Author: Институт перевода Библии
Date: 2019-01-22T11:50:17.122313+00:00

Оҕолорго Аналлаах Библия

ОҔОЛОРГО АНАЛЛААХ БИБЛИЯ

1. Эргэ Кэс Тыл
2. Саҥа Кэс Тыл
3. Географическай Хаарталар Уонна

Библия тылбааһын института Москва 2016

Күндү оҕолор!

Эһиги бүтүн аан дойду оҕото бука барыта ааҕар кинигэтин – Оҕолорго аналлаах Библияны – тутан олороҕут. Библия, атыннык эттэххэ, Ытык Суруйуу, элбэх үйэ анараа өттүгэр суруллубута. Онтон ыла бу кинигэ аан дойду үгүс омугун тылыгар тылбаастаммыта. Тыһыынчанан уолаттар-кыргыттар, эһиги биир саастыылаахтаргыт, Библияны бэйэлэрин төрөөбүт – англия, кытай, француз уо.д.а. – тылларынан ааҕаллар, оттон бүгүн эһиги эмиэ ытык кинигэ сахалыы тылбааһын ааҕар кыахтанныгыт.

Христос итэҕэлин бүтүн аан дойду устун тарҕатар Православнай Таҥара Дьиэтэ атын норуоттар култуураларыгар уонна тылларыгар мэлдьи олус харыстабыллаахтык сыһыаннаһара. Тыһыынчаттан тахса сыл анараа өттүгэр сибэтиэй ини-бии Кириллаах Мефодий Библия тиэкистэрин уонна Таҥара сулууспатын кинигэлэрин славянныы тылбаастаабыттара, онон кинилэр Таҥара үөрэҕин тарҕатар кэнэҕэски көлүөнэ дьоҥҥо барытыгар үтүө холобур буолбуттара. Нуучча Православнай Таҥаратын Дьиэтин үлэһиттэрэ Ытык Суруйууну биһиги Ийэ дойдубутугар олорор үгүс омуктар тылларыгар тылбаастаабыттара. Бу олус уустук үлэни ылыммыт дьонтон биирдэстэринэн Суруйууну хотугу норуоттар тылларыгар тылбаастаабыт сибэтиитэл Иннокентий (Вениаминов) этэ.

Эһиги аан дойду хайдах айыллыбытын, Таҥара туох улуу дьиктилэри оҥорбутун, Кини Уола Иисус Христос бу дойдуга кэлэн хайдах быһыылаахтык олорбутун, хайдах өлбүтүн уонна тиллибитин туһунан ааҕаргыт туһугар, Библия иккис аҥаара – Саҥа Кэс Тыл – элбэх үтүө дьон кыһамньытынан сахалыы тылбаастанан турар.

Оҕолорго аналлаах Библияны ааҕан бардаргыт эрэ, эһиги кинини олус сөбүлүөххүт. Библия Таҥара килбиэннээх дьайыыларын кэпсиирин таһынан, эһиги өссө төрөөбүт тылгытын дириҥник билэргитигэр көмөлөһүөҕэ. Былыр оҕолор бу кинигэнэн ааҕа-суруйа үөрэнэллэрэ. Ытык Суруйуу тыллара эһигини сөпкө туттан-хаптан сылдьарга үөрэтиэхтэрэ: төрөппүттэргитин ытыктыырга, атын киһи малын-салын ыйытыга суох ылбат буоларга, дьоҥҥо-сэргэҕэ көмөлөһө сылдьарга, ыраас санаалаах, чиэһинэй буоларга. Оччоҕо эһиги үтүөкэн бэйэлээх, дьоһуннаах дьон буола улаатан ийэҕитин-аҕаҕытын, эбэҕитин-эһэҕитин үөрдүөххүт.

Библияҕа оҕолор Христос алгыһын ыла кэлээри гыммыттарын, Айыы Тойон үөрэнээччилэрэ, улахан дьон, Киниэхэ аһардымыахтарын баҕарбыттарын туһунан кэпсээн баар. Онуоха Айыы Тойон Иисус Христос үөрэнээччилэригэр эппит: “Оҕолору Миэхэ аһардыҥ, кинилэр Миэхэ кэлэллэрин мэһэйдээмэҥ” (Марк 10:14 ).

Күндү оҕолор, Ытык Суруйууну ааҕар буоллаххытына, эһиги Христоска тиийэргитин ким да, туох да кыайан мэһэйдэһиэ суоҕа. Оттон Кини эһигини кытта төрөөбүт тылгытынан кэпсэтиэ.

Дьокуускай уонна Ленскэй епискоба РОМАН

ААН ТЫЛ

Күндү ааҕааччылар!

Эһиги Оҕолорго аналлаах Библия, эбэтэр, урукку аатынан Оҕо Библията диэн кинигэни тутан олороҕут. Оҕо Библията 1983 сылтан ыла нууччалыы тылынан 34-тэ тахсыбыта, 30 омук тылыгар тылбаастаммыта уонна барыта сэттэ аҥаар мөлүйүөн экземпляр тираһынан бэчээттэммитэ. Оттон бу таһаарыы, Оҕолорго аналлаах Библия, Христос төрөөбүтэ 2000 сыллаах үбүлүөйүгэр ананар.

Библия кэпсээннэригэр киириэхпит иннинэ кылгастык Библия диэн тугун быһаарыаҕыҥ. Кинини үгүстүк «Кинигэлэр Кинигэлэрэ» диэн ааттыыллар. Ол тоҕо буолуо дии саныыгытый?

Бастакытынан, Библия – көннөрү кинигэ буолбатах. Бу Айыы Таҥара бар дьоҥҥо туһаайан эппит Тыла, онон Библияны атыннык өссө Ытык Суруйуу диэн ааттыыллар. Ытык Суруйууну Сибэтиэй Тыын көҕүлээһининэн пророктар, поэттар (псаломнар ааптардара), апостоллар уо.д.а. суруйбуттара. Онон Библия кэпсээннэрин ааҕа олороммут, биһиги Таҥара Арыллыытын эрэ буолбакка, өссө бу сүдү Арыллыыны ылыммыт, ону сүрэхтэригэр-быардарыгар харыстаан илдьэ сылдьан биһиэхэ тиэрдибит дьон тылын-өһүн истэбит. Библия киһи ыйытыгар бэлэм эппиэти биэрбэт гынан баран, биһиэхэ тыын суолталааҕы – Таҥара уонна киһи сыһыанын, Таҥараттан тэйбит киһи хайдах гынан Кинини кытта саҥаттан бодоруһуон сөбүн туһунан – кэпсиир.

Иккиһинэн, Библия – бүтүн аан дойду үрдүнэн саамай ааҕыллар, тылбаастанар кинигэ. Бэчээттиир станок айыллыбытыгар бастакынан Библия бэчээттэммитэ. Онон бу кинигэ туһунан хаһан да истэ илик дьону сир саамай бүтэй муннуктарыгар эрэ булан көрсүөххэ сөп. Библия уонна кини кэрчиктэрэ аата-ахса биллибэт элбэх омук тылыгар бэчээттэммиттэрэ. Христианнар Библияны итэҕэлбит төрдө, духуобунай олоххо салайар эркээйибит диэн ааттыыллар. Бэл итэҕэлтэн олох ыраах дьон Библия сюжеттарын, уобарастарын өрүү туһаналлар. Ханнык да музейга киирбиппит иһин, биһиги Библия тиэмэтигэр анаммыт айымньылары – Авраамы, Давиды, Кыыс Марияны, Христоһу дьүһүйэр хартыыналары, скульптуралары – көрүөхпүт. Библияттан биһиги олохпутугар бэрт элбэх тыл, этии киирбитэ, холобур, «Ной аала», «талааҥҥын сиргэ-буорга көмүмэ», «чугастааҕыгын таптаа».

Үсүһүнэн, Кинигэлэр Кинигэлэрэ – Библия – бэйэтэ эмиэ араас кэмҥэ суруллубут хас да уон кинигэлээх. Библия икки тэҥэ суох – улаханнаах кыра – чааска арахсар.

ЭРГЭ КЭС ТЫЛ кинигэлэрэ, Христос төрүөн быдан иннинэ, былыргы еврей тылынан, сорохторо арамейдыы суруллубуттара. Эргэ Кэс Тыл сир-халлаан айыллыытыттан саҕалаан, Таҥара бу аан дойдуну, киһини хайдах айбытын, киһи Таҥараттан улам тэйэн олоҕун Кинитэ суох оҥостору ордорбутун туһунан кэпсиир. Ол да үрдүнэн Таҥара киһиэхэ улуу таптала, амарах кыһамньыта аҕыраабатах. Айыы Тойон Киниттэн көрдөһөр дьону өрүү истэр. Кини сир норуоттарыттан чопчу биир норуоту, Израилы, талан ылан, кинилэри кытары кэс тыл түһэрсибитэ. Онон Таҥара талбыт норуотун историята – Эргэ Кэс Тыл сүрүн тиэмэтэ.

Эргэ Кэс Тыл араас кинигэттэн турар. Сороҕо Израиль историятын, сирдьиттэрин, пророктарын, атын норуоттары, былыргы улуу сабыытыйалары кэпсиир. Маннык кинигэлэри история кинигэлэрэ диэн ааттыыллар. Оттон сорохторугар – пророктар кинигэлэригэр – норуоту Таҥараҕа эрэллээх буоларга ыҥырар, кэлэр кэм кистэлэҥин арыйар пророктар аньыыны-хараны саралыыр уоттаах-төлөннөөх этиилэрэ суруллубут. Эргэ Кэс Тылга өссө киирсэллэр: поэзия кинигэлэрэ, холобур, Саалтыыр – ырыа-тойук, Таҥараҕа үҥүү хомуурунньуга; былыргы муударай дьон этиилэрин, сүбэлэрин-амаларын түмэн биһиэхэ тиэрдэр кинигэлэр (холобур, Соломуон Аман Өһө).

Эргэ Кэс Тылы араас ааптардар хас да үйэ устата суруйбуттара, онон ардыгар кинигэлэрэ улаханнык уратылаһаллар. Ол гынан баран бука бары биир сүрүн санааны тоһоҕолоон этэллэр: Таҥараттан бэйэтэ аккаастамматах киһини Таҥара хаһан да хаалларбат.

САҤА КЭС ТЫЛ Христос төрөөбүтүн кэнниттэн бастакы үйэ иккис аҥаарыгар былыргы грек тылынан суруллубута. Библия иккис чааһа урут хаһан да буолбатах уһулуччулаах сабыытыйалары: Иисус Христос Айыы Тойон бу сиргэ төрөөбүтүн, сулууспалаабытын, өлөн баран тиллибитин итиэннэ Кини олохтообут Церкова – Таҥара Дьиэтэ – хайдах үүнэн-бөҕөргөөн испитин кэпсиир. Бу сабыытыйалар сүрүн суолталарын евангелист Иоанн аҕыйах бэргэн тылынан маннык этэн турар: «Таҥара бу аан дойдуну ол курдук таптаан, төрөппүт Соҕотох Уолун, Кинини итэҕэйэр ханнык баҕарар киһи өлбөтүн, бараммат олохтонорун туһугар, биэрбитэ» (Иоанн 3:16 ).

Ол туһунан илдьит тыл – дьиҥ чахчы Үөрүүлээх Илдьит (гректии «Евангелие»). Саҥа Кэс Тыл түөрт бастакы кинигэтэ – аан дойду бары христианнарын саамай суолталаах кинигэлэрэ – Евангелие диэн ааттанар. Иисус Христос сирдээҕи олоҕун, Кини үөрэппит үөрэҕин туһунан кэпсиир кинигэлэри евангелистар Матфей, Марк, Лука уонна Иоанн суруйбуттара. Апостоллар Дьайыыларын эмиэ кинилэртэн биирдэстэрэ Лука суруйбута. Бу кинигэҕэ бастакы христианнар тустарынан, кинилэр Христоска итэҕэли ханнык куораттарга, дойдуларга тарҕаппыттарын, аан дойдутааҕы Церковы бөҕөргөппүттэрин туһунан кэпсэнэр.

Саҥа Кэс Тылга өссө апостол Павел уонна да атын апостоллар (Иисус Христос Үөрүүлээх Илдьити иһитиннэртэрэ ыыппыт үөрэнээччилэрэ) бастакы христианнарга суруйбут илдьит суруктара киирэллэр. Бу суруктар дьону истиҥ итэҕэлгэ иитэллэр, христианин хайдах олоруохтааҕын ыйан-кэрдэн биэрэллэр. Төһө да онтон ыла икки тыһыынча кэриҥэ сыл аастар, бүгүн да бу илдьит суруктар тыын суолталаахтар, аныгы дьону биһигини бэрт элбэххэ үөрэтэр-уһуйар улуу күүстээхтэр.

Саҥа Кэс Тыл бүтэһик кинигэтэ, Иоанн Богослов Арыллыыта (гректии «Апокалипсис»), кэнэҕэһи төлкөлүүр, тиһэх кэми, история муҥур уһугун, арыйар. Бу кинигэ киһи аймахха эрэли саҕар: хайдахтаах да алдьархай ааҥнаабытын иһин, ол барыта ааһыаҕа. Бу орто дойду эмиэ хаһан эрэ суох буолуоҕа, оччоҕо кини оннугар атын, быдан ордук, бараммат үйэлээх аан дойду үөскүөҕэ, ону Библия саҥа халлаан уонна саҥа сир диэн ааттыыр (Арыллыы 21:1 ).

Биһиги бу Оҕолорго аналлаах Библияҕа киллэрбит ытык тиэкистэрбитин үксүн бэйэбит тылбытынан кэпсээтибит эрээри, сорох кэрчиктэри хайдах баарынан уларыппакка биэрдибит. Онуоха саамай киэҥник тарҕаммыт нууччалыы Синодальнай тылбааһы, төһө кыалларынан, чугастык тутуһа сатаатыбыт. Ол эрээри ардыгар цитаталары кылгатан, аныгы ааҕааччы өйдүүрүн курдук, аттаран киллэрдибит. Кэпсээннэр хантан ылыллыбыттара, Ытык Суруйуу кинигэтин аата, нүөмэрэ, кинигэ хас биирдии сирэйин аллараа өттүгэр эбэтэр тиэкискэ бэйэтигэр ускуопка иһигэр ыйылынна.

