# Библия на бежтинском

Институт перевода Библии

## Библия на бежтинском


Библия на бежтинском

## Аᴴкълова

### Аᴴкълова

Аᴴкълова


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]

[29]

[30]

[31]


СУЛАЙБАН


АВАРАГЛИС


АᴴКЪЛОВА


Библия таржама йогьцас Институт


Москва


2005

Сулайбан авараглис аᴴкълова

Автор перевода – М.Ш. Халилов

Богословский редактор – Я.Г. Тестелец

Филологический редактор – П.М. Абдулмеджидова

ISBN 5-93943-071-6

© Библия таржама йогьцас Институт, 2005


Аьᴴйда̄йаже

Хирияв инсан! Гьуна ми хъовал кōъ йокчийо «Сулайбан авараглис аᴴкъловалӀо» нисойо тӀек. Гьолълъо тӀеклиъ гей тели аᴴкъилабла кицийана пайдаябла аᴴкъло-малъийана. ЖугьутӀ халкъиланна христиалла̄нна (насранияллинна) хирияб тӀек – Библиялис гьоᴴс итӀино бутӀа гей вагьли. ЖугьутӀ мицагъа чахийо вагьли тӀек йуьᴴхонна гей батӀ-батӀаябла халкъила̄ла гьōᴴ-гьоᴴсчӀитӀ мица̄гъа. Же бежкьала мицагъа йуьᴴхолло вагьди гьикматаб тӀек йеᴴгьена аьᴴйда̄ гунна гей мина.

Израиллила халкъилаъ эᴴдо бахъийа̄ аᴴкъилабла аьдамла̄ аᴴкълова̄сна кицийа̄сна вагьди тӀек къацӀокӀал муьхобалъийо желагъа къона гьазайна лъиначӀитӀ лӀӣгъана аьᴴйда̄. ВагьалӀо тӀеклиъ гаьгьийа̄ телида̄с аᴴкъилабла йаьжбо Давуд авараглила оьждис – Сулайбанис гейлӀо нийасос зукъойо. Сулайбан авараг Израиллил пачалъилаъ зукъойо илос эра йоᴴкъал аьᴴйда̄ ацӀонасла асрулаъ. Сулайбан машгьур ахъна зукъойо йилӀа аᴴкъилаб сукӀолӀо нисона, вагьди тӀекна нитоназу гьолцос тӀеклӀо нисос зукъойо.

Библиялиъ чахна гей: дул йатӀийосинаб нилӀаллӀо Сулайбан авараглихъа Аллагьли нисолъ, гьолцо Аллагьлихъа гьарзи йогьна гей, дибола халкъилал битӀараб гьоькмо бованна, кӀетӀо-цаццо гьацокӀал аᴴкъилаб къаьмна нилӀа дибола лагълиллӀо нисона. Аллагьли Сулайбан авараглихъа нисона гей: «Бихало омрона, бечелъина, тушмалла̄кьа бийажейолъина гьарзи йойчӀе, ми гьарзи йōс битӀараб гьоькмо бовал аᴴкъиллъи, – вагьло дибо гьари къабул богьна, гьуна до дул ницца аᴴкъилаб къаьм. Дӯгъа аьᴴйда̄на ахъеэш милъийо аᴴкъил, дӯгъа мугъатта̄на ахъассаъ. Гьолълъокьа кьодо ми гьарзи йойэшна нилӀал – бечелъина нилӀал, дибо ца̄на тӀибизийовал. Бихало омрона нилӀал до дул, дибо або Давудцой, мина диела гьидлакьа̄ эᴴкье-гогьда, дие амрона тӀубази богьда». Аллагьлиъкьа̄ аᴴкъиллъи йиᴴхъона муьгъатта̄, Сулайбан авараг ахъийо вагьалӀо дуниялликьа ба̄хъийа̄ъ эᴴдо бишшун аᴴкъилаб сукӀо.

ТӀек йогьна гей лади асрула̄ла замалла̄ъ къацӀобакӀийа̄на сидкьас гьоᴴсо ча̄хийана лади мажмуъла̄с. Вагьла̄ вагьалӀо тӀеклиъ нийалӀна гей Агурисна Лемуэл парчагьлисна аᴴкъилабла йаьжла̄с къона итӀино мажмуъна. БатӀ-батӀаябла мажмуъла̄с къацӀобакӀна йōйо тӀек гаьлълъо, гьоᴴсо аᴴкъилабла йаьжбо кӀа̄-кӀахна ча̄хна йиᴴйахъос.

Библия таржама йогьцала Институтли бōва комаклиъкьа̄ рес бахъийо «Сулайбан авараглис аᴴкъловалӀо» нисойо тӀек Дагъисталлила бадло мица̄кьана йуьᴴхолал. Вагьди тӀек бежкьала мицагъад йуьᴴхолло филологияб илмолас доктор, профессор Халилов Мажиди. ТӀек басмалаъ йагъова̄с кул гей вагьалӀо тӀекли бежкьала халкъилала руьгьанияб оьмролаъ эᴴдо гьоᴴс кӀетӀо маьче бохцалакьа.

Библия таржама йогьцас Институт

### Сулайбан авараглис аᴴкълова


Байбикил

1Давудила оьждис, Израиллиъ ханлъилаъ зукъова Сулайбанис, аᴴкъилабла йаьжбо гей вагьаддōл[+].

2Гьоддōл ча̄хна гей аьдамла̄л аᴴкъло мокъанна,
цӀодорлъилаъна адло-тадбирлиъна гьоллōл муьхо-маьханна,
аᴴкъилабла йаьжла̄ш гьоллол маьъна бикъанна.
3Вагьаддōл ча̄хна гей аьдамла̄ъ адло-тадбир телилъанна,
къацӀцӀо гьаькъабна, ритӀухъабна, бацӀадабна гьоллола йакӀкьа йеᴴцанна[+].
4Аᴴкъло гаьчча̄л аᴴкъло мокъанна,
оьлохъаллил илмо-лъайна бичӀна михъанна[+].
5Вагьаддōл йаьжбо аьᴴдалаъ йеᴴйагьда,
аᴴкъиллис лъайна телилъас,
цӀодораблис цӀодорлъи-аᴴкъиллъи кӀетӀлъас.
6Кици-бицеллис маьънана каламна бикъанна,
аᴴкъилабла̄ла йаьжла̄ъ гаьгьийо балъголъи йикъанна
ча̄хна гей вагьаддōл аᴴкълова.


Абола малъилахъа энекзи ахъ!

7БетӀергьан Аллагьлихъа гьичӀейолъи – вагьли гей илмо-лъайлис бигъа.
Аᴴкълована насигьатлана йа̄тӀаъцаса ба̄хъца аьбдалла[+].


Кьодда̄с аᴴкъло-лъай


Мунагьликьас инкар бōйолъи

8Ми энекзи ахъ, дие оьжо, абола малъилахъа,
ийос нисойона йугъола̄къа[+].
9Дибола къаьмил къиматаб матӀайиᴴцо йахъца гьули,
билъалъил кӀетӀо тетенана йахъца гьули[+].

10Йе дие оьжо, мунагь-гьаькълила агьлола гьидедой кьисада,
эᴴкьа̄къа муьгъалӀ[+].
11Гьолло дӯхъа нисас:
«Тос илогъой, гьинона йохна гьоᴴс пуланаб сукӀо икьал.
Аьйиб гаьччо сукӀо икьал гьаьй йохал тос.
12Боваханна бовахна вагьаллийа̄ аьдамла иле,
журжагьлицой, къацӀцӀа̄ мийаълал,
шуналицой къацӀца̄ мизаъ мийахъолал.
13Илол михъас батӀ-батӀаяб хазина,
илосзу билӀована бечедабли давлалис йилӀа йовацӀлал.
14Мина илогъой къацӀо цӀула йагъос,
окколас кисана илос къацӀос бахъца!»

15Вере, дие оьжо, ми гьоллола гьид эᴴкьа̄къа,
гьоллола гьиддойс ми ата̄ боха дибо хаьба[+].
16Гьоллос хаьба̄ кешлъилал чӀанабагъос,
гьеᴴ къе̄ мейал бохойбалъечӀе гей гьоллōл[+].
17Пайда гаьъа къӣ тӀутӀийас,
йогбаццала мигьна̄нна йеганна.
18Гьидесзу гьеᴴ къе̄ мейал гьоллōл гьинона йохна бечена гей,
гьидесзу руьгь бугъолцас гей гьоллōл.
19Гьаьрамаб давла батӀийас гей вагьаллийо гьино,
вагьло давла кōъ михъōйо сукӀона угъолца гьолълъо[+].


Аᴴкъиллъи аьдамчой йикълашеш


Къабул йовагьеэса малъийа

20Аᴴкъиллъила къатӀлиъкьа̄ аьгьи богьцас гей,
будакӀаллиъкьа̄ гьокӀ йагъона илӀеш гьолълъо,[+]
21Хъуй-гьай тели гаьгьийа мицаъ илӀелацас гей,
шагьарбала кавлидой йечена,
аᴴкъиллъила вагьаддийа̄ йаьжбо нийасоцас гей:
22«Йа, кьолла̄ аьдамла, нитокцалди мизол вагьли аьнтлъи хира йахъца?
Йа, йаьгь-ламус гаьчча̄ аьдаьмла, нитокцалди миже кеп йокчиш кӀетӀосинабликьа лъоᴴвабана?
Йа, аьбдалла, нитокцалди мизол илмо-лъай цӀодоло бегас[+]?
23Дие йаьжбо аьᴴдалаъна йеᴴйагьна, миже кантӀизи ба̄хъда,
до мизокьа гуъал диела йакӀиъ гаьгьийосинаб жо,
дие йаьжбона йеᴴйагьал мизол.
24До илӀела̄йо – миже энекзи ба̄хъеэш,
до кō гуцӀолло – лъона гьули йохеэш.
25Миже йовахеэш къацӀцӀа̄ дие аᴴкълова,
дие малъийана мизола йакӀил оьвалеэш.
26Вагьалълъобза дона лъоᴴва̄л мизокьа балагь мокъа̄лъо,
дона кеп йокчал мизокьа йукъо гьинкъи кьодо йоᴴкъа̄лъо.
27Мизокьа гьасаъас гьолошиги-болоцой йукъо гьинкъи кьодо йоᴴкъа̄лъо,
йилӀа йукъо залӀоцой балагь кьодо мокъа̄лъо,
акъуба-къарилъила билӀабакъонна боваха̄лъо,
28миже дӣхъа илӀелаба̄л муьхобалъдана, до энекзи йахъаъас,
до йиᴴзал муьхобалъдана, мизол до йиᴴхъаъас,
29илмо-лъайна мизол батӀаъалъ,
БетӀергьаллиъкьа̄ мокъоцас гьинкъина къабул боваъалъ,
30Дие аᴴкъло-насигьатлана аьᴴдалаъ йеᴴйагьаъалъ,
дие малъна бохаъалъ.
31Гьидела лъаькъейа̄ ишла̄ла хоьхкьа гуцӀойо чикейо пихъ йуьᴴхъча гьолло,
гьидела чикейа̄ пикрова̄ оᴴхана йовацӀилца гьолло,
32кьолла̄ аьдамла̄ла гьинода̄ гьоллōл бувагъоллъо,
аьбдалла̄слъийо пикро гаьччолъила гьоллōл пасад бовагьлъо.
33Амма дӣхъа энекзи ахъцас сукӀо сагъ-саламатлъилаъ гьихлъас,
балагьлихъа гьичӀечӀе гьули раьгьатлъилаъ ахъас».

### 2 къаьм


КӀетӀа̄ гьинода

1Йе дие оьжо, дие йаьжбо аьᴴдалаъ йеᴴйагьда,
гьула̄зу дие амро-насигьатлана ми дибола йакӀиъ йовахда,[+]
2Аᴴкъиллъилахъа энекзи йахъал аьᴴгъана жухъна зогъда,
аᴴкъло михъаллакьа йакӀис кулна зогъда,
3Аᴴкъло-насигьатна ми дудой илӀеда,
аᴴкъло-лъайна дудой бокӀда,
4Окколас аьᴴгачой ми гьулина йиᴴзда,
мизаъ йиᴴхъолло хазиналгъацой, ми гьолълъогъой муьгъалӀна эᴴкьеда,[+]
5БетӀергьаллихъа гьичӀейолъи сийо жо йахъцасна йикъеш дул,
Аллагьлила илмолакьана оᴴкъас ми[+].
6БетӀергьаллийа̄ъ аьᴴкъиллъи ницца,
Гьолцоъкьа̄йа̄ъ цӀодорлъина лъайна михъос.

7ЙакӀо йаᴴцова̄ аьдамла̄л кō гуцӀолал нитоназу гьаьдураб гей Гьули,
гьаьлаллъилаъ мекье-гугьцалал къейо тил тухъинна эчеш Гьули[+].
8РитӀухълъилаъ эᴴкье-гогьцалас гьинодана цӀуми йовагьца Гьолцо,
гьинила муъмин-сукӀос гьинодана гьинкъи гаьчча̄ йовагьца.
9Дӣхъа энекзи ахълъо, йакӀо йаᴴцōлъина, битӀараблъина, гьаьлалаблъина – вагьли сийо йахъцана дул йикъеш,
гьула̄зу дибо къацӀцӀа̄ гьинодана кӀетӀа̄ йа̄хъца[+].
10Дул аᴴкъиллъи йиᴴхъолъ,
илмо-лъайна дибола руьгьлил ахо бахъца.
11Бета кӀетӀо-цаццо гьацокӀал йикъейа жойла ми цӀуми овас,
цӀодорлъила ми тиса уьᴴхолаш.
12Чикейа̄ аьдаьмла̄ла гьидсо ми аᴴкъиллъила цӀуми овас,
мекъаб-тӀекъаб нисоцала̄кьасна хъосар овас.

13КолӀлӀа̄ гьинода̄кьа̄ мекьал ба̄тӀна,
гьолло кӀетӀо гьино йечанне̄ш.
14Кешлъи йōвакьа рази ба̄хъца гьоллōл,
чикейа пасадлъилакьана гьоллос йакӀода цӀийабалӀос[+].
15Гьоллос гьинодана чӀикӀ-чӀекӀдийа̄ гей,
гьоллокьалакьа̄ мекьейа̄сна гьино кьичӀеш[+].

16Аᴴкъиллъила цӀуми ōс ми сукӀола ахъакьасна,
гьолълъола бихха мицакьасна[+].
17Оьлохъанлъилаъ зукъойо гьудул эчанне̄йо гьолълъо,
гьинила Аллагьли халкъилал нилӀийо йаьжена амрона шоъилло гьолълъо.
18Гьолълъола билӀо-къайлина ми хелликьа оᴴкъолца,
гьолълъос гьинона бувагъова̄дой эᴴкьецас гьино гей[+].
19Гьолълъодой гьицакийо гьоᴴсна сукӀо кьа̄ь оᴴкъаъас,
цӀиддаса оьмролаш гьинона гьоллол йиᴴхъаъас.
20Вагьалълъобза ми кӀетӀа гьидкьа̄ эᴴкье-гогь,
муъмилла̄с гьинона ми йоха.

21ЙакӀо йаᴴцова̄ аьдамла вагьалӀо Аллагьли нилӀийа мицакьа ба̄хъца,
мунагьла гаьчча̄на ракьликьа кьодо гьихбалъос.
22ЙакӀо чикейа̄ аьдамлана дунналикьас бовахна тӀувацца,
хийанатлъи йогьцас аьдамлана мицакьас хемухаъасзу боваъилца[+].

### 3 къаьм


Дие малъ-хъайлана шоваъла̄къа

1Йе дие оьжо, дие малъ-хъайлана шоваъла̄къа,
дие амрована йакӀиъ йоваха[+].
2Гьолло дибо оьмро бихалокӀца,
дул сагъ-саламатлъина насиб йōс[+].
3Гургьел-цӀобна божилъина тӀутӀа̄къа,
гьоллол билъалъ абоцацой йеᴴйахела,
йакӀила лӀибакьана ча̄ха[+].
4Гьолълъогъа муьгъатта̄ Аллагьна аьдамлана рази ба̄хъца дӯкьа,
кӀетӀо ца̄на гулца дӯкьа.

5ЙакӀо йоᴴкъонна БетӀергьалликьа ми бож,
дибола аᴴкъло-лъайликьа божна эᴴкье-гова̄къа.
6Нӣйо гьино йохдана, Аллагь икъелал икье-аькье ми –
дул кӀетӀо гьино йегалца Гьолцо[+].
7Мизу дул аᴴкъил гейлӀо гицӀа̄къа.
БетӀергьаллихъа гьичӀе, кешлъиладойс ата̄к;[+]
8Дибола магъол дарулъилаъ йахъца гьули,
дибо бицодана къуватабла йовагьца гьолълъо.
9БоцӀи-ризкъилас бутӀана, гьула̄зу мицалъ гуцӀойо аьᴴйдда̄ш муькъона
ми БетӀергьаллил назро йова.
10Бета дибо баькьла муькъодаш йовацца,
кӀейана ицӀцӀа гъинолис нитоназу гъоьдо богьна боцца.
11БетӀергьаллис адло-тадбир ми боха, дие оьжо,
Гьолцо дӯкьа аьйиб гуллъо ми данде эца̄къа.
12Гьинил аццала сукӀол бōс БетӀергьалли адло;
абол аццала оьждисцой гьолцос тӀалабна бōс.

13Гьардараб гаьъад аᴴкъиллъи гьинил йиᴴхъойо сукӀо,
гьула̄зу гьинил аᴴкъло-лъай михъойо сукӀона!
14Аᴴкъиллъи йиᴴхъōлъи кӀетӀо гей йаᴴцойо окколас аьᴴга михъовагъа,
йаᴴцова меседлигъа кӀетӀо гей гьолълъоъкьа̄ йиᴴхъоцас жона[+].
15Жавгьар-якъутлигъана[*] багьаяб гей гьули,
дул йакӀил йаццас къацӀцӀо жо гьолълъол данде йоᴴкъойхъаъас[+].
16Гьолълъола кӀетӀакьала каъ гей оьмролаш йихалолъи,
оᴴкьакьала каъ гей бечелъина къадро-къиматна[+].
17ЙакӀил раьгьат бахъцас кӀетӀа̄ гьинода гей гьолълъос,
къацӀцӀола гьолло гьинода̄на рекъеллила гьид бейажеш.
18Аᴴкълолакьа муьхо-маьхецала̄л оьмролаш хоьхо гей гьоло,
гьолълъол михъа̄ тил тухъилла̄на талигьабла гей[+].

19Аᴴкъиллъилаъкьа̄ БетӀергьалли вагьалӀо ракьлил бигъа гулло,
аᴴкълолаъкьа̄ гьасна йилӀакъолло[+].
20Гьолцола лъайлиъкьа̄ мицакьа эᴴхейа йеᴴйагьийо,
гьаса-мусаъкьа̄ мицакьа водо гуйиллийо.

21Йе дие оьжо, къона жо гьаьгъа аьᴴйда̄ш йолъола̄къа ми –
аᴴкълолакьа оᴴкъо-тохъийолъина кӀетӀо-цаццо батӀа йовал йикъейолъина:
22вагьли йахъца дибола оьмролал чӀаголъи,
гьула̄зу билъалъ йеᴴхелцас кӀетӀо тетена.
23Гьолълъогъа муьгъатта̄ ми гьоᴴсна гьичӀечӀе эᴴкьеш дибола гьидлакьа̄,
хаьбана хаьлӀе муьхъаъаш дибо[+].
24УтӀал аᴴко эᴴкьелъна ми гьицӀаъас,
утӀна йоᴴкъойо малӀона кӀетӀо йахъца.
25ЙакӀкьа гаьчӀел мокъова балагьлихъана гьицӀа̄къа,
мунагьла тели гаьгьийа̄кьа йоᴴкъоцала къарилъилахъана гьицӀа̄къа.
26БетӀергьан Аллагь ахъца дул михъа̄ тигъа тухълал йоᴴсоцой,
дибо хаьба къорлиъ михъанна мейаъас Гьолцо.
27Дӯхъа йогьна йахъцас кӀетӀослъина,
вере, рес гаьчча сукӀол йойчӀе йечаннейа̄къа.
28Гьицала мадугьаллил йатӀийо жо дӯхъа зогъда,
гьолцохъа ниса̄къа ми же ата̄ олъолӀо,
бета гогьлӀо, хиса нилӀаллӀо нисона.
29Дӯъ божилъи гаьгьийа мадугьаллил кешлъилал иᴴгьолда̄къа.
30Дул кешлъи йойэшла сукӀогъой аьдада даьъба бова̄къа.
31Зулмо-сукӀол йахъийакьа ми йакӀо йагъолла̄къа,
гьолцола гьинода̄ъас гьоᴴсна кьодос гьино гьакӀа̄къа[+].
32Мекълъи-тӀекълъи йогьцас сукӀо БетӀергьаллил атӀаъас,
валийа Гьолцо гьиндой гьицадаба̄кӀца.
33Кешлъи йогьцала сукӀола билӀокьа БетӀергьаллис наьъана мокъос,
муъмилла̄ла билӀо-аᴴхакьа Гьолцо баркат мокъолца[+].
34КӀетӀосинабликьа лъоᴴвабацала аьдамла̄кьа Гьули лъоᴴвас,
мутӀиъ бахъийа̄кьа Гьули рази ахъца.
35Аᴴкъилла̄л ирслиъ къадро-къимат михъос,
аьбдалла̄л инжитлъи-гьаькъирлъи телилъца.

### 4 къаьм


Абос насигьатла

1Абола малъилахъа энекзи ба̄хъ, оьжда,
ахо энекзи ба̄хъ, мизолзу аᴴкъло мокъалъгъа[+].
2КӀетӀа̄ аᴴкълова до мизол нийацца.
Дие амрона миже шоъла̄къа.

3До зукъойо диела абос итӀино оьжо,
диела ийос гьоᴴс гаьгьийо атӀийо къована.
4Або дил аᴴкъло нилӀна, гьолцо дӣхъа ниса̄гьийо:
Дие йаьжбо йакӀиъ йеᴴйагьа;
диела амролакьа уьᴴхо-аьᴴхеда, чӀаго гьихлъас ми.
5Аᴴкъиллъи тӀалаб йова, аᴴкъло-насигьат тӀалаб бова.
Диела сикӀаъкьа̄ гувагьийа̄ йаьжбо шоваъла̄къа,
до малъзи йōва жойлакьас тарзи ахъа̄къа.
6Аᴴкъиллъи тӀутӀна йечаннейа̄къа, гьолълъо ми цӀуми ōс;
дул гьули йатӀ, гьолълъо ми цӀуми ōс.

7Аᴴкъиллъилас авал йахъца аᴴкъло бокӀоллолъи,
дибо бечелъина йиᴴсона, ми аᴴкъло-насигьат боха.
8Аᴴкъиллъилас ми гьуьрмат бова, гьолълъо мина кьодда̄кӀца;
ми гьолълъол аᴴлъо йоцӀа, гьолълъо дибо къадро-къимат кьодда̄кӀца.
9Дибола къаьмкьа кьодо кӀетӀо матӀайиᴴцо гулца гьолълъо,
кьухъийо тажна[*] ницца дул[+].

10Йе дие оьжо, дӣхъа энекзи ахъ ми,
дие йаьжбо аьᴴдалаъ йеᴴйагьа –
гьолълъохъа дибо оьмро бихалолъца[+].
11До дул йегалца аᴴкъиллъилас гьино,
йаᴴкъойцӀойо шагьейалаъкьа̄ йежеш до ми.
12Эᴴкьешлаъ, хаьба багъал загьмат бахъаъас дул,
чӀанагъона эᴴкьешлаъна хаьба къе̄ мехаъас[+].
13Малъ-хъайла̄хъа энекзи ахъ, гьоллōл йакӀиъ цӀуми йовагьа –
вагьли дибо чӀаголъи гей[+].
14Лъаькъейа̄ аьдамла̄ла гьидна ми хаьба гухъла̄къа,
чикейа̄ сукӀоба̄ла гьидкьалакьа̄на эᴴкье-гова̄къа[+].
15Вагьли гьино ата̄ йоха,
гьолълъокьа кьодолакьа̄на эᴴкьа̄къа,
гьули гаьлъгъа йечаннегьна, шеблаъкьа̄ эᴴкье.
16Кешлъи йоваъда гьоллос гьаьйда йиᴴйабацаъас,
гьоᴴсдана сукӀо къаьм лӀийода̄ эклаъда, гьоллос малӀо йоᴴкъаъас!
17Кешлъи йōс гьолло баьба муьхъчалаъцой,
Зулму бōс гьолло гъино хулӀослаъцой!

18Муъмилла̄с гьино йеᴴлъейо йахъца бихъола канлъилалъ,
хискьалакьа̄ лӀобакьал гьули йилӀа бабалолъца.
19Лъаькъейа̄ аьдамла̄ш гьино гьаьъ хаьлӀейо колӀлӀо йахъца,
на̄ хаьба гьидеш мехецасна бикъаъас гьоллол.

20Йе дие оьжо, дие йаьжбо аьᴴдалаъ йеᴴйагьа,
диела каламлихъана энекзи ахъ.
21Ми гьаьгъа аьᴴйда̄ш гьоллōл йоваъла̄къа,
йакӀила оᴴкьаъ цӀуми йовагьа.
22Вагьаллōл йаьжбо гьидел йиᴴйахъова̄л чӀаголъи йиᴴхъос,
гьоллола магъол дарулъилаъна йа̄хъца[+].
23Дибола хазиналгъана ахо цӀуми йова дибо йакӀо,
гьулиъкьа̄йаъ гувагьца чӀаголъилас лъӣбо.
24СикӀас гьилла-макро дудойс цацакӀзи йова,
мицас мекълъи-тӀекълъина дудойс ата̄кӀа[+].
25Дибо гьаьйда йаᴴкъойцӀо гувабацӀала,
дибо говацӀōлъина йаᴴкъойцӀо аьᴴйда̄ говацӀōлъи йахъала.

26Дибола гьид аᴴкъойцӀо эᴴкьеда,
бадло къацӀцӀола гьинода̄кьана гьичӀейолъи гьаъа дул.
27Йа кӀетӀакьалаъда̄, йа оᴴкьакьалаъда̄ кӀаьй уьᴴха̄къа ми;
дибозу хаьба кешлъиладойс ата̄кӀа.

### 5 къаьм


Хъаьгьбаябли аьдамлидой гьицака̄къа

1Йе дие оьжо, энекзи ахъ диела аᴴкълолахъа,
до нисоцала жойлас маьънана бова[+].
2Гьолълъоъкьа̄ ми бичӀи-лъай гаьгьийо ахъас,
дибола сикӀала каламлиъ илмо-лъайна бахъас.

3СукӀола ахъала сикӀаъкьа̄ нуцо гӯс, йеᴴлъ йеᴴхеллаълъийо бахъца гьолълъо нисоцас хабарна[+].
4Амма гьолълъодда̄ла йахъцас жона хаьчӀи-бохлъийо никъа̄йо йахъца,
балъайлъийо тушойона йахъца.
5Гьолълъола хаьбала̄ хеллиъ бейажеш,
журжагьлиъ йеᴴйакьецас йа̄хъца гьолълъос хаьба̄на[+].
6Гьинила оьмролала гьинолис пикрона боваъас гьолълъо,
чӀикӀ-чӀекӀдийа̄ гьинода̄кьа йеᴴкьецас гей гьоло гьинилзу йикъечӀе.

7Гьаᴴже, дие оьжда, миже дӣхъа энекзи ба̄хъ,
диела сикӀаъкьа̄ гувагьийа̄ йаьжбона ата̄ йоваха̄къа.
8Гьолълъо аьдаьмлидойс ата̄кӀа дибо гьино,
гьолълъола аᴴцлидойна гьицака̄къа,
9дибо къуват сукӀол мекьечӀе гьихлъанна,
гургьел гаьччал дибо оьмролаш лӀӣбо йеᴴйакьечӀе гьихбалъанна йадда;
10дибола боцӀи-ризкъила сукӀола аьдамла̄ш оᴴха йовацӀлечӀе гьихлъанна,
дул загьматлъи йегана йōйо жо сукӀола билӀоъ йеᴴкьечӀе гьихлъанна йатӀна зогъда.
11Бетана ми угъаллакьа зигардизи ахъца –
къуватна гикьа мокъова, магъона заип бахъийа мехлаъ.
12Бета ми нисас: «Малъ-хъайна аᴴкълона дил ригьзи бахъийас куц,
кантӀизи ахъийолъина диела йакӀи гьаькъир йогьцас зукъойо куц!
13Дил малъ-хъай богьцала̄с калам аьᴴдалаъ мейэш до,
аᴴкъло-насигьат ниццала̄хъана энекзи ахъеэш.
14Халкъиладойна жамаъатлидойна аьᴴйда̄
дӣкьа букъо балагь мокъал бахъца».
15Дибола лъикьас гугьцасна,
гьула̄зу дибола таьгьризлиъис йоᴴкъоцасна лъи хулӀа.
16Дибола мокӀиъис лъи къатӀла̄ъ йеᴴкьал нуцӀаъас,
майдалла̄кьа, эᴴхейа йа̄хъна, тор йеᴴкьал нуцӀаъас гьули.
17Гьоᴴс ми бетӀергьанаб йахъал нуцӀос гьули лъи,
бадлос къацӀос йахъал нуцӀаъас.
18-19Дибо лъи гуцӀова мицал баркат гулала,
анталаъ йоᴴкъова ахъа рази овала.
Дул хирияб билъона гьоло,
гьайбатаб жайранна гьоло!
Гьолълъола берцинлъила нитоназу йакӀо йоцӀлала дибо,
гьолълъола рокьиланна нитоназу мутӀиъ ахъна гьихлъала ми.

20Ми суд, дие оьжо, сукӀола ахъал мутӀиъ ахъал нуцӀона,
сукӀола ахъал аᴴлъо йоцӀал нуцӀона.
21БетӀергьаллила гьаьйда̄дой аьᴴйда̄ гей инсаллис оьмро,
инсаллис къацӀцӀа̄ гьинодана йийакъеш гьолцол.
22Лъаькъейо сукӀо гьинила чикейа ишла̄ къази огьна охца,
гьинила мунагьла̄ гьули кӀиц гунна иᴴцос.
23Нисойо йоваъалъ гьули угъас,
гьинила аьнтлъила къоссина овас.

### 6 къаьм


Гьаьликатабна къаьдарабна сукӀо ата̄ оха

1Йе дие оьжо, мадугьаллидда̄ла гьогцо нилӀал нуцӀойо оккона ми дӯкьа кьодо йохда,
сукӀола сукӀодда̄ла къотӀи богьна кōна йилӀакъонна йохда,
2дибола сикӀаъас гӯва йаьжи ми къорлиъ иᴴхъолца,
ми нилӀийа йаьжи илӀакъонна охца.
3Ми мадугьаллила каъ кези ахълъо, гьолълъо къорлиъис, сийо йогьнана эццакал аьмал бова, дие оьжо.
Эᴴкьанна эᴴкьена, инжитаб гьаьлълъилакьа гьолцо мадугьаллидой аьᴴйда̄на эчена, гьардизи ахъ.
4Дудойс малӀо йоцӀа,
милӀал гьаьйда йиᴴйацолал йеᴴйагьа̄къа.
5Билъохъаллихъас мецакал жайралли валатӀо богьцалаъцой,
мигьна̄ йовахцала сукӀохъас кōъос меццакал лӀаха-маче мигьнали бикьецалаъцой,
мизу хъосар ахъал аьмал бова.

6Йа кӀаъаб сукӀо, дулзу аᴴкъло мокъал,
ми гьуᴴцалдой эᴴкье, гьоло муьхо-маьхецалахъана говацӀо[+].
7Гьолълъос йа гьаьким гаьъа,
йа гьолълъокьа кьодо голло хъаравул гаьъа,
йа хан гаьъа.
8Амма гьолълъо азодо гьинил йуьᴴхъал оьлло жо йōс,
муькъо-бох йокӀолцола замаллиъ йуьᴴхъал жона йокӀолца[+].

9Йа кӀаъаб сукӀо, нитокцалди ми уьча̄хена эчеш?
Нитод ми милӀалъцо лъуьълӀош[+]?
10Даьгьабба̄жана уьча̄хаш,
даьгьабба̄жана гьаьйда йиᴴйацолас,
кōдана сидкьа гьоᴴсо гуванна йоькькьаша̄жана утӀна эцас ми.
11Вагьалълъо мехлаъ къачагъцой йоᴴкъас дудой мискинлъи,
лъаькъейо сукӀоцой йоᴴкъос дудой йазихлъина[+].

12Мекъабла йаьжла̄ш сикӀона йоцӀинна
эᴴкье-гōс гьаьликатабна къаьдарабна сукӀо[+].
13Дӯхъа оᴴтӀоласлаъ, гьолцо гьаьй йаькьелца,
хаьба къе̄ баькьелца, зокьла̄д ишара бōс[+].
14Гьолцола йакӀиъ инжитлъи-къабигьлъи гей;
нитоназу кешлъи йовал иᴴгьолдас гьули,
нитоназу аьдамла даьъба-йаьжла̄ъ ме̄ш гьолцо.
15Амма йакӀкьа гаьчӀел хел мокъос гьолцокьа,
гелокьасзу угъос гьули – гьолцол комак михъаъас.

16Гьула БетӀергьаллил йатӀаъцас илъна жо,
гьула̄зу Гьолцол йакӀил йатӀаъцас алӀнасна жо:[+]
17букъа аьмалликьа говацӀōлъи,
гьереси нисоцас миц,
багьана-аьйиб гаьчӀел гьеᴴ къе̄ мегьцас кōда,[+]
18чикейо къас гаьгьийо йакӀо,
кешлъи йовал чӀанабагъоцас хаьба̄,[+]
19сидилъ гьоᴴсо йеᴴхенна гьереси нисоцас отӀолаги-нуьъ,
гьула̄зу исна̄ъ эᴴдо даьъба-йаьже йогьцас сукӀона.

20Йе дие оьжо, абос амро-насигьат цӀуми бова,
ийос нисōна йова[+].
21Вагьли къацӀцӀо ми нитоназу йакӀкьа йохна йечаннейа,
билъалъна йеᴴхенна йечаннейа[+].
22Ми на̄ди эᴴкьедана, гьолълъо гьино йегалца дул,
утӀал эᴴкьейаъна гьолълъо ми цӀуми ōс,
милӀалъсо лъуьълӀона муьгъатта̄на гьоло дӯгъой бикълаше-хъогьна бахъца.
23Вагьло амрона – лампа гей,
насигьатна – нур гей,
аᴴкъло-малъила кантӀизи ōйолъина – чӀаголъилас гьино гей[+].
24Чикейа йоᴴтӀолацала аьдамликьасна,
сукӀола миц бихха ахъхъакьасна
цӀуми ōс ми гьолло[+].
25Гьолълъола берцинлъилад йакӀо йагъал йеᴴйла̄къа ми,
гьолълъо гьаьй йаькьенналӀона
гьолълъогъой муьгъалӀна эᴴкьа̄къа.
26КӀаьйлӀочала ийодда̄ла аьдамли ми баьба-хокӀалиъис маьгьрум ōс,
сукӀола ахъхъалӀо нисода, дул хирияб дибо оьмро бугъолца!
27ЦӀо милъинаъ гулда, мухун йекӀечӀе гьихлъосди?
28Гъадрилакьа кьодолакьа̄ эᴴкье-гōвас хаьба̄ йеᴴйакӀечӀе гьихбалъосди?
29СукӀола ахъхъадой гьицакийона,
гьолълъол кō йеᴴхелло сукӀона
тамбигьлиъис тиса уьᴴхаъаш.
30Нукона гьихлъоваъ гьинис оᴴх йоцӀаллъид жо йуᴴцодана,
гигьлагина вагьла̄ нуькучӀ оваъас.
31Амма гигьликьа иᴴхъона муьгъатта̄,
алӀовахна йуьᴴкъонна йоцӀал нуцӀос гьолцо,
билӀоъ гаьгьийо-гаьччона нилӀал нуцӀос.
32СукӀола ахъхъагъой кӀаьйлӀоцас сукӀо – аᴴкъло гаьччо сукӀо гей.
Гьолцо гьинис оьмро бугъолца.
33Аькьенна икьейолъина, рогьо-ницна насибаб гей гьолцол.
Гьаькъирлъина нитоназу кьодос йеᴴкьаъас гьолцокьас.
34ГьоглӀола бетӀергьаллис шаклъина чикейа симас боцӀийо бахъца,
къисас бокчицала водиъ гьолцол гургьел-рагьмона боваъас[+].
35Ласо тели окко-месед нилӀдана, гьолцо гьули йохаъас,
лади тели сайгъатла ми йа̄къодана, дӯкьа гьули гургьизи ахъаъас.

### 7 къаьм

1Йе дие оьжо, дие йаьжбо аьᴴдалаъ йеᴴйагьа,
гьулазу дие амро-насигьатна ми дибола йакӀиъ йоваха[+].
2Дие амро-насигьат цӀуми богьда, ми чӀаго гьихлъос.
До малъзи йōйо жона гьаьъаш наьницой цӀуми йова[+].
3Дибола зокьла̄лъ йеᴴйахела гьоллōл,
йакӀила лӀиба̄кьа чахна йечабаннейа гьоллōл[+].
4Аᴴкъиллъилахъа ми ниса, ми дие иси гейлӀо нисона,
аᴴкълолахъа ниса дие хирияблӀо нисона.
5Аᴴкъиллъила цӀуми ōс ми сукӀола ахъакьасна,
гьолълъола бихха мицакьасна[+].


Аᴴкъло-лъай гаьччо оьлохъанна кӀаьйлӀочаш ийодда̄с аьдамна

6Гьаᴴкъкъас до жугъуъкьа̄ говацӀос зукъойо.
До жугъуъла килла̄ъкьа̄ гиса говацӀойо.
7Дил эга̄йо аьнтабла оьлохъалла̄ъ эᴴдо
гьоᴴс аᴴкъло гаьччо оьлохъан[+].
8Гьоᴴс сукӀола ахъала билӀогъа аьᴴйда̄кьа̄
къатӀ багъона эᴴкьецас зукъойо гьули.

9Бохъ тӀикейо, марчӀокӀолъийо, нишекийо.
10Гьула гьолцол данде гисакна гигьцас гей
кӀаьйлӀочала̄ш лъицӀо лъичӀейо,
сагьирлъи йакӀиъ гаьгьийо аьдам.
11Хъуй-гьай тели богьцас,
гьула̄зу жу йохал йогъо гаьччо аьдам гей гьоло.

БилӀогъа гьоло нигъади-судийа̄ъ йахъаъас.
12Гьаᴴкъкъа гисакна,
будакӀаллиъ йеᴴкьена,
шибаб букьакьа гьино йохна йечена йахъца гьоло[+].
13Гьула къази огьна охийо гьолълъо гьули оьлохъан,
гьолцол баъда̄л йуьᴴхолъийо,
матӀаъ ниц гаьчӀел нисойо гьолълъо:
14«До жейса къурбан мухоллийо,
гьолълъос хона гей билӀогъа.
Вагьла̄ дие назру тӀубази бōйо до жейса.
15Вагьалълъобза до дӯгъой муьгъалӀ гӣйо,
ми иᴴзал гисакийо.
Гьула иᴴхъойо ми дил.

16БекӀейа говатона,
Мисрийаллиъис[*] йакъойо кьухъийо гъечӀе тор йеᴴгьна,
къачӀази богьна гей до дие мукӀол.
17Мирраялис, алойлис, гьула̄зу дарчинлис[*] маьгьла
йовагьийо до мукӀолаъ.
18Эᴴдок, хискьакцал иле рокьилас кеп йокчал,
рокьилала эᴴхеъ лъийабацӀал.
19Дие бетӀергьан билӀогъа гаьъа.
ЦӀихода̄ сапарлиъ эᴴкьена гьули.
20Окколас боцӀийо кисана къацӀо бежена,
боцо балӀо биццал кьа̄ь оᴴкъаъас гьули».
21ГьоглӀола сикӀаъкьа̄ гувагьцала вагьаллийа̄ ругьунабла йаьжла̄ йакӀо йагъойо гьолцос,
бихха мицад кōъ окчийо гьолълъо гьули[+].

22Вагьаллиъисзу гьолълъогъой муьгъалӀ эᴴкьейо гьули оьлохъан.
Эᴴкьейо, мухал бежеллицас оᴴсцой.
Эᴴкьейо, жу бохал гулла къорлил данде билъо мекьейаъцой.
23Йикьейа цӀулали пийтӀи аьᴴгькӀис гьолълъо билъолис.
Хеллис къор гаьгьийолъи йикъечӀе,
гьинил къӣ гулла мицаъ эдеъзи бахъийо мигьнацой эᴴкьейо гьули.

24Гьаᴴже, дие оьжда, миже дӣхъа энекзи ба̄хъ,
диела сикӀаъкьа̄ гувагьцала йаьжла̄хъа энекзи ба̄хъ.
25Мизос йакӀода гьолълъола гьид кьисаба̄къала,
гьолълъола гьинолкьалкьа̄ мекье-гува̄къа миже.
26Лади сукӀо угъолло,
гьолълъо бийакьейа̄на йилӀа тели гей!
27Гьолълъола билӀоъ гей журжагьлиъ бейажецас гьино,
гьолълъола гьинокьалакьа̄ бейажеш бувагъова̄с агьло гаьгьийа мицаъ[+].

### 8 къаьм


Аᴴкъиллъила гьинил рец бōлъи

1Аᴴкъиллъи гаьъади илӀелацас,
аᴴкълола гаьъади аьгьи богьцас[+]?
2Гьинолила гомдийа мицакьана йечена,
гьула̄зу гьинода йийаццала мица̄кьана йечена гей гьули аᴴкъиллъи.
3Шагьарлила кавлидойна йечена,
шибаб билӀола маьгьакьана йечена илӀелацас гей гьули:
4«Мизохъа̄ъ, аьдамла до илӀелацас гей,
къацӀцӀо халкъилахъа̄ъ до гьокӀ йагъоцас гей!
5Йе жагьилабла аьдамла, мизол илмо-лъай бокӀола!
Йе аьбдалла, дие аᴴкъло боха![+]

6Дӣхъа энекзи ба̄хъ миже,
пайда гаьгьийо жо нисаллӀона гей до мизохъа,
битӀараб жо нисал дил сикӀо йеᴴгьелал йатӀна гей.
7Боважаъцас йаьже гуваъас диела сикӀаъкьа̄,
гьересина гей диела сикӀал сурукъаб жо.
8Диела сикӀаъкьа̄ гувагьийа̄ йаьжбо битӀарабла йа̄хъца.
Гьиллана, мекълъи-тӀекълъина йахъаъас гьолло йаьжла̄ъ.
9Биджи йахъцала сукӀол битӀарабла йаьжбо гей вагьаллōл,
лъай гаьгьийа̄л ритӀухъаблана гей.
10Окко-меседлила мицаъ дие аᴴкъло-малъи миза,
цӀудда меседлила мицаъ дие илмо-лъай тӀалаб бова[+].
11Жавгьар-якъутлигъана кӀетӀо гей до,
гьула̄зу дул йатӀийосинаб жона дил данде йоᴴкъойхъаъас[+].
12До гей аᴴкъиллъи. Дӣъ гей цӀодорлъина,
гьула̄зу дие илмо-лъайна гикьа мокъойо гей.
13БетӀергьан Аллагьлихъа гьичӀейолъи – вагьли йахъца кешлъи йатӀеэшлъи.

Дил – аᴴкъиллъилал – йатӀаъцас жо гей букъо аьмал бōйолъи,
гьула̄зу кешлъиладойс гьинона, йоᴴтӀолацас сикӀона[+].
14Аᴴкъло нилӀнана бахъца дӣхъа, комак богьнана бахъца дӣхъа.
Дӣъ аᴴкъло-насигьатна гей, дӣъ къуват-гучна гей.
15Дӣъкьа̄ъйа̄ъ пача̄ гьидес ханлъи йōс,
гьаькимла̄ битӀараб гьоькмо бōс.
16Дӣъкьа̄ъйа̄ъ халла̄ ханлъи йōс,
къацӀцӀола наибла̄ ритӀухъаб гьоькмона бōс.
17До йаццала̄л динна ба̄цца,
до йиᴴзал муьхобалъийа̄л йиᴴхъос до!
18Дӣкьа̄ йиᴴхъос бечелъина къадро-къиматна,
гьоᴴсна болъаъцас боцӀи-ризкъина, кӀетӀо бетӀербахъина[+].
19Дӣкьа̄ йиᴴхъоцас жо цӀудда меседлигъана кӀетӀо гей,
дӣкьа̄ йахъцас жо окко-меседлигъа кӀетӀо гей[+].
20До йеᴴкьеш ритӀухълъилала гьидкьа̄,
ритӀухъабли гьоькмолала гьидкьа̄.
21До йатӀийа̄л нилӀал бечелъина гей дие,
гьоллос гъамасбана до хазиналис йовацӀилца.

22Бишун аьᴴйдда̄ до йōйо БетӀергьалли,
йилӀа аьᴴйда̄ла замалла̄ъзу зукъойо до.
23Лъингъана аьᴴйда̄ – гьинила замаллиъ йахъийо до,
дунийал бахъал аьᴴйда̄жу бижжи йахъна.
24До йахъийа мехлаъ, ралъадба зувакъеэш,
лъи тели гаьгьийа̄ эᴴхейа зувакъеэш.
25Ма̄ьда-бизода йа̄хъал аьᴴйда̄ до йахъна.
26Ракьна, гьулиъ муькъо-бохна,
мицас аьᴴйдда̄ш къакъа̄на БетӀергьалли йа̄хълал аьᴴйда̄ зукъойо до.
27Гьолцо гьаса гувалцалаъ, до гьулиъ зукъойо.
Аьᴴйдда̄ ралъадбакьа вагьдо дунийал бахълал маче мизцалаъ,
Гьолцо гор богьна гьуч багъослаъзу, до зукъойо[+].
28Гьолцо гьасаъ гьаса-муса йовагьцалаъ,
аьᴴйдла̄ла ралъадбаъас эᴴхейа-кӀа̄ьда йеᴴйагьцалаъзу,
до зукъойо.
29Гьинис амро бугъонна, ралъад гиса богицӀечӀе бецалъгъа,
Гьолцо оьрхъи гулло, гьула̄зу мицал бигъа гулцалаъзу,
до зукъойо.
30Вагьалълъо мехлаъ до зукъойо Гьолцол йогьдацас устарлъилаъна, шибаб водиъ Гьолцол рохеллъилаъна
зукъойо.
Нитоназу Гьолцоъкьа̄ рази йахъна йахъа̄гьийо дона.
31ВагьалӀо дунийалликьа йакӀо цӀилӀона йахъа̄гьийо до,
Гьолцо бахъилла дунийаллила аьламатликьа рази йахъна йахъа̄гьийо до.

32Верейа, аьдаьмла, гьаᴴже дӣхъа энекзи ба̄хъ:
гьардарабла гаьъад дие гьинода цӀуми йовагьийа̄ аьдамла.
33Энекзи ба̄хъ диела малъ-хъайла̄хъа,
гьоллōл йечабаннейа̄къа,
аᴴкъилабла ба̄хъ.
34Гьардараб гаьъад воддиъ диела кавлидой аьгъиъна эчена,
гьула̄зу диела маьгьакьа къаравуллъилаъ эчена,
дӣхъа энекзи ахъцас сукӀо.
35До гьидел йиᴴхъова̄ сукӀол чӀаголъи йиᴴхъос,
БетӀергьанна рази ахъца гьолцокьа[+].
36Дидой шеблаъкьа̄ эᴴкьейа гьинилзу зарал бōс;
до йатӀеэшшинабла̄л хел бацца».

### 9 къаьм


Аᴴкъиллъина аьнтлъина

1Аᴴкъиллъила гьинил билӀо йōйо,
гьолълъо билӀол алӀна гьем къаьлӀлӀōйо.
2Гьулиъ гьаьйман мухойо, гъино гитӀийо,
истӀоллийакьа кьодо кен гулло.
3Гьолълъо гъаьрабашла ме̄йо,
шагьарлила бишун гьоъова мицакьана мекьена:[+]
4«Кьолла̄ сукӀоба, кӀаьйна муьхона, гугьу гьотта̄», – лӀо нисона илӀал.
Аᴴкъло гаьчча̄хъа аᴴкъиллъила нисойо:
5«ГьолӀоъ гугьна, диела истӀолийакьас баьбана муьхъа,
до гитӀийо гъинона хулӀа.
6Аьнтлъина йечаннегьна, бова миже оьмро,
аᴴкъло-насигьатлила гьидлакьа̄ мекье-гугь миже!»
7Йаьгь-ламус гаьччо сукӀо кантӀизи овал уьᴴхолъда,
гьолцоъкьа̄ йаьже йиᴴхъос,
лъаькъейо сукӀо кӀетӀа гьид оᴴкъолал уьᴴхолъда,
гьолцоъкьа̄ чикейо йаьже йиᴴхъос.
8Йаьгь-ламус гаьччо сукӀо кантӀизи ова̄къа –
гьолцол ми цӀодоло эгас;
аᴴкъилаб сукӀо кантӀизи ова – дибо къимат бōс.
9Аᴴкъилаблил аᴴкъло нилӀа – гьули йилӀазу аᴴкъилаб ахъас,
муъмин-сукӀо цӀодор ова – гьолцос лъай телилъас.
10БетӀергьан Аллагьлихъа гьичӀейолъи – аᴴкъиллъилас бигъа гей,
Кьодда̄л йакӀо нилӀийолъи – цӀодорлъи гей[+].
11Дӣдда̄ла – аᴴкъиллъиладда̄ла дибо оьмролаш водбо телибалъца,
дибо оьмро бихалолъца[+].
12Ми аᴴкъилаб зогъда, гьули аᴴкъиллъина дулзу пайдалил гей,
йаьгь-ламус гаьччо сукӀо ми зогъда гьолълъос акъуба-къарилъина дулзу гей.

13Аьнтлъи гей аᴴкъло гаьччо ийодда̄с аьдамлъийо жо,
йилӀа хъуй-гьайлиъ йахъцас, жу йохал йогъо гаьччо гьула̄зу аᴴкъло-лъай гаьччо аьдам[+].
14Аьнтлъи гьинила кавлила маьгьакьа гисда̄ къе̄на йечена,
шагьарлила бишун гьоъова мицакьана йеᴴкьена:
15-16«Кьолла̄ сукӀоба, кӀаьйна муьхона, гугьу гьотта̄», – лӀо нисона илӀеш гьолълъо гьинила гьид мекьецала аьдамла̄хъана,
гьула̄зу йаᴴкъойцӀова гьидлакьа̄ мекьецала сукӀоба̄хъана.
Аᴴкъло гаьчча̄хъа гьолълъо нисос:
17«Йуᴴцойо кен нийа̄ йахъца,
бегалечӀе муьхъийо баьбана гемояб бахъца», – лӀо[+].
18Кьолла̄ аьдамла̄л йикъаъас
аьнтлъила билӀоъ эᴴдобакда бувагъоцаслъи,
гьулиъ эᴴдобакийа̄на журжагьлила оᴴкьаъ гей.

### 10 къаьм


Сулайбан авараглис кицийа

1Сулайбанис кицийа:

ЦӀодорабли оьжди або рази ōс,
аьнтабли оьжди ийос йакӀо кӀокӀолца[+].
2Гьаьрамабли хазинали хайир нилӀаъас,
ритӀухълъила хеллиъис тиса муьвахолча[+].
3Муъмилла БетӀергьалли нуко-ахъаба̄л мейаъас,
лъаькъейа сукӀол йатӀийо жо Гьолцо нилӀаъас[+].
4КӀаъабла кōда̄ аьдам мискиндокӀца,
йикье-йа̄ькьецала кōда̄ бечед ōс[+].
5Азодо муькъо-бох йокӀолцас сукӀо цӀодораб оьжо гей,
муькъо йуьгьчалаъ утӀна эчейо нуькучӀ ахъца.
6Муъмин-сукӀола къаьмкьа баркат мокъос,
лъаькъейа сукӀола йажла̄ъ зулмо муцона бахъца.
7Муъмин-сукӀо акӀкьа оᴴкъолда баркат гулца,
лъаькъейа сукӀос ца̄на йугъос.
8Аᴴкъилабли кӀетӀо амро йакӀо йоᴴкъонна къабул бōс,
амма аьнтаб балагьлиъ кези ахъца.
9ЙакӀо йаᴴцона уьᴴхо-аьᴴхейал гьицӀал жо гаьъа,
чикейо гьино гьакӀийо охна эжеш[+].
10ЦӀодоло йакӀона йохна гьаьй йаькьелло сукӀо пашманлъи йоᴴкъолца,
йакӀиъ йуцечӀе аьйиб бегалла аьдамла рекъеллиъ бейажеш[+]
11Муъмилла̄ла сикӀаъас маулхӀаят[*] гӯс,
лъаькъейа сукӀола йаьжла̄ъ зулмо муцона бахъца[+]
12Тушманлъила кьаллиъ бейажеш,
рокьила къацӀцӀа̄ мунагьла йуᴴвацос.
13ЦӀодораблила сикӀаъ аᴴкъиллъи йиᴴхъос,
лъай гаьчча̄л михъа̄ъ баькьелал цӀицӀо михъос[+].
14Аᴴкъилаблила йакӀи илмо-лъай цӀуми бōс,
аьбдаллила сикӀа пасалъи кьодо кьисас[+].
15Бечедаблис боцӀи-ризкъи – вагьли йахъца гьолцос билӀа̄ хъала,
амма мискин-сукӀо гьинила язихлъила угъолца[+].
16Муъмиллила бетӀербахъила гьолцол чӀаголъи ницца,
лъаькъейа сукӀол йиᴴхъова хайирли гьули тамбигьлиъ эжеш[+].
17Малъзи йōйо аьᴴдалаъ йеᴴгьцас сукӀо чӀаго гьихлъос,
кантӀизи ōйолъи къабул йоваъцала сукӀос гьино кьичӀеш[+].
18Тушманлъи йакӀиъ йуᴴцова сукӀос сикӀаъ отӀола̄лъи йахъца,
миц богьна икълашецас сукӀона аьбдал ахъца.
19Йаьже тели ниса̄цо мунагь бахъечӀе гьихлъаъас,
гьинила сикӀакьа раьгьай гуллона цӀодораб сукӀо ахъца[+].
20Муъмиллис сикӀаъас миц йаᴴцойо окко-меседлъийо гей,
лъаькъейа сукӀос йакӀо къимат гаьччо йахъца.
21Муъмиллила сикӀа лади сукӀо кикзи ōс,
аьбдалла гьидес аᴴкъло йоькькьа бахъийахъа бувагъос.
22БетӀергьаллила баркатли бечед бовагьца,
баркат гаьгьийа сукӀол ургъелна къарилъина йикъаъас.
23Аьбдал чикейа аьмалликьа цӀилӀос,
аᴴкъил цӀодорлъилакьа рази ахъца[+].
24Лъаькъейа сукӀокьа гьичӀеголцас жо гьинкьазу кьодо йоᴴкъос,
муъмин-сукӀол йатӀийосинаб йиᴴхъос.
25Йукъо залӀо йикьелъ, лъаькъейо сукӀо гьолълъо окчина эжеш,
муъмин-сукӀолӀо нисода илӀакъона эчеш[+].
26Сила̄л къанцӀалъийо, гьаьйда̄л хъолъийо жо гей
кӀаъаб сукӀо сийоди жойлагъой муьгъалӀ э̄ᴴйолъи[+].
27БетӀергьаллихъа гьичӀейас оьмро бихалолъца,
лъаькъейа сукӀоба̄с оьмро маьшелъца[+].
28Муъмин-сукӀос кул бахъийоназу рохел-разилъи йоᴴкъос,
лъаькъейа сукӀос кул аьдада бахъца[+].
29БетӀергьаллис гьино – гьули гей йакӀо йаᴴцова сукӀос билӀа̄ хъала,
кешлъи йогьцалас гьули чӀодан гей.
30Муъмин-сукӀо гьаᴴкъкъана хих тӀотӀна экаъас,
лъаькъейо сукӀона мицакьа кьодо гьихлъаъас[+].
31Муъмин-сукӀола сикӀаъас аᴴкъиллъи гӯс,
йатӀеэш жо нисоцас миц буьчӀна тӀуцца[+].
32Муъмиллила сикӀал йикъеш йакӀил йаццас йаьже нисал,
лъаькъейа сукӀола сикӀа къацӀцӀо къаьмлӀийода̄ гулца.

### 11 къаьм

1Гьилла-макролас сайцӀорийа БетӀергьаллил рихарабла гей,
ахо йаᴴсалабацас гирийа Гьолцол йа̄цца[+].
2Букъа аьмаллил инжитлъи-гьаькъирлъи йиᴴхъос,
гьеренлъи-гьаьлимлъилал аᴴкъиллъи йоᴴкъос[+].
3Гьидела йакӀо йаᴴцōлъила ритӀухъабла сукӀоба кӀетӀа гьид бейажеш,
боважал ба̄хъаъцала̄ла хийанатлъила жувōлзу гьалаг бовагьца[+].
4БетӀергьаллис симо бӣйа водиъ, бечелъила комак боваъас,
ритӀухълъила хеллиъис тиса уьᴴхолча[+].
5ЙакӀо йаᴴцова сукӀос ритӀухълъила гьино биджи йōс,
лъаькъейа̄ аьдамлана гьидела кешлъила бувагъолца[+].
6Муъмин-сукӀола ритӀухълъила гьули хъосар ōс,
хиянатабла аьдамла йакӀиъ гаьгьийа гьавали гьалаг бовагьца[+].
7Лъаькъейо сукӀо угъолъ, гьолцос зукъойо кул-къас аьдада бахъца,
гьинила къуват-жанлиъкьа̄ йиᴴхъал йакӀкьа гаьгьийо жо йолъона йеᴴкьеш[+].
8Муъмин-сукӀо балагьлиъис тиса уьᴴхош,
лъаькъейо сукӀо гьолцола мицаъ балагьлиъ кези ахъца[+].
9Капураблила сикӀа мадугьал угъолца,
Аллагь икъелцала илмола муъмин-сукӀо хъосар ōс.
10Муъмин-сукӀокьа гьарзалъи-баркат кьодо йоᴴкъолъ,
шагьарзу рази бахъца, лъаькъейо сукӀо угъолъ, рохел бахъна, илӀелабас[+].
11Муъмилла̄ла баркатликьалакьа̄ шагьар машгьур бахъца,
лъаькъейа сукӀоба̄ла сикӀа̄ гьоло бугъолца[+].

12Аᴴкъло гаьччо сукӀо мадугьалликьа лъоᴴвас,
аᴴкъил сикӀо йиᴴцонна эчеш.
13Мицахъалли сукӀола аьдамла̄ш божилъи йугъолца,
божилъи гагьийа сукӀо балъголъи гьиниъ йохца[+].
14Насигьатла зовагъаъда халкъ пасад бахъца,
аᴴкъилла дӣсбалъийодола тушмалла̄кьас мокъоцас гьинкъи даьгьаб гей[+].
15СукӀоллабза гьинкьа кьодо сукӀос жо йохда гьолцо гьинилзу кешлъи йōс,
кō йохна йаьже нилӀийолъи йатӀеэшлал гьинкъи гаьъа.
16ЙакӀо кӀетӀа ийодда̄ла аьдамлил кӀетӀо ца̄ᴴ-рец йиᴴхъос,
йакӀо чикейа бикинчийал гьоᴴс бечелъи йиᴴхъос.
17ЙакӀо кӀетӀа сукӀо гьинил пайда-хайир насиб бōс,
йакӀо чикейа сукӀо гьинкьа кьодо балагь кьисас.
18Кешлъилаъкьа̄ михъойо гьаьрамаб хайир божи гаьччо бахъца,
ритӀухълъи йиᴴжецала̄с муькъо тели йахъцалакьа божал ахъца.
19ЙакӀо йоᴴкъойо ритӀухъаб сукӀо чӀаго гьихлъос,
кешлъилагъой муьгъалӀ эᴴкьейал хел кьодо мокъос[+].
20ЙакӀиъ гьилла-макро гаьгьийо сукӀо БетӀергьаллил цӀодоло эгас,
йакӀо йаᴴцона уьᴴхо-аьᴴхейакьа Гьули рази ахъца.
21ЙакӀо йоᴴкъонна нисона йахъца чикейо сукӀо тамбигьлиъис эᴴццакаъаслӀо нисона,
амма муъмин-сукӀо хъосар ахъца[+].
22Кьухъийо, амма аᴴкъло-пикро гаьччо ийодда̄с аьдам, йеᴴлъейо йахъца
булӀила ма̄ᴴлъ мехелла меседлила кӀоьййалъ.
23Муъмилла̄ гьаьракат багъос гьоᴴс кӀетӀослъи йовал,
лъаькъейа сукӀоба̄ла бикье-баькьейолъила БетӀергьаллис симо бийиллис.

