# Гирами Китабар

Институт перевода Библии

## Рут • Юнус


Creative Commons: BY-NC-ND 4.0

© Институт перевода Библии; Информацию о лицензии этого издания можно найти здесь: https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/deed.ru


Институт перевода Библии


Институт перевода Библии, 101000 Москва, Главпочтамт, а/я 360


ibt_inform@ibt.org.ru

Правила использования текстов библейских переводов ИПБ: https://ibt.org.ru/ru/rules


Рутдикан китаб


Юнус пайгъамбрин китаб


Библия илтӀибкӀру институт


Москва


2013


Рутдикан китаб


Юнус пайгъамбрин китаб


Фикрар-хиялариз:


ibt_inform@ibt.org.ru

ISBN 978-5-93943-191-0

© Институт перевода Библии, 2013

## Сифте гаф Гьюрматлу дустар!


Сифте гаф Гьюрматлу дустар!

Гирами Китабар дюнʼяйиъ варитӀан гизаф урхру ва гьюрматлу китабарикан садар ву. Учв яшамиш шулайишваз, чан миллетдиз ва хъапӀрайи диндиз дилигди, гьарсар касдиз дурар чан багъри чӀалниинди урхуз мумкинвал тувну ккунду.

Гирами Китабари вари вахтари инсанарин гъалабулугъ кайи суалариз: ухьу наънан вуш, гьаз ухьу яшамиш шулаш, гьаз дюнʼяйиъ гьамкьан писвал аш ва писвалиин фици гъалиб духьну ккундуш, – жаваб тувра.

Гирами Китабар (грек чӀалниинди Библия «китабар») – Иса Месигьдихъ хъугърударин кӀулин Китаб ву. Иса Месигьдикан чакан вуйи китабариз ЦӀийи Йикьрар кӀуру. Думу гъяйиз улихь вахтнан китабариз Кюгьне Йикьрар кӀуру. Саки Гирами Китабарин гизаф паяр мусурмнаризра кмиди заан ву, иллагьки дурариз Кьуръмик кайи пайгъамбрарикан ктитурайи китабар гизафси гирами ву.

Библия илтӀибкӀру институтди (гизаф чӀалариз Гирами Китабар илтӀикӀурайи идарайи) 2010-пи йисан «ЦӀийи Йикьрар» китаб табасаран чӀалниинди чап гъапӀну. Адагъу жара китабарин ччвурар гьаму китабдин аьхиримжи машнак ка. Хъа гьамус Институт табасаранариз чпин багъри чӀалниинди Кюгьне Йикьрариан китаб удубчӀвувалиин гизаф ву. Гьаму изданиейиз Кюгьне Йикьрариан кьюб бицӀи китаб дахил шула. Сабдиъ Юнус пайгъамбрикан ктибтура, хъа тмунубдиъ – Давуд паччагьдин аьхю бабкан. Китабарин улихь, дурариъ фтикан кӀураш, гьядисйир фуну вахтнаъ арайиз гъюрайидар вуш, жикъиди мялумат тувра.

Институтди му китаб илтӀибкӀури жафа гъизигдариз чухсагъул кӀура. Гъит дурарин жафа дав дарибшри!

Библия илтӀибкӀру институт

## Рут

### Рут

Рут


[1]

[2]

[3]

[4]


Рутдикан китаб

Му гьядисйир Израилиъ, читин вахтар айиган, арайиз гъафидар ву. Гьаму гьядисйирилантина Израилиз, Рабби[1], чпинси, имбу халкьарин Аллагьра вуйивал аьгъю шулу. Раббийиз имбу халкьарра Чан веледарси багьади ву. Рут, жара миллетдин дишагьли, Израилиз даккни Муав халкьдикан вуйи. Аммаки Рутди, чан ккунивалиинди ва вафалувалиинди, Израилиъ чаз гьюрмат-хатир гъазанмиш апӀуру. Аьхириъ дугъкан, машгьур вуйи Давуд паччагьдин аьхю баб шулу.

### 1


Элималикдин хизан Муавдиз гъягъюб

1Регьбрари гьюкум гъабхурайи вахтари Израилиъ гаш абхъру. Сар кас, чан хпирна кьюр байра хъади, Иудея уьлкейиъ айи Вифлеем шагьриъ яшамиш шулайи. Думу Муав уьлкейиз удучӀвну гъягъюру. 2Думу адмийин ччвур Элималик, хпирин ччвур Науми, хъа баярин ччвурар Махлун ва Килеун вуйи; дурар Иудеяйин Вифлеемдиъ айи Ефрафа тухмиан вуйи. Дурар Муавдиз гъюру ва гьадушваъ гъузру.

