# Рут • Инус • Эстер • Матай • Марк • Лука • Руысква

Институт перевода Библии

## Рут • Инус • Эстер • Матай • Марк • Лука • Руысква


Creative Commons: BY-NC-ND 4.0

© Институт перевода Библии; Информацию о лицензии этого издания можно найти здесь: https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/deed.ru


Институт перевода Библии


Институт перевода Библии, 101000 Москва, Главпочтамт, а/я 360


ibt_inform@ibt.org.ru


Правила использования текстов библейских переводов ИПБ: https://ibt.org.ru/ru/rules


## Рут, Инус,Эстер


Рут

Эстер

Инус


### Рут


Апхъажва

[1]

[2]

[3]

[4]


#### Апхъажва


Хвду зму апхьагӀвчва!

Швара швпахь йщтӀапӀ а-Уасйат Ажвдза йауу гӀвгӀвыракӀ, «Рут» йгьи «Эстер». А-Уасйат Ажвдзи а-Уасйат ШӀыци агӀвыраква йыр-ГӀвыру а-ГӀвыра Цкьа гӀандыршитӀ. Сквшышвпхьадзарала а-ГӀвыра Цкьа адунай апны зымгӀва рацкӀыс щарда йызпхьуз йгьи йызпхьауа гӀвырапӀ. А-Уасйат Ажвдза адунай шгӀаншаз, агӀвычӀвгӀвыс дшгӀаншаз, аджьут уагӀи анахьанат апхъанчӀви уагӀакви ртурых йгьи ргвбайара мгӀва йрыквчважвитӀ.

Ауи апхъала абаза бызшвала йгӀацӀцӀтӀ апигӀамбар Инус йгӀвыра (асквш 2019). Ари агӀацӀщтра йалашваз агӀвгӀвыракӀ ауи апштагьи йгьдууым. А-ГӀвыра Цкьа агӀвыраква рпны ауат лкӀгӀарата йрыму рсюжет апны апхъагылара апхӀвыс йъалыму акӀвпӀ.

Рут лгӀвыра агӀаншараква анакӀвшуз Израиль апны адаб-намыс анынкъврымгуз, ауагӀаква йырбалакӀ анырчпуз гьызнымызтӀ. Ауи агӀвыра амаджьуси шӀа Рут лтурых гӀальамат йаквчважвитӀ. Лпсадгьылгьи гӀанылжьитӀта ланхъва НагӀоми длыцта Израиль дцитӀ ауи. Ауаъа ауи хъгал зму лзаъа МугӀаз дйыццитӀ. АгӀвыра йгӀанахӀвитӀ ЗымгӀвазылшауа йуагӀа йрыуу йщали дъагӀадрийызли шракӀвым йзлащаквдыргылуа, ЗымгӀвазылшауа азцӀабырграта йызйымули Ауи йажва дшаздзыргӀвуи шракӀву ауи злащаквдыргылуа.

АгӀвыра атема хъада акъванчагӀа ашвахра акӀвпӀ. ЗымгӀвазылшауа Хабзала ззаъачва аргванква НагӀоми Рути рыхъаз джьауап зкӀуаз МугӀаз дгӀайрысабаптӀ, НагӀоми ладгьыл ауи йгӀайхвгӀахныс, Рут дгӀайгта НагӀоми лыжвлара апымкъьарныс ахъазла. Рут пхӀвыста дгӀайгын, ажвлара рпны ауи йылквнагуз гыларта литтӀ, шварагӀварадари айгвыгӀври лирадзатӀ. АгӀвыра ацӀыхъва Рут лтынхачва аныпӀ, хӀара йхӀзыдыритӀ ауи Израиль апаштыхӀ ду Дауыт дшйанду хъараз. АгӀвычӀвгӀвыс цӀабыргыта а-Нчва йызхъайцӀузтын, ауи йунашваквала дбзазузтын, магӀныкӀгьи гьамам ауи дгӀазлыцӀыз.

Эстер лгӀвыра йгӀанахӀвитӀ Персия-Мидия империя апны аджьут уагӀа абгата йыквчӀвакьра йшачвырхчаз. Ауи агӀан (хӀысквшпхьадзара апхъала V асквшышв) ауи аимперия Индия агӀвына йгӀашӀарышвта Мсырдза йырбжьаз адгьылква зымгӀва аланакӀуан. Аперсква айсрала Вавилон империя ангӀаркӀы (хӀысквшпхьадзара апхъала асквш 539), гъарта араъа йбзазуз аджьутква дырхвиттӀ радгьыл цриква рпны йхъынхӀвыхныс. Ауаса щардагӀвы ауи алшара рхъа йгьадымрыхъватӀ, адгьыл гӀвыма апны йбзазарныс йгӀанхатӀ. Аджьутква рдини рцӀаскви анахьанат ауагӀаква рцӀасква йгьрапшымызтӀ, ауи йгӀалцӀла аджьуткви ауати йзнымкӀва агъара рызбжьан. Ари азын аджьутква гӀазхчушыз амалькӀгьи аъамызшва йаъан: аджьутква зымгӀва йыквичӀвакьырныс йгвы йтайкӀытӀ апаштыхӀыгӀва апны йгӀвыджьхуз агӀвычӀвгӀвыс, зхъгал дууыз ХӀаман. Ауаса апаштыхӀ йхъапщыла Эстер, ауи ларгьи дджьутын, луагӀа гӀалхчитӀ.

ЙгӀалкӀгӀара атахъыпӀ ари агӀвыра аджьут текст апны а-Нчва йыхьыз ушанымйауа, аперс паштыхӀ йыпшцӀа абзазара йауу зсюжет цӀару турыхызшва йаъапӀ ауи. Ауи агӀаншараквагьи ахъазгӀваца йгьакӀвшум. А-Нчва йылшитӀ атурых апны кӀара йчпарныс Ауи хӀанйыквымчважвауагьи. Аджьутква йахьчӀва хӀымшквадза ауи мгӀан ду зму агӀаншара Пурим агвыргъьахъв йанапылуа хвы азырбитӀ, ауи асхъан ауат ари агӀвыра йапхьитӀ.

ХӀгвыгъитӀ а-Уасйат Ажвдза йауу арат ахъв хвыцква тшанрыхадыргӀвазауа апхьагӀвчва а-ГӀвыра Цкьа шабгу йазынарху разыгӀальаматра гӀашӀыхарныс. А-ГӀвыра Цкьа атакӀрала а-Институт йшырзыразу ахӀвитӀ атакӀыгӀвчви аредакторкви, ауат йырхъазымкӀва ари агӀацӀщтра арыхӀазырра йацхърагӀаз зымгӀва. АтакӀра атекст аэлектрон формат а-ГӀвыра Цкьа атакӀрала а-Институт асайт апны йгӀау йауаштӀ (ibt.org.ru).


Рут

Элимелехи ауи йтгӀачви Моав йшквачхыз (1:1-5)
Рут длыцта НагӀоми БетлехӀем дгӀайхитӀ (1:6-22)
Рут МугӀаз дйынйитӀ (2:1-23)
Рути МугӀази амашв апны (3:1-18)
МугӀаз Рут дгӀайгитӀ (4:1-12)
АпаштыхӀ Дауыт йабанпараква (4:13-22)

#### 1


Элимелехи ауи йтгӀачви Моав[†] йшквачхыз

1Апхъала зны, АхӀаквымхагӀвчва[†] рыгӀамтаква рагӀан, акъраль апны млахан. ЙахӀудашта апны БетлехӀем дауата заджвы йпхӀвыси йыгӀвпачви йыцта Моав[†][*] акъраль заманквакӀ дбзазарныс дквачхтӀ. 2Ауи агӀвычӀвгӀвыс Элимелех йыхьызын, йпхӀвыс – НагӀоми, йыгӀвпачва – МахӀлони Кильони. Ауат Эфрата – ЙахӀудашта апны йаъу БетлехӀем йауан. Моав акъраль йгӀайын, ауаъа йбзазун ауат.

3НагӀоми лхъацӀа Элимелех дпсын, лыгӀвпачви[†] лари рхъазы йгӀанхатӀ. 4Амоав хӀвсысаква гӀаргтӀ ауи лпачваква, азаджв ГӀорфа лыхьызын, азаджвгьи – Рут. Ауаъа жвасквшакӀ раъара йанбзаза, 5МахӀлонгьи Кильонгьи псытӀ, НагӀоми лпачваквагьи лхъацӀагьи лымахымкӀва дгӀанхатӀ.


Рут длыцта НагӀоми БетлехӀем дгӀайхитӀ

6ЙхӀыхвиту йуагӀа дырцхъргӀата арызкъы шгӀаршӀайцӀахыз Моав дшаъазымца йанылдыр, НагӀоми лпсадгьыл дхъынхӀвыхырныс йаквылкӀтӀ, ауи йлыцгӀаджвыквылтӀ лыгӀвтацачвагьи. 7НагӀоми мгӀва дыквылтӀ, лтацачвагьи лара йлыцджвыквылытӀ. ЙахӀудашта йанцахуаз, 8НагӀоми лтацачваква йралхӀвтӀ:

«Швпынква швцах, швтгӀачва цриква шврызцах! ЙхӀыхвиту бзита дшвзаъазтӀ швара, швхъачваква йпсызи сари бзита швшхӀзаъаз апшта. 9ЙхӀыхвиту дгӀашвцхърагӀаргӀатӀ швара дасузлакӀгьи швхъачва шӀыцква ртыдзква рпны хъапхьакӀырта бзикӀ швауныс».

ЙакъвыцӀхра апхъала ауат ба ралхӀвтӀ ауи, ауаса ауат рбжьы хъырцӀан йчӀвыутӀ, 10йгьи йырхӀватӀ: «Бара хӀнабыцылта буагӀа рпны хӀнайуаштӀ».

11НагӀоми йылхӀватӀ:

«ШхъынхӀвых, сыпхӀчваква. ЙачӀвыйа сара швызсыцнайуаш? Хъачвата йшвзалуаш сара датша пачва сызгӀариуашма? 12ШхъынхӀвых, сыпхӀчваква, сара сажвчватӀ, хъацӀа сйыццарныс ахъазла. ЗакӀы саквгвыгъа йауашзапӀхӀва схъвыцдзарыгьи – уахъа хъацӀакӀ сйыцпхьата апачваква гӀасридзарыгьи, – 13ауат духанцӀкӀьара шврызпшы йауашма? Хъачва швымамкӀва швгӀанха йауашма швара? Момо, сыпхӀчваква. Сара спхыцӀа айшачвапӀ, ауи сыцагӀвшвшара гьатахъым: ЙхӀыхвиту дгӀаспшӀагылтӀ сара мчыта!»

14Ауат быжьхъцӀала йатачӀвыухтӀ. ГӀорфа ланхъва дылкъвыцӀхра апхъала ба лалхӀвтӀ, ауаса Рут ауи дылкъвыцныс гьлымуытӀ.

15«Бпшы, – лхӀватӀ НагӀоми, – байцала луагӀи лынчвакви дрызцахитӀ, ауи блыцылта бцах баргьи».

16Ауаса Рут йылхӀватӀ:

«СбкъвыцӀта схъынхӀвыхырныс бгӀасымхӀван сара.
Бъацауа саргьи снайуаштӀ, бъагӀашӀасуа саргьи сгӀашӀасуаштӀ;
бара буагӀа саргьи йсуагӀазлуштӀ, бы-Нчва саргьи дсы-НчвазлуштӀ.
17Бпсырта спсыртапӀ, ауаъа анышв сартхыргӀатӀ.
Жьыхь сызйымамкӀва ЙхӀыхвиту схӀаквым гӀайхарагӀатӀ псрала акӀвмызтын датша закӀыла бара сгӀабкъвыцӀуазтын».

18Рут лара длыцта дцарныс багъьата лгвы йшталкӀыз ангӀалгвынгӀвы, ауи ахӀата НагӀоми ауи дгьлыламбжьахтӀ.

19Ауат агӀвыджь БетлехӀем йнадзанадзыкӀьа йымгӀвайстӀ. Ауат ргӀайхра акъала апны уарцӀар ду гӀаннаршатӀ.

«НагӀоми лакӀвпӀщтӀ ауи?!» – хӀва апхӀвысква алацӀыруан.

20НагӀоми ауат джьауап рылтхуан: «Ауи ахӀата НагӀоми-хӀва[*] швгӀасымпхьахын, Мара-хӀва[*] швгӀасыпхьа, йауа швхӀвузтын ЗымгӀвазылшауа сара гвакъвпра сзагӀайщтитӀ! 21Счвыта стыцӀтӀ, ауаса сымцырата ЙхӀыхвиту араъа сгӀахънирхӀвыхтӀ. НагӀоми-хӀва швгӀасыпхьара затахъыйа? ЙхӀыхвиту сара схӀаквым гӀайхатӀ,[*] ЗымгӀвазылшауа амыжда сызыгӀайгтӀ».

22Абарауаса НагӀоми Моав йауаз лтаца Рутгьи длыцта лпны дгӀайхтӀ. Акьар ацӀагахра джвыквылгӀвацата йгӀайхтӀ ауат БетлехӀем.

#### 2


Рут МугӀаз[†] дйынйитӀ

1НагӀоми лхъацӀа МугӀаз-хӀва[†] йыхьызта заъа аргваныкӀ[†] дйыман, чӀахӀ ззырчпуз дгӀвычӀвгӀвысын, Элимелех дызуаз аткъвым дауан ауыгьи.

2Моав[†] йауаз Рут НагӀоми йлалхӀвтӀ:

«Архъаква рпны съадырхвитуа, йкӀапӀлаз ачхъаква гӀасхъвшва йауашма?»[*]

НагӀоми йылхӀватӀ:

«Бца, спхӀачкӀвын».

3Рут дцан ацӀагахчва рцӀыхъва дтагыла йкӀапӀлаз ачхъаква гӀалхъвшвауа далагатӀ. Архъа Элимелех йзаъа аргваны МугӀаз йчӀвыта йгӀацӀцӀтӀ.

4Ауи агвахъахьгьи, ауи атшын БетлехӀем дгӀатыцӀын МугӀаз дгӀайтӀ ауаъа.

«ЙхӀыхвиту дшвыцызтӀя!» – хӀва йрайхӀвтӀ ауи ацӀагахчва.

«ЙхӀыхвиту абзи узихӀватӀ!» – джьауап йыртхтӀ ауат ауи.

5МугӀаз ацӀагахчва рахӀба дицӀгӀатӀ:

«Ани апхӀвыс шӀа дызчӀвуда?»

6АцӀагахчва рахӀба джьауап гӀайтхтӀ:

«Ауи Моав[†] йауу лакӀвпӀ, НагӀоми длыцта Моав дгӀатыцӀын дгӀайтӀ. 7Ауи йылхӀватӀ: „Йауазтын ацӀагахчва рцӀыхъва стагылата акврысква рбжьара йкӀапӀлаз ачхъаква гӀазскӀырныс сарыхвит“. Щымта дгӀайын уыжвгӀандзара араъа даъапӀ, атып апны мачӀдзапӀ тшъадзапсылщаз».

8Ауаъа МугӀаз Рут йлайхӀвтӀ:

«БгӀасыздзыргӀвы, спхӀачкӀвын. Чхъа гӀахъвшвара датша рхъакӀ бымцан, араъа бгӀанхата сынхагӀвчва пхӀвысква брыцызла. 9АцӀагахчва атшыгӀвра ъагӀацӀаргауа бапшыта, сынхагӀвчва пхӀвысква рцӀыхъва бтагылта бца. СынхагӀвчва чкӀвынчваква унашва рзысчпатӀ бгвы йшгӀамсуаш. Дзы быжвра анбтахъхара, сынхагӀвчва йдырчвуа ацӀыквква брызцата бдзышхъв бхъткъьа».

10Ауи лшӀахъа адгьыл йахьысуата квырмыш ду йзылчпан, йылхӀватӀ:

«Сара сшхамугьи ауаса уызсызбзийа, ауаса уызгӀасайгвыгӀвуайа?»

11МугӀаз ауи джьауп литхтӀ:

«БхъацӀа данпсы банхъва бзирата йылзыбхаз зымгӀва гӀасархӀвтӀ, бангьи бабагьи гӀаныбыжьта, бпсадгьылгьи гӀаныбыжьта ауи апхъала йбымдыруаз ауагӀа рпны бзазара бшгӀайыз гӀасархӀвтӀ. 12ЙхӀыхвиту бара бзирата йбхаз апса гӀабпигалхыргӀатӀ, хъапхьакӀырта гӀабауырныс зпхьынцӀыгӀваква бгӀарыцӀалыз ЙхӀыхвиту, Израиль ры-Нчва, абгата абзира бара йгӀабквнайыргарагӀатӀ».

13Ауи йылхӀватӀ: «СайгвыргъьитӀ угвы съанадзаз, зунашва сацӀу. Сгвы гӀауырбзитӀ уара, сгвы гӀауыртынчтӀ йулыгу сара, уара улыгчва рпхьадзара сшаламгьи».

14ЩыбжьанчагӀа аннадза МугӀаз Рут йлайхӀвтӀ:

«Арахь бгӀай, бча, бчӀахъвахъв асаркьа[*] йалщ».

Рут ацӀагахчва дрыдзхъачӀватӀ, акьаррыдз ауи йлиттӀ. Ауи днахъанадзыкӀьара дчатӀ йгьи йгӀалхъшвалхтӀ. 15УадыргӀвана Рут ачхъаква йкӀапӀлаз гӀалхъвшварныс дцатӀ, МугӀазгьи йынхагӀвчва чкӀвынчваква унашва рзичпатӀ:

«Акврысква рбжьарагьи чхъа гӀалхъвшварагӀатӀ, лгвы швамсын. 16ШванацӀагахуа йшыжвдыруамца ачхъаква йкӀашвырпӀлауа лызгӀаныжвыжь ауи; йгӀалхъвшварагӀатӀ ауат, а швара ауи швылпырамсын».

17ЙхъвланадзыкӀьара архъа дыквта чхъа гӀалхъвшватӀ Рут. Ауат анылбкъа, эфакӀ[†][*] аъара йнадзатӀ. 18Акъала дгӀайхын, Рут ланхъва йыллырбатӀ йгӀалхъвшваз йнадзауа. УадыргӀвана лщыбжьанчара йгӀахъшвалыз гӀатылхын НагӀоми йлылттӀ.

19Анхъва ауи дылцӀгӀатӀ:

«Бара чхъа абабхъвшвуз? Бабанхуз бара йахьчӀва? Абзира йыквшваргӀатӀ бара ауаса йгӀабайгвыгӀвыз агӀвычӀвгӀвыс!»

Рут ланхъва йлалхӀвтӀ зырхъа даъаз дзачӀву:

«ЙахьчӀва зырхъа саъаз агӀвычӀвгӀвыс МугӀазпӀ йыхьыз».

20«ЙхӀыхвиту йбзира гӀайыквшватӀ ауи! Йбзугьи йпсызгьи дрызбзипӀ ауи! – джьауап лылтхтӀ НагӀоми лтаца. – Ауи агӀвычӀвгӀвыс хӀара дхӀзаъа аргваныпӀ, ауи хӀара дгӀахӀцхърагӀара атахъыпӀ».

21Моав йауаз Рут йылхӀватӀ:

«СтшыгӀвра зымгӀва ацӀаргахынцӀкӀьара сынхагӀвчва брыцызла».

22НагӀоми лтаца Рут йлалхӀвтӀ:

«Ауи бзипӀ, спхӀачкӀвын, ауи йынхагӀвчва пхӀвысква рыдзхъа баъазларквын: ауи асхъан хама рхъакӀ апны бара заджвгьи бгвы дгьгӀасуашым».

23Акьари агвадзи рацӀагахра йалганадзыкӀьа[*] Рут МугӀаз йынхагӀвчва пхӀвысква дрыцта йкӀапӀлаз ачхъаква гӀалхъвшвун. Ауи асхъан ауи ланхъва длыцта дбзазун.

#### 3


Рути МугӀази[†] амашв апны

1НагӀоми лтаца йлалхӀвтӀ:

«СпхӀачкӀвын, бызквгвыгъа йауаш хъапхьакӀырта бзикӀ бызгӀасаура стахъыпӀ. 2Ауи акӀвпӀта, архъа апны зынхагӀвчва пхӀвысква брыцыз хӀзаъа аргваны МугӀаз[†] уахьчӀва хъвлапны амашв апны акьар йрыпшуштӀ. 3Бара тшыкӀваба, ахьщчӀв фыгӀвпшдзаква бхьыщ, бчгӀвыча бзиква бшвыцӀата амашв бца, ауаса йчара-йыжвра далганацӀыкӀьара тшибмырбан. 4Бапшы ауи дычвхныс дъащтӀалуа, уацӀыхъван бйызцата, йхъыза гӀащтӀыхта йщапӀахьыла бщтӀал[*] – йчпара атахъу йара йгӀабайхӀвуаштӀ».

5Рут йылхӀватӀ: «ЗымгӀва йшбхӀваз апшта йсчпуштӀ».

6Ауи амашв дцан ланхъва йшгӀалалхӀвыз апшта йылчпатӀ.

7МугӀаз йчара-йыжвра нахъатӀ, йгьи йгвы бзита атшыгӀвра сама адзхъа дычвхныс дщтӀалтӀ. Рут псайспадза ауи дйызцатӀ, ахъыза гӀащтӀылхын йщапӀахьыла дщтӀалтӀ. 8ЦӀыхквта аннадза ауи ачва дгӀалырхӀгӀан дгӀашӀыхатӀ, тшангӀахъирышвт йыдзхъа йщтӀаз апхӀвыс дибатӀ.

9«БзачӀвыйа?» – йхӀван дылцӀгӀатӀ ауи. Ауи йылхӀватӀ: «Сара Рут сакӀвапӀ, уара улыг. ДнацӀажь улыг уара упхьынцӀыгӀва;[*] уара ухӀзаъа аргваныпӀ хӀара, угӀасцхърагӀара атахъыпӀ».

10Ауи йхӀватӀ: «ЙхӀыхвиту йбзира гӀабыквшватӀ, спхӀачкӀвын! Ауи апхъала йбхаз ацкӀысгьи йуыс бзипӀ ари: бара ахъачва шӀаква бгьырзымпшгӀатӀ – йбайазтынгьи, йрыцхӀазтынгьи. 11Ауи акӀвпӀта, спхӀачкӀвын, бымшван, бызлагӀасыхӀвауа зымгӀва бзысчпуштӀ сара; ари акъала апны зымгӀвагьи йырдыритӀ бара хвы зму бшпхӀвысу. 12Ауи цӀабыргыпӀ: сара сзаъа аргваныпӀ йгьи сбцхърагӀара атахъыпӀ, ауаса сара сацкӀыс йаргвану заъагьи даъапӀ. 13Уахъа араъа бгӀанха, уачӀвы ауи заъа аргваныта[†] йборч йырхъйузтын – йбзипӀ, йырхъйарагӀатӀ. Ауи дгӀабцхърагӀарныс йтахъымызтын, йбзата ЙхӀыхвиту йыхьызла ныха схӀвитӀ сара бара сшбцхърагӀуш. БщтӀазтӀ араъа щымтадза».

14ЙшанадзыкӀьа ауи йщапӀахьы дщтӀан, заджвы йгӀайбарныс йылымшаскӀва дгӀагылхтӀ. МугӀаз йгвы йгӀанагтӀ: «Заджвгьи йымдырырквын рыцӀа йагъьпӀ ауи амашв дшгӀайыз».

15Ауи лайхӀвтӀ:

«Йбыквпсу бхвата йгӀарыгъвгъвата йкӀы».

Ауи лхвата йгӀалрыгъвгъвата йанылкӀы, кьарта[†] цшӀымтакӀ[*] гӀамгвайпсатӀ. Акьар ауи йлитын йаргьи акъала дцатӀ.

16Рут ланхъва лпны дгӀайхтӀ, ланхъва дгӀалцӀгӀатӀ:

«Бшпаъу, спхӀачкӀвын?»

Рут ауи йлалхӀвтӀ МугӀаз йпны данаъаз йгӀаншаз зымгӀва. 17Арасагьи йацылцӀатӀ:

«Арат акьар цшӀымтакӀгьи ауи йгӀаситтӀ. Арасагьи йхӀватӀ: „БнапӀква бгӀвыцӀаракӀ банхъва лпны бымцахын“».

18НагӀоми йылхӀватӀ:

«Ужвы, спхӀачкӀвын, базпшы, йымкъвахуата йбдыруаштӀ ауыс злалгуш. ЙгӀаджвыквицӀаз ауыс йара уахьчӀва ймырхъйакӀва йгвы гьтынчхушым ауи агӀвычӀвгӀвыс».

#### 4


МугӀаз[†] Рут дгӀайгитӀ

1МугӀазгьи[†] акъала агвашв[*] дазцан ауи адзхъа дчӀватӀ. Йгьи дибитӀ: зхабар йхӀваз Элимелех йтгӀачва йырцхърагӀарныс зборчыз рзаъа аргваны дгӀайитӀ. МугӀаз ауи дгӀазшӀитын йайхӀвтӀ:

«Арахь угӀайта, учӀва».

Ауи дгӀайын дчӀватӀ.

2МугӀаз акъала ахӀбачва йрыуата жвагӀвы гӀайдын йрайхӀвтӀ:

«ШвгӀачӀва араъа».

Ауат чӀватӀ.

3МугӀаз йзаъа аргваны йайхӀвтӀ:

«ХӀызквчважвуш хӀзаъа аргваны Элимелех йырхъа акӀвпӀ. НагӀоми Моав[†] акъраль дгӀатыцӀхтӀ дгӀайхын, ауи лтйитӀ. 4Сара сгвы йгӀанагтӀ ауи уара йуырдырра атахъыта. Ауи архъа уара йухвгӀа йауаштӀ араъа йчӀвугьи хӀуагӀа рахӀбачва зымгӀвагьи рпахь. Йутахъызтын – йхвгӀата уборч рхъйа, йутахъымызтын – йгӀасахӀв сара йшыздыруаш апшта. АхвгӀара апхъапхъа уара уахвитпӀ, уара уымщтахь – сара».

«Сара йгӀасхвгӀуштӀ», – йхӀватӀ ауи.

5МугӀаз йхӀватӀ: «НагӀоми лпны архъа ухвгӀарыквын, зхъацӀа дпсыз ачвзаба, Моав[†] йауу Рут пхӀвыста дгӀаугра атахъыпӀ, амлыкв йпсыз йтынхачва йрызгӀанхахра ахъазла».

6Ауаса азаъа аргваны йхӀватӀ:

«Момо, сара йгьсзыхвгӀушым, йсхвгӀарыквын йсыму сымамкӀва сгӀанхуштӀ. АхвгӀара хвитнагӀа уара йуымазтӀ: сара йсхвгӀарныс гьсылшушым».

7Апхъазаман Израиль апны заджвы йчӀвы анырхвгӀуз йа ауи датша заджвы дахвитта данырчпуз, ахвгӀара-тира йалаз азаджв йсандаль ахъихуанта анахьани йыйтуан. Израиль апны ахвгӀара-тира хабзала йурыбагъьара ахъазла ауи цӀаста йщаквгылан.

8Азаъа аргваны МугӀаз йайхӀвтӀ:

«Уара йхвгӀа».

Йсандальгьи ахъихтӀ.

9УацӀыхъван МугӀаз ахӀбачви ауагӀа зымгӀви йрайхӀвтӀ:

«ЙахьчӀва швара шваквшахӀатхатӀ сара НагӀоми лпны йшсхвгӀаз Элимелех, Кильон йгьи МахӀлон йырчӀвыз зымгӀва. 10Ауи акӀвымкӀвагьи МахӀлон йчвзаба Моав йауу Рут пхӀвыста дгӀазгтӀ, адгьыл йпсыз йтгӀачва йрызгӀанхара, ауи йыхьыз йзаъачва рпны йгӀащаквхара, йыкъала цри агвашв йгӀадхалра рыхъазла. Швара ауи йахьчӀва шваквшахӀатпӀ!»

11АхӀбачвагьи агвашв адзхъа йаъаз зымгӀвагьи йырхӀватӀ:

«ХӀара хӀаквшахӀатпӀ. Израиль атдзы ацзыргылыз РахӀельи Леъи[*] драпшта, утдзы йгӀашылуа апхӀвыс ЙхӀыхвиту гӀари щардагӀв гӀалитыргӀатӀ. Эфрата апны амлыкв рхӀата, БетлехӀем апны уыхьыз рга[+]. 12Ауи апхӀвыс шӀа ЙхӀыхвиту йгӀалитуаш агӀариква рбзирала уара уыжвлара Тамара ЙахӀуда йызгӀалрийыз Парец[*] йыжвлара йапшхаргӀатӀ».


АпаштыхӀ Дауыт йабанпараква

13Абарауаса МугӀаз Рут дгӀайгын ауи дипхӀвысхатӀ. Ауат хъацӀа – пхӀвысра нкъвырган, ЙхӀыхвиту апхӀвыс дирымгвадутӀ, ауи дхьан па дгӀалритӀ.

14АпхӀвысква НагӀоми йлархӀвуан:

«ЙхӀыхвиту йчӀвызтӀ артшхъвара, бара йгӀабайгвыгӀвхуаш тынха дбымамкӀва бгьгӀанымхатӀ уахьчӀва. Израиль апны йыхьыз гарагӀатӀ ауи ачкӀвынхвыц! 15Ауи бара ббзазара гӀайыршӀыцуаштӀ, бажвынтахъа апны йбтахъу бзыйырхъйуштӀ. Йауа бхӀвузтын ауи бзи бызбауа бтаца дгӀалритӀ, бара быхъазла Рут бжьыгӀв пачва драгъьпӀ».

16НагӀоми ахвыц дгӀалахвын, ауи тшйыкӀвлыршауа дынкъвылгун, йтахъу налырхъун. 17Ауаъа йбзазуз апхӀвысква йырхӀвун:

«Па длаутӀ НагӀоми».

ГӀвбед-хӀва йыхьырцӀатӀ ауи. Ауи Дауыт йаба Йишай дгӀайритӀ.

18[•]Абар Парец йабанпараква:

Парец ХӀецрон дйабан, 19ХӀецрон Рам дйабан,

Рам ГӀаминадав дйабан, 20ГӀаминадав НахӀшон дйабан,

НахӀшон Сальмон дйабан, 21Сальмон МугӀаз дйабан,

МугӀаз ГӀвбед дйабан, 22ГӀвбед Йишай дйабан,

Йишайгьи Дауыт дйабан.

### Эстер


Апхъажва

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]


#### Апхъажва


Хвду зму апхьагӀвчва!

Швара швпахь йщтӀапӀ а-Уасйат Ажвдза йауу гӀвгӀвыракӀ, «Рут» йгьи «Эстер». А-Уасйат Ажвдзи а-Уасйат ШӀыци агӀвыраква йыр-ГӀвыру а-ГӀвыра Цкьа гӀандыршитӀ. Сквшышвпхьадзарала а-ГӀвыра Цкьа адунай апны зымгӀва рацкӀыс щарда йызпхьуз йгьи йызпхьауа гӀвырапӀ. А-Уасйат Ажвдза адунай шгӀаншаз, агӀвычӀвгӀвыс дшгӀаншаз, аджьут уагӀи анахьанат апхъанчӀви уагӀакви ртурых йгьи ргвбайара мгӀва йрыквчважвитӀ.

Ауи апхъала абаза бызшвала йгӀацӀцӀтӀ апигӀамбар Инус йгӀвыра (асквш 2019). Ари агӀацӀщтра йалашваз агӀвгӀвыракӀ ауи апштагьи йгьдууым. А-ГӀвыра Цкьа агӀвыраква рпны ауат лкӀгӀарата йрыму рсюжет апны апхъагылара апхӀвыс йъалыму акӀвпӀ.

Рут лгӀвыра агӀаншараква анакӀвшуз Израиль апны адаб-намыс анынкъврымгуз, ауагӀаква йырбалакӀ анырчпуз гьызнымызтӀ. Ауи агӀвыра амаджьуси шӀа Рут лтурых гӀальамат йаквчважвитӀ. Лпсадгьылгьи гӀанылжьитӀта ланхъва НагӀоми длыцта Израиль дцитӀ ауи. Ауаъа ауи хъгал зму лзаъа МугӀаз дйыццитӀ. АгӀвыра йгӀанахӀвитӀ ЗымгӀвазылшауа йуагӀа йрыуу йщали дъагӀадрийызли шракӀвым йзлащаквдыргылуа, ЗымгӀвазылшауа азцӀабырграта йызйымули Ауи йажва дшаздзыргӀвуи шракӀву ауи злащаквдыргылуа.

АгӀвыра атема хъада акъванчагӀа ашвахра акӀвпӀ. ЗымгӀвазылшауа Хабзала ззаъачва аргванква НагӀоми Рути рыхъаз джьауап зкӀуаз МугӀаз дгӀайрысабаптӀ, НагӀоми ладгьыл ауи йгӀайхвгӀахныс, Рут дгӀайгта НагӀоми лыжвлара апымкъьарныс ахъазла. Рут пхӀвыста дгӀайгын, ажвлара рпны ауи йылквнагуз гыларта литтӀ, шварагӀварадари айгвыгӀври лирадзатӀ. АгӀвыра ацӀыхъва Рут лтынхачва аныпӀ, хӀара йхӀзыдыритӀ ауи Израиль апаштыхӀ ду Дауыт дшйанду хъараз. АгӀвычӀвгӀвыс цӀабыргыта а-Нчва йызхъайцӀузтын, ауи йунашваквала дбзазузтын, магӀныкӀгьи гьамам ауи дгӀазлыцӀыз.

Эстер лгӀвыра йгӀанахӀвитӀ Персия-Мидия империя апны аджьут уагӀа абгата йыквчӀвакьра йшачвырхчаз. Ауи агӀан (хӀысквшпхьадзара апхъала V асквшышв) ауи аимперия Индия агӀвына йгӀашӀарышвта Мсырдза йырбжьаз адгьылква зымгӀва аланакӀуан. Аперсква айсрала Вавилон империя ангӀаркӀы (хӀысквшпхьадзара апхъала асквш 539), гъарта араъа йбзазуз аджьутква дырхвиттӀ радгьыл цриква рпны йхъынхӀвыхныс. Ауаса щардагӀвы ауи алшара рхъа йгьадымрыхъватӀ, адгьыл гӀвыма апны йбзазарныс йгӀанхатӀ. Аджьутква рдини рцӀаскви анахьанат ауагӀаква рцӀасква йгьрапшымызтӀ, ауи йгӀалцӀла аджьуткви ауати йзнымкӀва агъара рызбжьан. Ари азын аджьутква гӀазхчушыз амалькӀгьи аъамызшва йаъан: аджьутква зымгӀва йыквичӀвакьырныс йгвы йтайкӀытӀ апаштыхӀыгӀва апны йгӀвыджьхуз агӀвычӀвгӀвыс, зхъгал дууыз ХӀаман. Ауаса апаштыхӀ йхъапщыла Эстер, ауи ларгьи дджьутын, луагӀа гӀалхчитӀ.

ЙгӀалкӀгӀара атахъыпӀ ари агӀвыра аджьут текст апны а-Нчва йыхьыз ушанымйауа, аперс паштыхӀ йыпшцӀа абзазара йауу зсюжет цӀару турыхызшва йаъапӀ ауи. Ауи агӀаншараквагьи ахъазгӀваца йгьакӀвшум. А-Нчва йылшитӀ атурых апны кӀара йчпарныс Ауи хӀанйыквымчважвауагьи. Аджьутква йахьчӀва хӀымшквадза ауи мгӀан ду зму агӀаншара Пурим агвыргъьахъв йанапылуа хвы азырбитӀ, ауи асхъан ауат ари агӀвыра йапхьитӀ.

ХӀгвыгъитӀ а-Уасйат Ажвдза йауу арат ахъв хвыцква тшанрыхадыргӀвазауа апхьагӀвчва а-ГӀвыра Цкьа шабгу йазынарху разыгӀальаматра гӀашӀыхарныс. А-ГӀвыра Цкьа атакӀрала а-Институт йшырзыразу ахӀвитӀ атакӀыгӀвчви аредакторкви, ауат йырхъазымкӀва ари агӀацӀщтра арыхӀазырра йацхърагӀаз зымгӀва. АтакӀра атекст аэлектрон формат а-ГӀвыра Цкьа атакӀрала а-Институт асайт апны йгӀау йауаштӀ (ibt.org.ru).


Эстер

АпаштыхӀ йхъапщыла Уашти лымдзыргӀвра йлызгӀанагыз (1:1-22)
Эстер апаштыхӀ дихъапщылахитӀ (2:1-18)
Мардухай амурад гвымха гӀахъитӀитӀ (2:19-23)
Аджьутква рыквхра йазынархата ХӀаман йгвы йтаз (3:1-15)
Мардухай Эстер дгӀайцхърагӀарныс длыхӀвитӀ (4:1-17)
Эстер лпны ачаражвра (5:1-8)
ХӀаман Мардухай дширыдзуашыз (5:9-14)
Мардухай хвы йзырбитӀ (6:1-14)
ХӀаман йкӀныхӀара (7:1-10)
АпаштыхӀ аджьутква тшырхчарныс йайрыхвиттӀ (8:1-17)
Аджьутква райгӀайра (9:1-19)
Пурим агвыргъьахъв щаквыргылра (9:20-32)
Мардухай йдура (10:1-3)

#### 1


АпаштыхӀ йхъапщыла Уашти лымдзыргӀвра йлызгӀанагыз

1АпаштыхӀ Ксеркс[*] йзаман агӀан акӀвпӀ ауи анынша. Индия йгӀашӀарышвта Квышвдза[†][*] йгӀарыцӀаркӀуаз шӀыпӀа шви гӀважви быжьба унашва рхъицӀун Ксеркс[+]. 2Ауи агӀан ауи йпаштыхӀ унашвахъцӀарта Шушан къала абагъьара апны йаныргӀалын. 3Ксеркс йунашвахъцӀара ахысквша акӀвшауата йчыннкъвгагӀвчвакви хъгал змаз йуагӀакви зымгӀва рыхъазла чаражвра йчпатӀ. Персии Мидии рырква рхъадаква, зыхьыз гуз ауагӀаква, ашӀыпӀаква рунашвачпагӀвчва апаштыхӀ йпны йгӀайтӀ. 4Абгата мыш шви пщынгӀважва руацӀа ауи ауат йдйырбун йпаштыхӀыгӀва абайара дудздзи йара хьзыта йымаз акӀкӀари адури. 5Ауат амшква анагӀвс апаштыхӀ йбзазарта ъаныз йаныргӀалыз йхъгӀваз ацӀлауатра апны Шушан къала абагъьара йтаз зымгӀва рыхъазла, ахвыц йпны угӀалагата аду йпныдза, быжь мышкӀы руацӀа чаражвра йчпатӀ. 6Ауатра дрыпшдзатӀ аквны[*] шкӀвокӀви аквны чӀыхви йгӀарылырхыз ауагӀа зцӀачӀвушыз асхъаква. Ауат асхъаква амрамор щъаква йырцрахӀваз арызна гвыргвырква аквны шындаг[*] шкӀвокӀваквали ашындаг къапщчӀвыгъьчӀвыгъьквали йрыдхӀвалан. АчӀвартаква ахьапщи арызни йгӀарылырхтӀ, атшхцӀа[*] порфир, мрамор, перламутр йгьи йапшым ахӀахъв зигӀва пшдзаква йыквырцӀатӀ. 7Йапшымыз ахьапщ мачва пшдзаквала йрыжвуашыз гӀахвындыргылуан, агвхӀальальра йгӀалихын апаштыхӀ йашӀйымкӀгӀауата ачагӀыр[*] гӀадирыгуан. 8Заджвгьи дазадрымцалуата йрыжвырныс щаквыргылра аъан. АпаштыхӀ йтыдзсарыйа апегвалква[*] зымгӀва унашва рзичпатӀ: йрыжвыргӀатӀ ауагӀа йъадзартахъу аъара.

9АпаштыхӀ йхъапщыла Уаштигьи[*] лхъацӀа Ксеркс йтыдзсарыйа апны апхӀвысква рыхъазла чаражвра лчпатӀ.

10ЙбжьымшкӀхуз апаштыхӀ Ксеркс ачагӀыр дгӀанаркьахвын йпны йпшцӀаз абжьыгӀв гӀвачвкӀ[†][*] тшырзынайырхатӀ. Ауат йрыхьызын: МехӀуман, Биззета, ХӀарбона, Бигта, Абагта, Зетар йгьи Каркас[+]. 11Ауи ауат унашва рзичпатӀ йхъапщыла Уашти лтаджьгьи[*] лхъата дгӀардырныс, ачаражвра йалаз ауагӀакви ачыннкъвгагӀвчви ауи лыпшдзара ддырбарныс (дара дпхӀвыс пшдзан ауи). 12Ауаса агӀвачвква ауи апаштыхӀ йунашва анлархӀв, апаштыхӀ йхъапщыла Уашти дгӀайырныс гьлымуытӀ. АпаштыхӀ мчыта дгвыжвкӀтӀ, агвыжвкӀра ауи йылашыкӀьтӀ.

13АпаштыхӀ агӀамтаква здыруаз ауасаражвква драйкьангьашуа далагатӀ. Ауи ахабзакви ахвитнагӀи здыруаз ауагӀаква драйкьангьашныс щцалрата йылан. 14Ауи агӀан ауи йалкгӀата йаргванын Каршена, Шетар, Адмата, Таршиш, Мерес, Марсена йгьи Мемухан – Персии Мидии йауаз хъгал змаз быжьгӀв чыннкъвгагӀвчва. Ауат хвитнагӀа рыман апаштыхӀ йпны йнашылныс, апаштыхӀыгӀва апны апхъа йгылаз уагӀан ауат.

15«Хабзала йылзыхӀхара атахъыйа апаштыхӀ йхъапщыла Уашти, ауи агӀвачвква йлыдыргалыз апаштыхӀ Ксеркс йажваква дгьырзымдзыргӀвытӀ?» – дазцӀгӀатӀ апаштыхӀ.

16Мемухан апаштыхӀи ачыннкъвгагӀвчви йрайхӀвтӀ: «АпаштыхӀ йгьихъазым зпны дкъванчу апаштыхӀ йхъапщыла Уашти, ауи йчыннкъвгагӀвчва зымгӀва йгьи Ксеркс йадгьылква зымгӀва йрыквбзазауа ауагӀахъаква зымгӀва рпынгьи дкъванчапӀ ауи.

17Ужвы апхӀвысква зымгӀва йырдыруаштӀ ауи йылчпаз, рхъачваква хъачвамщара рзырчпауа йалагуштӀ. Арасагьи йырхӀвуштӀ: „АпаштыхӀ Ксеркс йхъапщыла Уашти дгӀардырныс унашва йчпатӀ, а лара дгьгӀамитӀ“. 18Йара уахьчӀва Персии Мидии рпхӀвыс алыхква апаштыхӀ йхъапщыла йылчпаз ахабар аныргӀара, рхъачваква рхӀва йгьаздзыргӀвыхуашым, ауи цӀыхъва змам пхӀвыс хъачвамщари хъачва гвыжвкӀри гӀаннаршуштӀ. 19Ауи йгӀалцӀла, апаштыхӀ йауашта йпхьадзузтын, унашва йчпапӀ Уашти ауи ахӀата зынгьи апаштыхӀ Ксеркс йпны дшгӀамихуаш. Ауи Персии Мидии зынгьи тшзымпсахуа ахабзаква йрыларцӀаргӀатӀ. АпаштыхӀ дихъапщылата ауи йлагъьу датша пхӀвыскӀ дичпарагӀатӀ[+]. 20АпаштыхӀ ари йунашва апаштыхӀыгӀва ду шабгула йандраргамра, апхӀвысква зымгӀва рхъачваква хвы рзырбауа йалагуштӀ, ахвыц йпны угӀалагата аду йпныдза».

21Ауат ажваква апаштыхӀи ауи йчыннкъвгагӀвчви йыргвапхатӀ. АпаштыхӀгьи Мемухан йхӀваз йчпатӀ. 22Ауи унашва зхъицӀуз ашӀыпӀаква зымгӀва рпынгьи швъа йщтитӀ – шӀыпӀипхьадза апны ауаъа йбзазуз уагӀахъипхьадза ргӀвыщали рыбызшвали. «АхъацӀа йара йтдзы апны дпшвымахаргӀатӀ», – хӀва йдрыбагъьатӀ абызшваква зымгӀвалагьи.

#### 2


Эстер апаштыхӀ дихъапщылахитӀ

1ЗаманквакӀ анахъыцӀ, апаштыхӀ Ксеркс йгвыжвкӀра анщаквчӀвах, Уашти дгӀайгвалашвахтӀ, йгвы йгӀанагхтӀ ауи йылчпаз, йгьи ауи йылзынархата йылзырхарныс унашвата йчпаз йара[+]. 2Ауи агӀан апаштыхӀ йпны уыс зхуз ахӀвачӀвыгӀвчва араса йырхӀватӀ: «АпаштыхӀ йыхъазла ахӀвсса шӀа пшдзаква йырзыпшгӀаргӀатӀ. 3АпаштыхӀ йпаштыхӀыгӀва йаланакӀуа ашӀыпӀаква зымгӀва рпны йзызхъайцӀауа ауагӀаква азалихыргӀатӀ. Ауат рыцӀа йпшдзу ахӀвсса шӀаква зымгӀва гӀалырхыргӀатӀта, Шушан къала абагъьара йгӀаргыргӀатӀ, атыдзсарыйа апны ахӀвссаква йырзалху апещква рпны йандыргӀалыргӀатӀ. Ауат апхӀвысква йырхъпшылуа апаштыхӀ йгӀвачв ХӀегай йыззыбжула драйгвыгӀвыргӀатӀ, ахьщчӀв фыгӀвпшдзаква рыртыргӀатӀ. 4АпаштыхӀ йпсы бзи йабауа апхӀвыспа Уашти лтарала дпаштыхӀ хъапщылахаргӀатӀ». Арат ажваква апаштыхӀ йгвапхатӀ, йаргьи йара ауаса йчпатӀ.

5Шушан къала абагъьара дтабзазун Мардухай-хӀва йызхьзыз джьуткӀ, ауи БенйаминргӀа рыжвлара йауаз Хъиш йгӀайхъшаз ШимгӀи йпа Йаъир дипан. 6ЗынзаманкӀ Вавилон апаштыхӀ Навуходоносор ауи дгӀазхъшаз анахьанат йдыргъарта йдырквачуаз дрылата, ЙахӀудашта апаштыхӀ ЙехӀонийагьи дрыцта Иерусалим йгӀатицатӀ. 7Мардухай дгӀадзниргылтӀ ХӀадасса, Эстер-хӀвагьи йлыпхьун лара, йаба йаща йпхӀа дъайыбагьашваз йгӀалцӀла. Лквпшыра ухънахуата дпхӀвыспа пшдзан ауи. Ауи лаби лани анпсы, Мардухай пхӀа цынхъвыта дгӀайахвтӀ.

8АпаштыхӀ йунашва ашвъа йанырцӀата йандраргам, хӀвсыса щардагӀв Шушан къала абагъьара ХӀегай дырхъпшылырныс йгӀадырдалтӀ. Эстергьи атыдзсарыйа ддырцан апхӀвысква зхчуз ХӀегай йылапш дыцӀарцӀатӀ. 9Ауи апхӀвыспа дигвапхан ауи дылквцӀахатӀ. ЙтайымщахӀауата ауи фачӀвыла дадигалтӀ, фыгӀвпшдза гӀазхъыхӀуз ахьщчӀвква литтӀ. Йагъьыз атыдзсарыйа гӀвнакъвытква йрыуата быжьгӀв пхӀвыспачва ауи йылхьпшныс йазалихтӀ, ларгьи лыгӀвнакъвытквагьи[†] ахӀвссаква йырзалхыз апещ бзи йыгӀвнайцӀатӀ.

10Эстер дгьаламчважвузтӀ дгӀазлыцӀыз ауагӀи луагӀахъалагӀвчви йырмагӀну, ауатква дрылачважварныс Мардухай дъайымрыхвитуаз йгӀалцӀла. 11Мардухай ансимшгьи атыдзсарыйа апны ахӀвссаква зыгӀвназ апещква рпахь днаныкъва-гӀаныкъвун, Эстер лызгӀвадари луыскви шаъу ййырдырныс ахъазла.

12ПхӀвыспипхьадза лкьазу гӀадзата апаштыхӀ Ксеркс йпны дцара апхъала, апхӀвысква йшырцӀасыз апшта, жвыгӀвмызкӀ руацӀа тшылрыхӀазыруан. Ауи аъара гӀамта ауацӀа ахьщчӀвква рхьырщуан: амирра хвша цымызкӀ руацӀа йырхьырщуан, цымызкӀ руацӀа зфгӀвы пшдзаз, ахӀвссаква йырзалхыз анахьанат ахьщчӀв зигӀваква рхьырщуан. 13Йылтахъыта дызхӀвуз зымгӀва лыртуанта йлыцылгун ауи ахӀвссаква рпещква дгӀарыгӀвныцӀта апаштыхӀ йпещква данрыгӀвналуаз. 14Хъвлапны дцун ауи апаштыхӀ йпны, щымта ауи апаштыхӀ йгӀвачв ШагӀашгаз дызхъпшылуаз агӀвнакъвытква зыгӀвназ апхӀвысква анахьанат рпещква рпны ддырцун. Ауи ахӀата ауи апаштыхӀ йпны дгьымцахуазтӀ – ауи йара дибарныс йтахъымкӀва, лыхьыз йхӀвата дйызгӀардырныс унашва йымчпакӀва. 15Мардухай пхӀата йчпаз, йаба йаща АбихӀаил йпхӀа Эстер апаштыхӀ йпны дцарныс лкьазу ангӀадза, апхӀвысква йырхъпшылуаз апаштыхӀ йгӀвачв ХӀегай дызлагӀалайкьангьашыз акӀвмызтын датша кӀара гӀалыртырныс дгьамхӀватӀ. Эстер дызбалакӀгьи зымгӀвагьи дыргвапхун[+]. 16Йжвабахуз амыз цауата, ауи амыз тебет-хӀва йапхьун, апаштыхӀ йунашвахъцӀара абыжьсквша акӀвшауата[*] Эстер апаштыхӀ Ксеркс йтыдзсарыйа днардылтӀ.

17Анахьанат йпхӀвысква рацкӀыс Эстер рыцӀа бзи дибатӀ апаштыхӀ; анахьанат апхӀвыспаква зымгӀва рацкӀыс ауи рыцӀа дигвапхатӀ, рыцӀа бзи дибатӀ. Ауи апаштыхӀ таджь лхъайцӀатӀ, Уашти лтарала паштыхӀ хъапщылата дичпатӀ. 18ЙчыннкъвгагӀвчви хъгал змази зымгӀва рыхъазла Эстер лыхьыз ахъхӀвалгӀата чаражвра йчпатӀ ауи. Ауи унашва зхъицӀуз ашӀыпӀаква зымгӀва рпны гвыргъьахъв акӀвдирыршатӀ, апаштыхӀ согӀаква ауат йырхъайшатӀ.


Мардухай амурад гвымха гӀахъитӀитӀ

19ЙгӀванхауата ахӀвссаква гӀазыркӀкӀуа йаналага, Мардухай апаштыхӀ йтыдзсарыйа агвашв адзхъа дчӀван. 20Эстер дгӀазлыцӀыз ажвлари ауагӀи йырмагӀну дгьаламчважвузтӀ, Мардухай ауи дъайымрыхвитыз йгӀалцӀла. Йпны даъата дангӀадзынйыргылуаз агӀан апшта Мардухай дйыздзыргӀвуан Эстер.

21Ауи акӀвпӀта, Мардухай апаштыхӀ йтыдзсарыйа агвашв адзхъа дчӀван. Ауи азаман ашвхъымса йахъпшылуаз апаштыхӀ йыгӀвгӀвачвкӀ, Бигтани Тереши, йгвыжвкӀын ачвгьара рыгвква йгӀарташватӀ, апаштыхӀ Ксеркс дырщныс йаквыркӀтӀ. 22Мардухай ауи ауыс гӀайдырын апаштыхӀ йхъапщыла Эстер йлайхӀвтӀ. Эстергьи Мардухай йыхьызла ауи зымгӀва апаштыхӀ йалхӀвтӀ. 23Ауыс нкъвырцан ацӀабырг гӀацӀырцатӀ – ачвгьара зыгвква йгӀарташваз агӀвыджьгьи кӀнырхӀатӀ[*]. Ауи зымгӀва апаштыхӀгьи йбауата асквшгӀвыра апынгьи йанырцӀатӀ[+].

#### 3


Аджьутква рыквхра йазынархата ХӀаман йгвы йтаз

1ГӀамтаквакӀ анахъыцӀ апаштыхӀ Ксеркс ъагагргӀа[†][*] йрыуаз ХӀаммыдата йпа ХӀаман ймагӀны щтӀихтӀ – дхъайгылтӀ, йчыннкъвгагӀвчва рпны рахӀа йхӀаракӀу агыларта йзалихтӀ. 2АпаштыхӀ йтыдзсарыйа йпшцӀаз зымгӀвагьи ХӀаман дангӀатшкӀаралуаз щамхъаша йгылуанта квырмыш ду йзырчпун, ауи акӀвын йшаъаз апаштыхӀ йунашва. Ауаса Мардухай щамхъашагьи дгьымгылуазтӀ квырмыш дугьи гьйымчпузтӀ ауи дангӀайпшӀашварыз.

3АпаштыхӀ йтыдзсарыйа йпшцӀаз Мардухай йгӀайархӀвуан: «АпаштыхӀ йунашва хъачвамщара зазучпауайа уара?»

4Ансимшгьи ауат ауи ауаса йгӀайархӀвуан, ауаса йара ауат дгьырзымдзыргӀвуазтӀ. Ауаса йанал ауи ауыс ХӀаман йархӀвтӀ, ауыла йгӀаддырдырныс ртахъын Мардухай йажваква зъарала йбагъьаз – ауи ауат йрайхӀвлунщтӀ йара дшджьутыз.

5ХӀаман йбатӀ Мардухай щамхъаша дгылта квырмыш ду шгӀайзимчпуз – ауи йгӀалцӀла ауи мчыта дйызгвыжвкӀтӀ. 6Ауаса Мардухай йхъазы йквнага данйырйарныс ауи йыхв нанаркъвуашта йпхьадзатӀ. Ауи йгӀайархӀвтӀ Мардухай дгӀазлыцыз ауагӀа йырмагӀнугьи. Йгвы йтайкӀытӀ ХӀаман Ксеркс йпаштыхӀыгӀва шабгу йту Мардухай йуагӀахъалагӀвчва, аджьутква зымгӀва йыквичӀвакьырныс.

7Йапхъахуз амыз апны, датшата йхӀхӀвапӀта нисан[*] амыз апны, апаштыхӀ Ксеркс йунашвахъцӀара йжвыгӀвхауа асквш акӀвшауата, ХӀаман йпахь «пур» дрышвуан, «чӀвы дрышвуан» – хӀва йгӀаныцӀитӀ ауи. Ауат йыртахъын чӀвы дрышвта амши амызи гӀалырхныс, ачӀвы йдрышвыз йжвыгӀвхауа амыз, амыз адар[*] йаквшватӀ[+].

8ХӀаман апаштыхӀ Ксеркс йайхӀвтӀ: «УагӀакӀ аъапӀ упаштыхӀыгӀва ашӀыпӀаква зымгӀва рпны анахьанат ауагӀаква йрылапсата, ауаса ауат рыхъазла йгӀвымата. Ауат ауагӀаква рхабзаква анахьанат ауагӀаква зымгӀва йынкъвыргауа ахабзаква йгьрапшым, апаштыхӀ йхабзаквагьи гьынкъвыргум ауат. АпаштыхӀ ауи йчва йтайырдзара гьатахъым[+].

9АпаштыхӀ йатахъыта йпхьадзузтын, ауат рыквчӀвакьра йазалхта унашва йгӀвыпӀ, ауыс ауаса йалуазтын апаштыхӀ йкӀазна ахъазла акӀазначейква рызна талантта[*] жванзыкь рыстуаштӀ».

10АпаштыхӀ амхӀвыр зныз аъатлын йымачв йгӀахъихын ъагагргӀа[†] йрыуаз ХӀаммыдата йпа, аджьутква рагъа ХӀаман йыйттӀ[+].

11АпаштыхӀ ХӀаман йайхӀвтӀ: «Арызна уара йуызгӀанхарагӀатӀ, ауаса ауат ауагӀа йутахъдзу рзыха».

12Ауи акӀвпӀта, йапхъахуз амыз йжваххуз амш[*] апаштыхӀ йшвъаква зыгӀвуаз гӀазшӀырттӀ. ХӀаман йшихӀваз йапшбыргта, апаштыхӀ йсатрапква[*], ашӀыпӀаква зымгӀви ауагӀаква зымгӀви рунашвачпагӀвчва йырзырщтиуашыз ашвъаква, шӀыпӀипхьадза дара ргӀвыщала, уагӀипхьадза дара рыбызшвала йыргӀвытӀ. Ауат ашвъаква апаштыхӀ Ксеркс йыхьызла йыргӀвытӀ, ауи йымхӀвыргьи рыквырцӀатӀ[+]. 13АпаштыхӀ йшӀыпӀаква зымгӀва рпны ауи аунашва зныз ашвъаква ргарныс ауагӀаква рщтитӀ, ауи ашвъа йшгӀанахӀвузла, йжвыгӀвхауа амыз, датшата йхӀхӀвапӀта амыз адар апны, йжваххауа атшын[*] мышкӀы ауацӀала аджьутква зымгӀва, хвыцгьи дугьи, асабиквагьи апхӀвысквагьи рылата, йыквчӀвакьра, йыквхра йгьи йхъщгӀара, рымлыквгьи амцӀчӀвара атахъын[+]. 14Хабза къару змаз ауат ашвъаква ашӀыпӀаква зымгӀва рпны, ауагӀаква зымгӀва рпны йраргамра атахъын, зымгӀвадзугьи ауи амш йшазыхӀазырызлуш апшта. 15АпаштыхӀ йунашвала ашвъаква згуз ауагӀаква йарасахӀат йджвыквылтӀ. Шушан къала абагъьара апынгьи йдраргамтӀ ауи аунашва. АпаштыхӀи ХӀамани чаражвра рчпауа йалагатӀ, Шушан къала абзазагӀвчвагьи агвакъвпра йалашватӀ[+].

#### 4


Мардухай Эстер дгӀайцхърагӀарныс длыхӀвитӀ

1Ауи ахабар Мардухай йанидыр, йшвыз ачгӀвыча бзиква акъвижвжван, ачгӀвыча кьыжвмыжвква йшвицӀатӀ, ахъвасатхӀва йхъа йаквипсан, йбжьы дута, гвылдзгӀара гӀайныпщуа дчӀвыуа, акъала гӀамидауа далагатӀ. 2АпаштыхӀ йтыдзсарыйа агвашвдза ахӀа дгьнамдзатӀ ауи, кьыжвмыжвта йгӀвычаз ауаъа йтшкӀаралныс йъахвитымыз йгӀалцӀла. 3АпаштыхӀ йунашва зныз ауи ашвъа шӀыпӀата йъанадзалакӀгьи, йъакӀвызлакӀгьи аджьутква гвылдзгӀара ду йалашвун, йурычуа йалагун. ЩардагӀвы ачгӀвыча кьыжвмыжвква ршвырцӀунта ахъвасатхӀва йылан.

4Эстер лыгӀвнакъвыткви[†] лгӀвачвкви гӀайын Мардухай йхабар лархӀвтӀ. ГвыргӀвара ду гӀалыланацӀатӀ ауи апаштыхӀ йхъапщыла. АчгӀвыча бзиква йыздлыргатӀ ауи Мардухай, ачгӀвыча кьыжвмыжвква йшвихта ауат йшвицӀарныс ахъазла, ауаса Мардухай ауи дгьадымгылтӀ. 5Ауаса йанца, Эстер дгӀазшӀылттӀ лара дгӀалхъпшылныс апаштыхӀ йазалихыз Хатах-хӀва йызхьзыз агӀвачв. Эстер ауи йыхъвда йыквылцӀатӀ Мардухай йпны дцата ауи хӀальабальыкъра гӀайылазцӀазгьи ауи гӀазхъшахъыцӀызгьи гӀаййырдырныс.

6Хатах апаштыхӀ йтыдзсарыйа агвашв апахь йаныргӀалыз акъала акъьакъьара апны йаъаз Мардухай дйызцатӀ. 7Мардухай йызнийыз зымгӀва Хатах йайхӀвтӀ, ауи йаццауата йайхӀвтӀ аджьутква рыквчӀвакьра ахъазла ХӀаман апаштыхӀ йкӀазна рызната зъара айрайдзарныс дызлайыргвыгъаз[+]. 8АгӀвачв йыйттӀ ауи Шушан апны йдраргамыз аджьутква рыквчӀвакьра йазалхыз ашвъагьи. Ауи агӀвачв унашва йзичпатӀ ауи ашвъа Эстер йлйырбарныс, ахабарква зымгӀва ауи йлйырдырныс, арасагьи йлайхӀвныс: апаштыхӀ йпны дцарагӀатӀ ауи, ауи дйыхӀваргӀатӀ луагӀа гӀайхчарныс[+].

9Хатах дгӀахъынхӀвыхын Мардухай йажваква Эстер йлайхӀвхтӀ. 10Ауаъа Эстер Хатах унашва йзылчпатӀ Мардухай йайхӀвныс:

11«АпаштыхӀ йчыннкъвгагӀвчваква зымгӀвагьи апаштыхӀ йшӀыпӀаква йыртабзазауа ауагӀаквагьи йырдыритӀ: заджвы, йа дхъацӀата йа дпхӀвыста, апаштыхӀ йыпшцӀа дызшӀырымтуата дпшцӀалуазтын, хабзала ауи йаджьаль шгӀадырдзауа. Бзата йгӀанырыжьуа апаштыхӀ захькӀьала йхьапщ лаба найырхауа йхъазыпӀ. А сара ари мыш гӀважви жваба цӀитӀта апаштыхӀ йпны сгьызшӀырымтстӀ».

12Мардухай Эстер лажваква йархӀвхтӀ. 13Мардухайгьи Эстер ари апш джьауап литхтӀ: «Бгвы йгӀанабымрыгын аджьутква брыуата бара бхъаззаджвыкӀ бпсы гӀащаквбырхушта – ауаъа, апаштыхӀ йтыдзсарыйа апны.

14Ари йапшу агӀамта апны закӀгьи бымхӀвузтын, анасагьи арасагьи аджьутква ашварагӀвара йгӀашӀызгуш йгьи йгӀащаквзырхуш амаль гӀаншуштӀ. Ауаса ауи датша мгӀвала йхӀызгӀайуаштӀ. А бара баладзуаштӀ, бара йбыцта баба йткъвым зымгӀвагьи аладзуаштӀ. Йыздыруада, ари йапшу амш ахъазла гьакӀвымма бара апаштыхӀ бзихъапщылахаз?»

15Ауаъа Эстер Мардухай джьауап йылтхтӀ:

16«Уцата Шушан йту аджьутква зымгӀва гӀаздда, швурыч[*] сара снысла – хахъа-хымш швымчан, швымжвын. Саргьи сыгӀвнакъвытква срыцта йара ауаса сурычуаштӀ, уадыргӀвана, ахабзала ауи счпаныс сахвитымызтынгьи, апаштыхӀ йпны сцуштӀ. Саладзуазтынгьи – саладзыргӀатӀ».

17Мардухай дцан Эстер йыхъвда йшгӀаквылцӀаз апшта зымгӀва йчпатӀ.

#### 5


Эстер лпны ачаражвра

1-2ЙхымшкӀхуз Эстер апаштыхӀ хъапщыла лчгӀвычаква лшвылцӀан, дцан апаштыхӀ йыпшцӀа днапшцӀагылтӀ, ауи дзыгӀвназ апещква днаршӀапшуата. АпаштыхӀгьи йшӀахъа агӀашылырта ахьыла йнархата йыпаштыхӀ чӀварта апны дчӀван. Ауи йыпшцӀа йпшцӀагылаз йхъапщыла Эстер даниба, йылпха ауи лыхъазла йгӀайын йнапӀыцӀакӀыз йхьапщ лаба Эстер лахьыла йнайырхатӀ. Эстер ауи дгӀайыдгылын алаба ацӀыхъва дахьыстӀ[+][+].

3АпаштыхӀ ауи дылцӀгӀатӀ: «Йбтахъу ачӀвыйа, апаштыхӀ йхъапщыла Эстер? ЙачӀвыйа бызлагӀасыхӀвуш? СпаштыхӀыгӀва азбжа быстырныс бгӀасыхӀвузтынгьи – ауи быстуаштӀ»[+].

4Эстер йылхӀватӀ: «АпаштыхӀ йауашта йпхьадзузтын ХӀамангьи дйыцнайдпӀта уахьчӀва апаштыхӀ йыхъазла йсчпуш ачаражвра дналалпӀ».

5АпаштыхӀ йхӀватӀ: «Йара уыжвжвы ХӀаман йгӀайызшӀышвт, Эстер йшылтахъу апшта йалыргӀатӀ!» АпаштыхӀ ХӀамангьи дйыцта Эстер йылчпаз ачаражвра йгӀалалтӀ.

6Ауат чагӀыр анрыжвуаз, апаштыхӀ Эстер йлайхӀвтӀ: «ЙачӀвыйа бызлагӀасыхӀвуш? Бара зымгӀва быстуаштӀ. ЙамгӀан ахӀварайа бара йбыму? СпаштыхӀыгӀва абжа бахӀваргьи – ауыгьи быстуаштӀ».

7Эстер джьауап алтхтӀ: «Абар сара йстахъуи сызлахӀвауи:

8АпаштыхӀ йылпха сквнагузтын, апаштыхӀ сызлайыхӀвауа йырхъйарныс йатахъыта йпхьадзузтын, – апаштыхӀ ХӀамангьи дйыцта уачӀвы йырзысчпуш ачаражвра йгӀалалыргӀатӀ, ауи агӀан апаштыхӀ джьауап йыстхуаштӀ»[+].


ХӀаман Мардухай дширыдзуашыз

9Ауи атшын ХӀаман дгвыргъьауа йгьи йнашх бзидздзата дджвылцӀхтӀ. Ауаса апаштыхӀ йтыдзсарыйа агвашв апны ауи Мардухай даниба, Мардухай ауи данйызгӀамгыл, йара йпахь ауи ашвара йгвы адзакӀьагьи йангӀадымсыл, – ХӀаман мчыта Мардухай дйызгвыжвкӀтӀ[+]. 10ДйызгвыжвкӀызтӀхӀва тшщаквикӀын йпны дцахтӀ. ХӀаман унашва йчпан йыгӀвзачви йхъапщыла Зереши йгӀарызшӀиттӀ[+]. 11ХӀаман тшйыртшхъвауа байара дуи пачва щардагӀви шйыму, апаштыхӀ ауи йыхьыз хъара йширхысыз, йара анахьанат ауыснкъвгагӀвчви ачыннкъвгагӀвчви ралала рыцӀа дшгӀащтӀихыз ауат йрайхӀвуа далагатӀ[+].

12«Ауи акӀвымкӀвагьи, – йхӀватӀ ХӀаман, – апаштыхӀ йхъапщыла Эстер йылчпаз ачаражвра датша заджвы дызшӀылымтуата апаштыхӀ йыцта ауи йалазларныс йылрайгваз сара сакӀвпӀ! Ауи уачӀвы йакӀвлыршуш ачаражврагьи апаштыхӀ сйыцта сцарныс сылрайгватӀ. 13Ауаса ауат зымгӀва сара сыхъазла закӀгьи гьгӀарныцӀуам апаштыхӀ йтыдзсарыйа агвашв апны Мардухай джьут дчӀвата данызбауа».

14Ауи йхъапщыла Зереши йыгӀвзачва зымгӀви араса йгӀайайкьангьаштӀ: «МачхъвынцӀа гӀвынгӀважви жваба зхӀагӀару[*] ащъа ладрысыргӀатӀ, уачӀв щымта апаштыхӀ уйыхӀва ауи ащъа апны Мардухай дкӀнырхӀарныс, уацӀыхъван угвыргъьауа апаштыхӀ уйыцылта ачаражвра уца». Ауат ажваква ХӀаман йгвапхатӀ, йаргьи унашва йчпатӀ ащъа ладрысырныс[+].

#### 6


Мардухай хвы йзырбитӀ

1Ауи ауахъ апаштыхӀ йычва гьгӀамиуазтӀ. Ауи унашва йчпатӀ агӀагвалашвахга гӀвыра, датшата йхӀхвапӀта асквшгӀвыра гӀаргта йзапхьарныс[+]. 2АгӀвпаштыхӀ гӀвачвкӀ[†], ашвхъымса ахчагӀвчва Бигтани Тереши апаштыхӀ Ксеркс дырщныс йшащтаз Мардухай йшгӀахъитӀыз гӀазхӀвуз агӀвырагьи ауаъа йанын[+].

3АпаштыхӀ дазцӀгӀатӀ: «Ауи ахъазла Мардухай йыхьыз злархӀвайа, ауи йквнадыргайа?» АпаштыхӀ йуысква зхуз ахӀвачӀвыгӀвчва джьауап гӀартхт: «Ауи ртшхъвагакӀгьи гьиквнадмыргатӀ».

4АпаштыхӀ дазцӀгӀатӀ: «ДзачӀвыйа анаъа апшцӀа йпшцӀагылу?» АпаштыхӀ йыпшцӀа йгӀапшцӀалыз ХӀаман йакӀвын. Ауи йладйыррысыз ащъа апны Мардухай дшкӀнырхӀуш ауысла апаштыхӀ дйачважварныс йтахъын[+].

5АпаштыхӀ йхӀвачӀвыгӀвчва йгӀайгвындыргӀвытӀ: «АпшцӀа йпшцӀагылу ХӀаман йакӀвпӀщтӀ!» АпаштыхӀ унашва йчпатӀ: «ДгӀашылыргӀатӀ ауи».

6ХӀаман дангӀашыл апаштыхӀ ауи дицӀгӀатӀ: «АпаштыхӀ ртшхъвага зквнайыргарныс йгвыгъу агӀвычӀвгӀвыс йыхъазла йчпара атахъыйа?» ХӀаман араса дхъвыцтӀ: «Сара сакӀвмызтын дзачӀвыйа апаштыхӀ ртшхъвага зквнайыргарныс йгвыгъу?»

7ХӀаман апаштыхӀ джьауап йыйтхтӀ: «АпаштыхӀ заджвы ртшхъвага йквнайыргара йтахъызтын, 8йгӀаргыргӀатӀ апаштыхӀ йшвицӀауа ачгӀвычаква, йгӀардыргӀатӀ апаштыхӀ дызланыкъвауа йтшкӀвдыраквы, атаджьгьи ахъата. 9Ауат ачгӀвычаквагьи атшкӀвдыраквгьи апаштыхӀ йуыснкъвгагӀв гӀарылхӀваква дрыуата рыцӀа йагъьу заджвы йыртыргӀатӀ. Ауыгьи ауат ачгӀвычаква апаштыхӀ ртшхъвага зитныс йтахъу агӀвычӀвгӀвыс йшвицӀаргӀатӀта, ауи атшы даквйырчӀваргӀатӀ. Ауи атшы шӀанкӀыла йымата акъала йауацӀидаргӀатӀ быжьщтӀыхла араса йхӀвауа: „Абар апаштыхӀ ртшхъвага зитырныс йтахъу агӀвычӀвгӀвыс йыхъазла йырчпауа“».

10УацӀыхъван апаштыхӀ ХӀаман унашва йзичпатӀ: «Уыжвжвыбырг уызквчважваз ачгӀвычаквагьи атшгьи гӀарыхӀазырта, апаштыхӀ йтыдзсарыйа агвашв адзхъа йчӀву аджьут Мардухай йухӀваз зымгӀва йзычпа! ЗакӀгьи алумрышвтуата ухъатала йшухӀваз апшта зымгӀва чпа».

11ХӀаман ачгӀвычакви атши гӀайрыхӀазыртӀ. Мардухай дигӀвычатӀ атшы даквйырчӀван атшы шӀанкӀыла йымата акъала йауацӀидатӀ быжьщтӀыхла араса йхӀвауа: «Абар апаштыхӀ ртшхъвага зитырныс йтахъу агӀвычӀвгӀвыс йыхъазла йырчпауа!»

12Ауи амщтахь Мардухай апаштыхӀ йтыдзсарыйа агвашв датазцахтӀ. ХӀамангьи йгвы йалдзгӀауа, йхъагьи хъигӀван ласыта йпныла дцахтӀ. 13ХӀаман йхъапщыла Зерешгьи йыгӀвзачва зымгӀвагьи йызнийыз зымгӀва райхӀвтӀ. Ауи джьауап гӀайыртхтӀ йуасаражвкви йхъапщыла Зереши: «Ууысква алапӀатӀауа йалагара гӀазлыцӀыз Мардухай аджьутква данрыуазара, ауи уара угьйайгӀайуашым, ауи йщапӀква урыцӀашвуштӀ уара!»[+]

14Ауат йырхӀвуз ацӀыхъва йнадмырдзаскӀва апаштыхӀ йгӀвачвква гӀайын гвжважвагӀвала ХӀаман Эстер йылчпуз ачаражвра ддырцатӀ.

#### 7


ХӀаман йкӀныхӀара

1АпаштыхӀи ХӀамани апаштыхӀ йхъапщыла Эстер лпны чаражвра рчпарныс йгӀайтӀ[+]. 2Апхъала апшта йатаркӀвах ауат чагӀыр рыжвуан. АпаштыхӀ Эстер йлайхӀвтӀ: «ЙачӀвыйа бызлагӀасыхӀвауа, апаштыхӀ йхъапщыла Эстер? Бара зымгӀва быстуаштӀ. ЙачӀвыйа ахӀварата йбыму бара? АпаштыхӀыгӀва азбжа бахӀваргьи – ауи быстуаштӀ».

3АпаштыхӀ йхъапщыла Эстер джьауап гӀалтхтӀ: «Уара уылпха сквнагазтын, о апаштыхӀ, апаштыхӀ йатахъыта йпхьадзузтын, сбзазара гӀащаквыржьыргӀатӀ – абари акӀвапӀ сара сызхӀвауа! СуагӀагьи гӀащаквыржьыргӀатӀ – абари акӀвапӀ сара сызлауыхӀвауа![+] 4Йауа ухӀвузтын хӀара хӀыртйытӀ – саргьи суагӀагьи – хӀыквырчӀвакьырныс, хӀхъырщгӀарныс, хӀдрыдзырныс ртахъыпӀ! ХӀара лыгта[†] хӀыртиуашзарквыныз, лыгта хӀырчпушзарквыныз сара закӀгьи гьсымхӀвушызтӀ – ауи арыцхӀагӀа йгӀалцӀлагьи апаштыхӀ йгвыгӀв чпара гьатахъым!»[+]

5АпаштыхӀ Ксеркс йхъапщыла Эстер дылцӀгӀауа далагатӀ: «ДзачӀвыйа ауи? Дабоу ауи? Ауатква зханыс гвы ззычпа дызда?»

6Эстер йылхӀватӀ: «Ауи хӀара дхӀагъапӀ, хӀара дгьхӀыгӀвзам ауи! Дабар ауи ачвгьахагӀвы ХӀаман!» АпаштыхӀи ауи йхъапщыли ХӀаман швара ду гӀайыларцӀатӀ[+].

7АпаштыхӀ дгвыжвкӀын ачаражвра дгӀалцӀын атыдзсарыйа йадзхъаз ацӀлауатра дылалтӀ. ХӀаман дгӀанхатӀ апаштыхӀ йхъапщыла Эстер йбзазара гӀащаквылыжьныс ахъазла длыхӀварныс: ауи йбун апаштыхӀ йара дшгӀайцымхушыз. 8Атыдзсарыйа йадзхъаз ацӀлауатра дгӀалцӀхтӀ апаштыхӀ. Ачаражвра акӀвыршарта дангӀашылх ауи йбатӀ ХӀаман Эстер дызквнагӀаз лчӀварта дшадщщылуаз. АпаштыхӀ быжьщтӀыхла йхӀватӀ: «Сара сшгылу, ари атдзы апны апаштыхӀ йхъапщылагьи зальмыгӀа лзыхара!» АпаштыхӀ йажва йхӀван ХӀаман йшӀахъа хъыргӀватӀ[*].

9Ауаъа апаштыхӀ йпны уыс зхуз агӀвачвква йрыуаз ХӀарбона йхӀватӀ: «ХӀаман унашва йчпатӀ апаштыхӀ бзира йызгӀазгуашыз ажваква зхӀваз Мардухай йыхъазла щъа ладрысныс – ауи мачхъвынцӀа гӀвынгӀважви жваба хӀагӀарата йызму ащъа ХӀаман йтдзы адзхъа йладрысхьатӀ!»

АпаштыхӀ унашва йчпатӀ: «Ауаъа дкӀнышвхӀа йара!»[+]

10ХӀаман Мардухай йыхъазла йладйыррысыз ащъа апны дкӀнырхӀатӀ. АпаштыхӀ йгвыжвкӀрагьи щаквчӀвахтӀ.

#### 8


АпаштыхӀ аджьутква тшырхчарныс йайрыхвититӀ

1Йара ауи атшын апаштыхӀ аджьутква рагъа ХӀаман йымлыкв зымгӀва апаштыхӀ йхъапщыла Эстер йлиттӀ. Мардухай апаштыхӀ йпахь дгӀадыргылтӀ, йауа ухӀварыквын Эстер йылхӀватӀ лара лыхъазла ауи ймагӀныз. 2АпаштыхӀ ХӀаман йгӀайыквиххыз йъатлын гӀахъихын Мардухай согӀата йыйттӀ. Эстергьи Мардухай йыхъвда йыквылцӀатӀ ХӀаман йымлыкв унашва ахъицӀарныс[+].

3Эстер йатаркӀвах апаштыхӀ дйыхӀвун, дчӀвыуа йщапӀква тшрыцӀалрышвын. Ауи апаштыхӀ дйыхӀвун ъагагргӀа[†] йрыуаз ХӀаман аджьутква дырпшӀагылуата йгвы йтайкӀыз ачвгьарахара ацӀахъитшныс[+]. 4АпаштыхӀ Эстер лахьыла йхьапщ лаба йраутӀ. Эстер апаштыхӀ йпахь дгӀагылтӀ[+].

5«АпаштыхӀ йатахъыта йпхьадзузтын, – лхӀватӀ ауи, – сара ауи йылпха сквнагузтын, ауи тамамта йпхьадзузтын, саргьи йара сигвапхузтын швъа рыгӀврагӀатӀ. Ауыла апаштыхӀ йшӀыпӀаква зымгӀва йыртабзазауа аджьутква заджвгьи дгӀанымхахуата йыквчӀвакьра згвы йтазкӀыз ъагагргӀа[†] йрыуаз ХӀаммыдата йпа ХӀаман йгӀвыз ашвъаква хабза щата рымамкӀва йщаквдыргылыргӀатӀ. 6Йсылшарма сара тынчта сапшырныс арыцхӀагӀа суагӀа рахьыла йшгӀаскӀьауа? ЙсылшармищтӀ сапшырныс сара сыжвлара шыдзуа?»

7АпаштыхӀ Ксеркс йхъапщыла Эстери аджьут Мардухайи джьауап риттӀ: «Йшцазла, сара ХӀаман аджьутква чвгьарала рцӀыхъва дъатагылаз ахъазла йымлыкв зымгӀва Эстер йлысттӀ, ауи йаргьи ащъа апны дкӀнырхӀатӀ.

8Ужвы швара апаштыхӀ йыхьызла аджьутква рыхъазла йатахъыта йшвпхьадзауа датша швъа жвгӀвы, ауи апаштыхӀ йымхӀвыр аквшвцӀа. АпаштыхӀ йыхьызла йрыгӀвуа, ауи йымхӀвыр зквырцӀауа ашвъа йумырхъйакӀва амаль гьамам»[+].

9Ауи амщтахь йхпахуз амыз апны, ауи йгӀаныцӀитӀ сиуан амыз[*] йгӀважви хпахуз атшын апны, апаштыхӀ йшвъаква зыгӀвуаз гӀазшӀырттӀ. Мардухай унашва шичпаз йапшбыргта, аунашва шӀыцква ддыргӀвытӀ, аджьутква, асатрапква, Индия йгӀашӀарышвта Квышвдза[†] йаъаз ашӀыпӀа шви гӀважви быжьба рунашвачпагӀвчва зымгӀва йрызцауата. Ауат аунашваква шӀыпӀипхьадза дара ргӀвырала, уагӀипхьадза дара рыбызшвала, аджьутквагьи дара ргӀвырали рыбызшвали йыргӀвытӀ[+]. 10АпаштыхӀ Ксеркс йыхьызла Мардухай йгӀвыз ашвъаква, апаштыхӀ йымхӀвыр рыквицӀан апаштыхӀ йтшбораква йгӀартырдаз атш бзидздзаква йрыквдырчӀваз ахабарргагӀвчва йамцӀддыргатӀ[+].

11Ауи аунашвала апаштыхӀ аджьутква хвитнагӀа риттӀ къалипхьадза апны тшазыркӀкӀыта рхъа йазгылныс: йамгӀан уагӀазлакӀгьи, йамгӀан шӀыпӀазлакӀгьи йгӀаргвыквсуа рыр рсабиквагьи, рпхӀвысквагьи рылата апсра йахъвычӀвра, йхъщгӀара йгьи йыквхра, йгьи рагъачва рымлыкв амцӀчӀвара. 12Ауи акӀвыршара атахъын апаштыхӀ Ксеркс унашва зхъицӀауа ашӀыпӀаква зымгӀва рпны йара мышкӀы ауацӀа, йжвыгӀвхауа амыз йжваххауа атшын, ауи йгӀаныцӀитӀ амыз адар апны[*]. 13Хабза къару змаз ауат ашвъаква ашӀыпӀакви ауагӀакви зымгӀва рпынгьи йдраргамра атахъын, аджьутква ауи амш агӀайра, ауат рагъачва рквнага йанцӀара тшаздрыхӀазырра рыхъазла.

14АпаштыхӀ йунашвала апаштыхӀ йтшква йрыквчӀваз ахабарргагӀвчва агӀвхъцӀа йыквта йджвыквылтӀ. Ауи аунашва Шушан акъала апынгьи йдраргамтӀ[+].

15Мардухай аквны чӀыхви аквны шкӀвокӀви йгӀарылхыз апаштыхӀ чгӀвычаква йшвыта апаштыхӀ йпны дгӀаджвылцӀхтӀ, ахьапщ таджь ду йхъан ауи, ависсон шкӀвокӀви аласа къапщчӀвыгъьчӀвыгъьи йгӀарылхыз аплащ йшвын. Шушан акъала агвыргъьахъв кьахв быжьквала йчвын. 16Аджьутква рыхъазла ауи алашари агвыргъьари, акьахври акърари йрыгӀамтан. 17АпаштыхӀ йунашва зныз ауи ашвъа ъанадзуз шӀыпӀипхьадза, къалипхьадза апны йъакӀвызлакӀгьи аджьутква йгвыргъьауа, йкьахвхауа йалагун, гвыргъьахъв чаражвра джвыквырцӀун. Ауи агӀан анахьанат ауагӀахъаква йрыуата щардагӀвы джьутхатӀ, йауа швхӀвузтын зджьара йгӀанымхахуата ауат йырчвшватӀ.

#### 9


Аджьутква райгӀайра

1ЙжвыгӀвхуз амыз апны, ауи йгӀаныцӀитӀ адар амыз апны, йжваххуз атшын[*] акӀвын апаштыхӀ йунашва рхъйара анатахъыз. Ауи атшын ангӀаталрыз аджьутква рагъачва айгӀайра гӀатыргарныс йайгвгъун, ауаса ауат ргвы йтаз гьгӀардамыхӀвтӀ, айгӀайра гӀатызгаз аджьутква ракӀвпӀ[+]. 2АпаштыхӀ Ксеркс йшӀыпӀаква зымгӀва рпынгьи аджьутква рыкъалаква рпны тшазыркӀытӀ чвгьара рзызтахъыз йыргвыквсырныс ахъазла. ЗаджвзаджвыкӀгьи ауат дгӀарпшӀагылныс гьйылымшузтӀ, йауа ухӀвузтын швара ду гӀарылашватӀ анахьанат ауагӀаква зымгӀва. 3-4АпаштыхӀ йыпшцӀа апны Мардухай йымч йалахӀатӀ, ауи йхабар ашӀыпӀаква зымгӀва рпны йнадзатӀ. АгӀамта цапхьадзагьи Мардухай йымч рахӀагьи йазхӀун. АшӀыпӀаква рунашвачпагӀвчва, асатрапква, апаштыхӀ йцӀагылагӀвчви йчыннкъвгагӀвчви зымгӀва Мардухай йъайчвшвуз йгӀалцӀла аджьутква йрыцыркӀуан.

5Аща рыладрычӀвун аджьутква рагъачва зымгӀва, агьата ашӀа йахъвырчӀвуан, йхъырщгӀун йгьи йыквырчӀвакьуан – йыртахъыз зымгӀва рзырхун рагъачва. 6Шушан акъала апны аджьутква уагӀата хвышвыгӀв хъырщгӀатӀ, йыквырчӀвакьтӀ. 7ЙырщытӀ Паршандата, Далфон, Аспата, 8Пората, Адалйа, Аридата, 9Пармашта, Арисай, Аридай йгьи Уайзата – 10аджьутква рагъа, ХӀаммыдата йпа ХӀаман йжвагӀв пачва. Ауаса аджьутква хӀвынчӀачпара йгьаламылтӀ.

11Йара ауи атшын апаштыхӀ йархӀвтӀ Шушан къала апны йырщыз зъарагӀвы йнадзауа.

12АпаштыхӀ йхъапщыла Эстер йлайхӀвтӀ: «Шушан къала апны аджьутква уагӀата хвышвыгӀв рщытӀ йгьи йыквырчӀвакьтӀ, ауат ракӀвымкӀвагьи йырщытӀ ХӀаман йжвагӀв пачвагьи. ЙачӀвыйищтӀ ауат йырчпаз апаштыхӀ унашва зхъицӀауа анахьанат ашӀыпӀаква рпны? Ауи акӀвпӀта, йбтахъула бгӀасыхӀва, ауи быстуаштӀ.

ЙачӀвыйа датша бызлагӀасыхӀвуш? ЗымгӀва сырхъйуштӀ»[+].

13Эстер йылхӀватӀ: «АпаштыхӀ йатахъыта йпхьадзузтын, Шушан апны аджьутква уачӀвгьи хвитнагӀа рымазтӀ йахьчӀва аунашвала рхъауыс рхарныс, ХӀаман йжвагӀв пачва рхъвадиква ащъаква рпны йкӀнырхӀаргӀатӀ».

14АпаштыхӀ унашва йчпатӀ ауи дырхъйарныс – Шушан апны ауи аунашва драргамтӀ, ХӀаман йжвагӀв пачва рхъвадиква ащъаква рпны йкӀнырхӀатӀ. 15Шушан йтабзазуз аджьутква атагӀайыззахтӀ – адар амыз йжвипщхуз атшын[*] – акъала апны уагӀата датшагьи хышвыгӀв хъырщгӀатӀ, ауаса ахӀвынчӀачпара йгьаламылтӀ.

16АпаштыхӀ унашва зхъицӀуз ашӀыпӀаква зымгӀва рпны анахьанат аджьутквагьи гӀайззатӀ рхъауыс йазгылра, рагъачва ргвыгӀв гӀарымчпахра рыхъазла. Ауат агъачвата зкьгӀвы хынгӀважви жвыхв рщытӀ, ауаса ахӀвынчӀачпара йгьаламылтӀ. 17Амыз адар йжваххуз атшын акӀвын ауи, йжвипщхуз атшын ауат тшпсырщун. Ачаражври агвыргъьари йрымшта йырчпатӀ ауи.

18Ауаса Шушан йтабзазуз аджьутква йжваххуз йгьи йжвипщхуз атшынква тшазыркӀкӀытӀ. Йжвыхвхуз атшын ауат тшпсырщун. Ауат рыхъазла ауи ачаражври агвыргъьари йрымшын.

19Ауи акӀвпӀ акытква йырту аджьутква – йрыбагъьам акъалаква йыртабзазауа рыхъазлагьи амыз адар йжвипщхуз атшын агвыргъьари ачаражври йызрымшу. Ауи агвыргъьахъв йанапылуа ауат азаджв азаджв арызкъ согӀаква рзыргитӀ.


Пурим агвыргъьахъв щаквыргылра

20Ауат агӀаншараква Мардухай йгӀвыра йаницӀатӀ. Ауи агӀвыраква апаштыхӀ Ксеркс унашва зхъицӀуз ашӀыпӀаква зымгӀва, йаргвану йгьи йхъару, йыртаз аджьутква зымгӀва йырзищтитӀ. 21Ауи ауат унашва рзичпатӀ сквшипхьадзагьи адар амыз йжвипщхауи йжвыхвхауи атшынква[*] гвыргъьахъв мшыта йырпхьадзарныс. 22Ауат амшква рпны акӀвапӀ аджьутква рагъачва ргвыгӀв гӀарымчпахуа йанырчпа. Ауи амыз апны акӀвапӀ ауат ргвыргӀва ангвыргъьараха, ауат рчӀвыуара ангӀидха. Ауи ауат йырзигӀвтӀ арат амшква ачаражври агвыргъьари йрымшта йшапылуашыз, азаджв азаджв рызкъы шырзыргушыз, арыцхӀаква асогӀаква шрыртуашыз.

23Ауи йнанаркӀыта аджьутква рпны йцӀасхатӀ ауи агӀан ауат пычӀвта йгӀаджвыквырцӀаз ауыс, – Мардухай йырзагӀайщтийыз агӀвыра апны йаныз. 24ЪагагргӀа[†] йрыуаз ХӀаммыдата йпа ХӀаман, аджьутква зымгӀва рагъа, аджьутква йыквичӀвакьныс йгвы йтата «пур» йрышвуан (ауи йгӀаныцӀитӀ чӀвы йрышвуан), аджьутква йыквихныс йгьи йхъищгӀарныс ахъазла[+]. 25Ауаса Эстер апаштыхӀ йпны дцата ауи унашва анигӀвы, ХӀаман аджьутква дырпшӀагылуата йгвы йтайкӀыз ачвгьара йара йхъа йгӀапшӀагылхтӀ. ХӀамангьи ауи йпачваквагьи ащъаква рпны йкӀнырхӀатӀ. 26(Абарауаса ауат амшква Пурим-хӀва йрыхьырцӀатӀ, ажва «пур» йгӀашӀыркӀгӀан.) АгӀвыра йанызгьи, дара рхъатала йырбазгьи, дара йрызныйызгьи йгӀарылырхын 27аджьутква дара рыхъазгьи, ртынхачва рыхъазгьи, дара тшгӀарыдызкӀыллакӀ рыхъазгьи йщаквдыргылтӀ йгьи йнарахвтӀ уызхъыпа йамуаш ацӀас: агӀвыра йшану апшта йгьи йщаквдыргылыз агӀамта йаквшвауата, ансисквша ауат агӀвымшкӀ хвы рзыбара. 28Абанпарипхьадза, тгӀачвипхьадза, шӀыпӀипхьадза йгьи къалипхьадза рпны ауат амшква рхъмаштылуата хвы рзырбитӀ. ЙырхъмаштылыргӀатӀ аджьутква Пурим-хӀва йызхьырцӀаз ауат амшква, йдымрыдзуата йынкъвыргарагӀатӀ ауат амшква ртынхачвагьи!

29АпаштыхӀ йхъапщыла АбихӀаил йпхӀа Эстер, аджьут Мардухай дгӀайцхърагӀата, лхъгал шабгу алалцӀата ашвъа йанылцӀаз лунашвала Пурим ауысла йгӀвбахауа ашвъа лрыбагъьатӀ[+]. 30Ауи ашвъа – амамыри ацӀабыргыри рхабар – Ксеркс унашва зхъицӀуз апаштыхӀыгӀва йаланакӀуаз шӀыпӀа шви гӀважви быжьба йыртаз аджьутква зымгӀва йырзырщтитӀ[+]. 31Аджьут Мардухайи апаштыхӀ йхъапщыла Эстери ацыта йшлырхыз апшта, дара аджьутква рхъа ахъазлагьи ртынхачва рыхъазлагьи йшщаквдыргылыз апшта, рыхв щтӀырхра атахъын йгӀалырхыз агӀамта апны Пурим амшква – аурычри ачӀвыуари рхабар[+]. 32Эстер лунашвала йылрыбагъьатӀ Пурим агвыргъьахъв йазынархаз ащаквыргылра, абарауи ашвъа йанырцӀатӀ.

#### 10


Мардухай йдура

1АпаштыхӀ Ксеркс къвады[*] шӀыц щаквйыргылтӀ – акъраль ауацӀа шӀыпӀаква рпынгьи атенгьыз йатшпну ашӀыпӀаква рпынгьи. 2Ауи йхъгали йымчри руысква зымгӀва, апаштыхӀ Мардухай дшйырдууыз йазалху агӀахӀвахра шабгу «Мидии Персии рыпаштыхӀква рысквшгӀвыраква» рпны йаныпӀ[+]. 3Аджьут Мардухай апаштыхӀ Ксеркс йымщтахь йгӀайуаз йгӀвыджьхуз дгӀвычӀвгӀвысын акъраль апны. Аджьутква рпны йдууыз, зуагӀахъалагӀвчва йрыуата щардагӀвы бзи йырбуз, ауи йуагӀа рбзира дащтан, йыжвлара зымгӀва рыхъазла ауи йажваква йхӀвун, йуысква йхун.

### Инус


Апхъажва

[1]

[2]

[3]

[4]


#### Апхъажва


Хвду зму апхьагӀвчва!

Швара йгӀашвнапӀыцӀашватӀ апигӀамбар Инус йгӀвыра. А-Уасйат Ажвдза агӀвыраква йрыуа закӀыпӀ ауи. А-Уасйат Ажвдзи а-Уасйат ШӀыци ацыта а-ГӀвыра Цкьа гӀандыршитӀ. А-ГӀвыра Цкьа – агӀвыраква йыр-ГӀвырапӀ, адунай апны сквшышвпхьадзарала рахӀа щарда йызпхьуз йгьи йызпхьауа гӀвырапӀ. А-Уасйат Ажвдза йгӀанахӀвитӀ адунай шгӀаншаз, агӀвычӀвгӀвыс адунай дшгӀаквылыз, аджьут уагӀи апхъазаман йбзазуз анахьанат ауагӀакви ртурыхмгӀви ргвбайарамгӀви шгӀакӀвшаз.

ЙшвнапӀыцӀакӀу агӀвыра урышв бызшвала атекстгьи ацпӀ, ауи «АгӀвыра цкьа: А-МарагӀацӀцӀырта атакӀра» (2003, 2009) йауапӀ. Абаза текстгьи аурышв текстгьи апхъанчӀви джьут оригинал йгӀахъырхын йатаркӀтӀ.

Щала йуагӀа йрагъачваз рпны йпигӀамбархарныс зтахъымыз апигӀамбар, лшарата йылаз зымгӀвала зпигӀамбарра йапшӀагылхуаз агӀвычӀвгӀвыс йгӀайыквчважвитӀ Инус[90] йгӀвыра. Ауи агӀаншара хӀысквшпхьадзара апхъала йагӀбахуз асквшышв агӀан йакӀвшатӀ. Чвгьарахара щарда нкъвызгуз Ассирия империя акъала хъада Ниневия дцата ауи абзазагӀвчва рымцква агвы йгӀаквицӀарныс а-Нчва Инус йыхъвда йыквицӀатӀ. Ауаса Инус йгьитахъымызтӀ Израиль щала йрагъуз Ниневия абзазагӀвчва рыгвнахӀква тшырзырдырхта а-Нчва йзыргӀвара радзарныс, ауи йгӀалцӀла Ниневия ахьыла йымцуз амгӀва дыквылтӀ.

Йапшымыз агӀаншара джьащахъваква рымщтахь Инус йцӀыхъвахауата а-Нчва йажва даздзыргӀвытӀ, ауаса ауи гвасра дута йзалтӀ Ниневия абзазагӀвчва а-Нчва йзыргӀвара ъагӀарадзаз. Ауыла ЙхӀыхвиту Инус йгӀаййырбатӀ, Ауи йылпха йажва йазхъазцӀарныс йхӀазыру ауагӀаква зымгӀва йшырзалихуа, ауи йшитахъым гвнахӀ зырхӀаз агӀвычӀвгӀвыс дирыдзныс, ауи йшитахъу агӀвычӀвгӀвыс ауат агвнахӀква тшырзидырта а-Нчва йзыргӀвара йадзарныс. ЙхӀыхвиту Израиль ауагӀа йгьырхъазым дзы-Нчву, Ауи адунай шабгу, рахвгьи, гӀайырагьи, йбзам апсабарагьи араъа йгӀаланакӀуата, дры-НчвапӀ, ауатгьи Ауи йъамыр йацӀапӀ, Ауи йыхъазла кӀара йапсапӀ.

ХӀгвыгъитӀ а-Уасйат Ажвдза йауу ари агӀвыра тшыт апхьагӀв йыхъазла а-ГӀвыра Цкьа шабгу йазынарху азыгӀальаматра шгӀаннаршуш. А-ГӀвыра Цкьа атакӀрала а-Институт апигӀамбар Инус йгӀвыра атакӀыгӀвчви аредакторкви, ари агӀацӀщтра арыхӀазырра йацхърагӀаз зымгӀвагьи йшырзыразу днардыритӀ.

Атекст аэлектрон формат а-ГӀвыра Цкьа атакӀрала а-Институт асайт апны йгӀау йауаштӀ (ibt.org.ru).

#### 1


АпигӀамбар Инус йгӀвыра


Инус ЙхӀыхвиту дичвырдитӀ

1ЙхӀыхвиту Инус, Амиттай йпа, йайхӀвтӀ:

2«МгӀва уыквыл! Ниневия акъала ду уца, ауаъа йбзазауа рымцква гӀацӀца, йрахӀв ауат рчвгьарахараква сара йшгӀаздырыз».

3Инус мгӀва дыквылтӀ: ЙхӀыхвиту дичвырдата Таршиш[*] дцарныс йгвы йтайкӀын, Йаффадза дкӀнылтӀ ауи, Таршиш йцуз ахъвыхӀ гӀайаутӀ, амгӀвахвгьи ритын, ауи даквчӀватӀ, ауыла Таршиш дцата ЙхӀыхвиту тшичвидзарныс ахъазла.

4Ауаса ЙхӀыхвиту атенгьыз апны пша чвгьакӀ гӀайрысын, атолкъвынква мчыта тшгӀащтӀырхтӀ. АхъвыхӀ хъвашарныс йхӀазырын. 5Ашвара йнанауахвтӀ ахъвыхӀнкъвцагӀвчва. Йпсы гӀащаквижьныс дащтата дасузлакӀгьи йынчва дйыхӀвауа далагатӀ. Ауат ахъвыхӀ йаныз ахьанта атенгьыз йтарпсатӀ, ауи дрыласра ртахъыта.

Ауи апхъала Инус ахьанта ъатаз дталхьан, ауаъа дщтӀалын ачва жвпӀа даланахӀватӀ[+].

6АхъвыхӀ апшвыма ауи дйызгӀайын йгӀайайхӀвтӀ: «АчӀвыйа узычву? УгӀагыл, уйыхӀва уы-Нчва! Йалныс ауыпӀ Ауи йгвы хӀгӀаташвахта хӀаламдзырныс»[+].

7ЗымгӀвагьи аджв аджв йайхӀвуа йалагатӀ: «ЧӀвы хӀрышвра атахъыпӀ ари хӀрыцхӀагӀа гӀазхъшаз дзачӀву гӀахӀхӀырдырра ахъазла». ЧӀвы дрышвын, ачӀвы Инус йыквшватӀ.

8Ауаъа ауат ауи йцӀгӀатӀ: «ЙгӀахӀахӀв ари арыцхӀагӀа хӀалазыршваз дзачӀву? ЙамгӀан уысйа уыздкӀылу? УабагӀатыцӀ? Упсадгьыл абаъу? Йзапш уагӀайа угӀазлыцӀыз?»

9«Сара сгӀаврипӀ[*], – йхӀватӀ ауи. – Атенгьызи адгьыли гӀазшаз ЙхӀыхвиту, АжвгӀванд а-Нчва хвы йзызбитӀ».

10Мчыта йшватӀ ахъвыхӀнкъвцагӀвчва:

– ЙакӀвым ухатӀ! – рхӀватӀ ауат ауи ЙхӀыхвиту дшичвырдауа анрайхӀв амщтахь.

11– ЙузыхӀхара атахъыйа уара атенгьыз хӀгӀакӀвзыршауа тшщаквнакӀыхра ахъазла?

Йара акӀвпӀта атолкъвынква рыцӀа-рыцӀа йымчхитӀ.

12«СгӀашвкӀыта атенгьыз сташврышв, атенгьыз швгӀакӀвзыршауа тшщаквнакӀыхра ахъазла, – джьауап гӀариттӀ ауи. – Сара йыздыритӀ ари апша чвгьа са схъкъьачӀвыла йшгӀашвгвыквлыз».

13АхъвыхӀнкъвцагӀвчва къарута йрымаз адыргалын рхъвыхӀ атенгьыз атшпыла йдрыдзцун, ауаса ауат ауи гьрылимшузтӀ: апша рахӀагьи йымчхун.

14Ауаъа ауат ЙхӀыхвиту йыхӀватӀ: «ЙхӀыхвиту! – рхӀватӀ ауат. – ХӀхӀаквым уымхан ари агӀвычӀвгӀвыс йпсра ахъаз! Джьауап хӀумыркӀын льажьа змам йща ъахӀрычӀвауа ахъаз! Уара ЙхӀыхвиту уакӀвпӀ: ауаса акӀвын йшаъаз Уара уъамыр».

15Ауат Инус дгӀаркӀын ахъвыхӀ дгӀакӀнырцӀатӀ, йгӀашуаз атенгьызгьи тшщаквнакӀыхтӀ. 16АхъвыхӀнкъвцагӀвчва зджьара йгӀанымхахуата ЙхӀыхвиту йчвшватӀ. Ауат ЙхӀыхвиту къвырман йзырчпатӀ, даргьи ахъвдаквцӀараква нарахвтӀ.

#### 2


Инус йныхӀвара

1ЙхӀыхвиту апслачва ду йщтитӀ Инус дашӀанарышвта дкӀылнагарныс. Инус апслачва ауацӀа хахъа-хымшкӀ дтан[+]. 2Апслачва амгва дштазымца Инус ЙхӀыхвиту, йара йы-Нчва дйыхӀвун: 3АрыцхӀагӀа салата а-Нчва тшизынасырхатӀ

– Ауи сара джьауап гӀаситхтӀ.
СцӀрытӀ сара Шеол[*] ауацӀа сштазымца –
Уара йугӀатӀ сцӀырбжьы!
4ЦӀгӀва змамыз атенгьыз ацӀолара
Уара салаурышвтӀ,
сара сгӀакӀвдыршатӀ адзаквтштшараква;
Уара удзгӀахъычӀваракви утолкъвынкви зымгӀва сара йсхъыситӀ.
5Сгвгьи йгӀанагуан:
«Уара уылаква съарымбахуаш сущтитӀ.
Ауаса момо, сара йатазбахуаштӀ
Уара уныхӀварта цкьа[*]»!

6Адзы сара стамакъ йгӀадгылтӀ,
цӀгӀва змам адзы сгӀакӀвнаршатӀ, адзхӀвраквагьи схъапахь йгӀаквпӀапӀатӀ.
7Ащхъаква рыщайдзаква рыцӀгӀвадза сбгъалтӀ,
Шеол агвашвква сыщтахьла тшадыркӀытӀ анцӀрала!
Ауаса Уара йгӀатугахтӀ агӀвадыгь
сара сынцӀра,
о, ЙхӀыхвиту, сара сы-Нчва!
8ЗакӀгьи ансылымшахуаз, сгвы анкӀахӀа сара,
о, ЙхӀыхвиту, сгвы угӀаташватӀ Уара,
сахӀварагьи Уара упныдза, уныхӀварта цкьадза йнадзатӀ.
9Анчва мшвамыцква тшрыдызкӀылуа
Уара убзибари убзири йгьадыгылуам –
10а сара Уара сузыразта къвырман узысчпуштӀ,
уызласыргвыгъаз сырхъйахуаштӀ.
ХӀгӀазхчуш ЙхӀыхвиту йнапӀква йрыцӀапӀ!

11ЙхӀыхвиту йунашвала апслачва Инус дгӀагвылнарышвтын адгьыл дгӀаквнарышвхтӀ.

#### 3


Инус Ниневия дцитӀ

1ЙхӀыхвиту йажва йатаркӀвах Инус йгӀайайхӀвтӀ:

2«МгӀва уыквыл! Ниневия акъала ду уца. ЙдыргӀа ауаъа йбзазауа Сара уара уыхъвда йыквсцӀауа»[+].

3Инус мгӀва дыквылтӀ: ЙхӀыхвиту йыхъвда йшгӀаквицӀаз апшта, Ниневия дцатӀ. Ниневия къала дудздзан[*]: ауи угӀакӀвшара ахъазла хымшкӀы атахъын.

4Акъала апны мышкӀы данымгӀвайс, ауи абазагӀвчва йрайхӀвтӀ: «Мыш гӀвынгӀважва анахъыцӀра Ниневия хъвашуштӀ!», 5Ниневия абзазагӀвчвагьи а-Нчва йызхъарцӀатӀ. Ауат йщаквдыргылтӀ йчгарныс, йгьи зымгӀва – аду йпны угӀалагата ахвыцдза чгӀвычажв ршвырцӀатӀ.

6Ари ахабар Ниневия апаштыхӀ йанйадза йпаштыхӀ чӀварта дгӀакӀныцӀтӀ, йпаштыхӀ чгӀвычаква йшвихтӀ, чгӀвычажв йшвицӀан ахъвасатхӀва дылачӀватӀ[*]. 7АпаштыхӀ йцӀагылагӀвчви йари рыхьызла Ниневия апны ари апш унашва шичпаз ахабар дирыргатӀ:

«УагӀагьи, рахвгьи, йдууызтынгьи йхвыцызтынгьи, фачӀвыкӀгьи ршӀарымцӀарагӀатӀ, арахв дмырхӀврагӀатӀ, дзгьи рымжвыргӀатӀ. 8УагӀагьи рахвгьи чгӀвычажв ршвырцӀаргӀатӀ, ауагӀа лшарата йрылу зымгӀвала а-Нчва йыхӀваргӀатӀ. ДзачӀвызлакӀгьи чвгьари гвымхари йымхахыргӀатӀ. 9Йыздыруада? Йалныс ауыпӀ, а-Нчва дазхъвыцхпӀта, ауи ахӀата дгьгвыжвкӀхрым, хӀаргьи чвгьадзщала хӀгьыдзрым»[+].

10А-Нчва йбатӀ ауат рыкъазща шырпсахыз, ауи ахӀата чвгьара шрымхахуаз. А-Нчва дацӀахъвыцхын ауат йызлайыргвыгъаз рпхыцӀа чвгьа йгьанимырйатӀ, ауат арыцхӀагӀа гьырзагӀйымщтитӀ.

#### 4


Инус йгвыжвкӀри а-Нчва йбзири

1Инус йшипхьадзузла ауи рыцхӀагӀа дууын, ауи йгӀайыжвылтӀ агвыжвкӀри агвыцӀалри. 2ЙхӀыхвиту араса дйыхӀвауа далагатӀ ауи: «О, ЙхӀыхвиту! ХӀпны санаъаркӀвазгьи йсхӀвунщтӀ сара. Йара ауи йгӀалцӀла акӀвпӀ йымкӀьасахаскӀва-хӀва йсхӀвата сара сырдата Таршиш сцарныс сгвы йызтаскӀыз. Сара йыздыруан Уара – а-Нчва алпха, арыцхӀащара, ачхӀара ду, абзира ду шуыму, йгьи арыцхӀагӀа йущтиуашыз йущтийырныс шутахъым. 3Ауи йгӀалцӀла, ЙхӀыхвиту, йсыквх сара сбзазара: спсрыквын рыцӀа йагъьпӀ сбзазауа ацкӀысгьи».

4«Мчыта уара угвы йъацӀалыз йбзийума?» – дазцӀгӀатӀ ЙхӀыхвиту.

5Инус акъала далцӀын ауи амарагӀацӀцӀырта хъатала тшанйыргӀалтӀ. Ауаъа йхъа тыпкӀ азичпатӀ, ауи ажьора дыцӀачӀван, йырхъвыхуа далагатӀ акъала йазнийуашыз.

6ЙхӀыхвиту а-Нчва ауаса йчпатӀ Инус йхъахьла льабакъвыдкӀ гӀаншата тшщтӀнахныс, ажьорала арыцхӀагӀа дачвнахчаныс. Инусгьи агӀайыра мчыта дайгвыргъьатӀ.

7ЙащтагӀайуаз атшын шарпны а-Нчва хвакӀ йщтитӀ. Ахва альабакъвыд арыхвхвуамца йарыкӀандзатӀ. 8Амара ангӀацӀцӀ, а-Нчва йблыбылуаз амарагӀацӀцӀырта пша гӀайрыстӀ. Амара Инус йхъа йташытӀ. Данымчыдаха ауи апсра дайхӀвапсун араса дхъвыцуа:

«Спсрыквын рыцӀа йагъьпӀ сбзазауа ацкӀысгьи».

9«Альабакъвыд мчыта угвы йъацӀалыз бзийума?» – йхӀван а-Нчва Инус дицӀгӀатӀ.

«Щта, бзипӀ, – йхӀватӀ Инус. – ЙгӀанымшаскӀва сгвы йыцӀалтӀ».

10«Уара альабакъвыд рыцхӀаущитӀ, – йхӀватӀ ЙхӀыхвиту, – уара уызхьымпшыз, йгӀаумырйыз: ауи уахъыкӀла йгӀайытӀ, уахъыкӀла йкӀандзахтӀ. 11А сара йшпарыцхӀасымщара Ниневия акъала ду? Загъьми зарми ъану алзмыргауа зкьгӀвы швигӀважвагӀвы йрайхӀата йтабзазитӀ ауаъа, рахв щардагьи тапӀ».

## Матай, Марк, Лука, Руысква


Матай

Марк

Лука

Руысква


### Матай


Апхъажва

А-Библия гӀвыраква рыхьызква абазали урышвли

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]


Матай йахьыла а-Инджьыль

#### Апхъажва


Хвду зму апхьагӀвчва!

Швара швпахь йщтӀапӀ Матай йахьыла а-Хабар Бзи, а-Уасйат ШӀыц агӀвыраква йрыуа закӀу. А-Уасйат ШӀыци а-Уасйат Ажвдзи агӀвыраква йыр-ГӀвыру а-Библия гӀандыршитӀ. Адунай апны сквшышв щарда руацӀа ауи рахӀа щарда йызпхьуз йгьи йызпхьаркӀвауа ГӀвырапӀ. «Хабар Бзи» – хӀва дапхьатӀ Иисус Христос йапхьара. А-Уасйат ШӀыц йаныпӀ ауи а-Хабар Бзи йазынарху пщаквчважва ракӀ. Ауат зымгӀва Иисус Христос йбзазари йкъвырльыкъвхари, Ауи йапхьари йакӀвйыршаз агӀальаматракви, Ауи йпсри йгӀабзагылхри йрыквчважвитӀ. А-Инджьыль гӀазквчважвауа агӀаншараква Израиль апны хӀызту асквшпхьадзара I асквшышв агӀан йакӀвшитӀ. Ауат агӀамтаква рагӀан Израиль аурым императорква рунашва йацӀан.

Акьристан цӀас апкъ йтагылата ари а-Инджьыль згӀвыз ашвахчӀвква ргӀазкӀкӀгӀвы, Иисус Христос йызшӀитта йыщтацаз, ажвыгӀвыгӀв апостолчва йрыуа заджвыта йчпаз Левий Матай йакӀвпӀ.

Матай й-Хабар Бзи ззигӀвыз йалкӀгӀата акьристан дин тшадызкӀылыз аджьутква ракӀвпӀ. Матай йгӀвыра Назарет йауу Иисус йабанпараквала дгӀалагитӀ. Ауи йгӀанарбитӀ Иисус аджьутква рабаду хъара Ибрахими Израиль рыпаштыхӀ Дауыти райшата дшыртынху. А-Уасйат Ажвдза запыт тшазынайырхумца, Матай йгӀаликӀгӀитӀ Иисус а-Нчва йгӀалихыз ЗымгӀвархъада (ры-ПаштыхӀ) йгьи р-ГӀащаквыжьыгӀв шйакӀву, Ауи йгӀайра аджьут пигӀамбарква шаквчважвахьаз.

Матай йгватра щардала йазынайырхитӀ Иисус йчважваракви йбжьагажвакви (агӀвыра пщба йчпата азакӀы йнайгвгъауата), ауат ахабархӀвара материалгьи рыцта йгӀайитӀ. Матай йгӀайырбитӀ Иисус а-Нчва й-Хабза шгӀайгвынгӀвуи Ауи й-Хъа́ра йшайрыпхьауи. Ауаса рахӀа йхъадахугьи Иисус а-Нчва й-Хабзи апигӀамбарква йырхӀвази ъайырхъйаз акӀвпӀ. Ауи йпны Израиль ауагӀахъа ртурых ахӀаракӀыра йнадзатӀ.

АхабархӀвара текст апны тшгӀалыркӀгӀитӀ Иисус йгвгӀанаграква злу хвтематика азкӀкӀракӀ:

АжвгӀванд Хъа́ра ауысла Ащхъа уаз (5–7 ахъаква);
ажвыгӀвыгӀв апостолчва йырзынарху абжьагажва ([10] ахъа);
АжвгӀванд Хъа́ра ауысла ажвакъвышква ([13] ахъа);
Христос уйапхьагӀвхарныс ахъазла йатахъу ([18] ахъа);
апхъахькӀьала адунай апны йыншуш ауысла Иисус йхӀваз (24–25 ахъаква).


Грек бызшвала йыргӀвытӀ а-Хабар Бзи. Ауаса акьристан дин щаквгылищтара йагӀвсхьу асквшышв 20 руацӀа ауи швкӀпхьадзарала адунай абызшваквала йатаркӀтӀ. Ужвы абар Матай йахьыла а-Хабар Бзи абаза бызшвалагьи йапхъахауата йгӀацӀцӀитӀ.

А-ГӀвыра Цкьа атакӀрала а-Институт йшырзыразу ахӀвитӀ Матай йахьыла а-Хабар Бзи атакӀыгӀви аредакторкви, ауат йрыццауата ауи абаза бызшвала агӀацӀщтра йацхърагӀаз зымгӀвагьи.

АтакӀра атекст аэлектрон формат а-ГӀвыра Цкьа атакӀрала а-Институт асайт апны йгӀау йауаштӀ (ibt.org.ru).

#### А-Библия гӀвыраква рыхьызква абазали урышвли


А-Библия анахьанат ахъвква йырзынарху агӀардыргаква гӀвызджьара хӀрынйитӀ. Ахъвшара ахъа ацӀахьбырг йгылу агӀардырга йгӀанарбитӀ анахьани а-Хабар бзи (Марк йахьыла, Лука йахьыла, ЙохӀан йахьыла) апны Иисус йбзазара йара ауи атурых йъаквчважвауа. АсатырыцӀахьгӀарбага апны агӀардырга йгӀанарбитӀ ашӀчӀвара йазынарху агӀагвныргӀвыга. Запыт ауи а-Хабар бзи апны йызквчважвауа а-Уасйат Ажвдза йауу текстпӀ. ЗынгӀалашварагьи ауи йгӀанарбитӀ а-Уасйат ШӀыц йауу, йара ауи атема йапщылу ашӀчӀвара.

А-Библия агӀвыраква зымгӀва ужвыгьи абаза бызшвала йъатарымкӀс йгӀалцӀла, араъа хӀара йгӀахӀырбитӀ урышв бызшвала ауат агӀвыраква рыхьызквагьи, йызтахъу урышв бызшвала йаъу ауат агӀвыраквагьи дырпшныс йылшарныс ахъазла.

ЙачӀвакӀ зхъадзгылу (*) агӀвыра ахьыз абаза бызшвала йатаркӀта йгӀацӀцӀхьаз гӀвырапӀ. ГӀвйачӀвакӀ зхъадзгылу (**) агӀвыра ахьыз заткӀра ацӀыхъва йнадзауа, дукӀ йнамихуата йгӀацӀцӀуаш гӀвырапӀ.


Абазала ахьыз | Абазала ахьыз (йахъарыста) | Урышвла ахьыз
Абзазара | Бза. | Бытие
АтыцӀра | ТыцӀ. | Исход
ЛевиргӀа | Лев. | Левит
Апхьадзараква | Пхьадз. | Числа
ЙгӀвбахауа а-Хабза | Хаб. | Второзаконие
ЙахӀошугӀа | ЙахӀ. | Книга Иисуса Навина
АхӀаквымхагӀвчва | ХӀакв. | Книга Судей Израилевых
Рут* | Рут | Книга Руфи
1/2/3/4 АпаштахӀыгӀваква | 1/2/3/4 Паш. | 1/2/3/4 Книга Царств
1/2 АсквшгӀвыраква | 1/2 Сквш. | 1/2 Книга Паралипоменон
ГӀвзер | ГӀвзер | Книга Ездры
НыхӀамийа | НыхӀ. | Книга Неемии
Эстер* | Эст. | Книга Есфири
Айуб | Айуб | Книга Иова
Псалтир | Пс. | Псалтирь
Ажвакъвышква | Ажва. | Книга Притчей Соломоновых
АуазхӀвагӀв | Уаз. | Книга Екклесиаста, или Проповедника
Ашваква рашва | Ашва. | Книга Песнь Песней Соломона
ЙышгӀайхӀу | Йыш. | Книга пророка Исаии
ЙырамихӀу | Йыр. | Книга пророка Иеремии
Гъыбза | Гъыб. | Книга Плач Иеремии
ЙыхӀазыхъел | ЙыхӀ. | Книга пророка Иезекииля
Данель | Дан. | Книга пророка Даниила
ХӀошегӀа | ХӀош. | Книга пророка Осии
Йоъел | Йоъ. | Книга пророка Иоиля
ГӀамос | ГӀам. | Книга пророка Амоса
ГӀабдийа | ГӀаб. | Книга пророка Авдия
Инус* | Ин. | Книга пророка Ионы
МикӀа | МикӀ. | Книга пророка Михея
НахӀум | НахӀ. | Книга пророка Наума
ХӀабахъухъ | ХӀаб. | Книга пророка Аввакума
Цыфаныйа | Цыф. | Книга пророка Софонии
ХӀагай | ХӀаг. | Книга пророка Аггея
Закьарыйа | Закь. | Книга пророка Захарии
Малаки | Мал. | Книга пророка Малахии
Матай* | Мат. | Евангелие от Матфея
Марк | Мк. | Евангелие от Марка
Лука** | Лк. | Евангелие от Луки
ЙохӀан | ЙохӀ. | Евангелие от Иоанна
Руысква** | Руыс. | Деяния апостолов
Йакъвып | Йакъв. | Послание Иакова
1/2 Петр | 1/2 Петр | 1/2 послание Петра
1/2/3 ЙохӀан | 1/2/3 ЙохӀ. | 1/2/3 послание Иоанна
ЙахӀуда | ЙахӀуда | Послание Иуды
Рим абзазагӀвчва | Рим | Послание к Римлянам
1/2 Коринт абзазагӀвчва | 1/2 Кор. | 1/2 послание к Коринфянам
Агалатква | Гал. | Послание к Галатам
Эфес абзазагӀвчва | Эфес | Послание к Ефесянам
Филип абзазагӀвчва | Фил. | Послание к Филиппийцам
Колос абзазагӀвчва | Кол. | Послание к Колоссянам
1/2 Тесалоника абзазагӀвчва | 1/2 Тес. | 1/2 послание к Фессалоникийцам
1/2 Тимофей | 1/2 Тим. | 1/2 послание к Тимофею
Тит | Тит | Послание к Титу
Филимон | Филим. | Послание к Филимону
Аджьутква | Джьут. | Послание к Евреям
ЙохӀан ййырбаз | Ййырбаз | Откровение Иоанна Богослова

#### 1


Иисус йабанпараква


(Лк. 3:23-38)

1[•]Ибрахим йпа Дауыт[†] йпа Иисус Христос[†] йабанпараква рыгӀвра:

2Ибрахим ИсхӀакъ дйабан,
ИсхӀакъ Йакъвып дйабан,
Йакъвып ЙахӀуди ауи йащчвакви драбан,
3ЙахӀуда Пареци ЗерахӀи драбан,
Пареци ЗерахӀи ран Тамара лакӀвын,
Парец ХӀецрон дйабан,
ХӀецрон Рам дйабан,
4Рам ГӀаминадав дйабан,
ГӀаминадав НахӀшон дйабан,
НахӀшон Сальмон дйабан,[+]
5Сальмон МугӀаз дйабан,
МугӀаз йан РахӀаб лакӀвын,
МугӀаз ГӀвбед дйабан,
ГӀвбед йан Рут лакӀвын,
ГӀвбед Йишай дйабан,
6Йишайгьи апаштыхӀ Дауыт дйабан.
Дауыт Сольман дйабан,
Сольман йан Урия йпхӀвысыз ачвзаба лакӀвын,
7Сольман РехӀобогӀам дйабан,
РехӀобогӀам Бийа дйабан,
Бийа Аса[*] дйабан,
8Аса ИехӀошафат дйабан,
ИехӀошафат Иорам дйабан,
Иорам ГӀузыйа дйабан,
9ГӀузыйа Иотам дйабан,
Иотам АхӀаз дйабан,
АхӀаз ХӀезекия дйабан,
10ХӀезекия Манассия дйабан,
Манассия Амон дйабан,
Амон Иосия дйабан,
11Иосия Иоаким дйабан,
Иоаким Иехонии ауи йащчвакви драбан.

Ауи агӀан ауагӀа Вавилон йдырквачтӀ.

12Вавилон йандырквачх амщтахь

Иехония Шеалтиил дйабахатӀ,

Шеалтиил Зерубабель дйабан,
13Зерубабель Авиуд дйабан,
Авиуд Элйахъим дйабан,
Элйахъим Азор дйабан,
14Азор Цадохъ дйабан,
Цадохъ Ахим дйабан,
Ахим Элиуд дйабан,
15Элиуд Элизар дйабан,
Элизар Матфан дйабан,
Матфан Йакъвып дйабан,
16Йакъвып Мария лхъацӀа Усыф дйабан,
Мария Христос[*]-хӀва йызпхьауа Иисус дгӀалритӀ[+].

17ЙшалакӀу Ибрахим йпны йгӀашӀарышвта Дауыт йпныдза жвипщ абанпаракӀ аъан, Дауыт йпны йгӀашӀарышвта Вавилон йандырквачхыздзагьи жвипщ абанпаракӀ аъан, Вавилон йандырквачхыз йгӀашӀарышвта Христос дангӀадрийыздзагьи жвипщ абанпаракӀ аъан[*].


Иисус дшгӀадрийыз

18[•]Иисус Христос дшгӀадрийыз атурых ари акӀвпӀ. Иисус йан Мария Усыф дизырхӀвайтӀ, ауаса ауи дигара апхъала йшгӀацӀцӀызла лара дымгвадууын. Ауи йгӀалрира атахъыз асаби а-Нчва[†] й-Псы[†][*] йахьыла ауи лымгва дташватӀ[+]. 19Мария пхӀвыста дызгушыз Усыф дгӀвычӀвгӀвыс цӀабыргын[*], Мария дшымгвадууыз анидыр, ауи лпха лхъимхра ахъазла ауыс ацӀаймырхауата мадза-мадза – йтахъын.

20Ауаса ауи ауаса йчпарныс йанаквикӀ, пхызла ЙхӀыхвиту[†] ймальаъыкь дйызгӀайын йгӀайайхӀвтӀ:

– Дауыт йпа Усыф! Мария пхӀвыста дгӀаугныс уачвымшван, йауа ухӀвузтын ауи йылуацӀу а-Саби а-Нчва й-Псы дичӀвыпӀ.

21Ауи Па дгӀалриуаштӀ, уаргьи Ауи Иисус-хӀва[*] йыхьуцӀуштӀ, йауа ухӀварыквын Ауи йуагӀа йгӀарыквшваз рыгвнахӀква йырчвихчуштӀ![*][+]

22ЙгӀаншаз зымгӀва ЙхӀыхвиту апигӀамбар йгӀаййырхӀваз акӀвпӀ:[+]

23«Ауи апхӀвыспа дымгвадухуштӀта Па дгӀалриуаштӀ,
Ауи Еммануил-хӀва йыхьырцӀуштӀ»,
ауи йгӀаныцӀитӀ: «А-Нчва хӀара дхӀыцпӀ».

24-25ДангӀашӀыхах Усыф ЙхӀыхвиту ймальаъыкь йшгӀайайхӀвыз апшта йчпан, Мария Усыф дипхӀвысхатӀ, ауаса ауат хъацӀа-пхӀвысра гьынкъврымгатӀ апхӀвыс Па дгӀалрийынцӀкӀьара. Асаби Иисус-хӀва йыхьицӀатӀ ауи.

#### 2


АмарагӀацӀцӀырта ауасаражвква Иисус квырмыш йзырчпитӀ

1Иисус ЙахӀудашта[*] акыт БетлехӀем апны апаштыхӀ Ирод[*] йунашвахъцӀара агӀамта агӀан дгӀадритӀ. Иисус дангӀадри амщтахь Иерусалим йгӀайтӀ амарагӀацӀцӀырта йауаз ауасаражвква[+]. 2Ауат ауагӀаква йырцӀгӀун:

– Дабаъу йгӀадришӀыцыз айахӀудаква ЗымгӀвархъада? ХӀара Ауи йыйачӀва амарагӀацӀцӀырта апны йгӀбан[*] Ауи квырмыш йзыхӀчпарныс хӀгӀайтӀ.

3Ауи ахабар анигӀа, апаштыхӀ Ирод хӀальабальыкъра гӀайылашватӀ, ауи йыцта Иерусалим йтабзазуз зымгӀвагьи хӀальабальыкъра гӀарылашватӀ. 4Ауи аджьут шогьан[†] хъадакви[*] а-Хабза арыпхьагӀвчви[†] зымгӀва йпны йгӀазшӀитын дырцӀгӀатӀ Христос,[†] а-Нчва[†] йгӀалихыз ЗымгӀвархъада, дъагӀадрира атахъыз.

5– ЙахӀудашта а-БетлехӀем апны, – джьауап гӀайырттӀ ауи, – йауа ухӀварыквын ауи акӀвпӀ йшану апигӀамбар йпны:

6«Уаргьи, БетлехӀем, ЙахӀудашта адгьыл апны йаъу,
ЙахӀудашта акъала хъадаква рпны уара рахӀа йхвыцу гьуакӀвым.
Уара упны дгӀаншуштӀ а-УнашвачпагӀв
Сара суагӀа Израиль йырхъпшылуаш».

7Ауаъа Ирод мадза-мадза ауасаражвква йпны йгӀайрайгван айачӀва ангӀанша азаман тамамта йгӀаййырдыртӀ. 8Ауи ауат БетлехӀем йщтитӀ араса рыхъвда йыквицӀан:

– Швцата бзи-бзи йгӀашвшвырдыр йгӀадришӀыцыз а-Саби йуысква зымгӀва. Ауи дангӀашваура, ахабар сшвырдыр, саргьи сцата Ауи квырмыш йзысчпарныс сылшара ахъазла.

9Ауат апаштыхӀ рыхъвда йгӀаквицӀаз йаздзыргӀвын мгӀва[†] йыквылтӀ. АмарагӀацӀцӀырта апны йырбаз айачӀва[*] ауат рапхъала йцун, йцӀыхъвахуз ауи а-Сабипшка дъаныз ахъахь йгӀашӀастӀ. 10АйачӀва анырба, ауасаражвква мчыта йгвыргъьатӀ. 11Ауат атдзы йнашылта а-Сабипшки Ауи йан Марии йанырба, тшкӀадрышвын Ауи квырмыш йзырчпатӀ, рхарзынаква гӀахъыртӀын асогӀаква Ауи йырттӀ: ахьапщ, аладан[*] йгьи амирра[*]. 12Ауаса ауат пхызла йырбатӀ Ирод йпны йхъынхӀвыхныс йшамуашыз, даргьи датша мгӀвакӀла ркъраль йцахтӀ.


Мсыр апныдза ардара

13Ауасаражвква анджвыквылх, пхызла Усыф ЙхӀыхвиту[†] ймальаъыкь дйызгӀайын йгӀайайхӀвтӀ:

– УгӀагыл, а-Сабипшки Ауи йани нахвта, швырдата Мсыр швца. Ауаъа шваъазла сажва нашвайдзанцӀкӀьара, йауа швхӀвузтын Ирод а-Сабипшка дгӀайаута дищныс йтахъыпӀ.

14Усыф а-Сабипшки Ауи йани найахвын уахъынлата Мсыр йцатӀ. 15Ауаъа ауи Ирод дпсындзыкӀьа даъан. Абарауаса йцӀабыргхатӀ а-Нчва апигӀамбар йгӀаййырхӀваз йажваква: «Мсыр дгӀатыздан с-Па дгӀазшӀысттӀ Сара»[*][+].


Асабиква рщра ауысла Ирод йунашва

16Ирод ауасаражвква дшгӀаржьаз ангӀайгвынгӀвы, йтара дтыцӀуа дгвыжвкӀын, унашва йчпатӀ БетлехӀеми ауи аргванкви йтаз гӀвысквшадза зхъыцӀуаз ачкӀвынхвыцква зымгӀва хъырщгӀарныс. Асабипшка данйыз агӀамта ауи ауасаражвква йгӀайархӀвызла йщаквйыргылтӀ. 17Абарауаса йцӀабыргхатӀ а-Нчва апигӀамбар ЙырамихӀу ййырхӀваз:[+]

18«ЙугӀитӀ абжьы Рама кыт апны[*],
агвынкьра чӀвыуабыжь, –
лсабиква лчӀвыуитӀ Рахиль
йылтахъымкӀва тшщаквылкӀыхныс,
йауа швхӀвузтын ауат гьаъахым».


Мсыр йгӀатыцӀхитӀ

19Ирод данпсы амщтахь Усыф Мсыр апны пхызла ЙхӀыхвиту ймальаъыкь дйызгӀайтӀ.

20– УгӀагыл, – йхӀватӀ ауи, – а-Сабии Ауи йани нахвта Израиль швхъынхӀвых. А-Саби дызщныс зтахъыз дгьбзахым.

21Усыф а-Сабии Ауи йани найахвын Израиль адгьылла йджвыквылтӀ. 22-23Усыф ЙахӀудашта апны Ирод йтарала ауи йпа Архелай ахъара шйымаз анидыр, дхъынхӀвыхныс дшватӀ. Ауаса пхызла датшагьи унашвакӀ ангӀайадза Галил дцан, ауаъа Назарет кыт дбзазарныс дгӀашӀастӀ. Абарауаса апигӀамбарква ражваква цӀабыргхатӀ Ауи Назарет йауу-хӀва йшйыпхьушыз[*][+].

#### 3


ЙахӀйа ДзытщгӀвы йуаз


(Мк. 1:2-8; Лк. 3:1-18; ЙохӀ. 1:19-28 )

1[•]Ауат амшква ЙахӀйа ДзытщгӀвы[*] йуазхӀвара джвыквицӀатӀ ЙахӀудашта акъвым апны[+].

2– ШвыгвнахӀква тшырзыжвдырх[*]! – йхӀвун ауи. – Йауа швхӀвузтын а-ЖвгӀванд[†] а-Хъа́ра гӀаргванхахьатӀ![+]

3ЙахӀйа йыхъаз апигӀамбар ЙышгӀайхӀу йхӀвун:

Абжьы гӀагитӀ акъвым апны:
«ЙхӀыхвиту[†] йымгӀвайсырта шврыхӀазыр,
йшвчпа райшата Ауи йымгӀваква!»

4ЙахӀйа йчгӀвычаква амахтша ахъвы йгӀалхын, арахвчва йгӀалхын амъа йыбгъайцӀуз. ФачӀвыта ауи йыхъвун амацӀи архъа цхи. 5Ауи йызгӀайуан Иерусалим, ЙахӀудашта шабгу йгьи Иордан аргванква йгӀартыцӀуаз ауагӀа. 6А-Нчва[†] йпахь зыгвнахӀква тшырзыздырхуаз ауи Иордан адзыгӀв апны адзытщра[†] йахъищтуан[+].

7Адзытщра йахъысныс йызгӀайуаз афарисейкви[*] асаддукейкви[*] ЙахӀйа йрайхӀвтӀ:

– Швара, ащтанчӀв хъшараква! ЙгӀашвазхӀвда швара апхъахькӀьала йаъу а-Нчва йхӀаквымхара швачвырдарныс[+]?

8Швуысквала йгӀашвырцӀабырг швыгвква хътӀыта швыгвнахӀква штшырзыжвдырхуа. 9Швгвы йгӀанашвымрыгын швхъа йазышвхӀварныс: «ХӀара хӀаба Ибрахим йакӀвпӀ» ЙшвасхӀвитӀ швара а-Нчва йшйылшауа арат ахӀахъвквагьи саби гӀарылихта Ибрахим йыхъаз йгӀайшарныс. 10АгврахӀагьи гӀащтӀалхьатӀ ацӀлаква рыщайдзаква рыдзхъа, швыр бзи гӀазшӀамылуа ацӀла а-Нчва йпикъуаштӀта амца йалайрышвуаштӀ[+].

11Сара дзыла адзытщра швахъысщтитӀ швара агвнахӀква тшырзыжвдырхра ахьызла, ауаса сымщтахь дгӀайуаштӀ Ауи, сара сацкӀыс йымчу. Ауи йсандаль анкъвгарагӀвацагьи йгьсквнагам сара. Ауи швара адзытщра швахъищтуаштӀ а-Нчва й-Псыли амцали[+]. 12Ауи йнапӀыцӀакӀпӀ амашв апны атшыгӀвра злайрыпшуш ачвыргъвы; Ауи йгвадз ахчарта апны йазикӀуаштӀ, ацыршвшвамыршвшваквагьи амца йымчвуа йалайбылуаштӀ[+].


Иисус йдзытщра ахъыщтра


(Мк. 1:9-11; Лк. 3:21-22; ЙохӀ. 1:32-34 )

13[•]Ауи амщтахь Галил дгӀатыцӀын Иордан дазгӀайтӀ Иисус, ЙахӀйа Йара адзытщра дахъищтныс ахъазла. 14ЙахӀйа ауи ййымрычпарныс йтахъын:

– Сара адзытщра сахъызщтра атахъу Уара уакӀвпӀ, йачӀвыйа щта Уара уызсызгӀай?

15Ауаса Иисус джьауап айтхтӀ:

– Ужвы ауаса йаъазтӀ. ХӀара ацӀабырг шабгу хӀырхъйара атахъыпӀ.

ЙахӀйа ауи дадгылтӀ.

16Иисус адзытщра дахъыста адзы дгӀатыцӀхгӀвацатӀ акӀвын, ажвгӀвандква тшагӀвырхын хӀвыхӀв турасы дтата дгӀакӀнылта йгӀайыквчӀвауа а-Нчва й-Псы[†] дибатӀ Ауи[+]. 17Ауаъа ажвгӀвандква рахьыла йчважвауа абжьы гӀагитӀ:

– Ауи Сара бзи йызбауа с-Па йакӀвпӀ, Ауи йылапӀ Сара сгвыргъьара![*][+]

#### 4


Иисус дызхъысыз архъвыхраква


(Мк. 1:12-13; Лк. 4:1-13)

1[•]Ауи амщтахь а-Нчва[†] й-Псы[†] Иисус акъвым дйырцатӀ, иблис[†] йырхъвыхра дахъищтныс ахъазла. 2Мшыти уахъыти гӀвынгӀважва данурыч амщтахь Иисус мчыта дшымлащийыз йылайхӀватӀ[+]. 3Ауаъа Ауи архъвыхыгӀв дгӀайыдгылын йгӀайайхӀвтӀ:

– Уара а-Нчва уи-Пазтын, арат ахӀахъвква йшчӀахъвахуш унашва рзычпа.

4Ауаса Иисус джьауап айтхтӀ:

– ЙаныпӀ: «АчӀахъва йгьахъазым агӀвычӀвгӀвыс дызлабзазауа, а-Нчва йгӀайшӀыцӀуа ажвипхьадзалагьи дбзазитӀ».

5Ауи амщтахь иблис Иисус акъала цкьа[†] аныхӀварта ахъыкв дхвниргылтӀ.

6Уара а-Нчва Уи-Пазтын, – йхӀватӀ ауи, – тшбгъарышв араъа. ЙаныпӀщтӀ:

«Ймальаъыкьква уыхъаз унашва рзичпуштӀ»
йгьи «ауат Уара рнапӀквала уыргуштӀ,
Уара ущапӀква ахӀахъв йадымкъьалра ахъазла».

7Иисус ауи джьауап йыйтхтӀ:

– Ауи акӀвымкӀвагьи йаныпӀ: «Думырхъвыхын Йуыхвиту, уара уы-Нчва».

8Ауаъа иблис Ауи быхъв хӀагӀадзакӀ дхъайдылын адунай апаштыхӀыгӀваква зымгӀви ауат пшдзарата йрымуи ййырбатӀ.

9Йгьи ауи йгӀайайхӀвтӀ:

– Арат зымгӀва Уара йуыстуаштӀ тшкӀаурышвта сара квырмыш гӀасзучпузтын!

10Ауаъа Иисус ауи джьауап йыйтхтӀ:

– УскъвыцӀ Сара, Шитан![†] ЙаныпӀщтӀ: «Квырмыш йзычпа Йуыхвиту, уара уы-Нчва, къвырльыкъв йзыха Ауи йхъазы!»[+]

11Ауаъа иблис Ауи дикъвыцӀхтӀ, амальаъыкьква Иисус йгӀайыдгылын цхърагӀара гӀайдрадзун[+].


Иисус йкъвырльыкъвхара джвыквицӀитӀ Галил апны


(Мк. 1:14-15; Лк. 4:14-15)

12[•]Иисус ЙахӀйа анбахта[†] дштадырчӀваз ахабар анигӀа, Галил дхъынхӀвыхтӀ[+]. 13Назарет дгӀатыцӀхын ЗабулонргӀи НафталиргӀи рткъвымква йырчӀвыз адгьыл апны йаныргӀалыз, агвал йатшпныз Капернаум дцатӀ[+]. 14Абарауаса ЙышгӀайхӀу йпигӀамбаражва цӀабыргхатӀ:[+]

15«ЗабулонргӀа радгьыли НафталиргӀа радгьыли,
Иордан ухъыста атенгьыз уаззырцауа амгӀвала,
маджьусиргӀа[†] р-Галил!
16Алащцара йылата йбзазауа ауагӀа
алашара дудздза рбатӀ,
апсра ажьора акъраль апны йбзазауа
алашара гӀарыквкӀкӀатӀ».

17Ауи агӀамта йгӀашӀарышвта Иисус йуазхӀвара джвыквицӀатӀ:

– ШвыгвнахӀква тшырзыжвдырх, йауа швхӀвузтын а-ЖвгӀванд[†] а-Хъа́ра гӀаргванхахьатӀ!


Йапхъахуз апхьагӀвчва


(Мк. 1:16-20; Лк. 5:2-11; ЙохӀ. 1:35-42 )

18[•]Зны Галил гвал атшпыла дшцуз, Иисус гӀвайщчва йбатӀ: Петр-хӀва йызхьырцӀахыз ЩамгӀвыни ауи йаща Андрейи. ЙъапслачвакӀгӀвыз йгӀалцӀла ауат акӀата агвал йтадрышвуан.

19– СцӀыхъва швгӀатагылта швгӀай, – хӀва йрайхӀвтӀ ауат Иисус, – Сара швара гӀвычӀвгӀвысгӀакӀгӀвыта швсчпуштӀ[+].

20Айщчваква зынла акӀатаква гӀаныржьын Ауи йцӀыхъва йтагыла йцатӀ[+]. 21ЙащтагӀайуата дшнамгӀвайсуаз, Иисус датшагьи гӀвайщчва йбатӀ: Забыт йпа Йакъвыпи ауи йаща ЙохӀани. Ауат раба Забытгьи дрыцта акӀьанджьа йанчӀвалата рыкӀатаква йырхьпшуан. Иисус ауатгьи гӀазшӀиттӀ. 22Ауат зынла акӀьанджьагьи рабагьи гӀаныржьын Ауи йцӀыхъва йтагылын йцатӀ.


Иисус ауагӀа дшырцхърагӀауа


(Мк. 3:7-12; Лк. 6:17-19)

23[•]Иисус Галил шабгаз гӀамидун, ауаъа йбзазуз рсинагогаква[*] рпны йайрыпхьун, а-Нчва й-Хъа́ра[†] ауысла уаз йхӀвун йгьи ауагӀаква азгӀвакви ацрыхъкви зымгӀва йырчвихчауа драйъазун[+]. 24Ауи йыхьыз Шам шабгула йырдыртӀ. Ауи йызгӀаргуан йапшымыз азгӀваква йгӀарылцӀла гӀазаб зхътшуз, чвгьата кӀара зхьуаз, джьын квайчӀва[†] гӀазлалуаз, ймахта йгӀаквшвуз, йпкъыуахуз. Ауи ауат йырбзихун[+]. 25Ауи йцӀыхъва йтагылан Галил, АжвакъалакӀ рыштаква, Иерусалим, ЙахӀудашта йгьи Иордан амарагӀацӀцӀыртала ухъыста йауаз ауагӀа жвпӀара[+].

#### 5


Ащхъа уаз (5:1–7:29)


Йыззымшыру руысла


(Лк. 6:20-23)

1-2АуагӀа жвпӀара аниба, Иисус абыхъв агьаба дхъалын ауаъа дчӀватӀ. Ауи йгӀайыдгылтӀ йапхьагӀвчва, Йаргьи ауат арат ажваквала йбжьауа далагатӀ:

3[•]– ЙырзымшырапӀ зпсыла йрыцхӀу,
йауа швхӀвузтын ауат йырчӀвыпӀ а-ЖвгӀванд[†] а-Хъа́ра[*].
4ЙырзымшырапӀ йджьабауа,
йауа швхӀвузтын ауат а-Нчва[†] йхъйырдзахуаштӀ.
5ЙырзымшырапӀ аъасаква,
йауа швхӀвузтын ауат йгӀарыквшвуштӀ адгьыл.
6ЙырзымшырапӀ агӀвцӀабыргыра ахъазла амла йагауи йдзышуи,
йауа швхӀвузтын ауат йыртахъу зымгӀвала йнахъахуаштӀ.
7ЙырзымшырапӀ гвчӀагӀв зчпауа,
йауа швхӀвузтын ауатгьи а-Нчва гвчӀагӀв гӀарзичпуштӀ[+].
8ЙырзымшырапӀ згвы цкьу,
йауа швхӀвузтын ауат а-Нчва дырбуштӀ.
9ЙырзымшырапӀ амамыр йазгылу,
йауа швхӀвузтын ауат а-Нчва йпачва-хӀва йрыхьырцӀуштӀ.
10ЙырзымшырапӀ агӀвцӀабыргыра йъазгылу йгӀалцӀла зцӀыхъва гвымхарала йтагылу,
йауа швхӀвузтын а-ЖвгӀванд а-Хъа́ра ауат йырчӀвыпӀ.
11ЙшвзымшырапӀ швара Сара схъкъьачӀвыла ауагӀаква йакӀвым ангӀашвархӀвуагьи, гвымхарала швцӀыхъва йантагылугьи, швара швыхъазла ачвгьараква анырхӀвауагьи. 12Швгвыргъьа йгьи швкьахвха, йауа швхӀвузтын ртшхъвага ду швызпшитӀ швара ажвгӀвандква рпны! Йара ауасабырг акӀвынщтӀ гвымхарала рцӀыхъва йштагылаз швапхъала йаъаз апигӀамбарквагьи[+].


АджьыкӀи алашари


(Мк. 9:50; Лк. 11:33; 14:34-35)

13[•]– Швара адгьыл шваджьыкӀапӀ. АджьыкӀа агьама ачвыдзырквын, йачӀвыйа ауи йатаркӀвах цӀгӀата йызчпарныс зылшуш? Ауи закӀгьи йгьахъвахуам, йгӀанхахуа ауи хъыларцӀыжвра, ауагӀаква йшыргвычӀахуаш апшта.

14Швара адунай швалашарапӀ. Атоба йхвынгылу акъала къаучӀвахныс гьуылшум. 15Амза йадыркӀыз атара йгьацӀадыргылуам, ахвныргылырта ахъахь йдыргылитӀ ауи, атдзы йыгӀвну зымгӀва йырзыкӀкӀарныс ахъазла[+]. 16Швара швлашарагьи йара ауаса ауагӀаква йырзыкӀкӀаргӀатӀ, ауат швара швуыс бзиква рбарныс, швы-ЖвгӀванд Аба ддыртшхъварныс рыхъазла.


А-Хабза ауысла


(Лк. 16:17)

17– Швымхъвыцын Сара сызгӀайыз а-Хабза[†] йа а-ПигӀамбарква йырхӀваз мыгӀвхъызгарныс акӀвта, ауат мыгӀвхъызгарныс гьакӀвым, йгӀарныцӀуа атамам гӀащаквсыргылныс акӀвпӀ сызгӀайыз[*]. 18ЙшвасхӀвитӀ швара ацӀабырг: ажвгӀванди адгьыли йымдзкӀва, а-Хабза йауу хӀарыф хвыц заджвыкӀгьи, чӀвагъвара хвыц заджвыкӀгьи гьыдзуашым – а-Нчва йхӀваз зымгӀва нымшакӀва[+]. 19РахӀа йхвыцу а-Нчва йунашва мыгӀвхъызгауа, анахьанат ауагӀаквагьи ауи йазызбжьауа а-ЖвгӀванд а-Хъа́ра апны зымгӀва рацкӀыс дхвыцдзахуштӀ. Ауаса а-Нчва йунашваква зырхъйауа, ауагӀаквагьи ауи йазызбжьауа ддудздзахуштӀ а-ЖвгӀванд а-Хъа́ра апны[+]. 20ЙшвасхӀвитӀ швара швыгӀвцӀабыргыра афарисейкви а-Хабза арыпхьагӀвчви[†] рыгӀвцӀабыргыра ацкӀыс йымчымызтын а-ЖвгӀванд а-Хъа́ра швшзаламылуаш.


Ачвгьарахара ауысла


(Лк. 12:58-59)

21– Швара йыжвгӀатӀ апхъазаман агӀангьи а-Нчва ауагӀаква йшрайхӀвыз: «ГӀвы дуымщын» йгьи гӀвщгӀвипхьадза й хӀаквым шырхуш. 22Ауаса Сара йшвасхӀвитӀ заща чвгьара згвы йзытазкӀуа агӀвычӀвгӀвыс йхӀаквым шырхуш. Заща «закӀгьи йашӀысым»-хӀва[*] йазхӀвуа й-ХӀаракӀу а-ХӀаквымхарта[*] апны джьауап йкӀуаштӀ, заща «лага»-хӀва йазхӀвуа джьахӀанам[†] амца йквнагапӀ.

23-24Ауи йгӀалцӀла укъвырманыпха а-Нчва согӀата йанизугауа, акъвырманщырта апахь уаща гвасра шузйыму гӀаугвалашварквын, усогӀа акъвырманщырта апахь йгӀаныжьта, апхъапхъа уаща йпны уцата уйынгӀалх, уацӀыхъван угӀайта укъвырманыпха щы.

25Угвжважва мгӀва[†] ушыквыркӀву, узыркъванчауа ахӀаквымхарта унаймырдзаскӀва уйынгӀалхныс, момызтын ауи ахӀаквымхагӀв уйыйтуаштӀ, ахӀаквымхагӀв уызхчуш уритта анбахта[†] утадырчӀвуштӀ[+]. 26АцӀабырг уасхӀвитӀ ауаъа ушгӀатымцӀхуаш псарчӀвыта йуыкву зымгӀва йцӀыхъвахауа ажвгъайдза йуымшвахкӀва.


ХъацӀи пхӀвыси разцӀабыргра ауысла


(Мат. 18:8-9; Мк. 9:43-48)

27– Швара йыжвгӀатӀ а-Нчва йшихӀваз: «ХъацӀи пхӀвыси разцӀабыргра мыгӀвхъуымган». 28А Сара йшвасхӀвитӀ ахъаз згвы хъващыта апхӀвыс йылпшуа агӀвы йгвы апны хъацӀи пхӀвыси разцӀабыргра шмыгӀвхъигауа. 29Уагъьма ла агвнахӀхара уазнарцузтын, ауи гӀатжвата йхъыларцӀыжв. УъапӀкътлапӀкъква рхъвыкӀ учвыдзырквын рыцӀа йагъьпӀ уъапӀкътлапӀкъква шабгу джьахӀанам йтадрышвуа ацкӀыс. 30Уагъьма напӀы агвнахӀхара ахьыла йуыхъуазтын, ауи гӀашӀырсата йхъыларцӀыжв. УъапӀкътлапӀкъква рхъвыкӀ учвыдзырквын рыцӀа йагъьпӀ уъапӀкътлапӀкъква шабгу джьахӀанам йцауа ацкӀыс[+].


ХъацӀи пхӀвыси ралыцӀхра ауысла


(Мат. 19:9; Мк. 10:11-12; Лк. 16:18)

31[•]– ЙгӀашвархӀвтӀ швара: «ЗпхӀвыс йлылцӀхуа алыцӀхга швъа йпхӀвыс йлитра атахъыпӀ». 32А Сара йшвасхӀвитӀ швара йгӀаймайжьаз апхӀвыс йлылцӀхуа дзачӀвызлакӀгьи йпхӀвыс хъацӀи пхӀвыси разцӀабыргра амыгӀвхъгара дшазадицалуа[*]. ЙгӀалцӀхыз апхӀвыс дгӀазгуа дзачӀвызлакӀгьи хъацӀи пхӀвыси разцӀабыргра мыгӀвхъигитӀ.


Аныхаква руысла

33– Швара йыжвгӀатӀ апхъазаман агӀан а-Нчва ауагӀаква йшрайхӀвыз: «Швныха пшвымтшын, ЙхӀыхвиту[†] ныха злайзышвхӀваз зымгӀва швырхъйа». 34А Сара йшвасхӀвитӀ: ныха швымхӀван йара. АжвгӀванд ахьызлагьи ныха швымхӀван, йауа швхӀвузтын а-Нчва йчӀварта ауаъа йаъапӀ[+]. 35Адгьыл ахьызлагьи ныха швымхӀван, йауа швхӀвузтын адгьыл Ауи йщапӀквыргылыртапӀ. Иерусалим ахьызлагьи ныха швымхӀван, йауа швхӀвузтын ауи ЗымгӀвархъада дудздза йыкъалапӀ. 36Ухъа ахьызлагьи ныха уымхӀван, йауа ухӀвузтын хъвыц заджвыкӀгьи уара шкӀвокӀвата йа квайчӀвата йгьузычпушым. 37Швара «швщта» цӀабыргыта «йщтазтӀ», «швмомогьи» цӀабыргыта «ймомозтӀ». Ауи йгӀацылуа зымгӀва ачвгьахагӀвы[*] йчӀвыпӀ.


Ащахахра ауысла


(Лк. 6:29-30)

38[•]– Швара йыжвгӀатӀ а-Нчва йхӀваз: «Уыла зкӀуа йыла кӀых, упыц зкӀуа йпыц кӀых»[*]. 39Ауаса Сара йшвасхӀвитӀ швара: чвгьара узызхаз уипшӀамгылхын. Уагъьма дзамгӀва йгӀасыз анахьани удзамгӀвагьи йзынарха. 40Уас уыквихырныс йтахъыта заджвы дгӀауайдауазтын, ухъахьквцӀа чгӀвычагьи йыт ауи. 41Заджвы милякӀ[†] уйыццарныс уазадицалуазтын, уйыцца ауи гӀвмилякӀ[*]. 42ЙгӀауыхӀвауа дызлагӀауыхӀвауа йыт, псарчӀвы-хӀва йгӀауыхӀвауагьи уызыкв йзынаумырхан.


Агъачва йырзынарху абзибара


(Лк. 6:27-28, 32-36)

43– Швара йыжвгӀатӀ а-Нчва йшихӀваз: «Бзи дба йуаргвану» йгьи «Дучвымыгъха уара уагъа». 44-45Ауаса Сара швара йшвасхӀвитӀ: бзи йыжвба швара швагъачва йгьи швцӀыхъва гвымхарала йтагылу рыхъазла швныхӀва, швы-ЖвгӀванд Аба швипачва цӀабыргхара ахъазла. Ауи йунашвала амара ачвгьаквагьи абзиквагьи йгӀарыквпхитӀ, аква гӀарыквйырквитӀ йцӀабыргугьи йцӀабыргымгьи[+][+]. 46Бзи швызбауа бзи дыжвбахуазтын йачӀвыйа ауи ахъазла ртшхъвагата йшвквнагу швара? Йара ауи гьакӀвымма йырчпауа ашвахчӀвква ргӀазкӀкӀыгӀвчвагьи?[*] 47Швара шващчвагӀвацаква сальам рашвхуазтын, йачӀвыйа ауи йгӀанымшаскӀва йалу? Амаджьусиквагьи йара ауи гьрымчпума? 48Ауи йгӀалцӀла швы-ЖвгӀванд Аба швйапшта шваргьи зымгӀвалагьи швнардзазтӀ[+].

#### 6


АрыцхӀачва рцхърагӀара ауысла

1– Швгватшнызла, швыгӀвцӀабыргыра дшвырбарныс йгӀалшвмыркӀькӀьын. Ауи акӀвмызтын а-ЖвгӀванд[†] Аба йахьыла швара ртшхъвагакӀгьи гьгӀашвадзушым. 2АрыцхӀачва факърахъвыша анрутуа зымгӀвагьи йрауымхӀвын, асинагогакви аурамкви рпны ачвалатшычпагӀвчва йдыртшхъварныс ахъазла йшырчпауа апшта. ЙшвасхӀвитӀ ацӀабырг: ауат дара рыртшхъвага гӀарайдзахьатӀ[+]. 3Уара арыцхӀачва уанырцхърагӀауа, ауи ауаса йчпа уарма напӀы йшамдыруаш апшта уагъьма напӀы йачпауа, 4уара уцхърагӀара мадзазтӀ. Ауи асхъан мадзата йырчпауагьи збауа уара у-Аба артшхъвага гӀауквнайыргуштӀ.


НыхӀвара


(Мк. 11:25-26; Лк. 11:2-4)

5[•]– Швара шванныхӀвауа ачвалатшычпагӀвчва шврампшхан, ауат бзи йырбитӀ асинагогакви аурамхъакви рпны йгылата зымгӀвагьи йшырбуш апшта йныхӀварныс. АцӀабырг швасхӀвитӀ: ауат дара рыртшхъвага гӀарадзахьатӀ[+]. 6Уара уанныхӀвауа апещ унашылта ашвгьи аркӀы, уйызныхӀва уы-ЖвгӀванд Аба, уыла дамбауата уара йуыцу. Ауи асхъан мадзата йырчпауагьи збауа уара у-Аба артшхъвага гӀауквнайыргуштӀ. 7ШванныхӀвауа ажва мцыра щарда швымхӀван, ажва щарда ъархӀвауа йгӀалцӀла йырхӀвауа а-Нчва[†] йгӀушта йхъвыцуа амаджьусиква шврапшта. 8Ауат шврампшхан, швара шв-Аба швйымхӀваскӀвагьи швыззыбжу йдыритӀ.

9А швара араса швныхӀва:

ХӀ-Аба ажвгӀванд апны йаъу!
ЦкьазтӀ[†] Уара уыхьыз.
10ЙгӀайыргӀатӀ Уара у-Хъа́ра,
ажвгӀванд апны йшаъу апшта,
йаъазтӀ адгьыл апынгьи Уара угвапхара[+].
11ЙгӀахӀыт уахьчӀва йхӀымазара атахъу хӀрызкъы.
12ЙхӀзыргӀва хӀара хӀпсарчӀвква,
хӀпсарчӀвква зкву йшрызхӀыргӀвауа апшта.
13ХӀалауымган хӀара архъвыхра[*],
ауаса ачвгьахагӀвы[*] хӀичвыхча хӀара.[*][+]

14Йауа швхӀварыквын 1швара ауагӀаква рмыгӀвхъгараква рызшвыргӀварыквын, швара швы-ЖвгӀванд Абагьи швара йшвзиргӀвуштӀ[+]. 15Ауаса швара ауагӀаква йрызшвмыргӀвузтын, швара шв-Абагьи швмыгӀвхъгараква гьшвзиргӀвушым[+].


Аурычра ауысла

16– Шванурычуа асхъан швлактаква хъващыта швнымкъван, йшурычуа зквпшырала йгӀазырбарныс зтахъу ачвалатшычпагӀвчва шврампшхан. АцӀабырг швасхӀвитӀ швара: ауат рыртшхъвага гӀарадзахьатӀ. 17-18А уара уанурычуа тшыджвджва, ухъагьи ахьщчӀвы ахьыщ, уара ушурычуа ауагӀаква гвы шарымтуаш апшта. Уыла дамбауата йуыцу уы-ЖвгӀванд Аба йхъазы йдырыргӀатӀ ауи, ауи асхъан Ауи йыртшхъвага гӀауадзуштӀ уара, мадзата йырчпауагьи Ауи йбитӀщтӀ.


Абайара ауысла


(Лк. 11:34-36; 12:33-34; 16:13)

19[•]– Байара швмырхӀан адгьыл апны, араъа ауи дыргвымхитӀ ахӀвыни ажьагацари, агъыччва йрылшуштӀ швтдзы йыгӀвну джвылыргарныс. 20Ауаса байара швырхӀа ажвгӀвандква рпны, араъа ауи ахӀвынгьи ажьагацарагьи йгьырзыргвымхушым, агъыччвагьи араъа йгӀайта ауи ргъычныс гьрылшушым[+]. 21Убайара ъану угвгьи аъазлуштӀ.


АъапӀкътлапӀкъква рлашара

22– Ала аъапӀкътлапӀкъква шабгу йрымзапӀ. Уылапш цкьазтын[*], уъапӀкътлапӀкъква шабгугьи лашарала йырчвызлуштӀ. 23Ауаса уылапш хъващызтын[*], уъапӀкътлапӀкъква шабгу лащцарала йырчвызлуштӀ. Уара йуылу алашара лащцаразтын, йшпаъазлара атахъыйа алащцара!

24Аджвгьи йгьйылшум гӀвпшвымачва дрызлыгныс. Йа аджв дичвымыгъхуштӀ ауи, анахьани бзи дибуштӀ, йа аджв дйызцӀабыргхуштӀ, анахьани йхъа дгьачвайщушым. Швара йгьшвылшушым йара гӀамтакӀ ауацӀа а-Нчвагьи абайарагьи шврызлыгныс[+].


АйгвыгӀври агвыргӀви


(Лк. 12:22-31)

25– Ауи йгӀалцӀла Сара йшвасхӀвитӀ швара: швахъымгвыргӀван швара швбзазара, йшвфарыйа йа йшвыжвырйа-хӀва, йа швъапӀкътлапӀкъква-хӀва, йшвшвышвцӀарйа-хӀва. Щта абзазара арызкъы ацкӀыс йгьхъадамма, аъапӀкътлапӀкъквагьи ачгӀвыча ацкӀыс йгьхъадамма? 26Швырпшы апссгӀачӀвква: ауат йгькӀапсум, йгьгӀацӀаргахуам, атшыгӀвращтӀацӀарта апны йгьгӀазыркӀкӀыхуам, ауаса швара швы-ЖвгӀванд Аба ауат йырчитӀ. Щта швара швыхв апссгӀачӀвква рыхв ацкӀыс йгьдууыма[+]? 27ДзачӀвыйа швара дшвыуата зхъа йахъгвыргӀвата зынцӀра сахӀат заджвыкӀла ауырата йыззычпуш?[*]

28-29ШвахъгвыргӀвара затахъыйа ачгӀвыча? Швазхъвыц архъа лилияква шгӀайуа. Ауат йгьынхум йгьи йгьхыхум, ауаса йшвасхӀвитӀ швара йара Сольман ауи аъара дшыгӀв дууызгьи ауат рыуа закӀы апшта тшгьимгӀвычатӀ. 30Ауаса уахьчӀва йаъу, уачӀвы ахӀакв йтадрышвхуаш архъа хӀвра араса йызгӀвычауа а-Нчва швгьимгӀвычушма Ауи шваргьи, амачӀхъацӀагӀвчва[+]? 31Ауи йгӀалцӀла швымгвыргӀван йгьи швазымцӀгӀан: «ЙачӀвыйа йхӀфуш хӀара?» йа «ЙачӀвыйа йхӀыжвуаш хӀара?» йа «ЙачӀвыйа йхӀшвыхӀцӀуш хӀара?» – хӀва. 32Щта амаджьусиква зызхъвыцуа ауатгӀваца ракӀвпӀ, ауаса швы-ЖвгӀванд Аба йдыритӀ ауат зымгӀва швара швшырзыбжу. 33ЗымгӀва йрапхъата швырзыпшгӀа а-Нчва й-Хъа́ри Ауи йцӀабыргыри, ауат зымгӀва шваргьи Ауи йгӀашвитуаштӀ. 34Ауи йгӀалцӀла швахъымгвыргӀван уачӀвы амш, уачӀвы амш йара ахъа йахъгвыргӀвапӀ. Мшипхьадза йазынахъитӀ йара агвыргӀваква.

#### 7


Датша зджьакӀы рырджьара ауысла


(Лк. 6:37-38, 41-42)

1[•]Иисус дчважваркӀвун:

– АуагӀаква швмырджьан шваргьи а-Нчва[†] швшимырджьуш апшта. 2Анахьанат шшвырджьауа апшта, шваргьи а-Нчва швйырджьуштӀ, ауи апны швага-загата йшвыму аъара шваргьи швага-зага швызгӀайауаштӀ[+]. 3ЙачӀвыйа уаща йыла йыцӀу ахъвыц хвыц узапшуа, уара уыла йыцӀу акды зуымбауа? 4Йшпауылшуш уара уаща йаухӀвныс: «Уыла йыцӀу ахъвыц гӀацӀсрых»-хӀва, уара йучӀву уыла акды шыцӀу? 5АчвалатшычпагӀв, апхъапхъа уара йучӀву уыла акды гӀацӀх, уадыргӀвана уара йубуштӀ уаща йыла йыцӀу ахъвыц гӀацӀхра шатахъу.

6Йцкьу алаква́ йрышвымтын, ауи акӀвмызтын ауат швыквгӀацапахпӀта швашӀрыжвжвапӀ. Швналькъвыт-нальмасквагьи ахӀваква рпахь йкӀашвымпсан, ахӀваква ауат рщапӀквала йыргвычӀуштӀ[+].


Айрышра ауысла


(Лк. 6:31; 11:9-13)

7[•]– ШвахӀвата – а-Нчва йгӀашвитуаштӀ, швпшгӀата – йгӀашвауаштӀ, ашв шваста – а-Нчва йшвзагӀайтӀуаштӀ. 8Йауа швхӀвузтын йахӀвауа дзачӀвызлакӀгьи а-Нчва йгӀайыйтитӀ, йпшгӀауагьи йгӀайауитӀ, ашв йасуагьи а-Нчва ашв йзагӀайтӀитӀ[+]. 9Дшвылума швара ауи апш гӀвычӀвгӀвыс чӀахъва йахӀвауа зпа ахӀахъв йызтуа? 10АщтанчӀв йызтуашда зпа ауи апслачва гӀасышвт-хӀва данахӀвауа? 11Швара ачвгьара аншвылу асогӀа бзиква швсабиква йрышвтныс швылшузтын, а-ЖвгӀванд[†] Абагьи бзира гӀасыт-хӀва йгӀайыхӀвауа йыйтитӀ![+] 12Ауи йгӀалцӀла ауагӀаква зымгӀвалагьи йшшвзаъазлара швтахъу апшта швырзаъазла. Ауи акӀвпӀ йгӀарныцӀуа а-Хабзагьи[†] А-ПигӀамбарква р-ГӀвыраквагьи![+]


Гвашв тшва


(Лк. 13:24)

13[•]– Агвашв тшвала швтшкӀарал. АдзгӀа уаззырцауа амгӀва гъагъапӀта, агвашв хвитта уалатшкӀаралитӀта, щардагӀвы ауи амгӀва йалацитӀ. 14Ауаса абзазара уаззырцауа агвашви амгӀви тшвапӀ, ауат гӀазауа мачӀыгӀвпӀ.


АцӀла ашвырквала йырдыритӀ


(Лк. 6:43-44)

15[•]– Тшырчвышвхча амцпигӀамбарква. Ауат ауасчваква рхъарпата йшвызгӀайитӀ швара, ауат руацӀаквала жьыхьра злам квыджьмапӀ[+]. 16Ауат ршвырквала йыжвдыруаштӀ швара. Апыжвмгъы ажь гӀашӀырхума, йа атшымыгъ алахӀа гӀашӀырхума?[*] 17АцӀла бзи швыр бзи гӀашӀалитӀ, ацӀла чмазагӀвы швыр гвымха гӀашӀалитӀ[+]. 18АцӀла згӀвада швыр гвымха гӀашӀалныс гьалшум, ацӀла чмазагӀвы швыр бзи гӀашӀалныс гьалшум. 19Швыр бзи гӀазшӀамылуа цӀлипхьадза йпыркъитӀта амца йаквдрышвитӀ[+]. 20Ауи акӀвпӀта ауат ршвырквала йыжвдыритӀ швара.

21«ЙхӀыхвиту,[†] ЙхӀыхвиту»-хӀва йгӀасазхӀвлакӀгьи Сара а-ЖвгӀванд а-Хъа́ра дгьалалуашым, ауи йалалуаш Сара сы-ЖвгӀванд Аба йгвапхара зырхъйауа йакӀвпӀ. 22Ауи Атшын Сара щардагӀвы йгӀасархӀвуаштӀ: «ЙхӀыхвиту, ЙхӀыхвиту, Уара уыхьызла упигӀамбар ажваква гьхӀымхӀвузма хӀара, аджьын квайчӀваква Уара уыхьызла ауагӀаква йгьгӀарылхӀымцузма хӀара йгьи гӀальаматра щарда гьхӀымчпузма?»[+] 23Ауаса ауи асхъан Сара ауат джьауапта йрыстуаштӀ: «Сара зынгьи швгьзымдыруазтӀ швара, швскъвыцӀ ауахь Сара, хабзамыгӀвхъгара гӀанзыршауа!»[+]


ГӀвщатакӀ


(Лк. 6:47-49)

24[•]– Арат Сара сажваква йрыздзыргӀвыта ауат йгӀарныцӀуа зырхъйауа зтдзы ахӀахъв йыквзыргылыз агӀвычӀвгӀвыс уасаражв дишӀырпшы йауаштӀ. 25Аква гӀаджвыквылтӀ, адзыгӀвква рдзыщтраква йгӀархъычӀватӀ, апшаква гӀасын ауи атдзы йгӀагвыквстӀ, ауаса ауи гӀащаквхатӀ, йауа швхӀвузтын ауи ахӀахъв ахъахь йыруыхватӀ. 26Ауаса арат Сара сажваква йрыздзыргӀвыта ауат йгӀарныцӀуа змырхъйауагьи зтдзы апхартшахъва йыквзыргылыз алага дишӀырпшы йауаштӀ. 27Аква гӀаджвыквылтӀ, адзыгӀвква рдзыщтраква йгӀархъычӀватӀ, апшаква гӀасын ауи атдзы йгӀагвыквстӀ, йгьгӀащаквымхатӀ ауи, быжь дудздза ахъыцӀуа йалагӀврытӀ.

