн!

19– Бичә әәтн, – гиҗ Йосип келнә. – Би тадна зарһ кех, тадниг засглх Бурхн бишлм. 20Тадн болхла нанд хар санаһан күртәхәр седҗәләт, Бурхна седвәрәр тертн зуг цаһан сананд хүврв. Энүнәс көлтә кедү әмтнә әмн ода күртл авргдҗана. 21Бичә әәтн. Би таднд чигн, тадна үрдт чигн килмҗән өгнәв.

Йосип теднлә җөөлнәр күүндәд тогтнулна.


Йосипин үкл

22Тегәд Йосип эцкиннь өрк-бүлтә Египетд бүүрләд бәәв. Тер 110 җилдән әмд йовв. 23Тер Эпримин үрдин һурвдгч үй үзв. Манашен көвүн Махирин үрдиг Йосип өрк-бүлдән орулҗ авла[+].

24– Би удлго өңгрхүв, – гиҗ Йосип ахнр-дүүнртән келнә. – Болв Бурхн, маһд уга, таднд дөңгән күргхәр ирх, тадниг эн һазрас дахулҗ һарһад, Абрахамд, Ицхакд болн Яковд өгх болад андһар тәвсн һазрт күргх[+].

25Йосип Израилин өрк-бүлин улсас андһар авна: «Бурхн таднд оньган өгхлә, мини цогциг бийләһән авад йовтн»[+].

26Йосип 110 җилдән бәәһәд, Египетд өңгрв. Терүнә цогциг бальзамар ивтрәһәд, оршалһна яршгт тәвнә.

## Нүүдл

### Нүүдл

Нүүдл


Нүр үг

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]

[29]

[30]

[31]

[32]

[33]

[34]

[35]

[36]

[37]

[38]

[39]

[40]


### Нүр үг


Нүүдл

Урднь «Эклц» гидг дегтрт бичгдсн йовдлын тускар «Нүүдл» дегтрт цаарандан келгдҗәнә. Яковин үйнрин 12 өрк-бүл Египетд бәәснәс нааран тооһарн олн-әмтн болад өснә. Египетд (Нил һолын белчрт) болн Синай тоха арлд, XV-XIII мадна өмнк зун җилмүдт (олн тооһар) болсн йовдлмуд. Эн тууҗин зууһад җилмүдлә хойр йовдлд: Израилин келн-улсиг Египетин мухлаллһнас сулдхсна болн Бурхнла кесн бооцана тускар бичәтә. Тернь Израилин цуг келн-улсин итклин болн җирһлин улнь болв.

Дегтрин түрүңк әңгднь (1–18 бөлг) Израилин келн-улс Египетин мухлаллһнас зулад нүүснә тускар келгдҗәнә. Моше гидг күүнә җирһллә эннь холвата. Деед Эзн Мошед сулдхврин йовдл күцәтхә гисн даалһвр өгнә.

Хойрдгч әңгднь (19–24 бөлг) Бурхн Эврәннь улсла экләд кеҗәх бооцана тускар келгдҗәнә. Иим йовдлмуд болн хөөннь учрснь чигн Синай уулын хаҗуд болҗ. Энд Бурхн Израилин улст Арвн Заавр өгнә. Ик зуудан зуг евреймүдт биш, нам нарт-делкән олн келн-улст санан-седклин кемҗән болҗ һарв.

Һурвдгч әңгднь (25–40 бөлг) Деед Эзнә бәәрлх бәәр тосхлһна зааврин тускар бичәтә. Терүнд өргә гер яһҗ бәрхиг йир тодрхаһар цәәлһҗ өгчәх заавр. Эн әңгд олн-әмтн Бурхна зааврмудыг дегд шулун эвдснә тускар бас бичәтә. Тер төләд цугинь шинәс боссх кергтә болв.

«Нүүдл» гидг эн дегтрт Бурхн Бийән күүнә тууҗд үзүлнә. Эврәннь келн-улсан бәрәнәс сулдхад шин җирһлүр дахулад һарһна. Израилин келн-улсиг хоорндан яһҗ бәәхиг, яһҗ хамдан Бурхнд церглхиг болн Бурхна заавр күцәхиг сурһҗана. Бурхн теднлә хамдан бәәхәр седҗәнә, тедниг хаалһднь дөңнәд килмҗән өгхәр седнә. Эндр Бурхнд шүтдг әмтн өшәтнә даҗрлһнас көлтә «Нүүдл» гидг дегтрт түшл хәәнә.

### 1


Египетд Израилин келн-улсиг даҗрлһн

1Яковла Египетд ирсн Израилин көвүдин нерд эн (күн болһн эврә өрк-бүлтәһән орҗ ирсн болдг): 2Рубен, Шимон, Леви, Йуда, 3Исахар, Завулун, Бенямин, 4Дан, Наптали, Гәд болн Ашер[+]. 5Яковин үрд тер цагт Египетд бәәсн Йосипла ут тоодан далн күн бәәсмн[+].

6Йосип чигн өңгрв, энүнә ахнр-дүүнр цугтан, эднә үй бас цугтан өңгрв. 7Израилин улс болхла олн үртә бәәсмн, эдн тооһарн олн болад, күчнь икдәд, цуг эн орн-нутгиг дүүргв. 8Цаг давад Египетин хаана ширәд Йосипиг меддго шин хан ирв[+]. 9Эн эврә әмтндән келнә:

– Хәләтн, Израилин улс олн болв. Эдн күчн-чидләрн маднас даву. 10Эдн тооһарн өсшгон төләд нег юм ухалх кергтә, эс гихлә дән учрхла эдн мана хортнла негдәд, буцад мадна нутгас йовҗ одх.

11Израилин улсиг күнд көдлмшәр муурхднь күргхәр седәд, египетихн эднә өөр хармҗлгчнриг зогсана. Тегәд хаана төлә буудя хадһлдг хораста Питом болн Раамсес хойр балһсиг күчәр тосхулв[+].

12Болв Израилин улсиг икәр даҗрсн бийнь эднә тонь өсәд болн өргҗәд йовв. Египетихн эднәс икәр әәһәд, 13Израилин улсар хәәрлт угаһар күнд көдлмш келгүләд бәәв. 14Эднә нилчәр Израилин улсин җирһлнь күнд-күчр көдлмшт хүврв: эдн шавр элдәд тоосх кеҗ һарһв, тәрәнд көдлв – хәәрлт угаһар эн көдлмшт эдн заргдв.

15Египетин хан дораһур еврей гергчүдин нилхдт эк болдг эмгдт (негнь Шифра, наадкнь Пуа нертә бәәсмн) заквр өгв:

16– Еврей гергчүд цаһан төр болсн цагт кен төрсинь хәләтн. Көвүн болхла – алтн, күүкн болхла – әмд бәәтхә.

17Болв дораһур нилхдт эк болдг күүкд улс Бурхнас әәһәд, хаана заквриг соңслго, көвүдиг әмд үлдәһәд бәәв. 18Хан эдниг бийүрн дуудҗ авад сурдг болна:

– Юңгад тадн тиигҗ кенәт? Яһад көвүдиг әмдәр үлдәһәд бәәнәт?

19– Еврей гергчүд Египетин күүкд улсла әдл биш, – гиҗ хаанд дораһур нилхдт эк болдг күүкд улс хәрү өгнә, – эдн чаңһ-чиирг. Дораһур нилхдт эк болдг күүкд күн ирәд уга бәәтл, еврей гергчүд цаһан төр болчкна.

20Энүнә төлә Бурхн дораһур нилхдт эк болдг күүкд улсиг хәәрлв. Израилин әмтн тооһарн өсәд, күчәрн чаңһрад бәәв. 21(Дораһур нилхдт эк болдг күүкд улс Бурхнас әәҗәхәс иштә Бурхн эднә өрк-бүлмүдиг хәәрлсн болдг.) 22Тиигхлә Египетин хан эврә улстан иим заквр өгдг болна:

– Нилх көвүдиг цугтаһинь Нил һолд хайтн. Күүкдиг әмд үлдәтн.

### 2


Мошен төрлһн

1Тер цагт Левин хөөт үрдин негнь бийдән бас Левин хөөт үрдәс герг авна[+]. 2Гергнь саата болад, көвү һарһна. Экнь үрән өкәр болсинь үзчкәд, һурвн сардан бултулдг болна. 3Зуг цааранднь бултулдг арһ уга болхла, эн эд бураһар кегдсн зембль авад, уснд урсдго салмар батар лашад, дотрнь нилхән кевтүләд, хулсн заагт, Нил һолын көвәд, үлдәнә. 4Нилхин эгчнь өөр-шидр зогсад, цааранднь энүнлә юн болна гиһәд хәләһәд бәәв.

5Тегәд Нил һолур хаана күүкн өөмхәр ирнә (терүнә зарц күүкд улс эрг деегүр сергәд йовна). Хулсн заагт зембль үзәд, мухладан энүг авч ирхинь закна. 6Зембль секәд нилхиг үзнә. Уульҗах нилхиг эн хармнна.

– Эн еврей күүнә нилх, – гиҗ хаана күүкн келнә. 7Нилхин эгчнь энүнәс сурна:

– Эн нилхиг Танд асрҗ өгхин төләд теҗәдг еврей күүкд күүг би йовад дуудхмн болвзав?

8– Одад ир, – гиҗ хаана күүкн келнә.

Күүкн одад, нилхин экинь дахулад ирхләнь, 9хаана күүкн энүнд келнә:

– Энүг авад нанд асрад өг. Би чамд мөңг өгнәв.

Күүкд күн нилхиг авад асрна, 10өсәд ирхләнь хаана күүкнүр дахулад ирнә. Тернь хаана күүкнд көвүнь болна. Көвүндән Моше гидг нер өгәд тер келдг болна: «Эннь уснас һарһҗ авлав гиҗәх нерн болҗана».


Моше Мидьян тал орһна

11Цаг ирвәс Моше өсәд-босв. Эн еврей келн-улс талан ирәд, эднә күнд-күчр көдлмшинь үзнә. Энүнә келн-улсин нег еврейиг Египетин күн цокчасинь үзнә. 12Моше эргндән хәләнә – хаҗуднь күн уга. Эн Египетин күүг алад, цогцинь элснд бултулна. 13Дарук өдртнь Моше дәкн һарад, хойр еврей ноолдҗасинь үзнә.

– Эврәннь үүрән юңгад гүвдҗәнәч? – гиҗ Моше өөлүлҗәх күүнәс сурна.

14Тернь хәрү өгнә:

– Кен чамаг мадна ахлач болн зарһч кев? Чи намаг Египетин күүнлә әдл бас алхар седҗәнч?

Моше әәһәд ухалв: «Мел тиим, эн кергин тускар медсн болҗана». 15Египетин хан эн йовдлын тускар медчкәд, Мошег алхар седв. Болв Моше хаанас орһад, Мидьян гидг нутгт бәәршлв.

Нег дәкҗ худгин өөр суусн кемднь, 16ус авхар болн эцкин сүргин төлә услуриг усар дүүргхәр тиигәрән Мидьяна гелңгин[†] долан күүкнь өөрдҗ ирв. 17Өөрдҗ ирсн малыг хәрүлҗәх улс эдниг көөхләнь, Моше одад күүкдиг харсад, дарунь эднә хөөдиг услв.

18Күүкд эцк талан, Реуэлур[*], хәрҗ ирхләнь, тернь сурв:

– Эндр яһад эрт ирвит[+]?

19– Египетин нег күн, – гиҗ эдн хәрү өгв, – мадниг мал хәрүлдг улсас харсад, дәкәд маднд ус татҗ өгәд хөөдиг услв.

20– Тертн альд бәәхмб? – гиҗ эцкнь сурв. – Юңгад терүг тадн һанцараһинь үлдәввт? Дуудтн, маднла хамдан хот уутха.

21Моше теднәд үлдхәр шиидв. Тернь Ципора гидг күүкән Мошед мордулв. 22Эднәд көвүн һарв. Моше көвүндән Гершом гидг нер өгәд келв: «Эннь би күүнә һазрт нүүҗ ирсн күн болсинь герчлҗәнә».

23Дала цаг давна, Египетин хан өңгрнә. Израилин улс күнд-күчр көдлмшәс көлтә муудан орад, нөкд болхинь сурснь Бурхнд күрв. 24Эднә түңшлһиг соңсчкад, Бурхн Абрахамла, Ицхакла болн Яковла батлсн бооцаһан тодлв[+]. 25Тиигәд Бурхн Израилин улст оньган өгв! Бурхн эднд йосндан сана зовв!

### 3


Моше болн шатчах бура

1Моше эврәннь хадм эцк Итрон, Мидьяна гелңгин,[†] хөөдиг хәрүлҗәлә. Нег дәкҗ эн хөөдтәһән холд, көдә һазрт, күрнә. Хорив гидг нертә Бурхна уулын[*] өөр ирнә. 2Тенд нег бура дотр шатчах һал мет Бурхна элч[†] бууҗ ирнә. Моше үзнә: бура падрад шатчана, болв унтрхш. 3«Өөрдәд эн өврмҗтә йовдлыг хәләнәв, – гиҗ эн санв. – Юңгад эн бура шатсн бийнь эс чилҗәхмб?»

4Деед Эзн Мошег хәләхәр өөрдҗ ирсинь үзәд, шатчах бура дотрас терүг дуудна:

– Моше, Моше!

– Би эн бәәнәв! – гиҗ тернь хәрү өгнә.

5Бурхн келҗәнә:

– Бичә нааран өөрд. Буршмган тәәл: чини зогсчах орм[†] – энчнь әрүн[†] һазр. 6Би чини өвкнрин Бурхмб, – гиҗ Эн Мошед келнә. – Би Абрахамин, Ицхакин, Яковин Бурхмб.

Моше чирәһән бултулв: эн Бурхн тал хәләхәсн сүрдв[+].

7Деед Эзн келҗәнә:

– Египетд Мини олн улс яһҗ зовҗахинь Би үзҗәнәв. Нөкд болтха гиһәд дөң эдн сурҗахинь соңсҗанав – хармҗлгчнр даҗрҗана эдниг! Мини келн-улс яһҗ түрҗәхинь Би медҗәнәв. 8Би келн-улсан Египетин әмтнәс харсхар бууҗ ирүв. Тедниг үс болн бал һарһҗах сән, у-өргн һазрур – кананахна,[†] хетмүдин, амореймүдин, перизмүдин, хивеймүдин болн евүсмүдин нутгур көтлҗ һарһх зөвтәв[+]. 9Израилин улсин түңшлһн, нөкд болхинь сурҗахнь Нанд соңсгдв: Египетин улс эдниг яһҗ даҗрҗахинь Би үзүв. 10Йов! Би чамаг Египетин хан тал йовулҗанав: Мини улсиг, Израилин улсиг Египетәс көтлҗ һарһ!

11Зуг Моше келҗәнә:

– Хаанд одад, Египетәс Израилин улсиг көтлҗ һарһх би кемб?

12Бурхн энүнд хәрү өгчәнә:

– Би чамла бәәхв. Чи Мини элч болҗахин темдг эн: Египетәс Мини келн-улсиг көтлҗ һарһчкад, тадн ирәд эн уул деер Бурхнд мөргхит.


Бурхн Мошед Эврәннь нерән медүлҗ келнә

13Моше сурв:

– Би Израилин улс тал ирәд келнәв: «Намаг тадн тал Тана эцкнрин Бурхн йовулв». «Терүнә нернь кемб?» – гиҗ әмтн сурхлань, би ямаран хәрү өгхмб?

14Бурхн Мошед келнә:

– Би Мөңк Бурхмб[*]. «Намаг тадн тал Мөңк Бурхн илгәв», – гиҗ Израилин улст хәрү өг[+].

15– Абрахамин, Ицхакин болн Яковин – тадна өвкнрин Бурхн Яхве[†] намаг йовулв гиҗ Израилин улст хәрү өг. Эн Мини нерн үйәс үйд мөңкинд үлдх, – гиҗ Бурхн Мошед келв.

16Йовад Израилин медәтнриг цуглул, тегәд теднд кел: «Деед Эзн, тадна эк-эцкнрин Бурхн – Абрахамин, Ицхакин болн Яковин Бурхн – нанд үзгдәд келв: Би тадн тал хәләһәд, Египетд таднла юн болҗахинь үзүв. 17Тегәд Би тадниг Египетин даҗрлһнас кананахна, хетмүдин, амореймүдин, перизмүдин, хивеймүдин болн евүсмүдин һазрур, үс болн бал һарһҗах һазрур, көтлҗ һарһнав гиҗ таднд келҗәнәв».

18Израилин медәтнр чамаг соңсх, чамла хамдан Египетин хаанур йовад, тадн энүнд келхит: «Маднд еврей улсин Деед Эзн Бурхн ил үзгдв. Көдә һазрур һурвн өдртән йовад, тенд Деед Эзнд, мана Бурхнд, тәкл тәкхд зөвшәл өгтн». 19Мини һарин күчн-чидл эс үзүлтл, Египетин хан таднд йовх зөв өгшгог Би меднәв. 20Тегәд чигн Би һаран энүн деер өргәд, Би Египетиг үзгдәд уга өвәрц йовдлмудар күүчнәв, тиигхлә эн тадниг сулдхад оркх[+]. 21Египетин әмтн таднд тусан күргәд, тадн Египетәс хоосаһар һаршгог Би теткнәв[+]. 22Тана күүкд улс өөр-шидр бәәдг күүкд улсас цаһан мөңг, алт, хувц-хунр сурх, тадн эврә көвүдән болн күүкдән кеерүлхит. Тиигҗ тадн Египетәс ик зөөртә һархит.

### 4


Мошен төлә болҗах өвәрц йовдл

1– Кемр нанд итклго, намаг соңслго Деед Эзн чамд үзгдсн уга гиҗ келхләнь, би яахмб? – гиҗ Моше келҗәнә.

2– Һартчн юн бәәнә? – гиҗ Мошеһәс Деед Эзн сурна.

– Тайг, – гиҗ тернь хәрү өгв.

3– Терүгән һазрт хай, – гиҗ Деед Эзн закв.

Моше хайчкв. Тайгнь моһад хүврв, Моше зулад гүүв.

4– Һаран сарваһад, энүг сүүләснь бәр, – гиҗ Деед Эзн энүнд закна.

Моше һаран сарваһад моһаг бәрҗ авхлань – энүнә һарт тернь тайг болҗ хүврнә.

5– Эннь чамд йосндан Деед Эзн, теднә эк-эцкнрин Бурхн – Абрахамин, Ицхакин болн Яковин Бурхн үзгдәд ирсинь чамд итктхә гисн темдг, – гиҗ Бурхн келнә.

6– Өвртән һаран дүр, – гиҗ Мошед Деед Эзн закна.

Моше һаран өвртән дүрнә. Һаран һарһхлань, тернь цасн мет цаһан болҗ одҗ – арсна гем бүтәҗ.

7– Дәкәд һаран өвртән дүр, – гиҗ энүнд Деед Эзн закна.

Моше дәкнәс һаран өвртән дүрәд һарһхлань, һарнь урдк кевәрн эрүл-дорул цогц мет болв.

8– Кемр тедн чамд эс иткхлә, кемр түрүн өвәрц йовдл эдниг эс иткүлхлә – эдниг хойрдгч өвәрц йовдл иткүлх. 9Зуг кемр эдн эн өвәрц йовдлмудт итклго, чамаг эс соңсхла, тиигхлә Нил һолын усиг утхҗ авад, һазрт цацхла, эн усн цуснд хүврх, – гиҗ Деед Эзн келнә.

10– О-о, мини Деед Эзн! – гиҗ Моше Деед Эзнәс эрәд сурна. – Би хурц келтә бишүв. Өцклдүр чигн, урҗ өдр чигн, Тана мухлала Тана күүндсн өдрәс авн чигн тиим би болҗанав. Би сәәнәр келдгов. Кезәчн хурц келн угав.

11Тиигхлә Деед Эзн келҗәнә:

– Күүнд кен ам өгсмб? Кен келн уга эс гиҗ таңх болхиг кеҗәхмб? Кен нүдәрн үздг эс гиҗ сохр болхиг кеҗәхмб? Би, Деед Эзн, эс кеҗәнү[+]? 12Тиигәд йовхнчн! Чамаг келхлә, Би чамла бәәхүв. Би эврән ю келхичн чамд дасхнав.

13– О-о, Деед Эзн мини! – гиҗ Моше эрҗ сурна. – Талдан күүг – эврән дурлсан йовултн!

14Тиигхлә Деед Эзн Мошед уурлад, энүнд келнә:

– Левихнә отгас Ахарон гидг ах чамд угай? Тер келҗ чаддгинь би меднәв! Тер чамаг тосхар аашна, терчн чамаг үзәд байрлх. 15Чи болхла энүнд келәд, терүнә амнд үгинь орулад медүлхич. Тадн күүндсн цагт Би Эврән таднла бәәхүв. Ю кехинь Би Эврән таднд дасхнав. 16Ахарон чини амн болад, чини ормд әмтнлә күүндх, чи терүнд Бурхнла әдл болхич. 17Эн тайгиг бийләһән ав. Энүнә нилчәр чи онц темдг һарһхич.


Моше Египет тал хәрү ирҗәнә

18Моше эврәннь хадм эцк Итро тал хәрү ирәд келнә:

– Йовнав би, Египетд мини ахнр тал хәрү одҗ, әмд бәәх угаһинь хәләнәв.

– Амулң менд йов, – гиҗ энүнд Итро келнә.

19Тенд, Мидьянд, Деед Эзн Мошед келҗәнә:

– Египет тал хәр. Чамаг алхар седҗәснь өңгрҗ одв[+].

20Моше гергән болн күүкдән элҗгн деер суулһад, Бурхна өгсн тайган бийләһән авад Египет тал йовна.

21Деед Эзн Мошед келнә:

– Би чамд өвәрц йовдлмуд учрах чидл өгв. Египетд ирхләрн хаанд эн өвәрц йовдлмудыг үзүл. Би хаанас зөрхинь некнәв; эн тадниг тәвшго. 22Тиигхлә чи терүнд келхич: «Деед Эзн келнә: Израиль[†] – Нанд көвүнләм әдл, Мини ууһн үрн мет. 23Би чамд келҗәнәв: терүг Нанд мөргхин төлә тәвчк. Кемр эс сулдххла, тиигхлә Би чини көвүг – ууһн үричн – алнав!»

24Хаалһднь, хондг һазрт, Деед Эзн Моше тал ирәд, энүг алхар седнә. 25Тиигхлә Ципора хурц цәкүрәр кесн утх авад, эврәннь көвүнә бий махмудын үзүринь керчәд, энүнә көлднь әрә һаран күргчкәд келнә:

– Чи нанд цусарн төрл болҗанач!

26Тиигхлә Деед Эзн энүнәс хооран цухрна. («Цусарн төрл» гиҗ эн әмн бийин үзүрин керчлһнә[†] тускар келнә.)

27– Мошен өмнәс көдә һазрур йов, – гиҗ Деед Эзн Ахаронд закна.

Ахарон хаалһд һарад, Бурхна уулын өөр Мошелә харһад энүг үмсәд мендлнә. 28Деед Эзн Мошеһәр Эврә элч кеһәд, ю келсинь, ямр онц темдг үүдәхд Тер заквр өгсинь Моше Ахаронд келҗ өгнә. 29Эдн йовад, Израилин цуг медәтнриг цуглулна. 30Деед Эзн Мошед ю келсинь Ахарон эднд медүләд, цуг әмтнә нүүрт онц темдг һарһв. 31Әмтн энүнд иткв. Деед Эзн Израилин улсин тускар тодлад, эднә зовлң үзсинь соңсчкад, әмтн мөргәд һазр элкдәд унв.

### 5


Израильтянмудын бәәдл хаана даҗрлһнас муурчана

1Моше Ахарон хойр Египетин хан тал ирәд келнә:

– Деед Эзн, Израилин Бурхн, келҗәнә: «Мини келн-улсиг көдә һазрур Мини байр темдглхин төлә тәв!»

2– Деед Эзн – эннь кемби? Яһад би Энүг соңсад, Израилин улсиг тәвх зөвтәв? Би эн Деед Эзиг медҗәхшүв, Израилин улсиг тәвхшүв, – гиҗ хан хәрү өгв[+].

3– Маднд еврей улсин Бурхн ирв, – гиҗ Моше Ахарон хойр келв. – Маднд һурвн өдрәр көдә һазрур йовад, мана Деед Эзнд тәкл тәкхд зөвшәл өгтн, эс гихлә Тер мадниг маальг гемәр эс гиҗ селмәр алх.

4– Моше Ахарон хойр! Юңгад тадн эврә улсан көдлмш кедгинь уурулҗахмбт? Одад цугтан көдлтн! – гиҗ хан эднд хәрү өгв.

5– Тедн тооһарн олн, – гиҗ хан Моше Ахарон хойрт келҗәнә. – Тадн тедниг көдлмшән хайхинь некчәнт?

6Тер өдртән хан хармҗлгчнртан болн ахлачнртан заквр өгнә:

7– Энүнәс хооран эн улст тоосхин төлә салм урднь өгчәсәр бичә өгтн. Эврән йовад, салм цуглултха. 8Зуг тоосхин кемҗәг урдклаһан әдл нектн, бичә баһрултн. Эдн залхурад: «Мана Бурхнд тәкл тәкхәр йовнавидн», – гиҗ хәәкрдг болв. 9Көдлмш күндрхлә – көдлх, хоосн үгмүд соңсдган уурх.

10Хаана бәәрнәс һарад, хармҗлгчнр болн ахлачнр евреймүдт келҗәнә:

– Энүнәс хооран салм таднд өгшгов. 11Дурта һазрт салм эврән цуглултн, тадна көдлмш мел баһршго, – гиҗ хан келв.

12Тиигхлә евреймүд цуг Египетәр йовад, кеер салмин ормд тәрә хадсн һазрт үлдлинь таслв. 13Хармҗлгчнр болхла:

– Салм бәәсн цагт урднь кедг зураһан өдр болһн күцәтн! – гиҗ арднь орад бәәв.

14Хаана хармҗлгчнр Израилин улсиг бүрткхин төлә ахлачнриг тәвнә. Дәкәд эн ахлачнриг тедн цокдг болв.

– Даалһсн көдлмшиг яһад эс күцәҗәнт? Урдклаһан әдл тоосхин тооһинь дигтәһәр кеҗ һарһтн, – гиҗ эднәс некдг болв.

15Израилин улсин ахлачнр хаанд ирәд һундлан өргв:

– Юуни төлә Та мадниг, эврә мухла улсан, дорацулҗахмбт? 16Маднд, Тана мухла улст, салм өгчәхш, зуг тоосх кехинь некчәнә. Мадниг, Тана мухла улсиг, гүвдҗәнә! Тана улст килнц болх!

17– Залхут тадн, залхут! – гиҗ хан эднд хәрү өгнә. – Тегәд келдг болвт: «Одад, Деед Эзнд тәкл тәкхмн!» 18Йовад көдлтн. Салм таднд күн өгшго, зуг тоосхиг болхла кедү даалһсинь кетн!

19«Өдр болһн кедг тоосхин кемҗәг бичә баһрултн» – гиҗ келсиг соңссн Израилин улсин ахлачнр зовлңла харһҗахан медв. 20Хаана бәәрнәс һарад, эдниг күләҗәсн Моше Ахарон хойрла харһад теднд 21келҗәнә:

– Тадн ю кесинь Деед Эзн үзҗ, тадна зарһч Тер болтха! Таднас көлтә хан болн энүнә мухлас маднд дурго болв. Мадниг алх үлд Та теднә һарт бәрүлҗит!

22– Деед Эзн! – гиҗ Моше Деед Эзнд дуудвр кев. – Яһад Та эн улсиг зоваҗахмбт? Яһад Та намаг иигәрән йовулвт? 23Би хан тал ирсн цагас авн Тана нерн деерәс келдг болув, зуг әмтнд улм му болв! Та Эврәннь әмтиг аврсн угат!

### 6

1Деед Эзн хәрү өгчәнә:

– Хаанла Би ю кехинь ода чи үзхич. Мини чаңһ һарин күчәр эн евреймүдиг тәвчкх. Мини чаңһ һарин күчәр эн эдниг нам орн-нутгасн көөҗ һарһх!


Бурхн Израилиг аврхв гинә

2Бурхн Мошед келнә:

– Би Деед Эзн! 3Би Хамгин Күчтә Бурхн болҗ Абрахамд, Ицхакд болн Яковд үзгдәд ирләв, болв «Яхве»[†] гидг нерән Би эднд медүлсн угав[+]. 4Би теднлә бооцаһан батлад, Канана[†] һазриг, эдн күүнә һазра улс болҗ бәәсн нутгиг, эднд өгх боллав. 5Ода Би Египетин улс Израилин улсиг мухлас кеһәд зоваҗахинь соңсад, Мини бооцана[†] тускар тодлув. 6Израилин улст кел: «Би Деед Эзн! Би тадниг Египетин бәрәнәс көтлҗ һарһнав, мухлаллһнас сулдхнав! Би тадниг аврнав: Мини һар өргәтә бәәнә болн Мини цааҗ әәмшгтә! 7Би таднар Эврәннь улс кеһәд, тадна Бурхн болнав, Египетин даҗрлһнас һарһҗ авсн Би – тана Деед Эзн болҗахиг тадн тиигәд медхит. 8Би Абрахамд, Ицхакд болн Яковд байртаһар өгхәр седҗәсн һазрур тадниг көтлҗ ирәд, тадна медлд терүг өгнәв. Би Деед Эзн!» – гиҗ Эн Мошед келв[+].

9Моше эн үгмүдиг Израилин улст келхләнь, тедн хәрг болсндан күнд көдлмшәс көлтә энүг соңссн уга. 10Тиигхлә Деед Эзн Мошед закв:

11– Египетин хаанур од. Израилин улст энүнә орн-нутгас һарх зөвшәл өг гиҗ терүнд кел!

12Тегәд Моше Деед Эзнд келҗәнә:

– Кемр Израилин улс намаг эс соңсҗахла, хан намаг яһҗ соңсхмб? Терүнәс даву болхлаг, Би сәәнәр келҗ чаддгов…


Мошен болн Ахарона уңг-тохм

13Деед Эзн Мошелә болн Ахаронла күүндв. Египетәс Израилин улсиг һарһхин төлә теднүр бас Египетин хан тал одх заквр эднд өгв.

14Теднә уңг-тохмин өвкнр эн. Рубена көвүд (Рубен – Израилин ууһн үрнь): Ханок, Паллу, Хецрон болн Карми. Эднәс Рубена үйнр һарсн болдг[+].

15Шимона көвүд: Емуэл, Ямин, Охад, Якин, Цохар болн Канана күүкд күүнә көвүн Шаул. Эднәс Шимона үйнр һарсн болдг[+].

16Теднә уңг-отгар Левин көвүдин нерд эн: Гершон, Кахат болн Мерари. (Леви зун һучн долан җил бәәв.)[+]

17Гершона көвүд: эврә төрлтәһән Ливни болн Шими. 18Кахатын көвүд: Амрам, Ицхар, Хеврон болн Узиэл. (Кахат зун һучн һурвн җил бәәв.) 19Мерарин көвүд: Махли болн Муши. Теднә уңг-отгар Левин үйнр эн[+].

20Амрам эврәннь һаһа, Йохеведиг, буулһҗ авв. Эн энүнд Ахарон болн Моше көвүд һарһв. (Амрам зун һучн долан җил бәәв.)[+]

21Ицхарин көвүд: Корах, Нефег болн Зихри[+]. 22Узиэлин көвүд: Мисаил, Элцафон болн Ситри[+]. 23Нахшона дү күүкиг – Аминадавин күүкиг Элишеваг – Ахарон буулһҗ авв. Эн күүкн терүнд Надав, Авиуд, Элеазар болн Итамар гидг көвүдиг һарһв[+]. 24Корахин көвүд: Асир, Элкана болн Авиасап. Эднәс Корахин үйнр һарсн болдг[+]. 25Ахарона көвүн Элеазар Путиэлин күүкдин негинь буулһҗ авв. Эн терүнд Пинехас көвү һарһв. Левин уңг-тохмин өвкнр тиим[+].

26Эднд, Ахаронд болн Мошед, Израилин улсиг отг-отгарн Египетәс көтлҗ һарһх заквр Деед Эзн өгв. 27Тегәд Израилин улсиг тендәс көтлҗ һарһхин төлә Моше болн Ахарон Египетин хаанла күүндҗ.


Деед Эзн Мошег болн Ахарониг хан тал илгәнә

28Тегәд Египетд Деед Эзн Мошелә күүндәд, 29терүнд иигҗ келв:

– Би Деед Эзн! Би чамд келсиг кевтнь Египетин хаанд келҗ медүл.

30– Би сәәнәр келҗ чаддгов, – гиҗ Моше хәрү өгв. – Намаг хан яһҗ соңсхмб?

### 7

1Зуг Деед Эзн Мошед келҗәнә:

– Хәлә, Би чамаг хаана төлә Бурхн болдгар, чини ах Ахарон чини әәлдәч[†] болдгар кенәв. 2Би чамд заквр өгсәр келәд бә, чини ах Ахарон болхла эврә орн-нутгас Израилин улсиг сулдххинь хаанд келх. 3Зуг Би хаана зүркнь догшн болдгар кенәв. Би Египетд өвәрц кесг тоот болн темдг учранав, 4болв хан тадниг соңсшго. Тер цагт Би Мини һариг Египет деер тәвнәв. Би Египетәс Мини цергиг, Мини улсиг – Израилин улсиг көтлҗ һарһнав. Мини цааҗ әәмшгтә! 5Мини һарин күндәс көлтә Египетд кен Деед Эзн болҗахинь медх, – Би Израилин улсиг эднә һазрас һарһҗ йовулнав.

6Моше болн Ахарон Деед Эзнә закврар күцәв. 7(Моше болн Ахарон хаанла күүндсн кемд Моше найта, Ахарон болхла найн һурвта бәәсмн.)


Ахарона тайг

8Тегәд Деед Эзн Мошед болн Ахаронд келҗәнә:

9– Өвәрц юм үзүл, гиҗ хан таднас сурхла, хаана өмн эврә тайган хайхинь Ахаронд заквр өгхлә, тайг моһад хүврх.

10Моше болн Ахарон хаанд ирәд Деед Эзнә келсәр кев: хаана болн энүнә мухласин өмн һазрт Ахарон тайган хайна. Тайгнь моһад хүврҗ одна. 11Болв хан цецн болн илвтә эврә улсан дуудна. Тедн, Египетин илвтә улс, эврәннь илв һарһхларн, әдл тиим юм кев: 12күн болһн эврә тайган һазрт хайхла, тер тайгуднь моһаст хүврв. Зуг Ахарона тайгнь эднә цуг тайгудынь зальгчкна. 13Болв хан зүткнә: Мошег болн Ахарониг (Деед Эзнә келсәр) соңссн уга.


Түрүн зовлң: цусн

14– Хан зүткҗәнә: Мини улсиг тәвхәр седҗәхш, – гиҗ Деед Эзн Мошед келнә. – 15Маңһдур өрүн хан Нил һолур йовхла, өмнәснь чи һар. Терүнә өмн һолын көвәд зогсчкад, моһад хүврсн тайгиг һартан бәрәд, 16хаанд иигҗ кел: «Деед Эзн, евреймүдин Бурхн, намаг Танд келтхә гиҗ йовулв: Нанд мөргхин төләд Мини улсиг көдә һазрур тәв. Зуг Та соңсҗахшит. 17Деед Эзн Танд келҗәнә: Деед Эзн кен болҗахинь ода чи медхич! Би эн һартан бәрҗәсн тайгарн һолын усар цокхла, усн цусн болх. 18Һолд цуг заһсн үкх, һолас му үнр һарад, Египетин әмтнд энүнәс ус уухд җигшүртә болх!» – гиҗ Деед Эзн Мошед келв.

19– Ахаронд кел: «Эврә тайган авад, Египетин усн деер – һолмуд деер, Нил һолын урсхулмуд деер, нуурмуд болн усна тогталмуд деер дайлад орк – тиигхлә эднә уснь цусн болҗ одх. Цуг Египетәр цусн тарх – цусн нам модн болн чолун савд орх!» – гиҗ Деед Эзн Мошед заквр өгнә.

20Моше болн Ахарон Деед Эзнә келсәр кев. Ахарон тайган өргәд, хаана болн энүнә мухласин нүднд һолын усар цокад оркхла – һолын усн цусн болв. 21Һолд бәәдг цуг заһсн үкв, һолас му үнр һарад, Египетин улс энүнәс ус ууҗ чадсн уга. Цуг Египетәр цусн тарв. 22Болв эврәннь илв һарһлһарн Египетин илвтә улс бас тиим юм кев. Хан цаарандан зүткәд бәәв (тегәд Деед Эзнә келсәр), Мошег болн Ахарониг соңслго бәәв. 23Хан буру хандад, учрҗах тоотд оньган өглго эврәннь бәәшң тал йовв. 24Египетин улс болхла һолын хаҗуд худгуд малтна, юңгад гихлә тер һолын усиг ууҗ болшго болв.

25Деед Эзн Нилд хорлтан күргснә хөөн долан хонг давв.

### 8


Хойрдгч зовлң: мекләс

1Деед Эзн Мошед закчана:

– Хан тал одад, терүнд кел: «Нанд мөргхин төлә Мини әмтиг сулдхтха, гиҗ Деед Эзн келҗәнә. 2Эс сулдххлачн, чини орн-нутгур мекләс орулнав. 3Һол мекләсәр дүүрх: эдн уснас һарад, чини бәәшңгиг дүүргх, унтдг хорадчн чини орндгт орад, чини мухласин, цуг келн-улсин гермүдиг дүүргәд, тана бешмүдт болн тадна һуйр элддг тавгт чикгдх. 4Мекләс чамд, чини келн-улст болн чини мухласт орх!»

5Деед Эзн Мошед закчана:

– Эврәннь тайган Египетин цуг һолмуд, Нилын урсхулмуд болн нуурмуд деер өрг, гиҗ Ахаронд кел. Египетин һазрур мекләсиг орул!

6Ахарон һаран Египетин усн деегүр дайлхлань – энүнәс мекләс һарад, цуг һазриг дүүргв. 7Египетин илвтә улс бас илвән һарһад, тер һазрур мекләсиг орулв.

8Тегәд хан Мошег болн Ахарониг дуудад, эднд келҗәнә:

– Намаг болн мини улсиг эн мекләсәс авртн гиҗ Деед Эзнәс суртн! Тиигхлә би тана әмтиг Деед Эзнд тәкл тәкхин төлә сулдхнав[+].

9Моше хәрү өгв:

– Тана төлә, Тана мухласин болн Тана улсин төлә мөргх болзг нанд заатн. Тадн болн тадна гермүд мекләсәс сулдхгдх. Мекләс зуг һолд үлдх.

10– Маңһдур! – гиҗ хан келв.

– Деед Эзнлә, мана Бурхнла, әдлцдг күн уга болҗахинь медх зөвтәт гиһәд, Тана келсәр болтха, – гиҗ Моше хәрү өгв. 11Мекләс Таниг, Тана бәәшңгиг, Тана мухласиг болн Тана улсиг үлдәһәд һарх. Эдн зуг Нил һолд бәәх.

12Моше Ахарон хойр хаана бәәрнәс һарна. Египетин хаанур йовулсн мекләсиг уга кехинь Моше Деед Эзнәс сурв. 13Деед Эзн Мошен сурсиг күцәв. Цуг мекләс үкв: гермүдт, хашаст болн кеер. 14Үксн мекләсиг овалв, цуг орн-нутгт му үнр һарад бәәв. 15Болв хан күчр бәәдл давсиг үзәд, дәкнәс зүткв. Эн Мошег болн Ахарониг соңссн уга (тегәд Деед Эзнә келсәр болв).


Һурвдгч зовлң: иләсн

16Деед Эзн Мошед закчана:

– Ахаронд кел: эврә тайган өргәд һазриг бүркҗәх шора цоктха – цуг Египетәр шора иләснд хүврх.

17Моше Ахарон хойр тиигҗ кев. Ахарон эврә тайган өргәд, шораһар цокхла – олн-әмтиг болн малыг иләсд бүркв. Цуг Египетәр һазриг бүркҗәх шора иләснд хүврв. 18Илвтә улс эврәннь илвәрн иләсиг һарһхар седсн бийнь – юмн болсн уга! Әмтн болну, мал болну иләсдәр бүркгдв.

19– Энүг Бурхн кев! – гиҗ илвтә улс хаанд келв. Болв хан урдк кевәрн зүткәд, соңслго бәәв (тегәд Деед Эзнә келсәр болв).


Дөрвдгч зовлң: түргн

20Тегәд Деед Эзн Мошед келнә:

– Маңһдур өрүн эрт серәд хаана өмн һарч ир. Терүг һолур йовхлань, терүнд кел: Нанд мөргхин төлә Мини улсиг сулдх, гиҗ Деед Эзн келҗәнә. 21Кемр эс сулдххлачн, Би чамур, чини мухлас тал, чини цуг келн-улсур болн чини бәәшңгүр түргиг йовулнав. Египетин олн-әмтнә цуг гермүдиг болн теднә көл дорк һазр күртлинь түргн дүүргх! 22Тер өдр Би Гошен һазриг салһнав. Тенд Мини улс бәәнә – тенд түргн уга болх. Эннь Би, Деед Эзн, эн һазрт бәәхинь чи медтхә гиһәд! 23Би Эврәннь улсиг зовлңгас гетлгнәв, – чини улсиг болхла – гетлгшгов. Эн темдг маңһдур ирх!

24Тиигҗ Деед Эзн кев. То-тоомҗ уга түргн хаана бәәшңгиг, энүнә мухласин гермүдиг болн цуг Египетиг дүүргв. Түргнәс көлтә орн-нутг үкҗәв.

25Хан Мошег болн Ахарониг дуудад эднд келҗәнә:

– Энд, мана һазрт, эврә Бурхндан одад тәкл тәктн.

26Зуг Моше хәрү өгчәнә:

– Бидн энүг кеҗ чадшговидн. Деед Эзнд, мана Бурхнд, тәкл тәкхлә, Египетин улс терүг җигшүртә йовдлд тоолхмн. Кемр Египетин улсин нүднд тиим тәкл тәклһиг күцәхлә, эдн мадниг чолуһар цокх![+] 27Бидн һурвн өдрәр көдә һазрур йовад, Деед Эзнд, мана Бурхнд, энүнә келсәр тәкл тәкх зөвтәвидн.

28– Би тадниг тәвҗәнәв, – гиҗ хан келв. – Йовад, көдә һазрт эврәннь Бурхн Деед Эзнд тәкл тәктн, зуг холд бичә йовтн. Тиигчкәд мини төлә суртн!

29Моше хәрү өгчәнә:

– Танас һархларн, Деед Эзнәс сурнав, маңһдур тадн цугтан – хан болну, мухлас болну – Египетин цуг улс түргнәс сулдхгдх. Зуг хан мадниг дәкҗ бичә меклтхә, мана улс йовад, Деед Эзнд тәкл тәкхд саалтг бичә учратха.

30Моше хаана бәәрнәс һарад, Деед Эзиг сурхла, 31Тернь энүнә сурсинь күцәв: хааниг, энүнә мухласиг болн цуг Египетин улсиг түргнәс сулдхв. Нег чигн түргн үлдсн уга. 32Хан дәкнәс һацв: эн олн-әмтиг сулдхсн уга.

### 9


Тавдгч зовлң: мал үклһн

1Деед Эзн Мошед закчана:

– Хан тал одад, энүнд кел: «Нанд мөргхин төлә Мини улсиг сулдх, гиҗ Деед Эзн – евреймүдин Бурхн – келҗәнә. 2Кемрҗән тәвлго күчәр бәрхлә, 3Деед Эзн кеер бәәх цуг мөрд, элҗгд, темәд, үкрмүд, хөд болн ямад экләд әәмшгтәһәр үкх! 4Египетин малыг Израилин улсин малас Деед Эзн йилһәд салһх. Израилин улсин нег чигн мал үкш уга!»

5Деед Эзн болзг йилһв:

– Маңһдур Би цуг орн-нутгар тиигҗ кехв!

6Дарук өдртнь Деед Эзн тиигҗ кев: Египетд цуг малнь үкв, Израилин улсин нег чигн мал үксн уга. 7Хан бүртклһ кетхә гиҗ йовулв – йосндан Израилин улсин нег чигн мал үксн уга болҗ һарв! Зуг хан урдк кевәрн һацад Израилин улсиг тегәд тәвлго бәәв.


Зурһадгч зовлң: өөртә хавдр

8Деед Эзн Мошед болн Ахаронд закчана:

– Бешәс нег атх үмс һарһҗ авад, тиигчкәд Моше хаана нүднд үзүлҗәһәд, 9тер үмсиг цуг Египетин деегүр тараһад, теңгр тал хайтха. Тиигхлә цуг Египетәр олн-әмтнә болн малын арснднь өөртә хавдр һарх.

10Моше болн Ахарон бешәс үмс һарһад, хаана өмн зогсв. Моше үмсиг теңгр тал хайхла – тер дарунь әмтнә болн малын арснд өөртә хавдр һарв. 11Илвтә улс Мошелә дәкҗ дөрлдҗ чадсн уга: эдн эврән цуг Египетин улс мет өөртә хавдрар бүркгдв. 12Зуг Деед Эзн хааг зүткәч кев, болв тер соңслго бәәв. (Деед Эзн Мошед тааһад келсәр.)[+]


Доладгч зовлң: мөндр

13Деед Эзн Мошед закв:

– Маңһдур өрүн эрт серәд, дәкнәс хаана өмн ирәд, энүнд кел: «Деед Эзн, евреймүдин Бурхн, келҗәнә: Нанд мөргхин төлә Мини улсиг сулдх! 14Эн саамд Нанла әдл нег чигн күн һазр деер уга болҗахинь медүлхәр Би әәмшгтәһәр чамаг, чини мухласиг болн чини цуг улсиг цааҗлнав. 15Кемрҗән Би һаран дайлад, чамд болн чини улст маальг гем хальдахла, тадн һазр деер уга болхит! 16Болв Би чамаг цуг һазрт Эврә нерән туурулхин төлә, Эврә чидлән үзүлхин төлә әмд үлдәҗәнәв[+]. 17Чи Мини улст деерлкҗәнәч, энүг тәвшгоһар седҗәнәч. 18Маңһдур минь эн кемд Египет тогтагдсн цагас авн орад уга әәмшгтә мөндр орх! 19Эврә сүргән хашад орул, ил һазрт бәәх цуг тоотыг бүрк. Ил һазрт үлдәд эс бултсн әмтн болн мал мөндрт цокгдад үкх».

20Деед Эзнә үгмүдәс әәсн хаана мухлас эврә зарцнран болн малан бултулв. 21Зуг Деед Эзнә үгмүдиг оньгтан эс авснь эврә мухласан болн малан ил һазрт үлдәв.

22Деед Эзн Мошед заквр өгчәнә:

– Теңгр тал һаран өрг – Египетин һазрт мөндр орх. Эн цуг Египетәр әмтиг болну, малыг болну, тәрәнә өвсиг болну цокх.

23Моше тайган теңгр тал дайлхла – Деед Эзн һазрт оһтрһу, мөндр болн һал цәкллһиг йовулв. Египетин цуг орн-нутгар Деед Эзн мөндриг орулв[+]. 24Мөндр орад, һал цәклв – иим күчтә мөндр Египет тогтснас авн эн һазрт орад уга билә!

25Цуг Египетәр ил һазрт бәәсн цугинь – әмтиг болну, малыг болну, тәрәнә өвсиг болну мөндр цокв. Моддыг чигн хамхлв. 26Зуг Израилин улс бәәсн Гошен һазрт мөндр орсн уга.

27Хан Мошег болн Ахарониг дуудҗ авад, эднд келҗәнә:

– Эн саамд би гемтәв! Деед Эзн зөвтә, зуг би болн мини улс – бидн зөвтә бишвидн! 28Деед Эзнәс суртн: Бурхна оһртһу болн мөндр зогстха! Би тадниг сулдхҗанав, дәкҗ таднд энд үлдх керг уга![+]

29Моше энүнд хәрү өгв:

– Һазр Деед Эзнә болҗахиг Та меддгәр намаг балһснас һарад, Деед Эзн тал һарарн өргхлә – тер дарунь оһтрһу тагчград, мөндр уурх[+]. 30Та болн Тана мухлас, тадн цугтан одачн Деед Эзнәс эс әәҗәхинь би үзҗәнәв!

31(Олсиг болн ичмәг мөндр цокв, юңгад гихлә ичмән толһалҗасмн, олсн болхла цецгәлҗәсмн. 32Зуг цаһан һуйр болн нимгн толһата буудя үрсн уга – яһад гихлә, эннь ора болдг урһмл мөн.)

33Моше хааг үлдәһәд, балһснас һарад, Деед Эзнд һаран өргхлә – тер дарунь оһтрһу болн мөндр уурад, хур гиив. 34Зуг хан хур, мөндр болн оһтрһу уурсинь үзчкәд, дәкнәс эн эврә мухластаһан килнцән һарһад зүткв. 35Урдкларн әдл хан һацад бәәв: Израилин улсиг сулдхсн уга. Мошеһәр дамҗад Деед Эзнә келсәр болв.

### 10


Нәәмдгч зовлң: царцаха

1Деед Эзн Мошед закчана:

– Хан тал йов. Хан болн энүнә мухлас урдк кевәрн догшн болдгар кенәв. Би эдн дунд Эврә өвәрц йовдлмудан үзүлхәр кеҗәх юмн болҗана. 2Яһҗ Би Египетин улст догшн йовдл үзүлснә болн Би Эврә өвәрц йовдлмудан һарһсна тускар тадн көвүдтән болн ачнртан келҗ өгхит. Болв энтн кен Деед Эзн болҗахинь тадн медтхә гиһәд кегдҗәнә!

3Моше болн Ахарон хан тал ирәд энүнд келҗәнә:

– Деед Эзн, евреймүдин Бурхн, чи ямр уданд Нанла хәрүцәд бәәхмбч гиҗәнә. Нанд мөргхин төлә Мини улсиг тәв! 4Кемрҗән эс тәвхләчн, Би маңһдур чини орн-нутгт царцаха орулнав![+] 5Тедн эн һазр үзгддгоһар цугинь бүркх, мөндрин хөөн үлдсн цуг өвсиг идх, кеер цуг моддыг идх! 6Чини гериг, чини мухласин гермүдиг болн Египетин гермүдиг цугтаһинь царцаха дүүргх. Эн һазр деер тадн бәәх цагас авн тана эцкнр, тана аавнр иим юмиг үзәд уга!

Моше эргәд хаана бәәрнәс һарв. 7Тиигхлә мухлас хаанд келҗәнә:

– Эн күүнәс көлтә бидн ямр уданд зовх зөвтәвидн? Эдниг тәвчктн, эврә Деед Эзн Бурхндан мөргтхә. Египет тарҗахинь Та үзҗәхшийт?

8Мошед болн Ахаронд хәрү ирхинь закв. Хан эднд келҗәнә:

– Йовад, эврәннь Деед Эзн Бурхндан мөргтн. Таднас кень йовхмб?

9Тиигхлә Моше келҗәнә:

– Бидн цугтан йовхвидн, баһчуд болн көгшд, көвүдтәһән болн күүкдтәһән, бод болн үүрмг малтаһан – энтн манад Деед Эзнә байр болх!

10Зуг хан инәв:

– Сән, тадниг кемр би күүкдтәһитн сулдххла, Деед Эзн тегәд Эврән харстха! Болһатн, тадн му юм һарһхар седҗәнәт! 11Тиигҗ болшго! Тана дуудсар һанцхн залус йовад Деед Эзнд мөргтхә!

Тегәд Моше Ахарон хойриг көөчкв.

12Деед Эзн Мошед закчана:

– Египетин һазр деегүр һаран өрг – царцаха нисч ирәд мөндрин хөөн үлдсн цуг урһмлыг идчкг.

13Моше Египетин һазр деегүр тайган дайлв. Деед Эзн Египетүр дорд үзгин сальк йовулв. Салькн өдрин болн сөөни дуусн үләһәд, маңһдуртнь дорд үзгәс царцаха авч ирв. 14Царцаха Египетин һазрур ирәд, цуг орн-нутгиг дүүргв. Урднь кезә чигн уга бәәсн, даруһас чигн уга болх царцахан тонь икдәд одв. 15Цуг һазриг эн бүркв, һазр харлҗ одв! Мөндрин хөөн үлдсн цуг өвсиг болн моддын темсиг царцаха идчкв. Египетин цуг һазрт көк өвсн чигн, моддын хамтхасд чигн үлдсн уга.

16Хан Мошег болн Ахарониг адһҗ дуудад, эднд келҗәнә:

– Тадна Бурхн Деед Эзнә өмн болн тадна өмн би килнц һарһсн болҗанав[+]. 17Зуг ода килнцим тәвтн: нанас эн зовлңгиг уга кехин төлә эврәннь Деед Эзн Бурхнд мөргтн[+].

18Моше хаана бәәрнәс һарад, Деед Эзнд мөргв. 19Деед Эзн барун үзгәс ик сальк көдлгүләд, царцахаг көөһәд, энүг Улан теңгст[†][*] хайв. Египетин һазрт нег чигн царцаха үлдсн уга. 20Болв Деед Эзн цаарандан хан һацад бәәхиг цугинь кев: эн Израилин улсиг тәвсн уга.


Йисдгч зовлң: таш харңһу

21Деед Эзн Мошед закчана:

– Һаран теңгрүр өрг – Египетин һазрт таш харңһу болх, әмтн харңһуд юм үзлго темтрәд йовтха!

22Моше һаран теңгрт сарвахла, Египетин һазрт һурвн өдртән таш харңһу болв. 23Әмтн нег-негән үзсн уга, һурвн өдртән ормасн көндрҗ чадсн уга. Зуг Израилин улсин бәәсн бәәрнд герлтә болв.

24Хан Мошег дуудад келҗәнә:

– Йовтн, Деед Эзндән мөргтн. Болв тадна бод болн үүрмг мал үлдтхә. Бичкдүдтн таднла йовтха.

25Моше хәрү өгнә:

– Бидн эврәннь Деед Эзндән шаталһ кех болн тәкл тәкх юмсиг цугинь мадна һарт бәрүләд өг. 26Цуг мана мал, негн чигн туру үлддгоһар, маднла йовх зөвтә. Тенд, бәәрндән, мана Деед Эзнд юуһар тәкл тәкхиг шүүҗ авхвидн! Юңгад гихлә тиигән эс иртл, Деед Эзнд ямр малар тәкл тәкхинь бидн медшговидн.

27Болв хан урдк кевәрн һацхиг Деед Эзн кев: эн тедниг тәвшгоһар седв.

28– Йов бийәсм цааран! – гиҗ хан Мошед келв. – Тегәд хәлә, дәкҗ нанур бичә ир. Ирхләрн – үкхич.

29– Тана келсәр болтха, би Таниг дәкҗ үзшгов, – гиҗ Моше хәрү өгв.

### 11


Арвдгч зовлңгин тускар урдаснь медүллһн

1Деед Эзн Мошед келҗәнә:

– Би хаанд болн Египетд дәкн нег зовлң учранав. Минь тиигхлә хан тадниг сулдхх, сулдхх бәәтхә, нам көөһәд һарһх. 2Чи болхла Израилин улст болн күүкдт хам-хоша бәәдг улсас цаһан мөңг болн алт суртха гиҗ заквр өг. 3Египет Израилин улсин туст цаһан санаһан медүлхинь Деед Эзн цугинь кев. Тиигчкәд цуг Египетин улс – хаана мухлас болну, эгл улс болну – Мошег алдр күүнд тоолдг билә.

4Моше хаанд келҗәнә:

– Сөөни өрәллә Би Египетәр йовнав, 5эн орн-нутгт бәәх ууһн үрд – ширә деер суудг хаана үрн, термин чолуһар һуйр теермдҗәх мухла күүкд күүнә ууһн үрн болн малын ууһн, цугтан үкхмн гиҗ Деед Эзн келҗәнә. 6Цуг Египетәр урднь соңсгдад уга, хөөннь чигн соңсгдшго күчтә түңшлһн болхмн. 7Болв Израилин улсур болн эднә малур чигн нам ноха хуцҗ чадшго! Тадн тегәд Деед Эзн Египет Израиль[†] хойрин хоорнд ямаран йилһвр кеҗәхинь үзхит.

8– Тана мухлас, – Моше хаанд келҗәнә, – нанур ирәд, һазр элкдәд унад, намаг эврә улсла хамдан таднас йовҗ одхинь эрәд сурхмн. Тиигхлә би таднас йовхв.

Моше уурта бәәдлтәһәр хаана бәәрнәс һарв.

9Деед Эзн Мошед келҗәнә:

– Хан тадниг соңсҗахш. Эннь Египетд энүнәс икәр Мини өвәрц йовдлмуд учрхин төлә кегдх зөвтә.

10Моше болн Ахарон хаанд олн өвәрц йовдл үзүлв! Болв Деед Эзн иигҗ кев: хан һацад, Египетәс Израилин улсиг тәвлго бәәв.

### 12


Песах

1[•]Тенд, Египетд, Деед Эзн Мошед болн Ахаронд келв:

2– Эн сар тадна төлә сармудын түрүңкнь – җилин түрүн сар[*] болх зөвтә. 3Эн сарин арвдгч өдрт өрк-бүл болһн сүрг малас неҗәһәд хурһ авх зөвтә гиҗ Израилин хамцанд[†] келтн. 4Кемр бүл бичкн болад, бүкл хурһиг идҗ чадшго болхла, тиигхлә әмтнә тооһар, кен кедү мах идхинь тоолад, өөрхн хам-хоша бәәх өрк-бүлтә хамдан нег хурһиг авч болҗана. 5Хурһн һаң уга, эр, нег наста болх. Хурһиг хөөдәс эс гиҗ ямадас авч болҗана. 6Эн сарин арвн дөрвдгч өдр күртл бәрәд, бүрүллә хурһан алтн: Израилин хамцанд орҗах улс цугтан иигҗ кех зөвтә[+]. 7Энүнә цус авад, мах идх гермүдт терүнә хойр тотхинь болн тотхин деерк көндлң модыг эн цусар лаштха. 8Махиг тер сөөднь идх кергтә. Энүг һалд шарад экн уга өдмгтә болн һашун өвстә идх кергтә. 9Эн махиг түүкәһәр эс гиҗ чанҗ бичә идтн: хурһн толһатаһан, көлтәһән, гесн-гүзәтәһән шаргдх йоста. 10Маңһдурк өдр күртл бичә умш үлдәтн: өрүн күртл эс идсән шатачктн. 11Бүс бүсләд, буршмган өмсәд, һартан тайгудан бәрәд махиг идтн. Адһад терүг идтн: энтн Деед Эзнә Песах[†][*] мөн.

12Эн сөөһәр Би Египетәр йовад, эн орн-нутгт әмтнә болн малын цуг ууһн үрдиг алхув. Эннь Египетин цуг бурхд деер Мини зарһ болхмн. Би – Деед Эзн![+] 13Зуг тана гермүд цусар темдглгдх, Би цус үзчкәд давҗ һархув. Би Египетиг алнав, зуг тадниг үклин цоклһн давҗ һарх. 14Эн өдр тадна төлә санлын өдр болх зөвтә: энүг Деед Эзнә байр гиҗ темдглтн. Үйәс-үйд энүг нәәрлтн – эннь мөңкинд күцәгдх зокал болҗана.

15Долан хонгтан тадн экн уга өдмг идх зөвтәт. Түрүн өдртән эврәннь гермүдәс өдмг искәдг экиг уга кетн. Эн долан хонгт искәдг экәр болһсн өдмгиг идсн кен-негнь Израилин олн-әмтнәс уга кегдхмн.

16Эн өдрмүдин түрүңк болн доладгч өдртнь әрүн[†] хург болх йоста. Минь тер өдр хот кехәс талдан нань ямр чигн көдлмш күцәҗ болшго – зуг иим көдлмшиг эн өдрмүдт күцәҗ болхмн.

17Эс искәсн һуйрин нәр темдглтн: эн өдр Би Египетәс тана цергиг һарһв. Үйәс-үйд эн өдриг темдглтн – эннь мөңкинд тана зокал. 18Түрүн сард, арвн дөрвдгч өдрин асхнас авн хөрн негдгч өдрин асхн күртл тадн зуг экн уга өдмг идх зөвтәт. 19Долан өдртән тана гермүдт өдмгин экн уга болх зөвтә. Эн өдрмүдт искәдг экәр болһсн өдмгиг идсн кен-негнь – нүүҗ ирсн эс гиҗ тана орн-нутгин бәәрн күн болну – тернь Израилин олн-әмтнә хамцанас уга кегдхмн. 20Альднь чигн бәәсн бийнь, эн өдрмүдт искәдг экәр болһсн өдмгиг бичә идтн, экн уга өдмг идтн.

21Моше Израилин көгшдиг цуглулад, эднд келв:

– Өрк-бүл болһн бийдән хурһ шүүҗ авад алад, Песах белдтхә. 22Дарунь хуссоп[†] гидг урһмлын багла авад, цус кесн хәәснд норһад, эн цусар тотхиг болн үүднә хойр мөриг лашхмн. Тиигчкәд гертәс өрүн күртл күн бичә һартха![+] 23Деед Эзн Египетин улсиг алхар йовхларн, тотх деер болн үүднә мөрнд цус үзәд, эн үүднә өөгүр давҗ һарад, тана герт үкл орҗ тадниг алх арһ өгшго. 24Эн заавриг тадн болн тадна хөөт үйнр мөңкинд күцәтн. 25Деед Эзнә келсәр таднд өгх һазрт ирхләрн эн авъясиг тенд күцәтн. 26«Тадн ямр авъяс күцәҗәнәт?» – гиҗ тана күүкд сурхла, –[+] 27«Энтн Деед Эзнд Песахин тәкл тәклһн болҗана. Деед Эзн Египетин улсиг алсн цагт Эн Израилин улсин гермүдиг давҗ һарад, мана өрк-бүлмүдиг аврв», – гиҗ теднд хәрү өгтн.

Цуг улс өкәһәд, Бурхна өмн һазр элкдәд унв. 28Дарунь Израилин улс йовад, Деед Эзн Мошед болн Ахаронд заквр өгснлә әдл кев.


Арвдгч зовлң: ууһн үрдин үкл

29Сөөни өрәллә Деед Эзн Египетд цуг ууһн үрдиг алв: ширә деер суусн хаана ууһн үрн, харңһу нүкнд суусн күүнә ууһн үрн болн малын түрүн төлнь үкв. 30Тер сөөһәр хан босад, энүнә мухлас болн цуг Египетин улс босад – цуг Египетәр ик түңшлһн соңсгдв: гер болһнд эс өңгрсн күн уга болв.


Израилин улс Египетәс һарч йовцхана

31Тер сөөһәр хан Мошег болн Ахарониг дуудад, эднд келҗәнә:

– Тадн болн Израилин цуг улс, бостн мини келн-улсас холд йовтн! Тадна сурсар Деед Эзнд мөргтн. 32Тадна сурсар үүрмг болн бод малыг бийләһән автн. Йовтн, намаг йөрәтн!

33Израилин улс эднә орн-нутгас шулуһар һархинь египетнр адһулв. «Эс гихлә, – тедн келв, – бидн цугтан үкхвидн!» 34Тегәд Израилин улст исәд уга һуйриг тавгтаһинь авч йовх кергтә болв, күн болһн терүг деерк хувцндан ораһад, ээм деерән авад йовв.

35Израилин улс Мошен заавриг күцәв – цаһан мөңгиг болн алтыг, хувц-хунриг Египетин әмтнәс сурв[+]. 36Тедн Израилин улст цаһан седклән медүләд, теднд сурсинь цугинь өгхинь Деед Эзн күцәв. Тиигәд Израилин улс Египетәс ик зөөртә һарв![+] 37Күүкд улсиг болн күүкдиг тооллго 600 000 шаху йовһн залу – Израилин улс Раамсесас Сукотур йовв[+]. 38Эднлә хамдан һазадын орна улс йовв, хөөдин, ямадын болн үкрмүдин сүргүд йовв. 39Египетәс авч йовсн эс искәсн һуйрар Израилин улс экн уга һуйр болһв. Һуйр нам цагтан иссн уга: эдниг Египетәс көөв, эдн удан бәәҗ чадсн уга, тегәд хаалһд хот белдҗ чадсн уга.

40Израилин улс Египетд 430 җилдән бәәв[+]. 41Дөрвн зун һучн җил төгссн өдрт Деед Эзнә церг Египетәс һарв. 42Тер сө Деед Эзнә саг-сергг бәәлһнә сө болв: Эн Египетәс Израилин улсиг көтлҗ һарв. Эннь Бурхна сө мөн! Үйәс үйд эннь Израилин улсин саг-сергг бәәлһнә сө болв.


Песахин хотын туск заквр

43Деед Эзн Мошед болн Ахаронд келҗәнә:

– Энтн Песахин туск зокал мөн. Талын һазра күн Песахин хот идх зөв уга. 44Чини хулдҗ авсн мухла, зуг чи энүг керчүлснә хөөн Песахин хотыг идҗ чадх. 45Танад цаг зуур бәәх болн нәәмәдлҗ авсн күн Песахин хот идшго болҗана. 46Хурһиг гер дотран идх кергтә – гертәс энүнә махинь бичә һарһ. Энүнә ясинь бичә хамхлтн[+]. 47Израилин цуг хамцан Песахиг күцәх йоста. 48Кемр танад бәәх нүүҗ ирсн күн Бурхна Песахиг күцәхәр седхлә, тиигхлә энүнә өрк-бүлд цуг залус керчүлгдх зөвтә, зуг энүнә хөөн ирәд Песахиг күцәтхә: эн тана орн-нутгин күүнлә әдл болх зөвтә. Зуг эс керчүлгдсн нег чигн күн Песахин хотыг идх зөв уга. 49Тана орн-нутгин бәәрн улсин болн танад бәәдг нүүҗ ирсн улсин төлә – нег закан[†] мөн[+].

50Деед Эзн Мошед болн Ахаронд заквр өгсәр минь тиигҗ Израилин улс күцәв. 51Минь тер өдр Деед Эзн Египетәс Израилин улсиг церг болһарнь һарһв.

### 13


Израилин улсин түрүн үрдиг Бурхнд нерәдлһн

1Деед Эзн Мошед келҗәнә:

2– Израилин улст һарсн түрүн үрдиг – экин геснд бәәдг үрн – әмтнә түрүн үрдиг болн малын түрүн төлиг – цугтаһинь Нанд нерәдтн. Эдн Мини медлд бәәхмн[+].

3Моше әмтнд келв:

– Египетәс, бәрәнә һазрас тадна һарсн өдриг тодлтн. Яһад гихлә тадниг Деед Эзнә күчтә һар тендәс һарһв. Эн өдр исксн өдмг бичә идтн. 4Авив сард, эндр тадн йовхит.

5Деед Эзн чамаг кананахна,[†] хетмүдин, амореймүдин, хивеймүдин болн евүсмүдин һазрт көтлҗ ирхлә, юңгад гихлә үс болн бал һарһҗах эн һазриг чамд өгхәр Эн чини эцкнрт андһар өгсн билә. Тиигхлә эн сард чи иим авъяс күцәх зөвтәч: 6долан өдртән зуг экн уга өдмг идх, доладгч өдрт Деед Эзнә байр темдглх. 7Долан өдртән экн уга өдмг идтн: тана һазрт искәсн һуйрар болһсн өдмг болн һуйрин экн уга болх зөвтә[+]. 8Эн өдр чи эврәннь көвүндән келхич: «Эннь би Египетәс йовҗах кемд Деед Эзн мини төлә күцәснә туск санл мөн». 9Эннь чини төлә һарт, маңнад тәвх санлын темдг кевтә бәәдг темдг мөн. Тегәд Деед Эзнә Закаг даңгин келх зөвтәч. Юңгад гихлә Деед Эзн чамаг Эврә күчтә һарарн Египетәс һарһх болҗана[+]. 10Эн зокалыг җил болһн темдглсн цагла күцәтн.

11Бурхн чамаг кананахна һазрт көтлҗ ирхлә – юңгад гихлә эн һазриг чамд өгхәр чамд болн чини өвкнрт андһар өгсн билә, – 12тиигхлә чи Энүнд эврә түрүн үрдән нерәдх зөвтәч. Малын түрүн эр хурһд Деед Эзнә медлд бәәх зөвтә. 13Элҗгнә түрүн туһлыг хулдҗ авх зөвтәч, кемр эс хулдҗ авхла – энүнә күзүһинь нуһл. Күүнә ууһн үрдиг, эврә көвүдән хулдҗ авх зөвтәч. 14Иргчдән көвүнчн чамас: «Эннь юн болҗахмб?» гиҗ сурхла, иим хәрү өг: «Деед Эзн күчтә һарарн мадниг Египетәс, бәрәнә һазрас сулдхв[+]. 15Хан һацад, мадниг тәвлго бәәхлә, Деед Эзн Египетд әмтнә чигн, малын чигн түрүн үрдинь алсн билә. Эн учрар чигн би түрүн төлин эр хурһдар Деед Эзнд тәкл тәкәд, эврә ууһн үрдән хулдҗ авув. 16Эннь чини төлә һарт бәәх темдг мет, маңнад бәәх боодһа мет болх зөвтә, юңгад гихлә Деед Эзн Эврә күчтә һарарн мадниг Египетәс һарһсн болҗана».


Деед Эзн әмтнә өмн үүлн мет, һал мет йовна

17Хан Израилин улсиг сулдхсн кемд Бурхн эдниг пилистмүдин һазрар көтлҗ йовсн уга – эннь хамгин ахрхн хаалһ. Бурхн санв: «Израилин әмтн дән болхинь медчкәд, ухаһан соляд Египет тал хәрҗ чадхмн»[+]. 18Бурхн тегәд эдниг төгәлңдән көдә һазрар, Улан теңгсин[†] өөгүр көтлҗ йовв. Египетәс һарад, Израилин улс дәәлдәнә зергләнд йовв. 19Моше Египетәс Йосипин цогциг авч һарв, юңгад гихлә Израилин улсас Йосип андһар авсн бәәҗ. Теднд иигҗ келҗ: «Бурхн таднд дөңгән күргхәр ирх, тегәд мини цогциг бийләһән авад йовтн»[+].

20Сукотас һарад, Израилин улс көдә һазрин захд бәәдг Этамд цугтан бәәрләд зогсв[+]. 21Деед Эзн Эврән теднә өмн йовв: тедн өдр-сө уга йовхин төлә өдртнь хаалһинь зааҗах үүлн кевтә, сөөһәрнь хаалһинь зааҗах һал мет йовв[+]. 22Өдрәрнь үүлн, сөөһәрнь һал Израилин улсин өөр үзгдәд бәәв.

### 14


Улан теңгс һатллһн

1Деед Эзн Мошед закчана:

2– Хәрү хәрәд Баал-Цефона өөр, Мигдолин болн теңгсин хоорнд Пи-Хахиротын өөр зогстха гиҗ Израилин улст кел. Тенд, Улан теңгсин[†] көвәд, зогсад амртн[+]. 3Израилин улс төөрәд, эднд көдә һазр хаалһднь харшлҗана гиҗ хан ухалтха. 4Эн һацад, тадна ардас көөлдхинь Би некнәв. Минь тер саамд Би хаанд болн энүнә цергт деерлкнәв! Деед Эзн кен болҗахинь Египетин улс медх!

Израилин улс Деед Эзнә келсәр кев. 5Израилин улс йовҗ одв гиҗ Египетин хаанд зәңглв. Тиигхлә хан болн энүнә мухлас генткн ухаһан сольна.[†]

– Ямаран юм һарһчквидн? Израилин улсиг, мана көдлмшчнриг, тәвчквидн!

6Тергнд мөр зүүһәд хан, эврәннь әмтән бийләһән авв. 7Эн бийләһән хамгин сән гисн зурһан зун тергиг, Египетин тергн цергиг бийләһән авв. Мөрн тергн деер дамшлтта дәәчнр зогсв. 8Болв Деед Эзн Египетин хаана зүркиг һацав, тегәд тер Израилин улсин ардас әәлго көөлдв. Израилин улс юмнас әәлго йовҗ йовла[+]. 9Египетин әмтн эднә ардас көөлдв – хаана цуг мөрн тергд, мөр унсн цуг улс, цуг цергүд, Пи-Хахиротын өөр-шидр, Баал-Цефона өмн бәәдг теңгсин өөрк зогсалд, эдниг көөҗ күцв.

10Хан өөрдҗ йовла. Израилин улс хәләһәд үзнә: Египетин әмтн теднә ардас көөлдҗ йовна! Тедн дегд әәһәд Деед Эзнәс эрәд сурв.

11– Египетд мадниг оршадг һазр угавий? – гиҗ эдн Мошед хәәкрв. – Чи мадниг нааран, көдә һазрур, үкхин төлә көтлҗ ирсмбч? Чи ю кеввч, Египетәс мадниг яһад һарһвч? 12Бидн чамд Египетд келләвидн: «Мадниг үлдә, бидн Египетин улсин мухла болнавидн!» Көдә һазрт үкхин ормд теднә мухла болнавидн!

13– Бичә әәтн! – гиҗ Моше әмтнд хәрү өгв. – Зогстн, Деед Эзн яһҗ тадниг аврхинь хәләтн. Юңгад гихлә ода тадна үзҗәх Египетиг, дәкҗ мел үзшгот! 14Тадна төлә Деед Эзн Эврән дәәлдх! Тадн болхла, төвкнтн![+]

15Деед Эзн Мошед келҗәнә:

– Яһад чи Нанас эрәд сурҗахмбч? Израилин улст өмәрән йовхд заквр өг! 16Эврән болхла тайган өргәд, теңгс деер дайл – тиигхлә теңгс зә һарһхла, Израилин улс теңгс дундаһар хүүрә һазрар мет йовх. 17Египетин әмтн һацад, тадна ардас йовхинь некнәв. Минь тер саамд Би хаана болн энүнә цергүд, энүнә мөрн тергд болн мөр унсн улсиг дииләд туурхув! 18Хааг терүнә мөрн тергтәһинь болн мөр унсн улстаһинь диилхлә, тегәд Би Деед Эзн болҗахинь теднә әмтн медх!

19Израилин улсин зергләнә өмн йовсн Бурхна элч[†] зергләнә ард зогсв. Эднә өмн бәәсн үүлн бас ард зогсв. 20Эн Египетин болн Израилин улсин зергләниг хував. Эн хар үүлн кевтә бәәв, сөөднь болхла герлтәд бәәв. Тер сөөни дуусн хойр зерглән нег-негнләрн негдсн уга.

21Моше теңгс деер һаран дайлв, сөөни дуусн Деед Эзн шүрүтә дорд үзгин салькар теңгсин ус көөһәд бәәв. Теңгсиг Эн хагсав, усн ширгв. 22Тиигхлә Израилин улс хүүрә һазрар мет теңгсин дундаһар йовв. Эднә барун һар таласнь эрс мет усн, зүн һар таласнь бас эрс мет усн зогсв. 23Тиигхлә Египетин әмтн – хаана мөртә цуг цергүд, мөр унсн энүнә цуг улс, – Израилин улсин ардас теңгсин дундаһар көөлдв.

24Өр цәәхин өмн Деед Эзн һал болн үүлн һатцас Египетин цергиг хәләһәд, эднә бәәдлиг эвдв. 25Эднә тергдин төгәсинь Эн суһлхла, Египетин әмтн әрә гиҗ эдниг дааҗ йовв. «Маднд Израилин әмтнәс холд гүүх кергтә! – гиҗ тедн келв. – Эднә төлә Деед Эзн Египетин әмтнлә дәәлдҗәнә».

26Деед Эзн Мошед келв:

– Һаран теңгс деер дайл – усн хәрү ирәд, тедниг, мөртә тергдин болн мөрд унсн улсин өмнәс дәврх!

27Моше һаран теңгс деер өргхләнь – өрүнднь теңгс хәрү урдк бәәдлтә болв. Египетин әмтн усна өмнәс гүүв – Деед Эзн тедниг теңгсин тал дунд хамад күргв! 28Усн хәрү ирәд, теңгст көөлдҗ йовсн мөртә тергдиг, мөрд унсн улсиг болн хаана цуг цергүдиг кевтнь бүркчкв. Египетин әмтнәс нег чигн күн әмд үлдсн уга! 29Израилин улс болхла, теңгсин дундаһар хүүрә һазрар мет йовв: барун һар талнь эрс мет ик усн болн зүн һар талнь бас эрс мет ик усн зогсв. 30Тер өдр Деед Эзн Израилин улсиг Египетин әмтнәс аврв.

Израилин улс теңгсин көвәд Египетин чивсн әмтнә цогцинь үзв. 31Деед Эзнә күчтә һар теднлә ю кесинь медәд, Израилин улс Терүнәс әәв. Эдн Деед Эзнд болн Терүнә мухла Мошед иткв.

### 15


Деед Эзнд магталын дун

1Тиигхлә Моше болн Израилин улс Деед Эзнд эн ду дуулад иигҗ келцхәв:

Деед Эзиг магтнав: Эн алдр!
Эн мөрдиг болн мөр унсн әмтиг теңгст орулв![+]
2Деед Эзн – мини чидл,
Эн – мини дун!
Эн – мини Аврач болв!
Эн – мини Бурхн,
Энүг би магтҗанав!
Мини өвкнрин Бурхн – Энүг деегшән өргнәв![+]
3Деед Эзн – дәәч!
Энүнә нерн – Яхве![†][+]
4Эн хаана мөртә тергд, терүнә цергүд теңгст орулв,
Терүнә сән гисн дәәчнриг Улан теңгст[†] булхулв.
5Тедниг усн татад авчкв:
Тедн чолун мет йоралд булхв!
6Деед Эзн! Тана барун һар чидләрн алдр.
Деед Эзн! Тана барун һар хортыг күүчв![+]
7Та олн алдр туурмҗарн өмнәсн буцсн әмтиг уга кеввт!
Та ууран һарһад,
Тедниг хагсу өвсн мет һалар шатаввт!
8Та үләхлә – усн деегшлв,
Ик дольган эрс мет босв,
Усна күчн хату таг болв![+]
9«Көөһәд күцнәв, – гиҗ өшәтн ухалв, –
Олврасн хувалцнав, цадтлан эдлнәв терүнәсн!
Үлдән илдкәд – цугтаһинь уга кенәв!»
10Зуг Та үләхлә – теңгс эдниг бүркв:
Хорһлҗн мет эдн күчтә уснд чивҗ орв.
11Бурхд дунд Та эс болхлаг, Деед Эзн, кен болхмб?
Әрүн[†] кевәрн Та эс болхлаг кен болхмб?
Туурмҗдан әәмшгтә! Өвәрц йовдлмудын Бүрдәһәч![+]
12Барун һарарн дайлв – Һазр өшәтиг татад авчкв!
13Танар авргдсн улсиг, Та Эврәннь хәәрлтәрн дахулвт, Эврәннь чидләрн
Эврәннь әрүн бәәрн талан тедниг дахулвт.
14Өөр-шидр бәәсн келн-улс болхла соңсад чичрлдв!
Пилистин улс му бәәдлд тусв,
15Эдомин һардачнр икәр әәв,
Моавин толһачнр чичрлдәд одв,
Канана[†] әмтн әәһәд сүрдв[+].
16Эдн икәр әәһәд гүүтхә!
Эднә өөгүр Тана келн-улс эс давтл,
Тана шүүҗ авсн улс эс давтл,
Тана күчтә һарас чолун болад тедн менртхә!
17Та тедниг Эврә уул деер бәәлһхит,
Тенд, Деед Эзн, Та Бийдән тосхсн бәәрндән,
Тенд, Деед Эзн, Эврәннь һарарн бәрсн әрүн бәәрндән![+]
18Деед Эзн мөңкинд эзркх![+]

19Египетин хаана мөртә тергд болн мөр унсн улс теңгсин гүүнднь орхла, Деед Эзн теднә өмнәс теңгсин ус эргүлв. Израилин улс болхла теңгс дундаһар хүүрә һазрар мет давҗ йовв!

20Ахарона эгчнь – Мирьям-әәлдәч[†] – кеңкрг авхлань күүкд улс цугтан кеңкргән цокад, дуулад, бииләд энүнә ардас йовв[+]. 21Тиигхләнь Мирьям дахад дуулв:

Деед Эзнд дуултн: Эн деегшән өөдлв!
Эн мөриг болн мөр унсн күүг теңгст орулв![+]


Маран һашун усн

22Улан теңгсәс Моше Израилин улсиг Шур нертә көдә һазрур дахулв. Һурвн өдртән эдн көдә һазрар йовад, альднь чигн ус олҗ чадсн уга[+]. 23Болв Мара тал ирхләрн, тенд ус ууҗ чадсн уга – усн һашун бәәҗ. (Тегәд чигн эн һазр Мара гиҗ нерәдгднә.) 24Әмтн Мошед эврә һундлан келәд бәәв.

– Бидн ю уухмб? – гиҗ эдн сурв.

25Моше Деед Эзн тал дуудвр кенә. Деед Эзн терүнд нег мод заана. Моше эн модна тасрхаг уснд хайхла, усн әмтәхн болв.

Тенд Деед Эзн Эврәннь әмтнд закад болн зокалмуд өгв, тенд Деед Эзн эдниг сөрҗ хәләв.

26Эн келҗәнә:

– Кемр тадн Деед Эзиг, эврә Бурхан, йосндан соңсад, Энүнә өмн чикәр кехләг, Энүнә заавринь оньгтан авхла болн Энүнә зокалмудыг күцәхлә, тиигхлә Би тадниг Египетин әмтнд хальдасн тер гемәс гетлгхв. Би Деед Эзн – тадниг эдгәхүв![+]

27Израилин улс Элимд ирв. Тенд арвн хойр булг болн 70 пальм модн бәәҗ. Тенд, булгудын өөр-шидр, эдн бәәрләд зогсв[+].

### 16


Манна болн бөдн шовуд

1Элимәс һарад, Израилин улсин хамцан Элимин болн Синайин[†] хоорнд бәәршлҗәдг Син гидг көдә һазрт ирв. Эннь Египетәс һарч йовлһна хойрдгч сард, сарин арвн тавдгч өдрт болв[+]. 2Тенд, көдә һазрт, Израилин улсин хамцас Мошед болн Ахаронд һундлан келәд бәәв.

3– Мадниг Египетд Деед Эзн алснь деер болх билә, – гиҗ Израилин улс келв. – Тенд бидн махта хәәс төгәлҗ суулавидн, мадн цадтлан иддг өдмгтә биләвидн. Тадн болхла цуг улсиг харһнулхин төлә мадниг эн көдә һазрур көтлҗ авч ирвит![+]

4Деед Эзн Мошед келв:

– Би таднд хур мет теңгрәс өдмг асхҗ өгнәв. Өдр болһн әмтн һарад, өдртән идх хотан цуглулх. Би болхла эдн яһҗ Мини Зака күцәҗәхинь сөрнәв. 5Долан хонгин зурһадгч өдр ирхлә, эдн эн өдрт цуглулсан белдхлә, эннь эдн йиринәс хойр холванд икәр цуглулснь медгдх.

6Моше Ахарон хойр Израилин улст келҗәнә:

– Асхн ирхлә, тадн медхит: эннь Деед Эзн тадниг Египетәс көтлҗ һарһв. 7Өрүнднь тадн Деед Эзнә туурмҗиг үзхит. Юңгад гихлә Деед Эзнд һундлан медүлҗәхитн Эн соңсв. Зуг бидн кен болҗахмб? Мадниг яһад гемшәҗәхмб[+]?

8Моше келҗәнә:

– Асхар Деед Эзн таднд мах, өрүһәр болхла дала өдмг өгх. Эн тадн Терүнд һундлан медүлсинь соңсв. Бидн кен болҗахмб? Тадн маднд биш, зуг Деед Эзнд һундлан медүлҗәнәт!

9Моше Ахаронд келҗәнә:

– Израилин улсин хамцанд Деед Эзнә өмн һарх заквр өг, юңгад гихлә Деед Эзн теднә һундлынь соңсв.

10Ахарон эн үгмүдиг Израилин улсин хамцанд келхләнь, эдн көдә һазр тал хаҗив – тенд, үүлнд, эдн Деед Эзнә туурмҗиг үзв.

11Деед Эзн Мошед келв:

12– Би Израилин улсин һундлыг соңсув. Эднд иигҗ кел: асхарнь мах идхит, өрүнднь болхла тадн дала өдмгтә болхит. Тиигхлә тадн Би, Деед Эзн, – тана Бурхн болҗахинь медхит.

13Тиигәд асхарнь бөдн шовуд нисҗ ирәд теднә бәәриг дүүргв. Өрүһәр болхла энд эргмдән чиг буув[+]. 14Чиг ширгҗ одхла, көдә һазр кевтән нимгн шухтнсн коруһин бәәдлтә юмар бүркгдснь үзгдв. 15Израилин улс үзчкәд, эннь юн болҗахинь медлго нег-негнәсн сурад бәәв:

– Эннь юмб?

Моше эднд келв:

– Энтн таднд Деед Эзнә өгүлҗәх өдмг болҗана. 16Деед Эзн таднд иим заквр өгв: «Күн болһн кедү энүнә бүлднь кергтәһинь цуглултха – сег дотр күн болһна төлә неҗәһәд омер[†][*] бәәхмн»[+].

17Израилин улс минь тиигҗ кев. Негнь икәр цуглулхла, талдань – баһар. 18Зуг цуглулгдсиг омерәр чиңнүрдхлә, икәрнь цуглулгдснд үлү юмн уга болв, баһар цуглулгдснд болхла дуту юмн уга болв. Күн болһн кедү юм идҗ чадхан цуглулҗ авв[+].

19– Энүнәс маңһдурк өдрт юм бичә үлдәтн, – гиҗ Моше заквр өгв.

20Болв энүг зәрм әмтн соңссн уга: цуглулгдсна зәрм хүвинь өрүн күртл үлдәв, үлдәснь үрҗ одв. Терүнднь өтн һарв. Моше эн улст уурлв.

21Өрүнднь күн болһн кедү өрк-бүлднь кергтәһинь цуглулв. Өдртнь болхла цуг эс цуглулгдснь нарнд хәәләд бәәв. 22Долан хонгин зурһадгч өдрт эдн хойр холван икәр цуглулв – күн болһнд хошаһад омер. Хамцана һардачнрнь ирәд, энүнә тускар Мошед келхлә, 23эн хәрү өгнә:

– Деед Эзн энүнә тускар келлә. Маңһдур төвкнүн бәәлһнә өдр, Деед Эзнә әрүн[†] бемб өдр.[†] Болһхар седҗәхән болһтн, чанхар седҗәхән чантн, эс идсән маңһдур күртл үлдәтн[+].

24Әмтн Мошен закврар эс идсән дарук өдр күртл үлдәв. Эн саамд үлдәснь үрсн уга, энүнд өтн чигн уга болв.

25Моше келв:

– Эндр энүг идтн. Эндр Деед Эзнә бемб өдр, тегәд һазрт тадн юм олҗ чадшгот. 26Зурһан өдртән цуглултн, доладгч өдрнь болхла – бемб өдр[*]. Эн өдр тадн юм олшгот.

27Зәрмнь долан хонгин доладгч өдртнь чигн юм цуглулхар йовв, болв олҗ чадсн уга. 28Деед Эзн Мошед келв:

– Кедү күртлән тадн Мини өгсн закврмудыг болн закадыг эвдхмбт? 29Хәләтн: Деед Эзн таднд бемб өдриг өгв, тегәд чигн долан хонгин зурһадгч өдрт таднд хойр өдрә хотыг Тер өгүлнә. Доладгч өдрт күн болһн гертән үлдәд, альдаран чигн һарх зөв уга.

30Долан хонгин доладгч өдрт әмтн амрв.

31Израилин улс эн хотыг «манна» гиҗ нерәдв. Манна цаһан болчкад кориандрин экин бәәдлтә, амтнь болхла бал тәвәд болһсн һуйрла әдлхн. 32Моше келв:

– Деед Эзн иигҗ медүлв: «Египетәс көтлҗ һарһсн саамд Би тадниг көдә һазрт хотлсн өдмгиг күн болһн үзтхә гиһәд маннан нег омер үйәс үйд хадһлгдад бәәтхә».

33– Буһш ав, – гиҗ Моше Ахаронд келв, – энүн дотр маннан дүүрң омериг тәвәд, таднд үйәс үйд хадһлгдхин төләд Деед Эзнә өмн оркчк. 34Хөөннь Ахарон Деед Эзн Мошед заасар буһшиг хадһлхар Бооцана хавтха чолудын[†] хаҗуд тәвв.

35Әмтн бәәдг һазрур иртлән, Израилин улс 40 җилдән маннар хот кеһәд бәәв. Канана[†] һазрин меҗәд күртлән эдн маннар теҗәл кеһәд бәәв[+]. 36(Омер – эннь ефән[*] арвдгч хүвнь мөн.)

### 17


Уулын хадас һарчах усн

1Син гидг көдә һазрас һарад, Израилин улсин хамцан Деед Эзнә зааврла ирлцҗ бүүрән соляд йовв. Эдн Рефидим гидг нертә һазрт зогсв. Тенд олн-әмтнд уух усн уга билә[+]. 2Әмтн Мошег гемшәһәд бәәв.

– Маднд ус өгтн! – гиҗ эдн некв. – Бидн уухар седҗәнәвидн.

– Тадн юңгад намаг гемшәҗәхмбт? – гиҗ Моше сурв. – Юңгад тадн Деед Эзиг сөрҗәхмбт[+]?

3Болв олн-әмтн ундасад Мошег керлдв:

– Ю хәәҗ чи мадниг Египетәс авч һарвч? Мадниг күүкдтәһимвидн болн малтаһимвидн ундасулад муурулхарий?

4Моше Деед Эзиг дуудҗана:

– Эн әмтнлә би ю кехмб? Эдн ода намаг чолуһар цокн гиҗәнә[+].

5Деед Эзн Мошед закчана:

– Өмәрән һарад, улсин өмн зогс, Израилин көгшдәс зәрминь бийләһән ав. Нил һолын усар цоксн тайган авад йов. 6Тенд, Хорив уулын хад деер, чини өмн Би зогснав. Чи хадыг цокхла, энүнәс усн гүүх, әмтн энүг уутха.

Израилин көгшдин нүднд Моше мел тиигҗ кев[+]. 7Эн бәәрн Масса болн Мериба[*] гиҗ нерәдгдв, юңгад гихлә тенд Израилин улс: «Деед Эзн маднла аль угай?» – гиҗ келәд Деед Эзиг шоодад сөрв.


Амалекин улсиг дииллһн

8Амалекин улс Рефидимд ирәд, Израилин улс тал дәврв[+]. 9Моше Ешуад келв:

– Амалекмүд тал одх әмтиг шүүҗ ав. Би болхла маңһдур һартан Бурхна өгсн мотрта[†] уулын толһа деер һарнав.

10Ешуа Мошен заквриг күцәһәд, амалекмүдлә дәәлдв. Моше болхла Ахаронла болн Орла хамдан уулын толһа деер һарв. 11Моше һаран өргхлә, Израиль[†] диилнә, дорагшан буулһхла – амалекмүд. 12Зуг Мошен һарнь күндрв. Тиигхлә чолу авч ирхлә, Моше терүн деер суув. Ор болн Ахарон болхла, хойр таласнь энүнә һаринь дөңнв. Нарн суутл, Моше һаран деегшән өргәд бәәв. 13Ешуа Амалекиг болн терүнә әмтиг селмәр цокад энүг диилв.

14Деед Эзн Мошед келв:

– Мартгдшгон төләд дегтрт бичәд, Ешуад медүлҗ кел: Би Амалекиг һазр деерәс уга кенәв – энүнә нернь чигн үлдшго!

15Моше бәрц бәрлһнә орм[†] босхад, терүнд Яхве-Нисси[†][*] гидг нер өгәд 16келв:

– Эннь Деед Эзнә туг һарт бәрәтә гиҗәнә. Амалекин улсин өмнәс кеҗәх Деед Эзнә дән үйәс үйд гиҗ герчлҗәнә!

### 18


Итро Моше хойрин харһлт

1Мошен хадм Итро, Мидьяна гелң,[†] Мошен болн Эврә улсин, Израилин төлә Бурхн ю кесинь, – Деед Эзн Израилин әмтиг Египетәс көтлҗ һарһсинь соңсв[+]. 2Тиигхлә Итро (Мошен хадм эцк) бийләһән Мошен гергн Ципораг авна (энүнә өмн Моше энүг эцк талнь хәрү йовулсмн) 3болн энүнә хойр көвүн (негинь Гершом гиҗ дууддмн, эннь: «Би күүнә һазрт цаг зуурт бәәнәв» гисн темдг мөн; 4наадкнь Элиезер, эннь: «Мини эцкин Бурхн нанд нөкд болад, Египетин хаана селмәс аврв» гисн темдг мөн болв). 5Итро эдниг Моше тал – көдә һазрур, Мошен бәәрнүр, Бурхна уул тал көтлҗ ирәд:

6– Би чини хадм эцк Итро, чини гергнлә болн чини хойр көвүнлә ирүв, – гиҗ энүнд медүлҗ келхинь закв.

7Моше һарад, хадм эцкдән мендләд, энүг үмсв. Эдн нег-негнәннь бәәдлин тускар сурад, сег дотр орв. 8Моше хадм эцкдән Израилин улсиг харсад, Деед Эзн хаанла болн Египетин әмтнлә ю кеснә, көдә һазр давҗ һарлһна күнд-күчр хаалһин болн Деед Эзн яһҗ эдниг аврсна тускар келҗ өгв. 9Египетәс аврҗ һарад Израилин улсин төлә Деед Эзн цаһан седклтә кесг керг күцәснд Итро байрлв. 10Итро келҗәнә:

– Египетәс болн хаанас тадниг аврсн, тана улсиг теднәс сулдхсн Деед Эзиг йөрәх кергтә! 11Цуг бурхд бийән деегшән өргсн бийнь Деед Эзн эднәс деер болҗахинь ода медҗәнәв!

12Итро, Мошен хадм эцк, шатасн тәклиг болн талдан бәрциг Бурхнд өгв. Ахарон ирв, Израилин көгшд цугтан ирв. Эдн Бурхна нүүрт Мошен хадм эцклә хамдан хотан эдлв.

13Дарук өдртнь Моше Израилин улсин хоорндк цүүгәтә йовдлмудыг йилһҗ хәләв. Өрүнәс авн асхн күртл энүг әмтн төгәләд зогсцхав. 14Энүг үзәд хадм эцкнь Мошеһәс сурв:

– Эн әмтнлә чи энд ю кеҗәхмбч? Юңгад чи һанцарн эднә өмн суунач, эдн болхла өрүнәс авн асхн күртл чамаг төгәләд зогсҗахмб?

15– Эдн Бурхиг дуудхар нан тал ирнә, – гиҗ Моше хәрү өгнә. – 16Ямр чигн керг күцәхин төлә эдн нан тал ирнә, би эднә цүүгәтә йовдлыг шинҗләд, эднд Бурхна зокалмудыг болн закадыг дасхнав.

17– Хаҗһрар кеҗәнәч, – гиҗ хадм эцкнь энүнд келв. – 18Эврән муурхич, эн әмтн бас муурх. Чамд эн керг күнд болҗана, һанцарн чи энүг күцәҗ чадшгоч[+]. 19Намаг соңс, би чамд селвг өгнәв, тегәд Бурхн чамта бәәх. Эн улсин болн Бурхна хоорнд орлцач болад, эднә кергүдиг Бурхна хәләврт өгүләд, 20эднд зокалмуд болн закад цәәлһәд, ямр хаалһар, ямр кевәр эднд йовхинь сурһ. 21Болв әмтн дундас болхла Бурхиг икәр күндлдгинь, үннч, нег мөслсн седклтәһинь, – ачта улсинь шүүҗ авад, һардачнрт батл: негнь миңһн күүг, наадкнь зун, дәкәд негнь – тәвн болн кен-негнь арвн күүг һардхин төлә[+]. 22Эдн даңгин әмтнлә бәәһәд, эднә хоорндк цүүгә хаһлад, чинртә кергүдиг чамд өгүләд, үүрмгинь – эврән хаһлхмн. Чини ацан гиигрх: эдн энүг чамла хувалцхмн. 23Иигәд кехләчн, Бурхн чамд заавр өгәд бәәх, чи болхла эврән дааҗ һархич, әмтн төвкнүн бий талан хәрәд бәәхмн.

24Моше хадм эцкән соңсад, энүнә келсәр кев: 25Израилин улсас ачта улсиг шүүҗ авад, эдниг һардачнрт шиидв – негнь миңһн күүг, наадкнь – зун, дәкәд негнь – тәвн, кен-негнь арвн күүг һардх болв[+]. 26Эдн даңгин әмтнлә бәәһәд, эднә хоорндк цүүгәтә йовдлмудыг хаһлад, күнд-күчр кергүдиг Мошед даалһад, үүрмгинь эврән хаһлад бәәв[+].

27Моше хадм эцкән йовулна, тернь герүрн, эврә һазрурн хәрв.

### 19


Израилин улс Синай уулын хаҗуд

1Египетәс Израилин улс һарч йовсна һурвдгч сарин шин сард эдн Синай[†] көдә һазрт күрв. 2Рефидимас һарад, Израилин улс Синай көдә һазрт ирәд зогсад, уулын өөр бәәрлҗ зогсв[+].

3Моше Бурхн тал уулд һарв. Тендәс Деед Эзн энүг дуудв:

– Яковин тохмд кел, Израилин улст зәңгл: 4«Би Египетлә ю кесинь үзвит, Би тадниг һәрдин җивр деер яһҗ авч йовад, Бий талан авч ирсинь үзвит![+] 5Кемр тадн Намаг соңсад, Нанла кесн бооцанд[†] иткхлә, тиигхлә тадн цуг улс дунд Мини хамгин үнтә улс болхит! Һазр кевтән Мини,[+] 6тадн болхла Нанд шаҗна гелңгүдин[†] алвт, әрүн[†] улс болхит!» Эн үгмүдиг Израилин улст келҗ медүл[+].

7Моше хәрәд, келн-улсин медәтнриг цуглулад, Деед Эзнә келсәр эн үгмүдиг эднд медүлв. 8Әмтн цугтан, негн күртлән, хәрү өгв:

– Бидн Деед Эзнә келсәр һардвр кехвидн.

Моше Деед Эзнд әмтнә хәрүг зәңглв[+].

9Деед Эзн Мошед келв:

– Чамла Би яһҗ күүнддгинь, кезә чигн чамд оньдин иткдгинь әмтн соңстха гиһәд, Би чамур нигт үүлн мет ирнәв.

Моше Деед Эзнд әмтнә хәрүһинь зәңглхлә, 10Тер Мошед келв:

– Әмтнүр одад, эндр болн маңһдур чигн тедниг әрүсл, тедн эврә хувц-хунран уһаһад,[+] 11нөкәдүрк өдрт белдтхә: тер өдр цуг әмтнә нүднд, Деед Эзн Синай уулд буух. 12Әмтнә төлә уулыг төгәләд меҗә һарһ, уул деер бичә һартха, терүнә девсңгиг бичә көндәтхә. Уулыг көндәсн кен-негнь үклән олх. 13Зуг һарарн энүг бичә көндәтн – терүг чолуһар цоктн эс гиҗ саадгар хаһад алтн. Мал эс гиҗ күн, йилһл уга, кемр эдн бүрә татсн әәһәр уул деер һархар седсн болхла – эдниг әмдәр үлдәҗ болшго[+].

14Моше уулас әмтнүр бууһад, тедниг бийән әрүслтн гив. Әмтн эврә хувцан уһав. 15Тегәд Моше келв:

– Нөкәдүрк өдрт белдтн, гергнләһән бичә ниилҗ кевттн.

16Һурвдгч өдрт өрүн эртәс авн һал цәкләд, оһтрһун дун һарв, уулыг нигт үүлн бүркв. Бүрән чаңһ ә һарв, әмтн бәәрндән үүмлдв. 17Моше әмтиг бәәрнәснь Бурхна өмнәс көтлв. Тедн уулын белд зогсв. 18Синай уул болхла утаһар дүүрв, юңгад гихлә Деед Эзн һал дотр энүнә ора деер буув. Уулас беш мет утан һарад чичрәд бәәв. 19Бүрән ә чаңһрад ирв. Мошег келәд бәәхлә, Бурхн болхла энүнд оһтрһун дууһар хәрү өгв. 20Деед Эзн Синай уулын ора деер бууһад, Мошег Бий талан, деегшән дуудв. Моше деегшән һарв.

21Деед Эзн Мошед келв:

– Бууһад әмтнд зәңгл, тедн Деед Эзиг үзхәр меҗә давҗ бичә өөрдтхә: эс гиҗ эднә икнкнь үкх. 22Деед Эзнүр өөрдхәр седҗәх шаҗна гелңгүд бас бийән әрүслх зөвтә, эс гиҗ Деед Эзн тедниг уга кех[+].

23– Әмтн Синай уул деер һаршго, – гиҗ Моше Деед Эзнд келв. – Та маднд урдаснь зәңглсн биләт, би болхла уулыг төгәлҗ меҗәләд, уулыг әрүслүв.

24Деед Эзн Мошед келв:

– Йов, бууһад Ахаронла хамдан нааран хәрү ир. Зуг шаҗна гелңгүд болн эгл улс Нан тал бичә һартха, эс гиҗ Би тедниг уга кехв.

25Моше әмтнүр бууһад энүг зәңглв.

### 20


Арвн Заавр

1[•]Бурхна келсн үгмүд иим:

2– Би Деед Эзн, чамаг Египетәс, мухласин һазрас һарһсн чини Бурхн[+].

3Чамд Нанас талдан бурхд уга болх зөвтә[+].

4Деер теңгрт эс гиҗ дора һазрт, эс гиҗ һазрас дор уснд бәәдг юуна чигн бәәдлтә шүтә бийдән бичә ке[+]. 5Эднд бичә мөрг болн бичә шүт, юңгад гихлә Би, Деед Эзн, чини Бурхн, – хару Бурхн мөн. Нанд дурго болҗасн эцкнрин килнцәс көлтә, Би эднә үрдинь һурвдгч болн дөрвдгч үй күртлнь цааҗлнав[+]. 6Болв Нанд дурлдг болн Мини заавриг күцәдг әмтнә төлә – Би миңһдгч үйд чигн, эднә хөөт үрдт чигн хәәрлтән күргҗәнәв![+]

7Деед Эзнә, чини Бурхна, нериг хара зөңдән бичә кел. Хара зөңдән Энүнә нериг келсн күүг Деед Эзн засгллго бәәшго[+].

8Бемб өдриг[†] тодлад авчк, әрүнәр[†] терүг бәр[+]. 9Зурһан өдртән көдләд, цуг кергүдән күцә, 10доладгч өдр – бемб өдр: эн Деед Эзнә, чини Бурхна өдр. Эн өдр кен чигн көдлх зөв уга – чамд, чини көвүнд, күүкнд, чини мухла залуд, мухла күүкд күүнд, чини малд, чини балһсдт бәәдг нүүҗ ирсн күүнд бас әрүн өдр. 11Юңгад гихлә зурһан өдртән Деед Эзн теңгриг, һазриг болн теңгсиг – эдниг дүүргҗәх хамг тоотыг үүдәсмн, доладгч өдрт болхла амр-таварн бәәв. Тегәд чигн Деед Эзн бемб өдриг йөрәһәд, энүг әрүн чинртә кев.

12Чамд Деед Эзн – чини Бурхн белглсн һазрт җирһлчн ут болхин төлә эцкән болн экән күндл[+].

13Бичә кү ал[+].

14Бичә авалясн талдан күүнлә оралд[+].

15Бичә хулха ке[+].

16Өөрхн улсин тускар худл герч бичә бол[+].

17Күүнә герт, күүнә гергнд, күүнә мухла залуст болн мухла күүкд улст, күүнә бухмудт болн элҗгүдт – күүнә юмнд бичә дуран күрг[+].

18Цуг улс оһтрһуг болн һал цәкллһиг, бүрән әәг болн утан һарчах уулыг үзәд соңсв. Әмтн үүмлдәд, хооран һарад зогсв.

19– Маднла чи күүнд, – гиҗ эдн Мошед келв. – Бидн чамаг соңснавидн. Бурхн маднла бичә күүндтхә эс гиҗ бидн үкхвидн[+].

20– Бичә әәтн, – гиҗ Моше хәрү өгв. – Бурхн тадниг сөрхәр болн Терүнәс әәһәд иргчдән килнц бичә һарһтха гиһәд ирв.

21Әмтн холд зогсхла, Моше болхла Бурхна бәәсн харлсн нигт үүлнд өөрдв.


Шүтәнә болн тәклин ормин тускар

22Деед Эзн Мошед закв:

– Израилин улст кел: «Теңгрәс Би таднд дуудвр кесиг тадн үзләт. 23Нанла зерглҗ талдан бурхд бичә кетн! Бийдән цаһан мөңгн болн алтн бурхд бичә кетн! 24Нанд һазрар тәклин ормиг босхад, терүн деер һал шаталһна болн эвцлһнә бәрц[†] бәрлһнә төлә бас – чини сүргәс үүрмг болн бод мал авч ир. Би Эврәннь нерән һарһсн ямр чигн ормд Би чам тал ирәд, чамаг йөрәхүв. 25Кемр Мини төлә чолуһар тәклин ормиг босххларн, өөһинь авсн чолуг бичә олзл: чолуна өөһинь хурц төмрәр авхларн чи тәклин ормиг бузрдахич[+]. 26Чини чир нүцкн бәәдл үзгдшгон төләд Мини тәкл тәклһнә ормин давшурар деегшән бичә өөдләд һар!»

### 21


Еврей мухласин тускар

1Израилин улст өгх йоста закад бас иим:

2Кемр чи мухла кехәр еврей күүг хулдҗ авсн болхла, тер чамд зурһан җилдән көдлтхә, болв доладгч җилднь мөңгн угаһар сулдхгдад йовтха[+]. 3Кемр тер һанцарн ирсн болхла, һанцарн йовтха. Болв гергтәһән ирсн болхла, терүнлә хамдан гергнь бас йовтха. 4Кемр эзнь терүнд герг өгснә хөөн терүнәс күүкд һарсн болхлаг, тиигхлә гергн күүкдтәһән эзнднь үлдтхә. Мухла залу һанцарн йовтха. 5Кемр мухла иигҗ келхлә: «Би эзндән, гергндән, күүкдтән дуртав, сулдхвр керго», – 6тиигхлә эзнь терүг Бурхнд мөргдг орм[†] тал өөрдүлг. Дәкәд терүг үүдн тал өөрдүлг, эс гиҗ үүднә мөр тал өөрдүләд шөвгәр чикинь хатхтха. Тегәд тернь мөңкинд эзнәннь мухла болх[+].

7Кемр нег күн эврәннь күүкән мухла болтха гиһәд талдан күүнд хулдсн болхла, тиигхлә тер эзнәсн мухла залусла әдл сулдҗ һарч чадшго. Эзнәсн зуг мухла залу күн сулдҗ чадх. 8Кемр тер эзндән эс таасгдхла, тиигхлә тер мухла күүкиг хулдҗ авх зөв өгтхә, яһад гихлә эзн терүгәр гергән кехәр бәәсмн. Талдан күүнд тер күүкиг хулдшго, яһад гихлә терүг һазалв. 9Кемр эзн тер күүкиг көвүндән авч өгхәр седҗәсн болхла, тиигхлә эврә үрнләһән әдләр терүг хәләтхә. 10Кемр эзн бийдән талдан герг авхла, тиигхлә терүнд урдк хот, хувц болн герт нег орм батлад өгтхә[+]. 11Болв кемр эзн тер һурвн юм эс өгхәр седхлә, тиигхлә мухла күүкн мөңг өглго йовҗ чадҗана.


Аллһна болн махмудын сөрвин тускар

12Кемр күүг кен-негнь цокхла, цокулсн күн үкхлә, цоксн күн алгдх йоста[+].

13Кемр цоксн күн алхар эс седҗәсн болхла (тиим юмн Бурхн Эврәннь седвәрәр учрасмн болхлаг), тер бийдән хорһдх орм олҗ чадх; Би танд тиим орм заасув[+]. 14Кемр тер өөрхн күүһән зөрц алсн болхла, алтн терүг. Мини тәкл тәкдг ормин хаҗуд харслт хәәв чигн алтн.

15Эцкән болн экән цоксн күн алгдх йоста.

16Кен чигн күн кү хулхалад терүг хулдхла (эс гиҗ хулхалсиг терүнд олҗ авхла) алгдх йоста[+].

17Кемр кен чигн күн эцкән эс гиҗ экән му келхлә, алгдх йоста[+].

18Кемр цүүгҗәһәд нег күн негән чолуһар эс гиҗ нудрмарн цоксн болхлаг, болв цокулсн күн гемтәд чигн әмд үлдсн болхла, 19дәкәд босад тайг түшәд гертәсн һардг болсн болхла, тиигхлә цоксн күүг засглшго: тер күн гемнсн цагиннь мөңгинь өгх, эмнлһнднь дөң болх.

20Кемр эзн мухла залуг эс гиҗ мухла күүкд күүг модар цокхла, тернь дор ормдан үкхләг, эзнәс эн үклин ялынь авх кергтә. 21Кемр тер мухла цокулсна хөөн нег эс гиҗ хойр өдртән әмд бәәсн болхла, үкснә ялынь некх керг уга. Яһад гихлә мухла – эзнә өлг-эд.

22Кемр залус ноолдҗаһад саата күүкд күүг көндәхлә, зуурм нилх һарад бийнь эс үкхлә, тиигхлә бурута күн зуурм һарсн нилхин ял мөңгәр өгтхә. Зарһчнрин орлцлһтаһар тер гергнә залу сурсарнь өгтхә. 23Кемр тер саата күүкд күн үкхлә, тиигхлә чи иигҗ өгх йостач: әмн әмәр һарх, 24нүдән нүднә ормд өгх, шүдән шүднә ормд өгх, һаран һарин ормд өгх, көлән көлин ормд өгх, 25шатасн махмуд шатсна ормд өгх, шав шавин ормд, өвдкәлһн өвдкәлһнә ормд[+].

26Кемр эзн мухла залуг эс гихлә мухла күүкд күүг цокад нүдинь өвдкәхлә, тер нүднәс көлтә тедниг бийәсн сулдхх зөвтә. 27Кемр эзн ялч залуг эс гиҗ ялч күүкд күүг цокад шүдинь уңһахла, тер шүднәс көлтә мухласиг сулдхх зөвтә.

28Кемр залу күүг эс гихлә күүкд күүг бух мөргәд алхла, тер бухиг чолуһар шивәд алх кергтә. Терүнә махинь идҗ болшго. Бухин эзн ял даашго[+]. 29Болв кемр бух урднь чигн мөргдг бәәсн бийнь эзнднь келҗәхлә, тер малан эс хәләҗәсәр кү мөргәд алхла, бухиг чолуһар шивәд алх кергтә. Эзинь бас алх йоста. 30Кемр эзиг мөңгнә ялд уңһахла, тиигхлә тер кергтә мөңгинь өгәд әмән хулдҗ авх[+]. 31Эзнә бух өрк-бүлин толһалгч күүнә көвүһинь эс гихлә күүкинь мөргхлә, тиим кевәр бас кех кергтә.

32Кемр мухла залу күүг эс гихлә мухла күүкд күүг бух мөргхлә, бухин эзн мухласин эзнд 30 цаһан мөңгн шекель[†][*] өгх йоста. Тер бухиг чолуһар шивәд алхмн болҗана.

33Кемр эзн күн ус бәрдг нүкиг секәтәһәр үлдәһәд эс гиҗ нүк малтхларн терүгән эс хаахла, терүнднь бух, элҗгн чигн унхлаг, 34тиигхлә нүкнә эзн күн малын мөңгинь өгх йоста, бүкл махинь бийдән автха[+].

35Кемр бух талдан күүнә бухиг мөргәд алхла, тиигхлә теднә эздүд әмд бухинь хулдад, авсн мөңгинь болн бүкл махинь хоорндан әдләр хуватха. 36Кемр бухнь өмннь чигн мөргдгинь меддг бәәсн болхла, тиигхлә малан эс хәләҗәсн эзн ялынь даатха: бухин ормд бух өгтхә. Бухин бүкл махинь эврән автха.

### 22


Зөөрән харслһна тускар

1Кемр кен чигн күн бух эс гиҗ хө хулхалҗ авад алхла, эс гиҗ хулдхла, тиигхлә тер күн нег бухин ормд тавн бух, нег хөөнә ормд дөрвн хө өгх йоста.

2(Кемр хулхач герин эрсиг хамхлхар эвдҗәсн кемд бәргдәд алгдсн болхла, алсн күн бурута биш. 3Болв тиим юмн нарн һарсна хөөн учрсн болхла, алсн күн бурута болҗана.)

Кемр хулхачд ялынь өгдг юмн уга болхлаг, тиигхлә хулха кеснднь терүг бийинь хулдад ялч кетхә. 4Болв кемр хулхалгдсн малыг әмдәр олҗ авхла – бух болну, элҗгн эс гиҗ хөн болну – хулхач нег малын ормд хойр мал өгх йоста[+].

5Кемр кен чигн күн талдан күүнә тәрәһинь эс гиҗ уста үзмин тәрәнднь мал көөҗ орулад үрәхлә, тер күн үрәсн тәрәнә хамгин сән урһцин үнәр ялынь даах йоста.

6Кемр шатасн һал бүчртә моднд орад, дәкәд овалһата өвсиг, урһҗах буудяг эс гиҗ тәрәнә һазриг кевтнь түүмрдхлә, һал орулсн күн ялынь өгх йоста.

7Кемр нег күн талдан күүнд цаһан мөңг эс гиҗ хувцан хадһлтха гиһәд өгсн болхла, тер юмсиг гертәснь хулха авчкхла, хулхач бәргдхлә, тиигхлә хулхач ялынь хойр холванд үлүһәр өгх йоста. 8Хулхач эс бәргдхлә, күүнә юмс хадһлхар авсн күн Бурхнд мөргдг орм[†] тал ирәд эс авсан лавлад бийән цеврлх[†] йоста.

9Бухин, элҗгнә, хөөнә, хувцна туск цуг учрсн күчр йовдл – ямаран чигн геедрсн эврә юмс – эзнь таняд медхлә, тер керг Бурхна медлд орх йоста. Бурхна бурута гисн күн геедрсн юмсин эзнд һаруһинь хойр холванд үлүһәр өгх йоста.

10Кемр нег күн талдан күүнд эврәннь элҗгнән, бухан, хөөһән эс гиҗ оңдан малмудан хәләтхә гиһәд даалһсна дару, тер малнь үкҗ одхла, эс гиҗ шав авхла, эс гиҗ хортн бәрәд авсиг үзсн әмтн уга болхла, 11тиигхлә Деед Эзнә нерәр өгсн андһар тәәлвринь кетхә. Тернь даалһсн күүнә зөөриг зөрц авсн угаһинь батлҗана. Тиигхлә малын эзн үлдсинь автха. Хәләҗәсн күн ялынь даашго болҗана[+]. 12Кемр малмуд хулхалгдсн болхлаг, тиигхлә хәләҗәсн күн малмудын эзнднь ялынь өгхмн болҗана.

13Кемр терүнә хәләҗәсн малмудыг зерлг аңгуд шуучад алхла, терүг медүлхин төлә алгдсн малмудын цогцин ясинь чигн үзүлтхә. Тиигхлә тер алгдсн малмудын ялынь даашго.

14Кемр нег күн талдан күүнәс кергләд малынь авхла, тер мал эзнь уга цагт эрмдг авхла эс гиҗ үкҗ одсн болхла, тиигхлә малыг авсн күн эзнднь ялынь өгх йоста.

15Кемр тиим юмн малын эзн бәәтл учрсн болхла, тиигхлә ялнь өггдшго. Болв авсн малын һаруһинь эзнднь өггдҗәсн болхла, тиигхлә эзнь мөңгинь авх йоста.


Олна җирһлин закад

16Кемр залу күн зәңг орулад уга күүкиг наад бәрәд үрәхлә, тиим залу ялынь өгәд күүкиг мордулҗ авх йоста[+]. 17Кемр күүкнә эцк тер залуд үрән өгхәр эс седхлә, тер бийнь күүкнә төлә өгх зөвтә мөңгинь эцкднь өгхмн болҗана.

18Илвч күүкд күүг әмд бичә үлдәтн[+].

19Скотоложец алгдх йоста[+].

20Бурхдт (Деед Эзнәс наадкснь) тәкл тәкдг кен чигн күн алад уга кегдх.

21Нутг сольсн[†] күүг бичә бастн, бичә һундатн. Тадн бас эврән Египетд нүүҗ йовсн улс биләт[+]. 22Белвсн гергчүдиг болн өнчн әмтиг бичә бастн[+]. 23Кемр тедниг басхла, тедн Намаг дуудх, Би теднә һундлта дуудвриг соңсхв. 24Тиигхләрн уурлад тадниг Би үлдәр шаахв. Тегәд тадна гергчүд белвсрәд, күүкдтн өнчрәд үлдх[+].

25Кемр чи Мини улсин угатя күүнд цаһан мөңг өгйәһәр өгхләрн, терүнәс арсмч кевтә үлү немр мөңг авхар бичә сур[+].

26Кемр өөрхн күүнәс бәрүлһнд деер өмсдг хувц авхларн, терүгән нарн суутл хәрү өг[+]. 27Терүнд бийән хучдг юмн уга, терчнь терүнә хувцн болҗана. Хучдг хувцн угаһар яһҗ тер унтхмб? Тер күн Намаг дуудх – Би терүг соңсхув, яһад гихлә Би өр-өвчүв.

28Бурхиг бичә му кел, эврә келн-улс дунд ахлачан бичә хара[+].

29Буудян толһа болн уста үзмин өткн шүүс авч ирхдән бичә удад.

Эврәннь көвүдин түрүн үрдиг Нанд нерәдтн[+].

30Тиим йовдл бухмудла болн хөөдлә харһҗана: шиңкән һарсн түрүн малмуд долан хонгтан экиннь хаҗуд бәәтхә. Нәәмдгч өдртнь терүг Нанд нерәдтн[+].

31Мини улс, тадн, әрүн[†] әмтн болх йостат: зерлг аңгудын шуучад алсн малмудын мах бичә идтн. Терүг нохаст өгтн[+].

### 23


Чик йовдлын тускар

1Худл үг бичә тарха. Зөв уга худл герчллһнд бичә дөң бол[+]. 2Зөв уга кергт бичә олн кү дах. Зарһд орхларн олн-әмтнд таасгдхар бичә үнниг оңдарул. 3Зарһ болхла угатя күүнә түрү бәәдлднь бичә доталхар сед[+].

4Кемр чи дәәснәннь геедрсн бухиг эс гиҗ элҗгниг үзхләрн тедниг тууһад эзнднь күрг[+]. 5Кемр һазр деер унсн чини дәәснә ацата элҗгн үзхләрн, чи терүг бичә тиигҗ үлдә. Терүнә ацаһинь буулһ.

6Бийиннь угатя ах-дүүһин күнд учринь тәәлхләрн, чикәр ке[+].

7Буру уга болн чик седклтә күүг алхар, зөрц, худлахар шиидҗәхиг бичә дөңн. Тегәд Би тиим хар саната күүг харсшгов![+] 8Авлһ бичә ав. Авлһ нүдтә күүг сохр кенә, үнн юмиг хаҗилһнә[+].

9Нутган соляд ирсн әмтиг бичә шахад бә. Талын һазрт яһҗ бәәдгиг тадн эврән меднәт. Египетд тадн нүүдлин улс биләт[+].


Амрлһна бәәдлин закан

10Зурһан җилдән эврәннь һазрт тәрә тәрәд, терүнә урһцинь цуглулад авча, 11доладгч җилдән тер һазриг хаһллго үлдә. Урһцин үлдлиг чини улсин угатя әмтн идтхә. Кемр урһцас юмн үлдхлә, зерлг аңгуд идтхә. Тиим кевәр эврәннь уста үзмән болн олив моддан хәлә[+].