24Сид сукӀо кō йеᴴцакӀна нилӀца садакъалил ниццас жо,
гьула̄зу гьолцос бечелъи жена телилъца,
бацосола кō йилӀакъонна йохца – гьинил мискинлъилал[+].
25Сахаватаб сукӀос кӀетӀо оьмро бахъца,
бадлос оᴴх йоцӀилла сукӀосна оᴴх йоцца.
26Букъо багьа бахъаллъид баьба муьгъатта̄ цӀуми бōва сукӀол халкъила наьъана ницца,
амма гьоло мисоцала сукӀола матӀакьа баркатлис мугьро бахъца.
27КӀетӀослъи йовал икье-аькьецас сукӀо ахъца Аллагьлиъкьа̄ баркат мизцас сукӀо,
амма кешлъи йиᴴзцала сукӀокьа кьодо кешлъи йоᴴкъос[+].

28Бечелъилал михъа̄ тил тухъилло сукӀо лӀийода̄ экца,
муъмин-сукӀола мицалъ боцӀийо кьоᴴва бахъца.
29Гьинис хъизан бугъоллал залӀо насиб йахъца,
аьбдаллилӀо нисода аᴴкъиллил лагълъи йовас.
30Муъмин-сукӀос аьмал оьмролаш хоьхо гей,
аᴴкъилабли сукӀо аьдамла̄ш йакӀода гьиндойда̄ кьисабас[+].
31Муъмин-сукӀол дунналликьа шапакъат михъос,
лъаькъейа сукӀоба̄нна мунагьла йовагьцала̄нна гьидел мехейо азаб-акъуба михъос.

### 12 къаьм

1Насигьат баццалал илмо-лъайна бацца,
кантӀизи ōйолъи йатӀеэшна аьбдал гей[+].
2КӀетӀа сукӀокьа БетӀергьан рази ахъца,
симо-шайтӀан гаьгьийал Гьолцо тамбигь бōс.
3Лъаькъейа сукӀола хоьхи хемуха йеᴴйагьаъас,
муъмилла̄ла хоьхиш хемуха йилӀа̄ йа̄хъца[+].
4Аьмал кӀетӀо гаьгьийо ахъо гьинила бетӀергьаллила къаьмкьа гулцас таж йахъца,
йаьгь-ламус гаьччо ахъо гьолцос лӀоьᴴва̄ кӀовакӀолцас унти бахъца[+].
5Муъмин-сукӀос къас-ният ритӀухълъилаъ муьхойо бахъца,
лъаькъейа̄ ишла̄ъ гьилла-макро бахъца.
6Лъаькъейа сукӀола сикӀас калам аьдамла̄ш гьеᴴ къе̄ мегьцас жо гей,
муъмилла̄ла сикӀа аьдамла хъосар бōс[+].
7Лъаькъейо сукӀо къаьм лӀийода̄ экца,
гьолцос иш болъос, муъмин-сукӀола билӀос бигъа билӀа̄ бахъца.
8Инсан кӀетӀо гейлӀо нисос гьолцос цӀодорлъи йегана,
йакӀиъ гьилла-макрона, хиянатлъина гаьгьийо халкъилаъ нуькучӀ ахъца.
9Гьинилзу жу лӀийода̄на эгана,
гьинизу жу лагълъилаъ икъеллолъи ахо гей,
баьбалаш лукӀмана гаьчӀел букъо аьмал бōвагъалгъа.
10Муъмин-сукӀол йикъеш гьинила саконелийал йаццас жо,
лъаькъейа сукӀос йакӀо цӀоцӀойо йахъца.
11Гьинис маьче богьдагулцалал оᴴх йоцӀлал оьлло баьба михъос,
йочӀчӀа̄ хиялла̄кьа оьмро богьцас сукӀо аᴴкъло гаьччо сукӀо гей[+].
12Лъаькъейа сукӀоба̄с хъала мосона гугьцас мисо гей,
муъмилла̄ла хоьхис хемух билӀа̄ мизаъ бахъца.
13Лъаькъейа сукӀол гьинила мунагьла гаьгьийа сикӀа къор гулца,
муъмин-сукӀо балагьлис тиса уьᴴхош[+].
14Кōда йикье-йаькье гуванна михъоваъцой,
сикӀала каламлиъкьа̄ михъос инсаллил боцӀи-ризкъи[+].
15Аьбдаллил гьинис гьино гицца йаᴴкъойцӀойо гейлӀона,
цӀодораб сукӀо бацола аᴴкълолахъа энекзи ахъца[+].
16Аьбдалли йаьже нисослаъзу йегалца жу рази ахъеэшлъи,
аᴴкъилли жу нукучӀ ōвал жавабна нилӀаъас[+].

17РитӀухъабли нуьъли битӀараб нисос,
оᴴтӀолаги нуьъ оᴴтӀолас[+].
18Ургъизи ахъечӀе нисова йаьжи, балъай йаькьеллаъцой, лъукъзи ōс,
аᴴкъилабла̄ла сикӀаъас дару гӯс[+].
19КӀетӀо йаьже нитоназу гьихлъос,
оᴴтӀола̄лъи гьоᴴс лагьзатлиъ йикъеш[+].
20Кешлъилал иᴴгьолдабаца̄ла гьиделзу гьилла-макро бōс,
маслаъатлъи йогьцала сукӀоба̄ла йакӀиъ рохел бахъца.
21Муъмин-сукӀокьа балагь мокъаъас,
лъаькъейа̄ сукӀоба балагьлиъ багъойба̄цӀна ба̄хъца.
22ЙоᴴтӀолацас сикӀо БетӀергьаллил йатӀаъас,
ритӀухъабла сукӀоба̄кьа Гьули рази ахъца[+].
23ЦӀодорабли гьинис илмо-лъай муцос,
аьбдаллила йакӀи аьнтлъи гиса чӀалӀеш[+].
24Йикье-йаькьецас кō ханлъилаъ йахъца,
кӀаълъила лагълъилаъ кези бовагьца.
25Ургъеллихъа аьдамли къаьм йохолца,
кӀетӀа йаьжи гьули рази ōс.
26Муъмин-сукӀо мадугьаллил гьино йегалца,
лъаькъейа сукӀоба̄ла аьмал-хасиятли жувōлзу къосси бовагьца.
27КӀаъаб сукӀо гьинила билъолис хо зиза̄ъас,
кӀаълъи гаьччал боцӀи-ризкъи ками бахъаъас.
28РитӀухълъилас гьино чӀаголъилас гьино гей,
чикейа гьиноли хеллиъ бейажеш.

### 13 къаьм

1Аᴴкъилабли оьжди або нисойо йōс,
йаьгь-ламус гаьччо сукӀо кантӀизи огьдана нисō йохаъас[+].
2Гьинила кӀетӀа каламлиъкьа̄ инсаллил кӀетӀослъи йиᴴхъос,
хиянат-сукӀола йакӀиъ кешлъи йахъца[+].
3СикӀо цӀуми йōва руьгьна цӀуми бōс,
ургъизи ахъечӀе икълашейо пасад ахъца[+].
4КӀаъаблила йакӀил тели жо йацца, амма гьоьшшона йиᴴхъаъас,
кӀаълъи гаьчча йакӀил йатӀийо жо йиᴴхъос[+].
5Муъмин-сукӀол оᴴтӀола̄лъи йатӀаъас,
лъаькъейо сукӀо инжитлъилаъна къабигьлъилаъна эᴴкье-гōс.
6ЙакӀо йаᴴцойо инсан ималли сапарлиъна цӀуми ōс,
лъаькъейо сукӀо мунагьли лӀийода̄ экилца[+].

7Гьоᴴс сукӀо жу бечедаб гейлӀо нисона эчеш,
гьинис гьоьшшона йахъаъдана,
бадисо ласо йукъо бечелъи гьинис йахъдана,
гьоьшшона гаьъалӀо нисона эчеш[+].
8Инсаллис бечелъи гьолцола оьмролахъаш багъоцас магъало гей,
мискин-сукӀол гьолълъос гьинкъи йахъаъас.
9Муъмин-сукӀокьа кьодо нур йечена йахъца,
лъаькъейа сукӀос канлъи йедна йолъос.
10Букъа аьмаллидда̄ла даьъба-йаьже йахъца,
аᴴкълова йовахийо аᴴкъилаб ахъца[+].
11Бигьа йиᴴхъойо бечелъи гьех йолъос,
гьаьтеэчена йокӀолло бечелъи – телилъца.
12Кул бахъийо жо йиᴴхъаъда йакӀо кӀокӀос,
йакӀкьа гаьгьийо жо йиᴴхъойолъи оьмролаш мокӀлъилаъ йикъелца[+].
13Насигьат аьᴴдалаъ мейэшлал азаб михъос,
амрова тӀубази йовагьийал кири чахча.
14Аᴴкъилаблис насигьат – маулхӀаятлис мокӀ гей,
хеллила кӀицлиъисна гьолълъо тиса ба̄гъос![+]
15Аᴴкъло камилаб бахъийодола, къимат кьодда̄кца,
хиянат-сукӀос гьино йилӀа загьматаб йахъца.
16ЦӀодораб сукӀо илмо-лъайлигъой муьгъалӀ эᴴкьеш,
аьбдалли гьинис аьнтлъи гиса йагъос.
17Лъаькъейа чапарли балагьлиъ бейажеш,
божи гаьгьийо вакил унтилал даруцой ахъца[+].
18Насигьатла йовахаъцала̄кьа кьодо мискинлъина инжитлъина йоᴴкъос,
нисойо йохна эᴴкье-гогьцалас гьуьрмат бōс[+].
19Мурадлиъ оᴴкъолъ йакӀо рази йахъца,
аьбдалла̄ нуькучӀаб жолъилаъ йикъелца жувōл кантӀизи бовал муьхобалъийолъи.
20Аᴴкъиллигъой къацӀо эчейал аᴴкъло мокъос,
аьбдаллигъой ваццалъи йōвал зарал бахъца.
21Мунагь бōвал муьгъалӀ балагьна мокъос,
муъмин-сукӀол шапакъатлил бечелъи йиᴴхъос.
22КӀетӀа сукӀо къовала къовал муьгъатта̄ ирс бечанне̄ш,
мунагьабли сукӀо боцӀи-ризкъи муъмилла̄л гьихлъал бокӀолца[+].
23Мискиллис муькъо-бох йоцӀийо йахъца,
гьилла-макроли мицалъ йахъийо муькъо-бох залӀиъ йе̄ᴴш.
24ЦӀицӀакьа йакӀо йугъоцас сукӀо – гьинис оьжо атӀаъцас сукӀо ахъца,
оьжо аццала – гьули цӀицӀолилъ агъечӀе эчаннейаъас[+].
25Муъмилла оᴴха йоваццал бейасца,
апаракӀла̄с оᴴх нукона гьихлъос[+].

### 14 къаьм

1Аᴴкъилабли ахъа билӀо йōс,
аьнтабли гьули гьинила кōда̄д йугъолца.
2КӀетӀа гьидкьа̄ эᴴкьецас сукӀо БетӀергьаллихъа гьичӀеш,
чӀикӀ-чӀекӀдийа гьидкьа̄ эᴴкьецала Гьули эᴴлъана оваъас[+].
3Аьбдаллила сикӀа гьинила михъа̄ъ баькьелал цӀицӀо михъолца,
аькъилаблила сикӀа жу цӀуми ōс[+].
4Оᴴсо гаьчча̄с гьиᴴсо йоьчӀчӀо йахъца, оᴴсо йогьдабагулцала̄с –
муькъо-бохас йоцӀийо йахъца.
5БитӀараб нуьъ оᴴтӀола̄ъас,
оᴴтӀолацала нуьъли сидилъ гьоᴴсо йеᴴхенна гьереси нисос[+].
6Йаьгь-ламус гаьчча сукӀо аᴴкъиллъи йиᴴзца, амма йиᴴхъаъас,
цӀодораблил илмо-лъай бигьазу михъос[+].
7Аьнтаб сукӀодойс ата̄к,
гьолцола йаьжиъ аᴴкъиллъи йиᴴхъаъцаслъи йикъе дул.

8Суд аᴴкъилла цӀодорабла гей?
СудлӀо нисода гьоллол гьидеш гьино йикъеш.
Суд аьбдалла̄ш аᴴкъло гаьъа?
СудлӀо нисода гьолло гьилла-макролас гьино йиᴴзца.
9Аьбдалла, мунагьла̄дойс бовачоцала аьдамла̄кьа лъоᴴвабас,
кӀетӀа̄ аьдамла̄ла билӀокьа баркат гулца.
10ЙакӀилзу йикъеш гьиниъ гаьгьийо пашманлъи-къарилъи,
йакӀиъ гаьгьийа рохеллиъ сукӀос сукӀо алӀо эᴴкьаъас.
11Лъаькъейа сукӀос билӀо йугъос,
муъмин-сукӀос къай кӀетӀлъис[+].

12Гей гьино инсаллил йаᴴкъойцӀōлӀо гиццас,
амма ахирна гьолълъо хеллиъ бейажеш[+].
13Лъоᴴваслаъна кӀокӀал йахъца аьдамлис йакӀо,
рохелна пашманлъилаъ йуьᴴхал йахъца[+].
14Капурабла̄ла ишла̄л тамбигь насиб бахъца,
кӀетӀа̄ сукӀоба̄ла ишла̄л кири бахъца.
15Аᴴкъло-лъай гаьччо сукӀо лъинкьаназу божча,
цӀодорабли сукӀо шибаб хаьба масана багъос.
16Аᴴкъил, кешлъилахъа гьичӀена, гьолълъодойс ата̄ эчеш,
аьбдал сидхъана гьицӀаъас,
гьула̄зу гьоᴴссидихъана йахъаъас гьолцол йогъо йеᴴхенна.
17Симахъоцала сукӀо аьнтаб жо йōс,
кешлъилал иᴴгьолдацас халкъилал атӀаъас.
18Кьолла̄ аьдамла̄л аьнтлъи насиб йахъца,
цӀодорабла̄л илмо-лъайлис таж йиᴴхъос.
19Чикейа̄ аьдамла̄, кӀетӀа̄ сукӀоба̄дой аьᴴйда̄ ахирна къаьм йуьᴴкъолча;
лъаькъейа̄ сукӀоба̄на муъмилла̄ла кавлидой къаьм йуьᴴкъолча.
20Мискиллидойс мадугьанна очош,
бечедаблис вацца̄на тели ба̄хъца[+].
21Мискинаб мадугьал охаъцалал мунагь бахъца,
гьардараб гаьъад мискилла̄кьа йакӀо йугъоцас сукӀо![+]
22Кешлъилал иᴴгьолдабацас сукӀоба къосси ба̄хъна гаьъад?
Амма кӀетӀослъи йогьцас сукӀо аьдамла̄л ацца,
гьула̄зу гьолцокьа божилъина йōс.
23Шибаб гьаьлтӀи-пишалис пайда-хайир бахъца,
наьгьакъда йикълашецала сикӀа гьоᴴс мискинлъи йоᴴкъолца[+].
24Аᴴкъилабла̄с бечелъи – гьидела къаьмкьа гулцас таж йахъца,
аᴴкъло гаьчча̄ла муьхо-маьхейолъила жуьвōл гьоᴴс аьнтлъилаъ бейажеш.
25ОᴴтӀолаъца̄ла нуьъли аьдамла хъосар бовагьца,
оᴴтӀолацала нуьъли ми иᴴсос.

26БетӀергьан Аллагьлихъа гьичӀецас инсан эᴴлъейо ахъца тушмаллихъа багъона бахъаъцала хъалалилъ,
гьолцола къованна гьолълъо хъалалиъ гьичӀейолъи гаьъа.
27БетӀергьан Аллагьлихъа гьичӀейолъи – маулхӀаятлис мокӀ гей,
хеллила кӀицлиъисна тиса ба̄гъос[+].
28Халкъ телилъда – халлис къимат кьодда̄кца,
аьдамла даьгьбалъда – гьули пасад ахъца.
29Сабру букъо гаьгьийо гьинила аᴴкълола кьодда̄кӀца,
симо гьех бигьцала гьинис аьнтлъи гиса йагъос[+].
30ЙакӀила сабрула магъол чӀаголъи ницца,
сукӀол йахъийа жойлакьа йакӀо йагъола̄лъи лӀоьᴴйш унти гей[+].
31Мискилла̄л зулмо богьцала̄ гьоллōл ба̄хъилло Аллагь какзи ōс,
пакъирла̄кьа йакӀо йугъоцала̄ Гьолцос ца̄ᴴ кьодда̄кӀца[+].
32Лъаькъейа сукӀоба гьидела кешлъила лӀуьвабахолча,
муъмилла гьидела кӀетӀослъила хъосар бовагьца.
33Аᴴкъиллъи аᴴкъилабла сукӀоба̄ъ гей,
гьоᴴсолаъ гьули аьбдалла̄ъна йиᴴхъос.
34РитӀухълъила халкъ кьоддаба̄кӀца,
мунагьли шибаб къавмалил рогьо-ниц бōс.
35ЦӀодорабли лагъли хан рази ōс,
йаьгь-ламус гаьчча лагъли гьолцос симо бийиллис.

### 15 къаьм

1Гьеренаб жавабли симо болъолца,
хъачӀабли йаьжи симо йилӀа бийиллис.
2Аᴴкъилабла̄ла сикӀаъкьа̄ илмо-лъай гӯс,
аьбдалла̄ла сикӀаъкьа̄ аьнтаб йаьже гӯс.
3БетӀергьаллис гьаьй йоᴴкъаъцас маьче гаьъа:
чикейа̄на бегабас, кӀетӀа̄на бегабас.
4СикӀас гьеренлъи – чӀаголъилас хоьхо гей,
йоᴴтӀолацала сикӀа пасад бōс[+].
5Аьбдалли абос малъи-хъай гьица мейаъас,
кантӀизи ōйолъи йохийал аᴴкъло мокъос.
6Муъмин-сукӀос билӀо хазиналис йоцӀна йахъца,
лъаькъейа сукӀоба̄ла боцӀи-ризкъила балагь кьодо мокъолца.
7ЦӀодораблила сикӀа илмо-лъай мите ме̄ш,
аьбдалла̄с йакӀода гьолълъодойс ата̄ йовачош.
8Лъаькъейа сукӀоба̄с къурбан БетӀергьаллил батӀаъас,
муъмилла̄ла гьари-доьъалкьа Гьули рази ахъца[+].
9Лъаькъейа сукӀос гьино БетӀергьаллил йатӀаъас,
ритӀухълъи тӀалаб йогьцас сукӀо Гьолцол ацца.
10Гьинолкьас тарзи ахъийа сукӀол тамбигь букъо бахъца,
нисойо йоваъцас сукӀона хеллиъ эᴴкьеш[+].

11Журжагьна Жагьандаманна БетӀергьаллидой гьаьгъа аьᴴйда̄ гей,
аьдамла̄ла йакӀиъ гаьгьийо жо Гьолцол йилӀазу ахо йикъаъасди![+]
12Йаьгь-ламус гаьчча сукӀол йатӀаъас жу кантӀизи ахълал,
аькъилабла̄дой гьицана эᴴкьаъас гьули.
13ЙакӀиъ рохел зогъда мотӀо цӀилӀона бахъца,
йакӀкьа мокъова ургъелли йакӀо йугъолца[+].
14ЦӀодораблила йакӀи илмо-лъай тӀалаб бōс,
аьбдалла̄ла сикӀа йуьᴴхъчаш жо – аьнтлъи йахъца[+].
15Мискин-пакъирлил къацӀцӀа̄ водбо чикейа̄ йа̄хъца,
йакӀо цӀилӀова̄л нитоназу бейтен йахъца.
16Йоькькьана йахъна БетӀергьаллихъа гьичӀейолъи ахо гей,
тели бечелъина йиᴴхъона, гьолълъола ургъеллиъ ахъийагъа[+].
17Дул атӀийа сукӀогъой йуьᴴхъийо чӀагьбаш кен ахо гей,
йакӀиъ симона бахъна мухал бегъакӀийа оᴴсис хо йуьᴴхъийагъа[+].
18Симо гьех бигьцала тушманлъилас цӀо лъишелца,
сабру гаьгьийасола даьъба-йаьже йолъолца[+].
19КӀаъаблис гьино зазлис йоцӀийо йахъца,
муъмиллис гьино йаᴴкъойцӀойо йахъца[+].
20ЦӀодорабли оьжди або рази ōс,
аьнтабли – ийо нуькучӀ йōс[+].
21Аьнтаб гьинила аьнтлъилакьа рази ахъца,
цӀодораб сукӀо йаᴴкъойцӀойо гьидлакьа̄ эᴴкьеш[+].
22Аᴴкъло-насигьат зогъаъда мурадлиъ оᴴкъаъас,
аᴴкъло ниццас телибалъда мурад гикьа мокъос[+].
23Гьинила сикӀала кӀетӀа жавабли инсан рази ōс,
нисал нуцӀа̄цо, нисойо йаьже ахо гаьъад![+]
24ЦӀодорабли сукӀола гьиноли кьодда̄ бейажеш,
гигъа гаьгьийа журжагьлиъис гьули хъосар ахъца.
25Йукъо йакӀо гаьгьийа сукӀос билӀо БетӀергьалли къаьм лӀийода̄ йекилца,
къоролайлила маче-бохас оьрхъи Гьолцо гаьлълъа̄чо йечанне̄ш.
26Чикейа сукӀоба̄с ният-къас БетӀергьаллил батӀаъас,
кӀетӀа сукӀола каламликьа Гьули рази ахъца[+].
27Гьаьрамаб боцӀи-ризкъи йакӀо йоцӀечӀе бокӀоллас билӀо йугъолца,
ришват батӀеэшла̄с – чӀаго гьихлъолца[+].
28Муъмилли йаьже пикро богьна нисос,
лъаькъейа сукӀола сикӀа кешлъи чӀалӀеш[+].
29Лъаькъейа сукӀодойс БетӀергьан ата̄ эчеш,
муъмиллис гьари-доьъа Гьолцол тухъца.
30ЙакӀо аваданлъилаъ гаьгьийахъа гувабацӀова̄с йакӀо рази йахъца,
кӀетӀа хабалли лӀоьᴴва йилӀакъолца[+].
31Аᴴкъилабла̄ъ эᴴдо иᴴхъос бетӀербахъи
кӀетӀлъицасна насигьатлихъа энекзи ахъцасна сукӀо.
32Нисойо жо аьᴴдалаъ йеᴴйаъцала сукӀо гьинис оьмро инжит-гьаькъир бōс,
насигьатлихъа энекзи ахъийал аᴴкъло мокъос[+].
33БетӀергьаллихъа гьичӀейолъила аᴴкъиллъилаъна адлолаъна уьᴴхо-аьᴴхелца,
ца̄ᴴ йеᴴкьал аьᴴйда̄ аьдамлис сабру-мутӀиълъи телилъца[+].

### 16 къаьм

1ЙакӀис пикро-хиял инсаллис гей,
сикӀас жаваб БетӀергьаллис гей[+].
2Инсаллил гицца гьинис ният-къас мацойо гейлӀона,
БетӀергьалли масана шибабли ругьлис пикро-хиял[+].
3Дибозу ишла, БетӀергьалликьа боважна, йечабаннейагьда,
йакӀкьа гаьгьийо жо тӀубази йахъца.
4Гьоᴴсдана мурад гаьчӀел гьоьшшона жо йахъинна гаьъа БетӀергьалли,
лъаькъейа сукӀобана ба̄хъинна Гьолцо балагьлила водла̄л.
5БетӀергьаллил букъо аьмал гаьгьийа̄ ба̄тӀаъас,
гьоллōл тамбигьлиъис тиса муьвахаъчалакьа йакӀо йоᴴкъос[+].
6Гургьел-рагьмолана божилъилана мунагьла чурзи йовагьца,
БетӀергьаллихъа гьичӀейолъила кешлъи муьгъатта̄ тӀуцца.
7Инсаллила ишла̄кьа БетӀергьан рази ахъда,
гьолцола тушмалла̄гъойна рекъел бахъилца Гьолцо.
8Гьаьла-бацӀадса йиᴴхъойо йоькькьа жо ахо гей,
оᴴтӀолана йиᴴхъова телилагъа[+].
9Инсалли гьинил эᴴкье-говал гьино кьодос гьакӀца,
гьолълъо гьид гьули БетӀергьалли эжеллис[+].
10Аллагьлила сикӀад пача икълашеш,
пачали битӀараб гьоькмо богьцалаъ, гьолцола мицана мунагь боваъас.
11Ахо йаᴴсалабацас сайцӀорийана, сайцӀорийа̄с хаьтӀа̄на БетӀергьаллиъкьа̄ гей,
базаргаллила боьъоъ гаьгьийа гирийана Гьолцо йовагьийа̄ гей[+].
12Кешлъи йōйолъи пача̄л йатӀаъас,
ритӀухълъила гьоллос ханлъи йилӀакъолца![+]
13ЙоᴴтӀола̄ъцас сикӀо пачалил йацца,
оᴴтӀола̄ъцала сукӀос къиматна бōс гьолцо[+].
14Пачалис симо хеллис чапар гей,
амма аᴴкъилаб сукӀохъа гьолцос къаьм лӀийода̄ йуьᴴхонна йахъца[+].
15Пачалис мотӀо мацойо зогъда, рагӀиятлис[*] йакӀо гигъа йеᴴкьеш,
гьули рази ахъийолъи йеᴴлъейо гей эмеда̄ла гьасалъ.
16Аᴴкъиллъи йиᴴхъойолъи месед йиᴴхъовагъа кӀетӀо гей,
аᴴкъло-насигъат михъойолъина ахо гей окко-месед йиᴴхъовагъана[+].
17Мацова аьдамла̄ш гьино кешлъилаъас бовачойолъи гей;
гьинисзу гьино цӀуми йōйо сукӀо хъосар ахъца.
18Пасадлъилас аьᴴйда̄ш жо – чӀугьи-пахрулъи гей,
къаьм лӀийода̄ йекийа̄с – букъо аьмал бахъийолъи гей[+].
19Мискилла̄ъ эᴴдо сабру-мутӀиълъилаъ ахъийолъи ахо гей,
чӀугьарабла̄с давла биццас ахъцалагъа.
20БетӀергьаллис йаьже йохийа̄л кӀетӀослъи йиᴴхъос,
гьардарабла гаьъад Гьолцокьа йакӀо йоᴴкъона боважийа̄[+].
21Къаьмиъ аᴴкъло гаьгьийахъа цӀодораблӀо нисос,
кӀетӀа каламлид икълашецалас илмо-лъайна дӣслъис.
22ЦӀодорабла̄л аᴴкъло-малъи – маулхӀаят гей,
аьбдалла̄л тамбигь гьидесзу аьнтлъи гей[+].
23Аᴴкъилаблила йакӀиъ гаьгьийона гей гьолцола сикӀа нисоцас жо,
гьолцола сикӀаъаслӀо нисода аᴴкъло-насигьат гӯс.
24Нийа̄ калам тӀотӀис нуцолъийо гей,
йакӀил лазатна ницца гьолълъо,
лӀоьᴴва̄л даруна гей гьоло[+].
25Гей гьино инсаллил йаᴴкъойцӀойолӀо гиццас,
амма ахирна гьолълъо хеллиъ бейажеш[+].
26Нуковахъа сукӀо огьдас,
гьолцола оᴴха икье-аькье голцас гаьлълъоха гьули.
27Гьаликатаб-къадараб сукӀо кешлъилал иᴴгьолдас,
гьолцола мицаъкьа̄ цӀо гӯс[+].
28Мекъабли сукӀо даьъба-йаьже йиᴴте йе̄ᴴш,
мицахъалли сидил-гьоᴴсо вацца̄на атаба̄кӀца[+].
29Зулмолалъда̄ гьаьй гаьгьийа гьинис гьицас сукӀо къосси ōс,
чикейа гьидна эжеш[+].
30Гьаьй йаькьенна говацӀойо сукӀо гьилла-макролал иᴴгьолдас,
сикӀо чӀекӀдокӀцалас йакӀиъна кешлъи йуᴴцона йахъца.
31Гьаьлдийо кеᴴйа – кьухъийо таж гей,
ритӀухълъилаъ оьмро ме̄йал, гьулина гуцӀос[+].
32Сабру букъо гаьгьийо – багьадурлигъана кӀетӀо гейлӀо нисос,
гьинис тавакал гаьгьийона – шагьар кōъ бокчийагъа кӀетӀолӀо нисос[+].
33ЦӀула аьдамла̄ милъинаъ йагъос,
амма лъōкьади цӀула йоᴴкъōлъина БетӀергьаллиъкьа̄ гей.

### 17 къаьм

1Раьгьат-гьаьлкилаъ муьхъчаш хъохъова баьбалаш лукӀма ахо гей,
даьъба-йаьжиъ бесал билӀо йоцӀийо зиза̄ хологъана[+].
2Ōвакьа оᴴкъеэшла оьждигъана цӀодораб лагъ кьодда̄слӀо нисос,
исна̄ъ балӀо битӀийа ирслис бутӀана михъослӀо гьолцол[+].
3Окколас гьаьл бикъелца цӀойла пирали,
меседлис гьаьл бикъелца цӀойла кутакли,
инсаллила йакӀис гьаьл БетӀергьалли бикъелца[+].
4Чикейо сукӀо чикейа сикӀахъа энекзи ахъца,
оᴴтӀолаги сукӀона кӀортӀон-миц аьᴴдалаъ ме̄ш.
5Мискилла̄кьа лъоᴴвацас сукӀо ахъца гьоллōл ба̄хъилло Аллагь охаъцас сукӀо,
сукӀокьа балагь мокъовакьа рази ахъийо сукӀона тамбигьлиъис тиса уьᴴхаъаш[+].
6Ицила̄с къаьмкьаш – таж гьолцола къовас къова гей,
къовас къадро-къимат – ийо-або гей.
7Аьбдаллила сикӀаъ пасигьабла йаьжбо кьувахъаъас,
гьаькимла̄кьана кӀортон-миц йилӀазу кьухъаъас[+].
8Ришват ниццала сукӀол пикро бахъца ришватлихъа йогьна йахъаъцас жо гаьъалӀо гицӀна,
гьули на̄ йежена йеᴴкьедана, гьолълъохъа мурад тӀубази бахъцалӀо[+].
9Лъоди гьинис йакӀо йугъоллолъи йуᴴцоцала сукӀо гьиниъ божи-рокьи дӣскӀис,
бета йакӀо йугъōлъи йакӀкьа йоᴴкъолцала гьалмагълъи йугъолца.
10Аᴴкъилликьа аьйиб гуллаъкьа̄ бахъийо асар тели гей,
гьоᴴсчӀитӀ кӀобала баькьенна аьбдаллил бахъийа асарлигъа.
11Чикейо сукӀо питна баьгъиълал иᴴгьолда̄зу ахъца,
амма лъаькъейо наиб оᴴкъосса̄ъ гьолцокьа кьодо.
12КӀапӀейа йагъоллийо сӣᴴгъой кези ахъийолъи ахо гей,
аьнтлъила аᴴлъо йоцӀийо аьбдал кези ахъийагъа.
13КӀетӀослъилал кешлъи йогьцала билӀоъос кешлъи йолъал рес гаьъа.
14Даьъба-йаьже йахъийолъи йеᴴлъейо гей мосийа кӀа̄ьъаш гиса йогицӀал гьаьдур йахъийа эᴴхелъ;
даьъба-йаьже йолъола йуьᴴхолъал аьᴴйда̄[+].

15БетӀергьаллил йатӀаъцас къона жо гей –
аьйиб гаьгьийо ритӀухъ ōйолъина
аьйиб гаьччал тамбигь бōйолъина[+].
16Аьбдаьллила кōъ окко сийо йовалди?
Аᴴкъиллъи йохалди?
Гьолълъонна аᴴкъло оьлаъаш гьолцос.
17Гьалмагълис рокьи кӀетӀо-цаццо йōслаъ загьир йахъца,
къарилъи кьодо йоᴴкъолъ мийахъал ба̄цца иснана[+].
18Аᴴкъло гаьчча сукӀо йаькьенна кōна йохна аманат бōс,
сукӀос нагьлъи йоцӀослӀо нисона йаьжена ницца.
19Даьъба-йаьже йахъал йатӀийо сукӀо –
мунагь бовал баццас сукӀо гей.
ЧӀугьзи ахъна кав гьоъокьакӀцас сукӀо –
гьинизу жу лӀийода̄кӀцас сукӀо гей[+].
20ЙакӀиъ чикейо къас гаьгьийа̄л талигьаб водо йоᴴкъаъас;
кӀортон миц баькьелцала̄нна балагь мокъос.
21Аьнтаб оьжо къайбакьа зогъда къарилъи кьодос йолъаъас,
аᴴкъло гаьчча оьждина або рази оваъас[+].
22ЙакӀо аваданлъи – инсан сагъ огьцас дару гей,
йакӀо къарид йахъда лӀоьᴴва хъохъос[+].
23Лъаькъейа сукӀол ришват аᴴгъаъас бокчина ницца,
гьолцо мекъаб гьоькмо боваллъид[+].
24ЦӀодораб сукӀо аᴴкъойцӀо аᴴкъиллъи гаьлъа̄чо говацӀона ахъца,
аьбдаллис гьаьйда гьуги-гьотта̄ гувабацӀона йа̄хъца.
25Аьнтаб оьжо – абос йакӀис унти гей,
гьули ōва ийола йакӀил – пашманлъина гей[+].
26Аьйиб гаьччал тамбигь бōйолъи лъаькъейо жо гей,
вагьалла̄зу чикейо гей йакӀо йаᴴцō гаьгьийадда̄ла гьаькимла лӀуьручӀбад ба̄ькьеллолъи.
27Илмо-лъай гаьгьийа йаьже пикро богьна нисос,
цӀодораб сукӀона гьинил жу йогъодакьа ахъца[+].
28ГьокӀ йоъинна эчецас аьбдална аᴴкъиллъилаъ икъелца,
сикӀо йиᴴхъона эчеда цӀодораблъилаъна бикӀзи ōс.

### 18 къаьм

1Ата̄ огицӀна эчейо сукӀо гьинил пайда мизцас сукӀо гей;
бадло нисойо жо гьолцо гьоᴴсна аьᴴдалаъ йеᴴйаъас.
2Биджи йахъанна йикъанна йатӀаъас аьбдаллил,
гьолцол йацца йакӀиъ гаьгьийо жо гиса йагъал.
3Иман гаьччолъиладда̄ла муьгъалӀ гьаькъирлъи йоᴴкъос,
инжитабла ишла̄гъа муьгъалӀ рогьо-ницна мокъос.
4Инсаллила сикӀаъ аᴴкъилабла йаьжбо гилъилло ралъадлъилаъ йийакъелца,
аᴴкъиллъина зарпилаъ йеᴴкьецас эᴴхеш лъилъилаъ йикъелца[+].
5Гьоькмо бōслаъ, аьйиб гаьгьийона иженна,
аьйиб гаьччо уьволлолъи кӀетӀо жо гаьъа[+].
6Аьбдаллила мица даьъба-йаьжиъ бейажеш,
сикӀадда̄ла гьолцола михъа̄л кӀобала̄на йеᴴйахеш[+].
7Аьбдаллила сикӀаъас миц – жу угъолцас жо гей,
гьолцола порова̄ нисойона гьули эᴴдо экилцас хъаранди гей[+].
8Мицахъаллис йаьжбо энекзи ахъцалал – бисун кӀетӀо кен гей,
лазатликьа йаьᴴчиба̄цӀилца гьолцо гьоллōл[+].
9КьодтуцӀо билӀо йогьцас сукӀо ахъца гьули йугъолцала̄с ис.

10БетӀергьаллис ца̄ᴴ – билӀа̄ хъала гей;
муъмин-сукӀо гьулиъ эᴴдокца,
гьолцол гьоьшшона гьинкъи гаьъа.
11Бечедаблис боцӀи-ризкъи – вагьли гьолцос билӀа̄ хъала бахъца,
гьолцол йакӀил пикро бахъца гьоло гьиндой гугьна бахъаъцас кало гейлӀона[+].
12Экал аьᴴйда̄ инсаллис йукъо йакӀо йахъца,
ца̄ᴴ йеᴴкьал аьᴴйда̄ аьдамлис сабру-мутӀиълъи телилъца[+].
13Нисона гикьа йоᴴкъал аьᴴйда̄ жаваб нилӀийолъи –
аьбдаллъина инжитлъина гей.
14Инсаллила ругь-жанли унти буьволча,
амма йакӀо йекийолъи лъōхъад йохна йахца[+]?
15ЦӀодораб сукӀола йакӀил илмо-лъай михъос,
аᴴкъилаблила аьᴴгъали аᴴкъло тӀалаб бōс.
16Сайгъатла нийаццала гьинил дунийал къекъе ме̄ш,
укъа гьаькимлъилаъна оᴴкъос гьули[+].
17Суд йōслаъ, аьᴴйдда̄ икълашецас битӀараб гейлӀо гицца,
оᴴкъона гьолцол данде эчейа сукӀо суалла нийаццал.
18ЦӀула йагъова жойла даьъба-йаьже йолъолца,
ба̄хъаъаслӀо нисона бечейаъ балӀо маслаъатна бōс.
19Ишелдана симахъойо ис багъона бахъаъцала шагьарбалъ эᴴлъейо ахъца,
даьъба-йаьжена йелъейо йахъца хъалалила гъешейа кавлилъ.
20Инсаллила икълашейана оᴴхал кен йиᴴзца,
гьолцола сикӀаъкьа̄ гувагьийа йаьжла̄на гьолцол баьба-цаᴴ йиᴴхъолца[+].
21Мица аьдамна икьеш чӀагона ōс,
тели икълашецалал йикъал нуцӀос гьули.
22КӀетӀо ахъо йиᴴхъовал кӀетӀослъи йиᴴхъос,
БетӀергьаллис баркатна михъос[+].
23Мискин-сукӀо гьеренна гьалимна бовагьца,
амма бечедабли хъачӀаб жаваб ницца.
24ВаццалӀо нисоцас сукӀо ваццана ахъаъас,
амма гьоᴴсо-гьоᴴс вацца истӀигъана кӀетӀо ахъца[+].

### 19 къаьм

1Аᴴцона эᴴкье-гогьцас мискин-сукӀо кӀетӀо гей,
сикӀаъ гьилла-макрояб мицна, къаьмиъ аᴴкълона гаьчча сукӀогъа[+].
2Илмо-лъайлил гьино гаьччо къаьмна кӀетӀо гаьъа,
хаьба йилӀа багъоцас хих тӀотӀечӀена,
хаьба на̄ди мехечӀена гьихлъаъас[+].
3Гьинилазу аьнтлъила инсан угъолца,
амма гьолцола йакӀи БетӀергьалликьа симо бōс[+].
4Бечелъила вацца̄на тели бовагьца,
амма мискинлъила гьоᴴс га̄ьгьийо ваццана ата̄кӀца[+].
5ОᴴтӀолана нуьълъи йōйо сукӀо тамбигьлиъис тиса уьᴴхаъаш,
мекъаб йаьже нисоцас сукӀона хъосар ахъаъас[+].
6Телила гургьел-раьгьмо гьарзи бōс, гьаькимла̄дой аьᴴйда̄на бечена,
тели сайгъатла нийаццала̄сна гьалмагълъилаъ сукӀоназу ахъца[+].
7Мискин-сукӀо къацӀцӀола исна̄нна атӀаъас,
вацца̄на гьолцодойс йилӀазу ата̄ боьчош.
НилӀийо йаьже гьоᴴсна тӀубази йоваъцала
гьоллогъой муьгъалӀна гьихлъос гьули[+].
8Гьинил жу аццала аᴴкъло-лъай тӀалаб бōс,
гьинилзу кӀетӀослъилал аᴴкъиллъилаъна цӀодорлъилаъна эчеш гьули[+].
9ОᴴтӀолана нуьълъи йōйо сукӀо тамбигьлиъис тиса уьᴴхаъаш,
мекъаб йаьже нисоцас сукӀона хеллиъис тиса уьᴴхаъаш.
10Аьбдалликьа гьарзалъи-бечелъи кьухъаъас,
йилӀазу кьухъаъас гьаькимла̄кьа кьодо лагъли ханлъи йōйолъи[+].
11Инсаллила аᴴкълола гьолцос сабру букъкӀис,
аьйибликьас кьодос тилӀкийо инсан ца̄ᴴ йеᴴкьейо ахъца[+].
12Пачалис симо бӣйолъи йеᴴлъейо йахъца гъалбацӀлила хъаьлӀейалъ,
гьолцос кӀетӀо говацӀōйолъи йеᴴлъейо йахъца бохакьа йекийа хидалалъ[+].

13Аьнтаб оьжо ахъийолъи абос талигь бугъойолъи гей,
сикӀо чикейо ахъо – гьоᴴсна йолъечӀе кьамакьас гугьцас ахатӀо гей[+].
14БилӀо-аᴴхна маъишатна ийо-абохъас йиᴴхъойо ирс гей,
амма цӀодораб ахъо БетӀергьаллис сайгъат гей[+].
15КӀаълъила милӀаъ бовахца,
огьда̄л атӀаъцалас оᴴх нукона гьихлъос[+].
16БетӀергьаллила амролакьа уьᴴхо-аьᴴхецала гьинис руьгь цӀуми бōс,
Гьолцос гьино йохеэшна угъос[+].
17Мискиллил нилӀийо садакъа йахъца БетӀергьаллил нагьлъилаъ нилӀийо окко,
йōйо кӀетӀослъи Гьолцо йоцӀечӀе йечаннейаъас[+].

18Укълъал аьᴴйда̄ бова оьждил адло, бетана аьдада угъос гьули[+].
19Симо бигьцалал тамбигь бовал нуцӀос,
вагьаллийа сукӀокьа дибо йакӀо йугъона йилӀазу нигъади йахъда,
букъо тамбигь бовал нуцӀас.
20Нисō йоха, насигьат аьᴴдалаъ мейа,
дулзу аᴴкъло мокъал.
21Инсаллила йакӀиъ тели къасдла йа̄хъца,
амма БетӀергьалли чахийова̄ъ йахъаъас[+].
22Йолъаъцала гургьел-раьгьмоли инсаллис йакӀо рази йōс,
оᴴтӀола̄лъилагъа мискинлъизу ахо гей.
23БетӀергьаллихъа гьичӀейа оьмро цӀуми бōс,
оᴴх йоцӀнана ахъца гьули, кешлъина йеᴴхаъас гьолцолъ[+].
24КӀаъабли кō хаьтӀаъ йечаннеш,
амма кьа̄ь сикӀадой гьули йезал гьолцол загьмат йахъца[+].
25Йаьгь-ламус гаьччо сукӀо зукӀна-аькьелда кьолла̄ аьдамла цӀодорабла ба̄хъца,
аᴴкъло гаьгьийал малъзи йова – гьолцол илмо-лъай михъос[+].
26Абос адаб боваъцаласна, ийо гиса йоццаласна
оьжо инжит-гьаькъир ахъца.
27Малъилахъа энекзи ахъаъда
илмо-лъайлидойс ата̄кца, дие оьжо.
28Гьилла-макро гаьгьийо нуьъ битӀараб гьоькмо бōвакьа кьодо лъоᴴвас,
лъаькъейа сукӀос сикӀо кӀортӀолла̄с йоцӀийо йахъца.
29Йаьгь-ламус гаьчча сукӀоба̄л тамбигь-жаза кьодо йоᴴкъал гьаьдурса йахъца,
аьбдалла̄ла михъа̄кьа йаькьелал кӀобала̄на гьаьдурса йа̄хъца[+].

### 20 къаьм

1Гъино йаьгь-ламус гаьччо жо бахъца,
чӀаъа гьалагаб жо бахъца.
Гьолло къонина къосси ōвасна аᴴкъло болъос[+].
2Пачалис симо бӣйолъи йеᴴлъейо йахъца гъалбацӀлила хъаьлӀейалъ;
гьолцос симо бийиллицала сукӀона хел кьодо кьисас[+].
3Даьъба йаьжиъис ата̄ эчелъ инсаллис къадро кьодда̄кца,
амма аьбдаьллихъа гьоᴴсна йахъаъас гьинилзу йогъо гунна.
4КӀаъабли муькъо гьинила замаллиъ йиᴴзаъас,
муькъо-бох йуьгьчалаъ,
гьули муькъо йиᴴзал уьᴴхолъча, амма гьоьшшона йиᴴхъаъас[+].
5Инсаллила йакӀис ният-къас гилъилло ралъад гей, цӀодорабли сукӀол гьолълъос оᴴкьо йиᴴхъос[+].
6ЙакӀо-божи гаьгьийа̄ сукӀоба жувōл гейлӀо нисона илӀелабацас аьдаьмла тели ба̄хъца,
амма божи гаьгьийо сукӀо иᴴхъонна лъōхъад ахъца?
7Муъмин-сукӀо гьаьлаллъилаъ эᴴкье-гōс,
гьардарабла гаьъад гьолцоъкьа̄ ба̄хъийа̄ къована.
8БитӀараб гьоькмо бовал тахликьа къе̄ эчейа пачали,
гьаьй йеᴴхенна, къацӀцӀо кешлъи лъацаййацой исиъца.
9Лъōхъад нисона йахъца до дие йакӀо йаᴴцонна цӀуми йогьналӀо нисона,
до мунагьлиъис аᴴцойо гейлӀо?
10Ахо йаᴴсалаба̄ъцас гирийана, йаьᴴшекӀийо йокьна БетӀергьаллил йа̄тӀаъас[+].
11ИтӀина̄кьа бехъхъа гьолцола ишла̄хъана говацӀона йикъеш –
йаᴴцōди, ритӀухъабди гей гьолцос уьᴴхо-аьᴴхейолъи.
12Тухъал аьᴴгъана йега̄л гьаьйна БетӀергьалли йахъилло гей.
13Дул малӀо йатӀа̄къа – мизу мискин ахъца,
гьаьйда йеᴴйагьенна йечабаннейа – баьба-цаᴴ телилъца[+].
14Йиᴴсона йохцалаъ нӣйоди гейлӀо, нӣйоди гейлӀо нисос,
амма гьули йохна муьгъатта̄ кӀетӀо гейлӀо нисос.
15Меседна гей, жавгьар-якъутна тели гей,
амма цӀодораб сикӀо нигъади-судийа̄ъ йиᴴхъаъас.
16Йагъа кьодос лъицӀо сукӀола сукӀос жо кьодо йохийа сукӀохъас.
Багъа балӀо гулло къай сукӀола сукӀос жо кьодо бохийа сукӀохъас[+].
17Гьаьрамаб баьба аьдамлил нийалъца,
амма бета гьолцос сикӀо кӀаьчлис йоцца[+].
18Аᴴкъло мелъелда, мурадлиъ оᴴкъас;
аᴴкъилла̄гъой ургъизи ахъна̄ъ, рагъна бова̄къа[+].
19Мицахъалли божилъи йугъолца;
сикӀо тели йеᴴгьцаладойс ата̄ эче[+].
20Ийо-абол наьъана ниццала сукӀос
лампа бишун колӀлӀа мицаъ йедца[+].
21Гьех михъова боцӀи-ризкъилакьа ахирна баркат гулаъас[+].
22«Ми йōйо кешлъи до йоцӀал», – лӀо ниса̄къа.
БетӀергьалликьа тӀутӀна йечаннейа, Гьолцо комак бовас дул[+].
23Ахо йаᴴсалаба̄ъцас гирийана БетӀергьаллил йа̄тӀаъас,
гьилла-макрова гагьийа̄ сайцӀорийана Гьолцол йа̄тӀаъас[+].
24БетӀергьаллис амро гаьчӀел инсалли хаьба багъаъас[+].


Нигъад гьолцол йикъеш гьинила гьиноли гьули на̄ эжецасна?

25Пикро бойчӀе гьоᴴс жо БетӀергьаллил назрона йогьна,
бета до сийод йōйолӀо нисоваъкьа̄ инсаллил къор гулца.
26Аᴴкъилабли пачали лъаькъейа̄ аьдамла лъацаййацой исибаъца,
бета гьоллокьа кьодо йал йолца.
27БетӀергьалли инсаллис руьгь лампаладцой бабалокӀца,
гьолцола йакӀила оᴴкьаъ гаьгьийасна гьаьл бикъелца.
28Гургьел-рагьмолана божилъилана цӀуми ōс пача,
кӀетӀослъилана гьолцос тах цӀуми бōс.
29Оьлохъалла̄л машгьурлъи гьидела къуват-жалли йиᴴхъолца,
ицила̄на гьаьлдийа кеᴴйа̄ кьухъийа̄ бовагьца[+].
30ЗукӀна-аькьеллахъа лъаькъейо сукӀо кӀетӀлъис,
лаьхъла̄на гьолцос йакӀо йаᴴцойо йōс.

### 21 къаьм

1Пачалис йакӀо БетӀергьаллила ихтийарлиъ гей.
ЙатӀа̄цо эᴴхейа йеᴴйагьцалаъцой,
Гьолцо пачана гьинил атӀгъа уьᴴхо-аьᴴхелца.
2Шибабли сукӀол гицца гьинис гьино йаᴴкъойцӀойо гейлӀона,
амма БетӀергьалли йаᴴсас гьолцола йакӀиъ гаьгьийо жо[+].
3Къурбан муховагъана хирияб гей БетӀергьаллидой аьᴴйда̄
ритӀухълъи цӀуми йōйолъина
аᴴцогъа уьᴴхо-аьᴴхейолъина.
4Гьаьйда̄ш чӀугьина йакӀис пахрулъина –
гьула лъаькъейа сукӀоба̄с лампа, вагьлина мунагьаб гей[+].
5КӀаълъи гаьчча̄ пикро-къасла̄ пайда-хайирлиъ бейажеш,
эдеъзи ахъийолъила мискинлъилаъ бейажеш[+].
6ОᴴтӀолана бокӀолло хазина – залӀи бежена мекьецас готӀ гей.
Вагьаллийа хазинали хел кьодо кьисас[+].
7Лъаькъейа аьдамла гьидела зулмо-гьаьлли пасад бовагьца,
йаᴴкъойцӀова гьидкьа̄ мекьаъцас гаьлълъо гьоллōл.
8Аьйиб гаьгьийас гьино чӀикӀ-чӀекӀдийо йахъца,
аьйиб гаьччаш ишла кӀетӀа̄ йа̄хъца.
9Кьамала кьохъкьа оьмро бōйолъи ахо гей,
сикӀо чикейа ахъхъагъой къацӀо сид билӀоъ эчейагъа[+].
10Лъаькъейа сукӀоба̄ла йакӀиъ чикейа къасла йа̄хъца,
мадугьаллинна михъаъас гьолцоъкьа̄ гургьел-раьгьмо.
11Йаьгь-ламус гаьчча сукӀол тамбигь богьцас бегада,
кьолло сукӀона цӀодор ахъца.
ЦӀодораблила малъилахъа энекзи ахъда,
илмо-лъай михъос[+].
12Лъаькъейа сукӀола билӀоъ йахъцассинаб йегацас
ритӀухъабли Аллагьли гьули пасад ōс.
13Мискиллис аьгьи тухъечӀе бахъалъгъа аьᴴгъалакьа кō гулцас сукӀо ахирна жузу илӀела̄л уьᴴхолъча,
амма лъона гьолцол жаваб нилӀаъас.
14Бадлол бикъелечӀе нилӀийа сайгъатли симо болъолца,
аᴴгъаъна гунна бакъова ришватли симолис цӀо йедилца[+].
15БитӀараб гьоькмо бōлъ муъмилла рази ба̄хъца,
кешлъи йогьцалал гьинкъи йоᴴкъолца.
16Аᴴкъиллъила гьидсо оьчойо сукӀо бувагъова̄ла агьлолаъ эᴴдо ахъца.
17Ихтилат-кеп баццас сукӀо язихлъилаъ оᴴкъос,
гъинона маьгь кӀетӀо йеᴴлъна йаццас сукӀо бечед ахъаъас.
18Лъаькъейа сукӀолъ хуьжона муъмин-сукӀо иᴴхъас,
хийанат-сукӀолъ хуьжона ритӀухъаб сукӀо иᴴхъас[+].
19БоьчӀчӀа авлахълиъ оьмро бōйолъи ахо гей
сикӀо чикейана симахъоцалана ахъхъадой шеблаъ эчейагъа[+].
20Аᴴкъилаблила билӀоъ йокӀолло жо йолъаъцас йахъца,
аьбдаллилӀо нисода билӀоъ гаьгьийо жо залӀил йуьᴴхолча.
21РитӀухъабна гургьел гаьгьийона ахъал икье-аькьецала сукӀос
бетӀербахъи кӀетӀлъис, къадро-къимат кьодда̄кца.
22Аᴴкъилабли кьодо огицӀна багъос къуватаб тушмалла̄ш шагьар,
гьоглол билӀа̄ гейлӀо гицӀийо хъалана пасад бōс.
23Гьинис сикӀона сикӀаъ гаьгьийо мицна цӀуми бōва сукӀо,
гьинис руьгьна балагьла̄кьас цӀуми бōс[+].
24Букъо аьмална ницна гаьччо инсаллихъа̄ъ нисос йаьгь-ламус гаьччо сукӀолӀо,
оьрхъилаъас гиса гӯйо чӀугьи-пахрулъи йахъцас йикъе гьолцола йакӀиъ[+].
25Хийал-пикрула̄ кӀаъаб сукӀо угъолца,
йикье-йаькьечӀе йейачеш гьолцос кōдана[+].
26Гьаьйл йатӀийосинаб йиᴴхъассаъдилӀона пикрола̄ъ ахъца гьули хискьабехъхъа,
муъмин-сукӀо гьинил йиᴴхъōназу кō йеᴴццакна нилӀал гьаьдураб ахъца.
27Лъаькъейа сукӀоба̄с къурбан сурукъабна къаьбигьабна жо гей,
гьоло йилӀазу нигъади бахъца йакӀиъ чикейо къасна бахъна мухос зогъда[+].
28ОᴴтӀолана нуьълъи йогьцас сукӀо пана ахъца,
нуьъла̄хъа энекзи ахъна къадийа бōйо гьоькмо муьгъатта̄ гьихлъос[+].
29Лъаькъейа сукӀола мотӀолиъ ниц бахъаъас,
ритӀухъабли сукӀо пикро богьна̄ъ хаьба багъаъас.
30БетӀергьаллигъа йижецас аᴴкъиллъина гаьъа, цӀодорлъина гаьъа, ният-къасна гаьъа.
31Рагълиъ йежеллал шугōл гьаьдур йовагьца,
амма бергьенлъи БетӀергьаллиъис йахъца.

### 22 къаьм

1КӀетӀо ца̄ᴴ йукъа бечелъилагъа къиматаб гей,
адаб-гьуьрмат окко-меседлигъана кӀетӀо гей.
2Бечедаблана мискинаблана мейалъейа̄ ба̄хъца:
гьоллōл къацӀцӀа̄ БетӀергьалли ба̄хъинна[+].
3Шед-баьчдой оᴴкъолъ, цӀодораб сукӀо балӀо гьидлакьа̄ эᴴкьеш,
амма кьолло сукӀо эченоцӀечӀе аьᴴйда̄ эᴴкьеш,
бета балагьлиъна кези ахъца[+].
4Гьаьлимабна гьеренабна ми ахъда,
гьула̄зу БетӀергьаллихъана гьичӀеда,
бета дул бечелъина, адаб-гьуьрматна, чӀаголъина насиб йахъца[+].
5АпаракӀла̄ла гьинода̄кьа зазна йахъца, гьоллол гулло къорна йахъца;
гьидеш руьгь цӀуми бовал батӀийа̄ гьоллодойс ата̄ бечеш[+].
6Оьлохъан-сукӀо гьид аᴴкъойцӀо эᴴгьда,
ицлолъна муьгъатта̄на гьули гьолълъо гьидсо олъаъас.
7Бечедабли мискилла̄кьа кьодо ханлъи йōс,
нагьлъилахъна ахъца гьинил нагьлъилаъ окко нилӀийас лагълъилаъ.
8Кешлъи йиᴴжецала балагь-азаб муькъо-бохцой йуьᴴвоьш,
гьолцола симас лӀуьручӀна йишеш.
9Сахаватаб сукӀокьа баркат гулца,
гьолцо мискилла̄л баьба-цаᴴ нилӀлъо[+].
10Йаьгь-ламус гаьччо сукӀо гьицас оцӀа –
питна-йаьже ата̄кца, даьъба-йаьжена йолъос[+].
11Пачалина гьалмагълъи йōс йакӀо йаᴴцōлъи
йаццала̄гъойна сикӀас калам нийа̄ гаьгьийа сукӀогъойна[+].
12Илмо-лъай гаьгьийас БетӀергьалли тӀалаб бōс, Гьолцо божи бовал бахъаъцаса ата̄ бовахца.
13КӀаъабли нисос, гьула, гисда̄ гъалбацӀ гейлӀо,
къатӀлиъ жу гисакда икьешлӀо[+].
14СукӀола ахъхъас сикӀо-миц – гилъилло куво гей,
БетӀергьаллис симо бӣйо гьулиъ экца[+].
15Оьлохъаллила йакӀиъ аьнтлъи эᴴдокна гей,
аᴴкъло-насигьатлила цӀицӀолид гиса йоцӀал нуцӀос гьули[+].
16БоцӀи-ризкъи телилъал батӀна, мискиллил зулмо богьцас,
йана бечедаблил сайгъатла нийалӀцас сукӀо мискиндолъца[+].


Лъанайиг кици

17Аьᴴгъа йохна энекзи ахъ ми аᴴкъилабла̄ла йаьжла̄хъа,
до малъзи йогьцалагъойна йакӀона йуьᴴхола[+].
18Гьоллōл йакӀиъ цӀуми йовагьийа̄ рази ба̄хъца,
йакӀкьана йоᴴвакъос дул гьоллōл.
19БетӀергьаллил дибо михъа̄ тил тухълалъгъа,
жейсана ниццас гей до дул аᴴкъло
20Дул аᴴкъло-насигьатлил лъанайиг кици чахна зукъеэшди до.
21Дул амро богьцала̄л аᴴкъилабна битӀарабна жаваб дӯхъа нилӀна йа̄хъцаса кицийа гей гьоллōл.


Кици 1

22Мискинаб гейлӀо нисона мискин-сукӀо оᴴкьола̄къа,
судлил оᴴкъойо пакъирна къарид ова̄къа.
23БетӀергьан гьоллолъда̄ ахъцас йикъе,
гьоллохъас жо йагъова̄с руьгьна Гьолцова̄ъ багъос[+].


Кици 2

24Симо бигьцала̄гъойна гьалмагълъи йова̄къа,
тӀикъкъо йакӀо гаьгьийа̄гъойна къацӀо жо йова̄къа.
25Гьоллос аьмална бокчина, дулзу ми къор гулалаъ.


Кици 3

26Йаьᴴкьенна кō йохна къотӀи богьцала̄лъна сукӀос жо кьодо йохна бечейа̄ аьдамла̄лъна мейалъена муьхо-маьха̄къа.
27Нагьлъи йоцӀал дибо рес зогъаъда, дӯлӀ лӀийос мокӀолна багъас[+].


Кици 4

28Умумалли гулло оьрхъи-бигъа бадōцо хуьжа̄къа[+].


Кици 5

29Гьинисзу махшел ахо бикъецас сукӀо эгасди дул?
Бийакъаъцала халкъилал гаьъа гьолцо хъулухъ богьцас, – пача̄л гей богьцас.

### 23 къаьм


Кици 6

1Халлигъой къацӀо эсцалаъ, ми ахо гоцӀохъ дудой аьᴴйда̄ сийо гуллахъана.
2Оᴴх чикейо сукӀо ми зогъда, дибола йислиъ цӀитӀ хаьлӀа.
3Гьолцола бесал гулла гемоябла ниъматла̄кьа кул бова̄къа, ми оᴴтӀоцас кен гей гьули.


Кици 7

4Бечед ахъаллӀона ми икье-аькьа̄къа,
оьрхъилаъас гисакечӀе гьихлъал нуцӀос ми[+].
5Дибо гьаьй йеᴴхейоназу бечелъи аьᴴйда̄ш йоъца –
гьабода йа̄хъилца гьолълъо, цуᴴгьацойна гьасаъ йогицца[+].


