# Рут • Инус • Эстер • Матай • Лука • Руысква

Институт перевода Библии

## Матай йахьыла а-Инджьыль


Creative Commons: BY-NC-ND 4.0

© Институт перевода Библии; Информацию о лицензии этого издания можно найти здесь: https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/deed.ru


Институт перевода Библии


Институт перевода Библии, 101000 Москва, Главпочтамт, а/я 360


ibt_inform@ibt.org.ru

Правила использования текстов библейских переводов ИПБ: https://ibt.org.ru/ru/rules

## Матай

### Матай

Матай


Апхъажва

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]


### Апхъажва


Матай йахьыла а-Инджьыль


Апхъажва


Хвду зму апхьагӀвчва!

Швара швпахь йщтӀапӀ Матай йахьыла а-Хабар Бзи, а-Уасйат ШӀыц агӀвыраква йрыуа закӀу. А-Уасйат ШӀыци а-Уасйат Ажвдзи агӀвыраква йыр-ГӀвыру а-Библия гӀандыршитӀ. Адунай апны сквшышв щарда руацӀа ауи рахӀа щарда йызпхьуз йгьи йызпхьаркӀвауа ГӀвырапӀ. «Хабар Бзи» – хӀва дапхьатӀ Иисус Христос йапхьара. А-Уасйат ШӀыц йаныпӀ ауи а-Хабар Бзи йазынарху пщаквчважва ракӀ. Ауат зымгӀва Иисус Христос йбзазари йкъвырльыкъвхари, Ауи йапхьари йакӀвйыршаз агӀальаматракви, Ауи йпсри йгӀабзагылхри йрыквчважвитӀ. А-Инджьыль гӀазквчважвауа агӀаншараква Израиль апны хӀызту асквшпхьадзара I асквшышв агӀан йакӀвшитӀ. Ауат агӀамтаква рагӀан Израиль аурым императорква рунашва йацӀан.

Акьристан цӀас апкъ йтагылата ари а-Инджьыль згӀвыз ашвахчӀвква ргӀазкӀкӀгӀвы, Иисус Христос йызшӀитта йыщтацаз, ажвыгӀвыгӀв апостолчва йрыуа заджвыта йчпаз Левий Матай йакӀвпӀ.

Матай й-Хабар Бзи ззигӀвыз йалкӀгӀата акьристан дин тшадызкӀылыз аджьутква ракӀвпӀ. Матай йгӀвыра Назарет йауу Иисус йабанпараквала дгӀалагитӀ. Ауи йгӀанарбитӀ Иисус аджьутква рабаду хъара Ибрахими Израиль рыпаштыхӀ Дауыти райшата дшыртынху. А-Уасйат Ажвдза запыт тшазынайырхумца, Матай йгӀаликӀгӀитӀ Иисус а-Нчва йгӀалихыз ЗымгӀвархъада (ры-ПаштыхӀ) йгьи р-ГӀащаквыжьыгӀв шйакӀву, Ауи йгӀайра аджьут пигӀамбарква шаквчважвахьаз.

Матай йгватра щардала йазынайырхитӀ Иисус йчважваракви йбжьагажвакви (агӀвыра пщба йчпата азакӀы йнайгвгъауата), ауат ахабархӀвара материалгьи рыцта йгӀайитӀ. Матай йгӀайырбитӀ Иисус а-Нчва й-Хабза шгӀайгвынгӀвуи Ауи й-Хъа́ра йшайрыпхьауи. Ауаса рахӀа йхъадахугьи Иисус а-Нчва й-Хабзи апигӀамбарква йырхӀвази ъайырхъйаз акӀвпӀ. Ауи йпны Израиль ауагӀахъа ртурых ахӀаракӀыра йнадзатӀ.

АхабархӀвара текст апны тшгӀалыркӀгӀитӀ Иисус йгвгӀанаграква злу хвтематика азкӀкӀракӀ:

АжвгӀванд Хъа́ра ауысла Ащхъа уаз (5–7 ахъаква);
ажвыгӀвыгӀв апостолчва йырзынарху абжьагажва ([10] ахъа);
АжвгӀванд Хъа́ра ауысла ажвакъвышква ([13] ахъа);
Христос уйапхьагӀвхарныс ахъазла йатахъу ([18] ахъа);
апхъахькӀьала адунай апны йыншуш ауысла Иисус йхӀваз (24–25 ахъаква).

Грек бызшвала йыргӀвытӀ а-Хабар Бзи. Ауаса акьристан дин щаквгылищтара йагӀвсхьу асквшышв 20 руацӀа ауи швкӀпхьадзарала адунай абызшваквала йатаркӀтӀ. Ужвы абар Матай йахьыла а-Хабар Бзи абаза бызшвалагьи йапхъахауата йгӀацӀцӀитӀ.

А-ГӀвыра Цкьа атакӀрала а-Институт йшырзыразу ахӀвитӀ Матай йахьыла а-Хабар Бзи атакӀыгӀви аредакторкви, ауат йрыццауата ауи абаза бызшвала агӀацӀщтра йацхърагӀаз зымгӀвагьи.

АтакӀра атекст аэлектрон формат а-ГӀвыра Цкьа атакӀрала а-Институт асайт апны йгӀау йауаштӀ (ibt.org.ru).


А-Библия гӀвыраква рыхьызква абазали урышвли

А-Библия анахьанат ахъвква йырзынарху агӀардыргаква гӀвызджьара хӀрынйитӀ. Ахъвшара ахъа ацӀахьбырг йгылу агӀардырга йгӀанарбитӀ анахьани а-Хабар бзи (Марк йахьыла, Лука йахьыла, ЙохӀан йахьыла) апны Иисус йбзазара йара ауи атурых йъаквчважвауа. АсатырыцӀахьгӀарбага апны агӀардырга йгӀанарбитӀ ашӀчӀвара йазынарху агӀагвныргӀвыга. Запыт ауи а-Хабар бзи апны йызквчважвауа а-Уасйат Ажвдза йауу текстпӀ. ЗынгӀалашварагьи ауи йгӀанарбитӀ а-Уасйат ШӀыц йауу, йара ауи атема йапщылу ашӀчӀвара.

А-Библия агӀвыраква зымгӀва ужвыгьи абаза бызшвала йъатарымкӀс йгӀалцӀла, араъа хӀара йгӀахӀырбитӀ урышв бызшвала ауат агӀвыраква рыхьызквагьи, йызтахъу урышв бызшвала йаъу ауат агӀвыраквагьи дырпшныс йылшарныс ахъазла.

ЙачӀвакӀ зхъадзгылу (*) агӀвыра ахьыз абаза бызшвала йатаркӀта йгӀацӀцӀхьаз гӀвырапӀ. ГӀвйачӀвакӀ зхъадзгылу (**) агӀвыра ахьыз заткӀра ацӀыхъва йнадзауа, дукӀ йнамихуата йгӀацӀцӀуаш гӀвырапӀ.

Абазала ахьыз | Абазала ахьыз (йахъарыста) | Урышвла ахьыз
Абзазара | Бза. | Бытие
АтыцӀра | ТыцӀ. | Исход
ЛевиргӀа | Лев. | Левит
Апхьадзараква | Пхьадз. | Числа
ЙгӀвбахауа а-Хабза | Хаб. | Второзаконие
ЙахӀошугӀа | ЙахӀ. | Книга Иисуса Навина
АхӀаквымхагӀвчва | ХӀакв. | Книга Судей Израилевых
Рут* | Рут | Книга Руфи
1/2/3/4 АпаштахӀыгӀваква | 1/2/3/4 Паш. | 1/2/3/4 Книга Царств
1/2 АсквшгӀвыраква | 1/2 Сквш. | 1/2 Книга Паралипоменон
ГӀвзер | ГӀвзер | Книга Ездры
НыхӀамийа | НыхӀ. | Книга Неемии
Эстер* | Эст. | Книга Есфири
Айуб | Айуб | Книга Иова
Псалтир | Пс. | Псалтирь
Ажвакъвышква | Ажва. | Книга Притчей Соломоновых
АуазхӀвагӀв | Уаз. | Книга Екклесиаста, или Проповедника
Ашваква рашва | Ашва. | Книга Песнь Песней Соломона
ЙышгӀайхӀу | Йыш. | Книга пророка Исаии
ЙырамихӀу | Йыр. | Книга пророка Иеремии
Гъыбза | Гъыб. | Книга Плач Иеремии
ЙыхӀазыхъел | ЙыхӀ. | Книга пророка Иезекииля
Данель | Дан. | Книга пророка Даниила
ХӀошегӀа | ХӀош. | Книга пророка Осии
Йоъел | Йоъ. | Книга пророка Иоиля
ГӀамос | ГӀам. | Книга пророка Амоса
ГӀабдийа | ГӀаб. | Книга пророка Авдия
Инус* | Ин. | Книга пророка Ионы
МикӀа | МикӀ. | Книга пророка Михея
НахӀум | НахӀ. | Книга пророка Наума
ХӀабахъухъ | ХӀаб. | Книга пророка Аввакума
Цыфаныйа | Цыф. | Книга пророка Софонии
ХӀагай | ХӀаг. | Книга пророка Аггея
Закьарыйа | Закь. | Книга пророка Захарии
Малаки | Мал. | Книга пророка Малахии
Матай* | Мат. | Евангелие от Матфея
Марк | Мк. | Евангелие от Марка
Лука** | Лк. | Евангелие от Луки
ЙохӀан | ЙохӀ. | Евангелие от Иоанна
Руысква** | Руыс. | Деяния апостолов
Йакъвып | Йакъв. | Послание Иакова
1/2 Петр | 1/2 Петр | 1/2 послание Петра
1/2/3 ЙохӀан | 1/2/3 ЙохӀ. | 1/2/3 послание Иоанна
ЙахӀуда | ЙахӀуда | Послание Иуды
Рим абзазагӀвчва | Рим | Послание к Римлянам
1/2 Коринт абзазагӀвчва | 1/2 Кор. | 1/2 послание к Коринфянам
Агалатква | Гал. | Послание к Галатам
Эфес абзазагӀвчва | Эфес | Послание к Ефесянам
Филип абзазагӀвчва | Фил. | Послание к Филиппийцам
Колос абзазагӀвчва | Кол. | Послание к Колоссянам
1/2 Тесалоника абзазагӀвчва | 1/2 Тес. | 1/2 послание к Фессалоникийцам
1/2 Тимофей | 1/2 Тим. | 1/2 послание к Тимофею
Тит | Тит | Послание к Титу
Филимон | Филим. | Послание к Филимону
Аджьутква | Джьут. | Послание к Евреям
ЙохӀан ййырбаз | Ййырбаз | Откровение Иоанна Богослова

### 1


Иисус йабанпараква


(Лк. 3:23-38)

1[•]Ибрахим йпа Дауыт[†] йпа Иисус Христос[†] йабанпараква рыгӀвра:

2Ибрахим ИсхӀакъ дйабан,
ИсхӀакъ Йакъвып дйабан,
Йакъвып ЙахӀуди ауи йащчвакви драбан,
3ЙахӀуда Пареци ЗерахӀи драбан,
Пареци ЗерахӀи ран Тамара лакӀвын,
Парец ХӀецрон дйабан,
ХӀецрон Рам дйабан,
4Рам ГӀаминадав дйабан,
ГӀаминадав НахӀшон дйабан,
НахӀшон Сальмон дйабан,[+]
5Сальмон МугӀаз дйабан,
МугӀаз йан РахӀаб лакӀвын,
МугӀаз ГӀвбед дйабан,
ГӀвбед йан Рут лакӀвын,
ГӀвбед Йишай дйабан,
6Йишайгьи апаштыхӀ Дауыт дйабан.
Дауыт Сольман дйабан,
Сольман йан Урия йпхӀвысыз ачвзаба лакӀвын,
7Сольман РехӀобогӀам дйабан,
РехӀобогӀам Бийа дйабан,
Бийа Аса[*] дйабан,
8Аса ИехӀошафат дйабан,
ИехӀошафат Иорам дйабан,
Иорам ГӀузыйа дйабан,
9ГӀузыйа Иотам дйабан,
Иотам АхӀаз дйабан,
АхӀаз ХӀезекия дйабан,
10ХӀезекия Манассия дйабан,
Манассия Амон дйабан,
Амон Иосия дйабан,
11Иосия Иоаким дйабан,
Иоаким Иехонии ауи йащчвакви драбан.

Ауи агӀан ауагӀа Вавилон йдырквачтӀ.

12Вавилон йандырквачх амщтахь

Иехония Шеалтиил дйабахатӀ,

Шеалтиил Зерубабель дйабан,
13Зерубабель Авиуд дйабан,
Авиуд Элйахъим дйабан,
Элйахъим Азор дйабан,
14Азор Цадохъ дйабан,
Цадохъ Ахим дйабан,
Ахим Элиуд дйабан,
15Элиуд Элизар дйабан,
Элизар Матфан дйабан,
Матфан Йакъвып дйабан,
16Йакъвып Мария лхъацӀа Усыф дйабан,
Мария Христос[*]-хӀва йызпхьауа Иисус дгӀалритӀ[+].

17ЙшалакӀу Ибрахим йпны йгӀашӀарышвта Дауыт йпныдза жвипщ абанпаракӀ аъан, Дауыт йпны йгӀашӀарышвта Вавилон йандырквачхыздзагьи жвипщ абанпаракӀ аъан, Вавилон йандырквачхыз йгӀашӀарышвта Христос дангӀадрийыздзагьи жвипщ абанпаракӀ аъан[*].


Иисус дшгӀадрийыз

18[•]Иисус Христос дшгӀадрийыз атурых ари акӀвпӀ. Иисус йан Мария Усыф дизырхӀвайтӀ, ауаса ауи дигара апхъала йшгӀацӀцӀызла лара дымгвадууын. Ауи йгӀалрира атахъыз асаби а-Нчва[†] й-Псы[†][*] йахьыла ауи лымгва дташватӀ[+]. 19Мария пхӀвыста дызгушыз Усыф дгӀвычӀвгӀвыс цӀабыргын[*], Мария дшымгвадууыз анидыр, ауи лпха лхъимхра ахъазла ауыс ацӀаймырхауата мадза-мадза – йтахъын.

20Ауаса ауи ауаса йчпарныс йанаквикӀ, пхызла ЙхӀыхвиту[†] ймальаъыкь дйызгӀайын йгӀайайхӀвтӀ:

– Дауыт йпа Усыф! Мария пхӀвыста дгӀаугныс уачвымшван, йауа ухӀвузтын ауи йылуацӀу а-Саби а-Нчва й-Псы дичӀвыпӀ.

21Ауи Па дгӀалриуаштӀ, уаргьи Ауи Иисус-хӀва[*] йыхьуцӀуштӀ, йауа ухӀварыквын Ауи йуагӀа йгӀарыквшваз рыгвнахӀква йырчвихчуштӀ![*][+]

22ЙгӀаншаз зымгӀва ЙхӀыхвиту апигӀамбар йгӀаййырхӀваз акӀвпӀ:[+]

23«Ауи апхӀвыспа дымгвадухуштӀта Па дгӀалриуаштӀ,
Ауи Еммануил-хӀва йыхьырцӀуштӀ»,
ауи йгӀаныцӀитӀ: «А-Нчва хӀара дхӀыцпӀ».

24-25ДангӀашӀыхах Усыф ЙхӀыхвиту ймальаъыкь йшгӀайайхӀвыз апшта йчпан, Мария Усыф дипхӀвысхатӀ, ауаса ауат хъацӀа-пхӀвысра гьынкъврымгатӀ апхӀвыс Па дгӀалрийынцӀкӀьара. Асаби Иисус-хӀва йыхьицӀатӀ ауи.

### 2


АмарагӀацӀцӀырта ауасаражвква Иисус квырмыш йзырчпитӀ

1Иисус ЙахӀудашта[*] акыт БетлехӀем апны апаштыхӀ Ирод[*] йунашвахъцӀара агӀамта агӀан дгӀадритӀ. Иисус дангӀадри амщтахь Иерусалим йгӀайтӀ амарагӀацӀцӀырта йауаз ауасаражвква[+]. 2Ауат ауагӀаква йырцӀгӀун:

– Дабаъу йгӀадришӀыцыз айахӀудаква ЗымгӀвархъада? ХӀара Ауи йыйачӀва амарагӀацӀцӀырта апны йгӀбан[*] Ауи квырмыш йзыхӀчпарныс хӀгӀайтӀ.

3Ауи ахабар анигӀа, апаштыхӀ Ирод хӀальабальыкъра гӀайылашватӀ, ауи йыцта Иерусалим йтабзазуз зымгӀвагьи хӀальабальыкъра гӀарылашватӀ. 4Ауи аджьут шогьан[†] хъадакви[*] а-Хабза арыпхьагӀвчви[†] зымгӀва йпны йгӀазшӀитын дырцӀгӀатӀ Христос,[†] а-Нчва[†] йгӀалихыз ЗымгӀвархъада, дъагӀадрира атахъыз.

5– ЙахӀудашта а-БетлехӀем апны, – джьауап гӀайырттӀ ауи, – йауа ухӀварыквын ауи акӀвпӀ йшану апигӀамбар йпны:

6«Уаргьи, БетлехӀем, ЙахӀудашта адгьыл апны йаъу,
ЙахӀудашта акъала хъадаква рпны уара рахӀа йхвыцу гьуакӀвым.
Уара упны дгӀаншуштӀ а-УнашвачпагӀв
Сара суагӀа Израиль йырхъпшылуаш».

7Ауаъа Ирод мадза-мадза ауасаражвква йпны йгӀайрайгван айачӀва ангӀанша азаман тамамта йгӀаййырдыртӀ. 8Ауи ауат БетлехӀем йщтитӀ араса рыхъвда йыквицӀан:

– Швцата бзи-бзи йгӀашвшвырдыр йгӀадришӀыцыз а-Саби йуысква зымгӀва. Ауи дангӀашваура, ахабар сшвырдыр, саргьи сцата Ауи квырмыш йзысчпарныс сылшара ахъазла.

9Ауат апаштыхӀ рыхъвда йгӀаквицӀаз йаздзыргӀвын мгӀва йыквылтӀ. АмарагӀацӀцӀырта апны йырбаз айачӀва[*] ауат рапхъала йцун, йцӀыхъвахуз ауи а-Сабипшка дъаныз ахъахь йгӀашӀастӀ. 10АйачӀва анырба, ауасаражвква мчыта йгвыргъьатӀ. 11Ауат атдзы йнашылта а-Сабипшки Ауи йан Марии йанырба, тшкӀадрышвын Ауи квырмыш йзырчпатӀ, рхарзынаква гӀахъыртӀын асогӀаква Ауи йырттӀ: ахьапщ, аладан[*] йгьи амирра[*]. 12Ауаса ауат пхызла йырбатӀ Ирод йпны йхъынхӀвыхныс йшамуашыз, даргьи датша мгӀвакӀла ркъраль йцахтӀ.


Мсыр апныдза ардара

13Ауасаражвква анджвыквылх, пхызла Усыф ЙхӀыхвиту[†] ймальаъыкь дйызгӀайын йгӀайайхӀвтӀ:

– УгӀагыл, а-Сабипшки Ауи йани нахвта, швырдата Мсыр швца. Ауаъа шваъазла сажва нашвайдзанцӀкӀьара, йауа швхӀвузтын Ирод а-Сабипшка дгӀайаута дищныс йтахъыпӀ.

14Усыф а-Сабипшки Ауи йани найахвын уахъынлата Мсыр йцатӀ. 15Ауаъа ауи Ирод дпсындзыкӀьа даъан. Абарауаса йцӀабыргхатӀ а-Нчва апигӀамбар йгӀаййырхӀваз йажваква: «Мсыр дгӀатыздан с-Па дгӀазшӀысттӀ Сара»[*][+].


Асабиква рщра ауысла Ирод йунашва

16Ирод ауасаражвква дшгӀаржьаз ангӀайгвынгӀвы, йтара дтыцӀуа дгвыжвкӀын, унашва йчпатӀ БетлехӀеми ауи аргванкви йтаз гӀвысквшадза зхъыцӀуаз ачкӀвынхвыцква зымгӀва хъырщгӀарныс. Асабипшка данйыз агӀамта ауи ауасаражвква йгӀайархӀвызла йщаквйыргылтӀ. 17Абарауаса йцӀабыргхатӀ а-Нчва апигӀамбар ЙырамихӀу ййырхӀваз:[+]

18«ЙугӀитӀ абжьы Рама кыт апны[*],
агвынкьра чӀвыуабыжь, –
лсабиква лчӀвыуитӀ Рахиль
йылтахъымкӀва тшщаквылкӀыхныс,
йауа швхӀвузтын ауат гьаъахым».


Мсыр йгӀатыцӀхитӀ

19Ирод данпсы амщтахь Усыф Мсыр апны пхызла ЙхӀыхвиту ймальаъыкь дйызгӀайтӀ.

20– УгӀагыл, – йхӀватӀ ауи, – а-Сабии Ауи йани нахвта Израиль швхъынхӀвых. А-Саби дызщныс зтахъыз дгьбзахым.

21Усыф а-Сабии Ауи йани найахвын Израиль адгьылла йджвыквылтӀ. 22-23Усыф ЙахӀудашта апны Ирод йтарала ауи йпа Архелай ахъара шйымаз анидыр, дхъынхӀвыхныс дшватӀ. Ауаса пхызла датшагьи унашвакӀ ангӀайадза Галил дцан, ауаъа Назарет кыт дбзазарныс дгӀашӀастӀ. Абарауаса апигӀамбарква ражваква цӀабыргхатӀ Ауи Назарет йауу-хӀва йшйыпхьушыз[*][+].

### 3


ЙахӀйа ДзытщгӀвы йуаз


(Мк. 1:2-8; Лк. 3:1-18; ЙохӀ. 1:19-28 )

1[•]Ауат амшква ЙахӀйа ДзытщгӀвы[*] йуазхӀвара джвыквицӀатӀ ЙахӀудашта акъвым апны[+].

2– ШвыгвнахӀква тшырзыжвдырх[*]! – йхӀвун ауи. – Йауа швхӀвузтын а-ЖвгӀванд а-Хъа́ра гӀаргванхахьатӀ!

3ЙахӀйа йыхъаз апигӀамбар ЙышгӀайхӀу йхӀвун:

Абжьы гӀагитӀ акъвым апны:
«ЙхӀыхвиту[†] йымгӀвайсырта шврыхӀазыр,
йшвчпа райшата Ауи йымгӀваква!»

4ЙахӀйа йчгӀвычаква амахтша ахъвы йгӀалхын, арахвчва йгӀалхын амъа йыбгъайцӀуз. ФачӀвыта ауи йыхъвун амацӀи архъа цхи. 5Ауи йызгӀайуан Иерусалим, ЙахӀудашта шабгу йгьи Иордан аргванква йгӀартыцӀуаз ауагӀа. 6А-Нчва[†] йпахь зыгвнахӀква тшырзыздырхуаз ауи Иордан адзыгӀв апны адзытщра[†] йахъищтуан[+].

7Адзытщра йахъысныс йызгӀайуаз афарисейкви[*] асаддукейкви[*] ЙахӀйа йрайхӀвтӀ:

– Швара, ащтанчӀв хъшараква! ЙгӀашвазхӀвда швара апхъахькӀьала йаъу а-Нчва йхӀаквымхара швачвырдарныс[+]?

8Швуысквала йгӀашвырцӀабырг швыгвква хътӀыта швыгвнахӀква штшырзыжвдырхуа. 9Швгвы йгӀанашвымрыгын швхъа йазышвхӀварныс: «ХӀара хӀаба Ибрахим йакӀвпӀ» ЙшвасхӀвитӀ швара а-Нчва йшйылшауа арат ахӀахъвквагьи саби гӀарылихта Ибрахим йыхъаз йгӀайшарныс. 10АгврахӀагьи гӀащтӀалхьатӀ ацӀлаква рыщайдзаква рыдзхъа, швыр бзи гӀазшӀамылуа ацӀла а-Нчва йпикъуаштӀта амца йалайрышвуаштӀ[+].

11Сара дзыла адзытщра швахъысщтитӀ швара агвнахӀква тшырзыжвдырхра ахьызла, ауаса сымщтахь дгӀайуаштӀ Ауи, сара сацкӀыс йымчу. Ауи йсандаль анкъвгарагӀвацагьи йгьсквнагам сара. Ауи швара адзытщра швахъищтуаштӀ а-Нчва й-Псыли амцали[+]. 12Ауи йнапӀыцӀакӀпӀ амашв апны атшыгӀвра злайрыпшуш ачвыргъвы; Ауи йгвадз ахчарта апны йазикӀуаштӀ, ацыршвшвамыршвшваквагьи амца йымчвуа йалайбылуаштӀ[+].


Иисус йдзытщра ахъыщтра


(Мк. 1:9-11; Лк. 3:21-22; ЙохӀ. 1:32-34 )

13[•]Ауи амщтахь Галил дгӀатыцӀын Иордан дазгӀайтӀ Иисус, ЙахӀйа Йара адзытщра дахъищтныс ахъазла. 14ЙахӀйа ауи ййымрычпарныс йтахъын:

– Сара адзытщра сахъызщтра атахъу Уара уакӀвпӀ, йачӀвыйа щта Уара уызсызгӀай?

15Ауаса Иисус джьауап айтхтӀ:

– Ужвы ауаса йаъазтӀ. ХӀара ацӀабырг шабгу хӀырхъйара атахъыпӀ.

ЙахӀйа ауи дадгылтӀ.

16Иисус адзытщра дахъыста адзы дгӀатыцӀхгӀвацатӀ акӀвын, ажвгӀвандква тшагӀвырхын хӀвыхӀв турасы дтата дгӀакӀнылта йгӀайыквчӀвауа а-Нчва й-Псы[†] дибатӀ Ауи[+]. 17Ауаъа ажвгӀвандква рахьыла йчважвауа абжьы гӀагитӀ:

– Ауи Сара бзи йызбауа с-Па йакӀвпӀ, Ауи йылапӀ Сара сгвыргъьара![*][+]

### 4


Иисус дызхъысыз архъвыхраква


(Мк. 1:12-13; Лк. 4:1-13)

1[•]Ауи амщтахь а-Нчва[†] й-Псы[†] Иисус акъвым дйырцатӀ, иблис[†] йырхъвыхра дахъищтныс ахъазла. 2Мшыти уахъыти гӀвынгӀважва данурыч амщтахь Иисус мчыта дшымлащийыз йылайхӀватӀ[+]. 3Ауаъа Ауи архъвыхыгӀв дгӀайыдгылын йгӀайайхӀвтӀ:

– Уара а-Нчва уи-Пазтын, арат ахӀахъвква йшчӀахъвахуш унашва рзычпа.

4Ауаса Иисус джьауап айтхтӀ:

– ЙаныпӀ: «АчӀахъва йгьахъазым агӀвычӀвгӀвыс дызлабзазауа, а-Нчва йгӀайшӀыцӀуа ажвипхьадзалагьи дбзазитӀ».

5Ауи амщтахь иблис Иисус акъала цкьа[†] аныхӀварта ахъыкв дхвниргылтӀ.

6Уара а-Нчва Уи-Пазтын, – йхӀватӀ ауи, – тшбгъарышв араъа. ЙаныпӀщтӀ:

«Ймальаъыкьква уыхъаз унашва рзичпуштӀ»
йгьи «ауат Уара рнапӀквала уыргуштӀ,
Уара ущапӀква ахӀахъв йадымкъьалра ахъазла».

7Иисус ауи джьауап йыйтхтӀ:

– Ауи акӀвымкӀвагьи йаныпӀ: «Думырхъвыхын Йуыхвиту, уара уы-Нчва».

8Ауаъа иблис Ауи быхъв хӀагӀадзакӀ дхъайдылын адунай апаштыхӀыгӀваква зымгӀви ауат пшдзарата йрымуи ййырбатӀ.

9Йгьи ауи йгӀайайхӀвтӀ:

– Арат зымгӀва Уара йуыстуаштӀ тшкӀаурышвта сара квырмыш гӀасзучпузтын!

10Ауаъа Иисус ауи джьауап йыйтхтӀ:

– УскъвыцӀ Сара, Шитан![†] ЙаныпӀщтӀ: «Квырмыш йзычпа Йуыхвиту, уара уы-Нчва, къвырльыкъв йзыха Ауи йхъазы!»[+]

11Ауаъа иблис Ауи дикъвыцӀхтӀ, амальаъыкьква Иисус йгӀайыдгылын цхърагӀара гӀайдрадзун[+].


Иисус йкъвырльыкъвхара джвыквицӀитӀ Галил апны


(Мк. 1:14-15; Лк. 4:14-15)

12[•]Иисус ЙахӀйа анбахта дштадырчӀваз ахабар анигӀа, Галил дхъынхӀвыхтӀ[+]. 13Назарет дгӀатыцӀхын ЗабулонргӀи НафталиргӀи рткъвымква йырчӀвыз адгьыл апны йаныргӀалыз, агвал йатшпныз Капернаум дцатӀ[+]. 14Абарауаса ЙышгӀайхӀу йпигӀамбаражва цӀабыргхатӀ:[+]

15«ЗабулонргӀа радгьыли НафталиргӀа радгьыли,
Иордан ухъыста атенгьыз уаззырцауа амгӀвала,
маджьусиргӀа[†] р-Галил!
16Алащцара йылата йбзазауа ауагӀа
алашара дудздза рбатӀ,
апсра ажьора акъраль апны йбзазауа
алашара гӀарыквкӀкӀатӀ».

17Ауи агӀамта йгӀашӀарышвта Иисус йуазхӀвара джвыквицӀатӀ:

– ШвыгвнахӀква тшырзыжвдырх, йауа швхӀвузтын а-ЖвгӀванд а-Хъа́ра гӀаргванхахьатӀ!


Йапхъахуз апхьагӀвчва


(Мк. 1:16-20; Лк. 5:2-11; ЙохӀ. 1:35-42 )

18[•]Зны Галил гвал атшпыла дшцуз, Иисус гӀвайщчва йбатӀ: Петр-хӀва йызхьырцӀахыз ЩамгӀвыни ауи йаща Андрейи. ЙъапслачвакӀгӀвыз йгӀалцӀла ауат акӀата агвал йтадрышвуан.

19– СцӀыхъва швгӀатагылта швгӀай, – хӀва йрайхӀвтӀ ауат Иисус, – Сара швара гӀвычӀвгӀвысгӀакӀгӀвыта швсчпуштӀ[+].

20Айщчваква зынла акӀатаква гӀаныржьын Ауи йцӀыхъва йтагыла йцатӀ[+]. 21ЙащтагӀайуата дшнамгӀвайсуаз, Иисус датшагьи гӀвайщчва йбатӀ: Забыт йпа Йакъвыпи ауи йаща ЙохӀани. Ауат раба Забытгьи дрыцта акӀьанджьа йанчӀвалата рыкӀатаква йырхьпшуан. Иисус ауатгьи гӀазшӀиттӀ. 22Ауат зынла акӀьанджьагьи рабагьи гӀаныржьын Ауи йцӀыхъва йтагылын йцатӀ.


Иисус ауагӀа дшырцхърагӀауа


(Мк. 3:7-12; Лк. 6:17-19)

23[•]Иисус Галил шабгаз гӀамидун, ауаъа йбзазуз рсинагогаква[*] рпны йайрыпхьун, а-Нчва й-Хъа́ра ауысла уаз йхӀвун йгьи ауагӀаква азгӀвакви ацрыхъкви зымгӀва йырчвихчауа драйъазун. 24Ауи йыхьыз Шам шабгула йырдыртӀ. Ауи йызгӀаргуан йапшымыз азгӀваква йгӀарылцӀла гӀазаб зхътшуз, чвгьата кӀара зхьуаз, джьын квайчӀва[†] гӀазлалуаз, ймахта йгӀаквшвуз, йпкъыуахуз. Ауи ауат йырбзихун[+]. 25Ауи йцӀыхъва йтагылан Галил, АжвакъалакӀ рыштаква, Иерусалим, ЙахӀудашта йгьи Иордан амарагӀацӀцӀыртала ухъыста йауаз ауагӀа жвпӀара.

### 5


Ащхъа уаз (5:1–7:29)


Йыззымшыру руысла


(Лк. 6:20-23)

1-2АуагӀа жвпӀара аниба, Иисус абыхъв агьаба дхъалын ауаъа дчӀватӀ. Ауи йгӀайыдгылтӀ йапхьагӀвчва, Йаргьи ауат арат ажваквала йбжьауа далагатӀ:

3[•]– ЙырзымшырапӀ зпсыла йрыцхӀу,
йауа швхӀвузтын ауат йырчӀвыпӀ а-ЖвгӀванд а-Хъа́ра [*].
4ЙырзымшырапӀ йджьабауа,
йауа швхӀвузтын ауат а-Нчва[†] йхъйырдзахуаштӀ.
5ЙырзымшырапӀ аъасаква,
йауа швхӀвузтын ауат йгӀарыквшвуштӀ адгьыл.
6ЙырзымшырапӀ агӀвцӀабыргыра ахъазла амла йагауи йдзышуи,
йауа швхӀвузтын ауат йыртахъу зымгӀвала йнахъахуаштӀ.
7ЙырзымшырапӀ гвчӀагӀв зчпауа,
йауа швхӀвузтын ауатгьи а-Нчва гвчӀагӀв гӀарзичпуштӀ[+].
8ЙырзымшырапӀ згвы цкьу,
йауа швхӀвузтын ауат а-Нчва дырбуштӀ.
9ЙырзымшырапӀ амамыр йазгылу,
йауа швхӀвузтын ауат а-Нчва йпачва-хӀва йрыхьырцӀуштӀ.
10ЙырзымшырапӀ агӀвцӀабыргыра йъазгылу йгӀалцӀла зцӀыхъва гвымхарала йтагылу,
йауа швхӀвузтын а-ЖвгӀванд а-Хъа́ра ауат йырчӀвыпӀ.
11ЙшвзымшырапӀ швара Сара схъкъьачӀвыла ауагӀаква йакӀвым ангӀашвархӀвуагьи, гвымхарала швцӀыхъва йантагылугьи, швара швыхъазла ачвгьараква анырхӀвауагьи. 12Швгвыргъьа йгьи швкьахвха, йауа швхӀвузтын ртшхъвага ду швызпшитӀ швара ажвгӀвандква рпны! Йара ауасабырг акӀвынщтӀ гвымхарала рцӀыхъва йштагылаз швапхъала йаъаз апигӀамбарквагьи[+].


АджьыкӀи алашари


(Мк. 9:50; Лк. 11:33; 14:34-35)

13[•]– Швара адгьыл шваджьыкӀапӀ. АджьыкӀа агьама ачвыдзырквын, йачӀвыйа ауи йатаркӀвах цӀгӀата йызчпарныс зылшуш? Ауи закӀгьи йгьахъвахуам, йгӀанхахуа ауи хъыларцӀыжвра, ауагӀаква йшыргвычӀахуаш апшта.

14Швара адунай швалашарапӀ. Атоба йхвынгылу акъала къаучӀвахныс гьуылшум. 15Амза йадыркӀыз атара йгьацӀадыргылуам, ахвныргылырта ахъахь йдыргылитӀ ауи, атдзы йыгӀвну зымгӀва йырзыкӀкӀарныс ахъазла[+]. 16Швара швлашарагьи йара ауаса ауагӀаква йырзыкӀкӀаргӀатӀ, ауат швара швуыс бзиква рбарныс, швы-ЖвгӀванд[†] Аба ддыртшхъварныс рыхъазла.


А-Хабза ауысла


(Лк. 16:17)

17– Швымхъвыцын Сара сызгӀайыз а-Хабза[†] йа а-ПигӀамбарква йырхӀваз мыгӀвхъызгарныс акӀвта, ауат мыгӀвхъызгарныс гьакӀвым, йгӀарныцӀуа атамам гӀащаквсыргылныс акӀвпӀ сызгӀайыз[*]. 18ЙшвасхӀвитӀ швара ацӀабырг: ажвгӀванди адгьыли йымдзкӀва, а-Хабза йауу хӀарыф хвыц заджвыкӀгьи, чӀвагъвара хвыц заджвыкӀгьи гьыдзуашым – а-Нчва йхӀваз зымгӀва нымшакӀва[+]. 19РахӀа йхвыцу а-Нчва йунашва мыгӀвхъызгауа, анахьанат ауагӀаквагьи ауи йазызбжьауа а-ЖвгӀванд а-Хъа́ра апны зымгӀва рацкӀыс дхвыцдзахуштӀ. Ауаса а-Нчва йунашваква зырхъйауа, ауагӀаквагьи ауи йазызбжьауа ддудздзахуштӀ а-ЖвгӀванд а-Хъа́ра апны[+]. 20ЙшвасхӀвитӀ швара швыгӀвцӀабыргыра афарисейкви а-Хабза арыпхьагӀвчви[†] рыгӀвцӀабыргыра ацкӀыс йымчымызтын а-ЖвгӀванд а-Хъа́ра швшзаламылуаш.


Ачвгьарахара ауысла


(Лк. 12:58-59)

21– Швара йыжвгӀатӀ апхъазаман агӀангьи а-Нчва ауагӀаква йшрайхӀвыз: «ГӀвы дуымщын» йгьи гӀвщгӀвипхьадза й хӀаквым шырхуш. 22Ауаса Сара йшвасхӀвитӀ заща чвгьара згвы йзытазкӀуа агӀвычӀвгӀвыс йхӀаквым шырхуш. Заща «закӀгьи йашӀысым»-хӀва[*] йазхӀвуа й-ХӀаракӀу а-ХӀаквымхарта[*] апны джьауап йкӀуаштӀ, заща «лага»-хӀва йазхӀвуа джьахӀанам амца йквнагапӀ.

23-24Ауи йгӀалцӀла укъвырманыпха а-Нчва согӀата йанизугауа, акъвырманщырта апахь уаща гвасра шузйыму гӀаугвалашварквын, усогӀа акъвырманщырта апахь йгӀаныжьта, апхъапхъа уаща йпны уцата уйынгӀалх, уацӀыхъван угӀайта укъвырманыпха щы.

25Угвжважва мгӀва ушыквыркӀву, узыркъванчауа ахӀаквымхарта унаймырдзаскӀва уйынгӀалхныс, момызтын ауи ахӀаквымхагӀв уйыйтуаштӀ, ахӀаквымхагӀв уызхчуш уритта анбахта утадырчӀвуштӀ[+]. 26АцӀабырг уасхӀвитӀ ауаъа ушгӀатымцӀхуаш псарчӀвыта йуыкву зымгӀва йцӀыхъвахауа ажвгъайдза йуымшвахкӀва.


ХъацӀи пхӀвыси разцӀабыргра ауысла


(Мат. 18:8-9; Мк. 9:43-48 )

27– Швара йыжвгӀатӀ а-Нчва йшихӀваз: «ХъацӀи пхӀвыси разцӀабыргра мыгӀвхъуымган». 28А Сара йшвасхӀвитӀ ахъаз згвы хъващыта апхӀвыс йылпшуа агӀвы йгвы апны хъацӀи пхӀвыси разцӀабыргра шмыгӀвхъигауа. 29Уагъьма ла агвнахӀхара уазнарцузтын, ауи гӀатжвата йхъыларцӀыжв. УъапӀкътлапӀкъква рхъвыкӀ учвыдзырквын рыцӀа йагъьпӀ уъапӀкътлапӀкъква шабгу джьахӀанам йтадрышвуа ацкӀыс. 30Уагъьма напӀы агвнахӀхара ахьыла йуыхъуазтын, ауи гӀашӀырсата йхъыларцӀыжв. УъапӀкътлапӀкъква рхъвыкӀ учвыдзырквын рыцӀа йагъьпӀ уъапӀкътлапӀкъква шабгу джьахӀанам йцауа ацкӀыс[+].


ХъацӀи пхӀвыси ралыцӀхра ауысла


(Мат. 19:9; Мк. 10:11-12; Лк. 16:18)

31[•]– ЙгӀашвархӀвтӀ швара: «ЗпхӀвыс йлылцӀхуа алыцӀхга швъа йпхӀвыс йлитра атахъыпӀ». 32А Сара йшвасхӀвитӀ швара йгӀаймайжьаз апхӀвыс йлылцӀхуа дзачӀвызлакӀгьи йпхӀвыс хъацӀи пхӀвыси разцӀабыргра амыгӀвхъгара дшазадицалуа[*]. ЙгӀалцӀхыз апхӀвыс дгӀазгуа дзачӀвызлакӀгьи хъацӀи пхӀвыси разцӀабыргра мыгӀвхъигитӀ.


Аныхаква руысла

33– Швара йыжвгӀатӀ апхъазаман агӀан а-Нчва ауагӀаква йшрайхӀвыз: «Швныха пшвымтшын, ЙхӀыхвиту[†] ныха злайзышвхӀваз зымгӀва швырхъйа». 34А Сара йшвасхӀвитӀ: ныха швымхӀван йара. АжвгӀванд ахьызлагьи ныха швымхӀван, йауа швхӀвузтын а-Нчва йчӀварта ауаъа йаъапӀ[+]. 35Адгьыл ахьызлагьи ныха швымхӀван, йауа швхӀвузтын адгьыл Ауи йщапӀквыргылыртапӀ. Иерусалим ахьызлагьи ныха швымхӀван, йауа швхӀвузтын ауи ЗымгӀвархъада дудздза йыкъалапӀ. 36Ухъа ахьызлагьи ныха уымхӀван, йауа ухӀвузтын хъвыц заджвыкӀгьи уара шкӀвокӀвата йа квайчӀвата йгьузычпушым. 37Швара «швщта» цӀабыргыта «йщтазтӀ», «швмомогьи» цӀабыргыта «ймомозтӀ». Ауи йгӀацылуа зымгӀва ачвгьахагӀвы[*] йчӀвыпӀ.


Ащахахра ауысла


(Лк. 6:29-30)

38[•]– Швара йыжвгӀатӀ а-Нчва йхӀваз: «Уыла зкӀуа йыла кӀых, упыц зкӀуа йпыц кӀых»[*]. 39Ауаса Сара йшвасхӀвитӀ швара: чвгьара узызхаз уипшӀамгылхын. Уагъьма дзамгӀва йгӀасыз анахьани удзамгӀвагьи йзынарха. 40Уас уыквихырныс йтахъыта заджвы дгӀауайдауазтын, ухъахьквцӀа чгӀвычагьи йыт ауи. 41Заджвы милякӀ[†] уйыццарныс уазадицалуазтын, уйыцца ауи гӀвмилякӀ[*]. 42ЙгӀауыхӀвауа дызлагӀауыхӀвауа йыт, псарчӀвы-хӀва йгӀауыхӀвауагьи уызыкв йзынаумырхан.


Агъачва йырзынарху абзибара


(Лк. 6:27-28, 32-36)

43– Швара йыжвгӀатӀ а-Нчва йшихӀваз: «Бзи дба йуаргвану» йгьи «Дучвымыгъха уара уагъа». 44-45Ауаса Сара швара йшвасхӀвитӀ: бзи йыжвба швара швагъачва йгьи швцӀыхъва гвымхарала йтагылу рыхъазла швныхӀва, швы-ЖвгӀванд Аба швипачва цӀабыргхара ахъазла. Ауи йунашвала амара ачвгьаквагьи абзиквагьи йгӀарыквпхитӀ, аква гӀарыквйырквитӀ йцӀабыргугьи йцӀабыргымгьи[+][+]. 46Бзи швызбауа бзи дыжвбахуазтын йачӀвыйа ауи ахъазла ртшхъвагата йшвквнагу швара? Йара ауи гьакӀвымма йырчпауа ашвахчӀвква ргӀазкӀкӀыгӀвчвагьи?[*] 47Швара шващчвагӀвацаква сальам рашвхуазтын, йачӀвыйа ауи йгӀанымшаскӀва йалу? Амаджьусиквагьи йара ауи гьрымчпума? 48Ауи йгӀалцӀла швы-ЖвгӀванд Аба швйапшта шваргьи зымгӀвалагьи швнардзазтӀ[+].