12Зурһан хонгтан көдл. Доладгч өдр чамд амрлһна өдр болх. Тер өдр чини цар болн элҗгн амртха. Чини ялч гергнә көвүн болн нүүҗ ирсн күн санаһан автха[+].

13Мини келсиг цугтаһинь күцә. Талдан бурхдын нер бичә дуудтн: чини амнас теднә тускар бичә соңсгдтха![+]


Җил болһн болдг һурвн нәр

14Җилд һурв дәкҗ Мини нәр ке[+]. 15Эс искәсн һуйрин нәр ке: Мини заасар долан хонгтан эс искәсн һуйриг кергтә цагтнь – авив сард – ид. Тиигхд Египетәс чи нүүҗ һарлач. Нег чигн күн Мини өмн хоосн һарта һарч иршго юмн![+]

16Эврәннь тәрсн тәрәнә түрүн урһцин хадлһна нәр ке. Темс хуралһна нәәриг җилин чилгчәр урһцан кевтнь цуглулҗ авхларн ке[+]. 17Җилд һурв дәкҗ залус цугтан Бурхна – Деед Эзнә – өмн үзгдх йоста[+].

18Нанд тәкл тәкхлә искәсн өдмг деер цуснь бичә асхртха. Мини нәәрин тәклин малын тосн-өөкинь өрүн күртл бичә үлдә.

19Чини һазрин түрүн урһцас Деед Эзнд, эврәннь Бурхнд, мөргдг герт орулҗ авч ир.

Ямана ишкиг экиннь үснд бичә чан[+].


Израилин улс мандг Деед Эзнә элч

20Хәләтн, Би тадна өмн тадниг мандг элчән илгәҗәнәв. Тер тадниг хаалһд хәләҗ йовх, дәкәд таднд гиһәд Мини белдсн ормд авч одх[+]. 21Терүнд оньган өгтн, терүг соңстн, бичә бурушатн. Тадна закрлһ авдгог тер хәләшго, яһад гихлә терүнд Мини нерн бәәнә. 22Кемр тадн терүг соңсад, Мини келсиг кевтнь күцәһәд бәәхлә, тиигхлә Би тадна дәәснә дәәсн болхув, тадна өшәтнә өшәтн болхув[+].

23Мини илгәсн тадниг мандг элч тадна өмн йовх. Тер тадниг амореймүд, хетмүд, перизмүд, кананахмуд,[†] хивеймүд, евүсмүд тал авч одх. Би тер келн-әмтиг уга кеһәд алхв[+]. 24Тадн болхла теднә бурхдт мөргәд бичә шүттн, бичә тер улсин авъясар бәәтн. Теднә бурхдынь хамхлтн, теднә әрүн[†] чолун бахнсинь уга кетн![+] 25Тадна Бурхнд, Деед Эзнд, шүттн. Тегәд Би тадна өдмгиг болн тадна усиг әдслнәв, тадниг гемәс сулдхнав[+]. 26Тегәд тадна һазрт зуурм үрд һардган уурх, үр-садн эс һарһлһн уга болх. Би тадна җирһлин өдрмүдиг дүүрң бәәдлтә кенәв[+].

27Бийиннь әәмшгән Би тадна өмн йовулнав. Тадна хаалһд Би келн-әмтиг кевтнь үүмүлнәв, тадна хортыг өмнәстн һарад зулдгар кесүв[+]. 28Тадна өмн шар зөгин баг нисдгәр йовулсув. Тедн хивеймүдиг, кананахныг болн хетмүдиг таднас көөх[+]. 29Болв тедниг тер дарунь Би көөшгов, нег җилин эргцд биш: эс гиҗ һазр хоосдад тадниг дәврх зерлг аңгуд дегд олн болх[+]. 30Би эн келн-улсиг адһл уга көөхүв. Тадниг тооһарн өсәд, орн-нутгиг кевтнь эзләд автл адһхшув. 31Тадна эзлх һазрин меҗәс Улан теңгс[†] болн Пилистин теңгс[†][*], көдә һазр болн Епрат һол болх. Би эн һазрар бәәх цуг әмтиг тадна һарт бәрүлнәв, тегәд тадн тедниг көөһәд йовулхит[+].

32Теднлә болн теднә бурхдла бооца бичә кетн! 33Эн келн-әмтн тадна һазрт бәәшго йоста. Эс гиҗ тедн тадниг Мини өмнәс килнц һарһулдг дасхх. Теднә бурхдт цергллһн тадниг мекллһн болх[+].

### 24


Бурхн олн-әмтнлә бооца келһн

1Деед Эзн Мошед келнә:

– Деед Эзн тал һар, бийләһән Ахарониг, Надавиг, Авиудыг болн Израилин 70 медәтиг ав. Деед Эзнд холас мөргтн[+]. 2Болв Деед Эзн тал Моше һанцарн өөрдтхә! Тедн Деед Эзн тал өөрдшго юмн. Олн-әмтн уул деер һаршго юмн.

3Моше олн-әмтн тал ирәд Деед Эзнә келсиг кевтнь келнә. Дәкәд закадыг кевтнь үгәрн келҗ өгнә. Олн-әмтн цугтан нег дууһар хәрү өгнә:

– Бидн Деед Эзнә келсиг күцәхвидн[+].

4Моше Деед Эзнә келсиг цугтаһинь бичәд авна. Өрүнднь уулын дор тәкл тәкдг орм[†] босхад Израилин отгудын тооһар арвн хойр чолун бахн тәвнә. 5Израилин баһ наста көвүдиг тер илгәнә. Тедн бүрүс авч ирәд Деед Эзнд шаталһна бәрц болн эвцлһнә бәрцәр[†] тәкл тәкнә. 6Моше алгдсн малын цусна өрәлинь савд хураҗ авна, цусна наадк өрәлинь тәклин ормд цацна, 7олн-әмтнд Бооцана[†] әрүн[†] бичг умшҗ өгнә. Олн-әмтн келнә:

– Бидн Деед Эзнә келсиг цугтаһинь күцәхвидн, соңсхврта болхвидн.

8Тиигхлә Моше олн-әмтнд тәклин цус цацад келнә:

– Деед Эзн таднла бооца кесн цусн эн. Терүнә келсн үг – бооцана үгцән болҗана[+].

9Терүнә дару Моше, Ахарон, Надав, Авиуд болн Израилин 70 медәт уул деер һарцхав. 10Тенд тедн Израилин Бурхиг үзцхәв. Терүнә көл дор сапфирар кесн дендр теңгр мет цевр[†] бәәдлтә болҗ медгднә[+]. 11Бурхн Израилин һардачнриг көндәсн уга: тедн Бурхиг үзв, тегәд хот идв, уув.


Моше Синай уул деер һарна

12Деед Эзн Мошед келнә:

– Нан тал уул деер һар, тенд үлд. Би чамд Закан[†] болн зааврмуд бичгдсн хавтха чолуд өгнәв. Терүг Би эн олн-әмт сурһхар бичләв[+].

13Моше бийиннь дөң болдг Ешуата хамдан Бурхна уул деер һарв[+].

14– Мадниг хәрү иртл энд бәәҗәтн, – гиҗ Моше медәтнрт келв. – Таднла Ахарон болн Ор үлдх. Кемр кергтә болхла теднд келтн.

15Моше уул деер һарна. Үүлн уулыг бүркнә. 16Тегәд Деед Эзнә туурмҗ Синай[†] уулыг бүркнә. Зурһан хонгтан уулыг үүлн бүркҗәв, болв доладгч өдртнь үүлнәс Деед Эзн Мошег дуудв. 17Уулын орад шатчах герлтә заль мет Деед Эзнә туурмҗ Израилин улсин нүднд үзгдв[+]. 18Моше үүлнд орад, уул деер һарад, тенд 40 өдр, 40 сө бәәв[+].

### 25


Өргә гер тосхлһна бәрц бәрлһн

1[•]Деед Эзн Мошед келнә:

2– Израилин улс Нанд бәрц бәртхә, күн болһнас седкләсн өгчәх бәрцинь автн. 3Иим бәрц цуглулҗ автн: алт, цаһан мөңг, улан мөңг, 4көк, чисм улан болн улавр күрң утцд, нимгн олс болн ямана ноос, 5хуцин ширдсн арс болн нимгләд кесн арс, акация мод, 6герлин гегәнд олив модна тос, сән үнртә тос келһн[†] болн күҗ уңһдалһн, 7кевд орулҗ тәвх оникс чолу болн үнтә чолуд. Теднәр әрүн[†] кергин төлә бәәдг заппу болн чееҗд өлгдг түңгрцг кеерүлхин төлә цуглултн. 8Израилин улс тедн дунд бәәх дүңгә әрүн бәәр Нанд бәрҗ өгтхә[+]. 9Чамд Би үзүлснлә әдләр тиим бәәр – өргә гер[†] болн дотрнь бәәх тоотыг Нанд кеҗ өгтн.


Деед Эзнә Бооцана хәәрцг

10[•]Акация модар хәәрцг ке: утдан хойр дундур тоха,[†] өргндән күсдундур, өндртән[†] бас күсдундур тоха[+]. 11Дотраснь, һазаһаснь цевр[†] алтар буд, захарнь алтн тасм кеһәд буд. 12Дөрвн алтн төөлг кеһәд хәәрцгин дөрвн өнцгтнь батл: хойр төөлг нег бийәснь, хойр төөлг талдан бийәснь. 13Акацияс ут мод кеһәд алтар буд, 14хәәрцгин хойр таласнь тер төөлгүдт ут модд орул. Терүг ут модар авч йовдгар ке. 15Тер ут модд кезә чигн хәәрцгин төөлгд орулгдсн бәәх йоста. Терүнәс ут модыг һарһҗ авдмн биш. 16Хәәрцгт Бооцана хавтха чолуд[†] тәвхич, Би чамд терүг бәрүлнәв.

17Хәәрцгт цевр алтар утдан хойр дундур тоха, өргндән күсдундур тоха бүркә ке. 18Бүркәһин көвәһәрнь хойр керүб[*] алтн сиилвртәһәр ке: 19негинь нег захаснь, хойрдгчинь хойрдгч захаснь. Тедн бүркәтә хамдан нег бәәдлтә болх йоста. 20Чирәһәрн нег-негнәннь өмн бүркәһән хәләһәд зогсад, бүркә деер далваган деләд бәәхмн. 21Бүркәһиг хәәрцг деер тәв. Хәәрцг дотр Бооцана хавтха чолуд тәв. Терүг Би чамд бәрүлнәв. 22Тенд, Бооцана[†] хәәрцгин бүркә деер, хойр керүбин хоорнд чамла харһхларн Би бәәхүв. Израилин улст чамар дамҗад Эврәннь заавран теднд өгхүв[+].


Әрүн өдмг тәвдг ширә

23[•]Акация модар утднь хойр тоха, өргнднь нег тоха, өндртнь күсдундур тоха болх ширә ке. 24Терүг цевр алтар будад, эргүләд алтн тасм ке. 25Ширән көвәһәр өндртнь альхн дүңгә рамк ке, тер рамкиг эргүләд алтн тасм ке. 26Дөрвн алтн төөлг кеһәд ширән дөрвн өнцгт тулһ талнь өлг. 27Төөлгүдиг рамк тал өөрдүләд тәвх кергтә. Терүнд ут модд тәвгдх, терүгәр кергтә цагт ширәг ормаснь талдан ормд тәвҗ болх. 28Ширә өргх ут моддыг акацияс кеһәд алтар буд. 29Тәрлкс болн шанһс цевр алтар ке. Шалдрң юм кехин төлә буһшс болн ааһс бас цевр алтар ке. 30Эн ширә деер чи оньдинд әрүн өдмг тәвх йостач. Тер өдмг Мини өмн бәәх[+].


Өргә герин герлин гегән

31[•]Цевр алтар герлин гегә сииләд ке. Терүнә һол моднь, ац талкнь болн үйәрн – йоралнь болн делвнь – нег кевтәһәр ниилх йоста. 32Терүнд зурһан ац бәәх йоста: һурвнь нег бийәснь, һурвнь талдан бийәснь. 33Зурһан ац болһнднь һурваһад үй миндаль модна цецгин бәәдлтә. Терүнд йорал болн делвс бәәх. 34Болв көл деернь миндаль модна бәәдлтә дөрвн цецг, дәкәд йорал болн делвс бәәдмн. 35Түрүн хойр ац дор – үйин йорал, хойрдгч хойр ац дор – үйин йорал, һурвдгч хойр ац дор – үйин йорал; иим кевәр герлин гегәнә цуг зурһан ацмуд дор бәәтхә. 36Үйин йорал болн ацмуд нег кевәр герлин гегәнлә ниилх йоста; цугтан цевр алтар сиилгдх. 37Долан цөгц кеһәд герлин гегән деер тәв. Теднә өмн бийднь герл өгх. 38Цөгцин һол бәрдг чимкүр болн хавтха сав цевр алтар кегдх йоста. 39Герлин гегә болн терүнд туста тоот кехд нег талант[†][*] цевр алт өг. 40Хәлә, чамд уул деер үзүлснлә әдләр ке.

### 26


Өргә гер

1[•]Нәрхн олсар, көк, чисм улан болн улавр күрң утцдар арвн некмр эд өргә герт[†] некәд бел ке; тедн деер керүбмүд[†] некәтә болх йоста. 2Некмр эд утдан 28 тоха,[†] өргндән 4 тоха болх йоста. Цугтан тедн нег кемҗәтә болхмн. 3Тавн некмр эд хамдан уята нег тасрха болг, талдан 5 тасрхань бас хамдан уята болг. 4Захин нег тасрха некмр эдин утднь цеңкр бүтүс ке, тиим бүтүс талдан тасрхасин утднь ке. 5Захин некмр эдин нег тасрхаднь 50 бүтү бәәх йоста, 50 бүтү талдан захин некмр эдин тасрхад уй. Тер бүтүс нег-негнәннь тус бәәх йоста. 6Тәвн алтн дегә кеһәд хойр тасрхаг негдүләд өргә гер ке.

7Ямана ноосар 11 некмр эд кеһәд өргә гер бүркх кергтә болх. 8Некмр эд утдан 30 тоха, өргндән 4 тоха болх йоста; цугтан нег кемҗәтәһәр ке. 9Тавн тасрхаһинь хамднь уй, наадк зурһан тасрхаһинь бас хамднь уй (зурһадгчинь әдлцүләд өрәләр эвк – тернь үүдн деер унҗулад өлггдх.)

10Захин некмр эдин нег тасрхан утднь 50 бүтү уй, талдан некмр эдин тасрхан утднь бас тәвн бүтү ке. 11Тәвн улан мөңгн дегә товч ке, тедниг бүтүд орулад хойр тасрхаг негдүләд нег бүркә болдгар батл. 12Бүркән утас үлү һарснь (өрәл некмр эд) өргә герин ардк эрстнь ирлцх йоста, 13бүркән утас үлү һарсарнь (нег тоха нег бийәснь, нег тоха талдан бийәснь) – өргә гериг хәврһәснь кевтнь бүркгддгәр ке. 14Деерәснь хуцин будсн арсар бүркдгәр кех кергтә, терүн деегәр нимглсн арсар бүркх[+].

15[•]Өргә герт акация модна деерәс дорагшан татгдсн тулг болх бахнс ке: 16бахн болһн утдан 10 тоха болн өргндән күсдундур тоха, 17нег-негнь арата хойр модар келкәтә болх. Өргә герин тулг бахн цугтан тиим бәәдлтә болх йоста. 18Өмн үзгин эрст 20 бахн ке, 19теднә дор 40 цаһан мөңгн ул ке – бахн болһнд хошаһад тулх ул, бахна хойр аранд тулг болх. 20Тиим бәәдлтәһәр өргә герин хойрдгч ар үзгин эрст 20 бахн ке 21болн 40 цаһан мөңгн ул – бахн болһнд хошаһад тулгдх ул. 22Ардк, өргә герин барун үзгин эрст 6 тулг бахн ке. 23Ардк өнцгтнь бас хойр тулг бахн ке. 24Теднь дорасн хойр әңглсн болх йоста, деерәсн болхла (түрүн төөлг бәәх ормас) бүтн болх. Тиим тулг бахнс хойр болхмн, өнцг болһнд неҗәһәд. 25Эн 8 тулг бахнд 16 цаһан мөңгн тулгдх ул кергтә – бахн болһнд хошаһад ул.

26Акацияс көндлң мод ке: тавнь – өргә герин нег эрсин утднь бахнс залһх, 27тавнь – өргә герин хойрдгч эрсин утднь залһх болн тавнь – терүнә ардк, барун эрсәс. 28Тал дунд бәәх көндлң модн эрсин нег захас талдан зах күртл негдүлх юмн. 29Тулг бахнсиг алтар буд, көндлң модыг батлхин төлә терүнд алтн төөлг тәв, дәкәд көндлң моддыг алтар буд.

30Өргә гериг уул деер чамд үзүлсн зурала әдләр өндәлһ.

31[•]Халхлх шишлң көшгиг көк, чисм улан болн улавр күрң утцдар, нимгн олсар гүр; терүн деер керүбмүд некәтә болтха[+]. 32Акацияс кесн алтар будата алтн дегәтә дөрвн бахн деер терүг өлг. Тер бахнст дөрвн цаһан мөңгн түшг кергтә. 33Көшгиг дегәд өлг. Терүнә ард Бооцана[†] хәәрцг тәв. Эн көшг әрүн[†] бәәриг хамгин әрүн бәәрнәс салһх[+]. 34Хамгин әрүн бәәрнә Бооцана хәәрцг деер бүркәг тәв. 35Көшгин өмн ширә тәв, ширән тус герлин гегә орул. Герлин гегән өргә герин өмн үзгин эрсин хаҗуд бәәх йоста, ширә – ар үзг тал.

36Өргә герин үүдинь хаах көшг ке. Көшг олн зүсн өңгтә болг – көк, чисм улан, улавр күрң утцдта болн нимгн олсар кегддг. 37Көшг өлгх алтар будсн тавн бахн акацияс ке. Тедн алтн дегәстә болг. Бахнсин тавн түшгинь улан мөңгәр цутх.

### 27


Тәкл тәкдг орм

1[•]Акацияс тәкл тәкдг бәәр ке. Тер дөрвлҗн болг – утдан тавн тоха,[†] өргндән бас тавн тоха, өндртән[†] һурвн тоха болтха. 2Дөрвн өнцгтнь өвр ке – тернь бәәрнлә хамдан нег кевәр ниилх йоста. Терүг кевтнь улан мөңгәр буд. 3Үмс һарһдг сав ке, күрз, цус авдг сав, мах һарһдг серә болн һал һарһдг сав. Бәәрнд кергтә тоотыг цугтаһинь улан мөңгәр ке. 4Тәкл тәкх бәәрнд улан мөңгәр терм ке. Терүнә дөрвн өнцгтнь дөрвн улан мөңгн төөлг хад. 5Тәклин ормин тал дундаһар эргүләд терм батлад тәв. 6Тәклин ормд акацияс улан мөңгәр будсн ут модд ке. 7Кемр терүг талдан ормд өргҗ тәвхәр седхлә, тер ут модд хәврһднь бәәх төөлгт орулгдх. 8Тәклин бәәриг көндә болдгар харһасар ке. Терүг чамд уул деер үзүлсн бәәдлтәһәр кетхә.


Өргә герин хаша

9[•]Өргә гериг[†] эргүләд хашал. Өмн үзгәс хашан утднь нимгн олсар кесн көшг 100 тоха болҗ 1020 бахнд өлггдх йоста. Бахнс дор 20 улан мөңгн түшг кергтә; бахнсин дегәснь болн ниилврнь цаһан мөңгн болх йоста. 11Ар үзгәснь хашан утднь бас утарн 100 тоха көшг 20 бахнд өлггдх йоста. Бахнс дор 20 улан мөңгн түшг тәвгдх; дегәс болн ниилвринь цаһан мөңгәр кетн. 12Барун үзгәснь хашан өргнднь 50 тоха көшг 10 бахнст өлгәтә болх йоста. Бахнс дор 10 түшг кергтә.

13Зүн үзг таласн өргнәрн хаша 50 тоха болх йоста. 14Үүднәс нег бий талнь утдан 15 тоха көшг 3 бахнд өлгх кергтә. Тедн дор 3 түшг кергтә. 15Талдан таласнь утдан 15 тоха көшгиг 3 бахнст өлгх кергтә. Тедн дор 3 түшг тәвх. 16Ик үүднд утдан 20 тоха олн зүсн өңгтә көшг көк, чисм улан болн улавр күрң утцдар, нимгн олсар гүрҗ ав. Ик үүдн 4 бахнта болх, тедн дор 4 түшг кергтә.

17Ниилвр болн дегәс цуг бахнс деер цаһан мөңгн болх йоста, теднә түшгнь улан мөңгн. 18Хаша утдан 100 тоха, өргндән – 50 тоха. Нимгн олсар кесн көшг өндртән 5 тоха болх. Бахнсин түшг улан мөңгн болх йоста. 19Өргә герин кергтә тоотнь, терүнә бичкн һасн болн хаша эргүлҗ өлгх көшгин бичкн һасн улан мөңгн болх йоста.


Герлин гегәнә тосн

20[•]Израилин улс чамд һарар шахад кесн оливин цевр[†] тос герлин гегәнд авч иртхә гиҗ зак. Терүн деер кезә чигн зул шатад бәәтхә. 21Ахарон болн терүнә көвүд асхнас авн өрүн күртл шатҗах зул Деед Эзнә өмн Харһлтын Шатрт көшгин өмн тәвтхә. Терүнә ард Бооцана[†] хәәрцг бәәдмн. Эннь Израилин улст отгас отг һатлҗ бәрх мөңк зокал[+].

### 28


Гелңгүдин хувцн

1Израилин улсас эврәннь ах Ахарониг болн терүнә көвүдиг дууд. Тедн Мини шаҗна гелңгүд[†] болтха – Ахарон болн терүнә көвүд Надав, Авиуд, Элиезер, Итамар.

2Эврәннь ах Ахаронд күндллһнә болн кееһин төлә әрүн[†] чинртә хувц уйҗ өг. 3Мини эрдм өгсн һартан өөтә әмтн Ахаронд эн хувцд белдтхә гиҗ зак. Терүг әрүсләд Мини гелң болдгар ке. 4Тедн өрчд зүүдг түңгрцг, заппу, деерк хувцн, эрәтә киилг, тахъя болн бүс – чини ах Ахаронд болн терүнә көвүдт әрүн чинртә хувцд белдтхә. Тедн Мини гелңгүдт церглтхә. 5Терүнә төлә алт, көк, чисм улан болн улавр күрң өңгтә утцд болн нимгн олс автха.

6[•]Заппуг алтн утцар, көк, чисм улан болн улавр күрң утцдар кетхә. Нимгн олсн эд деерәһәр зег некәд кетхә. 7Хойр таласнь ээм деернь шидсн хойр зузан эд уйх кергтә. 8Заппун бүс заппула әдл алтн утцар некәтә болх: көк, чисм улан болн улавр күрң утцдар, нимгн олсар бел кегдх. Тернь заппула нииләд нег бәәдлтә болх йоста.

9Хойр оникс чолу авад деернь Израилин көвүдин[*] нерд сииләд бич. 10Зурһан нер нег чолун деер, зурһан нер талдан чолун деер ахнрас экләд бич. 11Тер чолуд деер Израилин көвүдин нерд сииләд бичтхә, тегәд чолу керчдг күн тамһ керчдмн. Тер чолудыг алтн эрәтә кевд орул. 12Тедниг заппун ээм деерк ширсн хойр эдт зү; тер чолуд Израилин көвүдиг санулад бәәх. Ахарон ээм деерән, Деед Эзнә өмн, теднә нердиг тодлҗ йовтха. 13Алтар эрәтә кев ке, 14цевр[†] алтнас эрчмтә бүчин бәәдлтә хойр цев ке. Тер цевиг кевд өлг.

15[•]Зарһ кехин төлә чееҗ деерән өлгдг түңгрцг ке. Терүг заппу дуралһад ке – алтн утцар, көк, чисм улан, улавр күрң болн нимгн олсн эд деерәһәр зег некәд ке. 16Чееҗ деер өлгдг түңгрцг дөрвлҗн болтха, утдан нег сөм[†] болн өргндән нег сөм, эдинь хойр эвкәтә болг. 17Терүн деер үнтә чолу углхин төлә дөрвн давхр хотхр орм[†] һарһ. Түрүңк давхртнь – сердолик, топаз, берилл;[+] 18хойрдгч давхртнь – бирюза, сапфир, изумруд, 19һурвдгчднь – гиацинт, агат, аметист; 20дөрвдгчднь – хризолит, оникс, яшма. Тедн цугтан эрәтә алтн кевд орулгдх йоста. 21Израилин көвүдин нертә арвн хойр чолун болтха: чолун болһнд, тамһд бәәснлә әдләр, арвн хойр отгин негнәннь нерн керчгдәд кегдг.

22Чееҗ деер өлгдг түңгрцгт цевр алтар эрчмтә бүчин бәәдлтә цев ке. 23Хойр алтн билцг кеһәд түңгрцгин өнцгт өлг, 24тедниг хойр алтн цевәр негдүл 25хойр кевд орул, тер кесн кевән заппун ээм деерк ширсн хойр эдт өмн бийәснь өлг.

26Бас хойр алтн билцг кеһәд чееҗд өлгдг түңгрцгин хойр өнцгин дотраснь заппуд наалддг бийәснь өлг. 27Бас хойр алтн билцг ке. Тедниг ээм деерк ширсн хойр эдин өмн бийднь дораһар өлг – заппун бүс деер уйгдсна ормд. 28Тер билцгүд хоорндан заппун билцгүдлә көк бүчәр келкәтә болг. Заппун бүс деер бәәх чееҗд өлгәтә түңгрцг заппуһас ундгоһар ке. 29Ахарон әрүн бәәрнд орхларн чееҗ деерк түңгрцгтән Израилин көвүдин нерд бәртхә. Тернь Деед Эзнә өмн оньдинд теднә туск тодлвр болх.

30Чееҗд өлгәтә зарһин түңгрцгт урим болн туммим[†][*] тәв: тедн Ахарон Деед Эзнә өмн зогсхла, чееҗ деернь бәәх йоста. Ахарон Деед Эзнә өмн зогсхларн Израилин улсин зарһин темдг оньдинд чееҗ деерән бәртхә[+].

31[•]Заппу дор өмсдг хувц нек, терүг мел көк утцар ке. 32Терүнд толһа багтдг орм бәәх йоста. Захарнь дәәчнрин хувцнла әдләр, деерк хувцн шуурдгоһар батар уйх кергтә. 33Дора бийдк захар көк, чисм улан, улавр күрң утцдар гранатын темснә бәәдлтә долдас ке. Тедн дунд алтн хоңхс өлг. 34Тер алтн хоңхсиг болн гранатын темсдиг деерк хувцна дора захар селгәләд өлг. 35Ахарон эн деерк хувциг мөргүлин көдлмш кехләрн өмстхә. Терүг Деед Эзн тал әрүн бәәрнд орхлаг болн тендәс һархлаг хоңхин ә соңсгдх йоста. Тегәд тер үкшго.

36Цевр алтнас темдг ке, терүн деер тамһд бәәснлә әдләр иим үгмүд керчәд бич: «ДЕЕД ЭЗНӘ ӘРҮН ТЕМДГ». 37-38Тер темдгиг тахъян өмн бийднь Ахарона маңна тус көк бүчәр бо. Ахарон әрүн белгт учрх эндүсиг кевтнь даах, Израилин улсин цуг әрүн оруг даах. Деед Эзнд тернь таасгддгар алтн темдг Ахарона маңнад оньдинд бәәх йоста[+].

39Ахаронд нимгн олсар эрәтә киилг гүрҗ өг, нәрхн олсар терүнд тахъя кеҗ өг, олн өңгтә бүс гүрҗ өг[+]. 40Ахарона көвүдт киилгүд, бүс болн толһан боодһас күндллһнә болн кееһин төлә гүрҗ өг. 41Эврәннь ах Ахаронд болн терүнә көвүдт эн хувцд өмск. Ахаронд болн терүнә көвүдт оливин тос түрк. Тедниг гелңгин номд орулад әрүсл. Тедн Мини гелңгүд болх.

42Олс эдәр теднд белкүснәс өвдгт күрдг шалвр уйҗ өг, чир нүцкн бичә үзгдтхә. 43Ахарон болн терүнә көвүд Харһлтын Шатрт орхларн, дәкәд тәкл тәкдг орм тал өөрдәд, әрүн бәәрнд мөргүл кехләрн тиим хувц өмсх йоста. Тегәд тедн бурута болшго, үкшго. Эннь Ахаронд болн терүнә үйнрт мөңк зокал.

### 29


Гелңгин нер зүүлһн

1[•]Мини гелң[†] болхин төлә тедниг әрүсләд иим юм күцәх кергтә. Эрмдг уга бүрү болн хойр хуц йилһҗ ав. 2Эс искәсн һуйр, олив тосар элдсн эс искәсн һуйр, олив тос түрксн эс искәсн нимгн һуйр ав. Эдн цугтан цаһан һуйрин үүрмгәр үүлсн буудяһас болһгдх йоста[+]. 3Цугтаһинь нег зембльд тәв. Тер земблиг авч ир, бүрүг болн хойр хуциг көөһәд авч ир.

4Харһлтын Шатрин үүдн тал Ахарониг көвүдтәһинь дахулад авч ир. Тедниг усар уһа. 5Ахаронд терүнә хувцинь өмск: киилг, заппу дор өмсдг хувцн, заппу болн чееҗ деер өмсдг түңгрцг. Терүг заппун бүсәр бүсл. 6Ахарона толһаднь тахъя өмск, терүнднь әрүсллһнә титм[*] зү. 7Каңкнсн тос келһнә[†] йовдл күцә: олив модна тос авад Ахарона толһад түрк[+].

8Ахарона көвүдиг дахулҗ ирәд киилг өмск. 9Ахаронд болн терүнә көвүдт бүс бүслһ, дәкәд теднә толһаст боодһа бо. Эн өдрәс болн мөңкинд гелң гисн нерн Ахаронд болн терүнә көвүдт өггдҗәнә. Тиигҗ чи теднәр гелң кеҗәнәч.

10Харһлтын Шатр тал бүрү мал авч ир. Ахарон көвүдтәһән терүнә толһа деер һаран тәвтхә. 11Деед Эзнә нүүрт, Шатрин үүднә өмн, бүрүг ал, 12хурһан бүрүһин цуснд будад, терүгән тәклин өвртнь түрк. Үлдсн цусинь тәклин ормд асх[+]. 13Дәкәд бүрүһин дотрк өөкиг кевтнь авад, элкнә семҗнәснь керчҗ авад, хойр бөөринь өөктәһинь авад тәкл тәкдг ормд шата[+]. 14Бүрүһин махинь болн арсинь, цуг үлдлинь холд эҗго һазрт шата. Эннь килнцәс цеврллһнә бәрц.[†][+]

15Дәкәд нег хуц ав, Ахарон көвүдтәһән терүнә толһа деер һаран тәвтхә. 16Хуциг алад тәкл тәкдг ормд эргүләд цусинь цац. 17Хуцин махиг әңгләд керч. Терүнә дотринь, көлинь уһаһад толһа деернь болн махн деернь тәв. 18Хуцин махиг бүклднь тәклин ормд шата. Эннь Деед Эзнд шатаҗах бәрц, уурнь йир сән тааста, Деед Эзнд һалын бәрц.[†][+]

19Хойрдгч хуциг авч ир, Ахарон көвүдтәһән терүнә толһа деер һаран тәвтхә. 20Хуциг ал. Хуцин цусар Ахарона болн терүнә көвүдин барун чикнә ашкиг, барун һарин эркәг болн барун көлин ик хурһиг хөөнә цусар буд. Тәкл тәкдг ормиг эргүләд цус цац. 21Дарунь бәрцин ормас цус, түркх каңкнсн тос авад Ахарона хувцнд болн көвүдиннь хувцнд цац. Тиигҗ чи Ахарониг болн терүнә хувциг, Ахарона көвүдиг болн теднә хувцдиг әрүслхич.

22Хуцин өөкинь болн сүүлинь, дотрк өөкинь, элкнә семҗнәснь, хойр бөөр өөктәһинь ав. Эн хуц нерәдлһнә бәрц бәрлһнд орҗасар барун ташаһасинь бас ав. 23Деед Эзнә өмн тәвәтә эс искәсн һуйрта савас нег өдмг ав, олив модна тоснд болһсн нег һуйр ав болн болһсн нег нимгн һуйр ав. 24Эдниг цугтаһинь Ахарона болн көвүдиннь һарт бәрүл, Деед Эзнә өмн белг кеһәд өрг. 25Теднә һарас эн тоотыг авад тәкл тәкҗәх юмсла хамднь тәклин ормд шата. Энүнә уурнь йир сән тааста Деед Эзнд, һалын бәрц Деед Эзнд[+].

26Хуцин өрчинь ав – Ахарона эврәннь нерәдҗәх бәрц – терүгәр белг кеһәд Деед Эзнә өмн өрг. Эннь чини хүв болх. 27Деед Эзнд өргсн өрч болн белг кесн таша – Ахарона болн терүнә көвүдин нерәдҗәх бәрц бәрсн тоотыг эс гиҗ белг кесн тоотыг чи әрүслх йостач. 28Эн бәрц Израилин улс Ахаронд болн терүнә көвүдт мөңкинд өгчәх хүвнь болҗана. (Эннь Израилин улсин эвцлһнә бәрцин[†] әңгнь Деед Эзнд белгллһн болҗана.)

29Ахарона әрүлгдсн хувцд терүнә хөөт үйнрт өггдх: теднд тос түркәд, гелңд орулсн цагт тер хувцсиг өмсх[+]. 30Ахарона хөөт үй терүнә хөөн гелң болад Харһлтын Шатрт әрүн[†] бәәрнд керг күцәхләрн эн хувцсиг долан хонгтан өмстхә.

31Хуцин мах авад – нерәдсн бәрциг – әрүн һазрт чан. 32Ахарон көвүдтәһән эн махиг идтхә, дәкәд Харһлтын Шатрин үүднд зембльд бәәх өдмг идтхә. 33Тедн эврән бәрцән идх йоста. Тер хотыг гемән хәрүлсн цагтнь болн әрүсләд гелңгин нер авчахднь авч ирсмн. Талдан күн идшго хот: эннь әрүн[+]. 34Кемр бәрц бәрсн махн болн өдмг өрүн күртл үлдхлә, үлдлинь цугтаһинь шата. Нег чигн күн тер хотас идшго юмн, яһад гихлә эн әрүн хот.

35Ахаронд болн терүнә көвүдт Мини келсиг кеҗ күцә. Долан хонгтан, өдр болһн тедниг гелңгин бәәдлд орул. 36Өдр болһн килнцәс цеврллһнә бәрц бәрәд бүрү алҗа. Эннь гемән хәрүллһн болҗана. Тиигҗ чи цеврллһнә[†] авъяс болн гемән хәрүллһнә авъяс тәкл тәкдг ормин төлә күцәҗәнәч. Терүг әрүслхин төлә тос түрк[+]. 37Долан хонгтан өдр болһн тәкл тәкдг ормиг әрүсл – тер орм[†] әрүнәс әрүн болх. Терүнлә харһсн тоот әрүн болх[+].


Өдр болһн тәкл тәклһнә туск

38[•]Эн тәкл тәкдг орм деер таслвр угаһар чини авч ирәд бәәх бәрцнь эн: өдр болһн нег җилә хойр хурһн. 39Негәрнь өрүнд, хойрдгчарнь асхнд бәрц бәр. 40Түрүн хурһнла арвна нег әңг ефән цаһан буудян һуйр авч ирәд бә. Терүг һарар шахсн олив модна нег дөрвнә гин[†][*] тоснд элд. Нег дөрвнә гин әңг чаһриг ааһд кеһәд тәв. 41Хойрдгч хурһар асхар бәрц бәр. Өрүһәр кеснлә әдл өдмг авч ир болн чаһр асхад тиигҗ ке. Эн сәәхн үнр Деед Эзнд тааста, Деед Эзнд һалын бәрц[+]. 42Иим шаталһиг тадн таслвр угаһар үйәс үй күртл Деед Эзнә өмн Харһлтын Шатрин үүднд кеҗәтн. Тенд Би таднла харһлт кехләрн, чамла күүндхләрн бәәхүв. 43Тенд Би Израилин улсла харһхларн бәәхүв. Тер орм Мини туурмҗар әрүслгдх. 44Би Харһлтын Шатриг болн тәкл тәкдг ормиг әрүслнәв, Ахарониг көвүдтәһинь әрүслнәв. Тедн Мини гелңгүд болдгар тиигҗ кенәв.

45Би Израилин улс дунд бәәхүв, теднә Бурхн болнав[+]. 46Тедн медх – Би Деед Эзн – теднә Бурхн. Египетәс тедниг һарһҗ авад теднлә бәәхәр седсн Би, Деед Эзн – теднә Бурхн болҗанав!

### 30


Күҗ уңһдадг ширә

1[•]Акация моднас бәрцин ширә ке. Терүн деер каңкнсн үнртә күҗ шата. 2Тер ширә дөрвлҗн болтха, нег тоха[†] утдан, нег тоха өргндән, өндртән[†] хойр тоха болтха. Терүнә өврнь ширәлә хамдан нег кевәр ниилх йоста[+]. 3Дееркинь, хәврһинь болн өвринь цевр[†] алтар буд, эргүләд алтн тасм ке. 4Хойр алтн төөлг кеһәд тасм дорнь хәврһднь хад. Терүнд ут мод орулад ширәг өргәд йовдгар ке. 5Тер ут моддыг акацияс кеһәд алтар буд.

6Эн бәрцин ширә көшгин өмн тәв. Терүнә ард Бооцана[†] хәәрцг бәәх. Хәәрцгин бүркән деер Би чамла харһхларн бәәхүв. 7Ахарон эн ширә деер өрүн болһн цөгциг ясхларн, каңкнсн үнртә күҗ шататха. 8Асхн болһн терүнд герл орулхларн бас шататха. Деед Эзнә өмн иим каңкнсн үнртә күҗ тадн таслвр угаһар үйәс үй күртл шатаҗатн. 9Эн ширә деер талдан юм бичә уңһдатн, бичә шататн, өдмгәр бәрц бичә тәвтн, шалдрң юм бичә асхтн[+]. 10Җилд нег дәкҗ Ахарон бәрцин ширән өвр деер гемән хәрүллһнә авъяс күцәтхә. Җилд нег дәкҗ, үйәс үйд бәрцин ширәг цеврллһнә малын цусар гемән хәрүлх кергтә. Эннь Деед Эзнә әрүнәс[†] әрүнь болҗана[+].


Өргә герт бәрц бәрлһн

11Деед Эзн Мошед келнә:

12– Израилин улсиг тоолад бичҗәсн цагла, күн болһн тоолврт орхларн Деед Эзнд бийиннь мөңгинь өгтхә. Тедниг тоолад бичхлә, шалтгла бичә харһтха гиҗәх юмн[+]. 13Күн болһн тоолврин кемлә әрүн бәәрнә шекелин өрәлинь өгтхә (нег шекель[†] – 20 гера[†][*]); эн өрәл шекель Деед Эзнд бәрц бәрлһн болҗана[+]. 14Хөртәһәсн авн күн болһн тоолврт орхларн, Деед Эзнд тиим бәрц бәрх йоста. 15Кемр тадн Деед Эзнд бәрц бәрхәр, эн бәрцән бийиннь мөңгәр авч ирхләрн, өрәл шекеләс байн күн икәр, угатя күн бичкнәр бичә өгтхә. 16Израилин улсас эн цаһан мөңг авад Харһлтын Шатрин көдлмшт орул. Эннь Деед Эзнә өмн Израилин улсин туск тоолвр, эннь тадна җирһлиг цаһан мөңг өгәд хулдҗ авлһн[+].


Уһалһна авъяс күцәдг улан мөңгн сав

17[•]Деед Эзн Мошед келнә:

18– Уһалһна улан мөңгн ик сав ке болн дорнь улан мөңгн тулг ке. Терүг Харһлтын Шатрин болн тәкл тәклһнә ормин хоорнд тәвәд усар дүүрг[+]. 19Ахарон болн терүнә көвүд терүнәс һаран, көлән уһатха. 20Тедн Шатрт орхиннь өмн һаран, көлән уһах йоста, тедниг бичә үктхә гиһәд кегдҗәнә. Эврәннь мөргүл кехәр седәд тәклин орм тал өөрдхиннь өмн, һалын бәрцән[†] Деед Эзнд шатаһад нерәдхләрн, 21тедн һаран, көлән уһах йоста. Эс гиҗ тедн үкх. Эн зокалыг мөңкинд Ахарон болн терүнә хөөт үйнр кехмн, энүг үйәс үй күртл бәрх кергтә.


Түрклһнә тосн

22Деед Эзн Мошед келнә:

23– Хамгин сән үнртә күҗ ав: 500 шекель наалддг мирр, үнртә корица хойр холван баһар – 250 шекель, сән үнртә хулс – 250 шекель, 24касси – 500 шекель (цугтан әрүн бәәрнә шекель), бас нег гин[†] олив модна тос. 25Йир сәәнәр нәәрүләд кесн түрклһнә әрүн тос бел ке. Эннь әрүн тосн[+]. 26Тер тосар Харһлтын Шатрт, Бооцана хәәрцгт, 27ширә болн ширә деер бәәх тоотд, герлин гегәнд кергтә тоотднь, күҗ уңһдадг ширәд түрк. 28Тәкл тәкдг ормиг болн терүнд кергтә тоотднь, ик савд, тулгднь тер тос түрк[+]. 29Эдниг цугтаһинь әрүсл, тиигәд тер юмс әрүнәс әрүн юмс болх. Теднд күргсн тоот әрүн болх[+]. 30Ахаронд болн көвүдтнь тос түрк – Мини гелңгүд[†] болдгар әрүсл тедниг[+]. 31Израилин улст болхла кел: «Эн белдсн тосн танд үйәс үйд түркдг әрүн тосн болх. 32Энүг талдан әмтнд түркҗ болшго. Бийиннь төлә тиим нәәрүлсн тос бичә кетн: тер тосн әрүн болҗана – таднд энтн әрүн болтха! 33Кемр кен чигн күн бийдән иим нәәрүлсн тос кехлә, эс гиҗ талдан күүнд түркхлә – үкх, эврәннь келн-улс дундас уга кегдх».


Уңһдалһна күҗ

34Деед Эзн Мошед закч келнә:

– Каңкнсн үнртә цуг юмсудыг әдләр ав – бүчртә моддын салм, оникс[*], гальбан[*], цевр ладан болн цугинь әдләр. 35Теднәс шатах цевр әрүн күҗ сәәнәр ке, давсар амтл[+]. 36Үүрмгәр үүлсн күҗиг Харһлтын Шатрт Бооцана хәәрцгин өмн тәв. Би чам тал тиигәрән ирәд бәәхүв. Эн күҗ таднд әрүнәс әрүн юмс болх. 37Тиим күҗ бийдән бичә кетн: Деед Эзнә әрүн юмс таднд болтха. 38Кемр кен чигн күн бийдән тиим күҗ кеһәд эврән киилхәр седхлә, тер күн эврәннь келн-улс дундас уга кегдх.

### 31


Өргә гер бәрх көдлмшчнр заалһн

1[•]Деед Эзн Мошед келнә:

2– Хәлә: Би Йудьян отгас Бецалелиг – Урин көвүг, Хурин ачиг шүүҗ авув. 3Терүг Бурхна Сәкүсәр дүүргв – терүнд цецн уха, серл, медрл болн ямаран чигн юм кедг чадмг эрдм өгүв. 4Тегәд тер алтар, цаһан мөңгәр болн улан мөңгәр көдлмш кеҗ чадҗана. 5Чолуг керчәд кевд орулҗ чадх, бас мод керчҗ чадх – ямаран чигн эрдмтә болх. 6Тегәд би терүнд Дана отгин Ахисамахин көвүн Оголиавиг нөкд болтха гиһәд өгүв. Эрдмчнриг цугтаһинь эрдмтә кевүв. Тедн чамд Мини закч келсиг цугтаһинь күцәг: 7Харһлтын Шатр, Бооцана[†] хәәрцг, терүнә бүркәг болн Шатрт кергтә тоотынь, 8ширә болн терүнә сав, цевр[†] алтар кесн герлин гегән кергтә тооттаһан, күҗ уңһдалһна авъяс күцәх ширә, 9тәкл тәкдг орм[†] болн терүнд кергтә тоотнь, ик сав тулгтаһан, 10гелңгин[†] мөргүлд өмсх хувц – Ахарона әрүслсн хувц, терүнә көвүдин әрүслсн хувцд, 11бас түрклһнә авъяс кедг каңкнсн тос болн әрүн[†] бәәрнд шатадг сән үнртә күҗ белдтхә. Тедн Мини келсәр цугинь күцәтхә.


Бемб өдр бәрх заквр

12[•]Деед Эзн Мошед закч келнә:

13– Израилин улс Мини бемб өдр[†] тодлад бәртхә гиҗ теднд кел. Үйәс үйд долан хонгин бемб өдр Мини таднла кесн темдг. Би, Деед Эзн, тадниг әдслдгиг медҗ автн. 14Бемб өдриг бәртн: тер өдр танд әрүн өдр. Тер өдриг эвдсн күн алгдх; бемб өдрлә көдлмш кесн күн эврәннь келн-улс дундасн уга кегдх[+]. 15Зурһан хонгтан көдлтхә, доладгч өдр – төвкнүн бәәлһнә бемб өдр, Деед Эзнә әрүслсн өдр. Бемб өдр көдлсн күн болһн алгдх йоста. 16Израилин улс бемб өдриг үйәс үйд бәртхә – эннь мөңк бооцан. 17Мини болн Израилин улсин хоорнд мөңкинд кесн тиим темдг. Яһад гихлә зурһан хонгт Деед Эзн теңгр болн һазр үүдәҗ, доладгч өдртән сулдан амрчасмн[+].

18Тенд, Синай[†] уул деер, Деед Эзн Мошелә күүндврән чиләхләрн, терүнд Бурхна һарар Бийинь бичсн Бооцана хойр хавтха чолуд өгнә[+].

### 32


Алтн туһлд шүтлһнә килнц

1[•]Моше уул деерәс эс бууҗахиг әмтн медв. Тегәд тедн Ахарониг бүслҗ зогсад терүнәс некнә:

– Нә, ода маднд бурх кеҗ өг, тер мадниг дахулад йовтха. Египетәс мадниг дахулҗ һарсн күн – Моше – терүнлә юн болсинь бидн медхшвидн![+]

2Ахарон теднд иигҗ келнә:

– Гергдиннь, көвүдиннь, күүкдиннь чикнәс алтн чимкәринь авад нанд өгтн.

3Әмтн чикнәсн алтн сиикән авад Ахаронд өгцхәнә. 4Ахарон теднинь авад хәәләд бүрүһин дүрстә кегдл кенә. Әмтн нег-негндән келнә:

– Израиль,[†] эн тадна Бурхн! Эн тадниг Египетәс дахулҗ һарһла!

5Энүг үзҗәсн Ахарон туһлын кегдлин өмн тәкл тәклһнә орм[†] кеһәд келнә:

– Маңһдур Деед Эзнә нәр!

6Маңһдуртнь өрүһәр тедн бәрц бәрх тоотыг авч ирәд шатана, эвцлһнә бәрциг[†] бас авч ирнә. Дарунь тедн идәд, ууһад, байртаһар дөгәд нәәрлнә[+].

7– Уул деерәс шулуһар бу, – гиҗ Деед Эзн Мошед келнә. – Чини Египетәс дахулад һарһгдсн әмтн йир андрсн, ичр-һутр уга болҗ одҗ! 8Мини зааһад орулсн хаалһас ямаран түргәр тедн хаҗив! Тедн бийдән цутхсн бүрүһин көшә кецхәв, тедн эн көшәдән шүтҗәнә, терүнд бәрц бәрҗәнә. Иигҗ келнә: «Эн тадна Бурхн, Израиль! Эн тадниг Египетәс дахулҗ һарһв!»

9Деед Эзн Мошед келнә:

– Эн әмтн буцдг заңта бәәсинь меднәв![+] 10Тегәд бичә нанд харшл. Эврәннь цухлан эдн деер асхад, эдниг алнав. Чамас Би алдр әмт һарһнав![+]

11Болв Моше Деед Эзиг, эврәннь Бурхиг, эрәд сурна.

– Деед Эзн! – гиҗ тер келнә. – Ю хәәҗ Та Эврәннь әмтнд цухлан һарһхмнт, Та Эврән тедниг Египетәс Эврәннь алдр чидләрн, Эврәннь күчтә һарарн һарһлат? 12Эврәннь әмтиг уул дотр алгдтха гиһәд, һазр деер дәкҗ бичә бәәтхә гиһәд Та тедниг дахулад һарһлат гиҗ Египетин улсар ю хәәҗ келүлнәт? Цухлан бичә үзүлтн, хәәрлтн, Эврә әмтән бичә алтн! 13Бийиннь мухласан – Абрахамиг, Ицхакиг болн Израилиг[*] санлт, теднд Та Бийәрн андһар өгләт: «Тадна үйнр тооһарн олн болх – теңгртк одн мет. Мини өгх һазриг мөңкинд үйнртн эдлх гиҗ үгән өгчәнәв»[+].

14Деед Эзн санань зовад, Эврәннь әмтән засглхар седҗәһәд зогсв[+].

15Моше эргәд уул деерәс бууҗав. Терүнә һарт Бооцана[†] хойр хавтха чолуд бәрәтә. Терүн деернь өмн ард бийднь бичг бичәтә. 16Тер хавтха чолуд Бурхн Эврән кесмн болҗана. Терүн деерк бичвр бас Бурхн Эврән бичсмн болҗана – бичгиг керчәд кеҗ.

17Тегәд дор бәәх әмтн ямаран шууга татҗахинь Ешуа соңсна.

– Бәәсн сүүр деер ноолдана шууган! – гиҗ тер Мошед келнә.

18Моше иигҗ хәрү өгнә:

– Энтн диилврин шууган биш, энтн диилгдснә шууган биш! Энтн нәәрин дууна ә!

19Сүүр тал өөрдхләрн Моше бүрүһин дүрстә кегдл үзнә, биилҗәх әмтиг үзнә. Моше уурлад уулын көлд хавтха чолуд хаяд теднән хамхлна. 20Бүрүһин кегдлиг шатаһад, үүләд тоос кенә. Тоосиг уснд хаяд Израилин улст тер усиг уулһна[+].

21– Иим күнд килнцд орулдгарн эн әмтн ю кев чамла, бурута болҗахмб? – гиҗ Моше Ахаронас сурна.

22Ахарон иигҗ хәрү өгнә:

– Бичә уурлад бә, мини эзн! Чи эврән меднәлмч эн әмтн хар саната йовдл һарһдгинь… 23Тедн нанд келлә: «Маднд бийән дахулх дүңгә бурх кеҗ өг. Мадниг Египетәс дахулҗ һарһсн күн – Моше – терүнлә юн болсинь бидн медҗәхшвидн!» 24Тиигхлә би теднд келв: «Алтн кегдлмүд бәәхлә, терүгән тәәлтн». Теднән нанд өгцхәв, би алтыг һалд хайв… Аштнь эн бүрүһин дүрстә кегдл болҗ һарв…

25Ахаронас көлтә әмтн хөрлт уга болцхасиг Моше үзнә. Дәәснәннь тав деер һарһад Ахарон эднд ичр-һутран, әәмшгән мартхд зөв өгв[+]. 26Моше бәәрнд орхинь өмн зогсад, дуудвр кенә:

– Деед Эзнлә кен? Нан тал иртн!

Терүг эргәд Левин хөөт үйнр цугтан цуглрад зогсв. 27Моше теднд келнә:

– Иигҗ Израилин Бурхн Деед Эзн келҗәнә: «Үлдән авад бәәрн дундаһар йовад хәрү эргтн! Күн болһн эврәннь ахан, эврәннь нәәҗән, өөрхн улсан алтха!»[+]

28Левин көвүд Мошен заквриг күцәнә: тер өдр 3 000 шаху әмтн алгдв. 29Моше теднд иигҗ келнә:

– Тадн эндр бийән Деед Эзнә гелңд[†] нерәдвт – көвүнәннь әмәр, ахиннь әмәр. Тегәд тадниг Деед Эзн әдслх!

30Маңһдуртнь Моше әмтнд иигҗ келнә:

– Тадна килнц йир ик! Болв би Деед Эзнд күрнәв, тадна килнциг тәвүләд чигн орквзав.

31Деед Эзнд хәрү күрәд терүнд келнә:

– О! Намаг соңстн! Эн әмтнә килнц йир ик: тедн бийдән бурхиг алтар кеҗ! 32Теднә геминь тәвҗ өгнт? Кемр уга гихлә, намаг бас Эврәннь бичсн дегтрәс билләд хайтн!

33Деед Эзн иигҗ хәрү өгнә:

– Мини өмнәс килнц һарһсн күүг Би Эврәннь дегтрәс хусҗ хайнав. 34Йов! Мини чамд заасн үзг тал әмтиг дахулад авч ир. Тадниг мандг Мини элч чини өмн йовх. Болв засглх өдр ирхлә, Би тедниг килнц һарһснднь шоодхув.

35Израилин олн-әмтн Ахарониг бүрүһин дүрстә кегдл кетхә гиҗ келснәс көлтә тедниг Деед Эзн цааҗлв.

### 33

1Деед Эзн Мошед келнә:

– Египетәс дахулҗ һарһсн әмтнләһән йов эндәс. Абрахамин, Ицхакин болн Яковин хөөт үйнрт өгх болад андһар тәвсн һазр тал йовтн. 2Чини өмн Би Эврәннь элчиг йовулнав. Кананахныг,[†] амореймүдиг, хетмүдиг, перизмүдиг, хивеймүдиг болн евүсмүдиг Би көөҗ һарһнав[+]. 3Элвг үсәр болн балар байн эн һазр тал йовтн! Болв Би таднла йовшгов, эс гиҗ Би тана буцлтас көлтә хаалһдтн тадниг алхув[+].

4Эн чаңһар келсн үгмүд соңсад әмтн хәәкрәд уульцхав, бийдән кеердг юмсан зүүсн уга.

5Деед Эзн Мошед келнә:

– Израилин улст кел: тадн зүткә әмтнт, кемр Би таднла нег агчмд болвчн йовхлаг – тадниг алхув! Зүүсн кеерүлән тәәлтн. Би болхла тадниг яахитн хәләсүв[+].

6(Тенд Хорив уулын өөр Израилин улс кеерүлән тәәләд дәкҗ зүүсн уга.)


Харһлтын Шатр

7Тер цагас авн Моше бәәрнәс уухнд шатр тәвдг болв. Тер шатриг Харһлтын Шатр гиҗ нерәдв. Кемр кен чигн күүнд Деед Эзнәс сурх сурвр бәәхләг, Моше бәәрнәсн һарад Харһлтын Шатр тал оддг болв[+]. 8Терүг йовхлаг, цугтан эврәннь шатрин хаҗуд зогсад терүг Харһлтын Шатрт эс ортл хәләдг билә. 9Зуг терүг орхлаг, бахна бәәдлтә үүлн бууһад Шатрин үүднд зогсдмн. Деед Эзн Мошелә күүнднә. 10Бахна бәәдлтә үүл үзн, әмтн эврәннь шатрин үүднд түргүр ундмн. 11Деед Эзн Мошелә нүр харһлцҗ күүнднә – күн күүнлә күүндҗәх әдләр. Дарунь Моше бәәрн талан хәрү ирнә. Мошен баахн нөкд Навина көвүн Ешуа Шатрас һардго билә.


Моше болн Деед Эзнә туурмҗ

12Моше Деед Эзнд келнә:

– Та эн әмтиг цааранднь дахулад йов гиҗ нанд закч келләт. Болв кениг нанла йовулхан келсн угат. Та намаг нерәрм меднәт, би Танд таасгдув гиҗ келләт. 13Кемр тиим болхлаг, нанд Бийиннь хаалһан медүлхиг сурҗанав, Танд таасгддгар Таниг медх зөв өгтн. Эн әмтн – Тана улс болҗахиг сантн!

14Деед Эзн иигҗ хәрү өгнә:

– Би Эврән чамла йовнав, чамд түшг болнав.

15Моше келнә:

– Кемр Та маднла эс йовхлаг, мадниг эндәс һартха гиҗ бичә күчәр көөһәд бәәтн. 16Би болн Тана эн улс Танд тааста болҗахин темдг ямаран? Зуг Та маднла йовҗах темдг! Энүгәрн Та мадниг һазр деерк талдан улсас йилһҗәнәт[+].

17Деед Эзн иигҗ Мошед хәрү өгнә:

– Би чини сурвриг күцәнәв, яһад гихлә чи Нанд таасгдҗанач, Би чамаг нерәрчнь меднәв.

18– Нанд Эврәннь туурмҗан үзүлит! – гиҗ Моше сурна.

19Деед Эзн үгән өгнә:

– Нанд бәәсн тоотын сәәнинь чини өмн кенәв, чини өмн Яхве[†] гидг нер заанав. Би хәәрлгдхәр седҗәх күүг хәәрлнәв. Би өр-өвч болхар седҗәхдән өр-өвч болнав[+]. 20Болв чи Мини чирә хәләҗ чадшгоч. Намаг үзсн күн әмд үлдшго[+]. 21Энд орм[†] бәәнә, Мини өөр. Энд уулын хад деер зогс. 22Мини туурмҗ хаҗуһарм йовхла, Би чамаг эн хадын нүкнд бултулад Эврәннь һарарн хаанав. Давад йовхларн 23һаран авхув, чи Намаг ардасм үзхич, болв Мини чирәг үзшгоч.

### 34


Шин хавтха чолуд болн олн зааврмуд

1[•]Деед Эзн Мошед келнә:

– Хойр хавтха чолуһин өөһинь авад, өмн кеснләһән әдл ке. Би тедн деер урднь чини хамхлсн чолудт бичснлә әдл үгмүд бичнәв. 2Өрүн күртл белн бол. Өрүндән Синай[†] уул деер һарад Мини өмн уулын ора деер зогс. 3Чамла нег чигн күн бичә йовтха, нег чигн күн уул деер бичә үзгдтхә, мал чигн уулын девсңд бичә идшлтхә[+].

4Моше урдклаһан әдл хойр хавтха чолу кеҗ авад, өрүн өрлә тедниг һартан бәрсн Деед Эзнә келсәр Синай уул деер һарна. 5Деед Эзн үүлнд бууна, Мошен өмн зогсад Яхве[†] гиҗ нерән зәңглнә. 6Деед Эзн терүнә өмнәһүр йовад иигҗ келнә:

– Яхве, Яхве – Бурхн хәәрлтә болн сән седклтә, тесвртә, өр-өвч болн итклтә![+] 7Терүнә өр-өвчнь миңһдгч үйдән хадһлгдна: һарһсн гемиг, килнциг болн буру йовдл һарһсиг Тер тәвҗ өгнә. Зуг гем һарһсиг Тер гем уга гиҗәхш: эцкин һарһсн килнцәс көлтә теднә көвүдиг һурвдгч, дөрвдгч үйднь күрәд засглна![+]

8Моше адһмтаһар сөгдәд, түргүр унад 9келнә:

– Мини Эзн! Кемр би Танд тааста болхла, Мини Эзн, маднла йовтн! Эн келн-улс зүткә, болв мадна килнциг болн буру йовдлыг тәвҗ өгтн! Мадниг Эврәннь үлмәд орулҗ автн!

10Деед Эзн иигҗ хәрү өгнә:

– Би таднла бооца кенәв. Цуг әмтнә өмн һазр деер болад уга өвәрц йовдл Би үзүлнәв. Нег чигн келн-улст тиим юмн болад уга! Чини эргнд бәәх цуг келн-улс чамар дамҗад Би, Деед Эзн, кеҗәх кергиг әәҗ хәләтхә! 11Мини таднд закч келҗәх тоотыг күцәтн. Би амореймүдиг, кананахныг,[†] хетмүдиг болн перизмүдиг, хивеймүдиг болн евүсмүдиг таднас көөнәв. 12Хәләтн, тер одх һазрин бәәрн улсла бичә бооца кетн. Энтн таднд бәрән болх![+] 13Теднә тәкл тәкдг ормиг хамхлтн! Теднә әрүн[†] чолудыг күүлтн! Ашеран[*] модна бахнсиг чавчтн![+] 14Талдан әмтнә бурхнд бичә мөргтн! Яһад гихлә Деед Эзнә нерн – Харллһн! Тер – хару Бурхн![+]

15Тер һазра келн-улсла бичә бооца кетн. Тедн эврәннь бурхдтан шүтнә – тедндән бәрц бәрнә. Кемр тедн тадниг дуудхла, теднә тәкл тәксн бәрцәснь идхит[+]. 16Теднә күүкд эврә бурхдтан мөргнә. Кемр тадн теднә күүкдиг көвүдтән мордулҗ авхла, тиигхлә тедн тана көвүдиг бас тиим йовдлд орулх[+].

17Цутхсн бурхна кегдл бийдән бичә кетн[+].

18Эс искәсн һуйрин нәәриг кетн: долан хонгтан Мини закч келсәр эс искәсн һуйр идтн. Нерәдсн цагт, авив сард, нәр кетн. Яһад гихлә авив сард Египетәс тадн һарлат[+].

19Эк болһна түрүн һарсн үрн Мини болҗана – бод болн үүрмг малас һарсн эр зүстәнь Мини![+] 20Элҗгнә түрүн туһлын алв хөөһәр өгәд хулдҗ автн. Кемр хулдҗ авшгоһар седҗәхлә, терүнә күзүһинь нуһлтн. Эврәннь түрүн көвүдин төлә бас авлһ өгтн. Нег чигн күн Мини өмн хоосн һарта ирҗ чадшго![+]

21Зурһан хонгтан көдлтн, доладгч өдртән амртн: һазр хаһлҗах болну, эс гиҗ тәрә хураҗах цагт болну көдлмшән зогсаһад амртн[+].

22Долан хонгин нәр кетн – буудян түрүн хадлһна нәр. Темс цуглулҗ авлһна нәр җилин чилгчәр кетн. 23Җилд һурв дәкҗ танад залус цугтан Эзн Яхвен өмн – Израилин Бурхна өмн үзгдх йоста[+]. 24Кемр тадн җилд һурв дәкҗ Деед Эзнә – тана Бурхна – өмн мөргхәр ирәд бәәхлә, Би таднас талдан улсиг көөнәв, тадна меҗәг икдүлнәв, нег чигн күн тадна һазр тал өөрдшго.

25Нанд тәкл тәкхләрн, бәрцин цусн исксн өдмг деер бичә асхртха. Песахин[†] нәәрин өдр авч ирсн бәрциг өрүн күртл бичә үлдәтн[+].

26Эврәннь һазрин түрүн урһцас эврәннь Бурхна – Деед Эзнә – герт авч иртн.

Ямана ишкиг экиннь үснд бичә чантн[+].

27Деед Эзн Мошед келнә:

– Эн үгмүд бичҗ ав: энүгәр ул кеһәд чамта болн Израильта[†] бооца кеҗәнәв.

28Моше Деед Эзнлә дөчн өдр болн дөчн хонгтан бәәв, өдмг идсн уга, ус уусн уга. Хавтха чолуд деер бооцана[†] учринь Моше бичв – Арвн Заавр[+]. 29Моше Синай уул деерәс буухла, терүнә һарт Бооцана хойр хавтха чолуд бәәҗ.


Мошен чирә герләр гилвкнә

Деед Эзнлә күүндснә дару чирәһәсн герл һарчахиг Моше медсн уга[+]. 30Болв Ахарон болн Израилин улс терүг үзәд өөрдхәсн әәцхәв. 31Моше тедниг дуудна. Ахарон болн хамцана һардачнр өөрднә, Моше теднлә күүнднә. 32Дарунь Израилин наадк улс өөрдәд ирнә. Моше теднд Синай уул деер Деед Эзнә өгсн заавриг цугтаһинь келҗ өгнә. 33Болв Моше теднлә күүнддгән уурхларн, чирәһән бүркәһәр бүркнә. 34Деед Эзнлә өөрдәд күүндх саам ирхлә, Моше бүркәһән чирәһәсн авна. Хәрү ирхләрн Деед Эзн терүнд ю даалһсинь Израилин улст келҗ өгнә[+]. 35Тер кемд Израилин улс Мошен чирәһәс герл һарчахинь үзнә. Деед Эзнлә күүндх саам иртл Моше шинәс чирәһән бүркдмн[+].

### 35


Бемб өдрин тускар

1Израилин улсин хамцана цуг әмтиг хураһад Моше келв:

– Деед Эзн иим заавр өгв: 2«Зурһан хонгтан көдлтн, доладгч өдртән – Деед Эзнә әрүн[†] төвкнүн бәәлһнә бемб өдр.[†] Эн өдр көдлсн күн алгдх[+]. 3Тадна гермүдт бемб өдрлә нам һал чигн шатаҗ болшго».


Өргә герт туста тоот

4[•]– Деед Эзн тиим юм зааҗана, – гиҗ Моше Израилин хамцана[†] улст келв. – 5Деед Эзнд бәрц бәртн. Эврәннь дурарн бәрц бәрхәр седҗәх күн Деед Эзнд алт, цаһан мөңг эс гиҗ улан мөңг, 6көк, чисм улан болн улавр күрң утцд, нимгн олс эс гиҗ ямана ноос, 7ширдсн хуцин арс болн нимглсн арс, акациян мод,[+] 8герлин гегәнд кех олив модна тос, түркх тосна төлә болн ута һарһлһна төлә сәәхн үнртә каңкнсн юмсуд, 9оникс нертә чолуд болн үнтә чолуд кевд орулад теднәр заппу болн чееҗд бәрдг түңгрцг кеерүлх тоотсар бәрц бәртхә.

10Тадна эрдмтә әмтн ирәд Деед Эзнә закч келсн тоотыг күцәтхә: 11өргә гер,[†] терүнә бүркә болн терүн деерәһәр бүркә, товчлх бүтү, тулг бахнс болн көндлң модд, бахнс болн түшг, 12Бооцана[†] хәәрцг болн ут модд, терүг хаах бүркә болн халхлх көшг, 13ширә, терүнә ут модд болн савмуд, Деед Эзнә өмн тәвдг әрүн өдмг, 14герлин гегә болн терүнд кергтә тоотыг, цөгц, герлин гегәнә тос, 15күҗ уңһдах ширә болн терүнд кергтә ут модд, түркх тос болн ута һарһлһна күҗ, өргә герин үүднд көшг, 16улан мөңгн термтә тәкл тәкдг орм[†], терүнә ут модд болн сав, ик сав тулһтаһинь, 17хашан көшг, терүнә бахнс болн дорнь тәвх түшг, хашан үүднә көшг, 18өргә герин бичкн һасн болн хашан эргндк көшг кехин төлә бичкн һасн, терүнә деесд, 19әрүн бәәрнд мөрглһнә хувц – Ахарон гелңгин[†] болн терүнә көвүдин әрүслгдсн хувцд кетхә.

20Тегәд Израилин хамцана улс кевтән Мошеһәс салҗ тарв. 21Дәкәд күн болһн зүркн туссиг, Деед Эзнд бәрц бәрхәр седсән авч ирв. Тедн цугтан Харһлтын Шатрт, терүнд мөрглһнә болн әрүслсн хувцдын төлә кергтә юмс авч ирв. 22Ирхәр седсн әмтн цугтан ирнә, залус болн гергд ке алтн кегдлмүд авч ирв: дегә, сиик, билцгүд, күзүнд зүүдг кеерүл. Эн алтыг Деед Эзнә өмн белг гиҗ өргв. 23Зәрмснь олдсн көк, чисм улан, улавр күрң утц, нимгн олс, ямана ноос, ширдсн хуцин арс болн нимглсн арс авч ирв[+]. 24Деед Эзнд зәрмнь цаһан мөңг болн улан мөңг авч ирв. Кергт орулгдх олдсн акациян мод чигн бәрц бәрхәр авч ирв. 25Дамшлтта күүкд улс ээрәд көк, чисм улан, улавр күрң өңгтә утцд болн нимгн олс авч ирв. 26Талдан гергд ээрч чаддгнь, ээрхәр седдгнь ямана ноос ээрв. 27Хамцана һардачнр кевд орулх оникс чолуд болн үнтә чолуд теднәр заппу болн чееҗд өлгдг түңгрцг кеерүлхәр авч ирв. 28Тедн сән үнртә тос, бас олив модна тос герл өгхин төлә, түрклһнә авъяс күцәхәр, ута һарһхар авч ирцхәв. 29Тегәд Израилин келн-улсин залус болн гергд Мошеһәр дамҗад Деед Эзнә зааҗ келсн кергт орлцхар Бурхнд эврәннь седвәрәр белгән авч ирцхәв.


Өргә гер бәрх көдлмшчнриг шиидлһн

30[•]Моше Израилин улст иигҗ келнә:

– Медәд авчктн: Деед Эзн Бецалелиг йилһҗ авв (тер Йудан отгас Урин көвүн болн Хурин ач бәәҗ). 31Терүг Бурхна Сәкүсәр дүүргв, цецн уха болн серл, медрл болн ямаран чигн керг күцәх дамшлт өгв. 32Тегәд тер алтар, цаһан мөңгәр, улан мөңгәр көдлмш кедг эрдмтә болв. 33Тер кегдлд орулҗ тәвдг чолу керчҗ чадна, бас мод керчҗ ямаран чигн нәрн көдлмш кедг болв. 34Деед Эзн терүнд болн бас Ахисамахин көвүн Оголиавд – Дана отгас – талдан әмт сурһҗ чаддг эрдм өгв. 35Деед Эзн теднд керчдг, эд сиилвртәһәр некдг, зүсн-зүүл өңгтә көк, чисм улан, улавр күрң утцас болн нимгн олснас некдг, бас йирин эдәр кеҗ чаддг эрдмчнрин болн урн әмтнә эрдминь кевтнь үзүлв.

### 36

1Деед Эзнә өгсн цецн ухата болн тоолврта Бецалел, Оголиав болн эрдмчнр цугтан әрүн[†] бәәр тосхад цугтаһинь күцәх йоста.

2Бецалелиг, Оголиавиг болн Деед Эзнә эрдм белглсн әмтиг, көдлхәр седҗәхинь, Моше цугтаһинь дуудна. 3Тедн Мошеһәс Израилин улсин әрүн бәәр бәрхәр авч ирсн бәрц авна. Олн-әмтн болхла өрүн болһн шин белг шинәс авч ирәд бәәв. 4Әрүн өргә бәрҗәсн эрдмтә әмтн көдлмшән үлдәһәд 5Моше тал ирәд келнә:

– Деед Эзнә көдлмш кетхә гиһәд келснәс әмтн юман үлүһәр авч ирҗәнә.

6Моше бәәрндән тархах заавр өгнә: залус чигн, гергд чигн әрүн өргән төлә дәкҗ бичә бәрц авч иртхә гинә. Әмтнә авч ирсиг авдган уурна, 7керг күцәхин төлә авч ирсн юмн икдәд бәәв.


Өргә гер бәрлһн

8[•]Көдлмшән эклсн эрдмчнр өргә герин[†] төлә нимгн олснас, көк, чисм улан болн улавр күрң утцар 10 некмр эд некҗ кенә; тер эд деер керүбмүд[†] некәтә. 9Некмр эд болһн утдан 28 тоха,[†] өргндән – 4 тоха; тер некмр эд кевтән нег кемҗәтә болна.

10Тавн некмр эдиг хамднь ниилүләд нег әңг кеһәд уйна, талдан 5 эдиг бас ниилүләд хамднь уйна. 11Некмр эдин нег әңгин захарнь көк бүтүс болн тиим кевәр талдан эдин захар тиим бүтүс кев: 12нег эдин захин көвәһәр 50 бүтү болн 50 бүтү талдан әңгин захин некмр эдт тус-тустнь 50 бүтү һарһҗ уйв. 13Тәвн алтн дегә һарһад хойр әңг некмр эдиг ниилүләд өргә гер кев. 14Ямана ноосар 11 некмр эдәр өргә герин бүркәг кев. 15Некмр эд утдан 30 тоха, өргндән 4 тоха болв. Арвн негн әңг кевтән нег кемҗәтә болв. 16Терүнә 5 әңгинь ниилүләд уйв, дәкәд талдан 6 бас негдүләд хамднь уйв. 17Некмр эдин нег әңгин захинь дахулад 50 бүтү кев, бас 50 бүтү талдан некмр эдин захин эргнднь кев. 18Улан мөңгн 50 дегә товч кев. Хойр әңгинь ниилүләд нег бүркәг кев. 19Деерәснь хуцин будгта арсар бүркәг кев, терүн деегәр – нимглсн арс бүркв[+].

20Өргә герт акация моднас тулг бахнс кев: 21бахн болһн 10 тоха утдан, күсдундур тоха өргндән, 22нег-негнь арата 2 модар келкәтә болх. Өргә герин бахнс цугтан тиим бәәҗ. 23Өргә герин өмн үзгин эрст 20 тулг бахн кенә. 24Тедн дор тулх 40 цаһан мөңгн ул – бахн болһна дор хошаһад ул, терүнә 2 дөрвн талта арата модна төлә бас. 25Тегәд хойрдгч ар үзгин эрст 20 бахн кегдв, 2640 цаһан мөңгн ул – хошаһад ул бахн болһнд. 27Ардк, өргә герин барун эрст 6 бахн кев, 28ардк өнцгүдт бас 2 бахн кегдв. 29Дораһарн эн бахнс хойр әңглгдҗ, деерәһәрн (түрүн төөнг бәәсн ормар) – бүтү. Тиим бахнс хойр бәәҗ, өнцг болһнд неҗәһәд бахн. 30Эн 8 бахнин төлә 16 цаһан мөңгн ул кегдв: бахн болһнд хошаһад ул.

31Акация модар көндлң модд кегдв: өргә герин нег эрсин эргнд ниилүлсн 5 тулг бахн, 32хойрдгч эрсин эргнд тулг бахнс ниилүлхин төлә – 5, бас 5 көндлң модн ардк барун эрсин төлә кегдв. 33Дунд бәәх келкәтә модн тулг бахнсиг эрсин нег захас хойрдгч захта ниилүлнә. 34Тулг бахнсиг алтар будна, көндлң модыг батлхин төлә теднд алтн төөлг хадна, көндлң модыг алтар будна.

35Көк, чисм улан, улавр күрң утцар болн нимгн олсар көшг гүрнә. Терүн деерәһәр керүбмүдин дүр некнә. 36Терүнә төлә акация моднас алтар будсн 4 бүдүн бахн кенә, алтн дегәс кенә, цаһан мөңгнәс бахнст 4 түшг кегдв.

37Өргә герин үүд хаахин төлә көк, чисм улан, улавр күрң утцдас болн нимгн олснас олн өңгтә көшг кенә. 38Дегәстә 5 бахн кеһәд, дораснь болн деерәснь алтар будна. Теднә төлә улан мөңгәр 5 түшг кегдв.

### 37


Бооцана хәәрцг келһн

1[•]Акация модар Бецалел хәәрцг кенә. Тернь утдан хойр дундур тоха,[†] өргндән – күсдундур, өндртән[†] – күсдундур,[+] 2һазаһаснь болн дотраснь терүг цевр[†] алтар будад, захинь алтар эрәлв. 3Дөрвн алтн төөлг кеһәд тер теднән хәәрцгин дөрвн көлднь наана: хойр төөлг хәәрцгин нег бийәснь, хойр төөлг талдан бийәснь. 4Акацияс тер ут модд кеһәд алтар будна. 5Теднән хәәрцгин хойр таласнь төөлгт орулна, ут моднд терүг авч йовхд амр болтха гиҗ кенә.

6Хәәрцгин бүркәһинь цевр алтар кенә. Утдан тернь хойр дундур тоха, өргндән күсдундур тоха болв. 7Бүркән захарнь тер хойр керүбин дүр алтар сииләд кев: 8негнь нег бийәснь, хойрдгчнь – хойрдгч таласнь. Тернь бүркәлә нииләд нег бәәдлтә болв. 9Нег-негнәннь чирә нүүрцәд зогсад бүркә хәләхләрн, тедн деернь җиврән делнә.


Әрүн өдмг тәвдг ширә келһн

10[•]Бецалел акацияс ширә кенә, хойр тоха утдан, нег тоха өргндән болн күсдундур тоха өндртән, 11терүгән цевр алтар будад алтн тасм кев. 12Ширән захарнь рамк кев, өргндән альхн дүңгә, эн рамкд алтн тасм һарһв. 13Бецалел дөрвн алтн төөлг кеһәд ширән дөрвн өнцгтнь көл деернь батлна, 14кемр ширәг көндәхлә, гиигн болтха гиһәд эн төөлгүдт ут мод орулдгар кенә. Төөлгүд ширән рамк түшнә. 15Акация моднас тер ширә өргдг ут модд кенә, теднән алтар будна. 16Ширә деер тәвх ааһ-сав цевр алтар кенә: тәрлкс, шанһс, шалдрң юм кехин төлә ааһс болн буһшс.


Өргә герт герлин гегә келһн

17[•]Герлин гегә цевр алтар сииләд кев. Терүнә һол моднь, ацнь болн үйнь – теднә уңгнь болн цецгин делвснь – бүклдән негднә. 18Герлин гегәнә бәәрнд зурһан ац бәәлә: нег бийәснь һурвн, хойрдгч таласнь – һурвн. 19Зурһан ац болһнднь һурваһад үй – миндалин цецг мет – һол модта, цецгин делвстә. 20Герлин гегәнә көл деернь дөрвн цецг бәәлә, теднь миндалин цецг мет һол модта болн делвстә. 21Түрүңк хойр ац дор – үйин йорал, хойрдгч хойр ац дор – үйин йорал, һурвдгч хойр ац дор – үйин йорал; зурһан ац дор кевтән иим билә. 22Үйин йорал болн ацмуд цугтан герлин гегәнлә нег бәәдлтә болв; цугтан цевр алтнас кегдв. 23Бецалел долан цөгц, цевр алтар шамин һол ясдг кесг чимкүр болн күҗин кесг сав кенә. 24Герлин гегәнә болн терүнд кергтә тоотст нег талант[†] цевр алтн орв.


Күҗ уңһдадг ширә болн әрүн тос бел келһн

25[•]Акация моднас күҗ шаталһна төлә бәрцин ширә кев: утдан нег тоха, өргндән нег тоха болн хойр тоха өндртән. Ширән өврнь терүнлә мел ниилв. 26Терүнә дееркинь, үзг болһинь болн өвринь тер цевр алтар будв, эргүләд алтн тасм кегдв. 27Хойр алтн төөлг кеһәд тасмин дор, захарнь тер батлв. Терүнд ут модд орулад ширәг көндәһәд йовдгар кев. 28Ут моддыг акация моднас кеһәд алтар тер ширдв.

29Бецалел тос түрклһнә[†] йовдл күцәхин төлә әрүслсн тос болн арһтаһар цевр күҗ белдв. Терүг шатахла сән үнр һарна[+].

### 38


Тәкл шатадг орм келһн

1[•]Акация моднас Бецалел тәкл шатадг дөрвлҗн орм кев – утдан тавн тоха, өргндән тавн тоха, өндртән[†] болхла һурвн тоха.[†] 2Дөрвн өнцг деернь дөрвн өвр кев – тернь тәклин ормла нег бәәдлтә болад ниилв. Терүгән тер улан мөңгәр будв. 3Тәкл тәкдг ормд тәвх кергтә тоотыг олар кев: сав, бичкн күрз, цус авдг сав, мах бәрдг серә болн һал һарһдг сав. Энүг цугтаһинь улан мөңгәр кев. 4Тәкл тәкдг ормд улан мөңгәр терм кев. Терүг захин дор тал дунднь күрдгәр тәвв. 5Ут моддын төлә дөрвн төөлг цутхад, терүгән улан мөңгн термин дөрвн бийднь батлв. 6Ут моддыг болхла, акация модар кеһәд улан мөңгәр һадрлв. 7Ут моддыг тәкл тәкдг ормин хәврһәрнь бәәсн төөлгүдт өргхд эвтә болтха гиһәд тер орулв. Тәкл тәкдг орм тегш модар көндәһәр кегдв.

8Бецалел ик сав кеһәд дорнь тулг тәвв. Харһлтын Шатрин үүднд церглҗәсн күүкд улсин нүр үздгин улан мөңгн кевтән тер савд орулгдв[+].


Өргә герин хаша келһн

9[•]Дәкәд тер хаша кев. Өмн үзгәснь нимгн олсн эдәр кегдсн көшг утдан 100 тоха болв, 1020 улан мөңгн түшгтә 20 бахнст тер көшгиг өлгв. Бахнст хадгдсн дегәс болн ниилврнь цаһан мөңгәр кегдв. 11Ар үзгәснь өлгсн көшг утдан 100 тоха болв. Тернь 20 бахн, 20 улан мөңгн түшгтәһәр кегдв. Бахнс деер бәәх дегәс болн ниилврнь цаһан мөңгәр кегдв. 12Хашан барун үзгәснь утдан 50 тоха көшг өлггдв. Тернь 10 бахнста болн 10 түшгтә болв. Бахнст өлггдсн дегәс болн ниилврнь цаһан мөңгәр кегдв. 13Зүн үзгнь утдан 50 тоха. 14Терүнә үүднә нег бийәснь утдан 15 тоха көшг 3 түшгтә 3 бахнс тәвгдв. 15Хашан үүднә талдан бийднь утдан 15 тоха көшг 3 түшгтә 3 бахнс тәвгдв. 16Хашан эргндк көшг кевтән нимгн олсн эдәр уйгдв. 17Бахнс дор тәвгдсн түшгүд улан мөңгәр, бахнс деер хадсн дегәс болн ниилврнь цаһан мөңгәр кегдв. Бахнсин дееркнь цаһан мөңгәр бүркгдв. Хашан бахнс цугтан цаһан мөңгәр ниилгдв. 18Үүднд өлггдсн көшг олн өңгтәһәр кегдв: көк, чисм улан, улавр күрң утцдар болн нәрхн олсар некгдв, утдан 20 тоха болв. Хашан көшг мет тер өндртән 5 тоха. 19Үүднә өөр 4 улан мөңгн түшгтә 4 бахн бәәҗ; бахнст бәәсн дегәс цаһан мөңгәр кегдҗ. Деерәһәрн бахнс цаһан мөңгәр будата, ниилврнь бас цаһан мөңгн. 20Өргә герин[†] бичкн һасн болн хашан эргндк көшгин бичкн һасн улан мөңгәр кегдҗ.


Тосхлтын төлә олзлгдсн тоотс

21Бооцана[†] өргә герт һарһсн һару иим болв. Эннь Ахарона гелң[†] көвүн Итамарин һардврт Мошен зааврар левитмүд[†] кев[+]. 22(Бецалел – Урин көвүн, Хурин ач – Иудан отгас – тер Бецалел Деед Эзнә заасиг Мошеһәр дамҗад цугтаһинь күцәв. 23Терүнлә Дан гидг отгас Ахисамахин көвүн Оголиав болна. Тер сиилвр һарһдг урч бәәҗ, бас зүсн-зүүл сиилвртә эд көк, чисм улан, улавр күрң болн нәрхн олсн утцдар некдг эрдмтә бәәҗ.)

24Әрүн[†] бәәр бәрхин төлә һарһсн алтн – авч ирәд бәрц бәрсн – 29 талант[†] болн 730 әрүн бәәрнә шекель[†] болв.

25Отгин улсиг тоолхд цуглулсн цаһан мөңгн 100 талант болн 1 775 әрүн бәәрнә шекель болв:[+] 2620 настаһас деегшән тоолсн күн болһна – 603 550 күн – неҗәһәд бека (әрүн бәәрнә шекелин өрәлинь) авв[+].

27Әрүн бәәрнә бахнсин түшг болн терүнә көшгин бахнс цутххин төлә 100 талант орв: 100 түшгт 100 талант, неҗәһәд талант түшг болһнд. 28Миңһн долан зун далн тавн цаһан мөңгн шекель бахнсин дегәд болн ниилврт орулгдв, бахнсин дееркиг цаһан мөңгәр будлһнд бас орв.

29Бәрц бәрәд бәәсн улан мөңгн 70 талант болн 2 400 шекель күрв. 30Терүнәс Харһлтын Шатрин үүднд бәәсн бахнсин түшг, улан мөңгн термтә тәкл тәкдг орм болн кергтә тоотнь кегдв, 31хашан эргндк көшг татх бахнсин түшгт болн хашан ик үүднә төлә, бас өргә герин бичкн һаснд болн хашан эргндк көшгин бичкн һаснд улан мөңгн орулгдв.

### 39


Гелңгүдин хувц уйлһн

1[•]Көк, чисм улан болн улавр күрң утцнас әрүн[†] бәәрнд мөрглһнд орх хувц кенә. Тиим әрүн хувц Ахаронд некҗ өгнә. Деед Эзн Мошед заквр өгсәр тедн мел тиигҗ кев.

2Алтнас, көк, чисм улан болн улавр күрң утцнас болн нимгн олснас заппу кенә. 3Энүнә төлә алтыг нимгләд утц кеһәд, тер утциг көк, чисм улан, улавр күрң утцнла ниилүлв, дәкәд нимгн олснас сиилвртә эд некҗ кенә. 4Заппун үзг болһнас ээм һарһҗ уйна. 5Заппун бүс бас заппун бәәдлтәһәр нег кевәр некгдв: алтн утцар, көк, чисм улан, улавр күрң утцар болн нәрхн олсар. Деед Эзн Мошед заквр өгсәр тер мел тиигҗ кев.

6Оникс чолуд бел кецхәв. Теднь алтар кесн сиилвртә кевд тәвгдв. Тер чолудт, тамһд бәәснлә әдләр, Израилин көвүдин[*] нерд керчгдсн бәәҗ. 7Тедниг заппун ээм деернь тәвв. Эн чолуд Израилин көвүдин туск тодлвр болтха гисн темдг болҗана. Деед Эзн Мошед заквр өгсәр тер мел тиигҗ кев.

8Заппула әдл чееҗд өлгдг түңгрцг кев. Тернь бас алтн утцнас, көк, чисм улан, улавр күрң утцнас болн нәрхн олснас сиилвртәһәр некгдв. 9Чееҗд өлгдг түңгрцг дөрвлҗн бәәдлтә, нег сөм[†] утдан, нег сөм өргндән хойр давхрлад эвксн эдәр кегдҗ. 10Терүн деерәһәр 4 зерглән үнтә чолуд бәәнә. Түрүн зергләнднь сердолик, топаз, берилл; 11хойрдгч зергләнд бирюза, сапфир, изумруд; 12һурвдгчднь – гиацинт, агат, аметист; 13дөрвдгчднь – хризолит, оникс болн яшма. Чолуд цугтан сиилвртә алтн кевд тәвгдҗ. 14Израилин көвүдин нертә чолуд тооһарн 12 болв. Чолун болһн деер тамһла әдл Израилин 12 отгин неҗәһәд нер керчәд батлҗ.

15Чееҗ деерк түңгрцгин төлә цевр[†] алтар эрчм орулгдсн бүчлә әдл олн цев кегдҗ. 16Хойр алтн сиилвртә кев кегдв. Хойр алтн төөлг кеһәд түңгрцгин өнцгүдәр өлгв, 17тедниг хойр алтн цевәр 18хойр кевд негдүлв, тедниг заппун ээм деер өмнәснь өлгв. 19Бас хойр алтн төөлг кев. Тедниг чееҗд өлгдг түңгрцгин хойр өнцгин дотраснь заппуд наалддг бийәснь өлгв. 20Бас 2 алтн төөлг кеһәд өмн бийәснь ээмин көвән захд өлгв. Тернь заппун бүсин деер уйгдҗ. 21Чееҗд өлгдг түңгрцгин төөлгүд заппун төөлгүдлә көк боодһаһар боогдҗ. Тегәд заппун бүс деер бәәхләрн тер заппуһас ундгоһар кегдв. Деед Эзн Мошед заквр өгсәр тедн мел тиигҗ кев.

22Заппу дор өмсдг хувциг мел көк утцар некв. 23Тернь бичә шууртха гиһәд терүнд бат көвәтә малтар бәәнә. Тернь мел дәәчнрин хувцна бәәдлтә. 24Деерк хувцна дор көвәһәр көк, чисм улан болн улавр күрң утцар, нәрхн олсар гранатын темснә бәәдлтә бичкн долдас кев. 25Цевр алтар хоңхс кеһәд гранат дунд дор көвәһәрнь өлгв. 26Мөргүлин[†] төлә кесн хоңхс болн гранатын темсд деерк хувцна дор көвәһәр селгәһәр сольгдв.[†] Деед Эзн Мошед заквр өгсәр тедн мел тиигҗ кев.

27Ахарона болн терүнә көвүдин төлә олсн утцар киилг некҗ өгв, 28олсн эдәс тахъя болн толһад боодг олсн боодһас, нимгн олсн эдәс шалвр кеҗ өгв. 29Нимгн олсар, көк, чисм улан болн улавр күрң утцдар олн өңгтә бүс некҗ өгв. Деед Эзн Мошед заквр өгсәр тедн мел тиигҗ кев.

30Әрүн ормд титм кев – цевр алтнас темдг. Терүн деер, тамһ деер керчәд кеснлә әдләр, иигҗ бичгдв: «ДЕЕД ЭЗНӘ ӘРҮН ТЕМДГ». 31Терүнд тахъя деерәһәр боох көк боодһа уйҗ кев. Деед Эзн Мошед заквр өгсәр тер мел тиигҗ кев.


Өргә гер бәрлһнә көдлмш төгсәлһн

32Тегәд өргә гер[†] бәрлһнә көдлмш төгсв – Харһлтын Шатр бәргдв. Израилин улс Мошед Деед Эзнә заксар цугинь дигтә кевәр күцәв. 33Тедн Мошед өргә гер, бүркә болн цуг кергтә тоотынь – бүтүс, тулг бахнс, көндлң модд, бахнс, түшгүд, 34бас хуцин ширдсн арсн бүркә, нимгләд кесн арсн бүркә болн халхлх көшг,[+] 35Бооцана[†] хәәрцг, терүнә ут модд, бүркә, 36ширә болн терүнд тәвх сав, Деед Эзнә өмн оркх әрүн өдмг, 37цевр алтар кесн герлин гегән болн терүн деер тәвх цөгцс, терүнд кергтә тоотс болн терүнд кергтә тосн, 38алтн ширә, түркдг тос, шатадг күҗ, Шатрт орх үүднә көшг, 39улан мөңгн тәкл тәкдг орм улан мөңгн термтәһән, терүнә ут модд болн терүнд кергтә тоот сав, тулгта ик сав, 40хашан көшг, терүнә бахнс болн терүн дор тәвх түшг, хашан үүднә көшг, деесд болн бичкн һасн, мөргүл кехлә кергтә тоотыг өргә герт – Харһлтын Шатрт. 41Бас әрүн бәәрнд мөргүл күцәх әрүн хувцд: гелң[†] Ахаронд болн терүнә көвүдт. 42Деед Эзнә Мошед заасар мел цугтаһинь Израилин улс күцәв.

43Моше теднә кесиг эргәд хәләв. Цугнь мел Деед Эзнә келсәр дигтәһәр кегдв. Моше теднд әдсән күргв.

### 40


Өргә гериг босхлһн

1Деед Эзн Мошед келнә:

2– Түрүңк сарин түрүн өдр өргә гер[†] – Харһлтын Шатр босх. 3Терүнд Бооцана[†] хәәрцг орулад көшгәр ха. 4Терүнд ширә орулад деернь кергтә тоотынь тәв. Герлин гегә авч ирәд деерәһәрнь олн цөгц тәв. 5Бооцана хәәрцгин өмн күҗ уңһдадг алтн ширә тәв. Өргә герин үүднд көшг өлг. 6Өргә герин үүднә өмн – Харһлтын Шатрин – тәкл шатадг орм[†] тәв. 7Харһлтын Шатрин болн тәкл тәкдг ормин хоорнд ик сав тәвәд терүг усар дүүрг. 8Эргүләд хаша ке, хашан үүднд көшг өлг. 9Дарунь түркдг тос авад өргә герт түрк, дотрнь бәәсн тоотд түрк: өргә гериг болн дотрнь бәәсн тоотыг әрүсл. Тедн әрүн[†] болх. 10Тәкл шатадг ормд бас тос түрк, терүнә кергтә тоот савд түрк: терүг әрүсл – тер әрүнәс әрүн болх. 11Ик савд болн терүнә түшгт түрк, тедниг әрүсл. 12Дәкәд Харһлтын Шатрин үүдн тал Ахарониг көвүдтәһинь авч ирәд тедниг усар уһа. 13Ахаронд әрүслсн хувц өмск, терүнд тос түрк: Мини гелң[†] болдгар терүг әрүсл. 14Терүнә көвүд авч ир, теднд киилг өмск, 15теднд эцкднь тос түркснлә әдл түрк, тегәд тедн Мини гелңгүд болх. Эн тос түрклһн[†] гелң гисн нерн теднд мөңкинд зүүгдҗәнә – үйәс үйд.

16Деед Эзнә заксар Моше цугтаһинь дигтә кевәр күцәв.

17Хойрдгч җилин түрүңк сарин түрүн өдр өргә гер босхгдв. 18Моше өргә гер босхна: тер түшгинь тәвнә, тедн деер тулг бахнс тәвәд, көндлң моддта негдүлнә, бахнс тәвнә, 19өргә гериг некмр эдәр бүркв, деерәснь бүркәһәр бүркнә. Тиигтхә гиҗ Деед Эзн терүнд заксар кенә.

20Моше Бооцана хавтха чолуд[†] авад хәәрцгт тәвнә. Хәәрцгт ут модд тер нааһад деернь бүркә тәвнә, 21хәәрцгиг өргә герт орулад халхлх көшг татна, терүгәр бас Бооцана хәәрцг хаана. Тиигтхә гиҗ терүнд Деед Эзн заксар кенә.

22Өргә герин – Харһлтын Шатрин – ар үзгт көшгин өмн Моше ширә тәвнә. 23Терүн деер Деед Эзнә өмн әрүн өдмг Терүнә келсәр тәвнә. 24Өргә герин – Харһлтын Шатрин – өмн үзгәс, ширән өмн Моше герлин гегә тәвв. 25Деед Эзнә өмн терүн деер цөгцс, Терүнә келсәр, тәвнә. 26Харһлтын Шатрт көшгин өмн алтн ширә тәвв. 27Деед Эзнә келсәр терүн деер күҗ уңһдав.

28Өргә герин үүднд тер көшг өлгв. 29Өргә герин өмн – Харһлтын Шатрин – тәкл шатадг орм кеһәд, терүн деер тәкл тәкәд, әрүн өдмгәр дееҗ өргв. Тиигтхә гиҗ Деед Эзн терүнд заксар кев.

30Харһлтын Шатрин болн тәкл тәкдг ормин хоорнд ик сав тәвәд, терүг уһадг авъяс күцәх усар дүүргв. 31Моше, Ахарон болн терүнә көвүд ик савас усар һаран, көлән уһацхав. 32Тегәд тедн Харһлтын Шатрт орхар седхләрн, эс гиҗ тәкл тәкдг орм тал өөрдхәр седхләрн уһадг болв. Тиигтхә гиҗ Деед Эзн Мошед заксар кев.

33Өргә герин болн тәкл тәкдг ормин эргнд тер хаша босхв, хашан үүднд көшг татв.


Деед Эзнә туурмҗ

Тиигҗ Моше көдлмшән төгсәв. 34Үүлн Харһлтын Шатриг хаав, Деед Эзнә туурмҗ өргә гериг дүүргв[+]. 35Харһлтын Шатрт Моше орҗ чадсн уга, яһад гихлә үүлн Харһлтын Шатриг бүркв, Деед Эзнә туурмҗ өргә гериг дүүргв.

36Үүлн өргә гер деер деегшән һархлаг, Израилин улс дәкн хаалһдан орад дарани һатлвран күцәдг билә[+]. 37Кемр үүлн эс өөдлхлә, тедн ормасн көндрдмн биш, үүлн өөдлхиг күләдг билә.

38Өдрт өргә герин деер Деед Эзнә үүлн бәәдмн, сөөһәр эн үүлн дотр һал шатдмн. Терүг Израилин әмтн цугтан үздмн. Теднә тиигҗ һазр эрглһн ямаран чигн цагт болҗав.

## Левит

### Левит

Левит


Нүр үг

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]


### Нүр үг


Левит

Эн дегтр Леви гидг отгин нертә. Левин отгин әмтн өргә герт мөргүл кедг бәәҗ. Урднь һарсн «Нүүдл» гидг дегтрин цаарандкнь эн болҗана. Өргә гер тосхсна хөөн бәрц бәрлһнә болн әрүн мөрглһнә бәәдл үзүлгдҗәнә. «Левит» дегтрт ик зуудан диг-дарана төрмүдин тускар келгдҗәнә. Энүг Израилин келн-улст Бурхн Синай уул деер Мошеһәр дамҗад өгч. Терүнд бас әрүн бәәдлин болн өөрхн улслаһан яһҗ бәәхин тускар келгдҗәнә.

«Левит» гидг дегтр үзүлгдҗәх төрмүдәрн тавн әңгәс тогтҗ. Түрүн әңднь (1-7 бөлг) зүсн-зүүл бәрц бәрлһнә тускар келгдҗәнә. Хойрдгч әңгднь (8-10 бөлг) гелңгүдин онц чинрин тускар – Ахарон, терүнә көвүдин – бәрц бәрлһнд орҗахиг үзүлҗәнә. Һурвдгч әңгднь (11-15 бөлг) цевр, цевр биш бәәдлин тускар тодрхаһар бичәтә. 16-гч бөлгт цеврллһнә өдрт болн килнцәс һарһлһна өдрт ямаран шишлң авъяс күцәдгиг үзүлҗәнә (Йом-Киппур). Эннь Израилин байрта болн әәмшгтә өдрт килнцәс гетллһн, Бурхнла эвцснә өдр. Дарук ик әңгнь (17-26 бөлг) «Әрүн бәәдлин диг-даран» гидг нертә. Эн төрин тускар йир тодрхаһар болн нәәрин тускар, терүнд орулх бәрцин тускар бичәтә. «Левит» нертә дегтрин чилгчднь әдсллһнә болн харалһна тускар келгдҗәнә.

Хамгин һол төрнь: Бурхн әрүн. Израилин келн-улс Бурхна болад бас әрүн болх йоста. Бурхн үүдәсн тоотасн ончрна. Израильд Бурхна бәәлһн йирдән бәәдл биш. Олн-әмтн йир сәәнәр бийән белдснә хөөн Бурхн тал өөрдҗ чадхмн болҗана. Эннь йосндан Терүнд мөргх, Бурхна заавр күцәһәд бәәх, талын келн-улсин авъяс бәрҗ дурашго. Тегәд әрүнәр бийән бәрлһнь сән авъясин чинртә, өөрхн әмтнләһән үннәр болн чикәр бәәлһн. Тер учрар «Левит» дегтр кедү цаг давв чигн, хаһлҗах төрәрн чинрән геешго. Олн-әмтн энүг соньмсч умшх гисн иткл бәәнә.

### 1


Шаталһна бәрцин тускар

1Харһлтын Шатрас Деед Эзн Мошег дуудад иигҗ терүнд келнә:

2– Кемр кен-негнь Деед Эзнд бәрц бәрхәр седхлә, тиигхлә гертән бәәсн бод малар чигн, үүрмг малар чигн кеҗ чадҗана. Энүнә тускар Израилин көвүдт соңсхад кел[+].

3Кемр тер шаталһна бәрцән бод малар кеҗәхлә, тиигхлә эрмдг уга бүрү авх йоста. Терүг Деед Эзнд таасгддгар Харһлтын Шатрин өмн зогсатха. 4Бәрц бәрҗәх күн гемән хәрүлдгәр, тер бәрцнь Деед Эзнд таасгддгар бүрүһин толһад һаран тәвтхә. 5Бүрүг Деед Эзнә өмн алтха. Гелңгүд[†] болҗах Ахарона хөөт үйнр, бәрцин цусиг Харһлтын Шатрин үүднд бәәх тәкл тәкдг ормд эргүләд цацтха. 6Шатагдх бәрцин арсинь шувтлад, махинь әңгләд чавчх кергтә. 7Ахарон гелңгин[†] хөөт үйнр тәклин ормд һал шатаһад түлә тәвтхә. 8Гелңгүд болҗах Ахарона хөөт үйнр, бәрцин зәрм әңгинь, толһатаһинь болн өөктәһинь, тәклин ормд, шатчах түләнә модн деер тәвтхә. 9Бүрүһин дотринь болн көл-туруһинь уснд уһах кергтә. Эдниг гелң цугтаһинь тәкл тәкдг орм[†] деер шататха. Эннь цугтан шаталһна бәрц болҗана, Деед Эзнд һалын бәрц,[†] каңкнсн үнр Терүнд таасгдна[+].

10Кемр кен-негнь үүрмг малар – хөөһәр эс гиҗ ямаһар – бәрц бәрхәр авч ирхлә, тиигхлә тер хуциг эс гиҗ текиг эрмдг угаһаснь авх йоста. 11Терүг Деед Эзнә өмн тәклин ормин ар үзг талнь алтха. Гелңгүд болҗах Ахарона хөөт үйнр тәклин ормд эргүләд бәрцин цусиг цацтха. 12Алгдсн малыг әңгләд, чавчад, толһаһинь болн өөкинь салһх кергтә. Эдниг цугтаһинь гелң тәклин ормд, шатҗах түләнә модн деер тәвтхә. 13Бәрцин дотринь болн көл-туруһинь уснд уһах кергтә. Тегәд гелң бәрцән бәрәд цугтаһинь тәклин ормд шататха. Эн цугтаһинь шаталһн Деед Эзнд һалын бәрц, каңкнсн үнр Терүнд таасгдна[+].

14Кемр кен-негнь Деед Эзнд шаталһна бәрцд шову авч ирхлә, тиигхлә бәрцән көглҗрһн эс гиҗ баахн көглҗрһн шовудар кехмн болҗана[+]. 15Гелң шовуг тәкл тәкдг орм тал авч ирәд, күзүһинь мошкад, толһаһинь тенд шатах йоста. Шовуна цусинь тәклин эрс деернь шахад һарһтха. 16Терүг өрвлгәснь бәрәд, цогцаснь киртә ар бийинь таслҗ уга кеһәд, тәклин үмс асхдг зүн үзг тал хайтха. 17Далвагаснь бәрәд цогцинь әрә шуулг (болв әңгләд шуулхмн биш). Терүг гелң тәкл тәкдг ормд шатчах модн деер шататха. Эннь цугтаһинь шаталһн Деед Эзнд һалын бәрц, каңкнсн үнр Терүнд таасгдна[+].

### 2


Өдмгин бәрцин тускар

1Кемр кен-негнь Деед Эзнд өдмгәр бәрц бәрхәр седҗәхлә, тернь цаһан буудян һуйрар кегдх йоста. Тер күн һуйрт олив тос кеһәд, ладан тәвх[+]. 2Гелңгүд[†] болҗах Ахарона хөөт үйнрт авч иртхә. Гелң терүнәс атхм һуйр тостаһинь авад, бас ладаниг кевтнь авад тәкл тәкдг орм[†] деер бәрцин дееҗинь гиҗ шататха. Эннь Деед Эзнд һалын бәрц,[†] каңкнсн үнр Терүнд тааста[+]. 3Наадк әңгнь Ахарона болн терүнә көвүдин болҗана: әрүнәс[†] әрүн юмн, тедн Деед Эзнә һалын бәрцәс авгдҗана[+].

4Кемр чини өдмгин бәрц[†] бешт болһгдсн болхла, тиигхлә тернь цаһан буудян һуйрар болһгдх йоста: эс искәсн һуйрар болһсн өдмгиг олив тоснд элдәд эс гиҗ олив тос түрксн һуйр болх йоста[+].

5Кемр өдмгәр кеҗәх чини бәрц дөрвлҗн таавад болһгдсн болхла, тиигхлә эннь эс искәсн цаһан буудян һуйрар олив тоснд элдәд болһгдх йоста[+]. 6Тер өдмгиг әңг-әңгәр хамхлад олив тос деерәснь ке. Эннь өдмгәр кеҗәх бәрц.

7Кемр өдмгәр кеҗәх чини бәрц төгрг таавад болһгдсн болхла, тиигхлә олив тоснд цаһан буудян һуйрар болһгдх йоста.

8Деед Эзнд өдмгин бәрц гиһәд авч одад терүгән гелңд өг. Гелң терүг тәклин ормд тәвтхә. 9Бәрцин дееҗинь авад тәклин һалд шататха. Эннь Деед Эзнд һалын бәрц, каңкнсн үнр Терүнд тааста[+]. 10Наадк әңгнь Ахарона болн терүнә көвүдт: әрүнәс әрүн юмн, тернь Деед Эзнә һалын бәрцәс авгдҗана.

11Деед Эзнд өргҗәх тадна өдмгин бәрц эс искәсн һуйрар болһгдх йоста. Искәд болһсн өдмг, бал Деед Эзнд өгчәх һалын бәрц гиҗ шатагдшго юмн[+]. 12Деед Эзнд теднән шин тәрәнә түрүн урһцин дееҗнь гиһәд авч иртн. Болв теднь Деед Эзнд каңкнсн үнр һарһад таасгддгар тәклин һалд бичә теднән шататн[+].

13Тиим бәрцсиг давслхан бичә март. Давсн[†] Бурхна болн чини хоорндк бооцана[†] темдг. Авч ирх бәрц болһндан давс нем[+].

14Кемр Деед Эзнд тәрәнә түрүн урһцас өдмгәр бәрц бәрҗәхлә, шин буудян толһасин үүлсн экинь һалд хуурад авч ирх кергтә[+]. 15Терүнд олив тос нем, деерәснь ладан асх. Эннь өдмгәр кеҗәх бәрц. 16Тегәд гелң эн бәрцин дееҗинь Деед Эзнд һалын бәрц гиһәд шататха. Тернь буудян экнәс зәрм әңгинь болн ладаниг кевтнь[+].

### 3


Эвцлһнә бәрц

1Кемр кен-негнь эвцлһнә бәрцән[†] бод малар авч ирхлә – бух эс гиҗ үкр болну – тиигхлә эрмдг уга мал авч ирәд, терүг Деед Эзнә өмн зогсатха[+]. 2Бәрцин толһа деернь һаран тәвәд, терүг Харһлтын Шатрин өмн алтха. Гелңгүд[†] болҗах Ахарона хөөт үйнр тәклин ормиг эргүләд цус цацтха. 3Эвцлһнә бәрцәс Деед Эзнд дотркинь ораҗах өөкиг кевтнь өгх кергтә, хаҗуднь бәәх өөкиг бас өгх. 4Хойр бөөринь болн терүн деернь ташан хаҗуд бәәх өөкиг, элкнә семҗнәснь керчҗ өгтхә (терүг бөөртәһинь суһлҗ авх кергтә). 5Тегәд Ахарона хөөт үйнр тедниг цугтаһинь тәклин һалд шатчах модн деер кевтх шатагдх бәрцлә хамднь шататха. Эннь Деед Эзнд һалын бәрц,[†] каңкнсн үнр Терүнд тааста[+].

6Кемр күн Деед Эзнд үүрмг малар эвцлһнә бәрц авч ирхлә – эр эс гиҗ эм болхла – тиигхлә эрмдг уга мал авч иртхә. 7Кемр тер хө авч ирхлә, терүгән Деед Эзнә өмн зогсатха. 8Бәрцин толһа деернь һаран тәвәд Харһлтын Шатрин өмн алтха. Ахарона хөөт үйнр тәклин ормиг эргүләд бәрцин цус цацтха. 9Эвцлһнә бәрцәс Деед Эзнд һалын бәрц гиҗ белгләд өөк өгх кергтә: өөктә сүүлинь (терүг үзүр күртлнь керчҗ авх), дотркинь ораҗах өөк, хаҗуднь бәәх өөкиг кевтнь авх, 10хойр бөөринь болн терүн деернь ташан хаҗуд бәәх өөкиг, дәкәд элкнә семҗинь өгтхә (терүг бөөртәһинь суһлҗ авх кергтә). 11Тедниг цугтаһинь гелң тәклин һалд шататха. Эннь Деед Эзнд һалын бәрц, Терүнд нерәдсн хот болҗана[+].

12Кемр кен-негнь бәрц бәрхәр яма авч ирхлә, терүг Деед Эзнә өмн зогсатха, 13дәкәд терүнә толһа деер һаран тәвәд Харһлтын Шатрин өмн терүгән алтха. Тегәд Ахарона хөөт үйнр тәклин ормиг эргүләд бәрцин цус цацтха. 14Деед Эзнд һалын бәрц белгләд, дотркинь ораҗах өөкиг болн хаҗуднь бәәх өөкиг, 15хойр бөөринь болн терүн деернь ташан хаҗуд бәәх өөкиг, дәкәд элкнә семҗиг өгтхә (терүг бөөртәһинь хамднь суһлҗ авх кергтә). 16Тедниг цугтаһинь гелң тәклин һалд шататха. Эннь Деед Эзнд һалын бәрц, Терүнд нерәдсн хот болх. Терүнд каңкнсн үнр таасгдна. Бәрцин өөкн кевтән Деед Эзнә болҗана[+]. 17Таднд эннь мөңк зокал, альд эс бәәв чигн терүг үйәс үйд бәрҗ йовтн: хотдан өөк чигн, цус чигн бичә орултн[+].

### 4


Килнцәс цеврллһнә бәрц

1Деед Эзн Мошед келнә:

2– Израилин улст соңсх: Деед Эзнә зааврин негинь кен чигн күн медлго эвдхлә, һарһшго юм һарһхла, иигҗ кех кергтә[+]. 3Кемр тос түркүлсн ах гелң[†] нег йовдл һарһад, терүнднь цуг әмтн гемшәгдҗәхлә, тиигхлә тер гелң[†] Деед Эзнд килнцәс цеврллһнә бәрц[†] гиһәд эрмдг уга бүрү мал авч иртхә. 4Бүрүг авч ирәд Харһлтын Шатрин үүднд Деед Эзнә өмн зогсатха. Дәкәд һаран бүрүһин толһа деер тәвәд Деед Эзнә өмн алтха. 5Тос түркүлсн ах гелң бүрүһин цусиг кеҗ авад Харһлтын Шатрт орултха. 6Тер цуснд хурһан норһад Деед Эзнә өмн, әрүн[†] бәәрнә көшгин өмн дола дәкҗ цацл цацтха. 7Харһлтын Шатр дотр Деед Эзнә өмн бәәх күҗ уңһдадг тәклин ширән өвртнь бас цус түрктхә. Үлдсн цусинь Харһлтын Шатрин үүднд бәәх тәкл шатадг ормин улд асхтха[+]. 8Цеврллһнә[†] бәрц бәрҗәх бүрүһин өөкинь кевтнь – дотркинь ораҗах болн хаҗуднь бәәх өөкиг – автха. 9Хойр бөөринь болн терүн деернь ташан хаҗуд бәәх терүн деерк өөкинь, элкнә семҗиг керчҗ авх кергтә (терүг бөөртә хамднь суһлҗ авх). 10Эвцлһнә бәрц[†] бәрҗәх бухиг тиигҗ эвтәлх кергтә болҗана. Тегәд гелң эн тоотыг цугтаһинь тәкл шатадг ормд шататха. 11Бүрүһин арсинь болн терүнә бүкл махинь толһатаһинь, көлтә-шииртәһинь, дотрктаһинь болн киртә кевтнь –[+] 12бүрүһәс үлдсинь цугтаһинь – бәәрнәс һазаран үмс асхдг цевр ормд һарһад модн түлән деер тәвәд шатах кергтә. Эдниг цугтаһинь үмс асхдг ормд шатахмн болҗана.

13Израилин улсин хамцан ямаран чигн йовдл эндүһәр һарһсмн болхла, терүг эс медсн болхла – кемр тедн Деед Эзнә ямаран чигн заквр эвдхлә, буру йовдлыг хамцан даахмн болҗана[+]. 14Теднд буру йовдл һарһсинь заагдх. Тегәд хамцан килнцәс цеврллһнә бәрц бәрхин төлә бүрү мал авч ирәд Харһлтын Шатрин өмн зогсатха. 15Хамцана ахлачнр Деед Эзнә өмн бүрүһин толһа деер һаран тәвәд Терүнә өмн алтха. 16Тос түркүлсн ах гелң бүрүһин цусиг Харһлтын Шатрт орулад, 17хурһан цусар норһад, дола дәкҗ Деед Эзнә өмн, көшгин өмн цацл цацтха[+]. 18Харһлтын Шатрт Деед Эзнә өмн бәәх күҗ уңһдах ширән өвринь цусар будтха. Үлдсн цусиг Шатрин үүднд бәәх тәкл шатадг ормин улд асхтха. 19Бүрүһәс бәәсн өөкинь кевтнь һарһҗ авад терүг тәклин ормд шатах кергтә. 20Цеврллһнә бәрцд орулҗах бүрү малын бәрциг күцднь күцәхмн болҗана. Тиигҗ гелң терүн деер гемән хәрүллһнә авъяс кеҗәнә. Тегәд цуг хамцана килнцнь тәвгдҗәнә. 21Бүрүһин бүкл махинь күүнә бәәрнәс һарһад, өмнкләһән әдләр шатах кергтә. Эннь хамцана төлә кеҗәх килнцәс цеврллһнә бәрц.

22Кемр һардач килнц һарһхла, кемр тер зөрц биш Деед Эзнә заавр эвдхлә, тер гемтә болхла, 23эс гиҗ терүнә һарһсн буруһинь заахла – тиигхлә тер күн эрмдг уга тек авч иртхә. 24Текин толһа деер тер һардач һаран тәвәд, Деед Эзнә өмн шаталһна тәкл[†] тәкдг ормин хаҗуд алтха. Эннь килнцәс цеврллһнә бәрц болҗана. 25Тегәд гелң хурһан эн бәрцин цуснд норһад шатадг тәклин өвринь цусар будтха. Үлдсн цусинь тәклин ормин улд асхтха. 26Текин өөкинь кевтнь тәклин орм[†] деер эвцлһнә бәрц кевтә шатах кергтә. Тиигҗ гелң терүн деер гемән хәрүллһнә авъяс кеҗәнә. Һардач гемән хәрүллһнә авъяс күцәһәд буруһас тәвгднә.

27Кемр эгл әмтнәс кен-негнь зөрц биш йовдл һарһхла – Деед Эзнә ямаран чигн заавр эвдхлә – тер бурута болад,[+] 28эс гиҗ терүнд буру йовдл һарһсинь заахла, тиигхлә эрмдг уга яма авч иртхә. 29Тегәд тер килнцәс цеврллһнә бәрцин толһа деер һаран тәвәд шишлң бәрц шатадг тәклин ормд алтха. 30Дарунь гелң хурһан цуснд норһад шатадг тәклин өвринь цусар будтха. Үлдсн цусинь тәклин ормин улд асхтха. 31Эвцлһнә бәрцәс авчах кевтә өөкинь цугтаһинь автха. Тер өөкиг гелң тәклин ормд шататха. Эннь Деед Эзнд таасгдх каңкнсн үнр болх. Тиигҗ гелң килнцтә күн деер гемән хәрүллһнә авъяс кеҗәнә. Эн күүнә килнцнь тәвгдҗәнә[+].

32Кемр эн күн килнцәс цеврллһнә бәрцән хөөнә сүргәс бәрхәр седҗәхлә, тиигхлә эрмдг уга хө авч иртхә. 33Тегәд цеврллһнә бәрцин толһа деернь һаран тәвәд шатадг тәклин ормд алтха. 34Гелң хурһан бәрцин цуснд норһад шатадг тәклин өвринь будтха. Үлдсн цусинь тәклин ормин улд асхтха. 35Өөкинь кевтнь, эвцлһнә бәрцд орулҗах хөөнәс авчах кевтә, һарһҗ авх кергтә. Тегәд гелң тер өөкиг тәклин бәәрнд Деед Эзнд нерәдсн һалын бәрцлә[†] хамднь шататха. Тиигҗ гелң гемән хәрүллһнә авъяс тер күн деер кех. Иигҗ күүнә килнцнь тәвгдҗәнә.

### 5

1Кемр дор келгдх йовдлмудас көлтә күн гемшәгдҗәхлә:

– эс гиҗ юм үзсн болхла, эс гиҗ тер йовдлын тускар юм меддг болхла, болв герч күн гиһәд харалар әәлһәд зарһд дуудхла мел юм келсн уга болхла, учрсн йовдлын герчнь болад килнц һарһсн болхла;

2– кемр тер цевр биш[†] юм көндәсн болхла, эс гиҗ бузр аңгин күш, эс гиҗ бузр малын күш, эс гиҗ үүрмг бузр адусдын күш медлго көндәһәд болв эврән бузрдхла;[+]

3– кемр тер күүнә кир көндәсн болхла (ямаран чигн күүнд бәәдг кир көндәхлә), түрүләд терүг медлго, болв дәкәд медхлә;[+]

4– кемр тер урдаснь ухаллго ю чигн кех болад андһар өгсн болхла – тернь хар саната эс гиҗ сән саната болв чигн (ухалл уга ямаран чигн андһар өгсн болхла, әмтнә өгдг андһар), түрүләд эннь ямаран чинртәһинь эс медҗәһәд, болв хөөннь медхлә, –[+]

5тегәд эн йовдлмудас негхн гем һарһсн күн терүгән медәд келтхә, 6һарһсн йовдлын ормд Деед Эзнд цеврллһнә бәрц авч иртхә – хө эс гиҗ яма. Тегәд гелң[†] терүн деер гемән хәрүллһнә авъяс күцәх, терүг килнцәс цеврлх.

7Кемр тер күн бәрц бәрхәр седхләрн хө эс авч ирҗ чадхла, Деед Эзнд эврәннь йовдлын ормд 2 көглҗрһн шову эс гиҗ 2 баахн көглҗрһн шову: негинь килнцәс цеврллһнә бәрц[†] гиҗ, хойрдгчинь шатахин төлә авч иртхә[+]. 8Теднән гелңд өгтхә. Тернь түрүләд цеврллһнә төлә авч ирсн шовуг автха, толһаһинь күзүнәснь салһлго мошктха. 9Тер цеврллһнә бәрцин цусар тәклин эрсиг будтха. Үлдсн цусинь тәклин ормин улд шувтлад һарһтха. Эннь килнцәс цеврллһнә бәрц. 10Дәкәд гелң хойрдгч шовуг шаталһна бәрцд дигтәһәр орулх. Тиигҗ гелң күүнә гемән хәрүллһнә авъяс күцәх. Терүг кесн килнцәснь цеврлх, тегәд эн күүнә гемнь тәвгдх.

11Кемр тер 2 көглҗрһн эс гиҗ 2 баахн көглҗрһн шову авч ирҗ эс чадхла, тиигхлә һарһсн йовдлын ормд ефән арвна нег хүв буудян цаһан һуйр авч ирәд цеврллһнә бәрцд орултха. Һуйрт олив тос бичә кетхә, ладан бичә цацтха. Эннь килнцәс цеврллһнә бәрц болҗана[+]. 12Эврәннь бәрцән гелңд өгтхә, тернь нег атхм һуйриг бәрцин дееҗ гиһәд тәклин бәәрнд Деед Эзнә һалын бәрцтә[†] хамднь шататха. Эннь килнцәс цеврллһнә бәрц.

13Тиигҗ гелң тер күүнә һарһсн геминь хәрүллһнә авъяс күцәх, эн күүнә гемнь тәвгдх. Үлдсн һуйр өдмгин бәрцлә[†] әдл гелңгин болх[+].