Урукку Оҕо Библията эдэр ааҕааччыларга – оҕолорго – туһуланара, ол гынан баран улахаттар эмиэ сөбүлээн ааҕалларын иһин, 1990 сылтан саҕалаан биһиги улахан дьоҥҥо анаммыт атын кэрчиктэри эбии киллэртээн барбыппыт. Ону таһынан бу үбүлүөйгэ анаммыт саҥа кинигэҕэ элбэх тиэкис көннөрүллэн киирдэ.

Оҕолорго аналлаах Библияны бэлэмниир үлэбитигэр биһиги иннибитигэр бэрт уустук сорук турбута. Бу ытык кинигэттэн ханнык кэрчиктэри талан ылар ордугуй? Тугу кылгатыахха, оттон тугу ааҕааччыга толору биэриэххэ сөбүй? Туруоруммут сорукпутун хайдах толорбуппутун биһиги бэйэбит сыаналыыр кыахпыт суох, ону эһиги, ааҕааччылар, быһаарыаххыт буоллаҕа. Ол эрээри бу дьоҕус кинигэҕэ толору Библия муҥурун булларбат күндү баайыттан кыракый да кылаат кыайан киирбэтэҕэ биллэр.

Библия тылбааһын институтун үлэһиттэрэ

Эргэ Кэс Тыл

ЭРГЭ КЭС ТЫЛ

Аан Дойду Айыллыыта
Аан Дойду Айыллыыта (салгыыта)
Бастакы Дьон Айыллыыта
Адамнаах Ева Ырайтан Үүрүллүүлэрэ
Каин Уонна Авель
Улуу Мотуок. Ной Аала
Улуу Мотуок Саҕаланыыта
Улуу Мотуок Бүтүүтэ
Таҥара Киһиэхэ Эппит Кэс Тыла Уонна Кустук
Вавилон Башнята
Авраам
Авраамнаах Лот
Таҥара Авраамы Эрэннэриитэ
Таҥара Үс Аанньала Авраамҥа Кэлиитэ
Содом Уонна Гоморра Куораттар Имири Эстиилэрэ
Авраам Исаагы Сиэртибэлиир
Ревекка
Исаактаах Ревекка
Иаков Аҕатын Алгыһын Ылар
Иаков Түүлэ
Иаковтаах Рахиль Көрсүһүүлэрэ
Иаков Таҥараны Кытта Тустар
Иаковтаах Исав Иллэһиилэрэ
Иосиф – Иаков Тапталлаах Уола
Иосиф Түүлэ
Убайдара Иосибы Кулуттааһыҥҥа Атыылыыллар
Иосиф – Потифар Тутаах Үлэһитэ
Иосиф Хаайыыга
Иосиф Фараон Түүлүн Тойоннуур
Иосиф – Бүтүн Египет Сирин Тойоно
Сэттэ Сыллаах Сут
Иосиф Убайдарыгар Билинэр
Иосиф Аҕатын Көрсөр
Израиль Норуота Египеккэ Кулут Буолар
Чарт Тымтайга Угуллубут Оҕо
Моисей Фараон Кыыһыгар Иитиллэр
Умайа Турар Хатыылаах Ыарҕа
Моисей Аароннуун Фараон Иннигэр
Паасхаҕа Туттуллар Бараан Оҕотун Хаана

Айыы Тойон Израиль Норуотун Египеттэн Таһаарар

Израиль Норуота Кыһыл Муораны Оломнуур
Египет Сэриитэ Кыһыл Муораҕа Тимирэр
Халлаантан Түспүт Маанна
Моисей Очуостан Ууну Таһаарар
Таҥара Уон Кэриэһэ
Кыһыл Көмүс Тарбыйах
Түмсэр Скиния
Скиния Тутуутугар Сиэртибэ Хомуйуу
Саҥа Скинияны Таҥараҕа Анааһын
Ханааны Чуҥнааһын
Корейы, Дафаны Уонна Авирону Буруйдааһын
Алтан Моҕой
Валаам Пророк Уонна Аанньал
Иисус Навин – Моисей Солбуйааччыта

Оҕолорго Кэриэс-хомуруос Тыл: Айыы Тойону Умнумаҥ

Сиэртибэлээһин
Моисей Өлүүтэ
Раав Чуҥнааччылары Быыһыыр
Иорданы Туорааһын
Иерихону Ылыы
Аморрейдары Кытта Кыргыһыы
Израиль Судьуйалара
Гедеон
Күүстээх Самсон
Самсон Өлүүтэ
Руфьтаах Ноеминь
Руфь Вооз Бааһынатыгар
Анна Үҥүүтэ
Анна Самуилы Таҥараҕа Аныыр
Самуилы Ыҥырар Саҥа
Илий Аҕабыыт Өлүүтэ
Саул – Израиль Ыраахтааҕыта
Кэлин Ыраахтааҕы Буолуохтаах Маныыһыт Давид
Давид Уонна Голиаф
Ионафан
Давид Утуйа Сытар Саул Аттыгар
Давид Израиль Ыраахтааҕыта Буолар
Таҥара Кэс Тылын Ковчегын Иерусалимҥа Аҕалыы
Давид Псаломнара
Нафан Пророк Давид Ыраахтааҕы Иннигэр
Авессалом Өлүүтэ
Муударай Өйдөөх Соломон Ыраахтааҕы
Таҥара Храма
Соломон Саҥа Храмҥа Үҥэр
Соломон Уонна Сава Сарыыссата
Соломон Таҥараттан Тэйиитэ
Саарыстыба Икки Аҥыы Хайдыыта
Иуда – Соҕурууҥҥу Саарыстыба
Израиль – Хотугу Саарыстыба
Илия Пророк
Огдообо Уолун Тилиннэрии
Илия Уонна Ваал Пророктара
Дьикти Уу Уонна Дьикти Арыы
Сирия Сэриитин Тойоно Нееман
Нееман Үтүөрүүтэ
Хараҕа Суох Буолбут Сэрииһиттэр
Иоас Ыраахтааҕы Буолар
Озия Ыраахтааҕы Улуутумсуйан Буруйданыыта
Израиль Таҥараттан Тэйиитэ
Ассирия Израилы Сэриилээн Ылар
Самария Олохтоохторо
Езекия Ыраахтааҕы Үҥүүтэ
Иосия Ыраахтааҕы Кэс Тыла
Иеремия Пророк
Варух Иеремия Төлкөлүүрүн Сурунар

Иоаким Ыраахтааҕы Таҥара Илдьитэ Суруллубут Түрбэтин Уоттуур

Вавилон Иуданы Сэриилээн Ылар
Иерусалим Уонна Храм Урусхалланыыта
Даниил Уонна Кини Үс Доҕоро
Кыһыл Көмүс Эмэгэт Уонна Үс Хорсун Уол
Даниил Өйдөммөт Тыллар Суолталарын Быһаарар
Даниил Таҥараҕа Үҥэр
Даниил Хахайдаах Хаспахха
Иудейдар Билиэнтэн Төннүүлэрэ
Есфирь Сарыысса
Есфирь Сарыысса (салгыыта)
Неемия Иерусалим Эркинин Чөлүгэр Түһэрэр
Норуот Таҥараҕа Эргиллэр
Иов Эрэйи-муҥу Көрүүтэ
Тургутууну Тулуйбут Иов
Саалтыыр
Саалтыыр Тылларын Өйбүтүгэр Хатыаҕыҥ
Соломуон Аман Өһө
Екклесиаст Кинигэтэ
Пророктар
Исайя Пророк
«кылыстарын Уһааран, Суха Оҥостуохтара...»
«аны Куһаҕаны Оҥоруохтара Суоҕа...»
Осия Пророк
Иоиль Пророк
Иона Пророк
Михей Пророк
Мессия Кэлэрин Өтө Көрүү

Аан Дойду Айыллыыта

Аан дойду айыллыыта

Бу айгыр-силик аан ийэ дойду барахсан: бачымах сулустар, былыттар, сир симэҕэ сибэккилэр, көтөр-сүүрэр уонна иэгэйэр икки атахтаах биһиги хайдах баар буолан хаалбыппытын киһи эрэ барыта дьиктиргии, сөҕө-махтайа саныыр. Сир-халлаан киэҥ киэлитигэр туох да бэйэтэ дьаалытынан үөскээн-үөдүйэн кэлбэтэҕэ биллэр суол эбээт. Биһигини тулалыыр кэрэмэн эйгэ бүттүүнэ кинини Ким эрэ улуу муударай өйдөөх айбытын кэрэһилиир. Ытык Суруйууга, Библияҕа, аан дойду Айыы Таҥара Тылынан айыллыбытын туһунан кэпсэнэр.

Аан бастаан Таҥара халлааны уонна сири айбыт.

Сир туох да көстүүтэ суох иччитэх эбит, түгэҕэ биллибэт далай үрдүгэр им балай хараҥа ыаһыран турара; арай уу үрдүнэн Таҥара Тыына сайа көтөрө.

Таҥара: «Сырдык буоллун», – диэбит, онуоха сырдык буолбут.

Таҥара сырдык үчүгэйин көрбүт уонна сырдыгы хараҥаттан араарбыт.

Таҥара сырдыгы «күнүс», хараҥаны «түүн» диэн ааттаабыт. Түүн ааһан, сарсыарда буолбут: биир күн бүппүт.

Таҥара: «Уу ортотугар ууну икки аҥыы араарар кытаанах араҥа баар буоллун», – диэбит.

Таҥара кытаанах араҥаны айбыт, ол кэннэ араҥа анныгар уонна үрдүгэр баар ууну тус-туспа араарбыт. Оннук буолбут.

Таҥара кытаанах араҥаны «халлаан» диэн ааттаабыт. Түүн ааһан, сарсыарда буолбут: иккис күн бүппүт.

Таҥара: «Халлаан анныгар баар уу биир сиргэ мунньустан, уу анныттан кураанах таҕыстын», – диэбит. Оннук буолбут.

Таҥара кураанаҕы «сир» диэн, оттон уу мунньустубутун «байҕал» диэн ааттаабыт. Итиэннэ Таҥара ону көрөн сөбүлээбит.

Таҥара эппит: «Сир күөх үүнээйини, сиэмэнэн ууһуур оту-маһы, сиэмэлээх отон эгэлгэтин биэрэр маһы үөскэттин», – диэбит. Оннук буолбут. Сир күөх үүнээйини, сиэмэнэн ууһуур оту-маһы, сиэмэлээх отон эгэлгэтин биэрэр мас бары көрүҥүн үөскэппит. Таҥара ону көрөн эмиэ сөбүлээбит.

Түүн ааһан, сарсыарда буолбут: үһүс күн бүппүт.

АЙЫЛЛЫЫ 1:1-13

Аан Дойду Айыллыыта (салгыыта)

Аан дойду айыллыыта (салгыыта)

Таҥара: «Халлаан ньууругар түүнү күнүстэн араарар, күнү-дьылы бэлиэтээн кэми-кэрдиини ааҕар сырдатааччылар баар буоллуннар.

Сири сырдатар туһуттан кинилэр халлаан ньууруттан тыктыннар», – диэбит. Оннук буолбут.

Таҥара икки сүдү сырдатааччыны: улаханын – күнүһү, кыратын – түүнү салайарга анаан айбыт, ол кэннэ сулустары оҥорбут.

Таҥара сири сырдаттыннар, күнүскүнү-түүҥҥүнү салайдыннар, сырдыгы хараҥаттан араардыннар диэн, сулустары халлаан ньууругар олохтообут. Итиэннэ Таҥара ону көрөн сөбүлээбит.

Түүн ааһан, сарсыарда буолбут: төрдүс күн бүппүт.

Таҥара: «Ууга балык арааһа, үөн-көйүүр, хамсыыр харамай үөскээтин; көтөр кынаттаах эгэлгэтэ сир үрдүнэн халлаан ньууругар көттүн», – диэбит.

Таҥара сүүнэ балыктары, моҕойдору, ууга сылдьар хамсыыр харамайы уонна көтөр кынаттаах эҥин араас көрүҥүн тус-туспа уустаан айбыт. Итиэннэ Таҥара ону көрөн сөбүлээбит.

Таҥара кинилэри алҕаан: «Ууһаан-тэнийэн, үксээн иһиҥ, ууну толоруҥ. Сир үрдүгэр тылбыйар кынаттаах арааһа элбээтин», – диэбит.

Түүн ааһан, сарсыарда буолбут: бэһис күн бүппүт.

Таҥара: «Сир тыынар тыыннааҕы үөскэттин, үөнү-көйүүрү, хамсыыр харамайы көрүҥнэринэн наардаан ууһаттын», – диэбит. Оннук буолбут.

Таҥара суол-суол аттаран, кыыл-сүөл эгэлгэтин, сүөһүнү, үөнү-көйүүрү айбыт. Итиэннэ Таҥара ону көрөн сөбүлээбит.

Муҥура суох күүстээх Айыы Таҥара Тылынан айыллыбыт ураты кэрэ, уоскулаҥнаах сир ийэ ис-иһиттэн тупсан-торолуйан, ыраас салгынынан сайа тыына турбута. Ол эрээри өссө да силигэ ситэ илигэ. Таҥара аны дьону айан, кинилэри сиргэ олохтуур санаалааҕа. Дьон бу үтүөкэн бэйэлээх туруу бараан дойду дьоллоох туонатыгар Айыы Таҥараларын кытта ыкса бодоруһан олоруохтаахтара.

АЙЫЛЛЫЫ 1:14-25

Бастакы Дьон Айыллыыта

Бастакы дьон айыллыыта

Таҥара эппит: «Аны Бэйэбитигэр холоон, Биһиэхэ маарынныыр мөссүөннээх киһини айыахха. Киһи уу балыгын, халлаан көтөрүн, кыылы-сүөлү, сири-дойдуну, сир үрдүгэр баар тыынар тыыннааҕы барытын баһылаан-көһүлээн олоруохтун».