28-29Иисус йчважвара даналга, ауагӀа жвпӀара йджьарщун Ауи йарыпхьара, йауа швхӀвузтын хъгал зму йапшта йайрыпхьун Ауи ауат, а-Хабза арыпхьагӀв[†] дгьйапшымызтӀ[+].

#### 8


АгӀвшӀыпс йырбзихахра


(Мк. 1:40-44; Лк. 5:12-14)

1[•]Иисус абыхъв дангӀакӀнылх, Ауи йцӀыхъва йтагылтӀ ауагӀа жвпӀара. 2Ауаъа Ауи дгӀайыдгылтӀ гӀвычӀвгӀвыс гӀвшӀыпскӀ,[†] квырмыш ду гӀайзичпан йгӀайайхӀвтӀ:

– ЗпӀатӀу дуу, йутахъхарыквын, Уара йуылшуштӀ сара сурыцкьарныс[+].

3Иисус йнапӀы йраутӀ ауи дихьысын йхӀватӀ:

– ЙстахъыпӀ, уцкьаха!

ЛахъвгӀахъасракӀла агӀвшӀыпс дцкьахахтӀ. 4Ауаъа Иисус ауи йайхӀвтӀ:

– Ари ауыс заджвгьи йауымхӀвын, ауаса аджьут шогьан[†][*] тшйырбата, Муса унашва шичпаз апшта укъвырманыпха согӀата йга. Абауаса уара убзихахра ауагӀа аквшахӀатхуштӀ[+].


Ацентурион йазхъацӀара


(Лк. 7:1-10; Лк. 13:28-29)

5[•]Иисус Капернаум дангӀай, Ауи центурионкӀ[†][*] дгӀайыдгылын дицхърагӀарныс дгӀайыхӀватӀ.

6– ЗпӀатӀу дуу, – йхӀватӀ ауи, – слыг дпкъыуата гӀазаб ду йбауа хӀпны дщтӀапӀ.

7Иисус ауи джьауап йыйттӀ:

– ЙбзипӀ, Сара снайпӀта ауи дсырбзихахпӀ.

8Ацентурион Иисус йхӀваз дгьадымгылтӀ:

– ЗпӀатӀу дуу, йгьсквнагам сара Уара спны унашылныс. Ажва заджвыкӀ хӀвата слыг дбзихахуаштӀ. 9Йара саргьи зунашва саздзыргӀвуа аъапӀ, сунашва йаздзыргӀвуа айсыгӀвчвагьи сымапӀ. «Уца!» – хӀва йасхӀвитӀ сара азаджв – йаргьи дцитӀ, «УгӀай!» – хӀва йасхӀвитӀ датша заджвы – йаргьи дгӀайитӀ. «Ари чпа!» – хӀва слыг йасхӀвитӀ – йаргьи йчпитӀ.

10Иисус ауи анигӀа йджьайщан Йара йцӀыхъвала йгӀайуаз йрайхӀвтӀ:

– АцӀабырг швасхӀвитӀ швара Израиль апынгьи Сара ауи апш азхъацӀара мчы сшанымйас[+]. 11ЙшвасхӀвитӀ швара анахьанат ауагӀаква йрыуу щардагӀвы амарагӀацӀцӀырталагьи амараташварталагьи йгӀатыцӀта йшгӀайуаш, а-ЖвгӀванд[†] а-Хъа́ра апны Ибрахим, ИсхӀакъ йгьи Йакъвып йрыцта ачаражвра йшалазлуш[+]. 12А-Хъа́ра апачвагьи а-Нчва[†] алащцара йылайрышвуаштӀ, ауаъа ауат йагвынкьуа йчӀвыуаштӀ, рпыцква ашӀшӀа-хӀва йабадрыфуаштӀ[+].

13Иисусгьи ацентурион йайхӀвтӀ:

– Уца! УазхъацӀара йаквнагу гӀауадзуштӀ.

Йара ауаъа зынла алыг дбзихахтӀ[+].


АчымазагӀвква рырбзихахра


(Мк. 1:29-34; Лк. 4:38-41)

14[•]Петр йпны данца, Иисус йбатӀ ауи йанхъва ашыра-блыра далата дшщтӀу. 15Иисус ауи лнапӀы данахьыс, ашыра-блыра лылцӀхтӀ, дгӀагылын Ауи йыхъазла айшва хъылгӀвауа далагатӀ[+]. 16Йанхъвла аджьын квайчӀваква гӀазуацӀалыз уагӀа щардагӀв Иисус йызгӀардтӀ. 17АпигӀамбар ЙышгӀайхӀу йажваква цӀабыргхатӀ ауаъа: «ХӀцрыхъква найахвтӀ Ауи йгьи хӀызгӀваква йгатӀ».


Иисус йыщтацагӀвчва


(Лк. 9:57-60)

18[•]Иисус йгьагьара ауагӀа жвпӀара шгӀайыззаз аниба, йапхьагӀвчва унашва рзичпатӀ агвал ауахьауи атшпыла йырныс[+]. 19Ауаъа Ауи а-Хабза арыпхьагӀвкӀ[†] дгӀайыдгылын йхӀватӀ:

– АрыпхьагӀв, Уара уъацалакӀгьи суыщтанайуаштӀ.

20Иисус джьауап айтхтӀ:

– Абагаква гӀвара рымапӀ, апссгӀачӀвквагьи гӀвара рымапӀ, ГӀвычӀвгӀвыс Па[†][*] хъадкӀыларта гьйымам.

21Ауи йапхьагӀвчва дрыуата датша заджвы йхӀватӀ:

– ЗпӀатӀу дуу, сарыхвит апхъапхъа сцата саба дыцӀасцӀарныс[*].

22Ауаса Иисус ауи джьауап йыйтхтӀ:

– УсыщтагӀай, апсчва дара-дара йыцӀарцӀаргӀатӀ рпсчваква.


Иисус апшачвгьа щаквикӀитӀ


(Мк. 4:36-41; Лк. 8:22-25)

23[•]Иисус акӀьанджьа даквчӀватӀ, Ауи йыцта йапхьагӀвчвагьи акӀьанджьа йаквчӀватӀ. 24Зынла агвал апны пшачвгьакӀ тшгӀащтӀнахын, атолкъвынква акӀьанджьа йгӀагвыквылтӀ. Ауи агӀамта Иисус дычван. 25АпхьагӀвчва Ауи дгӀадыршӀыхан йархӀвтӀ:

– ЗпӀатӀу дуу, хӀгӀахча хӀара! ХӀара хӀаладзитӀ!

26Иисус джьауап айтхтӀ:

– АмачӀхъацӀагӀвчва, йачӀвыйа швызшвауа швара?

Ауаъа Ауи дгӀагылтӀ апшачвгьагьи атолкъвынквагьи ажвала йашӀайрысын зымгӀва дауышвахатӀ[+]. 27АпхьагӀвчва йджьарщауа йазцӀгӀун:

– ДзачӀвыйа Ауи, апшагьи атолкъвынквагьи араса йзыздзыргӀвуа?


Иисус аджьын квайчӀваква ахӀва хӀвыча йрылайцитӀ


(Мк. 5:1-17; Лк. 8:26-37)

28[•]Иисус агвал анахьани атшпы, Гадара адгьыл даннадза, адамраква[*] йгӀартыцӀын аджьын квайчӀваква гӀазлалыз гӀвыджь гӀайпылтӀ. Ауат ауи аъара йчвгьанта, ауи амгӀва йалацарныс заджвгьи гвы гьизымчпузтӀ.

29– ЙачӀвыйа йхӀзутахъу хӀара, а-Нчва й-Па? – йгӀацӀрытӀ ауат. – АпӀатла йгылу намдзаскӀва угӀайма Уара гӀазаб хӀуырбарныс[+]?

30Ауат йырчвыхъарамкӀва ахӀвахчагӀвчва хӀва хӀвыча дукӀ дырхӀвуан. 31Аджьын квайчӀваква Иисус йыхӀватӀ:

– АгӀвычӀвгӀвысква хӀрылуцузтын анат ахӀва хӀвыча хӀрылажь.

32Иисус йрайхӀвтӀ ауат:

– Швца!

АгӀвычӀвгӀвысква йгӀарылцӀын аджьын квайчӀваква ахӀваква йрылалтӀ. АхӀвыча зымгӀва агъьал тштарпсан агвал йалапӀлатӀ, араъа ауат адзы йахъватштӀ. 33АхӀвахчагӀвчвагьи гӀврала акъала йцан аджьын квайчӀваква гӀазлалыз йрызнийызгьи алата йгӀаншаз зымгӀва ауагӀа йрархӀвтӀ. 34Ауаъа акъала абзазагӀвчва зымгӀва Иисус йгӀайпылтӀ, Ауи данырба йгӀайыхӀватӀ рышта дтыцӀхныс[+].

#### 9


Иисус апкъыуа дйырбзихитӀ йгьи ауи йыгвнахӀква йзиргӀвитӀ


(Мк. 2:3-12; Лк. 5:18-26)

1[•]Иисус акӀьанджьа даквчӀвахтӀ, агвал анахьани ахъатала дырхын Йара йыкъала[*] дхъынхӀвыхтӀ[+]. 2ПкъыуакӀ аргваджа дыквта уагӀаквакӀ Ауи дйызгӀаргтӀ. Иисус ауат разхъацӀара аниба, апкъыуа йайхӀвтӀ:

– Уымшван, Сара спа, Сара йуызсыргӀвитӀ уара уыгвнахӀква![+]

3Ауаъа а-Хабза арыпхьагӀвчваквакӀ[†] араса ргвы йгӀанагтӀ: «ДгӀасхитӀщтӀ Ауи!»[+]

4Ауат ргвы йгӀанагуаз здыруаз Иисус йхӀватӀ:

– Арат йрапшу ахъвыцра гвымхаква швгвы йызтайа швара? 5РыцӀа ймайрайа йухӀварныс: «ЙуызсыргӀвитӀ уара уыгвнахӀква» йа: «УгӀагылта уныкъва»? 6Ауаса швара йыжвдырныс ахъазла ГӀвычӀвгӀвыс Па[†] адгьыл апны хвитнагӀа шйыму агвнахӀква йыргӀварныс…

Ауаъа Ауи апкъыуа тшизынайырхатӀ:

– УгӀагыл, уаргваджагьи нахвта упны уцах.

7АгӀвычӀвгӀвыс дгӀагылын йпны дцахтӀ. 8АуагӀаква йырбаз хвду азырбатӀ йгьи йаршватӀ, ауи апш хъгал ауагӀаква йгӀарызтыз а-Нчва[†] ддыртшхъвауа йалагатӀ.


Иисус Матай йпны агвнахӀчква щыбжьан дрыцчитӀ


(Мк. 2:14-17; Лк. 5:27-32)

9[•]Иисус ауаъа дангӀайхуаз, ашвахчӀв азкӀкӀырта йчӀваз, Матай зхьзыз агӀвычӀвгӀвыс дибатӀ.

– СцӀыхъва утагылта унай, – хӀва йайхӀвтӀ ауи Иисус.

Ауахьауи дгӀагылын Ауи йцӀыхъва дгӀатагылтӀ. 10УацӀыхъван Иисус Матай йпны айшва дчарныс данадзхъачӀваз, ауаъа апны йгӀайззатӀ швахчӀвгӀазкӀкӀгӀвыти[†] датша гвнахӀчыти щардагӀвы. 11Афарисейква ауи анырба, Иисус йапхьагӀвчва йырцӀгӀатӀ:

– ЙачӀвыйа шв-АрыпхьагӀв ашвахчӀв азкӀкӀыгӀвчви агвнахӀчкви дызрыцчауа[+]?

12Иисус ауи анигӀа йхӀватӀ:

– ЙызгӀвадакву гьракӀвым айъазагӀв дызтахъу, ачымазагӀвква ракӀвпӀ. 13Швапшы апхъапхъа арат ажваква йгӀарныцӀуа гӀашвгвынгӀвныс: «Алпха акӀвпӀ йстахъу, акъвырман гьакӀвым». АгӀвычӀвгӀвыс цӀабыргква гӀазшӀыстныс гьакӀвым сызгӀайыз, агвнахӀчква гӀазшӀыстныс акӀвпӀ[+].


Иисус аурычра ауысла йгӀайцӀгӀитӀ


(Мк. 2:18-22; Лк. 5:33-38)

14[•]УадыргӀвана ЙахӀйа йапхьагӀвчва гӀайын йазцӀгӀатӀ:

– ЙачӀвыйа хӀари афарисейкви хӀзурычуа, Уара уапхьагӀвчва змурычуа[+]?

15Иисус ауат джьауап риттӀ:

– Атацанадылра апны асасчва нашхыйахарныс йауашма ауат пхӀвыс дгӀазгыз данрыцу? Ауаса йгӀадзуштӀ агӀамта пхӀвыс дгӀазгыз ауат даныркъвырдуш, абарауи агӀан ауат урычуаштӀ[*][+]. 16Заджвгьи асхъа шӀыцла ачгӀвычажв гьквирышвуам: ауи ацӀалуаштӀта акӀынхӀара рахӀагьи йдухуштӀ. 17Заджвгьи ачагӀыр шӀа агъьашажвква йгьыртайчвум, ауи акӀвмызтын агъьашаква акъвжвуштӀта ачагӀыр шӀа гӀатычӀвуштӀ, агъьашаквагьи закӀгьи йгьахъвахуашым. Момо, ачагӀыр шӀа агъьаша шӀыцква йыртарчвитӀ, ауи агӀан ачагӀыр шӀагьи агъьашаквагьи абгазлуштӀ.


АунашвачпагӀв йпхӀи апхӀвыс чмазагӀви


(Мк. 5:22-43; Лк. 8:41-56)

18[•]Иисус данчважваркӀвуз унашвачпагӀвкӀ Ауи дгӀайыдгылтӀ. Ауи Иисус квырмыш гӀайзичпан йхӀватӀ:

– СпхӀа йара уыжвжвы дпсытӀ, ауаса Уара унайта ауи унапӀы лыквуцӀарквын дгӀабзагылхуаштӀ.

19Иисус дгӀагылын ауи дйыццатӀ. АпхьагӀвчвагьи ауат рцӀыхъва йтагылата йцатӀ. 20Ауи агӀамта жвыгӀвсквша руацӀа ащагӀайра гӀазаб знарбуз пхӀвыскӀ Иисус йыщтахьла дгӀайыдгылын Ауи йчгӀвыча ашӀачв йацрахӀваз ачокъв дахьыстӀ[*]. 21Ауи лгвы йгӀанагуан: «Ауи йчгӀвыча сахьысгӀвацарыквын сбзихахуаштӀ»[+]. 22Иисус дгӀацапшын ауи дибатӀ.

– Бымшван, Сара спхӀа, – йхӀватӀ Ауи, – бара базхъацӀара барбзихатӀ бара.

Ауи алахъвгӀахъасра апхӀвыс дбзихахтӀ[+].

23-24Иисус аунашвачпагӀв йтдзы дтшкӀаралта апхӀвыспачкӀвын лыцӀацӀара йазгӀадрайгваз акӀыжкӀыжчкви згвы зымахь йалаз ауагӀа жвпӀари аниба, Ауи йхӀватӀ:

– ШвтшкӀарыцӀ, апхӀвыспачкӀвын дгьымпсытӀ, дычвапӀ.

Ауаса ауат Ауи ахъаз йгӀайайхъыччатӀ. 25ЙшаъазлакӀгьи ауагӀа жвпӀара антшкӀарырщт, Иисус апещ днашылын апхӀвыспачкӀвын лнапӀы йкӀытӀ, ларгьи дгӀагылтӀ[+]. 26Ауи ахабар агьагьара шабгазла йгатӀ.


АгӀвлашвчва рырбзихахра

27Иисус ауаъа дангӀаджвылцӀх, Ауи йыщтагӀайтӀ гӀвлашвчва йцӀыруа:

– ХӀрыцхӀаща хӀара, Дауыт[†] й-Па![*][+]

28Ауи атдзы даннашыл, алашвква гӀайыдгылтӀ, Йаргьи ауат дырцӀгӀатӀ:

– ЙазхъашвцӀума Сара ауи шсзычпуш?

– Щта, ЗпӀатӀу дуу, – джьауап гӀартхтӀ ауат.

29Ауаъа Иисус ауат рылаква дырхьысын йхӀватӀ:

– АзхъацӀарата йшвылу йапшхаргӀатӀ швуыс[+].

30Рылаква йырбахтӀ ауат йарасахӀат. Иисус ауат багъьата йрайхӀвтӀ:

– Ари ауыс заджвгьи йшвмырдырын[+].

31Ауаса дара цан Ауи йхабар агьагьара шабгазла йдыргун[+].


Абзагва йырбзихахра

32Ауат джвылцӀхныс йахамдзаскӀва Иисус йпны дгӀардтӀ аджьын квайчӀва дгӀазлалыз гӀвычӀвгӀвыс бзагвакӀ. 33Иисус ауи аджьын квайчӀва данйылица, йбзагваз агӀвычӀвгӀвыс дчважватӀ. АуагӀа жвпӀара йджьарщун:

– Израиль апны ари апш гьгӀанымшасызтӀ.

34Афарисейква йырхӀвун:

– Ауи аджьын квайчӀваква злалицауа аджьын квайчӀваква рунашвачпагӀв йымчла акӀвпӀ[+].


АцӀагахра ауысла

35Иисус акъалакви акыткви зымгӀва дгӀарыкӀвшун, асинагогаква рпны йайрыпхьун, а-ЖвгӀванд[†] а-Хъа́ра ауысла а-Гвыргъьахъв Хабар[†] ауаз йхӀвун, згӀвати црыхъти йаъаз зымгӀва зхьуаз ауагӀаква йырбзихахуан. 36АуагӀа жвпӀара аниба, Ауи ауат рыцхӀайщатӀ, йауа ухӀварыквын уасахча дызцым ауасаква йрапшта ауат агвакъвпра йгӀалцӀла гӀазаб рхътшатӀ йгьи цхърагӀара гьрымамызтӀ[+]. 37Ауи йапхьагӀвчва йрайхӀвуан:

– ЙгӀацӀагахра атахъу щардапӀ, ауаса анхагӀвчва мачӀыгӀвпӀ. 38Ауи йгӀалцӀла ацӀагахра а-Пшвыма швйыхӀва Ауи йынхагӀвчва Йара йацӀагахра йазищтийырныс[+].

#### 10


Иисус ажвыгӀвыгӀв апхьагӀвчва рыхъвда йыквицӀаз


(Мк. 3:15-19; Лк. 6:14-16; Руыс. 1:13)

1[•]Иисус йжвыгӀвыгӀв апхьагӀвчва гӀазшӀитын, ауат айрыхвиттӀ ачымазагӀвква аджьын квайчӀваква рылырцарныс, рзгӀвакви рцрыхъкви зымгӀва дырбзихарныс. 2Абар ажвыгӀвыгӀв апостолчва[†] рыхьызква: ЩамгӀвын, Петр-хӀва йызпхьуз, ауи йаща Андрей, Забыт йпа Йакъвып, ауи йаща ЙохӀан, 3-4Филип йгьи Бартоломей, Тама йгьи ашвахчӀвква ргӀазкӀкӀгӀвы Матай, ХӀалфай йпа Йакъвып йгьи Тадай, ЩамгӀвын Кананит[*] йгьи ЙахӀуда Искариот[*] (уацӀыхъван Ауи йайжьаз).


Иисус ажвыгӀвыгӀв апхьагӀвчва акъвырльыкъвхара йадиргылитӀ


(Мк. 6:7-11; Лк. 9:2-5; 10:4-12)

5Ауат ажвыгӀвыгӀв Иисус йщтитӀ ари йапшу аунашваква рзичпан:

– Амаджьусиква рпны швымцан, шомрон[†] къалакӀгьи швтамлын. 6Швца зымгӀва йрапхъата йгӀващаз Израиль руасаква рпны[+]. 7Швцата йрылашвхӀва: «А-ЖвгӀванд[†] а-Хъа́ра гӀаргванхахьатӀ!»[+] 8Йшвырбзихах ачымазагӀвква, апсчва гӀабзашвыргылх, агӀвшӀыпсква шврыцкьа, аджьын квайчӀваква рылшвца. Швара хвыдъа йгӀашвадзатӀ, шваргьи хвыдъа йрышвт[+]. 9-10Швахчатараква йыртата йшвыцнашвмахвын швара хьапщгьи, рызнагьи, гӀвагьи, йшвыцнашвмахвын мгӀва[†] шваныквылуа артмакъгьи, чгӀвыча чӀыдагьи, асандальквагьи, лабагьи, йауа швхӀвузтын анхагӀвы йфуш гӀайквнадыргитӀ.

11ШвъатанагалакӀгьи къалазтынгьи кытызтынгьи хвы зму гӀвычӀвгӀвыскӀ дгӀашваута швджвыквылхынцӀкӀьара ауи йпны шваъазла. 12Атдзы шваннашылуа ауи йыгӀвну зымгӀва мамыр шырзышвтахъу рашвхӀв. 13Атдзы йаквнагата йгӀацӀцӀуазтын швныхӀва-ныпхьа[*] ауи йацызлуштӀ, йаквнагамкӀва йгӀацӀцӀуазтын – йгьацызлушым. 14АджвырагӀв швимрайгвузтын, йа шважваква дырзымдзыргӀвуазтын, швщапӀква йыркӀну асаба ркӀыншвырпӀла ауи атдзы швангӀаджвылцӀхуа, йа акъала швангӀатыцӀхуа[*][+]. 15АцӀабырг швасхӀвитӀ швара: АхӀаквымхара Амш[†] апны Сыдоми Гоморри[*] руыс рыцӀа ймайразлуштӀ ауи акъала ауыс ацкӀыс.


Иисус йапхьагӀвчва рцӀыхъва гвымхарала йангӀатагылуаш йазирыхӀазыритӀ


(Мк. 13:11-13; Лк. 21:12-19)

16[•]Абар, Сара швара шврылазжьитӀ ауасаква рапшта ашвагала. Ауи йгӀалцӀла ащтанчӀвква рапшта швуасаражвха, ахӀвыхӀвква рапшта швхыйаха[+]. 17Шврызсакъха ауагӀаква, ауат швара ахӀаквымхарта швдырцуштӀ, рсинагогаква рпны швара швырбкъуштӀ. 18Сара схъкъьачӀвыла швара швдырцуштӀ аунашвачпагӀвчви апаштыхӀкви рпны. Ауати амаджьусикви рпахь Сара ажва бзиквала швсыквчважвуштӀ[+]. 19-20АхӀаквымхарта швандырцара йшшвхӀвуши йшвхӀвуши швырхъымгвыргӀван. Ауи асахӀат йшвхӀвуш швымазлуштӀ швара, ауи агӀан йчважвуш швара гьшвакӀвым, шв-Аба й-Псы[†] дчважвуштӀ швара дшвылата.

21Аща йаща дйайжьуштӀ, аба – йгӀари, апсра йахъвырчӀвуаштӀ ауат зайжьуш. Йара ауи акӀвпӀ йырчпуш агӀариквагьи: йгӀазрийыз йырпшӀагылхуаштӀта йрайжьуштӀ[+]. 22Сара схъкъьачӀвыла зымгӀвагьи швара швырчвымыгъхуштӀ, ауаса ацӀыхъвадза ауи ззычхӀауа ахӀаквымхара а-Нчва[†] дачвихчуштӀ[+]. 23КъалакӀ апны гвымхарала швцӀыхъва йангӀатагылра, швырдата датша къалакӀ швца. АцӀабырг швасхӀвитӀ швара: Израиль акъалаква зымгӀва швгӀарыкӀвшарныс швахамдзаскӀва ГӀвычӀвгӀвыс Па[†] дгӀайуаштӀ[+].

24АпхьагӀв йарыпхьагӀв йацкӀыс дгьхӀагӀам, алыггьи дызлыгу йацкӀыс дгьхӀагӀам[+]. 25АпхьагӀв йхъа даквразхаргӀатӀ йарыпхьагӀв йгыларта дазынадзузтын, алыггьи йхъа даквразхаргӀатӀ дызлыгу йгыларта дазынадзузтын. Атдзы апшвыма БагӀал-Забул-хӀва[†][*] йыпхьузтын, ауи атдзы йыгӀвнабзазауа анахьанат рахӀагьи йайчвата йрыпхьуштӀ[+].


А-Нчва заджвыкӀ швичвшва


(Лк. 12:2-9)

26Ауи акӀвпӀта, швырчвымшван ауат. Йгьаъам йцӀаркӀыта йгӀахърымтӀыхуаш закӀгьи, йгьаъам йдрымадзата йдымраргамхуаш закӀгьи[+]. 27Сара алащцара апны швара йшвасхӀвуа, амш лашара апны йшвхӀва, швлымхӀа йгӀатаркӀыта быжьщтӀакӀыла йгӀашвархӀвуа, атдзаквква швырхвынгылта быжьдула йрылашвхӀва! 28Швырчвымшван аъапӀкътлапӀкъква зщуа, ауаса апсы ззымщуа. Швичвшва Ауи, апсгьи аъапӀкътлапӀкъквагьи угӀазцымхауа джьахӀанам[†] йыззытарышвуа. 29Йгьрымтйума гӀвцӀискӀ гӀва жвгъайкӀла?[*] Ауаса ауат рыуа закӀгьи адгьыл йгьгӀаквшвушым швара швы-ЖвгӀванд Аба йгвапхара аъамкӀва. 30Швара швхъаква хъвыцта йрыквунадзарагьи рпхьадзахьатӀ! 31Ауи йгӀалцӀла швымшван – рыцӀа швхапӀапӀ швара цӀис щарда рацкӀыс![+]

32-33ДзачӀвызлакӀгьи йхътӀыта ауагӀаква рпахь Сара тшгӀасыдызкӀылуа, ауи Саргьи Сы-ЖвгӀванд Аба йпахь тшйыдскӀылуаштӀ, ауаса ауагӀаква рпахь Сара сзымуа, ауи Саргьи Сы-ЖвгӀванд Аба йпахь дгьызуашым[+].


Иисус апхъахькӀала йаъу атшагӀвшараква дрыквчважвитӀ


(Лк. 12:51-53; 14:26-27; 17:33)

34[•]Сара адгьыл мамыр азгӀазгныс сгӀайта йшвымпхьадзан. Сара сызгӀайыз мамыр гӀазгныс гьакӀвым, гьата[*] гӀазгныс акӀвпӀ[+]. 35Сара сгӀайтӀ

«йакъвысхныс апи аби,
апхӀи ани,
атаци анхъви,
36агӀвычӀвгӀвыс йагъачвахуштӀ йтдзы йыгӀвнта йыцбзазауа».

37-38Заба йа зан Сара сацкӀыс бзи йызбауа, ауи Сара сгьиквнагам, зпа йа зпхӀа Сара сацкӀыс бзи йызбауа, ауыгьи Сара сгьиквнагам, зджьуар назахвта Сара сцӀыхъва йнатамгылуа, ауыгьи Сара сгьиквнагам[+]. 39Збзазара[*] гӀазхчауа, ауи йчвыдзуаштӀ, збзазара Сара снысла йызчвыдзуа, ауи йатаркӀвах йгӀайаухуаштӀ.


Ртшхъвага


(Мк. 9:41; Лк. 10:16; ЙохӀ. 13:20 )

40Швара швызрайгвауа, Сара сирайгвитӀ, Сара сызрайгвауа Сара СгӀазщтийыз дирайгвитӀ[+]. 41АпигӀамбар дъапигӀамбару ахъазла дызрайгвауа, ауи апигӀамбар йыртшхъвага йадзуштӀ, агӀвычӀвгӀвыс цӀабыргы дъагӀвычӀвгӀвыс цӀабыргу ахъазла дызрайгвауа, ауи агӀвычӀвгӀвыс цӀабыргы йыртшхъвага йадзуштӀ. 42Заджвы Сара сапхьагӀв ауи Сара дъасапхьагӀву йгӀалцӀла рахӀа йдзыжвга хвыцула дзы хьшвашва йыйрыжвырквын, ацӀабырг швасхӀвитӀ швара, ауи агӀвычӀвгӀвыс ртшхъвагадъа дгьгӀанхушым[+].

#### 11

1[•]ЙжвыгӀвыгӀв апхьагӀвчва йырзынайырхаз йбжьагажваква данрылга, Иисус дджвыквылтӀ Галил акъалаква рпны йайрыпхьарныс йгьи ауазква йхӀварныс.


ЙахӀйа ДзытщгӀвы йазцӀгӀари Иисус йджьауапи


(Лк. 7:18-30)

2Анбахта[†] йтачӀваз ЙахӀйа Христос[†] йчпауа ахабар анигӀа, йапхьагӀвчва йщтитӀ[+] 3Ауи йцӀгӀарныс:

– Уара уакӀвма йгӀайра атахъу, момкӀва датша заджвы хӀйызпшуашма?

4Иисус ауат джьауап риттӀ:

– Швцата ЙахӀйа йашвхӀвх йыжвгӀауи йыжвбауи руыс: 5алашвква рылаква йырбахитӀ, атлачаква ныкъвауа йалагахитӀ, агӀвшӀыпсква цкьахитӀ,[†] адагвква йыргӀахитӀ, апсчва гӀабзагылхитӀ йгьи арыцхӀачва быжьщтӀыхла йрылархӀвитӀ Агвыргъьахъв Хабар. 6ЙзымшырапӀ кьангьаш сызгӀазымгуаш Сара.


ЙахӀйа йуысла Иисус дызквшахӀатхаз


(Лк. 7:24-35; 16:16)

7ЙахӀйа йапхьагӀвчва анцах, Иисус ЙахӀйа йуыс ауагӀа жвпӀара йрайхӀвуа далагатӀ:

– Акъвым шванцуз йачӀвызйа швызпшуаз? Апша йаркашвуз акъамыш акӀвызма[+]? 8Щта йачӀвызйа ауаъа швцата швызпшуаз? АчгӀвыча чӀарачӀаква зшвыз агӀвычӀвгӀвыс йакӀвызма швызпшуаз? Момо, ачгӀвыча чӀарачӀаква зшвызцӀауа агӀвычӀвгӀвысква апаштыхӀ тыдзсарыйаква йрыгӀвнапӀ. 9Щта йачӀвызйа ауаъа швцата швызпшуаз? АпигӀамбар йакӀвызма? Щта, йшвасхӀвитӀ швара, апигӀамбар йацкӀыс ддууын швызпшуаз[+]. 10Ауи йакӀвпӀ йыззыргӀвыз:

«Дабар, днаупшӀазжьитӀ Уара Сара схабархӀвагӀв,
ауи йрыхӀазыруаштӀ упахьла Уара уымгӀва»[+].

11ЙшвасхӀвитӀ швара ацӀабырг: апхӀвысква йгӀадрийыз рпны ЙахӀйа ДзытщгӀвы йацкӀыс ду дгьаъамызтӀ, ауаса а-ЖвгӀванд[†] а-Хъа́ра апны рахӀа йхвыцдзу ауи йацкӀыс ддупӀ[+]. 12ЙахӀйа ДзытщгӀвы йымшква рпны йгӀашӀарышвта уыжвгӀандзара а-ЖвгӀванд а-Хъа́ра ласыта апхъала йнаскӀьитӀ, зымч адызгалуа ауи йзалалитӀ[*][+]. 13-14ЙахӀйа йапхъалагьи а-Хабза[†] шабгуи апигӀамбарква зымгӀви пигӀамбарра уыс нкъвыргунщтӀ, швара ауи швазыхӀазырызтын йнашвахвныс, ауи – йгӀайра атахъу апигӀамбар Ильйас йакӀвпӀ[+]. 15ЛымхӀа зму йгӀарагӀатӀ!

16Ауаса ари абанпара зшӀсырпшра дзачӀвыйа Сара? Асабиква йрапшпӀ ауат, акъьакъьара апны йчӀвата азаджв азаджв йзыцӀритӀ:

17«ХӀара швара кӀыжкӀыж хӀшвзастӀ,
а швара швгьгӀамхӀвуазтӀ;
хӀара швара джьаназ гъыбза швзыхӀхӀватӀ,
а швара швгьымнашхыйахузтӀ».

18Дабар ЙахӀйа дгӀайтӀ, дгьчум йгьи дгьыжвуам, ауат йырхӀвитӀ: «Ауи джьын квайчӀва[†] йуацӀапӀ»[+]. 19ГӀвычӀвгӀвыс Па[†] дгӀайтӀ, дчитӀ йгьи дыжвитӀ, ауат йырхӀвитӀ: «Зымгва намхъауа ачагӀырыжвыгӀв, ашвахчӀвква ргӀазкӀкӀыгӀвчви агвнахӀчкви рыгӀвза». Ауаса ауасаражвра уыспӀ йызлардыруа[+].


ЗыгвнахӀква тшырзызымдырыз акъалаква ргвыхьра


(Лк. 10:13-15)

20[•]УадыргӀвана Иисус акъалаква йырджьауа далагатӀ. Ауат рпны акӀвпӀ Ауи рыцӀа щардата гӀальаматра ъатайчпаз, ауаса ауат рыгвнахӀква тшгьырзырымдырхтӀ.

21– Гвыхьра уызгӀайтӀ, Коразим! Гвыхьра уызгӀайтӀ, Бетцаида! Тири Сидони рпны швпны йтасчпаз агӀальаматраква тасчпазарквын, ауат щарда цӀуата рыгвнахӀква тшырзырдырхуашын, чгӀвычажв[†] ршвырцӀата рхъаква хъвасатхӀва рыквырпсушын[+]. 22Ауаса йшвасхӀвитӀ швара: а-ХӀаквымхара Амш апны Тири Сидони руыс рыцӀа ймайразлуштӀ швара швуыс ацкӀыс[+]. 23Уаргьи, Капернаум, ажвгӀвандква рпныдза ухъаргылуашта ухъвыцума? Момо, уара джьахӀанам[†] утадрышвуаштӀ, йауа ухӀварыквын уара упны йтарчпаз агӀальаматраква Сыдом йтарчпазарквын, ауи уахьчӀвагьи йаъазлушын. 24Ауаса швара йшвасхӀвитӀ а-ХӀаквымхара Амш апны Сыдом ауыс рыцӀа йшмайразлуш уара ууыс ацкӀыс.


Аби а-Пи


(Лк. 10:21-22)

25[•]Иисус дчважваркӀвун:

– Сара усыртшхъвитӀ Уара, Аба, ажвгӀванди адгьыли Йрыхвиту, ауасаражвкви апхьахьакви йырчвыцӀаукӀта асабипшкаква ауи ъарзагӀахъутӀыз ахъазла. 26Щта, Аба, ауи Уара йутахъын.

27Аба Сара йгӀасызхъайцӀатӀ зымгӀва. Аба йакӀвымкӀва заджвгьи а-Па дгьидырам, заджвгьи Аба дгьидырам а-Пи Аба дыззагӀахъитӀныс йтахъыта а-Па йгӀалихуи ракӀвымкӀва.

28ШвгӀай Сара спны, йгӀапсазгьи ахьанта йацӀагылу зымгӀвагьи, Сара швсыртынчуаштӀ швара. 29Сара спсынч швыквшвцӀата, швсшӀыбжьа швара, йауа швхӀвузтын сгвыла съасапӀ йгьи стӀатӀапӀ Сара, ауаъа йгӀашвауаштӀ швпсква рыхъаз атшпсщамгӀва. 30ЙшвыквсцӀауа Сара спсынч гьхьантамщтӀ, йшвыквсцӀата йыжвгауа схьанта ласыпӀщтӀ.

#### 12


Христоси асабши


(Мк. 2:23-28; Лк. 6:1-5)

1[•]Ауи агӀан сабшата,[†] а-Нчва[†] йзалырхуа мшыта, Иисус атшыгӀвра ъарымхысыз архъаквала дцун. Ауи йапхьагӀвчва млащийын, ачхъаква гӀахъырчӀвауа, ауат йыртаз атшыгӀвра цыраква рфауа йалагатӀ. 2Ауаса фарисейквакӀ[†] ауи анырба, ауат Ауи йархӀвтӀ:

– УпшыстӀ! Асабшала йчпа йамуа рчпитӀ уапхьагӀвчва[*].

3Иисус ауат джьауап ритхтӀ:

– Щта швгьампхьама швара Дауыт[†] йчпаз йари йымгӀвалагӀвчви йанымлащий асхъан? 4Ауи а-Нчва йтдзы днашылын, йаргьи йуагӀаквагьи йырфа йамуашыз ачӀахъва цкьа[†][*] йфун. Ауи ачӀахъва зфаныс йахвитыз ашогьанква йырхъазын. 5Йа а-Хабза[†] апны швгьампхьама швара асабшаквала ашогьанква аныхӀварта апны йшынхауа, ауат амш ацкьара шпыртшуа, ауи ахъазла ауат шдмыркъванчауа? 6ЙшвасхӀвитӀ швара араъа дшаъу Ауи аныхӀварта ацкӀыс йдуу[+]. 7Йыжвдырзарквын швара йгӀаныцӀуа: «Алпха акӀвпӀ йстахъу, акъвырман гьакӀвым», ауи агӀан закӀгьи зльажьам гьшвмыркъванчарызтӀ. 8ГӀвычӀвгӀвыс Па[†] асабша да-ПшвымапӀ!


Асабша Иисус знапӀы зшӀагӀваз агӀвычӀвгӀвыс дйырбзихахитӀ


(Мк. 3:1-6; Лк. 6:6-11)

9[•]Ауаъа дгӀаджвыквылхын Иисус ауат рсинагога днашылтӀ. 10Ауаъа дыгӀвнан знапӀы зшӀагӀваз агӀвычӀвгӀвыс. Афарисейква Иисус дызладыркъванчуш швхӀаусыгӀва йазыпшгӀун, ауи йгӀалцӀла ауат Ауи йцӀгӀатӀ:

– Уанарыхвитума а-Хабза асабшаквала агӀвычӀвгӀвыс дуырбзихахныс[+]?

11Иисус ауат йрайхӀвтӀ:

– Швара швыуа заджвы уаса заджвыкӀ йымазтын, асабша ауи амаша йташварыквын, ауи ауаъа йгьгӀатимххуашма? 12АгӀвычӀвгӀвыс йыхв агалагьи йдупӀ ауаса ахв ацкӀыс! Ауаса йанаъазара асабшаквала бзира ухарныс уахвитпӀ[+].

13Ауи амщтахь Ауи ачымазагӀв йайхӀвтӀ:

– УнапӀы арыла йгӀархастӀ.

Ауи йнапӀы ауыла йаннайырха анахьани йнапӀы згӀвада йапшта йбзихахтӀ. 14Афарисейква ауаъа йангӀаджвылцӀх, йайкьангьашуа йалагатӀ Иисус дшырщуаш ауысла.


ЙгӀалырхыз а-Лыг


(Мк. 3:7-12; Лк. 6:17-19)

15Ауи анидыр Иисус ауат ашӀыпӀаква дыртыцӀын дцатӀ. Ауи йцӀыхъва йтагыла йцатӀ ауагӀа жвпӀара, Ауи ауат зымгӀва йырбзихахтӀ. 16Ауаса Иисус ауат хвитнагӀа гьримттӀ Йара ймагӀну йалачважварныс[*][+]. 17Абарауаса йцӀабыргхатӀ апигӀамбар ЙышгӀайхӀу йхӀваз ажваква:

18«Дабар Сара йгӀалсхыз С-Лыг[†]!
Сара йсбзибару,
Сара спсы агвыргъьара злу!
ЙыстуаштӀ Ауи Сара С-Псы[†],
Йаргьи ауагӀахъаква ахабза ахабар рзынайырдзуштӀ.
19Ауи йгьи дгьамакӀуашым, йгьи дгьцӀыруашым,
заджвгьи йгьигӀушым Ауи йбжьы аурамква рпны.
20ЙбжахъчӀву акъамыш Ауи йгьхъичӀвушым,
йцӀкӀвкӀвауа йбылуа афитильгьи гьирычвуашым,
хабзала ахӀаквымхара махъарыхъвара айымткӀва.
21АуагӀаква ауи йыхьыз йаквгвыгъуштӀ.»


Иисус а-Нчва йымчла аджьын квайчӀваква алицитӀ


(Мк. 3:22-29; Лк. 11:14-23; 12:10)

22[•]ДйызгӀардтӀ Иисус аджьын квайчӀваква злаз агӀвычӀвгӀвыс, йгьи длашвын, йгьи дбзагван ауи. Иисус ауи дйырбзихатӀ, дчважвахтӀ ауи, йылаквагьи йырбахтӀ. 23Ауи джьарщун ауагӀа жвпӀара, азаджв азаджв дицӀгӀун:

– Ари йакӀвызтын щта Дауыт й-Па[+]?

24Афарисейква ауи аныргӀа йырхӀватӀ:

– Ауи аджьын квайчӀваква злалицауа аджьын квайчӀваква рунашвачпагӀв БагӀал-Забул[†] йымчла акӀвпӀ[+].

25Ауат зызхъвыцуа йдырын, Иисус йрайхӀвтӀ:

– ЙамгӀан паштыхӀыгӀвазлакӀгьи агъара зызбжьу ахъвквала тшанашара йгъарпсархитӀ, агъара йагӀвнашаз къалакӀгьи, тдзыкӀгьи гьгӀащаквхушым. 26Ашитан ашитан дджвыквицузтын, ауи йгӀаныцӀитӀ ауи йхъа дшагъауа. ЙшпагӀащаквхара атахъыйа ауи агӀан ауи апаштыхӀыгӀва? 27Аджьын квайчӀваква Сара БагӀал-Забул йкъарула йрылсцузтын, зкъарула йрылырцауада ауат швара швыщтацагӀвчва?[*] Ауи акӀвпӀта ауат швара йшвхӀаквымхагӀвхуштӀ[+]. 28Ауаса Сара аджьын квайчӀваква а-Нчва й-Псыла йрылсцузтын, ауи йгӀаныцӀитӀ а-Нчва й-Хъа́ра[†] швпны йшгӀайыз.

29Йшпайылшуш заджвы агӀвычӀвгӀвыс мчы йтдзы днашылта ауи йымлыкв гӀайхӀвынчӀарныс, апхъапхъа ауи далашӀайымхӀвакӀва? Ауи агӀан акӀвпӀ ауи йтдзы анйызхӀвынчӀуш.

30Сара йсыцым – Сара дгӀаспшӀагылитӀ, Сара йсыцгӀаззымкӀкӀуа – йгӀазскӀкӀыз апша йайыргахитӀ[+]. 31ЙамгӀан гвнахӀызлакӀгьи йамгӀан гӀасхаразлакӀгьи ауагӀаква а-Нчва йрызйыргӀвуштӀ, ауаса а-Нчва й-Псы йырджьара ауат а-Нчва йгьрызйыргӀвушым[+]. 32ГӀвычӀвгӀвыс Па йпшӀагылуата заджвы закӀ йхӀварыгьи а-Нчва йызйыргӀвуштӀ, ауаса а-Нчва й-Псы йпшӀагылуата йчважвауа, ауи ари асквшышв апынгьи апхъахькӀьалагьи а-Нчва йгьйызйыргӀвушым.

33АцӀла йа бзита йшвпхьадза, ауи йгӀашӀалуа ашвыргьи – бзита, йа ацӀла гвымхата йшвпхьадза, ауи йгӀашӀалуа ашвыргьи – гвымхата, йауа швхӀвузтын ацӀла злардыруа йгӀашӀалуа ашвырква ракӀвпӀ[+]. 34Швара, ащтанчӀв хъшараква, бзира швхӀварныс шпашвылшуш ауаса швчвгьата? АгӀвычӀвгӀвыс йгвы йту йыбызгьи йхъапӀ[+]. 35АгӀвычӀвгӀвыс бзи абзира ахчарта бзира гӀаджвылигитӀ, агӀвычӀвгӀвыс гвымхагьи агвымхара ахчарта гвымхара гӀаджвылигитӀ. 36Ауаса йшвасхӀвитӀ швара а-ХӀаквымхара Амш ауагӀаква йгӀаршӀыцӀыз зарар гӀазгуа ажвипхьадза ахъазла джьауап шддыркӀуаш. 37Швхъатала йшвхӀваз ажваква йа шваладырцӀабыргуаштӀ, йа шваладыркъванчуштӀ![+]


АпигӀамбар Инус йдырга


(Лк. 11:29-32; Мат. 16:4)

38[•]УацӀыхъван фарисейквакӀи а-Хабза арыпхьагӀвчваквакӀи[†] Иисус йыхӀвауа йалагатӀ:

– АрыпхьагӀв, хӀара йхӀтахъыпӀ Уара дыргакӀ[*] хӀуырбарныс.

39Иисус джьауап айттӀ:

– Ъадаб-намыс нкъвзымгахуа абанпара чвгьа дырга йазыпшгӀитӀ, ауаса ауат дыргакӀгьи гьрадзушым апигӀамбар Инус йдырга акӀвымкӀва[+]. 40Инус хахъа-хымш апслачва дудздза ауацӀа дштаз апшта[+], ГӀвычӀвгӀвыс Пагьи хахъа-хымш адгьыл агвы дтазлуштӀ[+]. 41А-ХӀаквымхара Амш апны Ниневия абзазагӀвчва гӀагылта ари абанпара дыркъванчуштӀ, йауа швхӀвузтын ауат апигӀамбар Инус йуаз абзирала рыгвнахӀква тшырзырдырхтӀ[+]. А ужвы швара дшвыцпӀ Ауи, Инус йацкӀыс йдуу[+]. 42А-Къабльа ПаштыхӀпхӀвыс[*] а-ХӀаквымхара Амш апны дгӀагылта ари абанпара лыркъванчуштӀ, йауа швхӀвузтын ауи адунай анахьани ацӀыхъва дгӀатыцӀын дгӀайтӀ Сольман йуасаражвра даздзыргӀвра ахъазла. А ужвы швара дшвыцпӀ Ауи, Сольман йацкӀыс йдуу.


Аджьын квайчӀва агӀахъынхӀвыхра


(Лк. 11:24-26)

43[•]Йцкьам апсы агӀвычӀвгӀвыс йангӀайылцӀра, дзы ъаным ашӀыпӀаква гӀамнадитӀ, тшпсщарта йазыпшгӀауа, ауи амауа. 44Ауи агӀан ауи йахӀвитӀ: «Щта, сазыхъынхӀвхпӀ сгӀазыгӀвныцӀыз атдзы». Ауи ангӀахъынхӀвыхра атдзы датша кӀара гӀагӀвнамылуата, цкьата йпсата, йалыргата йгӀанйахитӀ. 45Ауаъа ауи йара ацкӀыс рахӀагьи йчвгьата датшагьи быжьджьынкӀ гӀанадитӀ, ауатгьи ауаъа йгӀагӀвналитӀ. Ауи агӀвычӀвгӀвыс йыхъазла апхъапхъа йшаъаз ацкӀыс агалагьи йайчвазлуштӀ. Йара ауи акӀвпӀ руыс шакӀвшуш ари абанпара чвгьагьи.


Иисус йтгӀачва цӀабырг дрыквчважвитӀ


(Мк. 3:31-35; Лк. 8:19-21)

46[•]Иисус ауагӀа жвпӀара драчважваркӀвун Ауи йани йащчвакви атдзы йангӀадгыл. Ауат агваны йгылан Ауи йачважвара ртахъыта[+]. 47Заджвы Ауи йгӀайайхӀвтӀ:

– Уара уани уащчвакви агваны йгылапӀ, Уара йгӀауачважварныс ртахъыта.

48Ауаса Иисус ауи агӀвычӀвгӀвыс джьауап йыйттӀ:

– ДзачӀвыйа Сара йсану, дзачӀвыйа Сара йсащчву?

49Ауаъа Ауи йнапӀы йапхьагӀвчва рахьыла йнайырхан йхӀватӀ:

– Абар Сара сани Сара сащчвакви. 50Йауа швхӀвузтын Сара Сы-ЖвгӀванд[†] Аба йгвапхара зырхъйауа, ауи Сара йгьи дсащапӀ, йгьи дсахщапӀ, йгьи дсанпӀ.

#### 13


АжвлакӀапсагӀви ажвлакви руысла ажвакъвыш


(Мк. 4:1-9; Лк. 8:4-8)

1[•]Йара ауи атшын Иисус атдзы дгӀаджвылцӀын агвал атшпы дчӀватӀ. 2Ауи йгьагьара ауагӀа жвпӀара гӀайыззатӀ, ауи йгӀалцӀла Ауи акӀьанджьа данчӀвалра атахъхатӀ, ауагӀа зымгӀва агвал атшпы йгылан. 3Ауи ауат ажвакъвышква[†][*] йрылата щарда райхӀвуан.

– АжвлакӀапсагӀвы дгӀаджвылцӀтӀ дкӀапсаныс, – йхӀвун Ауи. – 4Ауи ажвлаква анкӀайпсуз, ауат йрыуата зджьакӀы амгӀва атшпы йкӀашватӀ. АпссгӀачӀвква гӀапссгӀан ауат рхъвшватӀ. 5АзджьакӀ адгьыл бзи ъамачӀыз ахӀакъварартаква рпны йкӀашватӀ. Ауат ласыта йгӀайытӀ, йауа швхӀвузтын ауаъа анышв цӀагъан. 6Ауаса амара ангӀацӀцӀ агӀайыраква абылын, даргьи гӀвахтӀ, йауа швхӀвузтын ауат щайдза цӀола гьрымамызтӀ. 7Датша жвлаквакӀ амыгъгӀайырта йылашватӀ, адзыхӀв ауи аъара жвпӀата йалайын, ажвлаква гӀанамырйуата йахъватштӀ. 8Адгьыл бзи йыквшваз ажвлаква тшыгӀвра гӀарттӀ, азджьакӀ швкӀныла, азджьакӀ хынгӀважваныла, азджьакӀ гӀважвижванла йкӀарпсаз ацкӀыс йайхӀата тшыгӀвра гӀарттӀ. 9ЛымхӀа зму йгӀарагӀатӀ![+]


Иисус ажвлакӀапсагӀви ажвлакви йгӀарыквчважвауа ажвакъвыш алйыргитӀ


(Мк. 4:10-20; Лк. 8:9-15; 10:23-24)

10[•]Ауаъа апхьагӀвчва Иисус йыдгылын йцӀгӀатӀ:

– ЙачӀвыйа Уара ауагӀаква ажвакъвышквала уызрачважвауа?

11Иисус джьауап айтхтӀ:

– Швара а-Нчва[†] йшвылйыршитӀ а-ЖвгӀванд[†] а-Хъа́ра амадзаква жвдырныс, ауат йгьрылйыршум[+]. 12Йауа швхӀвузтын йызму датшагьи гӀайыртуаштӀта, ауи йыму гӀайхътӀтӀахуаштӀ; йызмам йымугьи йыквырхуаштӀ[+]. 13Сара ауат ажвакъвышквала срачважвитӀ, йауа швхӀвузтын ауат йшапшуамца йгьырбум, йшдзыргӀвуамца йгьыргӀум йгьи йгьгӀаргвынгӀвуам. 14ЙышгӀайхӀу йпигӀамбаражва ншитӀ ауат рпны:

«Швара швдзыргӀвуаштӀ, шватадзыргӀвхуаштӀ, ауаса йгьгӀашвгвынгӀвуашым,
швпшуаштӀ, шватапшхуаштӀ, ауаса йгьыжвбушым.
15Арат ауагӀа ргвы хӀахъвхатӀ,
ауат гӀалахӀва йыргӀитӀ рлымхӀаквала,
ауат рылаквагьи хъыргӀватӀ,
рылаквала йрымбара ахъазла,
рлымхӀаквала йрымгӀара ахъазла,
ргвыла йгӀаргвнымгӀвра ахъазла,
йгьи тшъагӀасзынадмырхауа Сара ауат сырбзихара ахъазла»[+].

16ЙырзымшырапӀ швара швылаквагьи, йауа швхӀвузтын ауат йырбитӀ, йырзымшырапӀ швара швлымхӀаква, йауа швхӀвузтын ауат йыргӀитӀ[+]. 17ЙшвасхӀвитӀ швара ацӀабырг: пигӀамбар йгьи гӀвычӀвгӀвыс цӀабырг щардагӀв йашӀпсгӀун йырбарныс швара йыжвбауа, ауаса йгьрымбатӀ, йашӀпсгӀун йыргӀарныс швара йыжвгӀауа, ауаса йгьрымгӀатӀ.

18[•]Щта швгӀаздзыргӀвы ажвлакӀапсагӀвы йуысла ажвакъвыш йгӀанакӀуа. 19А-Хъа́ра ахабар йаздзыргӀвыта ауи гӀазгвнымгӀвуа дзачӀвызлакӀгьи йпны ачвгьахагӀвы дгӀайитӀта йгвы апны йларцӀаз йгъычитӀ. Ауи амгӀва атшпы йкӀашваз ажвла акӀвпӀ. 20АхӀакъварарта йыквшваз ажвла – ауи ажва згӀата, ауи дгвыргъьата зынла йназахвуа агӀвычӀвгӀвыс йзынархапӀ. 21Ауаса ауи щайдза гьйымам, ауи йгӀалцӀла ауи дыззынахъауа агӀамта айшыспӀ, абаргвыракви ажва йгӀахъшахъырцата гвымхарала ацӀыхъватагылракви ангӀаншара, ауи зынла щтахьла дасхитӀ. 22АдзыхӀвгӀайырта йкӀашваз ажвла – ауи ажва згӀауа агӀвычӀвгӀвыс йзынархапӀ, ауаса ансимш айгвыгӀвракви абайара тшхънарыхри ажва рхъватшитӀта, ажвла тшыгӀврадъа йгӀанхитӀ[+]. 23Адгьыл бзи йаквшваз ажвла – ауи ажва згӀауа йгьи йгӀазгвынгӀвуа агӀвычӀвгӀвыс йакӀвпӀ. Ауаса йаъу агӀвычӀвгӀвысква швыр гӀаршӀалитӀ, азаджв швкӀныла, азаджв хынгӀважваныла, азаджв гӀважвижванла йларцӀаз ацкӀыс йайхӀата.


Агвадзи ашварахъвакви руысла ажвакъвыш

24Иисус ауат датша ажвакъвышкӀ райхӀвтӀ:

– А-ЖвгӀванд а-Хъа́ра зырхъа ажвла бзиква аквызпсаз агӀвычӀвгӀвыс йшӀырпшы йауитӀ. 25Абар, зымгӀва анычваз, ауи йагъа дгӀайтӀ, агвадз аквта ашварахъваква лайцӀан дцахтӀ. 26Агвадз гӀайыта ачхъаква ангӀанша, ашварахъваквагьи уылапш йгӀащтӀнахуа йцатӀ. 27Алыгчва апшвыма йпны йгӀайын йархӀвитӀ: «ЗпӀатӀу дуу, уара архъа апны жвла бзипӀ йкӀаупсаз, щта йахьпагӀанша ашварахъваква?» 28«Ауи агъа йчпатӀ», – джьауап айтхтӀ апшвыма. Ауаъа алыгчва азцӀгӀитӀ: «Ауат хӀцата йхӀлашварыма?» 29«Момо, – джьауап айтхтӀ апшвыма, – ашварахъваква ангӀалжвыжвжвауа йшвымдырдзакӀва агвадзгьи ацгӀалышвх йауаштӀ. 30Аныгьи арыгьи ацӀагахындза йгӀайрагӀатӀ. АцӀагахра анакӀвшауа ацӀагахыгӀвчва унашва рзысчпуштӀ апхъапхъа ашварахъваква гӀазыркӀныс, ауат шӀахӀва-шӀахӀвамца йшӀархӀвата йырбылныс. Ауи амщтахь агвадз гӀацӀаргата схчарта йадыргалуаштӀ»[+].


Абаджа жвлац ауысла ажвакъвыш


(Мк. 4:30-32; Лк. 13:18-19)

31[•]Ауи ауат датшагьи ажвакъвышкӀ райхӀвтӀ:

– А-ЖвгӀванд а-Хъа́ра агӀвычӀвгӀвыс йгӀайахвта йырхъа апны йлайцӀаз абаджа ажвлац йашӀырпшы йауитӀ. 32Абаджа ажвлац ажвлаква зымгӀва рацкӀыс йхвыцызтӀхӀва, ауаса йангӀайра ауи ауатра гӀайыраква зымгӀва рацкӀыс йдухитӀта цӀлакӀ йапшхитӀ. АпссгӀачӀвква гӀапссгӀитӀта ауи амахъвква рпны рыгӀвараква рчпитӀ[+].


Арыпага ауысла ажвакъвыш


(Мк. 4:33-34; Лк. 13:20-21)

33Иисус ауат датшагьи ажвакъвышкӀ райхӀвтӀ:

А-ЖвгӀванд а-Хъа́ра амажвадза шабгу пара ахъазла апхӀвыс шыла хшӀымтакӀ[*] йалалкӀвхӀаз арыпага йапшпӀ.

34-35Ауат зымгӀва Иисус ажвакъвышквала ауагӀа жвпӀара йрайхӀвуан, закӀгьи гьгӀаргвнимыргӀвуазтӀ ауат ажвакъвыш аламкӀва, апигӀамбар йхӀваз цӀабыргхара ахъазла:

«Ажвакъвышквала счважвуштӀ сара,
ауат йрылата йгӀахъстӀуаштӀ адунай гӀаншищтара йцӀакӀыз».


Иисус агвадзи ашварахъвакви руысла ажвакъвыш алйыргитӀ

36УадыргӀвана Иисус ауагӀа жвпӀара амцӀищтхын атдзы днашылтӀ. Ауи йапхьагӀвчва гӀайыдгылын йгӀайыхӀватӀ:

– ЙгӀахӀгвныргӀвы хӀара архъа апны ашварахъваква руысла ажвакъвыш.

37Иисус джьауап айтуата йхӀватӀ:

– Жвла бзи лазцӀауа ГӀвычӀвгӀвыс Па[†] йакӀвпӀ. 38Архъа – ауи дунайпӀ, ажвла бзиквагьи – ауат а-Хъа́ра асабиква ракӀвпӀ. Ашварахъваква – ауат ачвгьа асабиква ракӀвпӀ. 39Ауат лазцӀаз агъа – ауи иблис[†] йакӀвпӀ. АцӀагахра – ауи адунай йацӀыхъвапӀ, ацӀагахыгӀвчвагьи – ауат мальаъыкьпӀ.[†] 40Ашварахъваква гӀалрыжвжвата амца йшаларбылуа йапшпӀ адунай ацӀыхъва апынгьи. 41ГӀвычӀвгӀвыс Па ймальаъыкьква йщтита, ауат Ауи й-Хъа́ра агвнахӀ уаззырцауа зымгӀви чвгьара зхауа зымгӀви алырхуаштӀ[+]. 42Ауат ачӀвыуабжьи апыцква ршӀшӀабжьи гӀазтггӀауа амца зту ахӀакв йтадрышвуаштӀ[+]. 43АгӀвычӀвгӀвыс цӀабыргквагьи амара апшта йкӀкӀуштӀ р-Аба й-Хъа́ра апны.

ЛымхӀа зму йгӀарагӀатӀ![+]


Ахарзыни аналькъвытнальмаси руысла ажвакъвыш

44– А-ЖвгӀванд а-Хъа́ра архъа апны йкъарчӀвахыз ахарзына йашӀырпшы йауаштӀ. АгӀвычӀвгӀвыс ауи ахарзына ангӀайаура, ауи къайчӀвахитӀ, дгвыргъьауа дцитӀта йыму зымгӀва йтйитӀ ауи архъа йхвгӀара ахъазла.

45– Ауи акӀвымкӀвагьи а-ЖвгӀванд а-Хъа́ра уызгӀвымсхыз аналькъвытнальмас йазыпшгӀауа ахвгӀагӀв-тигӀвы йапшпӀ. 46Зыхв дуу аналькъвытнальмас ангӀайаура, ауи йыму зымгӀва йтйитӀ ауи азакӀы йхвгӀарныс анысла.


АпслачвакӀыга кӀата ауысла ажвакъвыш

47– Ауи акӀвымкӀвагьи а-ЖвгӀванд а-Хъа́ра агвал йтадрышвыз, йапшым пслачва щарда гӀазташваз акӀата йапшпӀ[+]. 48АкӀата анчвы апслачвакӀыгӀвчва ауи атшпы йгӀатырххтӀ. УацӀыхъван ауат чӀван апслачва бзиква йгӀалырхыз амартанква йыртарцӀатӀ, апслачва гвымхаквагьи кӀарпсахтӀ. 49-50Ауаса йаъазлуштӀ адунай ацӀыхъва апынгьи. Амальаъыкьква гӀайта, агӀвычӀвгӀвыс цӀабыргква гӀанырыжьта ачвгьаква нарахвуаштӀ, ауат ачӀвыуабжьи апыцква ршӀшӀабжьи гӀазтггӀауа амца жуажуа зту ахӀакв йтадрышвуаштӀ[+][+].

51– Швара ауат зымгӀва гӀашвгвынгӀвыма? – дазцӀгӀатӀ Иисус.

– Щта, – джьауап гӀарттӀ апхьагӀвчва.

52Ауаъа Иисус йрайхӀвтӀ ауат:

– Ауи акӀвпӀта, а-ЖвгӀванд а-Хъа́ра ауысла ахабар гӀазгвынгӀвныс йадрыпхьаз а-Хабза арыпхьагӀвипхьадза[†] зкъачӀвахыртаква ашӀыцгьи ажвгьи гӀартызхуа атдзы апшвыма дйапшпӀ.


Иисус Назарет апны йгьйызхъарцӀум


(Мк. 6:1-6; Лк. 4:16-30)

53[•]Иисус ауат ажвакъвышква рхӀвара даналга, Ауи дджвыквылхтӀ. 54Ауи йыкъала цри дгӀайын, асинагога апны ауагӀаква айрыпхьауа далагатӀ. ЗымгӀвагьи йджьарщун:

– ЙабагӀайг Ари а-АгӀвычӀвгӀвыс ари апш уасаражври ари апш къаруи[+]? 55АмшӀычпагӀв дгьипамма щта Ауи? Мария зхьзу гьлакӀвымма Ауи йан; Йакъвып, Усыф, ЩамгӀвын йгьи ЙахӀуда дгьращамма щта Ауи[+]? 56Щта хӀара йхӀылата йгьымбзазума Ауи йахщчваква зымгӀвагьи? ЙабагӀайг щта Ауи ауат зымгӀва? 57Ауи ддрымцтӀ ауат.

Щта Иисусгьи ауат йрайхӀвтӀ:

– Йпсадгьыл апни йтдзы апни ракӀвмызтын, апигӀамбар йъакӀвызлакӀгьи чӀахӀ йзырчпитӀ[+].

58Ауи ауаъа гӀальаматра щарда гьйымчпатӀ ауат ауагӀаква йъайызхъарымцӀаз йгӀалцӀла.

#### 14


АпаштыхӀ Ирод ЙахӀйа ДзытщгӀвы дищитӀ


(Мк. 6:14-29; Лк. 9:7-9)

1[•]Ауи агӀамта апны Иисус йхабар йгӀатӀ атетрарх Иродгьи[*]. 2Ауи йаргванква йрайхӀвуан:

– Ари ЙахӀйа ДзытщгӀвы йакӀвпӀ. Ауи апсчва дрыуата дгӀабзагылхтӀ, ауи акӀвпӀ Ауи гьальаматра йызрычпауа ари йапшу амч зйылу[+].

3-4ГӀамтакӀ апны Ирод ЙахӀйа дикӀытӀ, дшӀайхӀван анбахта[†] дтайрышвтӀ, йаща Филип[*] йхъапщылаз Иродиада лхъкъьачӀвыла, йауа ухӀварыквын ЙахӀйа ауи гӀайайхӀвуан: «Уара ауи улыцбзаза йгьауашым»[+]. 5Ирод ЙахӀйа дищныс йтахъын, ауаса ауи зымгӀвагьи пигӀамбарта дызпхьадзуз ауагӀа жвпӀара дырчвшвун[+].

6-7Ирод дангӀадрийыз амш хвы аназибуз, Иродиада лпхӀа асасчва рпахь дгӀахӀвуан. Ауи Ирод ауи аъара дигвапхан, дквытӀ ауи дызлахӀвауа зымгӀва литныс[+]. 8Зан йгӀалылабжьаз апхӀвыспа йылхӀватӀ: «ЙгӀасыт абараъа ЙахӀйа ДзытщгӀвы йхъа зту атамщакь». 9АпаштыхӀ днашхыйахатӀ, ауаса айшва йадзхъачӀваз асасчва рпахь дъаквыз йгӀалцӀла, ауи лтахъыра дырхъйарныс унашва йчпатӀ. 10Анбахта дищтитӀ ауи ахъахъыхыгӀв ЙахӀйа ДзытщгӀвы йхъа хъихныс ахъазла. 11Ауи йхъа атамщакь йтата йгӀаргын апхӀвыспа йлырттӀ, апхӀвыспагьи ауи лан йылзылгатӀ. 12ЙахӀйа йапхьагӀвчва ауи йхъвади гӀарахвын йыцӀарцӀатӀ, ауи амщтахь йцан ауи ауыс Иисус йархӀвтӀ[+].


Хъачва хвынзыкьыгӀв рымгва дырчвытӀ


(Мк. 6:32-44; Лк. 9:10-17; ЙохӀ. 6:1-13 )

13[•]Ауи ахабар анигӀа, Иисус акӀьанджьала заджвгьи дъанымыз ашӀыпӀа апны дыртӀ, ауаъа йхъазы даъазларныс ахъазла. Ауаса акъалаква рпны ауагӀа жвпӀара Ауи дъацаз рдырын щапӀыла ауаъа йыщтацатӀ. 14Иисус атшпы дазынадзата акӀьанджьа дангӀакӀныцӀ, ауагӀа жвпӀара найбатӀ. Ауи ауагӀаква йымарыцхӀахан, ауат йрылаз ачымазагӀвква йырбзихахтӀ.

15Хъвлапны надзатӀ. Иисус йапхьагӀвчва йызгӀайын йгӀайархӀвтӀ:

– ШӀыпӀа мцырапӀ хӀъану, йаргьи кӀьасахатӀ. ЙамцӀыщтх ауагӀа жвпӀара, абзазарта аргванква рпны йцарагӀатӀ, йырфуш рхвгӀарагӀатӀ.

16Иисус джьауап айтхтӀ:

– Зджьарагьи йцара гьатахъым ауат. Швара ауат йырфуш рышвт.

17– Ауаса хӀара хвчӀахъвакӀи гӀвпслачвакӀи рахӀа гьхӀымам, – джьауап гӀартхтӀ апхьагӀвчва.

18– Ауат зымгӀва Сара спны йгӀажвг, – йхӀватӀ Иисус.

19Ауи унашва йчпатӀ ауагӀажвпӀара ахӀвра щацара апны тшандыргӀалныс, Ауи ауат ахвчӀахъвакӀи агӀвпслачвакӀи гӀайахвын, йылаква ажвгӀванд ахьыла йнайырхан арызкъы даквныхӀватӀ. УацӀыхъван Ауи ачӀахъвахъвква гӀакъвихуа, йапхьагӀвчва йритуа, апхьагӀвчвагьи ауат ауагӀа жвпӀара йрыртуа йалагатӀ. 20ЗымгӀвагьи чан рымгва чвытӀ, хъвцхатагьи жвыгӀв мартанкӀ рызна гӀазыркӀкӀыхтӀ. 21АпхӀвыскви асабикви аламкӀва хъачвата хвынзыкьыгӀв чатӀ[+].


Иисус адзы дыквгылата дцитӀ


(Мк. 6:45-51; ЙохӀ. 6:16-21 )

22[•]Ауи амщтахь зынла Иисус унашва йчпатӀ йапхьагӀвчва акӀьанджьа йаквчӀвата агвал анахьани ахъатала йырхныс, Йара ауагӀа жвпӀара амцӀищтхындзыкӀьа ауаъа дгӀанхатӀ. 23АуагӀа жвпӀара анамцӀыцӀх, Иисус йхъазыта абыхъв дхъалтӀ дныхӀварныс. Хъвлапны аннадзагьи Иисус абыхъв ахъахь апны даъаркӀван[+]. 24Ауи агӀамта акӀьанджьа атшпы йачвыхъарахатӀ. Атолкъвынква ауи йгӀасуан, йауа ухӀварыквын тшгӀащтӀызхыз апша ауи йгӀапшӀасуан. 25Йпщбахауа ацӀх чӀапщара апны, шарпны йазаргванта, Иисус агвал ахъахь дыквгылата йапхьагӀвчва ъанызла дцатӀ. 26Ауаса апхьагӀвчва Ауи адзы дыквгылата дшрызцуз анырба, зджьара йгӀанымхахуата йшватӀ.

– Ауи напӀахпӀ! – йалацӀыртӀ ауат ашвара йгӀалырхын[+].

27Ауаса Иисус зынла ауат драчважватӀ:

– ТшщаквшвкӀых, ауи Сара сакӀвпӀ, швымшван.

28– ЗпӀатӀу дуу, ауи Уара уакӀвызтын, – йхӀватӀ ауаъа Петр, – унашва сзычпа адзы ахъахьла уара сузнайныс.

29– УгӀай, – йхӀватӀ Иисус.

Петр акӀьанджьа дгӀакӀныцӀын, адзы ахъахьла Иисус йахьыла дцатӀ. 30Ауаса апша чвгьата йшгӀасуаз аниба, ауи дшван, дцӀашвкӀвалуа даналага, дцӀрытӀ:

– ЗпӀатӀу дуу, спсы гӀахча сара!

31ЙарасахӀат Иисус йнапӀы йрауын ауи дицхърагӀатӀ.

– МачӀхъацӀагӀвы, – йхӀватӀ Ауи, – кьангьаш згӀауылашвайа уара[+]?

32Ауат акӀьанджьа йанаквчӀва, апша тшщаквнакӀыхтӀ. 33АкӀьанджьа йанчӀвалаз зымгӀва Ауи квырмыш йзырчпатӀ.

– Уара цӀабыргыта а-Нчва[†] уи-ПапӀ, – рхӀватӀ ауат[+].


Иисус йгӀайхьысуа зымгӀва йырбзихитӀ


(Мк. 6:53-56)

34Агвал анахьани ахъатала йаныр, Генисарет ашӀыпӀа апны ауат атшпы апны акӀьанджьа йгӀакӀныцӀтӀ[+]. 35-36Араъа йбзазуз Иисус дырдырын, Ауи дшгӀайыз ахабар агьагьара шабгула йдыргатӀ. Иисус йгӀайыдыргалтӀ ачымазагӀвква зымгӀва, ауат Ауи йгӀайыхӀватӀ йайрыхвитныс йчгӀвыча адзакӀьа йахьысырныс. Ауи йахьысуаз зымгӀва бзихахуан.

#### 15


Иисус ауацӀа цкьара даквчважвитӀ


(Мк. 7:1-23)

1[•]УацӀыхъван Иисус йпны Иерусалим йгӀатыцӀыз афарисейкви а-Хабза арыпхьагӀвчви[†] гӀайын йгӀайархӀвтӀ:

2– ЙачӀвыйа Уара уапхьагӀвчва хӀабачва рцӀасква змыгӀвхъыргауа? Ачара апхъала ауат рнапӀква гьырджвджвум![*][+]

3Иисус джьауап айтхтӀ:

– А швара йачӀвыйа швхъатачӀв цӀасква рырхъйара анысла а-Нчва[†] йунашва змыгӀвхъыжвгауа? 4А-Нчва йхӀватӀщтӀ: «Уаби уани хвы рзыба», йгьи «Заби зани чвгьара рзызхӀвауа щра йыквцӀара атахъыпӀ». 5-6Швара йшвхӀвитӀщтӀ: уаби йа уани йраухӀвырквын: «Уара сызлауцхърагӀарныс йсылшушыз сара а-Нчва къвырманта[†] йзысчпатӀ», ауи амщтахь уаба уицымхърагӀаргьи ауаштӀ. Ауыла швара швцӀас анысла а-Нчва йажва пшвтшитӀ. 7ЧвалатшычпагӀвыргӀа! Дзахван апигӀамбар ЙышгӀайхӀу швара швуысла йпигӀамбаражва анихӀвуз:[+]

8«Арат ауагӀа рпыквквала хвы сзырчпитӀ Сара,
ауаса ауат ргвква Сара йсчвыхъарапӀ.
9Мцырата квырмыш сзырчпитӀ ауат Сара,
ауат рарыпхьарагьи гӀвычӀвгӀвыс бзазаращаквыргылщала йалапӀ».

10Иисус ауагӀа жвпӀара Йара йпны йгӀазшӀитын йрайхӀвтӀ:

– ШвгӀасыздзыргӀвы йгӀашвгвынгӀвныс ахъазла. 11АгӀвычӀвгӀвыс йшӀала йуацӀалуа гьакӀвым пӀайта дызчпауа, агӀвычӀвгӀвыс пӀайта дызчпауа йшӀа йгӀатыцӀуа акӀвпӀ[+].

12ТшытракӀ анахъыцӀ апхьагӀвчва Иисус йархӀвтӀ:

– Йудырума Уара уажваква афарисейква гвасрата йшырзалыз?

13Иисус джьауап айтхтӀ:

– Сара Сы-ЖвгӀванд[†] Аба йлайымцӀаз гӀайырипхьадза ащайдзагьи ацта йгӀалижвуштӀ. 14ШвыркъвыцӀ ауат, ауат алашвква рымгӀва дзырбауа апхъгылагӀв лашвпӀ. Алашв алашв дйырцузтын, ауат агӀвыджьгьи амаша йташвитӀ[+].

15Петр дахӀватӀ:

– ЙгӀахӀгвныргӀвы хӀара ауи ажвакъвыш.[†]

16– Шваргьи ауи уыжвгӀандзара йгьгӀашвгвнымгӀвума? – дазцӀгӀатӀ Иисус. – 17ЙгьгӀашвгвнымгӀвума щта швара агӀвычӀвгӀвыс йшӀа йталта йуацӀалуа зымгӀва йымгва йтыста уадыргӀвана йшиуацӀцӀхуа? 18Ауаса ауи йшӀа йгӀатыцӀуа йгвы йгӀатыцӀуа акӀвпӀ, ауи акӀвпӀ агӀвычӀвгӀвыс дзырпӀайуа[+]. 19Йауа швхӀвузтын агвы йгӀатыцӀитӀ ахъвыцра чвгьаква, агӀвщраква, хъацӀи пхӀвыси рабажьара, ъадаб-намыс аъамзара, агъычра, амцшахӀатчпара, агӀвычӀвгӀвыс йыквым йыквцӀара. 20Абарауи акӀвпӀ агӀвычӀвгӀвыс дзырпӀайуа, ачара апхъала йнапӀква ъайымджвджвауа гьакӀвым.


АканагӀан пхӀвыс лазхъацӀара


(Мк. 7:24-30)

21[•]Ари ашӀыпӀа дантыцӀ, Иисус Тири Сидони йраргвану ашӀыпӀаква рпны дцатӀ. 22Ауаъа Ауи апхъала зны КанагӀан-хӀва йызпхьуз ашӀыпӀа йауаз пхӀвыскӀ дчӀвыуа дгӀайыдгылын дцӀыруа далагатӀ:

– ЗпӀатӀу ду, Дауыт[†] й-Па, срыцхӀаща сара! СпхӀа аджьын квайчӀва дгӀалуацӀалын гӀазаб ду лхътшитӀ![+]

23Иисус ауи ажвакӀгьи джьауапта йгьлимтуазтӀ. Ауаъа Ауи йапхьагӀвчва гӀайыхӀвауа йалагатӀ:

– ДхӀкъвыщтх ари, ауи акӀвмызтын дхӀыщтагыла, дцӀыруа дгӀайуаштӀ.

24Иисус апхӀвыс йлайхӀвтӀ:

– Сара а-Нчва сыззагӀайщтийыз йгӀващаз Израиль руасагӀвацаква ракӀвпӀ[+].

25АпхӀвыс Ауи дйызцан квырмыш йзылчпатӀ:

– ЗпӀатӀу дуу, угӀасцхърагӀа сара!

26Иисус джьауап айтхтӀ:

– Йгьбзийым ачӀахъва асабиква йгӀарыквухта алачкӀвынква йрыквурышвныс[*][+].

27– Щта, ЗпӀатӀу дуу, – джьауап алтхтӀ апхӀвыс, – ауаса алачкӀвынква йырфитӀщтӀ апшвымаква райшва йгӀакӀапӀлауа арызкъхъвашаква.

28Ауаъа Иисус ауи йлайхӀвтӀ:

– Бара пхӀвыс, азхъацӀара дудздза бымапӀ бара! Бара йшбтахъу йаъазтӀ.

ЙарасахӀат ауи лпхӀа дбзихахтӀ.


АуагӀа а-Нчва ддыртшхъвитӀ йъайырбзихахуа ахъазла


(Мк. 7:31-37)

29[•]ДджвыквылхтӀ ауаъа Иисус, Галил гвал датшпынгылата дцатӀ. Зджьара Ауи абыхъв агьаба дхъалын ауаъа дчӀватӀ. 30УагӀа щардагӀв йызгӀайтӀ Ауи, ауат йрылан атлачаква, алашвква, аныкъвадыкъваква, абзагваква датшагьи чмазагӀв щардагӀв. Ауат анаспынтшаква Иисус йаргван йгӀащтӀарцӀунта, Йаргьи ауат йырбзихахуан. 31АуагӀа жвпӀара ауи джьарщун йгьи Израиль а-Нчва ддыртшхъвун абзагваква чважвахта, аныкъвадыкъваква згӀвадахата, атлачаква ныкъвахта йгьи алашвква йырбахта йанырбарыз.


Иисус уагӀа пщынзыкьыгӀв рымгваква ширчвыз


(Мк. 8:1-10)

32Иисус йарыпхьагӀвчва гӀазшӀитын йрайхӀвтӀ:

– Арат ауагӀа жвпӀара сымарыцхӀапӀ Сара, ари хымшкӀы цӀитӀта йсыцпӀ ауат Сара, йырфушгьи гьрымахым ауат. Амла йагауа йаусщтхныс гьстахъым ауат Сара, мгӀва[†] йшыкву йкӀвадахарныс ауаштӀ[+].

33Ауи йапхьагӀвчва джьауап артхтӀ:

– Щта йабагӀагӀгуаш хӀара ари ачвхӀвхӀвырта апны ауи аъара уагӀа щардагӀв назырхъуш чӀахъва?

34– Зъарайа швара чӀахъвата йшвыму? – дазцӀгӀатӀ Иисус.

– БыжьчӀахъвакӀи пслачвахвыцквакӀи, – джьауап артхтӀ ауат.

35Иисус ауагӀа жвпӀара унашва рзичпатӀ адгьыл апны йчӀварныс. 36УацӀыхъван Ауи абыжьчӀахъвакӀи апслачви гӀайахвын, ауат рыхъазла а-Нчва дшизыразу йхӀван, арызкъы хъвы-хъвы йшауа, йапхьагӀвчва йритуа, апхьагӀвчвагьи ахъвква ауагӀа жвпӀара йрыртуа йалагатӀ. 37ЗымгӀвагьи чан рымгваква чвытӀ, быжьмартанкӀ рызнагьи хъвцхата йгӀазыркӀкӀыхтӀ. 38АпхӀвыскви асабикви аламкӀва, зымгӀва шалакӀу хъачвагӀвацата пщынзыкьыгӀв чатӀ[+].

39АуагӀа жвпӀара амцӀищтхын, Иисус акӀьанджьа даквчӀван, Магдан[*] аргванква рпны дцатӀ.

#### 16


Адин унашвачпагӀвчва ажвгӀвандла йгӀалбгӀуш адырга ртахъыпӀ


(Мк. 8:11-13; Лк. 12:54-56)

1[•]Ауаъа Иисус афарисейкви асаддукейкви дгӀакӀвдыршан, Йара ддырхъвыхра ртахъыта, йыхӀвун Ауи ажвгӀвандла йгӀалбгӀауа адырга дйырбарныс[+]. 2-3Иисус джьауап айтхтӀ:

– Амараташвамта ажвгӀванд шкъапщу жвбарыквын, швара йшвхӀвитӀ: «Амш бзихуштӀ», шарпны ажвгӀванд апстхӀва къапщ-аквыршвква гӀахъылырквын, швара йшвхӀвитӀ: «Апша чвгьа гӀасуаштӀ». Швара ажвгӀванд анашанаква жвдыритӀ, ауаса агӀамта ахцӀараква алшвыргарныс гьшвылшум[*]. 4Намыс-ъадаб нкъвзымгахуа абанпара чвгьа дырга йазыпшгӀитӀ, ауаса ауат дыргакӀгьи гьгӀарадзушым, Инус йдырга акӀвмызтын[*].

Ауат гӀанижьын Иисус дджвыквылхтӀ[+].


Иисус амцапхьараква тшырчвыхчара шатахъу йхӀвитӀ


(Мк. 8:14-21)

5[•]Агвал анахьани ахъата йаныруаз апхьагӀвчва чӀахъва рыцнарахвныс рхъаштылтӀ.

6Иисус ауат йрайхӀвтӀ:

– Швсакъха, афарисейкви асаддукейкви ррыпага тшачвышвхча[+].

7– АпхьагӀвчва дара-дара ауыс алдыргауа йалагатӀ:

– Ауи ауаса йызгӀахӀайхӀвуа чӀахъва гьхӀыцгӀахӀмахвызтӀ акӀвпӀ.

8Иисус ауат злачважвауа йдыруата йхӀватӀ:

– АмачӀхъацӀагӀвчва, йачӀвыйа швара-швара чӀахъва шшвымам ауыс залшвыргауа[+]? 9ЙгьгӀашвгвнымгӀвысмищтӀ швара ужвыгьи? ЙгьжвымдырхумищтӀ хвчӀахъвакӀ гӀвычӀвгӀвыс хвынзыкьыгӀв йшрызхъаз? Зъаразйа швара ауи агӀан ахъвцхаква зташвпсаз амартанква йнадзуз[+]? 10Зъара мартанйа швара ахъвцхаква зташвпсаз быжьчӀахъвакӀ хъачва пщынзыкьыгӀв рымгваква андырчвы?[+][+] 11ЙгӀашвгвнымгӀвныс шпашвылымшауа швара Сара: «Афарисейкви асаддукейкви ррыпага тшачвышвхча» – хӀва йансхӀвауа, ачӀахъва шакӀвым сызквчважвауа?

12Ауаъа апхьагӀвчва йгӀаргвынгӀвытӀ Ауи «тшачвышвхча» ззихӀваз ачӀахъва йаларцӀауа арыпага шакӀвымыз, афарисейкви асаддукейкви рапхьара шакӀвыз.


Петр Иисус а-Нчва йгӀалихыз ЗымгӀвархъадата дипхьадзитӀ


(Мк. 8:27-30; Лк. 9:18-21)

13[•]Иисус Филип й-Кесария аргван дангӀай, Йара йапхьагӀвчва дырцӀгӀатӀ:

– ГӀвычӀвгӀвыс Па[†] дзачӀвыта йырпхьадзауайа ауагӀаква?

14АпхьагӀвчва джьауап артхтӀ:

– АзджьакӀ Уара ЙахӀйа ДзытщгӀвы уакӀвта уырпхьадзитӀ, азджьакӀ – апигӀамбар Ильйас уакӀвта, азджьакӀ – апигӀамбар ЙырамихӀу уакӀвта йа анахьанат апигӀамбарква урыуа заджвыта[+].

15– А швара сзачӀвыта йшвпхьадзауайа Сара? – дазцӀгӀатӀ Иисус.

16ЩамгӀвын Петр джьауап айтхтӀ:

– Уара а-Нчва[†] йгӀалихыз ЗымгӀвархъада уакӀвпӀ, а-Нчва бза Уи-ПапӀ.

17Ауаъа Иисус йхӀватӀ:

– ЙузымшырапӀ уара, Инус йпа ЩамгӀвын, йауа ухӀварыквын ауи уара йгӀахъузыртӀыз ауагӀаква гьракӀвым, Сара Сы-ЖвгӀванд[†] Аба йакӀвпӀ. 18Саргьи йуасхӀвитӀ уара: уара у-ПетрпӀ[*], йгьи ари ахӀахъв ахъахь йсуыхвуштӀ Сара йсызхъазцӀаз агвып, джьахӀанам[†] амчгьи ачвгьарагьи ауат йгьрайгӀайуашым[+]. 19Сара йуыстуаштӀ уара а-ЖвгӀванд а-Хъа́ра ацӀапхаква, адгьыл апны йзумрыхвитуа ажвгӀвандква рпынгьи йгьадрыхвитуашым, адгьыл апны йзурыхвитуа зымгӀва ажвгӀвандква рпынгьи йадрыхвитуаштӀ.

20Ауи амщтахь Иисус йапхьагӀвчва унашва рзичпатӀ заджвгьи йшйарымхӀвуаш Йара а-Нчва йгӀалихыз ЗымгӀвархъада шйакӀву[+].


Иисус йапхъахауата далачважвитӀ Йара йпсри йгӀабзагылхри


(Мк. 8:31-33; Лк. 9:22)

21[•]Ауи агӀамта йгӀашӀарышвта Иисус йапхьагӀвчва йгӀаргвниргӀвуа далагатӀ Йара Иерусалим дцара шатахъу, ауаъа ахӀбачва, ашогьан хъадаква йгьи а-Хабза арыпхьагӀвчва[†] гӀазаб щарда шихътырхуаш, Йара дшырщуаш, ауаса йхымшкӀхауа а-Нчва дшгӀабзайыргылхуаш[+].

22Ауаъа Петр Ауи хъатакӀла днайрыскӀьан, Ауи йхӀваз дадымгылуа далагатӀ:

– А-Нчва йылпха уауыргӀатӀ Уара, ЗпӀатӀу дуу! Ауи уызнымиргӀатӀ Уара!

23Иисус тшгӀацайырпан Петр йайхӀвтӀ:

– УскъвыцӀ Сара, Шитан![†] Уара сымгӀва угӀапыраситӀ, йауа ухӀвузтын а-Нчва йтахъу гьгӀаугвынгӀвуам, агӀвычӀвгӀвысква рапшта ухъвыцитӀ[+].


Иисус Христос йыщтацагӀвзларныс йгӀаныцӀуа


(Мк. 8:34–9:1; Лк. 9:23-27)

24УацӀыхъван Иисус йапхьагӀвчва йрайхӀвтӀ:

– Сара дсыщтацагӀвхарныс аджвырагӀв йтахъызтын, йара йхъа дакъвыцӀыргӀатӀ, йджьуар найахвыргӀатӀта сцӀыхъва дтагыла днайыргӀатӀ[+]. 25Йауа швхӀвузтын збзазара гӀазхчара зтахъу ауи йчвыдзуаштӀ, Сара снысла збзазара зчвыдзуа, ауи гӀайаухуаштӀ[+]. 26Щта сабапта йалайа агӀвычӀвгӀвыс йыхъазла адунай шабгу йара йаннайахвуа йпсы зарар азгӀайгуазтын. Йа йызлайпсахра атахъыйа агӀвычӀвгӀвыс йара йпсы? 27ГӀвычӀвгӀвыс Па Йара Й-Аба йымч гӀальамат далата, Йара ймальаъыкьквала дкӀвыршата дангӀайра, ауи агӀан Ауи дзачӀвызлакӀгьи йуысква йырквнагауа йыйтуаштӀ[+]. 28ЙшвасхӀвитӀ швара ацӀабырг: араъа йгылу швызджьакӀ швгьпсуашым з-Хъа́ра йацгӀайыз ГӀвычӀвгӀвыс Па джвымбакӀва[+].

#### 17


Тшпсахра


(Мк. 9:2-13; Лк. 9:28-36)

1[•]ЦымшкӀ анахъыцӀ Иисус Петр, Йакъвып, ауи йаща ЙохӀан йыцицӀан быхъв хӀагӀакӀ йхъалтӀ. Ауаъа ауат анахьанат апхьагӀвчва гьрыцымызтӀ[+]. 2АпхьагӀвчва йшырбузымца зынла Ауи йквпшыра тшапсахтӀ: Ауи йшӀахъа амара апшта йкӀкӀатӀ, йчгӀвычаквагьи алашара апшта йшкӀвокӀвахатӀ. 3Абар ауат йырбатӀ Муси Ильйаси Ауи йшгӀайачважвуз. 4Петр Иисус йайхӀватӀ:

– ЗпӀатӀу дуу, йабадза бзийу хӀыхъазла араъа! Уара йутахъызтын хтыпкӀ счпапӀ сара: азакӀы Уара, азакӀы Муса, азакӀы Ильйас швыхъазла.

5Ауи дъадзачважвуз пстхӀвашкӀ ауат хънагӀван, ауи апстхӀваш йгӀалггӀатӀ абжьы:

– Ауи Сара сгвыргъьара злу, бзи йызбауа Сара С-Па йакӀвпӀ. ШвйыздзыргӀвы Ауи![+]

6Ауат ажваква аныргӀа, апхьагӀвчва ашвара йгӀалырхын ршӀахъаква цӀахьыла йнархата йкӀахӀатӀ. 7Иисус ауат дрызгӀайын дгӀарыдсылтӀ:

– ШвгӀагылх, швымшван.

8Ауат рхъаква ангӀащтӀырх, Иисус йакӀвымкӀва датша заджвгьи дгьрымбахтӀ. 9Абыхъв йангӀакӀнылхуаз, Иисус ауат йрайхӀвтӀ:

– Заджвгьи йашвымхӀвын араъа йыжвбаз, ГӀвычӀвгӀвыс Па[†] дпсыта а-Нчва[†] дгӀабзайыргылхнацӀкӀьара[+].

10АпхьагӀвчва Ауи йцӀгӀатӀ:

– ЙачӀвыйа а-Хабза арыпхьагӀвчва[†] йзырхӀвауа: «А-Нчва йгӀалихыз ЗымгӀвархъада йапхъала Ильйас дгӀайра атахъыпӀ»-хӀва?

11Иисус джьауап айтхтӀ:

– ЦӀабыргыта Ильйас апхъапхъа дгӀайта зымгӀва гӀащаквйыргылхра атахъыпӀ. 12Ауаса йшвасхӀвитӀ швара Ильйас дшгӀайхьаз[+], ауи дгьрымдыртӀ, йаргьи йшакӀвымыз тшизырчпатӀ. ГӀвычӀвгӀвыс Пагьи ауат гӀазаб йдырбуштӀ.

13Ауаъа апхьагӀвчва йгӀаргвынгӀвытӀ Ауи дызквчважвуз ЙахӀйа ДзытщгӀвы шйакӀвыз[+].


Аджьын квайчӀва дызлалыз ачкӀвынхвыц йырбзихахра


(Мк. 9:14-29; Лк. 9:37-42)

14-15[•]Ауат ауагӀа жвпӀара тшъазыркӀкӀыз йангӀай, хъацӀакӀ Иисус йпахь щамхъаша дгылын йхӀватӀ:

– ЗпӀатӀу дуу, дрыцхӀаща сара спа, ауи далакӀьазызитӀ, гӀазаб ду йыквпӀ, запыт йа амца тшаквирышвитӀ, йа адзы тштайрышвитӀ. 16Сара ауи уапхьагӀвчва рпны дгӀаздтӀ, ауаса ауат ауи ддырбзихарныс гьрылымшатӀ.

17Иисус джьауап айтхтӀ:

– О кӀара хъазымцӀауа, ймыгӀвхъыргаз абанпара! Ужвыгьи швара зъара сшвыцзара атахъыйа Сара? Ужвыгьи Сара зъара швсчхӀара атахъыйа швара? АчкӀвынхвыц Сара дсызгӀажвд.

18Иисус унашва йзичпатӀ аджьын квайчӀва далцӀхныс, аджьын квайчӀва ачкӀвынхвыц дйылцӀхтӀ, ауи алахъвгӀахъасра апны асаби йабгара-згӀвадара щаквгылхтӀ[+]. 19УацӀыхъван Иисуси дари йырхъазыта йангӀанха, апхьагӀвчва азцӀгӀатӀ:

– ЙачӀвыйа щта хӀара аджьын квайчӀва дызхӀзалымца?

20Иисус джьауап айтхтӀ:

– Йауа швхӀвузтын мачӀпӀ швара швазхъацӀара. АцӀабырг швасхӀвитӀ швара: швара швазхъацӀара абаджа ажвлац аъара йнадзазарквын, швара йшвылшушын ари абыхъв йашвхӀвныс: «Араъа уалагата анаъадза уайтыпа»-хӀва, ауи айтыпушын. Ауаъа швара йшвылымшуш закӀгьи гьаъамзапӀ[+]. 21Йара ауи аджьын квайчӀва квпшыра ныхӀварали урычрали[†] акӀвпӀ дызлалырцауа[*].


Иисус йатаркӀвах Йара йпсри йгӀабзагылхри дрылачважвитӀ


(Мк. 9:30-32; Лк. 9:43-45)

22-23[•]Галил йанаъаз Иисус йапхьагӀвчва йрайхӀвтӀ:

– ГӀвычӀвгӀвыс Па уыжвласыла йайжьата ауагӀаква дрыртуаштӀ, ауат Ауи дырщуаштӀ, ауаса йхымшкӀхауа апны а-Нчва Ауи дгӀабзайыргылхуаштӀ.

АпхьагӀвчва ауи мчыта йарынашхыйатӀ[+].


АныхӀварта йгӀаквырцӀаз ашвахчӀв

24Ауат Капернаум йангӀахъынхӀвых, Петр аныхӀварта ззыбжу йазалху ашвахчӀв азкӀкӀыгӀвчва йызгӀайын йгӀайцӀгӀатӀ:

Швара шв-АрыпхьагӀв аныхӀварта йазалху ашвахчӀв йшвума[+]?

25– ЙшвитӀ, – джьауап айтхтӀ ауи.

Петр атдзы днашылын, кӀара йхӀварныс дахамдзаскӀва, Иисус дгӀайцӀгӀатӀ:

– ЩамгӀвын, йшпаубауа уара, дзачӀвыйа ашвахчӀвква йа акъвады гӀазквырхуа адгьыл апаштыхӀква, дара рпачваква ракӀвма, момкӀва ахамаква ракӀвма?

26– Ахамаква ракӀвпӀ, – джьауап айтхтӀ Петр.

– Йшаъула, апачваква[*] хвитпӀ, – йхӀватӀ Иисус. – 27Ауаса хӀара заджвгьи йгвы хӀамсра ахъазла, агвал уазцата апслачвакӀыга тарышв, ажакӀьадз йашӀашвауа йапхъахауа апслачва гӀатыхта, ауи ашӀа гӀахътӀы, жвгъай ахчата пщдрахмакӀ[*] гӀауауаштӀ ауаъа. Ауи гӀахвта Сара сыхъазлагьи уара уыхъазлагьи ашвахчӀв рыт.

#### 18


А-ЖвгӀванд а-Хъа́ра апны зымгӀва рацкӀыс йдуу


(Мк. 9:33-37; Лк. 9:46-48; 17:1-2)

1[•]Ауаъа апхьагӀвчва Иисус йызцан йцӀгӀатӀ:

– ДзачӀвыйа а-ЖвгӀванд[†] а-Хъа́ра апны зымгӀва рацкӀыс йдуу?

2Иисус сабикӀ дгӀазшӀитын, ауи ауат рквта дтайыргылтӀ.

3– АцӀабырг швасхӀвитӀ швара, – йхӀватӀ Иисус, – швара тшшвымпсахуазтын, асаби хвыцква шврапшта швымцузтын, швара зынгьи а-ЖвгӀванд а-Хъа́ра швгьзалалуашым[+]. 4Ауи йгӀалцӀла зхъа гӀазнапӀыцӀазкӀта ари асаби йапшхауа, ауи а-ЖвгӀванд а-Хъа́ра апны зымгӀва рацкӀыс ддупӀ. 5Сара снысла ауи йапшу асаби дназахвуа, ауи Саргьи снайахвитӀ[+]. 6Ауаса Сара йсызхъазцӀауа ауат ахвыцква дрыуата заджвы агвнахӀ даззырцауа, ауи йыхъазла рыцӀа йагъьпӀ алуы йыхъвдарцӀата атенгьыз дцӀадрышвкӀвалырквын.


Иисус архъвыхраква руыс далачважвитӀ


(Мк. 9:43-47)

7– Адунай гвыхьта йазалитӀ ауагӀаква агвнахӀ йаззырцауа зымгӀва! Ага ари адунай апны ухъызхуаш аъамкӀва йамуазтынгьи, ауаса ауи йацхърагӀауа агӀвычӀвгӀвыс гвыхьра йызгӀайтӀ![+] 8УнапӀы йа ущапӀы агвнахӀ ахьыла ухънахуазтын, ауи гӀашӀырсата йхъыларцӀыжв. Ныкъвадыкъвата абзазара уалалырквын рыцӀа йагъьпӀ уыгӀвнапӀыкӀгьи уыгӀвщапӀыкӀгьи шушӀу зынгьи йымчвуа амца уаквдрышвуа ацкӀыс[+]. 9Уыла агвнахӀ ахьыла ухънахуазтын, ауи гӀатжвата йхъыларцӀыжв. ЛакӀ ахӀа уымамкӀва абзазара уалалырквын рыцӀа йагъьпӀ угӀвылакӀгьи шабгу джьахӀанам[†] амца уаквдрышвуа ацкӀыс[+]. 10[•]Швсакъха, арат ахвыцква дрыуата заджвгьи хъачвамщара йзышвымчпан. ЙшвасхӀвитӀ швара ажвгӀванд апны йаъу ауат рмальаъыкьква[*] йанакӀвызлакӀгьи Сара Сы-ЖвгӀванд Аба йщӀахъа шырбауа.


Йыдзыз ауаса ауысла ажвакъвыш


(Лк. 15:4-7)

11ЙатаджвыквицӀахтӀ Иисус йажва:

– ГӀвычӀвгӀвыс Па[†] йаладзыз гӀайхчарныс дгӀайтӀ.[*] 12Швшпахъвыцуа швара? АгӀвычӀвгӀвыс уасашвкӀ йымазтын, ауат йрыуата азакӀы йыдзуазтын, апщынгӀважви жвежв атобаква рпны йгӀанижьта, йыдзыз азакӀы дазыпшгӀарныс дгьымцушма ауи? 13ЙшвасхӀвитӀ швара ацӀабырг: ауи гӀайаухуазтын, ауи азакӀы рыцӀа дайгвыргъьуштӀ йымдзыз апщынгӀважви жвежв рацкӀыс. 14Йара ауи йапшта швара швы-ЖвгӀванд Абагьи йгьитахъым арат ахвыцква рыуа заджвы дыдзныс.


ГвнахӀ гӀазгуа аща


(Лк. 17:3)

15[•]– Уаща уара дгӀаупшӀагылта гвнахӀ гӀайгызтын, уцата йхъазыта ауи йахӀв дызлакъванчу. Ауи уара дуыздзыргӀвуазтын, уаща дгӀауаухтӀ. 16Ауи уара дузымдзыргӀвуазтын, йа заджвы йа гӀвыджь уыцырца, «ажвипхьадза гӀвыджь йа хгӀвы шаквшахӀатхуш апшта». 17Ауи ауатгьи дрыздзыргӀвныс йтахъымызтын, ауи ауыс адиназхъацӀагӀвчва ргвып йрахӀв, ауат йырхӀвауа дазымдзыргӀвуазтын, уара уыхъазла ауи дмаджьусийызтӀ, йа ашвахчӀвква дыргӀазкӀкӀгӀвызтӀ[+].

18АцӀабырг швасхӀвитӀ швара: адгьыл апны швахвитымкӀва йшвчпауа, ажвгӀвандква рпынгьи швгьахвитызлушым, адгьыл апны швахвитта йшвчпауа, ажвгӀвандква рпынгьи швахвитызлуштӀ[*]. 19Ужвыгьи зны йшвасхӀвитӀ швара йшвыуата гӀвыджь араъа, адгьыл апны, йацыта закӀы йахӀварныс йангӀалуазтын, Сара Сы-ЖвгӀванд Аба швызлайыхӀвауа зымгӀва швзичпуштӀ[+]. 20Йауа швхӀвузтын гӀвыджь йа хгӀвы Сара сыхьызла тшъадыркӀылыз, ауаъа Саргьи ауат срыцпӀ.


ЙызмыргӀвауа алыг йуысла ажвакъвыш


(Лк. 17:4)

21Ауаъа Петр Иисус дйыдгылын дицӀгӀатӀ:

– ЗпӀатӀу дуу, зъараны йызсыргӀвара атахъыйа сара саща ауи дгӀаспшӀагылта гвнахӀ гӀайгырквын? Быжьны[+]?

22Иисус джьауап айтхтӀ:

– Сара уара йуасхӀвитӀ, йгьбыжьбам, быжьбамца хынгӀважви жваныла[*]. 23А-ЖвгӀванд а-Хъа́ра злыгчва рпсарчӀвква гӀарыквызххра зтахъхаз апаштыхӀ йшӀырпшы йауаштӀ. 24АпаштыхӀ йуыс даналага, апхъапхъа йара дйызгӀардтӀ псарчӀв талантта[†] жванзыкь[*] гӀайызтхра атахъыз агӀвычӀвгӀвыс. 25АпсарчӀвы зквыз йгӀайыйтхуашыз ъайымамыз йгӀалцӀла апаштыхӀ унашва йчпатӀ ауи йпсарчӀвы йшвахра ахъазла йаргьи, йпхӀвысгьи, йсабиквагьи, рымлыкв шабгугьи ртйырныс. 26Алыг квырмыш ду йчпан дахӀвауа далагатӀ: «ГӀамта мачӀкӀ гӀасыт ужвыгьи, зымгӀва уыстхуаштӀ сара». 27АпаштыхӀ алыг дйымарыцхӀахатӀ, псарчӀвыта йыквыз зымгӀва йзиргӀван дауищтхтӀ.

28Ауи дангӀаджвылцӀх йара йахчата динарийшвкӀ[†][*] псарчӀвыта йызквыз, йара йапшыз лыгкӀ дйынйатӀ, ауи дйымцӀасын дихъварауа далагатӀ. «Ужвыбырг псарчӀвыта йуыкву сахча зымгӀва гӀасытх», – йхӀван дыдикӀылтӀ ауи. 29АпсарчӀвы зквыз ауи йщапӀква тшрыцӀайрышвын дйыхӀвауа далагатӀ: «Ужвыгьи гӀамта тшыткӀ гӀасыт, йсыкву зымгӀва нахъынсырхӀвыхуаштӀ». 30Ауаса ауи дазпшныс гьитахъымызтӀ, ахча йыкву зымгӀва гӀахънирхӀвыхынцӀкӀьа алыг анбахта[†] дтайрышвтӀ. 31Анахьанат алыгчва йырбатӀ йгӀаншаз, ауат ауи ртара йгӀатнацатӀ. Ауат цан зымгӀва апаштыхӀ йархӀвтӀ.

32-33Ауаъа апаштыхӀ алыг дгӀазшӀиттӀ. «А уара гӀвычӀвгӀвысра злам алыг, – йхӀватӀ ауи, – сара уангӀасыхӀва йуыквыз апсарчӀвы зымгӀва уызсыргӀватӀ, щта уахча псарчӀвыта йызквыз агӀвычӀвгӀвыс уаргьи йзургӀва йгьамуазма, сара йшуызсыргӀваз апшта?» 34АпаштыхӀ дгвыжвкӀын ауи йыквыз апсарчӀвы зымгӀва йшвахынцӀкӀьа гӀазаб йзырбушыз ауагӀаква дриттӀ.

35Абараса акӀвпӀ дшшвзаъазлуш швара Сара Сы-ЖвгӀванд Аба, шваща гвыла-псыла йызшвмыргӀвузтын[+].

#### 19


АпхӀвысгӀагри апхӀвысгӀалщтхри руысла Иисус йарыпхьара


(Мк. 10:1-12)

1[•]Ауи аквчважвара даналга, Иисус Галил дтыцӀын, Иордан амарагӀацӀцӀырта тшпыла ЙахӀудаштала дджвыквылтӀ. 2АуагӀа жвпӀара Ауи йцӀыхъва йтагылтӀ, Ауи ауат йырбзихахтӀ ауаъа.

3Афарисейква рыуа зджьакӀы Иисус йгӀайыдгылын Ауи ддырхъвыхуа йгӀайцӀгӀатӀ:

– АхъацӀа йпхӀвыс йамгӀан швхӀаусыгӀвазлакӀгьи дылищтхныс дахвитума?

4-5– Щта швгьампхьама швара, – джьауап айтхтӀ Иисус, – апхъапхъа ХӀгӀазшаз ауат хъацӀати пхӀвысти йшгӀанйыршаз йгьи йшихӀваз: «Ауи йгӀалцӀла агӀвычӀвгӀвыс йаби йани дыркъвыцӀитӀта йпхӀвыс тшлыдикӀылитӀ, йгьи агӀвыджь ръапӀкътлапӀкъквала йазакӀхитӀ»? 6Ауаса йанаъазара ауат гьгӀвыджьхым, ауат ръапӀкътлапӀкъквала йазакӀхитӀ. Ауи акӀвпӀта, а-Нчва[†] йадикӀылыз агӀвычӀвгӀвыс йагӀвишахра гьатахъым.

7Ауат Ауи йархӀвтӀ:

– ЙачӀвыйа щта ауи агӀан Муса унашва зичпаз апхӀвыс алыцӀхра швъа лытта ларгьи даущтхра?

8– Муса хвитныгӀа гӀашвиттӀ швара швпхӀвысчваква йылшвщтхныс швгвква ъахӀахъвхаз йгӀалцӀла, – джьауап айтхтӀ Иисус. – Ауаса апхъапхъа ауаса йгьаъамызтӀ. 9ЙшвасхӀвитӀ швара зпхӀвыс йлылцӀхуа дзачӀвызлакӀгьи, лара дъайайжьаз ашвхӀаусыгӀвала акӀвмызтын, йгьи датша пхӀвыс дгӀазгуа, ауи хъацӀи пхӀвыси разцӀабыргра мыгӀвхъигитӀ[*][+].

10АпхьагӀвчва Иисус йархӀвтӀ:

– АхъацӀа апхӀвыс лахьыла йнайахвуа аборчква ауаса йанымчызара, йара пхӀвыс дгӀауымгырквын рыцӀа йагъьпӀ.

11Иисус джьауап айтхтӀ:

– ЗымгӀвагьи йгьрызнахвуам Сара сажваква, ауат зызнахвуа ракӀвпӀ а-Нчва йзитуа[+]. 12АзджьакӀ гӀвачвта[†][*] йгӀадритӀ, азджьакӀ ауагӀаква ауаса йырчпатӀ, датша зджьакӀгьи а-ЖвгӀванд[†] а-Хъа́ра анысла хъацӀи пхӀвыси бзазара гьрымуытӀ. Ауи зызнахвуа йнайахвыргӀатӀ.


Иисус асабиква йныхӀва-ныпхьитӀ


(Мк. 10:13-16; Лк. 18:15-17)

13[•]Ауаъа Иисус асабиква йызгӀаргтӀ, ауат рхъаква йнапӀква рыквицӀумца дрызныхӀварныс ахъазла. АпхьагӀвчвагьи ауат: «Ауи йпны швымцан», – рхӀвунта йгьрымщтиуазтӀ. 14Ауаса Иисус йхӀватӀ:

– Швырпырамсын, йгӀайыргӀатӀ асабиква спны, йашврыхвит йсызгӀайныс, йауа швхӀвузтын ауат йрапшу ракӀвпӀ а-ЖвгӀванд а-Хъа́ра зчӀву[+].

15ЙнапӀква асабиква рхъаква йанрыквицӀа амщтахь, Иисус дджвыквылхтӀ.


Иисуси абайи


(Мк. 10:17-31; Лк. 18:18-30)

16[•]Зны Иисус гӀвычӀвгӀвыскӀ дгӀайыдгылын дгӀайцӀгӀатӀ:

– АрыпхьагӀв, сара зынгьи йшӀымчӀвауа бзазара гӀасадзара ахъазла бзирата йсчпара атахъыйа[+]?

17– ЙачӀвыйа уара абзира ауысла Сара уызгӀасцӀгӀауа? – йхӀватӀ Иисус. – Йбзийу а-Нчва заджвыкӀ йакӀвпӀ. Ауаса уара зынгьи йшӀымчӀвауа абзазара уалалра утахъызтын, а-Нчва йунашваква рхъйа.

18-19– А-Нчва йунашвата йзапшыйа? – дазцӀгӀатӀ ауи.

Иисус джьауап айтхтӀ:

– «ГӀвы дуымщын», «хъацӀи пхӀвыси разцӀабыргра мыгӀвхъуымган», «уымгъычын», «мцшахӀатта уымгылын», «уаби уани хвы рзыба», «уаргван бзи дба, ухъа бзи йшубауа апшта».

20– Ауат зымгӀва сара йсырхъйитӀ, – джьауап айтхтӀ агӀвычӀвгӀвыс шӀа, – йачӀвыйа сара ужвыгьи йсзынамхъауа?

21Иисус джьауап айтхтӀ:

– А-Нчва йгвы унадзауа, закӀзаджвыкӀгьи уыгымхауа убзидздзахарныс утахъызтын, уцата уымлыкв тйы, ахчаква арыцхӀачва йырзыша, ауи агӀан ажвгӀвандква рпны уара харзына уымазлуштӀ. Ауи амщтахь угӀайта сцӀыхъва угӀатагыл[+].

22АгӀвычӀвгӀвыс шӀа ауи анигӀа, днашхыйахан хъатакӀла дджвыквылхтӀ, йауа швхӀвузтын ауи млыкв ду йыман.

23Ауаъа Иисус араса йапхьагӀвчва йрайхӀвтӀ:

– ЙшвасхӀвитӀ швара ацӀабырг: баргвыпӀ абайа йыхъазла а-ЖвгӀванд а-Хъа́ра алалра. 24Ауи акӀвымкӀвагьи йшвасхӀвитӀ швара: амахтша рыцӀа майрата агвырпшцӀа йкӀылсуаштӀ, абайа а-Нчва й-Хъа́ра[†] далалныс ацкӀыс.

25АпхьагӀвчва ауи аныргӀа, мчыта йджьарщан Иисус йцӀгӀатӀ:

– ДзачӀвыйа щта ауаса йанаъазара йзылшуш а-Нчва дгӀайхчарныс?

26Иисус ауат дырпшын йхӀватӀ:

– АгӀвычӀвгӀвыс ауи гьйылшум, ауаса а-Нчва зымгӀва йылшитӀ[+].

27Петр Ауи йайхӀвтӀ:

– Абар хӀара зымгӀва гӀаныгӀжьын, Уара уцӀыхъва хӀнатагылын хӀнайтӀ. Йшпацуш щта хӀара хӀуыс[+]?

28Ауи ауысла Иисус ауат джьауап ритхтӀ:

– ЙшвасхӀвитӀ швара ацӀабырг: адунай шабгу аншӀыцхара, ГӀвычӀвгӀвыс Пагьи[†] Йара йымч гӀальамат ачӀварта дантачӀвара, ауи асхъан швара, Сара сыщтацагӀвчвагьи, жвыгӀв чӀвартакӀ швыртачӀвата Израиль ажвыгӀв жвларакӀ унашва рхъшвцӀуштӀ[+]. 29ДзачӀвызлакӀгьи Сара сыхьыз анысла зпны, йа защчваква, йа захщчваква, йа заба, йа зан, йа зсабиква, йа задгьыл гӀанызжьыз швкӀныла йайхӀата йгӀайхъахӀуштӀ, зынгьи йшӀымчӀвауа абзазара датынхазлуштӀ[+]. 30Ауаса щардагӀвы ари адунай апны йапхъаз цӀыхъвахуштӀ, йцӀыхъваз апхъахуштӀ[+].

#### 20


Ачрынчва йаъарата нхаша рытра ауысла ажвакъвыш

1– А-ЖвгӀванд[†] а-Хъа́ра щымта йгӀагылта здзахвагӀарйырта[*] йынхуш ачрынчва гӀазауа апшвыма йапшпӀ. 2Ауи мшипхьадза закӀ-закӀ динарий[†] нхашата йритныс ауат дрынгӀалын, йдзахвагӀарйырта йщтитӀ. 3АсахӀат ахпа апны[*] ауи датаджвыквылхитӀта йбитӀ датшагьи уагӀаквакӀ нхарта рымамкӀва акъьакъьара йшыквгылу. 4Ауи ауат йрайхӀвитӀ: «Шваргьи швцата сдзахвагӀарйырта апны швынха, йгӀашвынхауа швзымжьауата йшвыстуаштӀ». 5Ауатгьи цатӀ. АсахӀат ацба йгьи асахӀат ажвба рпынгьи ауи дджвыквылын йара ауи атайчпахтӀ. 6Ауи амщтахь ауи асахӀат ажвиз апынгьи датаджвыквылхын акъьакъьара апны йгылаз ауагӀаква атагӀайаухтӀ. «ЙачӀвыйа араъа уысдъа мышхъвлагӀандзакӀ швызгылу?» – дырцӀгӀатӀ ауи ауат. 7«Заджвгьи чрынта хӀгьнаймахвтӀ», – джьауап артхтӀ ауат. «Шваргьи сдзахвагӀарйырта швцата швынха», – йрайхӀвитӀ ауат апшвыма. 8Йанхъвла апшвыма йпегвал йайхӀвтӀ: «АнхагӀвчва зымгӀва гӀазшӀытта рынхаша рыт. Апхъапхъа ацӀыхъва чрынта йгӀахӀахвыз рпны угӀалага, ацӀыхъвадза щымта чрынта йгӀахӀахвыз рынхаша рыт». 9АсахӀат ажвиз апны чрынта йнарахвыз анхагӀвчва гӀайын, ауат дзачӀвызлакӀгьи динарийкӀ гӀайырттӀ. 10Апхъапхъадзата чрынра йнарахвыз анхагӀвчва ркьазу ангӀадза, ауат гвыгъун рыцӀа йайхӀата йгӀарынхарныс, ауаса ауатгьи дзачӀвызлакӀгьи динарийкӀ гӀайырттӀ. 11Ауат рынхаша ангӀарыртӀ, апшвыма йшизыразым рхӀвауа йалагатӀ: 12«Уара ацӀыхъва чрынчвата йгӀауахвыз сахӀаткӀ ахӀа йгьнымхатӀ, ауатгьи хӀара йгӀахӀынхаз аъара нхашата йруттӀ, а хӀара ари ашуараду амш шабгаз хӀынхатӀ!» 13Апшвыма ауат рыуа заджвы джьауап йыйтхтӀ: «СынбжьагӀв, сара угьызжьумщтӀ уара. ДинарийкӀла уынхарныс угьадымгылма уара? 14Ауи акӀвпӀта уынхаша нахвта уца. А сара йстахъыпӀ ацӀыхъва йгӀасахвыз ачрынчвагьи уара йуыстуа аъара нхашата йрыстныс. 15Сгьахвитымма сара сахчаква йшстахъу апшта йгӀасрысабапныс? МомкӀва схӀальальра уацныхчылума уара? 16Ауи акӀвпӀта, ацӀыхъвала йаъаз апхъала йгӀайуаштӀ, апхъала йаъазгьи – ацӀыхъвала»[+].


Иисус йхынхауата Йара йпсри йгӀабзагылхри далачважвитӀ


(Мк. 10:32-34; Лк. 18:31-33)

17[•]Иерусалим агӀвадала йшымгӀвайсуазымца, Иисус йжвыгӀвыгӀв апхьагӀвчва хъатакӀла йнайрыскӀьан йрайхӀвтӀ:

18-19«Абар хӀара Иерусалим хӀталитӀ, ауаъа ГӀвычӀвгӀвыс Па[†] йайжьата ашогьан хъадакви а-Хабза арыпхьагӀвчви[†] дрыртуаштӀ. Ауат Ауи щра йыквырцӀуштӀ йгьи амаджьусиква дрыртуаштӀ ддырпудныс, дырбкъарныс йгьи амшӀджьуар дкӀыддыркӀылныс. Ауаса йхымшкӀхауа апны а-Нчва[†] Ауи дгӀабзайыргылхуаштӀ[+].


Амахъарыхъвара швазымпшгӀауата къвырльыкъв швха


(Мк. 10:35-45; Лк. 22:24-27)

20[•]Ауи амщтахь Иисус дйызгӀайтӀ Забыт йпачваква ран, лпачваквагьи лыцта. Ауи, квырмыш лчпауа, Иисус ахӀваракӀла тшизыналырхатӀ[+].

21– ЙачӀвыйа йбтахъу? – дылцӀгӀатӀ Иисус ауи.

Ауи йылхӀватӀ:

– Унашва чпа сыгӀвпачва азаджв уагъьмала, азаджв уармала Уара У-Хъа́ра апны йшчӀвазлуш[+].

22– ШвызхӀвауа йамагӀну гьшвыздырам, – джьауап айтхтӀ Иисус. – Йшвылшушма швара йшвыжвныс агӀазаб ашӀала Сара йсыжвуаш, йа адзытщра[†] швахъысныс Сара сызхъысуа адзытщрала?[*]

– ЙхӀылшуштӀ, – джьауап артхтӀ ауат[+].

23Иисус ауат йрайхӀвтӀ:

– Сара сгӀазаб ашӀала йшвыжвуаштӀ швара, Сара сызхъысуа адзытщрала шваргьи адзытщра швахъысуаштӀ. Ауаса Сара сагъьмала йчӀвуш дзачӀвугьи сармала йчӀвуш дзачӀвугьи Сара гьсакӀвым йщаквзыргылуа, ауат ачӀвартаква Сара Саба йыззирахӀазырыз йырчӀвыпӀ».

24Арахьарат ажвагӀв апхьагӀвчва ауи аныргӀа, агӀвайщчва йрызгвыжвкӀтӀ. 25Иисус ауат гӀазшӀитын йхӀватӀ:

– Швара йыжвдыритӀ амаджьуси унашвачпагӀвчва руагӀахъаква рпны амчхъара шрыму, хъгал зму ауат рыгӀвычӀвгӀвысква ауагӀаква шырнапӀыцӀу. 26-27Швара швпны ауаса йаъамызтӀ. ДатшазтӀ швара швпны, швара дшвыуата рахӀа йдухарныс зтахъу швара дшвлыгхара атахъыпӀ, йгьи швара дшвыуата йапхъагылагӀвхарныс зтахъу швара дшвыгӀвнагӀвызтӀ[+]. 28ГӀвычӀвгӀвыс Па дызгӀайызгьи Йара къвырльыкъв йзырхарныс гьакӀвым, арахьарат къвырльыкъв рзихарныс, Йара йбзазарагьи ащардагӀв рыхъазла хвгӀашата йашӀайцӀарныс акӀвпӀ.


АгӀвлашвчва рырбзихахра


(Мк. 10:46-52; Лк. 18:35-43)

29[•]Иисус йапхьагӀвчви Йари ЙерихӀон йантыцӀуаз ауагӀа жвпӀара рцӀыхъва йтагылан. 30АмгӀва атшпы гӀвлашвчва чӀван. Ауат Иисус дшагӀвсуаз ахабар аныргӀа, йцӀыруа йалагатӀ:

– ЗпӀатӀу дуу, Дауыт[†] й-Па, хӀрыцхӀаща хӀара![+]

31АуагӀа жвпӀара ауат йрархӀвуа йалагатӀ йшашӀасхуашыз, ауаса ауат рахӀагьи дута йцӀыруан:

– ЗпӀатӀу дуу, Дауыт й-Па, хӀрыцхӀаща хӀара!

32Иисус дгӀашӀасын ауат гӀазшӀиттӀ.

– Йшвтахъыйа швара швыхъазла йсчпарныс? – дазцӀгӀатӀ Ауи.

33– ЗпӀатӀу дуу, хӀылаква йырбахныс хӀтахъыпӀ, – джьауап артхтӀ ауат.

34Иисус ауат йымарыцхӀахан, рылаква дырхьыстӀ. Алашвква йара зынла рылаква йырбахын, Ауи йцӀыхъва йтагылын йцатӀ[+].

#### 21


Гвыргъьара алата Иерусалим аталра


(Мк. 11:1-10; Лк. 19:28-38; ЙохӀ. 12:12-15 )

1-2[•]Ауат Иерусалим йаназаргванха, Амасхва щхъа[*] апны Бетпага кыт йангӀадза, Иисус гӀвапхьагӀвчва апхъала йщтитӀ, йрайхӀвын:

– Швапхъала йаъу акыт швца, ауаъа йарасахӀат йгӀашвауаштӀ йкӀыдхӀвалу атшада тшан атшада тшшӀысгьи адзхъа йгылата. Ауат гӀакӀыдшвщтта Сара йсызгӀажвд[+]. 3АджвырагӀв йшвчпауа ауысла швара дгӀашвцӀгӀузтын, джьауап рышвтх ауат ЙхӀыхвиту[†] йшитахъу, ауат швара зынла йгӀашвыртуаштӀ.

4Ауи ншатӀ йцӀабыргхарныс ахъазла ЙхӀыхвиту апигӀамбар йгӀаййырхӀваз:[+]

5«ЙлашвхӀв Цион[†] апхӀа[*]:
Абар ЗымгӀвархъада[*] дбызгӀайитӀ бара,
дъасата, атшада тшани хӀатла зланкъвыргауа арахв йгӀахъшаз
атшада тшшӀыси дрыквчӀвата!»[*]

6АпхьагӀвчва цан зымгӀва Иисус йшгӀарайхӀвыз апшта йырчпатӀ. 7Ауат атшада тшани атшада тшшӀыси гӀардтӀ, ауат рхъахьквцӀа швыцӀачӀвква рыквырцӀан, Иисусгьи ауат дрыквчӀватӀ. 8ЙгӀайззаз ауагӀа жвпӀара райхӀарагӀв рхъахьквцӀа швыцӀачӀвква амгӀва йыквырцӀун, анахьанат ацӀлаква рмахъвдаква гӀапыркъуанта, ауатгьи амгӀва апны йщтӀарцӀун. 9Ауи йапхъалагьи йцӀыхъвалагьи йцуз ауагӀа жвпӀара дута йцӀыруан:

– ХӀосана[*] Дауыт[†] й-Па!
ДныхӀва-ныпхьапӀ Ауи, ЙхӀыхвиту йыхьызла йгӀайуа!
ХӀосана ажвгӀвандква рхӀаракӀыра апны![+]

10Иисус Иерусалим дантал, акъала шабгаз хӀальабальыкъра гӀарылашватӀ, зымгӀвагьи азцӀгӀун:

– ДзачӀвыйа ауи?

11АуагӀа жвпӀара джьауап артуан:

– Ауи Галил апны йаъу Назарет йауу апигӀамбар Иисус йакӀвпӀ![+]


Иисус ахвгӀахвтыгӀвчва аныхӀварта йшгӀаджвылицаз


(Мк. 11:15-19; Лк. 19:45-47; ЙохӀ. 2:13-16 )

12[•]Иисус аныхӀварта дпшцӀалын, кӀара зтиуазгьи, кӀара зхвгӀузгьи зымгӀва ауаъа йгӀаджвылицатӀ. АпсахыгӀвчва райшвакви ахӀвыхӀвтигӀвчва ртйыртакви ахъирышвттӀ Ауи[+].

13– ЙаныпӀ, – йхӀвун Ауи, – «Сара стдзы аныхӀварта тдзы-хӀва йахьырцӀуштӀ», а швара ауи гъыч гӀварата йшвчпитӀ.

14АныхӀварта апны Ауи йгӀайыдгылтӀ алашвкви атлачакви, Ауи ауат йырбзихахтӀ. 15Ашогьан хъадакви а-Хабза арыпхьагӀвчви[†] Иисус йчпуз агӀальаматраква анырба, асабиква: «ХӀосана Дауыт й-Па!» – хӀва аныхӀварта апны йшцӀыруаз аныргӀа, – йгвыжвкӀтӀ[+].

16– ЙугӀума Уара арат асабиква йцӀыруа йырхӀвауа? – йгӀайцӀгӀатӀ ауат Ауи.

– Щта, – джьауап айтхтӀ Иисус, – швгьампхьама щта швара йану: «Асабикви асаби пшкакви Уара ртшхъвара ажва узырхӀвуштӀ»[+].

17Ауи ауат дыркъвыцӀхтӀ, акъала дтыцӀын БетгӀания дцатӀ, ауаъа дпхьатӀ[+].


Иисус нагӀлат айхитӀ швыр гӀазшӀамылуа алахӀа


(Мк. 11:12-14, 20-24)

18[•]Щымта щажьыта акъала данцахуаз, Иисус дымлащийтӀ[+]. 19АмгӀва атшпы алахӀа аниба, Ауи ацӀла дазцатӀ, ауаса ауи апны бгъьымкӀва закӀгьи гьимаутӀ. Ауаъа Иисус ацӀла йайхӀвтӀ:

– Швыр гӀаушӀамылхыргӀатӀ уара зынгьи!

АлахӀа зынла йгӀватӀ[+]. 20АпхьагӀвчва ауи анырба йджьарщатӀ:

– Ари аъара ласы йшпагӀва ари алахӀа?

21Иисус ауат джьауап ритхтӀ:

– ЙшвасхӀвитӀ швара ацӀабырг: швара йазхъашвцӀушызтын, кьангьаш азгӀажвымгуата, алахӀа йазысхаз йгьахъазым ауи агӀан швара йшвзычпуш, ауаса ари абыхъвнадзара йашвхӀвыргьи: «ТшгӀащтӀыхта атенгьыз тштарышв!» – хӀва – ауыгьи ншуштӀ[+]. 22Швара йазхъашвцӀузтын, аныхӀвара апны швызхӀвалакӀгьи зымгӀва гӀашвадзуштӀ[+].


АхвитнагӀа ауысла Иисус йазцӀгӀара


(Мк. 11:27-33; Лк. 20:1-8)

23[•]Иисус аныхӀварта дпшцӀалта ауагӀа айрыпхьауа даналага, Ауи йгӀайыдгылтӀ ашогьан хъадакви ауагӀа рахӀбачви азцӀгӀаракӀ рымата:

– Зымчхъарала йучпауайа Уара арат зымгӀва, дзачӀвыйа Уара ауи уазрыхвитыз[+]?

24Иисус ауат джьауап ритхтӀ:

– Саргьи азцӀгӀаракӀ швыстпӀ швара, ауи аджьауап Сара йгӀасышвтуазтын, йшвасхӀвуаштӀ Сара ауат зымгӀва зымчхъарала йсчпауа. 25ЙабагӀайг ЙахӀйа адзытщра ахъыщтрала[†] йхвитныгӀа, АжвгӀвандква рахьыла акӀвма, момкӀва ауагӀа рахьыла акӀвма?

Ауат дара-дара ауи йаквчважвауа йалагатӀ:

– «АжвгӀвандква рахьыла» хӀхӀварыквын, Ауи дгӀахӀцӀгӀуштӀ: «Щта ауи йзизхъашвымцӀайа швара?» – хӀва[+]. 26«АуагӀа жвпӀара рахьыла» – хӀва йхӀхӀварнысгьи йгьауашым – ауагӀа жвпӀара хӀырчвшвитӀ, зымгӀвагьи ЙахӀйа дпигӀамбарта дырпхьадзитӀ[+].

27– ХӀара йгьхӀыздырам, – джьауап гӀартхтӀ ауат.

Иисус ауат йрайхӀвтӀ:

– Ауи агӀан Саргьи швара йгьшвасхӀвуашым ауат зымгӀва зымчхъарала йсчпауа.


АгӀвпачва руысла ажвакъвыш

28ЙачӀвыйа йшвхӀвуш швара ари ахъазла: заджвы гӀвпачва йыман. Зны ауи ауат рыуа азаджв дйызцан йайхӀвитӀ: «СычкӀвын, уцата уахьчӀва адзахвагӀарйырта апны уынха». 29«Йгьстахъым», – джьауап айтхтӀ апа, ауаса уацӀыхъван дацӀахъвыцхын дцатӀ йшаъазлакӀгьи. 30Аба анахьани йпагьи дйызцан йара ауи ауысла дйыхӀватӀ. Апа джьауап айтхтӀ: «СцитӀ, зпӀатӀу дуу», а йара дгьымцатӀ. 31Ауат рыуа дзачӀвыйа аба йтахъыра зырхъйаз?

– Йапхъахауа, – джьауап артхтӀ ауат.

Иисус ауаъа ауат йрайхӀвтӀ:

– ЙшвасхӀвитӀ швара ацӀабырг: ашвахчӀвква ргӀазкӀкӀыгӀвчви йахъныкъвылгӀауа апхӀвыскви швара швапхъа а-Нчва й-Хъа́ра[†] йалалитӀ. 32ДшвызгӀайтӀщтӀ швара ЙахӀйа агӀвцӀабыргыра амгӀва швйырбарныс, швара йгьйызхъашвымцӀатӀ ауи, ауаса ауат йызхъарцӀатӀ. Швара ауи аныжвба амщтахьгьи швыгвнахӀква тшгьырзыжвымдырхтӀ йгьи йгьазхъашвымцӀатӀ[+].


АдзахвагӀарйыгӀвчва чвгьаква руысла ажвакъвыш


(Мк. 12:1-12; Лк. 20:9-19)

33[•]Ужвыгьи ажвакъвышкӀ[†] швгӀаздзыргӀвы: адгьыл змаз заджвы дзахвагӀарйыртакӀ лайцӀатӀ, ауи гварала йкӀвйыршатӀ, ажьгвычӀарта[*] йазалхта гвагӀваракӀ гӀатичвтӀ йгьи ачӀапщарта йуыхватӀ. Ауи адзахвагӀарйырта багьандата адзахвагӀарйыгӀвчва йриттӀ, йаргьи къраль хъаракӀ дцатӀ[+]. 34Ажь ацӀагахымта аннадза, йгӀацӀаргаз йауата йара йыквшвуз ахъвы гӀарахвхныс ахъазла адзахвагӀарйыгӀвчва йлыгчва рзищтитӀ. 35АдзахвагӀарйыгӀвчва алыгчва гӀаркӀын рызджьакӀ рбкъатӀ, рызджьакӀ рщытӀ, рызджьакӀгьи хӀахъвыла йрыстӀ[+]. 36Ауаъа апшвыма датша лыгчва йщтитӀ, апхъапхъа йцаз рацкӀыс ауат рыцӀа йщардагӀвын, ауаса адзахвагӀарйыгӀвчва ауатгьи йара ауи рзырхатӀ. 37ЙцӀыхъвахуз ауи йпа дищтитӀ. «Ауат спа пӀатӀу йыквырцӀапӀ» – хӀва йгвы йгӀанагуан ауи[+]. 38Ауаса адзахвагӀарйыгӀвчва апа данырба, ауат йщаквдыргылтӀ: «Ари атынха йакӀвпӀ. ШвгӀай ауи дхӀщыпӀта, ауи йтынхамлыкв гӀахӀыдхӀкӀылпӀ». 39Ауат ауи дгӀаркӀытӀ, адзахвагӀарйырта дгӀатдрышвтын дырщытӀ. 40Ауи акӀвпӀта, адзахвагӀарйырта апшвыма данцара, йачӀвыйа ауи йырзихуш адзахвагӀарйыгӀвчва?

41– Жьыхьра йыламкӀва рхъаква хъихуаштӀ ауи ачвгьахагӀвчва, – джьауап артхтӀ ауат, – адзахвагӀарйыртагьи агӀамта аннадзара йгӀацӀаргауа йауата йыквшвауа ахъвы гӀайызтуаш датша дзахвагӀарйыгӀвчваквакӀ багьандата йритуаштӀ[+].

42Иисус ауат йрайхӀвтӀ:

– Швгьампхьама щта швара зынгьи а-ГӀвыраква[†] рпны:

«АуыхвагӀвчва йамуата йырпхьадзаз
а-ХӀахъв хъадахатӀ.
Ауи ЙхӀыхвиту йчпатӀ,
йабадза гӀальаматта хӀылапш йыцӀу ауи!»?[+]

43Ауи йгӀалцӀла Саргьи йшвасхӀвитӀ швара а-Нчва й-Хъа́ра швара йшвыквырхта швыр гӀазгуа ауагӀахъа йшрыртуаш. 44Ауи а-ХӀахъв йаквшвауа хӀабасабата даланарыхъвашуштӀ, Ауи зквшвауа дартӀгъваштӀ.

45Ашогьан хъадакви афарисейкви Иисус йажвакъвышква йанрыздзыргӀвуаз йгӀаргвынгӀвытӀ Ауи дызквчважвауа дара шракӀву. 46Ауат Иисус дыркӀра ртахъын, ауаса ауагӀа жвпӀара йырчвшвун, йауа швхӀвузтын ауагӀа жвпӀара Ауи пигӀамбарта дырпхьадзун[+].

#### 22


Атацанадылра чаражвра ауысла ажвакъвыш


(Лк. 14:16-24)

1[•]Иисус ауагӀа рарыпхьара атаджвыквицӀахуата йхӀватӀ:[+]

2– А-ЖвгӀванд[†] а-Хъа́ра паштыхӀкӀ йпа йыхъазла йчпаз атацанадылра чаражвра йашӀырпшы йауитӀ[+]. 3Ауи йлыгчва йгӀадрайгвахьаз рпны йщтитӀ атацанадылра йгӀазшӀыртырныс, ауаса йгӀадрайгвушыз гӀайныс гьыртахъымызтӀ. 4Ауаъа апаштыхӀ датша лыгчваквакӀ йщтитӀ, араса рыхъвда йыквицӀан: «Швцата ауат йрашвхӀв счаражвра шхӀазыру, ачвкви анахьанат арахв рчакви шырщыз, арызкъква зымгӀва шхӀазыру, атацанадылра чаражвра йгӀайыргӀатӀ». 5-6Ауаса йгӀадрайгвушыз ауи хабарта йрымбауа йамцӀыцӀхтӀ. Азаджв архъа дцатӀ, азаджв ахвгӀаратира уыс далалтӀ, азджьакӀ рпны йцаз алыгчва гӀаркӀын, рыхв надыркъвын йырщытӀ[+]. 7АпаштыхӀ ауи даргвыжвкӀтӀ. Ауи йыр йщтийын агӀвщыгӀвчва дирщытӀ, ауат рыкъалагьи дирыбылтӀ[+].

8Ауи амщтахь ауи йлыгчва йрайхӀвтӀ: «Атацанадылра чаражвра хӀазырпӀ, ауаса сара йгӀасрайгваз ауи йалазларныс гьырквнагамызтӀ[+]. 9Ужвы амгӀва алыцӀыртаква швцата ауаъа йгӀашвынйауа зымгӀва ачаражвра йазгӀашврайгва». 10Алыгчва аурамква йырбжьалын йзынйуз зымгӀва, ачвгьаквагьи абзиквагьи, гӀазшӀыртуа йалагатӀ, ачаражвра зал айшваква йрыдчӀвалаз асасчваква йдырчвытӀ. 11АпаштыхӀ ауат йчӀваз дырпшныс дангӀай, тацанадылра чгӀвыча зшвымыз гӀвычӀвгӀвыскӀ йыла дгӀацӀашватӀ. 12«АнбжьагӀв, – дазцӀгӀатӀ апаштыхӀ, – ушпагӀашыл уара араъа тацанадылра чгӀвыча ушвымкӀва?» Ауи агӀвычӀвгӀвыс закӀгьи гьизымхӀватӀ. 13Ауаъа апаштыхӀ йлыгчва унашва рзичпатӀ: «Ауи йнапӀквагьи йщапӀквагьи шӀашвхӀвата алащцара дылашврышв, ауаъа ауи дагвынкьуа дчӀвыуаштӀ, йпыцква ашӀшӀа-хӀва йабайрыфуаштӀ»[+].

14– Щта йгӀадрайгвауа щардагӀвыпӀ, ауаса йгӀалырхуа мачӀыгӀвпӀ.


АшвахчӀвква ршвара ауысла азцӀгӀара


(Мк. 12:13-17; Лк. 20:20-26)

15[•]Ауи амщтахь афарисейква айкьангьашуа йалагатӀ, Иисус ажвала дгӀаркӀныс ртахъыта[+]. 16Ауат Ауи рапхьагӀвчви аиродианкви[*] йзыгӀарщтитӀ.

– АрыпхьагӀв, – йазцӀгӀатӀ ауат, – хӀара йыгӀдыритӀ Уара УшгӀвычӀвгӀвыс гвыцкьу, цӀабыргыта а-Нчва[†] йымгӀва ауыс йшаурыпхьауа. Уара алых-алацӀа гьучпум, заджвгьи тшигвауырпхарныс угьащтам. 17ЙгӀахӀахӀв хӀара, йшпаупхьадзауа Уара, а-Нчва й-Хабза хӀанарыхвитума хӀара аурымква римператор швахчӀв йытра[+]?

18Ауат рыгвква гвымхара штаз йдырын, Иисус йхӀватӀ: – ЧвалатшычпагӀвыргӀа, швара ажвала сшвырхъвыхра швтахъума Сара[+]? 19ЙсшвырбастӀ Сара ашвахчӀв зларшвауа ахча жвгъай.

Ауат Ауи динарийкӀ[†] йызгӀаргтӀ. 20Иисус ауат дырцӀгӀатӀ:

– Зсурат ануда ари, зыхьыз ангӀвылгӀуда?

21– Аимператор, – джьауап артхтӀ ауат.

Ауаъа Иисус ауат йрайхӀвтӀ:

– Щта аимператор йчӀву аимператор йышвтх, а-Нчва йчӀву а-Нчва йышвтх.

22Ауи аныргӀа, ауат йджьарщатӀ, Иисус йкъвыцӀын йджвыквылхтӀ.


Асаддукейква Иисус апсчва ргӀабзагылхра ауысла азцӀгӀара йыздыргылитӀ


(Мк. 12:18-27; Лк. 20:27-40)

23[•]Йара ауи атшын апсчва ргӀабзагылхра гьаъам-хӀва йызрыбагъьауа асаддукейква Иисус йгӀайыдгылтӀ. Ауат Ауи йцӀгӀатӀ:[+]

24– АрыпхьагӀв, Муса йхӀватӀ саби дгӀайтнымхауата заджв данпсра, ауи йпхӀвыс йаща дгӀайгта, йаща тынха дйызгӀанижьра атахъыпӀ. 25Ауи акӀвпӀта, араъа хӀпны быжьгӀващчва аъан. Йапхъахауа саби дгӀайтнымхауата дпсын, ачвзаба ауи йаща дипхӀвысхатӀ. 26Йара ауи рызнитӀ йгӀвыджьхузгьи, йхыгӀвхузгьи, абжьыгӀв ащчва зымгӀвагьи. 27Ауат зымгӀва рымщтахь апхӀвысгьи дпсытӀ. 28Ауи акӀвпӀта, йангӀабзагылхра амщтахь абжьыгӀв ащчва йрыуата ауи дызпхӀвысхушда? Ауат зымгӀвагьи ауи йылхъацӀанщтӀ.

29Иисус джьауап айтхтӀ:

– Швара швгӀващитӀ, йауа швхӀвузтын йгьшвыздырам а-ГӀвыраквагьи[†] а-Нчва йымчгьи. 30ЙангӀабзагылхра ауагӀаква пхӀвысгьи дгьгӀаргхуашым, тахӀагьи йгьцахуашым, амальаъыкьква йрапшта ажвгӀвандква рпны йаъазлуштӀ ауат. 31Апсчва ргӀабзагылхра хӀазгӀайхпӀта, швгьампхьама щта швара а-Нчва йгӀашвайхӀвыз: 32«Сара Ибрахим Сйы-НчвапӀ, ИсхӀакъ Сйы-НчвапӀ йгьи Йакъвып Сйы-НчвапӀ»? Ауи апсчва дгьры-Нчвам, абзачва ракӀвпӀ дзы-Нчву.

33АуагӀа жвпӀара дзыргӀвуанта, Ауи йарыпхьара джьарщун.


РахӀа йхъаду аунашва


(Мк. 12:28-31; Лк. 10:25-28)

34[•]Афарисейква Иисус асаддукейква ажвакӀгьи рзымхӀвахуата йшгӀанижьыз аныргӀа, Ауи йгьагьара йгӀайыззатӀ. 35Ауат дрыуата заджвы, а-Хабза арыпхьагӀв,[†] Иисус ажвала дгӀайкӀра ахъазла, дазцӀгӀатӀ:

36– АрыпхьагӀв, йзапш унашвайа а-Хабза[†] апны зымгӀва рацкӀыс магӀны зму?

37Иисус джьауап айтхтӀ:

– «Бзи дба ЙхӀыхвиту,[†] уара уы-Нчва, уара угвы шабгула, уара упсы шабгула, уара уакъыль шабгула». 38Ауи йапхъахауа, зымгӀва рацкӀыс магӀны зму унашвапӀ. 39ЙгӀвбахауа аунашвагьи ауи йашӀырпшыпӀ: «Бзи дба уара уаргван, ухъа бзи йшубауа апшта»[+]. 40Ауат агӀвунашвакӀ рыщатапӀ а-Хабза шабгугьи апигӀамбарква рарыпхьарагьи[+].


ЙмагӀныйа Христос, а-Нчва йгӀалихыз ЗымгӀвархъада?


(Мк. 12:35-37; Лк. 20:41-44)

41[•]Афарисейква зымгӀва анайызза, Иисус ауат дырцӀгӀатӀ:

42– Швшпахъвыцуа швара Христос,[†] а-Нчва йгӀалихыз ЗымгӀвархъада йуысла? Дыз-Пуда Ауи?

– Дауыт[†] ди-ПапӀ, – джьауап гӀайыртхтӀ Ауи[+].

43Иисус ауат йрайхӀвитӀ:

– Ауи агӀан йачӀвыйа щта Дауыт, а-Нчва й-Псы[†] дгӀайыргвышхвауата, Ауи Йсыхвиту-хӀва дызйыпхьауа? ЙхӀвитӀщтӀ ауи:

44«ЙхӀыхвиту сара Йсыхвиту йайхӀвтӀ:
Сара сагъьма напӀыла угӀачӀва,
Сара Уара уагъачва гӀарыцӀасцӀанцӀкӀьара
Уара ущапӀква»[+].

45Ауи акӀвпӀта, Дауыт Ауи Йсыхвиту-хӀва данйыпхьауазара, ауи агӀан ауи ди-Пата йшпалуаш Ауи?

46Ауи йаджьауапта заджвгьи ажвакӀгьи гьизымхӀвахтӀ, ауи амш йгӀашӀарышвта ауат Ауи азцӀгӀараква йыздыргылныс ауи ахӀата гвы гьырзымчпахуазтӀ[+].

#### 23


Иисус ачвалатшычпара штшачвырхчуш йхӀвитӀ


(Мк. 12:38-39; Лк. 11:43-46; 20:45-46)

1[•]Ауаъа Иисус ауагӀа жвпӀарагьи Йара йапхьагӀвчвагьи йрайхӀвтӀ:

2– А-Хабза арыпхьагӀвчви[†] афарисейкви Муса йчӀварта ркӀытӀ. 3Ауи йгӀалцӀла швара ауат йырхӀвауа зымгӀва швчпара атахъыпӀ, ауаса ауат руысква швыршӀымпшын, йауа швхӀварыквын ауат уазла закӀ рхӀвитӀ, дара датша закӀы рчпахитӀ. 4АуагӀаква рыжвгӀваква йрыквдырхӀитӀ ауат йынкъвыргарныс йрылымшауа ахьанта, а дара закӀзаджвыкӀгьи гьырчпум ауи ахьанта мачӀдзинакӀла йатдрыпара ахъазла.

5Ауат йырчпауа зымгӀва тшгӀарбашала йырчпитӀ: ауат ртарачкӀвынква рыцӀа-рыцӀа йгъагъахитӀ, рчгӀвычаква рдзакӀьаква йыршӀардзахуа ачокъвква рыцӀа-рыцӀа йаухитӀ[*]. 6Ауат йыргвапхитӀ ачаражвракви асинагогакви рпны акъвытхӀарала йаъазларныс[+]. 7Ауат бзи йырбитӀ акъьакъьараква рпны гвапата йангӀарпылуа, ауагӀаква ауат «Рабби»[*]-хӀва тшангӀарзынадырхауа.

8Швара «Рабби»-хӀва йгӀашвымпхьаргӀатӀ, йауа швхӀвузтын швара Рабби заджвыкӀ йакӀвпӀ йшвыму, а швара зымгӀва шващчвапӀ[+]. 9Адгьыл апны швара «аба»-хӀва заджвгьи тшизынашвмырхан, йауа швхӀвузтын швара ажвгӀвандква рпны йаъу Аба заджвыкӀ йакӀвпӀ йшвыму[*]. 10АбжьагӀвчва-хӀвагьи йгӀашвымпхьаргӀатӀ швара, йауа швхӀвузтын БжьагӀвыкӀ йакӀвпӀ йшвыму швара – Христос.[†] 11-12Швара дшвыуата рахӀа йдуугьи швара дшвлыгызлуштӀ, йауа швхӀвузтын зхъа гӀарылзыркӀькӀьуа йыхв надыркъвуаштӀ, зыхв назыркъвуагьи йыхв щтӀырхуаштӀ[+][+].


Иисус адин унашвачпагӀвчва рымцква гӀацӀицитӀ


(Лк. 11:39-42, 44, 47-52)

13-14– Гвыхьра швызгӀайтӀ, а-Хабза арыпхьагӀвчви афарисейкви! ЧвалатшычпагӀвыргӀа! Швара ауагӀаква йырчвыхъыжвгӀвитӀ а-ЖвгӀванд[†] а-Хъа́ра, швхъатала ауи швгьалалуам, ауи йалалныс зтахъугьи гьалажвыжьуам.[*][+]

15Гвыхьра швызгӀайтӀ, а-Хабза арыпхьагӀвчви афарисейкви! ЧвалатшычпагӀвыргӀа! Атенгьызгьи абарахъагьи гӀамыжвдитӀ швара апхьагӀв заджвыкӀ дгӀашваута швара швдин дтажвыжьра ахъазла, ауи дангӀашваурагьи, ауи швара швацкӀыс гӀванла дайчвата джьахӀанам[†] дапата дшвчпитӀ.

16Гвыхьра швызгӀайтӀ, апхъагылагӀв лашвква! Швара йшвхӀвитӀ: «Заджвы аныхӀварта ахьызла дквуазтын, ауи закӀгьи гьгӀаныцӀуам, ауаса заджвы аныхӀварта ахьапщ ахьызла дквуазтын, ауи йквра йырхъйахра атахъыпӀ»[+]. 17Швара акъыльда лашвква! РыцӀа йхъадайа: ахьы акӀвма момкӀва ахьы цкьазчӀвыз[†] аныхӀварта акӀвма? 18Швара йшвхӀвитӀ: «Заджвы акъвырманщырта ахьызла дквуазтын, ауи закӀгьи гьгӀаныцӀуам, ауаса заджвы акъвырманщырта йгӀадигалыз акъвырманыпха йа датша согӀа рыхьызла дквуазтын, ауи аквра йырхъйахра атахъыпӀ». 19Алашвква! РыцӀа йхъадайа: асогӀа акӀвма момкӀва асогӀа цкьазчӀвуа акъвырманщырта акӀвма? 20-21Акъвырманщырта ахьызла йквыз акъвырманщырта йапщылу зымгӀвала дквытӀ, аныхӀварта ахьызла йквуа аныхӀварта йыгӀвну Йыхьызлагьи дквитӀ. 22АжвгӀванд ахьызла йквуа, а-Нчва[†] йчӀварти ауаъа ЙчӀвуи рыхьызлагьи дквитӀ.

23Гвыхьра швызгӀайтӀ, а-Хабза арыпхьагӀвчви афарисейкви! ЧвалатшычпагӀвыргӀа! Швара а-Нчва йышвтитӀ ащыхв, акъван, ашвхыщайдза[*] йрыуата жваба йчпата азакӀы[*], ауаса а-Хабза[†] апны рахӀа йхъаду – алых-алацӀа аъамзлара, алпха, азцӀабыргра – швара хъачвамщара рзышвчпитӀ. Ауыгьи чпара атахъыпӀ, анахьаныгьи гӀаныжьра гьатахъым. 24АпхъагылагӀвчва лашвква! Адзы шврадзитӀта, агӀвыда гӀалшвхитӀ, ауаса амахтша кӀылыжвгитӀ.

25Гвыхьра швызгӀайтӀ, а-Хабза арыпхьагӀвчви афарисейкви! ЧвалатшычпагӀвыргӀа! Швара адзыжвги атамщакьи рхъахьква шврыцкьитӀ, ауаса ауат руацӀаква йрызнапӀ швпсынамхъари ъадаб-намыс ъанкъвжвымгауи йгӀарылцӀла йгӀашвхӀвынчӀаз. 26Афарисей лашв! Апхъапхъа адзыжвги атамщакьи руацӀаква рыцкьа, ауи амщтахь ауат рхъахьквагьи цкьахуштӀ.

27Гвыхьра швызгӀайтӀ, а-Хабза арыпхьагӀвчви афарисейкви! ЧвалатшычпагӀвыргӀа! Швара хӀаш гӀазквырчваз адамраква[*] шврапшпӀ, ауат рхъахьквала йпшдзапӀ, ауаса руацӀаква псыбыгӀвли апӀайтараквали йырчвыпӀ[+]. 28Шваргьи швхъахьквала ауагӀаква швыгӀвцӀабыргыдзырщарныс ауаштӀ, ауаса швара швуацӀаква чвалатшычпари хабза мыгӀвхъгари йазната йыртапӀ.

29-30Гвыхьра швызгӀайтӀ, а-Хабза арыпхьагӀвчви афарисейкви! ЧвалатшычпагӀвыргӀа! Швара йшвуыхвитӀ апигӀамбарква рдамраква, ауагӀа цӀабыргква рсинква шврыпшдзитӀ йгьи йшвхӀвитӀ: «ХӀабадучваква рыгӀамтаква рагӀан хӀбзазазарквын хӀара, ауат хӀрыцта апигӀамбарква рща гьхӀымрычӀварызтӀ»[+]. 31Ауыла швара швхъа шахӀатта швазгылитӀ апигӀамбарква зщыз швшырпачву. 32Щта ауи агӀан швабачваква рчвгьарахараква рашӀа рахӀагьи йшшвырчвуаш ацӀыхъва швтагылазла! 33АщтанчӀвква, ащтанчӀв хъшараква! Швайгвгъума ужвыгьи швара ахӀаквымхара тшацӀнашвыргата джьахӀанам швштамшвуш[+]? 34Абар Сара йшвзынасщтиитӀ швара апигӀамбарква, ауагӀа уасаражвква, арыпхьагӀвчва, ауат рызджьакӀ швщуаштӀ йгьи амшӀджьуар йкӀыдшвыркӀылуаштӀ, датша зджьакӀгьи швсинагогаква рпны йшвбкъуштӀ, къалакӀ йтшвцарыквын датша къалакӀ йташвцауамца йакӀвшвцашуштӀ[+]. 35Ауи йгӀалцӀла адгьыл апны йдрычӀваз ауагӀа цӀабыргква зымгӀва рща ахъазла Анчва йыркъванчуш швара швакӀвпӀ, Абель йща апны уалагата аныхӀварти акъвырманщырти рбжьара швара йшвщыз Берехия йпа Закьарыйа йща апныдза. 36АцӀабырг швасхӀвитӀ швара: ауат амыгӀвхъгараква зымгӀва рыхъазла Анчва зхӀаквым йхуш ауыжвгӀанчӀви абанпара ракӀвпӀ.


Иисус Иерусалим йчӀвыуитӀ


(Лк. 13:34-35)

37[•]– О Иерусалим, Иерусалим, апигӀамбарква зщуа, а-Нчва йгӀайщтиуа ауагӀа хӀахъвыла йрысуа! Зъараны йстахъызйа Сара усабиква гӀазскӀырныс, апссгӀачӀвы ачырква апхьынцӀыгӀваква рыцӀахь йшгӀазнакӀкӀуа апшта, ауаса швара йгьшвтахъымызтӀ ауи![+] 38Ужвы швы-Нчва йтдзы мцырата йшвызгӀаныржьитӀ. 39ЙшвасхӀвитӀ швара Сара сшжвымбахуаш йшвхӀванадзыкӀьара: «ДныхӀва-ныпхьапӀ ЙхӀыхвиту[†] йыхьызла йгӀайуа!»[+]

#### 24


Иисус апхъахькӀьала йгӀаншуш даквчважвитӀ


(Мк. 13:1-20; Лк. 21:5-24)

1[•]Иисус аныхӀварта дангӀаджвылцӀхуаз, Ауи йгӀайыдгылтӀ йапхьагӀвчва, аныхӀварта атыдзква йдырбара ртахъыта.

2– Арат зымгӀва жвбума? – дырцӀгӀатӀ ауат Иисус. – ЙшвасхӀвитӀ швара ацӀабырг: хӀахъвыкӀ хӀахъвыкӀ йаквта йгьгӀанхушым араъа, зымгӀва дрыхъвашуштӀ[+].


АрыцхӀагӀаква рхъа

3Иисус Амасхва абыхъв апны данчӀваз, апхьагӀвчва Ауи йызцан дара йрыуам заджвгьи даъамкӀва йцӀгӀатӀ:

– ЙгӀахӀахӀв хӀара ауи аныншуш, йзапш дыргайа йгӀазырбуш Уара угӀахъынхӀвыхри ауыжвгӀанчӀви дунай ацӀыхъви?

4-5Иисус ауат джьауап риттӀ:

– Швгватшнызла швара заджвгьи швшйымжьуш апшта, йауа швхӀвузтын щардагӀв гӀайуаштӀ Сара сыхьызла тшхъыргӀвауа, йырхӀвауа: «Сара Христос[†] сакӀвпӀ», ауат щардагӀв ржьуштӀ. 6Ужви апхъахькӀьали йыншуш айсраква руысла кӀара жвгӀуштӀ, ауаса ауи швачвымшван швара. ЙакӀвшара атахъыпӀ ауатква зымгӀва, ауаса ауи уыжвгьи йгьцӀыхъвам. 7Йауа швхӀвузтын йапшӀагылуаштӀ уагӀахъакӀи уагӀахъакӀи, паштыхӀыгӀвакӀи паштыхӀыгӀвакӀи, йапшым ашӀыпӀаква рпны млахуштӀ йгьи адгьыл цӀсуаштӀ[+]. 8Ауаса ауат зымгӀва асабийра агӀазаб йаджвыквлымтагӀвацапӀ[*].

9Ауи агӀан швара йшвайжьуштӀ, гӀазаб швдырбуштӀ йгьи швырщуаштӀ, Сара схъкъьачӀвыла ауагӀахъаква зымгӀва швара швырчвымыгъхуштӀ[+]. 10Ауи агӀан щардагӀвы а-Нчва[†] йызхъацӀара тшачвдрыхъаруштӀ, азаджв азаджв дйайжьуштӀ йгьи дичвымыгъхуштӀ[+]. 11ЙгӀаншуштӀ мцпигӀамбар щардагӀв, ауат щардагӀв ржьуштӀ[+]. 12-13Ачвгьара йъалахӀуш йгӀалцӀла щардагӀвы рпны абзибара хьуаштӀ, ауаса ацӀыхъвадза йызгылуа, ауи а-Нчва дихчуштӀ. 14А-Нчва й-Хъа́ра[†] ауысла а-Хабар бзи[†] ауагӀахъаква зымгӀва рыхъазла шахӀатта адунай шабгула йгуштӀ, ауи агӀан акӀвпӀ адунай ацӀыхъва ангӀадзуш[+].

15[•]Ауи акӀвпӀта, ашӀыпӀа цкьа[†] апны апигӀамбар Данель йыззихӀваз «тачвгвачвра гӀазгуа агвымха ныкъвара» аныжвбара, йапхьауа йгӀайгвынгӀврагӀатӀ, – 16ауи агӀан ЙахӀудашта йаъу ащхъаква рахьыла йырдаргӀатӀ. 17-18Атдзакв йхъалыз дыззыбжу закӀ гӀайахвхырныс дгӀакӀныцӀта атдзы днамшылхыргӀатӀ, архъа йаъу йхъахьквцӀа чгӀвыча ахъазла агӀвна дымцахыргӀатӀ[+]. 19Гвыхь рызгӀайуаштӀ ауат амшква рпны апхӀвыс мгвадукви зсабиква кӀыкӀахыла йзырчауи[+]. 20-21ШвныхӀва швара швырдара гъныта йа сабшата,[†] а-Нчва йзалырхуа мшыта, йнымшара ахъазла, йауа швхӀвузтын ауи апш рыцхӀагӀа адунай анщаквгыл уалагата уыжвгӀандзара йгьаъамызтӀ, йгьи зынгьи йгьаъазлушым. 22Ауат амшква ахъадымрысзарквын, псы[†] зхъу закӀгьи гьгӀащаквымхушызтӀ, ауаса а-Нчва йгӀалихыз рнысла ауат рпхьадзара ахъадрысуаштӀ[+].


Иисус Йара йгӀахъынхӀвыхра даквчважвитӀ


(Мк. 13:21-31; Лк. 21:25-33; 17:23-24,[37])

23-24– Ауи агӀан швара аджвырагӀв йгӀашвайхӀвуазтын: «ШвпшыстӀ! Христос араъа даъапӀ!» йа «Ауи ауаъа даъапӀ!» – йазхъашвымцӀан, йауа швхӀвузтын амцхристоскви амцпигӀамбаркви гӀайта адырга дукви агӀальаматракви гӀадырбуштӀ, швыржьарныс ахъазла, йрылшузтын а-Нчва йгӀалихыз ауагӀаквагьи ржьарныс[+]. 25Швсакъха, Сара апхъахькӀьала йыншуш швасхӀвтӀ. 26-27Ауи йгӀалцӀла аджвырагӀв йгӀашвайхӀвуазтын: «Ауи анаъа, акъвым апны даъапӀ»-хӀва, швымцан, йа «Ауи анаъа, апещ мадза дыгӀвнапӀ»-хӀва, йхъашвымцӀан, йауа швхӀвузтын амарагӀацӀцӀыртала амачвысра анкӀкӀара, амараташварталагьи йшырбауа йапшызлуштӀ ГӀвычӀвгӀвыс Па[†] йгӀахъынхӀвыхра[+]. 28Апсхъапсы ъану ауарбаквагьи гӀайыззитӀ[+].

29[•]Ауат амшква рпны йыншуш арыцхӀагӀараква рымщтахь зынла

«йахъачвуаштӀ амара,
амызгьи лашара гьгӀанатуашым,
айачӀваква ажвгӀванд йгӀашӀышвтуаштӀ,
ажвгӀванд амчквагьи цӀсуаштӀ»[+].

30Ауаъа ажвгӀванд апны ГӀвычӀвгӀвыс Па йдырга гӀаншуштӀ, адгьыл ажвлараква зымгӀва ргвы рымахь йчӀвыуаштӀ. Ауат дырбуштӀ ГӀвычӀвгӀвыс Па, амч йымата, дсайыр-гӀальаматта ажвгӀванд апстхӀваква йрыквныкъвауа[+]. 31Ауи Йара ймальаыкьква йщтиуаштӀта, ауат ачӀвгӀва абыжь дуква дыргумца адунай апщхъатакӀлагьи, ажвгӀвандква рдзакӀьакӀ уалагата анахьани рдзакӀьакӀдза йгӀартырдата Ауи йгӀалихыз йыкӀвматква азырддуштӀ[+].

32[•]ЙшвапхазтӀ швара швыхъазла алахӀа: абынджьаква гӀачыта абыгъьква ангӀаншауа, швара йыжвдыритӀ апхын шгӀаргванхауа. 33Ауи йапшпӀ арыгьи, ауи зымгӀва шцӀабыргхауа аныжвбара, йыжвдыр Ауи дшгӀаргвандзахаз, ашвква рыдзхъабырг дшгӀадзахьаз. 34ЙшвасхӀвитӀ швара ацӀабырг: ари абанпара шаъаркӀву йгӀаншуштӀ ауи зымгӀва[*][+]. 35ЙыдзуаштӀ ажвгӀванди адгьыли, ауаса Сара сажваква гӀанхуштӀ.


Иисус ачӀапщара йаквгӀазшӀититӀ


(Мк. 13:32-37; Лк. 21:34-36; 17:26-27, 34-35; 12:39-46)

36[•]– Ауаса ауи амши асахӀати руыс заджвгьи йгьидырам, Йа-Нчву Аба йакӀвмызтын – ажвгӀвандква рпны йаъу амальаъыкьквагьи а-Пагьи йгьырдырам. 37Ауаса НыхӀв[*] йымшква рагӀан йшаъаз йапшызлуштӀ ГӀвычӀвгӀвыс Па дангӀахъынхӀвыхуаш агӀангьи. 38АдзхъычӀвара апхъала ауагӀаква йчун йгьи йыжвуан, пхӀвыс гӀаргуан йгьи тахӀа йцун, абауаса йакӀвшун НыхӀв ахъвыхӀ данаквчӀва амшдза. 39Ауат йгьгӀаргвнымгӀвуазтӀ йгӀаншушыз йамагӀныз, адзхъычӀвара гӀайта ауат зымгӀва йыквначӀвакьынцӀкӀьара. Ауаса йаъазлуштӀ ГӀвычӀвгӀвыс Па дангӀайрагьи. 40ГӀвыджь архъа апны йынхуштӀ: ГӀвычӀвгӀвыс Па азаджв дйыцйырцуштӀ, анахьани дгӀанижьуаштӀ. 41ГӀвпхӀвысчва йара лукӀла йлагуштӀ: азаджв дйыцйырцуштӀ, анахьани дгӀанижьуаштӀ.

42Ауи йгӀалцӀла швгватшнызла, йгьшвыздырамщтӀ швара Йшвыхвиту дангӀайуаш йзапш мшу[+]. 43ЙшвгвыншвкӀыл, атдзы апшвыма ауахъ йзапш сахӀату агъыч дангӀайуаш йдырзарквын, йтдзы йчӀапщушын агъыч дшызнамшылуаш апшта. 44Ауи йгӀалцӀла шваргьи швхӀазырзара атахъыпӀ, йауа швхӀвузтын ГӀвычӀвгӀвыс Па шванизымпшуа асахӀат апны дгӀайуаштӀ.


АзцӀабыргра злу йгьи азцӀабыргра злам алыгчва

45[•]– Дзапш лыгйа азцӀабыргра злата, акъыль змата йгӀацӀцӀуаш? Апшвыма анахьанат алыгчва йырхъпшылныс, афачӀвы ауат йаназаману йритларныс йазалихыз йакӀвма? 46ЙзымшырапӀ ауи алыг апшвыма дангӀайхра ауаса даъата дгӀайынйахуазтын[+]. 47ЙшвасхӀвитӀ швара ацӀабырг: апшвыма ауи йызхъайцӀуштӀ йымлыкв шабгу. 48-49Ауаса ауи длыг чвгьазтын, араса йпхьадзузтын: «Сыпшвыма ужвыгьи ласы дгьгӀахъынхӀвыхуашым» – ауи йыгӀвзачва йбкъауа, ажвыгӀвчва дрыцта дчауа-дыжвуа далагуштӀ[+]. 50Даназымпшуа амш, йымдыруа асахӀат апны ауи йыпшвыма дгӀайхуаштӀ. 51Апшвыма ауи гӀвбата дагӀвичвуаштӀ, ачвалатшычпагӀвчва ъарщтиуа дищтиуаштӀ, – ачӀвыуабыжьи апыцква ршӀшӀабжьи ъагӀагуш[+].

#### 25


АжвагӀв пхӀвыспачва руысла ажвакъвыш

1– Ауи агӀан а-ЖвгӀванд[†] а-Хъа́ра зымзаква назахвта тагвжва дызгушыз йпылуаз ажвагӀв пхӀвыспачва йрапшызлуштӀ[+]. 2Ауат йрыуата ахвыгӀв акъыльдан, анахьанат ахвыгӀв гвыбзыгъан. 3АпхӀвыспа акъыльдаква амзаква нарахвтӀ, ауаса йгьнармахвтӀ ауат рыхъазла ахвша. 4Агвыбзыгъаква амзаква йрыцта хвша зтаз ацӀыквквагьи нарахвтӀ. 5Тагвжва дызгушыз дкъватӀ, ауат зымгӀва чвасысуа йалаган ачва йнанауахвтӀ[+]. 6ЦӀыхквтаквакӀ рапшта цӀырбжьыкӀ гатӀ: «Тагвжва дызгуш дгӀайитӀ! ШвджвылцӀта ауи швипыл!» 7АпхӀвыспаква гӀашӀыхан рымзаква йырхьпшуа йалагатӀ. 8Акъыльдаква агвыбзыгъаква йрархӀвтӀ: «Хвша мачӀкӀ гӀахӀышвт, йычвитӀ хӀара хӀымзаква». 9«Момо, – джьауап артхтӀ ауахьауат, – хӀхвша йауата швара мачӀкӀ швыхӀтырквын, шваргьи йгьшвызхъушым, хӀаргьи йгьхӀызхъушым. Ауи ацкӀысгьи атигӀвчва рпны швцата йшвхвгӀарыквын рыцӀа йагъьпӀ». 10Ауат хвшахвгӀара йцатӀ акӀвын тагвжва дызгушызгьи дгӀайтӀ. Зымзаква кӀкӀуз апхӀвыспаква ауи йыцта атацанадылра чаражвра ъарчпушыз йнашылтӀ, ашвгьи адыркӀыхтӀ[+]. 11ГӀамтакӀ анахъыцӀ анахьанат апхӀвыспаквагьи гӀайхын йахӀвауа йалагатӀ: «ЗпӀатӀу дуу! ЗпӀатӀу дуу! Ашв хӀзагӀатӀ!»[+] 12Ауаса тагвжва дызгушыз джьауап айтхтӀ: «ЙшвасхӀвитӀ швара ацӀабырг: сара швгьсыздырам швара»[+]. 13Ауи йгӀалцӀла швгватшнызла: йгьшвыздырамщтӀ швара амшгьи асахӀатгьи[*][+].


Анаматта йгӀанырыжьуа ахчаква руысла ажвакъвыш


(Лк. 19:12-27)

14[•]– Ауи агӀан мгӀва[†] хъара йыквылуаз агӀвычӀвгӀвыс йлыгчва гӀазиддата йымлыкв шабгу анаматта йшрызгӀанижьыз йапшызлуштӀ. 15ХвталанткӀ йызгӀанижьтӀ ауи азаджв, датша заджвы – гӀвба, йхыгӀвхузгьи – закӀы, дзачӀвызлакӀгьи йылшараква йгӀарыквхта йызгӀанижьын, йаргьи мгӀва дыквылтӀ. 16ХвталанткӀ зызгӀаныржьыз зынла дцан, йахча ауыс йайрыхъван датшагьи хвталанткӀ гӀанайрыгтӀ. 17ГӀвталанткӀ зызгӀаныржьызгьи ахча датшагьи гӀвталанткӀ гӀанайрыгтӀ. 18Арахьари таланткӀ[†] зызгӀаныржьыз дцан, машакӀ гӀайжын апшвыма йгӀайызхъайцӀаз ахча ауаъа йыцӀайыжтӀ.