Кици 8

6Гьаьй хоькӀкӀа сукӀос баьба муьхъа̄къа,
гьолцола ниъматликьана кул бова̄къа.
7Гьинхъас йеᴴкьецала харжлила пикрола̄кьа нитоназу гьули ахъца.
Йуьᴴхъ-хулӀалӀо нисос, амма гьолцос йакӀо дудойс цӀихода̄ йахъца.
8Муьхъийа баьбалаш лукӀмана бек чӀалӀена гиса гувас,
гьолцол нийасова̄ дибозу гьеренабла йаьжбона аьдада йа̄хъца.


Кици 9

9Аьбдаллихъа икълаша̄къа, –
дибо аᴴкъилабла йаьжбо гьолцо инжит-гьаькъир йовагьца.


Кици 10

10Аьᴴйд гулло оьрхъи-бигъа бадōцо хуьжа̄къа,
бестӀалла̄ла мицалъна эᴴкьа̄къа[+].
11Гьоллос рахъ бохцас Къудратаб Аллагь гей,
дул данде диваллинна аьгъиъца Гьули[+].


Кици 11

12Аᴴкъло-насигьатлидойл йакӀо эдеъзи йова,
аᴴкъилабла йаьжла̄л аьᴴгъа̄на эдеъзи йовагьа.


Кици 12

13Оьждил адло бойчӀе бечаннейа̄къа,
ми цӀицӀолид аькьеллолӀо нисона гьули угъаъас[+].
14Ми гьули цӀицӀолид аькьелца, –
гьолцос руьгьна журжагьлиъис хъосар бахъас.


Кици 13

15Йе дие оьжо! Дибола къаьмиъ аᴴкълона цӀодорлъина йахъда, дибола йакӀиъ рохелна бахъца.
16Дибола сикӀа битӀун нисослаъ, диела къацӀцӀа магъоъ рохел телилъца.


Кици 14

17Мунагьла йовагьцала̄кьа дибо йакӀо йагъола̄къа;
нитоназу БетӀергьаллихъа гьичӀена эцал гьаьракат багъа[+].
18Гьоᴴс водо йоᴴкъоцаслъи гьаькъкъаб гей,
гьолълъол гаьгьийо дибо кул аьдада бугъаъас[+].


Кици 15

19Дӣхъа энекзи ахъ, дие оьжо, цӀодорлъилаъ эᴴкье-гогь;
дибола йакӀил йатӀна, йаᴴкъойцӀō гьинона кьодос гьакӀа.
20Цихцал гъино хулӀоцала̄гъой къацӀона эца̄къа,
холод оᴴх йоцӀилцала̄гъойна къацӀо эца̄къа[+].
21Хувадагина, эсахона мискиндобалъца,
малӀо йилӀа йатӀийа̄на дӯкьа кьодо кьакь-макьало лъицӀо лъичӀелца.


Кици 16

22Дибола абохъа энекзи ахъ: гьолцохъа ахъийо оьжо гей ми,
ицлолъа̄лъо ийохъана гоцӀохъечӀе эца̄къа[+].
23РитӀухълъи ми йиᴴсона йоха,
аᴴкъиллъина, илмо-лъайна, аᴴкъло-насигьатна мисал ми уьᴴхолъа̄къа.
24Муъмин-сукӀо або йилӀа рази ōс,
цӀодораб оьжо ахълъо гьолцокьана рази ба̄хъца.
25Ийо-або рази ба̄хъала дӯкьа, ми ōва̄на рази ба̄хъала.


Кици 17

26Ми дибо йакӀо дидойда̄ йуьᴴхола, дие оьжо,
до йегалло гьинолхъа гувабацӀала дибо гьаьйда.
27Дул йикъе: хъаьгьба йахъца гилъилло хъарандилъийо аьдам,
сукӀос ахъона йахъца гилъилло куво[+]
28Гьолълъо, къачагълицой гьино йохца,
аьдамла̄ъ эᴴдо мунапикълана телибакӀца[+].


Кици 18

29Огь-агьлӀо нисона сукӀод зигардизи ахъца?
Пайда сийодлӀо нисона лъод нисос?
Даьъба-йаьже лъойсди йахъца?
Ийана макъо лъод йагъос?
Аьдада лаьхъла гувалал лъōлди йа̄цца?
Гьаьйда лъойсди цӀудобалъна йа̄хъца?
30Вагьли йахъца нише йалӀохъовадда̄кцал къе̄на бечена гъино хулӀоцала̄с,
ицӀцӀо гъино нӣйо гаьгьийона хал бовал гӯва̄с.
31Гъино дул кӀетӀо бикъа̄къа, гьоло цӀуддо бахъдана,
кӀотхолаъ гьоло бабалолъдана, бигьазу хулӀона мекьеш зогъдана[+].
32Бета гьолълъо бекелалицой сила гулца,
цӀодола бекелалицой гьолълъо загьруна чӀалӀеш.
33Дибола гьаьйда̄дой аьᴴйда̄ тамашаябла жобо йа̄хъца,
къаьмиъна йиᴴхъо-йаьхъийа̄ пикрова йоᴴвакъос.
34Ми ахъца ралъадбаъ алӀлӀода̄,
гамалила рулликьа кьодо уьча̄хейаъцой.
35«До зукӀна гей – кӀокӀоллеэш,
дил баькьенна гей – лаьхъла йийакъаъас.
Суд до хулӀоваъас лъуьълӀаъаш, дил бадина хулӀал жо йатӀна гей», – лӀо нисос.

### 24 къаьм


Кици 19

1Чикейа̄ аьдамла̄д йакӀо йагъолла̄къа,
гьоллогъой гьалмагълъина йова̄къа[+].
2Гьоллола йакӀиъ зулмова̄ъ бади жо гаьъа,
гьоллола сикӀана сукӀол кешлъиласса̄ъ бади жо нисаъас.


Кици 20

3Аᴴкъиллъила билӀо гулца,
цӀодорлъилана гьолълъол бигъа гулца.
4Илмо-лъайлина гьули батӀ-батӀаябли къиматаблина къанаъатаблина жойлас йоцӀилца[+].


Кици 21

5Аᴴкъилаб сукӀо къуватаб ахъца,
илмо-лъай гаьгьийас гуч дӣслъис[+].
6Рагълил эгъал нуцӀода, аᴴкъилабла̄хъа энекзи ахъал нуцӀос,
аᴴкъилла телибалъийодола тушмалла̄кьа бийажейолъина йикъейозу жо гей[+].


Кици 22

7Аᴴкъиллъилал аьбдаллис кō йоᴴкъойхъаъас,
будакӀаллиъ нисал хабарна гьолцос бахъаъас.


Кици 23

8Кешлъи йовал йакӀкьа гаьгьийа сукӀохъа питна-кьаллис сукӀолӀо нисос.
9Аьнтлъила бахъилла пикрола мунагьлиъ кьисабас,
йаьгь-ламус гаьччо сукӀо аьдамла̄л эга̄нна атӀаъас[+].


Кици 24

10Йукъо къарилъи-балагь йоᴴкъова водиъ чучзи ахъда,
йилӀа мукъсанабба̄ъ къуват зукъона гаьъа дӯъ.


Кици 25

11Бийакьал бейажецас аьдамла хъосар бовагьа,
бийакьецасана хеллиъис тиса ба̄гъа.
12Вагьли илол икъаъас зукъойолӀо ми нисодана,
дибола йакӀис гьаьл бикъелцалал йикъаъасди Гьули,
дибо руьгь цӀуми богьцалал йега̄ъасди,
Шибаблила ишла̄кьа гаьъад Гьолцо битӀараб гьоькмо богьцас[+].


Кици 26

13Ми, дие оьжо, нуцо йуьᴴхъа, –
тӀотӀила нуцода йис-йакӀо нийакӀца.
14Гьолълъолъ йеᴴлъеш дибола къаьмис аᴴкъиллъи.
Дул гьули йиᴴхъода, хисала водкьа гьоло дибо кулна аьдада бугъаъас,
дул йатӀийо жона йахъца[+].


Кици 27

15Къачагъцой, муъмин-сукӀола кавлидой уᴴцолана эᴴкьа̄къа,
раьгьатлиъ гьули гаьгьийа мицалъна ми кō йеᴴхела̄къа.
16АлӀовахна къе̄ экдана, муъмин-сукӀо кьа̄ь аьгъиъца,
амма лъаькъейа сукӀоба̄ букъо балагьна мокъона бейакца.


Кици 28

17Дибо тушман къе̄ экда, ми рази ахъа̄къа,
гьолцос хаьба хих тӀудда, гьоллъокьана йакӀо цӀилӀа̄къа.
18Бетана БетӀергьаллил гьули йегас, Гьолцола йакӀил оьлаъаш,
гьула̄зу дибола тушмалликьа Гьолцос зукъойо симона болъос[+].


Кици 29

19Кешлъи йогьцала̄хъа говацӀона симо бийа̄къа,
гьаькъирлъи йакӀиъ гаьгьийа̄д йакӀо йагъолла̄къа[+].
20Чикейа сукӀос хисала водкьа кул къабул бахъаъас,
лъаькъейа сукӀоба̄с канлъина йедна йолъос[+].


Кици 30

21БетӀергьаллихъа гьичӀе, дие оьжо, пачалхъана гьичӀе,
питна-сукӀоба̄гъойна къацӀо эца̄къа.
22ЙакӀкьа гаьчӀелла̄ъ питна-сукӀоба̄кьа хел мокъос,
йакӀкьа гаьчӀела мехлаъ гьоллокьа БетӀергьаллина пачалина балагь мокъолца.


Аᴴкъилабла̄с баддōнна аᴴкълова

23Гьула аᴴкъилабла̄с баддōлна аᴴкълова: суд йōслаъ аьᴴйда̄-муьгъалӀ говацӀона гьоькмо бōйолъи кӀетӀо жо гаьъа[+].
24Аьйиб гаьгьийахъа ми битӀараб гейлӀо нисоцалал халкъила наьъана ницца,
аьдамла̄на нисос гьолцол наьъана зогъалалӀо нисона[+].
25Аьйиб гаьгьийал битӀун гьоькмо богьцалас иш ахо бахъца,
кӀетӀо баркатна мокъос гьолцокьа.
26БитӀараб нисона ниццас жаваб – сикӀакьа баълӀōлъи гей.
27Аьгьбаъ гьаьлтӀина лъикъона, мицалъ муькъона йиᴴжена муьгъатта̄ гула билӀол бигъа.

28Мадугьаллил оᴴтӀолана нуьълъи йова̄къа,
дибола йаьжла̄д аьдамла моватӀа̄къа[+].
29Гьогцо дил йōйо кешлъи до гьогцолна йоваллӀо нисона,
гьокцо йōвас къисас бокчислӀо нисона ниса̄къа[+].

30До эᴴкьеш зукъойо кӀаъаб сукӀола мицадой шеблаъкьа̄,
гьула̄зу аᴴкъло гаьчча сукӀола венахийадой шеблаъкьа̄.
31Гьула вагьлиъ тӀитӀас ван йахъна гей,
на̄назу чӀагь йеᴴкьена, сōᴴгъой йōйо кьалис йоᴴсона йугъонна гей.
32Гьоллохъа говацӀона йакӀил асар бахъийо,
хал бōлъ дил гьули дарслъилаъ йахъийо.
33Даьгьабба̄жана уьча̄хаш, даьгьабба̄жана гьаьйда йиᴴйацолас,
сидкьа гьоᴴсо кōдана гуванна йоькькьаша̄жана утӀна эцас ми, –
34вагьалълъо мехлаъ, къачагъцой, йоᴴкъас дудой мискинлъи,
лъаькъейо сукӀоцой, йоᴴкъас дудой язихлъина[+].

### 25 къаьм


Сулайбан пачалис аᴴкъилабла йаьжбо

1Гьула Сулайбанис баддōнна аᴴкъилабла йаьжбо. Ягьудиялила пачалила – Гьизкъиялила аьдамла̄ бадлохъас ча̄хна гьоллол[+].

2Иле Аллагьлил рец бōс, Гьолцо балъгоябна йуᴴцона гаьлълъо;
пача̄л рец бōс, гьолло балъгоябна гиса йагъолъ.
3Гьаса̄с гьоъōлъина, мицас гилъиллолъина,
пача̄ла йакӀкьа гаьгьийо жона гьоᴴссидинна йикъаъас.
4Йуᴴцолла окколаъас учузаб кил-мих йолъолда,
устарли гьолълъос хаьтӀа бахъилца.
5Лъаькъейо аᴴкълочи пачалидойс ата̄ охда, ритӀухълъи йижеш,
гьолцос тахна билӀакъос[+].
6Пачалидой аьᴴйда̄ дибо йукъолъи йегала̄къа,
букъа̄ сукӀоба бечейа мицаъна эца̄къа[+].
7ВагьалӀоъ гогьлӀо гьолцо нисойолъи ахо гей дул,
гьулиъ гаьгьийа̄ гьаькимла̄дой аьᴴйда̄кьа̄ олъо гьолӀоъослӀо нисона гьолцо инжит-гьаькъир огьцал.

8Судлиъ мизос даьъба гиса багъал эдеъзи ахъа̄къа,
дибола дандеябли ламус огьда, сийод ми йōс?
9Мадугьаллигъой даьъба бахълъо,
мизоъ эᴴдо гаьгьийо жо гиса йагъа̄къа;
10дӯхъа энекзи ахъийа мизу инжит-гьаькъир ōслӀо нисона,
кӀетӀо ца̄на дудой тӀокӀаб кьа̄ь йоᴴкъаъаслӀо гицӀна.

11Гьинила мицаъ нисойо йаьже йеᴴлъейо йахъца окколала цӀараъбакьа кьухълал гулла меседлила гьаьйлилъ[+].
12Аᴴкъиллила аᴴкъло-малъилахъа энекзи ахъийас аᴴкъло мелъейо бахъца меседлила кӀоййалъ,
йаᴴцова меседлила рахасбалъна.
13Муькъо йуьгьчала водиъ, оᴴзила гьайрилалъ эᴴлъейаълъийо ахъца, жу э̄ᴴйа сукӀол божараб чапар.
Гьинила БетӀергьаллис йакӀо рази йōс гьолцо[+].
14Гьас-мус йоᴴкъойо, залӀо йикьейо, амма водо гуйэш –
гьолълъолъ эᴴлъейо ахъца нилӀал йакӀкьа гаьчча̄ сайгъатла нилӀаллӀо нисона икълашецас сукӀо.

15Сабруябли каламли гьаькимна бицдокӀца,
бихха мица лӀоᴴвана йишелца.
16Дул нуцо йиᴴхъода, гьули дул йуьᴴхъакъōдолас йуьᴴхъа,
бетана гьолълъо дибо йакӀо сисих йе̄ᴴш, бек чӀалӀеллис[+].
17Мадугьаллидой тели ми эᴴкье-гова̄къа,
бетана тели эᴴйакьейахъа гьолцол ми чӀаръин ахъца.
18КӀондахийалъна, балъайалъна, аᴴцӀцӀо цӀулалилъна –
вагьаллолъ эᴴлъейо ахъца мадугьаллил данде оᴴтӀолана нуьълъи йогьцас сукӀо[+].
19КӀокӀова силалилъна бишейа хаьбалалъна –
вагьаллолъ эᴴлъейо ахъца къарилъи йоᴴкъова водиъ иᴴхъаъцала сукӀокьа божийолъи.
20ЙаьчӀчӀа водиъ сукӀокьас лъицӀо йагъоцала сукӀолъна,
гьула̄зу судалиъ эᴴдо къанцӀа гитӀийа аьдамлилъна
эᴴлъейо ахъца йакӀо пашманлъилаъ гаьгьийа̄л кечӀ илӀецас сукӀо.

21Дибо тушман нукона зогъда баьба нилӀна огъа,
гьули лъи йатӀна угъос зогъда оьлчал лъи туха.
22Вагьалълъоъкьа̄ гьолцола къаьмкьа кьодо ми гъадрийа гувалца.
Бета БетӀергьалли дул гьолълъос кири чахча.
23Оᴴкъаъда̄кьа йикьецала залӀи водо йакъос,
мицахъаллила мица аьдамла̄ш мотӀова хъимабакӀца.
24Кьамала кьохъкьа оьмро бōйолъи ахо гей,
сикӀо чикейа ахъхъагъой къацӀо сид билӀоъ эчейагъа[+].
25Аᴴхъа̄йа сикӀо-йислил йаьчӀчӀо лъилъийо жо гей
цӀихода̄кьа мокъоцас кӀетӀо хабар[+].
26ГъаьгъатӀокӀийо лъӣлъ, бугъова тагьризлилъ[*]
эᴴлъейо ахъца лъаькъейа сукӀол гьино ниццас муъмин-сукӀо.
27Тели нуцо йуьᴴхъийолъина кӀетӀо жо гаьъа,
дӣс рец-бакъ гьинил мизийолъина кӀетӀо жо гаьъа.
28Сōᴴгъой гаьгьийо йоᴴсо йугъолла шагьарлилъ
эᴴлъейо ахъца гьинил йогъо гунна йахъаъцас сукӀо.

### 26 къаьм

1Азодо гӯва оᴴзилъна, муькъо йуьгьчала мехлаъ гӯва водилъна
йеᴴлъейо йахъца аьбдаллис къадро-къимат бōйолъи[+].
2Мигьна богицӀна мекьешлаъцой,
койдакӀо гьабода парбалӀонна богиццалаъцой,
вагьалла̄ аьйиб гаьчча сукӀокьа бōйо наьъана гьолцокьа кьодо бецаъас.
3Шугал – чурукь,
аᴴъул – каьчӀо,
аьбдаллила михъа̄л – цӀицӀо[+].
4Аьбдаллил гьолцола аьнтлъилакьа мелъейо жаваб нилӀа̄къа,
мизуна гьолцолъ эᴴлъейо ахъалаъ.
5Аьбдаллил гьолцола аьнтлъилакьа мелъейо жаваб нилӀа,
бетана – гьолцола йакӀил гицца жуна цӀодораб сукӀо гейлӀона.
6Аьбдаллихъа лъōлди цӀигьи йе̄ᴴйо сукӀо
эᴴлъейо ахъца гьинис хаьба̄ йуьвачӀийона балагь кьодо бокчийона сукӀолъ.
7Хаьба бишейо сукӀо лаьхъдайчӀе гьихлъаъас,
аьбдаллила сикӀаъ аᴴкъилаб кицина кьухъаъас.
8Йикьецас цӀулу-цӀаъа йиᴴцова сукӀолъ
эᴴлъейо йахъца аьбдаллис гьуьрмат богьцас сукӀо[+].
9Цихийа сукӀола каъ гаьгьийа хаьла-аьжа̄ кӀобалалилъ
мелъейо бахъца аьбдаллила сикӀаъ аᴴкъилаб кици.
10Йиᴴхъо-йаᴴхъа̄цо цӀулу тӀуццала сукӀолъ
эᴴлъейо ахъца иᴴхъо-аᴴхъийо аьбдал оьгьдаголал эжеллицас сукӀо.
11Гьинизу чӀалӀейо бек муьхъал во кьа̄ь вагьаклӀозу мицаъ гугьцалаъцой,
аьбдална гьинила аьнтлъилагъой кьа̄ь кӀаьйухона гōс.
12Гьинилзу жу аᴴкъилабна цӀодорабна гейлӀо гиццас сукӀо эга̄д дул?
Гьолцоллагъа ахо йахъца аьбдаьллил[+].
13КӀаъабли нисос къатӀлиъ гъалбацӀ гейлӀо нисона,
къатӀлиъ лъаькъейо жанавар гейлӀо нисона[+].
14Аᴴц килла̄кьа кьодо кӀаьйлӀош,
кӀаъаб сукӀо мокӀолакьа кьодо кӀаьйлӀош.
15КӀаъабли кō хаьтӀаъ йечанне̄ш,
амма кьа̄ь сикӀадой гьули йезал загьмат йахъца[+].
16КӀаъаблил йакӀил пикро бахъца
аᴴкъло нилӀна бахъцала алӀон сукӀогъа цӀодораб жу гейлӀона.
17СукӀола даьъба-йаьжиъ алӀокийо сукӀо эᴴлъейо ахъца гьицалкьа̄ лӀийахона мекьецала войс къонана аьᴴгъа̄ йовахцала сукӀолъ.
18Аьдамла̄л цӀойсна хеллисна цӀулува тӀуваццас къаьм кӀаьйлӀойо сукӀо эᴴлъейо ахъца
19мадугьал оᴴтӀоцасна бета гьоло махсара зукъойолӀо нисоцала сукӀолъ.
20Гьудо болъода цӀо йецца,
балӀо миц зогъаъда, даьъба-йаьже йолъос[+].
21Гьудо – цӀо йекӀелал гей,
гьа̄ьмо – цӀо йохал гей,
сикӀо чикейо сукӀо – даьъба-йаьже йовал гей.
22Мицахъаллис йаьжбо – энекзи ахъцалал бишун кӀетӀо кен гей,
лазатликьа йаьᴴчибацӀилца гьолцо гьоллōл[+].
23Кьей йолъойо окко кьодо йе̄ᴴйо мизалила кӀеᴴйаᴴлилъ
эᴴлъейо ахъца сикӀо нийа̄на, йакӀо цӀодолона сукӀо.
24Гьаьликатли гьинис кешлъи нийа̄ сикӀад йуᴴцос,
кешлъи эᴴдо гаьгьийо йакӀона йахъца гьолцос.
25Гьолцола бихха каламликьа божа̄къа.
АлӀна къабигьлъи-къадарлъи йахъца гьолцола йакӀиъ.
26Ми гьокцол бōва рецли симо муцона зогъда,
гьолцола йакӀиъ гаьгьийо кешлъи жамаъатлил йикъечӀе гьихлъаъас.
27СукӀол хъаранди йоьᴴтӀода жужу эᴴдо экца,
гердена кьода̄ йежеллида, кьа̄ь гаргийа̄гъа йеᴴкьейо гьули гьинилзу йеᴴхеш.
28ЙоᴴтӀолацала сукӀол йатӀаъас гьиниъкьа̄ зарал бахъцас аьдаьмла.
МатӀаъ рец богьцала сикӀа инсан лӀийо экилца.

### 27 къаьм

1ИжейцӀа̄къа хиса дул йахъцала жойлакьа,
хисас водо нӣйо йоᴴкъоцасна йикъаъас[+].
2Мизу ми вецци ова̄къа – бадло вецци овал эчаннейа,
дибола сикӀа гаьчӀел сукӀола сикӀа вецци овалалӀо ниса.
3Кьало йаькъкъо жо гей, мисона баькълъис,
амма аьбдаллидда̄ла мокъоцас балагь – бишун йаькъкъо йаькъ йахъца.
4Симо – гьалагаб жо гей, гьалаглъина – йоᴴкъойо эᴴхелъийо жо гей,
амма шаклъилаъкьа̄ бахъийа симал данде эчена ахъийо сукӀо сукӀод гей[+].

5Нисона аьйиб гуллолъи ахо гей,
лъōнна йикъаъцала рокьилагъа[+].
6Ваццаъкьа̄ лаьхъ йахъдана божилъи бугъаъас,
тушман баъдадана гьолцокьа божал ахъаъас.
7Оᴴх йоцӀийа сукӀол тӀотӀис нуцона никъалъца,
нувабакова̄л никъа̄на нийа̄ йикъеш[+].
8Сиᴴ йечаннегьна мекьейа мигьналилъ эᴴлъейо ахъца
гьинис билӀо йечаннегьна эᴴкьейо сукӀо.
9Маьгь кӀетӀа̄ бохана, магь нийа̄ йеᴴлълина йакӀо авадан йōс,
ваццас кӀетӀо йакӀо – гьолцо нилӀийа аᴴкълолаъ йикъеш.
10Дибо ваццана абос къайсадахъна бечабаннейа̄къа,
дӯкьа къарилъи йоᴴкъова водиъ истӀила къайбакьа эᴴкьа̄къа:
цӀихо гаьгьийа истӀигъа шеблаъ гаьгьийо мадугьан ижеш[+].

11Йе дие оьжо, аᴴкъилцой уьᴴхо-аьᴴхе ми, дие йакӀо рази йова.
До гъаьбахъа аькьелцала̄л жаваб нилӀна бахъца дӣхъа вагьалълъо мехлаъ.
12Шед-баьчлидой оᴴкъолъ, цӀодораб сукӀо балӀо гьидлакьа̄ эᴴкьеш,
амма кьолло сукӀо эченоцӀечӀе аьᴴйда̄ эᴴкьеш, бета балагьлиъна кези ахъца[+].
13Йагъа кьодос лъицӀо сукӀола сукӀос жо кьодо йохийа сукӀохъас;
багъа балӀо гулло къай сукӀола ахъхъас жо кьодо бохийа сукӀохъас[+].
14Хискьа къайкьа аьгъиъна, мадугьаллис раьгьатна бугъонна гьолцол баркат гулалалӀо нисона йукъо илӀела̄лъи йикъелца гьогцол наьъана нилӀийолъилаъ.

15СикӀо чикейо ахъо йеᴴлъейо йахъца
водо гугьцала водиъ гьоᴴсна йечечӀе ахатӀо гугьцала кьамалъ[+].
16Гьоло ахъо йечелал уьᴴхолъийо сукӀо эᴴлъейо ахъца
залӀо йеченуцӀлал, йана лъикко йеᴴлъ каъ йоьхал уьᴴхолъийа сукӀолъ.

17Килли кил ацӀкӀис,
инсанна инсалли ацӀцӀо ōс.
18Легъилала хоьхил хъулухъ богьцала,
гьолълъокьа кьодос пихъ йуьᴴхъча,
гьинила бетӀергьаллил хъулухълиъ эчейа
лагълисна гьуьрмат бойчӀе гьихлъаъас.

19Лъи – инсаллис эᴴдо мотӀо бегацас цӀика гей,
йакӀона – инсаллила аьмал-хасиятлис цӀика гей.
20Журжагьна Жагьандаманна йовацӀаъцас жобо гей, инсаллис гьаьйна йоцӀаъас[+].
21Окколас гьаьл бикъелца цӀойла пирали,
меседлис гьаьл бикъелца цӀойла котакли,
инсаллис гьаьл бикъелца гьолцол ца̄ᴴ-рец богьна[+].
22Цобохналиъна гонна гендуралид ишелдана аᴴциъ эжена кьодо йал йолдана, аьбдаьллиъис аьнтлъи йолъаъас.

23Дибола бикьла̄л тимар ахо бова,
дибола рехъелла̄с тӀалабна бова.
24СудлӀо нисода бечелъи нитоназу гьихлъоцас жо гаьъа,
пачалис тажна къацӀцӀо наслолал ирслиъ йиᴴхъоцас жо гаьъа[+].
25ИцӀцӀо бох цӀицӀилӀас, бох-нахо гуцӀас,
ма̄ьда̄кьаш бох йагъогьна гьаьдур йогьна муьгъатта̄,
26ЛӀилейа̄ лъицӀол лъуᴴ ницца,
тӀига̄ йиᴴйасона, аьгь-маьчейа йовагьца.
27Цанна̄с гьиᴴ оьлча дул эсанна,
билӀос агьло богъанна, гъарабашла бегъабакӀанна.

### 28 къаьм

1МуьгъалӀ гогьцас сукӀо ахъаъдана, лъаькъейо сукӀо оьчош,
муъмин-сукӀо гъалбацӀдолана гьицӀаъас.
2Улкалиъ бегъ-бувагъōлъи телилъда, гьаькимлана дӣсбалъца,
амма аᴴкъилаб-цӀодорабли сукӀо адло-низам бōс.
3Язихла̄л зулмо богьцас мискин-сукӀо
эᴴлъейо ахъца мицалъ гаьгьийосинаб муькъо-бох йугъолцала гитӀна гугьцала водилъ.
4Къанон[*] йечаннейа аьдамли лъаькъейа̄ сукӀоба вецци бōс,
Къанонликьа уьᴴхоь-аьᴴхецас сукӀо гьоллол данде эгъдас.
5Чикейа сукӀоба̄л йикъаъас сийо аьᴴхъейо-хелло гаьгьийона,
гьиде БетӀергьан иᴴзцала̄л гьули йикъеш.
6Гьаьлаллъилаъ эᴴкье-гогьцас мискин-сукӀо кӀетӀо гей,
мекъабли гьинолкьалкьа̄ эᴴкье-гогьцала бечедабли сукӀогъа[+].
7ЦӀодораб оьжо Къанонликьа уьᴴхо-аьᴴхеш,
оᴴх чикейа̄ла вацца абол рогьо-ниц бōс.
8Нагьлъилаъ нилӀийагъана окко кьодо йагъоваъкьа̄ сукӀо бечед ахъца.
ЙоцӀол окко нилӀийаъкьа̄ бечелъи телилъца.
Амма ахирна гьули мискилла̄кьа йакӀо йугъоцалал йиᴴхъал йахъца[+].

9Къанонлихъа энекзи ахъцалӀо нисона гьолълъодойс аьᴴгъа ата̄ йолъолцала сукӀос гьари-доьъана БетӀергьаллидой аьᴴйда̄ нуькучӀаб жо гей[+].
10Муъмин-сукӀо чикейа гьинолкьа уьᴴхолло сукӀо гьинизу йоьᴴтӀова хъарандийаъ экца,
амма йакӀо йаᴴцова сукӀол кӀетӀослъи йиᴴхъос[+].
11Бечедабли сукӀол гицца жу аᴴкъил гейлӀона,
цӀодорабли мискин-сукӀоллӀо нисода, гьолцоъ йалӀоъкьа̄ канлъи йегас[+].
12Муъмилла̄л бергьенлъи йиᴴхъолъ, букъо рохел кьодо мокъос,
амма лъаькъейа̄ сукӀоба кьодо мокъолъ, аьдамла̄ мувацал маьче мизца[+].
13Гьинис мунагь муцоцала сукӀол талигь нилӀаъас,
мунагьла̄кьа мукӀур ахъна, кешлъи йечаннейал Аллагьли баркат гулца.
14Гьардараб гаьъад нитоназу БетӀергьаллихъа гьичӀейо сукӀо,
гьинис йакӀо хетӀелъал йе̄ᴴйал балагь кьодо мокъос.
15ХъаьлӀецала гъалбацӀлилъна, хъантӀизи бахъийа сӣᴴлъна
эᴴлъейо ахъца заипаб халкъилакьа кьодо голло лъаькъейо хан[+].
16Аᴴкъло гаьччо гьаьким укъо зулмо-сукӀо ахъца,
гьаьрамаб боцӀи-ризкъи батӀаъцалас оьмро бихалолъца.
17СукӀо икьейадда̄ла иᴴзцас бидулав шуна̄дой оᴴкъоцал чӀанагъос,
лъōлна иᴴхъечӀе гьихлъалъгъа.
18ЙакӀо йаᴴцона, уьᴴхо-аьᴴхейал гьичӀейолъи гаьъа,
мекъаб гьидкьа̄ эᴴкье-гогьцас сукӀо, йакӀкьа гаьчӀел, къе̄ экца[+].
19Гьинис маьче богьдагулцалал оᴴх йоцӀлал оьлло баьба михъос,
пикрола̄д болӀова мица аьдам къацӀцӀо мискиндокӀца[+].
20РитӀухъаб сукӀокьа баркат гулца, бечелъина йиᴴхъос,
бечед ахъал икье-аькьецас тамбигь михъечӀе гьихлъаъас[+].
21Аьйда̄-муьгъалӀ говацӀована судлис гьоькмо бōйолъи кӀетӀо жо гаьъа,
баьбалаш лукӀмаладда̄лана сукӀо мунагь-гьаькълиъ эᴴхеш[+].
22Бахилаб сукӀол угъалдола йилӀа бечелъи йацца,
гьолцол йикъаъас гьинкьа кьодо мискинлъи йоᴴкъоцаслъи[+].
23МатӀаъ рец богьна, икълашецала сукӀогъа ахирна,
жу кантӀизи ахъал, какзи огьна, икълашецас сукӀо ацца[+].
24Гьинис ийо-або мовакьолцас,
гьолълъос мунагь бахъаъаслӀо нисоцас сукӀо ахъца пасалъи йогьцала къачагъла̄с вацца.

25ХъантӀлъила даьъба-йаьже йōс,
БетӀергьалликьа тӀутӀийал баркат гулца[+].
26Гьинил йакӀкьа йоᴴкъойо йогьцас сукӀо аьбдал гей,
аᴴкълолакьа уьᴴхо-аьᴴхейо хъосар ахъца.
27Мискиллил жо ниццас сукӀо гьоьшшона гаьчӀел гьихлъаъас,
нилӀал йатӀечӀе гьаьйда йиᴴйацолла̄л михъоцас наьъана тели бахъца[+].
28Лъаькъейа̄ сукӀоба кьодо мокъолъ, аьдамла̄ мувацал маьче мизца,
гьоллōл пасад ба̄хълъо, муъмилла телибалъца[+].

### 29 къаьм

1Лади кантӀизи огьдана, нисойо йойчӀе, болъо бегалцас сукӀо, шак гаьчӀел гьалаг ахъца,
гьолцол комак михъаъас[+].
2Муъмилла кьоддаба̄клъо, халкъ рази бахъца,
лъаькъейа сукӀоба ханлъи йōслаъ, халкъ зигардизи бахъца[+].
3Аᴴкъиллъи йаццала оьжди або рази ōс,
хъаьгьба̄гъой къацӀо эчейа – абос бечелъи пасад йōс[+].
4БитӀараб гьоькмо богьцала пачали улка йилӀакъолца, халкъилакьа кьодо гулло магъало теликӀийа улка йугъолца.
5Мадугьаллил рец богьцас сукӀо ахъца
гьогцола хаьбала̄л къор гулцас аьдам[+].
6Чикейа сукӀол гьинила мунагьла̄ къор гулца,
муъмин-сукӀо рохеллихъа илӀелацас ахъца.
7Муъмин-сукӀо икье-аькьеш мискинлил, ритӀухъаб гьоькмо бовал,
лъаькъейа сукӀол гьолълъос ургъенна бахъаъас.
8Йаьгь-ламус гаьчча̄ аьдамла̄ шагьарбаъ бегъ-бугъōлъи йōс,
амма аᴴкъилла̄ аьдамла̄ш симо болъолца[+].
9Аᴴкъилли аьбдал диваллил илӀеда аьбдалли гьулиъ гъалмагъал бōс,
йана, йилӀа лъоᴴвана, – гьоллос раьгьат бугъолца.
10Гьеᴴ къе̄ мейал батӀийал ритӀухъаб сукӀо атӀаъас,
гьолло муъмилла бийакьал бикье-бакьеш.
11Аьбдалли гьинис къацӀцӀо симо гиса чӀалӀеш,
аᴴкъиллихъа гьинил йогъо йеᴴхенна йахъца[+].
12Гьаьким кӀортоллихъа энекзи ахъца зогъда,
гьолцос къацӀцӀа̄ нукарла лъаькъебалъца.
13Мискинна зулмо-сукӀона мелъейа гей,
гьолло къонина гьаьйда̄л канлъи БетӀергьаллийа̄ъ нилӀна[+].
14Пачали мискилла̄л битӀараб гьоькмо бōс зогъда,
гьолцос ханлъи гьоᴴсна йугъаъас[+].
15Насигьатлила цӀицӀа аᴴкъло мокъолца,
эᴴлъа ойчӀе эчанне̄йа къова ийокьа рогьо-ниц бōс[+].
16Лъаькъейа аьдамла кьоддаба̄клъо, мунагьла дӣсбалъца,
амма муъмилла̄л йегас гьоллōл къаьм лӀийода̄ бийакьейо мех.
17Дибола оьждил адло бова, – гьолцо ми рази ōс,
дибо йакӀона гигъа йеᴴкьеш[+].
18Аллагьлис калам тухъеэш халкъ бадагъударлиъ бахъца,
гьардараб гаьъад Къанонликьа уьᴴхо-аьᴴхецас сукӀо.
19Малъзи йогьналӀона лагълис аьмал хужаъаш, –
ми нисойо жо гьолцол биджи йахъдана, гьолцо аьᴴдалаъ йеᴴйаъас.
20Икълашал охойлъеэш сукӀо эга̄йод дул?
Гьолцоллагъа ахо йахъца аьбдаллил[+].
21ИтӀина̄кьазу лагъ кацлӀолда, – бета гьолцо балагь мокъолца.
22Симо бӣйа сукӀо питна баьгъиъилца,
симо гьех бигьцаласна мунагьла телибалъца[+].
23Букъа аьмалли инсан лӀийода̄кӀца,
йакӀиъ гьеренлъи-гьалимлъи гаьгьийа гьуьрмат-хъатир кьодо кьисас[+].
24ЦӀогьорлигъой къацӀо эчейо сукӀо гьинилзу жу атӀаъцас сукӀо ахъца.
Суд йогьцала сукӀоба̄дой аьᴴйда̄ гьаьдаладана, гьолцо гаьлъгъа нисаъас.
25Инсаллихъа гьичӀейолъи – вагьли гьичӀейа сукӀол къор гей,
БетӀергьалликьа тӀутӀна йечанне̄йал гьичӀейолъи гаьъа[+].
26Телилал йацца даьъба-йаьжиъ гьаькимла̄ гьидес рахъ бохал,
амма ритӀухъаб гьоькмо БетӀергьаллила каъ гей[+].
27Муъмилла̄л чикейа̄ сукӀоба ба̄тӀаъас,
лъаькъейа аьдамла̄л иман гулла̄на ба̄тӀаъас.

### 30 къаьм


Агурис аᴴкъилабла йаьжбо

1Якъейис оьжо Агурис – Массаъ агьлола сукӀос йаьжбо, гьолцо Итиэллинна, гьула̄зу Итиэллинна Ухалинна бōйо калам.

2Аьдамла̄ъ эᴴдо бисун аᴴкъло-лъай гаьччо сукӀо гей до,
аьдамла̄ъ гаьгьийо бичӀи-лъайна гаьъа дӣъ.
3Аᴴкъиллъина дил йиᴴкъеэш,
Кьодда̄ла лъайлис дил илмона насиб бахъеэш.
4Гьасаъ сукӀод эᴴкьейо, кьа̄ь сукӀод лӀийо оᴴкъойо,
къиденад залӀо лъод йокӀолло,
лъōхъад мухунаъ ралъад бокӀонна бахъийо?
Дунналлил раьъал лъōхъад гунна бахъийо?
Вагьаллийа сукӀокьа сийод ца̄ᴴ гей,
гьолцола оьждикьа сийо ца̄ᴴд гей?
Дул йикъеш зогъца вагьли?

5Аллагьлис шибаб йаьже йаᴴцойо гей.
ЙакӀо йоᴴкъонна, Гьолцокьа кул бахъийа сукӀоба̄л
магъо цӀуми бовал аьᴴйда̄ йохийо кил гей Гьули[+].
6Аллагьлила йаьжла̄ъ эᴴдо ми гьоьшшона лъичӀ-хочӀла̄къа, гьолцо ми нуькучӀ ōс,
бета ми оᴴтӀолаги гаьгьийолъи икъелца.

7Йе БетӀергьан, къона жо гьарзи йōс до Дӯхъа,
до угъоцал йова Ми вагьли:
8пайда гаьччо михъо-махъийо хабарна оᴴтӀола̄лъина дидойс ата̄кӀа; йа мискинлъина, йа бечелъина нилӀа̄къа дил.
БетӀербахъи боваллабза баьба-цаᴴйа̄ъ бади жона нилӀа̄къа Ми дил.
9Дие оᴴх йоцӀна муьгъатта̄, до Дӯкьас инкар бойчӀе эцалъгъа,
БетӀергьан сукӀо ахъцана дил икъаъаслӀо нисечӀе эцалъгъа.
Мискиндолъна муьгъатта̄на, гигьла̄л уьᴴхолълъо,
до вагьла̄ йогьна Аллагьлис ца̄ᴴ чикелечӀе гьихлъалъгъа.

10Лагъ какзи огьна гьолцола бетӀергьаллихъа миц бова̄къа –
гьолцо лагъли дул наьъана ницца, бета гьолълъодда̄ла дул балагь мокъос.
11Балагь-азаб мизол, гьинила абол наьъана ниццас,
баркат гулалалӀо гьидела ийокьа нисаъцас насло![+]
12Балагь-азаб мизол, гьиделзу жувōл ма̄цова̄ гейлӀо гиццас,
амма гьидес аᴴза̄лъи ла низадана гьоᴴсна йолъаъцас насло![+]
13Балагь-азаб мизол, мизола гьайда̄ъ чӀугьи-пахрулъи гей,
гьаьйда гуцӀобахъийаъ мизос букъо аьмал гаьгьийолъина йегас.
14Балагь-азаб мизол, дунналикьа гаьгьийа̄ мискилла̄с ризкъина, ракьликьа кьодо гаьгьийа̄ язихла̄с баьба-цана йуьᴴхъанна, гьоллōл бувагъолална сила̄ балъаййа̄лъ йеᴴлъелло,
гьулазу гажода цӀитӀа̄лъ йеᴴлъелло насло!

15ЦӀурбелалис къона кид гей,
къонникьана ца̄ᴴда «нилӀа», «нилӀа» гей.
Оᴴх йоцӀийолъи йикъаъцас лъана жо гей,
оьлчалӀо гьоᴴсна нисаъцас оьᴴкъонашна гей:
16Журжагьна, къова ахъаъцас оᴴхна,
регьеллихъа боцӀаъцас ракьна,
гьула̄зу гьудо оьлчалӀо нисаъцас цӀона.
17Абокьа лъоᴴвацаласна ийо йеᴴлъа йоваъцаласна гьаьйда авлахълила гъаьди йа̄гъос,
гьоллос хона къоргийалли йуьᴴхъча![+]

18Лъана жо гей дил балъгояб,
оьᴴкъонашна гей дил йикъаъцас:[+]
19гьасаъкьа̄ богиццала цуᴴгьалис гьинона, шедилъкьа̄ мекьецала бекелалис гьинона,
ралъадбакьа кьодолакьа̄ мекьецала гамалис гьинона,
гьула̄зу къимако киббадой экьецала оьждис гьинона.
20КӀаьйлӀочала ахъхъас нӣйо аьмалди бахъца?
Йесца, сикӀо йаᴴцолца, гьула̄зу до гьоᴴсна чикейо аьмал богьна гаьъалӀо нисос гьолълъо.

21Лъана жо гей маьче лахлӀолцас,
оьᴴкъонашна гей гьолълъохъа йежена йахъаъцас:
22пачалъилаъ оᴴкъойо лагъна,
оᴴх йоццал эсал баьба-цаᴴ йиᴴхъойо аьбдална,[+]
23аьдамла̄ъ нуькучӀ йахъна ахъо йеᴴкьейо аьдамна,
гьинила бикалис маьче бохийо гъарабашна.

24ВагьалӀо дунналликьа бишун итӀина̄,
амма йилӀа цӀодорлъи-аᴴкъиллъи йиᴴхъова̄ оьᴴкъона ругьчӀаголъи гей:
25гьуᴴца̄ – гьоллōл гей тоьба̄ жобо,
амма азодо гьидел бета муьгъалӀил бесал кен йокӀолца гьолло;[+]
26бизова̄кьа йа̄хъцас аᴴкъбона лъаькъейо агьло гаьъа,
амма шед-бачла̄ъ гьидел къоьчӀова йовагьца гьолло;
27мицакьа йа̄хъцас муькъо-бох угъолцас хацӀбо –
ханлъи йовал гьоллос укъона гаьъа,
амма рагълиъ мекьецала̄слъийо михо йахъца гьоллос;
28кӀемуса̄на дӯхъа кад йовахна йа̄хъца,
амма гьоллōл пача̄ла хъала̄ъна йа̄хъца.

29Лъана жо гей вагьалӀо дунналликьа чӀугьзи йа̄хъна йеᴴкье-гугьцаса, оьᴴкъонашна –
гьинис гьеба кӀетӀо гаьгьийо:
30гъалбацӀ къацӀцӀола жанаварла̄ъ эᴴдо къуватаб гей,
гьоло гьоᴴсна муьгъатта̄ буькьаъаш,
31бета мамалина, рехъеллис букъо – билъова̄с тӀигана,
йукъа аскарлила гьазлис укъо – пачана.
32Букъа аьмаллиъкьа̄ дӯхъа гьоᴴс аьнтлъи йахъна зогъда,
йана дӯхъа гьилла-макро йахъна зогъда,
вагьалълъо саъатбаъзу дибола сикӀакьа кō гула.

33Кьодос йагъойо гьиᴴ йикьеда – йеᴴлъ йахъца,
мотӀолиъ биза баькьелда – гьеᴴ гӯс,
симо бигьда – даьъба-йаьже йахъца.

### 31 къаьм


Лемуэл пачалил ийо йовагьийа̄ насигьатла

1Массаъ къавмалис пача Лемуэллил ийо йовагьийа̄ насигьатла гей вагьаддōл.

2Дул сийоле, дие оьжо, до малъзи йовал?
Сийоле малъзи йовал, диела оᴴхас оьжо?
Сийоле малъзи йовал, дие гьари-доьъа къабул бахъна, ахъийо оьжо?
3Дибо руьгь-жан ийола̄ла каъ нилӀа̄къа,
пача̄ бувагъолцала ийола̄дна дибозу гьинода кьийачӀелла̄къа[+].
4Лемуэл, гъино пача̄л хулӀал кьухъийо жо гаьъа,
чӀаъана гьаькимла̄л хулӀал кьухъийо жо гаьъа[+].
5Цийабахна муьгъатта̄ гьоллол Къанон шоъча,
къарилъилаъ гаьгьийа халкъилал гьоллохъа битӀараб гьоькмона богьна бахъаъас.
6ЧӀаъа ми нилӀа угъоцала сукӀол,
гъинона гитӀа йакӀо къарид йахъийа сукӀол.
7Эчаннейа, гьолцо хулӀала мискинлъина шоъалъгъа,
гьинкьа гаьгьийо къарилъина йакӀкьа йоᴴкъечӀе гьихлъалъгъа.

8Ми сикӀо йеᴴгьела бикълабашал бийакъаъцала̄с рахъ бохал,
тоьба̄ сукӀоба̄с ихтиярла цӀуми йовагьал.
9Ми сикӀо йеᴴгьела битӀараб гьоькмо бовал,
мискилла̄сна язихла̄сна ихтиярла цӀуми йовагьал.


КӀетӀо аьмал гаьгьийо ахъо

10Аьмал кӀетӀо гаьгьийо ахъо на̄сди йиᴴхъос?
Жавгьар-якъутлигъана къимат гаьгьийо йахъца гьоло[+].
11БетӀергьанна гьолълъокьа йакӀо йоᴴкъонна божча,
гьолцол зарал-зиянна бахъаъас.
12Гьинила оьмролаъ гьолълъо бетӀергьаллил кӀетӀослъи йōс,
кешлъина йоваъас.
13Гьолълъо лъуна гьелӀакӀца, лъелълис кӀигьматна йōс,
букъа гъиралкьа тувабакӀца гьолълъо кōда.
14Базаргалла̄ла гамалицой, цӀихода̄кьана йоᴴкъоллис
гьолълъо баьба-цана.
15ЙалӀохъавадда̄ йаьгъиъна, билӀоъла̄л гьолълъо кенна йōс, гьула̄зу гъарабашлана богьдабагувалца[+].
16Мицахъа гичӀехъална йеᴴкьена, гьолълъо гьоло мисона бохца. Йогьдана йиᴴхъова окколалӀ венахина гулца.
17Гьолълъо тицӀийона йилӀа къази йōс,
кōда̄с къуватна гей.
18Гьинила даран-базаййал баркат гуллолъина гьолълъол йикъеш, –
гьолълъос канлъи нише йалӀохъовадда̄на йедаъас.
19Лъуᴴ гьелӀакцала гьелӀагъой гьолълъос кōда йуьᴴхо-йа̄ьᴴхецас йа̄хъца,
гьолълъола зокьла̄гъой кӀисацас аᴴкьна йахъца.
20Къедо гьолълъос мискилла̄л меццакийо бахъца,
кō гьолълъос йазихла̄л гуцӀолгъазу йахъца[+].
21Оᴴз гугьдана, билӀоъла къова-хизаллис гьолълъокьа ургъел мокъаъас, –
аьшша гъечӀиш лъицӀона лъичӀена, къацӀцӀа̄ ба̄хълӀо.
22Гьолълъо гьинилзу бекӀейа йовагьца,
гьолълъос лъицӀона лъелълила гъечӀисна хириябли гъечӀисна йахъца.
23Шагьарбала кавла̄дой машгьур йахъна гей гьолълъола бетӀергьаллис ца̄ᴴ,
улкалила букъа̄ гьаькимла̄гъой къе̄ эчегъа ахъца гьули.
24Йиᴴсал ийола̄с кьодос лъицӀона гьолълъо йаьᴴхъеш,
базаргалла̄л тицӀийа̄на йиᴴйасос.
25Магъоъ къуват-жанна гей гьолълъос,
аьдамла̄ъ эᴴдо къадро-къиматна гей.
Хисала водис ургъенна гаьъа гьолълъол.
26Аᴴкъилаб йаьжилла̄ъ сикӀона йеᴴгьелаъас,
гьолълъола мицакьас гугьцас аᴴкъло-малъина гургьел-цӀоблис йовацӀийа̄ йа̄хъца.
27Гьинила билӀо-аᴴхаъ йахъцала жойлагъой муьгъалӀ йахъца гьолълъос гьаьй,
йогьдайчӀе йиᴴхъойо баьба-цана гьолълъо йуьᴴхъаъаш.
28Къова гьоло баьгъбаъна вецци йōс,
бетӀергьаллина гьолълъол эцокьалкьа̄ рец-бакъ бōс.
29«Лади кӀетӀо ахъо зукъойо вагьалӀо мицакьа, –
гьолло къацӀцӀолагъа ми кӀетӀо гей!»

30Гьайбатлъи – божи гаьччо жо гей,
берцинлъина кьодос йеᴴкьеш,
амма БетӀергьаллихъа гьичӀецала ахъхъас ца̄ᴴ на̄назу йиᴴте йеᴴкьеш.
31Гьинил йеᴴхецас жо гьолълъол йиᴴхъал нуцӀос,
шагьарлила кавла̄дой гьолълъола кӀетӀа̄ ишла̄с хабарна мите мекьал нуцӀос[+].

## Лука

### Лука

Лука


[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]


Лука ме̄йо


Рохеллис Хабар


Басмалаъ йагъойо


Библия таржама йогьцала Институтли


Москва 1999

Благая Весть от Луки – Лука ме̄йо Рохеллис Хабар

Первое издание – Аьᴴйдда̄ш йагъойо тӀек

Бежкьала мицагъад бусси йōйо М. Ш. Халилов

Переведено с и до – Бежкьала мицагъад йуьᴴхолло 1992 лӀиъкьа̄ 1996 лӀикьа йоᴴкъова замаллиъ

Тираж – къадар

Издатель: Институт перевода Библии – Басмалаъ йагъойо Библия таржама йогьцала Институтли. Стокгольм

Бежкьала мицагъад йагъойо грек мицаъас, урус мицагъад гаьгьийакьасна пайда бокчийо

Редакторла С. М. Абдулмеджидов, Г. М. Сулейманов

«Лука ме̄йо Рохеллис Хабар» таржама (бусси йōйолъи) йогьна гикьа йоᴴкъойо Библия таржама йогьцала Институтлила гьаьлтӀухъалла̄на Дагъисталлила аьлимла̄на къацӀо бōва гьаьракатлиъкьа̄. Илол вагьалӀоъ йатӀна гей Россиялила Элмула̄ла Академиялис Дагъисталлиъ гаьгьийо Элмияб Централис мица̄сна, литературалисна, искустволисна Институтлила гьаьлтӀухъалла̄л букъо баркалла нилӀал. Библия таржама йогьцала Институтли бōва комаклиъкьа̄ рес бахъийо «Рохеллис Хабар» («Инжил») Дагъисталлила бадло мица̄кьана бусси йовал. Инжил бежкьала мицагъад бусси йōйо филологияб элмула̄с доктор Халилов Мажиди. Басмалаъ йагъойо вагьди тӀек гей бежкьала мицагъад гаьгьийо аьᴴйдда̄ш тӀек, вагьалълъобза пикрона кулна гей вагьалӀо тӀекли бежкьала халкъилала ругьанияб оьмролаъ эᴴдо кӀетӀо маьче бохцалакьа.

Евангелие от Луки на бежтинском языке

ISBN 91-88794-38-5

ISBN 5-89116-015-3

© Басмалаъ йагъойо Библия таржама йогьцала Институтли, 1999


Аьᴴйда̄йаьже

Гьуна ми хъовал йокчийо «Лука ме̄йо Рохеллис Хабар». Гьули гей «ИцӀцӀо къотӀилӀо» нисойо тӀеклиъис йокчийо гьоᴴс бутӀа. Христиалла̄ла Библиялиъ гей къона йукъа̄ бутӀа̄: «Аьйдчо къотӀи», «ИцӀцӀо къотӀи».

Инжилли букъо асар бōйо дунияллис тарих аьᴴйда̄ йеᴴкьал, гьули телила халкъилал аᴴкъло-лъайлил кьучӀлъилаъ йахъийо. Аьᴴйдда̄ Инжил чахна грек мицагъад, бета гьули йагъойо къацӀцӀа̄ дунияллила халкъила̄ла гьаза-гьазай мица̄кьана. Гьуна же ми каъ йокчина гей бежкьала мицагъад йагъойо гьолълъос гьоᴴс бутӀа.

«Рохеллис Хабар» гей христиалла̄с дин бахъийа замаллиъкьа̄ Иса Масигьлила (бусурбан динликьа: Иса авараглила) оьмролашна, ваъза-насигьатла̄сна, гьолцола хеллисна, угъона муьгъатта̄ бета гьули чӀаго ахъийасна хабар.

ВагьалӀо «Рохеллила Хабарлиъ» йеᴴйагьийа хабалла йа̄хъна котакалда аьйдла̄ла замаллиъ (илла эралила аьᴴйдда̄ла гӀасрулаъ) ПалестиналӀо нисойо ракьлиъ. ГьоглӀо замалла̄ъ Палестина зукъойо Римлила къайсарлила каъ. Дуниялликьа оьмро богьцала халкъилаъ эᴴдо вагьаклӀо замаллиъ гьоᴴс жугьутӀал (ягьудиял) зукъойо Аллагь гьоᴴс гаьгьийакьа иман гулла̄ аьдамла. Гьоллола динлил кьучӀлъилаъ гаьгьийо «Къанон» Муса авараглил йоᴴкъонна зукъойо вагьаклӀо замаллигъа гьазайна лъаначӀитӀ лӀи аьᴴйда̄. ЖугьутӀаллила аварагла̄ нисос зукъойо дуниялликьа оᴴкъолцалӀо Аллагьли кьодос гьакӀийо Авараг, абадияв Пача – Масигь. Гьуна вагьаллийо Масигь зукъона гей Иса.

«Лука ме̄йо Рохеллис Хабар» чахна илла эралила аьᴴйдда̄ла гӀасрулала ахирлиъ. Шамлиъ гаьгьийо АнтиохиялӀо нисоцала шагьарбаъ Лука зукъойо дохтурна насраниявна (христианавна). Гьули зукъойо асгьаб Павеллис гьалмагъ. Жу асгьаб Павелли букъо гьаьракат багъойо Рохеллис Хабар Римла̄ла империялиъ митемейал.

Къона гьазай лӀи аьᴴйда̄ чахийо вагьалӀо тӀекликьа йиᴴйахъос жела аьдамла̄л биджи йа̄хъаъцас маьчейана, гьула̄зу гьоᴴсназу тувахъеэш калима̄на. Вагьалълъобза тӀеклила ахирлиъ нийалӀна гей биджи йа̄хъал загьматабла йаьжла̄ш баялла.

### Лука ме̄йо Рохеллис Хабар


Байбикил

1-2Илоъ эᴴдо йахъийо шинаб жо, аьᴴйдда̄кьа бехъхъа йега̄йа̄на Каламлил хъуллухъ богьцала̄на йеᴴйагьийа̄ хабалла ча̄хал муьхобалъна зукъойо тели аьдамла. 3Вагьалълъобза, муьгьканлъилаъ вагьалъос нисол-илӀена, гьихъхъалакьа̄ къацӀцӀо йахъийа жойлас дул чахал гьоькмо бахъийо диена, гьуьрмат кьодда̄с Теофил, 4дул малъзи йōйо шинаб жо гьаькъкъаб гаьгьийакьа дибо йакӀо йоᴴкъалъгъа.


Закариял Рохеллис Хабар тухъийо

5Гьерод Ягьудиялиъ ханлъилаъ гаьгьийа замаллиъ, зукъона гей Абия тухумлис[*] ЗакариялӀо нисоцас гьоᴴс кашиш. Гьолцос ахъона зукъойо Гьарун авараглила наслолас аьдам. Гьолълъос ца̄ᴴна зукъойо Элисабет. 6Гьоллōл къонана зувакъона Аллагьлис ма̄цова валийа. БетӀергьаллис къацӀцӀо амрона, муъмин-лагъликьа тӀаддаб жона йакӀо нилӀна йова̄гьийо гьолло. 7Амма гьоллос къова зувакъеэш. Элисабет зукъона къова ба̄хъаъцас аьдам. Гьоллōл къонана зувакъона мех мекьейа̄ сукӀоба.

8Гьоᴴс водолалъ Закария, гьидела тухумликьа ирга мокъолъ, Аллагьлил хъуллухъ богьцас зукъойо. 9Кашишла̄ла аьдатликьа гьолцокьа цӀула йоᴴкъойо БетӀергьаллила билӀоъ эᴴкьена маьгь нийа̄ боха̄с готӀ мейал. 10Вагьли йогьцалаъ, гисда̄ гаьгьийа къацӀцӀола аьдамла̄ какла йовагьийо. 11Вагьалълъо мехлаъ Закариял эга̄л итӀилло Бичаслис малаик. Малаик эчейо маьгь нийа̄ боха̄с готӀ богьцала хирияб мицала кӀетӀакьала рахълиъда̄. 12Гьули эгалъ, Закария гьаьгьелъна гьихлъойо ва йилӀа гьиᴴчӀейо. 13Малаикли гьолцохъа нисойо:

– Ми гьицӀа̄къа Закария, Аллагьлил дибо гьари-доьъа тухъийо. Дибола ахъхъа, Элисабети, дул оьжо ōс. Ягья гула ми оьждикьа ца̄ᴴна. 14Дул талигьна рохелна бахъца, тели аьдамла рази ба̄хъца гьули ахъийакьа, 15судлӀо нисода БетӀергьаллидой аьᴴйда̄ гьули кьодда̄с ахъца. Гьолцо гъинона чӀаъана хулӀаъас. Ийола оᴴхаъзу Илагьияб Ругьлис оцца[+]. 16Израиллис телида̄с аьдамла гьолцо гьидела БетӀергьан Аллагьлилъда̄ муьвахолча. 17Иляс авараглислъийо къудратна гьаьлкӀолъина бахъна оᴴкъос гьули Гьокцогъа аьᴴйда̄: ийо-абосна къовасна сидил-гьоᴴсо йакӀодана йуьᴴвахолал, Аллагьликьа мутӀиъ бахъаъцасна муъмилла̄ла гьинолкьа мокъолал, Кьодда̄с оᴴкъолъол халкъ гьаьдур бовал.

18Закария малаиклихъа нисолло:

– Лъинкьад дил вагьли йикъеш? Дона ицлолъна гей, дие ахъона мех мекьейо аьдам гей.

19-20Малаикли гьолцол жаваб нилӀийо:

– До гей Аллагьлидой аьᴴйда̄ гаьгьийо Жабраил. Гьолцо эᴴгьна гей дӯхъа икълашанна рохел нисанна. Гьинила замаллиъ йахъцала до нисова йаьжла̄кьа божаъалъ, гьуна же дул йикъе, дибо йаьже йохца, дӯхъа гьоьшшона нисона йахъаъас, до нисойо жо йахъцал.

21Вагьалълъо мехлаъ халкъ гисда̄ гувабацӀона бечена зукъойо Закария оᴴкъаллахъа. Суле Аллагьлила билӀоъос[†] гиса говаъаслӀона гьикмат ба̄хъна зувакъойо гьоллōл. 22Гиса оᴴкъолъ, Закария халкъилахъа икълашена ахъеэш. Гьоглол биджи йахъийо Аллагьлила билӀоъ гьолцол Аллагьли илгьам[*] гуллолъи. Гьолълъогъа муьгъатта̄ гьоглохъа кōда̄д ишан богьна икълашейо; Закария йаьже йохна гьихлъойо. 23Аллагьлила билӀоъ хъуллухъ богьцас водбо йовалъолъ, Закария билӀогъа эᴴкьейо.

