Author: Институт перевода Библии
Date: 2019-01-10T05:18:21.041557+00:00

Kurmancî

Kurmancî

1. Pênc K’itêbêd Mûsa
2. Destpêbûn
3. Ferhengok

Peymana Kevin

Pênc K’itêbêd Mûsa

Pênc k’itêbêd Mûsa (T’awret)

Destpêbûn, Derk’etin, Qanûna K’ahîntîyê, Jimar, Qanûna Ducarî.

Înstîtûta welger’andina K’itêba Pîroz

Moskva

2010

Pênc k’itêbêd Mûsa Destpêbûn, Derk’etin, Qanûna K’ahîntîyê, Jimar, Qanûna Ducarî

Bona welger’andina k’urdîya kurmancî

Bi vê navnîşê binivîsin bişînin:

ibt_inform@.ibt.org.ru

© Horace Knowles © The British&Foreign Bible Society, 1954, 1967, 1972

ISBN 978-5-93943-157-6

© Înstîtût pêrêvoda Bîblîî, Moskva, 2010

Pêşgotina her pênc k'itêbêd Mûsa

Xwendevanêd delal! Cara e'wlin e ku ev her pênc k'itêbêd Mûsa destê weda ye, k'îjan ku dik'evine nava p'arêd Bîblîyayê. Ev k'itêb bi zaravê kurmancîya k'urdî hatîye welger'andinê. Bîblîya k'itêba k'itêba ye, k'itêba here hêja ye û gelek tê xwendinê. Cihû, musulman û mesîhî van her pênc k'itêbêd Mûsa qebûl dikin çawa k'itêbêd pîroz.

Her merivê li ser t'opa dinîyayê, k'îjan qulbîda ku dimîne, çi miletî yan xweyê çi h'ebandinê be, wî dik'eve ku vê k'itêbê bi zimanê xwe bixûne. Bîblîya caba wan pirsa dide, k'îjana ku t'imê serê cime'tê êşandine, mesele: em ji ku bûne, em çima dijîn, çima dinyayêda haqas xirabî heye, pey mirinêr'a çi tê serê mêriv.

Bîblîya t'evayîya xweva şêst şeş k'itêb in, k'îjan ku bi destê gele nivîsk'ara navbera gelek salada hatine nivîsarê. Ev k'itêbana derheqa serhatîyêd ji destpêbûna dinyayêda girtî h'eta qurna yekêye pey bûyîna Îsar'a dibêje. Bîblîya li ser du p'ara p'arevedibe. Peymana Nû, k'îjan ku derheqa bûyîn, kirêd Îsa û peyçûyêd wî, usa jî derheqa pêşdaçûyîna civîna e'wlin berbiç'ev dike.

Peymana Kevin nav xweda dite'milîne her pênc k'itêbêd Mûsa, usa jî k'itêbêd p'êxembera û hilbesta. Her pênc k'itêbêd Mûsa ne t'enê yêd e'wlin in, lê usa jî yêd e'sasî ne, bona t'emamîya K'itêba Pîroz. Ew bona pêşdahatina dinê, însên, pêşdahatina gunah, heleqetîya Xwedê û însên dibêje.

Her pênc k'itêbêd Mûsa ji têkista îbranîye kevin, awa gotî ji têkista Masorêtî bi zimanê k'urdî hatîye welger'andinê. Cî-cîya tiştê ji têkistê dûrk'etî şirovekirinêda tê e'yankirinê. Xilazîya k'itêbê: ferhengok û xerîte heye.

Înstîtûta welger'andina bîblîyayê r'azîbûna xwe dide: welger'a, serr'astkira usa jî h'emûyêd ku t'evî k'arê hazirkirin û xebata çapkirina her pênc k'itêba bûne.

Înstîtûta welger'andina K'itêba Pîroz, Moskva

Destpêbûn

Destpêbûn

Pêşgotin

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28
- 29
- 30
- 31
- 32
- 33
- 34
- 35
- 36
- 37
- 38
- 39
- 40
- 41
- 42
- 43
- 44
- 45
- 46
- 47
- 48
- 49
- 50

Peymana Kevin, k'itêba Destpêbûnêda destpêdike. Eva k'itêba pêşin e, ji her pênc k'itêbêd Mûsa, (bi îbranî ‹Torah› tê gotinê, awa gotî ‹Şîret› yan ‹Qanûn›). Navê k'itêba Destpêbûnê bi îbranî ‹Bêrêşît› e, awa gotî ‹Destpêbûn›, yan ‹Sêrîda›, lê bi yûnanî ‹Gênêsîs› e, ‹Pêşdahatin› yan ‹Çêbûn›. Vê k'itêbêda bona pêşdahatina t'opa dinê, e'rdê, mêriv û cime'ta Îsraêl tê gotinê. Vê k'itêba Destpêbûnêda, Xwedê ye serê sera. Destpêbûna k'itêbêda serê 1-11-a bona wê yekê tê gotinê, wekî çawa bi xebera Xwedê t'emamîya dinyayê tê e'firandinê. Mezinayîya Xwedê ne t'enê vêda ye, lê Xwedê wan merivêd xweye xuliqandî jî pey wê yekêr'a nahêle, gava ew dûrî Xwedê dik'evin, gune dikin, Xwedê dîsa bona wan xem dike. T'emamîya serhatîya dinyayêye mayîne vê k'itêbêda ew heleqetî ye, ya ku nava Xwedê û merivayêda diqewime. Peyr'a ji serê 12-50-î bona wan meriva dibêje, k'îjana ku Xwedê bona xwe dibijêre, wekî zur'etêd wan bibine cime'ta wî. Li nava serhatîya Birahîm, Îshaq, Aqûb û her donzdeh kur'êd Aqûbda, Xwedê wanr'a soz dide, wekî zur'etêd wanê bê h'esab bin û li e'rdê war bin, k'îjanar'a ku Xwedê soz da. Pê wan h'emû miletê bêne bimbarekkirinê. R'aste, ew ne merivne k'amil bûne, em Destpêbûnêda bona kêmasîyêd wan û kirinêd wane ne qenc dixûnin. Lê dîsa Xwedê gazî wan dikir ku guhdarîya wî bikin. Nexş û stîla k'itêba Destpêbûnê cûr'e-cûr'e ye, hew dinihêr'î deng-be'sê bona şayê ye, hew dinihêr'î serhatîya saxleme li ber guh e, hew dinihêr'î nişkêva r'eqema milet û qebîla tê navkirinê, yan jî dua bi forma hilbestê tê gotinê. Ev yek bona me tiherekî ye, wekî t'emamîya têk'stê bi lîstika gotinava dagirtî ye. Mesele, xuliqandina mêr (bi îbranî Adam), Xwedê ew ji axê (bi îbranî adama, 2:7) xuliqand. Alîyê dinva jî mêriv gerekê ev e'rd bêcer kira (2:5; 3:23), alîkî dinva jî r'ojekê ew dîsa gerekê veger'e di wê xwelîyê (3:19). Ev yeka lîstika gotina ye û ev yek ne t'enê serhatîya dixemilîne, lê usa jî alîk'arîyê dide ku baş bê fe'mkirinê, ku xudanê serhatîyê çi dixwaze mer'a bêje. Gele cara lîstika gotina, me'nîya pêşdahatina nava şirovedike, yan jî navê cî-wara dide k'ifşê. Mesele, navê Babîlonê (bi îbranî Babêl) e, ew fêla balal (t'evîhevkirin) şirovedike, «Çimkî li wir Xudan zimanêd h'emû dinyayê t'evîhev kirin û ji wir Xudan ew li ser t'emamîya dinyayê bela kirin» (11:9). Lê h'eyf, wekî li nava welger'andinêda, lîstika gotina, t'am nayê welger'andinê. Vê welger'andinêda, şirovekirin, ji tiştêd bûyîye here berbiç'e'v nîşan dikin.

1

Serhatîya destpêbûna e'rd û e'zmên

1^1Destpêbûnêda Xwedê e'rd û e'zman e'firandin+. 2E'rdî bêcûr'e û vikî-vala bû, te'rîstanîyê li ser r'ûyê ava bêbinî girtibû û R'uh'ê[*] Xwedê li ser r'ûyê avê diger'îya. 3Hingê Xwedê got: «Bira bibe r'onayî». Û bû r'onayî. 4Xwedê dîna xwe dayê ku r'onayî qenc e, Xwedê r'onayî ji te'rîstanîyê qetand. 5Û Xwedê navê r'onayê danî R'oj, navê te'rîstanîyê jî Şev. Û bû êvar û sibeh, bû r'oja e'wlin.

6Hingê Xwedê got: «Bira navbera avêda sînorê qedîmîyê pêşda bê û bira navbir'îyê bidê, avê ji avê biqetîne». 7Û Xwedê sînorê qedîmîyê çêkir û ava li bin sînorê qedîmîyêda û ava li ser sînorê qedîmîyê ji hev qetandin. Û usa jî bû. 8Û Xwedê navê sînorê qedîmîyê danî E'zman. Û bû êvar û sibeh, bû r'oja duda.

9Hingê Xwedê got: «Bira avêd bin e'zmênda cîkî gol bin, zihayî k'ifş be». Û usa jî bû. 10Xwedê navê zihayê danî E'rd û navê ava golbûyî jî danî Be'r. Û Xwedê dîna xwe dayê ku qenc e. 11Hingê Xwedê got: «Bira E'rd şînayîyê, p'incar'a ku t'oximê xwe bide û dara xweyîbere ku mîna cûr'ê xwe ber bide, t'oximê wê jî nava wêda be, li ser e'rdê bigihîne». Û usa jî bû. 12E'rdê şînayî, p'incar'a ku mîna cûr'ê xwe t'oxim bide û dara xweyîbere ku t'oximê mîna cûr'ê wê navda be derxistin. Û Xwedê dîna xwe dayê ku qenc e. 13Û bû êvar û sibeh, bû r'oja sisîya.

14Hingê Xwedê got: «Bira sînorê qedîmîya e'zmênda r'onayîdar derên, wekî r'ojê ji şevê biqetînin û we'da, r'oj û sala nîşan kin 15û bira evana sînorê qedîmîya e'zmênda r'onayîdar bin, wekî e'rdê r'onayî kin». Û usa jî bû. 16Xwedê du r'onayîdarêd mezin çêkirin: R'onaya mezin wekî serwêrîyê li r'ojê bike, r'onaya biç'ûk wekî serwêrîyê li şevê bike û usa jî steyrk çêkirin. 17Xwedê evana li sînorê qedîmîya e'zmênda danîn, ku r'onayê bidine e'rdê, 18serwêrîyê li r'ojê û şevê bikin, r'onayê ji te'rîyê biqetînin. Û Xwedê dîna xwe dayê ku qenc e. 19Û bû êvar û sibeh, bû r'oja çara.

20Hingê Xwedê got: «Bira av h'eywanêd bînberva bik'imk'ime û teyrede jî li ser e'rdê û sînorê qedîmîya e'zmênda bifir'in». 21Û Xwedê h'ûtêd mezin xuliqandin û her h'eywanêd bînbere ku avêda dişûlikin, ku av ji cûr'êd wanda k'im-k'imî, usa jî teyredêd xweyîp'er'e bi cûr'êd wanda. Û Xwedê dîna xwe dayê ku qenc e. 22Xwedê dua li wan kir û got: «Şîn bin û li hev zêde bin, avêd be'ra t'ijî kin, teyrede jî li ser e'rdê zêde bin». 23Û bû êvar û sibeh, bû r'oja pênca.

24Hingê Xwedê got: «Bira e'rd h'eywanêd bînber cûr'êd wanda, h'eywanêd k'edî, şûlikî û terewilêd e'rdê cûr'êd wanda pêşda bîne». Û usa jî bû. 25Û Xwedê terewilêd e'rdê cûr'êd wanda, h'eywanêd k'edîye cûr'êd wanda, usa jî h'emû cûr'e şûlikîyêd li ser e'rdê cûr'êd wanda çêkirin. Û Xwedê dîna xwe dayê ku qenc e.

Xuliqandina mêr

26Xwedê got: «Em merî dilqê xweda û mîna xwe bixuliqînin, wekî h'ukumî li ser me'sîyêd be'rê, teyredêd e'zmên, h'eywanêd k'edî û t'emamîya e'rdê, usa jî h'emû cûr'e şûlikîyêd li ser e'rdê bike».

27Xwedê merî dilqê xweda xuliqand,
dilqê Xwedêda ew xuliqand,
qisimê nêr û mê xuliqandin+.

28Xwedê dua li wan kir û Xwedê wanr'a got: «Şîn bin û li hev zêde bin, e'rdê t'ijî kin û xweyîtîyê lê bikin, h'ukumî li ser me'sîyêd be'rê, teyredêd e'zmên û h'emû h'eywanêd li ser e'rdêye ku dih'ejin bikin». 29Xwedê got: «Va ye ez h'emû p'incar'êd li ser e'rdêye t'oximêd wanva didime we û her dara xweyîbere ku t'oximê wê nava wêda ye, wer'a wê bibe xurek». 30Lê bona h'emû terewilêd e'rdê, h'emû teyredêd e'zmên û h'emû h'eywanêd bînbere ku li ser e'rdê dişûlikin, gîhayê şîn bibe xurek. Û usa jî bû. 31Xwedê dîna xwe da h'emû kirina xwe ku va yê ew gelekî qenc bûn. Û bû êvar û sibeh, bû r'oja şeşa.

2

2^1E'rd û e'zman t'emamîya nexşêd xweva li ser hevda hatin. 2Û Xwedê berî r'oja h'efta şixulêd xwe xilaz kirin û r'oja h'efta ji wan h'emû şixulêd xweye kirî r'ih'et bû. 3Û Xwedê dua r'oja h'efta kir û ew pîroz kir, çimkî wê r'ojêda Xwedê ji wan h'emû kirinêd xwe, k'îjan ku e'firandibûn û kiribûn r'ih'et bû.

4Eve serhatîya pêşda hatina e'rd û e'zmên gava hatine e'firandinê.

Serhatîya baxçê Êdênê

Wê r'ojê gava ku Xudan Xwedê e'rd û e'zman çêkirin, 5t'u k'oleke çolê hê t'unebûye, t'u gîhakî çolê hê şîn nebûye, çimkî Xudan Xwedê hela hê baran li ser e'rdêda nebarandibûye û merî jî t'unebûye ku e'rdê bêcer ke, 6hingê hulm-gulm ji e'rdê derk'etîye t'emamîya r'ûyê e'rdê şil kirîye. 7Xudan Xwedê ji axa e'rdê qalibê mêr çêkir, bîna jîyînê hulmî poza kir û mêr bû bînberekî sax+.

8Xudan Xwedê li alîyê r'ohilatê Êdênêda baxçek daç'ikand û mêrê ku çêkiribû danî li wir. 9Xudan Xwedê ji e'rdê her dar şîn kirin, dîtinêr'a h'ewask'ar û xwarinêr'a xweş, nava baxçeda jî dara jîyînê, usa jî dara qencî û xirabî naskirinê+.

10Û bona avdana baxçe, ji Êdênê ç'emek derdik'et û paşê belayî çar ç'e'va dibe. 11Navê ç'emê e'wlin Pîşon e, eva t'emamîya e'rdê H'awîlayêva dik'işe, wir ku zêr'ê wê heye+. 12Zêr'ê wî e'rdî jî safî ye, bidolax û kevirêd qîmete onîks hene. 13Navê ç'emê duda Gîh'on e, eva t'emamîya e'rdê K'ûşêva dik'işe. 14Navê ç'emê sisîya Dîcle[*] ye, eva r'ohilata Aşûryayêva dik'işe û navê ç'emê çara jî Firat e+.

15Xudan Xwedê ew mêr hilda danî baxçê Êdênê, wekî wê bêcer ke û xweyîtîyê lê bike. 16Û Xudan Xwedê t'emî da mêr û gotê: «Ji her darêd baxçeda, dilê te dik'işîne k'îjanê bixwe, 17lê ji dara qencî û xirabî naskirinê nexwe, çimkî wê r'oja gava tu ji wê bixwî, tê e'se bimirî».

18Xudan Xwedê got: «Ne baş e ku mêr t'enê bimîne, k'omekdarek ku layîqî wî be çêkim». 19Hingê Xudan Xwedê h'emû terewilêd çolê û h'emû teyredêd e'zmên ji axê çêkirin û anîne cem mêr, wekî bibîne k'a ewê çi navî li wan ke û mêr çi nav danî li ser h'eywanê bînber, ew jî bû navê wan. 20Mêr nav li h'emû h'eywanêd k'edî, teyredêd e'zmên û terewilêd çolê kirin, lê mêrr'a k'omekdarek ku layîqî wî bûya dest nek'et. 21Hingê Xudan Xwedê xeweke k'ûr kire ç'e'vê mêr, gava ew xewr'a çû, Xudan p'arxaneke wî hilda û dewsê goşt t'ijî kir+. 22Û Xudan Xwedê ji wê p'arxana ku ji mêr hildabû k'ulfetek çêkir, anî cem mêr. 23Hingê mêr got: «Niha eva hestûyê ji hestûyê min e û goştê ji goştê min e, evayê jin[*] bê gotinê, çimkî ji mêr hate hildanê». 24Lema mêrê dê û bavê xwe bihêle, xwe li jina xwe bigire û bibine bedenek+. 25Mêr û jina xweva her du jî te'zî bûn û şerm nedikirin.

3

Meriv ji gur'a Xwedê dertê

3^1Ji nava wan h'emû terewilêd çolêye ku Xudan Xwedê e'firandibûn, yê herî h'ilek'ar me'r[*] bû. Ewî gote jinê: «R'astî Xwedê gotîye wekî ji h'emû darêd baxçe gerekê nexwin?»+
2K'ulfetê gote me'r: «Ji berêd darêd baxçe em dikarin bixwin. 3Lê ji berê wê dara ku nava baxçeda ye, Xwedê got nexwin û dest nedinê, wekî hûn nemirin»+. 4Me'r gote k'ulfetê: «Na, hûn t'u car namirin, 5lê Xwedê zane, wê r'oja gava hûn ji wê bixwin, ç'e'vêd weyê vebin û bibine mîna Xwedê, qencî û xirabîyê ji hev derxin». 6Û k'ulfetê dîna xwe dayê wekî berê darê baş bû bona xwarinê, berbiç'e've h'ewask'ar û dilhavijî bû bona zanebûnê, dest avîte berê wê xwar û da mêrê t'evî xwe, ewî jî xwar+. 7Hingê ç'e'vêd wan vebûn, xwe derxistin ku ewe te'zî ne, belgêd hêjîrê dirûtin û pê xwe sit'ar kirin.

8Hênikaya r'ojêda, gava wan dengê Xudan Xwedê baxçeda ku diger'îya bihîstin, mêr û jinêva xwe ji ber ç'e'vê Xudan Xwedê, nava darêd baxçeda veşartin. 9Xudan Xwedê deng da mêr û got: «Tu k'u yî?» 10Ewî got: «Min dengê te baxçeda bihîst tirsîyam û xwe veşart, çimkî ez te'zî bûm». 11Hingê Xwedê gotê: «K'ê derheqa te'zîbûna teda ter'a got? Gelo te ji wê darê xwar, ya ku min t'emî dabû te ku nexwî?» 12Mêr got: «Ew jina ku te da min, ewê ji wê darê da min, min jî xwar». 13Xudan Xwedê gote k'ulfetê: «Te çima ev yek kirîye?» K'ulfetê got: «Me'r ez xapandim û min xwar».

14Hingê Xudan Xwedê gote me'r:

«Bona vê kirina ku te kir,
ji nava h'emû h'eywanêd k'edî
û h'emû terewilêd çolê
nifir' li ser te be,
li ser zikê xwe bik'işî
û t'emamîya e'mirê xweda
xurê te ax-xwelî be.
15Ezê nava te û k'ulfetê,
nava zur'eta te û zur'eta wêda
dijminatîyê daynim,
ewê[*] serê te bih'incir'îne
û tê jî pe'nîya wê bigezî»+.

16K'ulfetêr'a jî got:

«Ezê êşa h'emlebûna te
gelekî li te zêde kim,
bi êşê zar'a bînî,
ç'e'vê te li destê mêrê te be
û ew jî h'ukumê li ser te bike»+.

17Paşê Xwedê gote mêr:

«Te ku gur'a jina xwe kir,
ji wê dara ku min t'emî dabû,
ku te nexwî, xwar,
r'ûyê teda nifir' li e'rdê biqebile,
t'emamîya r'ojêd e'mirê xweda
bi te'lî-tengîyê nanê xwe bixwî».
18E'rd jî ter'a stirîya
û dir'îya bigihîne
û p'incar'a çolê bixwî,
19bi xûdana e'nîya xwe
nanê xwe bixwî,
h'eta ku tu veger'î li wî e'rdî
ji k'u hatî hildanê,
çimkî tu ax î
û tê dîsa bibî ax+.

20Mêr, awa gotî Adem[*], navê jina xwe danî Hêwa[*], çimkî ewa bû dîya h'emû bînberî. 21Û Xudan Xwedê Adem û jinêr'a k'incêd ç'ermîn çêkirin û li wan kirin. 22Hingê Xudan Xwedê got: «Va ye, meriv bû mîna ji me yekî, qencî û xirabîyê ji hev derdixe. Lê niha nebe ku ew destê xwe dirêjî dara jîyînê ke jî û h'eta-h'etayê bijî»+. 23Pey vê yekêr'a Xudan Xwedê ew ji baxçê Êdênê derxist, wekî wî e'rdî bêcer ke, ji k'îjanî ku hatibû hildanê. 24Berî meriv da derxist û ji alîyê r'ohilata baxçê Êdênêva, xêrûb û şûrê agirîyî ku her alîyava divir'vir'î danîn, wekî r'îya dara jîyînê xwey kin.

4

Habîl û Qayîn

4^1Pey vê yekêr'a meriv nêzîkî jina xwe Hêwayê bû, ew h'emle derk'et û Qayîn[*] jêr'a bû, hingê wê got: «Min merî ji Xudan stand». 2Paşê birê wî Habîl bû. Habîl bû şivanê pêz, lê Qayîn xwe dabû e'rdbêcerkirinê. 3Û xêlekê şûnda, Qayîn ji berêd e'rdê Xudanr'a h'edî anî. 4Habîl xwexa jî çend h'eb ji nixurîyêd kerîyê pezê xwe, bezêd wanva h'edî anîn. Xudan berê xwe da Habîl û h'edîya wî, 5lê dîna xwe neda Qayîn û h'edîya wî. Qayîn gelekî hêrs k'et û mir'ûzê xwe kir. 6Hingê Xudan Qayînr'a got: «Tu çima hêrs k'etîyî? Û te çima serê xwe berjêr kirîye? 7Heger tu r'astîyê bikî, gelo tê serê xwe bilind nekî? Lê wekî tu r'astîyê nekî va ye gune li ber dêrî k'etîye û xwexa jî h'eyra teda ye, lê bike ku tu h'ukumî li ser bikî»+.

Gunê mêrkuştinêyî e'wlin

8Pey vê yekêr'a Qayîn birê xwe Habîlr'a got: «Em her'ine k'ewşên»[*] û gava ew gihîştine k'ewşên, Qayîn r'abû gihîşte birê xwe Habîl û ew kuşt. 9Hingê Xudan ji Qayîn pirsî got: «K'anê ye birê te Habîl?» Ewî got: «Ez nizanim, çima ez nobedarê birê xwe me?» 10Xudan gotê: «Te çi kirîye? Dengê xûna birê te ji e'rdê şikîyatê xwe li min dike». 11Niha nifir' ji wî e'rdî li te be, k'îjanî ku devê xwe vekir xûna birê te ji destê te fir' kir. 12Gava tu e'rdê bêcer kî, ew îro şûnda îdî k'arê nede te, tu li ser e'rdê r'ih'etîyê nebînî û dero-der bî. 13Hingê Qayîn gote Xudan: «Ev cezayê min ji qewata min der e. 14Awa îro ku tu ji r'ûyê e'rdê berî min didî, ezê xwe ji te veşêrim ku r'ûyê te nebînim û li ser e'rdê jî ku zêrîyayî û dero-der bim, hingê k'ê ku min bibîne wê min bikuje». 15Xudan gotê: «K'ê ku Qayîn bikuje h'eft qet h'eyf jê bê hildanê». Û Xudan nîşanek Qayînva danî, wekî k'î ku r'astî wî bê, wî nekuje+.

R'ik'inyata Qayîn

16Qayîn ji ber ç'e'vê Xudan r'abû çû welatê Nodê[*], li alîyê r'ohilata Êdênê û li wir r'ik'inê xwe avîtê û li wir ma.

17Pey vê yekêr'a Qayîn nêzîkî jina xwe bû û ew h'emle derk'et, Henox jêr'a bû. Hingê ewî bajarek çê dikir û navê kur'ê xwe Henox danî li ser bajêr. 18Paşê Henoxr'a Îrad bû, Îradr'a Mih'ûyaêl bû, Mih'ûyaêlr'a Mitûşayêl bû, Mitûşayêlr'a jî Lamex bû. 19Lamex du jin standin, navê yekê E'dah bû û navê ya din jî Sîlah bû. 20E'dahê Yaval anî. Eva bavê wan bû, yêd konada diman û şivan-gavantî dikirin. 21Navê birê wî Yûval bû. Eva jî bavê wan h'emûya bû, yêd ku çeng û bilûrê dixistin. 22Sîlahê jî Tûval-Qayîn anî, eva h'edadê her cûr'e hacetêd sifir û h'esin bû. Xûşka Tûval-Qayîn jî Nahama bû.

23Lamex jinêd xwer'a got:

«E'dah û Sîlah bibihên dengê min!

Jinêd Lamex guhêd xwe bidine vê gotina min.

Merivekî ez birîndar kirim, min lêxist kuşt,
bona lêdana cahilekî min h'eyf hilda.

24Heger h'eyfa Qayîn h'eft qet bê hildanê,
h'eyfa Lamex h'eftê h'eft cara wê bê hildanê».

Bûyîna Sêt' û Enoş

25Adem dîsa nêzîkî jina xwe bû, ewê kur'ek anî û navê wî danî Sêt'[*]. Çimkî ewê got: «Xwedê dewsa Habîl ku Qayîn kuşt, zur'eteke din da min». 26Sêt'r'a jî kur'ek bû û navê wî danî Enoş. Hingêda destpêbû ku gazî navê Xudan kin.

5

R'eqema r'ik'inyata Adem

5^1Ev e r'eqema r'ik'inyata Adem, wê r'oje gava Xwedê merî xuliqand, dilqê Xwedêda ew çêkir, 2ew qisimê mêr û jinêda xuliqandin û dua li wan kir, r'oja xuliqandina wanda navê wan danî Merî+. 3Gava Adem bû sed sî salî, kur'ekî dilqê wîda û mîna wî jêr'a bû ewî navê wî danî Sêt'+. 4Pey bûyîna Sêt'r'a, Adem h'eysid salî jî e'mir kir û gelek kur' û qîz jêr'a bûn. 5Û t'emamîya r'ojêd e'mirê xweda, Adem nesid sî salî e'mir kir û mir.

6Sêt' jî ku bû sed pênc salî, Enoş jêr'a bû. 7Pey bûyîna Enoşr'a, Sêt' h'eysid h'eft salî e'mir kir û gelek kur' û qîz jêr'a bûn. 8Û t'emamîya r'ojêd xweda Sêt' nesid donzdeh salî e'mir kir û mir.

9Gava Enoş bû nod salî, Qênan jêr'a bû. 10Pey bûyîna Qênanr'a, Enoş h'eysid panzdeh salî e'mir kir û gelek kur' û qîz jêr'a bûn. 11Û t'emamîya r'ojêd xweda Enoş nesid pênc salî e'mir kir û mir.

12Gava Qênan bû h'eftê salî, Mahalalêl jêr'a bû. 13Pey bûyîna Mahalalêlr'a Qênan h'eysid çil salî e'mir kir û gelek kur' û qîz jêr'a bûn. 14Û t'emamîya r'ojêd xweda Qênan nesid dehe salî e'mir kir û mir.

15Gava Mahalalêl bû şêst pênc salî, Yarêd jêr'a bû. 16Pey bûyîna Yarêdr'a Mahalalêl h'eysid sî salî e'mir kir û gelek kur' û qîz jêr'a bûn. 17Û t'emamîya r'ojêd xweda Mahalalêl h'eysid nod pênc salî e'mir kir û mir.

18Gava Yarêd bû sed şêst du salî, Henox jêr'a bû. 19Pey bûyîna Henoxr'a Yarêd h'eysid salî e'mir kir û gelek kur' û qîz jêr'a bûn. 20Û t'emamîya r'ojêd xweda Yarêd nesid şêst du salî e'mir kir û mir.

21Gava Henox bû şêst pênc salî, Metûşela jêr'a bû. 22Pey bûyîna Metûşelar'a Henox sêsid salî r'îya Xwedêda diçû û gelek kur' û qîz jêr'a bûn. 23Û t'emamîya r'ojêd xweda Henox sêsid şêst pênc salî e'mir kir. 24Henox r'îya Xwedêda diçû û nişkêva bû qatî, çimkî Xwedê ew hildabû+.

25Gava Metûşela bû sed h'eyştê h'eft salî, Lamex jêr'a bû. 26Pey bûyîna Lamexr'a, Metûşela h'efsid h'eyştê du salî e'mir kir û gelek kur' û qîz jêr'a bûn. 27Û t'emamîya r'ojêd xweda Metûşela nesid şêst nehe salî e'mir kir û mir.

28Gava Lamex bû sed h'eyştê du salî, kur'ek jêr'a bû, 29ewî navê wî danî Nuh[*] û got: «Evê me ji kirêd me û ji cefêd meye giran li ser vî e'rdî r'ih'et ke, k'îjan ku Xudan nifir' lê kiribû»+. 30Pey bûyîna Nuhr'a, Lamex pênsid nod pênc salî e'mir kir û gelek kur' û qîz jêr'a bûn. 31Û t'emamîya r'ojêd xweda Lamex h'efsid h'eftê h'eft salî e'mir kir û mir.

32Gava Nuh bû pênsid salî, Nuhr'a Sam, Ham û Yefet bûn.

6

Neheqîya zar'êd Xwedê û qîzêd merivayê

6^1Gava destpêbû meriv li ser dinê zêde bûn û qîz wanr'a bûn, 2zar'êd[*] Xwedê dîtin ku qîzêd merivayê bedew in, ji wan k'ê k'îjan begem dikir xwer'a jin distandin+. 3Hingê Xudan got: «Gerekê r'uh'ê min h'eta-h'etayê li ser mêriv nemîne, çimkî ew xûn û goşt e, lê r'ojê e'mirê wan sed bîst sal bin»+. 4Wê hingê li ser e'rdê e'save hebûn, usa jî wî çaxî gava zar'êd Xwedê dest davîtine qîzêd merivayê, ewana wanr'a zar' danîn. Evana ew mêrxas bûn, ku berêda bi nav û deng bûn+.

Serhatîya Nuh

5Xudan dît ku xirabîya meriva li ser e'rdê zêde dibe û nêt û fikirêd dilê wan jî her r'oj xirabî ye+. 6Hingê Xudan ber xwe k'et ku li ser e'rdê merî xuliqandîye û gelekî dilteng bû+. 7Û Xudan got: «Ez ji ser r'ûyê e'rdê merivêd ku min xuliqandine bidime hildanê, ji merivada girtî h'eta h'eywên, ji şûlikîya h'eta teyredêd e'zmên, çimkî ez p'oşman im li xuliqandina wan». 8Lê Nuh ber ç'e'vê Xudan k'erem dît.

9Ev e serhatîya r'ik'inyata Nuh. Nuh nava merivêd wî zemanîda merivekî r'ast û k'amil bû. Nuh r'îya Xwedêda diçû+. 10Nuhr'a sê kur' bûn Sam, Ham, Yefet.

11E'rd li ber ç'e'vê Xwedê h'er'imî wêran bibû û xirabîyava e'rd t'ijî bibû. 12Xwedê dîna xwe da dinyayê, ku va ye ew h'er'imîye wêran bûye, çimkî her bedeneke li ser dinê r'îya xwe h'er'imandîye. 13Hingê Xwedê gote Nuh: «Qir'a h'emûyêd xweyîbeden hatîye li ber ç'e'vê min, çimkî r'ûyê vanda e'rd xirabîyava t'ijî bûye û va ezê wan t'evî e'rdê wêran kim».

T'emîya Xwedê

14Lê tu xwer'a ji darê gofêr[*] gemîkê çêke, hindur'ê gemîyê bi goza çêkî û der û hindur'va tu wê qîr kî. 15Tu gerekê wê aha çêkî. Dirêjaya gemîyê sêsid zend, berayî pêncî zend û bilindayî jî sî zend be. 16Û jorva weke zendekê k'ulekê gemîyêr'a çêkî, derê gemîyê jî k'êlekêva vekî û qatê jor jêr û binî çêkî. 17Va ezê ava tofanê li ser dinê r'akim, wekî her bedena ku bîn li ber heye bin p'er'ê e'zmênda qir' be û li ser r'ûyê e'rdê jî çi ku heye unda be. 18Lê ezê peymana xwe t'evî te girêdim, tu t'evî kur'êd xwe û t'evî jina xwe û bûkêd xwe bik'evî gemîyê. 19Usa jî ji her bînberî, ji her bedenê cot-cot nêr û mê bikî gemîyê, ku t'evî te sax bimînin. 20Ji her cûr'e teyrede, ji her cûr'e h'eywan, ji her cûr'e şûlikî wê cot-cot bêne li cem te ku sax bimînin. 21Tu jî ji h'emû xurekê ku tê xwarinê t'evî xwe hildî, li cem xwe bidî ser hev, ku bibe xurekê te û wan. 22Û Nuh her tişt kir, Xwedê çawa t'emî dabû wî, ewî usa jî kir.

7

7^1Xudan gote Nuh: «R'abe t'evî neferêd xwe bik'eve gemîyê, çimkî nava merivêd vî zemanîda min tu li ber xwe r'ast dîtî. 2Ji her h'eywanêd h'elal h'eft cota nêr û mê t'evî xwe hildî, lê ji h'eywanêd h'eram cot-cot hildî nêr û mê, 3ji teyredêd e'zmên jî h'eft cot nêr û mê, wekî t'ûr'a[*] wan li ser r'ûyê e'rdê bê xweykirinê. 4Çimkî h'eft r'oja şûnda, ezê çil r'ojî û çil şevî baranê bibarînim û her heyînêd ku min çêkirine ji r'ûyê e'rdê bidime hildanê». 5Û Nuh her tişt kir, Xudan çawa t'emî dabû wî.

Tofan

6Hingê Nuh şesid salî bû, gava ava tofanê li ser e'rdê r'abû. 7Û ji ber ava tofanê Nuh t'evî kur'êd xwe û t'evî jina xwe û bûkêd xwe k'ete gemîyê. 8Usa jî ji h'eywanêd h'elal û ne h'elal, ji teyreda û ji her şûlikîyêd li ser e'rdê, 9cot-cot nêr û mê hatine cem Nuh k'etine gemîyê, çawa ku Xwedê t'emî Nuh kiribû. 10Û h'eft r'oja şûnda ava tofanê li e'rdê r'abû.

11Şesid salîya e'mirê Nuhda, r'oja h'ivdehê meha duda, hema wê r'ojêda h'emû kanîyêd tevekêd bêbinîyê der bûn û k'ulekêd e'zmana vebûn, 12çil r'ojî û çil şevî li ser e'rdê baran barî. 13Xût wê r'ojêda Nuh kur'êd xweva Sam, Ham, Yefet û jina Nuh her sê bûkava t'evî wan k'etine gemîyê. 14Ewana û her terewilêd cûr'êd xweda, her h'eywanêd k'edîye cûr'êd xweda, her şûlikîyêd li ser e'rdêye cûr'êd xweda, her teyredêd cûr'êd xweda û her teyredêd xweyîbask, 15ji h'emû h'eywanêd bînber cot-cot k'etine gemîyê li cem Nuh. 16Ewêd ku k'etine gemîyê, yê nêr û mê k'etinê ji her bînberî, çawa ku Xwedê t'emî wî kiribû. Û pey wîr'a Xudan derî girt.

17Tofanê li ser e'rdê çil r'ojî k'işand, av qayîm bû gemî bilind kir û ew ji e'rdê qetîya. 18Çiqas diçû av qayîm dibû, li ser e'rdê bilind bû û gemî li ser r'ûyê avê k'et. 19Av li ser e'rdê usa gelekî bilind bû, wekî h'emû ç'îyayêd bilinde bin p'er'ê e'zmênda nixamtin. 20Av ji panzdeh zenda jortir ser wan k'et û ç'îya-banî hatine nixamtinê. 21Û h'emûyêd xweyîbedene ku li ser e'rdê dilivîyan, teyrede bûn, h'eywanêd k'edî bûn, terewil bûn, h'emû şûlikîyêd li ser e'rdê ku dişûlikîn, meriv jî pêr'a qir' bûn çûn. 22Yêd li ser bejêye ku bîna jîyînê li ber hebûn, h'emû jî xeniqîn. 23Û her heyînê li r'ûbarî e'rdê hate hildanê, ji mêriv h'eta h'eywanêd k'edî, ji şûlikîya h'eta teyredêd e'zmana, evana ji e'rdê hatine hildanê, t'enê Nuh ma û yêd t'evî wî gemîyêda. 24Sed pêncî r'ojî li ser e'rdê av wê bilindayîyê ma.

8

Xilazîya tofanê

8^1Xwedê Nuh bîr anî, usa jî h'emû terewil û h'emû h'eywanêd t'evî wî gemîyêda, hingê Xwedê bak[*] li e'rdê r'akir û av sekinî. 2Kanîyêd tevekêd bêbinîyê û k'ulekêd e'zmana hatine girtinê û barana e'zmên hate bir'înê. 3Bere-bere av ji e'rdê dik'işîya, pey sed pêncî r'ojîr'a av kêm bû. 4R'oja h'ivdehê meha h'efta gemî li ser ç'îyayêd Araratê r'ûnişt+. 5H'eta meha deha çiqas diçû av kêm dibû û yekê meha deha serêd ç'îya hatine k'ifşê.

6Û çil r'ojî şûnda Nuh k'uleka gemîya xweye çêkirî vekir, 7û qar'qar' ber'da, lê ew virda-wêda xwer'a fir'î h'eta ava li ser e'rdê ziha bû. 8Peyr'a kevotk ji cem xwe ber'da, ku bibîne k'a ava li r'ûyê e'rdê kêm bûye. 9Lê kevotk cîyê ku nigêd xwe lê danîya nedît, ber bi gemîyê li ser wîda veger'îya, çimkî t'emamîya r'ûyê e'rdê hê av bû, Nuh jî dest avîte wê girt, anî cem xwe kire gemîyê. 10H'eft r'oja jî sebir kir, peyr'a dîsa kevotk ji gemîyê ber'da. 11Berê êvarê kevotk li ser wîda veger'îya, wê belgekî zeyt'ûnêyî nû nikulkirî dêvda, hingê Nuh pê h'esîya ku ava li ser r'ûyê e'rdê kêm bûye. 12H'eft r'ojêd din jî sebir kir, dîsa kevotk ber'da, lê ew îdî li ser wîda veneger'îya.

Derk'etina ji gemîyê

13Û şesid yek salîya Nuhda, yekê meha sersalê ava li ser r'ûyê e'rdê ç'ikîya. Nuh ar'îka gemîyê vekir û dîna xwe dayê, ku va ye ava li ser r'ûyê e'rdê ç'ikîya ye. 14Bîst h'eftê meha duda e'rd ziha bû.

15Hingê Xwedê Nuhr'a xeberda û got: 16«Tu t'evî jina xwe, kur'êd xwe û jinêd wanva ji gemîyê derê. 17Usa jî h'emû bînberêd li cem te, ji h'emûyêd xweyîbeden: Teyrede, h'eywanêd k'edî û h'emû şûlikîyêd ku li ser e'rdê dişûlikin, t'evî xwe derxe, wekî ew li ser e'rdê bela bin, k'oka wan şîn be û li hev zêde bin»+. 18Hingê Nuh t'evî kur'êd xwe, jina xwe û jinêd kur'êd xwe ji gemîyê derk'et, 19her h'eywan, her şûlikî, her teyrede, her çi ku li ser e'rdê dilivin cisinêd xweda ji gemîyê derk'etin.