19ГӀамта щардагьи агӀвсын ауат алыгчва рыпшвыма дгӀахъынхӀвыхтӀ, йлыгчва руысква зкву гӀархӀварныс йгӀазшӀиттӀ. 20ХвталанткӀ гӀазызхъарцӀаз агӀвычӀвгӀвыс датшагьи хвталанткӀ рыцта ахча гӀайгхтӀ: «ЗпӀатӀу дуу, – хӀва йайхӀвтӀ ауи апшвыма, – уара хвталанткӀ гӀасызхъауцӀан, сара датшагьи хвталанткӀ гӀадсрыгтӀ ауат!» 21Апшвыма йхӀватӀ: «Аферым! АзцӀабыргра злу улыг бзипӀ уара! Ахвыц апны усызцӀабыргын уара, саргьи уара рахӀагьи мгӀан ду зму ауыс уыхъвда йыквсцӀуштӀ. УгӀашылта уыпшвыма уйыцкьахв!»[+]

22ГӀвталанткӀ зызгӀаныржьыз агӀвычӀвгӀвысгьи дгӀайтӀ. «ЗпӀатӀу дуу, – йхӀватӀ ауи, – уара гӀвталанткӀ гӀасызхъауцӀатӀ сара, уапшы, сара датшагьи гӀвталанткӀ гӀанасрыгтӀ!» 23Апшвыма йхӀватӀ: «Аферым! Уара азцӀабыргра злу улыг бзипӀ! Ахвыц апны усызцӀабыргын уара, саргьи уара рахӀагьи мгӀан ду зму ауыс уыхъвда йыквсцӀуштӀ. УгӀашылта уыпшвыма уйыцкьахв!»

24Ауи амщтахь таланткӀ зызхъарцӀазгьи дгӀайтӀ: «ЗпӀатӀу дуу, – йхӀвитӀ ауи, – сара йыздыруан уара ушгӀвычӀвгӀвыс тӀкӀьийу, йъакӀауымпсаз апны йшгӀацӀаугахуа, йъакӀаумыршвшваз апны йшгӀазукӀкӀыхуа. 25Сара швабыжта сшвун, ауи йгӀалцӀла сцан уталант адгьыл йыцӀазыжтӀ. Абар уара йучӀву аталант». 26Апшвымагьи джьауап айтхтӀ: «Лыг[†] чвгьа-агӀщагӀвы! Йшаъула, уара йудыруан сара йъакӀасымпсаз апны йшгӀацӀазгахуа, йъакӀасмыршвшваз апны йшгӀасхъвшвахуа? 27Ауаса йанаъазара уара сахчаква уыскӀ йалауцӀара атахъын, сангӀахъынхӀвыхра ауат ахъахӀарагьи рыцта йшгӀасутхуаш апшта. 28Ари йыму аталант гӀайыквшвхта, жваталанткӀ зму йышвт. 29Йауа швхӀвузтын кӀара зму дзачӀвызлакӀгьи а-Нчва[†] йгӀаййтуаштӀ датшагьи, йгӀайхъшвалхуа кӀара йымазлуштӀ ауи. КӀара змамгьи йыму йыквихуаштӀ[+]. 30Алащцара дылашврышв ари закӀгьи йашӀысым алыг, ауаъа ауи дагвынкьуа дчӀвыуаштӀ, йпыцква ашӀшӀа-хӀва йабайрыфуаштӀ»[+].


Абыгъькви ауасакви

31– ГӀвычӀвгӀвыс Па[†] амальаъыкьква зымгӀва йыцта ЗымгӀвадырхъадата дангӀайра, дыквчӀвуштӀ Ауи ЗымгӀвайырхъаду йчӀварта[+]. 32ЙгӀазырддуштӀ Ауи йпахь ауагӀахъаква зымгӀва, Йаргьи ауагӀаква алихуаштӀ, ауасахча ауасакви абыгъькви шалихуа апшта[+]. 33Ауасаква Ауи йагъьмала йазикӀуаштӀ, абыгъьквагьи – йармала.

34Ауаъа ЗымгӀвархъада йагъьмала йгылу йрайхӀвуаштӀ: «Спны швгӀай, С-Аба дызквныхӀва-ныпхьаз, йнашвахв швара швтынха – а-Хъа́ра, адунай ангӀайша йгӀашӀарышвта швара йшвзирыхӀазырыз. 35Йауа швхӀвузтын Сара санымлащиуаз швара сшвырчатӀ; Сара сандзышуаз, швара дзы сшврыжвтӀ; Сара санныкъвуз, швара сшврайгватӀ[+]. 36Сара скъьатӀамазын, швара сыжвгӀвычатӀ; Сара счмазагӀвын, швара швгӀасхьпшытӀ; Сара анбахта[†] стачӀван, швара сыжвбарныс швнайтӀ». 37Ауаъа ауагӀа цӀабыргква йырхӀвуштӀ: «ЙхӀыхвиту,[†] уанбагӀба Уара уымлащиуата, уанбахӀырча Уара? ЙанбакӀву Уара дзы уыжвныс анутахъыз, йанбаухӀрыжв Уара дзы? 38УанбагӀба Уара уныкъвагӀвыта, уанбагӀахӀрайгва Уара, йа къьатӀамазта уыгӀбата уанбагӀгӀвыча Уара? 39УанбагӀба Уара учмазагӀвыта, йа анбахта утачӀвата уыгӀбарныс хӀанбауызнай?» 40ЗымгӀвархъада ауат джьауап ритуаштӀ: «ЙшвасхӀвитӀ швара ацӀабырг: Сара сащчва хвыцдзаква дрыуата заджвы швара бзирата йзышвхаз, Сара сакӀвпӀ йыззышвхаз»[+].

41Ауаъа Ауи йармала йгылугьи йрайхӀвуаштӀ: «ШвскъвыцӀ Сара, нагӀлат зквшваз, а-Нчва ашитани ауи йымцмальаъыкькви йырзирыхӀазырыз зынгьи йымчвуа амца швахъвхарагӀатӀ[+]. 42Йауа швхӀвузтын Сара сымлащиуан, швара сгьшвмырчатӀ; Сара сдзышуан, швара дзы гьсшвымрыжвтӀ; 43Сара сныкъвун, швара сгьшвымрайгватӀ; Сара скъьатӀамазын, швара сгьшвымгӀвычатӀ; Сара счмазагӀвын, анбахта стачӀван, швара швгьсызнамитӀ». 44Ауатгьи азцӀгӀуштӀ: «ЙхӀыхвиту, уанбагӀбаз Уара уымлащиуата, йа йанбакӀвыз уандзышуаз, йа уанныкъвуз, йа чгӀвыча уаназыбжаз, йа уанчмазагӀвыз, йанбакӀвыз анбахта утачӀвата Уара хӀануцымхърагӀаз?» 45Ауи ауат джьауап ритуаштӀ: «ЙшасхӀвитӀ швара ацӀабырг: ахвыцдзаква дрыуата заджвы йзышвымчпаз зымгӀва, Сара йгьсзышвымчпатӀ швара»[+].

46Зынгьи йшӀымчӀвауа агӀазаб йацӀагылуаштӀ ауат, ауагӀа цӀабыргквагьи зынгьи йшӀымчӀвауа абзазара йалалуаштӀ.

#### 26


Адин аунашвачпагӀвчва Иисус дырщныс ргвы йтаркӀитӀ


(Мк. 14:1-2; Лк. 22:1-2; ЙохӀ. 11:45-53 )

1[•]Арат ажваква рымщтахь, Иисус йапхьагӀвчва йрайхӀвтӀ:

2– Швара йыжвдыритӀ гӀвымшкӀ анцӀра айахӀуда ПасахӀ[†][*] шаъазлуш, ГӀвычӀвгӀвыс Пагьи[†] амшӀджьуар дкӀыддыркӀылныс дрыртуаштӀ.

3Ауи агӀамта апны ашогьанкъвырльыкъвхагӀв хӀаракӀы Кайаф[*] йтыдзсарыйа апны йгӀайззатӀ ашогьан хъадакви ауагӀа рахӀбачви.

4Ауат хӀайльарала Иисус дгӀаркӀыта дырщныс йайкьангьаштӀ.

5Агвыргъахъв агӀан йгьауашым, – рхӀвун ауат, – момызтын ауагӀа тшгӀащтӀырхныс ауаштӀ.


АпхӀвыс хвду зму ахьщчӀвы Иисус йхьылщитӀ


(Мк. 14:3-9; Лк. 7:37-38; ЙохӀ. 12:1-8 )

6[•]Иисус БетгӀания даъан, ЩамгӀвын гӀвшӀыпс[†] йпны[+]. 7Ауи айшва данадзхъачӀваз, пхӀвыскӀ хвду зму ахьщчӀвы зтаз алебастр цӀыквкӀ лымата Ауи дгӀайыдгылын, ахьщчӀвы йхъа йаквылчватӀ. 8Ауи анырба, апхьагӀвчва гвыжвкӀтӀ:

– Ауи аъара хвду зму ахьщчӀвы сраф йчпара затахъызйа? 9Ари ахьщчӀвы фыгӀв пшдза ахча щардала йтйы, ахчагьи арыцхӀаква йырзыша йауашын.

10Ауаса Иисус ауат злачважвауа йдырын йрайхӀвтӀ:

– Ауи апхӀвыс швзылщыхӀалйа? Ауи Сара сыхъазла йылчпаз уыс бзипӀщтӀ. 11Йауа швхӀвузтын арыцхӀачва йанакӀвызлакӀгьи швара йшвыцпӀ, а Сара йанакӀвызлакӀгьи сгьшвыцызлушым[+]. 12Ауи йгӀасыквылчваз ахьщчӀвыла Сара анышвынтара ацӀацӀара сазылрыхӀазыртӀ. 13ЙшвасхӀвитӀ швара ацӀабырг: адунай шабгула, йъакӀвызлакӀгьи, ари а-Гвыргъьахъв Хабар[†] ъагалакӀгьи, ауи апхӀвысгьи дгӀаргвалашвата йылчпаз йалачважвуштӀ[+].


ЙахӀуда Искариот йгвы йтайкӀитӀ Иисус дйайжьарныс


(Мк. 14:10-11; Лк. 22:3-6)

14-15[•]Ауи амщтахь ЙахӀуда Искариот, ажвыгӀвыгӀв йрыуа заджвыз, ашогьан хъадаква рпны дцатӀ йгвы йгӀанагыз райхӀвныс.

– ЙачӀвыйа йгӀасышвтуаш Иисус сйайжьата днашвнапӀыцӀасыршварквын? – ауат дырцӀгӀатӀ ауи.

Рызна жвгъайта гӀважвижваба ауи йзагӀарпхьадзатӀ ауат[+]. 16Ауи алахъвгӀахъасра йгӀашӀарышвта ЙахӀуда Ауи данйайжьуш агӀамта къвлей дазыпшгӀауа далагатӀ.


АпхьагӀвчва а-ПасахӀ хъвлапынчара тшаздрыхӀазыритӀ


(Мк. 14:12-16; Лк. 22:7-13)

17[•]АчӀахъва амща агвыргъьахъв[*] йапхъахуз амш апны апхьагӀвчва Иисус йцӀгӀатӀ:

– ЙабауызхӀрыхӀазыруаш Уара а-ПасахӀ хъвлапынчара?

18Иисус джьауап айтхтӀ:

– Акъала ари йапшу йпны швцата йашвхӀв: «АрыпхьагӀв йхӀвитӀ Ауи йыгӀамта шгӀадзаз, Ауи йтахъыпӀ Йара йапхьагӀвчвагьи йыцта утдзы апны а-ПасахӀ хъвлапынчара агвыргъьахъв дапылныс».

19АпхьагӀвчва Иисус унашвата йгӀарзичпаз зымгӀва дырхъйан, а-ПасахӀ хъвлапынчара дрыхӀазыртӀ.


Иисус апхьагӀвчва дрыцта йцӀыхъвахуз йхъвлапынчара


(Мк. 14:17-25; Лк. 22:17-23; 1 Кор. 11:23-25 )

20Хъвлапны Иисуси ажвыгӀвыгӀв апхьагӀвчви айшва йадзхъачӀватӀ. 21Ауат анчуз Иисус йхӀватӀ:

– АцӀабырг швасхӀвитӀ швара: швыуа заджвы Сара дсайжьуштӀ.

22АпхьагӀвчва мчыта йнашхыйахан кьазула Ауи йцӀгӀауа йалагатӀ:

– Ауи сара гьсакӀвымма, ЗпӀатӀу дуу?

23Иисусгьи джьауап айтхтӀ:

– Сара дсыцта атамщакь знапӀы тазырщщыз, ауи дсайжьуштӀ Сара. 24Щта, а-ГӀвыра апны йшгӀайыквчважвауа апшта дцитӀ ГӀвычӀвгӀвыс Па, ауаса гвыхь йызгӀайтӀ ГӀвычӀвгӀвыс Па йайжьауа агӀвычӀвгӀвыс! Ауи дгӀадымризарквын рыцӀа йагъьпӀ йара[+].

25Ауаъа амуртат ЙахӀудагьи дазцӀгӀатӀ:

– Ауи сара гьсакӀвымма, Рабби?

– Ауи уара ухъатала йухӀватӀ, – джьауап айтхтӀ Иисус.

26[•]Ауат анчуз Иисус ачӀахъва гӀайахвын даквныхӀва-ныпхьан йакъвитштшытӀ, ауи йапхьагӀвчва йанритуаз арат ажваква йхӀватӀ:

– Йнашвахвта йшвфа, ари Сара съапӀкътлапӀкъква ракӀвпӀ.

27Ауи амщтахь Ауи ашӀа гӀайахвын ауи ахъазла а-Нчва[†] дшизыразу йхӀватӀ, ауи апхьагӀвчва йритуата йрайхӀвтӀ:

– Арыла йшвыжв зымгӀвагьи. 28Ари а-Нчва йрыбагъьаз Сара йсуасйат щапӀ, ауи уагӀа щардагӀв рыгвнахӀква рызгӀвара ахъазла йсрычӀвауа щапӀ[*]. 29ЙшвасхӀвитӀ швара ари йнанаркӀыта адзахва йгӀашӀалуа йгӀалырхуа шсымыжвхуаш Сара С-Аба й-Хъа́ра апны швара сшвыцта ачагӀыр шӀыц ансыжвуаш амшдза.


Иисус Петр дшыркъвыцӀхуаш йхӀвитӀ


(Мк. 14:26-31; Лк. 22:33-34; ЙохӀ. 13:37-38 )

30Ашваква анырхӀва[*], ауат Амасхва абыхъв йцатӀ[+].

31[•]Ауаъа Иисус ауат йрайхӀвтӀ:

– Ауи ауахъ швара зымгӀвагьи швызыквква Сара сахьыла йгӀашвырхуштӀ, йаныпӀщтӀ:

«Сара ауасахча сйыспӀта,
ахӀвыча йалу ауасаква амцӀыкъьахпӀ».

32Ауаса Сара а-Нчва сангӀабзайыргылхра, швара швапхъала Галил сцуштӀ. Ауаъа швара сшвызпшуаштӀ[+].

33Петр джьауап айтхтӀ:

– ЗымгӀва йукъвыцӀхта угӀанырыжьуазтынгьи, сара ауаса зынгьи йгьсчпушым.

34– АцӀабырг уасхӀвитӀ, – йайхӀвтӀ ауи Иисус, – ауи ауахъ аквтӀорба гӀамшӀтыскӀва уара хын ускъвыцӀхуаштӀ Сара.

35Ауаса Петр йрыбагъьун:

– Уара суыцта спсра атахъхузтынгьи, сара зынгьи Уара сгьукъвыцӀхуашым.

АпхьагӀвчва зымгӀвагьи йара ауи акӀвын йырхӀвуз.


Гатщемани ацӀлауатра апны Иисус йныхӀвара


(Мк. 14:32-42; Лк. 22:39-46)

36[•]Иисус ауат дрыцта Гатщемани-хӀва йызпхьауа ашӀыпӀа дгӀайын, йапхьагӀвчва йрайхӀвтӀ:

– Араъа швчӀва, а Сара сцапӀта сныхӀвапӀ.

37Ауи Петри Забыт йыгӀвпачви йыцйырцатӀ. АгвшӀыгъьри агвыргӀви дхъатаркӀытӀ Ауи[+]. 38Ауаъа Ауи ауат йрайхӀвтӀ:

– Сара спсы тшгӀакӀвнаршатӀ апсра лахьаквцӀара. Араъа шваъазла, Сара швсыцта швымчвын.

39МачӀкӀ днаскӀьан, Ауи йшӀахъа цӀахьыла йнархата дщтӀалын дныхӀвун:

– Сара С-Аба, йауашызтын, йсыгӀвсыргӀатӀ ари агӀазабква рашӀа, ауаса Сара йшстахъу гьакӀвым, Уара йшутахъу йаъазларгӀатӀ[+].

40Ауи амщтахь Ауи йапхьагӀвчва дрызцахтӀ, ауат шычваз йбатӀ.

– Йгьамуазма сахӀат заджвыкӀ ауацӀа Сара швсыцта швымчвзарквын? – дицӀгӀатӀ Ауи Петр. – 41Швымчвуата швныхӀва, архъвыхра тшашвымтра ахъазла. Апсы гьычвам, ауаса аъапӀкътлапӀкъква кӀвадапӀ[+].

42ЙгӀванхауата Ауи йатаркӀвах днаскӀьан дныхӀвун:

– Сара С-Аба, йамуашызтын, ари агӀазабква рашӀа сыгӀвсныс, ауи йту сымыжвныс, ауи асхъан зымгӀвала Уара угвапхара йахӀвауа ншарагӀатӀ[+].

43Ауи дангӀайх, апхьагӀвчва йатаркӀвах йычван, йауа швхӀвузтын ауат рылачваква хьантахатӀ.

44Ауат гӀанижьын, Иисус днаскӀьатӀ, йхынхауата дара ауат ажваквала дныхӀвауа далагатӀ.

45Ауи амщтахь Ауи апхьагӀвчва дрызгӀайхын йрайхӀвтӀ:

– Швара шӀас швымамкӀва швычвума, тшпсшвщума? Абар, агӀамта гӀадзатӀ, ГӀвычӀвгӀвыс Па агвнахӀхачва дырнапӀыцӀарцӀитӀ[+].

46Швгыл, хӀцапӀ. Абар Сара смуртатгьи дгӀаргванхатӀ.


Иисус йайжьан ддыркӀытӀ


(Мк. 14:43-50; Лк. 22:47-53; ЙохӀ. 18:3-11 )

47[•]Ауи дшчважваркӀвуз йжвыгӀвыгӀв апхьагӀвчва йрыуаз ЙахӀуда дгӀайыдгылтӀ, агьатакви[*] ачӀвгӀванкви рнапӀыцӀакӀта ауагӀа жвпӀара ауи йыцын. Ауат ашогьан хъадакви ауагӀа рахӀбачви йгӀарщтитӀ[+]. 48Амуртат ауат дрангӀалтӀ араса:

– Сара ба засхӀвуа дгӀашвкӀы.

49ЙахӀуда зынла Иисус дйызцан йайхӀвтӀ:

– Сальам, Рабби! – йгьи ба йайхӀвтӀ Ауи.

50Иисусгьи ауи йайхӀвтӀ:

– АнбжьагӀв, уыззгӀайыз чпа.

Ауаъа ауагӀаква гӀайтӀ Иисус дгӀаркӀын, ахчагӀвчва йыдзхъадыргылтӀ. 51Ауаъа Иисус йыцыз заджвы агьата гӀатихын ашогьан хъада йлыг дйысын йлымхӀа гӀашӀйырсатӀ[+].

52– Атара йтацӀах угьата, – хӀва йайхӀвтӀ ауи Иисус. – Агьата гӀатызхуа зымгӀвагьи агьата йаквыдзхитӀ. 53Йсылымшушта йупхьадзумищтӀ уара Сара С-Аба сйыхӀвата ужвыбырг жвыгӀв легионкӀ райхӀа мальаъыкьта[†] йсзагӀайщтиныс?[*] 54Ауаса йшпаншуш ауи агӀан а-Нчва й-ГӀвыра, ауат зымгӀва ншара атахъыпӀ-хӀва йызхӀвауа?

55Ауи амщтахь Иисус ауагӀа жвпӀара тшырзынайырхатӀ:

– ЙачӀвыйа Сара стшгӀащтӀыхыгӀвумаума, агьатакви ачӀвгӀванкви швнапӀыцӀакӀта сшвкӀныс швгӀайра затахъыйа? Ансимшгьи аныхӀварта апны счӀвата йасрыпхьун, швара сгьгӀашвымкӀытӀ Сара[+]. 56Ауаса йыншаз зымгӀва апигӀамбарква ргӀвыраква рпны йырхӀваз йапшхъатапӀ.

Ауаъа апхьагӀвчва зымгӀва Ауи дгӀаныржьын йырдахтӀ[+].


Иисус Кайаф йпны йгӀайцӀгӀитӀ


(Мк. 14:53-65; Лк. 22:54-55, 63-71; ЙохӀ. 18:12-13, 19-24 )

57[•]Иисус дгӀазкӀыз Ауи ашогьанкъвырльыкъвхагӀв хӀаракӀы Кайаф йпны дгӀардтӀ, араъа йгӀайыззахьан а-Хабза арыпхьагӀвчви[†] ауагӀа рахӀбачви. 58Петр хъарачӀвыла Иисус йцӀыхъва дтагылата дцун, райшата йхӀаракӀу ашогьанкъвырльыкъвхагӀв[†] йыпшцӀа дпшцӀалтӀ. Ауыс злалгауа зымгӀва йбара ахъазла, ауи апшцӀа дъапшцӀалыз апны ахчагӀвчва дрыдзхъачӀватӀ. 59-61Ашогьан хъадаквагьи ЙхӀаракӀу а-ХӀаквымхарта шабгугьи Иисус йпшӀагылуа амцшахӀатква йырзыпшгӀун, Ауи щра йыквырцӀара ахъазла, ауаса ага мцшахӀат щардагӀв гӀайыргьи, ауат кӀара гӀарауныс гьрылымшузтӀ. ЙцӀыхъвахуз гӀвыджь гӀашылын йырхӀватӀ:

– Ари агӀвычӀвгӀвыс йхӀвун: «Сара йсылшуштӀ а-Нчва йныхӀварта срыхъвашата, хымшкӀыла ауи гӀащаквсыргылхныс»[+].

62Ауи амщтахь йхӀаракӀу ашогьанкъвырльыкъвхагӀв дгӀагылын Иисус дицӀгӀатӀ:

– Джьауап кӀара уымма арат йгӀаупшӀадыргылуа ашахӀатква руысла[+]?

63Иисус закӀгьи гьимхӀвузтӀ. ЙхӀаракӀу ашогьанкъвырльыкъвхагӀв Ауи йгӀайайхӀвтӀ:

– А-Нчва бза йыхьызла Уара тшузынасырхитӀ, йгӀахӀахӀв хӀара: Уара уакӀвма Христос,[†] А-Нчва Й-Па?

64– Уара ухъатала йухӀватӀ ауаса, – джьауап айтхтӀ Иисус, – ауаса йшвасхӀвитӀ швара, ужвинас швара ГӀвычӀвгӀвыс Па ЗымгӀвазылшауа йагъьмала дчӀвата йгьи ажвгӀванд пстхӀваква дрыквныкъвауа, дшвызнайуа дыжвбуштӀ[+].

65Ауаъа йхӀаракӀу ашогьанкъвырльыкъвхагӀв йшвыз ачгӀвыча акъвижван йхӀватӀ:

– Ауи а-Нчва дйырджьитӀ! Датша шахӀат зхӀтахъу ачӀвыйа?! Ужвы швара швхъатала йыжвгӀатӀ а-Нчва йырджьара![+] 66ЙачӀвыйа щаквыргылрата йнашвахвуа?

Ауат джьауап артхтӀ:

– Ауи дкъванчапӀ йгьи щра йыквхӀцӀарныс йквнагитӀ.

67-68Ауаъа Иисус йшӀаджвджвауа, напӀыршӀашӀала йысуа йалагатӀ, азджьакӀ Ауи йысуанта, йцӀгӀун:

– УпигӀамбаражва гӀахӀахӀв, Христос, дзачӀвыйа Уара йгӀауысыз?


Петр Иисус дикъвыцӀхитӀ


(Мк. 14:66-72; Лк. 22:54-62; ЙохӀ. 18:16-18, 25-27 )

69[•]Петр агваны дчӀван ауи агӀвнакъвыт пхӀвыс дангӀайыдгыл.

– Уаргьи Галил йауу Иисус уйыцын, – лхӀватӀ ауи.

70Ауаса Петр зымгӀва рпахь дгылата ауи дгьадымгылуазтӀ:

– Сара йгьсыздырам бара бызлачважвауа.

71Агвашв ахьыла даннаскӀьа, ауи датша гӀвнакъвыт[†] пхӀвыскӀ дылбатӀ. Ауи йлыдзхъагылакваз йралхӀвтӀ:

– Ари агӀвычӀвгӀвыс Назарет йауу Иисус дйыцын.

72Петр йатаркӀвах ауи дгьадымгылуазтӀ, дквытӀ Ауи а-ГӀвычӀвгӀвыс дшимдыруа. 73Ауаса гӀамта тшыткӀ анахъыцӀ, ауаъа йгылаз ауагӀаква йызгӀайын ауи йгӀайархӀвтӀ:

– ТамампӀ, уаргьи ауат урыуа заджвыпӀ, учважващагьи угӀацӀнахитӀ уара.

74Ауаъа Петр а-Нчва йыхьызла дквуа далагатӀ:

Сара дгьсыздырам Ауи а-ГӀвычӀвгӀвыс!

Ауи асахӀат аквтӀорба гӀашӀтытӀ. 75Ауи асхъан Петр йгӀайгвалашвахтӀ Иисус йажваква: «АквтӀорба гӀамшӀтыскӀва уара хын ускъвыцӀхуаштӀ».

ДангӀатшкӀарыцӀх ауи дагвынкьуа дчӀвыуа далагатӀ[+].

#### 27


Адин унашвачпагӀвчва райкьангьашыгӀвчва гвып Иисус ддыркъванчитӀ


(Мк. 15:1; Лк. 23:1; ЙохӀ. 18:28 )

1[•]Йанайкьангьаш амщтахь щымта щажьыта ашогьан хъадакви ауагӀа рахӀбачви Иисус щра йыквырцӀатӀ. 2Ауат ауи дшӀархӀван, ддырцан аурым шӀыпӀа унашвачпагӀв Пилат[*] дйырттӀ[+].


ЙахӀуда тшищхитӀ


(Руыс. 1:16-20)

3[•]Иисус йайжьаз ЙахӀуда Иисус щра шйыквырцӀаз аниба, йкъванчагӀа тшазидырхын, арызна жвгъай гӀважвижваба ашогьан хъадакви ауагӀа рахӀбачви йритхтӀ.

4– ГвнахӀ гӀазгтӀ сара, – йхӀватӀ ауи, – а-ГӀвычӀвгӀвыс хыйа щра йыквдсырцӀатӀ сара.

– Ауи хӀара йхӀуыста йалайа? – рхӀватӀ дара. – Уапшы ухъатала.

5Ахчаква аныхӀварта апны йкӀайпсан, ЙахӀуда дцан тшкӀнихӀахтӀ. 6Ашогьан хъадаквагьи ахчаква гӀазыркӀкӀыхын йырхӀватӀ:

– Арат ахчаква аныхӀварта ахарзынатара йтацӀа йгьауашым, йауа швхӀвузтын арат щапсапӀ[+].

7Йайкьангьашын ауат йщаквдыргылтӀ ауат ахчаквала ацӀыквчпагӀв йырхъа рхвгӀата ахамаква рыхъазла нышвынтарата йырчпарныс. 8Ауи акӀвпӀ ауи архъа йахьчӀва амшдза «щархъа»-хӀва йзапхьауа. 9-10Абарауаса йцӀабыргхатӀ апигӀамбар ЙырамихӀу йажваква: «Ауат рызна жвгъайта гӀважвижваба нарахвтӀ – Израиль ауагӀа Ауи хвыта йыздыргылыз, ауатла ацӀыквчпагӀв йадгьыл рхвгӀатӀ, ЙхӀыхвиту[†] сара унашвата йшгӀасзичпаз апшта»[+].


Иисус Пилат йхӀаквымхарта апны даъапӀ


(Мк. 15:2-5; Лк. 23:2-5; ЙохӀ. 18:29-38 )

11[•]Ауаъа Иисус ашӀыпӀа унашвачпагӀв йпахь ддыргылтӀ, ашӀыпӀа унашвачпагӀв Ауи дицӀгӀатӀ:

– Уара айахӀудаква ЗымгӀвауырхъадума, уры-ПаштыхӀума?

– Уара ухъатала ауаса йухӀвитӀ, – джьауап айтхтӀ Иисус[+].

12Ашогьан хъадакви ахӀбачви дандыркъванчуз, Ауи ауат джьауапкӀгьи гьримтуазтӀ. 13Пилат дазцӀгӀатӀ:

– ЙгьуымгӀума Уара, уызладыркъванчауа зъара йнадзауа[+]?

14Ауаса ашӀыпӀа унашвачпагӀв йджьайщун Ауи къванчагӀата йыдырцӀалакӀгьи джьауап ъагӀайымтхуаз.


Пилат Иисус амшӀджьуар дкӀыддыркӀылныс йщаквйыргылитӀ


(Мк. 15:6-15; Лк. 23:13-25; ЙохӀ. 18:39 –19:16 )

15[•]АшӀыпӀа унашвачпагӀв цӀаста йыман ПасахӀ[†] агвыргъьахъв йаквшвауата ауагӀа жвпӀара йгӀалырхуаз заджвы анбахта[†] дгӀатищтхныс. 16Ауи агӀамта апны анбахта дтакӀын зыхьыз рдыруаз агӀвычӀвгӀвыс Иисус Бар-Аба[*]. 17Ауи йгӀалцӀла ауагӀа ангӀайызза, Пилат дазцӀгӀатӀ:

– Дызда йшвтахъу швыхъазла дгӀасырхвитхныс: Иисус Бар-Аба йакӀвма момкӀва а-Нчва[†] йгӀалихыз ЗымгӀвархъада-хӀва йызпхьауа Иисус йакӀвма?

18Ауи йдыруан ацныхчылра йгӀалцӀла Иисус йара дшгӀайнапӀыцӀадыршваз. 19Ауи акӀвымкӀвагьи Пилат ахӀаквымхагӀв чӀварта даныквчӀваз, ауи йпхӀвыс уагӀа йзагӀалщтийын йгӀайдылрыхӀвтӀ: «ЗакӀгьи йзыуымхан ауи агӀвычӀвгӀвыс цӀабыргы, йахъа пхызла гӀазаб ду збатӀ сара Ауи йхъкъьачӀвыла».

20Ауаса ашогьан хъадакви ахӀбачви ауагӀа жвпӀара аквдыргвышхватӀ Бар-Аба йгӀархвитхра йгьи Иисус йщра йахӀварныс[+].

21– Щта ауат агӀвыджь йрыуата йшвтахъуда швара швыхъазла йнаусщтхырныс? – дазцӀгӀатӀ ашӀыпӀа унашвачпагӀв.

– Бар-Аба! – рхӀватӀ ауат.

22– Ауи асхъан йзысхара атахъыйа сара Христос-хӀва[†] йызпхьауа Иисус? – дазцӀгӀатӀ Пилат.

ЗымгӀвагьи йацшӀакӀта йцӀрытӀ:

– АмшӀджьуар дкӀыддыркӀылыргӀатӀ Ауи!

23– ЙачӀвыйа Ауи чвгьарата йчпаз? – дазцӀгӀатӀ Пилат. Ауаса ауагӀа жвпӀара рахӀагьи быжь дула йцӀрытӀ:

– АмшӀджьуар дкӀыддыркӀылыргӀатӀ Ауи![+]

24Пилат закӀгьи шизымчпуз, ауагӀа жвпӀара йгӀарылалуаз ахӀальабальыкъра йшалахӀуз аниба, адзы гӀайахвтӀ ауагӀа рпахь йнапӀква йджвджван йхӀватӀ:

– Швапшы швхъатала. Сара сгькъванчамщтӀ Ари а-ГӀвычӀвгӀвыс йща ахъазла.

25АуагӀа зымгӀва йырхӀватӀ:

– Ауи йща хӀари хӀсабикви йгӀахӀыквшвуштӀ!

26Ауаъа Пилат Бар-Аба дгӀайырхвитхтӀ, унашва йчпатӀ Иисус дырбкъата, ауи амщтахь амшӀджьуар дкӀыддыркӀылхныс[+].


Аурым арыгӀвчва Иисус гӀазаб йхътырхитӀ


(Мк. 15:16-20; ЙохӀ. 19:2-3 )

27[•]АрыгӀвчва Иисус ашӀыпӀа унашвачпагӀв йтыдзсарыйа ддырцан, Ауи йгьагьара архъв шабгу гӀазырддатӀ. 28Ауи ддыртӀлан хъахьквцӀа чгӀвыча къапщчӀвагъьчӀвагъькӀ йшвырцӀатӀ. 29АдзыхӀв махъвквала йаларпаз ашвтракьакьа[*] Ауи йхъарцӀатӀ, Ауи йагъьма напӀыла алаба йдыркӀын, йайхъыччауа йалагатӀ, йпахь щамхъаша йгылата йырхӀвауа:

– ДбзазтӀ айахӀудаква ЗымгӀвархъада!

30Ауи йыквджвджвун ауат, алаба гӀарахвуанта, ауыла Ауи йхъа йасуан[+]. 31Ргвква чӀванацӀыкӀьара гӀазаб йхътырхын, ауат Ауи йхъахьквцӀа чгӀвыча гӀайшвырххын, Иисус Йара йчгӀвычаква йшвырцӀахын, амшӀджьуар дкӀыддыркӀылныс ддырцатӀ.


Иисус амшӀджьуар дкӀыддыркӀылныс ддырцитӀ


(Мк. 15:21-23; Лк. 23:26-31; ЙохӀ. 19:17 )

32[•]Ауат ангӀатшкӀарыцӀуаз дгӀарынйатӀ ЩамгӀвын-хӀва йызхьзыз Кирена йауаз агӀвычӀвгӀвыс. АрыгӀвчва ауи дазадырцалтӀ аджьуар йгарныс. 33-34Голгофа (ауи йгӀаныцӀитӀ «Хъапахь шӀыпӀа»)[*] – хӀва йызпхьуз ашӀыпӀа йангӀадза, аз зларчваз ачагӀыр йырттӀ Ауи. МачӀдзакӀ дахъахван, ауи гьйымыжвтӀ Ауи.


Иисус чӀвымыгъла амшӀджьуар дкӀыддыркӀылтӀ


(Мк. 15:24-32; Лк. 23:32-43; ЙохӀ. 19:18-24 )

35-36Иисус амшӀджьуар данкӀыддыркӀыл, арыгӀвчва чӀвы дрышвын, Ауи йчгӀвычаква рхъа йахъаршахтӀ, даргьи Ауи дырчӀапщаныс йчӀватӀ. 37Иисус йхъахьла Ауи дызладыркъванчаз зныз амшӀпщырцачкӀвын кӀыддыркӀылтӀ: «АРИ ИИСУС, АЙАХӀУДАКВА ЗЫМГӀВАРХЪАДА ЙАКӀВПӀ». 38Ауи йыцта амшӀджьуарква йыркӀыддыркӀылтӀ гӀвтшгӀащтӀыхыгӀвчвагьи, азаджв Ауи йагъьмала, азаджвгьи Ауи йарма хъатала. 39-40АмгӀвайсыгӀвчва йагӀвсуаз Ауи йзыгъьуан. Рхъаква дрыкацауа, ауат йырхӀвун:

– Угвы йтанщтӀ Уара аныхӀварта алаурыхъвашата, ауи хымшкӀыла йыууыхвахныс! Ухъа хча, Уара а-Нчва Уи-Пазтын! УгӀакӀныцӀ аджьуар![+]

41Ашогьан хъадаквагьи, а-Хабза арыпхьагӀвчвагьи,[†] ауагӀа рахӀбачвагьи Иисус йылахъыччун.

42– Анахьанат апсра йачвихчун, – рхӀвун ауат, – Йара йхъа йхчарныс гьйылшум! Израиль ЗымгӀвайырхъаду! Аджьуар дгӀакӀныцӀыргӀатӀ Ауи, ауи агӀан Ауи йызхъахӀцӀапӀ. 43А-Нчва дйыквгвыгъун Ауи, ужвы а-Нчва Ауи дитахъызтын арыцхӀагӀа дгӀалигаргӀатӀ; йхӀвунщтӀ Ауи «Сара а-Нчва Си-ПапӀ» – хӀва!

44Йара ауаса Ауи йыхв надыркъвуан Ауи йыцта амшӀджьуарква йыркӀыддыркӀылыз агъычвагьи.


АмшӀджьуар йкӀыддыркӀылыз Иисус йпсра


(Мк. 15:33-41; Лк. 23:44-49; ЙохӀ. 19:28-30 )

45[•]АсахӀат ацба йгӀашӀарышвта адгьыл шабгула лащцарахатӀ, ауаса йнайтӀ асахӀат ажвбадза[*]. 46Йжвбахуз асахӀат йнайгвгъауата Иисус дута дцӀрытӀ:

– Эли, эли, лема сабахтани?[*] – (ауи йгӀаныцӀитӀ: «Сара Сы-Нчва, Сара Сы-Нчва, йачӀвыйа Уара сызгӀанужьыз Сара?»)[+]

47Аргваныта йгылаз зджьакӀы ауи аныргӀа йырхӀватӀ:

– Ауи Ильйас дгӀазшӀититӀ[*].

48Ауат дрыуата заджвы Ауи дизыгӀвын, ашвымгьар[*] гӀайахвын ачагӀыр саркьа[†] йтищын йалайыжьтӀ, ауи алаба йхъайцӀан Иисус йыйрыжвтӀ. 49Арахьарат йырхӀвун:

– Зны швашӀас, швгӀай хӀапшыпӀ Ильйас дгӀайта Ауи дгӀайхчушма, момкӀва дгьгӀамиуашма.

50Иисус йатаркӀвах дута дцӀрын йпсы алцӀтӀ. 51Ауаъа аныхӀварта апрапса ахъахьы угӀалагата ацӀахьыдза гӀвбата йакъвжватӀ[*]. Адгьыл цӀсытӀ, абыхъвква акъвццытӀ. 52Адамраква тшгӀахъыртӀытӀ, йпсыз уагӀа цӀабырг щардагӀв а-Нчва йгӀабзайыргылхтӀ. 53Ауат адамраква йгӀартыцӀын, Йара Иисус дангӀабзагылх амщтахь акъала цкьа[†] Иерусалим йталтӀ, ауаъа ауат уагӀа щардагӀв йырбатӀ. 54Ацентуриони ауи йыцта Иисус дызчӀапщузи адгьыл шцӀсуаз, йгӀаншуз зымгӀва анырба, зджьара йгӀанымхахуата йшван йырхӀватӀ:

– Ауи цӀабыргыта а-Нчва Ди-Пан!

55ПхӀвыс щардагӀвгьи аъан ауаъа, ауат хъарачӀвыла ауаъа йгӀаншуз йапшуан. Ауахь Галил йгӀашӀарышвта ауат Иисус йцӀыхъва йтагыла йцун, Ауи йцхърагӀауа. 56Ауат йрылан Мария Магдалина, Мария, Йакъвыпи Усыфи ран, йгьи Забыт йпачваква ран[+].


Иисус йыцӀацӀара


(Мк. 15:42-47; Лк. 23:50-56; ЙохӀ. 19:38-42 )

57[•]Хъвлапны амшӀджьуар акӀыдыркӀылра ъакӀвшаз ашӀыпӀа дазгӀайтӀ Ариматея йауаз гӀвычӀвгӀвыс байакӀ, Усыф-хӀва йыхьызта. Ауыгьи Иисус дйапхьагӀвын. 58Усыф Пилат йпны дцан Иисус йхъвади шгӀайыртхуашыз дахӀватӀ. Пилат унашва йчпатӀ ауи ахъвади йыртхныс. 59-60Усыф ахъвади гӀайахвын, квны асхъа цкьакӀ акӀвйыршан, абыхъв апны йгӀатырчвыз адамра шӀыц йтайцӀатӀ. Ауи анашылырта хӀахъв дукӀ апырайцӀан, йаргьи дджвыквылхтӀ. 61Мария Магдалини анахьани Марии адамра апахь йшчӀваз йгӀанхатӀ.


Адамра ахчагӀвчва

62Анахьани атшын, асабша атшазрыхӀазырра амш амщтахь, ашогьан хъадакви афарисейкви Пилат йпны йайззатӀ.

63– ЗпӀатӀу дуу, – тшизынадырхатӀ ауат ауи, – хӀара йгӀахӀгвалашвахтӀ ауи амцхӀвагӀв данабгаз йхӀваз: «ХымшкӀы анцӀра Сара сгӀабзагылхуаштӀ»[+]. 64Ауи йгӀалцӀла унашва чпа адамра хымшкӀы йшырхчуш апшта, ауи акӀвмызтын Ауи йапхьагӀвчва гӀайта ахъвади ргъычныс йауаштӀ, уацӀыхъван ауат Ауи дшгӀабзагылхыз ауагӀа йрыларгуштӀ. Ауи амц йапхъахуз амц йайчвазлуштӀ.

65– АхчагӀвчва нашвахв[*], – джьауап айтхтӀ Пилат, – швцата йшыжвдыруа апшта йшвхча.

66Ауат цан ахӀахъв амхӀвыр аквырцӀатӀ, ахчагӀвчвагьи адамра йадзхъадыргылтӀ.

#### 28


Иисус йгӀабзагылхра


(Мк. 16:1-8; Лк. 24:1-12; ЙохӀ. 20:1-18 )

1[•]Асабша амщтахь, амчыбыжь йапхъахуз амш ангӀаталуаз шарпныта[*], Мария Магдалини анахьани Марии адамра йапшныс йцатӀ[+]. 2ЙхӀыхвиту[†] ймальаъыкь ажвгӀвандла дъагӀалбгӀаз йгӀалцӀла, зынла мчыта адгьыл цӀсытӀ, ауи адамра дазцан, ауи йапыраз ахӀахъв хъатакӀла йрыгьажьтӀ. Ужвы ауи дыквчӀван амальаъыкь[+]. 3Ауи йквпшырала амачвысра дапшын, йчгӀвычаква сышта йшкӀвокӀван[+]. 4АхчагӀвчва ауи аъара йшван, йалакӀьазызын апсчва йрапшхатӀ. 5Амальаъыкь апхӀвысква йрайхӀвтӀ:

– Швымшван, сара йыздыритӀ швара амшӀджьуар йкӀыддыркӀылыз Иисус швшизыпшгӀауа. 6Ауи араъа дгьаъам, а-Нчва[†] Ауи дгӀабзайыргылхтӀ, пасата йшихӀвуз апшта. Швцата Ауи дъащтӀаз швапшы. 7Ласылас швцата Ауи йапхьагӀвчва йрашвхӀв а-Нчва Йара апсчва дгӀарылихта дшгӀабзайыргылхыз, швара швапхъа Галил дшцауа. Ауаъа швара Ауи дыжвбуштӀ. Ауи акӀвпӀ сара йшвасхӀвыз[+].


АпхӀвысква Иисус дырбитӀ

8АпхӀвысква швауа, ауаса ауи йаццауата дара йгвыргъьауа адамра ласыта йакъвыцӀхтӀ. Ауат гӀврала йцатӀ Иисус йапхьагӀвчва зымгӀва ласыта йрархӀвхныс. 9Зынла ауат дгӀарпылтӀ Йара Иисус.

– Сальам швасхитӀ, – йхӀватӀ Ауи.

Ауат Ауи йызцан йщапӀква тшрыкӀвдыршатӀ, Йаргьи квырмыш йзырчпатӀ[+]. 10Ауаъа Иисус ауат йрайхӀвтӀ:

– Швымшван. Швцата Сара сащчваква йрашвхӀв ауат Галил йшцуш. Ауаъа ауат Сара сырбуштӀ[+].


Адин аунашвачпагӀвчва ахчагӀвчва рхвгӀитӀ

11АпхӀвысква мгӀва[†] йыквыркӀван хчагӀвчваквакӀ акъала йгӀайта ашогьан хъадаква йгӀаншаз зымгӀва анрархӀвх. 12-13Ашогьан хъадаква ахӀбачва йрайкьангьашын хачӀвыта йырпыраз лырхтӀ. Ауат арыгӀвчва ахча щарда рыртын йрархӀвтӀ:

– ЗымгӀвагьи араса йрашвхӀв: «Ауи йапхьагӀвчва уахъынлата йгӀайын, хӀара хӀъадзачваз Йара дыргъычтӀ». 14Ауи ашӀыпӀа унашвачпагӀв йпны йнадзузтын, ауи хӀйачважвапӀта, йакӀвым шванымйауата швуыс ахъвдаквыхӀщтпӀ.

15АрыгӀвчва ахчаква нарахвын, йшрылабжьаз апшта йырчпатӀ. Ауат йгӀархъвыцыз йахьчӀва йъагӀадзазгьи аджьутква гъагъата йрылапӀ.


ХъвдаквцӀара дудздза

16[•]АжвизыгӀв апхьагӀвчва Иисус йъазихӀваз Галил апны йаныргӀалыз абыхъв йазцатӀ. 17Ауаъа ауат Иисус дырбан, Ауи квырмыш йзырчпатӀ, ауаса азджьакӀ гвыгӀвбара гӀарылашватӀ. 18Ауаъа Иисус ауат дрызцан йрайхӀвтӀ:

– АжвгӀванд апынгьи адгьыл апынгьи Сара амчхъара[*] зымгӀва С-Аба йгӀаситтӀ[+]. 19-20Ауи йгӀалцӀла ауагӀахъаква зымгӀва рпны швцата, Сара йсапхьагӀвчвата йшвчпа. Сара йсапхьагӀвчвахаз адзытщра[†] йахъышвщт Аба, а-Па, а-Нчва й-Псы[†] рыхьызла, швара йазыжвбжьа ауат йдырхъйарныс Сара унашвата йшвзысчпаз зымгӀва. А Сара йанакӀвызлакӀгьи сшвыцызлуштӀ швара, агӀамтаква зымгӀва алгандзыкӀьа[+][+].

### Марк


Апхъажва

А-Библия гӀвыраква рыхьызква абазали урышвли

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]


Марк йахьыла


а-Инджьыль


А-ГӀвыра Цкьа атакӀрала а-Институт


Москва


2025


Марк йахьыла а-Инджьыль


Атекст аэлектрон формат а-ГӀвыра Цкьа атакӀрала а-Институт асайт ари агӀарбарала йгӀау йауаштӀ:

https: ibt.org.ru/abazinskiy


ISBN 978-5-93943-374-7

© Институт перевода Библии, 2025

#### Апхъажва


Хвду зму апхьагӀвчва!

Абар швара швпахь йщтӀапӀ Ауасйат ШӀыц агӀвыраква йрыуа закӀу Марк йахьыла а-Инджьыль. Ауасйат ШӀыц Ауасйат Ажвдза йацта а-Библия гӀандыршитӀ, асквшышвква руацӀала адунай апны рахӀа щарда йызпхьауа агӀвыра.

АцӀасква рыпкъ йтагылата, ари а-ГӀвыра Бар-Наба йаба йаща йпа ЙохӀан-Марк йгӀвытӀ. Ауи апостол хъадаква рпхьадзара дгьаланамкӀуазтӀ, ауаса Иисус йзынархаз а-Хабар бзиква йхӀвун апхъапхъа Павел дйыцта, уацӀыхъван Рим апны Петр дйыцта.

Ари а-Инджьыль апщ-ИнджьылькӀ рпны рыцӀа йайшыспӀ. АуыжвгӀанчӀви рхъвыхыгӀвчва ауи йпычӀвхауата йырпхьадзитӀ. Матайгьи Лукагьи ауат р-Инджьыльква аныргӀвуаз ауи гӀадрысабапуан. Ауи а-ГӀвыра апны хъвквакӀ гӀалукӀгӀарныс баргвыпӀ, ауаса аквта хъвы – апхъахьыла Иисус дгӀазлысуашыз аджьабагӀаква, й-8-хауа ахъа апны йгӀайырбитӀ.

Марк йгватра хъада ззынайырхауа ачважвараква гьракӀвым, тамамта йухӀвушызтын, Иисус йалкӀгӀата Иерусалим апны йцӀыхъвахауа адунай апны йбзазара мчыбжьы ауацӀа уыста йчпаз акӀвпӀ. Марк йгӀайырбитӀ Иисус азгӀваква, агвыдзраква йгьи йара йхъатачӀв псра апхъала апсра дшрайгӀайуа. Ауат зымгӀва шахӀатта йырзалитӀ цӀабыргыта Ауи а-Нчва дши-Пу. Ауаса йаъазтӀхӀва Марк йгьгӀайырбум Иисус дшгӀадрийыз, Ауи йгӀабзагылхра амщтахь ауысква шакӀвшаз.

Марк йапшым ауагӀахъаква йгӀарылцӀыз апхьагӀвчва тшырзынайырхитӀ йгрек гӀвыра апны йалайыргылуа арамей бызшвала ажваквакӀла, ауи агӀан ЙахӀудашта йгьи Галил рпны йызлачважвуз (ауат йшичпалауа апшта йатайкӀитӀ), арим чыннкъвгагӀвчви айсыгӀвчви йгӀаршӀикӀгӀаз алатин ажваква.

ХӀара швара йшвгвынхӀыргӀвитӀ йшвымдыруа ажваква глоссарий апны.

А-Инджьыль грек бызшвала йгӀвыпӀ, ауаса акьрыстанква адунай йъадзакву асквшышв 20 руацӀа дунай бызшва швкӀла ауи атаркӀтӀ. Ужвы Марк йахьыла а-Инджьыль йапхъахауата абазала йгӀацӀцӀитӀ.

#### А-Библия гӀвыраква рыхьызква абазали урышвли


А-Библия анахьанат ахъвква йырзынарху агӀардыргаква гӀвызджьара хӀрынйитӀ. Ахъвшара ахъа ацӀахьбырг йгылу агӀардырга йгӀанарбитӀ анахьани а-Хабар бзи (Марк йахьыла, Лука йахьыла, ЙохӀан йахьыла) апны Иисус йбзазара йара ауи атурых йъаквчважвауа. АсатырыцӀахьгӀарбага апны агӀардырга йгӀанарбитӀ ашӀчӀвара йазынарху агӀагвныргӀвыга. Запыт ауи а-Хабар бзи апны йызквчважвауа а-Уасйат Ажвдза йауу текстпӀ. ЗынгӀалашварагьи ауи йгӀанарбитӀ а-Уасйат ШӀыц йауу, йара ауи атема йапщылу ашӀчӀвара.

А-Библия агӀвыраква зымгӀва ужвыгьи абаза бызшвала йъатарымкӀс йгӀалцӀла, араъа хӀара йгӀахӀырбитӀ урышв бызшвала ауат агӀвыраква рыхьызквагьи, йызтахъу урышв бызшвала йаъу ауат агӀвыраквагьи дырпшныс йылшарныс ахъазла.

ЙачӀвакӀ зхъадзгылу (*) агӀвыра ахьыз абаза бызшвала йатаркӀта йгӀацӀцӀхьаз гӀвырапӀ. ГӀвйачӀвакӀ зхъадзгылу (**) агӀвыра ахьыз заткӀра ацӀыхъва йнадзауа, дукӀ йнамихуата йгӀацӀцӀуаш гӀвырапӀ.

Абазала ахьыз | Абазала ахьыз (йахъарыста) | Урышвла ахьыз
Абзазара** | Бза. | Бытие
АтыцӀра | ТыцӀ. | Исход
ЛевиргӀа | Лев. | Левит
Апхьадзараква | Пхьадз. | Числа
ЙгӀвбахауа а-Хабза | Хаб. | Второзаконие
ЙахӀошугӀа | ЙахӀ. | Книга Иисуса Навина
АхӀаквымхагӀвчва | ХӀакв. | Книга Судей Израилевых
Рут* | Рут | Книга Руфи
1/2/3/4 АпаштахӀыгӀваква | 1/2/3/4 Паш. | 1/2/3/4 Книга Царств
1/2 АсквшгӀвыраква | 1/2 Сквш. | 1/2 Книга Паралипоменон
ГӀвзер | ГӀвзер | Книга Ездры
НыхӀамийа | НыхӀ. | Книга Неемии
Эстер* | Эст. | Книга Есфири
Айуб | Айуб | Книга Иова
Псалтир | Пс. | Псалтирь
Ажвакъвышква | Ажва. | Книга Притчей Соломоновых
АуазхӀвагӀв | Уаз. | Книга Екклесиаста, или Проповедника
Ашваква рашва | Ашва. | Книга Песнь Песней Соломона
ЙышгӀайхӀу | Йыш. | Книга пророка Исаии
ЙырамихӀу | Йыр. | Книга пророка Иеремии
Гъыбза | Гъыб. | Книга Плач Иеремии
ЙыхӀазыхъел | ЙыхӀ. | Книга пророка Иезекииля
Данель | Дан. | Книга пророка Даниила
ХӀошегӀа | ХӀош. | Книга пророка Осии
Йоъел | Йоъ. | Книга пророка Иоиля
ГӀамос | ГӀам. | Книга пророка Амоса
ГӀабдийа | ГӀаб. | Книга пророка Авдия
Инус* | Ин. | Книга пророка Ионы
МикӀа | МикӀ. | Книга пророка Михея
НахӀум | НахӀ. | Книга пророка Наума
ХӀабахъухъ | ХӀаб. | Книга пророка Аввакума
Цыфаныйа | Цыф. | Книга пророка Софонии
ХӀагай | ХӀаг. | Книга пророка Аггея
Закьарыйа | Закь. | Книга пророка Захарии
Малаки | Мал. | Книга пророка Малахии
Матай* | Мат. | Евангелие от Матфея
Марк** | Мк. | Евангелие от Марка
Лука* | Лк. | Евангелие от Луки
ЙохӀан | ЙохӀ. | Евангелие от Иоанна
Руысква* | Руыс. | Деяния апостолов
Йакъвып | Йакъв. | Послание Иакова
1/2 Петр | 1/2 Петр | 1/2 послание Петра
1/2/3 ЙохӀан | 1/2/3 ЙохӀ. | 1/2/3 послание Иоанна
ЙахӀуда | ЙахӀуда | Послание Иуды
Рим абзазагӀвчва | Рим | Послание к Римлянам
1/2 Коринт абзазагӀвчва | 1/2 Кор. | 1/2 послание к Коринфянам
Агалатква | Гал. | Послание к Галатам
Эфес абзазагӀвчва | Эфес | Послание к Ефесянам
Филип абзазагӀвчва | Фил. | Послание к Филиппийцам
Колос абзазагӀвчва | Кол. | Послание к Колоссянам
 | 1/2 Тес. | 1/2 послание к Фессалоникийцам
1/2 Тимофей | 1/2 Тим. | 1/2 послание к Тимофею
Тит | Тит | Послание к Титу
Филимон | Филим. | Послание к Филимону
Аджьутква | Джьут. | Послание к Евреям
ЙохӀан ййырбаз | Ййырбаз | Откровение Иоанна Богослова

#### 1


ЙахӀйа ДзытщгӀвы Иисус йымгӀва йрыхӀазыритӀ


(Мат. 3:1-12; Лк. 3:2-16; ЙохӀ. 1:19-28 )

1[•]Абар а-Нчва[†] Йпа, МасихӀ[*] Иисус йзынарху Ахабар Бзи ахъа. 2АпигӀамбар ЙышгӀайхӀу йгӀвыра йшану апшта:

«Абар, Сара Уара упахь днасщтиитӀ Сара схабарргагӀв,
Уара уыхъаз мгӀва[†] зрыхӀазыруаш».[+]
3«Акъвым апны йгӀагитӀ абжьы:
„ЙшврыхӀазыр ЙхӀыхвиту[†] йыхъаз гӀвагвана,
Йшвчпа Ауи йымгӀваква райшата!“»

4Акъвым апны ЙахӀйа ДзытщгӀвы дгӀаншан ауагӀа йрылайхӀватӀ агвнахӀква тшырзыдырхра[†] йадамыгъата адзытщра[†] йахъысра шатахъу, ргвнахӀква а-Нчва йырзиргӀвара ахъаз[+]. 5Ауи йзгӀайлун ЙахӀудашта ахъатаква зымгӀва йгӀартыцӀуаз ауагӀа йгьи Иерусалим абзазагӀвчва зымгӀва. Ауат рыгвнахӀква штшырзырдырхуа гӀархӀван, ЙахӀйа адзытщра йахъищтуан ауат Иордан дзыгӀв апны[+]. 6ЙахӀйа амахтша ласа йгӀалхта чгӀвыча нкъвигун йгьи ачва йгӀалхыз амъа йыбгъайцӀун. Йфун ауи амацӀакви бна цхи. 7ЙгӀачважвара апны йгӀарылайхӀвун:

– Сара сымщтахь дгӀайуаштӀ сара сацкӀыс йымчхъу, сара йара йгьсквнагам, тшнасыркъвыта, йсандаль ацӀгъа гӀасыртӀларныс. 8Сара швара дзыла адзытщра швахъысщттӀ, ауаса Йара, сымщтахь йгӀайуаш, а-Нчва й-Псыла адзытщра швахъищтуаштӀ.


ЙахӀйа Иисус адзытщра дахъищтитӀ


(Мат. 3:13-17; Лк. 3:21-22; ЙохӀ. 1:32-34 )

9[•]Иисус галил кыт Назарет дгӀатыцӀын дгӀайтӀ, Иордан дзыгӀв апны ЙахӀйа Ауыгьи адзытщра дахъищттӀ[+]. 10Иисус адзы дшгӀатыцӀхуаз йарасахӀат йбатӀ тшгӀагвызхуаз ажвгӀванди хӀвыхӀв турасы йтата Йара йызгӀалбгӀуз а-Нчва Йпси[+]. 11АжвгӀвандлагьи абжьы гӀагатӀ:

– Уара Сара бзи йызбауа Спа! Сара Уара щарда суыргвыргъьитӀ![+]


Иблис акъвым апны Иисус дйырйатитӀ


(Мат. 4:1-11; Лк. 4:1-13)

12ЙарасахӀат а-Нчва й-Псы[†] Иисус даквйыргвышхвитӀ акъвым дазцарныс. 13Ауи мышгӀвынгӀважва акъвым апны даъан, Иблис[†] дйырйатауа. Иисус ашвырква ъаныз дбзазун, Ауи амальаъыкьква гӀайцхърагӀун[+].


Иисус Йара йкъвырльыкъвхара далагитӀ


(Мат. 4:12-17; Лк. 4:14-15)

14[•]ЙахӀйа даныркӀы амщтахь, Иисус Галил дгӀайтӀ, а-Нчва й-Гвыргъьахъв Хабар йыргауа.

15– ЙгӀадзатӀ азаман, – йхӀвун Ауи, – а-Нчва й-Хъара гӀаргвандзахатӀ! ШвыгвнахӀква тшырзыжвдырхта а-Гвыргъьахъв Хабар[†] йазхъашвцӀа[+].


ПщыгӀвпслачвакӀыгӀвчва Иисус йцӀыхъва йтагылтӀ


(Мат. 4:18-22; Лк. 5:2-11; ЙохӀ. 1:35-42 )

16Зны, Галил гвал аурала дцауата, Иисус йбатӀ ЩамгӀвыни ауи йаща Андрейи. Ауат агвал акӀата тадрышвуан, пслачвакӀгӀвынта[+].

17Иисус йхӀватӀ: «СцӀыхъва швтагылта швнай. Сара швара гӀвычӀвгӀвысгӀакӀгӀвыта швсчпуштӀ»[+].

18Айщчваква зынла акӀатаква ныржьын, Ауи йцӀыхъва йтагыла йцатӀ[+]. 19МачӀкӀ йаннамгӀвайс, Ауи йбатӀ Забыт йпачваква, Йакъвыпи ЙохӀани, акӀьанджьа йтачӀвата акӀата йахьпшуаз. 20Ауи зынла ауат гӀайрайгватӀ, хвыла йындырхуз анхагӀвчвагьи йыцта раба Забыт акӀьанджьа апны дгӀаныржьын, Ауи йыщтагылын йцатӀ.


Иисус аджьын квайчӀва дрылицитӀ


(Лк. 4:31-37)

21[•]Ауат Капернаум йангӀадза, Иисус йапхъахуз асабша асинагога дцан ауаъа йайрыпхьатӀ[+]. 22АуагӀа йджьарщун Ауи йарыпхьаща, йауа ухӀварыквын Ауи йайрыпхьун хъгалра змаз йапшта, а-Хабза арыпхьагӀвчва[†] йрапшымкӀва[+]. 23Йара ауи азаман асинагога апны даъан гӀвычӀвгӀвыс, джьын квайчӀва[†] зуацӀачӀваз, зынла дгӀацӀрытӀ:

24– Уара йхӀзутахъу ачӀвыйа, Назарет йауу Иисус? Уара угӀайма хӀара хӀхъуырчӀварныс? Сара йздыритӀ Уара узачӀву! Уара а-Нчва уи-ЦкьапӀ![†][+]

25– УшӀа кӀы! УгӀайуацӀцӀ ауи! – ткӀьита унашва йчпатӀ Иисус.

26Аджьын квайчӀва агӀвычӀвгӀвыс далайрыкацан быжь ду йхъыцӀуа дгӀайуацӀцӀтӀ[+]. 27АуагӀа зымгӀва йджьарщауа ауи азаджв азаджв йайхӀвхуан:

– АчӀвыйа ари? Арыпхьара шӀыц, ари апш хъгалрагьи ацта! Ауи аджьын квайчӀвакванадзара унашва рзичпитӀта, ауахьауатгьи Ауи йыздзыргӀвитӀ![+]

28Иисус йхабар ласдзата Галил зымгӀва йгӀахъыкӀвшатӀ.


Иисус ачымазагӀвква йырбзихитӀ


(Мат. 8:14-16; Лк. 4:38-41)

29Асинагога йгӀатыцӀын ауат Йакъвыпи ЙохӀани рыцта ЩамгӀвыни Андрейи рпны йцатӀ. 30ЩамгӀвын йанхъва ашраблыра далата дщтӀан, зынла ауи луыс зквыз Иисус йархӀвтӀ. 31Ауи длыдгылын лнапӀы йкӀытӀ дылцхърагӀата дгӀахъйырчӀвалныс. Лшраблырагьи щаквчӀван, дгӀагылын ауат рыхъаз айшва адылгалуа далагатӀ[+].

32Йхъвлауа йаналага, амара анташва амщтахь, ауагӀа Иисус йзгӀаргуа йалагатӀ ачымазагӀвква, джьын квайчӀва зуацӀачӀваз зымгӀва. 33Акыт зымгӀва Иисус дзыгӀвназ атдзы анашылырта апахь йгӀайззатӀ. 34Иисус йапшымыз згӀва щарда зхьуаз йырбзихатӀ йгьи джьын квайчӀва щарда гӀаруацӀицатӀ. Аджьын квайчӀваква чважварныс йгьимырхвитуазтӀ, йауа ухӀварыквын ауат Ауи ДзачӀвыз рдыруан[+].


Иисус Галил даъапӀ


(Лк. 4:42-44)

35[•]ЙащтагӀайуаз ащымта, ужвыгьи йлащцараркӀвата, Иисус дгӀагылын атдзы дгӀаджвылцӀтӀ, заджвгьи дъанымыз дцан ауаъа а-Нчва дйыхӀвун[+]. 36ЩамгӀвыни ауи йыцызкӀквузи йацыта йджвыквылтӀ Ауи йзыпшгӀаныс. 37Ауи дангӀараух йархӀвтӀ:

– ЗымгӀва Уара йузыпшгӀитӀ!

38Ауаса Йара ауат джьауап гӀариттӀ:

– Швнай, хӀацыта хӀцапӀ анахьанат ашӀыпӀаква, агвла кытква, а-Гвыргъьахъв Хабар ауат рпынгьи Сара йсыргарныс, йара ауи акӀвпӀ Сара араъа сызгӀайыз.

39Ауи дныкъвун Галил зымгӀва аурала рсинагогаква рпны Ахабар Бзи йыргауа йгьи аджьын квайчӀваква рылицауа.


Иисус агӀвшӀыпс дйырбзихитӀ


(Мат. 8:2-4; Лк. 5:12-16)

40[•]Зны Иисус гӀвшӀыпс[†] зхьуаз дгӀайыдгылтӀ. Ауи йпахь щамхъаша тшкӀайрышвын, хъылпахъыхла дйыхӀвауа далагатӀ:

Уара йутахъхарыквын Уара сара суызрыцкьуштӀ[+].

41Иисус ауи дйымарыцхӀахатӀ. Ауи йнапӀы йрауын, дихьысын ауи йайхӀвтӀ:

– ЙстахъыпӀ, Сара уара усырбзихитӀ! Уара уцкьапӀ.

42Ауи араса анихӀвагӀваца, агӀвычӀвгӀвыс агӀвшӀыпс йхъысын ауи дцкьахатӀ[+].

43Араъа зынла Иисус ауи дджвыквйыжьтӀ, ткӀьийта йайхӀвын:[+]

44– Заджвгьи йауымхӀвын ари, ауаса уца, ашогьан тшйырбата, Муса арбзихара ахъаз унашва ззичпаз акъвырман гата ауи йырщы. Абауаса ауи уара убзихара ауагӀа йднарбуштӀ[+].

45Ауаса ауахьауи дцан йъакӀвызлакӀгьи йгӀаншаз райхӀвуа далагатӀ. Ауи йгӀалцӀла Иисус акъала апны ауагӀа дырбауа хвитта дныкъварныс гьйылымшахтӀ, йгьи Ауи йуагӀадаз ашӀыпӀаква рпны дгӀанхатӀ. Ауаса аныла-арыла йгӀатыцӀуанта уагӀа щардагӀв Ауи йызцун[+].

#### 2


Иисус апкъыуа дйырбзихитӀ йгьи йыгвнахӀква йызйыргӀвитӀ


(Мат. 9:2-8; Лк. 5:18-26)

1[•]МышквакӀ анагӀвс Иисус йатаркӀвах Капернаум датагӀайхтӀ, акыт апынгьи йбергьыльхатӀ Ауи йпны дшаъу[+]. 2Ауи йпны ауи аъара уагӀа щардата йгӀайззан, ашв адзхъагьи гыларта гьаъахмызтӀ. А-Нчва[†] йажва райхӀвуан. 3Иисус щардагӀвы йызгӀайтӀ, ауат йрыуата пщыгӀв хъачва Ауи пкъыуакӀ дйызгӀаргтӀ. 4АуагӀажвпӀара йгӀарылцӀла Иисус йаргван йшнамдзушыз анырба, Ауи дзыгӀвназ атдзы акв йхъалтӀ, ауи тшыткӀ аквырхын апкъыуа дызквыз аджьаргьан гӀабгъарыжьтӀ[+]. 5Иисус, ауат разхъацӀара аниба апкъыуа йайхӀвтӀ:

– Сара спа, йуызсыргӀвитӀ уара угвнахӀква![+]

6Ауаъа йчӀваз а-Хабза арыпхьагӀвчваквакӀ[†] рхъа йтахъвыцтӀ: 7«АчӀвыйа ари агӀвычӀвгӀвыс араса йзихӀвауа? Ауи дгӀасхитӀ! Ауи а-Нчва дйырджьитӀ! ДзачӀвыйа а-Нчва йакӀвымкӀва агвнахӀква зыргӀварныс зылшауа?»[+]

8Иисус зынла йпсыла йгӀайдыртӀ ауат рхъа йтазырхъвыцуа. Ауи дырцӀгӀатӀ:

– АчӀвыйа ауи апш хъвыцра швгвы йызгӀанагуа? 9РыцӀа ймайрайа апкъыуа йаухӀвырныс: «ЙыузсыргӀвитӀ уара угвнахӀква», йа йара йаухӀвырныс: «Угыл, аджьаргьан нахвта уымгӀвайсх»? 10Ауаса, швара йыжвдырра ахъаз, АгӀвычӀвгӀвыс Па хъгалра шйыму адгьыл апны агвнахӀква рызйыргӀварныс…

Араъа Ауи апкъыуа тшизынайырхан йайхӀвтӀ:

11– ЙуасхӀвитӀ уара: угыл, уджьаргьан нахвта уымгӀвайсх упны.

12Апкъыуа араъа зынла, ауагӀа зымгӀва йшырбуз дгӀагылтӀ, аджьаргьан найахвын дджвылцӀын дымгӀвайсхтӀ. Ауи зымгӀва швабыж йджьарщан а-Нчва ддыртшхъватӀ, араса рхӀвауа:

– ХӀара зынгьи ари апш гьхӀымбастӀ!


Иисус Левий йтдзы апны агвнахӀчква дрыцчитӀ


(Мат. 9:9-13; Лк. 5:27-32)

13[•]Иисус йатаркӀвах галил гвал дазцатӀ. Гвыпла ауагӀа Ауи йызцун, Ауи ауат йайрыпхьун. 14Дшцуз Иисус Алфай йпа Левий дгӀайбатӀ, ашвахчӀвгӀазкӀкӀырта апны йчӀваз.

– СцӀыхъва унатагыл, – йайхӀвтӀ ауи Иисус.

Арахьари дгӀагылын Ауи дйыщтацатӀ. 15Ауи амщтахь, Иисус Левий йтдзы апны айшва сагӀа данадзхъащтӀаз, Ауи йапхьагӀвчва йырхъазымкӀва, ауаъа йгӀайззатӀ ашвахчӀвгӀазкӀкӀыгӀвчва йгьи йапшымыз агвнахӀч щардагӀв. Иисус йыщтацун йапшымыз уагӀа щардагӀв. 16А-Хабза арыпхьагӀвчва йрыуаз фарисейквакӀ[†] Ауи агвнахӀчква, ашвахчӀвгӀазкӀкӀыгӀвчва дшрыцчуз анырба, Иисус йапхьагӀвчва йырцӀгӀатӀ:

– АчӀвыйа Ауи дызрыцчауа ашвахчӀвгӀазкӀкӀыгӀвчви агвнахӀчкви[+]?

17Ауи анигӀа, Иисус ауат йрайхӀвтӀ:

– АзгӀвадаква гьракӀвым, ачымазагӀвква ракӀвпӀ айъазагӀв дызтахъу. Сара сызгӀайыз агӀвычӀвгӀвыс цӀабыргква гьракӀвым, агвнахӀчква гӀазшӀыстныс акӀвпӀ[+].


Иисус аурычра ауысла йцӀгӀитӀ


(Мат. 9:14-17; Лк. 5:33-39)

18[•]Зны, ЙахӀйи афарисейкви рапхьагӀвчва анурычуаз, Иисус уагӀаквакӀ йызгӀайын йцӀгӀатӀ:

– АчӀвыйа ЙахӀйи афарисейкви рапхьагӀвчва зурычуа, ауаса Уара уапхьагӀвчва змурычуа[+]?

19Иисус ауат джьауапта йгӀариттӀ:

– Анадылра йгӀайыз асасчва урыч йауума, акъащан ауат дъадзарыцу? Ауат акъащан дъадзарыцу йгьурычуашым[+]. 20Ауаса йгӀаталуаштӀ мшы ауат акъащан данрыквырхуаш, абауи агӀан акӀвпӀ ауат анурычуаш[+]. 21Заджвгьи ачгӀвычажв асхъа шӀыцла йыгьквирышвуам, ауи акӀвмызтын асхъа шӀыц асхъажв ашӀнажвуштӀ, акӀынхӀара рыцӀагьи йдухуштӀ. 22Заджвгьи агӀвдзы шӀа агъьашажвква йгьтайчвум, ауи акӀвмызтын агӀвдзы ауат ашӀнажвуштӀ, ауи асхъан агӀвдзгьи агъьашаквагьи чвгьадза йыдзуаштӀ. АгӀвдзы шӀа агъьаша шӀыцква йыртарчвитӀ.


АпхьагӀвчва асабша ачхъаква хъырхитӀ


(Мат. 12:1-8; Лк. 6:1-5)

23Зны сабшата[†] Иисус тшыгӀвра зквгӀайыз архъаква дрылсуан, Ауи йапхьагӀвчва йъамгӀвайсуаз напӀыла ачхъаква гӀахъырхуа йалагатӀ. 24Афарисейква Ауи йцӀгӀатӀ:

– Уапшы! АчӀвыйа ауат асабша йырчпаныс йызхвитым зырчпауа?

25Иисус ауат джьауап риттӀ:

– Швара зынгьи швгьампхьама Дауыт[†] йчпаз йаргьи йымгӀвалагӀвквагьи йыртахъыз анрымамыз йгьи йанчга? 26Ауи гӀаншатӀ рахӀа йхӀаракӀу ашогьан Абиатар йагӀан. Дауыт а-Нчва йтдзы днашылын, а-Нчва йзалхыз ачӀахъваква[*] йфун, заджвгьи йфарныс дызхвитмыз, ашогьанква ракӀвымкӀва, ауаса йара йыцыз ауагӀа зымгӀвагьи йриттӀ.

27Ауаъа йацицӀахтӀ:

– Асабша агӀвычӀвгӀвыс йыхъаз а-Нчва йгӀанйыршатӀ, асабша ахъаз агӀвычӀвгӀвыс дгьгӀанимыршатӀ. 28Ауи акӀвпӀта АгӀвычӀвгӀвыс Па асабшагьи да-ПшвымапӀ!

#### 3


Иисус знапӀы зшӀагӀваз дйырбзихитӀ


(Мат. 12:9-14; Лк. 6:6-11)

1[•]Иисус йатаркӀвах асинагога датагӀайхтӀ. Ауаъа знапӀы зшӀагӀваз гӀвычӀвгӀвыскӀ даъан[+]. 2Ауи йагъачва гватшныта йызкӀылпшуан, дизырбзихушмищтӀхӀва Ауи ари агӀвычӀвгӀвыс асабша атшын, уадыргӀвана Ауи ддыркъванчахныс ахъаз[+]. 3Иисус знапӀы зшӀагӀваз йайхӀвтӀ:

– Аквта утагыл.

4УадыргӀвана Ауи ауат дырцӀгӀатӀ:

– Асабша швара абзира йа ачвгьара швчпарныс швызхвитйа? Абзазара гӀашвхчарныс йа йхъшвырчӀварныс?

Ауат закӀгьи гьрымхӀвузтӀ[+]. 5Иисус ауат дгвыжвкӀуа дгӀарпшын, ргвква ъабагъьаз йгвы йыцӀалуа, ауи ахъацӀа йайхӀвтӀ:

– УнапӀы рау.

Ауахьауи йрауын, йнапӀгьи згӀвадахатӀ.

6Асинагога йшгӀаджвылцӀхуаз, афарисейква йымкъвауата аиродианква[*] йрайкьангьашуа йалагатӀ ауат Иисус дшырщуашыз амаль ауысла.


Иисус щардагӀвы йыщтагылитӀ


(Мат. 4:23-25; 12:15-16; Лк. 6:17-19)

7Иисусгьи йапхьагӀвчва йыцта агвал дазцатӀ. Ауат йрыщтацатӀ Галил, ЙахӀудашта,[+] 8Иерусалим, Идумей, Иордан дзыгӀв йгӀахъысыз, Тири Сидони ршӀыпӀаква йгӀартыцӀыз уагӀа щардагӀвдзата. Арат ауагӀа Иисус йызцун Ауи уыста йчпуз ахабар аныргӀа. 9Иисус йапхьагӀвчва унашва рзичпатӀ кӀьанджьа дрыхӀазырныс, Ауи ддмырпцӀныс ахъаз, йауа ухӀвузтын ауагӀа швабыж йщардагӀвын. 10Ауи уагӀа щардагӀв йырбзихатӀ, ауи йгӀалцӀла ачымазагӀвква цӀагвауа апхъала йнаскӀьун Ауи йхьысныс ахъаз[+]. 11Ауаса джьын квайчӀва[†] злаз Ауи дшырбалуз, Ауи йпахь тшкӀадрышвуанта йцӀыруан:

– Уара а-Нчва[†] уи-ПапӀ![+]

12Ауаса Иисус ткӀьийта йгьаймрыхвитуазтӀ Ауи ймагӀну рхӀварныс[+].


Иисус йгӀалихитӀ жвыгӀвыгӀв апхьагӀвчва


(Мат. 10:2-4; Лк. 6:14-16; Руыс. 1:13)

13[•]Зны Иисус абыхъв дхъалын йпны йызшӀиттӀ Йара йтахъкваз. Ауат Ауи йызгӀайтӀ. 14Ауат жвыгӀвыгӀв гӀарылихтӀ, апостол-хӀва[†] йрыхьицӀатӀ, Ауи йанакӀвызлакӀгьи йыцызларныс ахъаз, Ахабар Бзи дыргарныс ахъаз ауат йауищтларныс. 15Ауи ауат йара ауаса хъгалра риттӀ аджьын квайчӀваква ркъвцарагьи. 16Абауаса Иисус жвыгӀвыгӀв йыргылтӀ: ЩамгӀвын (Ауи Петр хьзыта йзитыз),[+] 17Йакъвыпи ЙохӀани – Забыт йпачва (ауат Ауи «Боанергес»-хӀва йрыхьицӀатӀ, «Аддра апачваква»-хӀва йгӀазныцӀуа),[+] 18Андрей, Филип, Бартоломей, Матай, Тама, Йакъвып (ХӀалфай йпа), Тадай, ЩамгӀвын Кананит[*][+] 19йгьи ЙахӀуда Искариот (уадыргӀвана Иисус дызтйыхыз)[+].


Иисуси БагӀал-Забули


(Мат. 12:22-29; Лк. 11:14-23; 12:10)

20[•]Зны, Иисус атдзы даннашыл, йатаркӀвах ауи аъара гвып дукӀ тшазыркӀкӀын, Йаргьи Йара йапхьагӀвчвагьи ачарагӀваца йгьахамдзузтӀ[+]. 21Ауи аныргӀа Иисус йаргванква гӀайтӀ Ауи дгӀарылырдата днарахвхныс, ауат ауи ахъазла ауаса йырхӀвун:

– Ауи йакъыль гьтамамым.

22А-Хабза арыпхьагӀвчва,[†] Иерусалим йгӀатыцӀыз, йдрыбагъьун:

– Ауи БагӀал-Забул[†] диуацӀалтӀ. Ауи аджьын квайчӀваква рунашвачпагӀв йкъарула аджьын квайчӀваква рылицитӀ[+].

23УадыргӀвана Иисус ауат гӀазшӀитын, хӀварла драчважвауа далагатӀ: – Иблис[†] Иблис дйылицарныс шпайылшуш?

24АпаштыхӀыгӀва йапшӀагылыз гӀвагъачва гвыпкӀ хъвы-хъвыта йыршарыквын, ауи гӀащаквхарныс гьалшушым. 25Атдзы агӀвшахарыквын, ауи йгьалшушым йгӀащаквханыс. 26Иблис гӀвбата тшишата йхъа йара дапшӀагылхырквын, ауи йгьйылшум дгӀащаквхарныс, ауи йцӀыхъва гӀадзитӀ. 27АгӀвычӀвгӀвыс мчы йтдзы заджвы днашылнысгьи, ауи йымлыкв йгъычнысгьи гьйылшушым, ауи апхъапхъа дшӀайымхӀвузтын, – ауи агӀан акӀвпӀ ауи йтдзы йхӀвынчӀарныс анйылшуш. 28АцӀабырг швасхӀвитӀ: йамгӀан гвнахӀызлакӀгьи, а-Нчва йзынарху ажвагвауазлакӀгьи агӀвычӀвгӀвысква Ауи йырзйыргӀвуштӀ, 29ауаса а-Нчва й-Псы[†] дзырджьауа, йызчважвауа йгьйызгӀвушым. АгӀвычӀвгӀвыс ауи агвнахӀ адунай анихӀваджьрагьи йзымгӀвауа йгӀайыквхуштӀ[+].

30Ауи араса йзихӀваз ауат джьын квайчӀва йылата йъайылачважваз акӀвпӀ.


Иисус Йара йтгӀачвадза дрылачважвитӀ


(Мат. 12:46-50; Лк. 8:19-21)

31[•]ЙгӀайын Ауи йани йайщчвакви, апахь йгылата, йахӀватӀ Ауи дгӀазшӀыртныс[+]. 32Иисус йгьагьара уагӀа щардагӀв чӀван, Ауи йархӀвтӀ:

– Абан Уара уан, Уара уайщчви уахщчви[*] апахь йгылапӀ, Уара йузыпшгӀитӀ.

33– ДзачӀвыйа Сара сыхъаз сан, йзачӀвыйа Сара сыхъаз сайщчваква? – дазцӀгӀатӀ Иисус.

34Ауи йгьагьара йчӀваз ауагӀа дгӀарылапшын йхӀватӀ:

– Дабар Сара сан, абар Сара сайщчваква. 35А-Нчва йажва зырхъйауа, ауи Сара йгьи дсащапӀ, йгьи дсахщапӀ, йгьи дсанпӀ.

#### 4


АлацӀагӀви ажвлакви йырзынарху ажвакъвыш


(Мат. 13:1-9; Лк. 8:4-8)

1[•]Иисус йатаркӀвах агвал адзхъа йайрыпхьауа далагатӀ. Ауи йгьагьара йгӀайззаз агвып ауи аъара йдудздзанта, Ауи акӀьанджьа даквчӀвата мачӀкӀ днаскӀьара атахъхатӀ. АуагӀа зымгӀва атшпы йаъан. 2Иисус щарда йазибжьун ажвакъвышла,[†] ауат йрайхӀвуа:

3– ШвгӀадзыргӀвы: алацӀагӀвы длацӀарныс дцатӀ. 4Ажвлаква анкӀайпсуз, ауат рыуа цыраквакӀ амгӀвадзакӀьа йкӀапӀлатӀ. АцӀисква гӀапссгӀан ауат рфатӀ. 5Ажвлаква рызджьакӀ ахӀакъвараква рпны йкӀапӀлатӀ, адгьыл бзи ъамачӀыз апны. Ауат ласыта йгӀакӀылстӀ, йауа ухӀварыквын адгьыл гьцӀоламызтӀ. 6Ауаса амара ангӀацӀцӀ, ауи агӀайыраква абылтӀ, йгьи ауат гӀватӀ, ауат щайдза цӀола гьрымамызтӀта. 7АзджьакӀ адзыхӀвгӀайырта йылапӀлатӀ, йалайыз ауи ауат йрызарархатӀ, ажвлаквагьи тшыгӀвра гьгӀарырымттӀ. 8Ауаса адгьыл бзи йыквпӀлаз анахьанат ажвлаква гӀайытӀ, гӀважвижвабала, хынгӀважвала, швкӀныладза йаквырпсаз ацкӀыс рыцӀа йщардата тшыгӀвра гӀацӀаргахтӀ.

9УадыргӀвана Иисус йгӀацицӀахтӀ:

– ЛымхӀа змата йызгӀауа йгӀарагӀатӀ![+]


Иисус йгӀаргвынйыргӀвитӀ адгьыл апщквпшыракӀ йырзынарху ажвакъвыш


(Мат. 13:10-23; Лк. 8:9-15)

10[•]Иисуси, йымгӀвалагӀвчви, ажвыгӀвыгӀви рхъазы йанацыз Ауи уыжвжвы йхӀваз ажвакъвыш йгӀаныцӀуала йцӀгӀатӀ. 11Иисус джьауап гӀариттӀ:

– Швара а-Нчва[†] й-ПаштыхӀыгӀва ацӀакӀыраква швзыхътӀпӀ, ауаса арахьарат, сцӀыхъва йнатамгылуа рыхъаз ажвакъвышква гӀасрысабапитӀ зымгӀва йырзызбжьарныс ахъаз,[+] 12араса йалырныс

«ауат пшуан, ауаса йгьрымбатӀ,
йыргӀун, ауаса закӀгьи гьгӀаргвнымгӀвытӀ,
ауат тшизынадмырхарныс, а-Нчва йырзимыргӀварныс ахъаз».[+]

13УацӀыхъван Иисус ауат дырцӀгӀатӀ:

– Шваргьи йгьгӀашвгвнымгӀвыма ари ажвакъвыш? Ауи асхъан йшпакӀву йара йзапш ажвакъвышызлакӀгьи шгӀашвгвынгӀвуаш? 14АлацӀагӀвы а-Нчва йажва лайцӀитӀ[+]. 15АуагӀа азджьакӀ йрапшпӀ ажвлаква, амгӀвадзакӀьа йкӀапӀлаз. Ауат ажва анргӀара, Иблис[†] дгӀайитӀта ауат йларцӀаз ажва рчвигъычитӀ. 16АзджьакӀ адгьыл хӀакъвара апны йкӀапӀлаз ажвлаква йрапшпӀ. Ауат ауагӀа, ажва аныргӀауа, зынла йгвыргъьауа йнарахвитӀ. 17Ауаса ауат щайдза гьрымамта, ауырата йгьнайуам. Абаргвыраква йа а-Нчва йажва ацӀыхъва нкъвцара ангӀадзара, ауат зынла ажва йгьазхъарцӀахуам. 18ЙхыгӀвхаквауа адзыхӀвгӀайырта йкӀапӀлаз ажвлаква йрапшпӀ. Ауат йыргӀитӀ ажва, 19ауаса ансимшгӀадза уысква, абайара йазрыму абзибара йгьи анахьанат атахъыраква ажва рхъватшитӀ, тшыгӀвракӀ гӀамйыхуата[+]. 20ЙаъапӀ уагӀа, йрапшта ажвлаква, адгьыл бзи апны йаквырпсаз. Ауат ажва ргӀитӀ, ауи нарахвитӀ, тшыгӀврагьи гӀадырхарджьитӀ – гӀважвижванла, хынгӀважванла, йыншитӀ швкӀныла йаквырпсаз ацкӀыс рыцӀа йщардата.


АцӀыкв зхъарпу амза


(Лк. 8:16-18)

21[•]УадыргӀвана Ауи ауат йрайхӀвтӀ:

Атдзы амза наргылума ацӀыкв ахъадырпарныс йа ачвартагъвы ацӀахь йдыргылныс? Момо, ауи аквгыларта йыквдыргылитӀ[+]. 22ЦӀакӀыракӀгьи гьаъам йымбайанхушта, йгьи къачӀвахыкӀгьи гьаъам алашара йгӀаквмылхуашта[+]. 23ЛымхӀа змата йызгӀауа, йгӀарагӀатӀ[+].

24Датшагьи йрайхӀвтӀ ауат:

– Швазгватшнызла швара йыжвгӀауа. Йызлашвшвауа ашвагала швара швыхъазлагьи ауи аъара а-Нчва йгӀайшвуштӀ, рахӀагьи йайхӀата йгӀашвитуаштӀ[+]. 25Йызму ужвыгьи рахӀагьи щардата йгӀайыйтуаштӀ, йызмамгьи а-Нчва йыквихуаштӀ йымугьи.[*]


ЙларцӀаз архъа йазынарху ажвакъвыш

26Ужвыгьи Ауи йхӀватӀ:

– А-Нчва й-ПаштыхӀыгӀва агӀвычӀвгӀвыс архъа жвла анаквипсара йапшпӀ. 27ЙагӀвситӀ амшкви ацӀхкви, агӀвычӀвгӀвыс дычвыргьи дгӀагылыргьи, ажвлаква гӀакӀылситӀ, йгӀайитӀ, ауи йаргьи йгьидырам ауаса йшцауа. 28Адгьыл йара-йара тшыгӀвра гӀайнатитӀ. Апхъапхъа гӀайыра хвыцкӀ гӀаншитӀ, уацӀыхъван – чхъа гӀазхъалуа аджьапкъ, ауи ачхъа тшыгӀврала йжвагвахитӀ, 29атшыгӀвра анаура, агӀвычӀвгӀвыс дгӀайитӀ хщрып йымата, йауа ухӀварыквын ацӀагахра гӀадзатӀ[+].


Абаджа жвла йазынарху ажвакъвыш


(Мат. 13:31-32; Лк. 13:18-19)

30[•]Иисус ужвыгьи йхӀвун:

– ЙызшӀхӀырпшы ауашйа а-Нчва й-ПаштыхӀыгӀва? Йзапш ажвакъвыш апныйа ауи гӀахӀырба ауаш? 31Ауи абаджа жвла йашӀырпшыпӀ. Ауи адгьыл йаквырпситӀ. Йара анахьанат ажвлаква зымгӀва рацкӀыс йссапӀ[+]. 32Ауаса ауи анаквырпсара, ауи гӀайитӀ йгьи анахьанат ауатра гӀайыраква зымгӀва рацкӀыс йдухитӀ. Ауи акъвадама дуква ауаса тшауацӀырхитӀта ауат рыжьораква рпны апссгӀачӀвква гӀвара рчпитӀ.

33Иисус арат рапш ажвакъвыш щарда ауат йрайхӀвуан. Ауи ауат йрайхӀвуан йгӀаргвынгӀвуаш аъара. 34Иисус ажвакъвышла йайрыпхьун, ауаса Ауи йапхьагӀвчви йари йанырхъазхарыз, Ауи ауат зымгӀва гӀаргвынйыргӀвуан.


Иисус апшачвгьа щаквйырчӀвитӀ


(Мат. 8:18, 23-27; Лк. 8:22-25)

35[•]Йара ауи атшын, йанхъвла, Иисус йрайхӀвтӀ Йара йапхьагӀвчва:

– ХӀырпӀ агвал анахьани ахъатала[+].

36АуагӀа ъагылаз йгӀаныржьын, апхьагӀвчва Иисус дызквчӀваз акӀьанджьа йыцаквчӀван, атшпы ныржьын йдзцатӀ. Ауат тшрыдыркӀылтӀ анахьанат акӀьанджьаквагьи. 37Йазымпшуата зынла апшачвгьа тшгӀащтӀахтӀ. Атолкъвынква акӀьанджьа агьабаква йгӀарысуамца, ауи адзы гӀатачӀвауа, йцӀашвкӀвалуа йалагатӀ[+]. 38Ауаса Иисус ауи азаман акӀьанджьа ацӀыхъва апны дычван, йхъа ахъчы йыквта. Ауи апхьагӀвчва дгӀадыршӀыхан йархӀвтӀ:

– АрыпхьагӀв! Хабар йгьуымбума хӀара йымкъвауата хӀшыквчвгӀуш?

39ДгӀашӀыхан Ауи апша унашва азичпатӀ йштосынхуш, агвалгьи йайхӀвтӀ: тшщаквкӀы.

ЙарасахӀат апша тынчхатӀ, атолкъвынквагьи щаквчӀватӀ.

40АчӀвыйа швара швызшвауа? – Ауи йапхьагӀвчва йрайхӀвтӀ. – Ужвыгьи швара азхъацӀара гьшвыламма?

41Швабыж йшваз апхьагӀвчва азаджв азаджв дицӀгӀун:

– ДзачӀвыйа Ари пшагьи тенгьызгьи йара йыздзыргӀвуа?

#### 5


Иисус аджьын квайчӀваква ахӀва гварта йрылайцитӀ


(Мат. 8:28-34; Лк. 8:26-37)

1[•]Ауат агвал анахьани ахъатала йхъыстӀ, Герасашта ахьыла. 2Иисус акӀьанджьа дшгӀакӀныцӀуаз, Ауи дгӀайпыраххтӀ адамраква йгӀарбжьыцӀыз агӀвычӀвгӀвыс, джьын квайчӀва[†] злаз.

3Ауи агӀвычӀвгӀвыс адамраква дыртабзазун, заджвгьи йгьйылымшузтӀ ауи айха пшвахӀвлагьи дшӀайхӀварныс. 4Ауи щардара йнапӀквали йщапӀквали далашӀархӀвун, ауаса апшвахӀвква алашӀичӀвчӀвунта йщапӀква йырхъаз ащахӀагаква питшуан. Заджвгьи ауи къарула дгьимайгӀайуазтӀ. 5Уахъгьи тшынгьи ауи адамракви ащхъакви гӀамидун йгьи быжь чӀвыхь гӀайхъгауа хӀахъвыла тшибкъун. 6ХъарачӀвыла Иисус дангӀайба, Ауи дизыгӀвтӀ, йпахь щамхъаша тшкӀайрышвын, 7быжь дула дцӀрытӀ:

– АчӀвыйа Уара йсзугвалу, Иисус, рахӀа ЙхӀаракӀу а-Нчва[†] Йпа? Хъылпахъыхла суыхӀвитӀ Уара, гӀазаб сумырбан![+]

8Йауа ухӀвузтын Иисус ауи йайхӀвуан: «Аджьын квайчӀва, уйылцӀ ари агӀвычӀвгӀвыс».

9Иисус ауи дицӀгӀатӀ:

– Уыхьыз ачӀвыйа?

– Сара Легион-хӀва[*] йсыпхьитӀ, – ауахьауи джьауап гӀайттӀ, – йауа ухӀвузтын хӀара хӀщардагӀвыпӀ.

10Ауи айрышта Иисус дйыхӀвун ауат ари ашӀыпӀа йтйымцарныс. 11Ауаъа абыхъв апны хӀва гварта дукӀ хӀвуан. 12Аджьын квайчӀваква Иисус хъылпахъыхла йыхӀвун:

– ХӀырхвит ахӀваква хӀрылалныс.

13Иисус йырхвиттӀ, аджьын квайчӀваква агӀвычӀвгӀвыс йгӀайылцӀын зынла ахӀваква йрылалтӀ. Агварта зымгӀва, гӀвынзыкь аъара йнадзуз, зынла йджвыквххын, ахъылагъь йгӀабгъапан, агвал йтапӀлан, йахъватштӀ. 14АхӀвахчагӀвчва йырдан акъали агьагьаракви рпны йыншаз рхӀватӀ. АуагӀа гӀайззатӀ йыншаз йапшырныс. 15Иисус йгӀайыдгылын, ауат дырбатӀ аджьын квайчӀва Легион дызуацӀаз зны, дчӀван дгӀвычата, йакъыльгьи цӀарата. Ауат шватӀ. 16АгӀаншара йашахӀатыз ауат йгӀарархӀвхтӀ джьын квайчӀва дызуацӀачӀвази ахӀвакви йрызнийыз. 17Ауи амщтахь ашӀыпӀа бзазагӀвчва Иисус хъылпахъыхла йыхӀвауа йалагатӀ рхагӀагв дтыцӀхныс[+]. 18Иисус акӀьанджьа данаквчӀвахуаз, аджьын квайчӀваква зны йызуацӀалыз агӀвычӀвгӀвыс швабыж дйыхӀвауа далагатӀ Ауи дйыцнайахвныс, 19ауаса Иисус ауи гьйызйымуытӀ, ауи ацынхъвы йайхӀвтӀ Ауи:

– Уцахта уыунагӀви уъахӀыльчви рпны, йрахӀв ауат а-Нчва уара уыхъаз йчпаз, гвчӀагӀвта уара йгӀаузибаз.

20Ауахьауыгьи дцахын йрылайхӀвауа далагатӀ АжвакъалакӀ рыштаква рпны Иисус ауи йыхъаз йчпаз. Ауи йгӀахӀвахра зымгӀва йджьарщун[+].


Иисус азгӀви апсри дшрайгӀайуа


(Мат. 9:18-26; Лк. 8:41-56)

21[•]Иисус акӀьанджьала агвал анахьани атшпы ддзцахын, Ауи уагӀа гвып дукӀ дгӀакӀвдыршатӀ. 22Араъа дгӀайтӀ Йаъир, асинагога аунашвачпагӀвчва рыуа заджвы. Ауи, Иисус даниба, Ауи йщапӀква тшрыцӀайрышвын[+] 23хъылпахъыхла дйыхӀвауа далагатӀ:

– Сара спхӀа хвыц дпситӀ. Унайта унапӀква ауи йлыквцӀа, ауи дбзихарныс, дабгата дгӀанхарныс.

24Иисус ауи дйыццатӀ, Иисус йцӀыхъва йтагыла гвып дукӀ цан Ауи йгьагьарала тшвадзата дгӀаларкӀытӀ. 25Ауаъа пхӀвыскӀ даъан, жвыгӀвсквша рурала ща лыцӀцӀуа джьа збаз. 26Ауи айъазагӀв щарда дгӀарыкӀвшатӀ, йлымаз зымгӀва дрылгатӀ, ауаса закӀгьи гьлымхъватӀ, рахӀагьи дайчвахатӀ акӀвмызтын. 27Ауи Иисус йхабар лгӀатӀ, ауи йгӀалцӀла ауагӀа жвпӀара дгӀарылстӀ дгӀайыдгылын Ауи йыщтахьла йчгӀвыча дахьыстӀ. 28«Ауи йчгӀвыча ахъазыкӀ сахьысырквынгьи сбзихуштӀ», – хӀва лхъа йалхӀвуан[+]. 29Ауи лща лыцӀчӀвара зынла йашӀастӀ йгьи ауи лъапӀкътлапӀкъ шабгула йлылалхӀватӀ дшбзихаз. 30Иисус йара зынла йылайхӀватӀ йкъару шйылцӀыз. Ауи агвып тшырзынайырхан дырцӀгӀатӀ:

– ДзачӀвыйа Сара счгӀвыча йгӀахьысыз[+]?

31ЙапхьагӀвчва Ауи джьауап гӀайырттӀ:

– Уаргьи йубитӀ агвып тшвата ахъатаквала ушгӀаларкӀуа. АчӀвыйа щта узазцӀгӀауа Уара йгӀаухьысыз?

32Иисус агвып лала йгӀайшвагун ауи зчпаз дибара ахъаз. 33АпхӀвыс, ашвара йгӀалцӀла дкӀьазызуа, йлызнийыз лдыруа, дгӀайыдгылтӀ, Ауи йыгӀвщапӀыкӀ тшрыцӀалрышвын ацӀабырг зымгӀва лхӀватӀ. 34Ауи агӀан Иисус йлайхӀвтӀ:

– Сара спхӀа, базхъацӀара бара барбзихахтӀ! Бца амамыр быцта, бара ужвы бызгӀвадахатӀ[+].

35Иисус дъадзачважвуз, асинагога аунашвачпагӀв йтдзы йгӀаджвылцӀыз ауагӀа гӀайын йырхӀватӀ:

– Уара упхӀа дпсытӀ, АрыпхьагӀв ачӀвыйа ужвыгьи дзумыртынчуа?

36Ауаса Иисус, ауат ражва гӀатайымрышвуата, асинагога аунашвачпагӀв йайхӀвтӀ:

– Уымшван, йхъацӀагӀваца!

37Ауи заджвгьи дйыцылта дцарныс йгьйымуытӀ Петр, Йакъвып йгьи ЙохӀан, Йакъвып йаща ракӀвмызтын[+]. 38Ауат асинагога аунашвачпагӀв йтдзы аргван йангӀадза, Ауи йбатӀ алагӀваласра. АуагӀа чӀвыуан йгьи йашӀыпхьадзун. 39Иисус атдзы днашылын ауат дырцӀгӀатӀ:

– АчӀвыйа швара араса швызчӀвыуа, швзашӀыпхьадзауа? АпхӀвыспачкӀвын дгьымпсытӀ, ауи дычвапӀ.

40Ауи йылахъыччауа йалагатӀ. Ауаса Иисус зымгӀва шджвылцӀуашыз райхӀвтӀ, уацӀыхъван Йара апхӀвыспачкӀвын лаби лани йгьи йымгӀвалагӀвква йыцта ауи дъащтӀаз йнашылтӀ. 41Иисус асаби лнапӀы гӀайахвын ауи йлайхӀвтӀ:

– Талита, кум!

(Ауи атакӀра арамей бызшвала йгӀанакӀитӀ: «АпхӀвыспачкӀвын, бара йбасхӀвитӀ: бгӀагылх!»)[+]

42АпхӀвыспачкӀвын зынла дгӀагылын дныкъвауа далагатӀ (ауи жвыгӀвсквшакӀ дыртан). ЗымгӀва ауи швабыж йджьарщатӀ. 43Ауаса Иисус ауат ткӀьийта йрыбагъьатӀ йгӀаншаз заджвгьи йдмырдырныс, уацӀыхъван апхӀвыспачкӀвын дшдырчушыз райхӀвтӀ[+].

#### 6


Иисус йцри кыт апны дгьыруыхуам


(Мат. 13:54-58; Лк. 4:16-30)

1[•]Ауаъа дгӀатыцӀхын Иисус йапхьагӀвчва йыцта йцри кыт дцатӀ[+]. 2Асабша ангӀатал, Ауи асинагога апны йайрыпхьауа далагатӀ. ЩардагӀвы Ауи йхӀваз ргӀатӀ йгьи йджьарщатӀ. Ауат азцӀгӀун:

– ЙабагӀайг ари Ауи? ДзачӀвыйа йгӀайызтыз ауи апш уасаражвра? Ауи йабагӀайгуа къару арат аджьащахъвараква йчпарныс ахъаз[+]? 3Щта Ауи дгьымшӀчпагӀвымма? Дгьылпамма Мария? Дгьращамма Йакъвып, Йосе, ЙахӀуда йгьи ЩамгӀвын? ХӀпны гьакӀвымма йъабзазауа Ауи йахщчваква?

– Ауат Ауи тшйыздырпхӀатӀ[+]. 4Иисус ауат йрайхӀвтӀ:

– ДгьгӀаншум пигӀамбар хвы ззырымбауа, йара дъагӀадрийыз акыт, йцриква, йзаъачваква рпны акӀвмызтын.

5Ауи йгьйылымшатӀ ауаъа джьащахъвакӀ йчпарныс, чымазагӀвквакӀ йнапӀква рыквицӀан йырбзихахтӀ акӀвмызтын. 6Ауи йгвы йасуа йджьайщатӀ, йауа ухӀвузтын ауат йгьхъарымцӀузтӀ.


Иисус йжвыгӀвапхьагӀвчва къвырльыкъвхара йауищтитӀ


(Мат. 10:1, 9-14; Лк. 9:1-6)

Иисус акыт аргванква гӀамидауа йайрыпхьун. 7[•]Ауи ажвыгӀвыгӀв апхьагӀвчвагьи гӀазшӀитын гӀвыджь-гӀвыджь йауищтуа далагатӀ, аджьын квайчӀваква ауат рунашва йацӀазларныс хъгалрагьи ритын[+]. 8Ауи ауат унашва рзичпун лабамкӀва амгӀва апны датша закӀгьи рыцнармахвныс: чӀахъвазтынгьи, артмакъызтынгьи, амъа йапщылу ахчазтынгьи. 9Ауат сандаль ахъарцӀата чгӀвыча чӀыда шнармахвуашыз райхӀвтӀ.

10– Тдзыта швара швызнашыллакӀгьи, – Ауи ауат йрайхӀвуан, – ауаъа швгӀанха ари ашӀыпӀа ныжвжьындзкӀьа. 11Ауаса зджьара швдымрайгвузтын йгьи йшвыздзыргӀвныс рымуазтын, швангӀаджвыквылхуа швщапӀква йыркӀну асаба швыркашва, ауат йырпшӀагылуаш шахӀатта йалргӀатӀ ауи[+].

12АпхьагӀвчва мгӀва[†] йыквылтӀ ауагӀа аквгӀазшӀыртуа ауат ргвнахӀква тшырзырдырхныс шатахъу[+]. 13Ауат джьын квайчӀва[†] щарда ркъвырцатӀ, чмазагӀв щарда амасхва хвша рхьырщын йдырбзихатӀ.


Ирод ЙахӀйа ДзытщгӀвы дищитӀ


(Мат. 14:1-12; Лк. 9:7-9)

14[•]Иисус йыхьыз щарда зджьара йъабергьыльхаз йгӀалцӀла Ирод паштыхӀ Ауи йхабар йгӀатӀ. ЗджьакӀы йырхӀвун:

– Ауи ЙахӀйа ДзытщгӀвы апсчва дгӀарылцӀын дгӀабзагылхтӀ, ауи акӀвпӀ Ауи аджьащахъвараква злайчпауа акъару зйылу[+].

15ЗджьакӀы йырхӀвун ауи Ильйас йакӀвта. Датша зджьакӀгьи йдрыбагъьун Ауи дпигӀамбарта, апхъанчӀви пигӀамбарква драпшта[+]. 16Ирод ауагӀа йырхӀвуз анигӀа йхӀватӀ:

– Ауи ЙахӀйа йакӀвпӀ, сара зхъа хъысхыз. Ауи апсчва дгӀарылцӀын дгӀабзагылхтӀ.

17РыцӀа пасата Ирод унашва йчпатӀ ЙахӀйа дгӀаркӀыта йаща Филип йпхӀвыс Иродиада лхъкъьачӀвыла анбахта[†] дтадрышвныс. Ирод Иродиада пхӀвыста дгӀайгтӀ,[+] 18ауаса ЙахӀйа ауи йайхӀвуан:

– Уара уаща йпхӀвыс тагвжвата дгӀауг йгьауашым.

19Иродиада ЙахӀйа йыхъаз гвасра ду лгвы йталкӀытӀ, ауи дылщра лтахъын. Ауаса лара закӀгьи гьлылымшузтӀ, 20йауа ухӀвузтын Ирод ЙахӀйа дичвшвун, пӀатӀугьи йыквицӀун, йаргьи дихчун, йдыруанта ауи йцӀабыргу, йцкьу дшгӀвычӀвгӀвысу. ЙахӀйа данйыздзыргӀвуаз Ирод йгвы гӀвбазтынгьи ауи йгвапата дйыздзыргӀвуан. 21ЙцӀыхъвахауата Иродиада амаль бзикӀ даквшватӀ. Ирод данйы амш йыртлапӀауата йаргванква, айсыгӀвунашвачпагӀвчва, рахӀа хвы ззырбуз Галил ауагӀа чаражвра рзичпатӀ[+]. 22Иродиада лпхӀа ауат дрызнашылын дгӀахӀвуан. Ауи аъара Ироди ауи йыцчуз асасчви ауи дыргвапхан, апаштыхӀ апхӀвыспа йлайхӀвтӀ:

– БгӀасыхӀва йбтахъула, са йбыстуаштӀ! – 23йгьи ныха лайхӀвтӀ: – БызлагӀасыхӀвалакӀгьи зымгӀва быстуаштӀ, спаштыхӀыгӀва азбжадза, ауаса ауи йайхӀамкӀва[+].

24АпхӀвыспа лан длызцатӀ кьангьашра:

– СызлайыхӀвушйа?

Арахьари йылхӀватӀ:

– ЙахӀйа ДзытщгӀвы йхъа базйыхӀва.

25АпхӀвыспа зынла дгвжважвауа апаштыхӀ дйызцан дйыхӀватӀ:

– ЙстахъыпӀ уыжвжвы атамщакь йтата ЙахӀйа ДзытщгӀвы йхъа гӀасыртныс.

26АпаштыхӀ швабыж йылахь аквылтӀ, ауаса момо йхӀварныс йгьйымуытӀ гӀвшвхӀаусыгӀвакӀла: асасчва рпахь дгӀампхащарныси ныха ъайхӀвази. 27Ауи ймыркъвауата ахъахъыхыгӀв дищтитӀ унашва йзичпан ЙахӀйа йхъа гӀайгныс. Ауахьауи анбахта дталтӀ, ЙахӀйа йхъа хъихын 28атамщакь йтата апхӀвыспа йлызгӀайгтӀ, арахьарыгьи ауи лан йлылтхтӀ. 29ЙахӀйа йапхьагӀвчва ауи анрагӀа йгӀайтӀ, ахъвади нарахвхын адамра апны йандыргӀалтӀ[+].


Иисус хвынзыкьыгӀв райхӀа йырчитӀ


(Мат. 14:13-21; Лк. 9:10-17; ЙохӀ. 6:1-13 )

30[•]Иисус апостолква[†] йызгӀайхтӀ йгьи Ауи дгӀаларкӀын зымгӀва йархӀвхтӀ, ауат йырчпазгьи ауагӀа ззырбжьузгьи[+]. 31Иисус йрайхӀвтӀ ауат:

– Швца гӀвы дъаным ашӀыпӀа, мачӀкӀ тшпсшвща, – йанакӀвызлакӀгьи йгӀайуан, йцахуан уагӀа щардагӀв, ауат йчарнысгӀваца заман гьрымамызтӀ[+]. 32Ауат акӀьанджьала ашӀыпӀа мцырала йджвыквылтӀ. 33Ауаса щардагӀвы йырбатӀ атшпы йадцӀта йшдзцаз йгьи ауат гӀардырхтӀ. Акытква зымгӀва йгӀартыцӀыз абахыртала ауат рцӀыхъва йтагыла йджвыквылтӀ, акӀьанджьа йаквчӀваз рапхъагьи ашӀыпӀа йнадзатӀ.

34Иисус атшпы дангӀаквгыл уагӀа гвып ду йбатӀ. Ауи ауат йгвы рычӀагӀвтӀ, йауа ухӀвузтын ауат хчагӀвы дызмамыз ауасаква йрапшын, йгьи далагатӀ ауат щарда йырзибжьауа[+].

35КӀьасахахьата хъвлапны Ауи йапхьагӀвчва йгӀайыдгылын йырхӀватӀ:

– Ари ашӀыпӀа мцырапӀ, йаргьи кӀьасахатӀ. 36АуагӀа аущтх, агьагьара йаъу акытква йцарыгӀатӀ йырфуш рхвгӀарныс.

37Ауаса Иисус джьауап гӀайттӀ:

– Швара йрышвт йырфуш.

АпхьагӀвчва йджьарщауа йазцӀгӀатӀ:

– Уара йутахъдзума хӀцата, динарий[†] гӀвышв рыхв фачӀвы хӀара йхӀхвгӀата, арат ауагӀа зымгӀва хӀырчарныс?

38– Зъара чӀахъва швымайа? – дазцӀгӀатӀ Иисус. – Швцата швпшы.

Ауат цан, йгӀаддырдыртӀ, джьауапгьи йыртхтӀ:

– ХвчӀахъвакӀи гӀвпслачвакӀи.

39Иисус унашва йчпатӀ ауагӀа гвып-гвып ахӀвра йачӀва апны йаладырчӀварныс. 40АуагӀа гӀалачӀватӀ, швкӀгӀвы-швкӀыгӀвта йгьи швкӀбжакӀыгӀв-швкӀбжакӀыгӀвта гвып-гвыпта тшандыргӀалын. 41Иисус хвчӀахъвакӀи гӀвпслачвакӀи гӀайахвтӀ, ажвгӀвандла йылаква найырхан, арызкъы дразыта даквныхӀватӀ. УацӀыхъван Ауи ачӀахъва акъвихуа, йапхьагӀвчва йритуа далагатӀ, ауахьауат ауагӀа йрыртныс, агӀвпслачвакӀгьи зымгӀва йырзагӀвыршарныс. 42ЗымгӀвагьи чун, рымгваквагьи чвуан, 43ауи амщтахь ахвчӀахъвакӀи агӀвпслачвакӀи хъвцхата жвыгӀв мартанкӀ рызна гӀазыркӀкӀыхтӀ. 44ХъачвагӀвацата хвынзыкьыгӀв чун.


Иисус адзы дыквгыла дцитӀ


(Мат. 14:22-33; ЙохӀ. 6:16-21 )

45[•]Ауи амщтахь зынла Иисус Йара йапхьагӀвчва унашва рзичпатӀ акӀьанджьа йаквчӀвата агвал анахьани атшпы йдзцахныс, Бетцаида апныла, Йара ауагӀа ауищтхындзкӀьа дгӀанхатӀ[+]. 46АуагӀа анауищтх Иисус ныхӀвара абыхъв дхъалтӀ[+]. 47Ауахъ ангӀатал, акӀьанджьа агвал аквта йнадзатӀ, ауаса Иисус йхъазы атшпы даъаркӀван. 48Ауат йырчвыбаргвта акӀьанджьа ачврыгъвква[*] йшрыквхӀауа йбатӀ, йгӀарпшӀасуа пша гӀасуанта. Ауи ауахъ йалгауата, шарпны апхъала, агвал ахъахь дыквгыла ауат дрызцатӀ. Ауаса Ауи йапхьагӀвчва дрыгӀвсуашызшва йырбун. 49Йара адзы дыквгыла дшгӀамгӀвайсуаз данырба, днапӀахдзырщан йцӀрытӀ,[+] 50ауат зымгӀва Ауи дырбан швабыж йшватӀ. Ауаса Иисус зынла ауат дгӀарачважватӀ:

– ШвхъацӀаха! Ауи Сара сакӀвпӀ, швымшван.

51Ауи ауат зквчӀваз акӀьанджьа дхъалтӀ, апшагьи тосынхатӀ. АпхьагӀвчва ауи швабыжта йджьарщатӀ. 52Ауат арызкъы йапщылаз аджьащахъвараквагьи гьгӀаргвнымгӀвытӀ – ауат ргвква хъгӀван[+].


Иисус йырбзихитӀ Ауи йгӀайхьысуа зымгӀвагьи


(Мат. 14:34-36)

53Анахьани ахъатала йанца, Генисарет апны атшпы ауат надгылтӀ[+]. 54Ауат акӀьанджьа йшгӀакӀныцӀуаз, ауагӀа зынла Иисус дгӀардыртӀ. 55Ауат агьагьара шӀыпӀаква зымгӀва гӀамыркъьашун, Ауи дъану рхӀвауа йгьи аджьаргьанква йрыквта ачымазагӀвквагьи гӀаргуа йалагатӀ Ауи даъата ъархӀваз апныла[+]. 56Ауи дъагӀаншалакӀгьи, кытызтӀ йа къалазтӀ, ауагӀа акъьакъьарта ачымазагӀвква гӀаргуанта Иисус йыхӀвун, Ауи ауат йырхвитныс Ауи йчгӀвыча акӀьапа йахьысныс. ЗымгӀва, йхьыслакӀгьи, йзгӀвадахун[+].

#### 7


Иисус агвыцкьара даквчважвитӀ


(Мат. 15:1-20)

1[•]Зны Иерусалим йгӀатыцӀыз афарисейкви а-Хабза арыпхьагӀвчваквакӀи[†] Иисус йгьагьара тшазыркӀкӀытӀ. 2Ауат йырбатӀ Ауи йапхьагӀвчваквакӀ цӀасла йшцкьамыз, датшата йхӀхӀвапӀта, напӀмджвджвала йшчуз. 3(Афарисейква, айахӀудаква зымгӀва йрапшта, рапхъанчӀвиква рцӀасква надырдзауата, йыгьчум йшатахъу апшта рнапӀква рымджвджвауата. 4Ауат ахвгӀахвтырта йгӀаргыз закӀгьи гьырфум йцӀасу атшыджвджвара акӀвдмыршауата. Ауат датшагьи щаквыргылра щарда надырдзитӀ, ажва ахъазла, аквпӀиква, ацӀыквква йгьи аджьаз мачваква рджвджвара.) 5Ауи йгӀалцӀла афарисейкви а-Хабза арыпхьагӀвчви Иисус йцӀгӀатӀ:

– АчӀвыйа Уара уапхьагӀвчва хӀапхъанчӀвиква рцӀасква змыгӀвхъыргауа? АчӀвыйа ауат напӀмджвджвала йызчауа[+]?

6Иисус ауат джьауап гӀариттӀ:

– Швара, ачвалатшычпагӀвчва, апхъахьыла швылахь шцуш ЙышгӀайхӀу бзита йхӀватӀ, йшгӀву апшта:

«Ари ауагӀахъа Сара пӀатӀу сзырбитӀ шӀала,
ауаса ргвыла Сара йсчвыхъарапӀ[+].
7Ауат Сара квырмыш сзырчпитӀ мцырата,
ауат ауагӀа йырхӀваз а-Нчва[†] йажвата рхӀвауа йадрыпхьитӀ».

8А-Нчва йунашва швара чва ахъажвымбауа, агӀвычӀвгӀвыс цӀасква багъьата швырпщылапӀ. 9Швара дара швазычпата а-Нчва йуасйат швхъатачӀв цӀасквала йшвпсахныс швылшитӀ. 10Муса йхӀватӀ щта: «Уаби уани хвы рыквцӀа» йгьи «Заби зани рыхв назыркъвуа, ауи апсра дахъвызара атахъыпӀ». 11Ауаса швара йшвхӀвитӀ, агӀвычӀвгӀвыс йаба йа йан йрайхӀвырквын: «Уара сызлауцхърагӀарныс йсылшуш къвырманпӀ»[†] (датшата, а-Нчва йзынарху млыквла), 12ауыла агӀвы дашврыхвититӀ йаби йани закӀгьи рзыйымхарныс. 13Швара а-Нчва йажва йшшвтахъу йшвпсахитӀ швхъатачӀв щаквыргылраквала. Швара ауи апш щарда швчпитӀ.

14Иисус ауагӀа йахьыла йгӀазшӀитын йрайхӀвтӀ:

– Сара зымгӀва швгӀасыздзыргӀвыта сгӀашвгвыншвыргӀвы. 15-16АгӀвычӀвгӀвыс дызрыхӀарамуа йшӀа йталуа гьакӀвым, йшӀа йгӀатыцӀуа акӀвпӀ. АгӀвычӀвгӀвыс дарпӀайитӀ йара йгӀайуацӀцӀуа.[*][+]

17Иисус ауагӀа гвып нийыжьта атдзы даннашыл, йапхьагӀвчва ари ажвакъвыш[†] гӀаргвынйыргӀвырныс Ауи йыхӀватӀ.

18– Щта шваргьи ауат рапш закӀгьи йгьгӀашвгвнымгӀвыркӀвума? – йрайхӀвтӀ Ауи ауат. – Шваргьи йгьгӀашвгвнымгӀвума ахъахьыла агӀвычӀвгӀвыс йуацӀалуа дшамырпӀайуа? 19Йауа ухӀварыквын ауи агӀвы йгвы гьакӀвым йъаталуа, йымгва акӀвпӀ, ауи уацӀыхъван агваны йгахитӀ. (Абауаса Ауи йзачӀврызкъызлакӀгьи йшцкьу йрылайхӀватӀ)[+]. 20Ауи йхӀватӀ: «АгӀвычӀвгӀвыс дызрыхӀарамуа йшӀа йталуа гьакӀвым, йшӀа йгӀатыцӀуа акӀвпӀ,[+] 21йауа ухӀварыквын агӀвы йгвы йгӀатыцӀитӀ ахъвыцра чвгьаква, апхамщараква, агъычраква, агӀвщраква, 22ахъапщыла йызцӀабыргымзара, ахӀарамра, ачвгьара, амцхӀвара, ъадабсызра, цныхчылра, йызквнагам чвгьа йыквцӀара, хъададара йгьи йымхъвыцуата йлагагӀу уысхара. 23Арат ачвгьараква зымгӀва агӀвы йгвы йгӀатыцӀитӀ, йаргьи ауат ауи ддырпӀайитӀ».


Амаджьуси лазхъацӀара


(Мат. 15:21-28)

24[•]Ауахьауыла дтыцӀын Иисус Тир агьагьараквала дджвыквылтӀ. Ауи тдзыкӀ днашылтӀ, Ауи йгӀайра зджьакӀы йырдырныс гьитахъымызтӀ, ауаса Ауи йгьйылымшатӀ йцӀайкӀныс. 25Иисус йгӀайра пхӀвыскӀ зынла йылдыртӀ, зпхӀачкӀвын джьын квайчӀва[†] зуацӀачӀваз. АпхӀвыс дгӀайын Ауи йщапӀква тшрыцӀалрышвтӀ, 26лара дмаджьусийын, дсирофиникянын[*]. Ауи Иисус швабыж дйыхӀватӀ лпхӀа аджьын квайчӀва Ауи длылыйцарныс[+].

27Иисус ауи йлайхӀвтӀ:

– Апхъапхъа асабиква рымгва дырчврагӀатӀ, йыгьбзийыми асабиква чӀахъва гӀарыквухта алаква йрутныс[*][+].

28– ЗпӀатӀу дуу, – джьауап гӀалттӀ апхӀвыс, – алаквагьи айшва ацӀахь йкӀашвауа ачӀахъва хъвашаква рфиди, асабиква йкӀадырпӀлауа.

29– Бджьауап ахъаз, – ауи йлайхӀвтӀ Иисус, – бца, бпхӀа аджьын квайчӀва дгӀалуацӀцӀтӀ.

30Ауи рпны дцахын йылбатӀ лпхӀа ачварта дшылу, аджьын квайчӀва ауи дшгӀалылцӀыз.


Иисус адагвбзагва дйырбзихитӀ


(Мат. 15:29-31)

31Иисус Тир агьагьараква дгӀартыцӀхын, Сидон дгӀаквацӀсын АжвакъалакӀ рыштаква рпны Галил гвал дазгӀайтӀ[+]. 32Ауаъа Иисус бзита йзымчважвуз дагвкӀ дйызгӀардын хъылпахъыхла йыхӀватӀ йнапӀы йыквицӀарныс. 33Иисус ауи хъатакӀла ауагӀа дрылидан, Йара йымачвква ауи йлымхӀа йтайыргылтӀ, уацӀыхъван Йара йымачвква дрыквджвджван агӀвы йыбыз дахьыстӀ[+]. 34УацӀыхъван йылаква ажвгӀвандла йнайырхатӀ, хӀатлата Ауи йпсып тайган йхӀватӀ:

– Эффата! (Ауи йгӀанакӀитӀ: «ТшгӀахътӀы!»)

35АгӀвычӀвгӀвыс зынла йгӀауа дцатӀ, йщахӀаз йыбыз гӀапӀатӀаухтӀ, йалыргата дчважвауа далагатӀ. 36Иисус ауи дшйырбзихаз ауагӀа алачважварныс шатахъым райхӀвтӀ. Ауаса ага йрайхӀвпхьадзагьи, дара рыцӀагьи щарда йалачважвун[+].

37АуагӀа швабыжта йджьарщун. – Ауи зымгӀва бзита йчпатӀ, – рхӀвун ауат. – Ауи йпны адагвквагьи йыргӀахитӀ, абзагваквагьи чважвахитӀ!

#### 8


Иисус пщынзыкьыгӀв райхӀа йырчитӀ


(Мат. 15:32-39)

1[•]Ауат амшква йатаркӀвах гвып дукӀ тшазыркӀкӀытӀ, ауагӀа фачӀвы гьрымамызтӀта, Иисус йапхьагӀвчва гӀазиддан йрайхӀвтӀ:

2– Арат ауагӀаква сымарыцхӀапӀ, ауат Сара йсыцищтара хымшкӀ цӀитӀ, фачӀвгьи гьрымахым[+]. 3Рпынква ймлащиуата йаусщтхырквын, амгӀва апны йкъарусызхуштӀ, хъара йгӀатыцӀтӀ азджьакӀ.

4– ЙшпакӀву араъа, ари амцырарта апны, йшгӀахӀауаш ауат йрызхъуш аъара чӀахъва? – йджьарщатӀ йапхьагӀвчва.

5– ЧӀахъвата зъарайа йшвыму? – дырцӀгӀатӀ Иисус.

– Быжьба, – джьауап гӀарттӀ апхьагӀвчва.

6Иисус ауагӀа ачӀвыла апны штшандыргӀалуашыз райхӀвтӀ. УацӀыхъван абыжьчӀахъвакӀ гӀайахвын, а-Нчва[†] ауат рыхъаз дшизыразу йхӀватӀ. Тшыт-тшыт йакъвихтӀ, йапхьагӀвчва йритын ауагӀа йырзыршатӀ. 7Йрыман ауат пслачва хвыцквакӀгьи. Иисус ауат рыхъазла а-Нчва дшизыразу йхӀван, апслачваквагьи ауагӀа йшырзыршушыз райхӀвтӀ. 8АуагӀа чатӀ, рымгваквагьи чвытӀ, йгӀархъшвалхызгьи быжьмартанкӀ рызна гӀазыркӀкӀыхтӀ. 9Ауаъа йчаз хъачвагӀвацата пщынзыкьыгӀв раъара рылан[*]. Иисус ауагӀа ауищтхын, 10зынла йапхьагӀвчва акӀьанджьа дрыцаквчӀван, Далманута адгьылква рахьыла ддзцатӀ.


Адин унашвачпагӀвчва жвгӀвандла йгӀалбгӀауа адырга ртахъыпӀ


(Мат. 16:1-4)

11[•]Иисус афарисейква гӀайыдгылын Ауи йамакӀуа йалагатӀ. Ауат Ауи ддырхъвыхра ртахъыта ажвгӀвандла йгӀалбгӀауа адырга ахъаз йщахӀалуан[+]. 12Иисус цӀолата йпсып тайган дырцӀгӀатӀ:

– АчӀвыйа ари абанпара дырга зыртахъу? АцӀабырг швасхӀвитӀ, ари абанпара ауи апш дыргакӀгьи гьрыстуашым.

13Ауаъа ауат гӀанижьын, Ауи йатаркӀвах акӀьанджьа даквчӀвахын, агвал анахьани ахъатала дджвыквылтӀ.


Тшачвхъышвхча афарисейкви Ироди ррыпага


(Мат. 16:5-12)

14[•]АпхьагӀвчва чӀахъва шнарахвуашыз рхъаштылтӀ, акӀьанджьа апны чӀахъвакӀ ахӀа гьрымамызтӀ. 15Иисус ауат йшсакъуашыз райхӀвуан:

– Швгватшнызла, афарисейква ррыпага йгьи Ирод йрыпага шврызсакъха[+].

16АпхьагӀвчва дара-дара йалачважвун:

– Ауи ауаса йзихӀвауа чӀахъва ъахӀымам акӀвма?

17Ауат злачважвауа йдыруата Иисус йхӀватӀ:

– АчӀвыйа чӀахъва ъашвымам швзалачважвауа? Ужвыгьи йгьшвылашвымхӀвума йгьи йгьгӀашвнымгӀвума? Швара швгвква хӀахъвдзахама[+]? 18Швара ла швымапӀ, йгьшвымбума? ЛымхӀа швымапӀ, швара йгьшвымгӀума? Швара йгьшвымдырхума? 19Сара хвчӀахъвакӀ хвынзыкьыгӀв йанырзысша, зъара мартан рызна хъвцха гӀазшвкӀкӀыхйа?

– ЖвыгӀв, – джьауап гӀайырттӀ апхьагӀвчва[+].

20– БыжьчӀахъвакӀ пщынзыкьыгӀв йанырзысша, хъвцхата зъара мартан гӀазшвкӀкӀыхйа?

– Быжьба, – джьауапта йгӀайырттӀ ауахьауат[+].

21Щта ужвыгьи йгьгӀашвгвнымгӀвума? – йрайхӀвтӀ ауат Иисус.


Иисус алашв йылаква йдйырбахитӀ

22Ауат Бетцаида йангӀай, Иисус дйызгӀардын алашв швабыж йыхӀватӀ ауи дихьысныс[+]. 23Иисус алашв йнапӀы гӀайахвын, акыт дгӀатидатӀ, йылаква дрыцӀаджвджватӀ, ауи йнапӀква йыквицӀан, дицӀгӀатӀ:

– Йубума кӀара[+]?

24Ауахьауи днапшыгӀапшын йхӀватӀ:

– ЙызбитӀ ауагӀа ацӀлаква рапш йшпӀатӀауа.

25Иисус йатаркӀвах ауи йылаква йнапӀква рыдицӀан ауи дбзихатӀ, йылаква гӀапшытӀ, зымгӀвагьи йалыргата йбауа дцатӀ. 26Иисус ауи рпны дауищтхтӀ, йайхӀвын:

– ЙуасхӀвитӀ, акытгӀвацагьи утамлын.


Петр Иисус дш-МасихӀу йхӀвитӀ


(Мат. 16:13-16, 20; Лк. 9:18-21)

27[•]Иисус йапхьагӀвчвагьи йыцта Филип-Кесария акъала гӀакӀвзыршауа акытква рпны йцатӀ. АмгӀва апны Иисус йапхьагӀвчва дырцӀгӀатӀ:

– Сара йсмагӀныта сырпхьадзауайа ауагӀа?

28АпхьагӀвчва джьауап гӀайырттӀ:

– ЙахӀйа ДзытщгӀвыта, анахьанат азджьакӀ – Ильйаста, азджьакӀгьи – апигӀамбарква урыуа заджвыта[+].

29Швара, щта, Сара йсмагӀныта йшвпхьадзауайа? – дырцӀгӀатӀ ауат Иисус.

Петр джьауап гӀайттӀ:

– Уара а-Нчва ЙгӀащтийыз МасихӀ уакӀвпӀ[+].

30Иисус унашва рзичпатӀ Ауи йхабар заджвгьи йарымхӀвныс[+].


Иисус пычӀвта дрыквчважвитӀ Йара йпсри йгӀабзагылхри


(Мат. 16:21-23; Лк. 9:22)

31[•]УацӀыхъван Иисус ауат айрыпхьауа далагатӀ АгӀвычӀвгӀвыс Па гӀазаб щарда йхътыцӀра шатахъу, ахӀбадзаква, ашогьан хъадаква йгьи а-Хабза арыпхьагӀвчва[†] дшрымуыхуаш, Ауи дшырщуаш, ауаса хымшкӀ анагӀвсра дшгӀабзагылхуаш[+]. 32Ауи ари йхътӀыта далачважвун. Ауи асхъан Петр Ауи хъатакӀла дйырцан йажва дапырасуа далагатӀ. 33Иисус тшгӀацайырпан, йапхьагӀвчвагьи дгӀарпшын, дщаквикӀуа Петр йайхӀвтӀ:

– УскъвыцӀ Сара, Иблис![†] Уара ухъвыцитӀ гӀвычӀвгӀвыста, а-Нчва дшхъвыцуа апшта угьхъвыцуам[+].


ЙгӀаныцӀуайа Иисус уйыщтагылагӀвхара?


(Мат. 16:24-28; Лк. 9:23-27)

34Иисус ауагӀагьи Йара йапхьагӀвчвагьи гӀазшӀитын ауат йрайхӀвтӀ:

– Сара йсыщтагылагӀвхарныс аджвырагӀв йтахъхузтын, йара йтахъыраква йхъираштылта, йгӀазабчьакьра аджьуар найахвта[*] сцӀыхъва днатагылра атахъыпӀ[+]. 35Йауа ухӀвузтын, зынцӀра гӀазхчара зтахъу ауи йчвыдзуаштӀ, ауаса зынцӀра Сари а-Хабар Бзии[†] хӀнысла йызрыдзуа, ауи гӀайхчуштӀ[+]. 36ЙызшӀысйа агӀвычӀвгӀвыс йыхъаз адунай зымгӀва хъахӀарата йауыргьи, ауи агӀан йпсы йчвыдзырквын[+]? 37АчӀвыйа агӀвычӀвгӀвыс йпсы атарала йгӀауитуаш? 38Сара, а-ГӀвычӀвгӀвыс Па,[†] амальаъыкь цкьаквала,[†] с-Аба йчӀахӀныгӀва акӀкӀарала скӀвыршата сгӀайуаштӀ. Ауи азаман Сари Сара сажвакви йырчвпхащауа ари йынчваду, йгвнахӀу абанпара рпны ауи сичвпхащуштӀ.

#### 9


1Иисус ауат йрайхӀвтӀ:

– ЙшвасхӀвитӀ швара ацӀабырг: араъа йгылу швызджьакӀ шымпсуаш а-Нчва[†] й-ПаштыхӀыгӀва амч дута йшгӀайыз рбандзыкӀьа[+].


Иисус йтшпсахра


(Мат. 17:1-13; Лк. 9:28-36)

2[•]ЦымшкӀ анагӀвс Иисус йыцнайахвын Петр, Йакъвып, ЙохӀан, ауат абыхъв хӀагӀа йазйырцатӀ. Ауат ауаъа йырхъаздзата йаъан. АпхьагӀвчва йшырбуз Ауи йквпшыра зымгӀва тшапсахтӀ[+]. 3Ауи йчгӀвыча йкӀкӀаджьуа йцатӀ, уыла ахвуата йшкӀвокӀвахатӀ, адунай апны джвджвахьарышкӀвокӀвагӀвкӀ йшизымрышкӀвокӀвушыз апшта. 4Ильйаси Муси йацыта йгӀайтӀ, ауати Иисуси айчважвун. 5Петр Иисус йайхӀвтӀ:

– АрыпхьагӀв, араъа хӀъану закӀыта йбзипӀта! УгӀай хӀара хчатыркӀ хӀыргылпӀ: азакӀы Уара уыхъаз, азакӀы Муса йыхъаз, азакӀгьи Ильйас йыхъаз. 6(Ауи йаргьи йыгьйымдыруазтӀ йхӀвушыз, йауа ухӀварыквын ауат швабыж йшвун.) 7Араъа пстхӀвакӀ гӀаншан ауат хънагӀватӀ, апстхӀва йгӀалггӀатӀ абжьы:

– Ари Сара бзи йызбауа с-Па йакӀвпӀ, Ауи швйыздзыргӀвы!

8АпхьагӀвчва зынла йнапшыгӀапшын Иисус йакӀвымкӀва ауат рыдзхъа заджвгьи дгьрымбатӀ. 9Ауат абыхъв йангӀабгъалхуаз унашва рзичпатӀ ауат араъа йырбаз заджвы йарымхӀвныс, АгӀвычӀвгӀвыс Па апсчва дгӀарылцӀхта дгӀабзагылхынцӀкӀьа[+]. 10Ауат ауи цӀаркӀуан, ауаса дара-дара йалачважвун «апсчва дгӀарылцӀхта йгӀабзагылхра» ажваква йгӀарныцӀуа. 11Ауат Иисус йцӀгӀатӀ:

– АчӀвыйа а-Хабза арыпхьагӀвчва[†] МасихӀ йпахьла апхъапхъа Ильйас дгӀайра шатахъу зырхӀвауа?

12– ТамампӀ, – джьауап гӀайттӀ Иисус, – Ильйас цӀабыргыта апхъапхъа дгӀайта зымгӀва йрытамамхра атахъыпӀ. АчӀвыйа АгӀвычӀвгӀвыс Па йыхъаз а-ГӀвыра апны йзану Ауи джьабагӀа, йыхвнаркъвра щарда дгӀарылсуашта? 13Ауаса йшвасхӀвитӀ швара Ильйас дшгӀайхьаз, ауагӀа дара йыртахъыз шизырхаз, ауи йыквчважвауата йшыргӀвыз апшта[+].


Иисус джьын квайчӀва зуацӀалыз ачкӀвынхвыц дйырбзихитӀ


(Мат. 17:14-19; Лк. 9:37-42)

14[•]Иисус, Петр, ЙохӀан, Йакъвып йгӀанхаз апхьагӀвчва йанрызгӀайх, ауахьауат гвып дукӀ йшгӀаларкӀыз, а-Хабза арыпхьагӀвчва ауат йшрамакӀуаз рбатӀ. 15Агвып зымгӀва Иисус данырба швабыждзата йджьарщан Ауи йпыраххтӀ сальам йархӀвырныс.

16– ЙамашвкӀуа ачӀвыйа? – дазцӀгӀатӀ Иисус.

17Агвып дрыуата заджвы джьауап гӀайттӀ:

– АрыпхьагӀв, са Уара дуызгӀаздтӀ спа, ауи абзагвара джьын дгӀайылалтӀ[+]. 18Ауи аджьын дангӀайщахӀалра, ачӀвыла даникъьитӀ, ауи агӀан ачкӀвынхвыц йшӀа швахъ гӀаттӀитӀ, ауи йпыцква абайрыфитӀ, ддийитӀ. Сара Уара уапхьагӀвчва срыхӀватӀ аджьын квайчӀва дйылырцарныс, ауаса ауат ауи гьрылымшатӀ.

19Иисус джьауапта йгӀариттӀ:

– Уа зазхъацӀара пскӀьу абанпара! Сара швара зъара заман сшвыцызлушйа? Сара швара зъара заман ужвыгьи швсчхӀушйа? ДсызгӀажвд Сара ачкӀвынхвыц.

20АчкӀвынхвыц дгӀардтӀ. Аджьын Иисус даниба ачкӀвынхвыц йгӀайхъайжьын зынла дкӀахӀатӀ, ачӀвыла апны тшикъьауа далагатӀ, йшӀалагьи ашвахъ гӀаджвыквылтӀ[+].

21– Щарда цӀума араса дцижьтара? – йаба дицӀгӀатӀ Иисус.

– ДгӀадрийынгьи, – ауахьауи джьауап гӀайттӀ. 22Аджьын квайчӀва ауи щардара зны амца, зны адзы дылайрышвитӀ дйырпсныс ахъаз. ГвчӀагӀв гӀахӀзычпа, угӀахӀцхърагӀа, Уара закӀ уылшушызтын[+].

23– Йуылшушызтын?! – дазцӀгӀатӀ Иисус. – ЙхъазцӀауа зымгӀва йылшитӀ[+].

24Йара ари асахӀат ачкӀвынхвыц йаба йхӀватӀ:

– Сара йхъасцӀитӀ, ауаса сара угӀасцхърагӀа сазхъацӀарамачӀ сайгӀайныс!

25Иисус уагӀа щардагӀв ласыта йгӀайззауа аниба, аджьын квайчӀва йрыбагъьауа йайхӀвтӀ:

– Бзагвата, дагвта йызчпауа аджьын, Сара унашва уара йузысчпитӀ: ари угӀайылцӀ йгьи ауи ахӀата зынгьи угӀайыдымсылхын!

26Швабыжтагьи дгӀайрыкӀьазызын ачкӀвынхвыц, аджьын квайчӀва дгӀацӀрын дйылцӀтӀ. АчкӀвынхвыц псы[†] йхъахмызшва дцан, щардагӀвы ауи дшпсыз рхӀватӀ[+]. 27Ауаса Иисус ачкӀвынхвыц йнапӀы йкӀын дгӀайыргылтӀ[+].

28Ауи амщтахь, Иисус атдзы днашылта йапхьагӀвчви Йари йанырхъазха, Ауи йцӀгӀатӀ:

– АчӀвыйа ауи хӀара йылхӀцарныс зхӀылымшаз?

29Иисус джьауапта йриттӀ:

– Арат аджьын квайчӀва квпшыраква ныхӀварагӀвацала[*] акӀвпӀ йрылца йызлауаш.


Иисус йатаркӀвах Йара йпсри йгӀабзагылхри дрыквчважвитӀ


(Мат. 17:22-23; Лк. 9:43-45)

30[•]Ари ашӀыпӀа ныржьын, Иисуси Ауи йапхьагӀвчви Галил йалста йшымгӀвайсуаз Иисус аджвырагӀв йдырныс гьитахъымызтӀ, 31йауа ухӀвузтын Ауи Йара йапхьагӀвчва йбжьауа йрайхӀвуан:

– АгӀвычӀвгӀвыс Па ауагӀа дрыртуаштӀ, дырщуаштӀта, ауаса хымшкӀ анцӀра Ауи дгӀабзагылхуаштӀ[+].

32Ауаса ауат йгьгӀаргвнымгӀвытӀ Ауи йхӀваз, йцӀгӀарнысгьи йшвун[+].


Иисус йапхьагӀвчва йамаркӀитӀ ауат рыуа рахӀа йхъаду


(Мат. 18:1-5; Лк. 9:46-48)

33[•]Ауат Капернаум йгӀайтӀ, атдзы апны тшанандыргӀал, Иисус йапхьагӀвчва дырцӀгӀатӀ:

– ЙшвхӀва, ачӀвыйа амгӀва аурала швара швызлачважвуз[+]?

34Ауаса ауат дзыргӀвуан, йауа ухӀварыквын йапхьагӀвчва амгӀва аурала йамаркӀуан ауат рыуа рыцӀа йдудздзаз. 35Ауи агӀан Иисус дчӀватӀ, йжвыгӀвапхьагӀвчвагьи гӀазиддан йрайхӀвтӀ:

– Апхъа йгылра зтахъу зымгӀва рцӀыхъва дгӀатахарагӀатӀ, зымгӀва дырлыгхаргӀатӀ[+].

36СабикӀ дгӀайахвын, Ауи зымгӀва рквта дйыргылтӀ, дгӀащтӀихын ауи ауат йрайхӀвтӀ:[+]

37– Сара снысла ари йапш саби дназахвуа, ауи Саргьи снайахвитӀ, Сара сназахвуа Сара сгӀазщтийызгьи днайахвитӀ[+].


ХӀара йгӀахӀпшӀамгылуа, ауи хӀара йхӀыцикӀитӀ


(Мат. 10:42; Лк. 9:49-50)

38ЙохӀан Иисус йайхӀвтӀ:

– АрыпхьагӀв! ХӀара дыгӀбатӀ гӀвычӀвгӀвыс, Уара уыхьызла аджьын квайчӀваква ркъвызцуз хӀара ауи ауаса дгӀашӀахӀрысныс хӀащтан, йауа ухӀвузтын ауи хӀара хӀгвып дгьрыуамызтӀ[+].

39– Ауи дгӀашӀашвымрысын, – йхӀватӀ Иисус. – Сара сыхьызла аджьащахъва бзираква зхауа зынгьи уацӀыхъван Сара гвымхата дсылачважварныс гьйылшушым. 40ХӀара йгӀахӀпшӀамгылуа, ауи хӀара йхӀыцикӀитӀ[+]. 41АцӀабырг швасхӀвитӀ, заджвы швара дзы квпӀикӀ швирыжвырквын Сара сыхьыз ъанкъвыжвгауа ахъаз, ауи ртшхъвагадъа дгьгӀанхушым[+]. 42Сара йсызхъазцӀауа ауат ахвыцква рыуа заджвы гвнахӀчпара дазадицалырквын, ауи йыхъаз йшагъьхарыз адзылу лагага йыхъвдарцӀата атенгьыз дтадрышвырквын[+].


Иисус архъвыхга рйатараква йырчвихчауата йхӀвитӀ


(Мат. 18:8-9; Лк. 17:1-2)

43-44Уара унапӀы агвнахӀ ахьыла йуыхъуазтын, йхъчӀва ауи. РахӀа йагъьпӀ напӀыкӀ ахӀа уымамкӀва абзазара уалалырквын, гӀвнапӀыкӀ уымата джьахӀанам[†] уталра, йымчвуа амца уалалра ацкӀыс.[*][+] 45-46Уара ущапӀы агвнахӀ ахьыла уагузтын, ауи хъчӀва. РыцӀа йагъьпӀ абзазара ныкъвадыкъвата уалалырквын, гӀвщапӀыкӀ уымата джьахӀанам утадрышвуа ацкӀыс.[*] 47Уара уыла агвнахӀ ахьыла уагузтын, ауи гӀатжва. РыцӀа йагъьпӀ ла заджвыкӀ ахӀа уымамкӀва а-Нчва йпаштыхӀыгӀва уалалырквын, угӀвылакӀгьи уымата джьахӀанам утадрышвуа ацкӀыс,

48ауат зфахуаш ахва ъампсуа
йгьи амца ъамчвуа.

49Йауа ухӀвузтын дзачӀвызлакӀгьи мцала ддрыцкьуштӀ, акъвырман джькӀала йшдрыцкьауа апшта.[*] 50АджькӀа бзипӀ, ауаса ауи агьама ачвыдзырквын, ачӀвыйа ауи цӀгӀата йызчпахуаш? АджькӀа афачӀвы йшазалуа апшта а-Хабар бзигьи[†] анахьанат гьама бзита йырзалыргӀатӀ,[*] швквта мамыр бжьазтӀ[+].

#### 10


Иисус анакьахӀи алыцӀхри йырзынарху йарыпхьара


(Мат. 19:1-9)

1[•]Иисус ауаъа дгӀаджвылцӀын дгӀаджвыквылтӀ ЙахӀудашти Иордан дзыгӀв амарагӀацӀцӀыртали йаъу аштаква рахьыла. Ауи йатаркӀвах ауагӀа гвыпква йзгӀайуан, Ауи, йшцӀасхаз апшта, ауат айрыпхьун. 2Ауи афарисейква гӀайыдгылтӀ, Ауи йажва апны ддырхъвыхныс рмурадта йцӀгӀатӀ:

– Дахвитума ахъацӀа йпхӀвыс длылцӀхныс?

3– АчӀвыйа швара Муса унашвата йгӀашвзичпаз? – Иисус джьауап ритуата дырцӀгӀатӀ.

4Ауат джьауап гӀарттӀ:

– Муса ахъацӀа дайрыхвиттӀ апхӀвыс алыцӀхра швъа литта ауи дауищтхныс.

5– Ари аунашвачпара швара йызгӀашвитыз швгвква ъачвгьу акӀвпӀ, – йхӀватӀ Иисус. – 6Апхъапхъа, а-Нчва[†] йгӀаныршара анакӀвйыршуз, «Ауи ауат хъацӀати пхӀвысти йгӀайшатӀ». 7«Ауи йгӀалцӀла ахъацӀа ани аби нижьитӀта йара йпхӀвыс тшлыдикӀылитӀ, 8агӀвыджьгьи заджвыкӀхуштӀ». Ауи акӀвпӀта ауат гьгӀвыджьхым, ауат заджвыкӀхитӀ. 9Абауаса, а-Нчва йадикӀылыз заджвгьи йагӀвимшарагӀатӀ.

10Атдзы апны апхьагӀвчва ужвыгьи ауи ауысла Иисус йатайцӀгӀахтӀ. 11Ауи араса джьауап гӀариттӀ:

– ДзачӀвызлакӀгьи, зпхӀвыс йлылцӀхта датша заджвы дгӀазгхуа, хъацӀи пхӀвыси разцӀабыргра мыгӀвхъигитӀ. 12АпхӀвысгьи лхъацӀа дйылцӀхта датша заджвы данйыццахуа, ауыгьи йара ауаса хъацӀи пхӀвыси разцӀабыргра мыгӀвхъылгитӀ[+].


Иисуси асаби хвыцкви


(Мат. 19:13-15; Лк. 18:15-17)

13[•]АуагӀаква Иисус асабиква йзгӀаргуан, Ауи ауат дырхьысныс. АпхьагӀвчва ауат йырзыгъьуан. 14Ауаса Иисус ауи аниба, дрыквхӀвыртуа йхӀватӀ:

– Йшвырхвит йсызгӀайырныс Сара асабиква, швырпырамсын ауат, йауа швхӀвузтын а-Нчва й-ПаштыхӀыгӀва зчӀву ауат йрапшкву ракӀвпӀ. 15АцӀабырг швара йшвасхӀвитӀ: асаби йапшта а-Нчва й-ПаштыхӀыгӀва назмахвуа, ауи ауаъа зынгьи дгьызталуашым[+].

16Ауи асабиква тшрыкӀвйыршан, ауат йнапӀква рыквицӀауа дрыквхӀвахӀвтӀ[+].


Иисуси абайи


(Мат. 19:16-30; Лк. 18:18-30)

17[•]Иисус мгӀва[†] даныквылх, Ауи гӀвычӀвгӀвыскӀ дгӀайыдххылтӀ, щамхъаша Ауи йпахь тшкӀайрышвын дйыхӀватӀ:

– АрыпхьагӀв бзи, йсчпушйа са цӀыхъва змам нцӀра гӀасадзара ахъаз[+]?

18– АчӀвыйа Сара бзи-хӀва уызгӀасыпхьауа? – джьауап гӀайыйттӀ Иисус. – Заджвгьи дыгьбзийым а-Нчва заджвыкӀ йакӀвымкӀва. 19ЙудыритӀ уара а-Нчва й-Уасйат:[†] «гӀвы дуымщын», «хъацӀи пхӀвыси разцӀабыргра мыгӀвхъуымган», «уымгъычын», «мцы заджвы йыквуымцӀан», «дгӀауымжьан», «аби ани хвы рыквцӀа».

20– АрыпхьагӀв, – йайхӀвтӀ ауи, – ауатква зымгӀва счкӀвынхъа йгӀашӀарышвта йсырхъйитӀ.

21Иисус ауи дипшын, бзи дибатӀ йгьи ауи йайхӀвтӀ:

– ЗакӀыпӀ уара йуыгхауа. Уца, йуыму зымгӀва тйыта, ахча арыцхӀаква йырзыша, ауи агӀан уара харзына уымазлуштӀ ажвгӀванд апны. УадыргӀвана угӀайта Сара сцӀыхъва унатагыл[+].

22Ауи йхӀваз агӀвычӀвгӀвыс йджьайщачван, йлакта лащцарахан дцахтӀ йылахь аквыта, йауа ухӀвузтын ауи млыкв щарда йыман. 23Иисус йгьагьара гӀайпшыхвын, йапхьагӀвчва йрайхӀвтӀ:

– ЙачӀвыта йырчвыбаргвйа абайаква а-Нчва й-ПаштыхӀыгӀва йталырныс![+]

24АпхьагӀвчва йджьарщатӀ Ауи йажваква, ауаса Иисус ауат йатарайхӀвхтӀ арат ажваква:

– Ссабиква, йачӀвбаргвыйа а-Нчва й-ПаштыхӀыгӀва аталра![*] 25Амахтша рыцӀа майрата агвырласта йкӀылсуаштӀ, абайа а-Нчва й-ПаштыхӀыгӀва дталра ацкӀыс.

26АпхьагӀвчва рыцӀагьи швабыжта йджьарщауа азаджв азаджв йайхӀвуан:

– ДзачӀвыйа ауи агӀан а-Нчва дгӀайхчарныс зылшуш?

27Иисус ауат райша гватшныта дырпшын йхӀватӀ:

– АгӀвычӀвгӀвысква рхъа гьырзыгӀахчушым, ауаса а-Нчва йакӀвпӀ ауат ззыгӀахчуш, йауа ухӀвузтын а-Нчва йакӀвпӀ зымгӀва зылшауа[+].

28Ауи агӀан Петр Ауи йайхӀвуа далагатӀ:

– Абар, хӀаргьи зымгӀва ныгӀжьын Уара хӀуыщтагылагӀвхатӀ[+].

29Иисус джьауап йыйттӀ:

– ЙшвасхӀвитӀ швара ацӀабырг: зтдзы, йа защчваква, йа захщчваква, йа зан, йа заба, йа зсабиква, йа зырхъа, Сара снысла, Ахабар Бзи ахъаз йнызыжьыз,[+] 30ари анцӀра апны швкӀныла рыцӀа йщардата атыдзквагьи, айщчваквагьи, ахщчваквагьи, анквагьи, асабиквагьи, архъаквагьи йадзуштӀ, ауат абзираква йрыцта ащтанкъвцараквагьи, апхъахьыла асквшышв апны ауи цӀыхъва змам нцӀра йауаштӀ. 31Ауаса ари адунай апны йщтӀырхыз ащардагӀв йнадыркъвуаштӀ, йнадыркъвыз ащардагӀв йщтӀырхуаштӀ[+].


Иисус йхынхауата Йара йпсри йгӀабзагылхри дрыквчважвитӀ


(Мат. 2:17-19; Лк. 18:31-33)

32[•]Ауат Иерусалим йцауата мгӀва йыквын. Иисус джьащахъвара йалашваз йапхьагӀвчва рапхъала дымгӀвайсуан, ауат рцӀыхъвалагьи йцун йшваз ауагӀа. ЙатаркӀвах ажвыгӀвыгӀв ауагӀа йрылидан, Иисус далагатӀ ауат Ауи йызнийуаш райхӀвуа.

33– Абар, хӀара Иерусалим хӀцитӀ, ауаъа АгӀвычӀвгӀвыс Па ашогьан хъадакви а-Хабза арыпхьагӀвчви[†] дрыртуаштӀ. Ауат Ауи псра йыквырцӀуштӀта амаджьусиква дырнапӀыцӀарцӀуштӀ. 34Ауахьауат Ауи йылахъыччуштӀ, йыквджвджвуштӀ, кӀнутӀла дырбкъуштӀта, уацӀыхъван дырщуаштӀ. Ауаса хымшкӀ анагӀвсра Ауи дгӀабзагылхуаштӀ[+].


Йакъвыпи ЙохӀани рахӀвара


(Мат. 20:20-28; Лк. 22:24-27)

35[•]Забыт йпачва Йакъвыпи ЙохӀани Иисус йгӀайыдгылын йархӀвтӀ:

– АрыпхьагӀв, хӀара йхӀтахъыпӀ Уара йхӀзучпарныс Уара хӀызлауыхӀвуш[+].

36– АчӀвыйа швара йшвтахъу Сара швара йшвзысчпарныс? – ауат Ауи дырцӀгӀатӀ.

37– ХӀырхвит хӀара у-Хъара апны Уара учӀахӀныгӀва адзхъа азаджв уагъьма напӀыла, азаджв уарма напӀыла хӀчӀварныс, – йархӀвтӀ ауат[+].

38– Йыгьшвыздырам швара швызхӀвауа, – ауаса йрайхӀвтӀ ауат Иисус. – Йшвылшушма Сара йсыжвуа сгвылдзгӀара квпӀи шваргьи йшвыжвырныс, Сара дзытщра гвылдзгӀарата сгӀазлысуа шваргьи швгӀалсныс[+]?

39– ЙхӀылшуштӀ, – джьауап гӀарттӀ ауат.

Ауи агӀан Иисус ауат йрайхӀвтӀ:

– Сара йсыжвуа аквпӀи гвылдзгӀара шваргьи йшвыжвуаштӀ, Сара дзытщра гвылдзгӀарата сгӀазлысуа шваргьи швгӀалсуаштӀ[+]. 40Ауаса Сара сагъьма напӀыли сарма напӀыли йчӀвазлуш Сара гьсакӀвым йлызхуа, ауат ачӀвартаква зчӀву а-Нчва йыззирахӀазырыз ракӀвпӀ.

41Арахьарат ажвагӀвапхьагӀвчвакӀ ари анрагӀа, ауат Йакъвыпи ЙохӀани йрызгвыжвкӀтӀ. 42Иисус ауат гӀазшӀитын йрайхӀвтӀ:

– Швара йыжвдыритӀ ари адунай апны аъанатӀа хӀаракӀдуква зму рхъара шгӀадрысабапуа ауагӀа дара йрыздзыргӀвныс. 43Ауаса швара швпны ауаса йаъамызтӀ. Ауи атарала швпны зымгӀва рацкӀыс йдухарныс зтахъу, швара йшвлыгхара атахъыпӀ,[+] 44швара швпны йапхъахара зтахъу зымгӀва рыхъаз йлыгхара атахъыпӀ. 45АгӀвычӀвгӀвыс Пагьи дызгӀайыз Ауи къвырльыкъв йзырхарныс гьакӀвым, йара къвырльыкъв йхарныс, хвгӀашата ащардагӀв рыхъаз Йара йынцӀра рыйтныс акӀвпӀ.


Иисус алашв рыцхӀа дйырбзихитӀ


(Мат. 20:29-34; Лк. 18:35-43)

46[•]Ауат ЙерихӀон йгӀайтӀ. ГӀамтакӀ агӀвста, Иисус йапхьагӀвчвагьи гвып дугьи йыцта ЙерихӀон дангӀатыцӀхуаз, алашв факъра Бартимай (Тимай йпа) амгӀва адзакӀьа дчӀван. 47Назарет йауу Иисус дшагӀвсуаз анигӀа, ауи дцӀыруа далагатӀ:

– Иисус, Дауыт[†] й-Па![*] ГвчӀагӀв гӀасзычпа![+]

48ЩардагӀвы йгӀайархӀвуан ауи йшӀа йкӀырныс, ауаса Бартимай рыцӀагьи дута дцӀыруан:

– Дауыт й-Па, гвчӀагӀв гӀасзычпа!

49Иисус дгӀашӀасын ауи дшйызгӀардуашыз унашва йчпатӀ.

– Угвышхва! – алашв йархӀвтӀ. – Угыл, Ауи уызшӀититӀ уара!

50Бартимай йхъахьквпса йшвирышвттӀ, дгӀагӀвыцкъьан Иисус дйызцатӀ.

51– Йутахъу ачӀвыйа Сара уара йузысчпарныс? – дицӀгӀатӀ Иисус.

– АрыпхьагӀв, сара йстахъыпӀ шӀыц-шӀыц йзбауа сцахырныс, – йхӀватӀ алашв.

52– Уца, – йгӀайайхӀвтӀ ауи Иисус, – уара уазхъацӀара уара уарбзихахтӀ.

Алашв зынла йылаква йырбахын амгӀва дыквылтӀ Иисус дйыщтагыла[+].

#### 11


Иисус Иерусалим дталитӀ


(Мат. 21:1-9; Лк. 19:28-38; ЙохӀ. 12:12-15 )

1[•]Ауат Иерусалим йачвыхъарамкӀва Амасхва щхъа ащапӀы апны йаныргӀалу акытква Бетпаги БетгӀании раргван йангӀадза, Иисус апхъала йауищттӀ гӀвапхьагӀвчвакӀ[+].

2– Швца акыт, швара швпахьла йаъу, – йрайхӀвтӀ Ауи ауат, – ауаъа зынла швшталуа швара шванйуштӀ йкӀыдхӀвалу атшадачкӀвын, зны заджвгьи дызквымчӀвас. Ауи гӀакӀыдшвщтта арахь йсызгӀажвд. 3АджвырагӀв швара дгӀашвцӀгӀузтын: «АчӀвыйа ауаса йызшвчпауа?» – хӀва, йашвхӀв атшадачкӀвын ЙхӀыхвиту[†] йшитахъу, йгьи ласыта ауи шхъынйырхӀвыхуаш.

4Ауат цан атшадачкӀвын гӀараутӀ, аурам апны ашв апахьла йкӀыдхӀвалаз. Ауат ауи гӀакӀыдырщтуа йалагатӀ, 5ауаъа йгылаз зджьакӀы йазцӀгӀатӀ:

– АчӀвыйа швара йшвчпауа? АтшадачкӀвын згӀакӀыдшвщтуайа?

6АпхьагӀвчва Иисус йшихӀваз апш джьауап артын ауагӀаква ауат ауырщтхтӀ. 7Ауат атшадачкӀвын Иисус йзгӀардтӀ, ауи рхъахьквпсаква аквырпсан атшадачкӀвын Иисус даквчӀватӀ. 8ЩардагӀвы рхъахьквпсаква амгӀва йыквырпсун, азджьакӀ архъа апны ауат йгӀахъырчӀваз акъвадама удзышваква щтӀарцӀатӀ.[*] 9Апхъала йцузгьи, ацӀыхъвала йцузгьи, дута йцӀыруан:

– ХӀосанна![*]
ДныхӀва-ныпхьапӀ ЙхӀыхвиту йыхьызла йгӀайуа!
10ЙгӀаталуа хӀапхъанчӀви Дауыт[†] йпаштыхӀыгӀва а-Нчва[†] йныхӀва-ныпхьатӀ!
ХӀосанна рахӀа йхӀаракӀу ажвгӀванд апны![+]

11Иисус Иерусалим дталын, а-Нчва йтдзы апшцӀа дпшцӀалтӀ. Ауи зымгӀва гӀайпшыхвтӀ, ауаса кӀьасачвахан, Ауи ажвыгӀвыгӀвгьи йыцта БетгӀанияла дджвыквылтӀ.


Иисус швыр гӀазшӀамылхуа алахӀа дазышвыйитӀ


(Мат. 21:18-22)

12[•]ЙащтагӀайуаз амш, ауат БетгӀания йангӀатыцӀх, Иисус дшымлащийыз йылайхӀватӀ[+]. 13Бгъьыла йгӀвычаз алахӀа йбан, Ауи дазцатӀ дапшырныс швыр гьашӀаммищтӀхӀва, ауаса закӀгьи гьимаутӀ абыгъьква ракӀвмызтын. АлахӀа анауа агӀамта гьнамдзасызтӀ[+]. 14Ауи агӀан Иисус ацӀла йайхӀвтӀ:

– ЙрымфахыргӀатӀ зынгьи заджвгьи уара ушвырква!

ЙапхьагӀвчвагьи Ауи йажваква ргӀатӀ.


Иисус а-Нчва йтдзы апшцӀа асатучпагӀвчва гӀагварицатӀ


(Мат. 21:12-16; Лк. 19:45-47; ЙохӀ. 2:13-16 )

15[•]Ауат Иерусалим йангӀай, Иисус а-Нчва йтдзы апшцӀа данпшцӀал, кӀара зхвгӀузгьи кӀара зтиуазгьи ауаъа йгӀагварицауа далагатӀ. Ауи ахчаква амызпсахуаз райшваква ахъирышвттӀ, хӀвыхӀв зтиуаз ркӀьарышвтаквагьи ахъирышвттӀ[+]. 16ЙгьимырхвитуазтӀ а-Нчва йтдзы апшцӀа закӀы агӀвыргарныс.

17Ауи ауат йайрыпхьун йгьи дырцӀгӀун: – ЙгьгӀвымма: «Сара с-Тдзы ауагӀахъаква зымгӀва рыхъаз ныхӀварта[†] тдзы-хӀва йахьзызлуштӀ»? Ауаса швара ауи агъычква йрыгӀварата йшвчпатӀ.

18Ари аныргӀа ашогьан хъадакви а-Хабза арыпхьагӀвчви[†] Иисус дшырщуашыз амаль йазыпшгӀауа йалагатӀ. Ауат Ауи йчвшвун, йауа ухӀвузтын, ауагӀа зымгӀва Ауи йарыпхьара джьарщун[+]. 19Ахъвлапын ангӀатал Иисус йапхьагӀвчва йыцта акъала йтыцӀхтӀ[+].


ЙгӀваз алахӀа


(Мат. 21:20-22; 6:14)

20[•]ЙащтагӀайуаз ащымта, алахӀа йшадзхъысуаз ауат йырбатӀ ауи ащайдзадза йшгӀваз. 21Петр щарда мцӀуата йыншаз гӀайгвалашвахын, йхӀватӀ:

– АрыпхьагӀв! УпшыстӀ! Уара уызквшвйыз алахӀа гӀватӀ!

22Иисус ауат йрайхӀвтӀ:

– А-Нчва йызхъашвцӀа! 23ЙшвасхӀвитӀ швара ацӀабырг: заджвы ари абыхъв йайхӀвырквын «ТшгӀащтӀыхта атенгьыз утапа!», ауи агӀан йгвы кьангьашракӀгьи тамызтын, йазхъайцӀарквын йхӀваз шыншуш, йара ауаса йцуштӀ[+]. 24Ауи йгӀалцӀла йшвасхӀвитӀ швара: швызланыхӀвалакӀгьи, швызлахӀвалакӀгьи йазхъашвцӀа швызлахӀваз шшвауыз, ауаса йцуштӀ швара швыхъаз[+]. 25-26Швара шванныхӀвауа заджвы закӀыла швизыразмызтынгьи йызшвыргӀва, швара а-ЖвгӀванд[†] Аба швкъванчагӀараква швызйыргӀвара ахъаз.[*][+]


Иисус йхъгалра


(Мат. 21:23-27; Лк. 20:1-8)

27[•]Ауат Иерусалим йатагӀайхтӀ. Иисус а-Нчва йтдзы апшцӀа дангӀахъыкӀвшуз, Ауи йгӀайыдгылын ашогьан хъадаква, а-Хабза арыпхьагӀвчва, ахӀбачва ауи 28йцӀгӀатӀ:

– Йызхъгалру дзачӀвыйа Уара ари йучпауа? Уара уазрыхвитда ауи учпарныс[+]?

29Иисус ауат йрайхӀвтӀ:

– Сара азцӀгӀаракӀ швызсыргылпӀ. ЙгӀасышвт швара джьауап, ауи агӀан йшвасхӀвпӀ Сара ауи зхвитнагӀала йсчпауа. 30ЙахӀйа ажвгӀвандла йа ауагӀа рахьыла акӀвма адзытщра[†] акӀвйыршарныс хвитнагӀа ъагӀайадзаз? Сара джьауап гӀасышвт![+]

31Ауат дара-дара йалачважвауа йалагатӀ:

– ХӀара «ажвгӀвандла» хӀхӀварыквын, Ауи дгӀахӀцӀгӀуштӀ: «Ауи асхъан ачӀвыйа ауи йзйызхъашвымцӀаз?»[+] 32Ауаса йхӀхӀварыквын: «АуагӀа рахьыла» – йгьауашым.

Йауа ухӀвузтын ауат ауагӀа йырчвшвун, щта ауат зымгӀва ЙахӀйа дпигӀамбардзата йырпхьадзун[+].

33Ауат Иисус джьауапта йгӀайырттӀ:

– ХӀара йгьхӀыздырам.

Иисус ауат йрайхӀвтӀ:

– Ауи асхъан Саргьи швара йгьшвасхӀвуашым зхвитнагӀала ауатква счпауа.

#### 12


АжьадынхалыгӀвчва чвгьаква йгӀарыквчважвауа ажвакъвыш


(Мат. 21:33-46; Лк. 20:9-19)

1[•]Ауи далагатӀ ауат ажвакъвышла[†] драчважвауа.

– Заджвы ажьуатра лайцӀатӀ, ауи гварала йгӀакӀвйыршатӀ, ажьцӀрычӀварта маша йжытӀ, чӀапщарта багъьатагьи йуыхватӀ. Ауи ажьуатра ажьадынхалыгӀвчва багьандата йриттӀ, йаргьи дгӀамдарныс гӀвыма шӀыпӀакӀла дджвыквылтӀ[+]. 2Азаман аннадза апшвыма йыквшвуз йтшыгӀвра ахъвы гӀайгхныс йлыг ажьадынхалыгӀвчва дырзищтитӀ. 3Ауаса ажьадынхалыгӀвчва алыг дгӀаркӀын дырбкъан закӀгьи йырымтуата дауырщтхтӀ. 4Ауи амщтахь ужвыгьи датша лыгкӀ дырзищтитӀ, ауаса ауи йхъа агӀвдырцытӀ йгьи пхащарата йыхв надыркъвытӀ. 5Апшвыма ужвыгьи датша лыгкӀ датайщтихтӀ. Ауыгьи ажьадынхалыгӀвчва дырщытӀ. Ауи датшагьи лыг[†] щардагӀв атайщтихтӀ, ауаса ажьадынхалыгӀвчва ауат рызджьакӀ рбкъун, азджьакӀ рщуан[+]. 6Ужвы апшвыма дйызгӀанхатӀ бзи йбуз йпа заджвыкӀ. ЙцӀыхъвахауата ауи ауат дырзищтитӀ. «Сара спа йгӀайчвпхащуштӀ ауат», – дхъвыцуан ауи[+]. 7Ауаса ажьадынхалыгӀвчва азаджв азаджв йайхӀвтӀ: «Ари амлыкв тынха ззгӀанхуш йакӀвпӀ. ШвгӀай ауи дхӀщыпӀ, атынхагьи хӀара йхӀчӀвхуштӀ». 8Ауат ауи дгӀаркӀытӀ дырщын, ажьгӀайырта дгӀалдрышвттӀ. 9АжьгӀайырта апшвыма йчпушйа? Ажва гьалам ауи дгӀайуаштӀта ажьадынхалыгӀвчва йщуаштӀ, ажьгӀайыртагьи датша зджьакӀы багьандата йритуаштӀ[+]. 10Швара швгьампхьама А-ГӀвыра йану:

«АуыхвагӀвчва йрымуыхыз ахӀахъв хъадахатӀ.

11Ауи ЙхӀыхвиту[†] йчпатӀ,
ауи йзачӀвджьащахъвата хӀыла йабауайа!»[+]

12АуагӀа рунашвачпагӀвчва йангӀаргвынгӀвы ари ахӀвар Иисус дара рыхъаз йшихӀваз, ауат йыртахъхатӀ Ауи дыркӀныс, ауаса ауагӀа йырчвшватӀ. Ауи йгӀалцӀла Ауи дгӀанырыжьын йцахтӀ[+].