24Ласона гаьчӀел гьолцос ахъо Элисабет оᴴх гаьгьийо йахъийо. Лъина боцо мекьецал, гього аьдамла̄ъ гисакеэш. 25ГьоглӀо нисос зукъойо:

– Гьуна, вагьла̄ йогьна гей Кьодда̄ла БетӀергьалли, вагьалло водла̄ъ дӣхъа гьаьй йеᴴхелло аьдамла̄ъ эᴴдо дӣкьас рогьона болъонна[*].


Жабраил малаикли Мариянхъа Рохеллис Хабар нисос

26Илънасла бицоъ Галилейлила Назарет шагьарбаъ, 27Давудила наслолала УсуплӀо нисойо сукӀол йоᴴкъал гьаьдур йōйо киббадой Аллагьли Жабраил малаик э̄ᴴш. Гьолълъо киббасна ца̄ᴴ зукъойо Мариян. 28Малаикли эᴴдокна нисос:

– Рази йахъ, Аллагьлис баркат михъойо! БетӀергьан Аллагь дӯгъой гей.

29Нисова жойлакьа гьайран йахъна гьихлъойо гьоло, вагьло сийо саламди бахъал нуцӀослӀо нисона.

30– ГьицӀа̄къа Мариян, – лӀо нисойо малаикли гьолълъохъа, – Бичаслис раьгьмат михъойо дул, 31Гьуна, ми оᴴх гаьгьийона йахъна дул оьжо ахъца. Иса гула Гьолцокьа ца̄ᴴна. 32Ца̄ᴴ йеᴴкьейо сукӀо ахъца Гьолцоъкьа̄. Кьодда̄лас ОьжолӀо нисас Гьолцохъа. БетӀергьан Аллагьли Гьули Давудила – гьинила абола[*] – тахликьа[*] голца. 33Гьули ахъца нитоназу Якъубила халкъилал пачалъилаъ, ханлъина гьолцос гьоᴴсна йолъаъас.

34Марияни малаиклихъа нисолло:

– Ахъо йеᴴкьеэшла дил нигъад вагьли ахъца?

35Малаикли жаваб богьна нисос:

– Илагьияб Ругь мокъос дӯкьа. Кьодда̄лала гьаьлкӀолъилас гьидоци йахъца дул. Вагьалълъобза гьолцо къовахъа илагьиябна Аллагьлис ОьжоналӀо нисос. 36Гьуна, дибо аьгарай, къова ба̄хъаъцаслӀо нисоцас Элисабетна, же ицлолъа̄лъо оᴴх гаьгьийо йахъийо. Гьолцо къовал илънас боцо гей, 37Аллагьлихъа йахъаъцас жо гьоьшшона гаьъа.

38Бета Марияни нисойо:

– Гьуна, до БетӀергьаллис лагъ гей! Ми нисогъа йахъала дил.

Бета малаик гьолълъодойс оьчойо.


Ахъо-къова Мариян Элисабетила билӀоъ

39Лади водла̄ъас эдеъзи йахъна Мариян йеᴴкьеш Ягьудиялила ма̄ьда̄ла улкалиъ гаьгьийа шагьарбаъ. 40Закарияла билӀоъна эᴴдокна, гьолълъо Элисабетил салам бōс. 41Мариянис салам тухъийоназу, Элисабетила оᴴхаъ гаьгьийо къова лахдас, гьоло Илагьияб Ругьлис йоцца. 42Бета гьолълъо йукъо тухъинна нисос:

– Барка дул, Мариян! КъацӀцӀа̄ ийола̄ъ эᴴдо же ми баркат михъойо йахъийо. Баркат гаьгьийо гей дибола оᴴхаъас къова. 43Дӣгъа Кьодда̄лас ийо дӣдой йоᴴкъойо – на̄сди дил вагьдо баркат! 44Гьуна, дибо салам дил тухъийоназу, цӀилӀона диела оᴴхаъас къова лахда̄йо. 45Гьолълъокьа божийо ми гьардараб гей, судлӀо нисода БетӀергьалли дӯхъа нисойо жо йахъца.


Мариянис рец-бакълис кечӀ

46Марияни нисойо:

– Диела йакӀи БетӀергьан кьодда̄кӀца,

47ЦӀилӀона гей дие ругьна диела Аллагьли тиса багъоцалакьа,

48СудлӀо нисода гьаьй йеᴴхелло гьинила пакъираб лагъликьа.

Гьуна, дил баркат михъолъ желагъа муьгъатта̄ къацӀцӀола агьлова̄ дил рец бовас,[+]

49ГьаьлкӀолъи йōлъ дил Къудратаб БетӀергьалли.

Гьогцос ца̄ᴴна илагьияб гей.

50Гьинхъа гьийабачӀецала агьло-агьлола̄кьа раьгьмат гулца.

51Гьинила кад къуватабла ишла йовагьийо.

ЦацакӀзи бовагьийо йакӀо чӀугьарабла аьдамла.

52Гьогцо залимабла – тахла̄кьас тӀуватӀийо, пакъирабла – кьоддаба̄кӀийо.

53Нувабакова̄л гьолцо кӀетӀо шинаб жо нилӀийо, бечедабла гьоьшшона гаьчӀел меццабакӀийо.

54-55Гьолцо комак бōйо Израиллила халкъилал – гьинила лагъла̄л;

Аллагьлил йакӀкьа гей илла умумаллил – Ирбагьинил, гьолцола къавмалил абадул-абадийалъ раьгьмат бовал нисойо къутӀи.

56Гьулиъ лъаналъийо боцона багъона, Мариян кьа̄ь билӀогъа йеᴴкьейо.


Ягья ахъийо

57Мех мокъолъ, Элисабетил оьжо ахъийо. 58Аллагьли букъо гургьел богьна гьолълъол оьжо ахъийо тухълъо, гьолълъогъой мадугьаллана аьгарлъина рази бахъийо. 59БелӀнасла водиъ оьждил суннат бовал мокъова̄ сукӀоба̄л йатӀийолӀо абокьацой оьждикьана Закария ца̄ᴴ гулал[*]. 60Амма ийо нисойолӀо оьждикьа Ягья ца̄ᴴ гулал нуцӀослӀо нисона. 61Вагьаллийо ца̄ᴴ гаьгьийо сукӀозу гаьъа дибола аьгарлъилаълӀо нисойолӀо гьогло гьолълъохъа. 62Бета кōда̄д ишан богьна абохъа нисолло оьждикьа нӣйо ца̄ᴴд гулал дул йаццалӀо. 63Гьоᴴс кьокькьона йакъоллина Закария гьолълъокьа кьодо чахийо: «Оьждикьа Ягья ца̄ᴴ гула». КъацӀцӀа̄ аьжаиб ба̄хъийо. 64Йаьже йохийо Закария вагьаллиъисзу Аллагьлил рецна богьна икълашал уьᴴхолъийолӀо. 65Гьулиъ сōᴴгъой гаьгьийа̄ аьдамла йилӀа гьийабачӀейо; вагьло хабар Ягьудияллила къацӀцӀа̄ ма̄ьда̄кьа митемекьейо. 66Вагьло хабар тухъийа̄ пикро бōс зукъойо:

– Нӣйо сукӀод ахъал вагьакцо оьждиъкьа̄, – лӀо нисона.

Зукъанна Бичаслис гьаьлкӀолъи зукъона гей гьокцоъ.


Закарияс рец-бакълис кечӀ

67Илагьияб Ругьлисна оцӀна, Ягьяла або Закария, Аллагьлила каламликьа нисос:

68– Букъо рец БетӀергьаллил, Израиллила Аллагьлил, судлӀо нисода, Гьогцо оᴴкъона Гьинис халкъ тиса багъойо. 69-70Гьогцо гьехзу, гьинила илагьиябла аварагла̄ъкьа̄ илол йоᴴкъолал кьодо йохийо хъосарлъи жейса йоᴴкъойо Гьинис лагъ Давудила билӀоъкьа̄. 71Аллагьли нисойо вагьда̄: илла тушмалла̄кьасна, къацӀцӀа̄ иле ба̄тӀаъцала̄кьасна хъосар боваллӀо. 72-73Илла агьлолал кьодо бохийо раьгьмат бованна, вагьла̄зу Гьинис илагьияб бугъаъцас къутӀина илос або Ирбагьинил нилӀийо гьа̄на йакӀкьа йоᴴкъолална. 74Аллагьли нилӀийа къутӀилакьа зукъойо нисона иле тушмалла̄кьас хъосар бōслӀо, бета Гьогцол гьийабачӀечӀе ибадатна бōслӀо. 75Нитоназу илла оьмролаъ Аллагьлил ибадат бовал Гьогцос ма̄цова̄ валийацойна ба̄хъна. 76Мина, Оьжо, Бичаслила авараглъилаъ бикӀзи овас, Ми э̄ᴴш Кьодда̄ла гьингъа аьᴴйда̄ Гьинил гьино йеᴴлъелал,[+] 77Гьинила халкъилал хъосарлъи – мунагь-гьаькълиъис гьоггōл ма̄цолцаслъи – нисал,[+] 78Бичаслила гилъилла раьгьмола мехелло бохъ кьодда̄кьа мокъос илол, 79колӀлӀаъна хеллила гьидоцилаъна бечейа̄л бахъалъгъа, илос хаьба̄на рекъеллила гьинолкьа йеᴴйагьалъгъа.

80Ягья укълъис зукъойо, аᴴкъло-лъайликьа оᴴкъос зукъойо.

Израиллила халкъилал ваъзалил аьгъиъцал, гьолцо оьмро бōйо боьчӀчӀа авлахълиъ[+].

### 2 къаьм


Иса авараг ахъийо водо

1Гьогло водла̄ъ Август къайсарила[†] амролакьа дуниялликьа гаьгьийа къацӀцӀа̄ аьдамла ча̄хал нуцӀос зукъона гей. 2Вагьли аьдамла ча̄хийолъи зукъона гей аьᴴйдда̄ш, Квиринийли Шамлиъ наиблъи йогьцала замалла̄ъ. 3МекьейолӀо къацӀцӀа̄ гьӣ-гьидела шагьарба̄ъ жувōл чахиллал. 4Галилеялис Назарет шагьарбаъаш аьгъиъна Усупна Ягьудияллиъ БетлегьемлӀо нисойо Давудила шагьарбаъ кьодо эᴴкьейо жу чахиллал, судлӀо нисода гьули Давудила насло-зуриятлисна билӀосна сукӀо зукъойо[+]. 5Гьолцогъой къацӀо зукъойо гьолцол магьар гулло оᴴх гаьгьийо ахъо Мариянна. 6Гьулиъ гьоддōл мокъолъ, гьоглӀол къова ахъал мех мокъойо. 7Марияни ōйо аьᴴйдда̄ш къова, оьжо. Бета къӣла̄ъна оьлӀна голло гьолълъо гьули синакӀбаъ, жувōл бецал билӀоъ маьче михъаъалъ.


Малаиклана века̄на

8ГьоглӀо мицаъ зувакъона гей авлахълиъ нише гьидеш боцӀи богъоцас века̄. 9Гьоглодой Бичаслис малаик оᴴкъойо, БетӀергьаллила Нурли гангъизи бōйо гьоллōл, гьолълъохъа века̄на йилӀа гьийабачӀейо. 10Малаикли нисос века̄хъа:

– ГьийабацӀа̄къа, до мизол бакъойо къацӀцӀола аьламлил бахъцас букъо рохел. 11Жейса Давудила шагьарбаъ ахъна гей Аллагьли аьдамла тиса ба̄гъал э̄ᴴйо Кьодда̄с Масигь[†]. 12Гьуна, миже вагьалълъокьа боьважаллъийо аьламат: мизол иᴴхъос синакӀбаъ оьлӀна голло къова.

13Гелокьасзу малаиклигъой къацӀо йоᴴкъос гьаᴴсаъла агьлолас йукъо гьаз. Аллагьлил тасбигьна йогьна гьолло нисос:

14– Гьаᴴсаъла Аллагьлил рецна,

ЛӀийо дуниялликьа Аллагьли цӀоб гулла̄л – рекъелна![+]

15Малаикла гьаᴴсаъ мекьена муьгъатта̄, века̄ сидхъа гьоᴴсо нисос:

– БетӀергьалли илол тухъал битӀилло вагьдо хабарна, гьулиъ йахъийо жона йикъелал Бетлегьемлиъ иле мекьал.

16Вагьаллиъисзу кьапӀун мекьейа̄ гьоллол, мийахъос Мариянна, Усупна, синакӀбаъ укилло къована. 17Къова эга̄йоназу века̄ нисос, къова ахъийас хабар гьидел малаикли илгьам бōйолӀо. 18Гьодлохъа энекзи бахъийа̄ къацӀцӀа̄ аьдамла аьжаиб ба̄хъна гьихбалъос века̄ нисойо жойлакьа. 19Нисова жойлаш маънана богьна, Марияни шоваълечӀе йакӀкьа йовахийо гьолло шибаблис йаьжбо[+]. 20Малаикли нисогъа гьидел тухъанна бега̄нна битӀилло хабар битӀун михъолъ, Аллагьлил рецна тасбигьна богьна века̄ кьа̄ь боьвачош.


Исал суннат бōйо

21БелӀен водиъис къовал суннат бōслаъ, гьолцокьа Иса ца̄ᴴ гулца. Вагьли ца̄ᴴ зукъойо малаикли Мариян оᴴх гаьгьийо йахъал аьᴴйда̄ гулалӀо нисойо ца̄ᴴ.


Иса Аллагьлила билӀоъ[†] акъойо

22Мусала къанонликьа[†] гьоггōл ма̄цолцас водбо йоᴴвакъолъ, гьолло оьжо Иерусалимлиъ акъос БетӀергьаллил назро[*] огьна нилӀал. ( 23Аллагьлила амролакьа ийола сиᴴйаъас гисакийо шибаб абодда̄с насло БетӀергьаллил назролъилаъ икъелца зукъона.) 24Вагьалълъо динияб къанонликьа къурбаллил мухал нуцӀос зукъона гей къона ванаъас илба, йаги илбалис къона лӀапан.

25Гьуна вагьалълъо мехлаъ, Иерусалимлиъ зукъона гей СимеонлӀо нисойо сукӀо. Гьули зукъона динияб муъмин ва Израиллис халкъ БетӀергьалли тапшур боваллакьа йакӀо гаьгьийо сукӀо. Гьолцогъой зукъона Илагьияб Ругьна. 26Гьолцол Илагьияб Ругьли тухъал йитӀилло жу Бичаслис Масигь эгайчӀе угъаъцаслъи. 27ВагьаглӀо водиъ гьули Илагьияб Ругьли оᴴкъолло Аллагьлила билӀоъ. Ийо-абона акъос итӀино Иса гьулиъ, Гьолцол бовал нуцӀойо динияб аьдат бовал. 28Симеони окчиш Гьули кōъ, бета Аллагьлил рецна богьна нисос:


Симеони муьгъалӀ йахъцас жо нисос

29– Йа̄ Рабби дие БетӀергьан, до Дибо лагъ, мокъола дил къадар до угъал, Ми нисова йаьжкьа рекъенна богьна. 30-31Ми къацӀцӀола халкъилал йикъалъгъа гьаьдур йōйо хъосарлъи йега̄йо диела гьаьйда̄л, 32канлъи-лъай, дибола Израил халкъилал рецна къадрона.

33Оьждикьас Симеони вагьла̄ нисолъ, ийо-або гьайран-гьикмат ба̄хъийо. 34Гьоллол доьъана богьна Симеони нисос Мариянхъа, оьждила ийохъа:

– Гьуна, вагьацо оьждиъкьа̄ телида̄с Израил халкъилас аьдамла бейакца, телида̄с кьоддаба̄кца, вагьди къова ахъца Аллагьлис аьламатцой, амма тели аьдамла гьолцол данде бечеш, 35– дибона йакӀо балъаййахъа лъукъзи йахъца, – телилас йакӀиъ гаьгьийа̄ пикрована загьир йа̄хъалъгъа.


Гьаннати муьгъалӀ йахъцас жо нисос

36Зукъойо гьулиъ гьиниъ караматлъи гаьгьийо Гьаннат – Пенуэлис кид, Ашерила кьибиллиъис, йилӀа ицлолъийо аьдам. Гьинила бетӀергьаллигъой ахъо йеᴴкьена муьгъатта̄ алӀна лӀи йагъос. 37БелӀнайигна оьᴴкъона лӀи йеᴴкьецал къоролай нитоназу Аллагьлила билӀоъос йолъаъас зукъона гей нишена-хискьана БетӀергьаллил какна-кӀална йогьна, тӀаъат-ибадатликьа йечена. 38Вагьалълъо мехлаъ гьолълъо Аллагьлил рец-бакъ богьна ме̄ш зукъойо Исас хабар, Иерусалим тапшур боваллакьа йакӀо гаьгьийа къацӀола аьдамла̄л.


Кьа̄ь Назаретлиъ мекьейо

39Бета гьоллōл, БетӀергьаллила къанонликьа бовал нуцӀойо аьдатна богьна, мекьена мокъос Галилеялиъ, гьидела шагьар Назаретлиъ[+]. 40ИтӀино укълъис зукъойо, къуватабна аькъилабна ахъца зукъойо, Аллагьлис баркат зукъойо Гьолцоъ.


АцӀона къонлӀис Иса Аллагьлила билӀоъ

41Шибаб лӀиъ Гьолцос ийо-або мекьа̄гьийо Иерусалимлиъ ПасхалӀо[†] нисоцала ид-водил. 42Гьолцол ацӀона къона лӀи йеᴴкьелъ, аьдатликьа ид-водил гьоллōл мекьейо кьодо Иерусалимлиъ. 43Бета ид-водо йолъона муьгъатта̄ гьоллōл кьа̄ь мекьейо, гьихлъос гьоллос насло Иса Иерусалимлиъ; гьули гьихлъōлъи икъаъас ийолна аболна. 44ГицӀийолӀо гьодлол Гьули гōслӀона бадлогъой. ЙалӀокъе̄ш йагъойо гьино йолъона муьгъатта̄, муьхобалъийолӀо гьоллōл гьули иᴴзал аьгарлъилаъна бега-бийакъейа̄ъна. 45Гьулина иᴴхъечӀе, кьа̄ь кӀаьймуьхона мекьейолӀо гьоллōл Иерусалимлиъ гьолцогъойна миздабана. 46Лъанасла водиъ Гьули иᴴхъона гей Аллагьлила билӀоъ муалимла̄ъ алӀо къе̄на эчена, гьоглохъа энекзи ахъна гьоглол суалла нийаццас. 47КъацӀцӀа̄ энекзи бахъийа гьайран-гьикмат бовагьца зукъона гьолцола аᴴкълолана жавабла̄на. 48Гьули эгалъ, ийо-або гьикмат ба̄хъийо; гьолцола ийо оьждихъа нисос:

– Йа̄ дие оьжо, сийод ми илол йōйо. Гьуна, дибо абона дона йукъа пашманлъилаъ ми иᴴзийо.

49Гьолцо гьоллохъа нисос:

– Суд миже до иᴴзал нуцӀос? Мизол икъаъасди зукъойо до диела Абола билӀоъ ахъал нуцӀоцаслъи?

50Амма ийо-абол биджи йахъеэш гьолцо нисō йаьжла̄ш маъна[+]. 51Бета Гьули аьгъиъна эᴴкьейо гьоллогъой лӀийо Назаретлиъ. Гьули ийо-або нисогъа уьᴴхо-аьᴴхейо. Ийона гьогцос йаьжбо шоваълечӀе йакӀкьа йовахийо[+].

52Иса укълъийо, аьдамла̄ла аᴴкъло-пикролаъ оᴴкъойо, Аллагьлинна аьдамла̄нна Гьули йилӀа атӀийо.

### 3 къаьм


Ягья авараг халкъиладой аьᴴйда̄ аьгъиъца

1Тиберий къайсарлъилаъ[†] ахънас ацӀона лъинас лӀи зукъойо; Ягьудиялиъ наиблъилаъ Понтий Пилат зукъойо; Галилеялиъ ханлъилаъ Гьерод зукъойо; гьолцос ис Филипп зукъойо Итурейлилана Трахонитлилана вилаятлис хан; Лисаний Абиленаллиъ ханлъилаъ зукъойо;[+] 2Гьаннана Кайафана бишшун букъа̄ кашишлалъилаъ[†] гаьгьийа мехлаъ, Закарияла оьждил – Ягьял боьчӀчӀа авлахълиъ Аллагьлис йаьже тухъийо[+]. 3Гьолцо Иордан эᴴхедой гьица гаьгьийа мица̄ъ кӀаьйлӀона лъӣд ма̄цоллолъи тӀибитӀизи йōйо, мизос мунагьла тавба богьда чурзи йа̄хъцалӀо нисойо. 4Вагьаддийа йаьжбо ча̄хна гей Ишая авараглила ТӀекликьа:

«Гьоᴴс гьокӀ тухъца боьчӀчӀа авлахълиъ:
Гьуги оᴴкъолъол гьино къачӀази йова,
Кьодда̄лал гьино йаᴴкъойцӀойо йова,
5Шибаб куво-аьракъ йолъала,
шибаб ма̄ь-бизова йеᴴйалъала,

ЧӀикӀ-чӀекӀдийо жо йаᴴкъойцӀала, хир-хоькӀила̄ маьче мелъала,

6Шибаб ругь-чӀаголъилал Аллагьлис хъосарлъи йега̄ла».

7Гьолцодой ма̄цолал мокъова халкъилала аьламлихъа Ягья ниса̄гьийо:

– Гьай миже, цӀодола бекелалис насло! Лъод миже тӀамзи бōйо кьодо мокъоцала Аллагьлила симолдойс боьвачал? 8Миже бōва тавбалас пихъ йегала. Иле Ирбагьинила наслолас къова̄ гейлӀо нисона бикълабаша̄къа. Гьуна До мизохъа нисос, Аллагьлил йадда вагьаддōл кьала̄на Ирбагьинила къова̄л Гьогцохъа йуьᴴвахонна йа̄хъца[+]. 9Хоьхила хемухадой оᴴг гуллолъи мизол йикъе. КӀетӀо пихъ кьодо йахъаъцас хоьхо буьчӀна цӀоъ гулцаслъи йикъе[+].

10Гьиде сийод йовал нуцӀослӀо нисос зукъойо аьдамла̄. 11Ягья жаваб ницца зукъойо:

– Къона мухун гаьгьийа гьоᴴсцойс гаьччал нилӀа, кен гаьгьийана вагьалла̄ йова.

12Мунагьла чурзи йовагьиллал мокъова̄ гьаькъ бокӀолал бечелла̄ аьдамла̄на нисолло гьолцохъа:

– Йа̄ Муалим, иле сийод йовал нуцӀос?

13Гьоллол жаваб нилӀийо Ягья:

– Мизол бегаллагъа кьодда̄с багъа̄къа гьаькъ.

14Вагьалла̄зу рагъухъалла̄на мокъона нисолло:

– Илена сийод йовал нуцӀос?

Гьоллохъана нисойо:

– Гьоᴴссидихъасна гьичӀегонна окко йагъа̄къа, гьоᴴссидикьана гаьччо аьйиб гула̄къа, мизол ниццала харжликьа рази бахъна бече[+].

15Масигь[†] оᴴкъаллахъа гувабацӀона бечейаъ, халкъилал пикро бахъца зукъойо Ягья Масигь зогъаллӀона. 16Ягья къацӀцӀолал жаваб нилӀийо:

– До мизос мунагьла лъӣд йа̄ᴴцолца, амма оᴴкъос дӣгъана йилӀа къудратаб СукӀо. До гей гьолцола гьалалъцола̄с кьохъа̄ йа̄ᴴкал мустагьикъаб гаьччо сукӀо. Гьогцо мизос мунагьла йа̄ᴴцолас Илагьиябли ругьлидна цӀойидна. 17Гьогцола каъ аьᴴко гей, нахоъос хъибо мацонна гьинила баькьиъ гулца, нахо гьоᴴсна йедаъцала цӀоъна гунна Гьолцо йекӀелца.

18Рохеллис Хабар нисона вагьалла̄зу тели баддōнна насигьатла Ягья аьдамла̄л йовагьийо.

19Гьерод ханли гьинила истӀис ахъо Гьеродиада йоᴴкъойолъина, бади гьокцос чороклъина Ягья мотӀолиъ йакьеллъо, 20Гьероди Ягья тӀусагъийаъ голло, ханли йовагьийа бадло кешлъила̄кьа кьодо вагьли кешлъина телилъийо.


Исана лъӣд ацолца

21КъацӀцӀо гаьлъда-гаьгьийо аьламна мокъона лъӣд мунагьла йа̄ᴴцолцалаъ, Исана лъӣъна эᴴдокна доьъа бōслаъ, гьаᴴса йеᴴйагьейо. 22Илбалила суратбакьа Илагьияб Ругь мокъойо гьолцодой. Бета гьаᴴсаъкьа̄ гьокӀ тухъийо:

– Ми гей дил аццас дие Оьжо. Дӯкьа До рази гей![+]


Исала умумаллис кьибил

23Иса Аллагьлил хъуллухъ бовал уьᴴхолъийаъ, гьолцос зукъойо лъанайиглъийо лӀи. Гьолцола умумаллис вагьаддийо кьибил гейлӀо нисос зукъойо: гьолцос або Усуп, гьолцосна або Эли, бета 24Маттат, Леви, Малки, Яннай, Усуп, 25Матитя, Амос, Нагьум, Гьесли, Наггай, 26Магьат, Маттати, Шимъи, Йосех, Йода, 27Йогьанан, Реса, Зеруббабел, Шеалтиэл, Нер, 28Малки, Адди, Къасам, Алмодам, Эр, 29Ешуа, Элиэзер, Йорим, Маттат, Леви, 30Шимъон, Ягьуда, Усуп, Йонан, Элякъим, 31Мелеа, Менна, Маттата, Натан, Давуд, 32Йишай, Йобед, Боаз, Шалмон, Нагьшон, 33Аминадаб, Админ, Арам, Гьецрон, Перец, Ягьуда, 34Якъуб, Исгьакъ, Ирбагьин, Терагь, Нагьор, 35Серуг, Реу, Пелег, Эбер, Шелагь, 36Къейнан, Арпакшад, Шем, Нуьгь, Ламек, 37Метушелагь, Гьенок, Яред, Магьалалеэл, Къейнан, 38Энош, Шит, Адам, Аллагь.

### 4 къаьм


Илбис Иса къосси овал муьхотухъийо

1Илагьияб Ругьлид оцӀийо Иса Иорданлиъис кӀаьй уьᴴхона гōйо, бета Ругьли Гьули оᴴкъолло боьчӀчӀа авлахълиъ. 2Вагьлиъ йагъойо Иса оьᴴкъонайиг водо. Илбисли гьолцос гьаьлна бикъелло. Вагьлосинаб замаллиъ сикӀаъ лукӀма мейэш. Оьᴴкъонайиг водо йеᴴкьелъ, Гьули нукойо. 3Вагьалълъо мехлаъ илбисли нисос Гьолцохъа:

– Ми Аллагьлис Оьжо зогъда, вагьалӀо кьалхъа ниса баьбалал йуьᴴхолӀо.

4Иса гьоглӀол жаваб нилӀийо:

– ТӀекликьа чахна гей: «Сид баьбалакьа боваъас инсалли гьинис оьмро».

5Бета илбисли ма̄ькьана оᴴкъонна, сид лагьзатлиъ дуниялликьа гаьгьийа̄ къацӀцӀа̄ пачалихъла йегабалло Гьолцол. 6Бета гьоклӀо нисос:

– Вагьадло къацӀцӀола пачалихъла̄с ихтиярна рецна до Дул нилӀал, судлӀо нисода гьолълъос ихтияр дӣхъа нилӀна гей, до дил атӀтӀийал вагьло ницца. 7Ми дил сужда богьда, вагьли къацӀцӀо дибо йахъца.

8Иса жаваб нилӀийо:

– ТӀекликьа чахна гей: «Сид Аллагьлилла̄ъ сужда бова̄къа, БетӀергьаллилла̄ъ ибадат бова̄къа».

9Бета илбисли Гьули Иерусалимлиъ эжена Аллагьлила билӀола[†] кьохъкьана гонна, Гьолцохъа нисос:

– Ми Аллагьлис Оьжо зогъда, вагьалӀоъла лӀийо огицӀ! 10ТӀекликьа чахна гаьъад: «Аллагьли малаикла̄кьа амро бовас ми цӀуми овалӀо нисона». 11Бета: «Малаикла̄ каъ охна эзас кьалил дибо хаьба мехелечӀе».

12Иса жаваб бōйо:

– «Ми БетӀергьан, дибола Аллагьлил гьаьлбики йова̄къа» – лӀо нисона чахна ТӀекликьа.

13Гьолцол къацӀцӀо гьаьлбики йогьна лъикъолъ, илбис гьоᴴс санаъатаб мех мокъоцал боъийо Гьолцодойс.


Иса аварагли Галилеялиъ ваъза-насигьатла йовагьал уьᴴхолъийо

14Иса оᴴкъойо Галилеялиъ Илагьияб Ругьна Гьиниъ бахъна. Гьолцос ца̄ᴴ на̄назу сōᴴгъой гаьгьийа̄ мица̄ъ йеᴴкьейо. 15эᴴкьена Гьолцо ваъза-насигьатла йовагьийо, къацӀцӀола Гьолцол рец-бакъ бōс зукъойо.


Назаретлиъ Иса авараг къабул ойэш

16Бета Иса тарбийа-лъай нилӀийа Назарет шагьарбаъ эᴴкьейо, гьинила аьдатликьа шамат[†] водиъ синагоглиъна эᴴдокийо. Гьоллол ТӀек хъовал минбарликьа кьодокийо[+]. 17Ишая авараглис ТӀек нилӀийо Гьолцохъа. Вагьаддийо калима гаьгьийо мицаъ ТӀекна йеᴴгьена, хъōйо Гьолцо:

18-19– «Дӣъ БетӀергьаллис Ругь гей, гьолцо дил ихтияр нилӀийо Рохеллис Хабар мискилла̄хъа мейал, асирлъилаъ гаьгьийа̄ тиса ба̄гъоналӀо, боцдийа̄л канлъи йоᴴкъоналӀо, азаб-акъубалиъ гаьгьийа̄ гиса мегьналӀо. Аллагьлила раьгьматлис мех мокъоналӀо нисал эᴴгьна гей До».

20Бета Гьули ТӀекна йиᴴхъона, хъулухъчийахъана нилӀна, къе̄ эчейо. Синагоглиъ гаьгьийа̄ къацӀцӀолас гьаьй йеᴴхейо Гьолцокьа. 21Иса гьоллохъа нисал уьᴴхотохъийо:

– Жейса миже вагьалӀо калималихъа энекзи бахъцалаъ, чахийо жо тӀубази йахъийо.

22Гьолцола каламли гьоллол букъо асар бōйо. Исала сикӀаъкьа̄ гугьцала вагьалълъо баркатаб каламли къацӀцӀа̄ аьжаиб бовагьийо. Бета гьолло нисойо:

– Усупис оьжод гей Гьули?

23Иса нисойо гьоллохъа:

– Гьай-гьай миже Дӣхъа кицина бакъона нисас: «Ми дохтур зогъда, гьакъкъа Мизу сагъ ахълӀо. Илол Капернаумлиъ йахъийо шинаб жо тухъийо, же вагьалӀо Дибола абола ракьликьана йова!» – лӀона нисас миже Дӣхъа.

24Амма Гьогцо гьоглохъа нисойо:

– Гьаькъкъаб жо гей, гьоᴴсна авараг гьинила абола ракьликьа бикӀзи оваъас. 25Гьаькъкъаб жо нисос До мизохъа: Иляс авараглила замаллиъ лъана лӀина илъна боцо бахъийо мицакьа водо гуйчӀе къацӀцӀо дуниялликьа йукъо ракъи йоᴴкъона. 26Израиллиъна тели къоролла зувакъодана, Сидонлидой гьиᴴца гаьгьийа Царепатила сид къоролайдоййаъ эᴴйэш Аллагьли Иляс. 27Элиша авараглила замаллиъ Израиллиъна барас[†] унтилаъ кӀовабакӀова тели аьдамла ба̄хъдана, Шамлиъис гьоᴴс НаъманлӀо нисоцас сукӀова̄ъ аᴴцолеэш гьолълъо унтилаъас.

28Вагьли тухъийоназу, синагоглиъ гаьгьийа̄ аьдамла гьалаг ба̄хъийо. 29Баьгъбаъна гьолло Гьули шагьарбаъаш гисана эжена бачилӀ тӀотӀаллӀо нисона, гьидес шагьар бōйо бизола раьъалликьа акъос зукъойо. 30Амма Иса халкъилаъас алӀос оьчона оъийо.


Капернаумлиъ Иса аварагли йегабалла̄ караматла


1. Чикейо зиннал гиса боцӀийо

31Бета Галилеялила КапернаумлӀо нисоцала шагьарбаъна эᴴкьена, гьоллол шамат водла̄ъ Аллагьлис калам биджи бовал уьᴴхолъийо. 32Гьолцола ваъзала̄кьа аьдамла аьжаиб ба̄хъна зувакъойо. Гьолцо нисоцас жо нисос зукъойо Гьиниъ гьаьлкӀолъи гаьгьийаъцой.

33Синагоглиъ зукъона гей зинналла̄ охийо гьоᴴс сукӀо.

34– ЭццакӀа! Сийод дул илоъкьа̄ йатӀна, Назаретлиъис Иса! – лӀо нисона йукъо илӀела̄л уьᴴхолъийо гьули сукӀо. – Иле пасад бовалди оᴴкъона Ми! Дил икъеш Ми Аллагьлис Илагьияб СукӀо ахъцаслъи![+]

35Иса гьокӀ йоъиллийо гьолълъос:

– ГьокӀ йоъла, болъо Ми гьолцола магъоъос!

Синагоглиъ алӀлӀода гьули сукӀона къе̄ икьена, гьоьшшона зарал бойчӀе гьолцола магъоъос зиннал гисакийо[+]. 36КъацӀцӀа̄ гьайран бахъийо. Гьоллōл сидхъа гьоᴴсо бикълабашал муьхобалъийо:

– Сийо йаьжед гьули, гьинила къуватлидна къудратлидна амро богьцас зинналла̄л; гьолълъогъа муьгъатта̄ гьоллōлна инсаллила магъоъос гисабакцас, – лӀо нисона.

37На̄назу сōᴴгъой гаьгьийа̄ мица̄ъ митемекьейо Исас хабар.


2. Петерлис йукъо ийо кӀокӀō йахъилло

38Бета аьгъиъна, синагоглиъисна гисакна, Иса СимонлӀо нисоцала сукӀодой билӀогъа эᴴкьеш. Симонис йукъо ийо йаьчӀ-йиххала унтилаъ йилӀа кӀокӀона йиᴴхъос. Гьоло йахълалӀо нисона гьарзи йōс Гьолцохъа. 39КӀокӀовадой гьиᴴцана эᴴкьена, йаьжена нисона, гьолълъоъос унти болъолца. Вагьаллиъисзу йаьгъиъна, гьоллол кен-оᴴх гулал йуьᴴхолъча гьоло.


3. КӀовакӀова̄на ба̄хъилло, зинналлана аьдамла̄ъаш йовацӀийо

40Бохъ тӀикейа анталаъ тели кӀовакӀова̄ аьдамлана ба̄къона мокъойо Гьолцодой. Исана шибаблил кō йеᴴхенна гьоллōл ба̄хъилло. 41Лади аьдамла̄ъаш зинналла йовацӀийо.

– Ми Аллагьлис Оьжо гей! – лӀо нисона илӀелабас зувакъойо гьоллōл йоьвачошлаъ.

Амма жу Масигь[†] гаьгьийолъи зинналла̄л икъелъ, Иса гьоллос гьокӀа йоваъиллис зукъойо.

42Бета хиса водо хишейоназу гисакна Гьули боьчӀчӀа авлахълиъ эᴴкьейо. Халкъила Гьули иᴴзийо. Иᴴхъона муьгъатта̄, гьидедойс на̄на эᴴкьа̄къалӀо нисона гьардизи ба̄хъийо[+]. 43Амма Иса гьоллохъа нисойо:

– Аллагьлис Парчагьлъи йоᴴкъоцалас Рохеллис Хабар нисал До бадло шагьарба̄ъна эᴴкьал нуцӀос, вагьалълъол э̄ᴴйо гей До.

44Вагьла̄ Ягьудиялила синагогла̄ъ эᴴкьена, Гьолцо ваъза-насигьатла йовагьийо.

### 5 къаьм


Иса авараглис а̄ьᴴйдда̄ш асгьабла[†]

1Аллагьлис калам тухъал батӀийа̄ аьдамла̄ сōᴴгъой къацӀобакна гаьгьийа мехлаъ, Гьули зукъойо ГеннисаретлӀо нисоцала ралъадбадой. 2Ралъадбаъ къона гама бегас Исал. Биса̄хъла, гамалиъис гисана гугьна, гьидеш биса̄ йовахцас къӣла низабас зувакъойо гьулиъ. 3Иса Симонила гамалкьа кьодокийо.

– Раъалликьас даьгьаб ралъадбаъ эᴴдда̄ гама беза, – лӀо нисона гьарзи йōйо Гьолцо Симонхъа.

Гамалкьа къе̄на эчена Гьолцо аьдамла̄л ваъза-насигьат бōс зукъойо. 4Ваъза-хабар болъолъ, Симонхъа нисос:

– Ралъадбала гилъилла мицаъ гамана мокъонна, тӀутӀа дибо биса̄ йовахцас къӣ.

5Симони Гьолцол жаваб нилӀийо:

– Йа̄ НасигьатсукӀо! Гьуᴴлъ нише-хишей ла тӀутӀдана илол гьоᴴсна биса михъеэш. Амма Ми нисойо йаьже йугъолечӀе до гьаᴴкъкъаса̄за къӣ тӀутӀал.

6Вагьла̄ нисогъа тӀулӀлӀо, гьоллол тели биса михъойо. Биса̄ла йаькъкъолъилахъа къӣ йа̄ьхал йуьᴴхолъийо. 7БалӀо гамалкьа гаьгьийа̄ гьалмагъла̄хъа ишан богьна комаклил ийалӀейо. Мокъона гьоллона къацӀо комак богьна, къонана гама̄ бисалис йовацӀилло. Давлалила йаькъкъолъилахъа къонана гама̄ ралъадбаъ гъанкъизи йа̄хъал йуьᴴхоьбалъийо. 8Вагьли йегалъ, Симон-Петри Исала мицна̄дой аьᴴйда̄ суждалкьана эчена нисойо:

– Йа̄ БетӀерчӀахъаяв, олъо дидойс Ми! До гей мунагьла̄с оцӀийо сукӀо!

9Вагьла̄ нисаъасди, гьулина гьолцогъой къацӀо гаьгьийа̄на котакалда гьийабачӀена зувакъойо тели бохийо биса бегалъ. 10Вагьла̄зу, Симонил гьалмагълъилаъ гаьгьийа̄ Зебедайис оьждаь, Якъубна Иоанна, гьийабачӀейо. Бета Иса Симонхъа нисойо:

– ГьицӀа̄къа! Желагъа муьгъатта̄ ми аьдамла бисацой бовахца[*].

11Гама̄на мицакьана кьисабана, гаьлъгъа къацӀцӀо жона йечаннегьна, гьоллōл Исагъой къацӀо мекьейо.


Барас[†] унтилаъ кӀокӀойо сукӀо сагъ ахъилло

12Гьуна Исал, сид шагьарбаъ оᴴкъолъ, къацӀцӀо магъокьа барас унти чӀалӀейо гьоᴴс кӀокӀойо сукӀо эгас. Иса эгалъ, гьули сукӀо Гьоцодой аьᴴйда̄ мотӀо лӀийода̄ къе̄на экна гьардизи ахъал уьᴴхолъча:

– Йа̄ БетӀерчӀахъаяв! Дул адда, до Дӯхъа аᴴцонна сагъ огьна ахъца!

13КӀокӀовал кōна йеᴴхенна Иса нисойо:

– Дил атӀна гей: ми аᴴцо, сагъна ахъ!

Нисослаъзу чӀалӀейо жона магъокьа кьодос йекна, гьули сукӀо аᴴцона сагъ ахъийо.

14– Гьоᴴссидихъана хабар мейчӀе, эᴴкьена бегала дибо магъо кашишлил[†], аьдамла̄л ми ахъийолъи икъалъгъа Мусала къанонликьа[†] къурбан муха, – лӀо нисона лъази йōйо Иса гьогцохъа[+].

15Амма Исас хабар халкъилаъ гьех митемекьейо. Гьолцохъа энекзи бахъална, унтилаъас сагъ бахъална тели аьдамла мовакъос зувакъойо. 16ГьулилӀо нисода, аьдамла гаьчӀела мицаъ эᴴкьена тӀаъатлиъ ахъца зукъойо[+].


Магъо хъохъойо сукӀо ахъилло

17Гьоᴴс водолалъ Иса ваъза-насигьат бōслаъ, Гьолцохъа энекзи бахъийа аьдамла̄ъ эᴴдо зувакъойо Галилеялила шибаб аьлӀаъашна, Ягьудиялиъисна, Иерусалимлиъисна мокъова̄ фарисейлана[†] динияб аьлимлана. БетӀергьаллис къудратлъи зукъойо Гьолцоъ кӀовакӀова ба̄хълал[+]. 18Гьуна гьоᴴс аьдамла̄ лӀоᴴвакьана гонна акъойо магъо хъохъойо сукӀо. КӀокӀō сукӀо Исадой аьᴴйда̄ оᴴкъолална голална гьаьракат багъос зукъойо гьолло. 19Амма тели халкъ бахъийахъа, эзал гьино йиᴴхъеэш. Кьамакьас кӀараматӀина йолъонна, лӀоᴴвакьа голгъа Исадой аьᴴйда̄ алӀлӀода̄ лӀийо э̄ᴴйо. 20Гьули сукӀо акъона мокъова̄ сукӀоба̄с божи бегалъ, Иса нисойо:

– Аьдам, ми мунагьла̄ъас аᴴцойо![+]

21Диниябла аьлимлана[†] фарисейлана сидхъа-гьоᴴсо бикълабашал муьхобалъийо:

– СукӀо сукӀод ахъал нуцӀос вагьди вагьаллийо инжитаб-гьаькъираб жо йекӀцас? Аллагьлихъа̄ъ инсаллис мунагьла чурзи йовагьна йа̄хъаъас, – лӀо нисойо гьогло.

22Гьоглола йакӀиъ гаьгьийо жона йикъена, Иса нисолца:

– Суд мизола йакӀиъ вагьаллийа пикрова йа̄хъийо? 23Сийод нисал пигьаяб гей: «Ми мунагьла̄ъас аᴴцойолӀод» йаги «Аьгъиъна эᴴкье-гогьлӀод»? 24Амма мизол йикъе, Аьдамлила Оьждисна[†] ихтияр гей аьдамла̄ш мунагьла чурзи йовагьал... – Иса кӀокӀовахъа нисойо: – До дӯхъа нисос, аьгъиъна лӀоᴴна бежена билӀогъа эᴴкье!

25Вагьаллиъисзу аьгъиъна, жу акъойо лӀоᴴна бокчина, Аллагьлил рецна богьгъа, гьинила билӀогъа эᴴкьейо. 26Гьайран-гьикмат бахъийа̄ гьолло къацӀцӀола Аллагьлил рец бōйо. ЙилӀа гьийабачӀейахъа гьолло йекӀийо:

– Гьикматаб жо йега̄йо илол жейса, – лӀо нисона.


Иса аварагли Левий асгьаблъилаъ охца

27Гьолълъогъа муьгъатта̄ Иса билӀоъос гисакийо. Гьинолис гьаькъ бокӀолцала билӀодой Гьолцол къе̄ эчена эга̄йо Левий ца̄ᴴ гаьгьийо гьоᴴс гьаькъ бокӀолцас сукӀо[†].

– Дӣгъой муьгъалӀ тос, – лӀо нисос гьолцохъа Иса.

28КъацӀцӀо жона гаьлълъа̄чо йечаннегьна, аьгъиъна Гьолцогъой муьгъалӀ эᴴкьейо Левий. 29Гьинила билӀоъ мокъолъ, Левий йукъо гьоболлъи йōйо Исал. Гьулиъ зукъойо гьаькъ бокӀолцасана, гьула̄зу гьоллогъой къацӀо гагьийа̄ баддōл аьдамлана[+]. 30Фарисейла̄на гьоглола диниябла аьлимла̄на Исала асгьабла̄хъа[†] морлӀона нисолло:

– Суд миже гьаькъ бокӀолцала сукӀоба̄гъойна, мунагьла̄с бовацӀийа̄ аьдамла̄гъойна къацӀо бес-хулӀос[+]?

31Иса гьоллол жаваб богьна нисос:

– КӀовакӀовалла̄ъ, сахаб сукӀоба̄л дохтурлис комак батӀаъас. 32До гогьна гей муъмилла гаьчӀел, муна̄пикъла ийабалӀал, гьолло тавба бовал балӀлӀо[+].


КӀаллис суал

33Гьогло нисолло Исахъа:

– Ягьяла асгьабла̄на фарисейла̄ла мутаъалимла̄на дӣсда̄с как-кӀалла йовагьцала мехлаъ, гьоддōл Дибо асгьабла суд бес-хулӀона ба̄хъца? – лӀо нисона[+].

34Иса гьоллохъа нисойо:

– Къимако шеблаъ гаьгьийа мехлаъ, гьолцо бейтелликьа ийабалӀейа аьдамла̄хъа, бес-хулӀечӀе кӀал йохна бечелӀо нисона йахъцади мизохъа? 35Къимако гьоллодойс агъойо водбо йоᴴвакъас, вагьалло водла̄ъ кӀал йохна гьоллōнна ба̄хъас[+].

36Бета Иса гьоллол вагьаддийо хабар ме̄йо:

– Лъона ицӀцӀо лъицӀона йаьхенна келла лъицӀокьа гъечӀе гуцӀаъас. ИцӀцӀо лъицӀона йугъос, келла лъицӀокьа ицӀцӀо гъечӀе гуцӀийолъина кьухъаъас. 37Лъона гитӀаъас ицӀцӀо гъино йугъал йоᴴкъова тӀикӀилаъ. Бетана ицӀцӀо гъинона къе̄ мекьас, йаьхена тӀикӀина йугъас. 38ИцӀцӀо гъино гитӀал нуцӀос ицӀцӀа тӀикӀилаъ. 39Келло гъино хулӀона муьгъатта̄, лъōнна кьодо ицӀцӀо гъино хулӀал батӀаъас, судлӀо нисода келлозу гъино кӀетӀо гейлӀо нисос.

### 6 къаьм


Шамат[†] водо

1Шамат водиъ хъибола майдалла̄ъкьа̄ мекьал нуцӀойо Исана Гьолцос асгьаблана[†]. Асгьабла̄[†] хъибос кьоᴴва̄ кōъна йуьвашинна мугьла йуьᴴвахъча зувакъойо. 2Садло гьодлохъа нисолло:

– Шамат водла̄ъ йовал йахъаъцас жо суд миже йōс? – лӀо.

3Иса гьоллол жаваб нилӀийо:

– Хъойэшди миже, жуна къацӀо гаьгьийа̄на нувабакона гьихбалъолъ, Давуди йōва жойлас? 4Аллагьлила билӀоъна[†] эᴴдокна Давуди бокчина гей Аллагьлил бакъойо, кашишла̄йаъ[†] муьхъал бахъаъцас баьба. Гьинина муьхъна гей, къацӀо гаьгьийа̄нна нилӀна гей.

5Бетана нисойо гьоглохъа:

– Шамат водис ихтияр Аьдамлила Оьждихъа[†] гей!


Шамат водиъ кō хъохъойо сукӀо ахъилло

6БалӀосола шамат водиъ Иса ваъза-насигьатлил синагоглиъ[†] эᴴкьал нуцӀойо. Гьулиъ зукъона гей кӀетӀакьас кō хъохъойо гьоᴴс сукӀо. 7Диниябла аьлимлана[†], фарисейлана Гьолцохъа гуцӀобахъна бечена зукъойо сагъ овалла̄лӀона, шамат водиъ вагьли кӀокӀō ахъинналӀо нисона Исакьа аьйиб мокъолалъгъа[+]. 8Амма гьоглола йакӀиъ гаьгьийо жона йикъена, Иса кō хъохъова сукӀохъа нисойо:

– Аьгъиъна алӀлӀода̄ эче! – лӀо.

Гьуги аьгъиъна алӀлӀода̄ эᴴкьейо. 9Бета Иса гьоллохъа нисойо:

– До мизохъа гьоᴴс жо нисолал: шамат водиъ сийод йовал йахъца – кӀетӀолъид йаги кешлъид? Аьдам ахълалди йаги угъолалди нуцӀос[+]?

10Гьогло къацӀцӀолахъана говацӀона, Иса гьолцо сукӀохъа нисойо:

– Кō йаᴴкъойцӀола, – лӀо.

Иса нисогъа йōйо гьолцо сукӀо. Хъохъойо кō сагъ йахъийо. 11Гьоггōл йилӀа гьалаг ба̄хъийо, Исал сийоди йовал нуцӀослӀо нисона сидхъа-гьоᴴсо дандибази йовал муьхобалъийо.


АцӀона къона чапар гьакӀийо

12Вагьалло водла̄ъ Иса гьари-доьъалил сид ма̄ькьана эᴴкьена нише-хишей Аллагьлил тӀаъат богьна эчейо. 13Хискьа Иса Гьинис асгьаблана ийалӀена, гьоллоъ эᴴдос ацӀона къона сукӀона гьакӀна, гьоллокьа чапарлалӀо нисона ца̄ᴴда гувалло. Гьоллōнна зувакъойо: 14ПетерлӀо[*] нисона тӀокӀца̄ᴴ гаьгьийо Симон, гьолцос ис Андрей; Якъуб, Иоанн, Филипп, Бартоломей; 15Маттей, Тома, Алфайлис оьжо Якъуб, Зелот[*] ца̄ᴴ гаьгьийо Симон, 16Якъубис оьжо Ягьуда ва бета Исал хиянат ахъийо Ягьуда Искариот[*][+].


Майдалликьа Иса букъо ваъза-насигьат бōйо

17Гьинила асгьабла̄гъой къацӀо Иса, ма̄ькьаш лӀийона гогьна, авлахълиъ эчеш. Гьулиъ мокъос Гьолцос тели асгьаблана, къацӀцӀо Ягьудиялиъисна, Иерусалимлиъисна, гьула̄зу ралъадбадой шеблаъ гаьгьийа̄ Тирна Сидонна шагьарба̄ъаш букъо аьламна. 18Гьулиъ мокъойо Исала ваъза-насигьатлихъа энекзи бахъална, гьула̄зу унтилаъас ба̄хълаллакьа йакӀо йоᴴкъова̄на, чикейа зинналла̄ азаб ниццаса аьдамлана; гьоллōл Иса сагъ бовагьийо. 19КъацӀцӀола халкъилал йатӀна зукъойо Исалъ кō йеᴴхелал, судлӀо нисода Гьолцоъкьа̄ гугьцала букъа къудратлихъа къацӀцӀа̄ ба̄хъца зувакъойо[+].

20Бета асгьабла̄хъа гьаьйна йеᴴхенна Иса нисос:

– Гьардарабла гей миже мискин-пакъирла,
Аллагьлис Парчагьлъи мизол йиᴴхъолъ.
21Гьардарабла гей миже, же нуко-аᴴхъаба̄,
Аллагьли мизос оᴴха йовацӀлас.
Гьардарабла гей миже, же бийабацаса,
бета миже лъоᴴваба̄с.
22Гьардарабла гей миже, аьдамла̄л ба̄тӀеэса,
гьогло атаба̄кӀийа, мизокьа цӀокьдаба̄йа,
мизос чикейа ца̄ᴴда гейлӀо нисона
гиса тӀуватӀас мизос ца̄ᴴда,
Аьдамлила Оьждидда̄ла.
23Рази ба̄хъ, рази ба̄хъна богба̄цӀ миже,
судлӀо нисода гьаᴴсаъ мизол
букъо шапаъат гей.
Вагьалла̄зу гьоглола наслола̄ла
абола̄на аварагла̄л йōйо.
24Амма балагь-азаб мизол
бечедлъилаъ гаьгьийа̄л,
кӀетӀо оьмро же мизол нилӀийо.
25Балагь-азаб мизол,
же оᴴх йовацӀна гаьгьийа̄л,
бета миже нувабакас.
Балагь-азаб мизол, же лъоᴴваба̄йал,
бета миже бийабана макъо йагъас[+].
26Балагь-азаб мизол,
кӀетӀа̄ аьдамла гейлӀо нисона
сикӀалъ къацӀцӀола ба̄гъова̄л.
Гьоллола умумаллина вагьалла̄
йилӀа рец-бакъ бова̄гьийо
аьйдла̄ гьересиаварагла̄л.


Рокьилас амро

27Дӣхъа энекзи бахъцала мизохъа нисоцас гей: мизос тушмалла ба̄тӀ, миже ба̄тӀаъцала̄л кӀетӀослъи йова. 28Мизол наьъана богьцала̄л баркат гулала, миже нуькучӀ бовагьийа̄ доьъалиъ ба̄гъа[+]. 29Дул гога̄кьа баькьеллал, бадона гога̄ гуцӀола; дӯхъас чохъа-гужгат йагъовал, кьодос мухунна йагъона нилӀа. 30Шибабли гьарзи йōвал гьарзи йōйо жо нилӀа, нилӀийахъасна кьа̄ь йокӀа̄къа[+]. 31Бадло дул йовакъōйо жо ми гьоллонна йова. 32Миже ба̄ццала̄л мизол ба̄тӀийа̄с нӣйо кирид бахъал? Мунагьла̄д бовацӀийа̄лна ба̄цца жувōл ба̄ццаса аьдамла. 33Мизол кӀетӀослъи йōвал кьа̄ь йоцӀона йōва кӀетӀослъилас нӣйо кирид бахъал? Мунагьла̄д бовацӀийа̄на вагьлизу жо йōс. 34Кьа̄ь нилӀаллакьа кул бахъна боцӀи сукӀол къарзалаъ нилӀийа сукӀол нӣйо кирид бахъал? Мунагьла̄д бовацӀийа̄на сидил гьоᴴсо ницца йоцӀол, кьа̄ь кьодос камийойчӀе, йоᴴкъаллакьа йакӀона йоᴴкъонна. 35Амма мизол мизосзу тушмалла ба̄тӀ ва садакъа̄ йовагьа; йоцӀол нилӀийакьа кьа̄ь йоᴴкъаллакьа кул бова̄къа; бета мизол тели кири бахъца, бета миже Кьодда̄ла Аллагьлис къовалъилаъ ба̄хъца. Баркалла нилӀаъцала̄нна, кешлъи йōвална цӀоб гулцас гаьлълъо Гьуги. 36Мизос Аболъийозу гургьел-раьгьмо гаьгьийа ба̄хъ мижена.


Гьицаса какзи бова̄къа

37Миже сукӀокьа аьйиб бова̄къа, Аллагьли мизокьана боваъас; миже аьдам какзи ова̄къа, мижена какзи боваъас; миже кьодос тилӀбак, мизокьасна тилӀбакас. 38Мижена нилӀа – мизонна нилӀас. ЙилӀа лахлӀо-къуькъона гъоьдо богьна боцӀийо моьгьоре ницца мизол. Нӣйа моьгьорейад мизол масадана, вагьаллийа моьгьорейад мизонна масас.

39Вагьаддийона мисал бакъойо Иса гьоллол:

– Боцдийа сукӀохъа бадисо боцдийо сукӀо эжеллина ахъцади? Гьоллōл къонана хъарандийаъ бейакассаъди?

40Гьинила муалимлигъа лъай кьодда̄с ахъаъас мутаъалим. Амма жузу, къацӀцӀо жо йикъенна, камиллъилаъ оᴴкъода, шибаб мутаъалим муалимлъийо ахъца.

41Суд дибола гьаьъ гаьгьийо михъо бегайчӀе истӀила гьаьъ гаьгьийо цӀих йегас? 42Йана дӯхъа дибола истӀихъа нигъад нисона йахъца: Верейа ис, дибола гьаьъаш цӀих йагъоллаъче дӣд. Дибола гьаьъаш михъо бега̄ъас. Йе къона мотӀо гаьгьийо инсан, гьакъкъа ми дибола гьаьъаш михъо болъола, бета йагъал йахъца истӀила гьаьъаш цӀих.

43КӀетӀа хоьхкьа нӣйоди пихъ гуцӀаъас, бахъеэшла хоьхкьа кьодо кӀетӀо пихъна гуцӀаъас. 44Шибаб хоьхо бикъеш пихълихъа гуцӀобахъна, судлӀо нисода тӀитӀакьа легъи йахъаъас, зазликьас кӀодо бокӀолаъас. 45КӀетӀа сукӀо гьинила йакӀила кӀетӀа гъамасбаъас кӀетӀослъи гиса йагъос. ЙакӀо чикейа сукӀо гьинила йакӀила чикейа гъамасбаъас кешлъи гиса йагъос, судлӀо нисода сикӀа нисос йакӀиъ гаьгьийо жо дӣслъилъ[+].


Къона бигъа

46– Йа̄ БетӀерчӀахъаяв, йа̄ БетӀерчӀахъаяв! – лӀо нисона суд Дӣхъа илӀелабас, До нисогъана йойчӀе. 47Дӣгъой гугьцаса, Дӣхъа энекзи бахъцаса, Дие йаьже тӀубази йогьцаса – лъōлъ мелъейа̄д ба̄хъцасна нисал До мизохъа: 48гьули эᴴлъейо ахъца билӀо йогьцала сукӀолъ. Гьолцо эᴴдда̄с маьчена моьтӀона шедкьа кьодо бигъа гулло. Водбо тели гувагьлъо, эᴴхе билӀокьа йогицӀийо, гьолълъохъа гьули лахлӀонна йахъеэш, билӀо ахо кьучӀликьа йоᴴкъонна йōлъ[+]. 49Дӣхъа энекзи ахъдана, До нисогъа йоваъцас сукӀо эᴴлъейо ахъца мицаъ бигъа гулечӀе билӀо йōва сукӀолъ; эᴴхе йогицӀийоназу гьолцос билӀо йекна йугъос. БилӀос гьоьшшона гьихлъаъас.

### 7 къаьм


Иса нусилбетӀерлис нукар сагъ ōйо

1Энекзи бахъийа халкъилал вагьло ваъза богьна лъикъолъ, Иса Капернаумлиъ эᴴкьейо. 2Гьулиъ гьоᴴс рагъухъалла̄ла нусилбетӀерлис йилӀа аццас нукар зукъона гей ахо кӀокӀовахъа угъал гикьа оᴴкъона. 3Иса оᴴкъовас тухълъо, кӀокӀойо нукар ахълал нусилбетӀерли Ягьудиялис букъа̄ гьаькимла Гьули окӀал ме̄йо. 4Исадойна мокъона, гьолло кьодос болъечӀе гьардизи бахъна нисойо:

– Гьули Ми комак бовал эᴴхецас сукӀо гей. 5Гьолцол илос агьло бацца, гьолцо илол синагоглана[†] йовагьийо.

6Иса гьоллогъой къацӀо эᴴкьейо. Гьинила билӀодой мокъалдайлил, нусилбетӀерли гьодлол данде гьинис гьалмагъла ме̄йо, Гьогцохъа нисал:

– Йа̄ БетӀерчӀахъаяв, букъо миллат бова̄къа, Ми диела билӀоъ эᴴдокал эᴴхецас сукӀо до гаьъа. 7Вагьалълъобза дона Дудой говал эᴴхецас сукӀо гаьъа, судлӀо нисода Дудой гьицакна ахъийо сукӀо гаьлъаъалъ. Амма Ми нукар кӀокӀō ахъцала гьаьлкӀолъилас гьоᴴс йаьже ниса. 8Дона гейлӀо дӣгъа кьодда̄ гаьгьийас амро тӀубази богьцас сукӀо. Вагьла̄зу диела ихтиялликьа гаьгьийа̄ рагъухъалла̄ъас сидцойсолахъа эᴴкьелӀо нисода, гьули эᴴкьеш; бацосолахъа гогьлӀо нисода, гьули гōс; лагълихъа вагьадди жо йовалӀо нисода, гьолцо йōс.