3Наумийин жилир Элималик йикӀуру, ва думу чан кьюрид баяр хъади гъузру. 4Дурари чпиз швушварди муаварин шубар хуру. Сариз Урпа кӀуйи, хъа тмунуриз – Рут. Душваъ дурар йицӀуд йисанкьан яшамиш шулу. 5Хъа дугъан кьюрид баярра, Махлунна Килеун, йихуру. Гьамци думу жилирихъна баярихъ мягьрум шулу.


Науми Вифлеемдиз кьяляхъ гъюб

6Наумийиз, РАББИ Чан халкьдин гъайгъушнаъ гъахьну ва дурариз уьл тувну, кӀури, ебхьуру. Думу, чан швушварра хъади, чан ватандиз кьяляхъ хътакуз гьязур шулу.

7Швушварра хъади думу учв яшамиш шулайишвʼан удучӀвуру. Дурар Иудеяйин жилариина кьяляхъ хътакури рякъюъ айиган, 8Наумийи чан швушвариз кӀуру:

– Кьяляхъ хъадакай, гьарсар чан дадайин хулаз гъарахри. Узухъди ва ихь гъийихдарихъди учву фици гъахьнуш, гъит РАББИЙИРА учвуз гьаци ужʼвал апӀри! 9Гъит РАББИЙИ учвуз гьарсариз жвуван жилирин хулаъ бина бихъруси апӀри!

Хъа Наумийи дурариз макарра гъапӀу. Аммаки дурар гьарай гъитӀибккну, гъишу, 10ва дишагьлийири гъапи:

– Ваъ, учу увухъди яв халкьдихьна гъюрча.

11Наумийи кӀуруки:

– Кьяляхъ хъадакай, йиз шубар; гьаз ву ичв узухъди дуфну? Учвуз жилар хьуз узу хъана баяр апӀузахъа?[*] 12Кьяляхъ хъадакай, йиз шубар, гъарахай, узу сарун швуваз гъягъюз кьаби гъахьунза. Гьеле узу: «миж кмизук» гъапнийишра, ва гьаму йишван жилирихъди духьну хъа баяр гъапӀнийишра, 13дурар аьхю шайиз, учву ккилигури гъузуб дюз вуйинхъа? Гьаз ву ичв, швуваз дурушри, ккилигури гъузну? Ваъ, йиз шубар, йиз кьисмат учвуз гъагъиб хьибди, фицики РАББИ къаршу духьназуз.

14Дурар, гьарай гъитӀибккну, хъана ишуз хъюгъю. Вушра Урпа чан сижарихъан, макар дапӀну, хътакуру, хъа Рут гъузру.

15Наумийи Рутдиз гъапи:

– Магьа яв хвани чан халкьдихьна ва чан аллагьарихьна[*] кьяляхъ хътакну; увура яв хванийин кьяляхъди хъадак.

16Амма Рутди гъапи:

– Уву дитну, узуз хъадак макӀан,
уву наана гъушиш, узура гьадина гъидиза,
уву наан яшамиш шулуш, узура гьадушваъ яшамиш хьидиза;
яв халкь – йиз халкь
ва яв Аллагь йиз Аллагь хьиди;
17уву йикӀрушваъ, узура йикӀиди ва гьадушваъ кивиди;
гьаци дарш, гъит РАББИЙИН хъял узʼин алабхъри –
саб аьжалитӀан узу увхьан жара апӀидар[+].

18Наумийи, дугъу чахъди гъузуз ижмиди гьял дапӀнайиб дябкъну, сарун дугъʼин маш илипундайи. 19Хъа, Вифлеемдиз гъяйизкьан, кьюридра рякъюъ гъаши. Дурар Вифлеемдиз гъафиган, вари шагьур гьяракатнаъ абхъу. Дишагьлийири гьамци кӀуйи: «Му Науми дайин?» 20Дугъу дурариз гъапи:

– Узуз Науми (кӀваз манир) макӀанай, хъа Мара (кьутӀкьлир) йипай, гьаз гъапиш Къудратлуйи зурба дерд тувунзуз; 21мушвʼан удучӀвруган, вари айзуз, хъа РАББИЙИ ичӀиди кьяляхъ гъапӀунзу. Узуз Науми гьаз пидихъа, РАББИЙИ узухьди гъам зигуз гъитган. Къудратлуйи узу бедбахт гьапӀну!

22Магьа гьамци Науми кьяляхъ гъафи. Дугъахъди Муав уьлкейиан чан швушв муав Рутра гъафи. Дурар Вифлеемдиз, мух убгуз хъюгънайиган, гъафнийи[+].

### 2


Рутна Вуаз чиб-чпиз алахьуб

1Наумийихъ чан жилир Элималикдин тухмиан бегьем гьюрмат айи девлетлу кас хъайи. Дугъан ччвур Вуаз вуйи. 2Муав миллетдикан вуйи Рутди Наумийиз кӀуру:

– Узу, хутӀлариина душну, узуз чӀалра даркӀрурин кьяляхъди мухан кӀулар уч апӀидикӀана?

Дугъу:

– Гъарах, йиз риш, – гъапи.