Һару даалһна бәрц

14Деед Эзн Мошед келнә:

15– Кемр кен нег күн буру йовдл һарһхла, Деед Эзнә альк нег кешго әрүн[†] юмиг зөрц биш кесн болхла, тиигхлә Деед Эзнд һаруднь эрмдг уга хуц өгтхә. Терүнә үннь әрүн бәәрнә цаһан мөңгн шекель[†] күрх зөвтә. Тернь һару даалһна бәрц болх[+]. 16Әрүн юмнд һару һарһсндан бас нег тавна хүвинь немәд цугтаһинь гелңд өгтхә. Тиигҗ гелң һару даалһна хуциг авад, тер күүнд гемән хәрүллһнә авъяс күцәтхә, тегәд эн күүнә гемнь тәвгдх[+].

17Кемр кен чигн килнц һарһхла – зөрц биш, медл уга Деед Эзнә зааврин негинь эвдхлә, тер күн гемтә болх. 18Тиигхлә һару даалһна төлә гелңд тер эрмдг уга хуц келсн үнләһән әдләр өгтхә. Гелң эн күүнд медл уга һарһсн гемән хәрүллһнә авъяс күцәтхә, тегәд эн күүнә гемнь тәвгдх. 19Эннь һаруһан даалһна бәрц: Деед Эзнә өмн кеҗәх күүнә һару даалһн болҗана.

### 6

1Деед Эзн Мошед келнә:

2– Кемр кен чигн Деед Эзнә өмнәс му йовдл һарһад килнцд орсн болхла, кемр терүнд даалһад нег юм хадһлтха гиһәд өггдсн болхла, эс гиҗ хулхалсан нууһад, эс гиҗ өөрхн күүнәсн йосн бишәр нег юминь булаҗ авад гөрдсн болхла, –[+] 3эс гиҗ өөрхн күүнәннь геесн юмиг олҗ авчкад гөрдәд бәәсн болхла, тегәд тер әмтнә һарһдг килнцин негинь һарһв. Тиигхлә худл андһарар килнцән икдүлв. 4Тиим йовдл һарһсн күн бурута болхла, түрүләд хулхалҗ эс гиҗ булаҗ, эс гиҗ хадһлтха гиһәд өгсиг хәрү өглго бәәхлә, аль кен-негнь геесиг тер олҗ авсн болхла; 5худлахар өгсн андһарар авсн тоотан хәрү өгтхә. Һарһсн һаруһинь кевтнь хәрүлтхә, деернь нег тавн хүвинь немҗ өгтхә. Тер тоотыг цугтаһинь эзнднь һаруһинь даах бәрц[†] бәрх өдр өгх йоста[+]. 6Деед Эзнд һару даалһна бәрцд гелң[†] тал сүргәс эрмдг уга хуц авч иртхә. Тернь келсн үнәрн әдл болх зөвтә. 7Деед Эзнә өмн гелң терүн деер гемән хәрүллһнә авъяс күцәх. Тегәд эн күн гемшәгдсн йовдласн цеврлгдх.[†]


Бәрц шаталһна закан

8Деед Эзн Мошед келнә:

9– Ахаронд болн терүнә көвүдт иим заавр өг: «Кевтнь шаталһна закан[†] эн. Кевтнь шаталһна бәрц шатагдсн ормдан сөөни дуусн өрүн күртл тәклин бәәрнд үлдх йоста. Тәкл тәксн бәәрнд һал шатх йоста[+]. 10Гелң олсар уйсн хувц болн нүцкн махмуднь үзгддгоһар олсн шалвр өмсәд, шаталһна хөөн тәклин ормд үлдсн үмс цуглулҗ авад тәклин ормин хаҗуд асхтха[+]. 11Дәкәд хувцан сольҗ[†] өмсәд, үмсиг бәәрнәс һарһад цевр һазрт асхтха[+]. 12Тәклин һал шатхларн бичә унтртха. Гелң өрүн болһн терүн деер модн түлә немәд бәәтхә, шатагдх тоотыг делгәд, теднлә хамдан эвин бәрцд орулҗах өөкиг бас шататха. 13Тәкл тәкҗәх ормд һал унтрлго шатад бәәх йоста».


Өдмгәр бәрц бәрлһнә закан

14«Өдмгин бәрцин[†] закан эн. Ахарона көвүд эн бәрциг Деед Эзнә өмн тәклин ормин өөр тәвх йоста[+]. 15Авч ирсн бәрцәс олив тоста нег атхм һуйр, бас ладаниг кевтнь авад тәклин ормд дееҗинь гиһәд шататха. Эннь каңкнсн үнр болх, Деед Эзнд таасгдх. 16Наадкинь Ахарон көвүдтәһән идтхә. Эс искәсн һуйрар болһсн өдмгин бәрц әрүн[†] ормд – Харһлтын Шатрин һаза идтхә. 17Тер өдмгиг искәсн экәр болһдмн биш. Нанд авч ирҗәх һалын тәклин бәрцәс эн әңгинь Би Ахаронд болн терүнә көвүдт өгчәнәв. Эн әңгнь әрүнәс әрүн, килнцәс цеврллһнә болн һаруһинь даалһна бәрцлә әдл болҗана[+]. 18Ахарона хөөт үйнрин залу киистәнь терүг идҗ чадх. Деед Эзнд авч ирәд бәәсн һалын тәклин бәрцәс үйәс үйд, мөңкинд теднә болад күртҗәнә. Эн бәрцлә харһулгдсн тоотнь әрүн болхмн болҗана»[+].

19Деед Эзн Мошед келнә:

20– Ахарон болн терүнә көвүд Деед Эзнд эврәннь тос түркүлснә өдрәс авн таслвр угаһар буудян цаһан һуйрин ефән нег арвнаһар болһсн өдмгәр бәрц бәрх йоста. Терүнә өрәлинь өрүһәр, өрәлинь асхар авч иртхә. 21Тиим өдмг олив тостаһар дөрвлҗн таавад болһх кергтә. Эн тадна авч ирх өдмг сәәнәр элдсн һуйрас болһгдх; терүг әңгләд үүлтн. Эннь каңкнсн үнр болх. Деед Эзнд таасгдх[+]. 22Тиигҗ гелң болһн кетхә – Ахарона хөөт үй. Терүнд Ахарона үлдл болад тос түркгдх. Тиим өдмг Деед Эзнд мөңкинд нерәдгдәд бүклдән шатагдмн[+]. 23Гелңгин авч ирсн ямаран чигн өдмг бүклдән шатагдх бәрц – терүг идҗ болшго.


Килнцәс цеврллһнә бәрцин закан

24Деед Эзн Мошед келнә:

25– Ахаронд болн терүнә көвүдт кел: килнцәс цеврллһнә бәрц[†] бәрлһнә диг-даран эн. Килнцәс цеврллһнә бәрц Деед Эзнә өмн шаталһна бәрц алдг ормд алгдх йоста. Эннь әрүнәс әрүн[+]. 26Цеврллһнә бәрц кеҗәх гелң терүгән идхмн болҗана; терүг әрүн ормд Харһлтын Шатрин хашад идх кергтә. 27Эн махнд күргсн юн чигн әрүн болх. Кемр бәрцин цусн хувцнд тусхлаг, тиигхлә хувцна киртсн ормиг әрүн ормд уһах кергтә. 28Тиим бәрцин мах болһсн шавр буһш хамхлгдх йоста. Кемр бәрцин махиг улан мөңгн савд болһсмн болхла, тиигхлә тер савиг хусад усар уһах кергтә[+]. 29Гелңгүдин отгин залус цугтан тиим бәрциг идҗ чадҗана: эннь әрүнәс әрүн юмн. 30Гемән хәрүллһнә авъяс әрүн бәәрнд күцәхәр Харһлтын Шатрт цеврллһнә бәрцин цус орулна. Терүнә хөөн махиг идҗ болшго, шатах кергтә[+].

### 7


Һару даалһна бәрцин туск закан

1Һару даалһна бәрцин туск диг-даран эн, әрүнәс[†] әрүнә туск юмн[+]. 2Һару даалһна бәрциг шаталһна бәрцлә әдл нег бәәрнд алдмн. Тәклин ормд үзг болһнаснь цусар цацл цацх кергтә. 3Тәклин ормд өөкинь кевтнь тәвдмн: өөктә сүүлинь, дотр бәәх өөкинь, 4бас 2 бөөринь болн терүн деернь ташан хаҗуд бәәх өөкинь, элкнә семҗ керчҗ авх (терүг бөөртәһинь суһлҗ авх кергтә). 5Деед Эзнд һалын бәрц[†] гиһәд гелң[†] тедниг тәклин ормд шатахмн болҗана. Эннь һару даах бәрц.[†] 6Гелңгин отгин залу улс терүг идҗ чадх. Терүг әрүн ормд идх кергтә. Эннь әрүнәс әрүн юмн.


Гелңгин хүв

7Һару даалһна чигн, килнцәс цеврллһнә[†] чигн бәрцд нег диг-даран: гемән хәрүллһнә тәкл тәкҗәх бәрц гелңгин болҗана[+].

8Талдан күүнә ормд шаталһна бәрц күцәсн гелң бәрц бәрсн малын арсинь авх.

9Бешт болһсн, дөрвлҗн таавад болһсн эс гиҗ төгрг таавад болһсн өдмгәр нерәдлһнә бәрц өглһнә авъяс күцәсн гелңгин болҗана[+]. 10Олив тоснд элдсн эс гиҗ хүүрә ямаран чигн өдмгәр нерәдлһнә бәрц Ахарона цуг хөөт үйнрт әдләр күртнә[+].


Эвцлһнә бәрцин тускар

11Деед Эзнд авч ирдг күүнә эвцлһнә бәрцин[†] закан[†] эн[+]. 12Кемр терүг ханлт өргәд авч ирдг болхла, тиигхлә ханлтын бәрциг дахулад олив тоснд элдәд, эс искәсн һуйрар болһсн өдмг, тос түркәд, һуйр болн буудян цаһан һуйриг тостаһар сәәнәр элдәд болһх йоста[+]. 13Деернь искәсн һуйрар болһсн өдмг эн нерәдлһнд немгдх. Ханлтын эвцлһнә бәрцин тоод тедн орх. 14Деед Эзнд нерәдхин төлә зүсн болһнаснь неҗәһәд өдмг авгдна. Эвцлһнә бәрцин цусар цацл цацсн гелңгин хүвнь эн болҗана. 15Эвцлһнә бәрцин ханлтан өргҗәх махиг тер өдртән идх кергтә. Терүнәс нег чигн умш өрүн күртл үлдәҗ болшго[+].

16Андһарар эс гиҗ эврә дурар авч ирсн бәрцән тер өдртән идх кергтә, үлдсинь маңһдуртнь идҗ болх[+]. 17Һурвдгч өдрт үлдсн махиг шатах. 18Кемр эвцлһнә бәрцин махиг һурвдгч өдрт идхлә, тер бәрц авч ирсн күүнд кергтәд тоолгдшго юмн. Эннь үрҗ одсн махн. Терүг идсн күн гемтәд тоолгдх.

19Цевр биш юмнла харһсн махиг идҗ болшго. Терүг шатах кергтә. Цевр күн мах идҗ чадҗана. 20Кемр бузрдсн күн Деед Эзнд авч ирсн эвцлһнә бәрцин мах идхлә, тер күн эврәннь келн-улс дундас уга кегдх[+]. 21Кемр кен чигн күн бузр юм көндәхлә, күүнә бузрнь чигн болтха, эс гиҗ бузр мал, эс гиҗ җигшүртә юмс болтха, дәкәд Деед Эзнд авч ирсн эвцлһнә бәрцин мах идхлә, тер күн эврәннь келн-улс дундас уга кегдх.


Өөк болн цус идшго закан

22Деед Эзн Мошед келнә:

23– Израилин улст соңсхад кел: үкрин, хөөнә болн ямана өөк бичә идтн[+]. 24Үксн эс гиҗ аңгудын шуучад алсн малын өөкиг талдан юмнд орултн, зуг бичә идтн[+]. 25Деед Эзнд һалын бәрц гиһәд авч ирсн малын өөкинь идсн күн эврәннь келн-улс дундас уга кегдх. 26Альд эс бәәв чигн, хотдан шовудын болн малын цус бичә орулҗ идтн[+]. 27Хотдан цус орулад идсн күн эврәннь келн-улс дундас уга кегдх.


Эвцлһнә бәрцд гелңгүдин хүвнь

28Деед Эзн Мошед келнә:

29– Деед Эзнд авч ирсн эвцлһнә бәрцәсн нег хүвинь Деед Эзнд өгтхә гиҗ Израилин улст кел. 30Эврәннь һарарн Деед Эзнд һалын бәрц гиһәд белгән өгх йоста: малын өөкинь болн өрчинь өгтхә – эн өрчнь Деед Эзнә өмн белг кевтә өрггдх йоста. 31Гелң өөкиг тәклин ормд шататха. Өрчнь Ахарона болн терүнә хөөт үйнрин болҗана[+]. 32Тадна эвцлһнә бәрцин барун ташаһинь гелңд белг гиһәд өгтн, 33барун ташань Ахарона хөөт үйнрин хүвнь. Тер күн тәклин ормд эвцлһнә бәрцин цусинь болн өөкинь тәвсмн. 34Израилин улсин авч ирсн эвцлһнә бәрцәс белг гиҗ өргҗәх өрчинь болн белг гиҗ өргҗәх ташаһинь Би авнав. Тедниг Би Ахарон гелңд[†] болн терүнә хөөт үйнрт өгчәнәв. Эннь Израилин улсас мөңкинд теднд өггдх хүвнь болҗана.

35Деед Эзнд авч ирсн һалын бәрцәс тиим әңгинь Ахарон болн терүнә хөөт үйнр Деед Эзнә гелңгүд гисн нер зүүснә хөөн авчана. 36Деед Эзн теднд тос түркснә хөөн Израилин улс эднд эн әңгиг мөңкинд – үйәс үйд – өгтхә гиҗ заксмн.

37Шаталһна закан болн өдмгин, килнцәс цеврллһнә, һаруһинь даалһна, нерәдлһнә болн эвцлһнә бәрцин закан тиим. 38Энүг цугтаһинь Деед Эзн Синай[†] уул деер Мошед соңсхад келсмн. Синайин көдә һазрт Израилин улс Деед Эзнд бәрц бәртхә гиҗ заксна цагт тиим болҗана.

### 8


Ахаронд болн терүнә көвүдт гелң гисн нер зүүлһлһн

1[•]Деед Эзн Мошед келнә:

2– Ахарониг көвүдтәһинь дахулад авч ир. Хувцдынь ав, түркх олив тосинь ав, килнцәс цеврллһнә бәрц[†] гиҗ бүрү, 2 хуц болн эс искәсн һуйрар болһсн өдмгтә зембль авч ир. 3Харһлтын Шатрин үүднд хамцана әмтиг цугтаһинь цуглул.

4Моше Деед Эзнә келсиг күцәв. Олн-әмтн Харһлтын Шатрин үүднд цуглрхла, 5«Деед Эзнә заксиг таднд келҗ өгнәв», – гиҗ Моше келв. 6Ахарониг көвүдтәһинь тер өмәрән һарһад усар уһав. 7Ахарон деер киилгинь өмскв, бүсинь бүслв, деерк хувцинь болн заппуһинь өмскв. Терүг заппун сиилвртә бүсәр боов. 8Ахарона чееҗд тер түңгрцг өлгв, терүнднь урим болн туммим[†] тәвв[+]. 9Ахарона толһаднь тахъя өмскв. Тер тахъян өмн бийднь Деед Эзнә келсәр алтн темдг, әрүн[†] титм, өлгв[+].

10Дәкәд Моше түркх тос авад өргә герт[†] болн дотрнь бәәсн тоотд түркәд әрүслв[+]. 11Тәклин ормд дола дәкҗ тос цацад, терүн дотр бәәсн юмсинь, уһадг ик савиг болн терүн дор тәвдг тулгиг Моше әрүслв. 12Ахарона толһа деер түркдг тос кеһәд, Моше түркәд терүг әрүслв[+]. 13Дарунь Ахарона көвүдиг өмәрән һарһад Деед Эзнә келсәр киилгүдинь өмскәд, бүсинь бүсләд, толһаднь боодһас боов.

14Дәкәд тер килнцәс цеврллһнә бәрц бәрхәр бүрү авч ирв. Ахарон болн терүнә көвүд бүрүһин толһа деер һаран тәвцхәв. 15Дарунь бүрүг алв. Моше хурһан цуснд норһад, тәклин ормиг цеврлхин[†] төлә дөрвн өвртнь цус түркв. Үлдсн цусиг тәклин ормин улд асхв. Тиигҗ Моше тәклин орм[†] деер гемән хәрүллһнә авъяс күцәһәд, терүг әрүслв[+]. 16Бүрүһин дотркинь орасн өөкиг кевтнь, элкнә семҗиг керчҗ авад, 2 бөөринь болн теднә өөкинь кевтнь Моше тәклин ормд шатав[+]. 17Наадк әңгинь – бүрүһин арсинь, махинь болн киртә юмсинь – хамцана бәәрнәс холд Деед Эзнә заксар шатав[+].

18Хөөннь шатагдх хуц авч ирв. Ахарон болн терүнә көвүд хуцин толһа деер һаран тәвв. 19Хуциг ална. Моше тәклин орм эргүләд цусинь цацна. 20Хуцин махиг әңгләд чавчна, Моше толһаһинь, чавчсн махинь болн өөкинь шатана. 21Хуцин дотринь болн көлинь уснд уһана. Моше хуциг бүклднь тәклин ормд юм үлдәлго шатана. Эннь бүклдән шатагдх бәрц болҗана. Каңкнсн үнр Деед Эзнд тааста, Терүнд нерәдсн һалын бәрц.[†] Мошед Деед Эзнә заксн заавр[+].

22Дарунь хойрдгч хуц авч ирнә. Эннь нерәдлһнә бәрц. Ахарон болн терүнә көвүд хуцин толһа деер һаран тәвнә. 23Хуциг ална. Моше хуцин цус Ахарона барун чикнә ашкднь, барун һарин эркәд болн барун көлин эркәд түркнә[+]. 24Дәкәд Ахарона көвүдиг өмәрән һарһад, Моше көвүн болһна барун чикнә ашкднь, барун һарин эркәд болн барун көлин эркәд хуцин цус түркнә. Тәклин ормд дөрвн үзгәснь цус цацна. 25Дәкәд хуцин өөктә сүл, дотркинь ораҗасн өөкинь кевтнь, элкнә семҗинь, 2 бөөринь болн деернь бәәх өөкинь, бас хуцин барун ташаһинь авна. 26Деед Эзнә өмн зогсҗасн зембләс эс искәсн һуйрар болһсн өдмг, олив тосар элдсн нег һуйр болн нимгн һуйр авад, хуцин өөкн деер болн барун таша деернь тәвнә. 27Эдниг цугтаһинь Ахарона болн терүнә көвүдин һар деер тәвәд Деед Эзнә өмн Моше өргнә. 28Дәкәд Моше теднә һар деер бәәсн тоотыг авад тәклин ормд шатагдх тоотла хамднь шатана. Эннь нерәдлһнә бәрц бәәсмн. Каңкнсн үнр Деед Эзнд тааста, Терүнд һалын бәрц болҗана. 29Моше хуцин өрчинь авад Деед Эзнә өмн өргв. Деед Эзнә заксар эннь нерәдлһнә бәрцд орулҗах Мошен хүвнь болҗана.

30Дәкәд Моше түрклһнә тос авад, тәклин ормас цус авад, Ахаронд болн хувцнднь цацл цацна. Ахарона көвүдт болн теднә хувцдтнь бас цацл цацна. Тиигҗ Ахарониг көвүдтәһинь болн теднә хувцдынь Моше әрүслнә.

31Моше Ахаронд болн көвүдтнь келнә:

– Харһлтын Шатрин үүднд эн махиг чанад тер ормднь идтн. Нерәдлһнә бәрцин зембльд бәәх өдмглә хамднь тер махиг идтн. Тиигҗ нанд Бурхн закла: «Энүг Ахарон болн терүнә көвүд идх йоста». 32Үлдсн махиг болн өдмгиг шататн. 33Тадниг гелңд[†] нерәдлһн эс күцтл долан хонгтан Харһлтын Шатрас бичә һартн. Тер керг долан хонгтан кегдх. 34Эндр кегдсн тоотыг Деед Эзн тадна гемән хәрүллһнә авъяс күцәгдх гиҗ кесмн. 35Долан хонгтан Харһлтын Шатрин үүднд өдр сө уга бәәтн. Деед Эзнд нерәдәд көдлтн, тиигхлә тадн үкшгот. Тиигҗ нанд закла.

36Мошеһәр дамҗад Деед Эзнә өгсн заавриг Ахарон болн терүнә көвүднь цугтаһинь күцәв.

### 9


Ахарон бийиннь төлә болн олн-әмтнә төлә бәрц бәрнә

1Нер зүүлһнә долан хонгин хөөн нәәмдгч өдртнь Моше Ахарониг көвүдтәһинь болн Израилин медәтнриг дуудад, 2Ахаронд келнә:

– Килнцәс цеврллһнә бәрц[†] бәрхин төлә туһл авч ир. Шаталһна авъяс күцәхин төлә хуц авч ир. Хоюрн эрмдг уга болх йоста. Тедниг Деед Эзнә өмн зогса.

3Израилин улс килнцәс цеврллһнә бәрц бәрхин төлә тек, шатахин төлә эрмдг уга нег җилә туһл болн хурһ авч иртхә гиҗ кел. 4Деед Эзнә өмн эвцлһнә бәрц[†] бәрхин төлә бух болн хуц авч иртхә. Бас олив тоснд элдсн өдмгин бәрц[†] авч иртхә. Яһад гихлә эндр Деед Эзн таднд үзгдәд ирх!

5Израилин улс Мошен келсиг цугтаһинь Харһлтын Шатрт авч ирәд Деед Эзнә өмн хамцан кевтән зогсцхав. 6Моше келв:

– Таднд Деед Эзнә туурмҗ буухин төлә Деед Эзн эн юм тадн кетхә гив.

7Моше Ахаронд келв:

– Тәкл тәкдг орм[†] тал өөрд, эврәннь цеврллһнә[†] болн шатах бәрцән авч ир. Теднәр бийиннь болн олн-әмтнә төлә гемән хәрүллһнә авъяс күцә. Дәкәд Деед Эзнә заасар олн-әмтнәс гемән хәрүллһнә бәрц өг.

8Ахарон тәкл тәкдг орм тал өөрдәд, бийиннь төлә цеврллһнә авъяс күцәҗ туһл малыг алв. 9Көвүднь терүнд туһлын цус авч өгв. Ахарон тер цуснд хурһан норһад, тәклин ормин өврмүдтнь түркв. Үлдсн цусиг тәклин ормин улд асхв. 10Цеврллһнә бәрцин өөкинь, бөөринь болн элкнә семҗинь Деед Эзн Мошед заасар тиигҗ Ахарон тәклин ормд шатав. 11Туһлын махнь болн арснь бәәрнәс һазаран һарһгдад шатагдв[+].

12Дәкәд Ахарон шатагдх бәрциг алв. Көвүднь терүнд бәрцин цусинь авч өгв. Ахарон тәклин ормиг дөрвн үзгәснь цус цацад әрүслв. 13Көвүднь чавчсн махиг болн толһаһинь авад Ахаронд өгв. Тедниг цугтаһинь тер тәклин ормд шатав. 14Бәрцин дотринь болн көлмүдинь уснд уһаһад, тәклин ормд шатагдх бәрцлә хамднь шатав.

15Дарунь тер олн-әмтнә авч ирсн малмудыг бәрцд орулв. Теднә цеврллһнә төлә авч ирсн текиг алад, өмнкләрн әдл цеврллһнә авъяс күцәв.

16Дәкәд шатагдх малыг һарһад, кех диг-дараһар тәкл тәкв. 17Дарунь тер өдмгин бәрцәс нег атхм авад тәклин ормд шатав. Тернь өрүн шатасн бәрцст немр болв.

18Олн-әмтнә эвцлһнә бәрц гиһәд Ахарон бухиг болн хуциг алв. Көвүднь терүнд бәрцин цусиг авч өгв. Ахарон тәклин ормин эргнднь цацл цацв. 19Тедн Ахаронд бухин болн хуцин өөкинь авч өгв. Эннь өөктә сүл, дотр өөкн, бөөр, элкнә семҗн. 20Өөктә тоотынь малын өрч деернь тәвв. Өөкинь Ахарон тәклин ормд шатав. 21Малын өрчинь болн барун ташаһинь Мошен келсәр Деед Эзнә өмн өргв.

22Ахарон олн-әмтн тал һаран өргәд тедниг әдслв. Цеврллһнә, шаталһна болн эвцлһнә бәрцсәр тәкл тәкәд, тер ормасн хооран һарв.

23Моше Ахарон хойр Харһлтын Шатрт орв. Тендәс һарад олн-әмтиг тедн әдслв. Олн-әмтнд Деед Эзнә туурмҗ буув[+]. 24Деед Эзнәс ирсн һал шаталһна бәрциг болн тәклин ормд бәәсн өөкиг сорад зальгчкв. Терүг үзсн әмтн байрлҗ хәәкрәд, һазр элкдәд унцхав.

### 10


Авиуд Надав хойрин килнц болн үкл

1Ахарона Надав Авиуд хойр көвүн эврәннь күҗин савд шатчах һал болн күҗ авад, Деед Эзнд харш болх һал авч ирнә. Тиим юм кетхә гиҗ теднд Деед Эзн келсн уга бәәҗ[+]. 2Деед Эзнәс һал һарад тедниг шатана. Тедн Деед Эзнә өмн үкҗ одна[+]. 3Моше Ахаронд келнә:

– Энүнә тускар Деед Эзн келләлм: «Нанд өөрхн әмтнд Би Эврәннь әрүн[†] бәәдлән һарһхув, олн-әмтнә өмн Эврәннь туурмҗан үзүлхүв».

Ахарон тагчг бәәв[+].

4Моше Мисаилиг болн Элцафаниг, Ахарона авһ Узиелин көвүдиг дуудад теднд келнә:

– Нааран иртн. Төрлиннь цогцсинь әрүн ормас һарһад, бәәрнәс холд авад йовтн[+].

5Мошен келсәр тедн одад үксн улсиг хувцнаснь өргәд, хамцана бәәрнәс һарһна. 6Тегәд Моше Ахаронд болн Элеазар Итамар хойр көвүнднь келнә:

– Үсән бичә сарсалһтн, хувцан бичә шуултн, эс гиҗ тадн үкхит, тегәд цуг хамцанд цухл буух. Болв тадна өөрхн улс, Израилин улс цугтан, Деед Эзнә кесн эн шаталһнд һундлан һарһҗ уультха[+]. 7Үкшгон төлә Харһлтын Шатрин үүднәс тадн бичә һархар седтн. Тадн деер Деед Эзнә түрксн тосн бәәнм.

Тедн Мошег соңсв[+].


Мөрглһнә цагт чаһр болн искәсн әрк уушгон тускар

8Деед Эзн Ахаронд келнә:

9– Чи чигн, чини хөөт үйнр чигн Харһлтын Шатрт орхар седҗәхләрн чаһр болн искәсн әрк бичә уутха, эс гиҗ тадн үкхит. Эннь таднд кеҗәх мөңк зокалыг цуг үйнр күцәтхә. 10Тадн әрүн юмиг әрүн бишәснь, цевр юмиг цевр бишәснь[†] йилһх йостат[+]. 11Деед Эзн Мошеһәр дамҗад өгсн зокалмудыг Израилин улст цугтаһинь дасхх йостат.


Тәкл тәксн цагт гелңгүдин хүвин тускар

12Моше Ахаронд болн терүнә үлдсн Элеазар болн Итамар хойр көвүнд келнә:

– Деед Эзнд нерәдснәс үлдсн һалын бәрц[†] һуйрас авад, эс искәсн өдмг болһад, тәклин ормин хаҗуд идтн. Эннь әрүнәс әрүн бәрц өглһн. 13Терүг әрүн ормд идтн. Эннь Деед Эзнд авч ирҗәх һалын бәрцин хүвнь чини болн чини хөөт үйнрин болҗана. Тиигҗ нанд закла[+]. 14Белг гиһәд бәрцд орулсн малын өрчинь болн ташаһинь чи, чини көвүд-күүкд чини хөөн ямаран чигн цевр һазрт идҗ чадҗана. Израилин улсин авч ирсн эвцлһнә бәрцсин[†] цугтаһаснь эн хүвнь чини болн чини хөөт үйнрин. 15Деед Эзнә өмн белг гиһәд өргх өөктә ташаг, белг гиһәд өгчәх өрчиг чамд өгх йоста. Эннь чамд болн чини хөөт үйнрт мөңкинд өггдх хүв. Деед Эзн тиигтхә гисмн.

16Килнцәс цеврллһнә бәрцд[†] авч ирсн тек яһла гиҗ Моше сурв. Тернь шатагдсн болҗ һарв. Моше Ахарона үлдсн Элеазар Итамар хойр көвүдт уурлна. Теднд келнә:[+]

17– Тадн яһад цеврллһнә малын махиг әрүн ормд эс идвт? Энтн әрүнәс әрүн. Тадниг Деед Эзнә өмн хамцананнь геминь хәрүллһнә авъяс күцәһәд, хамцана гемәс цеврлтхә гиҗәнә! 18Кемр эн бәрцин цусинь әрүн бәәрнд эс орулсмн болхла, тадн мини келсәр бәрциг идх йоста биләт[+].

19Ахарон Мошед келнә:

– Эндр Деед Эзнд цеврллһнә бәрц болн шатагдх бәрц авч ирлә. Болв маднла иим йовдл учрв. Кемр би эндр цеврллһнә бәрцин махиг идсн болхла, Деед Эзн зөвшәрх билү?

20Терүнә келсиг Моше соңсад, зөвтә гив.

### 11


Цевр болн бузр малмудын тускар

1[•]Деед Эзн Моше Ахарон хойрт келв:

2– Израилин улст соңсхад келтн: «Һазр деер бәәх тадна идх бод малмуд эн[+]. 3Тадн салата турутнриг болн кевлһән кевдг малмудыг идҗ чадҗанат. 4Тиим малмуд дундас темә бичә идтн (тедн кевлһән кевв чигн, болв сала турутнр биш, дәкәд тер таднд цевр биш),[†] 5дамаг[*] (эн кевлһән кевдг болв чигн, сала турута биш, таднд цевр биш), 6туулаг (эн кевлһән кевдг болв чигн, сала турута биш, дәкәд таднд цевр биш), 7һаха (эн сала турута мал болв чигн, болв кевлһ кевхш, дәкәд таднд цевр биш). 8Теднә мах бичә идтн, үксн юмна цогц бичә көндәтн. Таднд тедн бузр болҗана.

9Усн дотр бәәх адусдас, теңгсин болн һолын уснд бәәдг әмтә адусдас сервәтә болн гилвснтә юмс идтн. 10Сервә болн гилвсн уга теңгсин болн һолын уснд бигшҗәх үүрмг әмтә адусд болн уснд бәәдг талдан тоотс таднд җигшүртә болх. 11Эннь таднд җигшүртә: теднә махинь бичә идтн, үксн тиим юмст дурго болтн. 12Усн дотр бәәдг сервә болн гилвсн уга адусд таднд җигшүртә.

13Тадна җигшх шовуд эн (тедниг идҗ болшго, эдн җигшүртә): һәрд, ик махсг шовун, скопа, 14элә болн зүсн-зүүл начн, 15зүсн-зүүл керәс, 16шар шовун, сипуха, цах шовун болн зүсн-зүүл харцх шовуд, 17неясыть, баклан, совка, 18цаһан һурвлһ, көдә һазрин һурвлһ, гекс, 19ханчилду шовун, зүсн-зүүл көк хутн шовуд, цоклур болн бавуха.

20Дөрвн көлтә нисдг үүрмг әмтә хорхас таднд җигшүртә болх. 21Болв тадн дөрвн көлтә нисдг үүрмг әмтә адусдыг идҗ чадҗанат. Теднд иим көләс талдан һазр деегүр һәрәдхләрн нуһлгддг көлтә. 22Тегәд тадн зүсн-зүүл царцахас, ямаран чигн ут көлтә царцахас, зүсн-зүүл мөрн царцахас болн ямаран чигн бичкн царцахас идҗ чадҗанат[+]. 23Наадк дөрвн көлтә нисдг әмтә хорха-хотн таднд җигшүртә болх.

24Иим адусдас көлтә тадн бузрдхит, үксн юмна цогцинь көндәсн күн асхн күртл цевр биш болх. 25Тиим цогц өргсн күн хувцан уһах йоста. Тер күн асхн күртл бузр болх[+]. 26Сала турутань биш, эс гиҗ кевлһән эс кевдг малмуд таднд бузр. Теднә үксн цогциг көндәсн күн цевр биш. 27Дөрвн көлтә тавгар ишкәд йовдг мал-адусд таднд цугтан бузр. Тиим үксн юмсин цогц көндәсн күн асхн күртл цевр биш. 28Кемр тиим малын күш өргхлә, хувцан уһах йоста, тер күн асхн күртл цевр биш. Тиим мал-адусн таднд бузр.

29Һазр деерәһүр бигшәд гүүдг үүрмг әмтә юмсудас таднд бузрнь сохр нумн, хулһн, зүсн-зүүл ик гүрвлдәс, 30геккон, толвң эрәтә гүрвлдә, йирин гүрвлдә, сцинк болн хамелеон. 31Эдн бузр үүрмг әмтә адусд. Тиим үксн адусд көндәсн күн асхн күртл цевр биш. 32Тиим үксн адусн юн деер болвчн унхла, тернь бузр болх. Модар кегдсн, эдәр, арсар, эс гиҗ шүрүн эдәр кегдсн юмн деер унхла, тернь цевр биш. Кемр тер юмн эзндән кергтә болхла, терүг уснд тәвх кергтә. Тегәд тер асхн күртл бузр болх, дәкәд цевр болх[+]. 33Кемр тер үүрмг әмтә адусд шавр савд орхла, терүнә бәәсн юмн бузрдҗ одх. Тиим савиг хамхлх кергтә[+]. 34Идтхә гисн хотд тер савас усн орхлаг, уутха гисн усн тер савас кегдхләг, тедн ямаран савд эс бәәв чигн цугтан бузр болҗана. 35Үксн эн үүрмг әмтә адусд юмн деер унв чигн цугтан цевр биш болҗана. Һулмт эс гиҗ беш болну, тедниг хамхлх кергтә. Тедн цевр биш, таднд тедн цевр биш. 36Ямаран чигн булгта һазр, эс гиҗ усн хурдг нүкн цевр болх, зуг терүн дотр чивҗәх үксн үүрмг адусиг көндәсн күн бузрдх. 37Кемр тиим үксн адусн тәргдх экн деер унхла, тернь цевр кевәрн үлдх. 38Болв кемр тер усн дотрк тәрәнә экн деер унхла, тер экн таднд цевр биш.

39Кемр хотд орулх мал үкҗ одхла, тиигхлә кен чигн күн терүнә цогц көндәхлә асхн күртл цевр биш болх[+]. 40Эн махнас идсн күн эврәннь хувцан уһах йоста, тегәд асхн күртл цевр биш болх. Тиим малын күш өргсн күн асхн күртл хувцан уһах зөвтә. Тер күн асхн күртл цевр биш болх.

41Һазр деерәһәр мөлкҗ йовх үүрмг әмтә адусдыг идҗ болшго, эннь җигшүртә. 42Тиим үүрмг әмтә адусдыг бичә идтн: элкәрн һазр деерәһәр мөлкдг, дөрвн тавгарн йовдгиг, эс гиҗ олн көлтә юмсиг. Эннь цугтан җигшүртә. 43Ямаран чигн үүрмг әмтә юмсар бичә бийән бузрдатн, теднәс көлтә бичә бузр болтн, бичә цевр бәәдлән геетн. 44Яһад гихлә Би – Деед Эзн, тадна Бурхнв. Әрүн[†] болтн, бийиннь әрүн бәәдлән хадһлтн, яһад гихлә Би әрүнв. Һазр деерәһәр гүүҗ йовх үүрмг әмтә юмсудас көлтә бичә бузрдтн[+]. 45Би – Деед Эзн, тадна Бурхн болхар тадниг Египетәс һарһлав. Әрүн болтн, яһад гихлә Би әрүнв.

46Бод малын болн нисдг үүрмг әмтә адусдын, усн дотр эрвлзәд гүүҗәх зүсн-зүүл әмд юмсин, һазр деерәһәр мөлкҗәх үүрмг әмд адусдын туск закан[†] эн. 47Эннь цевр бишиг цевр юмнас йилһх: идх әмд юмсиг идшго әмд юмсдас йилһх закан»[+].

### 12


Күүкд күн үр һарһсна хөөтк цеврллһн

1Деед Эзн Мошед келнә:

2– Израилин улст күргәд кел: «Кемр күүкд күн көвү һарһхла, тер долан хонгтан киртә болх. Сарин кир ирснлә әдл болдмн[+]. 3Нәәмдгч өдртнь нилхин әмнә үзүртнь керчлһ кех кергтә[+]. 4Һарчах цуснасн тер күүкд күн 33 хонгтан цеврлгдх.[†] Тер бичә әрүн[†] юм көндәтхә, цеврллһнәсн эс һартл бичә әрүн бәәрн тал өөрдтхә[+]. 5Күүкн үр һарһсн гергн хойр долан хонгтан цевр биш болх. Сарин кир ирснлә әдл болдмн. Терүнә хөөн 66 өдртән һарчах цуснасн тер цеврлгдх.

6Көвү эс гиҗ күүк һарһсна хөөн цеврллһнә болзг чилхлә, Харһлтын Шатрин үүдн тал иртхә. Тенд гелңд[†] нег наста хурһ шаталһна бәрцд орулхин төлә авч иртхә. Дәкәд көглҗрһ эс гиҗ баахн көглҗрһ шовуд килнцәс цеврллһнә бәрц[†] гиҗ авч иртхә. 7Гелң терүнә гемән хәрүллһнә авъяс күцәһәд, Деед Эзнд эн бәрцс гиҗ өгх. Тегәд үр һарһсн күүкд күн һарчах цуснасн цеврлгдх. Эннь көвү эс гиҗ күүк һарһсн гергнә бәрх закан.[†]

8Кемр тер хөөнә хурһ эс авч ирҗ чадхла, тиигхлә 2 көглҗрһ эс гиҗ 2 баахн көглҗрһ шовуд авч иртхә. Нег шовуг шаталһнд орулх, хойрдгчинь килнцәс цеврллһнә бәрцд орулх. Гелң терүнә гемән хәрүллһнә авъяс күцәтхә, тегәд тер цевр болх»[+].

### 13


Арсна гемин тускар

1Деед Эзн Мошед келнә:

2– Кемр күүнә махмудын арсн деер хавдр, бүрлдлһн эс гиҗ цаһан толв һархла, эннь проказа гидг арсна гем. Тер күүг Ахарон гелң[†] тал, эс гиҗ терүнә нег гелң[†] болҗах хөөт үй тал авч одх кергтә. 3Арсн деер һарсн гемиг тер хәләтхә. Кемр тер ормднь урһҗах үсн цаһаһад, хотхр орм[†] һарсн болхла, тиигхлә тернь проказа гем. Гелң тиим юм үзхләрн гемтә күүг бузр гиҗ тоолхмн болҗана[+]. 4Кемр арсн деер цаһан толв бәәхлә, зуг хотхр орм уга, тер ормд урһҗах үсн эс цаһасн болхла, тиигхлә гелң тер күүг долан хонгт талднь бәртхә. 5Дола хонад гелң терүг хәләтхә. Кемр шархта орм эс оңдарсмн болхла, арсн деерәһәр эс түгҗ одсмн болхла, тиигхлә гелң гемтә күүг бас долан хонгт һанцараһинь бәртхә. 6Дола хонад терүг шинәс хәләтхә. Кемр шархин орм цәәвр бәәдл һарад, арсн деегүр эс түгсн болхла, тиигхлә гелң гемтә күүг цевр[†] гиҗ зәңглх. Эннь йирдән бүрлдлһн бәәҗ. Эн күн хувцан уһатха, тегәд цевр болх[+]. 7Болв тер гелңд бийән үзүләд, цеврдснә хөөн бүрлдлһнә гем арсн деегүрнь түгсн болхла, дәкн гелңд бийән үзүлх кергтә. 8Кемр гелң бүрлдлһнә гем арсар түгсинь үзхләрн, тер гемтә күүг бузр гиҗ зәңглх йоста. Эннь проказа гем.

9Проказа гемтә күүг гелңд авч одх кергтә. 10Кемр гелң гемтә күүнә арсн деер цәәсн хавдр, тер ормд үсн цәәһәд, махнь үзгдәд халцха болсиг үзхләрн, 11тернь удандан бәәх проказа гем гих. Тиим күүг гелң цевр биш гиҗ зәңглх зөвтә. Салу бәрхмн биш – тер цевр биш. 12Болв кемр гем арсарнь түгәд толһаһаснь тавгтнь күрсиг гелң медхлә, 13тер күүнә махмудынь кевтнь гем бүрксиг гелң үзхләрн, тиим бәәдлиг гелң цевр гиҗ келх йоста. Махмуднь кевтән цәәсн болхла, цевр болҗана. 14Болв күүнә махмудт ил сөрв һархла, тиим күн цевр биш. 15Кемр гелң тиим сөрв үзхләг, тер күүг цевр биш гиҗ келх йоста. Ил сөрв цевр биш, эннь проказа гем. 16Болв сөрвнь дәкн цаһахла, тер күн шинәс гелң тал одтха. 17Гелң терүг хәләтхә. Кемр шархта ормнь цаһасн болхла, гелң гемтә күүг цевр гих. Тер күн цевр.

18Кемр күүнә арсн деер хавдр һарад эдгхләнь, 19терүнә ормд цаһан хавдр эс гиҗ улан-цаһан толв һарч ирхлә, гемтә күн гелңд бийән үзүлтхә. 20Кемр эн орм хотхр болад үснь цәәсн болхла, гелң тиим күүг цевр биш гиҗ келх йоста. Эннь хавдрин ормд һарч ирсн проказа гем. 21Болв кемр гелң терүнд цаһан үс болн хотхр орм эс олхла, дәкәд толв цәәсиг үзхләрн гемтә күүг долан хонгт һанцараһинь бәәлһтхә. 22Кемр толв арсн деерәһүр түгсн болхла, тиигхлә гелң тер күүг цевр биш гиҗ келх: эннь гем. 23Болв цаһан толв эс оңдархла, эс түгхлә, тиигхлә эннь хавдрас үлдсн йирин сөрв. Тегәд гелң терүг цевр гиҗ келх йоста.

24Кемр кен-негнь һалд шатад, шатсн ормднь ил махн улан-цаһан, эс гиҗ цаһан болҗ һархла, 25эн күүг гелң хәләтхә. Кемр толв деерк үсн цәәһәд, хотхр орм һарсн болхла, тиигхлә шатсн махмудт проказа гем һарч ирсн болҗана. Тиигхлә гемтә күүг гелң цевр биш гиҗ келх зөвтә: эннь проказа. 26Кемр гелң цаһан үс болн хотхр орм эс үзхлә, дәкәд толв цәәсиг үзхләрн гемтә күүг долан хонгт талднь бәәлһтхә. 27Дола хонад гелң терүг хәләтхә. Кемр толв арсн деегүр түгсн болхла, гелң тер күүг цевр биш гиҗ келх йоста. Эннь проказа гем. 28Кемр эн толв оңдарлго болн арсн деегүр эс түгҗәхлә, цәәҗ одсн болхла, тиигхлә тер хавдр шатснас һарчана. Гелң тер гемтә күүг цевр гиҗ тоолх йоста. Эннь шатснас һарчах сөрв.

29Кемр залусин эс гиҗ гергчүдин толһа деернь, эс гиҗ өргн деернь арснь хавдхла, 30гелң тер ормд хотасн бәәдл болн нигт биш шар үс үзхләрн тер күүг цевр биш гиҗ келх йоста. Эннь цар гем, толһад һардг эс гиҗ өргн деер һардг проказа гем. 31Кемр тер ормд хотхр уга, хар үсн уга болхла, тиигхлә гемтә күүг долан хонгт һанцараһинь бәәлһтхә. 32Долан хонг болад гелң гемтә күүг хәләх йоста. Кемр цар гем эс түгсн болхла, кемр тер ормд шар үсн эс урһсн болн эс хотасн болхла, 33гемтә күн өвчәх ормиг көндәлго үсән хустха. Тегәд гелң терүг бас долан хонгт салу бәртхә. 34Дола хонад гелң терүг шинҗләд хәләтхә, кемр цар гем арсн деегүр эс түгсн болхла, кемр хотхр орм эс һарсн болхла, гелң терүг цевр гиҗ тоолхмн болҗана. Тер күн хувцан уһатха, тегәд тер цевр болх[+]. 35Болв кемр гемтә күн цевр гиҗ келснә хөөн цар гем арсн деегүр түгсн болхла, 36гелң терүг үзхләрн шарлсн үс хәәлго чигн бәәх: гемтә күн цевр биш. 37Кемр хавдсн орм эс оңдарсмн болхла, тенд хар үсн урһхла, тиигхлә гемнь эдгәд тер күн цеврдсн болҗана. Гелң терүг цевр гиҗ тоолх йоста.

38Кемр залусин эс гиҗ гергчүдин арсн цаһан толвар бүркгдхлә, 39гелң гемтә күүг хәләһәд тер толв өңгән геехлә, тиигхлә эннь йирдән цаһасн арсн болҗана. Гемтә күн цевр.

40Кемр күүнә гиҗгиннь үсн унхла, тиигхлә гиҗгнь халцха, тиим күн цевр. 41Кемр өмннь урһҗах үсән геехлә, тиигхлә эннь халцха орм, тиим күн цевр. 42Болв кемр күүнә халцха гиҗгт, эс гихлә өмннь бәәх халцха ормд улан-цаһан толв һарч ирхлә, тиигхлә эн ормд проказа гем түгҗәнә. 43Кемр гелң эн күүг хәләһәд гиҗгтнь бәәсн халцха ормд, эс гиҗ өмннь бәәсн халцха ормд проказа гемин бәәдлтә улан-цаһан хавдр үзхлә – тиим гем арсн деер бәәснлә әдл болхла, 44тиигхлә эн күн проказа гемтә, цевр биш. Гелң терүг цевр биш гиҗ тоолх йоста: терүнә толһа деер проказа.

45Проказа гемәр гемтсн күүнә хувцнь шуурха, үснь сарвасн, тер чирәһән сахласн дорагшан бултулх йоста. Тегәд тер хәәкртхә: «Цевр биш, цевр биш!» 46Гемнь эс давтл тер күн цевр биш болх. Тиим күн цевр биш, һанцарн бәәх йоста. Терүнә бәәрн олна бәәрнәс холд бәәтхә[+].


Хувцн деер бәәх проказа гемин тускар

47Кемр проказа гем шеемг, эс гиҗ олсн эдәр уйсн хувцн деер үзгдхлә, 48олсн, эс гиҗ шеемг эдин утдан бәәх утцн деер, эс гиҗ көндлң утцн деер, арсн деер, арсар уйсн ямаран чигн кегдлмүд деер, 49кемр эн толв хувцн деер, эс гиҗ арсн деер, эдин утдан бәәх утцн деер, эс гиҗ көндлң бәәх утцн деер, ямаран чигн арсар уйсн хувцн деер ноһавр, эс гиҗ улавр өңгтә болхлаг, эннь проказа гем. Эн хувциг гелңд үзүлх кергтә. 50Гелң тер юмиг хәләһәд долан хонгтан терүг күн бичә көндәтхә гиҗ зактха. 51Кемр дола хонад тер толв хувцн деегүр түгсн болхла, эдин утдан бәәх утцн деер, эс гиҗ көндлң бәәх утцн деегүр, эс гиҗ арсар кесн кегдлмүд деегүр ямаран чигн кергтә эс болв, тегәд эн хорта проказа гем, эн юмн цевр биш. 52Толв һарч ирх хувциг, эн утдан бәәх болн көндлң бәәх утцдиг, эн олсн эс гиҗ шеемг эдиг, эс гиҗ арсар кесн кегдлмүдиг, тиигхлә шатах кергтә. Эннь хальдврта проказа гем, олзлсн юмс шатагдх йоста. 53Кемр толв эд деегүр, утдан болн көндлң бәәх утцд деегүр, арсн кегдлмүд деегүр эс түгсиг гелң үзхләрн, 54тиигхлә толв бәәх хувциг уһатха гиҗ гелң зактха. Дәкәд долан хонгтан күн терүг бичә көндәтхә. 55Кемр уһасна хөөн хувцн деерк толв эс икдв чигн өңгән эс геесн болхла, тегәд эн хувцн цевр биш. Терүг шатах кергтә. Тиим толв һазань бәәнү, дотрнь бәәнү йилһл уга, хувцн үрҗ одсн болҗана. 56Кемр уһасна хөөн тер хувцна толвнь цәәҗ одсн болхла, эдин эн әңгинь, эс гиҗ арсинь, эс гиҗ утдан бәәх көндлң бәәх утцдин әңгинь шуулад авчкг. 57Кемр толв шинәс тер юмс деер һарч ирхлә, тиигхлә тер түгҗәдг болҗана. Тегәд толв бәәх хувциг шатах кергтә. 58Болв уһасна хөөн эдәс, утдан бәәх эс гиҗ көндлң утцд, ямаран чигн арсн кегдлмүд деер эн толв һархла, тиигхлә бас шинәс тер юмиг уһатха. Тегәд тернь цевр болх.

59Проказа гем шеемг эс гиҗ олсн, утдан бәәх, эс гиҗ көндлң бәәх утцд деер болн ямаран чигн арсн кегдлмүд деер һарч ирхлә, тернь цевр аль цевр биш гиҗ келх закан[†] болҗана.

### 14


Проказа гемәс эдгснә хөөн күцәх авъясмудын тускар

1Деед Эзн Мошед келнә:

2– Проказа гемәр гемнснә хөөн күн яһҗ бийән цеврлхин[†] туск закан[†] эн. Терүг гелң[†] тал авч иртхә[+]. 3Гелң тер күн тал бәәрнәсн һарч ирх йоста. Кемр гелң гемтә күүнә гемнь эдгсинь үзхлә, 4цеврдхәр седҗәх күүнә төлә 2 цевр шову, хошун модна зорһс, улавр күрң эдин тасрха болн хуссоп[†] авч иртхә[+]. 5Нег шовуг цевр усар дүүргсн шавр буһш деер алтха гиҗ гелң зактха. 6Әмд шовуг хошун модна зорһста, улавр күрң эдин тасрхата болн хуссопта хамднь цевр усар дүүргсн буһш деер алгдсн шовуна цуснд орулад норһтха. 7Тер цусар гелң проказа гемәр гемнснә хөөн цеврлгдҗәх күүг цеврлхин төлә дола дәкҗ цацл цацх йоста. Әмд шовуг гелң сулднь тәвхмн[+]. 8Цеврлгдҗәх күн хувцан уһатха, үсән кевтнь хустха, бийән уһатха. Тегәд тер цевр болх. Терүнә хөөн тер олна бәәрнд орҗ чадҗана. Болв бас долан хонгтан эврәннь шатрт орлго бәәх[+]. 9Дола хонад тер күн үсән кевтнь хусх йоста – толһаһан хусх, сахлан болн күмсгән хусх. Үсән кевтнь хусад, бийиннь хувцан уһаһад, бийән уһасна хөөн цевр болх.

10Нәәмдгч өдр 2 эрмдг уга хурһ, эрмдг уга нег җил күцсн хө болн өдмгин бәрц[†] кехин төлә олив тоснд элдсн ефән арвна һурвдгч әңг буудян цаһан һуйр болн 1 лог[†][*] олив тос авч иртхә. 11Цеврллһнә авъяс кеҗәх гелң цеврлҗәх күүг Деед Эзнә өмн Харһлтын Шатрин үүднд авч ирсн бәрцтәһинь зогсатха. 12Гелң 1 хурһиг һаруһинь даах бәрц[†] гиҗ 1 лог олив тоснла хамднь авад, тедниг Деед Эзнә өмн өргтхә. 13Хурһиг әрүн[†] ормд алх кергтә. Цеврллһнә болн шаталһна бәрц бәрдг ормд кех. Һару даах бәрц цеврллһнә бәрцлә әдл гелңгин болҗана. Эннь әрүнәс әрүн юмн[+]. 14Һару дааҗах бәрцин цуснас авад гелң цеврлгдҗәх күүнә барун чикнә ашкднь, барун һарин ик хурһнднь, барун көлин ик хурһнднь түрктхә[+]. 15Авч ирсн тосиг гелң зүн һарин атхгдсн альхн деер кеһәд, 16тер альхн деер кегдсн тоснд барун һарин хурһан норһад, Деед Эзнә өмн дола дәкҗ цацл цацтха. 17Альхн дотр үлдсн тосар цеврлгдҗәх күүнә барун чикнә ашкднь, барун һарин ик хурһнднь, барун көлин ик хурһнднь түрктхә. Тер һару даалһна бәрцин цусн деерәһәр олив тос түркг. 18Альхн дотр үлдсн тосиг гелң цеврлгдҗәх күүнә толһа деернь кетхә. Тиигҗ гелң Деед Эзнә өмн гем хәрүллһнә авъяс күцәх.

19Гелң килнцәс цеврллһнә бәрц[†] кетхә. Тегәд гелң эн күүнд гемән хәрүллһнә авъяс күцәх. Терүг тиигҗ цеврлх.

Дарунь шатагдх бәрц алх кергтә. 20Шатагдх болн өдмгин бәрциг гелң тәклин орм[†] деер тәвтхә. Тиигҗ гелң гемән хәрүллһнә авъяс күцәх. Тер күн тегәд цевр болх.

21Кемр күн угатя болад мөңгн уга болхла, һаруһинь даах бәрцд орулх 1 хурһ автха. Гемән хәрүллһнә авъяс күцәхин төлә Деед Эзнд терүг өргтхә. Дәкәд олив тоснд элдсн буудян һуйрин арвна хүвин 1 хүв ефә[†] өдмгин бәрцд орулх болн 1 лог олив тос автха. 22Дәкәд бас 2 көглҗрһн шову эс гиҗ 2 баахн көглҗрһн шову (терүнә чидләр) авч иртхә. Нег шовуһинь килнцәс цеврллһнә бәрц гиһәд, хойрдгч шовуһинь шаталһна төлә гиһәд авч иртхә.

23Эврәннь цеврллһнә нәәмдгч өдр бел кесн тоотан авад гелң тал ирәд, Харһлтын Шатрин үүднд Деед Эзнә өмн зогстха. 24Һаруһинь даах бәрцд орулх хурһиг болн олив тосиг гелң Деед Эзнә өмн өргтхә. 25Тер һаруһинь даах бәрцд орулҗах хурһиг алад, цусинь авад цеврлгдҗәх күүнә барун чикнә ашкднь, барун һарин ик хурһнд, барун көлин ик хурһнд гелң түрктхә[+]. 26Олив тосиг гелң атхсн зүн альхн деерән асхад, 27Деед Эзнә өмн дола дәкҗ альхндан бәәх тоснас барун һарин хурһарн цацл цацтха. 28Альхндан бәәх тосар гелң цеврлгдҗәх күүнә барун чикнә ашкднь, барун һарин ик хурһнднь, барун көлин ик хурһнднь һаруһинь даах бәрцин цусн деерәһәр түркх йоста. 29Альхндан үлдсн тосиг гелң цеврлгдҗәх күүнә толһа деер кех йоста. Тиигҗ Деед Эзнә өмн гемән хәрүлҗәх күүнә авъяс гелң кеҗ күцәнә. 30Тегәд тер күн нег шову бәрцдән орултха (көглҗрһн эс гиҗ баахн көглҗрһн болну, эвәрн хәләтхә). 31Цеврллһнә бәрц гиҗ өгсән өгтхә. Хойрдгч шовуг өдмгин бәрцтә хамднь шаталһна бәрцд орултха. Тиигҗ гелң Деед Эзнә өмн тер күүнә гемән хәрүллһнә авъясиг күцәх. 32Проказа гемәр гемнәд зовҗасн угатя күн гемәсн яһҗ цеврлгдх закан эн болҗана.


Герин эрсмүд деерк проказа гемин тускар

33Деед Эзн Мошед болн Ахаронд келнә:

34– Таднд эзлтхә гиһәд Би Канана[†] һазр өгчәнәв. Тадниг тиигәрән ирхлә, тер һазрт Би нег герт проказа гем хальданав. 35Тиигхлә герин эзн күн гелң тал ирәд келтхә: «Мини герт гем һарсмн бәәдлтә». 36Гелң хәләхәр ирхәсн өмн тер гер дотр бәәсн юмсинь цугтаһинь һарһтха гиҗ зактха. Эс гихлә гер дотрк кевтән бузр гиҗ келгдх. Терүнә хөөн гелң ирҗ гериг хәләҗ чадҗана. 37Кемр гелң эрс деер ноһан, эс гиҗ улавр толв үзхләрн, тенд хотхр ормс һарсн болхла, 38тиигхлә герин эркнәс һарад эн герт долан хонгтан күн бичә ортха гиҗ зактха. 39Кемр гелң доладгч өдртән ирәд, толвс эрс деегүр түгсиг үзхләрн, 40тиигхлә толвта чолудыг хамхлҗ авад, балһснас һарһад бузр һазрт хайтха. 41Гер дотркиг кевтнь хусх кергтә. Хусгдсн шавриг балһснас һарһад бузр һазрт хайтха. 42Чолуд хамхлҗ авсн ормиг шин чолуд тәвәд шалдтха.

43Кемр чолуд хамхлад авсна хөөн, гер кевтән хусгдад, шинәс шалдгдсна хөөн толв дәкн гер дотраһар түгсн болхла, 44гелң ирәд толв түгсиг үзнә. Эн герт хорта проказа бәәдг болҗана, гер цевр биш. 45Эн гериг хамхлх кергтә. Терүнә чолудыг, бахнсиг болн шалдвринь балһснас һарһад бузр һазрт хайхмн болҗана.

46Бичә ортха гиҗәсн цагт тер герт орсн күн асхн күртл цевр биш. 47Тер герт хонсн күн эврәннь хувцан уһах зөвтә. Тенд хот идсн күн бас хувцан уһах зөвтә[+].

48Кемр гелң ирәд шинәс шалдгдсн гер үзхләрн, толвс эс һарчахлаг тер гериг цевр гиҗ келх. Гем һарч одҗ. 49Гериг цеврлхин төлә гелң 2 шову, хошун модна зорһс, улавр күрң эдин тасрха болн хуссоп авх[+]. 50Нег шовуг цевр усар дүүргсн шавр буһш деер алтха. 51Дәкәд хошун модна зорһс, хуссоп, улавр күрң эдин тасрха болн әмд шовуг авад, цевр уснла холяд, алгдсн шовуна цуснд булхулад, дола дәкҗ цацл герт цацтха. 52Шовуна цусар, урсхл усар, әмд шовуһар, хошун модна зорһсар, хуссопар болн улавр күрң эдин тасрхаһар гериг цеврлчкәд, 53гелң әмд шовуг балһснас һарһад сулднь тәвх йоста. Тиигҗ тер гемән хәрүллһнә авъяс күцәх, тиигхлә гер цевр болх.

54Ямаран чигн проказа гемин, цар гемин туск закан тиим. 55Проказа гем хувцн деер болн эрс деер, хавдр болну, бүрлдлһн болну, цаһан толв болну, эднә закан тиим. 56Цевр бишинь эс гиҗ цевринь тиигҗ йилһҗ авдг чигн. Проказа гемин закан тиим[+].

### 15


Залу күүнә цогц-махмудын кирин тускар

1Деед Эзн Мошед болн Ахаронд келнә:

2– Израилин улст соңсхад келтн: «Залу күүнә бий мөчәснь һардг кирәс көлтә тиим залу бузр. 3Залусин бий мөчәс торлго эс гиҗ удандан һарчах ямаран чигн кир терүг бузрдана. 4Тиим залуһин кевтсн орн бузр, терүнә суусн орм[†] бас бузр. 5Терүнә ориг көндәсн күн хувцан уһах, бийән уһахмн болҗана. Асхн күртл тер цевр биш[†] болх[+]. 6Бий мөчәснь кир һарчах залуһин суусн ормд суусн күн хувцан уһах, бийән уһахмн болҗана. Асхн күртл тер цевр биш болх. 7Тиим залуһин махмудтнь һар күрсн күн хувцан уһах, бийән уһахмн болҗана. Асхн күртл тер цевр биш болх. 8Тиим залу цевр күн тал нульмхлаг, тер күн хувцан уһах, бийән уһахмн болҗана. Асхн күртл тер цевр биш болх. 9Юн чигн юмиг унад суусн орм бузр. 10Кемр терүнә дор юн чигн бәәсн болхла, терүгинь көндәснь асхн күртл цевр биш болх. Кемр залуһин суусн юмиг өргсн күн хувцан уһахмн, бийән уһахмн болҗана. Тер күн асхн күртл цевр биш болх. 11Кемр бий мөчәснь кир һарчах залу талдан күүг һаран уһалго көндәхлә, тер күн хувцан уһах, бийән уһах йоста. Асхн күртл тиим күн цевр биш. 12Кемр тер залу шавр буһш көндәсн болхла, тер буһшиг хамхлх кергтә. Кемр тер сав модар кегдсн болхла тер савиг уһах кергтә[+].

13Бий мөчәснь кир һарчах залу эдгхләрн, терүнә хөөн дола хонад хувцан, бийән урсхулын уснд уһатха. Тегәд тер цевр болх. 14Нәәмдгч өдртән 2 көглҗрһ эс гиҗ 2 баахн көглҗрһ шову хошадар авад Деед Эзнә өмн Харһлтын Шатрин үүднд зогсад, тедниг гелңд[†] өгтхә[+]. 15Гелң тер шовудар бәрц бәрх: негинь килнцәс цеврллһнә бәрцд[†] орулх, хойрдгчинь шаталһна бәрцд орулх. Тиигҗ гелң Деед Эзнә өмн гемән хәрүллһнә авъяс кех, махмудынь кирәс цеврлх.

16Асань һарсн залу махмудан кевтнь уһах йоста. Тегәд тер асхн күртл цевр биш болх[+]. 17Залуһин аса асхрсн эдәр, эс гиҗ арсар кесн ямаран чигн юмн уһагдх зөвтә. Тер юмс асхн күртл цевр биш болх.

18Кемр тер залу күүкд күүнлә кевтәд асаһан һарһсн болхла, хоюрн бийән уһахмн болҗана. Тедн асхн күртл цевр биш.


Күүкд күүнә сарин кирин тускар

19Кемр күүкд күүнә махмудас йирдән сарин цусн һарчахлаг, тиигхләг тер долан хонгтан цевр биш болх. Терүг көндәсн күн болһн асхн күртл цевр биш[+]. 20Цеврлгдҗәсн цагтан кевтсн ормнь, суусн ормнь цугтан цевр биш. 21Терүнә кевтсн ориг көндәсн күн эврәннь хувцан уһах, усар бийән уһах зөвтә. Тер күн асхн күртл цевр биш. 22Терүнә суусн өлг-эдиг көндәсн кен чигн эврәннь хувцан, бийән уһах зөвтә. Тер күн асхн күртл цевр биш. 23Кемр тиим гергнә орн деер өлг-эд бәәсн болхла, кен чигн терүнә суусн орндгиг, эс гиҗ суусн өлг-эдиг көндәсн болхла, асхн күртл тер цевр биш. 24Кемр залунь терүнлә нииләд унтхла, гергнәннь бузрнь залуднь орх. Тер залу долан хонгтан цевр биш болх. Терүнә кевтсн орн цевр биш[+].

25Күүкд күүнәс цеврллһнә цагт биш цусн кесг өдртән һарчахла, эс гиҗ цеврллһнә цагас удандан цусн һарчахла, тиигхлә тер өдрмүдт цугтаднь цеврллһнә цагт әдл тер цевр биш[+]. 26Цусна кир һарчах өдрмүдлә әдл цеврллһнә цагт тер ямаран чигн орнд кевтхләг, тернь цевр биш болх. Терүнә суусн ямаран чигн өлг-эд цевр биш болх. Цеврллһнә цагла әдл цевр биш болх. 27Тиим өлг-эд көндәсн күн болһн цевр биш болх, эврәннь хувцан болн бийән тер уһах йоста, асхн күртл цевр биш.

28Цусн һардган уурхла, долан хонг тоолад тегәд тер цеврдх. 29Нәәмдгч өдртән тер 2 көглҗрһ, эс гиҗ 2 баахн көглҗрһ шову авад Харһлтын Шатрин үүдн тал гелңгүр иртхә[+]. 30Гелң нег шовуг килнцәс цеврллһнә бәрцд орулх. Хойрдгч шовуһинь гелң шаталһна бәрцд орулх. Тиигҗ гелң күүкд күүг Деед Эзнә өмн гемән хәрүллһнә авъяс күцәһәд, сарин кирәс цеврлх».

31Тегәд Израилин улсиг цевр биш бәәдләс саглтн. Яһад гихлә тедн дунд бәәх Мини өргә гериг[†] цевр биш бәәдләрн бузрдах. Эс гиҗ тедн үкх[+].

32Залу күүнәс һарчах асан кир бийинь бузрдана, тегәд терүнә закан[†] тиим болҗана. 33Эннь бас сарин кир һарчах күүкд күүнә, залуһин болн гергнә цеврллһн болҗах өдрмүдт, залу күн бузр гергнлә нииләд кевтснә туск закан.

### 16


Гемән хәрүллһнә өдр. Гемән хәрүллһнд һарһҗах тек

1Ахарона хойр көвүн Деед Эзн тал өөрдснәс көлтә үкснә хөөн, Деед Эзн Мошелә күүндв[+]. 2Деед Эзн Мошед келнә:

– Эврәннь ах Ахаронд иигҗ кел: «Хамгин әрүн[†] бәәрн дотр, көшгин ард, Бооцана[†] хәәрцг деер бәәх бүркә тал дурндан ордмн биш. Эс гихлә тер үкх. Би тиигәрән бүркә деер үүлн дотр ирәд бәәхүв[+].

3Хамгин әрүн бәәрнд орхар седҗәх Ахарон килнцәс цеврллһнә бәрцд[†] орулх бүрү болн шаталһна бәрцд орулх хуц авч ирх зөвтә. 4Бий махмудан хааһад, әрүслсн олсн эдәр уйсн киилг болн шалвр өмстхә. Олсн эдәр уйсн бүс бүслтхә, толһа деерән олсн тахъя өмстхә. Эднь әрүслгдсн хувцд, бийән кевтнь уһачкад өмстхә[+].

5Израилин улсин хамцанас цеврллһнә[†] бәрцд 2 тек болн шаталһна бәрцд орулх хуц тер авх зөвтә. 6Ахарон бийәсн цеврллһнә бәрцд орулхар бүрү авч ирхмн болҗана. Терүгәрн бийиннь төлә болн гериннь төлә гемән хәрүллһнә авъяс күцәх. 7Дәкәд 2 тек автха, теднән Деед Эзнә өмн Харһлтын Шатрин үүднд зогсатха. 8Тегәд негнь Деед Эзнә төлә, хойрдгчнь Израилин улсин килнцинь авад йовулҗах тек. Кенд ямаран җирв туссинь заатха. 9Деед Эзнд нерәдсн җирв туссн текиг Ахарон авад, килнцәс цеврллһнә авъяс күцәтхә. 10Израилин улсин килнцинь авад йовулҗах җирв туссн текиг Деед Эзнә өмн әмдәр зогсатха. Гемән хәрүллһнә авъяс күцәһәд, тер тек көдә һазр тал йовулгдх.

11Килнцәс цеврллһнә бәрцд орулх бүрүг Ахарон авч ирәд, бийиннь болн гериннь төлә гемән хәрүллһнә авъяс күцәтхә. Бийиннь килнцәс цеврллһнә төлә тер бүрүг алтха. 12Дарунь Деед Эзнә өмн бәәх күҗ уңһдадг ширә деерәс шатчах һалта күҗин сав авад, дәкәд үүлсн атхм күҗ авад көшгин ард орултха. 13Деед Эзнә өмн күҗиг һалын цог деер тәвтхә. Бооцана хәәрцгин бүркәг күҗәс һарчах утанд даргддгар кехмн болҗана. Эс гиҗ Ахарон үкх[+]. 14Терүнә дару бүрүһин цусиг тер автха. Цуснд хурһан норһад, бүркән зүн үзг тал цацтха. Дәкәд дола дәкҗ бүркән өмн бийднь цацтха.

15Ахарон олн-әмтнә килнцәс цеврллһнә бәрц текиг алтха. Терүнә цусиг көшгин ард орулад, бүрүһин цуснла әдләр бүркәд цацтха. Бүркән өмн бас цацтха. 16Тиигҗ тер әрүн бәәрнә дотркинь гемән хәрүллһнә авъяс күцәх, Израилин улсин бузр бәәдләс, хаҗһр йовдлас болн теднә цуг килнцәс цеврлх. Израилин улсин цевр биш бәәдл дунд бәәх Харһлтын Шатрт бас тиим юм күцәх кергтә. 17(Ахарон хамгин әрүн бәәрнә дотр гемән хәрүллһнә авъяс күцәхәр орад ирснә хөөн болн һартлнь Харһлтын Шатрт күн уга болх зөвтә.) Тиигҗ тер гемән хәрүллһнә авъяс бийиннь төлә, эврәннь герин төлә болн Израилин цуг хамцана төлә күцәх. 18Деед Эзнә өмн бәәх тәкл тәкдг орм[†] тал һарад, терүн деер гемән хәрүллһнә авъяс күцәтхә. Бүрүһин болн текин цусар тәклин өвриг цугтаһинь будтха[+]. 19Тәкл тәкдг ормд хурһарн дола дәкҗ цус цацтха. Тиигҗ тер тәкл тәкдг ормиг Израилин улсин бузр бәәдләс цеврлх, терүг әрүслх.

20Хамгин әрүн бәәрнә дотрк, Харһлтын Шатрин болн тәкл тәкдг орм гемән хәрүллһнә авъяс күцәснә дарунь Ахарон әмд тек авч ирх. 21Терүнә толһа деер хойр һаран тәвәд, Израилин улсин һарһсн хар саната йовдлмудын болн буру йовдлын тускар келәд, теднә һарһсн цуг килнцин тускар келәд, текин толһа деер овалх. Йилһҗ авсн күүһәр дахулад тер текиг көдә һазр тал йовултха. 22Тегәд тек Израилин улсин гемиг күн күршго һазр тал авч одх.

Текиг көдә һазр тал йовулчкад,[+] 23Ахарон Харһлтын Шатр дотр орад, урднь хамгин әрүн бәәрнд тиигәрән орхиннь өмн өмссн олсн хувцан тәәләд Шатр дотр үлдәх зөвтә[+]. 24Әрүн ормд бийән уһаһад, бийиннь йирдән өмсдг хувцан өмстхә. Дарунь һарад бийиннь болн олн-әмтнә төлә шаталһна авъяс күцәх бәрц бәртхә. Терүгәрн бийиннь ормд болн олн-әмтнә ормд гемән хәрүллһнә авъяс күцәлһн болҗана. 25Бас тәкл тәкдг ормд цеврллһнә бәрцин өөкинь шататха.

26Израилин улсин килнцинь авад йовулҗах текиг көдә һазрт күргсн күн хувцан уһах, бийән уһах зөвтә. Тиим йовдл күцәснә дару эврә бәәрндән ирҗ чадх[+]. 27Цеврллһнә бәрц бәрхәр авч ирсн бүрүг болн текиг, теднә цусиг хамгин әрүн бәәрн дотр орулад, гемән хәрүллһнә авъяс күцәснә дару тер бәәрнәс һарһх кергтә. Теднә арсинь, махинь болн киртә юмсинь шатахмн болҗана[+]. 28Шатасн күн хувцан уһах, бийән уһахмн болҗана. Тегәд хәрү бәәрндән ирҗ чадҗана.

29Мөңкинд тадна күцәх зокал иим: доладгч сарин арвдгч өдр мацг[†] бәртн, таднас нег чигн күн бичә көдлмш кетхә – бәәрн күн чигн, тадн дунд бәәх нүүҗ ирсн күн чигн болтха[+]. 30Яһад гихлә тадниг килнцәсн һарһхин төлә тадн деер эн өдр гемән хәрүллһнә авъяс күцәгдх. Терүнә хөөн тадн Деед Эзнә өмн цевр болхит. 31Эн өдр таднд бүклдән төвкнүн бәәлһнә бемб өдрлә[†] әдл болхмн, мацг бәртн. Мөңкинд күцәх зокал эн. 32Гемән хәрүллһнә авъясиг гелң[†] күцәдмн. Тер гелң эцкиннь хөөн тос түрклһнә[†] авъяс авад гелң болв. Тиигәд олсн эдәр уйсн хувц, әрүслсн хувц тер өмстхә[+]. 33Хамгин әрүн бәәрнә, Харһлтын Шатрин болн тәкл тәкдг ормин гемән хәрүллһнә авъяс күцәтхә. Гелңгүд болн хамцана цуг олн-әмтн деер гемән хәрүллһнә авъяс бас күцәтхә. 34Эн зокалыг мөңкинд күцәтн. Җилд нег дәкҗ Израилин улсин гемән хәрүллһнә авъяс күцәтн. Тиигҗ тедниг цуг килнцәс цеврлтн».

Деед Эзн Мошед келсәр Ахарон тиигҗ кев.

### 17


Израилин улсин бәәрнәс талдан һазрт мал алгдшго

1Деед Эзн Мошед келнә:

2– Ахаронд, терүнә көвүдт болн Израилин улст цугтаднь Деед Эзнә заавр иим гиһәд кел: 3«Кемр кен чигн күн Израилин әмтн дундас бухиг, хөөг эс гиҗ ямаг бәәх бәәрн дотр, эс гиҗ һазань алхлаг, 4һарсн малын цусн эн күүг гемшәх. Эн цус асхв, тегәд эн эврәннь келн-улс дундас уга кегдх. Яһад гихлә тер малыг Харһлтын Шатрин үүднд, Деед Эзнә өргә герин[†] өмн, Деед Эзнд бәрц бәрхмн билә. 5Теегт ода алҗах малмудыг Израилин улс Деед Эзн тал Харһлтын Шатрин үүднд гелңд[†] авч иртхә. Тегәд тенд Деед Эзнд бәрҗәх эвцлһнә бәрц[†] гиҗ алтха[+]. 6Харһлтын Шатрин үүднд бәәх тәкл тәкдг ормд малын цусиг гелң цацтха. Өөкинь шататха. Эннь каңкнсн үнр болх, Деед Эзнд таасгдх[+]. 7Дәкҗ текин бәәдлтә кегдлмүдт бичә бәрц бәртхә, теднд бичә шүттхә! Израилин улст мөңкинд өгчәх зокал эн. Үйәс үй һатлад терүг күцәтхә».

8-9Бас теднд кел: «Израилин улсин кен-негнь, эс гиҗ тедн дунд бәәх нүүҗ ирсн әмтн Харһлтын Шатрин үүднд Деед Эзнд өргдг бәрцин ормд биш, талдан һазрт шаталһна авъяс кеһәд, эс гиҗ эвцлһнә бәрц бәрхлә, тиигхлә тер күн эврәннь келн-улс дундас уга кегдх[+].


Цусн хотд орулҗ идгдшго

10Кемр Израилин улсин кен чигн, эс гиҗ тедн дунд нүүҗ ирсн әмтн цусар хот кеҗ идхлә, тиигхлә Би эврәннь цухлыг тиим күүнд һарһхув. Терүг эврә келн-улс дундас уга кехүв[+]. 11Яһад гихлә әмд юмна җирһлнь цуснднь бәәнә. Гемән хәрүллһнә авъяс күцәхләрн, малын цусиг тәкл тәкдг ормд авч иртхә гиҗ заалав. Ямаран чигн әмд юмна җирһл – цуснд, тернь күүнә һарһсн гем хәрүлнә[+]. 12Тегәд Би Израилин улст келләв: „Таднас нег чигн күн болн тедн дунд бәәх нүүҗ ирсн әмтн цусиг хотдан орулҗ идшго юмн“.

13Кемр Израилин улсин кен чигн, эс гиҗ тедн дунд бәәх нүүҗ ирсн әмтн аңһучлҗ йовад иддг аң, аль шову хаҗ авсмн болхла, тиигхлә теднәннь цусинь асхад элсәр булхмн болҗана[+]. 14Ямаран чигн әмд юмна җирһлнь цуснднь бәәнә. Цусар әмд йовҗана. Тегәд чигн Би Израилин улст келләв: „Әмд юмсин цус бичә хотдан орултн. Цусн ямаран чигн әмд юмсин җирһлнь болҗана. Хотдан цус орулад идҗәх күн алгдх“.

15Ямаран чигн күн – бәәрн болну, нүүҗ ирсн болну – үксн малын мах, эс гиҗ зерлг аңгудт шуучгдад алгдсн малын мах идсн болхла, тер күн хувцан уһах зөвтә, бийән уһах зөвтә. Тер күн асхн күртл бузр болх, дәкәд цеврдх.[†][+] 16Болв кемр тер хувцан болн бийән эс уһахла, тер күн бурута болх».

### 18


Зака эвдҗ цогц-махмударн ниилшгон тускар

1[•]Деед Эзн Мошед келнә:

2– Израилин улст күргәд кел: «Би – Деед Эзн, тадна Бурхн. 3Тадна бәәсн Египетин авъясиг бичә дуратн. Тадниг Мини дахулад авч йовх Канана[†] һазра авъясиг бас бичә дуратн. Теднә йос бичә бәртн. 4Мини закадыг бәртн, Мини зокалар кеһәд тедниг күцәтн. Би – Деед Эзн, тадна Бурхн болҗанав. 5Мини зокалмудыг болн закадыг күцәтн. Терүг күцәсн күн әмд болх. Би – Деед Эзн[+].

6Таднас кен чигн күн төрл күүкд күн тал бичә өөрдтхә, терүг бичә авлҗ ичәтхә: Би – Деед Эзн.

7Эцк-экиннь ичртә йовдлынь бичә үзүл. Экиннь нүцкн бәәдл бичә үзүл, энчнь чини эк.

8Эцкиннь талдан гергнә нүцкн бәәдл бичә үзүл, энчнь эцкиннь ичртә бәәдл үзүлснлә әдл[+].

9Эгч-дүүһиннь ичртә бәәдл бичә үзүл. Тер күн чини эцкин күүкн болну, эс гиҗ экинчн күүкн болну, тер тана өрк-бүлд эс гиҗ талдан бүлд һарсн болну, бичә терүнә ичринь үзүл[+].

10Чини көвүнә күүкнәннь эс гиҗ күүкнәннь күүкнә нүцкн бәәдл бичә үзүл. Эннь бийиннь нүцкн бәәдл үзүлснлә әдл болх.

11Чини эцкин гергнә күүкнә нүцкн бәәдл бичә үзүл, тер күүкн чини эцкәс һарсмн. Энчнь чини дү күүкн, нүцкн бәәдлинь бичә үзүл.

12Эцкиннь эгч болн дү күүкнә нүцкн бәәдл бичә үзүл. Энчнь чини эцкин махн-цусн.

13Чини экин эгч болн дү күүкнә ичринь бичә илдк, яһад гихлә тер чини экин махн-цусн күн.

14Чини эцкин ах-дүүһин ичртә бәәдлинь бичә үзүл. Терүнә гергн тал бичә өөрд, терчнь чини һаһа.

15Бериннь нүцкн бәәдлинь бичә үзүл. Терчнь чини көвүнә гергн, бичә неринь һута[+].

16Ах-дүүһиннь гергнә нүцкн бәәдл бичә илдк. Энчн чини ах-дүүһин ичринь үзүлснлә әдл[+].

17Күүкд күүнә болн терүнә күүкнә ичринь бичә илдк. Терүнә көвүнә күүкәр бичә гергән ке. Эс гиҗ терүнә күүкнә күүк бичә ав. Тедн цугтан нег махн-цусн әмтн. Тиим йовдл һарһлһн килнц болҗана[+].

18Гергнәннь эгч-дү күүг бичә мордулҗ ав. Гергән әмд деернь эгч-дү күүнә ичринь үзүләд, терүгәр гергнләһән дөрлддг кү бичә ке[+].

19Сарин кир ирсн цагт гергн күн тал бичә өөрд. Терүнә ичртә бәәдлинь бичә үзүл[+].

20Талдан күүнә гергнлә бичә кевт, терүнд асаһан бичә орул, терүнлә бичә бийән һута[+].

21Эврәннь үрдән күүнә Молох гидг бурхнд бичә тәклд бәр. Бурхнаннь нериг бичә һута. Би – Деед Эзн.

22Залу күүнлә гергн күүнлә әдл бичә кевт. Энчн җигшүртә[+].

23Мал-адуснла бичә ниил. Тиигхләг чи бузр болхич. Күүкд күн бас бичә мал-адуснла ниилтхә. Эннь әмтә юмсин йирин бәәдл эвдлһн болҗана[+].

24Бийән тиим юмар бичә бузрдатн. Тиим юмар бийән келн-әмтн бузрдаҗав. Тедниг Би таднд орм[†] һарһад көөҗәнәв. 25Теднәс көлтә эн һазр бузрдв. Би терүг килнц һарһснднь хәрүһинь некв. Тер һазр тенд бәәсн әмтиг өргәд шивв[+]. 26Тадн Мини зокалмудыг болн Мини закадыг күцәх зөвтәт. Таднас бәәрн әмтн болну, эс гиҗ нүүҗ ирснь болну, тиим җигшүртә юм бичә һарһтха. 27Таднас урд эн һазрт бәәсн әмтн иим җигшүртә юм һарһҗасн бәәҗ. Тегәд һазр бузрдҗ. 28Таднас урд энд бәәсн әмтиг өргәд шивснлә әдл тиим юмн болшго. Эн һазр таднас көлтә бузрдшго юмн, тадниг тиигшго. 29Тиим җигшүртә юм һарһҗах әмтн эврәннь келн-улс дундас уга кегдх. 30Мини батлсн заавр бәртн: таднас өмн бәәсн әмтнә тиим җигшүртә авъясмуд бичә дуратн. Теднәр бийән бичә һутатн. Би – Деед Эзн, тадна Бурхнв».

### 19


Бийән бәрлһнә кемҗән болн авъясмудын туск зааврмуд

1Деед Эзн Мошед келнә:

2– Израилин хамцана[†] цуг әмтнд күргәд кел: «Цугтан әрүн[†] бәәдләр бәәтн. Яһад гихлә Би әрүнв, Деед Эзн, тадна Бурхн[+].

3Эк эцк хойран күндлтн. Мини бемб өдр[†] күцәтн. Би – Деед Эзн, тадна Бурхн[+].

4Худл шүтәнд[†] бичә шүттн, бийдән бурхиг бичә цутхҗ кетн. Би – Деед Эзн, тадна Бурхн[+].

5Кемр Деед Эзнд эвцлһнә бәрц[†] бәрҗәхлә, терүгән таасгддгар кетн:[+] 6тер бәрциг авч ирсн өдртнь эс гиҗ маңһдуртнь идтн. Һурвдгч өдртнь үлдсинь шатах кергтә. 7Кемр тер бәрцәс үлдсинь һурвдгч өдртнь идхлә, тернь тааста болшго – махн үрҗ одх. 8Тиим мах идсн күн бурута болх. Тер күн Деед Эзнә әрүн юмиг бузрдаҗана. Тегәд тер эврәннь келн-улс дундас уга кегдх.

9Тадна һазрт тәрсн буудяһан хурахларн, тәрәнә захднь бичә күр. Хадлһна хөөн үлдсн буудян тәрәнә толһа бичә түүҗ ав[+]. 10Уста үзм урһдг һазрт үзмиг умш күртлнь бичә цуглул, унсинь чигн бичә ав. Тедниг угатя болн нүүҗ ирсн әмтнд үлдә. Би – Деед Эзн, тадна Бурхн[+].

11Бичә хулха кетн, бичә худл келтн, бичә нег-негән меклтн[+]. 12Мини нерәр батлҗ худл андһар бичә өгтн. Эврәннь Бурхна нериг бичә һутатн. Би – Деед Эзн[+].

13Өөрхн күүһән бичә шахҗ зова, бичә терүг тон. Нәәмәдлҗ авсн күүнә җалвинь өрүн күртл бичә бәр[+]. 14Таңх күүг бичә наад бәр, сохр күүнд боомтг бичә ке. Би – Деед Эзн.

15Зарһ кехләрн, чикәр ке. Зарһд угатяһинь харсад, байн күүһинь өөдлүләд, бичә тиигҗ чирә хәләҗ ке. Өөрхн күүнә зарһинь чикәр ке[+]. 16Эврәннь нутгин әмтн дунд бичә хов зө. Кемр өөрхн күн зеткртә йовдлла харһулгдҗахла, тиим йовдлд бичә орлц. Би – Деед Эзн[+].

17Эврәннь хамцана улст нуувчар бичә дурго бол. Өөрхн күүнәннь килнц даадгоһар терүнд илднь келҗә[+]. 18Хамдан бәәх нег нутга кен чигн күүнәс бичә өшә көөлд, бичә терүнд уурлад бә. Өөрхн күүнд бийләһән әдләр дурл. Би – Деед Эзн[+].

19Мини зокалмудыг күцәҗә. Талдан хойр зүсн мал бичә ниилүлтн, нег тәрәнә һазрт хойр зүсн эк бичә тәртн, хойр зүсн утцар гүрсн хувц бичә өмстн[+].

20Кемр залу күн ялч күүкд күүнлә нииләд кевтсн болхла, тер күүкд күн талдан күүнд одх бәәсн болхла, терүг хулдҗ авад уга, сулдхгдад уга бәәсн болхла, тиигхлә мөшклһ кех кергтә. Тедниг бичә алтн, яһад гихлә тер күүкд күн сул күн биш. 21Тер залу Деед Эзнд, Харһлтын Шатрин үүднд, һаруһинь даалһна бәрц гиҗ хуц авч иртхә. 22Деед Эзнә өмн гелң[†] гемән хәрүллһнә авъяс күцәтхә. Тер күүнә һарһсн гемин һаруһинь даах бәрц[†] гиҗ хуц авч иртхә. Тегәд эн гемнь тәвгдх.

23Таднд Деед Эзнә өгчәх тер һазрт ирәд темснә модд тәрхләрн, теднә темсинь идҗ болшго гиҗ тоолтн. Һурвн җилдән теднә темсинь бичә идтн. 24Дөрвдгч җилдән тер темсд цугтан әрүн болх, Деед Эзнд нәәрин бәрц болх. 25Тавдгч җилдән эн темсдиг идтн. Тегәд тадна урһц йир элвг болх. Би – Деед Эзн, тадна Бурхн.

26Махиг цустаһинь бичә идтн. Бичә белг бәртн, бичә илв кетн[+]. 27Толһа деерк үсиг төгрглҗ бичә хәәчлтн. Сахлыннь үзүриг бичә хәәчл[+]. 28Үксн күүнә төлә махмудтан керчҗ сөрв бичә һарһтн, бичә эврәннь махмудтан темдгүд зуртн. Би – Деед Эзн[+].

29Эврәннь күүкнд аля йовдл бичә һарһул – бийән хулддг гергн бичә болтха. Эс гиҗ һазр аля бәәдләр дүүрх, җигшүртә йовдл икдх[+].

30Мини бемб өдр бәртн, Мини әрүн бәәр хәәрлтн. Би – Деед Эзн[+].

31Өңгрсн күүг дууддг, сәкүсн-сүмсиг дууддг күн тал бичә одтн. Терүнәс тадн бузрдхит. Би – Деед Эзн, тадна Бурхн[+].

32Буурл үстәг тевч, көгшдин өмн босад зогс. Эврәннь Бурхиг икәр күндл. Би – Деед Эзн[+].

33Тадна һазрт бүүрлхәр нүүҗ ирсн әмтиг бичә бастн[+]. 34Танад бәәх нүүҗ ирсн әмтиг бәәрн улсла әдл тоолтн. Теднд бийләһән әдл дурл. Тадн бас Египетд нүүҗ ирсн әмтн болҗ бәәләт. Би – Деед Эзн, тадна Бурхн[+].

35Кергән күцәхләрн чикәр күцә: юм кемҗәлхләрн, чиңнүрдхләрн эс гиҗ тоолхларн. 36Тадна чиңнүр чик болн гиир чик болтха, чик ефә[†] болн чик гин[†] болтха. Би – Деед Эзн, тадна Бурхн. Тадниг Египетәс Би һарһлав[+].

37Мини зокалмудыг болн закадыг бәртн, тедниг күцәтн. Би – Деед Эзн».

### 20


Килнц засгллһн

1Деед Эзн Мошед келнә:

2– Израилин улст күргәд кел: «Израилин улсин кен чигн, эс гиҗ тедн дунд бәәх нүүҗ ирсн әмтн эврәннь үрән Молох бурхнд тәклд бәрхлә, тиигхлә тиим күн алгдх зөвтә. Хамцана әмтн цугтан терүг чолуһар шивтхә[+]. 3Би тер күүнд ууран күргнәв, терүг эврәннь келн-улс дундас уга кехүв. Яһад гихлә Молохд тер эврәннь үрән өгснд, Мини әрүн[†] бәәрн болн Мини әрүн нер һутаснд[+]. 4Кемр эн хамцана улс терүг һарсн үрән Молохд өгснд эс медсн болад бәәхлә, терүг эс алхла,[+] 5тиигхлә Би бийиннь ууран тер күүнд һарһнав, терүнә төрл-саднд һарһнав. Тер күүг болн терүнлә хамдан Молохд мөргсинь кевтнь эврәннь келн-улс дундас уга кенәв.

6Кен чигн күн өңгрсн улсиг, сүмсинь дуудад тедниг дахад бәәхлә, Би тер күүнд Эврәннь ууран һарһнав. Би терүг эврәннь келн-улс дундас уга кенәв[+].

7Әрүн болтн, эврәннь әрүнән хадһлтн, яһад гихлә Би – Деед Эзн, тадна Бурхн[+]. 8Мини зокалмудыг бәртн, тедниг күцәтн. Би – Деед Эзн, тадна әрүн бәәдлин булгнь.

9Кемр кен-негнь эцкән эс гиҗ экән харахла – үкх зөвтә. Тер күүнә цусна гемнь бийднь бууҗана, яһад гихлә эцкән эс гиҗ экән харасн болҗана[+].

10Кемр залу күн талдан күүнә гергнлә, өөрхн күүнәннь гергнлә нииләд кевтсн болхла, тиигхлә хойраһинь алх кергтә – тер залуг болн тер гергиг[+]. 11Эцкиннь гергнлә нииләд кевтсн күн эцкән һутав. Хоюрн алгдх зөвтә. Теднә гемнь бийсднь бәәнә[+]. 12Кемр залу күн берләһән нииләд кевтсн болхла, тиигхлә хойраһинь алх кергтә. Тедн җигшүртә юм һарһв. Теднә гемнь теднд бийстнь бәәнә[+].

13Кемр залу күн талдан залута, күүкд күүнлә әдләр, нииләд кевтсн болхлаг, тедн хойр җигшүртә юм һарһв. Тедниг алх кергтә. Теднә гемнь теднд бийстнь бәәнә[+].

14Кемр кен-негнь күүкд кү болн терүнә экинь гергән кехәр авхла, тернь килнц. Тер залуг болн хойр гергиг шатаһад алтха. Тиим килнц тадн дунд бичә үзгдтхә[+].

15Мал-адуснла ниилсн залуг алх кергтә, мал-адуснь бас алгдх зөвтә[+]. 16Кемр күүкд күн мал-адуснла ниилсн болхла, тиигхлә тер гергиг болн мал-адусиг ал. Тедниг алх кергтә, теднә гем теднд бийстнь бәәнә.

17Кемр кен-негнь эврәннь эгч-дүүһән, эцкиннь күүк, эс гиҗ экиннь күүк авад, терүнә нүцкн бәәдл үзхлә, тернь көвүнә нүцкн бәәдл үзхлә, эннь йир ичр уга йовдл. Тиим улс эврәннь төрл-садна нүүрт уга кегдтхә! Эн күн эврәннь дү күүкнә ичринь үзүлв. Тер бурута болв[+].

18Кемр кен-негнь сарин кир ирсн күүкд күүнлә нииләд кевтәд, терүнә нүцкн бәәдл илдксн болхла, терүнәс һарчах цусинь үзүлсн болхла, тер күүкд күн бийәсн һарчах цусан үзүлсн болхла, тиигхлә тедн хоюрн эврәннь келн-улс дундас уга кегдх[+].

19Экиннь эгч-дүүһин нүцкн бәәдл бичә үзүл болн эцкиннь эгч-дүүһин бәәдл бас. Тиим юм һарһсн күн бийиннь нүцкн бәәдл үзүлснлә әдл. Хоюрн бурута болх[+]. 20Авһиннь гергнлә нииләд кевтсн күн эврәннь авһин нүцкн бәәдл үзүлснлә әдл. Тедн хоюрн килнцд орх – үрн угаһар үкцхәх[+]. 21Кемр кен-негнь ах-дүүһиннь герг авхла, эннь бузр юмн. Тер күн ах-дүүһиннь нүцкн бәәдл үзүлҗәнә. Тедн хоюрн үрн уга болх[+].

22Мини зокалмудыг болн закадыг бәртн, тедниг күцәтн, тиигхлә Мини дахулад одҗах тадна бәәх һазр тадниг һарһҗ шившго. 23Таднас Мини көөҗәх келн-әмтнә авъяс бичә бәртн. Эдниг цугтаһинь тедн кеҗәв. Тегәд тернь Нанд җигшүртә болв. 24Би таднд келләв: „Тадн теднә һазрин эзн болхит. Тер һазр үсәр болн балар дүүрң. Терүг Би таднд өгнәв“. Би – Деед Эзн, тадна Бурхн. Тадниг Би талын улсас йилһҗәнәв[+].

25Тадн цевр малыг цевр биш[†] малас болн цевр шовуг цевр бишәснь йилһтн. Би урднь таднд бөдүн мал, нисдг юмсиг, үүрмг әмтә һазр деегүр гүүдг юмсиг бузр гиҗ тоолтха гиләв. Тадн Мини келсн юмсар бийән бичә бузрдатн[+]. 26Мини төлә әрүн болтн. Яһад гихлә Би – Деед Эзн, әрүнв. Би тадниг талдан келн-улсас йилһҗәнәв. Тадн – Мини[+].

27Өңгрсн күүнлә болн сүмснлә күүнддг залусиг болн күүкд улсиг алх кергтә. Тедниг чолуһар шивтхә, теднә бурунь бийиннь цусар һарчана»[+].

### 21


Гелңгүдин шишлң диг-даран

1Деед Эзн Мошед келнә:

– Гелңгүд[†] болҗах Ахарона көвүдт соңсхад кел: «Өңгрсн төрл талан өөрдҗ гелң бийән бузрдашго болҗана. 2Зуг кемр хамгин өөрхн улс болхлаг – эк, эцк, көвүн, күүкн, ах-дү, 3эс гиҗ терүнлә бәәх мордад уга күүкнә эгч-дүнь болхла өөрдҗ болҗана. 4Гелң бийән талдан төрл-саднас көлтә бузрдаһад цевр биш[†] болшго юмн.

5Үксн күүнд һундлан һарһҗ гелңгүд бичә толһаннь үсән хәәчлтхә, сахлыннь үзүринь бичә керчтхә, махмудтан сөрв бичә һарһтха[+]. 6Тедн эврәннь Бурхна әрүн[†] улс болх зөвтә, эврәннь Бурхна нериг бичә һутатха. Тедн Деед Эзнд тәклин ормд бәрцән авч ирцхәнә, Бурхндан хотынь авч ирцхәнә. Тедн әрүн болх зөвтә[+].

7Тедн эврәннь Бурхна әрүн улс. Тегәд тедн гер авхларн, аля күүкд кү эс гиҗ му нертә гергиг, залуһасн салсн гергиг авх зөв уга. 8Гелңгин әрүниг бәрҗ хәлә. Тер чини Бурхна төлә тәкл тәкдг ормд бәрц авч ирнм. Чамд тер әрүн болтха, яһад гихлә Би әрүнв, Деед Эзн – тадна әрүн бәәдлин булг[+].

9Кемр гелңгин күүкн аля һарһад, бийән бузрдахла, эцкдән тер му нер өгчәнә. Тиим күүкиг шатах кергтә[+].


Ах гелңгин диг-даран

10Ахнр-дүүнр дундас толһадан тос түркүлсн, гелңгин нер зүүсн ахнь әрүн хувц өмсҗ чадҗана. Тиим күн үксн төрлдән һундлан һарһҗ арзасн үстә йовшго, деерк хувцан шуулшго болҗана[+]. 11Өңгрсн күн кевтх орм[†] тал гелң оршго болҗана. Нам эцк-экин төлә чигн бийән бузрдашго юмн[+]. 12Әрүн бәәрнәс һарх зөв уга. Эврә Бурхна әрүн орм бузрдашго болҗана. Яһад гихлә терүнд нерәдлһ кесмн болҗана – терүнә Бурхнас тосн түркгдсмн. Би – Деед Эзн[+].

13Тиим гелң зуг гиҗгтә күүк авх. 14Белвсн герг авч чадшго. Салсн, му нертә эс гиҗ аля герг мордулҗ авшго. Зуг тер эврәннь тохмас гиҗгтә күүк буулһҗ авч чадҗана. 15Тегәд тиим гелң эврәннь хөөт үйнрән бузрдашго, эврәннь тохман бузрдашго болҗана. Яһад гихлә Би – Деед Эзн, терүнә әрүн булг».


Гелңгүдин цогц-махмудт эрмдг уга болх зөвтә

16Деед Эзн Мошед келнә:

17– Ахаронд кел: «Терүнә хөөт үйнр кемр цогц-махмудтан альк чигн цагтан эрмдгтә болхла, тәкл тәкдг орм тал эврәннь Бурхнд нерәдҗ хот авч ирҗ чадшго юмн. 18Цогц-махмудтан сөрвтә күн: кемр сохр, доһлң, чирәнь коочисн, кольчхр көлтә, кольчхр һарта болхла бәрц бәршго болҗана[+]. 19Хамхрха көлтә эс гиҗ хамхрха һарта, 20бөгчхр нурһта, маштг күн, нүдндән хорһта күн, цогцдан бүрлдлһтә эс гиҗ шархта, бөөсгтән эрмдгтә күн Нанд гелңлә әдл көдлшго болҗана. 21Ахарона хөөт үйнр цогц-махмудтан сөрвтә болхла, Деед Эзнд һалын бәрц[†] гиҗ белг авч иршго юмн. Эрмдгтә күн тәклин ормд эврәннь Бурхнд гиҗ хот авч ирх зөв уга. 22Зуг тиим күн эврәннь Бурхнд нерәдсн хот идҗ чадҗана – әрүнәс әрүнинь болн әрүн бәәрнә хот. 23Болв тиим күн көшг тал болн тәклин орм тал өөрдшго болҗана. Терүнә цогц-махмудтнь сөрв бәәнә. Мини әрүн ормиг бичә тер бузрдатха. Яһад гихлә Би – Деед Эзн, теднә әрүн бәәдлин булгнь болҗанав».

24Моше энүг Ахаронд болн терүнә көвүдт, Израилин улст цугтаднь келүлв.

### 22


Әрүн бәрциг кен идхмб?

1Деед Эзн Мошед келнә:

2– Ахаронд болн терүнә көвүдт соңсхад кел: «Израилин улсин авч ирҗәх тоотас саглтха. Нанд Израилин улс нерәдәд авч ирҗәх тоотас бас саглтха. Мини әрүн[†] нериг бичә бузрдатха. Би – Деед Эзн». 3Теднд кел: «Таднас кен чигн ямаран чигн үйдән бузрдсн цагтан, Израилин улс Деед Эзнд нерәдәд авч ирсн бәрц тал өөрдхлә, уга кегдх. Тегәд Мини нүүрт тер дәкҗ үзгдшго. Би – Деед Эзн[+].

4Ахарона хөөт үйнр проказа гемтә эс гиҗ бий мөчәснь һардг юмта болхла, бәрцин әрүн хотас цевр[†] болтлан идшго юмн. Өңгрсн күүнә бузрдсн хувц-хунр көндәсн кен чигн күн, асань асхрсн кен чигн залу күн,[+] 5үүрмг әмтә юмс көндәһәд бузрдснь, эс гиҗ бузрдах күүг көндәснь (цевр бишнь ямаран чигн учрта болвчн), 6энүнә юуһинь чигн көндәсн кен чигн күн асхн күртл бузр болх. Тиим күн бийән эс уһатл әрүн бәрцәс идҗ чадшго. 7Нарн суухла, тер цевр болх. Тегәд әрүн бәрцәс идҗ чадх. Яһад гихлә тернь терүнә теҗәл. 8Тер күн үксн малын эс гиҗ зерлг аң шуучад алсн малын мах идшго болҗана. Яһад гихлә тер цевр биш болх. Би – Деед Эзн[+]. 9Тедн Мини неквриг күцәтхә, бийдән килнц бичә автха. Эс гиҗ неквр бузрдасндан үкцхәх. Би – Деед Эзн, теднә әрүн бәәдлин булг.

10Талын күн әрүн бәрцәсн идшго болҗана. Гелңгин[†] герт бәәх нәәмәдлгдсн ялч бас терүнәс идшго юмн[+]. 11Болв тер ялчиг гелң хулдад авсмн болхла идҗ чадҗана. Гелңгин герт төрсн ялчнр гелңгин иддг хотас бас идҗ чадҗана[+]. 12Гелң биш тохмта күүнд мордсн гелңгин күүкн бәрцин әрүн хотас идшго болҗана. 13Зуг гелңгин күүкн белвсрсн эс гиҗ залуһасн салад үрн уга болхла, дәкн урдкларн әдл эцкиннь герт бәәхлә, тиигхлә эцкиннь идсн хот тер бас идҗ чадҗана. Болв талдан әмтн терүг идшго болҗана.

14Кемр талдан күн медлго әрүн бәрцәс идхлә, гелңд тер әрүн бәрциг даңцах зөвтә. Терүн деер тавна нег хүвинь немәд өгх[+]. 15Израилин улсин Деед Эзнд авч ирҗәх әрүн бәрциг гелңгүд бичә бузрдатха. 16Бичә терүнәс идтхә, бичә килнц һарһтха, эс гиҗ тедн һаруһинь өгх зөвтә. Яһад гихлә Би – Деед Эзн, теднә әрүн бәәдлин булг болҗанав».


Тәкл тәкх малмудын тускар

17Деед Эзн Мошед келнә:

18– Ахаронд, терүнә көвүдт болн Израилин улст цугтаднь келүл: «Кемр Израилин улсин кен-негнь, эс гиҗ тедн дунд бәәх нүүҗ ирсн әмтн Деед Эзнд шатах бәрц авч ирхләг – андһарар эс гиҗ седкләрн – 19тиигхлә тааста бәрцнь бух, хуц, тек – эрмдг уга эр малмуд. 20Бәрц бәрхәр седхләрн, эрмдгтә мал бичә авч иртн. Тиим бәрц таасгдшго[+].

21Кемр кен-негнь эвцлһнә бәрц[†] гиҗ бод мал эс гиҗ үүрмг мал андһарар болну, седкләрн болну авч ирхлә, таасгдх зөвтә. Бәрцд орулҗах мал эрмдг уга болхмн болҗана. Терүнд нег чигн тату уга болх. 22Деед Эзнә бәрцд сохр мал, хамхрсн мөчтә эс гиҗ цогцднь талдан тату бәәхлә, хавдрта, бүрлдлһтә, шархта болхла, тиим малыг Деед Эзнә тәкл тәкдг орм[†] деер белглҗ бичә тәвтн. 23Кольчхр көлтә бух эс гиҗ хөн зуг эврә седкләр өгчәх бәрцд орулгдх. Болв андһарар орулҗах бәрцин тоод оршго юмн. 24Деед Эзнд бәрцд орулхар шавтасн, билцлсн, таслгдсн, керчгдсн бөөсгтә мал бичә авч иртн. Тадна һазрт тиим юм бичә кетн. 25Талын әмтнәс тиим мал бичә автн. Тиим малыг Бурхна бәрцд бичә орултн, тәкл тәкдг орм деер тедниг бичә тәвтн. Кемр мал эрмдгтә болхла, тадна бәрц Деед Эзнд таасгдшго юмн».

26Деед Эзн Мошед келнә:

27– Кемр үкрәс туһл, хөөнәс хурһн эс гиҗ яманас ишк һархла, тедн долан хонгтан экиннь хаҗуд бәәх зөвтә. Нәәмдгч өдртнь болн хөөннь терүгәр Деед Эзнд тааста һалын бәрц[†] бәрҗ болҗана[+]. 28Үкриг, хөөг болн ямаг төлләнь хамднь нег өдр бәрцд орулхар бичә алтн[+].

29Кемр Деед Эзнд ханлтан өргҗ бәрц авч ирхләрн, тертн таасгддгар чикәр кетн[+]. 30Тер бәрциг нег өдртән идтн, өрүн күртл юм бичә үлдәтн. Би – Деед Эзн[+].

31Мини заавриг бәрҗ күцәтн: Би – Деед Эзн. 32Мини әрүн нериг бичә һутатн. Тегәд Би әрүн бәәсинь Израилин улс медх. Би – Деед Эзн, тадна әрүн бәәдлин булг. 33Би тадна Бурхн болхар тадниг Египетәс һарһув. Би – Деед Эзн[+].

### 23


Бемб өдр

1Деед Эзн Мошед келнә:

2– Израилин улст соңсхад келүл: «Деед Эзнә нерәдсн өдрмүд эн. Тер өдрмүдт тадн әрүн[†] хург кех зөвтәт. Мини заасн өдрмүд эн. 3Зурһан өдртән көдл, доладгч өдр – бемб өдр,[†] төвкнүн бәәлһнә өдр, әрүн хургин өдр. Альд эс бәәв чигн, ямаран чигн көдлмш бичә кетн: эннь Деед Эзнә бемб өдр[+].


Песах болн Эс искәсн һуйрин нәр

4Деед Эзнә заасн өдрмүд эн, нерәдсн цагтан зәңглх әрүн хург. 5Түрүн сарин арвн дөрвдгч өдр бүрүл орхла Деед Эзнә Песах.[†][+] 6Тер сарин арвн тавдгч өдр Эс искәсн һуйрин нәр, Деед Эзнә нәр. Долан хонгтан эс искәсн һуйр идтн. 7Түрүн өдр тадн әрүн хург кетн: ямаран чигн көдлмш бичә кетн. 8Долан хонгтан Деед Эзнд һалын бәрцән[†] авч ирцхәтн. Доладгч өдр бас әрүн хург: ямаран чигн көдлмш бичә кетн»[+].


Буудян түрүн боодгин бәрц

9Деед Эзн Мошед келнә:

10– Израилин улст соңсхад келтн: «Тадн Мини өгчәх һазрт ирхләрн, тенд урһцан цуглулҗ авхларн, түрүн боодгинь гелңд[†] авч иртн[+]. 11Гелң тер боодгиг Деед Эзнә өмн таднас тааста бәрц гиҗ өргтхә. Бемб өдрин дарук өдртнь гелң терүг өргтхә.

12Буудян боодг өрглһнә өдр тадн нег җил күцсн хөөнә хурһ бәрцд орулх зөвтәт. Тер хурһн эрмдг уга болх йоста. Деед Эзнд шаталһна бәрцд орулгдҗана. 13Олив тоснд элдсн өдмгин бәрц[†] тегәд цаһан һуйрин ефән арвна хойр әңгнь болх зөвтә. Эннь Деед Эзнд һалын бәрц, каңкнсн үнр Терүнд таасмҗта. Деернь чаһр келһн гинә дөрвдгч әңгнь болх зөвтә. 14Өдмг чигн, шарсн буудян эк чигн, эс гиҗ түүкә шин эк чигн тадна Бурхнд бәрцән бәрх өдр эс иртл бичә идтн. Эннь таднд мөңкинд, үйәс үйд, альд эс бәәв чигн күцәх зокал.


Долан хонгин нәр

15Эн бемб өдрин дарук өдрәс – буудян тәрәнә боодг Деед Эзнд өргснә хөөн – бүкл долан хонг тоолад һарһтн[+]. 16Тәвдгч өдрлә, доладгч бемб өдрин дару, шин урһцин һуйрас өдмгин бәрц Деед Эзнд бәртн. 17Эврәннь селәдәс бәрцин төлә 2 өдмг авч иртн. Өдмг болһнд ефән хойр арвнань буудян һуйрт орх йоста. Тедниг искәсн һуйрар болһх кергтә. Эннь Деед Эзнд түрүн урһцин бәрц болҗана. 18Өдмгтә хамдан эрмдг уга нег җил болсн долан хурһ авч иртн. Бас 1 бүрү, 2 хуц авч иртн. Эннь Деед Эзнд өдмгин бәрц болн чаһр асхҗ шаталһн, һалын бәрц, каңкнсн үнр Деед Эзнд тааста. 19Килнцәс цеврллһнә бәрц[†] гиҗ тек мал бас авч иртн. Эвцлһнә бәрц[†] гиҗ нег җил болсн 2 хурһ авч иртн. 20Тер 2 хурһиг болн деернь тәрәнә түрүн урһцас болһсн өдмгиг Деед Эзнд өргтхә. Эннь Деед Эзнә әрүн юмн. Цугтан гелңгин болҗана. 21Эн өдр әрүн хург кетн. Ямаран чигн көдлмш бичә кетн. Эннь тадна альд эс бәәв чигн үйәс үйд, мөңкинд күцәх зокал.

22Кемр тәрәһән эврә һазртан хурахларн, тер тәрәнәннь захд күргҗ бичә хад. Хадлһна хөөн үлдсн тәрәнә толһас бичә цуглулҗ ав. Энүг түрү-яду болн нүүҗ ирсн әмтнд үлдә. Би – Деед Эзн, тадна Бурхн»[+].


Бүрә бүшкүрин нәр

23Деед Эзн Мошед келнә:

24– Израилин улст күргәд кел: «Доладгч сарин негдгч өдр тадна төвкнүн бәәлһнә өдр болх зөвтә, әрүн хург. Тер хургин тускар бүшкүрәр ә һарһад медүлтхә[+]. 25Ямаран чигн көдлмш бичә кетн, Деед Эзнд һалын бәрц авч иртн».


Гемән хәрүллһнә Өдр

26Деед Эзн Мошед келнә:

27– Доладгч сарин арвдгч өдр – Гемән хәрүллһнә Өдр. Эн өдр таднд әрүн хург болх йоста. Мацг[†] бәртн, Деед Эзнд һалын бәрц авч иртн[+]. 28Эн өдр ямаран чигн көдлмш бичә кетн. Яһад гихлә эн өдр Гемән хәрүллһнә Өдр болҗана. Деед Эзнә өмн, тадна Бурхна өмн, гемән хәрүллһнә авъяс күцәгдҗәнә. 29Эн өдр мацг эс бәрҗәх күн эврәннь келн-улс дундас уга кегдх. 30Эн өдр көдлсн кен чигн күүг эврәннь келн-улс дундас Би уга кенәв. 31Эн өдр ямаран чигн көдлмш бичә кетн – эннь таднд мөңкинд өгчәх зокал. Терүг альд эс бәәв чигн үйәс үйд күцәтн. 32Эн өдр таднд кевтән төвкнүн бәәлһнә бемб өдр болх йоста – мацг бәртн. Эн сарин йисдгч өдрин асхнас авн маңһдурк асхн күртл тадн амр-таварн бәәх йостат.


Җолмин нәр

33Деед Эзн Мошед келнә:

34– Израилин улст соңсхад кел: «Доладгч сарин арвн тавдгч өдр Җолмин нәр, Деед Эзнә долан хонгтан кедг нәр[+]. 35Терүнә түрүн өдртнь әрүн хург болх. Ямаран чигн көдлмш бичә кетн. 36Долан хонгтан Деед Эзнд һалын бәрц авч ирәд бәәтн. Нәәмдгч өдр таднд әрүн хургин өдр – Деед Эзнд һалын бәрц авч иртн. Эннь нәәрин төгсх өдр. Ямаран чигн көдлмш эн өдр бичә кетн.

37Деед Эзнә заасн өдрмүд тиим болҗана. Тадн тер өдрмүдиг әрүн хургиг гиҗ зарлад, Деед Эзнд һалын бәрц авч ирәд бәәхит: эврә өдрт авч ирдг бәәдләр шатагдх бәрц, өдмгин бәрц, эвцлһнә болн чаһрин бәрц.[†] 38Эн цугтан бемб өдр Деед Эзнд авч ирдг тоотас, тадна белгәс болн андһарар авч ирдг бәрцәс, эврә дурар авч ирҗәхәс деернь немр болҗана. Тедниг тадн Деед Эзнд авч ирҗәнәт.

39Доладгч сарин арвн тавдгч өдр тадн тәрәһән хурахларн, Деед Эзнә нәр кетн. Тер нәр долан хонгтан болх йоста. Түрүн өдр таднд төвкнүн бәәлһнә өдр болтха, нәәмдгч өдр бас төвкнүн бәәлһнә өдр болтха[+]. 40Түрүн өдр садын модна сән темсд автн, пальм модна хамтхасд, нигт хамтхаста модна болн һолын көвәһәр урһдг удн модна ацмуд авад Деед Эзнә, эврәннь Бурхна өмн, долан хонгтан байрлад нәәрлтн. 41Эн Деед Эзнә нәәриг долан хонгтан җил болһн кеҗәтн. Эннь таднд мөңкинд өгчәх зокал. Үйәс үйд эн нәәриг доладгч сард кеҗәтн. 42Долан хонгтан җолмудт бәәтн: Израилин бәәрн әмтн цугтан эн өдрмүдт җолмд бәәтхә. 43Египетәс һарһхларн Израилин улсиг Би җолмд бәәлһсиг тадна иргчин үйин улс цугтан медтхә. Би – Деед Эзн, тадна Бурхн».

44Тегәд Моше Израилин улст Деед Эзнә заасн өдриг зарлв.

### 24


Герлин гегәнә тосна тускар

1Деед Эзн Мошед келнә:

2– Һарар кесн оливин цевр[†] тос герлин гегән зогсл угаһар шатхин төлә, чамд авч иртхә гиҗ Израилин улст закад кел[+]. 3Деед Эзнә өмн терүгәр зогсл угаһар Харһлтын Шатрт көшгин өмн зул өргәд бәәх. Асхнас өрүн күртл шатчах зул бәәдгәр, терүг Ахарон хәләһәд бәәтхә. Эннь таднд өгчәх зокал, үйәс үйд күцәх кергтә. 4Деед Эзнә өмн бәәх цевр алтар кесн герлин гегән деерк зулыг тер оньдин хәләһәд бәәтхә.


Өдмгин тәвцин тускар

5Буудян цаһан һуйр авад 12 хавтха өдмг болһ. Өдмг болһнд ефән арвна хойрнь орх зөвтә. 6Хавтха өдмгиг хойр баг кеһәд тәв. Баг болһнд зурһаһад өдмг Деед Эзнә өмн алтар кесн ширә деер орк[+]. 7Баг болһна хаҗуд цевр ладан тәв. Эннь Деед Эзнд белг гиҗ авч ирҗәх өдмгин дееҗ болх. 8Бемб өдр[†] болһн Израилин улсас зогсл угаһар эн өдмгиг Деед Эзнә өмн тәвтхә. Тегәд эннь Израилин улс мөңк бооцаг күцәҗәх бәрц болҗана. 9Эн өдмг Ахарона болн терүнә көвүдин. Тер өдмгиг тедн әрүн[†] ормд идтхә. Эннь әрүнәс әрүн юмн. Деед Эзнд авч ирҗәх һалын бәрцәс[†] мөңкинд Ахаронд болн хөөт үйнртнь нерәдгдҗәнә[+].


Бурхиг му келсн күүг цааҗллһн

10Израилин улс дунд нег күн бәәҗ. Терүнә экнь Израилин күн, эцкнь Египетин бәәҗ. Бәәрн һазрт тер Израилин улсин негнләнь ноолдна. 11Израилин күүкд күүнә тер көвүн Деед Эзнә нериг муурулад му келнә. Терүг Моше тал авч одна. Терүнә экин нерн Шеломит, тер Дан гидг отгин Диврин күүкн бәәҗ. 12Му келсн күүг бәрәнд авад, Деед Эзнә шиидвр күләнә[+].

13Деед Эзн Мошед келнә:

14– Му келсн күүг бәәрнәс һарһ. Терүнә келсиг соңссн әмтн толһа деернь һаран тәвәд, хамцанд бәәсн әмтн цугтан терүг чолуһар икәр шивтхә[+]. 15Израилин улст кел: «Кемр кен-негнь эврәннь Бурхиг му келхлә, тер килнц һарһсндан засглгдх[+]. 16Деед Эзнә нериг му келсн күн алгдх. Хамцанд бәәх әмтн цугтан терүг чолуһар икәр шивтхә. Нүүҗ ирсн әмтн болн бәәрн әмтн болну, Деед Эзнә нериг му келснь алгдх зөвтә.

17Кү алснь алгдх зөвтә[+]. 18Мал алсн күн ормднь ялынь өгх йоста. Әмнә ормд әм даах[+]. 19Өөрхн күүндән эрмдг һарһснднь бас тиим эрмдг терүнд һарһх кергтә:[+] 20хамхлснд хамхлх, нүднә ормд нүдән, шүднә ормд шүдән өгх. Ямаран эрмдг күүнд һарһсинь, тиим эрмдг терүнд һарһх кергтә. 21Мал алсн болхла, тер күн ялынь даах йоста. Кемр кү алсн болхла, терүг бийинь алх кергтә. 22Нүүҗ ирсн әмтнд болн бәәрн әмтнд нег закан[†] бәәтхә. Яһад гихлә Би – Деед Эзн, тадна Бурхн»[+].

23Моше энүнә тускар Израилин улст келв. Му келсн күүг бәәсн ормаснь һарһад чолуһар икәр шивв. Израилин улс Мошед Деед Эзнә келсәр кеһәд күцәв.

### 25


Деед Эзнд нерәдсн төвкнүн бәәлһнә җил

1[•]Синай[†] уул деер бәәхд Деед Эзн Мошед келҗ:

2– Израилин улст кел: «Мини өгчәх һазр тал ирхләрн, тенд һазр доладгч җил болһн Деед Эзнә җил гиҗ төвкнүн бәәтхә. 3Зурһан җилдән эврәннь тәрәһән тәр, зурһан җилдән эврәннь уста үзмин ацинь керчҗә. Тәрәнә темсинь цуглулҗ авча[+]. 4Доладгч җилднь тәрәнә һазр амртха – Деед Эзнәд нерәдсн кевтән төвкнүн бәәлһнә җил болх. Тәрәһән бичә тәр, эврәннь уста үзмин һазрт ацинь бичә керч. 5Чини тәрәнә һазрт урһсн тоотыг бичә хураҗ ав. Эс керчсн уста үзмин һазрт уста үзм бичә цуглулҗ ав. Эн җил тер һазр бүклдән амртха. 6Төвкнүн бәәлһнә җилд амрсн һазр таднд теҗәл өгх – таднд, тадна мухла залу улст болн мухла күүкд улст, чамла бәәсн нәәмәдлҗ авсн көдләчнрт, 7чини малд, чини орн-нутгин зерлг аңгудт. Терүнә эврән урһсн темсд цуг таднд теҗәл болх».