Çêkirina gorîgeha selê kevirî

20Nuh gorîgehek Xudanr'a çêkir û ji her h'eywanêd h'elal û ji her teyredêd h'elal hildan li ser gorîgehê, dîyarîya t'evayîşewatê dan+. 21Hingê Xudan bîneke xweş ji wê hilda û dilê xweda got: «Îro şûnda r'ûyê mêrivda ez îdî nifir'a li e'rdê nakim, çimkî sitqê dilê mêriv ji zar'otîyêda xirab e û îdî ez t'u car t'u bînberî naxim çawa min kir+.

22Îro şûnda h'eta ku e'rd hebe,
çandin û dirûn,
serma û germayî,
havîn û zivistan,
şev û r'oj
gerekê t'u car nesekinin».

9

Peymana t'evî Nuh

9^1Xwedê dua Nuh û kur'êd wî kir got: «Şîn bin, zêde bin û e'rdê t'ijî kin+. 2Saw û tirsa we jî li ser h'emû terewilêd e'rdê û h'emû teyredêd e'zmên be. Evana bi t'evî wan h'emûyêd li ser e'rdêye dişûlikin û h'emû me'sîyêd be'rêva dane destê we. 3Her h'eywanêd ku dih'ejin xurekê we be, mîna p'incar'a şîn gişkî didime we+. 4T'enê goşt saxîyêda, awa gotî xûnêva nexwin+. 5Lê ezê e'se de'wa xûna jîyîna we bikim, ji her terewilî bixwazim. Ezê jîyîna mêriv, ji destê mêriv û ji destê birê wî bixwazim.

6K'î ku xûna mêriv bir'êje,
xûna wî jî bi destê mêriv bir'ije,
çimkî meriv dilqê Xwedêda xuliqandîyî ye+.

7Hûn şîn bin, zêde bin, li ser e'rdê bela bin û li ser wê li hev zêde bin».

8Xwedê gote Nuh û kur'êd wîye ku t'evî wî bûn: 9«Va ezê t'evî we û pey wer'a jî t'evî zur'eta we peymana xwe girêdim, 10usa jî t'evî wan h'emû h'eywanêd bînbere t'evî we: T'evî teyreda, h'eywanêd k'edî û h'emû terewilêd e'rdêye t'evî we, t'evî h'emûyêd ji gemîyê derk'etî û h'emû h'eywanêd e'rdê. 11Ezê peymana xwe t'evî we girêdim, wekî îdî t'u beden bi ava tofanê neyê hilatinê û ne jî îdî tofan r'abe ku e'rdê wêran ke». 12Xwedê got: «Nîşana peymana nava Min û weda û nava h'emû h'eywanêd bînbere t'evî we, bona h'emû dewra girêdayî, wê ev be. 13Ezê k'eskesora xwe e'wrava derxim û evê bibe nîşana peymana nava Min û dinyayêda. 14Gava ez li ser dinyayê e'wrayî kim, k'eskesor e'wrava xuya be, 15hingê ezê wê peymana xweye nava min û weda û nava h'emû h'eywanêd bînbere ji her bedenîda bîr bînim û avê îdî nebine tofan û her bedenî unda nekin. 16Ew k'eskesorê nava e'wrada be, ezê wê bibînim û bîr bînim wê peymana Xwedêye h'eta-h'etayêye, nava her h'eywanêd bînbere ji her bedenî ku li ser e'rdê ye». 17Xudan Xwedê Nuhr'a got: «Ev e nîşana wê peymanê, ya ku min nava xwe û her bedenî li ser e'rdê girêda».

Guneyê Ham

18Kur'êd Nuhe ku ji gemîyê derk'etin ev bûn: Sam, Ham, Yefet. Û Ham bavê Kenan bû. 19Ev her sê kur'êd Nuh bûn û ji van li ser t'emamîya r'ûyê e'rdê t'ijî bûn.

20Nuh ku e'rdbêcerkir bû, ew yê e'wlin bû ku r'ezê tirîya avît. 21Û paşê şeraba wê vexwar, xwe unda kir û konê xweda xwe te'zî kir+. 22Hamê bavê Kenan, ku bavê xwe te'zî dît, derk'ete derva û gote her du birayêd xwe+. 23Hingê Sam û Yefet k'inc hildan avîtine li ser milê xwe û paşopê çûn te'zîtîya bavê xwe nixamtin. Pişta wan ku bavê wanda bû, wan te'zîtîya bavê xwe nedît.

24Gava Nuh ji bin xewa şeravê derk'et, pê h'esîya ku kur'ê wîyî biç'ûk çi li serê wî kiribû, 25hingê got:

«Nifir' li Kenan be,
ew bibe xulamê xulamêd birê xwe».

26Dîsa got:

«Şikir ji Xudan, Xwedêyê Sam,
Kenan jêr'a bibe xulam.
27Bira Xwedê t'ûr'a Yefet dirêj ke,
konêd Samda bimîne
û Kenan jî jêr'a bibe xulam».

28Pey tofanêr'a Nuh sêsid pêncî salî e'mir kir. 29T'emamîya e'mirê Nuh bû nesid pêncî salî û mir.

10

R'ik'inyata kur'êd Nuh

10^1Ev e serecema r'ik'inyata kur'êd Nuh: Sam, Ham û Yefet. Pey tofanêr'a zar'êd pey wan k'etin.

2Kur'êd Yefet: Gomer, Magog, Madayî, Yavan, Tûval, Meşex û Tîras bûn. 3Kur'êd Gomer: Aşk'enaz, R'îfat' û Togarmah bûn. 4Kur'êd Yavan: Elîşah, T'arşîş, k'îtîya û r'odanîya bûn+. 5Cime'têd devê be'ra welatêd xweda, ji van cihê bûne, her kes li gora ziman, berek û miletêd xwe.

6Kur'êd Ham: K'ûş, Misir, Pût û Kenan bûn. 7Kur'êd K'ûş: Şiba, H'awîla, Sabt'a, R'amah û Sabt'ixa bûn. Kur'êd R'amah: Şêva û Dêdan bûn+. 8K'ûşr'a usa jî Nemrûd bû. Nemrûd li ser r'ûyê e'rdê p'elehwanê[*] pêşin bû. 9Eva li ber Xudan nêç'îrvanekî p'elehwan bû. Lema jî tê gotinê: «Filan kes mîna Nemrûd nêç'îrvanekî p'elehwan e li ber ç'e'vê Xudan». 10P'adşatîya Nemrûd welatê Şînarêda, ji Babîlonê, Êrêxê, Ak'adê û K'alnêhda destpêbû. 11Nemrûd ji wî welatî destê xwe avîte Aşûrya, Nînewa, R'eh'obot'-Îr û Kalah çêkirin+. 12R'esenê jî navbera Nînewayê û Kalahêda çêkir. Eva bajarekî mezin bû. 13Ji Misir pêşda hatin lûdî, e'namî, lihabî, naft'ûhî, 14patrûsî, k'aslûhî (ji van filistînî pêşda hatin) û k'apt'orî. 15Kenanr'a nixurîyê wî Sayda û H'ît bûn, 16usa jî yebûsî, emorî, gîrgaşî, 17h'îwî, erqî, sînî, 18arvadî, simarî û hamatî. Pey vanr'a jî berekêd kenanîya bela bûn. 19Sînorê kenanî ji Saydayêda destpêdikir, digihîşte Gêrarê h'eta Gazzayê, derbazî Sodomê, Gomorayê, Admayê, Siboyîmê h'eta Leşayê dibû. 20Ev in Kur'êd Ham li gora berek, ziman, welat û miletêd xweva.

21Birayê Yefetî mezin Samr'a jî, ku bavê t'emamîya zur'eta Eber bû, wîr'a jî zar' bûn+. 22Kur'êd Sam: Elam, Aşûr, Arpexşad, Lûd û Aram bûn. 23Kur'êd Aram: Ûs, H'ûl, Get'er û Maş bûn. 24Arpexşadr'a Şelah bû. Şelahr'a Eber bû. 25Eberr'a du kur' bûn. Navê yekî Pêlêg[*] bû (çimkî r'ojêd wîda r'ûyê e'rdê cihêbûn k'etê). Navê birayê wî jî Yoqtan bû. 26Yoqtanr'a Almodad, Şelef, H'esermawet', Yarah', 27Hadoram, Ûzal, Dîqla, 28Obal, Abîmaêl, Şiba, 29Ofîr, H'awîla û Yovav bûn. Ev h'emû kur'êd Yoqtan bûn+. 30Evana ji Mêşayêda girtî, h'eta Sifarê li ç'îyayêd r'ohilatêda cî-war bûn. 31Ev in kur'êd Sam li gora berek û zimanêd xwe, welatêd xwe û miletêd xweva.

32Ev in berekêd kur'êd Nuh, li gora r'ik'inyatêd xwe û miletêd xweva. Ji van pey tofanêr'a, li ser r'ûyê e'rdê, milet bela bûn.

11

Bilindcîya Babîlonê[61]

11^1Zimanê t'emamîya dinyayê yek bû û xeberdan jî yek bû. 2Gava ku k'oç' dikirin ji r'ohilatê diçûn, e'rdê Şînarêda deştek dîtin û li wir cî-war bûn+. 3Paşê hevdur'a gotin: «Werin, em k'elpîç'a çêkin û em wan agirda biqelînin». Û bona wan k'elpîç' dewsa kevira bûn û qîr jî dewsa h'er'îyê bû. 4Hingê gotin: «Werin em bona xwe bajarekî û bilindcîkê çêkin, ku serî bigihîje e'zmên û em xwer'a navekî qazinc kin, ku nebe em li ser t'emamîya t'opa dinê bela bin». 5Û Xudan peya bû, ku dîna xwe bide wî bajarî û bilindcîyê, k'îjan ku zar'êd merivayê çêdikirin. 6Hingê Xudan got: «Va ye, evana miletek in û zimanê h'emûya jî yek e. Evana destpêkirine çêdikin û bona van neçetin e çi ku şêwirîne bikin. 7Werin em peya bin û zimanê wan li wir t'evîhev kin, ku yek zimanê yekî fe'm neke». 8Û Xudan ew ji wir li ser t'emamîya t'opa dinê bela kirin. Wana dest ji bajêr çêkirinê k'işandin+. 9Lema jî wî cîyîr'a gotin «Babîlon[*]» çimkî li wir Xudan zimanê t'emamîya t'opa dinê t'evîhev kir. Û Xudan ew ji wir li ser t'emamîya t'opa dinê bela kirin.

R'ik'inyata Sam

10Ev e serecema r'ik'inyata Sam. Du sala pey tofanêr'a, Sam sedsalî bû, ku Arpexşad jêr'a bû. 11Sam pey bûyîna Arpexşadr'a, pênsid salî jî e'mir kir û gelek kur' û qîz jêr'a bûn.

12Arpexşad bû sî pênc salî Şelah jêr'a bû. 13Arpexşad pey bûyîna Şelahr'a, çarsid sê salî jî e'mir kir û gelek kur' û qîz jêr'a bûn.

14Şelah bû sî salî, Eber jêr'a bû. 15Şelah pey bûyîna Eberr'a, çarsid sê salî jî e'mir kir û gelek kur' û qîz jêr'a bûn.

16Eber bû sî û çar salî, Pêlêg jêr'a bû. 17Eber Pey bûyîna Pêlêgr'a, çarsid sî salî jî e'mir kir û gelek kur' û qîz jêr'a bûn.

18Pêlêg bû sî salî, R'êwo jêr'a bû. 19Pêlêg pey bûyîna R'êwor'a, dusid nehe salî jî e'mir kir û gelek kur' û qîz jêr'a bûn.

20R'êwo bû sî û du salî, Serûx jêr'a bû. 21R'êwo pey bûyîna Serûxr'a, dusid h'eftê salî jî e'mir kir û gelek kur' û qîz jêr'a bûn.

22Serûx bû sî salî, Nehor jêr'a bû. 23Serûx pey bûyîna Nehorr'a, dusid salî jî e'mir kir û gelek kur' û qîz jêr'a bûn.

24Nehor bû bîst nehe salî, Têrah jêr'a bû. 25Nehor pey bûyîna Têrahr'a, sed nozdeh salî jî e'mir kir û gelek kur' û qîz jêr'a bûn.

26Têrah bû h'eftê salî, Abram, Nehor û Haran jêr'a bûn.

R'ik'inyata Têrah

27Ev e serecema r'ik'inyata Têrah. Têrahr'a Abram, Nehor û Haran bûn. Haranr'a jî Lût bû. 28Haran li welatê ku ji dîya xwe bibû, bajarê Ûra k'ildanîyada, berî bavê xwe Têrah mir. 29Abram û Nehor zewicîn jin standin. Navê jina Abram Sarayî bû û navê jina Nehor Mîlk'a bû. Mîlka û Îsk'a qîzêd Haran bûn. 30Sarayî bêber bû û zar' nedanîn.

31Têrah kur'ê xwe Abram, nevîyê xwe Lûtê kur'ê Haran û bûka xwe Sarayîya jina kur'ê xwe Abram hildan, r'abûn ji bajarê Ûra k'ildanîya çûne berbi welatê kenanîya, ew gihîştine H'aranê û li wir cî-war bûn.

32Têrah dusid pênc salî e'mir kir û Têrah H'aranêda mir.

12

Abram diçe Kenanê

12^1Xudan Abramr'a got: «Ji welatê xwe, ji pismamêd xwe û ji mala bavê xwe biqete r'abe her'e wî e'rdê ku ezê nîşanî te kim+. 2Ezê te bikime miletekî mezin, dua li te bikim, navê te mezin kim û tê bimbarekkirî bî. 3Yêd ku dua li te bikin, ezê dua li wan bikim û yekî ku te bêhurmet ke, ezê nifir'a li wî bikim. Bi te duayê li h'emû berekêd dinyayê bibe»+.

4Çawa ku Xudan gote Abram ew r'abû r'êk'et, Lût jî t'evî wî r'abû çû. Gava Abram ji H'aranê derk'et, ew h'eftê pênc salî bû. 5Abram r'abû jina xwe Sarayî, birazîyê xwe Lût, h'emû hebûka xweye qazinckirî û h'emû nefsêd[*] xweye H'aranêda hildan ku her'e welatê Kenanê. Û ew çûne welatê Kenanê. 6Abram wî welatîr'a derbaz bû, çû h'eta Şixemê, h'eta dara me'zêye[*] Moreh. Hingê kenanî li wî welatîda diman. 7Lê hingê Xudan Abramva xuya bû û gotê: «Ezê vî welatî bidime zur'eta te». Hingê Abram, li wî cîyê ku Xudan wîva xuya bû, gorîgehek çêkir. 8Abram ji wir çû ç'îyayê alîyê r'ohilata Bêt'-Êlê, konê xwe usa lêxist, ku Bêt'-Êl k'ete r'oavayê, lê E'y k'etibû r'ohilatê. Û li wir Xudanr'a gorîgehek çêkir û gazî navê Xudan kir. 9Abram bere-bere xwe li Necefê digirt diçû.

Abram diçe Misirê

10Û li wî welatîda bû xelayî, Abram berjêrî Misirê bû, ku li wir firarî bimîne, çimkî li wî welatîda xelayîke zor bû+. 11Gava ew nêzîkî Misirê bû, jina xwe Sarayîr'a got: «Va ye, ez zanim ku tu jineke berbiç'e've bedew î, 12gava misirî te bibînin, wê bêjin: ‹Eva jina wî ye›, wê min bikujin û te sax bihêlin. 13Were vê qencîyê bike, bêje ku tu xûşka min î, wekî bona xatirê te minr'a qencî jê bê û pê te ez sax bimînim»+. 14Gava Abram k'ete Misirê, misirîya dîtin ku ew k'ulfeta çiqasî bedew bû. 15Wezîr-wek'îlêd Firewin jî ew dîtin û pesinê wê ber Firewin dan û Sarayî birine mala Firewin. 16Ewî bona xatirê Serayîyê qencî li Abram kir û Abram bû xweyê pêz, dêwêr, k'er, xulam, carî, k'erêd mê û deva. 17Lê bona jina Abram Sarayê, Xudan qezîêd giran anîne serê Firewin û mala wî. 18Hingê Firewin gazî Abram kir û gotê: «Ev te çi anî li serê min? Te çima minr'a negot, ku eva k'ulfeta te ye? 19Te bona çi got: ‹Eva xûşka min e?› Min îdî ew xwer'a çawa jin distand. Lê niha r'abe jina xwe hilde û her'e!» 20Hingê Firewin t'emîya wî da merivêd xwe, wana Abram û jina wî, hebûka wanva ver'êkirin.

13

Abram û Lût ji hev diqetin

13^1Abram, t'evî jina xwe û t'emamîya hebûka xweva, Lût jî pêr'a, ji Misirê hevraz çû berbi Necefê. 2Abram h'eywên, zêr' û zîvava gelekî dewletî bû. 3Û ew bi firarîyê ji Necefê çû h'eta Bêt'-Êlê, wî cîyê ku berê wî konê xwe li navbera Bêt'-Êlê û E'yêda lê danî bû. 4K'îderê ku pêşda gorîgeh çêkiribû, Abram li wir gazî navê Xudan kir. 5Lûtê ku t'evî Abram çûbû, pez, dewar û konêd wî jî hebûn. 6Lê wî e'rdî t'êra wan nedikir, ku t'evî hev bimana, çimkî hebûka wan usa gelek bû, ku nikaribûn t'evî hev bimana. 7We hingê şivanêd h'eywanêd Abram û şivanêd h'eywanêd Lût qir'ka hev girtin (wê hingê kenanî û pirîzzî wî welatîda diman).

8Abram gote Lût: «T'ewaqa min li te heye, bira li nava min û teda û li nava şivanêd min û şivanêd teda dilmayîn nek'evê, çimkî em bira ne+. 9Va ye, t'emamîya welat li ber te ye. Ez hîvî dikim ji min biqete. Heger tu her'î alîyê ç'epê, ezê her'ime alîyê r'astê, heger tu her'î alîyê r'astê, ezê her'ime alîyê ç'epê». 10Lût serê xwe bilind kir û dîna xwe dayê t'emamîya deşta Ûrdunê ku dihate avdanê, wê hingê hê Xudan Sodom û Gomora wêran ne kiribû, h'eta Soharê ew mîna baxçê Xudan bû û mîna welatê Misirê+. 11Lût t'emamîya deşta Ûrdunê xwer'a bijart û k'oç' kir çû alîyê r'ohilatê. Ew aha ji hevdu qetîyan. 12Abram welatê Kenanêda ma, lê Lût li bajarêd deştêda cî-war bû û konêd xwe h'eta Sodomê lêxistin. 13Lê binelîyêd Sodomê gelekî xirab û gunek'ar bûn li ber Xudan+.

Çûyîna Abrame Hêbronê

14Gava Lût ji Abram qetîya, Xudan Abramr'a got: «Niha serê xwe bilind ke û ji vî cîyê ku tu lê sekinîyî, li bakur, başûrê û li r'ohilat, r'oavayê binihêr'e, 15çimkî wî welatê ku tu dibînî, ezê h'eta-h'etayê bidime te û zur'eta te+. 16Ezê zur'eta te bikime weke t'oza e'rdê. Heger yek bikaribe ku t'oza e'rdê bijmire, wê zur'eta te jî bikaribe bijmire+. 17R'abe li ser û binê wî welatî li hev de. Çimkî ezê wî bidime te». 18Hingê Abram konê xwe hilda çû Hêbronê, nava me'zêd[*] Mamrêda cî-war bû û li wir Xudanr'a gorîgehek çêkir.

14

Abram Lût ji dîltîyê aza dike

14^1Hêna Amrafel p'adşê Şînarê, Aryok' p'adşê Elasarê, K'idorlahomer p'adşê Elamê û T'îde'l p'adşê Goîmê, 2çûne li ber pênc p'adşa, Bera p'adşê Sodomê, Bîrşa p'adşê Gomorayê, Şînav p'adşê Admayê, Şemêver p'adşê Siboyîmê û p'adşê Belayê, awa gotî Soharêr'a kirine şer'. 3Ev her pênc p'adşa li deşta Sîddîmêda civîyan, wî cîyê niha Be'ra Mirî[*] lê ye+. 4Evana donzdeh sala bindestê K'idorlahomerda bûn, lê sala sêzdehada serî hildan.

5Sala çardehada K'idorlahomer û h'emû p'adşayêd ku t'evî wî hatin E'şterot'-Qarnayîmêda li r'ifayîya, Xamêda li zûzîya, Şavê-Qîryatayîmêda li êmîya xistin,+
6û li serê ç'îyayê wan Sêhîrê li h'orîya xistin, h'eta Êl-Parana devê ber'îyê xistin. 7Paşê evana veger'îyan hatine E'yn-Mîşpatê, awa gotî Qadêşê, li t'emamîya qeza amalêkîya xistin, usa jî li emorîyêd H'asson-T'amarêda diman xistin+.

8Hingê p'adşê Sodomê, p'adşê Gomorayê, p'adşê Admayê, p'adşê Siboyîmê û p'adşê Belayê, awa gotî Soharê li deşta Sîddîmêda ji van her çar p'adşar'a derk'etine şêr',+
9awa gotî K'idorlahomerê p'adşê Elamêr'a, T'îde'l p'adşê Goîmêr'a, Amrafelê p'adşê Şînarêr'a û Aryok'ê p'adşê Elasarêr'a, çar p'adşatî miqabilî pênca. 10Deşta Sîddîmê bi ç'e'lêd qîrêva t'ijî bûn. Hingê gava r'ev k'ete p'adşêd Sodomê û Gomorayê ew k'etine wan ç'e'la, lê yêd mayîn r'evîne ç'îya. 11Van her çar p'adşa h'emû hebûk û xurekê Sodom û Gomorayê t'alan kirin birin. 12Usa jî Lûtê birazîyê Birahîm, ku Sodomêda dima, hebûkêva hildan birin.

13Hingê yekî r'evîyî xilazbûyî hat û ev caw da Birahîmê îbranî. Birahîm nava me'zêd Mamrêyê emorîda dima (Mamrêyê birayê Eşk'ol û E'nêr). Heleqetîya van û Birahîm hevr'a hebû. 14Gava Birahîm bihîst ku birazîyê wî dîl hatiye birinê, r'abû sêsid h'îjdeh xulamêd xweye hînkirî, ku mala wîda li hev zêde bibûn, ç'ek kirin û h'eta Danê p'ê-p'ê pey wan k'etin,+
15ew û xulamêd xweva k'om-k'om bela bûn, şev h'icûmî li ser wan kirin, li wan xistin û h'eta H'obayê li bak'ûra Şamê ew r'aqetandin 16û h'emû t'alanê birî, birazîyê xwe Lût, hebûka wîva t'evî jin û cime'tê, paşda anîn.

Melk'î-Sadiq dua li Abram dike

17Gava Abram li K'idorlahomer û p'adşêd pêr'a xistin û veger'îya, p'adşê Sodomê li deşta Şavê, awa gotî Deşta P'adşêda, pêşîya wîda çû+. 18Hingê p'adşê Şelîmê Melk'î-Sadiq, nan û şerab dirêj kirê, ew k'ahînê Xwedêyê Jorin bû+. 19Ewî dua li Abram kir û got:

«Bira bimbarek be Abram
ji alîyê Xwedêyê Jorin,
xweyê e'rd û e'zmênda,
20û şikir ji Xwedêyê Jorinr'a,
ku dijminêd te dane destê te».

Û Abram ji her tiştî dehek da Melk'î-Sadiq+. 21P'adşê Sodomê gote Abram: «Meriva bide min, lê t'alanê paşda anî ji xwer'a bibe». 22Abram gote p'adşê Sodomê: «Ez destê xwe ber bi Xudan Xwedêyê Jorin, xweyê e'rd û e'zmên bilind dikim, 23ku ez ji malê te, ji t'êl h'eta benê çarixekê jî dest navêjimê hilnadim, ku paşê tu nebêjî: ‹Min Abram dewlemend kir› 24pêştirî ji xwarina cahila û p'ara wan merivêd ku t'evî min hatibûn, awa gotî p'ara E'nêr, Eşk'ol û Mamrê, bira ew p'ara xwe jê hildin».

15

Peymana Xwedêye t'evî Abram

15^1Pey van yekar'a, xebera Xudan dîtinokêda Abramr'a hat û got: «Netirse, Abram, ez ji ter'a mert'al im, xelata teyê gelekî mezin be»+. 2Hingê Abram got: «Ya Xwey Xudan! Tê çi bidî min? Ezî va bê zur'et mame, serwêrê mala min Êlîyazêrê Şamê ye». 3Abram dîsa got: «Te ku zur'et neda min, va ye xulamê mala minda bûyî wê dewsa warê min bigire». 4Û awa xebera Xudan hate wî û got: «Ew dewsa warê te nagire, lê yê ku wê ji bedena te bibe, ewê bibe warê te». 5Hingê Xudan ew derxiste derva û gotê: «Niha dîna xwe bide e'zmên û steyrka bijmire, heger dikarî bijmirî. Û gotê: ‹Zur'eta teyê jî wê haqasa be›»+. 6Abram bawerîya xwe Xudan anî û wî ew yek jêr'a r'astî h'esab kir+.

7Xudan dîsa gotê: «Ez im ew Xudanê ku tu ji Ûra k'ildanîya derxistî, ku vî welatî çawa cî-war bidime te». 8Abram got: «Ya Xwey Xudan! Ezê çawa zanibim, ku ezê vî welatî çawa cî-war bistînim?»+
9Xudan gotê: «Bona min nogineke sê salî, bizineke sê salî, beranekî sê salî, fatimokekê û kevotkeke fir'ak'etî bîne». 10Abram ev h'emû jêr'a anîn û ew nîvîda kirine du qetî û her kerîkî wan dane li ber kerîyê wan, lê teyrede qet nekirin+. 11P'er'anîya teyreda xwe dida li ser wan cendeka, lê Abram berî wan dida.

12Gava r'o çû ava, xeweke k'ûr k'ete ç'e'vê Abram û awa saweke şever'eşaye te'rî k'ete ser wî+. 13Hingê Xudan gote Abram: «Tu r'ind zanibe, ku zur'eta teyê welatekîda bik'eve xerîbîyê û wê xulamtîyê wanr'a bikin, çarsid salî ewê wan bidine cefê,+
14lê dîwana wî miletê ku wê wan bikine xulam ezê bikim û pey wê yekêr'a ewê bi xêr-xiznê ji wir derên,+
15tê jî bi xêr-xweşî her'î cem kal-bavêd xwe û kalekî r'û-r'eman bêyî defin kirinê. 16Lê zur'eta teye qur'na çarada wê veger'e vir, çimkî k'asa guneyêd emorîya hê t'ijî nebûye»+.

17Û gava r'o çû ava û te'rî k'ete e'rdê, awa dûkî fir'nê û alaveke êgir nava qetêd cendekar'a derbaz bû. 18Wê r'ojê Xudan Abramr'a peyman girêda û got: «Va ez e'rdê ji ç'emê Misirê h'eta ç'emê mezin, awa gotî Firatê, didime zur'eta te:+
19Welatê qênîya, qinîzîya, qadmonîya, 20h'îtîya, pirîzzîya, r'ifayîya, 21emorîya, kenanîya, gîrgaşîya û yebûsîya».

16

Hacer û Îsmayîl

16^1Lê k'ulfeta Abram, Sarayê, wîr'a zar' ne danîn. Û carîyeke Sarayê misirî hebû, navê wê Hacer bû. 2Sarayê gote Abram: «Va ye Xudan zar'anîn p'ara min nedaye, awa r'abe her'e cem carîya min, belkî ji wê zar'ê p'ara min bik'evin». Abram gur'a Serayîyê kir. 3K'ulfeta Abram Sarayê, pey dehe salar'a ku Abram e'mirê xwe li welatê Kenanêda derbaz kir, carîya xweye misirî, Hacer anî kire jina mêrê xwe Abram. 4Abram serê xwe Hacerêr'a danî û ew pê ma. Ewê ku dît ew pê maye, xanima wê li ber ç'e'va r'eş bû. 5Hingê Sarayê gote Abram: «Ev qara min gunek'arîya te ye, min carîya xwe kire p'aşila te, lê ewê dît ku ew pê maye, ez li ber ç'e'vê wê r'eş bûm, bira Xudan li ser min û teda binihêr'e»+. 6Hingê Abram gote Sarayê: «Va ye carîya te destê teda ye, dilê te çawa dixwaze usa jî bike». Hingê Sarayê îdî r'û neda wê û ew ji Sarayê r'evî çû.

7Milyak'etê Xudan ew çolê li ser kanîkê dît. Kanîya li ser r'îya Şûrê+. 8Û gotê: «Hacer! Carîya Sarayê, tu ji k'u têyî! Tê k'uda her'î?» Ewê got: «Ji xanima xwe Sarayê ez dir'evim». 9Hingê Milyak'etê Xudan gote wê: «Veger'e cem xanima xwe û xwe li ber wê bişkêne». 10Û Milyak'etê Xudan dîsa gotê: «Ezê zur'eta te usa gelekî zêde kim, ku ji dest gelekbûnê wê neyê jimarê».

11Milyak'etê Xudan gotê:

«Va ye tu duh'ala yî, tê kur'ekî bînî,
tê navê wî Îsmayîl[*] daynî,
çimkî Xudan zelûlîya te bihîst.

12Ewê bibe merivekî avî.

Destê wîyê li ber h'emûya r'abe
û destê h'emûya jî li ber wî r'abe.

Û ewê li ber ç'e'vê h'emû birayêd xwe bijî wan aciz ke».

13Hingê Hacerê navê wî Xudanî, k'îjanî ku t'evî wê xeber dabû danî: «Tu yî Xwedêyê ku min dibînî», çimkî ewê got: «Min r'ast ew li vir dît û ez dîsa sax mame?» 14Lema jî wê bîrêr'a Bîr-Lahay-Roî[*] tê gotinê. Ew bîr navbera Qadêşê û Beredda ye.

15Pey vê yekêr'a Hacerê Abramr'a kur'ek anî û Abram navê wî kur'ê ku ji Hacerê wîr'a bibû danî Îsmayîl. 16Wî çaxî ku Hacerê Abramr'a Îsmayîl anî, Abram h'eyştê şeş salî bû.

17

Sinetî çawa nîşana peymanê

17^1Çaxê Abram nod nehe salî bû, Xudan Abramva xuya bû û gotê: «Ez Xwedêyê Herî Zor[*]im, r'îya minda her'e û bêlek'e be. 2Ezê peymana xwe nava xwe û teda daynim û gelekî bêh'esab te li hev zêde kim». 3Abram dever'ûya çû. Xwedê xeberda û got: 4«Va ye peymana min t'evî te ye: Tê bibî bavê gelek mileta. 5Îro şûnda navê te ne Abram[*] be, lê Birahîm[*], çimkî ez te dikime bavê gelek mileta+. 6Ezê te gelekî li hev zêde kim û ji te mileta pêşda bînim, ji nava teda jî p'adşayê derên. 7Û Ezê peymana xwe nava xwe û teda û pey ter'a jî nava zur'eta te û qur'nêd wanda daynim, çawa peymana h'eta-h'etayê, ezê Xwedêyê te bim û pey ter'a jî Xwedêyê zur'eta te bim. 8ezê vî welatê ku tu têda xerîbîyêda yî bidime te û pey ter'a jî bidime zur'eta te, t'emamîya welatê Kenanê çawa milk'ê h'eta-h'etayê û bibime Xwedêyê wan».

9Û Xwedê gote Birahîm: «Lê tu peymana min xwey ke, tu û zur'eta teye li pey ter'a jî qur'nêd xweda peymana min xwey kin. 10Ev e ew peymana Min, k'îjanê ku hûn gerekê nava min û xweda û pey ter'a jî nava zur'eta teda bê xweykirinê: Her zar'ê weyî nêrîn bê sinetkirinê. 11Hûn ji qalibê xweyî bêsinet werine sinetkirinê, evê bibe nîşana peymana nava min û weda. 12Bira her zar'ê nêrînî nava weda qur'nêd xweda, h'eyştr'ojîyêda bê sinetkirinê, heger ew ji xulamê mala te bûyî be, yan ji h'emû miletêd xerîbe ne ji zur'eta te bi p'era k'ir'î be+. 13Ewê ji xulamê mala te bûyî û yê ku te bi p'erê xwe k'ir'î, e'se gerekê bêne sinetkirinê û li ser qalibê we ev peymana min bibe peymana h'eta-h'etayê. 14Her zar'ê nêrînî bêsinet, k'îjan ku neyê sinetkirinê, gerekê ew ji nava cime'ta xwe bê hilatinê, çimkî ewî peymana min t'er'iband».

Sozdayîna bona bûyîna Îshaq

15Pey vê gotinêr'a Xwedê gote Birahîm: «K'ulfeta xwe Sarayêr'a nebêjî Saray, lê navê wê Serayî[*] be. 16Ezê dua li wê bikim û ji wê jî kur'ekî bidime te, duayê minê li wê be û miletê ji wê pêşda bên û p'adşêd mileta jî wê jê derên». 17Birahîm dever'ûya çû e'rdê, k'enîya û dilê xweda got: «Gelo zar'ê pey mêrê sed salî k'eve? Û Serayê nod salîyêda zar'a bîne?» 18Hingê Birahîm gote Xwedê: «Ax xwezî hema Îsmayîl li ber ç'e'vê te e'mir kira!» 19Û Xwedê gotê: «Belê! Hema xût jina te Serayê kur'ekî ter'a bîne û tê navê wî Îshaq[*] daynî, ezê t'evî wî û pey wîr'a jî t'evî zur'eta wî peymanê girêdim, peymana h'eta-h'etayê. 20Bona Îsmayîl jî min dengê te bihîst. Va ez dua wî jî dikim û ezê wî şîn kim û gelekî li hev zêde kim. Wê donzdeh mîrê ji wî derên û ezê wî bikime miletekî mezin. 21Lê peymana xwe ezê t'evî Îshaqê ku Serayê ter'a bîne girêdim saleke din vî çaxî». 22Xwedê ku xeberdana xweye t'evî Birahîm xilaz kir, ji cem wî hilate jor.

23Birahîm hilda kur'ê xwe Îsmayîl û h'emûyêd ku mala wîda dinê k'etibûn û yêd ku p'eretî hatibûne k'ir'înê, hema wê r'ojê, çawa ku Xwedê gotibûyê, h'emû qisimê nêrînî mala xweda ye bêsinet, sinet kirin. 24Gava Birahîm ji nesinetîya xwe hate sinetkirinê, ew hingê nod nehe salî bû. 25Îsmayîlê kur'ê wî sêzdeh salî bû, gava ew ji nesinetîya xwe hate sinetkirinê. 26Birahîm û kur'ê xwe Îsmayîlva hema wê r'ojê hatine sinetkirinê. 27H'emû qisimêd nêrînî mala wîda, yêd ku mala wîda dinê k'etibûn û yêd ku p'eretî ji xerîba hatibûne k'ir'înê, t'evî wî hatine sinetkirinê.

18

Sê mêvanê Birahîm

18^1Xudan nava darêd Mamrêye me'zêda wîva xuya bû, gava ew germaya r'ojêda li ber derê kon r'ûniştibû. 2Ewî serê xwe bilind kir, dîna xwe dayê, va ye sê mêr pêşberî wî sekinîne. Gava ew dîtin, ji ber derê kon bi r'ev çû pêşîya wan û h'eta e'rdê li ber wan dever'ûya çû, 3û got: «Xweyê min! Heger min li ber ç'e'vêd te k'erem dît, hîvî dikim li ser mala xulamê xwer'a derbaz nebe, 4bira hinek av bînin, nigêd xwe bişon û bin darêda r'ih'et bin, 5ez pe'rî nan bînim hûn qinyatekê bikin, paşê r'îya xweda her'in, çimkî hûn ku hatine cem xulamê xwe». Hingê wan got: «Te çawa got, usa jî bike»+. 6Birahîm lezande berbi kon, xwe Serayêr'a gîhand û gotê: «Zû bike sê warbêj arê xas bistirê, nan lêxe». 7Birahîm xwexa jî lez berbi h'eywên çû, golikeke h'ilîye r'ind girt da xulamekî, ewî jî ew zû hazir kir. 8Û Birahîm r'ûnê nivîşkî, şîr û goştê golika h'ilîye hazirkirî da ber wan û wan xwar, ew xwexa jî bin darêda cem wan ma.

9Hingê gotine Birahîm: «K'anêye Seraya jina te?» Ewî got: «Ew va ye konda ye». 10Û yekî ji wan got: «Saleke din vî çaxî ezê dîsa li ser teda bêm û kur'ekî Seraya jina te wê hebe». Lê Serayê li ber derê kon, pişt wîva dibihîst+. 11Birahîm û Serayî kal pîr bibûn û r'ojêd xwe derbaz kiribûn, Serayî jî îdî ji kirasa hatibû bir'înê. 12Hingê Serayî li ber xweda k'enîya û got: «Vê mezinaya xweda ezê çî xwe şa bim, ku xweyê min jî îdî yekî kal e?»+
13Xudan gote Birahîm: «Çima Serayî k'enîya û got: ‹Gelo r'astî ezê vê mezinaya xweda zar'a bînim, ku ez îdî pîr bûme?› 14Gelo tiştekî çetin bona Xudan heye? Vî we'deyê k'ifşkirîda, saleke din vî çaxî ezê li ser teda bêm û kur'ekî Serayê wê hebe»+. 15Hingê Serayê ji tirsa înk'ar kir û got: «Na, ez ne k'enîyame». Lê Xudan gotê: «Na, tu k'enîyayî».

Birahîm bona Sodomê dik'eve bin e'nena û lava dike

16Ew merî ji wir r'abûn, wana berê xwe da Sodomê, Birahîm jî t'evî wan r'êk'et, ku wan ver'êke. 17Hingê Xudan got: «Gelo ezê wî tiştê ku ezê bikim ji Birahîm veşêrim+? 18Ne belê Birahîmê e'se bibe miletekî mezin û zor. Û bi wî dua wê t'emamîya miletê li ser dinyayê bibe+. 19Çimkî min ew bona wê yekê bijart, wekî ew t'emîyê bide kur'êd xwe û pey xwer'a jî mala xwe, ku ew r'îya Xudanda her'in, r'astîyê û heqîyê bikin, wekî Xudan çi ku Birahîmr'a soz daye bîne sêrî». 20Xudan got: «Çimkî qar'e-qar'a Sodom û Gomorayê zêde bûne û gunêd wan gelekî giran bûne,+
21ezê niha peya bim dîna xwe bidimê, k'a ew r'ast weke wê qar'e-qar'a xirabîyêd wane ku gihîştine min dikin, heger na, ku ez zanibim».

22Ew merivana ji wir veger'îyan, çûne berbi Sodomê. Lê Birahîm hê li ber Xudan sekinî mabû. 23Paşê Birahîm nêzîk bû û got: «Gelo t'evî neqenca tê r'asta jî unda kî? 24Belkî wî bajarîda pêncî kesêd r'ast hebin? Gelo tê wî cîyî unda kî û nedî xatirê wan pêncî kesêd r'aste ku wê derê ne? 25Haşa ji te ku tu vê yekê bikî, wekî tu r'asta t'evî neqenca unda kî, yan jî usa bînî serê r'asta, çawa serê neqenca, haşa ji te! Ev yek nabe ku h'akimê t'emamîya dinyayê dîwana r'ast neke?»+
26Xudan gotê: «Heger ez Sodomêda pêncî kesêd r'ast bibînim, ezê t'emamîya wî cîyî bidime xatirê wan»+. 27Birahîm lê veger'and û got: «Ez ku t'oz û k'ozî me, min turuş kir Xweyîr'a xeberda: 28Belkî ji pêncî kesêd r'ast pênc kêm bin, hingê tê t'emamîya bajêr wêran kî, bona pênca?» Xudan got: «Heger li wê derê çil pênc kes hebin, ez wêran nekim». 29Birahîm careke din pirsî û got: «Belkî li wê derê çil kes hebin?» Xudan got: «Bona çilî jî ez wê yekê nekim». 30Birahîm got: «Lê belê bira Xweyê min li ser xeberdana min hêrs nek'eve: Belkî li wê derê sî kes hebin?» Xudan gotê: «Heger li wê derê sî kes hebin, ez wê yekê nekim». 31Birahîm got: «Va ye min turuş kir Xweyîr'a xeberda: Belkî li wê derê bîst kes hebin?» Xudan gotê: «Bona xatirê bîst kesî jî ez wêran nekim». 32Hingê Birahîm dîsa got: «Lê belê bira Xweyê min hêrs nek'eve ezê vê carê jî bipirsim: Belkî li wê derê dehe kes hebin?» Xudan gotê: «Bona xatirê dehe kesî jî ezê wêran nekim». 33Û Xudan li pey xeberdana t'evî Birahîmr'a çû, Birahîm jî veger'îya cîyê xwe.