### 6


АрыцхӀачва рцхърагӀара ауысла

1– Швгватшнызла, швыгӀвцӀабыргыра дшвырбарныс йгӀалшвмыркӀькӀьын. Ауи акӀвмызтын а-ЖвгӀванд[†] Аба йахьыла швара ртшхъвагакӀгьи гьгӀашвадзушым. 2АрыцхӀачва факърахъвыша анрутуа зымгӀвагьи йрауымхӀвын, асинагогакви аурамкви рпны ачвалатшычпагӀвчва йдыртшхъварныс ахъазла йшырчпауа апшта. ЙшвасхӀвитӀ ацӀабырг: ауат дара рыртшхъвага гӀарайдзахьатӀ[+]. 3Уара арыцхӀачва уанырцхърагӀауа, ауи ауаса йчпа уарма напӀы йшамдыруаш апшта уагъьма напӀы йачпауа, 4уара уцхърагӀара мадзазтӀ. Ауи асхъан мадзата йырчпауагьи збауа уара у-Аба артшхъвага гӀауквнайыргуштӀ.


НыхӀвара


(Мк. 11:25-26; Лк. 11:2-4)

5[•]– Швара шванныхӀвауа ачвалатшычпагӀвчва шврампшхан, ауат бзи йырбитӀ асинагогакви аурамхъакви рпны йгылата зымгӀвагьи йшырбуш апшта йныхӀварныс. АцӀабырг швасхӀвитӀ: ауат дара рыртшхъвага гӀарадзахьатӀ[+]. 6Уара уанныхӀвауа апещ унашылта ашвгьи аркӀы, уйызныхӀва уы-ЖвгӀванд Аба, уыла дамбауата уара йуыцу. Ауи асхъан мадзата йырчпауагьи збауа уара у-Аба артшхъвага гӀауквнайыргуштӀ. 7ШванныхӀвауа ажва мцыра щарда швымхӀван, ажва щарда ъархӀвауа йгӀалцӀла йырхӀвауа а-Нчва[†] йгӀушта йхъвыцуа амаджьусиква шврапшта. 8Ауат шврампшхан, швара шв-Аба швйымхӀваскӀвагьи швыззыбжу йдыритӀ.

9А швара араса швныхӀва:

ХӀ-Аба ажвгӀванд апны йаъу!
ЦкьазтӀ[†] Уара уыхьыз.
10ЙгӀайыргӀатӀ Уара у-Хъа́ра,
ажвгӀванд апны йшаъу апшта,
йаъазтӀ адгьыл апынгьи Уара угвапхара[+].
11ЙгӀахӀыт уахьчӀва йхӀымазара атахъу хӀрызкъы.
12ЙхӀзыргӀва хӀара хӀпсарчӀвква,
хӀпсарчӀвква зкву йшрызхӀыргӀвауа апшта.
13ХӀалауымган хӀара архъвыхра[*],
ауаса ачвгьахагӀвы[*] хӀичвыхча хӀара.[*][+]

14Йауа швхӀварыквын 1швара ауагӀаква рмыгӀвхъгараква рызшвыргӀварыквын, швара швы-ЖвгӀванд Абагьи швара йшвзиргӀвуштӀ. 15Ауаса швара ауагӀаква йрызшвмыргӀвузтын, швара шв-Абагьи швмыгӀвхъгараква гьшвзиргӀвушым[+].


Аурычра ауысла

16– Шванурычуа асхъан швлактаква хъващыта швнымкъван, йшурычуа зквпшырала йгӀазырбарныс зтахъу ачвалатшычпагӀвчва шврампшхан. АцӀабырг швасхӀвитӀ швара: ауат рыртшхъвага гӀарадзахьатӀ. 17-18А уара уанурычуа тшыджвджва, ухъагьи ахьщчӀвы ахьыщ, уара ушурычуа ауагӀаква гвы шарымтуаш апшта. Уыла дамбауата йуыцу уы-ЖвгӀванд Аба йхъазы йдырыргӀатӀ ауи, ауи асхъан Ауи йыртшхъвага гӀауадзуштӀ уара, мадзата йырчпауагьи Ауи йбитӀщтӀ.


Абайара ауысла


(Лк. 11:34-36; 12:33-34; 16:13)

19[•]– Байара швмырхӀан адгьыл апны, араъа ауи дыргвымхитӀ ахӀвыни ажьагацари, агъыччва йрылшуштӀ швтдзы йыгӀвну джвылыргарныс. 20Ауаса байара швырхӀа ажвгӀвандква рпны, араъа ауи ахӀвынгьи ажьагацарагьи йгьырзыргвымхушым, агъыччвагьи араъа йгӀайта ауи ргъычныс гьрылшушым[+]. 21Убайара ъану угвгьи аъазлуштӀ.


АъапӀкътлапӀкъква рлашара

22– Ала аъапӀкътлапӀкъква шабгу йрымзапӀ. Уылапш цкьазтын[*], уъапӀкътлапӀкъква шабгугьи лашарала йырчвызлуштӀ. 23Ауаса уылапш хъващызтын[*], уъапӀкътлапӀкъква шабгу лащцарала йырчвызлуштӀ. Уара йуылу алашара лащцаразтын, йшпаъазлара атахъыйа алащцара!

24Аджвгьи йгьйылшум гӀвпшвымачва дрызлыгныс. Йа аджв дичвымыгъхуштӀ ауи, анахьани бзи дибуштӀ, йа аджв дйызцӀабыргхуштӀ, анахьани йхъа дгьачвайщушым. Швара йгьшвылшушым йара гӀамтакӀ ауацӀа а-Нчвагьи абайарагьи шврызлыгныс[+].


АйгвыгӀври агвыргӀви


(Лк. 12:22-31)

25– Ауи йгӀалцӀла Сара йшвасхӀвитӀ швара: швахъымгвыргӀван швара швбзазара, йшвфарыйа йа йшвыжвырйа-хӀва, йа швъапӀкътлапӀкъква-хӀва, йшвшвышвцӀарйа-хӀва. Щта абзазара арызкъы ацкӀыс йгьхъадамма, аъапӀкътлапӀкъквагьи ачгӀвыча ацкӀыс йгьхъадамма? 26Швырпшы апссгӀачӀвква: ауат йгькӀапсум, йгьгӀацӀаргахуам, атшыгӀвращтӀацӀарта апны йгьгӀазыркӀкӀыхуам, ауаса швара швы-ЖвгӀванд Аба ауат йырчитӀ. Щта швара швыхв апссгӀачӀвква рыхв ацкӀыс йгьдууыма[+]? 27ДзачӀвыйа швара дшвыуата зхъа йахъгвыргӀвата зынцӀра сахӀат заджвыкӀла ауырата йыззычпуш?[*]

28-29ШвахъгвыргӀвара затахъыйа ачгӀвыча? Швазхъвыц архъа лилияква шгӀайуа. Ауат йгьынхум йгьи йгьхыхум, ауаса йшвасхӀвитӀ швара йара Сольман ауи аъара дшыгӀв дууызгьи ауат рыуа закӀы апшта тшгьимгӀвычатӀ. 30Ауаса уахьчӀва йаъу, уачӀвы ахӀакв йтадрышвхуаш архъа хӀвра араса йызгӀвычауа а-Нчва швгьимгӀвычушма Ауи шваргьи, амачӀхъацӀагӀвчва[+]? 31Ауи йгӀалцӀла швымгвыргӀван йгьи швазымцӀгӀан: «ЙачӀвыйа йхӀфуш хӀара?» йа «ЙачӀвыйа йхӀыжвуаш хӀара?» йа «ЙачӀвыйа йхӀшвыхӀцӀуш хӀара?» – хӀва. 32Щта амаджьусиква зызхъвыцуа ауатгӀваца ракӀвпӀ, ауаса швы-ЖвгӀванд Аба йдыритӀ ауат зымгӀва швара швшырзыбжу. 33ЗымгӀва йрапхъата швырзыпшгӀа а-Нчва й-Хъа́ри Ауи йцӀабыргыри, ауат зымгӀва шваргьи Ауи йгӀашвитуаштӀ. 34Ауи йгӀалцӀла швахъымгвыргӀван уачӀвы амш, уачӀвы амш йара ахъа йахъгвыргӀвапӀ. Мшипхьадза йазынахъитӀ йара агвыргӀваква.

### 7


Датша зджьакӀы рырджьара ауысла


(Лк. 6:37-38, 41-42)

1[•]Иисус дчважваркӀвун:

– АуагӀаква швмырджьан шваргьи а-Нчва[†] швшимырджьуш апшта. 2Анахьанат шшвырджьауа апшта, шваргьи а-Нчва швйырджьуштӀ, ауи апны швага-загата йшвыму аъара шваргьи швага-зага швызгӀайауаштӀ. 3ЙачӀвыйа уаща йыла йыцӀу ахъвыц хвыц узапшуа, уара уыла йыцӀу акды зуымбауа? 4Йшпауылшуш уара уаща йаухӀвныс: «Уыла йыцӀу ахъвыц гӀацӀсрых»-хӀва, уара йучӀву уыла акды шыцӀу? 5АчвалатшычпагӀв, апхъапхъа уара йучӀву уыла акды гӀацӀх, уадыргӀвана уара йубуштӀ уаща йыла йыцӀу ахъвыц гӀацӀхра шатахъу.

6Йцкьу алаква́ йрышвымтын, ауи акӀвмызтын ауат швыквгӀацапахпӀта швашӀрыжвжвапӀ. Швналькъвыт-нальмасквагьи ахӀваква рпахь йкӀашвымпсан, ахӀваква ауат рщапӀквала йыргвычӀуштӀ[+].


Айрышра ауысла


(Лк. 6:31; 11:9-13)

7[•]– ШвахӀвата – а-Нчва йгӀашвитуаштӀ, швпшгӀата – йгӀашвауаштӀ, ашв шваста – а-Нчва йшвзагӀайтӀуаштӀ. 8Йауа швхӀвузтын йахӀвауа дзачӀвызлакӀгьи а-Нчва йгӀайыйтитӀ, йпшгӀауагьи йгӀайауитӀ, ашв йасуагьи а-Нчва ашв йзагӀайтӀитӀ[+]. 9Дшвылума швара ауи апш гӀвычӀвгӀвыс чӀахъва йахӀвауа зпа ахӀахъв йызтуа? 10АщтанчӀв йызтуашда зпа ауи апслачва гӀасышвт-хӀва данахӀвауа? 11Швара ачвгьара аншвылу асогӀа бзиква швсабиква йрышвтныс швылшузтын, а-ЖвгӀванд[†] Абагьи бзира гӀасыт-хӀва йгӀайыхӀвауа йыйтитӀ![+] 12Ауи йгӀалцӀла ауагӀаква зымгӀвалагьи йшшвзаъазлара швтахъу апшта швырзаъазла. Ауи акӀвпӀ йгӀарныцӀуа а-Хабзагьи[†] А-ПигӀамбарква р-ГӀвыраквагьи![+]


Гвашв тшва


(Лк. 13:24)

13[•]– Агвашв тшвала швтшкӀарал. АдзгӀа уаззырцауа амгӀва гъагъапӀта, агвашв хвитта уалатшкӀаралитӀта, щардагӀвы ауи амгӀва йалацитӀ. 14Ауаса абзазара уаззырцауа агвашви амгӀви тшвапӀ, ауат гӀазауа мачӀыгӀвпӀ.


АцӀла ашвырквала йырдыритӀ


(Лк. 6:43-44)

15[•]– Тшырчвышвхча амцпигӀамбарква. Ауат ауасчваква рхъарпата йшвызгӀайитӀ швара, ауат руацӀаквала жьыхьра злам квыджьмапӀ[+]. 16Ауат ршвырквала йыжвдыруаштӀ швара. Апыжвмгъы ажь гӀашӀырхума, йа атшымыгъ алахӀа гӀашӀырхума?[*] 17АцӀла бзи швыр бзи гӀашӀалитӀ, ацӀла чмазагӀвы швыр гвымха гӀашӀалитӀ[+]. 18АцӀла згӀвада швыр гвымха гӀашӀалныс гьалшум, ацӀла чмазагӀвы швыр бзи гӀашӀалныс гьалшум. 19Швыр бзи гӀазшӀамылуа цӀлипхьадза йпыркъитӀта амца йаквдрышвитӀ[+]. 20Ауи акӀвпӀта ауат ршвырквала йыжвдыритӀ швара.

21«ЙхӀыхвиту,[†] ЙхӀыхвиту»-хӀва йгӀасазхӀвлакӀгьи Сара а-ЖвгӀванд а-Хъа́ра дгьалалуашым, ауи йалалуаш Сара сы-ЖвгӀванд Аба йгвапхара зырхъйауа йакӀвпӀ. 22Ауи Атшын Сара щардагӀвы йгӀасархӀвуаштӀ: «ЙхӀыхвиту, ЙхӀыхвиту, Уара уыхьызла упигӀамбар ажваква гьхӀымхӀвузма хӀара, аджьын квайчӀваква Уара уыхьызла ауагӀаква йгьгӀарылхӀымцузма хӀара йгьи гӀальаматра щарда гьхӀымчпузма?»[+] 23Ауаса ауи асхъан Сара ауат джьауапта йрыстуаштӀ: «Сара зынгьи швгьзымдыруазтӀ швара, швскъвыцӀ ауахь Сара, хабзамыгӀвхъгара гӀанзыршауа!»[+]


ГӀвщатакӀ


(Лк. 6:47-49)

24[•]– Арат Сара сажваква йрыздзыргӀвыта ауат йгӀарныцӀуа зырхъйауа зтдзы ахӀахъв йыквзыргылыз агӀвычӀвгӀвыс уасаражв дишӀырпшы йауаштӀ. 25Аква гӀаджвыквылтӀ, адзыгӀвква рдзыщтраква йгӀархъычӀватӀ, апшаква гӀасын ауи атдзы йгӀагвыквстӀ, ауаса ауи гӀащаквхатӀ, йауа швхӀвузтын ауи ахӀахъв ахъахь йыруыхватӀ. 26Ауаса арат Сара сажваква йрыздзыргӀвыта ауат йгӀарныцӀуа змырхъйауагьи зтдзы апхартшахъва йыквзыргылыз алага дишӀырпшы йауаштӀ. 27Аква гӀаджвыквылтӀ, адзыгӀвква рдзыщтраква йгӀархъычӀватӀ, апшаква гӀасын ауи атдзы йгӀагвыквстӀ, йгьгӀащаквымхатӀ ауи, быжь дудздза ахъыцӀуа йалагӀврытӀ.

28-29Иисус йчважвара даналга, ауагӀа жвпӀара йджьарщун Ауи йарыпхьара, йауа швхӀвузтын хъгал зму йапшта йайрыпхьун Ауи ауат, а-Хабза арыпхьагӀв[†] дгьйапшымызтӀ[+].

### 8


АгӀвшӀыпс йырбзихахра


(Мк. 1:40-44; Лк. 5:12-14)

1[•]Иисус абыхъв дангӀакӀнылх, Ауи йцӀыхъва йтагылтӀ ауагӀа жвпӀара. 2Ауаъа Ауи дгӀайыдгылтӀ гӀвычӀвгӀвыс гӀвшӀыпскӀ,[†] квырмыш ду гӀайзичпан йгӀайайхӀвтӀ:

– ЗпӀатӀу дуу, йутахъхарыквын, Уара йуылшуштӀ сара сурыцкьарныс.

3Иисус йнапӀы йраутӀ ауи дихьысын йхӀватӀ:

– ЙстахъыпӀ, уцкьаха!

ЛахъвгӀахъасракӀла агӀвшӀыпс дцкьахахтӀ. 4Ауаъа Иисус ауи йайхӀвтӀ:

– Ари ауыс заджвгьи йауымхӀвын, ауаса аджьут шогьан[†][*] тшйырбата, Муса унашва шичпаз апшта укъвырманыпха согӀата йга. Абауаса уара убзихахра ауагӀа аквшахӀатхуштӀ[+].


Ацентурион йазхъацӀара


(Лк. 7:1-10; Лк. 13:28-29)

5[•]Иисус Капернаум дангӀай, Ауи центурионкӀ[†][*] дгӀайыдгылын дицхърагӀарныс дгӀайыхӀватӀ.

6– ЗпӀатӀу дуу, – йхӀватӀ ауи, – слыг дпкъыуата гӀазаб ду йбауа хӀпны дщтӀапӀ.

7Иисус ауи джьауап йыйттӀ:

– ЙбзипӀ, Сара снайпӀта ауи дсырбзихахпӀ.

8Ацентурион Иисус йхӀваз дгьадымгылтӀ:

– ЗпӀатӀу дуу, йгьсквнагам сара Уара спны унашылныс. Ажва заджвыкӀ хӀвата слыг дбзихахуаштӀ. 9Йара саргьи зунашва саздзыргӀвуа аъапӀ, сунашва йаздзыргӀвуа айсыгӀвчвагьи сымапӀ. «Уца!» – хӀва йасхӀвитӀ сара азаджв – йаргьи дцитӀ, «УгӀай!» – хӀва йасхӀвитӀ датша заджвы – йаргьи дгӀайитӀ. «Ари чпа!» – хӀва слыг йасхӀвитӀ – йаргьи йчпитӀ.

10Иисус ауи анигӀа йджьайщан Йара йцӀыхъвала йгӀайуаз йрайхӀвтӀ:

– АцӀабырг швасхӀвитӀ швара Израиль апынгьи Сара ауи апш азхъацӀара мчы сшанымйас[+]. 11ЙшвасхӀвитӀ швара анахьанат ауагӀаква йрыуу щардагӀвы амарагӀацӀцӀырталагьи амараташварталагьи йгӀатыцӀта йшгӀайуаш, а-ЖвгӀванд а-Хъа́ра апны Ибрахим, ИсхӀакъ йгьи Йакъвып йрыцта ачаражвра йшалазлуш[+]. 12А-Хъа́ра апачвагьи а-Нчва[†] алащцара йылайрышвуаштӀ, ауаъа ауат йагвынкьуа йчӀвыуаштӀ, рпыцква ашӀшӀа-хӀва йабадрыфуаштӀ[+].

13Иисусгьи ацентурион йайхӀвтӀ:

– Уца! УазхъацӀара йаквнагу гӀауадзуштӀ.

Йара ауаъа зынла алыг дбзихахтӀ[+].


АчымазагӀвква рырбзихахра


(Мк. 1:29-34; Лк. 4:38-41)

14[•]Петр йпны данца, Иисус йбатӀ ауи йанхъва ашыра-блыра далата дшщтӀу. 15Иисус ауи лнапӀы данахьыс, ашыра-блыра лылцӀхтӀ, дгӀагылын Ауи йыхъазла айшва хъылгӀвауа далагатӀ[+]. 16Йанхъвла аджьын квайчӀваква гӀазуацӀалыз уагӀа щардагӀв Иисус йызгӀардтӀ. 17АпигӀамбар ЙышгӀайхӀу йажваква цӀабыргхатӀ ауаъа: «ХӀцрыхъква найахвтӀ Ауи йгьи хӀызгӀваква йгатӀ».


Иисус йыщтацагӀвчва


(Лк. 9:57-60)

18[•]Иисус йгьагьара ауагӀа жвпӀара шгӀайыззаз аниба, йапхьагӀвчва унашва рзичпатӀ агвал ауахьауи атшпыла йырныс[+]. 19Ауаъа Ауи а-Хабза арыпхьагӀвкӀ[†] дгӀайыдгылын йхӀватӀ:

– АрыпхьагӀв, Уара уъацалакӀгьи суыщтанайуаштӀ.

20Иисус джьауап айтхтӀ:

– Абагаква гӀвара рымапӀ, апссгӀачӀвквагьи гӀвара рымапӀ, ГӀвычӀвгӀвыс Па[†][*] хъадкӀыларта гьйымам.

21Ауи йапхьагӀвчва дрыуата датша заджвы йхӀватӀ:

– ЗпӀатӀу дуу, сарыхвит апхъапхъа сцата саба дыцӀасцӀарныс[*].

22Ауаса Иисус ауи джьауап йыйтхтӀ:

– УсыщтагӀай, апсчва дара-дара йыцӀарцӀаргӀатӀ рпсчваква.


Иисус апшачвгьа щаквикӀитӀ


(Мк. 4:36-41; Лк. 8:22-25)

23[•]Иисус акӀьанджьа даквчӀватӀ, Ауи йыцта йапхьагӀвчвагьи акӀьанджьа йаквчӀватӀ. 24Зынла агвал апны пшачвгьакӀ тшгӀащтӀнахын, атолкъвынква акӀьанджьа йгӀагвыквылтӀ. Ауи агӀамта Иисус дычван. 25АпхьагӀвчва Ауи дгӀадыршӀыхан йархӀвтӀ:

– ЗпӀатӀу дуу, хӀгӀахча хӀара! ХӀара хӀаладзитӀ!

26Иисус джьауап айтхтӀ:

– АмачӀхъацӀагӀвчва, йачӀвыйа швызшвауа швара?

Ауаъа Ауи дгӀагылтӀ апшачвгьагьи атолкъвынквагьи ажвала йашӀайрысын зымгӀва дауышвахатӀ[+]. 27АпхьагӀвчва йджьарщауа йазцӀгӀун:

– ДзачӀвыйа Ауи, апшагьи атолкъвынквагьи араса йзыздзыргӀвуа?


Иисус аджьын квайчӀваква ахӀва хӀвыча йрылайцитӀ


(Мк. 5:1-17; Лк. 8:26-37)

28[•]Иисус агвал анахьани атшпы, Гадара адгьыл даннадза, адамраква[*] йгӀартыцӀын аджьын квайчӀваква гӀазлалыз гӀвыджь гӀайпылтӀ. Ауат ауи аъара йчвгьанта, ауи амгӀва йалацарныс заджвгьи гвы гьизымчпузтӀ.

29– ЙачӀвыйа йхӀзутахъу хӀара, а-Нчва й-Па? – йгӀацӀрытӀ ауат. – АпӀатла йгылу намдзаскӀва угӀайма Уара гӀазаб хӀуырбарныс[+]?

30Ауат йырчвыхъарамкӀва ахӀвахчагӀвчва хӀва хӀвыча дукӀ дырхӀвуан. 31Аджьын квайчӀваква Иисус йыхӀватӀ:

– АгӀвычӀвгӀвысква хӀрылуцузтын анат ахӀва хӀвыча хӀрылажь.

32Иисус йрайхӀвтӀ ауат:

– Швца!

АгӀвычӀвгӀвысква йгӀарылцӀын аджьын квайчӀваква ахӀваква йрылалтӀ. АхӀвыча зымгӀва агъьал тштарпсан агвал йалапӀлатӀ, араъа ауат адзы йахъватштӀ. 33АхӀвахчагӀвчвагьи гӀврала акъала йцан аджьын квайчӀваква гӀазлалыз йрызнийызгьи алата йгӀаншаз зымгӀва ауагӀа йрархӀвтӀ. 34Ауаъа акъала абзазагӀвчва зымгӀва Иисус йгӀайпылтӀ, Ауи данырба йгӀайыхӀватӀ рышта дтыцӀхныс[+].

### 9


Иисус апкъыуа дйырбзихитӀ йгьи ауи йыгвнахӀква йзиргӀвитӀ


(Мк. 2:3-12; Лк. 5:18-26)

1[•]Иисус акӀьанджьа даквчӀвахтӀ, агвал анахьани ахъатала дырхын Йара йыкъала[*] дхъынхӀвыхтӀ[+]. 2ПкъыуакӀ аргваджа дыквта уагӀаквакӀ Ауи дйызгӀаргтӀ. Иисус ауат разхъацӀара аниба, апкъыуа йайхӀвтӀ:

– Уымшван, Сара спа, Сара йуызсыргӀвитӀ уара уыгвнахӀква![+]

3Ауаъа а-Хабза арыпхьагӀвчваквакӀ[†] араса ргвы йгӀанагтӀ: «ДгӀасхитӀщтӀ Ауи!»[+]

4Ауат ргвы йгӀанагуаз здыруаз Иисус йхӀватӀ:

– Арат йрапшу ахъвыцра гвымхаква швгвы йызтайа швара? 5РыцӀа ймайрайа йухӀварныс: «ЙуызсыргӀвитӀ уара уыгвнахӀква» йа: «УгӀагылта уныкъва»? 6Ауаса швара йыжвдырныс ахъазла ГӀвычӀвгӀвыс Па[†] адгьыл апны хвитнагӀа шйыму агвнахӀква йыргӀварныс…

Ауаъа Ауи апкъыуа тшизынайырхатӀ:

– УгӀагыл, уаргваджагьи нахвта упны уцах.

7АгӀвычӀвгӀвыс дгӀагылын йпны дцахтӀ. 8АуагӀаква йырбаз хвду азырбатӀ йгьи йаршватӀ, ауи апш хъгал ауагӀаква йгӀарызтыз а-Нчва[†] ддыртшхъвауа йалагатӀ.


Иисус Матай йпны агвнахӀчква щыбжьан дрыцчитӀ


(Мк. 2:14-17; Лк. 5:27-32)

9[•]Иисус ауаъа дангӀайхуаз, ашвахчӀв азкӀкӀырта йчӀваз, Матай зхьзыз агӀвычӀвгӀвыс дибатӀ.

– СцӀыхъва утагылта унай, – хӀва йайхӀвтӀ ауи Иисус.

Ауахьауи дгӀагылын Ауи йцӀыхъва дгӀатагылтӀ. 10УацӀыхъван Иисус Матай йпны айшва дчарныс данадзхъачӀваз, ауаъа апны йгӀайззатӀ швахчӀвгӀазкӀкӀгӀвыти[†] датша гвнахӀчыти щардагӀвы. 11Афарисейква ауи анырба, Иисус йапхьагӀвчва йырцӀгӀатӀ:

– ЙачӀвыйа шв-АрыпхьагӀв ашвахчӀв азкӀкӀыгӀвчви агвнахӀчкви дызрыцчауа[+]?

12Иисус ауи анигӀа йхӀватӀ:

– ЙызгӀвадакву гьракӀвым айъазагӀв дызтахъу, ачымазагӀвква ракӀвпӀ. 13Швапшы апхъапхъа арат ажваква йгӀарныцӀуа гӀашвгвынгӀвныс: «Алпха акӀвпӀ йстахъу, акъвырман гьакӀвым». АгӀвычӀвгӀвыс цӀабыргква гӀазшӀыстныс гьакӀвым сызгӀайыз, агвнахӀчква гӀазшӀыстныс акӀвпӀ[+].


Иисус аурычра ауысла йгӀайцӀгӀитӀ


(Мк. 2:18-22; Лк. 5:33-38)

14[•]УадыргӀвана ЙахӀйа йапхьагӀвчва гӀайын йазцӀгӀатӀ:

– ЙачӀвыйа хӀари афарисейкви хӀзурычуа, Уара уапхьагӀвчва змурычуа[+]?

15Иисус ауат джьауап риттӀ:

– Атацанадылра апны асасчва нашхыйахарныс йауашма ауат пхӀвыс дгӀазгыз данрыцу? Ауаса йгӀадзуштӀ агӀамта пхӀвыс дгӀазгыз ауат даныркъвырдуш, абарауи агӀан ауат урычуаштӀ[*][+]. 16Заджвгьи асхъа шӀыцла ачгӀвычажв гьквирышвуам: ауи ацӀалуаштӀта акӀынхӀара рахӀагьи йдухуштӀ. 17Заджвгьи ачагӀыр шӀа агъьашажвква йгьыртайчвум, ауи акӀвмызтын агъьашаква акъвжвуштӀта ачагӀыр шӀа гӀатычӀвуштӀ, агъьашаквагьи закӀгьи йгьахъвахуашым. Момо, ачагӀыр шӀа агъьаша шӀыцква йыртарчвитӀ, ауи агӀан ачагӀыр шӀагьи агъьашаквагьи абгазлуштӀ.


АунашвачпагӀв йпхӀи апхӀвыс чмазагӀви


(Мк. 5:22-43; Лк. 8:41-56)

18[•]Иисус данчважваркӀвуз унашвачпагӀвкӀ Ауи дгӀайыдгылтӀ. Ауи Иисус квырмыш гӀайзичпан йхӀватӀ:

– СпхӀа йара уыжвжвы дпсытӀ, ауаса Уара унайта ауи унапӀы лыквуцӀарквын дгӀабзагылхуаштӀ.

19Иисус дгӀагылын ауи дйыццатӀ. АпхьагӀвчвагьи ауат рцӀыхъва йтагылата йцатӀ. 20Ауи агӀамта жвыгӀвсквша руацӀа ащагӀайра гӀазаб знарбуз пхӀвыскӀ Иисус йыщтахьла дгӀайыдгылын Ауи йчгӀвыча ашӀачв йацрахӀваз ачокъв дахьыстӀ[*]. 21Ауи лгвы йгӀанагуан: «Ауи йчгӀвыча сахьысгӀвацарыквын сбзихахуаштӀ». 22Иисус дгӀацапшын ауи дибатӀ.

– Бымшван, Сара спхӀа, – йхӀватӀ Ауи, – бара базхъацӀара барбзихатӀ бара.

Ауи алахъвгӀахъасра апхӀвыс дбзихахтӀ[+].

23-24Иисус аунашвачпагӀв йтдзы дтшкӀаралта апхӀвыспачкӀвын лыцӀацӀара йазгӀадрайгваз акӀыжкӀыжчкви згвы зымахь йалаз ауагӀа жвпӀари аниба, Ауи йхӀватӀ:

– ШвтшкӀарыцӀ, апхӀвыспачкӀвын дгьымпсытӀ, дычвапӀ.

Ауаса ауат Ауи ахъаз йгӀайайхъыччатӀ. 25ЙшаъазлакӀгьи ауагӀа жвпӀара антшкӀарырщт, Иисус апещ днашылын апхӀвыспачкӀвын лнапӀы йкӀытӀ, ларгьи дгӀагылтӀ[+]. 26Ауи ахабар агьагьара шабгазла йгатӀ.


АгӀвлашвчва рырбзихахра

27Иисус ауаъа дангӀаджвылцӀх, Ауи йыщтагӀайтӀ гӀвлашвчва йцӀыруа:

– ХӀрыцхӀаща хӀара, Дауыт[†] й-Па![*][+]

28Ауи атдзы даннашыл, алашвква гӀайыдгылтӀ, Йаргьи ауат дырцӀгӀатӀ:

– ЙазхъашвцӀума Сара ауи шсзычпуш?

– Щта, ЗпӀатӀу дуу, – джьауап гӀартхтӀ ауат.

29Ауаъа Иисус ауат рылаква дырхьысын йхӀватӀ:

– АзхъацӀарата йшвылу йапшхаргӀатӀ швуыс[+].

30Рылаква йырбахтӀ ауат йарасахӀат. Иисус ауат багъьата йрайхӀвтӀ:

– Ари ауыс заджвгьи йшвмырдырын[+].

31Ауаса дара цан Ауи йхабар агьагьара шабгазла йдыргун.


Абзагва йырбзихахра

32Ауат джвылцӀхныс йахамдзаскӀва Иисус йпны дгӀардтӀ аджьын квайчӀва дгӀазлалыз гӀвычӀвгӀвыс бзагвакӀ. 33Иисус ауи аджьын квайчӀва данйылица, йбзагваз агӀвычӀвгӀвыс дчважватӀ. АуагӀа жвпӀара йджьарщун:

– Израиль апны ари апш гьгӀанымшасызтӀ.

34Афарисейква йырхӀвун:

– Ауи аджьын квайчӀваква злалицауа аджьын квайчӀваква рунашвачпагӀв йымчла акӀвпӀ[+].


АцӀагахра ауысла

35Иисус акъалакви акыткви зымгӀва дгӀарыкӀвшун, асинагогаква рпны йайрыпхьун, а-ЖвгӀванд а-Хъа́ра ауысла а-Гвыргъьахъв Хабар[†] ауаз йхӀвун, згӀвати црыхъти йаъаз зымгӀва зхьуаз ауагӀаква йырбзихахуан. 36АуагӀа жвпӀара аниба, Ауи ауат рыцхӀайщатӀ, йауа ухӀварыквын уасахча дызцым ауасаква йрапшта ауат агвакъвпра йгӀалцӀла гӀазаб рхътшатӀ йгьи цхърагӀара гьрымамызтӀ. 37Ауи йапхьагӀвчва йрайхӀвуан:

– ЙгӀацӀагахра атахъу щардапӀ, ауаса анхагӀвчва мачӀыгӀвпӀ. 38Ауи йгӀалцӀла ацӀагахра а-Пшвыма швйыхӀва Ауи йынхагӀвчва Йара йацӀагахра йазищтийырныс[+].

### 10


Иисус ажвыгӀвыгӀв апхьагӀвчва рыхъвда йыквицӀаз


(Мк. 3:15-19; Лк. 6:14-16; Руыс. 1:13)

1[•]Иисус йжвыгӀвыгӀв апхьагӀвчва гӀазшӀитын, ауат айрыхвиттӀ ачымазагӀвква аджьын квайчӀваква рылырцарныс, рзгӀвакви рцрыхъкви зымгӀва дырбзихарныс. 2Абар ажвыгӀвыгӀв апостолчва[†] рыхьызква: ЩамгӀвын, Петр-хӀва йызпхьуз, ауи йаща Андрей, Забыт йпа Йакъвып, ауи йаща ЙохӀан, 3-4Филип йгьи Бартоломей, Тама йгьи ашвахчӀвква ргӀазкӀкӀгӀвы Матай, ХӀалфай йпа Йакъвып йгьи Тадай, ЩамгӀвын Кананит[*] йгьи ЙахӀуда Искариот[*] (уацӀыхъван Ауи йайжьаз).


Иисус ажвыгӀвыгӀв апхьагӀвчва акъвырльыкъвхара йадиргылитӀ


(Мк. 6:7-11; Лк. 9:2-5; 10:4-12)

5Ауат ажвыгӀвыгӀв Иисус йщтитӀ ари йапшу аунашваква рзичпан:

– Амаджьусиква рпны швымцан, шомрон[†] къалакӀгьи швтамлын. 6Швца зымгӀва йрапхъата йгӀващаз Израиль руасаква рпны[+]. 7Швцата йрылашвхӀва: «А-ЖвгӀванд а-Хъа́ра гӀаргванхахьатӀ!»[+] 8Йшвырбзихах ачымазагӀвква, апсчва гӀабзашвыргылх, агӀвшӀыпсква шврыцкьа, аджьын квайчӀваква рылшвца. Швара хвыдъа йгӀашвадзатӀ, шваргьи хвыдъа йрышвт[+]. 9-10Швахчатараква йыртата йшвыцнашвмахвын швара хьапщгьи, рызнагьи, гӀвагьи, йшвыцнашвмахвын мгӀва шваныквылуа артмакъгьи, чгӀвыча чӀыдагьи, асандальквагьи, лабагьи, йауа швхӀвузтын анхагӀвы йфуш гӀайквнадыргитӀ.

11ШвъатанагалакӀгьи къалазтынгьи кытызтынгьи хвы зму гӀвычӀвгӀвыскӀ дгӀашваута швджвыквылхынцӀкӀьара ауи йпны шваъазла. 12Атдзы шваннашылуа ауи йыгӀвну зымгӀва мамыр шырзышвтахъу рашвхӀв. 13Атдзы йаквнагата йгӀацӀцӀуазтын швныхӀва-ныпхьа[*] ауи йацызлуштӀ, йаквнагамкӀва йгӀацӀцӀуазтын – йгьацызлушым. 14АджвырагӀв швимрайгвузтын, йа шважваква дырзымдзыргӀвуазтын, швщапӀква йыркӀну асаба ркӀыншвырпӀла ауи атдзы швангӀаджвылцӀхуа, йа акъала швангӀатыцӀхуа[*][+]. 15АцӀабырг швасхӀвитӀ швара: АхӀаквымхара Амш[†] апны Сыдоми Гоморри[*] руыс рыцӀа ймайразлуштӀ ауи акъала ауыс ацкӀыс.


Иисус йапхьагӀвчва рцӀыхъва гвымхарала йангӀатагылуаш йазирыхӀазыритӀ


(Мк. 13:11-13; Лк. 21:12-19)

16[•]Абар, Сара швара шврылазжьитӀ ауасаква рапшта ашвагала. Ауи йгӀалцӀла ащтанчӀвква рапшта швуасаражвха, ахӀвыхӀвква рапшта швхыйаха[+]. 17Шврызсакъха ауагӀаква, ауат швара ахӀаквымхарта швдырцуштӀ, рсинагогаква рпны швара швырбкъуштӀ. 18Сара схъкъьачӀвыла швара швдырцуштӀ аунашвачпагӀвчви апаштыхӀкви рпны. Ауати амаджьусикви рпахь Сара ажва бзиквала швсыквчважвуштӀ[+]. 19-20АхӀаквымхарта швандырцара йшшвхӀвуши йшвхӀвуши швырхъымгвыргӀван. Ауи асахӀат йшвхӀвуш швымазлуштӀ швара, ауи агӀан йчважвуш швара гьшвакӀвым, шв-Аба й-Псы[†] дчважвуштӀ швара дшвылата.

21Аща йаща дйайжьуштӀ, аба – йгӀари, апсра йахъвырчӀвуаштӀ ауат зайжьуш. Йара ауи акӀвпӀ йырчпуш агӀариквагьи: йгӀазрийыз йырпшӀагылхуаштӀта йрайжьуштӀ[+]. 22Сара схъкъьачӀвыла зымгӀвагьи швара швырчвымыгъхуштӀ, ауаса ацӀыхъвадза ауи ззычхӀауа ахӀаквымхара а-Нчва[†] дачвихчуштӀ[+]. 23КъалакӀ апны гвымхарала швцӀыхъва йангӀатагылра, швырдата датша къалакӀ швца. АцӀабырг швасхӀвитӀ швара: Израиль акъалаква зымгӀва швгӀарыкӀвшарныс швахамдзаскӀва ГӀвычӀвгӀвыс Па[†] дгӀайуаштӀ[+].

24АпхьагӀв йарыпхьагӀв йацкӀыс дгьхӀагӀам, алыггьи дызлыгу йацкӀыс дгьхӀагӀам[+]. 25АпхьагӀв йхъа даквразхаргӀатӀ йарыпхьагӀв йгыларта дазынадзузтын, алыггьи йхъа даквразхаргӀатӀ дызлыгу йгыларта дазынадзузтын. Атдзы апшвыма БагӀал-Забул-хӀва[†][*] йыпхьузтын, ауи атдзы йыгӀвнабзазауа анахьанат рахӀагьи йайчвата йрыпхьуштӀ[+].


А-Нчва заджвыкӀ швичвшва


(Лк. 12:2-9)

26Ауи акӀвпӀта, швырчвымшван ауат. Йгьаъам йцӀаркӀыта йгӀахърымтӀыхуаш закӀгьи, йгьаъам йдрымадзата йдымраргамхуаш закӀгьи[+]. 27Сара алащцара апны швара йшвасхӀвуа, амш лашара апны йшвхӀва, швлымхӀа йгӀатаркӀыта быжьщтӀакӀыла йгӀашвархӀвуа, атдзаквква швырхвынгылта быжьдула йрылашвхӀва! 28Швырчвымшван аъапӀкътлапӀкъква зщуа, ауаса апсы ззымщуа. Швичвшва Ауи, апсгьи аъапӀкътлапӀкъквагьи угӀазцымхауа джьахӀанам йыззытарышвуа. 29Йгьрымтйума гӀвцӀискӀ гӀва жвгъайкӀла?[*] Ауаса ауат рыуа закӀгьи адгьыл йгьгӀаквшвушым швара швы-ЖвгӀванд[†] Аба йгвапхара аъамкӀва. 30Швара швхъаква хъвыцта йрыквунадзарагьи рпхьадзахьатӀ! 31Ауи йгӀалцӀла швымшван – рыцӀа швхапӀапӀ швара цӀис щарда рацкӀыс![+]

32-33ДзачӀвызлакӀгьи йхътӀыта ауагӀаква рпахь Сара тшгӀасыдызкӀылуа, ауи Саргьи Сы-ЖвгӀванд Аба йпахь тшйыдскӀылуаштӀ, ауаса ауагӀаква рпахь Сара сзымуа, ауи Саргьи Сы-ЖвгӀванд Аба йпахь дгьызуашым[+].


Иисус апхъахькӀала йаъу атшагӀвшараква дрыквчважвитӀ


(Лк. 12:51-53; 14:26-27; 17:33)

34[•]Сара адгьыл мамыр азгӀазгныс сгӀайта йшвымпхьадзан. Сара сызгӀайыз мамыр гӀазгныс гьакӀвым, гьата[*] гӀазгныс акӀвпӀ[+]. 35Сара сгӀайтӀ

«йакъвысхныс апи аби,
апхӀи ани,
атаци анхъви,
36агӀвычӀвгӀвыс йагъачвахуштӀ йтдзы йыгӀвнта йыцбзазауа».

37-38Заба йа зан Сара сацкӀыс бзи йызбауа, ауи Сара сгьиквнагам, зпа йа зпхӀа Сара сацкӀыс бзи йызбауа, ауыгьи Сара сгьиквнагам, зджьуар назахвта Сара сцӀыхъва йнатамгылуа, ауыгьи Сара сгьиквнагам[+]. 39Збзазара[*] гӀазхчауа, ауи йчвыдзуаштӀ, збзазара Сара снысла йызчвыдзуа, ауи йатаркӀвах йгӀайаухуаштӀ.


Ртшхъвага


(Мк. 9:41; Лк. 10:16; ЙохӀ. 13:20 )

40Швара швызрайгвауа, Сара сирайгвитӀ, Сара сызрайгвауа Сара СгӀазщтийыз дирайгвитӀ[+]. 41АпигӀамбар дъапигӀамбару ахъазла дызрайгвауа, ауи апигӀамбар йыртшхъвага йадзуштӀ, агӀвычӀвгӀвыс цӀабыргы дъагӀвычӀвгӀвыс цӀабыргу ахъазла дызрайгвауа, ауи агӀвычӀвгӀвыс цӀабыргы йыртшхъвага йадзуштӀ. 42Заджвы Сара сапхьагӀв ауи Сара дъасапхьагӀву йгӀалцӀла рахӀа йдзыжвга хвыцула дзы хьшвашва йыйрыжвырквын, ацӀабырг швасхӀвитӀ швара, ауи агӀвычӀвгӀвыс ртшхъвагадъа дгьгӀанхушым.

### 11

1[•]ЙжвыгӀвыгӀв апхьагӀвчва йырзынайырхаз йбжьагажваква данрылга, Иисус дджвыквылтӀ Галил акъалаква рпны йайрыпхьарныс йгьи ауазква йхӀварныс.


ЙахӀйа ДзытщгӀвы йазцӀгӀари Иисус йджьауапи


(Лк. 7:18-30)

2Анбахта йтачӀваз ЙахӀйа Христос[†] йчпауа ахабар анигӀа, йапхьагӀвчва йщтитӀ[+] 3Ауи йцӀгӀарныс:

– Уара уакӀвма йгӀайра атахъу, момкӀва датша заджвы хӀйызпшуашма?

4Иисус ауат джьауап риттӀ:

– Швцата ЙахӀйа йашвхӀвх йыжвгӀауи йыжвбауи руыс: 5алашвква рылаква йырбахитӀ, атлачаква ныкъвауа йалагахитӀ, агӀвшӀыпсква цкьахитӀ,[†] адагвква йыргӀахитӀ, апсчва гӀабзагылхитӀ йгьи арыцхӀачва быжьщтӀыхла йрылархӀвитӀ Агвыргъьахъв Хабар. 6ЙзымшырапӀ кьангьаш сызгӀазымгуаш Сара.


ЙахӀйа йуысла Иисус дызквшахӀатхаз


(Лк. 7:24-35; 16:16)

7ЙахӀйа йапхьагӀвчва анцах, Иисус ЙахӀйа йуыс ауагӀа жвпӀара йрайхӀвуа далагатӀ:

– Акъвым шванцуз йачӀвызйа швызпшуаз? Апша йаркашвуз акъамыш акӀвызма[+]? 8Щта йачӀвызйа ауаъа швцата швызпшуаз? АчгӀвыча чӀарачӀаква зшвыз агӀвычӀвгӀвыс йакӀвызма швызпшуаз? Момо, ачгӀвыча чӀарачӀаква зшвызцӀауа агӀвычӀвгӀвысква апаштыхӀ тыдзсарыйаква йрыгӀвнапӀ. 9Щта йачӀвызйа ауаъа швцата швызпшуаз? АпигӀамбар йакӀвызма? Щта, йшвасхӀвитӀ швара, апигӀамбар йацкӀыс ддууын швызпшуаз[+]. 10Ауи йакӀвпӀ йыззыргӀвыз:

«Дабар, днаупшӀазжьитӀ Уара Сара схабархӀвагӀв,
ауи йрыхӀазыруаштӀ упахьла Уара уымгӀва».