Өөнин байрин җил

8«Долан төвкнүн бәәлһнә җил тоолад авчк – дола дәкҗ долаһад җил. Тедн давхлаг – 49 җил – 9доладгч сарин арвдгч өдр бүрә тат. Гемән хәрүллһнә Өдр тадна цуг орн-нутгар бүрә таттн[+]. 10Тәвдгч җил әрүн[†] болтха: орн-нутгтан цуг әмтн сулдан бәәхиг зарлтн. Эннь тадна өөнин байр болх. Таднас кен чигн күн эврәннь хүв һазр талан хәрү одх, эврәннь төрл-садн талан одх. 11Тәвдгч җил таднд өөнин байрин җил. Тадн тәрә тәршгот, тәрәнә һазрт эврән урһсиг хадшгот. Уста үзмин эс керчгдсн ацмудта һазрт уста үзм цуглулҗ авшгот. 12Эн өөнин байрин җил таднд әрүн болтха. Зуг һазрт эврән урһсиг идтн. 13Эн өөнин байрин җил тадна кен чигн күн эврәннь отгин хүв һазртан хәрү ирх.

14Кемр чи өөрхн әмтндән эврәннь хүв һазран хулдҗахла, эс гиҗ хулдҗ авчахла, бичә нег-негән меклтн. 15Өөрхн күүнәсн эврә һазринь хулдҗ авхларн, өөнин байрин хөөн кедү җил давсинь тоол. Чамд эврәннь һазран хулдҗах күн ирх өөнин байр күртл кедү җилдән терүнәс урһц цуглулҗ авч чадхан тоолтха[+]. 16Олн җил үлдхлә, үннь икдәд бәәх, олн эс болхла, үннь баһрх. Яһад гихлә тер күн чамд тоота урһц хулдҗана. 17Нег-негән бичә меклтн, эврәннь Бурхнас әәтн. Би – Деед Эзн, тана Бурхн».


Төвкнүн бәәлһнә җилин теҗәл

18«Мини зокалмудыг күцәтн, Мини закадыг бәртн. Тегәд тадн һазр деер әәмшг уга бәәхит. 19Һазр урһц, темс өгәд бәәх. Тадн цадтлан идхит, һазр деер әәмшг уга бәәхит.

20Тадн сурхит: „Кемр бидн тәрә тәрлго, тәрә хуралго бәәхлә, доладгч җилдән бидн ю идхмб?“ 21Зурһадгч җилд Би таднд Эврәннь әдсән илгәнәв, тегәд һазр һурвн җилә урһц өгх![+] 22Нәәмдгч җилдән тадн тәрәһән тәрхит, болв хуучн урһцан тер кевтән идәд бәәхит. Терүгән йисдгч җил күртл шин урһц болтл идхит».


Хулдсн һазриг хәрү хулдҗ авлһна тускар

23Һазриг мөңкинд хулдҗ болшго. Яһад гихлә һазр Мини, тадн болхлаг Мини бәәр өгсн нүүҗ ирсн улст. 24Тадна эзлҗәх цуг һазрар уңг-тохминнь хүв һазриг хәрү хулдҗ авх зөв батлҗ автн. 25Кемр чини ахнр-дүүнр угатя болад бийиннь уңг-тохмин һазрас хүвән хулдхла, тиигхлә терүнә өөрхн төрлнь ирәд терүгинь хулдҗ автха[+]. 26Кемр тиим төрл уга болхла, тер күн эврән байҗхларн, хулдсн һазран эврән хәрү хулдҗ авч чадҗана. 27Хулдсн цагасн кедү җил давсинь тоолад, үлдсн җилмүдин һаруһинь өгәд эврәннь һазран автха. 28Кемр һаруһинь эс өгч чадхла, тер һазр өөнин байр күртл хулдҗ авсн күүнә болад үлдх. Өөнин байрин җилд хулдҗ авсн күн тер һазриг сулдхх. Тегәд хулдсн күн хәрү эврәннь һазран эзлх[+].

29Эрсәр хашалсн балһснд кен чигн герән хулдхла, эн гериг хулдхар бәәх өдрәснь җилин эргцд хәрү хулдҗ авч болҗана. Эн кемәс авн хулдҗ авч болҗана. 30Кемр тер гериг эрсәр хашалсн балһснд хәрү эс хулдҗ авсн болхла, тиигхлә тер мөңкинд хулдҗ авхар бәәсн күүнә болн хөөт үйнрин болх. Тедн тер гериг өөнин байрла сулдхшго. 31Болв эрсәр эс хашалсн селәдт бәәх гермүд һазрин әңг болҗ тоолгдна. Тедниг хәрү хулдҗ авч болҗана. Болв өөнин байрин җилд тедниг сулдхх кергтә.

32Левитмүдин[†] балһсдар левитмүд бәәсн герән кезә чигн хулдҗ авч чадҗана[+]. 33Тер мет талдан левит әмтнәс хулдҗ авч болх. Левитин балһснд хулдгдсн гер өөнин җилд хәрү өгх зөвтә. Яһад гихлә тиим балһсдт гермүд Израилин улс дунд левитмүдин уңг-тохмин әңгнь болҗана. 34Теднә балһсдын шидр бәәх малын идг бас хулдгдшго: эннь мөңкинд левитмүдин уңг-тохмин әңгнь.


Мөңгәр арсм бичә кетн

35Кемр чини ахнр-дүүнр угатя-яду болад муурад ирхлә, терүнд дөң бол, бийләһән бәәлһ. Чини герт тер нүүҗ ирсн күн кевтә бәәтхә[+]. 36Терүнә мөңгәр бичә байҗхар сед, бичә үлү юм ав. Бурхнасн ә, чини төрл чамта бүүрләд бәг[+]. 37Өгйәһәр мөңг өгхләрн, өгснәсн үлүһәр бичә ав, өгсн хотын үнәс үлү мөңг бичә ав. 38Би – Деед Эзн, тадна Бурхн. Таднд Канана[†] һазр өгхин төлә, тадна Бурхн болхин төлә Би Египетәс тадниг һарһҗ авлав.


Израилин мухла күүг хулдҗ авлһн

39Кемр чини төрл угатя болад чамд хулдгдхла, терүг ялч күн кевтә бичә зар[+]. 40Тер күн чини герт нәәмәдлҗ авсн күүнлә әдл эс гиҗ нүүҗ ирсн күүнлә әдл бәәтхә. Тер чамд өөнин байр күртл көдлх[+]. 41Хөөннь тер чамас үрдән авад йовх. Эврәннь төрл-садн талан, эврәннь уңг-тохмин әңг талан хәрү одх. 42Тедн цугтан – Мини мухлас. Тедниг Би Египетәс һарһҗ авлав. Тедниг мухласла әдл хулдҗ болшго[+]. 43Теднд аврлт уга эзн бичә бол, эврәннь Бурхиг икәр күндл[+]. 44Чини орулҗ авчах мухла залус болн мухла күүкд улс эргн шидр бәәх әмтн болх зөвтә. 45Тадн дунд бәәх нүүҗ ирсн әмтиг бас хулдҗ авч чадҗанат. Тана һазрт төрсн теднә өрк-бүлин әмтиг хулдҗ авч болҗана. Тадн теднә эзн болхит. 46Тедниг тадн хөөт үйнртән мөңк өнч кеҗ өгч чадҗанат. Тедн таднд мухласла әдл болҗ бәәтхә. Болв бичә Израилин улст догшн заңган һарһтн. Тедн тадна ах-дү әмтн.

47Кемр чамла бәәх нүүҗ ирсн күн байҗхла, чини төрл күн угатя болад терүнд бийән мухла болхар хулдхла, эс гиҗ терүнә тохма күүнд хулдхлаг, 48тиигхлә хулдгдсн чини төрл хәрү хулдҗ авгдх. Терүг мухла болтха гиҗ хулдсн күүнә ах-дүүһин нег төрлнь хулдҗ авч чадҗана, 49тернь авһнь, авһин көвүн эс гиҗ өөрхн төрлнь. Байҗхларн нам эврән бийән хулдҗ авч чадҗана. 50Эврәннь эзнләһән хамдан тер хулдсн цагасн авн өөнин байрин җил күртл кедү җил давсинь тоолтха. Нәәмәдлҗ авсн көдлмшчин җалвар терүнә сулдхврин үннь йилһгдх зөвтә. 51Кемр хулдҗ авчах цагт олн җил үлдҗәхлә, бийиннь сулдхврт тер хулдсн үннә икнкинь хәрү өгх зөвтә. 52Кемр өөнин байр күртл цөөкн җилмүд үлдсн болхла, бәрүлсн мөңгиг җилмүдәр хуваһад, тоолад бийиннь сулдхврт өгтхә. 53Эзндән тер нег җилд нәәмәдлҗ авсн көдлмшч күүнлә әдл болх. Эзн күн терүнлә догшар бийән бәршго болҗана. 54Болв кемр чини төрлиг эс хулдҗ авхла, тиигхлә өөнин байрин җилд тер эврәннь үрдтәһән сулдхгдх[+].

55Яһад гихлә Израилин улс Мини мухлас. Тедн Мини мухлас. Тедниг Би Египетәс дахулҗ һарһлав. Би – Деед Эзн, тадна Бурхн».

### 26


Зааврмуд күцәснә ачлврмуд

1[•]«Бичә бийдән шүтә кетн, бичә бийдән көшә кетн, әрүслсн чолу. Терүнә хаҗуд ирҗ мөргдгоһар эврә һазр деер дүрс һарһсн чолуд бичә тәвтн. Яһад гихлә Би – Деед Эзн, тадна Бурхн[+]. 2Мини бемб өдриг[†] бәртн. Мини әрүн[†] бәәриг күндлтн. Би – Деед Эзн[+].

3Кемр тадн Мини зокалмудыг күцәхлә, Мини зааврмудыг күцц бәрхлә, 4тиигхлә Би цагтнь таднд хур орулхув, һазр урһц өгх, көдәд бәәх модд темс өгх[+]. 5Буудяһан хураһад автл, уста үзм цуглулх саам ирх. Уста үзмән цуглулҗ автл, тәрәһән тәрх цаг ирх. Тадн цадхлң бәәхит, эврә һазртан әәмшг уга җирһхит.

6Би тадна орн-нутгт төвкнүн бәәдл өгнәв. Тадн орндан орад унтхла, кен чигн тадниг көндәшго. Тадна һазрас Би зерлг аңгудыг уга кенәв, тана орн-нутгиг дәврҗ күн хоосрулшго. 7Таднас хортн зулад гүүх, тедн тана үлдәс үкх. 8Таднас тавнь 100 кү зулҗ гүүлгүлх. Тана 100 күн 10 000 күүг гүүлгүлх. Тадна хортн тана үлдәс үкх[+].

9Би тадниг хәләхүв. Тадниг Би өнр-өсклң кехүв. Би Эврәннь бооцаһан таднла күцәнәв. 10Тадн хуучн хот-хоолын көрңгән идҗ чиләлго бәәтл терүгән һарһҗ хаяд, шин урһцд орм[†] һарһх кергтә болх. 11Би таднла бәәхүв. Би таднд дурго болшгов. 12Би тадн дунд бәәхүв. Би тадна Бурхн болхув, тадн Мини олн-әмтн болхит[+]. 13Би – Деед Эзн, тадна Бурхн. Тадниг Би Египетин улст мухла бичә болтха гиһәд, тендәс дахулҗ һарһлав. Би тадниг дүңгәһәд һоодан йовтха гиһәд, күчр-күнд мухлан җирһләс һарһҗ авлав[+].


Зааврмуд эс күцәснә засгврмуд

14[•]Кемр тадн намаг эс соңсхла, эн заквриг цугтаһинь эс күцәхлә, 15кемр тадн Мини зокалмудыг бурушахла, Мини закадт дурго болҗахла, Мини зааврмудыг һазалхла, кемр Нанла кесн бооцаг эвдхлә, 16тегәд таднла Би ю кехиг медхит. Би тадниг әәмшгтә бәәдлд орулхув. Тадниг ханядна болн безг гемд орулнав, нүднәнтн харан буух, тана седкл муурх. Тадн тәрәнә эк тәрхит, болв тус уга болх. Тер өдмгиг тана хортн идх[+]. 17Би Эврәннь ууран таднд һарһнав. Хортн тадниг диилх, дурго әмтн таднд нойрхх. Тегәд тадниг күн эс көөлдв чигн ардан хәләлго зулад гүүхит[+].

18Кемр тадн энүнә хөөн Намаг эс соңсхла, Би тадниг килнц һарһснд дола дәкҗ засглнав. 19Тадна соңсхвр уга деерклһиг Би таранав. Тадна деерк теңгриг төмрт Би хүврәнәв. Тана дор бәәх һазр улан мөңгн болх. 20Тадн чидлән хара зөңдән чиләхит. Тадна һазр урһц өгшго, модд болхла темс өгшго.

21Тегәд энүнә дару Мини өмнәс сөрәд бәәхләг, Намаг соңсшгоһар седхлә, килнц һарһад бәәсндтн Би дола дәкҗ Эврәннь засган икдүлхүв[+]. 22Би тадна өмнәс зерлг аңгуд илгәнәв. Тедн тадна үрдиг алх, тадна малыг алх. Тегәд тадн тооһарн мел баһрад бәәхит, тадна хаалһ эҗгәрәд одх[+].

23Болв кемр энүнә хөөн тадн эс чикрхлә, урдкларн әдл Мини хортн болад үлдхлә, 24Би бас тадна хортн болнав. Тадна һарһҗах килнцд Би тадниг дола дәкҗ засглнав. 25Бооца эвдснәс көлтә Би таднас өшәһән авад, үлдән өргнәв! Кемр тадн эврәннь балһсдт бултхла, Би тадниг хальдврта күнд гемд орулнав. Тегәд тадн хортна һарт орхит! 26Би тадниг өдмг уга үлдәхүв. Өдмг болһхин төлә 10 гергн негхн бештә болх. Өдмгиг чиңнүрдәд таднд өгх. Идв чигн өлсәд бәәхит.

27Болв энүнә хөөн тадн Намаг соңслго бәәхлә, урдк кевтән Мини өмнәс бурушаһад бәәхлә, 28тиигхлә Би тадна өмнәс цухлан һарһхув, дола дәкҗ тадниг килцн һарһснд засглхув! 29Тадн көвүдиннь болн күүкдиннь цогц-махмудынь идхит[+]. 30Би тадна мөргүлин өндр ормиг хамхлхув, тадна күҗ уңһдадг ормиг уга кехүв. Тадна цогциг хамхрсн шүтәс дунд хайхув. Тадн Нанд җигшүртә болхит! 31Тадна балһсдыг Би хамхлад эҗго һазрт хүврәхүв, әрүн бәәритн хоосрулхув, тадна авч ирсн бәрцин каңкнсн үнр киилшгов. 32Тадна эн һазриг Би хоосрулхув. Тегәд энд бәәрлхәр ирсн тадна хортн үзснәсн сүрдх[+]. 33Би тадниг олн-әмтн дунд тараһад бәәлһнәв, тадниг көөхин төлә үлдән һарһнав. Тадна орн-нутг эҗгәрх, тадна балһсд хамхрсн чолуд болх[+]. 34Тегәд һазр эврәннь төвкнүн бәәлһнә җилмүдән хәрү тогтах. Цагин эргцд һазр эҗго болснд тадн хортна орн-нутгт бәәхит. Тана болсн һазр амрад, бийиннь төвкнүн бәәлһнә җилмүдән хәрү тогтах[+]. 35Эн эҗго бәәдл эзлтл, давсн[†] төвкнүн бәәлһнә җилмүдт эс амрсн һазр ода амрх. Төвкнүн бәәлһнә җилмүдин эргцд тадниг тенд бәәхд, һазр амрчасмн уга.

36Таднас зәрмнь әмд үлдхлә, тедн хортна һазрт бәәх. Теднә зүркнд Би әәмшг орулнав. Хамтхасн көндрв чигн тедн һарад гүүцхәх. Үлдәс зулад гүүҗ йовх мет гүүцхәх, тедниг күн эс көөлдв чигн унцхах. 37Тедн нег-негән дәврәд үлдәс зулҗ йовх мет гүүцхәх. Теднә ардас күн көөлдҗ йовхмн уга. Тадн хортнд сөрлт кеҗ чадшгот. 38Тегәд талын улс дунд үкхит, хортна һазр тадниг зальгх. 39Әмд үлдсн тадна нег цөөкнь хортна орнд килнцәсн көлтә әмдәр илҗрәд үкцхәх. Өвкнриннь килнцәс көлтә әмдәр илҗрәд үкцхәх.

40Болв кемр тедн бийиннь болн өвкнриннь килнц медхлә, тиигхлә тедн Нанд буру йовдл һарһҗав, Нанла өшәркҗәв. 41Би терүнәс көлтә теднд дурго болад, хортна орнд тедниг көөҗ һарһув. Кемр теднә догшн зүркн зөвшәрәд эврәннь гемән хәрүлхлә, 42тегәд Би Яковла кесн бооцаһан сергәхүв, Би Ицхакла кесн бооцаһан сергәхүв болн Абрахамла кесн бооцаһан Би сергәхүв. Эн һазрин тускар тодлхув.

43Эн һазриг теднд үлдәхлә, эҗго болв чигн төвкнүн бәәлһнә җилмүдән хәрү тогтах. Тернь килнцәсн һартл тиим болх. Тедн Мини закадыг бурушав, Мини зокалмудыг һолҗав. 44Болв тиим болв чигн тедн хортна орнд бәәхлә, Би тедниг бурушахшув, тедниг һолшгов. Би тедниг алшгов, теднлә кесн бооцаһан сольшгов. Яһад гихлә Би – Деед Эзн, теднә Бурхн. 45Би теднә өвкнрлә кесн бооцаһан тодлхув. Тедниг Би Бурхнь болхар талдан әмтнә нүүрт Египетәс дахулҗ һарһлав. Би – Деед Эзн».

46Синай[†] уул деер Мошеһәр дамҗад Израилин улст Деед Эзнә өгсн зокалмуд, закад болн диг-даран иим болҗана.

### 27


Андһар өглһнә закан

1Деед Эзн Мошед келнә:

2– Израилин улст кел: «Кемр нег күн андһаран күцәҗәһәд күүнә бәәдл-җирһлин үнинь өгх йоста болхла,[+] 3тиигхлә залусин үннь 20 настаһас 60 нас наслтл 50 цаһан мөңгн шекель,[†] әрүн[†] бәәрнә шекеләр, 4күүкд улс – 30 шекель болх. 5Кемр 5 настаһас 20 нас күртл залусин үннь 20 шекель, күүкд улсин – 10 шекель болх. 6Кемр 1 сарас авн 5 насн күртл көвүдин үнн 5 цаһан мөңгн шекель, күүкдин – цаһан мөңгн 3 шекель болх. 7Кемр күн 60, терүнәс даву наста болхла, тиигхлә залу күүнә үннь 15 шекель болх. Күүкд күүнә үннь – 10 шекель. 8Кемр андһар өгсн күн зарлсн үниг дегд угатя болад эс өгч чадҗахла, терүг гелң[†] тал авч ирх кергтә. Гелң терүнә бәәдл үнләд, кедү юм өгч чадхинь келх.

9Кемр андһарар маласн Деед Эзнд бәрц бәрҗ болх негинь өгхлә, Деед Эзнд нерәдсн тер мал әрүн чинртә болх. 10Терүг талдан малар сольҗ[†] болшго, сәәниг мууһин ормд өгшго, мууг сәәнә ормд өгшго. Болв кемр андһар өгсн күн нег малыг талдан малар сольхла, тиигхлә өгх болсн мал болн сольгдсн мал әрүн болцхах.

11Кемр андһарар цевр биш[†] мал өгчәхлә, терүг гелңд авч ирх зөвтә. Тиим малар Деед Эзнд бәрц бәрдмн биш. 12Сән мууһинь йилһәд, терүнә үнинь гелң келх. Тегәд үннь гелңгин келсәр болх. 13Кемр андһар өгсн күн малыг хулдҗ авхар седхлә, терүнә үн деер бас тавдгч әңгинь немх йоста[+].

14Кемр кен-негнь эврәннь герән Деед Эзнд нерәдсн болхлаг, тиигхлә гелң герин үниг келх йоста. Гер сән мууһинь тер йилһәд келх. Гелң ямаран үн заана, герин үннь тиим мөңгн болх. 15Кемр кен-негнь эврәннь нерәдсн герән хулдҗ авхар седхлә, тиигхлә терүнә үнн деерәс тавдгч әңгинь немхмн болҗана. Тегәд гер хәрү эзнәннь болх.

16Кемр кен чигн Деед Эзнд эврәннь уңг-тохминнь әңгәс тәрәнә һазр нерәдсн болхла, тернь терүнд тәрх буудян экнә тооһар үнлгдх йоста. Тенд тәргдх ичмәнә хомер[†][*] болһнь 50 шекель цаһан мөңгн болх. 17Кемр кен чигн күн эврәннь тәрәнә һазран Деед Эзнд өөнин җилд нерәдҗәхлә, тиигхлә үнинь күцц тоолхмн болҗана[+]. 18Кемр тер күн тәрәнә һазран өөнин байрин хөөн Деед Эзнд нерәдҗәхлә, тиигхлә гелң өөнин җил күртл кедү цаг үлдсиг тоолад үнинь йилһәд, үнинь баһрулх йоста. 19Кемр кен негнь нерәдсн тәрәнә һазран хулдҗ авхар седхлә, терүнә үн деер бас тавдгч әңгинь немхмн болҗана. Тегәд тернь хәрү эзндән күртх. 20Болв эзнь тәрәнә һазриг хулдҗ авлго, талдан күүнд хулдгдсн болхла, тиигхлә терүг хулдҗ авч болшго[+]. 21Өөнин җилд тиим тәрәнә һазр Деед Эзнд нерәдгдсндән әрүн болх. Тегәд тер һазр мөңкинд гелңгин зөөрнь болх[+].

22Кемр кен-негнь хулдҗ авсн тәрәнә һазран эврәннь уңг-тохминнь гиҗ эс тоолҗасндан Деед Эзнд нерәдхлә, 23тиигхлә гелң терүнә үниг өөнин байр күртл җилмүдәр тоолтха. Тер нерәдҗәх күн тәрәнә һазрин үниг өдрин бийднь гелңд өгх йоста. Эннь Деед Эзнд бәрҗәх әрүн бәрц. 24Тегәд өөнин байрин җилд һазр урднь хулдсн күүнд хәрү өггдх. Эннь терүнә уңг-тохмин һазр бәәсмн.

25Эн үниг цугтан әрүн бәәрнә шекеләр йилһнә. Нег шекель 20 гера[†] болдг[+].

26Малын түрүңк төлнь Деед Эзнд нерәдгддмн биш. Энүг угаһар Деед Эзнә болҗана. Үкрин, хөөнә түрүн һарсн төлнь Деед Эзнә болҗана[+]. 27Кемр тер түрүңк төл цевр биш малын болхла, терүнә үн деер бас тавдгч әңгинь немәд хулдҗ авч болҗана. Болв тер малыг эс хулдҗ авсмн болхла, келсн үнәрнь хулдх[+].

28Зуг Деед Эзнд нерәдәд өгсн күүг, малыг эс гиҗ уңг-тохмин һазрин әңгиг хулдҗ болшго, хәрү хулдҗ авч болшго. Тернь Деед Эзнд нерәдсн әрүнәс әрүн бәрц. 29Алгдх йоста күүг хулдҗ авч болшго. Терүг алх кергтә болҗана[+].


Урһцин арвна әңгнь

30Һазрин өгчәх урһцин, моддын темсдин арвна хүвнь Деед Эзнә. Эннь Деед Эзнд нерәдсн әрүн бәрц[+]. 31Кемр кен-негнь эврәннь арвна әңгән хулдҗ авхар седхлә, тиигхлә тогтасн үн деер тавдгч әңгинь өгх йоста[+]. 32Малчнрин тоолҗах бод малын, үүрмг малын арвдгч малнь Деед Эзнд нерәдсн әрүнәс әрүн бәрц. 33Сән малмудыг му малмудас йилһх керг уга. Тедниг талдан малд сольх бас керг уга. Болв нег малыг талдан малд сольсн болхла, тиигхлә хоюрн әрүн болцхах. Тедн хулдгдшго».

34Израилин улсин төлә Деед Эзнә Синай[†] уул деер Мошед өгсн зааврмуд иим болҗана.

## Числа

### Числа

Числа


Нүр үг

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]

[29]

[30]

[31]

[32]

[33]

[34]

[35]

[36]


### Нүр үг


Әмтнә то авлһн

Эн «Әмтнә то авлһн» гидг дегтрин эклцднь Египетәс Канан тал йовҗ йовсн Израилин улсиг тоолад бүртклһнә бичвр кеснә тускар келгдҗәнә. Еврей келәр бичгдсн «Көдәд» гидг дегтрт тер цагт болсн йовдлын тускар бичгдҗ.

Синай уул деер Бурхн Израилин улст Эврәннь Закаһан өгснә хөөн дәәнд орҗ чадх теднә залу улсиг Моше тоолҗ бичҗ авв. Левитмүдиг салу тоолв. Бурхна зааврар цааранднь Заканд зәрм немлт орулгдв. Олн-әмтн Деед Эзнә өгх болсн һазрт нүүҗ одхд белн бәәсмн (1-9 бөлгүд).

Болв Израилин улс Кадеш-Барнеа (Канана һазрин меҗән хаҗуд) тал өөрдәд ирхләрн өгх болсн һазрт орхасн әәцхәв. Тедн туршулд одсн әмтнә келснд иткв. Тегәд һаң халун көдәһәр 40 җилин туршарт тенәд йовцхав (10-20 бөлгүд). Израилин соңсхвр уга улсин үйнр көдә һазрт үкхләг, наадк әмтн дарунь Канана хаҗудк һазриг эзлцхәв. Тегәд Йордан һолын зүн үзг талас тедн Моав орн-нутгт күрв (21-36 бөлгүд). Тер җилмүдин туршарт Израилин улс кесг дәкҗ Мошен өмнәс буцад, Бурхиг гемшәҗәв. Зуг Израилин улсиг соңсхвр угаднь засглв чигн, Деед Эзн Эврәннь шүүҗ авсн улстан итклтә билә. Терүнә өгх болсн һазртан күргхин төлә, теднд килмҗән күргәд, дәәсән цугтаһинь диилх чидл өгв.

### 1


Израилин улсиг тоолҗ бичлһн

1Хойрдгч сарин түрүн өдр, Израилин улс Египетәс һарад йовсна хойрдгч җилднь, Синайин[†] көдәд Харһлтын Шатрт Деед Эзн Мошед келнә:[+]

2– Израилин цуг хамцана улсиг уңг-тохмарнь, өрк-бүл болһинь тоолҗ бичҗ автн. Залусиг нерәрнь тоолад цугтаһинь бичтн,[+] 3Израилин улсиг цугтаһинь 20 настаһаснь деегшән бу-селм дааҗ чадхинь. Ахарон тадн хойр тедниг баг-багарнь бүрткҗ бичҗ авх зөвтәт. 4Отг болһнас таднд нег күн дөң болх. Тедн уңг-тохмин һардачнр болх. 5Таднд дөң болх улсин нерднь эн:

Рубена отгас – Шедеурин көвүн Элицур;[+]
6Шимона отгас – Цуришадаян көвүн Шелумиэл;[+]
7Йудан отгас – Аминадавин көвүн Нахшон;[+]
8Исахарин отгас – Цуарин көвүн Натаналь;[+]
9Завулуна отгас – Хелона көвүн Элиав;[+]
10Йосипин хөөт үйнрәс:
Эпримин отгас – Амихудын көвүн Элишама;
Манашен отгас – Педацурин көвүн Гамалиль;[+]
11Беняминә отгас – Гидеонин көвүн Авидан;[+]
12Дана отгас – Амишадаян көвүн Ахиэзер;[+]
13Ашерин отгас – Охрана көвүн Пагиэл;[+]
14Гәдин отгас – Деуэлин көвүн Эльясаф;[+]
15Напталин отгас – Энана көвүн Ахира[+].

16Эдн хамцана хамгин күндтә әмтн, отгудын һардачнр, Израилин миңһәд багмудын толһачнр.

17Моше Ахарон хойр нерәрнь заасн әмтнлә хамдан 18хойрдгч сарин түрүн өдр хамцана әмтиг цугтаһинь хураһад, 20 настаһас деегшән наста залусиг уңг-тохмарнь болн өрк-бүләрнь тоолад, 19Деед Эзн Мошед заксар бичҗ авна. Тиигҗ Синайин көдәд Моше Израилин улсиг тоолад бичҗ авв.

20Израилин түрүн үрн Рубена хөөт үйнр, бу-селм дааҗ чадх хөрнәс деегшән наста залус, цугтан уңг-тохмин болн өрк-бүлин тооһин бичгт орулгдв. 21Рубена отгт 46 500 күн бичҗ авгдв[+].

22Шимона хөөт үйнр, хөрнәс деегшән наста залус цугтан, бу-селм дааҗ чадхнь уңг-тохмин болн өрк-бүлин тооһин бичгт нерәрн тоолҗ бичгдв. 23Шимона отгт 59 300 күн бичҗ авгдв[+].

24Гәдин хөөт үйнр хөрнәс деегшән наста бу-селм дааҗ чадхнь нерәрн тоолгдҗ, уңг-тохмин болн өрк-бүлин тооһин бичгт орулгдв. 25Гәдин отгт 45 650 күн бичгдв[+].

26Йудан хөөт үйнр хөрнәс деегшән настань бу-селм дааҗ чадхнь, нерәрн тоолгдҗ уңг-тохмин болн өрк-бүлин тооһин бичгт орулгдв. 27Йудан отгт 74 600 күн бичгдҗ авгдв[+].

28Исахарин хөөт үйнр хөрнәс деегшән настань бу-селм дааҗ чадхнь, нерәрн тоолгдҗ уңг-тохмин болн өрк-бүлин бичврт орулгдв. 29Исахарин отгт 54 400 күн бичгдв[+].

30Завулуна хөөт үйнр хөрнәс деегшән настань бу-селм дааҗ чадхнь, нерәрн тоолгдҗ уңг-тохмин болн өрк-бүлин тооһин бичгт орулгдв. 31Завулуна отгт 57 400 күн бичҗ авгдв[+].

32Йосипин хөөт үйнр бичҗ авгдв: Эпримин[*] хөөт үйнр хөрнәс деегшән настань бу-селм дааҗ чадхнь нерәрн тоолгдҗ, уңг-тохмин болн өрк-бүлин тооһин бичгт орулгдв. 33Эпримин отгт 40 500 күн бичҗ авгдв[+]. 34Манашен хөөт үйнр хөрнәс деегшән настань бу-селм дааҗ чадхнь нерәрн тоолгдҗ, уңг-тохмин болн өрк-бүлин тооһин бичгт орулгдв. 35Манашен отгт 32 200 күн бичгдв[+].

36Беняминә хөөт үйнр хөрнәс деегшән настань бу-селм дааҗ чадхнь нерәрн тоолгдҗ, уңг-тохмин болн өрк-бүлин тооһин бичгт орулгдв. 37Беняминә отгт 35 400 күн бичгдв[+].

38Дана хөөт үйнр хөрнәс деегшән настань бу-селм дааҗ чадхнь нерәрн тоолгдҗ, уңг-тохмин болн өрк-бүлин тооһин бичгт орулгдв. 39Дана отгт 62 700 күн бичҗ авгдв[+].

40Ашерин хөөт үйнр хөрнәс деегшән настань бу-селм дааҗ чадхнь нерәрн тоолгдҗ, уңг-тохмин болн өрк-бүлин тооһин бичгт орулгдв. 41Ашерин отгт 41 500 күн бичҗ авгдв[+].

42Напталин хөөт үйнр хөрнәс деегшән настань бу-селм дааҗ чадхнь нерәрн тоолгдҗ, уңг-тохмин болн өрк-бүлин тооһин бичгт орулгдв. 43Напталин отгт 53 400 күн бичҗ авгдв[+].

44Мошен, Ахарона болн Израилин 12 һардачин күүнә әмнь то бүрткҗ бичлһнә ашнь тиим болв. Толһач болһнь бийиннь отгин уңг-тохмас хамгин даавртань болв. 45Израилин улс цугтан хөрнәс деегшән настань бу-селм дааҗ чадхнь тохм болһнарн бичгдснь 46603 550 күн бәәҗ[+].

47Левин отг болхла күүнә әмнь то авлһнд орулгдсн уга бәәҗ. 48Яһад гихлә Деед Эзн Мошед келлә: 49«Эн әмтнә то авлһнд Левин отгиг бичә орул, Израилин улсла хамднь бичә тоол. 50Левитмүдт[†] Бооцана[†] өргә гер[†] хәләтхә гиҗ даалһ, терүнд бәәх кергтә тоотынь болн эдл-ахуһинь хәләтхә. Тедн өргә гериг болн дотрнь бәәх терүнд кергтә тоотынь авч йовтха, өргә гериг хәләтхә. Левитмүд терүнә хаҗуд бәәрлҗ бәәтхә. 51Өргә гериг хурах кергтә болхла, левитмүд терүг цуцад хуратха. Өргә гериг босхх кергтә болхла, терүг тедн босхтха. Кемр тер өргә гер тал күүнә күн өөрдхлә, терүг алтха. 52Израилин улс бәәрндән баг-багар бәәтхә. Дәәч болһн эврәннь тугтаһан, эврәннь багд бәәтхә. 53Бооцана өргә герин эргнд левитмүд бәәх зөвтә. Деед Эзнә уур Израилин улст бичә күртхә гисн темдг. Левитмүд Бооцана өргә гериг хәләх дааврта»[+].

54Израилин улс Деед Эзнә Мошед заасар цугтаһинь күцәв.

### 2


Израилин отгуд зогсдг һазртан болн аяндан амрлһн

1Деед Эзн Мошед болн Ахаронд келв:

2– Израилин улс Харһлтын Шатр эргәд хол биш бәәрлтхә: эврә тохминнь тугтаһан болн өрк-бүлиннь темдгтәһән.

3Дорд үзгин өмн бийднь Йудан церг тугтаһан зогсх йоста. Йудан хөөт үйнрин һардачнь Нахшон – Аминадавин көвүн[+]. 4Терүнә церг тооһарн 74 600 күн. 5Терүнә хаҗуд Исахарин отга улс. Исахарин хөөт үйнрин һардачнь Натаналь – Цуарин көвүн. 6Терүнә церг тооһарн 54 400 күн. 7Дарунь Завулуна отга улс. Завулуна хөөт үйнрин һардачнь Элиав – Хелона көвүн. 8Терүнә церг тооһарн 57 400 күн. 9Йудан цергин улс ут тоодан 186 400 күн болҗана. Йовсн цагтан эдн түрүлҗ йовцхана[+].

10Өмн үзгт Рубена цергә улс туган бәрәд зогстха. Рубена хөөт үйнрин һардачнь Элицур – Шедеурин көвүн. 11Терүнә церг тооһарн 46 500 күн. 12Терүнә хаҗуд Шимона отг. Шимона хөөт үйнрин һардачнь Шелумиэл – Цуришадаян көвүн. 13Терүнә церг тооһарн 59 300 күн. 14Дарунь Гәдин отг. Гәдин хөөт үйнрин һардачнь Эльясаф – Реуэлин көвүн. 15Терүнә церг тооһарн 45 650 күн. 16Рубена цергин улс ут-тоодан 151 450 күн. Эн церг хойрдгч болҗ йовтха[+].

17Харһлтын Шатр болн левитмүдин[†] церг талдан цергүдин дунднь йовх йоста. Бәәрлсн ормд бәәснлә әдләр цугтан тер кевәрн йовтха: церг болһн эврә ормдан, эврә тугтаһан[+].

18Барун үзг талнь Эпримин цергә улс туган бәрәд зогстха. Эпримин хөөт үйнрин һардачнь Амихудын көвүн Элишама. 19Терүнә церг тооһарн 40 500 күн. 20Терүнә хаҗуд Манашен отг. Манашен хөөт үйнрин һардачнь Педацурин көвүн Гамалиль. 21Терүнә цергә улс тооһарн 32 200 күн. 22Дарунь Беняминә отг. Беняминә хөөт үйнрин һардачнь Гидеонин көвүн Авидан. 23Терүнә церг тооһарн 35 400 күн. 24Эпримин цергә улс тооһарн ут тоодан 108 100 күн. Эн церг һурвдгчнь болҗ йовтха[+].

25Ар үзг талнь Дана цергә улс туган бәрәд, эврәннь багмудтаһан зогстха. Дана хөөт үйнрин һардачнь Амишадаян көвүн Ахиэзер. 26Терүнә церг тооһарн 62 700 күн. 27Терүнә хаҗуд Ашерин отг. Ашерин хөөт үйнрин һардачнь Охрана көвүн Пагиэл. 28Терүнә церг ут тооһарн 41 500 күн. 29Дарунь Напталин отг. Напталин хөөт үйнрин һардачнь Энана көвүн Ахира. 30Терүнә цергә улс ут тооһарн 53 400 күн. 31Дана цергә улс тооһарн 157 600 күн болв. Тедн хамгин сүүлд туган бәрәд йовтха[+].

32Өрк-бүл болһнарнь тоолад Израилин улсин бичгдсн ашнь иим болв. Теднә цергт йовсн цуг багин әмтн 603 550 күн болв[+]. 33Тегәд Израилин улсин то бүрткҗ бичлһнд левитмүд орулгдсн уга билә. Тиигтхә гиҗ Деед Эзн Мошед заксн билә[+].

34Деед Эзн Мошед заксар Израилин улс цугтаһинь күцәв. Мел тиигҗ тедн цергәрн бәәрлсн ормдан бәәҗ. Мел тиим диг-дараһар эврә тохмарн, эврә өрк-бүләрн көндрәд йовцхав.

### 3


Ахарона көвүд

1Деед Эзиг Синай[†] уул деер Мошелә күүндсн цагт бәәсн Ахарона болн Мошен хөөт үйнр эн. 2Ахарона көвүдин нерд: Надав – Ахарона түрүн үрн, Авиуд, Элеазар болн Итамар[+]. 3Эдн Ахарона көвүд, эдн гелңгин[†] нер зүүһәд тосар түркгдсмн, гелңгин номд орулгдсмн. 4Надав Авиуд хойр Деед Эзнд мөргүл кехәр харш болх һал авч ирсн бәәҗ. Синайин көдә һазрт Деед Эзнә өмн тедн үкҗ. Теднд күүкд уга бәәҗ. Элеазар Итамар хойр Ахарон эцкнь әмд бәәтл гелңгүд болҗ[+].

5Деед Эзн Мошед келв:

6– Левин отга улсиг дуудад Ахарон гелңгин[†] һардврт орул. Тедн Ахарона сөөвң болтха[+]. 7Ахарона төлә болн цуг хамцана төлә Харһлтын Шатрин хаҗуд кергән күцәх зөвтә. Өргә герт[†] күцәх кергиг цугтаһинь кетхә. 8Цуг Израилин әмтнә төлә бас көдлмш кехләрн, тедн Харһлтын Шатрт бәәх тоотыг дааҗ хәләҗәнә, кех көдлмшиг цугтаһинь кеҗәнә. 9Левитмүдиг[†] Ахарона болн терүнә көвүдин һардврт орул. Левитмүд Израилин әмтн дундас терүнд өггдв[+]. 10Ахаронд болн терүнә көвүдт гелңгин көдлмш келһиг даалһ. Кемр өргә гер тал эднәс талдан кен чигн күн өөрдхлә, тер алгдх йоста[+].

11Деед Эзн Мошед келв:

12– Би левитмүдиг Израилин улсас авув. Би тедниг Бийдән Израилин әмтнә түрүн үрдин ормд авчанав. Экин геснәс һарсн түрүңк үрдин ормд авчанав. Левитмүд Мини болхмн. 13Яһад гихлә ямаран чигн түрүңк үрн Мини. Египетин түрүңк үрдиг Би алсна хөөн, Бийиннь төлә Би Израилин түрүн үрдиг цугтаһинь салһад әрүслләв: әмтнә түрүн үрдиг, малын түрүн төлиг. Тедн Мини болҗана. Би Деед Эзн[+].


Левитмүдиг тоолҗ бичлһн

14Синайин көдәд Деед Эзн Мошед келв:

15– Левин хөөт үйнриг уңг-тохмарнь болн өрк-бүл болһинь бүрткҗ бичҗ ав. Левин нег сарас деегшән наста залусин тоод орх дүңгә хөөт үйнриг цугтаһинь бичҗ ав.

16Моше Деед Эзнә зааһад келсәр тедниг бүрткҗ бичҗ авв. 17Левин көвүдин нерд иим: Гершон, Кахат болн Мерари[+]. 18Гершона көвүдин нерд иим: Ливни болн Шими уңг-тохмтаһан хамдан. 19Кахатын көвүдин нерд: Амрам, Ицхар, Хеврон болн Узиэл уңг-тохмтаһан хамдан. 20Мерарин көвүдин нерд: Махли болн Муши уңг-тохмтаһан хамдан. Левин өрк-бүлмүд болн уңг-тохмнь тиим.

21Гершонас Ливнин уңг-тохм болн Шимин уңг-тохм һарчана. Эдн Гершона хөөт үйнрин уңг-тохм. 22Теднәд 7 500 залу улс нег сарас деегшән настань бүрткҗ бичҗ авгдв. 23Гершона уңг-тохмин хөөт үйнр өргә герин ар бийднь – барун үзг талнь бәәрлх зөвтә[+]. 24Гершона хөөт үйнрин һардачнь – Эльясаф Лаэлин көвүн. 25Харһлтын Шатрт Гершона хөөт үйнрин күцәх кергнь иим: тедн өргә гериг хәләх, терүнә бүркәг, Харһлтын Шатрин үүднд бәәдг көшг хәләх[+]. 26Хашан көшг, хаша дотр бәәдг өргә гер болн тәкл тәкдг орм[†], дотракшан ордг үүднд бәәх көшгиг болн деесд хәләх кергтә. Тедн тенд кергтә көдлмшиг цугтаһинь кех йоста.

27Кахатас Амрамин уңг-тохм, Ицхарин уңг-тохм, Хеврона уңг-тохм болн Узиэлин уңг-тохм һарчана. Эдн Кахатын хөөт үйнрин уңг-тохм. 28Теднәд 8 600 залус нег сарас деегшән настань бүрткҗ бичҗ авгдв. Теднд әрүн[†] тоот юмсиг хәләтхә гиҗ даалһгдв. 29Кахатын хөөт үйнрин уңг-тохмс өргә герәс өмн үзг тал бәәрлҗ бәәх йоста болҗана. 30Кахатын хөөт үйнрин һардачнь Элцафан – Узиэлин көвүн. 31Тедн Бооцана[†] хәәрцгиг, әрүн өдмг тәвдг ширәг, герлин гегәг, тәкл тәкдг ормиг болн күҗ уңһдадг ширәг, мөрглһнә цагт олзлдг әрүн тоот юмсиг болн көшгиг хәләҗ харх йоста. Тедн кергтә көдлмшиг цугтаһинь күцәхмн[+]. 32Левин деед һардачнь Элеазар – Ахарон гелңгин көвүн. Терүнә һардврт әрүн тоот юмсиг хәләдг әмтн орна[+].

33Мерариас Махлин уңг-тохм болн Мушин уңг-тохм һарна. Эдн Мерарин хөөт үйнрин уңг-тохм. 34Теднәд 6 200 залу улс нег сартаһас деегшән настань бүрткҗ авгдв. 35Мерарин хөөт үйнрин һардачнь Цуриэл – Авихаилин көвүн. Тедн өргә герәс ар үзг тал бәәрлх йоста. 36Мерарин хөөт үйнр өргә герин тулг бахнсиг, көндлң моддыг, бахнсиг, түшг моддыг болн цуг кергтә тоотсиг хәләҗ бәрх йоста. Тедн кергтә көдлмшиг цугтаһинь күцәхмн[+]. 37Тедн хашан эргнд бәәх бахнсиг, түшг моддыг, бичкн һасдыг болн деесдиг бас харҗ хәләх йоста.

38Өргә герин өмн Харһлтын Шатрин дорд үзг талнь Моше, Ахарон болн терүнә көвүд бәәхмн. Тедн Израилин цуг көвүдин ормд өргә герт көдлмш кеһәд хәләхмн. Кемр өргә гер тал талын күн өөрдхлә, терүг алх кергтә.

39Деед Эзнә заасар левитмүд дунд Моше Ахарон хойрин кесн бүртклһнә бичлһнд уңг-тохмднь 22 000 залу улс нег сартаһас деегшән настань тоод орв[+].


Израилин түрүн үрдиг тоолад бичҗ авлһн болн тедниг хулдҗ авлһн

40Деед Эзн Мошед келв:

– Израилин әмтнә нег сартаһаснь деегшән наста түрүңк көвүн үрдинь бичҗ ав. Теднә тооһинь бүртк. 41Би Деед Эзн! Нанд Израилин әмтнә түрүңк үрдин ормд левитмүдиг ав. Левитмүдин малыг Израилин әмтнә малмудын түрүңк төлин ормд ав.

42Моше Деед Эзнә заасар Израилин әмтнә түрүңк көвүн үрдинь бүрткҗ бичҗ авв. 43Залусин тоод орх түрүңк үрднь нег сарас деегшән настань тооһарн 22 273 күн болв.

44Деед Эзн Мошед келв:

45– Израилин әмтнә түрүңк көвүн үрдин ормд левитмүдиг ав. Левитмүдин малыг Израилин әмтнә малын ормд ав. Левитмүд Мини болх. Би Деед Эзн! 46Болв Израилин әмтнә түрүңк үрднь тооһарн 273 күн левитмүдәс ик болснд, 47тедниг мөңгәр хулдҗ ав. Күн болһна үннь тавн шекель[†] болх, әрүн бәәрнә шекеләр. Шекель болһнд 20 гера.[†][+] 48Тер мөңгиг Ахаронд болн көвүдтнь өг, эннь хулдҗ авсна мөңгн.

49Моше левитмүдәр сольгдад[†] уга Израилин әмтнә түрүн үрдин ормд мөңгинь цуглулҗ авв. 50Әрүн бәәрнә шекель болхла 1 365 цаһан мөңгн шекель болв. 51Деед Эзнә заасар Моше эн цаһан мөңгиг Ахаронд болн терүнә көвүдт өгв. Тиигтхә гиҗ терүнд Деед Эзн закв.

### 4


Кахатын хөөт үйнр

1Деед Эзн Мошед болн Ахаронд келв:

2– Левитмүд[†] дунд Кахатын хөөт үйнриг уңг-тохмарнь болн өрк-бүл болһнарнь бүрткҗ бичҗ автн. 3Харһлтын Шатрт көдлмш кеҗ чадх күн болһниг 30 настаһаснь авн 50 наста күртлнь тоод орултн[+]. 4Кахатын хөөт үйнр Харһлтын Шатрт, хамгин әрүн[†] бәәрнд, әрүн юмсиг харҗ хәләх даалһврта.

5Кемр хаалһд һарад йовҗахларн, Ахарон көвүдтәһән Харһлтын Шатрт орад халхлх көшгиг суһлҗ авад Бооцана[†] хәәрцг бүркх йоста. 6Деерәснь терүг нимглсн арсн бүркәһәр бүркх, терүн деерәснь көк өңгтә бүркә делгәд, ут модд орулад тәвх кергтә[+].

7Әрүн өдмг тәвдг ширә деер көк бүркә бүркәслтхә, терүн деернь тәрлкс, шанһс, шалдрң юм кехин төлә ааһс болн буһшс тәвтхә, таслврт уга бәрц бәрдг өдмг ширә деер оньдин бәәх йоста. 8Цуг эднә деерәснь улавр күрң бүркә делгтхә, деерәснь нимглсн арсн бүркәһәр бүркәд ут модд орулад тәвтхә.

9Тедн герлин гегәг көк бүркәһәр бүркх йоста, дәкәд герлин гегәнә цөгцс, чимкүрмүд, күҗ шаталһна савмуд болн герлин гегәнә тос кедг савмуд бас көк бүркәһәр бүркх зөвтә. 10Дарунь герлин гегәг болн терүнд кергтә тоотынь нимглсн арсн бүркәһәр бүркәд дамҗур деер тәвтхә.

11Күҗ уңһдадг алтн ширә деер көк бүркә делгтхә, деерәснь нимглсн арсн бүркәһәр хааһад ут модд орулад тәвтхә. 12Мөрглһнә керг күцәҗәх цагт кергтә тоотыг авад көк бүркәд оратха, деерәснь нимглсн арсн бүркәһәр хаатха. Тедниг цугтаһинь дамҗур деер тәвтхә.

13Тәкл тәкдг ормиг үмснәс цеврләд[†] деернь чисм улан бүркә тәвтхә. 14Терүн деернь тәклд кергтә тоотынь тәвтхә: һалта үмс һарһдг совг, мах бәрдг серә, күрзс, цус кедг савмуд. Тедниг цугтаһинь нимглсн арсн бүркәһәр бүркәд ут модд орулад тәвтхә.

15Кемр хаалһд һарад йовхларн, түрүләд Ахарон болн терүнә көвүд әрүн юмсиг болн әрүн ааһ-савиг цугтаһинь хааһад бүрктхә. Тегәд дарунь Кахатын хөөт үйнр өөрдәд тер ацаг авч чадҗана. Кахатын хөөт үйнр әрүн юмсиг көндәшго болҗана, эс гиҗ тедн үкҗ одх. Харһлтын Шатрин эн юмсиг Кахатын хөөт үйнр авч йовх даалһврта.

16Ахарон гелңгин[†] көвүн Элеазар герлин гегәнә тосиг, күҗ шаталһиг, таслвр угаһар өдмгин бәрциг,[†] түрклһнә тосиг хәләх дааврта. Элеазар өргә гериг[†] болн дотрнь бәәх юмсиг цугтаһинь хәләх дааврта. Тер тоод әрүн эд-тавр болн әрүн ааһ-савмудыг хәләхмн[+].

17Деед Эзн Мошед болн Ахаронд келнә:

18– Кахатын хөөт үйнрин уңг-тохмснь үкҗ одхас болн левитмүдин отгас хусгдад уга кегдхәс саглҗ хәләтн. 19Тедн әмд үлддгәр, хамгин әрүн бәәрн тал өөрдснәс үкдгоһар, Ахарон болн терүнә көвүд бийснь ирәд Кахатын хөөт үй болһнд терүнә ацаһинь өгх йоста. 20Кахатын хөөт үйнр әрүн юмс тал өөрдшго болҗана, нам нүднәннь булңгар үзшго терүг, эс гиҗ үкҗ одх.


Гершона хөөт үйнр

21Деед Эзн Мошед келв:

22– Гершона хөөт үйнриг өрк-бүл болһарнь болн уңг-тохмарнь бүрткҗ бичҗ ав. 23Һучн настаһас авн 50 наста күртлнь Харһлтын Шатрт мөргүл кеҗ чадхинь болн көдлҗ чадхинь цугтаһинь бүрткҗ бичҗ ав. 24Гершона уңг-тохмин хөөт үйнрин кех көдлмш болн зөөх ацан эн:[+] 25тедн өргә герин некмр эд, Харһлтын Шатр, терүнә бүркә болн нимглсн арсар кегдсн деерк бүркә, Шатрт ордг үүднә көшг, 26хашан көшг, хашан тал дунд бәәх өргә гер болн тәклин орм[†] хаадг үүднә көшг, теднә деесд болн көдлмш кехлә цуг кергтә тоот зер-зевс хәләх йоста. Тедн цуг кергтә тоот көдлмшиг кетхә. 27Гершона хөөт үйнр Ахарона болн терүнә көвүдин заасар көдлмш кех болн аца зөөх. Тадн эн ацаг теднд даалһтн, тедн иим даалһврта болх. 28Харһлтын Шатрт Гершона уңг-тохмин хөөт үйнрт тиим көдлмш даалһгдҗана. Теднә һардачнь Итамар – Ахарон гелңгин көвүн.


Мерарин хөөт үйнр

29Мерарин хөөт үйнрин уңг-тохм болһинь, өрк-бүл болһинь бичҗ ав. 30Һучн настаһас авн 50 наста күртл цугтаһинь бичҗ ав. Харһлтын Шатрт керг күцәх болн көдлмш кеҗ чадх әмтиг цугтаһинь тоод орулад бич. 31Харһлтын Шатрт иим юм тедн дааҗ кех: өргә герин тулг бахнс, көндлң модд, бахнс болн түшгүд,[+] 32өргә герин һазак түшгтә бахнс, бичкн һастаһинь болн деестәһинь, дәкәд болхла талдан шишлң кергтә юмсиг цугтаһинь хәләҗ даах. Тиигчкәд кех көдлмшиг цугтаһинь кетхә. Теднд эн кергиг тадн даалһҗанат, тедн күцәх йоста. 33Мерарин уңг-тохмин хөөт үйнрин кех көдлмш иим. Ахарон гелңгин көвүн Итамарин һардврт Харһлтын Шатрт күцәх көдлмш иим болҗана.


Левитмүдин өрк-бүлин болн уңг-тохмин то бичҗ авлһн

34Моше, Ахарон болн хамцана һардачнр Кахатын хөөт үйнриг уңг-тохмин болн өрк-бүлин тооһарнь бичҗ авцхав. 35Теднь 30 настаһас авн 50 наста күртл Харһлтын Шатрт керг күцәх, көдлмш кеҗ чадхнь тоолгдад бичҗ авгдв. 36Уңг-тохмарн тедн 2 750 күн болв. 37Кахатын уңг-тохмин хөөт үйнрин бичлһнд орсн тонь иим болв. Тедн Харһлтын Шатрт көдлх йоста. Моше Ахарон хойр тедниг Мошеһәр дамҗад Деед Эзнә заасар тоолад бас бичҗ авв.

38Гершона хөөт үйнр уңг-тохмарн болн өрк-бүләрн 3930 настаһасн авн 50 наста күртл – Харһлтын Шатрт керг күцәх болн көдлмш кеҗ чадхнь – 40уңг-тохмарн болн өрк-бүләрн 2 630 күн болв. 41Гершона уңг-тохмин хөөт үйнр тооһарн тиим болв. Тедн Харһлтын Шатрт көдлх йоста. Моше Ахарон хойр тедниг Деед Эзнә заасар бичҗ авцхав.

42Мерарин уңг-тохмин хөөт үйнринь болн өрк-бүлинь бичгдҗ авсн тооһарн – 4330 настаһас авн 50 наста күртл – Харһлтын Шатрт керг күцәҗ чадх болн көдлмш кеҗ чадхнь 443 200 күн болв. 45Мерарин уңг-тохмин хөөт үйнрин тонь тиим болв. Моше Ахарон хойр тедниг Деед Эзн Мошед заасар бичҗ авцхав.

46Левитмүдиг цугтаһинь уңг-тохмарнь болн өрк-бүләрнь тоолад Мошен, Ахарона болн Израилин һардачнрин бичҗ авснь – 4730 настаһас авн 50 наста күртл – Харһлтын Шатрт керг күцәһәд, көдлмш кеһәд, аца зөөҗ чадхнь – 48ут тоодан 8 580 күн болв. 49Деед Эзнә заасар тедн Мошен тоолсар бичҗ авгдв. Күн болһнд кех көдлмш болн зөөх ацань йилһҗ өггдв. Деед Эзн Мошед күцәтхә гиһәд заагдсар цугнь кегдв.

### 5


Цевр биш күн әмтнә бәәх бәәрнәсн салһгдх йоста

1Деед Эзн Мошед келнә:

2– Хальдврта проказа гемтә эс гиҗ махмудын кир һарчах әмтиг болн үксн күүг көндәһәд бузрдсн әмтиг цугтаһинь бәәрнәснь салһтха гиҗ Израилин улст даалһвр өг[+]. 3Тиим залусиг болн гергдиг салһтн. Бәәсн бәәрнәс холд салһтн. Бәәриг тедн бичә бузрдатха. Яһад гихлә Би Израилин әмтн дунд бәәнәв[+].

4Израилин әмтн кетхә гисинь күцәв. Тиим әмтиг бәәсн бәәрнәснь салһв. Деед Эзн Мошед келсәр Израилин әмтн кев.


Һаруһан даалһн

5Деед Эзн Мошед келнә:

6– Израилин әмтнд кел: «Кемр кен болв чигн – залу күн эс гиҗ күүкд күн килнц күүнд һарһхла, тер күн Деед Эзнә өмнәс буру йовдл һарһҗана. Тиим күн бурута[+]. 7Килнц һарһсн күн буруһан медәд келтхә, зовлң үзсн күүнд һаруһинь күццднь өгтхә. Деернь тавна нег әңгинь немҗ терүнд өгг[+]. 8Кемр зовлң үзсн күүнд тер һаруһинь авх төрл-садн уга болхла[*], тернь Деед Эзнә болх. Терүнә деернь гемән хәрүллһнә авъясин төлә гелңд[†] хуц өгх кергтә. Тиигҗ гемән хәрүллһнә керг күцәгдҗәнә.

9Израилин улсин бәрц цугтан, әрүн[†] белгүд цугтан гелңгин болҗана. 10Авч ирсн әрүн белгүдиг гелң бийдән үлдәх зөвтә. Гелңд өгсн белг терүнә болҗана».


Харллһна туск закан

11Деед Эзн Мошед келнә:

12– Израилин әмтнд кел: «Кемр күүкд күн залудан урвгч йовдл һарһад болн ухаһан соляд, 13талдан залу терүнлә нииләд асаһан орулсн болхла, болв залунь тедниг эс үзхлә – тиигхлә тер гергн нуувчар бийән һутав. Терүнд герч уга, терүг күн үзсн уга[+]. 14Тиигв чигн залунь харлсндан авлгдад, һутагдсн гергән харлҗана. Эс гихлә харлсн седкл залуг ээрчәхлә, гергән тер харлҗахла, йосндан болхла гергнь зута йовдл һарһсн уга. 15Тер цагт залу күн гергән гелң тал авч одх зөвтә. Гелңд тер ефә[†] нег арвна әңг ичмәнә һуйр бәрц гиҗ авч одх. Һуйриг олив тосар норһх эс гиҗ ладан деернь цацхмн биш. Яһад гихлә тер һуйрин бәрц харллһна бәрц, килнц илдклһнә бәрц[+].

16Тер гергиг гелң Деед Эзнә өмн авч ирәд зогсатха. 17Шаврар кесн савд әрүн ус кеһәд гелң өргә герин[†] полас невчкн тоос авад дотрнь хайтха. 18Тер гергиг Деед Эзнә өмн зогсаһад, үсинь цуцад һартнь илдклһнә өдмгин бәрц[†] бәрүлтхә. Эннь харллһна өдмгин бәрц. Гелңгин һарт һашун усн бәәх зөвтә. Эннь харалһна темдг үзүлҗәх усн. 19Гелң тер гергиг иим үгмүд келҗ андһар тәвүлхмн болҗана: „Кемр чамла талдан залу эс кевтсн болхла, кемр чи залуһан һутаһад эс бузрдсн болхла, харал күргдг эн һашун усн бичә чамд му болтха! 20Кемр чи залуһан һутаһад эврән бузрдсн болхла, талдан залу чини залу биш, чамла кевтсн болхла…“ – 21тегәд гелң тер гергиг иим үгмүд келҗ харах зөвтә: „Чамар үлгүр кеҗ Деед Эзн чини олн-әмтнд үзүләд харал яһҗ күцдгинь медүлтхә: чини ома һарч унад, геснчнь хавддгар Тер кетхә. 22Эн харал күргҗәх усн дотрчнь орад, чини гесиг хавдаһад, омаһичн һарһад уңһатха!“ Күүкд күн соңсхад келх зөвтә: „Э, тиигтхә! Э, тиигтхә!“[+]

23Эн харалыг гелң һар бичг бичәд һашун уста ааһд уһах. 24Харалта эн һашун усиг тер гергнд уулһх. Усн терүнә дотрнь орад гем өгтхә гиҗәхмн болҗана. 25Гелң тер гергнәс харллһна өдмгин бәрц авад Деед Эзнә өмн өргәд тәкл тәкдг ормд тәвтхә. 26Гелң буудян бәрцәс нег атхм авад тәкл тәкдг ормд шататха – тернь дееҗ. Дарунь гелң гергнд ус уулһтха. 27Кемр тер гергн бузрдсн болхла, залуһан һутасн болхла, харалта усн дотрнь орад терүнд гем өгх: геснь хавдад, омань һарч унх. Тер гергн олн-әмтн дундан харагдсн болҗ тоолгдх. 28Болв кемр гергн эс бузрдсн болхла, кемр цевр[†] болхла, тиигхлә усн терүнд му болшго. Терүнәс үрн һарх.

29Харллһна закан[†] иим: гергн күн залуһан һутаһад бузрдсн болхла, 30эс гиҗ залунь седкләрн зовад, гергән харлҗасн болхла, тиигхлә гергән Деед Эзнә өмн зогсатха. Гергнә эн йовдлыг гелң эн закаһар кетхә. 31Гергн эврән килнцән даах, залунь даашго».

### 6


Назореймүдин[*] өгх андһарин тускар

1-2Израилин улст келтхә гиҗ Деед Эзн Мошед иигҗ келнә:

– Кемр кен-негнь залу күн болну, күүкд күн болну Деед Эзнд бийән нерәдәд андһар өгхлә – назореймүдин[†] андһар. 3Тер күн чаһр болн искәсн әрк уушго, чаһрас кесн цу эс гиҗ искәсн әркәс кесн цу уушго, уста үзмин шүүс уушго, шиңкән болсн эс гиҗ хагсасн уста үзм идшго болҗана. 4Назореймүдин цагт бәәсн саамд уста үзмәр кесн юм, нам уста үзмин ясинь эс гиҗ терүнә хальс идшго. 5Терүнә андһар өгсн цагин туршарт үсән хәәчлшго болҗана. Бийинь Деед Эзнд нерәдәд андһар өгсн болзг эс чилтл тер күн әрүн:[†] үсән урһатха. 6Деед Эзнд нерәдәд андһар өгсн цагин туршарт тер үксн күүнә цогц тал өөрдшго болҗана[+]. 7Нам эцкнь эс гиҗ экнь, ахнь эс гиҗ эгчнь үкв чигн, тер күн үксн улсиг көндәшго юмн. Яһад гихлә назореймүдин андһар өгсн күүнә толһа деерк ут үсн – Бурхнд нерәдснә темдг. 8Назорей болҗасн цагин туршарт тер күн бийән Бурхнд нерәдсн болҗана.

9Кемр кен чигн күн назорей күүнә хаҗуд үкҗ одхла, тернь Бурхнд нерәдсн ут үсинь бузрдах. Дәкн назорей цевр[†] болхларн үсән хәәчлх зөвтә. Бузрдсна хөөн доладгч өдртән үсән хәәчлтхә. 10Нәәмдгч өдр тер күн Харһлтын Шатрин үүднд гелңд[†] хойр көглҗрһн эс гиҗ хойр баахн көглҗрһн шову илгәтхә[+]. 11Тер шовудар гелң бәрц бәртхә. Негинь килнцәс цеврллһнә бәрцд[†] орултха, хойрдгчинь шаталһна бәрцд. Тиигҗ тер үксн күүнәс гемән хәрүлх. Тегәд назорей тер өдр шинәс толһаһан әрүслтхә, 12Деед Эзнә өмн шин болзгт тер андһар өгтхә, нег җил болсн хурһ авч ирәд һаруһинь дааҗах бәрцд орултха. Урдк болзгнь үрв, яһад гихлә терүнә назорейин бәәдл бузрдв.

13Назорейин закан[†] эн: назорей болх болзг чилхлә, тер күүг Харһлтын Шатрин үүдн тал авч иртхә. 14Эврәннь бәрцән тер Деед Эзнд авч ирх йоста – шаталһнд орулх эрмдг уга нег җил болсн хурһ, килнцәс цеврллһнә бәрцд орулх эрмдг уга нег җил болсн хө, эвцлһнә бәрцд[†] орулх эрмдг уга хуц[+]. 15Дәкәд нег зембль исклго буудян һуйрар болһсн өдмг (олив тоснд элдсн һуйр, олив тос түрксн исклго болһсн һуйр), кергтә өдмгин бәрц[†] болн чаһр[+]. 16Эн бәрциг гелң Деед Эзнд бәртхә. Терүгәрн цеврллһнә болн шаталһна тәкл[†] тәктхә. 17Дәкәд Деед Эзнд эвцлһнә бәрц авч иртхә – нег хуц болн нег зембль эс искәсн һуйр. Теднәр гелң өдмгин бәрц бәрәд, чаһрин бәрц[†] өргтхә. 18Назорей Харһлтын Шатрин үүднд үсән хәәчләд, эврәннь назорейин авъясар, эвцлһнә бәрц шатаҗах һалд терүгән хайх зөвтә. 19Тегәд назорейин авъясар үсән хәәчлснә дарунь, гелң хуцин чансн өмнк көлинь болн нег эс искәсн өдмг, эс искәсн һуйр зембләс авад назорейин һарт бәрүлхмн болҗана[+]. 20Тедниг цугтаһинь гелң Деед Эзнә өмн өргтхә. Бәрцин өрч болн һуйин махар өгсн белг – эннь әрүн юмс гелңгин болҗана. Энүнә дару назорей чаһр ууҗ чадҗана[+].

21Эннь назорейин андһар өгсн күүнә закан. Назореймүдин авцар тер күн Деед Эзнд бәрц бәрҗәнә. Терүнәс икәр өгч чадхла, өгхмн болҗана. Назореймүдин диг-дараһар тер күн андһаран күцәх йоста.


Ахарона әдсллһн

22Деед Эзн Мошед келнә:

23– Ахаронд болн терүнә көвүдт келүл: «Израилин әмтиг йөрәх үгмүд эн:[+]

24– Чамаг Деед Эзн йөрәтхә,
чамаг хартха![+]
25Чамд туссн Терүнә хәләц герлтә болтха,
чамаг хәәрлтхә![+]
26Чамаг Деед Эзн хәләтхә,
чамд амулң җирһл учратха!»

27Тегәд гелңгүд Мини нериг Израилин әмтнд дуудвр кеһәд бәәтхә. Би тедниг йөрәхүв.

### 7


Өргә герин төлә һардачнрин өгчәх бәрц

1Моше өргә гер[†] бәрхләрн, дотрнь тәвх тоотыг әрүсләд тос түркв. Тер мет тәклин ормиг болн терүнә юмсиг әрүслв. Эн тоотсиг цугтаһинь тос түркәд әрүслв[+]. 2Дарунь Израилин һардачнр, уңг-тохмин толһачнр – әмнә то бүрткҗ бичсн отгудын һардачнр эврәннь бәрцән авч ирцхәв. 3Тедн Деед Эзнә өмн бүркәтә зурһан тергн аца болн 12 бух бәрц бәрҗ зогсав. Терүнд хойр толһачас неҗәһәд тергн аца болн неҗәһәд бух толһач болһнас орулв. Бухмудыг болн ацадыг өргә герин өмн зогсав.

4Деед Эзн Мошед келв:

5– Энүг Харһлтын Шатрт көдлмш кехин төлә авад левитмүдт[†] кергтә тоотынь хуваһад өг.

6Моше тергтә ацаг болн бух малмудыг авад левитмүдт өгв. 7Хойр тергтә ацаг болн дөрвн бухиг Гершона хөөт үрдт көдлмш кетхә гиҗ өгв[+]. 8Ахарон гелңгин[†] Итамар гидг көвүнә һардврт көдлҗәх Мерарин хөөт үйнрт дөрвн тергн аца болн нәәмн бух өгв[+]. 9Кахатын хөөт үйнрт юм өгсн уга. Яһад гихлә теднә көдлмш әрүн[†] юмс ээм деерән үүрәд кедг көдлмш[+].

10Тәклин ормиг тосар түркснә хөөн, терүг байрин бәәдлд секхин төлә һардачнр белгән авч ирцхәв. Тедн эврәннь белгән тәклин ормд күргәд оркв. 11Деед Эзн Мошед келв:

– Тедн селгәһәр, һардач болһн эврә өдртән байрин бәәдлд тәклин ормиг секхин төлә, белгән авч ирҗәтхә.

12Түрүн өдр эврәннь белгән Йудан отгас Аминадавин көвүн Нахшон авч ирв[+]. 13Терүнә белг эн: цаһан мөңгн тәрлк чиңнүрәрн 130 шекель[†] болн цаһан мөңгн ааһ чиңнүрәрн 70 шекель, әрүн бәәрнә шекеләр (тәрлк болн ааһ буудян һуйрар дүүрң, олив тосар элдсн, өдмгин бәрцд[†] бел кегдсмн), 14күҗәр дүүрң алтн шанһ чиңнүрәрн 10 шекель,[+] 15шаталһнд орулгдх эр бүрү, хуц болн нег җил күрсн хурһн;[+] 16килнцәс цеврллһнә бәрцд[†] орулхин төлә 1 тек;[+] 172 бух, 5 хуц, 5 тек болн нег җил күрсн 5 хурһ эвцлһнә бәрцд[†] орулхин төлә. Аминадавин көвүн Нахшона бәрцнь иим бәәҗ[+].

18Хойрдгч өдртнь эврәннь белгән Исахарин отгин һардач Цуарин көвүн Натаналь авч ирв[+]. 19Терүнә белгнь эн: цаһан мөңгн тәрлк чиңнүрәрн 130 шекель болн цаһан мөңгн ааһ чиңнүрәрн 70 шекель, әрүн бәәрнә шекеләр (тәрлк болн ааһ буудян һуйрар дүүрң, олив тосар элдсн, өдмгин бәрцд бел кегдсмн); 20күҗәр дүүрң алтн шанһ чиңнүрәрн 10 шекель; 21шаталһнд орулгдх эр бүрү, хуц болн нег җил күрсн хурһн, 22килнцәс цеврллһнә бәрцд орулгдх 1 тек; 23эвцлһнә бәрцд орулгдх 2 бух, 5 хуц, 5 тек болн нег җил күрсн 5 хурһн. Цуарин көвүнә Натаналин тәвцнь иим болв.

24Һурвдгч өдртнь эврәннь белгән Завулуна хөөт үйнрин һардач Хелона көвүн Элиав авч ирв[+]. 25Энүнә белгнь эн: цаһан мөңгн тәрлк чиңнүрәрн 130 шекель болн цаһан мөңгн ааһ чиңнүрәрн 70 шекель, әрүн бәәрнә шекеләр (тәрлк болн ааһ буудян һуйрар дүүрң, олив тосар элдсн, өдмгин бәрцд бел кегдсмн); 26күҗәр дүүрң алтн шанһ чиңнүрәрн 10 шекель; 27шаталһна бәрцд орулх эр бүрү, хуц болн нег җил күрсн хурһн, 28килнцәс цеврллһнә бәрцд орулх 1 тек, 29эвцлһнә бәрцд орулх 2 бух, 5 хуц, 5 тек болн нег җил күрсн 5 хурһн. Хелона көвүнә Элиавин тәвцнь иим болв.

30Дөрвдгч өдртнь Рубена хөөт үйнрин һардач Шедеурин көвүн Элицур эврәннь белгән авч ирв[+]. 31Энүнә белгнь эн: цаһан мөңгн тәрлк чиңнүрәрн 130 шекель болн цаһан мөңгн ааһ чиңнүрәрн 70 шекель, әрүн бәәрнә шекеләр (тәрлк болн ааһ буудян һуйрар дүүрң, олив тосар элдсн, өдмгин бәрцд бел кегдсмн), 32күҗәр дүүрң нег алтн шанһ чиңнүрәрн 10 шекель, 33шаталһна бәрцд орулх эр бүрү, хуц болн нег җил күрсн хурһн, 34килнцәс цеврллһнә бәрцд орулх 1 тек, 35эвцлһнә бәрцд орулх 2 бух, 5 хуц, 5 тек болн нег җил күрсн 5 хурһн. Шедеурин көвүнә Элицурин тәвц иим билә.

36Тавдгч өдр Шимона хөөт үйнрин һардач Цуришадаян көвүн Шелумиэл эврәннь белгән авч ирв[+]. 37Энүнә белгнь эн: цаһан мөңгн тәрлк чиңнүрәрн 130 шекель болн цаһан мөңгн ааһ чиңнүрәрн 70 шекель, әрүн бәәрнә шекеләр (тәрлк болн ааһ буудян һуйрар дүүрң, олив тосар элдсн, өдмгин бәрцд бел кегдсмн), 38күҗәр дүүрң алтн шанһ чиңнүрәрн 10 шекель, 39шаталһна бәрцд орх эр бүрү, нег хуц болн нег җил күрсн хурһн, 40килнцәс цеврллһнә бәрцд орулх нег тек, 41хойр бух, тавн хуц, тавн тек болн нег җил күрсн тавн хурһ эвцлһнә бәрцд орулгдх. Цуришадаян көвүнә Шелумиэлин тәвц иим болв.

42Зурһадгч өдртнь Гәдин хөөт үйнрин һардач Деуэлин көвүн Эльясаф эврәннь белгән авч ирнә[+]. 43Энүнә белгнь эн: цаһан мөңгн тәрлк чиңнүрәрн 130 шекель болн цаһан мөңгн ааһ чиңнүрәрн 70 шекель, әрүн бәәрнә шекеләр (тәрлк болн ааһ буудян һуйрар дүүрң, олив тосар элдсн, өдмгин бәрцд бел кегдсмн); 44күҗәр дүүрң алтн шанһ чиңнүрәрн 10 шекель, 45шаталһна бәрцд орулх эр бүрү, хуц, нег җил күрсн хурһн, 46килнцәс цеврллһнә бәрцд орх 1 тек; 47эвцлһнә бәрцд орулх 2 бух, 5 хуц, 5 тек болн нег җил күрсн 5 хурһн. Деуэлин көвүнә Эльясафин тәвц иим болв.

48Доладгч өдр Эпримин хөөт үйнрин һардач Амихудын көвүн Элишама авч ирв[+]. 49Энүнә белгнь эн: цаһан мөңгн тәрлк чиңнүрәрн 130 шекель болн цаһан мөңгн ааһ чиңнүрәрн 70 шекель, әрүн бәәрнә шекеләр (тәрлк болн ааһ буудян һуйрар дүүрң, олив тосар элдсн, өдмгин бәрцд бел кегдсмн); 50күҗәр дүүрң алтн шанһ чиңнүрәрн 10 шекель; 51шаталһна бәрцд орулх эр бүрү, хуц, нег җил күрсн хурһн; 52килнцәс цеврллһнә бәрцд орх 1 тек; 53эвцлһнә бәрцд орулх 2 бух, 5 хуц, 5 тек, нег җил күрсн 5 хурһ авч ирв. Амихудын көвүнә Элишаман тәвц иим.

54Нәәмдгч өдр Манашен хөөт үйнрин һардач Педацурин көвүн Гамалиль белгән авч ирв[+]. 55Энүнә белгнь эн: цаһан мөңгн тәрлк чиңнүрәрн 130 шекель болн цаһан мөңгн ааһ чиңнүрәрн 70 шекель, әрүн бәәрнә шекеләр (тәрлк болн ааһ буудян һуйрар дүүрң, олив тосар элдсн, өдмгин бәрцд бел кегдсмн); 56күҗәр дүүрң алтн шанһ чиңнүрәрн 10 шекель; 57шаталһна бәрцд орулх эр бүрү, хуц, нег җил күрсн хурһн; 58килнцәс цеврллһнә бәрцд орх 1 тек; 59эвцлһнә бәрцд орх 2 бух, 5 хуц, 5 тек болн нег җил күрсн 5 хурһн. Педацурин көвүнә Гамалилин тәвцнь иим.

60Йисдгч өдрт Беняминә хөөт үйнрин һардач Гидеонин көвүн Авидан эврәннь белгән авч ирв[+]. 61Энүнә белгнь эн: цаһан мөңгн тәрлк чиңнүрәрн 130 шекель болн цаһан мөңгн ааһ чиңнүрәрн 70 шекель, әрүн бәәрнә шекеләр (тәрлк болн ааһ буудян һуйрар дүүрң, олив тосар элдсн, өдмгин бәрцд бел кегдсмн); 62күҗәр дүүрң алтн шанһ чиңнүрәрн 10 шекель; 63шаталһна бәрцд орулх эр бүрү, хуц болн нег җил күрсн хурһн; 64килнцәс цеврллһнә бәрцд орх 1 тек; 65эвцлһнә бәрцд орулх 2 бух, 5 хуц, 5 тек болн нег җил күрсн 5 хурһн. Гидеонин көвүнә Авидана тәвцнь иим.

66Арвдгч өдртнь эврәннь белгән Дана хөөт үйнрин һардач Амишадайин көвүн Ахиэзер авч ирв[+]. 67Энүнә белгнь эн: цаһан мөңгн тәрлк чиңнүрәрн 130 шекель болн цаһан мөңгн ааһ чиңнүрәрн 70 шекель, әрүн бәәрнә шекеләр (тәрлк болн ааһ буудян һуйрар дүүрң, олив тосар элдсн, өдмгин бәрцд бел кегдсмн); 68күҗәр дүүрң алтн шанһ чиңнүрәрн 10 шекель; 69шаталһна бәрцд орулх эр бүрү, хуц, нег җил күрсн хурһн; 70килнцәс цеврллһнә бәрцд орулх 1 тек; 71эвцлһнә бәрцд орулх 2 бух, 5 хуц, 5 тек болн нег җил күрсн 5 хурһн. Амишадайин көвүнә Ахиэзерин тәвц иим болв.

72Арвн негдгч өдртнь Ашерин хөөт үйнрин һардач Охрана көвүн Пагиэл эврәннь белгән авч ирв[+]. 73Энүнә белгнь эн: цаһан мөңгн тәрлк чиңнүрәрн 130 шекель болн цаһан мөңгн ааһ чиңнүрәрн 70 шекель, әрүн бәәрнә шекеләр (тәрлк болн ааһ буудян һуйрар дүүрң, олив тосар элдсн, өдмгин бәрцд бел кегдсмн); 74күҗәр дүүрң алтн шанһ чиңнүрәрн 10 шекель; 75шаталһна бәрцд орулх эр бүрү, хуц болн нег җил күрсн хурһн; 76килнцәс цеврллһнә бәрцд орх 1 тек; 77эвцлһнә бәрцд орх 2 бух, 5 хуц, 5 тек болн нег җил күрсн 5 хурһн. Охрана көвүнә Пагиэлин тәвц иим болв.

78Арвн хойрдгч өдрт Напталин хөөт үйнрин һардач Энана көвүн Ахира эврәннь белгән авч ирв[+]. 79Энүнә белгнь эн: цаһан мөңгн тәрлк чиңнүрәрн 130 шекель болн цаһан мөңгн ааһ чиңнүрәрн 70 шекель, әрүн бәәрнә шекеләр (тәрлк болн ааһ буудян һуйрар дүүрң, олив тосар элдсн, өдмгин бәрцд бел кегдсмн); 80күҗәр дүүргсн алтн шанһ чиңнүрәрн 10 шекель; 81шаталһна бәрцд орх эр бүрү, хуц болн нег җил күрсн хурһн; 82килнцәс цеврллһнә бәрцд орх 1 тек; 83эвцлһнә бәрцд орх 2 бух, 5 хуц, 5 тек болн нег җил күцсн 5 хурһн. Энана көвүнә Ахиран тәвцнь иим болв.

84Байрин бәәдлд секгдсн тәклин ормиг тослсна хөөн Израилин һардачнрин авч ирсн белгүд иим болв: 12 цаһан мөңгн тәрлк, 12 цаһан мөңгн ааһ болн 12 алтн шанһ; 85(тәрлк болһн чиңнүрәрн 130 шекель, ааһ болһн 70 шекель, тәрлкст болн ааһст цугтаднь 2 400 шекель цаһан мөңгн бәәҗ, әрүн бәәрнә шекеләр, 86күҗәр дүүргсн 12 алтн шанһд чиңнүрәрн шанһ болһн 10 шекель, әрүн бәәрнә шекеләр 120 алтн шекель бәәҗ); 87шаталһна мал – 12 бүрү, 12 хуц болн 12 нег җил күрсн хурһн, дәкәд кергтә өдмгин бәрц; килнцәс цеврллһнә бәрцд орулх 12 тек; 88эвцлһнә бәрцд орулх 24 бүрү, 60 хуц, 60 тек болн нег җил күцсн 60 хурһн. Байрин бәәдлд секгдсн тәклин ормиг тослад түркснә хөөн белглсн белгүд тиим болв.

89Харһлтын Шатрт Моше Деед Эзнлә күүндхәр орҗ йовхларн хойр керүбмүдин[†] хоорнд Бооцана[†] хәәрцгин бүркә деерәс һарчах ду соңсв. Тиигҗ Деед Эзн Мошелә күүндв[+].

### 8


Өргә герин герлин гегәнә тускар

1Деед Эзн Мошед келв:

2– Зулын цөгцсиг Ахарон орм[†] ормднь тәвтхә гиҗ за. Долан цөгц герлин гегәнә өмн герл һарһдгар тәвтхә.

3Ахарон тиигҗ кев. Деед Эзн Мошед заасар цөгцсиг герлин гегән деер тәвв. 4Герлин гегән алтнас цутхгдсмн, һоласн цецгүд күртл цутхгдсмн. Моше эн герлин гегәг Деед Эзнә үзүлсәр цутхад кев.


Левитмүдиг нерәдлһн

5Деед Эзн Мошед келнә:

6– Левитмүдиг[†] Израилин улсас салһад теднд цеврллһнә[†] авъяс ке. 7Цеврлхин төлә чи иим юм күцәх зөвтәч: теднд цеврллһнә усар цацл цац, тедн цогц-махмудан кевтнь хустха, хувцан уһатха – тегәд тедн цевр болцхах[+]. 8Тедн бүрүг болн буудян һуйрар элдәд олив тосар элдсн өдмгин бәрц[†] автха. Килнцәс цеврллһнә бәрцин[†] төлә бас хойрдгч бүрү мал автха[+]. 9Левитмүдиг Харһлтын Шатрин өмн зогсаһад Израилин әмтнә хамцаг цугтаһинь цуглултн. 10Левитмүдиг Деед Эзнә өмн зогсаһад, Израилин әмтн тедн деер һаран тәвтхә. 11Тегәд Ахарон левитмүдиг Деед Эзнд Израилин әмтнә белг гиҗ орулҗ өгтхә, эннь Деед Эзнд өрггдҗәнә. Энүнә дарунь левитмүд Деед Эзнд көдлмш кеҗ чадҗана.

12Левитмүд һаран эр бүрүсин толһа деер тәвтхә, тер бүрүсиг бәрцд орултха. Нег бүрүг килнцәс цеврллһнә бәрцд орултха, хойрдгч бүрүг Деед Эзнд шаталһна бәрцд орултха. Эннь левитмүдин гемән хәрүллһнә бәрц болҗана.

13Левитмүдиг Ахарона болн терүнә көвүдин һардврт орул. Тедниг Деед Эзнд нерәдсәр белг гиҗ өг. 14Тиигҗ левитмүдиг Израилин әмтнәс салһ: левитмүд Мини болхмн[+].

15Чамаг левитмүдиг цеврләд Деед Эзнд белг гиҗ өргснә хөөн, тедн ирәд Харһлтын Шатрт көдлмш кеҗ чадҗана. 16Тедн Нанд Израилин әмтн дундас өггдв. Би тедниг экин гесндк түрүн үрнә ормд авув, Израилин әмтнә цуг түрүн үрдин ормд[+]. 17Израилин әмтнә түрүн үрд цугтан – әмтнә түрүн үрнь, малын түрүн төлнь – Мини: Египетин түрүңксинь цугтаһинь алхларн, Би тедниг салһад Бийиннь төлә әрүслләв. 18Ода Би Бийдән левитмүдиг Израилин әмтнә түрүңк үрдин ормд авув. 19Израилин талдан цуг әмтнәс левитмүдиг салһад Би тедниг Ахаронд болн терүнә көвүдт орулҗ өгүв. Левитмүд Израилин цуг әмтнә ормд Харһлтын Шатрт көдлмш кех зөвтә. Тедн Израилин әмтнә төлә гемән хәрүллһнә бәрц болх. Израилин әмтн зовлңла харһдгоһар әрүн[†] орм тал өөрдшго[+].

20Моше, Ахарон болн Израилин әмтнә хамцан кевтән левитмүдлә Деед Эзн Мошед кетхә гисиг кевтнь күцәв. 21Левитмүд бийән цеврләд эврәннь хувцдан уһацхав. Ахарон тедниг Деед Эзнд нерәдәд өргсн белг гиҗ орулҗ өгв. Тегәд теднә төлә гемән хәрүллһнә авъяс күцәһәд бузр юмнас цеврлв. 22Терүнә хөөн левитмүд Харһлтын Шатрт Ахарона болн терүнә көвүдин һардврар зүсн-зүүл көдлмш кедг болв. Деед Эзнә левитмүдин тускар даалһсинь Моше цугинь күцәв.

23Деед Эзн Мошед келв:

24– Левитмүдин диг-даран эн: 25 настаһасн авн левит күн Харһлтын Шатрт көдлмш кех зөвтә[+]. 25Тәвн настадан эврәннь көдлмшән төгсәх зөвтә, дәкҗ көдлмш кешго. 26Харһлтын Шатрт көдлҗәх ахнр-дүүнртән дөң болҗ чадҗана, болв эврән көдлмш давулшго юмн. Көдлмшин туск тиим заавр чи левитмүдт өгх зөвтәч.

### 9


Песахин нәр

1Израилин улс Египетәс түрүн сар урһхла хойрдгч җилд һарсна дарунь Синайин[†] көдәд Деед Эзн Мошед келв:

2– Израилин әмтн Песахин[†] нәәриг цаглань кетхә[+]. 3Эн сарин 14-ч өдрт, цаглань, бүрүллә кетн. Терүг батлсн зокалмудар болн закадар күцәтн.

4Моше Израилин әмтнд Песахиг күцәтхә гив. 5Тедн Песахиг Синайин һазрт кев. Тернь түрүн сарин 14-ч өдрт бүрүл болсн цагт күцәгдв. Израилин улс Деед Эзн Мошед заасар кевтнь кев.

6Тедн дунд үксн күүнә цогц көндәсн әмтн бас бәәҗ. Тер әмтн тер өдр Песах нәр кеҗ чадсн уга. Тегәд тедн тер өдр Моше Ахарон хойр тал ирәд[+] 7келв:

– Бидн үксн күүнә цогц көндәсндән цевр бишвидн.[†] Израилин әмтнлә хамдан бидн Деед Эзнд бәрцән цаглань бәрҗ чадшго болҗану?

8Моше хәрү өгнә:

– Тадн энд зогсҗатн, би одад Деед Эзнәс ю кехинь соңсад ирсүв.

9Деед Эзн Мошед келнә:

10– Израилин әмтнд кел: кемр кен-негнь эс гиҗ тадна хөөт үйнр үксн күүнә цогц көндәһәд бузрдхла, эс гиҗ гертәсн холд хаалһдан йовхла, тер күн бас Деед Эзнә Песахиг күцәх йоста. 11Хойрдгч сарин 14-ч өдрлә бүрүл болсн цагт кетхә. Тер күн Песахин хурһна махиг эс искәсн һуйрта болн һашун ноһата хамднь идтхә[+]. 12Терүнә махинь өрүн күртл бичә үлдәг, ясинь бичә хамхлг. Песахин туск зокалмудыг күццднь тер кех зөвтә[+]. 13Кемр кен-негнь цевр болад хаалһд эс йовсн бийнь Песахиг келго бәәсн болхла, тер күн цагтан Деед Эзнд бәрц бәрлго бәәсндән эврәннь келн-улс дундас уга кегдх. Тер күн килнц һарһсндан засглгдх. 14Кемр тадн дунд бәәрләд бәәх нүүҗ ирсн күн Деед Эзнд Песах кехәр седҗәхлә, Песахин туск зокалмудыг болн закадыг тер кевтнь күцәх зөвтә. Тадна орн-нутгт һарсн әмтнә, эс гиҗ нүүҗ ирсн әмтнә зокал негн болх зөвтә[+].


Өргә гер деерк үүлн болн һал

15Өргә гериг[†] босххла, терүг – Бооцана[†] Шатриг – үүлн бүркв. Асхнас авн өрүн күртл өргә гер деер һал шатад бәәсн болв[+]. 16Тер кемәс авн мел оньдинд тиигәд бәәв: өдрәр өргә гериг үүлн бүркәд, сөөднь һалын бәәдл һарсн болна. 17Үүлн Шатрас деегшән өөдлх саамд кезә чигн Израилин әмтн хаалһдан һардг болв. Үүлн зогссн һазрт тедн сүүрән кедг болв[+]. 18Деед Эзнә зааврар Израилин әмтн хаалһдан йовна, Деед Эзнә зааврар зогсна. Үүлн өргә гер деер бәәтл тедн ормасн көндрхш. 19Кемр үүлн өргә гер деер удан бәәхлә, Израилин әмтн Деед Эзнә заавр күцәдг билә, бәәсн ормдан хаалһд һарлго үлднә. 20Кемр үүлн өргә гер деер цөөкн хонгт бәәхлә, тиигхлә Израилин әмтн Деед Эзнә заасар ормдан бәәнә. Дәкәд Деед Эзнә зааврар хаалһдан һардмн. 21Кемр үүлн нег ормдан асхнас өрүн күртл бәәхлә, тиигхлә өрүнднь өөдлхләнь тедн һарад йовна. Кемр үүлн ормдан нег өдр болн нег сө зогсхла, дәкәд өөдлхләнь, тедн тер дарунь хаалһдан һарад йовна. 22Үүлн өргә гер деер кедү цагтан эс бәәв чигн – хойр өдр, эс гиҗ сардан, эс гиҗ терүнәс удан – Израилин әмтн тер цагин туршарт нег ормдан бәәһәд хаалһд һардго билә. Үүлн өөдлхлә тедн һарад йовдмн. 23Деед Эзнә зааврар тедн зогсад, Деед Эзнә зааврар хаалһдан һарад йовдмн. Тиигҗ тедн Деед Эзнә Мошеһәр дамҗад өгсн заавриг күцәдмн.

### 10


Цаһан мөңгн хойр бүрә

1Деед Эзн Мошед келв:

2– Хойр бүрә ке. Цаһан мөңгәр цутхад ке. Тедн чамд хамцаһан хурахла, йовлһна болзг ирхлә туста болх. 3Кемр хойр бүшкүрин ә һархла, хамцан кевтән чам тал Харһлтын Шатрин үүднд цуглрх зөвтә. 4Кемр нег бүшкүрин ә һархла, чам тал зуг һардачнр ирх – Израилин миңһәд багмудын һардачнр. 5Кемр үүмәнә ә җиңнәд һархла, зүн тал бәәсн церг хаалһд һарад йовтха[+]. 6Кемр хойрдад чаңһар үүмәнә ә җиңнәд һархла, өмн үзгт бәәсн церг бәәрнәсн көндртхә. Бүшкүрин ә җиңнәд һархла, цергчнр ормасн көндрәд йовх зөвтә[+]. 7Кемр хург кехәр дуудхла, җиңнүллго йирдән ә һарһтн. 8Бүшкүрәр гелңгүд[†] ә һарһх зөвтә – Ахарона хөөт үйнр. Эннь таднд мөңк өгчәх зокал, энүг үйәс үйд бәртн.

9Эврәннь һазрт тадниг дәврсн дәәснләһән дәәлдхләрн, бүшкүрәрн ә өгтн. Эннь Деед Эзнә, тадна Бурхна өмн сана орулҗах темдг болҗана. Тадн дәәснәсн авргдхит[+]. 10Байрин цуг өдрмүдт – нәәрин болн шин сар урһх цагла – шаталһна болн эвцлһнә бәрц[†] авч ирҗ бүшкүрәрн ә һарһтн. Эннь тадна тускар тана Бурхна өмн сана оруллһн болх. Би Деед Эзн, тадна Бурхн[+].


Израилин улс хаалһдан һарчана

11Хойрдгч җилин хойрдгч сарин хөрдгч өдр үүлн Бооцана[†] өргә гер[†] деер өөдләд һарв. 12Израилин улс Синай[†] көдә һазрас һарад хаалһдан орв. Паран гидг көдә һазрт үүлн зогсв[+]. 13Мошеһәр дамҗад Деед Эзнә өгсн зааврар тедн түрүн болҗ аяндан һарч йовв.

14Түрүләд Йудан хөөт үйнрин церг баг-багар ард-ардасн йовцхав. Тедниг Аминадавин көвүн Нахшон толһалв[+]. 15Исахарин отгин багиг Цуарин көвүн Натаналь толһалв. 16Завулуна отгин багиг Хелона көвүн Элиав толһалв. 17Дарунь өргә гер хурагдв. Гершона болн Мерарин хөөт үйнр өргә гериг авад йовцхав[+].

18Дарунь Рубена церг баг-багар ард-ардасн йовцхав. Тедниг Шедеурин көвүн Элицур һардв[+]. 19Шимона отгин багиг Цуришадаян көвүн Шелумиэл һардв. 20Гәдин отгин багиг Деуэлин көвүн Эльясаф һардв. 21Дарунь Кахатын хөөт үйнр өргә герин әрүн[†] юмс авад йовцхав. (Тедниг шин бәәрнд иртл, өргә гериг босхчкх зөвтә бәәсмн.)[+]

22Теднә дару Эпримин хөөт үйнрин церг баг-багарн ард-ардасн йовцхав. Тедниг Амихудын көвүн Элишама һардв[+]. 23Манашен отга багиг Педацурин көвүн Гамалиль һардв. 24Беняминә отга багиг Гидеонин көвүн Авидан һардв.

25Товчлгчднь Дана хөөт үйнрин церг баг-багарн ард-ардасн йовцхав. Тедниг Амишадайин көвүн Ахиэзер һардв[+]. 26Ашерин отгин багиг Охрана көвүн Пагиэл һардв. 27Напталин отгин багиг Энана көвүн Ахира толһалв.

28Израилин улсин багмуд ард-ардасн аяндан йовлһн тиим болв.

29Тенд Ховав бас бәәҗ. Ховав Мошен хадм эцкин Реуэлин көвүн. (Реуэл Мидьяна келн-улсин күн бәәҗ.) Моше Ховавд келв:

– Бидн Деед Эзнә өгнәв гисн һазр тал йовҗанавидн. Маднла йов, чамд сән болдгар бидн чамд килмҗән өгнәвидн. Деед Эзн Израильд[†] туста керг күцәх болҗ үгән өгв![+]

30Болв тернь иигҗ хәрү өгнә:

– Уга, би эврәннь орн-нутг тал однав, төрскн талан.

31– Мадниг бичә хай! – гиҗ Моше келнә. – Чи көдә һазрт зогсх кергтә орм[†] олҗ чаднач, чи мадна нүдн-амн болхич. 32Кемр чи маднла йовхла, Деед Эзн маднд туста керг күцәхлә, бидн чамд сән болдгар килмҗән өгхвидн…

33Деед Эзнә Синай уулас салад һархларн тедн һурвн хонгтан йовцхав. Һурвн хонгин туршарт Деед Эзнә Бооцана хәәрцг өмн йовв. Хонх орм тер теднд үзүлҗ бәәв. 34Өдртнь тедн бәәрән хайҗ һархла, Деед Эзнә үүлн деернь бәәв[+]. 35Хәәрцгиг хаалһд авад йовхла, Моше иигҗ келдмн:

«О, Деед Эзн, оньган өгтн!
Тана дәәсн тартха,
Танд дурго әмтн һарад зултха!»[+]

36Бооцана хәәрцг зогсхла, Моше иигҗ келдмн:

«Израилин олн миңһн әмтнә Деед Эзн,
маднла бәәтн!»

### 11


Израилин әмтнә шууган

1Олн-әмтн шуугад һундлан келнә, Деед Эзн энүгинь соңсна. Соңссна хөөн Терүнә ур күрнә. Тегәд Деед Эзнә һал шатв, бәәрнә хол әңгнь шатв[+]. 2Олн-әмтн Мошег дуудна, Моше Деед Эзнд мөргнә, тиигхлә һал унтрна[+]. 3Тер ормд Тавера[*] гидг нер өгнә. Яһад гихлә тенд тедн дунд Деед Эзнә һал шатв.

4Израилин әмтнлә ниилсн зүсн-зүүл отга әмтн эврә онц заңта бәәҗ. Теднә ардас Израилин улс бас уульдг болцхав.

– Мах ода идсн болхнь! – гиҗ тедн келцхәв[+]. 5– Маднд Египетд өңгәр заһс, хаяр, һу, ноһан мәңгрс, цуунгла әдл мәңгрс болн сермсг өгдгиг бидн саннавидн! 6Энд мел юмн уга, һанцхн манна хот иднәвидн. Терүнәс мадна седкл зовна[+].

7Манна болхла, кориандрин экнә бәәдлтә, өңгәрн хагсу каңкнсн салмин бәәдлтә билә. 8Әмтн йовад манна хотыг цуглулад теермин чолунд теермдәд эс гиҗ үүлүр үүлдг. Дәкәд буһшд чанад эс гиҗ терүгәр һуйр болһдг бәәҗ. Тер һуйр амтарн олив тоснд болһсна бәәдлтә[+]. 9Сөөһәр бәәрнд чиг буухла, терүнлә хамдан манна ундг билә.

10Моше олн-әмтнә уульҗахиг соңсна. Өрк-бүл болһн эврәннь шатрин үүднд уульҗана. Деед Эзнә ур босад, Мошед йир гейүртә болв. 11Тегәд Моше Деед Эзнд келнә:

– Яһад Та намаг, эврәннь мухлаг, зоваҗанат? Юуһарн би Танд эс таасгдҗанав? Яһад Та эн әмтиг намаг килмҗән өгч хәләтхә гиҗәнәт? 12Би эн әмтнд үр тогтави, би эдниг һарһви? Эн әмтиг бичкдүдлә әдләр, хәләдг күүкд күн кевтә, һар деерән авч йовтха гиҗ заклат (Та теднә өвкнрт андһар өгсн һазрт күргх боллат). 13Эн олн-әмтнә төлә би альдас мах авхмб? Тедн мах идхәр ууляд намаг ээрчәнә. 14Би һанцарн теднд килмҗән өгч чадҗахшув. Нанд дегд күнд болҗана[+]. 15Кемр Та цаарандан чигн намаг тиигҗ бәрхәр седҗәхлә, тиигхлә буйн болтха, тиим зовлң дәкҗ үздгоһар алтн намаг![+]


Далн медәт Мошед дөң болна

16Деед Эзн Мошед келнә:

– Израилин 70 медәтиг нан тал дууд. Тедниг – медәтнриг болн ахлачнриг – чи таньдг болхич. Харһлтын Шатр тал тедниг авч ир. Чамла хамдан тедн Харһлтын Шатрин өмн зогстха[+]. 17Би бууһад тенд чамла күүндхүв. Чини деер бәәҗәх Сәкүснәс Би авад теднд өгнәв. Тедн чамла хамдан әмтнә тускар өгчәх чини килмҗиг хувалцтха. Тегәд чи һанцарн тер күнд ацаг даашгоч. 18Олн-әмтнд болхла кел: «Бийән әрүслтн, маңһдурк мах идх өдрт белн болтн. Деед Эзнә өмн тадн уульҗаввт, мах идхәр седҗәнәвидн, Египетд таднд сән билә гиһәд келҗәввт. Тегәд Деед Эзн таднд мах өгх! Тадн цадтлан идхит![+] 19Махиг тадн 1 өдр биш, 2 өдр биш, 5 өдр биш, 10 өдр биш, 20 өдр чигн биш идхит, 20бүкл сардан – хамрарн эс һартл идхит, җигштлән идхит! Тадн дунд бәәх Деед Эзиг бурушаснд тиим болх. Терүнә өмн ууляд тадн келҗәләт: Ю хәәҗ бидн Египетәс һарч йовсмб?»

21Моше келнә:

– Энд нанла хамдан 600 000 йовһн дәәч бәәнә. Теднд Та сардан күрх мах өгчәнәв гиҗәнәт![+] 22Кемр бод болн үүрмг малыг кевтнь алхла, тернь күртхий? Теңгст бәәх заһсиг цугтаһинь бәрҗ авхла, тернь күртхий?

23Болв Деед Эзн Мошед келв:

– Деед Эзнә һар күчн уга болхий? Нә, хәлә, Мини келсн үг күцхий аль угай![+]

24Моше һарад олн-әмтнд Деед Эзнә келсиг күргв. 70 медәтиг Моше хураһад Шатриг бүсләд зогстха гив. 25Деед Эзн үүләр бууһад Мошелә күүндв. Дарунь Моше деер буусн Сәкүснәс авад 70 медәтд өгв. Өгсн Сәкүсн медәтнр деер буухла, тедн әәлдсн үгмүд келҗәһәд зогсцхав.

26Бәәрнд бәәсн бийнь бас хойр күн деер Сәкүсн буув. Негнәннь нерн Элдад, хойрдгчнь – Медад. Тедн хоюрн медәтнрин тоод йовсмн, болв Шатр тал һарч ирсмн уга. Тегәд тедн бәәрн дотран әәлдслв. 27Нег зарц гүүҗ ирәд Мошед келнә:

– Элдад болн Медад бәәрндән әәлдслҗәнә!

28Баһ цагасн Мошед нөкд болҗасн Навина көвүн Ешуа хәәкрнә:

– Моше, мини нойн, тедниг тагчгртн гиҗ келтн!

29Болв Моше терүнд келнә:

– Эннь чи намаг хәәрлҗ харсчанчи? О, кемр Деед Эзнә әмтн цугтан әәлдсдг болсн болхнь! О, кемр Деед Эзн тедн деер Эврәннь Сәкүс буулһсн болхнь!

30Моше тегәд Израилин медәтнрлә хамдан бәәрн талан хәрү ирв.


Бөдн шовуд болн шууга татсн әмтиг засгллһн

31Деед Эзнә илгәсн салькн көдлв. Тер салькн теңгс талас бәәрнд бөдн шовуд авч ирв. Бәәриг эргүләд нег хонга өдрин хаалһин дуунад үзг болһн тал хойр тоха[†] өндртән[†] баг бөдн шовуд кевтнә[+]. 32Әмтн тер шовудыг цуглулад авцхав. Кевтсн шовудыг әмтн тер өдртән, сөөни дуусн, маңһдур өдрин дуусн цуглулцхав. Күн болһн 10 хомерәс[†] баһар авсн уга. Дәкәд бәәриг эргүләд бөдн шовуд тәвв. 33Болв тер махан җаҗлҗ, идҗ чиләһәд уга бәәтл, деерәснь Деед Эзн теднд цухлан буулһад зовлңтаһар алв. 34Тер ормиг Киврот-Таава[*] гиҗ нерәдв. Яһад гихлә тенд юм һолдг әмтиг оршацхав.

35Киврот-Таавас Израилин улс Хацерот тал ирцхәв. Тенд тедн зогсцхав[+].

### 12


Мирьям Ахарон хойр Мошелә керлднә. Мирьямиг засгллһн

1Моше бийдән Кушин һазрас герг буулһҗ авснднь терүг Мирьям Ахарон хойр гемшәҗәв. (Кушин һазрас Моше герг авч.) 2Тедн келв:

– Деед Эзн зуг Мошелә күүндви? Маднла Тер күүндсн угай?

Деед Эзн теднә келсиг соңсв. 3(Моше болхла йир номһн бәәҗ, һазр деер бәәсн әмтнәс хамгин номһн күн.)

4Деед Эзн генткн Мошед, Ахаронд болн Мирьямд келв:

– Һурвулн Харһлтын Шатр тал одтн.

Тедн йовна. 5Деед Эзн үүләр Шатрин үүднд тедн тал бууһад Ахарониг болн Мирьямиг дуудна. Тер хойр һарч ирнә.

6– Мини келсиг соңстн! – гиҗ Деед Эзн келнә. – Тадн дунд Деед Эзнә әәлдәч[†] бәәхлә Би терүнд үзгдлднь, зүүднднь орҗ күүндхүв[+]. 7Эврәннь мухла Мошелә талданар – Би Эврәннь әмтән терүнд даалһув![+] 8Би терүнлә нүүрцәд күүнднәв. Би терүнлә нуувч угаһар харһнав. Деед Эзнә дүриг тер үзнә. Мини мухла Мошег тадн әл уга яһҗ гемшәввт[+]?

9Деед Эзнә цухл теднд буув. Деед Эзн хаҗугшан йовҗ одв. 10Үүлн Шатрас салад һарв. Мирьям болхла проказа гемәр гемнәд цаснла әдл болв. Ахарон Мирьям тал эргәд хәләхлә, тернь мел кевтән проказа гемәр бүркгдҗ[+]. 11Тегәд тер Мошед келнә:

– Мини нойн! Мана һәргәр һарһсн килнцәс көлтә бичә мадниг засгл! 12Мирьямиг экин геснәс өрәлдән үмкәрсн бәәдлтәһәр үкҗ һарснла әдл бичә үлдә.

13– Бурхн минь! Эдгәтн энүг! – Моше Деед Эзиг сурна.

14– Кемр терүнә эцк чирәднь нульмсн болхла, долан хонгтан тер му нер зүүх билә. Тегәд терүг долан хонгт бәәрнәсн салһтн, – гиҗ Деед Эзн Мошед келнә. – Дәкәд хәрү иртхә[+].

15Тегәд Мирьям долан хонгт бәәрнәсн салу бәәнә. Израилин улс терүг хәрү эс иртл ормасн көндрсн уга.

### 13


Арвн хойр гетәч Канана һазриг шинҗлҗәнә

1[•]Дәкәд тедн Хацеротыг үлдәһәд Паран гидг көдәд ирәд зогсцхав[+]. 2Деед Эзн Мошед келнә:

3– Израилин улст Мини өгчәх Канана[†] һазриг хәләтхә гиһәд әмтиг йовул. Отг болһнас неҗәһәд һардачнриг илгә.

4Паран гидг көдә һазрас Моше Деед Эзнә заасар теднәс эн әмтиг түрүләд йовулв. Тедн цугтан Израилин әмтнә һардачнр билә[+]. 5Теднә нерд эн:

Рубена отгас – Закурин көвүн Шамуа;
6Шимона отгас – Хорин көвүн Шафат;
7Йудан отгас – Ефунен көвүн Калев;[+]
8Исахарин отгас – Йосипин көвүн Игал;
9Эпримин отгас – Навина Осия;
10Беняминә отгас – Рафун көвүн Палти;
11Завулуна отгас – Содин көвүн Гадиэл;
12Йосипин отгас (Манашен отгас) – Сусин көвүн Гадди;
13Дана отгас – Гемалин көвүн Амиэл;
14Ашерин отгас – Михаилин көвүн Сетур;
15Напталин отгас – Вафсин көвүн Нахби;
16Гәдин отгас – Махин көвүн Геуэл.

17Канана һазриг хәләтхә гиҗ йовулсн әмтнә нерд эн. (Навина көвүн Осияд болхла, Моше Ешуа гидг шин нер өгв.)[+] 18Канана һазриг хәләтхә гиһәд йовулхларн Моше теднд келв:

– Негев дәврәд уулта һазр тал йовтн! 19Тер һазриг шинҗләд хәләһәд ямаранинь медҗ автн. Ямаран әмтн тенд бәәдгинь: чаңһ-чиирг угаһинь, тооһарн баһий, эс гиҗ олн бәәнү? 20Тер әмтнә һазр ямаран: сән, муй? Тер әмтн альд бәәцхәнә: селәдәр эс гиҗ батлгдсн балһсдарий? 21Тендк һазр ямаран: сән урһцтай эс гиҗ өслт угай? Модд тенд урһдг угаһинь медҗ автн. Тер һазрин темснәс эрк биш авч иртн.

Тер цагт уста үзмин түрүн урһц цуглулҗ авчасмн.

22Йовулгдсн улс Цин көдә һазрас Лево-Хаматын өөр бәәх Рехов күртл һазриг шинҗләд хәләцхәнә. 23Негев һазриг давад тедн Хевронд күрнә. Тенд Анакин хөөт үйнр[†][*] Ахиман, Шешай болн Талмай бәәцхәҗ. (Хеврон Египетин Цоан гидг балһснас долан җил эрт тогтагдҗ.)[+] 24Тедн Эшкол гидг тиньгр һазрт ирәд үстә үзмин нег темстә ац керчҗ авна. Тер темсиг модн деер өргҗ йовхин төлә хойр күн кергтә болв! Тендәс тедн гранат модна темс болн инҗр бас авцхав[+]. 25(Тер орм[†] Эшкол гидг тиньгр һазрин нер зүүв. Тенд Израилин әмтн уста үзмин темс авсна тодлврта болв.) 26Одсн һазриг кевтнь хәләһәд йовулгдсн улс 40 хонад хәрү ирцхәв.

27Паран көдәд бәәсн Кадеш тал ирәд, Мошед, Ахаронд болн Израилин улсин цуг хамцанд үзсән келҗ өгәд, тер һазра темсд үзүлцхәв. 28Мошед иигҗ келцхәв:

– Чини илгәсн һазрт бидн одвидн. Тер һазр үнндән үсәр болн балар байн. Теднә темсд эн! 29Хәрнь, тенд бәәх әмтн чаңһ-чиирг, балһсднь ик, бат. Бидн тенд Анакин хөөт үйнриг чигн үзвидн! 30Амалекин улс Негевд бәәцхәнә, хетмүд, евүсмүд болн амореймүд уулмудт бәәцхәнә, кананахн – теңгсин көвәд дәкәд Йордана эрг көөһәд[+].

31Мошег бүслҗ зогсҗасн әмтиг Калев тогтнулхар седнә.

– Йовад тер һазриг булаҗ авхмн! – гицхәв тедн. – Бидн тедниг диилхвидн![+]

32Зуг Калевлә хамдан тиигәрән одсн улс зөвшәрсн уга:

– Бидн теднлә дәәлдҗ чадшговидн. Тедн маднас чидлтә!

33Израилин улс дунд тедн үзсн һазрин тускар му зәңг һарһад бәәв.

– Мадна йовад хәләсн һазр тенд бүүрлсн әмтиг зальгдг чигн! Тенд мана үзсн улс цугтан өндр ик нурһта. 34Бидн тенд әвр ик цогцта улсиг үзвидн (Анакин көвүд баатр тохма күн). Терүнә хаҗуд бидн царцахан бәәдлтә болвидн, теднә нүднд царцахас болҗ үзгдвидн[+].

### 14


Олн-әмтнә шууган

1[•]Хамцана әмтн цугтан чаңһар хәәкрцхәв. Дарук сөөни дуусн әмтн уульцхав. 2Израилин улс Мошелә болн Ахаронла керлдв. Тер хойрт хамцана әмтн келв:

– Бидн Египетд эс гиҗ эн көдә һазрт үксн болхла сән болх билә![+] 3Ю хәәҗ Деед Эзн мадниг тер һазр тал авч йовхмб? Тенд бидн үлдәс үкхин төләй? Мадна гергд болн үрд бәрәнд авгдх. Хәрү Египет тал йовсн деер болвза?

4Әмтн хоорндан күүндцхәв:

– Һардачан шүүҗ авад, хәрү Египет талан орхмн!

5Моше Ахарон хойр хамцана әмтнә өмн түргүр унцхав[+]. 6Тер һазр хәләхәр одсн әмтнлә хамдан Навина көвүн Ешуа болн Ефунен көвүн Калев хойр хувцан шуулцхана[+]. 7Тедн Израилин улсин хамцана әмтиг иткүлхәр келцхәв:

– Мана йовад хәләсн тер һазр йир сән, йир сән! 8Кемр бидн Деед Эзнд кергтә болхла, Тер мадниг тиигәрән күргх, тер үсәр болн балар байн һазриг маднд өгх. 9Зуг Деед Эзнә өмнәс бичә буцтн! Тер һазра әмтнәс бичә әәтн – бидн диилхвидн! Тедн эврәннь харслтан геецхәв, маднла болхла Деед Эзн. Бичә теднәс әәтн![+]

10Болв хамцана әмтн тедниг чолуһар цокхар седцхәв. Тиигхләнь Харһлтын Шатрин өөр Израилин улст Деед Эзнә туурмҗ буув[+].

11Мошед Деед Эзн келв:

– Кедү цагтан эн әмтн Нан тал дурго болҗ хәләхмб? Тедн дунд Би өвәрц йовдл һарһсн бийнь Нанд итклго бәәхмб? 12Би теднд маальг гем өгәд алнав. Чамас Би шин әмт һарһнав. Тедн улм олн болн чаңһ-чиирг болх[+].

13Болв Моше Деед Эзнд келв:

– Энүнә тускар Египетин улс соңсх. Теднә үлмәһәс күчәр Та, Эврәннь чидләрн эн улсиг дахулҗ һарһсн эс болҗану? 14Учрсн йовдлын тускар тедн тер һазрин әмтнд келҗ өгх. Таниг, Деед Эзн, эн әмтн дунд бәәһәд Бийәрн үзгдҗәхиг, Тана үүлн эн әмтн деер бәәхиг, Та эврән өдртнь үүлн дотр, сөөднь һал һарһад эднә өмн йовхиг тедн соңсҗ[+]. 15Кемр Та эн әмтиг нег чигн кү үлдәлго алхла, Тана туск зәңг соңссн әмтн иигҗ келх: 16«Өгнәв гиһәд андһаран тәвсн һазрт эн улсиг Деед Эзн күргҗ чадлго көдә һазрт тедниг алв!»[+] 17Деед Эзнә күчн тууртха! Та Эврән келләлт:[+] 18«Деед Эзн тесвртә болн хәәрлтә! Тер күүнә буруг болн килнциг даана, болв бурутаһинь бурута биш гиҗ Тер тоолхш. Эцкнрин һарһсн гемд үрдинь засглна, ачнринь, җичнринь засглна!» 19Египетәс һарсн өдрәс эндр күртл яһҗ Та геминь тәвҗ йовснла әдләр Эврәннь алдр хәәрлтәрн эн әмтнә килнцинь тәвҗ өгтн!

20[•]Тиигхлә Деед Эзн келв:

– Би тедниг чини сурсар хәәрлҗәнәв. 21Болв Бийәрн болн цуг һазр дүүргҗәх Эврәннь туурмҗар андһар өгчәнәв:[+] 22Мини туурмҗиг болн өвәрц йовдл үзсн әмтн Намаг соңслго бәәцхәв, арв дәкҗ Намаг сөрцхәв. Тиим йовдлыг Би Египетд болн көдә һазрт үзүлләв. 23Теднә өвкнрт Мини андһар өгсн һазриг кен чигн күн теднәс эн һазриг үзшго! Нанд дурго болҗах улс терүг үзшго[+]. 24Болв Мини мухла Калев седкләрн тиим күн биш. Нанд тер иткв. Би терүг ачлад үзәд медсн һазртнь күргнәв. Терүнә хөөт үйнр эн һазриг эзлх![+] 25…Тер орн-нутгин тегш һазрт Амалекин улс болн Канана улс[†] бәәцхәнә. Маңһдур хәрү эргәд Улан теңгсин[†] хаалһар көдә һазрт одтн.


Буцлт кесн улст Деед Эзнә засгллһн

26Деед Эзн Мошед болн Ахаронд келнә:

27– Кедүдән эн керг уга әмтнә хамцан Нанд һундлан келәд бәәхмб? Израилин улс яһҗ һундлан келҗәхинь Би соңсҗ бәәнәлм! 28Теднд Нанас кел: «Бийәрн андһар тәвҗәнәв. Авхар седсән тадн Нанас авхит! 29Тадна күш эн көдәд үлдх. Нанд һундҗасн тадна тохма 20 наста болн терүнәс ах настань тоолгдснаннь күш цугтан тенд үлдх![+] 30Тадниг бәәлһх болад Мини андһар өгсн һазрт Ефунен көвүн Калевәс болн Навина көвүн Ешуас талдан күн оршго[+]. 31Бәрәнд бичә ортха гиҗ әәҗәсн тадна үрдиг Би тадна һолсн һазрт авч однав. Ямаран һазр бәәсинь тедн үзх! 32Тадна күш болхла эн көдәд үлдх. 33Эн көдәд тадна үрд 40 җилдән мал хәрүлх. Тадна ухаһан сольснас[†] көлтә сүүлин күн эс үктл үрдтн засглгдх[+]. 34Дөчн өдр тадн һазриг шинҗлҗ хәләввт. Эн өдрмүдин тооһар, өдрин ормд нег җилдән килнц һарһсндан шоодврт орхит – 40 җилдән! Тегәд тадн Мини цухл медхит». 35Эннь Би, Деед Эзн, келҗәнәв! Мини өмнәс буцсн эн керг уга әмтнә хамцаг Би тиигҗ кехүв. Эн көдә һазрт теднә чилгчнь болх. Тедн энд үкх!

36Канана[†] һазриг хәләтхә гиһәд Мошен йовулсн улс хәрү ирәд му зәңг тарав. Хамцана улс цугтан Мошег керлддг болв. 37Тер һазрин тускар хорта зәңг һарһсн улс үкв. Деед Эзн тедниг засглв. 38Тер һазриг хәләхәр одсн улсас Навина көвүн Ешуа болн Ефунен көвүн Калев әмд үлдцхәв[+].


Канана һазрт одх саам учрсн уга

39[•]Моше Деед Эзнә келсиг Израилин улст соңсхв, тедн һундрхв. 40Маңһдуртнь тедн уул тал йовцхав.

– Деед Эзнә йовтн гисн тал бидн йовнавидн. Бидн килнц һарһвидн! – тиигҗ тедн келцхәв.

41Моше келв:

– Яһад тадн Деед Эзнә заасиг эс күцәнәт? Таднд күцәмҗ уга болх. 42Кемр Деед Эзн таднла эс йовхла, бичә йовтн. Хортн тадниг диилх. 43Тенд өмнтн – Амалекин улс болн Канана улс. Тадн үлдәс үкхит! Тадн Деед Эзнәс салвт, Деед Эзн таднла дәкҗ бәәшго[+].

44Болв тедн уул деер һархар зөрцхәв. Деед Эзнә Бооцана[†] хәәрцг болн Моше теднә бәәрнднь үлдв. 45Уулын бәәрн улс Амалекин болн Канана әмтн тедниг тосад уулас бууцхав. Ирҗ йовх улсиг тедн тосад ка цокад, Хорм гидг балһсн күртл көөцхәв[+].

### 15


Немр бәрцин тускар

1Деед Эзн Мошед келнә:

2– Израилин улст кел: Тадн Мини өгчәх бәәрләд бәәх һазрт ирхләрн, 3Деед Эзнд бәрц бәрхәр бод эс гиҗ үүрмг мал авч ирхләрн, шаталһнд орулгдну эс гиҗ андһар өгснә бәрц болну, эс гиҗ дурарн авч ирсн бәрц болну, эс гиҗ байрин бәрц болну – Деед Эзнд таасгдх каңкнсн үнр өргхләрн, –[+] 4тиигхлә Деед Эзнд бәрҗәх бәрцд өдмгин бәрц[†] орултха. Буудян һуйрин ефән нег арвнань болх. Тер һуйрин гина нег дөрвнәнь олив тосар элдтхә. 5Шаталһнд орулҗах хурһн болһнла хамдан болн бәрцлә хамдан асхх чаһрин гина нег дөрвнәһинь авч иртн.

6Кемр хуцар бәрц бәрҗәхлә, өдмгин бәрц ефән арвн әңгин хойрнь буудян һуйрар элдсн, олив тосна гина һурвдгч әңгднь хольгдх зөвтә. 7Чаһрин бәрцд[†] орулхин төлә гина һурвдгч әңгнь болх. Эннь Деед Эзнд таасгдх каңкнсн үнр.

8Кемр Деед Эзнд бух малар бәрц бәрҗәхлә – шаталһнд орх эс гиҗ андһарар күцәҗәх бәрц болну эс гиҗ эвцлһнә бәрц[†] болну –[+] 9тегәд тер бух деер өдмгин бәрц немгдх йоста: буудян һуйрин ефән арвна һурвдгч әңгнь олив тосна гина өрәлднь хольгдх зөвтә. 10Чаһрин гина өрәлинь асхх кергтә. Эннь Деед Эзнд һалын бәрц,[†] каңкнсн үнр Терүнд тааста[+]. 11Кемр бухар, хуцар, хурһар эс гиҗ ишкәр бәрц бәрҗәхлә кезә чигн тиигҗ тадн кех йостат. 12Кедү малар бәрц бәрҗәнәт, тооһарн тиим өдмгин бәрц болн чаһрин бәрц болх йоста. 13Деед Эзнд һалын бәрц бәрхләрн, Терүнд таасгдх каңкнсн үнр һарһхларн бәәрн күн болһн энүг күцәх зөвтә.