9Вагьли тухълъо, Иса аьжаиб ахъийо. Гьингъой муьгъалӀ гугьцала халкъилахъана гоцӀохъна Гьолцо нисойо:

– До мизохъа нисос, Израиллиъна вагьаддийо букъо божилъина иманна Дил михъеэш.

10НусилбетӀерли ме̄йа̄ аьдамла кьа̄ь билӀогъа мокъолъол, гьуги кӀокӀō нукар сагъ ахъна иᴴхъос.


Наин шагьарбаъла гьоᴴс къоролайс оьжо угъоваъас ахъилло

11ГьаколъечӀе Иса эᴴкьейо НаинлӀо нисойо шагьарбаъ. Гьолцогъой къацӀо зувакъойо асгьаблана[†] тели аьламна. 12Гьуна шагьарбала кавлидой Иса оᴴкъалдайлил, угъона гисда̄ акъоцас иᴴхъос ийос гьоᴴс гаьгьийо оьжо; гьоло ийона къоролай зукъона гей. Гьолълъогъой шагьарбаъаш эзиан халкъна зукъойо оьжо иᴴхъолал мекьецас. 13Гьоло йегалъ, гьолълъокьа йакӀона йугъона, Кьодда̄ла Иса нисойо:

– Йийа̄къа! – лӀо.

14Бета гьицана эᴴкьена, Гьолцо лӀоᴴвалъ кō йеᴴхелло. Гьуги оьжо эжецас аьдамла беченувацӀийо. Иса нисойо:

– Оьжо! До дӯхъа нисос: аьгъиълӀо![+]

15Угъойо аьгъиъийо, бета къе̄на эчена икълашал уьᴴхолъийо. Иса гьули оьжо ийохъа нилӀийо. 16КъацӀцӀолас гьицӀода йейакийо, Аллагьлил рецна богьна, аьдамла̄ нисос зукъойо:

– Укъо авараг ахъна гей илоъ эᴴдо, Аллагь комаклил оᴴкъонна гей гьинила агьлолал, – лӀо нисона.

17Гьолълъос хабар мекьейо къацӀцӀо Ягьудиялиъна сōᴴгъой гаьгьийа мица̄ъна.


Иса аварагли Ягья авараглила суаллил жаваб нилӀца

18Ме̄йолӀо Ягьяхъа гьинила асгьабла̄[†] вагьалълъос къацӀцӀо хабар. 19Къона асгьабна илӀена, Ягья гьоллōл ме̄ш Кьодда̄ла Исадой, оᴴкъал нуцӀойо мид гей йаги бацохъад гувабацӀона иле бецал нуцӀослӀо нисолал.

20Исадой мокъона абола̄ нисолло:

– Ягья аварагли иле ме̄йо нисолал: «Оᴴкъал нуцӀойо мид гей йаги бацохъад гувабацӀона бецал нуцӀос?»

( 21Вагьалло мех мокъоцал Гьолцо тели аьдамла сагъ бовагьийо унти-шокълъилаъас, чикейа зиналла̄ъас; тели боцдийа̄л канлъийана йоᴴвакъолло.) 22Бета Иса гьоглол жаваб нилӀийо:

– Мекьена Ягьяхъа ниса мизол йега̄йона тухъийона жо: боцдобалъийа̄л кьа̄ьна канлъи йегаслӀо, лаьхъдийа̄ мекье-гӯслӀо, барас[†] унтилаъ кӀовакӀова̄ ма̄цослӀо, аьᴴгъала̄л жо тухъаъцала̄л тухъцалӀо, бувагъова̄ ба̄хъилцалӀо, гьардухъалла-пакъирла̄ Рохеллис Хабар ме̄шлӀо. 23Дӣкьа шак ахъеэс сукӀо талигьаб гейлӀона ниса.


Иса Ягья аварагликьас хабар ме̄ш

24Асгьабла кьа̄ь боьвачолъ, Иса халкъилахъа Ягьяс вагьда̄ нисолал уьᴴхолъийо:

– Сийо йега̄лди миже боьчӀчӀа авлахълиъ мекье-гӯс зукъойо? ЗалӀи лахлӀолцас чала бега̄лди[+]? 25СукӀо эга̄лди мекьеш зукъойо? КӀетӀо лъицӀо лъичӀейо аьдам эга̄лди? Амма бечедаблана кьухъийо лъицӀо лъичӀейа̄ аьдамлана ба̄хъца ханлила хъалалиъ. 26Гьаᴴ, сийо йега̄лди мекьеш зукъойо? Авараг эга̄лди? ӢᴴлӀо нисос До мизохъа, авараглигъана укъо гей гьули Ягья. 27ТӀекла̄кьа гьолцос чахна гей: «Гьуна, ми оᴴкъолъол, Дул гьино йаᴴцолал, Дие чапар До аьᴴйда̄ эᴴгьна». 28До мизохъа нисос: ийола̄ бовагьийаъ эᴴдо Ягья авараглигъа укъо сукӀо гаьъа, амма Аллагьлила Парчагьлиъ бишшун итӀинона гьолцогъа укъо гей[+].

29Бета Ягьяхъа энекзи бахъийа̄ къацӀцӀола аьдамла̄на, вагьла̄зу гьаькъ бокӀолцала̄на Ягья ма̄цолцалаъцой жувōлна ма̄цонна, Аллагь ритӀухъаб ōйо[+]. 30Амма фарисейла̄на[†] диниябла аьлимла̄на[†] Аллагьли гьидел бōйо амро – Ягья лъӣд мунагьла йа̄цоллолъи – къабул йойэш.

31Иса нисойо:

– Вагьаллийа тайпалас аьдамла лъōлъди мейалъелал, лъōлъ мейалъейа̄д ба̄хъца? 32Гьоллōл мелъейа гей къовалъ, майдалликьа къе̄на бечена сидхъа-гьоᴴсо бикълабашецала:

«Иле мизол шашатӀо баькьелло,
Миже лъисокьа богбачӀеэш;
Иле йакӀо йугъоцас кечӀла ийалӀейо,
Миже бийабайэш».

33Оᴴкъойо Ягья авараг: йа баьба муьхъаъчаш, йа гъино хулӀаъцас. Миже нисойо шайтӀалла̄ охийо сукӀо гейлӀо нисона[+]. 34Оᴴкъойо Аьдамлис Оьжо[†] эсцасна хулӀоцасна. Миже нисос, гьуна эсахона хувагина, гьула̄зу гьаькъ бокӀолцала̄сна, мунагьла̄д бовацӀийа̄сна гьалмагъ гейлӀо нисона[+]. 35Амма Аллагьлис Аᴴкъло ритӀухъаб богьцала̄ аьдамла̄ Гьоло гьаькъкъаб бикъелца.


Мунагьла̄ъас йаᴴцолло аьдам

36Сид фарисейли Иса эсал окӀийо. Фарисейлила билӀоъ эᴴдокна Иса эсал шеблакьа къе̄ эчейо. 37Гьуна вагьалълъо шагьарбаъаш гьоᴴс мунагьла̄с йоцӀийо аьдам, Иса фарисейлила билӀоъ гаьгьийо икъелъ, кӀетӀо маьгь гаьгьийо йеᴴлълис къиматаб къутина бакъона йоᴴкъос. 38Гьолцогъа муьгъатта̄ къе̄на йечена, йийа̄нна йийана, микъад Исас хаьба̄на йиᴴабанна, муьчӀад гьоллōл йуьᴴвалъилло. Бета хаьбала̄лна баъдана, гьоллолъ кӀетӀо маьгь гаьгьийо йеᴴлъ йеᴴхелло.

39Вагьли йегалъ, Иса эсал окӀийа фарисейли гьинис гьинхъа нисос: вагьди сукӀо авараг зукъойокъода̄, Гьолцол йикъеш га̄ь, нӣйа аьдамли Гьинил кō йеᴴхеллона. Мунагьла̄с йоцӀийо аьдамма̄ъ гьоло гей[+]. 40Исана гьолцол жаваб нилӀийо:

– Симон! Гьоᴴс дӯхъа нисал жо гей Дие.

– Ниса Муалим, – лӀо кьа̄ь нисойо Симони.

41– ЙоцӀол окко ниццала сид сукӀос зукъона гей къона нагьлъулав: сидцойсола гьолцол нилӀал нуцӀос зукъона лъиначӀитӀ динар[†], бацосола – лъинайиг динар. 42Нагьлъи йоцӀал гьоллос рес гаьччолъи йега̄лъ, къонхъасна окко кьа̄ь йокӀна гаьъа. Гьаᴴже ниса: лъōлди гьули йилӀа атӀал?

43Симони жаваб нилӀийо:

– Тели окко кьа̄ь нилӀал нуцӀовал йилӀа атӀал, – лӀо нисона.

Иса нисойо:

– БитӀун гей.

44Бета гьолълъо аьдамлихъана говацӀона, Иса Симонхъа нисойо:

– Йегасди дул вагьдо аьдам? До дибола билӀоъ эᴴдокийо, амма ми Дие хаьба̄ низаба̄л лъи нилӀеэш, гьолълъо гьинила микъад Дие хаьба̄на низабана къаьмкьала муьчӀад йуьᴴвалъилло. 45Ми Дил гьакъкъана баълӀеэш, гьолълъолӀо нисода До оᴴкъонас хаьбала̄л баъдана ата̄кечӀе гей. 46Ми Диела къаьмкьа йеᴴлъ йеᴴхелеэш, гьолълъолӀо нисода Диела хаьбала̄лъ йеᴴхелло бишшун кӀетӀо маьгь гаьгьийо йеᴴлъ. 47Вагьалълъобза До дӯхъа нисос: гьолълъол йилӀа алӀлӀо, гьолълъола телида̄ла мунагьла̄кьас кьодос тилӀкийо. Йоькькьа мунагьла чурзи йовагьийа̄л йоькькьа ацца.

48Гьолълъо аьдамлихъана Иса нисойо:

– Дибола мунагьла̄кьа кьодос тилӀкийо, – лӀо[+].

49Гьулиъ гаьгьийа̄с пикро бахъийо:

– СукӀо сукӀод Гьуди аьдамла̄ш мунагьлана чурзи йовагьна йа̄хъцас?

50Иса гьоглӀо аьдамлихъа нисойо:

– Дибола йакӀила божи-ималли ми тиса йуьᴴхолло. Гьаᴴже йеᴴкье ми рекъелна бахъна[+].

### 8 къаьм


Исал хъуллухъ богьцаса ийōл

1Гьолълъогъа муьгъатта̄ Исана Гьолцос ацӀона къона асгьабна[†], Аллагьлис Парчагьлъи кьодо йоᴴкъоцала Рохеллис Хабаллана йеᴴйагьна, шагьарба̄ъна аьлӀа̄ъна мейакьеш зукъойо[+]. 2Гьолцогъой къацӀо зувакъойо унтилаъас ба̄хъилла̄, шайтӀан-илбислиъис ма̄цолла̄ ийōлна, вагьла̄зу гьинила магъоъос гьехзу алӀна зиннал боцӀийо МагдаленалӀо нисоцас Мариянна,[+] 3Гьеродила билӀоъ гаьгьийо ХузалӀо нисоцала хъуллухъчияс ахъо Иоаннана, вагьла̄зу Сусаннана, телида̄с баддōл гьидехъалкьа̄ бахъийо Исал давлалид комак бовал батӀийа̄ ийōнна[+].


Иᴴжелагийакьас хабар

4Гьоᴴс водолалъ гьолцодой на̄назу шагьарба̄ъаш тели аьлам мокъона къацӀобакийа мехлаъ, Иса гьоллол вагьаддийо хабар ме̄йо:

5– Мицалъ гьинис иᴴзо чӀалӀал эᴴкьейолӀо гьоᴴс иᴴжелаги. Иᴴзо чӀалӀецалаъ, гьолцола кōъос лади мугьла гьинолкьа йейакийолӀо. Хаьбала̄лӀ йовацилла̄ гьоллōл, йогбацӀна мигьна̄ йоᴴвазна йуьᴴвахъийолӀо. 6Гьоᴴсо мугьла шедкьа йейакийолӀо, гьулиъ гувацӀодана, лъи оьлечӀе хемухаъзу хъовахъойолӀо. 7Баддōл мугьла чӀагь-зазла̄ъ эᴴдо йейакийолӀо, йилӀа йукълъицала чӀагь-зазлина гувацӀова̄ мугьла ахо гуцӀал йеᴴйэшлӀо. 8Амма бади чӀалӀейо иᴴзо регьел гаьгьийа мицаъ йахъийолӀо. Гьōᴴ-гьоᴴсчӀитӀ мугь гаьгьийа̄ кьоᴴва̄ гувацӀойолӀо гьоллокьа.

Вагьлина нисона Иса илӀейолӀо:

– Тухъал аьᴴгъа̄ гаьгьийа̄л, тухъала! – лӀо.


Гьолълъос маъна сийод?

9– Гьолълъо хабарлис сийо маънад бахъал нуцӀос, – лӀо нисолло асгьабла̄[†] Исахъа.

10Гьолцо жаваб нилӀийо:

– Аллагьлила Парчагьлис балъголъийа йийакъал гьаьлкӀолъи нилӀна гей мизол, амма бадлол мисал бакъона нисал нуцӀос, вагьалълъобза гьоглол гувабацӀодана йега̄ъас, энекзи бахъдана биджи йахъаъас.


Иᴴжелагийакьас ме̄йо хабар биджи бōйолъи

11Гьуна гьоклӀо мисаллис маъна: мицалъ чӀалӀецас иᴴзо гей Аллагьлис йаьже. 12Гьинолкьа йейакийа̄ иᴴзодас мугьлалъийа ба̄хъца йаьжхъа энекзи ба̄хъдана, бета илбисли гьоглола йакӀиъис жувōл боьважинна хъосар ба̄хъечӀе бецалъгъа, йаьже йагъал йеᴴгьцаса. 13Шедкьа йейакийа̄ иᴴзодас мугьлалъийа ба̄хъца энекзи бахъна разилъилаъ Аллагьлис йаьже къабул йогьцаса, зама-замаллиъ жувōл боьважчаша, амма гьаьл бикъелцас загьматаб водбо кьодо йоᴴвакъолъ, хемуха гаьчча̄ гьоллōл ата̄ боьвачош. 14ЧӀагь-зазлиъ йалӀо кези йахъийо мугьлалъийа ба̄хъца Аллагьлис йаьже тухъдана, тӀалаб-агъазлигъой, бечедлъилагъой, дунияллила тӀаъам-лазатлигъой мекьена, лӀуьхонна йаьжис кьоᴴва гуцӀал мейэш аьдамла. 15Регьел гаьгьийо мицакьа йеᴴхейо иᴴзолъийо ба̄хъца, кӀетӀа хирияб йакӀиъ йаьжена цӀуми йогьна сабруна богьна, кьоᴴва гуцӀал мегьцаса аьдамла.


Гухъилла сантелийакьас хабар

16Гухъилла сантелийакьа кьодо лъона шаг гулаъас, йаги йоькчина сантели тахлилӀ лӀийо гулаъас. Гьули гулца канаргъолкьа эᴴдобакцала̄л канлъи йахъалъгъа[+]. 17СудлӀо нисода йуᴴцойо шинаб жо йиᴴхъос, балъгояб шинаб жона гиса йагъас бета загьирна йахъна[+]. 18Пал гьаьсил, гуцӀобахъ нигъа миже энекзи бахъцалахъа! СудлӀо нисода гаьгьийа̄л кьодо бадина йоᴴкъас; гаьчча̄хъас гьинхъа гаьгьийолӀо гицӀийона йагъас[+].


Иса авараглидой мокъос ийона иснана

19Исадой мокъойо Гьолцос ийона иснана, амма аьламлила телилъилахъа гьоллохъа Гьолцодой гьино йагъона йахъаъас. 20Дибо ийона иснана Ми эга̄л атӀна гисда̄ бечена гейлӀо нисос Исахъа. 21Гьолцо жаваб нилӀийо гьоллол:

– Дие ийона иснана гей Аллагьлила йаьжхъа энекзи бахъцасна гьули тӀубази йогьцасна аьдамла.


Йукъо залӀо даьгькӀийолъи

22Гьоᴴс водолалъ Иса Гьинила асгьабла̄гъой къацӀо гамалкьа кьодокийо, бета ралъадбала тикьада̄ла рахълиъда̄ безалӀо нисона гьоллохъа амро бōйо. Гьоллōл мекьеш зукъойо. 23Вагьла̄ мекьешлаъ, Иса уьчахена гей. Йукъа залӀхъа ралъад багъарзи бахъийолӀо, бета лъи жапӀлӀона эᴴдо йоᴴкъойолӀо. Гьоглол гьинкъи зукъойо. 24Гьицана мекьена асгьабла̄ Иса лъуьълӀолло.

– Йа̄ НасигьатсукӀо! Йа̄ НасигьатсукӀо! Иле гъанкъизи ба̄хъца! – лӀо нисона илӀелаба̄йо.

ЛъуьълӀона Гьолцо залӀхъа амро бōйо йикьечӀе йечелӀо нисона, йилӀа жапӀлӀоцас лъӣхъа йеченуцӀлӀо нисойо. Бета дуниялна гьулиъ сасси бахъна гей.

25– На̄д мизос божи-иман? – лӀо нисолло гьоллохъа Иса.

ЙилӀа гьийабачӀена бихзи бахъийа̄ гьоллōл сидхъа-гьоᴴсо бикълабашена нисойо:

– Нӣйо сукӀод Гьули залӀинна ралъадбала соййа̄лна амро богьна бахъцас, гьоллōнна Гьолцол мутӀиъ йа̄хъна нисогъа йогьцаса?


Иса сид сукӀоъос зинналла йовацӀийо

26Гамалкьа мекьена гьоддōл мокъойо Галилеялидой аьᴴйда̄ гаьгьийа гераселла̄ла[*] улкалиъ. 27Иса гамалкьас лӀийоклъо, Гьолцол гьидкъо эᴴкьейо шагьарбаъаш гьоᴴс сукӀо. Гьули зукъона гей зинналла̄ охийо сукӀо. Гьехбехъхъа кьодо лъицӀона лъицӀаъас зукъона гей, гьула̄зу билӀогъа эчечӀе шуна̄л гьаьлтӀизи йовагьцала онохба̄ъ эйачес зукъона гей. 28Иса эга̄йоназу, гьули илӀела̄л уьᴴхолъийо, бета Гьолцола хаьбала̄дой аьᴴйда̄ къе̄на экна гьогцо сукӀо йукъо гьокӀна йагъона нисойо:

– Кьодда̄ла Аллагьлис Оьжо Иса, сийод Дул дӣкьа йатӀна! Гьарзи йōс Дӯхъа, нилӀа̄къа дил азаб!

([+] 29Зинналлихъа Иса гьолцоъос болъолӀо нисона амро бōйо.) Зинналла̄ тели мехлаъ азаб-акъуба ницца зукъона гей гьолцо сукӀол; гьуги цӀуми огьна на̄ди оьчодал рачӀода̄дна сабалийа̄дна иᴴцос зукъона гей. Амма гьолцо йиᴴцō жо йуькь-йаькьинна муьгъатта̄, зинналли боьчӀчӀа авлахълиъ оцца зукъона гей.

30– Дибо ца̄ᴴ сийод гей? – лӀо нисолца гьолцохъа Иса.

– «Гьаз» ца̄ᴴ гей дие, – лӀо нисона кьа̄ь жаваб ницца, судлӀо нисода тели зинналла зувакъона гей гьолцоъ.

31Зинналла̄ Исахъа гьарзи йōйо жувōл аьракъбаъ тӀуватӀа̄къалӀо нисона. 32Вагьалълъо мехлаъ бизокьа зукъона гей бесцас булӀлас букъо рекед. Зинналла̄ Гьолцохъа гьарзи йогьна гей вагьагло булӀлаъ жувōл йеᴴкьал изно нилӀалӀо нисона. Гьолцо изно нилӀна гей. 33Гьогцо сукӀоъосна гисабакна зинналла булӀлаъ эᴴдо йеᴴйакьейолӀо, бета булӀлас рекед бачилӀ богицӀна ралъадбаъ гъанкъизи бахъна гей.

34Вагьли къацӀцӀо жо йега̄ века̄ чӀалликьа аьлӀа̄ъна шагьарбаъна мекьена, йахъийа жойлас аьдамла̄хъа хабарла йеᴴйагьна гей. 35Тели аьдамла мокъос вагьалълъо мицаъ. Исадой гьица мокъолъ, Гьолцола хаьбала̄дой къе̄ эчена зогъца гьоллол гьуги зинналла̄ гьаг огьна зукъойо сукӀо. Гьолцола магъокьа лъицӀона йиᴴхъолъ, гьули кӀетӀо аᴴкъло-лъайликьана эгалъ, аьдамла̄ш гьицӀода йейакца[+]. 36Гьулиъ зукъова̄ аьдамла ме̄йолӀо зинналла̄ охийо сукӀо сагъ ōвас хабар нисал. 37Гераселла̄ъна, гьула̄зу сōᴴгъой гаьгьийа халкъила жувōл йилӀа гьийабачӀелъ, Гьолцохъа гьарзи йōйолӀо гьидедойс эᴴкьелӀо нисона. Вагьаллиъисзу гамалкьа кьодокна кьа̄ь эᴴкьейо[+].

38Зиннала̄ъас ацова сукӀона Исахъа гьарзи йōйо Гьингъой жуна къацӀо оᴴкъалӀо нисона. Амма Гьолцо гьули къацӀо оᴴкъеэш. Гьолцохъа нисона гей:

39– БилӀогъана эᴴкьена ме̄йа Аллагьли дул йōва жойлас хабар.

Эᴴкьена къацӀцӀо шагьарбаъ, Иса гьинил йōва жойлас хабар ме̄йолӀо.


Гьеᴴ гугьна бецаъцас аьдам сагъ йōйо, бета Яирис кид йугъоваъас йахъилло

40Кьа̄ь Галилеялиъ оᴴкъолъ, халкъила Исал гьидкъолъи йōйо, судлӀо нисода Гьолцохъа гувабацӀона бечена зувакъойо къацӀцӀа̄. 41Гьуна, синагоглиъ[†] гьаькимлъилаъ гаьгьийо ЯирлӀо нисойо сукӀо гьицакийо Гьолцодой. Исала хаьбала̄дой аьᴴйда̄ къе̄на экна, гьарзи йōйо гьиндой билӀогъа тослӀо нисона[+]. 42СудлӀо нисода гьолцо Яирис зукъона гей гьоᴴс гаьгьийо ацӀона къон лӀикьа йоᴴкъойо кид; гьоло йугъос зукъона гей.

Иса, эᴴкьешлаъ, халкъила алӀо охна зукъойо. 43АцӀона къона лӀи магъоъос гьеᴴ гугьна бечечӀе азаблиъ гаьгьийо лъōхъана сагъ йогьна йахъеэшла гьоᴴс ийо, 44муьгъатта̄кьа гигьна, Исала лъицӀола моькькьа кō йеᴴхеллолӀо, вагьаллиъисзу гугьцас гьена бечейолӀо.

45Иса нисойо:

– Лъод Дӣлъ кō йеᴴхелло?

КъацӀцӀола инкар бōлъ, Петри нисойо:

– Йа̄ НасигьатсукӀо! Халкъила Ми алӀо охна къази огьцас гей.

46Амма Иса нисойо:

– Лъоди Дил кō йеᴴхелло. Дӣъис къуват-ругь мекьецас бикъейо Дил[+].

47Гьини йōйо жо балъго гьихлъаъцас йегалъ, гьоло аьдам къикъилӀона Исадой гьица йеᴴкьейо. Гьолцола хаьбала̄дой къе̄на йекна, халкъилал тухъинна нисойо су гьини Гьолцол кō йеᴴхеллона, ва нигъа жу кō йеᴴхенна муьгъатта̄ сагъ йахъийона. 48Исана гьолълъохъа нисойо:

– Дие кид, дибола божила йахъилло ми. Гьаᴴже йеᴴкье рекъелна мина[+].

49Иса гьоглӀохъа икълашешлаъ, синагоглила гьаькимлила билӀоъос гисакна сид сукӀо нисос:

– Дибо кид йугъойо, ми аьдада Муалимлис раьгьат бугъола̄къа.

50Вагьли Исал тухълъо, Гьолцо киббала абохъа нисос:

– ГьицӀа̄къа, ми бож, дибо кид сагъ йахъца.

51БилӀогъа мокъолъ, Петерна, Иоаннана, Якъубна, гьула̄зу киббас ийо-абона гьихбалъоцал, баддōл гьоᴴссукӀона билӀоъ эᴴдо мейэш[+]. 52Гьолълъо киббадда̄ла къацӀцӀа̄ бийабас зувакъойо гьидеш гъейодана зувакӀна. Амма Иса нисойо:

– Бийаба̄къа! Гьоло йугъона гаьъа, йуьча̄хена гей.

53Аьдамла Гьолцокьа лъоᴴвабас зукъойо, гього йугъойолъи йикъелъ. 54Иса киббас кōна йохна, гьолълъохъа илӀейо:

– Къова, йаьгъиъ![+]

55Киббал ругь мокъойо, вагьаллиъисзу гьоло йаьгъиъийо, Исана гьолълъол кен нилӀалӀо нисойо. 56Ажаиб ба̄хъна гьихбалъойо киббас ийо-або. Гьолцона вагьлиъ йахъийо жо гьоᴴссидихъана ниса̄къалӀо нисона гьоллохъа лъази йōйо.

### 9 къаьм


АцӀона къона асгьаб[†] ваъза-насигьатлил ме̄йо

1АцӀона къона асгьабна илӀена, гьоллол нилӀийо къацӀцӀа̄ зинналла̄кьа ихтиярна кӀовакӀова ба̄хълал къудратна[+]. 2Ме̄йо Иса гьоллōл Аллагьлис Парчагьлъи йоᴴкъоцалас хабар нисална кӀовакӀова ба̄хъланна. 3Гьоллохъа нисойо гьоьшшона гьиногьид йеза̄къалӀо: йа кӀобала, йа хуржалла, йа баьба, йа окко, гьула̄зу къō-къона мухунна къацӀо йеза̄къалӀо. 4Нӣйа билӀоъ мекьедана, гьолълъо аьлӀаъаш, йаги шагьарбаъаш кьа̄ь мекьецал, вагьалълъо билӀоъ лахбалӀечӀе бечелӀо. 5Амма лъоди миже къабул боваъда, гьулиъис боьвачошлаъ, шагьарбала кавлидой мокъолъ, мизола гьалалъцола̄лъцо пах йолъола, гьоллол аьламатлъилаъ йахъалъгъа.

6Мекьена Гьолло мō-мокъова̄ аьлӀа̄ъ на̄назу Рохеллис Хабарна ме̄йо, кӀовакӀова аьдамлана ба̄хъилло.


Гьерод гьаьгьелъна гьихлъойо

7Гьерод ханлилна тухъийо къацӀцӀо караматлис хабар. Гьули гьаьгьелъна гьихлъойо, судлӀо нисода садло нисос зукъойо угъоваъас ахъна Ягья оᴴкъоналӀо[+]. 8Бадлосола нисос зукъойо Иляс авараг оᴴкъоналӀо, гьоᴴсо-гьоᴴсола – аьᴴйда̄ш гьоᴴс авараг угъоваъас ахъналӀо. 9Гьероди нисойо:

– Ягьяс до къаьм йуьчӀиллина зукъойо. СукӀод Гьули, вагьло хабар гьинис дил тухъилцас?

Гьули эга̄л атӀна икье-аькьеш зукъойо Гьерод[+].


Лъина гьазайликьа оᴴкъова сукӀос бешна оᴴха йовацӀийо

10Чапарла кьа̄ь мокъолъ, Исахъа йеᴴйагьийо гьиде йō-йōва жойлас хабалла. Бета бадло аьдамла̄дойс гьоллōлна бежеллина, Гьули эᴴкьейо БетсаидалӀо нисоцала шагьарлилъда̄[+]. 11Амма халкъилал эᴴкьейас тухълъо, Гьолцогъой муьгъалӀ гьоллōнна мекьейо. Иса гьоллōл къабул богьна Аллагьлила Парчагьлис хабарна ме̄йо, бета сагъ бовал нуцӀова̄ аьдамлана ба̄хъилло.

12Водо нисда̄кийо. АцӀона къона асгьабла гьицана мекьена Гьолцохъа нисойо:

– Халкъ меццабакӀа, гьицайцӀо гаьгьийа̄ аьлӀа̄ъна хъунна̄ъна гьидел буватӀанна бесанна маьче михъолас, судлӀо нисода иле гьолӀоъ аьдам-сукӀо гаьчча боьчӀчӀо авлахълиъ гей.

13Амма Иса гьоллохъа нисойо:

– Миже нилӀаъче гьоллол бесал кен!

Гьогло нисойо:

– Лъина баьбана къона бисана̄ъ бади кен-оᴴх гаьъа илохъа, къацӀцӀолал оьлло кен йохал мекьеда бахъас иле.

14Гьулиъ зукъойо лъина гьазайликьа оᴴкъойо або. Амма Иса нисойо Гьинила асгьабла̄хъа[†]:

– Миже гьоллōл, лъӣ-лъинайиг хъогьна мухъликьа къе̄ бечела!

15Гьогцо нисогъа къацӀцӀа̄ гьоллōл къе̄ бечелло. 16Иса лъина баьбана къона бисана бокчина, гьаᴴсаъда̄на говацӀона, кенлил доьъа бōйо, бета бувакӀинна асгьабла̄хъа халкъилал битӀал нилӀийо. 17КъацӀцӀа̄ оᴴха йоваццал бесийо. Муьгъатта̄ гьихлъойо роилла̄с ацӀона къона кедна боцӀийо.


Петерис Иса Масигь[†] гаьгьийакьа йакӀо йоᴴкъос, Иса аварагли жу угъоцаласна кьа̄ь чӀаго ахъцаласна нисос

18Гьоᴴс водолалъ аьдам-сукӀо гаьчча мицаъ тӀаъатлиъ гаьгьийа мехлаъ, Гьинила асгьабла̄хъа Гьолцо нисолло:

– Халкъила До сукӀолъилаъад бикӀзи ōс?

19Гьолло жаваб нилӀийо:

– Садло Ягья авараг, бадло Иляс авараг, гьоᴴсола бадōлъола аварагла̄ъас гьоᴴсцойс угъойо авараг аьгъиъна гейлӀо нисос[+].

20Иса гьоллохъа кьа̄ьна нисолло:

– Миже сукӀолъилаъад До бикӀзи ōс?

Петерли жаваб нилӀийо:

– Аллагьлис Масигь[+].

21Амма Гьолцо асгьабла̄хъа лъази йōйо вагьалълъос гьоᴴссидихъана гьокӀ йагъа̄къалӀо нисона.

22– Аьдамлила Оьждил[†] тели азаб-акъуба бега̄л нуцӀос: букъа̄ кашишла̄на[†], гьаькимла̄на, вагьла̄зу диниябла аьлимла̄на[†] гьинкьас инкар бōс, бета жу икьеш, лъанасла водиъ угъоваъас ахъца, – лӀо нисойо Гьолцо[+].

23Бетана Иса къацӀцӀолахъа нисойо:

– Дӣгъой говал атӀийо сукӀо зогъда, гьинкьас кōна йагъала, шибаб водиъ гьинис хъанчна бохала, Дӣгъойна говала[+]. 24СудлӀо нисода гьинис ругь цӀуми бовал батӀийо сукӀо, гьолълъо ругьлиъис маьгьрум ахъца. Дил оьло ругь нилӀийа сукӀос, ругь хъосар бахъца. 25Гьинизу жуна угъонна, йана гьинилзу гьини зарална богьна, вагьалӀо къацӀцӀо дуниялликьа ханлъилаъ аьдам ахъналӀона инсаллил сийона хайир гейди[+]? 26Дона дие йаьжена бикӀзи йойэш сукӀо, Аьдамлила Оьждина бикӀзи оваъас, Гьинилана, Аболана, мукъадабла малаикла̄лана къудратликьа Гьули оᴴкъолъ. 27Гьаькъкъаб жо гейлӀо нисос мизохъа: вагьалӀоъ бечейа̄ла гьоᴴсолал хел мокъаъас Аллагьлис Парчагьлъи йегайчӀе[+].


Иса авараг бадизу ахъийо

28Вагьла̄ нисона муьгъатта̄ белӀналъийо водо йеᴴкьелъ, Петерна, Иоаннана, Якъубна къацӀо мокъона тӀаъат-ибадат бовал Иса эᴴкьейо ма̄ькьа[+]. 29Гьуна вагьлиъ доьъа-гьари бōслаъ, Гьолцола мотӀолис куц хужойо, магъокьас лъицӀона бабалолъна гьаьлдолъийо. 30Гьуна вагьлиъ къона або Гьолцохъа икълашеш зукъойо. Гьоллōл зувакъойо Мусана Илясна. 31Гьоггōл мовакъойо букъа рец-нурликьа. Гьогло нисойо Иерусалимлиъ оᴴкъолъ, Иса Аллагьлис амрона тӀубази богьна гьолӀо дунияликьас эᴴкьешлӀо. 32Петерна къацӀо гаьгьийа̄на йуькьеэшла милӀаъ зувакъойо, амма лъуьъбалӀолъ, Иса букъа рец-нурликьа эга̄йо, эцокьа эчейо къона сукӀона эга̄йо. 33Гьоггōл къонана сукӀоба бовачошлаъ, гьинил нисоцас йикъечӀе Петери Исахъа нисойо:

– Йа̄ НасигьатсукӀо! Илол гьолӀоъ ахо гей. Лъана къай бовал: гьоᴴс Дул, гьоᴴс Мусал, гьоᴴс Илясил!

34Гьолцохъа вагьли нисослаъ, гьаᴴс-мусна йоᴴкъона, гьоллол гьидоци йахъийо. Вагьалълъо гьаᴴса-мусаъ гьоггōл эᴴдобаклъо, асгьабла̄с йилӀа гьицӀода йейакийо. 35Бета гьаᴴса-мусаъкьа̄ гьодлол гьоᴴс гьокӀ тухъийо:

– Гьули гей до гьакӀийо Дие оьжо. Гьолцохъа миже энекзи ба̄хъ![+]

36Вагьли гьокӀ тухъийаъ, Иса гьоᴴсцо гьихлъойо.

Гьоглос гьокӀа йоваъийо, гьидел йега̄йо жо асгьабла̄ вагьагло водла̄ъ гьоᴴссидихъана нисеэш.


Иса зиннала̄ охийо гьоᴴс оьжо сагъ ōйо

37Бета хиса ма̄ькьаш лӀийо мокъолъ, Исал данде тели аьлам мекьейо. 38Гьуна вагьлиъ, халкъилаъ эᴴдо гаьгьийо гьоᴴс сукӀо илӀела̄йо:

– Йа̄ Муалим! Гьарзи йōс Дӯхъа, диела гьоᴴс гаьгьийа оьждихъа гоцӀохъ. 39Гьуна зама-замаллиъ зинналли охца гьули: гелокьас гьолцо хъаьлӀеш, илӀелас, муьшо мокъонна сикӀаъ поьп чӀалӀеллис. Тели азаб-акъобана нилӀна гьаьлалъ эццакӀца зинналли гьули. 40Дибола асгьабла̄хъа гьарзи йōйо зиннал боцӀалӀо нисона, амма гьоллохъа боцӀна бахъеэш.

41Иса жаваб нилӀна нисойо:

– Йа̄ иман гаьччо мекъаб агьло! Нитокцалди До мизогъой ахъал, нитокцалди миже гьекези бовал?

Бета гьолцо сукӀохъа нисойо:

– Акъа гьолӀоъ дибо оьжо, – лӀо.

42Акъона гōсла̄ъна, зиннал оьждикьа богицӀийо, къе̄на экинна гьолцол вагьго унти мокъолло. Иса зинналлихъа оьлиллалӀо нисойо, бета сагъ огьна оьжо абохъа нилӀийо[+]. 43Аллагьлис гьаьлкӀолъи йегасдилӀо нисона къацӀцӀа̄ гьикмат ба̄хъийо.


Иса жу угъоцаласна кьа̄ь ахъцаласна бетана нисойо

Йōва муъжизатли къацӀцӀа̄ гьайран бовагьна гаьгьийа мехлаъ, Гьолцо асгьабла̄хъа нисойо:

44– Вагьаддōл Дие йаьжбо миже йакӀкьа йоваха: Аьдамлис Оьжо гьаколъечӀе аьдамла̄ла каъ ницца[+].

45Амма асгьабла̄л нисойо жойлас маъна биджи бахъеэш. Гьулина нисона зукъойо гьоллол йикъаъалъгъа. Гьолълъос нисолал гьоллōлна гьийабачӀейо[+].


МутӀиъ бахъал нуцӀоцалас малъи

46Гьоᴴс водолалъ бахъийолӀо асгьабла̄ъ эᴴдо даьъба, сукӀод гьидеъ эᴴдо биссун укъо гейлӀо нисона. 47Гьоллола йакӀиъ гаьгьийо пикрона бикъена, Иса окчина гьоᴴс итӀино къова голца Гьиндой шеблаъ. 48Бета гьоллохъа нисос:

– Диллабза вагьди къова охийо сукӀо Дона охийо сукӀо ахъца. До къабул ōва До мизодой э̄ᴴйо Аллагьна къабул ōс. Вагьалълъобза мизоъ эᴴдос бишшун итӀино бишшун укъо ахъца[+].

49Вагьалълъол Иоанни нисойо:

– Йа̄ НасигьатсукӀо! Илол иᴴхъойо Дибо ца̄на йагъона аьдамла̄ъаш зинналла йоваццас гьоᴴс сукӀо. Иле гьукъзи йōйо гьолцол, судлӀо нисода илогъой муьгъалӀ говаъцас сукӀо гаьлълъо.

50Иса гьолцохъа нисойо:

– Гьукъзи йова̄къа, мизол данде эчеэш сукӀо мизос рахъ бохийо сукӀо ахъца[+].


Самариялила сид аьлӀа Исал гьоболлъи йойэш

51Жу гьаᴴсаъ эᴴкьал нуцӀойо водбо кьодо йоᴴвакъалъе̄лъ, Иса Иерусалимлиъ эᴴкьал гьоькмо бōйо[+].

52Жу оᴴкъолъол гьаьдурлъилал Гьинис асгьабла ме̄йо. Мекьена Самариялила сид аьлӀаъ бечейо гьоллōл, Иса оᴴкъолъол гьаьдурлъина йогьна. 53Амма гьулиъ Иса къабул ойэш, Гьули Иерусалимлиъ эᴴкьецас икъелъ. 54Вагьли йикъелъ, асгьабла̄ Якъубина Иоаннина нисойо:

– Йа̄ БетӀерчӀахъаяв! Дул йадда иле нисал, Иляс авараглицой, гьолло аьдамла̄л гьаᴴсаъкьа̄ цӀойис балагь мокъонна бувагъолалӀо.

55Амма, кӀаьйна уьᴴхона, гьоллос гьокӀа йоваъиллийо:

56– Мизол бийакъаъас миже нӣйа Ругьлис гаьгьийа̄на. Аьдамлис Оьжо дуниялликьа оᴴкъона гей аьдамла хъосар бовал, бувагъолал гаьъа Гьули дуниялликьа ахъна.

Бета гьулиъис Исана асгьаблана балӀо аьлӀаъ мекьейо.


Иса авараглигъой муьгъалӀ мекьейо

57Гьид мекьешлаъ, сид сукӀо Исахъа нисойо:

– До гōс Дӯгъой, Ми на̄ эᴴкьедана.

58Иса гьолцохъа нисойо:

– Сора̄с йецал къоьчӀова гей, гьаᴴсаъла мигьна̄с сӣᴴбо гей, амма Аьдамлила Оьждис къаьм гулал маьче гаьъа.

59Иса бацохъана нисойо:

– Тос Дӣгъой.

Гьолцо жаваб нилӀийо:

– Йа̄ БетӀерчӀахъаяв! Гьакъкъа дил изно нилӀа дие угъойо або иᴴхъолал.

60Амма Иса гьолцохъа нисойо:

– Бувагъова̄ аьдамла̄ гьидес бувагъова̄ мийахъолала, ми эᴴкье Аллагьлила Парчагьлис хабар мейал.

61Бацосола Гьолцохъа нисолло:

– До Дӯгъой къацӀо говал, БетӀерчӀахъаяв! Амма агьло-хъизаллихъа ахо бечелӀо нисал изно нилӀа дил.

62Гьолцохъана Иса нисойо:

– Маьче болӀослаъ боъосбас мигъна йохна, муьгъатта̄ говацӀоцас сукӀо Аллагьлила Парчагьлиъ кьухъаъас.

### 10 къаьм


Иса алӀнайиг асгьаб[†] халкъилал ваъза-насигьатлил э̄ᴴйо

1Гьолълъогъа муьгъатта̄ Кьодда̄ла Иса бетана гьакӀийо алӀнайиг асгьаб. Къō-къона хъогьна гьоллōл ме̄йо жу эᴴкьал нуцӀоцала шибаб шагьарба̄ъна аьлӀа̄ъна. 2Гьоллохъана нисойо:

– Мицалъ тели муькъо йахъна гей, йокӀолцас аьдамла йоькькьа гей, вагьалълъобза муькъова̄ла БетӀергьаллихъа гьарзи йова Гьинис муькъо йуьᴴвал буьгьдабагийа мейалӀо нисона. 3Гьаᴴже мекье! Гьуна До миже ме̄ш, бацӀла̄ъ эᴴдо лӀилейōлцой. 4КъацӀо йейаза̄къа йа окколас боьъо, йа хуржалла, йа гьалалъцова; гьид кези ахъийал гьоᴴссидинна саламна нилӀа̄къа[*]. 5Нӣйа билӀоъ мекьедана, гьакъкъа аьᴴйдда̄ ниса «Ассаламу алайкумлӀо (рекъел мизоллӀо)» нисона. 6Гьулиъ эᴴдо саламатаб сукӀо зогъда, мизос салам гьолцо бохас, зогъаъда мизодой кьа̄ь мокъас. 7Гьолълъо билӀоъ бече миже бес-хулӀона, билӀола бетӀергьалли йōйо гьоболлъина къабул йогьна. Загьмат-гъилликьа шапакъат михъос. Гьоᴴс билӀоъос балӀо билӀоъ боьвачона мекьа̄къа. 8На̄ди шагьарбаъ миже мокъолъ къабул богьда, гьулиъ бече, бесал нилӀийо кенна йуьᴴхъа. 9Гьулиъ гаьгьийа̄ кӀовакӀова̄на ба̄хъла, Аллагьлис Парчагьлъи гьицакна гейлӀона ниса гьоллохъа. 10Амма на̄ди шагьарбаъ мокъолъ миже къабул боваъда, гьулиъис къатӀлиъ гисабакна боьвачошлаъ ниса: 11«Мизола шагьарбаъ илла хаьбала̄кьа йечейо пахна иле мизокьа пахлӀолца. Амма йикъе мизолзу Аллагьлис Парчагьлъи гьицакийолъи».

12Гьуна мизохъа нисос: вагьли къиямасаб водо кьодо йоᴴкъолъ, Содомлила[†][*] халкъилал пигьалъи йахъца гьолълъо шагьарбала аьдамла̄лгъа. 13Балагь мокъос дӯкьа, Хоразин! Балагь мокъос дӯкьа, Бетсаида! СудлӀо нисода мизоллъийа̄ караматла Тирлилана Сидонлилана[*] аьдамла̄л йегабанна зувакъойокъода̄, къе̄на бечена – цӀоцӀойо мухунна лъичӀена, къаьмкьа йалӀона чӀалӀена[*], гьолло гьехзу тавбана богьна, Аллагьлилъда̄ муьвахаш га̄ь. 14Амма къиямасаб водиъ Тирлинна Сидонлинна пигьалъи йахъца мизоллагъа. 15Мина, Капернаум, гьаᴴсаъад бежеш? Журжагьлиъ тӀутӀас ми!

16Мизохъа энекзи бахъийа̄ Дӣхъана энекзи бахъца, миже ата̄ бовахийа̄ Дона ата̄ охца; ата̄ До охийа, До э̄ᴴйо Аллагьна ата̄ охца.


АлӀнайиг асгьаб кьа̄ь оᴴкъос

17Кьа̄ь мокъойо гьоггōл алӀнайиг асгьабла, йилӀа разина ба̄хъна Исахъа нисойо:

– Йа̄ БетӀерчӀахъаяв, зинналлана мутӀиъ йа̄хъца илол Дибо ца̄ᴴ йагъолъ.

18Гьолцона гьоллохъа нисос:

– Дил кайлӀōцой гьаᴴсаъас бекцас илбис бега̄йо. 19Гьуна, бекела̄на, аькъараблана йовацлална, къацӀцӀо тушмалла̄ла къуватликьа гьаьлкӀолъина До мизол нилӀна гей; мизол гьогло зарал боваъас. 20Амма зинналла мизол мутӀиъ йахъналӀона, гьолълъокьа миже рази бахъа̄къа. Миже рази ба̄хъ мизос ца̄ᴴда гьаᴴсаъ ча̄хийакьа.

21Вагьаллъо мехлаъ Жу Илагьияб Ругьлис оцӀийа Иса рази ахъна нисойо:

– Дул рец гей, Дие Або, зоб-ракьлис БетӀергьан, Ми цӀодорабла̄кьасна аькъилабла̄кьасна балъго йогьна, къовал вагьди къацӀцӀо жо загьир йōйо. Ӣᴴ, Дие Або, вагьалълъоъ гей Дибола цӀоблис аьтӀилъи! 22КъацӀцӀо жо Дил Диела Або нилӀна гей. Аболла̄ъ, гьоᴴсидинна икъаъас Оьжо. Оьждилна̄ъ, Оьждил Або икъелал атӀийална̄ъ, гьоᴴссидинна икъаъас Або.

23Бадлоъос жужна ба̄гъона асгьабла̄хъа[†] нисойо:

– Гьардарабла гей вагьди къацӀцӀо жо йегацаса мизос гьаьйда, 24судлӀо нисода До мизохъа нисал, тели аварагла̄нна падишагьла̄нна йатӀна зукъойо мизол йега̄йо жо йега̄л, амма йегайэш. Мизол тухъийо жона тухъал йатӀна зукъойо, амма тухъеэш.


Гургьараб Самариялила сукӀокьас хабар

25Гьуна вагьлиъис сид диниябли аьлимчийа Гьули икъелал атӀна суал нилӀийо:

– Йа̄ Муалим! Абадияб билӀос бутӀа дил михъал нуцӀода, сийод до йовал нуцӀос[+]?

26Иса суаллид кьа̄ь жаваб нилӀийо:

– Къанонлиъ[†] нигъад нисона гей? Сийод дул чахна йиᴴхъос вагьалълъос?

27Гьолцона жаваб нилӀийо:

– «Дул дибозу БетӀергьан Аллагь дибола къацӀцӀо йакӀидна, дибола къацӀцӀо ругьлидна, дибола къацӀцӀо къуватлидна, дибола къацӀцӀо аᴴкъло-пикроладна атӀ», бета: «Дибо гьицасна мицойзу атӀ».

28Иса нисойо гьогцохъа:

– Ми битӀун жаваб нилӀийо. Гьуна вагьла̄ уьᴴхо-аьᴴхе, дул абадияб оьмро михъас.

29Амма гьолцо жу битӀараб ахъал икье-аькьена кьа̄ьна нисолло:

– СукӀод «дие гьицас» ахъца?

30Иса вагьлиъисзу гьолцол жаваб нилӀийо:

– Гьоᴴс пуланаб сукӀо Иерусалимлиъис лӀийода̄ Иерихонлиъ эᴴкьеш зукъона. Гьид гьули къачагъла̄л иᴴхъона гей. Гьоллōл, гьогцохъас лъицӀона йагъона, угъал оᴴкъова гьаьллъилакьа аькьеланна аькьенна, гаьлълъа̄чо гьулина эчаннегьна, боьвачона гей. 31Гелокьас вагьалълъо гьид лӀийода̄ эᴴкьецас гьоᴴс кашиш[†] гьолцо сукӀокьа кьодо оᴴкъона гей, амма гьуги эгалъ гьинолила балӀосола раъаллиъкьа̄ оьчона гей. 32Вагьла̄ кьодо оᴴкъона гей левитла̄с[*] гьоᴴс сукӀона, амма гьулина вагьалла̄зу гьинолила балӀосола раъаллиъкьа̄ оьчона гей. 33Гьоᴴс пуланаб Самариялиъис сукӀо эᴴкьешлаъ, гьолцо аьдамликьа кьодо оᴴкъойолӀо. Гьули эгалъ, гьогцокьа йакӀо йугъона гей. 34Гьицакна гьогцос лаьхъла, зайтуллила йеᴴлълидна гъинолидна низаба̄нна низабана, шовашона гей. Бета гьинила аᴴукьа кьайкъена гонна, петерлиъна эжена, гьогцол бовал нуцӀойо тимар богьна гей. 35Бета хиса гисакалдайлил петерлила бетӀергьаллихъа къона динарна[†] нилӀна нисона гей: «Вагьацо сукӀол бовал нуцӀойо тимар бова, гьолълъогъа тели окко йугъода, до кьа̄ь оᴴкъолъ дул нилӀал».

36Къачагъла̄л иᴴхъойо сукӀол дибола пикролаъ лъаниъ эᴴдос сукӀосод гьиᴴцас зогъал?

37– Гьолцокьа йакӀона йугъона комак бōйосо, – лӀо нисона жаваб нилӀийо диниябли аьлимли[†].

Исана нисойо гьолцохъа:

– Эᴴкьена мина вагьалла̄ йова.


Иса авараг Мартадойна Марияндойна

38Гьоддōл вагьлиъис мекьешлаъ, Иса оᴴкъос сид аьлӀаъ. Гьоᴴс пуланаб МарталӀо нисоцала аьдамли Иса гьоболлъилаъ окӀца. 39Гьолълъос зукъона гей МариянлӀо нисона ца̄ᴴ гаьгьийо иси. Исала хаьбала̄гъа къе̄на йечена, иси Гьогцола хабарлихъа энекзи йахъца зукъойо[+]. 40МарталӀо нисода, Гьогцол йукъо гьоболлъи йовал йикье-йаькьеш зукъойо. Исадой гьицана гигьна, Марта нисос:

– Йа̄ БетӀерчӀахъаяв! Дул букъо ургъелна зогъаъас, до иси гьоᴴсцо йечаннегьна йикье-йаькьейас. Дил комак бовал йаьгъиълӀо ниса исихъа.

41Иса гьолълъол жаваб нилӀийо

– Марта! Марта! Ми тели жойлас ургъел бохца[+]. 42Амма йовал нуцӀойо жо гьоᴴс гей. Гьуна Марияни кӀетӀо аьмал кьодос гьаᴴкӀна гей, вагьло гьолълъохъас гьоᴴссидина багъаъас.

### 11 къаьм


Иса асгьабла̄л[†] доьъа бовал малъзи бōс

1Гьоᴴс пуланаб мицаъ Иса тӀаъатлиъ гаьгьийаъ, Гьолцос гьари-доьъа болъолъ, сидцойсола асгьабли Гьолцохъа нисолца:

– Йа̄ БетӀерчӀахъаяв! Ягья гьинила асгьабла̄л[†] малъзи бōваъцой, Ми илолна доьъа-гьари бовал малъзи бова.

2Гьогцо гьоллохъа нисос:

– Доьъа богьцалаъ вагьда̄ ниса:

«Йа̄ Або, Дибо ца̄ᴴ аьдамла̄ илагьияб бикӀзи йовала,

Дибо Парчагьлъи йоᴴкъала;

3Шибаб водиъ баццас баьба илол нилӀа;[+]

4Илла мунагьла̄кьас кьодос тилӀки, судлӀо нисода илена къацӀцӀола илол кешлъи йōвакьас кьодос тилӀбакца.

Ми илос гьаьл бикъелална уьᴴхолъа̄къа».

5Бетана Иса гьоллохъа нисос:

– Мизола сидцойсолас ахъас гьоᴴс гьалмагъ. ЙалӀохъовадда̄ гьогцодой билӀогъа эᴴкьена ми нисас: «Йа̄ гьалмагъ, боцӀол лъана баьба нилӀа ми дил, 6судлӀо нисода сапарлиъис гьоᴴс гьалмагъ оᴴкъона гей дидой, гьолцодой аьᴴйда̄ гулал кен гаьъа дие». 7НилӀалди дул гьогцо билӀоъ эᴴдолакьа̄ вагьаддийо жаваб: «Дие раьгьат бугъола̄къа: аᴴцна гъешена гей, къована буьчабахена гей дидой мокӀолаъ, до аьгъиъна ахъаъас дул баьба нилӀал». 8Мизохъа до нисос: нагагь гьули аьгъиъна гьалмагълис къимат богьна баьба нилӀаъда, кьодос олъечӀе гьарзи йōвахъа, аьгъиъна гьокцо дул оьлло баьба нилӀца.

9Вагьалълъобза До мизохъа нисоцас гей: Гьарзи йова миже – мизол нилӀас, йиᴴза миже – йиᴴхъас, аᴴц къоьпӀлӀола – мизол йеᴴгьас. 10СудлӀо нисода шибабли гьарзи йōвал ницца, йиᴴзийал йиᴴхъос, аᴴц къоьпӀлӀолла̄л йеᴴгьеш[+]. 11Мизоъ эᴴдо гейд гьоᴴсдана або оьжди биса бокӀлъо, гьолълъола мицаъ гьолцохъа бекела ниццас? 12Йаги цӀемуцӀ гьарзи бōлъ, эггу гьолцол аькъараб нилӀалди? 13Пал гьаьсил, лъакъейа̄ гаьлъдана, къовал кӀетӀо шинаб жо мизол нилӀал йаццалаъ, гьарзи йōвал ла телид нилӀал гьаᴴсаъла Або Илагьияб Ругьлис йоᴴкъойо кӀетӀо шинаб жо!


Исад йаги зинналла̄с ханди?

14Гьакъкъас сид сукӀола магъоъос Иса боцӀийо аьдам йаьжегаччо огьцас гьоᴴс зиннал. Зиннал болъона муьгъатта̄ гьули сукӀо икълашал уьᴴхолъийо, гьолълъокьа халкъна гьайран бахъийо. 15Амма халкъилаъ эᴴдо гаьгьийа̄ садло нисос зукъойо, Гьолцо инсаллиъис зинналла йоваццалӀо зинналла̄с хан Беэлзебуллила комаклид. 16Иса икъелал атӀна, бадло аьдамла̄ гьолцохъас тӀалаб йōс зукъойо гьаᴴсаъас аьламат бегалалӀо нисона. 17Гьоллола йакӀиъ гаьгьийо жона йикъена, Иса нисойо гьоллохъа:

– Улкалиъ сидхъа-гьоᴴсо аьдамла бейагъда, гьули йоьчӀолъча; хъизан къонда̄ битӀда, гьолона бугъос. 18Нагагь илбисла̄с Парчагьлъи къонда̄ йитӀда, нигъад гьоллос ханлъи гьихлъал? Мижейаъ нисос До зинналла аьдамла̄ъаш Беэлзебуллила комаклид йоваццалӀо. 19Нагагь До гьоллōл Беэлзебуллила комаклид йовацца зовагъда, мизола къова лъōла комаклидди йовацца? Вагьалълъобза мизол гьоллōл къадилъилаъ ба̄хъца[+]. 20Амма До зинналла Аллагьлила гьаьлкӀолъилад йуьвагьонна йовацӀлъо, гьай-гьай Аллагьлис Парчагьлъи мизокьана йоᴴкъойо. 21Кōъ ярагъна жуна сид залимабли сукӀо гьинис билӀо цӀуми йōс зогъда, гьолцола боцӀи-ризкъилал гьинкъи гаьъа. 22Гьолцогъа къуватаб сукӀо кьодо огицӀда, гьули уьволаш, гьолълъокьа йакӀо йоᴴкъойо йарагъна гьолцохъас йагъос, бета боцӀи-ризкъина битӀца. 23Дӣгъой къацӀо гаьччо сукӀо Дил данде эчейо ахъца. Дӣгъой къацӀцӀо боцӀи бокӀолаъцала бокӀоллона цацакӀзи бōс[+].


Зиннал гьинила билӀоъ мекьеш

24Инсаллиъис гисакна муьгъатта̄, гьинил раьгьат-гьаьлки мизна чикейо зиннал лъи гаьччо авлахъла̄ъ кӀаьйлӀош. Гьолона михъечӀе гьолълъо нисос: «Жу гисакийа билӀоъ кьа̄ь мекьеда, ахо гейлӀо». 25Кьа̄ь мокъолъ, гьолълъол билӀо лъаьлӀена, ахо къачӀази йогьна, йиᴴхъос. 26Бета гьолълъо зинналли гьингъана лъакъейа̄ алӀна зиннал бакъоллис. Гьоллōл гьулиъ эᴴдо йечеш. Аьᴴйда̄ зукъоваълагъана лъакъейа азаблиъ ахъца гьули сукӀо гьолълъогъа муьгъатта̄.

27Иса вагьла̄ нисослаъ, ийодда̄ла аьдамли халкъилаъ эᴴдолакьа̄, лъōнназу тухъинна, нисос:

– Гьардараб гей Ми ōйо,

Дул нене нилӀийо, Дибо Ийо![+]

28Амма Гьолцо жаваб нилӀийо:

– Гьардарабла гей Аллагьлис калам тухъийа̄на, гьолълъокьа муьхомахейа̄на!


Юнус авараглис аьламат

29Тели халкъ къацӀобаклъо, Иса нисойо:

– ЙилӀа пасадаб гей же замаллис уммат! Гьолло аьламат мизца. Юнус авараглис аьламатта̄ъ, тӀокӀаб бадо аьламат гьоллōл бега̄ъас.

30Ниневиялила[*] халкъилал Аллагьли аьламатлилаъ э̄ᴴйо Юнус аварагцой, вагьалӀо умматлил аьламатлъилал Аьдамлис Оьжо[†] ахъца. 31Къиямасаб водиъ вагьалӀо умматлигъой гьисаб-суаллил йаьгъиъца къилмалилъда̄ гаьгьийо йукъо пача[*]. ГьоглӀо гьоддōл ритӀухъабла боваъас, судлӀо нисода дунияллила раъалликьас гӣйо гього Сулайман авараглила йаьжла̄хъа энекзи йахъал. Гьуна гьолӀоъ гей Сулайман авараглигъана кьодда̄с! 32Ниневиялис халкъна баьгъбаъча къиямасаб водиъ гьисаб-суаллил вагьалӀо же замаллила умматлигъой. Гьоглона гьоддōл ритӀухъабла боваъас, судлӀо нисода Юнус авараглила ваъзалахъа жувōл энекзи бахъна муьгъатта̄, гьидена тавба бōлъ. Гьуна гьолӀоъ гей Юнусгъана кьодда̄с!


Гухъилла сантелийакьас хабар

33БилӀоъ гухъилло сантели лъона йега̄ъцала мицаъ гулассаъ, йаги гьули кьодо хаьтӀа-шаг гунна кьаьхъашшаъ; эᴴдо гугьцала̄л канлъи йахъалъгъа, канаргъолкьа кьодо гулца гьули сантели[+]. 34Инсаллила магъос чирахъ йахъца гьаьй. Дибо гьаьй йаᴴцō зогъда, канлъи йоᴴкъос дибола къацӀцӀо магъоъ. Дибо гьаьй дугълӀō зогъда, дибо магъона колӀлӀо бахъийо. 35Пал гьаьсил, гоцӀохъ, дибо гаьгьийо канлъи дахход гей? 36Дибо къацӀцӀо магъо канлъилас боцӀна зогъда, гьоᴴсна боцдийо лагана зогъаъда, бета ми ахъца бабала лампала дул канлъи йикьеллийаълъийо.