3Думу гъушу ва иган убгрударин кьяляхъди кӀулар дюхюз хъюгъю.

Гьаци гъабхьнуки, му хутӀил Элималикдин багахьлу Вуаздинуб вуйи. 4Магьа, Вифлеемдиан Вуаз гъюру ва иган убгрудариз:

– РАББИ учвухъди ишри! – пну салам тувру.

Дурари дугъаз:

– РАББИЙИ увуз ужʼвал апӀри! – пну жаваб тувру.

5Дугъу иган убгрударин аьхюрихьан гьерхру:

– Гьатму жигьил дишагьли шлинур ву?

6Иган убгрударин аьхюри жаваб туву:

– Му жигьил муав дишагьли Наумийихъди Муав уьлкейиан дуфнайир ву. 7Дугъу: „Иган убгрударин кьяляхъди мухан кӀулар уч апӀуз хай шулин?“, пну, гьерхнийи. Ва, гвачӀнианмина хъюгъну гьамусдиз гьамшваъ а; сирниккнакьан гъяри шулдар.

8Хъа Вуазди Рутдиз гъапи:

– Хъебехъ узухъ, йиз риш, кӀулар дюхюз жара хутӀлиина мягъян, мушвлан муулдучӀван, йиз гъуллугънаъ айи дишагьлийирихъди гьамшваъ гъуз; 9дурар фуну хутӀлизди гъягъюруш лиг ва гьадрарихъди гъарах. Магьа, увук мукучанай кӀури, узу йиз иган убгрудариризра дупназа. Увуз шид ккун гъабхьиган, йиз иган убгрудари ацӀу гварарихьна гъарах ва увура убхъ.

10Дугъу ис духьну, жилиинакьан икрам апӀури гъапи:

– Узу жара миллетдинур вушра, узу кьабул апӀузкьан яв улихь фтиинди ужувлаз лайикь гъахьну[+]?

11Вуазди жаваб туву:

– Узуз, яв жилир йикӀбан кьяляхъ уву яв сижариз гъапӀу варибдикан, уву яв адаш, яв дада, яв ватан дипну, увуз гьамусдиз аьгъдру халкьдихьна гъюбкан, деебхьназуз. 12Гъит РАББИЙИ увуз, яв гьадму ляхниз дилигну, туври! Уву Израилин Аллагь РАББИЙИХЬНА, Дугъан хлинццарикк архаин хьпан бадали, дуфнайир вува. Гъит увуз Дугъхьан гьубкӀну вуйи кьимат ибшри![+]

13Дугъу гъапи:

– Йиз аьхюр, узуз гьамциб ужʼвал улупваки! Уву узу ккаарцунва. Яв гъуллугънаъ айи дишагьлийирин гьич саринра ккайир даршра, йиз, яв лукӀран, кӀваъ айиси гъапунва[+].

14Лисундин вахтна Вуазди дугъаз гъапи:

– Уьл ипӀуз мина гъач. Кубсри ипӀин.

Думу иган убгрударин багахь деъру. Вуазди дугъаз кӀурицӀ тувру, дугъу ипӀуру, ацӀру, ва хъирибгънура гъубзру. 15Хъа мухан кӀулар уч апӀуз хъюгъру. Вуазди чан иган убгрудариз гьамциб буйругъ тувру: «Шиларин арйиригъра уч апӀуз гъитай. Дугъаз гиран макадапӀанай. 16Шиларигъянра гъядахьруси апӀинай, гьадгъаз гъитай, гъит уч апӀри, люкьнар мапӀанай».

17Гьамци дугъу хябяхъдиз уч апӀури гъахьну, хъа уч гъапӀдар гьадушвʼин ктӀишуру, ва йирхьуб сеъкьан мух шулу. 18Думу мух хулаз хуру, ва гъабхиб сижариз рябкъюру. Ва Рутди, лисундин вахтна чав гъипӀубдикан дубхну, дугъазра тувру. 19Сижари дугъхьан гьерхру:

– Гъи уву наан кӀулар уч гъапӀунва, наан гъилихунва? Уву кьабул гъапӀур ужувлакк ккахъривучв!

Рутди чан сижариз, чав наан ляхин гъапӀнуш, ктибтуру:

– Узу гъи гъилиху адмийин ччвур Вуаз вуйи.

20Хъа Наумийи чан швушваз гъапи:

– Ужʼвал ибшри дугъаз РАББИЙИХЬАН! Думу чӀивидаризра, гъийихдаризра вафалу ву.

Хъасин Наумийи дугъаз кӀуру:

– Думу адми ихь багахьлу, ихь гъайгъу зигрударикан [*] сар ву.

21Муав Рутди чан сижариз кӀуру:

– Гьеле дугъу узуз гъапнура ву: „Игнар ккудукӀайизкьан, йиз гъуллугънаъ айидарихъди гъуз“.