Онон Таҥара Бэйэтигэр холоон, Таҥараҕа маарынныыр мөссүөннээх киһини, эр киһи уонна дьахтар гынан, айбыт.

Итиэннэ Таҥара кинилэри алҕаан: «Ууһаан-үксээн иһиҥ, элбээҥ-тэнийиҥ, бу сиргэ сириэдийиҥ уонна уу балыгын, халлаан көтөрүн, сир кыылын-сүөлүн барытын баһылааҥ», – диэбит. Ол кэннэ Таҥара эппит: «Мин эһиги аһыыргытыгар анаан сир үрдүгэр сиэмэнэн ууһуур оту, сиэмэлээн ас биэрэр маһы барытын биэрэбин. Оттон сир кыыла-сүөлэ, халлаан көтөрө, сир үрдүгэр баар тыынар тыыннаах аһыырыгар күөх үүнээйини биэрэбин». Оннук буолбут. Таҥара айбыт аан айылҕатын сыныйан көрбүтэ – барыта туох да олус үчүгэй эбит.

Түүн ааһан, сарсыарда буолбут: алтыс күн бүппүт.

Халлаан, сир уонна онно баар барыта сити курдук айыллыбыт. Сэттис күн үүнүүтэ Таҥара үлэтин түмүктээбит, онон сэттис күнүгэр Кини бары үлэтиттэн сынньаммыт.

Таҥара дьону олус кэрэ-үтүө, дьоллоох-соргулаах гына айбыта. Кинилэр Айыы Таҥараларын уонна бэйэ-бэйэлэрин таптыыр этилэр. Эр киһи Адам, дьахтар Ева диэн эбиттэр.

Таҥара айбыт сирин дьоҥҥо көрүҥ-истиҥ диэн биэрбитэ. Адамнаах Еваны алҕаан баран, Айыы Тойон илин Едемҥэ эриэккэс бэйэлээх ырай саадын үүннэрбитэ уонна кинилэри онно олохтообута. Таҥара кинилэргэ бу саады харыстааҥ, көрөн-истэн үүннэриҥ диэн соруйбута.

АЙЫЛЛЫЫ 1:26-31; 2:7-22

Адамнаах Ева Ырайтан Үүрүллүүлэрэ

Адамнаах Ева ырайтан үүрүллүүлэрэ

Ол эрээри Адамнаах Ева Таҥара тылын истибэтэхтэрэ, онон Таҥара кинилэри ырайтан үүрэн кэбиспитэ. Ол маннык буолбута.

Айыы Тойон кинилэргэ бу саадка үүнэн турар ханнык баҕарар мас отонун сиэххитин сөп, арай үтүөнү-мөкүнү билии маһын отонун ончу тыытымаҥ, ону сиэтэххитинэ өлүөххүт диэбитэ.

Сатана – Таҥараҕа утарылаһар тыын – Адамнаах Еваны өлөрөргө быһаарыммыта. Биирдэ кини моҕой үөн буолан Еваҕа сыыллан кэлэн: «Таҥара ити эһиги ырай бары маһын отонун сииргитин боппута чахчы дуо?» – диэн ыйыппыта. «Биһиги манна баар отонтон барытыттан сиибит, – диэбитэ Ева. – Арай ырай ортотугар үүнэн турар биир мас отонун сиэхтээҕэр буолуох, таарыйарбыт да көҥүллэммэт. Ону сиэтэхпитинэ, биһиги өлөр үһүбүт». Онуоха уҕалдьылаах моҕой үөн: «Суох, эһиги өлүөххүт суоҕа, – диэн сирдьигинээбитэ. – Ол отону сиэбит күҥҥүтүттэн ыла хараххыт аһыллан, таҥаралар курдук үтүөнү-мөкүнү араарар кыахтаныаххыт. Таҥара ону билэр».

Бу кэпсэтии кэнниттэн Ева били бобуулаах маһын отонун туох да наһаа баҕара, ымсыыра көрөр буолбута. Мас отоно олус минньигэс быһыылааҕа, көрүҥэ да үчүгэйэ бэрдэ, итиэннэ саамай угуйара – киһиэхэ билиини эрэннэрэрэ. Онон Ева, тулуйбакка, биир отону туура тардан, сиэн барбыта, эригэр Адамҥа биэрбитин анарааҥҥыта эмиэ сиэбитэ. Ол иһин Таҥара Адамҥа эппитэ: «Ойоҕуҥ тылын истэҥҥин, Мин „итинтэн сиэмэ“ диэн боппут маһым отонуттан сиэбитиҥ иһин, сири кыраатым. Аны тыыннааҕыҥ тухары аһыыргын улахан эрэйинэн булунуоҥ. Сиргэр-буоргар төннүөххэр диэри, көлөһүҥҥүн тоҕон туран, сиир бурдуккун үүннэриэҥ. Буортан тахсыбытыҥ, буоргар киириэҥ». Итиэннэ Айыы Тойон Адамнаах Еваны, хаһан да эргиллибэт гына, ырайтан үүрэн кэбиспитэ. Бастакы дьон ити курдук аньыыга киирбиттэрэ.

АЙЫЛЛЫЫ 3:1-23

Каин Уонна Авель

Каин уонна Авель

Адамнаах Ева икки уоллаахтара. Биирдэрэ Авель маныыһыт, оттон кини убайа Каин сир оҥорооччу этилэр.

Биирдэ Каин үүннэрбит сирин аһыттан Айыы Тойоҥҥо бэлэх биэрбитэ, Авель эмиэ барааннарын бастакы төрүөҕүттэн бэлэхтээбитэ. Айыы Тойон Авелы уонна кини бэлэҕин үөрүүнэн ылыммыта, оттон Каины уонна кини бэлэҕин сэргээбэтэҕэ. Каин онтон уордайан, сирэйэ-хараҕа дьэбин уоһуйбута. Онуоха Айыы Тойон Каиҥҥа: «Эн тоҕо уордайдыҥ, туохтан маннык дьэбин уоһуйдуҥ? – диэбитэ. – Үтүөнү оҥорор буоллаххына, төбөҕүн өрө тут. Оттон куһаҕаны оҥорор буоллаххына, ааныҥ таһыгар аньыы сытар; төһө да эйигин угуйбутун иһин, эн аньыыга бас бэриниэ суохтааххын». Ол эрээри Каин ордугурҕуур санаатын кыаммакка, иһигэр иитиэхтии сылдьыбыта. Дьэ онтон биирдэ кини, иккиэйэҕин ходуһаҕа сылдьар кэмнэригэр, быраатын Авелы өлөрөн кэбиспитэ. Авель хаана тохтон, сир үрдэ кып-кыһыл буолбута.

Айыы Тойон Каины аньыыны оҥорбутун иһин буруйдаабыта, онон кини үүрүллэн, хаамаайы дьылҕаланан, сир устун ускул-тэскил сылдьыбыта.

АЙЫЛЛЫЫ 4:2-12

Улуу Мотуок. Ной Аала

Улуу мотуок. Ной аала

Үйэттэн үйэ утум-ситим солбуллан, Адамнаах Ева сыдьааннара сиргэ элбээн-тэнийэн испиттэрэ. Маҥнай утаа үгүстэрэ Айыы Таҥараны ытыктыыр, Киниэхэ сүгүрүйэр этилэр, онтон кэлин Таҥара тылын улам кэһэр буолан барбыттара. Арай биир эрэ киһи, Ной, Айааччытыгар эрэллээх хаалан, Таҥара көҥүлүн толорорун уураппатаҕа. Апостол Петр кинини «кырдьыгы тарҕатааччы» диэн ааттаабыта (Петр 2-с илдьит суруга 2:5 ). Ной Таҥараны ис сүрэҕиттэн таптыыра, онон Кини Тыынын сүрэҕэр-быарыгар дириҥник иҥэринэн сылдьара.

Айыы Тойон бар дьон сигилитэ-майгыта сатарыйан, өйө-санаата татыарыйан, аньыыга эрэ тардыһар буолбутун, хайалара да кырдьыгы тутуспатын көрөн: «Айбыт дьоммун сир үрдүттэн имири сотуом, кинилэри айбыппын кэмсинним», – диэбитэ.

Айыы Тойон амарах алгыһын соҕотох Ной эрэ ылбыта. Таҥара киниэхэ эппитэ: «Мин сир үрдүгэр олорооччулары имири эһиэм: сири аньыынан-харанан толорбуттарын иһин, барыларын суох оҥоруом. Онон эн гофер мастан аалла оҥоһун; онтукаҕын хостоох гын уонна иһин-таһын барытын сымаланан сот. Эн оҥостон бүппүтүҥ кэннэ, Мин уу мотуогун ыытаммын, сиргэ баар тыынар тыыннааҕы барытын төрдүттэн эһиэм. Оттон эйигин кытта кэскиллээх кэс тылбын түһэрсиэм, онон эн аалгар уолаттаргын, кэргэҥҥин, кийииттэргин кытта киириэҕиҥ».

АЙЫЛЛЫЫ 6:5-18

Улуу Мотуок Саҕаланыыта

Улуу мотуок саҕаланыыта

Таҥара соруйбутун Ной барытын толорбута. Аал бэлэм буолбутугар Айыы Тойон Нойга эппитэ: «Мин хараҕым далыгар кырдьыксыт көнө киһи соҕотох эн эрэ хааллыҥ, онон дьиэ кэргэҥҥин кытта аалгар киир. Итиэннэ туох баар ыраас кыыл-сүөл бары көрүҥүттэн атыырын-тыһытын сэттэлии паараны, быртах кыыл бары көрүҥүттэн эмиэ атыырын-тыһытын иккилии паараны ыл. Хотоҕойдоох бииһин ууһа эстибэтин курдук, көтөр кынаттаахтан эмиэ сэттэлии паараны атыырын-тыһытын ыл. Аны сэттэ күнүнэн Мин түөрт уон күннээх түүн устата сэллээбэккэ түһэр ардаҕы ыытаммын, сиргэ баар айбыт харамайбын барытын имири сотуоҕум».

Ной Айыы Тойоно эппитин толорон, дьонун, кыылын-сүөлүн кытта аалыгар киирбитин кэннэ, Айыы Тойон аал аанын Бэйэтинэн лип гына ыга сабан кэбиспитэ. Сэттэ хонон баран дохсун ардах саҕаланан, түөрт уон түүннээх күн тухары тохтоло суох курулаччы куппута. Сир-дойду барыта ууга баран, бэл үрдүк хайалар арҕастара кытта көстүбэт буолбута. Арай соҕотох аал эрэ дагдайан уста сылдьыбыта. Сиргэ баар буола сылдьыбыт тыынар тыыннаах: киһи аймах, кыыл-сүөл, көтөр кынаттаах бииһин ууһа – барыта имири эстибитэ, Ной аалыгар киирбиттэр эрэ тыыннаах ордон хаалбыттара.

АЙЫЛЛЫЫ 7:1-23

Улуу Мотуок Бүтүүтэ

Улуу мотуок бүтүүтэ

Улуу мотуок сүүс биэс уон күнү быһа тохтооботох. Дьэ онтон Таҥара Нойу уонна кини аалыгар баар кыылы-сүөлү өйдөөн кэлбитэ. Таҥара сиргэ тыал түһэрбитигэр халлаан дохсун ардаҕа тохтоон, сиргэ уу улам тардан барбыта. Ной аала Арарат хайаҕа тиксибитэ. Түөрт уон хонон баран Ной түннүгүн аһан, уу түспүтүн-түспэтэҕин билээри, суорун ыыппыта. Сир өссө да ууга баран сытар буолан, суора төннөн кэлэ турара. Онтон Ной аны холуубун ыыппыта, онтуката эмиэ кураанах сири булбакка, төттөрү көтөн кэлбитэ. Сэттэ хонон баран, Ной холуубун хат көтүппүтэ. Ол күн киэһэтигэр холууба тумсугар маслина чээл күөх лабаатын ытыран кэлбитэ. Онон Ной сир кууран эрэрин билбитэ.

Өссө сэттэ хонон баран, Ной холуубун эмиэ көтүппүтэ, онтуката баран баран төннүбэтэҕэ. Ной аалын аанын аһан, ууга барбыт сир кууран хаалбытын көрбүтэ. Таҥара киниэхэ эппитэ: «Кэргэҥҥин, уолаттаргын, кийииттэргин кытта аалгыттан таҕыс; илдьэ сылдьыбыт кыылларгын эмиэ таһаартаа, сир устун тарҕанан, ууһаан-тэнийэн бардыннар».

АЙЫЛЛЫЫ 7:24 – 8:17

Таҥара Киһиэхэ Эппит Кэс Тыла Уонна Кустук

Таҥара киһиэхэ эппит кэс тыла уонна кустук

Ной дьиэ кэргэнин кытта аалыттан тахсыбыта, сүөһүтүн, кыылын-сүөлүн, көтөрүн-сүүрэрин эмиэ барытын таһаарбыта. Кыыллара бука бары сири биир гына тарҕаммыттара, көтөрдөрө эмиэ баран хаалбыттара.

Ной суорба таастары таһан, кыстаан сиэртибэнньик оҥорбута уонна ыраас кыыл-сүөл, көтөр бары көрүҥүттэн Таҥараҕа сиэртибэ биэрбитэ. Айыы Тойон, Ной сиэртибэтин сөбүлээн: «Аны киһи туһуттан Мин сири кырыам суоҕа, – диэн эрэннэрбитэ. – Төһө да киһи санаата эдэр оҕо сааһыттан куһаҕаҥҥа тардыһыылааҕын иһин, аны тыынар тыыннааҕы барытын имири эһиэм суоҕа. Онон сир үрдүгэр бурдук ыһыыта-хомуура, тымныы-куйаас, сайын-кыһын, күн-түүн быстыа суоҕа».