Фарисейлана[†] диниябла аьлимлана[†] какзи бовагьца

37[•]Исас ваъза болъолъ, сид фарисейли Гьули эсал окӀийо. БилӀоъ оᴴкъолъ, Иса супралдой гьица къе̄ эчейо. 38Фарисей гьайран ахъна гьихлъойо, Иса кōда низабайчӀе эсал къе̄ эчелъ. 39Кьодда̄ла Иса гьолцохъа нисойо:

– Же миже, фарисейла̄, жигар багъос цӀараъ кьодтуцӀо низа̄л, амма миже эᴴдос чикейа̄ гей; миже эᴴдо хъантӀлъиласна симасна бовацӀна. 40Аᴴкъло гаьчча̄ миже! Лъод гиса гаьгьийо жо йахъинна, Гьолцозу гаьъад эᴴдо гаьгьийона йахъинна? 41Мизоъ эᴴдо гаьгьийо жо миже нилӀцакъода̄ садакъацой, мизос къацӀцӀо жо йаᴴцас га̄ь. 42Балагь-азаб мизол, фарисейла, судлӀо нисода миже закаъатлил нилӀца самлисна, садаблисна[*], баддōнна кенлиъ тувакӀцала боха̄сна ацӀонас бутӀа, амма ритӀухълъиласна Аллагьлиъ рокьиласна миже тӀалаб боваъас; гьулина йовал нуцӀос, вагьдисона йойчӀе йечаннейал йахъаъас[+]. 43Балагь-азаб мизол, фарисейла, судлӀо нисода мизол йацца мизола бадлогъа аьᴴйда̄ ба̄хъал, гьула̄зу аьдамла къацӀобакӀийа мицаъ мизол рец-салам бовал[+]. 44Балагь-азаб мизол, судлӀо нисода миже гей йегаба̄ъцас шуна̄лъийа; кьодолакьа̄ мекье-гугьцала аьдамла̄л гьоггōл йегаба̄ъас[+].

45Вагьалълъо мехлаъ гьоᴴс диниябли аьлимли нисос Гьолцохъа:

– Йа̄ Муалим! Вагьаллийо йаьжбона нийасона, Ми илена нуькучӀчӀа̄ъ бовагьца.

46Амма Гьолцо нисос:

– Мизокьана – диниябла аьлимла̄кьана – мокъос балагь-азаб, судлӀо нисода миже аьдамла̄ла михъа̄кьа гулца йежена йахъаъцас йаькъ, мизоллӀо нисода гьолълъол зокьона мехелал батӀаъас. 47Балагь-азаб мизол, судлӀо нисода мизола умумаллила абола̄ бийакьейа аварагла̄ла шуна̄кьа кьодо мазарла[*] йовагьлъо. 48Вагьалълъос миже нуьъла гей. Миже йегалца мизола умумалли йōйо жо битӀараб гаьгьийолъи. Гьогло аварагла бийакьейо, мижелӀо нисода умумалли бийакьейа̄ аварагла̄ла шуна̄кьа мазарла йовагьца. 49Вагьалълъобза Аллагьлила Аᴴкълола нисона гей: «До гьоглодой авараглана чапарлана мейагьал, амма гьоллоллӀо нисода гьоᴴсо бийакьас, гьоᴴсо бовацӀас». 50-51Дуниял бижжи бахънас Гьабиллиъкьа̄ муьхолъна Аллагьлила билӀоъ[†] къурбан мухоцала мицаъ алӀо икьейо Закария аварагликьа мокъоцал къе̄ ме̄йо гьеᴴйас гьаькъ боцӀоллис гьодло умматлид. Гьуна До нисос мизохъа: вагьадло умматлихъас тӀалаб бовас бийакьейа̄с къе̄ мекьейо гьеᴴйас гьаькъ. 52Балагь-азаб мизол, диниябла аьлимла̄л, судлӀо нисода миже йоькчина гей лъайлис йига, амма мижена эᴴдобакеэш, эᴴдобакал батӀийа̄на мейэш.

53-54Вагьла̄ ваъзана богьна гисакна кьа̄ь эᴴкьецалаъ, диниябла аьлимла̄на, фарисейла̄на, Гьолцокьа симабахъона кьодо гӯваъцой Гьули къорлиъ охалъгъа, бетана лади жойлас нисолца зукъойо. Гьоллол йатӀна зукъойо Иса нигъади нисова йаьжла̄кьа охна аьйиб мокъолал[+].

### 12 къаьм


Иса асгьабла̄л[†] аᴴкълова нийацца

1Вагьалълъо мехлаъ гьаза-гьазайла̄д аьдамла къацӀобакна йукъо къолӀолаба̄лъи зукъойо. Сидил гьоᴴсо бовацилло гьаьллъилакьа зукъойо гьоллос иш. Иса гьакъкъа Гьинила асгьабла̄хъа[†] икълашал уьᴴхолъийо:

– Вере миже цӀуми ба̄хъ хашилакьас, гьай гьоллола къонда̄ моькьоколъи йōвакьас. 2Гьоᴴсна йуᴴцойо жо йикъечӀе гьихлъаъас, вагьла̄зу гьоᴴсна балъгояб жона загьир йахъечӀе гьихлъаъас[+]. 3Вагьалълъобза нише колӀлӀаъ нисойо жо, качелълъол тухъцаслъи йикъе; эᴴдда̄ла билӀоъкьа̄ лъōлади аьᴴгъалагъа нисойо йаьже, кьама̄кьалкьа̄ нисона лъōнназу тухъцаслъи йикъе. 4Мизохъа, Диела гьалмагъла̄хъа, нисос: магъо бикьецала̄хъа гьийабацӀа̄къа[*], тӀокӀаб гьоллохъа мизол гьоьшшона йогьна йахъаъас[+]. 5Амма нисал мизохъа, лъōхъа гьийабацӀал нуцӀоцасна. Миже гьийабачӀе, бийакьена муьгъатта̄ журжагьлиъ тӀуватӀиллина ба̄хъийахъа. Гьула мизохъа нисос – гьоллохъа гьийабачӀе. 6Къон ассарийаъ[*] гаьъад бохал михъос лъина мигьна. Амма гьолло мигьна̄сна тӀалаб-агъаз бōс, Аллагьлил гьоᴴсна мигьнана шоъанна шоъаъаш. 7Мизола къаьмкьа гаьгьийо гьули кеᴴйана хъогьна гей. Пал гьаьсил, миже гьийабацӀа̄къа: телила мигьна̄гъа хириябла гей миже. 8Гьуна мизохъа нисос: Аьдамла̄дой аьᴴйда̄ дие рахъ бохийо сукӀос, Аллагьлила малаикла̄дой аьᴴйда̄ Аьдамлила Оьждина[†] рахъ бохца. 9Аьдамла̄дой аьᴴйда̄кьа Дӣкьас инкар бōйо сукӀокьас, Аллагьлила малаикла̄дой аьᴴйда̄ гьолцокьас Дона инкар бōс.

10Аьдамлила Оьждихъа данде йаьже нисойо сукӀокьас Аллагь кьодос тилӀкис, амма Илагьияб Ругьликьа калӀ йиᴴхъōйо жо йекӀийакьас кьодос тилӀкаъас.

11Синагоглиъна[†] бейажена, халла̄дойна гьаькимла̄дойна аьᴴйда̄ баьгъбаъинна беченна муьгъатта̄, миже гьоллокьас цӀуми ба̄хъалъгъа сийоди нисалласна, йаги нӣйо жаваб нилӀалласна ургъел боха̄къа. 12СудлӀо нисода Илагьияб Ругьли малъзи йовас вагьаклӀо саъатбаъ мизол нисал нуцӀоцас жо[+].


Аьнтаб бечедаб сукӀокьас хабар

13Сидцойсола халкъилаъ алӀолакьа̄ нисойо Гьолцохъа:

– Йа̄ Муалим! Ниса диела истӀихъа ирслис дил мехецас бутӀа нилӀалӀо нисона!

14Иса гьолцохъа нисойо:

– Йе аьдам, мизос даьъба-диван болъолална ирс битӀанна голло сукӀод гей До?

15Бета Гьолцо къацӀцӀолахъа нисойо:

– Вере миже хъантӀлъилакьас цӀуми ба̄хъ, судлӀо нисода дуниялликьа тели бахъийа боцӀи-ризкъилакьа бараб гаьъа аьдамлис оьмро.

16Вагьла̄на нисона, Гьолцо ме̄йо гьоᴴс хабар.

– Гьоᴴс бечедабли сукӀола мицалъ йахъна гей йокӀонна гьаьл мокъойхъеэш тели муькъо. 17Гьинис гьинил пикро богьна гей: «Сийод до йовал, муькъо гулал оьлло маьче гаьъа̄ъ?» 18НисойолӀо: «Гьуна до вагьда̄ йовал: келла̄ баькьлана кейашена гьоллогъа йукъа̄на ицӀцӀа̄на баькьла йовагьал, бета бахъийо хъибона гаьгьийо бечелъина эᴴдо йуьᴴхолал. 19Бета до диела ругьлихъа нисал: „Йа̄ дие ругь! Гьуна дул лади лӀӣйаъ оьлло кен-оᴴхна бечелъина гей. Раьгьат бокча: беш, хулӀа, кеп бокча гьаᴴже ми“». 20Вагьлиъис Аллагьли нисона гей гьолцохъа: «Йа̄ аьнтаб инсан! Жейса нише дибо ругь багъас. Лъōлди гьихлъос ми йокӀолло бечелъи?» 21Вагьаллийо бахъца дуниялликьа бечелъи йокӀолло сукӀос къисмат. Аллагьлидой аьᴴйда̄ гьули бечедаб гаьъа.


Иса асгьабла̄хъа ургъел боха̄къалӀо нисос

22Бета Иса Гьинила асгьабла̄хъа нисойо:

– Вагьалълъобза мизохъа нисос: сийоле йакӀил йуьᴴхъал йатӀалла̄лӀона оᴴхасна, сийоле магъокьа лъицӀал йатӀалла̄лӀона лъицӀосна ургъел боха̄къа. 23СудлӀо нисода кенлигъа аьᴴйда̄ш гей ругь, лъицӀогъа аьᴴйда̄ш гей магъо.

24Гъаьдла̄хъа гуцӀобахъ миже: гьолло йа муькъо йиᴴзаъас, йа йуьᴴваъаш, йа гьоллос амбар-баькьна гаьъа, амма Аллагьли гьоллōл йегъабакӀца. Амма мигьна̄гъа ласо хирияблад зогъал миже! 25Лади миже бикье-баькьедана лъōхъана бахъалди мизос оьмро гьоᴴс водо бихалокӀна? 26ИтӀино жо йогьна йахъаъцаса миже, йукъо йовал суд бикье-баькьеш?

27Мицалъ гаьгьийа цӀикла-диъила̄хъа гуцӀобахъ: гьолло йа йоьхош йоваъас, йа гъечӀе йоваъас. Амма гьуна мизохъа До нисос: гьинила машгьурлъилаъ гьакъкъана Сулайман аварагли лъичӀеэш вагьалло диъила̄ лъичӀейа лъицӀогъа кьухъийо лъицӀо. 28Йа̄ миже, йакӀиъ даьгьаб божи гаьгьийо уммат! Жейса мицалъ гаьгьийа, хиса цӀоъ гулцала диъи-бохална Аллагьли вагьаллийо кьухъийо лъицӀо лъичӀеллъо, ла кӀетӀо лъицӀод мизол лъичӀелал.

29Вагьалълъобза мижена, сийоле йуьᴴхъаллӀона келлисна, сийоле хулӀаллӀона хулӀоцала жойласна, ургъел бова̄къа. 30Дуниялликьа гаьгьийа аьламли вагьли жо йиᴴзца. Амма мизола Абол йикъеш мизол вагьли йаццаслъи. 31Миже аьмал бова Аллагьлила Парчагьлиъ кези бахъал, бади гьихлъō шинаб Гьолцо мизол кьодона ницца.

32Миже гьийабацӀа̄къа, итӀино рехъен! СудлӀо нисода илла Абос мизол Парчагьлъи нилӀал хийал гей[+]. 33Мизосзу боцӀи-ризкъина мисона садакъа̄ йовагьа. Йа̄ьхаъчаш-йоьᴴшойбацӀаъцас боьъована йовагьа, гьаᴴсаъ гаьгьийо бугъаъцас, къокъаъцас хазинана бокӀола. Гьоло хазина гьаᴴсаъ йа гигьлагийа муцаъас, йа сидала муьхъаъаш[+]. 34Мизос хазина гаьлълъа̄чо мизос йакӀона йахъца.


Нитоназу гьаьдурса бецал нуцӀоцалас насигьат

35Нитоназу тицӀийа оᴴхакьа йеᴴйахенна къачӀази бахъна бече, гувахъинна кана йечабаннейа. 36Бейтелликьа эᴴкьейо билӀос бетӀергьан оᴴкъаллахъа гувабацӀона бечейа̄ нукарлалъийа ба̄хъ мижена – Гьогцо оᴴкъона, къоьпӀлӀоллоназу аᴴц йеᴴгьалъгъа. 37Гьардарабла гей бетӀергьан оᴴкъоцал буьчаба̄хечӀе мийахъова̄ лагъла. Гьаькъкъаб жо нисос мизохъа: гьолцо бетӀергьалли вагьаллийа нукарла̄л оьло лагъла̄с лъицӀона лъичӀеш, истӀолийагъа къе̄на беченна гьоллōл хъуллухъна бōс. 38Гьардарабла гей нито оᴴкъодана: йалӀохъовадда̄, йаги хиссакьа вагьалла̄ оᴴкъаллахъа гувабацӀона бечейа̄ лагъла. 39Амма мизол йикъеш: билӀола бетӀергьаллил гигьлаги оᴴкъоцас мех бикъешкъода̄, гьолцо гигьлагийад йоᴴсо йоьᴴтӀоллаъаш га̄ь. 40Мижена гьаьдурлъилаъ бече нитоназу, судлӀо нисода Аьдамлис Оьжо мизол икъаъцала мехлаъ оᴴкъас.


Божи бовал бахъцасна хиянатабна

41Вагьалълъо мехлаъ Петери Исахъа нисойо:

– Йа̄ БетӀерчӀахъаяв! Илолди Ми вагьло мисал бакъос, йаги къацӀцӀо халкъилалнади?

42Кьодда̄ла Иса жаваб нилӀийо:

– Гьоᴴс пуланабли сукӀол, къацӀцӀа̄ лагъла̄с тӀалабна бовалӀо гьоллол боглаъ кен-оᴴхна нилӀалӀо нисона эчаннейо лагъ, бетӀергьан оᴴкъоцал ахо уьᴴхо-аьᴴхена огьдацас иᴴхъода, гьули аᴴкълояб лагъ ахъца. 43БетӀергьалли гьини нисогъа йогьна иᴴхъойо лагъ гьардараб гей. 44Гьаькъкъаб жоцой нисос мизохъа: бетӀергьалли гьолцохъа нилӀас къацӀцӀо гьинила билӀо-аᴴхас ханлъи. 45Амма нагагь вагьла̄ эчаннейа лагъли, гьинис бетӀергьан гьех-мех оᴴкъаъаслӀо нисона лагълана гъарабашлана ба̄ькьелал уьᴴхолъда, гьула̄зу эс-хулӀовакьа водбона йеᴴйагьда, цихназуна ахъда, 46гьолцол бетӀергьан оᴴкъаллӀо йакӀкьа гаьчӀеэшла водиъ, гьолцол бикъаъцала мехлаъ оᴴкъас; бета гьули алӀлӀода̄ аьхелас, капурабла̄л бōйо тамбигь бовас. 47Гьинкьа тӀаддаб иш бовал нуцӀоцаслъи йикъедана, бетӀергьалли нисогъана йоваъалъ, ахона уьᴴхо-аьᴴхаъалъ, лагълил тели чурукь йеᴴхас. 48Гьинил йикъечӀе йахъийа такъсирлъилал йоькькьа чурукь йеᴴхас. Лъōхъасназу, тели нилӀийахъас дӣс тӀалаб йовас, букъо божи бōвахъас дӣс нисолас.


ЦӀона къонда̄ бийатӀийолъина

49ЦӀона йоᴴкъолал гогьна гей До дуниялликьа. Дил вагьга̄ йилӀа йатӀна гей же цӀойс бибидаро бахъал! 50До йукъо эᴴхе йагъал нуцӀос. Букъа ургъелликьа гей До нитоле вагьли йахъалла̄лӀона. 51Мизол гицца зогъас До дуниялликьа рекъел бовал гогьналӀона? ГаьъалӀо нисос мизохъа, къонда̄ бийатӀал гогьна. 52Вагьалълъобза желагъа муьгъатта̄ гьоᴴс хъизаллиъ лъин сукӀос къонда̄ бийатӀийолъи йахъца: лъана къонил данде эцас, къона лъанил данде эцас. 53Къонда̄ бийатӀна або оьждил данде, оьжо абол данде, ийо киббал данде, кид ийол данде, йукъо ийо гьинила оьждила ахъхъал данде, ахъо йукъа ийол данде бейацас.


«Же заман нӣйо гаьгьийона суд мизол бикъаъас?»

54Иса халкъилал хитӀаб богьна нисойо:

– Бохъ тӀика̄цода̄кьа гьаᴴс цӀодололъда, вагьаллиъисзу миже нисос водис гьаᴴс гейлӀо нисона. Вагьла̄ нисогъана йахъца. 55Къилмалиъда̄кьа залӀо йикьеда, боьгьи бахъцалӀо нисос. Вагьла̄ боьгьина бахъца. 56Къонда̄ моькьова̄ш миже! Гьаᴴса-мицас гьаьл батӀа йовал бикъеш мизол, суд вагьдо заман нӣйо гаьгьийона бикъаъас? 57Суд миже мизос мизокьа пикро богьна нисаъас – сийо битӀараб гаьгьийона? 58Масала, дӯлъ даьъба богьцас сукӀона мина къадидой диваллил мекьес зогъда, гьокцодой мекьешлаъ миже ба̄хъал йаьгь багъа. Бетана гьокцо сукӀо ми къадидой хъахъалӀолца; къади ми нилӀас эᴴдо гувалцала сукӀохъа, гьогцо ми тӀусагъийаъ тӀотӀас[+]. 59Нисос дӯхъа, гисакаъас ми тӀусагъийаъас, мӯь-муьгъатта̄ гьихлъойо окко нилӀеэш.

### 13 къаьм


Тавба бовал нуцӀоцалас аьгьи

1Вагьалълъо мехлаъ мовакъова̄ гьоᴴсо аьдамла̄ Исахъа нисойо Пилати Галилеялиъис аьдамлана бийакьена гьоллос гьеᴴ Аллагьлила билӀоъ[†] къурбаллил мухова боцӀилала гьеᴴйагъой лъицӀхоьчӀиллолӀо нисона[+]. 2Иса гьоллохъа вагьалълъол жаваб богьна нисойо:

– Мизол гицца зогъас вагьаллōл аьдамла вагьла̄ бувагъолъ, Галилеялила бадло аьдамла̄гъа мунагь-гьаькъ тели гаьгьийа̄ гейлӀона? 3ГаьъалӀо нисос До мизохъа: амма къацӀцӀола мижена тавба боваъда, вагьла̄ мижена бувагъас. 4Йаги гього Силоамлис[*] хъала бекна лӀийо мийахъова̄ ацӀона белӀна сукӀо Иерусалимлила аьдамла̄гъа мунагь-гьаькъла тели зувакъова̄лӀонад мизол гицца? 5ЗукъеэшлӀо нисос До мизохъа: амма тавба боваъда, къацӀцӀа̄ мижена вагьла̄ бувагъас.


Пихъ нилӀаъцала легъилала хоьхис хабар

6Бета Иса вагьаддийо хабар ме̄йо:

– Гьоᴴс сукӀола венахийаъ зукъона гей легъилас хоьхо. Гьули оᴴкъойолӀо легъи йокӀолал, амма гьолцол хоьхкьа легъи йиᴴхъона гаьъа. 7Нисона гей венахи богьцала сукӀохъа: «Гьуна до лъана лӀи гōйо, амма гьоᴴсна легъи гуцӀона йикъеэш вагьалӀо хоьхкьа. БуьчӀна болъола гьоло, наьгьакъда маьче бохиллечӀе»[+]. 8Амма гьолцо нисона гей: «Йа̄ БетӀерчӀахъаяв! Беччаннейа желӀбасса̄за. До сōᴴгъой баьхал, гьолълъол йаᴴко гулал. 9Бета гизилалдана йахъассаъад гьолълъо хоьхкьа легъи. Нагагь йахъаъда, буьчӀна болъолал».


Шамат[†] водиъ михъа̄ гъоддо аьдам йахъилло

10Шамат водла̄ъ Иса ваъза-насигьат бōс зукъона гей сид синагоглиъ[†]. 11Гьулиъ зукъона гей ацӀон белӀен лӀиъ кьодос болъаъцала унтилаъ кӀокӀойо, гъоддо, билъахъа къаьм йохна йахъаъцас гьоᴴс аьдам. 12Гьоло йегалъ, Иса гьиндойда̄на илӀена нисос:

– Йе аьдам! Ми дибола узролаъас хъосар йахъийо!

13Гьолълъолъ кō йеᴴхелло. Вагьаллиъисзу михъа̄ъ йаᴴкъойцӀойо, бета гьоло Аллагьлил рец бовал йуьᴴхолъийо. 14Иса шамат водиъ вагьло аьдам йахъиллъо, Гьолцокьа симахъова синагоглила гьаькимли халкъилахъа вагьда̄ нисойо:

– Илъна водо гей анкьилаъ батӀтӀийо гьаьлтӀи бовал бахъцас. Шамат водиъ гуйчӀе, вагьагло водла̄ъ гугь миже сагъ бовагьал[+].

15Гьолцол жаваб богьна Кьодда̄ла Иса нисойо:

– Йа̄ къонда̄ моькьош аьдамла! Гейд мизоъ эᴴдо гьоᴴсдана сукӀо сийаъас макна мизосзу оᴴс йаги аᴴу шамат водиъ лъи хулӀал бежеллаъцас[+]? 16Вагьдо, Ирбагьинила умматлис кид, ацӀона белӀна лӀи илбисли йиᴴцона йохна зукъойо, шамат водиъ гьоло йаᴴкал йахъаъасди?

17Иса вагьла̄ нисолъ, Гьолцол данде бечейа̄ аьдамла ниц-ламус ба̄хъийо. Амма къацӀцӀо халкъ Гьолцо йовагьийа къацӀца̄ гьикматаб жойлакьа рази бахъийо.


Генилала кӀаькӀалкьаш хабар

18Бета Иса нисолло:

– Аллагьлис Парчагьлъи лъинилъ йеᴴлъейод гей? Лъинилъди До гьули йеᴴлъелал йахъца? 19Гьули йеᴴлъейо гей генилала[*] кӀаькӀалилъ. Инсалли вагьло кӀаькӀа бокчина аьгьбаъ мижейо, гьолълъоъкьа̄ букъо хоьхо бахъийо. Мигьна̄на хоьхила аьᴴлейа̄кьа гьидел сӣᴴбо йовагьийо[+].


Хашилакьас хабар

20Бетана кьа̄ьна нисойо:

– Лъинилъди До Аллагьлис Парчагьлъи йеᴴлъелал йахъца? 21Гьули йеᴴлъейо гей хашилалъ: ийо лъана билӀей гьаьтӀтӀала йоьᴴтобаъ жу гунна муьгъатта̄, къацӀцӀо йӣйа йийакьалалъ.


Хъусса̄ кавла

22Шагьарба̄ъана аьлӀа̄ъана халкъилал ваъза-насигьатна богьна Иса эᴴкьес зукъойо Иерусалимлиъда̄.

23Сидцойсола Гьолцохъа нисолло:

– Йа̄ БетӀерчӀахъаяв! Йоькькьа аьдамла тиса муьвахошлӀо нисоцас хабар битӀарабди гей?

Гьолцо жаваб нилӀийо:

24– Хъусса аᴴциъкьа̄ эᴴдобакал гъаза бова миже, судлӀо нисода, мизохъа нисос, телида̄с бикьебакьеш эᴴдобакал, амма эᴴдобакна бахъаъас. 25БетӀергьалли аьгъиъна гьинис кав гъешена муьгъатта̄, гисда̄ гьихбалъова̄ миже къоьпӀлӀолдабана илӀелаба̄с: «Йа̄ БетӀерчӀахъаяв! Илол аᴴц йеᴴгьалӀо!» Гьолцо жаваб нилӀас мизол: «Миже на̄с ба̄хъцасна сукӀо гаьгьийа̄на Дил бийакъаъас», – лӀо нисона. 26Бета миже нисал муьхобалъаш: «Иле Дӯгъой къацӀо бес-хулӀойо, гьула̄зу илла шагьарба̄ла къатӀла̄ъ Ми илол ваъза-насигьатла йовагьийо». 27Гьолцо бета мизохъа нисас: «Дил миже на̄с ба̄хъцасна бийакъаъас, болъо дидойс ата̄ къацӀцӀа̄ мекъаб жо йогьцаса аьдамла!» 28Бета мизол гьулиъ, Аллагьлила Парчагьлиъ, бегаба̄с Ирбагьинна, Исакъна, Якъубна, баддōл авараглана. МижелӀо нисода гиса тӀуватӀлъо бийабацасна сила̄ къисбалӀолцасна ба̄хъас. 29Аллагьлила Парчагьлиъ гьидела мицаъ бес-хулӀал къе̄ бецал мокъас магъриблиъисна машрикълиъисна, гьула̄зу бихъхъаъда̄лана оᴴкъкъаъда̄лана мица̄ъас аьдамла. 30Гьуна, гьоᴴсо аьᴴйда̄ гаьгьийа̄ муьгъатта̄ бейакца, муьгъалӀ гаьгьийа̄ сад аьᴴйдаба̄кча.


Иса ме̄ш Иерусалимлис хабар

31Вагьалълъо водиъ Исадой мокъова гьоᴴсо нисойо:

– Гисакна эᴴкье дибола гьид, Гьеродил Ми икьал атӀна гей[+].

32Исана гьоллохъа нисойо:

– Мекьанна мекьена гьолцо соралхъа ниса: гьуна До зинналла̄ бовахийа̄на, унти-узрола азаб ниццасана аьдамла ба̄хъилца жейсана хисана, бета лъанасла водиъ До богьцас иш лъикъолца. 33Амма авараг Иерусалимлиъ оᴴкъеэш угъаъас, вагьалълъобза жейсана, хисана, хисалалъна До гьид ахъал нуцӀос. 34Вай Иерусалим, Иерусалим! Аварагла бийакьецасна дӯдой Аллагьли мейагьийа расулла кьала̄д бийакьецасна шагьар! Ла̄хди Дил йатӀна зукъойо гуьди чӀучӀулийацой дибо аьдамла Диела гьаба̄лӀ ба̄гъал, амма мизол гьули йатӀеэш. 35Гьуна же мизос Аллагьлис билӀо йоьчӀчӀо гьихлъас. До нисос мизохъа: «БетӀергьаллила Къудратликьа эᴴгьна оᴴкъоцалал баркат гулала», – лӀо миже нисойо заман мокъеэш, До мизол эга̄ъас[+].

### 14 къаьм


Шамат[†] водиъ лъӣла унтилаъ кӀокӀō сукӀо ахъилло

1Гьоᴴс шамат водиъ фарисейлила[†] сид укъа гьаькимлила билӀоъ Иса эсал оᴴкъолъ, Гьолцо сийоле йовалла̄лӀона гувабацӀона бечена зувакъойо гьулиъ гаьгьийа̄ аьдамла[+]. 2Гьолцодой аьᴴйда̄ оᴴкъойо оᴴхаъ лъи йечена кӀокӀō сукӀо. 3Вагьлиъис Иса диниябла аьлимла̄хъана[†] фарисейла̄хъана нисолло: «Шамат водиъ кӀовакӀова̄ аьдамла сагъ бовал ба̄хъцад йаги ба̄хъаъасди?» 4Гьоггōл гьокӀа йоваъинна гьихбалъойо. Иса кōна йеᴴхенна гьули сукӀо ахъилло бета билӀогъа э̄ᴴйо. 5Иса гьоллохъана нисойо:

– Мизос лъойсна аᴴу йаги оᴴс лъи гаьгьийа тагьризлиъ бекда, шамат водо гейлӀо нисода, гиса багъаъасди миже гьоло[+]?

6Гьоллохъа кьа̄ь гьоьшшона нисона йахъеэш.


МутӀиъ бахъал нуцӀоцалас дарс

7Гьолцогъой бесал бовакӀийа аьдамла̄ супралгъа сōᴴ гьидел санаъатаб кӀетӀо маьче бохал аьᴴйдаба̄кчаш бегабалъ, Иса гьоллол гьоᴴс хабар ме̄йо[+].

8– Бейтеллиъ ийалӀелъ, кьушеллидой шеблаъ къе̄ беца̄къа. Гьулиъ къе̄ бецал илӀейа̄ъ дӯгъана къиматаб сукӀо зогъца[+]. 9Мийа̄ъ, илӀейо бадисо сукӀо оᴴкъолъ, кьодо оᴴкъова бетӀергьалли дӯхъа нисас: «НилӀа гьоцо сукӀол маьче», – лӀо. Ницна ахъна, аьгъиъна биссун муьгъатта̄ла мицаъ къе̄ эцал нуцӀас. 10Оᴴкъослаъзу, ми бишшун муьгъатта̄ къе̄ эче. БетӀергьаллил ми эга̄йоназу, дудойна гогьна нисас: «Гьалмагъ, аьгъиъна аьᴴйда̄ кӀетӀа мицаъ къе̄ эче», – лӀо. Гьолълъогъа муьгъатта̄ бейтелликьа гаьгьийа̄ъ эᴴдо дибо къадро-къиматна кьодда̄кас. 11СудлӀо нисода гьинизу жу кьодда̄кӀийо сукӀо Аллагьлидой аьᴴйда̄ лӀийода̄ ахъца, жу лӀийода̄ эгацас сукӀо кьодда̄кца[+].

12Бета Иса билӀола бетӀергьаллихъа нисойо:

– Вагьаддийо бес-хулӀōлъи йōлъ, бовакӀийа сукӀоба̄ мина кьа̄ь окӀаллакьа кулна богьна, гьоллоъкьа̄ гьоᴴсдана пайда гаьгьийо жо йахъаслӀона, дибо вацца̄на, иснана, аьгарлъина, бечедабла мадугьаллана бовакӀа̄къа. 13Вагьаллийо бес-хулӀōлъи йōлъ, ми бовакӀа гьардухъаллана, азизабла аьдамлана, гьула̄зу лаьхъдийа̄, боцдийа̄ сукӀобана. 14Талигьаб гей ми гьоглохъа дул йоцӀона йахъаъалъ. Жейса дуниялликьа гьоглол йōйо жо хиса къиямасаб водиъ муъмилла бувагъоваъас баьгъбаъла̄лъо дул гьули йиᴴхъас.


Бесал бовакӀийа̄кьас хабар

15Вагьли тухълъо, гьулиъ гаьгьийа сидцойсола Гьолцохъа нисойо:

– Гьардараб гей Аллагьлила Парчагьлиъ къе̄на эчена баьба муьхъчаш сукӀо.

16Исана гьолцохъа кьа̄ь нисойо:

– Нишел тели аьдамла бесал илӀал гьоькмо бахъийо гьоᴴс пуланаб сукӀос. 17Бесалцо бог мокъолъ, гьолцо э̄ᴴйолӀо гьинис лагъ бовакӀийа аьдамла бесал илӀал. Эᴴкьена лагъли гьоглохъа нисойолӀо: «Гугь миже, къацӀцӀо кен-оᴴх лъикъона». 18КъацӀцӀола гьоᴴс сикӀо йогьна нисойо жувōл нигъана гувал бахъаъаслӀо; ми илокьа кьодос тилӀкилӀо. Сиди нисойолӀо: «Гьини гьоᴴс маьче бохна гей, гьоло маьче бега̄л эᴴкьал нуцӀос, гьарзи йōс дӯхъа, ми дӣкьа кьодос тилӀки». 19Бацосола нисойолӀо: «Гьини ацӀона оᴴс бохна гей, вагьаллōл лӀийаᴴгьна йийакъелал йа̄тӀна гей, гьарзи йōс дӯхъа, ми дӣкьа кьодос тилӀки». 20Лъанасла нисойолӀо: «Гьини жейса ахъо йоᴴкъона гей, вагьалълъобза жу говал ахъаъас». 21Лагъ кьа̄ь билӀогъа оᴴкъолъ, ме̄йолӀо гьинила бетӀергьаллихъа къацӀцӀо йахъийа жойлас хабар. Гьолълъогъа муьгъатта̄ симо бӣйа гьолцо нисона гей лагълихъа: «Хехлъи ахъна эᴴкьена къатӀла̄ъна хъаьчӀла̄ъна иᴴхъойо шинаб гьардухъаллана, гьула̄зу азизаблана, боцдийа̄на, лаьхъдийа̄на аьдамла ба̄къолла гьолӀоъ». 22Э̄ᴴйацос оᴴкъолъ, лагъли нисойолӀо: «Дибо амро тӀубази бōйо, бетӀерчӀахъаяв! Амма жена маьче гьихлъона гей». 23БетӀергьалли нисойолӀо лагълихъа: «Гьинолкьана кала̄гъойна мийахъова̄ аьдамла ба̄къоллина гогь. Дие билӀо аьдамла̄ш йоцӀала. 24Амма нисос мизохъа: до ийабалӀена гуйэшла̄ диела билӀоъос кен-оᴴх йуьᴴхъаъаш».


Иса авараглигъой муьгъалӀ мекьейа̄с къимат


1. БилӀо йогьцалакьас хабар

25Тели аьлам зукъойо Исагъой къацӀо мекьецас. Гьоллохъана гоцӀохъна Гьолцо нисойо:

26– Гьинила ийо-абоъ, къова-хъизаллиъ, исна̄ъ, вагьла̄зу гьинила оьмролалъда̄ рокьукълъи гаьччо сукӀо Дӣдой оᴴкъода, гьули сукӀо Дие асгьаблъилаъ[†] ахъаъас. 27Гьинис хъанчна бохна, Дӣгъой говаъцасна сукӀо Дие асгьаб ахъаъас[+]. 28СукӀод мизоъ эᴴдо гей, билӀо йовал хийал гаьгьийо сукӀо, гьакъкъа къе̄на эчена гьисаб боваъцас: оьлалди гьаьжа-къай, окко-месед билӀо йогьна гикьа йоᴴкъолал. 29Гьолълъол бигъана гунна гьули билӀо йогьна лъикъаъда, бета гьолцокьа аьдамла лъоᴴваба̄с, 30билӀо йовал уьᴴхолъна гьули йогьна гикьа йоᴴкъонна йахъеэшлӀо нисона.


2. Рагълиъ эᴴкьал атӀийа ханликьас хабар

31Йана бацо ханлил данде эгъал аьгъиъийо хан къе̄на эчена ургъизи ахъал нуцӀаъасди: хъона гьазай рагъухъан гаьгьийо тушмаллила аскарлил данде ацӀона гьазай рагъухъан гаьгьийо аскарна жуна эгъна ахъалдилӀо нисона. 32Эгъна ахъаъцаслъи икъелъ, тушман цӀихода̄ гаьгьийаъзу, гьолцо ханли рекъел бовалъгъа йатӀийо жо нисолал мейас гьинис чапарла. 33Вагьла̄ мизоъ эᴴдо гаьгьийо шинабли къацӀцӀо жойлакьас инкар боваъда, гьоллōл Дие асгьабла ба̄хъаъас.


3. Гемо йолъова циᴴйакьас хабар

34Цаᴴ кӀетӀо жо гей. Амма гьолълъос гемо йугъода, кьа̄ь гемона йоᴴкъонна йахъаъалъ, гьолълъоъкьа̄ пайда гаьъа гьоᴴссидилна. 35Йа̄ гьули мицал йуьᴴхаъаш, йа мицалъ гулцала йаᴴкол йуьᴴхаъаш. Гьули къе̄ чӀалӀеш. Аьᴴгъа̄ гаьгьийа̄л тухъала гьули![+]

### 15 къаьм


ЛъикӀлъилас лъана хабар

1Исахъа энекзи бахъал мокъос зукъойо гьаькъ бокӀолцаса сукӀобана[†] мунагь-гьаькъ гаьгьийа̄ баддōл тели аьдамлана. 2диниябла аьлимла̄на[†] Исакьа мордабана нисос зукъойо:

– Вагьди сукӀо мунагьла̄д бовацӀийа аьдамла̄гъой гьудуллъина йогьна гьоллогъой эᴴш-хулӀос, – лӀо нисона[+].


1. Боъийа бикькьас хабар

3Иса вагьаддийо хабар ме̄йо гьоллол:

4– ГьоᴴсчӀитӀ боцӀилаъас гьоᴴс боълъо, аьчӀенайигна аьчӀена боцӀина гаьлълъа̄чо авлахълиъна бечаннегьна, боъийо бикь мизал эᴴкьаъцас сукӀо гейди мизоъ эᴴдо? 5Бикь михъона муьгъатта̄, разина ахъна гилакьа гунна бежеш гьолцо гьоло билӀогъа. 6Бета билӀогъа оᴴкъона муьгъатта̄, гьалмагълана мадугьаллана ийалӀена гьоллохъа нисос: «Диела рохеллиъ мижена аькал ба̄хъ, дие боъийо бикь зогъна гей». 7Вагьалълъобза До мизохъа нисос: гьинкьа мунагь-гьаькъ гаьччо аьчӀенайигна аьчӀена муъмин-сукӀолгъа гьоᴴс муна̄пикъ Аллагьлилъда̄ уьᴴхода, гьаᴴсаъла̄с йакӀо йилӀа рази йахъца[+].


2. Йоъийа окколакьас хабар

8Йаги гьинис ацӀона окколаъас гьоᴴсцойс окко йоъда, гухъинна канлъина билӀона ахо лъаьлӀена гьуги-гьотта̄ йиᴴзечӀе йечаннегьцас гьоᴴсдана ийо зогъалди? 9Окко зогълъо, гьинис цӀагьа̄на мадугьаллана ийабалӀена гьолълъо нисос: «Диела рохеллиъ мижена аькал ба̄хъ, дие йоъийо окко зогъна гей». 10До мизохъа нисос: вагьла̄ Аллагьлис малаикла Аллагьлилъда̄ уьᴴхова муна̄пикъликьа йилӀа рази ба̄хъца.


3. Оьмролала гьидсо къоссиахъийа оьждикьас хабар

11Бетана Иса ме̄йо хабар:

– Сид пуланаб сукӀос зукъона гей къона оьжо. 12ИтӀинасола оьжди нисона гей абохъа: «Або, дибола ирслис гьинил мехецас бутӀа нилӀа», – лӀо. Або гьоглол ирс битӀна гей. 13Лади водла̄ъас итӀиносо оьжо, гьинил ирслиъ йиᴴхъōйо къацӀцӀо окко-меседна лъицӀо-къайна йоькчина, аьгъиъна эᴴкьейолӀо на̄ди цӀихо гаьгьийо улкалиъ. Оᴴкъа̄цо гьолцо, иᴴхъо-ахъхъа кӀаьйлӀона, гьинис гаьгьийо къацӀцӀо окко-месед йугъонна гей.

14Гьолцохъас къацӀцӀо окко-месед йолъова замаллиъ, вагьалълъо улкалиъ йоᴴкъона гей йукъо ракъи. Гьули оьжона йилӀа йазихлъилаъ кези ахъна гей. 15Ахирна сид сукӀодой гьаьлтӀи нисонна эᴴкьелъ, гьолцо гьули булӀлагъа эᴴгьна гей. 16Чара бугъолъ, булӀлал ниццас жона йуьᴴхъал разияб зукъона гей, амма гьулина гьолцол нилӀаъас зукъона. 17Аᴴкълолакьана оᴴкъона гьолцо пикро богьна гей: «Диела абола билӀоъ йоькькьад гей бовахийа̄ гьаьлтӀухъалла. Оьнна кьодона мекьейодолас баьбана гей. До гьолӀоъ нуковахъа угъос. 18Аьгъиъна абодой эᴴкьал, бета гьогцохъа нисал: „Або, Аллагьлидойна дудойна аьᴴйда̄ до мунагьла̄ъ кези ахъийо. 19До дибо оьжолъилаъ тӀокӀаб бикӀзи овал мустагьикъаб гаьъа, ахъда дудой гьаьлтӀилаъ оха“».

20Аьгъиъна эᴴкьена гей гьули гьинила абодой. Ата̄кьа̄зу эгана гей абол гогьцас оьжо. Абос гьолцокьа йилӀа йакӀо йугъона гей. Гьогцол дандена чӀанагъона, або оьждил алъона йоцӀна баъдана гей. 21Оьжди абохъа нисона гей: «Аллагьлидойна дудойна аьᴴйда̄ до мунагьла̄ъ кези ахъийо, дибо оьжолӀо нисал до мустагьикъаб гаьъа». 22АболӀо нисода, гьинила лагъла̄хъа нисона гей: «Биссун кӀетӀо лъицӀона йакъона гьолцохъа лъичӀела, гьолцола зокьилъ кӀоьййана мехела, хаьбала̄лъ гьалалъцована гийахела. 23Бакъоллина ахо бегъакӀийо бишена муха, оьжо оᴴкъова̄лас кӀетӀо бес-хулӀōлъи йовал, 24судлӀо нисода вагьди дие оьжо угъоваъас ахъна гей, оъийаъас зогъна гей». Гьоллōл котакаб ихтилат-кеп бовал муьхобалъна гей.

25Гьолцо сукӀос укъосо оьжо вагьалълъо мехлаъ зукъона гей мицалъ. БилӀогъа гōслаъ, гьолцол тухъна гей лъисо-кешлис гьокӀ. 26Гьицада̄на илӀена сидцойсола нукарлихъа нисонна гей, сийод вагьдо ихтилат-кеплӀо. 27«Дибо ис сагъ-саламатлъилаъ оᴴкъова̄лас або ахо бегъакӀийо бишена мухоллина ихтилат-кеп богьцас гей», – лӀо нисона жаваб нилӀийо нукарли. 28Вагьли тухълъо, укъа оьждис симо бигьна гей, билӀоъ эᴴкьал къабул ахъечӀе зукъона гей. Бета або гисакна гьардизи ахъийолӀо билӀоъ эᴴдо тослӀо нисона. 29Оьжди жаваб нилӀийолӀо: «Вагьдисинаб лӀӣйаъ до дул лагъцой огьда̄йо, ми нисова жойлакьас тилӀкеэш. Вагьлиъ эᴴдо ми дил итӀино чикӀена мухоллеэш диела гьалмагъла̄гъой ихтилат-кеп бовал. 30Амма дибо зукъойо бечелъина хъагьба̄гъой къацӀо эс-хулӀона йолъонна оᴴкъова вагьацо дибола оьждил ми ахо бегъакӀийо бише мухона гей»[+].

31Або гьолцохъа нисойолӀо: «Оьжо! Ми нитоназу дӣгъой къацӀо гей, къацӀцӀо дие бечелъина дибо гей. 32Иле рази бахъна ихтилат-кеп бовал нуцӀос, судлӀо нисода вагьди дибо ис угъоваъас ахъна гей, оъийаъас зогъна гей».

### 16 къаьм


Божи бугъолло хъуллухъчийакьас хабар

1Гьинила асгьабла̄хъа[†] Иса бадона хабар ме̄йо:

– Сид бечедаб сукӀос зукъона гей гьинила мал-мулклис тӀалаб богьцас хъуллухъчи. Гьолцокьа аьйиб мокъона гей гьинил йатӀгъа бечелъи йугъолцалӀо нисона. 2Вагьли тухълъо, бечедабли сукӀо хъуллухъчийахъа нисона гей: «Сийод кӀетӀо гаьччо дибо хабар тухъца дил? Бōва гьаьлтӀилас гьисаб нилӀа, тӀокӀаб хъуллухълъилаъ ми ахъаъас». 3Вагьлиъис гьолцо сукӀо гьинис гьинхъа нисона гей: «Сийоле до йовал? До гьогцо хъуллухълъилаъасна олъолца, маьчена дӣхъа баьхна бахъаъас, окӀда̄л эᴴкьална до ламус ахъца. 4Гьаᴴ, дил йикъеш сийо йовал нуцӀоцасна. Гьолцо гьаьлтӀилаъас олъоллъо, бадло сукӀоба̄ билӀова̄ъ охалъгъа гьоᴴс гьилла ургъизи бовал нуцӀос».

5Гьолцо сукӀо гьинила бетӀергьаллис нагьлъухъалла гьоᴴссокун гьиндой ийабалӀена гей. Аьᴴйдда̄лахъа нисонна гей: «Диела бетӀергьаллис ласо нагьлъид ми нилӀал нуцӀос?». 6ГьоᴴсчӀитӀ билӀей зетилас нилӀал нуцӀослӀо гьокцо нисолъ, хъуллухъчийа йоькчина нилӀна гей нагьлъи кьодо чахчаш лӀибо, бета: «Къейна эчена хехлъи ахъна лъинайиг чаха», – лӀо нисона гей. 7Бацосолахъа нисонна гей: «Сийод ми нилӀал нуцӀос?» – «ГьоᴴсчӀитӀ билӀей хъибос», – лӀо нисолъ. Гьолцохъана нисона гей: «Йоькчина дибо лӀибона белӀнайиг чаха», – лӀо.

8Гьогцо бетӀергьаллина вецци овагьа̄гьийолӀо отӀолаги хъуллухъчи сигьирлъилаъ гьинис иш бōлъ. ВагьалӀо дунияллис билӀо къачӀази йогьцас аьдамла жувōллъийа аьдамла̄ъ эᴴдо йилӀа сигьирабла гей, ахиратлис билӀо къачӀази йогьцала̄гъа.

9Вагьалълъобза До мизохъа нисос: дунияллила боцӀи-ризкъилас пайда бокча гьалмагълъи бовагьна. Дунияллила билӀоъ гаьгьийа бечедлъилаъас маьгьрум бовагьна муьгъатта̄, абадиябли билӀоъ гьалмагъла̄ къабул бовагьца вагьла̄ муьхо-махеда. 10Йоькькьала жойлас божилъи йōва сукӀокьа, телиласна божилъи йогьна йахъца. Йоькькьала жойлас божилъи йогьна йахъаъцала сукӀокьа, телиласна божилъи йогьна йахъаъас[+]. 11Дунияллила билӀоъ гаьгьийо гьаьрамаб боцӀи-ризкъи дӯкьа божилъи йогьна йечаннегьна йахъаъда, абадиябли билӀос унго-унгояб хазиналис божилъи йовалди дӯкьа[+]. 12СукӀола боцӀилакьа йакӀо йоᴴкъонна бечабаннейал бахъаъцаса миже, мизосзу нилӀалди мизохъа Аллагьли?

13Гьоᴴссидина лагълихъа къон бетӀергьаллил лагълъи йогьна йахъаъас. Гьоᴴсцойс гьолцол атӀас, бадисо атӀечӀе цӀодоло эга̄с. Йаги сидцойлал гьолцо хъуллухъ йакӀо нилӀна бовас, бацосолал бойчӀе эцас. Вагьалла̄ хъуллухъ богьна бахъаъас мизохъа Аллагьлилна дунияллила боцӀи-ризкъилална.


Къанонна[†] Аллагьлис Парчагьлъина

14Исахъа энекзи бахъийа̄ окко-месед хириябла вагьло хабар тухълъо, Гьогцокьа лъоᴴваба̄л муьхобалъийо. 15Иса гьоллохъа нисойо:

– Аьдамла̄дой аьᴴйда̄ миже валийацой муьхо-махеш, амма Аллагьлил йикъеш мизола йакӀиъ гаьгьийо жо. Аьдамла̄ъ эᴴдо къиматаблӀо гицӀийо жо Аллагьлидой аьᴴйда̄ къабигьаб йахъца[+]. 16Ягьягъа аьᴴйда̄на зукъойо динлис къанонлана авараглана. Гьули оᴴкъона муьгъатта̄ Аллагьлила Парчагьлъилас кӀетӀо хабар ме̄ш. Шибабли букъо гъаза бōс гьулиъ эᴴдо муьвахал[+]. 17Амма къанонлила гьоᴴс гьаьрплис къуват бугъолъол, вагьаддōл гьаᴴсана маьчейана йувагъона йовалъос.

18Гьинис ахъона йолъонна, бадо ахъо йоᴴкъōсинаб сукӀо гей зина богьцас сукӀо. БетӀергьаллидойс ата̄кийо ахъо йоᴴкъойо сукӀона гей зина-сукӀо.


Иса аварагли ме̄ш гьоᴴс бечедабли сукӀосна Лазарлисна хабар

19– Зукъона гей бечедаб, кӀетӀо лъицӀона лъичӀена, гьинила бечелъилас кепна бокчина, оьмро богьцас гьоᴴс пуланаб сукӀо. 20Зукъона гей вагьла̄зу ЛазарлӀо нисойо гьоᴴс йазихаб, магъокьа тӀутӀо йахъна, кӀокӀойо окӀдаги сукӀона. Гьули ахъца зукъона гей вагьалцо бечедабли сукӀола кавлидой. 21Бечедабли сукӀола истӀолийакьас къе̄ йекийо кен-оᴴх йиᴴхъалла кулликьа йакӀо зукъона гьолцос. Гьула̄зу йоᴴкъона волана гьолцола магъокьа чӀалӀейо жо йаьᴴчеш зукъона.

22ОкӀдаги угъолъ, малаикла̄ гьули Ирбагьин авараглидой акъона гей. Угъолъ, шунаъ иᴴхъонна гей бечедаб сукӀона. 23Журжагьлиъ лъакъейа азаблиъ гаьгьийа бечедабли сукӀол, гьаьйда йеᴴйагьенна говацӀолъ, цӀихода̄ Ирбагьин аварагна гьогцодой шеблаъ тахликьа къе̄ эчена Лазарна бегабас. 24Бечедабли сукӀо ийана-тӀикенна нисона гей: «Йа̄ илос або[*], Ирбагьин! Гургьизи ахъ ми дӣкьа! ВагьалӀо цӀой до зизацас гей, вагьалълъобза лъиъ зокьона гицӀинна диела мицакьа кō йеᴴхелал эᴴйа Лазар!»[+]

25Амма Ирбагьини гьолцохъа нисона гей: «Йа̄ дие оьжо, ми йакӀкьа йоᴴкъола, дунияллила билӀоъ дул нилӀийо къацӀцӀо кӀетӀослъи, ЛазарлӀо нисода гьугиъ азаблиъ зукъойо. Гьаᴴже гьолӀоъ Лазар ахо гей, ми азаблиъ гей. 26Гьула̄зу гьуди дудой нигъад эᴴйал илоъ балӀо букъо аьракъ гаьгьийаъ. ГьолӀоъкьа̄ гьулиъ мекьабакъова̄нна мекьал гьино гаьъа, гьулиъис гьотта̄ гувал батӀийа̄нна гьино гаьъа».

27Бетана гьогцо бечедабли сукӀо гьарзи йогьна гей: «Вагьла̄ зогъда, дие або, ми эᴴйа Лазар диела абола билӀогъа. 28Гьулиъ дие лъинана исна гей, гьоглохъа цӀодорлъилаъ бечелӀо нисал эᴴйа, бетана гьоллōнна ба̄хъца вагьалӀо азаблила билӀоъ».

29Ирбагьини нисойолӀо: «Гьоглол Мусана баддōл авараглана гей, гьоглохъа энекзи бахъала!» 30Бечедабли сукӀо нисона гей: «Йа̄ дие або, Ирбагьин, гьоггōл энекзи бахъаъас! Амма угъойо сукӀо дуниялликьа кьа̄ь оᴴкъолъ, кантӀизи бахъна гьоггōл Аллагьлилъда̄ муьвахаш».

31Вагьлиъис Ирбагьини нисона гей гьолцохъа: «Мусакьана бадло аварагла̄кьана боьважаъцас аьдамла, угъоваъас ахъийа сукӀокьана боьважаъаш», – лӀо.

### 17 къаьм


Иса авараглис гьоᴴсо аᴴкълова

1Иса гьинила асгьабла̄хъа[†] нисойо:

– Инсан мунагьлиъ кези огьцас жо дуниялликьа йоᴴкъечӀе гьихлъаъас, амма букъо балагьна азабна гей вагьлина йакъона оᴴкъō сукӀол[+]. 2Вагьадло аьдамла̄ эᴴдос гьоᴴсдана сукӀо мунагьлиъ эᴴхелцал, гьабос кьалона билъалъ йиᴴцона, ралъадбаъ тӀотӀийолъи ахо гей га̄ь гьолцол.

3Вере миже цӀодорса бече! Динлила истӀи дул мунагьаб жо йогьда, гьолцохъа ниса. Тавбана богьна гьули йōва жойлакьа пашман ахъда, кьодос тилӀки. 4Водиъ алӀовахна гьолцо дул кешлъи йогьдана, алӀовахна «ТавбалӀо» нисода, бетана гьолцокьас кьодос тилӀки.

5Чапарла̄ Кьодда̄ла Исахъа нисойо:

– Илла йакӀла̄ъ божи теликӀа, – лӀо.

6Кьодда̄ла Иса нисос:

– Генилала кӀаькӀадолас божи йакӀиъ бахъна, миже вагьалӀо легъилала хоьххъа хемухаъас багъойцӀна ралъадбаъ гуцӀолӀо нисода, мизос амро гьолълъо тӀубази бōс[+].


Мицалъцо гогьцала лагъликьас хабар

7Дибо лагъ олӀолана йаги боцӀилагъас оᴴкъолъ, эсал хехлъи ахъна къе̄ эчелӀо нисосди гьолцохъа? 8Миже нисаъасди лагълихъа: «Хехлъи ахъна кенна йова, до эс угъоцал дил хъуллухъ богьна дӣхъа говацӀона эче, бета мина эш-хулӀо», – лӀо. 9Дибо амро тӀубази бōлъ, гьолцо лагълил ми баркалла ниццади? 10Вагьла̄ мижена тӀубази йова мизокьа кьодо гулло шинаб жо. Бета миже нисас: «Илокьа кьодо гулло жо гаьлълъо иле тӀубази йогьцас пайда гаьчча̄ лагъла гей иле», – лӀо нисона.


АцӀона барас[†] унтилаъ кӀовакӀова сукӀоба ба̄хъилло

11Самариялилана Галилеялилана оьрхъилакьалкьа̄ эᴴкьеш зукъойо Иса Иерусалимлиъ. 12Гьоᴴс аьлӀаъ оᴴкъолъ, Гьули эгас цӀихода̄ бечейа барас унтилаъ кӀовабакӀова ацӀон сукӀол[+]. 13Гьолло тухъинна йукъо нисос:

– Йа̄ Иса – НасигьатсукӀо! ЙакӀо йугъо илокьа! – лӀо.

14Гьоллōл бегабалъ, Иса нисос:

– Баьгъбаъна миже мекье, гьогцол миже ма̄цолъи бегаба̄лъгъа.

Вагьла̄ мекьешлаъ, кьодо гаьгьийо къацӀцӀо кита йекийо, гьоллос магъова йа̄ᴴцойо[+]. 15Жу ахъиллъо, гьоллоъ эᴴдōс гьоᴴсцойс кьа̄ь кӀаьйна уьᴴхона, йукъо тухъинна Аллагьлил рец бовал уьᴴхолъийо. 16Бета Исала хаьбала̄дой мицна̄кьана эчена Гьолцол баркалла бōйо. Гьули зукъойо Самариялиъис сукӀо[+]. 17Иса гьолцохъа нисойо:

– Миже ацӀонана ма̄цеэшди? Гьоггōлсова аьчӀенана на̄д мекьейо? 18Вагьалцо сукӀола сукӀолла̄ъ, гьоглосола гьоᴴссидилна йакӀкьа йоᴴкъеэшди кьа̄ гованна гогьна Аллагьлил рец бовал.

19Бета гьолцохъа нисойо:

– Гьаᴴже аьгъиъна эᴴкье, дибола божи-ималли ми тиса уьᴴхолло[+].


«Аллагьлис Парчагьлъи нитод йахъца?»

20Исахъа нисолло:

– Аллагьлис Парчагьлъи нитод йахъца?

Гьолцо жаваб нилӀийо:

– Аллагьлис Парчагьлъи йегана йоᴴкъаъас[+]. 21Лъона нисаъас гьуна гьули вагьалӀоъ гейлӀо, йана гьула гьугиъ гейлӀо. Гьуна Аллагьлис Парчагьлъи мизоъ эᴴдо гей.


КӀахнас Аьдамлис Оьжо[†] дуниялликьа оᴴкъоцаслъи

22Бетана Гьинила асгьабла̄хъа[†] нисойо:

– Аьдамлис Оьжо гьоᴴс вододана эгаскъода̄лӀо гицӀийо заман мокъос мизокьа кьодо. Амма Гьули мизол эга̄ъас[+]. 23Аьдамла̄ мизохъа нисас: Гьуги вагьалӀоъ гейлӀо, йаги вагьгиъ гейлӀо. Аьдада боцӀдаба̄къа, гьоглогъой муьгъалӀ мекьа̄къа[+]. 24Сидда̄лаъас бадōцода̄лаъ гьаᴴс качекӀцас кайлӀōцой гьинис водо йоᴴкъа̄лъо оᴴкъас Аьдамлис Оьжо. 25Амма аьᴴйдда̄ дуниялликьа Гьолцол тели акъуба бегас, гьула̄зу вагьалӀо умматли Гьолцокьас инкарна бōс[+].

26Аьдамлис Оьжо дуниялликьа оᴴкъал заман мокъолъ, Нуьгь авараглила замаллиъ йахъийаълъийо жо йахъца. 27Бешна, хулӀона, ахъхъа мовакъона, ахъхъа мейакьена – гьоьшшона йахъаъасцой ба̄хъца зукъойо аьдамла Нуьгь гамалкьа кьодокцал. Бета водо гитӀна гӯс, къацӀцӀа̄ ралъадбаъ гъанкъизи ба̄хъна бувагъос.

28Вагьаллийозу жо йахъийо ЛутӀ авараглила замаллиъна. Бесцасна, хулӀоцасна, йиᴴсо-хуьжоцасна, болӀолабацасна, билӀова йовагьцасна зувакъойо аьдамла ЛутӀ Содом[†] шагьарбаъаш гисакийа водиъ. 29Бета гьаᴴсаъкьа̄ гӯва цӀойлана чӀабатӀлилана води къацӀцӀа̄ бувагъолло. 30Вагьла̄ йахъца Аьдамлис Оьжо дуниялликьа загьир ахълӀо.

31ВагьаклӀо водиъ кьамакьа гаьгьийо сукӀо гьинила лъицӀо-къайлигъой муьгъалӀ билӀогъа эᴴкьа̄къала, мицалъ гаьгьийо билӀогъа эᴴкьа̄къала. 32ЛутӀ авараглила ахъхъал йахъийо жо йакӀкьа йоᴴкъола![*] 33Гьинис ругь цӀуми бовал икье-аькьейо гьолълъоъос маьгьрум ахъца, гьинис ругь нилӀийа гьоло хъосар бōс. 34До мизохъа нисос: вагьаглӀо водиъ нише билӀоъ сид мукӀолаъ буватӀийа̄ъ эᴴдос гьоᴴсцойс эжеш, бадисо гьихлъос. 35ГьаьтӀтӀо гьаъоцала къон ийоъос гьоᴴсцойс йежеш, къонас гьихлъос. 36Мицалъ гаьгьийа къониъис гьоᴴсцойс эжеш, бадисо гьихлъос.

37Асгьабла̄ Исахъа нисолло:

– Йа̄ БетӀерчӀахъаяв! На̄д гьули йахъца? – лӀо.

Гьолцо жаваб нилӀийо:

– Жаназа гаьлъа̄чо цугьа̄ къацӀобакца, – лӀо.

### 18 къаьм


Аллагьлихъа гьицӀаъцала, аьдамла̄кьа ниц ахъаъцала къадикьас хабар

1Бета Иса гьинила асгьабла̄л[†] мисал бакъона ме̄йо нитоназу гьари-доьъа бовал нуцӀоцалас, гьула̄зу кул болъолал нуцӀаъцалас хабар[+].

2– Сид шагьарбаъ зукъона гей Аллагьлихъана гьицӀаъцас аьдамла̄кьана ниц ахъаъцас гьоᴴс къади. 3Вагьалълъозу шагьарбаъ зукъона гей гьоᴴс къоролай. Гьоло воддиъ йоᴴкъос зукъона гей гьолцодой гьинила тушмалликьас жу цӀуми йовалӀо нисона. 4Амма гьолълъо аьдамли гьарзи йōйо жо къади лади мехлаъ йойчӀе йечаннегьна гей. Гьолълъогъа муьгъатта̄ гьолцо пикро богьна гей: «Йа Аллагьлихъа гьицӀаъас до, йа аьдамла̄кьа ниц ахъаъас. 5Амма вагьалълъо аьдамли дил раьгьат мейаъас. До маслаъат бовал, бетана гьолълъо воддиъ дидой йоᴴкъона дие къаьм кӀаьйлӀолца».