АшвахчӀвква ршвара ауысла


(Мат. 22:15-22; Лк. 20:20-26)

13[•]УацӀыхъван ауат афарисейква рыуа зджьакӀи Ирод йцӀагылагӀвчви Ауи йзырщтитӀ Иисус дазадырцалта тамамымкӀва закӀы йдырхӀваныс ахъаз[+]. 14Иисус йгӀайыдгылуата ауат йырхӀватӀ:

– АрыпхьагӀв! ХӀара йгӀдыритӀ Уара ушгӀвычӀвгӀвыс цӀабыргу, заджвы йгвы тшнауырдзарныс угьащтам. Уара чӀыдахъвы уырзалхта угьаъам йгьи цӀабыргыта а-Нчва[†] йымгӀва йазубжьитӀ. АшвахчӀв йшварныс тамамума йа йыгьтамамымма аимператор? АшвахчӀв хӀшвара атахъума хӀара, момкӀва йхӀымшварныс ауашма[+]?

15Иисус, ауат рчвалатшычпара гӀайгвынгӀвуата йрайхӀвтӀ:

– АчӀвыйа швара Сара сызшвырхъвыхуа? ЙсызгӀажвг Сара сапшырныс динарийкӀ.[†][+]

16Ауи ахча жвгъай анизгӀарг ауат дырцӀгӀатӀ:

– ДзачӀвыйа араъа зсурат йгӀарбу, зыхьыз аквгӀвуда?

– Аимператор, – йархӀвтӀ ауат.

17– Аимператор йыквшвауа йхъвы йышвтх, а-Нчва йыквшвауа йхъвы а-Нчва йышвтх, – ауат йрайхӀвтӀ Иисус.

Ауат Ауи йджьауап швабыж йджьарщатӀ.


Апсчва шгӀабзагылхуала азцӀгӀара


(Мат. 22:23-33; Лк. 20:27-40)

18[•]ГӀабзагылхра шаъам хъазцӀауа асаддукейква Иисус йгӀайыдгылын йцӀгӀатӀ:[+]

19– АрыпхьагӀв, Муса хӀара йхӀзыйыгӀвтӀ заща дпсуа, ауаса саби дгӀайтнымхауата зпхӀвыс дгӀанхауа, ауи ачвзаба дгӀайгхра шатахъу йаща йыжвла гӀащаквйыргылхра ахъаз.

20– БжьыгӀвайщчва аъан. Йапхъахуз пхӀвыс дгӀайгын дпсытӀ, гӀари дгӀайтнымхауата. 21ЙгӀвыджьхуз аща ачвзаба дгӀайгын, ауыгьи гӀари дгӀайтнымхауата дпсытӀ. ЙхыгӀвхузгьи йара ауаса йызнитӀ. 22АбжьыгӀв рпынгьи заджвы пакӀ дгьгӀайтнымхатӀ. ЗымгӀва рцӀыхъва апхӀвысгьи дпсытӀ. 23АгӀабзагылхра атшын ауи апхӀвыс дзачӀвыйа дызхъапщылазлуш? АбжьыгӀвгьи ауи пхӀвыста дгӀаргтӀ.

24Иисус ауат йрайхӀвтӀ:

– ШвызгӀващауа а-ГӀвырагьи а-Нчва йкъаругьи йъашвымдыруа гьакӀвымма? 25Апсчва йгӀарылцӀта йгӀабзагылхуа пхӀвысгьи дгьгӀаргуашым, тахӀагьи йгьцушым, ауаса ауат ажвгӀванд апны амальаъыкьква йрапшызлуштӀ. 26Апсчва ргӀабзагылхра йазынарху швара Муса йгӀвыра апны швгьампхьама, акыб дъагӀаквчважвауа апны, а-Нчва Муса йшйайхӀвыз: «Сара Ибрахим й-Нчва, ИсхӀакъ й-Нчва, Йакъвып й-Нчва сакӀвпӀ.»? 27Ауи апсчва гьракӀвым, абзачва ракӀвпӀ дзы-Нчву. Швара швабыжта швгӀващитӀ.


А-Нчва йажва хъададза


(Мат. 22:34-40; Лк. 10:25-28)

28[•]А-Хабза арыпхьагӀвчва[†] рыуа заджвы, ари алачважвара йаздзыргӀвуаз, Иисус бзита джьауап шритуаз аниба, Ауи дицӀгӀатӀ:

– А-Нчва йуасйатква рпны зымгӀва рацкӀыс йзапш уасйатйа[†] рыцӀа йхъаду?

29Иисус джьауапта йгӀариттӀ:

– РыцӀа йхъаду ауасйат а-Нчва йуасйатква рпны ари акӀвпӀ:

«УгӀадзыргӀвы, Израиль! ЙхӀыхвиту хӀы-Нчва дзаджвыпӀ ЙхӀыхвиту.
30Бзи дба ЙхӀыхвиту, уара уы-Нчва, угвы шабгула, упсы шабгула, уакъыль зымгӀвала, укъару зымгӀвала».

31ЙгӀвбахауа а-Нчва йуасйат: «Бзи дба уара йуаргвану ухъа апшта». Арат агӀвба рацкӀыс уасйат хъада а-Нчва йуасйатква йгьрылам[+].

32А-Хабза арыпхьагӀв Ауи йайхӀвтӀ:

– БзипӀ йшухӀваз, АрыпхьагӀв. Уара утамампӀ а-Нчва дшзаджву, Ауи йакӀвымкӀва датша Нчва дшаъам анухӀвауа. 33Угвы шабгула, уакъыль зымгӀвала, укъару зымгӀвала Ауи бзи данубауа йгьи ухъа апш йуаргвану бзи данубауа рыцӀа йхъадапӀ йхъвасатхӀвахандзыкӀьа абылракви акъвырманкви зымгӀва рацкӀыс.

34Иисус йаниба а-Хабза арыпхьагӀв гвыбзыгъата джьауап шгӀайтыз, ауи йайхӀвтӀ:

– Угьачвыхъарам уара а-Нчва й-ПаштыхӀыгӀва.

Ауаъа йнанаркӀыта ауи ахӀа Ауи азцӀгӀара йыйтныс заджвгьи гвы гьизымчпахтӀ[+].


МасихӀ дзачӀвыйа?


(Мат. 22:41-46; Лк. 20:41-44)

35[•]А-Нчва йтдзы апшцӀа апны йайрыпхьауата Иисус йхӀватӀ:

– АчӀвыйа а-Хабза арыпхьагӀвчва МасихӀ Дауыт[†] дши-Пу зырхӀвауа[+]? 36Йара Дауыт йхӀватӀ, а-Нчва й-Псы[†] дйыргвышхвауата:

«ЙхӀыхвиту Сара Йсыхвиту йайхӀвтӀ:
УчӀва Сара сагъьма напӀыла,
Уара уагъачва Сара
УщапӀква рыцӀахь йгӀащтӀасцӀандзыкӀьа»[+].

37Йара Дауыт Ауи ЙхӀыхвиту-хӀва дйыпхьитӀ. Ауи агӀан Ауи дышпайпу?

Агвып ду гвыргъьауа Иисус йыздзыргӀвуан[+].


Иисус ачвалатшычпара йачвихчитӀ


(Мат. 23:1-7; Лк. 11:43-46; 20:45-47)

38[•]Ауи йарыпхьара апны йхӀватӀ:

– А-Хабза арыпхьагӀвчва швара тшыдшвмыржьан. Ауат бзи йырбитӀ афаша ауыраква ршвыта йныкъварныс йгьи бзи йырбитӀ ауагӀаква ауатыкв апны сальам ангӀарархуа. 39Ауат бзи йырбитӀ чӀахӀныгӀва зму ачӀвартаква ркӀныс асинагогаква рпни ачаражвраква рагӀани[+]. 40Ауат ачвзабаква ртыдзква рхӀвынчӀитӀ йгьи чвалатшычпарала ауырата йныхӀвитӀ. Ауат йрапшкву хӀаквым чвгьа рызпшитӀ.


Ачвзаба рыцхӀа садакъа лтйитӀ


(Лк. 21:1-4)

41[•]А-Нчва йтдзы ахарзынатара йачвыхъарамкӀва дчӀвата Иисус дапшуан ауагӀа ауаъа ахча штарцӀуз. Байа щардагӀв щардата йтарцӀун[+]. 42Ауаса абар чвзаба рыцхӀакӀ дадгылын гӀвджьаз ахча жвгъай чкӀвынкӀ талцӀатӀ. 43Иисус йапхьагӀвчва гӀазшӀитын йрайхӀвтӀ:

– ЙшвасхӀвитӀ швара ацӀабырг, ари ачвзаба рыцхӀа ахарзынатара кӀара тазцӀаз зымгӀва рацкӀыс рыцӀа щарда талцӀатӀ, 44йауа швхӀвузтын, зымгӀва йгӀархъшвалыз йгӀалырхуан, ауаса лара дызлабзазушта йлымаз ахча мачӀдзина гӀалахвын зымгӀва талцӀатӀ.

#### 13


Иисус апхъахьыла заман даквчважвитӀ


(Мат. 24:1-22; Лк. 21:5-24)

1[•]Иисус а-Нчва[†] йтдзы апшцӀа дангӀагварцӀхуаз йапхьагӀвчва рыуа заджвы Ауи йгӀайайхӀвтӀ:

– АрыпхьагӀв! УырпшыстӀ арат ахӀахъвква, атыдзква!

2– Йубума арат атыдз дуква? – йайхӀвтӀ ауи Иисус. – Араъа йгьгӀаквхушым хӀахъвыкӀгьи, зымгӀва аладрыхъвашуштӀ[+].

3Иисус а-Нчва йтдзы ахьыла дгӀархата Амасхва щхъа даныквчӀваз, Петр, Йакъвып, ЙохӀан, Андрей Ауи йхъазыта йцӀгӀатӀ:

4– ЙгӀахӀахӀв хӀара ауи аныншуш йгьи ауатква зымгӀва йымкъвауата йшыншуш йзапш дыргайа йхӀзырбуш?

5Иисус далагатӀ ауат йрайхӀвуа:

– Швгватшынха швара заджвгьи швгӀайымжьарныс ахъаз. 6Сара ракӀвта рхӀвауа щардагӀвы гӀайуаштӀ, «Ауи Сара сакӀвпӀ» – рхӀвауа, щардагӀвгьи ржьуштӀ. 7Швара йгӀаргвану йгьи хъарата апхъахьыла йакӀвшуш айсраква рхабар аныжвгӀара швымшван. Ауат зымгӀва ншара атахъыпӀ, ауаса ауи ужвыгьи йыгьцӀыхъвам. 8Йауа швхӀвузтын ауагӀахъаква абджьар рымата йапшӀагылуаштӀ, йгьи паштыхӀыгӀвакӀ паштыхӀыгӀвакӀ йагвыквсуаштӀ. Йапшым ашӀыпӀаква рпны щардара адгьыл цӀсуаштӀ йгьи млахуштӀ, ауи ахьара йагӀаджвыквлымтапӀ.[*][+]

9– Швгватшнызла! Швара ахӀаквымхара швартлуштӀ, асинагогаква рпны швырбкъалуштӀ. Сара сыхъазла швара аунашвчпагӀвчви апаштыхӀкви рпахь швгылазлуштӀ, сара сыхъазла ауат рпахь швшахӀатызлуштӀ[+]. 10Ауаса апхъапхъа а-Хабар Бзи[†] ауагӀахъаква зымгӀва сапхьагӀвчва йддрадзара атахъыпӀ[+]. 11Швара швыркӀыта ахӀаквымхарта швандырцара швымгвыргӀван пасата йшвхӀвуш ахъаз. ЙшвхӀва ауи асахӀат а-Нчва йгӀашвитуа ажваква, ауаса йчважвуш швара гьшвакӀвым, а-Нчва й-Псы[†] акӀвпӀ йчважвуш[+].

12– Аща йаща дымпсыскӀва дйайжьуштӀ, аба йара йсаби дйайжьуштӀ, йара ауыла апсра дазгӀанижьуа. Асабиквагьи йара ауаса йырчпуштӀ: йгӀазрийыз йырпшӀагылхуаштӀта ауат йрайжьуштӀ[+]. 13Сара сыхъазла зымгӀва швара швырчвымыгъхуштӀ, ауаса ацӀыхъвадза йыззычхӀауа ауи а-Нчва дгӀайхчуштӀ[+].

14[•]– Швара «тачвгвачвра гӀазгуа агвымха»[*] йаъазара ъатахъым апны йаныжвбара, (йапхьауа йгӀайгвынгӀврагӀатӀ), ЙахӀудашта йаъу ащхъаква рахьыла йыгӀвргӀатӀ. 15Атдзакв йыквчӀву дгӀабгъалхта атдзы закӀ гӀаджвылигарныс дхънымхӀвыхыргӀатӀ[+]. 16Архъа йаъугьи дхънымхӀвыхыргӀатӀ йхъахьквпса гӀайахвхырныс ахъаз. 17Ауат амшква гвакъвпра рыквызлуштӀ апхӀвыс хьантакви саби кӀыкӀа йзырчвауа апхӀвыскви[+]. 18А-Нчва швйыхӀва гъныта араса йнымшарныс, 19йауа швхӀвузтын ауат амшква рагӀан йыншуштӀ арыцхӀагӀараква, а-Нчва адунай гӀанйыршижьтара зынгьи запш аъамыз йгьи зынгьи йаъамызлуш. 20ЙхӀыхвиту[†] ауат амшква йымрайшысзарквын гӀвычӀвгӀвыс заджвыкӀгьи дабгата дгьгӀанымхарызтӀ, ауаса Йара йгӀалихыз рыхъазла Ауи арат амшква йрайшыстӀ[+].


Иисус Йара йгӀахъынхӀвыхра даквчважвитӀ


(Мат. 24:23-35; Лк. 21:25-33)

21Ауи агӀан швара аджвырагӀв йгӀашвайхӀвуазтын: «Швпшы! Араъа МасихӀ даъапӀ!» йа «Швпшы, Ауи анаъа даъапӀ!» – йхъашвымцӀан,[+] 22йауа швхӀвузтын йгӀайуаштӀта амасихӀмцкви апигӀамбармцкви йгӀадырбуштӀ адыргакви аджьащахъваракви, йгӀардахӀвуазтын йыржьарныс а-Нчва йгӀалихызгьи. 23Ауи акӀвпӀта, швгватшнызла! Сара йшвасхӀвтӀ апхъала йыншуш зымгӀва.

24[•]Ауаса ауат амшква рагӀан, арыцхӀагӀараква рымщтахь,

амара чвадахуштӀ,
амызгьи лашара гьгӀанатхуашым,
25айачӀваква ажвгӀванд йгӀакӀашвуштӀ,
ажвгӀванд апны акъаруква гӀапӀатӀауаштӀ.[+]

26Ауи агӀан ауагӀаква дырбуштӀ къару ду йылата, чӀахӀрала дкӀвыршата апстхӀваквала йгӀамгӀвайсуа АгӀвычӀвгӀвыс Па[+]. 27Ауи амщтахь Ауи ймальаъыкьква ауищтуаштӀта йгӀазиддуштӀ Йара йгӀалихыз адунай апщхъатакӀ рпны, ачӀвыла цӀыхъва угӀалагата ажвгӀванддзакӀьадза[+].

28[•]АлахӀа йазынарху ажвакъвыш[†] швашӀыбжьа: ауи абынджьаква ангӀапӀанкӀьуа, абыгъьква ангӀатнахуа, швара йыжвдыритӀ апхын шгӀаргванхауа. 29Араъагьи ауи йапшпӀ, шваргьи йаныжвбара ауи шыншахуа, йыжвдыр Ауи дшгӀаргванхаз, ашвква рпныдза. 30ЙшвасхӀвитӀ Сара ацӀабырг: ужвыгьи йгьыдзуашым ари абанпара аратква зымгӀва нымшакӀва[+]. 31АжвгӀвандгьи адгьылгьи йыдзуаштӀ, ауаса Сара сажваква гьыдзуашым.


Иисус йгватшнызларныс йызшӀититӀ


(Мат. 24:36-51; Лк. 21:34-36)

32[•]– Ауаса йзапш мшу, йзапш сахӀату заджвгьи йгьидырам, – ажвгӀванд йалу амальаъыкьквагьи а-Пагьи – Аба йакӀвмызтын. 33Швапшы, швгватшнызла швара йгьшвыздырамта ауи азаман ангӀадзуш[+]. 34Ауи агӀвычӀвгӀвыс гӀамдарахъара дджвыквылуата, йанырзгӀанижьуа йтдзы йахьпшныс алыгква, лыгипхьадза уыскӀ анйыхъвдаквицӀауа, агвашвхчагӀв дгватшнызларныс анйайхӀвуа йапшпӀ[+]. 35Шваргьи швхӀазырызла! Йауа ухӀварыквын швара йгьшвыздырам атдзы апшвыма дангӀахъынхӀвыхуаш: йа хъвлапынхапӀ, йа цӀыхквтахапӀ, йа арбаква аншӀтуа шарпынхапӀ[+]. 36ЙшвымдырдзакӀва дангӀайхра швычвуата швара дгӀашвнымйарагӀатӀ[+]. 37Сара йшвасхӀвуа зымгӀвагьи йрасхӀвитӀ: швгватшнызла!

#### 14


Адин унашвачпагӀвчва Иисус дырщныс тшдрыхӀазыритӀ


(Мат. 26:2-5; Лк. 22:1-2; ЙохӀ. 11:45-53 )

1[•]А-ПасахӀи[†] ачӀахъва Амщаква ргвыргъьахъв мши гӀадзарныс гӀвымшкӀ атахъыркӀвата, ашогьан хъадакви а-Хабза арыпхьагӀвчви[†] Иисус мадза-мадза дгӀаркӀыта Ауи дызларщуаш амаль гӀарауныс йпшгӀун. 2Ауат йырхӀвун:

– Агвыргъьахъвмшы йаквымшвауагӀвацата, ауи акӀвмызтын ауагӀа тшгӀащтӀырхуаштӀ.


Иисус ахвша фыгӀв пшдзаква йхьыщра


(Мат. 26:6-13; Лк. 7:37-38; ЙохӀ. 12:1-8 )

3[•]Ауи азаман Иисус БетгӀания апны агӀвшӀыпс ЩамгӀвын йтдзы дыгӀвнан. Ауи айшва дадзхъата анарддза[*] йгӀалхыз йтлапӀу афыгӀв пшдза зхъыхӀауа ахвша зтаз алебастр цӀыкв лымата апхӀвыс дгӀашылтӀ. ЙхъгӀваз ацӀыкв ахъыкв аквлырцын ахвша Иисус йхъа йаквылчватӀ[+]. 4ЙалачӀваз рызджьакӀ рща гӀанаршытӀ:

– Йазнагвалайа ауаса афыгӀв пшдза урыдзныс? 5Динарий[†] хышвла шша тйыта, ахчагьи арыцхӀаква йырзыша ауашын, – швабыж йлызгъьуан ауат ауи.

6Ауаса Иисус йхӀватӀ:

– Швлымзарархан ауи, ауи швара швзылщахӀалйа? Сара сыхъаз уыс бзи лчпатӀ ауи. 7Йауа швхӀвузтын арыцхӀаква йанакӀвызлакӀгьи швыдзхъа йаъапӀ, йаншвтахъхара швара ауат бзира рзышвха ауаштӀ, ауаса Саргьи йанакӀвызлакӀгьи швара сгьшвыцызлушым[+]. 8Ауи йлылшуз лчпатӀ: пасата йгӀасхьылщтӀ Сара схъвади йыцӀарымцӀаскӀва. 9ЙшвасхӀвитӀ швара ацӀабырг: йъакӀвызлакӀгьи адунай ахъахь апны ауагӀа ахабар бзиква анырхӀвауа ари апхӀвыс дгӀаргвалашвахуата йырхӀвахуаштӀ ауи йылчпаз[+].


ЙахӀуда Иисус дитйырныс йщаквйыргылитӀ


(Мат. 26:14-16; Лк. 22:3-6)

10[•]ЙахӀуда Искариот, ажвыгӀвыгӀв рыуа азаджв, ашогьан хъадаква дрызцатӀ Иисус ауат дритра ахъаз[+]. 11Ауи дыззгӀайыз анрагӀа ауат гвыргъьан ддыргвыгъатӀ ахчагьи йыртныс. ЙахӀуда Иисус дшритуаш амаль дазыпшгӀауа далагатӀ.


ПасахӀ гвыргъьахъв атшазрыхӀазырра


(Мат. 26:17-19; Лк. 22:7-13)

12[•]АчӀахъва Амщаква ргвыргъьахъв йапхъахауа амш агӀан, а-ПасахӀ сысква анырщуаз, йапхьагӀвчва Иисус йцӀгӀатӀ:

– ХӀара хӀцарныс абаутахъу Уара пасахӀ хъвлапынчара узыхӀмацӀаура ахъаз?

13Ауи йауищттӀ йгӀвапхьагӀвчва ауат йрайхӀвын:

– Швца акъала, ауаъа швара швйынйуштӀ цӀыквла дзы гӀазгуа гӀвычӀвгӀвыскӀ. Ауи йцӀыхъва швтагылта швца. 14Ауи агӀвычӀвгӀвыс дъанашылуа атдзы апшвыма йашвхӀв: «АрыпхьагӀв дазцӀгӀитӀ: йабоу Сара схӀачӀащ Сара сапхьагӀвчва сыцта ПасахӀ рызкъы ъасфуш?» 15Ауи швара йшвйырбуштӀ ахъахьы пещ дукӀ, йхӀазырта, йалыргата. Ауаъа хӀара хӀыхъаз хъвлапынчара шврыхӀазыр.

16АпхьагӀвчва цатӀ, акъала йталтӀ. Иисус йшрайхӀвыз апшта зымгӀва гӀараутӀ. Ауат йдрыхӀазыртӀ а-ПасахӀ хъвлапынчара.


ЙапхьагӀвчва йыцта Иисус йцӀыхъвахауа йхъвлапынчара


(Мат. 26:20-29; Лк. 22:17-23; 1 Кор. 11:23-25 )

17Йанхъвла Иисус йжвыгӀвыгӀв йыцта ауаъа дгӀайтӀ. 18Ауат йнагӀата йщтӀа йанчуз, Иисус йхӀватӀ:

– ЙшвасхӀвитӀ швара ацӀабырг: уыжвжвы Сара йсыцчауа швыуа заджвы Сара сызщра зтахъу ауагӀа сырнапӀыцӀайцӀуштӀ.

19Ари швабыж апхьагӀвчва рылахь аквнацӀатӀ, азаджв азаджв йцӀыхъва дтагыла Ауи йцӀгӀауа йалагатӀ:

– Ауаса ауи сара гьсакӀвыми?

20– АжвыгӀвыгӀв рыуа заджвы, – ауат йрайхӀвтӀ Иисус, – Сара квпӀикӀ йсыцтачауа йакӀвпӀ. 21Щта, АгӀвычӀвгӀвыс Па дпсыхитӀ абараса, Ауи йыхъаз а-Нчва[†] й-ГӀвыра апны йшану апшта, ауаса гвыхьра ду йыквшвуштӀ АгӀвычӀвгӀвыс Па дызтиуа агӀвычӀвгӀвыс! Ауи дгӀадымрийзарквын рыцӀа йагъьхарын[+].

22[•]Ауат анчуз, Иисус ачӀахъва гӀайахвтӀ, а-Нчва дшизыразу йхӀван йакъвихтӀ. Ауат ачӀахъва ритын йрайхӀвтӀ:

– Йнашвахв, ари Сара йсъапкътлапӀкъпӀ.

23УадыргӀвана Ауи йгӀайахвтӀ адзрыста, ауи ахъазгьи а-Нчва дшизыразу йхӀван, ауи ауат йриттӀ, йтаз зымгӀва рыжвтӀ.

24– Ари ачагӀыр Сара йсщапӀ а-Нчва йуасйат йшарыбагъьауала. Сара сща срычӀвуштӀ къвырманта[†] уагӀа щардагӀв рыхъазла, – йхӀватӀ Иисус. 25– ЙшвасхӀвитӀ швара ацӀабырг: Сара ауи ахӀа йгьсыжвхуашым ажь йгӀалху ачагӀыр а-Нчва й-ПаштыхӀыгӀва апны ачагӀыр шӀыц ансыжвуаш амшдза.

26Ауат ашва рхӀван[*] Амасхва щхъа йхъалтӀ[+].


Иисус йхӀвитӀ Ауи Петр дшикъвыцӀуаш


(Мат. 26:30-35; Лк. 22:31-34; ЙохӀ. 13:37-38 )

27[•]Иисус ауат йрайхӀвтӀ:

– Швара зымгӀва Сара швскъвыцӀуаштӀ, ауаса йгӀвыпӀи:

«Ауасахча сйысуаштӀта,
ауасаква амцӀбгъьыжвуаштӀ».

28Ауаса Сара сангӀабзагылхра амщтахь, швара швапхъа Галил сцуштӀта ауаъа швара сшвызпшуаштӀ[+].

29Петр Ауи йайхӀвтӀ:

– ЗымгӀва Уара йукъвыцӀыргьи, сара зынгьи ауаса йгьсчпушым.

30– ЙуасхӀвитӀ уара ацӀабырг, – йайхӀвтӀ ауи Иисус, – ари ауахъ, арба гӀван йшӀымтыскӀва, уара Сара хын суымдыруата ухӀвуштӀ.

31Ауаса Петр багъьата йхӀвун:

– Уара суыцта спсра атахъхарыгьи, сара зынгьи Уара узымдыруата гьсхӀвушым.

ЗымгӀвагьи йара ауаса йырхӀвун.


Иисус Гатщемани цӀлауатра апны


(Мат. 26:36-46; Лк. 22:39-46)

32[•]Ауат гӀайтӀ Гатщемани-хӀва йызпхьуз ашӀыпӀа йгьи Иисус Йара йапхьагӀвчва йрайхӀвтӀ:

– Сара а-Нчва санйыхӀвауа агӀан араъа швчӀва.

33Ауи Петр, Йакъвып, ЙохӀан йыцицӀатӀ. Ауи днарахвтӀ ашвари агвсысри[+].

34Ауи агӀан Ауи ауат йрайхӀвтӀ:

– Сара сгвы апсра нашхыйарала йкӀвыршапӀ. Шваъазла араъа йгьи швымчвын.

35МачӀкӀ днаскӀьан, Ауи ачӀвыла тшыквирышвын дныхӀвун, йауашызтын апхъала йызпшуа арыцхӀагӀараква йыгӀвгахарныс.

36– Аба! С-Аба! – йхӀватӀ Ауи. – Уара зымгӀва уылшитӀ! Сара йсыгӀвга ари агвылдзгӀара квпӀи[*], ауаса йцарагӀатӀ Сара йшстахъу акӀвымкӀва, Уара йшутахъу апшта[+].

37УацӀыхъван дгӀахъынхӀвыхтӀ Ауи. Ауат йычвата дрынйахтӀ.

– ЩамгӀвын, – Ауи Петр дицӀгӀатӀ, – уара уычвума? Йгьуылымшама уара уымчвуата сахӀат заджвыкӀ? 38ШвгӀашӀыхата швныхӀва, арйатара швнанамуахвра ахъаз. Агвы бзиракӀ ачпара атахъыпӀ, ауаса аъапкътлапӀкъ мчыдапӀ[+].

39Иисус датаджвыквылхтӀ, дара ауат ажваквала дныхӀвауа далагахтӀ. 40Ауи дангӀахъынхӀвых, апхьагӀвчва йатаркӀвах йычвата дрынйатӀ, ауат рылачваква рзыхъымтӀуата йхӀатлан, Иисус йархӀвуашыз гьрымдыруазтӀ. 41Йхынхауата дангӀахъынхӀвых, ауат Иисус йрайхӀвтӀ:

– Швара швашӀамсуата швычвума, тшпсшвщума? ЙнахъапӀ! Азаман гӀадзатӀ, АгӀвычӀвгӀвыс Па агвнахӀчква дырнапӀыцӀарцӀитӀ[+]. 42ШвгӀагыл, хӀшвщти. Абар ужвы Сара йгӀаспшӀагылхыз агӀвычӀвгӀвыс дгӀаргванхитӀ.


ЙахӀуда Иисус дитйын дыркӀытӀ


(Мат. 26:47-56; Лк. 22:47-50; ЙохӀ. 18:3-11 )

43[•]Иисус дчважваркӀвун ЙахӀуда дангӀанша, акъамаквали ачӀвгӀван швпӀаквали йадгалу гвыпгьи йыцта. Ауат ашогьан хъадаква, а-Хабза арыпхьагӀвчва, ахӀбачва йгӀарщтитӀ[+]. 44ЙгӀайпшӀагылхыз ауат араса пасата дрангӀалтӀ:

– Сара ба засхӀвуаш йакӀвпӀ швара йшвтахъу, Ауи дгӀашвкӀыта акъалагӀвырква дрышвт.

45ДангӀадза ЙахӀуда зынла Иисус дйыдзхъагылын йхӀватӀ:

– АрыпхьагӀв! – йхӀван ба йайхӀвтӀ Ауи.

46ЙахӀуда йыцта йгӀайыз Иисус дыркӀын акъалагӀвырквала дкӀвыршата днарахвтӀ. 47Аргваныта йгылаз заджвы акъама гӀатихын ашогьан хъада йлыг дйысын йлымхӀа хъисатӀ[+].

48– Швара акъамакви ачӀвгӀван швпӀакви швымата швызгӀайыз хӀвынчӀагӀвкӀ йапшта Сара сшвкӀра ахъаз акӀвма? – ауат дырцӀгӀатӀ Иисус. 49– МшгӀадза Сара швара сшвыцын а-Нчва йтдзы апшцӀа апны, швасрыпхьун, швара Сара сгьшвымкӀуазтӀ. Ауаса а-ГӀвыраква[†] рхъйахарагӀатӀ[+].

50Ауи йапхьагӀвчва зымгӀва дгӀаныржьын йджвыквххтӀ[+]. 51Иисус йцӀыхъва дтагыла дцун чкӀвын шӀакӀ, йкъьатӀамазыз йъапӀкътлапӀкъ гьатан шашыхвкӀ гӀакӀвйыршан. Ауи дангӀаркӀы, 52ауат тшгӀарнапӀыцӀижван дкъьатӀамазта дырчвджвыквххтӀ, агьатан шашыхвгьи ахчагӀвчва йгӀарнапӀыцӀайжьын.


Ашогьан хъада Кайаф йпны йакӀвшаз ацӀгӀара


(Мат. 26:57-68; Лк. 22:54-55, 63-71; ЙохӀ. 18:12-13, 19-24 )

53[•]Иисус рахӀа йхӀаракӀу ашогьан йтдзы дгӀардтӀ, ауаъа йгӀайззатӀ ашогьан хъадаква, ахӀбачва, а-Хабза арыпхьагӀвчва зымгӀва. 54Петр Иисус йцӀыхъва дтагылан. Ауаса хъарата тшикӀуа рахӀа йхӀаракӀу ашогьан йыпшцӀа дтшкӀаралтӀ. А-Нчва йтдзы ахчагӀвчва дрыдзхъачӀван амца апны тшйыршышуан. 55Ашогьан хъадаквагьи ЙхӀаракӀу айкьангьашырта йалаз зымгӀвагьи Иисус дызладыркъванчушыз ашвхӀаусыгӀваква йырзыпшгӀун Ауи щра йыквырцӀара ахъаз, ауаса ауат закӀы гӀарауырныс гьлырымшузтӀ. 56ЩардагӀвы ашвхӀаусыгӀва мцква рхӀватӀ, ауаса ауат гьаквымшвузтӀ. 57ЙгӀаншатӀ зджьакӀы йгӀагылта араса мцы зхӀваз:

58– ХӀара йыгӀгӀатӀ Ауи йшихӀвуз: «Сара ари а-Нчва йтдзы срыхъвашуштӀ, ауагӀа рнапӀыла йыруыхваз, хымшкӀлагьи датша закӀ суыхвуштӀ, гӀвычӀвгӀвыс напӀыкӀ йамуыхвушта»[+].

59Ауаса араъагьи ауат ашвхӀаусыгӀваква гьаквымшватӀ. 60УадыргӀвана рахӀа йхӀаракӀу ашогьан дгӀагылын ауат рквта Иисус дицӀгӀатӀ:

– ДжьауапкӀгьи гьрыуымтуашма? Уара шахӀатта йгӀаупшӀагылуа арат ашвхӀаусыгӀваква рыхъаз[+]?

61Ауаса Иисус дгьымчважвузтӀ, ажвакӀгьи джьауапта йгӀайымтуа.

РахӀа йхӀаракӀу ашогьан йатаркӀвах Ауи дицӀгӀатӀ: – Уара уакӀвма й-МасихӀу, а-Нчва й-Па[*]?

62– Сара сакӀвпӀ, – йхӀватӀ Иисус, – швара дыжвбуштӀ АгӀвычӀвгӀвыс Па ЗымгӀвазылшауа йагъьма напӀыла дчӀвата йгьи ажвгӀванд пстхӀваквала дгӀайуата[+].

63Йфаша ашӀижвжван, рахӀа йхӀаракӀу ашогьан йхӀватӀ:

– АчӀвыйа хӀара ужвыгьи ашахӀатква зхӀтахъу[+]? 64Швара йыжвгӀатӀ а-Нчва йыхв шнайыркъвуа! АчӀвыйа швара йшвчпуш?

ЗымгӀвагьи йырхӀватӀ Ауи льажьа шйыму, апсра шиквнагу[+]. 65Ауи амщтахь азджьакӀ Ауи йыквджвджвауа йалагатӀ, Иисус йлакта хъыргӀвун, напӀыршӀашӀала йысуа йырхӀвун:

– Уара цӀабыргыта а-Нчва угӀайщтийызтын йгӀахӀахӀв йгӀауысыз дзачӀву!

УадыргӀвана а-Нчва йтдзы ахчагӀвчва дыркӀын Ауи йатаркӀвах дырбкъатӀ[+].


Петр Иисус дйымдыруата йхӀвитӀ


(Мат. 26:69-75; Лк. 22:54-62; ЙохӀ. 18:15-18, 25-27 )

66[•]Петр ауи азаман апшцӀа даъан. РахӀа йхӀаракӀу ашогьан йгӀвнакъвытква рыуа заджвы ауаъа дгӀайтӀ. 67Ауи амца дадзхъачӀвата Петр данылба, бзи-бзи дипшын йылхӀватӀ:

– Уаргьи Назарет йауу Иисус уйыцын.

68Ауаса Петр ауи гьйымуытӀ.

– Сара йара йгьгӀасгвынгӀвуам бара бызлачважвауа, – йхӀван дгӀагылын апшцӀа агвашвква дрызцатӀ. Йара ауаъа арба гӀашӀтытӀ. 69АгӀвнакъвыт Петр данылба ауаъагьи, аргваныта йгылаз йралхӀвуа даталагахтӀ:

– Ари ауат дрыуа заджвыпӀ.

70Петр йатаркӀвах ауи гьйымуытӀ. МачӀкӀ анагӀвс йалагылаз ауагӀа йатаркӀвах Петр йархӀвтӀ:

– ЦӀабыргыта уара ауат урыуа заджвыпӀ, уара угалилпӀи.

71Ауаса Петр дшвиуа, ныха йхӀвауа далагатӀ:

– Сара дыгьсыздырам швара швызлачважвауа ауи а-ГӀвычӀвгӀвыс.

72Ауи асахӀат йаквшвауата арба йгӀванхауата йшӀтытӀ, Петр Иисус йажваква гӀайгвалашвахтӀ: «Арба гӀван йшӀтындзыкӀьа уара хын Сара суымдыруата ухӀвуштӀ». Йаргьи йчпаз гӀайгвынгӀвын дчӀвыутӀ[+].

#### 15


Пилат йпны Иисус йцӀгӀара


(Мат. 27:1-2, 11-14; Лк. 23:1-5; ЙохӀ. 18:28-38 )

1[•]Щымта щажьдза ашогьан хъадаква, ахӀбачва, а-Хабза арыпхьагӀвчва[†] йгьи Айкьангьашырта ХӀаракӀы йалаз зымгӀва хачӀвы нарахвтӀ. Ауат Иисус дшӀархӀван, ддырцан Ауи Пилат дйырттӀ[+].

2Пилат дицӀгӀатӀ ауи:

– Уара айахӀудаква уыр-ПаштыхӀума?

– Уара уакӀвпӀ ауаса йызхӀвауа, – йхӀватӀ Иисус[+].

3Ашогьан хъадаква Иисус щардала ддыркъванчун, 4Пилатгьи йатаркӀвах Ауи дицӀгӀатӀ:

– Уара джьауапкӀгьи гьгӀасутуам? Йубума йшщарду къванчагӀата Уара йгӀауыздыргылуа[+].

5Ауаса Иисус джьауапкӀгьи гьайымтхуазтӀ, ауи Пилат йджьайщатӀ.


Иисус аджьуар дкӀыддыркӀылырныс хӀаквымта Пилат йыквицӀитӀ


(Мат. 27:15-26; Лк. 23:13-25; ЙохӀ. 18:39–19:16 )

6[•]ПасахӀ[†] агвыргъьахъв андыртлапӀуз атшын Пилат, йшцӀасхаз апшта, ауагӀа ззахӀвуз йкӀыз рыуа заджвы дгӀауищтхуан. 7Ауи азаман Бар-Аба-хӀва йыхьызта гӀвычӀвгӀвыскӀ даъан. Ауи атшгӀащтӀыхра агӀан щра гӀанзыршаз атшгӀащтӀыхыгӀвчва дрылата атутанакътара дтачӀван. 8АуагӀа гвып гӀайын йахӀвауа йалагатӀ Пилат ужвыгьи ауат рыхъаз йчпалуз йчпарныс.

9– Йшвтахъума швара дшвызнаусщтхныс «АйахӀудаква р-ПаштыхӀ»? – дырцӀгӀатӀ Пилат, йауа ухӀварыквын 10ауи йдыруан ашогьан хъадаква ацныхчылра йгӀалырхта Иисус дшрыртыз[+]. 11Ашогьан хъадаква ауагӀа гвып ацӀарбжьун Бар-Аба дгӀауищтхырквын рахӀа йшагъьула йахӀварныс[+].

12– АчӀвыйа щта йзысхуш Ауи, айахӀудаква р-ПаштыхӀ-хӀва швара швызпхьауа? – Пилат йатаркӀвах ауат дырцӀгӀатӀ.

13– Аджьуар дкӀыдыркӀыл Ауи! – ауагӀа гвып атагӀацӀрыхтӀ.

14– Ауи йашвхӀаусыгӀвайа? Йзапш чвгьарайа Ауи йчпаз? – дазцӀгӀатӀ Пилат. Ауаса ауагӀа гвып рыцӀагьи дута йцӀыруан:

– Аджьуар дкӀыдыркӀыл Ауи![+]

15Пилат, ауагӀа йырхӀваз йырхъйарныс йтахъынта, Бар-Аба дрызгӀайырхвитхын Иисус апхъапхъа дырбкъата, уадыргӀвана аджьуар дкӀыддыркӀылырныс унашва йчпатӀ[+].


Рим айсыгӀвчва Иисус йыхв надыркъвитӀ


(Мат. 27:27-31; ЙохӀ. 19:2-3 )

16[•]АйсыгӀвчва Иисус ашӀыпӀа унашвачпагӀв йхан апшцӀа ддырцан айсыгӀвчва гвып зымгӀва гӀазшӀырттӀ. 17Ауат Ауи йчӀыхвцӀрыкъапщгӀаз аквпса йшвырцӀатӀ, адзыхӀвкъвадамаква йгӀарылырхын таджь аларпан, Ауи йхъарцӀатӀ.

18– ДабгазгӀвадазтӀ айахӀудаква р-ПаштыхӀ! – ауат цӀыруа йалагатӀ.

19Ауат Ауи йхъа лабала йасуан, Ауи йыквджвджвун, йлакъырдуа Ауи йпахь щамхъаша тшкӀадрышвуан[+]. 20Ауат рызхъара йлакъырдуа йанйылахъычча амщтахь, йчӀыхвцӀрыкъапщгӀаз аквпса гӀайшвырххын, Иисус Йара йчгӀвычаква йшвырцӀахын аджьуар дкӀыддыркӀылырныс дгӀаджвыквырдатӀ.


Иисус аджьуар дкӀыддыркӀылырныс ддырцитӀ


(Мат. 27:32-34; Лк. 23:26-31; ЙохӀ. 19:17 )

21[•]АйсыгӀвчва йрыгӀвсуаз заджвы, Александри Руфи Кирена йауаз раба ЩамгӀвын, дазадырцалтӀ аджьуар йгарныс. 22Иисус Голгота ззырхӀвауа ашӀыпӀа («Хъапахь шӀыпӀа» гӀаныцӀитӀ) дгӀардтӀ. 23Ауи хвышхӀва злаз ачагӀыр йдрыжвныс ртахъыта йырттӀ, ауаса Ауи йыжвныс гьйымуытӀ.


Иисус йщра


(Мат. 27:35-44; Лк. 23:32-43; ЙохӀ. 19:18-24 )

24Ауат Иисус аджьуар дкӀыддыркӀылтӀ, йчгӀвычаква дара-дара йыршатӀ, чӀвы дрышвуа дасу йнайахвуашызла. 25Ауи аджьуар данкӀыддыркӀыл асахӀат ажвба[*] цун. 26Ауи дызладыркъванчуз гӀазырбуз а-ГӀвыра йгӀанахӀвун: «АЙАХӀУДАКВА р-ПАШТЫХӀ». 27-28Ауи йыцта гӀвхӀвынчӀагӀвкӀгьи аджьуар йкӀыддыркӀылтӀ, Ауи йагъьмала азаджв, йармалагьи анахьани.[*] 29Ауи йыгӀвсуаз йыхв надыркъвуан. Рхъаква дрыкацауа ауат йырхӀвун:

– АчӀвыйа ужвы? Уара тшурыхӀазыруан а-Нчва[†] йтдзы урыхъвашарныс, хымшкӀлагьи ауи ууыхвахныс![+] 30Ухъа гӀахча, аджьуар угӀакӀыдцӀ!

31Абарауаса ашогьан хъадаквагьи а-Хабза арыпхьагӀвчвагьи Иисус йылахъыччун:

– Анахьанат гӀайхчун, – рхӀвун ауат, – ауаса Ауи Йара йхъа гьизыхчум! 32МасихӀ, Израиль р-ПаштыхӀ, аджьуар дгӀакӀыдцӀргӀатӀ хӀара йгӀбарныс йгьи йызхъахӀцӀарныс.

Йара ауаса Ауи йыцта аджьуар йкӀыддыркӀылызгьи йыхв надыркъвуан.


Аджьуар йкӀыддыркӀылыз Иисус дпситӀ


(Мат. 27:45-56; Лк. 23:44-49; ЙохӀ. 19:28-30 )

33[•]Щыбжьан надзауата адгьыл зымгӀва лащцарахан, атшын асахӀат ахпадза[*] ауаса йаъан.

34Ауи азаман Иисус дута дгӀацӀрытӀ:

– Элои, Элои, лема сабахтани? – (ауи йгӀаныцӀуан: «Сара сы-Нчва, Сара сы-Нчва, ачӀвыйа Сара Уара сызнужьыз?»)

35Аргваныта йгылаз азджьакӀ ауи аныргӀа йырхӀватӀ:

– ШвдзыргӀвы, Ильйас дгӀазшӀититӀ!

36Ауат рыуа заджвы Иисус дизыгӀвтӀ, асхъа тшыткӀ[*] агӀвдзы чвкъьа йылищтӀ алаба йхъайцӀан Ауи йыжвныс йыйттӀ.

– ШвгӀай хӀапшыпӀ Ауи дгӀакӀниххныс Ильйас дгӀайуазтын йа дгӀамиуазтын, – йхӀватӀ ауи.

37Дута дцӀрын Иисус йпсы алцӀтӀ. 38А-Нчва йтдзы апны агӀвпещкӀ агӀвызшауа йкӀнахӀаз апрапса жвпӀа хӀатла ду гӀвбата ахъахь угӀалагата ацӀахьыдза йакъвжватӀ. 39Иисус йпахь йгылаз ацентурион Ауи йпсы шалцӀуаз аниба йхӀватӀ:

– Ари а-ГӀвычӀвгӀвыс цӀабыргыта а-Нчва ди-Пан!

40Ауаъа йаъан пхӀвысквакӀгьи, хъара йгылата йыншуз зырхъвыхуаз. Ауат йрылан Магдала йауу Мария, айцӀба Йакъвыпи Иосеи ран Мария йгьи Саломе[+]. 41Ауат Иисус йцӀыхъва йтагылан, Галил данаъаз Ауи йцхърагӀун. Ауаъа датшагьи пхӀвыс щардагӀв аъан, Ауи йыцта Иерусалим йгӀайыз.


Иисус йыцӀацӀара


(Мат. 27:57-61; Лк. 23:50-56; ЙохӀ. 19:38-42 )

42[•]Йанхъвла (хваша мшын, атшазрыхӀазырраква акӀвшун, асабша апхъала атшын), 43Ариматея кыт йауаз Усыф, Айкьангьашырта апны хъгалра змаз, йаргьи а-Нчва й-ПаштыхӀыгӀва дазпшуан, гвы йчпатӀ Пилат дйызцата Иисус йхъвади ахъаз дйыхӀварныс. 44Пилат йджьайщатӀ Иисус дшпсхьаз анигӀа. Ауи ацентурион дгӀазшӀитын дицӀгӀатӀ щарда цӀуазтын Иисус дпсижьтара. 45Ацентурион Иисус цӀабыргыта дшпсыз ангӀайайхӀв, Ауи йхъвади Усыф йнайахвныс дайрыхвиттӀ. 46Усыф гьатан асхъа йхвгӀатӀ, ахъвади гӀакӀнихтӀ, ауи асхъа акӀвйыршан, абыхъв агӀатшӀшӀарта апны адамра гӀвнайыргылтӀ. Ауи абыхъв гӀатшӀшӀарта анашылырта хӀахъв апырайцӀатӀ. 47Магдала йауу Марии Иосе йан Марии йырбатӀ Ауи йхъвади ъацӀайцӀаз.

#### 16


Иисус апсчва дгӀарылцӀхта йгӀабзагылхра


(Мат. 28:1-8; Лк. 24:1-10; ЙохӀ. 20:1-18 )

1[•]Асабша анагӀвс, Магдала йауу Мария, Йакъвып йан Мария, Саломе йфгӀвыпшдзу ахьщква рхвгӀатӀ йцата Иисус йхьырщныс[+]. 2Амчыбыжь йапхъахуз амш щымтадза, амара ангӀацӀцӀгӀваца, ауат адамра йазгӀайуан. 3АмгӀва аурала ауат азаджв азаджв йайхӀвуан:

– Адамра йапырагылу ахӀахъв йхӀызазтрыпушда[+]?

4Ауаса ауат рапхъала йанпшы йырбатӀ ахӀахъв заджвы йшапырихыз, йара ауи швабыж йдууын. 5Ауат адамра ъацӀагылаз йаннашыл дырбатӀ чкӀвынкӀ чгӀвыча шкӀвокӀвала дгӀвычата, апхӀвысква аннашыл рагъьмала ауи дчӀван. АпхӀвысква гвыгӀвмыгӀвхатӀ. 6Ауаса ауи ауат йгӀарайхӀвтӀ:

– Швымшван. Швара аджьуар йкӀыддыркӀылыз Назарет йауу Иисус швизыпшгӀитӀ. Ауи дгӀабзагылхтӀ! Ауи араъа дгьаъам. Швапшы Ауи дъащтӀарцӀаз. 7Швцата йрашвхӀв Ауи йапхьагӀвчва Петргьи дрыланакӀуата, Ауи швара швапхъа Галилла дшджвыквлыз. Ауаъа швара Ауи дыжвбуштӀ, швара Ауи йшгӀашвайхӀвыз апшта[+].

8АпхӀвысква адамра гӀаныржьын ашвари йырбаз аджьащахъвари йрылата йджвыквххтӀ. Ауат заджвгьи закӀгьи гьйарымхӀвтӀ ауи аъара йшван.


Иисус Магдала йауу Мария длызгӀайитӀ[*]

9[•]ДангӀабзагылх амчыбыжь йапхъахуз амш щажьыта Иисус зымгӀва рапхъа Магдала йауу Мария длызгӀайтӀ, зныкӀ Ауи джьын квайчӀвата[†] быжьгӀвы гӀазлицахьаз[+]. 10Ауи дцан йралхӀвтӀ Иисус данбзаз йыцыз, йджьабуз, йчӀвыуаз. 11Ауат йаныргӀа Иисус дшабгу йгьи лара дшылбаз, ауат ауи йгьлызхъарымцӀатӀ[+].

12Ауи амщтахь Иисус датша турасы дтата ауат рыуа гӀвыджь тшдйырбатӀ, акъала йгӀатыцӀта йангӀайуаз. 13Ауат агӀвыджь гӀахъынхӀвыхын арахьарат йрархӀвхтӀ, ауаса ауатгьи йгьрызхъарымцӀатӀ. 14Ауи амщтахь Иисус ажвизыгӀв апхьагӀвчва тшдйырбатӀ ауат айшва йанадзхъаз. Ауат йымразыра дйырбатӀ разхъамцӀара, райрышра рыхъаз, йауа ухӀвузтын Ауи дгӀабзагылхта йызбаз ауат йгьрызхъарымцӀатӀ.


Иисус йхъвдаквыра дуи ажвгӀвандла йщтӀыхри


(Мат. 28:18-20; Лк. 24:36-53; ЙохӀ. 20:19-23; Руыс. 1:7-12)

15Иисус ауат йрайхӀвтӀ:

– Швца адунай зымгӀвала, йрылашвхӀвата йдшвырдыр ауагӀаква зымгӀва а-Хабар Бзи.[†][+] 16А-Хабар Бзи йазхъазцӀата адзытщра[†] йгӀахъысуа дзачӀвызлакӀгьи а-Нчва[†] дгӀайхчуштӀ, ауаса йазхъазымцӀауа а-Нчва йхӀаквым йхуштӀ[+]. 17Иисус йызхъазцӀауа адыргаква рыцызлуштӀ: ауат Сара сыхьызла аджьын квайчӀваква рылырцалуштӀ, абызшва шӀыцквала йчважвуштӀ,[+] 18ауат ащтанчӀвква рнапӀыла йыркӀуаштӀ, йызщуаш ауау рыжвыргьи ауи закӀгьи гьрызнахуашым, ауат рнапӀы зквыркӀуа ачымазагӀвква бзихалуштӀ[+].

19ЙхӀыхвиту[†] Иисус ауат араса йанрайхӀв амщтахь, Ауи ажвгӀвандла а-Нчва дщтӀихын йагъьма напӀыла дчӀватӀ[+]. 20АпхьагӀвчва йджвыквлын йъакӀвызлакӀгьи а-Хабар Бзи дыргун, ЙхӀыхвитугьи ауат дырцхърагӀун, ауат ражва адыргаквала йрыбагъьауа[+].

### Лука


Апхъажва

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]


#### Апхъажва


Хвду зму апхьагӀвчва!

Швара швпахь йщтӀапӀ а-Уасйат ШӀыц йауу агӀвыраква, Лука йахьыла а-Инджьыльи Апостолчва руыскви ргӀацӀщтра шӀыц. А-Библия а-Уасйат ШӀыцли а-Уасйат Ажвдзали йалапӀ. АгӀвыраква йыргӀвырапӀ а-Библия, ауи адунай шабгула сквшышв пхьадзарала рахӀа щарда йызпхьауа гӀвырапӀ.

АйъазагӀв Лука йгӀвытӀ Лука йахьыла а-Инджьыльгьи Апостолчва руысквагьи хӀысквшпхьадзара йхынгӀважвахуз асквшква рагӀан. Лука ауат агӀвгӀвыракӀгьи Теофил зыхьзыз агӀвычӀвгӀвыс йзищтиуаз асальамшвъаква рквпшыра йтагылата йгӀанйыршатӀ. Лука йаницӀаз агӀаншараква дгватшныта йырхъвыхтӀ. Ауи дрыквшахӀатхатӀ Апостолчва руысква йаншвалыз гӀаншара щарда, йауа швхӀвузтын ауи апостол Павел дйыгӀвзан йгьи ауи дангӀамдуз дйымгӀвалагӀв цӀабыргын. (АгӀвыра Апостолчва руысква шванапхьауа швара йыжвбитӀ Лука «хӀара» йгьи «ауат» кьазула йшгӀайрысабапуа, ауыгьи йгӀанарбитӀ Лука Павели ауи анахьанат йыгӀвзачви дшрыцыз.) Лука Иисус дйыщтацагӀвхатӀ. Ауи азаджвзаджвыкӀ йакӀвын а-Уасйат ШӀыц агӀвыраква равторчва йрыуата йджьутымыз.

Лука йахьыла а-Инджьыль Иисус йбзазара, йарыпхьара, йгӀальаматраква, йпсри йгӀабзагылхри йрыквчважвауа а-Уасйат ШӀыц апщгӀвыракӀ йрыуа закӀыпӀ. Ажва «Инджьыль» агрек ажва «Эуаггелион» йгӀашӀыркӀгӀатӀ, абаза бызшвала ауи йгӀаныцӀитӀ «Хабар бзи» йа «а-Гвыргъьахъв хабар». Ажва «Инджьыль» Матай, Марк, Лука йгьи ЙохӀан рыпщгӀахӀвахракӀгьи йырпщылапӀ (йашӀшвырпшы ауи аурышв ажва «Евангелие»), ауаса зынгӀалашвара ажва Инджьыль а-Уасйат ШӀыц шабгу йаназынарху гӀаншитӀ.

Лука йахьыла а-Инджьыль апны автор дызквчважвауа агӀаншараква хӀысквшпхьадзара йапхъахауа асквшышв ахъа йакӀвшитӀ. Ауат агӀамтаква рагӀан Адгьылквта атенгьыз амарагӀацӀцӀырта адгьылква аурым императорква рымчхъара йацӀан, ауат рыр ауаъа йаныргӀалын. Ауаса ауаъа йбзазуз айахӀудаква дара рдин гӀащаквырыжьтӀ, ауи адин щатата йаман а-Нчва апигӀамбар Муса йгӀайыйтыз а-Хабза. МасихӀ – ауи джьут ажвапӀ, ауи йгӀаныцӀитӀ «йызхьырщыз» («Христос» – аджьут ажва агрек атакӀра). Амасхва хвша зхъа йахьырщуаз пигӀамбарта, шогьанта йа паштыхӀта йалырхуаз агӀвычӀвгӀвысква ракӀвын. Муса йымщтахь йаъаз пигӀамбар щардагӀв йырхӀвун йалкӀгӀата ауагӀаква агвнахӀи апсри рымчхъара йачвызхчушыз МасихӀкӀ – а-Нчва йгӀалихыз ЗымгӀвархъадакӀ дшгӀайуашыз. Ауи акӀвпӀта хӀысквшпхьадзара аджвыквлымта йаквшвауата ЙахӀудашта апны йаныргӀалыз акъалачкӀвын БетлехӀем апны адунай дгӀаквылтӀ зымгӀвагьи зызпшуаз а-Нчва йгӀалихыз ЗымгӀвархъада, Иисус Христос.

АгӀащаквырхара ауысла а-Хабар бзи, а-Нчва йажвала Ауи й-Па адунай йаквнайыргауа, ауи а-Хабар гӀвычӀвгӀвысипхьадза дъанызлакӀгьи бызшвата дызлачважвазлакӀгьи йзалхпӀ. Апостолчва руысква апны Лука даквчважвитӀ Иисус йапхъахуз йыщтацагӀвчва аджьутква рпсадгьыл апны, ауи утыцӀта анахьанат адгьылштаква рпны, Римгьи ауат йрылата, Иисус йуысла а-Хабар бзи штшамцӀнадрыхуаз. Ауи агӀвыра Лука йахьыла а-Инджьыль йащтагӀайитӀ, йаргьи йалкӀгӀу турых магӀны амапӀ, йауа швхӀвузтын Иисус йапхъахуз йыщтацагӀвчва руыскви ауат гӀакӀвзыршуз агӀаншаракви йырхроникапӀ. Ауи йгӀанахӀвитӀ зпхьадзарала ймачӀгӀвыз апостолчва йызлашвуз ашварагӀваракви йзынйуз апшӀагылра мчкви йрымпшуата а-Нчва йгӀарызхъайцӀаз а-Хабар бзи гӀащаквырыжьта йъакӀвызлакӀгьи ауи йшдраргамуаз.

Лука ауат агӀвыраква грек бызшвала йгӀанйыршатӀ, ауаса йцӀыхъвахуз асквшышв гӀважва руацӀа ауат швкӀпхьадзарала адунай абызшваквала йатаркӀтӀ. Ужвы абар Лука йахьыла а-Инджьыльи Апостолчва руыскви йапхъахауата абаза бызшвалагьи адунай йгӀаквылитӀ.

А-ГӀвыра Цкьа атакӀрала а-Институт йшырзыразу ахӀвитӀ Лука йахьыла а-Инджьыльи Апостолчва руыскви ратакӀыгӀв, ауат агӀвыраква рредакторква, ари ауыс йацхърагӀаз зымгӀва.

Атекст аэлектрон формат а-ГӀвыра Цкьа атакӀрала а-Институт асайт апны арат агӀарбараквала йгӀау йауитӀ https: ibt.org.ru.

#### 1


Лука йахьыла а-Инджьыль


АгӀаджвыквцӀага

1-4ЗпӀатӀу хӀаракӀу Теофил[*], апхъапхъадзата зыла йабаз, Ажва къвырльыкъв азызхаз ауагӀаква йгӀахӀархӀвыз ащатала щардагӀвы хӀпны йакӀвшаз агӀаншараква гӀвыра рзагӀандыршауа йалагатӀ. Ауи йгӀалцӀла, саргьи сгвы йтаскӀытӀ ахъа салагата зымгӀва бзита йсырхъвыхта ауысква зкву йащтацауата уара йузызыгӀвхныс, уыздрыпхьаз шцӀабыргу узыбахра ахъазла[+].


Амальаъыкь апигӀамбар ЙахӀйа дшгӀадриуаш Закьарыйа йгӀайайхӀвитӀ

5АпаштыхӀ Ирод[*] ЙахӀудашта унашва анахъицӀуз, БийаргӀа ркьазу дауата[*] Закьарыйа-хӀва йыхьызта шогьанкӀ[†][*] даъан. Ауи йхъапщылагьи ХӀарун[*] дитынхан, ЭлишебагӀ-хӀва йлыхьызын[+]. 6Ауат агӀвыджьгьи а-Нчва[†] йпахь йцӀабыргын, пха рыквта йбзазун, багъьата ЙхӀыхвиту[†] йуасйаткви йщаквыргылракви дырхъйун. 7Ауаса ауат саби гьрымамызтӀ, йауа швхӀвузтын ЭлишебагӀ дпхӀвыс мхьан. Ауат агӀвыджьгьи рныбыжьла йнаскӀьахьан.

8Зны Закьарыйа дызуаз акьазу рыгӀамта ангӀадза, ауи а-Нчва йпахь къвырльыкъв йхун. 9АшогьанкъвырльыкъвхагӀвчва рпны йщаквгылаз ахабза апкъ йтагылата чӀвы андрышв, ауи ЙхӀыхвиту йтдзы днашылта ахьщчӀвфгӀвыпшдзаква йбылра атахъхатӀ. 10Ауи ахьщчӀвфгӀвыпшдзаква анибылуаз уагӀа щардагӀв агваны йныхӀвун. 11Закьарыйа ЙхӀыхвиту ймальаъыкь йпахь дгӀаншатӀ. Ауи ахьщчӀвфгӀвыпшдзаква рблырта агъьмала дгылан. 12Закьарыйа ауи даниба, мчыта дгӀархӀан дшватӀ. 13Амальаъыкь ауи йайхӀвтӀ:

– Уымшван, Закьарыйа, уара уныхӀва а-Нчва йгӀатӀ. Ухъапщыла ЭлишебагӀ па дуызгӀалриуаштӀ, ауи ЙахӀйа-хӀва йыхьуцӀуштӀ[+]. 14Уара угвы насыпли гвыргъьара дули йчвуаштӀ, щардагӀвы ауи дъагӀадриуаш йайгвыргъьуштӀ, 15йауа ухӀвузтын ЙхӀыхвиту йпахь ауи ддудздзахуштӀ. Ауи зынгьи чагӀыргьи кьахв уызрауа анахьанат ажвчӀвквагьи гьйыжвуашым. Мгвата дштаркӀву йгӀашӀарышвта а-Нчва й-Псы[†] дгӀатйырчвгӀуштӀ[+]. 16Израиль ауагӀаква йрыуата щардагӀвы ЙхӀыхвиту, дара р-Нчва йахьыла ауи йнайырхуштӀ. 17Ильйас[*] йпси йымчи йылата апхъапхъа дгӀаншуштӀ ауи, абачва рыгвква агӀариква рахьыла, амдзыргӀвчва агӀвцӀабыргква руасаражвра ахьыла йнайырхарныс, ауагӀахъа ЙхӀыхвиту йгӀайра йазирыхӀазырныс рыхъазла[+].

18Закьарыйа амальаъыкь дицӀгӀатӀ:

– Йшпаздыруаш сара ауи шыншуш? Сара сажвытӀщтӀ, схъапщылагьи лысквшквала днаскӀьахьатӀщтӀ.

19Амальаъыкь джьауап гӀайтхтӀ:

– Сара а-Нчва йпахь йгылу Джьабраъиль[*] сакӀвпӀ, сара а-Нчва сгӀайщтитӀ ауи агвыргъьахъв хабар уасхӀвырныс. 20Ауаса ужвы агӀамта ангӀадзара йыншуш сажваква йъарызхъауымцӀаз йгӀалцӀла йуасхӀвыз аныншуш атшындза узымчважвахуата угӀанхуштӀ.

21Закьарыйа йызпшуа агваны йгылаз ауагӀагьи йджьарщун ауи араса ауырата а-Нчва йтдзы дгӀаджвылымцӀхуата дъакъваз. 22Закьарыйа дангӀаджвылцӀх, дгьзымчважвахтӀ, йаргьи напӀыла ауагӀа зджьакӀ гӀаргвынйыргӀвуа далагатӀ. ЗымгӀвагьи йгӀаргвынгӀвытӀ ауи а-Нчва йтдзы апны а-Нчва закӀ шгӀаййырбаз.

23Йдин къвырльыкъвхара даналга, Закьарыйа йпны дгӀайхтӀ. 24-25ДукӀ йнамихуата ауи йхъапщыла ЭлишебагӀ дымгвадухан, хвымызкӀ руацӀа лтдзы дгьгӀаджвылымцӀхтӀ.[*] Ауи йылхӀвун:

– Абар сара сыхъазла ЙхӀыхвиту йчпаз, Йара йылпхала ауагӀа ртшпынхӀва сгӀацӀидата!


Иисус дшгӀадриуаш шырдырыз ауысла

26ЭлишебагӀ дымгвадута цымызкӀ анцӀы, а-Нчва Джьабраъиль мальаъыкь[†] Галил ашӀыпӀа йаланакӀуаз акыт Назарет,[+] 27Мария зыхьзыз апхӀвыспа лпны дищтитӀ. Мария Дауыт[†] йтынха Усыф хъапщылата дихӀвайхьан. 28Амальаъыкь ауи длызгӀайын йлайхӀвтӀ:

– Сальам басхитӀ бара, а-Нчва йылпха гӀазадзаз! Бара ЙхӀыхвиту дбыцпӀ!

29Мария ауат ажваква дара йджьалщатӀ, ауи дазхъвыцуан ауи йапшу асальам йгӀаныцӀуаз. 30Амальаъыкь ачважвара атаджвыквицӀахтӀ:

– Бымшван, Мария, йауа бхӀвузтын а-Нчва йылпха бара йбквнайыргатӀ! 31Ауи акӀвпӀта, бара бымгвадухата Па дгӀабриуаштӀ, Ауи Иисус-хӀва йыхьбцӀуштӀ.[*][+] 32Ауи ддудздзахуштӀта, ЗымгӀварацкӀысйхӀаракӀу й-Па-хӀва йыпхьуштӀ Ауи. ЙхӀыхвиту а-Нчва Ауи дгӀазтынхаз апаштыхӀ Дауыт йчӀварта гӀайыйтуаштӀ,[+] 33йгьи Ауи йанакӀвызлакӀгьи Йакъвып йтдзы[*] унашва ахъицӀуштӀ, йгьи Ауи й-Хъа́ра цӀыхъва гьамазлушым.

34– Ауаса йшпалуаш? – дазцӀгӀатӀ Мария. – Сара ужвыгьи хъацӀа сгьйыцымызтӀщтӀ.

35Амальаъыкь джьауап гӀайтхтӀ:

– А-Нчва й-Псы дбызгӀалбгӀуштӀ бара, ЗымгӀварацкӀысйхӀаракӀу йымч ахвага бгӀахънагӀвуштӀ бара. Ауи йгӀалцӀла а-ГӀари цкьа[†] йбауаш – Ауи а-Нчва й-Па-хӀва йыпхьуштӀ[+]. 36Абар бзаъа ЭлишебагӀгьи сквш щарда дыртата па длауаштӀ. ПхӀвыс мхьа-хӀва йылзырхӀвун ауи, ауаса ужвы цымызкӀ цӀитӀта дымгвадупӀ ауи. 37А-Нчва йылымшауа закӀгьи гьаъам[+].

38– ЙхӀыхвиту къвырльыкъв йзысхарныс схӀазырпӀ сара, – джьауап гӀалтхтӀ Мария, – йшухӀваз апшта йсызныйыргӀатӀ сара зымгӀва.

Амальаъыкьгьи ауи дылкъвыцӀхтӀ.


Мария ЭлишебагӀ бачӀвбара длызцитӀ

39ДукӀ йнамихуата Мария тшадылгалын, ЙахӀудашта ащхъа апны йаныргӀалу акыт гвжважвагӀвала дцатӀ. 40Ауи Закьарыйа йтдзы днашылын, ЭлишебагӀ сальам лалхтӀ. 41ЭлишебагӀ Мария сальам шгӀалалхыз анылгӀа, йылуацӀаз асаби далакӀьазызтӀ. А-Нчва й-Псы ЭлишебагӀ дгӀайырчвын, 42быжьдула йылхӀватӀ:

– БныхӀва-ныпхьазтӀ[*] бара апхӀвысква рпны, буацӀа йтата йынкъвбгауа б-ГӀаригьи дныхӀва-ныпхьазтӀ! 43Йсыхвиту йан дсызгӀайтӀ сара, ауи йапшу алпха йачӀвыйа йзгӀасквнадыргаз сара? 44Бсальам згӀатӀ акӀвын, йсуацӀу агӀари агвыргъьара йгӀалихын дгӀалакӀьазызтӀ. 45ЙбзымшырапӀ ЙхӀыхвиту йгӀабайхӀвыз шыншуш йазхъазцӀаз!

46Мария джьауап алтхтӀ:

– Спсы ЙхӀыхвиту дартшхъвитӀ,
47спсы с-ГӀазхчаз а-Нчва йыхъазла йгвыргъьитӀ,
48йауа швхӀвузтын Ауи йбзири йгвчӀагӀви гӀасхьирыстӀ сара, йнакъву сгыларта дампшуата.
ЙахьчӀва йнанаркӀыта абанпараква зымгӀва сара йныхӀва-ныпхьу-хӀва йгӀасыпхьуштӀ,[+]
49йауа швхӀвузтын ЗымгӀвазылшауа сара сыхъазла ари йапшу ауыс дуква йхатӀ!
Ауи йыхьыз цкьапӀ!
50Абанпарипхьадза рпынгьи Ауи йылпха зквйыршвауа
Йара хвы йзызчпауа ракӀвпӀ!
51Ауи йнапӀыла ауыс дуква йырхъйатӀ:
Ауи йамцӀицатӀ зыгвква пагьарала йырчвыз,
52аунашвачпагӀвчва рчӀвартаква йгӀаркӀницан,
згыларта накъву ауагӀаква гӀарылйырхӀватӀ!
53Йымлащиуаз йыртахъу абзирала йнайырхъатӀ Ауи,
абайаквагьи закӀзаджвыкӀ рымамкӀва йщтитӀ.
54-55Ауи дырцхърагӀатӀ Йара йлыгчва Израиль ауагӀаква,
йгӀайгвалашвахын хӀапхъанчӀвиква злайыргвыгъаз –
гвчӀагӀв рзычпара Ибрахими
ауи йтынхачви анцӀрала.

56ХымызкӀ раъара дсасытӀ Мария ЭлишебагӀ лпны, уацӀыхъван лпны дгӀахъынхӀвыхтӀ.


ЙахӀйа дзытщгӀвы адунай дшгӀаквылыз

57АгӀамта ангӀадза, ЭлишебагӀ па дгӀалритӀ. 58Ауи лыгвлачви лзаъачви ЙхӀыхвиту йылпха шгӀалирадзаз аныргӀа йлыцгвыргъьун. 59ЙагӀмышкӀхуз апны[*] ауат гӀайтӀ агӀари йпӀытӀачвапкъра акӀвдыршарныс, йаба йхӀатырла ауи Закьарыйа-хӀва йыхьырцӀарныс ртахъын ауат. 60Ауаса агӀари йан йгьлымуытӀ:

– Момо, ауи ЙахӀйа-хӀва йыпхьуштӀ.

61Ауи йлархӀвуан:

– Швзаъачваква дрыуата заджвгьи ауи апш хьзы гьйымамщтӀ!

62Ауат аба йпа хьзыта йыхьицӀарныс йтахъу ауысла мачвы-щачвла йцӀгӀауа йалагатӀ. 63Закьарыйа дрыхӀван аквгӀвырта чкӀвын гӀарыквихтӀ, уацӀыхъван зымгӀвагьи дджьарщауа йшгӀайпшуазымца ауи йаквйыгӀвтӀ:

«Ауи йыхьыз ЙахӀйапӀ».

64Йара ауи алахъвгӀахъасра ауи йыбыз гӀаунащтхын, а-Нчва дйыртшхъвауа ачважвара джвыквицӀахтӀ. 65Агвлачва зымгӀва ашвара гӀарылашватӀ, йыншаз ахабар ЙахӀудашта ащхъаква зымгӀва йырзынадзатӀ. 66Ауи згӀуз зымгӀвагьи йджьарщауа йазцӀгӀун:

– ЙымгӀанхушйищтӀ ауи агӀари? – йауа швхӀвузтын ЙхӀыхвиту йнапӀы ауи йыцын.


Закьарыйа йпигӀамбар ажва

67А-Нчва й-Псы ЙахӀйа йаба Закьарыйа дгӀайырчвын, йпигӀамбаражва йхӀвауа далагатӀ:

68– ДныхӀва-ныпхьазтӀ ЙхӀыхвиту, Израиль р-Нчва, зуагӀа цхърагӀара йрызгӀайта, ауат рхъахвгӀаша пшцӀазцӀата йгӀазырхвитхыз!
69Йлыг Дауыт йтдзы йгӀагӀвниган,
йхӀызщтӀихтӀ Ауи агӀахчага чӀвгӀва[*],[+]
70Йара йпигӀамбар цкьаква йгӀадйырхӀвата щарда цӀуата ауи хӀшазйыргвыгъаз апшта,
71хӀара хӀагъачва йгьи хӀызчвымыгъу
хӀырчвихчарныс ахъазла.
72Абарауаса Ауи йылпха хӀапхъанчӀвиква йрыквйыршватӀ,
йхъмаштылуата Йара йуасйат цкьа,
73хӀара хӀапхъанчӀви Ибрахим йзихӀваз аныха:
74хӀара хӀагъачва хӀгӀарнапӀыцӀхра,
швара хӀыламкӀва Ауи къвырльыкъв йзыхара хӀылшарныс ахъазла,
75хӀынцӀра амшква зымгӀва рпны Ауи йпахь цкьари гӀвцӀабыргыри хӀылата
хӀбзазарныс ахъазла!


76Уаргьи, сычкӀвын, ЗымгӀварацкӀысйхӀаракӀу йпигӀамбар-хӀва йуыхьырцӀуштӀ.
Йауа ухӀварыквын ЙхӀыхвиту йпахьла уцуштӀ,
Ауи йымгӀва йзурыхӀазырра ахъазла,[+]
77Йара йуагӀа йраухӀвныс
йгӀазхчуш агвнахӀква рзыргӀвара шакӀву[+].
78Ауи йгӀалцӀла хӀ-Нчва йгвчӀагӀв ацӀоларала
ажвгӀвандква йгӀаркӀнищтта йхӀзагӀайщтиуаштӀ хӀара Ащымта Шахв[*],
79алащцари апсра ажьори йрылата йбзазауа алашара райдзара,
хӀщапӀква амамыр амгӀва йазынахӀырхара рыхъазла![+]

80Асаби йызхӀун, йпсы багъьахун. Акъвым апны дбзазатӀ ауи зымгӀвагьи дырбауата Израиль рпахь дангӀагылуаш агӀамта гӀадзанадзыкӀьа[+].

#### 2


Иисус ййра

1[•]Ауат амшква рпны аимператор Август[*] унашва йгӀвытӀ Урым империя шабгула ауагӀа рахъгӀвылгӀара акӀвыршара[+]. 2Квириний[*] Шам унашва анахъицӀуз ауи йапхъахауата йакӀвшуз уагӀа ахъгӀвылгӀаран. 3Ауи йгӀалцӀла дасузлакӀгьи йара йкыт ашвъа тшаницӀарныс дцатӀ. 4Усыфгьи Галил апны Назарет кыт дтыцӀын, ЙахӀудашта апны БетлехӀем-хӀва йызпхьауа Дауыт[†] йкыт дцатӀ, йауа швхӀвузтын ауи Дауыт дитынхан[+]. 5Ауи тагвжвата йзырхӀвайыз, йымгвадууыз Мария дйыцта ауагӀа ахъгӀвылгӀара дцатӀ. 6БетлехӀем апны Мария лхьара агӀамта надзатӀ, 7ларгьи дхьан л-Па щыпа дгӀалритӀ. Ауи л-Па агаракӀасква дрымгвалцӀан, аччора дталцӀатӀ, йауа швхӀвузтын асасырта апны ауат пхьарта гьрымамызтӀ.


Амальаъыкьква хабар бзи ауасахчаква йрархӀвитӀ

8ЙхъарамкӀва архъа апны уахъынлата ауасахчаква рхӀвыча рчӀапщун. 9Зынла ауат рпахь дгӀагылтӀ ЙхӀыхвиту[†] ймальаъыкь, ЙхӀыхвиту йымч гӀальамат акӀкӀарала дкӀвыршата. Ауасахчаква зджьара йгӀанымхахуата йшватӀ,[+] 10ауаса амальаъыкь ауат йгӀарайхӀвтӀ:

– Швымшван. Сара хабар бзикӀ[†] швасхӀвныс сгӀайтӀ, гвыргъьара дудздза рызгӀанагуаштӀ ауи ауагӀахъа зымгӀва! 11ЙахьчӀва Дауыт йкыт апны дйытӀ швара шв-ГӀахчагӀвы[*] – Христос[†][*], ЙхӀыхвиту![+] 12Абар швдырга: а-Саби агаракӀасква дрымгвата, аччора дтата дгӀашвауаштӀ швара.

13Ауаъа зынла амальаъыкь йгӀайыцылтӀ зпхьадзара щардаз ажвгӀванд ар, а-Нчва[†] ддыртшхъвауа йгьи быжьщтӀыхла йырхӀвауа:

14– Артшхъвара йымазтӀ а-Нчва ажвгӀвандква рхӀаракӀыра апны!
Адгьыл апынгьи амамыр рымазтӀ а-Нчва йгвапхара бзи зквнайыргауа ауагӀаква![+]

15Амальаъыкьква ауат йыркъвыцӀхта ажвгӀванд йанхъалх, ауасахчаква азаджв азаджв йайхӀвтӀ:

– Швнай БетлехӀем хӀцапӀ, ауаъа йгӀаншаз ауысла ЙхӀыхвиту йгӀахӀайхӀвыз хӀапшыпӀ.

16Ауат ауаъа гвжважвагӀвала йцан, Мария, Усыф йгьи аччора йтаз а-Сабипшка гӀараутӀ. 17Ауат Ауи данырба, а-Сабипшка йыхъазла йгӀарархӀвыз зымгӀва рхӀватӀ. 18Ауат йрыздзыргӀвуаз зымгӀва ауасахчаква йырхӀваз джьарщун. 19Мариягьи йылгӀаз зымгӀва лгвы йталкӀын ауи дазхъвыцхуан[+]. 20Ауасахчаква гӀахъынхӀвыхтӀ, йырбази йыргӀази зымгӀва рыхъазла а-Нчва йыхьыз рхӀвауа йгьи ддыртшхъвауа: зымгӀва йшгӀарархӀвыз апшта тамамта йгӀацӀцӀтӀ.


Иисус а-Нчва йпахь дыргылра

21ЙагӀмышкӀхуз, Ауи йпӀытӀачвапкъра агӀамта аннадза, Ауи Иисус йыхьырцӀатӀ – ари ахьыз Ауи мгва дтамшваскӀва амальаъыкь йгӀайыхьицӀатӀ. 22Муса й-Хабзала йщаквгылаз атшрыцкьара агӀамта аналга[*], Марии Усыфи а-Сабипшка Иерусалим дыргатӀ, Ауи ЙхӀыхвиту дгӀайрыцкьарныс йпахь ддыргылныс ахъаз, 23йауа швхӀвузтын ЙхӀыхвиту й-Хабза апны йаныпӀ: «ЧкӀвынхвыц щыпипхьадза ЙхӀыхвиту дгӀайрыцкьарныс йпахь дыргылра атахъыпӀ». 24ЙхӀыхвиту й-Хабзала ауат къвырманта[†] йддырщра атахъын гӀвбнахӀвыхӀвкӀ йа гӀвхӀвыхӀвчыркӀ.


ЩамгӀвын йныхӀва-ныпхьари апхъахькӀьала йыншуш ауысла йхӀвази

25Ауи агӀамта апны Иерусалим дтан ЩамгӀвын-хӀва йызпхьуз гӀвычӀвгӀвыскӀ. Ауи дыгӀвцӀабыргын йкъраргьи бзийын, гвыгъара йылата Израиль ргвбжара зыртынчуашыз ЙхӀыхвиту дйызпшуан, а-Нчва й-Псгьи йара дйыцын. 26А-Нчва й-Псы[†] ауи йзагӀахъитӀтӀ ЙхӀыхвиту й-Христос дйымбакӀва дшымпсуашыз. 27А-Нчва й-Псы ЩамгӀвын а-Нчва йтдзы апшцӀа дпшцӀайдатӀ. А-Хабза[†] йахӀвауа чпара ахъазла ани аби а-Сабипшка Иисус дангӀарг, 28ЩамгӀвын Ауи йнапӀквала дгӀайахвтӀ, а-Нчва йыхьыз бзирала йхӀван:

29– ХӀызнапӀыцӀу! Сшуыргвыгъаз апшта,
ужвы сауыущтхитӀ сара, Уара улыг, амамыр сымата,
30йауа ухӀварыквын сара сылаква дырбатӀ хӀгӀазхчуш,
31ауагӀахъаква зымгӀва рпахь Уара йурыхӀазырыз,
32амаджьусиква рыхъазла йхътӀыта ахӀвара алашара
йгьи Уара ууагӀахъа, Уара у-Израиль рыртшхъвара!

33Ани аби йджьарщун Иисус йыхъаз йырхӀваз. 34УацӀыхъван ЩамгӀвын ауат йныхӀва-ныпхьан Ауи йан Мария йлайхӀвтӀ:

– А-Нчва Ари йгӀайылайцӀаз ашвхӀаусыгӀвала Израиль апны щардагӀвы кӀахӀуштӀ йгьи щардагӀвы тшгӀащтӀырхуаштӀ, Йаргьи йыздымгылуа ддыргахуштӀ 35(йара баргьи бпсы агьата алсуаштӀ). Абауат зымгӀва уагӀа щардагӀв рхъвыцра мадзаква гӀахъыртӀуаштӀ.

36Ашир ажвлара йрыуаз Фануэль апхъахькӀьала йыншуш здыруаз йпхӀа Аннагьи ауаъа даъан. Сквш щарда нылцӀхьан ауи. Анна лхъацӀа быжьсквша дйыцбзазатӀ, 37уацӀыхъван йгӀанылцӀыз зымгӀва ауи чвзабата дгӀабзазатӀ. Сквшы пщынгӀважви пщба дыртан ауи[*]. Ауи зынгьи а-Нчва йтдзы апшцӀа дгьгӀапшцӀымцӀтӀ, уахъынлагьи тшынлагьи а-Нчва урычрали[†] ныхӀварали къвырльыкъв йзылхатӀ[+]. 38Ауи асахӀат апны лара Ауи дгӀазгыз дрызцан, а-Нчва дшизыразу лхӀван, а-Саби йуыс Иерусалим агӀархвитхра[*] йазпшуаз зымгӀва йралхӀвуан.


Назарет агӀайхра

39Иисус йани йаби ЙхӀыхвиту й-Хабза йгӀанахӀвуз зымгӀва анырчпа, Галил апны йаныргӀалыз ркыт цри Назарет йгӀахъынхӀвыхтӀ[+]. 40А-Саби дгӀадзынгылуан, йымчи йуасаражври йрызхӀун, а-Нчва йылпхагьи Ауи йыквын.


ЖвыгӀвсквша йыртаз Иисус а-Нчва йтдзы апшцӀа апны

41Ансисквшагьи ПасахӀ[†] агвыргъьахъв агӀан Иисус йани йаби Иерусалим йцун. 42Ауи жвыгӀвсквша анихъыцӀ, ауат, йшырцӀасхаз апшта, агвыргъьахъв йцатӀ. 43Агвыргъьахъв аналга, зымгӀвагьи рпынква йанцахуаз, АчкӀвынхвыц Иисус Иерусалим дгӀанхатӀ, ауаса Ауи йани йаби ауи гьрымдыруазтӀ. 44Ауи анахьанат амгӀвайсыгӀвчва дрылата дгӀайуадзырщатӀ ауат, мыш абгакӀ йанымгӀвайс, ауат Ауи рзаъачви рдырчви рпны йзыпшгӀауа йалагатӀ. 45Ауи данырмау ауат Иерусалим йхъынхӀвыхтӀ ауаъа йпшгӀарныс. 46ХымшкӀ анцӀы ауат АчкӀвынхвыц а-Нчва йтдзы апшцӀа апны дгӀараухтӀ. Ауи арыпхьагӀвчва дрылачӀван, ауат дрыздзыргӀвуан йгьи азцӀгӀараква рызйыргылуан. 47Ауи йыздзыргӀвуаз зымгӀвагьи Ауи йгвынгӀвыри Ауи йджьауапкви джьарщун. 48Ани аби Ауи ауаъа данырба йджьарщатӀ.

– ХӀычкӀвын, йачӀвыйа Уара араса йызхӀзухаз? – дицӀгӀатӀ Ауи йан. – Уара уабагьи саргьи хӀухъгвыргӀвун йгьи хӀузыпшгӀун Уара.

49– ЙачӀвыйа Сара швызсзыпшгӀуз? – дазцӀгӀатӀ Ауи. – ЙгьшвымдыруазмищтӀ швара Сара Саба йчӀву апны саъазара шатахъу?

50Ауаса ауат йгьгӀаргвнымгӀвытӀ Ауи дызлачважвуз[+]. 51Ауи ауат дрыцта Назарет дгӀахъынхӀвыхтӀ йгьи ауат дрыздзыргӀвуан. Ауаса йгӀаншаз зымгӀва Ауи йан лгвы йтакӀыта йынкъвылгун[+].

52Иисус йызхӀун йгьи рыцӀа-рыцӀа дуасаражвхун. Ауи бзи дырбун ауагӀаквагьи а-Нчвагьи[*].

#### 3


ЙахӀйа ДзытщгӀвы Иисус йыхъазла амгӀва йрыхӀазыритӀ


(Мат. 3:1-12; Мк. 1:2-8; ЙохӀ. 1:19-28 )

1[•]Аимператор Тиберий йунашвахъцӀара йжвыхвсквшахуз агӀан, ЙахӀудашта Понтий Пилат унашва анахъицӀуз, Ирод Галил данаунашвачпагӀвыз, ауи йаща Филип Итуреи Трахонит шӀыпӀи[*] данрунашвачпагӀвыз, Лисаний Абиленей данаунашвачпагӀвыз,[+] 2ХӀанани Кайафи[*] йаншогьанхъадаз, а-Нчва[†] йажва акъвым апны йаъаз Закьарыйа йпа ЙахӀйа йзынархан[+]. 3Ауи амщтахь ЙахӀйа Иордан адзыгӀв йадыз ашӀыпӀаква зымгӀва рпны дцатӀ, ауи уаз йхӀвун адзытщра[†] акӀвыршара шатахъыз агвнахӀква тшырзырдырхта[*] агвнахӀква рызгӀвара ахъазла. 4АпигӀамбар ЙышгӀайхӀу йгӀвыра йшану апшта:

«Абжьы гитӀ акъвым апны:
„ЙызшврыхӀазыр амгӀва ЙхӀыхвиту,[†]
йшвчпа райшата Ауи йныкъвартаква!
5ЙамгӀан кӀварбжьаразлакӀгьи тырчвылгӀазтӀ,
йамгӀан быхъвызлакӀгьи йгьи тобазлакӀгьи накъврагӀатӀ,
амгӀва хъвахъваква райшахаргӀатӀ,
амгӀва къвайашӀыйаквагьи райшахаргӀатӀ,
6агӀвычӀвгӀвара шабгу а-Нчва согӀата йгӀахӀитыз агӀахчара рбара ахъазла“».

7ЙахӀйа адзытщра йахъищтныс йызгӀайуаз ауагӀа жвпӀара йрайхӀвуан:

– Швара, ащтанчӀв хъшараква! ЙгӀашвазхӀвда швара апхъахькӀьала йгӀаншуш а-Нчва йхӀаквымхара швачвырдарныс[+]? 8Ауысквала йгӀашвырба йшцӀабыргу агвнахӀква штшырзыжвдырхыз. Швгвгьи йгӀанашвымрыгын араса йшвхӀварныс: «ХӀара хӀаба Ибрахим йакӀвпӀ!» ЙшвасхӀвитӀ швара а-Нчва йшйылшауа арат ахӀахъвквагьи йгӀарылихта Ибрахим йыхъазла саби йгӀайшарныс[+]. 9АгврахӀагьи гӀадзхъайцӀахьатӀ а-Нчва ацӀлаква рыщайдза, швыр бзи гӀазшӀамылуа йамгӀан цӀлазлакӀгьи йпикъыта амца йалайрышвуаштӀ Ауи[+].

10– ЙхӀчпуш ачӀвыйа щта хӀара? – йазцӀгӀун ауагӀа жвпӀара[+].

11ЙахӀйа джьауап айтхуан:

– ГӀвасыкӀ зму азакӀы асыкӀгьи змам йыйтыргӀатӀ, рызкъы змугьи йара ауи йчпарагӀатӀ[+].

12АшвахчӀвгӀазкӀкӀыгӀвчвагьи гӀайуан адзытщра йахъысныс.

– АрыпхьагӀв, – йазцӀгӀун ауат, – йхӀчпара атахъыйа хӀара?

13– Хабзала йгылу йайхӀата йгӀарыквшвымхын ауагӀаква, – йрайхӀвуан ауи ауат.

14АрыгӀвчвагьи ауи йгӀайцӀгӀун:

– А хӀара йхӀчпуш ачӀвыйа?

ЙахӀйа джьауап айтхтӀ:

– Къарули ршварали ауагӀаква ахча гӀарыквшвымхын, заджвгьи мцкӀыла дшвмыркъванчан йгьи швынхаша шваквразха[+].

15Азпшра акврыгъвгъва йалан ауагӀа, зымгӀвагьи йрымаджьащахъван, ЙахӀйа гьйакӀвыммищтӀ а-Нчва йгӀалихыз ЗымгӀвархъада. 16ЙахӀйа зымгӀвагьи джьауап ритуан:

– Сара дзыла адзытщра швахъысщтитӀ, ауаса дгӀайуаштӀ сара сацкӀыс йымчу. Ауи йсандальшӀахӀвагакванадзара сыртӀларныс гьсквнагум сара. Ауи швара а-Нчва й-Псыли амцали адзытщра швахъищтуаштӀ. 17Ауи йнапӀыцӀакӀпӀ ачвыргъвы, амашв апны атшыгӀвра йрыпшарныс; агвадз Ауи йхчарта апны йазикӀуаштӀ, ахърыгӀвпагьи йымчвуа амца йалайбылуаштӀ[+].

18Датшагьи щарда дрыквчважвун ЙахӀйа, ауагӀа йхъадйырцӀауа йгьи а-Хабар Бзи[†] райхӀвуа.

19Ауи аунашвачпагӀв Ирод йаща йпхӀвыс Иродиада дъагӀайгыз йгьи ауи йакӀвйыршаз адатша чвгьарахараква зымгӀва рыхъазла атшпынхӀважваква йайхӀвуа даналага, 20Ирод йчвгьарахараква датшагьи закӀ рылайырхӀатӀ, ЙахӀйа анбахта[†] дтайырчӀван[+].


ЙахӀйа Иисус адзытщра дахъищтитӀ


(Мат. 3:13-17; Мк. 1:9-11; ЙохӀ. 1:32-34 )

21[•]АуагӀа зымгӀва адзытщра йанахъысуаз, Иисусгьи адзытщра дахъыстӀ. Адзытщра амщтахь Ауи данныхӀвуз, ажвгӀвандква тшагвырхын,[+] 22Ауи йпны дгӀакӀнылтӀ а-Нчва й-Псы[†] ахӀвыхӀв атурасы дтата. Йгьи ажвгӀвандква рахьыла абжьы гӀагатӀ:

– Уара бзи йызбауа С-Па уакӀвпӀ! Уара йуылапӀ Сара сгвыргъьара![+]


Иисус йабанпараква


(Мат. 1:1-17)

23[•]Иисус сквш гӀважвижваба раъара дыртан Ауи Йара йкъвырльыкъвхара анджвыквицӀа. ЗымгӀвагьи йшырпхьадзузла, Ауи ГӀалий йпа Усыф дипан,

24ауат йрапхъанчӀвийын МатӀытӀа,
Левий, Малки, Йанай, Усыф,
25МатӀытӀайа, ГӀамос, НахӀум, ХӀасли, Нагей,
26МахӀат, МатӀытӀайа, ШимгӀи, Йосех, Йода,
27ЙохӀанан, Реса, Зерубабель, Шеалтиэль, Нэр,
28Малки, Ади, Хъасам, Элмадам, ГӀэр,
29ЙешуагӀ, Элизар, Йорим, МатӀытӀа, Левий,
30ЩамгӀвын, ЙахӀуда, Усыф, Йонам, Элйахъим,
31Мелэа, Мэна, МатӀытӀа, Натан, Дауыт,[†]
32Йишай, ГӀвбед, МугӀаз, Сальмон, НахӀшон,[+]
33ГӀаминадав, Админ, Арни, ХӀецрон, Парец, ЙахӀуда,
34Йакъвып, ИсхӀакъ, Ибрахим, ТерахӀ, НахӀор,
35Серуг, РегӀу, Пелег, ГӀэбэр, ШелахӀ,
36Хъайнан, Арпакшад, Шем, НыхӀв, Ламек,
37МытушелахӀ, ХӀынок, Йаред, МахӀалалэль, Хъайнан,
38Энос, Шет, Адам (Адам а-Нчва дгӀайшатӀ).

#### 4


Иблис Иисус дирхъвыхитӀ акъвым апны


(Мат. 4:1-11; Мк. 1:12-13)

1[•]Иисус а-Нчва[†] й-Псыла дырчвыта Иордан адзыгӀв дгӀакъвыцӀын дгӀахъынхӀвыхтӀ, а-Псы[†] Ауи акъвым дйырцатӀ. 2Ауаъа Ауи мыш гӀвынгӀважва иблис[†] дйырхъвыхтӀ. Ауи агӀамта шабгу Иисус закӀгьи гьйымфатӀ йгьи йцӀыхъвахуз дшымлащийыз йылайхӀватӀ[+]. 3Ауаъа иблис Ауи йгӀайайхӀвтӀ:

– Уара а-Нчва Уи-Пазтын, унашва азычпа ари ахӀахъв шчӀахъвахуш.

4Иисус джьауап йыйттӀ ауи:

– ЙаныпӀ: «ЧӀахъвагӀвацала гьакӀвым агӀвычӀвгӀвыс дызлабзазауа»[*].

5Иблис Иисус ащхъа хӀаракӀы дхъайдылын лахъвгӀахъасракӀла адунай апаштыхӀыгӀваква зымгӀва ййырбатӀ.

6Йгьи иблис Ауи йайхӀвтӀ:

– Ауат рымчи рдури Уара йуыстпӀ, йауа ухӀварыквын ауат сара йгӀасадзатӀ, йгьи йыззыстахъу йыститӀ ауат сара. 7Ауи акӀвпӀта, Уара сара квырмыш гӀасзучпузтын, ауат зымгӀва Уара йучӀвызлуштӀ.

8Иисус джьауап айтхтӀ:

– ЙаныпӀ: «Йуыхвиту, уара уы-Нчва квырмыш йзычпа, Ауи азаджв къвырльыкъв йзыха!»

9Ауи амщтахь иблис Ауи Иерусалим дгӀайдтӀ йгьи а-Нчва йтдзы ахъахь дыквйыргылтӀ.

– Уара а-Нчва Уи-Пазтын, тшбгъарышв араъа, – йхӀватӀ ауи. – 10ЙаныпӀщтӀ:

«Ймальаъыкьква Уара уыхъазла унашва рзичпитӀ
Уара уырхчарныс»,
11йгьи «ауат Уара рнапӀквала уыргуштӀ,
Уара ущапӀы ахӀахъв йшаквымшвуш апшта».

12Иисус джьауап йыйттӀ ауи:

– ЙаныпӀ: «Йуыхвиту, уара уы-Нчва думырхъвыхын».

13Иблис йырхъвыхраква зымгӀва данрылга, зныкӀдза Ауи дикъвыцӀхтӀ.


Иисус йкъвырльыкъвхара джвыквицӀитӀ


(Мат. 4:12-17; Мк. 1:14-15)

14[•]Иисус Галил дгӀахъынхӀвыхтӀ, а-Псы амчла дырчвыта. Ауи йхабар агьагьара шабгу йырзынадзатӀ. 15Ауи асинагогаква рпны йайрыпхьун, зымгӀвагьи Ауи йыхьыз ртшхъварала йырхӀвун[+].


Назарет апны Иисус йгьйыцрымкӀтӀ


(Мат. 13:54-58; Мк. 6:1-6)

16Зны Иисус дъагӀадзынгылыз акыт Назарет дгӀайын, йшацӀасыз апшта, асабша Ауи асинагога дцатӀ. Ауаъа Иисус дапхьарныс дгӀагылтӀ[+]. 17Ауи йгӀайырттӀ апигӀамбар ЙышгӀайхӀу йшвъабыгъьрыша[*], ауи ауацӀихын Ауи араса йъаныз гӀайаутӀ:

18«ЙхӀыхвиту[†] й-Псы дсхъапӀ Сара,
йауа швхӀвузтын Ауи йгӀасхьищтӀ[*] Сара
арыцхӀачва а-Гвыргъьахъв Хабар[†] расхӀвырныс.
Ауи сищтитӀ Сара агъарчва шхвитхуш расхӀвырныс,
алашвква рылаква йшырбахуаш расхӀвырныс,
гӀазаб здырбауа ауагӀаква гӀасырхвитхырныс,
19ЙхӀыхвиту йылпха асквш шгӀаталуаш схӀварныс».

20Иисус ашвъабыгъьрыша ауацӀайцӀатӀ акъвырльыкъвхагӀв йыйтын дчӀвахтӀ. Асинагога йыгӀвназ зымгӀва Ауи йпшуан. 21Ауи дчважвауа далагатӀ:

– ЙахьчӀва швара швангӀадзыргӀвуаз, а-ГӀвыра арат ажваква цӀабыргхатӀ.

22ЗымгӀвагьи Ауи ддыртшхъвун йгьи Ауи бзирала йырчву йажваква джьарщун.

– Усыф дгьипамма щта Ауи? – йазцӀгӀун ауат.

23Иисус ауат йрайхӀвтӀ:

– Ажва гьалам швара Сара йшгӀасгвалашвыршвуш ажважв: «АйъазагӀв, ухъа рбзихах уара!» Йгьи йгӀасашвхӀвуаштӀ Сара: «ХӀара йыгӀгӀатӀ Уара Капернаум апны гӀальаматра щарда шучпаз, Уара уъагӀадзынгылыз апынгьи ауат йрапшта зджьакӀ чпа»[+]. 24Ауаса, ацӀабырг швасхӀвитӀ швара, пигӀамбаркӀгьи йара йпсадгьыл апны хвы шизырымбауа. 25Атамам швасхӀвитӀ, апигӀамбар Ильйас йагӀамтаква рагӀан хысквши бжакӀи руацӀа ква гьгӀамквазтӀ, акъраль шабгула мла чвгьадза ншатӀ. Израиль апны ауи агӀан ачвзабаква щардагӀвын, 26ауаса а-Нчва Ильйас ауат дрыуата заджвы лпынгьи дгьимщтитӀ, Сидон йаргвану Царефат[*] йтабзазуз ачвзаба лпны акӀвмызтын. 27АпигӀамбар ЭлишагӀ йыгӀамтаква рагӀан Израиль апны агӀвшӀыпсква щардагӀвын, ауаса Шам абзазагӀв НагӀаман йакӀвмызтын ауат дрыуата заджвгьи дгьымбзихатӀ.

28Асинагога йыгӀвназ зымгӀвагьи ауи аныргӀа мчыта йгвыжвкӀтӀ. 29Ауат гӀагӀвыцӀкъьан Иисус акыт дгӀалырдан акыт зквгылаз абыхъв ашӀыгӀвгӀвырта дазгӀардтӀ, ауаъа дбгъадрышвныс ртахъыта. 30Ауаса Иисус ауагӀа жвпӀара дрылсын дджвыквылхтӀ.


Иисус аджьын квайчӀва дгӀалицитӀ


(Мк. 1:21-28)

31[•]Ауи Галил акыт Капернаум дцан асабша ауаъа ауагӀа айрыпхьун[+]. 32Ауи йарыпхьара джьарщун ауагӀаква, йауа швхӀвузтын Ауи йажва амчхъара алан[+]. 33Асинагога дыгӀвнан йцкьам апсы[*], аджьын квайчӀва, дызлаз гӀвычӀвгӀвыскӀ, ауи дута дцӀрытӀ:

34– А-а-а…! ЙачӀвыйа Уара йхӀзугвалу, Назарет йауу Иисус? Уара хӀурыдзныс угӀайма? Сара йыздыритӀ Уара йумагӀну! А-Нчва й-Цкьа[†] уакӀвпӀ Уара![+]

35– Уымчважван! – багъьата унашва йчпатӀ Иисус. – УгӀайылцӀ ауи!

Аджьын квайчӀва агӀвычӀвгӀвыс зымгӀва рпахь дгӀакӀайрышвын, ауи зарар йзимхауата дгӀайылцӀтӀ[+]. 36ЗымгӀвагьи ауи джьарщунта, азаджв азаджв йайхӀвуан:

– Ари йамагӀныйа? Ауи аъара мчхъари лшари йылата Ауи аджьын квайчӀваква унашва рзичпитӀта, ауатгьи йызлу йгӀарылцӀитӀ!

37Иисус йхабар агьагьара шабгула йгауа йалагатӀ.


Иисус ачымазагӀвква йырбзихитӀ


(Мат. 8:14-16; Мк. 1:29-34)

38[•]Асинагога дгӀаджвылцӀын Иисус ЩамгӀвын йпны дцатӀ. Ауи агӀамта йаквшвауата ЩамгӀвын йхъапщыла лан ашыраблыра мчы лыман, ауи йгӀалцӀла Иисус йгӀайыхӀватӀ ауи дылцхърагӀарныс. 39Ауи лхъахьла тшынайыркъвын, Иисус ашыраблыра унашва азичпатӀ ауи йшлылцӀуашыз. Ашыраблырагьи ауи йлылцӀтӀ. Ауи зынла дгӀагылын айшва хъылгӀвауа далагатӀ.

40Амара аташвартала йхъкӀьуа йаналага, йапшым азгӀваква зхьуаз ачымазагӀвква змаз ауат Иисус йызгӀаргуа йалагатӀ, Ауи ауат дзачӀвызлакӀгьи йнапӀква рыквицӀунта йырбзихахуан. 41Аджьын квайчӀваквагьи араса йцӀыруа уагӀа щардагӀв йгӀарылцӀхуан:

– Уара а-Нчва Уи-ПапӀ!

Ауаса Иисус ауат чважварныс йгьимырхвитуазтӀ, йауа швхӀвузтын ауат йырдыруан Ауи а-Нчва йгӀалихыз ЗымгӀвархъада шйакӀву[+].


Иисус ЙахӀудашта апны ауазква йхӀвитӀ


(Мк. 1:35-38)

42[•]ЙангӀашаркӀкӀа Иисус акыт дгӀатыцӀын уагӀа ъанымыз ашӀыпӀа дцатӀ. АуагӀа жвпӀара ауи йзыпшгӀауа йалагатӀ, дангӀарау рпны дгӀанырыжьныс йащтан[+]. 43Ауаса Иисус йхӀватӀ:

– А-Нчва й-Хъа́ра[†] ауысла а-Хабар Бзи[†] анахьанат акъалакви акыткви рпынгьи йсхӀвара атахъыпӀ Сара, ауи ахъаз гьакӀвымма щта Сара а-Нчва сызгӀайщтийыз.

44Йаргьи ЙахӀудашта асинагогаква рпны ауазква йхӀвун.

#### 5


Йапхъахуз апхьагӀвчва


(Мат. 4:18-22; Мк. 1:16-20; ЙохӀ. 1:40-42 )

1[•]Зны Иисус Генисарет агвал[*] датшпынгылан, ауагӀа жвпӀара Ауи дгӀакӀвдыршан а-Нчва[†] йажва йаздзыргӀвуан[+]. 2Иисус адзы адзхъа йнайбатӀ зыкӀатаква зджвджвуз апслачвакӀыгӀвчва йырчӀвыз гӀвкӀьанджьакӀ. 3Ауи ЩамгӀвын йчӀвыз акӀьанджьакӀ даквчӀван, ауи дйыхӀватӀ акӀьанджьа мачӀкӀ атшпы йакъвидарныс. Ауи амщтахь Ауи акӀьанджьа дшанчӀвалаз ауагӀа айрыпхьауа далагатӀ. 4Иисус йчважвара даналга, Ауи ЩамгӀвын йайхӀвтӀ:

– АкӀьанджьа ацӀолартала йнарыдзцата пслачва злагӀаукӀуа акӀатаква адзы йхърышвыл.

5ЩамгӀвын джьауап гӀайтхтӀ:

– А-БжьагӀвы, хӀара шагӀандзакӀ хӀынхазтӀхӀва, пслачвакӀгьи гьгӀахӀымкӀытӀ, ауаса Уара араса йанухӀвауазара, сара акӀатаква адзы йхъсрышвылуаштӀ.

6Ауат акӀатаква адзы йанхъдрышвыл, ауи аъара пслачва щарда гӀаркӀын, акӀатаква акъвжвауа йалагатӀ. 7Ауат мачвыщачвла анахьани акӀьанджьа зчӀвыз рыгӀвзачва цхърагӀара йгӀазшӀыртуа йалагатӀ. Ауат ркӀьанджьала ауат рпны йгӀадзцатӀ, агӀвкӀьанджьакӀ ауи аъара пслачва щарда рнырцӀан, ауат цӀашвкӀвалуа йалагатӀ. 8ЩамгӀвын Петр ауи аниба, Иисус йщапӀква тшрыцӀайрышвын йхӀватӀ:

– УскъвыцӀ сара, ЗпӀатӀу дуу, сара гвнахӀ зкву сгӀвычӀвгӀвыспӀ!

9-10ЩамгӀвынгьи ауи йыцызгьи, ауат йрылан Забыт йпачваква, ЩамгӀвын йыгӀвзачва Йакъвыпи ЙохӀани, апслачва йгӀаркӀыз йгӀанымшаскӀва йъащардаз йджьарщатӀ. Ауаса Иисус ЩамгӀвын йайхӀвтӀ:

– Уымшван, йахьчӀва йнанаркӀыта уара йгӀаукӀуаш ауагӀаква ракӀвпӀ[+].

11АкӀьанджьаква атшпы йгӀаквырхӀван, зымгӀва гӀаныржьын ауат Ауи йыщта йтагылата йцатӀ.


Иисус агӀвшӀыпс дйырбзихитӀ


(Мат. 8:2-4; Мк. 1:40-44)

12[•]Зны, Иисус акытква рыуа закӀы апны данаъаз, Ауи гӀвшӀыпскӀ[†][*] дгӀайпшӀашватӀ. АгӀвшӀыпс Иисус даниба, Ауи йщапӀква тшрыцӀайрышвын дйыхӀвауа далагатӀ:

– ЗпӀатӀу дуу, Уара йутахъхарыквын, сара сурыцкьарныс уылшуштӀ[+].

13Иисус йнапӀы йрауын ауи дихьыстӀ, арасагьи йхӀватӀ:

– ЙстахъыпӀ, усрыцкьитӀ!

АгӀвшӀыпс зынла дцкьахатӀ, 14йгьи Иисус ауи йайхӀвтӀ ауи ауыс заджвгьи йайымхӀвырныс, ауаса унашва йзичпатӀ:

– Уцата ашогьан тшйырба, Муса унашвата йшичпаз апшта, уъадрыцкьаз ахъаз къвырмангьи[†] дырщы. Ауаса ауагӀаква аквшахӀатхуштӀ уара ушбзихахыз[+].

15Ауаса Иисус йхабар рахӀагьи хъара йгун, ауагӀаквагьи щардагӀвыта Ауи йызцун, Ауи йыздзыргӀвырныс йгьи рызгӀваква дырбзихахныс. 16Ауаса Иисус запыт уагӀа ъанымыз ашӀыпӀаква рпны дцунта дныхӀвун[+].


Иисус апкъыуа дйырбзихахитӀ


(Мат. 9:2-8; Мк. 2:3-12)

17[•]Зны, Иисус ауагӀаква анайрыпхьуз, ауаъа йчӀван афарисейкви а-Хабза арыпхьагӀвчви,[†] ауат Галили ЙахӀудашти ркытква зымгӀва йгьи Иерусалим йгӀартыцӀын йгӀайззатӀ. ЙхӀыхвиту[†] йымч йыцын Иисус, ачымазагӀвква йырбзихахныс ахъазла[+]. 18Ауаъа зджьакӀы пкъыуакӀ аджьаргьан дыквта дгӀаргын, атдзы йгӀашылта ауи Иисус йпахь дшгӀащтӀарцӀушыз йащтан. 19Ауаса ауагӀа ъажвпӀараз йгӀалцӀла ауат ауи гьырзымчпузтӀ, ауаъа ауат атдзакв къьакъьа йхъалын, ацӀыкв гӀаквырхын, аджьаргьан йыквыз апкъыуа дгӀакӀадырхвхван ауагӀажвпӀара рквта, райшата Иисус йпахь дгӀащтӀарцӀатӀ. 20Иисус ауат разхъацӀара аниба, ачымазагӀв йайхӀвтӀ:

– АхъацӀа, уыгвнахӀква уызсыргӀвитӀ![+]

21Афарисейкви а-Хабза арыпхьагӀвчви араса ргвы йгӀанагтӀ: «ЙмагӀныйа Ари а-ГӀвычӀвгӀвыс араса йгӀасхауа? А-Нчва йакӀвымкӀва дзачӀвыйа датша агвнахӀква зыргӀварныс зылшауа?»[+] 22Йзызхъвыцуаз йдырын, Иисус ауат джьауап риттӀ:

– ЙачӀвыйа швара швгвы йгӀанагуа? 23РыцӀа ймайрайа йухӀварныс: «УыгвнахӀква уызсыргӀвитӀ» акӀвма, момкӀва «УгӀагылта уныкъва» акӀвма? 24Ауаса швара йыжвдырра ахъазла ГӀвычӀвгӀвыс Па[†] адгьыл апны агвнахӀква рзиргӀварныс амчхъара шйыму…

Ауаъа Иисус агӀвычӀвгӀвыс пкъыуа тшизынайырхатӀ:

– ЙуасхӀвитӀ уара, угӀагыл, уджьаргьан нахвта упны уцах.

25Ауи зынла зымгӀва йшырбуз дгӀагылын, дызквщтӀаз гӀайахвын, а-Нчва йыхьыз йхӀвауа йпны дцахтӀ. 26ЗымгӀвагьи ауи джьарщан, а-Нчва йыхьыз рхӀвун. Ашвара йнанауахвын, ауат йырхӀвун:

– ЙгӀанымшас уыс гӀбатӀ хӀара йахьчӀва.


Иисус Левий йпны агвнахӀчква дрыцчитӀ


(Мат. 9:9-13; Мк. 2:14-17)

27[•]Ауи данджвыквылх, Иисус ашвахчӀвгӀазкӀкӀырта йчӀваз Левий зхьзыз ашвахчӀвгӀазкӀкӀгӀвы дибатӀ.

– Сыщта угӀатагылта угӀай, – йхӀван Иисус ауи йайхӀвтӀ.

28Левий дгӀагылын, зымгӀва гӀанижьын, Ауи йыщта дтагылын дцатӀ. 29УацӀыхъван Левий йпны Иисус йыхъазла чаражвра ду йчпатӀ. Ачаражвра йгӀалалтӀ швахчӀвгӀазкӀкӀыгӀв щардагӀв йгьи датша уагӀа. Ауат Иисус йыцта айшва йадзхъачӀван[+]. 30Ауаса афарисейкви а-Хабза арыпхьагӀвчви Иисус йапхьагӀвчва йгвыжвкӀуа йырцӀгӀун:

– ЙачӀвыйа швара ашвахчӀвгӀазкӀкӀыгӀвчви агвнахӀчкви шврыцта ачаражвра швзалу[+]?

31Иисус ауат джьауап риттӀ:

– АзгӀвадаква гьракӀвым айъазагӀв дызтахъу, ачымазагӀвква ракӀвпӀ. 32Сара сызгӀайыз агӀвцӀабыргква рыгвнахӀква тшырзырдырхныс йаквгӀазшӀыстныс гьакӀвым, агвнахӀчква рыгвнахӀква тшырзырдырхныс йаквгӀазшӀыстныс акӀвпӀ[+].


Адин унашвачпагӀвчва Иисус аурычра ауысла йцӀгӀитӀ


(Мат. 9:14-17; Мк. 2:18-22)

33[•]Ауаъа ауат Иисус йархӀвтӀ:

– ЙахӀйа йапхьагӀвчви афарисейква рапхьагӀвчви запыт йурычитӀ йгьи йныхӀвитӀ, ауаса Уара уапхьагӀвчва йчитӀ йгьи йыжвитӀ[+].

34Иисус ауат джьауап риттӀ:

– Атацанадылра апны асасчва пхӀвыс дгӀазгыз ачкӀвын дъадзарыцу йнашхыйахарныс рылшарма[+]? 35Ауаса йгӀаталуаштӀ агӀамта ауат пхӀвыс дгӀазгыз ачкӀвын даныркъвырдуш, ауат амшква рагӀан ауатгьи урычуаштӀ[+].

36Ауи акӀвымкӀвагьи Ауи ауат ажвакъвышкӀгьи[†] райхӀвтӀ:

– Заджвгьи ачгӀвычажв ачгӀвыча шӀыц йгӀакъвдырсауала йгьквирышвуам, ауи акӀвмызтын, ачгӀвыча шӀыцгьи йыргвымхитӀ, ачгӀвычажвгьи гьизыкврышвуам. 37Заджвгьи ачагӀыр шӀа агъьашажвква йгьыртайчвум, ауи акӀвмызтын ачагӀыр шӀа агъьашажвква акъвнажвата йгӀартычӀвуштӀ, агъьашаквагьи закӀгьи йамхъвахуа йцуштӀ. 38Момо, ачагӀыр шӀа агъьаша шӀыцква йыртарчвитӀ. 39АчагӀырыжв зыжвуа заджвгьи ачагӀыр шӀа гьитахъызлушым, йауа ухӀварыквын ауи йхӀвуштӀ: «Ажв рыцӀа йагъьпӀ».

#### 6


Динла асабша тшпсщара мшы ауысла


(Мат. 12:1-8; Мк. 2:23-28)

1[•]Зны сабшата[†] Иисус атшыгӀвра гӀазкврымгасыз архъаквала данымгӀвайсуаз, Ауи йапхьагӀвчва ачхъаква гӀахъырчӀвчӀвун, рнапӀквала йдыркъвчӀуанта, атшыгӀврацыраква рфун. 2Ауаса фарисейквакӀ[†] азцӀгӀатӀ:

– Асабша йчпа йамуа зшвчпауайа швара?[*]

3Иисус ауат джьауап риттӀ:

Швгьампхьама швара Дауыт[†] йчпаз йымгӀвалагӀвчви йари анымлащий? 4Ауи а-Нчва[†] йчатыр дыцӀалын ашогьанква ракӀвмызтын датша заджвгьи йфаныс дызхвитым ачӀахъва цкьа[†][*] гӀайахвын йфун, ауи йуагӀаквагьи йриттӀ.

5Йгьи йгӀацицӀатӀ:

– ГӀвычӀвгӀвыс Па[†] асабша да-ПшвымапӀ!


Агъара йалахӀитӀ


(Мат. 12:9-14; Мк. 3:1-6)

6Датша сабшакӀ Иисус асинагога днашылын йайрыпхьун. Ауаъа загъьма напӀы зшӀагӀваз гӀвычӀвгӀвыскӀ дыгӀвнан[+]. 7А-Хабза арыпхьагӀвчви[†] афарисейкви йгватшныта Ауи ддырхъвыхуан асабша атшын ауагӀаква драйъазушмищтӀ-хӀва, йауа швхӀвузтын Ауи дызладыркъванчуш ашвхӀаусыгӀва йазыпшгӀун[+]. 8Ауаса Иисус йдыруан ауат зызхъвыцуаз йгьи знапӀы зшӀагӀваз агӀвычӀвгӀвыс йайхӀвтӀ:

– УгӀагылта аквта угӀатагыл.

Ауи дгӀагылын апахьла дгӀаскӀьатӀ. 9Ауаъа Иисус ауат йрайхӀвтӀ:

– Сара сшвазцӀгӀитӀ швара: йучпарныс уызхвитйа асабша атшын, бзирума момкӀва чвгьарума? АгӀвычӀвгӀвыс йпсы гӀащаквужьныс уахвитума момкӀва угьахвитымма[+]?

10Ауи ауат йылапш гӀарыкӀвигашан агӀвычӀвгӀвыс йайхӀвтӀ:

– УнапӀы гӀарау.

Ауи йнапӀы ангӀайрау, йнапӀы закӀзаджвыкӀгьи альажьахымкӀва йбзихахтӀ. 11Иисус дзырхъвыхуаз ауагӀаква мчыта йгвыжвкӀын, Ауи йзырхуш дара-дара йалачважвауа йалагатӀ.


Иисус жвыгӀвыгӀв апхьагӀвчва гӀалихитӀ


(Мат. 10:2-4; Мк. 3:13-19; Руыс. 1:13)

12[•]Дара ауат амшква рагӀан йаквшвауазшва Иисус абыхъв дхъалын ауахъ шагӀандзакӀ а-Нчва дйыхӀватӀ. 13Йанша Ауи йапхьагӀвчва гӀазшӀитын ауат жвыгӀвыгӀв гӀарылихтӀ, ауат йгӀарылихыз апостол-хӀва[†] йрыхьицӀатӀ: 14ЩамгӀвын (Иисус ауи Петр-хӀва йыхьицӀахьан), ЩамгӀвын йаща Андрей, Йакъвып, ЙохӀан, Филип, Бартоломей,[+] 15Матай, Тама, ХӀалфай йпа Йакъвып, Зелот-хӀва[*] йызпхьуз ЩамгӀвын,[+] 16Йакъвып йпа ЙахӀуда йгьи уацӀыхъван ймуртатхаз[*] ЙахӀуда Искариот[+].


АныхӀва-ныпхьаракви анагӀлаткви


(Мат. 5:3-12)

17[•]Ауат дрыцта Иисус агъвгъварадза дгӀакӀнылхтӀ. Ауаъа Ауи йапхьагӀвчви ЙахӀудашта, Иерусалим йгьи атшп шӀыпӀаква Тири Сидони йгӀартыцӀыз уагӀа щардагӀви гӀайззахьан. 18Ауат Иисус йыздзыргӀвныс, рызгӀваква йрайъазата тшдырбзихахныс рыхъазла йгӀайтӀ. Аджьын квайчӀваква ргӀазаб йацӀазгьи драйъазун Иисус. 19АуагӀа жвпӀара йрылаз дзачӀвызлакӀгьи Иисус дшихьысуашыз дащтан, йауа швхӀвузтын Ауи зымгӀва зырбзихуз амч гӀайылцӀуан[+].

20ЙапхьагӀвчва рахьыла йылапш найырхан, Иисус дчважвауа далагатӀ:

– ЙшвзымшырапӀ швара, арыцхӀаква[*],
йауа швхӀвузтын швара йшвчӀвыпӀ а-Нчва й-Хъа́ра.[†]
21ЙшвзымшырапӀ уыжвжвы йымлащийуа,
йауа швхӀвузтын швара швнахъахуаштӀ.
ЙшвзымшырапӀ уыжвжвы йчӀвыуа,
йауа швхӀвузтын швара швхъыччахуаштӀ.
22ЙшвзымшырапӀ швара, ауагӀаква шванырчвымыгъу,
швара швангӀагварырцауа йгьи йакӀвым ангӀашвархӀвуа,
швара швыхв аннадыркъвуа ГӀвычӀвгӀвыс Па йхъкъьачӀвыла.

23Швгвыргъьа ауи атшын йгьи агвыргъьара йгӀалшвхта швхъапал, йауа швхӀвузтын ажвгӀванд апны йаъу швара швыртшхъвага дупӀ! Йара ауасабырг акӀвын апигӀамбарква йшырзаъаз ауат ауагӀаква рабачва[+].

24Ауаса йшвзымыждарапӀ, абайачва,
йауа швхӀвузтын швара йгӀашвадзатӀ швхъзырдзушыз[+].
25ЙшвзымыждарапӀ уыжвжвы зымгва чву,
йауа швхӀвузтын швымлащийуаштӀ швара.
ЙшвзымыждарапӀ уыжвжвы йхъыччауа,
йауа швхӀвузтын швагвынкьуа швчӀвыуаштӀ швара.
26ЙшвзымыждарапӀ зымгӀвагьи швара швандыртшхъвауа,
йара ауаса акӀвынщтӀ йшдыртшхъвуз амцпигӀамбарква ауат рапхъанчӀвиква.


Иисус агъачва бзи йбара йайрыпхьитӀ


(Мат. 5:39-42)

27[•]– ЙшвасхӀвитӀщтӀ швара, йгӀасыздзыргӀвуа Сара: «Швагъачва бзи йыжвба, швызчвымыгъу бзира рзышвха, 28йшвныхӀва-ныпхьа нагӀлат гӀашвазхуа, йакӀвым швзызхӀвауа йгьи йшвзызхауа рыхъазла а-Нчва швйыхӀва[+]. 29ЙгӀаудзаста уыхв назыркъвуа, анахьани удзамгӀвагьи йзынарха. УхъахьквцӀа чгӀвыча назахвуа, уипырамсуата уасгьи найрахв. 30ЙгӀауыхӀвалакӀгьи дызлагӀауыхӀвауа йыт. АджвырагӀв уара учӀвы найахвырквын, ауи гӀахънырхӀвых-хӀва дыдуымкӀылын. 31АуагӀаква швара йшвзаъазларныс шшвтахъу апшта швырзаъазла[+].

32Швара бзи швызбауа бзи дыжвбузтын, йачӀвыйа ауи швара швгӀатгарата йалу? АгвнахӀчквагьи бзи йызбауа бзи дырбитӀщтӀ. 33Бзира швзызхауа бзира рзышвхузтын, йачӀвыйа ауи швгӀатгарата йалу? Йара ауи рчпитӀщтӀ агвнахӀчквагьи. 34Йышвтуа гӀахънирхӀвыхуашта швызквгвыгъауа йакӀвымкӀва датша заджвгьи псарчӀвы йышвымтуазтын, йачӀвыйа ауи швгӀатгарата йалу? АгвнахӀчквагьи агвнахӀчква псарчӀвы рыртитӀщтӀ, ауат йрыртыз аъара шгӀахъындырхӀвыхуаш йазпшуа. 35Ауаса швара швагъачва бзи йыжвба, ауат бзира рзышвха йгьи псарчӀвы рышвт, йгӀахъындырхӀвыхуаштӀ-хӀва швазымпшуата. Ауи агӀан швара швыртшхъвага дууызлуштӀ, шваргьи ЗымгӀварацкӀысйхӀаракӀу швипачвазлуштӀ. Щта Ауи Йара йразымнадзарагьи йчвгьунадзарагьи дрызбзипӀ. 36Шв-Аба гвчӀагӀв шйылу апшта шваргьи гвчӀагӀв швылазла»[+].


Иисус арджьара ауыс даквчважвитӀ


(Мат. 7:1-5)

37[•]– АуагӀаква швмырджьан, шваргьи а-Нчва швгьйырджьушым. АуагӀаква швмыркъванчан шваргьи а-Нчва швгьйыркъванчушым. АуагӀаква йрызшвыргӀварыквын, шваргьи а-Нчва йшвзиргӀвуштӀ. 38АуагӀаква йрышвтырквын, шваргьи а-Нчва йгӀашвитуаштӀ. Йчвкъакъата, йгӀахъыгӀвгӀвуа йгӀамгвайпсуштӀ швчгӀвыча акӀалта. АуагӀаква йызларзыжвзауала йзуштӀ швара швыхъазгьи[+].

39Иисус ауат ари апш ажвакъвыш[†] райхӀвтӀ:

– Йылшушма алашв алашв дйырцарныс? ЙгьтамшвушмищтӀ ауат агӀвыджьгьи амаша[+]? 40АпхьагӀв йарыпхьагӀв йацкӀыс дгьхӀагӀам, ауаса йнардзата йапхьауа дзачӀвызлакӀгьи йарыпхьагӀв йхӀагӀара дызынадзитӀ[+]. 41Уаща йыла йыцӀу асаба цыра узапшуайа, уара уыла йыцӀу акды уымбауата? 42ЙшпауызйахӀвуаш уара уаща: «Саща, уыла йыцӀу асаба цыра гӀацӀсрых»-хӀва, уара уыла йыцӀу акды ануымбауа? ЧвалатшычпагӀв, апхъапхъа уыла йыцӀу акды гӀацӀх, уадыргӀвана уара йубуштӀ йалыргата уаща йыла йыцӀу асаба цыра гӀацӀухра шатахъу.


Ашвыр бзикви ашвыр гвымхакви руысла Иисус йажвакъвыш


(Мат. 7:17-20)

43[•]АцӀла бзи швыр гвымха гьгӀашӀалуам, ацӀла гвымхагьи швыр бзи гьгӀашӀалуам, 44ауи акӀвпӀта цӀлипхьадзагьи йамагӀну ауи ашвырквала йырдыритӀ. АдзхӀв лахӀа гьгӀашӀырхуамщтӀ йа амыгъ ажь гьгӀашӀырхуамщтӀ. 45Йгвы абзирахчарта бзира гӀатихитӀ агӀвычӀвгӀвыс бзи, агӀвычӀвгӀвыс чвгьагьи йгвы ачвгьарахчарта чвгьара гӀатихитӀ. Йгвы зларчву акӀвпӀщтӀ агӀвычӀвгӀвыс йыбыз йахӀвауа[+].


АгӀвуыхвагӀвчва руысла ажвакъвыш


(Мат. 7:24-27)

46[•]– Сара «ЗпӀатӀу дуу»-хӀва швгӀасыпхьузтын, йачӀвыйа Сара йсхӀвауа зшвымчпауа[+]? 47ЙшвсырбапӀ швара Сара спны йгӀайуа, Сара сажваква йрыздзыргӀвуа йгьи йзырхъйауа дызшӀырпшы йауаш. 48Ауи дйапшпӀ амаша цӀола гӀазжыта, зтдзы ащапӀы ахӀахъв йыквзыргылуа. Адзыр гӀайта адзыгӀв атдзы йангӀагвыквыл йгьазамрыпӀатӀаутӀ, йауа швхӀвузтын ауи багъьата йыруыхватӀ. 49Ауаса сажваква згӀата ауат змырхъйауа зтдзы щапӀы ацӀазымцӀауата адгьыл йыквзыргылуа дйапшпӀ. АдзыгӀв ауи атдзы йгӀагвыквылтӀ акӀвын, зынла йахъыгӀврытӀ, ауи ахъгӀвырра дудздзан.

#### 7


Аурым арыгӀв йазхъацӀара


(Мат. 8:5-13)

1[•]АуагӀа йрайхӀвуашыз даналга, Иисус Капернаум дцатӀ. 2Ауаъа урым центурионкӀ[†] йпны хвду ззибуз йлыг дчмазагӀвыта, апсра дазаргванта дщтӀан. 3Ацентурион Иисус йхабар анигӀа, айахӀуда ахӀбачва йзищтийын йайрыхӀватӀ дгӀайта йлыг дйырбзихахныс. 4АхӀбачва Иисус йызгӀайын, Ауи мчыта йыхӀвауа йалагатӀ:

– Ауи агӀвычӀвгӀвыс Уара уицхърагӀарныс йквнагитӀ,[+] 5йауа ухӀвузтын ауи хӀара хӀуагӀа бзи йбитӀ, ауи йакӀвпӀ хӀара синагога[†] хӀзызуыхваз.

6Иисус ауат дрыцылын дцатӀ. Ауи атдзы даназаргванха, ацентурион йыгӀвзачва Ауи йзищтийын йдйырхӀватӀ:

– ЗпӀатӀу дуу, тшуымрагӀапсан, йауа ухӀвузтын йгьсквнагам Сара Уара стдзы угӀашылырныс. 7Ауи йгӀалцӀла сара Уара упынгьи снайныс йсквнагамкӀва йспхьадзатӀ. Ауаса ажва заджвыкӀ хӀвата, слыг дбзихахуаштӀ. 8Йара саргьи аунашваква срыздзыргӀвитӀ, саргьи йсымапӀ унашва зхъсцӀауа арыгӀвчва. Сара йасхӀвитӀ азаджв: «Уца!» – ауи дцитӀ, датша заджвы йасхӀвитӀ: «УсызгӀай!» – ауи дсызгӀайитӀ. Сара слыг йасхӀвитӀ: «Йчпа ари!» – ауи йчпитӀ. 9Иисус ауи анигӀа йджьайщатӀ, йцӀыхъва йтагыла йгӀайуаз ауагӀа жвпӀара рахьыла тшгӀацайырпан йхӀватӀ:

– ЙшвасхӀвитӀ швара Израиль апынгьи ари апш азхъацӀара мчы сшанымйас.

10Ацентурион йщтийыз йыгӀвзачва ангӀахъынхӀвых, ауат ауи йлыг дшбзихахыз рбатӀ.


Иисус ачвзаба лпа дгӀабзайыргылхитӀ

11Ауи амщтахь щарда мцӀыхуата Иисус Наъин-хӀва йызпхьауа акыт дцатӀ, Ауи йыцын йапхьагӀвчви датшагьи уагӀа щардагӀви. 12Ауи акыт агвашв даназцуз, агвашв дгӀагварыргун ан лпа заджвыкӀ йпсыз, ауи лара дчвзабан. Ауи йлыцта акыт йгӀатыцӀуан ауагӀа жвпӀара ду. 13ЙхӀыхвиту[†] ауи апхӀвыс даниба, дрыцхӀайщатӀ.

– БымчӀвыуын, – йхӀван йлайхӀвтӀ ауи[+].

14УацӀыхъван Ауи днаскӀьан апхабльа[*] дахьыстӀ. Апхабльа згуз ангӀашӀас, Иисус йхӀватӀ:

– АчкӀвын, йуасхӀвитӀ уара: угӀагыл![+]

15Йпсыз дгӀахъчӀвалын дчважвауа далагатӀ, Иисусгьи ауи йан длитхтӀ. 16Ауаъа йаъаз зымгӀвагьи ашвара гӀарылалтӀ, ауагӀаква а-Нчва[†] йыхьыз рхӀвун:

– АпигӀамбар ду хӀара хӀпны дгӀаншатӀ! А-Нчва Йара йуагӀахъа дырцхърагӀарныс дрызгӀайтӀ![+]

17Иисус йхабар ЙахӀудашта шабгуи ауи гӀакӀвзыршауа адгьылкви йырзынадзатӀ.


Иисус ЙахӀйа йазцӀгӀара джьауап айтитӀ


(Мат. 11:2-6)

18[•]ЙахӀйа йапхьагӀвчва ауат агӀаншараква зымгӀва рхабар гӀайархӀвтӀ. Ауаъа ЙахӀйа йапхьагӀвчва йрыуата гӀвыджь гӀазшӀитын, 19ауат ЙхӀыхвиту араса йызцӀгӀарныс йзищтитӀ:

– Уара уакӀвма йгӀайра атахъу, момкӀва хӀара датша заджвы хӀйызпшра атахъума?

20Ауат Иисус йызгӀайын йархӀвтӀ:

– ЙахӀйа ДзытщгӀвы Уара араса хӀуызцӀгӀарныс хӀгӀайщтитӀ: Уара уакӀвма йгӀайра атахъу, момкӀва хӀара датша заджвы хӀйызпшра атахъума?

21Йара абарауи агӀамта йаквшвауата Иисус уагӀа щардагӀв рызгӀваква, рцрыхъква йырбзихахтӀ, аджьын квайчӀваква злаз ауат рылицатӀ, лашв щардагӀв рылаква йырбауа йчпахтӀ. 22Ауи йызгӀайыз джьауап риттӀ:

– Швцахта йыжвбаз, йыжвгӀаз ЙахӀйа йашвхӀвх: алашвква рылаква йырбауа йчпахитӀ, атлачаква ныкъвауа йчпахитӀ, агӀвшӀыпсква йрыцкьахитӀ, адагвква йыргӀауа йчпахитӀ, апсчва гӀабзайыргылхитӀ, арыцхӀачвагьи а-Хабар Бзи[†] райхӀвитӀ. 23ЙзымшырапӀ Сара кьангьаш сызгӀазымгуа.


Иисус ЙахӀйа йуысла дызквшахӀатхаз


(Мат. 11:7-19)

24ЙахӀйа йгӀайщтийыз анцах, Иисус ЙахӀйа йуыс ауагӀа жвпӀара йрайхӀвуа далагатӀ:

– Акъвым швцата швызпшуаз ачӀвыйа? Апша йарыкацуз акъамыш акӀвма[+]? 25Щта йачӀвыйа швцата швызпшуаз? АчгӀвыча пшдзадзаква зшвыз агӀвычӀвгӀвыс йакӀвма? Момо, ачгӀвыча хапӀаква зшвызцӀауа йгьи апшдзараквала йкӀвыршата йбзазауа апаштыхӀ тыдзсарыйаква йрыгӀвнапӀ. 26Ауи асхъан йачӀвыйа швцата швызпшуаз? АпигӀамбар йакӀвызма? Щта, йгьи йшвасхӀвитӀ швара, апигӀамбар йацкӀысгьи ддууын ауи[+]. 27Ауи йакӀвпӀ йыззыргӀвыз:

«Абар, Сара днасщтийитӀ Уара уапхъала Сара схабарргагӀв,
ауи йрыхӀазыруаштӀ Уара уапхъала Уара уымгӀва»[+].

28ЙшвасхӀвитӀ швара апхӀвысква йгӀадрийыз рпны ЙахӀйа йацкӀыс йдуу дшаъам. Ауаса а-Нчва й-Хъа́ра[†] апны рахӀа йхвыцдзу ауи йацкӀыс ддупӀ[+].

29(АуагӀаква зымгӀвагьи, ашвахчӀвгӀазкӀкӀыгӀвчва надзарагьи ауат йрылата, ЙахӀйа йажваква аныргӀа, а-Нчва йымгӀва цӀабыргыта йырпхьадзатӀ, йауа швхӀвузтын ауат йнарахвтӀ ЙахӀйа йдзытщра[+]. 30Ауаса афарисейкви а-Хабза арыпхьагӀвчви[†] ауи йдзытщра ъанармахвыз йгӀалцӀла а-Нчва йтахъыра йгьадымгылтӀ.)

31– Ауи асхъан йызшӀсырпшра дзачӀвыйа Сара ари абанпара ауагӀаква? – йхӀвуз йгӀацицӀатӀ Иисус. – Йзапшуда ауат? 32Акъьакъьара йыквчӀвата азаджв азаджв йзыцӀыруа асабиква йрапшпӀ ауат:

«КӀыжкӀыж хӀшвзасуан швара,
ауаса швара швгьгӀамхӀвуазтӀ;
агъыбзаква швзыхӀхӀвун швара,
ауаса швара швгьымчӀвыуазтӀ».

33ШвгӀапшы, дабар дгӀайтӀ ЙахӀйа ДзытщгӀвы, чӀахъвагьи гьифум, чагӀыргьи гьйыжвуам, йгьи швара йшвхӀвитӀ: «Ауи аджьын квайчӀва диуацӀапӀ»[+]. 34ГӀвычӀвгӀвыс Па[†] дгӀайтӀ, дчитӀ йгьи дыжвитӀ, йгьи швара йшвхӀвитӀ: «Дабар амгвамчвы йгьи ачагӀырыжвыгӀв, ашвахчӀвгӀазкӀкӀыгӀвчви агвнахӀчкви рынбжьагӀв»[+]. 35Ауаса ауасаражвра ауи асабиква зымгӀвагьи йгӀадырцӀабыргитӀ[*].


Иисус хвду зму ахьщчӀв фыгӀвпшдза йхьырщитӀ


(Мат. 26:6-13; Мк. 14:3-9; ЙохӀ. 12:1-8 )

36[•]Афарисейква дрыуата заджвы Иисус йпны щыбжьанчара дгӀайрайгватӀ. Иисус ауи йпны дцан айшва дадзхъачӀватӀ. 37Ауи агӀамта ари акыт дауата дгвнахӀчыта йырдыруаз пхӀвыскӀ Иисус афарисей йпны щыбжьан дшчуз анылдыр, швабыж хвду зму ахьщчӀв фыгӀвпшдза алебастр цӀыквкӀ йтата ауаъа йылгатӀ. 38АпхӀвыс Иисус йыщтахьла йщапӀква рыдзхъа дгылын, дчӀвыуа Ауи йщапӀква лыладзква рыквлыркӀвкӀвун. АпхӀвыс лыбрала Ауи йщапӀква лрыцкьауа далагатӀ, ауат ба ралхӀвуан йгьи ахьщчӀв фыгӀвпшдза рхьылщуан. 39Иисус дгӀазрайгваз афарисей ауи аниба, араса дхъвыцтӀ: «Ари агӀвычӀвгӀвыс цӀабыргыта дпигӀамбарзарквын, Ауи йдыррын йгӀайхьысуа апхӀвыс дшгвнахӀчу»[+]. 40Ауаъа Иисус ауи йайхӀвтӀ:

– ЩамгӀвын, закӀ уасхӀвныс стахъыпӀ уара.

– ЙхӀва, АрыпхьагӀв, – джьауап гӀайтхтӀ ауи.

41– ГӀвыджь йара заджвы йпны йгӀарахвын псарчӀвы рыквын, – дгӀалагатӀ Иисус. – Азаджв динарий[†] хвышв йыквын, анахьани – динарий гӀвынгӀважви жваба[+]. 42Аныгьи арыгьи рпсарчӀвква зларшвахуашыз гьрымамызтӀ, ауат псарчӀвы гӀарызтыз агӀвыджьгьи рпсарчӀвква рзиргӀватӀ. Йшпаубауа уара, ауат агӀвыджь йрыуата ауи рыцӀа бзи дызбушда[+]?

43ЩамгӀвын джьауап айтхтӀ:

– Йшызбауала, рыцӀа псарчӀв ду зквыта йыззиргӀваз.

– Уара тамамта йупхьадзитӀ, – йхӀватӀ Иисус. 44Ауи апхӀвыс лахьыла тшынайырхан ЩамгӀвын йайхӀвтӀ:

– Ари апхӀвыс дубума? Сара упны сгӀайын, уара Сара сщапӀква злазджвджвушыз дзынадзара гьгӀасумттӀ, ауаса ари сщапӀква лыладзквала йылджвджван лыбрала йлырбаххтӀ! 45ХӀананйа уара Сара банадзара гьгӀасмаухӀвтӀ, ауаса ари апхӀвыс упны сгӀашылищтарагьи шӀас лымамкӀва Сара сщапӀква ба гӀаралхӀвитӀ. 46АхьщчӀвы гьгӀахьумщтӀ уара Сара схъа, ауаса ари хвду зму ахьщчӀв фыгӀвпшдза Сара сщапӀква йгӀархьылщтӀ. 47Ауи йгӀалцӀла Сара йуасхӀвитӀ уара: ари гвнахӀ щарда лызсыргӀвитӀ, ауи акӀвпӀ ари араса мчыта бзи сзылбаз. МачӀта йзыздыргӀвауа, йбзибарагьи мачӀпӀ.

48УацӀыхъван Иисус апхӀвыс йлайхӀвтӀ:

– БыгвнахӀква бызсыргӀвитӀ[+].

49Ауаса айшва йадзхъачӀваз анахьанат асасчва йайчважвауа йалагатӀ:

– Ауи ймагӀныйа, агвнахӀнадзараквагьи рзиргӀвитӀ?

50Иисус апхӀвыс йлайхӀвтӀ:

– Бара базхъацӀара бгӀащаквнажьтӀ бара, амамыр быцта бца[+].

#### 8


АпхӀвысква Иисус йыцта йцитӀ

1Ауи амщтахь Иисус къалакӀ дтыцӀырквын датша къалакӀ, кыткӀ дтыцӀырквын датша кыткӀ дцун, а-Нчва й-Хъа́ра[†] ауысла а-Хабар Бзи[†] йыргауа. Ауи йыцын ажвыгӀвыгӀв апхьагӀвчва,[+] 2ауат ракӀвымкӀвагьи Ауи йыцын аджьын квайчӀваква злицаз йгьи азгӀваква йырчвихчаз пхӀвысквакӀгьи: Магдалина-хӀва йызпхьуз Мария, ауи быжьджьын квайчӀвакӀ гӀалылцӀтӀ,[+] 3ЙохӀана, КӀаза йпхӀвыс, Ирод йтдзы аунашвачпагӀв, Сусанна датшагьи пхӀвыс щардагӀв. Ауат апхӀвысква Иисуси Ауи йапхьагӀвчви дара рымлыкв йгӀалырхуанта йырцхърагӀун[+].


АжвлакӀапсагӀви ажвлакви руысла ажвакъвыш


(Мат. 13:1-10; Мк. 4:1-9)

4[•]Йапшым акъалаква йгӀартыцӀуанта ауагӀа жвпӀара Иисус йызгӀайуан. ЙызгӀайуаз ауагӀаква анщардагӀвха, Ауи ауат ажвакъвышкӀ[†] райхӀвтӀ:

5– АжвлакӀапсагӀвы жвлакӀапсара дцатӀ. Ауи йыжвлаква анкӀайпсуз, ауат йрыуата зджьакӀмакӀ амгӀва атшпбырг йкӀапӀлан, йыргвычӀатӀ йгьи апссгӀачӀвква йырхъвшватӀ. 6Ажвлаква йрыуата зджьакӀмакӀ ахӀакъварарта йкӀапӀлан, йангӀайы абгӀадзара рзымхъауата йгӀвахтӀ. 7Датша жвлаквакӀ амыгъгӀайырта апны йкӀапӀлан, амыгъква жвпӀата йангӀайы йырхъватшытӀ. 8Анахьанат ажвлаква адгьыл ъабзийыз апны йкӀапӀлатӀ. Ауат гӀайын дара рацкӀыс швкӀныла йайхӀата тшыгӀвра гӀарттӀ.

Ауи ажвакъвыш ахӀвара даналга, Иисус бжьыдула йхӀватӀ:

– ЛымхӀа змата йызгӀауа йгӀарагӀатӀ![+]


Иисус ажвлакӀапсагӀви ажвлакви руысла ажвакъвыш йгӀаныцӀуа гӀаргвынйыргӀвитӀ


(Мат. 13:10-23; Мк. 4:10-20)

9-10[•]АпхьагӀвчва ауи ажвакъвыш йгӀаныцӀуа йаназцӀгӀа, Иисус ауат джьауап риттӀ:

– Швара а-Нчва й-Хъа́ра амадзаква швзыдыритӀ, анахьанат ауат ажвакъвышква йрылата йрызгӀанхитӀ,

«ауат йшырпшуамцара йрымбарныс,
йшрыздзыргӀвуамцара йгӀаргвнымгӀвырныс рыхъазла»[+].

11Абар ауи ажвакъвыш амагӀны: ажвла – ауи а-Нчва[†] йажвапӀ[+]. 12АмгӀва атшпы йкӀапӀлаз ажвлаква – ауат ажва згӀауа, ауаса уадыргӀвана ауи йазхъарымцӀара, а-Нчва йгӀайымхчара рыхъазла иблис[†] дгӀайта ауи ажва ауат рыгвква йгӀартызхта йызчвигъычуа ракӀвпӀ. 13АхӀакъварарта апны йкӀапӀлауа ажвлаква – ауат ажва аныргӀара йгвыргъьата ауи назахвуа ракӀвпӀ. Ауаса ауат щайдза гьрымам, апхъапхъа ауат ажва йазхъарцӀитӀ, ауаса архъвыхраква рыгӀамтаква ангӀадзара, ауат щтахьла йгӀасхитӀ. 14АмыгъгӀайырта йылапӀлаз ажвлаква – ауат ажва згӀауа ауагӀаква ракӀвпӀ, ауаса агӀамта цапхьадза ансимш айгвыгӀвраква, абайара йгьи агвапараква ауат агӀайыраква рхъватшитӀ, ауат ршвыр агӀа йгьнадзум[+]. 15Адгьыл бзи апны йкӀашваз ажвлаква – ауат ажва згӀата згвы абзири арайшари йтакӀыта йызхчауа, чхӀара ъарылу йгӀалцӀла зшвыр агӀа йнадзауа ауагӀаква ракӀвпӀ.


ЙдзыргӀвуа рджьауапкӀра


(Мк. 4:21-25)

16Амза азыркӀуа заджвгьи ауи амачва йа ачвартагъвы ацӀахь йгьйыргылуам, ауи аквыргылырта йыквйыргылитӀ, йгӀашылуа алашара рбара ахъазла[+]. 17Йаргамымхуш[*] мадзакӀгьи гьаъам, йымбергьыльхуш, алашара йгӀаламылуаш цӀакӀыракӀгьи гьаъам[+]. 18Ауи акӀвпӀта, швандзыргӀвуа швгватшнызла, йауа швхӀвузтын йызму датшагьи а-Нчва йгӀайыйтуаштӀ, йызмамгьи йымазшва йбауагьи а-Нчва йыквихуаштӀ.


Иисус Йара йтгӀачва цӀабыргы даквчважвитӀ


(Мат. 12:46-50; Мк. 3:31-35)

19[•]Зны Иисус йызгӀайтӀ Ауи йани йайщчви, ауаса ауагӀа ъажвпӀаз йгӀалцӀла йыдгылныс гьрылымшузтӀ[+]. 20Ауи йархӀвтӀ:

– Уара уани уайщчви агваны йгылапӀ йгьи уырбаныс ртахъыпӀ.

21Иисус ауат джьауап риттӀ:

– Сара йсану йгьи йсайщчву а-Нчва йажва йаздзыргӀвуа йгьи ауи зырхъйауа ракӀвпӀ.


Иисус апша чвгьа щаквикӀитӀ


(Мат. 8:23-27; Мк. 4:36-41)

22[•]Зны Иисус йапхьагӀвчва йрайхӀвтӀ:

– Агвал анахьани ахъата хӀырспӀ.

Ауат акӀьанджьа йанчӀвалын йджвыквылтӀ[+].

23Ауат ъадзадзцуз Иисус ачва днанауахвтӀ. Зынла агвал апны пша чвгьакӀ тшгӀащтӀнахын, акӀьанджьа адзы гӀатачӀвауа йалагатӀ, ауат ашварагӀвара йалашватӀ. 24АпхьагӀвчва наскӀьан, Иисус дгӀадыршӀыхан йархӀвтӀ:

– А-БжьагӀвы, а-БжьагӀвы, хӀара хӀаладзитӀ!

Ауи дгӀашӀыхан, йгьимырхвитхтӀ апша гӀасныс йгьи атолкъвын мчква кшаныс. Ауат щаквчӀвахын зымгӀва тынчхатӀ.

25– Йабоу швазхъацӀара? – хӀва Иисус йапхьагӀвчва йрайхӀвтӀ. Ауат шван йджьарщауа азаджв азаджв йазазцӀгӀун:

– ДзачӀвыйа Ауи, апшанадзари адзынадзари унашва рхъицӀитӀ, ауатгьи Ауи йыздзыргӀвитӀ?


Иисус аджьын квайчӀваква ахӀва хӀвыча йрылайцитӀ


(Мат. 8:28-34; Мк. 5:1-17)

26[•]Галил йазрайшата йаныргӀалыз Герасашта[*] йазагӀадзцатӀ ауат. 27Иисус атшпы дангӀаквыл, Ауи дгӀайпшӀалтӀ акъала йгӀатыцӀыз, аджьын квайчӀваква злаз агӀвычӀвгӀвыс. Щарда цӀуата чгӀвыча гьишвыхымызтӀ ауи, йаргьи атдзы гьакӀвымызтӀ дзыгӀвнабзазуз, адамраква[*] ракӀвын. 28-29Ауи агӀвычӀвгӀвыс Иисус даниба, Ауи йщапӀква тшрыцӀайрышвын, йбжьы йшгӀанагуаз дцӀрытӀ:

– Сара йсзугвалайа Уара, Иисус, ЗымгӀварацкӀысйхӀаракӀу а-Нчва й-Па? СуыхӀвахитӀ Уара, гӀазаб сумырбан! – йауа швхӀвузтын Иисус аджьын квайчӀва унашва йзичпатӀ ари агӀвычӀвгӀвыс дгӀайылцӀхныс. (Аджьын квайчӀва запыт ари агӀвычӀвгӀвыс дйылалуан, ауаса йаналрыз ауи йнапӀкви йщапӀкви пшвахӀвла йшӀархӀвата дырчӀапщарыгьи, ауи апшвахӀвква шӀичӀвчӀвунта, аджьын квайчӀва ауи дджвыквицунта гӀвычӀвгӀвыс дъанымыз ашӀыпӀаква дйырцун.)[+] 30Иисус ауи дицӀгӀатӀ:

– Уыхьыз шпаъу?

– Легион[*], – джьауап гӀайттӀ ауи, йауа швхӀвузтын ауи джьын квайчӀва[†] щардагӀв йылалтӀ.

31Ауат Иисус мчыта йгӀайыхӀвауа йалагатӀ цӀгӀва змам агӀвадыгь[*] йтайымрышвныс. 32ЙхъарамкӀва абыхъв агьаба йашӀата хӀва хӀвыча дукӀ хӀвуан, аджьын квайчӀваквагьи ауат йрылалныс йайрыхвитныс Иисус мчыта йгӀайыхӀватӀ. Ауи ауат йайрыхвиттӀ. 33Аджьын квайчӀваква ауи агӀвычӀвгӀвыс йгӀайылцӀхта ахӀваква йанрылал, ахӀвыча зымгӀва апххъа тшбгъарпсан, агвал йалапӀлан йцӀашвкӀвалтӀ. 34АхӀвахчачва ауи анырба, гӀврала йцан йгӀаншаз акъали ауи йаргвану акыткви рпны йырхӀватӀ. 35АуагӀаква айззатӀ йгӀаншаз йапшырныс. Ауат Иисус йанйызгӀай, аджьын квайчӀваква злаз агӀвычӀвгӀвыс йчгӀвычаквагьи йшвыта, йакъыльгьи тамамта Иисус йщапӀква рыдзхъа дшчӀваз дырбан, ашвара гӀарылалтӀ[+]. 36Йызбаз ауат йрархӀвхтӀ аджьын квайчӀваква злаз Иисус дшйырбзихахыз. 37Ауаъа Герасашта йыквбзазуз ауагӀаква зымгӀва Иисус йыхӀвауа йалагатӀ ршӀыпӀа дтыцӀхныс, йауа швхӀвузтын ауат мчыта йшватӀ. Иисус акӀьанджьа данчӀвалын дъахьлагӀайызла ддзцахтӀ[+]. 38Аджьын квайчӀваква гӀазлыцӀхыз агӀвычӀвгӀвыс Ауи дйыцнайахвныс дйыхӀватӀ, ауаса Иисус ауи йпны дищтихтӀ, арасагьи йайхӀвтӀ:

39– Упны уцахта йрахӀв а-Нчва уара уыхъазла йчпаз.

Ауи дцахтӀ акъала шабгаз Иисус йара йыхъазла йчпаз райхӀвуа.


Иисус апхӀвыс дйырбзихахитӀ, апхӀвыспачкӀвынгьи дгӀабзайыргылхитӀ


(Мат. 9:18-26; Мк. 5:22-43)

40[•]Иисус дангӀахъынхӀвых, ауагӀа жвпӀара ду Ауи сальам гӀайархуан, йауа швхӀвузтын зымгӀва Ауи йызпшуан. 41Ауи агӀамта Йаъир-хӀва йызхьзыз, асинагога йаунашвачпагӀвыз агӀвычӀвгӀвыс Ауи дгӀайыдгылын, йщапӀква тшгӀарыцӀайрышвын, Иисус йара йпны дцарныс дйыхӀвауа далагатӀ:[+] 42жвыгӀвсквша раъара йыртаз ауи йпхӀа заджвыкӀ дпсуан. АуагӀа щардагӀвын Иисус йгьагьара, Ауи ауат гӀалахӀва дрылсын, ауаъа дцатӀ.

43АуагӀа жвпӀара дрылан жвыгӀвсквша руацӀа ащагӀайра зхьуаз апхӀвыс. Ауи лымлыкв зымгӀва айъазагӀвчва йрыквылрыдзтӀ, ауаса заджвгьи ауи дгьизмырбзихатӀ. 44Ауи Иисус йыщтахьла дгӀайын, Ауи йчгӀвыча адзакӀьа йаддзахылыз ачокъв дахьыстӀ. Йара ауаъа зынла ащагӀайра ашӀастӀ[+].

45– ДзачӀвыйа Сара йгӀасхьысыз? – дазцӀгӀатӀ Иисус.

Заджвгьи тшгьимхӀвахуазтӀ, ауаъа Петр йхӀватӀ:

– А-БжьагӀвы, Уара угьагьара ауагӀа жвпӀара намгӀвайситӀ, ауат ахъатаква зымгӀвала йгӀажвысылитӀ!

46Ауаса Иисус йхӀватӀ:

– Заджвы Сара дгӀасхьыстӀ. Сара йсыласхӀватӀ амч шгӀасылцӀыз[+].

47Ауаъа апхӀвыс йылчпаз мадзата йшгӀанымхаз ангӀалгвынгӀвы, Иисус дгӀайыдгылын йпахьла дкӀьазызуа йщапӀква тшрыцӀалрышвтӀ. Ауи ауагӀаква зымгӀва йшыргӀуз Иисус йалхӀвтӀ Ауи дзихьысыз, йара ауаъа зынла дшбзихахыз. 48Ауаъа Иисус ауи йлайхӀвтӀ:

– СпхӀа, бара базхъацӀара барбзихахтӀ бара. Амамыр быцта бца[+].

49Иисус йхӀвушыз далымгаскӀва асинагога аунашвачпагӀв йпны дгӀатыцӀын гӀвычӀвгӀвыскӀ дгӀайтӀ.

– УпхӀа дпсытӀ, – йхӀватӀ ауи, – ауи ахӀата АрыпхьагӀв йгвыгӀв уымчпахын.

50Ауи анигӀа, Иисус Йаъир йайхӀвтӀ:

– Уымшван, йхъауцӀазаджвыкӀырквын апхӀвыспачкӀвын лпсы гӀащаквхуштӀ.

51Ауи атдзы даннашылуаз Петр, ЙохӀан, Йакъвып йгьи апхӀвыспа лани лаби ракӀвмызтын датша заджвгьи дйыцнашылырныс йгьимырхвиттӀ[+]. 52Агваны йгылаз ауагӀаква зымгӀва апхӀвыспа дырчӀвыуан.

– АчӀвыуара ашӀашврыс, – йхӀватӀ Иисус, – дгьымпсытӀщтӀ ауи, ауи дычвапӀ.

53Ауат Ауи йайхъыччауа йалагатӀ, йауа швхӀвузтын йырдыруан апхӀвыспа дшпсыз. 54Ауаса Иисус ауи лнапӀы йкӀын йхӀватӀ:

– Бгыл, асаби![+]

55АпхӀвыспа лпсы гӀаталхтӀ, ауи йара ауаъа зынла дгӀагылтӀ. Иисус ауи йылфуш шгӀалыртуашыз йхӀватӀ. 56Ани аби йырбаз джьарщатӀ, ауаса Иисус ауат йрайхӀвтӀ йгӀаншаз заджвгьи йарымхӀвырныс[+].

#### 9


Иисус жвыгӀвыгӀв апхьагӀвчва къвырльыкъвхара йщтийитӀ


(Мат. 10:9-14; Мк. 6:7-13)

1[•]АжвыгӀвыгӀв апхьагӀвчва азиддан, Иисус ауат алшари амчхъари риттӀ аджьын квайчӀваква зымгӀва алырцарныс йгьи азгӀваква йрайъазарныс[+]. 2Ауи амщтахь Ауи ауат йщтитӀ а-Нчва й-Хъа́ра[†] ахабар дыргарныс йгьи ачымазагӀвква йрайъазарныс. 3Ауи ауат йрайхӀвтӀ:

– МгӀва[†] шваныквылуа закӀгьи швыцнашвмахвын: лабагьи, артмакъгьи, чӀахъвагьи, ахчагьи, чгӀвыча чӀыдагьи. 4Швызнашылуа йамгӀан тдзызлакӀгьи, ауаъа швгӀанха йгьи ауаъа швгӀаджвылцӀхта шватаджвыквылх. 5Ауаса зджьара ауагӀаква швара швдымрайгвузтын, ауи акъала швантыцӀхуа швщапӀква асаба ркӀыншвырпӀла, ауи ауат йырпшӀагылуа шахӀатхуштӀ[*][+].

6АпхьагӀвчва мгӀва йыквылын, кыткӀ йтыцӀырквын датша кыткӀ йталуан, а-Гвыргъьахъв Хабар[†] дыргун йгьи йъакӀвызлакӀгьи ачымазагӀвква йрайъазун[+].


АунашвачпагӀв Ирод йгвы алагӀваласра гӀаташвитӀ


(Мат. 14:1-2; Мк. 6:14-16)

7[•]Ауат ахабарква зымгӀва аунашвачпагӀв Ирод[*] йпныдза йнадзатӀ. Ауи йгьгӀайгвнымгӀвуазтӀ ауыс зквыз, йауа швхӀвузтын азджьакӀ йшырхӀвузла, ауи йпсыта йгӀабзагылхыз ЙахӀйа йакӀвын,[+] 8датша зджьакӀы апигӀамбар Ильйас дгӀайтӀ рхӀвун, датша зджьакӀгьи апхъанчӀви пигӀамбаркӀ дгӀабзагылхтӀ рхӀвун. 9Ауаса Ирод йхӀвун:

– ЙахӀйа йхъа сара йхъдсрыхтӀ, ймагӀныйа щта Ауи а-ГӀвычӀвгӀвыс араса йызквчважвауа?

Йгьи ауи Иисус данибушыз алшара дазыпшгӀун[+].


Иисус уагӀа хвынзыкьыгӀв райхӀа рымгва йырчвитӀ


(Мат. 14:13-21; Мк. 6:32-44; ЙохӀ. 6:1-13 )

10[•]Апостолчва[†] ангӀахъынхӀвых, йырчпаз зымгӀва Иисус йархӀвхтӀ. УацӀыхъван Ауи ауат йыцицӀан йырхъазыта Бетцаида-хӀва йызпхьуз акыт йцатӀ[+]. 11Ауаса ауагӀа жвпӀара ауи анырдыр, Иисус йцӀыхъва йтагылын йцатӀ. Ауи дгвыргъьауа ауат дгӀарпылтӀ йгьи а-Нчва й-Хъа́ра ауысла ауат драчважвун, ауи йаццауата айъазара йазыбжаз йырбзихахуан. 12Амш ацӀыхъва йнадзауа йаналага, ажвыгӀвыгӀв апхьагӀвчва Иисус йызцан йархӀвтӀ:

– ЙамцӀыщтх ауагӀа жвпӀара, йаргвану абзазартакви акыткви йцата, ауаъа йырфуши йъапхьуши гӀараура ахъазла. Араъа хӀъану уагӀа ъамбзазауа мцырартапӀ.

13Иисус джьауап айтхтӀ:

– Швара швхъатала йырфуш рышвт ауат.

АпхьагӀвчва ауи джьарщауа джьауап йырттӀ:

– ХӀара хвчӀахъвакӀи гӀвпслачвакӀи ракӀвпӀщтӀ йхӀыму. Арат ауагӀаква рыхъазла хӀцата йырфуш хӀхвгӀушма щта?

14Йара акӀвынта ауаъа хъачвагӀвацата хвынзыкьыгӀв раъара аъан. Ауаса Иисус йхӀватӀ:

– АуагӀаква гвып-гвып йалашвырчӀва, гвыпипхьадза уагӀа гӀвынгӀважви жвагӀвыкӀ раъара йнадзауата.

15АпхьагӀвчва йара ауаса йырчпатӀ. ЗымгӀва аналачӀва, 16Иисус ахвчӀахъвакӀи агӀвпслачвакӀи найахвтӀ, йылапш ажвгӀванд ахьыла йнайырхан афачӀвы йныхӀва-ныпхьатӀ. УацӀыхъван Ауи ачӀахъви апслачви хъвы-хъвы йгӀакъвихуанта, ауат ахъвква йапхьагӀвчва ауагӀа йырхъаршарныс ахъазла йритуан. 17ЗымгӀвагьи чан рымгва чвытӀ, ауи амщтахьгьи рызкъ хъвцхата жвыгӀв мартанкӀ азыркӀыхтӀ.


Петр Иисус Христоста дипхьадзитӀ


(Мат. 16:13-16; Мк. 8:27-29)

18[•]Зны Иисус йхъазыта данныхӀвуз, йапхьагӀвчвагьи Йара йчвыхъарамкӀва йанаъаз, Ауи ауат дырцӀгӀатӀ:

– Сара йсмагӀныта йырпхьадзауайа ауагӀа?

19Ауат джьауап гӀартхтӀ:

– ЙахӀйа ДзытщгӀвыта; датша зджьакӀгьи – Ильйаста; азджьакӀгьи йырхӀвитӀ апхъанчӀви пигӀамбаркӀ дгӀабзагылхта[+].

20– А швара йсмагӀныта йшвпхьадзауайа? – дырцӀгӀатӀ ауат Иисус.

– А-Нчва[†] йгӀалихыз ЗымгӀвархъадата[*], – джьауап гӀайтхтӀ Петр[+].


Иисус Йара йпсри йгӀабзагылхри дрыквчважвитӀ


(Мат. 16:21-23; Мк. 8:31-33)

21[•]Ауаса Иисус ауат багъьата унашва рзичпатӀ ауи ауыс заджвгьи йарымхӀвырныс, 22арасагьи ауат йрайхӀвтӀ:

– ГӀвычӀвгӀвыс Па[†] гӀазаб щарда йбара атахъыпӀ, ахӀбачва, ашогьан хъадаква йгьи а-Хабза арыпхьагӀвчва[†] Ауи ддрымцра атахъыпӀ. Ауи дырщра атахъыпӀ, йхымшкӀхауа а-Нчва Ауи дгӀабзайыргылхра атахъыпӀ[+].


ЙачӀвыйа йгӀаныцӀуа Иисус уйыщтацагӀвзлара


(Мат. 16:24-28; Мк. 8:34–9:1)

23УацӀыхъван Иисус ауат зымгӀва йрайхӀвтӀ:

– АджвырагӀв Сара дсыщтацагӀвхара йтахъызтын, йара йхъата дакъвыцӀыргӀатӀ, ансимшгьи зджьуар йара дъакӀыддыркӀылуаш ашӀыпӀа йызгауа агӀвычӀвгӀвыс дйапшхаргӀатӀ, Сара сцӀыхъва дтагыла днайыргӀатӀ[+]. 24Йауа швхӀвузтын збзазара гӀазхчара зтахъу, ауи йчвыдзуаштӀ, ауаса Сара снысла збзазара зчвыдзуа, ауи гӀайхчуштӀ. 25Файдата йалайа агӀвычӀвгӀвыс йыхъазла ауи адунай шабгу йара йчӀвхитӀхӀва, ауаса ауи аничпауа йхъа ашӀайцӀузтын йа йхъа зарар азгӀайгуазтын[+]? 26Сари Сара сажвакви йырчвпхащауа, ГӀвычӀвгӀвыс Пагьи ауи дичвпхащуштӀ, Йара йнурквали Аби амальаъыкь цкьакви[†] рнурквали дкӀвыршата дангӀайра. 27ЙшвасхӀвитӀ швара ацӀабырг араъа йгылу швызджьакӀ шымпсуаш а-Нчва й-Хъа́ра рбандзыкӀьа[+].


Иисус йквпшыра штшапсахыз


(Мат. 17:1-13; Мк. 9:2-13)

28[•]Ауат ажваква рымщтахь агӀмышквакӀ анахъыцӀ, Иисус Петр, ЙохӀан йгьи Йакъвып йыцицӀан дныхӀварныс абыхъв дхъалтӀ[+]. 29ДанныхӀвуз Ауи йквпшыра зынла тшапсахтӀ, йчгӀвычаквагьи шкӀвокӀвасышхатӀ. 30Ауаъа гӀвыджь гӀаншитӀта, Иисус йачважвауа йалагитӀ – ауат Муси Ильйаси ракӀвын. 31Анурквала йкӀвыршата йгӀайын, ауат Ауи Иерусалим апны йакӀвйыршара атахъыз Йара йтыцӀра йалачважвун. 32Петргьи ауи йыцызгьи ачва йагатӀ, ауаса ауат ангӀашӀыхах йырбатӀ анурквала йкӀвыршаз Иисуси Ауи йыдзхъагылаз агӀвхъачви. 33Ахъачваква анджвыквылхуаз, Петр Иисус йайхӀвтӀ:

– А-БжьагӀвы, закӀыта йбзипӀта араъа хӀара хӀыхъазла! ХтыпкӀ хӀчпапӀ хӀара, азакӀы Уара уыхъазла, азакӀы Муса йыхъазла, азакӀгьи Ильйас йыхъазла.

Йаргьи йгьйымдыруазтӀ ауи йхӀвуз. 34Ауи дшчважваркӀвуз пстхӀвакӀ гӀахъылын ауат хънагӀватӀ. АпстхӀва йанхънагӀва, ауат мчыта йшватӀ. 35БжьыкӀ гӀалггӀатӀ апстхӀва:

– Ауи Сара йгӀалсхыз с-Па йакӀвпӀ. Ауи швйыздзыргӀвы![*][+]

36Абжьы анашӀасх, ауат Иисус йхъазхата дырбатӀ. Ауи ауысла закӀгьи гьрымхӀвузтӀ ауат, ауи агӀан заджвгьи йгьйарымхӀвуазтӀ ауат йырбаз.


Иисус аджьын квайчӀваква злалыз ачкӀвынхвыц дйырбзихахитӀ


(Мат. 17:14-19; Мк. 9:14-29)

37[•]ЙащтагӀайуаз атшын, ауат абыхъв йангӀакӀнылх, Иисус уагӀа жвпӀара дукӀ гӀайпшӀалтӀ. 38ГӀвычӀвгӀвыскӀ ауагӀа жвпӀара дгӀарылцӀыргӀатӀ:

– АрыпхьагӀв, мчыта суыхӀвитӀ Уара спа уипшныс! Ауи азаджв йакӀвпӀ йсыму сара. 39ЗынгӀалашвара ауи аджьын квайчӀва дикӀитӀ, ауи агӀан ачкӀвынхвыц зынла дцӀыруа далагитӀ, акӀьазызра гӀайылалитӀта йшӀала ашвахъ гӀайитӀ. АчкӀвынхвыц закӀгьи йылымшахнацӀкӀьа аджьын квайчӀва гӀазаб ййырбитӀ, ауи амщтахь йтахъдзамкӀва тшщаквикӀыхитӀ. 40Уара уапхьагӀвчва мчыта срыхӀватӀ сара ауи ачкӀвынхвыц дйылырцарныс, ауаса ауат ауи гьырзымчпатӀ.

41– Уа а-Нчва йызхъазымцӀауа, амгӀва райша йтнагаз абанпара, – йхӀватӀ Иисус, – зъара сшвыцызлара, швсчхӀара атахъыйа ужвыгьи швара? Арахь дгӀад упа.

42АчкӀвынхвыц дшгӀайуазымца аджьын квайчӀва ауи дчхвхвыруа адгьыл дыквкӀайыжьтӀ. Ауаса Иисус аджьын квайчӀва багъьата унашва йзичпатӀ ауи дйылцӀныс, ачкӀвынхвыц дйырбзихахын йаба дйыйтхтӀ[+]. 43[•]ЗымгӀвагьи а-Нчва йдура джьарщатӀ.


Иисус йатаркӀвах Йара йпсра даквчважвитӀ


(Мат. 17:22-23; Мк. 9:30-32)

Иисус йчпаз зымгӀвадзугьи йанджьарщуз, Ауи йапхьагӀвчва йрайхӀвтӀ:

44– А швара гватшныта швгӀаздзыргӀвы уыжвжвы швара йшвасхӀвуаш: ГӀвычӀвгӀвыс Па ауагӀаква дырнапӀыцӀадыршвуштӀ[+].

45Ауаса ауат йгьгӀаргвнымгӀвытӀ Ауи йхӀваз йгӀанищтыз, ауи ауат рыхъазла йцӀакӀын, ауи акӀвпӀта йгьгӀаргвнымгӀвытӀ ауат Ауи йхӀваз амагӀны, Ауи йажваква йгӀарныцӀуаз йазцӀгӀарнысгьи йшвун[+].


АпхьагӀвчва амакӀитӀ ауат рыуа рыцӀа йдуу ауысла


(Мат. 18:1-5; Мк. 9:33-37)

46[•]Зны апхьагӀвчва йамакӀуа йалагатӀ дара дрыуата рыцӀа магӀны зму йуысла. 47Иисус ауат зызхъвыцуаз йдыруан, Ауи саби хвыцкӀ дгӀайахвын йыдзхъа дйыргылтӀ.