22Хъа Наумийи чан швушваз гъапи:

– Дугъан гъуллугънаъ айидарихъди гъягъюб ужуб апӀурава, йиз риш, жарадарин хутӀлариин увуз гиран ктапӀуб мумкин ву.

23Дугъу Вуаздин гъуллугънаъ айи дишагьлийирихъди, муханна дяхнин игнар ккудукӀайизкьан, кӀулар уч апӀуру. Дидхъан думу сижарихъди хулаъ гъузру.

### 3


Рутна Вуаз раццаъ

1Наумийи Рутдиз кӀуру: – Йиз риш, увуз рягьят хьпан бадали, яв бин ккебгънийиш, ужу даршлийин? 2Магьа Вуаз, дугъан гъуллугънаъ айи дишагьлийирихъди уву гъахьунва, думу ихь гъайгъу зигрур даринхъа? Хябяхъди дугъу раццаъ чан мух микӀлахь гьипра. 3ДижикӀну, ицци ниар кадатну, яв уччвудар палтар алахьну, раццʼина кудучӀв, аммаки ипӀуб-убхъуб апӀайиз дугъаз уву рякъруси мапӀан. 4Думу дахърушв аьгъю апӀин ва, ахуз дахъиган, душну, дугъан ликариин илипнайиб алдабгъну, увура дахъ. Хъасин уву гьапӀну ккундуш, дугъу пидивуз.

5Рутди дугъаз:

– Уву гъапибси вари апӀидиза, – кӀуру.

6Рут раццʼина гъушу ва вари чаз сижари гъапибси апӀуру. 7Вуазди гъипӀу, гъубхъу, гьялар ачухъ гъахьи, хъа гъушу ва таяйихъ ахуз дахъу. Ихтиятди Рутра дина гъафи. Дугъу дугъан ликарилан алдабгъу, учвра дахъу. 8ГьацӀишваринган думу хъиргру, илдицуру, фу лигурва, чан ликарихъ дишагьли дахъна. 9Хъа Вуазди гьерхру:

– Фуж вува?

Дугъу гъапи:

– Рут вуза, яв лукӀ, узу яв хлинцциккна гъадагъ, фицики уву йиз гъайгъу зигру багахьлу вува.

10Вуазди кӀуру:

– РАББИЙИХЬАН ужʼвал дурубкьнайир вува, йиз риш! Гьаму яв вафалувал, мугагьназтӀан хъа мюгькам шлуси гъапӀунва, фицики уву, касиб вушра, девлетлу вушра, жигьил агури гъахьундарва; 11гьаци вуйиган, йиз риш, гучӀ мапӀан, уву тӀалаб гъапӀуб вари апӀидиза. Йиз халкьдин варидарин мелзниин уву абурлу дишагьли вуди алва[+]. 12Дюз ву, узу яв гъайгъу зигру багахьлу вуза. Амма узутӀан багахь вуйир а. 13Ахъли гъуз, закур, эгер уву дугъу кьабул гъапӀиш, ужу ву, гъит кьабул апӀри, хъа эгер уву кьабул апӀуз ккун дархьиш, узу кьабул апӀарзаву. Гаф тувраза, РАББИ чӀивир вуйирси, йиз гафарра кӀулиз адагъидиза! ГвачӀиндизкьан ах.

14Думу дугъан ликарихъ даахну гъузу, хъа чиб-чпи рякъюри-дярякъри акв хьайиз, гъудужвуру.

Вуазди фикир гъапӀу: „Гъит раццʼина дишагьли гъюбкан саризра аьгъю дарибшри“. 15Хъа кӀуру:

– Яв зиълан илипнайи шал ча, ккибис.

Дугъу ккибису ва Вуазди душвазди йицӀикьюб сеъ мух аьху ва дугъан кьялʼин иливу, шагьриз гъушу. 16Хъа Рут чан сижарихьна гъюру. Сижари: «Фу гъабхьи, йиз риш?» – пну, гьерхру. Дугъу, Вуазди чаз фу гъапӀнуш, вари ктибтуру. 17Хъа кӀуру:

– Дугъу гьаму йицӀикьюб сеъ мух тувунзуз ва: «Яв сижарихьна ичӀи хилди мягъян», – гъапунзуз.

18Сижари гъапи:

– СацӀиб дийигъ, йиз риш, му ляхин фици ккудубкӀуруш, лигарва, фицики гъи му ляхин гьял дарапӀди думу сикин хьидар.

### 4


Вуазди Рут чаз хпирди гъадагъуб

1Вуаз шагьрин халкь уч шлу урарихьна удучӀву ва деу. Магьа багхьантина чав кӀурайи гьадму гъайгъу зигру багахьлу гъярайи. Вуазди дугъаз гъапи:

– Я мирас, мина гъач гьеле, деъ гьамушвахь.