6Тухъцади, нӣйо пикрод бахъийо мекъабли къадис? – лӀо нисойо Кьодда̄ла Иса. – 7Нишена хискьана Аллагьлихъа гьардизи бахъцаса гьини гьа̄кӀийа сукӀоба, Аллагьли цӀуми боваъасди? Гьоллос мурад тӀубази бовал Гьули гьаколъаъас. 8До мизохъа нисос: тели мех мекьечӀе Аллагьли гьоллōл цӀуми бовагьца. Амма Аьдамлис Оьжо[†] дуниялликьа оᴴкъолъ, гьолцол дуниялликьа мийахъалди иман гаьгьийа аьдамла?


Фарисейликьасна[†] гьаькъ бокӀолцалакьасна хабар

9Жувōл валийа гейлӀо нисона баддōл бикӀзи боваъцала гьоᴴсо аьдамла̄ш Иса вагьаддийо хабар ме̄йо[+].

10– Доьъа бовал Аллагьлила билӀоъ[†] эᴴдокна гей къона сукӀо: фарисейна гьаькъ бокӀолцас сукӀона[†]. 11Фарисейли, эчецала мицаъ эцокьана эчена, гьинис гьинил вагьаддийо доьъа богьна гей: «Йа̄ дие Аллагь! Дул букъо рец гей бадлолъ эᴴлъейо ойэшлакьа: хъантӀарабла, мекъабла, хъагьбаябла аьдамла̄лъ, йаги вагьацо гьаькъ бокӀолцала сукӀолъ. 12Анкьилаъ эᴴдо до кӀахна кӀал йохца, къацӀцӀо дил йиᴴхъова бечелъилас ацӀонас бутӀа садакъалал ницца»[+]. 13Гьаькъ бокӀолцас сукӀолӀо нисода, атада̄ эчена зукъона гей гьаᴴсаъда̄ гьаьй гуцӀохълал ламус ахъна. Амма гъейона зукӀна гьолцо нисона гей: «Йа̄ дие Аллагь, мунагьла̄с оцӀийа дӣкьа гургьизи ахъ!» – лӀо. 14До нисос мизохъа: гьуги сукӀо фарисейлил данде ласоди аᴴцона билӀогъа эᴴкьейо. Гьинизу жу кьодда̄кӀийо сукӀо Аллагьлидой аьᴴйда̄ лӀийода̄ ахъца, жу лӀийода̄ эгацас сукӀо кьодда̄кца[+].


Къовал рец-бакъ бōйолъи

15Къовалъ кō йеᴴхелалӀо нисона Гьолцодой гьардизи ба̄хъна мовакъос зувакъойо ийо-або. Вагьли йега̄йа асгьабла̄[†] ийо-абохъа нисойо къова бакъа̄къалӀо. 16Амма гьоллол къова Гьиндой бакъолла̄къалӀо нисолъ, Иса асгьабла̄кьа аькьела̄йо:

– Гувал мейа къова Дидой, гьоллōл къова ба̄къал ийо-абол калкал бова̄къа миже. Гьолло къовал Аллагьлис Парчагьлъи насибаб гей. 17Гьаькъкъаб жо гейлӀо нисос До мизохъа: итӀина къовацой Аллагьлис Парчагьлъи къабул йойэшла сукӀол гьулиъ гьино гаьъа.


Иса аварагна гьаькимна

18Гьакъкъас сид укъа гьаькимли Исахъа нисолло:

– Йа̄ кӀетӀо Муалим! Абадияб билӀос бутӀа михъал нуцӀода, сийод до йовал нуцӀос? – лӀо[+].

19Иса гьолцохъа нисолло:

– Суд ми дӣхъа кӀетӀолӀо нисос? Гьоᴴс Аллагьйа̄ъ бади гьоᴴссукӀона кӀетӀо гаьъа. 20Дул йийакъешса̄ Аллагьлис амрова: зина бова̄къа, аьдам икьа̄къа, уᴴцола̄къа, гаьччо жойлал нуьълъи йова̄къа, дибола ийо-абос адаб-хъатир бова.

21– ИтӀина̄кьа бехъхъа тӀубази йōс до вагьаллōл амрова, – лӀо нисона кьа̄ь жаваб бōйо гьогцо гьаькимли.

22Вагьли тухълъо, Иса нисойо:

– Гьаᴴже гьоᴴс жо ками йахъна гей дул. Дибо гаьгьийо шинаб боцӀи-ризкъина мисона мискин-пакъирла̄л садакъалал нилӀа, бета дул гьаᴴсаъас хазина михъас. Гьолълъогъа муьгъатта̄ Дӣгъой тос![+]

23Вагьли Исаъкьа̄ тухълъо, гьуги йилӀа пашман ахъийо, судлӀо нисода гьули йилӀа бечедаб сукӀо зукъона гей.

24Гьули пашман ахъна эгалъ, Иса нисойо:

– Тели боцӀи-ризкъи гаьгьийа бечедабли сукӀол йилӀа загьмат гей Аллагьлила Парчагьлиъ эᴴдо уьᴴхал. 25НаьпӀчилала аьᴴгьейаъкьа̄ акламо мекьал пигьа гей, Аллагьлила Парчагьлиъ бечедаб сукӀо уьᴴхаллагъа.

26Вагьли тухъийа̄ аьдамла̄ Исахъа нисолло:

– Вагьла̄ зогъда, сукӀод бета тиса уьᴴхош? – лӀо.

27Гьолцо жаваб нилӀийо:

– Инсаллихъа йахъаъцасна Аллагьлихъа йахъца.

28Гьолълъогъа муьгъатта̄ Петерли нисойо:

– Гьуна иле къацӀцӀо жо йечаннегьна дӯгъой гӯйо[+].

29Исана гьолло къацӀцӀолахъа нисойо:

– Гьаькъкъаб жо гейлӀо нисос До мизохъа: Аллагьлис Парчагьлъи йиᴴхъаллъид гьинис бина-ватанна, ийо-абона, исна-исийана, къова-хъизанна бецабаннейа сукӀол,[+] 30ласоди цӀикӀун вагьалӀо оьмролаъна йиᴴхъос, ахиратлиъна абадияб оьмро михъос.


Лъахнасна нисос жу угъослӀо бета кьа̄ьна ахъцалӀо

31Гьинис ацӀона къона асгьаблана атада̄ ийабалӀена, Иса гьоллохъа нисойо:

– Гьаᴴже иле Иерусалимлиъ мекьеш. Гьугиъ мокъōназу Аьдамлила Оьждил аьᴴйдда̄жу Аллагьли аварагла̄хъа нисойо гьоькмо тӀубази бахъца. 32Гьули мажусияллила каъ нилӀас, гьолло Гьули инжит овас, гьоллōл Гьолцол туьвадаба̄ш. 33Гьолло Гьули аькьелца, бета икьеш, лъанасла водиъ Гьули аьгъиъца[+].

34Амма асгьабла̄л нисойо жо биджи йахъеэш, гьолло йаьжла̄ш гьоллохъа маъна богьна бахъеэш, лъинис Гьолцо нисоцасна гьоллол йикъеэш[+].


Иерихон шагьарбадой оᴴкъалдайлил боцдийа сукӀос канлъи йоᴴкъолло

35Иерихон шагьарбадой оᴴкъалдайлил, гьоᴴс боцдийо окӀдацас сукӀо иᴴхъос гьинолгъа къе̄ эчена. 36Шебалаъкьа̄ мекьецала аьдамла̄ш гьокӀ тухълъо, сийод йахъналӀо нисолца гьолцо. 37Гьолцохъа нисойо Назаретлис Иса гейлӀо вагьалӀоъкьа̄ эᴴкьецас. 38Вагьлиъис боцдийо окӀдаги йукъо илӀела̄йо:

– Йа̄ Давудис оьжо[*] Иса! ЙакӀо йугъо Дибо дӣгъа![+]

39Исагъа аьᴴйда̄ гаьгьийа̄ аьдамла̄ гьолцо сукӀос гьокӀ йоъиллис зукъойо, амма гьули йилӀазу йукъо гьокӀна йагъона илӀела̄л уьᴴхолъийо:

– Йа̄ Давудис оьжо! ЙакӀо йугъо Дибо дӣгъа! – лӀо.

40Вагьлиъ Иса эченоцӀийо, бета гьуги сукӀо гьиндой акъоллалӀо нисойо. Иса, гьуги сукӀо гьица оᴴкъолъ, нисолца:

41– Сийод До дул йовал йатӀна гей?

Боцдийа нисойо:

– Йа̄ БетӀерчӀахъаяв! Дил канлъи йега̄л йатӀна гей.

42Иса гьолцохъа нисос:

– Же гоцӀохъ, дул канлъи йегас. Дибола божи-ималли ми сагъ ōйо[+].

43Вагьаллиъисзу, канлъина йоᴴкъона, гьули сукӀо Исагъой къацӀо Аллагьлил рецна богьна эᴴкьейо. Вагьли йега̄йа къацӀцӀола халкъилана Аллагьлил рец бовал муьхобалъийо.

### 19 къаьм


Иса авараг Закайлидой гьоболлъилаъ эᴴкьейо

1Иса Иерихон шагьарбаъ эᴴдолакьа̄ эᴴкьеш зукъойо. 2Вагьалълъо шагьарбаъ зукъона гей гьаькъ бокӀолцала сукӀоба̄с[†] гьаьким – ЗакайлӀо нисоцас бечедаб сукӀо. 3Закайлис гъира зукъойо Иса нӣйо сукӀо гаьгьийона икъал, гьули эга̄лна атӀна зукъойо. Амма гьули аьᴴшшо гаьгьийахъа, халкъилаъ эᴴдо гаьгьийо Иса гьолцол нигъана эгайэш. 4Аьᴴйда̄ чӀанна йагъона, гьинолкьа гаьгьийа сид легъилала хоьхкьа кьодокна гей, судлӀо нисода вагьалълъо хоьхдой шеблаъкьа̄ Иса эᴴкьал нуцӀос зукъойо. 5Иса гьолълъо хоьхдой оᴴкъолъ, кьодда̄на гоцӀохъна нисос:

– Закай! Кьапун лӀийок, До жейса дӯдой гьоболлъилаъ говал нуцӀос!

6Хехлъилакьа хоьхкьас лӀийоканна лӀийокна, рази ахъна Закайли Иса гьоболлъилаъ къабул ōйо. 7Халкъилал вагьли тухълъо, мунагьла̄д оцӀийа сукӀодой гьоболлъилаъ эᴴкьешлӀо нисона Исакьа мордаба̄л муьхобалъийо[+].

8Вагьлиъис аьгъиъна Закайли Кьодда̄ла Исахъа нисос:

– Йа̄ БетӀерчӀахъаяв! Гьуна диела бечелъилас йалӀлӀокос бутӀа до мискин-пакъирла̄л садакъалал нилӀал, йаги, лъōлди до зарал богьна зогъда, гьолцолна оьᴴкъовахна йоцӀйухъинна нилӀал[+].

9Иса гьолцохъа нисос:

– Жейса вагьалӀо билӀол хъосарлъи йоᴴкъойо, судлӀо нисода гьулина Ирбагьинила умматлис сукӀо ахълъо[+]. 10Аьдамлис Оьжо[†] дуниялликьа оᴴкъона гей къосси бахъийа̄ мийазална гьоллōл хъосар бовагьална.


Меседлила ацӀон тумалликьас хабар

11Энекзи бахъийа̄ аьдамла̄л Иса бадона хабар ме̄йо. Иса Иерусалимлиъ оᴴкъалълъегьна зукъойо, халкъилал пикро бахъца зукъойо гьаколъечӀе Аллагьлис Парчагьлъи загьир йахъцалӀона[+]. 12Вагьалълъобза Иса вагьаддийо хабар ме̄йал уьᴴхолъийо:

– Къадро-къимат гаьгьийо кӀетӀо насло-тухумлис гьоᴴс пуланаб сукӀо эᴴкьал нуцӀос зукъона гей балӀо пачалихълиъ гьинила улкалиъ ханлъилаъ голиллал, бета ханлъилаъна ахъна гьулиъис кьа̄ь билӀогъа говал нуцӀос зукъона гей. 13Гисакал аьᴴйда̄ гьолцо ацӀона лагъна илӀена, шибаблихъа гьоᴴссо туман нилӀна гей, жу кьа̄ь оᴴкъолъол гьинил пайда-хайирлиъ гьаьлтӀизи йовалӀо нисона.

14Амма улкалила аьдамла̄л гьули атӀаъас зукъона. Гьолцогъой муьгъалӀ мокъойбахъинна мегьна гей чапарла балӀо улкалиъ, гьидел гьули ханлъилаъ атӀаъаслӀо нисал.

15Амма гьолцол гьугиъ ханлъи йиᴴхъона гей, бета гьугиъис кьа̄ь оᴴкъолъ, ийабалӀена гей гьини окко нилӀийа̄ лагъла, лъо ласо пайда-хайир богьна зогъалла̄лӀо нисолал.

16Оᴴкъона сидцойла лагъли нисойолӀо, «Йа̄ БетӀерчӀахъаяв, ми нилӀийа сид тумаллид гьини ацӀона туман йахъилло», – лӀо. 17«Ми кӀетӀо лагъ гей. ИтӀина божилъилал ми дидой аьᴴйда̄ йукъо ритӀухълъи йегалло», – лӀо нисона, ацӀон шагьарбаш[†] наиблъилаъ голлолӀо гьули ханли[+].

18Оᴴкъона къонасла лагълина нисона гей: «Йа̄ БетӀерчӀахъаяв! Ми нилӀийа сид тумалли лъина туман йōйо», – лӀо. 19Гьули лагъна ханли голца лъин шагьарбаш наиб.

20Оᴴкъона лъанасла лагъли гьули туман ханлихъа кьа̄ьна нилӀна нисона гей: «Йа̄ БетӀерчӀахъаяв! Ми оᴴкъоцал гьини чургъаллиъ йоьлӀна туман цӀуми йōйо. 21До дӯхъа йилӀа гьичӀейо, судлӀо нисода ми йилӀа лъакъейо сукӀо гаьлълъо. Ми гулеэш жо йоькчиш, йаги йиᴴжеэш жо йокӀолца», – лӀо нисодал. 22«Гьай сигьираб лагъ, дибола йаьжла̄кьа дул тамбигь бовал мехеш, – лӀо нисона гей гьолцохъа ханли. – Дул икъеш зукъона гей до лъакъейо сукӀо гаьгьийолъи: гулеэшла мицаъас жо йоькчицас, йиᴴжеэш жо йокӀолцас сукӀо гаьгьийолъи. 23Суд ми окко хайирлил гьаьлтӀизи йойэш, до оᴴкъолъол хайирна бахъна кьа̄ь йиᴴхъас га̄ь дил гьули». 24Шеблаъ гаьгьийа̄ нукарла̄хъа ханли нисона гей, гьогцохъасна йагъона туман нилӀа ацӀона туман йиᴴхъолла лагълихъалӀо.

25Нукарла̄ нисона гей: «Йа̄ БетӀерчӀахъаяв! Гьогцохъа гьуга̄зуна ацӀона туман геййаъ», – лӀо. 26«До мизохъа нисос: тели гаьгьийа шибаблил кьодо бадина нилӀца, йоькькьа гаьгьийахъас гаьгьийона йагъос».

27Бета ханли амро богьна гей: «Гьоггōл до ханлъилаъ голал атӀеэса аьдамла, ба̄къанна ба̄къона, гьиндой аьᴴйда̄ькьа̄ бийакьа», – лӀо нисона[+].


Иса авараг Иерусалимлиъ эᴴдокийо

28Вагьло хабарна мегьна, Иса эᴴкьейо аьᴴйда̄ Иерусалимлиъда̄.

29Зайтун ма̄ьдой шеблаъ гаьгьийа Бетфагейа, гьула̄зу БетанийалӀо нисоцала мица̄дой оᴴкъолъ, къона асгьабна[†] илӀена, Иса гьоллохъа нисос:

30– Миже мекье тикьа йегацала аьлӀаъ. Гьугиъ мицона михъос жегун кьодо аьдам кьайкъеэш оьлаб аᴴу. Мицоваъас макна бакъоллина гугь гьолӀоъ. 31Нагагь мизохъа суд гьоло макцалӀо нисолда, миже гьоллохъа ниса: «Гьоло Кьодда̄ла Исал батӀна гей», – лӀо.

32Иса нисогъа гьоллōл мекьейо, Гьогцо нисогъа мицогъа оьлаб аᴴу михъона гей. 33Аᴴу мицоваъас макцас бегалъ, бетӀергьалла̄ гьоллохъа нисонна гей, суд гьоло миже макцалӀо. 34«Кьодда̄ла Исал батӀна гей», – лӀо нисона жаваб нилӀна гей.

35Исадой асгьабла аᴴуна бакъоллина мокъойо, бета кьодо гьидеш лъицӀона гунна, Гьулина кьайкъеголло. 36Гьули кьайкъена эᴴкьешлаъ, аьдамла̄ гьинолкьа гьидеш лъицӀо къе̄ готос зукъона гей. 37Зайтун ма̄ькьаш лӀийода̄ мекьа̄цо мокъолъ, гьидел йегаба̄ къацӀцӀо караматликьа йилӀа рази бахъийа̄ тели асгьабла, Аллагьлил рецна богьна илӀелабас зукъойо. 38Гьолло илӀеш зукъойо:

– Аллагьли эᴴгьна оᴴкъова Пачалил баркат гулала!

Кьодда̄ гьаᴴсаъла̄л – рекъелна рецна!

39Халкъилаъ эᴴдо гаьгьийа гьоᴴсо Исахъа нисос:

– Йа̄ НасигьатсукӀо! ГьокӀа йоваъилла Дибола асгьабла̄с[†]!

40Амма Иса гьоглол жаваб нилӀийо:

– До нисос мизохъа: гьолло гьокӀа йоваъилда, кьала̄ илӀелаба̄с.


Иса авараглис Иерусалимликьа йакӀо йугъос

41Иерусалим бега̄цо оᴴкъолъ, гьоглӀохъана говацӀона, Иса ийа̄йо шагьарбал зигарина богьна. 42Гьолцо нисойо:

– Вай Иерусалим! Дул жейсадана йикъешкъода̄ рекъеллил йаццас жо! Амма жейса гьули дибола гьаьйда̄л йега̄ъас. 43Дибола тушмалла̄ дӯгъой сōᴴ хъарандийа йоьᴴватӀош, ми оьᴴкъонда̄кьа балӀо бохна дӯкьа кьодо тушмалла гугьцас водбо йоᴴвакъос. 44Вагьалло водла̄ъ ми талавур бовас, дибо аьдамлана гъурзи бовас, кьалкьа гулло кьалона гьихлъеэшла гьаьллъилакьа бугъолас ми, судлӀо нисода Аллагьли ми хъосар бовал мокъолло мех дул бикъаъалъ[+].


Иса Аллагьлила билӀоъос[†] базаргалла гиса бовацӀийо

45Бета Аллагьлила билӀоъна эᴴдокна, гьулиъ йиᴴсо-хуьжона даран-базай йогьцаса аьдамла Иса гиса бовацӀал уьᴴхолъийо. 46Гьолцо гьоллохъа нисойо:

– ТӀекликьа чахна гей: «Дие билӀо – как-динлис билӀо йахъца». Амма мижелӀо нисода гьули къачагъла̄ла къоьчӀол йуьᴴхонна гей.

47Иса водиъ Аллагьлила билӀоъ аьдамла̄л ваъза бōс зукъойо. Амма букъа̄ кашишла̄на[†], диниябла аьлимла̄на[†], гьула̄зу гьаькимла̄на жигар багъос зукъойо Гьули икьал гьоᴴс санаъат михъолал. 48Гьоллохъа гьоьшшона йогьна йахъаъас зукъона гей, судлӀо нисода къацӀцӀо халкъ Исагъой сōᴴ къацӀобакна бовачечӀе Гьолцохъа энекзи бахъна бечена зукъолъ.

### 20 къаьм


«Лъод Дул ихтияр нилӀийо?»

1Вагьагло водла̄ъ Иерусалимлиъ гаьгьийа Аллагьлила билӀоъ[†] ваъза-насигьат богьна Рохеллис Хабар Иса мегьцалаъ, гьулиъ мокъойо букъа̄ кашишлана[†], диниябла аьлимлана[†], гьаькимлана. 2Гьолло Исахъа нисолло:

– Лъо изно нилӀнад Ми аьдамла̄л вагьло ваъза-насигьатла йовагьца? Лъод Дул вагьалълъол ихтияр нилӀна?

3Иса гьоллохъа нисос:

– Гьаᴴкъкъа мизохъа До гьоᴴс жо нисолал. 4Нисаъче, Ягья аварагли гьаᴴсаъкьа̄, йана аьдамла̄ш ихтияр михъонад лъӣд мунагьла чурзи йовагьца зукъойо[+]?

5Гьоллōл сидхъа-гьоᴴсо бикълабашал муьхобалъийо: гьаᴴсаъкьа̄ изно зукъойолӀо нисода, суд миже Ягьякьа боьважеэшлӀо нисолас Гьолцо[+]. 6Нагагь иле нисода, аьдамла̄ш ихтияр зукъойолӀо нисона, къацӀцӀо халкъила кьала̄ йийакьена бийакьас иле, судлӀо нисода гьоллōл аьдамла боьважча Ягья гьаькъаб авараг гаьгьийакьа[+].

7– Илол на̄кьа изно михъойолъи йикъаъас, – лӀо нисона жаваб нилӀийо гьогло.

8Исана гьоллохъа нисона гей:

– Гьинина лъо изно нилӀийона нисаъас, – лӀо.


Чикейа̄ элла̄кьас хабар

9Бета Гьолцо, мисална бакъона, халкъилал вагьаддийо хабар ме̄йал уьᴴхолъийо:

– Гьоᴴс пуланаб сукӀо гунна гей кӀодас аьгь. Гьолона элла̄хъа нилӀна, гьули сукӀо эᴴкьена гей цӀихода̄ балӀо мицаъ тели мехлаъ эцал. 10КӀодо бикъолъ, гьолцо сукӀо элла̄дой эᴴгьна гей гьоᴴс лагъ гьинил мехецас кӀодас бутӀа бокӀал. Амма гьолло гьули лагъ а̄ькьенна оьчӀчӀо кьа̄ь эᴴгьна гей. 11Гьогцо сукӀо бадина лагъ эᴴгьна гей элла̄дой, амма гьогло гьугина а̄ькьенна, инжит огьна, кьа̄ь оьчӀчӀо уьᴴхонна гей. 12Лъанас э̄ᴴйона, вагьалла̄зу а̄ькьенна, лаьхъла̄сна оцӀинна, тӀотӀна гей[+]. 13Ахирна аьгьбала бетӀергьалли нисона гей: «Сийод до йовал, до дил йилӀа аццас оьжо эᴴйал. Суд йикъал, гьули эгалъ, гьолцокьадана намус ба̄хъал гьоггōл», – лӀо. 14Амма оьжо эгалъ, элла̄ сидхъа гьоᴴсо бикълабашена пикро богьна гей: «Вагьди гей ирсилав, гьуди икьеда, илол ирс михъас». 15Аьгьбаъаш гисана оцӀна, аькьенна икьена тӀотӀна гей элла̄ гьули оьжо. Гьаᴴже венахийала бетӀергьалли сийод гьоллол йовал? 16Эᴴкьанна эᴴкьена гьоггōлна бийакьена аьгь бадлохъа нилӀас.

Энекзи бахъийа̄ нисона гей:

– Йахъа̄къала вагьаллийо жо.


Йоᴴсоъ кьухъеэш кьало

17Гьоллохъана говацӀона Иса нисойо:

– «Йоᴴсоъ кьухъаъаслӀо нисона йоᴴсохъалла̄ йечаннейо кьало, ахирна кӀетӀа букьаъ рекъази йōс», – лӀо нисона ТӀекликьа чахийа калималис маъна сийо гаьгьийона бикъешди мизол? 18СукӀо ахъдана гьолълъо кьалил эᴴхейо сукӀона галигзи ахъца, кьода̄кьа йекна йоᴴкъова гьолълъо кьалина гьули йеᴴхейо аьдамна наькъучӀа ōс.


Къайсарлил[†] ниццас гьаькъ

19Букъа̄ кашишла̄лна диниябла аьлимла̄на Иса кьапӀун охна эᴴдо голал атӀна зукъойо. Амма халкъилахъа гьийабачӀелъ, гьоллōл муьгъатта̄ буьвакьна бечейо. Вагьло гьидекьас хабар ме̄йолъи гьоллол бикъейо. 20Гьоглол йатӀна зукъойо Иса нисойо нӣйади йаьжкьа охна ихтияр гаьгьийона диван богьцалана наиблихъа Гьуги нилӀал. Вагьалълъол гьогло муьгъалӀ аьдамлана беченна, ме̄йолӀо гьидес сукӀоба жувōл мацова гаьгьийас хелна богьна[+]. 21Ме̄йа аьдамла̄ Исахъа нисолло:

– Йа̄ Муалим! Илол йикъеш Дибола сикӀаъкьа̄ гӯйо йаьжена каламна нитоназу битӀараб бахъцас. МотӀолиъ говацӀона иш богьцас аьмална гаьъа дибо. Гьаькъкъаб жоцой малъзи йōс битӀараб Аллагьлила гьид эᴴкьал. 22Ниса илохъа, илол йикъал йатӀна гей къайсарлил гьаькъ нилӀал бахъцади йаги бахъаъасди?

23Гьоллос гьилла-макро биджи бахъна Иса нисос:[+]

24– Йегалаъче Дил динар[†]. Лъойсди гьолълъокьа кьодо суратна ца̄на гей?

– Къайсарлис гей, – лӀо нисойо гьолло.

25– Вагьла̄ зогъда къайсарлис къайсарлил нилӀа, Аллагьлис – Аллагьлил нилӀа, – лӀо нисойо Иса гьоллохъа.

26Вагьла̄ гьоллохъа йахъеэш гьидел йатӀийо йаьже Исад халкъ гаьгьийаъ нисоллина. Гьолцола жавабли гьикмат богьна гьокӀа йоваъинна гьихбалъойо гьоллōл.


Къиямасаб водиъ бувагъова̄ баьгъбаъилцалакьас хабар

27Исадой мокъос гьоᴴсо саддукейлалӀо[†] нисоцаса, къиямасаб водиъ бувагъова̄ баьгъбаъилцалакьа боьважаъцаса, диниябла аьдамла. Гьолло Исахъа нисолца:

28– Йа̄ Муалим! Мусала къанонликьа[†], масала, гьоᴴс пуланаб сукӀо ахъхъал къована ба̄хъечӀе угъона зогъда, гьолцола истӀи гьоло ахъо йоᴴкъал нуцӀос угъова истӀил насло бахъалъгъа.

29Масала, зукъона гей алӀна ис. Йоᴴкъова ахъхъал къова ахъечӀе угъона гей аьᴴйдда̄ш ис. 30Гьолцос ахъо йоᴴкъона гей бацосола истӀи, гьулина угъона гей къова ба̄хъечӀе. 31Вагьалла̄ лъанасна ис угъона гей, бета гьоᴴссокун алӀнана ис къова ба̄хъечӀе бувагъона гей. 32Ахир гьоллос ахъона йугъона гей. 33Гьаьсил, къиямасаб водиъ гьоло алӀон истӀис ахъо лъойс ахъод йахъца?

34Гьоллол жаваб богьна Иса нисос:

– Дунияллила билӀоъ аьдамла ба̄хъна гей ахъхъа мовакъална, ахъхъа мейакьална. 35Амма ахиратлиъ, къиямасаб водиъ баьгъбаъинна муьгъатта̄, ахъо-бетӀергьалла ба̄хъаъас. 36Хел гаьччо абадияб малаиклислъийо оьмро бахъца ахиратлиъ аьдамла̄ш. Ахиратлила билӀоъ къацӀца̄ бувагъоваъас баьгъбаъилла̄ ба̄хъца Аллагьли Гьиндой ийабалӀейа Гьинис къовалъийа̄. 37Къиямасаб водиъ бувагъова̄ багъбаъилцалӀо Мусана нисос. ЙекӀецала тӀитӀас чаха̄чо калималиъ нисона гей Мусахъа, БетӀергьан «Ибрагьимисна, Исакъисна, Якъубисна Аллагь гей», – лӀо. 38Аллагь – бувагъова̄с Аллагь гаьъа, чӀагоябла̄с Аллагь гей. Гьолцол къацӀцӀа̄ чӀагоябла гей.

39Гьолълъогъа муьгъатта̄ гьоᴴсо диниябла аьлимла̄ нисойо:

– Йа̄ илос Муалим! Ми йилӀа битӀун нисойо, – лӀо.

40ТӀокӀаб гьоᴴссукӀона гьоьшшона нисолал кӀези ахъеэш.


«Давудила умматлис оьжо гаьъа Масигь[†]»

41Гьолцо кьа̄ьна гьоллохъа нисолло:

– Суд аьдамла̄ Масигь Давудила умматлис оьжо гейлӀо нисос[+]? 42Давуди гьинила забурлиъ[*] нисона геййа̄ъ: «БетӀергьан Аллагьли диела Кьодда̄ла БетӀергьаллихъа нисона: „Диела кӀетӀакьала рахълиъда̄ къе̄ эче, 43до тушмалла Дибола хаьбала̄дой аьᴴйда̄ мицна̄кьа бейачелцал“». 44Вагьла̄ гьини Давуди Масигьлихъа гьинис Кьодда̄с БетӀергьанлӀо нисослаъ, нигъад Масигь Давудила умматлис оьжо ахъца?


«Гьоᴴсо диниябла аьлимла̄кьас цӀуми ба̄хъ миже!»

45КъацӀцӀо халкъ Гьолцохъа энекзи бахъна гаьгьийаъ, Гьинила асгьабла̄хъа[†] Иса нисойо:

46– Вере, йихало лъицӀона лъичӀена мекье-гугьцаса, халкъ къацӀобака̄цо гьидел салам бовал баццаса, кӀетӀа мица̄ъ къе̄ бецал баццаса, бес-хулӀа̄цо аьйдаба̄кчаша вагьадло диниябла аьлимла̄дойс атада̄ цӀуми ба̄хъна бече миже[+]. 47Язихабла къоролла̄с боцӀи-ризкъина гьолло муьхъча, гьула̄зу аьдамла̄л йега̄лъгъа йихала̄ доьъа̄на йовагьца. Вагьли тели йōваъан, гьоллол лъакъейа̄ъас тамбигь михъос.

### 21 къаьм


Къоролайс садакъа

1Аллагьлила билӀоъ[†] аьдамла̄ садакъа эᴴдо гулцала гъамасбаъ бечедабла сукӀоба̄ тели окко гулцас Исал йега̄йо. 2Гьула̄зу Гьолцол йега̄йо капикбас багьа гаьгьийо къона баклис окко гъамасбаъ гулцас гьоᴴс мискинаб къоролайна. 3Вагьлиъис Иса нисойо:

– Гьаькъкъаб жо гейлӀо нисос До мизохъа: вагьалӀо мискинабли къоролай садакъалал бадлогъа тели окко гъамасбаъ тӀутӀийо. 4СудлӀо нисода бадло садакъалал нилӀийо гьинила маишат-яшавлис тӀокӀ йахъийо окко. Язихлъилаъ гаьгьийа вагьалӀо къоролай мӯь-муьгъатта̄ гьихлъойо окко садакъалал нилӀийо.


Зайтун ма̄ькьа муьгъалӀ йахъцала жойлас хабар ме̄ш


1. Аллагьлис билӀо йугъос

5Лъосолади нисос зукъона:

– Аллагьлис билӀо жавгьар-якъутлид къачӀази йогьна гей, гьула̄зу садакъалал нилӀийа бечелъилахъа йилӀа йоцӀна гей, – лӀо.

Вагьлиъис Иса нисос:

6– Мокъос кьодо мех вагьалӀоъ, кьалкьа гулло кьало гьихлъечӀе, къацӀцӀо илол йегацас жо къаьмлӀийода̄ йуьᴴхойо водбо[+].

7Асгьабла̄[†] Гьолцохъа нисолло:

– Йа̄ Муалим! Нитод вагьло мех мокъос? Вагьли кьодо йоᴴкъоцала водис аьламат ниса илохъа.

8Исана жаваб ницца:

– Вере, миже къосси бовагьилла̄къа, судлӀо нисода Диела ца̄ᴴйакьа мокъос гьоггōл До гейлӀо нисона, ахирзаман гьицакналӀо нисона. Гьоллогъой муьгъалӀ миже мекьа̄къа. 9Рагъ-кьаллис тухълъо, миже гьийабацӀа̄къа, судлӀо нисода гьули гьакъкъа аьᴴйдда̄ йахъал нуцӀоцас жо гей, амма вагьли жегун дунияллис ахир гаьъа.

10Бетана Гьолцо нисос:

– Рагъ лъази богьна гьоᴴс халкъ балӀо халкъилакьа, гьоᴴс пачалихъ балӀо пачалихъликьа кьодо богбацӀас. 11Вагьлōлъо са̄-сала йилӀа маьче лахлӀос, батӀи-батӀияб мица̄ъ унтийа телибалъца, нуко-аᴴхъаба̄лъи кьодо йоᴴкъос, гьаᴴсаъкьа̄ йукъа̄ гьицӀабакъова̄ аьламатла йоᴴвакъос.

12Вагьли къацӀцӀо йахъал аьᴴйда̄ миже бовахна бейажеш, гьула̄зу азаб ницца. Дӣдда̄ла миже бейазас, хъарандийаъна тӀуватӀас, парчагьла̄дойна наибла̄дойна аьᴴйда̄ бейачелас. 13Вагьгōлъо мизол рес бахъца дие асгьабла гейлӀо нисона нуьълъи йовал. 14Амма нӣйо жаваб нилӀна гьоллодой аьᴴйда̄ бецаллӀо нисона, ургъеллиъ бейака̄къа, 15судлӀо нисода До мизол сикӀо-бил нилӀал гьоᴴссукӀона мизол данде бечена бахъаллъеъгъа, йаги гьоᴴссидихъана гьоьᴴшшона нисона йахъеэлъгъа. 16Ийо-абона, исна-исийана, мизола аьгарлъилана, гьалмагълъилана миже мийасос. Мизос гьоᴴсо бийакьанна бийакьеш. 17Дӣдда̄ла миже къацӀцӀолал ба̄тӀаъас. 18Амма мизола къаьмкьаш кеᴴйана йекаъас. 19Мизола сабрула мизосзу ругьла тиса йа̄гъас.


2. Иерусалим бугъос

20Йукъа̄ аскарла йоᴴвакъона Иерусалим балӀо бохийолъи йега̄йа мехлаъ, мизол йикъеш вагьло шагьар бугъоцас заман гьицакийолъи. 21Вагьлōлъо Ягьудиялиъ гаьгьийо халкъ ма̄ьда̄кьа бовачала, шагьарбаъ гаьгьийа̄ гиса боьвачала, шагьарбаъаш гиса гаьгьийа эᴴдо кьа̄ь мекьа̄къала. 22СудлӀо нисода вагьлōлъо мокъос ТӀекла̄кьа чахийо къацӀцӀо жо йахъцас къисаслис мех. 23Вай, оᴴх гаьгьийа̄нна къова хагъолцала̄нна йега̄с къарилъи вагьлōлъо замаллиъ, судлӀо нисода вагьалълъо халкъилакьа Аллагьлис йилӀа симо бӣйахъа йукъа̄ балагьла йоᴴвакъолца. 24Балъаййад бийакьейа̄ тели ба̄хъца, сад асирлъилаъ бейажеш къацӀцӀола мажус халкъиладой. Мажусияллис заман болъоцал, мажусиялли хаьбала̄лӀ Иерусалим боцлас.


3. КӀахнасна Масигь[†] оᴴкъоцаслъи

25Бохъ-бицосна ца̄ᴴда̄сна муъжизатла аьдамла̄л йегаба̄с, бета ракьликьа халкъ йукъа̄ ралъадбала соййа̄ла хъуйлихъа гьийабачӀена йилӀа букъа ургъеллиъ бейакна бихзи ба̄хъца. 26Гьинкъилахъана, ракьлиъкьа̄ йоᴴвакъоцала балагьла̄хъана аьдамла бичӀлиъис бовалъос, судлӀо нисода гьаᴴсаъаса лахдабалъ. 27Бета гьаᴴса-мусаъкьа̄ къуватликьана букъа къадро-къиматликьана оᴴкъоцас эга̄с Аьдамлис Оьжо[†]. 28Вагьаллōл аьламатла йа̄хълӀо миже, бецокьана бечена, къаьма гьоъокьабакӀа, судлӀо нисода мизол хъосарлъи гьицакна гей.


4. Легъилала хоьхис хабар

29Иса гьоллол вагьаддийо мисална бакъойо:

– Легъилала хоьххъа, йаги бадло хоьхла̄хъа гуцӀобахъ миже. 30Гьолло хоьхла̄ диъи йаьгъеллъо, мизол йикъеш мех эмеда̄кийолъи. 31До гьолӀоъ нийасова̄ аьламатла йа̄хълӀо, мизол йикъе Аллагьлис Парчагьлъи гьицакийолъи.


5. «Вере миже буьчаба̄хечӀе бече!»

32Гьаькъкъаб жо гейлӀо нисос До мизохъа: Дуниялликьа вагьдо уммат гаьгьийаъзу йахъца къацӀцӀо вагьли жо[+]. 33Гьаᴴс-маьче йоъдана, До нисойо йаьже йахъечӀе гьихлъаъас.

34Вере, хувабана, маишатлис тӀалаб-агъаз богьна, йакӀо боцдолъал йеᴴйа̄къа, судлӀо нисода гелокьас гьули водо кьодо йоᴴкъос, биса̄ йовахцас къӣцой. 35Вагьли водо кьодо йоᴴкъос дуниялликьа гаьгьийа къацӀцӀо махлукъатликьа. 36Вагьалълъобза буьчаба̄хечӀе гьадурса бече. Гьолълъо балагьлиъис миже хъосар бахъалъгъа, гьула̄зу Аьдамлила Оьждидой аьᴴйда̄ бецалъгъа Аллагьлил гьари-доьъа̄ йовагьа[+].

37ЙалӀокъей Аллагьлила билӀоъ Иса ваъза-насигьатла йовагьа̄гьийо, нишелаъ Гьули Зайтун ма̄ькьа эᴴкьа̄гьийо. 38Воддиъ хискьа къацӀцӀо халкъ мокъа̄гьийо Аллагьлила билӀоъ Гьолцохъа энекзи ба̄хъал.

### 22 къаьм


Иса авараг мунагьла̄д бовацӀийа сукӀоба̄ла каъ ницца


1. Ягьудиялис къотӀина гьоькмона

1Гьинкьа ПасхалӀо[†] нисона ца̄ᴴ гулло йӣэшла йоьᴴтоба̄ш баьба̄ йовагьцас ид-водо гьицакца зукъойо. 2Букъа̄ кашишла̄на[†] диниябла аьлимла̄на[†] вагьалло водла̄ъна аьмал бōс зукъойо Иса икьал санаъат михъолал, амма гьоллōл халкъилахъа гьийабачӀена зувакъойо.

3АцӀон къониъ эᴴдос Искариот тӀокӀца̄ᴴ гаьгьийо Ягьуда асгьаблила[†] йакӀиъ илбис эᴴдокийо. 4Букъа̄ кашишла̄дойна Аллагьлис билӀо[†] цӀуми йōва рагъухъаллидойна эᴴкьена, гьолцо асгьабли Иса нигъа гьоллохъа нилӀалсо къотӀи бōйо. 5Гьоллōл йилӀа рази бахъийо, гьолцол окко нилӀал къотӀина бōйо. 6Гьини вагьли жо тӀубази йōслӀо нисона гьолцона йаьже нилӀийо. Аьдамла гаьччо къулаяб маьче мизца зукъойо гьолцо гьоглохъа Иса нилӀал.


2. Пасха ид-водил гьаьдурлъи

7Йӣэшла йоьᴴтоба̄ш баьба̄ йовагьцасна къурбаллил лӀиле мухоцасна Пасхалис водо кьодо йоᴴкъойо. 8Иса Петерлихъана Иоаннхъана нисойо:

– Мекьена ид-водис кен гьаьдур йовалӀо.

9– На̄д Дул гьули йовал йатӀна гей? – лӀо нисолло гьолло.

10Иса нисойо:

– Шагьарбаъ эᴴдобака̄цо мизол иᴴхъос лъӣс билӀейна боцӀинна эᴴкьецас гьоᴴс сукӀо, гьули эᴴкьейа билӀоъ мижена мекье. 11Бета миже билӀола бетӀергьаллихъа вагьда̄ ниса: «Муалимли дӯхъа нисолло, на̄д гей ид-водиъ Жуна Гьинис асгьаблана нише бесал къачӀази йōйо билӀо?» 12Гьолцо сукӀо мизол йегалас кьодола билӀоъ бекӀейа говатойо гьоᴴс йукъо отахи. Вагьлиъ йова миже гьаьдурлъи. 13Гьулиъ мокъолъ, гьоллол Иса нисогъа къацӀцӀо жо йиᴴхъōйо. Ид-водис кенна йогьна гьоллōл гувабацӀона бечейо.


3. МарчӀокӀолъ бахъийо балъгояб хабар

14МарчӀокӀолъ бесалцо мех мокъолъ, Исана чапарлана бесал къе̄ бечейо. Иса гьоллохъа нисойо:

15– Дие букъо гъира гей азаб-акъубалиъ кези ахъал аьᴴйда̄ мизогъой къацӀо вагьалӀо ид-водиъ эсал. 16СудлӀо нисода тӀокӀаб мизогъой ид-водиъ къацӀо эсал Дие рес бахъаъас, Аллагьлила Парчагьлиъ кӀетӀо ид-водис бесийолъи йахъцал.

17Бета Иса, гъинолис боцӀийо дончана бокчина, рец-бакълис доьъана богьна, нисойо:

18– Гьаᴴъа, бокчина къацӀцӀола хулӀа. До мизохъа нисос: Аллагьлис Парчагьлъи йоᴴкъоцал До желагъа муьгъатта̄ тӀокӀаб кӀодас бōйо жа хулӀаъас.

19Баьбана бокчина, рец-бакълис доьъана богьна, Гьолцо бувакӀинна гьоллол нилӀийо:

– Вагьло гей мизол къурбанлъилаъ бечецас Дие магъо. Дона акӀкьа оᴴкъонна мижена вагьда̄ йова.

20Бета бесна муьгъатта̄, гъинолис боцӀийо дончана бокчина, Иса нисос:

– Вагьдо гей мизодда̄ла гиса мегьцас гьеᴴ – ицӀцӀо къотӀилас[*] гьеᴴ. 21Гьуна, гувабацӀона бече! До жейса тушмалла̄хъа ниццас кō гей Диела кōгъой сид истӀолийакьа. 22Вагьла̄ Аьдамлис Оьжо[†] эᴴкьал нуцӀос Аллагьли аьᴴйда̄жу йегалло гьиногьид, амма гьолцол хилип бахъийа̄л балагь мокъос.

23Гьоллōл муьхобалъийо сидхъа-гьоᴴсо нисолал: сукӀоле гьиᴴдеъ эᴴдо вагьли жо йовал йакӀиъ хиял гаьгьийо сукӀо гейлӀо нисона.


4. «Бишшун укъо сукӀод гей?»

24[•]Асгьабла̄с[†] бахъна гей даьъба: сукӀод гьиᴴдеъ эᴴдо бишшун укъо ахъал нуцӀослӀо нисона. 25Иса гьоллохъа нисойо:

– парчагьла̄ ханлъи йōс, халкъилакьа ханлъи гаьгьийа̄на бикӀзи бōс тӀалаб-агъаз богьцаса аьдамлалъилаъ. 26Амма миже гьула̄ бахъал нуцӀаъас. Мизос бишшун укъо эче бишшун итӀиноцой, ханлъилаъ жу бикӀзи ōйо лагъцой ахъ! 27СукӀод гей укъо: раьгьатликьа эсцас сукӀод, йаги бесцала̄л хъуллухъ богьцас сукӀод? Гьай-гьай, эсцас сукӀо гаьъад! Гьуна до мизол гьолӀоъ хъуллухълил эчена гей.

28Дил йегаба̄ балагь-азабла̄ъ миже Дӣгъой къацӀо ба̄хъийо. 29Диела Або Дил ирслиъ нилӀийо Парчагьлъи До мизонна ирслиъ йечанне̄ш[+]. 30Диела Парчагьлиъ Дӣгъой истӀолийагъа миже бесцасна хулӀоцасна ба̄хъца. Гьула̄зу тахла̄кьана къе̄ бечеш Израиллила наслолас ацӀона къона тухумла̄л гьоькмова йуьвачӀал.


5. «Ми Дӣкьас инкар бовас, Симон!»

31– Симон, Симон! Энекзи ахъ! Илбисли гьарзи йōйо, хъибо бох-нахоъос иᴴззаъ исийаъийаъцой миже исибаъалӀо нисона. 32Амма До дул доьъа-гьари бōйо, дибо божи-иман мукъсан бахъечӀе гьихлъалъгъа. Кьа̄ь бета Дидой оᴴкъолъ, динлила исна̄сна йакӀода йилӀабакъола.

33– Йа̄ БетӀерчӀахъаяв! – лӀо нисос Петерли Исахъа. – До гьаьдураб гей Дӯгъой къацӀо тӀусагъийаъ эᴴкьанна, угъал нуцӀода угъанна.

34– Нисос дӯхъа Петер, – лӀо нисойо Иса, – хисалдайлил мамали уьᴴъудалъол, лъахна инкар бовас Дӣкьас, До икъаъаслӀо нисона эцас.


6. Иса гьаьдур бахъна бечелӀо нисос

35– Йа окко-месед гаьчӀел, йа моьшокӀи-къацӀиццо йоькчечӀе, йа гьалалъцова гийахечӀе До Дие чапарлацой мегьна муьгъатта̄ мизол нӣйона къарилъи йахъийоди? – лӀо нисолло гьоллохъа Иса.

– Йахъеэш, – лӀо нисона жаваб нилӀийо гьолло[+].

36Иса гьоллохъа нисойо:

– Амма же окко гаьгьийа̄ гьулина къацӀо йеза, гьиногьидил санаъатлъилал моьшокӀи-къацӀиццона йоькча. Балъаййа гаьчча̄, кьодо лъичӀейо чухъа-гужгатна йиᴴсона, балъаййа йовахал санаъат бова. 37До мизохъа нисос: «Гьули такъсирчилъилаъ бикӀзи овас», – лӀо Дӣкьас ТӀекликьа чахийо жо тӀубази йахъалълъегьна гей. Дӣкьас чахийо жо же йахъца.

38Асгьабла̄ нисолца:

– Йа̄ БетӀерчӀахъаяв, вагьалӀоъ къона балъай гей.

– Оьлилла, – лӀо нисойо Иса.


6. Иса авараг Гетсеманияъ


а) Гетсеманияъ гаьгьийо къеркьей

39Бета гьулиъис гисакна, воддиъ эᴴкьецала Зайтун ма̄ькьа эᴴкьейо. Гьолцогъой муьгъалӀ асгьаблана мекьейо. 40Ма̄ькьа мокъолъ, Иса гьоллохъа нисойо:

– Мизос гьаьл бикъелцалаъ, сабру-ягь бахъалъгъа, доьъа̄ йовагьа.

41Йикьейо кьало йоᴴкъова манзиллиъ гьоллодойс ата̄на эᴴкьена, суждалкьана эчена, Иса доьъа бовал уьᴴхолъийо. 42Гьолцо нисос зукъойо:

– Йа̄ Дие Або! Дибо амро зогъда, хеллис гьино Дӣдойс ата̄кӀа! Амма Дил йатӀгъа гаьъа, Дул йатӀгъа йахъала.

43Гьаᴴсаъкьа̄ оᴴкъона, малаикли Гьолцос йакӀо йилӀакъолло.

44Вагьлиъис йакӀиъ гаьгьийа букъа гьаьлчейликьа, Гьули кьодона тели Аллагьлихъа гьардизи ахъал уьᴴхолъийо. Гьолцоъкьа̄ гугьцас гьад гьеᴴйас кӀаькӀачой мицакьа тӀаьлӀеш зукъойо.

45Доьъана лъикъона, Гьинила чапарладой кьа̄ь оᴴкьолъ, Исал гьоллōл пашманлъилахъа буьчаба̄хена мийахъос.

46– Суд миже буьчаба̄хена? – лӀо нисолца Иса. – Баьгъбаъ, мизос гьаьлла йийакъелцалаъ, сабруна ягьна бугъечӀе гьихлъалъгъа, гьари-доьъа̄ йовагьа.


б) Ягьуда баъда̄лъи, бета Иса авараг охийолъи

47Вагьла̄ гьоллохъа икълашешлаъ, тели халкъ кьодо мокъойо. Халкъилагъа аьᴴйда̄ зукъойо Исас ацӀон къониъис ЯгьудалӀо нисоцас гьоᴴсцойс асгьаб. Гьуги баъда̄л Исадой гьиᴴцакийо. 48Иса Ягьудахъа нисойо:

– БаълӀонад ми Аьдамлис Оьжо тушмалла̄л икъал ōс, – лӀо.

49Гьулиъ йахъцас жо йегалъ, сōᴴ гаьгьийа асгьабла̄ Исахъа нисос:

– Йа̄ БетӀерчӀахъаяв! Балъаййа йа̄гъалди[+]?

50Асгьабла̄ъ эᴴдо гаьгьийа сидцойсола балъай йакьенна сид укъа кашишлила лагълис кӀетӀакьас аьᴴгъа йуьчӀийо.

51– Оьлилла, беченувацӀ! – лӀо нисойо гьоллохъа, кьодо кōна йеᴴхенна, Иса лагълис аьᴴгъа сагъ йōйо.

52Гьингъой муьгъалӀ мокъова̄ букъа̄ кашишла̄хъана, Аллагьлис билӀо цӀуми йогьна бечейа̄ рагъухъалла̄хъана, гьаькимла̄хъана Иса нисойо:

– Балъаййана хечлана йа̄къона, къачагъ охал гӯваъцой, мокъона гей миже До охал. 53Воддиъ До мизогъой, къацӀо Аллагьлила билӀоъ ахъца зукъōваъ, гьугиъ, миже Дил кō йеᴴхелеэш. Амма же мизос саъат мокъона гей, нишела ханлъилас мех[*] мокъона гей[+].


7. Петерли Иса авараг икъаъаслӀо нисона инкар бōйо

54Охна эжейо гьолло Иса укъа кашишлила билӀоъ. Гьоллогъой муьгъалӀ гьаьтеэчена эᴴкьеш зукъойо Петерна. 55Гьогцо кашишлила билӀола бежиъ йалӀода̄, цӀона йекӀенна, гьоггōл сōᴴ къе̄ бечейо. Гьоллоъ алӀо цӀōдой Петерна къе̄ эчейо. 56Сид гъарабашли цӀōдой шеблаъ Петер эгалъ, ахо гьогцохъана гийачӀена нисос:

– Вагьли сукӀона Гьокцогъой къацӀо зукъойо.

57Амма Петерли инкар бōйо:

– Йе аьдам, дил Гьули икъаъас.

58Гьолълъогъа муьгъатта̄ тели мех мекьечӀе бацо сукӀона нисос:

– Мина гьоглос сукӀо гей, – лӀо нисона.

Петерли жаваб нилӀийо:

– Гаьъа гьалмагъ.

59Саъатлъийо заман мекьелъ, бацосола сукӀона йилӀа йакӀона йоᴴкъонна нисос:

– БитӀараб гей, вагьди сукӀо Гьокцогъой къацӀо зукъойо. Гьулина Галилеялиъис ахъца.

Амма Петерли нисос:

60– Энекзи ахъ, ми сийод йекӀца, гьалмагъ!

Гьолцо вагьли нисослаъ, мамали уьᴴъуда̄л муьхолъийо. 61Кьодда̄с Иса, кӀаьйна уьᴴхона, Петерлихъа говацӀойо. Петерлил йакӀкьа йоᴴкъойо Кьодда̄ла Иса гьинхъа нисова̄ йаьжбо: «Хиссалдайлил мамали уьᴴъудалъол, ми лъахна Дӣкьас инкар бōслӀо»[+]. 62Гьулиъисна гисакна, Петер йилӀа ийа̄йо.


Иса диваллил аьᴴйда̄ эчелло

63Иса охийа аьдамла̄ Гьули, нуькучӀна огьна, а̄ькьелло. 64Гьаьйдана йиᴴйацона гьолло нисолца зукъойо:

– Авараг зогъда, лъод Дул бакьелло йикъелалӀо нисона.

65Бадина лади инжитаб жо йекӀийо гьолло Исахъа.

66Хискьаклъо, Ягьудиялис гьаькимлана, букъа̄ кашишлана, динияб аьлимлана гьулиъ къацӀобакийо, бета Иса эжейо бишшун кьодда̄с диван[†] богьцала мицаъ.

67Гьогло нисолло:

– Ми Масигьди[†] гей? Ниса илохъа.

– Нагагь До нисода, миже боьважаъаш. 68До мизол суал нилӀда, гьолълъонна миже жаваб Гьинил нилӀаъас. 69Амма желагъа муьгъатта̄ Аьдамлис Оьжо Къудратаб Аллагьлила кӀетӀакьала рахълиъда̄ къе̄ эчена ахъца.

70КъацӀцӀола нисолло:

– Вагьла̄ зогъда, Ми Аллагьлис Оьжод гей?

– Миже нисос До гей, – лӀо нисона жаваб нилӀийо Иса.

71Гьолло нисойо:

– Бадина нӣйо нуьълъид йатӀна илол. Гьолцола сикӀаъкьа̄ гиса гӯйо илол тухъал йатӀийо жо.

### 23 къаьм


Иса авараг Пилатдой аьᴴйда̄ эчелца


1. Гьисаб-суал

1Гьоллōл къацӀцӀа̄ баьгъбаъна, Исана эжена, Пилатдой мекьейо[+]. 2Гьулиъ гьодло аьйиб чӀези бōйо Исакьа:

– Илос халкъ къосси богьцас, къайсарлил[†] гьаькъ нилӀал мейаъцас, гьула̄зу жу Масигь[†]-Пача гейлӀо нисоцас иᴴхъойо илол Гьули[+].

3Пилати Исахъа нисолло:

– Мид гей жугьутӀаллис Пача?

Иса жаваб бōйо:

– Ми вагьла̄ нисос.

4Бета Пилати букъа̄ халкъилахъана нисойо:

– Вагьацо сукӀокьа гулал аьйиб дил михъеэш.

5Амма гьолло кьодос болъечӀе Гьолцокьас тели арза̄ йагъос зувакъойо:

– Галилеялиъкьа̄ уьᴴхолъна, гьолӀоъ оᴴкъоцал къацӀцӀо Ягьудиялис халкъ Гьолцо жо малъзи йогьна мекъса бадагъударлил ме̄ш, – лӀо нисона.


2. Пилатдойс Гьероддой

6Галилеялис ца̄ᴴ йагъолъ, Пилати нисолло:

– Гьули Галилеялиъисди гей?

7Гьеродила вилаятлис[*] сукӀо гейлӀо гьолло нисолъ, вагьалло водла̄ъ Иерусалимлиъ оᴴкъона зукъова Гьероддой э̄ᴴйо Пилати Иса[+]. 8Иса эга̄йоназу, Гьерод йилӀа рази ахъийо. Гьехзу гьолцол Иса эга̄л атӀна зукъойо, судлӀо нисода Гьолцос тели хабарла тувахъна зувакъойо; гьула̄зу гьоᴴсдана караматлъи гьинил йега̄ллакьа Гьеродис кулна зукъойо[+]. 9Гьероди тели суалла нийалӀийо Исал, амма Гьолцо гьоᴴсна жаваб нилӀеэш. 10Гьулиъ гаьгьийа̄ букъа̄ кашишла̄на кьодос болъечӀе батӀи-батӀиябла аьйибла Гьолцокьа гувалца зувакъойо. 11Гьеродина, гьолцола рагъухъалла̄на Иса нуькучӀна гьаькъирна огьна, чӀугьараб кьодо лъицӀона лъичӀенна кьа̄ь Пилатдой э̄ᴴйо. 12Гьехбехъхъазу сидил-гьоᴴсо ба̄тӀаъцаса Гьеродна Пилатна вагьлōлъо водиъкьа̄ гьалмагъла ба̄хъийо.


3. Пилатил Иса авараг эццакӀал атӀна гей

13Гьаᴴже Пилати букъа̄ кашишлана, гьаькимлана, аьдамлана ийабалӀена гьоллохъа нисос:

14– Халкъ къосси бовагьцалӀо нисона вагьди сукӀо миже дидой акъоллийо. Гьуна мизодой аьᴴйда̄кьа̄ гьисаб-суал бокӀлъо, миже нисоцас гьоᴴсна аьйибна михъеэш. 15Гьеродина аьйиб михъечӀе илодой кьа̄ь оᴴкъолло. Гьуна икьал оьлло жо Гьолцо йогьна гаьъа. 16Вагьалълъобза, лӀуручӀбадна зукӀна, Гьули до эцакӀца?

17ЛӀилӀгъа Пасхалис[†] гьуьрмат богьна гьоᴴс сукӀо тӀусагъийаъас гиса э̄ᴴс зукъона Пилати.


4. Барабба гиса э̄ᴴйолъи, Иса авараг охолал гьоькмо бōйолъи

18Амма къацӀцӀо халкъ гьоᴴс сикӀо йогьна илӀелабас зукъойо:

– Иса икьал эᴴйа, Барабба илохъа нилӀа! – лӀо нисона.

19Барабба зукъона гей шагьарбаш халкъна бадагъударлил баьгъбаъинна, аьдамна икьена, хъарандийаъ тӀотӀийо сукӀо.

20Иса эᴴйал атӀна бетана халкъилахъа икълашейо Пилат. 21Амма аьдамла илӀелаба̄йо:

– Хъанчлилъ охолал эᴴйа Гьули! Хъанчлилъ охолал Гьули!

22Лъахнасна Пилати нисойо гьоллохъа:

– Гьолцо йōйо кешлъи сийод гей? Дил михъеэш Гьули икьал оьлло аьйиб, лӀуручӀбадна аькьенна эᴴйал.

23Амма гьолло котакаб букъо аьгьи-гьур баьгъиъилло Иса хъанчлилъ охолал нуцӀослӀо нисона. Гьоллос илӀелаба̄лъи йижейо. Йукъа аьгьи-гьурлихъа Пилатис гьокӀна тухъаъас зукъойо. 24Ахирна Пилати гьоькмо бōйо гьоглос гьари тӀубази бовал. 25Аьдамла̄ла гьарилакьа Пилати, халкъна баьгъбаъинна, аьдамна икьена эᴴдо тӀотӀийо сукӀо гиса э̄ᴴйо, Исана гьоглола каъ нилӀийо.


Иса авараг хъанчлилъ охолло, бета шунаъ иᴴхъолло


1. Голгофалиъ хъанчли йагъойо гьино

26Вагьлиъис Иса икьал эжеллислаъ, мицалъцо гогьцас Киринейлиъис гьоᴴс СимонлӀо нисоцас сукӀо данде кези ахъийо. Гьолцо сукӀод Иса охолцас хъанч Гьолцогъой муьгъалӀ бежеллийо. 27Тели халкъ зукъойо Исагъой муьгъалӀ мекьецас, вагьла̄зу тели ийōнна бийабана чӀачӀадабана мекьеш зукъойо. 28Ийола̄хъана гоцӀохъна Иса нисойо:

– Йа̄ Иерусалимлис ийōл! Миже Дӣгъа бийаба̄къа! Миже бийаба̄ мизогъана мизола къовагъана. 29«Къова ба̄хъаъцасна нене нилӀна ха̄гъолеэшна ийōл гьардарабла гаьъад», – лӀо миже нисоцас водбо кьодо йоᴴвакъас[+]. 30Кьодо йейакна иле лӀийо мийахъолалӀо нисона ма̄ьда̄хъа гьардизи бахъас миже вагьалълъо мехлаъ, йувагъона бизова̄на лӀийо мийахъолалӀо нисас. 31Ничдийа хоьхил вагьаддийо жо йōслаъ, хъохъова хоьхил сийоле йовал!


2. Иса авараг хъанчлилъ охолло

32Гьолцогъой къацӀо бийакьал бейажеллис зукъойо къона къачагъна. 33«КӀоцолӀо» нисова мицадой мокъолъ, Иса хъанчлилъ охолло, гьоᴴсцойс къачагъ Исадой кӀетӀакьала рахълиъда̄, бадисо оᴴкьакьала рахълиъда̄ бовахолло. 34Иса нисойо:

– Йа̄ Дие Або! Гьоллокьа кьодос тилӀки Ми. Гьиде йогьцас жо гьоллол йикъечӀе гей.