19

Bela Sodomê

19^1Ew her du milyak'et berê êvarê çûne Sodomê. Lût li ber dergehê Sodomê r'ûniştibû. Lût ku ç'e'v wan k'et, r'abû çû pêşîya wan û h'eta e'rdê dever'ûya çû 2got: «Belê xweyêd min! K'erem kine li mala xulamê xwe, şeva xwe derbaz kin, nigêd xwe bişon û sibehê zû r'abin r'îya xweda her'in». Lê wan got: «Na, emê şeva xwe li derva derbaz kin»+. 3Lût bi lava-dîleka zor li wan kir, ew li ser wîda veger'îyan çûne mala wî. Ewî sifire wanr'a danî, nanê şkeva lêxist û xwarin. 4Lê hê nek'etibûne nava cî-nivîna, mêrêd bajêr, awa gotî mêrêd sodomîya ji ç'ûka h'eta mezina, t'emamîya cime'tê her alîyava dora malê girtin. 5Gazî Lût kirin û gotinê: «K'anêne ew mêrêd ku vê êvarê hatine mala te? Wan derxe bide me, ku em dest bavêjine doxîna wan»+. 6Lût dêrîva derk'et û derî li pey xwe girt, 7wanr'a got: «Gelî bira, hîvî dikim, neheqîyê nekin. 8Vane du qîzêd mine bik'ir hene, ez wan derxim bidime we, dilê we çawa dixwaze usa t'evî wan derbaz kin, lê t'enê dest nedine van meriva, çimkî van xwe dane li bin sîya banê min». 9Lê wana got: «Bice'me!» Û gotin: «Hela vî xerîbî ku dixwaze dîwanê jî bike? Emê niha ji serê van xirabtir li serê te bikin». Û hevr'a-hevr'a hatine vî merivî, awa gotî Lût. Û kirin ku dêrî bişkênin. 10Lê wan merivêd mêvan dest avîtine Lût k'aşî malê li cem xwe kirin û derî girtin. 11Wana lêxist ew merivêd li ber dêrî sekinî, ji ç'ûka h'eta mezina kor kirin, usa ku ewana haqasî derî ger'îyan westîyan+.

12Hingê wan meriva gotine Lût: «Îdî k'î te li vir heye? Ze'vêd te bin, kur'êd te bin, qîzêd te bin û bajêrda k'î te hebe, h'emûya jî ji vî cîyî derxe. 13Emê vî cîyî wêran kin, çimkî qar'e-qar'a xirabîyêd wan li ser Xudan giran bûne û Xudan em şandine ku em vê wêran kin». 14Lût derk'et çû ze'vêd xwer'a, awa gotî dergîstîyêd qîzêd xwer'a got: «R'abin ji vî cîyî derên, çimkî Xudanê vî bajarî wêran ke». Lê ze'vêd wî t'irê ew h'eneka dike.

15Gava sibeh zelal bû, milyak'eta Lût lez xistin û gotinê: «R'abe bilezîne, jina xwe û her du qîzêd li cem xwe hilde, wekî t'evî neheqîya bajêr unda nebî». 16Lût ku nigêd xwe paşda davît, wan meriva destê Lût, jinê, qîzava girtin, bi r'e'ma Xudane ku li wan kir, ew ji bajêr derxistine der û hiştin. 17Û gava ew derxistine der, yekî ji wan got: «Bir'eve xwe xilaz ke, li pey xwe nenihêr'î û vê deştêda jî t'u cîyî nesekinî. Bir'eve serê ç'îya, nebe ku unda bî!» 18Hingê Lût gote wan: «Na, xweyê min! K'ereme bike! 19Awa ku xulamê te li ber ç'e'vêd te k'erem dîtîye û te ew qencîya xweye mezin hindava minda da k'ifşê, e'mirê min xilaz kir. Lê ez nikarim bir'evime ç'îya, ku ew bela negihîje min û nemirim. 20Va ye ev gundê han nêzîk û biç'ûk e. Bi îzina te ez bir'evime wir ku e'mirê min xilaz be, çimkî ew gundekî biç'ûk e». 21Û Ewî gote wî: «Awa ezê vê xwestina te jî bikim, ew gundê bona k'îjanî te got, serobinîhev nakim. 22De bilezîne bir'eve wir, çimkî h'eta ku tu negihîjî wir, ez nikarim tiştekî bikim». Lema jî navê wî gundî Sohar[*] hate danînê.

23Te'vê li ser e'rdê p'enc dida, Lût xwe Soharêr'a gîhand. 24Hingê Xudan li ser Sodom û Gomorayêda k'irk'ût û agir jorda ji Xudanda barand,+
25û ew bajar û t'emamîya dor-berêd wan, h'emû binelîyêd wan bajara û tiştêd li ser e'rdê şînbûyî qir' kir û serobinîhev kir. 26Lê jina Lût piştêva li pey xwe nihêr'î û bû h'eykelekî xwê.

27Birahîm sibehê zû r'abû çû wî cîyê ku li ber Xudan sekinîbû. 28Ewî dîna xwe da li alîyê Sodom û Gomorayê û li t'emamîya dor-berêd wan nihêr'î, dît ku wê ji wî e'rdî dûkî mîna dûyê k'ûra êgir derdik'et. 29Û çaxê ku Xwedê bajarêd wê deştê wê wêran kirana, Birahîm hate bîra Xwedê. Gava wê ew bajarêd ku Lût têda dima wêran kira, Lût ji wê xezebê xilaz kir.

Lût û qîzêd wî

30Lût tirsîya ku Zoarê bimîne, ew t'evî her du qîzêd xwe ji Soharê derk'etin, r'abûne ç'îyê û li şkeftekêda hêwirîn. 31R'ojekê qîza mezin gote ya biç'ûk: «Bavê me kal bûye û li vî e'rdî jî mêr t'unene ku mîna e'detê dinê nêzîkî me bin. 32Were em bavê xwe şerabê bidine vexwarinê û serê xwe wîr'a daynin, ji bavê xwe bedena xwe şîn kin». 33Wê şevê bavê xwe şerab dane vexwarinê, ya mezin çû serê xwe bavê xwer'a danî, lê bav p'aldan-r'abûna wê pê neh'esîya. 34R'oja din qîza mezin gote ya biç'ûk: «Va ye min duhu serê xwe bavê xwer'a danîye, were vê şevê jî em şeravê wî bidine vexwarinê, tu her'e serê xwe wîr'a dayne û em ji bavê xwe bedena xwe şîn kin». 35Wê şevê jî bavê xwe şerab dane vexwarinê û qîza biç'ûk r'abû serê xwe wîr'a danî, lê bav p'aldan-r'abûna wê pê neh'esîya. 36Bi vî awayî her du qîzêd Lût ji bavê xwe pê man. 37Qîza mezin kur'ek anî û navê wî Mowab[*] danî. Eva h'eta îro jî bavê mowabîya ye. 38Qîza biç'ûk jî kur'ek anî û navê wî Ben-E'mmî[*] danî. Eva h'eta îro jî bavê amonîya ye.

20

Birahîm û Abîmelex

20^1Birahîm ji wê derê k'oç' kir çû ber bi Necefê, li navbera Qadêşê û Şûrêda ma û Gêrarêda firarî derbaz kir 2Li wê derê Birahîm bona jina xwe Serayê got: «Eva xûşka min e». P'adşê Gêrarê Abîmelex şand Serayî ji xwer'a anî+. 3Lê Xwedê şev hate xewna Abîmelex û gotê: «Va tê bona wê k'ulfeta ku te anî, tê bimirî, çimkî mêrê wê heye». 4Abîmelex hê dest nedabûyê û got: «Ya Xweyê min, gelo tê k'oka miletê bêsûc bînî? 5Evî ne got: ‹Eva xûşka min e?› Û evê jî got: ‹Eva birayê min e›. Ev yek min bi dilê sax û destê paqij kir». 6Û Xwedê xewnêda wîr'a got: «Minva e'yan e, ku te ev yek bi dilê xweyî sax kir, lema jî min tu ji wî guneyê ku teyê li ber ç'e'vê min bikira xweyî kirî û nehişt ku tu dest bidî wê. 7Niha jinê veger'îne bide mêrê wê, çimkî ew p'êxember e û ewê bona te dua bike, tê bijîyî. Lê heger tu wê veneger'înî, zanibe ku tu û h'emûyêd teyê e'se bimirin»+.

8Abîmelex sibehê zû r'abû, gazî h'emû berdestîyêd xwe kirin û her tişt wanr'a gilî kir, ev merivana gelekî tirsîyan. 9Hingê Abîmelex gazî Birahîm kir û gotê: «Ev te çi anî li serê me? Min hindava teda çi neheqî kiribû, ku te gunekî mezin li ser min û p'adşatîya minda anî? Te hindava minda tiştê nebûyî kir». 10Û Abîmelex gote Birahîm: «Te çi r'ê têr'a dît, ku te ev tişt kir?» 11Birahîm got: «Çi r'ast e, ez fikirîm min got: ‹Li vê derê xofa Xwedê t'une, wê r'ûyê jina minda min bikujin›. 12Ya duda jî eva r'astî xûşka min e, em ji bavê ne lê ne ji dêne, min ew standîye. 13Çaxê Xwedê ez ji mala bavê xwe derxistime xerîbîyê, min gote wê: ‹Vê qencîyê minr'a bike, her cîyê ku emê her'inê, bona min bêje, ku eva birayê min e›».

14Hingê Abîmelex r'abû, pez û dewar, xulam û carî anîn dane Birahîm û jina wî Serayî jî lê veger'and. 15Usa jî Abîmelex gote Birahîm: «Va ye welatê min li ber te ye, k'îderê dixwazî li wir jî bimîne». 16Serayêr'a jî got: «Va ez h'ezar zîvî didime birayê te, ku ev yek li ber ç'e'vê h'emûyêd t'evî te bibe xêlîya nav-namûsîyê û r'ûspîtîya li ber h'emûya». 17Hingê Birahîm li ber Xwedê dua kir û Xwedê Abîmelex, jina wî û carîyêd wî qenc kirin û zar'ok anîn+. 18Çimkî Xudan r'ûyê jina Birahîm Serayêda, bet'inê h'emû k'ulfetêd mala Abîmelexda dada bû.

21

Bûyîna Îshaq

21^1Xudan serîk li Serayê xist, çawa ku gotibû û sozê bona Serayê dabû anî sêrî. 2Serayî h'emle derk'et, Birahîmr'a wê mezinaya wîda kur'ek anî, wî we'deyîda ku Xwedê jêr'a gotibû. 3Birahîm navê wî kur'ê xweyî ku Serayê jêr'a anî, Îshaq[*] danî+. 4Û Birahîm çawa ku Xwedê t'emî wî kiribû, kur'ê xwe Îshaq r'oja h'eyşta sinet kir+. 5Birahîm sed salî bû, gava kur'ê wî Îshaq jêr'a bû. 6Hingê Serayê got: «Xwedê ez dame k'enandinê, k'îjanêd ku bona min bibihên, ewê jî t'evî min bik'enin». 7Usa jî got: «Qet k'ê wê bigota Birahîm: ‹Serayî wê dergûşêd kur'în bimêjîne?› Çimkî min mezinaya wîda wîr'a kur' anî». 8Kur'ik mezin bû, ji şîr hate bir'înê, Birahîm wê r'oja ku Îshaq ji şîr hate bir'înê, mesrefeke mezin danî.

Derxistina Hacerê û Îsmayîl

9Serayê dîna xwe dayê, wekî ew kur'ê Hacera misirî, yê ku wê Birahîmr'a anîbû, qerfê xwe Îshaq dike,+
10gote Birahîm: «Berî vê carîyê û kur'ê wê de, çimkî kur'ê vê carîyê gerekê t'evî kur'ê min Îshaq war nestîne»+. 11Ev gotina hindava kur'ê wî Îsmayîlda, gelekî giran li ser Birahîm r'ûnişt. 12Lê Xwedê gote Birahîm: «Bira ew gotina bona kur'ikê te û carîya te li ser te giran r'ûnenî, çi ku Serayê ter'a gotîye guhdarîya gotina wê bike, çimkî zur'eta teyê Îshaqda bê navkirinê+. 13Ezê kur'ê carîyê jî bikime miletekî, çimkî ew jî zur'eta te ye». 14Birahîm sibehê zû r'abû, nan û meşke av hilda da Hacerê, da li ser milê wê, kur'ik jî pêr'a derxist. Hacer çû gihîşte çol-besta Bîr-Şêva, r'ê-dirb unda kirin.

15Ava meşkda xilaz bû, ewê kur'ik binê çalûkêda hişt 16û çû weke dûraya tîravîtinekê, pêşberî wî dûr r'ûnişt û got: «Ez mirina kur'ik nebînim». Û ewa pêşberî wî r'ûnişt, zarîn kir û girîya. 17Hingê Xwedê dengê kur'ik bihîst, milyak'etê Xwedê ji e'zmên deng da Hacerê û got: «Çi bûye Hacer? Netirse! Xwedê dengê kur'ik ji wî cîyî bihîst. 18Niha r'abe, destê kur'ik bigire r'ake, çimkî ezê wî bikime miletekî mezin». 19Hingê Xwedê ç'e'vê Hacerê vekirin, ewê bîreke avê dît û çû meşk av dagirt, kur'ik da vexwarinê.

20Xwedê t'evî kur'ik bû, ew mezin bû, çol-bestada ma û bû tîrkevan. 21Ber'îya Paranêda ma û dîya wî qîzeke ji Misirê jêr'a xwest+.

Ad-qirara Birahîm û Abîmelex

22Û wê hingê Abîmelex û serekeskerêd wî Pîxol, Birahîmr'a gotin: «Xwedê her tiştîda t'evî te ye, çi ku tu dikî. 23Niha li vê derê destê minda pê Xwedê sond bixwe, wekî tê bêbextîyê li min, kur'ê min û zur'eta min nekî, lê bidî xatirê wê aminîya mine hindava xweda, tu min û vî welatîr'a bikî, k'îjanîda ku tu xerîbî dimînî». 24Birahîm got: «Ez sond dixwim». 25Lê Birahîm bona bîrekê da r'ûyê Abîmelex, ya ku xulamêd wî bi zorbetîyê zeft kiribûn. 26Abîmelex got: «Ez haş pê t'unebûnê k'ê ew yek kirîye, te jî t'u tişt minr'a negotîye û h'eta r'oja îro jî min nebihîstibû». 27Birahîm pez û dewar anîn dane Abîmelex û her duya jî hevr'a peyman girêdan. 28Birahîm ji kerê pêz h'eft berxêd mê veqetand başqe kirin. 29Abîmelex ji Birahîm pirsî: «Ev her h'eft berxêd mêye ku te veqetand başqe kirin, çi tê h'esabê?» 30Birahîm gotê: «Gerekê tu van her h'eft berxêd mê ji destê min bigirî, wekî bibine şe'dêd min, ku min ev bîr k'ola ye». 31Lema jî navê wî cîyî danî Bîr-Şêva[*], çimkî her duya jî li wir sond xwarin+. 32Wana Bîr-Şêvayêda ad-qirar kirin. Abîmelex û serekeskerêd wî Pîxol r'abûn veger'îyan welatê Filistînê. 33Birahîm li ber bîra Bîr-Şêvayê dareke kenarê daç'ikand û li wê derê gazî navê Xudan, Xwedêyê H'eta-h'etayê kir. 34Birahîm wextekî dirêj li welatê filistînîyêda xerîbîyêda ma.

22

Cêr'ibandina Birahîm

22^1Pey van yekar'a, Xwedê Birahîm cêr'iband û got: «Birahîmo!» Birahîm got: «Lebê, ezî va me»+. 2Xwedê gotê: «Niha r'abe kur'ê xweyî tayê t'enêyî delal Îshaq hilde û her'e welatê Morîyayê, li wê derê li serê ç'îyakî, k'îjanî ezê ter'a bêjim, bike dîyarîya t'evayîşewatê»+. 3Birahîm sibehê zû r'abû, bona dîyarîya t'evayîşewatê dar şkênandin, t'êr'a k'erê xwe girêda, t'evî xwe du xulam û kur'ê xwe Îshaq hildan, r'abû çû wî cîyê ku Xwedê gotibûyê. 4R'oja sisîya Birahîm serê xwe bilind kir, dûrva ew cî dît. 5Û hingê Birahîm gote xulamêd xwe: «Hûn k'erêva li vir bimînin, ez û kur'ikva h'eta dera han her'in, h'ebandina xwe bikin û dîsa li ser weda veger'in». 6Birahîm qirşê dîyarîya t'evayîşewatê hilda, da pişta kur'ê xwe Îshaq û xwexa jî agir û k'êr girtine destê xwe û her du hevr'a çûn. 7R'êda Îshaq bavê xwe Birahîmr'a got: «Bavo!» Ewî got: «Lebê, ezî va me, kur'ê min». Îshaq got: «Va ne qirş û agir, lê berxa bona dîyarîya t'evayîşewatê k'anê ye?» 8Hingê Birahîm gotê: «Xwedê wê xwexa berxa dîyarîya t'evayîşewatê bona xwe r'ê têr'a bibîne, kur'ê min» Û her du hevr'a r'îya xweda çûn.

9Gava gihîştine wî cîyê ku Xwedê gotibûyê, Birahîm li wir gorîgeh çêkir, qirş li ser wê cî kirin û kur'ê xwe Îshaq girêda, hilda danî li ser qirşêd gorîgehê. 10Û Birahîm dest avîte k'êrê, ku kur'ê xwe serjêke 11lê milyak'etê Xudan ji e'zmên deng dayê û gotê: «Birahîm! Birahîm!» Ewî got: «Lebê, ezî va me». 12Milyak'et gotê: «Dest nede kur'ik û tiştekî li wî neke, niha ez zanim ku tu ji Xwedê ditirsî, çimkî te bona min kur'ê xweyî tayê t'enê na-na nekir». 13Birahîm serê xwe bilind kir, dîna xwe dayê wê pişt wîva, va ye beranek stirûyêd wî k'etibûne dir'îyêd six mabû. Birahîm çû ew beran anî û dewsa kur'ê xwe gorîşewitandî kir. 14Birahîm navê wî cîyî danî: «Xudanê wê r'ê têr'a bibîne». Çawa h'eta niha tê gotinê: Li serê ç'îyayê Xudan, wê r'ê têr'a bê dîtinê.

15Milyak'etê Xudan cara duda ji e'zmên deng da Birahîm 16û got: «Ez bi nefsa xwe sond dixwim, Xudan dibêje, çimkî te ku ev tişt kir û kur'ê xweyî tayê t'enê bona min na-na nekir, 17ezê jî duayê li ser dua li te bikim, zur'eta te mîna steyrkêd e'zmên û mîna qûma devê be'rê gelekî zêde kim û zur'eta teyê bajarêd neyarêd xwe zeftî xwe kin+
18û bi zur'eta te wê dua li h'emû miletêd dinyayê bibe, çimkî te guhdarîya min kir»+. 19Û Birahîm veger'îya cem xulamêd xwe û r'abûn hevr'a çûne Bîr-Şêvayê, Birahîm Bîr-Şêvayêda ma.

Zur'eta Nehor

20Pey van yekar'a cab dane Birahîm û gotinê: «Mîlk'ayê birê te Nehorr'a zar' anîne, 21Nixurîyê wî Ûs û birê wî Bûz, Qimûêlê bave'şîrê Aram, 22K'esed, H'azo, Pîldaş, Îdlaf û Bet'ûêl». 23Bet'ûêlr'a R'êvêka bû. Ev her h'eyşt kur' Mîlk'ayê Nehorê birê Birahîmr'a anîn+. 24Carîya wî R'êûmayê jî, Tevah', Gaxam, T'axaş û Mahaxa anîn.

23

Mirina Serayê

23^1Serayê sed bîst h'eft salî e'mir kir, e'mirê Serayê haqas sal bûn. 2Sera li welatê Kenanê, Qîryat-Arbayêda, awa gotî li Hêbronê, mir. Birahîm hat ser Serayê girîya û şîna wê kir+. 3Birahîm ji mirîya xwe dûr k'et, t'evî zar'êd h'îtîya xeberda û got: 4«Ez nava weda yekî r'êwî û xerîb im, niha milk'ekî bona mexber bidine min, wekî ez mirîya xwe ji ber ç'e'vê xwe defin kim». 5Hingê zar'êd h'îtîya li Birahîm veger'andin û gotinê: 6«Xweyê me, guh bide me, tu mîrekî Xwedêyî nava meda, tu dikarî mirîya xwe nava mexberêd meda, cîyê herî qencda defin kî. Bona definkirina mirîya xwe, ji me t'u kesê mexberê xwe na-na nake». 7Birahîm r'abû xwe li ber cime'ta wî welatî, zar'êd h'îtîya ta kir 8û wanr'a got: «Heger hûn dixwazin, ku ez mirîya xwe ji ber ç'e'vê xwe defin kim, ku usa ye bibihên û bona min Efronê kur'ê Soxarr'a xeberdin bêjinê, 9wekî ew şkefta Maxpêlayêye serê e'rdê xwe, çawa milk' li ber we çi hêja be, bona mexber bifiroşe min». 10Efron jî ku nava zar'êd h'îtîya r'ûniştibû. Hingê Efronê h'îtî bi deng li ber zar'êd h'îtîya, awa gotî li ber h'emûyêd ku dergehva[*] dik'etine hindur', li Birahîm veger'and û got: 11«Na, xweyê min, bibihê ez çi dibêjim: Ezê e'rdê jî bidime te, şkefta fêza wêda jî. Ezê li ber ç'e'vê zar'êd miletê xwe bidime te, mirîya xwe li wê derê defin ke». 12Dîsa Birahîm xwe li ber cime'ta wî welatî ta kir 13û bi deng li ber cime'ta wî welatî, Efronr'a xeberda û gotê: «Heger tê t'evî min qayl bî, ez heqê e'rdê te bidime te, tu ji destê min bigire, ku ez mirîya xwe li wir defin kim». 14Efron li Birahîm veger'and û got: 15«Xweyê min! K'erema xwe bibihê: Ew e'rd bi xwe hêjayî çarsid şêkil[*] zîvî ye, nava min û teda met'a wê çî ye? Mirîya xwe defin ke». 16Birahîm gotina Efron qebûl kir û Birahîm haqas zîv k'işand da Efron, çiqas ku wî li ber zar'êd h'îtîya gotibû, çarsid şêkil zîv, ku ev bû qîmetê nava t'ucaretîyêda.

17Bi vî awayî e'rdê Efronî, Maxpêlada, pêşberî Mamrê, ew e'rd, şkefta têda û h'emû darêd nava wî e'rdîda, 18li ber ç'e'vê zar'êd h'îtîya û li ber h'emûyêd ku dergehva dik'etine hindur'ê bajêr, bû milk'ê Birahîm. 19Pey vê yekêr'a Birahîm jina xwe Serayî şkefta e'rdê Maxpêlayêda defin kir. Eva e'rda li welatê Kenanêda pêşberî Mamrê bû (awa gotî li Hêbronê). 20Ji zar'êd h'îtîya ev e'rd û şkefta têda, çawa milk'ê bona gor'istan, aha gihîşte Birahîm.

24

Zewaca Îshaq

24^1Birahîm îdî kal bibû û r'ojêd xwe derbaz kiribûn. Xudan her alîyada ser Birahîmda barandibû. 2Hingê Birahîm gote xulamê mala xwedayî mezin, ku wek'îlê h'emû hebûka wî bû: «Hîvî dikim, destê xwe bike li bin r'e'nê hêta min[*], 3ez te bi Xudan didime sondê, ku Xwedêyê e'rdê û Xwedêyê e'zmên e, wekî tê kur'ê minr'a ji qîzêd kenanîya nexwezî, nava k'îjanada ez dimînim. 4Lê her'î welatê min, ji nava pismamtîya min qîzekê kur'ê min Îshaqr'a bînî». 5Xulam gotê: «Belkî qîzik naxwaze li pey min bê vî welatî, tu dixwazî ku ez kur'ê te veger'înime wî welatê ku tu jê derk'etî?» 6Birahîm gote wî: «H'evza xwe bikî ku kur'ê min veneger'înî wir. 7Xudan, Xwedêyê e'zmên, yê ku ez ji mala bavê min û ji wî welatê ez têda bibûm derxist im û t'evî min xeberda û minr'a sond xwar got: ‹Ezê vî welatî bidime zur'eta te›, ewê milyak'etê xwe pêşîya teva bişîne û tê ji wir qîzê kur'ê minr'a bînî. 8Lê heger qîzik naxwaze ku li pey te bê, tu ji vê sonda min aza yî, t'enê kur'ê min veneger'înî wir». 9Hingê xulam destê xwe kire bin r'e'nê hêta axayê xwe Birahîm û ji ber wê yekêva sond xwar.

10Xulêm ji deveyêd axê xwe dehe deve bar kirin. Çimkî h'emû xêr-xizna axayê wî destê wîda bû. Ew r'abû çû Aram-Naharaîmê[*], wî bajarê ku Nehor dima. 11Ewî berê êvarê, wî wextê ku qîz û bûk derdik'etin av dik'işandin, deve ji bajêr der ber bîrekê dane mexelê, 12û got: «Ya Xudan, Xwedêyê axayê min Birahîm! Ez r'eca dikim, tê îro r'îya min r'ast kî, axayê min Birahîmr'a h'uba xweye amin bide k'ifşê. 13Ezê va li ser kanîya avê bisekinim û qîz-bûkêd binelîyêd vî bajarî wê bêne avê, 14ez k'îjan qîzêr'a bêjim: ‹K'erema xwe, cêr'ê xwe dayne ez avê vexwim› û gava ew bêje: ‹K'erem ke vexwe û ez deveyêd te jî avdim›, bira hema ew jî bibe ew qîza ku te bona xulamê xwe Îshaq k'ifşkirî ye. Û bi vê yekê ez bizanibim, ku te axayê minr'a h'uba xweye amin da k'ifşê».

15Ewî hela hê xeberdana xwe k'uta nekiribû, R'êvêka qîza Bet'ûêlê kur'ê Mîlk'a jina Nehorê birayê Birahîm cêr' li ser mila hat. 16Qîzik yeke gelekî bedew û bik'ir bû, destê mêra hê lê nek'etibû. Ewa berjêrî ser kanîyê bû, cêr'ê xwe dagirt û hevraz hilk'işîya. 17Xulam bi lez çû pêşîya wê û gotê: «K'erema xwe, avekê ji cêr'ê xwe nadî ez vexwim?» 18Ewê got: «Vexwe, xweyê min». Û leze-lez cêr' ji ser milê xwe danî û dayê ku vexwe. 19Gava ewî av t'êr vexwar, keç'ikê gotê: «Ez avê deveyêd ter'a jî bik'işînim, wan jî t'êr avdim». 20Û pêr'a-pêr'a ava cêr'da valayî k'ur'n kir, dîsa bezî çû ji bîrê avê bik'işîne, ewê bona h'emû deveyêd wî av k'işand. 21Ev meriva li ser wê e'cêbmayî mabû, qet deng nedikir, difikirî digot: gelo r'ast Xudan r'îya wî r'ast kirîye, yan na.

22Û gava h'emû deva ava xwe vexwarin, hingê wî merivî qerefîleke zêr'îne giranîya nîv şêkilî[*] û du bazinêd zêr'îne giranîya dehe şêkilî* bona zendê wê dane wê 23û jê pirsî: «Bi k'erema xwe beje, tu qîza k'ê yî? Gelo mala bavê teda cî heye, ku em şeva xwe derbaz kin?» 24Ewê gote wî: «Ez qîza Bet'ûêlê kur'ê Mîlk'aya jina Nehor im». 25Usa jî gotê: «Şikir ka û gîhayê me gelek e û cîyê şevmayîna we jî heye». 26Hingê ew meriva dever'ûya çû û şikirî da Xudan 27û got: «Şikir ji Xudan, Xwedêyê Birahîmê axayê min, ku ewî t'êla axayê min ji h'ub û aminîya xwe nebir'î! Gava ezî r'êda bûm, Xudan berê min da mala birayêd axayê min». 28Qîzik r'evî çû û ev yeka mala dîya xweda gilî kir.

29Birakî R'êvêkayê hebû navê wî Laban. Laban xwe li kanîyê girt, bezî çû cem wî merivî, 30çimkî ewî qerefîl û ew bazinêd destêd xûşka xweda dîtibûn, usa jî ew gilîkirina xûşka xwe R'êvêkayê bihîstibû ku gotibû: ‹Ewî merivî t'evî min aha xeber daye›, xwe wî merivîr'a gîhand. Dîna xwe dayê va ye ew deveyêd xweva wê hê li ser kanîyê ye. 31Û gote wî: «K'erem ke were, bimbarekê Xudan! Tu çima li derva sekinî yî? Min bona te mal hazir kirîye û cî jî bona deveyêd te». 32Ew meriva çû hindur', Laban barê deva danîn, ka û gîha kire ber wan, av jî da ku nigêd wî û yêd t'evî wî bêne şûştin. 33Paşê nan danîn li ber wî, lê ewî got: «H'eta ez nêt-meremê xwe gilî nekim, ez nên naxwim». Gotinê: «K'erem ke bêje».

34Hingê ewî got: «Ez xulamê Birahîm im. 35Xudan gelekî li ser axayê minda barandî ye, ew bûye yekî dewlemend, Xudan gelek pez û dewar, zêr' û zîv, xulam û carî, deve û k'er dane wî. 36Seraya jina axayê min, pîrtîya xweda axayê minr'a kur'ek anî, ewî h'emû hebûka xwe da wî kur'î. 37Axayê min ez dame sondê got: ‹Nebî-nebî ku tu ji qîzêd kenanîya, welatê k'îjanada ez dimînim kur'ê minr'a bixwazî. 38Lê her'î nava olk'a mala bavê min û pismamêd min, qîzê kur'ê minr'a bixwazî›. 39Hingê min gote axayê xwe: ‹Belkî qîzik nexwaze t'evî min bê› 40Ewî gote min: ‹Ew Xudanê li ber ç'e'vê k'îjanî ku ez r'îya wîda r'ast diçim, wê milyak'etê xwe t'evî te r'ê dayne û ewê r'îya te r'ast ke, tê kur'ê minr'a ji nava pismamtîya min û olk'a mala bavê min qîzê bixwazî, 41wî çaxî tê ji wî sondê ku min tu dayî sondê aza bî, lê gava tu her'î nava pismamtîya min û ew qîzê nedine te, tu îdî ji wî sondê xwe aza yî›.

42Ez îro hatime li ser kanîyê û min got: ‹Ya Xudan, Xwedêyê axayê min Birahîmê! Heger ev r'îya ku ez niha têda diçim tu r'ast dikî, 43ezê va li ser kanîya avê bisekinim û gava qîzek bê avê bik'işîne û ez wêr'a bêjim: «K'erema xwe, ji wî cêr'ê xwe hinek av bide ez vexwim», 44û k'îjan ku bêje: «Tu vexwe û ez avê deveyêd ter'a jî bik'işînim», bira hema ew jî bibe ew qîza ku Xudan bona kur'ê axayê min k'ifş kirîye›.

45Xeberdan hê devê minda bû, nişkêva R'êvêka cêr' li ser mila hat, berjêr çû kanîyê av k'işand, hingê min gotê: ‹K'erema xwe avekê nadî min?› 46Ewê leze-lez cêr' ji ser milê xwe danî û got: ‹Vexwe û ez deveyê te jî avdim›, awa min vexwar û ewê deveyêd min jî avdan. 47Hingê min jê pirsî: ‹Tu qîza k'ê yî?› Ewê got: ‹Ez qîza Bet'ûêlê kur'ê Mîlk'a jina Nehor im›, min derxist qerefîl kire poza û bazin jî kirine desta. 48Wî çaxî ez ta bûm û dever'ûya çûm ber Xudan, şikirî da Xudan Xwedêyê axayê xwe Birahîm, wekî r'îya min r'ast kir, ku ez nebîya[*] birayê axayê xwe kur'ê wîr'a bixwazim. 49Niha minr'a bêjin: ‹Temê we heye ku hûn h'ub û aminîyê axayê minr'a bidine k'ifşê, yan na?› Heger na, minr'a bêjin ku ez yan r'ast her'im, yan jî ç'ep».

50Laban û Bet'ûêl lê veger'andin û gotinê: «Ev yek ji Xudan e, em ne qenc dikarin bêjin, ne xirab. 51Va ye R'êvêka li ber te ye, r'abe hilde û her'e, bira weke gotina Xudan, ew bibe jina kur'ê axayê te». 52Gava xulamê Birahîm xeberdana wan bihîst, h'eta e'rdê dever'ûya çû, serê xwe li ber Xudan danî. 53Paşê xulêm xişirêd zêr', zîv û k'inc derxistin dane R'êvêkayê, xelatêd qîmete biha jî dane birê û dîya wê. 54Hingê xulêm t'evî wan merivêd ku pêr'a hatibûn, xwarin vexwarin û şeva xwe li wir derbaz kirin. Sibehê zû r'abûn, xulêm got: «Min ver'êkine cem axayê min». 55Birê û dîya keç'ikê gotinê: «Bira keç'ik çendekî, hema dehe r'oja li cem me bimîne, paşê her'in». 56Lê xulêm gote wan: «Min derengî neêxin, Xudan ku r'îya min r'ast kirîye, bihêlin ez her'im bigihîjime axayê xwe». 57Wana got: «Em gazî keç'ikê kin û xebera devê wê bizanibin». 58Hingê gazî R'êvêkayê kirin û gotinê: «Tê t'evî vî merivî her'î?» Ewê got: «Belê». 59Evana xûşka xwe R'êvêka, xweykirîya wê, xulamê Birahîm û merivêd wî ver'êkirin. 60Dua li R'êvêkayê kirin û gotinê:

«Xûşka me, tu bibî dîya h'ezar-h'ezara
û zur'eta te bajarêd neyarêd xwe
zeftî xwe kin».

61R'êvêka û carîyêd wê r'abûn, li deva sîyar bûn û li pey wî merivî çûn. Xulêm R'êvêka hilda û çû.

62Îshaq ji Bîr-Lahay-Roî veger'îyabû dihat, çimkî ew li Necefê dima. 63Îshaq berê êvarê derk'etibû çolê k'etibû nava mitala, serê xwe bilind kir, dîna xwe dayê, va ye deve tên. 64R'êvêkayê ku serê xwe bilind kir Îshaq dît, ji devê peya bû. 65Û ji xulêm pirsî: «Ew merivê deştêdayî ku ber bi me tê, ew k'î ye?» Xulêm gotê: «Axayê min e» Û ewê xêlîya xwe hilda avîte li ser xwe. 66Xulêm her tiştêd ku wî kiribûn Îshaqr'a gilî kirin. 67Îshaq R'êvêka bire konê dîya xwe Serayê, ew stand û ew bû kevanîya wî. Ewî ew h'iz kir. Û baristanî k'ete dila, li pey mirina dîya wîr'a.

25

Zur'eta Birahîme mayîn

25^1Birahîm jinek jî stand, navê wê Qitûra. 2Evê ev kur' Zîmran, Yoqşan, Midan, Midyan, Îşbaq û Şûax jêr'a anîn. 3Yoqşanr'a Şiba û Dêdan bûn. Dêdanr'a aşûrî, litûşî û liûmî bûn. 4Midyanr'a Eyfa, Efer, Henox, Abîda û Eldaha bûn. Ev h'emû jî zar'êd Qitûrayê bûn+.

5Birahîm h'emû hebûka xwe da Îshaq. 6Lê p'êşk'êş dane kur'êd carîyaye ji wî û saxîya xweda ew ji kur'ê xwe Îshaq dûr xistin, berê wanda r'ohilatê, ew şandine alîyê welatêd r'ohilatê.

Mirin û definkirina Birahîm

7R'ojêd e'mirê Birahîme ku wî derbaz kirin, sed h'eftê pênc sal bûn. 8Birahîm bû kalekî extyar, ji e'mirê xwe t'êrbûyî, r'uh'ê xwe da û mir, çû gihîşte cime'ta xwe. 9Kur'êd wî Îshaq û Îsmayîl, bavê xwe, şkefta Maxpêlayêye e'rdê Efronê kur'ê Soxarê h'îtîda defin kirin, ya ku pêşberî Mamrê bû, 10wî e'rdîda, k'îjan ku Birahîm ji zar'êd h'îtîya k'ir'î bû. Li wir Birahîm û jina wî Serayî hatine defin kirinê+.

11Li pey mirina Birahîmr'a, Xwedê dua kur'ê wî Îshaq kir. Îshaq nêzîkî Bîr-Lahay-Roîyê cî-war bû, ma.

R'ik'inyata Îsmayîl

12Ev e serecema r'ik'inyata Îsmayîlê kur'ê Birahîm, ku carîya Serayîye Hacera misirî Birahîmr'a anî. 13Navê kur'êd Îsmayîl ev in, bi navêd xwe û r'ik'inyata xweva. Nixurîyê Îsmayîl Nêbayot bû, peyr'a Qêdar, Adbêl, Mîbsam, 14Mîşma, Dûma, Massa, 15Xadad, Têma, Yetûr, Nafîş û Qêdima bûn+. 16Ev in kur'êd Îsmayîl û navêd wan, cî-warêd xwe û konêd xweva. Evana li gora êl-e'şîrêd xweva donzdeh mîr bûn. 17Salêd e'mirê Îsmayîl sed sî û h'eft sal bûn û r'uh'ê xwe da mir, t'evî cime'ta xwe bû. 18Îsmayîlîya ji H'awîlayê girtî h'eta Şûrê cî-war bûn, ku pêşberî Misirê, li ser r'îya ku diçe Aşûrya. Evana li ber ç'e'vê h'emû birayêd xwe cî-war bûn, ew aciz kirin+.

Bûyîna Esaw û Aqûb

19Ev e serhatîya r'ik'inyata ku pey Îshaqê Birahîm k'et. Birahîmr'a Îshaq bû. 20Îshaq ku bû çil salî, qîza Bet'ûêlê aramî, ji Paddan-Aramê[*] R'êvêka stand, xûşka Labanê aramî. 21Îshaq bona jina xwe lava-dîlek ji Xudan kirin, çimkî ewê zar' nedanîn. Xudan dengê wî bihîst, jina wî R'êvêka h'emle derk'et. 22Kur'e hê bet'inê wêda bûn hevdur'a şer' dikirin, hingê ewê got: «Ev çi hate serê min?» Û çû ku ji Xudan bipirse.

23Xudan gote wê:

«Bet'inê teda du milet hene,
û ji bedena te, du cime'tê ji hev cihê bin,
cime'tekê ji cime'ta din qewattir be.

Û yê mezin wê xulamtîyê yê biç'ûk bike»+.

24Û gava r'oja bûyîna wan pêr'a gihîşt, va ye ew cêwî bûn bet'inê wêda. 25Yê pêşin ku bû, yekî sorî pir'ç' bû mîna k'urk, navê wî Esaw[*] danîn. 26Pey wîr'a, birê wî bû, dest avîtî pe'nîya Esaw girtî, û navê wî danîn Aqûb[*]. Hingê Îshaq şêst salî bû, gava R'êvêka ew anîn.

27Ew zar' mezin bûn, Esaw bû merivekî çolê, nêç'îrvanîyêda yekî jîrî serxwe. Lê Aqûb merivekî dûreşer' û ji kona qet dernedik'et. 28Îshaq Esaw h'iz dikir, çimkî ewî nêç'îrêd wî dixwarin, lê R'êvêkayê Aqûb h'iz dikir.