Думу гъафи ва деу[+]. 2Вуазди, шагьрин агъсакълар йицӀур касдиз гъач дупну, кӀуру:

– Гьамшвахь деай.

Дурарра деъру. 3Хъа Вуазди думу гъайгъу зигру багахьлуйиз кӀуру:

– Муавдиан кьяляхъ дуфнайи Наумийи ихь мирас Элималикдин хутӀил масу тувра. 4Узу увуз хабар дебккраза ва пуз ккундазуз: гьамшвахь деънайидарин ва агъсакъларин улихь, гьадму хутӀил гъадабгъ, кӀуразавуз. Эгер увуз гъадабгъуз ккундуш, гъадабгъ, хъа эгер ккундарш, узукна йип, узуз аьгъю ибшри. Думу гъадабгъуз увузтӀан ихтияр адар, увлан алдабхъуб – узуз.

Дугъу:

– Узу гъадабгъурза, – гъапи.

5Хъа Вуазди кӀуру:

– Уву Наумийихьан хутӀил гъадабгъиш, чан мулкнаъ дукӀнайирин ччвур давам апӀбан бадали, дугъан ачӀни гъахьи муав Рутра хпирди гъадагъуб алабхъуравуин.

6Хъа думу гъайгъу зигрури кӀуру:

– Йиз мулк кам дархьбан бадали, узхьан думу хпирди гъадагъуз шулдарзухьан. Уву кьабул апӀин думуна хутӀил, фицики узхьан кьабул апӀуз хьибдар.

7Саб мутму гъадабгъруган ва гьюдюхруган, гьадму ляхин тамам хьуб улупбан бадали муганаз Израилиъ гьамциб аьдат айи: сари чан сабнуб ликриин алабхьруб илдибтну тмунуриз тувуйи. Му аьдатну Израилиъ, гьамцдар ляхнар тасдикь апӀувал улупуйи. 8Хъа думу гъайгъу зигрури Вуаздиз гъапи:

– Уву гъадабгъ.

Хъа чан ликриин алиб илдибтну дугъахьна туву. 9Хъасин Вуазди агъсакълариз ва вари адмийириз гъапи:

– Учву гьамус узу Наумийихьан Элималикдинуб вари ва Килеундинубна Махлундинуб вари гъадабгъурайивалин шагьидар вучва. 10ДукӀнайирин мулкнаъ чан ччвур гъубзбан бадали ва чан багъри юрднаан ва чан мирасарин арайиан чан ччвур дудрубгбан бадали, узу гьацира, узуз хпирди, Махлундин ачӀни гъахьи муав Рут гъадагъураза – гъи учву мидин шагьидар вучва.

11Урарихь хьайи адмийири ва агъсакълари гъапи:

– Учу шагьидар гъахьунча. Гъит РАББИЙИ увуз яв хулаъ учӀвру хпирикан, Израилин хал ккебгъу кьюрид дишагьлийирсир, Рахилна Лиясир, хпир кадаъри! Ефрафайиъ девлет уч апӀин, ва гъит Вифлеемдиъ яв ччвур адлу ибшри![+] 12Ва яв хал, РАББИЙИ увуз туву гьадму жигьил дишагьлийилантина гъахьи насларилан, Ягьудайиз Тамар бабкан гъахи Перецдин халси ибшрияв![+]

13Вуазди Рут гъадагъуру, дугъкан дугъаз хпир шулу. Думу дугъахъди шулу. РАББИЙИ дугъаз бицӀир тувру, ва Рутди бай апӀуру[+]. 14Хъа дишагьлийири Наумийиз кӀуру:

– Уву гъайгъу зигрур хътарди гъидриту РАББИ аднаъ ишри! Ва гъит дугъан ччвур Израилиъ заан ибшри! 15Думу яв юкӀв шад апӀрур, яв кьабивалиъ увуз уьл туврур хьиди. Думу уву ккуни яв швушву гъапӀур ву. Яв швушв увуз ургур байтӀан зина ву![+]

16Думу бицӀир Наумийи чахьна гъадагъуру, чан хабахъ хъитру, ва гьамци уьрхюру. 17Гъунши дишагьлийири кӀури гъахьну: «Наумийиз бай гъахьну». Дугъаз Обед кӀуру ччвурра тувнийи. Думу Давуддин адаш вуйи Ессейин адаш ву.

18[•]Ва магьа Перецарин тухум: Перецдин бай Гьецрон,[+] 19Гьецрондин бай Арам, Арамдин бай Амминадаб, 20Амминадабдин бай Нецрон, Нецрондин бай Салман, 21Салмандин бай Вуаз, Вуаздин бай Обед, 22Обеддин бай Ессе, Ессейин бай Давуд ву.

## Юнус

### Юнус

Юнус


[1]

[2]

[3]

[4]


Юнус пайгъамбрин китаб

Юнус пайгъамбрин китаб «Кюгьне Йикьрариъ» айи жара пайгъамбрарин китабарсиб дар. Пайгъамбар Раббийихъ хъпебехъбакан вуйиб дидиъ гьаму сабтӀан адар.