Айыы Таҥара Нойу уонна кини уолаттарын алгыырыгар өссө маннык диэбитэ: «Мин эһиэхэ уонна эһиги удьуордаргытыгар кэскиллээх кэс тылбын эттэҕим буоллун: аны сиргэ тыынар тыыннаах ууттан эстиэ суоҕа, сир үрдүн имири сотор улуу мотуок кэлиэ суоҕа. Мин сир олохтоохторугар биэрбит кэс тылым бэлиэтинэн былыкка түһэр кустук буолуоҕа. Сиргэ уулаах хара былыты үүрэн аҕаллахпына, кустук дьэрэлийэн тахсыаҕа, оччоҕо Мин киһиэхэ эппиппин, үйэлэргэ кэһиллибэт кэс тылбын, өйдөөн кэлиэҕим. Ол буолуо Мин сир олохтоохторун кытта түһэрсибит сөбүлэһиим бигэ бэлиэтэ».

АЙЫЛЛЫЫ 8:18-22; 9:8-17

Вавилон Башнята

Вавилон башнята

Ной уолаттарын удьуордара сир устун ууһаан-тэнийэн, улам үксээн испиттэрэ, улуу мотуок кэннинээҕи норуоттар бука бары кинилэртэн үөскээбиттэрэ. Ол гынан баран кинилэр улуу мотуок иннинэ олорбут дьонтон туох да ордуга суохтара.

Оччотооҕуга сир үрдүгэр бука бары биир тылынан саҥараллара. Биирдэ кинилэр бииргэ түмсэ түһэн: «Сир-сир аайы бытанан суола-ииһэ суох буола симэлийэн хаалбат туһугар, куорат уонна халлааҥҥа тиийэр үрдүк башня туттан аат-суол оҥостуоҕуҥ», – диэн сүбэлэспиттэрэ. Айыы Тойон кинилэр тута сылдьар башнялаах куораттарын көрөөрү, үөһэттэн түһэн эппитэ: «Бу бары биир тыллаах биир омук дьоно соруммуттарын хайаан да ситиһииһилэр. Онон түһэммит, аны бэйэ-бэйэлэрин өйдөспөт буолалларын туһугар, кэпсэтэр тылларын булкуйан кэбиһиэҕиҥ». Онтон ыла ол сир аата Вавилон, «Булкуллуу», диэн буолбута.

Айыы Тойон киһи аймаҕы сир устун арҕам-тарҕам ыыталаан, куораттара ситэ тутуллубакка хаалбыта.

АЙЫЛЛЫЫ 11:1-9

Авраам

Авраам

Бу ойууга эһиги Аврамы көрөҕүт. Кэлин Таҥара кинини «Авраам» диэн ааттаабыта. Ол аата, тылбаастаатахха, «үгүс омуктар аҕалара» диэн. Авраам Айыы Тойону муҥура суох итэҕэйэрэ, Киниэхэ ис сүрэҕиттэн бэриниилээх, истигэн киһи этэ, ол иһин Таҥара кинини доҕорум диэн ааттаабыта. Айыы Тойон биһиэхэ эмиэ туһаайан Ытык Суруйууга этэр: «Мин кэриэстэрбин толорор буоллаххытына, эһиги Мин доҕотторум буолаҕыт» (Иоантан Сибэтиэй Евангелие 15:14 ).

Биирдэ Таҥара Авраамҥа: «Төрөөбүт сиргин, аймах-билэ дьоҥҥун, аҕаҥ дьиэтин-уотун хаалларан, Мин ыйар сирбэр көһөн бар, – диэбитэ. – Мин эйигиттэн улуу норуоту үөскэтиэм, эйигин алҕыам, албан аатырдыам, оччоҕо эн бар дьоҥҥо алгыс төрдө буолуоҥ. Мин эйигин алҕааччылары алҕыам, эйигин кырааччылары кырыам; эн сир норуоттарыгар бука барыларыгар алгыһы аҕалыаҥ».

Авраам Айыы Тойоно эппитин барытын толорбута. Кини олоҕуттан уларыйан, кэргэнин Сараны, быраатын уолун Лоту уонна туох баар мунньуммут баайын-дуолун, чаҕар дьонун бука барыларын илдьэ, Ханааҥҥа, Айыы Тойон ыйбыт сиригэр, аттаммыта.

Ханааҥҥа кэлбиттэригэр онно, Море дууп ойуурун аттыгар, Авраамҥа Айыы Тойон көстөн: «Мин бу сири эн сыдьааннаргар биэриэҕим», – диэн эрэннэрбитэ.

АЙЫЛЛЫЫ 12:1-7

Авраамнаах Лот

Авраамнаах Лот

Авраамнаах, Таҥара ыйбытын курдук, дьоннорун кытта Ханаан сиринэн айаннаан, Вефиль таһыгар кэлэн тохтообуттара.

Авраам үлүскэн үптээх-астаах олус баай киһи этэ. Кини кыһыл да, үрүҥ да көмүһэ, сүөһүтэ-аһа баһаам элбэҕэ. Быраатын уола Лот эмиэ туспа таҥас отуулардааҕа, бөдөҥ да, кыра да сүөһүлээҕэ. Бэрт сотору баайдара аһары элбээн, иккиэн биир сиргэ кыайан батан олорбот чинчилэммиттэрэ. Мэччирэҥтэн сылтаан бостууктара бурайсар буолбуттара. Ол иһин Авраам Лотка: «Эн биһикки биир хаан дьон буоллахпыт, онон бэйэбит да, бостууктарбыт да иирсиэ суох тустаахпыт, – диэбитэ. – Бу сир киэбэ кэтит, көхсө киэҥ, онон эн миигиттэн арахсан туспа бар. Эн хаҥас диэки бардаххына – мин уҥа диэки хайыһыам, эн уҥа диэки бардаххына – мин хаҥас диэки халбарыйыам».

Лот тулатын эргиччи көрүммүтэ. Ол көрдөҕүнэ, Иордан хочото өҥ буордаах, илгэ быйаҥ эркиннээх сир киэнэ үтүөтэ эбит. Онон кини бу хочону таларга быһаарынан, Авраамтан арахсан, дьонун кытта инньэ Содом куоракка диэри тэнийэн олорбута. Содом олохтоохторо буоллаҕына сүрдээх хабыр быһыылаах, кырыктаах дьон этилэр, кинилэр Айыы Тойону утары элбэх аньыыны-буруйу оҥороллоро.

АЙЫЛЛЫЫ 13:1-18

Таҥара Авраамы Эрэннэриитэ

Таҥара Авраамы эрэннэриитэ

Лот арахсан барбытын кэннэ, Айыы Тойон Авраамҥа эппитэ: «Тулаҕын эргиччи көрүн. Ити хотунан-соҕуруунан, илиҥҥинэн-арҕаанан тайаан сытар киэҥ нэлэмэн сири Мин эйиэхэ уонна эн ыччаттаргар үйэ-саас тухары биэрэбин. Эн сыдьааннаргын сир кумаҕыныы элбэтиэм; сиргэ баар кумах кыырпаҕын ахсаанын аахпыт киһи, баҕар, эн сыдьааннаргын ааҕан ситиэ».

Авраам Мамре дууп ойуурун саҕатыгар олохсуйан, онно Айыы Таҥараҕа сиэртибэнньик туппута.

Биирдэ Таҥара Авраамҥа хат көстөн: «Мин эйиэхэ бигэттэн бигэ куйаҕыҥ буолабын. Эйигин улуу манньа күүтэр», – диэбитэ. Онуоха Авраам Айыы Тойоҥҥо эппитэ: «Оо, Айыы Тойон Таҥарам, миэхэ тугу биэриэҥий? Ааппын ааттатар ыччатым суох эбээт. Эн миэхэ оҕо биэрбэтиҥ, онон баайбын-дуолбун чаҕарбар хаалларарбар тиийэбин».

Айыы Тойон киниэхэ: «Эн баайыҥ чаҕаргар тиксиэ суоҕа, төрөппүт уолгар тиксиэҕэ», – диэбитэ. Итиэннэ Авраамы таһырдьа таһааран баран эппитэ: «Бу киэҥ халлааны анаар уонна, кыайан ааҕар буоллаххына, сулустары аах. Эн сыдьааныҥ сити курдук көй элбэх буолуоҕа».

Авраам Айыы Тойону итэҕэйбитэ, ол иһин Айыы Тойон кинини кырдьыктаах көнө киһи диэн билиммитэ.

Онтон Таҥара Авраамҥа: «Кэргэҥҥин Сараны мантан инньэ Сара диэн ааттаама; кини аата аны Сарра диэн буоллун, – диэбитэ. – Мин кинини алҕыам, оччоҕо кини эйиэхэ уол оҕону төрөтүө. Мин кинини алҕыам, оччоҕо киниттэн норуоттар үөскүөхтэрэ, кини сыдьааннара норуоттар ыраахтааҕылара буолуохтара».

АЙЫЛЛЫЫ 13:14-16; 15:1-6; 17:15-16

Таҥара Үс Аанньала Авраамҥа Кэлиитэ

Таҥара үс аанньала Авраамҥа кэлиитэ

Биирдэ Авраам, күнүскү сыралҕан куйаас сатыылаан турдаҕына, отуутун айаҕар олорон, иннигэр үс киһи турарын көрбүтэ. Бу дьон Айыы Тойон ыыппыт аанньаллара буолалларын кини сонно өйдөөбүтэ. Ыалдьыттарын дьиэтигэр киллэрэн, ас тардан күндүлээбитэ-маанылаабыта. Аһаан бүтэн баран, ол дьонтон биирдэстэрэ Авраамҥа: «Эһиил лоп курдук баччаҕа эйиэхэ эмиэ тиийэн кэлиэм, онно кэргэниҥ Сарра уол оҕолонуоҕа», – диэбитэ. Сарра итини истэн: «Бачча сааһыран баран, оннук үөрүүнү билэрим кэлииһи дуо?» – диэн иһигэр күлэ санаабыта.

Онуоха Айыы Тойон Авраамҥа: «Сарра ити туохтан күллэ? – диэбитэ. – Айыы Тойон ыарырҕатара диэн баар үһү дуо? Эппит кэммэр эһиил кэлиэм, оччоҕо Сарра уол оҕолонуоҕа».

Айыы Тойон эппит тыла болдьоҕор туолбута. Кини эрэннэрбитин толорботоҕо, тугу эмэ кыайбатаҕа диэн суох.

АЙЫЛЛЫЫ 18:1-19; 21:1-3

Содом Уонна Гоморра Куораттар Имири Эстиилэрэ

Содом уонна Гоморра куораттар имири эстиилэрэ

Түөрт куораты – Содому, Гоморраны, Адманы уонна Севоимы – халлаантан уот түһэн имири эспитэ. Айыы Тойон ити куораттар олохтоохторун содур быһыыларыттан уонна үгүс ыар аньыыларыттан уордайбыта. Кини Содому эһэр санаалааҕын Авраамҥа эрдэттэн биллэрбитигэр Авраам ол аньыылаах куораты аһын-харыһый диэн ааттаспыта. Онуоха Айыы Тойон, куорат үрдүнэн уон көнө киһи көһүннэҕинэ, куораты харыстыам диэн эрэннэрбитэ. Ол гынан баран Содомҥа уон көнө киһи хайдах да кыайан көстүбэтэҕэ.

Онтон маннык буолбута. Содомҥа Лот диэн ааттаах олус көнө, кырдьыксыт киһи кэргэнин, икки кыыһын кытта олороро. Биирдэ Таҥара киниэхэ киһилии сэбэрэлээн икки аанньалы ыыппыта. Халлаан боруорсуйан эрэрэ. Ыалдьытымсах Лот кинилэри, аанньал буолалларын билбэккэ, дьиэтигэр киллэрэн күндүлээбитэ-маанылаабыта.

Киэһэ, өссө утуйа иликтэринэ, Содом олохтоохторо, эдэрдиин-эмэнниин куорат бары муннуктарыттан куомуннаһан кэлэн, Лот дьиэтин төгүрүйбүттэрэ. Итиэннэ бэйэтин таска ыҥыран ылан: «Били хоноһолоруҥ ханналарый? Манна биһиэхэ таһаартаан кулу эрэ», – диэбиттэрэ. Лот кинилэргэ утары тахсан, дьиэтин таһыттан хатаан баран: «Доҕотторуом, кэбиһиҥ, мин дьиэбэр ыалдьыттыы кэлбит дьону атаҕастаамаҥ», – диэн көрдөспүтэ. Анарааҥҥылар санаалара быыппастан: «Көр эрэ маны, кэлии киһи эрээригин, биһигини үөрэтээри гынаҕын дуо? – диэн өс-саҕа буолбуттара. – Оччотугар билигин бэйэҕин өссө куһаҕаннык кэбилиэхпит». Содом дьоно Лотка ыга анньан кэлэн, ааны алдьатаары ампаалыктаспыттара. Онуоха аанньаллар Лоту дьиэҕэ киллэрэн баран, ааны иһиттэн хатаан кэбиспиттэрэ. Оттон таска турааччылары бука барыларын кыратыттан улаханыгар диэри көрбөт оҥорбуттара. Ол кэннэ Лотка: «Бу дойду хара дьайыыта халыҥаабытын Айыы Тойон көрөн турар, онон билигин бу сири имири эһэбит», – диэбиттэрэ. Лоту кэргэнин уонна икки кыыһын кытта куораттан сиэтэн таһаарбыттара. Аанньаллартан биирдэстэрэ Лотка: «Кэннигин хайыспакка, хайаҕа куот, оччоҕо тыыннаах хаалыаҥ», – диэн сэрэппитэ.

Лот Сигорга күн олох үөһэ ойуута тиийбитэ. Ол кэмҥэ Айыы Тойон Содомнаах Гоморраҕа халлаантан уот ардаҕы кутан, бу икки куораты, кинилэр тулаларын, олохтоохторун, отторун-мастарын бүтүннүүтүн имири эспитэ. Эрин кэнниттэн иһэр Лот кэргэнэ, куораты эргиллэн көрөбүн диэн, туус остуолбаҕа кубулуйбута.

АЙЫЛЛЫЫ 19:1-26; ИККИС СОКУОН 29:23

Авраам Исаагы Сиэртибэлиир

Авраам Исаагы сиэртибэлиир

Таҥара үс аанньала Авраамҥа сылдьыбытын кэннэ лоп курдук биир сыл буолан баран, Сарра уол оҕону төрөппүтэ. Авраам күүтүүлээх уолун Исаак диэн ааттаабыта.