11ЙшвасхӀвитӀ швара ацӀабырг: апхӀвысква йгӀадрийыз рпны ЙахӀйа ДзытщгӀвы йацкӀыс ду дгьаъамызтӀ, ауаса а-ЖвгӀванд а-Хъа́ра апны рахӀа йхвыцдзу ауи йацкӀыс ддупӀ[+]. 12ЙахӀйа ДзытщгӀвы йымшква рпны йгӀашӀарышвта уыжвгӀандзара а-ЖвгӀванд а-Хъа́ра ласыта апхъала йнаскӀьитӀ, зымч адызгалуа ауи йзалалитӀ[*][+]. 13-14ЙахӀйа йапхъалагьи а-Хабза[†] шабгуи апигӀамбарква зымгӀви пигӀамбарра уыс нкъвыргунщтӀ, швара ауи швазыхӀазырызтын йнашвахвныс, ауи – йгӀайра атахъу апигӀамбар Ильйас йакӀвпӀ[+]. 15ЛымхӀа зму йгӀарагӀатӀ!

16Ауаса ари абанпара зшӀсырпшра дзачӀвыйа Сара? Асабиква йрапшпӀ ауат, акъьакъьара апны йчӀвата азаджв азаджв йзыцӀритӀ:

17«ХӀара швара кӀыжкӀыж хӀшвзастӀ,
а швара швгьгӀамхӀвуазтӀ;
хӀара швара джьаназ гъыбза швзыхӀхӀватӀ,
а швара швгьымнашхыйахузтӀ».

18Дабар ЙахӀйа дгӀайтӀ, дгьчум йгьи дгьыжвуам, ауат йырхӀвитӀ: «Ауи джьын квайчӀва[†] йуацӀапӀ»[+]. 19ГӀвычӀвгӀвыс Па[†] дгӀайтӀ, дчитӀ йгьи дыжвитӀ, ауат йырхӀвитӀ: «Зымгва намхъауа ачагӀырыжвыгӀв, ашвахчӀвква ргӀазкӀкӀыгӀвчви агвнахӀчкви рыгӀвза». Ауаса ауасаражвра уыспӀ йызлардыруа[+].


ЗыгвнахӀква тшырзызымдырыз акъалаква ргвыхьра


(Лк. 10:13-15)

20[•]УадыргӀвана Иисус акъалаква йырджьауа далагатӀ. Ауат рпны акӀвпӀ Ауи рыцӀа щардата гӀальаматра ъатайчпаз, ауаса ауат рыгвнахӀква тшгьырзырымдырхтӀ.

21– Гвыхьра уызгӀайтӀ, Коразим! Гвыхьра уызгӀайтӀ, Бетцаида! Тири Сидони рпны швпны йтасчпаз агӀальаматраква тасчпазарквын, ауат щарда цӀуата рыгвнахӀква тшырзырдырхуашын, чгӀвычажв ршвырцӀата рхъаква хъвасатхӀва рыквырпсушын. 22Ауаса йшвасхӀвитӀ швара: а-ХӀаквымхара Амш апны Тири Сидони руыс рыцӀа ймайразлуштӀ швара швуыс ацкӀыс[+]. 23Уаргьи, Капернаум, ажвгӀвандква рпныдза ухъаргылуашта ухъвыцума? Момо, уара джьахӀанам утадрышвуаштӀ, йауа ухӀварыквын уара упны йтарчпаз агӀальаматраква Сыдом йтарчпазарквын, ауи уахьчӀвагьи йаъазлушын. 24Ауаса швара йшвасхӀвитӀ а-ХӀаквымхара Амш апны Сыдом ауыс рыцӀа йшмайразлуш уара ууыс ацкӀыс.


Аби а-Пи


(Лк. 10:21-22)

25[•]Иисус дчважваркӀвун:

– Сара усыртшхъвитӀ Уара, Аба, ажвгӀванди адгьыли Йрыхвиту, ауасаражвкви апхьахьакви йырчвыцӀаукӀта асабипшкаква ауи ъарзагӀахъутӀыз ахъазла. 26Щта, Аба, ауи Уара йутахъын.

27Аба Сара йгӀасызхъайцӀатӀ зымгӀва. Аба йакӀвымкӀва заджвгьи а-Па дгьидырам, заджвгьи Аба дгьидырам а-Пи Аба дыззагӀахъитӀныс йтахъыта а-Па йгӀалихуи ракӀвымкӀва.

28ШвгӀай Сара спны, йгӀапсазгьи ахьанта йацӀагылу зымгӀвагьи, Сара швсыртынчуаштӀ швара. 29Сара спсынч швыквшвцӀата, швсшӀыбжьа швара, йауа швхӀвузтын сгвыла съасапӀ йгьи стӀатӀапӀ Сара, ауаъа йгӀашвауаштӀ швпсква рыхъаз атшпсщамгӀва. 30ЙшвыквсцӀауа Сара спсынч гьхьантамщтӀ, йшвыквсцӀата йыжвгауа схьанта ласыпӀщтӀ.

### 12


Христоси асабши


(Мк. 2:23-28; Лк. 6:1-5)

1[•]Ауи агӀан сабшата,[†] а-Нчва[†] йзалырхуа мшыта, Иисус атшыгӀвра ъарымхысыз архъаквала дцун. Ауи йапхьагӀвчва млащийын, ачхъаква гӀахъырчӀвауа, ауат йыртаз атшыгӀвра цыраква рфауа йалагатӀ. 2Ауаса фарисейквакӀ[†] ауи анырба, ауат Ауи йархӀвтӀ:

– УпшыстӀ! Асабшала йчпа йамуа рчпитӀ уапхьагӀвчва[*].

3Иисус ауат джьауап ритхтӀ:

– Щта швгьампхьама швара Дауыт[†] йчпаз йари йымгӀвалагӀвчви йанымлащий асхъан? 4Ауи а-Нчва йтдзы днашылын, йаргьи йуагӀаквагьи йырфа йамуашыз ачӀахъва цкьа[†][*] йфун. Ауи ачӀахъва зфаныс йахвитыз ашогьанква йырхъазын. 5Йа а-Хабза[†] апны швгьампхьама швара асабшаквала ашогьанква аныхӀварта апны йшынхауа, ауат амш ацкьара шпыртшуа, ауи ахъазла ауат шдмыркъванчауа? 6ЙшвасхӀвитӀ швара араъа дшаъу Ауи аныхӀварта ацкӀыс йдуу[+]. 7Йыжвдырзарквын швара йгӀаныцӀуа: «Алпха акӀвпӀ йстахъу, акъвырман гьакӀвым», ауи агӀан закӀгьи зльажьам гьшвмыркъванчарызтӀ. 8ГӀвычӀвгӀвыс Па[†] асабша да-ПшвымапӀ!


Асабша Иисус знапӀы зшӀагӀваз агӀвычӀвгӀвыс дйырбзихахитӀ


(Мк. 3:1-6; Лк. 6:6-11)

9[•]Ауаъа дгӀаджвыквылхын Иисус ауат рсинагога днашылтӀ. 10Ауаъа дыгӀвнан знапӀы зшӀагӀваз агӀвычӀвгӀвыс. Афарисейква Иисус дызладыркъванчуш швхӀаусыгӀва йазыпшгӀун, ауи йгӀалцӀла ауат Ауи йцӀгӀатӀ:

– Уанарыхвитума а-Хабза асабшаквала агӀвычӀвгӀвыс дуырбзихахныс[+]?

11Иисус ауат йрайхӀвтӀ:

– Швара швыуа заджвы уаса заджвыкӀ йымазтын, асабша ауи амаша йташварыквын, ауи ауаъа йгьгӀатимххуашма? 12АгӀвычӀвгӀвыс йыхв агалагьи йдупӀ ауаса ахв ацкӀыс! Ауаса йанаъазара асабшаквала бзира ухарныс уахвитпӀ[+].

13Ауи амщтахь Ауи ачымазагӀв йайхӀвтӀ:

– УнапӀы арыла йгӀархастӀ.

Ауи йнапӀы ауыла йаннайырха анахьани йнапӀы згӀвада йапшта йбзихахтӀ. 14Афарисейква ауаъа йангӀаджвылцӀх, йайкьангьашуа йалагатӀ Иисус дшырщуаш ауысла.


ЙгӀалырхыз а-Лыг


(Мк. 3:7-12; Лк. 6:17-19)

15Ауи анидыр Иисус ауат ашӀыпӀаква дыртыцӀын дцатӀ. Ауи йцӀыхъва йтагыла йцатӀ ауагӀа жвпӀара, Ауи ауат зымгӀва йырбзихахтӀ. 16Ауаса Иисус ауат хвитнагӀа гьримттӀ Йара ймагӀну йалачважварныс[*][+]. 17Абарауаса йцӀабыргхатӀ апигӀамбар ЙышгӀайхӀу йхӀваз ажваква:

18«Дабар Сара йгӀалсхыз С-Лыг !
Сара йсбзибару,
Сара спсы агвыргъьара злу!
ЙыстуаштӀ Ауи Сара С-Псы[†],
Йаргьи ауагӀахъаква ахабза ахабар рзынайырдзуштӀ.
19Ауи йгьи дгьамакӀуашым, йгьи дгьцӀыруашым,
заджвгьи йгьигӀушым Ауи йбжьы аурамква рпны.
20ЙбжахъчӀву акъамыш Ауи йгьхъичӀвушым,
йцӀкӀвкӀвауа йбылуа афитильгьи гьирычвуашым,
хабзала ахӀаквымхара махъарыхъвара айымткӀва.
21АуагӀаква ауи йыхьыз йаквгвыгъуштӀ.»


Иисус а-Нчва йымчла аджьын квайчӀваква алицитӀ


(Мк. 3:22-29; Лк. 11:14-23; 12:10)

22[•]ДйызгӀардтӀ Иисус аджьын квайчӀваква злаз агӀвычӀвгӀвыс, йгьи длашвын, йгьи дбзагван ауи. Иисус ауи дйырбзихатӀ, дчважвахтӀ ауи, йылаквагьи йырбахтӀ. 23Ауи джьарщун ауагӀа жвпӀара, азаджв азаджв дицӀгӀун:

– Ари йакӀвызтын щта Дауыт й-Па[+]?

24Афарисейква ауи аныргӀа йырхӀватӀ:

– Ауи аджьын квайчӀваква злалицауа аджьын квайчӀваква рунашвачпагӀв БагӀал-Забул[†] йымчла акӀвпӀ[+].

25Ауат зызхъвыцуа йдырын, Иисус йрайхӀвтӀ:

– ЙамгӀан паштыхӀыгӀвазлакӀгьи агъара зызбжьу ахъвквала тшанашара йгъарпсархитӀ, агъара йагӀвнашаз къалакӀгьи, тдзыкӀгьи гьгӀащаквхушым. 26Ашитан ашитан дджвыквицузтын, ауи йгӀаныцӀитӀ ауи йхъа дшагъауа. ЙшпагӀащаквхара атахъыйа ауи агӀан ауи апаштыхӀыгӀва? 27Аджьын квайчӀваква Сара БагӀал-Забул йкъарула йрылсцузтын, зкъарула йрылырцауада ауат швара швыщтацагӀвчва?[*] Ауи акӀвпӀта ауат швара йшвхӀаквымхагӀвхуштӀ[+]. 28Ауаса Сара аджьын квайчӀваква а-Нчва й-Псыла йрылсцузтын, ауи йгӀаныцӀитӀ а-Нчва й-Хъа́ра швпны йшгӀайыз.

29Йшпайылшуш заджвы агӀвычӀвгӀвыс мчы йтдзы днашылта ауи йымлыкв гӀайхӀвынчӀарныс, апхъапхъа ауи далашӀайымхӀвакӀва? Ауи агӀан акӀвпӀ ауи йтдзы анйызхӀвынчӀуш.

30Сара йсыцым – Сара дгӀаспшӀагылитӀ, Сара йсыцгӀаззымкӀкӀуа – йгӀазскӀкӀыз апша йайыргахитӀ. 31ЙамгӀан гвнахӀызлакӀгьи йамгӀан гӀасхаразлакӀгьи ауагӀаква а-Нчва йрызйыргӀвуштӀ, ауаса а-Нчва й-Псы йырджьара ауат а-Нчва йгьрызйыргӀвушым[+]. 32ГӀвычӀвгӀвыс Па йпшӀагылуата заджвы закӀ йхӀварыгьи а-Нчва йызйыргӀвуштӀ, ауаса а-Нчва й-Псы йпшӀагылуата йчважвауа, ауи ари асквшышв апынгьи апхъахькӀьалагьи а-Нчва йгьйызйыргӀвушым.

33АцӀла йа бзита йшвпхьадза, ауи йгӀашӀалуа ашвыргьи – бзита, йа ацӀла гвымхата йшвпхьадза, ауи йгӀашӀалуа ашвыргьи – гвымхата, йауа швхӀвузтын ацӀла злардыруа йгӀашӀалуа ашвырква ракӀвпӀ[+]. 34Швара, ащтанчӀв хъшараква, бзира швхӀварныс шпашвылшуш ауаса швчвгьата? АгӀвычӀвгӀвыс йгвы йту йыбызгьи йхъапӀ[+]. 35АгӀвычӀвгӀвыс бзи абзира ахчарта бзира гӀаджвылигитӀ, агӀвычӀвгӀвыс гвымхагьи агвымхара ахчарта гвымхара гӀаджвылигитӀ. 36Ауаса йшвасхӀвитӀ швара а-ХӀаквымхара Амш ауагӀаква йгӀаршӀыцӀыз зарар гӀазгуа ажвипхьадза ахъазла джьауап шддыркӀуаш. 37Швхъатала йшвхӀваз ажваква йа шваладырцӀабыргуаштӀ, йа шваладыркъванчуштӀ![+]


АпигӀамбар Инус йдырга


(Лк. 11:29-32; Мат. 16:4)

38[•]УацӀыхъван фарисейквакӀи а-Хабза арыпхьагӀвчваквакӀи[†] Иисус йыхӀвауа йалагатӀ:

– АрыпхьагӀв, хӀара йхӀтахъыпӀ Уара дыргакӀ[*] хӀуырбарныс.

39Иисус джьауап айттӀ:

– Ъадаб-намыс нкъвзымгахуа абанпара чвгьа дырга йазыпшгӀитӀ, ауаса ауат дыргакӀгьи гьрадзушым апигӀамбар Инус йдырга акӀвымкӀва[+]. 40Инус хахъа-хымш апслачва дудздза ауацӀа дштаз апшта[+], ГӀвычӀвгӀвыс Пагьи хахъа-хымш адгьыл агвы дтазлуштӀ[+]. 41А-ХӀаквымхара Амш апны Ниневия абзазагӀвчва гӀагылта ари абанпара дыркъванчуштӀ, йауа швхӀвузтын ауат апигӀамбар Инус йуаз абзирала рыгвнахӀква тшырзырдырхтӀ[+]. А ужвы швара дшвыцпӀ Ауи, Инус йацкӀыс йдуу[+]. 42А-Къабльа ПаштыхӀпхӀвыс[*] а-ХӀаквымхара Амш апны дгӀагылта ари абанпара лыркъванчуштӀ, йауа швхӀвузтын ауи адунай анахьани ацӀыхъва дгӀатыцӀын дгӀайтӀ Сольман йуасаражвра даздзыргӀвра ахъазла. А ужвы швара дшвыцпӀ Ауи, Сольман йацкӀыс йдуу.


Аджьын квайчӀва агӀахъынхӀвыхра


(Лк. 11:24-26)

43[•]Йцкьам апсы агӀвычӀвгӀвыс йангӀайылцӀра, дзы ъаным ашӀыпӀаква гӀамнадитӀ, тшпсщарта йазыпшгӀауа, ауи амауа. 44Ауи агӀан ауи йахӀвитӀ: «Щта, сазыхъынхӀвхпӀ сгӀазыгӀвныцӀыз атдзы». Ауи ангӀахъынхӀвыхра атдзы датша кӀара гӀагӀвнамылуата, цкьата йпсата, йалыргата йгӀанйахитӀ. 45Ауаъа ауи йара ацкӀыс рахӀагьи йчвгьата датшагьи быжьджьынкӀ гӀанадитӀ, ауатгьи ауаъа йгӀагӀвналитӀ. Ауи агӀвычӀвгӀвыс йыхъазла апхъапхъа йшаъаз ацкӀыс агалагьи йайчвазлуштӀ. Йара ауи акӀвпӀ руыс шакӀвшуш ари абанпара чвгьагьи.


Иисус йтгӀачва цӀабырг дрыквчважвитӀ


(Мк. 3:31-35; Лк. 8:19-21)

46[•]Иисус ауагӀа жвпӀара драчважваркӀвун Ауи йани йащчвакви атдзы йангӀадгыл. Ауат агваны йгылан Ауи йачважвара ртахъыта[+]. 47Заджвы Ауи йгӀайайхӀвтӀ:

– Уара уани уащчвакви агваны йгылапӀ, Уара йгӀауачважварныс ртахъыта.

48Ауаса Иисус ауи агӀвычӀвгӀвыс джьауап йыйттӀ:

– ДзачӀвыйа Сара йсану, дзачӀвыйа Сара йсащчву?

49Ауаъа Ауи йнапӀы йапхьагӀвчва рахьыла йнайырхан йхӀватӀ:

– Абар Сара сани Сара сащчвакви. 50Йауа швхӀвузтын Сара Сы-ЖвгӀванд[†] Аба йгвапхара зырхъйауа, ауи Сара йгьи дсащапӀ, йгьи дсахщапӀ, йгьи дсанпӀ.

### 13


АжвлакӀапсагӀви ажвлакви руысла ажвакъвыш


(Мк. 4:1-9; Лк. 8:4-8)

1[•]Йара ауи атшын Иисус атдзы дгӀаджвылцӀын агвал атшпы дчӀватӀ. 2Ауи йгьагьара ауагӀа жвпӀара гӀайыззатӀ, ауи йгӀалцӀла Ауи акӀьанджьа данчӀвалра атахъхатӀ, ауагӀа зымгӀва агвал атшпы йгылан. 3Ауи ауат ажвакъвышква[†][*] йрылата щарда райхӀвуан.

– АжвлакӀапсагӀвы дгӀаджвылцӀтӀ дкӀапсаныс, – йхӀвун Ауи. – 4Ауи ажвлаква анкӀайпсуз, ауат йрыуата зджьакӀы амгӀва атшпы йкӀашватӀ. АпссгӀачӀвква гӀапссгӀан ауат рхъвшватӀ. 5АзджьакӀ адгьыл бзи ъамачӀыз ахӀакъварартаква рпны йкӀашватӀ. Ауат ласыта йгӀайытӀ, йауа швхӀвузтын ауаъа анышв цӀагъан. 6Ауаса амара ангӀацӀцӀ агӀайыраква абылын, даргьи гӀвахтӀ, йауа швхӀвузтын ауат щайдза цӀола гьрымамызтӀ. 7Датша жвлаквакӀ амыгъгӀайырта йылашватӀ, адзыхӀв ауи аъара жвпӀата йалайын, ажвлаква гӀанамырйуата йахъватштӀ. 8Адгьыл бзи йыквшваз ажвлаква тшыгӀвра гӀарттӀ, азджьакӀ швкӀныла, азджьакӀ хынгӀважваныла, азджьакӀ гӀважвижванла йкӀарпсаз ацкӀыс йайхӀата тшыгӀвра гӀарттӀ. 9ЛымхӀа зму йгӀарагӀатӀ![+]


Иисус ажвлакӀапсагӀви ажвлакви йгӀарыквчважвауа ажвакъвыш алйыргитӀ


(Мк. 4:10-20; Лк. 8:9-15; 10:23-24)

10[•]Ауаъа апхьагӀвчва Иисус йыдгылын йцӀгӀатӀ:

– ЙачӀвыйа Уара ауагӀаква ажвакъвышквала уызрачважвауа?

11Иисус джьауап айтхтӀ:

– Швара а-Нчва[†] йшвылйыршитӀ а-ЖвгӀванд а-Хъа́ра амадзаква жвдырныс, ауат йгьрылйыршум[+]. 12Йауа швхӀвузтын йызму датшагьи гӀайыртуаштӀта, ауи йыму гӀайхътӀтӀахуаштӀ; йызмам йымугьи йыквырхуаштӀ[+]. 13Сара ауат ажвакъвышквала срачважвитӀ, йауа швхӀвузтын ауат йшапшуамца йгьырбум, йшдзыргӀвуамца йгьыргӀум йгьи йгьгӀаргвынгӀвуам. 14ЙышгӀайхӀу йпигӀамбаражва ншитӀ ауат рпны:

«Швара швдзыргӀвуаштӀ, шватадзыргӀвхуаштӀ, ауаса йгьгӀашвгвынгӀвуашым,
швпшуаштӀ, шватапшхуаштӀ, ауаса йгьыжвбушым.
15Арат ауагӀа ргвы хӀахъвхатӀ,
ауат гӀалахӀва йыргӀитӀ рлымхӀаквала,
ауат рылаквагьи хъыргӀватӀ,
рылаквала йрымбара ахъазла,
рлымхӀаквала йрымгӀара ахъазла,
ргвыла йгӀаргвнымгӀвра ахъазла,
йгьи тшъагӀасзынадмырхауа Сара ауат сырбзихара ахъазла»[+].

16ЙырзымшырапӀ швара швылаквагьи, йауа швхӀвузтын ауат йырбитӀ, йырзымшырапӀ швара швлымхӀаква, йауа швхӀвузтын ауат йыргӀитӀ[+]. 17ЙшвасхӀвитӀ швара ацӀабырг: пигӀамбар йгьи гӀвычӀвгӀвыс цӀабырг щардагӀв йашӀпсгӀун йырбарныс швара йыжвбауа, ауаса йгьрымбатӀ, йашӀпсгӀун йыргӀарныс швара йыжвгӀауа, ауаса йгьрымгӀатӀ.

18[•]Щта швгӀаздзыргӀвы ажвлакӀапсагӀвы йуысла ажвакъвыш йгӀанакӀуа. 19А-Хъа́ра ахабар йаздзыргӀвыта ауи гӀазгвнымгӀвуа дзачӀвызлакӀгьи йпны ачвгьахагӀвы дгӀайитӀта йгвы апны йларцӀаз йгъычитӀ. Ауи амгӀва атшпы йкӀашваз ажвла акӀвпӀ. 20АхӀакъварарта йыквшваз ажвла – ауи ажва згӀата, ауи дгвыргъьата зынла йназахвуа агӀвычӀвгӀвыс йзынархапӀ. 21Ауаса ауи щайдза гьйымам, ауи йгӀалцӀла ауи дыззынахъауа агӀамта айшыспӀ, абаргвыракви ажва йгӀахъшахъырцата гвымхарала ацӀыхъватагылракви ангӀаншара, ауи зынла щтахьла дасхитӀ. 22АдзыхӀвгӀайырта йкӀашваз ажвла – ауи ажва згӀауа агӀвычӀвгӀвыс йзынархапӀ, ауаса ансимш айгвыгӀвракви абайара тшхънарыхри ажва рхъватшитӀта, ажвла тшыгӀврадъа йгӀанхитӀ[+]. 23Адгьыл бзи йаквшваз ажвла – ауи ажва згӀауа йгьи йгӀазгвынгӀвуа агӀвычӀвгӀвыс йакӀвпӀ. Ауаса йаъу агӀвычӀвгӀвысква швыр гӀаршӀалитӀ, азаджв швкӀныла, азаджв хынгӀважваныла, азаджв гӀважвижванла йларцӀаз ацкӀыс йайхӀата.


Агвадзи ашварахъвакви руысла ажвакъвыш

24Иисус ауат датша ажвакъвышкӀ райхӀвтӀ:

– А-ЖвгӀванд а-Хъа́ра зырхъа ажвла бзиква аквызпсаз агӀвычӀвгӀвыс йшӀырпшы йауитӀ. 25Абар, зымгӀва анычваз, ауи йагъа дгӀайтӀ, агвадз аквта ашварахъваква лайцӀан дцахтӀ. 26Агвадз гӀайыта ачхъаква ангӀанша, ашварахъваквагьи уылапш йгӀащтӀнахуа йцатӀ. 27Алыгчва апшвыма йпны йгӀайын йархӀвитӀ: «ЗпӀатӀу дуу, уара архъа апны жвла бзипӀ йкӀаупсаз, щта йахьпагӀанша ашварахъваква?» 28«Ауи агъа йчпатӀ», – джьауап айтхтӀ апшвыма. Ауаъа алыгчва азцӀгӀитӀ: «Ауат хӀцата йхӀлашварыма?» 29«Момо, – джьауап айтхтӀ апшвыма, – ашварахъваква ангӀалжвыжвжвауа йшвымдырдзакӀва агвадзгьи ацгӀалышвх йауаштӀ. 30Аныгьи арыгьи ацӀагахындза йгӀайрагӀатӀ. АцӀагахра анакӀвшауа ацӀагахыгӀвчва унашва рзысчпуштӀ апхъапхъа ашварахъваква гӀазыркӀныс, ауат шӀахӀва-шӀахӀвамца йшӀархӀвата йырбылныс. Ауи амщтахь агвадз гӀацӀаргата схчарта йадыргалуаштӀ»[+].


Абаджа жвлац ауысла ажвакъвыш


(Мк. 4:30-32; Лк. 13:18-19)

31[•]Ауи ауат датшагьи ажвакъвышкӀ райхӀвтӀ:

– А-ЖвгӀванд а-Хъа́ра агӀвычӀвгӀвыс йгӀайахвта йырхъа апны йлайцӀаз абаджа ажвлац йашӀырпшы йауитӀ. 32Абаджа ажвлац ажвлаква зымгӀва рацкӀыс йхвыцызтӀхӀва, ауаса йангӀайра ауи ауатра гӀайыраква зымгӀва рацкӀыс йдухитӀта цӀлакӀ йапшхитӀ. АпссгӀачӀвква гӀапссгӀитӀта ауи амахъвква рпны рыгӀвараква рчпитӀ[+].


Арыпага ауысла ажвакъвыш


(Мк. 4:33-34; Лк. 13:20-21)

33Иисус ауат датшагьи ажвакъвышкӀ райхӀвтӀ:

А-ЖвгӀванд а-Хъа́ра амажвадза шабгу пара ахъазла апхӀвыс шыла хшӀымтакӀ[*] йалалкӀвхӀаз арыпага йапшпӀ.

34-35Ауат зымгӀва Иисус ажвакъвышквала ауагӀа жвпӀара йрайхӀвуан, закӀгьи гьгӀаргвнимыргӀвуазтӀ ауат ажвакъвыш аламкӀва, апигӀамбар йхӀваз цӀабыргхара ахъазла:

«Ажвакъвышквала счважвуштӀ сара,
ауат йрылата йгӀахъстӀуаштӀ адунай гӀаншищтара йцӀакӀыз».


Иисус агвадзи ашварахъвакви руысла ажвакъвыш алйыргитӀ

36УадыргӀвана Иисус ауагӀа жвпӀара амцӀищтхын атдзы днашылтӀ. Ауи йапхьагӀвчва гӀайыдгылын йгӀайыхӀватӀ:

– ЙгӀахӀгвныргӀвы хӀара архъа апны ашварахъваква руысла ажвакъвыш.

37Иисус джьауап айтуата йхӀватӀ:

– Жвла бзи лазцӀауа ГӀвычӀвгӀвыс Па[†] йакӀвпӀ. 38Архъа – ауи дунайпӀ, ажвла бзиквагьи – ауат а-Хъа́ра асабиква ракӀвпӀ. Ашварахъваква – ауат ачвгьа асабиква ракӀвпӀ. 39Ауат лазцӀаз агъа – ауи иблис[†] йакӀвпӀ. АцӀагахра – ауи адунай йацӀыхъвапӀ, ацӀагахыгӀвчвагьи – ауат мальаъыкьпӀ.[†] 40Ашварахъваква гӀалрыжвжвата амца йшаларбылуа йапшпӀ адунай ацӀыхъва апынгьи. 41ГӀвычӀвгӀвыс Па ймальаъыкьква йщтита, ауат Ауи й-Хъа́ра агвнахӀ уаззырцауа зымгӀви чвгьара зхауа зымгӀви алырхуаштӀ[+]. 42Ауат ачӀвыуабжьи апыцква ршӀшӀабжьи гӀазтггӀауа амца зту ахӀакв йтадрышвуаштӀ[+]. 43АгӀвычӀвгӀвыс цӀабыргквагьи амара апшта йкӀкӀуштӀ р-Аба й-Хъа́ра апны.

ЛымхӀа зму йгӀарагӀатӀ![+]


Ахарзыни аналькъвытнальмаси руысла ажвакъвыш

44– А-ЖвгӀванд а-Хъа́ра архъа апны йкъарчӀвахыз ахарзына йашӀырпшы йауаштӀ. АгӀвычӀвгӀвыс ауи ахарзына ангӀайаура, ауи къайчӀвахитӀ, дгвыргъьауа дцитӀта йыму зымгӀва йтйитӀ ауи архъа йхвгӀара ахъазла.

45– Ауи акӀвымкӀвагьи а-ЖвгӀванд а-Хъа́ра уызгӀвымсхыз аналькъвытнальмас йазыпшгӀауа ахвгӀагӀв-тигӀвы йапшпӀ. 46Зыхв дуу аналькъвытнальмас ангӀайаура, ауи йыму зымгӀва йтйитӀ ауи азакӀы йхвгӀарныс анысла.


АпслачвакӀыга кӀата ауысла ажвакъвыш

47– Ауи акӀвымкӀвагьи а-ЖвгӀванд а-Хъа́ра агвал йтадрышвыз, йапшым пслачва щарда гӀазташваз акӀата йапшпӀ[+]. 48АкӀата анчвы апслачвакӀыгӀвчва ауи атшпы йгӀатырххтӀ. УацӀыхъван ауат чӀван апслачва бзиква йгӀалырхыз амартанква йыртарцӀатӀ, апслачва гвымхаквагьи кӀарпсахтӀ. 49-50Ауаса йаъазлуштӀ адунай ацӀыхъва апынгьи. Амальаъыкьква гӀайта, агӀвычӀвгӀвыс цӀабыргква гӀанырыжьта ачвгьаква нарахвуаштӀ, ауат ачӀвыуабжьи апыцква ршӀшӀабжьи гӀазтггӀауа амца жуажуа зту ахӀакв йтадрышвуаштӀ[+][+].

51– Швара ауат зымгӀва гӀашвгвынгӀвыма? – дазцӀгӀатӀ Иисус.

– Щта, – джьауап гӀарттӀ апхьагӀвчва.

52Ауаъа Иисус йрайхӀвтӀ ауат:

– Ауи акӀвпӀта, а-ЖвгӀванд а-Хъа́ра ауысла ахабар гӀазгвынгӀвныс йадрыпхьаз а-Хабза арыпхьагӀвипхьадза[†] зкъачӀвахыртаква ашӀыцгьи ажвгьи гӀартызхуа атдзы апшвыма дйапшпӀ.


Иисус Назарет апны йгьйызхъарцӀум


(Мк. 6:1-6; Лк. 4:16-30)

53[•]Иисус ауат ажвакъвышква рхӀвара даналга, Ауи дджвыквылхтӀ. 54Ауи йыкъала цри дгӀайын, асинагога апны ауагӀаква айрыпхьауа далагатӀ. ЗымгӀвагьи йджьарщун:

– ЙабагӀайг Ари а-АгӀвычӀвгӀвыс ари апш уасаражври ари апш къаруи[+]? 55АмшӀычпагӀв дгьипамма щта Ауи? Мария зхьзу гьлакӀвымма Ауи йан; Йакъвып, Усыф, ЩамгӀвын йгьи ЙахӀуда дгьращамма щта Ауи[+]? 56Щта хӀара йхӀылата йгьымбзазума Ауи йахщчваква зымгӀвагьи? ЙабагӀайг щта Ауи ауат зымгӀва? 57Ауи ддрымцтӀ ауат.

Щта Иисусгьи ауат йрайхӀвтӀ:

– Йпсадгьыл апни йтдзы апни ракӀвмызтын, апигӀамбар йъакӀвызлакӀгьи чӀахӀ йзырчпитӀ[+].

58Ауи ауаъа гӀальаматра щарда гьйымчпатӀ ауат ауагӀаква йъайызхъарымцӀаз йгӀалцӀла.

### 14


АпаштыхӀ Ирод ЙахӀйа ДзытщгӀвы дищитӀ


(Мк. 6:14-29; Лк. 9:7-9)

1[•]Ауи агӀамта апны Иисус йхабар йгӀатӀ атетрарх Иродгьи[*]. 2Ауи йаргванква йрайхӀвуан:

– Ари ЙахӀйа ДзытщгӀвы йакӀвпӀ. Ауи апсчва дрыуата дгӀабзагылхтӀ, ауи акӀвпӀ Ауи гьальаматра йызрычпауа ари йапшу амч зйылу[+].

3-4ГӀамтакӀ апны Ирод ЙахӀйа дикӀытӀ, дшӀайхӀван анбахта дтайрышвтӀ, йаща Филип[*] йхъапщылаз Иродиада лхъкъьачӀвыла, йауа ухӀварыквын ЙахӀйа ауи гӀайайхӀвуан: «Уара ауи улыцбзаза йгьауашым»[+]. 5Ирод ЙахӀйа дищныс йтахъын, ауаса ауи зымгӀвагьи пигӀамбарта дызпхьадзуз ауагӀа жвпӀара дырчвшвун[+].

6-7Ирод дангӀадрийыз амш хвы аназибуз, Иродиада лпхӀа асасчва рпахь дгӀахӀвуан. Ауи Ирод ауи аъара дигвапхан, дквытӀ ауи дызлахӀвауа зымгӀва литныс[+]. 8Зан йгӀалылабжьаз апхӀвыспа йылхӀватӀ: «ЙгӀасыт абараъа ЙахӀйа ДзытщгӀвы йхъа зту атамщакь». 9АпаштыхӀ днашхыйахатӀ, ауаса айшва йадзхъачӀваз асасчва рпахь дъаквыз йгӀалцӀла, ауи лтахъыра дырхъйарныс унашва йчпатӀ. 10Анбахта дищтитӀ ауи ахъахъыхыгӀв ЙахӀйа ДзытщгӀвы йхъа хъихныс ахъазла. 11Ауи йхъа атамщакь йтата йгӀаргын апхӀвыспа йлырттӀ, апхӀвыспагьи ауи лан йылзылгатӀ. 12ЙахӀйа йапхьагӀвчва ауи йхъвади гӀарахвын йыцӀарцӀатӀ, ауи амщтахь йцан ауи ауыс Иисус йархӀвтӀ[+].


Хъачва хвынзыкьыгӀв рымгва дырчвытӀ


(Мк. 6:32-44; Лк. 9:10-17; ЙохӀ. 6:1-13 )

13[•]Ауи ахабар анигӀа, Иисус акӀьанджьала заджвгьи дъанымыз ашӀыпӀа апны дыртӀ, ауаъа йхъазы даъазларныс ахъазла. Ауаса акъалаква рпны ауагӀа жвпӀара Ауи дъацаз рдырын щапӀыла ауаъа йыщтацатӀ. 14Иисус атшпы дазынадзата акӀьанджьа дангӀакӀныцӀ, ауагӀа жвпӀара найбатӀ. Ауи ауагӀаква йымарыцхӀахан, ауат йрылаз ачымазагӀвква йырбзихахтӀ.

15Хъвлапны надзатӀ. Иисус йапхьагӀвчва йызгӀайын йгӀайархӀвтӀ:

– ШӀыпӀа мцырапӀ хӀъану, йаргьи кӀьасахатӀ. ЙамцӀыщтх ауагӀа жвпӀара, абзазарта аргванква рпны йцарагӀатӀ, йырфуш рхвгӀарагӀатӀ.

16Иисус джьауап айтхтӀ:

– Зджьарагьи йцара гьатахъым ауат. Швара ауат йырфуш рышвт.

17– Ауаса хӀара хвчӀахъвакӀи гӀвпслачвакӀи рахӀа гьхӀымам, – джьауап гӀартхтӀ апхьагӀвчва.

18– Ауат зымгӀва Сара спны йгӀажвг, – йхӀватӀ Иисус.

19Ауи унашва йчпатӀ ауагӀажвпӀара ахӀвра щацара апны тшандыргӀалныс, Ауи ауат ахвчӀахъвакӀи агӀвпслачвакӀи гӀайахвын, йылаква ажвгӀванд ахьыла йнайырхан арызкъы даквныхӀватӀ. УацӀыхъван Ауи ачӀахъвахъвква гӀакъвихуа, йапхьагӀвчва йритуа, апхьагӀвчвагьи ауат ауагӀа жвпӀара йрыртуа йалагатӀ. 20ЗымгӀвагьи чан рымгва чвытӀ, хъвцхатагьи жвыгӀв мартанкӀ рызна гӀазыркӀкӀыхтӀ. 21АпхӀвыскви асабикви аламкӀва хъачвата хвынзыкьыгӀв чатӀ[+].


Иисус адзы дыквгылата дцитӀ


(Мк. 6:45-51; ЙохӀ. 6:16-21 )

22Ауи амщтахь зынла Иисус унашва йчпатӀ йапхьагӀвчва акӀьанджьа йаквчӀвата агвал анахьани ахъатала йырхныс, Йара ауагӀа жвпӀара амцӀищтхындзыкӀьа ауаъа дгӀанхатӀ. 23АуагӀа жвпӀара анамцӀыцӀх, Иисус йхъазыта абыхъв дхъалтӀ дныхӀварныс. Хъвлапны аннадзагьи Иисус абыхъв ахъахь апны даъаркӀван[+]. 24Ауи агӀамта акӀьанджьа атшпы йачвыхъарахатӀ. Атолкъвынква ауи йгӀасуан, йауа ухӀварыквын тшгӀащтӀызхыз апша ауи йгӀапшӀасуан. 25Йпщбахауа ацӀх чӀапщара апны, шарпны йазаргванта, Иисус агвал ахъахь дыквгылата йапхьагӀвчва ъанызла дцатӀ. 26Ауаса апхьагӀвчва Ауи адзы дыквгылата дшрызцуз анырба, зджьара йгӀанымхахуата йшватӀ.

– Ауи напӀахпӀ! – йалацӀыртӀ ауат ашвара йгӀалырхын[+].

27Ауаса Иисус зынла ауат драчважватӀ:

– ТшщаквшвкӀых, ауи Сара сакӀвпӀ, швымшван.

28– ЗпӀатӀу дуу, ауи Уара уакӀвызтын, – йхӀватӀ ауаъа Петр, – унашва сзычпа адзы ахъахьла уара сузнайныс.

29– УгӀай, – йхӀватӀ Иисус.

Петр акӀьанджьа дгӀакӀныцӀын, адзы ахъахьла Иисус йахьыла дцатӀ. 30Ауаса апша чвгьата йшгӀасуаз аниба, ауи дшван, дцӀашвкӀвалуа даналага, дцӀрытӀ:

– ЗпӀатӀу дуу, спсы гӀахча сара!

31ЙарасахӀат Иисус йнапӀы йрауын ауи дицхърагӀатӀ.

– МачӀхъацӀагӀвы, – йхӀватӀ Ауи, – кьангьаш згӀауылашвайа уара[+]?

32Ауат акӀьанджьа йанаквчӀва, апша тшщаквнакӀыхтӀ. 33АкӀьанджьа йанчӀвалаз зымгӀва Ауи квырмыш йзырчпатӀ.

– Уара цӀабыргыта а-Нчва[†] уи-ПапӀ, – рхӀватӀ ауат[+].


Иисус йгӀайхьысуа зымгӀва йырбзихитӀ


(Мк. 6:53-56 )

34Агвал анахьани ахъатала йаныр, Генисарет ашӀыпӀа апны ауат атшпы апны акӀьанджьа йгӀакӀныцӀтӀ[+]. 35-36Араъа йбзазуз Иисус дырдырын, Ауи дшгӀайыз ахабар агьагьара шабгула йдыргатӀ. Иисус йгӀайыдыргалтӀ ачымазагӀвква зымгӀва, ауат Ауи йгӀайыхӀватӀ йайрыхвитныс йчгӀвыча адзакӀьа йахьысырныс. Ауи йахьысуаз зымгӀва бзихахуан.

### 15


Иисус ауацӀа цкьара даквчважвитӀ


(Мк. 7:1-23 )

1УацӀыхъван Иисус йпны Иерусалим йгӀатыцӀыз афарисейкви а-Хабза арыпхьагӀвчви[†] гӀайын йгӀайархӀвтӀ:

2– ЙачӀвыйа Уара уапхьагӀвчва хӀабачва рцӀасква змыгӀвхъыргауа? Ачара апхъала ауат рнапӀква гьырджвджвум![*][+]

3Иисус джьауап айтхтӀ:

– А швара йачӀвыйа швхъатачӀв цӀасква рырхъйара анысла а-Нчва[†] йунашва змыгӀвхъыжвгауа? 4А-Нчва йхӀватӀщтӀ: «Уаби уани хвы рзыба», йгьи «Заби зани чвгьара рзызхӀвауа щра йыквцӀара атахъыпӀ». 5-6Швара йшвхӀвитӀщтӀ: уаби йа уани йраухӀвырквын: «Уара сызлауцхърагӀарныс йсылшушыз сара а-Нчва къвырманта[†] йзысчпатӀ», ауи амщтахь уаба уицымхърагӀаргьи ауаштӀ. Ауыла швара швцӀас анысла а-Нчва йажва пшвтшитӀ. 7ЧвалатшычпагӀвыргӀа! Дзахван апигӀамбар ЙышгӀайхӀу швара швуысла йпигӀамбаражва анихӀвуз:[+]

8«Арат ауагӀа рпыквквала хвы сзырчпитӀ Сара,
ауаса ауат ргвква Сара йсчвыхъарапӀ.
9Мцырата квырмыш сзырчпитӀ ауат Сара,
ауат рарыпхьарагьи гӀвычӀвгӀвыс бзазаращаквыргылщала йалапӀ».

10Иисус ауагӀа жвпӀара Йара йпны йгӀазшӀитын йрайхӀвтӀ:

– ШвгӀасыздзыргӀвы йгӀашвгвынгӀвныс ахъазла. 11АгӀвычӀвгӀвыс йшӀала йуацӀалуа гьакӀвым пӀайта дызчпауа, агӀвычӀвгӀвыс пӀайта дызчпауа йшӀа йгӀатыцӀуа акӀвпӀ[+].

12ТшытракӀ анахъыцӀ апхьагӀвчва Иисус йархӀвтӀ:

– Йудырума Уара уажваква афарисейква гвасрата йшырзалыз?

13Иисус джьауап айтхтӀ:

– Сара Сы-ЖвгӀванд[†] Аба йлайымцӀаз гӀайырипхьадза ащайдзагьи ацта йгӀалижвуштӀ. 14ШвыркъвыцӀ ауат, ауат алашвква рымгӀва дзырбауа апхъгылагӀв лашвпӀ. Алашв алашв дйырцузтын, ауат агӀвыджьгьи амаша йташвитӀ[+].

15Петр дахӀватӀ:

– ЙгӀахӀгвныргӀвы хӀара ауи ажвакъвыш.[†]

16– Шваргьи ауи уыжвгӀандзара йгьгӀашвгвнымгӀвума? – дазцӀгӀатӀ Иисус. – 17ЙгьгӀашвгвнымгӀвума щта швара агӀвычӀвгӀвыс йшӀа йталта йуацӀалуа зымгӀва йымгва йтыста уадыргӀвана йшиуацӀцӀхуа? 18Ауаса ауи йшӀа йгӀатыцӀуа йгвы йгӀатыцӀуа акӀвпӀ, ауи акӀвпӀ агӀвычӀвгӀвыс дзырпӀайуа[+]. 19Йауа швхӀвузтын агвы йгӀатыцӀитӀ ахъвыцра чвгьаква, агӀвщраква, хъацӀи пхӀвыси рабажьара, ъадаб-намыс аъамзара, агъычра, амцшахӀатчпара, агӀвычӀвгӀвыс йыквым йыквцӀара. 20Абарауи акӀвпӀ агӀвычӀвгӀвыс дзырпӀайуа, ачара апхъала йнапӀква ъайымджвджвауа гьакӀвым.