Ниневия шагьрин агьалйириз, думу ккидипуру, пубан бадали, Раббийи дина Юнус гьаъру. Хъа Юнусдиз дина гъягъюз ккун гъабхьундар, гьаз гъапиш Ниневия Израилихъди душманвалиъ айи Ассирияйин меркез вуйи. Юнус, шагьрин агьалйирин пис ляхнариз лигну, Раббийи думу ккидипбаз ккилигурайи. Амма Раббийи аьламатнан гьядисйирилантина рягьимлувал вартӀан заан вуйивалин ва жилиин али вари халкьарра Чан веледарси багьалу вуйивалин Юнус гъаври тӀаъну.

### 1


Юнус РАББИЙИХЪ хъпехъундар

1Саб ражари Амиттайин бай Юнусдиз РАББИЙИН гаф гъюру:[+]

2– Гьамусяаьт Ниневия [*] кӀуру зурба шагьриз гъарах, душван агьалйириз Узу амур гъапӀубдикан кидибт, фицики дурарин пис ляхнарикан Узухьна хабар дуфна.

3Амма Юнусдиз РАББИЙИХЬАН гьадмусяаьт Таршишдиз [*] гьергуз ккун гъабхьну. Думу, Яффайиз душну, Таршишдиз гъябгъру гими дабгну, чахьан рубкьру гьякъи тувну, РАББИЙИХЬАН Таршишдиз гьергбан бадали, дидиъ эъну[+].

4Хъа РАББИЙИ гьациб микӀ гъитӀибккнуки – гьюлʼина, гими гьамус-хъа уьбгъюр, кӀурусиб тӀурфан гъудубжвнийи. 5Гимичйириз гучӀ гъабхьи, гьарсар чан аллагьдиз [*] ккарагуз ва, гими пчӀу хьпан бадали, дидиъ айи шейʼар гьюлиз гатӀахьуз хъюгъю; хъа Юнус кӀуруш, гимийин сабуну хулаз ктучӀвну, дахъну, дерин нивкӀуз гъушнийи[+].

6Юнусдихьна гимийин аьхюр гъафну ва гъапну:

– Уву гьаз даахнава? Гъудужв, увура яв аллагьдиз ккараг; белки, дугъан ухьу кӀваин шул, ва ухьу чӀивиди гъузур[+].

7Хъа гимичйири сари-сариз гъапну:

– Гъачай, му кьаза ухьʼина фуж себеб вуди гъафнуш, аьгъю апӀуз, тупут ипурхьа.

Тупут ипнийи – ва Юнусдиин алабхъу[+].

8Думуган дурари дугъаз гъапну:

– Шлин кӀуллантина учʼина му кьаза гъафнуш! Уву наънан гъафир вуш, йип. Яв кеспи-пише фу вуяв? Фуну уьлкейиан, фуну халкьдикан вува?

9Ва дугъу дурариз жаваб тувру:

– Узу жугьуд вуза, гьюлна къурамат яратмиш гъапӀу Заварин РАББИ вуйи Аллагьдихьан гучӀ айир вуза.

10Юнусди инсанариз, РАББИЙИХЬАН гьерграйир вуза, гъапиган, дурарик аьхю гучӀ ва гъалабулугъ кабхъу, ва дурари дугъаз гъапну:

– Уву мици гьаз гъапӀунва?

11Ва гъапну дурари:

– Гьамус гьюл яваш хьпан бадали, учу увкан гьапӀну ккунду?

Лигру гьялариан, гьюл гьич яваш хьуз ккадайи. 12Думуган Юнусди дурариз гъапну:

– Дидисну, узу гьюлизди гатӀахьай ва гьюл ичв улихь яваш хьибди, аьгъязуз, диди му тӀурфан йиз кӀуллантина ккебгъуб ву.

13Хъа гимичйири кӀуруш, къураматдиина ухди хъуркьбан бадали, гими хъапӀру кьасйирин гьяракат шлубкьан артухъ апӀурайи, амма зегьметар дав вуйи – дици апӀбахъ, гьюлин тӀурфан, аьксина вуди, гужал шуйи. 14Мици шули гъябкъган, дурар РАББИЙИХЬИНДИ илтӀикӀну:

– Увуз миннат, РАББИ! Гьаму касдин кӀуллантина учура йихуз мигъитан! Учу тахсир ктру му кас гъакӀиш, учуз жаза мутувана. Уву, РАББИ, Увуз ккуниб апӀрур вува.

15Хъа дурари Юнус, дидисну, гьюлизди гатӀахьну, ва гьюлин тюнтвал яваш шулу. 16Дурариз РАББИЙИХЬАН аьхю гучӀ гъабхьну, дурари РАББИЙИЗ гъурбанар гъапӀну ва хъана апӀуз гаф тувну.