Биирдэ, Исаак хороччу улааппытын кэннэ, Айыы Тойон, кулута Авраам төһө бэриниилээҕин билээри, кини итэҕэлин тургутан көрөргө быһаарыммыта. Ол иһин Авраамҥа: «Тапталлаах соҕотох уолгун Исаагы илдьэ Мориа сиригэр бар уонна Мин эйиэхэ ыйбыт хайабар кулуһун уматан, кинини Миэхэ сиэртибэлээ», – диэбитэ.

Таҥара бу сорудаҕын толорор Авраамҥа туох да олус ыарахан этэ. Ол эрээри кини Айыы Тойоҥҥо биир тылы утары эппэтэҕэ. Сарсыарда эрдэ туран мас мастаан, онтун өсүөлүгэр тиэйбитэ, итиэннэ икки хамначчытын уонна Исаагы кытта Айыы Тойон эппит сиригэр барбыта.

Исаак, аҕата Таҥараҕа ханнык сиэртибэни оҥоруохтааҕын билбэт буолан: «Аҕаа! Уоппут да, маспыт да баар, оттон уматар барааммыт оҕото ханнаный?» – диэн ыйыппыта. Авраам: «Тоойуом, Таҥара уматтарар бараанын оҕотун Бэйэтэ булунуоҕа», – диэн хардарбыта.

Таҥара ыйбыт сиригэр кэлбиттэрэ. Авраам, үлэһиттэрин аллара хаалларан баран, уолун илдьэ хайа үрдүгэр тахсыбыта уонна сиэртибэнньигин бэлэмнээбитинэн барбыта. Маһын барытын чохчолуу ууран баран, Исаагы кэлгийэн мас үрдүгэр сытыарбыта. Ол кэмҥэ халлаантан кинини Айыы Тойон аанньала: «Авраам! Авраам! – диэн ыҥырбыта. – Кэбис, оҕоҕор илиигин көтөҕүмэ, оҕоҕун тыытыма. Эн Таҥараттан куттанаргын, Мин туспар баар-суох соҕотох уолгун да кэрэйбэккин биллим. Онон эйигин алҕыам, эн сыдьааннаргын, халлаан сулуһунуу, муора кумаҕыныы элбэтиэм. Мин тылбын толорбутуҥ иһин, эн сыдьааннарыҥ сир бары норуоттарыгар алгыс төрдө буолуохтара».

АЙЫЛЛЫЫ 22:1-18

Ревекка

Ревекка

Күн-дьыл аастар-ааһан испитэ. Авраам бүдүгүрэ кырдьыбыта, оттон уола Исаак ситэн-хотон сүүнэ киһи буолбута. Биирдэ Авраам саамай бэриниилээх чаҕарын ыҥыран ылан, Месопотамия хоту өттүгэр Харран куоракка баран, Исаакка кэргэн кэпсэтэригэр соруйбута. Чаҕар сонно Месопотамияҕа, Авраам быраата Нахор олорор куоратыгар, аттаммыта.

Кини онно айаннаан тиийээт, Исаакка анаммыт кыыстыын көрсүһүннэр диэн, Айыы Тойонтон көрдөспүтэ: «Оо, Айыы Таҥара! Бука диэн ол кыыһы бүгүн миэхэ манна ыытан, тойоммор Авраамҥа үтүөтэ-өҥөтө оҥор дуу. Мин тэгил дойдуттан тэриллэн кэлэммин, бу куорат кыргыттара уу баһар сирдэригэр турабын. Утахпын ханнарыахпын купсууннаах уугуттан иһэрт диэбит кыыһым „иһиий, тэбиэннэргэр эмиэ кутан биэриэм“ диэтэҕинэ, Эн ол кыыһы кулуккар Исаакка анаабыккын, тойоммун үтүө хараххынан көрбүккүн мин чахчы билиэм этэ».

Арай итини ситэ этэн бүтэ да илигинэ, Ревекка диэн кэрэ бэйэлээх кыыс тиийэн кэлбитэ. Кыыс купсуунугар толору уу баһан баран төннөн эрдэҕинэ, Авраам чаҕара кэнниттэн эккирэтэн тиийэн: «Уугуттан миэхэ иһэрпэккин ээ», – диэн көрдөспүтэ. Онуоха анарааҥҥыта бэрт улгумнук: «Иһиий, тойонуом», – дии түспүтэ. Итиэннэ киһи утаҕын ханнарбытын кэннэ, өссө: «Тэбиэннэргин барыларын уулатыам», – диэн соһуппута. Чаҕар, Айыы Тойон айаммын бэлиэр алҕаата дуу, тугун бэрдэй диэн сөҕөн, кыыс тэбиэннэри уулатарын көрөн турбахтаан баран: «Тоойуом, эн хайаларын кыыһынаҕыный? Аҕаҥ дьиэтигэр хонуохпун миэхэ миэстэ көстүө этэ дуо?» – диэн ыйыппыта. Ревекка мин Нахор уолун Вафуил кыыһынабын диэн хоруйдаабыта. Чаҕар ону истээт, үөрүү бөҕөтүн үөрэн, Айыы Тойоҥҥо сүгүрүйбүтэ, Авраам быраатын дьиэтигэр чуо бааччы сирдээн аҕалбытын иһин, уруй-айхал эппитэ.

Итиэннэ Вафуил дьиэтигэр тиийэн, Авраам кинини дойдутугар, бэйэтин аймахтарыгар уолугар Исаакка кэргэн кэпсэтиннэрэ ыыппытын кэпсээбитэ. Төрөппүттэрэ Ревекканы ыҥыран ылан: «Бу киһини кытта барсыаҥ этэ дуо?» – диэн ыйыппыттара. Кыыс тута сөбүлэммитэ. Дьиэлээхтэр эмиэ бука бары сөбүлээннэр, алгыс үтүөтүн алҕаан, кыыстарын биэрэн ыыппыттара.

АЙЫЛЛЫЫ 24:1-60

Исаактаах Ревекка

Исаактаах Ревекка

Ревекка уонна Авраам чаҕара, тэбиэнинэн бэрт өр айаннаан, Исаак кинилэри кэтэһэр дойдутугар тиийэн кэлбиттэрэ.

Ол киэһэ Исаак хонууга дьаарбайа сылдьан, кэпсэтиилээх кыыһа кэлэн иһэр караванын көрбүтэ. Ревекка эмиэ Исаагы көрөөт, миинэн иһэр тэбиэниттэн түһэ охсубута. Итиэннэ аргыһыттан: «Ити кимий?» – диэн ыйыппыта. Анарааҥҥыта: «Мин тойонум дьэ ити иһэр», – диэн хардарбыта уонна Исаакка тиийэн, хайдах айаннаан сылдьыбытын кэпсээбитэ.

Ревекка Исаакка кэргэн тахсыбыта. Айыы Тойон эдэр ыалга икки уол оҕону бэлэхтээбитэ, уолаттары Исав уонна Иаков диэн ааттаабыттара. Төһө да игирэлэрин иһин, Исав инники төрөөбүт буолан, ыал бастакы оҕотун аатын ылбыта.

Оҕолор улааппыттара. Исав чулуу булчут буолан, киэҥ сиринэн тэлэһийэ сылдьан бултуур-алтыыр идэлэммитэ, оттон Иаков, сытыары сымнаҕас көрсүө уол, дьиэтиттэн-уотуттан олох ырааппат этэ. Аҕалара Исаак, улахан уола өлөрбүт көтөрүн этин сөбүлүүр буолан, Исавы ордороро, Ревекка буоллаҕына Иаковын таптыыра.

АЙЫЛЛЫЫ 24:63-67; 25:24-28

Иаков Аҕатын Алгыһын Ылар

Иаков аҕатын алгыһын ылар

Кырдьар сааһыгар Исаак икки хараҕынан барбах эрэ борутар буолбута. Өлөрө чугаһаабытын билэн, кини алгыһын улахан уолугар биэриэн баҕарбыта. Онон биирдэ Исавы ыҥыран ылан, мас көтөрүттэн кини сөбүлүүр аһын күөстээн аҕаларыгар соруйбута. Ол кэнниттэн алгыһын биэриэх буолан эрэннэрбитэ.

Итини истээт, Ревекка, кыра уолун Иаковы ыҥыран ылан, барытын кэпсээн биэрбитэ. Кини аҕаларын алгыһын Исав буолбакка, Иаков ылыан баҕарара. Онон кэргэнин Исаагы албынныырга санаммыта. Исав бултуу барбытын кэннэ, Ревекка Иаковы ыытан, икки козел оҕотун аҕалтарбыта уонна аҕалара сөбүлүүр аһын астаабыта. Онтон Иаковка убайа Исав бырааһынньыкка кэтэр мааны таҥаһын кэтэрдибитэ. Улахан уол этин тириитэ хойуу түүлээҕэ, онон аны аҕата кыра уол илиитин имэрийэн көрөн кимин сэрэйиэ диэн, ийэлэрэ козел оҕолорун тириилэрин ылан, Иаков илиитин, моонньун бүрүйбүтэ.

Иаков, ийэтэ Ревекка хоторон биэрбит этин туппутунан, аҕатыгар киирбитэ: «Аҕаа, эппиккин барытын толордум. Мэ эрэ, бу эйиэхэ аҕалбыт көтөрүм этиттэн амсайан баран, миигин алҕаа». Онуоха аҕата: «Тоойуом, бэттэх кэл. Имэрийэн көрүүм, чахчы Исавкын дуу, атыҥҥын дуу?» – диэн уолун ыҥыран ылбыта.

Иаков чугаһаан кэлбитигэр Исаак кинини туппахтаан көрөн баран: «Саҥата эмиэ да Иаковка дылы, илиитэ буоллаҕына Исав киэнэ», – диэбитэ. Иаков илиитэ, козел тириитинэн эриммит буолан, Исав илиитин курдуга, ол иһин аҕата билбэтэҕэ. Онон били бэлэмнэппит аһын көрдөөн ылан аһаабыта. Сүрэҕэ сөбүлүүр аһын астына-дуоһуйа аһаан баран, уолун алҕаабыта.

Ити курдук албыннаан, Иаков убайыгар анаммыт алгыһы ылбыта. Онтон ыла Исав быраатын абааһы көрөн, кинини өлөрөргө санаммыта.

АЙЫЛЛЫЫ 27:1-41

Иаков Түүлэ

Иаков түүлэ

Ревекка Исав кини тапталлаах уолун өлөрөргө санаммытын билэн, ону Иаковка кэпсээн биэрбитэ. Уонна убайа уордайбыта ааһыар диэри, Месопотамияҕа күрээн, таайыгар Лаваҥҥа олороругар сүбэлээбитэ.

Исаак эмиэ айаҥҥа туруохтаах уолун ыҥыран ылан, ийэҥ дойдутуттан Месопотамияттан эрэ кэргэн кэпсэтээр, бу дойдуттан Ханаантан ыларга сананыма даҕаны диэн кэриэһин эппитэ. Кини Иаковы: «Муҥура суох кыахтаах Айыы Таҥара эйигин алгыахтын, Авраам ылбыт алгыһын эйиэхэ уонна эн кэнэҕэски ыччаттаргар тосхойон, бу тиийиэхтээх сиргин, Таҥара Авраамҥа биэрбит өлбүгэтин, эйиэхэ аныахтын», – диэн алҕаабыта. Онон кыра уоллара, тыынын тэскилэтэн, Месопотамиялыыр буолбута.

Иаков бэрт элбэх күн айаннаабыта. Биирдэ аһаҕас халлаан анныгар хонорго күһэллэн, күрбэ тааһы сыттанан баран, утуйан хаалбыта. Ол түүн Таҥара киниэхэ бэрт дьикти түүлү түһэппитэ. Арай көрдөҕүнэ, өндөл халлааҥҥа тиийэр үрдүк кирилиэс турар эбит, ол устун Таҥара аанньаллара түһэллэр-тахсаллар. Оттон кирилиэс муҥутуур чыпчаалыгар Айыы Тойон Бэйэтинэн туран Иаковка этэр: «Мин Айыы Тойоммун, эн аҕаҥ Авраам уонна Исаак Таҥаралара буолабын. Бу сытар сиргин Мин эйиэхэ уонна эн сыдьааннаргар биэриэҕим. Мин эйигин кытта өрүү бииргэбин, онон эйигин, ханна да барбытыҥ иһин, араҥаччылыам».

Иаков уһуктан кэлэн: «Айыы Тойон дьиҥ чахчы манна баар эбит, ону билбэтэхпин! – диэн саҥа аллайбыта. – Бу сир Таҥара дьиэтэ, халлааҥҥа тахсар суол аартыга эбит». Итиэннэ били сыттанан утуйбут тааһын мэҥэ өйдөбүнньүк гына туруоран баран, Айыы Тойоҥҥо маннык эрэннэрбитэ: «Өскөтүн Таҥара миигин кытта бииргэ сылдьан айаммар араҥаччылаатаҕына, аһыырбар ас, таҥнарбар таҥас биэрэн, аҕам дьиэтигэр этэҥҥэ аҕаллаҕына, Айыы Тойон миэхэ Таҥарам буоллаҕына, бу мин туруорбут өйдөбүнньүк тааһым Таҥара ытык тааһа буолуоҕа. Уонна, Айыы Таҥара, Эн миэхэ бэлэхтииргиттэн барытыттан уон гыммыт биирин мин өрүү Эйиэхэ биэрэ туруоҕум».

АЙЫЛЛЫЫ 27:41-46; 28:1-5; 10-22

Иаковтаах Рахиль Көрсүһүүлэрэ

Иаковтаах Рахиль көрсүһүүлэрэ

Иаков Месопотамиялыыр суолунан салгыы айаннаан, кэмниэ-кэнэҕэс дэлэй мэччирэҥнээх өҥ сиргэ тиийэн кэлбитэ. Сүһүөҕэ ууллан, улахан сымара таас сабыылаах холуодьас аттыгар тохтообута. Ол туран көрдөҕүнэ, бостууктар үөр барааннарын уулата-уулата, холуодьаһы тааһынан төттөрү сабан иһэллэрэ.