АканагӀан пхӀвыс лазхъацӀара


(Мк. 7:24-30 )

21Ари ашӀыпӀа дантыцӀ, Иисус Тири Сидони йраргвану ашӀыпӀаква рпны дцатӀ. 22Ауаъа Ауи апхъала зны КанагӀан-хӀва йызпхьуз ашӀыпӀа йауаз пхӀвыскӀ дчӀвыуа дгӀайыдгылын дцӀыруа далагатӀ:

– ЗпӀатӀу ду, Дауыт[†] й-Па, срыцхӀаща сара! СпхӀа аджьын квайчӀва дгӀалуацӀалын гӀазаб ду лхътшитӀ![+]

23Иисус ауи ажвакӀгьи джьауапта йгьлимтуазтӀ. Ауаъа Ауи йапхьагӀвчва гӀайыхӀвауа йалагатӀ:

– ДхӀкъвыщтх ари, ауи акӀвмызтын дхӀыщтагыла, дцӀыруа дгӀайуаштӀ.

24Иисус апхӀвыс йлайхӀвтӀ:

– Сара а-Нчва сыззагӀайщтийыз йгӀващаз Израиль руасагӀвацаква ракӀвпӀ[+].

25АпхӀвыс Ауи дйызцан квырмыш йзылчпатӀ:

– ЗпӀатӀу дуу, угӀасцхърагӀа сара!

26Иисус джьауап айтхтӀ:

– Йгьбзийым ачӀахъва асабиква йгӀарыквухта алачкӀвынква йрыквурышвныс[*][+].

27– Щта, ЗпӀатӀу дуу, – джьауап алтхтӀ апхӀвыс, – ауаса алачкӀвынква йырфитӀщтӀ апшвымаква райшва йгӀакӀапӀлауа арызкъхъвашаква.

28Ауаъа Иисус ауи йлайхӀвтӀ:

– Бара пхӀвыс, азхъацӀара дудздза бымапӀ бара! Бара йшбтахъу йаъазтӀ.

ЙарасахӀат ауи лпхӀа дбзихахтӀ.


АуагӀа а-Нчва ддыртшхъвитӀ йъайырбзихахуа ахъазла


(Мк. 7:31-37 )

29ДджвыквылхтӀ ауаъа Иисус, Галил гвал датшпынгылата дцатӀ. Зджьара Ауи абыхъв агьаба дхъалын ауаъа дчӀватӀ. 30УагӀа щардагӀв йызгӀайтӀ Ауи, ауат йрылан атлачаква, алашвква, аныкъвадыкъваква, абзагваква датшагьи чмазагӀв щардагӀв. Ауат анаспынтшаква Иисус йаргван йгӀащтӀарцӀунта, Йаргьи ауат йырбзихахуан. 31АуагӀа жвпӀара ауи джьарщун йгьи Израиль а-Нчва ддыртшхъвун абзагваква чважвахта, аныкъвадыкъваква згӀвадахата, атлачаква ныкъвахта йгьи алашвква йырбахта йанырбарыз.


Иисус уагӀа пщынзыкьыгӀв рымгваква ширчвыз


(Мк. 8:1-10 )

32Иисус йарыпхьагӀвчва гӀазшӀитын йрайхӀвтӀ:

– Арат ауагӀа жвпӀара сымарыцхӀапӀ Сара, ари хымшкӀы цӀитӀта йсыцпӀ ауат Сара, йырфушгьи гьрымахым ауат. Амла йагауа йаусщтхныс гьстахъым ауат Сара, мгӀва йшыкву йкӀвадахарныс ауаштӀ[+].

33Ауи йапхьагӀвчва джьауап артхтӀ:

– Щта йабагӀагӀгуаш хӀара ари ачвхӀвхӀвырта апны ауи аъара уагӀа щардагӀв назырхъуш чӀахъва?

34– Зъарайа швара чӀахъвата йшвыму? – дазцӀгӀатӀ Иисус.

– БыжьчӀахъвакӀи пслачвахвыцквакӀи, – джьауап артхтӀ ауат.

35Иисус ауагӀа жвпӀара унашва рзичпатӀ адгьыл апны йчӀварныс. 36УацӀыхъван Ауи абыжьчӀахъвакӀи апслачви гӀайахвын, ауат рыхъазла а-Нчва дшизыразу йхӀван, арызкъы хъвы-хъвы йшауа, йапхьагӀвчва йритуа, апхьагӀвчвагьи ахъвква ауагӀа жвпӀара йрыртуа йалагатӀ. 37ЗымгӀвагьи чан рымгваква чвытӀ, быжьмартанкӀ рызнагьи хъвцхата йгӀазыркӀкӀыхтӀ. 38АпхӀвыскви асабикви аламкӀва, зымгӀва шалакӀу хъачвагӀвацата пщынзыкьыгӀв чатӀ[+].

39АуагӀа жвпӀара амцӀищтхын, Иисус акӀьанджьа даквчӀван, Магдан[*] аргванква рпны дцатӀ.

### 16


Адин унашвачпагӀвчва ажвгӀвандла йгӀалбгӀуш адырга ртахъыпӀ


(Мк. 8:11-13; Лк. 12:54-56)

1[•]Ауаъа Иисус афарисейкви асаддукейкви дгӀакӀвдыршан, Йара ддырхъвыхра ртахъыта, йыхӀвун Ауи ажвгӀвандла йгӀалбгӀауа адырга дйырбарныс[+]. 2-3Иисус джьауап айтхтӀ:

– Амараташвамта ажвгӀванд шкъапщу жвбарыквын, швара йшвхӀвитӀ: «Амш бзихуштӀ», шарпны ажвгӀванд апстхӀва къапщ-аквыршвква гӀахъылырквын, швара йшвхӀвитӀ: «Апша чвгьа гӀасуаштӀ». Швара ажвгӀванд анашанаква жвдыритӀ, ауаса агӀамта ахцӀараква алшвыргарныс гьшвылшум[*]. 4Намыс-ъадаб нкъвзымгахуа абанпара чвгьа дырга йазыпшгӀитӀ, ауаса ауат дыргакӀгьи гьгӀарадзушым, Инус йдырга акӀвмызтын[*].

Ауат гӀанижьын Иисус дджвыквылхтӀ[+].


Иисус амцапхьараква тшырчвыхчара шатахъу йхӀвитӀ


(Мк. 8:14-21 )

5Агвал анахьани ахъата йаныруаз апхьагӀвчва чӀахъва рыцнарахвныс рхъаштылтӀ.

6Иисус ауат йрайхӀвтӀ:

– Швсакъха, афарисейкви асаддукейкви ррыпага тшачвышвхча[+].

7– АпхьагӀвчва дара-дара ауыс алдыргауа йалагатӀ:

– Ауи ауаса йызгӀахӀайхӀвуа чӀахъва гьхӀыцгӀахӀмахвызтӀ акӀвпӀ.

8Иисус ауат злачважвауа йдыруата йхӀватӀ:

– АмачӀхъацӀагӀвчва, йачӀвыйа швара-швара чӀахъва шшвымам ауыс залшвыргауа[+]? 9ЙгьгӀашвгвнымгӀвысмищтӀ швара ужвыгьи? ЙгьжвымдырхумищтӀ хвчӀахъвакӀ гӀвычӀвгӀвыс хвынзыкьыгӀв йшрызхъаз? Зъаразйа швара ауи агӀан ахъвцхаква зташвпсаз амартанква йнадзуз[+]? 10Зъара мартанйа швара ахъвцхаква зташвпсаз быжьчӀахъвакӀ хъачва пщынзыкьыгӀв рымгваква андырчвы?[+][+] 11ЙгӀашвгвнымгӀвныс шпашвылымшауа швара Сара: «Афарисейкви асаддукейкви ррыпага тшачвышвхча» – хӀва йансхӀвауа, ачӀахъва шакӀвым сызквчважвауа?

12Ауаъа апхьагӀвчва йгӀаргвынгӀвытӀ Ауи «тшачвышвхча» ззихӀваз ачӀахъва йаларцӀауа арыпага шакӀвымыз, афарисейкви асаддукейкви рапхьара шакӀвыз.


Петр Иисус а-Нчва йгӀалихыз ЗымгӀвархъадата дипхьадзитӀ


(Мк. 8:27-30; Лк. 9:18-21)

13[•]Иисус Филип й-Кесария аргван дангӀай, Йара йапхьагӀвчва дырцӀгӀатӀ:

– ГӀвычӀвгӀвыс Па[†] дзачӀвыта йырпхьадзауайа ауагӀаква?

14АпхьагӀвчва джьауап артхтӀ:

– АзджьакӀ Уара ЙахӀйа ДзытщгӀвы уакӀвта уырпхьадзитӀ, азджьакӀ – апигӀамбар Ильйас уакӀвта, азджьакӀ – апигӀамбар ЙырамихӀу уакӀвта йа анахьанат апигӀамбарква урыуа заджвыта[+].

15– А швара сзачӀвыта йшвпхьадзауайа Сара? – дазцӀгӀатӀ Иисус.

16ЩамгӀвын Петр джьауап айтхтӀ:

– Уара а-Нчва[†] йгӀалихыз ЗымгӀвархъада уакӀвпӀ, а-Нчва бза Уи-ПапӀ.

17Ауаъа Иисус йхӀватӀ:

– ЙузымшырапӀ уара, Инус йпа ЩамгӀвын, йауа ухӀварыквын ауи уара йгӀахъузыртӀыз ауагӀаква гьракӀвым, Сара Сы-ЖвгӀванд[†] Аба йакӀвпӀ. 18Саргьи йуасхӀвитӀ уара: уара у-ПетрпӀ[*], йгьи ари ахӀахъв ахъахь йсуыхвуштӀ Сара йсызхъазцӀаз агвып, джьахӀанам амчгьи ачвгьарагьи ауат йгьрайгӀайуашым. 19Сара йуыстуаштӀ уара а-ЖвгӀванд а-Хъа́ра ацӀапхаква, адгьыл апны йзумрыхвитуа ажвгӀвандква рпынгьи йгьадрыхвитуашым, адгьыл апны йзурыхвитуа зымгӀва ажвгӀвандква рпынгьи йадрыхвитуаштӀ.

20Ауи амщтахь Иисус йапхьагӀвчва унашва рзичпатӀ заджвгьи йшйарымхӀвуаш Йара а-Нчва йгӀалихыз ЗымгӀвархъада шйакӀву[+].


Иисус йапхъахауата далачважвитӀ Йара йпсри йгӀабзагылхри


(Мк. 8:31-33; Лк. 9:22)

21[•]Ауи агӀамта йгӀашӀарышвта Иисус йапхьагӀвчва йгӀаргвниргӀвуа далагатӀ Йара Иерусалим дцара шатахъу, ауаъа ахӀбачва, ашогьан хъадаква йгьи а-Хабза арыпхьагӀвчва[†] гӀазаб щарда шихътырхуаш, Йара дшырщуаш, ауаса йхымшкӀхауа а-Нчва дшгӀабзайыргылхуаш[+].

22Ауаъа Петр Ауи хъатакӀла днайрыскӀьан, Ауи йхӀваз дадымгылуа далагатӀ:

– А-Нчва йылпха уауыргӀатӀ Уара, ЗпӀатӀу дуу! Ауи уызнымиргӀатӀ Уара!

23Иисус тшгӀацайырпан Петр йайхӀвтӀ:

– УскъвыцӀ Сара, Шитан![†] Уара сымгӀва угӀапыраситӀ, йауа ухӀвузтын а-Нчва йтахъу гьгӀаугвынгӀвуам, агӀвычӀвгӀвысква рапшта ухъвыцитӀ[+].


Иисус Христос йыщтацагӀвзларныс йгӀаныцӀуа


(Мк. 8:34 –9:1; Лк. 9:23-27)

24УацӀыхъван Иисус йапхьагӀвчва йрайхӀвтӀ:

– Сара дсыщтацагӀвхарныс аджвырагӀв йтахъызтын, йара йхъа дакъвыцӀыргӀатӀ, йджьуар найахвыргӀатӀта сцӀыхъва дтагыла днайыргӀатӀ[+]. 25Йауа швхӀвузтын збзазара гӀазхчара зтахъу ауи йчвыдзуаштӀ, Сара снысла збзазара зчвыдзуа, ауи гӀайаухуаштӀ[+]. 26Щта сабапта йалайа агӀвычӀвгӀвыс йыхъазла адунай шабгу йара йаннайахвуа йпсы зарар азгӀайгуазтын. Йа йызлайпсахра атахъыйа агӀвычӀвгӀвыс йара йпсы? 27ГӀвычӀвгӀвыс Па Йара Й-Аба йымч гӀальамат далата, Йара ймальаъыкьквала дкӀвыршата дангӀайра, ауи агӀан Ауи дзачӀвызлакӀгьи йуысква йырквнагауа йыйтуаштӀ[+]. 28ЙшвасхӀвитӀ швара ацӀабырг: араъа йгылу швызджьакӀ швгьпсуашым з-Хъа́ра йацгӀайыз ГӀвычӀвгӀвыс Па джвымбакӀва[+].

### 17


Тшпсахра


(Мк. 9:2-13; Лк. 9:28-36)

1[•]ЦымшкӀ анахъыцӀ Иисус Петр, Йакъвып, ауи йаща ЙохӀан йыцицӀан быхъв хӀагӀакӀ йхъалтӀ. Ауаъа ауат анахьанат апхьагӀвчва гьрыцымызтӀ. 2АпхьагӀвчва йшырбузымца зынла Ауи йквпшыра тшапсахтӀ: Ауи йшӀахъа амара апшта йкӀкӀатӀ, йчгӀвычаквагьи алашара апшта йшкӀвокӀвахатӀ. 3Абар ауат йырбатӀ Муси Ильйаси Ауи йшгӀайачважвуз. 4Петр Иисус йайхӀватӀ:

– ЗпӀатӀу дуу, йабадза бзийу хӀыхъазла араъа! Уара йутахъызтын хтыпкӀ счпапӀ сара: азакӀы Уара, азакӀы Муса, азакӀы Ильйас швыхъазла.

5Ауи дъадзачважвуз пстхӀвашкӀ ауат хънагӀван, ауи апстхӀваш йгӀалггӀатӀ абжьы:

– Ауи Сара сгвыргъьара злу, бзи йызбауа Сара С-Па йакӀвпӀ. ШвйыздзыргӀвы Ауи![+]

6Ауат ажваква аныргӀа, апхьагӀвчва ашвара йгӀалырхын ршӀахъаква цӀахьыла йнархата йкӀахӀатӀ. 7Иисус ауат дрызгӀайын дгӀарыдсылтӀ:

– ШвгӀагылх, швымшван.

8Ауат рхъаква ангӀащтӀырх, Иисус йакӀвымкӀва датша заджвгьи дгьрымбахтӀ. 9Абыхъв йангӀакӀнылхуаз, Иисус ауат йрайхӀвтӀ:

– Заджвгьи йашвымхӀвын араъа йыжвбаз, ГӀвычӀвгӀвыс Па[†] дпсыта а-Нчва[†] дгӀабзайыргылхнацӀкӀьара[+].

10АпхьагӀвчва Ауи йцӀгӀатӀ:

– ЙачӀвыйа а-Хабза арыпхьагӀвчва[†] йзырхӀвауа: «А-Нчва йгӀалихыз ЗымгӀвархъада йапхъала Ильйас дгӀайра атахъыпӀ»-хӀва?

11Иисус джьауап айтхтӀ:

– ЦӀабыргыта Ильйас апхъапхъа дгӀайта зымгӀва гӀащаквйыргылхра атахъыпӀ. 12Ауаса йшвасхӀвитӀ швара Ильйас дшгӀайхьаз[+], ауи дгьрымдыртӀ, йаргьи йшакӀвымыз тшизырчпатӀ. ГӀвычӀвгӀвыс Пагьи ауат гӀазаб йдырбуштӀ.

13Ауаъа апхьагӀвчва йгӀаргвынгӀвытӀ Ауи дызквчважвуз ЙахӀйа ДзытщгӀвы шйакӀвыз[+].


Аджьын квайчӀва дызлалыз ачкӀвынхвыц йырбзихахра


(Мк. 9:14-29; Лк. 9:37-42)

14-15[•]Ауат ауагӀа жвпӀара тшъазыркӀкӀыз йангӀай, хъацӀакӀ Иисус йпахь щамхъаша дгылын йхӀватӀ:

– ЗпӀатӀу дуу, дрыцхӀаща сара спа, ауи далакӀьазызитӀ, гӀазаб ду йыквпӀ, запыт йа амца тшаквирышвитӀ, йа адзы тштайрышвитӀ. 16Сара ауи уапхьагӀвчва рпны дгӀаздтӀ, ауаса ауат ауи ддырбзихарныс гьрылымшатӀ.

17Иисус джьауап айтхтӀ:

– О кӀара хъазымцӀауа, ймыгӀвхъыргаз абанпара! Ужвыгьи швара зъара сшвыцзара атахъыйа Сара? Ужвыгьи Сара зъара швсчхӀара атахъыйа швара? АчкӀвынхвыц Сара дсызгӀажвд.

18Иисус унашва йзичпатӀ аджьын квайчӀва далцӀхныс, аджьын квайчӀва ачкӀвынхвыц дйылцӀхтӀ, ауи алахъвгӀахъасра апны асаби йабгара-згӀвадара щаквгылхтӀ[+]. 19УацӀыхъван Иисуси дари йырхъазыта йангӀанха, апхьагӀвчва азцӀгӀатӀ:

– ЙачӀвыйа щта хӀара аджьын квайчӀва дызхӀзалымца?

20Иисус джьауап айтхтӀ:

– Йауа швхӀвузтын мачӀпӀ швара швазхъацӀара. АцӀабырг швасхӀвитӀ швара: швара швазхъацӀара абаджа ажвлац аъара йнадзазарквын, швара йшвылшушын ари абыхъв йашвхӀвныс: «Араъа уалагата анаъадза уайтыпа»-хӀва, ауи айтыпушын. Ауаъа швара йшвылымшуш закӀгьи гьаъамзапӀ[+]. 21Йара ауи аджьын квайчӀва квпшыра ныхӀварали урычрали акӀвпӀ дызлалырцауа[*].


Иисус йатаркӀвах Йара йпсри йгӀабзагылхри дрылачважвитӀ


(Мк. 9:30-32; Лк. 9:43-45)

22-23[•]Галил йанаъаз Иисус йапхьагӀвчва йрайхӀвтӀ:

– ГӀвычӀвгӀвыс Па уыжвласыла йайжьата ауагӀаква дрыртуаштӀ, ауат Ауи дырщуаштӀ, ауаса йхымшкӀхауа апны а-Нчва Ауи дгӀабзайыргылхуаштӀ.

АпхьагӀвчва ауи мчыта йарынашхыйатӀ[+].


АныхӀварта йгӀаквырцӀаз ашвахчӀв

24Ауат Капернаум йангӀахъынхӀвых, Петр аныхӀварта ззыбжу йазалху ашвахчӀв азкӀкӀыгӀвчва йызгӀайын йгӀайцӀгӀатӀ:

Швара шв-АрыпхьагӀв аныхӀварта йазалху ашвахчӀв йшвума[+]?

25– ЙшвитӀ, – джьауап айтхтӀ ауи.

Петр атдзы днашылын, кӀара йхӀварныс дахамдзаскӀва, Иисус дгӀайцӀгӀатӀ:

– ЩамгӀвын, йшпаубауа уара, дзачӀвыйа ашвахчӀвква йа акъвады гӀазквырхуа адгьыл апаштыхӀква, дара рпачваква ракӀвма, момкӀва ахамаква ракӀвма?

26– Ахамаква ракӀвпӀ, – джьауап айтхтӀ Петр.

– Йшаъула, апачваква[*] хвитпӀ, – йхӀватӀ Иисус. – 27Ауаса хӀара заджвгьи йгвы хӀамсра ахъазла, агвал уазцата апслачвакӀыга тарышв, ажакӀьадз йашӀашвауа йапхъахауа апслачва гӀатыхта, ауи ашӀа гӀахътӀы, жвгъай ахчата пщдрахмакӀ[*] гӀауауаштӀ ауаъа. Ауи гӀахвта Сара сыхъазлагьи уара уыхъазлагьи ашвахчӀв рыт.

### 18


А-ЖвгӀванд а-Хъа́ра апны зымгӀва рацкӀыс йдуу


(Мк. 9:33-37; Лк. 9:46-48; 17:1-2)

1[•]Ауаъа апхьагӀвчва Иисус йызцан йцӀгӀатӀ:

– ДзачӀвыйа а-ЖвгӀванд а-Хъа́ра апны зымгӀва рацкӀыс йдуу?

2Иисус сабикӀ дгӀазшӀитын, ауи ауат рквта дтайыргылтӀ.

3– АцӀабырг швасхӀвитӀ швара, – йхӀватӀ Иисус, – швара тшшвымпсахуазтын, асаби хвыцква шврапшта швымцузтын, швара зынгьи а-ЖвгӀванд а-Хъа́ра швгьзалалуашым[+]. 4Ауи йгӀалцӀла зхъа гӀазнапӀыцӀазкӀта ари асаби йапшхауа, ауи а-ЖвгӀванд а-Хъа́ра апны зымгӀва рацкӀыс ддупӀ. 5Сара снысла ауи йапшу асаби дназахвуа, ауи Саргьи снайахвитӀ[+]. 6Ауаса Сара йсызхъазцӀауа ауат ахвыцква дрыуата заджвы агвнахӀ даззырцауа, ауи йыхъазла рыцӀа йагъьпӀ алуы йыхъвдарцӀата атенгьыз дцӀадрышвкӀвалырквын.


Иисус архъвыхраква руыс далачважвитӀ


(Мк. 9:43-47 )

7– Адунай гвыхьта йазалитӀ ауагӀаква агвнахӀ йаззырцауа зымгӀва! Ага ари адунай апны ухъызхуаш аъамкӀва йамуазтынгьи, ауаса ауи йацхърагӀауа агӀвычӀвгӀвыс гвыхьра йызгӀайтӀ![+] 8УнапӀы йа ущапӀы агвнахӀ ахьыла ухънахуазтын, ауи гӀашӀырсата йхъыларцӀыжв. Ныкъвадыкъвата абзазара уалалырквын рыцӀа йагъьпӀ уыгӀвнапӀыкӀгьи уыгӀвщапӀыкӀгьи шушӀу зынгьи йымчвуа амца уаквдрышвуа ацкӀыс[+]. 9Уыла агвнахӀ ахьыла ухънахуазтын, ауи гӀатжвата йхъыларцӀыжв. ЛакӀ ахӀа уымамкӀва абзазара уалалырквын рыцӀа йагъьпӀ угӀвылакӀгьи шабгу джьахӀанам амца уаквдрышвуа ацкӀыс[+]. 10[•]Швсакъха, арат ахвыцква дрыуата заджвгьи хъачвамщара йзышвымчпан. ЙшвасхӀвитӀ швара ажвгӀванд апны йаъу ауат рмальаъыкьква[*] йанакӀвызлакӀгьи Сара Сы-ЖвгӀванд[†] Аба йщӀахъа шырбауа.


Йыдзыз ауаса ауысла ажвакъвыш


(Лк. 15:4-7)

11ЙатаджвыквицӀахтӀ Иисус йажва:

– ГӀвычӀвгӀвыс Па[†] йаладзыз гӀайхчарныс дгӀайтӀ.[*] 12Швшпахъвыцуа швара? АгӀвычӀвгӀвыс уасашвкӀ йымазтын, ауат йрыуата азакӀы йыдзуазтын, апщынгӀважви жвежв атобаква рпны йгӀанижьта, йыдзыз азакӀы дазыпшгӀарныс дгьымцушма ауи? 13ЙшвасхӀвитӀ швара ацӀабырг: ауи гӀайаухуазтын, ауи азакӀы рыцӀа дайгвыргъьуштӀ йымдзыз апщынгӀважви жвежв рацкӀыс. 14Йара ауи йапшта швара швы-ЖвгӀванд Абагьи йгьитахъым арат ахвыцква рыуа заджвы дыдзныс.


ГвнахӀ гӀазгуа аща


(Лк. 17:3)

15[•]– Уаща уара дгӀаупшӀагылта гвнахӀ гӀайгызтын, уцата йхъазыта ауи йахӀв дызлакъванчу. Ауи уара дуыздзыргӀвуазтын, уаща дгӀауаухтӀ. 16Ауи уара дузымдзыргӀвуазтын, йа заджвы йа гӀвыджь уыцырца, «ажвипхьадза гӀвыджь йа хгӀвы шаквшахӀатхуш апшта». 17Ауи ауатгьи дрыздзыргӀвныс йтахъымызтын, ауи ауыс адиназхъацӀагӀвчва ргвып йрахӀв, ауат йырхӀвауа дазымдзыргӀвуазтын, уара уыхъазла ауи дмаджьусийызтӀ, йа ашвахчӀвква дыргӀазкӀкӀгӀвызтӀ[+].

18АцӀабырг швасхӀвитӀ швара: адгьыл апны швахвитымкӀва йшвчпауа, ажвгӀвандква рпынгьи швгьахвитызлушым, адгьыл апны швахвитта йшвчпауа, ажвгӀвандква рпынгьи швахвитызлуштӀ[*]. 19Ужвыгьи зны йшвасхӀвитӀ швара йшвыуата гӀвыджь араъа, адгьыл апны, йацыта закӀы йахӀварныс йангӀалуазтын, Сара Сы-ЖвгӀванд Аба швызлайыхӀвауа зымгӀва швзичпуштӀ[+]. 20Йауа швхӀвузтын гӀвыджь йа хгӀвы Сара сыхьызла тшъадыркӀылыз, ауаъа Саргьи ауат срыцпӀ.


ЙызмыргӀвауа алыг йуысла ажвакъвыш


(Лк. 17:4)

21Ауаъа Петр Иисус дйыдгылын дицӀгӀатӀ:

– ЗпӀатӀу дуу, зъараны йызсыргӀвара атахъыйа сара саща ауи дгӀаспшӀагылта гвнахӀ гӀайгырквын? Быжьны[+]?

22Иисус джьауап айтхтӀ:

– Сара уара йуасхӀвитӀ, йгьбыжьбам, быжьбамца хынгӀважви жваныла[*]. 23А-ЖвгӀванд а-Хъа́ра злыгчва рпсарчӀвква гӀарыквызххра зтахъхаз апаштыхӀ йшӀырпшы йауаштӀ. 24АпаштыхӀ йуыс даналага, апхъапхъа йара дйызгӀардтӀ псарчӀв талантта[†] жванзыкь[*] гӀайызтхра атахъыз агӀвычӀвгӀвыс. 25АпсарчӀвы зквыз йгӀайыйтхуашыз ъайымамыз йгӀалцӀла апаштыхӀ унашва йчпатӀ ауи йпсарчӀвы йшвахра ахъазла йаргьи, йпхӀвысгьи, йсабиквагьи, рымлыкв шабгугьи ртйырныс. 26Алыг квырмыш ду йчпан дахӀвауа далагатӀ: «ГӀамта мачӀкӀ гӀасыт ужвыгьи, зымгӀва уыстхуаштӀ сара». 27АпаштыхӀ алыг дйымарыцхӀахатӀ, псарчӀвыта йыквыз зымгӀва йзиргӀван дауищтхтӀ.

28Ауи дангӀаджвылцӀх йара йахчата динарийшвкӀ[†][*] псарчӀвыта йызквыз, йара йапшыз лыгкӀ дйынйатӀ, ауи дйымцӀасын дихъварауа далагатӀ. «Ужвыбырг псарчӀвыта йуыкву сахча зымгӀва гӀасытх», – йхӀван дыдикӀылтӀ ауи. 29АпсарчӀвы зквыз ауи йщапӀква тшрыцӀайрышвын дйыхӀвауа далагатӀ: «Ужвыгьи гӀамта тшыткӀ гӀасыт, йсыкву зымгӀва нахъынсырхӀвыхуаштӀ». 30Ауаса ауи дазпшныс гьитахъымызтӀ, ахча йыкву зымгӀва гӀахънирхӀвыхынцӀкӀьа алыг анбахта дтайрышвтӀ. 31Анахьанат алыгчва йырбатӀ йгӀаншаз, ауат ауи ртара йгӀатнацатӀ. Ауат цан зымгӀва апаштыхӀ йархӀвтӀ.

32-33Ауаъа апаштыхӀ алыг дгӀазшӀиттӀ. «А уара гӀвычӀвгӀвысра злам алыг, – йхӀватӀ ауи, – сара уангӀасыхӀва йуыквыз апсарчӀвы зымгӀва уызсыргӀватӀ, щта уахча псарчӀвыта йызквыз агӀвычӀвгӀвыс уаргьи йзургӀва йгьамуазма, сара йшуызсыргӀваз апшта?» 34АпаштыхӀ дгвыжвкӀын ауи йыквыз апсарчӀвы зымгӀва йшвахынцӀкӀьа гӀазаб йзырбушыз ауагӀаква дриттӀ.

35Абараса акӀвпӀ дшшвзаъазлуш швара Сара Сы-ЖвгӀванд Аба, шваща гвыла-псыла йызшвмыргӀвузтын[+].

### 19


АпхӀвысгӀагри апхӀвысгӀалщтхри руысла Иисус йарыпхьара


(Мк. 10:1-12 )

1Ауи аквчважвара даналга, Иисус Галил дтыцӀын, Иордан амарагӀацӀцӀырта тшпыла ЙахӀудаштала дджвыквылтӀ. 2АуагӀа жвпӀара Ауи йцӀыхъва йтагылтӀ, Ауи ауат йырбзихахтӀ ауаъа.

3Афарисейква рыуа зджьакӀы Иисус йгӀайыдгылын Ауи ддырхъвыхуа йгӀайцӀгӀатӀ:

– АхъацӀа йпхӀвыс йамгӀан швхӀаусыгӀвазлакӀгьи дылищтхныс дахвитума?

4-5– Щта швгьампхьама швара, – джьауап айтхтӀ Иисус, – апхъапхъа ХӀгӀазшаз ауат хъацӀати пхӀвысти йшгӀанйыршаз йгьи йшихӀваз: «Ауи йгӀалцӀла агӀвычӀвгӀвыс йаби йани дыркъвыцӀитӀта йпхӀвыс тшлыдикӀылитӀ, йгьи агӀвыджь ръапӀкътлапӀкъквала йазакӀхитӀ»? 6Ауаса йанаъазара ауат гьгӀвыджьхым, ауат ръапӀкътлапӀкъквала йазакӀхитӀ. Ауи акӀвпӀта, а-Нчва[†] йадикӀылыз агӀвычӀвгӀвыс йагӀвишахра гьатахъым.

7Ауат Ауи йархӀвтӀ:

– ЙачӀвыйа щта ауи агӀан Муса унашва зичпаз апхӀвыс алыцӀхра швъа лытта ларгьи даущтхра?

8– Муса хвитныгӀа гӀашвиттӀ швара швпхӀвысчваква йылшвщтхныс швгвква ъахӀахъвхаз йгӀалцӀла, – джьауап айтхтӀ Иисус. – Ауаса апхъапхъа ауаса йгьаъамызтӀ. 9ЙшвасхӀвитӀ швара зпхӀвыс йлылцӀхуа дзачӀвызлакӀгьи, лара дъайайжьаз ашвхӀаусыгӀвала акӀвмызтын, йгьи датша пхӀвыс дгӀазгуа, ауи хъацӀи пхӀвыси разцӀабыргра мыгӀвхъигитӀ[*][+].

10АпхьагӀвчва Иисус йархӀвтӀ:

– АхъацӀа апхӀвыс лахьыла йнайахвуа аборчква ауаса йанымчызара, йара пхӀвыс дгӀауымгырквын рыцӀа йагъьпӀ.

11Иисус джьауап айтхтӀ:

– ЗымгӀвагьи йгьрызнахвуам Сара сажваква, ауат зызнахвуа ракӀвпӀ а-Нчва йзитуа. 12АзджьакӀ гӀвачвта [*] йгӀадритӀ, азджьакӀ ауагӀаква ауаса йырчпатӀ, датша зджьакӀгьи а-ЖвгӀванд а-Хъа́ра анысла хъацӀи пхӀвыси бзазара гьрымуытӀ. Ауи зызнахвуа йнайахвыргӀатӀ.


Иисус асабиква йныхӀва-ныпхьитӀ


(Мк. 10:13-16; Лк. 18:15-17)

13[•]Ауаъа Иисус асабиква йызгӀаргтӀ, ауат рхъаква йнапӀква рыквицӀумца дрызныхӀварныс ахъазла. АпхьагӀвчвагьи ауат: «Ауи йпны швымцан», – рхӀвунта йгьрымщтиуазтӀ. 14Ауаса Иисус йхӀватӀ:

– Швырпырамсын, йгӀайыргӀатӀ асабиква спны, йашврыхвит йсызгӀайныс, йауа швхӀвузтын ауат йрапшу ракӀвпӀ а-ЖвгӀванд а-Хъа́ра зчӀву[+].

15ЙнапӀква асабиква рхъаква йанрыквицӀа амщтахь, Иисус дджвыквылхтӀ.


Иисуси абайи


(Мк. 10:17-31; Лк. 18:18-30)

16[•]Зны Иисус гӀвычӀвгӀвыскӀ дгӀайыдгылын дгӀайцӀгӀатӀ:

– АрыпхьагӀв, сара зынгьи йшӀымчӀвауа бзазара гӀасадзара ахъазла бзирата йсчпара атахъыйа[+]?

17– ЙачӀвыйа уара абзира ауысла Сара уызгӀасцӀгӀауа? – йхӀватӀ Иисус. – Йбзийу а-Нчва заджвыкӀ йакӀвпӀ. Ауаса уара зынгьи йшӀымчӀвауа абзазара уалалра утахъызтын, а-Нчва йунашваква рхъйа.

18-19– А-Нчва йунашвата йзапшыйа? – дазцӀгӀатӀ ауи.

Иисус джьауап айтхтӀ:

– «ГӀвы дуымщын», «хъацӀи пхӀвыси разцӀабыргра мыгӀвхъуымган», «уымгъычын», «мцшахӀатта уымгылын», «уаби уани хвы рзыба», «уаргван бзи дба, ухъа бзи йшубауа апшта».

20– Ауат зымгӀва сара йсырхъйитӀ, – джьауап айтхтӀ агӀвычӀвгӀвыс шӀа, – йачӀвыйа сара ужвыгьи йсзынамхъауа?

21Иисус джьауап айтхтӀ:

– А-Нчва йгвы унадзауа, закӀзаджвыкӀгьи уыгымхауа убзидздзахарныс утахъызтын, уцата уымлыкв тйы, ахчаква арыцхӀачва йырзыша, ауи агӀан ажвгӀвандква рпны уара харзына уымазлуштӀ. Ауи амщтахь угӀайта сцӀыхъва угӀатагыл[+].

22АгӀвычӀвгӀвыс шӀа ауи анигӀа, днашхыйахан хъатакӀла дджвыквылхтӀ, йауа швхӀвузтын ауи млыкв ду йыман.

23Ауаъа Иисус араса йапхьагӀвчва йрайхӀвтӀ:

– ЙшвасхӀвитӀ швара ацӀабырг: баргвыпӀ абайа йыхъазла а-ЖвгӀванд а-Хъа́ра алалра. 24Ауи акӀвымкӀвагьи йшвасхӀвитӀ швара: амахтша рыцӀа майрата агвырпшцӀа йкӀылсуаштӀ, абайа а-Нчва й-Хъа́ра далалныс ацкӀыс.

25АпхьагӀвчва ауи аныргӀа, мчыта йджьарщан Иисус йцӀгӀатӀ:

– ДзачӀвыйа щта ауаса йанаъазара йзылшуш а-Нчва дгӀайхчарныс?

26Иисус ауат дырпшын йхӀватӀ:

– АгӀвычӀвгӀвыс ауи гьйылшум, ауаса а-Нчва зымгӀва йылшитӀ.

27Петр Ауи йайхӀвтӀ:

– Абар хӀара зымгӀва гӀаныгӀжьын, Уара уцӀыхъва хӀнатагылын хӀнайтӀ. Йшпацуш щта хӀара хӀуыс[+]?

28Ауи ауысла Иисус ауат джьауап ритхтӀ:

– ЙшвасхӀвитӀ швара ацӀабырг: адунай шабгу аншӀыцхара, ГӀвычӀвгӀвыс Пагьи[†] Йара йымч гӀальамат ачӀварта дантачӀвара, ауи асхъан швара, Сара сыщтацагӀвчвагьи, жвыгӀв чӀвартакӀ швыртачӀвата Израиль ажвыгӀв жвларакӀ унашва рхъшвцӀуштӀ[+]. 29ДзачӀвызлакӀгьи Сара сыхьыз анысла зпны, йа защчваква, йа захщчваква, йа заба, йа зан, йа зсабиква, йа задгьыл гӀанызжьыз швкӀныла йайхӀата йгӀайхъахӀуштӀ, зынгьи йшӀымчӀвауа абзазара датынхазлуштӀ[+]. 30Ауаса щардагӀвы ари адунай апны йапхъаз цӀыхъвахуштӀ, йцӀыхъваз апхъахуштӀ[+].

### 20


Ачрынчва йаъарата нхаша рытра ауысла ажвакъвыш

1– А-ЖвгӀванд а-Хъа́ра щымта йгӀагылта здзахвагӀарйырта[*] йынхуш ачрынчва гӀазауа апшвыма йапшпӀ. 2Ауи мшипхьадза закӀ-закӀ динарий[†] нхашата йритныс ауат дрынгӀалын, йдзахвагӀарйырта йщтитӀ. 3АсахӀат ахпа апны[*] ауи датаджвыквылхитӀта йбитӀ датшагьи уагӀаквакӀ нхарта рымамкӀва акъьакъьара йшыквгылу. 4Ауи ауат йрайхӀвитӀ: «Шваргьи швцата сдзахвагӀарйырта апны швынха, йгӀашвынхауа швзымжьауата йшвыстуаштӀ». 5Ауатгьи цатӀ. АсахӀат ацба йгьи асахӀат ажвба рпынгьи ауи дджвыквылын йара ауи атайчпахтӀ. 6Ауи амщтахь ауи асахӀат ажвиз апынгьи датаджвыквылхын акъьакъьара апны йгылаз ауагӀаква атагӀайаухтӀ. «ЙачӀвыйа араъа уысдъа мышхъвлагӀандзакӀ швызгылу?» – дырцӀгӀатӀ ауи ауат. 7«Заджвгьи чрынта хӀгьнаймахвтӀ», – джьауап артхтӀ ауат. «Шваргьи сдзахвагӀарйырта швцата швынха», – йрайхӀвитӀ ауат апшвыма. 8Йанхъвла апшвыма йпегвал йайхӀвтӀ: «АнхагӀвчва зымгӀва гӀазшӀытта рынхаша рыт. Апхъапхъа ацӀыхъва чрынта йгӀахӀахвыз рпны угӀалага, ацӀыхъвадза щымта чрынта йгӀахӀахвыз рынхаша рыт». 9АсахӀат ажвиз апны чрынта йнарахвыз анхагӀвчва гӀайын, ауат дзачӀвызлакӀгьи динарийкӀ гӀайырттӀ. 10Апхъапхъадзата чрынра йнарахвыз анхагӀвчва ркьазу ангӀадза, ауат гвыгъун рыцӀа йайхӀата йгӀарынхарныс, ауаса ауатгьи дзачӀвызлакӀгьи динарийкӀ гӀайырттӀ. 11Ауат рынхаша ангӀарыртӀ, апшвыма йшизыразым рхӀвауа йалагатӀ: 12«Уара ацӀыхъва чрынчвата йгӀауахвыз сахӀаткӀ ахӀа йгьнымхатӀ, ауатгьи хӀара йгӀахӀынхаз аъара нхашата йруттӀ, а хӀара ари ашуараду амш шабгаз хӀынхатӀ!» 13Апшвыма ауат рыуа заджвы джьауап йыйтхтӀ: «СынбжьагӀв, сара угьызжьумщтӀ уара. ДинарийкӀла уынхарныс угьадымгылма уара? 14Ауи акӀвпӀта уынхаша нахвта уца. А сара йстахъыпӀ ацӀыхъва йгӀасахвыз ачрынчвагьи уара йуыстуа аъара нхашата йрыстныс. 15Сгьахвитымма сара сахчаква йшстахъу апшта йгӀасрысабапныс? МомкӀва схӀальальра уацныхчылума уара? 16Ауи акӀвпӀта, ацӀыхъвала йаъаз апхъала йгӀайуаштӀ, апхъала йаъазгьи – ацӀыхъвала»[+].


Иисус йхынхауата Йара йпсри йгӀабзагылхри далачважвитӀ


(Мк. 10:32-34; Лк. 18:31-33)

17[•]Иерусалим агӀвадала йшымгӀвайсуазымца, Иисус йжвыгӀвыгӀв апхьагӀвчва хъатакӀла йнайрыскӀьан йрайхӀвтӀ:

18-19«Абар хӀара Иерусалим хӀталитӀ, ауаъа ГӀвычӀвгӀвыс Па[†] йайжьата ашогьан хъадакви а-Хабза арыпхьагӀвчви[†] дрыртуаштӀ. Ауат Ауи щра йыквырцӀуштӀ йгьи амаджьусиква дрыртуаштӀ ддырпудныс, дырбкъарныс йгьи амшӀджьуар дкӀыддыркӀылныс. Ауаса йхымшкӀхауа апны а-Нчва[†] Ауи дгӀабзайыргылхуаштӀ[+].


Амахъарыхъвара швазымпшгӀауата къвырльыкъв швха


(Мк. 10:35-45; Лк. 22:24-27)

20Ауи амщтахь Иисус дйызгӀайтӀ Забыт йпачваква ран, лпачваквагьи лыцта. Ауи, квырмыш лчпауа, Иисус ахӀваракӀла тшизыналырхатӀ[+].

21– ЙачӀвыйа йбтахъу? – дылцӀгӀатӀ Иисус ауи.

Ауи йылхӀватӀ:

– Унашва чпа сыгӀвпачва азаджв уагъьмала, азаджв уармала Уара У-Хъа́ра апны йшчӀвазлуш[+].

22– ШвызхӀвауа йамагӀну гьшвыздырам, – джьауап айтхтӀ Иисус. – Йшвылшушма швара йшвыжвныс агӀазаб ашӀала Сара йсыжвуаш, йа адзытщра[†] швахъысныс Сара сызхъысуа адзытщрала?[*]

– ЙхӀылшуштӀ, – джьауап артхтӀ ауат[+].

23Иисус ауат йрайхӀвтӀ:

– Сара сгӀазаб ашӀала йшвыжвуаштӀ швара, Сара сызхъысуа адзытщрала шваргьи адзытщра швахъысуаштӀ. Ауаса Сара сагъьмала йчӀвуш дзачӀвугьи сармала йчӀвуш дзачӀвугьи Сара гьсакӀвым йщаквзыргылуа, ауат ачӀвартаква Сара Саба йыззирахӀазырыз йырчӀвыпӀ».

24Арахьарат ажвагӀв апхьагӀвчва ауи аныргӀа, агӀвайщчва йрызгвыжвкӀтӀ. 25Иисус ауат гӀазшӀитын йхӀватӀ:

– Швара йыжвдыритӀ амаджьуси унашвачпагӀвчва руагӀахъаква рпны амчхъара шрыму, хъгал зму ауат рыгӀвычӀвгӀвысква ауагӀаква шырнапӀыцӀу. 26-27Швара швпны ауаса йаъамызтӀ. ДатшазтӀ швара швпны, швара дшвыуата рахӀа йдухарныс зтахъу швара дшвлыгхара атахъыпӀ, йгьи швара дшвыуата йапхъагылагӀвхарныс зтахъу швара дшвыгӀвнагӀвызтӀ[+]. 28ГӀвычӀвгӀвыс Па дызгӀайызгьи Йара къвырльыкъв йзырхарныс гьакӀвым, арахьарат къвырльыкъв рзихарныс, Йара йбзазарагьи ащардагӀв рыхъазла хвгӀашата йашӀайцӀарныс акӀвпӀ.