48– Сара снысла ари йапшу асаби дназахвуа, – йхӀватӀ Иисус, – ауи саргьи снайахвитӀ. Сара сназахвуа, ауи Сара СгӀазщтийызгьи днайахвитӀ. Йауа швхӀвузтын швара швпны зымгӀва рацкӀыс йхвыцу, ауи ймагӀны рыцӀа йдупӀ[+].


Швара йгӀашвпшӀамгылуа, ауи швара дшвылапӀ


(Мк. 9:38-40)

49ЙохӀан Ауи йайхӀвтӀ: – А-БжьагӀвы! ХӀара гӀвычӀвгӀвыскӀ дыгӀбатӀ, Уара уыхьызла аджьын квайчӀваква гӀалызцуз, хӀара ауи дгьахӀымрыхвитхтӀ ауи йчпаныс, йауа ухӀвузтын ауи хӀара дхӀыцта Уара дгьуыщтанайуам[+].

50– Дашврыхвит, – йхӀватӀ Иисус. – Йауа швхӀвузтын швара йгӀашвпшӀамгылуа, ауи швара дшвылапӀ[+].


Ашомронква Иисус Христос йгьйыдымгылтӀ

51А-Нчва Иисус ажвгӀванд данхъайгылуашыз агӀамта ангӀадза, Ауи йхъагвы аквыта Иерусалимла дджвыквылтӀ[+]. 52АхабарргагӀвчва йщтитӀ Ауи йапхъала, ауат шомрон[†] кыткӀ йцатӀ, Ауи йгӀайра зымгӀва аздрыхӀазырныс ахъаз[+]. 53Ауаса акыт абзазагӀвчва Ауи йгьйыдымгылтӀ, йауа швхӀвузтын Ауи Иерусалим дцун[*]. 54Ауи йапхьагӀвчва Йакъвыпи ЙохӀани ауи анырба, йырхӀватӀ:

– ЗпӀатӀу дуу, йутахъума амца унашва азыхӀчпата ажвгӀванд йгӀакӀныгӀыжьныс, апигӀамбар Ильйас йшичпаз апшта, ауат зымгӀва йыквхӀчӀвакьныс?

55-56Ауаса Иисус, тшгӀацайырпан, ауат ауи йгьайымрыхвиттӀ[*]. Ауаъа ауат датша кыткӀ йцатӀ.


Иисус Йара йыщтацара ахв даквчважвитӀ


(Мат. 8:19-22)

57[•]Ауат амгӀвала йанцуз, гӀвычӀвгӀвыскӀ Иисус йайхӀвтӀ:

– УъацалакӀгьи Уара уцӀыхъва стагылата снайуаштӀ.

58Иисус джьауап айтхтӀ:

– Абагаква гӀвара рымапӀ, апссгӀачӀвквагьи гӀвара рымапӀ, ауаса ГӀвычӀвгӀвыс Па йхъа ъадикӀылуаш закӀгьи гьйымам.

59Иисус датша гӀвычӀвгӀвыскӀ йайхӀвтӀ:

– Сыщта утагылта угӀай.

Ауаса ауи джьауап гӀайтхтӀ:

– ЗпӀатӀу дуу, сарыхвит апхъапхъа саба йчӀвылахъв йсраухныс[*].

60– Апсчва рпсчва рчӀвылахъв дара-дара йддраухыргӀатӀ, ауаса уара уцата а-Нчва й-Хъа́ра ахабар рга, – йайхӀвтӀ Иисус ауи.

61Датшагьи гӀвычӀвгӀвыскӀ Ауи йайхӀвтӀ:

– Сара уцӀыхъва стагылта снайуаштӀ, ЗпӀатӀу дуу, ауаса апхъапхъа сарыхвит стгӀачва рпны сцата «бзила»-хӀва ауат йрасхӀвныс.

62Иисус джьауап айтхтӀ:

– ГӀвычӀвгӀвыскӀгьи, знапӀы акӀватан йаквызцӀата зыщтахьла йацапшуа, а-Нчва й-Хъа́ра ахъазла дгьауашым.

#### 10


Иисус хабарргагӀв хынгӀважви жвагӀв йщтийитӀ


(Мат. 11:21-24)

1[•]Ауи амщтахь ЙхӀыхвиту[†] датшагьи апхьагӀвчвата хынгӀважви жвагӀвы[*] гӀалихын гӀвыджь-гӀвыджь дъацарныс йаквикӀыз къалипхьадза, шӀыпӀипхьадза Йара йапхъала йщтитӀ. 2Ауи ауат йрайхӀвтӀ:

– ЙацӀагахра атахъу щардапӀ, анхагӀвчва мачӀыгӀвпӀ. Ауи йгӀалцӀла швйыхӀва ацӀагахра а-Пшвыма Ауи йынхагӀвчва Йара йацӀагахра йщтийырныс[+].

3Швца! Абар, шврылазжьитӀ швара Сара асараква рапшта ашвагала[+]. 4Ахчатарагьи, артмакъгьи, сандальгьи швыцнашвмахвын швара, амгӀвала шванцауа заджвгьи сальам йашвымхын. 5Атдзы шваннашылра апхъапхъа йшвхӀва: «Мамыр гӀвназтӀ ари атдзы». 6Ауи атдзы амамыр агӀвычӀвгӀвыс[*] дыгӀвнабзазузтын, швара швмамыр ауи йыквшвуштӀ, амамыр агӀвычӀвгӀвыс ауи атдзы дыгӀвнамбзазузтын, швмамыр швара йшвзагӀахъынхӀвхуаштӀ. 7Ауи атдзы швгӀагӀвнаха, йгӀашвыртуа швфа, йшвыжв, йауа швхӀвузтын анхагӀвы нхаша йквнагитӀ. ТдзыкӀ швгӀаджвылцӀта датша тдзыкӀ швнамшылхын.

8Швара акъала швталта ауаъа швдрайгвузтын, йгӀашвыртуа швфа, 9ауаъа йту ачымазагӀвква швырбзихах, йгьи ауат йрашвхӀв: «А-Нчва й-Хъа́ра[†] швара йшвзагӀаргванхахьатӀ»[+]. 10Ауаса швара къалакӀ швталта ауаъа швдымрайгвузтын, ауи акъала аурамквала шванцауа йшвхӀва: 11«ХӀщапӀква йгӀаркӀынхалыз швыкъала асабанадзара швара йшвыквхӀырпӀлитӀ, ауаса йыжвдыр: а-Нчва й-Хъа́ра гӀаргванхахьатӀ!»[+] 12ЙшвасхӀвитӀ швара а-ХӀаквымхара Амш агӀан Сыдом акъала ауыс рыцӀа йшмайразлуш ауи акъала ауыс ацкӀыс.

13[•]Гвыхьра уызгӀайтӀ, Коразим! Гвыхьра уызгӀайтӀ, Бетцаида! Тири Сидони рпны швара швпны йтарчпаз агӀальаматраква тарчпазарквын, ауат рбзазагӀвчва щарда цӀуата рыгвнахӀква тшырзырдырхта, ачгӀвычажвква ршвырцӀата ахъвасатхӀва йылачӀвазлушын[+]. 14Ауаса а-ХӀаквымхара апны Тири Сидони руыс рыцӀа ймайразлуштӀ швара швуыс ацкӀыс. 15Уаргьи, Капернаум, ажвгӀванд ухъаргылуашта ухъвыцума? Момо, а-Нчва[†] джьахӀанам[†] утайрышвуаштӀ уара.

16УацӀыхъван Ауи апхьагӀвчва йрайхӀвтӀ:

– Швара йгӀашвыздзыргӀвуа, Сара дгӀасыздзыргӀвитӀ, швара йгӀашвыдымгылуа, Сара дгьгӀасыдгылуам; Сара йгӀасыдымгылуа Сара СгӀазщтийыз дгьгӀайыдгылуам[+].


АхабарргагӀв хынгӀважви жвагӀвы ргӀахъынхӀвыхра


(Мат. 11:25-27; 13:16-17)

17АпхьагӀвчва хынгӀважви жвагӀвы йгвыргъьауа Иисус йпны йгӀахъынхӀвыхтӀ:

– ЗпӀатӀу дуу, – рхӀвун ауат, – аджьын квайчӀванадзараква хӀара йхӀыздзыргӀвитӀ, ауат Уара уыхьызла унашва анырзыхӀчпауа![+]

18Иисус джьауап айтхтӀ:

– Сара йызбатӀ иблис[†] мачвысразшва ажвгӀванд дшгӀакӀашваз! 19Абар, Сара йшвысттӀ швара амчхъара швхъа зарар азгӀажвымгуата ащтанчӀвкви аххъшакви[*] шврыгърагылныс йгьи агъа йылшараква зымгӀва шврайгӀайныс[+]. 20Ауаса швамайгвыргъьан аджьын квайчӀваква швара йъашвыздзыргӀвуа, швайгвыргъьа швыхьызква ажвгӀвандква йъарынгӀвылгӀу[*].

21[•]Ауаъа Иисус а-Нчва й-Псы[†] агвыргъьарала дгӀайырчвын, йхӀватӀ:

– Сара Уара уыхьыз схӀвитӀ, хӀ-Аба, ажвгӀванди адгьыли Йрыхвиту, Уара ауи ауасаражвкви апхьахьакви йырчвудзата асабиква йъарзагӀахъутӀыз. Щта, хӀ-Аба, ауаса акӀвын Уара йшугвапхуз! 22Аба йгӀасызхъайцӀатӀ Сара зымгӀва. Заджвгьи йгьидырам а-Па дзачӀву, С-Аба йакӀвмызтын. Йгьи заджвгьи йгьидырам Аба дзачӀву, а-Пи Аба дизагӀахъитӀныс ахъазла а-Па йгӀалихуи ракӀвмызтын.

23УацӀыхъван Ауи йапхьагӀвчва рахьыла тшацайырпан, ауат йырхъазыта йрайхӀвтӀ:

– ЙырзымшырапӀ алаква швара йыжвбауа збауа[+]. 24Сара йшвасхӀвитӀ швара пигӀамбар йгьи паштыхӀ щардагӀв йшыртахъыз йырбарныс швара йыжвбауа, ауаса йгьрымбатӀ, йшыртахъыз йыргӀарныс швара йыжвгӀауа, ауаса йгьрымгӀатӀ.


ГвчӀагӀв злу ашомрон йуысла ажвакъвыш


(Мат. 22:34-40; 12:28-31)

25Ауаъа а-Хабза арыпхьагӀвкӀ[†] дгӀагылын Иисус дйырхъвыхныс ахъазла азцӀгӀара йзиргылтӀ.

– АрыпхьагӀв, – дазцӀгӀатӀ ауи, – йсчпара атахъыйа сара зынгьи йапымкъьауа абзазара[†] гӀасадзара ахъазла[+]?

26– ЙачӀвыйа а-Хабза[†] йгӀанахӀвауа? – дйызцӀгӀатӀ ауи Иисусгьи. – ЙачӀвыйа уара ауаъа уызпхьауа?

27Ауи джьауап айттӀ:

– «Бзи дба ЙхӀыхвиту, уара уы-Нчва, уара угвы шабгула йгьи упсы шабгула, уара уымч шабгула йгьи уара уакъыль шабгула», йгьи «уаргвангьи бзи дба, уара ухъа шубауа апшта»[+].

28– Тамамта джьауап гӀауттӀ уара, – йайхӀвтӀ ауи Иисус. – Ауаса йчпата уаргьи убзазуштӀ.

29Ауаса а-Хабза арыпхьагӀв, зджьакӀквата йхъа гӀайырцӀабыргхра йтахъыта, дазцӀгӀатӀ:

– Ауаса дзачӀвыйа сара йсаргвану?

30Джьауап айтхуата Иисус ауи йайхӀвтӀ:

– Заджвы Иерусалим дгӀатыцӀын ЙерихӀон дцун. Ауи дшымгӀвайсуазымца ачвгьахагӀвчва гӀайгвыквстӀ, йчгӀвычаква йшвырхтӀ, дпсбзахымкӀва дгӀанханацӀыкӀьа дырбкъан йджвыквылхтӀ. 31Йара ауи амгӀвала ашогьан[*] дцун, ауи агӀвычӀвгӀвыс даниба, мгӀварыгӀв[†] йчпатӀ дйыгӀвсын дцатӀ. 32Йара ауи акӀвпӀ йчпаз алевитгьи:[*] ауаъа дгӀадзата арыцхӀагӀа йанйаз даниба, ауи хъатакӀла дйыкӀвшатӀ. 33Ауаса абар ауи дъащтӀаз дгӀадгылтӀ ауаъа йымгӀвайсуаз ашомрон[*]. Ауи арыцхӀа даниба дрыцхӀайщатӀ. 34Ауи дйызцан йхвыртаква шшали чагӀырли йджвджван йшӀайхӀватӀ. Ауи амщтахь ауи арыцхӀагӀа йашӀашваз йтшада даквйырчӀван, асасырта дгӀайгтӀ, ауаъагьи ауи дйайгвыгӀвуан. 35Анахьани атшын ауи асасырта апшвыма гӀвдинарийкӀ[*] йыйтын йайхӀвтӀ: «Ари уихьпшы, сангӀахъынхӀвыхра ауи йайхӀата йыквурыдзуаш зымгӀва уыстхуаштӀ». 36Йшпаупхьадзауа уара, ауат ахыгӀв йрыуата дзапшыйа ачвгьахагӀвчва рзарар гӀазквшваз агӀвычӀвгӀвыс йаргвану?

37А-Хабза арыпхьагӀв джьауап айтхтӀ:

– Ауи гвчӀагӀв йзызчпаз.

Ауаъа Иисус ауи йайхӀвтӀ:

– Уцата уаргьи ауаса йчпа.


АгӀвычӀвгӀвыс йтахъу ачӀвыйа?

38АмгӀвала йшымгӀвайсуаз Иисуси Ауи йапхьагӀвчви кыткӀ йталтӀ. Ауаъа Марфа-хӀва йызхьзыз пхӀвыскӀ Ауи лпны дылрайгватӀ. 39Ауи Мария-хӀва йызхьзыз ахщакӀ длыман. Мария Иисус йщапӀква рыдзхъа дчӀвата Ауи йхӀвуз даздзыргӀвуан[+]. 40Ауаса Марфа ауат йызларчӀалхӀуашыз арызкъква лчпун. Ауи Иисус дйызцан йылхӀватӀ:

– ЗпӀатӀу дуу, уыс гьазуымамма Уара сахща амацӀаура шабгу схъазы йъасызгӀанылжьыз? Ауи йлахӀв дшгӀасцхърагӀуш.

41– Марфа, Марфа, – джьауап айтхтӀ ЙхӀыхвиту, – бара щарда бахъгвыргӀвитӀ йгьи байгвыгӀвитӀ,[+] 42ауаса йатахъу закӀзаджвыкӀ акӀвпӀ. Мария йагъьыз гӀалылхтӀ, ауи заджвгьи йгьгӀалыквихуашым.

#### 11


Иисус апхьагӀвчва аныхӀвара йазибжьитӀ


(Мат. 6:9-13; 7:7-11)

1[•]Зны Иисус зджьара дныхӀвун, ауи даналга, апхьагӀвчва дрыуата заджвы Ауи дицӀгӀатӀ:

– ЗпӀатӀу дуу, ЙахӀйа йапхьагӀвчва шибжьаз апшта, хӀныхӀвауа хӀбжьа хӀаргьи[+].

2Ауи ауат йрайхӀвтӀ:

– ШванныхӀвауа араса йшвхӀва:

ХӀ-Аба, цкьазтӀ[†] Уара уыхьыз!
ЙгӀайыргӀатӀ Уара у-Хъа́ра[*]!
3Ансимшгьи йгӀахӀыт хӀара йхӀымазара атахъу хӀчӀахъва
4йгьи хӀыгвнахӀква хӀзыргӀва,
йызхӀыргӀвитӀщтӀ хӀаргьи хӀпсарчӀвы зкву дзачӀвызлакӀгьи.
ХӀалауымган хӀара архъвыхра[*][+].

5УацӀыхъван Иисус ауат йрайхӀвтӀ:

– ДгьйымамзапӀ швыуа заджвы араса йызчпауа нбжьагӀв: ажва ахъазла, цӀыхквта ауи йынбжьагӀв дйызгӀайитӀта дгӀайыхӀвитӀ: «НбжьагӀв, хчӀахъвакӀ псарчӀвыта йгӀасыт[*]. 6МгӀва[†] дгӀаквцӀын сасыкӀ дсызгӀайтӀ сара, ауи йсрыфуаш закӀгьи гьсымам». 7Ауахьауи йтдзы дшыгӀвну джьауап гӀайтитӀ: «СгвыгӀв уымчпан. Ашв асыркӀыхтӀ, асабиквагьи саргьи ачварта хӀылапӀ, йгьсылшум сара уыжвжвы снагылта чӀахъва цӀагъа уара йуыстныс». 8ЙшвасхӀвитӀ швара ауи дгӀагылта анбжьагӀвыгӀара йгӀалихта чӀахъва цӀагъа гӀайыйымтдзарыгьи, ауи йызлагӀайыхӀваз йырхъйара атахъхуштӀ йпха йхъырымхрагӀваца ахъазла[*].

9Ауи йгӀалцӀла Сара йшвасхӀвитӀ швара: швахӀварквын – а-Нчва[†] йгӀашвитуаштӀ, швпшгӀарыквын – йгӀашвауаштӀ, ашв швасырквын – а-Нчва йшвзагӀайтӀуаштӀ. 10Йауа швхӀвузтын йахӀвауа дзачӀвызлакӀгьи йгӀайадзитӀ, йпшгӀауагьи йгӀайауитӀ, ашв йасуагьи а-Нчва йзагӀайтӀитӀ[+]. 11Дшвылума швара ауи апш аба пслачва-хӀва йгӀайыхӀвауа йпа ащтанчӀв йызтуаш? 12Йа ауи квтӀагъь-хӀва данахӀвара аххъша йызтуаш? 13Швара швчвгьазтӀхӀва швсабиква асогӀа бзиква швызрытуазтын, шв-ЖвгӀванд[†] Абагьи рахӀагьи йтахъызлуштӀ йгӀайыхӀвауа а-Нчва й-Псы[†] дритныс[+].


Иисус а-Нчва йымчла аджьын квайчӀваква гӀалицитӀ


(Мат. 12:22-30; Мк. 3:22-27)

14[•]Зны Иисус бзагвата йызчпауа аджьын квайчӀва дгӀалицатӀ. Аджьын квайчӀва дангӀалцӀ, ауи дызлаз агӀвычӀвгӀвыс дчважвахтӀ. АуагӀа жвпӀара ауи джьарщун. 15Ауаса азджьакӀ йырхӀвун:

– Ауи аджьын квайчӀваква ауат рунашвачпагӀв БагӀал-Забул[†] йымчла йгӀалицитӀ[+].

16Датша зджьакӀгьи, Иисус ддырхъвыхра ртахъыта, ажвгӀванд адырга дйырбарныс Ауи йыхӀватӀ[+]. 17Ауаса Иисус ауат зызхъвыцуаз йдырын йрайхӀвтӀ:

– ЙамгӀан паштыхӀыгӀвазлакӀгьи йагъачву ахъвквала тшанагӀвнашара йтачвгвачвитӀ. Акъыльаквымшвара зыгӀвну атдзы хъвашитӀ. 18Иблисгьи[†] йара йхъа данагъауа, ауи йпаштыхӀыгӀва шпагӀащаквхуш? Ауатква зсхӀвауа Сара аджьын квайчӀваква БагӀал-Забул йымчла йгӀалсцауазшва швара йъашвхӀвауа акӀвпӀ. 19Сара аджьын квайчӀваква БагӀал-Забул йымчла йалсцузтын, зымчла йалырцауада ауат швара йшвыщтагӀайуа?[*] Ауи акӀвпӀта ауат швара йшвхӀаквымхагӀвхуштӀ[+]. 20Ауаса Сара аджьын квайчӀваква а-Нчва йымчла йалсцузтын, ауи йгӀаныцӀитӀ а-Нчва й-Хъа́ра[†] шшвызгӀайыз. 21АгӀвычӀвгӀвыс мчы абджьар бзи йымата йтдзы анихчауа, ауи йымлыкв ашварагӀвара гьгӀадсылуашым. 22Ауаса ауи йацкӀыс йымчу заджв дгӀайгвыквста дгӀайайгӀайырквын, апшвыма дзайгвыгъуз абджьаргьи найахвуаштӀ, амлыквгьи найахвта йшуштӀ.

23Сара йсыцым, Сара дгӀаспшӀагылитӀ. Сара йсыцта йгӀаззымкӀкӀуа, ауи йхъылайпситӀ[+].


Аджьын квайчӀва йгӀахъынхӀвыхра


(Мат. 12:43-45)

24Аджьын квайчӀва агӀвычӀвгӀвыс дангӀайылцӀра, дзы ъаным ашӀыпӀаква гӀамидитӀ, тшпсщарта дазыпшгӀауа, ауаса ауи ймауа. Ауаъа ауи йхӀвитӀ: «СгӀазыгӀвныцӀыз атдзы сазцахпӀ сара». 25Ауи дангӀахъынхӀвыхра, атдзы цкьата йшгӀарпсаз йгьи йшалдыргаз йбитӀ. 26Ауаъа ауи дцитӀта йара йацкӀыс рахӀагьи йчвгьата датшагьи быжь джьын квайчӀвакӀ[†] гӀайдитӀ, ауатгьи ауаъа йбзазауа йалагитӀ. Ауи агӀвычӀвгӀвыс йыхъазла апхъала ацкӀыс рыцӀагьи йгвымхапӀ.


Насып цӀабыргы

27Иисус дчважваркӀвун, пхӀвыскӀ ауагӀа жвпӀара дангӀарылцӀыргӀа:

– ЙылзымшырапӀ ан, Уара угӀазрита кӀыкӀахы узырчваз![*][+]

28Иисус джьауап айттӀ:

– РыцӀа йырзымшырапӀ а-Нчва йажва згӀауа йгьи ауи зырхъйауа ауагӀаква.


АпигIамбар Инус йдырга


(Мат. 12:39-42)

29[•]АуагӀаква рыцӀагьи щардагӀвыта йангӀайызза, Иисус ачважвара джвыквицӀатӀ:

– Ари абанпара чвгьапӀ. Ауи адырга йазыпшгӀитӀ, ауаса ауи апигӀамбар Инус йдырга акӀвмызтын, датша дыргакӀгьи гьайдзушым. 30Инус Ниневия абзазагӀвчва рыхъазла дшдыргахаз апшта, ГӀвычӀвгӀвыс Пагьи[†] ари абанпара рыхъазла ддыргахуштӀ[*]. 31Акъабльа апаштыхӀпхӀвыс[*] ари абанпара ауагӀаква дрыцта а-ХӀаквымхара Амш дгӀагылуаштӀ йгьи ауат лыркъванчуштӀ, йауа швхӀвузтын ауи адунай анахьани ацӀыхъва дгӀатыцӀын Сольман йуасаражвра даздзыргӀвырныс дгӀайтӀ. Ужвы швара йшвыцу Сольман йацкӀыс ддупӀ[+]. 32Ниневия абзазагӀвчва ари абанпара ауагӀаква йрыцта а-ХӀаквымхара Амш йгӀагылуаштӀ йгьи ауат рхӀаквым рхуштӀ, йауа швхӀвузтын ауат Инус йуаз йаназдзыргӀвы рыгвнахӀква тшырзырдырхтӀ[+]. Ужвы швара йшвыцу Инус йацкӀыс ддупӀ[+].


Иисус ауацӀа алашара даквчважвитӀ


(Мат. 6:22-23)

33[•]– Амза азыркӀуа дзачӀвызлакӀгьи ауи ашӀуна йгьтайыргылуам, йа ацӀыкв ацӀахь йгьыцӀайыргылуам. Ауаса ауи аквыргылырта йыквйыргылитӀ, йгӀашылуа алашара шырбуш апшта[+]. 34Уыла уъапӀкътлапӀкъква зымгӀва йрылашарапӀ. Уыла анзгӀваду уъапӀкътлапӀкъква зымгӀва лашарала йчвыпӀ. Уыла анзгӀвадам уъапӀкътлапӀкъква шабгу лащцарала йырчвыпӀ. 35Ауаса йанаъазара, уапшы, йгьлащцараммищтӀ уара йыууацӀу алашара. 36Ауи акӀвпӀта, уара уъапӀкътлапӀкъква шабгу лашарала йырчвызтын, ауаъа йлащцару хъвыкӀгьи аъамызтын, ауи асхъан ауат шабгу алашара гӀарылкӀкӀуштӀ, амза ангӀауыквкӀкӀауа йапшта.


Иисус адин унашвачпагӀвчва рымцква гӀацӀицитӀ


(Мат. 23:1-36)

37[•]Иисус ауаса йанихӀвуз, фарисейкӀ[†] Ауи йпны щыбжьанчара дирайгватӀ. Иисус ауаъа дцан айшва дадзхъачӀватӀ. 38Афарисей йджьайщатӀ Ауи дчара апхъала йшахабзаз апшта тшъайымджвджваз[+]. 39Ауаса ЙхӀыхвиту[†] ауи йайхӀвтӀ:

– Абар швара, афарисейква, аквпӀикви атамщакькви рхъахьква шврыцкьитӀ, ауаса швара швуацӀа псынамхъарали чвгьарали йырчвыпӀ. 40Акъыльыдаква! Ахъахь гӀанзыршаз ауацӀагьи гьгӀанимыршамищтӀ? 41Ауаса аквпӀикви атамщакькви йырту факърахъвышата йрышвт, ауи асхъан швара швыхъазла зымгӀва цкьазлуштӀ.

42– Ауаса гвыхьра швызгӀайтӀ, афарисейква, йауа швхӀвузтын швара сагьыт рышвтитӀ акъвырачай, арута йгьи анахьанат ахӀвраква рыхъазла, ауаса ацӀабыргыри а-Нчва йбзибари швхъа йгьачвашвщум. Аныгьи чпара атахъыпӀ, арыгьи гӀаныжьра гьатахъым[+].

43– Гвыхьра швызгӀайтӀ, афарисейква, йауа швхӀвузтын швара бзи йыжвбитӀ асинагогаква рпны чӀахӀра зму ачӀвартаква шванрыквчӀвауа йгьи бзи йыжвбитӀ швара акъьакъьараква рпны хвы швзырбауа сальам ангӀашвархуа[+].

44– Гвыхьра швызгӀайтӀ, йауа швхӀвузтын швара закӀгьи зынгӀвылам анышвынтараква шврапшпӀ, ауагӀаква ауат йрыквныкъвитӀ, йшаъугьи йырмагӀнугьи ргвы йгӀанамгуата.

45А-Хабза арыпхьагӀвкӀ[†] Ауи йайхӀвтӀ:

– АрыпхьагӀв, ауаса йанухӀвауа Уара хӀаргьи хӀгвы угӀаситӀ.

46Иисус джьауап айтхтӀ:

– Гвыхьра швызгӀайтӀ шваргьи, а-Хабза арыпхьагӀвчва, йауа швхӀвузтын швара ауагӀаква йыргарныс йрылымшауа ахьантаква рыквшвырхӀитӀ, ауаса швара мачвыкӀгьи гьшврыцӀсуам ауат швырцхърагӀарныс ахъазла[*].

47– Гвыхьра швызгӀайтӀ швара, йауа швхӀвузтын швара швапхъанчӀвиква йырщыз апигӀамбарква рыхъазла асинква швуыхвитӀ. 48Ауыла швара швхъатала шваквшахӀатхитӀ швапхъанчӀвиква йырчпаз йшацшвкӀуа: ауат апигӀамбарква рщуан, швара ауат йырщыз асинква рызшвуыхвитӀ[+]. 49Ауи йгӀалцӀла а-Нчва йуасаражврагьи йахӀвитӀ: «Сара ауат апигӀамбаркви апостолчви[†] рзысщтиуаштӀ, ауаса ауат рызджьакӀ рщуаштӀ, рызджьакӀгьи гвымхарала рцӀыхъва йтагылуаштӀ»[+]. 50Ауи йгӀалцӀла а-Нчва ауыжвгӀанчӀви абанпара джьауап дйыркӀуаштӀ адунай гӀаншищтара йдрычӀваз апигӀамбарква зымгӀва рща ахъазла, 51Абель йща йгӀашӀарышвта акъвырманщырти аныхӀварти рбжьара йырщыз Закьарыйа йща апныдза[*]. Щта, йшвасхӀвитӀ швара, ауыжвгӀанчӀви абанпара зымгӀва рыхъазла а-Нчва джьауап дйыркӀуаштӀ.

52– Гвыхьра швызгӀайтӀ швара, а-Хабза арыпхьагӀвчва, йауа швхӀвузтын швара йшвчӀвыта йшвчпатӀ адырра ацӀапхатӀыга. Ауаса шваргьи швгьнамшылтӀ, ауаъа йнашылныс зтахъызгьи швырпырастӀ.

53Иисус атдзы дангӀаджвылцӀх, а-Хабза арыпхьагӀвчви афарисейкви аркъванчара ткӀьикви азцӀгӀара алачпакви ауи йгӀайгвыквырпсатӀ. 54Ауат ауи йыхъазла ркъапгӀанква ларцӀун, ажвала дгӀаркӀра йащтата[+].

#### 12


Иисус ачвалатшычпара йырджьитӀ


(Мат. 10:26-27)

1Ауи агӀамта йаквшвауата ауагӀа жвпӀара дуква айззатӀ, ауагӀаква аныла-арыла йажвысылуан. Иисус дчважвауа далагатӀ, апхъапхъа йапхьагӀвчва тшырзынайырхауа:

– Афарисей рыпага, датшата йхӀхӀвапӀта ачвалатшычпара, тшачвышвхча[+]. 2ЙгӀахърымтӀуаш цӀакӀыракӀгьи гьаъам, йгьи йаргамымхуш мадзакӀгьи гьаъам[*][+]. 3Ауи йгӀалцӀла алащцара швылагылата йшвхӀвауа амш лашара ангӀайра йыргӀуштӀ, ауацӀа пещ апны заджв йлымхӀа йтакӀыта йшвквыцквыцыз, атдзаквква йрыквгылата быжьдула йдраргамуаштӀ.


А-Нчва заджвыкӀ швичвшва


(Мат. 10:28-33)

4[•]– Сара йшвасхӀвитӀ швара, Сара сынбжьагӀвчва: швырчвымшван аъапӀкътлапӀкъква зымгӀва зщуа, ауи ахӀа закӀгьи ззымчпауа. 5ЙшвасхӀвпӀ швара ДзачӀву швызчвшвуш: швичвшва Ауи уызщыта джьахӀанам[†][*] утайрышвхырныс амчхъара зму. Щта, йшвасхӀвитӀ швара, Ауи швичвшва. 6Йгьрымтйума хвцӀискӀ гӀвжвгъай хвыцкӀла?[*] Ауаса ауат рыуа закӀгьи а-Нчва[†] йгьихъаштылуам. 7А швара хъвыцта швхъа йаквунадзара рпхьадзахьатӀ! Швымшван – цӀара щарда рыхв ацкӀыс швара швыхв дупӀ![+]


Иисус швичвымпхащан

8– ЙшвасхӀвитӀ швара: дзачӀвызлакӀгьи йхътӀыта ауагӀа рпахь Сара тшгӀасыдызкӀылуа, ГӀвычӀвгӀвыс Пагьи[†] ауи а-Нчва ймальаъыкьква рпахь тшйыдикӀылуаштӀ, 9ауаса ауагӀа рпахь Сара йскъвыцӀуа, ауи Саргьи а-Нчва ймальаъыкьква рпахь сикъвыцӀуаштӀ[+]. 10ДзачӀвызлакӀгьи ГӀвычӀвгӀвыс Па дипшӀагылуата кӀара зхӀвауа, ауи а-Нчва йзиргӀвуштӀ, ауаса а-Нчва й-Псы[†] дипшӀагылуата йгӀасхауа, ауи а-Нчва йгьизйыргӀвушым[+].

11Швара швхӀаквым рхарныс асинагогаква, аунашвачпагӀвчва йгьи амчхъара зму рпны швандырцара, швахъымгвыргӀван швхъа шшвхчуш йа йшвхӀвуш, 12йауа швхӀвузтын а-Нчва й-Псы йара ауи асахӀат йшвхӀвуш швазибжьуштӀ.


Абайа акъыльыда йуысла ажвакъвыш

13[•]АуагӀа жвпӀара йрылагылаз заджвы Иисус йайхӀвтӀ:

– АрыпхьагӀв, саща йахӀв атынха шсыцагӀвишуш.

14Иисус джьауап айтхтӀ:

– АхъацӀа, дзачӀвыйа Сара хӀаквымхагӀвта йа швара швуыс салыргагӀвыта сзыргылыз?

15Ауи ауат йрайхӀвтӀ:

– Швгватшнызла, тшачвышвхча апсынамхъара. АгӀвычӀвгӀвыс ага дбайазтынгьи, ауи йбзазара ауи йгьапщылам.

16Ауи ауат ажвакъвыш[†] райхӀвтӀ:

– БайакӀ йадгьыл тшыгӀвра бзи гӀайнаттӀ. 17«Йшпасчпахуа? ЙгӀацӀазгаз атшыгӀвра шабгу йъащтӀасцӀуш гьсымам, – хӀва дхъвыцтӀ ауи. 18– Абар йсчпуш, – хӀва йщаквйыргылтӀ ауи ауаъа, – стшыгӀвращтӀацӀарта хвыц пстшыпӀта, тшыгӀвращтӀацӀарта дукӀ счпапӀ, ауи стшыгӀврагьи датша млыквта йсымугьи йрызхъуштӀ. 19Ауи асхъан сара схъа йасхӀвныс сылшуштӀ: ужвы сквш щарда йуызхъуш млыкв уымапӀ уара. Тшпсща, уча, уыжв, укьахвха». 20Ауаса а-Нчва ауи йгӀайайхӀвтӀ: «Акъыльыда! Йара уахъа упсы уыквырххуаштӀ уара. Дызда йыззгӀанхуш ауи йурыхӀазырыз амлыкв шабгу?» 21Ауи йызниуаштӀ дзачӀвызлакӀгьи зхъагӀваца ахъазла байара зырхӀауа, ауаса а-Нчва йыхъазла байара змырхӀауа.


Иисус ахъгвыргӀвара ауыс даквчважвитӀ


(Мат. 6:25-34)

22Ауи амщтахь Иисус йапхьагӀвчва йрайхӀвтӀ:

– Ауи йгӀалцӀла Сара йшвасхӀвитӀ швара: швахъымгвыргӀван шванбзазауа йшвфуш, йа швъапӀкътлапӀкъква зымгӀва йыршвышвцӀуш. 23Абзазара арызкъы ацкӀыс магӀны амапӀщтӀ, аъапӀкътлапӀкъква зымгӀвагьи ачгӀвычаква рацкӀыс магӀны рымапӀщтӀ. 24Швырпшы акъанджьаква, ауат йгькӀапсум йгьи йгьгӀацӀагахуам, ауат хчартагьи амбаргьи гьрымам, ауаса а-Нчва йырчитӀ ауат. Ауат апссгӀачӀвква рыхв ацкӀыс швара швыхв агалагьи йдупӀ![+] 25Швара дшвыуата дзачӀвыйа збзазара йахъгвыргӀвата сахӀат заджвыкӀла йыззалархӀуш?[*] 26Ауинадзара швзымчпузтын, анахьанат швырхъгвыргӀвара затахъыйа?

27– Швазхъвыц архъа хӀврапшдзаква шгӀайуа. Ауат йгьынхум асхъагьи гьырсуам, ауаса йшвасхӀвитӀ швара, йара Сольмангьи байара ду шйымазгьи ауат рапшта тшгьимгӀвычузтӀ. 28Ауаса а-Нчва архъа апны йахьчӀва йаъу, уачӀвы ахӀакв йтадрышвуаш ахӀвра ауаса йанигӀвычауазара, швгьимгӀвычушма Ауи шваргьи, амачӀхъацӀагӀвчва[+]? 29ШвахъымгвыргӀван швара йшвфуш йа йшвыжвуаш, ауи ахъазла швгвы акъвшвмырпын. 30Йауа швхӀвузтын ауат зымгӀва ракӀвпӀ йзызхъвыцуа ари адунай ауагӀаква, ауаса швы-ЖвгӀванд[†] Аба йдыритӀ ауи швшазыбжу швара. 31Ауи ацкӀысгьи швазыпшгӀа Ауи й-Хъа́ра, ауыгьи а-Нчва швара йгӀашвитуаштӀ.

32– Швымшван, хӀвыча хвыц, йауа швхӀвузтын швы-ЖвгӀванд Аба йылпхала йщаквйыргылтӀ швара а-Хъа́ра гӀашвитныс[+]. 33Швымлыкв швтйыта факърахъвыша рышвт. Йымхауа ахчатараква, ажвгӀвандква рпны йаъу ахарзына швхвгӀа, ауаъа агъычгьи ауат дгьырзынадзушым, ахӀвынгьи ауат йгьрысуашым[+]. 34Швбайара ъану швгвгьи аъазлуштӀ.


Алыгчва цӀабыргква руысла ажвакъвыш


(Мат. 25:1-13; Мат. 24:43-51; Мк. 13:33-37)

35[•]– ЙанакӀвызлакӀгьи швхӀазырызла: швымъаква ацӀархъазтӀ, швымзаквагьи кӀкӀарагӀатӀ, 36зыпшвыма атацанадылра чаражвра дангӀахъынхӀвыхуаш йазпшуа алыгчва шврапшта. Апшвыма дгӀайхта ашв дангӀасра ауат зынла ауи ашв йзагӀартӀырныс рылшуштӀ. 37ЙырзымшырапӀ алыгчва зыпшвыма дангӀахъынхӀвыхра йычвамкӀва йгӀарынйахуа. ЙшвасхӀвитӀ швара ацӀабырг, ауи агӀан ауи лыгызшва йымъа ацӀайырхъата ауат айшва йшазгӀайрайгвуш йгьи ауат дырхъадзгылата йшйырчуш, йширыжвуаш. 38ЙырзымшырапӀ алыгчва зыпшвыма цӀыхквта йа шарпны дгӀайхыргьи йхӀазырта йгӀарынйахуа. 39ЙгӀашвгвыншвыргӀвы, атдзы апшвыма йдырзарквын агъыч йзапш сахӀату дангӀайуаш, ауи йгьйылимыршарызтӀ йтдзы дгӀашылныс. 40Шваргьи швхӀазырзлара атахъыпӀ, йауа швхӀвузтын ГӀвычӀвгӀвыс Па дгӀайуаштӀ Ауи шванизымпшуа асахӀат.

41Петр дазцӀгӀатӀ:

– ЗпӀатӀу дуу, Уара ари ажвакъвыш хӀхъазы йгӀахӀаухӀвума момкӀва зымгӀвагьи йраухӀвума?

42ЙхӀыхвиту[†] джьауап айттӀ:

– Швйапшха йцӀабыргу йгьи акъыль зму апегвал[*], апшвыма кьангьашра йыламкӀва ауи анахьанат йлыгчва дырхъпшылныс, ауат йанагӀамту афачӀвы шрыртуа йырхъвыхныс дйыргылитӀ. 43ЙзымшырапӀ ауи алыг, зыпшвыма дангӀахъынхӀвыхра уыс зхауата йгӀазынйахуа[+]. 44ЙшвасхӀвитӀ швара ацӀабырг: апшвыма ауи йызхъайцӀуштӀ йымлыкв шабгу. 45Ауаса ауи алыг араса йпхьадзузтын: «Сыпшвыма ужвыгьи ласы дгьгӀайхуашым» – алыгчви агӀвнакъвыткви йбкъауа, дчауа, дыжвуа, ачагӀыргьи йыжвуа далагарквын,[+] 46ауи даназымпшуа амш, йымдыруа асахӀат апны йыпшвыма дгӀайхуаштӀ. Апшвыма ауи гӀвбата дагӀвичвуаштӀ, а-Нчва йызхъазымцӀауа йырзырхауа йзихуштӀ.

47– Зпшвыма йтахъыз шидыруаз тшаззымрыхӀазырыз алыг, йа апшвыма йтахъыз зымчпаз алыг мчыта дырбкъуштӀ, 48ауаса амдырша йгӀалцӀла йакӀвым зчпауа алыг рыцӀа мачӀта дырбкъуштӀ. А-Нчва щарда зитуа щардагьи гӀайыквиххитӀ, щарда зызхъарцӀауа джьауап щардагьи йдыркӀыхитӀ.


Иисус апхъахькӀьала йаъазлуш атшагӀвшараква руыс даквчважвитӀ


(Мат. 10:34-35)

49[•]– Сара адгьыл амца азгӀазгныс сгӀайтӀ, закӀыта йстахъыпӀта Сара ауи ужвы йалашварныс! 50Ауаса Сара ужвыгьи адзытщра[†] сахъысра атахъыпӀ, йзачӀв гӀазабтагьи йсхътшушйа Сара ауи акӀвшанадзыкӀьара![+] 51Швара швшхъвыцуала, Сара сызгӀайыз адгьыл мамыр азгӀазгныс акӀвма? Момо, йшвасхӀвитӀ сара, йгьмамырым йгӀазгуаш, агӀвшарапӀ[+]. 52Ужвинас хвгӀвыла йалу атгӀачва тшагӀвыршуштӀ: ахыгӀв агӀвыджь йырпшӀагылуаштӀ, агӀвыджь ахыгӀв йырпшӀагылуаштӀ. 53Аба йпа дипшӀагылуаштӀ, апагьи аба дипшӀагылуаштӀ. Ан апхӀа дылпшӀагылуаштӀ, апхӀагьи ан дылпшӀагылуаштӀ. Анхъва атаца дылпшӀагылуаштӀ, атацагьи анхъва дылпшӀагылуаштӀ.


Иисус агӀамта анашанаква руыс даквчважвитӀ


(Мат. 16:2-3; 5:25-26)

54[•]Иисус йатаркӀвах ауагӀа жвпӀара тшырзынайырхатӀ:

– Швара амараташвартала апстхӀва штшгӀащтӀнахуа аныжвбара, зынла ква шгӀаквуш швхӀвитӀ, йгьи, цӀабыргыта, ква гӀаквитӀ. 55Акъабльа пша ангӀасуа, швара йшвхӀвитӀ: шуарахуштӀ, йаргьи ауаса йалитӀ. 56ЧвалатшычпагӀвыргӀа! Швара йыжвдыритӀ адгьыли ажвгӀванди ранашанаква йгӀарныцӀуа, ауаса йанаъазара йызжвымдыруайа швара агӀамта йгӀаталыз йамагӀну? 57ЙачӀвыйа швара-швара йзалшвмыргауа ацӀабырг ъану? 58Щта уара удауагӀв[*] дуыцта ахӀаквымхарта уанцауа, амгӀва ушыквыркӀву ауи ушйынгӀалхуаш ацӀыхъва утагыл. Ауи акӀвмызтын адауагӀв ахӀаквымхагӀв йпны уйырхӀвхӀвуштӀ. АхӀаквымхагӀв уара ахчагӀвы уйыйтуаштӀ, ахчагӀвгьи уара анбахта[†] утайрышвуаштӀ. 59ЙуасхӀвитӀ уара, ауаъа ушгӀатымцӀхуаш йцӀыхъвахауа ажвгъай хъваша ушвахнадзыкӀьара.

#### 13


Иисус агвнахӀква тшырзыдырхра йаквгӀазшӀититӀ

1Иисус йыздзыргӀвуаз азджьакӀ Ауи йгӀайархӀвтӀ Пилат унашва шичпаз агалилква а-Нчва[†] йтдзы апшцӀа апны йырщныс, ауат ауи агӀан къвырман[†] рщуан[*][+]. 2Иисус джьауап айтхтӀ:

– Швара швшхъвыцуала, ауат агалилква ауи зрызнийыз анахьанат агалилква рацкӀыс рыгвнахӀква ъащардаз акӀвма? 3ЙшвасхӀвитӀ швара, момо! Ауаса швыгвнахӀква тшырзыжвымдырхуазтын, шваргьи ауат рапшта шваладзуаштӀ! 4Йа йгӀахӀахвпӀ ауат ажвагӀыгӀв Силоам абатагӀа[*] анахъыгӀвры йацӀанакӀта йащыз. Швара швшхъвыцуала, ауат Иерусалим анахьанат абзазагӀвчва зымгӀва рацкӀыс йкъванчазма? 5ЙшвасхӀвитӀ швара, момо! Ауаса швыгвнахӀква тшырзыжвымдырхуазтын, шваргьи ауат рапшта шваладзуаштӀ!

6Ауи амщтахь Иисус ауат ари ажвакъвыш[†] райхӀвтӀ:

– ГӀвычӀвгӀвыскӀ йдзахвагӀарйырта апны лахӀакӀ гӀайуан. Зны ауи дцатӀ алахӀа швыр гӀашӀалызтын дапшырныс, ауаса закӀгьи гьимаутӀ[+]. 7Ауаъа ауи адзахвагӀарйгӀвы йайхӀвтӀ: «Абар ари хысквша цӀитӀта сара ари алахӀа сгӀайитӀта швыр ашӀазтын сапшитӀ, швыркӀгьи гьгӀасауам. Йпкъы ауи, йачӀвыйа ауи файда гӀахӀнамтуата хӀадгьыл йызлу?»[+] 8«Апшвыма, – джьауап айтхтӀ анхагӀвы, – ужвыгьи сквшыкӀ йгӀаныжь ауи. Сара ауи агьагьара гӀазжыпӀта, адгьылрбзига аквспсапӀ, 9йащтагӀайуа асквш апны швыр гӀашӀалуазтын – бзипӀ, йгӀашӀамылуазтын, ауи асхъан ауи пкъы».


Асабша йантшпсщара мшыз Иисус апхӀвыс дйырбзихахитӀ

10Асабша Иисус синагогакӀ[†] апны йайрыпхьун[+]. 11Ауаъа аджьын квайчӀва згӀвала йагӀвирыхъваз пхӀвыскӀ дыгӀвнан. Ари жвагӀсквша цӀуата тшгьлызмыррайшахуазтӀ ауи. 12Ауи даниба, Иисус ауи апахьла дгӀазшӀитын йлайхӀвтӀ:

– ПхӀвыс! АзгӀва былахымкӀва бхвитхатӀ бара!

13Ауи йнапӀы апхӀвыс йлыквикӀын, ларгьи зынла тшгӀалыррайшахтӀ йгьи а-Нчва йыхьыз лхӀвауа далагатӀ. 14Ауаса асинагога аунашвачпагӀв даргвыжвкӀтӀ Иисус апхӀвыс асабша дъайырбзихахыз, ауи асинагога йыгӀвназ тшырзынайырхатӀ:

– ЦымшкӀ анхара йазалхпӀ, ауи акӀвпӀта асабша йаквшвмыршвауата, нхара мшыкӀ йаквшвыршвата швдырбзихахныс швгӀай[+].

15Ауаса ЙхӀыхвиту[†] ауи джьауап йыйттӀ:

– ЧвалатшычпагӀвыргӀа! Асабша швара швыуа дзачӀвызлакӀгьи ачв йа атшада гӀакӀыдищтта дзыжвра йгьимырцумищтӀ[+]? 16Ибрахим йыпхӀчваква йрыуу ари апхӀвысгьи, жвагӀсквша руацӀа иблис[†] йшӀахӀвата йымаз дгӀархвитхра гьатахъымызмищтӀ асабша атшын?

17Ауи ауаса йанихӀва, Ауи йгӀайпшӀагылуаз зымгӀва пхащатӀ, ауагӀаквагьи Ауи йуыс гӀальаматква йырхъйуз йрайгвыргъьатӀ.


Абаджа ажвла цыри арыпаги руысла ажвакъвыш


(Мат. 13:31-32; Мк. 4:30-32)

18[•]Ауи амщтахь Иисус йхӀватӀ:

– Йзапшыйа а-Нчва й-Хъа́ра?[†] ЙызшӀырпшы йауашйа ауи? 19Ауи агӀвычӀвгӀвыс йгӀайахвта йуатра йлайцӀаз абаджа жвла цыра йапшпӀ. Ажвла цыра гӀайын цӀлахатӀ, апссгӀачӀвквагьи ауи амахъвква рпны рыгӀвараква рчпатӀ[+].

20ЙатаркӀвах Ауи йхӀватӀ:

– Йзапшыйа а-Нчва й-Хъа́ра? 21Амажвадза зымгӀва пара ахъазла апхӀвыс шыла хсатакӀ[*] йрылалгӀватӀыз арыпага йапшпӀ ауи.


Гвашв тшва


(Мат. 7:13-14, 22-23; 8:11-12)

22[•]Иерусалим данцуз, Иисус акъалакви акыткви дрылсуан, йъакӀвызлакӀгьи ауагӀа айрыпхьауа. 23Заджвы Ауи дицӀгӀатӀ:

– ЗпӀатӀу дуу, щта а-Нчва йгӀайхчуш заджвмаджв ракӀвма?

Иисус ауат йрайхӀвтӀ:

24– Ашв тшвала швшнашылуаш ацӀыхъва швтагыл, йауа швхӀвузтын щардагӀвы йшнашылуаш йащтапӀ, ауаса йгьрылшум. 25Атдзы апшвыма дгӀагылта ашв анайыркӀыхра, швара агваныла швгылазлуштӀ, ашв швасуа йгьи швахӀвауа: «ХӀыпшвыма, ашв хӀзыгӀатӀ!» Ауаса Ауи джьауап гӀайтуаштӀ: «Швгьсыздырам швара, швахьпагӀай швара»[+]. 26Ауаъа швара йшвхӀвуштӀ: «Уара хӀуыцта хӀчун йгьи хӀыжвуан хӀара, йгьи Уара йаурыпхьун хӀурамква рпны». 27Ауаса Ауи джьауап гӀайтхуаштӀ: «Сара швгьсыздырам швара, швахьпагӀатыцӀ швара, швскъвыцӀ Сара зымгӀва, чвгьара зхауа!»

28Ауаъа ачӀвыуабжьи апыцква ршӀшӀабжьи гуштӀ, А-Нчва й-Хъа́ра апны швара йаныжвбара Ибрахим, ИсхӀакъ, Йакъвып йгьи апигӀамбарква зымгӀва, а швара а-Хъа́ра швгӀалырцуштӀ[+]. 29ЙгӀайуаштӀ ауагӀаква амарагӀацӀцӀыртали амараташвартали, алагъьли акъабльали йгьи а-Нчва й-Хъа́ра апны ауат ачаражвра йалазлуштӀ[+]. 30Ауаъа ацӀыхъва йгылу апхъа йгылуаштӀ, апхъа йгылугьи ацӀыхъва йгылуаштӀ[+].


Иисус Иерусалим йчӀвыуитӀ


(Мат. 23:37-39)

31[•]Йара ауи агӀан Иисус фарисейквакӀ[†] гӀайыдгылын йырхӀватӀ:

– Уца, ари ашӀыпӀа утыцӀ, йауа ухӀвузтын Ирод[*] Уара уищныс йтахъыпӀ[+].

32Иисус джьауап айтхтӀ:

– Швцата ауи ашвыр[*] йашвхӀвх: «Сара аджьын квайчӀваква алсцуштӀ йгьи ауагӀаква сырбзихуштӀ йахьчӀвагьи уачӀвгьи, йхымшкӀхауа Сара суыс ацӀыхъва йнасырдзуштӀ». 33Ауаса йахьчӀвагьи, уачӀвгьи, уачӀващтагьи Сара рыцӀагьи снаскӀьара атахъыпӀ, йауа швхӀвузтын апигӀамбар Иерусалим даъамкӀва даладзныс йгьауашым!

34О Иерусалим, Иерусалим, апигӀамбарква зщуа, упны а-Нчва йгӀайщтиуа ауагӀаква хӀахъвыла йрысуа! Зъараны йстахъызйа Сара уара усабиква гӀазскӀкӀныс, апссгӀачӀв арцына ачырква апхьынцӀыгӀваква рыцӀахь йшгӀазнакӀкӀуа апшта, ауаса швара ауи гьшвтахъымызтӀ![+] 35Ужвы швара швтдзы мцырата йшвызгӀанхитӀ. ЙшвасхӀвитӀ швара Сара сшжвымбахуаш йшвхӀванадзыкӀьара: «ДныхӀва-ныпхьапӀ Ауи, ЙхӀыхвиту йыхьызла йгӀайуа!»[+]

#### 14


Асабша ахабза рхъйара ацкӀыс агвчӀагӀв рыцӀа йхъадапӀ

1Зны сабшата,[†] Иисус пӀатӀу зквырцӀуз фарисейкӀ[†] йпны дчаныс дангӀай, ауат гватшныта йызкӀылпшуан Ауи[+]. 2Иисус йпахьла дзлачыра[*] зхьуаз чмазагӀвыкӀ дчӀван. 3Иисус а-Хабза арыпхьагӀвчви[†] афарисейкви дрызцӀгӀатӀ:

– Асабша йантшпсщара мшу агӀвычӀвгӀвыс уйайъазарныс уахвитума момкӀва угьахвитымма[+]?

4Ауат закӀгьи гьрымхӀвузтӀ. Ауаъа Иисус ауи агӀвычӀвгӀвыс дихьыстӀ, дйырбзихахын дауищтхтӀ. 5Ауи амщтахь Ауи ауат йрайхӀвтӀ:

– Швыуа заджвы йпа йа йычв акъви йташварыквын, ауат зынла йгьгӀатышвымххуашма, ага ауи аныншаз сабшазтынгьи[+]?

6Ауи джьауапта йгӀартуашыз гьрымамызтӀ ауат.


Ачаражвра апны чӀахӀра зму ачӀвартаква руысла ажвакъвыш

7Иисус гвы айттӀ асасчва айшва апны чӀахӀра зму ачӀвартаква шгӀалырхуаз, йгьи ауат ажвакъвышкӀ[†] райхӀвтӀ:[+]

8– Уара атацанадылра чаражвра уандрайгвауа, чӀахӀра зму ачӀварта уыквымчӀван, йгӀаншарныс ауаштӀщтӀ йгӀадрайгваз рпны уара уацкӀыс чӀахӀ ззырчпауа заджв дгӀарылцӀныс. 9Ауи асхъан апшвыма, уаргьи ауыгьи швгӀазрайгваз, дуызгӀайпӀта йгӀауайхӀвпӀ: «Уара уъачӀву ари агӀвычӀвгӀвыс дырчӀва». Уаргьи упхащауа йцӀыхъвахауа ачӀварта уыквчӀвара атахъхуштӀ. 10Ауи акӀвпӀта, уандрайгвара уцата йцӀыхъвахауа ачӀварта уыквчӀва, апшвыма дуызгӀайта йгӀауайхӀвра ахъазла: «АнбжьагӀв, уцата рыцӀа йагъьу ачӀварта уыквчӀва». Ауи асхъан уара асасчва зымгӀва рпахь чӀахӀ узырчпуштӀ. 11Ауи акӀвпӀта тшгӀарылзыркӀькӀьуа дзачӀвызлакӀгьи а-Нчва[†] днайыркъвуаштӀ, тшыназыркъвуагьи а-Нчва дхъайгылуаштӀ[+].

12Ауи амщтахь Иисус апшвыма йайхӀвтӀ:

– Уара щымтачара йа щыбжьанчара[*] анакӀвуыршауа, уынбжьагӀвчва, уащчваква, узаъачва йа уыгвла байачва гӀауымрайгван, ауатгьи ауи йаджьауапта удымрайгвахра, ауыла йрыквурыдзыз рымшвахра ахъазла. 13Уара чаражвра анучпауа, ауаъа йгӀарайгва арыцхӀачвагьи, аныкъвадыкъваквагьи, атлачаквагьи, алашвквагьи. 14Ауи агӀан уара йузымшырахуштӀ, йауа ухӀварыквын ауат йрыквурыдзуа гьырзышвахуам, уаргьи агӀвцӀабыргква ангӀабзагылхуа ртшхъвага гӀауадзуштӀ.


Ачаражвра дудздза йгӀадрайгваз руысла ажвакъвыш


(Мат. 22:2-14)

15[•]Йчуз рыуа заджвы ауи йгӀан, Иисус йайхӀвтӀ:

– ЙзымшырапӀ а-Нчва й-Хъа́ра[†] апны ачаражвра йалазлуш.

16Иисус ауи джьауап йыйтхтӀ:

– Заджвы чаражвра дукӀ адигалын, сасчва щардагӀв гӀайрайгватӀ. 17Ачаражвра агӀамта аннадза, ауи йлыг дищтитӀ йгӀайрайгваз ауагӀаква йрайхӀвырныс: «ШвгӀай, зымгӀва хӀазырхатӀ». 18Ауаса йгӀадрайгваз ауагӀаква азаджв йымщтахь азаджв азыргӀвара йахӀвауа йалагатӀ. Йапхъахуз йхӀватӀ: «Сара адгьыл схвгӀатӀ, сцата ауи сапшра атахъыпӀ. ЙсзыргӀва сара йауазтын». 19Датша заджвы йхӀватӀ: «Сара хвчвы агӀвызаракӀ схвгӀатӀ, ауат сырхъвыхныс сцитӀ, йсзыргӀва сара йауазтын». 20ЙхыгӀвхуз йхӀватӀ: «Сара пхӀвыс дгӀазгтӀ, ауи йгӀалцӀла сгьызнайуашым».

21Алыг дгӀахъынхӀвыхын, зымгӀва йыпшвыма йайхӀвхтӀ. Ауаъа атдзы апшвыма дгвыжвкӀын, йлыг унашва йзичпатӀ: «Ласыта акъала аурам дукви аурам хвыцкви уырбжьалта, арыцхӀачва, аныкъвадыкъваква, алашвква йгьи атлачаква арахь йгӀад». 22«Сыпшвыма, – йхӀватӀ алыг дангӀахъынхӀвых, – унашвата йгӀасзучпаз сырхъйатӀ, ауаса ужвыгьи чӀвартаквакӀ мцырата йгӀанхатӀ». 23Ауаъа апшвыма йлыг йайхӀвтӀ: «АмгӀваквала уымгӀвайс, агвараква рурала уныкъва, йгӀауынйауа зымгӀва ачаражвра йгӀалалырныс йадыргыл, стдзы сасчвала йырчвызлара ахъазла. 24ЙшвасхӀвитӀ швара апхъа йгӀасрайгваз йрыуата заджвгьи счаражвра дшгӀалазмыжьуаш».


Иисус йапхьагӀв даъазлара шатахъу даквчважвитӀ


(Мат. 10:37-38; 5:13; Мк. 9:50)

25[•]Иисус йыцта уагӀа щардагӀв цун, Ауи ауат рахьыла тшацайырпан йхӀватӀ:

26– Заджвы спны дгӀайта йабагьи, йангьи, йпхӀвысгьи, йсабиквагьи, йащчваквагьи, йахщчваквагьи, ауат йрыцта йара йбзазарагьи йымчвымыгъхузтын, ауи Сара дсапхьагӀвханыс йгьауашым. 27Зджьуар змата Сара сцӀыхъвала йназымгуа, Сара дсапхьагӀвханыс йгьауашым[+].

28Абар швыуа заджвы батагӀакӀ йуыхварныс йтахъыпӀ. ЙгьимпхьадзушмищтӀ ауи апхъапхъа дчӀвата йаквирыдзуаш зымгӀва, йгӀаййырдырныс ахъазла йахча ауыхвара ацӀыхъва йнанардзушма момкӀва йгьнанамырдзушма? 29-30Ауи акӀвмызтын ауи абатагӀа ащапӀы йыргылта ауыхвара алйыргарныс йылымшарквын, ауи збауа зымгӀвагьи араса лакъырды дырчпуштӀ: «Ауыхвара гӀаджвыквицӀан, ауи ацӀыхъва йнайырдзарныс гьуылшум». 31Йа абар паштыхӀкӀ датша паштыхӀкӀ дйайсырныс тширыхӀазыритӀ. ДгьазымхъвыцуашмищтӀ ауи апхъапхъа дчӀвата йыму ар жванзыкьыгӀвла ар зкьгӀвы гӀважва змата йгӀайгвыквсуаш дзипшӀагылуаши дзипшӀамгылуаши? 32ДзипшӀамгылуазтын, ауи йагъа дшхъараркӀву йкӀьыкӀваква[*] йзищтипӀта амамыр шырбжьазлушла дйынгӀалпӀ. 33Ауи акӀвпӀта, швара дшвыуата йызму зымгӀва йзакъвымцӀуа заджвгьи Сара дсапхьагӀвхарныс йгьауашым.

34АджьыкӀа пкъыгӀва бзипӀ, ауаса аджьыкӀа агьама ачвыдзырквын, йачӀвыйа ауи йатаркӀвах цӀгӀата йызчпахуаш[+]? 35Адгьылгьи асозан самагьи йгьузрылацӀахуашым ауи, ахъаз йкӀаупсахра атахъыпӀ. ЛымхӀа змата йызгӀауа йгӀарагӀатӀ![+]

#### 15


Йыдзыз ауаса ауысла ажвакъвыш


(Мат. 18:12-14)

1[•]Иисус йыздзыргӀвныс йгӀайыззун ашвахчӀвгӀазкӀкӀыгӀвчви анахьанат агвнахӀчкви зымгӀва. 2Афарисейкви а-Хабза арыпхьагӀвчви[†] ауи йаквразымкӀва йайчважвун:

– Ауи агвнахӀчква дрыщтаныкъвитӀщтӀ, ауат дрыцчитӀщтӀ[+].

3Ауаъа Иисус ауат ажвакъвышкӀ[†] райхӀвтӀ:

4– Ажва ахъазла, швыуа заджвы уасашвкӀ йымапӀ, ауат ауасашвкӀ йрыуата уасакӀ йыдзтӀ. Ауи йуаса пщынгӀважви жвежв акъвым апны йгӀанижьта, йчвыдзыз йуаса гӀайаухнацӀкӀьара пшгӀара дгьымцушмищтӀ? 5Ауи ангӀайаухра, агвыргъьара йгӀалихта ауаса йыжвгӀва йгӀаквицӀуштӀ. 6Ауи йпны дангӀайхра, йыгӀвзачви йыгвлачви гӀазиддуштӀта йрайхӀвуаштӀ: «Швсыцгвыргъьа сара, йауа швхӀвузтын сара йгӀасаухтӀ йсчвыдзыз ауаса!» 7ЙшвасхӀвитӀ швара ажвгӀванд апны зыгвнахӀква тшырзыздырхыз гвнахӀчыкӀ рыцӀа мчыта йшйайгвыргъьуш зыгвнахӀква тшырзыздырхра йазыбжам гӀвычӀвгӀвыс цӀабырг пщынгӀважви жвежвыгӀв йшрайгвыргъьуш ацкӀыс[+].


Йыдзыз ажвгъай ауысла ажвакъвыш

8– Йа апхӀвыс йлыму ажварызна жвгъайкӀ йрыуата азакӀы лрыдзырквын, ачвамза алыркӀыта гъыцӀарата йаъу зымгӀва агӀвымсагала йгьгӀалымпсушма ауи гӀалаухнацӀкӀьа? 9АпхӀвыс ауи ангӀалаухра, лыгӀвзачви лыгвлачви гӀазылддата йылхӀвуштӀ: «Швсыцгвыргъьа сара, йгӀасаухтӀ йсчвыдзыз ажвгъай». 10Ауи акӀвпӀта, йшвасхӀвитӀ швара а-Нчва[†] ймальаъыкьква зыгвнахӀква тшырзыздырхыз гвнахӀчы заджвзаджвыкӀгьи йшйайгвыргъьауа!


АмгӀва райша йтнагаз апа йуысла ажвакъвыш

11Иисус ачважвара атаджвыквицӀахтӀ:

– Заджвы гӀвпачва йыман. 12АйцӀба йаба йайхӀвтӀ: «ХӀаба, амлыкв йсыквшвауа гӀасыт». Абагьи йымлыкв йпачваква йырзишатӀ. 13МшквакӀ анахъыцӀ, апайцӀба йымаз зымгӀва найахвын, къраль хъаракӀ дцатӀ. Ауаъа ауи йыла йырпшуа, дчауа-дыжвуамца йымаз зымгӀва сраф йчпатӀ. 14Ауи закӀгьи йымахымкӀва дангӀанха, ауи акъраль апны млахатӀ, йаргьи арыцхӀатара дташватӀ. 15Ауаъа ауи ари акъраль абзазагӀвкӀ йпны чрынра дпшцӀалтӀ, апшвыма ауи хӀва йхчарныс йырхъаква рпны дищтитӀ. 16Ауи аъара дымлащиуанта, ауи дайгвыргъьун ахӀваква йддрыфуаз аъарамаквала[*] йымгва йжвагварныс, ауаса ауатгьи ауи йгьгӀайырымтуазтӀ.

17Йаргьи йхъа дтахъвыцын йхӀватӀ: «Саба йпынгьи ймачӀгӀвымкӀва чрын пшцӀапӀ, ауат арызкъы йгӀархъшвалхуата йрыртитӀ, ауаса сара араъа амлакӀвацӀыкӀь сагитӀ!» 18СцапӀ, саба йпны схъынхӀвыхпӀта, ауи йасхӀвпӀ: «ХӀаба! А-ЖвгӀванд[†] ахьылагьи уара уахьылагьи гвнахӀ гӀасыквшватӀ. 19Ауи ахӀата йгьсквнагахуам сара упа-хӀва угӀасыпхьарныс, уара уычрынква йрыуу заджвы йапшта усзаъазла». 20Ауи дгӀагылын йаба йпны дцахтӀ. Ауи дшхъараркӀваз йаба дгӀайбатӀ. Аба йпа дрыцхӀайщатӀ.

Аба ауи дипыраххын, тшйыкӀвйыршатӀ, ба йайхӀвуа далагатӀ. 21Апа ауи йгӀайайхӀвтӀ: «ХӀаба! Сара а-ЖвгӀвандгьи уаргьи сшвпшӀагылуата гвнахӀ гӀазгтӀ. Ауи ахӀата йгьсквнагахуам сара уара упа-хӀва йгӀасыпхьарныс». 22Ауаса аба йлыгчва йрайхӀвтӀ: «ХвырчвхӀва швцата рахӀа йагъьу ачгӀвычаква гӀажвгта ари йшвышвцӀа. Ари йымачв аъатлын хъашвцӀа[*] йгьи асандальква йшвышвцӀа. 23АхӀвысрча гӀажвдта йшвщы, чаражвра хӀчпапӀта хӀкьахвхапӀ. 24ДпсынщтӀ сара спа, ауаса абар ауи йатаркӀвах дбзапӀ! Ауи дыдзын дгӀаншахтӀ!» Йкьахвхауа йалагатӀ ауат.

25Ауи агӀан апахӀба архъа даъан. Рпны даназаргванха, ауи йгӀатӀ ауат рыпшцӀа ачаражвра акьахвбыжьквала йшырчвыз. 26Ауи рлыгкӀ дгӀазшӀитын: «ЙгӀаншаз ачӀвыйа?» – хӀва дицӀгӀатӀ. 27«Уаща дгӀайхтӀ, – йхӀван джьауап гӀайтхтӀ алыг. – Уаба ахӀвысрча йщытӀ йпа дабга-згӀвадата дъагӀахъынхӀвыхыз ахъазла». 28АпахӀба дгвыжвкӀын, атдзы днашылныс гьимуытӀ. Ауаъа аба дгӀаджвылцӀын, ауи дйылабжьауа далагатӀ. 29Ауаса апа джьауап гӀайтхтӀ: «Арат асквшква зымгӀва рпны чрынкӀ сйапшта уара сузынхун, йанакӀвызлакӀгьи йухӀвуз счпун. Уара зынгьи дзсычкӀвынкӀ гьгӀасумттӀ сара сынбжьагӀвчва срыцта скьахвхарныс ахъазла. 30Ауаса апхӀвыс мпхащаква йрыцта уымлыкв сраф йызчпаз упа упны дангӀайх, ауи хӀвысрча йзущтӀ!» 31«СычкӀвын, – йхӀватӀ ауаъа аба, – уара йанакӀвызлакӀгьи сара усыцпӀ, йсыму зымгӀва уара йучӀвыпӀ. 32Ауаса хӀара хӀкьахвхара йгьи хӀгвыргъьара атахъыпӀ, дгӀабзагылхтӀщтӀ йпсыз уаща, ауи дыдзын дгӀаншахтӀщтӀ!»

#### 16


ЙцӀабыргым апегвал йуысла ажвакъвыш

1Иисус йапхьагӀвчва йрайхӀвтӀ:

– ГӀвычӀвгӀвыс байакӀ йпегвал йыпшвыма йымлыкв сраф йъайчпаз йгӀалцӀла ддыркъванчатӀ. 2Апшвыма ауи йпны дгӀазшӀитын йхӀватӀ: «ЙачӀвыйа сара уара уыхъазла йызгӀауа? УыунашвахъцӀара ауысла швъа гӀвыта йсызгӀаг, йауа ухӀвузтын ауи аъанатӀа ауи ахӀата йынкъвугах йгьауыхуашым».

3Апегвал дхъвыцтӀ: «Йсчпахуайа ужвы сара? Апшвыма сынхарта сакъвихитӀ. Сцата сыжныс къару гьсымам, афакърахъвыша сахӀварныс пхащарапӀ… 4Ауаса сара йыздыритӀ араъа санакъвырхра анхарта сназахвуаш ауагӀаква гӀаншара ахъазла йсчпуш». 5Ауаъа ауи апшвыма йпсарчӀвы зквыз ауагӀаква кьазула йгӀазшӀитуа далагатӀ. Ауи йапхъахуз дицӀгӀатӀ: «Зъарайа уара сыпшвыма йпны псарчӀвыта йуыкву?» 6«Масхва хвшата швандрыйашвкӀ», – джьауап гӀайтхтӀ ауи. Апегвал ауи йайхӀвтӀ: «Урасписка гӀахвта, учӀвата ласыта ауи гӀвынгӀважви жвабала йпсах». 7Ауи амщтахь ауи псарчӀвы зквыз йгӀвыджьхуз дицӀгӀатӀ: «А уара зъарайа псарчӀвыта йуыкву?» «Гвадз машаквшвкӀ», – джьауап гӀайтхтӀ ауи. Апегвал ауи йайхӀвитӀ: «Урасписка гӀахвта пщынгӀважвата йчпа».

8Апшвыма йцӀабыргымыз апегвал йгӀайхъвыцыз ахъазла дйыртшхъватӀ. Щта ари адунай ауагӀаква дара йрапшу йрыцта уыс анырхауа ракъыль рыцӀа йцӀарапӀ алашара асабиква[*] рацкӀыс. 9Саргьи йшвасхӀвитӀ швара: ари йцӀабыргым адунай абайарала нбжьагӀв гӀашвау швара, ауи аналгара швара зынгьи йшӀымчӀвауа анцӀырта швнарахвра ахъазла.

10Ахвыц апны йцӀабыргу, аду апынгьи дцӀабыргыпӀ, ахвыц апны йцӀабыргым, аду апынгьи дгьцӀабыргым[+]. 11Ауи йгӀалцӀла швара адгьыл абайара мыгӀвхъгара алата швазаъазтын, дзачӀвыйа швара ацӀабырг швызхъазцӀуш? 12Швара заджвы йымлыкв мыгӀвхъгара алата швазаъазтын, дзачӀвыйа йгӀашвызтуаш швара йшвчӀву?

13ЛыгкӀгьи гӀвпшвымачва дырзынхарныс гьйылшушым. Ауи йа азаджв дичвымыгъхуштӀ, анахьани бзи дибуштӀ, йа азаджв дйызцӀабыргхуштӀ, анахьани йхъа дгьачвайщушым. Швара йгьшвылшушым йара зынла а-Нчвагьи[†] абайарагьи къвырльыкъв рзышвхарныс[+].

14[•]Ахча бзи йызбуз афарисейква ауатква зымгӀва йрыздзыргӀвуанта, Иисус лакъырды дырчпун. 15Иисус ауат йрайхӀвтӀ:

– Швара ауагӀаква рпахь гӀвцӀабыргыта тшгӀашвырбарныс швтахъыпӀ, ауаса а-Нчва йдыритӀ швара швыгвква. АуагӀаква хвы ззырбауа, ауи а-Нчва йпахь апны йгвымхадзапӀ.


А-Хабзи а-Нчва й-Хъа́ри


(Мат. 5:18, 31-32; 11:12-13)

16А-Хабзи а-ПигӀамбаркви рыгӀамта ЙахӀйа йапхъала йаъан, ужвы а-Нчва й-Хъа́ра[†] ауысла а-Хабар Бзи[†] дыргитӀ, йгьи дзачӀвызлакӀгьи йылшауа йчпитӀ ауи далашвара ахъазла[+]. 17АжвгӀванди адгьыли рыцӀа ласыта йыдзпӀ а-Хабза[†] чӀвагъвара заджвыкӀ ачвыдзуа ацкӀыс![+]

18ЗпхӀвыс йлылцӀхта датша заджвы пхӀвыста дгӀазгхуа[*] дзачӀвыызлакӀгьи хъацӀи пхӀвыси разцӀабыргра мыгӀвхъигитӀ. ЗхъацӀа йгӀайылцӀхыз апхӀвыс дгӀазгуагьи хъацӀи пхӀвыси разцӀабыргра мыгӀвхъигитӀ[+].


Абайи Элизар рыцхӀи руысла ажвакъвыш

19– ГӀвычӀвгӀвыс байакӀ дбзазун. Аквны цӀагъа йгӀалхыз ачгӀвыча къапщчӀвагъьчӀвагъьква йшвицӀун ауи, ансимшгьи уызгӀвымпшыхыз ачаражвраква йчпун. 20-21Ауаса ауи йгвашв адзхъа дщтӀан Элизар-хӀва йызхьзыз арыцхӀа. Хвырта щарда йнын ауи, абайа йайшва йгӀакӀапӀлуз ахъвцханадзараква йфаныс дхӀазырын ауи. Алаква ауи йгӀайыдгылуанта йхвыртаква дырбзун. 22Ауаса абар арыцхӀа дпсытӀ, амальаъыкьква ауи Ибрахим дизырган акъвытхӀарала дщтӀарцӀатӀ. Абайагьи дпсын дыцӀарцӀахтӀ[+]. 23Абайа гӀазаб ъайбуз джьахӀанам[†] апны зны даннапшы, хъарата Ибрахими ауи йыдзхъагылаз Элизари найбатӀ[+]. 24Ауи Ибрахим дизыцӀыртӀ: «ХӀаба Ибрахим, срыцхӀаща, Элизар дгӀащтита йымачв адзы йтйырщы, ауи сыбыз йгӀахьирыста йгӀайрыхьырныс ахъаз, йауа ухӀвузтын ари амца сызлагылу апны сара йгӀанымшаскӀва гӀазаб ду схътыцӀитӀ!»[+] 25Ауаса Ибрахим джьауап гӀайтхтӀ: «СычкӀвын, угвы йгӀатаршвах абзазара апны уара бзира шгӀауадзуз, Элизаргьи гвымхарамкӀва датша закӀгьи шгӀаймадзуз. Ауаса ужвы араъа ауи бзира гӀайадзитӀ, уаргьи гӀазаб ухътыцӀитӀ. 26Ауи акӀвымкӀвагьи швари хӀари тадзырта дудздза хӀызбжьапӀ, ауи акӀвпӀта хӀахьыла днатыцӀта швара дшвызнайныс заджвы йтахъхарыгьи, ауи гьйылшушым, швара швахьыла дгӀатыцӀта хӀпынгьи заджвгьи дгьызгӀайуашым». 27Абайа йхӀватӀ: «Ауи асхъан суыхӀвитӀ уара, хӀаба, Элизар хӀпны дущтиныс. 28ХвгӀвайщчва сымапӀщтӀ сара, ауи ауат йрайхӀвыргӀатӀ ари агӀазабхътыцӀырта гӀарыквымшвара ахъазла амаль шырчпуш». 29Ибрахим джьауап гӀайтхтӀ: «Ауат Муси а-ПигӀамбаркви рымапӀ, ауат йрыздзыргӀврагӀатӀ»[+]. 30«Момо, хӀаба Ибрахим, – йхӀватӀ абайа, – ауат йпсыз заджвы дрызцазарквын, рыгвнахӀква тшырзырдырхрын». 31Ибрахим ауи араса джьауап йыйтхтӀ: «Ауат Муси а-ПигӀамбаркви йанырзымдзыргӀвуазара, йпсыта йгӀабзагылхыз йрайхӀвуагьи йгьазхъарцӀушым»[+].

#### 17


Иисус азыргӀвара, азхъацӀара йгьи аборч руыс йайрыпхьитӀ


(Мат. 8:6-7, 15, 21-22; Мк. 9:42)

1[•]Иисус йапхьагӀвчва йрайхӀвтӀ:

– ГвнахӀ узырхауа ашвхӀаусыгӀва йанакӀвызлакӀгьи йаъазлуштӀ, ауаса гвыхьра йызгӀайтӀ ауагӀаква агвнахӀхара йаззырцауа[+]. 2Ахвыцква дрыуата заджвы гвнахӀ йхарныс швхӀаусыгӀва йызтуа агӀвычӀвгӀвыс йыхъазла рыцӀа йагъьхушзапӀ адзылу луы йыхъвдарцӀата атенгьыз дтадрышвырквын[+]. 3Ауи йгӀалцӀла швхъа швырхъвых! Уаща гвнахӀ йхузтын, ауи йтшпынхӀва, йыгвнахӀква тшырзидырхуазтын, йзыргӀва ауи[+]. 4Уара дгӀаупшӀагылуата амш ауацӀа быжьны гвнахӀ йхата, быжьны упны дгӀайта: «СыгвнахӀква тшырзыздырхитӀ», – хӀва йгӀауайхӀвырквын, йзыргӀва ауи[+].

5Апостолчва[†] зны ЙхӀыхвиту[†] йыхӀватӀ:

– ЙгӀалархӀа хӀара хӀазхъацӀара![+]

6ЙхӀыхвиту джьауап айттӀ:

– Швара абаджа ажвла цыра ахӀа йнамдзауа азхъацӀара швымазтын, ари амаракӀва[*] йашвхӀвныс швылшуштӀ: «Уыщайдзаквагьи шацу тшгӀалжвата, атенгьыз апны тшлацӀа», ауи швара йшвыздзыргӀвуаштӀ[+].

7Ажва ахӀатырла, швара швыуа заджвы йчвагъвауа йа ауасаква зхчауа лыгкӀ дйымапӀ. ЙашвхӀвуашмищтӀ швара ауи архъа дгӀаквцӀта дангӀайхра араса: «УгӀашыл, айшва уадзхъачӀвата уча»? 8Момо, швара араса йшвхӀвушзапӀ: «Хъвлапны йсфуш сызрыхӀазыр, ауи амщтахь уымъагьи ацӀархъата, съадзачауа йгьи съадзажвуа усхъадзгылазла, уадыргӀвана уаргьи учапӀ йгьи уыжвпӀ». 9«А-Нчва[†] дузыразхатӀ», – хӀва апшвыма йлыг йайхӀвума унашвата йзичпаз ъайырхъйауа ахъазла? 10Йара ауаса шваргьи, унашвата йгӀашвзырчпаз зымгӀва аншвчпара, йшвхӀвитӀ: «Лыгта хӀгьауам хӀара, йхӀборчызгӀваца акӀвпӀ хӀара йхӀчпаз».


Иисус жвагӀв гӀвшӀыпсчва йырбзихахитӀ

11Иерусалим данцуз Иисус Шомроншти[†] Галили йырбжьу агӀвына аурала дымгӀвайсуан. 12Ауи кыткӀ данталуаз, жвагӀв гӀвшӀыпсчва[†] гӀайпылтӀ. ЙхъарамкӀва йгӀашӀасын,[+] 13ауат рбыжьква дрымчын йгӀацӀрытӀ:

– Иисус, а-БжьагӀвы, хӀрыцхӀаща хӀара!

14Иисус ауат аниба, йхӀватӀ:

– Швцата ашогьанква тшдшвырба.

Ауат джвыквылхын амгӀвала йшымгӀвайсуаз йбзихахтӀ[+]. 15Ауат рызаджв, дшбзихахыз йбатӀ акӀвын, дгӀахъынхӀвыхтӀ, йбжьы дута а-Нчва йыхьыз йхӀвауа. 16Ауи Иисус йщапӀква тшрыцӀайрышвын, Ауи дшизыразу йхӀвун. Ауи агӀвычӀвгӀвыс дшомронын[+].

17– ЖвагӀвы йгьнамдзузмищтӀ йсрыцкьаз? – дазцӀгӀатӀ Иисус. – Щта йабоу анахьанат ажвыгӀв? 18Ари агӀвыма йакӀвмызтын, ауат дрыуата заджвгьи дызгӀахънымхӀвыхйа, а-Нчва йыхьыз йхӀвара ахъазла?

19Йгьи ашомрон йайхӀвтӀ:

– Угылта уца, уазхъацӀара угӀанахчатӀ уара[+].


АпхъахькӀьала йаъу а-Нчва й-Хъа́ра


(Мат. 24:23-51)

20[•]Зны афарисейква Иисус йцӀгӀатӀ а-Нчва й-Хъа́ра[†] ангӀайуаш ауысла. Ауи джьауап айттӀ:

– А-Нчва й-Хъа́ра йубауата йгьгӀайуашым[+]. 21Заджвгьи йгьизыхӀвушым: «Абар, араъа йаъапӀ ауи» йа «Анаъа йаъапӀ ауи», йауа швхӀвузтын а-Нчва й-Хъа́ра швара йшвылапӀ.

22Ауи амщтахь Ауи апхьагӀвчва йрайхӀвтӀ:

– ЙгӀайуаштӀ гӀамта, швара ГӀвычӀвгӀвыс Па[†] йымшква йрыуата мыш заджвыкӀ жвбара шванашӀпсгӀуш, ауаса ауи гьыжвбушым[+]. 23Швара йгӀашвархӀвуаштӀ: «Дабан, Ауи анаъа даъапӀ» йа «Дабар, араъа даъапӀ», ауаса швара швпшырныс швымгӀвын[+]. 24Йауа швхӀвузтын, ГӀвычӀвгӀвыс Па зтшын дгӀайуаш ажвгӀванд шабгула ац ангӀахысуа дапшызлуштӀ. 25Ауаса ауи апхъала Ауи гӀазаб щарда йчхӀара атахъыпӀ йгьи ари абанпара Ауи ддрымцуаштӀ[+]. 26НыхӀв йымшква рагӀан йшаъаз йапшызлуштӀ ГӀвычӀвгӀвыс Па йымшква рагӀангьи. 27АуагӀаква йчун, йыжвуан, пхӀвыс дгӀаргуан йгьи тахӀа йцун НыхӀв йхъвыхӀ данчӀвалынцӀкӀьа. УацӀыхъван адзхъычӀвара гӀайын ауат зымгӀва йыквначӀвакьтӀ.

28Йара ауи акӀвын йшаъаз Лут йымшква рагӀангьи. АуагӀаква чун йгьи йыжвуан, кӀара гӀархвгӀун йгьи кӀара ртиуан, йлацӀун йгьи йуыхвун. 29Ауаса зтшын Лут Сыдом дтыцӀыз, аква йапшта ажвгӀвандла амци атӀгӀвыши гӀайын зымгӀва йыквначӀвакьтӀ.

30Йара ауи йапшызлуштӀ зтшын ГӀвычӀвгӀвыс Па дангӀайуашгьи. 31Ауи атшын, аджвырагӀв атдзакв апны даъата йгӀацӀцӀуазтын, йхӀапчыпквагьи атдзы йыгӀвназтын, йхӀапчыпква рыхъазла дгӀакӀнымцӀхыргӀатӀ. Архъа йаъугьи йпны дхънымхӀвыхыргӀатӀ[+]. 32Дшвхъшвымраштылын Лут йпхӀвыс![*] 33Збзазара гӀащаквызыжьныс йащту, ауи йчвыдзуаштӀ, йгьи збзазара Сара сыхъазла йызчвыдзуа, ауи гӀащаквижьуаштӀ[+]. 34ЙшвасхӀвитӀ швара, ауи ауахъ чвартакӀ йылу агӀвыджь дрыуата азаджв а-Нчва дйыцйырцуштӀ, азаджвгьи дгӀанижьуаштӀ. 35-36ГӀвпхӀвысчва йацыта атшыгӀвра рлагузтын, азаджв а-Нчва дйыцйырцуштӀ, анахьани дгӀанижьуаштӀ[*].

37– Йабоу, ЗпӀатӀу дуу? – йазцӀгӀатӀ ауат.

Иисус джьауап айтхтӀ:

– Апсхъапсы ъану акъанджьаква айззуштӀ.

#### 18


Ачвзаба айрыш луысла Иисус йажвакъвыш

1ЙанакӀвызлакӀгьи уныхӀварныс йгьи угвы уымрыдзныс шатахъу йапхьагӀвчва йдйырбара йтахъыта, Иисус ауат ари ажвакъвыш[†] райхӀвтӀ[+].

2– КъалакӀ апны хӀаквымхагӀвкӀ даъан. Ауи а-Нчвагьи[†] дгьичвымшвузтӀ ауагӀаквагьи дгьырчвымпхащузтӀ. 3Йара ауи акъала апны чвзабакӀ дбзазун. Ауи дашӀамсуа ахӀаквымхагӀв дйызцунта, кӀасхъыхла дйыхӀвун: «УгӀасцхърагӀата йгӀаспшӀагылуа йпахь сцӀабырг хъахьычӀв, сдауара сзалырга». 4ЗныкӀ ахъазла ахӀаквымхагӀв ауи лхӀатыр гьйымбузтӀ, ауаса йцӀыхъвахауата йщаквйыргылтӀ: «А-Нчва сичвымшвузтынгьи, ауагӀаквагьи сырчвымпхащузтынгьи, 5ауаса ари ачвзаба шӀас лымамкӀва схъа ъаслыркъычӀуа йгӀалцӀла, ауи лдауара лзалсыргапӀ, ауи акӀвмызтын ауи лахӀвараквала сара схъа слыркъычӀуаштӀ».

6ЙхӀыхвитугьи[†] йхӀватӀ:

– ЙыжвгӀама йцӀабыргым ахӀаквымхагӀв йхӀваз? 7Ауаса йанаъазара а-Нчва йгьрызгӀайымгуашмищтӀ ацӀабыргыра Йара йгӀалихыз, уахъгьи тшынгьи Йара йгӀайыхӀвауа ауагӀаква? ДгьымгвжважвушмищтӀ Ауи ауат цхърагӀара дирадзарныс[+]? 8ЙшвасхӀвитӀ швара Ауи днамкӀгӀамкӀуата ауат цӀабыргыра шрызгӀайгуаш. Ауаса ГӀвычӀвгӀвыс Па[†] дангӀайра, йгӀайауашмищтӀ Ауи адгьыл апны азхъацӀара?


Афарисейи ашвахчӀвгӀазкӀкӀгӀви руысла ажвакъвыш

9ЗыгӀвцӀабыргыра кьангьаш азгӀазымгуаз йгьи анахьанат хъачвамщара рылата йырпшуаз рыхъазла Иисус ари йапшу ажвакъвыш йхӀватӀ:[+]

10– ГӀвыджь а-Нчва йтдзы апшцӀа йпшцӀалтӀ йныхӀварныс. Ауат дрыуата азаджв дфарисейын, анахьаныгьи дшвахчӀвгӀазкӀкӀгӀвын[+]. 11Афарисей дгылын йхъа араса дазныхӀватӀ: «А-Нчва, сшузыразу уасхӀвитӀ Уара сара съарапшым анахьанат ауагӀаква: агъыччва, ажьагӀвчва, хъацӀи пхӀвыси разцӀабыргра пызтшуа, йа ари ашвахчӀвгӀазкӀкӀгӀвы[+]. 12МчыбжьыкӀ апны гӀван сурычитӀ сара, йгӀасхъахӀалакӀ йгӀалсхитӀта жваба йчпата азакӀы[*] рыститӀ»[+]. 13Ауаса ашвахчӀвгӀазкӀкӀгӀвы хъарата дгылын, ажвгӀвандла дхъапшылырныс гвы йзымчпауата, йгвы даквсуа йхӀвун: «А-Нчва, уылпха сыт сара – агвнахӀчы». 14ЙшвасхӀвитӀ швара абарауи шйакӀву а-Нчва йпахь зчӀвы хъахьхата зпны йцахыз, йапхъахуз шйакӀвым. Йауа швхӀвузтын тшгӀалзыркӀькӀьлакӀгьи днадыркъвуаштӀ, тшназыркъвлакӀгьи дгӀалдыркӀькӀьуаштӀ[+].


Иисус асабиква йныхӀва-ныпхьитӀ


(Мат. 19:13-15; Мк. 10:13-16)

15[•]УагӀаквакӀ асабипшкаквагьи йызгӀаргуан Иисус, Ауи ауат дырхьыста йныхӀва-ныпхьарныс ахъазла. АпхьагӀвчва ауи анырба, ауат шгӀашӀадрысуашыз йащтан. 16Ауаса Иисус ауат йпны йгӀазшӀитын йхӀватӀ:

– Асабиква спны йгӀайыргӀатӀ, швырпырамсын ауат, йауа швхӀвузтын а-Нчва й-Хъа́ра[†] зчӀву ауат йрапшу ракӀвпӀ. 17ЙшвасхӀвитӀ швара ацӀабырг: асаби йапшта а-Нчва й-Хъа́ра назмахвуа, ауи зынгьи дгьалалуашым[+].


Иисуси аунашвачпагӀв байи


(Мат. 19:16-29; Мк. 10:17-30)

18[•]УнашвачпагӀвкӀ Иисус дгӀайцӀгӀатӀ:

– АрыпхьагӀв бзи, йсчпара атахъыйа сара зынгьи йшӀымчӀвауа бзазара гӀасадзара ахъазла[+]?

19– ЙачӀвыйа Сара бзи-хӀва уызгӀасыпхьауа уара? – джьауап айтхтӀ Иисус. – Заджвгьи дгьбзийым а-Нчва заджвыкӀ йакӀвмызтын. 20ЙудыритӀ уара ауасйатква: «ймыгӀвхъуымган хъацӀи пхӀвыси разцӀабыргра», «гӀвы дуымщын», «уымгъычын», «мцшахӀатта уымгылын», «уаби уани хвы рзыба».

21– Ауат зымгӀва сара счкӀвынхъа амшква рпны йгӀашӀарышвта йсырхъйитӀ, – джьауап айтхтӀ ауи. 22Ауи анигӀа, Иисус ауи йайхӀвтӀ:

– ЗакӀы гьузынахъум ужвыгьи уара. Йуыму зымгӀва тйыта ахча арыцхӀачва йырхъаша, ауи агӀан ажвгӀванд апны уара йуымазлуштӀ харзына. Ауи амщтахь угӀайта Сара сыщта угӀатагыл[+].

23АунашвачпагӀв ауи анигӀа, йылахь аквицӀатӀ, йауа швхӀвузтын ауи зджьара йгӀанымхахуата дбайан. 24Иисус ауи дипшын йхӀватӀ:

– Йабадзагьи баргву абайачва рыхъаз а-Нчва й-Хъа́ра алалра! 25Амахтша агвырпшцӀа йкӀылсныс рыцӀа ймайрапӀ, абайа а-Нчва й-Хъа́ра далалныс ацкӀыс.

26Ауи згӀаз ауагӀаква азцӀгӀатӀ:

– ДзачӀвыйа щта ауаса йанаъазара йзылшуш а-Нчва дгӀайхчарныс?

27Иисус джьауап айттӀ:

– АгӀвычӀвгӀвыс йылымшауа а-Нчва йылшитӀ[+].

28Ауаъа Петр йхӀватӀ:

– Абар хӀара йхӀымаз зымгӀва гӀаныгӀжьын, Уара уцӀыхъва хӀтагылын хӀцатӀ[+].

29Иисус ауат йрайхӀвтӀ:

– ЙшвасхӀвитӀ швара ацӀабырг: а-Нчва й-Хъа́ра аныс зтдзы, йа зпхӀвыс, йа зайщчваква, йа зани заби, йа зсабиква гӀанызжьыз дзачӀвызлакӀгьи[+] 30ари абзазара апны щардала йайхӀата йгӀайадзуштӀ, йгӀайуаш асквшышв апны ауи йгӀайадзуштӀ зынгьи йшӀымчӀвауа абзазара.


Иисус йхынхауата Йара йпсри йгӀабзагылхри руыс даквчважвитӀ


(Мат. 20:17-19; Мк. 10:32-34)

31[•]Иисус ажвыгӀвыгӀв апхьагӀвчва хъатакӀла йнайрыскӀьан йрайхӀвтӀ:

– Абар хӀара Иерусалим хӀцитӀ, йгьи ауаъа йдырхъйуштӀ ГӀвычӀвгӀвыс Па йуысла апигӀамбарква йыргӀвыз зымгӀва. 32-33Ауи амаджьусиква дрыртуаштӀ, ауат Ауи лакъырды дырчпуштӀ, Ауи йыхв надыркъвуаштӀ, Ауи йыквджвджвуштӀ, дырбкъуштӀ йгьи ауи амщтахь дырщуаштӀ. Ауаса йхымшкӀхауа Ауи дгӀабзагылхуаштӀ[+].

34АпхьагӀвчва ауи ауысла закӀгьи гьгӀаргвнымгӀвытӀ. Ауи йхӀваз зымгӀва ауат рыхъазла йхъгӀван, йгьи ауат ргвы йгьгӀанамгуазтӀ Ауи йхӀваз йгӀанайыркӀыз[+].


Иисус арыцхӀа лашв дйырбзихахитӀ


(Мат. 20:29-34; Мк. 10:46-52)

35[•]Иисус ЙерихӀон даназаргванха, амгӀва атшпы лашвкӀ дчӀвата факърахъвыша дахӀвун. 36Ауи ауагӀа жвпӀара шйыгӀвсуаз анигӀа: «ЙгӀаншауа ачӀвыйа?» – йхӀван дазцӀгӀатӀ.

37– Назарет йауу Иисус дагӀвситӀ, – хӀва йархӀвтӀ ауи. 38Ауаъа алашв дцӀрытӀ:

– Иисус, Дауыт[†] й-Па![*] СрыцхӀаща сара![+]

39Апхъала йцуз ауи дшашӀасхуашыз йархӀвтӀ, ауаса алашв рахӀагьи дута дцӀыруан:

– Дауыт й-Па, срыцхӀаща сара!

40Иисус дгӀашӀасын унашва йчпатӀ ауи агӀвычӀвгӀвыс дшйызгӀардуашыз. Ауи данйызгӀай, Иисус ауи дицӀгӀатӀ:

41ЙачӀвыйа Сара уара йузысхарныс йутахъу?

– ЗпӀатӀу дуу, сылаква йырбахырныс стахъыпӀ сара, – джьауап айтхтӀ алашв.

42Иисус ауи йайхӀвтӀ:

– Уылаква йырбахыргӀатӀ! УазхъацӀара уарбзихахтӀ уара[+].

43Алашв зынла йылаква йырбахын, а-Нчва йыхьыз йхӀвауа, Иисус йыщта дтагылын дцатӀ. АуагӀа зымгӀва ауи анырба, а-Нчва ддыртшхъвун.

#### 19


АшвахчӀвква ргӀазкӀкӀгӀвы Закай йыгвнахӀква штшырзидырхыз

1Иисус ЙерихӀон дталын, акъала далсуан. 2Ауаъа Закай-хӀва йыхьызта гӀвычӀвгӀвыскӀ дбзазун. Ауи ашвахчӀвгӀазкӀкӀыгӀвчва друнашвачпагӀвын йгьи швабыжта дбайан. 3Ауи Иисус ймагӀну йдырра ахъазла дибарныс дащтан, ауаса ауагӀа ъажвпӀаз йгӀалцӀла ауи гьйылымшузтӀ, йауа швхӀвузтын ауи йуыртла дхвыцын. 4Ауаъа Ауи дибара ахъазла, Закай апхъала дыгӀвын, амаракӀва дхъалтӀ, Иисус ауи ацӀла данагӀвсуа дибарныс ахъазла. 5Иисус ауи ашӀыпӀа даназынадза, хъахьыла дхъапшылын йхӀватӀ:

– Закай, ласыта ацӀла угӀакӀныцӀ, йауа ухӀвузтын йахьчӀва Сара уара упны ссасра атахъыпӀ.

6Закай ласыта ацӀла дгӀакӀныцӀын, дгвыргъьауа Ауи дирайгватӀ. 7Ауи збаз зымгӀвагьи йашшуа йалагатӀ:

– АгвнахӀчы сасра ушпайызцара атахъыйа?![+]

8Ауаса Закай дгӀагылын ЙхӀыхвиту[†] йайхӀвтӀ:

– ЗпӀатӀу дуу! УсыргвыгъитӀ сымлыкв аъарагӀвшара арыцхӀачва йшырхъасшуш, аджвырагӀв чӀыда гӀайыквсхызтын, пщынла йайхӀата йшйыстхуаш![+]

9Ауаъа Иисус ауи йайхӀвтӀ:

– Йара ауи атшын а-Нчва[†] ари атдзы йыгӀвну ауагӀаква агвнахӀ йачвихчатӀ, йауа швхӀвузтын ари агӀвычӀвгӀвысгьи Ибрахим дипапӀ![+] 10Щта ГӀвычӀвгӀвыс Па[†] дызгӀайыз йыдзыз ауагӀаква гӀайаута йгӀайхчарныс акӀвпӀ.


Анаматта йгӀаныржьыз ахчаква руысла ажвакъвыш


(Мат. 25:14-30)

11[•]Ауи йаздзыргӀвуаз Иисус ажвакъвышкӀгьи[†] райхӀвтӀ. (Ауат Иерусалим аргван йнадзахьан, ауагӀаква ргвы йгӀанагуан а-Нчва й-Хъа́ра[†] йара зынла йгӀадзушта.)[+] 12Иисус йхӀватӀ:

– Зыхьыз гуз гӀвычӀвгӀвыскӀ къраль хъаракӀ дджвыквылуан, паштыхӀ мчхъара гӀайыртра ахъазла, ауи амщтахь дгӀахъынхӀвыхныс. 13Ауи йжвагӀв лыгчва гӀазшӀитын, ауат (рызна ахчата) жваминакӀ[*] риттӀ. «Арат ахчаква уыскӀ йалашвцӀа сара сгӀайхынцӀкӀьа», – йхӀватӀ ауи. 14Ауаса ауи йкъраль абзазагӀвчва дырчвымыгъын йгьи ауи паштыхӀ мчхъара ъагӀайыртуашыз акъраль апны араса йызхӀвара атахъыз акӀьыкӀваква йыщтарщтитӀ: «ХӀара йгьхӀтахъым ауи агӀвычӀвгӀвыс дхӀпаштыхӀхарныс».

15ПаштыхӀ мчхъара гӀайыртта ауи дангӀахъынхӀвых, унашва йчпатӀ йахчаква зызхъайцӀаз алыгчва йызгӀардныс, ауат йгӀархъахӀаз зъара йнадзауа дырцӀгӀарныс. 16Йапхъахуз дгӀайын йхӀватӀ: «Апшвыма, уара уминакӀ хъахӀарата жваминакӀ гӀанагтӀ!» 17«Аферым! – йхӀван дйыртшхъватӀ ауи апшвыма. – Уара улыг бзипӀ. Уара ауыс хвыцдза апны усызцӀабыргын, ужвы жвакъалакӀ урунашвачпагӀвта усыргылитӀ»[+]. 18ЙгӀвыджьхуз алыг дгӀайын йхӀватӀ: «Апшвыма, уара уминакӀ хъахӀарата хвминакӀ гӀанагтӀ!» 19Апшвыма йхӀватӀ: «ХвкъалакӀ урунашвачпагӀвта усыргылитӀ». 20Ауи амщтахь йхыгӀвхуз алыг дгӀайын йхӀватӀ: «Апшвыма, абар уара умина, сара ауи абльатакв йакӀвыршата йсымрыдзуа йынкъвызгатӀ. 21Сара уара сучвшвун, йауа ухӀварыквын уара жьыхьра злам угӀвычӀвгӀвыспӀ. ЙъащтӀауымцӀаз йгӀауахвитӀ уара, йъалауымцӀаз йгӀацӀаугитӀ». 22Ауаъа апшвыма ауи йайхӀвтӀ: «А уара закӀгьи йашӀысым алыг! Сара уара уажваквала ухӀаквым схуштӀ! Уара йудыруазма сара жьыхьра злам сшгӀвычӀвгӀвысу йгьи йъащтӀасымцӀаз йшгӀасахвуа, йгьи йъаласымцӀаз йшгӀацӀазгахуа? 23Щта абанк йызрумтйа уара сахчаква, сангӀайхра ауат ахъахӀара йгӀаргызгьи рыцта йгӀахъынсырхӀвыхныс ахъазла?» 24Йгьи ауаъа йгылаз йрайхӀвтӀ ауи: «Ауи ймина гӀайыквшвхта жваминакӀ змахьу йышвт». 25«Апшвыма, – хӀва йархӀвтӀ ауи, – ауи жваминакӀ йымахьапӀщтӀ!» 26Апшвыма джьауап айттӀ: «ЙшвасхӀвитӀ сара, йызму дзачӀвызлакӀгьи датшагьи йызгӀацырцӀуштӀ, йызмамгьи йымугьи гӀайыквырхуаштӀ[+]. 27Ауаса сшвпаштыхӀхарныс зтахъымыз сара сагъачва араъа йгӀажвдта, сара спахь апны йшвщы»[+].


Иисус гвыргъьахъвыла Иерусалим дталитӀ


(Мат. 21:1-9; Мк. 11:1-10; ЙохӀ. 12:12-19 )

28[•]Ауи анихӀва амщтахь, Иисус апхъала датаджвыквылхтӀ, Иерусалимла йцауа амгӀва дтагылата. 29Амасхва щхъа адзхъа йаныргӀалу Бетпаги БетгӀании дырзаргванхауата, Ауи гӀвапхьагӀвчва апхъала йщтитӀ[+] 30араса йрайхӀвын:

– Швапхъала йаъу акыт швцата, ауи шванталра йкӀыдхӀвалата заджвгьи дызквымчӀвас тшада набгъашвкӀ гӀашвауаштӀ. Ауи злакӀыдхӀвалу швыртӀлата араъа йгӀажвд. 31АджвырагӀв швара йгӀашвцӀгӀузтын: «Ауи згӀакӀыдшвщтуайа?» – хӀва, йашвхӀв: «Ауи ЙхӀыхвиту йтахъыпӀ».

32АпхьагӀвчва йщтийыз цан, зымгӀва Иисус йшгӀарайхӀвыз апшта йгӀараутӀ. 33Ауат атшада набгъашв ангӀакӀыдырщтуаз, ауи зчӀвыз апшвымаква гӀарцӀгӀатӀ:

– Атшада набгъашв згӀакӀыдшвщтуа ачӀвыйа швара?

34Ауат джьауап артхтӀ:

– Ауи ЙхӀыхвиту йтахъыпӀ.

35Ауат атшада набгъашв Иисус йызгӀардтӀ йгьи ауи рхъахьквцӀа чгӀвычаква аквырпсан, Иисус ауи даквдырчӀватӀ[*]. 36Ауи данымгӀвайсуаз, ауагӀаква рхъахьквцӀа чгӀвычаква амгӀва йыквырцӀауа йалагатӀ. 37Ауи амгӀва Амасхва щхъа йъагӀакӀнылуа даназаргванха, Ауи щардагӀвыта йыцыз апхьагӀвчва йырбаз агӀальаматраква зымгӀва рыхъазла, йгвыргъьауа, рбыжьква дута а-Нчва йыхьыз рхӀвауа йалагатӀ.

38– ДныхӀва-ныпхьапӀ ЗымгӀвархъада, ЙхӀыхвиту йыхьызла йгӀайуа!


Амамыр ажвгӀванд апны, артшхъвара йхӀаракӀу ажвгӀвандква рпны йаъапӀ!

39АуагӀа жвпӀара йрылагылаз фарисейквакӀ[†] Иисус йархӀвтӀ:

– АрыпхьагӀв, йщаквкӀы уапхьагӀвчва![+]

40Ауи джьауап айтхтӀ:

– ЙшвасхӀвитӀ швара ауат мчважвахырквын ахӀахъвква шцӀыруаш.


Иисус Иерусалим йчӀвыуитӀ

41Ауат Иерусалим йаназаргванха, акъала анырба, Иисус ауи алахь йчӀвыутӀ 42йгьи йхӀватӀ:

– ЙгӀаугвынгӀвызарквын уара йахьчӀва амамыр уызгӀазгырныс зылшуш! Ауаса ауи ужвы уара уылаква йрымбауата йцӀакӀыпӀ. 43ЙгӀайуаштӀ амшква уагъачва уара анышв аквпса хӀагӀаква ангӀауыкӀвыргашуш, угӀакӀвдыршата ахъатаква зымгӀвала уангӀадыркӀылуаш. 44Ауат уаргьи убзазагӀвчвагьи швыквырчӀвакьуаштӀ, хӀахъвыкӀ хӀахъвыкӀ йаквхымкӀва угӀанырыжьуаштӀ, йауа ухӀварыквын уара йгьгӀауымдыртӀ а-Нчва дануызгӀайыз агӀамта[+].


Иисус ахвгӀахвтыгӀвчва а-Нчва йтдзы апшцӀа йгӀапшцӀицитӀ


(Мат. 21:12-16; Мк. 11:15-18; ЙохӀ. 2:13-22 )

45[•]Ауи амщтахь Иисус а-Нчва йтдзы апшцӀа дпшцӀалын, атигӀвчва ауаъа йгӀапшцӀицауа далагатӀ.

46– ЙаныпӀ, – йрайхӀвтӀ Ауи ауат, – «Сара стдзы ауагӀаква ъаныхӀвуш йатдзызлуштӀ», ауаса швара ауи агъыччва йрыгӀварата йшвчпатӀ.

47Иисус ансимшгьи а-Нчва йтдзы апшцӀа апны йайрыпхьун, ауаса ашогьанхъадаква, а-Хабза арыпхьагӀвчва[†] йгьи ауагӀа рунашвачпагӀвчва амаль йазыпшгӀун Ауи дырщырныс ахъазла. 48Ауаса ауат йгьрымдыруазтӀ ауи шырчпушыз, йауа швхӀвузтын ауагӀаква зымгӀва Иисус йыздзыргӀвуан, ажва заджвыкӀ агӀвырщтныс йачвшвауа.

#### 20


Адин унашвачпагӀвчва Иисус йхвитнагӀа кьангьаш азгӀаргитӀ


(Мат. 21:23-27; Мк. 11:27-33)

1[•]Иисус, а-Хабар Бзи[†] йыргауа, а-Нчва[†] йтдзы апшцӀа апны йанайрыпхьуз мышкӀы, Ауи йызгӀайтӀ ашогьанхъадаква, а-Хабза арыпхьагӀвчва[†] йгьи ахӀбачва.

2– ЙгӀахӀахӀв хӀара, зхвитныгӀала йучпауайа Уара арат зымгӀва, йгӀауызтда Уара ари амчхъара? – йгӀайцӀгӀатӀ ауат[+].

3Ауи йаджьауапта Иисус йхӀватӀ:

– Саргьи азцӀгӀаракӀ швызсыргылпӀ. ЙгӀасашвхӀв, 4захьыла йгӀайадзада ЙахӀйа адзытщрала[†] йхвитнагӀа, а-Нчва йахьыла акӀвма момкӀва ауагӀаква рахьыла акӀвма[+]?

5Ауат дара-дара йамакӀуа йалагатӀ:

– ХӀара йхӀхӀварыквын: «А-Нчва йахьыла», ауи агӀан Ауи дгӀахӀцӀгӀуштӀ: «ЙачӀвыйа щта ЙахӀйа йзизхъашвымцӀаз?»[+] 6ХӀара йхӀхӀварыквын: «АуагӀаква рахьыла», ауи агӀан ауагӀаква хӀара хӀахъвыла йгӀахӀысуаштӀ, йауа швхӀвузтын ауат багъьата йхъарцӀитӀ ЙахӀйа дшпигӀамбарыз[+].

7– ХӀара йгьхӀыздырам захьыла йгӀайадзаз, – джьауап артхтӀ ауат.

8– Ауи агӀан Саргьи йгьшвасхӀвуашым арат зымгӀва зхвитныгӀала йсчпауа, – йрайхӀвтӀ ауат Иисус.


АдзахвагӀарйыгӀвчва чвгьаква руысла ажвакъвыш


(Мат. 21:33-46; Мк. 12:1-12)

9[•]АуагӀа жвпӀара ари ажвакъвыш[†] райхӀвуа далагатӀ Ауи:

– ГӀвычӀвгӀвыскӀ дзахвагӀарйыртакӀ лайцӀатӀ. Ауи багьандата адзахвагӀарйыгӀвчва йритын, йаргьи гӀамта ауырала ныкъвара дцатӀ[+]. 10АгӀамта аннадза, ауи йлыг адзахвагӀарйыгӀвчва рпны дищтитӀ, ажь йгӀацӀаргаз йауата йара йхъвы ауи йгӀайыртхныс. Ауаса адзахвагӀарйыгӀвчва алыг дырбкъан, йнапӀква мцырата дгӀауырщтхтӀ. 11Датша лыгкӀ ауаъа дищтитӀ ауи, ауаса ауат ауыгьи дырбкъатӀ, йпха йхъырхын, ауыгьи йнапӀква мцырата дгӀауырщтхтӀ. 12Ауат ракӀвымкӀвагьи ауи йхыгӀвхуз йлыггьи дищтитӀ ауаъа. Ауат ауыгьи дырхвын, адзахвагӀарйырта дгӀатдрышвттӀ[+].

13АдзахвагӀарйырта апшвыма дхъвыцтӀ: «Йсчпушйа щта сара? Бзи йызбауа спа дсщтипӀ, йалныс ауаштӀ ауат ауи йчвпхащарныс»[+]. 14АдзахвагӀарйыгӀвчва апа данырба, араса йщаквдыргылтӀ: «Ари атынха йакӀвпӀ. ШвгӀай ауи дхӀшвырщы, атынха хӀара йхӀчӀвхарныс ахъазла». 15Ауат ауи адзахвагӀарйырта дгӀатдрышвтын дырщытӀ. ЙачӀвыйа ужвы ауат йырзихуш адзахвагӀарйырта апшвыма? 16Ажва гьалам, ауи дгӀайуаштӀта ауат адзахвагӀарйыгӀвчва йщуаштӀ, адзахвагӀарйыртагьи датша зджьакӀы йритуаштӀ.

Ауи згӀаз йырхӀватӀ:

– ЙнымшарагӀатӀ ауи зынгьи![+]

17Ауаса Иисус ауат гватшныта дырпшын йхӀватӀ:

– Ауи агӀан йгӀарныцӀуа ачӀвыйа а-ГӀвыра арат ажваква:

«АуыхвагӀвчва йамуата йырпхьадзаз а-ХӀахъв,
хъадахатӀ»?

18Ауи а-ХӀахъв йаквшвауа дзачӀвызлакӀгьи далахъвашуштӀ, Ауи гӀазквшвауа дартӀгъваштӀ.

19[•]А-Хабза арыпхьагӀвчви ашогьанхъадакви йангӀаргвынгӀвы Иисус ауи ажвакъвыш дара руысла йшихӀваз, Ауи зынла дыркӀырныс ртахъын, ауаса ауагӀа йырчвшватӀ.


АшвахчӀвква ршвара ауысла


(Мат. 22:15-22; Мк. 12:13-17)

20Ауат йгватшныта Иисус йызкӀылпшуа йалагатӀ. Ауат Ауи ауагӀаква бзы рыцӀарцӀан йзагӀарщтитӀ, ауат тшдырцӀабырг тшырчпан Иисус ажвала дгӀаркӀныс ацӀыхъва йтагылтӀ, Ауи аурым шӀыпӀаунашвачпагӀв йымчхъара дартра ргвыгъата[+]. 21Ауат Иисус йцӀгӀатӀ:

– АрыпхьагӀв, хӀара йыгӀдыритӀ Уара атамам шухӀвауа йгьи йшаурыпхьауа. Уара алых-алацӀа гьучпум йгьи цӀабыргыта а-Нчва йымгӀва йаурыпхьитӀ. 22Аурым император ашвахчӀв йахӀтра хӀахвитума хӀара момкӀва хӀгьахвитымма[+]?

23Иисус ауат ргвы йтаз ачвгьара рыцӀидыргӀан йрайхӀвтӀ:[+]

24– Йсшвырба Сара динарийкӀ.[†] ДзачӀвыйа ауи йгӀанарбауа, зыхьыз ануда ауаъа?

– Аимператор, – джьауап гӀартхтӀ ауат.

25– Ауаса йанаъазара аимператор йчӀву аимператор йышвтх, а-Нчва йчӀвугьи а-Нчва йышвтх, – йрайхӀвтӀ Ауи ауат.

26Ауат йгьрылымшузтӀ Ауи ауагӀа рпахь йажвала дгӀаркӀныс, ауат Ауи йджьауап джьарщан, закӀгьи гьрымхӀвахтӀ.


Апсчва ргӀабзагылхра ауысла асаддукейква Иисус йцӀгӀитӀ


(Мат. 22:23-33; Мк. 12:18-27)

27[•]«Апсчва гьгӀабзагылхуам», – хӀва йызрыбагъьуз саддукейквакӀ[†][*] Иисус йгӀайыдгылтӀ. Ауат Ауи йцӀгӀатӀ:[+]

28– АрыпхьагӀв, Муса йхӀзигӀвтӀ заджвы пхӀвыс дызму, ауаса саби дызмам йаща дпсрыквын, ауи ачвзаба пхӀвыста дгӀайгта йаща йыжвла гӀащаквйыргылхра шатахъу. 29Ауи акӀвпӀта, йаъан бжьыгӀв айщчва. Йапхъахуз аща пхӀвыс дгӀайгын, саби дйымамкӀва дпсытӀ. 30Ауи амщтахь йгӀвыджьхуз 31йгьи йхыгӀвхуз ауи пхӀвыста дгӀаргтӀ, ауасамца абжьыгӀвгьи ауи дгӀаргтӀ. Ауат зымгӀвагьи псытӀ асабиква гӀартнымхауата. 32УацӀыхъван лара апхӀвысгьи дпсытӀ. 33Ауи акӀвпӀта, йангӀабзагылхра амщтахь, дзачӀвыйа ауи дызпхӀвысызлуш? АбжьыгӀвгьи ауи йылхъацӀанщтӀ!

34Иисус ауат джьауап ритхтӀ:

– Ари асквшышв ауагӀаква пхӀвыс дгӀаргитӀ йгьи тахӀа йцитӀ. 35ЙгӀайуаш асквшышв агӀан йбзазаныс а-Нчва йызквнайыргата, йанпсра йгӀабзайыргылхуаш, пхӀвысгьи дгьгӀаргхуашым, тахӀагьи йгьцахуашым, 36йпснысгьи гьрылшахуашым, йауа швхӀвузтын ауат амальаъыкьква йрапшхуштӀ. Ауат а-Нчва йсабипӀ, йауа швхӀвузтын ауат а-Нчва йгӀабзайыргылхуаштӀщтӀ. 37Апсчва а-Нчва йшгӀабзайыргылхуа Муса йбылуа адзыхӀв йапщылу атурых апны йгӀайырбатӀ, ауаъа ауи ЙхӀыхвиту[†] «Ибрахим й-Нчва, ИсхӀакъ й-Нчва, Йакъвып й-Нчва» – хӀва дйыпхьатӀ. 38Ауи апсчва дгьры-Нчвам, абзачва ракӀвпӀ дзы-Нчву, йауа швхӀвузтын Ауи йыхъазла зымгӀвагьи бзапӀ!

39А-Хабза арыпхьагӀвчва йрыуата зджьакӀы йырхӀватӀ:

– Бзита джьауап гӀаутхтӀ Уара, АрыпхьагӀв!

40Ауаъа ауи ахӀата заджвгьи гвы гьизымчпахуазтӀ Ауи азцӀгӀара йызйыргылныс[+].


ЙмагӀныйа Иисус?


(Мат. 22:41-46; Мк. 12:35-37)

41[•]Ауи амщтахь Иисус ауат дырцӀгӀатӀ:

– ЙачӀвыйа ауагӀаква йзырзыхӀвауа: «Христос[†] Дауыт[†] ди-ПапӀ», – хӀва[+]? 42ЙхӀватӀщтӀ йара Дауыт Псалтир апны:

«ЙайхӀвтӀ ЙхӀыхвиту сара Йсыхвиту:
УгӀачӀва Сара сагъьма напӀыла,[+]
43Сара Уара уагъачва
Уара ущаргвыцӀаква квыргылыртата йнарыцӀасцӀанцӀкӀьара».

44Ауи акӀвпӀта, Дауыт Ауи Йсыхвиту-хӀва дйыпхьитӀ. Ауаса йанаъазара Дауыт ди-Пазлара шпауаш Ауи?


Иисус ачвалатшычпара штшачвырхчуш йхӀвитӀ


(Мат. 23:1-7; Мк. 12:38-39)

45АуагӀа зымгӀва Иисус йыздзыргӀвуан, ауаъа Ауи йапхьагӀвчва йрайхӀвтӀ:

46– А-Хабза арыпхьагӀвчва тшырчвышвхча. Ауат ачгӀвыча пшдза ауква ршвырцӀарныс бзи йырбитӀ йгьи бзи йырбитӀ ауат акъьакъьараква рпны сальам ангӀарархуа. Асинагогаква йгьи йъазшӀыртуа ащыбжьанчараква рпны ауат рахӀа чӀахӀра зму ачӀвартаква йрыквчӀвапӀ[+]. 47Ауат ачвзабаква ртыдзква дыргьашвитӀ йгьи зымгӀва тшддырбауа ауырата йныхӀвитӀ. Ауат йрапшу зджьара йгӀанымхахуата йымчу ахӀаквымхара рызпшитӀ.

#### 21


Ачвзаба рыцхӀа лсогӀа


(Мк. 12:41-44)

1[•]Иисус дпшын абайачва рсогӀаква а-Нчва[†] йтдзы апшцӀа апны ахарзынатара йштарцӀуз йбатӀ[+]. 2Иисус дибатӀ агӀва йгӀалху гӀвжвгъайкӀ тазрышвыз ачвзаба рыцхӀагьи.

3– ЙшвасхӀвитӀ швара ацӀабырг, – йхӀватӀ Иисус, – ари ачвзаба рыцхӀа зымгӀва рацкӀыс йайхӀата ахарзынатара кӀара шталцӀаз. 4Йауа швхӀвузтын зымгӀвагьи йгӀархъшвалхуаз йгӀалырхын йтарцӀатӀ, а лара лрыцхӀара йгӀалылхын дызлабзазушыз зымгӀва талцӀатӀ.


Иисус йгӀайуаш агӀамта даквчважвитӀ


(Мат. 24:1-22; Мк. 13:1-20)

5[•]Араъа йалаз Иисус йапхьагӀвчва а-Нчва йтдзы уызгӀвымсхыз ахӀахъвквала йшырчпаз йгьи а-Нчва йызгӀаргыз асогӀаквала йшдрыпшдзаз йанаквчважвуз, Иисус йхӀватӀ:

6– Арат швызпшыта швгвы йалазырхӀауа зымгӀва аладрыхъвашуштӀ. ЙгӀайуаштӀ агӀамта араъа хӀахъвыкӀ хӀахъвыкӀ йаквхымкӀва йанцуш[+].

7Ауи йцӀгӀатӀ:

– АрыпхьагӀв, ауи анбагӀаншуш? Йзапш дыргайа ауат агӀаншараква шгӀаргванхауа хӀзырбуш?

8Ауи йхӀватӀ:

– Швгватшнызла швара заджвгьи швшйымжьуш апшта, йауа швхӀвузтын щардагӀвы Сара сыхьызла тшхъыргӀвауа йгӀайуаштӀ, йырхӀвауа: «Ауи Сара сакӀвпӀ» йгьи «АгӀамта гӀадзатӀ». Ауат рцӀыхъва швтагылта швымцан. 9Швара айсракви атшгӀащтӀыхракви рхабар аныжвгӀара, швымшван. Ауат зымгӀва апхъапхъа йгӀаншара атахъыпӀ, ауаса ацӀыхъва зынла йгьгӀадзушым.

10Иисус йчважвара атаджвыквицӀахтӀ:

– УагӀахъакӀ уагӀахъакӀ йырпшӀагылуаштӀ, паштыхӀыгӀвакӀ паштыхӀыгӀвакӀ йапшӀагылуаштӀ. 11ЙаъазлуштӀ адгьылцӀсра мчква, амли азгӀва мчкви йапшым ашӀыпӀаква рпны, йакӀвшуштӀ ауагӀаква зрыкӀьазызуаш агӀаншараква йгьи ажвгӀванд апны адырга дудздзаква гӀаншуштӀ[+].

12Ауаса ауатква зымгӀва йгӀаншара апхъала, швара швыркӀуаштӀ йгьи гвымхарала швцӀыхъва йнатагылуаштӀ. Швара асинагогаква рпны швгӀардуаштӀ йгьи анбахтаква[†] швыртадрышвуаштӀ, апаштыхӀкви аунашвачпагӀвчви рпахь швдыргылуаштӀ. Ауатква зымгӀва Сара схъкъьачӀвыла акӀвпӀ йыззырчпуш[+]. 13Ауи агӀан швара йшвылшуштӀ шахӀатта швгылныс. 14Ауаса швгвы акъвшвмырпын пасата швара тшыхчагата йшвхӀвуш ахъазла, 15йауа швхӀвузтын Сара йшвыстуаштӀ швара ауи апш ажви ауи апш уасаражври, йгӀашвпшӀагылуа ауагӀаква йрыуата заджвгьи ауат ажвала йзыпымтшуаш йа дгӀарпшӀагылныс йылымшуш[+]. 16Швара йгӀашвайжьуштӀ шванчви швабачви, швайщчваква, швзаъачва йгьи швынбжьагӀвчва, швара йшвыуата азджьакӀ рщуаштӀ. 17Швара зымгӀвагьи швырчвымыгъызлуштӀ Сара схъкъьачӀвыла, 18ауаса хъвыцкӀгьи гьгӀарылшвтуашым швара швхъаква[+]. 19Багъьарала йгӀащаквшвырхуштӀ швара швпсква.

20[•]Иерусалим ар йшгӀакӀвдыршауа йаныжвбара, йыжвдыр ауи аналадрыхъвашуш агӀамта шгӀаргванхаз[*]. 21Ауи агӀан ЙахӀудашта йаъу ауагӀаква ащхъаква рахьыла гӀврала йцарагӀатӀ. Акъала йту акъала йгӀатыкъьаргӀатӀ, акыт йту акъала йтамлыргӀатӀ, 22йауа швхӀвузтын а-Нчва йщахахра агӀамта гӀаталтӀ, ауат йыргӀвыз зымгӀва анцӀабыргхуш агӀамта. 23Гвыхьра рызгӀайуаштӀ ауат амшква рпны амгвадукви зсабиква кӀыкӀахы дзырчвауи! Апхаста дуква ари адгьыл йазпшитӀ. А-Нчва йгвыжвкӀра гӀарыквшвуштӀ ари ауагӀахъа[+]. 24Агьата йащуаштӀ ауагӀаква, ауат гъарта уагӀахъата йаъу зымгӀва рпны йдырцуштӀ. Иерусалим ргвычӀуштӀ амаджьусиква, ауатква ншуштӀ амаджьусиква рагӀамта алгандзыкӀьа.


Иисус Йара йгӀахъынхӀвыхра даквчважвитӀ


(Мат. 24:23-35; Мк. 13:21-31)

25[•]– Амара, амыз йгьи айачӀваква йгӀарнылуаштӀ адыргаква, адгьыл апынгьи ауагӀахъаква йалакӀьазызуаштӀ йгьи агвыгъара йалырххуаштӀ атенгьыз атолкъвынква йгӀархъыцӀуаш абыжь ду йгӀалцӀла[+]. 26Адунай йгӀагвыквылуа апхаста дуква рпахь ашвара йгӀалырхта ауат ртшдырра рчвыдзуаштӀ, йауа швхӀвузтын ажвгӀванд амчнадзараква алакацуштӀ[*]. 27Ауи агӀан ауагӀахъаква ГӀвычӀвгӀвыс Па[†] дырбуштӀ, апстхӀва дылагылата, амч йылата йгьи анур гӀальаматквала дкӀвыршата дшцауа. 28Ауи цӀабыргхауа йаналагара, швгӀагылта швхъаква щтӀышвх, йауа швхӀвузтын швара швгӀазырхвитуаш гӀаргванхахьатӀ.

29[•]УацӀыхъван Ауи ауат ари ажвакъвыш[†] райхӀвтӀ:

– Швырпшы алахӀагьи ацӀлаква зымгӀвагьи. 30Ауат абыгъьква ангӀаршӀалуа швара йыжвдыритӀ апхын шгӀаргванхахьаз. 31Ауи йапшпӀ арыгьи, ауи шцӀабыргхауа аныжвбауа, йыжвдыр а-Нчва й-Хъа́ра[†] шгӀаргванхахьаз. 32ЙшвасхӀвитӀ швара ацӀабырг: ари абанпара шаъаркӀву ауатква зымгӀва ншуштӀ[+]. 33ЙыдзуаштӀ ажвгӀванди адгьыли, ауаса Сара сажваква зынгьи йгьыдзуашым.


Иисус ачва тшарымтныс йаквгӀазшӀититӀ


(Мат. 24:36-51; Мк. 13:32-37)

34– Швгватшнызла швара акьахвра-ларпшра, ажвра йгьи абзазара айгвыгӀвраква швыгвква йгӀарыквымхӀара, ауи а-Мш швара йшвымдырдзакӀва йгӀатамылра рыхъазла, 35апскӀырта йагӀвызата, йауа швхӀвузтын ауи адгьыл шабгу йыквбзазауа ауагӀаква зымгӀва йгӀаргвыквылуаштӀ. 36Швгватшнызла йанакӀвызлакӀгьи йгьи швныхӀва, ауат апхаста дуква зымгӀва тшырчвышвхчата ГӀвычӀвгӀвыс Па йпахь швгӀагылра швылшарныс ахъазла[+].

37Ансимшгьи Иисус а-Нчва йтдзы апшцӀа апны йайрыпхьун, хъвлапныла Амасхва щхъа дцунта, ауаъа йыршун[+]. 38Щымта щажьыта ауагӀа йатаркӀвах а-Нчва йтдзы апшцӀа апны йгӀайззун, Ауи йыздзыргӀвныс ахъазла.

#### 22


Адин унашвачпагӀвчва Иисус дырщныс ргвы йтапӀ


(Мат. 26:2-5; Мк. 14:1-2; ЙохӀ. 11:45-53 )

1[•]ПасахӀ-хӀва[†] йызпхьауа а-ЧӀахъва амщаква ргвыргъьахъв гӀаргванхун. 2Ашогьанхъадакви а-Хабза арыпхьагӀвчви[†] ауагӀа рпны гвыжвкӀра гӀандмыршауата Иисус дшырщуашыз амаль йазыпшгӀун.


ЙахӀуда Иисус дйайжьарныс йгвы йтайкӀитӀ


(Мат. 26:14-16; Мк. 14:10-11)

3Ауаъа иблис[†] ажвыгӀвыгӀв йрыуаз азаджв, Искариот-хӀва йызпхьуз ЙахӀуда диуацӀалтӀ. 4ЙахӀуда дцан ашогьанхъадакви а-Нчва[†] йтдзы ахчагӀвчва рунашвачпагӀвчви дрангӀалтӀ Иисус дшйайжьушыз. 5Ауат гвыргъьан ауи дгӀадыргвыгъатӀ ахча шгӀайыртуашыз. 6ЙахӀуда ауи дадгылын Иисус данйайжьушыз, Ауи уагӀа йыцымкӀва йаныншуш амаль-къвлей дазыпшгӀауа далагатӀ[+].


АпхьагӀвчва ПасахӀ тшазадыргалитӀ


(Мат. 26:17-19; Мк. 14:12-16)

7[•]А-ЧӀахъва амщаква рымш гӀаталтӀ, ауи агӀан а-ПасахӀ сыс щра атахъын, 8йгьи Иисус Петри ЙохӀани рыхъвда йыквицӀан йщтитӀ:

– Швцата а-ПасахӀ хъвлапынчара хӀара хӀыхъазла йшврыхӀазыр.

9– Йабаутахъу Уара ауи хӀрыхӀазырныс? – йазцӀгӀатӀ ауат.

10Ауи джьауап айттӀ:

– Акъала шваналалра швара дгӀашвынйуштӀ дзы зтата ацӀыкв згауа ахъацӀа. Ауи йцӀыхъва швтагылта швца, дъанашылуа атдзы швнашылта, 11атдзы апшвыма йашвхӀв: «АрыпхьагӀв дгӀауызцӀгӀитӀ уара: Йабаъу асасчва рпещ, Сари сапхьагӀвчви а-ПасахӀ хъвлапынчара ъахӀфуш?» 12Ауи йшвирбуштӀ швара хъахьы йаъу апещ ду, ауаъа зымгӀва адыргалхьатӀ. Ахъвлапынчара ауаъа йшврыхӀазыр.

13Ауат цан, Иисус йшгӀарайхӀвыз апшта, зымгӀва ншатӀ, даргьи а-ПасахӀ хъвлапынчара дрыхӀазыртӀ.


Иисус апхьагӀвчва дрыцта йцӀыхъвахуз йхъвлапынчара


(Мат. 26:20-29; Мк. 14:17-25; ЙохӀ. 13:21-30; 1 Кор. 11:23-25 )

14[•]АгӀамта ангӀадза, Иисуси Ауи йапостолчви айшва йадзхъачӀватӀ. 15Иисус ауат йрайхӀвтӀ:

– Сара мчыта йстахъын сгӀазабква рапхъала ари а-ПасахӀ швара сшвыцта йсфарныс. 16ЙшвасхӀвитӀ швара Сара ауи ахӀата ауи шсымфахуаш, а-Нчва й-Хъа́ра[†] апны а-ПасахӀ абгата йхӀазырхандзыкӀьа.

17Ауи ашӀа гӀайахвтӀ, ауи ахъазла а-Нчва дшизыразу йхӀван, йапхьагӀвчва йрайхӀвтӀ:

– Ари нашвахвта хъвы-хъвы йшвхъашвша. 18ЙшвасхӀвитӀ швара адзахва йгӀашӀалуа йгӀалырхуа Сара ауи ахӀата йгьсыжвхуашым, а-Нчва й-Хъа́ра гӀайындзыкӀьа.

19Ауи амщтахь ачӀахъва гӀайахвтӀ ауи ахъазла а-Нчва дшизыразу йхӀван, ауи акъвитштшын ауат йриттӀ арат ажваква йхӀван:

– Ари Сара съапӀкътлапӀкъква зымгӀва ракӀвпӀ, ауат швара швнысла йрыститӀ. Ауаса йшвчпа Сара сгӀашвгвалашвахуата.

20Йара ауи апшбыргта ахъвлапынчара амщтахь Ауи ашӀагьи ауат йритын йхӀватӀ:

– Ари ашӀа уасйат[†] шӀыцпӀ, ауи швара швыхъазла йсрычӀвауа Сара сщала йсрыбагъьитӀ[*]. 21Ауаса Сара йгӀасайжьауа йнапӀы снапӀы зкву йара ауи айшва йыквпӀ. 22ГӀвычӀвгӀвыс Па[†] йызниуаш зымгӀва йылахь йшану апшта йакӀвшуштӀ, ауаса гвыхьра йызгӀайтӀ Ауи йайжьауа агӀвычӀвгӀвыс[+].

23Ауаъа апхьагӀвчва азаджв азаджв дицӀгӀауа йалагатӀ дара дрыуата ауи апш ззычпаз йуысла.


Тшшвмырдууата къвырльыкъв швха


(Мат. 20:25-28; 19:28; Мк. 10:42-45)

24[•]УацӀыхъван ауат амакӀуа йалагатӀ рыуа рыцӀа йдудздзата йпхьадзара атахъу йуысла. 25Ауаъа Иисус ауат йрайхӀвтӀ:

– Амаджьусиква рыпаштыхӀква рымчхъара йацӀапӀ, ауагӀа рунашвачпагӀвчва «абзихагӀвчва»-хӀва йрыпхьитӀ, 26ауаса швара ауат швырмапшхан. Ауи апны йгӀанымхахуата швыуа йдудздзу ахвыцдза дйапшхаргӀатӀ, аунашвачпагӀвгьи акъвырльыкъвхагӀв дйапшхаргӀатӀ[+]. 27МагӀны змудищтӀ рыцӀа: айшва йадзхъачӀву йакӀвма, момкӀва ауи йхъадзгылата йтахъу назырхъауа йакӀвма? Айшва йадзхъачӀву гьйакӀвыммищтӀ? Сара швара швпны акъвырльыкъвхагӀв сйапшпӀщтӀ[+]. 28Швара швсыцын Сара сырхъвыхраква зымгӀва рпны. 29Сара С-Аба ЗымгӀвархъада йымчхъара шгӀаситыз апшта, Саргьи ужвы ауи швара йшвыститӀ,[+] 30швара йшвылшарныс ахъазла Сара С-Хъа́ра апны сайшва швадзхъачӀвата швчарныс йгьи швыжвныс, швара аунашвачпагӀв рымдзаква шврыквчӀвуштӀта Израиль ажвыгӀв жвларакӀ унашва рхъшвцӀуштӀ[*][+].


Иисус йхӀвитӀ Петр дшикъвыцӀуаш


(Мат. 26:33-35; Мк. 14:29-31; ЙохӀ. 13:37-38 )

31[•]– ЩамгӀвын, ЩамгӀвын, иблис дахӀван хвитнагӀа гӀайадзатӀ швара зымгӀва швйырхъвыхта, агвадзи ахърыгӀвпи йыркӀьыдарныс, 32ауаса Сара уара уыхъазла сныхӀвун, уара азхъацӀара уымрыдзныс ахъаз. Уаргьи ухъатала Сара тшангӀасзынауырхахуаш асхъан, уайщчваква рыбагъьа.

33Петр джьауап айтхтӀ:

– ЗпӀатӀу дуу, Уара суыцта сара анбахта[†] стачӀварнысгьи апсра сапылнысгьи схӀазырпӀ![+]

34Ауаса Иисус йхӀватӀ:

– ЙуасхӀвитӀ уара, Петр, уахъа аквтӀу арыба гӀашӀтныс йахамдзаскӀва, суымдыруата ухӀвата хын ускъвыцӀуаштӀ уара.

35УацӀыхъван Иисус ауат дырцӀгӀатӀ:

– Швара ахчатара швымамкӀва, артмакъ швымамкӀва, сандаль швымамкӀва швансщтиуаз, кӀара швазыбжазма швара?

– ЗакӀгьи хӀгьазыбжамызтӀ, – джьауап артхтӀ ауат[+].

36– Ужвы ахчатара швымазтын, – йрайхӀвтӀ ауат Иисус, – йнашвахв ауи, артмакъгьи нашвахв, гьата швымамызтын, швхъахьквцӀа чгӀвычаква швтйыта йшвхвгӀа гьата[+]. 37ЙшвасхӀвитӀ швара Сара йсызнира шатахъу а-ГӀвыра йану: «Ауи ахабзамыгӀвхъгагӀвчва дрыларпхьадзатӀ». Сара сыхъазла йыргӀвыз зымгӀва дукӀ йнамихуата йыншуштӀ.

38АпхьагӀвчва йырхӀватӀ:

– УгӀапшы, ЗпӀатӀу дуу, хӀара гӀвгьатакӀ хӀымапӀ.

– ЙнахъапӀ! – джьауап айтхтӀ Иисус.


Иисус Амасхва щхъа апны дныхӀвитӀ


(Мат. 26:36-46; Мк. 14:32-42)

39[•]Иисус, йшицӀасыз апшта, Амасхва щхъа дцатӀ, Ауи йапхьагӀвчвагьи Ауи йыццатӀ. 40Йъацушыз йаннадза, Иисус йхӀватӀ:

– ШвныхӀва архъвыхра швзахъысныс ахъазла[+].

41Ауи ауат дъарбауа, ауаса йбжьы ъарымгӀахуашдза дыркъвыцӀтӀ щамхъаша дгылын, дныхӀвауа далагатӀ.

42– С-Аба, Уара йутахъызтын, ари ашӀа Сара йсчврыхъара, ауаса Сара йшстахъу йаъамызлауата, Уара йшутахъу йаъазтӀ[+].

43Ауаъа ажвгӀванд ахьыла йгӀалбгӀаз амальаъыкь Ауи дйызгӀайын дгӀайрыбагъьун[+]. 44АгӀазабква дрылата Иисус рыцӀагьи мчыта дныхӀвауа далагатӀ, Ауи йпхдзы аща ткӀвапсква йрапшхан, адгьыл йаквкӀвкӀвун. 45Ауи дныхӀвата дангӀагылх, йапхьагӀвчва рпны дгӀахъынхӀвыхтӀ, Ауи ауат йычвата дгӀарынйахтӀ, йауа ухӀвузтын ауат анашхыйара мчыта йарыгӀапсатӀ.

46– ЙачӀвыйа швзычву швара? – дазцӀгӀатӀ Иисус. – Швгылта швныхӀва, архъвыхра швзахъысныс ахъазла.


Иисус йайжьан дыркӀытӀ


(Мат. 26:47-56; Мк. 14:43-50; ЙохӀ. 18:3-11 )

47[•]Иисус ауи анихӀвуз, ауагӀа жвпӀара гӀаншатӀ, ауат рапхъа дгылан ЙахӀуда-хӀва йызпхьуз, ажвыгӀвыгӀв йрыуаз апхьагӀв. Ауи Иисус дгӀайыдгылтӀ, Ауи ба гӀайайхӀвныс ахъаз[+]. 48Иисус йхӀватӀ:

– ЙахӀуда, уара убала ГӀвычӀвгӀвыс Па уйайжьума?

49Иисус йыцыз йгӀаншуз анырба, йазцӀгӀатӀ:

– ЗпӀатӀу дуу, гьатала хӀкшара атахъума[+]?

50Ауат рыуа заджвы ашогьанхъада йлыг гьатала дйысын, ауи йагъьма лымхӀа гӀашӀйырсатӀ. 51Ауаса Иисус йхӀватӀ:

– ЙашӀашврыс ауи, йнахъапӀ!

Ауи ашогьанхъада йлыг йлымхӀа дахьысын, ауи йырбзихахтӀ. 52Ауи амщтахь Иисус йара дгӀазкӀныс йгӀайыз ашогьанхъадаква, а-Нчва йтдзы ахчагӀвчва рунашвачпагӀвчва йгьи ахӀбачва йрайхӀвтӀ:

– Щта Сара схӀвынчӀачпагӀвума[*], агьатакви ачӀвгӀванкви швымата швызгӀаййа? 53Сара ансимшгьи а-Нчва йтдзы апшцӀа апны швара сшвыцын, швара сгьшвымкӀытӀ Сара. Ауаса ужвы швара йшвыгӀамтапӀ, ужвы алащцара акӀвпӀ амчхъара зчӀву[+].


Петр Иисус дикъвыцӀитӀ


(Мат. 26:67-75; Мк. 14:66-72; ЙохӀ. 18:15-18, 25-27 )

54[•]Ауат Ауи дгӀаркӀын ашогьанхъада йпны ддырцатӀ. Петр тширыхъаран, ауат рцӀыхъва дтагылата дцун. 55Ашогьанхъада йыпшцӀа аквта апны амца ацӀырхъыйтӀ, ауагӀаква ауи агьагьара йчӀватӀ. Ауат дрыцта Петргьи дчӀватӀ. 56АгӀвнакъвытква дрыуата заджвы амца алашара гӀайыквкӀкӀата Петр данылба, ауи бзи-бзи дипшын йылхӀватӀ:

– Ари агӀвычӀвгӀвысгьи Ауи дйыцын.

57Ауаса Петр ауи дгьадымгылуазтӀ.

– Сара Ауи дгьсыздырам, апхӀвыс, – йхӀватӀ ауи.

58МачӀкӀ анцӀы датша заджвы ауи даниба йхӀватӀ:

– Уаргьи ауат урыуапӀ.

– Сара ауат сгьрыуам, ахъацӀа, – джьауап айтхтӀ Петр.

59СахӀаткӀ аъара анцӀы, датшагьи заджвы йхъагвы аквыта йхӀватӀ:

– ТамампӀ, ари агӀвычӀвгӀвысгьи Ауи дйыцын, Галил дауапӀщтӀ ари.

60Ауаса Петр йхӀватӀ:

– АхъацӀа, сара йгьсыздырам уара уызквчважвауа!

Ауи асахӀат, ауи дшчважваркӀвуз, аквтӀу арыба гӀашӀтытӀ. 61ЙхӀыхвиту[†] тшгӀацайырпан Петр гватшныта дгӀайпшытӀ. Ауаъа Петр йгӀайгвалашвахтӀ ЙхӀыхвиту йажваква, Ауи араса йшгӀайайхӀвыз:

– АквтӀу арыба уахьчӀва йгӀамшӀтыскӀва уара хын ускъвыцӀуаштӀ Сара[+].

62АпшцӀа дангӀатшкӀарыцӀх, ауи дагвынкьуа дчӀвыутӀ.

63[•]Иисус дызхчуз ахъачваква Ауи лакъырды дырчпауа йгьи йысуа йалагатӀ. 64Ауат Ауи йылаква хъыргӀвунта, йызцӀгӀун:

– УпигӀамбаражва хӀва! ДзачӀвыйа Уара йгӀауысыз?

65Йыхв назыркъвуаз датшагьи щарда Ауи йархӀвуан.


Аджьут дин унашвачпагӀвчва райкьангьашыгӀвчва гвып Иисус ддыркъванчитӀ


(Мат. 26:59-66; Мк. 14:55-64; ЙохӀ. 18:19-24 )

66[•]Йанша ауагӀа рахӀбачва, ашогьанхъадаква йгьи а-Хабза арыпхьагӀвчва йайкьангьашныс йгӀайззатӀ. Ауат рпны Иисус дгӀардтӀ.

67– Уара а-Нчва йгӀалихыз ЗымгӀвауырхъадазтын, йгӀахӀахӀв хӀара, – ауаса йгӀайархӀвуан ауат Ауи.

Иисус джьауап айттӀ:

– Сара йшвасхӀвырквын, швара йгьазхъашвцӀушым, 68Сара швара сшвызцӀгӀарыквын, джьауап гьгӀасышвтуашым Сара. 69Ауаса ужвинас ГӀвычӀвгӀвыс Па ЗымгӀвазылшауа а-Нчва йагъьма напӀыла дчӀвазлуштӀ[+].

70Ауат зымгӀва йазцӀгӀауа йалагатӀ:

– Щта Уара а-Нчва уи-Пума?

Ауи джьауап айтхтӀ:

– Швара швхъатала йшвхӀвитӀ Сара а-Нчва й-Па шсакӀву.

71Ауаъа ауат йырхӀватӀ:

– Датша йамгӀан шахӀатйа хӀара йхӀтахъу? Ауи Йара йшӀала йхӀвауата йыгӀгӀатӀ хӀара![+]

#### 23


Иисус Пилат йпны азцӀгӀара чвгьаква йыздыргылитӀ


(Мат. 27:11-14; Мк. 15:1-5; ЙохӀ. 18:28-37 )

1[•]АйкьангьашыгӀвчва ргвып йрылаз зымгӀва гӀагылын, Иисус Пилат[*] йпны ддырцатӀ[+]. 2Ауаъа Ауи ддыркъванчауа йалагатӀ:

– ХӀара йгӀагӀдыртӀ ари а-ГӀвычӀвгӀвыс хӀуагӀахъа шмыгӀвхъигауа. Ауи аимператор йшвахчӀв швара йгьайрыхвитуам[*] йгьи Йара Христос-хӀва,[†] ЗымгӀвархъада-хӀва йхъа дапхьитӀ[+].

3Пилат Иисус дйызцӀгӀатӀ:

– Уара айахӀудаква р-ПаштыхӀ уакӀвма?

– Уара ухъатала ауаса йухӀвитӀ, – джьауап айтхтӀ Иисус[+].

4Ауаъа Пилат ашогьанхъадакви ауагӀа жвпӀари йрайхӀвтӀ:

– Ари а-ГӀвычӀвгӀвыс йхӀаквым зласхуш швхӀаусыгӀвакӀгьи гьсымам сара.

5Ауаса ауат йырхӀвуз йгьахъымсуазтӀ:

– Ауи йапхьарала ЙахӀудашта шабгула ауагӀа ацӀайырсыгьитӀ, Галил апны дгӀалагатӀ, ужвы араъа дгӀайтӀ.


Ирод Иисус азцӀгӀараква йызйыргылитӀ

6– Ари а-ГӀвычӀвгӀвыс Галил дауума? – дазцӀгӀатӀ, ауи анигӀа, Пилат.

7Пилат Иисус Ирод[*] унашва зхъицӀуз ашӀыпӀа дауата йанидыр, йара Иродгьи ауи агӀан Иерусалим дгӀайын даъан, Иисус ауи йпны дищтитӀ[+]. 8Ирод Иисус даниба, мчыта дгвыргъьатӀ, йауа швхӀвузтын щарда цӀуата ауи дибарныс йтахъын. Иисус йуысла щарда йгӀатӀ ауи, йара йыхъазла ауи гӀальаматракӀ йчпушта дайгвгъун[+]. 9Ауи Иисус азцӀгӀара щарда йзиргылуан, ауаса Ауи джьауапкӀгьи гьгӀайымтхуазтӀ. 10Ауаъа йгылаз ашогьанхъадакви а-Хабза арыпхьагӀвчви[†] мчыта Иисус ддыркъванчун. 11Ироди ауи йарыгӀвчви Иисус лакъырды дырчпан, ачгӀвыча пшдзадзаква Ауи йшвырцӀан, Пилат йпны дырщтихтӀ. 12Ауи атшын Ироди Пилати йанбжьагӀвчвахатӀ, ауи апхъала ауат агъара рызбжьан.


Пилат Иисус йхӀаквым йхитӀ


(Мат. 27:15-26; Мк. 15:6-15; ЙохӀ. 18:39–19:16 )

13[•]Пилат ашогьанхъадаква, аунашвачпагӀвчва йгьи ауагӀа гӀазиддан, 14ауат йрайхӀвтӀ:

– Швара Ари а-ГӀвычӀвгӀвыс дсызгӀажвдын, Ауи ауагӀа шацӀайырсыгьуа швхӀватӀ. Абар шваргьи швшгылаз ауи азцӀгӀараква йызсыргылын, сара Ауи дызлашвыркъванчауала йкъванчагӀа гьсмаутӀ. 15Иродгьи Ауи къванчагӀакӀгьи йыдымкӀва йпхьадзан, ауи йгӀалцӀла Ауи хӀара хӀпны дгӀайщтихтӀ. Йшыжвбауала, Ауи щра злайыквуцӀуш закӀгьи гьйымчпатӀ. 16-17Ауи йгӀалцӀла сунашвала Ауи къамчыла дырбкъуштӀ, ауи амщтахь Ауи даусщтхуаштӀ[*].

18Ауаъа зымгӀвагьи йацшӀакӀта йцӀрытӀ:

– Ауи дщы! ДхӀызгӀаущтх Бар-Аба![*]

19(Бар-Аба анбахта[†] дызтаркӀыз акъала апны атшгӀащтӀыхра дъаунашвачпагӀвызи гӀвы дъайщызи ракӀвын.) 20Пилат Иисус йакӀвын йауищтхныс йтахъыз, йаргьи йатаркӀвах ауат дрызцӀгӀатӀ. 21Ауаса ауат рцӀырра гьашӀадымрысуазтӀ:

– Аджьуар дкӀыдыркӀыл, аджьуар дкӀыдыркӀыл Ауи!

22Пилат йхынхауата дазцӀгӀатӀ:

– ЙачӀвыйа Ауи дызлакъванчу? Йзапш чвгьарайа Ауи йхаз? Сара Ауи щра злайыквуцӀуш къванчагӀакӀгьи йыдта йгьсмаутӀ. Ауи йгӀалцӀла сунашвала къамчыла дырбкъуштӀ Ауи, ауи амщтахь даусщтхуаштӀ!

23Ауаса ауат быжьдула рцӀырра гьашӀадымрысуазтӀ, айрышта Иисус аджьуар дкӀыдыркӀылра шатахъу рхӀвун. ЙцӀыхъвахуз ауат цӀыррала йыртахъыз аквдыршватӀ. 24Пилат йщаквйыргылтӀ ауат йыртахъыз йырхъйарныс. 25Ауат шахӀваз апшта, ауи атшгӀащтӀыхри агӀвы йщри рыхъазла анбахта йтаз дгӀайырхвитхын, Иисусгьи аджьуар дкӀыддыркӀылныс дриттӀ.


Иисус аджьуар дкӀыддыркӀылныс ддырцитӀ


(Мат. 27:32; Мк. 15:21; ЙохӀ. 19:17 )

26[•]Иисус аджьуар дкӀыддыркӀылныс дандырцуз, ахчагӀвчва архъа йаъата йгӀайхуаз, Кирена йауаз ЩамгӀвын дгӀаркӀын, дазадырцалын аджьуар йыквырцӀаз Иисус йцӀыхъва дтагылата йдыргатӀ. 27Иисус йыщтагылата уагӀа щардагӀв цун, ауат апхӀвысквагьи рылан, апхӀвысква ргвква йрысуа Ауи дырчӀвыуан. 28Иисус ауат рахьыла тшацайырпан йхӀватӀ:

– Иерусалим апхӀчва, Сара сшвымчӀвыуын, рыцӀа йагъьпӀ швхъакви швсабикви швчӀвыуырквын. 29ЙгӀаталуаштӀ ари апш гӀамта араса йанырхӀвуш: «ЙырзымшырапӀ апхӀвыс мхьаква, саби дгӀазымрийыз апхӀвысква йгьи асабиква кӀыкӀахы дызмырчваз апхӀвысква!»[+]. 30Ауи агӀан «ауагӀаква абыхъвква йрархӀвуаштӀ:

„ШвгӀахӀыквхъгӀвыр хӀара!“
атобаквагьи: „ХӀхъыжвгӀва хӀара!“»

31АцӀла шӀа йачӀва араса йаназырхауазара, йазниуашйищтӀ ацӀла гӀва?[*]


Иисус чӀвымыгъла аджьуар дкӀыддыркӀылитӀ


(Мат. 27:35-44; Мк. 15:24-32; ЙохӀ. 19:18-24 )

32ГӀвхабзамыгӀвхъгагӀвчвакӀ Иисус йыцта йырщныс йдырцун. 33Ауат ХъабыгӀв-хӀва[*] йызпхьауа ашӀыпӀа йангӀай, ауаъа Йаргьи аджьуар дкӀыддыркӀылтӀ, ахабзамыгӀвхъгагӀвчвагьи, азаджв агъьмала, анахьаныгьи армала, аджьуарква йыркӀыддыркӀылтӀ.

34Иисус йхӀвун:

– С-Аба, йырзыргӀва ауат, йгьырдырамщтӀ ауат йырчпауа.

АрыгӀвчва чӀвы дрышвын, Иисус йчгӀвычаква агӀвыршан дара йнарахвтӀ[+].

35АуагӀа гылата йпшуан. АунашвачпагӀвчва Ауи лакъырды дырчпун:

– Анахьанат гӀайхчун! Ужвы Йара Йхъа гӀайхчахыргӀатӀ Йара а-Нчва[†] йгӀалихыз ЗымгӀвархъада – Христос йакӀвызтын![+]

36АрыгӀвчвагьи Ауи лакъырды дырчпун. Ауат Ауи ачагӀыр чӀвкъьа йыздрауанта 37йырхӀвун:

– Ухъа гӀахча, Уара айахӀудаква ЗымгӀвауырхъадазтын!

38Иисус йхъахьла араса йангӀвылан: «АРИ АЙАХӀУДАКВА Р-ПАШТЫХӀ ЙАКӀВПӀ».

39Аджьуар йкӀыддыркӀылыз ахабзамыгӀвхъгагӀвыкӀ Ауи йыхв найыркъвуан, араса йхӀвауа:

– Угь-Христосымма щта Уара? Ухъагьи гӀахча, хӀаргьи хӀгӀахча!

40Анахьани ахабзамыгӀвхъгагӀв ауи дашӀайрысуан, арасагьи йхӀвун:

– А-Нчва угьичвымшвума? Уаргьи йара ауаса аджьуар укӀыддыркӀылтӀщтӀ! 41ХӀара цӀабыргыта хӀхӀаквым рхан, хӀквнага хӀандырйатӀ, ауаса Ари а-ГӀвычӀвгӀвыс гвымхаракӀгьи гьимчпатӀ[+].

42Ауи йхӀватӀ:

– Иисус, угвы сгӀатаршвах, Уара ЗымгӀвауырхъадата уангӀайра!

43– ЙуасхӀвитӀ уара ацӀабырг: джьанат апны усыцызлуштӀ Сара уахьчӀва, – джьауап йыйтхтӀ ауи Иисус.


Иисус йпсра


(Мат. 27:45-56; Мк. 15:33-41; ЙохӀ. 19:28-30 )

44[•]Ауи атшын асахӀат ацба[*] йнайгвгъауата адгьыл шабгу лащцарахан, ауаса йнайтӀ асахӀат ажвбадза[*], 45йауа швхӀвузтын амара хъващхатӀ. А-Нчва йтдзы апны апрапса гӀвхъвыкӀта йакъвжватӀ[*]. 46Иисус мчыта дцӀрытӀ:

– С-Аба, Уара йнаунапӀыцӀасцӀитӀ Сара спсы!

Ауи йхӀван, Ауи йпсы алцӀтӀ[+]. 47Ацентурион йгӀаншаз аниба, а-Нчва хвду йыквицӀан, йхӀватӀ:

– Ари а-ГӀвычӀвгӀвыс ажва аламкӀва дыгӀвцӀабыргын!

48Иисус аджьуар дшкӀыддыркӀылуа йапшырныс йгӀайззаз ауагӀаква зымгӀва, йгӀаншаз анырба, ргвытшпква йрысуа рпынква йцахтӀ[+]. 49Ауаса Иисус дыздыруаз зымгӀва, Галил йгӀатыцӀта Ауи йыщтагылата йгӀайуаз, ауат апхӀвысквагьи рылан, хъарачӀвыла йгӀаншауа йапшуа йгылан[+].


Иисус йыцӀацӀара


(Мат. 27:57-61; Мк. 15:42-47; ЙохӀ. 19:38-42 )

50[•]Ауаъа даъан Усыф-хӀва йызхьзыз гӀвбзикӀ, гӀвцӀабыргыкӀ. АйкьангьашыгӀвчва ргвып дрылан ауи, 51ауаса йгьрыцимкӀуазтӀ айахӀуда унашвачпагӀвчва рщаквыргылри руыси. Усыф ЙахӀудашта апны Ариматея кыт дауан, ауи а-Нчва й-Хъа́ра[†] дазпшуан. 52Ауи агӀвычӀвгӀвыс Пилат йпны дцан, Иисус йхъвади шгӀайыртхуашыз дахӀватӀ. 53Ауи ахъвади аджьуар йгӀакӀнихын, аквны асхъа акӀвйыршан, абыхъв апны йгӀатырчвыз адамра йтайцӀатӀ. Ауи адамра дтарцӀата ауи апхъала заджвгьи дгьыцӀарымцӀасызтӀ. 54Ауи атшын хвашан, йгӀаталуаз асабша тшаназадыргалуаз мшын. 55Усыф йцӀыхъва йтагылата Галил йгӀатыцӀта Иисус йыцгӀайыз апхӀвысква цатӀ, ауат адамрагьи рбатӀ, ауи Иисус йхъвади штарцӀузгьи рбатӀ. 56ЙхъынхӀвыхын, ауат афыгӀв пшдза зхъыхӀауа ахьщчӀвкви ашшакви дрыхӀазыртӀ. Ауасйат апкъ йтагылата, асабша тшпсырщатӀ ауат.

#### 24


Иисус йгӀабзагылхра


(Мат. 28:1-8; Мк. 16:1-8; ЙохӀ. 20:1-8 )

1[•]Щымта щажьыта амчыбыжь йапхъахуз амш[*], апхӀвысква йдрыхӀазырыз ахьщчӀв фыгӀвпшдзаква нарахвын, адамра йазцатӀ. 2Араъа ауат йырбатӀ адамра аталырта злахъгӀваз ахӀахъв хъатакӀла йшдрыгьажьыз. 3АуацӀа йталын, ауат йгьырмаутӀ ЙхӀыхвиту[†] Иисус йхъвади. 4ЙгӀаншаз гӀаргвнымгӀвуа йшгылазымца, ауат зынла йырбатӀ рчгӀвычаква кӀкӀаджьуа рыдзхъа гӀвыджь[*] шгӀаншаз. 5Ашвара йгӀалырхын апхӀвысква ршӀахъаква адгьылла йнадыркъвытӀ, ауаса агӀвыджь ауат йгӀарархӀвтӀ:

– Абза швзизыпшгӀауайа швара апсчва рпны? 6Ауи араъа дгьаъам, Ауи а-Нчва[†] дгӀабзайыргылхтӀ! Швыгвква йгӀарташвыршвах Ауи Галил данаъаз швара йгӀашвайхӀвуаз: 7«ГӀвычӀвгӀвыс Па[†] агвнахӀчква дырнапӀыцӀадыршвара, аджьуар дкӀыддыркӀылра йгьи йхымшкӀхауа дгӀабзагылхра атахъыпӀ»[+].

8Ауаъа ауат Иисус йажваква гӀаргвалашвахын, 9адамра йгӀакъвыцӀхтӀ йгӀахъынхӀвыхын, зымгӀва ажвизыгӀв апостолчви[†] анахьанат зымгӀви йрархӀвтӀ. 10Ауи апостолчва йразхӀвыз йрыуан Мария Магдалина, ЙохӀана, Йакъвып йан Мария йгьи анахьанат апхӀвысква[+]. 11Ауаса апостолчва апхӀвысква ражваква мцыразшва йырбан, ауат йырхӀваз йгьазхъарымцӀатӀ[+]. 12Ага ауаса йаъазтынгьи, Петр гӀврала адамра дазцатӀ. Ауи тшынайыркъвын адамра ауацӀа дтапшытӀ, аквны асхъаква ракӀвымкӀва закӀгьи гьйымбатӀ. Ауи, йгӀаншаз зымгӀва джьайщауа, йпны дгӀайхтӀ.


Иисус Эмаус йцуз амгӀва апны апхьагӀвчва дгӀарпылтӀ

13[•]Йара ауи атшын гӀвапхьагӀвчва Эмаус акыт йцун, ауи жвиз километркӀла Иерусалим йачвыхъаран. 14АгӀвапхьагӀвчва йгӀаншаз зымгӀва йрылачважвун. 15Ауат анайчважвуз йгьи йанамакӀуаз, зынла Йара Иисус дгӀарыдгылын, дрыдзхъагылата дрыццатӀ, 16ауаса ауат закӀы йгӀанарлашвызшва йаъан, ауи йгӀалцӀла Ауи дгьрымдырхтӀ. 17Иисус ауат дрызцӀгӀатӀ:

– ЙачӀвыйа швызлачважвауа швара мгӀва[†] швшыкву?

Ауат гӀашӀастӀ рлактаква нашхыйата. 18Клеоп зхьзыз ауат дрыуата азаджв джьауап айтхтӀ:

– Йшызбауала, Уара йухъазыпӀ Иерусалим шабгу апны арат амшква рпны йыншаз зымдыруа.

19– ЙачӀвыйа ауи ззышвхӀвауа? – дазцӀгӀатӀ Иисус.

– Назарет йауу Иисус йпщылата йгӀаншаз акӀвпӀ йыззыхӀхӀвауа, – джьауап гӀарттӀ ауат. – Ауи дпигӀамбарын, йажваквали йуысквали дымчын а-Нчва йпахьгьи ауагӀаква зымгӀва рпахьгьи. 20Ашогьанхъадакви хӀара хӀунашвачпагӀвчви Ауи щра йыквырцӀан, амаджьусиква дрырттӀ: Ауи аджьуар дкӀыддыркӀылтӀ[+]. 21А хӀара Ауи Израиль гӀазырхвитуаш йакӀвта хӀйайгвгъун. Ауаса абар ари хымшкӀы цӀитӀ ауатква зымгӀва гӀаншищтара. 22Ауаса хӀара хӀпхӀвысква йрыуата зджьакӀы йырхӀваз джьахӀщатӀ. Ауат йахьчӀва щажьыта адамра йазцан, 23ауаъа Ауи йхъвади рмауата йгӀахъынхӀвыхын, хӀара йгӀахӀархӀвхтӀ ауат амальаъыкьква рбата Иисус дбзапӀ-хӀва йшгӀарархӀвыз. 24УацӀыхъван хӀынбжьагӀвчва йрыуата зджьакӀы адамра йазцан, апхӀвысква йырхӀваз штамаму рбатӀ, ауаса Ауи йхъатала дгьрымбатӀ.

25Иисус ауат йрайхӀвтӀ:

– Йабадзагьи швакъыльыдайа швара, йабадзагьи псайспата йыншвырхауайа швакъыль, йазхъашвцӀарныс ахъазла апигӀамбарква йырхӀваз зымгӀва! 26Щта йгьатахъымызма Христос[†] ауат агӀазабква зымгӀва дрылста, ауи амщтахь Йара а-Нчва йкърари йымчхъари гӀайадзарныс?

27Муси апигӀамбарква зымгӀви рпны дгӀалаган, Ауи ауат йгӀаргвниргӀвытӀ Йара йуысла а-ГӀвыраква[†] зымгӀва рпны йырхӀваз[+].

28Ауат акыт йнадзауа йаналага, Иисус дгӀашӀамсуата дымгӀвайсныс йтахъызшва тшичпатӀ, 29ауаса ауат Ауи айрышта йыхӀвауа йалагатӀ:

– УгӀанха хӀпны, йхъвлахьатӀщтӀ йара, амш алганыс мачӀдзакӀ ахӀа гьгӀанымхахтӀ.

Ауи атдзы днашылын, ауат рпны дгӀанхатӀ. 30Ауат дрыцта айшва данадзхъачӀваз, Иисус ачӀахъва гӀайахвтӀ, ауи ахъазла а-Нчва дшизыразу йхӀватӀ, йакъвитштшын, ауат йриттӀ[+]. 31Ауаъа ауат рылаква тшгӀахъыртӀыхын, Ауи дырдырхтӀ. Йаргьи ауат дрымбахуата дыдзхтӀ. 32Ауат азаджв азаджв йайхӀвуа йалагатӀ:

– Щта йгьымбылуазма хӀара хӀыгвква амгӀва хӀыквта Ауи дангӀахӀачважвуз йгьи а-ГӀвыраква ангӀахӀгвынйыргӀвуаз?!

33Ауат гӀагылын, зынла Иерусалим йцахтӀ. Ауаъа ауат йгӀараутӀ ажвизыгӀви дара йрыцыз анахьанати. 34Ауатгьи агӀвыджь йгӀарархӀвтӀ ЙхӀыхвиту цӀабыргыта а-Нчва дшгӀабзайыргылхыз, ЩамгӀвынгьи Ауи дшибаз. 35Арахьарат агӀвыджьгьи йырхӀватӀ амгӀва апны йрызныйыз, ауат Иисус дшырдырхыз, Ауи ачӀахъва анакъвитштшуаз.


Иисус апхьагӀвчва тшдйырбитӀ


(ЙохӀ. 20:19-23 )

36[•]Ауат шчважваркӀвуз, Иисус йхъатала ауат рквта дгӀатагылын, йхӀватӀ:

– Сальам швасхитӀ!

37Ауат напӀахкӀ[*] дырбауадзырщан йшватӀ, закӀгьи рзымхӀвахуата йгӀалахатӀ[+]. 38Йара ауат йрайхӀвтӀ:

– ЙачӀвыйа ауаса швызшваз? ЙзгӀашвылашвайа швара кьангьашра? 39ШвгӀарпшы Сара снапӀкви Сара сщапӀкви. Сара сакӀвпӀщтӀ ауи! ШвгӀасхьыс йгьи швгӀаспшы Сара. АнапӀахква ъапӀкътлапӀкъ гьрымам, бгӀвы гьрылам, Сара, йшыжвбауа апшта, йсымапӀ.

40Ауи йхӀван, Ауи ауат йдйырбатӀ йнапӀкви йщапӀкви. 41Ауаса ауат, агвыргъьари аджьащари йгӀарылырхын, закӀытагьи ауи йазхъарцӀарныс гьрылымшузтӀ. Ауаъа Иисус ауат дрызцӀгӀатӀ:

– ЙхӀфуш кӀара швымума швара?

42Ауат Ауи пслачварыдз гӀайырттӀ. 43Ауи апслачва гӀайахвын, ауат йшырбуз йфун.

44– Ауи Сара йшвасхӀвтӀ швара саншвыцыркӀваз агӀангьи, – Ауи ауат йрайхӀвтӀ. – Сара суысла Муса й-Хабза, а-ПигӀамбарква ргӀвыраква йгьи а-Псаломква рпны йану зымгӀва йыншара атахъыпӀ.

45Ауи амщтахь Ауи ауат ракъыль азйырцатӀ а-ГӀвыраква ргӀагвынгӀвра[+].

46– ЙаныпӀ Христос гӀазаб йбата дшпсуаш, йхымшкӀхауа дшгӀабзагылхуаш, – йрайхӀвтӀ Ауи ауат[+]. 47– Ауи йыхьызла ауагӀахъаква зымгӀва, Иерусалим угӀалагата, йаквгӀазшӀытра атахъыпӀ агвнахӀква штшырзырдырхуаш, а-Нчва ауат агвнахӀква рзиргӀвара ахъазла. 48Швара ауи зымгӀва шваквшахӀатпӀ[+]. 49Сара дшвзагӀасщтиуаштӀ швара Сара С-Аба швызлайыргвыгъаз, ауаса швара ахӀаракӀы амчла тшшврыбагъьанцӀкӀьара акъала швгӀатаха[+].


А-Нчва Иисус ажвгӀванд дхъайгылитӀ


(Мк. 16:19-20; Руыс. 1:9-11)

50[•]УацӀыхъван Ауи ауат акъала йгӀатидатӀ, БетгӀаниядза йырцан, йнапӀква хъахьыла йщтӀихын ауат йныхӀва-ныпхьатӀ[+]. 51ЙыншатӀ ауаса, Ауи ауат шиныхӀва-ныпхьаркӀвуз, ауат дыркъвыцӀхын, а-Нчва Ауи ажвгӀванд дхъайгылтӀ. 52АпхьагӀвчва Ауи квырмыш йзырчпан, ргвыргъьара гӀвына амамкӀва, Иерусалим йгӀайхтӀ[+]. 53Ауаъа ауат, а-Нчва йыхьыз рхӀвауа, йанакӀвызлакӀгьи а-Нчва йтдзы апшцӀа йпшцӀан[+].

### Руысква


Апхъажва

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]


#### Апхъажва


Хвду зму апхьагӀвчва!

Швара швпахь йщтӀапӀ а-Уасйат ШӀыц йауу агӀвыраква, Лука йахьыла а-Инджьыльи Апостолчва руыскви ргӀацӀщтра шӀыц. А-Библия а-Уасйат ШӀыцли а-Уасйат Ажвдзали йалапӀ. АгӀвыраква йыргӀвырапӀ а-Библия, ауи адунай шабгула сквшышв пхьадзарала рахӀа щарда йызпхьауа гӀвырапӀ.