14Кемр нүүҗ ирсн күн эс гиҗ тадн дунд бәәх, тадна хөөт үйнр дунд бәәх бас кен чигн күн Деед Эзнд һалын бәрц бәрхәр, каңкнсн үнр Терүнд таасгддгар тархахар седхләрн, тер кергиг таднла әдләр күцәх зөвтә. 15Хамцанд таднд болн нүүҗ ирсн улст нег диг-даран бәәтхә. Эннь таднд мөңкинд үйәс үйд бәрх зокал. Нүүҗ ирсн күн Деед Эзнә өмн таднла әдләр бийән бәртхә[+]. 16Нег диг-даран, нег закан[†] тадна төлә болн тадн дунд бәәх нүүҗ ирсн улсин төлә.


Шин урһцин һуйрар болһсн өдмгин дееҗ авч ирлһн

17Деед Эзн Мошед келнә:

18– Израилин улст келҗ өг: «Мини күргҗ йовх һазрт ирхләрн тадн 19тер һазрт урһҗах тәрә-темс идхит. Деед Эзнд бәрц бәртн. 20Деед Эзнд шин урһцин һуйрар болһсн өдмгин дееҗ өргтн. Терүг тәрәнә бәәрнәс гиҗ нерәдтн. 21Үйәс үйд түрүн болһсн өдмгәрн Деед Эзнд бәрц бәрх зөвтәт».


Тоолвр угаһар һарһсн килнц

22Деед Эзн Мошед келсн зааврас эндүрәд негинь эс күцәсн болхла,[+] 23таднд Мошеһәр дамҗад Терүнә зааврас ямаран чигинь эс күцәхлә, тиигхлә иигҗ кех кергтә (Деед Эзнә эн заавр өгсн өдрәс авн хөөннь, үйәс үйд күцәтн).

24Кемр хамцана хәләвр тату болад эндү һарсн болхла, тиигхлә хамцан кевтән бүрү малар шаталһна бәрц бәртхә. Терүнә каңкнсн үнр Деед Эзнд таасгдх. Бас бәрцд өдмг болн чаһр орултха, килнцәс цеврллһнә бәрцд[†] нег тек орултха[+]. 25Израилин әмтнә цуг хамцана төлә гемән хәрүллһнә авъяс гелң[†] күцәтхәг. Тегәд теднә гемнь тәвгдх. Юңгад гихлә тернь эндү болҗасмн. Терүнә төлә тедн бәрц авч ирцхәв – Деед Эзнд һалын бәрц, бас килнцәс цеврллһнә бәрцән Терүнд бәрцхәв. 26Израилин улсин цуг хамцана болн тедн дунд бәәх нүүҗ ирсн улсин гемнь тәвгдх. Яһад гихлә әмтн цугтан эндүһәр му йовдл һарһцхав.

27Кемр нег күн эндүһәр гем һарһсн болхла, тер күн килнцәс цеврллһнә бәрцд нег җил күрсн яма авч ирх зөвтә[+]. 28Тер эндүһәр му йовдл һарһсн күүнә төлә гемән хәрүллһнә авъясиг гелң Деед Эзнә өмн күцәтхә. Тер күүнә төлә гемән хәрүллһнә авъяс күцәх, тегәд терүнә гемнь тәвгдх. 29Эндүһәр гем һарһсн кен чигн күүнд нег диг-даран бәәх зөвтә: Израилин улсин бәәрн күн болну, тедн дунд бәәх нүүҗ ирсн күн болну нег диг-дарата болх[+].


Зөрц һарһсн килнцин тускар

30Болв кемр кен чигн күн – бәәрн күн эс гиҗ нүүҗ ирсн күн болв чигн – зөрц килнц һарһсн болхла, тернь Деед Эзиг һутаҗах темдг. Тиим күн эврәннь келн-улс дундас уга кегдх[+]. 31Тиим күн Деед Эзнә үгиг басад, Терүнә заквр эвдв. Тер күн эврәннь келн-улс дундас уга кегдх, килнцәсн көлтә засглгдх.


Бемб өдр амрлһна диг-дара эвдсн күн алгдв

32Израилин улс көдә һазрт бәәхләрн бемб өдр[†] нег күн түлә цуглулҗ йовсинь үзцхәҗ[+]. 33Үзсн әмтн тер күүг дахулад Моше, Ахарон болн хамцан тал авч одна. 34Түлә цуглулҗ йовсн күүг бәрәнд орулна. Яһад гихлә терүг яһҗ бәрх диг-даран уга бәәҗ[+].

35Деед Эзн Мошед келв:

– Эн күн алгдх йоста. Хамцана әмтн цугтан терүг чолуһар шивтхә[+].

36Тер күүг хамцана әмтн цугтан бәәрнәс һарһад чолуһар шивәд алцхав. Тиигтхә гиҗ Деед Эзн Мошед закв.


Хувцна көвән цацгин тускар

37Деед Эзн Мошед келнә:

38– Израилин улст кел: үйәс үйд тедн эврәннь хувцна көвәһәр цацг уйтха. Тер цацгудт көк утц орулх зөвтәт[+]. 39Тер цацг хәләһәд тадн Деед Эзнә заавриг санад күцәх зөвтәт. Тегәд тадна зүрк болн нүд авлх дүңгә цалдң йовдл һарһшгот. 40Тадн Мини заавриг цугтаһинь тодлад күцәхит. Тегәд эврәннь Бурхндан әрүн[†] болхит[+]. 41Би Деед Эзн, тадна Бурхн болхар тадниг Египетәс дахулад һарһлав. Би Деед Эзн, тадна Бурхн[+].

### 16


Корахин, Датана болн Авирамин буцлһн

1[•]Корах Ицхарин көвүн, Кахатын ач, Левин җич, Датан болн Авирам Элиавин хойр көвүн, Пелетин көвүн Он – дәкәд эдн Рубена хөөт үйнр –[+] 2эдн цугтан Мошен өмнәс буцлт кенә. Тедниг Израилин 250 әмтн дөңнв. Тедн цугтан хамцана һардачнр, хургудын толһачнр болн күндтә улс бәәҗ. 3Тедн Мошег болн Ахарониг бурушаһад өмннь зогсад иигҗ келцхәв:

– Таднд болҗана! Хамцанд цугтан әрүн,[†] Деед Эзн тедн дунд бәәнә. Яһад тадн бийән Деед Эзнә хамцанас деер тоолҗахмт[+]?

4Теднә келсиг соңсчкад Моше түргүр унв[+]. 5Корахт болн хаҗһр кергт орлцҗах улст тер келв:

– Өрүндән Деед Эзн кен Терүнәһинь, кен әрүнинь болн кениг Бий талан өөрдүлхинь үзүлх! Тер Эврән шүүҗ авх күүнд Бий талан өөрдх зөв өгх[+]. 6Тадн күҗин сав авад, 7һал шатаһад, каңкнсн үнр һарһад Деед Эзнә өмн зогсцхатн. Деед Эзнә шүүҗ авсн күн әрүн болх. Левин әмтн, болҗана! Дегд давҗанат[+].

8– Левин улс, соңстн! – гиҗ Моше Корахт келнә. – 9Израилин Бурхн таднд шишлң орм[†] Израилин әмтн хамцанд өгв, Терүн тал өөрдх зөв өгв, Деед Эзнә өргә герт[†] көдлмш кех болн хамцанд заргдх зөв өгв. Эннь таднд баһ болҗану[+]? 10Деед Эзн чамд болн чини ахнр-дүүнрт, левитмүдт,[†] Бий талан өөрдх зөв өгв. Тадн гелңгүд[†] болхар седәд бәәнәт! 11Чи болн чини нөкднр Деед Эзнә өмнәс буцлт кеввт! Ахаронд гем уга. Яһад тадн терүнә өмнәс буцҗанат[+]?

12Моше Датаниг болн Авирамиг – Элиавин көвүдиг – авч иртхә гиҗ кү йовулв. Болв тедн келнә:

– Бидн одшговидн! 13Мадниг көдә һазрт үктхә гиҗ үсәр болн балар байн һазрас дахулҗ һарснчн баһдҗану? Чи мадна эзн болхар седҗәнчи[+]? 14Үсәр болн балар байн шин һазрт чи мадниг күргсн угач, тәрәнә болн уста үзмин һазр маднд өгсн угач. Әмтн сохр гиҗәнчи? Бидн чам тал одшговидн!

15Моше дегд уурлад Деед Эзнд келнә:

– Теднәс бичә бәрц автн! Би теднәс нам элҗгн чигн авсн угав, нег чигн күүнд му юм кесн угав!

16Моше Корахт келнә:

– Маңһдур чи болн чини нөкднр Деед Эзнә өмн зогстн: чи, тедн болн Ахарон. 17Күн болһн эврәннь савд күҗ тәвәд Деед Эзнә өмн авч иртхә: 250 күҗин сав авч иртхә. Чи бас эврәннь күҗин саван авч ир, Ахарон – эврәһән.

18Тедн цугтан эврәннь савдан һал орулад, күҗ тәвәд Харһлтын Шатрин үүднд Мошелә болн Ахаронла хамдан зогсцхав. 19Моше Ахарон хойрин өмнәс Корах хамцана әмтиг цугтаһинь хураһад Харһлтын Шатрин үүднд зогсав. Тегәд теднә нүүрт Деед Эзнә туурмҗ буув.

20Деед Эзн Мошед болн Ахаронд келв:

– 21Эн хамцанас хооран һартн. Би эдниг нег агчмд уга кенәв![+]

22Болв Моше Ахарон хойр түргүр унад келнә:

– О, Бурхн минь, цуг әмтә-киитәд әм өгчәх, Бурхн! Килнциг негхн күн һарһв, Та цуг хамцанд ууран һарһҗанта[+]?

23Деед Эзн Мошед келнә:

24– Корахин, Датана болн Авирамин бәәх бәәрнәс хамцана әмтн цугтан холд һартхаг гиҗ заквр өг.

25Моше Датана болн Авирамин бәәрн тал йовв. Терүнә ардас Израилин медәтнр дахцхав. 26Моше хамцана әмтнд келв:

– Эн килнцтә му әмтнә бәәрнәс хооран һартн, теднә юмс бичә көндәтн. Эс гиҗ теднә һарһсн килнцәс көлтә тадн үкхит[+].

27Корахин, Датана болн Авирамин бәәрнәс әмтн хооран һарцхав. Датан Авирам хойр гергдтәһән, көвүдтәһән болн нилх үрдтәһән эврәннь шатрин үүднд зогсад үлдцхәв.

28Моше келв:

– Деед Эзн намаг илгәһәд цугинь кетхә гиҗ заксинь тадн ода медхит. Эннь мини дурар кегдҗәхшиг медхит. 29Кемр тедн цуг әмтн үкдг әдләр үкхлә, кемр теднд цугталань болдг хөвнь үзгдхлә, тиигхлә намаг тадн тал Деед Эзн илгәсн уга. 30Кемр Деед Эзн үзгдәд уга юм үзүлхлә, кемр теднә дор һазр шуурад цугтаһинь бәәсн зөөртәһинь зальгчкхла, әмдәр үклин һазрт[†] тусхла, тегәд Деед Эзнд тедн дурго болсиг тадн медхит![+]

31Мошег келәд төгсәхлә, тер зогсҗасн әмтн дор һазр шуурва: 32ик нүкн һарад тедниг зөөртәһинь хамднь зальгчкв. Корахин әмтиг эдл-ахутаһинь кевтнь зальгчкв! 33Әмдәр тедн эврәннь эдл-ахутаһан үклин һазрт орв. Тедн деерк һазр бүтв, хурсн улс дунд тедн уга болв[+]. 34Теднә хәәкрлһ соңссн әмтн һарад зулцхав. Һазр тедниг зальгчкх гиһәд әәцхәв.

35Дәкәд Деед Эзнәс һал бууһад 250 кү алв. Тедн күҗтә сав авч ирцхәҗ[+].

36Деед Эзн Мошед келнә:

37-38– Шатсн һазрт күҗин савиг һаласнь цеврләд[†] цугтаһинь Ахарона көвүн Элеазар цуглулҗ автха гиҗ зааҗ кел. Ода тер күҗин савмуд килнцтә улсин әмәр әрүслгдв. Күҗин савиг хавтхалад тәклин орм хаадг бүркә кетхә. Тедниг Деед Эзнд авч ирдг бәәҗ, тегәд теднь әрүн болцхаҗ. Ода Израилин улст тедн темдг болтха.

39Һалд шатад үксн әмтнә улан мөңгн күҗин савиг Элеазар гелң цуглулҗ авна. Терүгәр тәклин ормин бүркә кенә. 40Мошеһәр дамҗад Деед Эзнә заасар Элеазар кев. Талдан әмтнә кен чигн күн, Ахарона хөөт үйнрәс талдан күн Деед Эзнә өмн күҗ шаташгог тер бүркә Израилин улст сана орулҗана. Эс гихлә Корахла болн терүнә нөкднрлә болсн йовдл теднлә учрх[+].


Моше Ахарон хойр олн-әмтиг харсна

41Маңһдуртнь хамцана әмтн цугтан Мошег болн Ахарониг гемшәһәд уурлцхана:

– Тадн Деед Эзнә әмтиг алвт!

42Мошен болн Ахарона өмнәс хамцан кевтән хурхла, тедн Харһлтын Шатр тал хәләхләрн үзцхәв: Шатриг үүлн бүркв, Деед Эзнә туурмҗ буув. 43Моше болн Ахарон Шатр тал одцхав. 44Деед Эзн Мошед келнә:

45– Тадн эн хамцанас хооран һартн. Би эдниг цугтаһинь нег агчмд уга кенәв!

Тер хойр түргүр унцхав[+]. 46Моше Ахаронд келнә:

– Эврәннь күҗин саван авад тәклин ормас дотрнь шатчах һал, күҗ тәвәд хамцан тал адһад йов. Теднә төлә гемән хәрүллһнә авъяс күцә. Деед Эзнәс цухл ирҗәнә: үкл эклҗәнә![+]

47Мошен келсәр Ахарон кев: хамцан тал гүүв, үкл экләд ирв. Ахарон һал деер күҗ тәвәд гемән хәрүллһнә авъяс олн-әмтнә төлә кев. 48Үксн, әмд әмтнә хоорнд Ахарониг зогсхла, үкл уурв[+]. 49Корахла хамдан үксн әмтиг эс тоолв чигн, ут тоодан 14 700 күн тиигхд үкв.

50Ахарон Моше тал Харһлтын Шатрин үүднд хәрү ирв. Әмтн үкдгән уурв.

### 17


Ахарона мотр цецгәләд бүчрлв

1Деед Эзн Мошед келнә:

2– Израилин улс чамд 12 мотр[†] авч иртхә гиҗ заквр өг. Отг болһнас неҗәһәд мотр авч иртхә. Тернь отгудын һардачнрин мотр болх. Мотр болһнд эзнәннь неринь бич. 3Левин отгин мотр деер Ахарона нериг бич. Отг болһна һардачас неҗәһәд мотр. 4Тер олн мотриг Харһлтын Шатрт Бооцана[†] өмн тәв, Мини таднла харһдг ормд орк[+]. 5Мини шүүҗ авсн күүнә мотрт ац урһҗ һарад ноһан өңг һарх. Израилин әмтн тадниг зогслт угаһар керлддгиг Би дәкҗ соңсдгоһар кенәв.

6Моше терүнә тускар Израилин әмтнд келҗ өгв. Теднә һардачнр Мошед эврәннь мотран авч ирцхәв. Һардач болһнас неҗәһәд мотр авч ирв – ут тоодан 12 мотр, тедн дунд Ахарона мотр. 7Моше тер олн мотриг Деед Эзнә өмн Бооцана Шатрт тәвв. 8Маңһдуртнь Моше Бооцана Шатрт орад Ахарона мотр үзв. Ахарона мотр – Левин отгин мотр – ноһан өңгтә болсинь Моше үзв. Терүн деер ацмуд урһад, цецгәләд, миндаль болҗ одҗ[+]. 9Деед Эзнә өмн кевтсн мотрмудыг Моше цугтаһинь авад Израилин әмтнд өгв. Тедн эврәннь мотран үзәд авцхав.

10Деед Эзн Мошед келнә:

– Ахарона мотриг Бооцана хәәрцгин өмн тәв. Соңсхвр уга улст темдг болҗ энд бәәтхә. Тиигҗ чи Мини өмнәс кеҗәх теднә буцлһ уурулхич. Тегәд тедн алгдшго.

11Моше Деед Эзнә келсәр дигтәһәр цугинь күцәв. 12Тегәд Израилин улс Мошед келв:

– Болва, бидн үквидн, цугтан үквидн! 13Деед Эзнә өргә гер[†] тал өөрдснь үкх! Эннь мадна чилгчнь болҗахмби?

### 18


Гелңгүдин болн левитмүдин зөв болн даалһвр

1Деед Эзн Ахаронд келнә:

– Чи болн чини хөөт үйнр, бас чини отг кевтән әрүн[†] бәәриг килнцәс бузрдашго даалһврта болхит. Чи, чини хөөт үйнр гелңгин[†] мөргүлд килнц һарһшго даалһврта болхит[+]. 2Бооцана[†] Шатрин өмн көвүдтәһән мөргүл кехләрн Левин отгас, эцкиннь отгас нерәдсн ахнр-дүүнрән дууд. Тедн чамла бәәһәд дөң болтха[+]. 3Тедн чамд нөкд болад Шатрин көдлмш кетхә. Болв тедн әрүн юмс тал, тәкл тәкдг орм[†] тал өөрдшго болҗана. Яһад гихлә тедн үкҗ одх, тадн теднлә хамдан үкхит. 4Тедн чамла хамдан Харһлтын Шатрин төлә дааврта болтха, ямаран чигн көдлмшән кетхә. Болв талдан күн тадн тал бичә өөрдтхә. 5Әрүн бәәрнә болн тәкл тәкдг ормин көдлмшиг тадн кетн, эс гиҗ цухл шинәс Израилин әмтнд тусх[+]. 6Би тадна ахнр-дүүнриг, левитмүдиг[†] Израилин әмтнәс авад таднд өгчәнәв. Эннь таднд Мини белг. Тедн Харһлтын Шатрт көдлхин төлә Деед Эзнд өггдв. 7Чи болн чини хөөт үйнр гелңгин мөргүлән тәкл тәкдг ормд болн көшгин ард кех йостат. Би таднд гелңгин мөргүлиг белг гиҗ өгчәнәв. Кемр талдан күн өөрдхлә, терүг алх кергтә[+].


Гелңгүдт болн левитмүдт авч ирдг бәрц

8Деед Эзн Ахаронд келнә:

– Би Нанд кесн бәрцсиг цугтаһинь, Израилин әмтнә әрүн бәрцсиг цугтаһинь чини һарт орулҗанав. Тедниг Би чамд, чини хөөт үйнрт өгчәнәв. Эннь таднд мөңкинд күртҗәх хүв болҗана[+]. 9Нанд авч ирәд бәәсн әрүнәс әрүн бәрцсин әңгнь чини болҗана. Израилин әмтнә Нанд авч ирәд бәәсн цуг бәрцсин әңгнь, теднә цуг өдмгүдин, килнцәс цеврллһнә[†] болн һаруһинь даалһна бәрцсин әрүнәс әрүнь чини болн чини хөөт үйнрин болҗана. 10Тедниг әрүнәс әрүн юмн гиҗ идцхәтн. Зуг залус идх зөвтә. Тернь чамд әрүн хот болтха.

11Израилин улсин белг гиһәд өгсн бәрцс цугтан чини болх. Тедниг чамд, чини көвүдт, күүкдт мөңкинд күртҗәх хүв гиһәд Би өгчәнәв. Чини өрк-бүлин кен чигн цевр күн терүг идҗ чадҗана[+]. 12Деед Эзнд авч ирсн хамгин сән тосиг, хамгин сән чаһриг болн буудяг шин урһцин түрүңкинь Би чамд өгчәнәв[+]. 13Деед Эзнд авч ирсн тәрәнә түрүн урһцнь чини. Чини өрк-бүлин кен чигнь цевр болхла, теднәс идҗ чадх[+].

14Израильд[†] Деед Эзнд нерәдснь цугтан чини[+]. 15Күүнә түрүн үрн болну, малын түрүн төл болну, Деед Эзнд нерәдәд авч ирснь чини болҗана. Болв күүнә түрүн үрн, цевр биш малын түрүн төл хулдҗ авгдх йоста[+]. 16Нег сар күрсн теднә үннь цаһан мөңгәр 5 әрүн бәәрнә шекель[†] ав (нег шекельд – 20 гера).[†][+] 17Болв үкрин төл, хөөнә эс гиҗ ямана төл хулдгдшго. Эннь әрүн болҗана. Теднә цусар чи тәкл тәкдг ормд цацл цацхич, өөкинь шатахич. Эннь Деед Эзнд өргҗәх һалын бәрц,[†] каңкнсн үнр Терүнд тааста[+]. 18Тегәд махнь чини. Тиим кевәр белг гиһәд өрггдҗәх бәрцин өрчнь чамд тусҗана, дәкәд бәрцин барун таша чини[+].

19Израилин улс Деед Эзнд өргҗәх әрүн бәрцсиг цугтаһинь Би чамд, чини көвүдт, күүкдт өгчәнәв. Эннь мөңкинд өггдҗәх тадна хүв. Эннь мөңкинд кегдсн бооцан – давсар батлгдҗана[*]. Деед Эзнә өмн чамла болн чини хөөт үйнрлә кегдсн бооцан[+].

20Деед Эзн Ахаронд келнә:

– Израилин әмтнә һазрт чи хүв һазр авшгоч, тедн дунд чамд хүв уга болх. Чини хүв болн чини хүв һазр Израилин әмтн дунд эннь Бив[+]. 21Хүвәр һазрин ормд Би Левин хөөт үйнрт Харһлтын Шатрт көдлсн төләднь Израильд цуг арвна хүвинь өгчәнәв[+]. 22Израилин улс Харһлтын Шатр тал өөрдшго юмн. Кемр өөрдхлә – килнц һарһцхах, үкцхәх. 23Харһлтын Шатрт зуг левитмүд көдлмш кех йоста. Терүг килнцәс харх дааврта тедн. Эннь таднд мөңкинд күцәх зокал, үйәс үйд терүг күцәтн.

Левитмүдт Израилин әмтн дунд хүв һазр уга болх. 24Деед Эзнд бәрц гиһәд авч ирҗәснә белгин арвна хүвинь Би левитмүдт өгүв. Эннь хүв һазрин ормд өггдв. Тегәд Израилин әмтн дунд теднд хүв һазр уга болх гиҗ келҗәнәв.

25Деед Эзн Мошед келнә:

26– Левитмүдт кел: Хүвәр һазрин ормд таднд Би Израилин улсас арвнаһинь авч өгүв. Терүнәсн Деед Эзнд бәрц гиһәд арвна хүвәснь арвнинь салһтн. 27Эннь тадна бәрц болҗ тоолгдх – хурасн буудян умш болн уста үзмин өткн шүүсн. 28Израилин улсас цуглулҗах цуг арвна хүвәснь иим бәрц Деед Эзнд кеҗәтн. Эн бәрциг тадн Ахарон гелңд[†] өгх йостат. 29Авч ирсн белгәс хамгин сәәнинь салһад, әрүн әңгинь Деед Эзнд бәрц бәртн.

30Левитмүдт кел: «Арвна хүвәснь хамгин сәәнинь салһҗ авхларн, үлдснь таднд хурасн буудян умшас болн уста үзмин шүүснәс авснла әдл болх. 31Харһлтын Шатрт көдлснд таднд өгчәх ачлвр. Тедниг тадн болн тадна өрк-бүл дурта ормдан идҗ чадҗанат. 32Тегәд таднд килнц уга болх. Тадн эврәннь арвна хүвәсн хамгин сән әңгинь салһад өгчкләт. Тегәд Израилин әмтнә авч ирсн әрүн бәрциг тадн бузрдашгот, үкшгот».

### 19


Шар өңгтә үкрин үмсн

1Деед Эзн Мошед болн Ахаронд келнә:

2– Деед Эзнә заасн диг-даран эн. Израилин улс чамд шар өңгтә үкр авч иртхә гиҗ кел. Тер үкр эрмдг уга, ө уга, дәкәд көдлмшт дарлт уга болтха[+]. 3Терүг Элеазар гелңд[†] өгтн. Бий бәәрнәсн хооран һарһад үкриг гелңгин хаҗуд алтхаг. 4Элеазар гелң хурһан терүнә цуснд норһад дола дәкҗ Харһлтын Шатр тал цацтха[+]. 5Үкриг гелңгин нүднд шатах кергтә: үкрин арсиг, махинь, цусинь болн дотрк бузр юмсинь шатах[+]. 6Гелң хошун модна тасрха, хуссопин[†] ац болн улавр күрң өңгтә эдин тасрха авад шатачах үкрин һалд хайтха[+]. 7Дарунь гелң эврәннь хувцан уһаһад, бийән уһах зөвтә. Терүнә хөөн гелң хәрү бәәрн талан одҗ чадҗана, болв асхн күртл цевр биш[†] болх[+]. 8Үкриг шатасн күн бас хувцан уһатха, бийән уһатха. Асхн күртл тер цевр биш болх. 9Шатасн үкрин үмсиг цевр күн хураһад, бәәрнәс хооран цевр һазрт һарһтха. Израилин хамцана[†] улс тер үмсәр килнцәс цеврллһнә авъяс күцәхин төлә ус белдх йоста. Эннь килнцәс цеврллһнә бәрц.[†][+] 10Шатасн үкрин үмс цуглулсн күн хувцан уһах йоста. Асхн күртл тер цевр биш. Эннь Израилин улст болн тедн дунд бәәх нүүҗ ирсн улст мөңкинд өггдҗәх зокал[+].

11Үксн күүг әрә көндәсн күн долан хонгтан цевр биш. 12Һурвдгч өдртнь болн доладгч өдртнь тер күн эн үмсәр цеврлгдхләрн цевр болх. Кемр тер күн һурвдгч болн доладгч өдртнь эс цеврлгдхлә, тиигхлә цевр биш болҗана[+]. 13Үксн күүг әрә көндәһәд бийән эс цеврлсн күн Деед Эзнә өргә гериг[†] бузрдаҗана. Тиим күн Израиләс уга кегдх йоста. Тер күн цеврллһнә усна цацл эс авсндан бузр болҗана. Цевр биш бәәдл терүн деер бас үлдҗәнә[+].

14Кемр шатрт кен чигн үкхлә диг-дарань иим: шатрт орҗ ирсн күн болһн, дотрнь бәәх күн болһн долан хонгтан цевр биш, 15бүркәг уга ямаран чигн сав цевр биш[+]. 16Алгдсн, үксн, үкснә яс эс гиҗ үкәр әрә көндәсн күн долан хонгтан цевр биш. 17Тер күүг цеврлхин төлә килнцәс цеврллһнә бәрцд орулад, шатагдсн үкрин үмсиг урсхмлын уста савд тәвхмн. 18Нег цевр күн хуссоп авад тер уснд булхулад шатрт цацл цацтха, дотрнь бәәх юмсиг болн әмтиг болн ясинь әрә көндәсн, алгдсн, үксн болн үкәр әрә көндәсн күүнд цацл цацтха[+]. 19Цевр күн цевр биш күүнд һурвдгч өдртнь цацл цацх йоста. Дәкәд доладгч өдртнь бас тиигх. Доладгч өдртнь тер күүг бузр бәәдләснь цеврлх. Цеврдсн күн эврәннь хувцан, бийән уһатха. Асхнднь тер цевр болх[+]. 20Цевр биш болсн күн, бийән цеврләд угань хамцанас уга кегдх йоста. Тер күн Деед Эзнә өргә гер бузрдаҗана. Цеврллһнә цацлд тер күрсн уга, тер цевр биш[+]. 21Эннь теднд мөңк зокал.

Цацл цацсн күн хувцан уһах йоста. Цеврллһнә ус әрә көндәсн күн асхн күртл цевр биш. 22Цевр биш күүнә көндәсн юмс цевр биш болх. Терүг әрә көндәсн күн асхн күртл цевр биш.

### 20


Мирьямин үкл

1Тегәд түрүн сарин эклцәр Израилин әмтнә хамцан кевтән Цин гидг көдәд күрцхәв. Тедн Кадеш гидг балһсна хаҗуд зогсцхав. Тенд Мирьям өңгрв, тенд терүг оршав[+].


Уулын хадас һарчах усн

2Хамцана әмтнд усн күртлго бәәв. Тедн Мошег болн Ахарониг бурушаһад бүсләд зогсад[+] 3Мошег керлдцхәнә:

– Мана ахнр-дүүнрлә әдл Деед Эзнә өмн үксн деер билә![+] 4Ю хәәҗ та Ахаронла хамдан Деед Эзнә хамцаг эн көдә һазрт авч ирвт? Бидн малмудтаһан энд үктхә гиҗәнт? 5Ю хәәҗ мадниг Египетәс эн му һазрт авч ирвит? Энд тәрә тәрҗ болшго, инҗр уга, уста үзм уга, гранат уга. Нам уудг усн уга!

6Моше Ахарон хойр хамцана улсиг үлдәһәд Харһлтын Шатрин үүдн тал ирәд түргүр унцхана. Тегәд теднд Деед Эзнә туурмҗ бууна[+]. 7Деед Эзн Мошед келнә:

8– Эн мотр[†] авад Ахаронла хамдан хамцана әмтиг цугтаһинь дуудад хура. Дарунь цугтаннь нүүрт уулын хадас усн һартхаг гиҗ заквр өг. Чи уулын хадас ус һарһҗ авад әмтиг болн малмудыг цугтаһинь услхич.

9Моше Деед Эзнә зааврар өргә герт[†] Бооцана[†] хәәрцгин хаҗуд бәәсн мотр авна. 10Моше Ахарон хойр хадын хаҗуд әмтиг хурана. Моше келнә:

– Буцҗах улс, соңстн! Тадна төлә бидн эн хадас ус һарһҗ авхмн болвза[+]?

11Моше хойр дәкҗ хадыг мотрарн цокв. Хадас усн икәр һооҗв. Тер усн әмтнд чигн, малд чигн күртв. 12Деед Эзн Мошед болн Ахаронд келв:

– Тадн Нанд эс иткснәс көлтә, Израилин әмтнә өмн Мини әрүн[†] бәәдлиг эс медүлснәс көлтә, тегәд чигн тедниг, Мини өгчәх һазрт, күргх зөв таднд өггдҗәхш[+].

13Эн булг – Мерибан усн. Тенд Израилин әмтн Деед Эзиг гемшәв. Болв Тер теднд Эврәннь әрүн бәәдлән медүлв.


Эдомин улс Израилин әмтиг эврәннь һазрар йовулҗахш

14Кадешәс Моше элчән илгәһәд Эдомин хаанд келүлв:

– Израилин чини өөрхн төрлмүд келҗәнә: ямаран күнд юмн мана хүвд күртсинь чи меднәч[+]. 15Мадна өвкнр Египетд ирлә. Бидн тенд удан бәәләвидн. Египетин улс мадна эцкнриг урднь даҗрҗаснла әдләр мадниг даҗрв[+]. 16Бидн Деед Эзиг дуудхла, Тер мадниг соңсад элчән илгәв. Элчнь мадниг Египетәс дахулад һарһв. Ода бидн Кадеш балһсна хаҗудк чини үлмән захд бәәнәвидн[+]. 17Чини һазрар йовх зөв маднд өгич! Бидн тәрән, уста үзм дотраһар йовхшвидн, худгас ус уухшвидн. Бидн Хаана хаалһар[*] йовнавидн, чини үлмәд бәәх һазр эс давтл барун тал чигн, зүн тал чигн хаҗишговидн[+].

18Болв Эдомин әмтн келв:

– Тадн мадна һазрар йовшгот! Кемр йовхар седхлә, бидн үлдән һартан бәрәд тадниг тосад һархвидн!

19– Бидн һол хаалһар йовнавидн. Кемр тадна ус уухла эс гиҗ малан услхла, бидн мөңгинь өгнәвидн. Маднд мел юмн керго, зуг хаҗуһартн давад һархар седләвидн, – гиҗ Израилин улс келв[+].

20Болв теднь иигҗ хәрү өгв:

– Тадн мадна һазрар йовшгот!

Тегәд ик болн күчтә дәәчнриг цуглулад тедн Израилин әмтнә өмнәс босв. 21Тиим бәәдләр Эдомин улс Израилин әмтиг эврәннь һазрар йовулсн уга. Израилин улс талдан хаалһар йовцхав.


Ахарона үкл

22Кадешәс һарад Израилин хамцана[†] әмтн цугтан Ор нертә уул тал ирцхәв[+]. 23Тенд Ор уулын хаҗуд, Эдомин меҗәһәс хол биш Деед Эзн Мошед болн Ахаронд келв:

24– Ахарон эврәннь өвкнр талан һарх йоста. Тадн Мериба булгин хаҗуд Мини келсиг соңссн угат. Тер учрар Израилин улст Мини өгчәх орн-нутгт Ахарон оршго[+]. 25Ахарониг болн терүнә Элеазар көвүг Ор уул тал авч ир. 26Ахарона гелңгиннь[†] хувцинь тәәләд Элеазар көвүнднь өмск. Тенд Ахарон үкх, эврәннь өвкнр талан һарх[+].

27Деед Эзнә келсиг Моше күцәв. Хамцана нүүрт тедн Ор уул деер һарв. 28Тенд Моше Ахарона хувцинь тәәләд, Элеазар көвүнднь өмскв. Ахарон уулын ора деер үкв. Моше Элеазар хойр уулас дорагшан буув[+]. 29Ахарониг үксинь медәд Израилин әмтн цугтан 30 хонгтан һундрхад уульцхав[+].

### 21


Арад гидг балһсна хааг дииллһн

1Негев орн-нутгин Арад балһс залҗах Канана[†] хан Израилин улс Атарим талк хаалһар йовҗ йовхинь медв. Тер хан тедниг дәврәд, зәрмсинь кел бәрҗ авна[+]. 2Тегәд Израилин улс Деед Эзнд андһар өгнә: «Кемр Деед Эзн эн әмтиг диилх диилвр маднд өгхлә, тиигхлә теднә балһсдыг буйсахвидн»[+]. 3Деед Эзн тер күүнә андһариг соңсад, Израилин улст Канана әмтиг диилх күч өгв. Тегәд тедн Канана әмтиг кевтнь балһсдтаһинь буйсав. Тер орм[†] Хорм гидг нер зүүв.


Израилин әмтнә керлдлһн. Улан мөңгн моһа

4Ор уулас Израилин улс Улан теңгс[†] тал Эдом төгәләд хаалһар йовцхав. Хаалһдан әмтн седкләрн зовцхав. 5Тедн Бурхиг болн Мошег керлддг болв:

– Яһад тадн Египетәс мадниг дахулҗ һарһвт? Мадниг көдәд үктхә гиввт? Энд хот уга, усн уга! Эн му хотас бидн җигшҗәнәвидн![+]

6Деед Эзн теднд хорта моһас илгәнә. Моһас әмтиг хоран күргәд хатхна, Израилин улсин олнь үкнә. 7Тиигхләнь әмтн Моше тал ирәд келцхәнә:

– Деед Эзиг болн чамаг керлдхләрн бидн килнц һарһҗвидн. Деед Эзнд мөрг, мадниг моһасас хәәрлг!

Моше олн-әмтнә төлә мөргнә. 8Деед Эзн Мошед келнә:

– Моһан дүрс кеһәд дәәнә темдг мет модн деер зүүһәд өрг. Моһа хатхсн күн болһн терүн тал хәләтхә. Тегәд тер күн әмд үлдх.

9Моше моһан дүрсиг улан мөңгәр кеһәд, дәәнә темдг мет моднд зүүһәд өргв. Моһа хатхсн күн болһн тер улан мөңгн моһан дүрсиг хәләһәд әмд үлдцхәв[+].


Көдә һазрар йовлһн. Худгин хаҗуд дуулсн дун

10Израилин улс хаалһдан орад Овот һазрт зогсцхав[+]. 11Овотын хөөн тедн көдә һазрин Йе-Аварим гидг ормд зогсцхав. Эн көдә һазр Моавас зүн үзг тал бәәҗ[+]. 12Дарунь тедн Зеред уулын хавчгт зогсцхав[+]. 13Терүнә хөөн тедн Арнон уулын хавчг давад көдә һазрт зогсцхав. Тер орм амореймүдин һазрин меҗәһәр бәәҗ. Арнон – Моавин меҗә. Моавин болн амореймүдин һазрин хоорнд бәәнә[+]. 14Деед Эзнә дәәнә Дегтрт тегәд чигн келгдҗәнә:

«Суфад бәәх Вахев чигн,
уулын хавчг чигн, Арнон чигн,
15Ар гидг балһсн талас
Моавин меҗә күртл бәәх
уулын хавчгин ташус чигн»[+].

16Тендәс тедн Беэр бәәрн тал ирв. Тенд худг бәәҗ. Терүнә тускар Деед Эзн Мошед келсмн бәәҗ:

– Әмтиг хура, Би теднд ус өгнәв.

17Израилин улс тенд ду дуулцхав:

«О, худг, усар дүүр!
Худгин тускар дуултн!
18Энүг һардачнр малтла.
Энүг әмтнә толһачнр малтла.
Тайгарн, мотрарн[†] энүг малтла!»

Тер көдәһәс тедн Матан гидг һазр тал ирцхәв. 19Матанас Нахалиэл тал, Нахалиэләс Бамот тал, 20Бамотас Моавин һазрт бәәх тегш һазрт ирцхәв. Тенд көдә һазр деер өөдлҗәх Фасга уул бәәҗ.


Сихон Ог хойр хааг диилсн диилвр

21[•]Израилин улс амореймүдин хан Сихон тал сурвр кеһәд элчнрән йовулна:

22– Чини һазрар давҗ һарх зөв маднд өг! Бидн тадна тәрәһәр болн уста үзмәр йовшговидн, тадна худгас ус уушговидн. Чини һазриг давтлан бидн Хаана хаалһар йовхвидн[+].

23Болв Сихон Израилин улст эврәннь һазрар йовх зөв өгсн уга. Хан эврәннь дәәчнрән цугтаһинь цуглулад, көдә һазрт тосад Яхац селәнә хаҗуд теднлә дәәлдв. 24Израилин улс Сихона дәәчнриг диилв. Тедн хаана орн-нутгиг Арнонас Ябок һол күртл, амонмудын һазр күртл кевтнь булаҗ авв (амонмудын һазр сән хаацта билә)[+]. 25Израилин улс амореймүдин балһсдынь цугтаһинь, Хешбон балһсиг селәдтәһинь бас булаҗ авад бәәрлв. 26Хешбон – амореймүдин Сихон хаана балһсн. Урдк Моавин хаанла дәәлдәд Сихон терүнә һазринь Арнон күртл цугтаһинь булаҗ авч. 27Тегәд чигн келмрчнр келцхәнә:

«Хешбон тал ирцхәтн!
Сихона балһсн тосхгдад батртха!
28Хешбонас һал һарв,
Сихона балһснас шатчах
һалын заль һарад,
Моавд Ар балһсиг чигн,
Арнона деерк уулмудын эздиг чигн зальгв.
29Моавин улс, тадн зовлңтат!
Кемош бурхна әмтн, тадн үквт!
Теднә залус зулад гүүцхәв,
Күүкд улсинь амореймүдин хан Сихон
бәрәнд авв[+].
30Бидн тедниг сумар дарвидн!
Хешбонас Дивон күртл цугтан үкцхәв!
Бидн Нофах болн Медева күртл
цугтаһинь күүчвидн»[+].

31Тиигҗ Израилин улс амореймүдин орн-нутгт экләд бәәрлв.

32Дарунь Моше Язер гидг балһс хәләтхә гиҗ әмтиг илгәнә. Израилин улс Язер эргндк селәдиг булаҗ авна. Тенд урднь бәәсн амореймүдин балһсдт тедн бәәрләд бәәцхәв[+].

33Тендәсн эргәд Израилин улс Башана һазр тал һардг хаалһар йовцхав. Башана Ог хан теднә өмнәс дәәчнрән цугтаһинь дахулад һарна. Эдрей балһсна өөр иргнд теднлә дәәлднә. 34Деед Эзн Мошед келнә:

– Терүнәс бичә ә! Чини һарт Би терүг бийинь, терүнә дәәчнриг цугтаһинь, терүнә һазр-усиг кевтнь өгчәнәв. Хешбониг һардҗасн амореймүдин хан Сихонла әдләр чи терүг тиим кевәр кехич[+].

35Огаг чигн, терүнә көвүдиг чигн, дәәчнриг цугтаһинь чигн алад Израилин әмтн тер орн-нутгиг эзлв.

### 22


Израилин улсиг харатха гиһәд Моавин хан Балак Баламиг йовулна

1Тендәсн Израилин улс цааран йовад Моавин тегш һазрт зогсцхав. Тернь Йордана ард Ерихона тус бәәҗ.

2Ципорин көвүн Балак Израилин улс амореймүдлә ю кесинь медв[+]. 3Моавин улс кевтән теднәс икәр әәцхәв, яһад гихлә тедн тооһарн дегд олн бәәҗ. Моавин улс Израилин әмтнд дурго болад теднәс әәцхәв. 4Мидьяна медәтнрт моавмуд келцхәв:

– Эн олн-әмтн мана эргндкиг кевтнь уга кех – һазрт урһҗасн өвсиг бух уга кеснлә әдләр!

Тер цагт Моавин хан болҗасн Ципорин көвүн Балак 5Петор балһснд бәәсн Беорин көвүн Балам тал элчнрән илгәһәд, Баламиг дөң болтха гиҗ дуудна. (Петор балһсн Амона көвүдин һазрт Епрат гидг һол деер бәәҗ.) Тер келнә:

– Египетәс әмтн ирәд һазриг кевтнь дүүргв, мини хаҗуд буув[+]. 6Ирәд мини сурвр күцә: эн әмтиг чи хара. Ода эдн нанас чидлтә, чамла би тедниг дииләд һазр-уснасн көөҗ һарһҗ чадх чигн биләв. Чини хәәрлснчнь мел йөрәлтә. Чини харасн күүнд харалчн тусна. Терүг би меднәлм.

7Моавин болн Мидьяна медәтнр Балам тал ирәд, удһн керг күцәснднь мөңг авч ирәд, Балакин келүлсиг күргнә. 8Балам келнә:

– Энд хонтн, Деед Эзн нанд ю келхинь би таднд келсүв.

Моавин баячуд Баламинд хонна.

9Бурхн Баламд үзгдәд келнә:

– Чамла энд юн әмтн бәәнә?

10Балам Бурхнд келнә:

– Моавин хан Балак, Ципорин көвүн, нанд келүлҗ: 11«Египетәс ирсн әмтн һазриг кевтнь дүүргв. Ирәд мини сурвр күцә: теднд харалан тәвәд күрг. Би теднлә дәәлдәд көөһәд һарһҗ чигн чадхмн болвзав».

12Бурхн Баламд иим хәрү өгнә:

– Бичә теднлә йов. Чи тер әмтиг бичә хара, яһад гихлә тедн әдслгдсн әмтн.

13Өрүнднь Балам Балакин элчнрт келнә:

– Хәртн. Деед Эзн таднла йовх зөв нанд өгчәхш.

14Моавин баячуд Балак талан хәрү ирәд келнә:

– Балам маднла йовшго болв.

15Балак шинәс элчнрән йовулна. Эднь түрүңк әмтнәс улм байн болн күндтә. 16Тедн Балам тал ирәд келнә:

– Ципорин көвүн Балак келүлв: «Нан тал ирх сурврим бичә буруша. 17Би чамаг күчтәһәр тоонав, келсичнь күцәнәв. Зуг ирич, мини сурвриг күцәһич: эн ирсн әмтнд харалан тәвич».

18Балам Балакин баячудт келв:

– Балак нанд цаһан мөңгәр болн алтар дүүрсн эврәннь бәәшңгән кевтнь өгнәв гисн бийнь, тиигв чигн, би ямаран чигн кергт – бичкн болну, алдр болну – Деед Эзнә, мини Бурхна, заасиг би эвдҗ чадшгов. 19Болв чигн тадн хонтн, Деед Эзн ю келхинь хәләсүв.

20Сөөднь Бурхн Балам тал ирәд келнә:

– Тер әмтн чам тал ирәд дуудсн болхла, теднлә йов. Зуг Мини келсәр кех зөвтәч.


Балам, терүнә элҗгн болн Деед Эзнә элч

21Өрүнднь Балам элҗгнән унҗ авад, Моавин баячудла һарад йовв. 22Баламиг йовснд Бурхн уурлв. Деед Эзнә элч терүнә хаалһинь хаана. Балам элҗгн унҗ йовла, терүнлә хойр ялчнь йовҗ. 23Деед Эзнә элч хаалһ деер һартан иләр үлд бәрҗәхинь элҗгн үзәд, хаалһас хаҗиһәд тәрән тал һарв. Балам элҗгниг хәрү хаалһд орулхар терүг цокна.

24Уста үзмин хойр тәрәнә хоорнд хаалһин уутьрсн ормд Деед Эзнә элч зогсв. Тенд нег таласнь эрс, хойрдгч таласнь эрс бәәҗ. 25Деед Эзнә элчиг үзн элҗгн эрст шахлдв, Баламин көлиг эрст бас шахв. Балам дәкн элҗгниг цокв.

26Деед Эзнә элч әрә хаҗиһәд зүн тал чигн, барун тал чигн көндрҗ һарч болшго уутьхн ормд зогсв. 27Элҗгн Деед Эзнә элчиг үзәд Баламтаһан һазр деер кевтв. Балам икәр уурлад, элҗгниг модар цокв. 28Тиигхлә Деед Эзн элҗгниг дуһардгар кев. Элҗгн Баламд келнә:

– Би чамд ю кевүв? Чи намаг һурвдад цокчанач.

29– Чи намаг наад бәрҗәнәч! – гиҗ Балам келнә. – Нанд үлд бәәсн болхла, би чамаг алх биләв.

30Элҗгн Баламас сурна:

– Цуг эн цагин туршарт унҗах элҗгн би чини биший? Нанд бийән чамла тиигҗ бәрх даслвр бәәлү?

– Уга, – гиҗ Балам хәрү өгв.

31Деед Эзн иигҗ кев: Балам Деед Эзнә элчиг һартан үлд иләр бәрәд хаалһ деер зогсчасиг үзв. Балам һазрт күрч өкәһәд, түргүр унв. 32Деед Эзнә элч терүнәс сурв:

– Юунас көлтә һурв дәкҗ элҗгниг цоквч? Энчнь би чини өмнәс чамаг зогсахар һарув. Яһад гихлә чини хаалһ Нанд таасгдҗахш. 33Элҗгн намаг үзәд һурв дәкҗ мини өмнәс хооран эргв. Кемр тер эс хаҗисн болхла, терүг хәәрләд, чамаг алх биләв!

34– Би килнц һарһув! Чамаг мини хаалһ деер зогсчасиг медсн угав. Кемр чамд мини кеҗәх юмн эс таасгдҗахла, би хәрү йовхув, – гиҗ Балам Деед Эзнә элчд келнә.

35– Эн әмтнлә йов. Болв зуг Мини келсиг кел, – гиҗ Деед Эзнә элч Баламд хәрү өгв.

Тегәд Балам Балакин баячудла цааран йовв.


Балам Балак тал ирнә

36Балакд Балам аашна гиҗ келнә. Балак терүг Арнон уулын хавчгин меҗәд бәәх Моав орн-нутгин балһснд тосхар һарад йовна. Тернь эднә орн-нутгин хамгин холд бәәҗ[+].

37– Би чамаг иртхә гиҗ элчнр йовуллав, – гиҗ Балак Баламд келв. – Чи яһад йовлго бәәввч? Чамаг би янзтаһар күндлҗ чадшгой?

38– Би эн ирүв. Ю келхүв чамд? Бурхн нанд келсиг би чамд келхүв, – гиҗ Балам Балакд хәрү өгнә.

39Тегәд Балам терүнлә хамдан Керьят-Хуцот балһсн тал йовна. 40Балак бухмуд болн хөд алтха гив, Баламиг болн терүг дахҗ йовсн баячудыг дуудв. 41Маңһдур өрүнднь Балак Баламиг Бамот-Баал гидг һазрт[*] авч одв. Тендәс Балам Израилин әмтнә бәәрнә баахн әңгинь үзв.

### 23


Баламин түрүңк әдсллһн

1– Энд мини төлә 7 тәкл тәкдг орм[†] ке. Бәрц бәрхин төлә 7 бүрү, 7 хуц бел ке, – гиҗ Балам Балакд келнә[+].

2Баламин келсиг Балак күцәв. Тәкл тәкдг орм болһнд Балак Балам хойр неҗәһәд бүрүһәр, неҗәһәд хуцар бәрц бәрв.

3– Эврәннь авч ирсн шаталһна бәрцин хаҗуд зогс. Би хооран һарнав, Деед Эзн мини өмнәс һарч ирхмн болвза. Нанд Тер ю келнә, терүг би чамд келсүв, – гиҗ Балам Балакд келнә.

Балам ил довун деер һарна. 4Тенд терүг Бурхн тосна. Балам иигҗ келнә:

– Тәкл тәкдг 7 ормиг би белдүв, орм болһнд неҗәһәд бүрүһәр, неҗәһәд хуцар бәрц бәрүв.

5Деед Эзн Баламин келх үгинь заана.

– Балак тал одад энүг соңсх, – гиҗ Тер Баламд келнә.

6Балам Балак тал хәрү ирнә. Тернь Моавин баячудла шаталһна авъяст орулх бәрцсин хаҗуд зогсна. 7Тиигхд Балак эврәннь әәлдхлән күргв:

– Арамин һазрас намаг Балак авч ирв.
Моавин хан намаг зүн үзгт бәәх уул талас авч ирв.
«Мини сурврар ирәд Яковиг хара, ирәд Израилиг хара».
8Яһҗ би харахмб? Терүг нам Бурхн хараҗахш!
Яһҗ би харал тәвхмб? Нам Деед Эзн харал тәвҗәхш![+]
9Хадта уулмудын ораһас би терүг үзҗәнәв,
довуд деерәс терүг хәләҗәнәв:
әмтн салу бәәхинь үзҗәнәв,
бийән талдан келн-улсин тоод орулҗахмн уга[+].
10Яковин әмтиг кен тоолҗ чадхмб,
тернь элснлә әдл олн.
Израилин әмтнә дөрвдгч әңгинь кен тоолҗ чадхмб?
Чик седклтә күүнә чилгчнь мини чилгч болг.
Мини хөөт үйнр эн әмтнлә әдл болтха![+]

11– Чи нанд юн гидг юм һарһҗахмбч? – гиҗ Балак Баламас сурна. – Би чамаг мини дәәсиг харатха гиҗ дуудлав. Чи тедниг әдслҗәнәч.

12– Деед Эзн нанд келх үгим зааҗ өглә, терүг би төвәр келх зөвтәв, – гиҗ Балам хәрү өгв.


Баламин хойрдгч әдсллһн

13– Нанла хамдан талдан ормд одый. Тендәс чи тедниг үзхич, зуг теднә бәәриг кевтнь биш, зуг хамгин захинь. Тендәс тедниг хара, мини сурвр күцә, – гиҗ Балак келнә.

14Баламиг тер Фасга уулын оран хаҗуд бәәх Маначнрин һазрт дахулҗ ирв. Тенд тәкл тәкдг 7 орм кев. Орм болһнд неҗәһәд бүрүһәр, неҗәһәд хуцар бәрц бәрв.

15– Чи энд авч ирсн шаталһна бәрциннь хаҗуд зогсҗа. Би тиигәрән йовад Бурхнла харһнав, – гиҗ Балам Балакд келнә.

16Деед Эзн Баламла харһна, терүнд келх үгинь зааҗ өгнә.

– Балак тал хәрү йов, терүнд энүг кел, – гиҗ Деед Эзн Баламд келнә.

17Балам хәрү Балак тал ирнә. Балак авч ирсн шаталһна бәрцин хаҗуд Моавин баячудла хамдан зогсчана.

– Деед Эзн юн гив? – гиҗ Балак сурв.

18Тиигхлә Балам эврәннь әәлдхлән күргв:

– Босад соңс, Балак – Ципорин көвүн –
тодлад ав мини келсиг.
19Бурхн күн биш, худл келшго.
Күүнлә әдл Тер ухаһан сольшго.[†]
Келчкәд Тер келсән эс күцәхий?
Өгсн үгән эвдхий[+]?
20Әдслтхә гиҗ намаг шүүҗ авла.
Бурхн әдсллә.
Нанд терүгинь эвдх арһ уга!
21Яковд зовлң уга, үзгдҗәхш!
Израильд[†] дуту хөв уга, үзгдҗәхш!
Эн әмтнлә теднә Бурхн – Деед Эзн.
Әмтн Терүг Хан мет йөрәҗ таасна.
22Египетәс тедниг һарһсн Бурхна чидлнь
зерлг бухин өвр мет![+]
23Яковд илв һарһҗ болш уга,
Израилиг урдаснь тааҗ медҗ болш уга.
Яковин-Израилин тускар иигҗ келцхәнә:
«Хәлә Бурхн ю кеҗәхинь!»[+]
24Эн әмтн арслң мет босчана,
олвран эс зуутлан,
алгдсна цусинь эс уутлан тогтншго[+].

25– Тедниг чи бичә хара, бичә әдсл! – гиҗ терүнә дару Балак Баламд келнә.

26– Би чамд Деед Эзнә келсиг цугтаһинь кенәв гиҗ келсн угай! – гиһәд Балам Балакд хәрү өгв.


Баламин һурвдгч әдсллһн

27– Би чамаг талдан ормд күргнәв. Чи мини сурвр күцәһәд, тедниг тендәс харах тааста зөв Бурхн өгвзә? – гиҗ Балак терүнд келнә.

28Балак Баламиг көдә һазрт өндәҗәх Пеор уулын орад һарһв.

29– Энд мини төлә тәкл тәкдг 7 орм ке. Бәрц бәрх 7 бүрү, 7 хуц бел ке, – гиҗ Балам Балакд келнә.

30Балак Баламин келсәр кенә. Тәкл тәкдг орм болһнд неҗәһәд бүрү, неҗәһәд хуц бәрцд орулна.

### 24

1Израилиг Деед Эзн әдслхәр бәәхиг үзсн Балам урдклаһан әдл онц темдг хәәхәр йовсн уга. Көдә һазр тал тер хәләхләрн 2Израилин әмтиг үзнә. Тенд тедн отг-отгарн бәәҗ. Тегәд терүнд Бурхна Сәкүсн[†] бууна,[+] 3Балам бас эврәннь әәлдхлән күргв:

– Нүднь тодрхаһар үздг
Беорин көвүн Балам келҗәнә.
4Бурхна келсиг соңсҗах күн,
Хамгин Күчтәһин үзгдл үзҗәхнь:
һазр деер унҗана, болв нүднь секәтә.
5Чини шатрмуд ямаран сәәхн, Яков,
чини бәәх гермүд, Израиль![†]
6Тиньгр һазрт урһҗах ноһан мет налаҗана,
һолын көвәдк сад мет,
Деед Эзнә тәрсн урһмл алоэ мет,
урсхулын хаҗудк хошун модн мет.
7Израилин савас усн асхрад бәәх.
Теднә экн ик уста урсхулын өөр бәәх.
Теднә хан Агаг хаанас өөдлх,
терүнә орн-нутгнь алдр болх.
8Египетәс тедниг һарһсн Бурхна күчнь
зерлг бухин өвр мет!
Өшәтә келн-улсиг тедн зальгх,
дәәснәннь ясинь үүлх,
суминь хамхлх[+].
9Арслң мет эн әмтн өкәв,
һазр деер кевтв.
Кен арслңгиг көндәҗ чадх?
Чамаг әдслснь – әдстә күн.
Чамаг хараснь – харагдсн күн[+].

10– Би чамаг мини дәәсиг харатха гиҗ дуудлав. Чи болхла тедниг һурвдад әдслҗәнәч! – гиҗ Балак Баламд уурлад хойр һаран цокв. –[+] 11Йов, герүрн гү! Би чамаг күндләд ачлхар седләв, болв Деед Эзн чамаг тер ачлвр бичә автха гиҗәнә.

12– Чини илгәсн элчнрт би урдаснь келсн уга болвзав? Би келләв: 13«Балак нанд нам эврәннь цаһан мөңгәр болн алтар дүүргсн бәәшңгән өгнәв гисн бийнь, би Деед Эзнә заасиг эвдҗ чадшго биләв. Эврәннь седкләр сән чигн юм һарһҗ, му чигн юм һарһҗ чадшго биләв. Деед Эзнә келсиг би келхүв», – гиҗ Балам Балакд келнә. – 14Би эврәннь орн-нутг тал хәрҗәнәв. Чи йов, эн әмтн чини улст ю кехинь би соңсхсув.


Баламин сүүлңк әәлдхл

15Тегәд Балам эврәннь әәлдхлән келв:

– Беорин көвүн Балам келҗәнә,
тодрхаһар үзҗәхнь келҗәнә,
16Бурхна үг соңсчахнь,
Деед Бурхна медрл авчахнь,
Хамгин Күчтәһин үзгдлинь үзҗәхнь
һазр деер унҗана, нүднь секәтә.
17Би уга юмиг үзҗәнәв,
хол бәәхиг үзҗәнәв!
Яковас одн һарчана,
Израиләс мотр[†] өөдлҗәнә.
Моавин цохинь хамхлх,
Шетин цуг хөөт үйнрин ораһинь цумлх[*][+].
18Эдом диилгдәд авгдх,
Сеир дәәснәннь тавг дор орх.
Израиль болхла эврәннь күчән үзүлх.
19Яков тедниг диилх,
балһсдт үлдсн әмтиг алх!

20Балам амалекмүдиг хәләһәд эврәннь әәлдх үгән келнә:

– Олн-әмтнә түрүңкнь Амалек,
терүнә чилгчнь – үклнь мөңк![+]

21-22Балам кенеймүдин отгиг хәләһәд эврәннь үгән келнә:

– Чини бәәх бәәрн бат,
хад деер бәәх чини үр бат.
Болв Ашур чамаг бәрәнд авч одхла,
Каин угарх[+].

23Балам бас эврәннь әәлдхлән келнә:

Ой-ой, Бурхна һарһсн йовдлын хөөн кен әмд үлдхмб!
24Киттим[†] нутгин кермс эн.
Тедн Ашуриг диилх,
һолын цаадк һазр диилх.
Болв тедн бас мөңкинд алгдх[+].

25Тегәд Балам эврәннь гер талан хәрү йовна, Балак эврәннь хаалһар.

### 25


Шитмд Израилин улс худл шүтәнд иткнә. Деед Эзнә цухл

1Израилин әмтн Шитмин һазрт зогсчахд, теднә залус Моавин күүкд улсла аля йовдл һарһад бәәв[+]. 2Тер гергчүд болхла, Израилин залусиг эврәннь бурхнд бәрц бәрлһнд орлцтха гиҗ дуудсн бәәҗ. Израилин залус бәрцин мах идәд, теднә бурхнд мөргцхәв[+]. 3Тегәд Израилин әмтн Пеорин Баал нертә бурхнд мөргв. Деед Эзн теднд уурлна[+].

4Деед Эзн Мошед келнә:

– Олн-әмтнә ахлачнринь Мини төлә нарта һазрт дүүҗл. Тегәд одҗ Израилин улст илгәҗәх Мини цухл зогсх[+].

5– Эврә әмтнәс Пеорин Баалд дурлсн улсиг, таднас кен чигн, тедниг эврән алтхаг! – гиҗ Моше Израилин һардачнрт заквр өгв.


Пинехас урвачиг засглҗана

6Харһлтын Шатрин үүднә өмн Моше болн Израилин цуг хамцана улс уульҗах цагт теднд үзүләд Израилин нег көвүн Мидьяна күүк дахулҗ ирнә. 7Терүг үзсн Элеазарин көвүн Пинехас – Ахарон гелңгин[†] ач – хамцана хургас һарад җид авад,[+] 8Израилин көвүг дахад тер шатрт орад, терүг болн терүнә күүкиг дор ормднь шааһад ална. Терүнә хөөн Израилин улс үкдгән уурна[+]. 9Болв 24 000 күн тиигхд үкв.

10Деед Эзн Мошед келв:

11– Элеазарин көвүн, Ахарон гелңгин ач Пинехас, Израилин улст һарһхар бәәсн Мини цухл зогсав. Намаг басснд тер өшә авв. Тегәд чигн Би Израилин улсиг Эврәннь ууртан тедниг алсн угав. 12Тегәд соңсхад кел: Би Пинехасла амулң бәәлһнә бооца кеҗәнәв. 13Эн бооцаһар тер болн терүнә хөөт үйнр мөңкинд гелңгин[†] нер зүүх зөв авчана. Яһад гихлә Пинехас терүнә Бурхиг басснд өшәһинь авв, Израилин улсин геминь хәрүлв.

14Мидьяна күүкнлә хамдан алгдсн Израилин Салун көвүн Зимри гидг нертә бәәҗ. Зимри Шимона отгин нег өрк-бүлин толһачнь бәәҗ. 15Алгдсн күүкн Козби нертә – Цурин күүкн. Цур мидьянмүдин нег отгин һардачнь бәәҗ[+].

16Деед Эзн Мошед келнә:

17– Мидьянмүдин хортн болтн, алтн тедниг![+] 18Тедн таднла өшәтн кевтә бәәнәлм. Тедн Пеорин мек таднд һарһвш, мидьянмүдин һардачин күүкн Козбила бас мек һарһвш: нег келн-улсин күүкн Пеорин үклһнд алгдв!

### 26


Израилин улсиг давтад бичлһн

1Әмтнә үклһн чилснә хөөн Деед Эзн Мошед болн гелң[†] Ахарона көвүн Элеазард келнә:

2– Цуг хамцанд бәәх Израилин әмтнә өрк-бүл болһна то бичҗ автн. Хөрн настаһас ах, бу-селм дааҗ чадхиг тоолтн[+].

3Ерихона тус өмн Йордана хаҗуд Моавин тегш һазрт Моше болн гелң Элеазар әмтнә то бичҗ авна. 4Деед Эзн Мошед заасар 20 настаһас ах әмтиг тоолв.

Египетәс һарч йовсн Израилин көвүдин нерд эн.

5Израилин түрүңкнь Рубен. Рубена хөөт үйнр: Ханокас – Ханокин уңг-тохм, Паллуһас – Паллуһин уңг-тохм,[+] 6Хецронас – Хецрона уңг-тохм, Кармиһәс – Кармин уңг-тохм[+]. 7Эннь Рубена хөөт үйнрин уңг-тохмснь. Тооһин бичгт 43 730 күн орв[+].

8Паллун көвүн Элиав. 9Элиавин көвүд – Немуэл, Датан болн Авирам. (Датан болн Авирам хамцана күндтә улсин негнь болна. Эдн Корахла болн терүнә нәәҗнрлә хамдан Моше Ахарон хойрин өмнәс буцлт кесмн, Деед Эзнә өмнәс буцлт кесмн![+] 10Тиигхд һазр шуурад тедниг цугтаһинь зальгв. Корахла хамдан нәәҗнрнь үкцхәв. Хойр зун тәвн күүг һал уга кев. Эннь онц темдг болн урдаснь медүллһн болв[+]. 11Болв Корахин көвүд үксн уга.)[+]

12Шимона хөөт үйнр уңг-тохмарн: Немуэлас – Немуэлин уңг-тохм, Яминас – Ямина уңг-тохм, Якинас – Якина уңг-тохм[+]. 13Зерахас – Зерахин уңг-тохм, Шаулас – Шаулын уңг-тохм. 14Эдн Шимона хөөт үйнрин уңг-тохмснь тооһарн 22 200 күн[+].

15Гәдин хөөт үйнр уңг-тохмарн: Цепонас – Цепона уңг-тохм, Хаггиһас – Хаггин уңг-тохм, Шуниһәс – Шунин уңг-тохм[+]. 16Озниһас – Ознин уңг-тохм, Эриһәс – Эрин уңг-тохм. 17Ародас – Ародын уңг-тохм, Арелиһәс – Арелин уңг-тохм. 18Эдн Гәдин хөөт үйнрин уңг-тохмснь. Тооһарн 40 500 күн болв[+].

19Йудан көвүд: Ээр болн Онан (хоюрн Канана[†] һазрт үкв)[+]. 20Йудан хөөт үйнр уңг-тохмарн: Шеләс – Шелән уңг-тохм, Пәрецәс – Пәрецин уңг-тохм, Зерахас – Зерахин уңг-тохм. 21Пәрецин хөөт үйнр: Хецронас – Хецрона уңг-тохм, Хамулас – Хамулын уңг-тохм. 22Эдн Йудан хөөт үйнрин уңг-тохмснь. Тооһарн 76 500 күн болв[+].

23Исахарин хөөт үйнр уңг-тохмарн: Толаһас – Толан уңг-тохм, Пуас – Пуан уңг-тохм[+]. 24Яшувас – Яшувин уңг-тохм. Шимронас – Шимрона уңг-тохм. 25Эдн Исахарин хөөт үйнрин уңг-тохмснь. Тооһарн 64 300 күн бичгдв[+].

26Завулуна хөөт үйнр уңг-тохмарн: Середәс – Середин уңг-тохм, Элонас – Элона уңг-тохм, Яхлэләс – Яхлэлин уңг-тохм[+]. 27Эдн Завулуна хөөт үйнрин уңг-тохмснь. Бичгт тооһарн 60 500 күн орв[+].

28Йосипин хөөт үйнр (Манашен болн Эпримин) уңг-тохмарн:[+] 29Манашен хөөт үйнр: Махирәс – Махирин уңг-тохм. Махирт Гилад гидг көвүн бәәҗ. Гиладас – Гиладын уңг-тохм. 30Гиладын хөөт үйнр эн: Иэзер, Иэзерин уңг-тохм, Хелекәс – Хелекин уңг-тохм, 31Асриэл, Асриэлин уңг-тохм, Шехем, Шехемин уңг-тохм, 32Шемида, Шемидан уңг-тохм, Хефер, Хеферин уңг-тохм. 33Хеферин көвүн Целофхадт көвүн үрн уга бәәҗ, мел күүкд. Целофхадын күүкдин нерд эн: Махла, Ноа, Хогла, Милка болн Тирца[+]. 34Эдн Манашен хөөт үйнрин уңг-тохмснь. Бичгт тооһарн 52 700 күн орулгдв[+].

35Эпримин хөөт үйнр уңг-тохмарн: Шутелахас – Шутелахин уңг-тохм, Бехерәс – Бехерин уңг-тохм, Таханас – Тахана уңг-тохм. 36Шутелахин хөөт үйнр эн: Эранас – Эрана уңг-тохм. 37Эпримин хөөт үйнрин уңг-тохм: бичгт тооһарн 32 500 күн орулгдв. Йосипин хөөт үйнр уңг-тохмарн тиим болв[+].

38Беняминә хөөт үйнр уңг-тохмарн: Белаһас – Белан уңг-тохм, Ашбеләс – Ашбелин уңг-тохм, Ахирамас – Ахирамин уңг-тохм,[+] 39Шефуфамас – Шефуфамин уңг-тохм, Хуфамас – Хуфамин уңг-тохм. 40Бела Ард болн Нааман гидг көвүдтә бәәҗ. Ардас – Ардин уңг-тохм, Нааманас – Наамана уңг-тохм. 41Эннь Беняминә хөөт үйнр уңг-тохмарн. Бичгт тооһарн 45 600 күн бичгдв[+].

42Дана хөөт үйнр уңг-тохмарн: Шухамас – Шухамин уңг-тохм. Эннь Дана хөөт үйнрин уңг-тохмс[+]. 43Шухамин хөөт үйнрин отгуд тооһарн 64 400 күн бичгдв[+].

44Ашерин хөөт үйнр уңг-тохмарн: Имнас – Имнан уңг-тохм, Ишвиһәс – Ишвин уңг-тохм, Бэриаһас – Бэриан уңг-тохм[+]. 45Бериан хөөт үйнр: Хеверәс – Хеверин уңг-тохм, Малкиэләс – Малкиэлин уңг-тохм. 46Ашерин күүкнә нерн Серах. 47Эннь Ашерин хөөт үйнрин уңг-тохмс. Бичгт тооһарн 53 400 күн орулгдв[+].

48Напталин хөөт үйнр уңг-тохмарн: Яхцеләс – Яхцелин уңг-тохм, Гуниһәс – Гунин уңг-тохм,[+] 49Ецерәс – Ецерин, Шиллемәс – Шиллемин уңг-тохм. 50Эннь Напталин хөөт үйнрин уңг-тохмс. Бичгт тооһарн 45 400 күн орулгдв[+].

51Израилин улсин бүртклһнә то бичлһн иим болв: 601 730 күн[+].

52Деед Эзн Мошед келв:

53– Әмтнә тооһар һазр хуваҗ өггдх зөвтә. 54Олн то отгудт хүв һазр икәр өг, бичкн то отгудт – баһар өг[+]. 55Һазриг җирв хайҗ өгх кергтә: отг болһнд нег хүв һазр. 56Тооһарн олн отгуд болну, тооһарн бичкн болну һазриг җирвәр авх зөвтә.


Левитмүдиг давтад бүрткҗ бичлһн

57[•]Левин хөөт үйнриг уңг-тохмарнь бүрткҗ бичлһн эн: Гершонас – Гершона уңг-тохм, Кахатас – Кахатын уңг-тохм, Мерариас – Мерарин уңг-тохм. 58(Левин хөөт үйнрин уңг-тохмс: Ливнин уңг-тохм, Хеврона уңг-тохм, Махлин уңг-тохм, Мушин уңг-тохм, Корахин уңг-тохм.) Кахатын хөөт үйнь Амрам бәәҗ. 59Амрамин гергнә нернь Йохевед, Левин күүкн (тернь Египетд Левид төрҗ). Йохевед Амрамд Ахарониг, Мошег болн теднә дү күүк Мирьямиг һарһҗ. 60Ахарона көвүдин нерд: Надав болн Авиуд, Элеазар болн Итамар[+]. 61Деед Эзнд харш болх һал авч ирхләрн Надав болн Авиуд үкҗ одҗ[+].

62Бичгт тооһарн 23 000 левитмүдин[†] залу улс нег сартаһасн өөдән настань орулгдҗ. Тедн Израилин улсин тооһин бичгт орулгдсн уга. Яһад гихлә Израилин наадк улсас талданар теднд һазрин хүв өгшго болҗана[+]. 63Ерихона тус Йордана хаҗуд, Моавин тегш һазрт Мошен болн Элеазар гелңгин тоолад бичсн Израилин улсин бичг иим болв. 64Синай[†] көдәд Мошен болн Ахарон гелңгин[†] тиигхд тоолад бичсн бичгәс нег чигн күн үлдсн уга. 65Тегәд Деед Эзн тер әмтн цугтан көдә һазрт үкх гиҗ келлә. Теднәс нег чигн күн әмд үлдсн уга. Зуг Ефунен көвүн Калев, Навина көвүн Ешуа хойр әмд үлдв[+].

### 27


Целофхадын күүкд. Күүкд улсин өнч авлһна туск закан

1[•]Целофхадын күүкд ирнә. (Целофхад Хеферин көвүн, Хефер Гиладын көвүн, Гилад Махирин көвүн, Махир Манашен көвүн, Манашен уңг-тохмас, Манаше Йосипин көвүн.) Целофхадын күүкдин нерд – Махла, Ноа, Хогла, Милка болн Тирца[+]. 2Тедн Харһлтын Шатрин үүднд Мошен, Элеазар гелңгин,[†] һардачнрин болн хамцана цугтаннь өмн зогсад келцхәнә:

3– Мадна эцк көдә һазрт эврәннь килнцәс көлтә үкв. Болв тер Деед Эзнә өмнәс буцсн Корахин нөкднр дунд уга билә. Терүнд көвүд уга билә[+]. 4Тегәд мана отгт нег чигн күн эцкин нериг көвүд уга болсар зүүшго болхий? Маднд эцкин төрлмүдлә әдләр һазр һарһҗ өгтн![+]

5Моше теднә келсиг Деед Эзнд күргәд келнә. 6Деед Эзн Мошед келнә:

7– Целофхадын күүкд чикәр келҗәнә. Эцкиннь төрлмүдлә әдләр теднд һазр һарһҗ өг – эцкин хүв һазр теднә болг. 8Израилин улст кел: «Кемр кен-негнь көвүн үр үлдәлго өңгрхлә, терүнә хүв һазрнь күүкнднь күртх. 9Кемр тер күүнд нам күүкн үрн уга болхла, хүвинь ахнр-дүүнртнь өгтн. 10Кемр ахнр-дүүнр уга болхла, терүнә хүв һазринь эцкиннь ахнр-дүүнрт өгтн. 11Кемр эцкднь ахнр-дүүнр уга болсмн болхла, өөрхн төрлднь өгтн. Һазр терүнә болтха. Эннь Израилин улст закан[†] болх йоста», – тиигҗ Би, Деед Эзн, чамд закчанав[+].


Навина көвүн Ешуа – Мошен үй залһагч

12Деед Эзн Мошед келнә:

– Аварим уул деер һарад Израилин улст Мини өгчәх һазриг хәләлч[+]. 13Чи тер һазриг хәләһәд эврәннь өвкнр тал, чини ах Ахаронла әдл, һархич[+]. 14Яһад гихлә Цин гидг көдә һазрт хамцана улс буцхд, тадн Намаг соңссн угат. Тенд булгин хаҗуд Мини әрүн[†] бәәдлиг теднд медүлсн угат. (Тернь Цин гидг көдә һазрт Мерибат-Кадеш гидг булг.)[+]

15Моше Деед Эзнд келнә:

16– Цуг әмтә-киитә юмст әм өгчәх Деед Эзн, Бурхн, хамцана һардачд[+] 17әмтиг хаалһин йовлһнд болн хәрү ирлһнднь толһалх, дахулад йовад хәрү авч ирх кү орултха. Деед Эзнә хамцан малч уга сүрг мет бичә болтха![+]

18Деед Эзн Мошед келнә:

– Навина көвүн Ешуаг дууд. Терүнд Сәкүсн бәәнә. Терүн деер һаран тәв[+]. 19Элеазар гелңгин болн цуг хамцана өмн цугтаннь нүүрт зогстха гиҗ зак. Цугтаннь өмн терүнд эврәннь иткмҗән өг[+]. 20Израилин улсин хамцан цугтан терүг соңстха гиһәд эврәннь йосна әңгинь өг. 21Элеазар гелң тал Ешуа өөрдҗ чадх. Тегәд Элеазар урим нертә җирвәр дамҗад Деед Эзнәс шиидвр авх. Ешуа болн Израилин улс цугтан, хамцан цугтан Деед Эзнә зааврар хаалһин йовлһнд һарх, Терүнә зааврар хәрү ирцхәх.

22Моше Деед Эзнә келсәр күцәв: Ешуаг дуудад Элеазар гелңгин өмн болн цуг хамцана өмн зогсав. 23Терүнә толһа деер Моше һаран тәвәд эврәннь иткмҗән даалһв. Деед Эзн Мошеһәр дамҗад тиигтхә гив.

### 28


Өдр болһн бәрц бәрлһнә туск

1[•]Деед Эзн Мошед келв:

2– Израилин улс темдгтә өдрмүдт Нанд һалын бәрцд[†] орулх хот авч иртхә гиҗ хәләҗә. Каңкнсн үнр Нанд тааста[+].

3Теднд кел: «Деед Эзнд авч ирх һалын бәрц эн – өдр болһн нег җил күрсн эрмдг уга хойр хурһ (эннь таслвр уга шаталһнд орулгдх: 4нег хурһар өрүнд бәрц бәр, хойрдгчарнь асхнд), 5бас өдмгин бәрц[†] – буудян һуйрин ефән нег арвнаг һарар бел кегдсн олив тосар элдгдсиг. 6Синай[†] уул деер һарһгдсн таслврт уга шаталһна авъяс тиим. Эннь Деед Эзнд өггдҗәх һалын бәрц, каңкнсн үнр Терүнд тааста. 7Энүн деер чаһр асхлһна бәрц[†] керглгдҗәнә: хурһн болһнд гина дөрвдгч әңгнь – Деед Эзнд чаһр асхтн! 8Хойрдгч хурһар асхндан бәрц бәр. Өрүн кеснлә әдләр тиим өдмгин бәрцтәһәр болн тиим чаһр асхлһна бәрцтәһәр ке. Эннь һалын бәрц, каңкнсн үнр Терүнд тааста».


Бемб өдр бәрх бәрцин тускар

9«Бемб өдр[†] нег җил күрсн хойр эрмдг уга хурһ, олив тоснд элдсн буудян һуйрин ефән арвна хойринь, чаһр асхлһ кехәр авч ирх кергтә. 10Эннь бемб өдр таслвр угаһар кегдҗәх шаталһна болн чаһр асхлһна бәрцд деерәснь немгдәд орҗана».


Сарин шинд бәрх бәрцин тускар

11«Сарин шинд Деед Эзнд шаталһна бәрцд орулх хойр бүрү, нег хуц болн нег җил күрсн эрмдг уга долан хурһ авч иртн[+]. 12Бас өдмгин бәрц: бүрү болһнд олив тоснд элдсн буудян һуйрин ефән арвна һурвдгч әңгинь, хуцд олив тоснд элдсн буудян һуйрин ефән арвна хойрдгч әңгинь, 13хурһн болһнд олив тоснд элдсн буудян һуйрин ефән арвна нег әңгинь авч иртн. Эннь күцц шаталһна бәрц, Деед Эзнд һалын бәрц, каңкнсн үнр Терүнд тааста. 14Чаһр асхлһна бәрцин тускар: бүрү болһнд чаһрин гина өрәлнь, хуц болһнд гина һурвдгч әңгинь, хурһн болһнд гина дөрвдгч әңгинь. Җилин туршарт шин сарин эклцәр эн шаталһна авъяс кех кергтә. 15Таслврт уга шаталһна авъяс деернь тек малыг килнцәс цеврллһнә бәрц[†] гиҗ алад, Деед Эзнд чаһртаһинь нерәдтн».


Песахин нәәрт бәрц бәрлһнә тускар

16[•]«Түрүн сарин 14-ч өдр Деед Эзнә Песах.[†][+] 17Тер сарин 15-ч өдр Нәр. Долан хонгтан эс искәсн һуйр идтн[+]. 18Түрүңк өдр әрүн[†] хург болтха. Эн өдр ямаран чигн көдлмш бичә кетн. 19Деед Эзнд һалын бәрцд шатах хойр бүрү, нег хуц, нег җил күрсн долан хурһ авч иртн. Цугтан тедн эрмдг уга болх йоста. 20Тер юмс деер олив тоснд элдәд буудян һуйрар болһсн өдмг немтн. Бүрү болһнд ефән арвна һурвдгч әңг болһинь, хуц болһнд ефән арвна хойрдгч әңгинь, 21долан хурһн болһнд ефән арвдгч әңгинь нерәдтн. 22Энүн деер немәд текиг килнцәс цеврллһнә бәрц гиҗ алтн. Тернь тадна гемән хәрүллһнә бәрц болҗана. 23Эн бәрцс цугтан таслврт угаһар өрүһәр шаталһна авъяс деерәс орхмн болҗана. 24Тиим бәрцсиг өдр болһн кеҗәтн. Долан хонгтан таслврт уга шаталһна болн чаһр асхлһна авъяс немәд кеҗәтн. Эннь Деед Эзнд өргҗәх белг, каңкнсн үнр Терүнд тааста. 25Доладгч өдртнь тадна әрүн хург болтха. Ямаран чигн көдлмш эн өдр бичә кетн».


Долан хонгин нәәрт бәрц бәрлһн

26[•]«Шин урһцас өдмгин бәрц Деед Эзнд тадн авч ирхлә – түрүңк урһцин өдр Долан хонгин нәр. Тер өдр әрүн хургт ортн, ямаран чигн көдлмш бичә кетн. 27Бәрцд орулх хойр бүрү, нег хуц болн нег җил күрсн долан хурһ авч иртн. Тедн шаталһна авъяст орулгдх, каңкнсн үнр Деед Эзнд тааста. 28Буудян һуйрар олив тоснд элдәд болһсн эн өдмгин бәрцин ефән арвна һурвдгч әңгинь бүрү болһнд, ефән арвна хойрдгч әңгинь хуц болһнд, 29ефән арвна неҗәһәд әңгинь долан хурһн болһнд нерәдтн. 30Терүнәс даву тек малар бәрц бәртн. Эннь тадна гемән хәрүллһнә бәрц болх. 31Эн бәрцс таслврт уга шаталһна болн өдмгин бәрцлә, чаһр асхлһна бәрцлә хамдан немр кегдх зөвтә. Бәрцд орулҗах малмуд эрмдг уга болтха».

### 29


Бүрән нәәрт бәрц бәрлһнә тускар

1Доладгч сарин түрүн өдр әрүн[†] хург болтха, ямаран чигн көдлмш бичә кетн. Эн өдр бүрә бүшкүрдх өдр[+]. 2Бәрц бәрх эрмдг уга бүрү, хуц болн нег җил күрсн долан хурһ авч иртн. Эдн шаталһна авъяст орулгдх, каңкнсн үнр Деед Эзнд тааста. 3Тер бәрцән дахулад буудян һуйрар олив тоснд элдәд болһсн өдмг авч иртн. Ефән арвна һурвдгч әңгинь бүрү болһнд, ефән арвна хойрдгч әңгинь хуц болһнд, 4ефән арвна нег әңгинь долан хурһн болһнд нерәдтн. 5Терүнәс давуһар тек малар бәрц бәртн. Эннь килнцәс цеврлгдәд[†] тадна гемән хәрүллһнә бәрц болх. 6Эн бәрцс таслврт угаһар болн сарин шинд немгдх йоста. Теднлә хамдан дәкәд өдмгин болн чаһр асхлһна бәрцс[†] кегдх. Эннь Деед Эзнд өггдҗәх һалын бәрц,[†] каңкнсн үнр Терүнд таасгдх.


Килнцәс цеврллһнә Өдрт бәрц бәрлһнә тускар

7Доладгч сарин арвдгч өдр тадна әрүн хург болтха. Мацг[†] бәртн, эн өдр ямаран чигн көдлмш бичә кетн[+]. 8Бәрцд бүрү, хуц болн нег җил күцсн долан хурһ авч иртн. Эннь Деед Эзнд шаталһна бәрц болх, каңкнсн үнр Терүнд тааста. Бәрцд орулҗах мал эрмдг уга болх йоста. 9Дәкәд буудян һуйрар олив тоснд элдәд болһсн өдмгин бәрц[†] бәртн. Ефән арвна һурвнинь бүрү малд, ефән арвна хойр әңгнь хуцд 10болн ефән арвна нег әңгнь долан хурһн болһнд. 11Дәкәд теднәс талдан бәрцд тек мал авч иртн. Эннь килнцәс цеврллһнә бәрц[†] болҗана. Тедн килнцәс цеврллһнә Өдрин бәрцст болн таслврт угаһар шаталһнд немгдх йоста. Теднлә хамдан дәкәд өдмгин болн чаһр асхлһна бәрцс кегдх.


Сег бәрлһнә нәәрт бәрц бәрлһнә тускар

12[•]Доладгч сарин арвн тавдгч өдр танад әрүн хург болтха. Эн өдр ямаран чигн көдлмш бичә кетн, долан хонгтан Деед Эзнә нәр кетн. 13Деед Эзнд һалын бәрц гиҗ шаталһна авъяст орулх 13 бүрү, хойр хуц болн 14 нег җил күрсн хурһ авч иртн. Каңкнсн үнрнь Терүнд тааста. Бәрцд орулҗах малмуд эрмдг уга болх йоста. 14Бәрцән дахулад олив тоснд холяд элдсн өдмг авч иртн, ефән арвна һурвдгч әңгинь 13 бүрү болһнд, ефән арвна хойр әңгинь хойр хуц болһнд, 15ефән арвна нег әңгинь 14 хурһн болһнд күргтн. 16Теднәс талдан бәрцд тек мал авч иртн. Эдн килнцәс цеврллһнә бәрц болх. Эн бәрцс өдмгин болн чаһр асхлһна бәрцслә таслврт уга шаталһна авъяст немгдх зөвтә.

17Хойрдгч өдртнь эрмдг угаһар 12 бүрү, 2 хуц болн 14 хурһ авч иртн. 18Бәрцд орулҗах бүрүс, хуцмуд, хурһд дахулад өдмгин болн чаһр асхлһна бәрцс дигтә тооһарнь авч иртн. 19Нег тек килнцәс цеврллһнә бәрц гиҗ авч иртн. Эн бәрцс өдмгин болн чаһр асхлһна бәрцслә таслврт угаһар шаталһна авъяст немгдх зөвтә.

20Һурвдгч өдртнь 11 бүрү, 2 хуц болн нег җил күрсн 14 хурһ эрмдг угаһар авч иртн. 21Бәрцд орулҗах бүрүс, хуцмуд, хурһд дахулад өдмгин болн чаһр асхлһна бәрцсиг дигтә тооһарнь авч иртн. 22Нег тек килнцәс цеврллһнә бәрц гиҗ авч иртн. Эн бәрцс өдмгин болн чаһр асхлһна бәрцслә таслврт угаһар шаталһна авъяст немгдх зөвтә.

23Дөрвдгч өдртнь эрмдг уга 10 бүрү, 2 хуц болн нег җил күрсн 14 хурһ авч иртн. 24Бәрцд орулҗах бүрүс, хуцмуд болн хурһд дахулад өдмгин болн чаһр асхлһна бәрцс дигтә тооһарнь авч иртн. 25Нег тек килнцәс цеврллһнә бәрц гиҗ авч иртн. Эн бәрцс өдмгин болн чаһр асхлһна бәрцслә таслврт угаһар шаталһна авъяст немгдх зөвтә.

26Тавдгч өдртнь эрмдг уга 9 бүрү, 2 хуц болн 14 хурһ авч иртн. 27Бәрцд орулҗах бүрүс, хуцмуд болн хурһд дахулад өдмгин болн чаһр асхлһна бәрцс дигтә тооһарнь авч иртн. 28Нег тек килнцәс цеврллһнә бәрц гиҗ авч иртн. Эн бәрцс өдмгин болн чаһр асхлһна бәрцслә таслврт угаһар шаталһна авъяст немгдх зөвтә.

29Зурһадгч өдртнь эрмдг уга 8 бүрү, 2 хуц болн нег җил күрсн 14 хурһ авч иртн. 30Бәрцд орулҗах бүрүс, хуцмуд болн хурһд дахулад өдмгин болн чаһр асхлһна бәрцс дигтә тооһарнь авч иртн. 31Нег тек килнцәс цеврллһнә бәрц гиҗ авч иртн. Эн бәрцс өдмгин болн чаһр асхлһна бәрцслә таслврт угаһар шаталһна авъяст немгдх зөвтә.

32Доладгч өдртнь эрмдг уга 7 бүрү, 2 хуц болн 14 хурһ авч иртн. 33Бәрцд орулҗах бүрүс, хуцмуд болн хурһд дахулад өдмгин болн чаһр асхлһна бәрцс дигтә тооһарнь авч иртн. 34Нег тек килнцәс цеврллһнә бәрц гиҗ авч иртн. Эн бәрцс өдмгин болн чаһр асхлһна бәрцслә таслврт угаһар шаталһна авъяст немгдх зөвтә.

35Нәәмдгч өдр нәәрин чилгч өдр. Эн өдр ямаран чигн көдлмш бичә кетн. 36Шаталһна бәрцд эрмдг уга бүрү, хуц болн 7 хурһ авч иртн. Эннь Деед Эзнд һалын бәрц, каңкнсн үнр Терүнд тааста. 37Бәрцд орулҗах бүрүс, хуцмуд болн хурһд дахулад өдмгин болн чаһр асхлһна бәрцс дигтә тооһарнь авч иртн. 38Нег тек килнцәс цеврллһнә бәрц гиҗ авч иртн. Эн бәрцс өдмгин болн чаһр асхлһна бәрцслә таслврт угаһар шаталһна авъяст немгдх зөвтә.

39Тадна оньдин кедг нәәрт Деед Эзнд эн бәрцсиг авч ирҗәтн: шаталһна бәрц, өдмгин бәрц, чаһр болн эвцлһнә бәрц.[†] Эннь андһарар болн эврә дурар авч ирҗәх бәрцс немр болҗана[+].

### 30

1Деед Эзнә заасиг Моше Израилин улст күргәд келв.


Шишлң андһарин тускар

2– Деед Эзнә зааһад келснь эн, – гиҗ Моше Израилин отгудын һардачнрт келнә. 3– «Кемр залу күн Деед Эзнд андһар өгсн болхла, эс гиҗ андһар өгәд бийдән даалһвр авсндан үгән эвдшго болҗана, келсн үгдән күрх йоста[+].

4Кемр күүкд күн мордад уга бәәтлән эцкин герт бәәһәд Деед Эзнд андһар өгсн болхла, эс гиҗ бийдән даалһвр авсн болхла, 5эцкнь терүнә андһарин болн авсн даалһврин тускар медв чигн тагчг бәәсн болхла, тиигхлә терүнә ямаран чигн андһарнь болн авсн даалһврнь күчән геешго. 6Болв кемр эцкнь медәд терүг хөрсн болхла, тиигхлә терүнә ямаран чигн андһарнь болн авсн даалһврнь чинрән геех. Деед Эзн терүнә геминь тәвҗ өгх, яһад гихлә эцкнь терүг хөрсмн.

7Кемр күүкд күн андһар өгәд эс гиҗ тоолвр угаһар даалһвр авсн бийнь мордсн болхла, 8тегәд терүнә залунь медв чигн тагчг бәәхлә, андһарнь болн авсн даалһврнь күчән геешго. 9Кемр залунь медәд терүг хөрхлә, тегәд гергнәннь андһаринь болн тоолвр угаһар авсн даалһвринь уурулх. Деед Эзн терүнә геминь тәвх.

10Белвсн гергнә эс гиҗ залуһасн салсн гергнә ямаран чигн андһар, ямаран чигн бийдән авсн даалһвр күчән геешго.

11Кемр күүкд күн залуһиннь герт бән бәәҗ андһар өгәд, эс гиҗ андһар өгн бийдән даалһвр авсн болхла, 12залунь медв чигн тагчг бәәсн болхла, тиигхлә терүнә ямаран чигн андһарнь, эс гиҗ авсн даалһврнь күчән геешго. 13Кемр залунь медәд гергнәннь даалһвриг уурулсн болхла, тиигхлә тер даалһвр эс гиҗ андһар күчән гееҗәнә. Тер даалһвриг залунь уга кев. Тегәд Деед Эзн гергнә геминь тәвх.

14Бийән тогтнулхар седәд авсн гергнә ямаран чигн андһариг, ямаран чигн даалһвриг залунь батлх, эс гиҗ бурушах зөвтә. 15Кемр залунь гергндән өдрин дуусн үг келсн уга болхла, терүгәрн гергнәннь андһариг болн даалһвриг тер чик гиҗәнә. Медв чигн тагчг бәәв. 16Кемр залунь терүнә андһаринь хөөннь уга кехлә, тиигхлә гергнәннь андһар эс күцснд бийнь даах».

17Деед Эзнә Мошед өгсн зокалмуд иим. Эннь залу гергн хойрт, дәкәд эцкин герт мордад уга бәәх күүкн эцк хойрт өгчәх зокалмуд.

### 31


Мидьянмүдлә дәәлдлһн

1Деед Эзн Мошед келнә:

2– Израилин улст буру йовдл һарһснднь мидьянмүдәс өшәһән ав, дарунь эврәннь өвкнр тал һархич[+].

3– Йовлһнд һарх дәәчнриг хуратн. Тедн Мидьян тал одад Деед Эзнә өшәг тенд нектхәг, – гиҗ Моше әмтнд келнә. – 4Израилин отг болһнас миңһәд дәәчиг йовултн.

5Тегәд Израилин миңһәд баг дундас 12 000 дәәчиг шүүҗ авна. Тернь отг болһнас 1 000 күн болв. 6Моше отг болһнас 1 000 дәәч дәврлһнд йовулв. Тедниг Элеазарин көвүн Пинехас гелң[†] һардв. Тер бийләһән әрүслсн кергтә тоотан болн ә һарһдг бүрәсән авв[+]. 7Деед Эзнә Мошед заасар, тедн Мидьяна улсиг дәврәд, тер отгин залусиг цугтаһинь алв. 8Мидьяна тавн хааг тедн алв – Эвиг, Рекемиг, Цуриг, Хуриг болн Реваг. Бас Беорин көвүн Баламиг тедн үлдәр алв[+].

9Израилин улс Мидьяна күүкд улсиг, бичкдүдиг болн цуг малмудыг бәрҗ авцхав, эдл-ахуһинь кевтнь тонцхав. 10Мидьяна әмтн бәәсн балһсдынь болн бәәсн сүүринь тедн түүмрдв. 11Израилин дәәчнр тонад авсн олвран, әмтиг болн малмудынь цугтаһинь бийләһән авцхав. 12Олвран болн бәрәнд авсн улстаһинь хамднь Моше тал, Элеазар гелң тал эврәннь бәәсн бәәрнд авч ирцхәв. Теднә бәәрн Ерихона тус Йордана хаҗуд Моавин тегш һазрт бәәҗ.


Тонад авсн олвран яахмб?

13Моше, Элеазар гелң болн отгудын һардачнр дәәчнрин өмнәс тосад бәәсн сүүрәсн һарцхав. 14Дәәлдәнәс хәрү ирҗ йовх дәәчнрин ахлачнрт, миңһәд багмудын ахлачнрт болн зууһад багмудын ахлачнрт Моше икәр уурлв.

15– Тадн күүкд улсиг цугтаһинь әмд үлдәввт? 16Зуг теднтн Баламин зааврар Израилин улсиг Деед Эзнә өмнәс буру йовдл һарһтха гиҗ селвг орулвш, Пеорин сә хәәһәд Терүнәс хольҗулвш. Тегәд Деед Эзнә хамцанд үкл ирвш[+]. 17Көвүдиг цугтаһинь алтн, залусла бәәсн күүкд улсиг цугтаһинь алтн! 18Залусла бәәһәд уга күүкдиг әмд үлдәтн, бийиннь төлә[+]. 19Эврән долан хонгт сүүрин бәәрнәс салу бәәтн. Тадн болн тадна бәрәнд авгдсн әмтн – кү алсн, алгдсн кү көндәсн әмтн һурвдгч болн доладгч өдр цеврлгдх[†] йостат[+]. 20Ямаран чигн хувцан, арсар уйсн, ямана ноосар болну, модар кегдсн юмсиг цеврлтн.

21Элеазар гелң дәәчнрт, ноолданд орсн әмтнд келнә:

– Деед Эзнә Мошед заасн диг-даран эн: 22алтыг болн цаһан мөңгиг, улан мөңгиг болн төмриг, цаһан хорһлҗиг болн хорһлҗиг – 23цугтаһинь, һал даахинь – һалар цеврлтн, цеврллһнә усар уһатн. Тегәд тер цевр болх. Һалд эс цеврлгдсинь, усар цеврлтн. 24Доладгч өдртнь эврәннь хувцан уһатн, тегәд цевр болхит. Терүнә хөөн тадн бәәрндән орҗ чадхит[+].

25Деед Эзн Мошед келнә:

26– Элеазар гелңлә хамдан хамцана уңг-тохмин һардачнрла бәрәнд авгдсн әмтиг болн малмудыг тоолтн. 27Тедниг хойр әдл әңгд хува – дәәлдәнд орсн дәәчнрт болн хамцана наадк әмтнд күрг. 28Деед Эзнд алв цуглулҗ ав. Дәәнд орсн дәәчнрин 500 әңгәснь неҗәһәд кү, бух, элҗгн болн хө ав. 29Эдниг теднә әңгәс авад Деед Эзнд бәрц гиһәд Элеазар гелңд өг. 30Наадк Израилин улсин тәвдгч әңг болһнас неҗәһәд кү, бух, элҗгн болн хө авад Левин улст өг. Тедн Деед Эзнә өргә гер[†] хадһлҗана.

31Деед Эзн Мошед заасар тиигҗ Моше Элеазар хойр кецхәв. 32Дәәчнрин булаҗ авсн олврас үлдснь 675 000 толһа үүрмг мал, 3372 000 бүдүн мал, 3461 000 элҗгн 35болн 32 000 бәрәнд авгдсн залуста бәәһәд уга гиҗгтә күүкд болв. 36Дәәлдәнд орсн улсин хүвнь (цуг олврин өрәлнь) 337 500 толһа үүрмг мал 37(теднәс 675 толһа мал Деед Эзнд нерәдгдҗәх алвн), 3836 000 толһа бүдүн мал (теднәс 72 толһа мал Деед Эзнд нерәдгҗәх алв), 3935 000 элҗгн (теднәс 61 Деед Эзнд нерәдгдҗәх алвн) 40болн 16 000 бәрәнд авгдсн күүкд улс (теднәс 32 Деед Эзнд нерәдгдҗәх алвн). 41Эн алвн Деед Эзнд өргҗәх бәрц. Терүг Деед Эзнә заксар Моше Элеазар гелңд өгв.

42Израилин наадк улсин хүвинь (теднәс Моше дәәлдәнд орсн әмтнә, 43хамцана хүвнь гиҗ авснас) 337 500 толһа үүрмг мал, 4436 000 бүдүн мал, 4530 500 элҗгн 46болн 16 000 бәрәнд авгдсн күүкд улс. 47Израилин улсин хүвәс Моше тәвн болһнаснь бәрәнд авгдсн күүкд улсас болн малас неҗәдинь авад левитмүдт[†] өгв. Тедн Деед Эзнә өргә гериг хәләдг бәәҗ. Тиигтхә гиҗ Деед Эзн Мошед закч.

48Моше тал дәәчнрин ахлачнр, миңһәд багмудын ахлачнр болн зууһад багмудын ахлачнр ирцхәв.

49– Бидн, чини мухлас, эврәннь дәәчнрән тоолвидн, геедрсн күн уга. 50Гемән хәрүллһнә төлә Деед Эзнд өггдҗәх мана бәрц эн: мана олсн алтн, дегә товчс, буһус, билцгүд, чимкүрмүд болн күзүнд зүүдг кееһә юмс, – гиҗ тедн Мошед келцхәв[+].

51Моше болн Элеазар гелң теднәс цуг эн алтн кегдлмүдинь авцхав. 52Дәәчнрин миңһәд багмудын, зууһад багмудын ахлачнрин Деед Эзнд бәрц гиһәд авч ирсн цуг алтн чиңнүрәрн 16 750 шекель[†] болв. 53(Дәәчнр эврәннь олвран бийдән үлдәцхәв.)[+] 54Тер ахлачнрас алтынь авад Моше Элеазар гелң хойр Харһлтын Шатрт орулв. Тенд эннь Деед Эзнә өмн Израилин улсин тускар санл орулад бәәх[+].

### 32


Йордан һолын зүн үзг тал бүүрлсн Израилин отгуд

1Рубена болн Гәдин хөөт үйнрт олн мал бәәҗ. Язерин болн Гиладын һазр мал бәрхд сән гиҗ үзәд,[+] 2Гәдин болн Рубена хөөт үйнр Моше тал, Элеазар гелң[†] тал болн хамцана һардачнр тал одад келцхәнә:

3– Атарот, Дивон, Язер, Нимра, Хешбон, Эльале, Севам, Нево болн Беон – 4Деед Эзн Израилин хамцана[†] төлә медәндән орулҗ авсн һазрмуд мал бәрхд йир сән идгтә. Бидн, чини мухлас, мал хәрүлдг улсвидн[+]. 5Буйн болтха, эн һазр чини мухласт өггдтхә. Мадниг Йордан һатлһҗ бичә авч йов, – гиҗ тедн келв.

6– Тадна ахнр-дүүнр дәәлдхәр йовхла, тадн энд үлдхмбт? – гиҗ Моше Гәдин болн Рубена хөөт үйнрт келнә. – 7Яһад тадн Израилин улсиг үүмүлхәр седҗәнәт. Деед Эзнә өгсн һазр тал тедн бичә одтха гиҗәнт? 8Кадеш-Барнеаһас эн һазриг хәләтхә гиҗ йовулхла, тадна эцкнр бас тиим йовдл һарһла[+]. 9Тедн Эшкол гидг тиньгр һазрт күрлә, тер һазриг хәләһәд, Израилин улсиг үүмүлцхәв. Тиигхләрн Деед Эзнә өгх һазр тал бичә йовтха гицхәв. 10Тегәд Деед Эзн уурлад андһар өгв:[+] 11«Египетәс һарад йовсн 20 настаһас даву улс, Нанд өгсн үгән сольснь[†] Аврамд, Ицхакд болн Яковд өгхәр андһарлсн һазриг үзшго[+]. 12Ефунен көвүн Калевәс, кенизин күүнәс болн Навина көвүн Ешуас талдань Мини өгсн һазриг үзшго. Эдн Деед Эзнд иткв»[+]. 13Деед Эзнә цухл Израилин улсиг бәрв. Терүнә өмнәс хар саната йовдл һарһсн улсин үйнр цугтан эс үктл тедниг Деед Эзн 40 җил көдә һазрар тенүләд йовулв[+]. 14Тадн өвкнриннь кесиг кеҗәнәт. Ода тадн килнцтә әмтнә тохм болҗанат. Дәкн Израилин улст Деед Эзнә уур һарһулхар бәәнәт! 15Кемр тадн Деед Эзнәс салхла, Израилин улсиг Тер дәкн көдә һазрт үлдәх. Тадн тер улсиг цугтаһинь алулхит!

16Тегәд тедн Мошен өмн һарад келцхәв:

– Түрүләд энд бидн эврәннь малмудт хашас кеһәд, үрдтән балһс тосхнавидн. 17Бидн болхла, эврән Израилин улсин түрүн зергләнд йовад тедниг теднә һазртнь авч ирхвидн. Мадна үрд батлгдсн балһсдт үлдх. Тенд тедн бәәрн улсас харслта бәәх. 18Бидн болхла, Израилин күн болһн эврәннь хүв һазран эс автл хәрү герүрн иршговидн. 19Бидн теднлә хамдан Йордан һатлҗ бийдән һазр авшговидн, яһад гихлә мадна хүв һазр энд – Йорданас дорд үзг тал.

20– Кемр тадн келсәрн болхла, кемр Деед Эзнә өмн дәәлдәнд йовхла, 21кемр тадна дәәчнр Деед Эзнә өмн Йордан һатлад, Эврәннь дәәснәс Тер һазран эс булаҗ автл, 22һазр Деед Эзнә үлмәд эс ортл, тадн хәрү ирхләрн Деед Эзнә өмн болн наадк Израилин улсин өмн буру уга болхит. Тегәд эн һазр Деед Эзнә нүүрт тадна болх. 23Болв тадн тиигҗ эс кехлә, Деед Эзнә өмнәс тадн килнц һарһхит. Медәд авчктн – килнцтн бийәртн һарх! – гиҗ Моше теднд хәрү өгв. – 24Тер төләд эврәннь үрдин төлә балһсд тосхтн, малмудыннь төлә хашас бәртн, келсән күцәтн.

25Гәдин болн Рубена хөөт үйнр Мошед келнә:

– Бидн чини мухлас мадна эзн келҗәсәр кехвидн. 26Мадна үрд болн гергчүд, мадна малмуд цугтан энд Гиладын балһсдт үлдх. 27Бидн, чини мухлас, мадна дәәчнр цугтан Деед Эзнә өмн эзнәннь заасар дәәнд орнавидн.

28Элеазар гелңд, Навина көвүн Ешуад болн Израилин отгудын тохмин һардачнрт иим шиидвр өгв:

29– Кемр Гәдин болн Рубена хөөт үйнр таднла хамдан Йордан һатлад йовхла, кемр теднә дәәчнр цугтан Деед Эзнә өмн дәәнд орад даҗрад һазринь авхла, тегәд Гиладын һазриг теднд өгцхәтн. 30Кемр тедн таднла хамдан түрүн зергләнд эс одхла, тиигхлә теднә хүв һазрнь таднла әдл, Кананд[†] бәәтхә.

31– Мадн, чини мухлас, Деед Эзнә заасар кехвидн. 32Бидн түрүн зергләнд Деед Эзнә өмн Канан тал йовнавидн. Мадна хүв һазр Йордана цань бәг, – гиҗ Гәдин Рубена хойр хөөт үйнр келцхәв.

33Тегәд Моше Гәдин болн Рубена хөөт үйнрт дәкәд Йосипин көвүнә Манашен отгин өрәлднь амореймүдин хаана Сихона залдг орн-нутгин, Башана хаана Огин залдг орн-нутгин һазр болн балһсд эргндктәһинь өгв. 34Гәдин хөөт үйнр Дивон, Атарот, Ароэр, 35Атрот-Шофан, Язер, Йогбеха, 36Бет-Нимра болн Бет-Харан батлгдсн балһсд болн малын хашас ясҗ бәрцхәв. 37Рубена хөөт үйнр Хешбон, Эльале, Керьятаим, 38Нево, Баал-Меон (эн балһсдт талдан нерд өггдлә), тегәд бас Сивмаг ясҗ босхв. Эн ясҗ босхгдсн балһсдт шин нерд өгцхәв.

39Манашен көвүн Махирин хөөт үйнр Гиладт ирәд, терүг эзләд урднь тенд бәәсн амореймүдиг һазраснь көөцхәв[+]. 40Гиладыг Моше Манашен көвүнә Махирин хөөт үйнрт өгв. Тедн Гиладт бәәцхәв.

41Манашен хөөт үй Яир Гиладт кесг селәд дәәлҗ авад Яирин Селәд гиҗ нерәдв[+]. 42Новах Кенат балһсиг болн эргндк селәдтәһинь дәәлҗ авад, терүнд эврәннь нер өгв – Новах гиҗ.

### 33


Египетин хөөн Израилин улсин зууран зогссн бәәрн

1Моше Ахарон хойрин һардврт Израилин улс баг-багар Египетәс һарсна хөөн теднә йовсн һазрин нерд эн. 2(Моше цаг зуур зогсх ормсин бичвр кев. Тендәс Деед Эзнә заасар аянд һарч йовцхах.) Теднә кех һатллһн болн амрлһнд зогсх дарань эн. 3Түрүн сарин 15-ч өдр Израилин улс Раамсесиг үлдәһәд һарцхав. Песахин[†] хөөн маңһдуртнь тедн Египетин цуг әмтнә нүүрт юмнас әәлго һарад йовцхав[+]. 4Египетин әмтн Деед Эзнә алсн эврәннь түрүңк үрдән оршав. Деед Эзн Египетин бурхдыг засглв![+]

5Израилин улс Раамсесиг үлдәһәд Сукотд зогсцхав[+]. 6Сукотиг үлдәһәд тедн Этамд көдә һазрин захд зогсцхав[+]. 7Этамас һарад тедн Баал-Цефона хаҗудк Пи-Хахирот тал хәрү йовцхав. Тенд Мигдолин өөр зогсцхав[+]. 8Пи-Хахиротас һарад Улан теңгс[†] һатлад көдә һазрт күрв. Һурвн хонгтан Этам көдә һазрар йовад Мара гидг һазрт зогсцхав[+]. 9Мараһас һарад Элимд ирцхәв. Элимд 12 булг болн 70 пальм модн бәәҗ. Тенд тедн зогсцхав[+]. 10Элимиг үлдәһәд Улан теңгсин көвәд тедн зогсцхав. 11Тендәсн һарад Син гидг көдә һазрт тедн зогсцхав[+]. 12Син көдәһәс һарад Дофка һазрт зогсцхав. 13Дофкаһас һарад Алушд зогсцхав. 14Алушас һарад Рефидимд зогсцхав. Тенд уудг усн уга бәәҗ[+]. 15Рефидимәс йовад Синайин[†] көдә һазрт тедн зогсцхав[+]. 16Синайас һарад Киврот-Таавад зогсцхав[+]. 17Тендәсн һарад тедн Хацеротд зогсцхав[+]. 18Хацеротыг үлдәһәд тедн Ритмад зогсцхав. 19Ритмаг үлдәһәд тедн Римон-Перецд зогсцхав. 20Римон-Перециг үлдәһәд тедн Ливнад зогсцхав. 21Ливнаг үлдәһәд тедн Рисад зогсцхав. 22Рисаг үлдәһәд тедн Кехелатад зогсцхав. 23Кехелатаг үлдәһәд тедн Шефер уулын хаҗуд зогсцхав. 24Шефер уулыг үлдәһәд тедн Харада һазрт зогсцхав. 25Харадаһас һарад тедн Макхелотд зогсцхав. 26Макхелотас һарад тедн Тахатд зогсцхав. 27Тахатас һарад тедн Терахд зогсцхав. 28Терахиг үлдәһәд Миткәд зогсцхав. 29Миткәс һарад тедн Хашмонад зогсцхав. 30Хашмонаһас һарад тедн Мосеротд зогсцхав. 31Мосеротас һарад тедн Бене-Яаканд зогсцхав[+]. 32Бене-Яаканас һарад тедн Хор-Хагидгадт зогсцхав. 33Хор-Хагидгадас һарад тедн Йотватад зогсцхав[+]. 34Йотватаг үлдәһәд тедн Авронад зогсцхав. 35Авронаг үлдәһәд тедн Эцион-Геверд зогсцхав[+]. 36Эцион-Геверәс тедн Цин гидг көдәд бәәсн Кадешд зогсцхав[+]. 37Кадешәс һарад тедн Ор уулын хаҗуд зогсцхав. Тернь Эдомин меҗән өөр хаҗуд бәәҗ[+].

38Деед Эзнә зааврар Ахарон гелң[†] Ор уул деер һарад тенд өңгрв. Эннь Израилин улс Египетәс һарад 40 җилин тавдгч сарин түрүн өдртнь болсмн[+]. 39Ахарон Ор уул деер өңгрхдән 123 наста бәәҗ.

40Тер цагт Канана[†] хан Арад балһс залҗаҗ. Тенд Негевин һазр толһалҗаһад тер Израилин улс ирхиг медҗ[+].

41Ор уулыг үлдәһәд тедн Цалмонад зогсцхаҗ. 42Цалмонас һарад тедн Пунонд зогсцхаҗ. 43Пунонас һарад тедн Овотд зогсцхаҗ[+]. 44Овотас һарад тедн Йе-Аваримд, Моав һазрт зогсцхаҗ[+]. 45Йе-Аваримиг үлдәһәд тедн Дивон-Гәдт зогсцхаҗ. 46Дивон-Гәдиг үлдәһәд тедн Алмон-Дивлатаимд зогсцхаҗ. 47Алмон-Дивлатаимиг үлдәһәд тедн Аварим гидг уулын хаҗуд Невон өөр зогсцхаҗ[+]. 48Аварим уулас һарад тедн Ерихона тус Йордан һолын хаҗуд Моавин тегш һазрт зогсцхав[+]. 49Йордана өөр зогсад тедн Моавин тегш һазрт Бет-Ешимотас Авел-Шитм күртл бәәцхәв[+].


Кананд бәәсн улсиг көөтхә гисн заквр

50Тенд Ерихона тус Йордана хаҗуд Моавин тегш һазрт Деед Эзн Мошед келв:

51– Израилин улст иигҗ кел: Йордана талдан эргднь күрхләрн, Кананд 52урдк бәәрн улсиг һазраснь көөтн, теднә кегдлмүдинь уга кетн, хәәлҗ кесн көшәсинь уга кетн, мөргүлин[†] өндр орминь кевтнь хамхлтн[+]. 53Теднәс һазринь булаҗ авад эврән тенд бүүрлтн. Яһад гихлә Би терүг таднд эзлтхә гиһәд өгчәнәв. 54Җирв хаяд, тер һазриг уңг-тохмин хоорнд хуватн. Олн тоота уңг-тохмта улст икәр һарһҗ өгтн, цөөкн тоота уңг-тохмстаднь баһар һарһҗ өгтн. Җирвәр туссн һазриг уңг-тохм болһн эзлх. Терүг отгуд хоорнд хуваһад өгтн[+]. 55Кемр тадн тенд бәәх улсиг эс көөхлә, үлдәсн әмтн тадна нүднд хатханчг, бөөртн шөвг мет болад бәәх. Тедн тер һазрт тадниг бәәхлә амрлт өгшго. 56Тегәд ода Би теднлә кехәр седҗәхән, таднла кехүв!

### 34


Канана һазрин меҗә

1Деед Эзн Мошед келнә:

2– Израилин улст иим заавр өг: «Удл уга тадн Кананд[†] орхит. Таднд күртх һазр иим (Канана һазр терүнә меҗәһәр).

3Өмн үзгт тадна меҗә Цин көдә һазрас Эдомин һазрин меҗәһәр һарна. Зүн таласнь тадна өмн үзгин меҗә Давста теңгсин[†][*] көвәһәс эклҗәнә. 4Хөөннь эргәд Чимин өөдмин өмн үзгәр йовад Цин көдә һазриг давад, Кадеш-Барнеаг өмн үзгәснь эргәд Хацар-Аддар тал һарад, Ацмониг давад йовх. 5Ацмона меҗәһәс Египетин хотхр һазрар йовад теңгст күрх.

6Барун үзгт тадна меҗәнь Алдр теңгс[†][*] болх. Эннь тадна барун үзгт бәәх меҗә болх.

7Ар үзгин меҗәнь иим. Терүг Алдр теңгсәс Ор уул[*] күртл һарһтн[+]. 8Ор уулас Лево-Хамат күртл. Цааранднь меҗә Цедад күртл татгдх. 9Тер меҗә Зипронад күрәд Хацар-Энанд чилх. Эннь тадна ар үзгин меҗә.

10Тадна зүн үзгин меҗә Хацар-Энанас Шефам күртл таттн. 11Шефамас тер Ривла күртл татгдх. Эннь Аинас зүн үзг тал бәәх. Тегәд меҗә цаарандан Кинерет нуурин зүн үзг күртл дорагшан татгдх. 12Дарунь меҗә Йордана утднь дорагшан Давста теңгс күртл татгдх. Эннь тадна һазр. Терүнә меҗәнь иим»[+].

13Моше Израилин улст эн зааврмудыг келҗ өгәд теднд келв:

– Тана хоорндан җирв хаяд хувах һазр эн. Деед Эзн энүг йисн дундур отгт өгтхә гив. 14Рубена хөөт үйнрин отг (Рубена тохм-уңгнь цугтан) болн Гәдин хөөт үйнрин отг (Гәдин тохм-уңгнь цугтан) эврәннь хүв һазран Манашен отгудын өрәллә әдл авчкла. 15Эн хойр дундур отгуд эврәннь хүв һазран Йорданас зүн үзг тал Ерихона тус авцхав. Тернь эн һолын зүн эргднь бәәнә.


Һазр хувах улс һарһҗ авлһн

16Деед Эзн Мошед келнә:

17– Тер һазриг тадн дунд хувах улсин нерд эн: Элеазар гелң[†] болн Навина көвүн Ешуа. 18Һазриг хувахин төлә отг болһнас неҗәһәд һардачнр автн. 19Теднә нерд эн:

Йудан отгас – Ефунен көвүн Калев,[+]
20Шимона отгас – Амихудын көвүн Самуил,
21Беняминә отгас – Кислона көвүн Элидад,
22Дана отгас – Йоглин көвүн Букки һардач,
23Йосипин хөөт үйнрәс:
Манашен отгас – Эфодын көвүн Ханиэл һардач,
24Эпримин отгас – Шифтана көвүн Кемүэл һардач,
25Завулуна отгас – Парнахин көвүн Элицафан һардач.
26Исахарин отгас – Азана көвүн Палтиэл һардач,
27Ашерин отгас – Шеломин көвүн Ахихуд һардач,
28Напталин отгас – Амихудын көвүн Педаэл һардач.

29Канана һазриг Израилин улсин хоорнд хуватха гиһәд Деед Эзнә даалһсн улс эн.

### 35


Левитмүдин балһсд

1Ерихона тус Йордана хаҗуд Моавин тегш һазрт Деед Эзн Мошед келнә:

2– Израилин улс эврәннь һазрт левитмүдт[†] балһсд салһҗ өгтхә гиҗ закч кел. Балһсдыннь эргндк мал идшлдг һазр бас теднд салһҗ өгтн. 3Тедн балһсдтан бәәтхә, идгтә һазрт эврәннь сүргән, малан бәртхә. 4Тер балһсдт левитмүдт өгх идгтә һазрмуд балһснас үзг болһн тал 1 000 тоха[†] эзлгдх зөвтә. 5Балһсна зүн үзгәснь 2 000 тоха меҗә кемҗәлтн, өмн үзгәснь 2 000 тоха, барун бийәснь 2 000 тоха, ар үзгәснь 2 000 тоха меҗә. Тал дунднь балһсн бәәдгәр кетн. Левитмүдин балһсдар малын тиим идшлһнә һазр бәәх йоста.

6Левитмүдт өгх балһсдас зурһань хорһдх балһсд. Тиигәрән кү алснь бултҗ чадх. Тедн деер бас 42 балһс өгтн[+]. 7Ут турштан левитмүдт тадн 48 балһс болн хаҗуднь мал идшлдг һазртаһинь хамднь өгтн. 8Израилин әмтнә балһсдас левитмүдт балһсд хүвәринь салһҗ өгхләрн, ик отгудаснь олн балһс автн, баһаснь баһар автн. Левитмүдт отгудын өгчәх балһсд тооһарн хүвәрләнь әдл болтха.


Хорһдх бәәрнә балһсд

9[•]Деед Эзн Мошед келв:

10– Йорданиг һатлад Канана[†] һазрт орхларн, 11бийдән хорһдх балһсд йилһҗ автн гиҗ Израилин улст кел. Тенд зөрц биш кү алсн әмтн бултҗ чадх[+]. 12Тиим балһсдт өшәһән авхар седсн әмтнәс бултҗ болҗана. Кү алсн күүг хамцана зарһд оруллго бичә алтн.

13Бултх балһсд тооһарн зурһан болх зөвтә: 14һурвн балһсн Йордана цаад бийднь, һурвн балһсн Кананд. Эннь хорһдх әмтнә балһсд. 15Израилин әмтнә болн тедн дунд бәәх нүүҗ ирсн әмтнә бултх зурһан балһсд болх. Тиигәрән зөрц бишәр кү алсн күн бултҗ чадх.

16Кемр кен-негн күн талдан күүг төмр зер-зевәр цокад алхла, тиигхлә эн күн алач болҗана. Алач алгдх йоста.

17Кемр кен-негнь талдан күүг чолун зер-зевәр цокад алхла, эн күн алач болҗана. Алач алгдх йоста.

18Кемр кен-негн күн талдан күүг модн зер-зевәр цокад алхла, эн күн алач болҗана. Алач алгдх йоста. 19Өшә көөлдҗәх күн алачла альд эс харһв чигн терүг алчкх.

20Кемр нег күн талдан күүг дурго болад түлкхлә, эс гиҗ терүг юуһар болв чигн зөрц шивхлә тернь үкҗ одхла, 21эс гиҗ уурлад терүг һарарн цокхла, цокулсн күн үкҗ одхла, тиигхлә цоксн күн алач болад алгдхмн болҗана. Өшәһән авхар йовсн күн күцсн һазртан алачиг алчкх.