АгӀвлашвчва рырбзихахра


(Мк. 10:46-52; Лк. 18:35-43)

29[•]Иисус йапхьагӀвчви Йари ЙерихӀон йантыцӀуаз ауагӀа жвпӀара рцӀыхъва йтагылан. 30АмгӀва атшпы гӀвлашвчва чӀван. Ауат Иисус дшагӀвсуаз ахабар аныргӀа, йцӀыруа йалагатӀ:

– ЗпӀатӀу дуу, Дауыт[†] й-Па, хӀрыцхӀаща хӀара![+]

31АуагӀа жвпӀара ауат йрархӀвуа йалагатӀ йшашӀасхуашыз, ауаса ауат рахӀагьи дута йцӀыруан:

– ЗпӀатӀу дуу, Дауыт й-Па, хӀрыцхӀаща хӀара!

32Иисус дгӀашӀасын ауат гӀазшӀиттӀ.

– Йшвтахъыйа швара швыхъазла йсчпарныс? – дазцӀгӀатӀ Ауи.

33– ЗпӀатӀу дуу, хӀылаква йырбахныс хӀтахъыпӀ, – джьауап артхтӀ ауат.

34Иисус ауат йымарыцхӀахан, рылаква дырхьыстӀ. Алашвква йара зынла рылаква йырбахын, Ауи йцӀыхъва йтагылын йцатӀ[+].

### 21


Гвыргъьара алата Иерусалим аталра


(Мк. 11:1-10; Лк. 19:28-38; ЙохӀ. 12:12-15 )

1-2[•]Ауат Иерусалим йаназаргванха, Амасхва щхъа[*] апны Бетпага кыт йангӀадза, Иисус гӀвапхьагӀвчва апхъала йщтитӀ, йрайхӀвын:

– Швапхъала йаъу акыт швца, ауаъа йарасахӀат йгӀашвауаштӀ йкӀыдхӀвалу атшада тшан атшада тшшӀысгьи адзхъа йгылата. Ауат гӀакӀыдшвщтта Сара йсызгӀажвд[+]. 3АджвырагӀв йшвчпауа ауысла швара дгӀашвцӀгӀузтын, джьауап рышвтх ауат ЙхӀыхвиту[†] йшитахъу, ауат швара зынла йгӀашвыртуаштӀ.

4Ауи ншатӀ йцӀабыргхарныс ахъазла ЙхӀыхвиту апигӀамбар йгӀаййырхӀваз:[+]

5«ЙлашвхӀв Цион[†] апхӀа[*]:
Абар ЗымгӀвархъада[*] дбызгӀайитӀ бара,
дъасата, атшада тшани хӀатла зланкъвыргауа арахв йгӀахъшаз
атшада тшшӀыси дрыквчӀвата!»[*]

6АпхьагӀвчва цан зымгӀва Иисус йшгӀарайхӀвыз апшта йырчпатӀ. 7Ауат атшада тшани атшада тшшӀыси гӀардтӀ, ауат рхъахьквцӀа швыцӀачӀвква рыквырцӀан, Иисусгьи ауат дрыквчӀватӀ. 8ЙгӀайззаз ауагӀа жвпӀара райхӀарагӀв рхъахьквцӀа швыцӀачӀвква амгӀва йыквырцӀун, анахьанат ацӀлаква рмахъвдаква гӀапыркъуанта, ауатгьи амгӀва апны йщтӀарцӀун. 9Ауи йапхъалагьи йцӀыхъвалагьи йцуз ауагӀа жвпӀара дута йцӀыруан:

– ХӀосана[*] Дауыт[†] й-Па!
ДныхӀва-ныпхьапӀ Ауи, ЙхӀыхвиту йыхьызла йгӀайуа!
ХӀосана ажвгӀвандква рхӀаракӀыра апны![+]

10Иисус Иерусалим дантал, акъала шабгаз хӀальабальыкъра гӀарылашватӀ, зымгӀвагьи азцӀгӀун:

– ДзачӀвыйа ауи?

11АуагӀа жвпӀара джьауап артуан:

– Ауи Галил апны йаъу Назарет йауу апигӀамбар Иисус йакӀвпӀ![+]


Иисус ахвгӀахвтыгӀвчва аныхӀварта йшгӀаджвылицаз


(Мк. 11:15-19; Лк. 19:45-47; ЙохӀ. 2:13-16 )

12[•]Иисус аныхӀварта дпшцӀалын, кӀара зтиуазгьи, кӀара зхвгӀузгьи зымгӀва ауаъа йгӀаджвылицатӀ. АпсахыгӀвчва райшвакви ахӀвыхӀвтигӀвчва ртйыртакви ахъирышвттӀ Ауи[+].

13– ЙаныпӀ, – йхӀвун Ауи, – «Сара стдзы аныхӀварта тдзы-хӀва йахьырцӀуштӀ», а швара ауи гъыч гӀварата йшвчпитӀ.

14АныхӀварта апны Ауи йгӀайыдгылтӀ алашвкви атлачакви, Ауи ауат йырбзихахтӀ. 15Ашогьан хъадакви а-Хабза арыпхьагӀвчви[†] Иисус йчпуз агӀальаматраква анырба, асабиква: «ХӀосана Дауыт й-Па!» – хӀва аныхӀварта апны йшцӀыруаз аныргӀа, – йгвыжвкӀтӀ[+].

16– ЙугӀума Уара арат асабиква йцӀыруа йырхӀвауа? – йгӀайцӀгӀатӀ ауат Ауи.

– Щта, – джьауап айтхтӀ Иисус, – швгьампхьама щта швара йану: «Асабикви асаби пшкакви Уара ртшхъвара ажва узырхӀвуштӀ»[+].

17Ауи ауат дыркъвыцӀхтӀ, акъала дтыцӀын БетгӀания дцатӀ, ауаъа дпхьатӀ[+].


Иисус нагӀлат айхитӀ швыр гӀазшӀамылуа алахӀа


(Мк. 11:12-14, 20-24 )

18Щымта щажьыта акъала данцахуаз, Иисус дымлащийтӀ[+]. 19АмгӀва атшпы алахӀа аниба, Ауи ацӀла дазцатӀ, ауаса ауи апны бгъьымкӀва закӀгьи гьимаутӀ. Ауаъа Иисус ацӀла йайхӀвтӀ:

– Швыр гӀаушӀамылхыргӀатӀ уара зынгьи!

АлахӀа зынла йгӀватӀ[+]. 20АпхьагӀвчва ауи анырба йджьарщатӀ:

– Ари аъара ласы йшпагӀва ари алахӀа?

21Иисус ауат джьауап ритхтӀ:

– ЙшвасхӀвитӀ швара ацӀабырг: швара йазхъашвцӀушызтын, кьангьаш азгӀажвымгуата, алахӀа йазысхаз йгьахъазым ауи агӀан швара йшвзычпуш, ауаса ари абыхъвнадзара йашвхӀвыргьи: «ТшгӀащтӀыхта атенгьыз тштарышв!» – хӀва – ауыгьи ншуштӀ[+]. 22Швара йазхъашвцӀузтын, аныхӀвара апны швызхӀвалакӀгьи зымгӀва гӀашвадзуштӀ[+].


АхвитнагӀа ауысла Иисус йазцӀгӀара


(Мк. 11:27-33; Лк. 20:1-8)

23[•]Иисус аныхӀварта дпшцӀалта ауагӀа айрыпхьауа даналага, Ауи йгӀайыдгылтӀ ашогьан хъадакви ауагӀа рахӀбачви азцӀгӀаракӀ рымата:

– Зымчхъарала йучпауайа Уара арат зымгӀва, дзачӀвыйа Уара ауи уазрыхвитыз[+]?

24Иисус ауат джьауап ритхтӀ:

– Саргьи азцӀгӀаракӀ швыстпӀ швара, ауи аджьауап Сара йгӀасышвтуазтын, йшвасхӀвуаштӀ Сара ауат зымгӀва зымчхъарала йсчпауа. 25ЙабагӀайг ЙахӀйа адзытщра ахъыщтрала[†] йхвитныгӀа, АжвгӀвандква рахьыла акӀвма, момкӀва ауагӀа рахьыла акӀвма?

Ауат дара-дара ауи йаквчважвауа йалагатӀ:

– «АжвгӀвандква рахьыла» хӀхӀварыквын, Ауи дгӀахӀцӀгӀуштӀ: «Щта ауи йзизхъашвымцӀайа швара?» – хӀва[+]. 26«АуагӀа жвпӀара рахьыла» – хӀва йхӀхӀварнысгьи йгьауашым – ауагӀа жвпӀара хӀырчвшвитӀ, зымгӀвагьи ЙахӀйа дпигӀамбарта дырпхьадзитӀ[+].

27– ХӀара йгьхӀыздырам, – джьауап гӀартхтӀ ауат.

Иисус ауат йрайхӀвтӀ:

– Ауи агӀан Саргьи швара йгьшвасхӀвуашым ауат зымгӀва зымчхъарала йсчпауа.


АгӀвпачва руысла ажвакъвыш

28ЙачӀвыйа йшвхӀвуш швара ари ахъазла: заджвы гӀвпачва йыман. Зны ауи ауат рыуа азаджв дйызцан йайхӀвитӀ: «СычкӀвын, уцата уахьчӀва адзахвагӀарйырта апны уынха». 29«Йгьстахъым», – джьауап айтхтӀ апа, ауаса уацӀыхъван дацӀахъвыцхын дцатӀ йшаъазлакӀгьи. 30Аба анахьани йпагьи дйызцан йара ауи ауысла дйыхӀватӀ. Апа джьауап айтхтӀ: «СцитӀ, зпӀатӀу дуу», а йара дгьымцатӀ. 31Ауат рыуа дзачӀвыйа аба йтахъыра зырхъйаз?

– Йапхъахауа, – джьауап артхтӀ ауат.

Иисус ауаъа ауат йрайхӀвтӀ:

– ЙшвасхӀвитӀ швара ацӀабырг: ашвахчӀвква ргӀазкӀкӀыгӀвчви йахъныкъвылгӀауа апхӀвыскви швара швапхъа а-Нчва й-Хъа́ра йалалитӀ. 32ДшвызгӀайтӀщтӀ швара ЙахӀйа агӀвцӀабыргыра амгӀва швйырбарныс, швара йгьйызхъашвымцӀатӀ ауи, ауаса ауат йызхъарцӀатӀ. Швара ауи аныжвба амщтахьгьи швыгвнахӀква тшгьырзыжвымдырхтӀ йгьи йгьазхъашвымцӀатӀ[+].


АдзахвагӀарйыгӀвчва чвгьаква руысла ажвакъвыш


(Мк. 12:1-12; Лк. 20:9-19)

33[•]Ужвыгьи ажвакъвышкӀ[†] швгӀаздзыргӀвы: адгьыл змаз заджвы дзахвагӀарйыртакӀ лайцӀатӀ, ауи гварала йкӀвйыршатӀ, ажьгвычӀарта[*] йазалхта гвагӀваракӀ гӀатичвтӀ йгьи ачӀапщарта йуыхватӀ. Ауи адзахвагӀарйырта багьандата адзахвагӀарйыгӀвчва йриттӀ, йаргьи къраль хъаракӀ дцатӀ. 34Ажь ацӀагахымта аннадза, йгӀацӀаргаз йауата йара йыквшвуз ахъвы гӀарахвхныс ахъазла адзахвагӀарйыгӀвчва йлыгчва рзищтитӀ. 35АдзахвагӀарйыгӀвчва алыгчва гӀаркӀын рызджьакӀ рбкъатӀ, рызджьакӀ рщытӀ, рызджьакӀгьи хӀахъвыла йрыстӀ[+]. 36Ауаъа апшвыма датша лыгчва йщтитӀ, апхъапхъа йцаз рацкӀыс ауат рыцӀа йщардагӀвын, ауаса адзахвагӀарйыгӀвчва ауатгьи йара ауи рзырхатӀ. 37ЙцӀыхъвахуз ауи йпа дищтитӀ. «Ауат спа пӀатӀу йыквырцӀапӀ» – хӀва йгвы йгӀанагуан ауи[+]. 38Ауаса адзахвагӀарйыгӀвчва апа данырба, ауат йщаквдыргылтӀ: «Ари атынха йакӀвпӀ. ШвгӀай ауи дхӀщыпӀта, ауи йтынхамлыкв гӀахӀыдхӀкӀылпӀ». 39Ауат ауи дгӀаркӀытӀ, адзахвагӀарйырта дгӀатдрышвтын дырщытӀ. 40Ауи акӀвпӀта, адзахвагӀарйырта апшвыма данцара, йачӀвыйа ауи йырзихуш адзахвагӀарйыгӀвчва?

41– Жьыхьра йыламкӀва рхъаква хъихуаштӀ ауи ачвгьахагӀвчва, – джьауап артхтӀ ауат, – адзахвагӀарйыртагьи агӀамта аннадзара йгӀацӀаргауа йауата йыквшвауа ахъвы гӀайызтуаш датша дзахвагӀарйыгӀвчваквакӀ багьандата йритуаштӀ[+].

42Иисус ауат йрайхӀвтӀ:

– Швгьампхьама щта швара зынгьи а-ГӀвыраква[†] рпны:

«АуыхвагӀвчва йамуата йырпхьадзаз
а-ХӀахъв хъадахатӀ.
Ауи ЙхӀыхвиту йчпатӀ,
йабадза гӀальаматта хӀылапш йыцӀу ауи!»?[+]

43Ауи йгӀалцӀла Саргьи йшвасхӀвитӀ швара а-Нчва й-Хъа́ра швара йшвыквырхта швыр гӀазгуа ауагӀахъа йшрыртуаш. 44Ауи а-ХӀахъв йаквшвауа хӀабасабата даланарыхъвашуштӀ, Ауи зквшвауа дартӀгъваштӀ.

45Ашогьан хъадакви афарисейкви Иисус йажвакъвышква йанрыздзыргӀвуаз йгӀаргвынгӀвытӀ Ауи дызквчважвауа дара шракӀву. 46Ауат Иисус дыркӀра ртахъын, ауаса ауагӀа жвпӀара йырчвшвун, йауа швхӀвузтын ауагӀа жвпӀара Ауи пигӀамбарта дырпхьадзун.

### 22


Атацанадылра чаражвра ауысла ажвакъвыш


(Лк. 14:16-24)

1[•]Иисус ауагӀа рарыпхьара атаджвыквицӀахуата йхӀватӀ:[+]

2– А-ЖвгӀванд а-Хъа́ра паштыхӀкӀ йпа йыхъазла йчпаз атацанадылра чаражвра йашӀырпшы йауитӀ[+]. 3Ауи йлыгчва йгӀадрайгвахьаз рпны йщтитӀ атацанадылра йгӀазшӀыртырныс, ауаса йгӀадрайгвушыз гӀайныс гьыртахъымызтӀ. 4Ауаъа апаштыхӀ датша лыгчваквакӀ йщтитӀ, араса рыхъвда йыквицӀан: «Швцата ауат йрашвхӀв счаражвра шхӀазыру, ачвкви анахьанат арахв рчакви шырщыз, арызкъква зымгӀва шхӀазыру, атацанадылра чаражвра йгӀайыргӀатӀ». 5-6Ауаса йгӀадрайгвушыз ауи хабарта йрымбауа йамцӀыцӀхтӀ. Азаджв архъа дцатӀ, азаджв ахвгӀаратира уыс далалтӀ, азджьакӀ рпны йцаз алыгчва гӀаркӀын, рыхв надыркъвын йырщытӀ[+]. 7АпаштыхӀ ауи даргвыжвкӀтӀ. Ауи йыр йщтийын агӀвщыгӀвчва дирщытӀ, ауат рыкъалагьи дирыбылтӀ[+].

8Ауи амщтахь ауи йлыгчва йрайхӀвтӀ: «Атацанадылра чаражвра хӀазырпӀ, ауаса сара йгӀасрайгваз ауи йалазларныс гьырквнагамызтӀ[+]. 9Ужвы амгӀва алыцӀыртаква швцата ауаъа йгӀашвынйауа зымгӀва ачаражвра йазгӀашврайгва». 10Алыгчва аурамква йырбжьалын йзынйуз зымгӀва, ачвгьаквагьи абзиквагьи, гӀазшӀыртуа йалагатӀ, ачаражвра зал айшваква йрыдчӀвалаз асасчваква йдырчвытӀ. 11АпаштыхӀ ауат йчӀваз дырпшныс дангӀай, тацанадылра чгӀвыча зшвымыз гӀвычӀвгӀвыскӀ йыла дгӀацӀашватӀ. 12«АнбжьагӀв, – дазцӀгӀатӀ апаштыхӀ, – ушпагӀашыл уара араъа тацанадылра чгӀвыча ушвымкӀва?» Ауи агӀвычӀвгӀвыс закӀгьи гьизымхӀватӀ. 13Ауаъа апаштыхӀ йлыгчва унашва рзичпатӀ: «Ауи йнапӀквагьи йщапӀквагьи шӀашвхӀвата алащцара дылашврышв, ауаъа ауи дагвынкьуа дчӀвыуаштӀ, йпыцква ашӀшӀа-хӀва йабайрыфуаштӀ»[+].

14– Щта йгӀадрайгвауа щардагӀвыпӀ, ауаса йгӀалырхуа мачӀыгӀвпӀ.


АшвахчӀвква ршвара ауысла азцӀгӀара


(Мк. 12:13-17; Лк. 20:20-26)

15[•]Ауи амщтахь афарисейква айкьангьашуа йалагатӀ, Иисус ажвала дгӀаркӀныс ртахъыта[+]. 16Ауат Ауи рапхьагӀвчви аиродианкви[*] йзыгӀарщтитӀ.

– АрыпхьагӀв, – йазцӀгӀатӀ ауат, – хӀара йыгӀдыритӀ Уара УшгӀвычӀвгӀвыс гвыцкьу, цӀабыргыта а-Нчва[†] йымгӀва ауыс йшаурыпхьауа. Уара алых-алацӀа гьучпум, заджвгьи тшигвауырпхарныс угьащтам. 17ЙгӀахӀахӀв хӀара, йшпаупхьадзауа Уара, а-Нчва й-Хабза хӀанарыхвитума хӀара аурымква римператор швахчӀв йытра[+]?

18Ауат рыгвква гвымхара штаз йдырын, Иисус йхӀватӀ: – ЧвалатшычпагӀвыргӀа, швара ажвала сшвырхъвыхра швтахъума Сара[+]? 19ЙсшвырбастӀ Сара ашвахчӀв зларшвауа ахча жвгъай.

Ауат Ауи динарийкӀ[†] йызгӀаргтӀ. 20Иисус ауат дырцӀгӀатӀ:

– Зсурат ануда ари, зыхьыз ангӀвылгӀуда?

21– Аимператор, – джьауап артхтӀ ауат.

Ауаъа Иисус ауат йрайхӀвтӀ:

– Щта аимператор йчӀву аимператор йышвтх, а-Нчва йчӀву а-Нчва йышвтх.

22Ауи аныргӀа, ауат йджьарщатӀ, Иисус йкъвыцӀын йджвыквылхтӀ.


Асаддукейква Иисус апсчва ргӀабзагылхра ауысла азцӀгӀара йыздыргылитӀ


(Мк. 12:18-27; Лк. 20:27-40)

23[•]Йара ауи атшын апсчва ргӀабзагылхра гьаъам-хӀва йызрыбагъьауа асаддукейква Иисус йгӀайыдгылтӀ. Ауат Ауи йцӀгӀатӀ:[+]

24– АрыпхьагӀв, Муса йхӀватӀ саби дгӀайтнымхауата заджв данпсра, ауи йпхӀвыс йаща дгӀайгта, йаща тынха дйызгӀанижьра атахъыпӀ. 25Ауи акӀвпӀта, араъа хӀпны быжьгӀващчва аъан. Йапхъахауа саби дгӀайтнымхауата дпсын, ачвзаба ауи йаща дипхӀвысхатӀ. 26Йара ауи рызнитӀ йгӀвыджьхузгьи, йхыгӀвхузгьи, абжьыгӀв ащчва зымгӀвагьи. 27Ауат зымгӀва рымщтахь апхӀвысгьи дпсытӀ. 28Ауи акӀвпӀта, йангӀабзагылхра амщтахь абжьыгӀв ащчва йрыуата ауи дызпхӀвысхушда? Ауат зымгӀвагьи ауи йылхъацӀанщтӀ.

29Иисус джьауап айтхтӀ:

– Швара швгӀващитӀ, йауа швхӀвузтын йгьшвыздырам а-ГӀвыраквагьи[†] а-Нчва йымчгьи. 30ЙангӀабзагылхра ауагӀаква пхӀвысгьи дгьгӀаргхуашым, тахӀагьи йгьцахуашым, амальаъыкьква йрапшта ажвгӀвандква рпны йаъазлуштӀ ауат. 31Апсчва ргӀабзагылхра хӀазгӀайхпӀта, швгьампхьама щта швара а-Нчва йгӀашвайхӀвыз: 32«Сара Ибрахим Сйы-НчвапӀ, ИсхӀакъ Сйы-НчвапӀ йгьи Йакъвып Сйы-НчвапӀ»? Ауи апсчва дгьры-Нчвам, абзачва ракӀвпӀ дзы-Нчву.

33АуагӀа жвпӀара дзыргӀвуанта, Ауи йарыпхьара джьарщун.


РахӀа йхъаду аунашва


(Мк. 12:28-31; Лк. 10:25-28)

34[•]Афарисейква Иисус асаддукейква ажвакӀгьи рзымхӀвахуата йшгӀанижьыз аныргӀа, Ауи йгьагьара йгӀайыззатӀ. 35Ауат дрыуата заджвы, а-Хабза арыпхьагӀв,[†] Иисус ажвала дгӀайкӀра ахъазла, дазцӀгӀатӀ:

36– АрыпхьагӀв, йзапш унашвайа а-Хабза[†] апны зымгӀва рацкӀыс магӀны зму?

37Иисус джьауап айтхтӀ:

– «Бзи дба ЙхӀыхвиту,[†] уара уы-Нчва, уара угвы шабгула, уара упсы шабгула, уара уакъыль шабгула». 38Ауи йапхъахауа, зымгӀва рацкӀыс магӀны зму унашвапӀ. 39ЙгӀвбахауа аунашвагьи ауи йашӀырпшыпӀ: «Бзи дба уара уаргван, ухъа бзи йшубауа апшта»[+]. 40Ауат агӀвунашвакӀ рыщатапӀ а-Хабза шабгугьи апигӀамбарква рарыпхьарагьи[+].


ЙмагӀныйа Христос, а-Нчва йгӀалихыз ЗымгӀвархъада?


(Мк. 12:35-37; Лк. 20:41-44)

41[•]Афарисейква зымгӀва анайызза, Иисус ауат дырцӀгӀатӀ:

42– Швшпахъвыцуа швара Христос,[†] а-Нчва йгӀалихыз ЗымгӀвархъада йуысла? Дыз-Пуда Ауи?

– Дауыт[†] ди-ПапӀ, – джьауап гӀайыртхтӀ Ауи[+].

43Иисус ауат йрайхӀвитӀ:

– Ауи агӀан йачӀвыйа щта Дауыт, а-Нчва й-Псы[†] дгӀайыргвышхвауата, Ауи Йсыхвиту-хӀва дызйыпхьауа? ЙхӀвитӀщтӀ ауи:

44«ЙхӀыхвиту сара Йсыхвиту йайхӀвтӀ:
Сара сагъьма напӀыла угӀачӀва,
Сара Уара уагъачва гӀарыцӀасцӀанцӀкӀьара
Уара ущапӀква»[+].

45Ауи акӀвпӀта, Дауыт Ауи Йсыхвиту-хӀва данйыпхьауазара, ауи агӀан ауи ди-Пата йшпалуаш Ауи?

46Ауи йаджьауапта заджвгьи ажвакӀгьи гьизымхӀвахтӀ, ауи амш йгӀашӀарышвта ауат Ауи азцӀгӀараква йыздыргылныс ауи ахӀата гвы гьырзымчпахуазтӀ[+].

### 23


Иисус ачвалатшычпара штшачвырхчуш йхӀвитӀ


(Мк. 12:38-39; Лк. 11:43-46; 20:45-46)

1[•]Ауаъа Иисус ауагӀа жвпӀарагьи Йара йапхьагӀвчвагьи йрайхӀвтӀ:

2– А-Хабза арыпхьагӀвчви[†] афарисейкви Муса йчӀварта ркӀытӀ. 3Ауи йгӀалцӀла швара ауат йырхӀвауа зымгӀва швчпара атахъыпӀ, ауаса ауат руысква швыршӀымпшын, йауа швхӀварыквын ауат уазла закӀ рхӀвитӀ, дара датша закӀы рчпахитӀ. 4АуагӀаква рыжвгӀваква йрыквдырхӀитӀ ауат йынкъвыргарныс йрылымшауа ахьанта, а дара закӀзаджвыкӀгьи гьырчпум ауи ахьанта мачӀдзинакӀла йатдрыпара ахъазла.

5Ауат йырчпауа зымгӀва тшгӀарбашала йырчпитӀ: ауат ртарачкӀвынква рыцӀа-рыцӀа йгъагъахитӀ, рчгӀвычаква рдзакӀьаква йыршӀардзахуа ачокъвква рыцӀа-рыцӀа йаухитӀ[*]. 6Ауат йыргвапхитӀ ачаражвракви асинагогакви рпны акъвытхӀарала йаъазларныс[+]. 7Ауат бзи йырбитӀ акъьакъьараква рпны гвапата йангӀарпылуа, ауагӀаква ауат «Рабби»[*]-хӀва тшангӀарзынадырхауа.

8Швара «Рабби»-хӀва йгӀашвымпхьаргӀатӀ, йауа швхӀвузтын швара Рабби заджвыкӀ йакӀвпӀ йшвыму, а швара зымгӀва шващчвапӀ[+]. 9Адгьыл апны швара «аба»-хӀва заджвгьи тшизынашвмырхан, йауа швхӀвузтын швара ажвгӀвандква рпны йаъу Аба заджвыкӀ йакӀвпӀ йшвыму[*]. 10АбжьагӀвчва-хӀвагьи йгӀашвымпхьаргӀатӀ швара, йауа швхӀвузтын БжьагӀвыкӀ йакӀвпӀ йшвыму швара – Христос.[†] 11-12Швара дшвыуата рахӀа йдуугьи швара дшвлыгызлуштӀ, йауа швхӀвузтын зхъа гӀарылзыркӀькӀьуа йыхв надыркъвуаштӀ, зыхв назыркъвуагьи йыхв щтӀырхуаштӀ[+][+].


Иисус адин унашвачпагӀвчва рымцква гӀацӀицитӀ


(Лк. 11:39-42, 44, 47-52)

13-14– Гвыхьра швызгӀайтӀ, а-Хабза арыпхьагӀвчви афарисейкви! ЧвалатшычпагӀвыргӀа! Швара ауагӀаква йырчвыхъыжвгӀвитӀ а-ЖвгӀванд а-Хъа́ра, швхъатала ауи швгьалалуам, ауи йалалныс зтахъугьи гьалажвыжьуам.[*][+]

15Гвыхьра швызгӀайтӀ, а-Хабза арыпхьагӀвчви афарисейкви! ЧвалатшычпагӀвыргӀа! Атенгьызгьи абарахъагьи гӀамыжвдитӀ швара апхьагӀв заджвыкӀ дгӀашваута швара швдин дтажвыжьра ахъазла, ауи дангӀашваурагьи, ауи швара швацкӀыс гӀванла дайчвата джьахӀанам дапата дшвчпитӀ.

16Гвыхьра швызгӀайтӀ, апхъагылагӀв лашвква! Швара йшвхӀвитӀ: «Заджвы аныхӀварта ахьызла дквуазтын, ауи закӀгьи гьгӀаныцӀуам, ауаса заджвы аныхӀварта ахьапщ ахьызла дквуазтын, ауи йквра йырхъйахра атахъыпӀ»[+]. 17Швара акъыльда лашвква! РыцӀа йхъадайа: ахьы акӀвма момкӀва ахьы цкьазчӀвыз[†] аныхӀварта акӀвма? 18Швара йшвхӀвитӀ: «Заджвы акъвырманщырта ахьызла дквуазтын, ауи закӀгьи гьгӀаныцӀуам, ауаса заджвы акъвырманщырта йгӀадигалыз акъвырманыпха йа датша согӀа рыхьызла дквуазтын, ауи аквра йырхъйахра атахъыпӀ». 19Алашвква! РыцӀа йхъадайа: асогӀа акӀвма момкӀва асогӀа цкьазчӀвуа акъвырманщырта акӀвма? 20-21Акъвырманщырта ахьызла йквыз акъвырманщырта йапщылу зымгӀвала дквытӀ, аныхӀварта ахьызла йквуа аныхӀварта йыгӀвну Йыхьызлагьи дквитӀ. 22АжвгӀванд ахьызла йквуа, а-Нчва[†] йчӀварти ауаъа ЙчӀвуи рыхьызлагьи дквитӀ.

23Гвыхьра швызгӀайтӀ, а-Хабза арыпхьагӀвчви афарисейкви! ЧвалатшычпагӀвыргӀа! Швара а-Нчва йышвтитӀ ащыхв, акъван, ашвхыщайдза[*] йрыуата жваба йчпата азакӀы[*], ауаса а-Хабза[†] апны рахӀа йхъаду – алых-алацӀа аъамзлара, алпха, азцӀабыргра – швара хъачвамщара рзышвчпитӀ. Ауыгьи чпара атахъыпӀ, анахьаныгьи гӀаныжьра гьатахъым. 24АпхъагылагӀвчва лашвква! Адзы шврадзитӀта, агӀвыда гӀалшвхитӀ, ауаса амахтша кӀылыжвгитӀ.

25Гвыхьра швызгӀайтӀ, а-Хабза арыпхьагӀвчви афарисейкви! ЧвалатшычпагӀвыргӀа! Швара адзыжвги атамщакьи рхъахьква шврыцкьитӀ, ауаса ауат руацӀаква йрызнапӀ швпсынамхъари ъадаб-намыс ъанкъвжвымгауи йгӀарылцӀла йгӀашвхӀвынчӀаз. 26Афарисей лашв! Апхъапхъа адзыжвги атамщакьи руацӀаква рыцкьа, ауи амщтахь ауат рхъахьквагьи цкьахуштӀ.

27Гвыхьра швызгӀайтӀ, а-Хабза арыпхьагӀвчви афарисейкви! ЧвалатшычпагӀвыргӀа! Швара хӀаш гӀазквырчваз адамраква[*] шврапшпӀ, ауат рхъахьквала йпшдзапӀ, ауаса руацӀаква псыбыгӀвли апӀайтараквали йырчвыпӀ[+]. 28Шваргьи швхъахьквала ауагӀаква швыгӀвцӀабыргыдзырщарныс ауаштӀ, ауаса швара швуацӀаква чвалатшычпари хабза мыгӀвхъгари йазната йыртапӀ.

29-30Гвыхьра швызгӀайтӀ, а-Хабза арыпхьагӀвчви афарисейкви! ЧвалатшычпагӀвыргӀа! Швара йшвуыхвитӀ апигӀамбарква рдамраква, ауагӀа цӀабыргква рсинква шврыпшдзитӀ йгьи йшвхӀвитӀ: «ХӀабадучваква рыгӀамтаква рагӀан хӀбзазазарквын хӀара, ауат хӀрыцта апигӀамбарква рща гьхӀымрычӀварызтӀ»[+]. 31Ауыла швара швхъа шахӀатта швазгылитӀ апигӀамбарква зщыз швшырпачву. 32Щта ауи агӀан швабачваква рчвгьарахараква рашӀа рахӀагьи йшшвырчвуаш ацӀыхъва швтагылазла! 33АщтанчӀвква, ащтанчӀв хъшараква! Швайгвгъума ужвыгьи швара ахӀаквымхара тшацӀнашвыргата джьахӀанам швштамшвуш[+]? 34Абар Сара йшвзынасщтиитӀ швара апигӀамбарква, ауагӀа уасаражвква, арыпхьагӀвчва, ауат рызджьакӀ швщуаштӀ йгьи амшӀджьуар йкӀыдшвыркӀылуаштӀ, датша зджьакӀгьи швсинагогаква рпны йшвбкъуштӀ, къалакӀ йтшвцарыквын датша къалакӀ йташвцауамца йакӀвшвцашуштӀ[+]. 35Ауи йгӀалцӀла адгьыл апны йдрычӀваз ауагӀа цӀабыргква зымгӀва рща ахъазла Анчва йыркъванчуш швара швакӀвпӀ, Абель йща апны уалагата аныхӀварти акъвырманщырти рбжьара швара йшвщыз Берехия йпа Закьарыйа йща апныдза. 36АцӀабырг швасхӀвитӀ швара: ауат амыгӀвхъгараква зымгӀва рыхъазла Анчва зхӀаквым йхуш ауыжвгӀанчӀви абанпара ракӀвпӀ.


Иисус Иерусалим йчӀвыуитӀ


(Лк. 13:34-35)

37[•]– О Иерусалим, Иерусалим, апигӀамбарква зщуа, а-Нчва йгӀайщтиуа ауагӀа хӀахъвыла йрысуа! Зъараны йстахъызйа Сара усабиква гӀазскӀырныс, апссгӀачӀвы ачырква апхьынцӀыгӀваква рыцӀахь йшгӀазнакӀкӀуа апшта, ауаса швара йгьшвтахъымызтӀ ауи![+] 38Ужвы швы-Нчва йтдзы мцырата йшвызгӀаныржьитӀ. 39ЙшвасхӀвитӀ швара Сара сшжвымбахуаш йшвхӀванадзыкӀьара: «ДныхӀва-ныпхьапӀ ЙхӀыхвиту[†] йыхьызла йгӀайуа!»[+]

### 24


Иисус апхъахькӀьала йгӀаншуш даквчважвитӀ


(Мк. 13:1-20; Лк. 21:5-24)

1[•]Иисус аныхӀварта дангӀаджвылцӀхуаз, Ауи йгӀайыдгылтӀ йапхьагӀвчва, аныхӀварта атыдзква йдырбара ртахъыта.

2– Арат зымгӀва жвбума? – дырцӀгӀатӀ ауат Иисус. – ЙшвасхӀвитӀ швара ацӀабырг: хӀахъвыкӀ хӀахъвыкӀ йаквта йгьгӀанхушым араъа, зымгӀва дрыхъвашуштӀ[+].


АрыцхӀагӀаква рхъа

3Иисус Амасхва абыхъв апны данчӀваз, апхьагӀвчва Ауи йызцан дара йрыуам заджвгьи даъамкӀва йцӀгӀатӀ:

– ЙгӀахӀахӀв хӀара ауи аныншуш, йзапш дыргайа йгӀазырбуш Уара угӀахъынхӀвыхри ауыжвгӀанчӀви дунай ацӀыхъви?

4-5Иисус ауат джьауап риттӀ:

– Швгватшнызла швара заджвгьи швшйымжьуш апшта, йауа швхӀвузтын щардагӀв гӀайуаштӀ Сара сыхьызла тшхъыргӀвауа, йырхӀвауа: «Сара Христос[†] сакӀвпӀ», ауат щардагӀв ржьуштӀ. 6Ужви апхъахькӀьали йыншуш айсраква руысла кӀара жвгӀуштӀ, ауаса ауи швачвымшван швара. ЙакӀвшара атахъыпӀ ауатква зымгӀва, ауаса ауи уыжвгьи йгьцӀыхъвам. 7Йауа швхӀвузтын йапшӀагылуаштӀ уагӀахъакӀи уагӀахъакӀи, паштыхӀыгӀвакӀи паштыхӀыгӀвакӀи, йапшым ашӀыпӀаква рпны млахуштӀ йгьи адгьыл цӀсуаштӀ[+]. 8Ауаса ауат зымгӀва асабийра агӀазаб йаджвыквлымтагӀвацапӀ[*].

9Ауи агӀан швара йшвайжьуштӀ, гӀазаб швдырбуштӀ йгьи швырщуаштӀ, Сара схъкъьачӀвыла ауагӀахъаква зымгӀва швара швырчвымыгъхуштӀ[+]. 10Ауи агӀан щардагӀвы а-Нчва[†] йызхъацӀара тшачвдрыхъаруштӀ, азаджв азаджв дйайжьуштӀ йгьи дичвымыгъхуштӀ[+]. 11ЙгӀаншуштӀ мцпигӀамбар щардагӀв, ауат щардагӀв ржьуштӀ[+]. 12-13Ачвгьара йъалахӀуш йгӀалцӀла щардагӀвы рпны абзибара хьуаштӀ, ауаса ацӀыхъвадза йызгылуа, ауи а-Нчва дихчуштӀ. 14А-Нчва й-Хъа́ра ауысла а-Хабар бзи[†] ауагӀахъаква зымгӀва рыхъазла шахӀатта адунай шабгула йгуштӀ, ауи агӀан акӀвпӀ адунай ацӀыхъва ангӀадзуш[+].

15[•]Ауи акӀвпӀта, ашӀыпӀа цкьа[†] апны апигӀамбар Данель йыззихӀваз «тачвгвачвра гӀазгуа агвымха ныкъвара» аныжвбара, йапхьауа йгӀайгвынгӀврагӀатӀ, – 16ауи агӀан ЙахӀудашта йаъу ащхъаква рахьыла йырдаргӀатӀ. 17-18Атдзакв йхъалыз дыззыбжу закӀ гӀайахвхырныс дгӀакӀныцӀта атдзы днамшылхыргӀатӀ, архъа йаъу йхъахьквцӀа чгӀвыча ахъазла агӀвна дымцахыргӀатӀ[+]. 19Гвыхь рызгӀайуаштӀ ауат амшква рпны апхӀвыс мгвадукви зсабиква кӀыкӀахыла йзырчауи[+]. 20-21ШвныхӀва швара швырдара гъныта йа сабшата,[†] а-Нчва йзалырхуа мшыта, йнымшара ахъазла, йауа швхӀвузтын ауи апш рыцхӀагӀа адунай анщаквгыл уалагата уыжвгӀандзара йгьаъамызтӀ, йгьи зынгьи йгьаъазлушым. 22Ауат амшква ахъадымрысзарквын, псы[†] зхъу закӀгьи гьгӀащаквымхушызтӀ, ауаса а-Нчва йгӀалихыз рнысла ауат рпхьадзара ахъадрысуаштӀ[+].


Иисус Йара йгӀахъынхӀвыхра даквчважвитӀ


(Мк. 13:21-31; Лк. 21:25-33; 17:23-24, 37)

23-24– Ауи агӀан швара аджвырагӀв йгӀашвайхӀвуазтын: «ШвпшыстӀ! Христос араъа даъапӀ!» йа «Ауи ауаъа даъапӀ!» – йазхъашвымцӀан, йауа швхӀвузтын амцхристоскви амцпигӀамбаркви гӀайта адырга дукви агӀальаматракви гӀадырбуштӀ, швыржьарныс ахъазла, йрылшузтын а-Нчва йгӀалихыз ауагӀаквагьи ржьарныс[+]. 25Швсакъха, Сара апхъахькӀьала йыншуш швасхӀвтӀ. 26-27Ауи йгӀалцӀла аджвырагӀв йгӀашвайхӀвуазтын: «Ауи анаъа, акъвым апны даъапӀ»-хӀва, швымцан, йа «Ауи анаъа, апещ мадза дыгӀвнапӀ»-хӀва, йхъашвымцӀан, йауа швхӀвузтын амарагӀацӀцӀыртала амачвысра анкӀкӀара, амараташварталагьи йшырбауа йапшызлуштӀ ГӀвычӀвгӀвыс Па[†] йгӀахъынхӀвыхра[+]. 28Апсхъапсы ъану ауарбаквагьи гӀайыззитӀ[+].

29[•]Ауат амшква рпны йыншуш арыцхӀагӀараква рымщтахь зынла

«йахъачвуаштӀ амара,
амызгьи лашара гьгӀанатуашым,
айачӀваква ажвгӀванд йгӀашӀышвтуаштӀ,
ажвгӀванд амчквагьи цӀсуаштӀ»[+].

30Ауаъа ажвгӀванд апны ГӀвычӀвгӀвыс Па йдырга гӀаншуштӀ, адгьыл ажвлараква зымгӀва ргвы рымахь йчӀвыуаштӀ. Ауат дырбуштӀ ГӀвычӀвгӀвыс Па, амч йымата, дсайыр-гӀальаматта ажвгӀванд апстхӀваква йрыквныкъвауа[+]. 31Ауи Йара ймальаыкьква йщтиуаштӀта, ауат ачӀвгӀва абыжь дуква дыргумца адунай апщхъатакӀлагьи, ажвгӀвандква рдзакӀьакӀ уалагата анахьани рдзакӀьакӀдза йгӀартырдата Ауи йгӀалихыз йыкӀвматква азырддуштӀ[+].

32[•]ЙшвапхазтӀ швара швыхъазла алахӀа: абынджьаква гӀачыта абыгъьква ангӀаншауа, швара йыжвдыритӀ апхын шгӀаргванхауа. 33Ауи йапшпӀ арыгьи, ауи зымгӀва шцӀабыргхауа аныжвбара, йыжвдыр Ауи дшгӀаргвандзахаз, ашвква рыдзхъабырг дшгӀадзахьаз. 34ЙшвасхӀвитӀ швара ацӀабырг: ари абанпара шаъаркӀву йгӀаншуштӀ ауи зымгӀва[*][+]. 35ЙыдзуаштӀ ажвгӀванди адгьыли, ауаса Сара сажваква гӀанхуштӀ.


Иисус ачӀапщара йаквгӀазшӀититӀ


(Мк. 13:32-37; Лк. 21:34-36; 17:26-27, 34-35; 12:39-46)

36[•]– Ауаса ауи амши асахӀати руыс заджвгьи йгьидырам, Йа-Нчву Аба йакӀвмызтын – ажвгӀвандква рпны йаъу амальаъыкьквагьи а-Пагьи йгьырдырам. 37Ауаса НыхӀв[*] йымшква рагӀан йшаъаз йапшызлуштӀ ГӀвычӀвгӀвыс Па дангӀахъынхӀвыхуаш агӀангьи. 38АдзхъычӀвара апхъала ауагӀаква йчун йгьи йыжвуан, пхӀвыс гӀаргуан йгьи тахӀа йцун, абауаса йакӀвшун НыхӀв ахъвыхӀ данаквчӀва амшдза. 39Ауат йгьгӀаргвнымгӀвуазтӀ йгӀаншушыз йамагӀныз, адзхъычӀвара гӀайта ауат зымгӀва йыквначӀвакьынцӀкӀьара. Ауаса йаъазлуштӀ ГӀвычӀвгӀвыс Па дангӀайрагьи. 40ГӀвыджь архъа апны йынхуштӀ: ГӀвычӀвгӀвыс Па азаджв дйыцйырцуштӀ, анахьани дгӀанижьуаштӀ. 41ГӀвпхӀвысчва йара лукӀла йлагуштӀ: азаджв дйыцйырцуштӀ, анахьани дгӀанижьуаштӀ.

42Ауи йгӀалцӀла швгватшнызла, йгьшвыздырамщтӀ швара Йшвыхвиту дангӀайуаш йзапш мшу[+]. 43ЙшвгвыншвкӀыл, атдзы апшвыма ауахъ йзапш сахӀату агъыч дангӀайуаш йдырзарквын, йтдзы йчӀапщушын агъыч дшызнамшылуаш апшта. 44Ауи йгӀалцӀла шваргьи швхӀазырзара атахъыпӀ, йауа швхӀвузтын ГӀвычӀвгӀвыс Па шванизымпшуа асахӀат апны дгӀайуаштӀ.