Esaw nixurtîya xwe difiroşe

29Carekê Aqûb şorbe çêdikir, Esaw ji çolê k'esirî hat. 30Ewî gote Aqûb: «Bike qencî, ji wê şorba berk'elêye sor, minr'a dagire ez bixwim, dilê min xava diçe». Lema jî wîr'a gotin: «Edom[*]». 31Lê Aqûb gote wî: «K'a niha nixurtîya xwe bifiroşe min»+. 32Hingê Esaw got: «Ez va dimirim, k'ara min çi nixurtîyêda heye?» 33Aqûb gotê: «De niha destê minda sond bixwe». Ewî destê wîda sond xwar û nixurtîya xwe firote Aqûb. 34Hingê Aqûb nan û şorba nîsika da Esaw, ewî xwar û vexwar, r'abû çû. Bi vî awayî Esaw nixurtîya xwe bêhurmet kir+.

26

Îshaq Gêrarêda dimîne

26^1Li welêtda, li ser wê xelaya ku hêna Birahîmda bibû, xelayîke din bû, Îshaq çû Gêrarê cem p'adşê filistînîya Abîmelex+. 2Xudan wîva xuya bû û gotê: «Berjêrî Misirê nebe, wî welatîda bimîne, k'îjanî ezê nîşanî te kim. 3Vî welatîda xerîbîyêda bimîne, ezê t'evî te bim û dua li te bikim. Çimkî ezê t'emamîya van welata bidime te û zur'eta te û wê sonda xwe, ya ku min bavê te Birahîmr'a sond xwarîye, bînime sêrî+. 4Ezê zur'eta te weke steyrkêd e'zmên zêde kim û t'emamîya van welata bidime zur'eta te û bi zur'eta te wê dua li h'emû miletêd dinyayê bibe+. 5Çimkî Birahîm guhdarîya dengê min kir, fermanêd min, t'emîyêd min, e'rf-e'detêd min û hînkirinêd min qedandin».

6Îshaq Gêrarêda cî-war bû. 7Binelîyêd wî cîyî ku pirsa jina wî R'êvêkayê jê kirin, ewî got: «Xûşka min e». Çimkî ew tirsîya ku wî bigota: «Jina min e», digot: «Nebe r'ûyê R'êvêkayê da min bikujin, çimkî R'êvêka berbiç'e've bedew bû»+. 8Û gava ew we'dekî dirêj li wir ma, p'adşê filistînîya Abîmelex r'ojekê p'encerêr'a dîna xwe dayê, wê Îshaq t'evî jina xwe R'êvêkayê k'êf-h'enek dikirin. 9Hingê Abîmelex gazî Îshaq kir û gotê: «K'ifş e, ku eva jina te ye, te çima got: ‹Eva xûşka min e›?» Îshaq lê veger'and û gotê: «Min got, ku nebe r'ûyê wêda ez bême kuştinê». 10Hingê Abîmelex gotê: «Ev te çi danî li serê me? Hindik mabû ku ji nava cime'tê yekî dest bavîta jina te û gune bik'eta stûyê me». 11Abîmelex t'emî da t'emamîya cime'ta xwe û got: «K'ê qedirê vî merivî, yan jina wî k'eve, wê e'se bê kuştinê».

12Îshaq wî welatîda e'rdê xwe r'eşand, Xudan serda barand, ewî wê salê sed car ber hilda. 13Evî xwe r'ind girt, çiqas diçû xwe digirt û usa pêşda diçû, ku ewî gotina te xwe girt. 14Bû xweyê kerî û gar'anêd pêz-dêwêr û gelek xulamêd wî hebûn, filistînîya h'evsûdîya wî kirin. 15H'emû ew bîrêd ku hêna bavê wîda, xulamêd bavê wî Birahîm vedabûn, filistînîya xitimandin, t'ijî xwelî kirin+. 16Abîmelex gote Îshaq: «Bihêle ji me dûr k'eve her'e, çimkî tu ji me derbaztir bûyî». 17Îshaq ji wir k'oç' kir çû, konêd xwe deşta Gêrarêda danîn û li wir ma.

18Îshaq dîsa ew bîr vedan, yêd ku hêna bavê wî Birahîmda hatibûne vedanê, k'îjan ku pey mirina Birahîmr'a filistînîya t'ijî kiribûn, ewî dîsa ew navêd bavê xwe danîne li ser wan. 19Xulamêd Îshaq wê deştêda vedan, r'astî ava kanîyê hatin. 20Şivanêd Gêrarê t'evî şivanêd Îshaq şer' dikirin, digotin: «Eva ava me ye». Lema navê wê bîrê danî E'sêq[*], çimkî bona wê bîrê şer' kirin. 21Bîreke din vedan, li ser wê jî şer' kirin, navê wê danî Sîtna[*]. 22Ew ji wir çû, bîreke din veda, li ser wê şer' nekirin, hingê ewî navê wê danî R'eh'obot'[*] û got: «Çimkî Xudan em derxistine firêqetîyê û emê li ser vî e'rdî zêde bin».

23Ji wir jî Îshaq hevraz çû Bîr-Şêvayê. 24Wê şevê Xudan wîva xuya bû û gote wî: «Ez Xwedêyê bavê te Birahîm im, netirse, çimkî ez t'evî te me, bona xatirê xulamê xwe Birahîm, ezê dua li te bikim û zur'eta ta zêde kim». 25Îshaq li wir gorîgehek çêkir, gazî navê Xudan kir. Konê xwe li wir vegirt, xulamêd wî li wir jî bîrek k'olan.

Peymana Îshaq û Abîmelex

26Wî çaxî, Abîmelex bi t'evî şîretk'arê xwe Ahûzat' û sereskerê xwe Pîxol ji Gêrarê çûne cem Îshaq. 27Îshaq gote wan: «Hûn bona çi hatine cem min, ne we jenande min û berî min da, ez ji xwe dûr xistim?» 28Wana got: «Em baş dibînin ku Xudan t'evî te ye, lema me got: ‹Em û tu destê hevda sond bixwî û t'evî te peymanê girêdin, 29wekî tu xirabîyê li me nekî, çawa ku me dest nedaye te, pêştirî qencîyê, usa jî me tu sax-silamet ver'êkir î, ji îro şûnda tu bimbarekê Xudan î›»+. 30Hingê Îshaq wanr'a mesrefek danî, wana xwar-vexwar. 31Sibehê zû r'abûn, destê hevda sond xwarin, Îshaq ew ver'êkirin. Ewana bi dilê r'ih'et ji cem wî çûn. 32Hema wê r'ojê jî, xulamêd Îshaq hatin bona wê bîra ku vedidan cab danê û gotinê: «Me av dît». 33Ewî navê wê Şîva[*] danî. Bona vê yek jî navê wî bajarî h'eta niha Bîr-Şêva[*] ye.

Jinêd Esawe ne ji miletê wî

34Esaw çil salî bû, gava wî Yêhûdîta qîza Bêrîyê h'îtî û Basmet'a Êylonê h'îtî standin+. 35Evana bûne kula dilê Îshaq û R'êvêkayê.

27

Aqûb duayê p'ara Esaw ji Îshaq distîne

27^1Gava Îshaq kal bû û r'onaya ç'e'vada me'rim bû, ewî gazî kur'ê xweyî mezin Esaw kir û gotê: «Lawo!» Ewî got: «Ez va me, bavo!» 2Îshaq gotê: «Ezî va kal bûme, nizanim k'îjan r'ojê ezê bimirim. 3Niha ç'ekê xwe, tîr û kevanê xwe hilde derê çolê, nêç'îrekê bona min bike û+
4xwarina xweşe ku ez jê h'iz dikim, bona min çêke bîne ez bixwim, ku berî mirina xwe ez dua li te bikim». 5R'êvêkayê dibihîst, gava Îshaq ev yek kur'ê xwe Esawr'a digot. Gava Esaw çû çolê nêç'îrê bike bîne,

6R'êvêkayê gote kur'ê xwe Aqûb: «Min hêja bihîst, ku bavê te çawa t'evî birê te Esaw xeberda û got: 7‹Nêç'îrekê minr'a bîne, pê xwarineke xweş çêke, ku ez bixwim û berî mirina xwe, li ber Xudan dua li te bikim›, 8Niha bibihê lawo, guhê xwe bide ser min, ez çi ter'a dibêjim bike. 9R'abe her'e nava kêrî, minr'a du karêd bizinaye r'ind bîne û ez pê wan bavê ter'a wê xwarina xweşe ku ew jê h'iz dike çêkim, 10tu jî bibe bide bavê xwe, ku ew bixwe û berî mirina xwe dua li te bike». 11Aqûb gote dîya xwe R'êvêkayê: «Esawê birê min yekî pir'ç' e, ezî r'ûtî nepir'ç' im, 12belkî bavê min bi desta min bip'elîne, ez ber ç'e'vê wî derew derêm, hingê ezê li ser xweda nifir'ê bînim ne ku duayê». 13Dê gotê: «Lawo! Ew nifir'a bira li ser minda bê, t'enê tu gur'a min bike, her'e kara bîne». 14Aqûb çû kar anîn dane dîya xwe. Dê pê wan ew xwarina xweşe ku bavê wî jê h'iz dikir çêkir. 15R'êvêkayê k'inca Esawê r'ind, ya kur'ê xweyî mezin, ku malda li cem wê bû, hilda li kur'ê xweyî biç'ûk Aqûb kir, 16û p'ostê kara jî avîte li ser desta û stukura wîye r'ûte nepir'ç', 17xwarina xweşe çêkirî, nanê ku lêxistibû da destê kur'ê xwe Aqûb.

18Aqûb çû cem bavê xwe û got: «Bavo!». Ewî got: «Ez va me, tu k'î yî lawo?» 19Aqûb gote bavê xwe: «Ez nixurîyê te Esaw im, te çawa minr'a got, min usa jî kir, k'erem ke, r'abe r'ûnî nêç'îra min bixwe û dua li min bike». 20Îshaq gote kur'ê xwe: «Te çawa usa zû nêç'îr dît, lawo?» Aqûb gotê: «Xudan, Xwedêyê te nêç'îr r'astî min anî». 21Îshaq gote Aqûb: «Nêzîk were, ez bi desta te bip'elînim, lawo, hela k'a tu kur'ê min Esaw î, yan na?» 22Aqûb nêzîkî bavê xwe bû, bavê bi desta ew p'eland û gotê: «Deng dengê Aqûb e, lê dest destêd Esaw in». 23Ewî tê dernexist k'îjan e, çimkî destêd wî jî mîna destêd birê wî Esaw pir'ç' bûn, hingê dua li wî kir 24û gotê: «Tu r'ast kur'ê min Esaw î?» ewî got: «Ez im». 25Bavê gotê: «K'a bide nêç'îra kur'ê xwe ez bixwim, wekî dua li te bikim». Aqûb dayê, ewî xwar, şerab jî anî dayê ewî vexwar. 26Bavê wî Îshaq gotê: «Niha were nêzîk û min r'amûse, lawo». 27Aqûb çû nêzîk, bav r'amûsa. Îshaq k'incê wî bîn kir, dua li wî kir û got:

«Va ye bîna kur'ê min,
mîna bîna mêrga Xudan dua lê kirî ye.
28Bira Xwedê ji qir'avîya e'zmên,
û ji qinyata e'rdê,
genim û şerabêda te xinê ke+.
29Bira milet ter'a xulamtîyê bikin,
cime't jî li ber te dever'ûya her'in.
Tu bibî axê biratîya xwe,
zar'êd dîya te jî li ber te dever'ûya her'in.
Yê nifir'a li te bike, nifir' li wî be,
yê dua li te bike, dua li wî be».

30Gava Îshaq dua Aqûb kir xilaz kir û ew gavek bû ku ew ji bavê xwe Îshaq dûr k'etibû, birê wî Esaw ji nêç'îrê hat. 31Ewî jî xwarina xweş çêkir, anî da bavê xwe û got: «De bira bavê min r'abe û ji nêç'îra kur'ê xwe bixwe, wekî dua li min bike». 32Bavê wî Îshaq gote wî: «Tu k'î yî?» Ewî got: «Ez kur'ê te, nixurîyê te, Esaw im». 33Îshaq bi xofeke mezin li ser hevda lerizî û got: «Ewê ku nêç'îr kir û anî da min ew k'î bû? Min berî hatina te, ji wan h'emûya xwar û dua li wî kir. Ewê jî duakirî be». 34Gava Esaw ev gotinêd bavê xwe bihîstin, kûr'în k'etê, k'eser-k'eser girîya û gote bavê xwe: «Min jî bavo! Dua li min jî bike!» 35Bavê gotê: «Birê te hat bi h'ilek'arîyê duayê p'ara te hildane li ser xwe». 36Esaw got: «Lema navê wî danenîne Aqûb![*] Eva du care ew nig dide ber min heqê nixurtîya min ji min stand û niha jî duayê p'ara min ji min stand». Û digot: «Te qet bona min dua nehiştîye?»+
37Hingê Îshaq li Esaw veger'and û gotê: «Va ye min ew kire axayê te, û h'emû biratîya wî jî wîr'a kirine xulam, genim û şerabêva jî ew xinê kirin. Îdî niha ez te çawa bikim lawo». 38Esaw gote bavê xwe: «Bavo! Gelo hema duakî te t'enê hebû? Min jî bavo! Dua li min jî bike!» Esaw kûr'e-kûr' danî girîya.

39Hingê Îshaqê bavê wî li wî veger'and û gotê:

«Awa tê îdara xwe ji qinyata e'rdê
û qir'avîya e'zmên bikî.
40Îdara te bi şûrê te be,
xulamtîyê birê xwer'a bikî,
û wext jî ku bê, gava tu ji vê yekêda serî hildî,
nîrê wî ji stûyê xwe bavêjî»+.

41Û bona vî duayê ku bavê dua birê wî kiribû, Aqûb ji ber ç'e'vê Esaw k'etibû û dilê xweda digot: «R'ojêd şîna bavê min nêzîk bûne, ezê peyr'a birê xwe Aqûb bikujim». 42Ev gotinêd Esawe kur'ê R'êvêkayêyî mezin, gîhandine wê. Evê jî şand gazî kur'ê xweyî biç'ûk Aqûb kir û gotê: «Va ye Esawê birê te, gef li te xwarîye, wekî te bikuje. 43Niha bibihê lawo ez çi ter'a dibêjim, r'abe bir'eve her'e H'aranê, bigihîje birê min Laban, 44we'dekî li cem wî bimîne, h'eta hêrsa birê te datîne. 45Gava hêrsa birê te dayne û ew kirina ku te li serê wî kirîye bîr bike, paşê ezê hingê bişînime pey te, te ji wir bînim, çima nava r'ojekêda ez we her duya unda kim?»

Îshaq Aqûb dişîne cem xalê wî Laban

46Paşê R'êvêkayê gote Îshaq: «R'ûyê van qîzêd h'îtîada, ez ji e'mirê xwe t'êr bûme, heger Aqûb jî qîzêd h'îtîyaye mîna vane vî welatî bistîne, îdî ez çima dijîm?»+

28

28^1Hingê Îshaq gazî Aqûb kir, dua li wî kir, t'emî da wî û got: «Qîzêd kenanî nestînî. 2Lê r'abe her'e Paddan-Aramê, mala bavê dîya xwe Bet'ûêl û ji wir ji qîzêd xalê xwe Laban, qîzê xwer'a bixwaze+. 3Û bira Xwedêyê Herî Zor te berek'et ke, te şîn ke û li hev zêde ke, ji te mixulqet pêşda bên. 4De bira ew xêr-berek'eta ser Birahîm li ser te û zur'eta teda bibarîne, wekî ew welatê ku te têda xerîbî derbaz kirîye, bibe milk'ê te, k'îjan ku Xwedê dabû Birahîm»+. 5Îshaq Aqûb şand, ew çû Paddan-Aramê cem xalê xwe Labanê kur'ê Bet'ûêlê aramî[*].

Esaw qîza Îsmayîl distîne

6Esaw dît ku Îshaq dua Aqûb kir û ew şande Paddan-Aramê, ku ji wir xwer'a qîzê bixwaze, dema ku dua wî dikir, t'emî da wî û got: «Ji qîzêd kenanîya xwer'a nexwazî», 7Aqûb jî gur'a dê û bavê xwe kir, çû Paddan-Aramê. 8Esaw k'ifş kir, ku Îshaqê bavê wî qîzêd kenanîya begem nake, 9hingê Esaw çû cem Îsmayîl û qîza Îsmayîlê kur'ê Birahîm, Mah'alata xûşka Nêbayot xwer'a xwest, anî ser jinêd xwe+.

Xewna Aqûb

10Aqûb ji Bîr-Şêvayê derk'et, çû ber bi H'aranê. 11Ew gihîşte cîkî, r'o lê çû ava, ewî kevirekî wan dera hilda danî ber serê xwe û li wî cîyî p'alda r'aza, şeva xwe li wir derbaz kir. 12Ewî xewnek dît, dîna xwe dayê wê p'êpelîngek ser e'rdê danîye û serê wê gihîştîye e'zmên. Û va ye milyak'etêd Xwedê ser wêr'a hildik'işîyan û peya dibûn. 13Û awa Xudan ser wîr'a sekinîbû û digot: «Ez Xudan Xwedêyê kal-bavê te Birahîm û Xwedêyê Îshaq im. Ezê wî e'rdê ku te li ser p'aldaye bidime te û zur'eta te+. 14Zur'eta teyê weke t'oza e'rdê zêde be, wê berbi r'ohilat û r'oavayê, bakur û başûrê bela be. Bi te û zur'eta te wê dua li h'emû berekêd dinyayê bibe+. 15Awa ez t'evî te me, tu k'uda jî her'î ezê te xweyî kim û te dîsa veger'înime vî welatî. Çimkî ez ji te dûr nak'evim, h'eta ku ew tiştê min ter'a gotîye neynime sêrî». 16Aqûb ji xewa xwe h'işyar bû û got: «R'astî Xudan li vir e, lê min nizanibû!» 17Hingê ew tirsîya û got: «Ev der çiqasî saw e! Ev tiştekî din nîne, lê mala Xwedê ye û dergehê e'zmana ye».

18Aqûb sibehê zû r'abû, ew kevirê ber serê xwe hilda h'eykel da sekinandinê bi r'ûn kêlik r'ûn kir+. 19Navê wî cîyî danî «Bêt'-Êl[*]», lê berê navê wî bajarî Lûz bû+. 20Hingê Aqûb ad-qirar kir û got: «Heger Xwedê t'evî min be û vê r'êyêda min xwey ke, ya ku ez têda diçim, usa jî nanê xwarina min û k'inca li xwekirina min bide,+
21û sax-silamet veger'ime mala bavê xwe, bira Xudan bibe Xwedê min, 22û ev kevirê ku min çawa h'eykel da sekinandinê jî bibe mala Xwedê. Û ji her tiştêd ku tu bidî min, ezê r'ast ji deha[*] yekî bidim te»+.

29

Aqûb r'astî R'ahêlê tê

29^1Aqûb r'abû çû welatê cime'têd li r'ohilatê. 2Deştêda ew r'astî bîrekê hat, dîna xwe dayê va ye sê kerî pez dorê mexel in, çimkî ji wê bîrê pez dihate avdanê. Kevirekî mezin jî li ser devê bîrê bû. 3Çaxê her kerîyêd pêz li wir t'op dibûn, hingê kevirê devê bîrê hol dikirin, pezê xwe av didan, kevir dîsa didane li ser devê bîrê.

4Aqûb gote wan: «Gelî bira hûn ji k'u ne?» Wana lê veger'and: «Em ji H'aranê ne». 5Ewî dîsa gote wan: «Hûn Labanê kur'ê Nehor nas dikin?» Ewana got: «Em nas dikin». 6Ewî gote wan: «Ew sax-silamet e?» Û wana got: «Saxî-silamet e, va ye R'ahêla qîza wî t'evî pêz tê». 7Hingê wî got: «Hê r'oj gelek maye, ne wext e ku kerî t'op bin, pezê xwe avdin, bibin biç'êrînin». 8Lê wana got: «Em nikarin, h'eta h'emû kerîyêd pêz t'op nebin, em hingê bi hevr'a kevirê li ser devê bîrê hol dikin, pêz av didin».

9Ewî hê t'evî wan xeber dida, R'ahêl bi t'evî pezê bavê xwe hat, çimkî ewê şivantî dikir. 10Gava Aqûb ç'e'v R'ahêla qîzxal û pezê xalê xwe Laban k'et, çû kevir ji devê bîrê hol kir û pezê xalê xwe Laban avda. 11Hingê Aqûb çû r'ûyê R'ahêlê, kûr'în k'etê girîya. 12Paşê Aqûb gote R'ahêlê ku ew pismamê bavê wê ye, kur'ê R'êvêkayê ye. Ewa jî r'evî çû bavê xwer'a gilî kir.

13Gava Laban ev mizgînîya hatina kur'ê xûşka xwe Aqûb bihîst, r'evî çû pêşîya wî. Ew h'emêz kir, çû r'ûyê wî û ew bire mala xwe. Aqûb jî ev yek gişk Labanr'a gilî kir. 14Laban gote wî: «Tu r'ast ji xûn û qinêta min î!» Aqûb t'emamîya mehekê cem wî ma.

Xulamtîya Aqûbe bona Lêayê û R'ahêlê

15Pey van yekara, Laban gote Aqûb: «Ze'f jî tu pismamê min î, gerekê bêheq minr'a xulamtîyê bikî? Minr'a bêje, heqê te çî ye?» 16Du qîzêd Laban hebûn. Navê ya mezin Lêa û navê ya biç'ûk R'ahêl bû. 17Lêa ç'e'vada nazik[*] bû, lê R'ahêl bejin-balê û sifetda xas û bedew bû. 18Dilê Aqûb k'ete R'ahêlê û got: «Ez bona qîza teye biç'ûk R'ahêlê h'eft sala ter'a xulamtîyê bikim». 19Laban got: «Ya p'ake ez wê bidime te, ne ku bidime merivekî din. Cem min bimîne». 20Aqûb h'eft sala bona R'ahêlê xulamtî kir. Ber ç'e'vê wî mîna çend r'oja derbaz bûn, haqasî jê h'iz dikir. 21Hingê Aqûb gote Laban: «K'a dergîstîya min bide min, çimkî r'ojêd min t'emam bûne, ku ez her'ime cem wê». 22Laban mesrefek danî, h'emû merivêd wê derê civandin. 23Lê gava bû êvar qîza xwe Lêa bir da Aqûb, ewî serê xwe wêr'a danî. 24Laban carîya xwe Zîlpa jî çawa carî da qîza xwe Lêayê. 25Sibehê zû, va ye: eva Lêa ye. Hingê Aqûb gote Laban: «Te ev çi serê min kir? Min bona R'ahêlê ter'a xulamtî nekir? Te çima ez xapandim?» 26Laban got: «Li cem me ev ne e'det e, ku ya biç'ûk berî ya mezin bidine mêr. 27H'eftîyê t'emam ke, ezê ya din jî bidime te, li ber h'eft salêd dinva ku tu minr'a xulamtîyê bikî»+. 28Aqûb usa jî kir, ewî h'eftê t'emam kir, Laban qîza xwe R'ahêl jî çawa jin da wî. 29Laban carîya xwe Bîlha jî çawa carî da qîza xwe R'ahêlê. 30Aqûb serê xwe R'ahêlêr'a danî û R'ahêl ji Lêayê ze'ftir h'iz kir. Û Aqûb h'eft salêd din jî xulamtî Labanr'a kir+.

Zar'êd Aqûb

31Xudan dît ku Lêa ber ç'e'va r'eş e, bet'inê wê vekir. Lê R'ahêl bêber bû+. 32Lêa pê ma kur'ek anî û navê wî danî R'ûbên[*], çimkî wê got: «Xudan zelûlîya min dît, îdî niha mêrê minê min h'iz ke». 33Dîsa pê ma, kur'ekî din anî û got: «Çimkî Xudan bihîst ku ez nayême h'izkirinê, lema ev kur' jî da min». Û navê wî danî Şimh'ûn[*]. 34Dîsa pê ma kur'ekî din jî anî û wê got: «Niha îdî mêrê minê t'evî min yek be, çimkî min sê kur' jêr'a anîn» bona vê yekê navê Lêwî[*] hate danîn. 35Dîsa pê ma kur'ekî din anî û got: «Niha ezê pesinê Xudan bidim». Lema navê wî danî Cihûda[*]. Û ji zar'anînê hate bir'înê.

30

30^1R'ahêlê dîna xwe dayê ku ew Aqûbr'a zar'a nayne, h'evsûdî xûşka xwe kir û gote Aqûb: «K'a zar'a bide min, yan na ezê candim». 2Hêrsa Aqûb li R'ahêlê r'abû û gotê: «Çima stexula ez dewsa Xwedê digirim, ku berê zika ji ser te bir'îye?» 3Ewê got: «Va ye carîya min Bîlha, her'e cem wê, bira ew li ser çokê min biwelide, ku zar'ê min ji wê hebin». 4Û wê carîya xwe Bîlha çawa jin da wî. Aqûb serê xwe wêr'a danî. 5Bîlha pê ma û Aqûbr'a kur'ek anî. 6Hingê R'ahêlê got: «Xwedê li ser heqî û neheqîêda nihêr'î, dengê min jî bihîst û kur'ek da min». Lema navê wî danî Dan[*]. 7Carîya R'ahêlê Bîlha dîsa pê ma kur'ê duda Aqûbr'a anî. 8R'ahêlê got: «Ez xûşka xwer'a k'etime h'ucetê û min zora wê bir». Û Navê wî danî Neftelî[*].

9Lêayê gava dît ku ji zar'a hate bir'înê, carîya xwe Zîlpa çawa jin girt da Aqûb. 10Carîya Lêayê Zîlpayê Aqûbr'a kur'ek anî. 11Lêayê got: «Ez bextewar im!» Û navê wî danî Gad[*]. 12Carîya Lêayê Zîlpayê kur'ê duda Aqûbr'a anî. 13Lêayê got: «Ez xwezilî me! K'ulfetê xwezîya xwe li min bînin». Û Navê wî danî Aşêr[*].

14R'ojêd nandirûnê R'ûbên çû nava zevîya, ewî gizêrêd beyanî[*] dîtin û anî da dîya xwe Lêayê. Hingê R'ahêlê gote Lêayê: «K'erema xwe, hinek ji wan gizêrêd beyanîye kur'ê xwe bide min jî». 15Lê Lêayê got: «Te mêrê min ji min standîye bes nîne, gizêrêd kur'ê mine beyanî jî dixwazî?» R'ahêlê gotê: «Bira îşev ew t'evî te r'azê, ji ber gizêrêd kur'ê teye beyanîva»+. 16Êvarê Aqûb ji k'ewşên dihat, Lêa pêşîya wîda çû û gotê: «Tu gerekê t'evî min r'azêyî, çimkî min tu bi gizêrêd kur'ê xweye beyanî k'irêkirî yî». Û ew wê şevê t'evî wê r'aza. 17Xwedê dengê Lêayê bihîst û Lêa pê ma kur'ê pênca Aqûbr'a anî. 18Hingê Lêayê got: «Xwedê heqê min da min, çimkî min carîya xwe da mêrê xwe». Û navê wî danî Îsaxar[*]. 19Lêa dîsa pê ma û Aqûbr'a kur'ê şeşa anî. 20Hingê Lêayê got: «Xwedê p'êşk'êşeke baş da min, mêrê minê îdî cem min bimîne, çimkî min wîr'a şeş kur' anîne». Û navê wî danî Zebûlon[*]. 21Xilazîyê qîzek anî û navê wê danî Dîna.

22Xwedê R'ahêl bîr anî û Xwedê dengê wê bihîst bet'inê wê vekir. 23Ew pê ma kur'ek anî û got: «Xwedê qara min da hildanê». 24Navê wî danî Ûsiv[*] û got: «De bira Xudan kur'ekî din jî li min zêde ke».

Peymana nava Laban û Aqûbda

25Pey vê yekêr'a, gava R'ahêlê Ûsiv anî, Aqûb gote Laban: «Îzina te hebe, ku ez her'ime cî û wat'anê xwe. 26Jin û zar'êd min bide min, bona k'îjana min ter'a xulamtî kir û ez her'im, çimkî xulamtîya min teva e'yan e, min çi xulamtî ter'a kirîye». 27Laban gotê: «Heger min ber ç'e'vê te k'erem dît, hîvî dikim! Min tê derxistîye ku Xudan bona xatirê te li ser minda barandîye». 28Û got: «Heqê xwe bêje ez bidim». 29Hingê Aqûb gotê: «Tu zanî min çawa ter'a xulamtî kirîye û h'eywanêd teye li ber min çawa bûne. 30Çimkî berî hatina min, malê te hindik bû, lê li hev zêde bû, Xudan bi hatina min li ser teda barand. Îdî ezê k'engê bona mala xwe bixebitim?» 31Laban pirsî: «Ez çi bidime te?» Aqûb gotê: «Tu tiştekî nede min. Heger tu vê gotina min bikî, ezê dîsa kerîyê pezê te xwey kim û biç'êrînim. 32Ez îro bik'evime nava t'emamîya kerê te, çiqas pezê deq-deqî û belek hene, usa jî nava berxa çiqas qer hene û nava bizinada jî çiqasî belek û deq-deqî hene, ez veqetînim. Bira evana bibine heqê min. 33Îro şûnda r'astîya minê li ber te k'ifş be, gava tu bêyî dîna xwe bidî heqê min. Heger nava kerîyê li ber minda, bizinek ne deq-deqî û ne belek be û berx ne qer be, ew li cem min çawa yêd dizîyê bin». 34Laban gotê: «Baş e! Bira weke gotina te be». 35Lê wê r'ojê Laban[*] çiqas nêrîyêd şiv-şivî û belek û çiqas bizinêd deq-deqî û belek, awa gotî çiqas yêd deq-deqîye sipî û berxêd qer hebûn, veqetandin dane kur'êd xwe, 36û ew r'îya sê r'oja dûrî Aqûb xistin. Aqûb kerîyê pezê Labanî mayîn xwey kir.

37Aqûb xwer'a ji dara sipindarê, behîvê[*] û çînarê şivdarêd ter' çêkirin, ewî qalikêd wan cî-cîya dat'er'aştin sipî nexş kirin, usa ku li ser şivdara sipîkayî k'ifş dibû. 38Hingê ewî şivdarêd xweye dat'er'eşandî, danîne nava h'ewzêd avvexwarinê, ku gava kerî bên avê vexwin, ew li ber pêz bin, dema avvexwarinê pez bê fe'la. 39Pez li ber şivdara dihatine fe'la û dizan berxêd şiv-şivî, deq-deqî û belek danîn. 40Aqûb berx vediqetandin û berê pêz didane alîyê yêd şiv-şivî û qere ku nava kerê Labanda hebûn. Aqûb kerê xwe veqetand, t'evî pezê Laban nekir. 41Û gava wextê fe'lê pezê k'oke-r'ind dihat, Aqûb ew şivdar dadanîne nava h'ewzê avê li ber ç'e'vê pêz, wekî ew li ber şivdara fe'lê xwe bistînin. 42Lê li ber pezê jare-hûr danedanîn û yêd xirabe bi kêmasî p'ara Laban k'etin, yêd k'oke-r'ind p'ara Aqûb. 43Usa eva meriva gelekî pêşda çû. Bû xweyê kerîyêd pêze mezin, carîya, xulama, deva û k'era.

31

Aqûb ji xalê xwe dir'eve

31^1Aqûb xeberdana kur'êd Laban bihîstin ku digotin: «Aqûb h'emû hebûka bavê me bir û ji hebûka bavê me haqas hebûk t'op kir». 2Û Aqûb ç'e'v Laban k'et, dîna xwe dayê ku Labanî hindava wîda ne yê berê ye. 3Hingê Xudan gote Aqûb: «Veger'e welatê kal-bavêd xwe, li cî-misk'enê xwe, ezê t'evî te bim». 4Aqûb çolê li ber pêz bû, ewî şand gazî R'ahêlê û Lêayê kir 5û gote wan: «Ez dîna xwe didime mir'ûzê bavê we, ew hindava minda ne yê berê ye. Lê Xwedêyê bavê min, t'evî min bûye. 6Weva jî e'yan e, ku min bi t'emamîya qewata xwe bavê wer'a xulamtî kirîye. 7Lê bavê we ez dixapandim, dehe cara heqê min guhast, lê Xwedê nehişt ku ew zîyanekê bide min. 8Gava wî digot: ‹Bira yêd deq-deqî ber heqê teva bin›, hingê t'emamîya pêz, diza deq-deqî danîn. Lê gava wî digot: ‹Bira yêd şiv-şivî ber heqê teva bin›, hingê t'emamîya pêz, diza şiv-şivî danîn. 9Bi vî awayî Xwedê h'eywanêd bavê we ji wî standin û dane min. 10Carekê wextê pêz fe'la bû, min serê xwe bilind kir û xewnêda dîna xwe dayê, va ye kerî bi nêrîyêd şiv-şivî, deq-deqî û belek dihatine fe'la. 11Hingê milyak'etê Xwedê xewnêda minr'a got: ‹Aqûb!› Û min got: ‹Lebê, ezî va me›. 12Ewî got: ‹K'erema xwe, serê xwe bilind ke û dîna xwe bidê, vane h'emû nêrîyêd ku pez bi wan têne fe'la, şiv-şivî, deq-deqî û belek in, çimkî min dît her tiştêd ku Laban serê te kirin. 13Ez Xwedêyê Bêt'-Êlê me, wê dera ku te h'eykel r'ûn kir û li wir minr'a ad-qirar kir, niha r'abe ji vî welatî derê û veger'e li cî-misk'enê xwe›»+. 14Hingê R'ahêlê û Lêayê lê veger'andin û gotinê: «Gelo îdî mala bavê meda, p'ar û wartîya me heye? 15Gelo bona wî em h'esab nabin mîna xerîba? Çimkî ewî em firotin û p'erê me jî xwarin. 16Lema jî ew h'emû hebûka ku Xwedê ji bavê me stand, ya me û zar'okêd me ye, niha her tiştêd ku Xwedê gotîye, bike».

17Aqûb r'abû, jin û zar'êd xwe li deva sîyar kirin. 18Ewî h'emû h'eywanêd xwe, h'emû hebûka xweye ku qazinc kiribû û h'eywanêd xweyê ku li Paddan-Aramêda qazinc kiribû, hildan r'êk'et, ku her'e cem bavê xwe Îshaq, welatê Kenanê. 19Laban çûbû ku pezê xwe bibir'e, R'ahêl p'ûtêd mala bavê xwe dizîn. 20Aqûb ji Labanê aramî xwe vedizî r'evî, çimkî wîva e'yan nekiribû, ku wê her'e. 21Û bi vî awayî ew bi h'emû hebûka xweva r'evî û r'abû ji ç'emê Firatê derbaz bû û berê xwe da alîyê ç'îyayê Gîle'dê.

Laban pey Aqûb dik'eve

22R'oja sisîya cab dane Laban, ku Aqûb r'evîye. 23Laban biratîya xwe jî t'evî xwe hilda û h'eft r'oja li pey wî k'et. Li alîyê ç'îyayê Gîle'dê xwe wîr'a gîhand. 24Xwedê şev hate xewna Labanê aramî û gote wî: «Miqatî xwe bî, ku tiştekî qenc yan xirab Aqûbr'a nebêjî».

25Laban xwe Aqûbr'a gîhand. Aqûb konê xwe li ç'îyê vegirtibû. Laban û biratîya xwe jî konêd xwe li ç'îyayê Gîle'dê vegirtin. 26Û Laban gote Aqûb: «Ev te çi kir? Çima te xwe ji min vedizî r'evîyî û te qîzêd min çawa hêsîrêd bin şûr birin? 27Te çima ji min veşart, dizîva r'evîyî û minr'a ne got? Minê tu bi dilê şa ver'êkirayî, pê stirana, defa û çengê zîs. 28Te nehişt ku ez bihatama r'ûyê qîzêd xwe û nebîyêd xwe. Te bê aqilî kir. 29Destê minda qewat heye, ku xirabîyê li we bikim. Lê Xwedêyê bavê we şeva derbazbûyî t'evî min xeberda û got: ‹Miqatî xwe bî, ku tiştekî qenc yan xirab Aqûbr'a nebêjî›. 30Lê belê tu diçî-diçî, fe'mdarîye wekî te gelekî bîra mala bavê xwe kirîye, lê çima xwedêyêd min dizîn?»+
31Aqûb li Laban veger'and û got: «Çimkî ez tirsîyam, min got belkî tê qîzêd xwe ji min bistînî. 32Lê xwedêyêd xwe li cem k'ê bibînî, bira ew nejî. Niha li ber biratîya me biger'e û çî te li cem min hebe hilde xwer'a». Çimkî Aqûb nizanibû ku R'ahêlê ew dizîne. 33Laban k'ete konê Aqûb, konê Lêayê û konê her du carîya, lê ew nedîtin. Ji konê Lêayê derk'et, k'ete konê R'ahêlê. 34R'ahêlê ew p'ût hildan kirine t'êr'a devê û li ser wan r'ûnişt. Laban t'emamîya kon li hev xist ger'îya, lê ew nedîtin. 35R'ahêlê gote bavê xwe: «Bira xweyê min hêrsa xwe li min r'aneke, wekî ez nikarim li ber r'abim, çimkî ez nexweşîya k'ulfetada me». Laban ger'îya lê p'ût nedîtin.

36Hingê Aqûb hêrs k'et û bezî Laban. Aqûb li Laban veger'and û gotê: «Sûcê min çî ye, gunê min çî ye, wekî tu pey min k'et yî? 37Tu li nav t'emamîya hûr-mûrêd minda ger'îyayî, te tiştekî ji mala xwe dît? Derxe dayne li ber biratîya min û biratîya xwe, bira ew vê pirsê nava me her duyada safî kin. 38Eva bîst sal e, ku ez li cem te dimam, mî û bizinêd te berneavîtine û min beranêd kerîyê te jî nexwarine. 39Yêd de'va digirtin, min nedanî li cem te, zirara wê min dik'işand, r'ojê bihata dizîn, şevê bihata dizîn te ji min dixwest. 40R'ojê ji germê, şevê jî ji sermê dih'elîyam-dimaşîyam. Xew ji ç'e'vê min dit'eqisî. 41Bîst salî h'alê min mala teda aha bûye. Min çardeh sala bona her du qîzêd te ter'a xulamtî kir, şeş sala jî bona pezê te. Lê te dehe cara heqê min guhast. 42Heger Xwedêyê bavê min, Xwedêyê Birahîm û Xofa Îshaq ne t'evî min bûya, teyê niha ez r'ast destvala ver'êkirama. Xwedê zelûlîya min û xebat destê min dît û şeva derbazbûyî li te hilat».

Peymana Laban û Aqûb

43Laban li Aqûb veger'and û gotê: «Ev qîz qîzêd min in, ev zar' zar'êd min in, ev kerî kerîyêd min in û her tiştêd ku tu dibînî, ev t'ev yêd min in. Ez îro çi dikarim li qîzêd xwe bikim, yan jî li zar'êd ku ji wan bûne? 44Niha were ez û tu peymanê girêdin û bira nava min û teda bibe şe'detî». 45Aqûb kevirek hilda û ew h'eykel da sekinandinê+. 46Aqûb gote biratîya xwe: «Kevira t'op kin». Wan kevir anîn qûç' kirin û li wir cem qûç'ê nan xwarin. 47Laban navê wê qûç'ê danî Yigar-Sahadût'a[*]. Aqûb navê wê danî Galêd[*]. 48Hingê Laban got: «Eva qûç'a îro nava min û teda şe'de ye». Lema navê wê Galêd hate danînê, 49usa jî Mîspah[*] çimkî wî got: «Xudan li ser min û teda binihêr'e, gava r'ûyê me hev du nek'eve. 50Heger tu dilê qîzê min bêşînî, yan jî jinêd başqe ser qîzêd minr'a bistînî, kes nava meda t'une, lê Xwedê nava min û teda şe'de ye». 51Laban serda zêde kir û gote Aqûb: «Va ye ev qûç'a û ev h'eykelê ku min nava xwe û teda da sekinandinê. 52Eva qûç'a şe'de ye, eva h'eykela şe'de ye, ku ez ji vê qûç'ê derbaz nebim, tu jî ji vê qûç'ê û h'eykelî derbaz nebî bona xirabîyê. 53Bira Xwedêyê Birahîm û xwedêyê Nehor (xwedêyê bavê wan) nava meda h'akim bin[*]». Aqûb pê Xofa bavê xwe Îshaq ad-qirar kir+. 54Aqûb li serê wî ç'îyayî qurban da û gazî biratîya xwe li ser nan kir. Nan xwarin û wê şevê mane li ç'îyê. 55Laban sibehê zû r'abû, çû r'ûyêd nevîyêd xwe û qîzêd xwe û dua li wan kir, Laban veger'îya çû cîyê xwe.