22Кемр кен чигн зөрц бишәр дурго эс болвчн талдан күүг түлкхлә, эс гиҗ зөрц бишәр шивсн юмн терүнд тусхла,[+] 23эс гиҗ генткн деернь чолу уңһахла, күн үкҗ одхла – алсн күн үксн күүнә өшәтн биш. Терүнд му юм күргшгоһар бәәсмн болхла, 24тиигхлә хамцан тедн хоорнд зарһч болҗ чадх, зарһиг йоснднь кетхә. 25Алсн күүг өшәһән нексн күүнәс хамцан харсх зөвтә. Терүг хорһдг балһснд күргәд бултулхмн болҗана. Әрүн[†] тос түркгдсн ах гелң[†] сәәһән хәәтл тер күн тенд бәәтхә[+]. 26Кемр тер күн бултҗасн балһснас һарад йовхла, 27өшәһән көөлдсн күн терүг балһснас һархлань харһад алхлаг, тиигхлә өшәһән нексн күн гемтә биш болх. 28Кү алсн күн хорһдлһна балһснд ах гелң сәәһән хәәтл бәәх йоста. Зуг ах гелң сәәһән хәәхлә, алач эврәннь һазр талан йовҗ чадҗана.

29Альд эс бәәв чигн эн закаг үйәс үйд күргәд бәртн.

30Алач күүг зуг герчин медүлсәр цааҗлҗ болҗана. Негхн герчин келсәр цааҗлҗ болшго[+].

31Цааҗлх алач күүнә ормд мөңг бичә автн. Тер күн алгдх йоста[+]. 32Хорһдх балһснд бултсн күүнә ормд мөңг бас бичә автн. Тер күн ах гелң сәәһән хәәтл эврәннь һазрт хәрү одҗ чаддгар мөңг бичә автн. 33Бәәсн һазран бичә бузрдатн. Цусн һазриг бузрдана. Асхрсн цусна ормд һазрт талдан сулдхлһн уга – зуг цус асхсн күүнә цуснас талдань уга[+]. 34Бәәсн һазран болн Мини бәәх һазриг бичә бузрдатн. Яһад гихлә Би, Деед Эзн, Израилин улс дунд бәәнәв[+].

### 36


Күүкд күүнә өнч авлһна немр диг-даран

1[•]Гиладын уңг-тохма өрк-бүлмүдин һардачнр ирцхәв. Гилад Махирин көвүн, Йосипин хөөт үйнрәс Манашен ач. Тедн Мошелә болн бас Израилин әмтнә өрк-бүлмүдин һардачнрла күүндцхәв:

2– Деед Эзн Таниг, мадна нойн, Израилин әмтнә көвүдт җирв хаяд һазр һарһҗ өгтхә гив. Та, мана нойн, Деед Эзнә зааврар мана Целофхад төрлин хүв һазринь күүкдтнь өгтхә гисинь кетн. 3Кемр тедн Израилин әмтнә талдан отгин көвүдт мордхла, тиигхлә теднә хүв һазрнь мадна өвкнрин хүв һазрас салһгдад мордсн отгин һазрла ниилүлгдх. Тегәд чигн җирвәр авгдсн мана һазр баһрх. 4Израилин әмтнә өөнин байр болхла, тер гергчүдин хүв һазрнь залусиннь отгтнь орх. Мадна өвкнрин һазрас салһгдх[+].

5Деед Эзнә заасар Моше Израилин әмтнд даалһвр өгв:

– Йосипин отгин хөөт үйнр чикәр келҗәнә. 6Целофхадын күүкдин тускар Деед Эзн иигҗ зааҗана. Тедн кенд болв чигн мордҗ чадҗана. Зуг күүкнә одх көвүнь терүнә отгин күн болх йоста. 7Израилин улсин хүв һазрнь нег отгас талдан отгт өгч болшго юмн. Тер учрас Израилин көвүн болһн өвкнрин отгас күртсн хүв һазран хадһлтха. 8Израилин улсин ямаран чигн отгт күүкн күн эцкиннь хүв һазр авсн болхла, тиигхлә тер күүкн эцкиннь нег отгин көвүнд мордх йоста. Израилин күн болһн эврәннь өвкнрин хүв һазринь хадһлҗ йовтха. 9Хүв һазр нег отгас талдан отгт салһҗ һарһгдшго болҗана. Израилин улсин отг болһн эврәннь хүв һазран хәләҗ бәртхә.

10Целофхадын күүкд Деед Эзнә заасар кецхәв. 11Махла, Тирца, Хогла, Милка болн Ноа – цугтан эврәннь авһнрин көвүдт мордцхав. 12Тедн Йосипин көвүнә Манашен хөөт үйнрин уңг-тохмин көвүдт мордцхав. Теднә хүв һазрнь эцкиннь отгтнь үлдв.

13Ерихона тус Йордана хаҗуд Моавин тегш һазрт Мошеһәр дамҗад Израилин улст Деед Эзнә өгсн зааврмуд болн закад тиим болв.

## Второзаконие

### Второзаконие

Второзаконие


Нүр үг

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]

[29]

[30]

[31]

[32]

[33]

[34]


### Нүр үг


Давтх Закан

Библин түрүн тавн дегтр «Давтх Закан» гидг дегтрәр төгсҗәнә. Эн дегтрин һол төрнь – Израилин улст Бурхна Зака өгәд Моше сүл сурһмҗ заана. Моавин һазрт Кананд дәврҗ орхиннь өмн Израилин улс тенд ямаран Зака бәрҗ бәәхин тускар сана орулад келнә. Яһад гихлә Синай уул деер түрүн бооца кеснәс авн 40 җил давҗ.

Эн дегтр Мошен һурвн ик үг келлһнәс тогтҗ (бөлг 1–4, 5–29, 30–31) болн товчлгч әңгәс. Дегтрин нернь иләр медгдҗәнә: энүнд олн закан түрүңк һурвн дегтрәс давтгдҗана, болв деернь шин даалһврмуд немгдҗ. Ик зуудан Кананд бүүрлх Израилин улст керглгдхмн болҗана.

Хамгин соньн бөлгүдт Зака бәрснә хөөн дарунь әдсллһн буухиг, кемр эвдхләг, харалла харһхиг үзүлҗәнә (27–30). Иим бичвр Израилин тууҗин чинринь медхд әмтнд цәәлһҗәнә. Бурхна әәлдәчнр болн Бурхна ном цәәлһәчнр эн әдсллһиг болн харалла харһулхар һардвр кеһәд, яһад Израилин әмтн зовлңла харһдгинь цәәлһдг бәәҗ (ик зуудан Еремья). «Давтх Закан» гидг нертә дегтр Мошен үкләр төгснә. Израилин шин һардачнь Навина көвүн Ешуа болна.

Эн дегтр һанцхн Бурхнд иткхиг болн шүтхиг тодрхаһар үзүлҗәнә. Дәкәд болхлаг, цуг евреймүдин Закаг – эннь Деед Эзнд мөргх, зүркнәсн Терүнд дурта болхиг – медүлҗәнә.

### 1


Израилин улсин һазр эргәд хәләлһн

1Израилин цуг әмтнд Мошен келсн үг эн: эннь Йордан һолын ца көдә һазрт, Суфин хаҗуд, Аравад дуудвр кеҗ. Тернь Паран, Тофел, Лаван, Хацерот болн Ди-Захав балһсд хоорнд болҗ. 2(Хорив уулас Кадеш-Барнеа һазр тал Сеирин уул хәләһәд һардг хаалһар 11 хонгт йовгдна.)[+] 3Дөчдгч җилин арвн негдгч сарин түрүн өдр Израилин улст Деед Эзнә соңсхад келтхә гисинь Моше күргәд келв[+]. 4Эннь амореймүдин хан Сихониг болн Башана хан Огиг диилснә хөөн болв. Сихон хан Хешбонд болн Ог хан Аштаротд болн Эдрейд һардҗав[+].

5Йордана дару Моав һазрт Моше диг-даратаһар Зака келҗ өгдг болв. Моше иигҗ келв:

6– Хоривд Деед Эзн, мана Бурхн, маднд келв: «Эн уулын хаҗуд тадна бәәснь болҗана[+]. 7Хаалһдан һарад уул тал амореймүд болн теднлә хоша бәәх олн-әмтн тал йовтн. Арава тал, уул тал, Шефелүр, Негевүр, эрг темцәд Канана[†] нутг тал, Ливанур – алдр Епрат һол күртл йовтн[+]. 8Эн һазриг цугтаһинь Би таднд өгчәнәв! Йовад тер һазриг эзлтн! Тадна өвк Абрахамд, Ицхакд болн Яковд, теднә хөөт үйнрт өгх болҗ Би, Деед Эзн, андһар өгләв»[+].


Һардачнриг шиидлһн

9Тер цагт би таднд келләв: «Тадниг һанцарн залх чидл күрчәхш[+]. 10Деед Эзн, тана Бурхн, теңгр деерк одд мет тадниг олн тоота кев[+]. 11Тегәд Деед Эзн, тана өвкнрин Бурхн, эндрк тооһас 1 000 дәкҗ икәр тадниг өсктхә. Тадниг Тер андһар өгсәрн йөрәтхәг! 12Болв би һанцарн яһҗ тиим юм даахмб, тадна күнд зарһ кехмб? 13Отг болһнас цецн, тоолврта болн дамшлтта әмт шүүҗ автн. Тедниг би тадна һардачнрт шииднәв».

14Тадн хәрү өгвт: «Чикәр чи келҗәнәч!» 15Тегәд би отгин толһачнр болҗах цецн, дамшлтта әмтиг дуудад тадна ахлачнрт шиидүв. Негинь терүнә отгин 1 000 күүнә ахлачд орулув, бас негинь 100 күүнә, бас негинь өрәл зууна, зәрминь 10 ахлачд, зәрмснь бас ахлачнр болв[+].

16Тер цагт Би тадна зарһчнрт заавр өгләв: «Зарһ-зерг юмиг ахнр-дүүнр хоорнд тәәлтн. Зарһинь чикәр кетн – эврә улс дунд болҗах зарһ-зерг юмн болну, эс гиҗ тадн дунд бәәх талын улсла болну[+]. 17Тана зарһ чик болтха. Күчтәһинь чигн, күчн угаһинь чигн соңстн. Әмтнәс бичә әәтн, яһад гихлә зарһ Бурхнас ирҗәнә! Кемр керг таднд дегд күнд болхла, нанд өгтн, би күцәсүв»[+].

18Тер цагт би таднд ю кехинь цәәлһҗ өгләв.


Арвн хойр гетәчин тускар

19[•]Бидн Хоривас һарад ик гидг болн әәмшгтә көдә һазрар йовсиг, тадн цугтаһинь эврән нүдәрн үзцхәвит! Деед Эзнә, мана Бурхна, заасар амореймүдин бәәсн уул тал йовад, бидн Кадеш-Барнеад күрвидн. 20Тенд би таднд келләв: «Тадн амореймүдин бәәх уул тал ирвт. Эн уулыг Деед Эзн, мана Бурхн, маднд өгчәнә. 21Хәләтн, Деед Эзн, тана Бурхн, эн һазриг таднд өгчәнә! Йовад энүг эзлтн, Деед Эзн таднд өгх болла, тадна өвкнрин Бурхн. Бичә әәтн, бичә сүрдтн!»[+] 22Болв тадн цугтан хамдан нан тал ирәд келцхәвит: «Түрүләд гетәчнриг илгәх кергтә. Тедн һазриг шинҗләд, ямаран хаалһар йовхиг болн ямаран балһсдт орхиг зааҗ өгх». 23Эннь нанд чик болҗ медгдв. Отг болһнас неҗәдәр 12 кү би йилһҗ авув. 24Тедн йовад уул өөдләд, «Эшкол» гидг тиньгр һазрт күрцхәв. Тер һазриг хәләһәд, 25тедн урһмласнь цуглулҗ маднд авч ирәд келцхәв: «Деед Эзн, мана Бурхн, маднд сән һазр өгчәнә!»


Израилин улсин зүтклһнә болн Деед Эзнә цухлын тускар

26Болв тадн йовхар седсн угат. Тадн Деед Эзиг, тана Бурхиг, соңссн угат! 27Эврәннь шатр дотр суулдад тадн керлдцхәввт: «Деед Эзн маднд дурго. Тегәд Тер мадниг Египетәс һарһҗ йовулв! Мадниг Тер амореймүдин һарт орулад цугтан үктхә гиҗәнә! 28Бидн альдаран йовҗ йовхмби? Мадна ахнриг соңсхд әәмшгтә. Тенд маднас ик болн өндр[†] нурһта әмтн бәәнә гиҗ келцхәнә, теднә балһсд теңгрт күрм өндрәр батлад бәргдсмн чигн. Тенд анакмудыг[†] үзцхәҗ гиҗ тедн келҗәнә!»

29Би таднд келләв: «Бичә чочтн, бичә әәтн! 30Деед Эзн, тадна Бурхн, өмнтн йовна, тегәд Тер тадна төлә Эврән дәәлдх. Тадна чирәд Египетд тиим йовдл болла![+] 31Көдә һазрт бас тадн эврән тиим йовдл үзләт. Эврәннь көвүһән авч йовх күүнлә әдләр тадниг Деед Эзн, тадна Бурхн, авч йовв. Тадниг нааран йовтл цуг өдрмүдт мел тиим бәәдлтә болв[+]. 32Тегәд энүнә хөөн тадн Деед Эзнд, тадна Бурхнд, иткҗәхшвтә! 33Болв Тертн таднд амрх орм хәәһәд, тадна өмн йовла. Сөөд һал мет таднд чик хаалһ үзүлхин төлә, өдртнь үүлнә бәәдлтәһәр йовв»[+].

34[•]Деед Эзн тадна келсиг соңсад уурлад андһар өгв: 35«Эн керг уга үйнрәс нег чигн күн эн йир сәәхн һазр үзшго! Энүг Би тадна өвкнрт өгх болҗ андһар өгләв. 36Ефунен көвүн Калевәс талдан нег чигн күн үзшго, болв тер үзх. Калев Деед Эзнд иткдг билә. Тер төләд Би терүнд болн терүнә хөөт үйнрт ишкәд йовсн һазринь өгнәв»[+].

37Таднас көлтә Деед Эзн нанд бас уурлв. Тер нанд келв: «Чи бас эн һазрт оршгоч![+] 38Болв Навина көвүн Ешуа, чини мухла, орх! Бийән батар бәр гиҗ кел. Эн һазриг тер Израилин улсин эзлх һазрт хүврәх йоста[+]. 39Эн һазрт тадна үрд орх. Тедниг бәрәнд орҗ одвза гиҗ тадн әәҗәләт. Ода деерән юн сән, юн му болҗахинь тедн медҗәхш. Би теднд эн һазриг өгнәв, тедн эзлх. 40Тадн болхла, хәрү эргәд, көдә һазр тал йовтн, хаалһнь Улан Теңгс[†] тал һарна».


Деед Эзнә өгх болсн һазриг булаҗ эс чадлһн

41Тиигхд тадн нанд келләт: «Бидн Деед Эзнә өмнәс килнц һарһвидн. Болв бидн Деед Эзнә, мадна Бурхна, заксар йовад дәәлднәвидн!» Тадн һартан зер-зев авад уулмуд тал зөрҗ йоввт. 42Деед Эзн таднд келтхә гиҗ даалһв: «Бичә йовтн. Дә бичә эклтн, Би таднла бишлм. Эс гиҗ хортн тадниг ка цокх!»

43Би таднд келсинь күргүв, болв тадн соңссн угат. Тадн Деед Эзиг соңслго уул деер һархар зүтквит. 44Тадниг тер уулын бәәрн әмтн – амореймүд – тосҗ авв. Тедн тадна ардас зөгин баг мет көөлдв! Тадниг тедн Сеирас Хорм балһсн күртл туув. 45Хәрү ирәд тадн Деед Эзнә өмн уульцхаввт, зуг Деед Эзн тадниг соңссн уга.

46Тадн Кадешд удандан бәәввт[+].

### 2


Көдә һазриг эрглһн

1Бидн хәрү эргәд көдә һазр тал Улан теңгсүр[†] һарсн хаалһар йоввидн. Тиигтхә гиҗ Деед Эзн нанд закв. Сеирин уулыг эргәд бидн удан йоввидн[+]. 2Дарунь Деед Эзн нанд келв: 3«Эн уулмудыг эргәд йовснтн болҗана. Ар үзг тал йовтн. 4Тегәд олн-әмтнд кел: Тадн эврәннь ахнрин, Сеирт бәәх Эсавин хөөт үйнрин, һазрар йовхит. Тедн таднас әәҗәнә. Хәләҗ йовтн, 5теднлә бичә дәәлдтн! Нам нег ишкдл теднә һазрас таднд Би өгшгов. Яһад гихлә Сеирин уулыг Би Эсавд эзлтхә гиҗ өгләв[+]. 6Идх хотан, уух усан цаһан мөңгәр теднәс хулдҗ автн. 7Деед Эзн, тана Бурхн, күцәх цуг кергтән күцәмҗтә болтн гиҗ тадниг әдслҗәнә! Эн алдр көдә һазрар тадн йовҗ йовхиг Тер меднә. Ода 40 җилдән Деед Эзн, тана Бурхн, таднла хамдан. Тегәд тадн ямаран чигн юмар дутҗахшит»[+].

8Бидн Эсавин хөөт үйнрин – эврәннь ахнрин – һазрас салад һарвидн. Хаалһдан бидн Элатас болн Эцион-Геверәс Арава дундаһур һарад Моавин көдә һазр тал йоввидн.

9Деед Эзн нанд келв: «Моавин улсиг бичә дәвртн, теднлә дә бичә эклтн. Теднә һазрас Би таднд юм өгшгов. Яһад гихлә Би Лотын хөөт үйнрт Ар балһсиг эргндк һазртаһинь эзлтхә гиҗ өгләв».

10(Урднь тенд эмитмүд бәәлә. Тер әмтн ик, тооһарн олн, анакмудла[†] әдл өндр.[†][+] 11Тедниг анакмудла әдл рефаим улст тоолна. Моавин улс тедниг эмитмүд гиҗ келцхәнә[+]. 12Сеирт болхла, урднь хореймүд[†] бәәлә. Болв Эсавин хөөт үйнр теднә һазриг булаҗ авад, тедниг ка цокад, эврән тенд бүүрлцхәв. Деед Эзнә эзлтхә гиһәд өгсн тер һазриг Израилин улс бас тиигҗ кецхәлә.)[+]

13«Уралан! – гиҗ Деед Эзн келв. – Зеред уулын хавчг һатлтн!» Бидн Зеред уулын хавчг һатлвидн[+].

14Кадеш-Барнеас бидн 38 җил йоввидн. Тегәд Зеред уулын хавчгиг һатлад һарвидн. Деед Эзн теднд андһар өгсәр мадна бәәрнд урдк үйин дәәчнрәс мел күн уга билә[+]. 15Мана бәәрнд Деед Эзнә һар теднд күрәд неҗәдәр уга кев, чилгчднь теднәс әмд кен чигн үлдсн уга. 16Тер дәәчнр негн күртлән үкхләг, 17Деед Эзн нанд келв: 18«Тадн Ар балһсна хаҗуһар моавмудын һазрар эндр йовхар бәәнәт, 19удл уга амонмудын орн-нутгт күрхит. Тедниг бичә дәвртн, теднлә дә бичә эклтн. Теднә һазрас таднд Би юм өгшгов. Яһад гихлә Би эн һазрмудыг Лотын хөөт үйнрт эзлтхә гиҗ өгләв».

20(Эн һазриг бас рефаимүдин[†] һазрт тоолҗана. Урднь энд рефаим улс бәәҗ. Тедниг амонмуд замзумс гиҗ нерәддг бәәҗ[+]. 21Эдн ик тооһарн олн, анакмудла әдл өндр келн-улс бәәҗ. Болв Деед Эзн тедниг уга кеҗ, амонмуд теднә һазриг эзләд тенд бәәцхәҗ. 22Деед Эзн амонмудт Сеирд бәәсн Эсавин хөөт үйнрт кеснлә әдләр кев. Тертн хореймүдиг уга кев. Тегәд Эсавин хөөт үйнр теднә һазр эзләд, ода күртл тенд бәәцхәнә[+]. 23Капторас[*] ирсн улс Газа эргндк селәдәр бәәсн авей нертә әмтиг уга кеһәд, теднә һазрт бәәрлцхәв.)


Сихон хааниг дииллһн

24[•]«Уралан! – гиҗ Деед Эзн келв. – Арнон уулын хавчг һатлтн! Хәләтн, Би тадна һарт Хешбонд һардҗасн амореймүдин хан Сихониг болн терүнә һазриг өгчәнәв. Экләд эзлтн! Дәәлдтн! 25Эн өдрәс авн теңгр дор бәәх әмтнд цугтаднь Би таднас әәдг, сүрддг седкл орулнав. Тадна тускар соңсчкад тедн чичрәд, догдлад бәәцхәх!»[+]

26Кедемотын көдәһәс Хешбона хан Сихон тал эвцхәр би элчнр йовулув. Би терүнд иигҗ келтхә гивүв: 27«Буйн болтха, чини һазрар давад йовх зөв маднд өг. Бидн тустан хаалһар йовнавидн, зүн тал чигн, барун тал чигн хаҗишговидн[+]. 28Мадна идх хотыг, мадна уух усиг чи маднд цаһан мөңгәр хулд. Зуг маднд чини һазрар йовх зөв өг – 29Сеирд бәәх Эсавин хөөт үйнр болн Ард бәәх Моавин улс зөв өгснлә әдләр – тегәд бидн Йордана ца бәәх һазр тал одхвидн. Терүг маднд Деед Эзн, мана Бурхн өгчәнә». 30Болв Хешбона хан Сихон мадниг давулҗ һарһхар седсн уга. Деед Эзн, мана Бурхн, Сихониг тадна һарт орулхин төлә, терүнә седклинь һацулв, зүркинь эвцдгоһар кев. Санснь күцв.

31Деед Эзн нанд келв: «Хәлә, Би түрүләд чамд Сихониг болн терүнә орн-нутгиг өгнәв! Эн орн-нутгиг экләд эзлҗ ав». 32Сихон цуг дәәчнртәһән мадна өмнәс тосҗ һарад, Яхацин өөр дәәлдв. 33Деед Эзн, мана Бурхн, терүг мадна һарт бәрүлв. Бидн терүг болн терүнә көвүдиг, цуг дәәчнринь ка цокад алвидн. 34Тер цагт бидн терүнә балһсдыг цугтаһинь буйсаһад уга кеввидн. Тер балһсдт залусиг чигн, гергчүдиг чигн, бичкдүдиг чигн, негн күртлнь цугтаһинь бидн алвидн. 35Зуг малмудынь болн балһсдт авсн олвриг бийдән үлдәвидн. 36Арнон уулын хавчг деер бәәх Ароэрәс болн тиньгр һазрт бәәх балһснас нам Гилад күртл нег чигн шивән улс маднд харш болҗ чадсн уга. Деед Эзн, мана Бурхн, цугтаһинь маднд өгв! 37Болв амонмудын орн-нутгиг тадн даҗрсн угат. Ябок һолын тиньгр һазриг чигн, уулар бәәх балһсдыг чигн тадн даҗрсн угат. Тиигтхә гиҗ Деед Эзн, тана Бурхн закла.

### 3


Ог хааниг дииллһн

1[•]Хәрү эргәд бидн Башана һазр тал һардг хаалһар йоввидн. Башана хан Ог дәәчнртәһән мадна өмнәс тосҗ ирәд, Эдрейин хаҗуд дә эклв. 2Деед Эзн нанд келв: «Бичә ә. Чини һарт Би тер хааг бийинь, терүнә дәәчнриг цугтаһинь болн терүнә орн-нутгиг өгчәнәв. Хешбониг һардҗасн амореймүдин Сихон хаанла әдләр чи терүнлә дәәлдхич»[+]. 3Деед Эзн, мана Бурхн, Башана хан Огиг цуг дәәчнртәһинь мана һарт орулҗ өгв. Бидн тедниг сүл күртлнь цугтаһинь ка цокҗ алвидн! 4Тер цагт бидн терүнә балһсдыг цугтаһинь эзлвидн. Башана хан Огин эзлҗәсн 60 балһсн, Аргов нутгиг цугтаһинь бидн аввидн. 5Тер балһсд өндр[†] эрстә болн хаагддг ик үүдтә билә (терүнә деер эс хашалгдсн олн селәд). 6Тедниг бидн буйсаһад уга кеввидн. Хешбониг һардҗасн Сихон хаанла әдләр дәәлдвидн. Тер балһсдт бидн залусиг чигн, гергчүдиг чигн, бичкдүдиг чигн ка цокад алвидн[+]. 7Болв малмудынь болн авсн олвринь бийдән үлдәввидн.

8Тегәд тер цагт Йордана ца Арнон уулын хавчгас Хермон уул күртл һардҗасн амореймүдин хойр хаана һазриг дәәлдҗ аввидн. 9(Сидона әмтн терүг Сирион, амореймүд – Сенир гиҗ келцхәнә.)[+] 10Уулын тегш һазрар бәәх балһсд цугтан, Гилад кевтән болн Башан кевтән, Салха болн Эдрей күртл, Башана хан Огин һардҗасн балһсдыг аввидн.

11(Башана хан Ог рефаимүд[†] дундас сүүлңкнь бәәҗ. Терүнә кевтрнь болхлаг төмрәр кегдҗ. Ода тернь амонмудын Равад бәәнә. Йирдән тоолхлаг: утдан йисн тоха,[†] өргндән дөрвн.)[+]


Йордан һолын дорд үзг талас һазр хувалһн

12Арнон уулын хавчгт бәәсн Гиладын уулта һазрин өрәлинь балһсдтаһинь Ароэрәс экләд би Рубена болн Гәдин отгудт өгүв. Тер цагт мадна булаҗ авсн һазр эннь[+]. 13Гиладын наадкинь болн Башаниг цугтаһинь – Огин һазриг би Манашен отгин өрәлднь өгүв.

(Аргов нутгиг цугтаһинь – Башан цугтан урднь рефаимүдин һазр гиҗ нерәддг бәәҗ. 14Болв Манашен көвүн Яир Аргов нутгиг кевтнь эзлв. Эннь Гешурин болн Маахин бәәрн улсин һазрин меҗә күртл бәәҗ. Тер һазрт Яир эврәннь нер өгв. Тегәд эндр күртл Башан Яирин Селәд гиҗ нерәднә.)

15Махирт би Гилад өгүв[+]. 16Гиладас Арнон уулын хавчг күртл, тиньгр һазрин йоралар һардг меҗәтәһинь, Ябок һол күртл Рубена болн Гәдин отгудт тер һазр би өгүв. Ябок һолын ца амонмуд бәәнә[+]. 17Терүнәс талдан Йордана меҗәтә Араваг өгүв. Тернь Кинеретәс Араван (Давста) теңгс[†] күртл болн дорд үзгин Фасга уулын ташу күртл болв[+].

18Тер цагт эн отгудт би иим даалһвр өгләв: «Деед Эзн, тана Бурхн, таднд эзлтхә гиһәд эн һазриг өгв. Зуг тадн, дәәчнр, Израилин улсин цугтаһаснь түрүләд дәәнд орх йостат! 19Тегәд тадна гергчүд, бичкдүд болн тадна мал таднд, мини өгсн балһсдт үлдцхәг. Таднд ямаран олн мал бәәхиг би меднәв![+] 20Тадна ахнр-дүүнр Йордана цаадк һазриг эс эзлтл (тер һазриг теднд Деед Эзн, тана Бурхн өгчәнә), Деед Эзн теднд, таднла әдл, төвкнүн җирһл эс өгтл, дөң болтн теднд. Терүнә хөөн, мини өгсн хүв һазр тал, тадн бийстн хәрү ирҗ чадҗанат».

21Тер цагт би Навина көвүн Ешуад келүв: «Тер хойр хаанла Деед Эзн, тана Бурхн, ю кесинь чи эврәннь нүдәрн үзвч. Тиим бәәдл чини йовх һазрар цугтаднь Деед Эзн һарһх[+]. 22Бичә әәтн теднәс: Деед Эзн, тана Бурхн, Эврән тадна төлә дәәлдҗәнә!»[+]


Әрүн Һазрт орх зөв Мошед уга

23Тер цагт би Деед Эзнәс эрҗ сурув: 24«Деед Эзн Бурхн! Та Эврәннь мухла – нанд Эврәннь алдран болн һариннь күчән экләд үзүлҗәнәт! Теңгрт эс гиҗ һазр деер тиим баатр йовдл һарһдг болн алдр керг күцәдг талдан бурхн бәәдви[+]? 25Йордан һолыг һатлад терүнә ца бәәх йир сәәхн һазр үзх зөв нанд өгит – тендк йир сәәхн уулмудыг болн Ливаниг!»

26Болв Деед Эзн таднас көлтә нанд уурлад, намаг соңссн уга. Тер келв: «Болҗана! Дәкҗ Нанас энүнә тускар бичә сур[+]. 27Фасга уул деер һарад барун үзг, ар үзг болн зүн үзг, өмн үзг тал эврәннь нүдәрн хәләлч – Йорданиг һатлх арһ чамд уга[+]. 28Ешуад даалһвр өг, терүг бат болн зөргтә болтха гиҗ зак. Тер олн-әмтиг толһалад йовх. Чини үзх һазриг теднд хуваҗ өгх»[+].

29Бет-Пеорин хаҗудк тиньгр һазрт бидн зогсвидн[+].

### 4


Бурхна зокалмудыг болн закадыг олн-әмтн бәртхә гиҗ Моше закчана

1Израилин улс, тадниг сурһх Мини зокалмуд болн закад соңсит! Тегәд тадн әмд үлдхит, Деед Эзнә, тана өвкнрин Бурхна, таднд өгчәх һазрт ирәд эзлхит[+]. 2Мини келсн үгмүдт бичә юм немтн, бичә юм хастн. Деед Эзнә, тана Бурхна, зааврмудыг күцәтн гиҗ закчанав[+].

3Деед Эзн Пеорин Баал уулын хаҗуд ю кесинь тадн эврән үзләт! Пеорин Баалыг дахад йовсн тадниг цугтаг Деед Эзн, тана Бурхн, уга кеһәд алсинь эврән үзләт[+]. 4Деед Эзнд, тана Бурхнд, иткҗ үлдсн тадн болхла – эндр күртл цугтан әмд бәәнәт.

5Деед Эзн, мини Бурхн, нанд заксар би ода таднд Терүнә зокалмуд болн закад сурһҗанав. Тедниг тадн одсн, эзлсн һазртан бәрәд күцәх йостат. 6Батар тедниг бәрҗ күцәтн. Тегәд одҗ олн келн-әмтн цугтан тадна цецниг болн ухаг үзҗ медх. Тиим зокалмудын тускар соңсчкад тедн келцхәх: «Ямаран цецн болн ухата эн алдр келн-улс!»[+] 7Деед Эзн, мадна Бурхн, маднд өөрхн бәәснлә әдл тиим алдр келн-әмтн уга: Деед Эзиг бидн дуудх болһнд, Тер маднд хәрү өгнә[+]. 8Ода мини таднд сурһҗах эн зокалмудас болн закадас чик Заката тиим алдр келн-улс уга[+].

9Зуг сагар бәәтн, бийән хәләтн. Эврәннь нүдәр үзсән бичә марттн. Әмд бәәсн деертн үзҗ йовсн юмн тана зүркнд үлдтхә! Үрдтән, ачнр-зеенртән келҗ өгчәтн[+].

10Тер өдр тадн Деед Эзнә, тана Бурхна, өмн Хорив уулын хаҗуд зогсчалат. Яһад гихлә Деед Эзн нанд заквр өглә: «Нан тал олн-әмтән дууд, Би теднд Эврәннь зәрлгән соңсхад келнәв. Җирһлиннь туршарт һазр деер бәәхләрн тедн Намаг икәр күндлдг болн тевчдг дастха, үрдтән дасхтха»[+]. 11Тегәд тадн ирәд уул дор зогсвт. Уул деер теңгрт күрчәх һал шатчана. Харңһу таг – үүлн, нигт харңһу[+]. 12Деед Эзн таднла шатчах һалас күүндв, тадн келсн үгинь соңсвт, болв дүринь үзсн угат. Зуг дун соңсгдв. 13Деед Эзн таднд Эврәннь бооцана[†] үгцәһинь соңсхв. Терүг тадн күцәх йостат – Арвн Заавр. Тедниг Тер хойр хавтха чолун деер бичҗ[+].

14Тер цагт Деед Эзн таднд зокалмудан болн закадан дасхтха гиҗ нанд закла. Тедниг тадн одад эзлх һазртан бәрх йостат.


Шүтәнд мөрглһнәс сагллһн

15Хорив деерк һалас Деед Эзн таднла күүндхлә, тадн ямаран чигн дүр үзсн угат. Саглтн, 16хорта юм һарһхасн – залу күүнә, эс гиҗ күүкд күүнә дүрстә шүтә кехәсн,[+] 17эс гиҗ һазр деер бәәх малын бәәдлтә, эс гиҗ теңгрәр нисдг шовуна бәәдлтә, 18эс гиҗ һазр деерк әмтә-киитә юмсин, эс гиҗ һазрас дорагшан уснд усчдг заһсна бәәдлтә юмсуд кехәсн саглтн. 19Теңгр хәләҗәһәд, нар, сар болн одд, теңгрткиг цугтаһинь үзҗәһәд, бичә авлгдтн – теднд бичә шүттн, бичә церглтн! Деед Эзн, тана Бурхн, теңгр дорк цуг талдан улст тедниг нерәдв[+]. 20Болв Деед Эзн тадниг Египетд сулдхв, тенд тадн хәәлҗәх бешт бәәснлә әдләр зовҗалат. Тер тадниг Египетәс Эврәннь улс болтха гиһәд һарһв. Тернь күцв.

21Деед Эзн таднас көлтә нанд уурлад, Йордан һатлҗ тер йир сәәхн һазрт намаг орулшго болҗ андһар өгв. (Тер һазриг Деед Эзн, тана Бурхн, тадниг эзлтхә гиҗ өгчәнә.)[+] 22Би Йорданиг һатллго энд үкхүв. Тадн болхла терүг һатлад, тер йир сәәхн һазриг эзлхит! 23Зуг Деед Эзн, тана Бурхн, таднла кесн бооцаг бичә марттн, хәләтн: ямаран чигн кегдл бийдән бичә кетн, ямаран чигн дүрмүд бичә кетн. Терүг Деед Эзн, тана Бурхн, хөрҗәнә. 24Яһад гихлә Деед Эзн, тана Бурхн, – шатадг һал! Тер хару Бурхн![+]

25Таднас үрд һарад, теднәс ачнр-зеенр һарад, тадн удан тер һазрт бәәснә хөөн хорта юм һарһад – Деед Эзнд, тана Бурхнд, таасгддго кегдлмүд болн зүсн-зүүл дүрмүд кеһәд бәәхләрн, Терүг уурлулхит. 26Би теңгриг болн һазриг герч кехәр дуудҗанав. Тер һазр эзлхин төлә тадн ода Йордан һолыг һатлхит. Болв кемр тадн Мини келсиг эс соңсхла, тиигхлә удл уга тер һазрас уга болхит. Тегәд тадн удан бәәшгот, тадн уга кегдхит[+]. 27Деед Эзн тадниг олн келн-улс дунд тарах. Зуг таднас цөөкнь әмд һарх. Деед Эзнә йовулсн улс дунд тадн бәәхит[+]. 28Тенд тадн күүнә һарар кесн бурхдт шүтхит – модн болн чолун бурхдт. Тер бурхд юм үздго, юм соңсдго, юм иддго болн үнр һарчахиг меддго болҗана[+].

29Тенд тадн Деед Эзиг, тана Бурхиг, хәәхит. Кемр зүркәрн болн седкләрн Терүн тал адһҗ темцхләрн Терүг олҗ авхит. 30Кемр таднд күнд болхлаг, кемр иргчдән таднд тиим юмн үзгдхләг, тегәд тадн Деед Эзн, тана Бурхн, тал хәрү ирхит. Тегәд Терүг соңсдг болхит. 31Деед Эзн, тана Бурхн, йирдән өршәңгү седклтә Бурхн. Тер тадниг үлдәшго, алшго. Тадна өвкнрт андһар өгәд, кесн бооцаһан Тер мартшго.


Израиль – шүүҗ авсн келн-улс

32Һазр деер кү үүдәсн өдрәс экләд тадна өмнк цагт юн бәәсинь болн урдк цагин тускар суртн: теңгрин нег захас талдан зах күртл альднь болв чигн иим алдр керг күцәгдлү? Энүнлә әдлцх юмна тускар кен соңссн болх[+]? 33Таднла әдл ямаран чигн улс һал дотрас бурхна ду соңсад, әмд үлдснә тускар меддг болхий[+]? 34Ямаран чигн бурхн талын улс дунд бәәсн улсас ирәд бийдән әмт салһад авч чадхий? Терүнә төлә Эврәннь күчтә болн делсн һарарн күнд сөрлт болн темдг, өвәрц йовдл болн дә Тер илгәһәд бәәв. Энүг тадна төлә Деед Эзн, тана Бурхн, Египетд тадна нүүрт кев. 35Деед Эзн – Бурхн, Терүнәс талдан бурхн угаг тадн эврән үзвит, эврән медвит[+]. 36Деед Эзн теңгрәс таднд сурһмҗ өгхәр дуудвр кев. Тер Эврәннь алдр һалан һазр деер үзүлв, тер һал дотрас Деед Эзн таднла күүндсиг эврән соңсвт[+].

37Деед Эзн тадна өвкнрт дурлв, тегәд теднә хөөт үйнриг, тадниг, шүүҗ авв. Эврәннь алдр күчәрн Египетәс тадниг Тер һарһв. 38Эннь таднас тооһарн олн болн чидлтә улсин һазринь таднд өгхин төлә, тадниг теднә һазрт авч ирәд эзлтхә гиһәд бәәлһхин төлә кегдв. 39Ода медәд, тодлад авчктн: Деед Эзн – Бурхн деер теңгрт болн дор һазрт, талдань уга[+]. 40Эндр таднд мини соңсхҗах Терүнә зокалмуд болн закврмуд күцәтн. Тиигхлә таднд болн тадна хөөт үйнрт сән болх, Деед Эзнә, тана Бурхна, мөңкинд өгчәх һазрт удан бәәхит.


Йордан һолын ца хорһдх һурвн балһсн

41[•]Тер цагт Моше Йорданас дорд үзг тал һурвн балһс йилһҗ һарһв. 42Өөрхн күүһән зөрц бишәр алсн, урднь өшә уга бәәсн күн тер балһсдын негн талнь гүүһәд әмән харсҗ чаддгар кев. 43Тер балһсд эн: көдәд уулын тегш һазрт, Рубена әңгд бәәсн Бецер; Гәдин әңгд Гиладт бәәсн Рамот; Манашен әңгд Башанд бәәсн Голан.


Мошен хойрдад келлһнә нүр үг

44Израилин улст Мошен өгсн Закан[†] эн. 45Эннь Египетәс һарсна хөөн Израилин улст Мошен зәңглсн закврмуд, зокалмуд болн закад – 46терүгән тер тиигхд Йордана ца Бет-Пеорин хаҗудк тиньгр һазрт Хешбонд һардҗасн амореймүдин хан Сихона һазрин улст соңсхв. Моше болн Израилин улс Египетәс һарад Сихониг диилцхәв. 47Терүнә орн-нутгинь Башана хан Огин нутгтаһинь хамднь авцхав. Амореймүдин эн хойр хаана һазр Йорданас дорд үзг тал эзлгдҗәҗ[+]. 48Эн һазр Арнон уулын хавчг деерк Ароэрәс Сирион уул күртл бәәҗ, талданар Хермон[+]. 49Йорданас дорд үзгин цуг Арава тиньгр һазриг, Араван теңгс болн Фасга уул күртл тер хойр хан эзлҗәҗ[+].

### 5


Моше Арвн Заавр давтна

1[•]Израилин улсиг цугтаһинь дуудад Моше келв:

– Эндр таднд келҗәх зокалмудыг болн закадыг соңс, Израиль![†] Энүг чееҗәр дастн, батар бәрәд эдниг күцәтн. 2Деед Эзн, мана Бурхн, Хоривд маднла бооца келә. 3Эн бооцаг мадна өвкнрлә биш, маднла келә. Ода энд зогсчах әмд-менд маднла цугталамдн келә. 4Деед Эзн таднла нүүрцәд күүндлә, уул деер шатчах һал дотрас күүндлә[+]. 5Тер кемлә би Деед Эзнә болн тадна хоорнд Терүнә үгинь таднд күргхәр зогсчалав. Яһад гихләг тадн һалас әәһәд, уул деер һарсн угат. Деед Эзн келв:[+]

6«Би Деед Эзн, чини Бурхн, чамаг Египетәс көтлҗ һарһлав, мухласин һазрас[+].

7Нанас талдан бурхд чамд уга болтха.

8Ямаран чигн шүтә бичә ке – деер теңгрт бәәх, дор һазр деер бәәх эс гиҗ уснд, һазр дор бәәх ямаран чигн юмна дүрсд бичә ке[+].

9Теднд бичә мөрг, бичә шүт, яһад гихлә Би, Деед Эзн, чини Бурхн – хару Бурхмб. Намаг һазалсн эцкнрин һарһсн килнцд Би эднә үрдиг, һурвдгч болн дөрвдгч үй күртлнь цааҗлҗанав[+]. 10Нанд дурта, Мини заавр күцәдг әмтнә хөөт үйнрт Би миңһдгч үйднь хәәрлтән күргҗәнәв[+].

11Аюдан харҗахар Деед Эзнә, чини Бурхна, нериг бичә келәд бә. Тиим юм һарһдг күүг Деед Эзн засгллго бәәшго[+].

12Бемб өдриг[†] бәр – әрүн[†] өдр. Тиигтхә гиҗ Деед Эзн, чини Бурхн, заквр өглә[+]. 13Зурһан хонгтан кех кергән цугтаһинь күцә, 14доладгч өдр – бемб өдр. Эн өдр Деед Эзнә, чини Бурхна, өдр. Нег чигн күн эн өдр көдлшго болҗана: чи, чини көвүн, чини күүкн, чини мухла залу күн, чини мухла күүкд күн, чини цар, чини элҗгн – ямаран чигн мал, чини балһснд бәәх нүүҗ ирсн әмтн. Чини мухла залу күн болн мухла күүкд күн чамла әдл амртха. 15Египетд чи эврән мухла бәәсән сан. Зуг Деед Эзн, чини Бурхн, чамаг Египетәс Эврәннь күчтә делгү һарарн көтлҗ һарһсиг санҗ йов. Тегәд Деед Эзн, чини Бурхн, чамаг бемб өдр бәртхә гиҗ закчана.

16Деед Эзнә, чини Бурхна, заксар эцкән болн экән күндл. Тиигхлә чини җирһл ут наста болх, эн һазр деер чамд сән болх (иим һазр чамд Деед Эзн, чини Бурхн, белглҗ өгчәнә)[+].

17Бичә кү ал[+].

18Авалясн талдан күүнлә бичә оралд[+].

19Бичә хулха ке[+].

20Өөрхн улстан худл герч бичә бол[+].

21Талдан күүнә гергиг булахар бичә сед. Талдан күүнә гериг болн тәрәнә һазриг, талдан күүнә мухла залусиг болн мухла күүкд улсиг, талдан күүнә цармудыг болн элҗгдыг, талдан күүнә нег чигн юм авхар бичә сед»[+].

22Иигҗ Деед Эзн тадна цуг хамцанд келв. Уул деер, шатчах һал дотрас, үүлн болн нигт харңһуһас чаңһ дууһар таднд Тер келв. Эн үгмүд деер Тер дәкҗ юм немсн уга. Келсн үгән Тер хойр хавтха чолун деер бичәд нанд өгв[+].

23Тадн таг харңһуһас келҗәх ду соңсвт, уул шатчах һалар авгдсн билә. Нан тал тадн, отгудын толһачнр болн медәтнр, ирвт. 24Тадн келвт: «Деед Эзн, мадна Бурхн, маднд Эврәннь туурмҗан болн алдр бәәдлән үзүлв. Шатчах һал дотрас Терүнә ду бидн соңсвидн. Бурхн күүнлә күүндҗәх кемлә тер күн әмд үлдҗ чадхиг бидн эндр медвидн. 25Ю хәәҗ бидн үкхмби? Эн алдр һал мадниг зальгхдан белн! Кемр бидн дәкн Деед Эзнә, мана Бурхна, ду соңсхла үкхвидн![+] 26Шатчах һалас Бурхна келҗәхиг соңссн тер күн маднла әдл әмд үлдхий? 27Чи йовад Деед Эзн, мана Бурхн, ю келхиг соңс. Дәкәд Деед Эзн, мана Бурхн, чамд ю келсинь маднд цугтаһинь келҗ өгхич. Бидн болхла, келсинь соңсад күцәхвидн»[+].

28Деед Эзн тадна келсиг соңсад нанд келв: «Эн әмтн чамд ю келсинь Би соңслав. Тедн чикәр келҗәнә[+]. 29О, кемр тедн йосндан зүркәрн шүтәд оньдин Намаг икәр күндлхәр болн Мини заавр күцәхәр седҗәхлә, теднд болн теднә хөөт үйнрт мөңкинд сән болх! 30Эврәннь шатрт хәрү ортн гиҗ тедниг йовад дууд. 31Чи энд Нанла үлдхич. Зааврмуд, зокалмуд, болн закад цугтаһинь Би чамд өгнәв. Чи тедниг дасххич, тедн эдниг цугтаһинь эн һазрт күцәх. Эн һазриг Би теднд эзлтхә гиһәд өгчәнәв».

32Деед Эзн, тана Бурхн, заксиг чаңһар бәртн, чаңһар күцәтн гив, барун тал чигн, зүн тал чигн бичә хаҗитн! 33Деед Эзнә, тана Бурхна, заасн хаалһар кезә чигн йовтн. Тегәд тадн әмд йовхит, тегәд таднд сән болх, тегәд эзлсн һазртан удандан җирһәд бәәхит[+].

### 6


Бурхиг икәр күндлх болн Бурхнд дурлх заавр

1Деед Эзн, тана Бурхн, таднд дасхтха гисн зааврмуд, зокалмуд болн закад эн, одад эзлхәр йовх һазртан тедниг тадн күцәх йостат. 2Җирһлиннь насни туршарт Деед Эзиг, эврәннь Бурхиг, икәр күндлх зөвтәт. Мини дасхҗах Терүнә өгсн зокалмудыг болн зааврмудыг тадн цугтаһинь күцәх йостат. Тиим кевәр тадна үрд болн ачнр-зеенр кех зөвтә, тегәд тадн удан җирһҗ бәәхит[+].

3Болв соңс, Израиль![†] Энүг цугтаһинь төвәр бәртн, күцәтн! Тегәд таднд сән болх, тадн һазр деер тооһарн олн болхит. Тер һазр үсәр болн балар байн, энүг таднд Деед Эзн, тана өвкнрин Бурхн, өгх болла[+].

4Соңс, Израиль! Деед Эзн, мадна Бурхн, – ор һанцхн Деед Эзн![+]

5Дурл Деед Эзнд, чини Бурхнд, зүркәрн, седкләрн, цуг чидләрн[+]. 6Эндр чамд мини өгчәх закрмҗс кезә чигн чини чееҗин тодлвр болтха. 7Эврәннь үрдтән давтад келҗ өгчә, даңгинд тедниг давтад бә – гертән бәәхләрн эс гиҗ хаалһд йовхларн, нөөртән орхларн эс гиҗ босхларн[+]. 8Темдг гиһәд һартан бо, чини маңнад боодһа болад бәәтхә[+]. 9Эврәннь үүднә тотхд болн балһсна ик үүднд тедниг бич[+].

10Деед Эзн, чини Бурхн, чамаг эн һазрт күргх. Энүнә тускар чини өвкнрт Абрахамд, Ицхакд болн Яковд чамд өгх болад Деед Эзн андһар өгч. Тенд ик болн цецгәлҗәх балһсд бәәнә – чини тосхсн биш. 11Гермүднь зөөрәр дүүрң – чини цуглулсн биш, худгуд – чини малтсн биш, уста үзмин болн олив модна тәрәд – чини тәрсн биш. Тенд чи цадтлан идхич! 12Болв хәләҗә, Деед Эзиг бичә март – чамаг Египетәс, мухлан һазрас көтлҗ һарһсиг. 13Деед Эзиг, эврәннь Бурхиг, икәр күндл, Терүнд цергл, Терүнә нерәр андһар өг[+].

14Тадна эргнд бәәх әмтнә талдан бурхдт бичә шүттн. 15Тадн дунд бәәх Деед Эзн, тана Бурхн, хару Бурхн. Кемр уурлхларн Тер тадниг һазр деерәс уга кех![+] 16Деед Эзиг, тадна Бурхиг, Массад Терүг сөрснлә әдләр бичә сөрәд бәәтн[+]. 17Деед Эзнә, тана Бурхна, өгсн зааврмудыг, закадыг болн зокалмудыг күцәтн. 18Терүнә нүднд чик болн сән болхиг кетн. Тегәд таднд сән болх: тадн ирәд йир сәәхн һазр эзлхит, терүг тадна өвкнрт өгх болҗ Деед Эзн андһар тәвсмн. 19Деед Эзн терүнәс тадна дәәсиг цугтаһинь көөх. Тиигҗ Деед Эзн келв[+].

20Кемр иргчдән чамас көвүнчн сурхла: «Деед Эзнә, мана Бурхна, таднд өгсн эн закврмуд, зокалмуд болн закад юн болҗахмб?»[+] 21Терүнд иигҗ хәрү өг: «Бидн Египетин хаана мухлас биләвидн. Деед Эзн күчтә һарарн мадниг Египетәс һарһҗ авв[+]. 22Мадна нүүрт Деед Эзн алдр өвәрц йовдл болн онц темдгүд үзүлв. Тернь Египетин хаанад, терүнә герт цугтан үклтә болҗана[+]. 23Эн һазрт дахулҗ авч ирәд, энүг маднд белглхәр Деед Эзн, мадна өвкнрт андһар өгсәр, мадниг болхлаг Тер Египетәс һарһҗ авв. 24Эн зокалмудыг цугтаһинь күцәтхә гиҗ Деед Эзн маднд заавр өгв. Деед Эзиг, мана Бурхиг, икәр күндлтхә гиһәд, маднд кезә чигн сән болтха гиһәд, бидн әмд-менд бәәтхә гиһәд (эндр күртл бәәсәр) тиигв. 25Кемр бидн Деед Эзнә, мадна Бурхна, өмн Терүнә даалһсар цуг эн зааврмудыг чаңһар күцәхлә – эннь мана үнн болҗана»[+].

### 7


Ханана улсиг шүтәдтәһинь хамднь уга келһнә заавр

1Деед Эзн, тана Бурхн, тадниг эзлхәр бәәх һазрт күргәд тендәс олн улс дундас: хетмүдиг, гергашмудыг, амореймүдиг, кананахныг,[†] перизмүдиг, хивеймүдиг болн евүсмүдиг көөхлә – долан келн-улс таднас тооһарн олн болн күчтә[+]. 2Деед Эзн, тана Бурхн, тедниг тадна һарт орулхла, тадн тедниг диилхлә, тиигхлә тедниг буйсаһад уга кетн! Теднлә ямаран чигн бооца бичә кетн, тедниг бичә харстн[+]. 3Теднлә бичә төрл-садн болтн, эврә күүкдән теднә көвүдт бичә мордултн. Теднә күүкдәр көвүдтән герг бичә кетн[+]. 4Эс гиҗ тедн тадна көвүдиг Нанас салһх, көвүдтн талдан бурхнд мөргцхәх! Тегәд Деед Эзн таднд уурлад, тер кемдән тадниг алх[+]. 5Иигҗ кетн: теднә тәкл тәкдг орминь хамхлтн, әрүн[†] чолудынь хамхлтн, Ашеран моддыг чавчтн, кегдлмүдинь шататн![+] 6Тадн Деед Эзнә, тана Бурхна, әрүн улс болҗанат. Һазр деер бәәх цуг әмтнәс тадниг Терүнә үнтә гисн зөөрнь болтха гиҗ Деед Эзн, тана Бурхн, шүүҗ авв[+].

7Деед Эзн таднд дурлад талдан улсас тооһарн олн гиҗ шүүҗ авсн уга. Уга, тадн тооһарн хамгин баһ биләт! 8Зуг Деед Эзн таднд дурта, тадна өвкнрт өгсн андһаран бәрҗ хадһлҗана. Эн төләд Тер тадниг авч һарв, күчтә һарарн бәрәнәс, Египетин хаана һардврас сулдхв. 9Деед Эзн, тадна Бурхн, йосндан итклтә Бурхн болҗахиг медҗ автн. Кесн бооцаһарн, Терүнд дурта болн заавринь күцәдг миңһәд үйин улс күртл, Тер итклтә[+]. 10Болв Терүг һазалсн улсиг Тер цааҗлх, цугтаһинь шулун алх![+] 11Тер учрар мини эндр таднд өгчәх зааврмудыг, зокалмудыг болн закадыг күцәтн.

12Кемр тадн эн закадыг соңсхла, кемр батар бәрәд күцәхлә, тиигхлә Деед Эзн, тана Бурхн чигн, тадна өвкнрлә кесн тер бооцанд[†] итклтә болх[+]. 13Деед Эзн таднд дурта болх, тадниг әдслх, тооһарн олн улс болхит. Деед Эзн тадна хөөт үйнриг тер һазрт әдслх, тадна һазрин урһциг, тадна буудяг, чаһриг болн олив модна тосиг, үкрмүдин төлиг, хөөдин болн ямадын төлиг әдслх (тер һазриг таднд өгх болҗ Деед Эзн тадна өвкнрт андһаран өглә). 14Цуг талдан улсас тадн икәр әдслгдхит. Тадн дунд үрн тогтдго залус, эс гиҗ күүкд улс, эс гиҗ төл тогтдго малмуд уга болх[+]. 15Тадниг Деед Эзн ямаран чигн гем-шалтгас гетлгх. Египетин үкүд гем таднд Тер илгәшго (тадн теднә тускар меднәт!). Тиим гемиг тадна дәәснд буулһх[+].

16Тадна һарт Деед Эзнә, тана Бурхна, бәрүлсн цуг улсиг алхит. Тадн тедниг хармнх зөв угат, теднә бурхдт шүтх зөв угат. Яһад гихлә тертн таднд бәрән болх[+]. 17Тадн ухалх болвзат: «Эн улс маднас тооһарн ик. Бидн яһҗ теднәс һазр булаҗ авхмб?» 18Болв бичә теднәс әәтн! Деед Эзн, тадна Бурхн, Египетин хааг болн Египетиг кевтнь яһсинь санлт. 19Эврән нүдәрн үзсн алдр болн күнд сөрлтиг, темдгүдиг чигн, өвәрц юмсиг чигн сантн. Деед Эзн, тана Бурхн, тадниг Египетәс Эврәннь күчтә делсн һарарн көтләд һарһсиг сантн. Деед Эзн, тана Бурхн, эндр тадна әәҗәх цуг олн-әмтнлә тиим йовдл һарһх[+]. 20Тер бас түргин баг теднд илгәх, әмд үлдснь, таднас бултснь чигн үкх[+]. 21Бичә әәтн, тадн дунд Деед Эзн, тана Бурхн, бәәҗәнә, алдр болн әәмшгтә Бурхн! 22(Болв Деед Эзн, тана Бурхн, тер улсиг адһл уга көөх. Таднд шулуһар тедниг алх арһ учршго, эс гиҗ тенд зерлг аңгуд таднд әәмшг болад дегд олар өсх.)[+] 23Деед Эзн, тана Бурхн, тер улсиг диилх диилвр таднд өгх. Тедн дунд Тер ик үүмә орулх, тегәд тедн алгдх. 24Теднә хаадыг диилх арһ Тер таднд өгх. Теднә нердиг мел теңгр дор тадн үлдәшгот. Нег чигн күн тадна өмн торҗ чадшго, тедниг цугтаһинь алхит.

25Теднә һарар кегдсн бурхдыг шататн. Тер кегдлмүд ширдсн цаһан мөңгнд болн алтнд авлгдҗ бичә автн, эс гихләг бәрәнд орхит. Яһад гихләг Деед Эзнд, тана Бурхнд, эн җигшүртә юмн. 26Җигшүртә юм бичә гертән орултн, эс гихлә эврән терүнлә хамдан буйсагдхит. Тиим юмн таднд җигшүртә болн йир му болтха – эн кевтән буйсагдх юмн.[†]

### 8


Деед Эзнә сә кеснә тускар медтхә гиҗәнә

1Эндр мини өгчәх зааврмудыг цугтаһинь батар бәртн, күцәтн. Тегәд тадн әмд йовхит, тооһарн олн болхит. Тадна өвкнрт Деед Эзн өгх болад андһар өгсн һазрт тадн ирәд эзлхит. 2Деед Эзн, тана Бурхн, тадниг тогтнулхин болн сөрхин төлә, 40 җилдән тадниг көдә һазрар дахулҗ йовсиг сантн. Терүнә зааврмудыг күцәҗ кехит эс гиҗ күцәҗ кешгоһитн медхәр тиигв[+]. 3Тадниг тер тогтнулад, харһнулад, манна хотар асрад йовв. Тиим хотын тускар тадн чигн, тадна өвкнр чигн меддго билә. Зуг һанцхн өдмгәр күн әмд бәәдгог таднд Деед Эзн медүлхәр седҗәв. Деед Эзнә үг болһнас күн әмд-менд җирһнә![+]

4Эн 40 җилин туршарт тадна хувцн элсн уга, тадна көл хавдсн уга[+]. 5Деед Эзн, тана Бурхн, тадниг эцк көвүһән сурһҗах кевтә сурһҗахиг медтн![+] 6Деед Эзнә, тана Бурхна, закврмудыг күцәтн, Терүнә йовсн хаалһар йовтн, Терүг икәр күндлтн.

7Деед Эзн, тана Бурхн, тадниг йир сәәхн һазрт дахулад авч ирх. Тенд усна урсхулмуд бәәнә, тиньгр һазрар болн уулмуд дундас булгуд болн һазр дор бәәдг усн хаһрад һарчана[+]. 8Буудята болн ичмәтә, уста үзмтә, инҗр, гранат болн олив модта, зөөгин балта һазрт тадниг Деед Эзн авч ирх. 9Эн һазрт тадн өлн бәәшгот, юн чигн дуту болшго. Терүнә чолудт төмр бәәнә, уулас улан мөңг авч чадхит. 10Цадхларн таднд йир сәәхн һазр өгсн Деед Эзиг, тана Бурхиг, магттн.

11Хәләтн, Деед Эзиг, тана Бурхиг бичә марттн. Мини эндр таднд келҗәх Терүнә зааврмудыг, закадыг болн зокалмудыг цугтаһинь күцәтн. 12Тадн цадтлан хот идхләрн, сән гермүд бәрхләрн, терүндән бәәхләрн, 13олн бод болн үүрмг малта, дала цаһан мөңгтә болн алтта, олн зүсн-зүүл зөөртә болхларн, 14бичә караглтн, Деед Эзиг, тана Бурхиг, бичә марттн. Тер тадниг Египетәс, бәрәнәс һарһҗ авла[+]. 15Тадниг ик гидг болн әәмшгтә көдә һазрар, хорта моһас болн чим хорхас дундаһар, хагсу болн усн уга һазрар дахулҗ йовулв. Тадна төлә хад чолунас ус Тер һарһв[+]. 16Көдә һазрт Тер тадниг манна хотар асрв. Тиим юм тадна өвкнр меддго билә. Тадниг Тер тогтнулад болн сөрәд бәәхләрн, хөөннь таднд сән болтха гиҗ санҗав[+]. 17Эврә чидләрн эн зөөриг кевтнь олв гиҗ бичә сан! 18Деед Эзиг, тана Бурхиг, санҗ йовтн. Таднд зөөрән олхд Тер дөң болҗана. Эндр өдр күртл тадна өвкнрлә кесн бооцаг Тер бәрҗәнә.

19Кемр тадн Деед Эзиг, тана Бурхиг, мартад, талдан бурхд дахад, теднд шүтәд мөргхләг, тиигхлә маһд уга тадн үкхит. Энүнә тускар тадниг эндр саглҗанав! 20Деед Эзн тадна өмн, уга кеҗәх тер әмтнлә әдл, тиигҗ тадн үкхит. Яһад гихлә тадн Деед Эзнә, тана Бурхна, үг соңссн угат.

### 9


Израилин эврә үнн йовдлын төлә биш

1Соңстн, Израилин улс! Ода тадн Йордан һолыг һатлҗанат. Тенд таднас тооһарн олн болн чидлтә, батар бәргдсн ик болн теңгрт күрм балһсдта, 2ик болн өндр[†] нурһта анакмуд[†] гидг әмтнә һазр авхар седҗәнәт. Әмтн ю келҗәхинь тадн медләт, соңслат эсий: «Анакмудыг кен дааҗ сөрлцх?!»[+]

3Деед Эзн, тана Бурхн, тадна өмн һал мет цугинь шатаҗ йовхиг ода медҗ автн. Тедниг Тер алад, таднд диилвр өгчәнә. Тегәд тадн Деед Эзнә андһар өгсәр теднә һазриг булаҗ авад, шулуһар тедниг алхит[+]. 4Деед Эзн, тана Бурхн, тедниг көөһәд һарһхла, бийдән бичә келтн: «Чикәр бәәснд мадниг эн һазр эзлтхә гиҗ Деед Эзн нааран авч ирв». Уга, тер олн келн-улс хорта йовдл һарһснд Деед Эзн теднә һазриг таднд өгчәнә![+] 5Тадн ирәд, теднә һазриг эзләд авхит. Тернь зөвтә болн чикәр кесәр биш болҗана. Яһад гихлә Деед Эзн, тана Бурхн, эн һазриг таднд өгчәхләрн, тер әмтиг бурута гиҗ тоолҗана. Дәкәд тадна өвкнрт – Абрахамд, Ицхакд болн Яковд – өгсн андһаран күцәхәр тиигв[+]. 6Деед Эзн, тана Бурхн, тер йир сәәхн һазриг эзлтхә гиҗ өгхләрн, таднд чикәр бәәснд биш (уга, тадн йир зүткә улст!).


Хорив уулын хаҗуд шүтәнд мөрглһнә тускар сана оруллһн

7Көдә һазрт тадн Деед Эзиг, тана Бурхиг, яһҗ уурлулсан сантн, бичә марттн. Египетәс һарсн өдрәс авн нааран иртлән Деед Эзнә өмнәс тадн мел буцад йоввт. 8Хоривин хаҗуд тадн Деед Эзиг йир уурлулвт. Тиигхд Тер тадниг мел ка цокхар седлә[+].

9Уул деер һарад Деед Эзнә таднла кесн Бооцана хавтха чолуд[†] авхин төлә, би тенд хот идлго, юм уулго 40 өдр, 40 сө давулув[+]. 10Деед Эзн нанд Бооцана[†] хойр хавтха чолу өгв. Хамцана әмтн цугтан хургт хурхла, уул деер шатҗах һалас Деед Эзнә келснь цугтан, Бурхна һарар тер чолуд деер бичгдҗ[+].

11Тегәд 40 өдр, 40 сө давв. Деед Эзн нанд хавтха хойр чолу өгв. Теднь Бооцана чолуд. 12Деед Эзн нанд келв: «Шулуд, бу! Египетәс чини көтлҗ һарһсн әмтн керг уга болҗана. Мини зааһад закчасн хаалһас тедн шулун хаҗиһәд эргв! Тедн бийдән цутхсн кегдл кеҗ»[+].

13Деед Эзн нанд келв: «Эн әмтнә зүткәһинь Би үзҗәнәв! 14Намаг бичә хөрҗ бәр. Би тедниг алнав, теңгр дор теднә нердиг биллнәв. Чамас болхла, теднәс чидлтә болн тооһарн олн улс үүдәнәв»[+].

15Би хәрү эргәд уулас буувув. Уул һалар падрад шатв. Мини һарт Бооцана хойр хавтха чолун билә. 16Деед Эзнә, тана Бурхна, өмн тадн үнндән килнц һарһситн би үзүв – бийдән бүрүһин цутхсн кегдл кеситн үзүв. Деед Эзнә закч заасн хаалһас тадн шулун хаҗиввт! 17Тегәд би хойр хавтха чолудыг һазр деер хайлав – тадна нүүрт тедниг хамхлув. 18Дарунь би дәкн Деед Эзнә өмн түргүр унув. Дәкн 40 өдр болн 40 сө хот идсн угав, юм уусн угав. Деед Эзнд дурго юм кеһәд, Терүг уурлулад, тадн килнц һарһснд би тиигүв[+]. 19Нанд әәмшгтә болв, Деед Эзн уурлсн цухлдан болн һалзурхларн тадниг алхар седҗәв. Болв эн саамд Тер намаг бас соңсв. 20Деед Эзн Ахаронд бас дегд уурлв. Терүг алхар седв, болв тиигхд би Ахарона төлә бас сурув. 21Тадна килнц – цутхад кесн бүрүг би шатачкув, хамхлув, үүлүв, тоос кеһәд зүлгәд үүлүв. Тер тоосиг уулас һооҗҗасн уснд хайлав[+].

22Тадн Деед Эзиг Таверад чигн, Массад чигн, Киврот-Таавад чигн уурлулвт[+]. 23Кадеш-Барнеаһас хаалһд һартн гиҗ Деед Эзн таднд закхлаг, Тер иигҗ келхлә: «Йовад Мини өгчәх һазриг тадн эзлтн!» Болв тадн Деед Эзиг, тана Бурхиг, соңссн угат, итксн угат. Терүг оньгтан авсн угат[+]. 24Тадниг мини медснәс авн, Деед Эзиг тадн соңслго бәәввт!

25Би Деед Эзнә өмн түргүр унад 40 өдр, 40 сө сунад кевтүв. Яһад гихлә Тер тадниг алнав гиҗ келв. 26Би Деед Эзиг сурҗ эрүв: «Деед Эзн Бурхн, Эврәннь улсиг, Эврәннь зөөриг бичә алтн! Тедниг Та Эврәннь алдр күчәр сулдхвт, чидлтә һарарн тедниг Египетәс көтлҗ һарһвт[+]. 27Эврәннь мухла Абрахамиг, Ицхакиг болн Яковиг тодлтн, эн әмтнә һацҗах заңгиг бичә хәләтн, терүнә буруг болн килнциг бичә хәләтн. 28Эс гиҗ мадниг Тана көтлҗ һарһсн һазрт келцхәх: „Деед Эзн өгнәв гисн һазртан тедниг күргҗ чадсн уга. Теднд дурго болв, тегәд тедниг алхар көдә һазр тал дахулад йовв“[+]. 29Болв тедн Тана улс болн Тана зөөр. Тедниг Та Эврәннь алдр күчәрн, делгү һарарн дахулҗ һарһвт!»

### 10


Хорив уулын хаҗуд болсн йовдлын тускар цааранднь келлһн

1[•]Тер цагт Деед Эзн нанд келв: «Чолунас кевләд, урдкла әдл, хойр хавтха чолуна өөһинь авад ке. Тегәд Нан тал уул деер һарч ир. Дәкәд бас модн хәәрцг ке[+]. 2Тер хавтха чолуд деер Би чини урднь хамхлсн хавтха чолуд деер бичәтә үгмүд бичнәв. Тедниг чи хәәрцг дотр тәвхич»[+]. 3Акация моднас би хәәрцг кевүв, урдкла әдл хойр хавтха чолу өөһинь авад кевүв. Тегәд хавтха чолудан һартан авад уул деер һарув[+]. 4Деед Эзн тедн деер түрүн саамд бичсән шинәс бичв: Арвн Заавр, эдниг таднд уул деер шатчах һалас хамцана цуг улсин цуглрсн өдр соңсхла. Нанд Тер хавтха чолуд өгв[+]. 5Би эргәд, уул деерәс бууһад, эврәннь кесн хәәрцгт тәвүв. Деед Эзнә заасар хәәрцгт тедн бәәнә[+].

6Израилин улс Беэрот-Бене-Яакан гидг һазриг үлдәһәд, Мосера тал ирцхәв. Тенд Ахарон өңгрв, тенд терүг оршав. Терүнә ормд Элеазар көвүнь гелң[†] болв[+]. 7Тендәс тедн Гудгода тал ирцхәв, Гудгодас олн һооҗур гүүҗәх Йотвата тал ирцхәв[+].

8Тер цагт Деед Эзн Левин отг йилһҗ һарһв. Эн отгт Деед Эзнә Бооцана[†] хәәрцг авч йовх даалһвр, Деед Эзнә өмн бәәх, Терүнд церглх, Терүнә нерәр әдслх даалһвр өггдв. Эннь ода күртл тиигҗ кегднә[+]. 9Левин улс тегәд чигн ахнрлаһан әдл һазрин әңгән болн хүвән авсн уга. Теднә хүвнь – Деед Эзн Эврән, теднд үгән өгсн Деед Эзн, тадна Бурхн[+].

10…Түрүн саамд бәәснлә әдләр уул деер би 40 өдр, 40 сө бәәвүв. Эн саамд бас намаг соңсад Деед Эзн тадниг алхар седсн уга[+]. 11Тер нанд келв: «Йов, әмтиг дахулад хаалһд һар. Теднә өвкнрт Би андһар өгсәр, тедн йовад тер һазриг эзлх йоста»[+].


Деед Эзн Израиләс ю некчәхин тускар

12Израилин улс! Деед Эзн, тана Бурхн, негхн сурвр таднас сурҗана: Деед Эзиг, тана Бурхиг, икәр күндлтн, Терүнә хаалһар йовтн, Терүнд дурлтн, Деед Эзнд, тана Бурхнд, зүркәрн болн седкләрн кевтнь церглтн. 13Деед Эзнә зааврмудыг болн зокалмудыг күцәтн, тедниг Би эндр тадна сә хәәҗ соңсхҗанав[+]. 14Теңгр болн теңгрин цаадк теңгр, һазр деер бәәх юмс кевтән Деед Эзнә болҗана[+]. 15Зуг Деед Эзн һанцхн тадна өвкнриг хәәрлҗәнә. Олн улс дундас тадниг, теднә хөөт үйнриг шүүҗ авв (эннь эндр күртл тиим)[+]. 16Тегәд тадн соңсхврта болтн, хөөннь бичә буцад бәәтн[+]. 17Яһад гихлә Деед Эзн, тана Бурхн, – бурхд деер Бурхн болн нойд деер Нойн. Тер – алдр Бурхн, күчтә болн әәмшгтә. Тер үннч, авлһ авдго[+]. 18Белвсн гергчүдин болн өнчнә зөвинь Тер харна. Нүүҗ ирсн әмтнд Тер дурта, теднд хот болн хувц өгнә[+]. 19Тадн чигн нүүҗ ирсн әмтнд дурлтн, яһад гихлә тадн эврән Египетд нүүҗ ирсн улс биләт[+].

20Деед Эзиг, эврәннь Бурхиг, икәр күндлтн. Терүнд церглтн, итклтә болтн, Терүнә нерәр андһаран өгтн[+]. 21Тер – тадна туурмҗ, Тер – тана Бурхн. Тадна төлә Тер алдр болн догшн кергүд күцәв. Тедниг тадн эврәннь нүдәрн үзвит. 22Тадна өвкнр Египетд ирхләрн, тооһарн тедн 70 күн бәәҗ, ода Деед Эзн, тана Бурхн, тадниг тооһарн теңгрт бәәх оддта әдл олн болдгар өскәв[+].

### 11

1Деед Эзнд, тана Бурхнд, дуран өгтн, кезә чигн Терүнә тәвҗәх неквриг, зокалыг, закаг болн заквриг күцәтн.


Деед Эзнә алдр кергин тускар тодлх кергтә

2Тодлад автн! Эннь цугтан тадна үрдлә болсн йовдл биш. Тедн Деед Эзнә, тана Бурхна, өгсн сурһмҗиг үзсн уга, Терүнә алдр кергүдиг чигн, Терүнә күчтә һариг, Терүнә делгү күчиг чигн, 3онц темдгүдиг болн йовдлмудыг чигн, Египетд Терүнә күцәсиг чигн үзсн уга. Египетин хаанла ю кев, терүнә цуг орн-нутгла яһв! 4Египетин дәәчнриг, мөрдинь болн мөр зүүдг тергдинь яһв! Египетин әмтн тадна ардас көөлдхлә, Тер Улан теңгсин[†] ус орулад, тедниг алв. Эндр күртл эннь тиим[+]. 5Тадниг нааран йовҗ йовтл көдә һазрт Тер ю кев![+] 6Рубена хөөт үйнрт, Элиавин көвүдт – Датан болн Авирам хойрт – Тер ю кев! Израилин улсин бәәрнә дунд һазр шуурад, тедниг өрк-бүлтәһинь, бәәсн шатрмудтаһинь болн малтаһинь зальгв[+].

7Тадн Деед Эзнә кесн алдр йовдлмудыг цугтаһинь үзвит! 8Тегәд ода таднд мини келҗәх зааврмудыг цугтаһинь күцәтн. Тегәд тадн чидлтә болхит, күрхәр йовх һазртан күрәд, терүг эзлхит. 9Тегәд тадна өвкнрт болн таднд, теднә хөөт үйнрт Деед Эзнә өгнәв гисн һазрт удан бәәхит. Тер һазр үсәр болн балар байн[+].

10Тадна күрхәр йовх болн эзлхәр бәәх һазр, салад һарсн Египетлә әдл биш. Тер һазрт тадн тәрәнә эк хаяд, терүг һарудын күнд көдлмш мет кеһәд усллат. 11Тадна күрәд эзлхәр йовх һазр мел уулмуд болн тиньгр һазрмуд, теңгрәс хурар услгдна[+]. 12Эн һазриг Деед Эзн, тана Бурхн, килмҗән өгәд хәләҗәнә. Терүг даңгин җилин эргцд Тер хәләҗәнә.


Әдсллһн болн харалһн

13«Кемр тадн Мини эндр өгчәх зааврмуд соңсхла, Нанд – Деед Эзнд, тана Бурхнд, дурта болхла, Нанд зүркәрн болн седкләрн шүтхлә,[+] 14тиигхлә Би тадна һазрт цагтнь хур орулад бәәхүв. Намрин хур болн хаврин хур орулхув. Таднд буудя, чаһр болн олив модна тосн кезә чигн бәәх[+]. 15Тадна мал идшлдг һазрт ноһан урһдгар кенәв. Тегәд тадн өлн бәәшгот»[+].

16Хаалһасн хаҗиһәд талдан бурхнд авлгдад шүтхәсн саглтн. 17Эс гихлә Деед Эзн таднд уурлад теңгриг хаах. Тиигхлә хур оршго, һазр урһц өгшго, Деед Эзнә өгчәх йир сәәхн һазр деерәс тадн шулун уга болхит.

18Мини келҗәх эн үгмүд кезә чигн тадна сананд болн уханд бәәтхә. Тедниг темдг гиһәд һартан боотн, маңнадтн боодһа болад бәәтхә[+]. 19Тедниг үрдтән дасхтн. Гертән бәәхләрн, хаалһдан йовхларн, унтхларн эс гиҗ босхларн кезә чигн терүг давтад бәәтн[+]. 20Гериннь үүднә мөрд болн балһсна ик үүднд терүг бичтн[+]. 21Тегәд тадна җирһл болн тадна үрдин җирһл, Деед Эзн тадна өвкнрт өгх болад андһар өгсн һазр деер, ут болх. Теңгр һазр деер бәәтл тиим болх.

22Кемр тадн мини келҗәх заавриг цугтаһинь күцәхлә, Деед Эзнд, тана Бурхнд, дурта болхла, кезә чигн Терүнә хаалһар йовхла, Терүнд иткхлә, 23тиигхлә Деед Эзн цуг эн келн-улсин һазриг таднд өгх. Тадн бийәсн олн болн чидлтә улсин һазриг эзлхит. 24Тадна көл ишксн ямаран чигн һазр тадна болх. Көдә һазрас Ливан күртл, Епрат һолас Барун үзгин теңгс[†][*] күртл цугтан тадна зөөр болх[+]. 25Кен чигн таднла зөрлцҗ чадшго. Тадна орх ямаран чигн һазрар Деед Эзн таднас әәх болн сүрдх бәәдл учрах. Тиим болхиг Тер таднд андһар өглә[+].

26Тегәд эндр би таднд әдсллһ эс гиҗ харал гиҗ йилһҗ автн гиҗәнәв[+]. 27Кемр тадн мини эндр келҗәх – Деед Эзнә, тана Бурхна, заквр соңсхла, тадн әдсллһ авхит[+]. 28Кемр тадн Деед Эзнә, тана Бурхна, заавр эс соңсхлаг, эндр мини орулсн хаалһас хаҗиһәд талдан меддго бурхд дахад йовхла – харалд күрхит[+]. 29Тадна эзлхәр йовх һазрт тадниг Деед Эзн, тана Бурхн, авч ирхлә, Гаризим уул деер йөрәл тәвтн, Гевал уул деер харал тәвтн[+]. 30(Эн уулмуд Йордана ца бәәнә. Тенд Аравад бәәсн кананахна[†] һазрт, хаалһ барун үзг тал һарна. Тернь Морэн хар моддас хол биш, Гилгалын хаҗуд бәәнә.)[+]

31Ода тадн Деед Эзнә, тана Бурхна, өгчәх һазриг эзлхин төлә Йорданиг һатлҗанат. Терүг эзләд, тенд бүүрләд бәәхит. 32Мини ода зааҗах зокалмудыг болн закадыг цугтаһинь батар бәрәд күцәтн!

### 12

1Деед Эзн, тана өвкнрин Бурхн, таднд өгчәх һазрт бәәхләрн батар бәрәд болн күцәх зокалмуд болн закад эн. Тер һазрт бәәсн деерән оньдинд тедниг күцәтн.


Тәкл тәклһнә орм болн диг-даран

2Өндр[†] уулмуд деер, довуд деер, сагсхр модн болһн дор тадна булаҗ авсн һазрин әмтн эврәннь бурхдт шүтҗәсн әрүн[†] бәәриг хамхлтн. 3Теднә тәклин ормиг хамхлтн, әрүн чолудынь хамхлтн, Ашеран моддыг шататн, бурхна кегдлмүд уга кетн! Тер ормсар теднә туск ямаран чигн тодлвриг биллтн[+]. 4Деед Эзнә, тана Бурхна, төлә тиим юмс бичә кетн!

5Тадн Деед Эзнә, тана Бурхна, өмн үзгдхин төлә тер ормд иртн, зуг Терүнә шүүҗ авсн тадна нег отгин һазрт одтн. Терүгәр Деед Эзн Эврәннь нернә төлә бәәр кех. 6Шатах бәрцд орулх болн бәрц бәрх юмсан, эврәннь урһцин арвна әңгинь болн тәвцән, андһар өглһнә бәрцс болн эврә дурар өгчәх бәрцс, бод болн бог малмудын түрүңк төлинь тиигәрән авч иртн. 7Тенд Деед Эзнә, тана Бурхна, өмн нәәрән кетн. Эврәннь күч-көлснә күцәмҗднь байрлтн, өрк-бүләрн нәәрән кетн. Яһад гихлә Деед Эзн, тана Бурхн, тадниг әдсллә[+].

8Ода энд, күн болһн эврәннь сансарн, мадна кеҗәснлә әдләр, тадн тенд кех зөв угат. 9Ода тадн Деед Эзнә, тана Бурхна, санамр бәәршлтхә гиһәд өгчәх тер һазрт болн авх әңдән күрәд угат[+]. 10Болв тадн Йордан һолыг һатлад Деед Эзнә, тана Бурхна, эзлтхә гиһәд өгчәх һазрт бүүрлхит. Тер таднд эвтә җирһл өгх, тадниг бүслҗәх дәәснәс харсх. Тадн әәмшг уга бәәхит. 11Деед Эзн Бийиннь төлә нег орм йилһҗ авх. Тегәд мини заасар, тадн шатах бәрцд орулх болн бәрц бәрх юмсан, эврәннь урһцин арвна әңгинь болн тәвцән чигн, Деед Эзнд өгсн андһарин сән бәрцсән чигн авч иртн. 12Тенд Деед Эзнә, тана Бурхна, өмн нәәрән кетн. Таднла хамдан тадна көвүд болн күүкд, мухла залус болн мухла күүкд улс, бас тадна балһснд бәәдг левитмүд[†] нәәрлтхә. Таднар болхлаг, теднд эврә әңг һазр болн хүв һазр угалм[+].

13Һазр болһнд бичә шаталһна авъяс күцәтн. 14Зуг Деед Эзнә йилһҗ авсн тадна нег отгин һазрт шаталһна бәрцсән күцәтн, дәкәд мини заасиг цугтаһинь кетн.

15Болв тадн эврәннь балһснд дурта цагтан малан алад, махинь идҗ чадхит. Терүг тадн малын тооһас иштә Деед Эзнә, тана Бурхна, евәләр кехит. Терүг цевр[†] диг-дара бәрҗәхнь, эс бәрҗәх әмтн гөрәснә эс гиҗ буһ-марлын мах идҗәх мет, эн махиг идҗ чадҗана. 16Зуг цусинь бичә хотд орултн, һазр деер уснла әдләр асхтн![+]

17Эврәннь балһснд буудяһасн, чаһрасн болн олив тоснас арвдгч әңгинь идшго болҗанат. Тедү мет бод болн үүрмг малын түрүн төлин мах, андһар өгсн бәрцәс, эврә дурарн авч ирсн бәрцәс болн тәвцәс идшго юмн. 18Тедниг мел Деед Эзнә, тана Бурхна, өмн йилһҗ авсн ормд идтн. Тегәд таднла хамдан терүг тадна көвүд болн күүкд, мухла залус болн мухла күүкд улс, дәкәд тадна балһснд бәәдг левитмүд идтхә. Деед Эзнә, тана Бурхна өмн, байрлтн, эврәннь күч-көлснә ашт байрлтн! 19Тегәд хәләлт, эврә һазр деер җирһәд бәәхләрн, левитмүдиг бичә марттн[+].

20Деед Эзн, тана Бурхн, урднь келсәрн, тадна эзлх һазриг икдүлхлә, тадн идхәр седәд мах хәәхлә, тиигхлә кезә чигн дурндан идҗ чадҗанат. 21Кемр Деед Эзнә, тана Бурхна, нернәннь төлә йилһҗ авсн орм таднас хол болхла, таднд мини заксар Деед Эзнә өгсн бод эс гиҗ үүрмг малыг эврәннь балһсндан алтн. Тегәд дурта цагтан доран идтн. 22Тер махиг, гөрәснә эс гиҗ буһ-марлын махн мет, цевр диг-дара бәрҗәхнь, эс бәрҗәхнь идҗ чадҗана. 23Зуг цусинь хотд орулҗ бичә идтн, юңгад гихлә цусар әмд бәәдмн. Җирһлин әмиг махнла хамднь бичә идтн![+] 24Цусиг хотд орулҗ бичә идтн, уснла әдләр һазр деер асхтн. 25Терүг бичә идтн, тегәд таднд болн тадна хөөт үйнрт сән болх. Яһад гихлә чини кеҗәх юмс Деед Эзнд таасгдх.

26Зуг әрүн бәрцсиг болн андһар өгәд белдсн тәвциг Деед Эзнә йилһҗ авсн ормд авч ирхмн болҗанат. 27Шаталһна бәрциг болн махинь, болн цусинь Деед Эзнә, тана Бурхна, тәклин ормд шататн. Эвцлһнә бәрцин[†] цусиг Деед Эзнә, тана Бурхна, тәклин ормд асхх кергтә. Терүнә махинь тадн идҗ чадҗанат.

28Мини таднд заксн цуг бооцасиг батар бәрәд күцәтн. Тегәд таднд болн тадна хөөт үйнрт кезә чигн сән болх. Яһад гихлә тадна кеҗәх керг Деед Эзнд, тана Бурхнд, сән болн чик болх.


Шүтәнд мөрглһиг хөрлһн

29Деед Эзн, тана Бурхн, тадна күрхәр йовх һазриг эзлхин төлә теднә улсиг алх. Тадн тер һазриг эзләд тенд бәәрлхит. 30Тегәд тедниг алсна хөөн, тадн меклгдәд бичә бәргдтн, саглтн. Теднә бурхдын тускар бичә суртн. «Эн улс яһҗ эврәннь бурхдт шүтҗәлә? Бидн бас тиигҗ кенәвидн», – гиҗ бичә келтн. 31Тиим юм Деед Эзнә, тана Бурхна, төлә бичә кетн! Тедн Деед Эзнд җигшүртә болн дурго юм бурхнаннь төлә һарһҗав. Эврәннь бурхдын төлә тедн нам һарһсн көвүдән болн күүкдән шатадг бәәҗ!

32Мини таднд заксиг батар бәрәд күцәтн. Энүн деер нег чигн юм бичә немтн, бичә хастн[+].

### 13


Шүтәнд мөрглһиг түкрсн күн алгдх

1Кемр тадн дунд әәлдәч[†] эс гиҗ зүүд тәәлдг күн бәәһәд, таднд онц темдг эс гиҗ өвәрц юм үзүлх болҗ келхлә, 2терүнә келснь күцхлә, тер кемдән тадниг талдан меддго бурхд дахад шүттхә гихлә, –[+] 3тер әәлдәчиг эс гиҗ зүүд тәәлдг күүг бичә соңстн! Эннь Деед Эзн, тана Бурхн, зүркәрн болн седкләрн тадн Терүнд дурта угаһинь медхәр тадниг сөрҗәнә. 4Деед Эзнә, тана Бурхна, ардас дахтн. Терүг икәр күндлтн, Терүнә заавриг күцәтн, Терүг соңстн, Терүнд шүттн, Терүнд кезә чигн итктн! 5Тер әәлдәч эс гиҗ зүүд тәәлдг күн болхла, алгдх йоста. Яһад гихлә тер Египетәс тадниг көтлҗ һарһсн болн мухлан һазрас сулдхсн Деед Эзнә, тана Бурхна, тускар худл келҗәв. Деед Эзнә, тана Бурхна, заасн хаалһас тер күн тадниг хаҗилһхәр седв. Тиим хорта йовдлыг бәәрнәсн уңгарнь уга кетн![+]

6Чини һарлцсн ах-дү, эс гиҗ көвүнчнь, эс гиҗ күүкнчнь, эс гиҗ чини дурта гергн, эс гиҗ әмн мет хәәртә иньгчнь нуувчар чамаг талдан бурхдт йовад шүттхә гиҗ ээрәд сурад чигн бәәх. Тиим бурхдиг чи чигн, чини эцк-өвкнр меддго билә. 7Эн бурхд чини эргнд бәәдг, хоша бәәдг эс гиҗ холын һазрт нег захаснь талдан зах күртлнь бәәдг цуг әмтнә бурхд. 8Тер күүнд бичә зөвән өг, бичә соңс! Терүг бичә хармн, бичә терүнд зов, бичә терүг харс[+]. 9Ал терүг! Терүг цааҗлхла, чи түрүләд цокх зөвтәч, наадкснь чини дару[+]. 10Тер күүг чолуһар шивәд алтн. Яһад гихлә тер тадниг Египетәс, мухлан һазрас, көтлҗ һарһсн Деед Эзиг, тана Бурхиг, үлдәтхә гиҗ ээрҗ сурҗав![+] 11Израиль[†] кевтән медәд әәцхәх, хөөннь кен чигн күн тадн дундас тиим йовдл һарһшго!

12-13Таднд Деед Эзнә, тана Бурхна, бәәтхә гиһәд өгсн балһсдын негнднь, тадниг му саната әмтн талдан тадна меддго бурхдт шүттхә гиһәд ээрәд сурад бәәсиг соңсхларн, 14терүг шинҗләд медҗ ав, сәәнәр сурҗ ав. Кемр тернь үнн болад, тадн дунд йосндан тиим җигшүртә йовдл һарсн болхла, 15тиигхлә тер балһсна әмтиг цугтаһинь үлдәр алтн! Балһсиг цугтаһинь болн балһснд бәәдг юмсиг малтаһинь хамднь буйсатн – үлдәр цокад алтн! 16Олвриг цугтаһинь талвң деер цуглулад, балһсиг олвртаһинь хамднь шататн. Эннь Деед Эзнд, тана Бурхнд, шаталһна бүкл бәрц болх. Эн балһсн мөңкинд күн уга довун болад, дәкҗ мел тосхгдшго. 17Буйсагдсн юмнас нег чигн юмн тадна һарт бичә үлдтхә! Тегәд Деед Эзн эврәннь цухлан үлдәх, таднд хәәрлтән күргх, тадниг хармнх, тадна эцк-өвкнрт андһар өгсәрн таднас олн тоота улс кех. 18Кемр тадн Деед Эзиг, тана Бурхиг, соңсхла, Терүнә зааврмудыг күцәхлә тиим болх. Эндр таднд би терүнә тускар келҗәнәв. Эннь Деед Эзнд, тана Бурхнд, тааста керг күцәх болҗанат.

### 14


Олн бурхнд шүтдг әмтнә оршалһна авъясмудыг хөрлһн

1Тадн – Деед Эзнә, тадна Бурхна, көвүд болҗанат. Үксн күүндән һундл төрҗ уульхларн, бичә бийдән керчсн сөрв һарһтн, маңна деерк үсән бичә хустн[+]. 2Яһад гихлә тадн Деед Эзнә, тадна Бурхна, әрүн[†] улс болҗанат. Һазр деерк улсас цугтаһаснь тадниг Деед Эзн шүүҗ авхларн, тадниг Терүнә бийиннь улс болтха гиҗ тиигв[+].


Цевр болн цевр биш малмудын тускар

3[•]Ямаран чигн җигшүртә юм бичә идтн. 4Тадна идҗ болх малмуд эн: үкр, хөн, яман, 5буһ-марл, гөрәсн, зерлг тек, зерлг бух, антилопа, уулын хуц. 6Хойр турута кевлһән кевдг малмудыг цугтаһинь идҗ чадҗанат. 7Болв тедн дундас темәг, туулаг болн дамаг бичә идтн (тедн кевлһән кевдг болв чигн, турунь салу биш, таднд тедн цевр биш).[†] 8Һаха бас бичә идтн (теднә туру салу болв чигн кевлһ кевхш, таднд тер цевр биш). Теднә мах бичә идтн, күшинь бичә көндәтн.

9Усна әмтә тоотыг, сервәтә болн хачрста юмсиг идтн. 10Зуг сервә болн хачрсн уга юмсиг бичә идтн – тедн таднд цевр биш.

11Ямаран чигн цевр шовуд идх зөвтәт. 12Идшго шовуд эн: һәрд, ик махсг шовун, скопа, 13канюк, элә, зүсн-зүүл гекс шовуд, 14зүсн-зүүл керәс, 15темән шовун, сипуха, цах, зүсн-зүүл начн шовуд, 16неясыть, шар шовун, һурвлһин тохмта шар шовун, 17көдә һазрин һурвлһ, харцх, хар һалун, 18ханчилду шовун, зүсн-зүүл көк хутн, цоклур шовун болн бавуха. 19Нисдг хорха-хотн цугтан таднд цевр биш. Тедниг идҗ болшго. 20Болв нисдг цевр ямаран чигн юмсиг идх зөвтәт.

21Зовлһ бичә идтн. Тиим махиг тадна балһсдар бәәх нүүҗ ирсн әмтнд өгтн, тедн идтхә. Эс гиҗ талын улст хулдтн. Тадн Деед Эзнә, тадна Бурхна, әрүн улс болҗанат.

Ямана хурһиг экиннь үснд бичә чантн[+].


Арвна хүвин тускар

22Эврәннь тәрәнә урһцин цугтаһаснь арвна әңгинь салһтн. Тадна тәрәнд урһсн цуг тоотаснь салһтн. Җил болһн тиигҗ кетн[+]. 23Буудяһас, чаһрас болн олив тоснас арвдгч әңгинь, бас бод малын болн үүрмг малын түрүн төлин махиг тадн Деед Эзнә, тадна Бурхна, өмн Терүнә йилһҗ авх ормд идтн. Терүгәр Бийиннь нернд бәәр кеҗ авх. Тиигҗ тадн кезә чигн Деед Эзиг, тадна Бурхиг, икәр күндлдг дасхит. 24Болв тиигәрән йовхд дегд удан болх, энүг цугтаһинь күргх чидл таднд күрлго чигн бәәх. Яһад гихлә, Деед Эзнә, тадна Бурхна, нерн туурдгар йилһҗ авсн орм[†] таднас хол болад чигн бәәх. Тадниг Деед Эзн, тадна Бурхн әдслснә хөөн 25энүг цугтаһинь цаһан мөңгнәс сольтн.[†] Тегәд һартан цаһан мөңгтә Деед Эзнә, тадна Бурхна, йилһҗ авх орм тал йовтн. 26Тенд эн цаһан мөңгәр дурта юман сольҗ автн – бод болн үүрмг мал, чаһр болн искәсн әрк, авхар седсән авхит. Тенд Деед Эзнә, тадна Бурхна, өмн эврәннь өрк-бүләрн хамдан нәәрлтн! 27Тиигхләрн тадна балһснд бәәдг левитмүдин[†] тускар бичә марттн. Теднд таднла әдл эврә гисн һазрин әңг болн хүв угалм[+].


Һурвдгч җилин арвна хүвин тускар

28Һурвдгч җилин чилгчәр эврәннь тәрәнә урһцас эн җилә хүв – арвдгч әңгинь – балһсна ик үүдн тал авч одтн[+]. 29Левитмүд (теднд таднла әдл эврә гисн һазрин әңг болн хүв угалм) болн нүүҗ ирсн әмтн, тадна балһснд бәәдг өнчн-өвүнь чигн, белвсн әмтн чигн ирәд цадтлан идцхәг! Тегәд тадниг Деед Эзн, тадна Бурхн, кеҗәх кергитн әдслх.

### 15


Өрнәс болн мухла бәәдләс сулдхлһна диг-даран

1Долан җил болад күүнә өринь тәвҗ өгтн[+]. 2Өөрхн күүндән өгйәһәр өгсн юман хәрү сурлго өринь тәвҗ өгтн. Израилин өөрхн күүнәсн, эврәннь ах-дүүһәсн, Деед Эзнә өмн өриг тәвҗ өгчәх цагт өр некдмн биш. 3Талын күүнәс өринь некҗ чадҗанат, болв эврәннь әмтнә өриг тәвҗ өгтн[+].

4Зуг тадн дунд угатя әмтн бәәшго болҗана. Яһад гихлә, эзлтхә гиһәд Деед Эзнә, тана Бурхна, өгчәх һазрт тадниг Тер элвгәр әдслх. 5Кемр тадн Деед Эзиг, тана Бурхиг, соңсхла болн батар бәрәд, мини эндр келҗәх Терүнә зааврмудыг цугтаһинь күцәхлә, тиим болх. 6Деед Эзн, тана Бурхн, тадниг әдслхәр андһар урднь өгсәр, тадн олн келн-улст өгйәһәр өгхит, эврән болхла өгйәһәр юм авшгот. Тегәд олн келн-улсиг һардхит. Тедн тадниг закршго болҗана[+].

7Деед Эзнә, тадна Бурхна, таднд өгчәх һазрт, ямаран чигн балһсдт кемр тадн дунд тадна отга улсас тер бийнь угатя әмтн бәәхлә, – тиигхлә бичә аврлт уга зүрктә бол, теднәс бичә хармн. 8Чини һар өгәнч болг. Терүнд кергтәһинь хәәҗәсәрнь хармнлго өгйәһәр өг[+]. 9Чини зүркнд му санан орхас сагл. Доладгч җил – өриг тәвҗ өгдг җил – өөрдҗ йовхиг ухалад, эврәннь угатя ахнр-дүүнрән дургоһар хәләһәд сурсинь өглго бәәввзәч. Тиигхлә тер Деед Эзиг дуудад мөргх, тегәд чамд килнц буух! 10Өгйәһәр өг, зуг тиигхләрн бичә уурл. Чамаг Деед Эзн, чини Бурхн, һарарн кеҗәх цуг кергичн әдслх. 11Эн һазрт кезә чигн угатя әмтн бәәх, тегәд би чамд герәслҗәнәв: чини һазрт бәәдг эврә угатя ахнр-дүүнртән өгйәһәр өгчә, чини һар өгәнч болг[+].

12Кемр чини нег отга улсас – еврей залу күн эс гиҗ еврей күүкд күн – чини мухла болад зурһан җил көдлхлә, тиигхлә доладгч җилднь терүг чи сулдхх йостач[+]. 13Терүг чи хоосн һарта бичә йовул. 14Терүнд эврәннь малас, эврәннь тәрә цокҗ белддг һазрас болн белдсн чаһрас өг. Деед Эзн, чини Бурхн, чамаг әдслсн юмнас өг. 15Египетд эврән мухла болҗ бәәсән бичә март. Деед Эзн, чини Бурхн, болхла чамаг даҗрлһнас сулдхла. Тегәд би чамд эндр тиим заквр өгчәнәв. 16Кемр мухла чамаг болн чини өрк-бүлиг таасад, дурлад, һархшув гихлә, 17тиигхлә шөвгәр чикинь үүднд хатх. Тер тегәд оньдинд чини мухла болх. Мухла күүкд күүнд бас тиигҗ ке[+]. 18Мухла күүг сулдххларн чи бичә һундрх. Яһад гихлә зурһан җилдән тер, нәәмәдлҗ авсн күүнәс, хойр дам үлү олз чамд орулв. Тегәд Деед Эзн, чини Бурхн, кеҗәх чини цуг кергиг әдслх.


Малын түрүн төлин тускар

19Бод болн үүрмг малын түрүн эр төлиг Деед Эзнд, тана Бурхнд, нерәдтн. Үкрин түрүн төләр бичә көдлмш келгтн, хөөнә түрүн хурһиг бичә хәәчлтн[+]. 20Деед Эзнә йилһҗ авсн ормд, җил болһн Деед Эзнә, тадна Бурхна, өмн өрк-бүлтәһән хамдан тедниг идтн.

21Кемр мал эрмдгтә болхла – доһлң, сохр эс гиҗ талдан эрмдгтә болхла – терүгәр Деед Эзнд, тадна Бурхнд, бәрц бичә бәртн[+]. 22Терүг эврәннь балһснд идтн. Терүг цеврәр[†] бәрҗәх, эс бәрҗәх әмтн гөрәснә эс гиҗ буһ-марлын махн мет идҗ чадҗана. 23Зуг цусинь хотд бичә орултн. Терүг уснла әдл һазрт асхтн![+]

### 16


Песах нәәрин тускар

1[•]Авив гидг сарин тускар бичә марттн. Деед Эзнд, тана Бурхнд, Песах[†] нәр нерәд, яһад гихлә мел авив сард тадниг Деед Эзн, тана Бурхн, Египетәс көтлҗ һарһла. 2Песах нәәрт нерәдәд Деед Эзнд, тана Бурхнд, тәкл тәкх үүрмг болн бод малыг, Эврәннь нернә төлә бәәрән кех Деед Эзнә йилһҗ авсн ормд алтн. 3Песахин бәрцтә хамднь искәһәд болһсн һуйр бичә идтн. Долан хонгтан терүнлә тадн эс искәсн һуйр идхит. Эннь зовлңта бәәснә хөөн Египетәс маһд уга һарсна тодлвр. Тиигҗ тадн насн туршарт Египетәс һарсн өдрән санхит[+]. 4Долан хонгтан тадна һазрт альд чигн искәлһнә экн уга болх йоста. Асхар алсн малын махиг өрүн күртл бичә үлдәтн[+].

5Деед Эзнә, тана Бурхна, өгсн нег чигн балһснд Песах нәәрин тәклин малыг бичә алтн. 6Зуг Деед Эзнә, тана Бурхна, Бийиннь нернә төлә йилһҗ авад бәәрән кех ормд Песахин нәәрин малыг алтн. Терүг асхар нарн суух кемлә алтн – Египетәс мел тадна һарчасн цагла кетн. 7Деед Эзнә, тана Бурхна, йилһҗ авсн һазрт махиг болһад идтн, өрүнднь герүрн хәртн. 8Зурһан хонгтан эс исксн һуйр идтн, доладгч өдр Деед Эзнд, тана Бурхнд, цуглрад мөргх өдр. Эн өдр көдлҗ болшго.


Долан хонгин нәәрин тускар

9Урһц хуралһна эклцәснь дола дәкҗ долан хонг тоолад,[+] 10Деед Эзнә, тана Бурхна, төлә Долан хонгин нәр кетн. Эврәннь седкләр тана Деед Эзнә, тана Бурхна, әдслсәрнь һару һарһад нәәрлтн. 11Тегәд Деед Эзнә, тана Бурхна, өмн Терүнә йилһҗ авсн болн Эврәннь нернд кех ормд нәәрлтн. Таднла хамдан тегәд тадна көвүд болн күүкд, мухла залус болн мухла күүкд улс, тадна балһснд бәәх левитмүд,[†] бас тадн дунд бәәх нүүҗ ирсн әмтн, өнчн улс болн белвсн гергчүд нәәрлтхә. 12Египетд эврән мухлас болҗ бәәсән сантн. Эн зокалмудыг батар бәрәд күцәтн[+].


Җолмин нәәрин тускар

13Буудяһан хураһад цокдг ормд болн чаһран шахҗ һарһдг ормд – көдлмшән чиләхләрн, Җолмин нәр долан хонгтан кетн[+]. 14Эн нәәрт байрлтн, таднла хамдан тадна көвүд болн күүкд, мухла залу улс болн мухла күүкд улс, бас левитмүд, тадна балһснд бәәх нүүҗ ирсн әмтн, өнчн болн белвсн гергчүд җирһтхә. 15Долан хонгтан Деед Эзнә, тана Бурхна, төлә Деед Эзнә йилһҗ авсн ормд нәәрлтн. Яһад гихлә Деед Эзн, тана Бурхн, байн урһцар болн кеҗәх кергинтн күцәмҗәр тадниг әдслв. Седкләрн икәр байрлтн!

16Җилд һурв дәкҗ залу улс Деед Эзнә, тана Бурхна, өмн Терүнә йилһҗ авсн ормд ирх йоста. Эс искәсн һуйрин нәәрт, Долан хонгин нәәрт болн Җолмин нәәрт тиигх йоста. Деед Эзнә өмн кен чигн хоосн һарта бичә одтха! 17Күн болһн эврәннь арһар Деед Эзнә, тана Бурхна, әдслснә кемҗәһәр белгән авч иртхә.


Зарһчнрин тускар

18Деед Эзнә, тана Бурхна, таднд өгсн балһсдар цугтаднь, тадна отгудар зарһчнриг болн ахлачнриг шиидтн. Тедн чикәр зарһан кетхә[+]. 19Нег чигн күүнә закана[†] зөвиг бичә эвдтн, зарһинь үннәр кетн. Авлһ бичә автн. Яһад гихлә авлһ цецн күүг сохр кенә, үннч күүг худлч кенә[+]. 20Үннч болтн, зуг үннч. Тегәд тадн әмд йовхит, тегәд Деед Эзнә, тана Бурхна, таднд өгчәх һазриг эдлхит.


Буру номта улсин авъясмудас сагллһн

21Деед Эзнә, тана Бурхна, бәрх тәклин ормин хаҗуд Ашеран мод бичә тәртн. Ямаран чигн мод бичә тәртн[+]. 22Терүнд әрүн[†] чолу чигн бичә тәвтн. Деед Эзн, тана Бурхн, тиим юмнд дурго.

### 17


Тәкл тәкх малын тускар

1Деед Эзнд, тана Бурхнд, эрмдгтә эс гиҗ ямаран чигн тату-тартгта цар, эс гиҗ хө тәкл тәклһнд бичә авч иртн. Тернь Деед Эзнд, тана Бурхнд, җигшүртә[+].


Талдан бурхдт шүтсн күн цааҗлгдх

2Деед Эзнә, тана Бурхна, өгсн нег балһснднь залу күн эс гиҗ күүкд күн Деед Эзнд, тана Бурхнд, дурго юм һарһхла, Терүнлә кесн бооцаһан эвдхлә, 3Мини зөв эс өгсн талдан бурхдт мөргх, эс гиҗ нарнд, эс гиҗ сард, эс гиҗ теңгрин ямаран чигн оддт, 4тиигхлә терүнә тускар соңсхларн болн медхләрн сәәнәр мөшклһ ке. Кемр цугтан үнн болхла, Израильд[†] тиим җигшүртә юмн кегдсн болхла, 5тиигхлә тер күүг – залу күн эс гиҗ күүкд болну, балһсна үүдн тал һарһад, чолуһар шивәд алх кергтә![+]

6Кемр хойр-һурвн герч бәәхлә цааҗлҗ болҗана, негхн герч болхла цааҗлҗ болшго[+]. 7Цааҗлсн цагт герч улс түрүләд цокх зөвтә, наадкснь терүнә дарунь. Хорта йовдлыг бәәрнәсн уңгарнь уга кетн![+]


Әрүн бәәрнд кегдх зарһ

8Кемр эврәннь балһснд болҗах йовдл хаһлхд күнд болхла, тиигхлә Деед Эзнә, чини Бурхна, йилһҗ авх орм[†] тал йов. Алсна туск кергиг, гемшәҗәх туск кергиг, сөрв һарһсна туск кергиг тенд кех кергтә. 9Левин отгин гелңгүд[†] тал болн тер цагт бәәх зарһч тал одад сур. Тедн чамд эврәннь шиидврән келх[+]. 10Деед Эзнә йилһҗ авсн ормд чамд келсн шиидвриг чи батар бәрәд болн цугтаһинь келсәрнь күцәх зөвтәч. 11Чамд дасхх Закаһар цугтаһинь ке, чамд келх шиидвриг күцә. Терүнәс зүн үзг тал чигн, барун үзг тал чигн бичә хаҗи! 12Кемр Деед Эзнд, чини Бурхнд, шүтҗәх гелңгиг эс гиҗ зарһчиг соңслго бәәхәр седхлә, терүг алх йоста. Израильд хорта йовдл уга кетн! 13Әмтн цугтан медәд әәтхә, хөөннь нег чигн күн тиим догшн йовдл бичә һарһтха.


Хаана тускар

14Деед Эзнә, тадна Бурхна, таднд өгчәх һазрт ирәд терүг эзлхләрн, тенд бүүрләд бәәхләрн болн эргндк улсла әдл бийдән хааг шиидхәр седхләрн, 15тиигхлә Деед Эзнә, тадна Бурхна, йилһҗ авсн хааг тәвхит. Тернь тадна әмтнәс негнь болх. Йосиг тадна биш – талын күүнд бәрүлҗ болшго. 16Хан дегд олн мөр бәршго болҗана. Олн мөр авхин төлә, хәрү Египет тал әмт йовулшго болҗана. Деед Эзн таднд келвш: «Тадн дәкҗ тер хаалһар хәрү йовшгот!» 17Хаана зүркнь хооран һардгоһар, тер олн гергчүдтә болшго болҗана. Тер дегд дала цаһан мөңгтә болн алтта болшго болҗана[+]. 18Хаана ширәд тер суухлаг, Левин отга гелңгүдт бәәх эн Закаг бийдән һар бичгтән бичәд автха. 19Наснаннь туршарт терүг бийдән бәрәд тер хан умшҗатха. Тегәд тер Деед Эзиг, эврәннь Бурхиг, икәр күндлдг дасх. Эн Закаг болн зокалмудыг батар бәрдг дасх. 20Тегәд эврә улстан деерлкшго, эн зааврмудас зүн үзг тал чигн, барун үзг тал чигн хаҗишго. Тегәд тер бийнь, терүнә хөөт үйнр удандан Израилиг залх.

### 18


Левин отгин гелңгүдин хүвнь

1Израилин талдан улсар болхла, Левин отгин гелңгүдт[†] цугтаднь эврә хүв болн әңг һазр уга болх. Теднә хүвнь – Деед Эзнд өргҗәх һалын бәрц,[†] терүгәрн тедн эдлвр кех. 2Левин отга улст ахнр-дүүнр дунд хүв уга болх. Теднә хүвнь – Деед Эзн Эврән. Тиигҗ Тер андһар өгч теднд[+].

3Олн-әмтн гелңгүдт иим юм өгх йоста: кемр бәрцд бод эс гиҗ үүрмг мал орулҗахла, тиигхлә гелңд малын түрүн көл махиг, терүнә өргиг болн дотриг өгтхә[+]. 4Гелңд урһцин түрүңк буудя, чаһр болн эврәннь урһцин олив тос, бас хөөһән түрүн хәәчлхләрн нооснаснь өгтхә[+]. 5Яһад гихлә Деед Эзн, тадна Бурхн, тадна отгуд дундас терүг шүүҗ авв. Тер болн терүнә хөөт үйнр оньдинд Деед Эзнә өмн бәәҗ, Деед Эзнә нернә төлә церглдгәр тиигв.

6Кемр Израильд,[†] тадна балһсдын негнднь Левин күн бәәҗәһәд, Деед Эзнә йилһҗ авсн ормд дурта цагтан ирхлә,[+] 7тер күн, талдан Левитнрлә әдләр тенд, Деед Эзнә, эврәннь Бурхна, өмн церглтхә. 8Нам эврәннь уңг-тохминнь зөөр хулдад мөңгтә болсн бийнь, тер ахнртаһан әдл эдлвр авх зөвтә.


Илвч болн белг бәрдг әмтнд дурго боллһн

9Кемр тадн Деед Эзнә, тадна Бурхна, өгчәх һазрт ирхләрн, тер әмтнә кедг җигшүртә юм бичә дастн[+]. 10Таднас кен чигн күн һалын бәрц гиҗ көвүһәрн эс гиҗ күүкәрн бичә бәртхә. Тадн дунд медлгч, белг бәрдг, тааҗ меддг, илвч күн уга болтха[+]. 11Авта удһн, сүмс болн үксн кү дууддг әмтн бас уга болтха[+]. 12Иим юм кесн әмтн Деед Эзнд җигшүртә. Деед Эзн, тана Бурхн, тиим юм кедг улсиг чамас көөх. 13Деед Эзнә, тана Бурхна, өмн цевр[†] болтн! 14Тана булаҗ авх һазрин әмтн белг бәрдг болн медлгч әмтиг соңсна. Зуг тиим бәәдл таднд Деед Эзн, тана Бурхн, өгхәр седҗәсмн уга!


Деед Эзнә әәлдәч

15Деед Эзн, тадна Бурхн, таднд нанла әдл әәлдәчиг[†] илгәх. Тернь тадна негнь болх. Терүг соңстн![+] 16Тегәд Деед Эзнәс, тана Бурхнас, Хорив уулын хаҗуд хамцана хургт сурснтн күцх. Тиигхд тадн келләт: «Дәкҗ Деед Эзнә, мана Бурхна, ду соңсхмн биш, эн һалын алдр заль хәләхмн биш, эс гиҗ бидн үкхвидн!»[+] 17Деед Эзн нанд келв: «Тедн чикәр келҗәнә[+]. 18Теднд Би чамла әдл әәлдәчиг өгнәв. Тернь теднә негнь болх. Би Эврәннь келх үгән терүнд өгнәв. Тегәд әмтнд Мини келхәр седсиг цугтаһинь терүнд закад келүлнәв[+]. 19Кемр кен-негнь Мини келсиг эс соңсхла, Мини нерн деерәс әәлдәчин келсиг эс соңсхла, Би Эврән тиим күүнәс сурхув! 20Кемр ямаран чигн талдан әәлдәч Мини нерн деерәс Мини эс кел гисиг келхлә, эс гиҗ талдан бурхдын нерн деерәс келхлә, терүг алх кергтә»[+].

21Чи ухалад чигн бәәхич: «Деед Эзнә йосндан эс келсиг бидн яһҗ медҗ чадхмб?» 22Кемр Деед Эзнә нерн деерәс әәлдәчин келснь эс бүтхлә, эс күцхлә – тиигхлә Деед Эзн эс келсмн болҗана. Әәлдәч эврәннь седвәрәр келсмн болҗана. Бичә терүнәс ә!

### 19


Хорһдх бас һурвн балһсн

1[•]Таднд өгчәх һазрин улсиг Деед Эзн, тадна Бурхн, алад чиләснә хөөн, теднә һазриг тадн эзләд балһсдтнь болн гермүдтнь бәәрләд бәәснә хөөн, 2Деед Эзнә, тадна Бурхна, эзлтхә гиһәд өгчәх тер һазрт һурвн балһс салһад һарһҗ автн. 3Деед Эзнә, тадна Бурхна, өгчәх һазриг кемҗәләд һурвн әңгд хуватн. Кемр кү алсн күн зулхар седхләрн, тер балһсдт бултҗ чадх.

4Иим балһсдын негнднь кү алсн күн бултад әмән харсҗ чадхмн болҗана: кемр тер зөрц эс алсн болхла, алгдсн күүнлә тер өшән уга бәәсн болхла. 5Үлгүрнь, күн ө-шуһу модн тал түлә кех мод авхар кенлә болв чигн хоюрн йовад, мод чавчхар сүк өргхлә, сүкнь ишәсн мөлтрәд хаҗудк күн деер унад алсн болхла, тиим күн тер балһсдын негн талнь гүүһәд бултад әмән харсҗ чадхмн болҗана[+]. 6Өшәһән авхар уурлсн күн терүг көөлдәд, хаалһ дегд ут болсар, күцәд алдгоһар тиигҗ кеҗ. Эн күн алгдшго, яһад гихлә теднә хоорнд өшән уга билә. 7Тегәд һазртан һурвн балһс йилһәд һарһтн гиҗ би таднд закчанав.

8Кемр Деед Эзн, тадна Бурхн, тадна өвкнрт андһар өгсәр, тадна һазриг икдүләд кевтнь таднд өгхлә, 9(тадн мини өгчәх зааврмудыг маһдл уга күцәһәд, Деед Эзнд, тана Бурхнд, дурта болад, оньдинд Терүнә хаалһар йовхла тиим болх), – тегәд тер һурвн балһсн деер бас һурвн балһс немтн. 10Тегәд Деед Эзнә, тадна Бурхна, таднд өгчәх һазрт буру уга күүнә цусн асхршго. Цусн асхрсар таднд гем уга болх[+].

11Болв тер өөрхн күүндән дурго болад, гетҗәһәд дәврәд алчкад, дәкәд тер балһсдын негн талнь гүүсн болхла,[+] 12тиигхлә алачин бәәсн балһсна медәтнр терүг зулҗ гүүсн тер балһснаснь авхулад, өшәтнднь бәрүлтхә. Бурута күүг алтха. 13Терүг бичә хармнтн! Израилиг тер гемәс – буру уга күүнә цусн асхрснас – сулдхтн. Тегәд таднд сән болх[+].


Һазрин әңгин меҗән тускар

14Деед Эзнә, тадна Бурхна, өгсн һазрт өвкнрин һарһсн өөрхн улсин меҗәг бичә көндәтн[+].


Герчнрин болн худл герчнрин тускар

15Зарһд орхла, негхн герч йос эвдсн эс гиҗ му йовдл кесн, ямаран чигн буру кесн күүг гемшәҗ чадшго. Хойр эс гиҗ һурвн герч бәәхлә, тегәд одҗ гемшәлһн чик болх[+].

16Кемр худл келҗәх герч гем уга күүг гемшәҗәхлә,[+] 17тиигхлә тер хойр күн Деед Эзнә өмн, тер цагт бәәсн гелңгүдин[†] болн зарһчнрин өмн һарх йоста[+]. 18Кемр зарһчнр кинән кевәр теднә төриг хәләһәд герч болҗах күн худлахар келәд, өөрхн күүһән бурушасн болхла, 19тиигхлә өөрхн күүндән кехәр бәәсинь терүнлә кетн. Эврәннь әмтнәс хар саната йовдл уга кетн![+] 20Наадкснь цугтан терүнә тускар медәд әәцхәх, хөөннь таднас кен чигн күн тиим юм һарһшго. 21Терүг бичә хармнтн! Әмнә ормд әмән өгх. Нүднә ормд нүдән өгх. Шүднә ормд шүдән өгх. Һарин ормд һаран өгх. Көлин ормд көлән өгх[+].

### 20


Дә келһнә тускар

1Кемр тадн дәәснлә дәәлдхәр йовхларн мөрд болн мөрнд зүүсн тергд үзхләрн – дәәсн таднас тооһарн олн болхла – бичә әәтн. Тадниг Египетәс көтлҗ һарһсн Деед Эзн, тана Бурхн, таднла йовналм! 2Дәәлдхин өмн дәәчнрт гелң[†] 3иигҗ келтхә: «Израилин улс, соңстн! Эндр тадн хортнлаһан дәәлдхит. Зөргтә болтн, бичә әәтн, бичә чочтн, бичә сүрдтн! 4Деед Эзн, тадна Бурхн, тадна төлә хортнла дәәлдхәр, таднд диилвр бәрүлхәр таднла хамдан йовҗ йовна».

5Ахлачнр дәәчнртән келтхә: «Кемр таднас кен-негнь бийдән гер бәрәд, терүгән Деед Эзнд нерәдәд уга болхла, гер талан хәрү иртхә. Эс гихлә дәәнд орад алгдхла, талдан күн терүнә гертнь орад Деед Эзнд нерәдх[*]. 6Кемр таднас кен-негнь уста үзм тәрәд урһцинь цуглулҗ авад уга болхла, герүрн хәртхә. Эс гихлә дәәнд орад алгдхла, талдан күн терүнә уста үзмин тәрәнә урһцинь цуглулҗ авх. 7Кемр кен-негнь күүкд күүнд үг орулад гер авад уга болхла, герүрн хәртхә. Эс гихлә дәәнд орад алгдхла, тер күүкд күүһинь талдан күн авх»[+]. 8Дарунь ахлачнр дәәчнртән иигҗ келх зөвтә: «Кемр таднас кен чигн күн әәмтхә болн зөрг уга болхла, герүрн хәртхә. Эврәннь әәмтхә бәәдләрн тер ахнр-дүүнрт бичә үлгүр болтха». 9Дәәчнрин өмн келҗәх үгән ахлачнр төгсәснә хөөн, теднә толһалчнриг шиидх зөвтә. Тегәд шиидсн толһачнр әмтиг толһалхмн болҗана.

10Дәәлдхәр седҗәх тер балһсн тал өөрдхләрн, түрүләд дәәлдән угаһар орҗ өгтхә гиҗ келтн. 11Кемр зөв өгхлә, таднд ик үүдән секҗ өгхлә, тер балһснд бәәх әмтн цугтан күч-көлсәрн таднд заргдад көдлтхә. 12Кемр балһсн таднд орҗ өглго дәәлдхәр седхлә, экләд дәвртн. 13Деед Эзн, тана Бурхн, тер балһсиг таднд өгхлә, залусиг цугтаһинь үлдәр чавчтн. 14Күүкд улсиг, бичкдүдиг болн малыг, балһснд бәәдг тоотыг кевтнь бийдән олвр кеһәд автн. Дәәснәс олвран гиһәд авсн тоотан Деед Эзнә, тана Бурхна, өгсн юмн гиһәд олзлтн![+]

15Эн әмтнә биш болн таднас холд бәәдг балһсдла тиигҗ кех зөвтәт. 16Деед Эзнә, тана Бурхна, эзлтхә гиһәд өгчәх һазрин бәәрн әмтиг болхла, цугтаһинь әмд бичә үлдәтн! 17Тедниг кевтнь буйсаһад алтн. Таднд Деед Эзн, тадна Бурхн, заксар хетмүдиг, амореймүдиг, кананахныг,[†] перизмүдиг, хивеймүдиг болн евүсмүдиг алтн[+]. 18Эс гиҗ тедн эврәннь бурхдт һарһҗах җигшүртә юмсан таднд дасхх. Тегәд тадн Деед Эзнә, тадна Бурхна, өмн килнц һарһхит.

19Кемр тадн балһсиг авхар уданд терүг дәәлхлә, эргнднь бәәдг моддынь бичә хамхлтн, тедниг сүкәр бичә чавчтн. Теднә темсинь идтн, зуг моддынь бичә чавчтн. Тегш һазрт урһҗадг модд тадна хортний? 20Зуг темс өгдго модд чавчҗ болҗана. Тедниг чавчҗ авад, дәәснә балһсн нурад унад уга деернь, дәврлһ кехин төлә түшг болх тосхлт кетн.