АйъазагӀв Лука йгӀвытӀ Лука йахьыла а-Инджьыльгьи Апостолчва руысквагьи хӀысквшпхьадзара йхынгӀважвахуз асквшква рагӀан. Лука ауат агӀвгӀвыракӀгьи Теофил зыхьзыз агӀвычӀвгӀвыс йзищтиуаз асальамшвъаква рквпшыра йтагылата йгӀанйыршатӀ. Лука йаницӀаз агӀаншараква дгватшныта йырхъвыхтӀ. Ауи дрыквшахӀатхатӀ Апостолчва руысква йаншвалыз гӀаншара щарда, йауа швхӀвузтын ауи апостол Павел дйыгӀвзан йгьи ауи дангӀамдуз дйымгӀвалагӀв цӀабыргын. (АгӀвыра Апостолчва руысква шванапхьауа швара йыжвбитӀ Лука «хӀара» йгьи «ауат» кьазула йшгӀайрысабапуа, ауыгьи йгӀанарбитӀ Лука Павели ауи анахьанат йыгӀвзачви дшрыцыз.) Лука Иисус дйыщтацагӀвхатӀ. Ауи азаджвзаджвыкӀ йакӀвын а-Уасйат ШӀыц агӀвыраква равторчва йрыуата йджьутымыз.

Лука йахьыла а-Инджьыль Иисус йбзазара, йарыпхьара, йгӀальаматраква, йпсри йгӀабзагылхри йрыквчважвауа а-Уасйат ШӀыц апщгӀвыракӀ йрыуа закӀыпӀ. Ажва «Инджьыль» агрек ажва «Эуаггелион» йгӀашӀыркӀгӀатӀ, абаза бызшвала ауи йгӀаныцӀитӀ «Хабар бзи» йа «а-Гвыргъьахъв хабар». Ажва «Инджьыль» Матай, Марк, Лука йгьи ЙохӀан рыпщгӀахӀвахракӀгьи йырпщылапӀ (йашӀшвырпшы ауи аурышв ажва «Евангелие»), ауаса зынгӀалашвара ажва Инджьыль а-Уасйат ШӀыц шабгу йаназынарху гӀаншитӀ.

Лука йахьыла а-Инджьыль апны автор дызквчважвауа агӀаншараква хӀысквшпхьадзара йапхъахауа асквшышв ахъа йакӀвшитӀ. Ауат агӀамтаква рагӀан Адгьылквта атенгьыз амарагӀацӀцӀырта адгьылква аурым императорква рымчхъара йацӀан, ауат рыр ауаъа йаныргӀалын. Ауаса ауаъа йбзазуз айахӀудаква дара рдин гӀащаквырыжьтӀ, ауи адин щатата йаман а-Нчва апигӀамбар Муса йгӀайыйтыз а-Хабза. МасихӀ – ауи джьут ажвапӀ, ауи йгӀаныцӀитӀ «йызхьырщыз» («Христос» – аджьут ажва агрек атакӀра). Амасхва хвша зхъа йахьырщуаз пигӀамбарта, шогьанта йа паштыхӀта йалырхуаз агӀвычӀвгӀвысква ракӀвын. Муса йымщтахь йаъаз пигӀамбар щардагӀв йырхӀвун йалкӀгӀата ауагӀаква агвнахӀи апсри рымчхъара йачвызхчушыз МасихӀкӀ – а-Нчва йгӀалихыз ЗымгӀвархъадакӀ дшгӀайуашыз. Ауи акӀвпӀта хӀысквшпхьадзара аджвыквлымта йаквшвауата ЙахӀудашта апны йаныргӀалыз акъалачкӀвын БетлехӀем апны адунай дгӀаквылтӀ зымгӀвагьи зызпшуаз а-Нчва йгӀалихыз ЗымгӀвархъада, Иисус Христос.

АгӀащаквырхара ауысла а-Хабар бзи, а-Нчва йажвала Ауи й-Па адунай йаквнайыргауа, ауи а-Хабар гӀвычӀвгӀвысипхьадза дъанызлакӀгьи бызшвата дызлачважвазлакӀгьи йзалхпӀ. Апостолчва руысква апны Лука даквчважвитӀ Иисус йапхъахуз йыщтацагӀвчва аджьутква рпсадгьыл апны, ауи утыцӀта анахьанат адгьылштаква рпны, Римгьи ауат йрылата, Иисус йуысла а-Хабар бзи штшамцӀнадрыхуаз. Ауи агӀвыра Лука йахьыла а-Инджьыль йащтагӀайитӀ, йаргьи йалкӀгӀу турых магӀны амапӀ, йауа швхӀвузтын Иисус йапхъахуз йыщтацагӀвчва руыскви ауат гӀакӀвзыршуз агӀаншаракви йырхроникапӀ. Ауи йгӀанахӀвитӀ зпхьадзарала ймачӀгӀвыз апостолчва йызлашвуз ашварагӀваракви йзынйуз апшӀагылра мчкви йрымпшуата а-Нчва йгӀарызхъайцӀаз а-Хабар бзи гӀащаквырыжьта йъакӀвызлакӀгьи ауи йшдраргамуаз.

Лука ауат агӀвыраква грек бызшвала йгӀанйыршатӀ, ауаса йцӀыхъвахуз асквшышв гӀважва руацӀа ауат швкӀпхьадзарала адунай абызшваквала йатаркӀтӀ. Ужвы абар Лука йахьыла а-Инджьыльи Апостолчва руыскви йапхъахауата абаза бызшвалагьи адунай йгӀаквылитӀ.

А-ГӀвыра Цкьа атакӀрала а-Институт йшырзыразу ахӀвитӀ Лука йахьыла а-Инджьыльи Апостолчва руыскви ратакӀыгӀв, ауат агӀвыраква рредакторква, ари ауыс йацхърагӀаз зымгӀва.

Атекст аэлектрон формат а-ГӀвыра Цкьа атакӀрала а-Институт асайт апны арат агӀарбараквала йгӀау йауитӀ https: ibt.org.ru.

#### 1


Апостолчва руысква


Иисус ажвгӀванд йхъалра

1-2Йапхъахуз сгӀвыра апны, Теофил[*], сара зымгӀва срыквчважватӀ Иисус йчпузи йзирыпхьузи ахъа угӀалагата а-Нчва[†] й-Псы[†] йцхърагӀарала йгӀалихыз апостолчва[†] унашва рзичпата а-Нчва ажвгӀванд данхъайгыл атшындза[+]. 3ЙгӀазаб амщтахь Ауи ауат дрызгӀайуан дшбзу зрыбагъьауа шахӀат йщардата. Мшы гӀвынгӀважва руацӀа ауи ауат дрызгӀайуамца а-Нчва й-Хъа́ра[†] ауыс даквчважватӀ[+]. 4Зны Ауи ауат данрыцчуз[*], унашва рзичпатӀ:

«Иерусалим швтымцӀуата Сара спны йыжвгӀаз ауысла Аба швызлайыргвыгъаз швазпшы[+]. 5Йауа швхӀвузтын ЙахӀйа дзыла адзытщра[†] йахъищтуан, а швара дукӀ йнамихуата а-Нчва й-Псыла адзытщра швахъысуаштӀ»[+].

6АпхьагӀвчва ангӀайзза, ауат Ауи йцӀгӀатӀ:

– ЙхӀыхвиту,[†] Израиль апаштыхӀыгӀва Уара йангӀащаквуыргылхуаш агӀамта гьгӀамдзасмищтӀ?[*][+]

7Ауи ауат йрайхӀвтӀ:

– Швуыс гьалам Аба йымчхъарала йщаквйыргылыз агӀамтакви апӀатлакви рдырра. 8Ауаса а-Нчва й-Псы даншвызгӀалбгӀара, швара амч гӀашвадзата Сара швсшахӀатхуштӀ Иерусалим апны, ЙахӀудашта шабгула, Шомроншта[†] апны йгьи адгьыл ацӀыхъвадза[+].

9Ауат ажваква рымщтахь, Ауи ауат дшырбузымца а-Нчва ажвгӀвандла дхъайгылын, ауат рылапш йзынамдзахуата апстхӀва дкъаначӀвахтӀ[+].

10Ауаса Ауи апстхӀва дкъаначӀвахызтӀхӀва, ауат рылапш ажвгӀванд йгьгӀахъырымхуазтӀ. Ауаъа зынла чгӀвыча шкӀвокӀва ршвыта гӀвыджь ауат рыдзхъа йгӀаншатӀ[+].

11– ГалилргӀа, – рхӀватӀ ауат, – йачӀвыйа швгылата ажвгӀванд швызхъапшылуа? Швара йшвкъвыцӀта а-Нчва ажвгӀванд йхъайгылыз Ауи Иисус дхъалуа дшыжвбаз йапшбыргта дгӀалбгӀахуаштӀ[+].


ЙахӀуда йтарала апостол шӀыц далырхитӀ


(Мат. 10:2-4; Мк. 3:15-19; Лк. 6:14-16)

12Ауи амщтахь ауат Амасхва щхъа-хӀва йызпхьуз ащхъа йгӀакӀнылхын Иерусалим йгӀахъынхӀвыхтӀ. Амасхва щхъа угӀатыцӀта Иерусалимдза сабшакӀ[†] ауацӀа йгӀамудуш амгӀва бжьан[*]. 13Рпны йангӀайх ауат ахъахьпещ йхъалын ауаъа йгӀагӀвнахатӀ. Ауаъа йыгӀвнан Петр, ЙохӀан, Йакъвыпи Андрейи, Филипи Тами, Бартоломеи Матайи, ХӀалфай йпа Йакъвып, ЩамгӀвын Зелоти[*] Йакъвып йпа ЙахӀуди[+]. 14Ауат зымгӀва айрышра рылата йныхӀвун. ПхӀвысквакӀгьи рыцын ауат, ауат ракӀвымкӀвагьи ауат йрыцын Иисус йан Марии Ауи йайщчвакви[+].

15Абарауат амшква рагӀан Петр Иисус йызхъазцӀуз (ауат шви гӀважвагӀвыкӀ раъарагӀвы йнадзун) рквта дгӀатагылын 16йхӀватӀ:

– ХӀайщчваква! А-ГӀвыра апны а-Нчва й-Псы Дауыт[†] йшӀала йхӀвахьатӀ Иисус дызкӀуашыз зырцуз ЙахӀуда йпхыцӀа шцушыз. Ауи а-ГӀвыра цӀабыргхара атахъын![+] 17ЙахӀуда хӀара дхӀыуа заджвын, хӀкъвырльыкъвхара далахъвын. 18(Ачвгьара йхаз ахъазла йгӀайыртыз ахчала ауи архъа йхвгӀатӀ. Ауаъа ауи йхъа цӀахьыла йнархата дкӀашван дагӀвкъьа́тӀ, йуацӀаква зымгӀва гӀатышвттӀ. 19Иерусалим абзазагӀвчва зымгӀва йырдыртӀ ауи, ауи йгӀалцӀла архъагьи дара рыбызшвала Акелдама[*]-хӀва йахьырцӀатӀ, датшата йхӀхӀвапӀта «Ща зкӀну архъа».)[+] 20ЙаныпӀщтӀ а-Псалтир:

«ЙтачвгвачвыргӀатӀ ауи йтдзы,
ауи ахӀата дымбзазахыргӀатӀ ауаъа заджвгьи».


Датшагьи:


«ЙкӀрагӀатӀ датша заджвы ауи йгыларта».


21Ауи йгӀалцӀла ауи йтарала ЙхӀыхвиту Иисус хӀара данхӀыцыз ауи агӀамта шабгу йхӀыцныкъвуз дрыуата заджвы дгӀалхӀхра атахъыпӀ хӀара, 22йгӀалхӀхуаш ЙахӀйа Иисус адзытщра данахъищт йгӀашӀарышвта а-Нчва Ауи ажвгӀванд дхъайгылхнацӀкӀьара йхӀыцныкъвуз йакӀвпӀ. ЙгӀалхӀхуашгьи хӀара дхӀапшта Ауи йгӀабзагылхра йаквшахӀатхаз заджв йакӀвзара атахъыпӀ[+].

23ГӀвыджь рыхьызква гӀархӀватӀ: Усыфи (Бар-Саба-хӀвагьи Йуст-хӀвагьи йыпхьун ауи[*]) Матыйи[+]. 24ЙгӀайззаз ныхӀвауа йалагатӀ:

– ЙхӀыхвиту, Уара йудыритӀ дасузлакӀгьи йгвы йту! ДгӀахӀырба арат агӀвыджь дрыуата заджвы, Уара йгӀалухыз[+] 25ари апостол къвырльыкъвхара апны, йъайквнагаз йцаз ЙахӀуда йтарала Уара йуапостолхуш.

26УацӀыхъван чӀвы дрышвтӀ, ачӀвы Матый йыквшван, ауи ажвизыгӀв апостолчва дрыларпхьадзатӀ.

#### 2


А-Нчва й-Псы йгӀалбгӀара

1Агвадз ацӀагахра агвыргъьахъв[†] амш[*] ангӀадза, ауат зымгӀва тшазыркӀкӀытӀ[+]. 2Ауаъа зынла апшачвгьа ангӀасуа йгӀахъыцӀуа абжьы ажвгӀванд ахьыла бжьыкӀ гӀагатӀ. Ауи абжьы ауат зыгӀвначӀваз атдзы шабгаз гӀанарчвытӀ. 3Ауат амца абызква йрапшта зджьакӀ рбатӀ, ауат тшагӀвыршшан, закӀы-закӀ дасузлакӀгьи йпны йгӀашӀастӀ[+]. 4Ауат зымгӀва а-Нчва[†] й-Псы[†] йгӀайырчвын, йапшым абызшваквала йчважвауа йалагатӀ. Ауи алшара ауат а-Псы йгӀариттӀ[+].

5Ауи агӀан Иерусалим йаъан йапшым адунай акъральква йгӀартыцӀыз а-Нчва йыдкӀылаз айахӀудаква. 6Ауат йгӀархъыцӀуаз абжьы уагӀа жвпӀара ду гӀазнаддатӀ, йауа швхӀвузтын дзачӀвызлакӀгьи йджьайщун ауат йара йыбызшва црила йшчважвуз анигӀарыз.

7Ауат йыргӀаз мчыта йджьарщан йазцӀгӀатӀ: «Галил йгьауамма щта арат уыжвжвы йчважвауа ауагӀаква зымгӀва? 8ЙшпагӀгӀауа щта хӀара дзачӀвызлакӀгьи хӀъагӀадрийыз акъральква рыбызшваквала ауат шчважвауа? 9ХӀара йхӀылапӀ Парфия йауугьи, Мидия йауугьи, Элам йауугьи, Месопотамия йауугьи, ЙахӀудашта йауугьи, Кападокия йауугьи, Понт йауугьи, Асия адгьылшта йауугьи, 10Фригии Памфилии йрыуугьи, Мсыр йауугьи, Ливия апны Кирена йаду адгьылква йрыквбзазауагьи, Рим абзазагӀвчвагьи, 11айахӀудаквагьи аджьут дин тшадызкӀылызгьи, Крит йауугьи агӀарыпквагьи… ХӀара зымгӀвадзугьи йагӀгӀитӀ ауат хӀара хӀыбызшваквала а-Нчва йуыс дудздзаква йшрыквчважвауа!»[+]

12Ауатква зымгӀва джьарщауа, ъанквынра рылата ауат азаджв азаджв йызцӀгӀун: «ЙачӀвыйищтӀ ауи йгӀаныцӀуа?»

13АзджьакӀгьи ауат йрылахъыччун: «Ауат ачагӀыр шӀа кьахв днараутӀ!»


Петр йгӀачважвара

14Ауаъа Петр ажвизыгӀв дрыцта дгӀагылын, быжьдула ауагӀа тшырзынайырхатӀ:

– СуагӀахъалагӀвчви Иерусалим абзазагӀвчва зымгӀви! ЗымгӀва гӀашвгвынгӀвра ахъазла швгватшныта йсхӀвауа швгӀаздзыргӀвы. 15ШвгӀващитӀ швара арат ауагӀаква кьахв рымата йъашвпхьадзауа: ужвы амш асахӀат ахпа рахӀа гьнамдзастӀ[*]. 16Ауаса араъа йгӀаншауа а-Нчва апигӀамбар Йоъел ййырхӀватӀ:

17«ЙцӀыхъвахауа амшква, – йхӀвитӀ а-Нчва, –
ауагӀаква зымгӀва дрыквсчвуштӀ Сара с-Псы.
ПигӀамбаражва рхӀвуштӀ швпачвакви швыпхӀчвакви, уахӀйа[†] рызгӀайуаштӀ швара швычкӀвынчва, швлыгажвквагьи апхызква рбуштӀ.
18Ауат амшква рпны
слыгнадзараквагьи сыгӀвнакъвытнадзараквагьи йрыквсчвуштӀ с-Псы,
ауатгьи пигӀамбаражва рхӀвуштӀ.
19АхӀаракӀыла, ажвгӀванд апны, агӀальаматраква гӀасырбуштӀ Сара,
ацӀахьыла, адгьыл апны, адыргаква гӀасырбуштӀ:
аща, амца йгьи йхъачылуа алгӀва[+].
20Амара лащцарахуштӀ,
амыз щахуштӀ, йгӀатамылскӀва
ЙхӀыхвиту[†] йдудздзу йгьи ртшхъвара зму йымш.
21ЙхӀыхвиту йыхьызла йшӀтыта тшизыназырхауа дзачӀвызлакӀгьи Ауи дгӀащаквйырхуштӀ».

22– Израиль ахъачваква! ШвгӀаздзыргӀвы Назарет йауу Иисус йуысла йшвасхӀвуа: ауыс мчдзаквала, агӀальаматраквала йгьи адыргаквала а-Нчва швара швпахь даквшахӀатхатӀ Ауи Иисус дшгӀайщтийыз, швара швхъатала йшыжвдыруа апшта, ауат зымгӀва швара швылаквала йшыжвбуз а-Нчва Ауи йшйыйрычпаз. 23Ауи, згвы йтулагьи запхъалапшралагьи а-Нчва йызцӀабыргу, швара амаджьусиква[*] рнапӀквала ачӀвымыгъквала аджьуар дкӀыдшвыркӀылын дшвщытӀ[+]. 24Ауаса а-Нчва дгӀабзайыргылхтӀ Ауи, апсра агъарра дачвгӀайырхвитхын, йауа швхӀвузтын апсра йгьалымшатӀ Ауи дгӀашӀанакӀныс[+].

25Абар Дауыт[†] Ауи йуысла йхӀвауа:

«ЙанакӀвызлакӀгьи дызбун Сара ЙхӀыхвиту спахьла:
Ауи сагъьма напӀ ахьыла даъапӀ,
закӀгьи сачвымшвара ахъазла сара.
26Ауи йгӀалцӀла сгвы гвыргъьарала йырчвыпӀ,
гвыргъьара ажвапӀ сшӀа йгӀатыцӀуа,
съапӀкътлапӀкъквагьи тшпсырщуштӀ сангвыгъауа.
27Щта йгьгӀанужьуашым Уара Сара спсы апсчва рдунай апны,
Уара у-Цкьагьи[†] ахъвади абгӀара гьиуырбушым.
28Уара йсуырдыртӀ Сара абзазара йазцауа амгӀваква,
гвыргъьарала сгӀауырчвуаштӀ Уара ушӀахъа анызбара»[+].


29Сайщчваква! Сашврыхвит сара схъагвы аквыта йшвасхӀвныс хӀабаду хъара Дауыт дпсыта дшыцӀарцӀахыз. ЙахьчӀва хӀымшдза йгӀащаквхатӀ ауи йдамра[+]. 30Ауаса ауи дпигӀамбарын йгьи йдыруан: а-Нчва ныха йхӀватӀ Дауыт йпаштыхӀчӀварта дшыквчӀвуш ауи йтынха. 31Дауыт йбун апхъахькӀьала йыншуш, даквчважвун Христос[†] дшгӀабзагылхуашыз, а-Нчва Ауи апсчва рдунай апны дгьгӀанимыжьтӀ, йъапӀкътлапӀкъквагьи адамра йгьтамбгӀатӀ. 32А-Нчва абарауи Иисус дгӀабзайыргылхтӀ, ауи хӀаквшахӀатпӀ хӀара зымгӀва. 33А-Нчва Ауи ажвгӀванд дхъайгылын йагъьмала дйырчӀватӀ, Аба дызлайыргвыгъаз а-Нчва й-Псгьи Ауи дйыйтын, Ауи хӀара дгӀахӀыквичватӀ. Швара уыжвжвы йыжвбауи йыжвгӀауи а-Нчва Иисус йыйрычпатӀ[+]. 34Дауыт Иисус йапшта ажвгӀванд дгьхъамылтӀ, ауаса ауи йхӀватӀ:

«ЙхӀыхвиту Йсыхвиту йайхӀвтӀ:
Сагъьмала угӀачӀва,[+]
35Сара Уара уагъачва
ущаргвыцӀаква йгӀарыцӀасцӀанцӀкӀьара».


36– Ауи акӀвпӀта багъьата йырдырыргӀатӀ Израиль ауагӀа зымгӀва а-Нчва амшӀджьуар йкӀыдшвыркӀылыз Иисус ЙхӀыхвитута йгьи йгӀалихта ЗымгӀвадырхъадата дшичпаз.

37АуагӀаква ауи аныргӀа ргвква йрыцӀалын, Петри анахьанат апостолчви[†] йрархӀвтӀ:

– ЙхӀчпара атахъыйищтӀ, хӀайщчваква[+]?

38Петр джьауап айтхтӀ:

– ШвыгвнахӀква тшырзыжвдырх, швыгвнахӀква швызгӀвара ахъазла швыуа дзачӀвызлакӀгьи Иисус Христос йыхьызла адзытщра[†] дахъысыргӀатӀ. Ауи агӀан швара йгӀашвадзуштӀ а-Нчва йсогӀа – Ауи й-Псы Цкьа[+]. 39Швара швакӀвпӀщтӀ ауи а-Нчва йазйыргвыгъаз, швсабикви йхъаруи ракӀвпӀщтӀ, ЙхӀыхвиту, хӀара хӀ-Нчва йызшӀитуаш зымгӀва ракӀвпӀщтӀ.

40Петр датшагьи ажва щардала йгӀайыздзыргӀвуаз йхӀвуз хъадйырцӀун йаквгӀазшӀитуа:

– Тшачвышвхча ари абанпара пхада!

41Ауи йхӀваз йадгылыз адзытщра йахъысуан. Ауи атшын Иисус йызхъазцӀаз рпхьадзара хынзыкьыгӀв раъарагӀвыла йалахӀатӀ.


Иисус йызхъазцӀауа рбзазара

42Ауат багъьата апостолчва рарыпхьара йадкӀылан, айщчвара ацзакӀыра рылан, ачӀахъва акъвыртшуан[*] йгьи йныхӀвун. 43ДасузлакӀгьи йгвы ашвари ачвыкӀьазызри гӀаташвун, йауа швхӀвузтын а-Нчва апостолчва щардата йдирычпун агӀальаматракви адыргакви.

44Иисус йызхъазцӀуз зымгӀвагьи ракъыль аквшвун, йрымаз зымгӀвагьи йацырчӀвын[+]. 45Ауат рымлыкви рхӀапчыпкви ртиуанта, ахча кӀара йазыбжаз зымгӀвагьи йырхъаршун. 46Ансимшгьи ауат зымгӀва а-Нчва йтдзы апшцӀа йпшцӀалуанта, ауаъа йаъан, рпынква йанцахрызгьи ачӀахъва акъвыртшуанта, ргвква гӀатгвыргъьгӀауа, цӀабыргыра рылата йчун, 47а-Нчва йыхьыз рхӀвауа. АуагӀа зымгӀва ауат бзита йырзаъан. ЙхӀыхвиту йгӀайхчузгьи ансимшгьи ауат йгӀарылайцӀун.

#### 3


Петр аныкъвадыкъва рыцхӀа дйырбзихахитӀ

1Тшынла зны асахӀат йажвбата[*], аныхӀвара йагӀамтата[*] Петри ЙохӀани а-Нчва[†] йтдзы йпшцӀалныс йцун. 2Ауи агӀамта йаквшвауата ауаъа дгӀаргтӀ дгӀадриищтара йтлачуз гӀвычӀвгӀвыскӀ. Ауи ансимшгьи Йпшдзадзу-хӀва йызпхьуз а-Нчва йтдзы агвашв дазгӀаргуанта ауи адзхъа дгӀанырыжьуан. Ауи агӀвычӀвгӀвыс а-Нчва йтдзы апшцӀа йпшцӀалуаз ауагӀаква факърахъвыша гӀайыртныс дрыхӀвун[+]. 3Петри ЙохӀани а-Нчва йтдзы апшцӀа йпшцӀалныс штшаздрыхӀазыруаз аниба, ауи ауатгьи дрыхӀватӀ факърахъвыша гӀайыртныс. 4Петри ЙохӀани ауи рылаква йыквыркӀтӀ йпшын, Петр йхӀватӀ:

– УгӀахӀпшы хӀара!

5АгӀвычӀвгӀвыс йылапш ауат рахьыла йнайырхатӀ, закӀ гӀайыртныс дазпшуа. 6Ауаса Петр йхӀватӀ:

– Рызнагьи хьапщгьи сара йгьсымам, ауаса йсыму уыститӀ уара. Назарет йауу Иисус йыхьызла угӀагылта уныкъва!

7Петр ауи йагъьма напӀы йкӀын дгӀагылныс дицхърагӀатӀ, йарасахӀат ауи йщаргвыцӀакви йщакъвалкви багъьахатӀ[+]. 8Аныкъвадыкъва дгӀащтӀчӀван дныкъвауа далагатӀ. Ауи ауат дрыцта а-Нчва йтдзы апшцӀа дпшцӀалтӀ, ауаъа ауи агвыргъьара йгӀалихын, дныкъвун йгьи дхъапалуан а-Нчва дйыртшхъвауа[+]. 9АуагӀаква зымгӀва ауи дшныкъвуз, а-Нчва дшйыртшхъвуз рбатӀ. 10Ауат ауи Йпшдзадзу а-Нчва йтдзы агвашв йадзхъачӀвата факърахъвыша йахӀвуз шйакӀвыз анырдыр, ауи йызнийыз мчыта йджьарщатӀ.


Сольман йгалерея апны Петр йгӀачважвара

11АрыцхӀа Петри ЙохӀани дгьыркъвымцӀуазтӀ, ауат ъаныз Сольман йгалерея-хӀва йапхьун, ауагӀаква зымгӀва ауи арыцхӀа дджьарщан гӀврала ауаъа йгӀайззатӀ[+]. 12Ауи аниба, Петр ауагӀаква тшырзынайырхатӀ:

– Израиль ауагӀаква, йачӀвыйа ауи зджьашвщауа? ЙачӀвыйа швара ауаса швызгӀахӀпшуа, ари агӀвычӀвгӀвыс хӀылшарали а-Нчва хӀъайыдкӀылу йгӀалцӀли дныкъвауа дхӀчпахызшва? 13Ибрахим, ИсхӀакъ йгьи Йакъвып р-Нчва, хӀапхъанчӀвиква р-Нчва Йара й-Лыг[†][*] Иисус йыхьыз йыргатӀ. Пилат Ауи дгӀайырхвитхра йтахъызтӀхӀва, Ауи швйайжьатӀ швара[+]. 14Ауаса швара й-Цкьу йгьи й-ГӀвцӀабыргу швйыдымгылуата, швахӀван агӀвщгӀвы дшвызгӀайырхвитхтӀ[+]. 15Абзазара ГӀазшаз дшвщытӀ швара, ауаса а-Нчва ауи апсчва дгӀарылиган дгӀабзайыргылхтӀ, хӀаргьи ауи хӀаквшахӀатпӀ. 16Ари агӀвычӀвгӀвыс йыжвбауа, зымгӀвагьи бзита йыжвдыруа йызгӀвадара гӀащаквзыргылхыз Иисус йыхьыз акӀвпӀ. Иисуси Ауи йгӀахӀитуа азхъацӀари ракӀвпӀ швара йшыжвбуз ари дзырбзихахыз.

17Ужвы, хӀайщчва, сара йыздыритӀ, ауи швара швунашвачпагӀвчва рапшта мдыршала йшшвчпаз[+]. 18Йара ауаса акӀвпӀ а-Нчва йшйырхъйаз апигӀамбарква зымгӀва щарда цӀуата йдйырхӀваз: Ауи ЗымгӀвайырхъадата йгӀалихыз агӀазаб шипыру.

19Ауи акӀвпӀта швыгвнахӀква тшырзыжвдырхта а-Нчва йахьыла швгӀахъынхӀвых, Ауи швыгвнахӀква гӀашвкӀнихра ахъазла! 20Йгьи ЙхӀыхвиту[†] йакӀвйыршуш агӀаршӀыцхра агӀамтаква ангӀаталра, Ауи дшвзагӀайщтиуаштӀ йшвызгӀалихыз ЗымгӀвархъада – Иисус. 21Ауаса Иисус ажвгӀванд апны дгӀанхара атахъыпӀ, а-Нчва йыпигӀамбар цкьаква[†] щардадза цӀуата йдйырхӀвата йызлагӀайыргвыгъаз ангӀащаквйыргылхуаш агӀамта гӀадзанадзыкӀьара[+]. 22Муса йхӀватӀщтӀ: «ЙхӀыхвиту, швара шв-Нчва, сара дсапшта а-ПигӀамбар дшвызйыргылуаштӀ. Ауи швара дшвыуа заджвыпӀ. Ауи йгӀашвайхӀвуа зымгӀва шваздзыргӀвы[+]. 23Ауи а-ПигӀамбар йзымдзыргӀвуа дзачӀвызлакӀгьи а-Нчва йуагӀа дрылихуаштӀ». 24Ауат амшква йрыквчважватӀ анахьанат апигӀамбарква зымгӀвагьи: СымгӀильгьи ауи йыщтагӀайта пигӀамбаражва зхӀвузгьи. 25А швара апигӀамбарква швырпачвапӀ, а-Нчва швабачва дызларгвынгӀвыз ангӀалра шватынхапӀ. Ауи Ибрахим йайхӀвтӀ: «Уара утынха адгьыл ауагӀахъаква зымгӀва рыхъазла аныхӀва-ныпхьара гӀайгуаштӀ».

26А-Нчва Йара й-Лыг даншвызйыргыл, апхъапхъа Ауи швара дшвзынайщтитӀ, швара швиныхӀва-ныпхьарныс, швара швыуа дзачӀвызлакӀгьи йычвгьара уысква дгӀаркъвыцӀныс ахъазла.

#### 4


Петри ЙохӀани рхӀаквым рхитӀ

1Петри ЙохӀани ауагӀа йъадзарачважвуз, ауат йгӀарыдгылтӀ ашогьанква, а-Нчва[†] йтдзы ахчагӀвчва рунашвачпагӀв йгьи асаддукейква[*][+]. 2Ауат йалкӀгӀата йзыргвыжвкӀыз Петри ЙохӀани ауагӀа анадрыпхьуз, Иисус дпсыта дшгӀабзагылхыз апшта Ауи йыщтацагӀвчвагьи йанпсра йшгӀабзагылхуаш йъарархӀвуаз акӀвын. 3Ауат Петри ЙохӀани ркӀын йъахъвлахьаз йгӀалцӀла щымтадза ахчагӀвчва йрырттӀ[+]. 4ЩардагӀвы йыргӀаз ахабар йазхъарцӀан, Иисус йызхъазцӀауа рпхьадзара хвынзыкьыгӀв раъарагӀвы йнадзатӀ.

5ЙащтагӀайуаз атшын аунашвачпагӀвчва, ахӀбачва йгьи а-Хабза арыпхьагӀвчва[†] айззатӀ Иерусалим апны. 6Ауаъа йаъан ашогьанхъада ХӀанан, Кайаф, ЙохӀан, Александр йгьи ашогьанхъада йыжвлара йауаз зымгӀва[+]. 7Ауат йыркӀыз аквта йтадыргылын, йырцӀгӀауа йалагатӀ:

– Зымчла йа зыхьызла йшвчпайа швара ауи[+]?

8Ауаъа Петр а-Нчва й-Псыла дырчвыта ауат йрайхӀвтӀ:

– АуагӀа рунашвачпагӀвчви ахӀбачви![+] 9Швара йахьчӀва аныкъвадыкъва йзыхӀхаз абзира ахъазла джьауап хӀшвыркӀуазтын, ауи дшхӀырбзихахыз ауысла швгӀахӀцӀгӀузтын,[+] 10шваргьи Израиль ауагӀа зымгӀвагьи йыжвдырыргӀатӀ. Ари агӀвычӀвгӀвыс уыжвжвы згӀвадата швпахь дызгылу швара амшӀджьуар йкӀыдшвыркӀылта, а-Нчва апсчва йгӀарылигата йгӀабзайыргылхыз Назарет йауу Иисус Христос[†] йыхьыз абзирала акӀвпӀ. 11Иисус йакӀвпӀ


«Швара, ауыхвагӀвчва, йжвымуыз,
зымгӀва рацкӀыс йхъадахаз а-ХӀахъв»[+].


12Датша заджвы йпынгьи хӀгӀазхчуш гьаъам! Датша хьзыкӀгьи а-Нчва ауагӀа йгьгӀаримттӀ ажвгӀванд ацӀахь хӀара тшыхӀхчарныс хӀылзыршуш[*]![+]

13ЗымгӀвагьи Петри ЙохӀани ргвымшвара рбан, йгӀаргвынгӀвытӀ ауат йшапхьахьам йгьи тшгӀалызмыркӀькӀьуаз йшуагӀаз. Ауат апхъапхъа ауи джьарщатӀ, ауаса уацӀыхъван йгӀаргвалашвахуан ауат Иисус йшйыцыз. 14Петри ЙохӀани йдырбзихата йрыдзхъагылаз агӀвычӀвгӀвыс дырбунта, ауаъа йалагылаз ауи йызладымгылуашыз закӀгьи гьрымамызтӀ[+]. 15Ауаъа унашва рчпан апостолчва[†] зныкӀ ахъазла йджвылырщтын, асинедрион[*] йалаз дара-дара йайкьангьашуа йалагатӀ.

16– ЙачӀвыйа йырзыхӀхуш хӀара арат ахъачваква? – рхӀвун ауат. – Иерусалим абзазагӀвчва зымгӀва йгӀаргвынгӀвытӀ ауат гӀальаматра дудздза шырчпаз, хӀаргьи ауи гьхӀызрымцуам. 17Ауаса ауи ахабар рахӀагьи гъагъата ауагӀа йрыламылра ахъазла, ауат хӀыршвата унашва рзыхӀчпара атахъыпӀ Иисус йыхьыз ауи ахӀата йаквымчважвахырныс.

18Ауат йатаркӀвах унашва рчпан апостолчва гӀардылтӀ, Иисус йыхьызла йчважварныс йгьи йадрыпхьарныс йшадымрыхвитуа рархӀвтӀ. 19Ауаса Петри ЙохӀани ауат джьауап рырттӀ:

– Йщаквшвыргыл швара, йтамамума а-Нчва йпахь швара рыцӀа йайхӀата хӀшвыздзыргӀвныс а-Нчва йацкӀыс[+]? 20ЙгьхӀылшум щта хӀара йыгӀбази йыгӀгӀази хӀаквымчважварныс.

21Ауат апостолчва дыршварныс ргвыгъата йрачважван йгӀауырщтхтӀ, лшара гьырмаутӀ ауат рхӀаквым рхарныс, йауа швхӀвузтын ауагӀа зымгӀва йгӀаншаз ахъазла а-Нчва йыхьыз дыртшхъвун[+]. 22Щта ауи агӀальаматра зызнийыз агӀвычӀвгӀвыс сквш гӀвынгӀважва райхӀа дыртан.


АзхъацӀагӀвчва рныхӀвара

23Петри ЙохӀани ангӀауырщтх, дара рчӀвква йрызгӀайхын ашогьанхъадакви ахӀбачви йгӀарархӀвыз зымгӀва рархӀвхтӀ. 24Ауат ауи аныргӀа, йацшӀакӀта рбжьы дырдууын, а-Нчва тшизынадырхауа йырхӀватӀ:

– ХӀызнапӀыцӀу! Уара йгӀаушатӀ ажвгӀвандгьи, адгьылгьи, атенгьызгьи, ауат рпны йбзазауа зымгӀвагьи. 25А-Нчва й-Псыла Уара Дауыт,[†] хӀаба йгьи Уара улыг, йуырхӀватӀ:


«ЙызгвыжвкӀыз ачӀвыйа ауагӀахъаква,
амаджьусиквагьи амцыра йзатазхъвыцхуазйа?
26ТшгӀащтӀырхтӀ адгьыл паштыхӀква,
аунашвачпагӀвчвагьи йайззан
ЙхӀыхвиту[†] йпшӀагылтӀ,
йпшӀагылтӀ Ауи йгӀалихыз ЗымгӀвархъадагьи».

27– Щта цӀабыргыта ари акъала апны тшадыркӀылтӀ Ироди[*] Понтий Пилати, амаджьусикви Израиль ауагӀи Уара у-Лыг[†] цкьа,[†] ЗымгӀвархъадата йгӀалухыз Иисус йпшӀагылныс[+]. 28Ауат йырчпатӀ Уара уымчли угвапхарали йлухыз. 29Ужвы, ЙхӀыхвиту, ауат рыршвараква уырпшыта, йрылырша Уара улыгчва дара йгвымшвата Уара уажва рхӀварныс. 30Уара у-Лыг цкьа Иисус йыхьызла унапӀы раута ачымазагӀвква рбзиха, адыргакви агӀальаматракви чпа!

31Ауат анныхӀва, йъаныз ашӀыпӀа алакацан, зымгӀвагьи а-Нчва й-Псы[†] йгӀайырчвын, йгвымшвата а-Нчва йажва рхӀвауа йалагатӀ[+].


Иисус йызхъазцӀауа рацзакӀыри рацацхърагӀари

32ЩардагӀвыта Иисус йызхъазцӀаз зымгӀвагьи гвылагьи псылагьи йазакӀын. Заджвгьи йгьйымпхьадзузтӀ йымлыкв йара йхъатала йчӀвыта, ауаса ауат йрымаз зымгӀвагьи йацырчӀвын[+]. 33А-Нчва йгӀаритыз амч дудздзала йаквшахӀатхун апостолчва ЙхӀыхвиту Иисус йгӀабзагылхра, а-Нчвагьи ауат зымгӀва хӀальальта йылпха рзынайырдзун. 34КӀара дазыбжата заджвгьи дгьрыламызтӀ ауат, йауа швхӀвузтын адгьыли тдзи змаз ауат ртиуанта, йгӀартнырхуаз ахча гӀаргуанта, 35апостолчва йрыртуан. Ауат ахчаква дасу дыззыбжаз йгӀаквырхуанта йыршун. 36Ажва ахъазла, даъан Кипр дауата левиткӀ Усыф-хӀва йыхьызта; апостолчва ауи Бар-Наба[*]-хӀва йыпхьун, ауи йгӀаныцӀитӀ «узыргвышхвауа апа»[+]. 37Ауи рхъакӀ йыман, ауи архъа йтйын, йгӀатнихыз ахча гӀайгын апостолчва йриттӀ.

#### 5


ХӀанании Сапфири

1ХӀанания йыхьызта гӀвычӀвгӀвыскӀ, йпхӀвыс Сапфирагьи дйыцта йымлыкв йтйын, 2ауаса ауи йгӀатныцӀыз ахча йауата хъвыкӀ йпхӀвысгьи йшылдыруаз йхъа йазгӀанижьтӀ. Ауи йгӀанхаз ахча йган апостолчва[†] йриттӀ. 3Петр ауи йайхӀвтӀ:

– ХӀанания, йшпал ауаса, иблис[†] дгӀауайгӀайта, а-Нчва[†] й-Псы[†] мцы йаухӀвныс, архъа йутйыз йгӀатнухыз ахча ахъвыкӀ къаучӀвахныс? 4Щта адгьыл ануымтйысыз уара йучӀвын, ауи йгӀатнухыз ахчагьи уара йучӀвын. Ауи апш уыс угвы йызтаукӀыйа уара? АуагӀаква гьракӀвым уара мцы заухӀвыз, а-Нчва йакӀвпӀ.

5ХӀанания ауат ажваква анигӀа, дкӀахӀан дпсытӀ. Ауи здырыз зымгӀвагьи мчыта йшватӀ. 6РыцӀа йайцӀбачваз апсы агьабын йыкӀвдыршан, дтшкӀарырган дыцӀарцӀатӀ.

7ХсахӀаткӀ раъара анцӀы ауи йпхӀвыс ауаъа дгӀайтӀ. Ауи йгӀаншаз гьлымдыруазтӀ. 8Петр ауи дылцӀгӀатӀ:

– ЙгӀасахӀв сара, бхъацӀи бари зпхьадзара ари аъара йнадзауа ахчала адгьыл швтйыма?

– Щта, – лхӀватӀ ауи, – ари аъарала йхӀтйытӀ.

9Петр ауи йлайхӀвтӀ:

– ЙачӀвыйа швара ЙхӀыхвиту[†] й-Псы Цкьа[†] дшвырхъвыхныс швзангӀалыз? Абан ашвла ащтабыжьква гӀагитӀ. БхъацӀа дыцӀазцӀата йгӀахъынхӀвыхыз йрыщтабыжьпӀ ауат. Ауат баргьи бджвылыргуштӀ.

10Йара ауи алахъвгӀахъасра апхӀвыс дкӀахӀан ауи йщапӀква дрыдзхъашватӀ, ауыгьи дпсытӀ. Ауат апхӀвыс дджвылырган, лхъацӀа йыдзхъа дыцӀарцӀатӀ. 11Акьльиса[*] шабгугьи ауи згӀаз зымгӀвагьи ашвара дудздза гӀарылашватӀ.


Адыргакви агӀальаматракви

12А-Нчва апостолчва ауагӀа рпны дырги гӀальаматри щардата йдирычпун. ЙхӀыхвиту йызхъазцӀуз ангӀалын Сольман йгалерея апны йгӀайззалун[+]. 13Дара йрыуамыз заджвгьи гвы гьизымчпузтӀ ауат дгӀарылалныс, ауаса ауагӀа ауат хвду рзырбун. 14ЙхӀыхвиту йызхъазцӀуз рыцӀа-рыцӀа йщардагӀвхун, ахъачваквагьи апхӀвысквагьи ауат йгӀарылахӀун. 15Ауи акӀвпӀта, ауагӀаква ачымазагӀвква аурамква йгӀарбжьаргун, ауат апхабльакви аджьаргьанкви йрыквырцӀун, Петр данагӀвсуа йыхвага ауат йгӀархьысгӀвацара ахъазла[+]. 16Иерусалим йаргваныз акытква йгӀартыцӀуанта уагӀа щардагӀв гӀайуан. Ауат ачымазагӀвкви аджьын квайчӀваква злази гӀаргуан, ауат зымгӀва дырбзихахуан.


Апостолчва гвымхарала рцӀыхъва йтагылитӀ

17Ашогьанхъади асаддукейква ргвып йалаз ауи йуагӀаква зымгӀви цныхчылрала йырчвын[+]. 18Ауат рунашвала апостолчва ркӀын, ажвлара ранбахта йтадрышвтӀ[+]. 19Ауаса ЙхӀыхвиту ймальаъыкь уахъынлата ашв гӀайтӀын, ауат анбахта[†] йгӀатидахтӀ[+].

20– Швцата, а-Нчва йтдзы апшцӀа апны швгыл, – йхӀватӀ ауи, – йрашвхӀв ауагӀаква ари Абзазара шӀыц[*] ахабар зымгӀва.

21Ауат амальаъыкь йыздзыргӀвытӀ, щымтадза а-Нчва йтдзы апшцӀа апны йадрыпхьауа йалагатӀ. Ашогьанхъади ауи йаргванкви гӀайын асинедрион йалаз (Израиль ауагӀа рахӀбачва зымгӀва) гӀазшӀырттӀ йгьи акъвырльыкъвхагӀвчва рщтитӀ анбахта йгӀатырдата апостолчва гӀардныс. 22АкъвырльыкъвхагӀвчва цан, анбахта апны заджвгьи дгьырмаутӀ. Ауат гӀахъынхӀвыхын асинедрион йалу йрархӀвтӀ:

23– Анбахта агвашв багъьата йаркӀыпӀ, агвашв йапырагылапӀ ахчагӀвчва, ауаса анбахта ауацӀа хӀантал, ауаъа заджвгьи дгьхӀмаутӀ.

24Ауат йрыздзыргӀвыз а-Нчва йтдзы ахчагӀвчва рунашвачпагӀвгьи ашогьанхъадаквагьи йыргӀаз ззыргара гьрымдыруазтӀ, йгӀаншаз гьгӀаргвнымгӀвуазтӀ. 25Ауаъа заджв дгӀайын ауат йрайхӀвтӀ:

– Анбахта йташврышвыз ахъачваква а-Нчва йтдзы апшцӀа йпшцӀагылата ауагӀа адрыпхьитӀ.

26Ауаъа ахчагӀвчва рунашвачпагӀв ахчагӀвчва йыцта дцан апостолчва асинедрион йгӀайдтӀ. Амч гьгӀадымрысабаптӀ ауат, йауа швхӀвузтын ауагӀа хӀахъвыла йгӀахӀыспӀхӀва йшвун[+].

27Апостолчва гӀардылын асинедрион йалу рпахь йдыргылтӀ. Ашогьанхъада ауат йрайхӀвтӀ:[+]

28– Ауи ахьызла йашврыпхьарныс закӀытагьи швшахӀымрыхвитуа швахӀхӀвтӀ швара, ауаса швара Иерусалим шабгу шварыпхьарала йшвырчвытӀ, ауи апны швгӀанымхахуата Ауи а-ГӀвычӀвгӀвыс йпсра апны хӀара хӀшвыркъванчитӀ[+].

29Петри анахьанат апостолчви джьауап артхтӀ:

– ХӀара а-Нчва рыцӀа йайхӀата хӀйыздзыргӀвра атахъыпӀ ауагӀаква рацкӀыс![+] 30ХӀара хӀабачва р-Нчва Иисус дгӀабзайыргылхтӀ, Ауи швара дшвщытӀ ацӀла дкӀыдшвыркӀылын. 31Ауаса а-Нчва Ауи дхъайгылын, йагъьмала дйырчӀватӀ, АпхъагылагӀвта йгьи ГӀахчагӀвыта, Израиль лшара атра ахъазла агвнахӀква тшырзыдырхра[†] йгьи агвнахӀква рзыргӀвара. 32Ауи йаквшахӀату хӀари а-Нчва йыздзыргӀвуа йгӀаритыз а-Нчва й-Пси ракӀвпӀ[+].

33Ауат ажваква асинедрион йалу мчыта йдыргвыжвкӀын, апостолчва щра рыквырцӀарныс ртахъхатӀ[+]. 34Ауаса ауаъа асинедрион йалу йрыуа заджву, а-Хабза арыпхьагӀв,[†] ауагӀа зымгӀва хвы ззырбауа афарисей Гамалиэль дгӀагылтӀ. Ауи унашва йчпатӀ апостолчва зныкӀ ахъаз йджвылырдарныс[+]. 35УацӀыхъван ауи ауат йрайхӀвтӀ:

– Израиль ахъачваква! Бзита швазхъвыц швара йырзыхара атахъу арат ахъачваква. 36Щарда мцӀуата араъа Тевда́-хӀва заджв дгӀаншатӀ, йара дшгӀвычӀвгӀвыс дудздзаз йрыбагъьун ауи. УагӀата пщышвыгӀв раъарагӀвы ауи йцӀыхъва йтагылтӀ. Ауаса ауи данырщы, йыщтацагӀвчва зымгӀва амцӀбгъьыжвхын, закӀгьи гьгӀанымхахтӀ. 37УацӀыхъван, ауагӀа рахъгӀвылгӀара анакӀвшуз, Галил йауаз ЙахӀуда дгӀаншан, уагӀа щардагӀв йара йахьыла йхъикъьалтӀ. Ауи агӀвычӀвгӀвысгьи даладзтӀ, йыщтацагӀвчвагьи амцӀыцӀхтӀ[+]. 38Ауи йгӀалцӀла абар ужвы швара йшвасхӀвуаш: йныжвыжь арат ауагӀаква, йаушвщтх. Ауат рмуради руыси ауагӀаква рахьыла йгӀайуазтын, ауат рзымырхъйауата йхъвашуштӀ. 39Ауаса ауат а-Нчва йахьыла йгӀайуазтын, ауат швара швгьрайгӀайуашым. Ауаса йалуазтын швара а-Нчва йпшӀагылуа швакӀвызлуштӀ!

Ауи йхӀваз йадгылтӀ асинедрион йалу. 40Ауат апостолчва гӀазшӀыртхын, унашва рчпатӀ ауат рбкъарныс. УацӀыхъван Иисус йыхьызла йчважварныс йшахвитым атарархӀвхын йгӀауырщтхтӀ. 41Апостолчва асинедрион йалу йгӀаркъвыцӀхтӀ, йгвыргъьауа Иисус йыхьыз анысла ауат йъагӀарквнадыргаз ауи апш напахъыхра[+]. 42Ансимшгьи а-Нчва йтдзы апшцӀа апынгьи рпынква йанаъазгьи йгьашӀадымрысуазтӀ ауат арыпхьара, Иисус а-Нчва йгӀалихыз ЗымгӀвархъада шйакӀву ауысла а-Хабар бзи[†] рхӀвун.

#### 6


АбыжьгӀв цхърагӀагӀвчва ргӀалхра

1АпхьагӀвчва рпхьадзара рыцӀа-рыцӀа йалахӀауа йанджвыквыл амшква рагӀан, грек бызшвала йчважвуз аджьутква[*] ашӀыпӀа джьутква рыхъазла йтхӀаусыхауа йалагатӀ. Ауат йырхӀвун ансимшы арызкъы аныршуз, дара рчвзабаква йрыквшвуз рхъвы шрырымтуаз[+]. 2Ауи йгӀалцӀла ажвыгӀвыгӀв апостолчва[†] апхьагӀвчва зымгӀва гӀазырддан йырхӀватӀ:

– Йгьатахъым хӀара а-Нчва[†] йажвала акъвырльыкъвхара гӀаныгӀыжьта, айшваква рхъгӀвара хӀазынхарныс. 3ХӀайщчваква, швара йшвыуата зыхьыз бзирала йырхӀвауа, а-Нчва й-Псыли уасаражврали йырчву быжьгӀвы гӀалшвхта, ауи ауыс ауат рыхъвда йыквхӀцӀапӀ. 4Ауаса хӀара аныхӀвари ажва къвырльыкъв азыхари йапхӀымкъьауа йакӀвхӀыршуштӀ.

5Ауи ажвлара зымгӀвагьи йыргвапхан, йгӀалырхтӀ азхъацӀарали а-Нчва й-Псыли йырчвыз агӀвычӀвгӀвыс Стефан, Филип, Прохор, Никанор, Тимон, Пармен йгьи Антиохия йауаз, айахӀудара йтаржьыз Николай[+]. 6Ауат апостолчва йддырбатӀ, апостолчва ныхӀван, ауат рнапӀква рыквырцӀатӀ[*].

7А-Нчва Йажва рыцӀагьи хъарата йгун, Иерусалим апны апхьагӀвчва рпхьадзара ласыта йалахӀун, айахӀуда шогьанквагьи[†] щардагӀвыта Иисус йазхъацӀара йаздзыргӀвуа йцатӀ[+].


Стефан йкӀра

8Стефан, а-Нчва йылпхали йымчли йырчвыз агӀвычӀвгӀвыс, ауагӀа рпны агӀальаматракви адырга дудздзакви йчпун. 9Ауаса йгӀаншатӀ зджьакӀы йгӀадырхвитхыз[*] р-Синагога[†] йалаз (ауаъа йцун акъалаква Кирени Александрии, адгьылштаква Киликии Асии йгӀартыцӀхыз), ауат Стефан йгӀайамакӀуа йалагатӀ. 10Ауаса Стефан данчважвуз а-Нчва й-Псы[†] ауи йгӀайылайцӀатӀ ауат зпшӀагылныс йрылымшушыз ауасаражвра[+]. 11Ауаъа ауат мадза-мадза зджьакӀы йрангӀалтӀ араса йырхӀварныс: «ХӀара йыгӀгӀатӀ Стефан йшихӀвуз Муси а-Нчви йырпшӀагылуа ажваква, ауи дшгӀасхуз»[+].

12Ауат ауагӀагьи, ахӀбачвагьи, а-Хабза арыпхьагӀвчвагьи[†] ацӀадырсыгьтӀ. Ауат Стефан йгӀайгвыквстӀ дыркӀын, асинедрион дгӀардтӀ. 13Ауат йгӀардыз амцшахӀатква араса йырхӀватӀ:

– Ари агӀвычӀвгӀвыс шӀас йымамкӀва хӀара хӀ-Нчва йтдзы цкьи а-Хабзи дырпшӀагылуа дчважвитӀ[+]. 14ХӀара хӀхъатала йыгӀгӀатӀ ауи йшихӀвуз Назарет йауу Иисус-хӀва йызпхьауа хӀара хӀ-Нчва йтдзы шпитшуаш[+], Муса йгӀахӀитыз хӀцӀасква шипсахуаш[+].

15Асинедрион йалу зымгӀва йгватшныта Стефан йпшуан, ауат йырбун ауи йшӀахъа амальаъыкь йшӀахъа йшапшыз[*].

#### 7


Стефан йгӀачважвара

1УацӀыхъван ашогьанхъада Стефан дицӀгӀатӀ:

– Ауаса акӀвма йшаъадзу?

2Стефан джьауап айтхтӀ:

– ХӀайщчвакви хӀабачви! ШвгӀасыздзыргӀвы сара. ХӀара хӀаба Ибрахим Месопотамия апны данбзазуз, ХӀаран дымцахскӀва, ауи дйызгӀайтӀ а-Нчва[†] акӀкӀара гӀальаматла дкӀвыршата. 3Ауи Ибрахим йайхӀвтӀ: «Укъральи узаъачви гӀаныжьта йъазысхӀвауа адгьыл уца»[*]. 4Ибрахим ахалдейква ркъраль гӀанижьын, ХӀаран дквачтӀ. Йаба данпсы амщтахь, а-Нчва ауи ауаъа дгӀатищтын, ужвы швара швъабзазауа акъраль дйырквачтӀ. 5А-Нчва ауи тынхакӀгьи гьйыйымттӀ араъа, йщапӀтыпнадзара йгӀацӀанакӀуа адгьыл гьйыйымттӀ. Ауаса ауи агӀан Ибрахим саби дшйымамызгьи а-Нчва ауи дйыргвыгъатӀ йара йымщтахь йаргьи йтынхачвагьи адгьыл ритныс. 6А-Нчва ауи ауаса йайхӀвуан: «Уара утынхачва йгӀвымахата адгьыл хама гӀамырдуштӀ, ауат лыгта йырчпуштӀ, сквш пщышв руацӀа ачвгьара рчхӀуштӀ. 7Ауаса Сара рхӀаквым схуштӀ ауат зырлыгуаш ауагӀа». А-Нчва йхӀватӀ: «УадыргӀвана ауат ауаъа йгӀатыцӀхуаштӀта, ари ашӀыпӀа апны Сара къвырльыкъв сзырхуштӀ»[*]. 8Ауи Ибрахим йзичпатӀ апӀытӀачвапкъра ауасйат. Ибрахим ИсхӀакъ дйабахатӀ, ауи дгӀадрита агӀмышкӀы анца, йпӀытӀачва пикъытӀ. ИсхӀакъ Йакъвып дйабахатӀ, Йакъвыпгьи хӀара йхӀабадучва хъарата жвыгӀвыгӀв гӀайхъшатӀ.

9Абадучва хъараква Усыф йцныхчылын Мсыр апны дыртйытӀ. Ауаса ауи а-Нчва дйыцын, 10йрыцхӀагӀаква зымгӀва дгӀаршӀигатӀ. Ауи Усыф уасаражвра йылайцӀатӀ, дицхърагӀан афараон, Мсыр рыпаштыхӀ йзаъаща бзи йквнайыргатӀ. Афараон Усыф Мсыргьи йара йыпшцӀа йпшцӀаз зымгӀвагьи дырхъадата дичпатӀ. 11УацӀыхъван Мсыри КанагӀани рпны амли арыцхӀагӀа дудздзи гӀаншан, хӀабадучва хъараква йырфуш гӀарауныс гьрылымшахуазтӀ. 12Йакъвып Мсыр апны тшыгӀвра аъата йанигӀа, хӀабадучва хъараква ауаъа йщтитӀ йапхъахауата. 13Ауат ауаъа йгӀванхауата йангӀай, Усыф йайщчваква тшырзагӀахъитӀтӀ, афараонгьи йдыртӀ Усыф йзаъачва руыс. 14Ауи амщтахь Усыф йаба Йакъвыпи йзаъачва зымгӀви йрыщтайщтитӀ, ауат хынгӀважви жвыхвыгӀв йнадзун. 15Йакъвып Мсыр дцатӀ, ауаъа ауыгьи хӀара хӀабадучва хъараквагьи псытӀ. 16Ауат рхъвадиква Шехем йырган, Шехем апны Ибрахим рызнала ХӀамор йпачваква рпны йхвгӀаз адамра йтарцӀатӀ[*].

17А-Нчва Ибрахим дызлайыргвыгъаз анхъйуш агӀамта гӀаргванхапхьадза, Мсыр апны хӀуагӀа рпхьадзара йалахӀун. 18Ауаса йакӀвшун Мсыр апны Усыф дзымдыруаз датша фараонкӀ ахъара йкӀындзыкӀьа. 19Ауи жьыхьра йыламкӀва хӀуагӀа гӀазаб дйырбун, мурад гвымха йымата апсра йахъвичӀвуан, йазадицалуанта рсабипшкаква кӀадйыррышвуан.

20Ауи агӀамта йаквшвауата Муса дгӀадритӀ, зджьара йгӀанымхахуата дсаби пшдзан, а-Нчва ауи дигвапхун. ХымызкӀ руацӀа ауи йаба йтдзы апны дрыгӀзатӀ, 21йани йаби царта рырымтхуата ауи дангӀаджвылддырга, афараон йпхӀа длыдылкӀылын лара лпа йапшта дгӀадзынлыргылтӀ. 22Мсыр ауасаражвра зымгӀва йдырдыртӀ Муса, ауи дымчын ажва апынгьи ауыс апынгьи. 23Ауи сквш гӀвынгӀважва анихъыцӀ, йащчва уагӀахъалагӀвчва, Израиль апачва йбарныс йгвы йгӀанагтӀ. 24Зны Мсыр йауаз бзазагӀвкӀ ауат дрыуата заджвы жьыхьра йыламкӀва дшибкъуз аниба, Муса йара йуагӀахъалагӀв дйылалын ауи йща йхахтӀ – ауи йгвы йгӀасыз дищытӀ. 25Муса дхъвыцуан йуагӀа йшгӀаргвынгӀвуашыз а-Нчва йара дызгӀайщтийыз ауат гӀайхчарныс шакӀву, ауаса ауат ауи гьгӀаргвнымгӀвытӀ. 26Анахьани атшын ауи йбатӀ ауат дара-дара шайсуаз. Ауат агвниргӀвыхра йтахъыта, ауи йхӀватӀ: «Ахъачваква! ШващчвапӀщтӀ швара! ЙачӀвыйа швара азаджв азаджв йгвы швзасуа?» 27Ауаса зуагӀахъалагӀв дызбкъуз агӀвычӀвгӀвыс Муса дгӀайыгван йхӀватӀ: «ДзачӀвыйа уара унашвачпагӀвта йгьи хӀаквымхагӀвта хӀара хӀпны узыргылыз? 28МомкӀва саргьи сущра утахъума уара йацы амсыр дшущыз апшта?» 29Муса ауи анигӀа, дырдан Мидйан[*] адгьыл хамата дыквбзазарныс дцатӀ. Ауаъа ауи гӀвпачва гӀайхъшатӀ.

30Сквшы гӀвынгӀважва рымщтахь акъвым апны, Синай абыхъв йачвыхъарамкӀва а-Мальаъыкь[†] Муса тшыййырбатӀ амыгъ йбылуаз амцабызква дрылата. 31Муса ауи аниба йджьайщатӀ. Ауи дапшныс рыцӀа аргваныта даннаскӀьа, ЙхӀыхвиту[†] йбжьы гӀагатӀ: 32«Сара уапхъанчӀвиква р-Нчва сакӀвпӀ, Ибрахим, ИсхӀакъ йгьи Йакъвып р-Нчва сакӀвпӀ». Муса ашвара йгӀалихын дкӀьазызуан, гвы гьизымчпузтӀ йылапш хъахьыла йнайырхарныс. 33ЙхӀыхвиту ауи йгӀайайхӀвтӀ: «Усандальква ахъых, йауа ухӀварыквын уызквгылу адгьыл цкьапӀ[†][*]. 34Сара йызбатӀ Мсыр апны суагӀа агӀазаб йшацӀу, йызгӀатӀ ауат ргврымбыжьква, йгьи сгӀалбгӀатӀ ауат гӀасхчарныс. Уца щта, усщтиитӀ уара Мсыр».

35Йара ауи Муса йакӀвын ауат араса йызхӀвата йгӀаздымгылыз: «ДзачӀвыйа уара унашвачпагӀвта йгьи хӀаквымхагӀвта узыргылыз?» Ауи йакӀвпӀ а-Нчва амгъымца йылагылата йгӀайыз а-Мальаъыкь йцхърагӀарала унашвачпагӀвта йгьи гӀархвитыгӀвта йщтийыз. 36Муса ауат Мсыр йгӀатидахтӀ, агӀальаматракви адыргакви йчпауа, Мсыр, атенгьыз Къапщы атшпы рпны йгьи сквшы гӀвынгӀважва руацӀа акъвым апны. 37Йара ауи Муса йакӀвпӀ Израиль йтынхачва йразхӀвыз: «А-Нчва дшвзагӀайщтиуаштӀ швара сара дсапшта ПигӀамбар, Ауи швара дшвыуа заджвызлуштӀ»[+]. 38Ауи йакӀвпӀ акъвым апны йгӀазиддаз Израиль ауагӀа йрыцыз. Ауаъа акӀвпӀ ауи Синай абыхъв апны а-Мальаъыкь йари хӀара хӀабачви дъагӀарачважваз. Ауаъа ауи ажва бзанкъвгагаква[*] гӀайахвтӀ, ауат хӀара йгӀахӀитхныс ахъазла.

39Ауаса хӀапхъанчӀвиква Муса йыздзыргӀвныс гьрымуытӀ. Ауат ауи йгьйыдымгылтӀ, Мсыр йхъынхӀвыхныс йхӀвапсауа йалагатӀ. 40Ауат ХӀарун[*] йархӀвтӀ: «ХӀапхъа йгылата хӀзырцуш анчваква хӀзычпа хӀара, йауа ухӀварыквын хӀара йгьхӀыздырам ауи Муса, Мсыр хӀгӀатыздахыз, йызнийыз». 41Ауи агӀан ауат ахӀвыс[*] напӀылагӀатрышвт ахьапщ йгӀалырхын йырчпатӀ, ауи аидол къвырманыпхата[†] йазырган, ахӀвыс напӀылагӀатрышвт апахь гвыргъьахъв рчпатӀ. 42Ауаъа а-Нчва ауат рахьыла йызыкв гӀайырхатӀ, айачӀваква рыр квырмыш азырчпарныс йгӀанижьтӀ, ауаса йаныпӀ апигӀамбарква ргӀвыра апны:


«Израиль ауагӀаква! ЙсызгӀажвгмищтӀ Сара асогӀакви
акъвырманыпхакви сквшы гӀвынгӀважва руацӀа акъвым апны?
43Швара йшвыцынкъвыжвгун Молох йчатыр,
швара швынчвахъвыра Рефан[*] йыйачӀва
йгьи швквырмыш зквнашвыргауа анапӀлачпара квпшыраква йгӀатшврышвтыз.
Ауи йгӀалцӀла Сара швсырквачуаштӀ швара Вавилон ацкӀысгьи йхъарата».


44ХӀара хӀапхъанчӀвиква йрыман акъвым апны ашахӀат ачатыр[*]. А-Нчва Муса унашва йзичпатӀ ауи йшййырбаз апшта йчпарныс. 45ХӀапхъанчӀвиква йащтагӀайуаз рабанпара ЙахӀошугӀа Нун йпа[*] драпхъагылагӀвта йъагӀайыз адгьыл ачатыргьи рыцгӀаргтӀ, а-Нчва хӀапхъанчӀвиква рапхъала ауаъа йбзазуз ауагӀахъаква ауи адгьыл йаныквица. Ауи ачатыр хӀара йхӀыман апаштыхӀ Дауыт[†] йымшква рпныдза. 46Дауыт а-Нчва йпахь алпха гӀайаутӀ. Дауыт хвитнагӀа дахӀватӀ Йакъвып й-Нчва[*] йыхъазла бзазарта йуыхварныс, 47ауаса Сольман йзиуыхватӀ Ауи атдзы. 48Ауаса ЗымгӀварацкӀысйхӀаракӀу ауагӀаква йыруыхвауа атыдзква рпны дгьбзазум! Абар ауи ауыс йазихӀвауа апигӀамбар:[+]


49«АжвгӀванд Сара ЗымгӀвайырхъаду йсчӀвартапӀ,
адгьыл Сара йсщапӀквыргылыртапӀ!
ЙамгӀан тдзыйа швара йсызшвуыхвуш Сара?
– йхӀвитӀ ЙхӀыхвиту. –
Йаъазларныс йабауаш Сара сыхъазла атшпсщарта?
50Сара йгьснапӀыммищтӀ ауат зымгӀва гӀазшаз?»


51Зыгвква а-Нчва дыртам, злымхӀаква ацӀабырг тамылуа швуагӀа айрышпӀ швара! Швара йанакӀвызлакӀгьи, швапхъанчӀвиква шврапшта, а-Нчва й-Псы[†] швипшӀагылапӀ! 52– АпигӀамбарква йрыуата зцӀыхъва гвымхарала йтамгылда швапхъанчӀвиква? АгӀвцӀабырг дшгӀайуаш зхӀвуз рщытӀ ауат, ужвы швара швакӀвпӀ Ауи йайжьаз йгьи дызщыз![+] 53А-Нчва амальаъыкьква йгӀадирыгыз а-Хабза[†] гӀашвахвын, ауи гьшвмырхъйахтӀ швара.


Стефан йщра

54Ауи аныргӀа, ауат агвыжвкӀра йгӀалырхын рпыцква абадрыфтӀ[+]. 55Стефан а-Нчва й-Псыла дырчвыта йылапш ажвгӀванд ахьыла йаннайырха йбатӀ а-Нчва йкӀкӀара гӀальаматла дкӀвыршата, Ауи йагъьмалагьи Иисус йшгылаз[+].

56– ШвпшыстӀ, – йхӀватӀ ауи, – сара йызбитӀ тшагвызхыз ажвгӀванди а-Нчва йагъьмала йгылу ГӀвычӀвгӀвыс Пи![+]

57Ауаъа ауат зымгӀва рлымхӀаква рчӀыгвын, быжьду гӀархъыцӀуа ауи йыжвылтӀ. 58Ауат Стефан ддырхӀвхӀвауа акъала далырган, хӀахъвыла йысуа йалагатӀ. АшахӀатква рхъахьквцӀа чгӀвычаква Шауль[*]-хӀва йызхьзу агӀвычӀвгӀвыс шӀа йщапӀква йрыдзхъата йгӀанырыжьтӀ[+]. 59Стефан хӀахъвыла йанйысуаз дныхӀвун:

– ЙхӀыхвиту Иисус, йнахв сара спсы![+]

60Щамхъаша дгылын ауи быжьдула дшӀтытӀ:

– ЙхӀыхвиту, рхӀаквым уымхан ауат ари агвнахӀ ахъазла!

Ауат ажваква йхӀван ауи дпсытӀ[+].

#### 8

1Шауль ари агӀвщра абгата даквразын.


Шауль гвымхарала а-Кьльиса ацӀыхъва дтагылтӀ

Ауи амш йгӀашӀарышвта Иерусалим апны мчыта азхъацӀагӀвчва зымгӀва рцӀыхъва йтагылтӀ. Апостолчва[†] ракӀвмызтын зымгӀвагьи ЙахӀудашти Шомроншти[†] рыштаква рпны йамцӀыкъьатӀ[+]. 2Ауаса а-Нчва[†] багъьата йыдкӀылаз ауагӀаква Стефан дыцӀарцӀан, ргвы дыцӀалуа дырчӀвыуан. 3Шаульгьи гвымхарала Иисус йызхъазцӀуз ауагӀаква зарар ду дирадзун. Ауи тдзыкӀ дгӀаджвылцӀырквын датша тдзыкӀ днашылхуамца, ахъачвакви апхӀвыскви дйыркӀуанта, анбахта[†] йтадйыррышвуан.


Шомроншта апны Филип йуазхӀвара

4Ауи акӀвпӀта ауат йамцӀыкъьаз, зчӀварта-гылартаква йыртырцаз ауагӀаква йъацалакӀгьи а-Хабар Бзи[†] драргамуан[+]. 5Филип Шомроншта акъала хъада дцан, ауаъа а-Нчва йгӀалихыз ЗымгӀвархъада йуыс даквчважвун[+]. 6АуагӀа жвпӀара ауи йхӀвуз йгватшныта йаздзыргӀвуан, ауат йырбун ауи йчпуз адырга гӀальаматква, 7йауа швхӀвузтын щардагӀвы йрылаз аджьын квайчӀваква йчӀвагӀгӀуа йгӀарылцӀхуан, апкъыуакви атлачакви щардагӀвыта йбзихахуан[+]. 8Ауи акъала гвыргъьара дудздза тан.


АхъвымгарачпагӀв ЩамгӀвын

9Ауи акъала апны ЩамгӀвын-хӀва йыхьызта гӀвычӀвгӀвыскӀ дтан. ЗныкӀ ахъазла ауи дхъвымгарачпагӀвын, Шомроншта абзазагӀвчва йджьарщун ауи йылшараква. Ауи гӀвычӀвгӀвыс дудздзата тшипхьадзун. 10АуагӀаква зымгӀва хвыцгьи дугьи ауи джьащахъвата дырбауа йыздзыргӀвуан, арасагьи йзырхӀвун:

– Ари агӀвычӀвгӀвыс а-Нчва Йымч Дудздза-хӀва йызпхьауа йакӀвпӀ.

11Ауи джьащахъвата дзырбуз йчпуз ахъвымгара щарда цӀуата ауагӀаква йъарымагӀальаматыз акӀвын. 12Ауаса Филип а-Нчва й-Хъа́ра[†] йгьи Иисус, а-Нчва йгӀалихыз ЗымгӀвархъада йыхьыз руысла а-Хабар Бзи анираргам, зымгӀвагьи, апхӀвысквагьи ахъачваквагьи, Филип адзытщра[†] йахъищтуа далагатӀ. 13ЩамгӀвын йхъатала ауи йазхъайцӀан, Филип ауи адзытщра дахъищттӀ. ЙъакӀвызлакӀгьи ауи Филип йыщта дтагылата дныкъвун, йджьайщауа Филип йдыргакви йгӀальаматра дудздзакви[+].

14Иерусалим апны апостолчва Шомроншта ауагӀаква а-Нчва йажва шнарахвыз аныргӀа, Петри ЙохӀани ауаъа йырщтитӀ[+]. 15Ауат ауаъа йцан, йныхӀвун, а-Нчва йажва тшадызкӀылшӀыцыз а-Нчва й-Псы[†] дгӀарадзара ахъазла[+]. 16Щта ауат дрыуата заджвгьи а-Нчва й-Псы дгьизгӀамылбгӀасызтӀ, ЙхӀыхвиту[†] Иисус йыхьызла ауат адзытщра йахъысгӀвацахьан[+]. 17УацӀыхъван Петри ЙохӀани рнапӀква ауат йрыквырцӀатӀ, даргьи а-Нчва й-Псы дгӀарадзатӀ[+]. 18Апостолчва ауат рнапӀква анрыквырцӀа а-Нчва й-Псы дшрызгӀалбгӀаз ЩамгӀвын йбан, ауи апостолчва ахча рызгӀайгын дрызгӀайтӀ, 19араса йхӀвауа:

– Саргьи йгӀасылашвцӀа ауи йапшу амч снапӀы зквсцӀауа а-Нчва й-Псы дйызгӀалбгӀауата.

20Ауаса Петр джьауап айттӀ:

– Уахчаквагьи уаргьи адзгӀа швызгӀайыргӀатӀ, а-Нчва йсогӀа ахчала йхвгӀа йауашта йанупхьадзауазара! 21Йгьуымам уара хӀара хӀуыс апны хъвгьи хвитнагӀагьи! Щта йбитӀ а-Нчва уара угвы шпӀайу. 22Ауи ачвгьара йапщылу уыгвнахӀква тшырзыдырхта, ЙхӀыхвиту уйызныхӀва, Ауи уара угвы йтаукӀыз узиргӀварныс ахъазла. 23Йауа ухӀвузтын сара йызбитӀ уара ацныхчылра квайчӀвала ушырчву йгьи агвнахӀ апшвахӀвквала ушшӀахӀву.

24ЩамгӀвын джьауап айтхтӀ:

– ЙхӀыхвиту швизныхӀва сыхъазла, йсзышвхӀваз йауата закӀгьи сара йсызнымира ахъазла.

25Петри ЙохӀани ауаъа ЙхӀыхвиту йажва йаквшахӀатхун йгьи йырхӀвун. УацӀыхъван ауат Иерусалимла йджвыквылхтӀ, йанымгӀвайсхуаз шомрон кыт щарда рпны а-Хабар бзи рхӀвун.


Аэфиоп гӀвачв йтшазынархара

26УацӀыхъван ЙхӀыхвиту ймальаъыкь Филип йайхӀвтӀ:

– Тшадгалта Иерусалим утыцӀта акъабльала Газадза йцауа амгӀва уыквыл[*]. (Ужвы ауи амгӀвала йгьныкъвахуам.)[+]

27Ауи акӀвпӀта Филип тшадигалын дджвыквылтӀ. Ауи агӀамта йаквшвауата йпны дцахуан аэфиоп гӀвачв,[†] аэфиоп кандака, датшата йхӀхӀвапӀта аэфиопква рпаштыхӀ-пхӀвыс, лчыннкъвгагӀв, ауи лкӀазна йахъпшылуаз. Ауи Иерусалим апны квырмышчпара даъан. 28Ужвы ауи йпны дцахуан. Йуандыр чӀарачӀа даквчӀвата ауи апигӀамбар ЙышгӀайхӀу йгӀвыра дапхьун. 29А-Нчва й-Псы Филип йайхӀвтӀ:

– Ари ауандыр чӀарачӀа уазцата, ауи уадзхъагылта уца[+].

30Филип ауандыр чӀарачӀа дазыгӀвын йгӀатӀ ауи йаквчӀваз апигӀамбар ЙышгӀайхӀу йгӀвыра дшапхьуз.

– ЙгӀаугвынгӀвума уызпхьауа? – дазцӀгӀатӀ Филип.

31– ЙшпагӀасгвынгӀвуаш йгӀасгвынзыргӀвуаш заджвы даъамкӀва? – джьауап гӀайтхтӀ ауи, Филип ауандыр чӀарачӀа даквчӀвата йара дйыдзхъачӀварныс дирайгватӀ.

32Ауи дызпхьуз а-ГӀвыра йауу ари ашӀчӀвара акӀвын:


«Зпсыхъвда пыркъуаш ауаса́ дапшта бжьыкӀгьи гӀайхъымгауа ддырцун ауи,
алассагӀвы йпахь йгылу асыс бжьыкӀгьи шгӀахъымгауа апшта,
Йаргьи йшӀа гьгӀахъйымтӀуазтӀ.
33Ауи йыхв надыркъвын, ахӀаквымхара ацӀабыргыра дахвитымкӀва дырчпатӀ.
Ушпарыквчважвуш Ауи йтынхачва,
Ауи йбзазара адгьыл йанакъвыргауазара».


34АгӀвачв Филип дицӀгӀатӀ:

– СуыхӀвахитӀ йгӀасаухӀвныс, дзачӀвыйа араъа апигӀамбар дызквчважвауа, йхъа акӀвма, момкӀва датша заджвы йакӀвма?

35Ауаъа Филип а-ГӀвыра ари ашӀчӀвара апны далаган Иисус йуысла а-Хабар Бзи ауи йайхӀвтӀ[+]. 36-37ЙшымгӀвайсуазымцара ауат дзыкӀ йазаргванхатӀ.

– Упшы, абар адзы, – йхӀватӀ агӀвачв. – Йаъума швхӀаусыгӀва сара адзытщра сахъызымщтуаш?[*]

38АгӀвачв унашва йчпан, ауандыр чӀарачӀа гӀашӀадрыстӀ. Ауат агӀвыджьгьи, Филипгьи агӀвачвгьи, адзы йталтӀ. Ауаъа Филип ауи адзытщра дахъищттӀ. 39Ауат адзы йангӀатыцӀх, ЙхӀыхвиту й-Псы Филип зынла дщтӀихын дигатӀ, агӀвачвгьи ауи ахӀата ауи дгьйымбахтӀ. Ауи дгвыргъьауа амгӀвайсра атаджвыквицӀахтӀ. 40Филип Азот[*] акъала апны дгӀаншахтӀ. А-Хабар Бзи йхӀвун ауи акъалакви акыткви зымгӀва дангӀарыкӀвшуз, ауасамца Кесария днадзатӀ.

#### 9


Шауль Иисус йызхъайцӀитӀ

1Шауль апхъала апшта чвгьарала дырчвын, ЙхӀыхвиту[†] йапхьагӀвчва псрала йыршвун ауи. Ауи ашогьанхъада йпны дгӀайын,[+] 2ауи дйыхӀватӀ Дамаск асинагогаква йырзынарху асальамшвъа гӀайыйтныс, Иисус й-МгӀва[†] йыквгылу[*], хъачвагьи пхӀвысгьи, йызгӀауа зымгӀва гӀайкӀыта Иерусалим йгӀайдныс хвитнагӀа йымазлара ахъазла.

3Ауаъа ауи дшымгӀвайсуаз, Дамаск дазаргванхахьата, зынла ажвгӀвандла лашаракӀ гӀайыквкӀкӀатӀ[+]. 4Ауи дкӀахӀата адгьыл даныквшва заджвы йбжьы йгӀатӀ:

– Шауль, Шауль, йачӀвыйа уара сцӀыхъва уызтагылу?

5– ЙумагӀныйа уара, ЙхӀыхвиту? – дазцӀгӀатӀ Шауль.

– Сара уара зцӀыхъва гвымхарала утагылу Иисус сакӀвпӀ, – джьауап гӀайтхтӀ Ауи. 6– УгӀагылта акъала уца, ауаъа уара йгӀауархӀвуаштӀ йучпара атахъу.

7Шауль йыццуз ахъачваква закӀгьи рзымхӀвахуата йгылан: ауат абжьы ргӀатӀ, ауаса заджвгьи дгьрымбатӀ. 8Шауль дгӀагылхтӀ, ауаса ауи йылачваква ангӀахъитӀых, закӀгьи гьйымбахуазтӀ. Ауи йнапӀы ркӀын Дамаск дгӀардтӀ. 9ХымшкӀ руацӀа ауи длашвын, закӀгьи гьйымфузтӀ йгьи йгьйымыжвуазтӀ.

10Ауи агӀан Дамаск апны ХӀанания-хӀва йыхьызта Иисус йапхьагӀвкӀ дбзазун. ЙхӀыхвиту ауи уахӀйа[†] йзыгӀайщтийын йайхӀвтӀ:

– ХӀанания!

– Щта, ЙхӀыхвиту, – джьауап айттӀ ауи[+].

11ЙхӀыхвиту ауи йайхӀвтӀ:

– Райша зхьзу аурам уцата, ЙахӀуда йтдзы апны Тарс[*] йауу, Шауль-хӀва йызхьзу агӀвычӀвгӀвыс уизыпшгӀата дгӀау. Ауи ужвы дныхӀвитӀ,[+] 12ауи йылаква йырбахра ахъазла йызгӀайта знапӀы гӀайыквызцӀаз ХӀанания-хӀва йызхьзу агӀвычӀвгӀвыс а-Нчва[†] дыййырбатӀ.

13ХӀанания джьауап айттӀ:

– ЙхӀыхвиту, сара щардагӀвы йгӀасархӀвтӀ ауи агӀвычӀвгӀвыс йуыс, Иерусалим апны ауи Уара уыгӀвычӀвгӀвыс цкьаква[†] чвгьара щарда шырзихаз. 14Араъагьи ауи дызгӀайыз ашогьанхъадаква йгӀайыртыз ахвитнагӀала Уара уыхьызла йшӀтуа зымгӀва йкӀыта йшӀайхӀварныс акӀвпӀ.

15Ауаса ЙхӀыхвиту ауи йайхӀвтӀ:

– Уца, йауа ухӀварыквын ауи агӀвычӀвгӀвыс дскъвырльыкъвхагӀвта дгӀалсхтӀ, сыхьыз рзынайырдзуштӀ ауи амаджьусикви ауат рпаштыхӀкви, йгьи Израиль йпачваква. 16Схъатала йсырбуштӀ ауи Сара схъкъьачӀвыла гӀазабта йхътшуш зъара йнадзауагьи[+].

17Ауи йгӀалцӀла ХӀананиягьи дцан, ауи атдзы днашылтӀ, йнапӀква Шауль йыквицӀан йхӀватӀ:

– Саща Шауль, уара араъа уангӀайуаз йубаз ЙхӀыхвиту Иисус сузыгӀайщтитӀ сара, уара уылаква йырбахныс, а-Нчва й-Псы[†] угӀайырчвныс рыхъазла[+].

18Ауаъа зынла Шауль апслачва ачва йашӀырпшыта йылаква хъызгӀвуз закӀы гӀарпыршвтхызшва, йылаква йырбахтӀ. Ауи дгӀагылын адзытщра[†] дахъыстӀ. 19УацӀыхъван ауи дчан, йымчгьи гӀащаквгылхтӀ.


Дамаск апны Шауль йуаз

Ауаъа Шауль апхьагӀвчва дрыцта мышквакӀ Дамаск дтан, 20ауи зынла асинагогаква рпны Иисус а-Нчва й-Па шйакӀву йраргамуа далагатӀ. 21Ауи йыздзыргӀвуаз зымгӀвагьи йджьарщунта йырхӀвун:

– Ауи гьйакӀвмызма щта Иерусалим апны ари ахьызла йшӀтуаз хъызщгӀуз, ауи гьйакӀвымма щта ауат зкӀыта, йшӀазхӀвата ашогьанхъадаква йрыззырцарныс ахъазла араъа йгӀайыз?

22РыцӀа-рыцӀа йымчхун Шауль йуазхӀвара, ауи Иисус а-Нчва йгӀалихыз ЗымгӀвархъада шйакӀву анйырцӀабыргуаз, Дамаск йтабзазуз айахӀудаква ргвква алагӀваласра ртайцӀун[+].

23ЙгьмачӀым ауи амщтахь мшыта йагӀвсыз, ауаъа айахӀудаква мурадта йырчпатӀ Шауль дырщныс[+]. 24Ауаса Шауль йыхъазла йбергьыльхатӀ ауат йара дырщныс бзы шацӀарцӀаз. АйахӀудаква ауи дырщныс ахъазла уахъгьи тшынгьи акъала агвашв адзхъа йчӀапщун. 25Ауаса Шауль йапхьагӀвчва уахъынлата амартан дтадырчӀван, акъала асарыйа йамаз акӀынхӀара дгӀакӀылырщтын, дгӀакӀнырыжьтӀ.


Шауль Иерусалим апны

26Шауль Иерусалим дгӀайхын, Иисус йапхьагӀвчва тшрыдикӀылныс ацӀыхъва дтагылтӀ. Ауаса ауат зымгӀва ауи йчвшвун, йауа швхӀвузтын ауат йгьхъарымцӀузтӀ ауыгьи дшапхьагӀвыз. 27Ауаса Бар-Наба ауи йыцикӀын, апостолчва[†] дрызйырцатӀ. Ауаъа ауи ауат йрайхӀвтӀ Шауль амгӀвала дшцузымца ЙхӀыхвиту дибата дшгӀайачважваз, ауи Дамаск апны гвымшвара йылата Иисус йыхьызла ауазква шихӀвуз[+]. 28Абарауаса Шауль зныкӀ ахъазла ауат дрыцын, Иерусалим апны хвитта дныкъвун, гвымшвара йылата ЙхӀыхвиту йыхьызла ауазква йхӀвун. 29Запыт драчважвун йгьи драмакӀуан ауи грек бызшвала йчважвуз айахӀудаква. Ауат ауи дырщырныс ацӀыхъва йтагылан[+]. 30Ащчваква ауи анырдыр, Шауль Кесария ддырцатӀ, ауаъагьи дгӀатырдан Тарс дырщтитӀ[+].

31Ауи агӀамта йаквшвауата ЙахӀудашта, Галил йгьи Шомроншта[†] шабгу рпны Иисус йызхъазцӀуз рыхъазла амамыр щаквгылтӀ. АзхъацӀагӀвчва зымгӀва радкӀылара багъьахун йгьи йазхӀун, ЙхӀыхвиту йахьыла швара рылата йбзазун ауат, а-Нчва й-Псы йахьылагьи гвырбзира гӀарадзун.


Эней йырбзихахра

32Йара Петр акъалаква ангӀамидуз, Лидда[*] йтабзазауа а-Нчва йыгӀвычӀвгӀвыс цкьаквагьи дрызцатӀ. 33Ауаъа ауи Эней-хӀва йызхьзыз гӀвычӀвгӀвыскӀ дйынйатӀ, ауи дпкъыуахан агӀсквша руацӀа дгӀамгылуа ачварта дылан. 34Петр ауи йайхӀвтӀ:

– Эней! Иисус Христос[†] уйырбзихахитӀ уара. УгӀагылта ачварта ныхх.

Йара ауи алахъвгӀахъасра йаквшвауата Эней дгӀагылхтӀ[+]. 35Лидди Шарони[*] рбзазагӀвчва зымгӀва ауи дшбзихахыз анырба, ЙхӀыхвиту тшизынадырхатӀ.


Табита лгӀабзагылхра

36Йаффа апны Табита-хӀва йлыхьызта апхьагӀвкӀ даъан (ауи лыхьыз «газель» гӀаныцӀитӀ). Ауи йанакӀвызлакӀгьи бзира лхун, арыцхӀачвагьи дырцхърагӀун. 37Ауи агӀамта йаквшвауата ауи дчмазагӀвхан дпсытӀ. Ауи лпсхъа ркӀвабан, ахъахь пещ апны йщтӀарцӀатӀ. 38Лидда Йаффа йгьачвыхъарам. АпхьагӀвчва Петр Лидда даъата йаныргӀа, гӀвыджь йзырщтитӀ йыхӀварныс:

– Ласыта хӀпны угӀай!

39Петр дгӀагылын, ауат дрыццатӀ. Йаннадза, ауи ахъахь пещ дхъардылтӀ. Ауи йгьагьара ачвзабаква зымгӀва гӀайззатӀ. Ауат шчӀвыуазымца ауи йдырбун Газель данбзаз йырзылдзахыз аъахвтанкви ахъахьквцӀа чгӀвычакви. 40Петр зымгӀва апещ йгӀагӀвнищттӀ, щамхъаша дгылын, дныхӀватӀ. УацӀыхъван ауи апсхъа ахьыла тшгӀацайырпан, йхӀватӀ:

– Табита, бгӀагылх!

Ауи лылаква гӀахъылтӀытӀ, Петр дылбан дгӀахъчӀвалтӀ[+]. 41Ауи йнапӀы лйыркӀытӀ дылцхърагӀан, лщапӀква дгӀарыквйыргылтӀ. Ауи амщтахь ауи ачвзабакви анахьанат азхъацӀагӀвчви гӀазшӀитын, Табита дшбзу дйырбатӀ[+]. 42Ауи ауыс Йаффа шабгула йбергьыльхан, уагӀа щардагӀв ЙхӀыхвиту Иисус йызхъарцӀатӀ.

43Ауи амщтахьгьи Йаффа апны йгьмачӀым мшыта дъадзатаз Петр, ауи ачвачпагӀв ЩамгӀвын йпны дсасуан.

#### 10


Петри Корнелии

1Кесария апны Корнелий-хӀва йыхьызта гӀвычӀвгӀвыскӀ даъан, ауи Италия-хӀва йызпхьуз архъв апны дцентурионын. 2Корнелийгьи йтгӀачва зымгӀвагьи а-Нчва[†] йыдкӀылан, йгьи Ауи йчвшвун[*]. Ауи йгвы аущтта арыцхӀачва дырцхърагӀун, йахъйымрыпауата а-Нчва дйыхӀвун[+]. 3Зны асахӀат ажвбаквакӀ рапшта[*] Корнелий ауахӀйа гӀайадзатӀ. Ауи йалыргата дибатӀ а-Нчва ймальаъыкь дйызгӀашылта йшгӀайайхӀвыз:

– Корнелий![+]

4Ауи мчыта дшвауа ауи йылапш йыквикӀтӀ дипшын, йхӀватӀ:

– ЙачӀвыйа, зпӀатӀу дуу?

Амальаъыкь джьауап айттӀ:

– Уара уныхӀваракви арыцхӀачва ушырцхърагӀауи рхабар а-Нчва йзынадзатӀ, Ауи йгвы угьтыцӀуам уара[+]. 5Ахъачваква Йаффа йщтита Петр-хӀва йызпхьауа ЩамгӀвын дгӀазшӀдрыт. 6Ауи зтдзы атенгьыз йатшпынгылу ачвачпагӀв ЩамгӀвын йпны дсаситӀ[+].

7Амальаъыкь данджвылцӀх, Корнелий йгӀазшӀиттӀ йыгӀвлыгчви йара йхъатачӀв хъвдаквцӀараква зырхъйуз а-Нчва йыдкӀылаз арыгӀви. 8Ауи ауат йгӀаншаз зымгӀва гӀаргвниргӀвын, Йаффа йщтитӀ.


Петр йгӀайадзаз ауахӀйа

9ЙащтагӀайуаз атшын щыбжьанквакӀ рапшта, Корнелий йзагӀайщтийыз ауагӀаква акъала йаназаргванха, Петр атдзакв дхъалтӀ дныхӀварныс[*][+]. 10Ауи дымлащийын, дчаныс йтахъхатӀ. Арызкъы ъадзармацӀауаз, Петр аныхӀвара йылашыкӀьын адарауыщ даланахӀватӀ[*]. 11Ауи йбатӀ ажвгӀванд штшагвнахыз, квны асхъа дукӀ йашӀырпшыта закӀы адгьылла йшгӀакӀнылуаз, ауи апщхъатакӀлагьи зджьакӀы йрымазшва. 12Ауи асхъа йамгван йапшымыз ахӀайуан пщщапӀыкӀква, йкӀвыруа апсауышвхӀаква йгьи апссгӀачӀвква. 13УацӀыхъван абжьы ауи йгӀайнахӀвтӀ:

– УгӀагыл, Петр, йщыта йфа.

14– Амаль гьамам ауи счпарныс, ЙхӀыхвиту![†] – джьауап айттӀ Петр. – Сара зынгьи йгьсымфатӀ хӀарамкӀгьи йа пӀайкӀгьи.

15Ауаъа йгӀванхауата абжьы ауи йгӀайнахӀвтӀ:

– А-Нчва хӀальальта йпхьадзаз хӀарам-хӀва уампхьан[+].

16Ауаса хын йыншан, зынла асхъа ажвгӀванд йхъалхтӀ.


Петр Корнелий йпны дцитӀ

17Петр адарауыщ даналанахӀва йбаз йамагӀну гӀайгвнымгӀвуа дшчӀвазымца, Корнелий йгӀайщтийыз ауагӀаква ЩамгӀвын йтдзы ъану йазцӀгӀан, агвашв йгӀадгылтӀ. 18Ауат рбыжьква дута Петр-хӀва йызпхьауа ЩамгӀвын ауаъа дсасуазтын йазцӀгӀун. 19Петр йбаз дазхъвыцыркӀвун а-Нчва й-Псы[†] ауи йангӀайайхӀв:

– УпшыстӀ, хыгӀв хъачва узыпшгӀитӀ уара[+]. 20Угылта цӀахьы укӀныл. ХъагвыгӀвбаракӀгьи гӀауыламшвауата ауат урыцца, йауа ухӀварыквын Сара йузынасщтитӀ ауат.

21Петр цӀахьы дкӀнылын, ауат ахъачваква йрайхӀвтӀ:

– Сара сакӀвпӀ швара швыззыпшгӀауа. Йзапш швхӀаусыгӀвайа йгӀазлыцӀыз швара араъа швгӀайра?

22Ауат джьауап арттӀ:

– Ацентурион Корнелий, агӀвцӀабырги а-Нчва йчвшвауи, айахӀуда уагӀахъа зымгӀва хвы ззырбауа ахъацӀа, амальаъыкь цкьа[†] йахьыла унашва гӀайадзатӀ йпны уирайгвата уажва даздзыргӀвырныс[+].

23Ауаъа Петр ауат атдзы йнайдылын йрысастӀ.


Петр Корнелий йпны даъапӀ

ЙащтагӀайуаз атшын Йаффа йауу ащчваквакӀ йыцицӀан Петр ауат дрыцта дджвыквылтӀ. 24ЙащтагӀайуаз атшын ауи Кесария днадзахьан. Корнелий йзаъачви йыгӀвзачва аргванкви гӀазиддан, ауат дрызпшуан. 25Петр дангӀай, Корнелий ауи дипылтӀ, йщапӀква тшрыцӀайрышвын, квырмыш йзичпатӀ[+]. 26Ауаса Петр ауи дгӀайыргылын йайхӀвтӀ:

– УгӀагыл, сара схъаталагьи сгӀвычӀвгӀвыспӀ.

27Петр, Корнелий дйачважваумцара, атдзы днашылын, йбатӀ ауаъа уагӀа щардагӀв шгӀайззахьу. 28Ауи ауат йрайхӀвтӀ:

– Швара бзита йыжвдыритӀ хӀхабзала айахӀуда дшахвитым ахамаква дрыщтаныкъварныс, ауат ртыдзква дырнашылныс[*]. Ауаса а-Нчва йсйырбатӀ сара гӀвычӀвгӀвыскӀгьи дхӀарамта, дпӀайта дспхьадзара шатахъым. 29Абарауи йгӀалцӀла акӀвпӀ сара йансыщтанай, закӀзаджвыкӀлагьи сапшӀамгылуата сызгӀайыз. Ужвы швара сшвазцӀгӀитӀ: «ЙачӀвыйа швара сызгӀазшӀышвтыз?»

30Корнелий джьауап айттӀ:

– ХымшкӀ рапхъала[*], йара ари агӀамта йаквшвауата, асахӀат ажвба[*] йалалхьата сара спны саъата сныхӀвун, ауаъа зынла спахь дгӀагылтӀ йалалкӀкӀгӀауа ачгӀвычаква зшвыз хъацӀакӀ. 31«Корнелий, – йхӀватӀ ауи, – уара уныхӀваракви арыцхӀачва ушырцхърагӀауи рхабар а-Нчва йгӀатӀ, Ауи йгвы йгьтыцӀуам уара ууыс бзиква. 32Ауи акӀвпӀта, ахъачваква Йаффа йщтита Петр-хӀва йызпхьауа ЩамгӀвын дгӀазшӀдрыт. Ауи зтдзы атенгьыз йатшпынгылу ачвачпагӀв ЩамгӀвын йпны дсаситӀ». 33Сара зынла ахъачваква узынасщтитӀ, бзипӀ уара уъагӀайыз. Ужвы хӀара зымгӀва араъа а-Нчва йпахь хӀгылапӀ, йхӀтахъыпӀ хӀаздзыргӀвырныс ЙхӀыхвиту уара йухӀварныс унашвата йгӀаузичпаз зымгӀва.

34Петр дчважвауа далагатӀ:

– Ужвы сара йгӀасгвынгӀвитӀ а-Нчва цӀабыргыта алых-алацӀа шимчпауа, 35ауаса уагӀахъипхьадза рпны Ауи йгвапхауа Йара йчвшвауа йгьи ацӀабырг зчпауа шйакӀву! 36Швара йыжвдыритӀ а-Нчва йчӀву Ажва Израиль ауагӀа йшырзищтийыз, а-Нчва дызцу амамыр ауысла а-Хабар Бзи[†] шыййырхӀваз Иисус Христос,[†] ауагӀаква зымгӀва Йрыхвиту. 37Швара йыжвдыритӀ Галил йгӀашӀарышвта ЙахӀудашта шабгула йакӀвшаз агӀаншараква, ЙахӀйа ауагӀа йуазла йызквгӀазшӀитыз адзытщра[†] ахъысра амщтахь[+]. 38Швара йыжвдыритӀ а-Нчва Йара й-Пси Амчи зхьищыз Назарет йауу Иисус йуыс. ЙыжвдыритӀ Ауи дшныкъвуз йъакӀвызлакӀгьи бзира йхауа, ашитан йымчхъара йацӀаз зымгӀва йырбзихахуа, йауа швхӀвузтын А-Нчва Ауи дйыцын[+]. 39ХӀара хӀрыквшахӀатпӀ ЙахӀудашти Иерусалими рпны Иисус йчпаз зымгӀва. АцӀла дкӀыддыркӀылын дырщытӀ Ауи. 40Ауаса йхымшкӀхуз а-Нчва Ауи дгӀабзайыргылхын, ауагӀаква дырбауата дгӀайщтитӀ. 41Ауаса ауагӀа зымгӀва гьракӀвым Ауи дыззагӀайщтийыз, пасата а-Нчва йгӀалихыз ашахӀатква, датшата йхӀхӀвапӀта хӀара хӀакӀвпӀ дыззагӀайщтийыз. ХӀара Ауи хӀйыцта хӀчатӀ йгьи хӀыжвтӀ, Ауи дангӀабзагылх амщтахь. 42Ауи унашва гӀахӀзичпатӀ хӀара а-Хабар Бзи ауагӀа йрахӀхӀвырныс, хӀаквшахӀатхарныс Ауи шйакӀву абзачви апсчви йыр-ХӀаквымхагӀвта а-Нчва йазалихыз[+]. 43АпигӀамбарква зымгӀва аквшахӀатхитӀ Ауи йызхъазцӀауа дзачӀвызлакӀгьи Ауи йбзирала йыгвнахӀква шйызгӀвауа[+].


Амаджьусиква а-Нчва й-Псы дрызгӀалбгӀатӀ

44Петр ауи дшаквчважваркӀвуз, зынла ауи й-Хабар Бзи йаздзыргӀвуаз зымгӀва а-Нчва й-Псы дрызгӀалбгӀатӀ. 45Петр йыцгӀайыз зпӀытӀачва пыркъыз Иисус йызхъазцӀуз йджьарщатӀ а-Нчва й-Псы дсогӀата амаджьусиквагьи дъарыквчваз, 46йауа швхӀвузтын ауат йыргӀатӀ амаджьусиква йбергьльымыз абызшваквала йшчважвуз, а-Нчва йыхьыз шдыртшхъвуз. Ауаъа Петр йчважвара атаджвыквицӀахтӀ:[+]

47– ХӀара дшхӀызгӀалбгӀаз апшта ауат ауагӀаквагьи а-Нчва й-Псы дрызгӀалбгӀатӀ, аджвырагӀв йылшушма ауат адзытщра йанахъысуа йашӀайкӀныс[+]?

48Ауи унашва йчпатӀ ауат адзытщра йахъысныс Иисус Христос йыхьызла. Ауи амщтахь ауат Петр йыхӀватӀ датшагьи мшквакӀ ауат рпны дгӀанхарныс[+].

#### 11


Иерусалим апны Петр йгӀачважвара

1ЙахӀудашта йтабзазуз апостолчви[†] айщчвакви йыргӀатӀ амаджьусиквагьи а-Нчва[†] йажва шнарахвыз ауыс. 2Петр Иерусалим дангӀайх, зпӀытӀачва пыркъыз Иисус йызхъазцӀуз ауи йгӀайтшпнырхӀвауа йалагатӀ:[+]

3– Уара зпӀытӀачва прымкъыз[*] ахъачваква рпны унашылын, урыцчатӀ ауат![+]

4Петр ауаъа йащтацауата йгӀаншаз ауат йрайхӀвуа далагатӀ:

5– Сара Йаффа акъала саъата сныхӀвун, – йхӀватӀ ауи. – Ауи агӀамта сара адарауыщ саланахӀван, йызбатӀ: ажвгӀванд йгӀакӀнылуан асхъа дукӀ пщхъатакӀла йкӀныхӀата. Ауи сара спны йгӀакӀнылтӀ[+]. 6Ауи санамгвапш йызбатӀ йапшымыз ахӀайуан пщщапӀыкӀкви ашвыркви, йкӀвыруа апсауышвхӀаква йгьи апссгӀачӀвква. 7УацӀыхъван сара йсзынархаз абжьы згӀатӀ: «Угыл, Петр, йщыта йфа». 8Ауаса сара джьауап асттӀ: «Амаль гьамам ауи счпарныс, ЙхӀыхвиту![†] Зынгьи сара йгьсшӀасымцӀатӀ хӀарамкӀгьи пӀайкӀгьи». 9АжвгӀвандла йгӀагуз абжьы йгӀванхауата йгӀаснахӀвтӀ: «А-Нчва цкьата[†] йпхьадзауа пӀай-хӀва уампхьан»[+]. 10Абарауаса хын йыншан, уацӀыхъван асхъа ажвгӀванд йхъалхтӀ. 11Йара ауи агӀамта йаквшвауата сзыгӀвназ атдзы йгӀадгылтӀ Кесария йгӀатыцӀта сыхъазла йгӀарщтийыз ахыгӀв хъачва. 12А-Нчва й-Псы[†] йгӀасайхӀвтӀ сымкьангьашуата ауат срыццарныс. Арат ацыгӀв ащчвагьи сара йсыццатӀ. Ауи сызшӀызтыз ахъацӀа йтдзы хӀнашылтӀ хӀара[+]. 13Ауи йгӀахӀйырдыртӀ йпны амальаъыкь дыгӀвнагылата дшибаз. Амальаъыкь ауи йгӀайайхӀвтӀ: «Йаффа апны Петр-хӀва йызхьзу ЩамгӀвын ауагӀаква йзыщтита дгӀазшӀдрыт[+]. 14Ауи йгӀауайхӀвуаштӀ уаргьи утыдзра шабгугьи швгӀазхчуш йамагӀну». 15Сара счважвауа саналага, хӀара дшхӀызгӀалбгӀаз апшта, ауатгьи апхъапхъа а-Нчва й-Псы дрызгӀалбгӀатӀ[+]. 16Ауаъа сара йгӀасгвалашвахтӀ ЙхӀыхвиту йажваква: «ЙахӀйа дзыла адзытщра[†] йахъищтуан, ауаса швара а-Нчва й-Псыла адзытщра швахъысуаштӀ»[+]. 17Ауи акӀвпӀта, а-Нчва хӀара, ЙхӀыхвиту Иисус Христос[†] йызхъазцӀаз йгӀахӀитыз йара ауи асогӀа ауатгьи йанритзара, а-Нчва сипырасныс суыс йыквума сара[+]?

18Ауат ауи йаназдзыргӀвы, тшщаквыркӀыхын, ауи йгьипшӀамгылхтӀ, а-Нчва йыхьызгьи дыртшхъван, йырхӀватӀ:

– Ауаса йанаъазара, а-Нчва амаджьусиквагьи согӀата йриттӀ рыгвнахӀква тшырзырдырхта абзазара гӀарадзарныс!


Антиохия апны азхъацӀагӀвчва райззара

19Стефан данырщы амщтахь зцӀыхъва гвымхарала йтагылта йамцӀырцаз Иисус йызхъазцӀуз Финикия, Кипр йгьи Антиохия рпныдза йнадзатӀ. ЙъакӀвызлакӀгьи ауат а-Нчва йажва рхӀвун, ауаса ауи зархӀвуаз айахӀудаква йырхъазын[+]. 20Ауаса ауат йрыуата зджьакӀы, Кипри Кирени йрыуаз, Антиохия йгӀайын, ЙхӀыхвиту Иисус йуысла а-Хабар Бзи[†] агрекквагьи йрархӀвуа йалагатӀ. 21ЙхӀыхвиту йымч ауат йрыцын, щардагӀвы Иисус йызхъарцӀан, ЙхӀыхвиту тшизынадырхатӀ.

22Ауи ахабар Иерусалим азхъацӀагӀвчва райззара апныдза йнадзатӀ. Ауаъа дтырщтын Бар-Наба Антиохия дырщтитӀ[+]. 23Бар-Наба ауаъа днадзата а-Нчва йылпха аниба, дгвыргъьауа ауат зымгӀва аквгӀазшӀитуан ЙхӀыхвиту йзынарху разцӀабыргра рыгвква йыртата йынкъвыргарныс. 24Бар-Наба дгӀвычӀвгӀвыс бзийын, а-Нчва й-Псыли а-Нчва йызхъацӀарали дырчвыта, датшагьи уагӀа щардагӀв дырцхърагӀан, ауат ЙхӀыхвиту йызхъацӀара йазгӀайтӀ[+]. 25УацӀыхъван Бар-Наба Тарс дцатӀ, ауаъа Шауль дгӀайауырныс ахъазла[+]. 26Ауи дангӀайау, Антиохия дгӀайдтӀ. Сквшы абгакӀ ауат Антиохия азхъацӀагӀвчва райззараква йрылалуан, уагӀа щардагӀв йырцхърагӀатӀ. Антиохия апны акӀвпӀ апхьагӀвчва йапхъахауата кьристан-хӀва йрыпхьауа йъалагаз.

27Ауи агӀамта йаквшвауата Иерусалим йгӀатыцӀын Антиохия йгӀайтӀ пигӀамбарквакӀ[+]. 28Ауат дрыуата заджвы, Агаб-хӀва йыхьызта, а-Нчва й-Псы дгӀайыргвышхван йхӀватӀ аурым империя шабгула мла чвгьа шыншушыз, ауи ншатӀ Клавдий[*] данунашвачпагӀвыз агӀан[+]. 29Ауи йгӀалцӀла Антиохия апхьагӀвчва мурадта йырчпатӀ дасузлакӀгьи йылшауа йгӀаквхта ЙахӀудашта йтабзазауа ращчваква цхърагӀара рзырщтиныс. 30Ауаса йырчпатӀ даргьи, ауат йгӀазыркӀкӀыз ахчаква Бар-Наби Шаульи йырган, ЙахӀудашта ахӀбачва йрырттӀ.

#### 12


Йакъвып йпсри Петр йкӀри

1Дара ауат агӀамтаквакӀ рапшта апаштыхӀ Ирод[*] азхъацӀагӀвчва райззара йалу рызджьакӀ йкӀытӀ, ауат чвгьара рзихарныс ахъазла. 2Ауи унашва йчпатӀ гьатала ЙохӀан йаща Йакъвып дырщныс[+]. 3Ауи йаниба айахӀудаква[*] ауи йшыргвапхаз, ауи Петргьи ддиркӀытӀ. Ауи АчӀахъва амщаква ргвыргъьахъв[*] анакӀвшуз йыншатӀ. 4Петр дыркӀын, анбахта[†] дтадырчӀватӀ. Ауи дырхчарныс пщкьазукӀ азалырхтӀ, кьазуипхьадза пщыгӀв арыгӀвчва алата. Ирод йгвы йтан а-ПасахӀ[†] амщтахь Петр ауагӀа рпахь йхӀаквым йхарныс[+]. 5Петр дырхчауа анбахта дтачӀван, азхъацӀагӀвчва райззара йалазгьи ауи йыхъазла гвыла-псыла а-Нчва[†] йызныхӀвун.

6Ауахъ, йуачӀвхуз Ирод ауи ауагӀа рпахь дйыргылта йхӀаквым йхушын, Петр агӀварыгӀвчва дырбжьата, ауат гӀвпшвахӀвкӀла дрыдшӀахӀвалта дычван, анбахта анашылыртагьи гӀвхчагӀвчвакӀ йырхчун. 7Ауаъа зынла ЙхӀыхвиту[†] ймальаъыкь дгӀаншан, анбахта ауацӀа алашара йгӀатнаркӀкӀгӀатӀ. Амальаъыкь Петр йдзакӀьала дихьысын, дгӀайыршӀыхатӀ.

– УгӀагыл ласыта! – йхӀватӀ ауи, ауаъа апшвахӀвква Петр йнапӀква йгӀарымшвттӀ[+].

8Амальаъыкь ауи йайхӀвтӀ:

– Уымъа гӀауыцӀархъата, усандальква ахъацӀа.

Петр ауатква йчпатӀ.

– УхъахьчгӀвыча ушвыцӀата, сцӀыхъва угӀатагылта угӀай, – йхӀватӀ амальаъыкь.

9Петр амальаъыкь йцӀыхъва дтагылата анбахта дгӀатыцӀтӀ. Ауи йгьгӀайгвнымгӀвуазтӀ амальаъыкь йчпуз зымгӀва цӀабыргыта йшыншуз. Ауи йгвы йшгӀанагуаз ауатква йара пхызла йбауата акӀвпӀ. 10Ауат ахчагӀвчва йапхъахуз рчӀапщарта йагӀвстӀ, уацӀыхъван йгӀвбахуз ачӀапщартагьи йагӀвсын, акъала уызлаталуаз айха гвашв йнадгылтӀ. Агвашв йара-йара ауат рпахь тшгӀанатӀын, ауат гварцӀтӀ. Ауат урамкӀ ангӀамырда, амальаъыкь зынла ауи дикъвыцӀхтӀ[+]. 11Петр тшангӀайдырх йхӀватӀ:

– Ужвы сара цӀабыргыта йыздыритӀ ЙхӀыхвиту Йара ймальаъыкь дгӀайщтита Ирод сшгӀайнапӀыцӀихыз йгьи айахӀуда уагӀа зызпшуаз ачвгьара сшачвихчаз.

12Ауи ангӀайгвынгӀвы, Петр Марк-хӀвагьи йызпхьуз ЙохӀан йан Мария лпны дцатӀ, ауаъа йныхӀварныс уагӀа щардагӀв гӀайззатӀ[+]. 13Петр атарашв данас, Рода-хӀва йызпхьуз агӀвнакъвыт дгӀаджвылцӀтӀ. 14Ауи Петр йбжьыла дылдырхын, агвыргъьара йгӀалцӀла атарашв шгӀалтӀуашызгьи лхъаштылын, атдзы днаххылхтӀ, Петр атарашв адзхъа дшгылу лхӀварныс.

15– Бакъыль бхътыцӀма! – хӀва йгӀалархӀвтӀ ауи.

Ауаса ауи йылхӀваз дгьахъымсуазтӀ.

– Ауи ймальаъыкь[*] йакӀвпӀ ауи, – йщаквдыргылтӀ ауат[+].

16Ауи агӀамта Петр атарашв датагӀасхуан. ЙцӀыхъвахауата ауат атарашв гӀартӀыта ауи данырба, зджьара йгӀанымхахуата йджьарщатӀ. 17Петр ауат закӀгьи шрымхӀвушыз йнапӀыла йдйырбан, йрайхӀвтӀ ауи ЙхӀыхвиту анбахта дшгӀатидахыз.

– ЙрашвхӀв ауи ауыс Йакъвыпгьи[*] анахьанат айщчваквагьи, – йхӀван ауи, ауат дыркъвыцӀын датша зджьара дцатӀ[+].

18Ащымта арыгӀвчва алагӀваласрата йгӀарылашваз гьмачӀмызтӀ, заджвгьи йгьйымдыруазтӀ Петр йызнийыз. 19Ирод ауи дизыпшгӀун, ауаса ауи йгьйылымшатӀ ауи дгӀайауныс, ауи ахчагӀвчва мчыта дырцӀгӀан, йара йунашвала ауат рхӀаквым рхарныс йдырцатӀ.


АпаштыхӀ Ирод йпсра

УацӀыхъван Ирод ЙахӀудашта дтыцӀын Кесария дцатӀ, гӀамтакӀ ауацӀа ауаъа даъан. 20Ирод Тири Сидони[*] рбзазагӀвчва дрызгвыжвкӀтӀ, абзазагӀвчвагьи дара-дара агвынгӀвын, ауи йпны йгӀайтӀ. АпаштыхӀ йыпшцӀа йапегвалыз Бласт дгӀарцхърагӀарныс даддыргылын, ауат апаштыхӀ йангӀалхырныс йахӀватӀ, йауа швхӀвузтын ауат апаштыхӀ йадгьылштаква йгӀарыквигуз арызкъы аламкӀва дара ррызкъы йгьырзымхъузтӀ. 21Анйара анакӀвшушыз амш азалырхтӀ. Ирод апаштыхӀ чгӀвычаква йшвыта йыпаштыхӀчӀварта дыквчӀван, ауат тшгӀарзынайырхан, дгӀарачважватӀ. 22АуагӀа бзазагӀвчва быжьдула йалалцӀыргӀауа йалагатӀ:

– Ари абжьы зчӀву дгьгӀвычӀвгӀвысым, ари абжьы зчӀву а-Нчва йакӀвпӀ!

23ЙарасахӀат ЙхӀыхвиту ймальаъыкь Ирод апсхы гӀайыквйыршватӀ, йауа швхӀвузтын ауи а-Нчва йыхьыз гьимыртшхъватӀ. Ирод ахваква дырфан дпсытӀ.

24Ауи агӀамта йаквшвауата а-Нчва Йажва рыцӀагьи тшамцӀнахуан, йазхӀун[+].


Бар-Наби Шаульи къвырльыкъвхара йырщтитӀ

25Бар-Наби Шаульи рыхъвда йгӀаквырцӀаз ауыс дырхъйан, Иерусалим йгӀатыцӀхын, Антиохия йцахтӀ[*], ауат Марк-хӀва йызпхьуз ЙохӀангьи ауаъа дрыцдырцатӀ[+].

#### 13

1Антиохия азхъацӀагӀвчва райззара апны йаъан апигӀамбаркви арыпхьагӀвчви: Бар-Наба, Нигер[*]-хӀва йызпхьуз ЩамгӀвын, Кирена йауаз Лукий, МенахӀем (ауи дансабийыз атетрарх Ирод дйыцрыгӀзатӀ) йгьи Шауль[+]. 2Зны ауат ЙхӀыхвиту[†] къвырльыкъв анизырхуз йгьи йанурычуаз, а-Нчва[†] й-Псы[†] йхӀватӀ:

– Бар-Наби Шаульи йшвыркӀьыда, Сара ауат зквгӀазшӀыстыз ауыс ахъазла[+].

3Аурычри аныхӀвари йанрылга ауат Бар-Наби Шаульи рнапӀква рыквырцӀан, йгӀауырщттӀ.


Кипр апны акъвырльыкъвхара

4А-Нчва й-Псы йщтийыз Бар-Наби Шаульи Селеукия[*] йталтӀ, ауаъа йтыцӀын ауат Кипрдза[*] йдзцатӀ. 5Ауат Саламин йаннадза, ауаъа айахӀуда синагогаква[†] рпны а-Нчва йажва ауагӀа йрыларгун. ЙохӀан Маркгьи ауат дрыцын йгьи дырцхърагӀун[+]. 6Ауат адзыгӀвбжьа шабгаз гӀамырдан Пафос[*] йнадзатӀ. Ауаъа ауат дгӀарынйатӀ Бар-Иисус-хӀва йызхьзыз йахӀудакӀ, ауи дуыдын[*] йгьи дымцпигӀамбарын[+]. 7Ауи апроконсул Сергий Павел йаргванква дрыуан, акъыль ду змаз дгӀвычӀвгӀвысын. Апроконсул а-Нчва й-Хабар даздзыргӀвныс йтахъхан, йпны йгӀазшӀиттӀ Бар-Наби Шаульи. 8Ауаса Элима-хӀвагьи йызпхьуз ауыд (ауи йыхьыз йгӀаныцӀуан «уыд»), ауат дырпшӀагылан, ауи апроконсул Иисус йшйызхъайымцӀушыз дащтан. 9Ауаъа Шауль, йара ауи йакӀвын Павел, а-Нчва й-Псыла дырчвыта райшата Элима дишӀапшын[+] 10йхӀватӀ:

– Иблис[†] йпа, йамгӀан гӀвцӀабыргыразлакӀгьи йагъу, мцыла йырчву йгьи напа змам! УгьакъвымцӀуашмищтӀ уара зынгьи ЙхӀыхвиту йымгӀва райшаква ррыхъвахъвара? 11Ауаса абар ЙхӀыхвиту йнапӀы уара йгӀаупшӀагылтӀ, уара улашвхуштӀта, гӀамтакӀ ауацӀа амара алашара гьубахуашым.

Ауаъа зынла алащцара жвпӀа ауи дхънагӀватӀ, ауи йнапӀы зкӀыта дзырцушыз заджвы дизыпшгӀауа, аныла-арыла дыдпалуа дгӀанхатӀ. 12Ауаъа апроконсул йгӀаншаз аниба, ЙхӀыхвиту йуысла арыпхьара йымагӀальаматхан, ЙхӀыхвиту Иисус йызхъайцӀатӀ.


Павели Бар-Наби Писидия Антиохия апны

13Пафос йтыцӀын Павели ауи йымгӀвалагӀвчви Памфилия апны йаныргӀалу Перга апныдза йдзцатӀ[*]. Ауаъа ЙохӀан ауат кӀайрышвын, Иерусалим дхъынхӀвыхтӀ[+]. 14Перга йтыцӀын ауат Писидия апны Антиохия йцатӀ. Асабша атшын ауат асинагога йцан, ауаъа йчӀватӀ. 15А-Хабзи а-ПигӀамбаркви йрыуу ашӀчӀвараква йанрыпхьа, асинагога аунашвачпагӀвчва ауат рыхъазла йгӀаддырхӀватӀ:

– Ащчваква, швара ауагӀаква ргвышхвага ажва кӀара рашвхӀвуашызтын – йрашвхӀв[+].

16Павел дгӀагылтӀ, ауагӀаква мчважвахра ахъазла йнапӀы йчпан, йхӀватӀ:

– Израиль йпачвакви а-Нчва йчвшвауа зымгӀви, швгӀасыздзыргӀвы сара! 17Израиль ауагӀа р-Нчва хӀара хӀапхъанчӀвиква гӀалихтӀ. Ауи ауагӀа Мсыр йанаъаз хӀагӀата йщтӀихын, йнапӀы мчла ауат ауаъа йгӀатидахтӀ. 18Сквшы гӀвынгӀважва раъара Ауи ауат акъвым апны йчхӀатӀ[*]. 19КанагӀан апны Ауи быжьуагӀахъакӀ хъищгӀан, ауат радгьыл хӀара хӀапхъанчӀвиква тынхата йгӀариттӀ.

20Сквшы пщышви гӀвынгӀважви жваба раъара йакӀвшаз уыспӀ ауи. УацӀыхъван апигӀамбар СымгӀиль йагӀамтадза а-Нчва ауат ахӀаквымхагӀвчва гӀариттӀ. 21УацӀыхъван ауагӀа а-Нчва паштыхӀ дгӀаритныс йанйыхӀва, БенйаминргӀа рыжвлара йауаз Киш йпа Шауль ауат дгӀариттӀ. Шауль сквшы гӀвынгӀважва руацӀа унашва рхъицӀатӀ ауат. 22Ауи амщтахь а-Нчва Шауль днихын, Дауыт[†] паштыхӀта дичпатӀ. А-Нчва ауи араса дйыквшахӀатхатӀ: «Сара дгӀасаутӀ Йишай йпа Дауыт, ари агӀвычӀвгӀвыс Сара сгвы дацчпапӀ, ауи Сара стахъыраква зымгӀва йырхъйуштӀ».

23А-Нчва, хӀшйыргвыгъаз апшта, Дауыт йтынхачва дрыуата Израиль дрызгӀайдтӀ а-ГӀащаквырхагӀвы, Иисус. 24Иисус йгӀайра апхъала ЙахӀйа Израиль ауагӀа зымгӀва аквгӀазшӀиттӀ адзытщра[†] йахъысныс рыгвнахӀква штшырзырдырхуа йадамыгъата[+]. 25Йкъвырльыкъвхара даналгуз, ЙахӀйа йхӀвун: «Сара йсмагӀныта йшвпхьадзауайа швара? Сара гьсакӀвым швара швыззпшуа. Ауаса абар сара дсыщтагӀайитӀ Ауи. Сара Ауи йсандальшӀахӀвагаква рыртӀларагӀвацагьи гьсквнагум»[+][+].

26ХӀайщчваква, Ибрахим йтынхачва йгьи швара дшвыуата а-Нчва йзаджвыра хвы азызбауа! АгӀащаквырхара ауысла ари а-Хабар хӀара йхӀзагӀайщтитӀ а-Нчва! 27Иерусалим абзазагӀвчви ауат рунашвачпагӀвчви Ауи дш-ГӀащаквырхагӀву гьрымдыртӀ, ауат Ауи щра йыквырцӀан, ауыла ауат ансисабшагьи йгӀазпхьауа апигӀамбарква ражваква дырхъйатӀ[+]. 28Ауат Ауи йпны щра злайыквырцӀушыз къванчагӀакӀгьи гьырмаутӀ, ага ауаса йаъазтынгьи ауат Пилат Ауи щра йыквцӀара атахъыта щаквыргылра найдрахвтӀ[+]. 29Ауат Ауи йуысла а-ГӀвыра йаныз зымгӀва андырхъйа, Ауи амшӀджьуар дгӀакӀыдырххын, адамра дтарцӀатӀ[+]. 30Ауаса а-Нчва Ауи апсчва дгӀарылиган дгӀабзайыргылхтӀ[+]. 31Ауи амщтахьгьи мыш щарда руацӀа Ауи йыцта Галил йгӀатыцӀта Иерусалим йгӀайыз Ауи дырбатӀ. Ауат ужвы ауагӀа рпахь Ауи йшахӀатпӀ[+].

32Ужвы швара йнашвахӀхӀвитӀ ауи а-Хабар Бзи:[†] а-Нчва хӀапхъанчӀвиква злайыргвыгъаз шйырхъйаз. 33А-Нчва ауи йырхъйатӀ атынхачва рыхъаз, хӀара хӀыхъаз, Иисус дангӀабзайыргылх, йгӀвбахауа апсалом йшану апшта:


«Уара Сара с-Па уакӀвпӀ,
йахьчӀва Сара угӀасритӀ Уара».


34А-Нчва Ауи дшгӀабзайыргылхуашыз, Ауи зынгьи дшимырбгӀушыз руысла абар Ауи йхӀваз:


«Сара йшвыстпӀ швара Дауыт дызласыргвыгъаз йцӀабыргу аныхӀва-ныпхьара цкьаква»[†].


35Датша зджьара апны Ауи йхӀвитӀ:


«Уара у-ГӀвыцкьа йгьиуырбушым абгӀара адунай»[+].

36Дауыт йынцӀра шабгаз а-Нчва ймурад къвырльыкъв азихатӀ. Дауыт адунай йхӀваджьын, ауи йапхъанчӀвиква ъацӀу апны дыцӀарцӀахтӀ, ауи йхъвади бгӀахтӀ[+]. 37Ауаса а-Нчва йгӀабзайыргылхыз йхъвади гьымбгӀахтӀ.

38-39Ауи акӀвпӀта, йыжвдыр щта, айщчваква, хӀара йхӀраргамитӀ агвнахӀква зымгӀва зыргӀвауа Ауи шйакӀву. Муса й-Хабзала йузымгӀвауа агвнахӀквагьи Ауи йрызйыргӀвитӀ. Ауи йбзирала Иисус йызхъазцӀауа дзачӀвызлакӀгьи йкъванчагӀа шабгу йхъырхитӀ[+]. 40Ауи йгӀалцӀла тшышвхча йшвызнымирныс ахъазла апигӀамбарква йырхӀваз:


41«Абар, швапшы, алакъырдчпагӀвчва!
Йджьашвщата швхъаква щтӀашвцӀа!
Йауа швхӀвузтын швара швымшква рпны сара йсчпуштӀ ауи апш,
ауи швара йгӀашвархӀвыргьи,
зынзаджвыкӀгьи йгьазхъашвымцӀарызтӀ».


42Павели Бар-Наби асинагога йангӀагӀвныцӀхуаз, ауат хъылпахъыхла йгӀарыхӀватӀ йащтагӀайуа асабша атшынгьи йара ауи ауыс йырзаквчважварныс. 43ЙгӀайззаз анамцӀыцӀхуаз айахӀудакви аджьут дин йталыз а-Нчва йчвшвуз ауагӀакви щардагӀвыта Павели Бар-Наби йрыццатӀ. АгӀвыджь ауат йрачважвун, ауат йхъаддырцӀун апхъахькӀьалагьи а-Нчва йбзирахара йазхъарцӀауа йбзазара шатахъыз[+].

44ЙащтагӀайуаз асабша акъала абзазагӀвчва зымгӀва ухӀва йауашта йгӀайззатӀ ЙхӀыхвиту йажва йаздзыргӀвныс. 45АйахӀудаква[*] ауи аъара уагӀа щардагӀв гӀайззата йанырба, ацныхчылра гӀарылашван, Павел йыхв надыркъвуа, йхӀвуз йапшӀагылуа йалагатӀ[+]. 46Ауаса Павели Бар-Наби йгвымшвата йырхӀватӀ:

– А-Нчва й-Хабар швара апхъапхъа йшвызгӀагӀгра атахъын. Ауаса ауи швара шванадымгылуазара, зынгьи йапымкъьауа абзазара[†] швара йшвквнагамкӀва йаншвпхьадзауазара, хӀара амаджьусиква тшырзынахӀырхуштӀ[+]. 47Ауи акӀвпӀ ЙхӀыхвиту унашвата йхӀзичпаз. Ауи йхӀватӀ:


«Сара усчпатӀ Уара анахьанат ауагӀахъаква рыхъазла лашарата,
Уара адгьыл ацӀыхъвадза ауагӀаква зымгӀва агӀахчага рзынауырдзарныс ахъазла»[+].


48Амаджьусиква ауи аныргӀа, йгвыргъьун йгьи ЙхӀыхвиту й-Ажва дыртшхъвун, зынгьи йапымкъьауа абзазара йазалхыз зымгӀвагьи Иисус йызхъарцӀатӀ.

49ЙхӀыхвиту й-Ажва ауи адгьылшта шабгула тшамцӀнахуан.

50АйахӀудаква зыхьыз гуз атгӀачваква йрыуаз а-Нчва йчвшвуз апхӀвыскви акъала ахъачва апхъакви ацӀадырсыгьын, Павели Бар-Наби гвымхарала рцӀыхъва йтадыргылын, рышта йтырцатӀ. 51Ауаъа ауат рщапӀква йыркӀныз асаба кӀадырпӀлан[*], Иконий йцатӀ[+]. 52АпхьагӀвчвагьи гвыргъьарали а-Нчва й-Псыли йырчвын[+].

#### 14


Иконий апны

1Иконий апны Павели Бар-Наби, йшырцӀасхаз апшта, айахӀуда синагога[†] йнашылын, ауаъа ауи аъара кьангьаш алахымкӀва йчважвунта, йахӀудати гректи щардагӀвы Иисус йызхъарцӀатӀ[+]. 2Ауаса ауат йрызхъазцӀарныс йадымгылыз айахӀудаква амаджьусиква ацӀадырсыгьын, ауат айщчваква йырзымдзыргӀвыхуа, ауат рчвымыгъта йырчпатӀ. 3Ауи акӀвпӀта Павели Бар-Наби ауаъа гӀамта бзидздза йаъан. Ауат гвымшвата ЙхӀыхвиту[†] йуыс йаквчважвун, ЙхӀыхвитугьи а-Нчва[†] йбзирахара ауысла ауат йырхӀвуз ауаз йрыбагъьун ауат рнапӀквала йдирычпуз агӀальаматраквали адырга джьащахъваквали[+]. 4Акъала абзазагӀвчва рхъвыцщаквала тшагӀвыршатӀ: азджьакӀ айахӀудаква йрыцыркӀуан, азджьакӀгьи – апостолчва.[†][+] 5Ауаса амаджьусикви айахӀудакви рунашвачпагӀвчва йрыцта амч гӀадрысабапныс, ауат хӀахъвыла йрысныс аныртахъха, 6ауат йырдырын йырдатӀ. Ликаония акъалаква Листра, Дерба йгьи ауат раргванква рпны[+] 7а-Нчва й-Хабар Бзи[†] ахӀвара атаджвыквырцӀахтӀ.


Листра апны

8Листра дтабзазун йщапӀква йымхъвахуа гӀвычӀвгӀвыскӀ, ауи дгӀадриищтарагьи дтлачун, зынгьи дгьнымкъвасызтӀ[+]. 9Ауи Павел йхӀвуз даздзыргӀвуан. Павелгьи ауи дйыхъвлапшын йбатӀ ауи йшйылаз арбзихахра йахъвушыз азхъацӀара[+].

10– УщапӀква райшата урыквгыл! – йбжьы дута йайхӀвтӀ ауи аныкъвадыкъва.

Ауахьауыгьи дгӀагӀвыцӀкъьан, дныкъвауа далагатӀ[+]. 11АуагӀаква Павел йчпаз рбан, ликаон бызшвала йцӀыруа йалагатӀ:

– ХӀара йхӀызгӀалбгӀатӀ гӀвычӀвгӀвыс турасы йтагылата анчваква́![+]

12Ауат Бар-Наба Зевс-хӀва йыпхьатӀ, Павелгьи – Гермес-хӀва, йауа швхӀвузтын айхӀарала йчважвуз ауи йакӀвын[*]. 13Акъала уаналцӀрыз Зевс йныхӀварта гылан, ауи амаджьуси диннкъвгагӀв акъала агвашв йазгӀайцтӀ ачвква, йазгӀайгтӀ ашвтракьакьаква[*], ауии ауагӀи йыртахъын ауат къвырман[†] рзырщныс. 14Апостолчва Бар-Наби Павели ауи аныргӀа, рчгӀвычаква акъврыжвжван[*], ауагӀа жвпӀара йрылаххын йцӀыруа йалагатӀ:[+]

15– Ахъачваква, тшщаквшвкӀы, йшвчпауа ачӀвыйа швара? Швара швапшта хӀаргьи хӀгӀвычӀвгӀвыспӀ! ХӀара йшвызгӀагӀгтӀ швара а-Хабар Бзи. ХӀара йхӀтахъыпӀ швара ауи магӀны змам ауыс швакъвыцӀта[*] а-Нчва бза тшизынашвырхарныс, Ауи йакӀвпӀ йгӀазшаз ажвгӀванди адгьыли, атенгьызи ауат рпны йаъу зымгӀви. 16ЙагӀвсыз агӀамтаква рагӀан Ауи уагӀахъипхьадза айрыхвитуан дара рымгӀвала йцарныс. 17Ауаса ауи агӀангьи Ауи йхъа даквшахӀатхун, бзира йхауа, йанагӀамту ажвгӀвандла кви тшыгӀври швызгӀалбгӀайыжьуа, рызкъы гӀашвитуа, швара швыгвква гвыргъьарала йырчвуа[+].

18Ауат ажваквала ауат гӀалахӀва ауагӀа жвпӀара йгӀаргвындыргӀвытӀ дара рнысла къвырман рымщныс.

19Ауаса уацӀыхъван Антиохии Иконии йгӀартыцӀта йгӀайыз айахӀудаква ауагӀа жвпӀара дара рахьыла йгӀадрыхътӀ. Павел ахӀахъвквала йыстӀ, ауи дпсыдзырщан ддырхӀвхӀвауа акъала дтыргатӀ. 20Ауаса апхьагӀвчва Павел дангӀакӀвдырша, ауи дгӀагылын, акъала дгӀайхтӀ. ЙащтагӀайуаз атшын Павели Бар-Наби Дерба йцатӀ.


Апостолчва Шам Антиохия йгӀайхтӀ

21Ари акъала апны ауат а-Хабар Бзи драргамуан, апхьагӀвчва щардагӀвгьи ауат йгӀарыдгылтӀ. Ауи амщтахь ауат Листра йгӀахъынхӀвыхтӀ, ауаъа йгӀатыцӀхын Иконий йгьи Писидия Антиохия йгӀайхтӀ. 22Ауаъа ауат апхьагӀвчва рыгвква дрыбагъьун, йдыргвышхвун Иисус йызхъацӀара апны азцӀабыргра рылата йгӀанхарныс.

– ЛахьаквцӀара щарда хӀырхъысра атахъыпӀ хӀара а-Нчва й-Хъа́ра[†] хӀалалра апхъала, – рхӀвун ауат.

23Павели Бар-Наби азхъацӀагӀвчва райззарапхьадза апны ахӀбачва алырхуан, аныхӀвари аурычри рымщтахь ауат йзызхъарцӀаз ЙхӀыхвиту йанаматта йырчпун[+]. 24Ауи амщтахь ауат Писидия йалсын Памфилия йгӀайтӀ. 25Перга апны Ажва драргамын, ауат Атталия йгӀайтӀ. 26Атталия йгӀатыцӀхын ауат Шам Антиохия йгӀадзцахтӀ. Араъа ауат а-Нчва йылпха йацӀата ауи апхъала йдырхъйуз ауыс надырдзахтӀ[+]. 27Шам Антиохия йангӀайх, ауат азхъацӀагӀвчва райззара шабгу гӀазырддан, ауат а-Нчва йдирычпаз зымгӀва ауысла ахабар рархӀвтӀ, йрархӀвтӀ а-Нчва амаджьусиква рыхъазла Иисус йызхъацӀара ашв шгӀайтӀыз. 28Ауаъа ауат апхьагӀвчва йрыцта гӀамта бзидздза йаъан.

#### 15


Иерусалим апны анйара

1ЙахӀудашта йгӀатыцӀын азхъацӀагӀвчваквакӀ Антиохия йгӀайтӀ, ауат айщчваква адрыпхьауа йалагатӀ:

– Муса йщаквйыргылыз апӀытӀачвапкъра йапщылу ацӀас швмырхъйузтын, а-Нчва[†] швгьгӀайхчушым швара.

2Ауи акъыльаквымшваракви амакӀыра мчкви гӀарыланацӀатӀ ахъатакӀла ауати ахъатакӀлагьи Павели Бар-Наби. Ауаъа Павели Бар-Наби датшагьи айщчваквакӀ рыцта рыхъвда йыквырцӀатӀ Иерусалим йцата ауи ауыс апостолчви[†] ахӀбачви йрыдыргалта йаквчважварныс. 3АзхъацӀагӀвчва райззара ацхърагӀара гӀарадзан, йджвыквылтӀ ауат, Финикии Шомроншти[†] йанрылсуаз амаджьусиква Иисус йшйызхъарцӀаз йаквчважвун. Иисус йызхъазцӀуз айщчваква зымгӀва ауи ахабар гвыргъьара ду гӀарыланацӀун.

4Иерусалим йангӀай, ауат йгӀарпылтӀ азхъацӀагӀвчва райззара йалаз ауагӀаква, апостолчва йгьи ахӀбачва. Даргьи ауат йрархӀвтӀ а-Нчва уыста йдирычпаз зымгӀва. 5Ауаса Иисус йызхъазцӀаз афарисейква ргвып йаланакӀуаз зджьакӀы йырхӀвун амаджьусиква апӀытӀачвапкъра йахъыщтра, ауат Муса й-Хабза дырхъйара шатахъу.

6Апостолчви ахӀбачви айззатӀ ауи ауыс йалапшныс. 7Аквчважвара ауыра амщтахь Петр дгӀагылын йхӀватӀ:

– ХӀайщчваква! ГӀамта щарда ахъыцӀхьатӀ а-Нчва хӀара зымгӀва дхӀыуата сара сгӀалихищтара а-Хабар Бзи[†] ажва амаджьусиква йрасхӀвныс, ауат Иисус йызхъарцӀара ахъазла[+]. 8АуагӀаква рыгвква йдыритӀ а-Нчва, Ауи даквшахӀатхитӀ Иисус йызхъазцӀаз амаджьусиквагьи шйыдикӀылуа, ауатгьи хӀара хӀапшта а-Нчва й-Псы[†] согӀата дритын[+]. 9Ауи хӀгьалихуам ауатгьи хӀаргьи, йауа швхӀвузтын Иисус йызхъацӀарала Ауи ауат ргвквагьи йрыцкьатӀ[+]. 10Щта йачӀвыйа швара а-Нчва дызшвырхъвыхуа, апхьагӀвчва рыхъвда апсынч хъашвцӀаныс аншвтахъызара, ауи нкъвыгӀгарныс хӀапхъанчӀвиквагьи хӀаргьи йанхӀылымшазара? 11ЙхъахӀцӀитӀщтӀ хӀара ауат хӀрапшта хӀаргьи агӀахчара ЙхӀыхвиту[†] Иисус йбзирахарата йшгӀахӀадзауа.

12Ауаъа ауагӀа жвпӀара зымгӀва тшщаквыркӀын Бар-Наби Павели амаджьусиква рпны а-Нчва йдирычпаз адыргакви агӀальаматракви руысла йырхӀвуз йаздзыргӀвуа йалагатӀ. 13Ауат йырхӀвуз йаналга, Йакъвып[*] йхӀватӀ:

– ХӀайщчваква, швгӀасыздзыргӀвы сара![+] 14ЩамгӀвын[*] йгӀахӀайхӀвтӀ хӀара а-Нчва йапхъахауата амаджьусиква дшрайгвыгӀвыз, ауат Йара йыхьыз нкъвызгауа уагӀата йшгӀалихыз. 15Ауи йаквшвитӀ апигӀамбарква йырхӀваз ажваквагьи, ауи а-ГӀвыра йаныпӀ:

16«УацӀыхъван Сара сгӀахъынхӀвыхта
Дауыт[†] йчатыр ащъа йкӀахӀаз сыргылхуаштӀ.
Сара йгӀащаквсыргылхуаштӀ ауи акьыптаражвква,
Сара йсуыхвахуаштӀ ауи.
17-18Ауи асхъан сыхьыз нкъвызгауа анахьанат ауагӀаквагьи, амаджьусиква зымгӀвагьи
ЙхӀыхвиту йзыпшгӀуштӀ,
йауа швхӀвузтын Сара ауат аквгӀазшӀысттӀ сыхьыз нкъвызгауа уагӀата йалныс.
Ауаса йхӀвитӀ ЙхӀыхвиту,
щардадза цӀуата йызраргамыз ауи ауыс».

19Ауи йгӀалцӀла сара йшспхьадзауала, а-Нчва йахьыла тшыназырхауа амаджьусиква баргвыра рзыгӀанхӀыршара гьатахъым хӀара. 20Ауаса хӀара ауат сальамшвъа рзыхӀщтита йдхӀырдырра атахъыпӀ ауат амаджьуси нчвахъвыраква йырзырщуа акъвырман рызкъы йъапӀайхауа йгӀалцӀла йшрымфуш, апхадара штшарымтуаш, йырхъварауа арахв ажьы шхӀараму[*], ащагьи рызкъыта йупхьадзара шатахъым[*]. 21Щта Муса й-Хабза щарда цӀуата йъакӀвызлакӀгьи йбергьльыпӀ, асинагогаква рпынгьи сабшипхьадза рбжьы хъырцӀитӀта йапхьитӀ.


Анйара апны йщаквдыргылыз

22Ауи амщтахь апостолчви ахӀбачви азхъацӀагӀвчва райззара зымгӀва йрыцта йщаквдыргылтӀ дара йрыуата зджьакӀы гӀалырхта Павели Бар-Наби йрыцырцӀата Антиохия йырщтиныс. Ауат йгӀалырхтӀ Бар-Саба-хӀва йызпхьуз ЙахӀуди Сили. Ауат агӀвыджь айщчваква рпны йунашвачпагӀвын. 23Ауат йддыргатӀ ари йапшу асальамшвъа:

«Апостолчви ахӀбачви сальам нашвархитӀ Антиохия, Шам йгьи Киликия рпны йаъу амаджьусиква йрыуу хӀайщчваква зымгӀва!

24НахӀва-гӀахӀвата хӀара йхӀзагӀадзатӀ хӀпны йнатыцӀта йшвызнайыз зджьакӀы ражваквала швара гврыдзра шнашвыларцӀаз, швакъыльла йшвзалмыргаз щарда швшандырйаз, ауаса хӀара ауат закӀгьи гьрыхъвдаквхӀымцӀатӀ. 25Ауи йгӀалцӀла хӀара зымгӀвагьи хӀагвынгӀвын, хӀара йхӀыуата зджьакӀы гӀалхӀхтӀ, ауат бзи йыгӀбауа Бар-Наби Павели йрыцта йшвзынахӀщтитӀ. 26Ауат назцхӀцӀаз агӀвыджь рбзазара йгӀанйуз ашварагӀвара йампшуата ЙхӀыхвиту Иисус Христос[†] къвырльыкъв йзырхитӀ. 27Ауи акӀвпӀта швара йшвзынахӀщтиитӀ ЙахӀуди Сили, ауат ражваквала йдырцӀабыргуаштӀ хӀсальамшвъа йану. 28Ауи йгӀалцӀла а-Нчва й-Пси хӀари йщаквхӀыргылтӀ швара датша борч нашвыквхӀмырхӀарныс арат йащтагӀайуа ракӀвмызтын:[+] 29амаджьуси нчвахъвыраква йырзырщуа акъвырман рызкъы швшӀашвымцӀан, ащи йырхъварауа арахв ажьи швымфан, апхадара швылшвх[*]. Абарат швырхъйузтын, швара бзита швбзазуштӀ.

АзгӀвадара швымазтӀ!»

30Ауат йырщтийыз мгӀва[†] йыквылын Антиохия йгӀайтӀ. Ауаъа ауат ажвлара азырддан, асальамшвъа рырттӀ. 31Ауи йапхьан, зымгӀвагьи ажва ргвышхвагаква йрайгвыргъьатӀ. 32ЙахӀуди Сили даргьи пигӀамбарын, ргӀачважвараквала айщчваква рыгвква дырбзиуан йгьи йдыргвышхвун[+]. 33-34ГӀамтакӀ йаъан ауат ауаъа, уацӀыхъван айщчваква мамыр шырзыртахъу рархӀвын йгӀазщтийыз рпны йырщтихтӀ[*]. 35Павели Бар-Наби Антиохия апны йгӀанхатӀ, ауаъа ауат анахьанат айщчва щардагӀв йрыцта ауагӀа адрыпхьун йгьи ЙхӀыхвиту йажва драргамуан[+].


Павели Бар-Наби ракъыльаквымшвара

36ГӀамтакӀ анахъыцӀ Павел Бар-Наба йайхӀвтӀ:

– Унай ЙхӀыхвиту йажва ъахӀраргамыз акъалакви акыткви зымгӀва рпны хӀайщчваква хӀрызцапӀта, ауат руысква шакӀвшауа хӀапшыпӀ.

37Бар-Наба Марк-хӀвагьи йызпхьуз ЙохӀангьи дгӀайыцицӀара йтахъын[+]. 38Ауаса Павел йгьитахъымызтӀ дара Памфилия апны йгӀанызжьыз, йгӀарыхъвдаквырцӀаз ауыс архъйара апны йгӀарцымхърагӀаз агӀвычӀвгӀвыс дйыцнайахвырныс[+].

39Ауи ауысла ауат ракъыльаквымшвара ауи аъара йдууынта, ауат акъвыцӀра атахъхатӀ. Бар-Наба Марк дйыцицӀан, ахъвахӀла Кипр йдзцатӀ. 40Павелгьи мгӀвалагӀвта Сила дгӀалихын, мгӀва дыквылтӀ. Айщчваква ауи ЙхӀыхвиту йбзирахара данаматхарныс йызныхӀвахьан[+]. 41Павел Шами Киликии дрылстӀ, азхъацӀагӀвчва райззараква йрыбагъьауа.

#### 16


Тимофей Павели Сили дрыцылитӀ

1Павел Дерба дцатӀ, ауаъа дтыцӀын Листра дцатӀ. Ауаъа Тимофей-хӀва йыхьызта апхьагӀвкӀ дбзазун.

Тимофей йан Иисус Христос[†] йызхъазцӀуз дйахӀуда пхӀвысын, йаба дгрекын. 2Листри Иконии рпны айщчваква Тимофей бзита йыквшахӀатхун. 3Павел Тимофей дйыцицӀата мгӀва[†] дыквылныс йтахъхатӀ. Ауат ашӀыпӀаква рпны йбзазуз айахӀудаква рнысла Павел Тимофей йпӀытӀачва пикъытӀ, йауа швхӀвузтын зымгӀвагьи йырдыруан Тимофей йаба дшгрекыз. 4КъалакӀ йа кыткӀ йтыцӀырквын датша къалакӀ йа кыткӀ йталуамца, Павели ауи йымгӀвалагӀвчви Иисус Христос йызхъазцӀуз аквгӀазшӀыртуан Иерусалим апны апостолчви[†] ахӀбачви йнарахвыз ащаквыргылра дырхъйарныс[+]. 5Иисус йызхъацӀара апны йбагъьахун азхъацӀагӀвчва райззараква, мшипхьадзагьи Иисус йызхъазцӀуз рпхьадзара йалахӀун[+].


Павел Македония йауу агӀвычӀвгӀвыс уахӀйата дйызгӀайитӀ

6Ауат Фригии Галатии йрылстӀ, йауа ухӀварыквын а-Нчва[†] й-Псы[†] йгьайымрыхвиттӀ ауат а-Нчва йажва драргамырныс Асия апровинция апны[+]. 7Мисия агӀвына йаназынадза, ауат Битуния йцаныс ацӀыхъва йтагылтӀ, ауаса Иисус й-Псы ауат гьамырхвиттӀ. 8Ауи йгӀалцӀла ауат Мисия йалсын Троада йцатӀ[+]. 9Ауахъ Павел уахӀйа[†] йызгӀайтӀ: Македония дауата гӀвычӀвгӀвыскӀ йара йпахь дгӀагылтӀ. Ауи агӀвычӀвгӀвыс дгылата ауи хъылпахъыхла дгӀайыхӀвун:

– Македония угӀайта угӀахӀцхърагӀа хӀара!

10Ауи ауахӀйа йгӀайра аниба амщтахь хӀара[*] зынла ацӀыхъва хӀтагылтӀ Македония хӀцарныс. ХӀара багъьата йхъахӀцӀун ауаъа а-Нчва хӀзызшӀитыз а-Хабар Бзи[†] ауат рпны йхӀраргамырныс шакӀву.


Лидия Иисус йызхъалцӀитӀ

11Троада апны хӀара ахъвыхӀ хӀаквчӀван Самотраке ахьыла райшата хӀдзцатӀ, ауаъа хӀтыцӀын анахьани атшын Неаполь хӀдзцатӀ. 12Неаполь хӀтыцӀын аурым колония йгьи Македония ауахьауи ахъвы магӀны зму акъала Филип хӀцатӀ. Ауаъа мышквакӀ хӀаъан хӀара. 13Асабша атшын хӀара акъала агвашвкӀ хӀгварцӀын, аныхӀвара ахъазла йауаш шӀыпӀа аъата йъаквхӀырпшуаз адзыгӀв атшпы хӀазцатӀ. ХӀара хӀчӀван, ауаъа йгӀайззаз апхӀвысква хӀрачважвауа хӀалагатӀ. 14Ауат дрыуата азаджв Лидия-хӀва йлыхьызын, ауи Тиатира акъала дауан, асхъа къапщаквыршв тлапӀаква лтиуан. Лидия а-Нчва йзаджвыкӀу хвы йзылбун йгьи дйыздзыргӀвуан, ЙхӀыхвитугьи[†] ауи лгвы азагӀахъитӀтӀ Павел йхӀвуз йазхъалцӀарныс[+]. 15Ауи лпны йбзазузи лари адзытщра[†] йанахъыс, ауи хӀара лпны хӀайгварныс кӀасхъыхла дахӀватӀ.

– Швара сара цӀабыргыта ЙхӀыхвиту йызхъасцӀауата йшвпхьадзузтын, швнайта спны швсасы, – араса дгӀахӀыхӀвумца йылхӀвуз хӀадлыргылтӀ ауи хӀара[+].


Павели Сили анбахта йтадырчӀвитӀ

16ХӀара аныхӀварта хӀанцуз зны амгӀва апны дгӀахӀынйатӀ ащтанчӀв апсы[*] злаз агӀвнакъвыт. Ауи йгӀаншуш ъалдыруаз йгӀалцӀла хъахӀара ду рызгӀалгуан лыпшвымаква. 17АгӀвнакъвыт Павели хӀари хӀцӀыхъва дтагылата дцӀыруа дгӀайуан:

– Арат ауагӀаква ЗымгӀварацкӀысйхӀаракӀу а-Нчва йкъвырльыкъвхагӀвпӀ! Ауат швара швыхъаз йдраргамитӀ швгӀазхчуш амгӀва!

18Мыш щарда руацӀа ауи ауаса йылчпун, Павел ауат зымгӀва аникъычӀ, тшацайырпан апсы йайхӀвтӀ:

– Иисус Христос йыхьызла унашва узысчпитӀ: угӀалылцӀ ауи!

Йара ауи алахъвгӀахъасра апсы ауи дгӀалылцӀхтӀ[+]. 19Ауи лыпшвымаква рхъахӀара йзайгвыгъуз шырчвыдзыз ангӀаргвынгӀвы, Павели Сили гӀаркӀын акъала аунашвачпарта йадзхъаз акъьакъьара ахьыла йдырхӀвхӀватӀ. 20Ауат акъала аунашвачпагӀвчва рпны йгӀардын йырхӀватӀ:

– Арат ауагӀаква йахӀудапӀ, ауат йгӀархъшахъыцӀитӀ хӀыкъала апны йаъу ахабзамыгӀвхъгараква. 21Ауат хӀара, аурымква, йгӀахӀахвра йгьи йхӀырхъйара атахъым ацӀасква гӀахӀыларгитӀ[+].

22АуагӀа жвпӀара Павели Сили зладыркъванчуз йацыркӀтӀ, аунашвачпагӀвчва унашва рчпатӀ ауат дыртӀлата лабала йрысныс. 23Ауат мчыта йырбкъан, анбахта[†] йтадрышвтӀ, анбахта ахчагӀвы унашва йзырчпатӀ ауат йгватшныта йчӀапщарныс. 24Ауи апш унашва ангӀайадза, ахчагӀвы ауат ауацӀа такӀырта йнайдылтӀ, рщапӀквагьи апшвахӀвква рхъайцӀатӀ.

25ЦӀыхквтаквакӀ рапшта Павели Сили ныхӀвун йгьи а-Нчва йыртшхъвага ашваква рхӀвун, анбахта йтачӀваз анахьанат ауагӀаква ауат йрыздзыргӀвуан. 26Ауаъа зынла адгьыл ауи аъара мчыта йцӀсын, анбахта ащатаква алакацатӀ. Ашвква зымгӀва тшгӀартӀытӀ, анбахта йтачӀваз зымгӀва рщапӀква злашӀахӀваз апшвахӀвква шӀчӀвчӀван йкӀашватӀ[+]. 27Анбахта ахчагӀвы дгӀашӀыхата анбахта ашвква зымгӀва штӀыз аниба, йгьата дамцӀасын тшищхныс йаквикӀтӀ, йауа ухӀварыквын анбахта йтачӀваз зымгӀва йырдадзищатӀ ауи[+]. 28Ауаса Павел ауи быжьдула дизыцӀырныс дахадзатӀ:

– Ухъа йакӀвым азумхан! ХӀара зымгӀва араъа хӀаъапӀ!

29АхчагӀвы унашва йчпатӀ амза адыркӀныс, анбахта днаххылын, дкӀьазызуа Павели Сили рпахь тшкӀайрышвтӀ[+]. 30Ауи ауат гӀаджвылидан дырцӀгӀатӀ:

– Сыпшвымаква, йсчпара атахъыйа сара а-Нчва сгӀайхчара ахъазла[+]?

31Ауат ауи джьауап гӀайырттӀ:

– ЙхӀыхвиту Иисус йызхъацӀата, уаргьи утыдзрагьи Ауи швгӀайхчуштӀ[+].

32Ауаъа ауат ауыгьи йтдзы йыгӀвнабзазуз зымгӀва рыхъазлагьи ЙхӀыхвиту йажва драргамтӀ. 33Ауахъ йара ауи асахӀат йаквшвауата анбахта ачӀапщагӀвы ауат рхвыртаква йджвджваныс анбахта йгӀатидатӀ, йаргьи йтдзы йыгӀвнабзазуз зымгӀвагьи зынла адзытщра йахъырщттӀ[+]. 34Ауи Павели Сили йпны йырцатӀ, ауат рыхъазла айшва хъигӀватӀ. Ауи йаргьи йтдзы йыгӀвнабзазуз зымгӀвагьи а-Нчва йъайызхъарцӀаз йайгвыргъьун[+].

35ЙащтагӀайуаз атшын акъала аунашвачпагӀвчва ркъвырльыкъвхагӀвчва анбахта йырщтитӀ унашва рзырчпан:

– Ауат ауагӀаква гӀашвырхвитх.

36Анбахта ахчагӀвы Павел йайхӀвтӀ:

– АунашвачпагӀвчва унашва рчпатӀ швара швгӀадырхвитхныс! Амамыр швыцта швджвыквылхныс швылшаргӀатӀ!

37Ауаса Павел акъала аунашвачпагӀвчва ркъвырльыкъвхагӀвчва йрайхӀвтӀ:

– Ауат хӀхӀаквым рымхауата ауагӀа рпахь хӀырбкъатӀ, хӀара хӀшурым къральыгӀву йампшуата, анбахтагьи хӀтадырчӀватӀ. Ужвы ауат мадза-мадза хӀара анбахта хӀызгӀатырщтхуа заджвгьи йдмырдырныс ахъазла акӀвма? Момо! Ауат дара гӀайыргӀатӀта хӀгӀатырщтхыргӀатӀ[+].

38АкъвырльыкъвхагӀвчва ауи ауыс акъала аунашвачпагӀвчва йрархӀвхтӀ. Ауат Павели Сили йшурым къральыгӀвчву аныргӀа, ашвара гӀарылалтӀ. 39Ауат гӀайын: «ЙхӀызшвыргӀвах», – хӀва Павели Сили гвыхътӀыла йрархӀвтӀ, анбахта йгӀатырщтхын, йрыхӀватӀ акъала йтыцӀхныс[+]. 40Ауат анбахта йангӀатыцӀх, Лидия лпны йцатӀ. Ауаъа ауат айщчваква йрынйан, ауат рыгвква дырбзитӀ. Ауи амщтахь ауат мгӀва йыквылхтӀ[+].

#### 17


Тесалоника апны акъвырльыкъвхара

1Амфипольи Аполлонии йрылсын, ауат Тесалоника йгӀайтӀ, араъа айахӀуда синагога[†] аъан. 2Павел, йшицӀасхаз апшта, асинагога дцатӀ, ауаъа йащтацауата хсабшакӀ айахӀудаква йыцта а-ГӀвыра далачважватӀ,[+] 3йгӀаргвынйыргӀвуа йгьи йрыбагъьауа Христос,[†] а-Нчва[†] йгӀалихыз ЗымгӀвархъада, гӀазаб щарда анихътшара амщтахь, а-Нчва апсчва дгӀарылигата дшгӀабзайыргылхуашыз.

– Иисус-хӀва зыхьыз швыхъазла йсраргамуа а-Нчва йгӀалихыз ЗымгӀвархъада йакӀвпӀ, – йхӀвун Павел[+].

4Ауат йырхӀвуз хъаддырцӀатӀ йахӀудаквакӀ йырхъазымкӀва а-Нчва йзаджву хвы йзызбуз грек щардагӀвгьи зыхьыз гуз пхӀвыс щардагӀвгьи. Ауат зымгӀва Павели Сили тшгӀарыдыркӀылтӀ. 5Ауаса анахьанат айахӀудаква ауат йгӀарцныхчылтӀ, акъала акъьакъьара апны йгӀараута йгӀарыцырцӀаз ауагӀа гвымха-шӀымхакви дари акъала апны батакъвыта тарцӀатӀ. Ауат хвырчвхӀва Йасон йтдзы йазыгӀвтӀ, Павели Сили гӀараута ауагӀа рпахь йгӀадыргылра ртахъыта. 6Ауат ауаъа йангӀармау, Йасони айщчваквакӀи акъала знапӀыцӀаз рпны йдырхӀвхӀватӀ.

– Арат ауагӀаква адунай шабгула амыгӀвхъгараква гӀандыршитӀ, ужвы ауат хӀпынгьи йгӀайтӀ, – хӀва йцӀыруан ауагӀа жвпӀара, 7– Йасон ауат йпны йгӀайрайгватӀ. Ауат зымгӀва аимператор йунашва мыгӀвхъыргитӀ, Иисус-хӀва йызпхьауа датша паштыхӀ даъата йырхӀвитӀ[+].

8АуагӀа жвпӀари акъала знапӀыцӀази ауи аныргӀа, гвыгӀвмыгӀвра гӀарылашватӀ. 9Ауат Йасони анахьанати ахча пшцӀацӀа гӀарыквырхын йгӀауырщтхтӀ.


Берея апны акъвырльыкъвхара

10Ауахъ гӀаталтӀ акӀвын, айщчваква Павели Сили Берея йырщтитӀ. Ауаъа йаннадза, ауат айахӀуда синагога йцатӀ. 11Берея абзазагӀвчва Тесалоника абзазагӀвчва рацкӀыс ргвква рыцӀа йхътӀын. АзыгӀальаматра ду рылата йаздзыргӀвуан ауат Павел йгӀарайхӀвуаз, ансимшгьи а-ГӀвыраква[†] дырхъвыхуан йыргӀаз атамамра гӀаддырдырра ахъазла. 12Ауи йгӀалцӀла ауат йрыуата щардагӀвы Иисус йызхъарцӀатӀ, Иисус йызхъарцӀатӀ зыхьыз гуз грек пхӀвыс щардагӀвгьи грек хъачва щардагӀвгьи. 13Ауаса Тесалоника апны айахӀудаква йанырдыр Берея апны Павел а-Нчва йажва шираргамуа, ауат ауаъа йцан ауагӀа жвпӀара ацӀадырсыгьуа йгьи йдыргвыжвкӀуа йалагатӀ. 14Айщчваква зынла Павел атенгьыз атшпыла дырщтитӀ, ауаса Сили Тимофеи акъала апны йгӀанхатӀ. 15Павел дназдасуаз ауи йыцта Афиныдза днадырдзатӀ, уацӀыхъван ауат Сили Тимофеи йрызцауа Павел йунашва зныз йсальамшвъа рымата йгӀахъынхӀвыхтӀ. Ауи асальамшвъа апны Павел йгӀвуан ауат ласыта йпны йшгӀайуашыз.


Афины апны Павел йкъвырльыкъвхара

16Павел йымгӀвалагӀвчва дъадзарызпшуаз Афины дтаныкъвун, ауи йпсы ацӀанарбкъалуан араъа йаныргӀалыз амаджьуси нчвахъвыраква рстатуяква ъащардаз. 17Ауи йгӀалцӀла асинагога апны ауи драчважвун айахӀудакви а-Нчва хвы йзызбуз агреккви. Ансимшгьи ауи драчважвун акъала акъьакъьара апны йгӀайынйузгьи. 18Ауи йгӀайамакӀуан Эпикур йыщтацагӀвчви[*] астоиккви[*] рапхьартаква йрыуаз философквакӀгьи. АзджьакӀ азцӀгӀун:

– ЙачӀвыйа ауи ажвамырчӀва йхӀварныс йтахъу?

Датша зджьакӀы йырхӀвун:

– Ауи анчва хамаква дрыквчважвауазшва йаъапӀ, – йауа швхӀвузтын Павел йраргамуан Иисуси агӀабзагылхри[*] руысла а-Хабар Бзи.[†] 19Ауат Павел днарахвтӀ Ареопаг[*] ддырцан, йгӀайыхӀватӀ:

– ЙгӀахӀахӀв хӀара, йамгӀан арыпхьара шӀыцйа уара йакӀвуыршауа[+]? 20Уара йухӀвауата йыгӀгӀауа зымгӀва шӀыцрапӀ йгьи гӀвымарапӀ хӀара хӀыхъазла, хӀаргьи йыгӀдырныс хӀтахъыпӀ ауат йырмагӀну.

21(Афины абзазагӀвчви ауаъа йтаз ахамакви рыхъазла рыцӀа йгвыпшыхьтарысга бзийыз ачважвари шӀыцракӀ аздзыргӀври ракӀвын.)

22Павелгьи Ареопаг аквта дтагылын йхӀватӀ:

– Афины абзазагӀвчва! Сара зымгӀвалагьи йызбитӀ швара дарадза адин швшазаргвану. 23Йауа швхӀвузтын сара сгӀакӀвшан, сгватшныта швара квырмыш ззышвчпауа швыцкьаква сырпшытӀ. Ауи апны йгӀанымхахуата сара йгӀасаутӀ араса йызныз акъвырманщырта: «ЙБЕРГЬЛЬЫМ АНЧВА ЙЫХЪАЗЛА». Ауи йбергьльым а-Нчва, ймагӀну шшвымдыруагьи швара хвы ззыжвбауа, швара швыхъазла дсраргамитӀ. 24А-Нчва, адунайи ауи йыкву зымгӀви гӀазшаз, ажвгӀванди адгьыли Йрыхвиту йакӀвпӀ. Ауи ауагӀаква рнапӀквала йыруыхваз аныхӀвартаква рпны дгьбзазум[+]. 25Ауи дгьазыбжам агӀвычӀвгӀвыс напӀква йгӀайыртныс йрылшауа йауата закӀгьи. Ауи йакӀвпӀщтӀ ауагӀаква зымгӀвагьи бзазара, псыпнкъвгара, анахьанат зымгӀвагьи гӀарызтыз. 26Ауи гӀвычӀвгӀвыскӀ агӀвычӀвгӀвара зымгӀва гӀайхъшахъищттӀ, ауат ауагӀаква адгьыл шабгу йыквынцӀра ахъазла, ауаъа Ауи зымгӀва рыхъазлагьи йрыбергьыльтӀ йанбзазуш агӀамти рбзазарта агӀвынакви. 27Ауат зымгӀвагьи а-Нчва йзичпаз ауагӀаква Йара йзыпшгӀарныс, Йара дрылархӀварныс йгьи дгӀарауныс рылшарныс ракӀвын, Ауи хӀара дхӀыуата дзачӀвызлакӀгьи дшичвыхъарамгьи. 28Щта «Ауи хӀйылата хӀара хӀбзазитӀщтӀ, хӀымгӀвайситӀщтӀ йгьи хӀаъапӀщтӀ»[*], йара ауи рхӀватӀ швуысагӀвчваквакӀгьи: «Щта хӀаргьи Ауи йыжвла хӀакӀвпӀ»[*].

29– ХӀара а-Нчва йыжвла анхӀакӀвзара, хӀхъвыцра гьатахъым Ауи агӀвычӀвгӀвыс йыршӀыйара апны йшйылшауа апшта хьапщла, рызнала йа хӀахъвыла йгӀайырбауа атурасы йакӀвта. 30Ауи акӀвпӀта, амдырра агӀамтаква хъатакӀла йгӀанижьитӀта, а-Нчва ужвы ауагӀаква зымгӀва унашва рзичпитӀ йъакӀвызлакӀгьи агвнахӀква тшырзырдырхныс. 31Йауа швхӀвузтын Ауи йгӀалихтӀ амш хӀаквымхара цӀабыргыла адунай ахӀаквым анихуш, йхӀаквымхагӀвхуш ГӀвычӀвгӀвысгьи дгӀалиххьатӀ. АуагӀаква зымгӀва рыхъазла а-Нчва ауи йырцӀабыргтӀ Ауи апсчва дгӀарылигата дангӀабзайыргылх![+]

32Ауат апсчва дгӀарылгата дгӀабзаргылхра ауыс аныргӀа, ауат йрыуата азджьакӀ ауи йалахъыччатӀ, азджьакӀгьи йырхӀватӀ:

– Датша зны хӀуыздзыргӀвыпӀ уара ауи ауысла.

33Ауаъа Павел ауат дгӀаркъвыцӀхтӀ. 34Ага ауаса йаъазтынгьи уагӀаквакӀ Павел йгӀайыдгылын, Иисус йызхъарцӀатӀ. Ауат йрыуан Ареопаг йалаз Дионисий, Дамарида зхьзыз апхӀвыс датшагьи.

#### 18


Коринт апны акъвырльыкъвхара

1Ауи амщтахь Павел Афины дтыцӀын Коринт дцатӀ. 2Ауаъа ауи дгӀайынйатӀ Акила-хӀва йызхьзыз, Понт йауаз айахӀуда. Ауи щарда мцӀуата йпхӀвыс Прискилагьи дйыцта Италия дгӀатыцӀын дгӀайтӀ, йауа швхӀвузтын аимператор Клавдий унашва йчпатӀ айахӀудаква зымгӀва Рим йтыцӀныс[*]. Павел ауат рпны дгӀайтӀ[+]. 3Павели ауати йара ъачӀвагӀакӀла йынхун: ауат ачатырква рчпун, ауи йгӀалцӀла Павел ауат дрыцынхарныс дгӀанхатӀ. 4Ансисабшагьи ауи асинагога апны айахӀудакви агреккви драмакӀуан, ауат Иисус йшйызхъарцӀуш дащтата[+].

5Македония йгӀатыцӀта Сили Тимофеи ангӀай, Павел йагӀамта зымгӀва ажва ауаз йазалихтӀ, ауи айахӀудаква рыхъазла даквшахӀатхун Иисус а-Нчва[†] йгӀалихыз ЗымгӀвархъада шйакӀву. 6Ауаса ауат ауи йгӀайпырасуа йгьи йыхв надыркъвуа йаналага, ауи йчгӀвычаква асаба гӀаркӀнирпӀлан[*], ауат йрайхӀвтӀ:

– Швара швхъатала швакӀвпӀ швыдзра апны йкъванчу! Сара снапа цкьапӀ,[†] сара ужвы амаджьусиква рпны сцитӀ[+].

7Павел асинагога дгӀагӀвныцӀхын, ауи йадзхъагылаз Титий Йуст зхьзыз, а-Нчва хвы йзызбуз агӀвычӀвгӀвыс йтдзы днашылтӀ.

8Асинагога аунашвачпагӀв Криспгьи ауи йтдзы йыгӀвнабзазуз зымгӀвагьи ЙхӀыхвиту[†] Иисус йызхъарцӀатӀ. Павел йыздзыргӀвуаз Коринт абзазагӀвчва йрыуата щардагӀвы ЙхӀыхвиту Иисус йызхъарцӀан, адзытщра[†] йахъырщттӀ[+].

9Зны уахъынлата ЙхӀыхвиту Павел уахӀйа[†] йзыгӀайщтийын йгӀайайхӀвтӀ:

– Уымшван! УашӀамсуата учважва. 10Йауа ухӀвузтын Сара уара суыцпӀ, заджвгьи уара зарар гьгӀаузихушым. Ари акъала апны Сара йсчӀву ауагӀаква щардагӀвыпӀ.

11Павел ауаъа сквшыкӀи бжакӀи дтан, ауагӀаква а-Нчва йажва йайрыпхьауа.