Холуодьас аттыгар үс үөр бараан уулуу кэлэн турара. Иаков бостууктартан: «Эһиги Нахор уола Лаваны билэҕит дуо?» – диэн ыйыппыта. Бостууктар: «Билэн бөҕө. Кыыһа Рахиль, барааннарын уулата, оол иһэр», – дэспиттэрэ. Бэрт сотору бараанын үөрүн илдьэ эдэркээн кыыс тиийэн кэлбитэ. Кини Иаков таайын, аҕата Лаван, барааннарын маныыра.

Рахиль кэлбитигэр Иаков ыарахан тааһы сыҕарытан, барааннары уулаппыта. Онтон кыыһы сүүһүттэн уураан ылаат, үөрүүтүттэн ытыы-ытыы, киниэхэ убайа буоларын эппитэ. Рахиль ону истэн, дьиэтигэр сүүрэн тиийэн аҕатыгар кэпсээбитэ. Иаков кэлбитин билэн, Лаван киниэхэ утары тахсыбыта, кууһан ылан уураан баран, дьиэтигэр киллэрбитэ.

Иаков, таайыгар хаалан, кини барааннарын маныыр буолбута. Лаван кыыһын Рахили кэргэн ылар туһугар, Иаков сэттэ сыл үлэлээбитэ. Ол сэттэ сыл киниэхэ аҕыйах хонук курдук элэс гынан ааспыта – Иаков Рахили оннук күүскэ таптыыра. Лаван киниэхэ икки кыыһын, Лияны уонна Рахили, кэргэн биэрбитэ. Манна Месопотамияҕа Иаков уон биир уолламмыта, биир кыыстаммыта, кэлин Ханааҥҥа өссө биир уол оҕоломмута.

Иаков олус баай киһи буолбута. Кини кэргэттэрин, оҕолорун кытта таҥас отууга олороро. Элбэх эр киһи да, дьахтар да кулуттааҕа, сүөһүтэ-аһа, бараана, тэбиэнэ, өсүөлэ эмиэ баһаам этэ.

АЙЫЛЛЫЫ 29:1-28

Иаков Таҥараны Кытта Тустар

Иаков Таҥараны кытта тустар

Биирдэ Айыы Тойон Иаковы Месопотамияттан тахсан төрөөбүт сиригэр, Ханаан дойдутугар, төннөрүгэр соруйбута. Онон Иаков кэргэттэрин, оҕолорун, муспут көлөһүнүн барытын ылан унньуктаах уһун айаҥҥа туруммута. Убайа Исав урукку өстүйбүтэ ааспытын дуу, ааспатаҕын дуу билбэт буолан, кини сэрэх муҥутаан убайын алы гынаары, эрдэ элбэх бэлэҕи ыыппыта.

Дойдуларыгар айаннаан иһэн, өрүскэ тиийэн кэлбиттэрэ. Иаков, дьонун оломнотон уҥуор туоратан баран, кытылга соҕотоҕун хаалбыта. Онно биир Ким эрэ кэлэн кинини кытта халлаан сырдыар диэри тустубута, ол туста сылдьан, Иаков өттүгүн уҥуоҕун эчэппитэ. Онтон тыҥ хатыыта Иаковка: «Күн таҕыста, Миигин ыыт», – диэбитигэр Иаков: «Алгыскын биэрэ иликкинэ, Эйигин ыыппаппын», – диэн хардарбыта. Анарааҥҥыта: «Эн аатыҥ кимий?» – диэн ыйыппыта. Иаков эппитэ. Онуоха Тустааччыта: «Аны эн аатыҥ Иаков буолбатах, Израиль диэн буолуо, – диэбитэ. – Эн Таҥараны кытта туһуннуҥ, онон мантан инньэ дьону киһилээбэт буолуоҥ».

Иаков: «Оттон Эн аатыҥ кимий?» – диэн ыйыппыта. Анарааҥҥыта: «Мин ааппын тоҕо ыйытаҕын?» – диэбитэ уонна аатын эппэтэҕэ. Ол кэнниттэн Иаковы алҕаабыта.

АЙЫЛЛЫЫ 32:9-31

Иаковтаах Исав Иллэһиилэрэ

Иаковтаах Исав иллэһиилэрэ

Иаков Ханаан сиригэр чугаһаан баран, Исав киниэхэ түөрт сүүс киһилээх утары кэлэн иһэрин көрбүтэ. Кини убайыгар тиийэн, сэттэ төгүл сиргэ тиийэ сүгүрүйбүтэ. Исав сүүрэн кэлэн, быраатын кууһан ылбыта, иккиэн куустуһан туран ытаспыттара. Онтон Иаков кэргэттэрэ, оҕолоро, чаҕар дьахталлара кэлэн, Исавка сүгүрүйбүттэрэ.

Исав Иаковтан: «Итиччэ элбэх бэлэҕи миэхэ тоҕо ыыттыҥ?» – диэн ыйыппыта. «Эйигин кыыһырбатын диэммин», – Иаков аһаҕастык хардарбыта. «Кэбис, миэхэ барыта дэлэй, – диэбитэ Исав. – Онон бэйэҥ киэнэ бэйэҕэр хааллын».

Иаков: «Миигин этэх-бытах санаабат буоллаххына, бэлэхпин ыл. Таҥара көмөтүнэн миэхэ эмиэ барыта дэлэй», – диэн сөбүлэспэтэҕэ, итиэннэ Исавы тылыгар киллэрэн, бэлэҕин олоччу ылларбыта.

Исав дьиэтигэр-уотугар төннүбүтэ, оттон Иаков Ханаан сиригэр, Сихем куорат таһыгар, тиийэн олохсуйбута. Онно сир атыылаһан ылан, таҥас отууларын туруоруммута уонна Айыы Тойон Таҥара аатыгар сиэртибэнньик оҥорбута.

Иаков убайыттан Месопотамияҕа күрээн иһэн түһээбит дьикти түүлэ – Таҥара алгыһын ылыыта – ити курдук туолбута. Айыы Тойон киниэхэ эрэннэрбитин барытын толорбута, Иаков да махтанарын умнубатаҕа.

АЙЫЛЛЫЫ 33:1-20

Иосиф – Иаков Тапталлаах Уола

Иосиф – Иаков тапталлаах уола

Онон Иаков Ханаан сиригэр хат олохсуйбута. Манна Рахиль иккис уолун Вениамины төрөппүтэ. Иаков аны уон үс оҕолоох буолбута: уон икки уоллааҕа (Рувим, Симеон, Левий, Иуда, Дан, Неффалим, Гад, Асир, Иссахар, Завулон, Иосиф, саамай кыралара Вениамин) уонна биир Дина диэн кыыстааҕа. Иаков оһоҕос түгэҕинээҕи оҕотун Иосибы уолаттарыттан барыларыттан ордороро.

Иосиф уон сэттэ саастааҕыттан убайдарын кытта бараан үөрүн манаспыта. Убайдара туох эмэ куһаҕаны оҥордулар да, кини ону барытын аҕатыгар кэпсээн биэрэрэ. Биирдэ Иаков Иосифка дьэрэкээн ойуулаах олус кэрэ таҥаһы бэлэхтээбитэ. Убайдара ону көрөн, аҕалара Иосибы барыларыттан ордук таптыырын өйдөөннөр, бырааттарыгар өстүйэ санаабыттара.

АЙЫЛЛЫЫ 37:1-4

Иосиф Түүлэ

Иосиф түүлэ

Биирдэ Иосиф убайдарыгар түүлүн кэпсээбитэ: «Бөлүүн мин тугу түһээбиппин истиҥ эрэ. Биһиги бука бары бааһынаҕа түүтэх баайа сылдьар эбиппит. Арай, доҕоор, мин түүтэҕим көбүс-көнөтүк туран кэллэ, онуоха эһиги түүтэхтэргит бары тула туран, миэнигэр сүгүрүс гыннылар».

Убайдара: «Эһиэхэ ыраахтааҕы буолуом диэри гынаҕын дуо? – диэн өһүргэнэн турбуттара. – Ама да эн буолтуҥ иһин, биһигини салайбат инигин?» Итинтэн ыла кинини абааһы көрөллөрө ордук күүһүрбүтэ.

Иосиф өссө биир түүлү түһээн баран, онтун эмиэ: «Арай түһээтэхпинэ, күн, ый уонна уон биир сулус бары миэхэ сүгүрүйэллэр эбит», – диэн убайдарыгар кэпсээн биэрбитэ.

Бу түүлүн кини убайдарыгар эрэ буолбакка, аҕатыгар эмиэ эппитэ. Аҕата уолун мөҕөн: «Эҥин-эҥини түһээҥҥин! Ама ийэлээх аҕаҥ уонна убайдарыҥ эйиэхэ кэлэн, сиргэ тиийэ сүгүрүйүөхпүт үһү дуо?» – диэбитэ.

Уолаттар бука бары абаккара санаабыттара, оттон аҕата буоллаҕына Иосиф кэпсээнин өйүгэр-санаатыгар тутан хаалбыта.

Биирдэ улахан уолаттар ыраах сүөһү маныы сылдьыбыттара. Иаков убайдарыҥ хайдах сылдьалларын баран билсэн-көрсөн кэл диэн, Иосибы ол сиргэ ыыппыта. Уола үөрүүнү кытта улгумнук айаҥҥа туруммута.

Убайдарын бэрт өр көрдөөн, хонууга сырыттахтарына, булан ылбыта. Анарааҥҥылар бырааттарын көрөөт, «били түүллээҕимсийээччи иһэр...» диэн эндэппэккэ билбиттэрэ уонна кэллэ да өлөрөн кэбиһэрдии куомуннаһа охсубуттара. «Өлөрөн баран хайа эмэ хаспахха быраҕыаҕыҥ, – дэһиспиттэрэ. – Адьырҕа кыыл тутан сиэбит диэхпит. Оччоҕо түүлэ хайдах туоларын көрүллүө».

АЙЫЛЛЫЫ 37:5-20

Убайдара Иосибы Кулуттааһыҥҥа Атыылыыллар

Убайдара Иосибы кулуттааһыҥҥа атыылыыллар

Саамай улахан убайдара Рувим, уолаттар куомуннаспыттарын истэн, Иосибы хайдах эмэ гынан быыһаан ылан аҕатыгар ыытарга быһаарыммыта. Онон, Иосибы өлөрбөккө эрэ, хаспахха быраҕыҥ диэн элэ-была тылын эппитэ. Рувим тылын истэннэр, Иосиф кэлбитигэр, дьэрэкээн өҥнөөх мааны таҥаһын устан ылаат, уолу дириҥ хаспахха бырахпыттара.

Арай ол сылдьан көрбүттэрэ, Египеккэ табаар тиэйэр атыыһыттар караваннара айаннаан иһэрэ. Уолаттартан биирдэстэрэ Иуда өй ыла охсон, Иосибы ити дьоҥҥо атыылыахха диэн этии киллэрбитэ. Бары эгэ-дьаҕа буолан, ааһан иһэр атыыһыттарга бырааттарын атыылаан кэбиспиттэрэ. Атыыһыттар Иосибы Египеккэ илдьэ барбыттара.

Убайдара козел оҕотун өлөрөн, ол хаанынан Иосиф таҥаһын биһэн баран, ону Иаковка аҕалан биэрбиттэрэ: «Бу аараттан булан ыллыбыт. Көр эрэ, эн уолуҥ таҥаһа дуу, атын дуу?» Уолун балай хаан буолбут таҥаһын тута билэн, Иаков хаһыытыы түспүтэ: «Оо, сорбун ньии! Бу Иосиф таҥаһа дии, уолчааным киэнэ! Оҕобун адьырҕа кыыл сиэтэҕэ! Иосибы тырыта тыыппыт!» Улахан уолаттара албыннаабыттарын билбэккэ, оҕонньор таптыыр уолун аһыйан ытаан-соҥоон муҥнаммыта.

АЙЫЛЛЫЫ 37:21-35

Иосиф – Потифар Тутаах Үлэһитэ

Иосиф – Потифар тутаах үлэһитэ

Атыыһыттар Египеккэ кэлэн, Иосибы фараон үрдүк сололоох үлэһитигэр, харабыл тойонугар, кулуттааһыҥҥа атыылаабыттара. Иосиф өрүү Таҥараҕа үҥэ сылдьар буолан, Айыы Тойон киниэхэ барытыгар көмөлөһөрө. Тугу да соруйбуттарын иһин, уол үлэтэ-хамнаһа табыллан иһэрэ.

Иосиф туохха барытыгар Айыы Тойон көмөтүнэн ситиһиилэнэн иһэрин Потифар бэлиэтии көрбүтэ. Онон дьиэтин-уотун, баайын-дуолун барытын көрдөрөөрү, Иосибы хаһаайыстыба салайааччытынан туруорбута. Таҥара Иосиф туһуттан Потифар дьиэтин-уотун алҕаабыта. Уол сүүнэ хаһаайыстыбаны, нэмин табан, сатабыллаахтык салайар буолан, тойоно кыһалҕа диэни билбэккэ олорбута.

Иосиф олус үчүгэй дьүһүннээх, көнө уҥуохтаах уол этэ. Сотору кинини Потифар ойоҕо умсугуйа көрөр буолбута. Элбэх таҥараҕа үҥэр-сүктэр, Айыы Тойону уонна Кини кэриэстэрин билбэт дьахтар Иосибы көссүү оҥосто сатаабыта. Иосиф онно сөбүлэммэккэ, хотунугар: «Тойонум миэхэ тугун барытын эрэммитэ, онон манна эйигиттэн, кини кэргэниттэн, ураты атын бобуулаах туох да суох. Уонна хайаан мин Таҥара иннигэр итинник ыар аньыыны оҥостуохпунуй?» – диэбитэ.

Потифар ойоҕо, киэр анньыллан баран, Иосифтан хайдах эмэ гынан иэстэһиэн баҕарбыта. Онон уолу холуннаран, эригэр Потифарга: «Ити биһиги дьиэбитигэр киллэрбит еврей кулутуҥ миигин атаҕастаары манна кэлэ сырытта, – диэбитэ. – Хаһыытаабыппар, таҥаһын илиибэр хаалларан баран, куотан хаалла».