АзцӀабыргра злу йгьи азцӀабыргра злам алыгчва

45[•]– Дзапш лыгйа азцӀабыргра злата, акъыль змата йгӀацӀцӀуаш? Апшвыма анахьанат алыгчва йырхъпшылныс, афачӀвы ауат йаназаману йритларныс йазалихыз йакӀвма? 46ЙзымшырапӀ ауи алыг апшвыма дангӀайхра ауаса даъата дгӀайынйахуазтын[+]. 47ЙшвасхӀвитӀ швара ацӀабырг: апшвыма ауи йызхъайцӀуштӀ йымлыкв шабгу. 48-49Ауаса ауи длыг чвгьазтын, араса йпхьадзузтын: «Сыпшвыма ужвыгьи ласы дгьгӀахъынхӀвыхуашым» – ауи йыгӀвзачва йбкъауа, ажвыгӀвчва дрыцта дчауа-дыжвуа далагуштӀ[+]. 50Даназымпшуа амш, йымдыруа асахӀат апны ауи йыпшвыма дгӀайхуаштӀ. 51Апшвыма ауи гӀвбата дагӀвичвуаштӀ, ачвалатшычпагӀвчва ъарщтиуа дищтиуаштӀ, – ачӀвыуабыжьи апыцква ршӀшӀабжьи ъагӀагуш[+].

### 25


АжвагӀв пхӀвыспачва руысла ажвакъвыш

1– Ауи агӀан а-ЖвгӀванд а-Хъа́ра зымзаква назахвта тагвжва дызгушыз йпылуаз ажвагӀв пхӀвыспачва йрапшызлуштӀ[+]. 2Ауат йрыуата ахвыгӀв акъыльдан, анахьанат ахвыгӀв гвыбзыгъан. 3АпхӀвыспа акъыльдаква амзаква нарахвтӀ, ауаса йгьнармахвтӀ ауат рыхъазла ахвша. 4Агвыбзыгъаква амзаква йрыцта хвша зтаз ацӀыквквагьи нарахвтӀ. 5Тагвжва дызгушыз дкъватӀ, ауат зымгӀва чвасысуа йалаган ачва йнанауахвтӀ[+]. 6ЦӀыхквтаквакӀ рапшта цӀырбжьыкӀ гатӀ: «Тагвжва дызгуш дгӀайитӀ! ШвджвылцӀта ауи швипыл!» 7АпхӀвыспаква гӀашӀыхан рымзаква йырхьпшуа йалагатӀ. 8Акъыльдаква агвыбзыгъаква йрархӀвтӀ: «Хвша мачӀкӀ гӀахӀышвт, йычвитӀ хӀара хӀымзаква». 9«Момо, – джьауап артхтӀ ауахьауат, – хӀхвша йауата швара мачӀкӀ швыхӀтырквын, шваргьи йгьшвызхъушым, хӀаргьи йгьхӀызхъушым. Ауи ацкӀысгьи атигӀвчва рпны швцата йшвхвгӀарыквын рыцӀа йагъьпӀ». 10Ауат хвшахвгӀара йцатӀ акӀвын тагвжва дызгушызгьи дгӀайтӀ. Зымзаква кӀкӀуз апхӀвыспаква ауи йыцта атацанадылра чаражвра ъарчпушыз йнашылтӀ, ашвгьи адыркӀыхтӀ[+]. 11ГӀамтакӀ анахъыцӀ анахьанат апхӀвыспаквагьи гӀайхын йахӀвауа йалагатӀ: «ЗпӀатӀу дуу! ЗпӀатӀу дуу! Ашв хӀзагӀатӀ!»[+] 12Ауаса тагвжва дызгушыз джьауап айтхтӀ: «ЙшвасхӀвитӀ швара ацӀабырг: сара швгьсыздырам швара»[+]. 13Ауи йгӀалцӀла швгватшнызла: йгьшвыздырамщтӀ швара амшгьи асахӀатгьи[*][+].


Анаматта йгӀанырыжьуа ахчаква руысла ажвакъвыш


(Лк. 19:12-27)

14[•]– Ауи агӀан мгӀва хъара йыквылуаз агӀвычӀвгӀвыс йлыгчва гӀазиддата йымлыкв шабгу анаматта йшрызгӀанижьыз йапшызлуштӀ. 15ХвталанткӀ йызгӀанижьтӀ ауи азаджв, датша заджвы – гӀвба, йхыгӀвхузгьи – закӀы, дзачӀвызлакӀгьи йылшараква йгӀарыквхта йызгӀанижьын, йаргьи мгӀва дыквылтӀ. 16ХвталанткӀ зызгӀаныржьыз зынла дцан, йахча ауыс йайрыхъван датшагьи хвталанткӀ гӀанайрыгтӀ. 17ГӀвталанткӀ зызгӀаныржьызгьи ахча датшагьи гӀвталанткӀ гӀанайрыгтӀ. 18Арахьари таланткӀ[†] зызгӀаныржьыз дцан, машакӀ гӀайжын апшвыма йгӀайызхъайцӀаз ахча ауаъа йыцӀайыжтӀ.

19ГӀамта щардагьи агӀвсын ауат алыгчва рыпшвыма дгӀахъынхӀвыхтӀ, йлыгчва руысква зкву гӀархӀварныс йгӀазшӀиттӀ. 20ХвталанткӀ гӀазызхъарцӀаз агӀвычӀвгӀвыс датшагьи хвталанткӀ рыцта ахча гӀайгхтӀ: «ЗпӀатӀу дуу, – хӀва йайхӀвтӀ ауи апшвыма, – уара хвталанткӀ гӀасызхъауцӀан, сара датшагьи хвталанткӀ гӀадсрыгтӀ ауат!» 21Апшвыма йхӀватӀ: «Аферым! АзцӀабыргра злу улыг бзипӀ уара! Ахвыц апны усызцӀабыргын уара, саргьи уара рахӀагьи мгӀан ду зму ауыс уыхъвда йыквсцӀуштӀ. УгӀашылта уыпшвыма уйыцкьахв!»[+]

22ГӀвталанткӀ зызгӀаныржьыз агӀвычӀвгӀвысгьи дгӀайтӀ. «ЗпӀатӀу дуу, – йхӀватӀ ауи, – уара гӀвталанткӀ гӀасызхъауцӀатӀ сара, уапшы, сара датшагьи гӀвталанткӀ гӀанасрыгтӀ!» 23Апшвыма йхӀватӀ: «Аферым! Уара азцӀабыргра злу улыг бзипӀ! Ахвыц апны усызцӀабыргын уара, саргьи уара рахӀагьи мгӀан ду зму ауыс уыхъвда йыквсцӀуштӀ. УгӀашылта уыпшвыма уйыцкьахв!»

24Ауи амщтахь таланткӀ зызхъарцӀазгьи дгӀайтӀ: «ЗпӀатӀу дуу, – йхӀвитӀ ауи, – сара йыздыруан уара ушгӀвычӀвгӀвыс тӀкӀьийу, йъакӀауымпсаз апны йшгӀацӀаугахуа, йъакӀаумыршвшваз апны йшгӀазукӀкӀыхуа. 25Сара швабыжта сшвун, ауи йгӀалцӀла сцан уталант адгьыл йыцӀазыжтӀ. Абар уара йучӀву аталант». 26Апшвымагьи джьауап айтхтӀ: «Лыг чвгьа-агӀщагӀвы! Йшаъула, уара йудыруан сара йъакӀасымпсаз апны йшгӀацӀазгахуа, йъакӀасмыршвшваз апны йшгӀасхъвшвахуа? 27Ауаса йанаъазара уара сахчаква уыскӀ йалауцӀара атахъын, сангӀахъынхӀвыхра ауат ахъахӀарагьи рыцта йшгӀасутхуаш апшта. 28Ари йыму аталант гӀайыквшвхта, жваталанткӀ зму йышвт. 29Йауа швхӀвузтын кӀара зму дзачӀвызлакӀгьи а-Нчва[†] йгӀаййтуаштӀ датшагьи, йгӀайхъшвалхуа кӀара йымазлуштӀ ауи. КӀара змамгьи йыму йыквихуаштӀ[+]. 30Алащцара дылашврышв ари закӀгьи йашӀысым алыг, ауаъа ауи дагвынкьуа дчӀвыуаштӀ, йпыцква ашӀшӀа-хӀва йабайрыфуаштӀ»[+].


Абыгъькви ауасакви

31– ГӀвычӀвгӀвыс Па[†] амальаъыкьква зымгӀва йыцта ЗымгӀвадырхъадата дангӀайра, дыквчӀвуштӀ Ауи ЗымгӀвайырхъаду йчӀварта[+]. 32ЙгӀазырддуштӀ Ауи йпахь ауагӀахъаква зымгӀва, Йаргьи ауагӀаква алихуаштӀ, ауасахча ауасакви абыгъькви шалихуа апшта[+]. 33Ауасаква Ауи йагъьмала йазикӀуаштӀ, абыгъьквагьи – йармала.

34Ауаъа ЗымгӀвархъада йагъьмала йгылу йрайхӀвуаштӀ: «Спны швгӀай, С-Аба дызквныхӀва-ныпхьаз, йнашвахв швара швтынха – а-Хъа́ра, адунай ангӀайша йгӀашӀарышвта швара йшвзирыхӀазырыз. 35Йауа швхӀвузтын Сара санымлащиуаз швара сшвырчатӀ; Сара сандзышуаз, швара дзы сшврыжвтӀ; Сара санныкъвуз, швара сшврайгватӀ[+]. 36Сара скъьатӀамазын, швара сыжвгӀвычатӀ; Сара счмазагӀвын, швара швгӀасхьпшытӀ; Сара анбахта стачӀван, швара сыжвбарныс швнайтӀ». 37Ауаъа ауагӀа цӀабыргква йырхӀвуштӀ: «ЙхӀыхвиту,[†] уанбагӀба Уара уымлащиуата, уанбахӀырча Уара? ЙанбакӀву Уара дзы уыжвныс анутахъыз, йанбаухӀрыжв Уара дзы? 38УанбагӀба Уара уныкъвагӀвыта, уанбагӀахӀрайгва Уара, йа къьатӀамазта уыгӀбата уанбагӀгӀвыча Уара? 39УанбагӀба Уара учмазагӀвыта, йа анбахта утачӀвата уыгӀбарныс хӀанбауызнай?» 40ЗымгӀвархъада ауат джьауап ритуаштӀ: «ЙшвасхӀвитӀ швара ацӀабырг: Сара сащчва хвыцдзаква дрыуата заджвы швара бзирата йзышвхаз, Сара сакӀвпӀ йыззышвхаз»[+].

41Ауаъа Ауи йармала йгылугьи йрайхӀвуаштӀ: «ШвскъвыцӀ Сара, нагӀлат зквшваз, а-Нчва ашитани ауи йымцмальаъыкькви йырзирыхӀазырыз зынгьи йымчвуа амца швахъвхарагӀатӀ[+]. 42Йауа швхӀвузтын Сара сымлащиуан, швара сгьшвмырчатӀ; Сара сдзышуан, швара дзы гьсшвымрыжвтӀ; 43Сара сныкъвун, швара сгьшвымрайгватӀ; Сара скъьатӀамазын, швара сгьшвымгӀвычатӀ; Сара счмазагӀвын, анбахта стачӀван, швара швгьсызнамитӀ». 44Ауатгьи азцӀгӀуштӀ: «ЙхӀыхвиту, уанбагӀбаз Уара уымлащиуата, йа йанбакӀвыз уандзышуаз, йа уанныкъвуз, йа чгӀвыча уаназыбжаз, йа уанчмазагӀвыз, йанбакӀвыз анбахта утачӀвата Уара хӀануцымхърагӀаз?» 45Ауи ауат джьауап ритуаштӀ: «ЙшасхӀвитӀ швара ацӀабырг: ахвыцдзаква дрыуата заджвы йзышвымчпаз зымгӀва, Сара йгьсзышвымчпатӀ швара»[+].

46Зынгьи йшӀымчӀвауа агӀазаб йацӀагылуаштӀ ауат, ауагӀа цӀабыргквагьи зынгьи йшӀымчӀвауа абзазара йалалуаштӀ.

### 26


Адин аунашвачпагӀвчва Иисус дырщныс ргвы йтаркӀитӀ


(Мк. 14:1-2; Лк. 22:1-2; ЙохӀ. 11:45-53 )

1[•]Арат ажваква рымщтахь, Иисус йапхьагӀвчва йрайхӀвтӀ:

2– Швара йыжвдыритӀ гӀвымшкӀ анцӀра айахӀуда ПасахӀ[†][*] шаъазлуш, ГӀвычӀвгӀвыс Пагьи[†] амшӀджьуар дкӀыддыркӀылныс дрыртуаштӀ.

3Ауи агӀамта апны ашогьанкъвырльыкъвхагӀв хӀаракӀы Кайаф[*] йтыдзсарыйа апны йгӀайззатӀ ашогьан хъадакви ауагӀа рахӀбачви.

4Ауат хӀайльарала Иисус дгӀаркӀыта дырщныс йайкьангьаштӀ.

5Агвыргъахъв агӀан йгьауашым, – рхӀвун ауат, – момызтын ауагӀа тшгӀащтӀырхныс ауаштӀ.


АпхӀвыс хвду зму ахьщчӀвы Иисус йхьылщитӀ


(Мк. 14:3-9; Лк. 7:37-38; ЙохӀ. 12:1-8 )

6[•]Иисус БетгӀания даъан, ЩамгӀвын гӀвшӀыпс[†] йпны[+]. 7Ауи айшва данадзхъачӀваз, пхӀвыскӀ хвду зму ахьщчӀвы зтаз алебастр цӀыквкӀ лымата Ауи дгӀайыдгылын, ахьщчӀвы йхъа йаквылчватӀ. 8Ауи анырба, апхьагӀвчва гвыжвкӀтӀ:

– Ауи аъара хвду зму ахьщчӀвы сраф йчпара затахъызйа? 9Ари ахьщчӀвы фыгӀв пшдза ахча щардала йтйы, ахчагьи арыцхӀаква йырзыша йауашын.

10Ауаса Иисус ауат злачважвауа йдырын йрайхӀвтӀ:

– Ауи апхӀвыс швзылщыхӀалйа? Ауи Сара сыхъазла йылчпаз уыс бзипӀщтӀ. 11Йауа швхӀвузтын арыцхӀачва йанакӀвызлакӀгьи швара йшвыцпӀ, а Сара йанакӀвызлакӀгьи сгьшвыцызлушым[+]. 12Ауи йгӀасыквылчваз ахьщчӀвыла Сара анышвынтара ацӀацӀара сазылрыхӀазыртӀ. 13ЙшвасхӀвитӀ швара ацӀабырг: адунай шабгула, йъакӀвызлакӀгьи, ари а-Гвыргъьахъв Хабар[†] ъагалакӀгьи, ауи апхӀвысгьи дгӀаргвалашвата йылчпаз йалачважвуштӀ[+].


ЙахӀуда Искариот йгвы йтайкӀитӀ Иисус дйайжьарныс


(Мк. 14:10-11; Лк. 22:3-6)

14-15[•]Ауи амщтахь ЙахӀуда Искариот, ажвыгӀвыгӀв йрыуа заджвыз, ашогьан хъадаква рпны дцатӀ йгвы йгӀанагыз райхӀвныс.

– ЙачӀвыйа йгӀасышвтуаш Иисус сйайжьата днашвнапӀыцӀасыршварквын? – ауат дырцӀгӀатӀ ауи.

Рызна жвгъайта гӀважвижваба ауи йзагӀарпхьадзатӀ ауат[+]. 16Ауи алахъвгӀахъасра йгӀашӀарышвта ЙахӀуда Ауи данйайжьуш агӀамта къвлей дазыпшгӀауа далагатӀ.


АпхьагӀвчва а-ПасахӀ хъвлапынчара тшаздрыхӀазыритӀ


(Мк. 14:12-16; Лк. 22:7-13)

17[•]АчӀахъва амща агвыргъьахъв[*] йапхъахуз амш апны апхьагӀвчва Иисус йцӀгӀатӀ:

– ЙабауызхӀрыхӀазыруаш Уара а-ПасахӀ хъвлапынчара?

18Иисус джьауап айтхтӀ:

– Акъала ари йапшу йпны швцата йашвхӀв: «АрыпхьагӀв йхӀвитӀ Ауи йыгӀамта шгӀадзаз, Ауи йтахъыпӀ Йара йапхьагӀвчвагьи йыцта утдзы апны а-ПасахӀ хъвлапынчара агвыргъьахъв дапылныс».

19АпхьагӀвчва Иисус унашвата йгӀарзичпаз зымгӀва дырхъйан, а-ПасахӀ хъвлапынчара дрыхӀазыртӀ.


Иисус апхьагӀвчва дрыцта йцӀыхъвахуз йхъвлапынчара


(Мк. 14:17-25; Лк. 22:17-23; 1 Кор. 11:23-25 )

20Хъвлапны Иисуси ажвыгӀвыгӀв апхьагӀвчви айшва йадзхъачӀватӀ. 21Ауат анчуз Иисус йхӀватӀ:

– АцӀабырг швасхӀвитӀ швара: швыуа заджвы Сара дсайжьуштӀ.

22АпхьагӀвчва мчыта йнашхыйахан кьазула Ауи йцӀгӀауа йалагатӀ:

– Ауи сара гьсакӀвымма, ЗпӀатӀу дуу?

23Иисусгьи джьауап айтхтӀ:

– Сара дсыцта атамщакь знапӀы тазырщщыз, ауи дсайжьуштӀ Сара. 24Щта, а-ГӀвыра апны йшгӀайыквчважвауа апшта дцитӀ ГӀвычӀвгӀвыс Па, ауаса гвыхь йызгӀайтӀ ГӀвычӀвгӀвыс Па йайжьауа агӀвычӀвгӀвыс! Ауи дгӀадымризарквын рыцӀа йагъьпӀ йара[+].

25Ауаъа амуртат ЙахӀудагьи дазцӀгӀатӀ:

– Ауи сара гьсакӀвымма, Рабби?

– Ауи уара ухъатала йухӀватӀ, – джьауап айтхтӀ Иисус.

26[•]Ауат анчуз Иисус ачӀахъва гӀайахвын даквныхӀва-ныпхьан йакъвитштшытӀ, ауи йапхьагӀвчва йанритуаз арат ажваква йхӀватӀ:

– Йнашвахвта йшвфа, ари Сара съапӀкътлапӀкъква ракӀвпӀ.

27Ауи амщтахь Ауи ашӀа гӀайахвын ауи ахъазла а-Нчва[†] дшизыразу йхӀватӀ, ауи апхьагӀвчва йритуата йрайхӀвтӀ:

– Арыла йшвыжв зымгӀвагьи. 28Ари а-Нчва йрыбагъьаз Сара йсуасйат щапӀ, ауи уагӀа щардагӀв рыгвнахӀква рызгӀвара ахъазла йсрычӀвауа щапӀ[*]. 29ЙшвасхӀвитӀ швара ари йнанаркӀыта адзахва йгӀашӀалуа йгӀалырхуа шсымыжвхуаш Сара С-Аба й-Хъа́ра апны швара сшвыцта ачагӀыр шӀыц ансыжвуаш амшдза.


Иисус Петр дшыркъвыцӀхуаш йхӀвитӀ


(Мк. 14:26-31; Лк. 22:33-34; ЙохӀ. 13:37-38 )

30Ашваква анырхӀва[*], ауат Амасхва абыхъв йцатӀ[+].

31[•]Ауаъа Иисус ауат йрайхӀвтӀ:

– Ауи ауахъ швара зымгӀвагьи швызыквква Сара сахьыла йгӀашвырхуштӀ, йаныпӀщтӀ:

«Сара ауасахча сйыспӀта,
ахӀвыча йалу ауасаква амцӀыкъьахпӀ».

32Ауаса Сара а-Нчва сангӀабзайыргылхра, швара швапхъала Галил сцуштӀ. Ауаъа швара сшвызпшуаштӀ[+].

33Петр джьауап айтхтӀ:

– ЗымгӀва йукъвыцӀхта угӀанырыжьуазтынгьи, сара ауаса зынгьи йгьсчпушым.

34– АцӀабырг уасхӀвитӀ, – йайхӀвтӀ ауи Иисус, – ауи ауахъ аквтӀорба гӀамшӀтыскӀва уара хын ускъвыцӀхуаштӀ Сара.

35Ауаса Петр йрыбагъьун:

– Уара суыцта спсра атахъхузтынгьи, сара зынгьи Уара сгьукъвыцӀхуашым.

АпхьагӀвчва зымгӀвагьи йара ауи акӀвын йырхӀвуз.


Гатщемани ацӀлауатра апны Иисус йныхӀвара


(Мк. 14:32-42; Лк. 22:39-46)

36[•]Иисус ауат дрыцта Гатщемани-хӀва йызпхьауа ашӀыпӀа дгӀайын, йапхьагӀвчва йрайхӀвтӀ:

– Араъа швчӀва, а Сара сцапӀта сныхӀвапӀ.

37Ауи Петри Забыт йыгӀвпачви йыцйырцатӀ. АгвшӀыгъьри агвыргӀви дхъатаркӀытӀ Ауи. 38Ауаъа Ауи ауат йрайхӀвтӀ:

– Сара спсы тшгӀакӀвнаршатӀ апсра лахьаквцӀара. Араъа шваъазла, Сара швсыцта швымчвын.

39МачӀкӀ днаскӀьан, Ауи йшӀахъа цӀахьыла йнархата дщтӀалын дныхӀвун:

– Сара С-Аба, йауашызтын, йсыгӀвсыргӀатӀ ари агӀазабква рашӀа, ауаса Сара йшстахъу гьакӀвым, Уара йшутахъу йаъазларгӀатӀ.

40Ауи амщтахь Ауи йапхьагӀвчва дрызцахтӀ, ауат шычваз йбатӀ.

– Йгьамуазма сахӀат заджвыкӀ ауацӀа Сара швсыцта швымчвзарквын? – дицӀгӀатӀ Ауи Петр. – 41Швымчвуата швныхӀва, архъвыхра тшашвымтра ахъазла. Апсы гьычвам, ауаса аъапӀкътлапӀкъква кӀвадапӀ[+].

42ЙгӀванхауата Ауи йатаркӀвах днаскӀьан дныхӀвун:

– Сара С-Аба, йамуашызтын, ари агӀазабква рашӀа сыгӀвсныс, ауи йту сымыжвныс, ауи асхъан зымгӀвала Уара угвапхара йахӀвауа ншарагӀатӀ[+].

43Ауи дангӀайх, апхьагӀвчва йатаркӀвах йычван, йауа швхӀвузтын ауат рылачваква хьантахатӀ.

44Ауат гӀанижьын, Иисус днаскӀьатӀ, йхынхауата дара ауат ажваквала дныхӀвауа далагатӀ.

45Ауи амщтахь Ауи апхьагӀвчва дрызгӀайхын йрайхӀвтӀ:

– Швара шӀас швымамкӀва швычвума, тшпсшвщума? Абар, агӀамта гӀадзатӀ, ГӀвычӀвгӀвыс Па агвнахӀхачва дырнапӀыцӀарцӀитӀ[+].

46Швгыл, хӀцапӀ. Абар Сара смуртатгьи дгӀаргванхатӀ.


Иисус йайжьан ддыркӀытӀ


(Мк. 14:43-50; Лк. 22:47-53; ЙохӀ. 18:3-11 )

47[•]Ауи дшчважваркӀвуз йжвыгӀвыгӀв апхьагӀвчва йрыуаз ЙахӀуда дгӀайыдгылтӀ, агьатакви[*] ачӀвгӀванкви рнапӀыцӀакӀта ауагӀа жвпӀара ауи йыцын. Ауат ашогьан хъадакви ауагӀа рахӀбачви йгӀарщтитӀ[+]. 48Амуртат ауат дрангӀалтӀ араса:

– Сара ба засхӀвуа дгӀашвкӀы.

49ЙахӀуда зынла Иисус дйызцан йайхӀвтӀ:

– Сальам, Рабби! – йгьи ба йайхӀвтӀ Ауи.

50Иисусгьи ауи йайхӀвтӀ:

– АнбжьагӀв, уыззгӀайыз чпа.

Ауаъа ауагӀаква гӀайтӀ Иисус дгӀаркӀын, ахчагӀвчва йыдзхъадыргылтӀ. 51Ауаъа Иисус йыцыз заджвы агьата гӀатихын ашогьан хъада йлыг дйысын йлымхӀа гӀашӀйырсатӀ[+].

52– Атара йтацӀах угьата, – хӀва йайхӀвтӀ ауи Иисус. – Агьата гӀатызхуа зымгӀвагьи агьата йаквыдзхитӀ. 53Йсылымшушта йупхьадзумищтӀ уара Сара С-Аба сйыхӀвата ужвыбырг жвыгӀв легионкӀ райхӀа мальаъыкьта[†] йсзагӀайщтиныс?[*] 54Ауаса йшпаншуш ауи агӀан а-Нчва й-ГӀвыра, ауат зымгӀва ншара атахъыпӀ-хӀва йызхӀвауа?

55Ауи амщтахь Иисус ауагӀа жвпӀара тшырзынайырхатӀ:

– ЙачӀвыйа Сара стшгӀащтӀыхыгӀвумаума, агьатакви ачӀвгӀванкви швнапӀыцӀакӀта сшвкӀныс швгӀайра затахъыйа? Ансимшгьи аныхӀварта апны счӀвата йасрыпхьун, швара сгьгӀашвымкӀытӀ Сара[+]. 56Ауаса йыншаз зымгӀва апигӀамбарква ргӀвыраква рпны йырхӀваз йапшхъатапӀ.

Ауаъа апхьагӀвчва зымгӀва Ауи дгӀаныржьын йырдахтӀ[+].


Иисус Кайаф йпны йгӀайцӀгӀитӀ


(Мк. 14:53-65; Лк. 22:54-55, 63-71; ЙохӀ. 18:12-13, 19-24 )

57[•]Иисус дгӀазкӀыз Ауи ашогьанкъвырльыкъвхагӀв хӀаракӀы Кайаф йпны дгӀардтӀ, араъа йгӀайыззахьан а-Хабза арыпхьагӀвчви[†] ауагӀа рахӀбачви. 58Петр хъарачӀвыла Иисус йцӀыхъва дтагылата дцун, райшата йхӀаракӀу ашогьанкъвырльыкъвхагӀв[†] йыпшцӀа дпшцӀалтӀ. Ауыс злалгауа зымгӀва йбара ахъазла, ауи апшцӀа дъапшцӀалыз апны ахчагӀвчва дрыдзхъачӀватӀ. 59-61Ашогьан хъадаквагьи ЙхӀаракӀу а-ХӀаквымхарта шабгугьи Иисус йпшӀагылуа амцшахӀатква йырзыпшгӀун, Ауи щра йыквырцӀара ахъазла, ауаса ага мцшахӀат щардагӀв гӀайыргьи, ауат кӀара гӀарауныс гьрылымшузтӀ. ЙцӀыхъвахуз гӀвыджь гӀашылын йырхӀватӀ:

– Ари агӀвычӀвгӀвыс йхӀвун: «Сара йсылшуштӀ а-Нчва йныхӀварта срыхъвашата, хымшкӀыла ауи гӀащаквсыргылхныс».

62Ауи амщтахь йхӀаракӀу ашогьанкъвырльыкъвхагӀв дгӀагылын Иисус дицӀгӀатӀ:

– Джьауап кӀара уымма арат йгӀаупшӀадыргылуа ашахӀатква руысла[+]?

63Иисус закӀгьи гьимхӀвузтӀ. ЙхӀаракӀу ашогьанкъвырльыкъвхагӀв Ауи йгӀайайхӀвтӀ:

– А-Нчва бза йыхьызла Уара тшузынасырхитӀ, йгӀахӀахӀв хӀара: Уара уакӀвма Христос,[†] А-Нчва Й-Па?

64– Уара ухъатала йухӀватӀ ауаса, – джьауап айтхтӀ Иисус, – ауаса йшвасхӀвитӀ швара, ужвинас швара ГӀвычӀвгӀвыс Па ЗымгӀвазылшауа йагъьмала дчӀвата йгьи ажвгӀванд пстхӀваква дрыквныкъвауа, дшвызнайуа дыжвбуштӀ[+].

65Ауаъа йхӀаракӀу ашогьанкъвырльыкъвхагӀв йшвыз ачгӀвыча акъвижван йхӀватӀ:

– Ауи а-Нчва дйырджьитӀ! Датша шахӀат зхӀтахъу ачӀвыйа?! Ужвы швара швхъатала йыжвгӀатӀ а-Нчва йырджьара![+] 66ЙачӀвыйа щаквыргылрата йнашвахвуа?

Ауат джьауап артхтӀ:

– Ауи дкъванчапӀ йгьи щра йыквхӀцӀарныс йквнагитӀ.

67-68Ауаъа Иисус йшӀаджвджвауа, напӀыршӀашӀала йысуа йалагатӀ, азджьакӀ Ауи йысуанта, йцӀгӀун:

– УпигӀамбаражва гӀахӀахӀв, Христос, дзачӀвыйа Уара йгӀауысыз?


Петр Иисус дикъвыцӀхитӀ


(Мк. 14:66-72; Лк. 22:54-62; ЙохӀ. 18:16-18, 25-27 )

69[•]Петр агваны дчӀван ауи агӀвнакъвыт пхӀвыс дангӀайыдгыл.

– Уаргьи Галил йауу Иисус уйыцын, – лхӀватӀ ауи.

70Ауаса Петр зымгӀва рпахь дгылата ауи дгьадымгылуазтӀ:

– Сара йгьсыздырам бара бызлачважвауа.

71Агвашв ахьыла даннаскӀьа, ауи датша гӀвнакъвыт пхӀвыскӀ дылбатӀ. Ауи йлыдзхъагылакваз йралхӀвтӀ:

– Ари агӀвычӀвгӀвыс Назарет йауу Иисус дйыцын.

72Петр йатаркӀвах ауи дгьадымгылуазтӀ, дквытӀ Ауи а-ГӀвычӀвгӀвыс дшимдыруа. 73Ауаса гӀамта тшыткӀ анахъыцӀ, ауаъа йгылаз ауагӀаква йызгӀайын ауи йгӀайархӀвтӀ:

– ТамампӀ, уаргьи ауат урыуа заджвыпӀ, учважващагьи угӀацӀнахитӀ уара.

74Ауаъа Петр а-Нчва йыхьызла дквуа далагатӀ:

Сара дгьсыздырам Ауи а-ГӀвычӀвгӀвыс!

Ауи асахӀат аквтӀорба гӀашӀтытӀ. 75Ауи асхъан Петр йгӀайгвалашвахтӀ Иисус йажваква: «АквтӀорба гӀамшӀтыскӀва уара хын ускъвыцӀхуаштӀ».

ДангӀатшкӀарыцӀх ауи дагвынкьуа дчӀвыуа далагатӀ[+].

### 27


Адин унашвачпагӀвчва райкьангьашыгӀвчва гвып Иисус ддыркъванчитӀ


(Мк. 15:1; Лк. 23:1; ЙохӀ. 18:28 )

1[•]Йанайкьангьаш амщтахь щымта щажьыта ашогьан хъадакви ауагӀа рахӀбачви Иисус щра йыквырцӀатӀ. 2Ауат ауи дшӀархӀван, ддырцан аурым шӀыпӀа унашвачпагӀв Пилат[*] дйырттӀ[+].


ЙахӀуда тшищхитӀ


(Руыс. 1:16-20)

3[•]Иисус йайжьаз ЙахӀуда Иисус щра шйыквырцӀаз аниба, йкъванчагӀа тшазидырхын, арызна жвгъай гӀважвижваба ашогьан хъадакви ауагӀа рахӀбачви йритхтӀ.

4– ГвнахӀ гӀазгтӀ сара, – йхӀватӀ ауи, – а-ГӀвычӀвгӀвыс хыйа щра йыквдсырцӀатӀ сара.

– Ауи хӀара йхӀуыста йалайа? – рхӀватӀ дара. – Уапшы ухъатала.

5Ахчаква аныхӀварта апны йкӀайпсан, ЙахӀуда дцан тшкӀнихӀахтӀ. 6Ашогьан хъадаквагьи ахчаква гӀазыркӀкӀыхын йырхӀватӀ:

– Арат ахчаква аныхӀварта ахарзынатара йтацӀа йгьауашым, йауа швхӀвузтын арат щапсапӀ.

7Йайкьангьашын ауат йщаквдыргылтӀ ауат ахчаквала ацӀыквчпагӀв йырхъа рхвгӀата ахамаква рыхъазла нышвынтарата йырчпарныс. 8Ауи акӀвпӀ ауи архъа йахьчӀва амшдза «щархъа»-хӀва йзапхьауа. 9-10Абарауаса йцӀабыргхатӀ апигӀамбар ЙырамихӀу йажваква: «Ауат рызна жвгъайта гӀважвижваба нарахвтӀ – Израиль ауагӀа Ауи хвыта йыздыргылыз, ауатла ацӀыквчпагӀв йадгьыл рхвгӀатӀ, ЙхӀыхвиту[†] сара унашвата йшгӀасзичпаз апшта»[+].


Иисус Пилат йхӀаквымхарта апны даъапӀ


(Мк. 15:2-5; Лк. 23:2-5; ЙохӀ. 18:29-38 )

11[•]Ауаъа Иисус ашӀыпӀа унашвачпагӀв йпахь ддыргылтӀ, ашӀыпӀа унашвачпагӀв Ауи дицӀгӀатӀ:

– Уара айахӀудаква ЗымгӀвауырхъадума, уры-ПаштыхӀума?

– Уара ухъатала ауаса йухӀвитӀ, – джьауап айтхтӀ Иисус[+].

12Ашогьан хъадакви ахӀбачви дандыркъванчуз, Ауи ауат джьауапкӀгьи гьримтуазтӀ. 13Пилат дазцӀгӀатӀ:

– ЙгьуымгӀума Уара, уызладыркъванчауа зъара йнадзауа[+]?

14Ауаса ашӀыпӀа унашвачпагӀв йджьайщун Ауи къванчагӀата йыдырцӀалакӀгьи джьауап ъагӀайымтхуаз.


Пилат Иисус амшӀджьуар дкӀыддыркӀылныс йщаквйыргылитӀ


(Мк. 15:6-15; Лк. 23:13-25; ЙохӀ. 18:39 –19:16 )

15[•]АшӀыпӀа унашвачпагӀв цӀаста йыман ПасахӀ[†] агвыргъьахъв йаквшвауата ауагӀа жвпӀара йгӀалырхуаз заджвы анбахта дгӀатищтхныс. 16Ауи агӀамта апны анбахта дтакӀын зыхьыз рдыруаз агӀвычӀвгӀвыс Иисус Бар-Аба[*]. 17Ауи йгӀалцӀла ауагӀа ангӀайызза, Пилат дазцӀгӀатӀ:

– Дызда йшвтахъу швыхъазла дгӀасырхвитхныс: Иисус Бар-Аба йакӀвма момкӀва а-Нчва[†] йгӀалихыз ЗымгӀвархъада-хӀва йызпхьауа Иисус йакӀвма?

18Ауи йдыруан ацныхчылра йгӀалцӀла Иисус йара дшгӀайнапӀыцӀадыршваз. 19Ауи акӀвымкӀвагьи Пилат ахӀаквымхагӀв чӀварта даныквчӀваз, ауи йпхӀвыс уагӀа йзагӀалщтийын йгӀайдылрыхӀвтӀ: «ЗакӀгьи йзыуымхан ауи агӀвычӀвгӀвыс цӀабыргы, йахъа пхызла гӀазаб ду збатӀ сара Ауи йхъкъьачӀвыла».

20Ауаса ашогьан хъадакви ахӀбачви ауагӀа жвпӀара аквдыргвышхватӀ Бар-Аба йгӀархвитхра йгьи Иисус йщра йахӀварныс[+].

21– Щта ауат агӀвыджь йрыуата йшвтахъуда швара швыхъазла йнаусщтхырныс? – дазцӀгӀатӀ ашӀыпӀа унашвачпагӀв.

– Бар-Аба! – рхӀватӀ ауат.

22– Ауи асхъан йзысхара атахъыйа сара Христос-хӀва[†] йызпхьауа Иисус? – дазцӀгӀатӀ Пилат.

ЗымгӀвагьи йацшӀакӀта йцӀрытӀ:

– АмшӀджьуар дкӀыддыркӀылыргӀатӀ Ауи!

23– ЙачӀвыйа Ауи чвгьарата йчпаз? – дазцӀгӀатӀ Пилат. Ауаса ауагӀа жвпӀара рахӀагьи быжь дула йцӀрытӀ:

– АмшӀджьуар дкӀыддыркӀылыргӀатӀ Ауи![+]

24Пилат закӀгьи шизымчпуз, ауагӀа жвпӀара йгӀарылалуаз ахӀальабальыкъра йшалахӀуз аниба, адзы гӀайахвтӀ ауагӀа рпахь йнапӀква йджвджван йхӀватӀ:

– Швапшы швхъатала. Сара сгькъванчамщтӀ Ари а-ГӀвычӀвгӀвыс йща ахъазла.

25АуагӀа зымгӀва йырхӀватӀ:

– Ауи йща хӀари хӀсабикви йгӀахӀыквшвуштӀ!

26Ауаъа Пилат Бар-Аба дгӀайырхвитхтӀ, унашва йчпатӀ Иисус дырбкъата, ауи амщтахь амшӀджьуар дкӀыддыркӀылхныс[+].


Аурым арыгӀвчва Иисус гӀазаб йхътырхитӀ


(Мк. 15:16-20; ЙохӀ. 19:2-3 )

27АрыгӀвчва Иисус ашӀыпӀа унашвачпагӀв йтыдзсарыйа ддырцан, Ауи йгьагьара архъв шабгу гӀазырддатӀ. 28Ауи ддыртӀлан хъахьквцӀа чгӀвыча къапщчӀвагъьчӀвагъькӀ йшвырцӀатӀ. 29АдзыхӀв махъвквала йаларпаз ашвтракьакьа[*] Ауи йхъарцӀатӀ, Ауи йагъьма напӀыла алаба йдыркӀын, йайхъыччауа йалагатӀ, йпахь щамхъаша йгылата йырхӀвауа:

– ДбзазтӀ айахӀудаква ЗымгӀвархъада!

30Ауи йыквджвджвун ауат, алаба гӀарахвуанта, ауыла Ауи йхъа йасуан[+]. 31Ргвква чӀванацӀыкӀьара гӀазаб йхътырхын, ауат Ауи йхъахьквцӀа чгӀвыча гӀайшвырххын, Иисус Йара йчгӀвычаква йшвырцӀахын, амшӀджьуар дкӀыддыркӀылныс ддырцатӀ.


Иисус амшӀджьуар дкӀыддыркӀылныс ддырцитӀ


(Мк. 15:21-23; Лк. 23:26-31; ЙохӀ. 19:17 )

32[•]Ауат ангӀатшкӀарыцӀуаз дгӀарынйатӀ ЩамгӀвын-хӀва йызхьзыз Кирена йауаз агӀвычӀвгӀвыс. АрыгӀвчва ауи дазадырцалтӀ аджьуар йгарныс. 33-34Голгофа (ауи йгӀаныцӀитӀ «Хъапахь шӀыпӀа»)[*] – хӀва йызпхьуз ашӀыпӀа йангӀадза, аз зларчваз ачагӀыр йырттӀ Ауи. МачӀдзакӀ дахъахван, ауи гьйымыжвтӀ Ауи.


Иисус чӀвымыгъла амшӀджьуар дкӀыддыркӀылтӀ


(Мк. 15:24-32; Лк. 23:32-43; ЙохӀ. 19:18-24 )

35-36Иисус амшӀджьуар данкӀыддыркӀыл, арыгӀвчва чӀвы дрышвын, Ауи йчгӀвычаква рхъа йахъаршахтӀ, даргьи Ауи дырчӀапщаныс йчӀватӀ. 37Иисус йхъахьла Ауи дызладыркъванчаз зныз амшӀпщырцачкӀвын кӀыддыркӀылтӀ: «АРИ ИИСУС, АЙАХӀУДАКВА ЗЫМГӀВАРХЪАДА ЙАКӀВПӀ». 38Ауи йыцта амшӀджьуарква йыркӀыддыркӀылтӀ гӀвтшгӀащтӀыхыгӀвчвагьи, азаджв Ауи йагъьмала, азаджвгьи Ауи йарма хъатала. 39-40АмгӀвайсыгӀвчва йагӀвсуаз Ауи йзыгъьуан. Рхъаква дрыкацауа, ауат йырхӀвун:

– Угвы йтанщтӀ Уара аныхӀварта алаурыхъвашата, ауи хымшкӀыла йыууыхвахныс! Ухъа хча, Уара а-Нчва Уи-Пазтын! УгӀакӀныцӀ аджьуар![+]

41Ашогьан хъадаквагьи, а-Хабза арыпхьагӀвчвагьи,[†] ауагӀа рахӀбачвагьи Иисус йылахъыччун.

42– Анахьанат апсра йачвихчун, – рхӀвун ауат, – Йара йхъа йхчарныс гьйылшум! Израиль ЗымгӀвайырхъаду! Аджьуар дгӀакӀныцӀыргӀатӀ Ауи, ауи агӀан Ауи йызхъахӀцӀапӀ. 43А-Нчва дйыквгвыгъун Ауи, ужвы а-Нчва Ауи дитахъызтын арыцхӀагӀа дгӀалигаргӀатӀ; йхӀвунщтӀ Ауи «Сара а-Нчва Си-ПапӀ» – хӀва!

44Йара ауаса Ауи йыхв надыркъвуан Ауи йыцта амшӀджьуарква йыркӀыддыркӀылыз агъычвагьи.


АмшӀджьуар йкӀыддыркӀылыз Иисус йпсра


(Мк. 15:33-41; Лк. 23:44-49; ЙохӀ. 19:28-30 )

45[•]АсахӀат ацба йгӀашӀарышвта адгьыл шабгула лащцарахатӀ, ауаса йнайтӀ асахӀат ажвбадза[*]. 46Йжвбахуз асахӀат йнайгвгъауата Иисус дута дцӀрытӀ:

– Эли, эли, лема сабахтани?[*] – (ауи йгӀаныцӀитӀ: «Сара Сы-Нчва, Сара Сы-Нчва, йачӀвыйа Уара сызгӀанужьыз Сара?»)[+]

47Аргваныта йгылаз зджьакӀы ауи аныргӀа йырхӀватӀ:

– Ауи Ильйас дгӀазшӀититӀ[*].

48Ауат дрыуата заджвы Ауи дизыгӀвын, ашвымгьар[*] гӀайахвын ачагӀыр саркьа[†] йтищын йалайыжьтӀ, ауи алаба йхъайцӀан Иисус йыйрыжвтӀ. 49Арахьарат йырхӀвун:

– Зны швашӀас, швгӀай хӀапшыпӀ Ильйас дгӀайта Ауи дгӀайхчушма, момкӀва дгьгӀамиуашма.

50Иисус йатаркӀвах дута дцӀрын йпсы алцӀтӀ. 51Ауаъа аныхӀварта апрапса ахъахьы угӀалагата ацӀахьыдза гӀвбата йакъвжватӀ[*]. Адгьыл цӀсытӀ, абыхъвква акъвццытӀ. 52Адамраква тшгӀахъыртӀытӀ, йпсыз уагӀа цӀабырг щардагӀв а-Нчва йгӀабзайыргылхтӀ. 53Ауат адамраква йгӀартыцӀын, Йара Иисус дангӀабзагылх амщтахь акъала цкьа[†] Иерусалим йталтӀ, ауаъа ауат уагӀа щардагӀв йырбатӀ. 54Ацентуриони ауи йыцта Иисус дызчӀапщузи адгьыл шцӀсуаз, йгӀаншуз зымгӀва анырба, зджьара йгӀанымхахуата йшван йырхӀватӀ:

– Ауи цӀабыргыта а-Нчва Ди-Пан!

55ПхӀвыс щардагӀвгьи аъан ауаъа, ауат хъарачӀвыла ауаъа йгӀаншуз йапшуан. Ауахь Галил йгӀашӀарышвта ауат Иисус йцӀыхъва йтагыла йцун, Ауи йцхърагӀауа. 56Ауат йрылан Мария Магдалина, Мария, Йакъвыпи Усыфи ран, йгьи Забыт йпачваква ран[+].