### 21


Илдкгдәд уга үклин төлә кегдҗәдг гемән хәрүллһнә бәрц

1Кемр Деед Эзнә, тана Бурхна, таднд эзлтхә гиһәд өгчәдг һазрт тегш ормд алгдсн күн кевтхлә, болв кен алсинь эс медгдхлә, 2тиигхлә тадна медәтнр болн зарһчнр ирәд, хаҗудк балһсдас алгдсн күн күртл һазр кемҗәләд, 3ямаран балһснд тер күн өөрхн бәәхинь йилһтхә. Тер балһсна медәтнр яарм зүүлһәд уга, көдлмшт орулад уга баахн үкр шүүҗ автха[+]. 4Тер үкриг медәтнр хагсдго һооҗур тал авч ирәд, күзүһинь мошктха. (Тер һооҗурин эрг деер күн һазр хаһлад уга, тәрә тәрәд уга болх йоста.) 5Дарунь Левин отгин гелңгүд[†] иртхә. Тедниг Деед Эзн, тадна Бурхн, Бийдән мөргтхә болн Деед Эзнә нерәр әмтиг әдслтхә гиҗ шүүҗ авсмн. Левин отгин гелңгүд зүткәтә сурврмудыг болн ноолдсн улс мөчдән гем авсна кергинь тәәлхмн болҗана[+]. 6Алгдсн күүнд өөрхн бәәсн балһсна медәтнр һооҗурин хаҗуд күзүһинь мошксн үкр деер һаран уһатха. 7Тегәд келтхә: «Мана һар эн цусиг асхсн уга, яһҗ цусн асхрсинь бидн бас үзсн угавидн. 8О, Деед Эзн, Эврәннь улсан цеврлтн,[†] бәрәнәс Тана сулдхсн Израилин улсиг цеврлтн! Израилин әмтнд, Эврәннь улст асхрсн буру уга цусна гемиг бичә даалһ». Тегәд тедн цуснас цеврлгдх[+]. 9Тиигҗ тадн асхрсн буру уга цусна гемиг бийәсн буулһхит. Тернь Деед Эзнд тааста болх[+].


Бәрәнд орулсн күүкд күүг мордулҗ авлһна тускар

10Тадн дәәснләһән дәәлдхәр йовхла Деед Эзн, тадна Бурхн, тедниг тадна һарт бәрүлхлә, тадн бәргдсн әмтиг бәрәнд авхар йовҗ йовтл, 11тедн дунд чи сәәхн күүкд кү үзхич, тер чамд таасгдх, терүг чи мордулҗ авхар седхич. 12Тиигхлә терүг чи гер талан дахулҗ од. Тер күүкд күн үсән хусад, хумсан хәәчләд,[+] 13бәрәнә күүнә хувцан тәәләд, нег сардан чини герт бәәһәд, эцкән болн экән һашудҗ ууляд сантха. Энүнә дару чи терүнлә нииләд, гергн залу хойр болхит. 14Кемр чи терүнд эс дурлхла, сулдхад тәвчк. Кемр чи терүнлә нииләд бәәсн болхла, терүг хулдшго болҗанач, терүг мухлала әдл бәршго болҗанач.


Түрүн һарсн көвүнә зөвин тускар

15Кемр залу күн хойр гергтә болад негнднь дурлад, негнднь эс дурта болхла, дурта, дурго хойрнь терүнд көвүд һарһҗ өгхлә – тиигхләрн түрүн һарснь дурта биш гергнә көвүн болна, –[+] 16болв эцк болсн залу көвүдиннь хоорнд зөөрән йилһҗ өгхләрн, дурта гергнәннь көвүнд дурта биш гергнә түрүлҗ һарсн көвүнәс урд хүвинь өгч чадшго болҗана. 17Дурта биш гергнә көвүг эцкнь түрүңк үрн гиҗ тоолад, зөөрәсн хойр дам үлү әңг өгх йоста. Эн көвүнь терүнә залу гисн түрүн чидлинь медүлҗәхмн болҗана. Тегәд түрүңк үрнә зөвнь энүнә зөв.


Соңсхвр уга көвүнә тускар

18Кемр кенд болв чигн һацдг болн эцкән чигн, экән чигн соңсдго көвүн бәәхләг, кедү засглв чигн тедниг соңсдго болхла,[+] 19тиигхлә эцк эк хойрнь терүг балһсна медәтнр тал, балһсна ик үүдн тал авч иртхә. 20Тедн медәтнрт келтхә: «Мана көвүн һацата, закрмҗ авхш. Эн мадниг соңсчахш, ик хотта, әркнч болв»[+]. 21Балһсна әмтн энүг чолуһар шивәд алтха. Хорта йовдлыг бәәрнәсн уңгарнь уга кетн! Израиль[†] кевтән энүнә тускар медәд әәцхәх.


Цааҗлад бахнд өлглһнә тускар

22Кемр күн хорта йовдл һарһад, алгдх йоста болад, терүг цааҗлад үзүртә бахн деер өлгсн болхла,[+] 23цогцинь сөөһәр бахн деер үлдәшго болҗана. Тиим күн тер өдртән оршагдх йоста. Өлггдсн күн Бурхна харалд орҗана! Деед Эзнә, тана Бурхна, эзлтхә гиһәд өгчәх һазриг бичә бузрдатн[+].

### 22


Зүсн-зүүл закадын тускар

1Чини отга әмтнә цар эс гиҗ хөн геедрхлә, бичә хаҗуһарнь һар, тер малыг эзнднь күргәд өг[+]. 2Кемр тер хол бәәхлә, эс гиҗ малын эзн кен болҗахинь медҗ чадҗахла, терүг бий талан ав, эзнь олдхла бәрүләд өгчк. 3Элҗгн, хувц-хунр эс гиҗ чини отга әмтнә юн болв чигн геедрхлә, олҗ авхларн тиигҗ ке. Тиим юмнас чи бичә зул.

4Кемр чини отга әмтнә элҗгн эс гиҗ цар хаалһ деер унсн болхла, хаҗуһарнь бичә дав, терүнд дөң болад өргҗ өг.

5Күүкд күн залусин хувц өмсшго болҗана, залус күүкд күүнә хувц өмсшго болҗана. Тиим юм һарһҗадг күн Деед Эзнд җигшүртә.

6Кемр хаалһдан йовҗ йовад, модн деер эс гиҗ һазр деер шовуна үр олҗ авсн болхла, нам шовун өндгән дарҗахла, экинь һууҗмулмудтаһинь бичә ав[+]. 7Экинь тәв, һууҗмулмудынь авч чадҗанач. Тегәд чамд сән болх, удандан җирһхич.

8Кемр шин гер бәрҗәхлә, орань тегшәр кегдхлә, терүг эргүләд хашал. Тегш ора деерәс күн унад, цусн асхрснд чини гер гемшәдгоһар ке.

9Эврәннь уста үзмин тәрәнд талдан эк бичә тәр, эс гиҗ цугтаһинь олзлҗ болшго: чини тәрснд чигн, уста үзмин урһцд чигн[+]. 10Хамднь зүүсн царар болн элҗгнәр һазр бичә хаһл. 11Ноосн утцар болн олсн утцар – хойр зүсн утцар гүрсн хувц бичә өмс.

12Деер өмсдг эврәннь хувцна дөрвн өнцгтнь цацг ке[+].


Шиңкән мордсн күүкд күүг залуһин худл гемшәлһнәс харслһн

13Кемр кен-негнь гер авад, гергтәһән ниилхлә, гергнь эс таасгдхла, 14залунь гергән неринь һутав гиҗ гемшәһәд, му зәңг экләд тараһад иигҗ келхлә: «Би терүг гергән кехәр авлав, болв терүнлә кевтхләрн цевр биш[†] бәәсинь медүв». 15Тегәд күүкнә эцк эк хойр балһсна ик үүдн тал терүнә цевр гиҗ лавлҗах темдг авч ирәд, балһсна медәтнрт үзүлх зөвтә. 16Терүнә эцкнь медәтнрт келтхә: «Би күүкән эн күүнд мордулад өгләв, болв күүкм энүнд таасгдҗахш. 17Эн күн күүким нерән һутаҗ гиҗ гемшәҗәнә. Мини күүкн әрүн[†] цевр биш гиҗәнә. Болв терүнә әрүн цевр бәәснь эн!» Тегәд күүкнә цаһан кенчр делгцинь балһсна медәтнрин өмн делгәд үзүлтхә. 18Тиигхлә медәтнр тер залуг засглх. 19Терүнәс бас 100 цаһан мөңгн шекель[†] авад күүкнә эцкд өгтхә. Яһад гихләг тер залу му зәңг Израилин күүкнә тускар тараҗав! Тегәд күүкн терүнә гергнь болад үлдх. Залу күн җирһлин туршарт терүнлә салх зөв уга болҗана.


Цалдң йовдлын, күч үзүллһнә болн зөв уга гер авлһна тускар

20Болв кемр чикәр гемшәҗәхлә, күүкн йосндан цевр эс болхла, 21тиигхлә терүг эцкин герин үүдн тал авч ирәд, тенд үктлнь чолуһар шивәд алтха. Израильд[†] тер зута йовдл һарһв – эцкиннь герт ичр-һутран геев. Хорта йовдлыг бәәрнәсн уңгарнь уга кетн!

22Кемр залу күн талдан күүнә гергнлә кевтсинь күн медсн болхла, тедн хоюрн алгдх йоста – тиим йовдл һарһсн залу болн гергн. Хорта йовдлыг уңгарнь Израиләс уга кетн![+]

23Кемр балһснд залу күн талдан залуһин зәңг орулсн окн күүкнлә харһад терүнлә кевтхлә, 24тедниг хойраһинь балһсна ик үүдн тал авч ирәд чолуһар шивәд алх зөвтәт: күүкиг балһснд болсн йовдлд дөң сурҗ эс дуудснд, залу күүг өөрхн күүнә гергиг эзлснд. Хорта йовдлыг бәәрнәсн уңгарнь уга кетн!

25Кемр залу күн талдан залуһин зәңг орулсн окн күүкиг балһснас талдан эҗго һазрт харһад чидләр күч үзүләд кевтхлә, тиигхлә, зуг му юм һарһсн залуг алх кергтә. 26Күүкиг бичә засглтн, алгдх юм тер һарһсн уга. Тернь кен-негнь өөрхн күүһән дәврәд алснла әдл болҗана. 27Залу күн терүнлә эҗго һазрт харһв. Кемр нам зәңг орулсн күүкн хәәкрв чигн терүнд дөң болдг күн угалм.

28Кемр залу күн зәңг орулад уга окн күүкнлә харһад, терүг шүүрч авад кевтхлә, тедниг әмтн үзхлә, 29тиим йовдл һарһсн залу күүкнә эцкд тәвн цаһан мөңгн шекель өгәд күүкиг авх йоста. Яһад гихлә тер күүкиг залу күн һутав. Тегәд җирһлиннь туршарт тер залу тер күүкнлә салх зөв уга болҗана[+].

30Нег чигн күн эцкиннь герг авшго юмн. Яһад гихлә тиигхлә эцкән һутаҗана[+].

### 23


Деед Эзнә хамцанд кен орҗ чадхнь, орҗ чадшгон тускар

1Илҗрсн оман өндгтә эс гиҗ керчгдсн эрин мөчтә залу күн Деед Эзнә хамцанд орҗ чадшго[+]. 2Нуувчар олдсн күн болн теднә хөөт үйнр арвдгч үйдән чигн Деед Эзнә хамцанд орҗ чадшго. 3Амонмуд болн моавмуд, теднә хөөт үйнр нам арвдгч үйдән Деед Эзнә хамцанд кезә чигн орҗ чадшго! 4Тадниг Египетәс ирҗ йовхла, тедн өдмг, ус авч хаалһ деертн һарч тоссн угалм. Тадниг харатха гиҗ Петор балһснас Арам-Нахараимд[*] тедн Беорин көвүн Баламиг нәәмәдлҗ авла[+]. 5(Болв Деед Эзн, тана Бурхн, Баламиг соңсхар седсн уга. Тегәд Баламин харалыг чамд нерәдсн әдст хүврәв. Яһад гихлә Деед Эзн, тана Бурхн, таднд дурта.)[+] 6Тегәд чигн әмд-менд бәәсн деерән теднд эвтә бәәдл болн тогтун җирһл учрах юм бичә кетн. 7Эдомин улсиг бичә һазалтн, яһад гихлә тедн тадна өөрхн төрл улс. Египетин улсиг бичә һазалтн, яһад гихлә теднә орн-нутгт тадн нүүҗ ирсн улс болҗ бәәләт[+]. 8Теднә хөөт үйнр һурвдгч үйдән Деед Эзнә хамцанд орҗ чадх.


Дәәчнрин цевр бәәдлин тускар

9Тадн дәәснләһән дәәлдхәр йовхларн, ямаран чигн җигшүртә юмнас саглтн. 10Кемр залу күүнәс сөөһәр һарсн асаһас көлтә кен-негнь бузрдсн болхла, тиигхлә тер күн бәәрнәс һазаран һартха. Бәәрнд тер оршго болҗана[+]. 11Асхндан бийән уһатха, нарн суухла бәәрндән хәрү орҗ чадҗана. 12Бәәрнәс һазаран һарад мөрән үздг орм[†] бәәх йоста. 13Күн болһн эврәннь зер-зевәс талдан бас бийдән күрзтә бәәтхә. Кергтә цагтан нүк малтад мөрән үзчкәд, кирән булхмн болҗана. 14Яһад гихлә Деед Эзн, тадна Бурхн, тадниг харсад болн диилвр белгләд, тадн дунд дәәчнрлә хамдан нег бәәрнд йовҗ йовна. Тер учрар тадна бәәрн әрүн[†] болх зөвтә. Тадн дунд Тер ичртә юм үздгоһар болн тадниг хайҗ йовдгоһар әрүнәр бәәтн[+].


Талдан закад

15Эзнәсн тадн тал зулад гүүсн мухлаг эзнднь бичә бәрүлҗ өгтн. 16Танад тер бәәтхә, таасгдсн нег балһснд бәәтхә. Бичә терүг шахҗ һундатн.

17Израилин күүкд болн көвүд дунд бийән аля җирһлд нерәдсн күн уга болтха[*][+]. 18Аля бәәдләр олҗах мөңгән Деед Эзнә, чини Бурхна, өргә герт[†] орулҗ өгх зөв кенд чигн бичә өг, нам терүг өгнәв гисн бийнь. Деед Эзнд, чини Бурхнд, аля йовдл һарһдг гергчүд болн залус җигшүртә.

19Эврәннь отга әмтнд цаһан мөңг болну, иддг хот болну олз авхар бичә өг. 20Күүнә күүнд үнинь баһрул, эврә отга күүндән бичә тииг. Тиигхлә Деед Эзн, чини Бурхн, чини бәәхәр йовх болн эзлх һазртчнь ямаран чигн кергичн әдслх[+].

21Кемр чи Деед Эзнд, чини Бурхнд, андһар өгсн болхла, хооран саалго күцә терүгән, яһад гихлә Деед Эзн, чини Бурхн, маһд уга чамас андһарлсичн некх. Чамд килнц тусх[+]. 22Кемр андһар эс өгхлә, чамд килнц уга болх. 23Андһарлҗ келсән батар бәрәд күцә, Деед Эзнд, чини Бурхнд, эврән келсән сән дурар күцә.

24Кемр чи талын күүнә уста үзмин тәрәнд орхларн, цадтлан идҗ чадҗанач, болв савдан бичә цуглулҗ ав. 25Кемр чи талын күүнә буудян тәрәнд орхларн, буудян толһаг һарарн таслад ав, зуг күүнә буудян толһасиг хадурар бичә хад[+].

### 24

1Үлгүрнь, залу күн гер авад, гергтәһән бәәҗәхләнь, гергнь эс таасгдхлань, эс гихлә ирлцшго ичртә бәәдл үзхләрн, терүнд салҗах герчин цаас өгәд, гертәсн көөхлә,[+] 2тер гергн гертәснь һарн талдан залуд мордна. 3Кемр мордсн гергн хойрдгч залудан эс таасгдхла, тернь бас салх герчин цаас өгәд, гертәсн көөхлә, эс гиҗ терүнә хойрдгч залунь өңгрхлә, 4түрүңк залунь тер гергиг хәрү авч чадшго, яһад гихлә тер цевр биш[†] болҗана. Деед Эзнд эннь җигшүртә болх билә! Деед Эзнә, тана Бурхна, таднд эзлтхә гиһәд өгчәх һазриг бичә килнцәр бузрдатн.

5Кемр залу күн шиңкән гер авсн болхла, дәәнд тер мордшго болҗана. Терүнд бичә талдан даалһвр өгтн. Нег җилдән тер сулар бәәтхә. Гертән тер бәәһәд авсн гергән байрлултха[+].

6Һар теермиг бәрәнд авдмн биш (һанцхн деерк теермин әңгиг чигн) – эннь күүнә җирһлиг авснла әдл болҗана.

7Кемр кен-негнь кү хулхалҗ авхла – тернь Израилин улсин ахнр-дүүнр болхла, дәкәд терүнәс олз бийдән кехәр хулдсн болхла, хулхач алгдх йоста. Хорта йовдлыг эврәннь бәәрнәсн уңгарнь уга кетн![+]

8Кемр арсна гем ирхлә, Левин отга гелңгүдин[†] таднд дасхсиг батар бәрәд күцәтн. Теднд мини заксар кевтнь күцәтн[+]. 9Тадниг Египетәс йовҗ йовхд Деед Эзн, тана Бурхн, Мирьямла ю кесинь сантн[+].

10Кемр чи өөрхн күүндән өгйәһәр юм өгсн болхла, бәрүлсн деер өмсдг хувцан авхар гертнь бичә ор. 11Одад гериннь һаза чи зогсҗа, тер күн авсан эврән чамд һарһҗ өгх. 12Кемр тер күн угатя болхла, терүнә бәрүлһнд авсн юмн чамд бәәхлә, бичә унт. 13Нарн суутл терүнд кергтә юминь хәрү өг. Яһад гихлә тер деер өмсдг хувцарн бийән хучад унтхларн, чамд ханлтан өргх билә. Тегәд чи Деед Эзнә, чини Бурхна, өмн үннч күн болхич[+].

14Чини һазрт тадна балһсдын негнд бәәх чини ахнр-дүүнрин, эс гиҗ нүүҗ ирсн әмтнә нәәмәдлҗ авсна кен-негинь бичә даҗрхар сед. Терчн угатя болчкад хөв уга күн[+]. 15Терүнә шиңгәсн мөңгинь тер өдртнь нарн суутл өг. Яһад гихлә тер күн угатя, шиңгәсн мөңгәрн тер әмд йовна. Эс гиҗ тер Деед Эзиг дуудад чини тускар зарһ бәрх. Тегәд чи килнцд орхич![+]

16Көвүдин һарһсн гемәс көлтә эцкнриг гемшәҗ болшго, эцкнрин гемәс көлтә көвүдиг гемшәҗ болшго. Күн болһн зуг эврәннь һарһсн му йовдларн алгдхмн болҗана.

17Нүүҗ ирсн әмтнә болн өнчн әмтнә йосиг бичә даҗр. Белвсн гергчүдин хувц бәрүлһнд бичә ав[+]. 18Египетд чи эврән мухла болҗ бәәсән сан. Деед Эзн, чини Бурхн, чамаг мухлан бәрәнәс сулдхла. Тегәд би чамд тиим заавр өгчәнәв.

19Кемр хадлһна цагт хадҗах тәрәндән буудян нег боодһа мартхларн, терүг авхар бичә хәрү од. Терчн нүүҗ ирсн күүнд, өнчн күүнд эс гиҗ белвсн гергнд күрттхә. Тегәд Деед Эзн, чини Бурхн, чини ямаран чигн күцәх кергичн әдслх[+]. 20Кемр олив моднасн темсинь авхларн, ац деернь үлдсн оливсиг бичә цуглул, тедниг нүүҗ ирсн күн, өнчн күн эс гиҗ белвсн гергн автха. 21Уста үзмән цуглулхларн, ац деернь үлдсинь бичә ав, тернь нүүҗ ирсн күүнд, өнчн күүнд эс гиҗ белвсн гергнд күрттхә. 22Египетд чи эврән мухла болҗ бәәсән сан. Тер учрар би чамд тиим заавр өгчәнәв.

### 25

1Үлгүрнь, зүтклдҗәх хойр күн зарһд ирнә – зарһ теднә зүткә хаһлад зөвтәһинь зөвтә гиһәд, бурутаһинь бурута гиһәд йилһнә[+]. 2Тегәд кемр бурутаһинь цокх болхла, тиигхлә терүг зарһчин нүүрт һазр деер кевтүләд, буруһиннь кирцәһәр зарһчин келсәр цоктха. 3Эс гиҗ 40 дәкҗ цокснас үлүһәр цокҗ болшго. Кемр терүнәс икәр цокхла, чини өөрхн күн чини нүүрт басгдх[+].

4Теермдҗәдг царин амиг бичә бо[+].

5Кемр ахнр-дүүнр хамдан бәәҗәһәд, теднә негнь көвү үлдәлго өңгрхлә, өңгрсн залуһин гергн күүнә күүнд мордшго болҗана. Залуһиннь көвүн дү терүнә гергинь автха, терүнлә бәәтхә[+]. 6Гергнә һарһсн түрүн үрн өңгрсн залуһин хөөт үйнь болҗ тоолгдх. Эннь өңгрсн ахин нерн Израильд[†] мартгддгоһар тиигҗәнә[+]. 7Кемр тер күн эврәннь бергән мордулҗ авхар эс седхлә, тер гергн балһсна ик үүдн тал ирәд медәтнрт иигҗ келтхә: «Мини көвүн дү Израильд ахиннь нериг хадһлхар бәәхш. Ахан тер сольхар[†] седҗәхш!» 8Тиигхлә балһсна медәтнр терүг дуудад күүндх йоста. Кемр бергән буулһҗ авшгоһар һацад бәәхләнь, 9медәтнрин нүүрт бергнь терүн тал одад көләснь буршмгинь тәәлҗ авад, чирәднь нульмад келтхә: «Эврәннь ахин гериг эс бүтәхлә иигдмн!»[+] 10Израилин улс дунд терүнәс һарсн өрк-бүлнь иим нер авх: Көл нүцкн отг.

11Кемр хойр күн ноолдҗахла, негнәннь гергн цокчах күүнәс залуһан харсхар ирәд, терүнә эрин мөчәс бәрхлә, 12гергнә һаринь чавчтн. Бичә терүг хармнтн!

13Эврәннь сузһд негнь ик, негнь бичкн хойр әдл биш чолун гиир бичә бәр. 14Гертән негнь ик, негнь бичкн хойр әдл биш кемҗәнә сав бичә бийдән бәр[+]. 15Чини гиир чик төв чиңнүртә болх зөвтә, кемҗәнә сав чик, төв кемҗәтә болх зөвтә. Тегәд Деед Эзнә, чини Бурхна, чамд өгчәх һазр деер җирһл ут наста удан болх. 16Тиим йовдл һарһҗадг кен чигн күн – кен чигн мекч – Деед Эзнд, чини Бурхнд җигшүртә.

17Тадниг Египетәс ирҗ йовхд амалекмүд ю һарһсинь ухалтн![+] 18Тадниг тосҗ авхларн, тедн ардастн дәврәд үлдсинь ка цокад алв. Тадн цуцрад, чидл уга биләт. Амалекмүд болхла Бурхнас әәсн уга. 19Деед Эзн, тана Бурхн, эзлтхә гиһәд өгчәх һазртан таднд төвкнүн җирһл белглҗәхлә, тадниг бүслҗәх хортнас харсхла, Амалекин улсин туск тодлвриг эн делкә деерәс уга кетн. Бичә марттн!

### 26


Түрүн темсд болн арвна хүв

1Деед Эзнә, тадна Бурхна, таднд эзлтхә гиһәд өгчәх һазрт ирхләрн, терүг эзләд, тенд бүүрлхләрн, 2Деед Эзнә, чини Бурхна, өгсн һазрас цуглулҗ авсн урһцин түрүн темсдинь зембльд тәвәд Деед Эзнә, чини Бурхна, Эврәннь нернд бәәр кехәр йилһҗ авсн ормд авч ир[+]. 3Тер цагт бәәх гелң[†] тал одад кел: «Ода би Деед Эзнд, чини Бурхнд, эн һазрт ирүв гиҗ герчлҗәнәв. Энүг Тер маднд өгх болҗ мана өвкнрт андһар тәвҗ». 4Гелң чини земблиг авад, Деед Эзнә, чини Бурхна, тәкл тәкдг ормин өмн оркх. 5Чи Деед Эзнә, чини Бурхна, өмн зогсад кел: «Мини өвк тенәд йовдг арамей билә. Цөөкн улс дахад тер Египет орад, тенд нүүҗ ирсн күн болҗ бәәв. Терүнәс тенд алдр, чидлтә болн тооһарн олн улс үүдв[+]. 6Египетин әмтн мадниг мууһар бәрәд, даҗрад, күнд көдлмш келгүлдмн[+]. 7Тиигхлә бидн Деед Эзиг, мадна өвкнрин Бурхиг, дуудвидн. Деед Эзн мадниг соңсв, мадниг түрҗәхиг, энлҗәхиг болн зовҗахиг үзв[+]. 8Тегәд Деед Эзн мадниг Эврәннь Күчтә һарарн, Эврәннь күчәрн, алдр болн әәмшгтә темдг, болн өвәрц юм кеһәд Египетәс һарһв[+]. 9Мадниг нааран авч ирәд, үсәр болн балар байн эн һазр өгв[+]. 10Тегәд Танд, Деед Эзн, нанд өгсн һазрин урһцин түрүн темс авч ирүв». Дарунь земблән Деед Эзнә, чини Бурхна, өмн тәвәд, мөрг. 11Деед Эзнә, чини Бурхна, чамд болн чини өрк-бүлд өгсн тоотыг эдләд байран ке. Тадн дунд бәәх левитмүд[†] болн нүүҗ ирсн әмтн чамла хамдан нәәрлтхә.

12Арвдгч әңгин һурвдгч җилд, эврәннь цуг урһцин арвдгч әңгинь левитд, нүүҗ ирсн күүнд, өнчн-өвүд болн белвсн гергнд чини балһсдт цадтлан идтхә гиһәд өгхләрн,[+] 13тегәд Деед Эзнә, чини Бурхна, өмн кел: «Би эврәннь гертәс әрүн[†] әңгинь авад терүг левитд, нүүҗ ирсн күүнд, өнчн-өвүд болн белвсн гергнд өгүв. Тана заасар цугтаһинь кевүв. Тана зааврмудас нег чигн юм эвдсн угав, нег чигн заавриг мартсн угав. 14Өңгрсн кенд чигн һундрхад уульхларн, би эврәннь әрүн әңгиг идсн угав. Бузрдхларн нег чигн юм терүнәс авсн угав. Терүг өңгрсн күүнә төлә өгсн угав[*]. Би Таниг, Деед Эзиг, мини Бурхиг, соңслав. Тана заксиг цугтаһинь төвәр күцәләв[+]. 15Теңгрәс, Тана бәәх әрүн бәәрнәс хәләһәд Израилиг, Эврәннь әмтиг болн маднд өгсн тер байн һазриг йөрәтн. Терүг, үсәр болн балар байн һазриг, өгх болҗ мадна өвкнрт андһар тәвләт»[+].


Бурхна заквр бәрлһнә сурһмҗ өглһн

16Ода Деед Эзн, тана Бурхн, тадниг урднь келсн эн зокалмудыг болн закадыг бәртхә гиҗ закчана. Тедниг батар бәртн – цуг зүркнәсн, цуг седкләсн! 17Тадн Деед Эзн – тадна Бурхн гиввт. Ода тадн Терүнә даалһврар йовхит, Терүнә зокалмуд, закврмуд болн закад күцәхит гиҗ келвт, Терүг соңсх болвт. 18Деед Эзн болхла, урднь андһар өгсәрн ода тадн Терүнә келн-улс, Терүнә зөөр болхит гиҗ келҗәнә. Тадн Терүнә зааврмудыг цугтаһинь күцәх йостат[+]. 19Тадниг Бурхн үүдәсн цуг әмтн дундас деегшән өөдлүлх. Таднд Тер магтал, туурмҗ болн әрүн нер белглҗәнә. Тегәд тадн Деед Эзнә, тана Бурхна, әрүн улс болхит. Тиигхәр Тер андһар өглә[+].

### 27


Гевал уул деерк чолуһар кесн бумб болн тәкл тәкдг орм

1Израилин медәтнрлә хамдан Моше олн-әмтнд заквр өгв:

– Ода мини өгчәх зааврмудыг цугтаһинь күцәтн. 2Йордан һолыг һатлад Деед Эзнә, тадна Бурхна, өгчәх һазрт орхларн, тенд ик чолуд тәвтн, тедниг дотлар цәәлһтн. 3Тер чолуд деер эн Закаг цугтаһинь бичтн. Энүг талдан эргднь һарад таднд Деед Эзнә, тадна Бурхна, өгчәх һазрт орхларн кетн. Тер үсәр болн балар байн һазриг Деед Эзн, тадна өвкнрин Бурхн, өгх болла. 4Йорданиг һатлад һархларн, мини ода келҗәх чолудыг Гевал уул деер тәвтн. Тедниг дотлар цәәлһтн. 5Тенд Деед Эзнд, тадна Бурхнд, төмр зер-зевлә харһгдад уга чолудар тәклин орм[†] кетн[+]. 6Ясгдад уга чолудар Деед Эзнд, тадна Бурхнд тәклин орм тосхтн. Тенд Деед Эзнд, тадна Бурхнд, нерәдсн шаталһна бәрцин авъяс күцәтн. 7Терүн деер эвцлһнә бәрц[†] бәртн, тегәд Деед Эзнә, тадна Бурхна, өмн идтн, нәәрлтн![+] 8Эн Закаг төвәр болн тодрхаһар чолуд деер бичтн.

9Левин отгин гелңгүдлә[†] хамдан Моше Израилин улст цугтаднь келв:

– Израиль,[†] тагчгр, оньган өг! Эндр тадн Деед Эзнә, тадна Бурхна, улс болвт[+]. 10Деед Эзиг, тадна Бурхиг, соңстн, Терүнә закврмудыг болн зокалмудыг күцәтн. Тедниг таднд би эндр соңсхад келҗәнәв.


Гаризим уул деер кех әдс болн Гевал уул деер кех харал

11Тер өдртән олн-әмтнд Моше заквр өгв:

12– Йордан һолыг һатлад һархларн, Шимона, Левин, Йудан, Исахарин, Йосипин болн Беняминә отгуд Гаризим уул деер зогсад олн-әмтиг әдслтхә[+]. 13Рубена, Гәдин, Ашерин, Завулуна, Дана болн Напталин отгуд Гевал уул деер зогсад харал тәвтхә. 14Левитмүд[†] Израилин улст цугтаднь чаңһар келтхә:

15«Эрдмтә күүнә кесн һар кегдл эс гиҗ цутхсн кегдл Деед Эзнд җигшүртә. Тедниг босхад, нуувч ормд бәрхлә, тер күн харалла харһх!» Әмтн цугтан келх: «Тиигтхә!»[+]

16«Эцкән эс гиҗ экән һутасн күн харалла харһх!» Әмтн цугтан келх: «Тиигтхә!»[+]

17«Өөрхн күүнәннь меҗә көндәсн күн харалла харһх!» Әмтн цугтан келх: «Тиигтхә!»[+]

18«Сохр күүг хаҗһр хаалһар авч йовсн күн харалла харһх!» Әмтн цугтан келх: «Тиигтхә!»[+]

19«Нүүҗ ирсн әмтнә, өнчн әмтнә болн белвсн күүнә зөвинь эс күцәсн күн харалла харһх!» Әмтн цугтан келх: «Тиигтхә!»[+]

20«Эцкиннь гергнлә дерән негдүлсн күн – эцкән һутаҗахмн болҗана. Тиим күн харалла харһх!» Әмтн цугтан келх: «Тиигтхә!»[+]

21«Ямаран чигн малта негдәд ниилсн күн харалла харһх!» Әмтн цугтан келх: «Тиигтхә!»[+]

22«Эгчнр-дүүтәһән, эврәннь эцкин күүкнлә эс гиҗ эврәннь экин күүкнлә дерән негдүлсн күн харалла харһх!» Әмтн цугтан келх: «Тиигтхә!»[+]

23«Эврәннь хадм эктә дерән негдүлсн күн харалла харһх!» Әмтн цугтан келх: «Тиигтхә!»[+]

24«Эврәннь өөрхн күүг нуувчар алсн күн харалла харһх!» Әмтн цугтан келх: «Тиигтхә!»[+]

25«Кен-негнь кү алсндан мөңг авснь, буру уга күүнә цус асхснь харалла харһх!» Әмтн цугтан келх: «Тиигтхә!»[+]

26«Эн Закаг эс күцәсн күн, эс бәрсн күн харалла харһх!» Әмтн цугтан келх: «Тиигтхә!»[+]

### 28


Деед Эзиг соңсснд әдсллһн

1[•]Кемр тадн Деед Эзиг, тадна Бурхиг, соңсад, эндр мини күргҗәх Терүнә зааврмудыг батар бәрәд күцәхлә, тиигхлә Деед Эзн, тадна Бурхн, делкәд бәәх цуг келн-әмтнәс тадниг йилһәд өргх[+]. 2Кемр тадн Деед Эзиг, тадна Бурхиг, соңсхла, таднд күртәд күцәд бәәх әдслт эн:

3Тадн балһснд чигн, тәрәнд чигн әдслгдхит.

4Тадна хөөт үйнр чигн, тана һазрин тәрән чигн, тадна малмудын төл әдслгдх – үкрмүдин чигн, хөөдин чигн, ямадын чигн.

5Тадна тәрә хурадг сав болн һуйр элддг тадна тавг әдслгдх.

6Тадн герүрн ирхләрн, эс гиҗ гертәсн һархларн әдслгдхит[+].

7Тадниг дәврсн дәәсдиг Деед Эзн тадна өмн ка цокад алдгар кех. Тадниг диилхәр тедн нег хаалһар йовх, болв таднас зулад үзг болһнар тарад гүүцхәх[+].

8Тадна хот хадһлдг амбармудыг, тадна һарарн кесн көдлмшиг Деед Эзн таднд өгчәх һазрт әдслх[+].

9Деед Эзн тадниг Эврәннь әрүслсн улст тоолх. Кемр тадн Деед Эзнә, тадна Бурхна, заавр күцәһәд, Терүнә хаалһар йовхла, таднд андһар өгсндән Тер тиигх[+].

10Тадн Деед Эзнә нер зүүҗәхиг үзхләрн, делкәд бәәдг әмтн цугтан таднас әәх.

11Тадниг Деед Эзн амулң, элвг-делвг бәәлһнд күргх – тадна үрдиг, малмудын төлиг, тәрәнә урһцсиг әдслх. Тер һазриг Деед Эзн таднд өгх болҗ тадна өвкнрт андһар өглә.

12Теңгр – Деед Эзнә байн зөөр. Терүгән тадна төлә Тер секх. Тадна һазрт цаглань хур орулх, тадна кеҗәх көдлмшиг әдслх. Олн келн-әмтнд тадн өгйәһәр өгхит, эврән кенәс чигн өгйәлҗ авшгот[+].

13Таднар Деед Эзн толһа кех, сүл болшгот. Тадн кезә чигн деер йовхит, дор оршгот. Эндр танд мини келҗәсәр, кемр Деед Эзнә, тана Бурхна, заавр батар бәрәд күцәхлә тиигҗ бәәхит.

14Эндр тадн мини келҗәсәр, кемр цуг зааврмудас барун тал болн зүн тал эс хаҗихлә, талдан бурхд дахад, теднд эс шүтхлә, тиигҗ бәәхит.


Деед Эзиг эс соңсснд харалла харһлһн

15[•]Болв эндр таднд мини келҗәсәр, тадн Деед Эзиг, тадна Бурхиг эс соңсхла, Терүнә цуг зааврмудыг болн зокалмудыг батар бәрәд эс күцәхлә, тиигхлә цуг эн харалмуд тадн деер бууһад бүтх.

16Тадн балһснд чигн, тәрәнд чигн харалгдхит.

17Тадна тәрә хурадг сав чигн, һуйр элддг тавг чигн харалгдх.

18Тадна хөөт үйнр харагдх, тадна һазрин тәрән чигн, үкрмүдин төл чигн, хөөдин болн ямадын хурһд чигн харалгдх.

19Тадн герүрн ирхләрн, эс гиҗ гертәсн һархларн харалгдхит.

20Таднд Деед Эзн харал, үүмлһ болн уршг илгәһәд бәәх. Тадна кесн көдлмшт болн кергт харшлт орад бәәх. Намаг соңслго үлдәһәд салснд, эврәннь хорта йовдлас көлтә тадн алгдхит, шулун үкхит.

21Таднд Деед Эзн маальг гемд хальдах. Эзлхәр йовсн һазрасн тадн уга болхит.

22Таднд Деед Эзн садв гем, безг болн безгин халун гем өгх, халун һаң салькар болн көгҗәр гемнүлх. Иим күчр-күнд йовдл тадниг үктл дахлдх[+].

23Тадна толһа деерк теңгр улан мөңгн болх, көл дорк һазр төмр болх.

24Тадна һазрт Деед Эзн тоормта хур орулх, тоорм тадниг үктл деерәстн теңгрәс унад бәәх.

25Тадниг дәәснтн ка цокҗ диилдгәр Деед Эзн кех. Тадн тедниг диилхәр нег хаалһар йовхит, болв теднәс зулад үзг болһнар тарад гүүхит. Тадна җирһлин бәәдл әмтнә делкәд ик әәмшг үүдәх.

26Тадна күш теңгрин шовудын болн һазра аңгудын олвр болх, тедниг көөдг күн уга болх[+].

27Тадниг Деед Эзн Египетин хавдрар, хальдврта цар гемәр болн хаму гемәр засглх. Тегәд тадн эдгҗ чадшгот[+]. 28Тадниг Деед Эзн ухаһан геедг болн сохрдг гемәр засглх, ухантн ширгх.

29Тадн һал өдрәр сохр күн кевтә темтрҗ йовхит. Тана керг күцшго. Тадн оньдинд үрүдсн бәәдлтә болн юман булагдсн бәәхит. Нег чигн күн таднд дөң болшго[+].

30Тадн келсн күүкдтә болхит, болв тадна күүкдлә талдан көвүд кевтх. Тадн гер бәрхит, болв терүндән бәәшгот, уста үзмин модд тәрхит, болв урһцинь хураҗ авшгот[+].

31Тадна цариг таднд үзүләд алх, болв терүнә махинь тадн идшгот. Тадна элҗгниг танас булаҗ авх, болв хәрү өгшго. Тадна хөд болн ямад өшәтндтн күртх, нег чигн күн таднд дөң болшго.

32Тадна көвүдиг болн күүкдиг күүнә келн-әмтнд өгх. Тедниг хәрү ирх гиһәд өдр болһн нүдән эцтл хәләһәд күләхит, болв юм кеҗ чадшгот.

33Тадна меддго улс тана һазрин урһциг болн олсн зөөритн кевтнь эзләд идцхәх. Тедн тадниг өдр болһн даҗрад зовацхах.

34Тадн терүг үзсндән ухаһан геехит.

35Тадна көлд болн өвдгт Деед Эзн әәмшгтә хавдр орулх, тадн эдгҗ чадшгот. Тернь түгәд тавгас толһан орад күрх[+].

36Деед Эзн тадниг болн бийдән шүүҗ авсн хааг, тадна өвкнр чигн, тадн чигн меддго улс тал авч одх. Тенд тадн талдан бурхдт шүтхит. Теднь чолуһар болн модар кегдсн кегдлмүд болх[+].

37Деед Эзнә дахулад күргсн әмтн тадниг үзәд сүрдх, дәкәд дурго болцхах, тадниг наад бәрх.

38Тадн һазртан дала эк тәрхит, болв буудя баһар авхит, яһад гихлә тедниг царцаха идчкх.

39Тадн уста үзм тәрхит, терүгән өскхит, болв терүнәс чаһр уушгот, хураҗ авч чадшгот, яһад гихлә тедниг өтн идчкх.

40Тадна цуг һазрар олив модн урһх, болв олив тосиг тадн бийдән түркшгот, яһад гихлә темснь унҗ одх.

41Таднас көвүд болн күүкд һарх, болв тедн таднла бәәшго, яһад гихлә тедниг бәрәнд авх.

42Тадна моддыг болн урһцсиг хорта хорхас идцхәх.

43Тадн дунд бәәх нүүҗ ирсн әмтн таднас деегшән өрггдәд бәәх, тадн болхла мел дор орад бәәхит. 44Тедн таднд өгйәһәр өгх, тадн теднд өгйәһәр өгч чадшгот. Тедн тадна толһа болх, тадн теднә сүл болхит.

45Тер харал цугтан күцх, тадниг дахад бәрх! Тадн Деед Эзиг, тадна Бурхиг, эс соңсснд, Терүнә өгсн зааврмудыг болн зокалмудыг эс күцәснд тадн алгдхит.

46Эннь таднд болн тадна хөөт үйнрт мөңкинд болх темдг болн Бурхна зарһин герчнь болх.

47Тадн элвг-делвг цагтан Деед Эзнд, тадна Бурхнд, байртаһар болн нәәртәһәр эс көдлснд тиим болх. 48Деед Эзнә таднд илгәсн өшәтнд тадн харһнад цаңһад, нүцкн, түрҗ йовсн бәәдлд көдлхит. Өшәтн тадниг уга кетлән күзүн деертн төмр ярм өлгх.

49Тадн тал Деед Эзн һазрин захас һәрдин нислһнәс шулуһар олн әмт илгәх. Теднә келиг тадн медшгот. 50Тедн ичр-һутр уга, көгшдиг күндлдго, баһчудыг хәәрлдго әмтн.

51Орҗ ирсн дәәсд тадна малмудыг болн тәрәг идчкх, тадн үкхит. Тедн таднд буудя чигн, чаһр чигн, олив модна тос чигн, үкрмүдин төл чигн, хөөдин болн ямадын төл чигн үлдәшго. Тегәд тадн үкхит.

52Тадна балһсдыг цугтаһинь тадна цуг һазрар, нәәлҗәсн өндр[†] кевәр батлгдсн эрсмүднь нурад эс унтл, тедн дәврцхәх. Деед Эзнә, тана Бурхна, таднд өгчәсн балһсдыг тедн цугтаһинь цуг һазрар дәврцхәх!

53Таднд дәәснә дәврлһнәс учрҗах зовлңгас көлтә, тадн эврәннь үрдән идхит. Деед Эзнә, тадна Бурхна, өгсн көвүдиннь болн күүкдиннь махинь идхит[+]. 54Нам эркәр өссн залу чигн ах-дү талан, гергн талан, үлдсн үрд талан ууртаһар хәләх. 55Яһад гихлә тер эврәннь үрдиннь махиг нег чигн күүнд өгхәр седшго. Оңдан иддг хот уга болсар тер эврән идх. Тиим түрү бәәдлд, цуг балһсдар тадна хортн тадниг шахҗ орулх.

56Көләрн чигн һазр ишкәд уга, хамгин эрк кевәр өссн гергн дурта залу талан болн эврәннь көвүн талан, эврәннь күүкн талан ууртаһар хәләх. 57Цааранднь чигн бийәснь һарчах үрнә хөөтиг болн нилхсиг күүнд өгшго, харһнад бәрәнд бәәхләрн эврән нуувчар идх. Тадна балһсдар дәәснтн тиим түрү бәәдлд тадниг шахҗ орулх.

58Кемр тадн эн әрүн[†] бичгт орсн Закаг батар эс бәрхлә, эс күцәхлә, Деед Эзнә, тадна Бурхна, күндтә болн әәмшгтә нериг әәҗ эс күндлхлә, 59Деед Эзн таднд болн тадна хөөт үйнрт үзгдәд уга ик күчр болн удан давдго зовлң, күнд болн удан эдгдго гем илгәх. 60Хальдх гиһәд тадна әәҗәсн, Египетд бәәдг, цуг гемд Деед Эзн тадниг орулх. Тер олн гем таднд хальдх[+].

61Деед Эзн эн Закана[†] әрүн бичгт эс бичгдсн гем болн зовлң бас таднд илгәх. Терүнәс тадн үкхит. 62Тадн теңгрт бәәдг одд кевтә олн болсн бийнь, болв әмд үлдхнь тоота. Ик зунь Деед Эзиг, тадна Бурхиг, эс соңссндан үкх[+]. 63Яһҗ Деед Эзн таднд туста керг күцәсндән болн тадниг тооһарн өскснд байрлдг бәәснлә әдләр, тиигҗ Тер тадниг уга кеһәд алхларн байрлх. Эзлхәр йовх һазрасн тадн уңгарн таслгдхит.

64Тегәд Деед Эзн тадниг цуг келн-улс дунд һазрин нег захас талдан зах күртл тарах. Тенд тадн оңдан чолуһар болн модар кесн бурхдт шүтхит. Тер бурхдыг тадн чигн, тадна өвкнр чигн меддго билә[+]. 65Тер келн-улс дунд таднд амрлт уга болх, тадна көл амрлт медшго. Тенд Деед Эзн тадна зүркиг чичрүлх, нүднәнтн хараһинь буулһх, седклитн урсулх.

66Тадна әмн үснә үзүрт торх, өдр-сө уга әәмшгтәһәр бәәхит, әмд үлдх угаһан медшгот. 67Үзсн юмсасн әәхләрн тадн өрүнд келхит: «Шулуһар асхн болтха!», асхнд келхит: «Шулуһар өр цәәтхә!»[+] 68Деед Эзн тадниг кермәр Египетд хәрү күргх. Тер хаалһар тадн дәкҗ хәрү йовшгот гиҗ тиигҗ би келләв[*]. Тенд тадн, залус болн күүкд улс, бийән өшәтндән мухла болхар хулдхит, болв тадниг хулдҗ авх күн олдшго[+].

### 29


Деед Эзнә бооцанд кесн немлт

1Деед Эзн Израилин улсла Моавд бооца кех даалһвр Мошед өгснь тиим. Хорив уул деер Деед Эзнә теднлә кесн бооцанд[†] эннь немр болҗана[+].

2Израилин улсиг цугтаһинь дуудад Моше иигҗ келв:

– Египетд Деед Эзн теднә хаанла, терүнә мухласла, орн-нутглань ю кесинь тадн цугтаһинь үзвит! 3Тер ик болн күнд сөрлт, тер ик гидг темдгүд болн өвәрц юмсиг тадн эврәннь нүдәрн үзвит. 4Болв эндр күртл Деед Эзн таднд медх уха өгсн уга, үзх нүд чигн, соңсх чик чигн өгсн уга[+].

5«Би тадниг 40 җил көдә һазрар дахулув, болв тадна хувцн элсн уга, буршмг чигн бас элсн уга[+]. 6Би, Деед Эзн, – тадна Бурхн болҗахиг тадн меддгәр өдмгәр хот кесн угат, чаһр болн һашун әрк уусн угат», – гиҗ Тер келлә[+].

7Тегәд тадн эн орм[†] күртл ирвт. Тиигхлә мадна өмнәс Хешбона хан Сихон болн Башана хан Ог дәврцхәв. Болв бидн тедниг ка цокад диилвидн[+]. 8Бидн теднә һазринь булаҗ авад, Рубена болн Гәдин отгудт, өрәлинь Манашен отгт өгвидн[+].

9Эн бооцана дараг бәрәд күцәтн, тегәд тадна кеҗәх керг бүтх! 10Цугтан тадн эндр Деед Эзнә, тадна Бурхна, өмн зогсчанат – отгудын толһачнр, медәтнр, ахлачнр, Израилин улс цугтан: 11бичкдүд болн күүкд улс, тадн дунд бәәх нүүҗ ирсн әмтн – таднд модд чавчдгнь чигн, ус зөөдгнь чигн. 12Тадн Деед Эзнлә, тадна Бурхнла, эндр андһарарн бооца кехәр энд зогсчанат. Деед Эзн, тадна Бурхн, таднла эн бооца кеҗәнә. 13Тадниг Эврәннь улсан кехәр, тадна Бурхн болхар таднд үгән өглә, тиигҗ тадна өвкнрт – Абрахамд, Ицхакд болн Яковд тиим андһар тәвлә[+]. 14Андһарар батлгдсн эн бооцаг би зуг таднла кеҗәхшв! 15Эн бооцан эндр Деед Эзнә, мана Бурхна, өмн маднла хамдан зогсчах әмтнлә чигн, ода энд уга тадна үйнрлә чигн кегдҗәнә.

16Бидн Египетд яһҗ бәәсиг тадн меднәлмт, дәкәд күүнә улсин һазрар йовсиг меднәт. 17Теднә җигшүртә кегдлмүдиг – модар болн чолуһар, цаһан мөңгәр болн алтар кесинь – үзләт. 18Тадн дунд залу күн эс гиҗ күүкд күн, эс гиҗ уңг-тохмарн, эс гиҗ отгарн Деед Эзнәс, мана Бурхнас, эндр хаҗиһәд талдан бурхдт шүтхнь уга болтха! Тадн дунд хор болн һашудх урһмл һарһх уңг бичә өсктхә![+] 19Кемр кен чигн күн эн бооцана үгцәг соңсхларн, бийән әдсләд бичә дотран иигҗ келтхә: «Эврәннь һацлһар һардвр кесн бийнь нанд цугнь сән болх». Тиигҗ услгдсн һазр хагссн һазрла хамдан үрх[*]! 20Деед Эзн тиим күүнә геминь тәвҗ өгшго. Терүнә шүрүтә уурнь тер күүг хуухлх, эн әрүн[†] бичгт бичгдсн цуг харал терүн деер буух. Деед Эзн терүнә неринь теңгр дорас биллх[+]. 21Деед Эзн Израилин отгудас эн күүг харалла харһулх. Закана[†] әрүн бичгт бичгдсәр тиигҗ кех.

22Тадна үйнр – хөөт бәәх үрдтн болн хол нутгудас ирсн талын улс Деед Эзнә цухлан күргсн эн һазра түрү-зүдү бәәдл үзх, 23мок болн давс үзх, өгрсн һазр үзх, тиим һазрт тәрә тәрҗ урһаҗ болшго, тенд нам өвсн чигн урһшго. Эннь Содом болн Гомора, Адма болн Цевоим балһсд Деед Эзнә догшн уурт уга кегдснлә әдл[+]. 24Келн-улс цугтан келцхәх: «Деед Эзн юунас көлтә эн һазриг иигсмб? Юунас көлтә Тер догшн ууран һарһв?»[+] 25Теднд иим хәрү өгх: «Юңгад гихлә эн әмтн Египетәс һарһхд Деед Эзнә, теднә өвкнрин Бурхна, бооцаг мартҗ. 26Тедн йовад талдан бурхдт шүтцхәв, теднд мөргцхәв. Тер бурхдыг тедн меддго билә. Деед Эзн теднд бичә шүттхә гисмн. 27Тегәд Деед Эзн эн һазрт уурлад, эн әрүн бичгт бичәтә харалмудыг цугтаһинь терүнд буулһв[+]. 28Догшн ууртаһар болн һалзу бәәдлтәһәр Деед Эзн тер һазрас тедниг оңдан орн-нутг тал көөв, ода чигн тедн тенд бәәһә».

29Нуувч юмн Деед Эзнд, мадна Бурхнд, бәәнә. Ил юмн маднд болн мадна үрдт мөңкинд өггдсмн: бидн эн Закаг күцәх йоставидн[+].

### 30


Кемр әмтн килнцтә җирһлән үлдәхлә, Деед Эзн теднә буруһинь тәвҗ өгх

1Тиигәд би таднд эн әдсллһиг болн харалыг цугтаһинь келҗ өгүв. Нег дәкҗ, тер келн-улс дунд бәәхләрн, тадниг тенд Деед Эзн, тадна Бурхн, тараһад хайхла, таднд ухан орх[+]. 2Тегәд тадн Деед Эзн, тадна Бурхн, тал хәрү ирәд, эврәннь үрдтәһән зүркәрн болн седкләрн Терүг соңсхла, эндр мини закчасар, 3тиигхлә Деед Эзн, тадна Бурхн, тадниг урдк сән бәәдлд өршәһәд хәрү орулх, тегәд бәәсн күүнә улс дундас Тер тадниг һарһҗ авх. 4Нам тадн хамгин теңгр-һазрин захд көөгдсн бийнь Деед Эзн, тадна Бурхн, тендәс тадниг хәрү авх. 5Деед Эзн, тадна Бурхн, тадниг өвкнрин һазрт авч ирх, тегәд тадн дәкн тер һазрин эзнь болхит. Деед Эзн тадниг өвкнрәсн үлү күцәмҗтә болн тооһарн теднәс олн болдгар кех.

6Деед Эзн, тадна Бурхн, тадниг болн тадна хөөт үйнриг соңсхврта кех. Терүнд зүркәрн болн седкләрн дурлад, әмд үлддгәр кех[+]. 7Деед Эзн, тадна Бурхн, тер харалмудыг цугтаһинь тадниг мөрдҗ йовх дурго хортн деер болн дәәсн деер буулһх[+]. 8Тадн болхла, дәкн Деед Эзиг соңсхит, эндр мини таднд келҗәх Терүнә зааврмудыг күцәхит. 9Деед Эзн, тадна Бурхн, таднд цугинь өгх: кергтн күцәмҗтә болх, хөөт үйнр олн болх, малын төл өсх, тәрәнә урһц байн болх – ямаран чигн олзта-орута юм өгх. Деед Эзн тадна өвкнрт килмҗән өгәд байрлҗ йовснла әдләр, дәкн чамаг сән бәәдлд орулсндан байрлх. 10Яһад гихлә тадн Деед Эзиг, тадна Бурхиг, соңсад Закана[†] әрүн[†] бичгт бичәтә Терүнә зааврмудыг болн зокалмудыг күцәхит. Деед Эзнд, тадна Бурхнд, тадн әрүн зүркәрн болн седкләрн хәрү ирхит.

11Болв эндр мини таднд өгчәх зааврмуд дегд күнд биш, таднас холдсн уга. 12Тедн теңгрт бәәхш, тадн иигҗ келҗ чадшгот: «Мана төлә кен теңгрт һархмб, кен тедниг буулһҗ авч ирәд, күцәтхә гиҗ маднд өгхмб?»[+] 13Теднь теңгс һатц биш, тегәд тадн иигҗ келҗ чадшгот: «Бидн тедниг күцәдгәр мадна төлә кен теңгс һатлад авч ирәд тедниг маднд өгхмб?» 14Эн зааврмуд таднд дегд өөрхн, тедн тадна келнд болн тадна зүркнд. Тедниг күцәх арһ таднд бәәнә!


Әмд-менд бәәхиг эс гиҗ үклиг шүүҗ авлһн

15Тегәд эндр би таднд җирһл болн сән бәәдл, эс гиҗ үкл болн зовлң шүүҗ автха гиҗәнәв[+]. 16Би тадниг Деед Эзнд, тадна Бурхнд, дурлтха гиҗ закчанав, Терүнә хаалһар йовад, Терүнә зааврмудынь, зокалмудынь болн закадынь күцәтхә гиҗәнәв. Тегәд тадн әмд бәәхит, олар өсхит. Деед Эзн, тадна Бурхн, тадна эзлхәр йовх һазрт таниг әдслх. 17Болв кемр тадн Терүнәс буру эргәд, соңслго хаалһасн хаҗиһәд талдан бурхдт шүтәд иткхлә, 18тиигхлә – би ода таднд келҗәнәв – маһд уга тадн үкхит! Тиигхлә тадна эзлхәр йовҗ йовх Йордана цаадк һазрт удан бәәшгот.

19Эндр би теңгр һазр хойриг герч болтха гиҗ дуудҗанав: җирһл болн үкл, әдсллһ болн харал би таднд йилһҗ автха гиҗ келүв. Тадн җирһл шүүҗ автн, тегәд тадн болн тана хөөт үйнр әмд үлдхит. 20Тегәд Деед Эзнд, тадна Бурхнд, дурта болхит, Терүг соңсхит, Терүнд итклтә болхит. Деед Эзнд тадна җирһл, тадна өвкнр Абрахамд, Ицхакд болн Яковд андһарлад өгх болсн һазрт тадн ут нас наслад җирһхит[+].

### 31


Навина көвүн Ешуаг Мошен дару орулгдҗ авлһн

1Моше йовад Израилин улст цугтаднь иигҗ зәңглв:

2– Би ода 120. Нааран-цааран йовлһнд чидл күрчәхш. Терүнәс даву Деед Эзн нанд келв: «Чамд Йордан һол һатлх арһ уга»[+]. 3Деед Эзн, тадна Бурхн, Эврән тадниг дахулад йовх. Тенд бәәх улсиг Тер алх, һазринь тадн авад эзлхит. Ешуа Деед Эзнә даалһсар тадниг дахулҗ йовх[+]. 4Амореймүдин хаадудта, Сихонла болн Огонла, теднә һазрла кесн әдләр эн улсиг Деед Эзн алх[+]. 5Деед Эзн таднд эн улсиг диилх диилвр өгчәнә, тегәд эдниг мини келсәр кетн[+]. 6Дәәснәсн бичә әәтн, чаңһ-чиирг болтн, Деед Эзн, тадна Бурхн, таднла хамдан йовҗ йовна, тадниг хайшго, тадниг үлдәшго! – гиҗ Моше келв.

7Дәкәд Моше Ешуаг дуудад, Израилин улсин нүүрт келв:

– Чаңһ-чиирг, зөргтә бол. Деед Эзнә эн улст өгх болсн һазр талнь чи дахулҗ одхич. Тиигх болҗ Тер эн улсин өвкнрт андһар өгсн бәәҗ. Эн һазриг теднә үлмәд орулхич. 8Чини өмн Деед Эзн йовх, Тер хаҗудчнь бәәх. Чамаг Тер үлдәшго, чамас салшго. Бичә ә, бичә үүм!


Зака умшх заквр

9Эн Закаг Моше бичҗ авад, Левин хөөт үйнрт болн Израилин медәтнрт өгв. (Левин хөөт үйнр Деед Эзнә Бооцана[†] хәәрцг авч йовна.)

10– Долан җил болад, нег дәкҗ өрән хәрүлһнә Җолмин нәәрт,[+] 11Израилин улс цугтан Деед Эзнә, тадна Бурхна, өмн Терүнә шүүҗ авсн һазрт цуглрхла, эн Закаг соңсхад умштн. Терүг Израилин улс цугтан соңстха. 12Әмтиг цугтаһинь цуглул – залусиг, гергчүдиг болн бичкдүдиг, бас тадна балһсдар бәәдг нүүҗ ирсн әмтиг, – цугтан соңстха, дастха. Тедн Деед Эзиг, тадна Бурхиг икәр күндләд, эн Закаг сольвр[†] угаһар күцәх йоста. 13Энүг меддго бичкдүд бас соңсад дастха. Тедн Деед Эзиг, тадна Бурхиг, икәр күндлх йоста. Тадн Йордана ца тер һазриг эзләд, бәәрләд бәәхәр йовхларн кезә чигн тиигх йоста болҗанат, – гиҗ Моше закв.


Деед Эзн Мошед болн Навина көвүн Ешуад үзгднә

14Деед Эзн Мошед келв:

– Чини үкх цаг өөрхн. Ешуаг дууд, Харһлтын Шатрт Мини өмн зогстн. Тенд Би терүнд даалһвр өгнәв.

Моше Ешуа хойр Харһлтын Шатрт ирнә[+]. 15Шатр дотр теднд Деед Эзн үүлн бахн болҗ үзгдв. Үүлн бахн Шатрин үүднд зогсв[+].

16– Удлго чи давсн өвкнртән күрәд тогтнхич. Эн улс болхла орҗ ирх һазрин күүнә бурхдт шүтх. Тедн Намаг үлдәһәд, теднлә кесн Мини бооцаг эвдх[+]. 17Тиигхлә Би теднд уурлад, тедниг бас үлдәхүв. Би теднәс салхув, тедн талдан улсин олвр болх. Тедн олн түрү-зүдү бәәдлд орх. Тегәд тедн иигҗ келх: «Маднла мана Бурхн уга болсар бидн иим бәәдлд орвидн!» – гиҗ Деед Эзн Мошед келв. –[+] 18Йос эвдсн учр деерәс болн тедн талдан бурхдт шүтсәр, Би теднәс хәрү эргнәв.

19Тегәд бийдән эн ду бичҗ автн. Эн дууг Израилин улст дасх. Тедн терүг давтад бәәтхә, хөөннь теднә өмнәс эн дун Мини герч болх[+]. 20Би теднә өвкнрт өгх болад андһарлсн һазрт тедниг күргнәв. Тер һазр үсәр болн балар байн. Тедн тенд цадтлан идцхәх, тарһлх. Тегәд талдан бурхдт шүтәд көдлх! Намаг болхла һолад Мини бооцаг эвдх[+]. 21Теднд олн түрү-зүдү бәәдл үзгдх, тиигхлә эн дун герчнь болад гемшәх. Нам тер цага үйнр эн дууг тодлх. Ода бийнь тер андһар өгсн һазрт тедниг күргәд уга болвчн, Би теднә седклинь медҗәнәв!

22Тер өдртән Моше тер дууг бичҗ авад, Израилин улст дасхв.

23Деед Эзн Навина көвүн Ешуад келв:

– Чаңһ-чиирг бол, зөргтә бол. Мини теднд өгх болад андһарлсн һазр тал тедниг чи дахулад йовхич. Би чамла йовхув.


Закана әрүн бичг Бооцана хәәрцгин хаҗуд тәвгдҗ

24Моше әрүн[†] бичгт Закаг кевтнь чилтл бичхлә, 25Деед Эзнә Бооцана хәәрцг авч йовдг левитмүдт[†] даалһвр өгв:

26– Эн Закана[†] әрүн бичгиг авад Деед Эзнә, тадна Бурхна, Бооцана хәәрцгин хаҗуд тәвтн. Эннь терүнд чини өмнәс кех герч болх. 27Тадниг соңсхвр уга, һацата заңтаһитн би меднәлм! Нам ода намаг әмд деерм, тадн Деед Эзиг соңсҗахшит. Намаг үкхлә, юн болх? 28Отгин медәтнриг болн ахлачнриг нан тал цуглулад авч иртн. Теднд би чаңһар эн үгмүд келсүв, теднә өмнәс теңгр һазр хойриг герчд дууднав. 29Намаг үкснә хөөн тадн му йовдл һарһад бәәхиг меднәв. Мини орулсн хаалһас тадн хаҗихит. Иргчдән тадн түрү-зүдү бәәдлд орхит, яһад гихлә Деед Эзнд дурго йовдл һарһад бәәхит, кесн кергәрнь Терүнә цухл босххит.


Мошен дун

30Моше эн дууна үгмүдиг келв. Цуглрсн Израилин улс терүг чиләтл цугтан соңсцхав.

### 32

1«Мини келсиг, теңгр, соңс!

Мини келсиг, һазр, соңс!
2Мини ном хур мет асхрх,
Мини ном чиг мет асхрх,
Хур асхрад өвс норһх,
Хур асхрад ноһа услх![+]

3Деед Эзиг би дууднав!
Мана Бурхна алдринь туурултн!
4Тертн – хад чолунла әдл!
Терүнә кергнь күцәмҗтә, хаалһнь үнн.
Тертн чик Бурхн, худл уга,
Тертн үннч, чик неквртә[+].
5Терүнә өмн әмтн килнцтә,
Тедн Бурхна үрд биш!
Ичртә юмн! Зүткә үйнр!
6Деед Эзнд тиигҗ ханвта?
О, эргү, ухан уга әмтн!
Тертн тадна Эцк, Үүдәһәч,
Тадниг тогтала, тадниг өсклә![+]

7Кезәңк цаган чи ухал,
Кезәңк үйнрин цагиг ухал.
Эцкәсн сурлч, келҗ өгг,
Эврән көгшд келтхә чамд[+].
8Деед Бурхн әмтнд һазр өгчәхд,
күүнә бүл босхад үүдәҗәхд,
Бурхна көвүдин тооһар Тер
һазрин хүвинь йилһҗ өгв[+].
9Деед Эзнә хүвнь – Терүнә улс!
Деед Эзнә өнч авхнь – Яковин хөөт үйнр![+]

10Эн әмтиг Тер көдәд олҗ,
әмн уга, эҗго теегт.
Тедниг Тер харсад хәләлә,
Тедниг нүднләһән әдл хадһлла[+].
11Һәрд үүрән манҗах мет,
Һууҗмулмудыннь деегүрнь ниснә,
Җиврән деләд, теднән өргәд,
Өрвлг деерән авч йовна,[+]
12Тедниг Деед Эзн һанцарн дахулла,
Теднлә күүнә бурхн уга билә!

13Тедниг һазрин өөдмд өргв,
Тедниг тәрәнә урһцар теҗәв,
Тедниг хадын балар теҗәв,
Хадын оливин тосар теҗәв[+].
14Үкрин өрмәр, ямана үсәр,
хурһдын өөкәр, хуцин өөкәр,
Башана малмудын, текин өөкәр,
Буудян сән һуйрар теҗәв!
Уста үзмин чаһр уулач.

15Ешурун[†][*] тарһлад, заңта болв,
Махта, тарһн, зүткә болв.
Бийинь үүдәсн Бурхнас салв,
Бийинь аврх Харсачиг бурушав![+]
16Талдан бурхдар Терүг уурлулна,
Терүг җигшүртә юмсарн уурлулна![+]
17Бурхнд биш – шулмд бәрц бәрнә,
Теднә урднь меддго бурхд,
Талын һазрас ирсн бурхд,
Тедниг тадна өвкнр медхш[+].
18Чамаг һарһсн Харсачан мартвч.
Чамд җирһл өгсн Бурхан мартвч!

19Деед Эзнә үрднь Терүнд
дурго болсинь җигшҗ үзв.
20„Теднәс Би буру хәләсүв!
Тегәд яһдг чигн, – гив, –
Тедн үрсн му үйнр,
Тедн иткл уга үрд.
21Намаг худл бурхдар уурлулв,
Намаг һар кегдлмүдәр уурлулв.
«Әмтн» гиҗ келгдшго улс илгәнәв:
Үлү үзх седвәр орултха,
Эргү әмтн тедниг уурлултха![+]
22Мини цухлас һал шатв,
Үклин һазр[†] күртл шатчана!
Тәрәг урһцтаһинь кевтнь шатах,
Уулыг улднь күрәд шатах!

23Би тедниг зовлңд орулнав,
Би бәәсн сумарн ханав![+]
24Тедн харһнад үкхдән күрх,
Тедн гемдән үктлән бәргдх!
Зерлг аңгуд, моһан хор
Теднд Би бел кевүв[+].
25Һаза йовснь үлдәс үкх,
Гертән бәәсинь әәмшг бәрх!
Баһ наста көвүд, күүкд,
Нилхд, көгшд – цугтан үкх.
26Би тедниг алхар седҗәләв,
әмтнә тодлврас билләд хайхар,
27Болв дәәснь Намаг һутах!
Деерлкәд келх: Бидн диилвидн! –
Деед Эзн диилсн уга!“[+]

28Тедн ухан уга әмтнлм,
Теднд медх арһ угалм!
29Ухата болхла медх билә,
Аштнь болхинь ухалхнь яһна.
30Негхн күн миңһиг мөрдхий,
Нам хойрнь арвн миңһинь?
Тиигхлә Харсачнь тедниг бәрүлв,
Деед Эзн Эврән дәәснднь өгв![+]
31Теднә „харсач“ мадна Харсачла әдлцшго!
Мадна дәәсн чигн энүнлә зөвшәрҗәнә.
32Уста үзмнь Содомин мет,
Гоморан садын темсд мет:
Тер темсднь хорар дүүрң,
Уста үзмнь һашун хорн[+].
33Теднә чаһрнь – моһан хорн,
Хорта моһан әәмшгтә хорн![+]
34„Нанд хадһлсн юмн бәәнә.
Нанд бултулсн юмн бәәнә.
35Эннь тедниг темтрәд ирхлә,
Эннь мини өшән, засгллһн!
Теднә үклин өдр өөрхн,
Цагнь агчад, өөрдәд одв“[+].

36Деед Эзн әмтән харсх,
Деед Эзн мухласан хәәрлх:
Цугтан тедн чидлән гееһәд,
Мухласнь чигн, сулдан бәәснь
Цугтан үкәд, күн үлдшго[+].
37„Теднә ,бурхд‘ ода яһсмб?
Теднә нәәлсн ,харсач‘ альдв? –
Тиигҗ Деед Эзн келх.
38Тадна бәрцин өөкинь идгүд,
Тадна асхдг чаһр уудгуд яһла?
Тедн ода тадниг авртха,
Тедн ода тадниг харстха!

39Хәләтн: Энтн Би, Бив!
Нанас талдан бурхд уга!
Би алдув, Би әмдрүлдүв,
Би шавтадув, Би эмндүв –
Нанас кен чигн аврч чадхмн уга[+].
40Эврәннь һаран теңгрүр өргәд,
Мөңк җирһләрн андһар өгчәнәв:
41Би гилвксн үлдән бүлүдәд,
Би һарарн зарһан кехлә,
Тегәд дәәснәсн өшәһән авхув,
Тегәд дурго улсан засглхув[+].
42Мини сумн цусар ивтрх,
Мини үлд махнас цадх,
Алгдсн, бәргдсн улсин цусар!
Өшәтнә ахлачнрин толһасар!“

43Олн-әмтн, Терүнә келн-улст байрлтн!
Деед Эзн мухласиннь цуснд өшәһән авх!
Дәәснәсн Тер өшәһән авх,
Дурта улсиннь һазринь цеврлх».[†][+]

44Моше Навина көвүн Ешуала хамдан ирәд әмтнд эн дууг соңсхв.

45Израилин улст энүг цугтаһинь соңсхад, 46Моше келв:

– Эндр таднд келсиг цугтаһинь тодлад автн. Эврәннь бичкдүдт эн Закаг батар бәрәд күцәтхә гиҗ закч келтн[+]. 47Энтн йирдән үг биш, энүнд тадна җирһл бәрәтә. Тиим учр деерәс тадна эзләд бәәхәр седҗәдг Йордана цаадк һазрт тадна җирһл ут болх[+].


Деед Эзн Мошег Нево уул деер һартха гиҗ дуудна

48Тер өдр Деед Эзн Мошед келв:

49– Аварим уулмуд деер һар – Моавд бәәдг Ерихона тус Нево уул деер. Тендәс Израилин улст Мини өгчәх Канана[†] һазриг эргнднь хәләһич[+]. 50Тер уул деер һарад тенд үкхич, тенд чи эврәннь өвкнр тал һархич. Тегәд Ор уул деер чини ах Ахарон үклә, эврәннь өвкнр тал һарла[+]. 51Яһад гихлә Цин гидг көдә һазрт бәәдг Мерибат-Кадешин булгин хаҗуд, Израилин улс дунд, тадн Мини өмн килнц һарһвт. Израильд[†] Мини әрүн[†] бәәдлиг медүлсн угат[+]. 52Израилин улст Мини өгчәх һазр чи үзхич, болв терүнд чи оршгоч[+].

### 33


Моше Израилин 12 отгиг әдслнә

1[•]Бурхна күн Моше үкхиннь өмн Израилин улст өгсн әдсллһн эн[+]. 2Тер иигҗ келв:

– Деед Эзн Синаяс ирв,
Деед Эзн Сеирд мандлв,
Паран уул деер һарв,
Олн әрүн[†] элчнрлә ирв.
Барун таласнь гилвксн һалта[+].
3Тер Эврә улстан дурта!
Терүнә әрүнь цугтан – һартнь!
Терүнә көлд цугтан сөгдв,
Терүнә келсиг кевтнь күцәнә.
4Моше маднд Зака өгв,
Зөөрән Яковин улст заав![+]
5Улсин ахлачнр цуглрад хурхла,
Израилин отгуд цуглрад хурхла,
Ешуруна[†] улсин Хан болв![+]

6– Рубен үклго, әмд бәәтхә,
Зуг отгиннь тонь бичә өстхә!

7Йудан тускар Моше иигҗ келв:
– О, Деед Эзн, Йудаг соңс,
Йудаг әмтн талнь күрг!
Тер эврән бийән харна.
Терүг хортан диилхднь дөңн!

8Левин тускар тер келв:
– Тана туммим урим хойр
Танд итксн күүнд бәәнә.
Массад Та терүг зөрләт.
Мерибад терүг зарһд дуудлат[+].
9Тер эцкән, экән медхш,
Ахнр-дүүнрән керглхәр седхш.
Тер көвүдән таньхш,
Тана келсиг тер хадһлна,
Тана бооца күцәнә[+].
10Тана сурһмҗиг Яковд дасхна,
Тана закаг Израильд[†] келнә,
Тәклин ормд бәрц шатана,
Тана өмн утаһинь һарһна.
11Деед Эзн, күчинь әдслтн,
Терүнә кергнь Танд таасгдтха!
Терүнә хортна белкүсинь хамхлтн,
Төрүц хөөннь бичә бостха!

12Беняминә тускар тер келв:
– Деед Эзнә дуртань тогтун бәәнә!
Деед Эзн терүг оньдин харсна,
Ээм деернь тер амрчана.

13Йосипин тускар тер келв:
– Деед Эзн терүнә һазриг,
Өндр[†] теңгрин чиигәр әдслг,
Дорас һарчах усар әдслг,[+]
14Нарна илгәҗәх урһц белглг,
Сарин өгчәх белгәр әдслг,
15Кезәңк уулмудын ораһар әдслг,
Мөңк довудмудын өндрәс әдслг,[+]
16Һазрин зөөрәр, деерк юмсарнь әдслг.
Ахнр-дүүнрин дунд суңһгдсн
Йосипин толһан ора деер –
Шатчах буран дунд бәәдг
Деед Эзнә йөрәл буутха![+]
17Тер туурмҗта! Түрүлҗ төрсн бух мет!
Терүнә өврнь зерлг бухин:
Терүгәрн олыг тер мөргнә,
Һазрин үзг болһниг мөргнә!
Тиим кесг зууһад Эпримин улс,
Тиим миңһәд Манашен улс![+]

18Завулуна тускар тер келв:
– Завулун, кергтән байртаһар бә!
Исахар, эврәннь сегтән байрл!
19Тедн уулур әмт дуудна,
Тенд үнн бәрц бәрнә.
Тедниг теңгсин зөөр теткнә,
Теднь элснд булата бәәҗ[+].

20Гәдин тускар тер келв:
– Гәдин һазриг өргҗүлснь евәлтә!
Гәд арслң мет бәәнә,
Толһаг, өмнк көлиг таслна!
21Тер сән һазрта болв:
Тернь һардачин хүвнь болҗана!
Улсин һардачнр хурхла тер
Деед Эзнә седвәр күцәв,
Израилин туск шиидвр күцәв[+].

22Дана тускар тер келв:
– Дан баахн арслң мет,
Башан уул деерәс һәрәднә!

23Напталин тускар тер келв:
– Наптали евәләр темдглгдсн күн,
Деед Эзнә әдсәр дүүрсн,
Барун, дора үзг эзлх!

24Ашерин тускар тер келв:
– Ашер наадксас икәр әдслгдв!
Ахнр-дүүнрнь терүг хәәрлтхә,
Көлин тавгнь олив тоснд булхтха.
25Үүднәнчн төдгнь төмр, улан мөңгн,
Насни туршарт күчтә болхич!

26Ешуруна Бурхнла әдлцхнь уга!
Чамаг дөңнхәр теңгрәр хурдлна,
Эврәннь туурмҗарн үүләр ниснә[+].
27Мөңк Бурхн – хорһдх бәәрнчнь!
Мөңк Бурхна һарнь – чини түшг!
Бурхн чини дәәсиг көөһәд:
«Терүг ал!» – гиҗ закх[+].
28Израиль үүмән уга бәәх,
Яковин гер әәмшг уга –
Бәәсн һазрнь өдмгтә, чаһрта,
Теңгр чиг дусаһад бәәнә[+].
29Израиль, евәлтәч! Әдлнь бәәхий?
О, әмтн, диилвртн Деед Эзнәс!
Деед Эзн харсх халхцчнь,
Тер чини туурмҗин үлд!
Чини хортн зуһудхар седх,
Чи теднә нурһинь ишкхич![+]

### 34


Мошен үкл болн оршалһн

1Моавин тегш һазрас Моше Ерихона тус бәәдг Нево уулын Фасга ора деер һарв. Деед Эзн терүнд тендк һазриг кевтнь үзүлв: Гиладас Дана һазр күртл, 2Напталин һазриг кевтнь, Эпримин болн Манашен һазриг, Йудан һазриг барун үзгин теңгс[†] күртл кевтнь үзүлв. 3Негевиг бас, Тиньгр һазриг бас (Ерихона эс гиҗ Пальмин гидг балһсна дор һазриг), Цоар күртл үзүлв[+]. 4Тегәд Деед Эзн Мошед келв: «Мини Абрахамд, Ицхакд болн Яковд андһар өгсн һазр эн. Энүг теднә хөөт үйнрт өгх боллав! Би терүг чамд үзүлләв, болв чи тиигәрән оршгоч»[+].

5Деед Эзнә келсәр, Бурхна зарц Моше Моавин һазрт өңгрв. 6Бет-Пеорин хаҗуд Моавин тегш һазрт терүг оршав. Ода күртл терүнә үкәр альд бәәхинь күн медхш[+]. 7Тиигхд Моше 120 наста бәәҗ. Үктлнь нүднә харань болн чидлнь баһрсн уга[+].

8Израилин улс Моавин тегш һазрт Мошед һундл төрҗ һучн хонгтан уульцхав. Тиигҗ Мошег санҗ ууляд уйдсн һашута өдрмүд давв[+].

9Навина көвүн Ешуад цецн ухан орв. Яһад гихлә Моше терүнә толһад һаран күрглә. Израилин улс терүг соңсад, Мошеһәр дамҗад Деед Эзнә өгсн заквриг күцәдг билә[+].

10Тер цагас авн Израилин улс дунд Мошелә әдлцх дүңгә әәлдәч[†] уга бәәҗ. Терүнлә Деед Эзн чирәһәрн харһад күүндҗ[+]. 11Деед Эзнә седвәрәр Египетд тер ямаран өвәрц юм болн темдгүд һарһдг билә! Египетин хаанлань, терүнә мухласла, терүнә цуг орн-нутглань ямаран юм кеҗ йовла! 12Цуг Израилин улсин өмн ямаран күчтә юм, ямаран алдр болн әәмшгтә керг Моше кев!

## Тәәлвртә толь (Мошен тавн дегтр)

### Тәәлвртә толь (Мошен тавн дегтр)

Тәәлвртә толь (Мошен тавн дегтр)


А

Ә

Б

Г

Һ

Д

Е

З

И

К

Л

М

Н

О

Ө

П

Р

С

Т

У

Ү

Х

Ц

Ш

Э

Я


Тәәлвртә толь

### Алдр теңгс (Великое море)

Алдр теңгс (Великое море) – өдгә цагт Дунд һазрин теңгс гиҗ нерәдгднә («Әмтнә то авлһн» 34:6).

### Анакин хөөт үйнр, анакмуд (анакимы)

Анакин хөөт үйнр, анакмуд (анакимы) – Израилин әмтн ирхәс урд Хеврон әәмгт, Кананд, бәәрлҗ бәәсн улсин негнь. Тедн ик оврта анакмуд әмтнә хөөт үйнр ик чидлтә болн өндр нурһта бәәҗ («Әмтнә то авлһн» 13:23; «Давтх Закан» 9:2).

### Асхлһна бәрц, асхх бәрц, чаһрин бәрц (возлияние)

Асхлһна бәрц, асхх бәрц, чаһрин бәрц (возлияние) – Бурхна бәрцд орулхар авч ирсн асхлһна бәрц чаһр эс гиҗ зәрмдән тосн болдмн. Тедн тәкл тәкдг ормд асхгдна («Эклц» 35:14; «Левит» 23:13).

### Ах гелң (первосвященник)

Ах гелң (первосвященник) – Ахарона тохма ах гелң эс гиҗ хамгин ах гелң. Бурхна закаһар ах гелң зәрм йослл күцәх зөвтә чигн. Үлгүрнь, җилд нег дәкҗ Хамгин Әрүн бәәрнд, Өргә герт, Сүмд тер орх зөвтә бәәҗ («Әмтнә то авлһн» 35:25).

### Әәлдәч (пророк)

Әәлдәч (пророк) – Бурхна таалыг, Терүнә иләр келсиг әмтнд күргәд келдг күн. Әрүн Сәкүснә заасар әәлдәчнр иргчин бәәдлин тускар келдмн, илдкч болн сурһмҗлгч болҗ әмтиг гемән эрәд Бурхнд итктхә гисн дуудвр кенә («Эклц» 20:6; «Әмтнә то авлһн» 18:15; «Давтх Закан» 18:15).

### Әрүн (святой)

Әрүн (святой) – Библьд «әрүн» гисн үг «талдан, йирдән эн делкәд ирлцшго медән. Тегәд көндәҗ болшго». Хамгин түрүнд эн үг Бурхна. Эн үг «Хуучн бооцанд» зуг Бурхнд нерәдсн юмсин тускар бас келгднә: Өргә гер, Сүм, Бурхна шүтәнә юмсуд. «Әрүн» гисн үгәр Бурхнд иткдг әмтиг нерәддг бәәҗ («Хуучн бооцанд» Израилин әмтиг нерәддг, «Шин бооцанд» Исус Христост иткдг улсин багиг тиигҗ келдг бәәҗ). Әмтн чигн, юмсуд чигн әрүн юмнд әрә һар күрхлә, әрүслгддг болҗана. Болв зәрмдән әрүн юм зөвшәл угаһар көндәхлә, Бурхна цухлла болн засгллһнла харһулгдна. Энүнә тускар нуувчар «Левит» дегтрт 6:18,[27] бөлгүдт бичәтә. Әрүслгдсн әмтн болн юмсуд ямаран чигн цевр биш юмнла харһлго бәәтлән әрүн болҗана. Кемр тедн цевр биш болхла, шинәс Бурхнд мөргхин төлә эс гиҗ мөрглһнд орлцхин төлә тедн бийән цеврлх йоста («Нүүдл» 19:6; «Левит» 11:44-45; 14:8).

### Барун үзгин теңгс (Западное море)

Барун үзгин теңгс (Западное море) – өдгә цагт Дунд һазрин теңгс гиҗ нерәдгднә («Давтх Закан» 11:24).

### Бемб өдр (суббота, еврей келәр «шаббат»)

Бемб өдр (суббота, еврей келәр «шаббат») – еврей улсин долан хонгин доладгч өдр. Израильд әрүн өдр гиҗ нерәднә. Мошен закаһар эн өдриг бүклднь Бурхнд нерәднә. Тегәд бемб өдр көдлмш кедго өдр. Бемб өдр долан хонгин наадк өдрмүлә әдл, Басң өдрин нарн суух кемәс авн бемб өдр нарн суутл болдг чигн («Эклц 2:2-3»; «Нүүдл» 16:23; 20:8-11; 31:13-17; «Левит» 16:31).

### Бооцан (завет, договор)

Бооцан (завет, договор) – Бурхн күүнлә бооца кенә эс гиҗ әмтн хоорндан нернә төлә кежәх хойр халхта бооцан. Түрүләд болхла, Бурхн андһар өгнә, күн терүнә келсн зәрм зокалынь, закаһинь күцәх болҗ зөвшәрнә. Бооцан нег халхта чигн болх билә (Бурхн күүнд андһар өгнә). Зәрмдән бооцаг кехин төлә бәрц бәрдг бәәҗ. Бурхн болн әмтн хойран хоорнд кесн бооцан Библьд һол орм эзлнә. Эннь Библьд Бурхн болн күн хойран хоорнд кегдсн эркн һол төр болҗана. Синай уул деер Бурхн Мошеһәр дамҗад еврей келн-улсла бооца кеҗ. Бурхн евреймүдиг әдслх болҗ, тедниг өшәтнәс харсх андһар өгч. Тедн Бурхнд итклтә болад, Терүнә седвәр күцәх йоста, тиигҗ Закана дегтрмүдт келгдҗәнә («Эклц» 9:9-17; 15:18; «Нүүдл» 6:4; 19:5-6).

### Бооцана хавтха чолуд (скрижали Завета)

Бооцана хавтха чолуд (скрижали Завета) – хойр чолун плиткс. Синай уул деер Бурхн Мошед өгсн Арвн Заавр чолун плиткс деер сииләд һарһгдҗ. Эн бооцан Израилин улсла кегдлә («Нүүдл» 24:12; «Давтх Закан» 4:13).

### Буйсагдх юмн (заклятое)

Буйсагдх юмн (заклятое) – Деед Эзнд бүклдән нерәдсн юмн бәрц бәрлһнд орх эс гиҗ буйсагдх йоста («Левит» 27:21). Буйсагдх юмн әрүн юмнас йилһрнә. Тедн дәәнд бәрҗ авгдсн юмсуд болҗана. Деед Эзнд нерәдгдсн болад бүклдән буйсагдна. Зәрмдән балһсд кевтән буйсагдна («Давтх Закан» 13:12-17).

### Буру номта улс (язычники)

Буру номта улс (язычники) – кезәңк Израилин әмтн талдан улсиг буру номта улс гиҗ цугтаһинь келдг бәәҗ. Яһад гихлә зуг евреймүд Негдсн Бурхнд мөргх йоста. Талдан улс болхла олн бурхдт иткдг бәәҗ. Тедн шүтәнд иткәд, йосн Бурхна хортн болн Терүнә шүүҗ авсн Израилин улсин хортнд тоолгддг бәәҗ. Зәрмдән тедн талдан әмтн гиҗ нерәдгдҗәҗ («Давтх Закан» 32:43).

### Бурхна элч (ангел)

Бурхна элч (ангел) – әмтнд Бурхна заавр күргәд, дөңнәд болн Терүнә седвәр зарлдг теңгрин элч («Эклц» 16:7).

### Бурхна Сәкүсн (Дух Божий, еврей келнд «руах»)

Бурхна Сәкүсн (Дух Божий, еврей келнд «руах») – әмсхл, үләлһн, седкл. «Хуучн бооцанд» Бурхна Сәкүсн – чидл өглһн, әм оруллһн болн цуг әмтә-киитә юмсиг дөңнлһн. Бурхна Сәкүсн күүнд уха орулна, билгтә болн арһта кенә, Бурхнд церглх дуудвр кенә. Тегәд Бурхна Сәкүсн өврмҗтәһәр һардачнрт болн әәлдәчнрт нилчән халдадг чигн («Эклц» 1:2; «Нүүдл» 31:3).

### Гелң (священник)

Гелң (священник) – шаҗна халхар Өргә герт болн Иерусалимин Сүмд көдлмш кедг күн. Мошен Закаһар Израильд зуг Ахарона хөөт үйнр, Мошен ик ахин улс гелңгүд болх йоста. Яһад гихлә энүнә төлә Ахарон Бурхнд церглтхә гиҗ суңһгдсмн. Сүмд Бурхнд цергллһнә көдлмш гелңгүд теткдг, бәрц авч ирхиг хәләдг, бурхн-шаҗна керг күцәлһиг болн диг-дараг һарддг улс. Теднд левитмүд нөкд болдг бәәҗ. Өргә герин (хөөннь Сүмин) әрүн бәәрнд зуг гелңгүд орх йоста. Гелңгүд 12 багд хувагдад, селгәһәр көдлнә. Тер гелңгүдиг ах гелң толһална («Нүүдл» 30:30).

### Гера

Гера – еврей келн-улсин чиңнүрәр 600 мг («Нүүдл» 30:13).

### Гин

Гин – еврей келн-улсин шалдрң юм чиңнүрддг кемҗән («Нүүдл» 29:40).

### Һалын бәрц (огненная жертва)

Һалын бәрц (огненная жертва) – Деед Эзнд һал шатаһад тәкл тәклһн, эс гиҗ һалд шатаһад бәрц бәрлһн («Нүүдл» 29:18).

### Һару даах бәрц (возместительная жертва, жертва повинности)

Һару даах бәрц (возместительная жертва, жертва повинности) – иим бәрц Бурхна өмнәс эс гиҗ талдан күүнә өмнәс һарһсн гемәснь сулдхлһн («Левит» 5:15).

### Давсн (соль)

Давсн (соль) – Библь дегтрт хадһллһн гисн темдг. Эдл-уушиг үрәлго давсн яһҗ туслна, тиим кевәр Деед Эзнә андһар сольгдхш («Әмтнә то авлһн» 18:19).

### Давста теңгс (Соленое море)

Давста теңгс (Соленое море) – Әмн уга теңгс гиҗ өдгә цагт нерәдгднә («Эклц» 14:3).

### Даман

Даман – Израильд бәәдг үсн теҗәлтә бичкн зерлг адусн («Левит» 11:5).

### Ефә (эфа)

Ефә (эфа) – еврей келн-улсин үүрмг юм чиңнүрддг кемҗән, 23 л дүңгә («Нүүдл» 16:36).

### Ешурун (Иешурун)

Ешурун (Иешурун) – шүлгләнд ордг Израилин талдан нерн («Давтх Закан» 32:15).

### Закан (Закон, еврей келәр «Тора»)

Закан (Закон, еврей келәр «Тора») – Бурхн Эврәннь әмтнәс ямаран җирһл күләҗәх болн ямаран мөргүл кехин туск ном. Эн Закан Израилин әмтнд Мошеһәр дамҗад Бурхн өгсмн. «Хуучн бооцанд» эн сурһмҗ болн белглсн тууҗ ик зуудан Мошен бичсн тавн дегтрт бәәнә. Эн дегтрмүд зәрмдән Закан гиҗ нерәдгднә. Мел тер учрар Закан Израилин әмтнд тодрха сурһмҗ өгчәнә, бурхн-шаҗна болн олна җирһл залад, янзтаһар бийән бәрлһиг тогтав («Нүүдл» 13:9; 24:12)

### Израилин хамцан (общество израильское, община Израиля)

Израилин хамцан (общество израильское, община Израиля) – түрүн болҗ Израилин әмтиг Египетәс Деед Эзнә өгх болсн һазр талнь һархла нерәдв («Нүүдл» 12:3; 16:1). Израилин әмтн гиҗ тогтсн 12 отг салу биш, Деед Эзнә һардврар ни-негн хамцан болҗ бәәв. Деед Эзн эн әмтиг шүүҗ авад негдүлхләрн, тедн Бийиннь онц әмтн болтха гиһәд, Терүнд церглтхә гиһәд, Терүнә заавр күцәтхә гиһәд негдүлв.

### Израиль

Израиль – Яков Пени-Эльд Бурхнла ноолдҗах цагт, терүнд Бурхн «Израиль» гидг нер өгв. Яковин хөөт үйнр 12 отг болад, Израилин әмтн гиҗ нерәдгдв. Хөөннь һазриг хувахла, ар үзгин 10 отг болн теднә һазр «Израиль» гидг нер зүүв. «Шин бооцанд» Израилин әмтиг бүклднь «Израиль» гиҗ меднә, тиигҗ теднә һазриг бас нерәднә («Эклц» 32:28; «Давтх Закан» 6:4).

### Инҗр модн (смоковница)

Инҗр модн (смоковница) – Израильд икәр урһдг сарсасн темснә модн. Терүнә темснь сән амтта, шимтә. Тегәд чигн инҗр модн тогтун болн элвг җирһлин темдг гицхәнә. Инҗр модн Израилин әмтн гисн темдг болҗ чадхмн («Давтх Закан» 8:8).

### Канан (Ханаан)

Канан (Ханаан) – Хамин көвүн Ноахин ачнрин негнәннь нерн, эклцәс авн терүнә хөөт үйнрин (Канана улсин) бәәсн һазрин нерн. Эн һазр Барун үзгин теңгсин болн Йордан һолын хоорнд бәәнә. Терүг Бурхн Абрахамд болн терүнә хөөт үйнрт өгх болҗ. Хөөннь адһл уга Кананиг израильтянмуд дәәләд эзлв. Тегәд Израилин һазр гиҗ нерәддг болв («Эклц» 9:18; 12:5-7; «Нүүдл» 6:4).

### Канана улс (ханаанеи)

Канана улс (ханаанеи) – Библьд израильтянмуд иртл Кананд бәәсн отгуд цугтан Канана улс гиҗ нерәддг бәәҗ. Эн әмтн оңг-оңгдан тохмта болад, ик зуудан Финикиян улсин төрлмүдт тоолгдҗаҗ. Зәрмдән Библьд кананахн гиҗ ор һанцхн отгиг нерәднә. Тер әмтн цугтан олна нүүрт бийән бәрҗ чаддго болн догшн буру номта улсин авъяс үзүлдг бәәҗ. Тегәд израильтянмуд теднә ик зууһинь алв. Тедниг Бурхна засгла харһулад бәәв. Наадк кананахн израильтянмудт көөгдв эс гиҗ алв өгх йоста. Кананд бәәрлхәр үлдсн кананхн буру номта бурхдт иткдг болв. Тедн израильтянмудыг оньдин түкрнә («Эклц» 10:18-19; 12:6; 15:21; «Нүүдл» 3:8).

### Керүбмүд (херувимы)

Керүбмүд (херувимы) – күчтә җивртә Бурхна элчнр («Эклц» 3:24).

### Керчлһн (обрезание)

Керчлһн (обрезание) – көвүдин болн залусин махмудын үзүринь керчлһн. Абрахамд Бурхна өгсн зааврар, евреймүдин көвүн болһнд, төрснәннь хөөн, нәәмдгч өдртнь, керчүллһнә авъяс күцәдг бәәҗ («Эклц» 17:9-27; «Левит» 12:3). Керчлһн зааврин темдг болҗ тоолгдна. Бурхн болн Абрахамин хөөт үйнрин хоорнд кедг бооцан. Күн өрк-бүлтәһән хамдан Бурхна әмтн болад, Бурхна номд шүтнә. Керчлһн Израилин әмтнлә бәәнә гисн темдг. Евреймүдиг «керчүлгдсн» улс гинә. Талдан цуг әмтн – ор һанцхн Бурхн уга буру номта улс – «керчүлгдсн биш» гиҗ келнә.

### Килнцәс цеврллһнә бәрц (жертва за грех, очистительная жертва)

Килнцәс цеврллһнә бәрц (жертва за грех, очистительная жертва) – Һарһсн килнцәс цеврллһн гиҗ иим бәрц бәрнә, цевр биш юмнас болн седклин зөвүрәс («Левит» 4:2-35).

### Киттим

Киттим – хуучн цагт Кипр арлын нерн («Әмтнә то авлһн» 24:24).

### Куш

Куш – Куш орн-нутг Нил һолын экнд, Египетәс өмн үзг тал (өдгә Судана болн Эфиопиян һазрт) бәәҗ («Эклц» 2:13).

### Левитмүд (левиты)

Левитмүд (левиты) – Яковин һурвдгч көвүн Левин хөөт үйнр. Мошег бәәсн цагт Бурхн Ахарона хөөт үйнриг шүүҗ авч. Ахарон Левин отга күн. Тедн Бурхна гелңгүд болҗ. Левин наадк үйнр цугтан тедниг левитмүд гиҗ нерәднә. Тедн Өргә герт гелңгүдт нөкд болад көдлх зөвтә. Израильд эдн һазр уга ор һанцхн отг яһад гихлә тедн Өргә герт көдлдг бәәҗ, хөөннь Сүмд. Талдан отгин евреймүдт тиим зөв уга. Дәкәд болхла, левитмүд Зака дасад, әмтн дунд багшлҗаҗ. Эдн Сүмд мөргүл кеһәд дуулдмн. Һазрин ормд левитмүдт эзлх балһсд болн Израилин талдан отгин бәәрнд тегш һазр эзлх зөв өггдҗ («Нүүдл» 38:21; «Левит» 25:32).

### Лог

Лог – литр олив тосна нег һурвнань («Левит» 14:10).

### Мацг (пост)

Мацг (пост) – Библьд эн үг хотын цер гиҗ келгднә. Зәрмдән Бурхн-шаҗна учрар темдгтә болзгар йирдән нег өдр нам унд уушго. Иигҗ Бурхнд соңсхврта болҗахан эс гиҗ зовлң үзгдхлә уйдҗахан эс гиҗ сөрлт харһхла болн килнцәс һархар седхләрн Бурхиг дуудад дөң сурдмн («Левит» 16:29).

### Мотр (жезл, скипетр)

Мотр (жезл, скипетр) – йосна темдг эс гиҗ Бурхна күч медүлдг тайг («Эклц» 49:10; «Әмтнә то авлһн» 17:1-10).

### Мөргүлин (өндр) орм (высота)

Мөргүлин (өндр) орм (высота) – Канана бурхн-шаҗна әрүн бәәрн. Тиим гер өндр довудын ора деер тәвгддг бәәҗ. Зәрмдән ик моддын дор эс гиҗ тиньгр һазрт бәрдг чигн. Тенд Астарт бурхнд нерәдәд бахнс зогсадмн. Тиигән Астартд бәрц авч ирдг болҗ. Тенд һазрин урһц шинртхә гиһәд ончта мөргүлин проституц давулҗаҗ. Тиим йовдл әәлдәчнриг дамҗад Деед Эзн мел бурушадг бәәҗ («Левит» 26:30).

### Назорей

Назорей – еврей келәр иим күн эгл әмтнәс холҗад, бийән Бурхнд нерәддг чигн. Тегәд андһар өгәд чаһр уушго, талдан хортан күргх юм эдлшго, үсән хәәчлшго болн сахлан хусшго, дәкәд үксн күүнә цогцд өөрдшго, нам тернь төрл-садн күн болсн бийнь. Эврәннь назорейин андһар өгсн болзгин чилгчәр онц бәрц авч ирәд, Өргә герт (Сүмд) орхиннь өмн үсән хусх кергтә. Тиим шүтлһн назорейин бийиннь эс гиҗ төрсн цаглань экиннь андһарин ашнь чигн болад бәәх («Әмтнә то авлһн» 6:1-21).

### Омер

Омер – еврей келн-улсин үүрмг юм чиңнүрддг кемҗән, 2,3 л дүңгә («Нүүдл» 16:16).

### Өдмгин бәрц (хлебное приношение)

Өдмгин бәрц (хлебное приношение) – Бурхнд, гелңгүдт нерәдҗәх бәрц. Эннь тәрәнә һарц авхларн ханлтан өргдг темдг. Өдмгин бәрц түүкә эс гиҗ хуурсн тәрәнә буудян экн эс гиҗ үүлсн болн болһсн экн. Санхнь, тернь тоснла болн ладанла хольгдсн, давслгдсн болдг («Левит» 2:1-16).

### Өргә гер (скиния)

Өргә гер (скиния) – зөөдг сүркә ик өргә гер. Иим гер эргндән хашалгдсн болдг. Хаша дотр тәкл тәкдг орм бәәх, уһалһна улан мөңгн сав болн Өргә гер – Харһлтын Шатр эс гиҗ Бооцана өргә гер бәәнә. Өргә герт Израилин әмтн гелңгүдин дөңгәр Бурхнла харһлт кенә. Шатр дотр хойр хора бәәнә: әрүн бәәрн болн хамгин Әрүн бәәрн. Әрүн бәәрнд ширә бәәнә. Терүн деер әрүн өдмг болн кергтә юмсуд тәвгднә. Бас күҗ уңһдадг ширә болн герлин гегән бәәнә. Бурхна зааврар израильтянмуд Өргә гер кеһәд, көдә һазрар йовхларн авад йовдг бәәҗ. Өргә гер дотр Бооцана хәәрцг бәрдмн. Израильд Өргә гер Бурхна гер гиҗ тоолгдна. Өргә герин өмн мөргәд, өдр болһн әмтн Терүнд бәрц бәрнә. Соломон хан Ерусалимд Сүм бәртл тиигҗ кедг бәәҗ. Израилин әмтн Өргә герин хашад орҗ чадҗана, әрүн бәәрнд зуг гелңгүд орх зөвтә. Хамгин әрүн бәәрнд зуг ах гелң җилд нег дәкҗ орҗ чадҗана. Өргә герт Бурхн өвәрц кевәр цугталань бәәнә гиҗ Израилин әмтн иткҗәҗ («Нүүдл» 26:1-37; «Әмтнә то авлһн» 1:50).

### Песах (Пасха)

Песах (Пасха) – еврей улсин хамгин чинртә нәр. Мошен һардврар Египетин ялчас сулдсн евреймүд нәр кенә. Хамгин түрүнд Песах нәәриг евреймүд Египетәс һархларн кеҗ, болв хөөннь эн нәәриг җил болһн кедг болҗ. Ода күртл тиим нәр тедн кенә. Бәрцд орулсн хөөнә хурһиг бас «Песах» гиҗ келнә («Нүүдл» 12:11).

### Пилистин теңгс (Филистимское море)

Пилистин теңгс (Филистимское море) – Дунд һазрин теңгс гиҗ өдгә цагт нерәдгднә («Нүүдл» 23:31).

### Рефаимүд (рефаимы)

Рефаимүд (рефаимы) – кезәңк Кананд бәәсн өндр нурһта келн-әмтн («Эклц» 14:5).

### Синай

Синай – уул (зәрмдән Хорив гиҗ нерәднә). Синайин тоха арлын девскр һазрт (өдгә цага Египет) Бурхн Израилин әмтнлә бооца кеһәд, Мошеһәр дамҗад теднд Зака өгсмн. Моше Синай уул деер һарна. Тенд Арвн Заавр бичәтә хавтха чолуд авна (талданар болхла Бооцана хавтха чолуд) («Нүүдл» 19:1-25).

### Сөм (пядь)

Сөм (пядь) – бөдүн залуһин һарин ик хурһн чивчхә хойрин хоорндк орм кирцхд 23 см («Нүүдл» 28:16).

### Талант

Талант – еврей келн-улсин чиңнүр 35 кг дүңгә («Нүүдл» 25:39).

### Тос келһн, тос түрклһн (помазание)

Тос келһн, тос түрклһн (помазание) – асхлһна, цацлһна эс гиҗ олив тос күүнд, юмнд болв чигн түрклһнә шишлң хуучна авъяс. Бурхна шүүҗ авсн гелңд эс гиҗ хан болҗах күүнд тос түркдг чигн («Нүүдл» 28:41). Тос түрксн юмн әрүн болҗ тоолгддг. Тедниг онц төрин төлә олзлдг чигн. Үлгүрнь, өргә герт тәкл тәкдг ормд эс гиҗ өргә герт бүклднь тос түркдг болҗана («Нүүдл» 40:9).

### Тоха (локоть)

Тоха (локоть) – тохаһас һарин дунд хурһн күртл, өрәл метрәс невчкн баахн орм («Эклц» 6:15).

### Улан теңгс (Красное море)

Улан теңгс (Красное море) – еврей келнд «Суф теңгс» гиҗ нерәдгднә, эс гиҗ «Хулста теңгс» («Нүүдл» 10:19).

### Урим болн туммим

Урим болн туммим – Бурхна седвәр медх җирв («Нүүдл» 28:30).

### Үклин һазр

Үклин һазр – (преисподняя, еврей келәр «Шеол» гинә) – һазрин гүүнд бәәх орм. Тиигәрән цуг әмтн үкснә хөөн үннчнь чигн, килнцтәнь чигн ордмн. Библьд еврей келәр эн орм йирдән «шеол» гиҗ нерәдгднә. Орс келнд «там» гиҗ орчулгдна («Эклц 37:35).

### Хомер

Хомер – еврей келн-улсин үүрмг юм кемҗәлдг 230 л. Эн 10 ефәлә болн 100 омерлә әдл («Левит» 27:16).

### Хореймүд (хорреи)

Хореймүд (хорреи) – Эдом гидг һазрт кезәңк цагас авн бәәдг әмтн: тедниг Эсавин хөөт үйнр көөҗ һарһҗ («Эклц» 14:6).

### Хөөт гергн (наложница)

Хөөт гергн (наложница) – иим гергиг залу күн эзлхәр герәдән орулҗ авдг бәәҗ. Хөөт гергн онц зөвтә: йосндан болхла эн мухлаһас өөдән зөвтә, зуг гергнәснь дор зөвтә («Эклц» 22:24).

### Хуссоп (иссоп)

Хуссоп (иссоп) – каңкнсн үнртә урһмл. Хуссопиг уснд эс гиҗ цуснд норһад күүнд эс гиҗ өлг-эдт цацад, мөргүл кехлә цеврлдг бәәҗ («Нүүдл» 12:22).

### Цевр, цевр биш (чистый, нечистый)

Цевр, цевр биш (чистый, нечистый) – «Хуучн Бооцанд» эн үг ик зуудан бурхн-шаҗна цевр керг күцәхлә олзлгдна. Мошен Закаһар Израилин әмтн цевр болн цевр биш юмиг йилһх йоста. Шишлң мал, шовуд болн заһсд, юмсуд болн хот-хол цевр биш болҗ тоолгддг бәәҗ. Күүг бас йилһдг бәәҗ. Кемр күн бузр хот эс идсн болхла, му гемтә, арсна гемтә эс гиҗ үксн юмна күш көндәсн уга болхла, цусн һарчах шав уга болхла, тиим күн цевр болҗ тоолгддг чигн. Күүкд күн сарин кир ирхлә эс гиҗ үр һарһсна дару цевр биш гиҗ тоолгддг бәәҗ. Арсна гемтә болн зәрм талдан гемтә әмтн бас цевр биш гиҗ тоолгддг болҗана. Цевр биш әмтн бурхн-шаҗна кергт орлцшго, нам цевр юмсудт һаран күргшго. Бийән цеврлхин төлә шишлң авъяс күцәдг чигн. Цеврлхин төлә күн бәрц бәрх йоста, тер күүнд хуссоп цацад цеврлхмн болҗана. Дәкәд бийинь усар цеврләд, хувцинь уһах кергтә («Левит» 7:19; 10:10; 13:13; «Әмтнә то авлһн» 19:17-19; «Давтх Закан» 14:3-21).

### Шаталһна тәкл, бүклднь шаталһна бәрц (всесожжение)

Шаталһна тәкл, бүклднь шаталһна бәрц (всесожжение) – эннь онц бәрц бәрлһн. Яһад гихлә терүнд нерәдсн мал бүклдән тәклин ормд шатагдмн. Һал шатахла, бәрц утанд хүврнә. Тер бәрцәс теңгр тал өөдлсн каңкнсн үнр Деед Эзнд тааста болдг чигн («Эклц» 22:2; «Левит» 1:2-17).

### Шекель

Шекель – еврей келн-улсин чиңнүрәр 11,5 грамм («Эклц» 23:15).

### Шүтән (идол)

Шүтән (идол) – бурхна дүрстә зург эс гиҗ бичкн көшә («Нүүдл» 20:4).

### Эвцлһнә бәрц (жертва мира)

Эвцлһнә бәрц (жертва мира) – иим бәрцәр Бурхнла чик хәрлцә бәрхәр болн эвцлһ нәәрлхәр, хәрү өмнк кевәрн Терүнлә бәәхин төлә кеҗәх бәрц. Малыг алсна хөөн өрәлинь тәклин ормд шатана, наадк өрәлинь бәрц авч ирсн күн, терүнә өрк-бүл болн гелңг иддг чигн («Левит» 3:1-17).

### Яхве

Яхве – Бурхна эврә нерн. Еврей үзгәр иигҗ бичгднә – הוהי (YHWH). Эн нерн чикәр яһҗ келгдх болн яһҗ тогтсинь ода күртл зүтклдән бола. Библин кесг орчуллһнд «Иегова» гиҗ келгдҗәнә. Болв эннь төв биш. Эннь эндр «Яхве» гиҗ тоолгдҗана: «Тер, оньдин бәәдг». Бурхна нериг чикднь соңсхад келшгон төлә, Вавилона бәрәнә хөөн евреймүд «Адонай» гиҗ келҗәв. Эннь орчулгдхла – «Мини Деед Эзн» («Эклц» 2:4; «Нүүдл» 3:15; «Давтх Закан» 6:13).

## Кезәңк делкә

Кезәңк делкә

Кезәңк делкә

## Еврей келн-улсин Египетәс нархар сансн хаалһин зура

Еврей келн-улсин Египетәс нархар сансн хаалһин зура

Еврей келн-улсин Египетәс нархар сансн хаалһин зура

Алдр теңгс (Великое море) – өдгә цагт Дунд һазрин теңгс гиҗ нерәдгднә («Әмтнә то авлһн» 34:6).

Анакин хөөт үйнр, анакмуд (анакимы) – Израилин әмтн ирхәс урд Хеврон әәмгт, Кананд, бәәрлҗ бәәсн улсин негнь. Тедн ик оврта анакмуд әмтнә хөөт үйнр ик чидлтә болн өндр нурһта бәәҗ («Әмтнә то авлһн» 13:23; «Давтх Закан» 9:2).

Асхлһна бәрц, асхх бәрц, чаһрин бәрц (возлияние) – Бурхна бәрцд орулхар авч ирсн асхлһна бәрц чаһр эс гиҗ зәрмдән тосн болдмн. Тедн тәкл тәкдг ормд асхгдна («Эклц» 35:14; «Левит» 23:13).

Ах гелң (первосвященник) – Ахарона тохма ах гелң эс гиҗ хамгин ах гелң. Бурхна закаһар ах гелң зәрм йослл күцәх зөвтә чигн. Үлгүрнь, җилд нег дәкҗ Хамгин Әрүн бәәрнд, Өргә герт, Сүмд тер орх зөвтә бәәҗ («Әмтнә то авлһн» 35:25).

Әәлдәч (пророк) – Бурхна таалыг, Терүнә иләр келсиг әмтнд күргәд келдг күн. Әрүн Сәкүснә заасар әәлдәчнр иргчин бәәдлин тускар келдмн, илдкч болн сурһмҗлгч болҗ әмтиг гемән эрәд Бурхнд итктхә гисн дуудвр кенә («Эклц» 20:6; «Әмтнә то авлһн» 18:15; «Давтх Закан» 18:15).

Әрүн (святой) – Библьд «әрүн» гисн үг «талдан, йирдән эн делкәд ирлцшго медән. Тегәд көндәҗ болшго». Хамгин түрүнд эн үг Бурхна. Эн үг «Хуучн бооцанд» зуг Бурхнд нерәдсн юмсин тускар бас келгднә: Өргә гер, Сүм, Бурхна шүтәнә юмсуд. «Әрүн» гисн үгәр Бурхнд иткдг әмтиг нерәддг бәәҗ («Хуучн бооцанд» Израилин әмтиг нерәддг, «Шин бооцанд» Исус Христост иткдг улсин багиг тиигҗ келдг бәәҗ). Әмтн чигн, юмсуд чигн әрүн юмнд әрә һар күрхлә, әрүслгддг болҗана. Болв зәрмдән әрүн юм зөвшәл угаһар көндәхлә, Бурхна цухлла болн засгллһнла харһулгдна. Энүнә тускар нуувчар «Левит» дегтрт 6:18,[27] бөлгүдт бичәтә. Әрүслгдсн әмтн болн юмсуд ямаран чигн цевр биш юмнла харһлго бәәтлән әрүн болҗана. Кемр тедн цевр биш болхла, шинәс Бурхнд мөргхин төлә эс гиҗ мөрглһнд орлцхин төлә тедн бийән цеврлх йоста («Нүүдл» 19:6; «Левит» 11:44-45; 14:8).

Барун үзгин теңгс (Западное море) – өдгә цагт Дунд һазрин теңгс гиҗ нерәдгднә («Давтх Закан» 11:24).

Бемб өдр (суббота, еврей келәр «шаббат») – еврей улсин долан хонгин доладгч өдр. Израильд әрүн өдр гиҗ нерәднә. Мошен закаһар эн өдриг бүклднь Бурхнд нерәднә. Тегәд бемб өдр көдлмш кедго өдр. Бемб өдр долан хонгин наадк өдрмүлә әдл, Басң өдрин нарн суух кемәс авн бемб өдр нарн суутл болдг чигн («Эклц 2:2-3»; «Нүүдл» 16:23; 20:8-11; 31:13-17; «Левит» 16:31).

Бооцан (завет, договор) – Бурхн күүнлә бооца кенә эс гиҗ әмтн хоорндан нернә төлә кежәх хойр халхта бооцан. Түрүләд болхла, Бурхн андһар өгнә, күн терүнә келсн зәрм зокалынь, закаһинь күцәх болҗ зөвшәрнә. Бооцан нег халхта чигн болх билә (Бурхн күүнд андһар өгнә). Зәрмдән бооцаг кехин төлә бәрц бәрдг бәәҗ. Бурхн болн әмтн хойран хоорнд кесн бооцан Библьд һол орм эзлнә. Эннь Библьд Бурхн болн күн хойран хоорнд кегдсн эркн һол төр болҗана. Синай уул деер Бурхн Мошеһәр дамҗад еврей келн-улсла бооца кеҗ. Бурхн евреймүдиг әдслх болҗ, тедниг өшәтнәс харсх андһар өгч. Тедн Бурхнд итклтә болад, Терүнә седвәр күцәх йоста, тиигҗ Закана дегтрмүдт келгдҗәнә («Эклц» 9:9-17; 15:18; «Нүүдл» 6:4; 19:5-6).

Бооцана хавтха чолуд (скрижали Завета) – хойр чолун плиткс. Синай уул деер Бурхн Мошед өгсн Арвн Заавр чолун плиткс деер сииләд һарһгдҗ. Эн бооцан Израилин улсла кегдлә («Нүүдл» 24:12; «Давтх Закан» 4:13).

Буйсагдх юмн (заклятое) – Деед Эзнд бүклдән нерәдсн юмн бәрц бәрлһнд орх эс гиҗ буйсагдх йоста («Левит» 27:21). Буйсагдх юмн әрүн юмнас йилһрнә. Тедн дәәнд бәрҗ авгдсн юмсуд болҗана. Деед Эзнд нерәдгдсн болад бүклдән буйсагдна. Зәрмдән балһсд кевтән буйсагдна («Давтх Закан» 13:12-17).

Бурхна элч (ангел) – әмтнд Бурхна заавр күргәд, дөңнәд болн Терүнә седвәр зарлдг теңгрин элч («Эклц» 16:7).

Бурхна Сәкүсн (Дух Божий, еврей келнд «руах») – әмсхл, үләлһн, седкл. «Хуучн бооцанд» Бурхна Сәкүсн – чидл өглһн, әм оруллһн болн цуг әмтә-киитә юмсиг дөңнлһн. Бурхна Сәкүсн күүнд уха орулна, билгтә болн арһта кенә, Бурхнд церглх дуудвр кенә. Тегәд Бурхна Сәкүсн өврмҗтәһәр һардачнрт болн әәлдәчнрт нилчән халдадг чигн («Эклц» 1:2; «Нүүдл» 31:3).

Гелң (священник) – шаҗна халхар Өргә герт болн Иерусалимин Сүмд көдлмш кедг күн. Мошен Закаһар Израильд зуг Ахарона хөөт үйнр, Мошен ик ахин улс гелңгүд болх йоста. Яһад гихлә энүнә төлә Ахарон Бурхнд церглтхә гиҗ суңһгдсмн. Сүмд Бурхнд цергллһнә көдлмш гелңгүд теткдг, бәрц авч ирхиг хәләдг, бурхн-шаҗна керг күцәлһиг болн диг-дараг һарддг улс. Теднд левитмүд нөкд болдг бәәҗ. Өргә герин (хөөннь Сүмин) әрүн бәәрнд зуг гелңгүд орх йоста. Гелңгүд 12 багд хувагдад, селгәһәр көдлнә. Тер гелңгүдиг ах гелң толһална («Нүүдл» 30:30).

Гера – еврей келн-улсин чиңнүрәр 600 мг («Нүүдл» 30:13).

Гин – еврей келн-улсин шалдрң юм чиңнүрддг кемҗән («Нүүдл» 29:40).

Һалын бәрц (огненная жертва) – Деед Эзнд һал шатаһад тәкл тәклһн, эс гиҗ һалд шатаһад бәрц бәрлһн («Нүүдл» 29:18).

Һару даах бәрц (возместительная жертва, жертва повинности) – иим бәрц Бурхна өмнәс эс гиҗ талдан күүнә өмнәс һарһсн гемәснь сулдхлһн («Левит» 5:15).

Давсн (соль) – Библь дегтрт хадһллһн гисн темдг. Эдл-уушиг үрәлго давсн яһҗ туслна, тиим кевәр Деед Эзнә андһар сольгдхш («Әмтнә то авлһн» 18:19).

Давста теңгс (Соленое море) – Әмн уга теңгс гиҗ өдгә цагт нерәдгднә («Эклц» 14:3).

Ефә (эфа) – еврей келн-улсин үүрмг юм чиңнүрддг кемҗән, 23 л дүңгә («Нүүдл» 16:36).

Ешурун (Иешурун) – шүлгләнд ордг Израилин талдан нерн («Давтх Закан» 32:15).

Закан (Закон, еврей келәр «Тора») – Бурхн Эврәннь әмтнәс ямаран җирһл күләҗәх болн ямаран мөргүл кехин туск ном. Эн Закан Израилин әмтнд Мошеһәр дамҗад Бурхн өгсмн. «Хуучн бооцанд» эн сурһмҗ болн белглсн тууҗ ик зуудан Мошен бичсн тавн дегтрт бәәнә. Эн дегтрмүд зәрмдән Закан гиҗ нерәдгднә. Мел тер учрар Закан Израилин әмтнд тодрха сурһмҗ өгчәнә, бурхн-шаҗна болн олна җирһл залад, янзтаһар бийән бәрлһиг тогтав («Нүүдл» 13:9; 24:12)

Израилин хамцан (общество израильское, община Израиля) – түрүн болҗ Израилин әмтиг Египетәс Деед Эзнә өгх болсн һазр талнь һархла нерәдв («Нүүдл» 12:3; 16:1). Израилин әмтн гиҗ тогтсн 12 отг салу биш, Деед Эзнә һардврар ни-негн хамцан болҗ бәәв. Деед Эзн эн әмтиг шүүҗ авад негдүлхләрн, тедн Бийиннь онц әмтн болтха гиһәд, Терүнд церглтхә гиһәд, Терүнә заавр күцәтхә гиһәд негдүлв.

Израиль – Яков Пени-Эльд Бурхнла ноолдҗах цагт, терүнд Бурхн «Израиль» гидг нер өгв. Яковин хөөт үйнр 12 отг болад, Израилин әмтн гиҗ нерәдгдв. Хөөннь һазриг хувахла, ар үзгин 10 отг болн теднә һазр «Израиль» гидг нер зүүв. «Шин бооцанд» Израилин әмтиг бүклднь «Израиль» гиҗ меднә, тиигҗ теднә һазриг бас нерәднә («Эклц» 32:28; «Давтх Закан» 6:4).

Канан (Ханаан) – Хамин көвүн Ноахин ачнрин негнәннь нерн, эклцәс авн терүнә хөөт үйнрин (Канана улсин) бәәсн һазрин нерн. Эн һазр Барун үзгин теңгсин болн Йордан һолын хоорнд бәәнә. Терүг Бурхн Абрахамд болн терүнә хөөт үйнрт өгх болҗ. Хөөннь адһл уга Кананиг израильтянмуд дәәләд эзлв. Тегәд Израилин һазр гиҗ нерәддг болв («Эклц» 9:18; 12:5-7; «Нүүдл» 6:4).

Канана улс (ханаанеи) – Библьд израильтянмуд иртл Кананд бәәсн отгуд цугтан Канана улс гиҗ нерәддг бәәҗ. Эн әмтн оңг-оңгдан тохмта болад, ик зуудан Финикиян улсин төрлмүдт тоолгдҗаҗ. Зәрмдән Библьд кананахн гиҗ ор һанцхн отгиг нерәднә. Тер әмтн цугтан олна нүүрт бийән бәрҗ чаддго болн догшн буру номта улсин авъяс үзүлдг бәәҗ. Тегәд израильтянмуд теднә ик зууһинь алв. Тедниг Бурхна засгла харһулад бәәв. Наадк кананахн израильтянмудт көөгдв эс гиҗ алв өгх йоста. Кананд бәәрлхәр үлдсн кананхн буру номта бурхдт иткдг болв. Тедн израильтянмудыг оньдин түкрнә («Эклц» 10:18-19; 12:6; 15:21; «Нүүдл» 3:8).