32

Aqûb r'êva r'astî milyak'eta tê, paşê jî r'astî Esaw

32^1Aqûb r'îya xweda çû. Milyak'etêd Xwedê r'astî wî hatin. 2Gava Aqûb ew dîtin, got: «Eva zoma ordîya Xwedê ye». Navê wê derê danî Mah'anayîm[*].

3Aqûb pêşîya xwe qasid şandine welatê Sêhîrê, t'opraxê Edomê, cem birê xwe Esaw. 4Û t'emî da wan û got: «Aha bêjine xweyê min Esaw, ku xulamê te Aqûb aha dibêje: ‹Ez li cem Laban bûme, h'eta niha jî cem wî xerîbîyêda mame. 5Ga, k'er, kerîyêd pêz, xulam û carî min qazinc kirine. Niha ez dişînim, xwe xweyê xweva didime h'esandinê, ku ez ber ç'e'vêd te k'eremê bibînim›».

6Qasid li ser Aqûbda veger'îyan û gotinê: «Em çûne cem birê te Esaw, va ye ew çarsid merivîva pêşîya teda tê». 7Aqûb gelekî tirsîya û t'evîhev bû û r'abû merivêd t'evî xwe, pez û dewar, deve kirine du p'ara. 8Digot: «Heger Esaw li ser p'arekêda bigire û lêxe, hema p'ara din jê xilaz be».

9Hingê Aqûb got: «Ya Xwedêyê bavê min Birahîm û Xwedêyê bavê min Îshaq, Xudano! Ku te minr'a got: ‹Veger'e welatê xwe, li wat'anê xwe, ezê qencîyê li te bikim!›+
10Ez ne hêjayî t'emamîya h'ub û aminîya teye qedîm im, k'îjan ku te qûlê xwer'a kirine, çimkî ez bi şivdara destê xwe ji vê Ûrdunê derbaz bûm û niha bûme xweyê du p'ara. 11K'erema xwe, min ji destê birê min Esaw xilaz ke, çimkî ez jê ditirsim, nebe ku ew bê, min, dê û zar'okava xe. 12Ne te gotîye: ‹Ezê e'seyî qencîyê li te bikim û zur'eta te bikime weke qûma be'rê, ku ji gelekbûnê wê neyê jimarê›»+.

13Aqûb şeva xwe li wê derê derbaz kir, r'abû ji her tiştê xwe, birê xwe Esawr'a p'êşk'êş hazir kirin. 14Dusid bizin, bîst nêrî, dusid mî, bîst beran, 15sî devêd zayî ce'şikêd wanva, çil ç'êlek, dehe boxe, bîst k'erê mê û dehe yê nêr veqetandin. 16Her kerî, başqe-başqe, dane destê xulamêd xwe û gote xulama: «Pêşîya min her'in, bira her kerî dûrî hev, li pey hev her'in». 17E'mir li yê pêşîyê kir û gotê: «Gava birê min Esaw r'astî te bê û ji te bipirse: ‹Tu k'ê yî û tê k'uda her'î? Û evêd li pêşîya te yêd k'ê ne?› 18Hingê tu bêje: ‹Ev yêd xulamê te Aqûb in, evana p'êşk'êş xweyê xwe Esawr'a şandine, va ye ew xwexa jî li pey me tê›». 19Aha jî t'emî da yê duda, yê sisîya û h'emûyêd ku li pey kerîya diçûn û got: «Aha bêjinê gava hûn r'astî Esaw bên 20û bêjinê: ‹Va ye xulamê te Aqûb jî li pey me tê›». Çimkî ewî xwexa xwer'a digot: «Bi van p'êşk'êşêd ku ez berî xwe dişînim, ezê dilê wî bik'ir'im, paşê r'ûyê wî bibînim, belkî ew min qebûl ke». 21P'êşk'êş pêşîya wî çûn, lê Aqûb şeva xwe zomêda derbaz kir.

Destegulaşa Aqûb

22Aqûb wê şevê r'abû, her du jinêd xwe, her du carîyêd xwe û her yanzdeh kur'êd xwe hildan û tenikayîya Yaboqr'a derbaz bû 23û ew hildan avê xistin derbaz kirin, her tiştêd xwe, çî wî hebû derbaz kirin. 24Aqûb t'enê ma. Merivek h'eta sarê sibehê jêr'a k'ete destegulaşê. 25Ewî dît ku li Aqûb nikare, ew li sêvika qarç'ika wî k'et û dema destegulaşê Aqûb qarç'ikêda sist bû. 26Hingê ewî gote Aqûb: «Min ber'de ez her'im, çimkî va ye sibeh zelal dibe». Aqûb got: «H'eta tu dua li min nekî ez te ber'nadim». 27Ewî gote wî: «Navê te çî ye?» Aqûb got: «Aqûb e». 28Ewî got: «Îdî navê te Aqûb neyê gotin, lê Îsraêl[*], çimkî tu Xwedê û merivar'a k'etî h'ucetê û tu ser k'etî»+. 29Hingê Aqûb pirsî û got: «Hîvî dikim, navê xwe bêje». Ewî got: «Tu çima navê min dipirsî?» Û li wî cîyî dua li wî kir+. 30Aqûb navê wî cîyî danî Pinîyêl[*] û got: «Çimkî min Xwedê r'û bi r'û dît û ez sax mam»+.

31Û gava ew ji Pinuêlê derbaz bû, r'o derk'et û Aqûb qarç'ikêda dikulîya. 32Lema jî h'eta r'oja îro, zar'êd Îsraêlê ç'îlê ser sêvika qarç'ikê naxwin. Çimkî li ç'îlê sêvika qarç'ika Aqûb k'et.

33

Lihevhatina Aqûb û Esaw

33^1Aqûb serê xwe bilind kir, dîna xwe dayê wê Esaw tê, çarsid mêr jî pêr'a. Hingê ewî zar' belayî li ser Lêayê, R'ahêlê û her du carîya kirin. 2Carî zar'êd wanva avîtine pêşîyê, Lêa zar'êd wêva avîtine pey wan, R'ahêl û Ûsiv jî avîtine paşîyê. 3Aqûb da pêşîya wan û h'eta gihîşte birê xwe, h'eft cara h'eta e'rdê dever'ûya çû. 4Hingê Esaw bezî çû pêşîya wî, ew h'emêz kir, destê xwe stukura wîr'a bir, ew r'amûsa û li ser hevda girîyan. 5Esaw serê xwe ku bilind kir, ç'e'v k'ulfeta û zar'a k'et, got: «Ev çî te ne?» Aqûb got: «Evana zar'êd ku Xwedê bi r'e'ma xwe dane xulamê te ew in». 6Hingê carî zar'êd xweva nêzîk bûnê û dever'ûya çûn. 7Lêa zar'êd xweva jî nêzîk bûnê û dever'ûya çûn. Paşê jî R'ahêl û Ûsiv nêzîk bûnê û dever'ûya çûn. 8Esaw pirsî: «Meremê wan k'omêd ku ez r'êva r'astî wan hatim çî ye?» Aqûb got: «Bona li ber ç'e'vê xweyê xwe k'erem dîtinêye». 9Esaw got: «Hebûka min geleke birê min, ya te bira ter'a be». 10Aqûb got: «Na, hîvî dikim, heger min li ber ç'e'vê te k'erem dîtîye, p'êşk'êşa min ji destê min bigire. Çimkî min r'ûyê te usa dît, tê bêjî yek r'ûyê Xwedê bibîne û tu ji min r'azî yî. 11Hîvî dikim, vê bimbarekîyê, ya ku min ter'a anîye qebûl ke, eva dayîna ji r'e'ma Xwedê ye, her tiştê min hene». Û zor lê kir ewî jî hilda. 12Esaw got: «Em r'abin r'êk'evin, ezê li pêşîya te her'im». 13Aqûb gote wî: «Xweyê minva e'yan e, ku zar'ok nazik in û pez dewar jî zayî ye, heger r'ojekê zû-zû bajon, h'emû kerîyê qir' bin. 14Hîvî dikim, bira xweyê min pêşîya xulamê xwe her'e, ezê xwer'a hêdî-hêdî nigê h'eywanêd li ber xwe û nigê zar'ar'a bêm, h'eta bigihîjime Sêhîrê cem xweyê xwe».

15Esaw got: «Wekî usa ye, ez çend merivêd t'evî xwe, li cem te bihêlim». Aqûb got: «Bona çi? T'enê bira ez ber ç'e'vê xweyê xwe k'eremê bibînim». 16Wê r'ojê Esaw r'îya xweda veger'îya Sêhîrê. 17Aqûb k'oç' kir çû Sûkotê û xwer'a mal çêkir, h'eywanêd xwer'a h'olik[*] çêkirin. Bona vê yekê navê wî cîyî danî Sûkot[*].

18Gava Aqûb ji Paddan-Aramê hat û sax-silamet gihîşte welatê Kenanê, bajarê Şixemê, li ber bajêr kon vegirtin+. 19Ew e'rdê ku kon lê vegirtibû, ew ji destê zar'êd Hamorê bavê Şixem, bi sed nalê p'era k'ir'î+. 20Li wir gorîgehek çêkir û navê wê danî Êl-Elohê-Îsraêl[*].

34

Dîna û Şixem

34^1Dîna, qîza Lêayê bû, ku Aqûbr'a anî bû, ew derk'et ku qîzêd wî welatî bibîne. 2Şixemê kur'ê Hamorê h'îwî, axê wî welatî ew dît, dest avîte wê û bi destê zorê ew r'ûr'eş kir. 3Dilê wî k'ete qîza Aqûb Dînayê, bi dil û can ew begem kir û dilê wêr'a xeberda. 4Şixem gote Hamorê bavê xwe: «Vê qîzikê minr'a bixwaze». 5Aqûb bihîst ku ewî qîza wî Dîna r'ûr'eş kirîye, lê çimkî kur'êd wî çolê li ber kerîya bûn, qet deng nekir h'eta ku ew hatin. 6Hamorê bavê Şixem, çû Aqûbr'a ku xeber de. 7Kur'êd Aqûb gava bihîstin ew jî ji çolê hatin, bîna xwe teng kirin û gelekî hêrs k'etin. Çimkî evî namûsa Îsraêlêr'a lîst, wekî dest avîte qîza Aqûb. Ewî tiştekî nebûyî kir+. 8Hamor wanar'a k'ete xeberdanê û got: «Dilê kur'ê min Şixem k'etîye qîza we, hîvî dikim, ewê bidine wî+. 9Bibine xizimê me. Qîzêd xwe bidine me, qîzêd me jî xwer'a bibin. 10T'evî me bimînin, ev welatê ber we be, navda bimînin, t'ucaretîyê bikin, navda xwer'a xiznê qazinc kin». 11Şixem gote bav û birayêd keç'ikê: «Bira ez li ber ç'e'vê we k'eremê bibînim, hûn çi ji min bixwazin, ezê bidim. 12Qelen û xelatêd giran bikine ser stûyê min, devê we çi bixwaze jî ezê bidim, t'enê wê qîzê bidine min»+. 13Ewî ku xûşka wan Dîna r'ûr'eş kiribû, kur'êd Aqûb bi h'ilek'arî caba Şixem û bavê wî Hamor dan 14û gotine wan: «Em nikarin vê yekê bikin, ku xûşka xwe bidine yekî nesinet. Eva mer'a qareke giran e+. 15Lê belê emê t'enê bi vî şertî t'evî we qayl bin, heger hûn bibine mîna me, ji we her qisimê mêr bê sinetkirinê, 16hingê emê qîzêd xwe bidine we û qîzêd we jî xwer'a bînin, emê t'evî we bimînin û bibine cime'tek. 17Lê heger hûn guhdarîya me nekin, neyêne sinetkirinê, emê qîza xwe hildin û her'in». 18Ev gotina wan li Hamor û kur'ê wî Şixem xweş hat. 19Ewî xortî ev yek derengî neêxist, çimkî ewî gelekî qîza Aqûb begem kiribû. Ew mala bavê xweda, yê herî xweyîqedir bû. 20Hamor, kur'ê xwe Şixemva hatine li ber dergehê[*] bajarê xwe, t'evî mêrêd bajêr xeberdan û gotin: 21«Ev merivana mer'a dostîyê dikin, awa bira welêtda bimînin, t'ucaretîyê têda bikin, va ye welatî li ber wan mezin e. Werin em qîzêd wan xwer'a bînin, qîzêd xwe jî bidine wan. 22Lê t'enê ew vî şertîda t'evî me qayl in bimînin û bibine cime'tek, heger ji me her qisimê mêr bê sinetkirinê, çawa ku ew têne sinetkirinê. 23Gelo kerîyêd wan, hebûka wan, h'emû h'eywanêd wan wê nebine yêd me? T'enê dimîne ku em wanr'a qayl bin, ewê t'evî me bimînin». 24H'emûyêd ku ji dergehê bajarê wîva derdik'etin, guhdarîya Hamor û kur'ê wî Şixem kirin û h'emû zar'êd nêrîn ku ji dergehê bajarê wîva derdik'etin, hatine sinetkirinê.

25R'oja sisîya, gava ewe hê êşêda bûn, du kur'êd Aqûb, birêd Dînayê, Şimh'ûn û Lêwî, her yekî şûrê xwe hilda û k'etine bajêr, t'u kes dernek'ete pêşîya wan, h'emû zar'êd nêrîn kuştin. 26Hamor û kur'ê wî Şixem avîtine li ber devê şûra kuştin, ji mala Şixem Dîna hildan û derk'etin. 27Kur'êd Aqûb ser kuştîyada veger'îyan, bajar t'alan kirin, bona ku xûşka wan r'ûr'eş kiribûn. 28R'ahiştine pez û dewarêd wan, k'er û her tiştêd wane ku li bajêr û zevîyada hebû birin. 29H'emû hebûka wan, zar' û jinêd wan hêsîr hildan û her tiştêd malada t'alan kirin. 30Aqûb Şimh'ûn û Lêwîr'a got: «We ez li ber ç'e'vê binelîyêd kenanîya û pirîzzî ya avîtim, ev bela anî serê min. Merivêd min hindik in, wê t'opî ser min bin û min xin, ezê mala xweva dest û p'îya her'im». 31Wana got: «Lê cayîz bû ku mîna qavekê anîne serê xûşka me?»

35

Aqûb diçe Bêt'-Êlê

35^1Xwedê gote Aqûb: «R'abe hilk'işe her'e Bêt'-Êlê, li wir bimîne û gorîgehekê çêke bona Xwedêyê ku teva xuya bû, gava tu ji ber birayê xwe Esaw r'evîyî»+. 2Aqûb gote neferêd xwe û h'emûyêd t'evî xwe: «Xwedêyêd xerîbe nava xweda bigirin bavêjin, paqij bin û k'incê xwe biguhêzin. 3Û em r'abin berbi jor her'ine Bêt'-Êlê, li wir gorîgehekê wî Xwedêyîr'a çêkim, yê ku r'oja tengasîya minda dengê min bihîst û wê r'îya ku ez têda çûm t'evî min bû». 4Hingê wan h'emû xwedêyêd xerîb, çi destêd wanda hebûn û guharêd guhêd xweda dane Aqûb. Aqûb ew li bin dara me'zêye[*] nêzîkî Şixemê ç'e'l kir+. 5Û ew r'êk'etin, sawa Xwedê k'ete li ser bajarêd der-dorêd wan û pey kur'êd Aqûb nek'etin. 6Aqûb xwexa û h'emû cime'ta pêr'a hate Lûzê, awa gotî Bêt'-Êlê, e'rdê Kenanê. 7Li wir gorîgehek çêkir û navê wê danî Êl-Bêt'-Êl[*]. Çimkî li wir Xwedê wîva xuya bibû, gava ew ji ber birayê xwe r'evî bû+.

8Xweykirîya R'êvêkayê, Divora mir, ew binîya Bêt'-Êlê, bin me'zêda hate definkirinê û navê wir hate danîn Alon-Baqût[*]+.

9Gava Aqûb ji Paddan-Aramê dihat, Xwedê dîsa wîva xuya bû û dua li wî kir. 10Û Xwedê gotê: «Navê te Aqûb e! Lê îro şûnda ter'a Aqûb nebêjin, lê navê te Îsraêl be». Û navê wî danî Îsraêl+. 11Û Xwedê gote wî:

«Ez Xwedêyê Herî Zor im,
şîn be û li hev zêde be.

Wê ji te miletek û mixulqetêd mileta derên.

Û ji bedena te p'adşayê derên+.

12Ew welatê ku min dabû Birahîm û Îshaq,
ezê bidime te,
pey ter'a jî wî welatî ezê bidime zur'eta te».

13Û Xwedê ji wî cîyê ku pêr'a xeber dida, jorva hate hilatinê. 14Aqûb li wî cîyê ku Xwedê pêr'a xeberda h'eykelek da sekinandinê, h'eykelekî kevirî. Ser kêlikêda dîyarîya serdakirinê û r'ûn r'ête ser+. 15Aqûb navê wî cîyê ku Xwedê pêr'a xeber dabû danî Bêt'-Êl+.

Mirina R'ahêlê

16Ji Bêt'-Êlê k'oç' kirin, hindik mabû ku bigihîştana Efrat'ê, R'ahêl k'ete li ber zar'ê û gelekî cefa k'işand. 17Gava gelekî cefa dik'işand, pîredergûşê gote wê: «Netirse eva jî ter'a kur' e»+. 18Gava ewê r'uh'ê xwe dida, li ber mirinê navê wî danî «Ben-Onî[*]». Lê bavê navê wî danî Binyamîn[*]. 19Û R'ahêl mir, ew li ser r'îya Efrat'ê, awa gotî Beytleh'mê hate definkirinê+. 20Aqûb li ser t'irba wê kevirek da sekinandinê, ku h'eta îro jî kevirê t'irba R'ahêlê ye. 21Îsraêl k'oç' kir çû, konê xwe li pişta Mîgdal-E'der vegirt. 22Gava Îsraêl li wî welatî dima, R'ûbên çû dest avîte carîya bavê xwe Bîlhayê. Îsraêl ev yek bihîst[*].

Kur'êd Aqûb

Donzdeh kur'êd Aqûb hebûn+. 23Kur'êd Lêayê: Nixurîyê Aqûb R'ûbên, Şimh'ûn, Lêwî, Cihûda, Îsaxar û Zebûlon bûn. 24Kur'êd R'ahêlê: Ûsiv û Binyamîn bûn. 25Kur'êd carîya R'ahêlê, Bîlhayê: Dan û Neftelî bûn. 26Kur'êd carîya Lêayê, Zîlpayê: Gad û Aşêr bûn. Evana bûn kur'êd Aqûbe ku Paddan-Aramda jêr'a bibûn.

Mirina Îshaq

27Aqûb hate Mamrê, Qîryat-Arbayê, awa gotî Hêbronê li cem bavê xwe Îshaq, wî cîyê ku Birahîm û Îshaq xerîbî derbaz kiribûn+.

28R'ojêd e'mirê Îshaq sed h'eyştê sal bûn. 29Îshaq kal bibû, ji e'mirê xwe t'êrbûyî, r'uh'ê xwe da û mir. Ew t'evî cime'ta xwe bû, kur'êd wî Esaw û Aqûb ew defin kirin+.

36

Serecema r'ik'inyata Esaw

36^1•Ev e serecema r'ik'inyata Esaw, awa gotî Edom+. 2Esaw qîzêd kenanîya xwer'a xwestin: E'daha qîza Êylonê h'îtî û Oholîvamaya qîza E'nayê kur'ê Sîvonê h'îwî. 3û qîza Îsmayîl, xûşka Nêbayot, Basmet'+. 4E'dahê Esawr'a Elîfaz anî. Basmet'ê R'ihûêl anî, 5Oholîvamayê Yehûş, Yalam û Qorax anîn. Ev in kur'êd Esaw, yêd ku welatê Kenanêda jêr'a bûn.

6Esaw r'abû jinêd xwe, kur' û qîzêd xwe û h'emû merivêd mala xwe, kerî û gar'anêd xwe, h'emû h'eywanêd xwe û h'emû hebûka xweye ku welatê Kenanêda qazinc kiribû hildan, ji r'ûyê birê xwe Aqûbda çû welatekî din. 7Çimkî hebûka wan gelek bû, nikaribûn hevr'a bimana, welatê ku ew têda çawa xerîb diman, t'êra wan nedikir ji dest kerî û gar'anêd wan. 8Esaw, awa gotî Edom, li ç'îyayê Sêhîrê cî-war bû.

9Ev e serecema r'ik'inyata Esawê bavê edomîya, li serê ç'îyayê Sêhîrê. 10Navê kur'êd Esaw ev in: Elîfaz, kur'ê Esawî ji E'dahê. R'ihûêl, kur'ê Esawî ji Basmet'ê. 11Kur'êd Elîfaz, Têman, Omar, Sipo, Get'am û Qinaz bûn. 12T'îmna, carîya Elîfazê kur'ê Esaw bû, ewê jî Elîfazr'a Amalêk anî. Ev bûn kur'êd E'daha jina Esaw+. 13Kur'êd R'ihûêl ev in: Nah'at, Zerah, Şamma û Mîsah, ev bûn kur'êd Basmet'a jina Esaw. 14Kur'êd Esaw, yêd ku Oholîvamaya qîza E'nayê kur'ê Sîvonê Esawr'a anîn, ev in: Yehûş, Yalam û Qorax.

15Ev in bavê berekêd zar'êd Esaw. Bavêd berekêd zar'êd Elîfazê kur'ê Esawî nixurî, ev bûn: Bavê bereka xwe Têman, bavê bereka xwe Omar, bavê bereka xwe Sipo, bavê bereka xwe Qinaz, 16bavê bereka xwe Qorax, bavê bereka xwe Get'am, bavê bereka xwe Amalêk. Evana li welatê Edomêda bavêd berekêd Elîfaz bûn, kur'êd E'dahê bûn. 17Ev in zar'êd R'ihûêl kur'ê Esaw: Bavê bereka xwe Nah'at, bavê bereka xwe Zerah, bavê bereka xwe Şamma, bavê bereka xwe Mîsah. Evana li welatê Edomêda bavêd berekêd R'ihûêl bûn, kur'êd Basmet'a jina Esaw bûn. 18Ev in kur'êd Oholîvamaya jina Esaw: Bavê bereka xwe Yehûş, bavê bereka xwe Yalam, bavê bereka xwe Qorax. Evana bûn bavê berekêd zar'êd Oholîvamaya jina Esaw, qîza E'nayê. 19Ev in kur'êd Esaw, awa gotî Edom û ev in mîrêd wan.

Kur'êd Sêhîr

20•Ev in kur'êd Sêhîrê h'orî, ku li wî welatîda diman: Lotan, Şoval, Sîvon, E'na,+
21Dîşon, Eser û Dîşan. Ev in kur'êd Sêhîr, bavê berekêd h'orîya welatê Edomêda. 22Kur'êd Lotan H'orî û Hêymam bûn, xûşka Lotan T'îmna bû. 23Kur'êd Şoval ev bûn: E'lwan, Manah'at', Eybal, Şifo û Onam. 24Kur'êd Sîvon ev bûn: Aya û E'na. Eva ew E'na bû, yê ku li çolê kanîyêd avêd germ dîtibûn, gava k'erêd bavê xwe Sîvon diç'êrandin. 25Ev in zar'êd E'na, Dîşon û Oholîvama qîza E'na. 26Ev in kur'êd Dîşon: H'emdan, Eşban, Ît'ran û K'iran. 27Ev in kur'êd Eser: Bîlhan, Zahavan û Ekan. 28Ev in kur'êd Dîşan: Ûs û Aran. 29Ev in bavê berekêd h'orîya: Bavê bereka xwe Lotan, bavê bereka xwe Şoval, bavê bereka xwe Sîvon, bavê bereka xwe E'na, 30bavê bereka xwe Dîşon, bavê bereka xwe Eser, bavê bereka xwe Dîşan. Ev in bavê berekêd h'orîya, li welatê Sêhîrêda, li gora bave'şîrêd berekêd xwe.

P'adşayêd Edomê

31•Ev in ew p'adşayêd ku welatê Edomêda, berî p'adşayê îsraêlîyayî e'wlin, p'adşatî kirin. 32Belayê kur'ê Beûr li ser Edomê p'adşatî kir. Navê bajarê wî Dînhava bû. 33Bela mir, dewsa wî Yovavê kur'ê Zerahê Bozrayî p'adşatî kir+. 34Yovav mir, dewsa wî H'ûşamê ji welatê temanîya p'adşatî kir+. 35H'ûşam mir, dewsa wî Hadadê kur'ê Bedad p'adşatî kir, yê ku li t'opraxa Mowabêda qir'a Midyana anî. Navê bajarê wî E'wît' bû. 36Hadad mir, dewsa wî Samlayê ji Masrêqaye p'adşatî kir. 37Samla mir, dewsa wî Şawûlê ji R'eh'obot'a devê ç'êm p'adşatî kir. 38Şawûl mir, dewsa wî Bae'l-Henanê kur'ê Ek'bor p'adşatî kir. 39Bae'l-Henanê kur'ê Ek'bor mir, dewsa wî Hadar p'adşatî kir. Navê bajarê wî Pahû bû. Navê jina wî Mihêtabêl bû, eva qîza Matrêd, nebîyê Mê-Zahavê bû.

40Ev in navê bavêd berekêd ku ji Esaw bûne, li gora berek û cîyêd xwe navêd xweva: Bavê bereka xwe T'îmna, bavê bereka xwe E'lwah, bavê bereka xwe Yet'êt,+
41bavê bereka xwe Oholîvama, bavê bereka xwe Êlah, bavê bereka xwe Pînon, 42bavê bereka xwe Qinaz, bavê bereka xwe Têman, bavê bereka xwe Mîbsar, 43bavê bereka xwe Magdîyêl, bavê bereka xwe Îram. Ev in bavê berekêd Edomê li gora cî-warêd xwe û welatê milk'ê xweda. Esaw bavê edomîya ye.

37

Ûsiv û biratîya wî

37^1Aqûb li welatê xerîbîya bavê xwe, welatê Kenanêda cî-war bû. 2Ev e serhatîya r'ik'inyata Aqûb: Ûsiv h'ivdeh salî bû, t'evî birayêd xwe li ber pêz bû. Ew sivikê nava kur'êd jinbavêd xwe Bîlhayê û Zîlpayêda bû. Ûsiv cab-sawêd wane xirab bavê xwer'a danîn. 3Îsraêl ji nava kur'êd xweda, ji h'emûya ze'ftir Ûsiv h'iz dikir, çimkî ew kur', mezinaya wîda bibû û ewî k'inceke r'eng-r'engî û dirêj jêr'a çêkir. 4Bira dîna xwe danê, ku bavê wan, wî ji h'emû bira ze'ftir h'iz dike, ew li ber ç'e'vê wan r'eş bû û nikaribûn zarê xweş pêr'a xeberdana.

5Ûsiv xewnek dît, r'abû birêd xwer'a gilî kir, hingê ew hê li ber ç'e'vê wan k'et. 6Ewî gote wan: «Hîvî dikim guh bidine vê xewna ku min dîtîye. 7Awa eme zevîyêda me gur'z girê didan, min dîna xwe dayê wê gur'zê min r'abû t'îk sekinî, lê awa gur'zêd we dora wî girtin û li ber gur'zê min ta bûn». 8Birayêd wî gotinê: «Ku usa ye tê li ser me bibî p'adşa? Yan li ser me bibî h'akim?» Û bona xewn û xeberêd wî hê gelekî jenandine wî. 9Xewneke din jî dîsa dît, r'abû ew birayêd xwer'a gilî kir û got: «Awa min xewneke din jî dît: min dîna xwe dayê wê hîv û r'o û yanzdeh steyrkava li ber min ta dibûn». 10Gava ewî bav û birayêd xwer'a gilî kir, bavê wî lê hilat û gote wî: «Ev çi xewn e, ku te dîtîye? Çima ez û dîya te û birayêd teva, emê bên li ber te h'eta e'rdê ta bin?» 11Birayêd wî h'evsûdîya wî kirin, lê bavê ev yek dilê xweda xwey kirin.

12Birayêd wî çûne Şixemê li ber kerêd pezê bavê xwe. 13Îsraêl gote Ûsiv: «Ne birayêd te li Şixemê li ber pêz in? Were ez te bişînime cem wan». Ûsiv got: «Ez hazir im»+. 14Aqûb gote wî: «Hela her'e bizanibe k'a birayêd te silamet in û pezî çawa ne. Xeberekê minr'a bîne». Ew şande deşta Hêbronê. Gava ew çû Şixemê,+
15mêrek r'astî wî hat, ku ew li deştê ber'îyêda diger'îya û wî merivî jê pirsî: «Tu li çi diger'î?» 16Ewî gotê: «Ez li birayêd xwe diger'im, hîvî dikim bêje min, ew li k'îderê pêz diç'êrînin?» 17Wî merivî got: «Wan ji vir bar kir çûn. Min bihîst ku wan digotin: ‹Em her'ine Dot'anê›». Ûsiv pey birayêd xwe k'et û ew li Dot'anê dîtin+. 18Gava ew dûrva dîtin, hê nêzîkî wan ne bibû, xeyba wî kirin ku wî bikujin. 19Û hevr'a gotin: «Va ye, yê xweyê xewna tê! 20De werin em vî bikujin û bavêjine nava ji van ç'e'la ç'e'lekê. Emê bêjin ku r'e'wirekî beyanî ew xwarîye. Emê t'eselîya xewnêd wî kin, k'a wê çawa bin!» 21R'ûbên bihîst û ew ji destê wan xilaz kir û got: «Em vî nekujin». 22R'ûbên gote wan: «Xûnê ner'êjin, ewî bavêjine vê ç'e'la çolê, destê xwe hilnedine li ser wî». Ewî ev yek got, wekî ew ji destê wan xilaz kira û li bavê veger'anda. 23Û gava Ûsiv hat gihîşte birayêd xwe, k'inca Ûsiv jê êxistin, awa gotî ew k'inca wîye r'eng-r'engîye dirêj ku li wî bû. 24Û ew girtin avîtine ç'e'lekê, ew ç'e'l vala bû av têda t'unebû+. 25R'ûniştin nanê xwe bixwin.

Wana dîna xwe danê wê k'arvanê îsmayîlîya ji Gîle'd tê. Deveyêd wan bi bihareta, melh'emê û zimir barkirî bûn, berjêr dibirine Misirê. 26Hingê Cihûda gote birayêd xwe: «Emê çi k'arê bibînin, heger em birê xwe bikujin û xûna wî veşêrin? 27Werin em wî bifiroşine îsmayîlîya û bira destê me li wî nek'evin. Çimkî ew birayê me ye, ji xûn û qinêta me ye». Birayêd wî gur'a wî kirin+. 28Midyanîyêd[*] bazirgan ku derbaz dibûn, Ûsiv ji ç'e'lê k'işandin derxistin û Ûsiv bi bîst zîvî firotine îsmayîlîya*. Wana jî Ûsiv birine Misirê.

29R'ûbên ser ç'e'lêda veger'îya, dîna xwe dayê ku Ûsiv ç'e'lêda nîne. Hingê ewî k'incê xwe qelaştin, 30li ser birayêd xweda veger'îya û got: «Kur'ik t'une! Û ez, ez k'uda her'im?»

31Nêrîk serjêkirin û k'inca Ûsiv hildan xûnêda kirin. 32Ew k'inca r'eng-r'engîye dirêj şandin, anîn dane bavê xwe û gotin: «Me ev dîtîye, hîvî dikim, dîna xwe bidê, eva k'inca kur'ê te ye, tê nas kî, yan na?» 33Ewî k'inc nas kir û got: «Eva k'inca kur'ê min e! R'e'wirekî beyanî ew xwarîye, Ûsiv hatîye dir'andinê!» 34Aqûb k'incêd xwe qelaştin, k'urx li navk'êlka xwe girêda û gelek r'oja şîna kur'ê xwe kir+. 35H'emû kur'êd wî û h'emû qîzêd wî r'abûn ku dil bidine li ber wî, lê ewî qebûl ne dikir û digot: «Ezê bi dilekî kul her'ime Dîyarê Mirîya, li cem kur'ê xwe». Û bavê wî girîya bona wî. 36Midyanîya ew Misirêda firotine Potîfarê wezîrê Firewinî serwêrê nobedara.

38

Cihûda û T'amara

38^1Û usa qewimî, ku wî çaxî Cihûda ji cem birayêd xwe berjêr bû, çû cem merivekî e'dûllamî, navê wî H'îra. 2Li wê derê Cihûda qîza Şûa merivekî kenanî dît, ew stand serê xwe wêr'a danî. 3Ewa pê ma kur'ek anî, Cihûda navê wî danî Er. 4Ew dîsa pê ma kur'ek anî, navê wî danî Onan. 5Ewê dîsa kur'ek anî, navê wî danî Şêlah. Gava ewê ew zar' anî, Cihûda li K'izîbê bû.

6Cihûda kur'ê xweyî nixurî Err'a qîzek anî, navê wê T'amara. 7Kur'ê Cihûdayî nixurî Er, li ber ç'e'vê Xudan yekî xirab bû û Xudan ew kuşt. 8Cihûda gote Onan: «Borcê t'îyîtîyê biqedîne: t'evî jina birê xwe r'azê, wê bistîne û zur'etê pey birê xwe xe»+. 9Onan fe'm kir, ku ew zur'eta wî nayê h'esabê, gava t'evî jinbira xwe r'adiza, ewî meya xwe dir'ête e'rdê, ku zur'etê li pey birê xwe nexe. 10Ev kirina wî li ber ç'e'vê Xudan xirab k'ifş kir, ew jî kuşt. 11Cihûda gote bûka xwe T'amarayê: «Jinebî mala bavê xweda r'ûnî, h'eta kur'ê min Şêlah mezin be». Çimkî digot: «Belkî ew jî mîna birayêd xwe bimire». T'amara çû li mala bavê xwe r'ûnişt.

12Gelek wext derbaz bû, qîza Şûayê jina Cihûda mir. Cihûda baristan bibû, r'abû xwexa bi t'evî dostê xwe H'îrayê e'dûllamî hevraz çû T'îmnahê, cem pezbir'êd kerê pezêd xwe. 13Hingê cab dane T'amarayê gotin: «Va ye xezûrê te hevraz tê T'îmnahê pezê xwe bibir'e». 14Evê k'inca jinebîtîya xwe ji xwe êxist, xwe xêlî kir û xwe p'êç'a û ber dergehê Eynayîmê, li ser r'îya T'îmnahê r'ûnişt. Çimkî ewê dît ku Şêlah mezin bûye û ew nedane wî. 15Gava Cihûda ç'e'v wê k'et, wî t'irê ew qavek e, çimkî ewê r'ûyê xwe nixamtibû. 16Ji r'ê dager'îya berbi wê çû û gotê: «Tê qayl bî ku serê xwe minr'a daynî?» Çimkî wî nizanibû ku ew bûka wî ye. Ewê got: «Tê çi bidî min ku tu serê xwe minr'a daynî?» 17Ewî got: «Ezê ji nava kêrî karekê ter'a bişînim». Ewê got: «Tê çi k'efîl bihêlî h'eta ku tu bişînî?» 18Ewî got: «Ez çi k'efîl bihêlim?» Ewê got: «K'a mora xwe, benpişta xwe û darê destê xwe». Ewî jî ew tişt dane wê û serê xwe pêr'a danî. Û ew ji wî h'emle derk'et. 19T'amara r'abû çû, xêlîya li ser xwe hilda û k'inca jinebîtîya xwe li xwe kir.

20Cihûda bi destê dostê xwe e'dûllamî kar şand, wekî k'efîl ji destê wê k'ulfetê bistîne, lê ewî ew nedît. 21Ji merivêd wir pirsî û got: «Ewa xwefroşe[*] li serê r'îya Eynayîmê k'u ye?» Lê wana got: «Li vir xwefroş t'une bûye». 22Ew veger'îya cem Cihûda û gotê: «Min ew nedît, merivêd li wir jî gotin: ‹Li vir xwefroş t'une bûye›». 23Cihûda got: «Bira hema jêr'a be, t'enê em nebine r'obet. Va ye min ev kara şand, lê te ew nedît».

24Pey sê mehar'a, gotine Cihûda: «Bûka te T'amara qavî kirîye û niha ji wê qavîyê giran e». Cihûda got: «Wê derxin û bira ew bê şewitandinê»+. 25Gava ew derdixistine derva, ewê cab ser xezûrê xweda şand û got: «Ez ji ewî xweyê van tişta giran im» û got: «Hîvî dikim bira bizanibe vê morê, benpiştê û dar nas dikî?» 26Hingê Cihûda naskirin û got: «Ew ji min r'asttir e, çimkî min ew neda kur'ê xwe Şêlah». Û îdî neçû cem wê+.

27Û gava k'ete li ber r'azanê, xuya bû ku va ye zikada cêwî ne. 28Çaxê zar' dibûn, destek xuya bû, pîredergûşê benekî sor li destê wîva girêda û got: «Eva yê e'wlin e». 29Ewê ku destê xwe çawa paşda k'işand, birayê wîyî din bû. Hingê ewê got: «Te çi qeliştok bona xwe vekir!» Hingê navê wî Pêrês[*] hate danînê. 30Peyr'a birê wîyî ku benê sor li destê wîva girêdayî bû. Hingê navê wî Zerah[*] hate danînê.

39

Ûsiv Misirêda

39^1Ûsiv berjêrî Misirê kirin. Wezîrê Firewin, Potîfarê misirîyî serwêrê nobedara, ew ji destê îsmayîlîyêd ku ew berjêr biribûne wir k'ir'î+. 2Xudan t'evî Ûsiv bû, ew yekî xêrî jêhatî bû û mala axayê xweyî misirîda dima. 3Axayê wî dît ku Xudan pêr'a bû û her tiştê ku ew dike, Xudan bi destê wî li hev tîne. 4Ûsiv li ber ç'e'vê wî k'erem dît û ew bû berdestîyê wî. Ewî ew kire berpirsîyarê mala xwe û h'emû hebûka xwe da destê wî. 5Wî çaxîda gava ewî ew kire berpirsîyarê mala xwe, Xudan bona xatirê Ûsiv, dua h'emû hebûka mala misirî kir, çawa ku ya malda, usa jî ya e'rdê. 6Û çî wî hebû h'emû destê Ûsivda hişt û ew haş tiştekî mala xwe t'une bû, pêştirî wî nanê ku dixwar.

Ûsiv bejin û balêda yekî berbiç'e'v û bedew bû. 7Pey van yekar'a, usa bû ku jina axayê wî ç'e'v berda Ûsiv û gotê: «Serê xwe minr'a dayne». 8Lê ewî t'exsîr kir û gote jina axayê xwe: «Axayê min haş ji pê t'une mala wîda çî wî cem min heye û h'emû hebûka xwe daye destê min. 9Vê malêda jî ji min mezintir kes t'une û tiştek jî ewî ji min na-na nekirîye pêştirî te, çimkî tu jina wî yî, ezê çawa vê xirabîya mezin bikim û li ber Xwedê gune bikim?»+
10Evê ku her r'o aha digote Ûsiv, lê ewî gur'a wê nedikir, ku ew t'evî wê r'azê yan t'evî wê be.

11Û r'ojekê, gava ew k'ete malê, ku şixulê xwe bike û ji merivêd wê malê jî kesek ne malda bû, 12hingê xanimê dest avîte k'inca wî girt û got: «Serê xwe minr'a dayne». Lê ewî k'inca xwe destê wêva berda û r'evî derk'ete derva. 13Çaxê ewê dîna xwe dayê, ku ewî k'inca xwe dêstva berda û r'evî derva, 14ewê gazî merivêd mala xwe kirin, wanr'a gilî kir û got: «Hela dîna xwe bidinê, evî çû îbranîk anî ku namûsa mer'a bilîze. Eva hate cem min, ku dest bavêje min, lê min bi dengê bilind kire qar'în. 15Evî ku bihîst min dengê xwe bilind kir û kire qar'în, k'inca xwe li cem min hişt û r'evî derk'ete derva»+.