12Галион[*] Ахайа провинция данаунашвачпагӀвыз, айахӀудаква дара-дара ангӀалтӀ тшгӀащтӀырхын, Павел йгвыквсын, ахӀаквымхарта ддырцатӀ. 13Ауат ауи ддыркъванчауа йалагатӀ:

– Ари агӀвычӀвгӀвыс ауагӀаква а-Нчва хвы йзырбауа йшибжьауа а-Хабза[†] хӀшабжьауа йгьапшым.

14Павел йшӀа хъитӀныс дахамдзаскӀва, Галион айахӀудаква тшырзынайырхатӀ:

– Ауи хабза мыгӀвхъгаракӀла йа чвгьарахаракӀла дшвыркъванчазарквын, сара щата сымазлушын швтхӀаусыхара салапшныс. 15Ауаса араъа ауыс зкву арыпхьара, ахьызква йгьи швара шв-Хабза ракӀвпӀта, ауат ауысква швара-швара йалшвырга. Сара йгьстахъым ауат йрапшу ауысква рпны схӀаквымхагӀвхарныс[+].

16Йаргьи ауат ахӀаквымхарта йгӀаджвылицатӀ. 17Ауаъа ауат зымгӀва асинагога аунашвачпагӀв Состен дгӀаркӀын, ахӀаквымхарта апахь дырбкъатӀ, ауаса Галион ауи хабартагьи йгьйымбатӀ.

18Датшагьи мыш щарда Коринт даъан Павел. Ауи амщтахь ауи айщчваква «бзила»-хӀва йрайхӀвын, Прискили Акили йыцта ахъвыхӀла Шамла йдзцатӀ. АхъвыхӀла йдзцара апхъала Павел Кенхрей апны йхъабра йсатӀ, йауа швхӀвузтын ауи апхъала зны ауыла а-Нчва дйыргвыгъахьан[*][+]. 19Ауат Эфес йнадзатӀ, ауаъа Павел Прискили Акили дыркъвыцӀтӀ, йара асинагога дцан, ауаъа айахӀудаква драчважвун[+]. 20Ауат ауи хъылпахъыхла йгӀайыхӀвун гӀамтакӀла ауат рпны дгӀанхарныс, ауаса ауи йгьйымуытӀ.

21– Сара сгӀахъынхӀвыхуаштӀ, а-Нчва йхӀвузтын, – йхӀван, Павел ауат йыргвыгъатӀ даныркъвыцӀхуаз йгьи ахъвыхӀла Эфес дгӀатыцӀхтӀ.

22Ауи ахъвыхӀ дгӀакӀныцӀхтӀ Кесария апны, Иерусалим дгӀайтӀ, ауаъа йаныргӀалыз азхъацӀагӀвчва райззара йалаз сальам райхын, Антиохия дцатӀ. 23Антиохия апны гӀамтакӀ даъан, ауаъа дгӀатыцӀын Павел Галатии Фригии дрылстӀ, апхьагӀвчва рыгвква йрыбагъьауа[+].


Эфес апны Аполос йкъвырльыкъвхара

24Ауи агӀамта йаквшвауата Эфес дгӀайтӀ Александрия[*] йгӀатадрийыз, Аполос-хӀва йызхьзыз айахӀуда, гӀальма змаз, ачважвара йазычпаз, а-ГӀвыраква[†] бзита йыздыруаз дгӀвычӀвгӀвысын ауи[+]. 25ЙхӀыхвиту й-МгӀва[†] йдырдыртӀ ауи, йпсы гвжважвауа, йхъауйырцӀауа дчважвун, тамамта Иисус йуыс йайрыпхьун, йара ЙахӀйа йдзытщра ахӀа йымдырызтӀхӀва[+]. 26Асинагога апны Аполос гвымшвата Иисус дйыквчважвауа далагатӀ. Прискили Акили ауи йанйыздзыргӀвы, хъатакӀла днадрыскӀьан, рыцӀа тамамта ауи йгӀайгвындыргӀвытӀ ЙхӀыхвиту й-МгӀва[*][+]. 27Аполос Ахайа ддзцаныс йтахъын, айщчваквагьи, ауи ддыргвышхвауа, ауаъа йбзазауа апхьагӀвчва Аполос дшдрайгвуш йахӀвауа сальамшвъа ргӀвытӀ. Ауи ауаъа данца, цхърагӀара ду дирадзатӀ а-Нчва йылпхала Иисус йызхъазцӀаз ауагӀаква. 28ЙхътӀу амакӀраква рпны Аполос айахӀудаква йырхӀвуз закӀылагьи дгьадымгылуазтӀ, а-ГӀвыраквала кьангьаш алахымкӀва йрыбагъьун ауи Иисус а-Нчва йгӀалихыз ЗымгӀвархъада шйакӀву[+].

#### 19


Павел Эфес апны йкъвырльыкъвхара

1Аполос Коринт данаъаз йаквшвауата, Павел ащхъа шӀыпӀаква амидан, Эфес дгӀайтӀ. Ауаъа ауи апхьагӀвчваквакӀ дрынйатӀ[+].

2– А-Нчва[†] й-Псы[†] дгӀашвадзама швара Иисус йанйызхъашвцӀа? – дрызцӀгӀатӀ ауи ауат.

– ХӀара йара йгьхӀымгӀатӀ а-Нчва й-Псы даъата, – джьауап арттӀ ауат.

3Ауаъа Павел дазцӀгӀатӀ:

– ЙамгӀан дзытщрайа щта швара швызхъысыз?

– ЙахӀйа йдзытщра, – джьауап арттӀ ауат[+].

4Павел йхӀватӀ:

– ЙахӀйа агвнахӀква тшырзыдырхра[†] ахъазла адзытщра[†] йахъищтуан. Ауи ауагӀа аквгӀазшӀитуан йара йымщтахь йгӀайуаш, датшата йхӀхӀвапӀта Иисус йызхъарцӀарныс[+].

5Ауат ауи аныргӀа, ЙхӀыхвиту[†] Иисус йыхьызла адзытщра йахъыстӀ[+]. 6Павелгьи ауат йнапӀква анрыквицӀа, а-Нчва й-Псы ауат дрызгӀакӀнылтӀ. Ауаъа ауат йрымдыруаз абызшваквала йчважвауа, апигӀамбаражваква рхӀвауа йалагатӀ[+]. 7Ауат зымгӀва шалу жвыгӀвыгӀв раъарагӀвы йнадзун.

8Павел хымызкӀ руацӀа асинагога дцумца дгвымшвата дчважвун, ауи ауагӀаква йрайхӀвуан а-Нчва й-Хъа́ра[†] ауыс, ауи ауыс йгӀайыздзыргӀвуаз йхъадйырцӀун[+]. 9Ауаса ауат йрыуата зджьакӀы йайрышхан, ауи хъарцӀарныс гьрымуазтӀ, зымгӀва йшыргӀуз Иисус й-МгӀва[†] дырджьун. Ауаъа Павел ауат дыркъвыцӀтӀ. Ауи апхьагӀвчва йыркӀьыдан, ансимшгьи ауат Тиран йапхьарта[*] апны драчважвун. 10Ауаса гӀвысквша йакӀвшатӀ ауыс, Асия апровинция йбзазуз айахӀудакви агреккви зымгӀва ЙхӀыхвиту йажва ргӀун.


Скеуа йпачваква

11А-Нчва Павел йыйрычпун йгӀанымшасыз агӀальаматраква. 12Павел данынхуз йынкъвигуз акӀаскви апрапсакви ачымазагӀвква йырзыгарагӀваца азынахъун ауат рызгӀвакви йрылаз аджьын квайчӀвакви рылцӀхра ахъазла[+]. 13ЙгӀамдуз йахӀуда ъазагӀвазаквакӀгьи аджьын квайчӀваква злаз йанрылырцуз ЙхӀыхвиту Иисус йыхьыз рхӀвауа йалагатӀ:

– Павел дызквчважвауа Иисус йыхьызла унашва швзысчпитӀ[+].

14(Ауи рчпун айахӀуда шогьанхъада[†] Скеуа йбыжьгӀв пачвагьи.)

15Ауаса аджьын квайчӀва ауат джьауап гӀариттӀ:

– Иисус дыздыритӀ сара, Павелгьи сара сыхъазла дбергьльыпӀ, а швара йшвмагӀныйа[+]?

16Аджьын квайчӀва дызуацӀаз агӀвычӀвгӀвыс ауат ауи аъара мчыта дыргвыквсын, зымгӀвагьи драйгӀайтӀ, ауатгьи атдзы йгӀаджвылкъьатӀ, йкъьатӀамазта йгьи ахвыртаква рныта. 17Эфес йтабзазуз зымгӀва – айахӀудаквагьи агрекквагьи – ауи рдыртӀ. Ауат ашвара гӀарылалын, ЙхӀыхвиту Иисус йыхьыз пӀатӀу ду аквырцӀауа йалагатӀ. 18Иисус йызхъазцӀаз йрыуата щардагӀвы гӀайуанта, йцӀарымкӀуата руысква Павел йзагӀахъыртӀуан[+]. 19Ауи апхъала хъвымгара зчпуз щардагӀвгьи рхъвымгарачпага швъабыгъьрышаква азыргган, зымгӀва йшырбуз йырблытӀ. Ауат йырблыз ашвъабыгъьрышаква зымгӀва рыхв анырпхьадза, драхма[†][*] зыкь гӀвынгӀважви жваба йнадзатӀ. 20Абарауаса мчыта, гъагъата йгьи дахӀвра алата тшауацӀнахуан ЙхӀыхвиту йажва[+].


Эфес апны ахӀальабальыкъра

21Ауат зымгӀва рымщтахь Павел йгвы йтайкӀытӀ Македонии Ахайи дрылста Иерусалим дцарныс.

– Иерусалим санцара амщтахь Римгьи збара атахъыпӀ, – йхӀвун ауи.

22Ауи Македония йщтитӀ йыгӀвцхърагӀагӀвчва, Тимофеи Эрасти, йара гӀамтакӀдза Асия апровинция апны дгӀанхатӀ[+].

23Ауи агӀамта йаквшвауата ЙхӀыхвиту й-МгӀва ахъкъьачӀвыла тшгӀащтӀыхра ду гӀаншатӀ. 24Дмитрий зхьзыз агӀвычӀвгӀвыс, арызна уысквала аъаза, Артемида лныхӀварта арызна квпшыраква йчпун. Ауыла ауи аъазаква лшара ритуан ймачӀымкӀва хъахӀара радзарныс. 25Ауи ауати ауат йрапшыз аъазакви гӀазиддан йрайхӀвтӀ:

– Ахъачваква, швара йыжвдыритӀ ари анхара хӀара хъахӀара бзи шгӀахӀнатуа. 26Ауаса швара йыжвбитӀ йгьи йыжвгӀитӀ ари Павел араъа Эфес апны йахъазымкӀва Асия апровинция шабгула ухӀва йауашта уагӀа щардагӀв йхӀваз шхъадйырцӀаз йгьи йшйыргӀващаз. Ауи йхӀвитӀ напӀыла йырчпауа анчваква закӀзаджвыкӀлагьи йшынчвам. 27Ауи шварагӀвара ъагӀаннаршауа хӀара хӀъачӀвагӀа чва гвымха ахърысра апны йгьахъазым, ауи хӀара хӀынчва дудздза Артемида лныхӀвартагьи магӀныкӀгьи амахымкӀва йачпуштӀ. Асия апровинция шабгугьи адунай шабгугьи хвы ззырбауа лара анчвагьи йцӀыхъвахауата закӀгьи дашӀысхымкӀва дачпуштӀ ауи!

28Ауи аныргӀа ауат гвыжвкӀын йцӀыруа йалагатӀ:

– ДдудздзапӀ Эфес апны квырмыш ззырчпауа Артемида!

29ДукӀ йнамихуата акъала шабгу алагӀваласуа йалагатӀ. АуагӀаква Павел йымгӀвалагӀвчва, Македония йауаз Гайи Аристархи дырхӀвхӀвауа зымгӀвагьи ацзакӀыра рылата атеатрла йтрыстӀ[+]. 30Павел ауагӀа дрызцара йтахъын, ауаса апхьагӀвчва ауи йчпаныс дгьадымрыхвиттӀ. 31Апровинция аунашвачпагӀвчва йрыуата Павел йыгӀвзачваз зджьакӀынадзара Павел хъылпахъыхла йшйыхӀвауа ахабар гӀаддрыгтӀ ауи атеатр апны дгӀанымшарныс.

32Агврыдзра гӀарылашватӀ ауаъа йгӀайззаз, йауа швхӀвузтын азджьакӀ йцӀыруа закӀ рхӀвун, азджьакӀгьи йцӀыруа датша закӀы рхӀвун. АйхӀарагӀв йара йгьрымдыруазтӀ араъа йызгӀайыз. 33Араъа йгӀаншауа йдырхӀварныс ртахъыта, йыцӀагвумца ауагӀа жвпӀара дгӀарылырщттӀ Александр – айахӀудаква ракӀвпӀ ауи зчпаз. Александр йнапӀы йчпатӀ ауагӀа тшщаквыркӀырныс йаквгӀазшӀитуа, дгӀачважвата ауат рпахь йхъа йырзахвара йтахъыта. 34Ауаса зымгӀвагьи ауи дшйахӀудаз анырдыр, йацшӀакӀта йцӀыруа йалагатӀ:

– ДдудздзапӀ Эфес йауу Артемида!

ГӀвсахӀаткӀ раъара йцӀрытӀ ауат. 35Ауаъа ауагӀа рпахь дгӀагылтӀ акъала аунашвачпарта апны ашвъаква агвынзыргӀвуаз анхагӀвы. Ауи ауат щаквикӀын йхӀватӀ:

– Эфес абзазагӀвчва! Щта йгьбергьльымма адунай шабгула Эфес акъала йшахчауа йдудздзу Артемида лныхӀварти ажвгӀвандла йгӀакӀашваз ауи лквпшыри? 36Ауи заджвгьи дгьамакӀуам. Ауи йгӀалцӀла швара тшщаквшвкӀыхра, йанымгӀалуа шшвымчпуш шващтазлара атахъыпӀ. 37Швара арат ауагӀаква араъа йгӀажвдтӀ, ауат дрыуата заджвгьи аныхӀварта дшачвымгъычызгьи, хӀынчва лыхв шнаймыркъвызгьи. 38Дмитрии анахьанат аъазакви аджвырагӀв тхӀаусыхара рызрымазтын, ауи ахъазла хӀпны йаъапӀ хӀаквымхартагьи унашвачпагӀвчвагьи. Азаджв азаджв дызлашвыркъванчауа ауаъа йнажвгныс йшвылшитӀ. 39Швара ужвыгьи азцӀгӀара кӀара швымазтын, хабзала йакӀвшауа айззара апны швалапшра атахъыпӀ. 40ШварагӀварапӀ йахьчӀва йакӀвшауа агӀаншараква рымщтахь хӀара атшгӀащтӀыхра ахъкъьачӀвыла хӀдыркъванчарныс, ауыс ауаса йалуазтын, хӀара йгьхӀымазлушым хӀхъа злахӀырзахвахуаш, йауа швхӀвузтын ари айззара акӀвхӀыршарныс хӀара швхӀаусыгӀва гьхӀымам.

Ауат ажваква рымщтахь ауи йгӀайззаз ауагӀаква амцӀищтхтӀ.

#### 20


Павел Греции Македонии рпны дцитӀ

1АларпӀатӀараква анщаквчӀвах, Павел апхьагӀвчва азиддатӀ, ауат йыргвышхватӀ, «бзила»-хӀва йрайхӀвын Македония ахьыла дджвыквылтӀ[+]. 2Йапшым ашӀыпӀаква данрылсуаз, Павел Иисус йызхъазцӀуз щардала драчважвун, агвышхвара ауат йрылайцӀун. Греция дангӀай, 3ауи ауаъа хымызкӀ дтан. Ауи ахъвыхӀла Шам ддзцаныс йгвы йантайкӀы, айахӀудаква ауи йгӀайгвыквсныс тшдрыхӀазыртӀ. Ауи анидыр, ауи Македония далста Шам дхъынхӀвыхныс щаквйыргылтӀ[+]. 4Ауи йыцын Берея йауу Пир йпа Сопатер, Тесалоника йауу Аристархи Секунди, Дерба йауу Гай, Тимофей, ауат ракӀвымкӀвагьи Асия апровинция йауу Тихики Трофими[+]. 5Ауат апхъала йцан, Троада апны йхӀызпшуан[+]. 6Щта хӀара а-ЧӀахъва амщаква ргвыргъьахъв амщтахь Филип хӀтыцӀын хъвыхӀла хӀдзцатӀ, хвымшкӀ анцӀы Троада апны ауат хӀырзынадзатӀ. Ауаъа хӀара быжьмышкӀы хӀтан[+].


Эвтих йгӀабзаргылхра

7Амчыбыжь йапхъахуз амш апны[*] хӀара хӀайззатӀ ачӀахъва акъвтшра ахъазла[*]. ЙащтагӀайуаз атшын Павел дджвыквылхра атахъын, ауи йгӀалцӀла ауи ауырата цӀыхквта надзанадзыкӀьара апхьагӀвчва драчважватӀ. 8ХӀара хӀъайззаз ахъахь пещ апны мза щарда кӀкӀун. 9Эвтих зхьзыз ачкӀвын ахъышв дкӀылачӀван. Павел ауырата дъачважвуз йгӀалцӀла, Эвтих ачва даланахӀван, дшычваз йхпахауа аэтаж ахъышв дкӀылшвтын дкӀашватӀ. Ауи дангӀащтӀырх, дшпсыз рбатӀ. 10Павел цӀахьы дгӀабгъалын, ачкӀвын дйыквщтӀалын тшйыкӀвйыршатӀ.

– Швыгвква акъвшвмырпын, – йхӀватӀ Павел, – ауи дгӀабзагылхтӀ!

11Павел хъахьы дхъалхын, ачӀахъва гӀакъвитшытӀ йфан, шарпныдза датачважвахын, уацӀыхъван дджвыквылхтӀ. 12АчкӀвынгьи дбзата йпны ддырцахтӀ, зымгӀвагьи ауи дарадза йайгвыргъьатӀ.


Троада йгӀашӀарышвта Милетдза аныкъвара

13ХӀара Павел хӀизымпшуата ахъвыхӀ хӀаквчӀван, Ас акъала хӀдзцатӀ, ауаъа Павелгьи ахъвыхӀ дгӀаквчӀварныс хӀгвы йтан. Павел йара ауаса дхӀангӀалтӀ, йауа швхӀвузтын ауи Асдза абарахъала щапӀыла дымгӀвайсныс йтахъын. 14Ас апны ауи хӀара дгӀахӀпылтӀ, хӀаргьи ауи ахъвыхӀ дгӀаквхӀырчӀван, Митилена акъала ахьыла хӀдзцатӀ. 15АхъвыхӀла ауаъа хӀгӀатыцӀын, йащтагӀайуаз атшын хӀара Хиос адзыгӀвбжьа хӀгӀадзатӀ. Датшагьи мышкӀы анца, Самос адзыгӀвбжьа хӀнадгылтӀ хӀара, ауи амщтахь мышкӀы анца Милет акъала хӀнадзатӀ. 16Асия апровинция апны дымкъварныс ахъазла, Павел йщаквйыргылтӀ Эфес дагӀвста ддзцарныс, йауа швхӀвузтын ауи дара дгвжважвун йгьи йтахъын, йзахъвдаквыцӀуазтын, Агвадз АцӀагахра агвыргъьахъв[†] амш йаквшвауата Иерусалим днадзарныс[+].


Павел Эфес ахӀбачва рпахь дгӀачважвитӀ

17Милет апны Павел ахабарргагӀв Эфес дищтитӀ азхъацӀагӀвчва райззара ахӀбачва йпны йшгӀайуаш райхӀвныс. 18АхӀбачва ангӀай, ауи ауат йрайхӀвтӀ:

– Швара йыжвдыритӀ сара Асия апровинция сгӀайищтара йапхъахуз амш йгӀашӀарышвта араъа швара швпны сшбзазауа[+]. 19Сара ъасара сылата, сыладзква гӀатрыжжы ЙхӀыхвиту[†] къвырльыкъв йзысхун, айахӀудаква сара чвгьарала йъасыщтаныкъвуз йгӀалцӀла ахьантаракви архъвыхракви гӀасыквхӀауа. 20Швара швыхъазла магӀны змата йгьи файда злата йспхьадзуз йауата закӀгьи гьбыжьсымрышвттӀ сара ауазква аншвасхӀвуаз, ауагӀа рпахь йгьи швпынква рпны швара шванасрыпхьуз. 21Сара айахӀудаквагьи агрекквагьи хъылпахъыхла срыхӀвун ауат рыгвнахӀква тшырзырдырхта а-Нчва[†] тшизынадырхарныс йгьи ЙхӀыхвиту Иисус йызхъарцӀарныс. 22Абар ужвы а-Нчва й-Псы[†] сазадицалын, сара Иерусалим сцитӀ, йгьсыздырам сара ауаъа йсызниуаш. 23Йздыруа закӀыпӀ: къалипхьадза апны а-Нчва й-Псы дсзаквшахӀатхитӀ сара анбахти арыцхӀагӀакви шсызпшуа[+]. 24Ауаса сара хабартагьи йгьызбум сбзазара. ЙсылйыршазаджвыкӀыргӀатӀ а-Нчва сара сымгӀви ЙхӀыхвиту Иисус сыхъвда йгӀаквицӀаз акъвырльыкъвхари рцӀыхъва йнасырдзарныс – а-Нчва йбзирахара ауысла а-Хабар Бзи[†] саквшахӀатхарныс.

25Абар ужвы сара йыздыритӀ швара, а-Хъа́ра ауыс зыхъазла йсраргамуаз зымгӀва, дшвыуата заджвгьи сара слакта зынгьи йшйымбахуаш. 26Ауи йгӀалцӀла сара йахьчӀва йшвасхӀвитӀ: сара заджвзаджвыкӀгьи йща гьскӀным, 27йауа швхӀвузтын сара йцӀасымкӀуата йшвасхӀвуан швара а-Нчва ймурад. 28Швхъагьи а-Нчва й-Псы унашвачпагӀвта швыздйыргылыз ахӀвыча шабгугьи швгватшныта швырхъпшыл швара. Йшвхча а-Нчва йызхъазцӀауа райззара. – Ауи Йара й-Па йща ахвла йгӀайахвтӀ. 29Сара йыздыритӀ швара саншвылцӀхра аквыджьма чвгьадзаква гӀашвылалта ахӀвыча жьыхь шырзырымбуш[+]. 30Йара шваранадзара швпынгьи ацӀабырг ацазкӀуаш ауагӀаква гӀаншуштӀ, апхьагӀвчва дара рыщтала йцарныс йхънадрыхныс ахъазла. 31Ауи йгӀалцӀла швгватшнызла, йшвгвыншвкӀыл сара хысквша йналу шӀас сымамкӀва, уахъгьи тшынгьи, сыладзква гӀахъххылуа швара швыуа дзачӀвызлакӀгьи пасанацӀкӀьа ахабар шшвсырдыруаз[+].

32Ужвы швара а-Нчва йанамати Ауи йбзирахара дудздза а-Хабари шврыцӀасцӀитӀ. Ауи йахъазыпӀ швара швазхъацӀара зрыбагъьарныс йгьи а-Нчва Йара йуагӀа цкьа[†] рпны атынха швара йгӀашвнатныс лшарата йызчпауа[+]. 33Сара йгьстахъымызтӀ заджвзаджвыкӀ йпынгьи рызнагьи, хьапщгьи, чгӀвычагьи гӀасахвныс. 34Швара швхъатала йыжвдыритӀ снапӀквала йшгӀасынхуз сара сыззыбжуи сымгӀвалагӀвчва ззыбжуи[+]. 35Йсчпуз зымгӀвала швара швапхата йшвсырбун айгвыгӀвра ду хӀылата хӀынхумца хӀара амчымхъаква хӀырцхърагӀара шатахъу, йхӀхъмаштылуа ЙхӀыхвиту Иисус йажваква: «ЙангӀауыртуа ацкӀыс йанрутуа рыцӀа йузымшырапӀ»[+].

36Араса йхӀван Павел зымгӀва дрыцта щамхъаша дгылын дныхӀватӀ[+]. 37ЗымгӀвагьи чӀвыуа Павел тшйыкӀвдыршунта ба йархӀвуан. 38Ауат йалкӀгӀата йызрынашхыйуз ауии дари зынзаджвыкӀгьи йшабамбахуашыз гӀазныцӀуаз ауи йажваква ракӀвын. УацӀыхъван ауат Павел ахъвыхӀдза днардастӀ.

#### 21


Иерусалимдза амгӀвайсра

1Ауат хӀаныркъвыцӀх, хӀара атенгьыз хӀхъылын, райшата Кос адзыгӀвбжьа ахьыла хӀнадзцатӀ. Анахьани атшын хӀара Родос адзыгӀвбжьа хӀазынадзатӀ, ауаъа хӀтыцӀын Патара акъала хӀдзцатӀ. 2Ауаъа хӀара Финикия йдзцушыз хъвыхӀкӀ гӀахӀаутӀ, ауи хӀаквчӀван хӀатадзцахтӀ. 3Кипр хӀагӀвдзцатӀ хӀара, ауи армала йгӀаныгӀжьын, Шам ахьыла хӀдзцатӀ. Тир акъала хӀазынадзатӀ, йауа швхӀвузтын хӀхъвыхӀ хӀатлакӀ ауаъа йгӀанырхра атахъын. 4Тир апны хӀара апхьагӀвчва гӀахӀауын, ауат рпны быжьмышкӀы хӀаъан. АпхьагӀвчва апхъахькӀьала йгӀаншуш ауысла а-Нчва[†] й-Псы[†] йажва гӀарадзан, ауат Павел йархӀвуа йалагатӀ Иерусалим дымцарныс[+]. 5Ауаса агӀамта ангӀадза, хӀара хӀатаджвыквылхтӀ. АпхьагӀвчва зымгӀва, ауат рпхӀвыскви рсабикви акъала хӀгӀалырдан хӀгӀардасхтӀ, атшпы апны хӀара щамхъаша хӀгылын хӀныхӀватӀ[+]. 6Ауат «бзила»-хӀва йрахӀхӀвын, хӀара ахъвыхӀ хӀаквчӀватӀ, даргьи рпны йцахтӀ.

7Адзцара атаджвыквхӀцӀахын, Тир хӀтыцӀын Птолемаида акъала хӀцатӀ. Ауаъа хӀара айщчваква сальам рахӀхын, мышкӀы ауат хӀрыцын. 8ЙащтагӀайуаз атшын хӀара мгӀва[†] хӀатаквылхтӀ. Кесария хӀнадзан, ауаъа абжьыгӀв цхърагӀагӀвчва йрыуаз[*], а-Хабар Бзи[†] ауазхӀвагӀв Филип хӀйызнашылын, ауи йпны хӀгӀашӀастӀ[+]. 9Ауи тахӀа йымцасыз, пигӀамбарра злаз пщгӀвы пхӀчва йыман[+]. 10Ауаъа хӀшаъазымца мыш щарда анахъыцӀ амщтахь, ЙахӀудашта дгӀатыцӀын Агаб-хӀва йызхьзыз апигӀамбар дгӀайтӀ[+]. 11Ауи хӀара дгӀахӀыдгылын, Павел йымъа гӀайыбгъихтӀ, ауыла йщапӀкви йнапӀкви шӀайхӀван, йхӀватӀ:

– А-Нчва й-Псы йхӀвитӀ: «Араса айахӀудаква Иерусалим апны дшӀархӀвата амаджьусиква дрыртуаштӀ ари амъа зчӀву ахъацӀа».

12Ауи аныгӀгӀа, хӀаргьи ауаъа йауазгьи Павел хъылпахъыхла хӀйыхӀвауа хӀалагатӀ Иерусалим дымцаныс[+]. 13Ауаса Павел ауат джьауап риттӀ:

– ЙачӀвыйа швара швызчӀвыуа, сгвы зпшвтшуа? Сара сырзыхӀазырпӀ Иерусалим апны сшӀархӀвара йахъазымкӀва, ауаъа ЙхӀыхвиту[†] Иисус йнысла спсрагьи[+].

14Ауи йхӀваз дшахъымсхуашыз ангӀахӀгвынгӀвы, хӀара хӀашӀасхтӀ, закӀзаджвыкӀ акӀвпӀ йхӀхӀвахыз:

– ЙхӀыхвиту йшигвапхауа апшта йыншарагӀатӀ.

15Ауи амщтахь хӀара тшадыгӀгалын, Иерусалимла хӀджвыквылтӀ. 16Кесария йауаз апхьагӀвчваквакӀ хӀара йхӀыцнаджвыквылтӀ. Ауат хӀара щарда цӀуата йапхьагӀвхаз, Кипр йауаз Мнасон йпны хӀдырцатӀ, хӀаргьи ауаъа хӀгӀашӀастӀ.


Йакъвып Павел дйайкьангьашитӀ

17ХӀара Иерусалим хӀаннадза, айщчваква пхата хӀдрайгватӀ. 18ЙащтагӀайуаз атшын Павел хӀара дхӀыцта Йакъвып йпны хӀцатӀ. Ауаъа ахӀбачва зымгӀва аъан[+]. 19Павел ауат сальам райхын, йауацӀыхта даквчважватӀ амаджьусиква рпны ауи йкъвырльыкъвхарала а-Нчва йыйрычпаз. 20Ауат ауи аныргӀа, а-Нчва йыхьыз дыртшхъватӀ. Ауи амщтахь ауат Павел йархӀвтӀ:

– ХӀаща, уара йубитӀ айахӀудаква йрыуата Иисус йызхъазцӀаз зджьара йгӀанымхахуата йшщардагӀву, ауат зымгӀвагьи айгвыгӀвра ду алата а-Хабза[†] дырхъйитӀ. 21Уара ууысла ауат йхъаддырцӀаз уара амаджьусиква йрылата йбзазауа айахӀудаква зымгӀва Муса й-Хабза йшакъвыцӀуаш йаурыпхьауата, рпачваква рпӀытӀачваква шпрымкъуаш, даргьи хӀара хӀцӀасквала йшымбзазушла урайкьангьашуата ракӀвпӀ. 22Щта йхӀчпара атахъыйа? Ауат, ажва гьалам, йыргӀуштӀ уара ушгӀайыз ауыс. 23Ауи йгӀалцӀла йуахӀхӀвуаш чпа. А-Нчва дзыргвыгъаз гӀвычӀвгӀвыста пщыгӀв хӀылапӀ хӀара. 24Ауат нахвта швацыта атшрыцкьара цӀас швахъыс, ахча рзытита ауат рхъабраква рсарныс лшарата йырзычпа. Ауи агӀан зымгӀвагьи йырдыруаштӀ уара ууысла йныкъвауа ахӀвансхӀванква шцӀабыргым йгьи уара ухъатала а-Хабзала ушбзазауа[+]. 25Иисус йызхъазцӀаз амаджьусиква йырзынархата йнахӀахвыз ащаквыргылра ауысла ауат йырзыгӀыгӀвтӀ: ауат анчвахъвыраква йырзырчпауа акъвырман, аща, йырхъварауа арахвква ржьы рызкъыта йырпхьадзара гьатахъым, йгьи апхадара йакъвыцӀра атахъыпӀ[+].

26ЙащтагӀайуаз атшын Павел ауат ахъачваква найахвын, ауат дрыцта атшрыцкьара цӀас дахъыстӀ. Ауи амщтахь ауи а-Нчва йтдзы апшцӀа дпшцӀалын, ахабар дйырдыртӀ атшрыцкьара йазалху агӀамта аналгуш, ауат дасузлакӀгьи йыхъазла къвырман[†] анырчпуш.


Павел дыркӀитӀ

27АбыжьмышкӀ[*] алганыс мачӀкӀ ахӀа гӀанымхахуата Асия апровинция йауаз йахӀудаквакӀ Павел а-Нчва йтдзы апшцӀа адзхъа дызбахьаз, ауагӀа жвпӀара зымгӀва ацӀадырсыгьын, ауи дгӀаркӀытӀ 28араса йцӀыруа:

– Израиль ахъачваква! ШвгӀахӀцхърагӀа! Ари агӀвычӀвгӀвыс йакӀвпӀ хӀуагӀахъа, хӀ-Хабза йгьи хӀ-Нчва йтдзы дгӀарпшӀагылуата йъакӀвызлакӀгьи зымгӀва азрыпхьауа. Ауи йаццауата ужвы хӀ-Нчва йтдзы апшцӀа йгӀапшцӀайдатӀ ауи агрекква, ауыла ауи ари а-Нчва йшӀыпӀа йырпӀайтӀ[+].

29(Ауи апхъала ауат Иерусалим акъала апны Павел Эфес йауу Трофим дйыцта дырбан, Павел ауыгьи а-Нчва йтдзы апшцӀа дгӀапшцӀайдадзырщатӀ.)[+]

30Акъала шабгаз алагӀваласра гӀарылашватӀ, ауагӀа ласыта йгӀалаххытӀ. Павел дгӀаркӀын, а-Нчва йтдзы апшцӀа дгӀапшцӀырхӀватӀ, зынла а-Нчва йтдзы апшцӀа агвашв адыркӀытӀ. 31Ауат Павел дырщныс ацӀыхъва йъадзатагылаз, Иерусалим шабгу алагӀваласра шгӀарылалыз ахабар аурым архъв рунашвачпагӀв йзынадзатӀ. 32Ауи зынла арыгӀвчваквакӀи центурионквакӀи[†] гӀайыцицӀан, ауагӀа жвпӀара дырзыгӀвтӀ. АйахӀудаква архъв рунашвачпагӀви ауи йырыгӀвчви анырба, Павел йбкъара ашӀадрыстӀ. 33Архъв рунашвачпагӀв ауат дрыдгылын Павел ддиркӀытӀ, унашва йчпан ауи гӀвпшвахӀвкӀла дшӀадйырхӀватӀ. Ауи ауагӀа дырцӀгӀун йыркӀыз ймагӀну йгьи ауи йчпаз руысла[+]. 34АуагӀа жвпӀара йалагылаз рызджьакӀ йцӀыруа закӀ рхӀвун, рызджьакӀгьи датша закӀы рхӀвун. Абыжьква ъадууыз йгӀалцӀла ауи ацӀабырг гӀаййырдырныс гьйылымшатӀ, ауаъа ауи унашва йчпатӀ Павел ар рыкъала[*] ддырцарныс[+]. 35Ауат ахъалырта йаназынадза, ауагӀа жвпӀара ауи аъара мчыта йажвысылын, арыгӀвчва Павел рнапӀквала дыргара атахъхатӀ. 36УагӀа щардагӀв ауат рцӀыхъва йтагылан йцӀыруа:

– Щра йыквцӀара атахъыпӀ ауи!


Павел ауагӀа тшырзынайырхитӀ

37Ар рыкъала атшкӀаралырта апахьбырг Павел архъв рунашвачпагӀв йайхӀвтӀ:

– ЗакӀ уасхӀв йауашма уара?

– Грек бызшва удырума уара? – дазцӀгӀатӀ ауахьауи. 38– Йшаъула, уара гьуакӀвым ауи амсыр, дукӀ мцӀуата хӀальабальыкъ щтӀызхта, пщынзыкьыгӀв гӀвщыгӀвчва[*] акъвым йзырцаз?

39Павел джьауап айттӀ:

– Сара Киликия апны йаныргӀалу Тарс йауу сйахӀудапӀ, мгӀан зму акъала сакъральыгӀвпӀ. Хъылпахъыхла суыхӀвитӀ уара, сарыхвит ауагӀа срачважварныс[+].

40Ауи данайрыхвит, Павел ахъалырта дыквгылын, йнапӀы йчпан ауагӀа тшщаквыркӀныс дрыхӀватӀ. БжьыкӀгьи мгахуа йандауышваха, ауи джьут бызшвала ауагӀа быжьдула драчважватӀ[*]:

#### 22

1– ХӀащчвакви хӀабачви! ШвгӀаздзыргӀвы сара схъа схчауата йшвасхӀвуаш.

2Ауат ауи арамей бызшвала дчважвауата йаныргӀа, бжьыкӀгьи гӀархъымгахуа тшщаквыркӀытӀ. Йаргьи йхӀватӀ:

3– Сара сйахӀудапӀ, Киликия апны йаныргӀалу Тарс сгӀатадритӀ, ауаса сара ари акъала апны Гамалиэль сгӀадзынйыргылтӀ, тамамта ауи сара сазибжьатӀ хӀабачваква р-Хабза. ЙахьчӀва швара дзачӀвызлакӀгьи сшвапшта, сара айгвыгӀвра ду сылата а-Нчва[†] къвырльыкъв йзысхун[+]. 4Сара гвымхарала рцӀыхъва стагылан йгьи абзазара рхӀваджьынцӀкӀьа гӀазаб дсырбун ЙхӀыхвиту[†] Иисус й-МгӀвала[†] йцуз, ахъачваквагьи апхӀвысквагьи шӀасхӀвунта анбахта[†] йтасырчӀвун[+]. 5Ауи йаквшахӀатпӀ ашогьанхъади ахӀбачва райкьангьашыгӀвчва гвып йрылу зымгӀви. Ауат ракӀвпӀ сара Дамаск йту айщчваква йырзынарху асальамшвъаква гӀасызтта, ауаъа сызщтийыз, ауаъа йаъу Иисус йызхъазцӀуз айахӀудаква шӀасхӀвата ауат рхӀаквым рхарныс ахъазла Иерусалим йгӀаздныс[+].

6– АмгӀва сшыквыз, щыбжьанквакӀ рапшта Дамаск саназаргванха, йсымдырдзакӀва сзырлашвуаз алашара ажвгӀвандла йгӀакӀкӀатӀ[+]. 7Сара скӀахӀан йгӀасачважвуз абжьы згӀатӀ: «Шауль! Шауль! ЙачӀвыйа уара Сара сцӀыхъва гвымхарала уызтагылу?» 8Сара сазцӀгӀатӀ: «ЙумагӀныйа Уара, ЙхӀыхвиту?» Ауи джьауап айттӀ: «Сара зцӀыхъва гвымхарала утагылу Назарет йауу Иисус сакӀвпӀ». 9Сара сымгӀвалагӀвчва алашара рбатӀ, ауаса сара йгӀасачважвуз йбжьы ауат йгьгӀаргвнымгӀвытӀ. 10Сара сазцӀгӀатӀ: «ЙхӀыхвиту, йсчпуш ачӀвыйа сара?» ЙхӀыхвиту йхӀватӀ: «УгӀагылта Дамаск уца. Ауаъа уара йучпара атахъыта йупыру зымгӀва заджвы йгӀауайхӀвуаштӀ». 11Сара сымгӀвалагӀвчва снапӀква ркӀын Дамаск сгӀардтӀ, йауа швхӀвузтын ауи алашара акӀкӀара ауи аъара йымчынта сарлашвтӀ сара. 12-13ХӀанания-хӀва йызхьзу гӀвычӀвгӀвыскӀ, гватшныта а-Хабза[†] зырхъйауа, ауаъа йбзазауа айахӀудаква зымгӀва пӀатӀу зквырцӀауа, ауи дсызгӀайтӀ сыдзхъа дгӀагылын, йхӀватӀ: «ХӀаща Шауль, уылаква йырбахыргӀатӀ!» Йара ауи алахъвгӀахъасра апны сара сгӀвылакӀ хъстӀыхын, ауи агӀвычӀвгӀвыс дызбатӀ[+]. 14Ауи йхӀватӀ: «ХӀабачва р-Нчва йшпасаркӀваз угӀалихтӀ уара, Ауи йгвапхара удырырныс ахъазла, АгӀвцӀабырг дубарныс, Ауи йгӀайшӀыцӀуа Йара йбжьы угӀарныс рыхъазла. 15Йауа ухӀварыквын ауагӀаква зымгӀва рыхъазла уара йубаз йгьи йугӀаз урыквшахӀатхуштӀ[+]. 16Ужвы уымнакӀгӀакӀхын! УгӀагылта адзытщра[†] уахъыс, уыгвнахӀква укӀных, Ауи йыхьызла ушӀтыта»[+].

17– УацӀыхъван сара Иерусалим сгӀахъынхӀвыхтӀ, сара а-Нчва йтдзы апшцӀа апны санныхӀвуз адарауыщ саланахӀватӀ[+]. 18ЙхӀыхвиту дызбатӀ сара, Ауи йгӀасайхӀвтӀ: «Ласыта Иерусалим утыцӀ, йауа ухӀвузтын Сара суысла уара уызквшахӀатхауа араъа йгьнарахвуашым». 19Сара джьауап асттӀ: «ЙхӀыхвиту, арат ауагӀаква йырдыритӀ сара синагогакӀ[†] сгӀагӀвныцӀырквын датша синагогакӀ сыгӀвналуамца сшныкъвуз, Уара йуызхъазцӀауа гӀаскӀыта йсбкъарныс ахъазла. 20Уара ушахӀат Стефан данырщуаз, сара ауаъа сгылата ауи йацскӀуан, сара ауи дызщуаз рчгӀвычаква счӀапщун»[+]. 21Ауаъа ЙхӀыхвиту йгӀасайхӀвтӀ: «Уца, йауа ухӀвузтын Сара уара хъарата амаджьусиква рпны усщтиитӀ».


Павели аурымква рырхъв аунашвачпагӀви

22Арат ажваква йхӀванадзыкӀьара ауагӀа жвпӀара Павел йыздзыргӀвуан, ауаса араъа ауат цӀыруа йалагатӀ:

– Адгьыл агвахъахь даныхра атахъыпӀ ауи! Ауи йгьиквнагам дбзазарныс!

23Ауат цӀыруан рхъахь чгӀвычаква аныла-арыла йдыруышвуа, асаба хъарпсалуан. 24Аурымква рырхъв рунашвачпагӀв унашва йчпатӀ Павел ар рыкъала дтардата, дырбкъата азцӀгӀараква йыздыргылныс йгьи йгӀаддырдырныс ауагӀа жвпӀара ауи ауаса йызгӀайыквцӀыруаз. 25Ауаса Павел дырбкъарныс ахъазла дзымпӀатӀаухуата даншӀархӀва, ауи йыдзхъагылаз ацентурион йайхӀвтӀ:

– Щта аурым къральыгӀв йхӀаквым йшаквнагауа апшта йшвымхауата дшвбкъарныс хвитнагӀа швымума[+]?

26Ацентурион ауи анигӀа, дцан, архъв рунашвачпагӀв йайхӀвтӀ.

– Йучпарныс утахъыйа уара? Ауи агӀвычӀвгӀвыс дурым къральыгӀвпӀ, – йхӀватӀ ауи.

27Архъв рунашвачпагӀв Павел дйызцан, дйызцӀгӀатӀ:

– ЙгӀасахӀвстӀ, уара уыурым къральыгӀвума?

– Щта, – джьауап айттӀ ауи.

28Ауаъа архъв рунашвачпагӀв йхӀватӀ:

– Сурым къральыгӀвхара ахъазла сара ахча щарда аквсрыдзтӀ[*].

– А сара урым къральыгӀвта сгӀадритӀ, – джьауап айттӀ Павел.

29Зынла Павел дызбкъара атахъыз арыгӀвчва ауи йгӀайкъвыцӀхтӀ. Архъв рунашвачпагӀвгьи аурым къральыгӀв апшвахӀвквала дшшӀадйырхӀваз анидыр, ашвара гӀайылашватӀ[*].


Павел асинедрион апны

30ЙащтагӀайуаз атшын архъв рунашвачпагӀв айахӀудаква Павел дызладыркъванчауа тамамта йгӀаййырдырра йтахъыта, ауи дызлашӀахӀваз апшвахӀвква гӀадирыртӀлан, унашва йчпатӀ ашогьанхъадакви асинедрион зымгӀви азырддарныс. Ауи амщтахь архъв рунашвачпагӀв Павел дйырцан, ауат рпахь дйыргылтӀ.

#### 23

1Павел асинедрион йалакваз дрыхъвлапшын йхӀватӀ:

– ХӀайщчваква! ЙахьчӀва амшдза сара а-Нчва[†] йпахь снапа цкьата[†] сбзазун.

2Ауаъа ашогьанхъада ХӀанания[*] Павел йыдзхъа йгылаз ауагӀаква унашва рзичпатӀ ауи йшӀа йшасуашыз[+]. 3Павел ауи йайхӀвтӀ:

– А-Нчва дгӀауысуаштӀ уара, хӀаш гӀазквырчваз абльын[*]! Уара араъа учӀвапӀ сара схӀаквым а-Хабзала[†] йухарныс, ауаса уара а-Хабза мыгӀвхъугитӀ сара йгӀасысныс унашва анучпауа!

4Павел йыдзхъагылаз ауагӀаква йгӀайархӀвтӀ:

– Йшпагьиучпа уара гвы а-Нчва йшогьанхъада йыхв науыркъвныс?

5Павел джьауап айттӀ:

– ХӀайщчваква, сара йгьсымдыртӀ ауи дшшогьанхъадаз, йахӀвитӀщтӀ а-ГӀвыра: «Гвымхата уйыквымчважван ууагӀахъа рхъада».

6Павел йдыруан ауат рызджьакӀ шсаддукейыз, рызджьакӀгьи шфарисейыз, ауи йгӀалцӀла ауи быжьдула асинедрион йалаз йрайхӀвтӀ:

– ХӀайщчваква, сара сфарисейпӀ, афарисейква сырпапӀ. Сара схӀаквым зырхауа апсчва ргӀабзагылхра съайгвгъауа акӀвпӀ[+].

7Ауи ауаса йанихӀва, афарисейкви асаддукейкви амакӀыра гӀарбжьашван, айззара йалаз гӀвгвыпкӀта тшыршатӀ, 8йауа швхӀвузтын асаддукейква йырхӀвитӀ гӀабзагылхрагьи, мальаъыкьгьи,[†] джьынгьи шаъам. Ауаса афарисейква ауат зымгӀва йрыдгылитӀ[+]. 9Абыжь дуква гӀащтӀыцӀтӀ, афарисейква йрыуата а-Хабза арыпхьагӀвчваквакӀ[†] гӀагылын, ртара йгӀатыцӀуа йамакӀуан:

– ГвымхаракӀгьи гьйылыгӀбгӀум хӀара ари агӀвычӀвгӀвыс. ЙачӀвыйа щта йалу ауи аджьын йа амальаъыкь дгӀайачважвазтын?

10АмакӀыра ауи аъара йымчхан, архъв рунашвачпагӀв Павел хъвы-хъвы дакъвыржвжвапӀхӀва дшван, арыгӀвчва унашва рзичпан, мчыла ауи ауат дгӀарнапӀыцӀырхын ар рыкъала дтардахтӀ.

11ЙащтагӀайуаз ауахъ ЙхӀыхвиту[†] Павел йаргван дгӀагылын йхӀватӀ:

– Угвы уымрыдзын! Иерусалим апны Сара ушсыквшахӀатхаз апшта, ужвы Рим апынгьи усыквшахӀатхара атахъыпӀ[+].


Павел мадза-мадза гвымхара йыщтанкъвыргитӀ

12Ащымта йахӀудаквакӀ мадза-мадза йгӀайззан, ныха рхӀватӀ Павел дырщындзыкӀьа йымчаныс йгьи йымыжвныс. 13Ауи мадза-мадза гвымхарала йцӀыхъва йтагылыз гӀвынгӀважвагӀвы йрайхӀан. 14Ауат ашогьанхъадакви ахӀбачви йрызцан, йырхӀватӀ:

– ХӀара ныха хӀхӀватӀ Павел дхӀщындзыкӀьа рызкъыкӀгьи хӀшӀахӀымцӀарныс. 15Ауи акӀвпӀта, швари асинедриони архъв рунашвачпагӀв швйыхӀвата Павел дгӀадшврыд, ауи йуыс рыцӀа цӀолата йалыргара атахъызшва йаъапӀ швхӀвата. ХӀара хӀхӀазырызлуштӀ, ауи араъа дгӀамдзаскӀва дшхӀщуаш апшта.

16Ауат мадза-мадза ауи йцӀыхъва гвымхарала йшгӀатагылыз Павел йахща лпа йгӀатӀ. Ауи ар рыкъала дталын, ауи ауыс Павел йайхӀвтӀ. 17Ауаъа Павел ацентурионква рыуа заджвы дгӀазшӀитын, йайхӀвтӀ:

– Ари ачкӀвын архъв рунашвачпагӀв йпны дырца, йауа ухӀвузтын магӀны зму закӀы ауи йайхӀвуаштӀ.

18Ацентурион ачкӀвын архъв рунашвачпагӀв дйызйырцан йайхӀвтӀ:

– Йдыргъарыз Павел сызшӀитын, дгӀасыхӀватӀ ари ачкӀвын упны дгӀаздныс. Ауи магӀны зму закӀы гӀауайхӀвуаштӀ уара.

19Архъв рунашвачпагӀв ачкӀвын йнапӀы йкӀытӀ хъатакӀла днайрыскӀьан, дйызцӀгӀатӀ:

– ЙачӀвыйа уара йгӀасаухӀвныс утахъу?

20АчкӀвын йхӀватӀ:

– АйахӀудаква йщаквдыргылтӀ йгӀауыхӀварныс уачӀвы Павел асинедрион дуырцарныс, ауи йуыс рыцӀа цӀолата йалдыргарныс ртахъызшва. 21Ауаса уара ауи йазхъауымцӀан, йауа ухӀвузтын гӀвынгӀважвагӀвы райхӀа йыцӀачӀвата ауи йызпшитӀ. Ауат ныха рхӀватӀ рызкъыкӀгьи ршӀарымцӀарныс ауи дырщындзыкӀьа. Ауат ужвы хӀазырта йгылапӀ, ауат рахӀвара ануырхъйушгӀваца акӀвпӀ йзызпшуа.

22Архъв рунашвачпагӀв ачкӀвын дгӀауищтхтӀ араса йыхъвда йыквицӀан:

– Заджвгьи йауымхӀвын уыжвжвыбырг сара йгӀасаухӀвыз.


Павел Кесария дырщтиитӀ

23Ауи амщтахь архъв рунашвачпагӀв, гӀвцентуриончва гӀазшӀитын, ауат унашва рзичпатӀ:

– Йхъвлата хсахӀаткӀ анцара[*], Кесария йцуш арыгӀвчвата гӀвышвыгӀв, тшыгӀвта хынгӀважви жвагӀвы йгьи быжьпыгьнкъвгагӀвыта гӀвышвыгӀв шврыхӀазыр. 24Атшква йызшврыхӀазыр Павел, ауи ашварагӀвара далашвмыршвауата ашӀыпӀаунашвачпагӀв Феликс дизыжвга[+].

25УацӀыхъван ауи ари йапшу асальамшвъа йгӀвытӀ:

26«Клавдий Лисий йахьыла йнатыцӀуата,

зпӀатӀу хӀаракӀу ашӀыпӀаунашвачпагӀв Феликс йызцауата.

Сальам науасхитӀ уара.

27Ари агӀвычӀвгӀвыс айахӀудаква дгӀаркӀын, ауат ауи дырщныс тшазадыргалуан, ауаса сара арыгӀвчва сыцта сахадзан ауи апсра дгӀашӀызгатӀ, йауа ухӀвузтын сара йгӀассырдыртӀ ауи дшурым къральыгӀву[+]. 28Ауат ауи дызладыркъванчауа здырныс стахъыта, сара ауи ауат рсинедрион дсырцатӀ[+]. 29ЙшгӀацӀцӀызла, ауи дызладыркъванчауа ауат р-Хабза йапщылу йамакӀыру азцӀгӀараква ракӀвпӀ, щра злайквнауыргуш йа анбахта[†] дызлатауырчӀвуш закӀгьи гьйымчпатӀ ауи[+]. 30Ауи акӀвымкӀвагьи ауи дырщныс ргвы йтата мадза-мадза йцӀыхъва йштагылыз ангӀасархӀв, ауи зынла уара упны днасщтитӀ. Ауи дзыркъванчауа ауагӀаква унашва рзысчпатӀ дызладыркъванчауа уара йнауыдыргалныс»[+].


31АрыгӀвчва, аунашва дырхъйауата, Павел дрыцырцӀан уахъынлата тшыла Антипатрида акъала дыргатӀ. 32Анахьани атшын ауат Павел атшыгӀвчва йыцырцӀан, мгӀва[†] датаквырцӀахтӀ, даргьи Иерусалим йтагылу ар рыкъала йгӀахъынхӀвыхтӀ. 33АтшыгӀвчва Кесария йаннадза, асальамшвъагьи Павелгьи ашӀыпӀаунашвачпагӀв йырттӀ. 34АшӀыпӀаунашвачпагӀв асальамшвъа дапхьан, Павел дйызцӀгӀатӀ ауи дъауу апровинция йамагӀну. Павел Киликия дшауу анидыр,[+] 35ауи йхӀватӀ:

– Сара уара суыздзыргӀвуаштӀ уыркъванчагӀвчва араъа йангӀайра, – йгьи унашва йчпатӀ Павел йхъпшылуа Ирод йтыдзсарыйа апны ддраъазларныс[*].

#### 24


Павел ддыркъванчитӀ

1ХвымшкӀ анахъыцӀ ашогьанхъада ХӀанания ахӀбачваквакӀгьи ауакьыль[*] Тертулгьи йыцта Кесария йгӀайтӀ, Павел дызладыркъванчауа ауыс ашӀыпӀаунашвачпагӀв йуатыкв йтаргарныс[+]. 2-3Павел дангӀардыл, Тертул ауи дйыркъванчауа далагатӀ:

– ЗпӀатӀу хӀаракӀу Феликс! Уара уыунашва хӀацӀата хӀара ауырата гӀамта мамыр хӀалата хӀбзазитӀ. Уара ухъарапшра абзирала хӀуагӀа рыхъазла магӀны зму апсахраква гӀаншатӀ. ХӀара йъакӀвызлакӀгьи йгьи йанакӀвызлакӀгьи дарадза ауат хӀырзыразта йрыцхӀкӀитӀ. 4ХӀара йгьхӀтахъым гӀамта щарда уара йгӀауыквхӀхырныс, ауи йгӀалцӀла гвыхътӀыла хӀуыхӀвитӀ уара йуцӀасу агвчӀагӀв азуымата хӀахӀвара айшыс уаздзыргӀвныс. 5Ари атынчра мыгӀвхъызгауа хъацӀата дхӀпхьадзитӀ хӀара, ауи адунай шабгула айахӀудаква ртшгӀащтӀыхраква дыргӀаджвыквцӀагӀвпӀ. Ауи аназарей секта[*] дахъадапӀ[+]. 6-7Ауи а-Нчва[†] йтдзы арпӀайранадзара дащтан, ауи йгӀалцӀла хӀара ауи дхӀкӀытӀ[*][+]. 8Ауи азцӀгӀараква анйызуыргылра, уара ухъаталагьи зымгӀва удырныс уылшуштӀ ауи дызлахӀыркъванчауа йамагӀну.

9Тертул йыцгӀайыз айахӀудаква ауи Павел дызлайыркъванчауа йацыркӀтӀ, ауыс зкву йара ауи шакӀву дрыбагъьатӀ.


Павел йхъа йхчауата Феликс йпахь дгӀачважвитӀ

10АшӀыпӀаунашвачпагӀв Павел напӀы йзичпан, ауи далагатӀ тшызлайхчушыз ачважвара:

– Сара йыздыритӀ уара сквшы щарда руацӀа хӀкъраль апны хабзала ахӀаквымхара шакӀвуыршауа, ауи йгӀалцӀла сара ауи сайгвыргъьауа йджвыквсцӀитӀ схъа ахчара. 11Уара уыхъазла йгьбаргвым шахӀат гӀауауырныс сара квырмышчпара Иерусалим сгӀайищтара жвыгӀв мышкӀ йшрайхӀам. 12СыркъванчагӀвчва сгьрымбатӀ сара а-Нчва йтдзы апшцӀа апынгьи асинагогаква йа акъала датша зджьара рпынгьи заджвы сйамакӀуата йа ауагӀа ацӀасырсыгьуата. 13Ауат йгьрылшум сара ужвы йгӀасыдырцӀауа аркъванчараква уара упахь йгӀадырцӀабыргныс. 14Сара йуасхӀвитӀ уара: ауат секта-хӀва йызпхьауа а-МгӀва[†] съалацауа йгӀалцӀла сара квырмыш йзысчпитӀ хӀапхъанчӀвиква р-Нчва. Сара а-Хабза[†] йаквшвауи а-ПигӀамбарква рпны йануи зымгӀвагьи йрызхъасцӀитӀ. 15СыркъванчагӀвчва срапшта, саргьи а-Нчва сйыквгвыгъитӀ – сайгвгъитӀ агӀвцӀабыргкви йцӀабыргым агӀвычӀвгӀвыскви ргӀабзагылхра. 16Ауи йгӀалцӀла сара йсылшауа зымгӀвала сащтапӀ снапа йанакӀвызлакӀгьи йшцкьазлуш а-Нчви ауагӀи рпахь[+].

17– Сара сквшы щарда рымщтахь съанымыз Иерусалим сгӀайтӀ суагӀа ахча садакъа рыстныс йгьи а-Нчва йыхьызла акъвырманыпха гӀазгныс. 18Ауат цӀасла атшрыцкьара анакӀвсыршуз йгӀасынйатӀ сара а-Нчва йтдзы апшцӀа апны. Ауаса ауагӀа жвпӀарагьи гьаъамызтӀ ауаъа, хӀальабальыкъракӀгьи гьаъамызтӀ[+]. 19Ауаса Асия апровинция йауу йахӀудаквакӀ ауаъа сырбатӀ. Абарауат ракӀвпӀ упахь йгӀагылта сара сзыркъванчара атахъу, ауат ауи рчпаныс щата рымазтын. 20Йа араъа йаъу рхъатала йырхӀварагӀатӀ сара йсхабзамыгӀвхъгарата йгӀарауыз синедрион[†] апны азцӀгӀараква ангӀасыздыргылуаз. 21Йалныс ауаштӀ сара скъванчахарныс ауаъа араса съацӀрыз: «ЙахьчӀва швара швпахь схӀаквым зырхауа апсчва ргӀабзагылхра ауыс акӀвма!»[+]

22Ауыла ЙхӀыхвиту[†] й-МгӀва агагӀв рацкӀыс бзита йыздыруаз Феликс ахӀаквымхара алачӀвара хъигӀвахтӀ.

– Швара швуысла щаквыргылра насахвуаштӀ сара архъв рунашвачпагӀв Лисий дангӀайра, – йхӀватӀ ауи.

23Ауи ацентурион унашва йзичпатӀ Павел дырхчауа ддраъазларныс, ауаса хвитнагӀа мачӀкӀгьи йыртныс, йгьи ауи йыгӀвзачва адрыхвитныс дыззыбжула йайгвыгӀвныс.


Павел Кесария апны ахчагӀвчва йхъпшылитӀ

24МышквакӀ анахъыцӀ Феликс, Друсила-хӀва йызхьзыз ййахӀуда хъапщылагьи дйыцта, йгӀайын, унашва рчпатӀ анбахта[†] йтачӀваз Павел дрызгӀардырныс, ауи Иисус а-Нчва йгӀалихыз ЗымгӀвархъада йызхъацӀара ауысла йыздзыргӀвырныс ахъазла. 25Ауаса Павел агӀвцӀабыргыра, щаквкӀыра злу абзазара, апхъахькӀьала йаъазлуш ахӀаквымхара дрыквчважвауа даналага, Феликс дшван йхӀватӀ:

– ЙахьчӀва ауи азынахъитӀ! Уца, ауаса санахадзара угӀазшӀыстуаштӀ[+].

26Ауаса ауи йаццауата Феликс мадза-мадза дгвыгъун Павел йара ахча пшцӀацӀа гӀайыйтырныс, ауи йгӀалцӀла запыт унашва йчпун дгӀадирыдуанта, ауи дйачважвун.

27ГӀвысквша цатӀ, Феликс йтарала Поркий Фест дшӀыпӀаунашвачпагӀвхатӀ. АйахӀудаква тшыргвайырпхара ахъазла Феликс Павел анбахта дгьгӀатимщтхтӀ.

#### 25


Павел аимператор йхӀаквымхара йтахъыпӀ

1Апровинция апны йъанатӀала анхара джвыквицӀата хымшкӀ анцӀы, Фест Кесария дтыцӀын Иерусалим дцатӀ. 2Ашогьанхъадакви рыцӀа йбергьльыз айахӀуда хъачвакви ауи йгӀайыдыргалтӀ Павел дызладыркъванчуз. 3Ауат айрышта Фест йыхӀвун йбзирахара гӀадирадзата, Павел Иерусалим дгӀадирыдныс. Ауат дара амгӀва апны ламбартакӀ йыцӀачӀвата ауи дырщныс ргвыгъан[+]. 4Фест джьауап айттӀ:

– Павел Кесария апны дырхчауа анбахта[†] дтачӀвапӀ, саргьи схъатала дукӀ йнамихуата ауаъа саъазлуштӀ. 5Швара швунашвачпагӀвчва сыцнайыргӀатӀта, ауи гвымхара кӀара йчпазтын ддыркъванчаргӀатӀ.

6АгӀмышкӀыкӀ, жвамшкӀ йрайхӀамкӀва ауи ауат руысква алйыргун, уацӀыхъван Фест Кесария дгӀайхтӀ. ЙащтагӀайуаз атшын, ауи ахӀаквымхагӀв чӀварта дтачӀван, унашва йчпатӀ Павел дгӀардырныс. 7Павел дангӀанша, Иерусалим йгӀатыцӀта йгӀайыз айахӀудаква ауи йгьагьара йгылын, ддыркъванчауа йалагатӀ, мыгӀвхъгара ду щарда ауи йыквырцӀун, ауаса ауат дырцӀабыргырныс гьрылымшузтӀ. 8Щта Павел тшихчауата йхӀватӀ:

– Сара закӀылагьи сгькъванчам айахӀуда Хабза йазынархата, а-Нчва[†] йтдзы йазынархата, аимператор йзынархата.

9Фест айахӀудаква тшыргвайырпхара йтахъын, ауи йгӀалцӀла Павел дицӀгӀатӀ:

– Уадгылума уара Иерусалим уцарныс, ауаъа саргьи саъата уызладыркъванчауала ухӀаквым рхарныс. 10Павел джьауап айттӀ:

– Сара аимператор йхӀаквымхара апахь сгылапӀ, ауи араъа сара схӀаквым йхара атахъыпӀ. Сара айахӀудаква гвымхаракӀгьи гьырзысымхатӀ, ауи уаргьи бзита йудыритӀ. 11Сара скъванчазтын, апсра сквнагузтын, сара схӀазырпӀ спсырныс. Ауаса айахӀудаква йгӀасыдырцӀаз аркъванчараква мцызтын, ауи агӀан заджвгьи дгьахвитым бзибашала сара ауат сритныс. Сара сазгылапӀ аимператор йхӀаквымхара!

12ЙайкьангьашыгӀвчва данрачважва, Фест йраргамтӀ:

– Аимператор йхӀаквымхара уаназгылазара, аимператор йпны уцуштӀ[+].


Павел апаштыхӀ Агрипа йпахь

13МышквакӀ анахъыцӀ Фест дызхъырцӀаз йъанатӀа ахьызла йайхӀвахӀвныс Кесария йгӀайтӀ апаштыхӀ Агрипа[*] Бернике[*] дйыцта. 14Ауат ауаъа мышквакӀ йъадзаныз, Фест апаштыхӀ йайхӀвтӀ Павел йуыс:

– Араъа гӀвычӀвгӀвыскӀ даъапӀ, Феликс анбахта йгӀатайжьыз. 15Сара Иерусалим санаъаз, айахӀуда шогьанхъадакви[†] ахӀбачви ауи къванчагӀара йыдырцӀатӀ. Ауат ахӀватӀ ауи йхӀаквым рхарныс. 16Щта сара ауат йрасхӀвтӀ аурымква йшырцӀасым агӀвычӀвгӀвыс йыркъванчагӀвчва дырнымйаскӀва йгьи йхъа йхчарныс лшара ймадзаскӀва датша зджьакӀы дрыртныс. 17Ауат сара йсыцта араъа йгӀайтӀ, саргьи датша гӀамтакӀ йазыщтӀасымцӀауата йащтагӀайуаз атшын ахӀаквымхагӀв йчӀварта стачӀватӀ, унашва счпан, ауи агӀвычӀвгӀвыс дгӀадсрыдтӀ. 18Ауат ауи йгьагьара йгӀалагылын, сара йызквсырпшуаз чвгьарахаракӀлагьи ауи дгьрызмыркъванчатӀ. 19Ауаса ауат амакӀыра рызбжьан дара рдин ауысли Иисус-хӀва йпсхьаз заджвы йырпщылаз азцӀгӀараквали, Иисус дпсыта йгьимхӀвузтӀ Павел, ауи дбзата акӀвын йшихӀвуз[+]. 20Сара ауи ауыс шалсыргушыз ъазымдыруаз йгӀалцӀла, ауи сицӀгӀатӀ: «Иерусалим уцата, ауаъа ухӀаквым рхарныс уадгылуашма?» – схӀван. 21Ауаса Павел дазгылтӀ йуыс аимператор далапшныс, саргьи унашва счпатӀ ауи аимператор дизысщтинадзыкӀьара анбахта дгӀатазжьырныс.

22Агрипа Фест йайхӀвтӀ:

– Схъатала ауи агӀвычӀвгӀвыс сйыздзыргӀвырныс стахъыпӀ.

– Йара уачӀвы уйыздзыргӀвыпӀ, – джьауап айттӀ Фест.

23ЙащтагӀайуаз атшын Агрипи Берники йчӀарачӀата, архъвква рунашвачпагӀвчви зыхьыз гуз акъала абзазагӀвчви рыцта алачӀварта зал йнашылтӀ. Фест йунашвала Павел дгӀардылтӀ. 24Фест йхӀватӀ:

– АпаштыхӀ Агрипи хӀара йхӀыцта араъа йгӀайззаз зымгӀви! Швара дыжвбитӀ швпахь йгылу агӀвычӀвгӀвыс, йахӀуда щардагӀв йызтхӀаусыхатӀ ауи Иерусалим апынгьи, араъа, Кесария апынгьи, «ауи ахӀата ауи дбзазара гьатахъыхым» – хӀва йцӀыруа[+]. 25Сара схъатала ауи апсра йквнауыргушта дызлакъванчу гьызбум. Ауаса ауи зпӀатӀу хӀаракӀу аимператор йхӀаквымхара дъазгылыз йгӀалцӀла, сара схъатала йщаквсыргылтӀ ауи Рим дсщтирныс[+]. 26Ауаса сара йалыргата йгьсыздырам зпӀатӀу хӀаракӀу аимператор йзызгӀвуаш. Ауи йгӀалцӀла ауи швара дшвызгӀаздтӀ, йалкӀгӀата уара, апаштыхӀ Агрипа, ауи йуыс шваналапшра, йызгӀваш здырырныс ахъазла. 27Сара сшазхъвыцуала, йгьангӀалуам йыркӀыз агӀвы дызладыркъванчауа гӀаумырбауата зджьара дущтирныс.

#### 26

1– Уара лшара уымапӀ ухъа ухчауа угӀачважварныс, – йхӀватӀ Агрипа.

Ауаъа Павел йнапӀы гӀащтӀихын, йхъа злайхчуш ачважвара джвыквицӀатӀ:[+]

2– АпаштыхӀ Агрипа! Сара йгӀасдахӀвтӀ йахьчӀва уара упахь йъасылшауа айахӀудаква рыркъванчараква зымгӀва тшырчвысхчарныс. 3Йауа ухӀвузтын уара зымгӀва йрапхъата бзидздзата йудыритӀ айахӀуда цӀасквагьи йамакӀыру азцӀгӀараквагьи. Ауи йгӀалцӀла суыхӀвитӀ уара чхӀара уылата йсхӀвауа угӀаздзыргӀвырныс.

4АйахӀудаква зымгӀва бзита йырдыритӀ счкӀвынхъа йгӀашӀарышвта Иерусалим апны суагӀа срылата сара сбзазара шакӀвшуз. 5Ауат щарда цӀуата сырдыритӀ сара, йыртахъхарыквын йрылшуштӀ йаквшахӀатхарныс сара фарисейта[†] сшбзазуз, хӀара хӀдин апны рахӀа йтӀкӀьийу анархара йалаз сшрыуаз[+]. 6Щта йахьчӀва сара ахӀаквымхара апахь сгылапӀ а-Нчва[†] хӀапхъанчӀвиква злайыргвыгъаз съайгвгъауа ахъазла. 7Ауи аргвыгъара архъйара йайгвгъитӀ хӀуагӀахъа ржвыгӀв жвларакӀ, уахъгьи тшынгьи айрышта а-Нчва квырмыш йзырчпауа. Ауи агвыгъара ахъазла, апаштыхӀ, айахӀудаква сара сдыркъванчитӀ[+]. 8ЙачӀвыйа швара йхъацӀауачвата йызшвпхьадзауа а-Нчва апсчва шгӀабзайыргылхуа?

9Саргьи йсборчта йспхьадзун Назарет йауу Иисус йыхьыз йшсылшауала сапшӀагылныс. 10Ауи акӀвын сара уыста йсхуз Иерусалим апны. Ашогьанхъадаква сыхъвда йгӀаквырцӀан, сара Иисус йыщтацагӀвчва йрыуата щардагӀвы анбахта[†] йтасырчӀватӀ. Ауат щра анрыквырцӀуз, сара ауат рщырныс ахъазла сбжьы сыргун[+]. 11Сара запыт ауат асинагогаква рпны лабала йсбкъун, ауат дара разхъацӀара йакъвыцӀныс йазадсцалуан[*]. Сара ауат ауи аъара мчыта срызгвыжвкӀын, акъала хаманадзараква рпынгьи рцӀыхъва гвымхарала стагылуан[+].

12– Зны ауи амурад спахь йгылата Дамаск сцун, ашогьанхъадаква рымчхъари рхъвдаквцӀари сымата[+]. 13СшымгӀвайсуаз, о апаштыхӀ, щыбжьанквакӀ рапшта ажвгӀвандла йгӀакӀнылуаз алашара збатӀ, амара ацкӀыс мчыта йгӀакӀкӀун ауи. Саргьи сымгӀвалагӀвчвагьи йгӀахӀыквкӀкӀатӀ ауи. 14ХӀара зымгӀвагьи хӀкӀахӀан, джьут бызшвала йгӀасачважвуз абжьы згӀатӀ: «Шауль, Шауль! ЙачӀвыйа уара сцӀыхъва гвымхарала уызтагылу? БаргвыпӀ уара уыхъазла щапӀыла алаба цӀара уахъапарныс[*]». 15Сара сазцӀгӀатӀ: «ЙхӀыхвиту,[†] йумагӀныйа уара?» «Сара уара гвымхарала зцӀыхъва утагылу Иисус сакӀвпӀ, – джьауап гӀайттӀ ЙхӀыхвиту. – 16Ужвы угӀагылхта ущапӀква урыквгылх! Сара сызгӀайыз уара Сара ускъвырльыкъвхагӀвта йгьи уара Сара сшубази йусырбуши уыршахӀатта усыргылныс акӀвпӀ. 17Сара уырчвысхчуштӀ уара ууагӀахъи Сара уара уыззысщтиуа амаджьусикви. 18Уара ауат рылаква гӀахъутӀра, алащцара йгӀалудата алашара йылаудара, Иблис[†] йымчхъара йгӀацӀудата а-Нчва йзынауырхара атахъыпӀ. УацӀыхъван Сара ауат рыгвнахӀква рызсыргӀвуштӀ йгьи йъасызхъарцӀаз йгӀалцӀла а-Нчва йуагӀа рпны дара рхъвы радзуштӀ».

19– АпаштыхӀ Агрипа, ауи йгӀалцӀла акӀвпӀ сара ажва аламкӀва ажвгӀванд уахӀйа[†] йгӀасадзаз сзаздзыргӀвыз. 20Сара апхъапхъа уазажва засхӀвуаз Дамаск йаъу ракӀвпӀ, уадыргӀвана Иерусалими ЙахӀудашта шабгуи рпны йаъу, ауи амщтахь амаджьусиква йрасхӀвуан сара уазажва. ЙъакӀвызлакӀгьи сара ауат аквгӀазшӀыстуан рыгвнахӀква тшырзырдырхта а-Нчва йахьыла тшынадырхарныс йгьи руысквала рыгвнахӀква штшырзырдырхуа йаквшахӀатхарныс[+]. 21Ауи йгӀалцӀла айахӀудаква а-Нчва йтдзы апшцӀа апны сгӀаркӀын, сырщныс йащтан[+]. 22Ауаса а-Нчва йахьчӀва амшдза сара дгӀасцхърагӀитӀ, абар сара араъа сгылата ахвыцкви адудздзакви срыквшахӀатхитӀ. АпигӀамбаркви Муси йыншушта йырхӀваз йайхӀата закӀгьи гьсхӀвум сара, 23абар ауи: а-Нчва йгӀалихыз ЗымгӀвархъада агӀазабква йбара йгьи йапхъахауата апсчва дгӀарылцӀта дгӀабзагылхра атахъын, алашара ахабар хӀуагӀагьи амаджьусиквагьи йрайхӀвырныс ахъазла[+].

24Ауи ауаса йхӀвауа йхъа анихчуз, Фест ауи быжьдула дапикъьатӀ:

– Уакъыль ухътыцӀтӀ уара, Павел, апхьара щарда уара акъыльыдара уазнарцатӀ!

25Павел джьауап айттӀ:

– Хвду зму Фест, сара сакъыль гьсхътымцӀтӀ, ауаса йсхӀвауагьи цӀабыргыпӀ акъыльгьи ацӀапӀ. 26АпаштыхӀ ауи зымгӀва йдыритӀ, ауи йгӀалцӀла сара йсылшитӀ хвитта ауи йасхӀвныс. Сара йхъасцӀитӀ ауи йауата закӀгьи ауи йшагӀвимщтыз, йауа швхӀвузтын ауи йкъачӀваху дунай гъыцӀаракӀ апны гьакӀвым йъакӀвшуз. 27АпаштыхӀ Агрипа, апигӀамбарква йрызхъауцӀума уара? ЙыздыритӀ йшрызхъауцӀауа.

28– ГӀамта айшысла кьристанта сучпарныс утахъыпӀ уара! – Агрипа Павел йайхӀвтӀ.

29Павел джьауап айттӀ:

– Сара а-Нчва сйызныхӀвитӀ уара йухъазымкӀва, йахьчӀва йгӀасыздзыргӀвуа зымгӀвагьи гӀамта айшысла йа гӀамта ауырала йкьристанхарныс, арат апшвахӀвквала йшӀахӀвамкӀва, анахьанат зымгӀвала сара йсапшхарныс[+].

30АпаштыхӀ дгӀагылхтӀ, ауи йыцта йгӀагылхтӀ ашӀыпӀаунашвачпагӀв йгьи Бернике, ауат йрыцта йчӀваз анахьанатгьи гӀагылхтӀ. 31Ауат гӀаджвылцӀхтӀ азаджв азаджв йайхӀвуа:

– Ари агӀвычӀвгӀвыс закӀгьи гьйымчпатӀ, ауи апсра йа анбахта йквназыргуш[+]. 32– ДгӀархвитх йауашзарын ауи йара аимператор йпны ахӀаквымхара дазгыламзарквын, – хӀва Агрипа Фест йайхӀвтӀ[+].

#### 27


Павел Рим йазцауа амгӀва дыквылитӀ

1ХӀара Италия хӀшцушыз анщаквдыргыл, Павели йкӀыта йызхъпшылуаз ауагӀакви аимператор йырхъв йауу, Юлий зхьзу ацентурион йхчарныс йыхъвда йыквырцӀатӀ[+]. 2ХӀара Асия апровинция апортква йрыдсылра атахъыз, Адрамитен апорт йауаз ахъвыхӀ хӀаквчӀван, адзцара джвыквхӀцӀатӀ. ХӀара дхӀыцын Тесалоника йауаз амакедон хъацӀа Аристарх[+]. 3ЙащтагӀайуаз атшын хӀара Сидон апорт хӀадгылтӀ. Юлий Павел бзита дизаъан йгьи дайрыхвиттӀ ауи йынбжьагӀвчва дрызцарныс, ауат ауи дыззыбжула йгӀайайгвыгӀвныс ахъазла. 4Сидон хӀтыцӀын, атенгьыз хӀатахъылхтӀ хӀара, Кипр апшахъыцхӀартала хӀагӀвстӀ хӀара, йгӀахӀпшӀахуа апша хӀанымйара ахъазла. 5Киликии Памфилии ртшпква хӀрыгӀвстӀ йхътӀу атенгьыз амыгӀдан, Ликия апны Мира акъала хӀадгылтӀ. 6Ауаъа ацентурион Александрия йгӀатыцӀта Италия йцуз ахъвыхӀ гӀайауын, хӀара ауи хӀаквйырчӀватӀ[+]. 7Мыш щарда руацӀа хӀара псайспадза апхъала хӀнаскӀьун, йцӀыхъвахауата, абаргвыраква хӀрынйауамца, Книд акъала хӀнадзатӀ. Апша хӀара йъахьлатахъыз ахъатала хӀдзцарныс йъахӀылнамыршуз йгӀалцӀла, апшахъыцхӀарта хъатала Салмоне апхьхвхварта ахьыла хӀара Крит хӀадгылтӀ. 8Атшпы хӀачвыхъарамкӀва гӀалахӀва хӀнаскӀьумца, хӀара хӀазынадзатӀ «АхъвыхӀадгылырта бзиква»-хӀва йызхьзу ашӀыпӀа, акъала Ласай йачвыхъарамкӀва.

9ХӀара гӀамта щарда ъахӀрыдзыз йгӀалцӀла ужвы адзцара шварагӀварахатӀ, йауа швхӀвузтын айахӀуда дзын урычрагьи[†][*] агӀвсхьатӀ. Павел ауат пасанацӀкӀьа ахабар дйырдыртӀ:

10– Ахъачваква, сара йшазызбауала, апхъахькӀьала хӀдзцара ашварагӀвара дуи абаргвыракви йырпщылапӀ, ахъвыхӀи ауи йану ахӀатли рыхъазла йахъазымкӀва, хӀара хӀбзазара ахъазлагьи.

11Ацентурион Павел дйыздзыргӀвра атарала, ахъвыхӀ аунашвачпагӀви ауи зчӀвызи злагӀайайкьангьашыз далацатӀ. 12Ауи ахъвыхӀадгылырта агъныцӀсра йгьаквыргӀапсымызтӀ, ауи йгӀалцӀла айхӀарагӀв йщаквдыргылтӀ Фойникдза йдзцата, ауаъа йыгъныцӀсныс. Фойник Крит апны йхъвыхӀадгылыртан, ауи акъабльа-мараташварти алагъь-мараташварти пшаква рыхъазла йхътӀыран.


Атенгьыз апны апшачвгьа

13Акъабльа пша ласы ангӀас, ахъвыхӀнкъвцагӀвчва ауи дара йыртахъу акӀвдзырщатӀ, апырсал[*] гӀахъаргылын, Крит атшпы йачвыхъарамкӀва йнадзцатӀ. 14ГӀамта тшыткӀ анца, адзыгӀвбжьа ахьыла йгӀастӀ Эвракилон-хӀва йызпхьауа алагъь-мараташварта апша мчдза[+]. 15Ауи апша йара йапшӀагылата йзымдзцахуаз ахъвыхӀ йамцӀастӀ. Ауаъа хӀара атолкъвынкви апши хӀъаргузла хӀдзцауа хӀалагатӀ. 16ХӀара Кауда адзыгӀвбжьа хвыц апшахъыцхӀарта хъатала хӀанагӀвдзцуз, абаргвыра дуква хӀырхъысуамца, ахъвыхӀ акӀьанджьа гӀахӀхчаныс хӀылшатӀ. 17Ауи акӀьанджьа ахъвыхӀ йангӀахъагӀгыл, ахъвыхӀнкъвцагӀвчва аканатква ахъвыхӀ йыцӀырщтын, акӀьанджьа гӀанадыркӀын йшӀархӀвахтӀ. Сирт апхартшахъва дзыгъгъара йыквнахӀварныс йшван, ауат йдзцауа апырсал атенгьыз йтадрышвтӀ. Ауат рхъвыхӀ апша йъахьлагузла йдзцаркӀвун. 18Апшачвгьа ахъвыхӀ ауи аъара мчыта йаруышвуанта, йащтагӀайуаз атшын ангӀатал, ауат ахъвыхӀ йаныз ахӀатла адзы йтадрышвуа йалагатӀ[+]. 19ЙхымшкӀхуз ауат дара рнапӀквала адзы йтарпсатӀ ахъвыхӀ анцӀага-аныхгаква. 20Мыш щарда руацӀа марагьи йачӀвагьи гьаъахымызтӀ, апшачвгьа тшгьщаквнамкӀыхуазтӀ. Ауи агӀамта йгӀашӀарышвта заджвгьи тшизыхчушта йгьхъайымцӀахуазтӀ. 21АуагӀаква щарда цӀуата йгьымчасызтӀ. Ауаъа Павел ахъвыхӀ йанчӀвалаз дгӀарылагылын йхӀватӀ:

– Ахъачваква, швара скьангьашажва шваздзыргӀвыта, Крит атшпы швгӀакъвыцӀра гьатахъымызтӀ, ауи агӀан хӀара ари ашварагӀвари абаргвыракви хӀгьырнымйушызтӀ. 22Ауаса ужвы мчыта сшвыхӀвитӀ швара: швыгвква кӀашвымрыхӀан! швара дшвыуата заджвгьи дгьаладзуашым, ауаса ахъвыхӀ аладзуаштӀ. 23Йауа швхӀвузтын йахъа сара сызчӀву йгьи квырмыш ззысчпауа а-Нчва[†] йгӀайщтийыз амальаъыкь спахь дгӀагылтӀ[+]. 24Ауи йгӀасайхӀвтӀ: «Павел, уымшван. Уара аимператор йпахь угылра атахъыпӀ. Уара ухӀатырла йуыцта йдзцауа зымгӀвагьи а-Нчва йылпхала согӀата йриттӀ абзазара»[+]. 25Ауи акӀвпӀта швымшван, ахъачваква! Йауа швхӀвузтын сара а-Нчва йгвра згитӀ. Ауи йшгӀасайхӀвыз апшта зымгӀва ншуштӀ. 26ХӀара дзыгӀвбжьакӀ атшпы тшыквнахӀырхӀвара атахъыпӀ[+].


АхъвыхӀалахъвашара

27Йжвипщхуз ауахъ ангӀатал, апшачвгьа йынкъвнацуз хӀхъвыхӀ Адриатика атенгьыз[*] амнадаркӀвун. ЦӀыхквтаквакӀ рапшта ахъвыхӀнкъвцагӀвчва йрылархӀватӀ хӀара адгьыл хӀшазаргванхуз. 28Ауат ацӀолара ршван, йшгӀацӀцӀызла ацӀолара къвлач гӀважва[*] йнадзатӀ, мачӀкӀ йкӀьасата йаныршва, ацӀолара жвыхв къвлачкӀ[*] йнадзатӀ. 29АхъвыхӀнкъвцагӀвчва ахӀахъвква йрыдкъьалныс йачвшвун, даргьи ахъвыхӀцӀыхъвала пырсалта пщба атенгьыз йтарыжьтӀ, йныхӀвауа ласыта йшаныс. 30Ауат ахъвыхӀ йгӀакӀныцӀта йшырдушыз йащтан, даргьи атшыхчага кӀьанджьа гӀакӀнырыжьуа йалагатӀ, ауи анырчпуз ауат ахъвыхӀпынцӀа апны апырсалква кӀнырыжьуазшва тшырчпун.

31Павел ацентуриони арыгӀвчви йрайхӀвтӀ:

– Арат ауагӀаква ахъвыхӀ апны йгӀанымхарыквын, швхъаква гьшвзыхчушым швара.

32Ауаъа арыгӀвчва акӀьанджьа зкӀуаз аканатква пыркъын, ауи атенгьыз йташватӀ.

33-34Шарпны аннадза, Павел зымгӀвагьи чарныс йаквйыргвышхвауа далагатӀ.

– Абар жвипщ мышкӀ цӀитӀта швара ачарагьи швтахъымкӀва швашӀамсуата йакврыгъвгъву аъаща швтагылапӀ, закӀгьи гьшвымфастӀ, – йхӀватӀ ауи. – Ауи йгӀалцӀла сшвыхӀвитӀ швара, швча, швхъаква аншвхчауа ауи гӀашвцхърагӀуштӀ. Швара швыуа заджвгьи йхъа хъвыцкӀгьи гьгӀалшвтуашым[+].

35Ауи йхӀван, Павел ачӀахъва гӀайахвтӀ, ауат зымгӀва рпахь дгылата ауи ахъазла а-Нчва дшизыразу йхӀватӀ, йгӀакъвитшын йфауа далагатӀ[+]. 36ЗымгӀвагьи ауи ргвква гӀащтӀнахын, йчауа йалагатӀ. 37АхъвыхӀ йаквчӀваз зымгӀва хӀшалаз гӀвышви хынгӀважви жвицыгӀв хӀнадзун. 38АуагӀаква йнахъанадзыкӀьара йанча, ауат ахъвыхӀ дрыласра ахъазла, атшыгӀвра атенгьыз йтарпсун.

39Йанша ахъвыхӀнкъвцагӀвчва дара рыхъазла йбергьльымыз адгьыл нарбатӀ. Ауаса ауат зтшпы пхартшахъваз адзбжьага нарбан, йщаквдыргылтӀ йрылшузтын ахъвыхӀла ауаъа йбжьалта, ахъвыхӀ атшпы йаддыргылырныс. 40Ауат апырсалква пыркъын, атенгьыз йтадрышвтӀ. АхъвыхӀнкъвцагӀвчва апскъы ачвыргъвква[*] гӀадыртӀлатӀ, апра хвыц апша злагӀасуаз ахъатала йщтӀырхын, ахъвыхӀ атшпыла йдрыдзцатӀ. 41Ауаса ауат рхъвыхӀ йаквнахӀвхӀваз апхартшахъва ауыра йыквхан, йгьзымпӀатӀаухтӀ. АхъвыхӀпынцӀа цӀолата апхартшахъва йылащщын, йгьымцӀсыхуазтӀ, ахъвыхӀцӀыхъвагьи атолкъвынква гӀадкшалуамца йдрыхъвашун. 42АрыгӀвчва йкӀыта йызхъпшылуаз ауагӀаква йырщныс ртахъын, ауат атшпыдза йдзцата йымырдарныс ахъазла. 43Ауаса ацентурион Павел дгӀащаквижьныс йтахъын, ауи йгӀалцӀла арыгӀвчва щаквикӀытӀ. Ауи унашва йчпатӀ йзыдзцуз зымгӀва рапхъа адзы йтапата атшпыла йдзцарныс[+]. 44Анахьанат агъвкви ахъвыхӀ ахъвкви тшырцрархӀвата абарахъадза йнадзара атахъын. Абарауаса зымгӀвагьи йабга-йызгӀвадата абарахъа йазынадзатӀ.

#### 28


Мальта адзыгӀвбжьа апны

1ХӀара тшангӀащаквыгӀыжь, йгӀагӀдыртӀ ауи адзыгӀвбжьа Мальта-хӀва йшапхьуз. 2АдзыгӀвбжьа абзазагӀвчва йгӀанымшаскӀва пхата хӀдрайгватӀ хӀара. Ауат мца дукӀ ацӀырхъыйын, хӀара зымгӀвагьи ауаъа хӀызшӀырттӀ, йауа швхӀвузтын ква гӀаквауа йалагатӀ йгьи дарадза йхьтан. 3Павел къваца бжьакӀ гӀайхъвшвата амца йанаквицӀуз, амца тшачвызхчуз уау зшӀу ащтанчӀвыкӀ акъвацаква йгӀарылкӀвырын, ауи йнапӀы тшгӀаланарпатӀ. 4АдзыгӀвбжьа абзазагӀвчва ауи йнапӀы йгӀакӀахвхвуз ащтанчӀв анырба, азаджв азаджв йайхӀвхуа йалагатӀ:

– Кьангьаш гьалам ари агӀвычӀвгӀвыс дшыгӀвщгӀву: ауи тшгӀащаквижьын атенгьыз дгӀатыцӀтӀ, ауаса аквнага йанзырйауа анчва ауи дгьалымрыхвиттӀ бзата дгӀанхарныс. 5Ауаса Павел ащтанчӀв амца йалайрышвтӀ, ауи зараркӀгьи гьизнамхатӀ[+]. 6АуагӀаква азпшуан ауи дгӀачуа даналагуш йа зынла дкӀахӀата данпсуаш. Ауат ауырата йазпшытӀ, ауаса ауи закӀгьи йызнымиуата йанырба, рхъвыцща рпсахтӀ, ауи дынчвахъвырата йырпхьадзауа йалагатӀ[+]. 7Ауи ашӀыпӀа йачвыхъарамкӀва Публий зхьзыз адзыгӀвбжьа аунашвачпагӀв йырхъаква аныргӀалын. Ауи дгӀахӀайгвыргъьауа хӀирайгватӀ хӀара, хымшкӀ ауи йпны хӀсасытӀ. 8ЙшгӀацӀцӀызла, Публий йаба дчмазагӀвыта ачварта дылан, ауи ашыраблыри ауацӀагӀври гӀазаб йдырбун. Павел ауи дйызнашылтӀ, дныхӀван, йнапӀква ауи йыквицӀан дйырбзихахтӀ[+]. 9Ауаса йанынша амщтахь адзыгӀвбжьа анахьанат ачымазагӀвква зымгӀва ауи йызгӀайуанта йырбзихахуан. 10Ауат хӀара пӀатӀу ду хӀыквырцӀатӀ, атенгьыз хӀхъылхныс тшанадыгӀгалуаз, хӀыззыбжаз зымгӀва гӀахӀырттӀ


Павел Рим дгӀайитӀ

11ХымызкӀ анахъыцӀ Александрия йауу, адзыгӀвбжьа апны йыгъныцӀсыз ахъвыхӀла атенгьыз хӀхъылтӀ хӀара. Анчва-гӀвазаква Кастори Поллукси[*] рыхьыз нкъвнагун ауи ахъвыхӀ, ахъвыхӀпынцӀа ауат рстатуяквала йрыпшдзан[+]. 12ХӀара Сиракус акъала хӀадгылын, ауаъа хымшкӀ хӀаъан. 13Ауаъа хӀтыцӀын, Регий акъала хӀадгылтӀ. ЙащтагӀайуаз атшын акъабльа пша гӀасуа йалаган, гӀвымшкӀла Путеоли акъала хӀнадзатӀ. 14Ауаъа хӀара айщчваква гӀахӀаутӀ, ауат хӀдрайгватӀ мчыбжьыкӀ хӀрыцызларныс.

УацӀыхъван хӀара йцӀыхъвахауата Рим хӀнадзатӀ. 15Ауаъагьи айщчваква хӀара хӀшгӀайуашыз ргӀан, йгӀахӀпылырныс йгӀайтӀ, азджьакӀ Апий Фор акъалачкӀвын, азджьакӀ ХсасыртакӀ акъалачкӀвын рпны. Павел ауат аниба, а-Нчва[†] дшизыразу йхӀван, йгвы бзихатӀ. 16ХӀара Рим хӀнадзан, Павел дадрыхвиттӀ кӀьыдата дбзазарныс, ауи дызхчуз арыгӀв заджвыкӀ дйыцта.


Павел Рим апны йкъвырльыкъвхара

17ХымшкӀ анцӀы, Павел зымгӀва рацкӀыс йгӀарылхӀвуз Рим айахӀудаква йпны йгӀазшӀиттӀ. Ауат ангӀайзза, ауи ауат йрайхӀвтӀ:

– ХӀайщчваква, сара Иерусалим апны сыркӀын, аурымква сгӀарнапӀыцӀадыршватӀ, хӀуагӀи хӀапхъанчӀвиква рцӀаскви сырпшӀагылуата закӀгьи шсымчпазгьи. 18Аурымква сара йгӀасцӀгӀан, сгӀауырщтхныс ртахъын, йауа швхӀвузтын сара щра зласквнауыргуш къванчагӀакӀгьи гьсыдым[+]. 19Ауаса айахӀудаква ауи йъадымгылыз йгӀалцӀла, сара аимператор йхӀаквымхара сазгылра атахъхатӀ, ауи зсчпазгьи сара суагӀа кӀарала йсыркъванчарныс гьакӀвым. 20Ауи йгӀалцӀла сара йахьчӀва швара швгӀазшӀысттӀ швызбарныс йгьи сшвачважварныс. Йауа швхӀвузтын Израиль зайгвыгъауа а-ГӀащаквырхагӀвы йъайызхъасцӀауа акӀвпӀ сара арат апшвахӀвквала сызшӀахӀву.

21Ауат ауи йгӀайархӀвтӀ:

– ЙахӀудашта йгӀатыцӀта уара ууысла хӀара сальамшвъакӀгьи гьгӀахӀмадзатӀ, ауаъа йгӀатыцӀта йгӀайыз айщчваквагьи уара ууысла гвымхаракӀгьи гьгӀахӀмархӀвтӀ. 22Ауаса хӀара йхӀтахъын уара ухъатала ауи ушазхъвыцуа хӀаздзыргӀвырныс, йауа ухӀвузтын азхъацӀара ауи анархара ауысла йъакӀвызлакӀгьи амакӀыра мчква гӀаншитӀ.

23Павели ауати ангӀалын, йазалырхыз амш агӀан ауи дъабзазуз ауагӀа рахӀагьи йщардагӀвыта йгӀайтӀ. Щымта йгӀашӀарышвта хъвлапныдза Павел ауат йгӀаргвынйыргӀвытӀ а-Нчва й-Хъа́ра[†] ауыс йгьи ауат шахӀатта йрызйыргылуан Иисус йуысла Муса й-Хабзи а-ПигӀамбарква ргӀвыракви йырну ажваква[+]. 24АзджьакӀ ауи йхъадйырцӀатӀ, азджьакӀгьи йгьхъарымцӀатӀ. 25Ауат дара-дара акъыльаквымшвара гӀарылашватӀ, ауат цахуа йалагатӀ Павел арат ажваква анихӀва:

– А-Нчва й-Псы[†] тамамта апигӀамбар ЙышгӀайхӀу швабачва рыхъазла ййырхӀватӀ:[+]


26«Арат ауагӀа рпны уцата йрахӀв:
швара швлымхӀаквала швдзыргӀвуаштӀ, ауаса зынгьи йгьгӀашвгвынгӀвуашым,
швара швылаквала швпшуаштӀ, ауаса зынгьи йгьыжвбушым.
27Йауа швхӀвузтын арат ауагӀа ргвква жвпӀахатӀ.
Ауат гӀалахӀва рлымхӀаквала йыргӀитӀ,
рылаквагьи хъыргӀватӀ ауат.
Ауи йгӀалцӀла ауат рылаквала йырбазарквын,
рлымхӀаквала йыргӀазарквын,
ауат ргвквала йгӀаргвынгӀвызарквын
йгьи Сара тшгӀасзынадырхазарквын, ауи агӀан Сара ауат срайъазарын»[+].

28-29– Ауи акӀвпӀта, йыжвдырра атахъыпӀ: ауагӀаква ргӀахчара ауысла а-Нчва й-Хабар амаджьусиква йырзищтитӀ. Ауат ауи йаздзыргӀвуаштӀ![*][+]

30Ауи амщтахьгьи Павел абгата гӀвысквша Рим дтабзазатӀ багьандала йгӀайахвыз атдзы дыгӀвната, ауаъа йрайгвун ауи йызгӀайуаз зымгӀва. 31Дгвымшвата йгьи пырас йымамкӀва даквчважвун ауи а-Нчва й-Хъа́ра йгьи ЙхӀыхвиту[†] Иисус Христос[†] йуыс йайрыпхьун[+].

## АгӀагвныргӀвыга ажвар (Рут йгьи Эстер ргӀвыраква)


Рут йгьи Эстер ргӀвыраква


ГӀвачв

Заъа аргваны

Квышв

Кьар

Лыг

Моав

МугӀаз

Урычра

А-ХӀаквымхагӀвчва

ЧгӀвычажв

Ъагаг

Эфа


АгӀагвныргӀвыга ажвар

### ГӀвачв

ГӀвачв – йдырхъваз агӀвычӀвгӀвыс. Йъадырхъвуз йгӀалцӀла агӀвачвква апхӀвысква йрыщтаныкъварныс гьрылымшузтӀ, ауат йрыуата азджьакӀ апаштыхӀ йпны йпшцӀан.

### Заъа аргваны

Заъа аргваны – ъахӀльы аргваны. Израиль ауагӀа рпны азаъа аргванчва йырборчын ачвзабаква, айыбаква агьиква йыззыбжула йрайгвыгӀвырныс.

### Квышв

Квышв – Африка апны Нил ъагӀаджвыквылуа ашӀыпӀа араса йапхьун апхъазаман. АтакӀра щарда рпны ари адгьыл Эфиопия акӀвта йырпхьадзитӀ.

### Кьар

Кьар – тшыгӀвра квпшыра, урышвла «ячмень» гӀаныцӀитӀ.

### Лыг

Лыг – раб; слуга.

### Моав

Моав – Израиль амарагӀацӀцӀыртала, ауыжвгӀанчӀви Иордания апны йаныргӀалыз акъраль ахьыз. Араъа йбзазуз Ибрахим йаба йаща Лот йтынхачва, Израиль ауагӀа рзаъачва ракӀвызтӀхӀва, Израиль ауагӀи ауати запыт агъара рызбжьан.

### МугӀаз

МугӀаз – абаза хъацӀа хьзыпӀ. Аурышв атакӀраква рпны ауи Вооз-хӀва йыпхьитӀ. Аоригинал апны – БогӀаз.

### Урычра

Урычра – чгара-хӀвагьи йырхӀвитӀ, урышвла «держать пост».

### А-ХӀаквымхагӀвчва

А-ХӀаквымхагӀвчва – Рути НагӀоми анбзазуз, Израиль ауагӀа паштыхӀ дгьрымамызтӀ. А-Нчва а-ХаквымхагӀв гӀамтакӀла далихуан. Ауи агӀвычӀвгӀвыс Израиль руагӀа унашва рхъцӀара йахъазымкӀва ауагӀаква йгӀарбыжьшуз ахӀаквым уысквагьи алйыргун.

### ЧгӀвычажв

ЧгӀвычажв – йанджьабуз йыршвырцӀунта рхъаква ахъвасатхӀва рыквырпсун.

### Ъагаг

Ъагаг – Амалек-хӀва йызпхьуз ауагӀахъа рыпаштыхӀ. Израиль драгъан ауи. Ъагаг йтынхачва ЪагагргӀа-хӀва йрыпхьун.

### Эфа

Эфа – литр 22 раъара.

## АгӀагвныргӀвыга ажвар


А

Б

Г

ГӀ

Д

ДЖЬ

Ж

З

И

Й

КЪ

Л

М

Н

П

С

Т

У

Ф

Х

Ц

Ч

Ш


АгӀагвныргӀвыга ажвар

### Агвадз ацӀагахра агвыргъьахъв

Агвадз ацӀагахра агвыргъьахъв – АйахӀудаква ргвыргъьахъв хъадаква йрыуапӀ. Ауи ПасахӀ агвыргъьахъв амщтахь мыш гӀвынгӀважви жваба анахъыцӀрыз, агвадз ацӀагахра йаналгарыз йаквшвауата йдырхапӀун. Асквш апны ахымшкӀ йрыуа закӀын ауи, зтшын айахӀуда хъачваква зымгӀва Иерусалим йцата ауи агвыргъьахъв андырхапӀара анатахъыз. Швапшы АтыцӀра 34:22, ЛевиргӀа 23:15-16, ЙгӀвбахауа а-Хабза 16:9-11. Ауи агвыргъьахъв атшын Христос йапхьагӀвчва а-Нчва й-Псы дрызгӀалбгӀатӀ.

### АгвнахӀква тшырзыдырхра

АгвнахӀква тшырзыдырхра – агӀвычӀвгӀвыс йара йтахъырала йчпаз амыгӀвхъгара, йылцӀыз ахальатӀ тшанырзидырхуа, ауи йбзазара гвнахӀ алахымкӀва а-Нчва дйыцта йакӀвшарныс анитахъу.

### Адзытщра

Адзытщра – агӀвычӀвгӀвыс адзы дтщра йапщылу аритуал, ауи аргамта агвнахӀква тшырзыдырхра йаквшахӀатхитӀ.

### Адзытщра ахъыщтра

Адзытщра ахъыщтра – а-Кьристан кьлиса апны йапхъахауа йгьи йхъададзу ацӀас. Адзытщра ахъыщтрала агӀвычӀвгӀвыс Христос дйыдгылитӀ.

### Ажвакъвыш

Ажвакъвыш – бжьагажви уасаражври злу агӀахӀвахра айшыс.

### Анбахта

Анбахта – йыркӀуаз ауагӀаква ъатадырчӀвуз атутанакъ.

### Апостол

Апостол – Иисус йгӀалихыз, йаргвану йапхьагӀвчва йрыуа заджву. Апостолта Иисус йгӀалихыз жвыгӀвыгӀв йнадзун, ауат ажвыгӀвыгӀв Ауи йщтийыгӀвчва ракӀвын.

### АхӀаквымхара Амш

АхӀаквымхара Амш – а-Нчва ауагӀаква йрыквихауа йцӀыхъвахауа ахӀаквымхара, ауи мурадта йамапӀ агӀвычӀвгӀвыс цӀабыргкви агвнахӀчкви гӀарыбергьыльра, агӀвычӀвгӀвыс цӀабыргква рыртшхъвагаква гӀарыбергьыльра, агвнахӀчквагьи тазыр рыквцӀара. Амсылманква рпны Къаймат Амш. Урышвла Судный День.

### БагӀал-Забул

БагӀал-Забул – аджьын квайчӀваква рхъада, Иблис.

### А-Гвыргъьахъв Хабар

А-Гвыргъьахъв Хабар – Евангелие; Инджьыль. Ари а-Хабар йгӀанахӀвитӀ а-Нчва заджвы дшгӀайщтийыз й-Хъа́ра унашва ахъицӀарныс. А-Нчва йгӀайщтийыз агӀвычӀвгӀвыс ЗымгӀвайырхъаду Иисус йакӀвпӀ. А-Хъа́ра йаланакӀитӀ Иисус а-Нчва йгӀайщтийыз ЗымгӀвархъада шйакӀву йадгылуа ауагӀаква зымгӀва. Ауи акӀвымкӀвагьи швапшы Хабар Бзи.

### ГӀащаквыжьыгӀв

ГӀащаквыжьыгӀв – ГӀахчагӀвы, ГӀащаквырхагӀвы, а-Нчва йыхьызпӀ.

### ГӀвачв

ГӀвачв – йдырхъваз агӀвычӀвгӀвыс. Йъадырхъвуз йгӀалцӀла агӀвачвква апхӀвысква йрыщтаныкъварныс гьрылымшузтӀ, ауат йрыуата азджьакӀ апаштыхӀ йпны йпшцӀан.

### ГӀвнакъвыт

ГӀвнакъвыт – 1) лыгта аунагӀва йыгӀвназ апхӀвыс; 2) абайа пшвыма хъацӀа-пхӀвысра зыщтанкъвигуз, йунагӀва йыгӀвназ алыг пхӀвыс, аунагӀва апны ауи лгыларта абайа пшвыма йпхӀвысдза лгыларта ацкӀыс йнакъвын.

### ГӀвшӀыпс

ГӀвшӀыпс – чвазгӀва зхьуа, йырбзихах йамуа агӀвычӀвгӀвыс.

### А-ГӀвыраква

А-ГӀвыраква – гӀвыра 39 гӀазцӀазкӀуа йапхъахуз а-Библия йазкӀкӀрапӀ ауат. Ауи йаланакӀитӀ Муса пигӀамбар йгӀвыра тынхаква (Таурат), Дауыт йпсаломква (Забур), апаштыхӀ Сольман йажвакъвышква йгьи йапшым апигӀамбарква ргӀвыраква. А-Уасйат Ажвдза-хӀва йапхьитӀ ауи.

### ГӀвычӀвгӀвыс Па

ГӀвычӀвгӀвыс Па – Христос йтитулква йрыуа закӀыпӀ, ауи апигӀамбар Данель йгӀвыра йазцитӀ (Данель 7:13-14 ). Христос ауи атитул йанакӀвызлакӀгьи йхъа йазынархата йгӀайрысабапуан. Ауыла ауи гвынгӀвырата йчпун Данель йгӀвыра апны йгӀазквчважвауа Йара шйакӀву – Ауи ауагӀахъаква зымгӀва дшыр-Хъаду, Ауи й-Хъа́ра зынгьи йшапымкъьуш.

### Дауыт

Дауыт – Израиль ауагӀа йгӀвыджьхуз рыпаштыхӀ. А-ГӀвыраква йшгӀархӀвауала, Дауыт быжьсквши цымызкӀи руацӀа ЙахӀудашта (акъала хъада ХӀеброн акӀвын) дапаштыхӀын, уацӀыхъван сквш гӀважви жвах руацӀа Израильи ЙахӀудашти йалакӀу рпаштыхӀыгӀва (акъала хъада Иерусалим акӀвын) дапаштыхӀын. Ауи БетлехӀем йауаз Йишай дипа айцӀбан. А-Нчва ауагӀа йыргвыгъатӀ йанакӀвызлакӀгьи Дауыт йтынха шйакӀвызлуш Израиль йапаштыхӀта йгылуаш.

### Динарий

Динарий – ахча хьзыпӀ, ачрын мышкӀы йгӀайынхуз гӀацӀанакӀитӀ.

### Драхма

Драхма – грек ахча хъвашапӀ.

### ДжьахӀанам

ДжьахӀанам – УагӀахъа щарда йрапшта, а-Уасйат ШӀыц гӀамтаква рагӀан йбзазуз аджьутква йшырпхьадзузла, агӀвычӀвгӀвыс данпсрыз ауи йпсы апсчва рдунай йазцахуан, ауаъа ауи адгьыл даныквбзазуз йхаз даквчважвахуан. АгвнахӀчква ауаъа ахӀаквым рызпшуан. Ауи йаццауата ауат йгьрымдырсызтӀ агӀвцӀабыргква рыртшхъвага ъагӀарквнадыргауа джьанатгьи шаъаз.

### Джьуар

Джьуар – Аурымква щра зквырцӀуз агъыччва, амуртатква йгьи атшгӀащтӀыхыгӀвчва амшӀ джьуар йкӀыддыркӀылуан. Ауи зымгӀва рацкӀыс ныбыжьхӀванра мчы злаз псран. Зынзамыза аурымква щра зквырцӀуз ауагӀаква азадырцалуанта, амшӀ джьуар ахъвква йъарщуашыз ашӀыпӀадза йддыргун. Аджьуар акьристанра йадамыгъахатӀ IV асквшышв агӀан. Ауи агӀан амшӀ джьуар зхӀаквым рхуз ауагӀаква рщра апны йгьгӀадымрысабапхуазтӀ.

### Джьын квайчӀва

Джьын квайчӀва – адунай анахьани ахъата апсауышвхӀа чвгьа. Аджьын квайчӀваква Иблис къвырльыкъв йзызхауа инсанпӀ, зынзамыза ауат агӀвычӀвгӀвыс рунашва дацӀарцӀитӀта, дара йыртахъу ауи йдрычпитӀ.

### ЖвгӀванд

ЖвгӀванд – а-Нчва йчӀварта-гыларта ъану, ажва «а-Нчва» атарала запыт йгӀадрысабапитӀ.

### Зынгьи йапымкъьауа абзазара

Зынгьи йапымкъьауа абзазара – А-Уасйат ШӀыц апны араса йызпхьауа зынгьи йапымкъьауата адгьыл аквбзазара гьакӀвым, а-Нчва дуыцта нашхыйарадъа адунай шӀыц апны абзазара гӀальамат акӀвпӀ. АзхъацӀагӀвчва рыхъазла ауи йапшу абзазаща хӀдунай апынгьи йгӀалагитӀ, ауаса а-Нчва ауи йапшу абзазара азхъацӀагӀвчва согӀата йцӀыхъвахауата йанритуа ауат радгьыл бзазара йаналгара акӀвпӀ.

### Иблис

Иблис – ашитанква рхъада йыхьыз, ауи а-Нчва дйагъапӀ йгьи аджьын квайчӀваква друнашвачпагӀвпӀ. БагӀал-Забул-хӀвагьи йыпхьитӀ ауи. Ауи йаццауата йашӀшвырпшы шитан.

### ЙхӀаракӀу ашогьанкъвырльыкъвхагӀв

ЙхӀаракӀу ашогьанкъвырльыкъвхагӀв – аджьутква ршогьан хъада. А-Хабза апкъ йтагылата ауи азаджв йакӀвын цӀасквакӀ зырхъйарныс зылшуз, ажва ахъазла, а-Нчва й-Тдзы ауацӀа рыцӀа йцкьаз апещ йнашылныс йахвитыз ауи йхъазын.

### ЙхӀыхвиту

ЙхӀыхвиту – АтакӀра щарда рпны йшцӀасхазла, ауи ажва а-Нчва Муси Израиль абзазагӀвчви тшызладйырдырыз ХьзыпӀ (АтыцӀра 3:14-15 ), ауи ахӀваща тамам хӀара йгьхӀыздырам. А-ГӀвыраква рпны апигӀамбарква ажва ЙхӀыхвиту згӀадрысабапуа Израиль ауагӀа р-Нчва анахьанат ауагӀахъаква рымц нчвахъвыраква дрыладмыргӀващарныс ахъазла акӀвпӀ.

### Къвырман

Къвырман – Израиль абзазагӀвчва а-Нчва ахӀайуанква къвырманта йзырщуан, ахӀайуанква къвырманта йызщуаз ашогьангӀвацаква ракӀвын: ауат ахӀайуан рщуан, уацӀыхъван ахӀайуан йырщуаз йауата хъвыкӀ йа ауи шабгаз акъвырманщырта апны йырбылуан, йгӀанхуз ажьы ашогьанкви ауагӀакви йырфа йауан. А-Нчва йхӀвун акъвырман йара шӀыпӀакӀ апны йщра шатахъыз: Иисус йыгӀамта агӀан акъвырман аныхӀварта апны йырщуан. АхӀайуанква ракӀвымкӀва къвырманта йгӀаргуан ачӀахъва, ачагӀыр, амасхва шша, йапхъахауата йгӀашӀырхуаз ашвырква. Акъвырманква гьапшымызтӀ, къвырманипхьадза йалкӀгӀу йара амагӀны аман: къвырман а-Нчва йыхьызла йырщуан рыгвнахӀква ршвахныс ахъазла, а-Нчва йшизыразу гӀадырбарныс ахъазла. Ауи йапшыз акъвырман анырщуаз а-Нчви агӀвычӀвгӀвыси йацчауазшва йгӀаныцӀуан.

### Къвырманщырта

Къвырманщырта – къвырман ъарщуаз, а-Нчва согӀа ъайыртуаз ашӀыпӀа.

### ЛевиргӀа

ЛевиргӀа – Израиль ажвыгӀв жвларакӀ йрыуа закӀын, адин уысква рыдынхалра апны ашогьанква йырцхърагӀарныс а-Нчва йазалихтӀ.

### Лыг

Лыг – датша гӀвычӀвгӀвыскӀ йчӀву агӀвычӀвгӀвыс.

### Маджьуси

Маджьуси – йджьутым ауагӀаква араса йрыпхьун.

### Мальаъыкь

Мальаъыкь – ангел; адунай анахьани ахъата аинсан цкьа, а-Нчва йпны къвырльыкъв йхитӀ, а-Нчва йажва гӀазирыгта йгӀайщтийыз гӀаныцӀитӀ.

### МгӀва

МгӀва (Иисус й-МгӀва) – Иисус йарыпхьара йацызкӀуаз ауагӀаква рпычӀв адкӀылара йызларыпхьуз; Иисус йыщтацагӀвчва рбзазаща турасы.

### Миля

Миля – миля, 1,5 километр аъара газцӀазкӀуа аурым швага.

### Нчва

Нчва – АгӀвыра цкьаква ратакӀра апны ХӀгӀазшаз йыхьыз гӀазырбауа ажва атахъыпӀ. Абаза бызшва йанбызшва байазара, хӀара йщаквхӀыргылтӀ хӀатакӀра апны анахьанат абызшваква йгӀархъшаз ажваква АлахӀ (агӀарып бызшва) йгьи Бог (урышв бызшва) гӀахӀымрысабапырныс. Ауат ртарала хӀара йгӀахӀрысабапитӀ абаза бызшва йара йачӀвдзу ажва Нчва, ага ауи апхъанчӀви заман агӀан амаджьусира йапщылазтынгьи. ХӀатакӀра апны ауи ажва ХӀгӀазшаз гӀаныцӀитӀ.

### А-Нчва й-Тдзы

А-Нчва й-Тдзы – Храм; Иерусалим апны а-Нчва й-Тдзы цкьа.

### А-Нчва й-Хъа́ра

А-Нчва й-Хъа́ра (а-Нчва й-ПаштыхӀыгӀва, а-ЖвгӀванд а-Хъа́ра) – А-Нчва й-Хъа́ра йгӀанарбитӀ а-Нчви ауагӀакви разазаъаща. АуагӀаква а-Нчва дара р-ПаштыхӀ йапшта дырпхьадзата, ауи амщтахь ауаса йзаъата йбзазарныс ауитӀ. Ари адунай апны а-Хъа́ра гьабгазлушым Иисус дгӀахъынхӀвыхынцӀкӀьа. Ауаса а-Нчва й-Хъа́ра ауи апхъахькӀьала йаъазлуш йгьахъазым, ауи йъакӀвызлакӀгьи йаъапӀ ауагӀаква а-Нчва йгӀайщтийыз ЗымгӀвархъада Иисус йъайыдгылуа.

### НыхӀварта

НыхӀварта – амаджьусиква рхрам.

### ПасахӀ

ПасахӀ – Пасха, аджьутква ркалендарь апны рахӀа мгӀан ду зму мшыпӀ. Ауи атшын ауат йгӀаргвалашвахитӀ а-Нчва руагӀахъа гӀащаквижьта Мсыр йшгӀатидахыз. Апсуа бызшва апны Амшап «Пасха».

### Проконсул

Проконсул – аурым империя апны унашвахъцӀара ъанатӀан. Апроконсулква аурым шӀыпӀаква унашва рхъырцӀун. Ауат аурым хъадаква йалырхуаз аконсулква рхъвдаквцӀараква дырхъйун.

### Псы

Псы – агӀвычӀвгӀвыс йъапӀкътлапӀкъква зымгӀва йрыуам ахъвы.

### А-Псы Цкьа

А-Псы Цкьа – а-Нчва й-Псы.

### Сабша

Сабша – аджьут ажва шаббат йгӀахъшахъыцӀтӀ, йгӀаныцӀдзауала «йбыжьбахауа амш». Ауи а-Нчва аджьутква йырзичпаз аунашва апкъ йтата тшпсщара мшыта йгьи гвыргъьахъв мшыта йырпхьадзитӀ. Абаза сабша аджьут бызшва йгӀашӀыркӀгӀаз ажвапӀ.

### Саддукей

Саддукей – адин унашвачпагӀвчва ргвып. Ауатгьи политика хъгал рыман. Ауат агӀвычӀвгӀвыс йгӀабзаргылхра йгьазхъарымцӀузтӀ, йгьи ауи ауысла афарисейква йрамакӀуан.

### Саркьа

Саркьа – чагӀыр чвкъьа, урышвла «уксус».

### Синагога

Синагога – а-Нчва йажва йаздзыргӀвырныс йазалху аджьутква райззарта.

### Синедрион

Синедрион – ЙхӀаракӀу айкьангьашырта айахӀудаква рпны. Ауи хынгӀважвижвагӀвы алан: ашогьанква, ахабзадырыгӀвчва йгьи зхъгал дууыз анахьанат ауагӀаква. А-Синедрион апны адин уысква йырхъазымкӀва анахьанат ауысквагьи йрылапшуан. Ауи айкьангьашырта аурым унашвачпагӀвчва руатыкв йгӀатанагун айахӀуда уагӀахъа йырзынархаз ауысква. Ауи йархъйун йхӀаракӀу ахӀаквымхарта ахачӀвква. Ауасйат ШӀыц агӀамтаква рагӀан асинедрион ащаквыргылраква аурым унашвачпагӀвчва йдрыбагъьара атахъын.

### Талант

Талант – ашвага, килограмм 35 раъара гӀацӀанакӀитӀ.

### Тетрарх

Тетрарх – аурым адгьылшта аунашвачпагӀв, ауи йчынла аимператор йацкӀыс днакъвын.

### Уасйат

Уасйат – 1) а-Нчви ауагӀи рангӀалра, 2) а-Библия ахъвы (а-Уасйат ШӀыц, а-Уасйат Ажвдза).

### УахӀйа

УахӀйа – уыла йгӀащтӀнамхуа, йнымшас закӀы уыла йгӀацӀалта архъвыхра. Ауи уыла йгӀацӀалуа уанычвам йгӀаншитӀ, апхызква уанычву йгӀаншитӀ. АлагӀацӀалраквагьи апхызквагьи апигӀамбаражва узыгӀадырдзарныс рылшитӀ. Ауат запыт а-Нчва йтахъыра гвныгӀвхвыта йырчпитӀ.

### Урычра

Урычра – чгара-хӀвагьи йырхӀвитӀ, урышвла «держать пост».

### Фарисей

Фарисей – адин унашвачпагӀвчва ргвып. Ауат багъьата а-Уасйат Ажвдза ахабзаква йрыдкӀылан, агӀвычӀвгӀвыс йгӀабзаргылхра йазхъарцӀун, ауи ауысла асаддукейква йрамакӀуан.

### Хабар Бзи

Хабар Бзи – швапшы а-Гвыргъьахъв Хабар.

### А-Хабза

А-Хабза – а-Нчва Муса пигӀамбар йзагӀайщтита йгӀахӀитыз а-Хабза, урышвла Закон Божий.

### А-Хабза арыпхьагӀв

А-Хабза арыпхьагӀв – Муса й-Хабза бзита йыздыруаз агӀвычӀвгӀвыс. Ауи а-Хабза ахъигӀвылгӀун, ауи ййырдыруан, ауи йгӀаныцӀуи йшгӀаурысабапуаши щаквйыргылуан, ауат йрыццауата а-Хабза ауагӀа йдйырдыруан. АйахӀуда жвлара рпны а-Хабза арыпхьагӀвчва пӀатӀу ду рыквырцӀун, йгьмачӀымызтӀ ауат мчхъарата йрымаз.

### Христос

Христос – Христос (грекла); МашиахӀ (джьутла); МасихӀ (гӀарыпла) – йгӀаныцӀдзауала «йызхьырщыз» (АпхъанчӀви Израиль апны акъвырльыкъвхара йапщылаз ашогьанква, апигӀамбарква йгьи апаштыхӀква амасхва шша рхьырщуан). А-Нчва апигӀамбарква йгӀарайхӀвын аджьутква йыргвыгъатӀ адгьыл дшгӀайщтиуаш МашиахӀ – Израиль ауагӀа гӀазхчуш йгьи йанакӀвызлакӀгьи адгьыл ауагӀахъаква унашва рхъызцӀуш ЗымгӀвархъада. Иисус йыгӀамтаква рагӀан аджьутква йакврыгъвгъвата а-Нчва йызлагӀайыргвыгъаз а-ГӀархвитыгӀв йгӀайра йазпшуан.

### Центурион

Центурион – урым арыгӀвта швгӀвы рхъада.

### Цион

Цион – Иерусалим ъаныргӀалу апны аныхӀварта зквгылу быхъвыкӀ йахьызпӀ.

### Цкьа

Цкьа – ари ажвала йапхьитӀ йазалхта а-Нчва йыхъазла йдыркӀьыдаз зымгӀва: а-НыхӀварта, а-Нчва йзалху акъвырльыкъвхагаква, а-Нчва квырмыш йзызчпауа ауагӀаква. Ауат ракӀвымкӀвагьи ауи ажва йгӀаныцӀитӀ ахъатачӀв цкьара хӀаракӀи агӀвычӀвгӀвыс йгви йпси рыргӀапсща пшдзи.

### ЧгӀвычажв

ЧгӀвычажв – йанджьабуз йыршвырцӀунта рхъаква ахъвасатхӀва рыквырпсун.

### ШвахчӀвгӀазкӀкӀгӀвы

ШвахчӀвгӀазкӀкӀгӀвы – аурым империя ахъазла ашвахчӀвква гӀазызкӀуаз, ауагӀа ауат рчвымыгъын.

### Шитан

Шитан – швапшы Иблис.

### Шогьан

Шогьан – а-НыхӀварта къвырманта йырщуашыз гӀадызгалуаз, анахьанат аборчква зырхъйуз адин къвырльыкъвхагӀв. ХӀарун йтынхачва йырхъазын йшогьанхуз. Ашогьанква унашва рхъицӀун ашогьанхъада.

### Шомрон

Шомрон – 1) Иерусалим алагъь хъатала йаныргӀалу акъала; 2) араъа йтабзазуз йызларыпхьуз. Ашомронкви аджьуткви агъара рызбжьан.

## Акартаква


Иисус Христос йыгӀамта агӀан Иерусалим

Иисус Христос йыгӀамта агӀан Иерусалим аныхӀварта аплан

Иисус Христос йыгӀамта агӀан ЙахӀудашта


Акартаква

### Иисус Христос йыгӀамта агӀан Иерусалим

Иисус Христос йыгӀамта агӀан Иерусалим

### Иисус Христос йыгӀамта агӀан Иерусалим аныхӀварта аплан

Иисус Христос йыгӀамта агӀан Иерусалим аныхӀварта аплан

### Иисус Христос йыгӀамта агӀан ЙахӀудашта

Иисус Христос йыгӀамта агӀан ЙахӀудашта

## Асуратква


Матай йахьыла а-Инджьыль


Асуратква

Назарет апны а-Нчва дгӀазрийыз а-Цкьа лдзыхь Йапхъахауа ахъа йапщылапӀ

Иисус йпигӀамбаражва йъайхӀвата йырпхьадзаз абыхъв уанхвынгылра Галил атенгьыз аквпшыра Йхвбахауа — йбыжьбахауа ахъаква йырпщылапӀ

Галил ащхъа ХӀермон абыхъв алата Йжвибыжьхауа ахъа йапщылапӀ

БетгӀания апны ЩамгӀвын гӀвшӀыпс йтдзы акьыптаражвква ЙгӀважви цбахауа ахъа йапщылапӀ

## Акартаква (Руысква)


Апостол Павел йапхъахуз ймиссионер гӀамдара

Апостол Павел йгӀвбахуз ймиссионер гӀамдара

Апостол Павел йпщбахуз ймиссионер гӀамдара

Апостол Павел йхпахуз ймиссионер гӀамдара


### Апостол Павел йапхъахуз ймиссионер гӀамдара

Апостол Павел йапхъахуз ймиссионер гӀамдара

### Апостол Павел йгӀвбахуз ймиссионер гӀамдара

Апостол Павел йгӀвбахуз ймиссионер гӀамдара

### Апостол Павел йпщбахуз ймиссионер гӀамдара

Апостол Павел йпщбахуз ймиссионер гӀамдара

### Апостол Павел йхпахуз ймиссионер гӀамдара

Апостол Павел йхпахуз ймиссионер гӀамдара

ГӀвачв – йдырхъваз агӀвычӀвгӀвыс. Йъадырхъвуз йгӀалцӀла агӀвачвква апхӀвысква йрыщтаныкъварныс гьрылымшузтӀ, ауат йрыуата азджьакӀ апаштыхӀ йпны йпшцӀан.

Заъа аргваны – ъахӀльы аргваны. Израиль ауагӀа рпны азаъа аргванчва йырборчын ачвзабаква, айыбаква агьиква йыззыбжула йрайгвыгӀвырныс.

Квышв – Африка апны Нил ъагӀаджвыквылуа ашӀыпӀа араса йапхьун апхъазаман. АтакӀра щарда рпны ари адгьыл Эфиопия акӀвта йырпхьадзитӀ.

Кьар – тшыгӀвра квпшыра, урышвла «ячмень» гӀаныцӀитӀ.

Лыг – раб; слуга.

Моав – Израиль амарагӀацӀцӀыртала, ауыжвгӀанчӀви Иордания апны йаныргӀалыз акъраль ахьыз. Араъа йбзазуз Ибрахим йаба йаща Лот йтынхачва, Израиль ауагӀа рзаъачва ракӀвызтӀхӀва, Израиль ауагӀи ауати запыт агъара рызбжьан.

МугӀаз – абаза хъацӀа хьзыпӀ. Аурышв атакӀраква рпны ауи Вооз-хӀва йыпхьитӀ. Аоригинал апны – БогӀаз.

А-ХӀаквымхагӀвчва – Рути НагӀоми анбзазуз, Израиль ауагӀа паштыхӀ дгьрымамызтӀ. А-Нчва а-ХаквымхагӀв гӀамтакӀла далихуан. Ауи агӀвычӀвгӀвыс Израиль руагӀа унашва рхъцӀара йахъазымкӀва ауагӀаква йгӀарбыжьшуз ахӀаквым уысквагьи алйыргун.

Ъагаг – Амалек-хӀва йызпхьуз ауагӀахъа рыпаштыхӀ. Израиль драгъан ауи. Ъагаг йтынхачва ЪагагргӀа-хӀва йрыпхьун.

Эфа – литр 22 раъара.

Агвадз ацӀагахра агвыргъьахъв – АйахӀудаква ргвыргъьахъв хъадаква йрыуапӀ. Ауи ПасахӀ агвыргъьахъв амщтахь мыш гӀвынгӀважви жваба анахъыцӀрыз, агвадз ацӀагахра йаналгарыз йаквшвауата йдырхапӀун. Асквш апны ахымшкӀ йрыуа закӀын ауи, зтшын айахӀуда хъачваква зымгӀва Иерусалим йцата ауи агвыргъьахъв андырхапӀара анатахъыз. Швапшы АтыцӀра 34:22, ЛевиргӀа 23:15-16, ЙгӀвбахауа а-Хабза 16:9-11. Ауи агвыргъьахъв атшын Христос йапхьагӀвчва а-Нчва й-Псы дрызгӀалбгӀатӀ.

АгвнахӀква тшырзыдырхра – агӀвычӀвгӀвыс йара йтахъырала йчпаз амыгӀвхъгара, йылцӀыз ахальатӀ тшанырзидырхуа, ауи йбзазара гвнахӀ алахымкӀва а-Нчва дйыцта йакӀвшарныс анитахъу.

Адзытщра – агӀвычӀвгӀвыс адзы дтщра йапщылу аритуал, ауи аргамта агвнахӀква тшырзыдырхра йаквшахӀатхитӀ.

Адзытщра ахъыщтра – а-Кьристан кьлиса апны йапхъахауа йгьи йхъададзу ацӀас. Адзытщра ахъыщтрала агӀвычӀвгӀвыс Христос дйыдгылитӀ.

Ажвакъвыш – бжьагажви уасаражври злу агӀахӀвахра айшыс.

Анбахта – йыркӀуаз ауагӀаква ъатадырчӀвуз атутанакъ.

Апостол – Иисус йгӀалихыз, йаргвану йапхьагӀвчва йрыуа заджву. Апостолта Иисус йгӀалихыз жвыгӀвыгӀв йнадзун, ауат ажвыгӀвыгӀв Ауи йщтийыгӀвчва ракӀвын.

АхӀаквымхара Амш – а-Нчва ауагӀаква йрыквихауа йцӀыхъвахауа ахӀаквымхара, ауи мурадта йамапӀ агӀвычӀвгӀвыс цӀабыргкви агвнахӀчкви гӀарыбергьыльра, агӀвычӀвгӀвыс цӀабыргква рыртшхъвагаква гӀарыбергьыльра, агвнахӀчквагьи тазыр рыквцӀара. Амсылманква рпны Къаймат Амш. Урышвла Судный День.

БагӀал-Забул – аджьын квайчӀваква рхъада, Иблис.

А-Гвыргъьахъв Хабар – Евангелие; Инджьыль. Ари а-Хабар йгӀанахӀвитӀ а-Нчва заджвы дшгӀайщтийыз й-Хъа́ра унашва ахъицӀарныс. А-Нчва йгӀайщтийыз агӀвычӀвгӀвыс ЗымгӀвайырхъаду Иисус йакӀвпӀ. А-Хъа́ра йаланакӀитӀ Иисус а-Нчва йгӀайщтийыз ЗымгӀвархъада шйакӀву йадгылуа ауагӀаква зымгӀва. Ауи акӀвымкӀвагьи швапшы Хабар Бзи.

ГӀвачв – йдырхъваз агӀвычӀвгӀвыс. Йъадырхъвуз йгӀалцӀла агӀвачвква апхӀвысква йрыщтаныкъварныс гьрылымшузтӀ, ауат йрыуата азджьакӀ апаштыхӀ йпны йпшцӀан.

ГӀвнакъвыт – 1) лыгта аунагӀва йыгӀвназ апхӀвыс; 2) абайа пшвыма хъацӀа-пхӀвысра зыщтанкъвигуз, йунагӀва йыгӀвназ алыг пхӀвыс, аунагӀва апны ауи лгыларта абайа пшвыма йпхӀвысдза лгыларта ацкӀыс йнакъвын.

ГӀвшӀыпс – чвазгӀва зхьуа, йырбзихах йамуа агӀвычӀвгӀвыс.

А-ГӀвыраква – гӀвыра 39 гӀазцӀазкӀуа йапхъахуз а-Библия йазкӀкӀрапӀ ауат. Ауи йаланакӀитӀ Муса пигӀамбар йгӀвыра тынхаква (Таурат), Дауыт йпсаломква (Забур), апаштыхӀ Сольман йажвакъвышква йгьи йапшым апигӀамбарква ргӀвыраква. А-Уасйат Ажвдза-хӀва йапхьитӀ ауи.

ГӀвычӀвгӀвыс Па – Христос йтитулква йрыуа закӀыпӀ, ауи апигӀамбар Данель йгӀвыра йазцитӀ (Данель 7:13-14 ). Христос ауи атитул йанакӀвызлакӀгьи йхъа йазынархата йгӀайрысабапуан. Ауыла ауи гвынгӀвырата йчпун Данель йгӀвыра апны йгӀазквчважвауа Йара шйакӀву – Ауи ауагӀахъаква зымгӀва дшыр-Хъаду, Ауи й-Хъа́ра зынгьи йшапымкъьуш.

Дауыт – Израиль ауагӀа йгӀвыджьхуз рыпаштыхӀ. А-ГӀвыраква йшгӀархӀвауала, Дауыт быжьсквши цымызкӀи руацӀа ЙахӀудашта (акъала хъада ХӀеброн акӀвын) дапаштыхӀын, уацӀыхъван сквш гӀважви жвах руацӀа Израильи ЙахӀудашти йалакӀу рпаштыхӀыгӀва (акъала хъада Иерусалим акӀвын) дапаштыхӀын. Ауи БетлехӀем йауаз Йишай дипа айцӀбан. А-Нчва ауагӀа йыргвыгъатӀ йанакӀвызлакӀгьи Дауыт йтынха шйакӀвызлуш Израиль йапаштыхӀта йгылуаш.

Динарий – ахча хьзыпӀ, ачрын мышкӀы йгӀайынхуз гӀацӀанакӀитӀ.

Драхма – грек ахча хъвашапӀ.

ДжьахӀанам – УагӀахъа щарда йрапшта, а-Уасйат ШӀыц гӀамтаква рагӀан йбзазуз аджьутква йшырпхьадзузла, агӀвычӀвгӀвыс данпсрыз ауи йпсы апсчва рдунай йазцахуан, ауаъа ауи адгьыл даныквбзазуз йхаз даквчважвахуан. АгвнахӀчква ауаъа ахӀаквым рызпшуан. Ауи йаццауата ауат йгьрымдырсызтӀ агӀвцӀабыргква рыртшхъвага ъагӀарквнадыргауа джьанатгьи шаъаз.

Джьын квайчӀва – адунай анахьани ахъата апсауышвхӀа чвгьа. Аджьын квайчӀваква Иблис къвырльыкъв йзызхауа инсанпӀ, зынзамыза ауат агӀвычӀвгӀвыс рунашва дацӀарцӀитӀта, дара йыртахъу ауи йдрычпитӀ.

ЖвгӀванд – а-Нчва йчӀварта-гыларта ъану, ажва «а-Нчва» атарала запыт йгӀадрысабапитӀ.

Зынгьи йапымкъьауа абзазара – А-Уасйат ШӀыц апны араса йызпхьауа зынгьи йапымкъьауата адгьыл аквбзазара гьакӀвым, а-Нчва дуыцта нашхыйарадъа адунай шӀыц апны абзазара гӀальамат акӀвпӀ. АзхъацӀагӀвчва рыхъазла ауи йапшу абзазаща хӀдунай апынгьи йгӀалагитӀ, ауаса а-Нчва ауи йапшу абзазара азхъацӀагӀвчва согӀата йцӀыхъвахауата йанритуа ауат радгьыл бзазара йаналгара акӀвпӀ.

Иблис – ашитанква рхъада йыхьыз, ауи а-Нчва дйагъапӀ йгьи аджьын квайчӀваква друнашвачпагӀвпӀ. БагӀал-Забул-хӀвагьи йыпхьитӀ ауи. Ауи йаццауата йашӀшвырпшы шитан.

ЙхӀаракӀу ашогьанкъвырльыкъвхагӀв – аджьутква ршогьан хъада. А-Хабза апкъ йтагылата ауи азаджв йакӀвын цӀасквакӀ зырхъйарныс зылшуз, ажва ахъазла, а-Нчва й-Тдзы ауацӀа рыцӀа йцкьаз апещ йнашылныс йахвитыз ауи йхъазын.

ЙхӀыхвиту – АтакӀра щарда рпны йшцӀасхазла, ауи ажва а-Нчва Муси Израиль абзазагӀвчви тшызладйырдырыз ХьзыпӀ (АтыцӀра 3:14-15 ), ауи ахӀваща тамам хӀара йгьхӀыздырам. А-ГӀвыраква рпны апигӀамбарква ажва ЙхӀыхвиту згӀадрысабапуа Израиль ауагӀа р-Нчва анахьанат ауагӀахъаква рымц нчвахъвыраква дрыладмыргӀващарныс ахъазла акӀвпӀ.

Къвырман – Израиль абзазагӀвчва а-Нчва ахӀайуанква къвырманта йзырщуан, ахӀайуанква къвырманта йызщуаз ашогьангӀвацаква ракӀвын: ауат ахӀайуан рщуан, уацӀыхъван ахӀайуан йырщуаз йауата хъвыкӀ йа ауи шабгаз акъвырманщырта апны йырбылуан, йгӀанхуз ажьы ашогьанкви ауагӀакви йырфа йауан. А-Нчва йхӀвун акъвырман йара шӀыпӀакӀ апны йщра шатахъыз: Иисус йыгӀамта агӀан акъвырман аныхӀварта апны йырщуан. АхӀайуанква ракӀвымкӀва къвырманта йгӀаргуан ачӀахъва, ачагӀыр, амасхва шша, йапхъахауата йгӀашӀырхуаз ашвырква. Акъвырманква гьапшымызтӀ, къвырманипхьадза йалкӀгӀу йара амагӀны аман: къвырман а-Нчва йыхьызла йырщуан рыгвнахӀква ршвахныс ахъазла, а-Нчва йшизыразу гӀадырбарныс ахъазла. Ауи йапшыз акъвырман анырщуаз а-Нчви агӀвычӀвгӀвыси йацчауазшва йгӀаныцӀуан.

Лыг – датша гӀвычӀвгӀвыскӀ йчӀву агӀвычӀвгӀвыс.

Маджьуси – йджьутым ауагӀаква араса йрыпхьун.

Мальаъыкь – ангел; адунай анахьани ахъата аинсан цкьа, а-Нчва йпны къвырльыкъв йхитӀ, а-Нчва йажва гӀазирыгта йгӀайщтийыз гӀаныцӀитӀ.

МгӀва (Иисус й-МгӀва) – Иисус йарыпхьара йацызкӀуаз ауагӀаква рпычӀв адкӀылара йызларыпхьуз; Иисус йыщтацагӀвчва рбзазаща турасы.

Миля – миля, 1,5 километр аъара газцӀазкӀуа аурым швага.

Нчва – АгӀвыра цкьаква ратакӀра апны ХӀгӀазшаз йыхьыз гӀазырбауа ажва атахъыпӀ. Абаза бызшва йанбызшва байазара, хӀара йщаквхӀыргылтӀ хӀатакӀра апны анахьанат абызшваква йгӀархъшаз ажваква АлахӀ (агӀарып бызшва) йгьи Бог (урышв бызшва) гӀахӀымрысабапырныс. Ауат ртарала хӀара йгӀахӀрысабапитӀ абаза бызшва йара йачӀвдзу ажва Нчва, ага ауи апхъанчӀви заман агӀан амаджьусира йапщылазтынгьи. ХӀатакӀра апны ауи ажва ХӀгӀазшаз гӀаныцӀитӀ.

А-Нчва й-Хъа́ра (а-Нчва й-ПаштыхӀыгӀва, а-ЖвгӀванд а-Хъа́ра) – А-Нчва й-Хъа́ра йгӀанарбитӀ а-Нчви ауагӀакви разазаъаща. АуагӀаква а-Нчва дара р-ПаштыхӀ йапшта дырпхьадзата, ауи амщтахь ауаса йзаъата йбзазарныс ауитӀ. Ари адунай апны а-Хъа́ра гьабгазлушым Иисус дгӀахъынхӀвыхынцӀкӀьа. Ауаса а-Нчва й-Хъа́ра ауи апхъахькӀьала йаъазлуш йгьахъазым, ауи йъакӀвызлакӀгьи йаъапӀ ауагӀаква а-Нчва йгӀайщтийыз ЗымгӀвархъада Иисус йъайыдгылуа.

НыхӀварта – амаджьусиква рхрам.

ПасахӀ – Пасха, аджьутква ркалендарь апны рахӀа мгӀан ду зму мшыпӀ. Ауи атшын ауат йгӀаргвалашвахитӀ а-Нчва руагӀахъа гӀащаквижьта Мсыр йшгӀатидахыз. Апсуа бызшва апны Амшап «Пасха».

Псы – агӀвычӀвгӀвыс йъапӀкътлапӀкъква зымгӀва йрыуам ахъвы.

Сабша – аджьут ажва шаббат йгӀахъшахъыцӀтӀ, йгӀаныцӀдзауала «йбыжьбахауа амш». Ауи а-Нчва аджьутква йырзичпаз аунашва апкъ йтата тшпсщара мшыта йгьи гвыргъьахъв мшыта йырпхьадзитӀ. Абаза сабша аджьут бызшва йгӀашӀыркӀгӀаз ажвапӀ.

Саддукей – адин унашвачпагӀвчва ргвып. Ауатгьи политика хъгал рыман. Ауат агӀвычӀвгӀвыс йгӀабзаргылхра йгьазхъарымцӀузтӀ, йгьи ауи ауысла афарисейква йрамакӀуан.

Саркьа – чагӀыр чвкъьа, урышвла «уксус».

Синагога – а-Нчва йажва йаздзыргӀвырныс йазалху аджьутква райззарта.

Синедрион – ЙхӀаракӀу айкьангьашырта айахӀудаква рпны. Ауи хынгӀважвижвагӀвы алан: ашогьанква, ахабзадырыгӀвчва йгьи зхъгал дууыз анахьанат ауагӀаква. А-Синедрион апны адин уысква йырхъазымкӀва анахьанат ауысквагьи йрылапшуан. Ауи айкьангьашырта аурым унашвачпагӀвчва руатыкв йгӀатанагун айахӀуда уагӀахъа йырзынархаз ауысква. Ауи йархъйун йхӀаракӀу ахӀаквымхарта ахачӀвква. Ауасйат ШӀыц агӀамтаква рагӀан асинедрион ащаквыргылраква аурым унашвачпагӀвчва йдрыбагъьара атахъын.

Талант – ашвага, килограмм 35 раъара гӀацӀанакӀитӀ.

Уасйат – 1) а-Нчви ауагӀи рангӀалра, 2) а-Библия ахъвы (а-Уасйат ШӀыц, а-Уасйат Ажвдза).

УахӀйа – уыла йгӀащтӀнамхуа, йнымшас закӀы уыла йгӀацӀалта архъвыхра. Ауи уыла йгӀацӀалуа уанычвам йгӀаншитӀ, апхызква уанычву йгӀаншитӀ. АлагӀацӀалраквагьи апхызквагьи апигӀамбаражва узыгӀадырдзарныс рылшитӀ. Ауат запыт а-Нчва йтахъыра гвныгӀвхвыта йырчпитӀ.

Урычра – чгара-хӀвагьи йырхӀвитӀ, урышвла «держать пост».

Фарисей – адин унашвачпагӀвчва ргвып. Ауат багъьата а-Уасйат Ажвдза ахабзаква йрыдкӀылан, агӀвычӀвгӀвыс йгӀабзаргылхра йазхъарцӀун, ауи ауысла асаддукейква йрамакӀуан.

Хабар Бзи – швапшы а-Гвыргъьахъв Хабар.

А-Хабза – а-Нчва Муса пигӀамбар йзагӀайщтита йгӀахӀитыз а-Хабза, урышвла Закон Божий.

А-Хабза арыпхьагӀв – Муса й-Хабза бзита йыздыруаз агӀвычӀвгӀвыс. Ауи а-Хабза ахъигӀвылгӀун, ауи ййырдыруан, ауи йгӀаныцӀуи йшгӀаурысабапуаши щаквйыргылуан, ауат йрыццауата а-Хабза ауагӀа йдйырдыруан. АйахӀуда жвлара рпны а-Хабза арыпхьагӀвчва пӀатӀу ду рыквырцӀун, йгьмачӀымызтӀ ауат мчхъарата йрымаз.

Христос – Христос (грекла); МашиахӀ (джьутла); МасихӀ (гӀарыпла) – йгӀаныцӀдзауала «йызхьырщыз» (АпхъанчӀви Израиль апны акъвырльыкъвхара йапщылаз ашогьанква, апигӀамбарква йгьи апаштыхӀква амасхва шша рхьырщуан). А-Нчва апигӀамбарква йгӀарайхӀвын аджьутква йыргвыгъатӀ адгьыл дшгӀайщтиуаш МашиахӀ – Израиль ауагӀа гӀазхчуш йгьи йанакӀвызлакӀгьи адгьыл ауагӀахъаква унашва рхъызцӀуш ЗымгӀвархъада. Иисус йыгӀамтаква рагӀан аджьутква йакврыгъвгъвата а-Нчва йызлагӀайыргвыгъаз а-ГӀархвитыгӀв йгӀайра йазпшуан.

Центурион – урым арыгӀвта швгӀвы рхъада.

Цион – Иерусалим ъаныргӀалу апны аныхӀварта зквгылу быхъвыкӀ йахьызпӀ.

Цкьа – ари ажвала йапхьитӀ йазалхта а-Нчва йыхъазла йдыркӀьыдаз зымгӀва: а-НыхӀварта, а-Нчва йзалху акъвырльыкъвхагаква, а-Нчва квырмыш йзызчпауа ауагӀаква. Ауат ракӀвымкӀвагьи ауи ажва йгӀаныцӀитӀ ахъатачӀв цкьара хӀаракӀи агӀвычӀвгӀвыс йгви йпси рыргӀапсща пшдзи.

ЧгӀвычажв – йанджьабуз йыршвырцӀунта рхъаква ахъвасатхӀва рыквырпсун.

ШвахчӀвгӀазкӀкӀгӀвы – аурым империя ахъазла ашвахчӀвква гӀазызкӀуаз, ауагӀа ауат рчвымыгъын.

Шитан – швапшы Иблис.

Шогьан – а-НыхӀварта къвырманта йырщуашыз гӀадызгалуаз, анахьанат аборчква зырхъйуз адин къвырльыкъвхагӀв. ХӀарун йтынхачва йырхъазын йшогьанхуз. Ашогьанква унашва рхъицӀун ашогьанхъада.

Шомрон – 1) Иерусалим алагъь хъатала йаныргӀалу акъала; 2) араъа йтабзазуз йызларыпхьуз. Ашомронкви аджьуткви агъара рызбжьан.

* 1:1 Моав-хӀва йызпхьуз ащхъа шӀыпӀа Иордан дзыгӀв амарагӀацӀцӀыртала йаныргӀалын. Моави Израильи агъара рызбжьан.

* 1:20 Джьут бызшва апны: НагӀоми «гвапа».

* 1:20 Джьут бызшва апны: Мара «айша».

* 1:21 ЙхӀыхвиту сара скъванчата йпхьадзитӀ (ари йыгӀвбахауа вариантпӀ).

* 2:2 Ауи азаман агӀан а-Хабза йшгӀанахӀвузла, ацӀагахыгӀвчва атшыгӀвра абгата йгьгӀацӀарымгахуазтӀ, арыцхӀачва рыхъазла тшыгӀвра мачӀкӀ архъа йгӀакврыжьуан.

* 2:14 Саркьа уксус.

* 2:17 Эфа – литр 22 раъара.

* 2:23 Апрель ацӀыхъва йгӀашӀарышвта июнь ахъадза йакӀвшун акьари агвадзи рацӀагахра.

* 3:4 Ари ахабза йгӀаныцӀитӀ Рут МугӀаз йцхърагӀара дшазыбжу.

* 3:9 Датшата йухӀвушызтын: «СгӀахча уара сара». Араъа ауат ажваква йалыргата йгӀадырбитӀ Рут МугӀаз дигарныс дшахӀвауа.

* 3:15 ЦшӀымтакӀ – килограмм 22 раъара.

* 4:1 Ауи азаман акъала агвашв ажвлара бзазара йаквтан, ахӀаквымхараквагьи агвашв адзхъа йакӀвшун.

* 4:11 Рахельи Леъи – апигӀамбар Йакъвып йпхӀвысчва.

+ 4:11 Рут 1:2

* 4:12 Парец – Тамара йгӀалрийыз агӀвгӀвазачва йрыуата йапхъахуз, Тамара хӀайльарала лабхъва ЙахӀуда дазадылцалтӀ йпсыз йпачваква рыжвла шӀымчӀвара ахъазла йборч йырхъйарныс.

• 4:18 Мат. 1:3-6

* 1:1 Ксеркс – ари ахьыз аджьут вариант ЪахӀашуерош-хӀва акӀвпӀ йшаъу. Йшаъула, араъа йызквчважвауа хӀысквшпхьадзара апхъала асквш 486 йгӀашӀарышвта асквш 465-дза Персия империя унашва ахъызцӀуз апаштыхӀ Ксеркс Ӏ йакӀвпӀ.

* 1:1 Квышв – Африка апны Нил агӀаджвыквылырта йгӀацӀанакӀуа ашӀыпӀа араса йапхьун апхъазаман. АтакӀра щарда рпны ари адгьыл Эфиопия акӀвта йырпхьадзитӀ.

+ 1:1 Эст. 8:9, Эст. 9:30

* 1:6 Квны лён.

* 1:6 Шындаг шнур; толстая нитка.

* 1:6 ТшхцӀа пол.

* 1:7 Йа йбжахъаштылта абаза бызшва йгӀалахаз йара йачӀву ажва агӀвы «вино».

* 1:8 Атыдзсарыйа апегвал «управляющий дворцом».

* 1:9 Уашти – аперс хьзы Уашти аурышв атакӀраква рпны Астинь-хӀва йырпсахтӀ.

* 1:10 ГӀвачв «евнух»; йъадырхъвуз йгӀалцӀла агӀвачвква апхӀвысква йрыщтаныкъварныс гьрылымшузтӀ, ауат апаштыхӀ йпны йпшцӀан.

+ 1:10 Эст. 7:9

* 1:11 Таджь венец.

+ 1:19 Эст. 8:8,

+ 2:1 Эст. 1:19-20

+ 2:15 Эст. 9:29

* 2:16 ХӀысквш пхьадзара апхъала асквш 479 агъынхъа ангӀатал.

* 2:23 Йа: «ачӀвгӀван йхъадырчӀватӀ».

+ 2:23 Эст. 6:2, Эст. 10:2

* 3:1 Ъагаг – азджьакӀ йшырпхьадзауала, ХӀаман Израиль ауагӀа рапхъанчӀви агъа, апаштыхӀ Ъагаг дитынхан, ауаса йалныс ауаштӀ ауи Ъагаг ашӀыпӀа дауахарныс, йа ъагаг ХӀаман йтитулын йа хьызчӀыдата йыман.

* 3:7 ХӀысквшпхьадзара апхъала асквш 474 агӀапынхъа агӀан. «Авив» – хӀвагьи йапхьитӀ ауи.

* 3:7 ХӀысквшпхьадзара апхъала асквш 473 агъынцӀыхъва ангӀатал.

+ 3:7 Эст. 9:24, Эст. 9:26,

+ 3:8 Руыс. 16:20

* 3:9 Рызна талантта жванзыкь – рызната тонн 350 раъара (таланткӀ килограмм 35 раъара гӀацӀанакӀуан).

+ 3:10 Эст. 8:2

* 3:12 ХӀысквшпхьадзара апхъала асквш 474 апрель а17.

* 3:12 Сатрап – Персия империя апны ранг хӀагӀа змаз ачыннкъвгагӀв.

+ 3:12 Эст. 8:9

* 3:13 ХӀысквшпхьадзара апхъала асквш 473 мартӀ а7 атшын.

+ 3:13 Эст. 8:10,

+ 3:15 Эст. 8:14

+ 4:7 Эст. 3:9

+ 4:8 Эст. 3:14

* 4:16 Урычра – ауи азаман агӀан ауагӀа дара рурычра хабзала йурычуан, йчгун, урышвла «держать пост».

+ 5:1 Эст. 4:16

+ 5:2 Эст. 4:11

+ 5:3 Эст. 7:2, Мк. 6:23

+ 5:8 Эст. 7:3

+ 5:9 Эст. 3:1

+ 5:10 Эст. 6:13

+ 5:11 Эст. 9:7-10, Эст. 3:1

* 5:14 Метр 25 раъара.

+ 5:14 Эст. 6:4, Эст. 7:9-10

+ 6:1 Эст. 2:23, Эст. 10:2

+ 6:2 Эст. 2:21-22

+ 6:4 Эст. 5:14, Эст. 7:9-10

+ 6:13 Эст. 5:10

+ 7:1 Эст. 5:3, Мк. 6:23

+ 7:3 Эст. 5:8

+ 7:4 Эст. 3:9

+ 7:6 Эст. 3:10

* 7:8 ХӀаман йшӀахъа хъыргӀватӀ – Ауи йгӀаныцӀитӀ ХӀаман щра шйыквырцӀаз.

+ 7:9 Эст. 1:10, Эст. 5:14, Эст. 6:4,

+ 8:2 Эст. 3:10

+ 8:3 Эст. 3:1

+ 8:4 Эст. 5:2

+ 8:8 Эст. 3:12

* 8:9 Сиуан амыз – Май мыз аквта йгӀашӀарышвта июнь мыз ацӀыхъвадза йгӀарыцӀаркӀуаз агӀамта сиуан амыз-хӀва йапхьун. Ари агӀаншара хӀысквшпхьадзара апхъала асквш 474 июнь а25 йаквшвитӀ.

+ 8:9 Эст. 1:1, Эст. 3:12, Эст. 1:22

+ 8:10 Эст. 3:10, Эст. 3:13

* 8:12 ХӀысквшпхьадзара апхъала асквш 473 мартӀ а7 атшын.

+ 8:14 Эст. 3:15

* 9:1 ХӀысквшпхьадзара апхъала асквш 473 мартӀ а7 атшын.

+ 9:1 Эст. 3:13

+ 9:12 Эст. 5:6, Эст. 7:2

* 9:15 ХӀысквшпхьадзара апхъала асквш 473 мартӀ а8 атшын.

* 9:21 Аджьут мыз календарла ауат амшква мартӀ йаквшвитӀ.

+ 9:24 Эст. 3:7

+ 9:29 Эст. 2:15

+ 9:30 Эст. 1:1, Эст. 8:9

+ 9:31 Эст. 4:3

* 10:1 Къвады дань.

+ 10:2 Эст. 2:23, Эст. 6:1-2

[90] Йона-хӀва акӀвпӀ ауи йшйыпхьауа джьут бызшва апны.

* 1:3 Таршиш – йал ныс ауаштӀ ауи Испания апны йаныргӀалыз Финикия колонияхарныс. Датшата йухӀвышызтын, Инус Ниневия йазымцуз амгӀвала дырдатӀ.

+ 1:5 Руыс. 27:18

+ 1:6 Ин. 3:9

* 1:9 ГӀаври – урышв бызшвала еврей, джьут – урышв бызшвала иудей.

+ 2:1 Мат. 12:40, Мат. 16:4

* 2:3 Шеол «апсы дыз ту ама ша».

* 2:5 НыхӀварта «храм»; ныхӀварта цкьа «святой храм».

+ 3:2 Ин. 1:1-2

* 3:3 Йа: а-Нчва йпахь мгӀан дудздза зму къала.

* 3:6 Ауи йгӀаныцӀитӀ ауат рыгвнахӀква штшырзыдырхыз.

+ 3:9 Ин. 1:6

• 1:1 Лк. 3:23-28

+ 1:4 Рут 4:18-22

* 1:7 Грекла: «Асаф»; йара ауи 1:8 апынгьи. Ауаса швапшы: 1 АсквшгӀвыраква 3:10 .

* 1:16 Христос – грек ажвапӀ, джьут бызшвала – МасихӀ (МашиахӀ). Христос «Помазанник»-хӀва йгӀаныцӀитӀ, а-Нчва йгӀалихыз ЗымгӀвархъада (ПаштыхӀ).

+ 1:16 Лк. 1:27

* 1:17 Матай Израиль атурых ххъвыкӀта йшитӀ, хъвипхьадза жвипщ абанпаракӀ алайцӀитӀ. Ауаса, йшаъула, ауат абанпараква рыцӀа йайхӀан ауи йаницӀаз ацкӀыс. Ауи агӀамта агӀвырагӀаныршагӀвчва йугвнукӀылныс рыцӀа ймайрахара ахъазла абанпараква рпхьадзара ахъадрысныс ауаштӀ. Ауи йгӀалцӀла ари ахъа апны ажва «аба» йгӀанакӀныс закӀы гьазхӀвам «абаду» йгьи «абаду хъара».

• 1:18 Лк. 2:1-7

* 1:18 А-Нчва й-Псы «Дух Святой».

+ 1:18 Лк. 1:27, Лк. 1:35

* 1:19 ГӀвычӀвгӀвыс цӀабыргы «праведный человек»; авариантква гӀвцӀабыргы йгьи гӀвцӀабыргыра «праведность» атакӀраква рпны йгӀадрысабапитӀ.

* 1:21 Джьут бызшвала «Йешуа»; ауи ахьыз йгӀаныцӀитӀ «Й-ХӀ-У-ХӀ (ЙхӀыхвиту) хӀгӀайхчуштӀ».

* 1:21 Псалтир 129:8 апны араса йаныпӀ: «Израиль агвнахӀква зымгӀва йырчвихчуштӀ Ауи».

+ 1:21 Лк. 1:31, Руыс. 4:12, Руыс. 13:38

+ 1:22 Мат. 2:14, Мат. 4:14, Мат. 21:4, Мат. 26:56, Мк. 14:49,

* 2:1 ЙахӀудашта «Иудея».

* 2:1 Ирод – Ирод Дудздза ЙахӀудашта дапаштыхӀын хӀысквшпхьадзара апхъала асквш 40 йгӀашӀарышвта 4-хуз асквшдза. ЙахӀудашта йахъазымкӀва ауи йпаштыхӀыгӀва йаланакӀуан Шомронгьи Галилгьи.

+ 2:1 Лк. 1:5, Лк. 2:4-7,

* 2:2 Йа: «ХӀара йыгӀбатӀ Ауи йыйачӀва шгӀацӀцӀыз».

* 2:4 Аджьут ш огьан хъадаква – «аджьут диннкъвгагӀвчва хъадаква» гӀаныцӀитӀ, урышвла – «первосвященники».

* 2:9 Йа: «ЙангӀацӀцӀуаз йырбаз айачӀва».

* 2:11 Аладан – Аравии Алагъь Африки рпны йгӀайуа агӀайыраква хвы зму, фыгӀв пшдза гӀазхъахӀауа рсагӀыз.

* 2:11 Амирра – смирна-хӀвагьи йапхьитӀ, Аравия йгӀайуа агӀайыра фыгӀв пшдза гӀазхъахӀауа асагӀыз.

* 2:15 ХӀошегӀа 11:1 . АпигӀамбарква ргӀвыра йауу ари ашӀчӀвара апны ЙхӀыхвиту дызквчважвауа Йара йгӀалихыз аиудей уагӀа ракӀвпӀ. Ауаса Матай ауи ацитата Иисус Христос йзигитӀ. Ауыла ауи йгӀайырбитӀ ЙхӀыхвиту Израиль ауагӀа дызларыквгвыгъузгьи дызларызпшуазгьи Иисус йпны штшгӀахъыртӀыз.

+ 2:15 Мат. 1:22

+ 2:17 Мат. 27:9

* 2:18 …Рама кыт апны – А-Библия апны Йакъвып бзи йбуз йхъапщыла дъацӀарцӀаз йапшымкӀва йгӀадырбитӀ. АпигӀамбар ЙырамихӀу йшихӀвазла, ауи дъацӀарцӀаз Рама кыт йазаргванын. Араъа акӀвпӀ йъадырдалыз Вавилон йдырквачуашыз зымгӀва. Рахиль йгӀалырбатӀ зпачваква зджьабуз анчваква зымгӀва рхьыгӀа. ЙырамихӀу 31:15 .

* 2:22-23 Датшата йхӀхӀвапӀта, хъачвамщара гӀаныпщуата. (Швапшы: Псалтир 21:7; ЙышгӀайхӀу 53:3; ЙохӀан 1:46 ). Йалныс ауаштӀ, араъа агӀвырагӀаныршагӀв аджьут ажва «нецер» («махъвы») шакӀву йгӀайырбауа – швапшы: ЙышгӀайхӀу 11:1 . Ауаса комментаторквакӀ ауи ажва «Назарет йауу» йапщылахарныс ауаштагьи йырпхьадзитӀ (швапшы: Апхьадзараква 6:1-21; АхӀаквымхагӀвчва 13:5 ).

+ 2:23 Лк. 1:26, Лк. 2:39,

• 3:1 Мк. 1:1-8, Лк. 3:1-9, Лк. 3:15-17,

* 3:1 ЙахӀйа ДзытщгӀвы – урышвла Иоанн Креститель. Атермин дзытщра «крестить» агрек заманхьыз баптидзо «адзы атщра» хӀашӀпшын йгӀанхӀыршатӀ. ЗакӀы гьазхӀвам а-Нчва заджвыкӀ йызхъазцӀуз амаджьусиква йапхъахуз асквшышв агӀан йазалху аритуал акӀвдыршарныс: адзы абгата тштщра. Ауи йгӀаныцӀуан абзазаражв апсра, абзазара шӀыц айра.

+ 3:1 Лк. 1:80,

* 3:2 АгвнахӀква тшырзыдырхра – ауи йгӀаныцӀитӀ агӀвычӀвгӀвыс а-Нчва йпахь йыгвнахӀква тшырзидырхта йыкъазщи йбзазащи йпсахра шатахъу.

+ 3:2 Мк. 1:15

+ 3:6 Руыс. 19:18

* 3:7 Афарисейква – ауат рдин гвып йаланакӀуаз ауагӀаква а-Хабза мыгӀвхъгара аламкӀва йшдырхъйушыз, рабачваква рцӀасквала йшбзазушыз, аритуал ацкьара багъьата йшадкӀылазлушыз йрыщтан.

* 3:7 Асаддукейква – йалкӀгӀата аджьут шогьанкви Иерусалим аристократкви злаз аиудейква рдин гвып. Асаддукейква афарисейква «ршӀалахӀвара хабарыжв» йгьадымгылуазтӀ, апсчва ргӀабзагылхра, ауи йаццауата амальаъыкькви аджьын квайчӀвакви раъазлара йгьрызхъарымцӀузтӀ. Хъгал ду рыман асаддукейква аиудейква ЙхӀаракӀу р-Совет апны.

+ 3:7 Мат. 12:34, Мат. 23:33,

+ 3:10 Мат. 7:19

+ 3:11 Руыс. 2:3

+ 3:12 Мат. 13:30,

• 3:13 Мк. 1:9-11, Лк. 3:21-22

+ 3:16 Руыс. 7:56,

* 3:17 Йа: «Ауи йылапӀ Сара сразыра». Швапшы: Абзазара 22:2; Псалтир 2:7; ЙышгӀайхӀу 42:1 .

+ 3:17 Мк. 9:7, Мат. 17:5,

• 4:1 Мк. 1:12-13, Лк. 4:1-13

+ 4:2 Мат. 21:18

+ 4:10 Мат. 16:23,

+ 4:11 Лк. 22:43

• 4:12 Мк. 1:14-15, Лк. 4:14-15

+ 4:12 Мат. 14:3

+ 4:13 Мат. 2:23, Мк. 1:21

+ 4:14 Мат. 1:23

• 4:18 Мк. 1:16-20, Лк. 5:1-11

+ 4:19 Мат. 13:47

+ 4:20 Мат. 19:27

• 4:23 Лк. 6:17-19

* 4:23 Синагога – адин йадкӀылаз аджьутква райззарта.

+ 4:23 Мк. 1:39

+ 4:24 Лк. 2:2

+ 4:25 Мк. 5:20, Мк. 7:31

• 5:3 Лк. 6:20-23

* 5:3 А-ЖвгӀванд а-Хъа́ра – АйахӀудаква а-Нчва йыхьыз йъатахъугьи-йъатахъымгьи йрымхӀвара ахъазла (швапшы: АтыцӀра 20:7 ), ауи запыт ажва «А-ЖвгӀвандла» йырпсахуан (швапшы: Лука 15:18).

+ 5:7 Лк. 6:36

+ 5:12 Руыс. 5:41,

• 5:13 Мк. 9:50, Лк. 14:34-35

+ 5:15 Мк. 4:21, Лк. 8:16, Лк. 11:33

* 5:17 Йшаъула, араъа Иисус йхӀвауа Ауи а-ГӀвыра Цкьа йану зымгӀва дшрырхъйагӀв цӀабыргу акӀвпӀ. Датшата йшгӀаргвынгӀвуа: Ауи а-ГӀвыра ацӀыхъва йнайырдзатӀ, ауи мгӀан тамамла йырчвытӀ. Йхпахауа агӀагвынгӀвыщала ари ауыса араса йатакӀ йауаштӀ: «Швымхъвыцын Сара йстахъу а-Хабза йа а-ПигӀамбарква рпны йану ацаскӀуашта; йацаскӀныс гьакӀвым Сара йсмураду, тамамта йгӀаргвныргӀвра акӀвпӀ».

+ 5:18 Лк. 16:17

+ 5:19 Мат. 11:11, Мат. 18:4

* 5:22 АхӀващадза: «рака». Хъачвамщара гӀаныцӀитӀ ауи арамей бызшва апны.

* 5:22 Атермин ЙхӀаракӀу а-ХӀаквымхарта аджьут бызшва йгӀалцӀын йщаквгылтӀ, ауи анатаркӀуа ажва синедрионгьи гӀадрысабапитӀ.

+ 5:25 Лк. 12:58-59

+ 5:30 Мат. 18:8-9, Мк. 9:43-44

• 5:31 Мат. 19:9, Мк. 10:11-12, Лк. 16:18

* 5:32 Йа: «ауи хъацӀи пхӀвыси разцӀабыргра мыгӀвхъызгаз длапшта дшылзаъу».

+ 5:34 Руыс. 7:49

* 5:37 Йа: «иблис».

• 5:38 Лк. 6:27-36

* 5:38 Йа: «Упсы зкӀуа йпсы кӀых!» Швапшы: АтыцӀра 21:24; ЛевиргӀа 24:20; ЙгӀвбахауа а-Хабза 19:21 .

* 5:41 Ауат агӀамтаква рагӀан аурым солдатква рхьанта йымгӀан джьутызлакӀгьи йгарныс дазадырцалныс хвитнагӀа рыман.

+ 5:44 Лк. 23:34, Руыс. 7:60,

+ 5:45 Руыс. 14:17

* 5:46 АйахӀудаква ашвахчӀвква ргӀазкӀкӀыгӀвчва швхӀаусыгӀваквакӀла йырчвымыгъын: ауат ауагӀа йахъцата кӀара гӀарыквырхуан, аурым гӀакӀыгӀвчва йырзынхун йгьи амаджьусиква йырпщылан. Ауи йгӀалцӀла «ашвахчӀвква ргӀазкӀкӀгӀвы» йгӀанырщтуан «гвнахӀрхӀагӀвы» йгьи «муртат».

+ 5:48 Мат. 19:21,

+ 6:2 Лк. 6:24

• 6:5 Лк. 11:2-4

+ 6:5 Лк. 18:11

+ 6:10 Мат. 26:42

* 6:13 Йа: «архъвыхра хӀхънауымрыхын».

* 6:13 …ачвгьахагӀвы – Ачвгьара хӀачвыхча – хӀвагьи йгӀаныщт йауитӀ.

* 6:13 НапӀлагӀвыраквакӀ рпны арат ажваквагьи аныпӀ: «зынгьи йшӀымчӀвауа а-Хъа́рагьи, амчгьи, артшхъварагьи Уара йучӀвыпӀ. Амин».

+ 6:13 Мат. 26:41,

+ 6:14 Мк. 11:25-26,

+ 6:15 Мат. 18:35,

• 6:19 Лк. 11:34-36, Лк. 12:22-34

+ 6:20 Мат. 19:21,

* 6:22 Ари йгӀанакӀныс ауаштӀ: «ухӀальальызтын…»

* 6:23 Ари йгӀанакӀныс ауаштӀ: «упскӀьазтын…»

+ 6:24 Лк. 16:13

+ 6:26 Мат. 10:31, Мат. 12:12

* 6:27 Йа: «ДзачӀвыйа зуырт мачхъвынцӀакӀ ззалархӀуш?»

+ 6:30 Мат. 8:26, Мат. 14:31, Мат. 16:8

• 7:1 Лк. 6:37-38, Лк. 6:41-42

+ 7:2 Мк. 4:24,

+ 7:6 Мат. 15:26

• 7:7 Лк. 11:9-13

+ 7:8 Мат. 18:19, Мат. 21:22, Мк. 11:24,

+ 7:11 Мат. 12:34

+ 7:12 Лк. 6:31, Мат. 22:40,

• 7:13 Лк. 13:24

• 7:15 Лк. 6:43-44, Лк. 13:25-27

+ 7:15 Мат. 24:11, Мк. 13:22, Руыс. 13:6, Руыс. 20:29

* 7:16 Пыжвмгъы «терновник», ажь «(ягоды) виноград», тшымыгъ «чертополох», алахӀа «инжир».

+ 7:17 Мат. 12:33-35

+ 7:19 Мат. 3:10

+ 7:22 Мат. 25:11, Лк. 6:46, Мк. 9:38, Лк. 9:49

+ 7:23 Мат. 25:41

• 7:24 Лк. 6:47-49

+ 7:29 Мк. 1:22, Лк. 4:32

• 8:1 Мк. 1:40-45, Лк. 5:12-16

+ 8:2 Мк. 9:22

* 8:4 Джьут шогьан – аджьут диннкъвгагӀв, урышвла «еврейский священник». Йара ауи гӀаныцӀуата абаза бызшвала йатаркӀыз текстквакӀ рпны апсуа ажва апщагӀвы «священник» гӀадрысабапитӀ.