Иисус йыцӀацӀара


(Мк. 15:42-47; Лк. 23:50-56; ЙохӀ. 19:38-42 )

57[•]Хъвлапны амшӀджьуар акӀыдыркӀылра ъакӀвшаз ашӀыпӀа дазгӀайтӀ Ариматея йауаз гӀвычӀвгӀвыс байакӀ, Усыф-хӀва йыхьызта. Ауыгьи Иисус дйапхьагӀвын. 58Усыф Пилат йпны дцан Иисус йхъвади шгӀайыртхуашыз дахӀватӀ. Пилат унашва йчпатӀ ауи ахъвади йыртхныс. 59-60Усыф ахъвади гӀайахвын, квны асхъа цкьакӀ акӀвйыршан, абыхъв апны йгӀатырчвыз адамра шӀыц йтайцӀатӀ. Ауи анашылырта хӀахъв дукӀ апырайцӀан, йаргьи дджвыквылхтӀ. 61Мария Магдалини анахьани Марии адамра апахь йшчӀваз йгӀанхатӀ.


Адамра ахчагӀвчва

62Анахьани атшын, асабша атшазрыхӀазырра амш амщтахь, ашогьан хъадакви афарисейкви Пилат йпны йайззатӀ.

63– ЗпӀатӀу дуу, – тшизынадырхатӀ ауат ауи, – хӀара йгӀахӀгвалашвахтӀ ауи амцхӀвагӀв данабгаз йхӀваз: «ХымшкӀы анцӀра Сара сгӀабзагылхуаштӀ»[+]. 64Ауи йгӀалцӀла унашва чпа адамра хымшкӀы йшырхчуш апшта, ауи акӀвмызтын Ауи йапхьагӀвчва гӀайта ахъвади ргъычныс йауаштӀ, уацӀыхъван ауат Ауи дшгӀабзагылхыз ауагӀа йрыларгуштӀ. Ауи амц йапхъахуз амц йайчвазлуштӀ.

65– АхчагӀвчва нашвахв[*], – джьауап айтхтӀ Пилат, – швцата йшыжвдыруа апшта йшвхча.

66Ауат цан ахӀахъв амхӀвыр аквырцӀатӀ, ахчагӀвчвагьи адамра йадзхъадыргылтӀ.

### 28


Иисус йгӀабзагылхра


(Мк. 16:1-8; Лк. 24:1-12; ЙохӀ. 20:1-18 )

1[•]Асабша амщтахь, амчыбыжь йапхъахуз амш ангӀаталуаз шарпныта[*], Мария Магдалини анахьани Марии адамра йапшныс йцатӀ[+]. 2ЙхӀыхвиту[†] ймальаъыкь ажвгӀвандла дъагӀалбгӀаз йгӀалцӀла, зынла мчыта адгьыл цӀсытӀ, ауи адамра дазцан, ауи йапыраз ахӀахъв хъатакӀла йрыгьажьтӀ. Ужвы ауи дыквчӀван амальаъыкь[+]. 3Ауи йквпшырала амачвысра дапшын, йчгӀвычаква сышта йшкӀвокӀван[+]. 4АхчагӀвчва ауи аъара йшван, йалакӀьазызын апсчва йрапшхатӀ. 5Амальаъыкь апхӀвысква йрайхӀвтӀ:

– Швымшван, сара йыздыритӀ швара амшӀджьуар йкӀыддыркӀылыз Иисус швшизыпшгӀауа. 6Ауи араъа дгьаъам, а-Нчва[†] Ауи дгӀабзайыргылхтӀ, пасата йшихӀвуз апшта. Швцата Ауи дъащтӀаз швапшы. 7Ласылас швцата Ауи йапхьагӀвчва йрашвхӀв а-Нчва Йара апсчва дгӀарылихта дшгӀабзайыргылхыз, швара швапхъа Галил дшцауа. Ауаъа швара Ауи дыжвбуштӀ. Ауи акӀвпӀ сара йшвасхӀвыз[+].


АпхӀвысква Иисус дырбитӀ

8АпхӀвысква швауа, ауаса ауи йаццауата дара йгвыргъьауа адамра ласыта йакъвыцӀхтӀ. Ауат гӀврала йцатӀ Иисус йапхьагӀвчва зымгӀва ласыта йрархӀвхныс. 9Зынла ауат дгӀарпылтӀ Йара Иисус.

– Сальам швасхитӀ, – йхӀватӀ Ауи.

Ауат Ауи йызцан йщапӀква тшрыкӀвдыршатӀ, Йаргьи квырмыш йзырчпатӀ[+]. 10Ауаъа Иисус ауат йрайхӀвтӀ:

– Швымшван. Швцата Сара сащчваква йрашвхӀв ауат Галил йшцуш. Ауаъа ауат Сара сырбуштӀ[+].


Адин аунашвачпагӀвчва ахчагӀвчва рхвгӀитӀ

11АпхӀвысква мгӀва йыквыркӀван хчагӀвчваквакӀ акъала йгӀайта ашогьан хъадаква йгӀаншаз зымгӀва анрархӀвх. 12-13Ашогьан хъадаква ахӀбачва йрайкьангьашын хачӀвыта йырпыраз лырхтӀ. Ауат арыгӀвчва ахча щарда рыртын йрархӀвтӀ:

– ЗымгӀвагьи араса йрашвхӀв: «Ауи йапхьагӀвчва уахъынлата йгӀайын, хӀара хӀъадзачваз Йара дыргъычтӀ». 14Ауи ашӀыпӀа унашвачпагӀв йпны йнадзузтын, ауи хӀйачважвапӀта, йакӀвым шванымйауата швуыс ахъвдаквыхӀщтпӀ.

15АрыгӀвчва ахчаква нарахвын, йшрылабжьаз апшта йырчпатӀ. Ауат йгӀархъвыцыз йахьчӀва йъагӀадзазгьи аджьутква гъагъата йрылапӀ.


ХъвдаквцӀара дудздза

16[•]АжвизыгӀв апхьагӀвчва Иисус йъазихӀваз Галил апны йаныргӀалыз абыхъв йазцатӀ. 17Ауаъа ауат Иисус дырбан, Ауи квырмыш йзырчпатӀ, ауаса азджьакӀ гвыгӀвбара гӀарылашватӀ. 18Ауаъа Иисус ауат дрызцан йрайхӀвтӀ:

– АжвгӀванд апынгьи адгьыл апынгьи Сара амчхъара[*] зымгӀва С-Аба йгӀаситтӀ[+]. 19-20Ауи йгӀалцӀла ауагӀахъаква зымгӀва рпны швцата, Сара йсапхьагӀвчвата йшвчпа. Сара йсапхьагӀвчвахаз адзытщра[†] йахъышвщт Аба, а-Па, а-Нчва й-Псы[†] рыхьызла, швара йазыжвбжьа ауат йдырхъйарныс Сара унашвата йшвзысчпаз зымгӀва. А Сара йанакӀвызлакӀгьи сшвыцызлуштӀ швара, агӀамтаква зымгӀва алгандзыкӀьа[+][+].

## АгӀагвныргӀвыга ажвар

### АгӀагвныргӀвыга ажвар

АгӀагвныргӀвыга ажвар


А

Б

Г

ГӀ

Д

ДЖЬ

Ж

И

Й

КЪ

Л

М

Н

П

С

Т

Ф

Х

Ц

Ш


АгӀагвныргӀвыга ажвар

### АгвнахӀква тшырзыдырхра

АгвнахӀква тшырзыдырхра – агӀвычӀвгӀвыс йара йтахъырала йчпаз амыгӀвхъгара, йылцӀыз ахальатӀ тшаназидырхуа, ауи йбзазара гвнахӀ алахымкӀва а-Нчва дйыцта йакӀвшаныс анитахъу.

### Адзытщра

Адзытщра – агӀвычӀвгӀвыс адзы дтщра йапщылу аритуал, ауи аргамта агвнахӀква тшырзыдырхра йаквшахӀатхитӀ.

### Адзытщра ахъыщтра

Адзытщра ахъыщтра – а-Кьристан кьлиса апны йапхъахауа йгьи йхъададзу ацӀас. Адзытщра ахъыщтрала агӀвычӀвгӀвыс Христос дйыдгылитӀ.

### Ажвакъвыш

Ажвакъвыш – бжьагажви уасаражври злу агӀахӀвахра айшыс.

### Апостол

Апостол – Иисус йгӀалихыз, йаргвану йапхьагӀвчва йрыуа заджву. Апостолта Иисус йгӀалихыз жвыгӀвыгӀв йнадзун, ауат ажвыгӀвыгӀв Ауи йщтийыгӀвчва ракӀвын.

### АхӀаквымхара Амш

АхӀаквымхара Амш – а-Нчва ауагӀаква йрыквихауа йцӀыхъвахауа ахӀаквымхара, ауи мурадта йамапӀ агӀвычӀвгӀвыс цӀабыргкви агвнахӀчкви гӀарыбергьыльра, агӀвычӀвгӀвыс цӀабыргква рыртшхъвагаква гӀарыбергьыльра, агвнахӀчквагьи тазыр рыквцӀара. Амсылманква рпны Къаймат Амш. Урышвла Судный День.

### БагӀал-Забул

БагӀал-Забул – аджьын квайчӀваква рхъада, иблис.

### А-Гвыргъьахъв Хабар

А-Гвыргъьахъв Хабар – Евангелие; Инджьыль. Ари а-Хабар йгӀанахӀвитӀ а-Нчва заджвы дшгӀайщтийыз й-Хъа́ра унашва ахъицӀарныс. А-Нчва йгӀайщтийыз агӀвычӀвгӀвыс ЗымгӀвайырхъаду Иисус йакӀвпӀ. А-Хъа́ра йаланакӀитӀ Иисус а-Нчва йгӀайщтийыз ЗымгӀвархъада шйакӀву йадгылуа ауагӀаква зымгӀва. Ауи акӀвымкӀвагьи швапшы Хабар Бзи.

### ГӀвшӀыпс

ГӀвшӀыпс – чвазгӀва зхьуа, йырбзихах йамуа агӀвычӀвгӀвыс.

### А-ГӀвыраква

А-ГӀвыраква – гӀвыра 39 гӀазцӀазкӀуа йапхъахуз а-Библия йазкӀкӀрапӀ ауат. Ауи йаланакӀитӀ Муса пигӀамбар йгӀвыра тынхаква (Таурат), Дауыт йпсаломква (Забур), апаштыхӀ Сольман йажвакъвышква йгьи йапшым апигӀамбарква ргӀвыраква. А-Уасйат Ажвдза-хӀва йапхьитӀ ауи.

### ГӀвычӀвгӀвыс Па

ГӀвычӀвгӀвыс Па – Христос йтитулква йрыуа закӀыпӀ, ауи апигӀамбар Данель йгӀвыра йазцитӀ (Данель 7:13-14 ). Христос ауи атитул йанакӀвызлакӀгьи йхъа йазынархата йгӀайрысабапуан. Ауыла ауи гвынгӀвырата йчпун Данель йгӀвыра апны йгӀазквчважвауа Йара шйакӀву – Ауи ауагӀахъаква зымгӀва дшыр-Хъаду, Ауи й-Хъа́ра зынгьи йшапымкъьуш.

### Дауыт

Дауыт – Израиль ауагӀа йгӀвыджьхуз рыпаштыхӀ. А-ГӀвыраква йшгӀархӀвауала, Дауыт быжьсквши цымызкӀи руацӀа ЙахӀудашта (акъала хъада ХӀеброн акӀвын) дапаштыхӀын, уацӀыхъван сквш гӀважви жвах руацӀа Израильи ЙахӀудашти йалакӀу рпаштыхӀыгӀва (акъала хъада Иерусалим акӀвын) дапаштыхӀын. Ауи БетлехӀем йауаз Йишай дипа айцӀбан. А-Нчва ауагӀа йыргвыгъатӀ йанакӀвызлакӀгьи Дауыт йтынха шйакӀвызлуш Израиль йапаштыхӀта йгылуаш.

### Динарий

Динарий – ахча хьзыпӀ, ачрын мышкӀы йгӀайынхуз гӀацӀанакӀитӀ.

### Драхма

Драхма – грек ахча хъвашапӀ.

### Джьуар

Джьуар – Аурымква щра зквырцӀуз агъыччва, амуртатква йгьи атшгӀащтӀыхыгӀвчва амшӀ джьуар йкӀыддыркӀылуан. Ауи зымгӀва рацкӀыс ныбыжьхӀванра мчы злаз псран. Зынзамыза аурымква щра зквырцӀуз ауагӀаква азадырцалуанта, амшӀ джьуар ахъвква йъарщуашыз ашӀыпӀадза йддыргун. Аджьуар акьристанра йадамыгъахатӀ ӀV асквшышв агӀан. Ауи агӀан амшӀ джьуар зхӀаквым рхуз ауагӀаква рщра апны йгьгӀадымрысабапхуазтӀ.

### Джьын квайчӀва

Джьын квайчӀва – адунай анахьани ахъата апсауышвхӀа чвгьа. Аджьын квайчӀваква иблис къвырльыкъв йзызхауа инсанпӀ, зынзамыза ауат агӀвычӀвгӀвыс рунашва дацӀарцӀитӀта, дара йыртахъу ауи йдрычпитӀ.

### ЖвгӀванд

ЖвгӀванд – а-Нчва йчӀварта-гыларта ъану, ажва «а-Нчва» атарала запыт йгӀадрысабапитӀ.

### Иблис

Иблис – ашитанква рхъада йыхьыз, ауи а-Нчва дйагъапӀ йгьи аджьын квайчӀваква друнашвачпагӀвпӀ. БагӀал-Забул-хӀвагьи йыпхьитӀ ауи. Ауи йаццауата йашӀшвырпшы шитан.

### ЙхӀаракӀу ашогьанкъвырльыкъвхагӀв

ЙхӀаракӀу ашогьанкъвырльыкъвхагӀв – аджьутква ршогьан хъада. А-Хабза апкъ йтагылата ауи азаджв йакӀвын цӀасквакӀ зырхъйарныс зылшуз, ажва ахъазла, аныхӀварта ауацӀа рыцӀа йцкьаз апещ йнашылныс йахвитыз ауи йхъазын.

### ЙхӀыхвиту

ЙхӀыхвиту – АтакӀра щарда рпны йшцӀасхазла ауи ажва а-Нчва Муси Израиль абзазагӀвчви тшызладйырдырыз ХьзыпӀ (АтыцӀра 3:14-15 ), ауи ахӀваща тамам хӀара йгьхӀыздырам. А-ГӀвыраква рпны апигӀамбарква ажва ЙхӀыхвиту згӀадрысабапуа Израиль ауагӀа р-Нчва анахьанат ауагӀахъаква рымц нчвахъвыраква дрыладмыргӀващарныс ахъазла акӀвпӀ.

### Къвырман

Къвырман – Израиль абзазагӀвчва а-Нчва ахӀайуанква къвырманта йзырщуан, ахӀайуанква къвырманта йызщуаз ашогьангӀвацаква ракӀвын: ауат ахӀайуан рщуан, уацӀыхъван ахӀайуан йырщуаз йауата хъвыкӀ йа ауи шабгаз акъвырманщырта апны йырбылуан, йгӀанхуз ажьы ашогьанкви ауагӀакви йырфа йауан. А-Нчва йхӀвун акъвырман йара шӀыпӀакӀ апны йщра шатахъыз: Иисус йыгӀамта агӀан акъвырман аныхӀварта апны йырщуан. АхӀайуанква ракӀвымкӀва къвырманта йгӀаргуан ачӀахъва, ачагӀыр, амасхва шша, йапхъахауата йгӀашӀырхуаз ашвырква. Акъвырманква гьапшымызтӀ, къвырманипхьадза йалкӀгӀу йара амагӀны аман: къвырман а-Нчва йыхьызла йырщуан рыгвнахӀква ршвахныс ахъазла, а-Нчва йшизыразу гӀадырбарныс ахъазла. Ауи йапшыз акъвырман анырщуаз а-Нчви агӀвычӀвгӀвыси йацчауазшва йгӀаныцӀуан.

### Къвырманщырта

Къвырманщырта – къвырман ъарщуаз, а-Нчва согӀа ъайыртуаз ашӀыпӀа.

### ЛевиргӀа

ЛевиргӀа – Израиль ажвыгӀв жвларакӀ йрыуа закӀын, адин уысква рыдынхалра апны ашогьанква йырцхърагӀарныс а-Нчва йазалихтӀ.

### Маджьуси

Маджьуси – йджьутым ауагӀаква араса йрыпхьун.

### Мальаъыкь

Мальаъыкь – ангел; адунай анахьани ахъата аинсан цкьа, а-Нчва йпны къвырльыкъв йхитӀ, а-Нчва йажва гӀазирыгта йгӀайщтийыз гӀаныцӀитӀ.

### Миля

Миля – миля, 1,5 километр аъара газцӀазкӀуа аурым швага.

### Нчва

Нчва – АгӀвыра цкьаква ратакӀра апны ХӀгӀазшаз йыхьыз гӀазырбауа ажва атахъыпӀ. Абаза бызшва йанбызшва байазара, хӀара йщаквхӀыргылтӀ хӀатакӀра апны анахьанат абызшваква йгӀархъшаз ажваква АлахӀ (агӀарып бызшва) йгьи Бог (урышв бызшва) гӀахӀымрысабапырныс. Ауат ртарала хӀара йгӀахӀрысабапитӀ абаза бызшва йара йачӀвдзу ажва Нчва, ага ауи апхъанчӀви заман агӀан амаджьусира йапщылазтынгьи. ХӀатакӀра апны ауи ажва ХӀгӀазшаз гӀаныцӀитӀ.

### А-Нчва й-Хъа́ра

А-Нчва й-Хъа́ра (а-Нчва й-ПаштыхӀыгӀва , а-ЖвгӀванд а-Хъа́ра) – А-Нчва й-Хъа́ра йгӀанарбитӀ а-Нчви ауагӀакви разазаъаща. АуагӀаква а-Нчва дара р-ПаштыхӀ йапшта дырпхьадзата, ауи амщтахь ауаса йзаъата йбзазарныс ауитӀ. Ари адунай апны а-Хъа́ра гьабгазлушым Иисус дгӀахъынхӀвыхынцӀкӀьа. Ауаса а-Нчва й-Хъа́ра ауи апхъахькӀьала йаъазлуш йгьахъазым, ауи йъакӀвызлакӀгьи йаъапӀ ауагӀаква а-Нчва йгӀайщтийыз ЗымгӀвархъада Иисус йъайыдгылуа.

### НыхӀварта

НыхӀварта – Храм; Иерусалим апны а-Нчва йтдзы цкьа.

### ПасахӀ

ПасахӀ – Пасха, аджьутква ркалендарь апны рахӀа мгӀан ду зму мшыпӀ. Ауи атшын ауат йгӀаргвалашвахитӀ а-Нчва руагӀахъа гӀащаквижьта Мсыр йшгӀатидахыз. Апсуа бызшва апны Амшап «Пасха».

### Псы

Псы – агӀвычӀвгӀвыс йъапӀкътлапӀкъква зымгӀва йрыуам ахъвы.

### А-Псы Цкьа

А-Псы Цкьа – а-Нчва й-Псы.

### Сабша

Сабша – аджьут ажва шаббат йгӀахъшахъыцӀтӀ, йгӀаныцӀдзауала «йбыжьбахауа амш». Ауи а-Нчва аджьутква йырзичпаз аунашва апкъ йтата тшпсщара мшыта йгьи гвыргъьахъв мшыта йырпхьадзитӀ. Абаза сабша аджьут бызшва йгӀашӀыркӀгӀаз ажвапӀ.

### Саддукей

Саддукей – адин унашвачпагӀвчва ргвып. Ауатгьи политика хъгал рыман. Ауат агӀвычӀвгӀвыс йгӀабзаргылхра йгьазхъарымцӀузтӀ, йгьи ауи ауысла афарисейква йрамакӀуан.

### Саркьа

Саркьа – чагӀыр чвкъьа, урышвла «уксус».

### Синагога

Синагога – а-Нчва йажва йаздзыргӀвныс йазалху аджьутква райззарта.

### Талант

Талант – ашвага, килограмм 35 раъара гӀацӀанакӀитӀ.

### Тетрарх

Тетрарх – аурым адгьылшта унашвачпагӀв, ауи йчынла аимператор йацкӀыс днакъвын.

### Фарисей

Фарисей – адин унашвачпагӀвчва ргвып. Ауат багъьата а-Уасйат Ажвдза ахабзаква йрыдкӀылан, агӀвычӀвгӀвыс йгӀабзаргылхра йазхъарцӀун, ауи ауысла асаддукейква йрамакӀуан.

### Хабар Бзи

Хабар Бзи – швапшы а-Гвыргъьахъв Хабар.

### А-Хабза

А-Хабза – а-Нчва Муса пигӀамбар йзагӀайщтита йгӀахӀитыз а-Хабза, урышвла Закон Божий.

### А-Хабза арыпхьагӀв

А-Хабза арыпхьагӀв – Муса й-Хабза бзита йыздыруаз агӀвычӀвгӀвыс. Ауи а-Хабза ахъигӀвылгӀун, ауи ййырдыруан, ауи йгӀаныцӀуи йшгӀаурысабапуаши щаквйыргылуан, ауат йрыццауата а-Хабза ауагӀа йдйырдыруан. АйахӀуда жвлара рпны а-Хабза арыпхьагӀвчва пӀатӀу ду рыквырцӀун, йгьмачӀымызтӀ ауат мчхъарата йрымаз.

### Христос

Христос (грекла); МашиахӀ (джьутла); МасихӀ (гӀарыпла) – йгӀаныцӀдзауала «йызхьырщыз» (АпхъанчӀви Израиль апны акъвырльыкъвхара йапщылаз ашогьанква, апигӀамбарква йгьи апаштыхӀква амасхва шша рхьырщуан). А-Нчва апигӀамбарква йгӀарайхӀвын аджьутква йыргвыгъатӀ адгьыл дшгӀайщтиуаш МашиахӀ – Израиль ауагӀа гӀазхчуш йгьи йанакӀвызлакӀгьи адгьыл ауагӀахъаква унашва рхъызцӀуш ЗымгӀвархъада. Иисус йыгӀамтаква рагӀан аджьутква йакврыгъвгъвата а-Нчва йызлагӀайыргвыгъаз а-ГӀархвитыгӀв йгӀайра йазпшуан.

### Центурион

Центурион – урым арыгӀвта швгӀвы рхъада.

### Цион

Цион – Иерусалим ъаныргӀалу апны аныхӀварта зквгылу быхъвыкӀ йахьызпӀ.

### Цкьа

Цкьа – ари ажвала йапхьитӀ йазалхта а-Нчва йыхъазла йдыркӀьыдаз зымгӀва: а-НыхӀварта, а-Нчва йзалху акъвырльыкъвхагаква, а-Нчва квырмыш йзызчпауа ауагӀаква. Ауат ракӀвымкӀвагьи ауи ажва йгӀаныцӀитӀ ахъатачӀв цкьара хӀаракӀи агӀвычӀвгӀвыс йгви йпси рыргӀапсща пшдзи.

### ШвахчӀвгӀазкӀкӀгӀвы

ШвахчӀвгӀазкӀкӀгӀвы – аурым империя ахъазла ашвахчӀвква гӀазызкӀуаз, ауагӀа ауат рчвымыгъын.

### Шитан

Шитан – швапшы иблис.

### Шогьан

Шогьан – а-НыхӀварта къвырманта йырщуашыз гӀадызгалуаз, анахьанат аборчква зырхъйуз адин къвырльыкъвхагӀв. ХӀарун йтынхачва йырхъазын йшогьанхуз. Ашогьанква унашва рхъицӀун ашогьанхъада.

### Шомрон

Шомрон – 1) Иерусалим алагъь хъатала йаныргӀалу акъала; 2) араъа йтабзазуз йызларыпхьуз. Ашомронкви аджьуткви агъара рызбжьан.

## Акартаква

Акартаква

## Асуратква

Асуратква

Назарет апны а-Нчва дгӀазрийыз а-Цкьа лдзыхь Йапхъахауа ахъа йапщылапӀ

Иисус йпигӀамбаражва йъайхӀвата йырпхьадзаз абыхъв уанхвынгылра Галил атенгьыз аквпшыра Йхвбахауа — йбыжьбахауа ахъаква йырпщылапӀ

Галил ащхъа ХӀермон абыхъв алата Йжвибыжьхауа ахъа йапщылапӀ

БетгӀания апны ЩамгӀвын гӀвшӀыпс йтдзы акьыптаражвква ЙгӀважви цбахауа ахъа йапщылапӀ

Адзытщра – агӀвычӀвгӀвыс адзы дтщра йапщылу аритуал, ауи аргамта агвнахӀква тшырзыдырхра йаквшахӀатхитӀ.

Адзытщра ахъыщтра – а-Кьристан кьлиса апны йапхъахауа йгьи йхъададзу ацӀас. Адзытщра ахъыщтрала агӀвычӀвгӀвыс Христос дйыдгылитӀ.

Ажвакъвыш – бжьагажви уасаражври злу агӀахӀвахра айшыс.

Апостол – Иисус йгӀалихыз, йаргвану йапхьагӀвчва йрыуа заджву. Апостолта Иисус йгӀалихыз жвыгӀвыгӀв йнадзун, ауат ажвыгӀвыгӀв Ауи йщтийыгӀвчва ракӀвын.

АхӀаквымхара Амш – а-Нчва ауагӀаква йрыквихауа йцӀыхъвахауа ахӀаквымхара, ауи мурадта йамапӀ агӀвычӀвгӀвыс цӀабыргкви агвнахӀчкви гӀарыбергьыльра, агӀвычӀвгӀвыс цӀабыргква рыртшхъвагаква гӀарыбергьыльра, агвнахӀчквагьи тазыр рыквцӀара. Амсылманква рпны Къаймат Амш. Урышвла Судный День.

БагӀал-Забул – аджьын квайчӀваква рхъада, иблис.

А-Гвыргъьахъв Хабар – Евангелие; Инджьыль. Ари а-Хабар йгӀанахӀвитӀ а-Нчва заджвы дшгӀайщтийыз й-Хъа́ра унашва ахъицӀарныс. А-Нчва йгӀайщтийыз агӀвычӀвгӀвыс ЗымгӀвайырхъаду Иисус йакӀвпӀ. А-Хъа́ра йаланакӀитӀ Иисус а-Нчва йгӀайщтийыз ЗымгӀвархъада шйакӀву йадгылуа ауагӀаква зымгӀва. Ауи акӀвымкӀвагьи швапшы Хабар Бзи.

ГӀвшӀыпс – чвазгӀва зхьуа, йырбзихах йамуа агӀвычӀвгӀвыс.

А-ГӀвыраква – гӀвыра 39 гӀазцӀазкӀуа йапхъахуз а-Библия йазкӀкӀрапӀ ауат. Ауи йаланакӀитӀ Муса пигӀамбар йгӀвыра тынхаква (Таурат), Дауыт йпсаломква (Забур), апаштыхӀ Сольман йажвакъвышква йгьи йапшым апигӀамбарква ргӀвыраква. А-Уасйат Ажвдза-хӀва йапхьитӀ ауи.

ГӀвычӀвгӀвыс Па – Христос йтитулква йрыуа закӀыпӀ, ауи апигӀамбар Данель йгӀвыра йазцитӀ (Данель 7:13-14 ). Христос ауи атитул йанакӀвызлакӀгьи йхъа йазынархата йгӀайрысабапуан. Ауыла ауи гвынгӀвырата йчпун Данель йгӀвыра апны йгӀазквчважвауа Йара шйакӀву – Ауи ауагӀахъаква зымгӀва дшыр-Хъаду, Ауи й-Хъа́ра зынгьи йшапымкъьуш.

Дауыт – Израиль ауагӀа йгӀвыджьхуз рыпаштыхӀ. А-ГӀвыраква йшгӀархӀвауала, Дауыт быжьсквши цымызкӀи руацӀа ЙахӀудашта (акъала хъада ХӀеброн акӀвын) дапаштыхӀын, уацӀыхъван сквш гӀважви жвах руацӀа Израильи ЙахӀудашти йалакӀу рпаштыхӀыгӀва (акъала хъада Иерусалим акӀвын) дапаштыхӀын. Ауи БетлехӀем йауаз Йишай дипа айцӀбан. А-Нчва ауагӀа йыргвыгъатӀ йанакӀвызлакӀгьи Дауыт йтынха шйакӀвызлуш Израиль йапаштыхӀта йгылуаш.

Динарий – ахча хьзыпӀ, ачрын мышкӀы йгӀайынхуз гӀацӀанакӀитӀ.

Джьын квайчӀва – адунай анахьани ахъата апсауышвхӀа чвгьа. Аджьын квайчӀваква иблис къвырльыкъв йзызхауа инсанпӀ, зынзамыза ауат агӀвычӀвгӀвыс рунашва дацӀарцӀитӀта, дара йыртахъу ауи йдрычпитӀ.

ЖвгӀванд – а-Нчва йчӀварта-гыларта ъану, ажва «а-Нчва» атарала запыт йгӀадрысабапитӀ.

Иблис – ашитанква рхъада йыхьыз, ауи а-Нчва дйагъапӀ йгьи аджьын квайчӀваква друнашвачпагӀвпӀ. БагӀал-Забул-хӀвагьи йыпхьитӀ ауи. Ауи йаццауата йашӀшвырпшы шитан.

ЙхӀаракӀу ашогьанкъвырльыкъвхагӀв – аджьутква ршогьан хъада. А-Хабза апкъ йтагылата ауи азаджв йакӀвын цӀасквакӀ зырхъйарныс зылшуз, ажва ахъазла, аныхӀварта ауацӀа рыцӀа йцкьаз апещ йнашылныс йахвитыз ауи йхъазын.

ЙхӀыхвиту – АтакӀра щарда рпны йшцӀасхазла ауи ажва а-Нчва Муси Израиль абзазагӀвчви тшызладйырдырыз ХьзыпӀ (АтыцӀра 3:14-15 ), ауи ахӀваща тамам хӀара йгьхӀыздырам. А-ГӀвыраква рпны апигӀамбарква ажва ЙхӀыхвиту згӀадрысабапуа Израиль ауагӀа р-Нчва анахьанат ауагӀахъаква рымц нчвахъвыраква дрыладмыргӀващарныс ахъазла акӀвпӀ.

Къвырман – Израиль абзазагӀвчва а-Нчва ахӀайуанква къвырманта йзырщуан, ахӀайуанква къвырманта йызщуаз ашогьангӀвацаква ракӀвын: ауат ахӀайуан рщуан, уацӀыхъван ахӀайуан йырщуаз йауата хъвыкӀ йа ауи шабгаз акъвырманщырта апны йырбылуан, йгӀанхуз ажьы ашогьанкви ауагӀакви йырфа йауан. А-Нчва йхӀвун акъвырман йара шӀыпӀакӀ апны йщра шатахъыз: Иисус йыгӀамта агӀан акъвырман аныхӀварта апны йырщуан. АхӀайуанква ракӀвымкӀва къвырманта йгӀаргуан ачӀахъва, ачагӀыр, амасхва шша, йапхъахауата йгӀашӀырхуаз ашвырква. Акъвырманква гьапшымызтӀ, къвырманипхьадза йалкӀгӀу йара амагӀны аман: къвырман а-Нчва йыхьызла йырщуан рыгвнахӀква ршвахныс ахъазла, а-Нчва йшизыразу гӀадырбарныс ахъазла. Ауи йапшыз акъвырман анырщуаз а-Нчви агӀвычӀвгӀвыси йацчауазшва йгӀаныцӀуан.

Маджьуси – йджьутым ауагӀаква араса йрыпхьун.

Мальаъыкь – ангел; адунай анахьани ахъата аинсан цкьа, а-Нчва йпны къвырльыкъв йхитӀ, а-Нчва йажва гӀазирыгта йгӀайщтийыз гӀаныцӀитӀ.

Миля – миля, 1,5 километр аъара газцӀазкӀуа аурым швага.

Нчва – АгӀвыра цкьаква ратакӀра апны ХӀгӀазшаз йыхьыз гӀазырбауа ажва атахъыпӀ. Абаза бызшва йанбызшва байазара, хӀара йщаквхӀыргылтӀ хӀатакӀра апны анахьанат абызшваква йгӀархъшаз ажваква АлахӀ (агӀарып бызшва) йгьи Бог (урышв бызшва) гӀахӀымрысабапырныс. Ауат ртарала хӀара йгӀахӀрысабапитӀ абаза бызшва йара йачӀвдзу ажва Нчва, ага ауи апхъанчӀви заман агӀан амаджьусира йапщылазтынгьи. ХӀатакӀра апны ауи ажва ХӀгӀазшаз гӀаныцӀитӀ.

ПасахӀ – Пасха, аджьутква ркалендарь апны рахӀа мгӀан ду зму мшыпӀ. Ауи атшын ауат йгӀаргвалашвахитӀ а-Нчва руагӀахъа гӀащаквижьта Мсыр йшгӀатидахыз. Апсуа бызшва апны Амшап «Пасха».

Псы – агӀвычӀвгӀвыс йъапӀкътлапӀкъква зымгӀва йрыуам ахъвы.

Сабша – аджьут ажва шаббат йгӀахъшахъыцӀтӀ, йгӀаныцӀдзауала «йбыжьбахауа амш». Ауи а-Нчва аджьутква йырзичпаз аунашва апкъ йтата тшпсщара мшыта йгьи гвыргъьахъв мшыта йырпхьадзитӀ. Абаза сабша аджьут бызшва йгӀашӀыркӀгӀаз ажвапӀ.

Саркьа – чагӀыр чвкъьа, урышвла «уксус».

Талант – ашвага, килограмм 35 раъара гӀацӀанакӀитӀ.

Фарисей – адин унашвачпагӀвчва ргвып. Ауат багъьата а-Уасйат Ажвдза ахабзаква йрыдкӀылан, агӀвычӀвгӀвыс йгӀабзаргылхра йазхъарцӀун, ауи ауысла асаддукейква йрамакӀуан.

Хабар Бзи – швапшы а-Гвыргъьахъв Хабар.

А-Хабза – а-Нчва Муса пигӀамбар йзагӀайщтита йгӀахӀитыз а-Хабза, урышвла Закон Божий.

А-Хабза арыпхьагӀв – Муса й-Хабза бзита йыздыруаз агӀвычӀвгӀвыс. Ауи а-Хабза ахъигӀвылгӀун, ауи ййырдыруан, ауи йгӀаныцӀуи йшгӀаурысабапуаши щаквйыргылуан, ауат йрыццауата а-Хабза ауагӀа йдйырдыруан. АйахӀуда жвлара рпны а-Хабза арыпхьагӀвчва пӀатӀу ду рыквырцӀун, йгьмачӀымызтӀ ауат мчхъарата йрымаз.

Христос (грекла); МашиахӀ (джьутла); МасихӀ (гӀарыпла) – йгӀаныцӀдзауала «йызхьырщыз» (АпхъанчӀви Израиль апны акъвырльыкъвхара йапщылаз ашогьанква, апигӀамбарква йгьи апаштыхӀква амасхва шша рхьырщуан). А-Нчва апигӀамбарква йгӀарайхӀвын аджьутква йыргвыгъатӀ адгьыл дшгӀайщтиуаш МашиахӀ – Израиль ауагӀа гӀазхчуш йгьи йанакӀвызлакӀгьи адгьыл ауагӀахъаква унашва рхъызцӀуш ЗымгӀвархъада. Иисус йыгӀамтаква рагӀан аджьутква йакврыгъвгъвата а-Нчва йызлагӀайыргвыгъаз а-ГӀархвитыгӀв йгӀайра йазпшуан.

Центурион – урым арыгӀвта швгӀвы рхъада.

Цион – Иерусалим ъаныргӀалу апны аныхӀварта зквгылу быхъвыкӀ йахьызпӀ.

Цкьа – ари ажвала йапхьитӀ йазалхта а-Нчва йыхъазла йдыркӀьыдаз зымгӀва: а-НыхӀварта, а-Нчва йзалху акъвырльыкъвхагаква, а-Нчва квырмыш йзызчпауа ауагӀаква. Ауат ракӀвымкӀвагьи ауи ажва йгӀаныцӀитӀ ахъатачӀв цкьара хӀаракӀи агӀвычӀвгӀвыс йгви йпси рыргӀапсща пшдзи.

ШвахчӀвгӀазкӀкӀгӀвы – аурым империя ахъазла ашвахчӀвква гӀазызкӀуаз, ауагӀа ауат рчвымыгъын.

Шитан – швапшы иблис.

Шогьан – а-НыхӀварта къвырманта йырщуашыз гӀадызгалуаз, анахьанат аборчква зырхъйуз адин къвырльыкъвхагӀв. ХӀарун йтынхачва йырхъазын йшогьанхуз. Ашогьанква унашва рхъицӀун ашогьанхъада.

Шомрон – 1) Иерусалим алагъь хъатала йаныргӀалу акъала; 2) араъа йтабзазуз йызларыпхьуз. Ашомронкви аджьуткви агъара рызбжьан.

• 1:1 Лк. 3:23-28

+ 1:4 Рут 4:18-22

* 1:7 Грекла: «Асаф»; йара ауи 1:8 апынгьи. Ауаса швапшы: 1 АсквшгӀвыраква 3:10 .

* 1:16 Христос – грек ажвапӀ, джьут бызшвала – МасихӀ (МашиахӀ). Христос «Помазанник»-хӀва йгӀаныцӀитӀ, а-Нчва йгӀалихыз ЗымгӀвархъада (ПаштыхӀ).

+ 1:16 Лк. 1:27

* 1:17 Матай Израиль атурых ххъвыкӀта йшитӀ, хъвипхьадза жвипщ абанпаракӀ алайцӀитӀ. Ауаса, йшаъула, ауат абанпараква рыцӀа йайхӀан ауи йаницӀаз ацкӀыс. Ауи агӀамта агӀвырагӀаныршагӀвчва йугвнукӀылныс рыцӀа ймайрахара ахъазла абанпараква рпхьадзара ахъадрысныс ауаштӀ. Ауи йгӀалцӀла ари ахъа апны ажва «аба» йгӀанакӀныс закӀы гьазхӀвам «абаду» йгьи «абаду хъара».

• 1:18 Лк. 2:1-7

* 1:18 А-Нчва й-Псы «Дух Святой».

+ 1:18 Лк. 1:27, Лк. 1:35

* 1:19 ГӀвычӀвгӀвыс цӀабыргы «праведный человек»; авариантква гӀвцӀабыргы йгьи гӀвцӀабыргыра «праведность» атакӀраква рпны йгӀадрысабапитӀ.

* 1:21 Джьут бызшвала «Йешуа»; ауи ахьыз йгӀаныцӀитӀ «Й-ХӀ-У-ХӀ (ЙхӀыхвиту) хӀгӀайхчуштӀ».

* 1:21 Псалтир 129:8 апны араса йаныпӀ: «Израиль агвнахӀква зымгӀва йырчвихчуштӀ Ауи».

+ 1:21 Лк. 1:31, Руыс. 4:12, Руыс. 13:38

+ 1:22 Мат. 2:14, Мат. 4:14, Мат. 21:4, Мат. 26:56,

* 2:1 ЙахӀудашта «Иудея».

* 2:1 Ирод – Ирод Дудздза ЙахӀудашта дапаштыхӀын хӀысквшпхьадзара апхъала асквш 40 йгӀашӀарышвта 4-хуз асквшдза. ЙахӀудашта йахъазымкӀва ауи йпаштыхӀыгӀва йаланакӀуан Шомронгьи Галилгьи.

+ 2:1 Лк. 1:5, Лк. 2:4-7,

* 2:2 Йа: «ХӀара йыгӀбатӀ Ауи йыйачӀва шгӀацӀцӀыз».

* 2:4 Аджьут ш огьан хъадаква – «аджьут диннкъвгагӀвчва хъадаква» гӀаныцӀитӀ, урышвла – «первосвященники».

* 2:9 Йа: «ЙангӀацӀцӀуаз йырбаз айачӀва».

* 2:11 Аладан – Аравии Алагъь Африки рпны йгӀайуа агӀайыраква хвы зму, фыгӀв пшдза гӀазхъахӀауа рсагӀыз.

* 2:11 Амирра – смирна-хӀвагьи йапхьитӀ, Аравия йгӀайуа агӀайыра фыгӀв пшдза гӀазхъахӀауа асагӀыз.

* 2:15 ХӀошегӀа 11:1 . АпигӀамбарква ргӀвыра йауу ари ашӀчӀвара апны ЙхӀыхвиту дызквчважвауа Йара йгӀалихыз аиудей уагӀа ракӀвпӀ. Ауаса Матай ауи ацитата Иисус Христос йзигитӀ. Ауыла ауи йгӀайырбитӀ ЙхӀыхвиту Израиль ауагӀа дызларыквгвыгъузгьи дызларызпшуазгьи Иисус йпны штшгӀахъыртӀыз.

+ 2:15 Мат. 1:22

+ 2:17 Мат. 27:9

* 2:18 …Рама кыт апны – А-Библия апны Йакъвып бзи йбуз йхъапщыла дъацӀарцӀаз йапшымкӀва йгӀадырбитӀ. АпигӀамбар ЙырамихӀу йшихӀвазла, ауи дъацӀарцӀаз Рама кыт йазаргванын. Араъа акӀвпӀ йъадырдалыз Вавилон йдырквачуашыз зымгӀва. Рахиль йгӀалырбатӀ зпачваква зджьабуз анчваква зымгӀва рхьыгӀа. ЙырамихӀу 31:15 .

* 2:22-23 Датшата йхӀхӀвапӀта, хъачвамщара гӀаныпщуата. (Швапшы: Псалтир 21:7; ЙышгӀайхӀу 53:3; ЙохӀан 1:46 ). Йалныс ауаштӀ, араъа агӀвырагӀаныршагӀв аджьут ажва «нецер» («махъвы») шакӀву йгӀайырбауа – швапшы: ЙышгӀайхӀу 11:1 . Ауаса комментаторквакӀ ауи ажва «Назарет йауу» йапщылахарныс ауаштагьи йырпхьадзитӀ (швапшы: Апхьадзараква 6:1-21; АхӀаквымхагӀвчва 13:5 ).

+ 2:23 Лк. 1:26, Лк. 2:39,

• 3:1 Лк. 3:1-9, Лк. 3:15-17,

* 3:1 ЙахӀйа ДзытщгӀвы – урышвла Иоанн Креститель. Атермин дзытщра «крестить» агрек заманхьыз баптидзо «адзы атщра» хӀашӀпшын йгӀанхӀыршатӀ. ЗакӀы гьазхӀвам а-Нчва заджвыкӀ йызхъазцӀуз амаджьусиква йапхъахуз асквшышв агӀан йазалху аритуал акӀвдыршарныс: адзы абгата тштщра. Ауи йгӀаныцӀуан абзазаражв апсра, абзазара шӀыц айра.

+ 3:1 Лк. 1:80,

* 3:2 АгвнахӀква тшырзыдырхра – ауи йгӀаныцӀитӀ агӀвычӀвгӀвыс а-Нчва йпахь йыгвнахӀква тшырзидырхта йыкъазщи йбзазащи йпсахра шатахъу.

+ 3:6 Руыс. 19:18

* 3:7 Афарисейква – ауат рдин гвып йаланакӀуаз ауагӀаква а-Хабза мыгӀвхъгара аламкӀва йшдырхъйушыз, рабачваква рцӀасквала йшбзазушыз, аритуал ацкьара багъьата йшадкӀылазлушыз йрыщтан.

* 3:7 Асаддукейква – йалкӀгӀата аджьут шогьанкви Иерусалим аристократкви злаз аиудейква рдин гвып. Асаддукейква афарисейква «ршӀалахӀвара хабарыжв» йгьадымгылуазтӀ, апсчва ргӀабзагылхра, ауи йаццауата амальаъыкькви аджьын квайчӀвакви раъазлара йгьрызхъарымцӀузтӀ. Хъгал ду рыман асаддукейква аиудейква ЙхӀаракӀу р-Совет апны.

+ 3:7 Мат. 12:34, Мат. 23:33,

+ 3:10 Мат. 7:19

+ 3:11 Руыс. 2:3

+ 3:12 Мат. 13:30,

• 3:13 Лк. 3:21-22

+ 3:16 Руыс. 7:56,

* 3:17 Йа: «Ауи йылапӀ Сара сразыра». Швапшы: Абзазара 22:2; Псалтир 2:7; ЙышгӀайхӀу 42:1 .