16Û ewê k'inca wî li cem xwe xwey kir, h'eta ku xweyê wê hate malê. 17Dîsa ev gotina xwe wek'iland gote wî: «Ew xulamê îbranîyî ku te mer'a anîye, hate cem min, ku namûsa minr'a bilîze. 18Lê gava min dengê xwe bilind kir û kire qar'în, ewî k'inca xwe hişt û r'evî derva».

19Û gava axayê wî ev xeber ji jina xwe bihîstin, ku jêr'a gilî kir got: «Xulamê te ev yek anî serê min». Hêrsa wî r'abû. 20Axayê Ûsiv ew girt avîte kelê, wî cîyê ku girtîyêd p'adşê girêdayî bûn. Û ew li wir kelêda ma. 21Lê Xudan t'evî Ûsiv bû û h'uba xweye amin da k'ifşê, usa ku ewî ber ç'e'vê serwêrê kelê k'erem dît+. 22Serwêrê kelê h'emû girtîyêd kelê dane destê Ûsiv. Û çi ku li wir dihate kirinê, ewî dida kirinê. 23Serwêrê kelê dîna xwe nedida wan tiştêd destê wîda, çimkî Xudan t'evî wî bû û h'emû şixulê wî Xudan jêr'a li hev danî.

40

Ûsiv kelêda du xewna şirovedike

40^1Û usa qewimî, ku pey van yekar'a, şeravdar û nanpêjê p'adşê Misirê, hindava xweyê xwe, p'adşê Misirêda neheqî kirin. 2Hêrsa Firewin li ser du wezîrêd wî, awa gotî li serwêrê şeravdar û serwêrê nanpêjê wî r'abû 3û ew avîtine girtîxana kela mala serwêrê nobedara, wî cîyê ku Ûsiv têda girtî bû. 4Serwêrê nobedara Ûsiv kire wek'îlê wan û ewî xizmetk'arîya wan dikir. Û evana hinek wext girtîxanêda man.

5Û şevekêda van her duya, şeravdar û nanpêjê p'adşê Misirê, yêd ku kelêda girtî bûn, her yekî ligora fe'mîna xewna, xewnê xwe dîtin+. 6Sibehê zû Ûsiv hate cem wan, dîna xwe dayê ku ewe va me'dekirî ne. 7Û ewî ji wan wezîrêd Firewin, yêd ku mala xweyê wîda t'evî wî girtîxanêda bûn pirsî: «Hûn çima îro mir'ûz kirî ne?» 8Wana gote wî: «Me xewn dîtine û kesek t'une ku şiroveke». Ûsiv wanr'a got: «Şirovekirin ji Xwedê ye! K'erem kin, minr'a bêjin»+.

9Serwêrê şeravdara xewna xwe Ûsivr'a gilî kir û got: «Xewna minda va ye k'oleke tirîyê ber min bû, 10li ser wê k'olê sê ç'iqil hebûn, ewê gupik da, gulêd wê vebûn û gûşîyêd tirîya gihîştin. 11K'asa Firewin jî destê minda bû, min tirî hildan, k'asa Firewinda guhaştin û k'as da destê Firewin». 12Ûsiv gote wî: «Şirovekirina wê ev e: sê ç'iqil, ew sê r'oj in. 13Sê r'oja şûnda Firewinê te bilind ke û dîsa wê te dayne li ser qulixa te û çawa tu cem wî şeravdar bûyî, tê dîsa mîna e'detê berê, k'asa Firewin bidî destê wî. 14Lê gava dergehekî xêrê li ser te vebe, min bînî bîra xwe, qencîkê jî minr'a bikî û li ber Firewin min bîr bînî, min ji vê malê derxî. 15Çimkî r'ast ez ji welatê îbranîya hatime dizînê, usa jî vira min tiştekî usa nekiribû, ku bik'etama vê zindanê».

16Serwêrê nanpêja dît, ku şirovekirina wî li wî xweş hat, gote Ûsiv: «Xewna minda va ne sê sele nanê sipî li ser serê min bûn, 17sela lape jorinda her cûr'e xwarinêd Firewin hebûn, yêd ku nanpêj çêdike û teyreda ji sela li ser serê min nikul dikirin dixwarin». 18Ûsiv lê veger'and û gotê: «Şirovekirina wê ev e: sê sele, ew sê r'oj in. 19Sê r'oja şûnda Firewinê te bilind ke û te dar xe, teyredeyê jî te nikul kin goştê te bixwin».

20R'oja sisîya, ku r'oja bûyîna Firewin bû, ewî mesrefek bona h'emû xulamêd xwe danî û ji nava xulamêd xwe, serwêrê şeravdara û serwêrê nanpêja bilind kirin[*]+. 21Serwêrê şeravdara danî li ser qulixa wî û ewî k'as da destê Firewin, 22lê serwêrê nanpêja dar xist, çawa Ûsiv şirovekiribû+. 23Îdî Ûsiv ne k'ete bîra serwêrê şeravdara û ewî ew bîr kir.

41

Ûsiv xewnêd Firewin şirovedike

41^1Û usa qewimî, ku du sala şûnda Firewin xewnek dît, va ye ew li devê ç'emê Nîlê sekinî bû 2û va ne h'eft noginêd bedewe k'ok ji Nîlê derk'etin û nava qamîşada ç'êrîyan. 3Pey wanr'a, dîna xwe dayê, va ne h'eft noginêd din jî, h'işkolekîye qav-qavkî ji Nîlê derk'etin, cem wan nogina li devê Nîlê sekinîn, 4û wan noginêd h'işkolekîye qav-qavkî, ew her h'eft noginêd bedewe k'ok xwarin, hingê Firewin h'işyar bû.

5Û ç'e'vê wî dîsa çûne li ser hev, ewî cara duda xewn dît, va ye li ser sapekê, h'eft simbilêd t'ijî û r'ind derdik'etin. 6Pey wanr'a va ye h'eft simbilêd valaye ji bayê r'ohilatê[*] şewitî şîn bûn, 7û wan simbilêd vala, ew her h'eft simbilêd t'ijîye r'ind h'ûfî xwe kirin. Firewin h'işyar bû, va ye xewn bû.

8Wê sibehê dilê Firewin ku ne r'ih'et bû, ewî şand gazî h'emû k'oç'eka û zaneyêd Misirê kirin û xewnêd xwe wanr'a gilî kirin, lê kesek t'unebû ku ew xewn Firewinr'a şirovekirana+.

9Hingê serwêrê şeravdara Firewinr'a xeberda û gotê: «Îro gunek'arîya min hate bîra min. 10Wê hingê gava Firewin hêrsa xwe li ser xulamêd xwe r'akir, ez avîtime girtîxana mala serwêrê nobedara, t'evî serwêrê nanpêja. 11Min û wî şevekêda xewn dîtin, me her yekî li gora fe'mîna xewna xwe, xewn dîtin. 12Li wir xortekî îbranî t'evî me hebû, ew xulamê serwêrê nobedara bû, me xewnêd xwe wîr'a gilî kirin, ewî mer'a şirovekirin, xewnêd me her yekî ewî r'ast mer'a şirovekirin+. 13Ewî çawa mer'a şirovekirin, usa jî bû, ez veger'îyame li ser qulixê xwe, lê ewê din hate darxistinê».

14Hingê Firewin şande pey Ûsiv. Ew bi lez ji zindanê derxistin, r'ûyê xwe kur' kir, k'incêd xwe guhastin û hate cem Firewin. 15Firewin gote Ûsiv: «Min xewn dîtîye, lê kesek t'une ku bikaribe minr'a şiroveke, min bihîstîye ku dibêjin: tu xewna dibihêyî û şirovedikî». 16Ûsiv li Firewin veger'and û gotê: «Ev h'unirê min nîne, lê Xwedêyê cabeke xêr bide Firewin»+. 17Firewin Ûsivr'a got: «Min xewn dît: va ye ez li devê Nîlê sekinî bûm, 18va ne h'eft noginêd bedewe k'ok ji Nîlê derk'etin û nava qamîşada ç'êrîyan. 19Pey wanr'a, min dîna xwe dayê, va ne h'eft noginêd din jî, jar, h'işkolekî û qav-qavkî, ku min t'emamîya welatê Misirêda yêd mîna wan usa h'işkolekî nedîtine, 20û wan noginêd h'işkolekîye qav-qavkî, ew her h'eft noginêd pêşîyêye k'ok xwarin. 21Ew çûne zikêd wan û qet k'ifş jî nedibû ku ew çûne zikêd wan, ew usa jî h'işkolekî man mîna berê. Û ez h'işyar bûm. 22Û dîsa xewn dît, va ye li ser sapekê h'eft simbilêd t'ijî û r'ind derdik'etin. 23Pey wanr'a h'eft simbilêd h'işk û valaye ji bayê r'ohilatê şewitî şîn bûn, 24û wan simbilêd vala, ew her h'eft simbilêd t'ijîye r'ind h'ûfî xwe kirin. Min k'oç'ekar'a gilî kir, lê kesekî minr'a şirovenekir».

25Hingê Ûsiv gote Firewin: «Xewnêd Firewin yek in. Tiştê ku Xwedêyê bike, ew e'lamî Firewin kirîye. 26Ew her h'eft noginêd r'ind, ew h'eft sal in, usa jî ew her h'eft simbilêd r'ind, h'eft sal in, ev xewn yek in. 27Ew her h'eft noginêd h'işkolekîye û qav-qavkî, ku pey wanr'a derk'etin, ew h'eft sal in û ew her h'eft simbilêd valaye ji bayê r'ohilatê şewitî, ew her h'eft salêd xelayê ne. 28Ez vê yekê dibêjime Firewin, wekî Xwedê tiştê ku wê bike, nîşanî Firewin kirîye. 29Va ye, h'eft salê bên, ku t'emamîya welatê Misirê wê t'êr û t'ijî be. 30Lê pey wan salar'a, wê h'eft sala bibe xelayî û h'emû t'êr û t'ijîbûna welatê Misirê wê bê bîrkirinê. Xelayê welêt daqurtîne+. 31Û wê usa be, ku ji dest wê xelaya ku wê peyr'a bê, ew t'êr û t'ijîbûna welêt îdî neyê bîranînê. Çimkî xelayê gelekî giran be. 32Lê xewna ku Firewinr'a du cara hatîye wek'ilandinê, tê h'esabê, ku ev yek alîyê Xwedêda e'seyîkirî ye û Xwedê wê zûtirekê bike. 33Bira niha Firewin merivekî bîlan û serwaxt bibîne û wî dayne li ser t'emamîya welatê Misirê. 34Bira Firewin vê yekê bike, berpirsîyar dayne li ser welêt û nava van h'eft salêd t'êr û t'ijîda, ji h'emû deremetêd welatê Misirê ji pênca yekî bistînine. 35Û bira h'emû xurekêd nava van salêd qencda ku wê bên t'op kin, û bin destê Firewinda genim bidine serhev û bajarada xurek xwey kin, 36wekî xurek k'îsê welêtda hebe, bona wan h'eft salêd xelayêye ku wê welatê Misirêda bibe, ku welat ji xelayê qir' nebe».

37Ev yek li Firewin û h'emû xulamêd wî xweş hat. 38Firewin gote xulamêd xwe: «Hûn dikarin merivekî mîna vî bibînin, ku R'uh'ê Xwedê[*] têda be?»+
39Hingê Firewin gote Ûsiv: «Xwedê ku ev yek li ber te vekirîye, bîlan û serwaxtê mîna te t'unene. 40Tu li ser mala minr'a be, t'emamîya cime'ta min jî guhdarîya gotinêd devê te bike, ez t'enê t'extê xweda ji te mestir bim»+. 41Û Firewin serda zêde kir û gote Ûsiv: «Va ez te datînime li ser t'emamîya welatê Misirê». 42Hingê Firewin gustîla mora xwe ji t'ilîya xwe derxist, kire t'ilîya Ûsiv, k'incêd k'itanî zirav lêkirin û zincîreke zêr'în avîte stûyê wî+. 43Ew li e'reba xweye duda da sîyarkirinê û pêşîa wî bi dengê bilind dikirine gazî: «Çok bidin!» Û ew danî li ser t'emamîya welatê Misirê. 44Firewin gote Ûsiv: «Ez Firewin im, bêyî te t'u kes, t'emamîya welatê Misirêda nikaribe destê xwe yan nigê xwe bilind ke». 45Firewin navê Ûsiv danî Safinat'-Panêa û Asnat'a qîza Potî-Perayê t'erêqê bajarê Onê da wî. Ûsiv r'abû li welatê Misirê biger'e+. 46Ûsiv sî salî bû, gava ew li ber Firewin p'adşê Misirê sekinî. Ûsiv ji cem Firewin derk'et, li t'emamîya welatê Misirê ger'îya.

47Wan h'eft salêd t'êr û t'ijîtîyêda, e'rdê gelek deremet da. 48Ewî h'emû xurekêd wan h'eft salêd ku e'rdê Misirê dida, da ser hev, û ew xurek bajarada cî-war kirin, her xurekêd ji e'rdê dor û berêd bajara, nava wanda cî-war kirin. 49Ûsiv mîna qûma be'rê, haqasî gelek genim lod kir, usa ku îdî h'esab nekirin, çimkî nedihate h'esabê.

50Berî hatina salêd xelayê, Ûsivr'a du kur' bûn. Evana Asnat'a qîza Potî-Perayê t'erêqê bajarê Onê jêr'a anîn. 51Ûsiv navê kur'ê xweyî nixurî danî Minaşe[*] û got: «Çimkî Xwedê h'emû derd-kulê min û mala bavê min ji bîra min derxistin». 52Navê yê duda danî Efrayîm[*] û got: «Çimkî Xwedê wî welatê zelûlîya minda, bedena min şîn kir».

53Ew her h'eft salêd welatê Misirêdaye t'êr û t'ijîyê derbaz bûn, 54û ew her h'eft salêd xelayê destpêkirin, çawa ku Ûsiv gotibû. H'emû welatada bû xelayî, lê t'emamîya welatê Misirêda nan hebû+. 55Gava bir'çîbûn k'ete t'emamîya welatê Misirê, cime'tê bona nan hewara xwe Firewin danî. Firewin gote h'emû misirîya: «Her'ine cem Ûsiv, çi wer'a bêje bikin». 56T'emamîya r'ûyê e'rdê bû xelayî, Ûsiv h'emû e'mbar vekirin û firote misirîya. Xelayî welatê Misirêda giran bû. 57Û ji t'emamîya t'opa dinê dihatine Misirê, ji Ûsiv genim dik'ir'în, çimkî li ser t'emamîya r'ûyê e'rdê xelayî giran bibû.

42

Aqûb kur'êd xwe dişîne Misirê

42^1Aqûb bihîst ku li Misirê genim heye û Aqûb gote kur'êd xwe: «Hûn çi ç'e'vê hev dinihêr'in?» 2Gote wan: «Awa min bihîstîye ku li Misirê genim heye, berjêrî li wir bin û ji wir mer'a bik'ir'in, ku em bijîn nemirin». 3Dehe birayêd Ûsiv berjêr çûne Misirê, ku genim bik'ir'in. 4Lê Aqûb birayê Ûsiv Binyamîn, t'evî birayêd wî ne şand, digot: «Belkî qezîk bê serê wî». 5Kur'êd Îsraêl hatibûn genim bik'ir'in, t'evî yêd mayîne hatî, çimkî li welatê Kenanêda xelayî bû.

6Ûsiv xwexa serwêrê wî welatî bû. Ewî xwexa jî xurek difirote t'emamîya cime'ta welêt. Birayêd Ûsiv hatin û li ber wî dever'ûya çûne e'rdê+. 7Ûsiv birayêd xwe ku dîtin ewî ew nas kirin. Lê xwe usa da k'ifşê yanê ew wan nas nake, t'evî wan hêrs xeberda û gote wan: «Hûn ji k'u hatine?» Wana got: «Em ji welatê Kenanê bona xurek k'ir'înê hatine». 8Ûsiv birayêd xwe nas kirin, lê wana ew nas nekirin. 9Hingê Ûsiv ew xewnêd ku li ser wan dîtibûn bîr anîn û gote wan: «Hûn ce'sûs in, hûn hatine ku cîkî sistîya vî welatî bibînin»+. 10Wana gote wî: «Na xweyê me, xulamêd te hatine ku xurek bik'ir'in». 11Em h'emû kur'êd bavekî ne, em merivne şîrh'elal in, xulamêd te ne ce'sûs in. 12Ewî gote wan: «Na, hûn hatine ku cîkî sistîya welêt bibînin». 13Wana got: «Em xulamêd te, donzdeh bira ne, welatê Kenanêda kur'êd bavekî ne, yê biç'ûk niha li cem bavê me ye, lê yek jî îdî t'une». 14Ûsiv gote wan: «Hema ev e ku min gote we: ‹Hûn ce'sûs in!› 15Hûnê bi vê yekê bêne cêr'ibandin: Ez serê Firewin kim, hûn ji vir dernak'evin h'eta ku birayê weyî biç'ûk neyê vê derê. 16Ji nav xweda yekî bişînin, bira her'e birayê we bîne, lê hûnê girtî bin, ku aha gotinêd we bêne cêr'ibandinê, wanda r'astî heye yan na. Lê heger na. Ez serê Firewin kim: ‹Hûn ce'sûs in!›» 17Sê r'oja ew avîtine girtîxana kelê.

18R'oja sisîya Ûsiv gote wan: «Aha bikin ku hûn sax bimînin, çimkî ez ji Xwedê ditirsim. 19Heger hûn merivne şîrh'elal in, bira ji birayêd we yek vê mala ku hûn têda girtî ne, bimîne, lê yêd mayîn genim xelaya mala xwer'a bigihînin, 20birayê xweyî biç'ûk jî minr'a bînin, wekî gotina we r'ast derê û hûn nemirin». Wana usa jî kir. 21Û hingê hevr'a gotin: «Bi r'astî em hindava birayê xweda gunek'ar in, çimkî me te'lî-tengîya wî dît, gava li ber me lava-dîlek dikir, lê me guh nedayê, lema jî ev te'lî-tengî tê serê me». 22R'ûbên li wan veger'and û got: «Min wer'a nedigot: ‹Hindava kur'ikda guna nekin?› Lê we gur'a min nekir, niha xûna wî ji me tê xwestinê»+. 23Wana nizanebûn, ku Ûsiv wan fe'm dike, çimkî pê t'ercimekir wanr'a xeber dida. 24Ûsiv ji wan dûr k'et, girîya. Dîsa li ser wanda veger'îya, t'evî wan xeberda û ji nava wanda Şimh'ûn girt, li ber ç'e'vê wan ew girêda. 25Ûsiv ferman kir, ku barêd wan genim dagirin, û p'erê wan her kesî têkine t'êr'êd wan, nanê r'ê jî wanr'a daynin. Usa jî hate kirinê. 26Wana genimê xwe li k'erêd xwe bar kirin û ji wir çûn. 27K'arvanserêda yekî ji wan t'êr'a xwe vekir, ku kayê bide k'erê xwe, dîna xwe dayê va ye p'erê wî li ser devê t'êr'ê ye. 28Û ewî gote birayêd xwe: «P'erê min li min veger'andine, va ye ew vir t'êr'a min daye». Hingê dilê wan nava wanda r'icifî û bi tirs hevr'a gotin: «Xwedê ev çi anî li serê me?»

29Ew hatine welatê Kenanê, cem bavê xwe Aqûb û her tiştê ku hatibû li serê wan, t'ev gilîkirin û gotinê: 30«Meriv ku xweyê wî welatî ye mer'a h'işk xeberda, em danîne dewsa ce'sûsêd welêt. 31Me wîr'a got: ‹Em merivne şîrh'elal in, em ne ce'sûs in. 32Em donzdeh birane, kur'êd bavekî ne, lê yek jî îdî t'une, lê yê biç'ûk niha li welatê Kenanê cem bavê me ye›. 33Wî merivê xweyê wî welatî mer'a got: ‹Ezê bi vê yekê bizanibim ku hûn merivne şîrh'elal in, birakî xwe cem min bihêlin, lê hûn bona xelaya mala xwe, xurek hildin her'in. 34Lê birayê xweyî biç'ûk minr'a bînin, wekî ez bizanibim, ku hûn ne ce'sûs in, lê merivne şîrh'elal in, ezê birayê we bidime we, hûnê jî bikaribin vî welatîda t'ucaretîyê bikin›».

35Gava wana t'êr'êd xwe vala dikirin, dîna xwe danê wê k'îsikê p'erê wan her kesî jî t'êr'êd wanda ne. Wan û bavêd xweva, gava ew k'îsikêd p'erêd xwe dîtin, tirsîyan. 36Hingê bavê wan, Aqûb gote wan: «We destê min ji kur'êd min kirin, Ûsiv t'une, Şimh'ûn t'une û Binyamîn jî dixwazin ji min bistînin, ev h'emû tê serê min!» 37R'ûbên bavê xwer'a xeberda û got: «Heger ez wî neynim nedime te, tu van her du kur'êd min bikuje, k'a ewî bide destê min û ezê wî paşda bînim bidime te». 38Lê Aqûb got: «Kur'ê minê t'evî we berjêr nayê, çimkî birayê wî mirîye û ew t'enê maye, heger wê r'îya ku hûn têda diçin qezîk bê serê wî, hingê hûnê p'or'ê minî sipî, bi k'eder bikine Dîyarê Mirîya».

43

Bira Binyamîn t'evî xwe dibine Misirê

43^1Xelayê zor li welêt kir. 2Gava genimê ji Misirê anîbûn, xwarin xilaz kirin, bavê wan gote wan: «Dîsa veger'in bona me hinek xurek bik'ir'in». 3Lê Cihûda lê veger'and û gotê: «Ewî merivî gilîyê t'am da destê me û got: ‹Heger birayê we t'evî we nîbe, r'ûyê we li r'ûyê min nek'eve›. 4Heger tê birayê me t'evî me bişînî, emê berjêr bin ter'a xurek bik'ir'in, 5lê heger tu neşînî, em berjêr naçin. Çimkî ewî merivî mer'a got: ‹Heger birayê we t'evî we nîbe, r'ûyê we li r'ûyê min nek'eve›». 6Îsraêl got: «Çima we ev neheqî minr'a kir: gote wî merivî ku birakî weyî din jî heye?» 7Wana got: «Ewî merivî h'alê me, h'alê pismamêd me bi hûr-gilî pirsî got: ‹Bavê we hê sax e? Birayê we dîsa hene?› Me jî caba van pirsa da wî. Me çi zanibû ku ewê bêje: ‹Birayê xwe berjêr bînin›?» 8Cihûda bavê xwe Îsraêlr'a got: «Kur'ik t'evî min bişîne, em r'abin her'in, wekî em sax bimînin, ne em bimirin ne tu, ne jî zar'okêd me. 9Ez cabdarîya bona wî hildidime li ser xwe, tu wî ji destê min bixwaze, heger ez wî neynim nedime te û li ber te nedime sekinandinê, t'emamîya e'mirê xweda ez li ber te gunek'ar bim. 10Heger me derengî nexista, em niha cara duda lê veger'îya bûn». 11Bavê wan Îsraêl wanr'a got: «Heger usa ye, niha aha bikin, t'evî xwe r'ezêd başe vî welatî xwer'a hildin û wî merivîr'a p'êşk'êş berjêr bibin, hinek melh'em, hingiv, biharet, zimir, fisteq û behîv. 12T'evî xwe jî dubare p'era hildin, wan p'erêd ku li ser devêd t'êr'êd we danî paşda hatine, bi destêd xwe paşda bibin, dibe ku şaş kiribin, 13r'abin birê xwe hildin û dîsa veger'in cem wî merivî. 14Bira Xwedêyê Herî Zor, bide we ku hûn li ber wî k'eremê bibînin, wekî ew birê weyî din û Binyamîn li we veger'îne. Lê heger ez destê xwe ji wan kur'êd xwe bikim jî, bira bêkur' bim».

15Û vana ev p'êşk'êş û destê xweda jî dubare p'ere, usa jî Binyamîn hildan r'abûn berjêrî Misirê bûn û li ber Ûsiv sekinîn. 16Gava Ûsiv Binyamîn t'evî wan dît, gote wek'îlê mala xwe: «Van meriva bibe malê, goştî serjêke û hazir ke, çimkî ewê firavînê t'evî min bixwin». 17Û wî merivî, Ûsiv çawa gotibûyê, usa jî kir, ew meriv birine mala Ûsiv. 18Ev merivana tirsîyan, ku ew birine mala Ûsiv hingê gotin: «Berê pêşin em bona wan p'erêd t'êr'êd xweda têne birinê, ku h'icûmî li ser me bike, li ser meda bigire me bike xulam, usa jî k'erêd me». 19Hingê ew nêzîkî wî merivê wek'îlê mala Ûsiv bûn û ber derê malê wîr'a xeberdan, 20û gotinê: « Xweyê me, cara pêşin em berjêr hatin ku xurek bik'ir'in, 21gava em gihîştine k'arvanserekê, me t'êr'êd xwe vekirin, me dîna xwe dayê, va ye p'erê me her kesî, weke k'aşêd xwe, li ser devê t'êr'êd me bûn. Me bi destê xwe ew paşda anîne. 22Û serda jî me t'evî xwe dîsa p'ere berjêr anîne, bona xurek bik'ir'in. Em nizanin k'ê p'erêd me kiribûne t'êr'êd me». 23Ewî got: «E'dil bin, netirsin, Xwedêyê we û Xwedêyê bavê we xizne t'êr'êd weda da we, we p'erêd xwe dane min» hingê Şimh'ûn derxist anî cem wan. 24Wek'îl ew merivana birine mala Ûsiv û av da wan nigêd xwe şûştin, k'erêd wan alifkirin. 25Wana jî p'êşk'êşêd xwe bona hatina Ûsive nîvro hazir kirin, çimkî ew pê h'esîya bûn, ku ewê li wir nên bixwin. 26Gava Ûsiv hate malê, wana p'êşk'êşêd destê xweda anîne malê dane wî û h'eta e'rdê li ber wî dever'ûya çûn. 27Ûsiv h'al-wextê wan pirsî û got: «Sih'eta kalemêrê bavê we, bona ewî ku we minr'a gilî kir, çawa ye? Ewî hê sax e?» 28Wana got: «Xulamê te, bavê me hê sax e, ewî hê li ser sih'et û qewata xwe ye». Û li ber wî dever'ûya çûn, qedir kirin. 29Hingê Ûsiv serê xwe bilind kir, kur'ê dîya xwe, birê xwe Binyamîn dît û got: «Ev e birê weyî biç'ûk, bona k'îjanî we minr'a gilî kir?» Û got: «Bira Xwedê te xwey ke, lawo!» 30Ûsiv bi lez derk'ete derva, çimkî bona birê agir dila k'etibû û k'ete oda hindur' û li wir girîya. 31R'ûyê xwe şûşt û derk'ete derva, xwe girt û got: «Nan daynin». 32Wîr'a başqe, wanr'a başqe û wan misirîyar'a jî, yêd ku t'evî wan dixwarin başqe danîn. misirîya t'evî îbranîya nan ne dixwar, çimkî bona misirîya ev yek h'eramî bû+. 33Û bira ber wî r'ûniştin, yê nixurî ligora nixurtîya xwe, yê biç'ûk li gora biç'ûktîya xwe, van meriva hevdu dinihêr'în û e'cêbmayî mabûn. 34Ûsiv ji xwarina li ber xwe dişand dikire li ber wan, lê p'ara Binyamîn ji p'ara yêd din pênc cara zêdetir bû. Vana gotina te vexwarin û t'evî Ûsiv k'êfxweş bûn.

44

44^1Ûsiv e'mir li wek'îlê mala xwe kir û got: «T'êr'êd van meriva çiqasî ku ew dikarin bibin xurekva dagire û p'erê her kesî jî dayne li ser devê t'êr'êd wan, 2lê k'asa min, k'asa zîvîn, t'evî p'erê xurek dayne li ser devê t'êr'a yê herî biç'ûk». Ewî weke gotina Ûsiv kir. 3Sibeh ku zelal bû, ew merivana hatine ver'êkirinê, ew û k'erêd wan. 4Ewana ji bajêr çûn, lê hê dûr nek'etibûn, gava Ûsiv gote wek'îlê mala xwe: «R'abe par'a pey wan meriva k'eve, xwe wanr'a bigihîne û wanr'a bêje: ‹We çima ji ber qencîyêva xirabî kir? 5Çima k'asa mine zîvîn dizî[*]? Eva ne ew e, ya ku xweyê min pê vedixwe û pê wê jî dinihêr'î? We ev yek kire xirabî›». 6Wek'îl xwe li wanr'a gîhand û ev xeberêd Ûsiv wanr'a gotin. 7Wana wîr'a got: «Çima xweyê min tiştêd ha dibêje? Haşa ji xulamêd te, ku ew tiştê usa bikin! 8Awa me ku ew p'erêd li ser devê t'êr'êd xwe dîtin, ji welatê Kenan anîn dane te, îdî wê çawa be, ku em ji mala xweyê te zîv yan zêr' bidizin? 9Cem k'îjan xulamêd te ew derk'eve, bira ew bê kuştinê û em jî bibine xulamêd xweyê xwe». 10Ewî got: «P'ak, we çawa got bira usa be, cem k'îjanî ew derê bira ew minr'a bibe xulam, lê hûn bêsûc bin». 11Awa her yekî zû-zû t'êr'a xwe danî e'rdê û her yekî t'êr'a xwe vekir. 12Wek'îl ji t'êr'a yê mezinda destpêkir ger'îya h'eta yê biç'ûkda xilaz kir, k'as t'êr'a Binyamînda dît. 13Hingê wana k'incê xwe qelaştin, her yekî k'erê xwe bar kir û veger'îyane bajêr.

14Cihûda birayêd xweva hatine mala Ûsiv, ewî hê li wir bû û dever'ûya li ber wî çûne e'rdê. 15Ûsiv gote wan: «We ev çi kir? We nizanibû ku merivekî mîna min r'e'mildarîyê wê bike?» 16Cihûda got: «Em çi bêjine xweyê xwe? Em çi bêjin? Yan em çawa xwe r'ûspî kin? Xwedê neheqîya xulamêd te e'yan kir, va ye em xulamêd xweyê xwe ne, hin em, hin jî ewî ku k'as ji cem wî derk'et». 17Ûsiv got: «Haşa ji min ku ez vê yekê bikim! Ewî ku k'as ji cem wî derk'et, bira ew t'enê minr'a bibe xulam, lê hûn bi xêr û silamet hevraz ser bavê xweda her'in».

Cihûda bona Binyamîn lava dike

18Hingê Cihûda çû nêzîk û gotê: «Xweyê min, îzina te hebe, bira xulamê te gilîkî bêje xeberekê bigihîne guhê xweyê xwe û hêrsa te li ser xulamê te r'anebe, çimkî tu yekî mîna Firewin î. 19Xweyê min ji xulamêd xwe pirsîbû gotibû: ‹Bav yan birê we hene?› 20Hingê me xweyê xwer'a got: ‹Bavekî meyî kalemêr heye û kur'ekî wîyî biç'ûkî kaltîya wîda bûyî heye, birê wîyî dêda mirîye, t'enê ew ji dîya xwe maye û bavê wî, wî h'iz dike›+. 21Te xulamêd xwer'a got: ‹Ewî berjêr bînine cem min, ku ez wî bi ç'e'va bibînim›. 22Me hingê xweyê xwer'a got: ‹Ew kur'ik nikare ji bavê xwe biqete, gava ew ji bavê xwe biqete, bavê cande›. 23Lê te xulamêd xwer'a got: ‹Heger hûn birayê xweyî biç'ûk t'evî xwe berjêr neynin, careke din r'ûyê we r'ûyê min nek'eve›. 24Û gava em hevraz çûne cem xulamê te, bavê min, ew gotinêd xweyê xwe, me wîr'a gilî kirin. 25Gava bavê me got: ‹R'abin dîsa veger'in bona me hinek xurek bik'ir'in›. 26Hingê me got: ‹Em nikarin berjêr her'in. Lê heger birayê meyî biç'ûk t'evî me bê, emê hingê berjêr her'in, çimkî em nikarin r'ûyê wî merivî bibînin, h'eta birayê meyî biç'ûk t'evî me neyê›. 27Xulamê te, bavê min gote me: ‹Hûn zanin jina min du kur' minr'a anîn, 28yek ji destê min çû û min got: «R'astî ew hatîye dir'andinê» û h'eta niha min ew nedîtîye. 29Lê wekî hûn evî jî, ji ber ç'e'vê min derxin bibin û qezîk bê serê wî, hûnê p'or'ê minî sipî, derd-kulava bikine Dîyarê Mirîya›. 30Heger niha ez her'ime cem xulamê te, bavê xwe, kur'ikê wî ne t'evî me be, e'mirê wî ku e'mirê wîva girêdayî ye, 31gava bibîne ku kur'ikê wî t'une, wê cande û xulamêd te, wê bavê xweyî xulamê te, wî p'or'êd sipî bi k'eder bikine Dîyarê Mirîya. 32Çimkî ez, xulamê te cem bavê xwe bûme cabdarê kur'ikê wî û min gotîyê: ‹Heger ez wî neynim nedime te, ez t'emamîya e'mirê xweda li ber bavê xwe gunek'ar bim›. 33Awa ez niha t'ewaqe ji te dikim, bira ez, xulamê te dewsa wî kur'ikî xweyê xwer'a bibe xulam, kur'ik bira t'evî birayêd xwe hevraz her'e. 34Çimkî, ezê çawa r'abim hevraz her'ime cem bavê xwe, heger kur'ik ne t'evî me be? Nebe ku ez wê qezîya ku bê serê bavê min bibînim».

45

Ûsiv xwe dida e'yankirinê

45^1Hingê Ûsiv nikaribû xwe zeft kira, li ber h'emûyêd ku cem wî sekinîbûn kire qîr'în: «H'emû meriva ji cem min derxin!» Kesekî xerîb cem wî nema, gava Ûsiv xwe birayêd xweva da naskirinê. 2Kûr'în k'etê girîya, misirîya bihîst, ev deng gihîşte mala Firewin jî. 3Ûsiv gote birayêd xwe: «Ez Ûsiv im. Bavê min hê sax e?» Lê birayêd wî nikaribûn caba wî bidana, çimkî li ber wî bibûne kevir mabûn. 4Ûsiv gote birayêd xwe: «K'erem kin, werine nêzîk», ew jî çûne cem û wî got: «Ez birayê we Ûsiv im, yê ku we firote Misirê. 5Lê niha ber xwe nek'evin û li we çetin neyê, ku we ez firotime vira, çimkî Xwedê ez berî we şandime vira, bona xweykirina jîyîna we. 6Çimkî eva du salêd xelayîne li ser dinê, lê hê pênc sal jî hene, ku wê vedan û dirûnê nebe. 7Xwedê ez berî we şandim, wekî li ser dinê k'oka we bihêle û jîyîna we bi azayîke mezin xwey ke. 8Awa, yê ku ez şandime vira hûn nîbûn, lê Xwedê bû, ewî ez kirime bavê Firewin û xweyê t'emamîya mala wî, usa jî serwêrê t'emamîya welatê Misirê. 9Niha r'abin zû hevraz her'ine cem bavê min û jêr'a bêjin: ‹Kur'ê te Ûsiv aha dibêje: «Xwedê ez kirime xweyê t'emamîya Misirê, nesekine zû berjêr were cem min. 10Tê t'opraxê Goşenêda nêzîkî min bimînî, t'evî kur'êd xwe, kur'êd kur'êd xwe, pez û dewarêd xwe û h'emû hebûka xweva»›. 11Ezê wir te t'êr kim, çimkî hê pênc salêd xelayê hene, wekî tu, mala xwe û hebûka xweva t'unebûnê nebînî. 12Va ye, ç'e'vê we û ç'e'vê birayê min Binyamîn dibînin, ku devê min van tişta wer'a dibêjin. 13Derheqa t'emamîya r'ûmeta mine Misirêda û her tiştê ku we dît bavê minr'a gilîkin û zû bavê min berjêr bînine vir». 14Xwe avîte stukura Binyamîn û girîya. Binyamîn jî ser stukura wîda girîya. 15Çû r'ûyê h'emû birayêd xwe û ser wanda digirîya. Pey vê yekêr'a birayêd wî pêr'a xeberdan.

16Deng gihîşte mala Firewin, ku birayêd Ûsiv hatine. Ev yeka li Firewin û xulamêd wî xweş hat. 17Firewin gote Ûsiv: «Bêje birayêd xwe: ‹Bira aha bikin: H'eywanêd xwe bar kin û her'ine welatê Kenanê, 18û bavê xwe, neferêd xwe hildin û werine cem min. Ezê welatê Misirêda cîyê herî qenc bidime we û hûnê ji xêr-berek'eta welêt bixwin›. 19Ez e'mir li te dikim ku wanr'a bê gotinê: ‹Bira aha bikin: Ji welatê Misirê bona zar'okêd xwe û jinêd xwe e'reba xwer'a hildin û her'in bavê xwe hildin û bên. 20Bira ç'e'vê we hûr-mûrêd weda nemîne, çimkî h'emû xêr-xizna welatê Misirê ya weye›».

21Kur'êd Îsraêl usa jî kirin. Ûsiv li gora e'mirê Firewin e'rebe dane wan û nanê r'îya wan da wan. 22Her yekî ji wan deste k'inc da wan, lê sêsid zîv û pênc dest k'inc dane Binyamîn. 23Bavê xwer'a jî, dehe k'erêd xêr-xizna Misirêva barkirî û dehe k'erêd mê jî genim, nan û xurekva barkirî bona r'îya bavê xwe şand. 24Gava birayêd xwe şandin, ew r'êk'etin, ewî got: «R'êva şer' nekin».

25Ew ji Misirê hevraz çûn û hatine welatê Kenanê, cem bavê xwe Aqûb. 26Û wîr'a gilî kirin gotin: «Ûsivî hê sax e! Belê! Ew serwêrê t'emamîya welatê Misirê ye». Dest û p'îyêd wî lê sar bûn, çimkî ewî nikaribû gotina wan bawer bikira. 27Gava ew h'emû gotinêd Ûsiv ku wanr'a gotibû wîr'a gilî kirin û e'rebêd Ûsiv bona wî şandibûn ku ew pê her'e dîtin, r'uh' li ber bîna bavê wan Aqûbda hat. 28Îsraêl got: «Bes e! Kur'ê min Ûsiv hê saxe! Ez her'im ku berî mirina xwe wî bibînim».

46

Aqûb mala xweva diçe Misirê

46^1Îsraêl h'emû hebûka xwe hilda û hate Bîr-Şêvayê. Li wir gorî Xwedêyê bavê xwe Îshaqr'a dan+. 2Xwedê şev dîtinokêda Îsraêlr'a xeberda û got: «Aqûbo! Aqûbo!» Ewî got: «Ezî va me». 3Xwedê got: «Ez Xwedê me, Xwedêyê bavê te me, ji berjêrçûyîna Misirê netirse. Çimkî ezê te li wê derê bikime miletekî mezin. 4Ezê xwexa t'evî te berjêrî Misirê bim û ezê xwexa te dîsa hevraz bînim, Ûsivê destêd xwe dayne li ser ç'e'vêd te»+. 5Aqûb ji Bîr-Şêvayê r'êk'et, kur'êd Îsraêl bavê xwe Aqûb, jin û zar'okêd xwe li wan e'rebêd ku Firewin wanr'a şandibûn ku pê her'in, hildan birin. 6Aqûb t'evî t'emamîya zur'eta xwe, h'eywanêd xwe û ew hebûka xwe, ya ku li welatê Kenanêda t'op kiribûn hildan hatine Misirê. 7Ewî t'evî xwe kur' û qîzêd xwe nebîyêd xwe, t'emamîya zur'eta xwe xwer'a anîne Misirê.