Тойон бу тыллары истэн уордайан, Иосибы ыраахтааҕы хаайыылаахтара сытар түрмэлэригэр бырахтарбыта.

АЙЫЛЛЫЫ 39:1-20

Иосиф Хаайыыга

Иосиф хаайыыга

Иосибы хараҥа хаайыыга сытар да кэмигэр Айыы Тойон хаалларбатаҕа, киниэхэ көмөлөһөрүн уураппатаҕа. Таҥара аны түрмэ тойонун сүрэҕин сымнатан, ол киһи Иосифка олус үчүгэйдик сыһыаннаһар буолбута, онон уолу хаайыылаахтар салайааччыларынан анаабыта. Тойон Иосибы бүк эрэнэн, бэйэтэ бэрээдэги көрбөт да этэ. Оттон Иосиф Таҥараны эрэнэрэ, ол иһин Айыы Тойон Иосифка өрүү ситиһиини бэлэхтиирэ.

Иосиф баар хаайыытыгар ыраахтааҕы икки чаҕара сытара. Биирдэрэ ыраахтааҕы аһыыр кэмигэр кини иһитигэр арыгы кутар, иккиһэ – остуолга ас тардар, килиэп быһар үлэлээх этилэр. Иккиэн ыраахтааҕы иннигэр буруйу оҥорон хаайыыга киирбиттэр.

Биирдэ бу икки киһи түүл түһээн баран, ол түүллэрин хайдах да кыайан тойоннооботохторо. Ону истэн, Иосиф кинилэргэ: «Түүл суолтатын Таҥара арыйар буолбатах дуо? Миэхэ кэпсээҥ эрэ», – диэбитэ.

Бастаан арыгы кутааччы түүлүн кэпсээбитэ. Кини үс салаалаах виноград умнаһын түһээбит, арай, онтуката сибэккилэнэн баран отоннонон барбыт. Арыгы кутааччы ол отону хомуйан, сүмэһинин ыган фараоҥҥа биэрбит.

Иосиф кини түүлүн сонно быһааран биэрбитэ: «Үс лабаа – үс хонук. Үс күнүнэн фараон эйигин үлэҕэр төнүннэриэ, онон уруккуҥ курдук арыгы кутааччы буолан, арыгылаах иһитин киниэхэ туттарыаҥ. Хата оччоҕуна миигин умнаайаҕын, мантан таһаартараар».

Онтон аны килиэп быһааччы түүлүн кэпсээбитэ. Кини түһээтэҕинэ, төбөтүгэр үс чарт тымтай үрүт үрдүгэр ууруллубут. Саамай үөһээҥҥи тымтайга ыраахтааҕы араас аһа-үөлэ угуллубут, ону көтөрдөр көтөн кэлэ-кэлэ, тоҥсуйан тобугураталлар.

Килиэп быһааччы түүлүн истэн баран, Иосиф: «Үс тымтай – үс хонук, – диэбитэ. – Үс күнүнэн фараон ыҥыртаран ылан, эйигин маска ыйатыаҕа, оччоҕо өлүккүн көтөрдөр көтөн кэлэн тоҥсуйуохтара».

Айыы Тойон Иосифка арыйбыта барыта лоп курдук үс хонон баран туолбута. Ол гынан баран арыгы кутааччы киһи тахсаат да, Иосиф туһунан таһы-быһа умнан кэбиспитэ.

АЙЫЛЛЫЫ 39:21-23; 40:1-22

Иосиф Фараон Түүлүн Тойоннуур

Иосиф фараон түүлүн тойоннуур

Биирдэ Египет фараона дьикти түүлү түһээбитэ. Ол түһээтэҕинэ, кини өрүс үрдүгэр турара. Эмискэ өрүстэн сэттэ эмис ынах тахсан, тростник быыһыгар мэччийбитинэн барбыттара. Онтон аны атын сэттэ ырыган ынах өрүстэн тахсаннар, били эмис ынахтары мэҥиэстэн кэбиспиттэрэ. Фараон сүрэ-кэбэ көтөн, уһуктан кэлбитэ. Онтон салгыы утуйан иһэн эмиэ түһээн барбыта. Арай көрдөҕүнэ, биир умнаска толору астаах бэрт үчүгэй сэттэ куолас үүнэн турара. Олору атын сэттэ куура хатан хаалбыт иинэҕэс куолас үүнэн тахсан, сиэн кэбиспиттэрэ.

Уһуктан баран, фараон олус дьиксинэ, ытырыктата санаабыта. Онон Египет мындыр өйдөөхтөрүн ыҥыртаан ылан, дьикти түүлүн кэпсээбитэ да, хайалара да күттүөннээҕи эппэтэҕэ.

Хата бэйэтин арыгы кутааччы киһитэ хаайыыга Иосиф диэн ааттаах эдэр еврей баарын эмискэ өйдөөн кэлбитэ. Хаһан эрэ ол еврей киниэхэ уонна килиэп быһааччыга түүллэрин быһааран биэрбитэ чопчу туолбуттааҕа. Арыгы кутааччы ону тойонугар этээтин кытта, фараон сонно хаайыыттан Иосибы аҕалтарбыта. Фараон киниэхэ: «Эйигин түүлү тойоннуур кыахтаах диэн кэпсииллэр», – диэбитэ. Иосиф: «Фараоҥҥа мин буолбатах, Таҥара Бэйэтэ сөптөөх хоруйу биэриэ», – диэн хардарбыта. Фараон киниэхэ икки түүлүн иккиэннэрин кэпсээбитэ. Иосиф эппитэ: «Ити аата Таҥара фараоҥҥа сотору туох буолуохтааҕын көрдөрбүт. Сэттэ эмис ынах уонна сэттэ толору куолас – Египеккэ сэттэ өҥ дьыл, оттон сэттэ ырыган ынах уонна сэттэ хаппыт куолас – сэттэ өҥ дьыл кэннэ кэлиэхтээх сэттэ аас-туор сыл. Түүлүҥ хатыламмыт, ол аата чахчы Таҥара тыла эбит, онон Кини ити сэрэппитин бэрт сотору толорууһу».

Итиэннэ Иосиф фараоҥҥа муударай өйдөөх дьаһайааччыны булунан, сэттэ өҥ сыл устата Египет үрдүнэн элбэх бурдугу хаһаанарыгар сүбэлээбитэ.

АЙЫЛЛЫЫ 41:1-36

Иосиф – Бүтүн Египет Сирин Тойоно

Иосиф – бүтүн Египет сирин тойоно

Иосиф түүлү тойоннообутун фараон олус диэн астына, сөбүлүү истибитэ. Онон үлэһиттэригэр: «Мантан ордук Таҥара Тыынын сүрэҕэр ылыммыт киһини булан ыларбыт бука саарбах буолуохтаах», – диэбитэ. Онтон Иосифка эппитэ: «Таҥара итини эйиэхэ арыйбыт буоллаҕына, ол аата эйигиттэн ордук өйдөөх, муударай киһи суох эбит. Мин дьиэбин-уоппун мантан инньэ аны эн салайыаҥ, норуотум бүттүүнэ эн тылгын толоруо. Мин эйигин бүтүн Египет сирин үрдүнэн туруоруом, бүрүстүөлбүттэн атынын барытын эйиэхэ биэрэбин».

Сонно фараон биһилэҕин устан ылан, Иосиф тарбаҕар кэтэрпитэ, моонньугар кыһыл көмүс сыабы иилбитэ, күндү таҥаһы таҥыннарбыта. Итиэннэ Иосибы бэйэтин иккис колесницатыгар олордон, норуот бүттүүнэ эҕэрдэлиирин туһугар, Египет сирин биир гына кэритэргэ дьаһайбыта.

Иосиф итинник үрдүк дуоһунаска ананаат, ылыммыт соругун барытын кыһамньылаахтык толорбутунан барбыта. Сут дьыл кэллэҕинэ, Египет норуота хоргуйан өлбөтүн туһугар, кини өҥ дьыл кэмигэр маҥхааһайга бурдук бөҕөтүн мустарбыта.

АЙЫЛЛЫЫ 41:37-48

Сэттэ Сыллаах Сут

Сэттэ сыллаах сут

Сэттэ сылынан сиргэ-дойдуга барытыгар улуу сут турбута. Иосиф Египет куораттарыгар элбэх бурдугу хаһааммытын истэн, араас дойду дьоно киниттэн бурдук көрдөһө кэлэллэрэ.

Иаков эмиэ, Египеккэ бурдук баар сураҕын истэн, уон уолун онно бурдук атыылаһыннара ыыппыта, арай кыратын Вениамины эрэ илдьэ хаалбыта.

Бүтүн Египет сирин дьаһайар тойон буолан, бурдугу норуокка бүттүүнүгэр Иосиф атыылыыра. Онон убайдара киниэхэ кэлэн сиргэ тиийэ сүгүрүйэн баран, бурдук атыылыырыгар көрдөспүттэрэ. Иосиф кинилэри эндэппэккэ билбитэ, оттон анарааҥҥылара билбэтэхтэрэ. Бырааттарын атыылыахтарыттан ыла, кини туһунан тугу да истэ илик буолан, иҥэн-хаһан улахан тойон буолбута буолуо диэн билбэт да, сэрэйэн да көрбөт этилэр.

Иосиф, кинилэри билбэтэҕэ буолан, эһиги бу дойду мөлтөх өрүтүн чуҥнуу кэлбиккит быһыылаах диэбитэ. Убайдара биһиги чиэһинэй дьоммут, бары биир аҕа уолаттарынабыт, өссө биир кыра бырааттаахпыт, онтубут дьиэтигэр аҕатын кытта хаалбыта дии сатаабыттара да, Иосиф кинилэри истэ да барбакка, хаайыыга уктаран кэбиспитэ. Онтон үһүс күнүгэр ыҥыртаран ылан эппитэ: «Чахчы чиэһинэй дьон буоллаххытына, биирдэскит манна хааллын, оттон атыттаргыт дьиэҕитигэр баар аас-туор дьоҥҥутугар бурдук илдьэ бардыннар. Ол кэннэ, чахчы албыннаабат, кырдьыгы этэр буоллаххытына, кыра бырааккытын илдьэ кэлээриҥ. Оччоҕо эрэ бу дойдуга туох да кэтэх санаата суох кэлбиккитин итэҕэйиэҕим».

Убайдара итини истэн: «Урут Иосибы утары оҥорбут халыҥ аньыыбыт сэтэ-сэлээнэ ситтэҕэ, – диэн ботур-итир кэпсэппиттэрэ. – Төһөлөөх ааттаһан муҥнанаахтаабытай! Ону аһымматах буруйбутугар дьэ силлибэт сирбититтэн ыллардахпыт».

Тойон кинилэри кытта тылбаасчыттаах кэпсэтэрин иһин, биһиги саҥабытын-иҥэбитин өйдүүрэ буолуо диэн сэрэйбэт этилэр. Иосиф буоллаҕына, убайдара ити эппиттэрин истэн, атын хоско тахсан уйа-хайа суох ытаан барбыта. Онтон эмиэ төннөн киирэн, Симеону Египеккэ хаалларарга, атыттарын, бурдук биэрэн баран, дойдуларыгар ыытарга дьаһайбыта.

АЙЫЛЛЫЫ 41:54-57; 42:1-25

Иосиф Убайдарыгар Билинэр

Иосиф убайдарыгар билинэр

Дьиэлэригэр-уоттарыгар тиийэн баран, Иосиф убайдара туох моһуокка түбэһэ сылдьыбыттарын барытын аҕаларыгар сиһилии кэпсээн биэрбиттэрэ. Иаков кырдьар сааһыгар сүрэҕин чопчута буолбут кыра уолун Египеккэ биэрэн ыытартан кыккыраччы аккаастаммыта.

Аҕалбыт бурдуктара бэрт сотору бүтэн, Иаков оҕолорун: «Өссө биирдэ кырынан, ас атыылаһан аҕалларгыт», – диэн тылыгар киллэрэ сатаабыта. Онуоха уолаттара Египет тойоно кыра уола суох кэлээйэҕит диэн эппитин санаппыттара. Иаков Вениамины илдьэ баралларын бэрт өр көҥүллээбэккэ сылдьыбыта. Онтон сут улам ыксатан барбытыгар дьэ бука барыларын: «Муҥура суох кыахтаах Айыы Таҥара эһиэхэ көмөлөһөн, ол бурдук атыылыыр омук-өһүк киһитэ эһигини үтүө хараҕынан көрүөхтүн, Египеккэ хаалбыт Симеоммутун уонна оҕобун Вениамины этэҥҥэ төттөрү биэрэн ыытыахтын», – диэн айаҥҥа алҕаабыта.

Иаков уолаттара кыра бырааттарын кытта Египеккэ тиийэн кэлбиттэрэ. Иосиф Вениамины көрөн уйадыйан, атын хоско тахсан уйа-хайа суох ытаабыта. Онтон сирэйин суунан баран, чаҕардарын ыҥыран ылан, ыалдьыттарыгар анаан остуол хотойорунан ас маанытын тартарбыта. Тойон кинилэри тоҕо маннык хадаҕалыырын билбэккэ, убайдара симиттэ санаабыттара. Тиһэҕэр Иосиф кыайан туттуммакка, марылаччы ытыы-ытыы: «Мин Иосифпын, – диэн билиммитэ. – Аҕам тыыннаах дуо?» Убайдара куттанан тылларыттан маппыттара, тугу да булан эппэтэхтэрэ. Онуоха кини санааларын көтөҕөн эппитэ: «Мин эһиги Египеккэ атыылаабыт бырааккыт Иосиф буолабын. Ол эрээри билигин санаарҕаамаҥ, миигин атыылаабыккытын кэмсинимэҥ. Таҥара эһигини быыһатаары, миигин манна ыыппыта. Эһиги буолбатах, Айыы Таҥара ыыппыта... Кини миигин фараоҥҥа аҕа быһыытынан биэрбитэ, фараон дьиэтин тойонунан, бүтүн Египет сирин баһылыгынан туруорбута. Хата аҕабар тиийэн барытын кэпсээҥ. Уолуҥ Иосиф „Таҥара миигин Египет тойоно оҥордо, онон кытаатан, миэхэ кэлэ оҕус, мин эйигин манна аһатыам-сиэтиэм, көрүөм-истиэм диэн илдьиттиир“ диэн этиҥ. Бу сут өссө да биэс сыл устата барыаҕа». Маны этэн баран, Иосиф быраатын Вениамины кууспута уонна ытаан барбыта. Онтон ытыы-ытыы, убайдарын бука барыларын уураан ылбыта.