+ 8:4 Мат. 9:30, Мат. 17:9, Мк. 1:34, Лк. 17:14

• 8:5 Лк. 7:1-10

* 8:5 Центурион – урым арыгӀвта швгӀвы рхъада, урышвла «сотник».

+ 8:10 Руыс. 10:2

+ 8:11 Лк. 13:29, Лк. 16:23,

+ 8:12 Мат. 13:42, Мат. 22:13, Мат. 22:30, Мат. 24:51, Мат. 25:13, Лк. 13:28

+ 8:13 Мат. 9:29,

• 8:14 Мк. 1:29-34, Лк. 4:38-41

+ 8:15 Мк. 5:41, Мк. 9:27, Руыс. 3:7, Руыс. 9:41

• 8:18 Лк. 9:57-62

+ 8:18 Мк. 4:35, Лк. 8:22

* 8:20 ГӀвычӀвгӀвыс Па – Христос йтитулква йрыуа закӀыпӀ, ауи апигӀамбар Данель йгӀвыра йазцитӀ (швапшы: Данель 7:13-14 ). Христос ауи атитул йанакӀвызлакӀгьи йхъа йазынархата йгӀайрысабапуан. Ауыла ауи гвынгӀвырата йчпун Данель йгӀвыра апны йгӀазквчважвауа Йара шйакӀву – Ауи ауагӀахъаква зымгӀва дшыр-Хъаду, Ауи й-Хъара зынгьи йшапымкъьуш.

* 8:21 Йапхъахуз асквшышв агӀан йщаквгылаз ацӀасла агӀвычӀвгӀвыс данпсрыз йхъвади сквшыкӀ ауацӀа ахӀатшпы йыцӀан. Ауи агӀамта анагӀвсрыз ауи ахъвади йауата йгӀанхахуаз абыгӀвква ракӀвын. Ауат абыгӀвква аурна йтарцӀунта йыцӀарцӀун. Ари ауыса арасагьи йатакӀ йауаштӀ: «ЙхӀыхвиту, сарыхвит саба йпны сгӀанхарныс, ауи данпсра дыцӀасцӀахныс сылшара ахъазла».

• 8:23 Мк. 4:35-41, Лк. 8:22-25

+ 8:26 Мат. 6:30,

• 8:28 Мк. 5:1-20, Лк. 8:26-39

* 8:28 Дамра «гробница».

+ 8:29 Мк. 1:23-24, Лк. 4:34

+ 8:34 Лк. 5:8, Руыс. 16:39

• 9:1 Мк. 2:1-12, Лк. 5:17-26

* 9:1 Капернаум акъала акӀвпӀ араъа йызквчважвауа.

+ 9:1 Мат. 4:13

+ 9:2 Мк. 6:55, Мат. 8:10, Мк. 10:52, Лк. 7:48

+ 9:3 Мат. 26:65,

• 9:9 Мк. 2:13-17, Лк. 5:27-32

+ 9:11 Мат. 11:19, Лк. 15:2

+ 9:13 Лк. 15:7,

• 9:14 Мк. 2:18-22, Лк. 5:33-39

+ 9:14 Мат. 11:2, Мат. 14:12, Лк. 11:1, Лк. 18:12

* 9:15 Датшата йхӀхӀвапӀта Иисус (пхӀвыс дгӀазгыз) апхьагӀвчва дъадзарыцыз ауат нашхыйахарныс йгьи йурычныс гьатахъымызтӀ.

+ 9:15 Мат. 25:1-13, Мк. 14:7, Лк. 17:22,

• 9:18 Мк. 5:21-43, Лк. 8:40-56

* 9:20 АхъацӀа хъахьквцӀа чгӀвыча адзакӀьаква аиудейква ачокъвква ршӀардзахуан. Ауат ачокъвква аиудейква ргвква йгӀартадыршвахра атахъын а-Нчва йунашваква рхъйара шатахъыз (швапшы: Апхьадзараква 15:38-40; ЙгӀвбахауа а-Хабза 22:12 ).

+ 9:21 Мк. 3:10

+ 9:22 Мк. 10:52, Лк. 7:50,

+ 9:25 Руыс. 9:40, Мк. 1:31, Мк. 9:27, Руыс. 3:7, Руыс. 9:41

* 9:27 Дауыт й-Па – Христос йтитулква йрыуа закӀыпӀ. АпигӀамбарква йшырпхьадзузла, згӀайра йазпшуаз а-Нчва йгӀалихыз ЗымгӀвархъада (а-ПаштыхӀ) Дауыт дитынхазара атахъын (швапшы: ЙышгӀайхӀу 11:1-5; ЙырамихӀу 23:5-6 ).

+ 9:27 Мат. 22:42, Лк. 1:32, Мат. 20:29-34

+ 9:29 Мат. 8:13

+ 9:30 Мат. 8:4, Мат. 12:16, Мат. 17:9, Мк. 1:44

+ 9:31 Мк. 1:45, Мк. 7:36

+ 9:34 Мат. 10:25, Мат. 12:24

+ 9:36 Мк. 8:2, Мк. 6:34

+ 9:38 Лк. 10:2,

• 10:1 Мк. 3:13-19, Мк. 6:7-13, Лк. 6:12-16, Лк. 9:1-6, Лк. 10:1-12

* 10:3-4 Кананит – зелот йгӀаныцӀуа гӀаныцӀитӀ (швапшы: Лука 6:15), датшата йхӀхӀвапӀта закӀы йахъцата йазгылуа – йалныс ауаштӀ Израиль аурым оккупация йапшӀагылуаз адин-политика гвып дрылазларныс.

* 10:3-4 Искариот – закӀы гьазхӀвам «Кериот йауу агӀвычӀвгӀвыс»-хӀва йгӀанакӀныс.

+ 10:6 Мат. 15:24,

+ 10:7 Мат. 3:2, Мат. 4:17

+ 10:8 Мат. 8:2, Руыс. 20:35

* 10:13 НыхӀва-ныпхьа «благословение».

* 10:14 Зкърар бзийыз аиудейква анахьанат акъральква йгӀартыцӀхта йангӀайхуаз, рщапӀква асаба ркӀындырпӀлахуан, ауыла ауат аритуал пӀайра ркӀнырххуазшва йырбун. Абарауи дара аиудейква йырзынархата йанырчпуз, ауат амаджьусиква йрапшта йырпхьадзун.

+ 10:14 Руыс. 13:51

* 10:15 Сыдоми Гоморри – А-Библия апны йбергьльу гӀвкъалакӀ йрыхьызпӀ. Ауат агӀвыкъалакӀ Ибрахим йыгӀамтаква рагӀан Иордан апсыхӀва апны йаныргӀалын. Ауат рбзазагӀвчва рыгвнахӀ дуква рхъкъьачӀвыла а-Нчва ажвгӀванд йгӀабгъайжьыз атӀгӀвышли амцали агӀвыкъалакӀгьи йблытӀ. Швапшы: Абзазара 19:1-29 .

• 10:16 Мк. 13:9-13, Лк. 12:2-12, Лк. 21:12-17

+ 10:16 Лк. 10:3,

+ 10:18 Руыс. 17:6, Руыс. 18:12, Руыс. 24:1, Руыс. 25:6,

+ 10:21 Мат. 24:10

+ 10:22 Мат. 24:9,

+ 10:23 Руыс. 8:1, Руыс. 14:6

+ 10:24 Лк. 6:40,

* 10:25 БагӀал-Забул – иблис йыхьызква йрыуа закӀыпӀ.

+ 10:25 Мат. 9:34, Мат. 12:24

+ 10:26 Мк. 4:21, Лк. 8:17, Лк. 12:2

* 10:29 «Ассарий»-хӀва йапхьун ауи агӀва жвгъай. Ауи адинарий йауата жвиц йчпата закӀы акӀвын йгӀацӀанакӀуаз. ДинарийкӀ ахӀа гьгӀацӀанамкӀуазтӀ ачрын йымш нхашагьи.

+ 10:31 Мат. 6:26, Мат. 12:12

+ 10:33 Мат. 25:12,

• 10:34 Лк. 12:51-53, Лк. 14:26-27

* 10:34 Гьата «меч».

+ 10:34 Руыс. 14:4

+ 10:38 Мат. 16:24-25, Мк. 8:34-35, Лк. 9:23

* 10:39 Йа: «зпсы».

+ 10:40 Мат. 25:40, Лк. 10:16,

+ 10:42 Мк. 9:41,

• 11:1 Лк. 7:18-35

+ 11:2 Мат. 14:3, Лк. 3:19-20,

+ 11:7 Мат. 3:1

+ 11:9 Мат. 14:5, Мат. 21:26

+ 11:10 Мк. 1:2

+ 11:11 Лк. 1:15

* 11:12 Ари швабыж йалачпу ашӀчӀвара йгӀаныцӀуа йазынархата гвгӀанагра щарда аъапӀ. Абар ауат йрыуата рыцӀа йбергьльу зджьакӀы: 1) «А-Нчва й-Хъа́ра йагвыквситӀ, жьыхьра злам ауагӀаква ауи гӀаркӀныс йащтапӀ»; 2) «А-Нчва й-Хъа́ра уалалра ахъазла уымч адугалра атахъыпӀ, йгьи зымч адызгалуа ауи йзалалитӀ»; 3) «А-Нчва й-Хъа́ра ласыта апхъала йнаскӀьитӀ, жьыхьра злам ауагӀаквагьи ауи гӀаркӀныс йащтапӀ»; 4) «А-Нчва й-Хъа́ра ахвитнагӀа йалаххитӀ, ауи йалаквугьи ауи амч гӀадырбитӀ» (швапшы: МикӀа 2:12-13 ).

+ 11:12 Лк. 16:16

+ 11:14 Мат. 17:12-13, Лк. 1:17

+ 11:18 Мат. 3:4, Лк. 1:15

+ 11:19 Мат. 9:10-11

• 11:20 Лк. 10:13-15

+ 11:21 Мк. 6:45, Мк. 8:21, Мк. 3:7

+ 11:22 Мат. 15:21

• 11:25 Лк. 10:21-22

• 12:1 Мк. 2:23-28, Лк. 6:1-5

* 12:2 АрыцхӀакви йгӀаквачхызи рыхъазла ртшыгӀвра йауата хъвыкӀ гӀанырыжьра атахъын аиудейква. Ауи акӀымкӀвагьи, а-Хабза хвитнагӀа гӀаунатуан архъа гӀвыма апны ачхъаква гӀахъучӀвчӀварныс, ауи гъычрата йгьрымпхьадзузтӀ (швапшы: ЛевиргӀа 23:22; ЙгӀвбахауа а-Хабза 23:25 ). Афарисейква Иисус йапхьагӀвчва зладыркъванчуз ауат ачхъаква гӀахъырчӀвчӀвата напӀыла йъадырхъвчӀуаз гьакӀвым, ауи асабша атшын, динла йантшпсщара мшыз йъарчпуз акӀвын.

* 12:4 АчӀахъва цкьа – ауат 12 чӀахъвакӀ йнадзун, сабшипхьадза ачатыр апны йандыргӀалуан, гӀамтаквакӀ анахъыцӀ ауат а-Нчва йныхӀварта апынгьи йандыргӀалуа йалагатӀ, йажвуаз ачӀахъваква аджьут шогьанква йрыртуан (АтыцӀра 25:30; ЛевиргӀа 24:5-9 ).

+ 12:6 Мат. 12:41

• 12:9 Мк. 3:1-6, Лк. 6:6-11

+ 12:10 Лк. 11:54, Лк. 20:20

+ 12:12 Мат. 6:26, Мат. 10:31

* 12:16 Йшаъула, Иисус йгьитахъымызтӀ Йара ахъаз гӀальаматршӀыйагӀв-айъазагӀвта дырпхьадзарныс. Йалныс ауаштӀ ауи йашвхӀаусыгӀваз йызлахӀуз Ауи йбергьльыра йкъвырльыкъвхара йъагӀапырасуаз акӀвхарнысгьи (швапшы: Марк 1:43-45).

+ 12:16 Мат. 8:4, Мат. 9:30

• 12:22 Мк. 3:20-30, Лк. 11:14-23

+ 12:23 Мат. 9:27

+ 12:24 Мат. 9:34, Мат. 10:25

* 12:27 ЙгӀаныцӀдзауа: «швпачваква».

+ 12:27 Мк. 9:38, Руыс. 19:13

+ 12:30 Мк. 9:40

+ 12:31 Мк. 3:29, Лк. 12:10

+ 12:33 Мат. 7:17-20, Лк. 6:43-45

+ 12:34 Мат. 3:7, Мат. 23:33, Мат. 7:11, Мат. 15:18,

+ 12:37 Мат. 5:22,

• 12:38 Мк. 8:11-12, Лк. 11:29-32

* 12:38 Дырга «знамение».

+ 12:39 Мат. 16:4

+ 12:40 Инус 2:1.

+ 12:40 Ин. 2:1

+ 12:41Инус 3:6-9.

+ 12:41 Ин. 3:5, Мат. 12:6

* 12:42 А-Къабльа ПаштыхӀпхӀвыс – датшата йхӀхӀвапӀта Шева апаштыхӀпхӀвыс (Шева – ауыжвгӀанчӀви къабльа-марагӀацӀцӀырта Аравия). Ауии апаштыхӀ Сольмани ранйара йаквчважвитӀ 3 АпаштахӀыгӀваква 10:1-13 .

• 12:43 Лк. 11:24-26

• 12:46 Мк. 3:31-35, Лк. 8:19-21

+ 12:46 Мат. 13:55, Руыс. 1:14,

• 13:1 Мк. 4:1-9, Лк. 8:4-8

* 13:3 Ажвакъвыш – уасаражвра злу агӀахӀвахра айшыс, урышвла «притча».

+ 13:9 Мат. 11:15

• 13:10 Мк. 4:10-12, Лк. 8:9-10

+ 13:11 Мат. 19:11

+ 13:12 Мат. 25:29

+ 13:15 Руыс. 28:26-27

+ 13:16 Лк. 10:23-24

• 13:18 Мк. 4:13-20, Лк. 8:11-15

+ 13:22 Мат. 6:25, Мк. 10:23,

+ 13:30 Мат. 3:12

• 13:31 Мк. 4:30-34, Лк. 13:18-21

+ 13:32 Мат. 17:20, Лк. 17:6,

* 13:33 ЙгӀаныцӀдзауа: «хсатакӀ», датшата йхӀхӀвапӀта литр 36 раъара (шылата килограмм 23).

+ 13:41 Мат. 24:31

+ 13:42 Мат. 8:12

+ 13:43 Мат. 11:15

+ 13:47 Мат. 4:19

+ 13:49 Мат. 25:32

+ 13:50 Мат. 8:12

• 13:53 Мк. 6:1-6, Лк. 4:16-30

+ 13:54 Мат. 2:23, Лк. 2:39, Лк. 4:23, Мк. 1:21

+ 13:55 Мат. 12:46

+ 13:57 Мат. 11:6,

• 14:1 Мк. 6:14-29, Лк. 9:7-9

* 14:1 Атетрарх Ирод – ажва тетрарх йгӀанакӀитӀ «пщба йчпата азакӀы аунашвачпагӀв»; Ирод Антипа Галилеи Переи друнашвачпагӀвын, апаштыхӀ Ирод Дудздза дипан.

+ 14:2 Мат. 16:14

* 14:3-4 Филип – Ирод Дудздзи Мариамни рпа, Ирод Антипа йаща цри.

+ 14:3 Мат. 4:12, Мат. 11:2, Лк. 3:19-20,

+ 14:5 Мат. 11:9, Мат. 21:26

+ 14:7 Эст. 5:3, Эст. 7:2

+ 14:12 Мат. 9:14

• 14:13 Мк. 6:30-44, Лк. 9:10-17,

+ 14:21 Мат. 15:38

• 14:22 Мк. 6:45-56,

+ 14:23 Мк. 1:35, Лк. 4:42, Лк. 5:16

+ 14:26 Лк. 24:37

+ 14:31 Мат. 6:30

+ 14:33 Лк. 1:35

+ 14:34 Мк. 6:53, Лк. 5:1

• 15:1 Мк. 7:1-23

* 15:2 Аиудейква ргвбайара арыпхьагӀвчва атшрыцкьара цӀас йапщылата система абгакӀ лырхтӀ, ауи йчпара атахъыта йапхьадзуз а-Нчва а-Хабза апны йчпара атахъыта йпхьадзаз йайхӀан. Ауат йчпара атахъыз абанпаракӀ абанпаракӀ йрархӀвуамцара йгӀархчун.

+ 15:2 Лк. 11:38

+ 15:7 Мат. 23:13, Руыс. 28:25

+ 15:11 Руыс. 10:15

+ 15:14 Мат. 23:16, Лк. 6:39

+ 15:18 Мат. 12:34,

• 15:21 Мк. 7:24-30

+ 15:22 Мат. 9:27, Лк. 1:32

+ 15:24 Мат. 10:6,

* 15:26 Аиудейква ала рахв пӀайта йырпхьадзун. Израиль ауагӀа амаджьусиква запыт алаква-хӀва йрыпхьун, ауаса араъа Иисус заджвгьи йгвы дасырныс гьитахъымызтӀ, Ауи ахъаз абзазара йауу швапхакӀ гӀайырбитӀ.

+ 15:26 Мат. 7:6

• 15:29 Мк. 7:31

+ 15:32 Мат. 9:36

+ 15:38 Мат. 14:21

* 15:39 Ари акъала тамамта йъаныргӀалу гьбергьльым. АпхьахьаквакӀ йшырпхьадзауала, ауи ахьыз Магдала йгӀахъшахъыцӀтӀ.

• 16:1 Мк. 8:11-13, Лк. 12:54-56

+ 16:1 Мат. 3:7,

* 16:2-3 НапӀлагӀвыраквакӀ рпны ауысаква 2 йгьи 3 гьалам.

* 16:4 Инус йдырга – швапшы: Матай 12:40.

+ 16:4 Ин. 2:1, Мат. 12:39

• 16:5 Мк. 8:14-21

+ 16:6 Лк. 12:1,

+ 16:8 Мат. 6:30

+ 16:9 Мат. 14:13-21

+ 16:10 Марк 8:9; Матай 15:37.

+ 16:10 Мат. 15:36-37

• 16:13 Мк. 8:27-30, Лк. 9:18-21

+ 16:14 Мат. 14:2,

* 16:18 Ахьыз Петр йгӀаныцӀитӀ «хӀахъвы».

+ 16:18 Мк. 3:16,

+ 16:20 Мат. 9:30

• 16:21 Мк. 8:31, Лк. 9:22-27

+ 16:21 Лк. 17:25, Мк. 9:31, Мк. 10:34,

+ 16:23 Мат. 4:10,

+ 16:24 Мат. 10:38-39

+ 16:25 Мат. 19:29

+ 16:27 Мат. 24:30, Мат. 25:31,

+ 16:28 Мат. 24:34,

• 17:1 Мк. 9:2-13, Лк. 9:28-36

+ 17:1 Мк. 5:37, Мк. 14:33

+ 17:5 Мат. 3:17,

+ 17:9 Мат. 8:4, Мат. 9:30, Мк. 1:44

+ 17:12 Лука 1:13-17.

+ 17:13 Мат. 11:14, Лк. 1:17

• 17:14 Мк. 9:14-29, Лк. 9:37-43

+ 17:18 Мк. 1:26, Руыс. 8:7

+ 17:20 Мат. 13:31, Лк. 17:6, Мк. 11:23

* 17:21 НапӀлагӀвыраквакӀ рпны ауат ажваква гьалам.

• 17:22 Мк. 9:30-32, Лк. 9:43-45

+ 17:23 Мат. 16:21, Мат. 20:19

+ 17:24 Мк. 9:33, Мат. 22:17

* 17:26 Датшата йхӀхӀвапӀта акъральыгӀвчва.

* 17:27 Драхма – грек жвгъайпӀ, ачрын мышкӀы драхмакӀ гӀайынхун.

• 18:1 Мк. 9:33-37, Мк. 9:42-48, Лк. 9:46-48, Лк. 17:1-2

+ 18:3 Мат. 19:16

+ 18:5 Мат. 10:40, Лк. 10:16,

+ 18:7 Мат. 26:24

+ 18:8 Мат. 5:30, Мат. 25:41,

+ 18:9 Мат. 5:29

• 18:10 Лк. 15:3-7

* 18:10 Ауат рмальаъыкьква – аджьутква йазхъарцӀун гӀвычӀвгӀвысипхьадзагьи йара ймальаъыкь-хчагӀвы дшйыму. Ауасйат ШӀыц йгӀанахӀвитӀ асабикви Иисус Христос йыщтацагӀвчви рмальаъыкь-хчагӀвчва руысгьи (швапшы: Аджьутква 1:14 ; ауи акӀвымкӀвагьи швапшы: Псалтир 33:8; 90:11 ).

* 18:11 АпхъанчӀви напӀлагӀвыраквакӀ рпны ари ауыса гьалам. ЙашӀшвырпшы: Лука 19:10.

• 18:15 Лк. 17:3

+ 18:17 Мат. 5:46-47,

* 18:18 Араъа йгӀазквчважвауа Христос й-Кьлиса а-Нчва йгвапхара йаквыргӀапсу ащаквыргылраква нанауахв йшауаш, ауат ащаквыргылраква ажвгӀвандква рпынгьи йшрыцыркӀуашла хъагваквыра шамазлуш ракӀвпӀ.

+ 18:19 Мат. 7:7-8

+ 18:21 Лк. 17:4

* 18:22 Йа: «хынгӀважви жвибжьынла».

* 18:24 Датшата йхӀхӀвапӀта тонн 340.

* 18:28 Динарий – урым ахча жвгъайпӀ, ачрын мышкӀы йгӀайынхуз гӀацӀанакӀитӀ. ТацитӀ йшигӀвызла, аимператор Тиберий йагӀамтаква рагӀан асолдат йымшкӀ нхаша динарийкӀ гӀацӀанакӀуан.

+ 18:35 Мат. 6:15,

• 19:1 Мк. 10:1-12

* 19:9 НапӀлагӀвыраквакӀ рпны арат ажваквагьи алапӀ: «Ауи акӀвымкӀвагьи йгӀалырщтхыз апхӀвыс дгӀазгуа хъацӀи пхӀвыси разцӀабыргра мыгӀвхъигитӀ».

+ 19:9 Мат. 5:32,

+ 19:11 Мк. 4:11,

* 19:12 ГӀвачв «евнух»; йъадырхъвуз йгӀалцӀла агӀвачвква апхӀвысква йрыщтаныкъварныс гьрылымшузтӀ.

• 19:13 Мк. 10:13-16, Лк. 18:15-17

+ 19:14 Мат. 18:3

• 19:16 Мк. 10:17-31, Лк. 18:18-30

+ 19:16 Лк. 10:25

+ 19:21 Мат. 5:48, Лк. 12:33, Мат. 6:20,

+ 19:26 Мк. 14:36

+ 19:27 Мат. 4:20-22

+ 19:28 Мат. 16:27, Мат. 25:31, Лк. 22:30,

+ 19:29 Мат. 16:25

+ 19:30 Мат. 20:16, Лк. 13:30

* 20:1 ДзахвагӀарйырта «виноградгӀарйырта».

* 20:3 Датшата йхӀхӀвапӀта, асахӀат ажвба апны. Аджьутква рсахӀатпхьадзара асахӀат ацба йгӀаджвыквылуан.

+ 20:16 Мат. 19:30, Лк. 13:30

• 20:17 Мк. 10:32-34, Лк. 18:31-34

+ 20:19 Мат. 16:21, Мат. 17:23

• 20:20 Мк. 10:35-45

+ 20:20 Мат. 10:2, Мк. 1:19

+ 20:21 Мат. 19:28

* 20:22 АпхъанчӀвидза напӀлагӀвыраква рпны йгьалам ажваква: «йа адзытщра швахъысныс Сара сызхъысуа адзытщрала». ЙашӀшвырпшы Марк 10:38.

+ 20:22 Мат. 26:39,

+ 20:26 Мат. 23:11, Мк. 9:35

• 20:29 Мк. 10:46-52, Лк. 18:35-43

+ 20:30 Мат. 9:27-31

+ 20:34 Лк. 7:13

• 21:1 Мк. 11:1-11, Лк. 19:28-38,

* 21:1-2 Амасхва щхъа – атакӀраквакӀ рпны ауи Елеон щхъа-хӀвагьи йапхьитӀ; амасхва «маслина», «оливковое дерево».

+ 21:1 Руыс. 1:12

+ 21:4 Мат. 1:23, Мат. 26:56,

* 21:5 Ауи йгӀаныцӀитӀ: «ЙрашвхӀв Иерусалим абзазагӀвчва».

* 21:5 ЗымгӀвархъада «царь».

* 21:5 Швапшы: Закьарыйа 9:9 . Иисус атшада даквчӀвата, амамыр дазгылата, дхъада ъасата Иерусалим дталтӀ. Ауат агӀамтаква рагӀан апаштыхӀква йшырчпуз апшта, Ауи айсыга тшгьи дгьаквчӀвамызтӀ, агьатагьи гьинапӀыцӀакӀымызтӀ.

* 21:9 ХӀосана – «ХӀгӀахча хӀара!» – йыртшхъвара шӀтыгахаз ажва.

+ 21:9 Мат. 9:27, Мат. 23:39

+ 21:11 Лк. 7:16

• 21:12 Мк. 11:15-19, Лк. 19:45-48,

+ 21:12 Лк. 2:24

+ 21:15 Мат. 9:27

+ 21:16 Лк. 19:39,

+ 21:17 Лк. 19:29, Лк. 24:50,

• 21:18 Мк. 11:12-14, Мк. 11:20-24

+ 21:18 Мат. 4:2

+ 21:19 Мат. 24:32, Лк. 13:6

+ 21:21 Мат. 17:20,

+ 21:22 Мат. 7:8, Мат. 17:20,

• 21:23 Мк. 11:27-33, Лк. 20:1-8

+ 21:23 Руыс. 4:7

+ 21:25 Мат. 3:6, Лк. 7:30

+ 21:26 Мат. 11:9, Мат. 14:5

+ 21:32 Лк. 7:29

• 21:33 Мк. 12:1-12, Лк. 20:9-19

* 21:33 АжьгвычӀарта «давильня» – абыхъв апны чуанквпшыра амата гвагӀваракӀ гӀатырчвуан, ауаъа ажь (авиноград) ргвычӀун, ажьдзы (авинограддзы) йазалхта йырчпуз акӀынхӀарала йгӀатычӀвун.

+ 21:33 Мк. 13:34

+ 21:35 Мат. 22:6, Мат. 23:34,

+ 21:37 Мат. 3:17,

+ 21:41 Руыс. 13:46

+ 21:42 Руыс. 4:11,

+ 21:46 Мк. 11:18, Мк. 11:32

• 22:1 Лк. 14:15-24

+ 22:1 Мат. 13:34

+ 22:2 Мат. 25:10,

+ 22:6 Мат. 21:35, Мат. 23:34,

+ 22:7 Мат. 21:41

+ 22:8 Мат. 10:11, Руыс. 13:46,

+ 22:13 Мат. 8:12

• 22:15 Мк. 12:13-17, Лк. 20:20-26

+ 22:15 Лк. 11:54

* 22:16 Аиродианква политика гвыпкӀ гӀарыцӀаркӀуан, ауат Ирод Антипа йызцӀабыргын йгьи аурымква йрыцӀагылуан.

+ 22:17 Мат. 17:24-25

+ 22:18 Мк. 7:6, Лк. 12:1

• 22:23 Мк. 12:18-27, Лк. 20:27-40

+ 22:23 Руыс. 4:1, Руыс. 23:8

• 22:34 Мк. 12:28-34, Лк. 10:25-28

+ 22:39 Мат. 19:19

+ 22:40 Мат. 7:12,

• 22:41 Мк. 12:35-37, Лк. 20:41-44

+ 22:42 Мат. 9:27

+ 22:44 Руыс. 2:34-35

+ 22:46 Лк. 20:40

• 23:1 Мк. 12:38-40, Лк. 11:37-52, Лк. 20:45-47

* 23:5 А-ГӀвыра ажваква щатата йырчпан (АтыцӀра 13:9, 16; ЙгӀвбахауа а-Хабза 6:8; 11:18 ), аиудейква анныхӀвуз рхъапахьи рарма напӀи а-Хабза йгӀалху атекстква зтаз асахтан тарачкӀвынква (афилактерияква) рцрархӀвун. Ауи акӀвымкӀвагьи ауат рхъахьквцӀа чгӀвычаква рдзакӀьаква ачокъвква ршӀардзахуан (Апхьадзараква 15:37-41; ЙгӀвбахауа а-Хабза 22:12 ). Ауат йрапшу ачокъвква, йшаъула, Йара Иисус Христосгьи йынкъвигун (швапшы: Матай 9:20; 14:36). Ауаса афарисейква, анахьанат рацкӀыс дара рыцӀа йалкӀгӀата а-Нчва йшипщылу гӀадырбара ртахъыта, рфилактерияква рдури рчокъвква рури йахъцата йаладырхӀун.

+ 23:6 Лк. 14:7-8

* 23:7 Датшата йхӀхӀвапӀта, арыпхьагӀв. «Рабби» джьут бызшва йгӀалцӀыз ажвапӀ.

+ 23:8 Лк. 22:32,

* 23:9 Араъа йгӀахӀгвынгӀвра атахъыпӀ ауыс зкву аба цриква шракӀвым. ЙхӀыуу заджвгьи дгӀарылхӀыркӀькӀьра гьатахъым хӀара, йхӀаракӀу адин титулква, асанква агьиква гӀахӀрысабапуа.

+ 23:11 Мат. 20:26, Мк. 9:35, Мк. 10:43

+ 23:12 Лк. 14:11, Лк. 18:14

* 23:13 НапӀлагӀвыраквакӀ рпны 14-хауа ауыса алагылапӀ, арат ажваквагьи ауи ауыса йалапӀ: «Гвыхьра швызгӀайтӀ, а-Хабза арыпхьагӀвчви афарисейкви! ЧвалатшычпагӀвыргӀа! Ачвзабаква ртыдзква швыргьашвитӀ швара, тшгӀарбашала ауырата швныхӀвитӀ. Ауи ахъазла жьыхьра злам ахӀаквым швызпшитӀ швара.» ЙыршӀшвырпшы: Марк 12:40; Лука 20:47.

+ 23:13 Мат. 15:7

+ 23:16 Мат. 15:14

* 23:23 АгӀайырахьызква: ащыхв «мята», ашвхыщайдза «тмин».

* 23:23 ЛевиргӀа 27:30-33; Апхьадзараква 18:21; ЙгӀвбахауа а-Хабза 14:22-27 .

* 23:27 ЙахӀудашта апны айхӀарагӀв адамраква хӀаш гӀарыквырчвун, ауат хъарачӀвыла йшубушыз апшта, ауи уахьысырквын йуырпӀайуата акӀвын йшырпхьадзуз.

+ 23:27 Руыс. 23:1,

+ 23:30 Руыс. 7:52

+ 23:33 Мат. 3:7, Мат. 12:34

+ 23:34 Мат. 21:35, Мат. 22:6, Мат. 10:17, Мк. 13:9, Лк. 21:12

• 23:37 Лк. 13:34-35

+ 23:37 Руыс. 7:52, Рут 2:12,

+ 23:39 Мат. 21:9

• 24:1 Мк. 13:1-13, Лк. 21:5-19

+ 24:2 Лк. 19:44

+ 24:7 Руыс. 11:28,

* 24:8 Аиудейква рдин арыпхьагӀвчва йырхӀвун МасихӀ йгӀайра апхъала агӀазаб чвгьадзаква рыгӀамта шыншуш, ауат ауи асабийра йапщылу агӀазаб йашӀдырпшуан.

+ 24:9 Мат. 10:22,

+ 24:10 Мат. 10:21

+ 24:11 Мат. 7:15

+ 24:14 Мат. 28:19,

• 24:15 Мк. 13:14-23, Лк. 21:20-24

+ 24:17 Лк. 17:31

+ 24:19 Лк. 23:29

+ 24:22 Лк. 18:7

+ 24:23 Лк. 17:23

+ 24:27 Лк. 17:24

+ 24:28 Лк. 17:37

• 24:29 Мк. 13:24-27, Лк. 21:25-28

+ 24:29 Руыс. 2:20,

+ 24:30 Мат. 16:27,

+ 24:31 Мат. 13:41,

• 24:32 Мк. 13:28-31, Лк. 21:29-33

* 24:34 Ари абанпара – йапшымкӀва йалдыргитӀ ауат ажваква йгӀарныцӀуа: 1) ари ахъа гӀазквчважвауа акосмос катаклизмкви Иисус Христос йгӀванхауата йгӀайри йрыквшахӀатхуш абанпара ракӀвпӀ арат ажваква гӀазквчважвауа; 2) ауи ажва гӀвмагныкӀ ъаму йгӀалцӀла («поколение» йгьи «род») йалныс ауаштӀ араъа йгӀазквчважвауа аиудей уагӀа ракӀвхарнысгьи; 3) арат ажваква зквчважвауа Иисус йагӀамта агӀан йбзазуз, асквш 70 агӀан Иерусалим шаладрыхъвашаз йаквшахӀатхаз абанпара ракӀвпӀ.

+ 24:34 Мат. 16:28

• 24:36 Мк. 13:32-37, Лк. 12:38-40, Лк. 17:26-30, Лк. 17:34-36

* 24:37 НыхӀв – Ной-хӀвагьи дбергьльыпӀ ауи, джьут бызшва апны – НоахӀ.

+ 24:42 Мат. 25:13

• 24:45 Лк. 12:42-48

+ 24:46 Мат. 25:21,

+ 24:48 Мат. 25:5

+ 24:51 Мат. 8:12

+ 25:1 Мат. 9:15,

+ 25:5 Мат. 24:48

+ 25:10 Мат. 22:2

+ 25:11 Мат. 7:22, Лк. 6:46, Лк. 13:25

+ 25:12 Мат. 10:33

* 25:13 АпхъанчӀвидза напӀлагӀвыраквакӀ рпны йалапӀ ажваква: «ГӀвычӀвгӀвыс Па дангӀайуаш амшгьи асахӀатгьи».

+ 25:13 Мат. 24:36, Мат. 24:42

• 25:14 Лк. 19:12-27

+ 25:21 Лк. 16:10,

+ 25:29 Мат. 13:12

+ 25:30 Мат. 8:12

+ 25:31 Мат. 16:27, Мат. 19:28

+ 25:32 Мат. 13:49

+ 25:35 Лк. 3:11,

+ 25:40 Мат. 10:40

+ 25:41 Мат. 7:23, Мк. 9:43-44,

+ 25:45 Лк. 10:16

• 26:1 Мк. 14:1-2, Лк. 22:1-2,

* 26:2 АйахӀуда ПасахӀ – ауи АгӀархвитхра агвыргъьахъв а-Нчва айахӀуда уагӀахъа Мсыр алыгра йъагӀашӀигаз ахьызла йапылуан.

* 26:3 Кайаф ашогьанкъвырльыкъвхагӀв хӀаракӀы йъанатӀа нкъвигатӀ 18-хуз асквш йгӀашӀарышвта асквш 36-дза.

• 26:6 Мк. 14:3-9, Лк. 7:36-50,

+ 26:6 Мат. 21:17,

+ 26:11 Мат. 9:15,

+ 26:13 Мат. 24:14

• 26:14 Мк. 14:10-11, Лк. 22:3-6

+ 26:14 Руыс. 1:16

• 26:17 Мк. 14:12-21, Лк. 22:7-14, Лк. 22:21-23,

* 26:17 АчӀахъва амща агвыргъьахъв – быжьмышкӀы йакӀвшуз ауи агвыргъьахъв агӀан чӀахъва амщамкӀва датша чӀахъва уфа йгьамуазтӀ. АчӀахъва амща агвыргъьахъв йанаквчважвуз йара ауи агвыргъьахъвгьи ауи апхъала йызпылуаз АгӀархвитхра агвыргъьахъвгьи гӀанадыркӀуан.

+ 26:24 Мат. 18:7

• 26:26 Мк. 14:22-26, Лк. 22:15-20,

* 26:28 ЙашӀшвырпшы АтыцӀра 24:8; Аджьутква 9:18-20 .

* 26:30 АцӀас йшгӀанахӀвузла, ауи агвыргъьахъв апны айахӀудаква Псалтир йауу апсаломква (113–117, 135) рхӀвун.

+ 26:30 Лк. 22:39

• 26:31 Мк. 14:27-31, Лк. 22:31-34,

+ 26:32 Мат. 28:7

• 26:36 Мк. 14:32-42, Лк. 22:39-46

+ 26:37 Мк. 5:37, Мк. 9:2

+ 26:39 Мк. 10:38,

+ 26:41 Мат. 6:13,

+ 26:42 Мат. 6:10

+ 26:45 Мат. 16:21, Мат. 17:22, Мат. 20:18

• 26:47 Мк. 14:43-50, Лк. 22:47-53,

* 26:47 Гьата «меч».

+ 26:47 Руыс. 1:16

+ 26:51 Лк. 22:38

* 26:53 Легион – аурымква рыр апны цынзыкьыгӀв раъарагӀвы гӀазцӀазкӀуаз айсыгӀвчва радкӀылара.

+ 26:55 Мат. 21:23, Лк. 21:37

+ 26:56 Мат. 1:22-23, Мат. 21:4, Мат. 26:31,

• 26:57 Мк. 14:53-65, Лк. 22:54-55, Лк. 22:63-71,

+ 26:61 Мк. 15:29,

+ 26:62 Мат. 27:13

+ 26:64 Мат. 16:27, Мат. 24:30,

+ 26:65 Руыс. 14:14, Мат. 9:3,

• 26:69 Мк. 14:66-72, Лк. 22:56-62,

+ 26:75 Мат. 26:34

• 27:1 Мк. 15:1, Лк. 23:1-2,

* 27:2 Пилат – Понтий Пилат ЙахӀудашта апны асквш 26 йгӀашӀарышвта асквш 36-дза дурым шӀыпӀа унашвачпагӀвын.

+ 27:2 Лк. 3:1, Лк. 13:1, Руыс. 3:13,

• 27:3 Руыс. 1:18-19

+ 27:6 Мк. 12:41,

+ 27:9 Мат. 2:17

• 27:11 Мк. 15:2-5, Лк. 23:3-5,

+ 27:11 Мат. 2:2

+ 27:13 Мат. 26:62

• 27:15 Мк. 15:6-15, Лк. 23:13-25,

* 27:16 Бар-Аба – ари ахьыз йгӀаныцӀитӀ «аба йпа». НапӀлагӀвыраквакӀ рпны ахьыз Иисус Бар-Аба-хӀва гьакӀвым йшану, Бар-Аба-хӀва акӀвпӀ. Бар-Аба-хӀва йыпхьитӀ ауи а-Къвыръан апны.

+ 27:20 Руыс. 3:14

+ 27:23 Лк. 23:41,

+ 27:26 Мат. 20:19

• 27:27 Мк. 15:16-20,

* 27:29 Ашвтракьакьа «венок».

+ 27:30 Мат. 20:19

• 27:32 Мк. 15:21-32, Лк. 23:26-43,

* 27:33-34 Хъапахь шӀыпӀа – тамамдзата «ХъабыгӀв» гӀанакӀитӀ. Йшаъула, ауи атоба ауаса йзахьызыз аквпшырала агӀвычӀвгӀвыс хъабыгӀв йъапшыз акӀвпӀ.

+ 27:40 Мк. 14:58, Мат. 4:3-6

• 27:45 Мк. 15:33-41, Лк. 23:44-49,

* 27:45 Датшата йхӀхӀвапӀта, ауыжвгӀанчӀви гӀамтапхьадзащала атшын асахӀат ахпадза.

* 27:46 Ауат ажваква Иисус арамей бызшвала йхӀватӀ.

+ 27:46 Руыс. 3:1,

* 27:47 Арамей бызшвала ахьыз Ильйаси (Эли) ажваква «Сара Сы-Нчви» швабыжта йапшыта йбыжьгитӀ.

* 27:48 Ашвымгьар йгӀаныцӀитӀ «губка».

* 27:51 Ауи аныхӀварта ауацӀа прапса акӀвын. Ауи йагӀвнашун «Ацкьи» «Ацкьаква Рыцкьи» (швапшы: АтыцӀра 26:31-35 ). Швапшы: Аджьутква 10:19-22 .

+ 27:56 Лк. 8:2, Мат. 20:20

• 27:57 Мк. 15:42-47, Лк. 23:50-56,

+ 27:63 Мат. 16:21, Мат. 17:23, Мат. 20:19

* 27:65 Йа: «Швара ахчагӀвчва швымапӀ».

• 28:1 Мк. 16:1-8, Лк. 24:1-12,

* 28:1 Аиудейква рпны амчыбыжь амтшаша йгӀашӀарышвта йалагун.

+ 28:1 Лк. 8:2, Мат. 27:61

+ 28:2 Мат. 27:60

+ 28:3 Мк. 9:3, Руыс. 1:10

+ 28:7 Мат. 26:32

+ 28:9 Мат. 28:17, Лк. 24:52

+ 28:10 Мат. 12:50,

• 28:16 Мк. 16:14-18, Лк. 24:36-49,

* 28:18 Амчхъара – апсуа ажва амчхара «власть» йгӀашӀхӀкӀгӀатӀ.

+ 28:18 Мат. 11:27,

+ 28:19 Руыс. 8:13,

+ 28:20 Мат. 13:39

• 1:1 Мат. 3:1-12, Лк. 3:1-9,

* 1:1 МасихӀ: Аджьут ажва «МешиахӀ» (урышвла «Мессия», абазала «МасихӀ») грек бызшвала «Христос»-хӀва йатаркӀитӀ, ауи йгӀаныцӀитӀ «ЗымгӀвайырхъаду», йа «Масхва шша зхьырщыз». А-Уасйатыжвдза апны ауат ауи ауыс зырхъйушыз апаштыхӀкви адиннкъвгагӀвчви йшцӀасыз апшта ашша рхьырщуан. А-Уасйатыжвдза апны апхъала йыншушыз щарда анын: анахьанат зымгӀва рацкӀыс ддута ЗымгӀвайырхъаду дшгӀайуаш, а-Нчва дгӀалихта дшгӀауищтуаш. Иисус йзаманква рагӀан йымкъвауата МасихӀ а-Нчва дшырзгӀауищтуаш ауагӀа швабыж йазхъарцӀун.

+ 1:2 Мат. 11:10, Лк. 7:27

+ 1:4 Лк. 1:80,

+ 1:5 Руыс. 19:18

• 1:9 Мат. 3:13, Лк. 3:21-22, Лк. 4:1-13

+ 1:9 Мат. 2:23, Лк. 2:39

+ 1:10 Руыс. 7:56,

+ 1:11 Мк. 9:7, Мк. 9:7,

+ 1:13 Лк. 22:43

• 1:14 Мат. 4:18-22, Лк. 5:1-11

+ 1:15 Мат. 3:2

+ 1:16 Мат. 14:34, Мк. 6:53,

+ 1:17 Мат. 13:47

+ 1:18 Мк. 10:28

• 1:21 Лк. 4:31-41

+ 1:21 Мат. 4:13

+ 1:22 Мат. 7:28-29

+ 1:24 Мк. 5:7, Руыс. 19:15,

+ 1:26 Мк. 9:20, Руыс. 8:7

+ 1:27 Руыс. 17:19

+ 1:31 Мк. 5:41, Мк. 9:27, Руыс. 3:7, Руыс. 9:41

+ 1:34 Мат. 12:16, Мк. 3:12

• 1:35 Лк. 4:42-44

+ 1:35 Мат. 14:23, Лк. 5:16

• 1:40 Мат. 8:1-4, Лк. 5:12-16

+ 1:40 Мк. 9:22

+ 1:42 Лк. 17:14

+ 1:43 Мат. 9:30

+ 1:44 Лк. 17:14

+ 1:45 Мк. 7:36

• 2:1 Мат. 9:1-8, Лк. 5:17-26

+ 2:1 Мат. 4:13, Мк. 1:21

+ 2:4 Мк. 6:55

+ 2:5 Мат. 8:10, Мк. 10:52, Лк. 7:48

+ 2:7 Мк. 14:64,

• 2:13 Мат. 9:9-13, Лк. 5:27-32

+ 2:16 Лк. 15:2

+ 2:17 Лк. 15:7,

• 2:18 Мат. 9:14-17, Мат. 12:1-8, Лк. 5:33

+ 2:18 Мат. 11:2, Лк. 11:1, Лк. 18:12

+ 2:19 Мат. 25:1-13,

+ 2:20 Мк. 14:7, Лк. 17:22

* 2:26 А-Нчва йзалхыз ачӀахъваква: Ауи ашогьанква а-Нчва йыртуаз чӀахъван. СабшагӀадзапхьадза чӀахъва шӀыцла йырпсахуан. Ауи агӀан акӀвпӀ ачӀахъважв ашогьанква йырфаныс йанахвитыз.

• 3:1 Мат. 12:9-14, Лк. 6:6-11

+ 3:1 Мк. 1:21

+ 3:2 Лк. 14:1, Лк. 20:20

+ 3:4 Лк. 14:3

* 3:6 Аиродианква: Аиродианква джьут политика гвыпын, Ирод Антипа зыхьзыз аджьут унашвачпагӀв йыцызкӀуаз. ЙахӀудашта Рим провинция ауи дапаштыхӀта Рим къральыгӀва далнахтӀ.

+ 3:7 Мат. 11:21

+ 3:10 Мк. 5:28

+ 3:11 Мат. 14:33, Мк. 1:24

+ 3:12 Мат. 12:16, Мк. 1:34

• 3:13 Мат. 10:1-4, Лк. 6:12-16

+ 3:16 Мат. 16:18,

+ 3:17 Мк. 1:19

* 3:18 Кананит: Зелот йгӀаныцӀуа гӀаныцӀитӀ (швапшы: Матай 10:2; Лука 6:15), датшата йхӀхӀвапӀта закӀы айгвыгӀвра дула йазгылуа гӀвычӀвгӀвыс – йалныс ауаштӀ Израиль аурым оккупация йапшӀагылуаз адин-политика гвып дрылазларныс.

+ 3:18 Мат. 9:9

+ 3:19 Мк. 14:10, Мк. 14:44

• 3:20 Мат. 12:22-32, Лк. 11:14-23, Лк. 12:10

+ 3:20 Мк. 6:31

+ 3:22 Мат. 9:34, Мат. 10:25

+ 3:29 Лк. 12:10,

• 3:31 Мат. 12:46-50, Лк. 8:19-21

+ 3:31 Мк. 6:3, Руыс. 1:14,

* 3:32 Уахщчви: АнапӀылагӀвыражвдзаква йгьырнымызтӀ «уахщчви».

• 4:1 Мат. 13:1-23, Лк. 8:4-15

+ 4:9 Мат. 11:15,

• 4:10 Мат. 13:18-23, Лк. 8:11-15

+ 4:11 Мат. 19:11,

+ 4:12 Руыс. 28:26-27

+ 4:14 Руыс. 8:4

+ 4:19 Мат. 6:25, Мк. 10:23,

• 4:21 Лк. 8:16-18

+ 4:21 Мат. 5:15, Лк. 11:33

+ 4:22 Мат. 10:26, Лк. 12:2

+ 4:23 Мат. 11:15, Мк. 4:9

+ 4:24 Мат. 7:2

* 4:24-25 Ари ажвакъвыш йгӀанарбитӀ Иисус йапхьара ауагӀа аздзыргӀвныс йгьи йгӀаргвныгӀвныс къару щарда азалырхпхьадза, а-Нчва ауат ргӀагвынгӀвра йшалайырхӀауа.

+ 4:29 Мат. 13:38,

• 4:30 Мат. 13:31-35, Лк. 13:18-19

+ 4:31 Мат. 17:20, Лк. 17:6

• 4:35 Мат. 8:23-27, Лк. 8:22-25

+ 4:35 Мат. 8:18, Лк. 8:22

+ 4:37 Руыс. 27:14

• 5:1 Мат. 8:28-34, Лк. 8:26-39

+ 5:7 Мк. 1:24

* 5:9 Легион-хӀва: Латин бызшвала «зкьы» гӀанакӀитӀ, ауаса йрыпхьитӀ арыгӀвчва гвып ду.

+ 5:17 Лк. 5:8, Руыс. 16:39

+ 5:20 Мат. 4:25, Мк. 7:31

• 5:21 Мат. 9:18-26, Лк. 8:40-56

+ 5:22 Лк. 13:14, Руыс. 13:15, Руыс. 18:8

+ 5:28 Мк. 3:10

+ 5:30 Лк. 5:17, Лк. 6:19

+ 5:34 Мк. 10:52

+ 5:37 Мк. 9:2, Мк. 14:33

+ 5:41 Мк. 1:31, Мк. 9:27, Руыс. 3:7, Руыс. 9:41, Лк. 7:14

+ 5:43 Мк. 1:44, Мк. 9:9

• 6:1 Мат. 13:53-58, Лк. 4:16-30

+ 6:1 Мат. 2:23, Лк. 2:39, Лк. 4:23

+ 6:2 Мк. 1:21

+ 6:3 Мат. 11:6

• 6:7 Мат. 10:1, Мат. 10:5-15, Лк. 9:1-6

+ 6:7 Мк. 3:13-18

+ 6:11 Руыс. 13:51

+ 6:12 Мк. 1:15

• 6:14 Мат. 14:1-12, Лк. 9:7-9

+ 6:14 Мк. 8:28

+ 6:15 Мат. 21:11

+ 6:17 Мат. 11:2, Лк. 3:19-20,

+ 6:21 Эст. 1:3

+ 6:23 Эст. 5:3, Эст. 7:2

+ 6:29 Мк. 2:18

• 6:30 Мат. 14:13-21, Лк. 9:10-17,

+ 6:30 Мк. 6:7

+ 6:31 Мк. 3:20

+ 6:34 Мат. 9:36

• 6:45 Мат. 14:22-36,

+ 6:45 Мат. 11:21, Мк. 8:22

+ 6:46 Лк. 6:12, Лк. 9:28

* 6:48 Ачврыгъвква: Урышв бызшвала – «вёсла».

+ 6:49 Лк. 24:37

+ 6:52 Мк. 6:41, Мк. 8:17,

+ 6:53 Мат. 14:34, Лк. 5:1

+ 6:55 Мк. 2:4, Руыс. 5:15

+ 6:56 Мк. 5:27

• 7:1 Мат. 15:1-20

+ 7:5 Лк. 11:38

+ 7:6 Мат. 23:13

* 7:15-16 ЙгӀайуацӀцӀуа: Й-16-хауа ауыса апхъанчӀви напӀлагӀвыраквакӀ рпны йаныпӀ: «АджвырагӀв лымхӀа йымазтын, йгӀарныс акӀвпӀ, йгӀарагӀатӀ».

+ 7:15 Руыс. 10:15,

+ 7:19 Руыс. 10:15, Руыс. 11:9,

+ 7:20 Мат. 12:34,

• 7:24 Мат. 15:21-28

* 7:26 Дсирофиникянын: Ауи Рим провинция Сирия йаъу Финикия апны дйытӀ.

+ 7:26 Руыс. 21:2-3

* 7:27 Апхъапхъа асабиква рымгва дырчврагӀатӀ, йыгьбзийыми асабиква чӀахъва гӀарыквухта алаква йрутныс: Иисус хӀварыбзала йхӀвитӀ. Ауи йгӀанакӀитӀ: апхъапхъа суагӀа йрыстныс сшвырхвит ауат ззыбжу. Ауи акӀвмызтын асабиква ачӀахъва гӀаршӀухта алаква йрутырквын йапшпӀ.

+ 7:27 Мат. 7:6

+ 7:31 Мк. 8:24, Мк. 5:20, Мк. 1:9

+ 7:33 Мк. 8:23,

+ 7:36 Мк. 1:44-45

• 8:1 Мат. 15:32-39

+ 8:2 Мат. 9:36

* 8:9 ХъачвагӀвацата пщынзыкьыгӀв: Матай 15:32-39 апны хӀара йгӀдыртӀ 4000-гӀв пхьадзара йаланакӀыз ахъачвагӀвацаква ракӀвызтӀхӀва пхӀвысти сабити йаъаз рыцӀа йшщардагӀвыз.

• 8:11 Мат. 16:1-4

+ 8:11 Лк. 11:16,

• 8:14 Мат. 16:5-12

+ 8:15 Лк. 12:1,

+ 8:17 Мк. 6:52, Мк. 7:18

+ 8:19 Мк. 6:41-43

+ 8:20 Мк. 8:8

+ 8:22 Мк. 6:45

+ 8:23 Мк. 7:33,

• 8:27 Мат. 16:13-20, Лк. 9:18-21

+ 8:28 Мк. 6:14,

+ 8:29 Мк. 14:61-62,

+ 8:30 Мат. 9:30

• 8:31 Мат. 16:21-28, Лк. 9:22-27

+ 8:31 Лк. 17:25, Мк. 9:31, Мк. 10:34,

+ 8:33 Мат. 4:10,

* 8:34 ЙгӀазабчьакьра аджьуар найахвта: Иисус йзаманква рагӀан аджьуар йкӀыддыркӀылнысла зхӀаквым рхаз агӀвычӀвгӀвыс дазадырцалуан дъарщуашыз ашӀыпӀадза аджьуар йгарныс.

+ 8:34 Мат. 10:38-39

+ 8:35 Мк. 10:29

+ 8:36 Лк. 12:20

+ 9:1 Мк. 13:30,

• 9:2 Мат. 17:1-13, Лк. 9:28-36

+ 9:2 Мк. 5:37, Мк. 14:33

+ 9:9 Мк. 1:44, Мк. 5:43

+ 9:13 Мат. 11:14, Лк. 1:17

• 9:14 Мат. 17:14-20, Лк. 9:37-43

+ 9:17 Лк. 11:14

+ 9:20 Мк. 1:26

+ 9:22 Мк. 1:40

+ 9:23 Мат. 17:20-21

+ 9:26 Мк. 1:26

+ 9:27 Мк. 1:31, Мк. 5:41, Руыс. 3:7, Руыс. 9:41

* 9:29 НыхӀварагӀвацала: НапӀылагӀвыраквакӀ рпны йаныпӀ «ныхӀварагӀвацали урычрагӀвацали».

• 9:30 Мат. 17:22-23, Лк. 9:43-45

+ 9:31 Мк. 8:31, Мк. 10:32-34

+ 9:32 Мк. 6:52

• 9:33 Мат. 18:1-9, Лк. 9:46-50, Лк. 22:24-30

+ 9:33 Мат. 17:24

+ 9:35 Мк. 10:43-44

+ 9:36 Мк. 10:16

+ 9:37 Мат. 10:40, Лк. 10:16,

+ 9:38 Мат. 7:22, Мат. 12:27, Руыс. 19:13,

+ 9:40 Мат. 12:30, Лк. 11:23

+ 9:41 Мат. 10:42

+ 9:42 Лк. 17:2

* 9:43-44 РахӀа йагъьпӀ напӀыкӀ ахӀа уымамкӀва абзазара уалалырквын, гӀвнапӀыкӀ уымата джьахӀанам уталра, йымчвуа амца уалалра ацкӀыс: РахӀа йажву анапӀлагӀвыраква рпны йгьаъам 44 ауыса: Ауат ахва ъампсуа йгьи амца ъамчвуа.

+ 9:43 Мат. 5:30, Мат. 25:41,

* 9:45-46 РыцӀа йагъьпӀ абзазара ныкъвадыкъвата уалалырквын, гӀвщапӀыкӀ уымата джьахӀанам утадрышвуа ацкӀыс: РахӀа йажву анапӀлагӀвыраква рпны йгьаъам 46 ауыса: Ауат ахва ъампсуа йгьи амца ъамчвуа.

* 9:49 Йауа ухӀвузтын дзачӀвызлакӀгьи мцала ддрыцкьуштӀ, акъвырман джькӀала йшдрыцкьауа апшта: Райшата йатакӀта: «Йауа ухӀвузтын ауат зымгӀва мцала йырцӀгӀуштӀ».

* 9:50 АджькӀа афачӀвы йшазалуа апшта а-Хабар бзигьи анахьанат гьама бзита йырзалыргӀатӀ: Райшата йгӀаныцӀитӀ: «ШвуацӀа аджьыкӀа ташврызла».

+ 9:50 Мат. 5:13, Лк. 14:34,

• 10:1 Мат. 19:1-12

+ 10:12 Мат. 5:32

• 10:13 Мат. 19:13-15, Лк. 18:15-17

+ 10:15 Мат. 18:3

+ 10:16 Мк. 9:36

• 10:17 Мат. 19:16-30, Лк. 18:18-30

+ 10:17 Лк. 10:25

+ 10:21 Лк. 12:33

+ 10:23 Мк. 4:19

* 10:24 йачӀвбаргвыйа а-Нчва й-ПаштыхӀыгӀва аталра!: НапӀлагӀвыраквакӀ рпны йаныпӀ «йачӀвбаргвыйа абайара йайгвгъауа рыхъазла а-Нчва й-ПаштыхӀыгӀва аталра!», ауаса анапӀлагӀвыражвква рпны уыгьрынйум ауат ажваква.

+ 10:27 Мк. 14:36, Лк. 1:37

+ 10:28 Мк. 1:18-20

+ 10:29 Мк. 8:35, Лк. 14:26

+ 10:31 Мат. 20:16, Лк. 13:30

• 10:32 Мат. 20:17-19, Лк. 18:31-34

+ 10:34 Мк. 8:31, Мк. 9:31

• 10:35 Мат. 20:20-28

+ 10:35 Мк. 1:19

+ 10:37 Мат. 19:28

+ 10:38 Мк. 14:36, Лк. 12:50

+ 10:39 Руыс. 12:2,

+ 10:43 Мат. 23:11, Мк. 9:35

• 10:46 Мат. 20:29-34, Лк. 18:35-43

* 10:47 Дауыт й-Па: Ажвлара апны хвы зму ахьызква рыуа азакӀы МасихӀ. Джьарсынра злаз ажваква йшгӀарныцӀуала йзызпшуа МасихӀ (датшата, апаштыхӀ цӀабыргхӀвагӀвы йгьи АгӀархвитыгӀв) апаштыхӀ Дауыт дитынхазара атахъыпӀ. УапшыЙышгӀайхӀу 11:1-5; ЙырамихӀу 23:5-6.

+ 10:47 Лк. 1:32

+ 10:52 Мк. 5:34, Лк. 7:50, Лк. 17:19

• 11:1 Мат. 21:1-11, Лк. 19:28-40,

+ 11:1 Руыс. 1:12, Мат. 21:17, Лк. 24:50,

* 11:8 Рхъахьквпсаква амгӀва йыквырпсун: Иисус йзаманква рагӀан аджьутква агӀвычӀвгӀвыс хъадаква рымгӀва рхъахьквпсаква рыквырпсун пӀатӀу рыквырцӀара ахъаз.

* 11:9 ХӀосанна!: Джьут бызшвала ауи ажва йгӀаныцӀитӀ «Уа ЙхӀыхвиту, хӀгӀахча!».

+ 11:10 Мат. 23:39

• 11:12 Мат. 21:18-19

+ 11:12 Мат. 4:2

+ 11:13 Мк. 13:28, Лк. 13:6

• 11:15 Мат. 21:12-17, Лк. 19:45-48,

+ 11:15 Лк. 2:24

+ 11:18 Мат. 21:46

+ 11:19 Лк. 21:37

• 11:20 Мат. 21:19-22

+ 11:23 Мат. 7:7, Мат. 17:20,

+ 11:24 Мат. 7:7,

* 11:25-26 АнапӀлагӀвыражвдзаква рпны й-26-хауа ауыса гьаным. РахӀа йкӀьасу напӀлагӀвыраквакӀ рпны й-26-хауа ауыса аныпӀ: «Ауаса швара йрызшвмыргӀварыквын, а-ЖвгӀванд Абагьи швара швгӀващагӀараква гьшвызйыргӀвушым».

+ 11:25 Мат. 6:14,

• 11:27 Мат. 21:23-27, Лк. 20:1-8

+ 11:28 Руыс. 4:7

+ 11:30 Мк. 1:4

+ 11:31 Лк. 7:30

+ 11:32 Мат. 11:9, Мат. 14:5

• 12:1 Мат. 21:33-46, Лк. 20:9-19

+ 12:1 Мк. 13:34

+ 12:5 Мат. 22:6, Мат. 23:34,

+ 12:6 Мат. 3:17,

+ 12:9 Руыс. 13:46

+ 12:11 Руыс. 4:11,

+ 12:12 Мк. 11:18, Мк. 11:32

• 12:13 Мат. 22:15-22, Лк. 20:20-26

+ 12:13 Лк. 11:54

+ 12:14 Мат. 17:24-25

+ 12:15 Мк. 7:6, Лк. 12:1

• 12:18 Мат. 22:23-33, Лк. 20:27-40

+ 12:18 Мат. 3:7, Руыс. 23:8

• 12:28 Мат. 22:34-40, Лк. 10:25-28

+ 12:31 Мат. 19:19

+ 12:34 Лк. 20:40

• 12:35 Мат. 22:41-46, Лк. 20:41-44

+ 12:35 Мк. 10:47, Лк. 1:32

+ 12:36 Руыс. 2:34-35

+ 12:37 Мк. 6:20

• 12:38 Мат. 23:1-36, Лк. 20:45-47

+ 12:39 Лк. 11:43

• 12:41 Лк. 21:1-4

+ 12:41 Мат. 27:6

• 13:1 Мат. 24:1-14, Лк. 21:5-19

+ 13:2 Лк. 19:44

* 13:8 Ауи ахьара йагӀаджвыквлымтапӀ: АпхӀвыс мгваду йгӀалылаххуа даналагара, ауи йылдыритӀ лхьара заман шгӀадзаз, йауа ухӀварыквын йгӀалылаххуа ахьыгӀаква рыцӀа-рыцӀа йрылахӀитӀ, йзапытхитӀ. Абарауаса а-Нчва й-ПаштыхӀыгӀва гӀаргванхапхьадза ари адунай апны арыцхӀагӀаква рдурагьи рзапытрагьи рыцӀа-рыцӀа йщардахуштӀ.

+ 13:8 Руыс. 11:28,

+ 13:9 Руыс. 17:6, Руыс. 18:12, Руыс. 24:1, Руыс. 25:6

+ 13:10 Мат. 28:19,

+ 13:11 Руыс. 4:8

+ 13:12 Мат. 10:35-36

+ 13:13 Мат. 10:22,

• 13:14 Мат. 24:15-28, Лк. 21:20-24

* 13:14 «Тачвгвачвра гӀазгуа агвымха»: Иерусалим йаъу а-Нчва йтдзы акӀвпӀ йымцырахуш ашӀыпӀа. УапшыДанель 9:27.

+ 13:15 Лк. 17:31

+ 13:17 Лк. 23:29

+ 13:20 Лк. 18:7

+ 13:21 Лк. 17:23

• 13:24 Мат. 24:29-31, Лк. 21:25-28

+ 13:25 Руыс. 2:20,

+ 13:26 Мат. 16:27

+ 13:27 Мат. 13:41

• 13:28 Мат. 24:32-35, Лк. 21:29-33

+ 13:30 Мк. 9:1

• 13:32 Мат. 24:36-44, Лк. 17:26-30, Лк. 17:34-36

+ 13:33 Мат. 25:13

+ 13:34 Мк. 12:1

+ 13:35 Мат. 25:13,

+ 13:36 Мат. 25:1-13

• 14:1 Мат. 26:1-5, Лк. 22:1-2,

• 14:3 Мат. 26:6-13, Лк. 7:36-50,

* 14:3 Анарддза: Нард фыгӀв пшдза гӀазхъыхӀауа хвша гӀазлырхуа гӀайырапӀ.

+ 14:3 Мат. 21:17,

+ 14:7 Мк. 2:20,

+ 14:9 Мат. 24:14

• 14:10 Мат. 26:14-16, Лк. 22:3-6

+ 14:10 Руыс. 1:16

• 14:12 Мат. 26:17-30, Лк. 22:7-23,

+ 14:21 Мат. 18:7

• 14:22 Мат. 26:26-30, Лк. 22:15-20,

* 14:26 Ашва рхӀван: ЦӀаста ари агвыргъьахъв мшы агӀан айахӀудаква й-112-хауа угӀалагата й-117-хауадза йгьи й-135-хауа апсаломква рхӀвун.

+ 14:26 Лк. 22:39

• 14:27 Мат. 26:31-35, Лк. 22:31-34,

+ 14:28 Мк. 16:7

• 14:32 Мат. 26:36-46, Лк. 22:39-46

+ 14:33 Мк. 5:37, Мк. 9:2

* 14:36 АгвылдзгӀара квпӀи: А-Нчва йгвыхьри йгвыжвкӀри ажва «квпӀи» йашӀырпшыгата щардара йгӀадрысабапуан.

+ 14:36 Мк. 10:27, Мк. 10:38,

+ 14:38 Мат. 6:13,

+ 14:41 Мк. 9:31, Мк. 10:33

• 14:43 Мат. 26:47-56, Лк. 22:47-53,

+ 14:43 Руыс. 1:16

+ 14:47 Лк. 22:38

+ 14:49 Мк. 11:27, Мат. 1:22-23, Мат. 21:4,

+ 14:50 Мк. 14:27,

• 14:53 Мат. 26:57-68, Лк. 22:54-55, Лк. 22:63-71,

+ 14:58 Мк. 15:29,

+ 14:60 Мк. 15:4-5

* 14:61 А-Нчва й-Па: Райшата «ауагӀа йдыртшхъвауа й-Па» йа «ауагӀа йырныхӀвауа й-Па». АуагӀаква ажва «а-Нчва» тшачвырхчауа зын-замыза Ауи йанйылачважвуз йашӀырпшыз ажвагвыпква гӀадрысабапуан.

+ 14:62 Мат. 16:27, Мат. 24:30,

+ 14:63 Руыс. 14:14

+ 14:64 Мк. 2:7,

+ 14:65 Мк. 10:34

• 14:66 Мат. 26:69-75, Лк. 22:56-62,

+ 14:72 Мк. 14:30

• 15:1 Мат. 27:1-2, Мат. 27:11-14, Лк. 23:1-5,

+ 15:1 Лк. 3:1, Лк. 13:1, Руыс. 3:13, Руыс. 4:27,

+ 15:2 Мат. 2:2

+ 15:4 Мк. 14:60-61

• 15:6 Мат. 27:15-26, Лк. 23:13-25,

+ 15:10 Руыс. 5:17

+ 15:11 Руыс. 3:14

+ 15:14 Лк. 23:41,

+ 15:15 Мк. 10:34

• 15:16 Мат. 27:27-31,

+ 15:19 Мк. 10:34, Мк. 14:65

• 15:21 Мат. 27:32-44, Лк. 23:26-43,

* 15:25 АсахӀат ажвба: АнапӀылагӀвыраква рпны «асахӀат ахпа апны», аджьутква рсахӀатпхьадзара асахӀат ацба йгӀаджвыквылуан. (Йхпахауа асахӀат ауат рыхъаз асахӀат ажвба хӀара хӀпхьадзарала йнадзун).

* 15:27-28 Грек напӀылагӀвыраквакӀ рпны акӀвпӀ йъалу ауыса15:28. Ауаъа йгӀанахӀвуз «АчвгьахагӀвчва дрыларпхьадзатӀ» – хӀва а-ГӀвыра йаныз ншатӀ. ШвапшыЙышгӀайхӀу 53:12.

+ 15:29 Мк. 14:58,

• 15:33 Мат. 27:45-56, Лк. 23:44-49,

* 15:33 Атшын асахӀат ахпадза: Райшата «асахӀат ажвба апны». (Уапшы15:25 уыса).

* 15:36 Асхъа тшыткӀ: Райшата «губка».

+ 15:40 Лк. 8:2

• 15:42 Мат. 27:57-61, Лк. 23:50-56,

• 16:1 Мат. 28:1-8, Лк. 24:1-12,

+ 16:1 Мк. 15:40

+ 16:3 Мк. 15:46

+ 16:7 Мк. 14:28

* 16:9 АнапӀылагӀвыра ажвдзаква рпны ауысаква 9–20 угьрынйум.

• 16:9 Мат. 28:9-10, Мат. 28:16-20, Лк. 24:13-49,

+ 16:9 Лк. 8:2

+ 16:11 Лк. 24:11

+ 16:15 Руыс. 1:8,

+ 16:16 Руыс. 16:31,

+ 16:17 Лк. 10:17, Руыс. 5:16, Руыс. 8:7, Руыс. 16:18, Руыс. 19:12, Руыс. 2:4, Руыс. 10:46,

+ 16:18 Лк. 10:19, Руыс. 28:3-5, Руыс. 9:12, Руыс. 28:8

+ 16:19 Лк. 24:51, Руыс. 1:9, Руыс. 7:55-56,

+ 16:20 Руыс. 5:12

* 1:1-4 Теофил – ари ахьыз грек бызшвала йгӀаныцӀитӀ «а-Нчва бзи дызбауа».

+ 1:3 Руыс. 1:1

* 1:5 Ирод – ауи хӀысквшпхьадзара апхъала асквшква 40 йгӀашӀарышвта а-4-дза ЙахӀудашта йапаштыхӀыз Ирод Дудздза йакӀвпӀ. ЙахӀудашта йахъазымкӀва ауи Шомронштагьи Галилгьи унашва рхъицӀун.

* 1:5 Иерусалим а-Нчва йтдзы апны ауысхара ХӀарун йтынхачва ркьазу 24 йырхъашан. (швапшы 1 АсквшгӀвыраква 24:1-19 ).

* 1:5 Шогьан – йбжахъаштылта абаза бызшва йгӀалахаз ажвапӀ, «священник» гӀаныцӀитӀ, тдзахьызтагьи йаъапӀ. АтакӀраквакӀ рпны апсуа ажва апщагӀвы «священник» гӀадрысабаптӀ.

* 1:5 Джьут бызшвала АхӀарон.

+ 1:5 Мат. 2:1,

+ 1:13 Руыс. 10:4

+ 1:15 Лк. 7:28, Лк. 7:33,

* 1:17 Ахьыз Ильйас аджьут хьзы ЭлихӀу йгӀахъшахъыцӀтӀ. АпигӀамбар Ильйас дызлардыруаз йчпуз агӀальаматра дудздзаква ракӀвпӀ. Ауи йаццауата ауагӀаква йхъарцӀун Малаки йпигӀамбаражва (Малаки 4:5-6 ): а-Нчва йгӀалихыз ЗымгӀвархъада йгӀайра апхъала Ильйас адгьыл дшгӀахъынхӀвыхуаш.

+ 1:17 Мат. 11:14, Мат. 17:12-13, Мк. 1:2

* 1:19 Джьабраъиль – ари ахьыз аджьут хьыз Габраъель йгӀахъшахъыцӀтӀ. Аджьут хьыз ахъвы ъель «Нчва» гӀаныцӀитӀ, ауи аджьут хьызква Элиша, ЭлишебагӀ ауасамцара рпынгьи йалапӀ.

* 1:24-25 ЙгӀанакӀдзауа: «тшылдзатӀ».

+ 1:26 Мат. 2:23, Мат. 1:16

* 1:31 Иисус – аджьутква рыбызшвала ауи «ЙешуагӀ»-хӀва акӀвпӀ йшбыжьгауа, йгьи йгӀаныцӀитӀ «ЙХӀУХӀ (ЙхӀыхвиту) хӀгӀайхчитӀ».

+ 1:31 Мат. 1:20

+ 1:32 Мк. 11:10

* 1:33 Йакъвып йтдзы-хӀва (Йакъвып йтынхачва-хӀва) Израиль ауагӀа йрыпхьун. Йакъвып жвыгӀвпачвакӀ йыман, ауат ажвыгӀвпачва Израиль йрыжвларата жвыгӀв гӀархъшатӀ (А-Нчва Йакъвып датша хьзыкӀ йыхьицӀатӀ – Израиль).

+ 1:35 Мат. 18:20, Мат. 14:33

+ 1:37 Мк. 10:27

* 1:42 ЙныхӀва-ныпхьу – ажвыра зхьыз ажвапӀ, «благословенный» гӀаныцӀитӀ.

+ 1:48 Лк. 11:27

* 1:59 ЙагӀмышкӀхуз апны – а-Нчва й-Хабза йшгӀанахӀвузла, апӀытӀачвапкъра йагӀмышкӀхуз апны йакӀвдыршун (Абзазара 17:12 ).

* 1:69 Ауи йгӀаныцӀитӀ «зымч дуу а-ГӀащаквыжьыгӀв»; (Псалтир 17:3 ). АчӀвгӀва амчхъари акъаруи йырдамыгъан (швапшы, ажва ахъазла, 1 АпаштыхӀыгӀваква 2:10; ЙырамихӀу 48:25; МикӀа 4:13 ).

+ 1:69 Руыс. 3:21,

+ 1:76 Лк. 7:26, Лк. 20:6, Мат. 3:3, Мк. 1:2-3

+ 1:77 Лк. 3:3

* 1:78 Ауи йгӀаныцӀитӀ а-Нчва йгӀалихыз ауагӀа зызпшуаз ЗымгӀвархъада (р-ПаштыхӀ) йгӀайра.

+ 1:79 Мат. 4:16

+ 1:80 Лк. 3:2

• 2:1 Мат. 1:18-25

* 2:1 Август – хӀысквшпхьадзара апхъала 27 асквш йгӀашӀарышвта хӀысквшпхьадзара апны 14 асквшдза Урым империя даунашвачпагӀвын.

+ 2:1 Руыс. 5:37

* 2:2 Йшаъула, хӀысквшпхьадзара апхъала 11 асквш йгӀашӀарышвта 4 асквшдза ари йапхъахуз ауагӀа рахъгӀвылгӀара Шам апны йанакӀвшуз, Квириний дчыннкъвгагӀвын йа дарунашвачпагӀвын. ХӀысквшпхьадзара апны 6 асквш йгӀашӀарышвта 9 асквшдза йгӀванхауата ауагӀа рахъгӀвылгӀара анакӀвшуз, ауи дурым шӀыпӀа унашвачпагӀвын.

+ 2:4 Лк. 1:26-27,

+ 2:9 Руыс. 12:7

* 2:11 ГӀахчагӀвы – йашӀшвырпшы ЙышгӀайхӀу 43:11; ХӀошегӀа 13:4.

* 2:11 Христос – а-Нчва йгӀалихыз ЗымгӀвархъада (ПаштыхӀ).

+ 2:11 Мат. 1:21,

+ 2:14 Лк. 19:38

+ 2:19 Лк. 2:51

* 2:22 А-Хабзала (швапшы ЛевиргӀа 12:2-8 ) апхӀвыс лтшрыцкьара па данлаурыз амщтахь й-40-хуз амш йалгун.

* 2:37 Йа: «Сквшы пщынгӀважви пщба руацӀа дчвзабан ауи».

+ 2:37 Руыс. 13:2, Руыс. 14:23

* 2:38 Иерусалим агӀархвитхра – Араъа ауи йгӀаныцӀитӀ: «Израиль агӀащаквырхара, Израиль агвнахӀкви аурым кӀыгӀвчви йырчвыхчара».

+ 2:39 Мат. 2:23, Лк. 1:26-27

+ 2:50 Лк. 9:45, Лк. 18:34

+ 2:51 Лк. 2:19

* 2:52 ЙашӀшвырпшы: 1 АпаштыхӀыгӀваква 2:26.

• 3:1 Мат. 3:1-12, Мк. 1:1-8,

* 3:1 Итурея, Трахонит шӀыпӀа, Абилинея – ауат ауыжвгӀанчӀви Ливани Шами радгьылштаква рпны йаныргӀалын.

+ 3:1 Лк. 13:1, Лк. 23:1, Лк. 9:7

* 3:2 Асквшква 14 йгӀашӀарышвта 37-дза Тиберий дурым императорын. Асквшква 26 йгӀашӀарышвта 36-дза Понтий Пилат ЙахӀудашта апны дурым шӀыпӀаунашвачпагӀвын. Ирод Антипа, Филип (Ирод Дудздза йпа) йгьи Лисаний хъахьыла йгӀашӀырпхьадзаз ашӀыпӀаква йрунашвачпагӀвын. ХӀанан дшогьанхъадан асквшква 6 йгӀашӀарышвта 15-дза, ауи амщтахьгьи ауи йхъгал гьичвымдзтӀ. Ауи йымхӀв Кайаф ауи аъанатӀа асквшква 18 йгӀашӀарышвта 36-дза йынкъвигатӀ.

+ 3:2 Мат. 26:3, Лк. 1:63, Лк. 1:80,

* 3:3 АгвнахӀква тшырзыдырхра – ауи йгӀаныцӀитӀ агӀвычӀвгӀвыс а-Нчва йпахь йыгвнахӀква тшырзидырхта йыкъазщи йбзазащи йпсахра шатахъу.

+ 3:7 Мат. 12:34, Мат. 23:33

+ 3:8 Лк. 16:24,

+ 3:9 Лк. 13:9, Мат. 7:19

+ 3:10 Руыс. 2:37, Руыс. 16:30

+ 3:11 Мат. 25:35,

+ 3:14 Лк. 19:8

+ 3:17 Мат. 13:30

+ 3:20 Мат. 11:2, Мат. 14:1-12, Мк. 6:17-18,

• 3:21 Мат. 3:13-17, Мк. 1:9-11

+ 3:21 Руыс. 7:56

+ 3:22 Мк. 9:7, Лк. 9:35,

• 3:23 Мат. 1:1-17

+ 3:32 Рут 4:18-22

• 4:1 Мат. 4:1-11, Мк. 1:12-13

+ 4:2 Мат. 21:18

* 4:4 Лука й-Инджьыль анапӀлагӀвыраквакӀ йрылапӀ арат ажваква: «ауаса а-Нчва йажвипхьадзалагьи дбзазитӀ».

• 4:14 Мат. 13:53-58, Мк. 6:1-6

+ 4:15 Мк. 1:21

+ 4:16 Мат. 2:23, Лк. 2:39

* 4:17 Швъабыгъьрыша – йдрышуз апхъанчӀви гӀвыра; свиток.

* 4:18 ЙгӀасхьищтӀ – ахьыщра йапщылу айахӀуда цӀасла агӀвычӀвгӀвыс акъвырльыкъвхара дазалырхуан. Ауи йапшу ахьыщра рквнадыргун апаштыхӀква, апигӀамбарква йгьи айахӀуда шогьанква.

+ 4:23 Мат. 11:23, Мк. 2:1-12,

* 4:26 Царефат – ауыжвгӀанчӀви къраль Ливан адгьыл апны йаныргӀалыз кытын. Ауи агӀан ауаъа йбзазун а-Нчва йызхъазымцӀуз ауагӀахъаква.

• 4:31 Мк. 1:21-28

+ 4:31 Мат. 4:13

+ 4:32 Мат. 7:28-29

* 4:33 Йцкьам апсы – нечистый дух.

+ 4:34 Мат. 8:29, Мк. 1:23-24, Лк. 8:28, Руыс. 19:15

+ 4:35 Лк. 9:42, Руыс. 8:7

• 4:38 Мат. 8:14-17, Мк. 1:29-34

+ 4:41 Мат. 12:16, Мк. 3:12

• 4:42 Мк. 1:35-39

+ 4:42 Лк. 5:16

• 5:1 Мат. 4:18-22, Мк. 1:16-20

* 5:1 Генисарет агвал – Галил агвал йгьи Тибер агвал-хӀвагьи йапхьун ауи.

+ 5:1 Мат. 14:34, Мк. 6:53

+ 5:10 Мат. 13:47

• 5:12 Мат. 8:1-4, Мк. 1:40-45

* 5:12 Йа: чвазгӀва зхьуаз гӀвычӀвгӀвыскӀ.

+ 5:12 Мк. 9:22

+ 5:14 Мат. 9:30, Мат. 17:9, Мк. 1:34, Лк. 17:14

+ 5:16 Мат. 14:23, Лк. 4:42

• 5:17 Мат. 9:1-8, Мк. 2:1-12

+ 5:17 Лк. 6:19, Лк. 8:46

+ 5:20 Мат. 8:10, Мк. 10:52, Лк. 7:48

+ 5:21 Мат. 26:65,

• 5:27 Мат. 9:9-17, Мк. 2:13-22

+ 5:29 Лк. 19:6

+ 5:30 Лк. 15:2

+ 5:32 Лк. 15:7,

• 5:33 Мат. 9:14-17, Мк. 2:18-22

+ 5:33 Мат. 11:2, Лк. 11:1, Лк. 18:12

+ 5:34 Мат. 25:1-13,

+ 5:35 Мк. 14:7, Лк. 17:22

• 6:1 Мат. 12:1-14, Мк. 2:23

* 6:2 АйахӀудаква ртшыгӀвра йауата хъвыкӀ арыцхӀачва рыхъазла йгӀанырыжьра атахъын. Ауи акӀвымкӀвагьи а-Хабза хвитнагӀа гӀаунатуан ахама йырхъа апны ачхъаква напӀыла йгӀахъучӀвчӀварныс, ауи гъычрата йгьрымпхьадзузтӀ (швапшы ЛевиргӀа 23:22; ЙгӀвбахауа а-Хабза 23:25 ). Афарисейква Иисус йапхьагӀвчва зладыркъванчуз ауат ачхъаква гӀахъырчӀвчӀвата напӀыла йъадыркъвчӀуаз гьакӀвым, ауи динла йантшпсщара мшыз, сабшата йъарчпуз акӀвын.

* 6:4 АчӀахъва цкьа – ауат 12 чӀахъвакӀ йнадзун, ауат ачӀахъваква сабшипхьадза ачатыр цкьа йыгӀвнарцӀун, уацӀыхъван а-Нчва йтдзы ангӀанша, ауаъа йыгӀвнарцӀун, йажвуаз ачӀахъваква ашогьанква йрыртуан (швапшы АтыцӀра 25:30; ЛевиргӀа 24:5-9 ).

+ 6:6 Мк. 1:21

+ 6:7 Лк. 14:1, Лк. 20:20

+ 6:9 Лк. 14:3

• 6:12 Мат. 10:1-4, Мк. 3:13-19

+ 6:14 Мат. 16:18,

* 6:15 Зелот – «чӀыдахъвыла уыскӀ йазцӀабыргу», Израиль аурым оккупация йапшӀагылуа адин-политика гвып йрылу.

+ 6:15 Мат. 9:9

* 6:16 Муртат – ауыс йа ауагӀа йрайжьаз агӀвычӀвгӀвыс.

+ 6:16 Лк. 22:47

• 6:17 Мат. 4:23

+ 6:19 Лк. 5:17, Лк. 8:46

* 6:20 АрыцхӀаква – йшаъула, ауи йгӀаныцӀитӀ згвыгъараква зымгӀва а-Нчва йахьыла йназырхауа ауагӀаква (йашӀшвырпшы Матай 5:3).

+ 6:23 Руыс. 5:41,

+ 6:24 Мат. 6:2,

• 6:27 Мат. 5:38-48

+ 6:28 Лк. 23:34, Руыс. 7:60,

+ 6:31 Мат. 7:12

+ 6:36 Мат. 5:7

• 6:37 Мат. 7:1-5

+ 6:38 Мк. 4:24,

+ 6:39 Мат. 15:14

+ 6:40 Мат. 10:24,

• 6:43 Мат. 7:17-20, Мат. 12:33-35

+ 6:45 Мат. 15:18,

• 6:46 Мат. 7:24-27

+ 6:46 Мат. 7:22, Мат. 25:11,

• 7:1 Мат. 8:5-13

+ 7:4 Руыс. 10:2

+ 7:13 Мат. 20:34

* 7:14 Апхабльа – йпсыз агӀвычӀвгӀвыс дызквырцӀата анышвынтара дызларгауа апхабльа-хӀва йапхьитӀ.

+ 7:14 Лк. 8:54

+ 7:16 Мат. 21:11

• 7:18 Мат. 11:2-19

+ 7:24 Лк. 3:2

+ 7:26 Мат. 14:5, Мат. 21:26

+ 7:27 Мк. 1:2

+ 7:28 Лк. 1:15

+ 7:29 Лк. 3:12

+ 7:33 Мат. 3:4, Лк. 1:15

+ 7:34 Лк. 5:30

* 7:35 ЙапшымкӀва йгӀаргвынгӀвитӀ ари ауыса, ажва ахъазла: 1) ауасаражвра ацӀабырг ауи йадкӀылу рбзазара апны йубитӀ; 2) ауаса ауасаражвра цӀабыргы йара ахъа йгьапшӀагылхуам. Ауи акӀвымкӀвагьи, азджьакӀ йшырпхьадзауала, уасаражвра-хӀва араъа йызпхьауа Йара Иисус йакӀвпӀ (йашӀшвырпшы: Ажвакъвышква 8:22-23; 1 Коринт абзазагӀвчва 1:24 ).

• 7:36 Мат. 26:6-13, Мк. 14:3-9,

+ 7:39 Лк. 15:2

+ 7:41 Мат. 18:28

+ 7:42 Мат. 6:14, Мк. 11:25-26,

+ 7:48 Лк. 5:20

+ 7:50 Лк. 8:48, Лк. 17:19, Лк. 18:42,

+ 8:1 Лк. 4:43

+ 8:2 Лк. 23:49, Мат. 27:56, Мк. 16:9, Лк. 24:10,

+ 8:3 Лк. 24:10

• 8:4 Мат. 13:1-9, Мк. 4:1-9

+ 8:8 Мат. 11:15,

• 8:9 Мат. 13:10-23, Мк. 4:10-25

+ 8:10 Мат. 19:11,

+ 8:11 Руыс. 8:4

+ 8:14 Мат. 6:25, Мк. 10:23,

+ 8:16 Мат. 5:15, Лк. 11:33

* 8:17 Аргам – ймадзахым, йбергьыльхаз ауыс, агӀаншара.

+ 8:17 Мат. 10:26, Лк. 12:2

• 8:19 Мат. 12:46-50, Мк. 3:31-35

+ 8:19 Мк. 6:3, Руыс. 1:14,

• 8:22 Мат. 8:23-27, Мк. 4:35-41

+ 8:22 Мат. 8:18, Мк. 4:35

• 8:26 Мат. 8:28-34, Мк. 5:1-20

* 8:26 НапӀлагӀвыраквакӀ рпны: Гадарашта.

* 8:27 Дамра – апхъанчӀви нышвынтара; апхъанчӀви уагӀахъаква рпсчва ахӀатшпква йгьи абыхъвква рпны йгӀатырчвуаз ахӀатшпква йыртарцӀун.

+ 8:28 Лк. 4:34

* 8:30 Легион – арыгӀвта 6000-гӀв злаз аурым ры апны адкӀылара.

* 8:31 ЦӀгӀва змам агӀвадыгь – Адгьыл цӀолата уыцӀалырквын, ахӀаквымхара амш йазпшуа апсчви аджьын квайчӀвакви ъаныз араса йапхьун.

+ 8:35 Лк. 10:39

+ 8:37 Лк. 5:8, Руыс. 16:39

• 8:40 Мат. 9:18-26, Мк. 5:21-43

+ 8:41 Лк. 13:14, Руыс. 13:15, Руыс. 18:8

+ 8:44 Мк. 3:10

+ 8:46 Лк. 5:17, Лк. 6:19

+ 8:48 Лк. 7:50,

+ 8:51 Мк. 14:33, Лк. 9:28

+ 8:54 Мк. 1:31, Мк. 9:27, Руыс. 3:7, Руыс. 9:41, Лк. 7:14

+ 8:56 Мк. 1:44, Мк. 9:9

• 9:1 Мат. 10:5-15, Мк. 6:7-13

+ 9:1 Лк. 6:12-16

* 9:5 Зкърар бзийыз айахӀудаква анахьанат акъральква йгӀартыцӀхта йангӀайхуаз, рщапӀква асаба ркӀындырпӀлахуан, ауыла ауат аритуал пӀайра ркӀнырххуазшва йырбун. Абарауи дара айахӀудаква йырзынархата йанырчпуз, ауат амаджьусиква йрапшта йырпхьадзун.

+ 9:5 Руыс. 13:51

+ 9:6 Мк. 1:15

• 9:7 Мат. 14:1-12, Мк. 6:14-29

* 9:7 Ауи Ирод Антипа йакӀвпӀ, Ирод Дудздзи ашомрон пхӀвыс Малтаки дырпан. Ауи Галили Перайи унашва рхъицӀатӀ хӀысквшпхьадзара апхъала 4 асквш йгӀашӀарышвта хӀысквшпхьадзара 39 асквшдза.

+ 9:7 Лк. 3:1, Лк. 9:19

+ 9:9 Лк. 3:19-20, Лк. 23:8

• 9:10 Мат. 14:13-21, Мк. 6:30-44,

+ 9:10 Лк. 9:2

• 9:18 Мат. 16:13-19, Мк. 8:27-29

+ 9:19 Лк. 9:7,

* 9:20 А-Нчва йгӀалихыз ЗымгӀвархъада – Христос гӀаныцӀитӀ.

+ 9:20 Лк. 22:67,

• 9:21 Мат. 16:20-28, Мк. 8:30

+ 9:22 Лк. 17:25, Лк. 18:33, Лк. 24:7,

+ 9:23 Мат. 10:38-39, Лк. 14:27

+ 9:25 Лк. 12:20

+ 9:27 Лк. 21:32,

• 9:28 Мат. 17:1-8, Мк. 9:2-8

+ 9:28 Мк. 14:33, Лк. 8:51

* 9:35 ЙгӀвбахауа а-Хабза 18:15; Псалтир 2:7; ЙышгӀайхӀу 42:1. Иисус йпны йагӀбитӀ хӀара ауат апигӀамбаражваква зымгӀва шцӀабыргхаз: Ауи Муса хӀызлайыргвыгъаз д-ПигӀамбарпӀ, йгьи ЗымгӀвадырхъадапӀ (Израиль дры-ПаштыхӀпӀ), йгьи «ГӀазаб збауа а-Нчва ди-ЛыгпӀ».

+ 9:35 Лк. 23:35,

• 9:37 Мат. 17:14-18, Мк. 9:14-27

+ 9:42 Лк. 4:35

• 9:43 Мат. 17:22-23, Мк. 9:30-32

+ 9:44 Лк. 9:22, Лк. 18:32-33

+ 9:45 Лк. 2:50, Лк. 18:34

• 9:46 Мат. 18:1-5, Мк. 9:33-40

+ 9:48 Мат. 10:40, Лк. 10:16,

+ 9:49 Мат. 7:22, Мат. 12:27, Руыс. 19:13,

+ 9:50 Лк. 11:23

+ 9:51 Лк. 24:51, Руыс. 1:9

+ 9:52 Мат. 10:5

* 9:53 Ашомронкви айахӀудакви щарда цӀуата агъара рызбжьан.

* 9:55-56 …ауат ауи йгьайымрыхвиттӀ – НапӀлагӀвыраквакӀ рпны араъа йащтагӀайитӀ: «йгьи йхӀватӀ: „Швара йгьшвыздырам йзапш псу швара швызчӀву. ГӀвычӀвгӀвыс Па дызгӀайыз агӀвычӀвгӀвыс псква тихныс гьакӀвым, ауат гӀайхчаныс акӀвпӀ“».

• 9:57 Мат. 8:19-22

* 9:59 Йапхъахуз асквшышв агӀан агӀвычӀвгӀвыс данпсрыз ауи йхъвади сквшыкӀ ауацӀа ахӀатшпы йыцӀан. Ауи агӀамта амщтахь, ахъвади йауата бгӀвымкӀва закӀгьи ангӀанымхахрыз, абыгӀвква аурна йтарцӀунта йыцӀарцӀахуан. Ари ауыса арасагьи йатакӀ йауаштӀ: «ЙхӀыхвиту, сарыхвит саба йпны сгӀанхарныс, ауи данпсра дыцӀасцӀахныс йсылшарныс ахъазла».

• 10:1 Мат. 10:7-16

* 10:1 АпхъанчӀви напӀлагӀвыраквакӀ рпны «хынгӀважви жвыгӀвыгӀв».

+ 10:2 Мат. 9:37-38,

+ 10:3 Мат. 10:16

* 10:6 ЙгӀаныцӀдзауала: «амамыр апа».

+ 10:9 Мк. 1:15

+ 10:11 Руыс. 13:51

• 10:13 Мат. 11:20-24

+ 10:13 Мк. 6:45, Мк. 8:21, Мк. 3:7

+ 10:16 Мат. 10:40, Мат. 25:45,

+ 10:17 Мк. 16:17, Руыс. 5:16, Руыс. 8:7, Руыс. 16:18, Руыс. 19:12

* 10:19 Аххъша – араъа йгӀазквчважвауа уау зшӀу аскорпион акӀвпӀ.

+ 10:19 Мк. 16:18, Руыс. 28:3-5

* 10:20 Швыхьызква ажвгӀвандква йъарынгӀвылгӀу – АуагӀаква йазхъарцӀун ажвгӀванд апны йшаъу а-Нчва агӀвцӀабыргква рыхьызква зницӀауа акьтап (швапшы: Филип абзазагӀвчва 4:3; Аджьутква 12:23; ЙохӀан ййырбаз 13:8 датшагьи).

• 10:21 Мат. 11:25-27, Мат. 13:16-17

+ 10:23 Мат. 13:16-17

+ 10:25 Лк. 18:18

+ 10:27 Мат. 22:37, Мк. 12:30

* 10:31 Ашогьан – йбжахъаштылта абаза бызшва йгӀалахаз ажвапӀ, «священник» гӀаныцӀитӀ, тдзахьызтагьи йаъапӀ; абаза атакӀраквакӀ рпны апсуа ажва апщагӀвы «священник» гӀадрысабапитӀ.

* 10:32 Левит – ашогьан йцхърагӀагӀв; йара ажва леви Израиль ажвлара леви рыхьыз йгӀахъшахъыцӀтӀ.

* 10:33 Шомрон – ашомронква йалапсата йгӀаншаз уагӀахъан. Израиль йалагъь жвларата жваба йгьи Ассирия империя анахьанат ашӀыпӀаква йгӀартыцӀыз йыртынхачван ауат. Ауат цӀабыргыта йырпхьадзауа а-ХвгӀвыракӀ ракӀвпӀ, а-ГӀвыра анахьанат акьтапква йгьрызхъарцӀум. Ашомронкви айахӀудакви щарда цӀуата агъара рызбжьан.

* 10:35 Динарий – урым ахча жвгъайпӀ, ачрын мышкӀы йгӀайынхуз гӀацӀанакӀитӀ.

+ 10:39 Лк. 8:35

+ 10:41 Лк. 12:25

• 11:1 Мат. 6:9-15, Мат. 7:7-11

+ 11:1 Мат. 11:2, Мк. 2:18,

* 11:2 ЙгӀайыргӀатӀ Уара у-Хъара – НапӀлагӀвыраквакӀ рпны арасагьи йацырцӀитӀ: «ЙыншарагӀатӀ уара угвапхара адгьыл апынгьи ажвгӀванд апны йшыншауа апшта».

* 11:4 НапӀлагӀвыраквакӀ рпны арасагьи йацырцӀитӀ: «ХӀичвыхча хӀара ачвгьахагӀвы», йа «ХӀачвыхча хӀара ачвгьара».

+ 11:4 Мат. 26:41

* 11:5 ЙгӀанакӀдзауала: Швыуа дызмуда нбжьагӀв, цӀыхквта заджв дзызгӀайта йгӀайазхӀвуаш: «НбжьагӀв, хчӀахъвакӀ псарчӀвыта йгӀасыт»?

* 11:8 Йа: «…йынбжьагӀв дъампхащу йгӀалцӀла». Ари акӀвпӀ ажвакъвыш йгӀаныцӀуа: агӀвычӀвгӀвыс йпха йхъырымхра ахъазла йызлагӀайыхӀвауа анйырхъйауазара, а-Нчва йтахъыра рахӀагьи йдупӀ Йара йсабиква злагӀайыхӀвауа йырхъйарныс.

+ 11:10 Мат. 18:19, Мат. 21:22, Мк. 11:24,

+ 11:13 Мат. 12:34, Руыс. 2:38

• 11:14 Мат. 12:22-30, Мат. 12:43-45, Мк. 3:20-27

+ 11:15 Мат. 9:34, Мат. 10:25

+ 11:16 Мк. 8:11,

* 11:19 ЙгӀанакӀдзауала «швпачваква».

+ 11:19 Лк. 9:49, Руыс. 19:13

+ 11:23 Лк. 9:50

* 11:27 ЙгӀанакӀдзауала: «ЙырзымшырапӀ Уара уынкъвызгуз амгва йгьи Уара узырчуз акӀыкӀаква!»

+ 11:27 Лк. 1:48

• 11:29 Мат. 12:38-42, Мат. 16:1-4, Мк. 8:11-13

* 11:30 АпигӀамбар Инус йтурых апигӀамбарква ргӀвыраква йырныпӀ. АпигӀамбар Инус хымшкӀы апслачва ду ауацӀа дтан, ауи амщтахь а-Нчва гӀальаматта дгӀайырхвитхтӀ. Ауи атурасы Иисус адамра хымшкӀы дтата уацӀыхъван дшгӀабзагылхуашыз йапхъан (Матай 12:40).

* 11:31 Акъабльа апаштыхӀпхӀвыс – датшата йхӀхӀвапӀта Шыба апаштыхӀпхӀвыс (Шыба: ауыжвгӀанчӀви къабльа-мараташарта Аравия). Ауии апаштыхӀ Сольмани ранйара аныпӀ 3 АпаштыхӀыгӀваква 10:1-13 апны.

+ 11:31 Мат. 12:6

+ 11:32 Инус 3:6-9.

+ 11:32 Ин. 3:5

• 11:33 Мат. 6:22-23

+ 11:33 Мат. 5:15, Мк. 4:21, Лк. 8:16

• 11:37 Мат. 23:1-36, Мк. 12:38-40, Лк. 20:45-47

+ 11:38 Мк. 7:3-5

+ 11:42 Лк. 18:12

+ 11:43 Лк. 14:7, Лк. 20:46

* 11:46 ЙгӀаныцӀдзауала: «рымачв заджвыкӀлагьи ауат йгьырхьысуам».

+ 11:48 Руыс. 7:51-52

+ 11:49 Мат. 21:35

* 11:51 АйахӀудаква рпны а-ГӀвыра йаланакӀуа агӀвыраква ращтацаща датшан. Ауи апкъ йтагылата агӀвыраква йрыншвалыз йгӀаквхта йгӀахӀахвырквын, апигӀамбар Закьарыйа йщра йцӀыхъвахуз щран (2 АсквшгӀвыраква 24:20-22 ). Абель йщра адгьыл апны йапхъахуз щран (Абзазара 4:1-10 ).

+ 11:54 Лк. 20:20

+ 12:1 Мат. 16:6, Мк. 8:15,

* 12:2 Ари ажважвпӀ. Матай апны 10:26-27 ари ажважв датша контексткӀ йалагылапӀ.

+ 12:2 Мат. 10:26, Мк. 4:22, Лк. 8:17

• 12:4 Мат. 10:17-20, Мат. 10:28-33

* 12:5 Грекла: «геена». Агрек ажва «геена» аджьут ажва «гехӀином» йгӀахъшахъыцӀтӀ. Абаза «джьахӀанамгьи» аджьут ажва йазцитӀ.

* 12:6 ЙгӀанакӀдзауала: «гӀвассарийкӀла».

+ 12:7 Мат. 6:26, Мат. 12:12

+ 12:9 Мат. 25:12,

+ 12:10 Мат. 12:31-32, Мк. 3:29

• 12:13 Мат. 6:19-21, Мат. 6:25-34

+ 12:24 Мат. 10:31, Мат. 12:12

* 12:25 Йа: «зуырт мачхъвынцӀа заджвыкӀ ззалархӀуш?»

+ 12:28 Мат. 8:26, Мат. 14:31, Мат. 16:8

+ 12:32 Лк. 22:29

+ 12:33 Мат. 19:21, Лк. 18:22

• 12:35 Мат. 24:45-51

* 12:42 Апегвал – апшвыма байа йымлыкв унашва ахъызцӀуз агӀвычӀвгӀвыс.

+ 12:43 Мат. 25:21,

+ 12:45 Мат. 25:5

• 12:49 Мат. 10:34-36

+ 12:50 Мк. 10:38

+ 12:51 Руыс. 14:4

• 12:54 Мат. 5:25-26, Мат. 16:2-3

* 12:58 ДауагӀв – зхӀаквым рхауа йпшӀагылу агӀвычӀвгӀвыс.

* 13:1 ЙгӀаныцӀдзауала: «Пилат ауат рща къвырманта йырщыз аща йалайрычӀватӀ».

+ 13:1 Лк. 3:1, Лк. 23:1

* 13:4 АбатагӀа – акъала апны йыруыхвуз ачӀапщарта хӀагӀа.

+ 13:6 Мат. 21:19, Мк. 11:13

+ 13:7 Мат. 7:19, Лк. 3:9

+ 13:10 Мат. 4:23, Мк. 6:2

+ 13:14 Лк. 8:41, Руыс. 13:15, Руыс. 18:8,

+ 13:15 Лк. 14:5

• 13:18 Мат. 13:31-33, Мк. 4:30-32

+ 13:19 Мат. 17:20, Лк. 17:6,

* 13:21 ХсатакӀ – Усыф Флавий йшипхьадзузла, сатакӀ 12 литркӀ гӀацӀанакӀуан. Ауаса йанаъазара хсатакӀ литр 36 раъара (шылата килограмм 23) йнадзун.

• 13:22 Мат. 7:13-14, Мат. 7:21-23

+ 13:25 Мат. 25:11-12

+ 13:28 Мат. 8:12

+ 13:29 Мат. 8:11,

+ 13:30 Мат. 19:30, Мат. 20:16, Мк. 10:31

• 13:31 Мат. 23:37-39

* 13:31 Ирод – Галил аунашвачпагӀв. Швапшы 9:7 агӀагвныргӀвыга.

+ 13:31 Лк. 3:1, Лк. 9:7

* 13:32 Ауи ашвыр – ЙгӀаныцӀдзауала: «ауи абага». Амараташварта традицияла абага ахӀайльара йадамыгъапӀ, АмарагӀацӀцӀырта апны абага аргвымхари аларыхъвашари йырдамыгъапӀ.

+ 13:34 Руыс. 7:52, Рут 2:12,

+ 13:35 Лк. 19:38

+ 14:1 Лк. 6:7, Лк. 20:20

* 14:2 Дзлачыра – згӀва хьзы; водянка.

+ 14:3 Мат. 12:10, Мк. 3:4

+ 14:5 Лк. 13:15

+ 14:7 Лк. 11:43

+ 14:11 Мат. 23:12, Лк. 18:14

* 14:12 …щымтачара йа щыбжьанчара… – Ауат агӀамтаква рагӀан ауагӀаква йырцӀасын амш ауацӀа гӀван йчарныс: щымтали амш йгӀвбахауа аъарагӀвшара апни.

• 14:15 Мат. 22:1-10

• 14:25 Мат. 10:37-38

+ 14:27 Мат. 16:24, Лк. 9:23

* 14:32 КӀьыкӀва – ангӀалра уыс зыхъвда йыквырцӀата зджьара йырщтиуаз агӀвычӀвгӀвыс.

+ 14:34 Мат. 5:13, Мк. 9:50

+ 14:35 Мат. 11:15, Лк. 8:8,

• 15:1 Мат. 18:12-14

+ 15:2 Лк. 5:30, Лк. 19:7

+ 15:7 Лк. 5:31-32

* 15:16 Ъарама – «стручок»

* 15:22 Йымачв аъатлын хъашвцӀа – Ауи апа йхвитнагӀаква шгӀащаквдыргылхыз йаквшахӀатхитӀ.

* 16:8 Алашара асабиква – а-Нчва Йара йлашара а-Хъа́ра йазалихыз ауагӀаква.

+ 16:10 Мат. 25:21, Лк. 19:17

+ 16:13 Мат. 6:24

• 16:14 Мат. 11:12-13

+ 16:16 Мат. 3:2, Лк. 4:43, Мат. 11:12-13

+ 16:17 Мат. 5:18

* 16:18 Датша заджвы пхӀвыста дгӀазгхуа – Ари ажванахъа апны агватра хъада хъацӀи пхӀвыси ралыцӀхра ауыс гьакӀвым, йгӀванхауата апхӀвысгӀагра акӀвпӀ йыззынарху. Иисус араъа йгӀаликӀгӀауа ахъацӀа йджьауапкӀра акӀвпӀ, ауи агӀамта ахъазла ауи йнымшас уысын.

+ 16:18 Мат. 5:32, Мат. 19:19

+ 16:22 Мат. 18:10, Руыс. 12:15

+ 16:23 Мат. 11:23, Мат. 8:11

+ 16:24 Лк. 3:8

+ 16:29 Руыс. 26:22, Руыс. 28:23

+ 16:31 Мат. 28:11-15,

• 17:1 Мат. 18:6-7, Мат. 18:21-22

+ 17:1 Лк. 22:22

+ 17:2 Мк. 9:42

+ 17:3 Мат. 18:15

+ 17:4 Мат. 6:14

+ 17:5 Мк. 9:24

* 17:6 АмаракӀва – ацӀла йахьызпӀ.

+ 17:6 Мат. 17:20, Лк. 13:19

+ 17:12 Лк. 5:11,

+ 17:14 Мат. 8:4, Мк. 1:44, Лк. 5:14

+ 17:16 Лк. 5:12,

+ 17:19 Мк. 10:52, Лк. 7:50,

• 17:20 Мат. 24:23-28, Мат. 24:37-41

+ 17:20 Лк. 19:11, Руыс. 1:6

+ 17:22 Лк. 5:35,

+ 17:23 Мк. 13:21, Лк. 21:28

+ 17:25 Лк. 9:22

+ 17:31 Мк. 13:15

* 17:32 Лут йпхӀвыс Сыдом дгӀатырдазтӀхӀва, ауи лгвы ауаъа йгӀанылыжьуаз ахьыла йаъан. Ларгьи абарауи даквыдзтӀ (Абзазара 19:23-26 ).

+ 17:33 Мат. 10:39

* 17:35-36 НапӀлагӀвыраквакӀ рпны 36 ауысагьи алапӀ: «ГӀвыджь архъа йаъазтын, азаджв а-Нчва дйыцйырцуштӀ, анахьани дгӀанижьуаштӀ».

+ 18:1 Лк. 21:36,

+ 18:7 Мк. 13:20,

+ 18:9 Лк. 16:15

+ 18:10 Руыс. 3:1

+ 18:11 Мат. 6:5

* 18:12 Датшата йхӀхӀвапӀта, сагьыт, ауи агӀан асагьыт зыртуаз а-Нчва йтдзы анхагӀвчва ракӀвын.

+ 18:12 Лк. 5:33, Лк. 11:42

+ 18:14 Мат. 23:12, Лк. 14:11

• 18:15 Мат. 19:13-15, Мк. 10:13-16

+ 18:17 Мат. 18:3

• 18:18 Мат. 19:16-30, Мк. 10:17-31

+ 18:18 Лк. 10:25

+ 18:22 Лк. 12:33

+ 18:27 Мк. 14:36

+ 18:28 Лк. 5:11

+ 18:29 Лк. 14:26

• 18:31 Мат. 20:17-19, Мк. 10:32-34

+ 18:33 Лк. 9:22, Лк. 24:7,

+ 18:34 Лк. 2:50, Лк. 9:45

• 18:35 Мат. 20:29-34, Мк. 10:46-52

* 18:38 Дауыт й-Па – Христос йтитулква йрыуа закӀыпӀ. АпигӀамбаражваква рыпкъ йтагылата, йзызпшуаз Христос (датшата йхӀхӀвапӀта йцӀабыргу ЗымгӀвархъада йгьи а-ГӀархвитыгӀв) апаштыхӀ Дауыт дитынхазара атахъын (швапшы ЙышгӀайхӀу 11:1-5; ЙырамихӀу 23:5-6 ).

+ 18:38 Мат. 22:42, Лк. 1:32

+ 18:42 Лк. 7:50,

+ 19:7 Лк. 5:30, Лк. 15:2

+ 19:8 Лк. 3:14

+ 19:9 Лк. 3:8,

• 19:11 Мат. 25:14-30

+ 19:11 Лк. 17:20, Руыс. 1:6

* 19:13 Мина – апхъанчӀви грек жвгъай. Датшата йхӀхӀвапӀта дзачӀвызлакӀгьи минакӀ йыквшватӀ. МинакӀ йгӀацӀанакӀуан нхара мшыта швкӀы рынхашахӀакъ.

+ 19:17 Лк. 16:10

+ 19:26 Мат. 13:12

+ 19:27 Мат. 22:7, Лк. 20:16

• 19:28 Мат. 21:1-11, Мк. 11:1-11,

+ 19:29 Руыс. 1:12

* 19:35 Иисус атшада даквчӀвата Иерусалим дталтӀ, амамыр йазгылу йгьи намыс зму апаштыхӀ дйапшта. Ауи агӀан апаштыхӀква агьата рымата, айсыга тшы йаквчӀвата акӀвын Иерусалим йшталуаз.

+ 19:39 Мат. 21:15-16

+ 19:44 Лк. 21:6

• 19:45 Мат. 21:12-17, Мк. 11:15-19,

• 20:1 Мат. 21:23-27, Мк. 11:27-33

+ 20:2 Руыс. 4:7

+ 20:4 Лк. 3:3

+ 20:5 Лк. 7:30

+ 20:6 Лк. 7:26, Лк. 9:8

• 20:9 Мат. 21:33-46, Мк. 12:1-12

+ 20:9 Мк. 13:34

+ 20:12 Лк. 11:48-49

+ 20:13 Мат. 3:17,

+ 20:16 Руыс. 13:46

• 20:19 Мат. 22:15-22, Мк. 12:13-17

+ 20:20 Лк. 6:7, Лк. 14:1, Лк. 11:54

+ 20:22 Мат. 17:24-25

+ 20:23 Мк. 7:6, Лк. 12:1

• 20:27 Мат. 22:23-33, Мк. 12:18-27

* 20:27 Саддукей – адин унашвачпагӀвчва ргвып. Ауат йрыуата щардагӀвы шогьанын, ауи йгӀалцӀла асаддукейква политика хъгал рыман. Ауат агӀвычӀвгӀвыс йгӀабзаргылхра йгьазхъарымцӀузтӀ, йгьи ауи ауысла афарисейква йрамакӀуан.

+ 20:27 Руыс. 23:8

+ 20:40 Мат. 22:46

• 20:41 Мат. 22:41-46, Мк. 12:35-40

+ 20:41 Лк. 1:32, Лк. 18:38

+ 20:42 Руыс. 2:34-35

+ 20:46 Лк. 11:43

• 21:1 Мк. 12:41-44

+ 21:1 Мат. 27:6,

• 21:5 Мат. 24:1-14, Мк. 13:1-13

+ 21:6 Лк. 19:44

+ 21:11 Руыс. 11:28,

+ 21:12 Руыс. 4:3, Руыс. 17:6, Руыс. 18:12, Руыс. 24:1, Руыс. 25:6

+ 21:15 Руыс. 6:10

+ 21:18 Руыс. 27:34

• 21:20 Мат. 24:15-21, Мк. 13:14-19

* 21:20 АрхъвыхыгӀвчва райхӀарагӀв йацыркӀитӀ Иерусалим ауысла й-20-хауа ауыса йгӀашӀарышвта й-24-хауа ауысадза йану 70-хуз асквш агӀан йшцӀабыргхаз. Ауи агӀан аурымква аимператор Веспасиан йпа Тит драпхъагылагӀвта акъала аладрыхъвашатӀ.

+ 21:23 Мат. 27:25,

• 21:25 Мат. 24:29-31, Мк. 13:24-27

+ 21:25 Руысква 2:19-20;

* 21:26 ХӀагай 2:6, 21 . Араъа йызквчважвауа ажвгӀванд йалу айачӀваква, амара йгьи амыз ракӀвпӀ.

• 21:29 Мат. 24:32-35, Мк. 13:28-31

+ 21:32 Лк. 9:27

+ 21:36 Мат. 25:13, Лк. 18:1,

+ 21:37 Мат. 21:23, Мат. 26:55

• 22:1 Мат. 26:1-5, Мат. 26:14-16, Мк. 14:1-2, Мк. 14:10-11,

+ 22:6 Руыс. 1:16

• 22:7 Мат. 26:17-25, Мк. 14:12-21,

• 22:14 Мат. 26:26-30, Мк. 14:22-26,

* 22:20 ЙашӀшвырпшы АтыцӀра 24:8; Аджьутква 9:18-20 .

+ 22:22 Руыс. 2:23

• 22:24 Мат. 18:1-5, Мк. 9:33-37, Лк. 9:46-50

+ 22:26 Мат. 20:26, Мк. 10:43-44

+ 22:27 Мат. 20:28,

+ 22:29 Лк. 12:32

* 22:30 Йа: «рхӀаквым швхуштӀ».

+ 22:30 Мат. 19:28,

• 22:31 Мат. 26:31-35, Мк. 14:27-31,

+ 22:33 Руыс. 12:4

+ 22:35 Лк. 9:3, Лк. 10:4

+ 22:36 Матай 26:51-53; Лука 22:49-51;

• 22:39 Мат. 26:36-46, Мк. 14:32-42

+ 22:40 Мат. 6:13

+ 22:42 Мк. 10:38, Мат. 6:10

+ 22:43 Мат. 4:11, Мк. 1:13

• 22:47 Мат. 26:47-56, Мк. 14:43-50,

+ 22:47 Руыс. 1:16

+ 22:49 Лк. 22:38

* 22:52 Йа: «стшгӀащтӀыхыгӀвума».

+ 22:53 Лк. 20:1,

• 22:54 Мат. 26:57-58, Мат. 26:69-75, Мк. 14:53-54, Мк. 14:66-72,

+ 22:61 Лк. 22:34

• 22:63 Мат. 26:67-68, Мк. 14:65

• 22:66 Мат. 26:59-66, Мк. 14:55-64,

+ 22:69 Мк. 16:19, Руыс. 7:56,

+ 22:71 Мат. 9:3,

• 23:1 Мат. 27:1-2, Мат. 27:11-14, Мк. 15:1-5,

* 23:1 Пилат – хӀысквшпхьадзара апны асквш 26 йгӀашӀарышвта асквш 36-дза ЙахӀудашта апны аурым шӀыпӀаунашвачпагӀв.

+ 23:1 Лк. 3:1, Лк. 13:1, Руыс. 3:13, Руыс. 4:27,

* 23:2 Иисус дзыркъванчуз йачвымпхащауата амц йыдырцӀун. Ауат Ауи аимператор йшвахчӀв ршварныс ауагӀа гьайрыхвитуам-хӀва йыдырцӀазтӀхӀва, Иисус аимператор йшвахчӀвква швара атахъыпӀ-хӀва акӀвын йхӀвуз.

+ 23:2 Руыс. 17:7, Лк. 20:25

+ 23:3 Мат. 2:2

* 23:7 Ирод – датшата йхӀхӀвапӀта Ирод Антипа, Ирод Дудздза йпа; Галили Переи друнашвачпагӀвын хӀысквшпхьадзара апхъала 4-хуз асквш йгӀашӀарышвта хӀысквшпхьадзара асквш 39-дза.

+ 23:7 Лк. 3:1, Лк. 9:7

+ 23:8 Лк. 9:9

• 23:13 Мат. 27:15-26, Мк. 15:6-15,

* 23:16-17 НапӀлагӀвыраквакӀ 17 ауысагьи аларцӀитӀ: «Йшаъазла, агвыргъьахъв йадахӀвуата ауи йыркӀыз дрыуата заджвы дауищтхра атахъын». ЙашӀшвырпшы Матай 27:15; Марк 15:6.

* 23:18 Ауи ахьыз йгӀаныцӀитӀ «аба йпа».

• 23:26 Мат. 27:32-44, Мк. 15:21-32,

+ 23:29 Мк. 13:17, Лк. 21:23

* 23:31 Араъа Иисус ацӀла йачӀва дашӀырпшра йгӀаныцӀитӀ Ауи йцӀабыргыра, ацӀла гӀвагьи йгӀанарбитӀ агвнахӀчква раъаща. Ари ауыса райшата агӀвыра АпигӀамбарква йазынархапӀ (швапшы ЙыхӀазыхъел 20:45–21:7 ).

* 23:33 Йшаъула, ауи атоба ауаса йзапхьауа аквпшырала агӀвычӀвгӀвыс хъабыгӀв йъашӀырпшу акӀвпӀ.

+ 23:34 Руыс. 7:60,

+ 23:35 Лк. 9:35,

+ 23:41 Лк. 23:4,

• 23:44 Мат. 27:45-56, Мк. 15:33-41,

* 23:44 Датшата йхӀхӀвапӀта, щыбжьан йазаргванта.

* 23:44 Датшата йхӀхӀвапӀта, атшын асахӀат ахпадза.

* 23:45 А-Нчва йтдзы апны йаъан апрапсала йдыркӀьыдауа Ацкьа йацкьу апещ. Апрапса акъвжвара йгӀаныцӀитӀ Иисус Христос йпсрала хӀара хӀыхъазла а-Нчва йыдгылырта штшгӀахънатӀуа.

+ 23:46 Руыс. 7:59

+ 23:48 Лк. 18:13

+ 23:49 Лк. 8:2

• 23:50 Мат. 27:57-61, Мк. 15:42-47,

• 24:1 Мат. 28:1-10, Мк. 16:1-8,

* 24:1 АйахӀудаква рпны амчыбыжь амтшаша йгӀалагун.

* 24:4 ГӀвыджь – датшата йхӀхӀвапӀта гӀвмальаъыкькӀ (швапшы 24:23).

+ 24:7 Лк. 9:22, Лк. 18:33,

+ 24:10 Мк. 15:40, Лк. 8:2-3

+ 24:11 Мк. 16:11

• 24:13 Мк. 16:12-13

+ 24:20 Руыс. 2:23

+ 24:27 Руыс. 8:35

+ 24:30 Лк. 9:16

• 24:36 Мат. 28:16-20, Мк. 16:14-18, Руыс. 1:6-8

* 24:37 НапӀах – призрак, адунай зхӀваджьыз агӀвычӀвгӀвыс йпсы.

+ 24:37 Мат. 14:26, Мк. 6:49

+ 24:45 Руыс. 16:14

+ 24:46 Лк. 24:27

+ 24:48 Руыс. 1:8

+ 24:49 Руыс. 1:8, Руыс. 1:4, Руыс. 2:4

• 24:50 Мк. 16:19-20, Руыс. 1:9-11

+ 24:50 Мат. 21:17, Лк. 19:29, Руыс. 1:9

+ 24:52 Мат. 28:9

+ 24:53 Руыс. 2:46, Руыс. 3:1, Руыс. 5:21

* 1:1-2 Теофил – ари ахьыз грек бызшвала йгӀаныцӀитӀ «а-Нчва бзи дызбауа».

+ 1:1 Лк. 1:3, Мк. 16:19, Лк. 24:51

+ 1:3 Мат. 28:17, Мк. 16:14, Лк. 24:15-49,

* 1:4 Йа: «Зны ауат гӀазиддан».

+ 1:4 Лк. 24:49

+ 1:5 Лк. 3:3,

* 1:6 Ауи агӀан Израиль Рим аунашва йацӀан. АуагӀа йыргвалан зхъа йахвиту ркъраль гӀащаквдыргылхныс. Ауи лшарата йызчпушыз, ауат йшырпхьадзузла, Дауыт йыжвлара йауата йгӀайуашыз а-Нчва йгӀалихуашыз, айгӀайра гӀатызгушыз ЗымгӀвархъада (ры-ПаштыхӀ) йакӀвын.

+ 1:6 Лк. 17:20, Лк. 19:11

+ 1:8 Руыс. 8:1, Руыс. 8:14, Лк. 24:48-49, Мк. 16:15

+ 1:9 Мк. 16:19

+ 1:10 Мк. 9:3,

+ 1:11 Мат. 16:27

* 1:12 Датшата йхӀхӀвапӀта километркӀ аъара – айахӀудаква зымгӀва рыхъазла атшпсщари атынчри йырзалхыз асабшамш ауи аъара гӀвагвана гӀамырдарныс йахвитын арабиква (апхьагӀвчва).

* 1:13 ЩамгӀвын Зелот – (швапшы: Лука 6:15), Зелот йгӀаныцӀитӀ закӀы йахъцата йазгылуа, йалныс ауаштӀ ари агӀвычӀвгӀвыс Израиль аурым оккупация йапшӀагылуаз адин-политика гвып дрылазларныс.

+ 1:13 Мат. 10:2-4, Мк. 3:17-18, Лк. 6:14-16

+ 1:14 Мк. 3:31, Мк. 6:3,

+ 1:16 Лк. 22:47, Лк. 22:37, Лк. 24:44

* 1:19 Арамей бызшвала «ХӀахъел дыма».

+ 1:19 Мат. 27:8

+ 1:22 Лк. 3:3, Лк. 24:48

* 1:23 Бар-Саба – арамей бызшвала «асабша апа», ауаса йызпхьуз асабша атшын йгӀадриуаз йакӀвпӀ. Йуст (рыцӀа йштамаму Йустус-хӀва акӀвпӀ) – латин бызшвала «йцӀабыргу».

+ 1:23 Руыс. 18:7,

+ 1:24 Руыс. 15:8

* 2:1 ПасахӀ агвыргъьахъв амщтахь мыш гӀвынгӀважви жваба анахъыцӀрыз айахӀудаква йакӀвдыршуз агвадз ацӀагахра агвыргъьахъв.

+ 2:1 Руыс. 20:16

+ 2:3 Мат. 3:11

+ 2:4 Руыс. 4:31, Руыс. 13:52, Лк. 24:49, Руыс. 1:4-5

+ 2:11 Руыс. 6:5, Руыс. 13:43

* 2:15 Датшата йхӀхӀвапӀта щымта асахӀат ажвба.

+ 2:19 Мат. 24:30, Лк. 21:11,

* 2:23 …амаджьусиква рнапӀквала – ЙгӀаныцӀдзауала: «ахабзадаква рнапӀквала», датшата йхӀхӀвапӀта Муса й-Хабза змам, араъа ауат ажваква ззынарху аурымква ракӀвпӀ.

+ 2:23 Лк. 22:22, Лк. 23:33

+ 2:24 Лк. 24:5-6,

+ 2:28 Мат. 7:14, Руыс. 13:35

+ 2:29 Руыс. 13:36

+ 2:33 Мк. 16:19, Руыс. 7:55-56,

+ 2:34 Лк. 20:42-43

+ 2:37 Лк. 3:10, Руыс. 16:30

+ 2:38 Мк. 1:4, Руыс. 10:48, Лк. 11:13, Руыс. 8:15

* 2:42 АуагӀа аджькӀахбаста агӀвыршарныс йгьи а-Нчва йшизыразу рхӀварныс йайззун.

+ 2:44 Руыс. 4:32-37

* 3:1 Датшата йхӀхӀвапӀта атшын асахӀат ахпа.

* 3:1 АныхӀвара йагӀамтата – датшата йхӀхӀвапӀта айахӀуда ныхӀвара «минхӀа» йагӀамтата. Ауат агӀамтаква рагӀан айахӀудаква амш апны хын йныхӀвун: щымта асахӀат а9 (шагӀарит), щыбжьанмщтахь асахӀат а3 (минхӀа) йгьи амараташвамта (магӀариб).

+ 3:2 Руыс. 14:8

+ 3:7 Мк. 1:31, Мк. 5:41, Мк. 9:27, Руыс. 9:41

+ 3:8 Руыс. 14:10

+ 3:11 Руыс. 5:12

* 3:13 Атекст аоригинал апны йгылу ажва «саби»-хӀвагьи «лыг»-хӀвагьи йатакӀ йауитӀ. Ауаса ари ауыса ауи ажва злу ЙышгӀайхӀу 52:13 йапщылу аллюзията йъалуа, ауи аджьут ажвагьи араъа «лыг»-хӀва йъатаркӀуа йгӀалцӀла акӀвпӀ ауи «лыг»-хӀва йзатахӀкӀуа.

+ 3:13 Лк. 23:14,

+ 3:14 Лк. 23:18

+ 3:17 Руыс. 13:27,

+ 3:21 Лк. 1:69-70,

+ 3:22 Мат. 17:5, Руыс. 7:37

* 4:1 Асаддукейква – айахӀудаква раристократ дин гвып, ауат ргвып йрылаз апсчва ргӀабзагылхра аидея йгьадымгылуазтӀ, йгьрызхъарымцӀузтӀ амальаъыкькви аджьын квайчӀвакви.

+ 4:1 Мат. 22:23, Руыс. 23:8

+ 4:3 Лк. 21:12

+ 4:6 Мат. 26:3, Лк. 3:2,

+ 4:7 Лк. 20:2

+ 4:8 Мк. 13:11, Руыс. 6:10, Руыс. 13:9

+ 4:9 Руыс. 3:6-8

+ 4:11 Лк. 20:17,

* 4:12 …датша хьзыкӀгьи гьаъам… тшыхӀхчарныс хӀылзыршуш! – Ахьыз Иисус йгӀаныцӀитӀ «ЙхӀыхвиту хӀгӀайхчитӀ».

+ 4:12 Мат. 1:21

+ 4:14 Руыс. 3:11

* 4:15 Синедрион – айахӀудаква йхӀаракӀу рполитика, рдин йгьи рхӀаквымхара орган. Асинедрион йалан уагӀата 71-гӀв.

+ 4:19 Руыс. 5:29

+ 4:21 Лк. 20:6, Лк. 22:2, Руыс. 5:26

* 4:27 Ирод – датшата йхӀхӀвапӀта Ирод Антипа, Ирод Дудздза йпа; хӀысквшпхьадзара апхъала 4 асквш йгӀашӀарышвта хӀысквшпхьадзара 39 асквшдза ауи Галили Переи унашва рхъицӀатӀ.

+ 4:27 Лк. 23:1, Лк. 23:11, Руыс. 3:13

+ 4:31 Руыс. 2:4, Руыс. 13:52

+ 4:32 Руыс. 2:44

* 4:36 Бар-Наба – арамей бызшвала йгӀаныцӀитӀ «ахъырдзахра апа». Бар-Наба апостол Павел дйымгӀвалагӀвхушын.

+ 4:36 Руыс. 9:27, Руыс. 13:2, Руыс. 15:36,

* 5:11 Араъа Лука йапхъахауата ажва «кьльиса» гӀайрысабапитӀ Христос йапхьагӀвчва радкӀылара даларыпхьара ахъазла.

+ 5:12 Мк. 16:20, Руыс. 3:11

+ 5:15 Мк. 6:55, Руыс. 19:11-12

+ 5:17 Руыс. 4:1, Руыс. 23:8, Мк. 15:10, Руыс. 13:45

+ 5:18 Лк. 21:12, Руыс. 4:3

+ 5:19 Руыс. 12:7-10, Руыс. 16:26

* 5:20 Абзазара шӀыц… – Датшата йхӀхӀвапӀта агӀахчара (арамей бызшва апны йара ажвакӀ йгӀаныцӀитӀ «бзазара» йгьи «гӀахчара»).

+ 5:26 Лк. 20:6, Лк. 22:2, Руыс. 4:21

+ 5:27 Мат. 10:17, Мат. 26:59

+ 5:28 Руыс. 4:17-18, Мат. 27:25

+ 5:29 Руыс. 4:19

+ 5:32 Лк. 24:48,

+ 5:33 Руыс. 7:54

+ 5:34 Руыс. 22:3,

+ 5:37 Лк. 2:2

+ 5:41 Мат. 5:12,

* 6:1 Грек бызшвала йчважвуз аджьутква – йгӀаныцӀдзауала: «аэллинистква».

+ 6:1 Руыс. 9:29

+ 6:5 Руыс. 8:5, Руыс. 21:8, Руыс. 2:11, Руыс. 13:43

* 6:6 РнапӀква рыквырцӀатӀ – Ауи йгӀаныцӀитӀ апостолчва ауат ръанатӀа шдрыбагъьаз, ауат дара рпӀатӀуи рымчхъари шырквнадыргаз (ЙгӀвбахауа а-Хабза 34:9 ).

+ 6:7 Руыс. 12:24, Руыс. 19:20

* 6:9 ЙгӀадырхвитхыз р-Синагога – Йшаъула, араъа йгӀазквчважвауа аджьутква хӀысквшпхьадзара апхъала асквшква 63–61 рагӀан Помпей йырква йдыргъарта уацӀыхъван йгӀадырхвитхыз ракӀвпӀ. ЗакӀы гьазхӀвам ауи асинагога дцарныс йапостолхушыз Павелгьи. Йалныс ауаштӀ ауи йани йаби йгӀадырхвитхыз йрыуахарнысгьи. Ари асинагога апны акъвырльыкъвхара грек бызшвала йакӀвшун.

+ 6:10 Руыс. 4:8, Лк. 21:15

+ 6:11 Мат. 26:59

+ 6:13 Руыс. 21:28

+ 6:14 Марк 14:57-59; 15:29; Лука 21:5-6;

+ 6:14 Мат. 26:61, Мат. 5:17

* 6:15 Амальаъыкь йшӀахъа йшапшыз… – Йшаъула, ауат йырбун ауи йшӀахъа йгӀахъыцӀуаз акӀкӀара. Ауи апш кӀкӀара гӀархъыцӀуан Муси (АтыцӀра 34:29-35 ) Иисуси (Лука 9:29) ршӀахъаквагьи.

* 7:3 Абзазара 12:1. Йалныс ауаштӀ ари аунашва а-Нчва Ибрахим йъайзичпаз ахалдейква р-Ур апны акӀвхарныс, рыцӀа кӀьасата ауи аунашва Ауи ХӀаран апны йатайчпахтӀ.

* 7:7 Абзазара 15:13-14; АтыцӀра 3:12. Арат а-Нчва йажваква цӀабыргхатӀ Муса йуагӀа Мсыр йангӀатидах (АтыцӀра 14 ).

* 7:16 Усыф йбзазара атурых Абзазара 37–50 апны йаныпӀ.

* 7:29 Мидйан – ГӀарыпшта (Аравия) апны адгьылшта ахьыз, абаза Макьа-Мадин йгӀвбахауа ахъвы Мидйан йапщылапӀ.

* 7:33 АмарагӀацӀцӀырта къраль щарда рпны уыжвгӀандзара йщаквгылапӀ ауи апхъанчӀви цӀас: ХӀгӀазшаз йызныхӀвара апхъала рщапӀхъацӀаква ахъырхитӀ.

+ 7:37 Руыс. 3:22

* 7:38 …ажва бзанкъвгагаква… – ЙгӀанакӀдзауала: «ажва бзаква». А-Нчва йуасйат архъйара абзазари агӀахчари гӀаунатитӀ.

* 7:40 ХӀарун – Муса йаща.

* 7:41 АпхъанчӀви гӀамта агӀан абажвра амарагӀацӀцӀырта нчвахъвыраква ахӀвыс аквпшыра рымата йырчпун.

* 7:43 Молох («паштыхӀ») – акынагӀан цӀасла ажвгӀванди амари рынчвахъвыра титул; Рефан – йалныс ауаштӀ ауи Сатурн планета йа Мсыр нчвахъвыразларныс.

* 7:44 АшахӀат ачатыр, йа ауасйат аскиния – Израиль ауагӀа акъвым апны йангӀамдуз йынкъвга йауаз, ачатыр ауацӀа йандыргӀалуаз апщатып. Араъа йгӀахӀрысабапыз ажва апщатып «святилище» апсуа бызшва йгӀашӀхӀкӀгӀатӀ. АшахӀат ачатыр ачпаща йауацӀыхта йаныпӀ АтыцӀра 26 апны.

* 7:45 ЙахӀошугӀа Нун йпа Муса данпсы амщтахь Израиль ауагӀа драпхъагылагӀвхан, КынагӀан гӀайкӀытӀ.

* 7:46 …Йакъвып й-Нчва йыхъазла… – АтакӀра щарда рпны: «Йакъвып йтдзы ахъазла», датшата йхӀхӀвапӀта Израиль ауагӀа рыхъазла.

+ 7:48 Руыс. 17:24

+ 7:52 Мат. 23:37

+ 7:54 Руыс. 5:33

+ 7:55 Мк. 16:19

+ 7:56 Мк. 1:10, Мк. 16:19, Руыс. 7:56,

* 7:58 Шауль – джьут бызшвала апостол Павел йыхьыз. Грекла Саул-хӀва йырхӀвитӀ.

+ 7:58 Руыс. 8:1, Руыс. 22:20

+ 7:59 Лк. 23:46

+ 7:60 Лк. 22:41, Лк. 23:34

+ 8:1 Руыс. 22:20, Мат. 10:23

+ 8:4 Мк. 4:14, Руыс. 11:19

+ 8:5 Руыс. 6:5, Руыс. 21:8

+ 8:7 Лк. 4:35, Мк. 16:17-18

+ 8:13 Мат. 28:19, Руыс. 16:33, Руыс. 18:8

+ 8:14 Руыс. 1:8

+ 8:15 Руыс. 2:38

+ 8:16 Мат. 28:19, Руыс. 19:5, Руыс. 10:44, Руыс. 11:15

+ 8:17 Руыс. 9:17, Руыс. 19:6

* 8:26 Йа: «Щыбжьан мгӀва уыквыл».

+ 8:26 Руыс. 5:19, Руыс. 10:4, Руыс. 11:13, Руыс. 12:7, Руыс. 27:23

+ 8:29 Руыс. 10:19

+ 8:35 Лк. 24:27

* 8:36-37 НапӀлагӀвыраквакӀ рпны 37-хауа ауыса алапӀ: «Филип йхӀватӀ: „Гвыла-псыла йазхъауцӀузтын, адзытщра уахъыс йауаштӀ“. АгӀвачв йхӀватӀ: „Сара йхъасцӀитӀ Иисус Христос а-Нчва й-Па шйакӀву“».

* 8:40 Азот – апхъанчӀви агӀамта агӀан километр 40-ла Газа уанакъвыцӀра йаныргӀалу Ашдод акъала ауаса йапхьун.

+ 9:1 Руыс. 8:3,

* 9:2 …а-МгӀва йыквгылу… – Акьристанква рхъа йызлапхьуз арат ажва ацгӀайква Апостолчва руысква йырхцӀарапӀ (ЙохӀан 14:6 ).

+ 9:3 Руыс. 22:6-11, Руыс. 26:12-18

+ 9:10 Руыс. 22:12,

* 9:11 Тарс – Асия ЧкӀвын апны йаныргӀалыз аурым адгьылшта Киликия йакъала хъадан, атенгьыз йатшпныз апорт дудздзаква йрыуа закӀын.

+ 9:11 Руыс. 21:39, Руыс. 22:3

+ 9:16 Руыс. 20:23,

+ 9:17 Руыс. 8:17, Руыс. 19:6

+ 9:22 Руыс. 18:28

+ 9:23 Руыс. 20:3, Руыс. 23:30

+ 9:27 Руыс. 4:36, Руыс. 13:2, Руыс. 15:36,

+ 9:29 Руыс. 6:1

+ 9:30 Руыс. 11:25

* 9:32 Лидда – Иерусалим алагъь-мараташвартала километр 40-ла унаскӀьата йаныргӀалу акыт (а-Уасйат Ажвдзи хӀуыжвгӀанчӀви агӀамти рпны – Лод).

+ 9:34 Руыс. 3:6

* 9:35 Шарон – Лидда йгӀашӀарышвта Кармиль ащхъадза тшызрауыз атшп псыхӀва. АпсыхӀва аджьутквагьи амаджьусиквагьи йырбзазартан.

+ 9:40 Мат. 9:25, Руыс. 28:8,

+ 9:41 Мк. 1:31, Мк. 5:41, Мк. 9:27, Руыс. 3:7

* 10:2 А-Нчва дичвшвун – араса йрыпхьун йапшым ауагӀахъаква йгӀарылцӀыз, а-Нчва йзаджвыра йазхъазцӀаз ауагӀаква. Ауаса ауат абгата айахӀудаква рдин йгьтамылсызтӀ, адзытщра йапщылаз ацӀас йгьахъымссызтӀ, а-Хабза йшахӀвуз апшта, апӀытӀачвапкъра цӀасгьи гьынкъврымгузтӀ.

+ 10:2 Мат. 8:10, Лк. 7:4-5

* 10:3 Датшата йхӀхӀвапӀта атшын асахӀат ахпаквакӀ рапшта. Корнелий айахӀуда ныхӀвара «минхӀа» йчпун.

+ 10:3 Руыс. 3:1

+ 10:4 Руыс. 8:26,

+ 10:6 Руыс. 9:43

* 10:9 АмарагӀацӀцӀырта Аргваны апны атыдзква рыквква къьакъьан, ауаъа агваныла йамаз ачвымлала йхъалуан.

+ 10:9 Руыс. 11:5-14

* 10:10 «Адарауыщ даланахӀватӀ» йгӀаныцӀитӀ «атранс даланахӀватӀ».

+ 10:15 Мк. 7:15-16,

+ 10:19 Руыс. 8:29

+ 10:22 Лк. 7:4-5

+ 10:25 Руыс. 16:29

* 10:28 Амаджьуси йыщтаныкъвуз аджьут аритуалла дпӀайхауата йырпхьадзун, ауи йгӀалцӀла зкърар бзийыз ауагӀаква амаджьусиква ртыдзква йшырнамшылуашыз, ауат рхӀапчыпква йшырхьымсуашыз, ауат ррызкъы шрымфушыз йащтан.

* 10:30 НапӀлагӀвыраквакӀ рпны: «ПщымшкӀ рапхъала».

* 10:30 Датшата йхӀхӀвапӀта атшын асахӀат ахпа.

+ 10:37 Мк. 1:14

+ 10:38 Мат. 3:16, Мат. 4:24, Лк. 13:16

+ 10:42 Руыс. 17:31,

+ 10:43 Лк. 24:27,

+ 10:46 Мк. 16:17,

+ 10:47 Руыс. 2:4

+ 10:48 Руыс. 2:38

+ 11:2 Руыс. 15:1,

* 11:3 …зпӀытӀачва прымкъыз… – Датшата йхӀхӀвапӀта амаджьусиква.

+ 11:3 Лк. 15:2,

+ 11:5 Руыс. 10:9-32

+ 11:9 Мк. 7:19, Руыс. 10:15

+ 11:12 Руыс. 15:9

+ 11:13 Руыс. 8:26

+ 11:15 Руыс. 10:44

+ 11:16 Руыс. 1:5

+ 11:17 Руыс. 2:38

+ 11:19 Руыс. 8:1

+ 11:22 Руыс. 4:36, Руыс. 9:27, Руыс. 13:1

+ 11:24 Руыс. 6:5

+ 11:25 Руыс. 9:30

+ 11:27 Руыс. 13:1, Руыс. 15:32

* 11:28 Клавдий дурым императорын асквш 41 йгӀашӀарышвта асквш 54-дза.

+ 11:28 Руыс. 21:10, Мат. 24:7, Руыс. 18:2

* 12:1 Ирод, датшата йхӀхӀвапӀта Ирод Агрипа Ӏ, Ирод Дудздза йпа йпа.

+ 12:2 Лк. 5:10, Мк. 10:39

* 12:3 Датшата йхӀхӀвапӀта айахӀудаква рапхъагылагӀвчва.

* 12:3 АчӀахъва амщаква ргвыргъьахъв – ауи агвыргъьахъв ъадзакӀвшуз абыжьмышкӀ руацӀа чӀахъва амщамкӀва датша чӀахъва рфарныс йгьамуазтӀ (АтыцӀра 12:15-20; 13:3-10; ЛевиргӀа 23:6-8; Апхьадзараква 28:17-25 ).

+ 12:4 Лк. 22:33

+ 12:7 Руыс. 8:26, Руыс. 16:26

+ 12:10 Руыс. 5:19, Руыс. 16:26

+ 12:12 Руыс. 13:5, Руыс. 15:37,

* 12:15 Ауи ймальаъыкь – айахӀудаква йхъарцӀун гӀвычӀвгӀвысипхьадза йара ймальаъыкь-хчагӀвы дшйыму. Иисус даквчважвитӀ асабиква рмальаъыкь-хчагӀвчва руыс (Матай 18:10), ауи йаквчважвитӀ анахьанат апигӀамбарквагьи (Аджьутква 1:14; Псалтир 33:8; 90:11 ).

+ 12:15 Мат. 18:10-11,

* 12:17 Йакъвып – араъа йызквчважвауа ЙхӀыхвиту Иисус йаща йакӀвпӀ.

+ 12:17 Руыс. 15:13, Руыс. 21:18,

* 12:20 Тири Сидони – Финикия акъала хъадаква. АпаштыхӀ ауат дызрызгвыжвкӀыз швхӀаусыгӀвата йамаз гьбергьльым.

+ 12:24 Руыс. 6:7, Руыс. 19:20

* 12:25 НапӀлагӀвыраквакӀ рпны йшанула, араъа араса хӀгӀапхьара атахъыпӀ: «Иерусалим йцахтӀ» йа «Антиохия йцахтӀ».

+ 12:25 Руыс. 11:29-30, Руыс. 12:12

* 13:1 Нигер – латинла «квайчӀва». Африка дъауаз йгӀалцӀла акӀвхарныс ауаштӀ ауи ахьыз ауи йызйыхьырцӀаз. Йалныс ауаштӀ ауи Кирена йауаз ЩамгӀвын йакӀвхарнысгьи (Марк 15:21).

+ 13:1 Руыс. 11:27, Руыс. 4:36, Руыс. 11:22, Лк. 3:1

+ 13:2 Лк. 2:37,

* 13:4 Селеукия – Ауи агӀамта апны ауи тенгьыз портын.

* 13:4 Кипр – Адгьылквта тенгьыз апны адзыгӀвбжьа ду, ауи агӀамта йаквшвауата ауи джьут бзидздзагӀв зтабзазуз сенат провинциян. Селеукия утыцӀта Кипрдза километр 96 рахӀа гьбжьам.

+ 13:5 Руыс. 12:12, Руыс. 15:37,

* 13:6 Пафос – Кипр акъабльа-мараташварта тшпы апны йаныргӀалыз акъала, ауи агӀан ауаъа акӀвын йъаныз апроконсул, апровинция аунашвачпагӀв йунашвачпарта.

* 13:6 Дуыдын – Муса й-Хабза ауыдра йанамрыхвитызтӀхӀва, джьутквакӀ а-Хабза йахӀвуз мыгӀвхъыргун. Ари ауыд гӀвхьзыкӀ нкъвигун: Бар-Иисус «Иисус йпа» йгьи Элима «уыд».

+ 13:6 Мат. 7:15

+ 13:9 Руыс. 4:8, Руыс. 6:10

* 13:13 Ауи амщтахь ауат рныкъвара Асия ЧкӀвын (ауыжвгӀанчӀви Турция ахъвы) адгьылштаквала йакӀвшун.

+ 13:13 Руыс. 15:38

+ 13:15 Лк. 8:41, Руыс. 18:8

* 13:18 Йа: «ауат драйгвыгӀвтӀ».

+ 13:24 Лк. 3:3

+ 13:25 Лука 3:16.

+ 13:25 Лк. 3:16,

+ 13:27 Руыс. 3:17, Лк. 24:26-27

+ 13:28 Лк. 23:23

+ 13:29 Лк. 23:53

+ 13:30 Лк. 24:6

+ 13:31 Руыс. 1:3, Лк. 24:48

+ 13:35 Руыс. 2:27

+ 13:36 Руыс. 2:29

+ 13:38 Мат. 1:21,

+ 13:43 Руыс. 2:11, Руыс. 6:5

* 13:45 Датшата йхӀхӀвапӀта Иисус йыдымгылуаз айахӀудаква.

+ 13:45 Руыс. 5:17

+ 13:46 Руыс. 4:30, Мат. 10:11, Мат. 22:8, Мк. 12:9, Руыс. 18:6

+ 13:47 Руыс. 26:23

* 13:51 Зкърар бзийыз айахӀудаква рщапӀква йыркӀныз асаба кӀадырпӀлун, датша къральквакӀ рпны йаъата рпны йангӀайхуаз, ауыла ауат аритуал пӀайра ркӀнырххуата йырпхьадзун. Ауаса ауат анахьанат айахӀудаква йырзынархата ауи анырчпуз, ауат айахӀудаква амаджьусиква йрапшта йырпхьадзун.

+ 13:51 Мат. 10:14, Мк. 6:11, Лк. 9:5

+ 13:52 Руыс. 2:4, Руыс. 4:31

+ 14:1 Руыс. 13:5

+ 14:3 Руыс. 4:30,

+ 14:4 Мат. 10:34, Лк. 12:51

+ 14:6 Мат. 10:23

+ 14:8 Руыс. 3:2

+ 14:9 Мат. 9:2

+ 14:10 Руыс. 3:8

+ 14:11 Руыс. 28:6

* 14:12 Зевси Гермеси – Зевс (латинла Юпитер) апхъанчӀви грек пантеон апны йхӀаракӀу дынчвахъвыран. Гермесгьи (латинла Меркурий) йара ауи апантеон даланакӀуан, ауи анчваква дырхӀвачӀвгӀвыта, ауи йахъазымкӀва ачважваща пшдза данчвата дырпхьадзун.

* 14:13 Ашвтракьакьа – апсуа бызшва йгӀашӀхӀкӀгӀаз ажвапӀ, «венок» гӀаныцӀитӀ.

* 14:14 РчгӀвычаква акъврыжвжван – Ауат рчгӀвычаква закъврыжвжваз ауагӀаква нчвата йпхьадзара гӀасхарата йъащаквдыргылуаз, ауыла а-Нчва цӀабыргы йпшӀагылта гвнахӀ гӀаргуата йъазырбуз ракӀвпӀ.

+ 14:14 Мк. 14:63

* 14:15 Датшата йхӀхӀвапӀта аидолква квырмыш рзычпара швакъвыцӀта.

+ 14:17 Мат. 5:45,

+ 14:23 Руыс. 13:2, Руыс. 20:32

+ 14:26 Руыс. 13:3

+ 15:7 Руыс. 10:20

+ 15:8 Руыс. 1:24, Руыс. 10:44, Руыс. 10:47

+ 15:9 Руыс. 11:12,

* 15:13 Йакъвып – Иисус Христос йаща цри (Матай 13:55), Иерусалим апны ауи акьльиса аунашвачпагӀвчва дрыуа заджвын (Агалатква 2:9 ).

+ 15:13 Руыс. 12:17,

* 15:14 ЩамгӀвын – ауи апостол Петр йакӀвпӀ.

* 15:20 Абзазара 9:4; АтыцӀра 34:15-17; ЛевиргӀа 17:10-16; 18:6-23 . Йырхъварауа арахв рызкъыта йпхьадзара затахъымыз ауи аща ъагӀалахуз акӀвпӀ.

* 15:20 НапӀлагӀвыраквакӀ рпны йащтагӀайуа ажваквагьи ацырцӀитӀ: «Дара рхъа йазыртахъым анахьанат йырзырхара шатахъымгьи дхӀырдырра атахъыпӀ».

+ 15:28 Руыс. 15:20

* 15:29 НапӀлагӀвыраквакӀ араъа йащтагӀайуа ажваквагьи ацырцӀитӀ: «Швара швхъа йазышвхара швтахъым анахьанат йырзышвымхан».

+ 15:32 Руыс. 11:27

* 15:33-34 НапӀлагӀвыраквакӀ 34-хауа ауысагьи рылапӀ: «Ауаса Сила дгӀанхарныс йщаквйыргылтӀ, ЙахӀуда Иерусалим дгӀахъынхӀвыхтӀ».

+ 15:35 Руыс. 13:1

+ 15:37 Руыс. 12:12, Руыс. 13:5,

+ 15:38 Руыс. 13:13

+ 15:40 Руыс. 15:32

+ 16:4 Руыс. 15:28-29

+ 16:5 Руыс. 6:7

+ 16:6 Руыс. 18:23

+ 16:8 Руыс. 20:5,

* 16:10 ХӀара – араъа хӀара йхӀзыбитӀ Лука йара йхъатала ари алахъвгӀахъасра йгӀашӀарышвта ауи аныкъвара дшалахъвыз. Лука ауат агӀаншараква дшрылахъвыз хӀзыбитӀ йащтагӀайуа ашӀчӀвараква рпны: 16:10-17; 20:5–21:18; 27:1–28:16.

+ 16:14 Лк. 24:45

+ 16:15 Руыс. 11:14, Руыс. 16:33-34

* 16:16 АщтанчӀв апсы – йгӀанакӀдзауала «Питон апсы». АпхъанчӀви грек шӀалахӀваракӀ йшгӀанахӀвузла, Питон-хӀва йызпхьуз ащтанчӀв дудздза Адельфква раргванква тачв-гвачвта йачпун. Ауи Адельфква йгӀаншуш ъархӀвуз рныхӀварта ачӀапщун, ауаъа ауи Аполлон йщындзыкӀьара йгӀаншуш ахӀвун. УацӀыхъван Питон-хӀва йызпхьуз агӀвычӀвгӀвысква йрылалуаз ащтанчӀв апсы акӀвпӀ.

+ 16:18 Мк. 9:38

+ 16:21 Эст. 3:8

+ 16:26 Руыс. 4:31, Руыс. 5:19, Руыс. 12:7, Руыс. 12:10

+ 16:27 Руыс. 12:19

+ 16:29 Руыс. 10:25

+ 16:30 Лк. 3:10, Руыс. 2:37

+ 16:31 Мк. 16:16,

+ 16:33 Руыс. 11:14, Руыс. 16:15

+ 16:34 Руыс. 18:8

+ 16:37 Руыс. 22:25

+ 16:39 Мат. 8:34

+ 16:40 Руыс. 16:14

+ 17:2 Руыс. 13:5, Руыс. 14:1

+ 17:3 Лк. 24:26-27

+ 17:7 Лк. 23:2

* 17:18 Эпикур йыщтацагӀвчва – Афины апны Эпикур (хӀысквшпхьадзара апхъала асквшква 341–270) йгӀанйыршаз афилософия апхьарта. Ауат рарыпхьара йшгӀанахӀвузла, абзазара магӀныта йаму ауи абзираква угвы рзырчӀвара, анчваква рпахь ахьыгӀи ашвари тшрыуымтра шракӀву.

* 17:18 Астоикква – Китион йауаз Зенон (хӀысквшпхьадзара апхъала асквшква 340–265) йгӀанйыршаз афилософия апхьарта, ауи ахьыз Афины апны йаныргӀалу апортик (Стоа) ахьыз йгӀахъшахъыцӀтӀ. Араъа йайрыпхьун ауи апхьарта гӀанзыршаз. Астоикква йшырпхьадзузла, агӀвычӀвгӀвыс йбзазара мурад хъадата йаму агӀвцӀабыргыра йапщылу ауысква щатата йызму анасып акӀвпӀ.

* 17:18 Иисуси агӀабзагылхри – ажва «гӀабзагылхра» («Анастасис» – грекла) агрекква анчва лыхьыз Анастасия гӀанакӀуазшва йрылархӀварныс ауашын.

* 17:19 Ареопаг – (грекла «Арес йытоба») араса йапхьун айкьангьашыгӀвчва ъагӀайыззуз ашӀыпӀагьи, йара айкьангьашрагьи. Арес (латинла «Марс») агрек йгьи аурым мифология апны айсра анчва йакӀвын.

+ 17:19 Мк. 1:27

+ 17:24 Мат. 11:25, Руыс. 7:48

* 17:28 Араъа йаныпӀ хӀысквшпхьадзара апхъала VӀ-V асквшышвква рагӀан йбзазуз Крит йауаз Эпименид йцитата.

* 17:28 Араъа йаныпӀ Киликия йауаз Аратос (хӀысквшпхьадзара апхъала ӀV-ӀӀӀ асквшышвква) йцитата. Ауат йыршӀырпшу асатырква йымапӀ Клеантгьи (хӀысквшпхьадзара апхъала ӀV-ӀӀӀ асквшышвква).

+ 17:31 Мат. 12:36, Руыс. 10:42,

* 18:2 Унашва йчпатӀ… Рим йтыцӀныс. – Аимператор Клавдий ауи аунашва йчпатӀ, турыхдырыгӀвквакӀ йшырпхьадзауала, асквш 41 агӀан Рим йтабзазуз аджьутква рыжвлара акьристан уаз ахъкъьачӀвыла йгӀарылашваз ахӀальабальыкъра йгӀалцӀла. Дион Кассий йширыбагъьузла, Клавдий аджьутква Рим йгьтимцатӀ, ауаса йгьайымрыхвитуазтӀ ауат айззараква акӀвдыршарныс. Клавдий Рим йтицаз ацӀарсыгьыгӀвчва йырхъазын. ЙгьауырамызтӀ ауи аунашва ъадзадырхъйаз.

+ 18:2 Руыс. 11:28

+ 18:4 Руыс. 13:5

* 18:6 ЙчгӀвычаква асаба гӀаркӀнирпӀлан – Зкърар бзийыз айахӀудаква анахьанат акъральква йгӀартыцӀхта йангӀайхуаз, рщапӀква асаба ркӀындырпӀлахуан, ауыла ауат аритуал пӀайра ркӀнырххуазшва йырбун. Абарауи дара айахӀудаква йырзынархата йанырчпуз, ауат амаджьусиква йрапшта йырпхьадзун.

+ 18:6 Руыс. 13:46

+ 18:8 Лк. 8:41, Руыс. 13:15, Руыс. 16:34

* 18:12 Галион – Сенека (хӀысквшпхьадзара апхъала 4-хуз асквш – асквш 65) дйащан, аурым къраль дауысхагӀвын, дфилософ-стоикын йгьи дыгӀвгӀвын, аимператор Нерон дибжьагӀвын. ЙцӀыхъвахуз Нерон Сенекагьи Галионгьи азадицалын атшыщхра йазынайырдзатӀ.

+ 18:15 Руыс. 23:29

* 18:18 Йшаъула ауи аназорейра йапщылаз а-Нчва дыргвыгъара акӀвын. Ауи йапшу а-Нчва дыргвыгъара зчпуз чагӀыр йыжвра йгьи йхъабра йсара гьатахъымызтӀ. Ауи а-Нчва дыргвыгъара йазалхыз агӀамта аналгарыз, агӀвычӀвгӀвыс йхъабра йсун, йкъвырманыпха а-Нчва йтдзы апшцӀа йпшцӀайгун (Апхьадзараква 6:1-21 ).

+ 18:18 Руыс. 18:2,

+ 18:19 Руыс. 19:1, Руыс. 20:16

+ 18:23 Руыс. 16:6

* 18:24 Александрия – Мсыр апны йаныргӀалу апорт къала ду. Ауаъа айахӀуда диаспора дугьи аъан.

+ 18:24 Руыс. 19:1,

+ 18:25 Лк. 3:3, Руыс. 19:3

* 18:26 Аоригинал апны араъа а-Нчва ЙымгӀва-хӀва акӀвпӀ йшану.

+ 18:26 Руыс. 4:30,

+ 18:28 Руыс. 9:22

+ 19:1 Руыс. 18:21

+ 19:3 Руыс. 18:25

+ 19:4 Лк. 3:3,

+ 19:5 Мат. 28:19, Руыс. 8:16

+ 19:6 Руыс. 8:17, Руыс. 9:17, Руыс. 10:46

+ 19:8 Руыс. 4:30,

* 19:9 Йа: «алекцияква йырзалхыз азал апны»

+ 19:12 Руыс. 5:15

+ 19:13 Мат. 12:27, Мк. 9:38, Лк. 9:49

+ 19:15 Лк. 4:34,

+ 19:18 Мк. 1:5,

* 19:19 Драхма – апхъанчӀви грек рызна жвгъай, ауи ахв ачрын мышкӀы йгӀайынхуз аъара йнадзун. Агрек драхмакӀ аурым динарийкӀ аъара йнадзун.

+ 19:20 Руыс. 6:7, Руыс. 12:24

+ 19:22 Руыс. 16:1

+ 19:29 Руыс. 19:29,

+ 20:1 Руыс. 19:21

+ 20:3 Руыс. 9:23, Руыс. 23:30

+ 20:4 Руыс. 19:29,

+ 20:5 Руыс. 16:8

+ 20:6 Руыс. 12:3

* 20:7 Амчыбыжь йапхъахуз амш – араъа амш амара анташвара йъагӀалагуз айахӀуда календарь щатата йгӀайуазтын, хӀара йшхӀпхьадзауала, айззара асабша хъвлапны йакӀвшатӀ; ауи амш шарпны йгӀашӀарышвта йъагӀалагауа грек календарьызтын, айззара амтшаша хъвлапны йакӀвшатӀ.

* 20:7 Ауи йгӀаныцӀитӀ а-Нчва йгӀалихыз ЗымгӀвархъада йыщтацагӀвчва йацыта рчара. Ауи ачара анакӀвдыршуз Иисус йунашва апкъ йтата ауат ачӀахъва акъвыртшуан, Иисус хӀара хӀыгвнахӀква рхъкъьачӀвыла апсра дшапылыз гӀаргвалашвахуан.

+ 20:16 Руыс. 2:1

+ 20:18 Руыс. 18:19,

+ 20:23 Руыс. 9:16, Руыс. 21:33

+ 20:29 Мат. 7:15,

+ 20:31 Мк. 14:38

+ 20:32 Руыс. 14:23,

+ 20:34 Руыс. 18:3

+ 20:35 Мат. 10:8

+ 20:36 Руыс. 21:5

+ 21:4 Руыс. 20:23

+ 21:5 Руыс. 20:36

* 21:8 АбжьыгӀв цхърагӀагӀвчва йрыуаз – швапшы 6:1-5.

+ 21:8 Руыс. 6:5, Руыс. 8:5

+ 21:9 Лк. 2:36, Руыс. 2:17-18

+ 21:10 Руыс. 11:28

+ 21:12 Мат. 16:21-23

+ 21:13 Руыс. 20:24,

+ 21:18 Руыс. 12:17,

+ 21:24 Руыс. 18:18

+ 21:25 Руыс. 15:29

* 21:27 АбыжьмышкӀ – аритуалла атшрыцкьара йазалырхуаз агӀамта (Апхьадзараква 6:9 ).

+ 21:28 Руыс. 6:13,

+ 21:29 Руыс. 20:4

+ 21:33 Руыс. 20:23, Руыс. 21:11

* 21:34 Акъала – Датшата йхӀхӀвапӀта а-Нчва йтдзы алагъь-мараташварта хъатала йаныргӀалыз Антония къала. Ауаъа йаныргӀалын аурым арыгӀвчва зыгӀвназ атыдзкви анбахти.

+ 21:34 Руыс. 19:32

* 21:38 ГӀвщыгӀвчва – ЙгӀаныцӀдзауала: «акъаманкъвгагӀвчва», араса йрыпхьун абджьар змата аурым махъарыхъвара йапшӀагылата йабакӀуаз аджьут экстремистква.

+ 21:39 Руыс. 9:11, Руыс. 22:3

* 21:40 Ауи дызлачважваз йа арамей бызшван, йа апхъанчӀви джьут бызшван.

+ 22:3 Руыс. 9:11, Руыс. 21:39, Руыс. 5:34,

+ 22:4 Руыс. 8:3

+ 22:5 Руыс. 9:1-2

+ 22:6 Руыс. 9:3-6, Руыс. 26:12-18

+ 22:12 Руыс. 9:17

+ 22:15 Руыс. 9:15

+ 22:16 Руыс. 9:18

+ 22:17 Руыс. 9:26

+ 22:20 Руыс. 7:58

+ 22:25 Руыс. 16:37

* 22:28 Аимператор Клавдий йыгӀамта йгӀашӀарышвта акъраль ачыннкъвгагӀвчва рпны ахча пшцӀазцӀуз агӀвычӀвгӀвыс майрата урым къральыгӀвта дырчпун.

* 22:29 АпшвахӀвквала дшшӀадйырхӀваз анидыр, ашвара гӀайылашватӀ – Ауи агӀан швхӀаусыгӀва багъьа уымамкӀва аурым къральыгӀв пшвахӀвла дшӀаухӀварныс хвитнагӀа гьаъамызтӀ.

* 23:2 ХӀанания – дшогьанхъадан асквш 47 йгӀашӀарышвта асквш 59-дза.

+ 23:2 Руыс. 24:1,

* 23:3 Йшаъула, агӀвычӀвгӀвыс «хӀаш гӀазквырчваз абльын» – хӀва йанйыпхьарыз, ауи дшчвалатшычпагӀву гӀанадыркӀуан. Ауаса ауи датшагьи закӀ гӀаныщт йауитӀ: йбагъьазшва йаъу анышв бльын апша ангӀасра йкӀахӀитӀ. Флавий Усыф даквшахӀатхитӀ ХӀанания гвауара злаз, ласы йалашвуз, зъанатӀа зквнамгуз дшгӀвычӀвгӀвысыз.

+ 23:6 Руыс. 4:1,

+ 23:8 Мат. 22:23, Лк. 20:27

+ 23:11 Руыс. 27:23

* 23:23 Датшата йхӀхӀвапӀта асахӀат а21 аннадзара.

+ 23:24 Руыс. 24:3, Руыс. 25:14

+ 23:27 Руыс. 21:32-33, Руыс. 22:27

+ 23:28 Руыс. 22:30

+ 23:29 Руыс. 18:15

+ 23:30 Руыс. 9:23, Руыс. 20:3

+ 23:34 Руыс. 21:39

* 23:35 Ирод Дудздза (хӀысквшпхьадзара апхъала сквшква 73–4) йуыхваз атыдзсарыйа йаман анбахтагьи.

* 24:1 Ауакьыль – йажвыз ажвапӀ, адвокат гӀаныцӀитӀ.

+ 24:1 Руыс. 23:2

* 24:5 Аназарей секта – араса йрыпхьун аджьагӀвагӀвчва Назарет йауаз Иисус йыщтацагӀвчва.

+ 24:5 Лк. 23:2

* 24:6-7 Ауи хӀара дхӀкӀытӀ – НапӀлагӀвыраквакӀ рпны арат ажваква араса йрыщтагӀайитӀ: «Ауи хӀ-Хабзала йхӀаквым хӀхарныс хӀтахъын. Ауаса аурым когорта атрибун Лисий ауи мчыла хӀара дхӀнапӀыцӀихтӀ, унашва йчпан йыркъванчагӀвчва уара йуызгӀайныс».

+ 24:6 Руыс. 21:27-29

+ 24:16 Руыс. 23:1,

+ 24:18 Руыс. 21:26

+ 24:21 Руыс. 23:6

+ 24:25 Руыс. 17:32

+ 25:3 Руыс. 23:12

+ 25:12 Руыс. 23:11

* 25:13 АпаштыхӀ Агрипа – датшата йхӀхӀвапӀта Ирод Агрипа ӀӀ, Ирод Агрипа Ӏ йпа, ауи Абилинея, Итурея, Трахонит адгьылштаква йгьи Галили Переи рыкъалаквакӀ друнашвачпагӀвын.

* 25:13 Бернике – апаштыхӀ Ирод Агрипа Ӏ йпхӀа йгьи Друсила йахща, ауи лыпшдзара ахабар хъара йгун. АпаштыхӀ Ирод Агрипа ӀӀ дйахщан ауи, ауи йаццауата ауи дибзибаран. РыцӀа йкӀьасата ауи Рим йаимператорхушыз Тит дибзибарахатӀ.

+ 25:19 Руыс. 18:15, Руыс. 23:29

+ 25:24 Руыс. 22:22

+ 25:25 Лк. 23:14, Руыс. 23:29

+ 26:1 Мат. 10:18, Руыс. 9:15

+ 26:5 Руыс. 23:6,

+ 26:7 Мат. 19:28,

+ 26:10 Руыс. 8:3

* 26:11 ЙгӀаныцӀдзауала: «йгӀасхарныс».

+ 26:11 Руыс. 9:1

+ 26:12 Руыс. 9:3-6, Руыс. 22:6-11

* 26:14 БаргвыпӀ уара уыхъазла щапӀыла алаба цӀара уахъапарныс – акӀватан йацӀахӀваз ачвква щтахь щапӀыла йгӀакшапхьадза, алаба цӀара йахъадырпумца, йъахьлартахъыз ахъатала йырщтиуан, ари агрек ажважв араъа йгӀаныцӀитӀ агӀвычӀвгӀвыс лшара шйымам йылахь дапшӀагылныс.

+ 26:20 Руыс. 9:20

+ 26:21 Руыс. 21:27, Руыс. 21:30

+ 26:23 Руыс. 13:47

+ 26:29 Руыс. 21:33

+ 26:31 Руыс. 23:29

+ 26:32 Руыс. 25:12

+ 27:1 Руыс. 25:12

+ 27:2 Руыс. 19:29

+ 27:6 Руыс. 28:11

* 27:9 АйахӀуда дзын урычра – йа «АгвнахӀква ррыцкьара амш». А-Хабза апкъ йтагылата ауи агвыргъьахъв айззара, аурычра йгьи атшпсщара йрымшын (ЛевиргӀа 16:29, 31; 23:27-32; Апхьадзараква 29:7 ). АгвнахӀква ррыцкьара амш сентябрь ацӀыхъва – октябрь ахъа йаквшвун. Сентябрь аквтаква рпны йгӀашӀарышвта мартӀ аквтадза атенгьыз хъвыхӀла ухъылныс дарадза йшварагӀварахун, хъвыхӀла атенгьыз апны адзцара абгата йашӀадрысуан ауи агӀамта йаквшвауата апшачвгьаква ъагӀасуаз йгӀалцӀла.

* 27:13 Апырсал «якорь», апсуа бызшва йгӀашӀхӀкӀгӀаз ажвапӀ.

+ 27:14 Мк. 4:37

+ 27:18 Ин. 1:5

+ 27:23 Руыс. 8:26

+ 27:24 Руыс. 23:11

+ 27:26 Руыс. 28:1

* 27:27 Адриатика атенгьыз – апхъанчӀви агӀамтаква рагӀан ауи атенгьыз йаланакӀуан ауи ауыжвгӀанчӀви гӀвынаква акъабльала йрыдзхъаз адзквагьи.

* 27:28 Метр гӀважви жвиц раъара.

* 27:28 Метр гӀважви быжьба раъара.

+ 27:34 Лк. 21:18

+ 27:35 Мат. 15:36

* 27:40 Апскъы ачвыргъвква – апсуа бызшва йгӀашӀхӀкӀгӀаз ажвапӀ, «руль» гӀаныцӀитӀ, апскъы ачвыргъвква «рулевые весла».

+ 27:43 Руыс. 27:3

+ 28:5 Мк. 16:18, Лк. 10:19

+ 28:6 Руыс. 14:11

+ 28:8 Руыс. 9:40,

* 28:11 Кастори Поллукси – агрек мифология апкъ йтагылата ауат Зевси Леди йырсабийын, атенгьызамдагӀвчва йырквцӀан. Йалныс ауаштӀ ауат рсуратква ахъвыхӀ апынцӀа йанызларнысгьи.

+ 28:11 Руыс. 27:6

+ 28:18 Руыс. 23:29, Руыс. 26:31-32

+ 28:23 Лк. 24:27

+ 28:25 Мат. 15:7

+ 28:27 Мат. 13:15, Мк. 4:12,

* 28:28-29 НапӀлагӀвыраквакӀ рпны 29 ауыса алагылапӀ: «Ауат ажваква рымщтахь айахӀудаква амцӀыцӀхтӀ, йблыбылуа амакӀыраква рызбжьата».

+ 28:28 Лк. 3:6

+ 28:31 Руыс. 4:29,