8•Ev in navê wan kur'êd Îsraêl, yêd ku hatine Misirê. Aqûb û kur'êd xweva. Nixurîyê Aqûb R'ûbên bû+. 9Kur'êd R'ûbên: Henox, Pallû, Hesrûn û K'armî bûn+. 10Kur'êd Şimh'ûn: Yemûêl, Yamîn, Ohad, Yaxîn, Soxar bûn û kur'ê jina kenanî Şawûl bû+. 11Kur'êd Lêwî: Gêrşon, Qohat' û Mêrarî bûn+. 12Kur'êd Cihûda: Er, Onan, Şêlah, Pêrês û Zerah bûn (lê E'r û Onan welatê Kenanêda mirin[*]) û kur'êd Pêrês: Hesrûn û Hamûl bûn+. 13Kur'êd Îsaxar: T'ola, Pûa, Yaşûv û Şîmron bûn+. 14Kur'êd Zebûlon: Serêd û Êlon û Yalyêl bûn+. 15Ev bûn kur'êd Lêayê, ya ku ewê Paddan-Aramda Aqûbr'a anîn, usa jî qîza wî Dîna. T'emamîya kur' û qîzava sî û sê nefs bûn.

16Kur'êd Gad: Sîfyon, Haggî, Şûnî, Esbon, E'rî, Arodî û Arêlî bûn+. 17Kur'êd Aşêr: Îmna, Îşwa, Îşwî, Birîha û xûşka wan Serax bûn. Kur'êd Birîha: H'eber û Malk'îyêl bûn+. 18Ev bûn kur'êd Zîlpayê, ya ku Laban da qîza xwe Lêayê û ewê şanzdeh nefs Aqûbr'a anîn.

19Kur'êd R'ahêla jine Aqûb: Ûsiv û Binyamîn bûn. 20Ûsivr'a jî li welatê Misirê, ji Asnat'a qîza Potî-Perayê t'erêqê bajarê Onê Minaşe û Efrayîm bûn+. 21Kur'êd Binyamîn: Bela, Bek'ir, Aşbêl, Gêra, Ne'man, Êhî, R'oş, Mûpîm, H'ûpîm û Ard bûn+. 22Ev bûn kur'êd R'ahêlê, yêd ku Aqûbr'a bûn, h'emû li serhev çardeh nefs bûn.

23Kur'ê Dan: H'ûşîm bû+. 24Kur'êd Neftelî: Yasyêl, Gûnî, Yêser û Şîllêm bûn+. 25Ev bûn kur'êd Bîlhayê, ya ku Laban dabû qîza xwe R'ahêlê. Ewê gişk li serhev h'eft nefs Aqûbr'a anîn. 26H'emû nefsêd ku ji bedena Aqûb bibûn hatine Misirê, pêştirî jinêd kur'a şêst û şeş nefs bûn. 27Ûsivr'a jî du kur' Misirêda bibûn, gava Aqûb neferêd xweva çû Misirê, ew h'eftê[*] nefs bûn+.

28Aqûb Cihûda pêşîyê şande cem Ûsiv, ku ew r'îya Goşenê nîşanî wî ke. Û ew hatine t'opraxê Goşenê. 29Ûsiv e'reba xwe hazir kir, r'abû çû Goşenê pêşîya bavê xwe Îsraêl, gava ç'e'v wî k'et, xwe avîte stukura wî û êp'êce wext stukura wîda girîya. 30Hingê Îsraêl gote Ûsiv: «Niha ez mirina xwe r'azî me, çimkî ç'e'vê min li ç'e'vê te k'et, ku tu hê sax-silamet î». 31Ûsiv birayêd xwe û malbavanêd xwer'a got: «Ez r'abim hevraz her'im, Firewinr'a gilî kim û bêjimê: ‹Birayêd min û malbavanêd min, ku Kenanêda diman, hatine cem min. 32Ew merivana şivan in, çimkî r'êncber in, pez û dewarêd xwe û h'emû hebûka xwe xwer'a anîne›. 33Lê gava Firewin gazî we ke û ji we bipirse: ‹Hûn xweyê çi p'êşeyî ne?› 34Hûn wîr'a bêjin: ‹Em, xulamêd te, ji zar'otîya xweda h'eta niha, em jî kal-bavêd me jî, r'êncber bûne›, wekî hûn t'opraxêd Goşenêda bimînin. Çimkî li cem misirîya şivantî h'eramî ye»+.

47

47^1Ûsiv hat Firewinr'a gilî kir û got: «Bav û birayêd min, pez û dewarêd xwe û h'emû hebûka xweva ji welatê Kenanê hatine, ewe niha li t'opraxêd Goşenê ne». 2Ewî ji nav birayêd xweda, pênc merî birin derxistine dîwana Firewin. 3Firewin ji birayêd wî pirsî: «Hûn xweyê çi p'êşeyî ne?» Wana gote Firewin: «Em, xulamêd te şivan in, em jî kal-bavêd me jî». 4Û gotine Firewin: «Em hatine ku vî welatîda firarî bimînin, çimkî ç'êre bona h'eywanêd xulamêd te t'une, ji dest xelaya girane welatê Kenanêda, îzina te hebe xulamêd te t'opraxêd Goşenêda bimînin». 5Hingê Firewin gote Ûsiv: «Bav û birayêd te hatine cem te, 6welatê Misirê li ber te ye, bav û birayêd xwe welatda cîyê herî qencda cîwar ke, bira ew t'opraxêd Goşenêda bimînin, lê heger tu zanî nava wanda yêd serxwe hene, wan bike serwêrêd h'eywanêd min».

7Ûsiv bavê xwe Aqûb anî derxiste dîwana Firewin û Aqûb dua li Firewin kir. 8Firewin ji Aqûb pirsî: «Tu çend salî yî?» 9Aqûb li Firewin veger'and û got: «Salêd mine firarî sed sî sal in. Salêd e'mrê min hindik û bêxêr bûn û negihîştine salêd e'mrê kal-bavêd mine nava r'ojêd firarîya wanda»+. 10Aqûb dua li Firewin kir û ji dîwana Firewin derk'et. 11Ûsiv çawa Firewin ferman kiribû, bav û birayêd xwe welatê Misirêda, cîyê herî qencda, ji t'opraxê R'amsêsê, milk'ek da wan û ew cîwar kirin+. 12Ûsiv bavê xwe, birayêd xwe û t'emamîya mala bavê xwe, neferêd wanva nan dikirin.

Kirina Ûsiv we'dê xelayê

13T'emamîya welêtda nan t'unebû, çimkî xelayê gelekî zor dida û ji dest bir'çîbûnê h'alê welatê Misirê û Kenanê t'unebû. 14Ûsiv ji yêd ku genim dik'ir'în, h'emû p'erêd ku li welatê Misirê û Kenanêda hebûn t'op kir. Ûsiv p'ere anîne mala Firewin. 15Gava p'erê welatê Misirê û Kenanê xilaz bûn, h'emû misirî hatine cem Ûsiv û gotinê: «Nan bide me! Çima em li ber ç'e'vê te bimirin, wekî p'erê me xilaz bûne?» 16Hingê Ûsiv got: «Heger p'ere xilaz bûne, h'eywanêd xwe bînin, ezê ber h'eywanêd weva xurek bidime we». 17Û wana h'eywanêd xwe anîne cem Ûsiv, Ûsiv ber hespêd wanva, pezêd wanva, dewarêd wanva, k'erêd wanva nan da wan, û wê salê ewî ber h'emû h'eywanêd wanva nan da wan. 18Ew sal derbaz bû, sala din hatine cem wî û gotinê: «Em ji xweyê xwe venaşêrin ku h'emû p'erê me xilaz bûne, û h'eywanêd me jî bûne yêd xweyê me, îdî tiştekî me bona xweyê me nemaye pêştirî bedenêd me û e'rdêd me. 19Çima em û e'rdêd xweva li ber te bimirin? Me û e'rdêd me jî bi nan bik'ir'e, em û e'rdêd xweva bibine xulamêd Firewin, û t'oxim bide me, ku em bijîn û nemirin, wekî e'rd vikî-vala nebe».

20Hingê Ûsiv t'emamîya e'rdê Misirê Firewinr'a k'ir'î, çimkî xelayê zor dida wan, misirîya her yekî zevîyê xwe difirot. E'rdê Misirê bû yê Firewin. 21Ewî ji serîkî Misirê h'eta serê din, t'emamîya cime'tê kire xulam[*]. 22T'enê e'rdê t'erêqa ne k'ir'î, çimkî ji alîyê Firewinda p'arek t'erêqar'a dik'et û wana ji wê p'ara ku Firewin dida wan dijît, lema jî e'rdêd xwe nefirotin. 23Hingê Ûsiv gote cime'tê: «Va ye min hûn û e'rdêd we Firewinr'a k'ir'în, hanê wer'a t'oxim û e'rdê biçînin. 24Hûn gerekê nandirûnêda ji pênc p'ara p'arekê bidine Firewin, lê çar p'arê wer'a bimîne, bona e'rdê biçînin û xwarina xwe, yêd mala xweda û bona zar'okêd xwe». 25Wana got: «Te em xilaz kirin! Bira em k'eremê li ber ç'e'vê xweyê xwe bibînin û em Firewinr'a bibine xulam». 26Ûsiv ev yek Misirêda kire qanûn, h'eta r'oja îro jî ji pênca yek ya Firewin e, pêştirî e'rdê t'erêqa, ku nebû yê Firewin.

T'emîya Aqûbe axirîyê

27Îsraêl li welatê Misirê, t'opraxêd Goşenêda dima, li wir bû xweyîmilk', şîn bûn û gelekî li hev zêde bûn. 28Aqûb welatê Misirêda h'ivdeh sala sax ma. T'emamîya e'mirê xwe Aqûb sed çil û h'eft sal bûn. 29Gava r'ojêd mirina Îsraêl nêzîk bûn, ewî gazî kur'ê xwe Ûsiv kir û gote wî: «Heger min li ber ç'e'vê te k'erem dîtîye, hîvî dikim, destê xwe bike li bin r'e'nê hêta min[*]. K'erema xwe, bidî xatirê h'ub û aminîyê, min Misirêda defin nekî. 30Lê bira ez t'evî kal-bavêd xwe bihênijim, tu min ji Misirê hildî bibî nav t'irbêd wanda defin kî». Ûsiv got: «Ezê weke gotina te bikim»+. 31Û ewî got: «De minr'a sond bixwe». Ûsiv wîr'a sond xwar. Hingê Îsraêl serê xwe li serp'îya nivînê danî[*]+.

48

Aqûb dua li Efrayîm û Minaşe dike

48^1Pey vê yekêr'a gotine Ûsiv: «Bavê te nexweş e». Ewî her du kur'êd xwe Minaşe û Efrayîm t'evî xwe hildan çû. 2Cab dane Aqûb û gotinê: «Va ye kur'ê te Ûsiv ser teda tê». Îsraêl ser qudûmê xweda hat û li ser nivîna xwe r'ûnişt. 3Aqûb gote Ûsiv: «Xwedêyê Herî Zor li welatê Kenanê Lûzêda minva xuya bû, dua li min kir 4û gote min: ‹Ezê te şîn kim û li hev zêde kim û ji te mixulqeta pêşda bînim, evî welatî jî pey ter'a ezê çawa milk'ê h'eta-h'etayê bidime zur'eta te›+. 5Niha ew her du kur'êd teye ku Misirêda, berî hatina mine cem te Misirê, ku ter'a bûne, ew kur'êd min in, Efrayîm û Minaşe, wê mîna R'ûbên û Şimh'ûn bibine kur'êd min,+
6lê zar'êd pey vanr'a ku ji te bibin, ter'a bin, ewê wartîyêda ser navêd biratîya xwe bêne h'esabê. 7Çimkî gava ez ji Paddanê dihatim, welatê Kenanêda, hindik mabû ku em bigihîştana Efrat'ê, r'êda R'ahêla dîya te minr'a bû derd mir, min ew li wê derê, li serê r'îya Efrat'ê, awa gotî Beytleh'mê defin kir»+.

8Îsraêl kur'êd Ûsiv dîtin û got: «Ev k'ê ne?» 9Ûsiv gote bavê xwe: «Kur'êd min in, yêd ku Xwedê li vir dane min». Aqûb got: «K'erema xwe wan bîne cem min, ez dua li wan bikim». 10Ç'e'vê Îsraêl ji mezinayê me'rim bibûn, ewî nikaribû zelal bidîta, Ûsiv ew nêzîkî bavê xwe kirin, ewî ew r'amûsan û h'emêz kirin. 11Îsraêl gote Ûsiv: «Gumana min t'unebû ku min r'ûyê te jî bidîta, lê va ye Xwedê zur'eta te jî nîşanî min kir». 12Ûsiv ew ji ser çoka wî r'akirin û xwexa h'eta e'rdê dever'ûya çû. 13Ûsiv her du kur'êd xwe hildan, Efrayîm da destê xweyî r'astê, alîyê Îsraêlî ç'epê û Minaşe da destê xweyî ç'epê, alîyê Îsraêlî r'astê û nêzîkî wî kirin. 14Îsraêl qesta destêd xwe cîguhastin û destê xweyî r'astê dirêj kir danî ser serê yê biç'ûk Efrayîm û destê ç'epê danî ser serê Minaşe. Lê belê Minaşe yê nixurî bû. 15Û dua Ûsiv kir û got: «Ew Xwedêyê ku bavêd min Birahîm û Îshaq r'îya wîda çûne, ew Xwedêyê ku ji r'oja bûyîna minda h'eta îro şivantî li min kirîye, 16ew milyak'etê ku ez ji her xirabîyê azad kirime, bira dua van kur'a bike û bi navê min û navêd kal-bavêd min Birahîm û Îshaq bêne gazîkirinê, nava dinêda gelekî li hev zêde bin». 17Gava Ûsiv dît ku bavê wî destê xweyî r'astê danîye ser serê Efrayîm, eva yeka li wî xweş nehat, ewî destê bavê xwe ji ser serê Efrayîm girt, wekî dayne li ser serê Minaşe. 18Hingê Ûsiv gote bavê xwe: «Aha na Bavo, çimkî ev e yê nixurî. Destê xweyî r'astê, dayne ser serê vî!» 19Lê bavê wî qayl nebû û got: «Ez zanim lawo, ez zanim. Evê jî bibe milet, evayê jî bibe mezin. Lê birayê wîyî biç'ûk, wê ji wî hê mestir be û zur'eta wî wê bibe mixulqeta mileta»+. 20Wê r'ojê ewî dua wan kir û got: «Bira Îsraêl pê te bimbarek bike û bêje: ‹Xwedê te bike mîna Efrayîm û Minaşe›», ev yek got û Efrayîm danî fêza Minaşe. 21Û hingê Îsraêl gote Ûsiv: «Va ye ezê bimirim. Lê Xwedê wê t'evî we be û wê we veger'îne wat'anê bavêd we. 22Ez p'aleke ç'îya ser biratîya ter'a zêdetir didime te, k'îjan ku min ew ji destê emorîya bi şûr û tîr-kevanê xwe stand».

49

Aqûbe dua kur'a dike

49^1•Aqûb gazî kur'êd xwe kirin û got: «T'op bin, ez wanr'a bêjim, ku r'ojê bên wê çi bê serê we.

2Werine serhev û guhdar bin, gelî kur'êd Aqûb
û guhdarîya bavê xwe Îsraêl bikin.

3R'ûbêno, nixurîyê mino!
Sih'et û destpêbûna qewata min,
xweyê qedirê mezin û xweyê qewata zor,
4mîna ava ser hevr'a çûyî,
lê tê nebî yê pêşin.
Çimkî hatî cîyê bavê xwe,
te h'er'imand nivîna min[*].
Ew k'ete nava wê!+

5Şimh'ûn û Lêwî bira ne.
Şûrêd wan ç'ekêd neheqîya ne,+
6bira canîya min nek'eve nav şêwirêd wan,
qedirê min t'evî civata wan nîbe,
çimkî ji hêrsa xwe wan merî kuşt,
ji temsistîyê xwe ç'îlê box bir'în.
7Bira nifir' li hêrsa wan be,
ku gelekî giran bû,
û k'în-boxa wan be
ku gelekî bêîsafî bû!
Ezê wan nav Aqûbda p'aravekim,
û nav Îsraêlda bela-belayî kim+.

8Cihûda! Birayêd teyê pesinê te bidin.
Destê te ser stukura dijminê te be,
zar'êd bavê te li ber te ta bin+.
9Cihûda cewrikê şêra ye.
Kur'ê min, tu ji nêç'îrkirinê r'abûyî.
Wî xwe avît û p'alda mîna şêra
û makeşêr, k'î dikare wî r'ake+.
10Serwêrtîyê ji Cihûda kêm nebe,
ne jî şiva se'vîtîyê ji bedena wî,
h'eta hatina xweyê wê[*],
û miletê guhdarîya wî bikin+.
11Ce'şikê xwe wê k'ola tirîyêva girêde,
ce'şikê k'era xwe k'ola tirîyêye here qencva,
pê şerabê kirasê xwe wê bişo,
û pê xûna tirîyê k'incêd xwe,
12ç'e'vêd wî ji şerabê sortir
û diranêd wî ji şîr sipîtir bin.

13Zebûlonê devê be'rê bimîne,
û gemîwargeha gemîya be,
sînorê bigihîje h'eta Saydayê+.

14Îsaxar, k'erekî qewat e,
bin t'êr'ada dimer'ixe,
15dît r'ih'etî ku r'ind e,
û welat jî p'ir' xweşe,
mil xwe tewand bin bare,
bû p'aleyê borcdare.

16Danê dîwana miletê xwe bike
mîna ji qebîleke Îsraêl,+
17Danê me'rekî serê r'îya be,
tîreme'rekî şiver'îya be,
ku li sima hespê dixe,
sîyarê wê serpiştê diçe+.

18Ya Xudan ez hîvîya xilazkirina te me+.

19Gad, mixulqetekê h'icûmî ser wî ke,
lê ewê p'ê-p'ê h'icûm ke.

20Aşêrê nanda t'êr-t'ijî be,
te'me-tîskêd p'adşê bide.

21Neftelî karê xezalêyî aza ye,
xweyê gotinêd gul û nûre.

22Ûsiv ç'iqilê xweyîbere,
ç'iqilê xweyîberî ser kanîyê ye,
p'enc avîtîye ser dîware.
23Ew te'l kirin, gule avîtinê,
tîrkevana k'în ajotinê,
24lê kevanê wî ser zora xwe ma,
zendêd desta ç'îl girtine,
bi saya destê Zorê Aqûb,
Şivan û Qeyayê Îsraêlê+.
25Ji bav Xwedê teyî ku alî te dike,
ji Yê Herî-Zorî ku dua te dike,
bi duayêd jore e'zmana,
bi duayêd bêbinîyêye jêr p'aldayî,
dua ser memik û bet'inê te.
26Duayêd bavê te,
ji duayêd ç'îyayêd berê zortir bûn,
ji xweşîya girêd h'eta-h'etayê bilindtir bûn,
bira li ser serê Ûsiv bin,
û ser t'epa serê wî, ku ser birayêd xwer'a ye+.

27Binyamîn gurekî devxûn e,
sibehê zû nêç'îrê dixwe,
lê êvarê t'alên bela dike»+.

28Ev bûn her donzdeh qebîlêd Îsraêl, ev bû çi ku bavê wan wanr'a got û dua wan kir, anegorî duayê wan her kesî, dua li wan kir. 29T'emî da wan û gote wan: «Ezê t'evî cime'ta xwe bim, min t'evî kal-bavêd min, wê şkeftêda defin kin, ya ku li e'rdê Efronê h'îtîda ye. 30Wê şkefta welatê Kenanêda, e'rdê Maxpêlayî pêşberî Mamrêda, ya ku Birahîm e'rdêva, çawa milk' bona gor'istên ji Efronê h'îtî k'ir'î bû. 31Birahîm û Seraya jina wîva li wir definkirî ne, Îshaq û R'êvêka jina wîva li wir definkirî ne, û min Lêa jî li wir definkirî ye+. 32Ew e'rd û şkefta têda ji zar'êd h'îtîya hatiye k'ir'înê». 33Aqûb t'emîyêd ku dane kur'êd xwe xilaz kirin, nigêd xwe k'aşî nava nivînê kir, r'uh'ê xwe da û t'evî cime'ta xwe bû.

50

Şîna Aqûb

50^1Ûsiv xwe avîte ser r'ûyê bavê xwe, girîya û r'amûsa. 2Ûsiv e'mir li xulamêd xweye h'ekîm kirin, ku bavê wî zimir kin[*], û h'ekîma Îsraêl zimir kirin. 3Nava çil r'ojîda ew hate zimir kirinê, çimkî bona vê yekê haqas wext lazim e. misirîya h'eftê r'ojî şîna wî kirin.

4Gava r'ojêd şîna wî derbaz bûn, Ûsiv t'evî mala Firewin xeberda û got: «Heger min li ber ç'e'vê we k'erem dîtîye, hîvî dikim aha bêjine Firewin: 5‹Bavê min ez dame sondê û got: «Va ezê bimirim, tu min wî mezelîda defin kî, k'îjan ku min xwexa bona xwe welatê Kenanêda k'ola ye». Niha îzina te hebe, ez her'im bavê xwe defin kim û veger'im›». 6Firewin got: «R'abe bavê xwe defin ke, çawa ewî tu dayî sondê». 7Hingê Ûsiv r'abû çû bavê xwe defin ke. H'emû xulamêd Firewin, r'ûspîyêd mala wî û h'emû r'ûspîyêd Misirê t'evî wî hevraz çûn, 8usa jî t'emamîya mala Ûsiv û birayêd wî û neferêd mala bavê wîda. T'enê zar'êd xwe, kerî û gar'anêd xwe Goşenêda hiştin. 9T'evî wî e'rebe û sîyarî jî hevraz çûn, usa ku bûne k'omeke mezin. 10Ew hatine wî alîyê Ûrdunê, Gorên-Atadê. Li wê derê gelekî girîyan, kirin qar'e-qar' û hêwerze û bona bavê xwe h'eft r'oja şîn kirin. 11Gava kenanîyêd wî welatîda ku diman, şîna Gorên-Atadêda dîtin, gotin: «Ev şîna giran ya misirîya ye!». Lema jî navê wî cîyê wî alîyê Ûrdunê danîn: «Abêl-Mîsrayîm[*]». 12Kur'êd Aqûb usa jî kirin, çawa ku wî t'emî kiribû. 13Kur'a ew birine welatê Kenanê û ew şkefta e'rdê Maxpêlaye pêşberî Mamrêda defin kirin, ya ku Birahîm e'rdêva, çawa milk' bona gor'istên ji Efronê h'îtî k'ir'î bû+. 14Ûsiv pey definkirina bavê xwer'a, bi t'evî birayêd xwe û h'emûyêd ku t'evî wî bona definkirina bavê wî hevraz hatibûn, veger'îya Misirê.

Ûsiv dil dide li ber bira

15Birayêd Ûsiv dîna xwe danê ku bavê wan mir, nava xweda gotin: «Belkî Ûsiv bona wê xirabîya ku me serê wî kirîye k'înê mer'a bajo, ew jî serê me bike». 16Hingê wana Ûsivr'a cab şand û got: «Bavê te berî mirina xwe t'emî da û got ku 17aha bêjine Ûsiv: ‹Bi k'erema xwe neheqî û gunê birayêd xwe, bi k'erema xwe bibaxşîne, ku hindava teda xirabî kirine› niha hîvî dikim neheqîya xulamêd Xwedêyê bavê xwe bibaxşîne». Gava wan ev yek got, Ûsiv girîya. 18Birayêd wî jî çûn xwe li ber devr'ûya avîtin û gotin: «Awa em xulamêd te ne». 19Ûsiv gote wan: «Netirsin, çima ez dewsa Xwedê digirim? 20R'ast e hûn hindava minda xirab fikirîn, lê Xwedê fikirî ku wê bike qencî, wekî mîna r'oja îroîn, e'mirê gelek merîya xwey ke. 21Niha netirsin, ezê we û zar'êd we nan-av kim». Aha bi zarê şîrin xeberdanê, ber dilê wanda hat.

Mirina Ûsiv

22Ûsiv Misirêda ma, ew û mala bavêd xweva. Ûsiv sed dehe sala jît. 23Ûsiv ç'ir'-ç'ir'kêd xweye ji Efrayîm dîtin, û zar'êd Maxîrê Minaşeyê jî Ûsiv ser çokêd xwe dîtin[*]+. 24Ûsiv gote birayêd xwe: «Ezê bimirim, lê e'se Xwedêyê ser weda bê û we ji vî welatî hevraz derxe. Wê we bibe wî welatî, bona k'îjanî ewî Birahîm, Îshaq û Aqûbr'a sond xwar»+. 25Ûsiv kur'êd Îsraêl da sondê û got: «E'se Xwedêyê ser weda bê, hestûyêd min jî ji vir derxin hevraz bibin»+. 26Ûsiv sed dehe salîyêda mir. Ew zimir kirin û Misirêda ew kirine qavekê.

* 1:2 Eva xebera bi fe'mîna îbranî tê fe'mkirinê çawa «r'uh'» yan «ba».

* 2:14 Awa gotî «Tîgrîs».

* 2:23 Bi zimanê îbranî sewtêd mêr û jin nêzîkî hev in: îş û îşa.

* 3:1 E'yantî 20:2.

* 3:15 Zur'et.

* 3:20 Bi zimanê îbranî «Mêr».

* 3:20 Bi zimanê îbranî «E'mir, Jîyîn».

* 4:1 Bi zimanê îbranî «Standin».

* 4:8 «Em her'ine k'ewşên» eva têk'sta îbranîda t'une, lê welger'andina yûnanîye kevinda heye.

* 4:16 Bi zimanê îbranî «R'ih'etîyê nebînî û dero-der bî».

* 4:25 Bi zimanê îbranî «P'êşk'êşa Xwedê».

* 5:29 Bi zimanê îbranî «R'ih'etî».

* 6:2 Îbo 1:6; 2:1; Zebûra 82:6; Cihûda 1:6.

* 6:14 Dareke bînxweşe sorê vekirîyî r'ûnî ye.

* 7:3 Cisinê wan.

* 8:1 Eva xebera bi fe'mîna îbranî tê fe'mkirinê çawa «ba» yan «r'uh'».

* 10:8,9 Zor, serxwe.

* 10:25 Bi zimanê îbranî «Cihêbûn, başqebûn».

[61] 11:1 Kela Nemrûd.

* 11:9 Bi zimanê îbranî «T'evîhevbûn».

* 12:5 Xulam.

* 12:6 Dara xirnûfê.

* 13:18 Darêd xirnûfê.

* 14:3 Bi zimanê îbranî «Be'ra Xwê» ye.

* 16:11 Bi zimanê îbranî «Xwedê dibihê».

* 16:14 Bi zimanê îbranî: «Bîra Yê Sax ku Min Dibîne».

* 17:1 «Herî Zor» bi zimanê îbranî «Şaddayî» ku car-cara welger'andina yûnanîye kevinda aha hatîye t'ercimekirinê.

* 17:5 Bi zimanê îbranî «Bavê mezin».

* 17:5 Bi zimanê îbranî «Bavê mixulqeta mileta».

* 17:15 Bi zimanê îbranî «Xanim, Xatûn, Stî».

* 17:19 Bi zimanê îbranî «Ew dik'ene».

* 19:22 Bi zimanê îbranî «Biç'ûk».

* 19:37 Bi zimanê îbranî «Ji bavê».

* 19:38 Bi zimanê îbranî «Kur'ê miletê min» (Kur'ê ji olk'a mala bavê min).

* 21:3 Bi zimanê îbranî «Ew dik'ene».

* 21:31 Bi zimanê îbranî «Bîra sondê» yan «Bîra her h'efta».

* 23:10 Wî çaxî meydana nêzîkî dergehê bajêr ew cîyê bona t'ucaretîyê, dîwanê û qirara bû.

* 23:15, 16 Awa gotî nêzîkî 4 kîlogram û nîv (giranîya şêkilekî 12 giram bû).

* 24:2 Nîşana bi r'ik'inyata xwe sondxwarinê ye.

* 24:10 P'areke Mesopotamyayê.

* 24:22 Giranîya şêkilekî 12 giram bû.

* 24:48 Xeber bi xeber «qîz».

* 25:20 P'areke Mesopotamyaye.

* 25:25 Bi zimanê îbranî mîna sewta xebera «Pir'ç'».

* 25:26 Bi zimanê îbranî «Pe'nîgirtî» yan «H'ilek'ar».

* 25:30 Bi zimanê îbranî «Sor».

* 26:20 Bi zimanê îbranî «Şer'».

* 26:21 Bi zimanê îbranî «Neyartî».

* 26:22 Bi zimanê îbranî «Firêqetî».

* 26:33 Bi zimanê îbranî «Sond» yan «H'eft».

* 26:33 Bi zimanê îbranî «Bîra Sondê» yan «Bîra H'efta».

* 27:36 Binihêr'e Destpêbûn 25:26.

* 28:5 Îbranî xeber bi xeber: «Cem Labanê kur'ê Bet'ûêlê aramî, birê R'êvêka dîya Aqûb û Esaw».

* 28:19 Bi zimanê îbranî «Mala Xwedê».

* 28:22 Binihêr'e Qanûna Ducarî 14.22-29; 26.12-15.

* 29:17 Aha jî tê fe'mkirinê: «Ç'e'vada me'rim».

* 29:32 Bi zimanê îbranî navê R'ûbên tê fe'mkirinê: «Dîna xwe bidinê kur' e» û dengê xebera R'ûbên nêzîkî «(Xudan) zelûlîya min dît».

* 29:33 Bi zimanê îbranî «Bihîstin».

* 29:34 Bi zimanê îbranî «Yektî».

* 29:35 Dengê wê mîna: «Pesindar».

* 30:6 Bi zimanê îbranî dengê wê mîna «Dîwankirin» e.

* 30:8 Bi zimanê îbranî «H'uceta min».

* 30:11 Bi zimanê îbranî «Bextewarî».

* 30:13 Bi zimanê îbranî «Xwezilî».

* 30:14 Awa gotî «Mandragor» ku k'okeke bin e'rd e, dixwarin ku ji jintî û mêrtîyê nek'evin.

* 30:18 Bi zimanê îbranî dengê wê mîna «Heq» e.

* 30:20 Bi zimanê îbranî «Cemmayîn» yan «Qedir».

* 30:24 Bi zimanê îbranî «Bira ew zêde be».

* 30:35 Bi zimanê îbranî «Sipî».

* 30:37 Dareke ku dik'eve li nava k'oma darêd gûzê, dendikêd wê mîna dendikêd zerdela ne.

* 31:47 Bi zimanê aramî «Qûç'a şe'detîyê».

* 31:47 Bi zimanê îbranî «Qûç'a şe'detîyê».

* 31:49 Bi zimanê îbranî «Serda binihêr'î».

* 31:53 Eva fikira Laban bû, çimkî nava wanda gelekxwedêtî bû.

* 32:2 Bi zimanê îbranî «Du zomêd ordîya».

* 32:28 Bi zimanê îbranî «T'evî Xwedê k'etîyî h'ucetê».

* 32:30 Çawa navê Aqûb hate guhastinê usa jî navê vî cîyî hate guhastinê. Navê kevin «Pinuêl» bû lê navê nû «Pinîyêl» fe'mîna wê «R'ûyê Xwedê».

* 33:17 Axil, e'rzêl.

* 33:17 Bi zimanê îbranî «H'olika».

* 33:20 Bi zimanê îbranî «Êl, Xwedêyê Îsraêl». «Êl» navekî Xwedê ye.

* 34:20 Wî çaxî meydana nêzîkî dergehê bajêr ew cîyê bona t'ucaretîyê, dîwanê û qirara bû.

* 35:4 Dara xirnûfê.

* 35:7 Bi zimanê îbranî «Xwedêyê Bêt'-Êlê».

* 35:8 Bi zimanê îbranî «Me'za Şînê».

* 35:18 Bi zimanê îbranî «Kur'ê k'edera min» yan «Kur'ê qewata min».

* 35:18 Bi zimanê îbranî «Kur'ê destê r'astê».

* 35:22 Binihêr'e Destpêbûn 49:3-4.

* 37:28 Midyanîya û îsmayîlîya miletek bûn. Binihêr'e H'akimtî 8:22-24.

* 38:21 Ev e'dûllamî qesta xebera «qav» ne got çimkî e'yîb bû. «Xwefroş» maşoqa p'ût e, ewê heqê xwe danî dîyarî ocaxa p'ût dikir, bi vê kirina xwe ocaxa p'ûtada h'elal dihate h'esabê, çimkî bi qavîya xwe k'ar dida ocaxa p'ûta. Qedirê yêd aha ocaxêd p'ûtada gelekî bilind bû.

* 38:29 Bi zimanê îbranî «Qeliştok».

* 38:30 Bi zimanê îbranî «Sorê mîna nûra berbangê».

* 40:20 Ji kelê derxistin.

* 41:6 Bayê ku ji ber'îya germ dihat.

* 41:38 Aha jî tê fe'mkirinê: «r'uh'ê xwedêya».

* 41:51 Dengê wê mîna: «Da bîrkirin».

* 41:52 Bi zimanê îbranî «Xweyîber».

* 44:5 «Çima k'asa mine zîvîn dizî?» eva têk'sta îbranîda t'une, lê welger'andina yûnanîye kevinda heye.

* 46:12 Binihêr'in Destpêbûn 38:7, 10.

* 46:27 Welger'andina Yûnanîye kevinda «h'eftê pênc». Dîna xwe bidine şirovekirina jêrê Derk'etin 1:5.

* 47:21 Welger'andina yûnanîye kevin dibêje: «T'emamîya cime'tê kire xulam», lê têk'sta îbranîda nivîsar e: «T'emamîya cime't cîguhastî bajara kirin».

* 47:29 Binihêr'in Destpêbûn 24:2-3.

* 47:31 Welger'andina yûnanîyê kevinda: «Xwe avîte ser şiva xwe».

* 49:4 Binihêr'e Destpêbûn 35:22.

* 49:10 Aha jî tê fe'mkirinê: «H'eta hatina borcdayîn cem wî», têk'sta îbranîda ev yek ne e'yan e.

* 50:2 Misirêda berî defin kirinê mirîyê bi nav û deng, dihatine zimir kirinê û paşê k'efen kirin, bona ku cinyaz zû xirab nebûya.

* 50:11 Bi zimanê îbranî «Şîna misirîya».

* 50:23 Nîşanek bû, ku zar' dik'işandine p'êsîra xwe û zar'êd wan dihatine h'esabê. Binihêr'e Destpêbûn 30:3 û 48:12.