### 2


Юнус ккарагуб

1РАББИЙИ, гьапӀну, аьхю балугъихьди Юнус хътӀюкьюз гъитнийи; ва Юнус шубуд йигъанна шубуд йишван аьхю балугъин фуниъ гъузу[+]. 2Юнусди, дидин фунʼан чан РАББИ Аллагьдиз ккарагури, 3гьамци гъапи:

– Хажалатнаъ, я РАББИ, Увухьна илтӀикӀунза, ва Уву узуз жаваб тувунва; гъачӀидарин дюнʼяйиан гьарай гъапӀза, ва Увуз йиз дих гъеебхьвуз. 4Узу дегьнайиз, гьюлин кӀваз гатӀахьунва, штун гъатари кьялаъ тӀаънайзу, вари Яв штар, вари Яв лепйир йиз зиълантина гъягъюйи. 5Ва фикир гъапӀунза: узу Яв уларихьан марцц дапӀна, амма узуз Яв Гирами хал хъана рябкъидизуз. 6Шид дюдеригъна дуфнайиз, кӀан ккадрушваригъ гъяхъназу; гьюлин укӀар-шуршмар кӀуллан илдижнайиз. 7Дагъларин ччиварихьнакьан гьюлин дегьнйириз ис гъахьунза, жили гьаргандиз чан рякъяр хъяркьюнзуз. Амма Уву, йиз РАББИ, йиз Аллагь, йиз жан накьвдиан адабгъунва! 8Йиз рюгь аьзабнаъ ади, ил улдубтӀурайиган, РАББИ кӀваин гъапӀунза, ва йиз ккарагуб Увухьна, Яв Гирами хулаз гъурубкьну. 9КучӀлин ужуз аллагьариз гьюрмат апӀурайидари чпиз гъапӀу рягьим кӀваълан гьапӀнийи, 10хъа узу тярифнан гафниинди Увуз гъурбан апӀурза: туву гаф тамам апӀурза. Инсан уьрхювал РАББИЙИН ихтиярнаъ а!

11Амур гъапну РАББИЙИ балугъиз, ва диди Юнус чан айтӀан къураматдиинди идитну.

### 3


Юнус Ниневияйиъ

1Юнусдиз РАББИЙИН гаф хъанара гъюру: 2– Гьамусяаьт Ниневия кӀуру зурба шагьриз гъарах ва душваъ дурариз Узу амур гъапӀубдикан кидибт[+].

3Юнус, гьадмусяаьт РАББИЙИ гъаписи, Ниневияйиз гъушну. Ниневия зурба аьхю шагьур вуйи, дидлан илдицури, шубуд йигъ гъябгъюйи. 4Ва Юнус йигъандин арайиъ, гьамци кӀури, чахьан шлубкьан лицуз хъюгъну:

– ЯгъчӀвур йигълан Ниневия ккадабхъиди!

5Ниневиялуйир Аллагьдин гафнахъ хъугъну. БицӀидарилан аьхюдариина, варидари ушвар дисуз хъюгъну, ва, швумалвалин лишан вуди, ирин палат алабхьну. 6Думу гаф Ниневияйин паччагьдихьнара гъурубкьган, паччагьра, чан тахтналан улдучӀвну, паччагьдин палат илдибтну, ирин палат алабхьну, рюкъдиин деъну, 7ва паччагьдинна паччагьлугъдин гъуллугъчйирин терефнаан Ниневияйиъ гьамциб буйругъ апӀуз гъитну: «Я инсанари, я чӀатху я жвилли мал-гъарайи, фукӀа дирипӀри, дурубхъри, чӀурариъ даришри, 8ва ирин палат али инсанарина мал-гъарайи, Аллагьдиз ижмиди ккарагри. Гъит гьарсар кас писвал апӀбан ва инсафсузвалин рякъхъан хъадакри. 9Шлиз аьгъя, белки, Аллагьди чан кьаст дигиш апӀур ва чан убхьурайи хъял ухьʼина гъюз гъидритур ва ухьу чӀивиди гъузур»[+].

10Ва Аллагьдиз дурарин ляхнар дяркъну, дурар чӀуру рякъʼан удучӀвуб аьгъю гъабхьну дурарин язухъ дапӀну, дурар Чав улупу кьазайиккан азад гъапӀну[+].

### 4


Юнусдиз РАББИЙИКАН хъял гъюб

1Му аьгьвалатну Юнус хъюлу урхьури дерккнайи. 2Ва дугъу, ккарагури, РАББИЙИЗ гъапну:

– Я РАББИ! Узу гьеле йиз уьлкейиъ имиди, гьамци шлуб аьгъяйзуз. Гьаддиз узу Таршишдиз гъажаргънийза. Уву кӀваъ ккунивал айи, рягьимлу, хъял дебккру, язухъ апӀру Аллагь вуйивал ва Увуз мициб мусибат даккнивал аьгъяйзуз. 3Ва гьамус, РАББИ, йиз жандиан рюгь адабгъ, гьаз гъапиш, мици гъузайиз, узуз йикӀуб ужу вуйиз[+].