+ 3:17 Мат. 17:5,

• 4:1 Лк. 4:1-13

+ 4:2 Мат. 21:18

+ 4:10 Мат. 16:23,

+ 4:11 Лк. 22:43

• 4:12 Лк. 4:14-15

+ 4:12 Мат. 14:3

+ 4:13 Мат. 2:23,

+ 4:14 Мат. 1:23

• 4:18 Лк. 5:1-11

+ 4:19 Мат. 13:47

+ 4:20 Мат. 19:27

• 4:23 Лк. 6:17-19

* 4:23 Синагога – адин йадкӀылаз аджьутква райззарта.

+ 4:24 Лк. 2:2

• 5:3 Лк. 6:20-23

* 5:3 А-ЖвгӀванд а-Хъа́ра – АйахӀудаква а-Нчва йыхьыз йъатахъугьи-йъатахъымгьи йрымхӀвара ахъазла (швапшы: АтыцӀра 20:7 ), ауи запыт ажва «А-ЖвгӀвандла» йырпсахуан (швапшы: Лука 15:18).

+ 5:7 Лк. 6:36

+ 5:12 Руыс. 5:41,

• 5:13 Лк. 14:34-35

+ 5:15 Лк. 8:16, Лк. 11:33

* 5:17 Йшаъула, араъа Иисус йхӀвауа Ауи а-ГӀвыра Цкьа йану зымгӀва дшрырхъйагӀв цӀабыргу акӀвпӀ. Датшата йшгӀаргвынгӀвуа: Ауи а-ГӀвыра ацӀыхъва йнайырдзатӀ, ауи мгӀан тамамла йырчвытӀ. Йхпахауа агӀагвынгӀвыщала ари ауыса араса йатакӀ йауаштӀ: «Швымхъвыцын Сара йстахъу а-Хабза йа а-ПигӀамбарква рпны йану ацаскӀуашта; йацаскӀныс гьакӀвым Сара йсмураду, тамамта йгӀаргвныргӀвра акӀвпӀ».

+ 5:18 Лк. 16:17

+ 5:19 Мат. 11:11, Мат. 18:4

* 5:22 АхӀващадза: «рака». Хъачвамщара гӀаныцӀитӀ ауи арамей бызшва апны.

* 5:22 Атермин ЙхӀаракӀу а-ХӀаквымхарта аджьут бызшва йгӀалцӀын йщаквгылтӀ, ауи анатаркӀуа ажва синедрионгьи гӀадрысабапитӀ.

+ 5:25 Лк. 12:58-59

+ 5:30 Мат. 18:8-9,

• 5:31 Мат. 19:9, Лк. 16:18

* 5:32 Йа: «ауи хъацӀи пхӀвыси разцӀабыргра мыгӀвхъызгаз длапшта дшылзаъу».

+ 5:34 Руыс. 7:49

* 5:37 Йа: «иблис».

• 5:38 Лк. 6:27-36

* 5:38 Йа: «Упсы зкӀуа йпсы кӀых!» Швапшы: АтыцӀра 21:24; ЛевиргӀа 24:20; ЙгӀвбахауа а-Хабза 19:21 .

* 5:41 Ауат агӀамтаква рагӀан аурым солдатква рхьанта йымгӀан джьутызлакӀгьи йгарныс дазадырцалныс хвитнагӀа рыман.

+ 5:44 Лк. 23:34, Руыс. 7:60,

+ 5:45 Руыс. 14:17

* 5:46 АйахӀудаква ашвахчӀвква ргӀазкӀкӀыгӀвчва швхӀаусыгӀваквакӀла йырчвымыгъын: ауат ауагӀа йахъцата кӀара гӀарыквырхуан, аурым гӀакӀыгӀвчва йырзынхун йгьи амаджьусиква йырпщылан. Ауи йгӀалцӀла «ашвахчӀвква ргӀазкӀкӀгӀвы» йгӀанырщтуан «гвнахӀрхӀагӀвы» йгьи «муртат».

+ 5:48 Мат. 19:21,

+ 6:2 Лк. 6:24

• 6:5 Лк. 11:2-4

+ 6:5 Лк. 18:11

+ 6:10 Мат. 26:42

* 6:13 Йа: «архъвыхра хӀхънауымрыхын».

* 6:13 …ачвгьахагӀвы – Ачвгьара хӀачвыхча – хӀвагьи йгӀаныщт йауитӀ.

* 6:13 НапӀлагӀвыраквакӀ рпны арат ажваквагьи аныпӀ: «зынгьи йшӀымчӀвауа а-Хъа́рагьи, амчгьи, артшхъварагьи Уара йучӀвыпӀ. Амин».

+ 6:13 Мат. 26:41,

+ 6:15 Мат. 18:35,

• 6:19 Лк. 11:34-36, Лк. 12:22-34

+ 6:20 Мат. 19:21,

* 6:22 Ари йгӀанакӀныс ауаштӀ: «ухӀальальызтын…»

* 6:23 Ари йгӀанакӀныс ауаштӀ: «упскӀьазтын…»

+ 6:24 Лк. 16:13

+ 6:26 Мат. 10:31, Мат. 12:12

* 6:27 Йа: «ДзачӀвыйа зуырт мачхъвынцӀакӀ ззалархӀуш?»

+ 6:30 Мат. 8:26, Мат. 14:31, Мат. 16:8

• 7:1 Лк. 6:37-38, Лк. 6:41-42

+ 7:6 Мат. 15:26

• 7:7 Лк. 11:9-13

+ 7:8 Мат. 18:19, Мат. 21:22,

+ 7:11 Мат. 12:34

+ 7:12 Лк. 6:31, Мат. 22:40,

• 7:13 Лк. 13:24

• 7:15 Лк. 6:43-44, Лк. 13:25-27

+ 7:15 Мат. 24:11, Руыс. 13:6, Руыс. 20:29

* 7:16 Пыжвмгъы «терновник», ажь «(ягоды) виноград», тшымыгъ «чертополох», алахӀа «инжир».

+ 7:17 Мат. 12:33-35

+ 7:19 Мат. 3:10

+ 7:22 Мат. 25:11, Лк. 6:46, Лк. 9:49

+ 7:23 Мат. 25:41

• 7:24 Лк. 6:47-49

+ 7:29 Лк. 4:32

• 8:1 Лк. 5:12-16

* 8:4 Джьут шогьан – аджьут диннкъвгагӀв, урышвла «еврейский священник». Йара ауи гӀаныцӀуата абаза бызшвала йатаркӀыз текстквакӀ рпны апсуа ажва апщагӀвы «священник» гӀадрысабапитӀ.

+ 8:4 Мат. 9:30, Мат. 17:9, Лк. 17:14

• 8:5 Лк. 7:1-10

* 8:5 Центурион – урым арыгӀвта швгӀвы рхъада, урышвла «сотник».

+ 8:10 Руыс. 10:2

+ 8:11 Лк. 13:29, Лк. 16:23,

+ 8:12 Мат. 13:42, Мат. 22:13, Мат. 22:30, Мат. 24:51, Мат. 25:13, Лк. 13:28

+ 8:13 Мат. 9:29,

• 8:14 Лк. 4:38-41

+ 8:15 Руыс. 3:7, Руыс. 9:41

• 8:18 Лк. 9:57-62

+ 8:18 Лк. 8:22

* 8:20 ГӀвычӀвгӀвыс Па – Христос йтитулква йрыуа закӀыпӀ, ауи апигӀамбар Данель йгӀвыра йазцитӀ (швапшы: Данель 7:13-14 ). Христос ауи атитул йанакӀвызлакӀгьи йхъа йазынархата йгӀайрысабапуан. Ауыла ауи гвынгӀвырата йчпун Данель йгӀвыра апны йгӀазквчважвауа Йара шйакӀву – Ауи ауагӀахъаква зымгӀва дшыр-Хъаду, Ауи й-Хъара зынгьи йшапымкъьуш.

* 8:21 Йапхъахуз асквшышв агӀан йщаквгылаз ацӀасла агӀвычӀвгӀвыс данпсрыз йхъвади сквшыкӀ ауацӀа ахӀатшпы йыцӀан. Ауи агӀамта анагӀвсрыз ауи ахъвади йауата йгӀанхахуаз абыгӀвква ракӀвын. Ауат абыгӀвква аурна йтарцӀунта йыцӀарцӀун. Ари ауыса арасагьи йатакӀ йауаштӀ: «ЙхӀыхвиту, сарыхвит саба йпны сгӀанхарныс, ауи данпсра дыцӀасцӀахныс сылшара ахъазла».

• 8:23 Лк. 8:22-25

+ 8:26 Мат. 6:30,

• 8:28 Лк. 8:26-39

* 8:28 Дамра «гробница».

+ 8:29 Лк. 4:34

+ 8:34 Лк. 5:8, Руыс. 16:39

• 9:1 Лк. 5:17-26

* 9:1 Капернаум акъала акӀвпӀ араъа йызквчважвауа.

+ 9:1 Мат. 4:13

+ 9:2 Мат. 8:10, Лк. 7:48

+ 9:3 Мат. 26:65,

• 9:9 Лк. 5:27-32

+ 9:11 Мат. 11:19, Лк. 15:2

+ 9:13 Лк. 15:7,

• 9:14 Лк. 5:33-39

+ 9:14 Мат. 11:2, Мат. 14:12, Лк. 11:1, Лк. 18:12

* 9:15 Датшата йхӀхӀвапӀта Иисус (пхӀвыс дгӀазгыз) апхьагӀвчва дъадзарыцыз ауат нашхыйахарныс йгьи йурычныс гьатахъымызтӀ.

+ 9:15 Мат. 25:1-13, Лк. 17:22,

• 9:18 Лк. 8:40-56

* 9:20 АхъацӀа хъахьквцӀа чгӀвыча адзакӀьаква аиудейква ачокъвква ршӀардзахуан. Ауат ачокъвква аиудейква ргвква йгӀартадыршвахра атахъын а-Нчва йунашваква рхъйара шатахъыз (швапшы: Апхьадзараква 15:38-40; ЙгӀвбахауа а-Хабза 22:12 ).

+ 9:22 Лк. 7:50,

+ 9:25 Руыс. 9:40, Руыс. 3:7, Руыс. 9:41

* 9:27 Дауыт й-Па – Христос йтитулква йрыуа закӀыпӀ. АпигӀамбарква йшырпхьадзузла, згӀайра йазпшуаз а-Нчва йгӀалихыз ЗымгӀвархъада (а-ПаштыхӀ) Дауыт дитынхазара атахъын (швапшы: ЙышгӀайхӀу 11:1-5; ЙырамихӀу 23:5-6 ).

+ 9:27 Мат. 22:42, Лк. 1:32, Мат. 20:29-34

+ 9:29 Мат. 8:13

+ 9:30 Мат. 8:4, Мат. 12:16, Мат. 17:9,

+ 9:34 Мат. 10:25, Мат. 12:24

+ 9:38 Лк. 10:2,

• 10:1 Лк. 6:12-16, Лк. 9:1-6, Лк. 10:1-12

* 10:3-4 Кананит – зелот йгӀаныцӀуа гӀаныцӀитӀ (швапшы: Лука 6:15), датшата йхӀхӀвапӀта закӀы йахъцата йазгылуа – йалныс ауаштӀ Израиль аурым оккупация йапшӀагылуаз адин-политика гвып дрылазларныс.

* 10:3-4 Искариот – закӀы гьазхӀвам «Кериот йауу агӀвычӀвгӀвыс»-хӀва йгӀанакӀныс.

+ 10:6 Мат. 15:24,

+ 10:7 Мат. 3:2, Мат. 4:17

+ 10:8 Мат. 8:2, Руыс. 20:35

* 10:13 НыхӀва-ныпхьа «благословение».

* 10:14 Зкърар бзийыз аиудейква анахьанат акъральква йгӀартыцӀхта йангӀайхуаз, рщапӀква асаба ркӀындырпӀлахуан, ауыла ауат аритуал пӀайра ркӀнырххуазшва йырбун. Абарауи дара аиудейква йырзынархата йанырчпуз, ауат амаджьусиква йрапшта йырпхьадзун.

+ 10:14 Руыс. 13:51

* 10:15 Сыдоми Гоморри – А-Библия апны йбергьльу гӀвкъалакӀ йрыхьызпӀ. Ауат агӀвыкъалакӀ Ибрахим йыгӀамтаква рагӀан Иордан апсыхӀва апны йаныргӀалын. Ауат рбзазагӀвчва рыгвнахӀ дуква рхъкъьачӀвыла а-Нчва ажвгӀванд йгӀабгъайжьыз атӀгӀвышли амцали агӀвыкъалакӀгьи йблытӀ. Швапшы: Абзазара 19:1-29 .

• 10:16 Лк. 12:2-12, Лк. 21:12-17

+ 10:16 Лк. 10:3,

+ 10:18 Руыс. 17:6, Руыс. 18:12, Руыс. 24:1, Руыс. 25:6,

+ 10:21 Мат. 24:10

+ 10:22 Мат. 24:9,

+ 10:23 Руыс. 8:1, Руыс. 14:6

+ 10:24 Лк. 6:40,

* 10:25 БагӀал-Забул – иблис йыхьызква йрыуа закӀыпӀ.

+ 10:25 Мат. 9:34, Мат. 12:24

+ 10:26 Лк. 8:17, Лк. 12:2

* 10:29 «Ассарий»-хӀва йапхьун ауи агӀва жвгъай. Ауи адинарий йауата жвиц йчпата закӀы акӀвын йгӀацӀанакӀуаз. ДинарийкӀ ахӀа гьгӀацӀанамкӀуазтӀ ачрын йымш нхашагьи.

+ 10:31 Мат. 6:26, Мат. 12:12

+ 10:33 Мат. 25:12,

• 10:34 Лк. 12:51-53, Лк. 14:26-27

* 10:34 Гьата «меч».

+ 10:34 Руыс. 14:4

+ 10:38 Мат. 16:24-25, Лк. 9:23

* 10:39 Йа: «зпсы».

+ 10:40 Мат. 25:40, Лк. 10:16,

• 11:1 Лк. 7:18-35

+ 11:2 Мат. 14:3, Лк. 3:19-20,

+ 11:7 Мат. 3:1

+ 11:9 Мат. 14:5, Мат. 21:26

+ 11:11 Лк. 1:15

* 11:12 Ари швабыж йалачпу ашӀчӀвара йгӀаныцӀуа йазынархата гвгӀанагра щарда аъапӀ. Абар ауат йрыуата рыцӀа йбергьльу зджьакӀы: 1) «А-Нчва й-Хъа́ра йагвыквситӀ, жьыхьра злам ауагӀаква ауи гӀаркӀныс йащтапӀ»; 2) «А-Нчва й-Хъа́ра уалалра ахъазла уымч адугалра атахъыпӀ, йгьи зымч адызгалуа ауи йзалалитӀ»; 3) «А-Нчва й-Хъа́ра ласыта апхъала йнаскӀьитӀ, жьыхьра злам ауагӀаквагьи ауи гӀаркӀныс йащтапӀ»; 4) «А-Нчва й-Хъа́ра ахвитнагӀа йалаххитӀ, ауи йалаквугьи ауи амч гӀадырбитӀ» (швапшы: МикӀа 2:12-13 ).

+ 11:12 Лк. 16:16

+ 11:14 Мат. 17:12-13, Лк. 1:17

+ 11:18 Мат. 3:4, Лк. 1:15

+ 11:19 Мат. 9:10-11

• 11:20 Лк. 10:13-15

+ 11:22 Мат. 15:21

• 11:25 Лк. 10:21-22

• 12:1 Лк. 6:1-5

* 12:2 АрыцхӀакви йгӀаквачхызи рыхъазла ртшыгӀвра йауата хъвыкӀ гӀанырыжьра атахъын аиудейква. Ауи акӀымкӀвагьи, а-Хабза хвитнагӀа гӀаунатуан архъа гӀвыма апны ачхъаква гӀахъучӀвчӀварныс, ауи гъычрата йгьрымпхьадзузтӀ (швапшы: ЛевиргӀа 23:22; ЙгӀвбахауа а-Хабза 23:25 ). Афарисейква Иисус йапхьагӀвчва зладыркъванчуз ауат ачхъаква гӀахъырчӀвчӀвата напӀыла йъадырхъвчӀуаз гьакӀвым, ауи асабша атшын, динла йантшпсщара мшыз йъарчпуз акӀвын.

* 12:4 АчӀахъва цкьа – ауат 12 чӀахъвакӀ йнадзун, сабшипхьадза ачатыр апны йандыргӀалуан, гӀамтаквакӀ анахъыцӀ ауат а-Нчва йныхӀварта апынгьи йандыргӀалуа йалагатӀ, йажвуаз ачӀахъваква аджьут шогьанква йрыртуан (АтыцӀра 25:30; ЛевиргӀа 24:5-9 ).

+ 12:6 Мат. 12:41

• 12:9 Лк. 6:6-11

+ 12:10 Лк. 11:54, Лк. 20:20

+ 12:12 Мат. 6:26, Мат. 10:31

* 12:16 Йшаъула, Иисус йгьитахъымызтӀ Йара ахъаз гӀальаматршӀыйагӀв-айъазагӀвта дырпхьадзарныс. Йалныс ауаштӀ ауи йашвхӀаусыгӀваз йызлахӀуз Ауи йбергьльыра йкъвырльыкъвхара йъагӀапырасуаз акӀвхарнысгьи (швапшы: Марк 1:43-45 ).

+ 12:16 Мат. 8:4, Мат. 9:30

• 12:22 Лк. 11:14-23

+ 12:23 Мат. 9:27

+ 12:24 Мат. 9:34, Мат. 10:25

* 12:27 ЙгӀаныцӀдзауа: «швпачваква».

+ 12:27 Руыс. 19:13

+ 12:31 Лк. 12:10

+ 12:33 Мат. 7:17-20, Лк. 6:43-45

+ 12:34 Мат. 3:7, Мат. 23:33, Мат. 7:11, Мат. 15:18,

+ 12:37 Мат. 5:22,

• 12:38 Лк. 11:29-32

* 12:38 Дырга «знамение».

+ 12:39 Мат. 16:4

+ 12:40 Инус 2:1.

+ 12:40 Ин. 2:1

+ 12:41Инус 3:6-9.

+ 12:41 Ин. 3:5, Мат. 12:6

* 12:42 А-Къабльа ПаштыхӀпхӀвыс – датшата йхӀхӀвапӀта Шева апаштыхӀпхӀвыс (Шева – ауыжвгӀанчӀви къабльа-марагӀацӀцӀырта Аравия). Ауии апаштыхӀ Сольмани ранйара йаквчважвитӀ 3 АпаштахӀыгӀваква 10:1-13 .

• 12:43 Лк. 11:24-26

• 12:46 Лк. 8:19-21

+ 12:46 Мат. 13:55, Руыс. 1:14,

• 13:1 Лк. 8:4-8

* 13:3 Ажвакъвыш – уасаражвра злу агӀахӀвахра айшыс, урышвла «притча».

+ 13:9 Мат. 11:15

• 13:10 Лк. 8:9-10

+ 13:11 Мат. 19:11

+ 13:12 Мат. 25:29

+ 13:15 Руыс. 28:26-27

+ 13:16 Лк. 10:23-24

• 13:18 Лк. 8:11-15

+ 13:22 Мат. 6:25,

+ 13:30 Мат. 3:12

• 13:31 Лк. 13:18-21

+ 13:32 Мат. 17:20, Лк. 17:6,

* 13:33 ЙгӀаныцӀдзауа: «хсатакӀ», датшата йхӀхӀвапӀта литр 36 раъара (шылата килограмм 23).

+ 13:41 Мат. 24:31

+ 13:42 Мат. 8:12

+ 13:43 Мат. 11:15

+ 13:47 Мат. 4:19

+ 13:49 Мат. 25:32

+ 13:50 Мат. 8:12

• 13:53 Лк. 4:16-30

+ 13:54 Мат. 2:23, Лк. 2:39, Лк. 4:23,

+ 13:55 Мат. 12:46

+ 13:57 Мат. 11:6,

• 14:1 Лк. 9:7-9

* 14:1 Атетрарх Ирод – ажва тетрарх йгӀанакӀитӀ «пщба йчпата азакӀы аунашвачпагӀв»; Ирод Антипа Галилеи Переи друнашвачпагӀвын, апаштыхӀ Ирод Дудздза дипан.

+ 14:2 Мат. 16:14

* 14:3-4 Филип – Ирод Дудздзи Мариамни рпа, Ирод Антипа йаща цри.

+ 14:3 Мат. 4:12, Мат. 11:2, Лк. 3:19-20,

+ 14:5 Мат. 11:9, Мат. 21:26

+ 14:7 Эст. 5:3, Эст. 7:2

+ 14:12 Мат. 9:14

• 14:13 Лк. 9:10-17,

+ 14:21 Мат. 15:38

+ 14:23 Лк. 4:42, Лк. 5:16

+ 14:26 Лк. 24:37

+ 14:31 Мат. 6:30

+ 14:33 Лк. 1:35

+ 14:34 Лк. 5:1

* 15:2 Аиудейква ргвбайара арыпхьагӀвчва атшрыцкьара цӀас йапщылата система абгакӀ лырхтӀ, ауи йчпара атахъыта йапхьадзуз а-Нчва а-Хабза апны йчпара атахъыта йпхьадзаз йайхӀан. Ауат йчпара атахъыз абанпаракӀ абанпаракӀ йрархӀвуамцара йгӀархчун.

+ 15:2 Лк. 11:38

+ 15:7 Мат. 23:13, Руыс. 28:25

+ 15:11 Руыс. 10:15

+ 15:14 Мат. 23:16, Лк. 6:39

+ 15:18 Мат. 12:34,

+ 15:22 Мат. 9:27, Лк. 1:32

+ 15:24 Мат. 10:6,

* 15:26 Аиудейква ала рахв пӀайта йырпхьадзун. Израиль ауагӀа амаджьусиква запыт алаква-хӀва йрыпхьун, ауаса араъа Иисус заджвгьи йгвы дасырныс гьитахъымызтӀ, Ауи ахъаз абзазара йауу швапхакӀ гӀайырбитӀ.

+ 15:26 Мат. 7:6

+ 15:32 Мат. 9:36

+ 15:38 Мат. 14:21

* 15:39 Ари акъала тамамта йъаныргӀалу гьбергьльым. АпхьахьаквакӀ йшырпхьадзауала, ауи ахьыз Магдала йгӀахъшахъыцӀтӀ.

• 16:1 Лк. 12:54-56

+ 16:1 Мат. 3:7,

* 16:2-3 НапӀлагӀвыраквакӀ рпны ауысаква 2 йгьи 3 гьалам.

* 16:4 Инус йдырга – швапшы: Матай 12:40.

+ 16:4 Ин. 2:1, Мат. 12:39

+ 16:6 Лк. 12:1,

+ 16:8 Мат. 6:30

+ 16:9 Мат. 14:13-21

+ 16:10 Матай 15:37.

+ 16:10 Мат. 15:36-37

• 16:13 Лк. 9:18-21

+ 16:14 Мат. 14:2,

* 16:18 Ахьыз Петр йгӀаныцӀитӀ «хӀахъвы».

+ 16:20 Мат. 9:30

• 16:21 Лк. 9:22-27

+ 16:21 Лк. 17:25,

+ 16:23 Мат. 4:10,

+ 16:24 Мат. 10:38-39

+ 16:25 Мат. 19:29

+ 16:27 Мат. 24:30, Мат. 25:31,

+ 16:28 Мат. 24:34,

• 17:1 Лк. 9:28-36

+ 17:5 Мат. 3:17,

+ 17:9 Мат. 8:4, Мат. 9:30,

+ 17:12 Лука 1:13-17.

+ 17:13 Мат. 11:14, Лк. 1:17

• 17:14 Лк. 9:37-43

+ 17:18 Руыс. 8:7

+ 17:20 Мат. 13:31, Лк. 17:6,

* 17:21 НапӀлагӀвыраквакӀ рпны ауат ажваква гьалам.

• 17:22 Лк. 9:43-45

+ 17:23 Мат. 16:21, Мат. 20:19

+ 17:24 Мат. 22:17

* 17:26 Датшата йхӀхӀвапӀта акъральыгӀвчва.

* 17:27 Драхма – грек жвгъайпӀ, ачрын мышкӀы драхмакӀ гӀайынхун.

• 18:1 Лк. 9:46-48, Лк. 17:1-2

+ 18:3 Мат. 19:16

+ 18:5 Мат. 10:40, Лк. 10:16,

+ 18:7 Мат. 26:24

+ 18:8 Мат. 5:30, Мат. 25:41,

+ 18:9 Мат. 5:29

• 18:10 Лк. 15:3-7

* 18:10 Ауат рмальаъыкьква – аджьутква йазхъарцӀун гӀвычӀвгӀвысипхьадзагьи йара ймальаъыкь-хчагӀвы дшйыму. Ауасйат ШӀыц йгӀанахӀвитӀ асабикви Иисус Христос йыщтацагӀвчви рмальаъыкь-хчагӀвчва руысгьи (швапшы: Аджьутква 1:14 ; ауи акӀвымкӀвагьи швапшы: Псалтир 33:8; 90:11 ).

* 18:11 АпхъанчӀви напӀлагӀвыраквакӀ рпны ари ауыса гьалам. ЙашӀшвырпшы: Лука 19:10.

• 18:15 Лк. 17:3

+ 18:17 Мат. 5:46-47,

* 18:18 Араъа йгӀазквчважвауа Христос й-Кьлиса а-Нчва йгвапхара йаквыргӀапсу ащаквыргылраква нанауахв йшауаш, ауат ащаквыргылраква ажвгӀвандква рпынгьи йшрыцыркӀуашла хъагваквыра шамазлуш ракӀвпӀ.

+ 18:19 Мат. 7:7-8

+ 18:21 Лк. 17:4

* 18:22 Йа: «хынгӀважви жвибжьынла».

* 18:24 Датшата йхӀхӀвапӀта тонн 340.

* 18:28 Динарий – урым ахча жвгъайпӀ, ачрын мышкӀы йгӀайынхуз гӀацӀанакӀитӀ. ТацитӀ йшигӀвызла, аимператор Тиберий йагӀамтаква рагӀан асолдат йымшкӀ нхаша динарийкӀ гӀацӀанакӀуан.

+ 18:35 Мат. 6:15,

* 19:9 НапӀлагӀвыраквакӀ рпны арат ажваквагьи алапӀ: «Ауи акӀвымкӀвагьи йгӀалырщтхыз апхӀвыс дгӀазгуа хъацӀи пхӀвыси разцӀабыргра мыгӀвхъигитӀ».

+ 19:9 Мат. 5:32,

* 19:12 ГӀвачв «евнух»; йъадырхъвуз йгӀалцӀла агӀвачвква апхӀвысква йрыщтаныкъварныс гьрылымшузтӀ.

• 19:13 Лк. 18:15-17

+ 19:14 Мат. 18:3

• 19:16 Лк. 18:18-30

+ 19:16 Лк. 10:25

+ 19:21 Мат. 5:48, Лк. 12:33, Мат. 6:20,

+ 19:27 Мат. 4:20-22

+ 19:28 Мат. 16:27, Мат. 25:31, Лк. 22:30,

+ 19:29 Мат. 16:25

+ 19:30 Мат. 20:16, Лк. 13:30

* 20:1 ДзахвагӀарйырта «виноградгӀарйырта».

* 20:3 Датшата йхӀхӀвапӀта, асахӀат ажвба апны. Аджьутква рсахӀатпхьадзара асахӀат ацба йгӀаджвыквылуан.

+ 20:16 Мат. 19:30, Лк. 13:30

• 20:17 Лк. 18:31-34

+ 20:19 Мат. 16:21, Мат. 17:23

+ 20:20 Мат. 10:2,

+ 20:21 Мат. 19:28

* 20:22 АпхъанчӀвидза напӀлагӀвыраква рпны йгьалам ажваква: «йа адзытщра швахъысныс Сара сызхъысуа адзытщрала». ЙашӀшвырпшы Марк 10:38 .

+ 20:22 Мат. 26:39,

+ 20:26 Мат. 23:11,

• 20:29 Лк. 18:35-43

+ 20:30 Мат. 9:27-31

+ 20:34 Лк. 7:13

• 21:1 Лк. 19:28-38,

* 21:1-2 Амасхва щхъа – атакӀраквакӀ рпны ауи Елеон щхъа-хӀвагьи йапхьитӀ; амасхва «маслина», «оливковое дерево».

+ 21:1 Руыс. 1:12

+ 21:4 Мат. 1:23, Мат. 26:56,

* 21:5 Ауи йгӀаныцӀитӀ: «ЙрашвхӀв Иерусалим абзазагӀвчва».

* 21:5 ЗымгӀвархъада «царь».

* 21:5 Швапшы: Закьарыйа 9:9 . Иисус атшада даквчӀвата, амамыр дазгылата, дхъада ъасата Иерусалим дталтӀ. Ауат агӀамтаква рагӀан апаштыхӀква йшырчпуз апшта, Ауи айсыга тшгьи дгьаквчӀвамызтӀ, агьатагьи гьинапӀыцӀакӀымызтӀ.

* 21:9 ХӀосана – «ХӀгӀахча хӀара!» – йыртшхъвара шӀтыгахаз ажва.

+ 21:9 Мат. 9:27, Мат. 23:39

+ 21:11 Лк. 7:16

• 21:12 Лк. 19:45-48,

+ 21:12 Лк. 2:24

+ 21:15 Мат. 9:27

+ 21:16 Лк. 19:39,

+ 21:17 Лк. 19:29, Лк. 24:50,

+ 21:18 Мат. 4:2

+ 21:19 Мат. 24:32, Лк. 13:6

+ 21:21 Мат. 17:20,

+ 21:22 Мат. 7:8, Мат. 17:20,

• 21:23 Лк. 20:1-8

+ 21:23 Руыс. 4:7

+ 21:25 Мат. 3:6, Лк. 7:30

+ 21:26 Мат. 11:9, Мат. 14:5

+ 21:32 Лк. 7:29

• 21:33 Лк. 20:9-19

* 21:33 АжьгвычӀарта «давильня» – абыхъв апны чуанквпшыра амата гвагӀваракӀ гӀатырчвуан, ауаъа ажь (авиноград) ргвычӀун, ажьдзы (авинограддзы) йазалхта йырчпуз акӀынхӀарала йгӀатычӀвун.

+ 21:35 Мат. 22:6, Мат. 23:34,

+ 21:37 Мат. 3:17,

+ 21:41 Руыс. 13:46

+ 21:42 Руыс. 4:11,

• 22:1 Лк. 14:15-24

+ 22:1 Мат. 13:34

+ 22:2 Мат. 25:10,

+ 22:6 Мат. 21:35, Мат. 23:34,

+ 22:7 Мат. 21:41

+ 22:8 Мат. 10:11, Руыс. 13:46,

+ 22:13 Мат. 8:12

• 22:15 Лк. 20:20-26

+ 22:15 Лк. 11:54

* 22:16 Аиродианква политика гвыпкӀ гӀарыцӀаркӀуан, ауат Ирод Антипа йызцӀабыргын йгьи аурымква йрыцӀагылуан.

+ 22:17 Мат. 17:24-25

+ 22:18 Лк. 12:1

• 22:23 Лк. 20:27-40

+ 22:23 Руыс. 4:1, Руыс. 23:8

• 22:34 Лк. 10:25-28

+ 22:39 Мат. 19:19

+ 22:40 Мат. 7:12,

• 22:41 Лк. 20:41-44

+ 22:42 Мат. 9:27

+ 22:44 Руыс. 2:34-35

+ 22:46 Лк. 20:40

• 23:1 Лк. 11:37-52, Лк. 20:45-47

* 23:5 А-ГӀвыра ажваква щатата йырчпан (АтыцӀра 13:9, 16; ЙгӀвбахауа а-Хабза 6:8; 11:18 ), аиудейква анныхӀвуз рхъапахьи рарма напӀи а-Хабза йгӀалху атекстква зтаз асахтан тарачкӀвынква (афилактерияква) рцрархӀвун. Ауи акӀвымкӀвагьи ауат рхъахьквцӀа чгӀвычаква рдзакӀьаква ачокъвква ршӀардзахуан (Апхьадзараква 15:37-41; ЙгӀвбахауа а-Хабза 22:12 ). Ауат йрапшу ачокъвква, йшаъула, Йара Иисус Христосгьи йынкъвигун (швапшы: Матай 9:20; 14:36). Ауаса афарисейква, анахьанат рацкӀыс дара рыцӀа йалкӀгӀата а-Нчва йшипщылу гӀадырбара ртахъыта, рфилактерияква рдури рчокъвква рури йахъцата йаладырхӀун.

+ 23:6 Лк. 14:7-8

* 23:7 Датшата йхӀхӀвапӀта, арыпхьагӀв. «Рабби» джьут бызшва йгӀалцӀыз ажвапӀ.

+ 23:8 Лк. 22:32,

* 23:9 Араъа йгӀахӀгвынгӀвра атахъыпӀ ауыс зкву аба цриква шракӀвым. ЙхӀыуу заджвгьи дгӀарылхӀыркӀькӀьра гьатахъым хӀара, йхӀаракӀу адин титулква, асанква агьиква гӀахӀрысабапуа.

+ 23:11 Мат. 20:26,

+ 23:12 Лк. 14:11, Лк. 18:14

* 23:13 НапӀлагӀвыраквакӀ рпны 14-хауа ауыса алагылапӀ, арат ажваквагьи ауи ауыса йалапӀ: «Гвыхьра швызгӀайтӀ, а-Хабза арыпхьагӀвчви афарисейкви! ЧвалатшычпагӀвыргӀа! Ачвзабаква ртыдзква швыргьашвитӀ швара, тшгӀарбашала ауырата швныхӀвитӀ. Ауи ахъазла жьыхьра злам ахӀаквым швызпшитӀ швара.» ЙыршӀшвырпшы: Марк 12:40; Лука 20:47.

+ 23:13 Мат. 15:7

+ 23:16 Мат. 15:14

* 23:23 АгӀайырахьызква: ащыхв «мята», ашвхыщайдза «тмин».

* 23:23 ЛевиргӀа 27:30-33; Апхьадзараква 18:21; ЙгӀвбахауа а-Хабза 14:22-27 .

* 23:27 ЙахӀудашта апны айхӀарагӀв адамраква хӀаш гӀарыквырчвун, ауат хъарачӀвыла йшубушыз апшта, ауи уахьысырквын йуырпӀайуата акӀвын йшырпхьадзуз.

+ 23:27 Руыс. 23:1,

+ 23:30 Руыс. 7:52

+ 23:33 Мат. 3:7, Мат. 12:34

+ 23:34 Мат. 21:35, Мат. 22:6, Мат. 10:17, Лк. 21:12

• 23:37 Лк. 13:34-35

+ 23:37 Руыс. 7:52, Рут 2:12,

+ 23:39 Мат. 21:9

• 24:1 Лк. 21:5-19

+ 24:2 Лк. 19:44

+ 24:7 Руыс. 11:28,

* 24:8 Аиудейква рдин арыпхьагӀвчва йырхӀвун МасихӀ йгӀайра апхъала агӀазаб чвгьадзаква рыгӀамта шыншуш, ауат ауи асабийра йапщылу агӀазаб йашӀдырпшуан.

+ 24:9 Мат. 10:22,

+ 24:10 Мат. 10:21

+ 24:11 Мат. 7:15

+ 24:14 Мат. 28:19,

• 24:15 Лк. 21:20-24

+ 24:17 Лк. 17:31

+ 24:19 Лк. 23:29

+ 24:22 Лк. 18:7

+ 24:23 Лк. 17:23

+ 24:27 Лк. 17:24

+ 24:28 Лк. 17:37

• 24:29 Лк. 21:25-28

+ 24:29 Руыс. 2:20,

+ 24:30 Мат. 16:27,

+ 24:31 Мат. 13:41,

• 24:32 Лк. 21:29-33

* 24:34 Ари абанпара – йапшымкӀва йалдыргитӀ ауат ажваква йгӀарныцӀуа: 1) ари ахъа гӀазквчважвауа акосмос катаклизмкви Иисус Христос йгӀванхауата йгӀайри йрыквшахӀатхуш абанпара ракӀвпӀ арат ажваква гӀазквчважвауа; 2) ауи ажва гӀвмагныкӀ ъаму йгӀалцӀла («поколение» йгьи «род») йалныс ауаштӀ араъа йгӀазквчважвауа аиудей уагӀа ракӀвхарнысгьи; 3) арат ажваква зквчважвауа Иисус йагӀамта агӀан йбзазуз, асквш 70 агӀан Иерусалим шаладрыхъвашаз йаквшахӀатхаз абанпара ракӀвпӀ.

+ 24:34 Мат. 16:28

• 24:36 Лк. 12:38-40, Лк. 17:26-30, Лк. 17:34-36

* 24:37 НыхӀв – Ной-хӀвагьи дбергьльыпӀ ауи, джьут бызшва апны – НоахӀ.

+ 24:42 Мат. 25:13

• 24:45 Лк. 12:42-48

+ 24:46 Мат. 25:21,

+ 24:48 Мат. 25:5

+ 24:51 Мат. 8:12

+ 25:1 Мат. 9:15,

+ 25:5 Мат. 24:48

+ 25:10 Мат. 22:2

+ 25:11 Мат. 7:22, Лк. 6:46, Лк. 13:25

+ 25:12 Мат. 10:33

* 25:13 АпхъанчӀвидза напӀлагӀвыраквакӀ рпны йалапӀ ажваква: «ГӀвычӀвгӀвыс Па дангӀайуаш амшгьи асахӀатгьи».

+ 25:13 Мат. 24:36, Мат. 24:42

• 25:14 Лк. 19:12-27

+ 25:21 Лк. 16:10,

+ 25:29 Мат. 13:12

+ 25:30 Мат. 8:12

+ 25:31 Мат. 16:27, Мат. 19:28

+ 25:32 Мат. 13:49

+ 25:35 Лк. 3:11,

+ 25:40 Мат. 10:40

+ 25:41 Мат. 7:23,

+ 25:45 Лк. 10:16

• 26:1 Лк. 22:1-2,

* 26:2 АйахӀуда ПасахӀ – ауи АгӀархвитхра агвыргъьахъв а-Нчва айахӀуда уагӀахъа Мсыр алыгра йъагӀашӀигаз ахьызла йапылуан.

* 26:3 Кайаф ашогьанкъвырльыкъвхагӀв хӀаракӀы йъанатӀа нкъвигатӀ 18-хуз асквш йгӀашӀарышвта асквш 36-дза.

• 26:6 Лк. 7:36-50,

+ 26:6 Мат. 21:17,

+ 26:11 Мат. 9:15,

+ 26:13 Мат. 24:14

• 26:14 Лк. 22:3-6

+ 26:14 Руыс. 1:16

• 26:17 Лк. 22:7-14, Лк. 22:21-23,

* 26:17 АчӀахъва амща агвыргъьахъв – быжьмышкӀы йакӀвшуз ауи агвыргъьахъв агӀан чӀахъва амщамкӀва датша чӀахъва уфа йгьамуазтӀ. АчӀахъва амща агвыргъьахъв йанаквчважвуз йара ауи агвыргъьахъвгьи ауи апхъала йызпылуаз АгӀархвитхра агвыргъьахъвгьи гӀанадыркӀуан.

+ 26:24 Мат. 18:7

• 26:26 Лк. 22:15-20,

* 26:28 ЙашӀшвырпшы АтыцӀра 24:8; Аджьутква 9:18-20 .

* 26:30 АцӀас йшгӀанахӀвузла, ауи агвыргъьахъв апны айахӀудаква Псалтир йауу апсаломква (113–117, 135) рхӀвун.

+ 26:30 Лк. 22:39

• 26:31 Лк. 22:31-34,

+ 26:32 Мат. 28:7

• 26:36 Лк. 22:39-46

+ 26:41 Мат. 6:13,

+ 26:42 Мат. 6:10

+ 26:45 Мат. 16:21, Мат. 17:22, Мат. 20:18

• 26:47 Лк. 22:47-53,

* 26:47 Гьата «меч».

+ 26:47 Руыс. 1:16

+ 26:51 Лк. 22:38

* 26:53 Легион – аурымква рыр апны цынзыкьыгӀв раъарагӀвы гӀазцӀазкӀуаз айсыгӀвчва радкӀылара.

+ 26:55 Мат. 21:23, Лк. 21:37

+ 26:56 Мат. 1:22-23, Мат. 21:4, Мат. 26:31,

• 26:57 Лк. 22:54-55, Лк. 22:63-71,

+ 26:62 Мат. 27:13

+ 26:64 Мат. 16:27, Мат. 24:30,

+ 26:65 Руыс. 14:14, Мат. 9:3,

• 26:69 Лк. 22:56-62,

+ 26:75 Мат. 26:34

• 27:1 Лк. 23:1-2,

* 27:2 Пилат – Понтий Пилат ЙахӀудашта апны асквш 26 йгӀашӀарышвта асквш 36-дза дурым шӀыпӀа унашвачпагӀвын.

+ 27:2 Лк. 3:1, Лк. 13:1, Руыс. 3:13,

• 27:3 Руыс. 1:18-19

+ 27:9 Мат. 2:17

• 27:11 Лк. 23:3-5,

+ 27:11 Мат. 2:2

+ 27:13 Мат. 26:62

• 27:15 Лк. 23:13-25,

* 27:16 Бар-Аба – ари ахьыз йгӀаныцӀитӀ «аба йпа». НапӀлагӀвыраквакӀ рпны ахьыз Иисус Бар-Аба-хӀва гьакӀвым йшану, Бар-Аба-хӀва акӀвпӀ. Бар-Аба-хӀва йыпхьитӀ ауи а-Къвыръан апны.

+ 27:20 Руыс. 3:14

+ 27:23 Лк. 23:41,

+ 27:26 Мат. 20:19

* 27:29 Ашвтракьакьа «венок».

+ 27:30 Мат. 20:19

• 27:32 Лк. 23:26-43,

* 27:33-34 Хъапахь шӀыпӀа – тамамдзата «ХъабыгӀв» гӀанакӀитӀ. Йшаъула, ауи атоба ауаса йзахьызыз аквпшырала агӀвычӀвгӀвыс хъабыгӀв йъапшыз акӀвпӀ.

+ 27:40 Мат. 4:3-6

• 27:45 Лк. 23:44-49,

* 27:45 Датшата йхӀхӀвапӀта, ауыжвгӀанчӀви гӀамтапхьадзащала атшын асахӀат ахпадза.

* 27:46 Ауат ажваква Иисус арамей бызшвала йхӀватӀ.

+ 27:46 Руыс. 3:1,

* 27:47 Арамей бызшвала ахьыз Ильйаси (Эли) ажваква «Сара Сы-Нчви» швабыжта йапшыта йбыжьгитӀ.

* 27:48 Ашвымгьар йгӀаныцӀитӀ «губка».

* 27:51 Ауи аныхӀварта ауацӀа прапса акӀвын. Ауи йагӀвнашун «Ацкьи» «Ацкьаква Рыцкьи» (швапшы: АтыцӀра 26:31-35 ). Швапшы: Аджьутква 10:19-22 .

+ 27:56 Лк. 8:2, Мат. 20:20

• 27:57 Лк. 23:50-56,

+ 27:63 Мат. 16:21, Мат. 17:23, Мат. 20:19

* 27:65 Йа: «Швара ахчагӀвчва швымапӀ».

• 28:1 Лк. 24:1-12,

* 28:1 Аиудейква рпны амчыбыжь амтшаша йгӀашӀарышвта йалагун.

+ 28:1 Лк. 8:2, Мат. 27:61

+ 28:2 Мат. 27:60

+ 28:3 Руыс. 1:10

+ 28:7 Мат. 26:32

+ 28:9 Мат. 28:17, Лк. 24:52

+ 28:10 Мат. 12:50,

• 28:16 Лк. 24:36-49,

* 28:18 Амчхъара – апсуа ажва амчхара «власть» йгӀашӀхӀкӀгӀатӀ.

+ 28:18 Мат. 11:27,

+ 28:19 Руыс. 8:13,

+ 28:20 Мат. 13:39