Керүбмүд (херувимы) – күчтә җивртә Бурхна элчнр («Эклц» 3:24).

Керчлһн (обрезание) – көвүдин болн залусин махмудын үзүринь керчлһн. Абрахамд Бурхна өгсн зааврар, евреймүдин көвүн болһнд, төрснәннь хөөн, нәәмдгч өдртнь, керчүллһнә авъяс күцәдг бәәҗ («Эклц» 17:9-27; «Левит» 12:3). Керчлһн зааврин темдг болҗ тоолгдна. Бурхн болн Абрахамин хөөт үйнрин хоорнд кедг бооцан. Күн өрк-бүлтәһән хамдан Бурхна әмтн болад, Бурхна номд шүтнә. Керчлһн Израилин әмтнлә бәәнә гисн темдг. Евреймүдиг «керчүлгдсн» улс гинә. Талдан цуг әмтн – ор һанцхн Бурхн уга буру номта улс – «керчүлгдсн биш» гиҗ келнә.

Килнцәс цеврллһнә бәрц (жертва за грех, очистительная жертва) – Һарһсн килнцәс цеврллһн гиҗ иим бәрц бәрнә, цевр биш юмнас болн седклин зөвүрәс («Левит» 4:2-35).

Киттим – хуучн цагт Кипр арлын нерн («Әмтнә то авлһн» 24:24).

Куш – Куш орн-нутг Нил һолын экнд, Египетәс өмн үзг тал (өдгә Судана болн Эфиопиян һазрт) бәәҗ («Эклц» 2:13).

Левитмүд (левиты) – Яковин һурвдгч көвүн Левин хөөт үйнр. Мошег бәәсн цагт Бурхн Ахарона хөөт үйнриг шүүҗ авч. Ахарон Левин отга күн. Тедн Бурхна гелңгүд болҗ. Левин наадк үйнр цугтан тедниг левитмүд гиҗ нерәднә. Тедн Өргә герт гелңгүдт нөкд болад көдлх зөвтә. Израильд эдн һазр уга ор һанцхн отг яһад гихлә тедн Өргә герт көдлдг бәәҗ, хөөннь Сүмд. Талдан отгин евреймүдт тиим зөв уга. Дәкәд болхла, левитмүд Зака дасад, әмтн дунд багшлҗаҗ. Эдн Сүмд мөргүл кеһәд дуулдмн. Һазрин ормд левитмүдт эзлх балһсд болн Израилин талдан отгин бәәрнд тегш һазр эзлх зөв өггдҗ («Нүүдл» 38:21; «Левит» 25:32).

Лог – литр олив тосна нег һурвнань («Левит» 14:10).

Мацг (пост) – Библьд эн үг хотын цер гиҗ келгднә. Зәрмдән Бурхн-шаҗна учрар темдгтә болзгар йирдән нег өдр нам унд уушго. Иигҗ Бурхнд соңсхврта болҗахан эс гиҗ зовлң үзгдхлә уйдҗахан эс гиҗ сөрлт харһхла болн килнцәс һархар седхләрн Бурхиг дуудад дөң сурдмн («Левит» 16:29).

Мотр (жезл, скипетр) – йосна темдг эс гиҗ Бурхна күч медүлдг тайг («Эклц» 49:10; «Әмтнә то авлһн» 17:1-10).

Мөргүлин (өндр) орм (высота) – Канана бурхн-шаҗна әрүн бәәрн. Тиим гер өндр довудын ора деер тәвгддг бәәҗ. Зәрмдән ик моддын дор эс гиҗ тиньгр һазрт бәрдг чигн. Тенд Астарт бурхнд нерәдәд бахнс зогсадмн. Тиигән Астартд бәрц авч ирдг болҗ. Тенд һазрин урһц шинртхә гиһәд ончта мөргүлин проституц давулҗаҗ. Тиим йовдл әәлдәчнриг дамҗад Деед Эзн мел бурушадг бәәҗ («Левит» 26:30).

Назорей – еврей келәр иим күн эгл әмтнәс холҗад, бийән Бурхнд нерәддг чигн. Тегәд андһар өгәд чаһр уушго, талдан хортан күргх юм эдлшго, үсән хәәчлшго болн сахлан хусшго, дәкәд үксн күүнә цогцд өөрдшго, нам тернь төрл-садн күн болсн бийнь. Эврәннь назорейин андһар өгсн болзгин чилгчәр онц бәрц авч ирәд, Өргә герт (Сүмд) орхиннь өмн үсән хусх кергтә. Тиим шүтлһн назорейин бийиннь эс гиҗ төрсн цаглань экиннь андһарин ашнь чигн болад бәәх («Әмтнә то авлһн» 6:1-21).

Омер – еврей келн-улсин үүрмг юм чиңнүрддг кемҗән, 2,3 л дүңгә («Нүүдл» 16:16).

Өдмгин бәрц (хлебное приношение) – Бурхнд, гелңгүдт нерәдҗәх бәрц. Эннь тәрәнә һарц авхларн ханлтан өргдг темдг. Өдмгин бәрц түүкә эс гиҗ хуурсн тәрәнә буудян экн эс гиҗ үүлсн болн болһсн экн. Санхнь, тернь тоснла болн ладанла хольгдсн, давслгдсн болдг («Левит» 2:1-16).

Өргә гер (скиния) – зөөдг сүркә ик өргә гер. Иим гер эргндән хашалгдсн болдг. Хаша дотр тәкл тәкдг орм бәәх, уһалһна улан мөңгн сав болн Өргә гер – Харһлтын Шатр эс гиҗ Бооцана өргә гер бәәнә. Өргә герт Израилин әмтн гелңгүдин дөңгәр Бурхнла харһлт кенә. Шатр дотр хойр хора бәәнә: әрүн бәәрн болн хамгин Әрүн бәәрн. Әрүн бәәрнд ширә бәәнә. Терүн деер әрүн өдмг болн кергтә юмсуд тәвгднә. Бас күҗ уңһдадг ширә болн герлин гегән бәәнә. Бурхна зааврар израильтянмуд Өргә гер кеһәд, көдә һазрар йовхларн авад йовдг бәәҗ. Өргә гер дотр Бооцана хәәрцг бәрдмн. Израильд Өргә гер Бурхна гер гиҗ тоолгдна. Өргә герин өмн мөргәд, өдр болһн әмтн Терүнд бәрц бәрнә. Соломон хан Ерусалимд Сүм бәртл тиигҗ кедг бәәҗ. Израилин әмтн Өргә герин хашад орҗ чадҗана, әрүн бәәрнд зуг гелңгүд орх зөвтә. Хамгин әрүн бәәрнд зуг ах гелң җилд нег дәкҗ орҗ чадҗана. Өргә герт Бурхн өвәрц кевәр цугталань бәәнә гиҗ Израилин әмтн иткҗәҗ («Нүүдл» 26:1-37; «Әмтнә то авлһн» 1:50).

Песах (Пасха) – еврей улсин хамгин чинртә нәр. Мошен һардврар Египетин ялчас сулдсн евреймүд нәр кенә. Хамгин түрүнд Песах нәәриг евреймүд Египетәс һархларн кеҗ, болв хөөннь эн нәәриг җил болһн кедг болҗ. Ода күртл тиим нәр тедн кенә. Бәрцд орулсн хөөнә хурһиг бас «Песах» гиҗ келнә («Нүүдл» 12:11).

Пилистин теңгс (Филистимское море) – Дунд һазрин теңгс гиҗ өдгә цагт нерәдгднә («Нүүдл» 23:31).

Рефаимүд (рефаимы) – кезәңк Кананд бәәсн өндр нурһта келн-әмтн («Эклц» 14:5).

Синай – уул (зәрмдән Хорив гиҗ нерәднә). Синайин тоха арлын девскр һазрт (өдгә цага Египет) Бурхн Израилин әмтнлә бооца кеһәд, Мошеһәр дамҗад теднд Зака өгсмн. Моше Синай уул деер һарна. Тенд Арвн Заавр бичәтә хавтха чолуд авна (талданар болхла Бооцана хавтха чолуд) («Нүүдл» 19:1-25).

Сөм (пядь) – бөдүн залуһин һарин ик хурһн чивчхә хойрин хоорндк орм кирцхд 23 см («Нүүдл» 28:16).

Талант – еврей келн-улсин чиңнүр 35 кг дүңгә («Нүүдл» 25:39).

Тос келһн, тос түрклһн (помазание) – асхлһна, цацлһна эс гиҗ олив тос күүнд, юмнд болв чигн түрклһнә шишлң хуучна авъяс. Бурхна шүүҗ авсн гелңд эс гиҗ хан болҗах күүнд тос түркдг чигн («Нүүдл» 28:41). Тос түрксн юмн әрүн болҗ тоолгддг. Тедниг онц төрин төлә олзлдг чигн. Үлгүрнь, өргә герт тәкл тәкдг ормд эс гиҗ өргә герт бүклднь тос түркдг болҗана («Нүүдл» 40:9).

Тоха (локоть) – тохаһас һарин дунд хурһн күртл, өрәл метрәс невчкн баахн орм («Эклц» 6:15).

Улан теңгс (Красное море) – еврей келнд «Суф теңгс» гиҗ нерәдгднә, эс гиҗ «Хулста теңгс» («Нүүдл» 10:19).

Урим болн туммим – Бурхна седвәр медх җирв («Нүүдл» 28:30).

Үклин һазр – (преисподняя, еврей келәр «Шеол» гинә) – һазрин гүүнд бәәх орм. Тиигәрән цуг әмтн үкснә хөөн үннчнь чигн, килнцтәнь чигн ордмн. Библьд еврей келәр эн орм йирдән «шеол» гиҗ нерәдгднә. Орс келнд «там» гиҗ орчулгдна («Эклц 37:35).

Хомер – еврей келн-улсин үүрмг юм кемҗәлдг 230 л. Эн 10 ефәлә болн 100 омерлә әдл («Левит» 27:16).

Хореймүд (хорреи) – Эдом гидг һазрт кезәңк цагас авн бәәдг әмтн: тедниг Эсавин хөөт үйнр көөҗ һарһҗ («Эклц» 14:6).

Хөөт гергн (наложница) – иим гергиг залу күн эзлхәр герәдән орулҗ авдг бәәҗ. Хөөт гергн онц зөвтә: йосндан болхла эн мухлаһас өөдән зөвтә, зуг гергнәснь дор зөвтә («Эклц» 22:24).

Хуссоп (иссоп) – каңкнсн үнртә урһмл. Хуссопиг уснд эс гиҗ цуснд норһад күүнд эс гиҗ өлг-эдт цацад, мөргүл кехлә цеврлдг бәәҗ («Нүүдл» 12:22).

Цевр, цевр биш (чистый, нечистый) – «Хуучн Бооцанд» эн үг ик зуудан бурхн-шаҗна цевр керг күцәхлә олзлгдна. Мошен Закаһар Израилин әмтн цевр болн цевр биш юмиг йилһх йоста. Шишлң мал, шовуд болн заһсд, юмсуд болн хот-хол цевр биш болҗ тоолгддг бәәҗ. Күүг бас йилһдг бәәҗ. Кемр күн бузр хот эс идсн болхла, му гемтә, арсна гемтә эс гиҗ үксн юмна күш көндәсн уга болхла, цусн һарчах шав уга болхла, тиим күн цевр болҗ тоолгддг чигн. Күүкд күн сарин кир ирхлә эс гиҗ үр һарһсна дару цевр биш гиҗ тоолгддг бәәҗ. Арсна гемтә болн зәрм талдан гемтә әмтн бас цевр биш гиҗ тоолгддг болҗана. Цевр биш әмтн бурхн-шаҗна кергт орлцшго, нам цевр юмсудт һаран күргшго. Бийән цеврлхин төлә шишлң авъяс күцәдг чигн. Цеврлхин төлә күн бәрц бәрх йоста, тер күүнд хуссоп цацад цеврлхмн болҗана. Дәкәд бийинь усар цеврләд, хувцинь уһах кергтә («Левит» 7:19; 10:10; 13:13; «Әмтнә то авлһн» 19:17-19; «Давтх Закан» 14:3-21).

Шаталһна тәкл, бүклднь шаталһна бәрц (всесожжение) – эннь онц бәрц бәрлһн. Яһад гихлә терүнд нерәдсн мал бүклдән тәклин ормд шатагдмн. Һал шатахла, бәрц утанд хүврнә. Тер бәрцәс теңгр тал өөдлсн каңкнсн үнр Деед Эзнд тааста болдг чигн («Эклц» 22:2; «Левит» 1:2-17).

Шекель – еврей келн-улсин чиңнүрәр 11,5 грамм («Эклц» 23:15).

Шүтән (идол) – бурхна дүрстә зург эс гиҗ бичкн көшә («Нүүдл» 20:4).

Эвцлһнә бәрц (жертва мира) – иим бәрцәр Бурхнла чик хәрлцә бәрхәр болн эвцлһ нәәрлхәр, хәрү өмнк кевәрн Терүнлә бәәхин төлә кеҗәх бәрц. Малыг алсна хөөн өрәлинь тәклин ормд шатана, наадк өрәлинь бәрц авч ирсн күн, терүнә өрк-бүл болн гелңг иддг чигн («Левит» 3:1-17).

Яхве – Бурхна эврә нерн. Еврей үзгәр иигҗ бичгднә – הוהי (YHWH). Эн нерн чикәр яһҗ келгдх болн яһҗ тогтсинь ода күртл зүтклдән бола. Библин кесг орчуллһнд «Иегова» гиҗ келгдҗәнә. Болв эннь төв биш. Эннь эндр «Яхве» гиҗ тоолгдҗана: «Тер, оньдин бәәдг». Бурхна нериг чикднь соңсхад келшгон төлә, Вавилона бәрәнә хөөн евреймүд «Адонай» гиҗ келҗәв. Эннь орчулгдхла – «Мини Деед Эзн» («Эклц» 2:4; «Нүүдл» 3:15; «Давтх Закан» 6:13).

+ 1:1 Иох. 1:1

+ 1:27 Мат. 19:4, Марк 10:6

* 2:7 «Күн» (евр. адам) болн «һазр» (евр. адама) гидг үгмүд еврей бичврт үгмүдин ирлцән болҗана.

+ 2:7 1Кор. 15:45

+ 2:9 Эклц 3:22, Апокал. 2:7, Апокал. 22:2

* 2:13 Месопотамийин өмн-дорд үзг чигн болх; Библьд грек келәр Эфиопия.

* 2:14 Эс гихлә Тигр.

+ 2:14 Эклц 10:11-12

+ 2:21 Эклц 15:12,

* 2:23 «Күүкд күн» (евр. ишша) болн «залу күн» (евр. иш) гидг үгмүд еврей бичврт үгмүдин ирлцән болҗана.

+ 2:24 Мат. 19:5, Марк 10:7, 1Кор. 6:16, Епесинхн 5:31

+ 3:1 Мат. 10:16

+ 3:3 Эклц 2:17

+ 3:6 Рим. 5:12, 1Кор. 15:21-22

+ 3:15 Рим. 16:20

+ 3:16 Епесинхн 5:21, Кол. 3:18

+ 3:19 Цецн Ухана Багш 3:10, Цецн Ухана Багш 3:20

* 3:20 Ева – эн нерн (евр. Хавва) әәһәрн «җирһл» гидг еврей келнә үгин бәәдлтә.

+ 3:22 Эклц 2:9, Апокал. 2:7, Апокал. 22:2

* 3:24 Керүбмүд – әрүн орм мандг Бурхна күчтә элчнр.

* 4:1 Каин – эн нерн «авх», «олх» гидг еврей келнә үгин бәәдлтә.

+ 4:7 Эклц 3:16

+ 4:15 Левит 26:21, Псалмс 78:12

* 4:16 Нод – эн үг «һазр кедх», «тенәд йовх» гидг еврей келнә үгин бәәдлтә.

* 4:25 Шет – эн нерн еврей келәр «белглв» гисн чинртә чигн болх.

+ 5:2 Эклц 1:27

+ 5:3 1Кор. 15:49

+ 5:24 Евр. 11:5

* 5:29 Ноах – эн нерн әәһәрн «төвкнүллһн» гидг еврей келнә үгин бәәдлтә.

+ 5:29 Эклц 3:17

+ 6:2 Йов 1:6, Йов 2:1, Псалмс 88:7

+ 6:3 Псалмс 77:39, Псалмс 89:10

+ 6:4 Числа 13:34

+ 6:5 Цецн селвгүд 6:18, Мат. 12:34

+ 6:9 Йов 1:1

* 6:15 Утдан 140 м, өргндән 23 м, өндртән 13,5 м шаху.

* 6:16 0,5 м шаху.

* 7:20 6,9 м шаху.

+ 8:17 Эклц 1:22

+ 8:20 Йов 1:5

+ 8:21 Нүүдл 29:18, Левит 1:9, Эклц 6:5

+ 9:1 Эклц 1:22

+ 9:3 Эклц 1:29

+ 9:4 Левит 3:17, Левит 7:26, Левит 17:10-11, Левит 17:14, Давтх Закан 12:23-24, Деян. 15:20, Деян. 15:29

+ 9:6 Числа 35:33, Эклц 1:26-27

+ 9:21 Цецн селвгүд 20:1

+ 9:22 Цецн селвгүд 30:17

* 9:27 Япет – эн нерн әәһәрн «өргҗүлх» гидг еврей келнә үгин бәәдлтә.

+ 10:4 Йона 1:3

* 10:6 Эс гихлә Египет; 13 шүлгт бас тиим.

+ 10:7 Эклц 2:11

+ 10:11 Эклц 2:14

+ 10:21 Числа 24:24

* 10:25 Пелег – эн нерн әәһәрн «салһх» гидг еврей келнә үгин бәәдлтә.

+ 10:29 Эклц 2:11

+ 11:2 Эклц 10:10,

+ 11:8 Давтх Закан 32:8

* 11:9 Вавилон – эн нерн әәһәрн «хутхх, ниилүлх, хольх» гидг еврей келнә үгин бәәдлтә.

+ 12:1 Деян. 7:4

+ 12:3 Эклц 18:18, Эклц 22:18, Эклц 26:4, Эклц 28:14, Һалатьянхн 3:8

+ 12:10 Эклц 41:54

+ 12:13 Эклц 20:2, Эклц 20:12

+ 13:8 Псалмс 132:1

* 13:10 Деед Эзнә сад, эс гихлә Эденә сад.

+ 13:10 Эклц 2:10, Эклц 19:24

+ 13:13 Эклц 18:20

* 14:3 Давста теңгс – Әмн уга теңгс гиҗ өдгә цагт нерәдгднә.

* 14:5 Рефаимүд – кезәңк Кананд бәәсн өндр нурһта келн-әмтн.

+ 14:5 Давтх Закан 2:10-12

* 14:6 Хореймүд – Эдом гидг һазрт кезәңк цагас авн бәәдг әмтн: тедниг Эсавин хөөт үйнр көөҗ һарһҗ.

+ 14:7 Числа 13:27,

+ 14:8 Давтх Закан 29:23

+ 14:18 Псалмс 75:3

+ 14:20 Эклц 28:22, Левит 27:30, Евр. 7:1-2

+ 15:1 Псалмс 3:4

+ 15:5 Эклц 22:17, Давтх Закан 1:10, Давтх Закан 10:22, Рим. 4:18

+ 15:6 Рим. 4:3, Һалатьянхн 3:6, Яков 2:23

+ 15:8 Лук. 1:18

+ 15:10 Левит 1:17,

+ 15:12 Эклц 2:21, Йов 33:15

+ 15:13 Нүүдл 1:11, Нүүдл 12:40, Деян. 7:6

+ 15:14 Нүүдл 11:3, Деян. 7:7

+ 15:16 Давтх Закан 9:4,

+ 15:18 Нүүдл 23:31, Числа 34:1-12,

* 16:2 Дорд үзгин улсин авъясар үр-сад һарһдго гергн эврәннь зарц күүкд күүг залутаһан бәәлһдг бәәҗ. Теднәс һарсн нилхәр үрән кедг бәәҗ.

+ 16:5 Эклц 18:25, Эклц 31:53,

+ 16:7 Нүүдл 15:22

* 16:11 Ишмаил – эн нерн еврей келәр «Бурхн соңсчана» эс гихлә «Бурхн соңсв» гидг чинртә.

* 17:5 Абрахам – эн нерн «олн улсин эцк» гидг чинртә.

+ 17:5 Рим. 4:17

+ 17:12 Левит 12:3

* 17:15 Сарра – еврей келәр эн нерн «хатн» гиҗ келгднә.

* 17:19 Ицхак – еврей келәр эн нерн «тер инәҗәнә» гиҗ келгднә.

+ 18:10 Рим. 9:19

+ 18:12 1 Пётр 3:6

+ 18:14 Йов 42:2, Мат. 19:26, Лук. 1:37,

+ 18:18 Эклц 12:3

+ 18:20 Эклц 13:13

+ 18:25 Эклц 16:5, Йов 34:10, Псалмс 91:16

+ 19:2 Йов 31:32

* 19:22 Цоар – эн нерн әәһәрн «бичкн» гидг еврей келнә үгин бәәдлтә.

+ 19:24 Йов 18:15, Псалмс 10:6, Лук. 17:29

* 19:37 Моав – эн нерн әәһәрн «эцкәсн» гидг еврей келнә үгин бәәдлтә.

* 19:38 Бен-Ами – эн нерн еврей келәр «мини келн-улсин үрн» гидг чинртә, әәһәрн «амонмудын» гидг үгин бәәдлтә.

+ 20:2 Эклц 12:10-20

+ 20:7 Псалмс 104:15, Йов 42:8, Яков 5:16

+ 20:17 Яков 5:16

+ 21:3 Эклц 17:19

+ 21:4 Эклц 17:12-13

+ 21:9 Һалатьянхн 4:29

+ 21:10 Иох. 8:35, Һалатьянхн 4:30

+ 21:12 Рим. 9:7

+ 21:21 Числа 10:12,

* 21:31 Беэр-Шева – эн нерн еврей келәр «долана худг», эс гихлә «андһарин худг» гидг чинртә.

+ 21:31 Эклц 26:33

+ 22:1 Псалмс 10:5, Деян. 9:10

+ 22:17 Эклц 15:5, Евр. 6:13-14

+ 22:18 Эклц 12:3, Эклц 26:4, Деян. 3:25

+ 22:23 Эклц 24:24

* 24:2 Иим йовдл тер цагин авъясар дааврта андһар медүлҗәнә.

* 24:10 Эс гихлә Месопотамий.

+ 25:10 Эклц 23:16-20

* 25:20 Эс гихлә Месопотамийин барун ар үзг.

+ 25:23 Числа 24:18, Рим. 9:12

* 25:25 Эсав – хөөннь Эсавин хөөт үйнр бәәсн Сеир гидг һазрла эн нерн ирлцҗәнә. Әәһәрн Сеир «нооста» гисн еврей келнә үгин бәәдлтә.

* 25:26 Яков – эн нерн «тавгас тер бәрҗәнә» гидг чинртә (теҗгәр келхлә «тер меклҗәнә»).

* 25:30 Эдом – эн нерн әәһәрн «улан» гидг еврей келнә үгин бәәдлтә.

+ 25:31 Давтх Закан 21:17

+ 25:34 Евр. 12:16

+ 26:1 Эклц 12:10, Эклц 20:2

+ 26:3 Эклц 22:16-18,

+ 26:4 Нүүдл 32:13, Эклц 12:3, Эклц 22:18, Деян. 3:25

+ 26:7 Эклц 12:13, Эклц 20:1-2

+ 26:15 Эклц 21:30

* 26:20 Эсек – эн нерн «меткән» гидг еврей келнә үгин чинртә.

* 26:21 Ситна – эн нерн «өшәрклһн» гидг еврей келнә үгин чинртә.

* 26:22 Реховот – эн нерн «сарул һазр» гидг еврей келнә үгин чинртә.

+ 26:29 Цецн селвгүд 16:7

* 26:33 Шива – эн үг әәһәрн «андһар» гидг үгин бәәдлтә.

+ 26:34 Эклц 36:2-3

+ 27:3 Эклц 25:27-28

+ 27:28 Давтх Закан 33:13

+ 27:36 Эклц 25:33

+ 27:46 Эклц 26:35

+ 28:2 Эклц 22:23, Эклц 24:29-30

+ 28:9 Эклц 25:13, Эклц 36:3

* 28:13 Талданар болхла – дөрә деер.

+ 28:14 Эклц 12:3, Эклц 13:16, Эклц 22:18, Эклц 26:4

+ 28:18 Эклц 35:14,

* 28:19 Бет-Эль – эн үг еврей келнд «Бурхна гер» гидг чинртә.

+ 28:19 Эклц 35:6, Эклц 35:15, Эклц 48:3

+ 28:20 Числа 21:2,

+ 28:22 Эклц 14:20, Левит 27:30

+ 29:30 Левит 18:18

* 29:32 Рубен – эн нерн әәһәрн «тер мини муульта бәәдл үзв» гисн еврей үгин бәәдлтә. Рубен гидг нерн «хәлә – көвүн» гидг чинртә.

* 29:33 Шимон – эн нерн әәһәрн «соңсх» гидг еврей келнә үгин бәәдлтә.

* 29:34 Леви – эн нерн әәһәрн «боох» гидг еврей келнә үгин бәәдлтә.

* 29:35 Йуда – эн нерн әәһәрн «ханлтан өргх» гидг еврей келнә үгин бәәдлтә.

* 30:6 Дан – энд эн нерн «тер цеврлв» гидг чинртә.

* 30:8 Наптали – эн нерн әәһәрн «ноолдх» гидг еврей келнә үгин бәәдлтә.

* 30:11 Гәд – еврей келәр эн нерн «күцлт» гидг чинртә.

* 30:13 Ашер – еврей келәр эн нерн «кишгтә» гидг чинртә.

* 30:14 Урһмлын уңг – мандрагормуд. Энүгәр удһлдг бәәҗ, дәкәд эн өвснә уңгар үрн эс тогтхла эмндг бәәҗ.

+ 30:15 Левит 18:18

* 30:18 Исахар – эн нерн әәһәрн «нәәмәдлгдсн күн» эс гихлә «ачлвр бәәнә» гисн үгмүдин бәәдлтә.

* 30:20 Завулун – эн нерн «әрүн нерн» гидг чинртә чигн болх, әәһәрн эн «белг» гидг еврей келнә үгин бәәдлтә.

* 30:24 Йосип – эн нерн әәһәрн «Тер талданиг өгх» болн «Тер авчкла» гисн үгмүдин бәәдлтә.

+ 31:13 Эклц 28:20-22

+ 31:45 Эклц 28:18, Эклц 35:14,

* 31:47 Арамей келәр Йегар-Сахадута, еврей келәр Гал-Эд гидг үгмүд «герч болҗах ова» гидг чинртә.

* 31:49 Мицпа – эн нерн «манаһин бәәрн» гидг чинртә.

+ 31:53 Эклц 16:5

* 32:2 Маханаим – эн нерн «хойр бәәрн» гидг чинртә.

+ 32:9 Эклц 31:3

+ 32:12 Эклц 28:14-15

* 32:28 Израиль – эн нерн әәһәрн «тер Бурхнла ноолдҗана» эс гихлә «Бурхн ноолдҗана» гисн бәәдлтә.

+ 32:28 Эклц 35:10

* 32:30 Пени-Эль – эн нерн «Бурхна чирә» гисн чинртә.

+ 32:30 Нүүдл 24:10, Нүүдл 33:20, Иох. 1:18

* 33:17 Сукот – еврей келәр эн нерн «хулсар бәрсн хашас» гисн чинртә.

+ 33:18 Эклц 12:6

+ 33:19 Йов 42:11

* 33:20 Эл-Элохе-Израиль – «Бурхн, Израилин Бурхн» гисн чинртә.

+ 34:8 Давтх Закан 22:28

+ 35:1 Эклц 28:10-22

* 35:7 Эль-Бет-Эль – «Бет-Элин Бурхн» гидг чинртә.

+ 35:7 Эклц 28:19

* 35:8 Аллон-Бахут – «Әмтн Уульдг Хар Модн» гидг чинртә.

+ 35:8 Эклц 24:59

+ 35:10 Эклц 32:28

+ 35:11 Эклц 17:6

+ 35:14 Эклц 28:18, Эклц 31:45

+ 35:15 Эклц 28:19

* 35:18 Бен-Они – еврей келәр эн нерн «мини зовлңгин көвүн» гидг чинртә. Бенямин – еврей келәр эн нерн «мини барун һарин көвүн» гидг чинртә.

+ 35:19 Рут 1:2,

+ 35:22 Эклц 49:4, Левит 20:11

+ 35:27 Эклц 13:18, Эклц 23:2

+ 35:29 Эклц 25:8

+ 36:1 Эклц 25:30

+ 36:3 Эклц 26:34, Эклц 28:9

+ 36:12 Нүүдл 17:8

+ 36:20 Эклц 14:6, Давтх Закан 2:12

+ 36:34 Эклц 36:15, Йов 2:11,

* 37:3 Яковд Бурхна өгсн талдан нерн.

+ 37:13 Эклц 33:18

* 37:25 Энд еврей келәр бичсн бичврт Ишмаилихн гиҗ бичәтә, эннь кувцнр гисн үгин чинртә.

+ 37:27 Эклц 25:12-16

* 37:28 Хөрн цаһан мөңгн гисн 223 дүңгә грамм болҗана. Эннь мухла көвү хулдлһна үн.

+ 37:34 Йов 1:20

* 38:8 Кезәңк авъясар үрн уга залу күн өңгрхлә, терүнә дүнь өңгрсн ахдан хөөт үй үлдәхин төлә гергинь буулһҗ авдг бәәҗ.

+ 38:8 Давтх Закан 25:5-6

* 38:18 Тамһар бооца батлдг бәәҗ. Тегәд баячуд бийләһән тамһан авч йовдг бәәҗ.

+ 38:24 Левит 21:9

+ 38:26 Левит 18:15

* 38:29 Пәрец – эн нерн еврей келәр «тасрх» гидг чинртә.

* 38:30 Зерах – эн нерн «улавр сүүртә солңһ» гидг еврей келнә үглә әдл.

+ 39:1 Эклц 37:36

+ 39:9 Нүүдл 20:14

+ 39:15 Нүүдл 20:16

+ 40:20 Марк 6:21

* 41:45 Он – Гелиополь балһсна талдан нернь.

+ 41:45 Эклц 46:20,

* 41:51 Манаше – еврей келәр «мартулдгар кех».

* 41:52 Эприм – еврей келәр «өслттә болх».

+ 41:54 Эклц 12:10

+ 42:6 Цецн селвгүд 11:26

+ 42:9 Эклц 37:5-11

+ 42:22 Эклц 37:21-22

+ 43:32 Эклц 46:34

+ 44:20 Эклц 37:3

* 45:22 3,5 шаху кг.

+ 46:1 Эклц 26:33

+ 46:4 Эклц 50:13

+ 46:8 Нүүдл 6:14-16

+ 46:9 Нүүдл 6:14, Числа 26:5-6,

+ 46:10 Числа 26:13

+ 46:11 Числа 3:17, Числа 26:57

+ 46:12 Эклц 38, Числа 26:19

+ 46:13 Числа 26:23-24,

+ 46:14 Числа 26:26

+ 46:16 Числа 26:15

+ 46:17 Числа 26:44-46,

+ 46:20 Эклц 41:45, Числа 26:28-37

+ 46:21 Числа 26:38-41,

+ 46:23 Числа 26:42

+ 46:24 Числа 26:48-49,

+ 46:27 Нүүдл 1:5

+ 46:34 Эклц 43:32, Нүүдл 8:26

+ 47:9 Йов 14:1, Псалмс 89:10

+ 47:11 Нүүдл 1:11, Нүүдл 12:37

+ 47:30 Эклц 50:13

+ 48:4 Эклц 28:12-15, Эклц 35:9-12

+ 48:7 Эклц 35:19, Рут 1:2

+ 48:19 Числа 1:33, Числа 1:35, Давтх Закан 33:17,

• 49:1 Давтх Закан 33:1-24

+ 49:4 Эклц 35:22, Левит 18:7,

+ 49:5 Эклц 34:25-29

+ 49:7 Числа 35:2,

+ 49:9 Апокал. 5:5, Числа 23:24, Числа 24:9

+ 49:10 Числа 24:17

+ 49:16 Эклц 30:6

+ 49:18 Псалмс 118:166

+ 49:24 Псалмс 22:1

+ 49:26 Давтх Закан 33:15, Давтх Закан 33:13-17

+ 49:31 Эклц 23:16-19, Эклц 35:29

* 50:11 Авел-Мицраим – еврей келәр «Египетин әмтнә уульлһн».

+ 50:13 Эклц 23:16

+ 50:23 Числа 32:39

+ 50:24 Нүүдл 3:16-17

+ 50:25 Нүүдл 13:19

+ 1:4 Эклц 35:23-26

+ 1:5 Эклц 46:27

+ 1:8 Деян. 7:18

+ 1:11 Эклц 15:13, Эклц 47:11

+ 2:1 Нүүдл 6:20, Числа 26:59

* 2:18 Реуэл – талдан нернь Итро.

+ 2:18 Числа 10:29

+ 2:24 Эклц 15:14, Эклц 46:4

* 3:1 Хорив гидг нертә уул Библьд Синай гиҗ бас нерәдгднә.

+ 3:6 Деян. 7:32

+ 3:8 Давтх Закан 26:15

* 3:14 Мөңк Бурхн – еврей келәр «Би Тер, Би болсарн болҗанав».

+ 3:14 Иох. 8:58

+ 3:20 Нүүдл 12:31

+ 3:21 Эклц 15:14

+ 4:11 Цецн селвгүд 20:12

+ 4:19 Нүүдл 2:15

+ 5:2 Йов 21:15

+ 6:3 Эклц 17:1

+ 6:8 Эклц 15:18, Эклц 26:3, Эклц 35:12

+ 6:14 Эклц 46:8-11

+ 6:15 Эклц 46:10, Числа 26:12-13

+ 6:16 Числа 3:17,

+ 6:19 Числа 26:57-58

+ 6:20 Числа 26:59

+ 6:21 Числа 16:1-35

+ 6:22 Левит 10:4

+ 6:23 Числа 1:7, Числа 2:3, Числа 26:60-61

+ 6:24 Числа 26:11,

+ 6:25 Числа 25:7

+ 8:8 Нүүдл 9:28, Нүүдл 10:17

+ 8:26 Эклц 43:32, Эклц 46:34

+ 9:12 Псалмс 104:25

+ 9:16 Рим. 9:17

+ 9:23 Апокал. 11:19, Апокал. 16:21

+ 9:28 Нүүдл 8:8, Нүүдл 10:17

+ 9:29 Нүүдл 19:5, Давтх Закан 10:14, Псалмс 23:1

+ 10:4 Апокал. 9:3

+ 10:16 Лук. 15:18

+ 10:17 Нүүдл 8:8, Нүүдл 9:28

* 10:19 Улан теңгс – еврей келнд «Суф теңгс» гиҗ нерәдгднә, эс гиҗ «Хулста теңгс».

• 12:1 Левит 23:5-8, Числа 28:16-25, Давтх Закан 16:1-8

* 12:2 Эннь мартын дундас апрелин дунд күртл еврей келәр авив эс гиҗ нисан гидг нертә.

+ 12:6 Числа 9:10-11

* 12:11 Песах – еврей келнәс орчулхла «Бурхн хаҗуһар һарв (евреймүдин гермүдин)». Иим йовдл еврей улсин хамгин чинртә нәәрин негнь болв. Бәрцд орулсн хөөнә хурһиг бас «Песах» гиҗ келдмн.

+ 12:12 Числа 33:4

+ 12:22 Левит 14:6, Числа 19:6, Числа 19:18, Псалмс 50:9

+ 12:26 Нүүдл 13:14, Давтх Закан 6:20,

+ 12:35 Нүүдл 11:2

+ 12:36 Эклц 15:14

+ 12:37 Числа 11:21, Числа 33:5

+ 12:40 Эклц 15:13, Деян. 7:6, Һалатьянхн 3:17

+ 12:46 Числа 9:12, Иох. 19:36

+ 12:49 Левит 19:34, Левит 24:22, Числа 9:14, Числа 15:15-16, Давтх Закан 10:19

+ 13:2 Нүүдл 22:29, Нүүдл 34:19, Левит 27:26, Числа 3:13, Числа 8:16, Числа 18:15-17, Давтх Закан 15:19, Лук. 2:23

+ 13:7 Левит 23:5-8

+ 13:9 Давтх Закан 6:8, Давтх Закан 11:18

+ 13:14 Нүүдл 12:26, Давтх Закан 6:20

+ 13:17 Числа 14:1-4

+ 13:19 Эклц 50:25

+ 13:20 Числа 33:6

+ 13:21 Нүүдл 40:34, Числа 9:15, Числа 10:34, Давтх Закан 1:33

+ 14:2 Числа 33:7

+ 14:8 Числа 33:3

+ 14:14 Давтх Закан 1:30, Давтх Закан 3:22,

+ 15:1 Псалмс 75:7

+ 15:2 Псалмс 117:13,

+ 15:3 Псалмс 23:8

+ 15:6 Псалмс 117:15

+ 15:8 Псалмс 77:13,

+ 15:11 Давтх Закан 3:24, Давтх Закан 33:26, Псалмс 85:8, Псалмс 88:7-9,

+ 15:15 Числа 14:14, Числа 22:2-4,

+ 15:17 Псалмс 77:54

+ 15:18 Псалмс 9:37, Псалмс 28:10, Псалмс 145:10

+ 15:20 Нүүдл 2:4-8, Числа 12, Числа 20:1, Числа 26:59, Давтх Закан 24:9,

+ 15:21 Псалмс 75:7

+ 15:22 Эклц 16:7, Числа 33:8

+ 15:26 Псалмс 102:3

+ 15:27 Числа 33:9

+ 16:1 Числа 33:1

+ 16:3 Числа 14:2, Числа 20:3, Числа 11:4-5

+ 16:7 Числа 16:11

+ 16:13 Числа 11:31, Числа 11:7-9

* 16:16 Омер – еврей келн-улсин үүрмг юм чиңнүрддг кемҗән, 2,3 л дүңгә.

+ 16:16 Нүүдл 16:36

+ 16:18 2Кор. 8:15

+ 16:23 Нүүдл 20:8-11

* 16:26 Бемб өдр – еврей улсин долан хонгин доладгч өдр бемб өдр гиҗ нерәдгднә.

+ 16:35 Числа 14:33, Давтх Закан 8:2,

* 16:36 Ефә – еврей келн-улсин үүрмг юм чиңнүрддг кемҗән, 23 л дүңгә.

+ 17:1 Числа 33:12, Числа 33:14

+ 17:2 Числа 20:3-5

+ 17:4 Числа 14:10

+ 17:6 Числа 20:7-11

* 17:7 Еврей келәр «Масса» гисн үг – сөрлһн. «Мериба» гисн үг – гемшәлһн.

+ 17:8 Эклц 36:12, Числа 13:30, Числа 24:20, Давтх Закан 25:17-18,

* 17:15 «Деед Эзн – мини туг» – еврей келнәс орчулгдҗана.

+ 18:1 Нүүдл 3:1

+ 18:18 Числа 11:14, Давтх Закан 1:12

+ 18:21 Давтх Закан 16:18,

+ 18:25 Давтх Закан 1:15

+ 18:26 Давтх Закан 1:17

+ 19:2 Числа 33:15

+ 19:4 Давтх Закан 32:11

+ 19:5 Давтх Закан 7:6, Давтх Закан 14:2, Давтх Закан 26:18, Псалмс 134:4, Нүүдл 9:29, Давтх Закан 10:14

+ 19:6 Давтх Закан 14:21, 1 Пётр 2:5, 1 Пётр 2:9, Апокал. 1:6, Апокал. 5:10, Апокал. 20:6

+ 19:8 Нүүдл 24:3

+ 19:10 Числа 11:18

+ 19:13 Евр. 12:20

+ 19:22 Левит 10:1-3

• 20:1 Давтх Закан 5:6-21

+ 20:2 Левит 26:13

+ 20:3 Давтх Закан 32:39, Псалмс 80:10

+ 20:4 Левит 19:4, Левит 26:1, Давтх Закан 27:15

+ 20:5 Нүүдл 34:14, Давтх Закан 4:24, Давтх Закан 6:15, Нүүдл 34:7, Числа 14:18

+ 20:6 Давтх Закан 5:10, Давтх Закан 7:9

+ 20:7 Левит 19:12, Левит 24:10-16

+ 20:8 Эклц 2:2, Нүүдл 31:14-17, Левит 19:30, Левит 23:3, Левит 26:2, Числа 15:32-36, Марк 2:27-28, Лук. 13:14

+ 20:12 Левит 19:3, Давтх Закан 27:16, Мат. 15:4, Мат. 19:19, Марк 7:10, Марк 10:19, Лук. 18:20, Епесинхн 6:2

+ 20:13 Эклц 9:6, Левит 24:17, Мат. 5:21, Мат. 19:18, Марк 10:19, Лук. 18:20, Рим. 13:9, Яков 2:11

+ 20:14 Левит 18:20, Левит 20:10, Давтх Закан 22:22, Цецн селвгүд 6:32, Мат. 5:27, Рим. 13:9

+ 20:15 Левит 19:11, Мат. 19:18, Рим. 13:9

+ 20:16 Нүүдл 23:1, Давтх Закан 19:16-20, Цецн селвгүд 19:5, Мат. 19:18

+ 20:17 Мат. 5:28, Лук. 12:15, Рим. 7:7, Рим. 13:9

+ 20:19 Давтх Закан 5:27, Евр. 12:19

+ 20:25 Давтх Закан 27:5-6,

+ 21:2 Левит 25:39-40, Давтх Закан 15:12,

+ 21:6 Давтх Закан 15:16-17

+ 21:10 1Кор. 7:3

+ 21:12 Эклц 9:6, Левит 24:17, Числа 35:31

+ 21:13 Давтх Закан 19:4-5, Числа 35:11, Числа 35:22,

+ 21:16 Давтх Закан 24:7

+ 21:17 Левит 20:9, Цецн селвгүд 20:20, Мат. 15:4, Марк 7:10

+ 21:25 Левит 24:19-20, Давтх Закан 19:21, Мат. 5:38

+ 21:28 Эклц 9:5

+ 21:30 Числа 35:31

* 21:32 Шекель – еврей келн-улсин чиңнүрәр 11,5 грамм.

+ 21:34 Левит 24:18

+ 22:4 Цецн селвгүд 6:31

+ 22:11 Евр. 6:16

+ 22:16 Давтх Закан 22:28-29

+ 22:18 Левит 19:31, Левит 20:27, Давтх Закан 18:10-12

+ 22:19 Левит 18:23, Левит 20:15, Давтх Закан 27:21

+ 22:21 Нүүдл 23:9, Левит 19:33, Давтх Закан 24:17

+ 22:22 Давтх Закан 27:19,

+ 22:24 Псалмс 108:9

+ 22:25 Левит 25:35-37, Давтх Закан 23:19,

+ 22:26 Давтх Закан 24:13

+ 22:28 Деян. 23:5

+ 22:29 Нүүдл 13:2, Нүүдл 13:11-16

+ 22:30 Левит 22:27

+ 22:31 Левит 7:24, Левит 22:8

+ 23:1 Нүүдл 20:16

+ 23:3 Левит 19:15

+ 23:4 Давтх Закан 22:1

+ 23:6 Нүүдл 22:21-22, Цецн селвгүд 22:22

+ 23:7 Левит 19:16, Давтх Закан 27:25, Цецн селвгүд 17:15, Цецн селвгүд 24:24,

+ 23:8 Давтх Закан 16:19,

+ 23:9 Нүүдл 22:21

+ 23:11 Левит 25:2-7

+ 23:12 Нүүдл 20:9-10

+ 23:13 Псалмс 15:4,

+ 23:14 Числа 28:16-31, Давтх Закан 16:1-17

+ 23:15 Нүүдл 12:15, Нүүдл 34:20

+ 23:16 Нүүдл 34:22, Давтх Закан 16:9, Левит 23:33-43, Числа 29:12-39, Давтх Закан 16:13-15, Давтх Закан 31:10-11

+ 23:17 Нүүдл 34:23

+ 23:19 Нүүдл 34:26, Давтх Закан 26:2, Нүүдл 34:26, Левит 22:28, Давтх Закан 14:21, Давтх Закан 22:6

+ 23:20 Нүүдл 14:9, Мат. 11:10, Марк 1:2, Лук. 7:27

+ 23:22 Эклц 12:3, Давтх Закан 30:7

+ 23:23 Нүүдл 33:2, Давтх Закан 7:1,

+ 23:24 Нүүдл 20:5, Числа 33:52

+ 23:25 Давтх Закан 7:15

+ 23:26 Давтх Закан 7:14

+ 23:27 Давтх Закан 2:25, Давтх Закан 28:7,

+ 23:28 Давтх Закан 7:20,

+ 23:29 Давтх Закан 7:22

* 23:31 Пилистин теңгс – Дунд һазрин теңгс гиҗ өдгә цагт нерәдгднә.

+ 23:31 Эклц 15:18, Числа 34:1-12, Давтх Закан 11:24, Псалмс 71:8

+ 23:33 Нүүдл 34:12, Давтх Закан 7:16, Псалмс 105:36

+ 24:1 Нүүдл 6:23, Числа 11:16

+ 24:3 Нүүдл 19:8

+ 24:8 Марк 14:24, Евр. 9:20

+ 24:10 Эклц 32:30, Нүүдл 33:20, Иох. 1:18,

+ 24:12 Нүүдл 31:18

+ 24:13 Числа 11:28, Числа 14:6, Числа 27:18

+ 24:17 Нүүдл 24:1, Давтх Закан 4:24, Евр. 12:29

+ 24:18 Нүүдл 34:28,

• 25:1 Нүүдл 35:4-9

+ 25:8 Левит 26:11-12,

• 25:10 Нүүдл 37:1-9

+ 25:10 Давтх Закан 10:1

* 25:18 Керүбмүд – Бурхна күчтә җивртә элчнр.

+ 25:22 Левит 16:2, Числа 7:89, Числа 17:4

• 25:23 Нүүдл 37:10-16

+ 25:30 Левит 24:5-9

• 25:31 Нүүдл 37:17-24

* 25:39 Талант – еврей келн-улсин чиңнүр 35 кг дүңгә.

• 26:1 Нүүдл 36:8-19

+ 26:14 Нүүдл 25:5

• 26:15 Нүүдл 36:20-34

• 26:31 Нүүдл 36:35-38

+ 26:31 Левит 16:2, Мат. 27:51, Евр. 9:3

+ 26:33 Марк 15:38

• 27:1 Нүүдл 38:1-7

• 27:9 Нүүдл 38:9-20

• 27:20 Левит 24:1-4

+ 27:21 Нүүдл 33:7

• 28:6 Нүүдл 39:1-7

* 28:9 Израилин көвүд эс гиҗ Яковин көвүд.

• 28:15 Нүүдл 39:8-21

+ 28:17 Апокал. 21:19-20

* 28:30 Урим болн туммим – Бурхна седвәр медх җирв.

+ 28:30 Левит 8:8, Числа 27:21, Давтх Закан 33:8,

• 28:31 Нүүдл 39:22-31

+ 28:38 Числа 18:1

+ 28:39 Левит 16:4,

• 29:1 Левит 8

+ 29:2 Левит 2:4

* 29:6 Әрүсллһнә титм – алтар кесн темдг (28:36).

+ 29:7 Нүүдл 30:30

+ 29:12 Нүүдл 27:2

+ 29:13 Левит 3:3-4

+ 29:14 Левит 4:11-12, Левит 16:27

+ 29:18 Левит 1:9

+ 29:25 Нүүдл 29:18

+ 29:29 Числа 20:26

+ 29:33 Левит 22:10

+ 29:36 Нүүдл 30:26

+ 29:37 Нүүдл 30:29, Левит 6:18

• 29:38 Числа 28:1-8

* 29:40 Гин – еврей келн-улсин шалдрң юм чиңнүрддг кемҗән.

+ 29:41 Нүүдл 29:18

+ 29:45 Нүүдл 25:8

• 30:1 Нүүдл 37:25-28

+ 30:2 Нүүдл 27:2

+ 30:9 Левит 10:1

+ 30:10 Левит 16:34

+ 30:12 Нүүдл 38:25, Числа 1:2-4,

* 30:13 Гера – еврей келн-улсин чиңнүрәр 600 мг.

+ 30:13 Левит 27:25, Числа 3:47, Числа 18:16,

+ 30:16 Числа 31:54

• 30:17 Нүүдл 40:30-32

+ 30:18 Нүүдл 38:8

+ 30:25 Нүүдл 37:29

+ 30:28 Левит 8:10-11

+ 30:29 Нүүдл 29:37, Левит 6:18

+ 30:30 Нүүдл 29:7, Левит 8:10

* 30:34 Оникс – теңгсин усна хорхасас кесн юмс.

* 30:34 Гальбан – бура моднас һарһҗ авдг салм.

+ 30:35 Нүүдл 37:29

• 31:1 Нүүдл 35:30-35

• 31:12 Нүүдл 20:8-11

+ 31:14 Нүүдл 35:2, Числа 15:32-36

+ 31:17 Эклц 2:22, Нүүдл 20:8-11

+ 31:18 Нүүдл 24:12

• 32:1 Давтх Закан 9:11-19

+ 32:1 Нүүдл 24:18, Деян. 7:40

+ 32:6 1Кор. 10:7

+ 32:9 Давтх Закан 10:16

+ 32:10 Числа 14:12

* 32:13 Эс гиҗ Яковиг.

+ 32:13 Эклц 22:16-17, Эклц 26:4

+ 32:14 Числа 14:20, Йона 3:10

+ 32:20 Давтх Закан 9:21

+ 32:25 Цецн селвгүд 29:18

+ 32:27 Давтх Закан 13:6-9

+ 33:2 Нүүдл 23:23

+ 33:3 Нүүдл 3:8

+ 33:5 Числа 16:21

+ 33:7 Нүүдл 27:21

+ 33:16 Нүүдл 19:5, Числа 23:9

+ 33:19 Рим. 9:15

+ 33:20 Эклц 32:30, Иох. 1:18

• 34:1 Давтх Закан 10:1-4

+ 34:3 Нүүдл 19:12-13

+ 34:6 Числа 14:17-18, Псалмс 85:15, Псалмс 102:8, Псалмс 110:4, Псалмс 111:4, Псалмс 114:5, Псалмс 144:8, Йона 4:3

+ 34:7 Нүүдл 20:5-6, Давтх Закан 5:9

+ 34:12 Нүүдл 23:33

* 34:13 Ашера – Канана олн әмтнә бурхн – күүкд күн гидг бурхн.

+ 34:13 Нүүдл 23:24, Давтх Закан 7:5

+ 34:14 Нүүдл 20:5

+ 34:15 Числа 25:2

+ 34:16 Давтх Закан 7:3-4,

+ 34:17 Нүүдл 20:4

+ 34:18 Нүүдл 12:14, Левит 23:6

+ 34:19 Нүүдл 13:2, Нүүдл 13:11-16

+ 34:20 Нүүдл 23:15

+ 34:21 Нүүдл 20:8-11

+ 34:23 Нүүдл 23:17

+ 34:25 Нүүдл 23:18, Давтх Закан 16:4

+ 34:26 Нүүдл 23:19, Левит 22:28, Давтх Закан 14:21

+ 34:28 Нүүдл 24:18

+ 34:29 2Кор. 3:7-18

+ 34:34 2Кор. 3:16

+ 34:35 2Кор. 3:7-18

+ 35:2 Нүүдл 20:8-11, Нүүдл 31:14

• 35:4 Нүүдл 25:1-7

+ 35:7 Нүүдл 25:5

+ 35:23 Нүүдл 25:5

• 35:30 Нүүдл 31:1-6

• 36:8 Нүүдл 26

+ 36:19 Нүүдл 25:5

• 37:1 Нүүдл 25:10-20

+ 37:1 Давтх Закан 10:3

• 37:10 Нүүдл 25:23-29

• 37:17 Нүүдл 25:31-39

• 37:25 Нүүдл 30:1-5

+ 37:29 Нүүдл 30:22-25, Нүүдл 30:34-38

• 38:1 Нүүдл 27:1-8

+ 38:8 Нүүдл 30:18

• 38:9 Нүүдл 27:9-19

+ 38:21 Деян. 7:44, Апокал. 15:5

+ 38:25 Нүүдл 30:12

+ 38:26 Числа 1:46, Числа 2:32, Числа 26:51

• 39:1 Нүүдл 28:6-43

* 39:6 Израилин көвүд эс гиҗ Яковин көвүд.

+ 39:34 Нүүдл 25:5

+ 40:34 Нүүдл 13:21, Апокал. 15:8

+ 40:36 Числа 9:17-22

+ 1:2 Левит 6:8-13

+ 1:9 Нүүдл 29:18

+ 1:13 Левит 1:9

+ 1:14 Левит 5:7, Левит 12:8, Левит 14:4, Левит 15:14, Левит 15:29, Числа 6:10

+ 1:17 Эклц 15:10, Левит 1:9

+ 2:1 Левит 6:14-18, Числа 15:4-9

+ 2:2 Левит 1:9

+ 2:3 Левит 7:10, Левит 10:13

+ 2:4 Нүүдл 29:2

+ 2:5 Левит 6:21

+ 2:9 Левит 1:9

+ 2:11 Левит 6:17

+ 2:12 Нүүдл 23:19

+ 2:13 Числа 18:19,

+ 2:14 Левит 23:14

+ 2:16 Левит 2:1, Левит 1:9

+ 3:1 Левит 7:11-21, Левит 7:29-34

+ 3:5 Левит 1:9

+ 3:11 Левит 1:9, Левит 21:6, Числа 28:2,

+ 3:16 Левит 1:9, Левит 7:23

+ 3:17 Эклц 9:4, Левит 7:26, Левит 17:10, Давтх Закан 12:23-24, Деян. 15:20, Деян. 15:29

+ 4:2 Левит 5:15, Числа 15:22-29

+ 4:7 Нүүдл 30:1-2

+ 4:11 Нүүдл 29:14, Левит 6:11, Левит 9:11, Левит 16:27, Числа 19:3, Числа 19:5

+ 4:13 Числа 15:24-25

+ 4:17 Числа 19:4

+ 4:27 Числа 15:27

+ 4:31 Левит 1:9

+ 5:2 Левит 11

+ 5:3 Левит 12

+ 5:4 Цецн Ухана Багш 5:4

+ 5:7 Левит 1:14, Левит 12:8

+ 5:11 Числа 5:15

+ 5:13 Левит 2:3

+ 5:15 Левит 4:2, Левит 4:27, Числа 15:22-29

+ 5:16 Левит 6:5, Левит 22:14, Левит 27:13, Левит 27:15, Левит 27:27, Левит 27:31, Числа 5:7

+ 6:2 Нүүдл 23:4, Левит 19:11

+ 6:5 Числа 5:7

+ 6:9 Левит 1:2-17

+ 6:10 Нүүдл 28:39-43

+ 6:11 Левит 4:2

+ 6:14 Левит 2

+ 6:17 Левит 2:11

+ 6:18 Нүүдл 29:37, Левит 6:18

+ 6:21 Левит 2:5, Левит 1:9

+ 6:22 Нүүдл 29:23-25

+ 6:25 Левит 4

+ 6:28 Левит 11:32, Левит 15:12

+ 6:30 Левит 16:27

+ 7:1 Левит 5:14

+ 7:7 Левит 14:13

+ 7:9 Левит 2:4-5

+ 7:10 Левит 2:3

+ 7:11 Левит 3

+ 7:12 Левит 2:4, Числа 6:15

+ 7:15 Левит 22:29-30

+ 7:16 Левит 19:5-8

+ 7:20 Левит 22:3

+ 7:23 Левит 3:16-17

+ 7:24 Левит 17:15

+ 7:26 Эклц 9:4, Левит 3:17, Левит 7:26, Левит 17:10-11, Левит 17:14, Давтх Закан 12:23-24, Деян. 15:20, Деян. 15:29

+ 7:31 Числа 6:20

• 8:1 Нүүдл 29:1-36

+ 8:8 Нүүдл 28:30

+ 8:9 Нүүдл 28:36

+ 8:10 Нүүдл 30:26-29, Числа 7:1

+ 8:12 Нүүдл 30:30

+ 8:15 Нүүдл 27:2

+ 8:16 Левит 3:3-4

+ 8:17 Левит 4:11-12

+ 8:21 Левит 1:9

+ 8:23 Левит 14:14-17

+ 9:11 Левит 4:11-12, Числа 19:5

+ 9:23 Числа 6:22-27

+ 10:1 Нүүдл 6:23, Нүүдл 30:9

+ 10:2 Числа 11:1, Числа 16:35, Числа 3:4, Числа 26:61

+ 10:3 Нүүдл 19:22

+ 10:4 Нүүдл 6:18, Нүүдл 6:22

+ 10:6 Левит 21:10

+ 10:7 Левит 21:10

+ 10:10 Левит 11:47

+ 10:13 Левит 2:3

+ 10:16 Левит 9:3, Левит 9:15

+ 10:18 Левит 6:26

• 11:1 Давтх Закан 14:3-20

+ 11:2 Марк 7:19, Деян. 10:12-15, Рим. 14:14

* 11:5 Даман – Израильд бәәдг үсн теҗәлтә бичкн зерлг адусн.

+ 11:22 Марк 1:6

+ 11:25 Левит 13:6, Левит 13:34, Левит 14:8, Левит 14:9, Левит 14:47, Левит 15:5, Левит 16:26, Левит 16:28, Левит 17:15, Числа 19:10, Числа 31:24

+ 11:32 Левит 15:12, Числа 19:15

+ 11:33 Левит 6:28, Левит 15:12

+ 11:39 Левит 17:15, Левит 22:8, Давтх Закан 14:21

+ 11:44 Левит 19:2, Левит 20:7, Левит 20:26, Левит 21:8, 1 Пётр 1:16, Евр. 12:10

+ 11:47 Левит 10:10,

+ 12:2 Левит 15:19

+ 12:3 Эклц 17:12

+ 12:4 Лук. 2:22

+ 12:8 Левит 1:14, Лук. 2:24

+ 13:3 Числа 12:10,

+ 13:6 Левит 11:25

+ 13:34 Левит 11:25, Левит 13:6

+ 13:46 Числа 5:2, Числа 12:14, Лук. 17:12

+ 14:2 Мат. 8:4, Марк 1:44, Лук. 5:14, Лук. 17:14

+ 14:4 Левит 1:14, Числа 19:6, Нүүдл 12:22

+ 14:7 Левит 16:22

+ 14:8 Левит 11:25

* 14:10 Лог – литр олив тосна нег һурвнань.

+ 14:13 Левит 7:7

+ 14:14 Левит 8:23

+ 14:25 Левит 8:23

+ 14:47 Левит 11:25

+ 14:49 Левит 14:4

+ 14:56 Левит 10:10

+ 15:5 Левит 11:25

+ 15:12 Левит 6:28, Левит 11:32

+ 15:14 Левит 1:14

+ 15:16 Давтх Закан 23:10

+ 15:19 Левит 12:2

+ 15:24 Левит 18:19

+ 15:25 Левит 11:47, Мат. 9:20, Марк 5:25, Лук. 8:43

+ 15:29 Левит 1:14

+ 15:31 Числа 5:3, Числа 19:13, Числа 19:20,

+ 16:1 Левит 10:2

+ 16:2 Нүүдл 26:31, Нүүдл 30:10, Мат. 27:51, Евр. 6:19, Евр. 9:3, Нүүдл 25:22

+ 16:4 Нүүдл 28:39-43,

+ 16:13 Нүүдл 25:21-22

+ 16:18 Нүүдл 30:10

+ 16:22 Левит 14:7

+ 16:23 Левит 6:11

+ 16:26 Левит 11:25

+ 16:27 Нүүдл 29:14, Левит 4:11-12, Левит 6:30, Левит 9:11, Числа 19:5, Евр. 13:11

+ 16:29 Левит 23:27-32, Числа 29:7-11

+ 16:32 Нүүдл 29:30

+ 17:5 Давтх Закан 12:15-20

+ 17:6 Эклц 8:21, Левит 1:9

+ 17:9 Давтх Закан 12:20

+ 17:10 Эклц 9:4-6, Левит 3:17

+ 17:11 Евр. 9:22

+ 17:13 Давтх Закан 12:16, Давтх Закан 12:24

+ 17:15 Левит 11:25, Левит 11:40

• 18:1 Левит 20:11-22

+ 18:5 Давтх Закан 4:1, Давтх Закан 32:47, Цецн селвгүд 4:4, Рим. 8:13, Рим. 10:5, Һалатьянхн 3:12

+ 18:8 Давтх Закан 22:30

+ 18:9 Давтх Закан 27:22,

+ 18:15 Эклц 38:26

+ 18:16 Мат. 14:4, Марк 6:18

+ 18:17 Давтх Закан 27:23

+ 18:18 Эклц 29:30, Эклц 30:15

+ 18:19 Левит 15:24

+ 18:20 Нүүдл 20:14

+ 18:22 Эклц 19:5, Рим. 1:27

+ 18:23 Нүүдл 22:19

+ 18:25 Числа 35:34,

+ 19:2 Левит 11:44, 1 Пётр 1:16

+ 19:3 Нүүдл 20:8-12

+ 19:4 Нүүдл 20:3-5, Давтх Закан 5:8

+ 19:5 Левит 7:16-18

+ 19:9 Левит 23:22, Давтх Закан 24:19, Рут 2:1-2

+ 19:10 Рут 2:1, Рут 2:15

+ 19:11 Нүүдл 20:15, Левит 6:2-3, Епесинхн 4:25, Кол. 3:9

+ 19:12 Нүүдл 20:7, Давтх Закан 5:11,

+ 19:13 Давтх Закан 24:14-15, Рим. 13:8

+ 19:15 Нүүдл 23:2-3, Давтх Закан 1:17

+ 19:16 Нүүдл 23:1, Нүүдл 23:7, Давтх Закан 27:25,

+ 19:17 Мат. 18:15, Лук. 17:3

+ 19:18 Цецн селвгүд 20:22, Мат. 5:43, Мат. 19:19, Мат. 22:39, Марк 12:31, Лук. 10:27, Яков 2:8, Рим. 13:9, Һалатьянхн 5:14

+ 19:19 Давтх Закан 22:9

+ 19:26 Эклц 9:4, Левит 3:17, Левит 7:26, Левит 17:10, Давтх Закан 12:23-24, Деян. 15:20, Деян. 15:29, Давтх Закан 18:10

+ 19:27 Левит 21:5

+ 19:28 Левит 21:5, Давтх Закан 14:1

+ 19:29 Давтх Закан 23:17

+ 19:30 Левит 26:2

+ 19:31 Нүүдл 22:18, Давтх Закан 18:11,

+ 19:32 Цецн селвгүд 20:29

+ 19:33 Нүүдл 22:21

+ 19:34 Нүүдл 12:49, Левит 24:22, Числа 15:16, Давтх Закан 10:19

+ 19:36 Давтх Закан 25:13, Цецн селвгүд 11:1, Цецн селвгүд 20:10,

+ 20:2 Левит 18:21

+ 20:3 Левит 17:10,

+ 20:4 Давтх Закан 17:2-5

+ 20:6 Левит 19:31

+ 20:7 Левит 11:44

+ 20:9 Нүүдл 21:17

+ 20:10 Нүүдл 20:14, Левит 18:20, Давтх Закан 22:22, Иох. 8:5

+ 20:11 Левит 18:7-16, Давтх Закан 22:30, Эклц 35:22

+ 20:12 Эклц 38:26

+ 20:13 Левит 18:22, Рим. 1:27

+ 20:14 Левит 18:17, Давтх Закан 27:23

+ 20:15 Нүүдл 22:19

+ 20:17 Левит 18:9,

+ 20:18 Левит 15:24, Левит 18:19

+ 20:19 Левит 18:12-13

+ 20:20 Левит 18:14

+ 20:21 Левит 18:16, Мат. 14:4, Марк 6:18

+ 20:24 Нүүдл 3:17

+ 20:25 Левит 11:2-47, Давтх Закан 14:4-20

+ 20:26 Левит 11:44

+ 20:27 Левит 19:31, Нүүдл 22:18

+ 21:5 Левит 19:27

+ 21:6 Левит 3:11

+ 21:8 Левит 11:44

+ 21:9 Эклц 38:24

+ 21:10 Левит 10:6,

+ 21:11 Числа 19:14

+ 21:12 Левит 10:7

+ 21:18 Давтх Закан 23:1

+ 22:3 Левит 7:20-21

+ 22:4 Левит 13:3, Левит 15:2, Числа 19:11

+ 22:8 Нүүдл 22:31, Левит 11:40, Левит 17:15

+ 22:10 Нүүдл 29:33

+ 22:11 Числа 18:11

+ 22:14 Левит 6:5

+ 22:20 Давтх Закан 15:21, Давтх Закан 17:1,

+ 22:27 Нүүдл 22:30

+ 22:28 Нүүдл 23:19, Давтх Закан 22:6

+ 22:29 Левит 7:12

+ 22:30 Левит 7:12-15

+ 22:33 Числа 15:41

+ 23:3 Нүүдл 20:8, Нүүдл 35:2

+ 23:5 Нүүдл 12:1-13

+ 23:8 Нүүдл 12:14-20, Нүүдл 13:3-7

+ 23:10 Нүүдл 23:19, Нүүдл 34:26, Числа 15:20, Давтх Закан 26:2

+ 23:15 Нүүдл 23:16, Нүүдл 34:22, Давтх Закан 16:9

+ 23:22 Левит 19:9, Давтх Закан 24:19, Рут 2:1, Рут 2:15

+ 23:24 Числа 29:1-6

+ 23:27 Левит 16:29-31, Числа 29:7-11

+ 23:34 Числа 29:12-39, Давтх Закан 16:13-15

+ 23:39 Нүүдл 23:16

+ 24:2 Нүүдл 25:31, Нүүдл 27:20-21

+ 24:6 Нүүдл 25:30

+ 24:9 Мат. 12:4

+ 24:12 Числа 15:34

+ 24:14 Числа 15:35-36

+ 24:15 Нүүдл 20:7, Давтх Закан 5:11

+ 24:17 Эклц 9:6, Нүүдл 21:12, Числа 35:31

+ 24:18 Нүүдл 21:33, Нүүдл 21:34

+ 24:19 Нүүдл 21:23-25, Давтх Закан 19:21, Мат. 5:38

+ 24:22 Нүүдл 12:49, Левит 19:34, Числа 15:16, Давтх Закан 10:19

• 25:1 Нүүдл 23:10-11

+ 25:3 Левит 26:34-35

+ 25:9 Левит 23:27

+ 25:15 Левит 27:17-24

+ 25:21 Давтх Закан 28:8

+ 25:25 Рут 3:9, Рут 4:3-6, Числа 27:11,

+ 25:28 Левит 27:19-21

+ 25:32 Числа 35:2,

+ 25:35 1Иох. 3:17

+ 25:36 Нүүдл 22:25-27, Давтх Закан 15:7-8

+ 25:39 Мат. 18:25, Давтх Закан 24:14

+ 25:40 Нүүдл 21:2, Давтх Закан 15:12

+ 25:42 1Кор. 7:23

+ 25:43 Епесинхн 6:9

+ 25:54 Нүүдл 21:2, Давтх Закан 15:12

• 26:1 Давтх Закан 11:13-15, Давтх Закан 28:1-14

+ 26:1 Нүүдл 20:4-5, Нүүдл 23:24

+ 26:2 Левит 19:30

+ 26:4 Давтх Закан 11:14, Давтх Закан 28:12, Псалмс 66:7, Псалмс 84:13

+ 26:8 Давтх Закан 32:30,

+ 26:12 Апокал. 21:3

+ 26:13 Нүүдл 20:2, Давтх Закан 5:6

• 26:14 Давтх Закан 28:15-68

+ 26:16 Давтх Закан 28:22,

+ 26:17 Цецн селвгүд 28:1

+ 26:21 Эклц 4:15, Псалмс 78:12

+ 26:22 Давтх Закан 32:24

+ 26:29 Давтх Закан 28:53,

+ 26:32 Давтх Закан 29:24,

+ 26:33 Давтх Закан 4:27, Давтх Закан 28:64,

+ 26:34 Нүүдл 23:10-11, Левит 25:2-7,

+ 27:2 Числа 30,

+ 27:13 Левит 6:5

* 27:16 Хомер – еврей келн-улсин үүрмг юм кемҗәлдг 230 л. Эн 10 ефәлә болн 100 омерлә әдл.

+ 27:17 Левит 25:15

+ 27:20 Левит 25:28

+ 27:21 Числа 18:14

+ 27:25 Нүүдл 30:13

+ 27:26 Нүүдл 13:2, Нүүдл 13:11-16

+ 27:27 Левит 6:5

+ 27:29 Числа 21:2,

+ 27:30 Числа 18:21, Давтх Закан 14:22

+ 27:31 Левит 6:5

+ 1:1 Нүүдл 19:1, Нүүдл 25:22

+ 1:2 Нүүдл 30:12-14, Нүүдл 38:26, Числа 26:2,

+ 1:5 Числа 7:30

+ 1:6 Числа 7:36

+ 1:7 Нүүдл 6:23, Рут 4:20,

+ 1:8 Числа 7:18

+ 1:9 Числа 7:24

+ 1:10 Числа 7:48

+ 1:11 Числа 7:60

+ 1:12 Числа 7:66

+ 1:13 Числа 7:72

+ 1:14 Числа 7:42

+ 1:15 Числа 7:78

+ 1:21 Числа 26:7

+ 1:23 Числа 26:14

+ 1:25 Числа 26:18

+ 1:27 Числа 26:22

+ 1:29 Числа 26:25

+ 1:31 Числа 1:27

* 1:32 Эприм болн Манаше Йосипин көвүд.

+ 1:33 Числа 26:37

+ 1:35 Числа 26:34

+ 1:37 Числа 26:41

+ 1:39 Числа 26:43

+ 1:41 Числа 26:47

+ 1:43 Числа 26:50

+ 1:46 Нүүдл 38:26, Числа 26:51

+ 1:53 Числа 8:19, Числа 16:46, Числа 18:5,

+ 2:3 Числа 1:7

+ 2:9 Числа 10:14

+ 2:16 Числа 10:18-20

+ 2:17 Числа 10:17, Числа 10:21

+ 2:24 Числа 10:22-24

+ 2:31 Числа 10:25-27

+ 2:32 Нүүдл 38:26, Числа 1:46, Числа 26:51

+ 2:33 Числа 1:47-53

+ 3:2 Нүүдл 6:23

+ 3:4 Левит 10:2,

+ 3:6 Числа 18:2

+ 3:9 Числа 8:19, Числа 18:6

+ 3:10 Числа 16:40,

+ 3:13 Нүүдл 13:2, Нүүдл 13:11-16

+ 3:17 Эклц 46:11, Нүүдл 6:16-19, Нүүдл 10:2

+ 3:23 Числа 1:53

+ 3:25 Числа 4:24-26

+ 3:31 Числа 4:4, Числа 4:15

+ 3:32 Числа 4:16

+ 3:36 Числа 4:31-32

+ 3:39 Числа 26:62

+ 3:47 Нүүдл 13:13, Числа 18:15-16, Нүүдл 30:13

+ 4:3 Числа 8:24-25,

+ 4:6 Нүүдл 25:5

+ 4:16 Числа 3:32

+ 4:24 Числа 3:25-26

+ 4:31 Числа 3:36-37

+ 5:2 Левит 13:3, Левит 15:2, Левит 13:46

+ 5:3 Левит 15:31

+ 5:6 Левит 6:2-3

+ 5:7 Левит 5:5, Левит 6:5

* 5:8 Кемр зовлң үзсн күн үкхлә гисн чинртә.

+ 5:13 Нүүдл 20:14, Левит 18:20

+ 5:15 Левит 5:11

+ 5:22 Псалмс 108:18

* 6:1-2 Назорей – еврей келәр иим күн эгл әмтнәс холҗад, бийән Бурхнд нерәддг чигн.

+ 6:6 Левит 21:11

+ 6:10 Левит 1:14, Левит 5:7

+ 6:14 Левит 3:6, Левит 4:32

+ 6:15 Левит 2:4

+ 6:19 Нүүдл 29:23-24

+ 6:20 Левит 7:31

+ 6:23 Левит 9:23, Давтх Закан 21:5,

+ 6:24 Псалмс 120:8, Псалмс 133:3

+ 6:25 Псалмс 4:7, Псалмс 30:17, Псалмс 66:2, Псалмс 79:4, Псалмс 79:8, Псалмс 79:20, Псалмс 118:135

+ 7:1 Нүүдл 40:17, Левит 8:10

+ 7:7 Числа 4:25

+ 7:8 Числа 4:31

+ 7:9 Числа 3:31

+ 7:12 Нүүдл 6:23, Числа 1:7

+ 7:14 Нүүдл 30:34-35

+ 7:15 Левит 1:2-3

+ 7:16 Левит 4:23-24

+ 7:17 Левит 3:1

+ 7:18 Числа 1:8

+ 7:24 Числа 1:9

+ 7:30 Числа 1:5

+ 7:36 Числа 1:6

+ 7:42 Числа 1:14

+ 7:48 Числа 1:10,

+ 7:54 Числа 1:10

+ 7:60 Числа 1:11

+ 7:66 Числа 1:12

+ 7:72 Числа 1:13

+ 7:78 Числа 1:15

+ 7:89 Нүүдл 25:22

+ 8:7 Числа 19:9, Числа 19:17

+ 8:8 Левит 2:1

+ 8:14 Числа 3:45

+ 8:16 Нүүдл 13:2, Нүүдл 13:11-16

+ 8:19 Числа 3:9, Числа 1:53

+ 8:24 Числа 4:3,

+ 9:2 Нүүдл 12:1, Левит 23:5

+ 9:6 Левит 21:1, Числа 5:2

+ 9:11 Нүүдл 12:6,

+ 9:12 Нүүдл 12:46, Иох. 19:36

+ 9:14 Нүүдл 12:48-49

+ 9:15 Нүүдл 13:21, Нүүдл 40:17

+ 9:17 Нүүдл 40:36

+ 10:5 Числа 2:3-9

+ 10:6 Числа 2:10-16

+ 10:9 Числа 31:6,

+ 10:10 Числа 29:1, Псалмс 80:4, Числа 28:11-15

+ 10:12 Эклц 21:21

+ 10:14 Числа 2:9, Числа 1:7-9

+ 10:17 Числа 2:17

+ 10:18 Числа 2:10-16

+ 10:21 Числа 4:4-15, Числа 7:9

+ 10:22 Числа 2:18-24

+ 10:25 Числа 2:25-31

+ 10:29 Нүүдл 2:18, Эклц 12:7, Эклц 32:12

+ 10:34 Нүүдл 13:21

+ 10:35 Псалмс 67:2,

+ 11:1 Левит 10:2, Числа 16:35

+ 11:2 Яков 5:16

* 11:3 Тавера – еврей келәр «һал шатлһн» гисн чинртә.

+ 11:4 Нүүдл 12:38, 1Кор. 10:6

+ 11:6 Числа 21:5

+ 11:8 Нүүдл 16:13, Нүүдл 16:15-31

+ 11:14 Нүүдл 18:18, Давтх Закан 1:9

+ 11:15 Йона 4:3

+ 11:16 Нүүдл 24:1, Давтх Закан 1:15

+ 11:18 Нүүдл 19:10

+ 11:21 Нүүдл 12:37

+ 11:23 Числа 23:19,

+ 11:31 Нүүдл 16:13

* 11:34 Киврот-Таава – еврей келәр эннь «юм һолдг әмтнә үкәр».

+ 11:35 Числа 33:17

+ 12:6 Эклц 46:2,

+ 12:7 Евр. 3:2, Евр. 3:5

+ 12:8 Нүүдл 33:11, Нүүдл 33:19

+ 12:10 Левит 13:3

+ 12:14 Левит 13:46, Числа 5:2

• 13:1 Давтх Закан 1:19-25

+ 13:1 Числа 10:12, Эклц 21:21

+ 13:4 Числа 32:8, Давтх Закан 1:22

+ 13:7 Числа 13:31

+ 13:17 Числа 11:28, Числа 14:6

* 13:23 Анакин хөөт үйнр, анакмуд – Израилин әмтн ирхәс урд, Хеврон әәмгт Кананд бәәрлҗ бәәсн улсин негнь. Тедн ик оврта әмтнә хөөт үйнр анакмуд дегд чидлтә болн өндр нурһта бәәҗ.

+ 13:23 Псалмс 77:12, Псалмс 77:43,

+ 13:24 Числа 32:9, Давтх Закан 1:24-25

+ 13:30 Нүүдл 17:8

+ 13:31 Числа 13:7, Числа 14:6, Числа 26:65, Числа 32:12, Числа 34:19, Давтх Закан 1:36,

+ 13:34 Эклц 6:4,

• 14:1 Давтх Закан 1:26-32

+ 14:2 Нүүдл 16:3, Числа 20:3

+ 14:5 Числа 16:4, Числа 16:22, Числа 16:45, Числа 20:6,

+ 14:6 Нүүдл 24:13, Числа 11:28, Числа 13:31, Марк 14:63, Деян. 14:14

+ 14:9 Рим. 8:31

+ 14:10 Нүүдл 17:4

+ 14:12 Нүүдл 32:10

+ 14:14 Нүүдл 15:14-15

+ 14:16 Давтх Закан 9:28

+ 14:17 Нүүдл 34:6, Нүүдл 20:5, Давтх Закан 5:9

• 14:20 Давтх Закан 1:34-40

+ 14:21 Псалмс 71:19,

+ 14:23 Давтх Закан 12:9-10, Псалмс 94:11

+ 14:24 Числа 13:30, Числа 14:6,

+ 14:29 Евр. 3:17, Числа 1:2-3

+ 14:30 Числа 26:64-65

+ 14:33 Давтх Закан 1:3, Давтх Закан 8:2

+ 14:38 Числа 26:65

• 14:39 Давтх Закан 1:40-46

+ 14:43 Числа 13:30

+ 14:45 Числа 21:3,

+ 15:3 Нүүдл 29:18, Левит 1:2-3, Левит 22:21, Нүүдл 23:14

+ 15:8 Левит 3:1

+ 15:10 Левит 1:9

+ 15:15 Нүүдл 12:49, Левит 19:34, Левит 24:22, Давтх Закан 10:19

+ 15:22 Левит 4:2, Левит 4:27, Левит 5:15

+ 15:24 Левит 4:13

+ 15:27 Левит 4:27-28

+ 15:29 Числа 15:15

+ 15:30 Евр. 10:26

+ 15:32 Нүүдл 35:3

+ 15:34 Левит 24:12

+ 15:35 Нүүдл 31:14, Левит 24:14-16

+ 15:38 Давтх Закан 22:12, Мат. 23:5

+ 15:40 Левит 11:44

+ 15:41 Левит 22:33

• 16:1 Псалмс 105:16-18

+ 16:1 Нүүдл 6:16, Нүүдл 6:18, Нүүдл 6:21

+ 16:3 Нүүдл 19:6

+ 16:4 Числа 14:5

+ 16:5 2 Тимофей 2:19

+ 16:7 Левит 10:1

+ 16:9 Числа 8:14

+ 16:11 Нүүдл 16:7-8

+ 16:13 Нүүдл 2:14

+ 16:21 Нүүдл 33:5

+ 16:22 Числа 14:5, Числа 27:16, Йов 12:10, Цецн Ухана Багш 12:7, Деян. 17:28, Эклц 18:23

+ 16:26 2 Тимофей 2:19

+ 16:30 Псалмс 54:16

+ 16:33 Цецн селвгүд 1:12

+ 16:35 Левит 10:2, Числа 11:1

+ 16:40 Числа 3:10,

+ 16:45 Нүүдл 33:5, Числа 14:5

+ 16:46 Левит 16:12, Числа 1:53

+ 16:48 Числа 25:8,

+ 17:4 Нүүдл 25:22

+ 17:8 Евр. 9:4

+ 18:1 Нүүдл 28:38

+ 18:2 Числа 3:6-10

+ 18:5 Числа 1:53

+ 18:7 Нүүдл 26:31, Левит 16:2, Числа 1:51

+ 18:8 Левит 7:32, Числа 5:9, Нүүдл 29:28

+ 18:11 Левит 22:2, Левит 22:3, Левит 22:11-13

+ 18:12 Давтх Закан 18:4

+ 18:13 Нүүдл 23:19

+ 18:14 Левит 27:21, Левит 27:28

+ 18:15 Нүүдл 13:2, Нүүдл 13:11-16, Числа 3:46-47

+ 18:16 Нүүдл 30:13

+ 18:17 Нүүдл 13:2, Нүүдл 13:11-16

+ 18:18 Нүүдл 29:26-28

* 18:19 Библь дегтрт давсн чикәр бәәлһнә темдг. Давсн эдл-уушиг яһҗ үрәлһнәс урдаснь саглна, тиим кевәр Деед Эзнә андһар сольгдхш.

+ 18:19 Левит 2:13,

+ 18:20 Давтх Закан 10:9, Давтх Закан 12:12, Давтх Закан 14:27, Давтх Закан 18:1-2,

+ 18:21 Левит 27:30, Давтх Закан 14:22

+ 19:2 Давтх Закан 21:3,

+ 19:4 Левит 4:16-17

+ 19:5 Нүүдл 29:14, Левит 4:11-12, Левит 9:11

+ 19:6 Нүүдл 12:22, Левит 14:4

+ 19:7 Левит 11:25

+ 19:9 Числа 8:7

+ 19:10 Левит 11:25

+ 19:12 Числа 31:19

+ 19:13 Левит 15:31

+ 19:15 Левит 11:32

+ 19:18 Нүүдл 12:22

+ 19:19 Левит 11:25

+ 19:20 Левит 15:31

+ 20:1 Нүүдл 15:20

+ 20:2 Нүүдл 17:1-7

+ 20:3 Нүүдл 16:3, Числа 14:2

+ 20:6 Числа 14:5

+ 20:10 Псалмс 105:33

+ 20:12 Числа 27:14, Давтх Закан 31:2

+ 20:14 Эклц 25:24-26, Давтх Закан 2:4

+ 20:15 Эклц 46:6-7, Нүүдл 1:11

+ 20:16 Нүүдл 2:23, Нүүдл 3:7, Нүүдл 14:19

* 20:17 Хаана хаалһ – һол хаалһ. Эн хаалһ Дамаск балһсиг ар үзгәс Улан теңгслә өмн үзгд ниилүлнә. Хаана мөр зүүдг тергд гиигнәр йовдгар, эн хаалһ өргн болн тегш бәәҗ.

+ 20:17 Числа 21:22, Давтх Закан 2:27

+ 20:19 Давтх Закан 2:28

+ 20:22 Числа 33:37

+ 20:24 Числа 20:12

+ 20:26 Нүүдл 28:2, Нүүдл 29:29

+ 20:28 Числа 33:38-39, Давтх Закан 10:6

+ 20:29 Давтх Закан 34:8

+ 21:1 Числа 33:40

+ 21:2 Левит 27:29, Давтх Закан 7:2, Эклц 28:20

+ 21:5 Числа 11:4-6, Числа 11:20

+ 21:9 Иох. 3:14

+ 21:10 Числа 33:43

+ 21:11 Числа 33:44

+ 21:12 Давтх Закан 2:13

+ 21:13 Числа 22:36,

+ 21:15 Давтх Закан 2:9, Давтх Закан 2:18, Давтх Закан 2:29,

• 21:21 Давтх Закан 2:24,

+ 21:22 Числа 20:17, Числа 20:19

+ 21:24 Давтх Закан 3:16,

+ 21:29 Рут 1:15,

+ 21:30 Числа 32:3,

+ 21:32 Числа 32:1,

+ 21:34 Давтх Закан 3:1-2

+ 22:2 Нүүдл 15:15, Йов 40:10

+ 22:5 Давтх Закан 23:4

+ 22:36 Числа 21:13, Числа 21:15

* 22:41 Бамот-Баал – Баал гидг бурхнд нерәдгдсн өндр һазр.

+ 23:1 Йов 42:8,

+ 23:8 Цецн селвгүд 26:2

+ 23:9 Давтх Закан 33:28, Нүүдл 33:16

+ 23:10 Эклц 13:16

+ 23:19 2 Тимофей 2:13, Тит 1:1-2,

+ 23:22 Числа 24:8

+ 23:23 Псалмс 43:1

+ 23:24 Эклц 49:9, Эклц 49:27

+ 24:2 Числа 11:25,

+ 24:8 Числа 23:22

+ 24:9 Эклц 49:9, Эклц 12:3, Эклц 27:29

+ 24:10 Давтх Закан 23:5

* 24:17 Талдан чинртә болхла: Моавин ахлачнринь ка цокх, Шетин хөөт үйнрин цугтаһинь ка цокх.

+ 24:17 Мат. 2:2, Апокал. 22:16, Эклц 49:10,

+ 24:20 Эклц 36:12, Нүүдл 17:8

+ 24:21 Эклц 15:19,

+ 24:24 Эклц 10:21, Эклц 10:25

+ 25:1 Числа 33:49,

+ 25:2 Нүүдл 34:15

+ 25:3 Числа 31:16, Псалмс 105:28-29,

+ 25:4 Давтх Закан 4:3, Давтх Закан 21:22

+ 25:7 Нүүдл 6:25

+ 25:8 Псалмс 105:30, Числа 16:48,

+ 25:15 Числа 31:8

+ 25:17 Числа 31:2, Числа 31:7

+ 26:2 Нүүдл 30:12-14, Нүүдл 38:26, Числа 1:2, Числа 1:3,

+ 26:5 Нүүдл 6:14,

+ 26:6 Эклц 46:8-9

+ 26:7 Числа 1:21

+ 26:9 Числа 16:1-2

+ 26:10 Числа 16:31-35

+ 26:11 Нүүдл 6:24

+ 26:12 Эклц 46:10, Нүүдл 6:15,

+ 26:14 Числа 1:23

+ 26:15 Эклц 46:16

+ 26:18 Числа 1:25

+ 26:19 Эклц 38, Эклц 46:12,

+ 26:22 Числа 1:27

+ 26:23 Эклц 46:13,

+ 26:25 Числа 1:29

+ 26:26 Эклц 46:14

+ 26:27 Числа 1:31

+ 26:28 Эклц 46:20

+ 26:33 Числа 27:1-7

+ 26:34 Числа 1:35

+ 26:37 Числа 1:33

+ 26:38 Эклц 46:21,

+ 26:41 Числа 1:37

+ 26:42 Эклц 46:23

+ 26:43 Числа 1:39

+ 26:44 Эклц 46:17,

+ 26:47 Числа 1:41

+ 26:48 Эклц 46:24,

+ 26:50 Числа 1:43

+ 26:51 Числа 1:46

+ 26:54 Числа 33:54

• 26:57 Нүүдл 6:16-25,

+ 26:60 Нүүдл 6:23-25

+ 26:61 Левит 10:2

+ 26:62 Числа 3:39

+ 26:65 Числа 14:28-30

• 27:1 Числа 36:1-12

+ 27:1 Числа 26:33,

+ 27:3 Числа 16:1-35, Числа 16:49

+ 27:4 Йов 42:15

+ 27:11 Рут 4:3-6,

+ 27:12 Давтх Закан 3:27, Давтх Закан 32:49

+ 27:13 Числа 20:24

+ 27:14 Числа 20:12-13

+ 27:16 Числа 16:22

+ 27:17 Мат. 9:36, Марк 6:34

+ 27:18 Нүүдл 24:13

+ 27:19 Давтх Закан 3:28, Давтх Закан 31:14

• 28:1 Нүүдл 29:38-42

+ 28:2 Левит 3:11, Левит 21:6, Левит 1:9

+ 28:11 Числа 10:10

• 28:16 Нүүдл 13:3-7, Левит 23:5-8, Давтх Закан 16:1-8

+ 28:16 Нүүдл 12:1-13

+ 28:17 Нүүдл 23:15

• 28:26 Давтх Закан 16:9-12

+ 29:1 Левит 23:23-25

+ 29:7 Левит 16:29-31, Левит 23:27-32

• 29:12 Левит 23:33-43, Давтх Закан 16:13-15

+ 29:39 Левит 7:16

+ 30:3 Левит 5:4, Давтх Закан 23:21, Псалмс 49:14, Цецн Ухана Багш 5:3

+ 31:2 Числа 25:17

+ 31:6 Числа 10:9

+ 31:8 Числа 25:15,

+ 31:16 Числа 25:1-5

+ 31:18 Давтх Закан 21:10-14

+ 31:19 Числа 19:12, Числа 19:22

+ 31:24 Левит 11:25, Числа 19:10

+ 31:50 Нүүдл 30:12

+ 31:53 Давтх Закан 20:14

+ 31:54 Нүүдл 30:16

+ 32:1 Числа 21:32

+ 32:4 Числа 21:24, Числа 21:35

+ 32:8 Числа 13:3-4, Числа 13:21-33

+ 32:10 Давтх Закан 1:34-36

+ 32:11 Числа 14:29

+ 32:12 Числа 14:6

+ 32:13 Числа 14:33-35

+ 32:39 Эклц 50:23,

+ 32:41 Давтх Закан 3:14-15,

+ 33:3 Нүүдл 14:8

+ 33:4 Нүүдл 12:12, Нүүдл 12:29

+ 33:5 Нүүдл 12:37

+ 33:6 Нүүдл 13:20

+ 33:7 Нүүдл 14:2

+ 33:8 Нүүдл 15:22-23

+ 33:9 Нүүдл 15:27

+ 33:11 Нүүдл 16:1

+ 33:14 Нүүдл 17:1

+ 33:15 Нүүдл 19:2

+ 33:16 Числа 11:34

+ 33:17 Числа 11:35

+ 33:31 Давтх Закан 10:6

+ 33:33 Давтх Закан 10:7

+ 33:35 Давтх Закан 2:8

+ 33:36 Числа 20:1, Числа 27:14

+ 33:37 Числа 20:22

+ 33:38 Числа 20:28, Давтх Закан 10:6

+ 33:40 Числа 21:1

+ 33:43 Числа 21:10

+ 33:44 Числа 21:11

+ 33:47 Давтх Закан 32:49

+ 33:48 Числа 22:1

+ 33:49 Числа 25:1

+ 33:52 Нүүдл 23:24, Давтх Закан 7:5

+ 33:54 Числа 26:54

* 34:3 Давста теңгс – Әмн уга теңгс гиҗ өдгә цагт нерәдгднә.

* 34:6 Алдр теңгс – Дунд һазрин теңгс гиҗ өдгә цагт нерәдгднә.

* 34:7 Энд Ор уул 33:37 гидг багд бичгдсн Ор гидг уул биш, талдан уул.

+ 34:7 Числа 33:37-39

+ 34:12 Эклц 15:18, Нүүдл 23:31, Давтх Закан 11:24,

+ 34:19 Числа 14:6

+ 35:6 Давтх Закан 4:41-43,

• 35:9 Давтх Закан 4:41-43, Давтх Закан 19:1-13,

+ 35:11 Нүүдл 21:13

+ 35:22 Нүүдл 21:13

+ 35:25 Нүүдл 29:7

+ 35:30 Давтх Закан 17:6, Давтх Закан 19:15

+ 35:31 Эклц 8:22, Нүүдл 21:12, Нүүдл 21:30

+ 35:33 Псалмс 105:38, Эклц 9:6

+ 35:34 Левит 18:25

• 36:1 Числа 27:1-7,

+ 36:4 Левит 25:10

+ 1:2 Нүүдл 3:1, Нүүдл 17:6, Нүүдл 33:6, Числа 13:26, Числа 32:8

+ 1:3 Числа 14:33

+ 1:4 Числа 21:21-35

+ 1:6 Нүүдл 19:1, Числа 10:11-12

+ 1:7 Числа 13:30

+ 1:8 Эклц 12:7, Эклц 26:3, Эклц 28:13

+ 1:9 Нүүдл 18:18, Числа 11:14

+ 1:10 Эклц 15:5

+ 1:15 Нүүдл 18:25, Числа 11:16

+ 1:16 Левит 19:15, Давтх Закан 16:18-19, Цецн селвгүд 31:9

+ 1:17 Нүүдл 23:2-3, Левит 19:15, Нүүдл 18:22, Нүүдл 18:26

• 1:19 Числа 13, Числа 14

+ 1:21 Давтх Закан 31:8,

+ 1:30 Нүүдл 14:14

+ 1:31 Нүүдл 19:4, Давтх Закан 32:11,

+ 1:33 Нүүдл 13:21

• 1:34 Числа 14:20-45

+ 1:36 Числа 14:6-9, Числа 14:24

+ 1:37 Числа 20:12, Числа 27:14

+ 1:38 Нүүдл 24:13, Числа 27:18-20

+ 1:46 Числа 20:1,

+ 2:1 Числа 14:25, Числа 21:4

+ 2:5 Эклц 36:8

+ 2:7 Числа 14:33

+ 2:10 Числа 13:23, Давтх Закан 1:28

+ 2:11 Эклц 14:5, Давтх Закан 2:11, Давтх Закан 2:20, Эклц 14:5-6

+ 2:12 Эклц 36:20-30

+ 2:13 Числа 21:12

+ 2:14 Числа 14:29-35, Числа 26:64-65

+ 2:20 Эклц 14:5-6

+ 2:22 Эклц 36:20-30

* 2:23 Каптор – урднь пилистмүдин бүүрлҗ бәәсн һазр. Крит гидг арлын чигн болх.

• 2:24 Числа 21:21-26

+ 2:25 Нүүдл 15:14-16, Нүүдл 23:27

+ 2:27 Числа 20:17-19

• 3:1 Числа 21:31-35

+ 3:2 Числа 21:33-34

+ 3:6 Давтх Закан 7:2

+ 3:9 Давтх Закан 4:48, Псалмс 28:6, Соломона хамгин сән дун 4:8,

+ 3:11 Эклц 14:5, Давтх Закан 2:11, Давтх Закан 2:20,

+ 3:12 Числа 32:33,

+ 3:15 Числа 32:39-41,

+ 3:16 Числа 21:24,

+ 3:17 Числа 34:11,

+ 3:19 Числа 32:17-26,

+ 3:21 Давтх Закан 7:19,

+ 3:22 Нүүдл 14:14

+ 3:24 Нүүдл 15:11

+ 3:26 Числа 20:12, Давтх Закан 1:37

+ 3:27 Числа 20:12, Числа 27:12-13, Давтх Закан 31:2, Давтх Закан 32:52, Давтх Закан 34:4

+ 3:28 Числа 27:18-19, Давтх Закан 1:38

+ 3:29 Числа 25:5

+ 4:1 Левит 18:5

+ 4:2 Давтх Закан 12:32, Цецн селвгүд 30:6, Апокал. 22:18

+ 4:3 Числа 25:1-9

+ 4:6 Псалмс 118:98, Йов 28:28, Псалмс 110:10

+ 4:7 Псалмс 118:151, Псалмс 144:18

+ 4:8 Рим. 3:2, Рим. 7:12

+ 4:9 Давтх Закан 6:7, Давтх Закан 11:19, Давтх Закан 32:46, Псалмс 77:4,

+ 4:10 Нүүдл 19:9, Нүүдл 19:16

+ 4:11 Нүүдл 20:21, Евр. 12:18

+ 4:13 Нүүдл 20:1-17, Давтх Закан 5:6-21, Нүүдл 24:12, Нүүдл 31:18

+ 4:16 Нүүдл 20:4-5, Рим. 1:23

+ 4:19 Йов 31:26-28,

+ 4:21 Давтх Закан 1:37, Давтх Закан 3:26

+ 4:24 Нүүдл 20:5, Нүүдл 24:17, Давтх Закан 9:3, Евр. 12:29

+ 4:26 Давтх Закан 32:1, Псалмс 49:4

+ 4:27 Левит 26:33, Давтх Закан 28:64

+ 4:28 Давтх Закан 28:36, Псалмс 113:13-14,

+ 4:32 Йов 20:4

+ 4:33 Нүүдл 19:21

+ 4:35 Марк 12:32, 1Кор. 8:4

+ 4:36 Нүүдл 24:17

+ 4:39 Нүүдл 15:11,

• 4:41 Числа 35:9-34, Давтх Закан 19:1-13,

+ 4:47 Числа 21:21-35

+ 4:48 Давтх Закан 3:9

+ 4:49 Давтх Закан 3:17

• 5:1 Нүүдл 20:1-17

+ 5:4 Нүүдл 33:11

+ 5:5 Нүүдл 20:18, Нүүдл 20:21, Нүүдл 24:2

+ 5:6 Левит 26:13

+ 5:8 Левит 19:4, Левит 26:1, Давтх Закан 27:15

+ 5:9 Нүүдл 34:14, Давтх Закан 4:24, Давтх Закан 6:15, Нүүдл 34:7, Числа 14:18

+ 5:10 Давтх Закан 7:9

+ 5:11 Левит 19:12, Левит 24:10-16

+ 5:12 Нүүдл 31:14-17, Левит 19:30, Левит 23:3, Левит 26:2, Числа 15:32-36, Марк 2:27-28, Лук. 13:14

+ 5:16 Левит 19:3, Давтх Закан 27:16, Мат. 15:4, Мат. 19:19, Марк 7:10, Марк 10:19, Лук. 18:20, Епесинхн 6:2

+ 5:17 Эклц 9:6, Левит 24:17, Мат. 5:21, Мат. 19:18, Марк 10:19, Лук. 18:20, Рим. 13:9, Яков 2:11

+ 5:18 Левит 18:20, Левит 20:10, Давтх Закан 22:22, Цецн селвгүд 6:32, Мат. 5:27, Рим. 13:9

+ 5:19 Левит 19:11, Мат. 19:18, Рим. 13:9

+ 5:20 Нүүдл 23:1, Давтх Закан 19:16-20, Цецн селвгүд 19:5, Цецн селвгүд 19:9, Цецн селвгүд 21:28, Цецн селвгүд 24:28, Цецн селвгүд 25:18, Мат. 19:18

+ 5:21 Мат. 5:28, Лук. 12:15, Рим. 7:7, Рим. 13:9

+ 5:22 Нүүдл 31:18

+ 5:25 Нүүдл 19:21

+ 5:27 Нүүдл 20:18-19

+ 5:28 Давтх Закан 18:17

+ 5:33 Давтх Закан 10:13

+ 6:2 Цецн Ухана Багш 12:13

+ 6:3 Эклц 15:5, Эклц 22:17

+ 6:4 Марк 12:29,

+ 6:5 Давтх Закан 11:13, Мат. 22:37, Марк 12:30, Лук. 10:27

+ 6:7 Давтх Закан 4:9, Псалмс 118:13

+ 6:8 Нүүдл 13:9, Нүүдл 13:16, Давтх Закан 11:18

+ 6:9 Давтх Закан 11:20

+ 6:13 Мат. 4:10, Лук. 4:8, Давтх Закан 10:20,

+ 6:15 Нүүдл 20:5

+ 6:16 Нүүдл 17:2, Мат. 4:7, Лук. 4:12

+ 6:19 Нүүдл 23:28-30

+ 6:20 Нүүдл 12:26

+ 6:21 Нүүдл 20:2

+ 6:22 Псалмс 134:8

+ 6:25 Давтх Закан 24:13

+ 7:1 Нүүдл 23:23

+ 7:2 Числа 21:2, Давтх Закан 3:6, Давтх Закан 20:16-17,

+ 7:3 2Кор. 6:14, Нүүдл 34:15-16,

+ 7:4 Давтх Закан 6:15

+ 7:5 Нүүдл 23:24, Нүүдл 34:13

+ 7:6 1 Пётр 2:9, Нүүдл 19:5-6

+ 7:9 Нүүдл 20:6, Давтх Закан 5:10

+ 7:10 Йов 34:11,

+ 7:12 Эклц 17:2, Эклц 26:3

+ 7:14 Нүүдл 23:26

+ 7:15 Нүүдл 9:15, Нүүдл 15:26, Нүүдл 23:25

+ 7:16 Нүүдл 23:33

+ 7:19 Давтх Закан 3:21,

+ 7:20 Нүүдл 23:28,

+ 7:22 Нүүдл 23:29

+ 8:2 Нүүдл 16:35, Нүүдл 15:25

+ 8:3 Нүүдл 16:14-15, Нүүдл 16:31, Мат. 4:4, Лук. 4:4

+ 8:4 Давтх Закан 29:5,

+ 8:5 Цецн селвгүд 3:12, Евр. 12:7

+ 8:7 Давтх Закан 11:11

+ 8:14 Цецн селвгүд 30:9, Псалмс 77:11, Псалмс 105:21,

+ 8:15 Числа 21:6, Нүүдл 17:6, Числа 20:11

+ 8:16 Нүүдл 16:5, Нүүдл 16:31

+ 9:2 Числа 13:23, Давтх Закан 1:28

+ 9:3 Нүүдл 20:5, Нүүдл 24:17, Давтх Закан 4:24, Евр. 12:29, Нүүдл 23:29-31

+ 9:4 Эклц 15:16

+ 9:5 Эклц 50:24

+ 9:8 Нүүдл 32:4, Нүүдл 32:10

+ 9:9 Нүүдл 24:18, Мат. 4:2

+ 9:10 Нүүдл 31:18

+ 9:12 Нүүдл 32:7-10

+ 9:14 Псалмс 9:6, Числа 14:12

+ 9:18 Нүүдл 34:28, Нүүдл 32:11-14

+ 9:21 Нүүдл 32:20

+ 9:22 Нүүдл 17:7, Числа 11:3, Числа 11:34

+ 9:23 Числа 13:3, Числа 14:1

+ 9:26 Нүүдл 32:11-13

+ 9:28 Числа 14:16

• 10:1 Нүүдл 34:1-4

+ 10:1 Нүүдл 25:10

+ 10:2 Нүүдл 25:16, Нүүдл 25:21

+ 10:3 Нүүдл 37:1-9

+ 10:4 Нүүдл 20:1-17, Давтх Закан 5:6-21, Нүүдл 34:28-29

+ 10:5 Нүүдл 40:20,

+ 10:6 Числа 33:30-31, Числа 20:28, Числа 33:38

+ 10:7 Числа 33:33

+ 10:8 Числа 8:14

+ 10:9 Числа 18:20

+ 10:10 Нүүдл 34:28

+ 10:11 Нүүдл 33:1

+ 10:13 Давтх Закан 5:33

+ 10:14 Нүүдл 9:29,

+ 10:15 Рим. 11:28

+ 10:16 Давтх Закан 30:6, Рим. 2:29, Нүүдл 32:9

+ 10:17 Псалмс 49:1, Псалмс 135:2, 1 Тимофей 6:15, Апокал. 17:14, Апокал. 19:16, Деян. 10:34, Рим. 2:11, Һалатьянхн 2:6, Епесинхн 6:9, Кол. 3:25, 1 Пётр 1:17,

+ 10:18 Псалмс 67:5, Псалмс 145:9

+ 10:19 Нүүдл 22:21, Левит 19:34

+ 10:20 Давтх Закан 6:13, Давтх Закан 30:20

+ 10:22 Эклц 46:27, Нүүдл 1:5, Эклц 15:5, Эклц 22:17

+ 11:4 Нүүдл 14:27-28

+ 11:5 Псалмс 77:14-40

+ 11:6 Числа 16:31-33

+ 11:9 Эклц 50:24, Нүүдл 3:8

+ 11:11 Давтх Закан 8:7

+ 11:13 Давтх Закан 6:5,

+ 11:14 Левит 26:4,

+ 11:15 Псалмс 103:14

+ 11:18 Нүүдл 13:9, Нүүдл 13:16, Давтх Закан 6:8

+ 11:19 Давтх Закан 4:9

+ 11:20 Давтх Закан 6:9

* 11:24 Барун үзгин теңгс – Дунд һазрин теңгс гиҗ өдгә цагт нерәдгднә.

+ 11:24 Эклц 15:18, Нүүдл 23:31, Числа 34:1-12,

+ 11:25 Давтх Закан 7:24

+ 11:26 Давтх Закан 30:1, Давтх Закан 30:15

+ 11:27 Левит 26:1-13, Давтх Закан 28:2-14

+ 11:28 Левит 26:14-45, Давтх Закан 28:15-45

+ 11:29 Давтх Закан 27:12-13,

+ 11:30 Эклц 12:6

+ 12:3 Нүүдл 23:24, Нүүдл 34:13, Давтх Закан 7:5,

+ 12:7 Давтх Закан 27:7

+ 12:9 Псалмс 94:11

+ 12:12 Числа 18:20, Давтх Закан 10:9

+ 12:16 Левит 3:17, Левит 7:26, Левит 17:13

+ 12:19 Давтх Закан 14:27,

+ 12:23 Эклц 9:4, Левит 3:17, Левит 7:26, Левит 17:13

+ 12:32 Давтх Закан 4:2, Апокал. 22:18

+ 13:2 Марк 13:22, 2 Тесалоникинхн 2:9, Апокал. 13:13, Апокал. 16:14

+ 13:5 Давтх Закан 18:20

+ 13:8 Цецн селвгүд 1:10

+ 13:9 Нүүдл 32:27-28, Давтх Закан 17:7

+ 13:10 Давтх Закан 17:5

+ 14:1 Мат. 5:9, Иох. 1:12, 1Иох. 3:1, 1Иох. 5:1, Рим. 8:14, Левит 19:27-28, Левит 21:5

+ 14:2 Нүүдл 19:5

• 14:3 Левит 11

+ 14:21 Левит 7:24, Левит 11:39-40, Нүүдл 19:6, Нүүдл 23:19, Нүүдл 34:26

+ 14:22 Левит 27:30, Числа 18:21

+ 14:27 Давтх Закан 12:19, Числа 18:20, Давтх Закан 10:9

+ 14:28 Давтх Закан 26:12

+ 15:1 Давтх Закан 31:10,

+ 15:3 Давтх Закан 23:20

+ 15:6 Давтх Закан 28:12,

+ 15:8 Левит 25:35-36, Псалмс 36:26, Мат. 5:42, Яков 2:15, 1Иох. 3:17

+ 15:11 Мат. 26:11

+ 15:12 Нүүдл 21:2

+ 15:17 Нүүдл 21:5-6

+ 15:19 Нүүдл 13:2, Нүүдл 13:11-16

+ 15:21 Левит 22:20

+ 15:23 Левит 17:13, Давтх Закан 12:23-24

• 16:1 Нүүдл 12:1-39, Нүүдл 13:3-10, Нүүдл 23:14-17, Левит 23:4-22, Левит 23:33-43, Числа 28:16-31, Числа 29:12-39

+ 16:3 Нүүдл 12:11

+ 16:4 Нүүдл 34:25

+ 16:9 Нүүдл 34:22

+ 16:12 Давтх Закан 5:15

+ 16:13 Нүүдл 23:16

+ 16:18 Нүүдл 18:21, Числа 11:16, Давтх Закан 1:16-17

+ 16:19 Нүүдл 23:2-3, Левит 19:15, Нүүдл 23:8, Цецн селвгүд 17:8, Цецн Ухана Багш 7:7

+ 16:21 Нүүдл 34:13, Давтх Закан 7:5

+ 17:1 Левит 22:20

+ 17:5 Давтх Закан 13:10

+ 17:6 Числа 35:30, Давтх Закан 19:15

+ 17:7 Давтх Закан 13:9

+ 17:9 Давтх Закан 19:17

+ 17:17 Цецн селвгүд 31:3,

+ 18:2 Числа 18:20, Давтх Закан 10:9,

+ 18:3 Левит 7:30-34

+ 18:4 Числа 18:12

+ 18:6 Числа 35:2,

+ 18:9 Левит 18:26-30, Давтх Закан 12:29-31

+ 18:10 Левит 18:21,

+ 18:11 Нүүдл 22:18, Левит 19:26, Левит 19:31

+ 18:15 Марк 9:8, Иох. 1:21, Деян. 3:22, Деян. 7:37

+ 18:16 Нүүдл 20:19, Давтх Закан 5:27

+ 18:17 Давтх Закан 5:28

+ 18:18 Иох. 4:25

+ 18:20 Давтх Закан 13:5,

• 19:1 Числа 35:9-34, Давтх Закан 4:41-43,

+ 19:5 Нүүдл 21:13

+ 19:10 Цецн селвгүд 6:17

+ 19:11 Давтх Закан 27:24

+ 19:13 Давтх Закан 21:9

+ 19:14 Давтх Закан 27:17, Йов 24:2, Цецн селвгүд 22:28, Цецн селвгүд 23:10,

+ 19:15 Числа 35:30, Давтх Закан 17:6, Мат. 18:16, 2Кор. 13:1, 1 Тимофей 5:19, Евр. 10:28

+ 19:16 Нүүдл 20:16

+ 19:17 Давтх Закан 17:9, Давтх Закан 25:1

+ 19:19 Цецн селвгүд 19:5

+ 19:21 Нүүдл 21:23-25, Левит 24:19-20, Мат. 5:38

* 20:5 Эннь шаҗна сүзглән болҗасн бәәдлтә: әдслтхә гиһәд болн шин гериг харстха гиһәд Деед Эзиг сурна. Терүг энд күндлх болҗ андһаран бас өгнә.

+ 20:7 Давтх Закан 24:5

+ 20:14 Числа 31:7, Числа 31:9,

+ 20:17 Давтх Закан 7:2,

+ 21:3 Числа 19:2,

+ 21:5 Числа 6:22-27

+ 21:8 Йона 1:14

+ 21:9 Давтх Закан 19:13

+ 21:12 1Кор. 11:6

+ 21:15 Эклц 29:30, Эклц 29:33

+ 21:18 Нүүдл 20:12, Давтх Закан 5:16

+ 21:20 Цецн селвгүд 23:20-21

+ 21:22 Числа 25:4

+ 21:23 Иох. 19:31, Һалатьянхн 3:13

+ 22:1 Нүүдл 23:4

+ 22:6 Нүүдл 23:19, Левит 22:28

+ 22:9 Левит 19:19

+ 22:12 Числа 15:38

+ 22:22 Нүүдл 20:14, Левит 20:10, Иох. 8:5

+ 22:29 Эклц 34:8, Нүүдл 22:16-17,

+ 22:30 Левит 18:8, Давтх Закан 27:20

+ 23:1 Левит 21:18-20,

* 23:4 Арам-Нахараим – эннь Месопотамийин талдан нерн.

+ 23:4 Числа 22:5-6

+ 23:5 Числа 24:10, Цецн селвгүд 26:2

+ 23:7 Эклц 25:24-26, Эклц 36:8, Числа 20:14, Нүүдл 22:21, Нүүдл 23:9

+ 23:10 Левит 15:1-5

+ 23:14 Левит 26:12

* 23:17 Тиим бәәдлтә әмтн Канана сүмд харһна. Кананахн урһмлын бурхдт шүтдг бәәҗ.

+ 23:17 Левит 19:29,

+ 23:20 Нүүдл 22:25, Давтх Закан 15:3

+ 23:21 Числа 30:3, Цецн Ухана Багш 5:3

+ 23:25 Марк 2:23, Рут 2:2

+ 24:1 Мат. 5:31, Мат. 19:7, Марк 10:4

+ 24:5 Давтх Закан 20:7, Цецн селвгүд 5:18

+ 24:7 Нүүдл 21:16

+ 24:8 Левит 13:2

+ 24:9 Числа 12:10-15

+ 24:13 Нүүдл 22:26-27, Давтх Закан 6:25, Псалмс 111:9

+ 24:14 Левит 25:39

+ 24:15 Левит 19:13, Яков 5:4

+ 24:17 Нүүдл 22:21

+ 24:19 Левит 19:9, Левит 23:22, Рут 2:1-2

+ 25:1 Давтх Закан 19:17

+ 25:3 2Кор. 11:24

+ 25:4 1Кор. 9:9, 1 Тимофей 5:18

+ 25:5 Мат. 22:24, Марк 12:19, Лук. 20:28

+ 25:6 Эклц 38:8, Рут 4:10

+ 25:9 Рут 4:7

+ 25:14 Левит 19:36

+ 25:17 Нүүдл 17:8

+ 26:2 Нүүдл 23:19, Нүүдл 34:26, Левит 23:10

+ 26:5 Эклц 46:27, Нүүдл 1:7

+ 26:6 Нүүдл 1:11, Нүүдл 1:14

+ 26:7 Нүүдл 2:23-25, Нүүдл 3:9

+ 26:8 Нүүдл 12:51

+ 26:9 Нүүдл 3:8

+ 26:12 Левит 27:30, Давтх Закан 14:28-29

* 26:14 Энд санлын хуучна авъясин тускар келгдҗәнә.

+ 26:14 Левит 7:20, Левит 21:1, Левит 21:11,

+ 26:15 Псалмс 32:14, Нүүдл 3:8

+ 26:18 Нүүдл 19:5

+ 26:19 Давтх Закан 28:1, Нүүдл 19:6

+ 27:5 Нүүдл 20:25,

+ 27:7 Давтх Закан 12:7

+ 27:9 Давтх Закан 26:18

+ 27:12 Давтх Закан 11:29,

+ 27:15 Нүүдл 20:4-5, Нүүдл 34:17, Давтх Закан 5:8

+ 27:16 Нүүдл 20:12, Нүүдл 21:17, Левит 19:3

+ 27:17 Давтх Закан 19:14

+ 27:18 Левит 19:14

+ 27:19 Нүүдл 22:21-22

+ 27:20 Левит 18:8, Давтх Закан 22:30

+ 27:21 Нүүдл 22:19, Левит 18:23

+ 27:22 Левит 18:9,

+ 27:23 Левит 18:17, Левит 20:14

+ 27:24 Давтх Закан 19:11

+ 27:25 Нүүдл 23:7, Давтх Закан 16:19

+ 27:26 Псалмс 118:21, Һалатьянхн 3:10

• 28:1 Левит 26:1-13, Давтх Закан 11:13-15

+ 28:1 Давтх Закан 26:19

+ 28:6 Псалмс 120:7

+ 28:7 Нүүдл 23:27

+ 28:8 Левит 25:20-21

+ 28:9 Нүүдл 19:6

+ 28:12 Давтх Закан 11:14, Давтх Закан 15:6

• 28:15 Левит 26:14-45

+ 28:22 Левит 26:16,

+ 28:26 Псалмс 78:2,

+ 28:27 Нүүдл 9:10

+ 28:29 Йов 5:14, Йов 12:25,

+ 28:30 Давтх Закан 20:5-7,

+ 28:35 Йов 2:7

+ 28:36 Давтх Закан 4:28

+ 28:53 Левит 26:29,

+ 28:60 Нүүдл 9:1-12

+ 28:62 Эклц 15:5, Давтх Закан 10:22

+ 28:64 Левит 26:33, Давтх Закан 4:27,

+ 28:67 Йов 7:4

* 28:68 Давтх Закана 17 бөлг 16 шүлг хәләтн.

+ 28:68 Давтх Закан 17:16,

+ 29:1 Нүүдл 19:1-6

+ 29:4 Рим. 11:8

+ 29:5 Давтх Закан 8:4,

+ 29:6 Нүүдл 15:25, Нүүдл 16:4, Нүүдл 17:6

+ 29:7 Числа 21:21-35

+ 29:8 Числа 32:33

+ 29:13 Нүүдл 6:7

+ 29:18 Евр. 12:15

* 29:19 Деер келгдсн үлгүр иим чинртә: «Энүнәс көлтә сән улс му улсла хамдан үкх».

+ 29:20 Давтх Закан 9:14, Псалмс 9:6

+ 29:23 Эклц 14:2, Эклц 19:24,

+ 29:24 Левит 26:32,

+ 29:27 Левит 26:14-39, Давтх Закан 28:15-68,

+ 29:29 Цецн селвгүд 25:2

+ 30:1 Давтх Закан 11:26, Левит 26:40

+ 30:6 Давтх Закан 10:16,

+ 30:7 Эклц 12:3, Нүүдл 23:22

+ 30:12 Рим. 10:6

+ 30:15 Давтх Закан 11:26,

+ 30:20 Давтх Закан 10:20

+ 31:2 Давтх Закан 34:7, Числа 20:12, Числа 27:12-13, Давтх Закан 3:27

+ 31:3 Давтх Закан 1:38

+ 31:4 Числа 21:21-35

+ 31:5 Давтх Закан 7:2

+ 31:10 Давтх Закан 15:1, Нүүдл 23:16

+ 31:14 Давтх Закан 34:5, Числа 27:19

+ 31:15 Нүүдл 33:9, Числа 12:5

+ 31:16 Нүүдл 34:15,

+ 31:17 Числа 14:42,

+ 31:19 Давтх Закан 32:1-43

+ 31:20 Нүүдл 3:8

+ 32:2 Псалмс 71:6

+ 32:4 Мат. 5:48, Псалмс 17:31, Йов 34:10, Рим. 9:14

+ 32:6 Иох. 8:41,

+ 32:7 Псалмс 76:6, Йов 8:8

+ 32:8 Эклц 11:8, Деян. 17:26

+ 32:9 Нүүдл 19:5,

+ 32:10 Псалмс 16:8,

+ 32:11 Нүүдл 19:4,

+ 32:13 Йов 29:6

* 32:15 Ешурун – шүлгләнд ордг Израилин талдан нерн.

+ 32:15 Псалмс 88:27, Псалмс 94:1

+ 32:16 Псалмс 77:58

+ 32:17 Псалмс 105:37, 1Кор. 10:20

+ 32:21 Рим. 10:19

+ 32:23 Йов 6:4, Псалмс 7:13, Псалмс 37:3,

+ 32:24 Левит 26:22,

+ 32:27 Псалмс 12:5,

+ 32:30 Левит 26:8,

+ 32:32 Эклц 18:20

+ 32:33 Псалмс 57:5-6

+ 32:35 Рим. 12:19, Евр. 10:30

+ 32:36 Псалмс 134:14, Евр. 10:30,

+ 32:39 Нүүдл 20:3, Йов 5:18, Псалмс 102:3, Псалмс 146:3, Йов 10:7,

+ 32:41 Псалмс 7:13, Давтх Закан 32:41,

+ 32:43 Рим. 15:10, Эклц 4:10-12, Псалмс 78:10, Апокал. 6:10, Апокал. 19:2

+ 32:46 Давтх Закан 4:9

+ 32:47 Левит 18:5

+ 32:49 Числа 27:12

+ 32:50 Числа 33:38

+ 32:51 Числа 20:12, Числа 27:14

+ 32:52 Давтх Закан 3:27

• 33:1 Эклц 49:1-28

+ 33:1 Псалмс 89:1

+ 33:2 Псалмс 49:2, Псалмс 79:2, Псалмс 93:1, Деян. 7:53, Һалатьянхн 3:19, Нүүдл 19:18

+ 33:4 Иох. 1:17, Иох. 7:19

+ 33:5 Давтх Закан 32:15,

+ 33:8 Нүүдл 17:7, Числа 20:13

+ 33:9 Нүүдл 32:26-29, Давтх Закан 17:9-11, Нүүдл 30:7-8

+ 33:13 Эклц 27:28

+ 33:15 Эклц 49:26,

+ 33:16 Нүүдл 3:2-4

+ 33:17 Эклц 48:19

+ 33:19 Псалмс 4:6

+ 33:21 Числа 32:1-5, Числа 32:16-19

+ 33:26 Давтх Закан 32:15, Давтх Закан 33:5, Нүүдл 15:11

+ 33:27 Псалмс 54:20, Псалмс 89:3, Псалмс 92:2, Псалмс 89:1, Псалмс 90:9

+ 33:28 Числа 23:9

+ 33:29 Эклц 15:1, Псалмс 32:20,

+ 34:3 Эклц 14:2, Эклц 19:22, Эклц 13:12

+ 34:4 Эклц 12:7, Эклц 50:24, Давтх Закан 3:27

+ 34:6 Иуд. 1:9

+ 34:7 Давтх Закан 31:2

+ 34:8 Числа 20:29

+ 34:9 Числа 27:18, Числа 27:23,

+ 34:10 Нүүдл 33:11