+ 1:1 Yûh’enna 1:1
+ 1:27 Metta 19:4, Marqos 10:6
+ 2:7 Korint’î I 15:45

+ 2:9 Destpêbûn 3:22, E’yantî 2:7, E’yantî 22:2

+ 2:11 P’adşatî I 15:7
+ 2:14 Danîyêl 10:4, Destpêbûn 10:11-12
+ 2:21 Destpêbûn 15:12, P’adşatî I 26:12

+ 2:24 Metta 19:5, Marqos 10:7, Korint’î I 6:16, Efesî 5:31

+ 3:1 Metta 10:16
+ 3:3 Destpêbûn 2:17
+ 3:6 R’omayî 5:12, Korint’î I 15:21-22
+ 3:15 R’omayî 16:20
+ 3:16 Efesî 5:21, Kolosî 3:18
+ 3:19 Zanebêj 3:10, Zanebêj 3:20

+ 3:22 Destpêbûn 2:9, E’yantî 2:7, E’yantî 22:2

+ 4:7 Destpêbûn 3:16
+ 4:15 Q. K’ahîntîyê 26:21, Zebûr 79:12
+ 5:2 Destpêbûn 1:27
+ 5:3 Korint’î I 15:49
+ 5:24 P’adşatî IV 2:11, Îbranî 11:5
+ 5:29 Destpêbûn 3:17
+ 6:2 Îbo 1:6, Îbo 2:1, Zebûr 89:6
+ 6:3 Zebûr 78:39, Zebûr 90:10
+ 6:4 Jimar 13:33
+ 6:5 Mesele 6:18, Metta 12:34
+ 6:6 P’adşatî I 15:10-11
+ 6:9 Îbo 1:1
+ 8:4 P’adşatî IV 19:37, Yêremîya 51:27
+ 8:17 Destpêbûn 1:22
+ 8:20 Îbo 1:5

+ 8:21 Derk’etin 29:18, Q. K’ahîntîyê 1:9, Destpêbûn 6:5

+ 9:1 Destpêbûn 1:22

+ 9:3 Destpêbûn 1:29

+ 9:4 Q. K’ahîntîyê 3:17, Q. K’ahîntîyê 7:26, Q. K’ahîntîyê 17:10-11, Q. K’ahîntîyê 17:14, Q. Ducarî 12:23-24, K’arêd Şandîya 15:20, K’arêd Şandîya 15:29

+ 9:6 Jimar 35:33, Destpêbûn 1:26-27
+ 9:21 Mesele 20:1
+ 9:22 Mesele 30:17
+ 10:4 Ûnis 1:3
+ 10:7 Destpêbûn 2:11
+ 10:11 Destpêbûn 2:14
+ 10:21 Jimar 24:24
+ 10:29 Destpêbûn 2:11
+ 11:2 Destpêbûn 10:10, Danîyêl 3:1
+ 11:8 Q. Ducarî 32:8
+ 12:1 K’arêd Şandîya 7:4

+ 12:3 Destpêbûn 18:18, Destpêbûn 22:18, Destpêbûn 26:4, Destpêbûn 28:14, Galatî 3:8

+ 12:10 Destpêbûn 41:54
+ 12:13 Destpêbûn 20:2, Destpêbûn 20:12
+ 13:8 Zebûr 133:1
+ 13:10 Destpêbûn 2:10, Destpêbûn 19:24
+ 13:13 Destpêbûn 18:20
+ 13:15 Yêşû 21:43
+ 13:16 P’adşatî III 3:8
+ 14:3 Yêşû 10:5
+ 14:5 Q. Ducarî 2:10-12
+ 14:7 Jimar 13:26, Dîrok II 20:3
+ 14:8 Q. Ducarî 29:23
+ 14:14 H’akimtî 18:29
+ 14:17 P’adşatî II 18:18
+ 14:18 Zebûr 76:2

+ 14:20 Destpêbûn 28:22, Q. K’ahîntîyê 27:30, Îbranî 7:1-2

+ 15:1 P’adşatî II 22:3, Zebûr 3:3

+ 15:5 Destpêbûn 22:17, Q. Ducarî 1:10, Q. Ducarî 10:22, R’omayî 4:18

+ 15:6 R’omayî 4:3, Galatî 3:6, Aqûb 2:23
+ 15:8 H’akimtî 6:17, Lûqa 1:18
+ 15:10 Q. K’ahîntîyê 1:17, Yêremîya 34:18-19

+ 15:12 Destpêbûn 2:21, P’adşatî I 26:12, Îbo 33:15

+ 15:13 Derk’etin 1:11, Derk’etin 12:40, K’arêd Şandîya 7:6

+ 15:14 Derk’etin 11:3, K’arêd Şandîya 7:7

+ 15:16 Q. Ducarî 9:4, P’adşatî III 21:26

+ 15:18 Derk’etin 23:31, Jimar 34:1-12, Yêşû 21:43, P’adşatî III 4:21, Dîrok II 9:26

+ 16:5 Destpêbûn 18:25, Destpêbûn 31:53, P’adşatî I 24:12, P’adşatî I 24:15, H’akimtî 11:27

+ 16:7 Derk’etin 15:22
+ 17:5 R’omayî 4:17
+ 17:12 Q. K’ahîntîyê 12:3
+ 18:5 H’akimtî 6:18-19
+ 18:10 R’omayî 9:19
+ 18:12 Petrûs I 3:6

+ 18:14 Îbo 42:2, Yêremîya 32:17, Metta 19:26, Lûqa 1:37, P’adşatî IV 4:16

+ 18:17 Amos 3:7
+ 18:18 Destpêbûn 12:3
+ 18:20 Destpêbûn 13:13

+ 18:25 Destpêbûn 16:5, Îbo 34:10, Zebûr 92:15

+ 18:26 Îşaya 65:8
+ 19:2 Îbo 31:32
+ 19:5 H’akimtî 19:22-24
+ 19:11 P’adşatî IV 6:18

+ 19:24 Îbo 18:15, Zebûr 11:6, Hezeqêl 20:16, Hezeqêl 38:22, Lûqa 17:29

+ 20:2 Destpêbûn 12:10-20

+ 20:7 Dîrok I 16:22, Zebûr 105:15, Îbo 42:8, Aqûb 5:16

+ 20:17 Aqûb 5:16
+ 21:3 Destpêbûn 17:19
+ 21:4 Destpêbûn 17:12-13
+ 21:9 Galatî 4:29
+ 21:10 Yûh’enna 8:35, Galatî 4:30
+ 21:12 R’omayî 9:7
+ 21:21 Jimar 10:12, P’adşatî III 11:18
+ 21:31 Destpêbûn 26:33
+ 22:1 Zebûr 11:5, K’arêd Şandîya 9:10
+ 22:2 Dîrok II 3:1

+ 22:17 Destpêbûn 15:5, P’adşatî III 4:20, Yêremîya 33:22, Îbranî 6:13-14

+ 22:18 Destpêbûn 12:3, Destpêbûn 26:4, K’arêd Şandîya 3:25

+ 22:23 Destpêbûn 24:24
+ 23:2 Yêşû 14:15, H’akimtî 1:10
+ 25:4 Dîrok I 1:32-33
+ 25:10 Destpêbûn 23:16-20
+ 25:15 Dîrok I 1:29-31
+ 25:18 P’adşatî I 15:7

+ 25:23 Jimar 24:18, P’adşatî II 8:14, Dîrok I 8:13, R’omayî 9:12

+ 25:31 Q. Ducarî 21:17
+ 25:34 Îbranî 12:16
+ 26:1 Destpêbûn 12:10, Destpêbûn 20:2
+ 26:3 Destpêbûn 22:16-18, Yêşû 21:43

+ 26:4 Derk’etin 32:13, Destpêbûn 12:3, Destpêbûn 22:18, K’arêd Şandîya 3:25

+ 26:7 Destpêbûn 12:13, Destpêbûn 20:1-2
+ 26:15 Destpêbûn 21:30
+ 26:29 Mesele 16:7
+ 26:34 Destpêbûn 36:2-3
+ 27:3 Destpêbûn 25:27-28
+ 27:28 Q. Ducarî 33:13
+ 27:36 Destpêbûn 25:33
+ 27:40 P’adşatî II 8:14, P’adşatî IV 8:20-22
+ 27:46 Destpêbûn 26:35
+ 28:2 Destpêbûn 22:23, Destpêbûn 24:29-30
+ 28:4 Yêşû 21:43
+ 28:9 Destpêbûn 25:13, Destpêbûn 36:3
+ 28:13 Yêşû 21:43

+ 28:14 Destpêbûn 12:3, Destpêbûn 13:16, Destpêbûn 22:18, Destpêbûn 26:4

+ 28:18 Destpêbûn 35:14, Yêşû 4:1-10, P’adşatî I 7:12

+ 28:19 Destpêbûn 35:6, Destpêbûn 35:15, Destpêbûn 48:3

+ 28:20 Jimar 21:2, H’akimtî 11:30, P’adşatî I 1:11, P’adşatî II 15:8

+ 28:22 Destpêbûn 14:20, Q. K’ahîntîyê 27:30
+ 29:27 H’akimtî 14:12
+ 29:30 Q. K’ahîntîyê 18:18
+ 29:31 P’adşatî I 1:19-20
+ 30:15 Q. K’ahîntîyê 18:18
+ 31:13 Destpêbûn 28:20-22
+ 31:30 H’akimtî 18:24

+ 31:45 Destpêbûn 28:18, Destpêbûn 35:14, Yêşû 24:26-27

+ 31:53 Destpêbûn 16:5
+ 32:9 Destpêbûn 31:3
+ 32:12 Destpêbûn 28:14-15
+ 32:28 Destpêbûn 35:10
+ 32:29 H’akimtî 13:18

+ 32:30 Derk’etin 24:10, Derk’etin 33:20, Yûh’enna 1:18

+ 33:18 Destpêbûn 12:6
+ 33:19 Yêşû 24:32, Îbo 42:11
+ 34:7 H’akimtî 20:6, P’adşatî II 13:12
+ 34:8 Q. Ducarî 22:28
+ 34:12 P’adşatî I 18:25
+ 34:14 Yêşû 5:9
+ 35:1 Destpêbûn 28:10-22
+ 35:4 Yêşû 24:26, H’akimtî 9:6
+ 35:7 Destpêbûn 28:19
+ 35:8 Destpêbûn 24:59
+ 35:10 Destpêbûn 32:28
+ 35:11 Destpêbûn 17:6
+ 35:14 Destpêbûn 28:18, Destpêbûn 31:45
+ 35:15 Destpêbûn 28:19
+ 35:17 P’adşatî I 4:20
+ 35:19 Rʼûtʼ 1:2, Mîxa 5:2
+ 35:22 Destpêbûn 49:4, Q. K’ahîntîyê 20:11

+ 35:27 Yêşû 14:15, H’akimtî 1:10, Destpêbûn 13:18, Destpêbûn 23:2

+ 35:29 Destpêbûn 25:8
• 36:1 Dîrok I 1:35-37
+ 36:1 Destpêbûn 25:30
+ 36:3 Destpêbûn 26:34, Destpêbûn 28:9
+ 36:12 Derk’etin 17:8
• 36:20 Dîrok I 1:38-42
+ 36:20 Destpêbûn 14:6, Q. Ducarî 2:12
• 36:31 Dîrok I 1:43-51
+ 36:33 Îşaya 34:6, Îşaya 63:1

+ 36:34 Destpêbûn 36:15, Îbo 2:11, Hezeqêl 25:13

+ 36:40 Dîrok I 1:51-54
+ 37:13 Destpêbûn 33:18
+ 37:14 P’adşatî I 17:18
+ 37:17 P’adşatî IV 6:13
+ 37:24 Yêremîya 38:6, Zekerîya 9:11
+ 37:27 Destpêbûn 25:12-16
+ 37:34 Îbo 1:20
+ 38:8 Q. Ducarî 25:5-6
+ 38:24 Q. K’ahîntîyê 21:9
+ 38:26 Q. K’ahîntîyê 18:15
+ 39:1 Destpêbûn 37:36
+ 39:9 Derk’etin 20:14
+ 39:15 Derk’etin 20:16
+ 39:21 Danîyêl 1:10
+ 40:5 Nehemîya 1:11
+ 40:8 Danîyêl 2:28
+ 40:20 Marqos 6:21
+ 40:22 Ester 7:10
+ 41:8 Danîyêl 2:1-2
+ 41:12 Danîyêl 1:17
+ 41:16 Danîyêl 2:30
+ 41:30 P’adşatî IV 8:1
+ 41:38 Danîyêl 4:8, Danîyêl 5:11
+ 41:40 Ester 10:3
+ 41:42 Ester 3:10, Ester 8:2

+ 41:45 Destpêbûn 46:20, Îşaya 19:18, Hezeqêl 30:17

+ 41:54 Destpêbûn 12:10
+ 42:6 Mesele 11:26
+ 42:9 Destpêbûn 37:5-11
+ 42:22 Destpêbûn 37:21-22
+ 43:32 Destpêbûn 46:34
+ 44:20 Destpêbûn 37:3
+ 46:1 Destpêbûn 26:33
+ 46:4 Destpêbûn 50:13
• 46:8 Dîrok I 2:1-5
+ 46:8 Derk’etin 6:14-16

+ 46:9 Derk’etin 6:14, Jimar 26:5-6, Dîrok I 5:3

+ 46:10 Jimar 26:13
+ 46:11 Jimar 3:17, Jimar 26:57
+ 46:12 Destpêbûn 38, Jimar 26:19
+ 46:13 Jimar 26:23-24, Dîrok I 7:1
+ 46:14 Jimar 26:26
+ 46:16 Jimar 26:15
+ 46:17 Jimar 26:44-46, Dîrok I 7:30-40

+ 46:20 Destpêbûn 41:45, Îşaya 19:18, Hezeqêl 30:17, Jimar 26:28-37

+ 46:21 Jimar 26:38-41, Dîrok I 7:6-12, Dîrok I 8:1-5

+ 46:23 Jimar 26:42
+ 46:24 Jimar 26:48-49, Dîrok I 7:13
+ 46:27 Derk’etin 1:5
+ 46:34 Destpêbûn 43:32, Derk’etin 8:26
+ 47:9 Îbo 14:1, Zebûr 90:10
+ 47:11 Derk’etin 1:11, Derk’etin 12:37
+ 47:30 Destpêbûn 50:13
+ 47:31 P’adşatî III 1:47
+ 48:4 Destpêbûn 28:12-15, Destpêbûn 35:9-12
+ 48:5 Yêşû 14:4
+ 48:7 Destpêbûn 35:19, Rʼûtʼ 1:2

+ 48:19 Jimar 1:33, Jimar 1:35, Q. Ducarî 33:17, Yêşû 17:14

• 49:1 Q. Ducarî 33:1-24

+ 49:4 Destpêbûn 35:22, Q. K’ahîntîyê 18:7, Hezeqêl 22:10

+ 49:5 Destpêbûn 34:25-29
+ 49:7 Jimar 35:2, Yêşû 19:9
+ 49:8 Dîrok I 28:4
+ 49:9 E’yantî 5:5, Jimar 23:24, Jimar 24:9
+ 49:10 Jimar 24:17
+ 49:13 Yêşû 19:10-16
+ 49:16 Destpêbûn 30:6
+ 49:17 H’akimtî 18:27
+ 49:18 Zebûr 119:166
+ 49:24 Zebûr 23:1

+ 49:26 Q. Ducarî 33:15, Hebaqûq 3:6, Q. Ducarî 33:13-17

+ 49:27 H’akimtî 20:21, H’akimtî 20:25
+ 49:31 Destpêbûn 23:16-19, Destpêbûn 35:29
+ 50:13 Destpêbûn 23:16
+ 50:23 Jimar 32:39
+ 50:24 Derk’etin 3:16-17
+ 50:25 Derk’etin 13:19

+ https://ibt.org.ru/ftpmirror/pub/ebook/KKD/KKDL/Kurmancî__Tran.azw3

Ferhengok

Ferhengok

1. A
2. B
3. G
4. D
5. Ê
6. E
7. Z
8. Î
9. Y
10. K
11. M
12. N
13. O
14. P
15. R
16. S
17. F
18. X
19. H
20. T
21. Ş
22. C
23. Q

agat – kevirêd qîmete r'eng-r'engî ne, p'ir'anîya wan sipî û k'umeyît' in.

amalêkî – miletek bû ku berî zeftkirina Îsraêl li Kenanêda dima. Evana gele cara neyartîya Îsraêl dikirin (binihêr'e Derk'etin 17:8-16; Qanûna Ducarî 25:17-19).

amîn – ji zimanê îbranî ye, ku me'na wê ev e: «R'ast e», «Belê», «Bira usa be», «R'ast bê xêlif», «Qayl im». Ew hingê tê gotinê gava yek gotinekê dibêje yan dua dike, yekî din gotina wî dixwaze mak ke, qaylbûna xwe bi gotina «amîn» nîşan dike.

amîtîst – kevirekî qîmet bû, p'ir'anîya wan sorî gevez û sût bûn.

amonî – anegorî Destpêbûn 19:38, zur'eta Lûte ji qîza wîye biç'ûk bû. Ew t'evî Filistînîya neyartîya Îsraêl dikirin. Ew alîyê R'ohilata Ûrdinê diman, navê p'ayt'extê xwe danîn Amman. H'eta niha jî navê p'ayt'extê Ûrdinê Amman e.

aramî – aramî binelîyêd Aramê bûn. We'dê bave'şîrêd Îsraêl alîyê bakur- r'ohilata ç'emê Ûrdinêr'a digotin Aram, awa gotî Sûrya û usa jî bak'ura Mesopotamyayê, ku tê gotin Paddan-Aram (Destpêbûn 25:20; 28:5).

berê deremeta pêşin – wextê Peymana Kevinda çi pêşîyê ber k'êlendîyê bik'eta, yan heger berê r'ezê pêşin bûya, yan nixurîyê h'eywanêd malê, yan jî nixurîyê nêrînî her maleke Îsraêlê çawa «berê deremeta pêşin» dihate h'esabê û Xwedêr'a dihate dayînê. Eva nîşanek bû ku h'emû jî p'ara Xwedê ne (Derk'etin 13:14-15; 34:26; Qanûna K'ahîntîyê 23:17; Jimar 18:12).

bidolax – r'ûnê darêyî zer e û gelekî bînxweş e. Bi wî ava zim-zimkirinê çêdikirin (Destpêbûn 2:12; Jimar 11:7).

bizina k'ûvî – cur'ekî bizinaye ku ç'ola demîne, h'elal tê h'esabê (binihêr'e Qanûna Ducarî 12:15; 14:5).

Bizina k'ûvî

bixûr – şîrêza darê ye. Ew ji dara tê hildanê û h'işkkirinê. Gava tê şewitandinê, bîneke gelekî xweş jê tê. Dema Peymana Kevinda p'aristgehêda ser gorîgeha bixûrê ew Xwedêr'a dihate şewitandinê (Derk'etin 30). Cûr'ekî dareke bixûrê E'rebistanêda jî hebû, ku gelekî qîmet bû.

Bixûr

biharet – pûng, darçîn, mêxik û yêd mayîne bînxweş.

gorîgeh – t'extê ku li ser qurban, gorî, h'edî û xêr dihatine dayînê yan serjêkirinê (Destpêbûn 12:7; 22:9). Pêşîyê ew pê kevira dihate çêkirinê. Hêna Mûsada Xwedê t'emî da ku gorîgehê bona Konê Şe'detîyê ji dara darcêwîyê çêkin û sifir bik'işînine ser. (Derk'etin 27:1-8; 38:1-7). Qurban t'enê li ser gorîgeha Konê Şe'detîyê dihatine serjêkirinê û paşê, gava p'aristgeh hate çêkirinê, t'enê li ser gorîgeha p'aristgehê dihatine serjêkirinê. T'extekî din jî hebû, ji wî biç'ûktir û zêr'kirî. K'ahîn li ser vî t'extî bixûr dişewitand, jêr'a digotin gorîgeha bixûrê (Derk'etin 30:1-10; 37:25-28).

Gorîgeh

dara darcêwîyê – dareke h'işk û teyax e.

darçîn – biharateke ji qalikê darê ye. Bîna wê gelek e û hêna berê gelekî biha bû. Meriva eva t'evî bizirê zeyt'ûnê dikir, wekî bîna bizir xweş be. Carna meriva li xwe dixistin û carna jî bona definkirinê dihate bik'aranînê (E'yantî 18:13). Ew bona çêkirina r'ûne r'ûnkirinêyî pîroz dihata bik'aranînê (Derk'etin 30:23).

dehek – li gora qanûna Mûsa zur'eta Lêwî, ku şixulê p'aristgehê dikirin, li ser navê Xwedê deheka hebûkê, hasil û dayîna berê e'rdê ji cime'ta Îsraêlê xwer'a distandin. Lêwîya deheka ku ji cime'ta Îsraêlê distandin, ji wê deheka standî, dehek didane Xwedê (Qanûna K'ahîntîyê 27:30-32, Jimar 18:26-28).

dîyarîya bervadayînê – dîyarîya ku ji ber wan guneyêd ku li ber Xwedê yan meriva kirî dihate dayînê. K'ahîn li ser vê yekêda dinihêr'î û qîmetê zîyanê bîst selef zêde k'ifş dikir û hingê li zîyank'êşa dihate veger'andinê, serda jî yê gunek'ar dîyarî dida (Qanûna K'ahîntîyê 5:14-6:7; 7:1-10).

dîyarîya jorbilindkirinê – tişte ku dîyarî dihate dayînê, carana p'ara k'ahîn dihate jorbilindkirinê, çawa nîşana ku bona Xwedê dihate başqe kirinê (Derk'etin 29:27-28).

dîyarîya nanî – dîyarîya arê xas (Qanûna K'ahîntîyê 2:1-3) yan nan (Qanûna K'ahîntîyê 2:4-10), yan jî firîkêd genim (Qanûna K'ahîntîyê 2:14-16). K'ahîn p'areke van dîyarîya xwer'a hildida û p'ara din jî li ser gorîgehê dişewitand.

dîyarîya paqijbûnê – dîyarî ku yê gunek'ar ji ber guneyê xweva bona paqijbûnê dida. Goştê vê h'eywanê pîroz dihate h'esabê û t'enê îzina k'ahîna hebû bixwarana (Qanûna K'ahîntîyê 4:1-5:13; 6:24-30).

dîyarîya serdakirina – eva dîyarîya ji tiştêd r'on e, awa gotî ji r'ûn, şeravê yan avê bûn. Evana li ser dîyarîya heleqetîyê yan dîyarîya t'evayîşewatêda dihatine kirinê (Jimar 28:14-15).

dîyarîya t'evayîşewatê – ev cûr'ê dîyarîyê t'emamîya h'eywan pêva li ser gorîgehê dihate şewitandinê. Lê hinek dîyarîyêd mayîn p'arek wan dihate şewitandin (Qanûna K'ahîntîyê 1:3-17; 6:8-13).

dîyarîya h'ejandinê – ev dîyarî p'ir'anîya cara bi sersîngê dîyarîya heleqetîyê, ku p'ara k'ahîn bû dihate dayînê. K'ahîn t'evî dîyarîdar ev sersîng dih'ejand, vî alî-wî alî dibir danî, lema tê gotin dîyarîya h'ejandinê (Qanûna K'ahîntî 14:21-24; Jimar 6:20).

dîyarîya heleqetîyê – dîyarîya heleqetîyê ku li nava Xwedê û merivada dihate dayînê. T'enê p'areke vî h'eywanî li ser gorîgehê dihate şewitandinê, herç'ê mayîn jî k'ahîn û dîyarîdar dixwarin (Qanûna K'ahîntîyê 3:1-17; 7:11-21, 28-36).

êfod – eva êlekekî bi du p'ara ser milva hevvakirî bû ku ji zêr', r'îsê şîn, şîrk, sorê gevez û ji k'itanê zirav-badayî hatibû çêkirinê. Serekk'ahîn ew li xwe dikir. R'extsîng jî pêva dikirin (Derk'etin 28:6-14).

Serekk'ahîn êfod û r'extsîngva

Edom, edomî – Edom navekî Esawê birê Aqûb bû (Destpêbûn 25:30; 36:8). Ji Edom edomî pêşda hatin, ewana dijminê Îsraêl bûn. Welatê Edom ç'îya banîyêd xikî-xwelîye bê kêr bûn.

emorî – miletekî mezin bû ku berî zeftkirina Îsraêl li Kenanêda dima. Hingê carana bi navê wan t'emamîya miletêd kenanê dihatine navkirinê (Destpêbûn 15:16; Qanûna Ducarî 3:8-11).

enaqî – miletek bû ku berî Îsraêl li Filistînê dima. Ewana gelekî bilind bûn û e'save dihatine gotinê (Jimar 13:22,33). Evana li ç'îya banîyêd Hêbronê diman.

zimir – r'ûnekî bînxweş e, ji dara tê standinê û qîmetê wî biha bû. Hingê zimir bona êşê didane nexweşa (Marqos 15:23), usa jî li ser cinyazê mirîyada dikirin, wekî bona definkirinê hazir kin (Destpêbûn 50:2; Yûh'enna 19:39).

Zimir

îbranî – navekî kevin e û cime'ta Îsraêlê pê vî navî hate navkirinê, Birahîm yê pêşin bû ku bi vî navî hate navkirinê (Destpêbûn 14:13). Îbranî usa jî ziman e. Cime'ta Îsraêl bi zimanê îbranî xeber didan. Peymana Kevin bi vî zimanî nivîsar e.

Îsraêl – 1. Navê meriv e. Çaxê Xwedê Aqûbê bavê miletê Îsraêlê bimbarek kir, navê wî kire Îsraêl (Destpêbûn 32:27-28; 35:10). Çend nav zur'eta Îsraêlr'a tê gotinê: «Cime'ta Îsraêl», «Zar'êd Îsraêl» û «îbranî». 2. Navê welat jî tê gotinê: «Îsraêl». Berê jêr'a digotin: «Kenan» (Destpêbûn 12:5; K'arêd Şandîya 7:11; 13:19). Navekî din jî jêr'a dibêjin: «Welatê Filistînê». Pey mirina Silêman p'adşar'a welat bû du p'ara. P'ara bakurêr'a gotin Îsraêl, p'ara başûrêr'a gotin Cihûda (1P'adşatî 12:16-17 ).

yaspîs – kevirêd qîmete r'eng r'engî ne. Yaspîsa ku K'it'êba Pîrozda nivîsar e k'esk yan r'engekî vekirî bû (Derk'etin 28:20).

karbûnkûl – kevirekî qîmetî şîn û şînî-k'esk (Derk'etin 28:18).

k'ahîn – ji zur'eta Harûnê birê Mûsa bûn. K'ahîna ew gorîyêd (qurbanêd) ku miletê Îsraêlê danîn serjêdikirin. Ew bona miletê Îsraêlê ber Xwedê disekinîn û dua dikirin, navçêtî dikirin û xwestina Xwedê cime'têr'a didane e'yankirinê. Serekk'ahîn salê carekê dik'ete cîyê herî pîroz û bona gunehê cime'tê gunehk'ewandin dikir (Qanûna K'ahîntîyê 6:8-10:20; Îbranî 6:20-8:6; Derk'etin 30:10). Melk'î-Sadiq jî Destpêbûnêda k'ahînê dihate h'esabê (Destpêbûn 14:18-20).

Kenan – navê wî welatî ye, k'îjan ku Xwedê li gora sozê xwe da miletê Îsraêlê, wekî bibe welatê wan. Ev navê «Kenan» hê berî li wir mayîna miletê Îsraêlê hebû. Paşê «Îsraêl» yan jî «Filistîn» hate gotinê (Destpêbûn 10:19; 12:5; K'arêd Şandîya 7:11; 13:19).

kenanî – miletek bû ku li Kenanê dima, zur'eta kur'ê Ham, kur'ê Nuh bû (Destpêbûn 10:6; Jimar 13:29).

k'efîl – (girew, k'efalet) p'ere yan tiştêk ji ber tiştava dihate dayînê, h'atta r'oja pirs safîkirine (Destpêbûn 38:17- 20).

Konê Şe'detîyê (Konê Civînê) – gava cime'ta Îsraêlê ji Misirê derk'et, Xwedê serê ç'îyayê Sînayê Mûsar'a got, çawa gerekê Konê Şe'detîyê bê çêkirinê (Derk'etin 25). Gava çêkirin, r'ûmeta Xwedê ew cî t'ijî kir û Xwedê bi r'ûmeta xwe şe'detî da û da xuyakirinê ku ew t'evî wan e (Derk'etin 38:21). Konê Şe'detîyê û Konê Civînê (Derk'etin 27:21) yek bûn. Cime'ta Îsraêlê li wir dicivîyan. Silêman jî Orşelîmêda p'aristgeh dewsa wêda çêkir. Konê Şe'detîyêda (û usa jî p'aristgehêda) tiştêd pîroz jî hebûn, mesele: Sindoqa Peymana Xudan (Qanûna Ducarî 10:8), awa gotî Sindoqa Şe'detîyê (Jimar 4:5).

Konê Şe'detîyê (Konê Civînê)

k'otî (k'otîbûn) – nexweşîk e ç'erm e cûr'e-cûr'e ye ku bela dibe. Li gora Qanûna K'ahîntîyê ji serê 13-a h'eta 14-a zemanê berê her cûr'e nexweşîya ser ç'erm ji k'otîbûnêva girtî h'eta çend cûr'e p'izika, usa jî tiştêd k'efikî h'eram dihatine h'esabê. Cime'tê berî nexweşêd aha didan ji gund û bajara derdixistine der, lê heger yek qenc bûya, gerekê xwe nîşanî k'ahîn bikira û h'edî bida, wekî destûr bidanê ku ew bik'eta nava cime'tê.

k'irk'ût – (k'ewk'urt') kevirekî nerm û zer e ku bi alaveke r'engê vekirî bi şewq dişewite û bîna wê jî qewat e (Destpêbûn 19:24; Qanûna Ducarî 29:23).

Mowab, mowabî – anegorî Destpêbûn 19:37, zur'eta Lût ji qîza wîye mezin bû. Mowabî alîyê r'ohilata Ûrdunê diman (Jimar 21:13).

milyak'et – zimanê îbranî û yûnanîda fe'mîna wê «qasid» e, çimkî evana qasidêd Xwedê ne. Evana heyînêd r'uh'anî ne, ku h'izûra Xwedêda dimînin. Nayêne dîtinê h'eta xwexa xwe e'yan nekin. Milyak'et qirara Xwedê e'lam dikin yan jî tînine sêrî (Destpêbûn 19:1,12-15). Ewana ji alîyê Xwedêda k'ifşkirî ne, ku meriva xweyî kin û guh bidine wan (K'arêd Şandîya 12:6-11; 27:23; Îbranî 1:14). Carna Xwedê milyak'eta dişîne cem meriva, wekî tiştekî wanr'a bêje. Milyak'etê serwêrê h'emû milyak'eta Mixayîl e (Cihûda 9). Car-cara xebera «milyak'etê Xudan» tê fe'mkirinê ku çawa Xudan xwexa hazir e (Derk'etin 3:2-6).

nanê Xwedêr'a dayî – (nanê h'izûrê, nanê pêşberîyê) nanê pîroz hêna Mûsada Konê Şe'detîyêda (Konê Civînêda), usa jî peyr'a p'aristgehêda hebû. Ev nan li ser sifra zêr'în «li pêşberî Xudan» dihate r'êzkirinê. Her r'ojeke şemîyê k'ahîna donzdeh nanê bê hevîrtir'şk dipe'tin, li ser sifra zêr'în dadanîn û yêd ku h'eftîya dinda dewsê danîn, k'ahîna yê pêşîyê cîyê pîrozda dixwarin. Pêştirî k'ahîna îzina t'u kesî t'unebû ev nan bixwarana. Ev nan nîşaneke Peymana Xudan bû, ku ew t'evî cime'ta Îsraêlê bû (Qanûna K'ahîntîyê 24:5-9).

Sifra nan

nedir – (gorî, qurban) li gora Qanûna Mûsa (Derk'etin 13) însan û h'eywanêd nixurîye nêr, ew nedirêd (gorîyêd) Xwedê bûn. H'eywan dihatine serjêkirinê û ji ber însênva dihatine dayînê. Me'na wê ev e, ku her nixurî p'ara Xwedê bû, pîroz, buhurtî û t'aybetî, awa gotî Xwedêr'a cudekirî bû (Derk'etin 13:2; Lûqa 2:23).

Necef – berîya alîyê başûra Îsraêlê bû (Destpêbûn 12:9).

onîks – kevirêd qîmet e, gava tê bir'înê hundur'da xet yan telaşêd r'eng-r'engî k'ifş dibin (Derk'etin 28:9).

peyman – (ahda, ad û qirar) nav du merivada, nav du k'omada, yan jî nav Xwedê û merivada tê girêdanê. Peymanek nava Xwedê û Nuhda hebû (Destpêbûn 9:8-17), nava Xwedê û Birahîmda (Destpêbûn 15), nava Xwedê û Dawidda (2 P'adşatî 7; Zebûr 89:1-37). Li serê ç'îyayê Sînayê Xwedê peymanek t'evî cime'ta Îsraêlê girêda. Li gora vê peymanê Xwedê soz da wekî xwexa Xudanê cime'ta Îsraêlê be û wan xwey ke, lê gerekê Îsraêl jî Qanûna Xwedê biqedîne, ya ku wî bi destê Mûsa da. Lê Îsraêlê gelek cara peyman, awa gotî Qanûna Mûsa dit'er'iband. K'itêbêd cihûyaye pîrozr'a, yêd ku berî Îsa hebûn, wanar'a dibêjin «Peymana Kevin».

p'êxember – (nebî, qasidê Xwedê, qûlê Xwedê, gotinbêjê Xwedê) ew însan bûn. Xwedê wanr'a xeber dida, ku ew gotina wî bigihînine meriva (Qanûna Ducarî 18:15-22).

r'extsîng – berîke cargoşeye li ser sîng bû. Ew çawa êfod hate cêkirinê, ji zêr', r'îsê şîn, şîrk, sorê gevez û ji k'itanê zirav-badayî (Derk'etin 28:15-16). Gava serekk'ahîn dik'ete cîyê pîroz li ber Xudan, ew li ser sîngê serekk'ahîn êfodva girêdayî bû (Derk'etin 28:29). Li ser r'extsîng dunzdeh kevirêd qîmet çar cêrgeh cîkirî bûn, ku dunzdeh qebîlêd Îsraêl didane k'ifşê. Hindurê rextsîngda Ûrîm û Tûmîm hebûn (Derk'etin 28:30).

R'extsîng û p'ap'ax

r'oja şemîyê – bona cime'ta Îsraêl r'ojeke e'zîz (t'aybetî) û pîroz e (Derk'etin 16:23; 20:8, 11; 31:14-15). Bi îbranî Şabat e. Bi zaravekî kurmancî «sebt» e ku ji şabatê hatîye. Bona cihûya, şabat navê r'oja h'efta ye û ya xilazîya h'eftîyê ye. Înîyê êvarê, gava r'oj diçe ava, şabat destpêdike û h'eta 24 sih'eta dik'işîne. Li gora qanûna Mûsa (Destpêbûn 2:2-3; Derk'etin 20:8-11; 35:2) r'oja şabatêda k'ar û xebat ne cayîz bû bikirana, ev r'oj r'oja r'ih'etîyê û h'ebandinê ye (Destpêbûn 1; Qanûna K'ahîntîyê 23:1-3).

sala r'awastîyê – her pêncî sal, sala r'awastîyê bû (Qanûna K'ahîntîyê 25:8-55). Wê salê her xulam dihatine azakirinê û her merivê ku e'rdê xwe firotibû li wî dihate veger'andinê, deyn-dû dihatine baxşandinê.

sala h'efta – her h'eft sal, şemîya sala bû (Derk'etin 23:11; Qanûna K'ahîntîyê 25:1-7), ew sala r'ih'etîyê bû bona e'rdê. Ewê salê cime'tê e'rd bêcer ne dikirin û çi ku e'rdê xweserêxwe dida t'op dikirin.

sardîyon – kevirekî qîmete sorîgevezî zelal bû.

serekk'ahîn – binihêr'e: k'ahîn.

Sindoqa Peymanê yan Sindoqa Şe'detîyê – qut'îke pîroz bû, ew û çi ku têda bûn, nîşanêd peymana Xwedê t'evî miletê îsraêlê bûn. Çaxê Xwedê serê ç'îyê t'evî Mûsa p'êxember xeber da, hingê dehe t'emî li ser du selêd kevirî nivîsîn dane wî. Ew peyman Xwedê bi destê Mûsa da girêdanê, bi wan selêd nivîsar. Ew sel, şivdara Harûn, derdanê manayê çawa nîşana Peymana Xwedê li wê sindoqêda bûn û li cem miletê îsraêlêdihatine xweykirinê. Ew sindoq ji darcêwîyê çêkirî û zêr'kirî bû. Gava miletê îsraêlê r'êda diçû, ev sindoq xwer'a dibirin. Gava diçûne cîkî, ev sindoq Cîyê Herî Pîrozda Konê Şe'detîyêda dima (Derk'etin 25:10-21; Îbranî 9:4).

Sindoqa Peymanê

filistîn – miletê filistînê hat başûr-r'oavaya devê be'ra Navberêye. Filistînê zeftî xwe kir û van her pênc bajarada: Gaza, Aşqêlon, Aşdod, Gat' û Ek'ronêda çî-war bûn. Filistînî û îsraêlîya gelek cara hevr'a şer' dikirin, çimkî filistînîya dixwastin r'ohilat zeftî xwe kirana, îsraêlîya jî dixwastin r'oava zeftî xwe kirana. Filistînî neyarêd îsraêlîyaye here pêş bûn, h'eta ku Dawid ev pirs safî kir, xilazîya wan anî (Destpêbûn 21:34; 1 P'adşatîya 8:1; 1Dîrok. 18:1 ).

xêrûb – r'uh'berêd xweyîbask in, ev cûr'ekî milyak'etêd Xwedê ne û h'eykelêd wan ser qalp'axê Sindoqa Peymanê bi baskava çêkirî mîna milyak'eta bûn, ku r'ûmet û dîndara (h'izûrîya) Xwedê berç'e'v dikirin (Destpêbûn 3:24; Derk'etin 25:17-22; 37:6-9).

Xudan – bi zimanê îbranî xebera «Xudan» YHWH nivîsar e û tê xwendinê çawa «Yahweh». Ev navekî e'sesî ye ku alîyê Xudand Mûsava hate e'yankirinê. (Derk'etin. 3:14...). Navê «Yahwêh» miletê cihû bona mezinayîya Xwedê ne didane li ser zarê xwe. Gava ewana K'it'êba Pîroz dixûnin dewsa navê «Yahwêh» dibêjin «Adonay» ku tê fe'mkirinê «Xweyê min».

hêlanêd jorin – cîyêd h'ebandina miletê Kenanîya bû (Qaûna k'ahîntîyê 26.30, Jimar 33.52). Xudan e'mirî miletê Îsraêl kir ku van cîya wêran kin. Ew p'adşê ku ev cî wêran nekira dihate h'esabê çawa yekî qanûn t'er'ibandî (2P'adşatî 16:4 ).

hûsop – dareke biç'ûk e, çawa lûfik bona e'detê dîn dihate bik'aranînê. K'ahîna xûna qurbanêda dikirin û dir'eşandine ser meriva, wekî ew meriv li ber Xwedê pîroz bin (Derk'etin 12:22; Qanûna K'ahîntîyê 14:4; Jimar 19:6, 18).

Hûsop

topaz – kevirekî qîmtî qîç'ik e.

şemdan – ç'ira h'eft ç'e'vî bû, ku P'aristgeheda dişxulî (binihêr'e Derk'etin 25:31-39).

Şemdan

Cejina Bor'îya – eva cejina 1-ê meha h'efta dihate kirinê (Qanûna K'ahîntîyê 23:24-25; Jimar 29:1). Ew r'oja r'ih'etîyê û dîyarîdayînê bû.

Bor'î

Cejina Derbazbûnê – ev cejina nava cime'ta Îsraêlda çardehê meha Nîsanêda tê kirinê (li gora salne'ma îbranî çardehê Nîsanê niha 1-ê Aprêlê ye). Evê cejinê bona bîranîna wê yekê dikin, ku Xwedê çawa cime'ta Îsraêl ji bindestîya Misirîya derxist (Derk'etin 12:3-14). Hingê Milyak'etê Mirinê h'emû nixurîyêd misirîya, hin însan û hin jî h'eywan kuştin, lê ji ser malêd cime'ta Îsraêlr'a «derbaz bû» û dest neda ji wan t'u kesî, nekuşt (Derk'etin 12:23-27). Bona vê yekê vê cejinêr'a digotin Cejina Derbazbûnê.

Cejina Nanê Şkeva – ev cejin li pey Cejina Derbazbûnêr'a tê û ji panzdeh h'eta bîst duduyê meha Nîsanê tê kirinê (li gora salne'ma îroyîn ji 2-a h'eta 9-ê Aprêlê tê kirinê). Eva cejina bona bîranîna xilazkirina miletê Îsraêl tê kirinê, gava miletê Îsraêl ji bindestîya Misirîya derk'et û çû wî welatê ku Xwedê dabû wan. Evê cejinêda h'eft r'oja nanê şkeva (bê hevîrtir'şk) tê xwarinê (Derk'etin 12:15-20; 13:3-10).

Cejina R'oja K'ewandinê – bona cime'ta Îsraêlê r'oja here e'zîz û pîroz bû (Yom Kîppûr bi îbranî). Salê carekê p'aristgehêda Serekk'ahîn ji ber guneyêd xwe û cime'têva bona paqijbûna p'aristgeh û gorîgehê xûna h'eywana p'êşk'êş dikir û dik'ete Cîyê Herî Pîroz (Derk'etin 30:10; Qanûna K'ahîntîyê 16:1-34; 23:27; Îbranî 9:6-7).

Cejina H'eftîya – (Cejina Nandirûnê – Derk'etin 23:16) Xwedê t'emî da cime'ta Îsraêl, ku r'oja paşine pey destpêbûna Cejina Derbazbûnêr'a h'eft h'eftîya h'esab kin û r'oja pêncî cejinekê jî bikin. Vê cejinêda çi ku ji deremetêd wan (dexilêd wan) pêşîyê dik'ete ber k'êlendîyê, danîn p'êşk'êşî Xwedê dikirin (Qanûna K'ahîntîyê 23:15-21; Jimar 28:26- 31). Peymana Nûda vê cejinêr'a digotin R'oja Pêncîye h'esab, awa gotî Pêntêkost. Çimkî bi zimanê yûnanî fe'mîna Pêntêkost «pêncî» ye (K'arêd Şandîya 2:1-41).

Cejina H'olikçêkirinê – her sal payîzê ji 15-a h'eta 21-ê meha Tişrîyê ye (awa gotî yekê Oktyabirê). Cihû diçûn ser r'ezêd xwe, h'olik çêdikirin û wanda h'eftêkê diman. Cihûya ev yek dikir, wekî bîr banîna, ku çawa Mûsa p'êxember miletê Îsraêl ji Misirê derxist û ew h'olikada man (Qanûna K'ahîntîyê 23:33-36, 39-43; Qanûna Ducarî 16:13-15).

qar'îtk – ç'ivîkeke biç'ûk e ku dirêj nafir'e. Xurê wan t'oxim û mêş-mor in. Evana hêlûnêd xwe li ser e'rdê çêdikin (Derk'etin 16:13; Jimar 11:31-32).

Qar'îtk

qotik – h'eywaneke piç'ûk e, ku ç'olê nava k'evirada dimîne. Ew ne h'elal bû (binihêr'e Qanûna K'ahîntîyê 11:5; Qanûna Ducarî 14:7).

Qotik

qirqê Misirê – cur'ekî teyrê ne h'elal bû (binihêr'e Qanûna K'ahîntîyê 11:18; Qanûna Ducarî 14:17).

Qirqê Misirê

Table of Contents

Kurmancî

Pênc K’itêbêd Mûsa

Destpêbûn

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28
- 29
- 30
- 31
- 32
- 33
- 34
- 35
- 36
- 37
- 38
- 39
- 40
- 41
- 42
- 43
- 44
- 45
- 46
- 47
- 48
- 49
- 50

Ferhengok

- agat
- amalêkî
- amîn
- amîtîst
- amonî
- aramî
- berê deremeta pêşin
- bidolax
- bizina k'ûvî
- bixûr
- biharet
- gorîgeh
- dara darcêwîyê
- darçîn
- dehek
- dîyarîya bervadayînê
- dîyarîya jorbilindkirinê
- dîyarîya nanî
- dîyarîya paqijbûnê
- dîyarîya serdakirina
- dîyarîya t'evayîşewatê
- dîyarîya h'ejandinê
- dîyarîya heleqetîyê
- êfod
- Edom, edomî
- emorî
- enaqî
- zimir
- îbranî
- Îsraêl
- yaspîs
- karbûnkûl
- k'ahîn
- Kenan
- kenanî
- k'efîl
- Konê Şe'detîyê (Konê Civînê)
- k'otî (k'otîbûn)
- k'irk'ût
- Mowab, mowabî
- milyak'et
- nanê Xwedêr'a dayî
- nedir
- Necef
- onîks
- peyman
- p'êxember
- r'extsîng
- r'oja şemîyê
- sala r'awastîyê
- sala h'efta
- sardîyon
- serekk'ahîn
- Sindoqa Peymanê yan Sindoqa Şe'detîyê
- filistîn
- xêrûb
- Xudan
- hêlanêd jorin
- hûsop
- topaz
- şemdan
- Cejina Bor'îya
- Cejina Derbazbûnê
- Cejina Nanê Şkeva
- Cejina R'oja K'ewandinê
- Cejina H'eftîya
- Cejina H'olikçêkirinê
- qar'îtk
- qotik
- qirqê Misirê