ЦӀулана йагъона рагъухъалла̄ Исас лъицӀо гьидеъ эᴴдо йитӀцас зукъойо.

35Тели халкъ зукъойо гувабацӀона бечена. Гьули гьаькъирна огьна, гьаькимла̄ нисос зукъойо:

– Баддōл хъосар бōйо. Аллагьли кьодос гьакӀна э̄ᴴйо Масигь зогъда, жузу хъосар ахъала[+].

36Рагъухъалла̄на гьаькъир ōс зукъойо Гьули. Гьолцол чачало гъинона гуцӀонна нисос зукъойо:

37– Ми жугьутӀаллис Пача зогъда, Мизу Ми хъосар ова! – лӀо нисона.

38«Вагьди жугьутӀаллис Пача», – лӀо нисона грек, рум, жугьутӀ мицагъад чахийо кьокькьо зукъойо Гьолцола къаьмкьа кьодо гьеммалъ йохонна.


3. Къон къачагълис бикълабашейолъи

39Хъанчлилъ охолло гьоᴴсцойс къачагъ Иса инжит-гьаькъирна огьна Гьолцохъа илӀела̄йо:

– Ми Масигьйа̄ъ гей? Гьаᴴ, Мина илена хъосар бовагьа!

40Бацосола къачагъли гьокӀ йоъиллийо:

– Ми Аллагьлихъадана гьицӀаъасди? Дунна вагьаллозу къадар беганна гей. 41Илол иле йōвакьа тамбигь богьцас гей, амма Гьолцо гьоьшшона кешлъи йогьна гаьъа[+].

42Бета гьолцо нисойо:

– Йа̄ Иса, Ми Пачалъилаъ оᴴкъолъ, дона акӀкьа оᴴкъола!

43– Гьаькъкъаб гейлӀо нисос До дӯхъа: жейсазу ми Дӣгъой аржамлиъ къацӀо ахъца, – лӀо нисона гьолцол Иса жаваб нилӀийо.


4. Иса авараглис ругь багъос

44ЛӀобакьас анта зукъойо вагьалълъо замаллиъ. КъацӀцӀо дуниял колӀлӀина, саъат лъана тӀубази бахъцал вагьла̄ дуниял бечейо. 45Бохъна бохийо, хирияб билӀоъос пардав кьодда̄кьа лӀийокцал йа̄ьхейо. 46Вагьлиъис Иса гьоᴴс йукъо гьокӀна йагъона илӀейо:

– Йа̄ Дие Або! Дибола кōъ ницца До дие ругь!

Вагьла̄ нисона муьгъатта̄, Гьолцола магъоъос ругь болъойо.

47Вагьли йега̄йо рагъухъалла̄ла нусилбетӀерли Аллагьлил рецна богьна нисос:

– Зукъанна Гьули ритӀухъаб сукӀо зукъона гей.

48Вагьалълъо къацӀолахъа гувабацӀал мокъова аьлам гьулиъ йахъийо жо йегалъ, гъейодана зувакӀна, гьулиъис кьа̄ь билӀова̄гъа мекьейо[+]. 49Иса икъецас аьдамлана Галилеялиъис Гьолцогъой гӯва ийōнна атада̄кьа гувабацӀона гьулиъ бечейо[+].


5. Иса авараг шунаъ иᴴхъолло

50-51Гьулиъ оᴴкъойо Ягьудиялиъ Ариматейа шагьарбаъаш УсуплӀо нисоцас кьодда̄ла диваллис гьоᴴс кӀетӀо ритӀухъаб сукӀо. Гьолцос кул зукъойо Аллагьлис Парчагьлъи йоᴴкъаллакьа. Иса икьал бōва гьоькмолакьана, гьогло бōва дивалликьана, гьули разияб зукъеэш. 52Пилатдойна эᴴкьена, Усупи гьарзи йōйо Исас жаназа шунаъ михъолал нилӀалӀо нисона. 53Изно михъолъ, Исас жаназа хъанчлилъцона багъона, кьодо мусрона кӀаьйлӀонна, гулца шедиъ йоьᴴтӀона йōва жегун гьоᴴссукӀона ихъолеэшла шунаъ.

54Вагьли водо зукъойо мужмар водо, бета шамат[†] водис нишеш мех кьодо мокъойо. 55Галилеялиъис Исагъой гӯва ийōнна мекьейо Усупгъой къацӀо шунакьа, гьоллол Исас шунана Гьолцос шунаъ гулцас жаназана бега̄йо. 56Кьа̄ь билӀогъа мокъолъ, Исала жаназалил йеᴴхелал нийа̄ маьгь гаьгьийо йеᴴлъ гьаьдур йōйо. Мусала къанонликьа[†] шамат водиъ гьоллōл сийона йойчӀе билӀогъа бечейо.

### 24 къаьм


Иса авараг шунаъ иᴴхъаъас

1Анкьилала аьᴴйда̄ла водиъ[*] хискьа къайкьа, гьиде гьаьдур йōйо кӀетӀо маьгь гаьгьийо йеᴴлъна йежена, ийōл мекьейо шунакьа. 2Амма гьоллол шунакьа аьᴴйда̄ йецокьа гулло кьало ата̄кӀна йиᴴхъос. 3Эᴴдобаклъо, Кьодда̄ла Исас жаназа шунаъ михъаъас. 4Гьолълъокьа гьикмат бахъна сийона йовал йикъечӀе гьихбалъоваъ, гьоллодой аьᴴйда̄ эчеш кӀетӀо бабало лъицӀо лъичӀейа̄ къона сукӀо. 5ГьийабачӀейахъа ийōл лӀийода̄ муьвакъона бечена бегабалъ, гьогло къонина гьоллохъа нисойо:

6– Суд миже бувагъова̄ъ эᴴдо ЧӀагояб СукӀо иᴴзца? Гьули гьолӀоъ гаьъа. Гьули угъоваъас кьа̄ь чӀаго ахъна. ЙакӀкьа йоᴴкъола Галилеялиъ гаьгьийа мехлаъ, Гьокцо мизохъа нисойо жо: 7Аьдамлис Оьжо[†] гьакъкъа мунагьла̄д бовацӀийа аьдамла̄хъа ницца, бета гьолло Гьули хъанчлилъ охонна икьеш, амма угъона лъанасла водиъ Гьули кьа̄ь чӀаго ахъца, – лӀо[+].

8Гьолло ийола̄л Иса нисойо жо йакӀкьа йоᴴкъойо. 9Шунакьаш мокъолъ, ийола̄ вагьло хабар ме̄йо Исала ацӀон сид гьицала чапарлихъана, гьула̄зу бадло асгьабла̄хъана[†]. 10Гьоллōл ийōл зувакъойо Мариян Магдаленана, Иоаннана, Якъубис ийо Мариянна, баддōнна. Ийола̄ чапарла̄хъа вагьлозу хабар ме̄йо[+]. 11Асгьабла̄л[†] гицӀийо вагьга̄зу хабар гейлӀона. Ийола̄ла хабалликьа гьоллōл боьважеэш. 12Амма вагьаллиъисзу Петер аьгъиъна чӀалликьа эᴴкьейо шунакьа. Эᴴдона эᴴкьена говацӀолъ, мусрова̄ъ бади сийона жо йиᴴхъеэш гьулиъ. Гьикматна ахъна гьули кьа̄ь билӀогъа эᴴкьейо.


Угъоваъас ахъийо Иса авараг гьид кези ахъца

13Вагьалълъозу водиъ Исас къона асгьаб Иерусалимлиъис ацӀона гьоᴴс киламетралаъ цӀихода̄ гаьгьийа ЭммауслӀо нисоцала аьлӀаъ эᴴкьеш зукъойо. 14КъацӀцӀо йахъийа жойлала хабарликьа зукъойо гьоллōл. 15Йахъийо-йеᴴкьейо жо йакӀкьа йоᴴкъонна бикълабашена мекьешлаъ, Жу Иса гьоллодойна гьицакна къацӀо эᴴкьеш зукъойо. 16Амма Аллагьли Иса гьоллол икъал ойэш, гьоллола гьаьйда̄ьгъа аьᴴйда̄ пардав гунна зукъойо. 17Иса гьоллохъа нисолло:

– Лъинисди миже бикълабашеш гьиногьид мекьешлаъ?

18Пашманлъилаъ мекьецас гьоллōл беченувацӀийо. Сидцойла, Клеопа ца̄ᴴ гаьгьийасола, Исахъа нисойо:

– ВагьалӀо водла̄ъ Иерусалимлиъ мокъова̄ъ эᴴдо йахъийо жо йикъаъцас гьоᴴс мийа̄ъ зогъассаъ.

19– Лъинис? – лӀо нисолло Иса.

– Назаретлила Исас, – лӀо нисона жаваб нилӀийо гьолло, – Гьули зукъойо Аллагьлидойна къацӀцӀо халкъиладойна аьᴴйда̄ Гьини богьцала гьаьлтӀиласна, йаьжисна, гьаьлкӀолъи гаьгьийо авараг. 20Амма букъа̄ гьаькимла̄на Гьули икьал гьоькмо бойиллийо, Гьули хъанчлилъ охолло. 21Вай, илол гицӀна зукъойо Вагьаллисо Израиллис халкъ хъосар бовал оᴴкъойо сукӀо гейлӀона. Гьуна жейса лъанас водо гей вагьли жо йахънас. 22Амма гьоᴴсо илла ийола̄ ме̄йа хабарли иле гьикмат бōйо. Жейса хискьа къайкьа мекьена зукъойо гьоллōл Исала шунакьа. 23Гьогцос жаназана михъечӀе, Гьуги чӀаго гейлӀо нисоцас малаикла бегаба̄йолӀо нисона ийōл кьа̄ь мокъойо. 24Илоъ эᴴдос саддōл шунакьа мекьелъ, ийола̄ нисогъа шунаъ жу Иса иᴴхъеэш.

25Вагьлиъис Иса гьоллохъа нисойо:

– Аварагла̄ аьᴴйда̄жу нисоцала жойлакьа боьважал баькъкъа̄ъ йакӀис аьгьмакъабла аьдамла гей миже! 26Масигьли[†] азаб-акъуба гьекези бовал нуцӀаъасди, вагьла̄йаъ гьули Гьинила букъа рецлиъ оᴴкъал нуцӀос зукъойо.

27Мусакьалакьа̄ уьхолъна къацӀцӀа̄ авараглана бакӀкьа мокъонна, гьинис ТӀекла̄кьа чахийо шинаб жо биджи йōйо Иса гьоллол.

28Гьаᴴже гьоллōл гьоглӀо аьлӀадой мокъаллъейо. Иса эченоцӀечӀе эᴴкьецас хел бōйо. 29Бохъна боъца, нишеш мехна мокъос, илогъой къацӀо вагьалӀо аьлӀаъ нише эчелӀо нисона гьарзи йōйо Гьолцохъа. Рази ахъна Исана гьоллогъой нише эцал билӀоъ эᴴдокийо. 30Бесал муьхобалълъо, Иса рец-бакълис доьъана богьна, букӀинна баьба нилӀийо гьоллохъа[+]. 31Вагьлиъис аьᴴйда̄ш пардавна йолъона гьоллос гьаьйда йеᴴйагьейо – Иса гаьгьийолъи икъейо. Амма Иса гьоллол эга̄ъцас ахъийо. 32Бета гьолло сидхъа-гьоᴴсо нисойо:

– Гьиногьид гьидехъа икълашена, ТӀекла̄кьа гаьгьийо хабар биджи бōслаъ, цӀоъцой зукъеэшди илос йакӀода?

33Вагьаллиъисзу гьоллōл баьгъбаъна Иерусалимлиъ кьа̄ь мекьейо. Шагьарбаъ эᴴдобаклъо, гьоллол мийахъойо ацӀона гьоᴴс чапарна, гьула̄зу баддōл аьдамлана асгьаблана. 34Гьодло гьоллохъа нисойо: унгосалда Кьодда̄с Иса чӀаго ахъна гей. Шунаъас аьгъиъийо Гьули Симонил эгана. 35Гьодлона ме̄йо гьидегъой къацӀо Иса гьид зукъовас, бесцалаъ баьба букӀиллъо, гьидел Гьули Иса гаьгьийолъи икъейас хабар.


АцӀон сид чапарлидойна асгьабла̄дойна аьᴴйда̄ оᴴкъос

36Вагьла̄ гьоллōл бикълабашешлаъ, салам алайкумлӀо нисона Иса гьоллокьа кьодо оᴴкъойо. 37ГьийабачӀена, гьаьл хуьжона гьихбалъова̄ гьодлол гицӀийо вагьло бувагъова̄с ругь зогъцалӀо гьидедой мокъона.

38Иса гьоллохъа нисойо:

– Суд миже гьийабачӀена? Суд мизола йакӀиъ шаклъи гей? 39ГуцӀобахъ Дӣхъа: гьуна Дие кōда, гьуна Дие хаьба̄. До мизодой аьᴴйда̄ эцокьа эчена гей. Кō йеᴴхенна хал бова мижезу. Бувагъова̄ла ругьлис лӀоьᴴва̄на лӀоьᴴва̄кьа хона йахъцади? Диела магъокьа вагьли гей.

40Вагьла̄на нисона, Иса гьинис кōдана хаьба̄на гьоллол йегабалло. 41ЙилӀа разина гьайран-гьикматна бахъийахъа, боьважечӀецойна бегабалъ, Иса бесал кен гаьъадлӀо нисолло. 42Гьолло Исахъа нилӀийо зиза̄ бисалис роъил. 43Гьоллодой аьᴴйда̄кьа бокчина муьхъийо Гьинил нилӀийо биса.


Ахирияб букъо тӀадкъай

44Бета Иса гьоллохъа нисойо:

– Гьуна, До гьоггōлъо нисова йаьжла̄ш маъна: Мусалана бадло аварагла̄ла ТӀекла̄кьана, забурла̄кьана Дӣкьас чахийо шинаб жо йахъал нуцӀослӀо нисона. 45Гьолцо гьоллос гьаьйда йеᴴйагьелло ТӀекликьа чахийо жо гьоллол биджи йахъалъгъа. 46Бетана Гьолцо нисойо гьоллохъа:

– ТӀекликьа чахна гей Масигь азаб-акъуба нилӀна угъос, угъона лъанасла водиъ шунаъаш аьгъиъца[+]. 47Иерусалимлиъкьа̄ муьхобалъна къацӀцӀола халкъилахъа, мунагьла чурзи йовагьцала Аллагьлилъда̄ муьвахолӀо, гьолцола ца̄ᴴйакьа гьулина нисослӀо. 48Мизол вагьли къацӀцӀо гьаькъкъаб гаьгьийолъи йега̄йо, миже нуьъла гей. 49Диела Або кьодо йохийо жо гьаколъечӀе До мизодой йе̄ᴴш. Вагьли гьаьлкӀолъи кьодда̄с мизодой йоᴴкъоцал, Иерусалим шагьарбаъ бече.


Иса авараг гьаᴴсаъ эᴴкьейо

50Иса гьоллōл Иерусалимлиъис Бетанийалиъикцал бейажейо. Кōдана гувацӀонна баркат гулалӀо нисойо[+]. 51Иса гьоллол доьъана богьна, Гьули гьаьтеэчена гьаᴴсаъ эᴴкьена оъийо. 52Гьоллōл сикӀо лӀийода̄ бейакийо, бета йукъа разилъилакьа Иерусалимлиъ мекьейо. 53Гьолълъогъа муьгъатта̄ гьоллōл Аллагьлила билӀоъ[†] бечейо, Аллагьлил воддиъ тасбигьна йогьна. Амин!

## Биджи йа̄хъал загьматабла йаьжбо

### Биджи йа̄хъал загьматабла йаьжбо

Биджи йа̄хъал загьматабла йаьжбо


А

Б

Г

Д

К

М

П

С

Ф

Ш


Биджи йа̄хъал загьматабла йаьжбо

### АЛЛАГЬЛИС БИЛӀО (ХРАМ)

АЛЛАГЬЛИС БИЛӀО (ХРАМ)

Иерусалимлиъ гаьгьийо аслияб Аллагьлис билӀо. Вагьалълъо билӀоъва̄ъ бадōцо къурбан мухал ихтияр зукъеэш.

### АСГЬАБ

АСГЬАБ

Иса авараглигъой нитоназу къацӀо ахъцас мутаъалим.

### АЦӀОНА ШАГЬАР

АЦӀОНА ШАГЬАР

Галилейлила ралъадбадой бохъ меха̄цода̄ гаьгьийо мажусла̄ла ацӀона йукъа̄ шагьарба̄ш йахъийо гьоькомат.

### АЬДАМЛИС ОЬЖО

АЬДАМЛИС ОЬЖО

жугьутӀаллила мицагъад гьолълъос маъна гей «инсан, аьдам, сукӀо». Даниял авараглила ТӀекликьа чахна гей

Масигь

Аьдамлис Оьжо ахъцалӀо нисона. Жу Аьдамлис Оьжо гейлӀо нисона Иса авараглина нисос зукъойо.

### БАРАС

БАРАС

магъокьа лаьхъла йа̄хъцас, аьдамлис хо къокъоцас, йилӀа чикейона билӀа̄на унти. Барас унтилаъ кӀовабакӀова̄ аьдамла чийакейа аьдамлалъилаъ бийакъелца зувакъона гей Муса авараглила къанонликьа, вагьалълъобза кӀовабакӀова̄ бадло аьдамла̄ъ эᴴдо мейагьаъас зувакъона.

### БИШШУН УКЪО КАШИШ

БИШШУН УКЪО КАШИШ

Иерусалимлила Аллагьлила билӀоъ (Храмлиъ) бишшун укъо

кашиш

голца зукъона гей гьоᴴс лъаъиллиъ, гьолцо кьодда̄ла диваллил укъолъина йōс зукъона.

### ГЬАЬКЪ БОКӀОЛЦАС СУКӀОБА

ГЬАЬКЪ БОКӀОЛЦАС СУКӀОБА

гьоллōл зувакъойо Римлила къайсарлила хазиналил халкъилахъас гьаькъ бокӀолал бечелла̄ аьдамла, вагьалълъобза жугьутӀаллил гьоллōл ба̄тӀаъас зувакъона; къайсарлил гьаькъ бокӀоллолъина йикъелца зукъона мунагьаб жолъилаъ.

### ДИНАР

ДИНАР

Римлиъ гьаьлтӀизи йогьцала окколас ца̄ᴴ; сид загьматводкьа йиᴴхъоцас окко.

### ДИНИЯБЛА АЬЛИМЛА

ДИНИЯБЛА АЬЛИМЛА

Мусас къанон

ахо йикъецасна жугьутӀаллил гьули малъзи йогьцасна аьдамла.

### КАШИШ

КАШИШ

Иерусалимлиъ гаьгьийо Аллагьлила билӀос дибийа (динлис хъуллухъчи).

### КЪАЙСАР

КЪАЙСАР

Римлис пача, император.

### КЪАНОН

КЪАНОН

гуцӀобахъ

МУСАС КЪАНОН

.

### КЬОДДС ДИВАН

КЬОДДС ДИВАН

Иерусалимлила халкъилал гьоькмо буччас (богьцас) бишшун йукъо идара.

### МАЖУСЛА

МАЖУСЛА

тели аллагьла̄кьа иман гулла̄, гьула̄зу Муса авараглис

къанон

къабул йойэш аьдамла.

### МАСИГЬ (ХРИСТОС)

МАСИГЬ (ХРИСТОС)

Аллагьли эᴴйаллӀо нисона йаьже нилӀна зукъойо абадияб Пача – Иса авараг.

### МУСАС КЪАНОН

МУСАС КЪАНОН

Муса авараглидой Аллагьли йоᴴвакъолла̄ тели амрована жугьутӀалли чара гаьчӀел йовал нуцӀоцас оьмролас йегабалла̄ къацӀцӀа̄ гьинодана.

### ПАСХА

ПАСХА

Мисриялиъ лагълъилаъ ба̄хъна муьгъатта̄ жугьутӀаллил Аллагьлис цӀобна мокъона, зулмулаъас тиса муьвахōлъи йакӀкьа йоᴴкъонна лӀилӀгъа эмеда̄ гьогло йогьцас йукъо ид-водо.

### САДДУКЕЙЛА

САДДУКЕЙЛА

жугьутӀаллила бечедабла аьдамла̄шна динлила букъа-бижейа̄сна гьоᴴс хассаб мазгьаб (динияб агьло). Гьолло йукъолъи йовагьа̄гьийо динияблана оьмролана ишла̄л, кьодда̄ла диваллиъна дӣсда̄с гьоллōл ба̄хъца зувакъона. Мусала къанонликьа̄, гьолцогъа муьгъатта̄ бахъийа аварагла̄ла ТӀекла̄кьа саддукейла̄ иман гулаъас зукъойо.

### САМАРИЯЛИС ХАЛКЪ

САМАРИЯЛИС ХАЛКЪ

бохъ меха̄цода̄ гаьгьийа Ягьудиялидой шеблаъ оьмро богьцас Самариялис халкъ

(карталкьа гуцӀобахъ)

. Гьолло Ягьудиялис къацӀцӀо дин къабул богьна зукъеэш; динлиъ гьид мекьеэшлъиладда̄ла, гьидеъ эᴴдо гьоллōл ахо зувакъеэш: Ягьудияллана самарияллана сидхъа-гьоᴴсо бикълабашейолъина мунагьаб жолъилаъ йикъелца зукъона гей.

### СИНАГОГА

СИНАГОГА

какла йовагьална Таврат (Аллагьли Мусал йоᴴкъолло ТӀек) хъованна жугьутӀалла къацӀобакцас билӀо.

### СОДОМ, ГОМОРРА

СОДОМ, ГОМОРРА

аьдамла̄ш тели мунагьла йа̄хълӀо Аллагьлис симо бигьна йувагъолла̄ шагьарба.

### ФАРИСЕЙЛА

ФАРИСЕЙЛА

Мусас къанонна умумаллис аьдатлана йовахал букъо гьаьракат багъоцас Ягьудиялиъ кьодда̄с къадру-къимат гаьгьийо динияб агьло (мазгьаб).

### ШАМАТ

ШАМАТ

Мусала къанонликьа, шамат водиъ нӣйо бахъдана гьаьлтӀи бовал бахъаъас. Гьидел гьаьлки-рагьатна Аллагьлил тӀаъат-ибадатна бовал нуцӀоцас водолъилаъ йикъелца жугьутӀалли.

АЛЛАГЬЛИС БИЛӀО (ХРАМ) - Иерусалимлиъ гаьгьийо аслияб Аллагьлис билӀо. Вагьалълъо билӀоъва̄ъ бадōцо къурбан мухал ихтияр зукъеэш.

АСГЬАБ - Иса авараглигъой нитоназу къацӀо ахъцас мутаъалим.

АЦӀОНА ШАГЬАР - Галилейлила ралъадбадой бохъ меха̄цода̄ гаьгьийо мажусла̄ла ацӀона йукъа̄ шагьарба̄ш йахъийо гьоькомат.

АЬДАМЛИС ОЬЖО - жугьутӀаллила мицагъад гьолълъос маъна гей «инсан, аьдам, сукӀо». Даниял авараглила ТӀекликьа чахна гей Масигь Аьдамлис Оьжо ахъцалӀо нисона. Жу Аьдамлис Оьжо гейлӀо нисона Иса авараглина нисос зукъойо.

БАРАС - магъокьа лаьхъла йа̄хъцас, аьдамлис хо къокъоцас, йилӀа чикейона билӀа̄на унти. Барас унтилаъ кӀовабакӀова̄ аьдамла чийакейа аьдамлалъилаъ бийакъелца зувакъона гей Муса авараглила къанонликьа, вагьалълъобза кӀовабакӀова̄ бадло аьдамла̄ъ эᴴдо мейагьаъас зувакъона.

БИШШУН УКЪО КАШИШ - Иерусалимлила Аллагьлила билӀоъ (Храмлиъ) бишшун укъо кашиш голца зукъона гей гьоᴴс лъаъиллиъ, гьолцо кьодда̄ла диваллил укъолъина йōс зукъона.

ГЬАЬКЪ БОКӀОЛЦАС СУКӀОБА - гьоллōл зувакъойо Римлила къайсарлила хазиналил халкъилахъас гьаькъ бокӀолал бечелла̄ аьдамла, вагьалълъобза жугьутӀаллил гьоллōл ба̄тӀаъас зувакъона; къайсарлил гьаькъ бокӀоллолъина йикъелца зукъона мунагьаб жолъилаъ.

ДИНАР - Римлиъ гьаьлтӀизи йогьцала окколас ца̄ᴴ; сид загьматводкьа йиᴴхъоцас окко.

ДИНИЯБЛА АЬЛИМЛА - Мусас къанон ахо йикъецасна жугьутӀаллил гьули малъзи йогьцасна аьдамла.

КАШИШ - Иерусалимлиъ гаьгьийо Аллагьлила билӀос дибийа (динлис хъуллухъчи).

КЪАЙСАР - Римлис пача, император.

КЪАНОН - гуцӀобахъ МУСАС КЪАНОН.

КЬОДДС ДИВАН - Иерусалимлила халкъилал гьоькмо буччас (богьцас) бишшун йукъо идара.

МАСИГЬ (ХРИСТОС) - Аллагьли эᴴйаллӀо нисона йаьже нилӀна зукъойо абадияб Пача – Иса авараг.

ПАСХА - Мисриялиъ лагълъилаъ ба̄хъна муьгъатта̄ жугьутӀаллил Аллагьлис цӀобна мокъона, зулмулаъас тиса муьвахōлъи йакӀкьа йоᴴкъонна лӀилӀгъа эмеда̄ гьогло йогьцас йукъо ид-водо.

САДДУКЕЙЛА - жугьутӀаллила бечедабла аьдамла̄шна динлила букъа-бижейа̄сна гьоᴴс хассаб мазгьаб (динияб агьло). Гьолло йукъолъи йовагьа̄гьийо динияблана оьмролана ишла̄л, кьодда̄ла диваллиъна дӣсда̄с гьоллōл ба̄хъца зувакъона. Мусала къанонликьа̄, гьолцогъа муьгъатта̄ бахъийа аварагла̄ла ТӀекла̄кьа саддукейла̄ иман гулаъас зукъойо.

СИНАГОГА - какла йовагьална Таврат (Аллагьли Мусал йоᴴкъолло ТӀек) хъованна жугьутӀалла къацӀобакцас билӀо.

СОДОМ, ГОМОРРА - аьдамла̄ш тели мунагьла йа̄хълӀо Аллагьлис симо бигьна йувагъолла̄ шагьарба.

ФАРИСЕЙЛА - Мусас къанонна умумаллис аьдатлана йовахал букъо гьаьракат багъоцас Ягьудиялиъ кьодда̄с къадру-къимат гаьгьийо динияб агьло (мазгьаб).

ШАМАТ - Мусала къанонликьа, шамат водиъ нӣйо бахъдана гьаьлтӀи бовал бахъаъас. Гьидел гьаьлки-рагьатна Аллагьлил тӀаъат-ибадатна бовал нуцӀоцас водолъилаъ йикъелца жугьутӀалли.

+ 1:1 Прит. 10:1, Прит. 25:1,

+ 1:3 Прит. 2:9

+ 1:4 Прит. 8:5

+ 1:7 Прит. 8:13, Прит. 9:10, Прит. 16:6

+ 1:8 Прит. 6:20

+ 1:9 Прит. 4:9

+ 1:10 Прит. 16:29

+ 1:15 Прит. 4:14, Прит. 24:1

+ 1:16 Прит. 6:18,

+ 1:19 Прит. 15:27

+ 1:20 Прит. 8:1, Прит. 9:3

+ 1:22 Прит. 8:5, Прит. 21:24

+ 2:1 Прит. 1:8

+ 2:4 Прит. 3:14

+ 2:5 Прит. 1:7

+ 2:7 Прит. 30:5

+ 2:9 Прит. 1:3

+ 2:14 Прит. 10:23, Прит. 15:21,

+ 2:15 Прит. 14:2

+ 2:16 Прит. 6:24, Прит. 7:5, Прит. 23:27

+ 2:18 Прит. 5:5, Прит. 7:27

+ 2:22 Прит. 10:30

+ 3:1 Прит. 1:8

+ 3:2 Прит. 3:16, Прит. 4:10, Прит. 9:11, Прит. 10:27

+ 3:3 Прит. 6:21, Прит. 7:3

+ 3:6 Прит. 11:5

+ 3:7 Прит. 12:15,

+ 3:14 Прит. 8:19, Прит. 16:16

* 3:15 Жавгьар-якъут – бабала̄ къиматабла кьалова.

+ 3:15 Прит. 8:11

+ 3:16 Прит. 3:2, Прит. 4:10, Прит. 9:11, Прит. 10:27, Прит. 8:18, Прит. 22:4

+ 3:18 Прит. 11:30, Прит. 13:12, Прит. 15:4

+ 3:19 Прит. 8:27,

+ 3:23 Прит. 10:9, Прит. 4:12

+ 3:31 Прит. 23:17, Прит. 24:1, Прит. 24:19

+ 3:33 Прит. 14:11

+ 4:1 Прит. 1:8

* 4:9 Таж – парчагьлис ханлъилас кьакъало (корона).

+ 4:9 Прит. 1:9

+ 4:10 Прит. 3:2, Прит. 3:16, Прит. 9:11, Прит. 10:27

+ 4:12 Прит. 3:23

+ 4:13 Прит. 3:18

+ 4:14 Прит. 1:15

+ 4:22 Прит. 14:30

+ 4:24 Прит. 6:12

+ 5:1 Прит. 4:20

+ 5:3 Прит. 2:16,

+ 5:5 Прит. 2:18, Прит. 7:27

+ 6:6 Прит. 10:26, Прит. 18:9

+ 6:8 Прит. 30:25

+ 6:9 Прит. 19:15

+ 6:11 Прит. 13:4, Прит. 24:33-34,

+ 6:12 Прит. 16:27

+ 6:13 Прит. 10:19

+ 6:16 Прит. 30:18

+ 6:17 Прит. 16:5, Прит. 21:4, Прит. 12:22, Прит. 17:7,

+ 6:18 Прит. 15:26, Прит. 1:16,

+ 6:20 Прит. 1:8

+ 6:21 Прит. 3:3

+ 6:23 Прит. 10:17

+ 6:24 Прит. 2:16

+ 6:34 Прит. 27:4,

+ 7:1 Прит. 2:1

+ 7:2 Прит. 4:4

+ 7:3 Прит. 3:3

+ 7:5 Прит. 2:16

+ 7:7 Прит. 1:4

+ 7:12 Прит. 23:28

* 7:16 Мисри – Египет гьоькоматлихъа бадōлъо нисоцас ца̄ᴴ.

* 7:17 Мирра, алой, дарчин – боха̄сна, диъила̄сна ца̄ᴴда.

+ 7:21 Прит. 5:3, Прит. 6:24

+ 7:27 Прит. 2:18, Прит. 5:5

+ 8:1 Прит. 1:20-21, Прит. 9:3

+ 8:5 Прит. 1:4, Прит. 1:22

+ 8:10 Прит. 3:14

+ 8:11 Прит. 3:15

+ 8:13 Прит. 1:7, Прит. 9:10, Прит. 16:6, Прит. 4:24, Прит. 6:17

+ 8:18 Прит. 3:16, Прит. 22:4

+ 8:19 Прит. 3:14, Прит. 16:16

+ 8:27 Прит. 3:19

+ 8:35 Прит. 3:18, Прит. 4:22, Прит. 18:22

+ 9:3 Прит. 1:20, Прит. 8:1

+ 9:10 Прит. 1:7

+ 9:11 Прит. 3:2, Прит. 3:16, Прит. 4:10, Прит. 10:27

+ 9:13 Прит. 7:11

+ 9:17 Прит. 5:15, Прит. 20:17

+ 10:1 Прит. 1:1, Прит. 25:1, Прит. 15:20, Прит. 29:3, Прит. 17:21, Прит. 17:25

+ 10:2 Прит. 11:4, Прит. 11:6

+ 10:3 Прит. 13:25

+ 10:4 Прит. 21:5

+ 10:9 Прит. 3:23, Прит. 28:18

+ 10:10 Прит. 6:13

* 10:11 МаулхӀаят (араб.) – чӀаголъилас лъи.

+ 10:11 Прит. 13:14, Прит. 14:27, Прит. 16:22

+ 10:13 Прит. 19:29, Прит. 26:3

+ 10:14 Прит. 18:7

+ 10:15 Прит. 18:11

+ 10:16 Прит. 11:19

+ 10:17 Прит. 6:23

+ 10:19 Прит. 17:27,

+ 10:23 Прит. 2:14,

+ 10:25 Прит. 12:3

+ 10:26 Прит. 6:6

+ 10:27 Прит. 3:2, Прит. 3:16, Прит. 4:10, Прит. 9:11,

+ 10:28 Прит. 11:7

+ 10:30 Прит. 2:21-22

+ 10:31 Прит. 15:28

+ 11:1 Прит. 16:11, Прит. 20:10, Прит. 20:23,

+ 11:2 Прит. 16:18, Прит. 18:12, Прит. 29:23

+ 11:3 Прит. 13:6

+ 11:4 Прит. 10:2

+ 11:5 Прит. 3:6,

+ 11:6 Прит. 13:6

+ 11:7 Прит. 10:28

+ 11:8 Прит. 21:18

+ 11:10 Прит. 29:2

+ 11:11 Прит. 29:8

+ 11:13 Прит. 20:19

+ 11:14 Прит. 15:22, Прит. 20:18, Прит. 24:6

+ 11:19 Прит. 10:16

+ 11:21 Прит. 16:5,

+ 11:24 Прит. 13:7,

+ 11:27 Прит. 26:27,

+ 11:30 Прит. 3:18, Прит. 13:12, Прит. 15:4

+ 12:1 Прит. 15:10

+ 12:3 Прит. 10:25

+ 12:4 Прит. 18:22, Прит. 31:10, Прит. 14:30

+ 12:6 Прит. 14:3

+ 12:11 Прит. 28:19

+ 12:13 Прит. 18:7, Прит. 21:23

+ 12:14 Прит. 13:2, Прит. 18:20,

+ 12:15 Прит. 3:7

+ 12:16 Прит. 29:11

+ 12:17 Прит. 14:5

+ 12:18 Прит. 4:22

+ 12:19 Прит. 19:9

+ 12:22 Прит. 6:17

+ 12:23 Прит. 13:16

+ 13:1 Прит. 1:22,

+ 13:2 Прит. 12:14, Прит. 18:20

+ 13:3 Прит. 12:13, Прит. 21:23

+ 13:4 Прит. 6:9-11, Прит. 21:25

+ 13:6 Прит. 11:6, Прит. 11:3, Прит. 19:3

+ 13:7 Прит. 11:24

+ 13:10 Прит. 28:25

+ 13:12 Прит. 3:18, Прит. 11:30, Прит. 15:4

+ 13:14 Прит. 10:11

+ 13:17 Прит. 25:13

+ 13:18 Прит. 15:31-32,

+ 13:22 Прит. 28:8

+ 13:24 Прит. 19:18, Прит. 22:15, Прит. 23:13, Прит. 29:17

+ 13:25 Прит. 10:3

+ 14:2 Прит. 2:15

+ 14:3 Прит. 12:6

+ 14:5 Прит. 12:17

+ 14:6 Прит. 15:14

+ 14:11 Прит. 3:33

+ 14:12 Прит. 16:25

+ 14:13 Лук. 6:25

+ 14:20 Прит. 19:7, Прит. 19:4

+ 14:21 Прит. 29:7

+ 14:23 Прит. 21:5

+ 14:27 Прит. 10:11, Прит. 13:14

+ 14:29 Прит. 15:18, Прит. 16:32, Прит. 19:11,

+ 14:30 Прит. 4:22, Прит. 12:4

+ 14:31 Прит. 17:5

+ 15:4 Прит. 3:18, Прит. 11:30, Прит. 13:12

+ 15:8 Прит. 21:27, Прит. 28:9,

+ 15:10 Прит. 12:1

+ 15:11 Прит. 27:20,

+ 15:13 Прит. 17:22, Прит. 18:14

+ 15:14 Прит. 14:6

+ 15:16 Прит. 16:8,

+ 15:17 Прит. 17:1

+ 15:18 Прит. 28:25, Прит. 29:22, Прит. 14:29

+ 15:19 Прит. 19:24, Прит. 22:5, Прит. 22:13

+ 15:20 Прит. 10:1, Прит. 29:3

+ 15:21 Прит. 2:14, Прит. 10:23,

+ 15:22 Прит. 11:14, Прит. 20:18, Прит. 24:6

+ 15:23 Прит. 25:11

+ 15:26 Прит. 6:18, Прит. 16:24

+ 15:27 Прит. 1:19, Прит. 23:4, Прит. 17:23

+ 15:28 Прит. 10:31

+ 15:30 Прит. 25:25

+ 15:32 Прит. 13:18,

+ 15:33 Прит. 18:12, Прит. 29:23

+ 16:1 Прит. 16:9, Прит. 19:21, Лук. 12:12

+ 16:2 Прит. 21:2, Прит. 24:12

+ 16:5 Прит. 6:17, Прит. 11:21, Прит. 28:20

+ 16:8 Прит. 15:16

+ 16:9 Прит. 16:1, Прит. 19:21, Прит. 20:24

+ 16:11 Прит. 11:1, Прит. 20:10, Прит. 20:23,

+ 16:12 Прит. 25:5, Прит. 29:14

+ 16:13 Прит. 22:11

+ 16:14 Прит. 19:12, Прит. 20:2

* 16:15 РагӀият (араб.) – пачалила ханлъилаъ гаьгьийа̄ аьдамла.

+ 16:16 Прит. 3:14, Прит. 8:19

+ 16:18 Прит. 11:2, Прит. 18:12, Прит. 29:23

+ 16:20 Прит. 19:8,

+ 16:22 Прит. 10:11, Прит. 13:14, Прит. 14:27

+ 16:24 Прит. 15:26

+ 16:25 Прит. 14:12

+ 16:27 Прит. 6:12,

+ 16:28 Прит. 26:20

+ 16:29 Прит. 1:10

+ 16:31 Прит. 20:29

+ 16:32 Прит. 14:29

+ 17:1 Прит. 15:17

+ 17:2 Прит. 19:26

+ 17:3 Прит. 27:21,

+ 17:5 Прит. 14:31, Прит. 24:18

+ 17:7 Прит. 6:17

+ 17:8 Прит. 18:16, Прит. 21:14

+ 17:14 Прит. 20:3, Прит. 25:8,

+ 17:15 Прит. 24:24,

+ 17:17 Прит. 18:24, Прит. 27:10

+ 17:19 Прит. 29:23

+ 17:21 Прит. 10:1, Прит. 19:13

+ 17:22 Прит. 15:13

+ 17:23 Прит. 15:27,

+ 17:25 Прит. 10:1

+ 17:27 Прит. 10:19,

+ 18:4 Прит. 20:5

+ 18:5 Прит. 24:24,

+ 18:6 Прит. 10:13, Прит. 19:29, Прит. 26:3

+ 18:7 Прит. 10:14, Прит. 12:13,

+ 18:8 Прит. 26:22

+ 18:11 Прит. 10:15

+ 18:12 Прит. 11:2, Прит. 16:18, Прит. 15:33, Прит. 29:23

+ 18:14 Прит. 15:13

+ 18:16 Прит. 17:8

+ 18:20 Прит. 12:14, Прит. 13:2

+ 18:22 Прит. 12:4, Прит. 19:14, Прит. 8:35

+ 18:24 Прит. 17:17

+ 19:1 Прит. 28:6

+ 19:2 Прит. 21:5, Прит. 28:20

+ 19:3 Прит. 13:6

+ 19:4 Прит. 14:20

+ 19:5 Прит. 21:28, Прит. 24:28, Прит. 25:18

+ 19:6 Прит. 29:26

+ 19:7 Прит. 14:20

+ 19:8 Прит. 16:20

+ 19:10 Прит. 26:1,

+ 19:11 Прит. 14:29

+ 19:12 Прит. 16:14, Прит. 20:2, Прит. 28:15

+ 19:13 Прит. 17:21, Прит. 21:9, Прит. 27:15

+ 19:14 Прит. 12:4, Прит. 18:22

+ 19:15 Прит. 6:9, Прит. 20:4, Прит. 20:13

+ 19:16 Прит. 13:13

+ 19:17 Прит. 22:9, Прит. 28:27,

+ 19:18 Прит. 13:24

+ 19:21 Прит. 16:1, Прит. 16:9,

+ 19:23 Прит. 10:16, Прит. 11:19

+ 19:24 Прит. 15:19, Прит. 22:13, Прит. 26:15

+ 19:25 Прит. 21:11

+ 19:29 Прит. 10:13, Прит. 18:6, Прит. 26:3

+ 20:1 Прит. 23:29-32, Прит. 31:4,

+ 20:2 Прит. 16:14, Прит. 19:12

+ 20:4 Прит. 19:15

+ 20:5 Прит. 18:4

+ 20:10 Прит. 11:1, Прит. 16:11, Прит. 20:23,

+ 20:13 Прит. 19:15

+ 20:16 Прит. 22:26-27, Прит. 27:13

+ 20:17 Прит. 9:17

+ 20:18 Прит. 11:14, Прит. 15:22, Прит. 24:6

+ 20:19 Прит. 11:13

+ 20:20 Прит. 30:11, Прит. 30:17

+ 20:21 Прит. 13:11

+ 20:22 Прит. 24:29,

+ 20:23 Прит. 11:1, Прит. 16:11, Прит. 20:10,

+ 20:24 Прит. 16:1, Прит. 16:9, Прит. 19:21

+ 20:29 Прит. 16:31

+ 21:2 Прит. 16:2, Прит. 24:12, Лук. 16:15

+ 21:4 Прит. 6:17

+ 21:5 Прит. 14:23, Прит. 10:4

+ 21:6 Прит. 20:21

+ 21:9 Прит. 19:13, Прит. 21:9, Прит. 25:24, Прит. 27:15

+ 21:11 Прит. 19:25

+ 21:14 Прит. 17:8

+ 21:18 Прит. 11:8

+ 21:19 Прит. 19:13, Прит. 25:24, Прит. 27:15

+ 21:23 Прит. 12:13, Прит. 13:3

+ 21:24 Прит. 1:22

+ 21:25 Прит. 13:4

+ 21:27 Прит. 15:8,

+ 21:28 Прит. 19:5

+ 22:2 Прит. 29:13

+ 22:3 Прит. 27:12

+ 22:4 Прит. 3:16, Прит. 8:18

+ 22:5 Прит. 15:19

+ 22:9 Прит. 19:17

+ 22:10 Прит. 26:20

+ 22:11 Прит. 16:13

+ 22:13 Прит. 15:19, Прит. 19:24, Прит. 26:13

+ 22:14 Прит. 2:16, Прит. 23:27,

+ 22:15 Прит. 13:24

+ 22:16 Прит. 28:22

+ 22:17 Прит. 5:1, Прит. 24:23

+ 22:23 Прит. 23:11

+ 22:27 Прит. 20:16

+ 22:28 Прит. 23:10

+ 23:4 Прит. 28:20,

+ 23:5 Прит. 27:24,

+ 23:10 Прит. 22:28

+ 23:11 Прит. 19:25, Прит. 22:23

+ 23:13 Прит. 13:24, Прит. 19:18, Прит. 22:15

+ 23:17 Прит. 3:31, Прит. 24:1

+ 23:18 Прит. 24:14

+ 23:20 Прит. 20:1,

+ 23:22 Прит. 1:8

+ 23:27 Прит. 22:14, Прит. 2:16,

+ 23:28 Прит. 7:12

+ 23:31 Прит. 20:1

+ 24:1 Прит. 1:15, Прит. 3:31, Прит. 4:14, Прит. 23:17, Прит. 24:19

+ 24:4 Лук. 16:11

+ 24:5 Прит. 21:22

+ 24:6 Прит. 11:14, Прит. 15:22, Прит. 20:18

+ 24:9 Прит. 3:34, Прит. 21:24

+ 24:12 Прит. 16:2, Прит. 21:2,

+ 24:14 Прит. 23:18

+ 24:18 Прит. 17:5

+ 24:19 Прит. 23:17, Прит. 24:1

+ 24:20 Прит. 13:9

+ 24:23 Прит. 18:5, Прит. 28:21

+ 24:24 Прит. 17:15,

+ 24:28 Прит. 19:5, Прит. 25:18

+ 24:29 Прит. 20:22

+ 24:34 Прит. 6:10-11,

+ 25:1 Прит. 1:1, Прит. 10:1,

+ 25:5 Прит. 16:12

+ 25:6 Лук. 14:8-11

+ 25:11 Прит. 15:23

+ 25:13 Прит. 13:17

+ 25:16 Прит. 27:7

+ 25:18 Прит. 12:18, Прит. 19:5, Прит. 24:28

+ 25:24 Прит. 19:13, Прит. 21:9, Прит. 21:19

+ 25:25 Прит. 15:30

* 25:26 Тагьриз – гуцӀойо лъи йоьхчаш гилъилло хъаранди (колодец).

+ 26:1 Прит. 17:7, Прит. 19:10, Прит. 26:8

+ 26:3 Прит. 10:13, Прит. 19:29

+ 26:8 Прит. 26:1

+ 26:12 Прит. 28:11, Прит. 29:20

+ 26:13 Прит. 22:13

+ 26:15 Прит. 15:19, Прит. 19:24

+ 26:20 Прит. 16:28, Прит. 22:10

+ 26:22 Прит. 18:8

+ 27:1 Лук. 12:19-20,

+ 27:4 Прит. 6:34

+ 27:5 Прит. 28:23

+ 27:7 Прит. 25:16

+ 27:10 Прит. 17:17

+ 27:12 Прит. 22:3

+ 27:13 Прит. 20:16

+ 27:15 Прит. 19:13, Прит. 21:9, Прит. 25:24

+ 27:20 Прит. 15:11,

+ 27:21 Прит. 17:3

+ 27:24 Прит. 23:5,

* 28:4 Къанон – Муса авараглидой Аллагьли йоᴴвакъолла̄ тели амрована жугьутӀалли чара гаьчӀел йовал нуцӀоцас оьмролас йегабалла̄ къацӀцӀа̄ гьинодана.

+ 28:6 Прит. 19:1

+ 28:8 Прит. 13:22

+ 28:9 Прит. 15:8

+ 28:10 Прит. 26:27

+ 28:11 Прит. 26:12

+ 28:12 Прит. 11:10, Прит. 28:28, Прит. 29:2

+ 28:15 Прит. 19:12

+ 28:18 Прит. 10:9

+ 28:19 Прит. 12:11

+ 28:20 Прит. 19:2, Прит. 21:5, Прит. 23:4

+ 28:21 Прит. 18:5, Прит. 24:23,

+ 28:22 Прит. 22:16

+ 28:23 Прит. 29:5, Прит. 27:5

+ 28:25 Прит. 13:10, Прит. 15:18

+ 28:27 Прит. 19:17

+ 28:28 Прит. 28:12

+ 29:1 Прит. 1:25, Прит. 6:15

+ 29:2 Прит. 11:10, Прит. 28:12, Прит. 28:28

+ 29:3 Прит. 10:1, Прит. 15:20, Лук. 15:13, Лук. 15:30

+ 29:5 Прит. 28:23

+ 29:8 Прит. 11:11

+ 29:11 Прит. 12:16

+ 29:13 Прит. 22:2

+ 29:14 Прит. 16:12

+ 29:15 Прит. 10:1, Прит. 17:25

+ 29:17 Прит. 13:24

+ 29:20 Прит. 26:12

+ 29:22 Прит. 15:18

+ 29:23 Прит. 11:2, Прит. 16:18, Прит. 18:12, Прит. 15:33, Прит. 18:12

+ 29:25 Лук. 12:4

+ 29:26 Прит. 19:6

+ 30:5 Прит. 2:7

+ 30:11 Прит. 20:20

+ 30:12 Прит. 16:2

+ 30:17 Прит. 20:20

+ 30:18 Прит. 6:16

+ 30:22 Прит. 19:10

+ 30:25 Прит. 6:6-8

+ 31:3 Прит. 7:26

+ 31:4 Прит. 20:1,

+ 31:10 Прит. 12:4, Прит. 3:15

+ 31:15 Прит. 20:13

+ 31:20 Прит. 22:9

+ 31:31 Прит. 11:16

* 1:5 гьоᴴсцойс тухум.

+ 1:15 Лук. 7:28, Лук. 7:33,

* 1:22 Илгьам – Аллагьли тухъал (йикъал) йитӀилло йаьже.

* 1:25 Аллагьли цӀоб гулечӀе къова ба̄хъаъалъ, ийола̄кьа рогьо мокъос зукъона.

* 1:32 Гьолцола наслолас або Давуд авараг зукъойо.

* 1:32 Тах – ханлъилас къō (трон).

+ 1:48 Лук. 11:27

* 1:59 ЖугьутӀаллис аьдат гей оьжо ахъна белӀнасла водиъ суннат богьцас; вагьалълъо водиъ ца̄ᴴ гулцас аьдатна зукъона гей гьоглӀо замалла̄ъ.

+ 1:76 Лук. 7:26, Лук. 20:6,

+ 1:77 Лук. 3:3

+ 1:80 Лук. 3:2

+ 2:4 Лук. 1:26-27,

+ 2:14 Лук. 19:38

+ 2:19 Лук. 2:51

* 2:22 Назро – Аллагьлил нилӀанна йованна нуцӀойо тӀаддаб илагьияб жо.

+ 2:39 Лук. 1:26-27

+ 2:50 Лук. 9:45, Лук. 18:34

+ 2:51 Лук. 2:19

+ 3:1 Лук. 13:1, Лук. 23:1, Лук. 9:7

+ 3:2 Лук. 1:63, Лук. 1:80,

+ 3:8 Лук. 16:24,

+ 3:9 Лук. 13:9,

+ 3:14 Лук. 19:8

+ 3:22 Лук. 9:35,

+ 4:16 Лук. 2:39

+ 4:34 Лук. 8:28,

+ 4:35 Лук. 9:42,

+ 4:42 Лук. 5:16

* 5:10 Гьолълъос маъна: «Аьдамла Аллагьлилъда̄ муьвахолча».

+ 5:14 Лук. 17:14

+ 5:16 Лук. 4:42

+ 5:17 Лук. 6:19, Лук. 8:46

+ 5:20 Лук. 7:48

+ 5:29 Лук. 19:6

+ 5:30 Лук. 15:2

+ 5:32 Лук. 15:7,

+ 5:33 Лук. 11:1, Лук. 18:12

+ 5:35 Лук. 17:22

+ 6:7 Лук. 14:1, Лук. 20:20

+ 6:9 Лук. 14:3

* 6:14 Петер – шедлӀо нисойо маъна гей.

* 6:15 Зелот – Римлил данде бегъцас зукъова̄ къокъалис сукӀо.

* 6:16 Искариот (ИшкӀерийот) – вагьалъос маъна зогъал бахъца «КӀерийот шагьарлис сукӀо» – лӀо нисойо.

+ 6:16 Лук. 22:47

+ 6:19 Лук. 5:17, Лук. 8:46

+ 6:25 Прит. 14:13,

+ 6:28 Лук. 23:34,

+ 6:30 Прит. 21:26

+ 6:45 Прит. 12:5,

+ 6:48 Прит. 10:25, Прит. 12:3

+ 7:14 Лук. 8:54

+ 7:24 Лук. 3:2

+ 7:28 Лук. 1:15

+ 7:29 Лук. 3:12

+ 7:33 Лук. 1:15

+ 7:34 Лук. 5:30

+ 7:39 Лук. 15:2

+ 7:48 Лук. 5:20

+ 7:50 Лук. 8:48, Лук. 17:19, Лук. 18:42,

+ 8:1 Лук. 4:43

+ 8:2 Лук. 23:49, Лук. 24:10,

+ 8:3 Лук. 24:10

+ 8:16 Лук. 11:33

+ 8:17 Лук. 12:2

+ 8:18 Прит. 9:9

* 8:26 Гераселла – Галилеялила ралъадбадой оьмро богьцас зукъойо гьоᴴс халкъ.

+ 8:28 Лук. 4:34

+ 8:35 Лук. 10:39

+ 8:37 Лук. 5:8,

+ 8:41 Лук. 13:14,

+ 8:46 Лук. 5:17, Лук. 6:19

+ 8:48 Лук. 7:50,

+ 8:51 Лук. 9:28

+ 8:54 Лук. 7:14

+ 9:1 Лук. 6:12-16

+ 9:7 Лук. 3:1, Лук. 9:19

+ 9:9 Лук. 3:19-20, Лук. 23:8

+ 9:10 Лук. 9:2

+ 9:19 Лук. 9:7,

+ 9:20 Лук. 22:67,

+ 9:22 Лук. 17:25, Лук. 18:33, Лук. 24:7,

+ 9:23 Лук. 14:27

+ 9:25 Лук. 12:20

+ 9:27 Лук. 21:32,

+ 9:28 Лук. 8:51

+ 9:35 Лук. 23:35,

+ 9:42 Лук. 4:35

+ 9:44 Лук. 9:22, Лук. 18:32-33

+ 9:45 Лук. 2:50, Лук. 18:34

+ 9:48 Лук. 10:16,

+ 9:50 Лук. 11:23

+ 9:51 Лук. 24:51,

* 10:4 Заман аьдада бугъола̄къалӀо нисойо маъна гей вагьалълъос.

* 10:12 Содом – аьдамла̄ш мунагьла телибалълъо, Аллагьлис симо бигьна бугъолло шагьар.

* 10:13 Хоразин, Бетсаида – Галилея улкалаъ гагьийа̄ шагьарба; Тир, Сидон – ралъадбадой гаьгьийа̄ йукъа̄ капурабла шагьарба.

* 10:13 Тавба бōвас аьламат.

+ 10:25 Лук. 18:18

* 10:32 Левит – Аллагьлила билӀоъ кашишла̄ла хъуллухълил комак богьцас аьдам.

+ 10:39 Лук. 8:35

+ 10:41 Лук. 12:25

+ 11:3 Прит. 30:8

+ 11:10 Прит. 8:17,

+ 11:19 Лук. 9:49,

+ 11:23 Лук. 9:50

+ 11:27 Лук. 1:48

* 11:30 Ниневия – Юнус аварагли ваъза-насигьат бōлъ, тавба бōйо мунагьла̄с боцӀна зукъойо шагьар.

* 11:31 Сабаъ улкалис Билкъис пача.

+ 11:33 Лук. 8:16

• 11:37 Лук. 20:45-47

* 11:42 Садаб (рута) – бохас ца̄ᴴ.

+ 11:42 Лук. 18:12

+ 11:43 Лук. 14:7, Лук. 20:46

+ 11:44 Прит. 26:23

* 11:47 Мазар – ахо къачӀази йōйо шуна, мавзолей.

+ 11:54 Лук. 20:20

+ 12:2 Лук. 8:17

* 12:4 Мизол хел мокъолцала̄хъа гьийабацӀа̄къалӀо нисойо маъна гей.

+ 12:4 Прит. 29:25,

* 12:6 Ассарий – Рим шагьарбаъ бадōлъо гьаьлтӀизи йогьцас нуьшшо окко.

+ 12:12 Прит. 16:1

+ 12:32 Лук. 22:29

+ 12:33 Лук. 18:22

+ 12:58 Прит. 25:8

+ 13:1 Лук. 3:1, Лук. 23:1

* 13:4 Иерусалимлиъ гаьгьийо хъала.

+ 13:7 Лук. 3:9

+ 13:14 Лук. 8:41,

+ 13:15 Лук. 14:5

* 13:19 Инжил ТӀекликьа чахна гей «Горчицалила кӀаькӀалкьаш хабар» – лӀо нисона. Амма иллаъ мицаъ гьоло хоьхо гуцӀаъас, гьоло нӣйо гаьгьийона бикъаъас. Вагьалълъобза гьолълъола мицаъ нилӀийо «Генилала кӀаькӀалкьаш хабар» – лӀо нисона.

+ 13:19 Лук. 17:6,

+ 13:31 Лук. 3:1, Лук. 9:7

+ 13:35 Лук. 19:38

+ 14:1 Лук. 6:7, Лук. 20:20

+ 14:5 Лук. 13:15

+ 14:7 Лук. 11:43

+ 14:8 Прит. 25:6-7

+ 14:11 Лук. 18:14

+ 14:27 Лук. 9:23

+ 14:35 Лук. 8:8,

+ 15:2 Лук. 5:30, Лук. 19:7

+ 15:7 Лук. 5:31-32

+ 15:30 Прит. 29:3

+ 16:10 Лук. 19:17

+ 16:11 Прит. 24:4

+ 16:15 Прит. 21:2,

+ 16:16 Лук. 4:43,

* 16:24 Вагьалълъос маъна гей: «Илла умматлис або».

+ 16:24 Лук. 3:8

+ 17:1 Лук. 22:22

+ 17:6 Лук. 13:19

+ 17:12 Лук. 5:11,

+ 17:14 Лук. 5:14

+ 17:16 Лук. 5:12,

+ 17:19 Лук. 7:50,

+ 17:20 Лук. 19:11,

+ 17:22 Лук. 5:35,

+ 17:23 Лук. 21:28

+ 17:25 Лук. 9:22

* 17:32 Мунагьла̄с боцӀийо СодомлӀо нисоцас шагьар Аллагьли бугъолал аьᴴйда̄, малаикли ЛутӀ авараглихъана хъизаллихъана нисона гей Содомлиъис боьвачолӀо, амма гьиногьид боьвачошлаъ муьгъатта̄ гувабацӀа̄къалӀо нисона лъази йōйолӀо. Гьаᴴсаъкьа̄ йекийа цӀой Содом бекӀелцалаъ, ЛутӀ авараглис ахъо муьгъатта̄ гичӀехъийолӀо, вагьлиъисзу гьоло циᴴйала гьеммал йуьᴴхойолӀо.

+ 18:1 Лук. 21:36,

+ 18:9 Лук. 16:15

+ 18:12 Лук. 5:33, Лук. 11:42

+ 18:14 Лук. 14:11

+ 18:18 Лук. 10:25

+ 18:22 Лук. 12:33

+ 18:28 Лук. 5:11

+ 18:29 Лук. 14:26

+ 18:33 Лук. 9:22, Лук. 24:7,

+ 18:34 Лук. 2:50, Лук. 9:45

* 18:38 Давуд авараглила умматлис оьжо.

+ 18:38 Лук. 1:32

+ 18:42 Лук. 7:50,

+ 19:7 Лук. 5:30, Лук. 15:2

+ 19:8 Лук. 3:14

+ 19:9 Лук. 3:8,

+ 19:11 Лук. 17:20,

+ 19:17 Лук. 16:10

+ 19:27 Лук. 20:16

+ 19:44 Лук. 21:6

+ 20:4 Лук. 3:3

+ 20:5 Лук. 7:30

+ 20:6 Лук. 7:26, Лук. 9:8

+ 20:12 Лук. 11:48-49

+ 20:20 Лук. 6:7, Лук. 14:1, Лук. 11:54

+ 20:23 Лук. 12:1

+ 20:41 Лук. 1:32, Лук. 18:38

* 20:42 Забур – туркила̄с ТӀек.

+ 20:46 Лук. 11:43

+ 21:6 Лук. 19:44

+ 21:32 Лук. 9:27

+ 21:36 Лук. 18:1,

* 22:20 БетӀергьаллиъна Гьолцола агьлолаъна балӀо бōйо къотӀи.

• 22:24 Лук. 9:46-50

+ 22:29 Лук. 12:32

+ 22:35 Лук. 9:3, Лук. 10:4

+ 22:49 Лук. 22:38

* 22:53 Илбислис ханлъилӀо нисойо маъна гей.

+ 22:53 Лук. 20:1,

+ 22:61 Лук. 22:34

+ 23:1 Лук. 3:1, Лук. 13:1,

+ 23:2 Лук. 20:25

* 23:7 Вилаят – улка (провинция, область).

+ 23:7 Лук. 3:1, Лук. 9:7

+ 23:8 Лук. 9:9

+ 23:29 Лук. 21:23

+ 23:35 Лук. 9:35,

+ 23:41 Лук. 23:4,

+ 23:48 Лук. 18:13

+ 23:49 Лук. 8:2

* 24:1 ГьатӀан (базай) водиъ.

+ 24:7 Лук. 9:22, Лук. 18:33,

+ 24:10 Лук. 8:2-3

+ 24:30 Лук. 9:16

+ 24:46 Лук. 24:27

+ 24:50 Лук. 19:29,