4Ва гъапну РАББИЙИ:

– Хъа увуз гьаз хъял гъафунвуз?

5Юнус шагьриан удучӀвну, шагьриз фу шулуш, рябкъбан бадали, ригъ гьудубчӀвру терефнаъ чаз пажсиб дапӀну, дидин сирникк деъру. 6Хъа РАББИ Аллагьди саб набатат ктубчӀвуз гъитну, ва думу, Юнус хъялкканна дерднаккан азад апӀбан бадали, дугъан кӀулʼина сирин гъюруси, за гъабхьну. Му набататдиин Юнус гизаф шад гъахьну. 7Хъа Аллагьди гьаци дебккнуки, хъайигъан ахсрар ккиврайиган мялхъви набататдин ччивар ккидитӀну, ва думу гъеебццну. 8Ригъ гьудубчӀвиган, Аллагьди думу гьудубчӀву терефнаан гъати микӀ гьапӀну, ва ригъди Юнусдин кӀул абгуз хъюбгъну, думу гьаци инжиг гъахьнуки – чаз аьжал ккун гъапӀну ва гъапну:

– Мици гъузайиз, узуз йикӀуб ужу вуйиз!

9Ва Аллагьди Юнусдиз гъапну:

– Хъа увуз гьадму набатат гъеебццну кӀури, хъял гъафнийвуз?

Дугъу жаваб тувну:

– ЙикӀузкьан!

10Ва думуган РАББИЙИ гъапну:

– Уву, яв хил ктарди, уву гъайгъу дизригди, сад йишван кудубчӀвну, хъайишван гъудубгу набататдин язухъ апӀурава. 11Хъа Узхьан арччул хил гагулихьан жара апӀуз аьгъдру варжна къад агъзуртӀан артухъ инсанар ва гизаф мал-гъара айи зурба Ниневия шагьрин язухъ дарапӀри гъузуз шулин?

[1] Жугьтарин Аллагьдиз вуйи жини ччвур айи. Думу ччвур пуб гъадагъа вуйи. Думу ччвурнан ерина дурари «РАББИ» кӀуйи.

* 1:11 БицӀидар дархьиди аьхю чве гъакӀиган, дугъан хпир тмуну чвуччву гъадагъру аьдат айи.

* 1:15 Гизаф аллагьар айи диндиъ аллагьарикан сар.

+ 1:17 2 Пачч. 15:21, 1 Пачч. 3:17, 1 Пачч. 25:22, 2 Пачч. 19:13, 3 Пачч. 2:23

+ 1:22 2 Пачч. 21:9

+ 2:10 1 Пачч. 25:23

+ 2:12 1 Пачч. 24:20

+ 2:13 1 Пачч. 1:18

* 2:20 Мусайин Къанундиинди гьарсар касдихъ гъайгъу зигру багахьлу духьну ккундийи. Эгер бицӀидар хъадру кас гъакӀиш, гъайгъу зигру багахьлуйи дугъан тум давам дапӀну ккундийи. Думу ачӀни гъахьи хпир чаз дитуз буржлу вуйи. Думу дишагьлийикан гъахьи сарпи бай гъакӀирин бай вуди гьисаб апӀуйи. Хъа эгерки сар кас чан хутӀил касибвалиан масу тувуз мажбур шули гъабхьиш, гъайгъу зигру багахьлуйи думу гъадабгъну ккундийи.

+ 3:11 Насигьятар 31:10

+ 4:1 2 Пачч. 15:2, 2 Пачч. 18:4, 2 Пачч. 19:8

+ 4:11 Эвел 29:31, Рут 1:2

+ 4:12 Эвел 38:27-29,

+ 4:13 Эвел 29:31

+ 4:15 1 Пачч. 1:8

• 4:18 Матт. 1:3-6

+ 4:18 Эвел 38:29

+ 1:1 4 Пачч. 14:25

* 1:2 Ниневия Израилихъди гьарган душманвалиъ айи Ассирияйин меркез ву.

* 1:3 Таршиш Ниневияйиз къаршу терефнаъ, Испанияйиъ айи шагьур ву.

+ 1:3 3 Пачч. 10:22,

* 1:5 Гизаф аллагьар айи диндиъ аллагьарикан сар.

+ 1:5 Ляхнар 27:18

+ 1:6 Юнус 3:9

+ 1:7 1 Пачч. 14:41-42

+ 2:1 Матт. 12:40, Матт. 16:4

+ 3:2 Юнус 1:1-2

+ 3:9 2 Пачч. 12:22, Юнус 1:6

+ 3:10 2 Пачч. 24:16,

+ 4:3 3 Пачч. 19:4,