АЙЫЛЛЫЫ 42:36-38; 43:1-34; 45:1-15

Иосиф Аҕатын Көрсөр

Иосиф аҕатын көрсөр

Фараон, Иосиф убайдара кэлбиттэрин истэн, кинилэргэ аара аһыылларыгар ыһык уонна бука барыларыгар – хас биирдии бэйэлэригэр, оҕолоругар, кырдьаҕас аҕаларыгар – таҥнар таҥас, колесница биэрэргэ соруйбута. Итиэннэ кинилэри Египеккэ букатын көһөн кэлэллэригэр ыҥырбыта.

Бырааттыылар дойдуларыгар төннөн кэлэн, аҕаларыгар Иосиф туһунан кэпсээбиттэрэ. Тапталлаах уола Иосиф тыыннааҕын истэн, оҕотун көрүөн сөбүн билэн, Иаков үөрүү улуутун үөрбүтэ, онон уолун көрсө Египеккэ хайаан да барарга санаммыта. Сотору түүлүгэр Айыы Таҥара көстөн: «Иаков! Мин Таҥарабын, аҕаҥ Таҥаратынабын. Эн Египеккэ бар, куттаныма, Мин онно эйигиттэн улуу норуоту үөскэтиэҕим. Мин эмиэ эйигин кытта барсыам, кэлин эйигин төттөрү аҕалыам», – диэн эрэннэрбитэ.

Иаков туох баар баайын-дуолун тиэнэн, оҕолорун, сиэннэрин кытта Египет сиригэр айаннаабыта. Уола Иосиф сүрэҕэ-быара тулуппакка, колесницанан кинилэргэ утары кэлбитэ, аҕатын кууһан туран, үөрүүтүттэн уйа-хайа суох ытаабыта.

Иосифка аймахтара кэлбиттэрин истэн, фараон кинини бэйэтигэр ыҥыран ылан: «Дьэ бу аҕаҥ, убайдарыҥ бука бары эйиэхэ кэллилэр. Египет бүттүүнэ эн илиигэр бэриллэн турар, онон дьоҥҥун дойду бастыҥ сиригэр-уотугар олохтоо», – диэн үөрдүбүтэ.

Иосиф дьонун Египет бастыҥ сиригэр олордубута, аһынан-бурдугунан толору хааччыйан, бары кыһалҕаларын толуйан, өрүү көмөлөһө турбута. Иаков Ханаан сиригэр төннүбэтэҕэ, Египеккэ олорон өлбүтэ. Өлүөн иннинэ бастаан Иосибын икки уолун Манассиялаах Ефремы, ол кэннэ бэйэтин оҕолорун алҕаабыта. Уолаттар аҕаларын кэриэһин толорбуттара: көмүс уҥуоҕун көтөҕөн, Ханаан сиригэр илдьэн, өбүгэлэрин аттыларыгар, Махпела хонуутугар баар таас хаспахха, Авраам, Сарра, Исаак уонна Ревекка хараллыбыт сирдэригэр, кистээбиттэрэ.

АЙЫЛЛЫЫ 45–50

Израиль Норуота Египеккэ Кулут Буолар

Израиль норуота Египеккэ кулут буолар

Онтон ыла элбэх күн-дьыл ааспыта. Иаков уолаттарыныын бука бары өлбүттэрэ.

Айыы Тойон Месопотамиялаан иһэн Таҥаралыын тустубут Иаковка алгыһы кытта биэрбит «Израиль» диэн саҥа аата «Таҥаралыын тустубут» диэн суолталааҕа. Ол иһин Иаков удьуордарын, еврей норуотун, билиҥҥэ диэри «Израиль» диэн ааттыыллар.

Египет сирин аны олох атын саҥа фараон салайара. Бу ыраахтааҕы муударай өйдөөх Иосибы да, кини Египет норуотугар оҥорбут үтүөтүн-өҥөтүн да билбэт этэ. Саҥа фараон еврей норуота элбээбитин, кыаҕырбытын бэлиэтии көрөн, норуотугар этии киллэрбитэ: «Израиль дьонун утары туох эрэ албаста булунуоҕуҥ. Инньэ гымматахпытына, сэрии буолла да, өстөөхтөрбүтүгэр холбоһон, бэйэбитин утары өрө туруохтара уонна биһигиттэн баран хаалыахтара».

Фараон Израиль норуотугар ыар үлэни толорорго күһэйэр суостаах үлэһиттэри анаабыта. Ол эрээри израильтяннар төһөнөн атаҕастаналлар да, соччонон үллэн-күөрэйэн, элбээн-тэнийэн иһэллэрэ. Онон Египет дьоно, кинилэри инчэҕэй эттээх тулуйбат ыар олохтуур туһугар, өссө ордук тыйыстык күһэйэн туран үлэлэтэр буолбуттара.

Ол эрээри Айыы Таҥара, норуотун ыар ынчыгын, эрэйин-муҥун истэн, кинилэргэ өрүһүйээччи ыыппыта.

ТАХСЫЫ 1:6-14

Чарт Тымтайга Угуллубут Оҕо

Чарт тымтайга угуллубут оҕо

Фараон Израиль норуота ыарахан үлэттэн мөлтөөн-ахсаан барарын оннугар, дьэ өссө ордук элбээн-тэнийэн, күүһүрэн-уоҕуран иһэрин билбитэ. Ол иһин кинилэр саҥа төрөөбүт уол оҕолорун өрүскэ быраҕан иһэргэ дьаһайбыта.

Биир еврей дьахтара үчүгэйкээн уол оҕону төрөтөн баран, оҕотун үс ыйы быһа кистии сылдьыбыта. Онтон салгыы саһыарар кыаҕа суох буолан, ыксаан, уолчаанын сымаланан сотуллубут чарт тымтайга уган баран, Нил өрүс хомуһун быыһыгар кистии уурбута. Бу дьахтар хороччу улаатан эрэр кыыһа оҕо хайдах буоларын ыраахтан сэмээр кэтии-маныы сылдьыбыта.

ТАХСЫЫ 2:1-4

Моисей Фараон Кыыһыгар Иитиллэр

Моисей фараон кыыһыгар иитиллэр

Ол кэмҥэ фараон кыыһа чаҕар кыргыттарын кытта сөтүөлүү өрүскэ киирбитэ. Эмискэ кини хомус быыһыгар тымтай турарын көрөн, дьиктиргээн, ону ыллара, чаҕар кыыһын ыыппыта.

Тымтайы арыйааттарын кытта, арай онно оҕо ытаан бэбээрбитэ. Бу израильтяннар оҕолоро буоларын фараон кыыһа тута өйдөөбүтэ. Кини оҕону аһынан, бэйэтигэр ииттэ ыларга быһаарыммыта. Сонно тута уолчаан эдьиийэ кыыс кэлэн киниттэн: «Оҕо эмиийдээччи наада дуо?» – диэн ыйыппыта. Сөбүлэҥ ылаат, сүүрэн бырдааттанан тиийэн ийэтин ыҥыран аҕалбыта, онуоха фараон кыыһа дьахтарга: «Миэхэ бу оҕону эмиийдээ, эрэйгин төлүөҕүм», – диэбитэ.

Дьахтар үөрүүнү кытта оҕотун дьиэтигэр илдьэ барбыта. Кэлин, борбуйун көтөхпүтүн кэннэ, уолчаанын фараон кыыһыгар төттөрү аҕалан биэрбитэ. Фараон кыыһа оҕону ииттэ ылан, Моисей диэн ааттаабыта.

Ыраахтааҕы дыбарыаһыгар улааппыт Моисей Египет дьонуттан туох да атына суох иитиллибитэ эрээри, Израиль норуотуттан төрүттээҕин-силистээҕин хаһан да умнубатаҕа. Еврейдэр ортолоругар өрүү сылдьар буолан, бу дьон баттанан-үктэнэн олороллорун бэркэ билэрэ. Биирдэ кини еврей киһитин кырбыы турар египтянины, уордайан, өлөрөн кэбиспитэ уонна өлүгүн кумахха кистээбитэ.

Сарсыныгар аны икки еврей охсуһа сылдьалларыгар түбэһэ түһэн, биирдэстэрин: «Бэйэҥ омуккун тоҕо кырбыыгын?» – диэн тохтото, буойа сатаабыта. Онуоха киһитэ: «Ким эйигин биһигини дьүүллэтэ ыытта? Египтянины өлөрбүтүҥ курдук, миигин эмиэ өлөрөөрү гынаҕын дуо?» – диэн өргөстөнөн турбута.

Моисей барытын билбиттэр эбит диэн ытырыктата санаабыта. Фараон, кырдьык, ол түбэлтэни истэн кинини өлөрүөн баҕарбыта эрээри, Моисей Мадиам сиригэр күрүү охсон хаалбыта. Онно тиийэн, Иофор диэн ааттаах аҕабыыты көрсөн, кини дьиэтигэр-уотугар олохсуйбута. Аҕабыыт киниэхэ кыыһын Сепфораны кэргэн биэрбитэ.

ТАХСЫЫ 2–3

Умайа Турар Хатыылаах Ыарҕа

Умайа турар хатыылаах ыарҕа

Моисей аҕа кыннын Иофор сүөһүтүн бэрт элбэх сыл устата манаабыта. Биирдэ кини, барааннарын кый ыраах үүрэн, Таҥара хайатыгар Хоривка тиийэ барбыта. Онно хайа анныгар, умайа турар хатыылаах ыарҕа ортотугар, киниэхэ Айыы Тойон аанньала илэ көстүбүтэ. Моисей көрдөҕүнэ, хатыылаах ыарҕа умайан күлүбүрүү турара да, умайан баран тоҕо эрэ бүтэн быстыбат этэ. Ол иһин дьиибэргээн: «Тугун муокаһай, баран сирийэн көрүүм эрэ, ити ыарҕа тоҕо умайан бүппэтий?» – дии санаабыта.

Чугаһаан кэлбитигэр умайа турар ыарҕа иһиттэн эмискэ Айыы Тойон кинини ыҥырар саҥата иһиллибитэ: «Моисей! Моисей! Манна чугаһаама! Бу эн турар сириҥ – ытык сир, онон атаҕыҥ таҥаһын уһул. Мин эн аҕаҥ Таҥаратынабын, Авраам, Исаак уонна Иаков Таҥаратынабын». Моисей, аны Таҥараны көрүөм диэн куттанан, сирэйин саба туттубута.

Айыы Тойон киниэхэ эппитэ: «Норуотум Египеккэ эрэйдэнэ-муҥнана олорорун көрөбүн, ытыырын-соҥуурун, күөмчүлээччилэри үҥсэрин истэбин. Сору-муҥу көрөрүн билэр буоламмын, бу Египет дьонуттан өрүһүйэ баран иһэбин. Норуоппун быыһаан таһааран, үүтүнэн-мүөтүнэн аллар үтүөкэннээх киэҥ дойдуга киллэриэм. Израиль уолаттара ытыылларын истэбин, египтяннар кинилэри атаҕастыылларын көрөбүн. Онон айаҥҥа турун, Мин эйигин фараоҥҥа ыытабын. Норуоппун Израилы Египеттэн эн таһаарыаҥ».

Ол эрээри Моисей саарбаҕалыы санаабыта. Кини итинник улуу соругу хайдах да толорор кыаҕым суох дэнэрэ. Онон Таҥараҕа: «Ол мин ким бэйэлээх буоламмын, фараоҥҥа баран, Израиль норуотун Египеттэн таһаарар кыахтаныамый?» – диэбитэ. Онуоха Таҥара Моисейга: «Мин эйигин кытта бииргэ буолуом», – диэн бигэтик эрэннэрбитэ.

ТАХСЫЫ 3:1-12

Моисей Аароннуун Фараон Иннигэр

Моисей Аароннуун фараон иннигэр

Айыы Тойон Моисейы фараоҥҥа Таҥара норуотун босхолоо диэн модьуйтара ыытаары гыммытыгар кини: «Айыы Тойон! Мин сатаан ыпсаран саҥарбаппын, тылым көлөттүгэһэ бэрт... Мин оннубар атын киһини ыыттаргын», – диэн көрдөһөн көрбүтэ. Онуоха Айыы Тойон эппитэ: «Эн Аарон диэн бырааттааххын буолбат дуо? Кини хомоҕой тыллааҕын-өстөөҕүн билэбин. Мин эһигини тугу этэргитин, тугу гынаргытын үөрэтиэм. Норуоту кытта Аарон кэпсэтиэ, кини эйиэхэ уоһуҥ буолуо, оттон эн киниэхэ таҥара кэриэтэ буолуоҥ».

Онон Моисейдаах Аарон фараоҥҥа тиийэн, Таҥара илдьитин тиэрдибиттэрэ: «Израиль Таҥарата Айыы Тойон: „Норуоппун, бырааһынньык оҥорон Миэхэ сиэртибэ биэрэрин туһугар, кураайы куйаарга көҥүллээн ыыт“, – диэн этэр». Ол эрээри фараон кинилэри истэ да барбатаҕа: «Ол Айыы Тойон диэн кимий? Мин Кинини истэн, тоҕо Израиль норуотун босхолуохтаахпыный? Мин Айыы Тойону билбэппин, онон тулам да тулхадыйбат. Израилы ыыппаппын. Бу эһиги, Моисей икки Аарон икки, үлэлиэх норуоту тоҕо иирдэҕит? Хата бу кэриэтэ баран туһалааҕы дьарыктаныҥ». Мантан ыла фараон Израиль норуотугар өссө ордук чучурааннык сыһыаннаһан, кинилэри эбии көлүйэллэрин модьуйбута.

Айыы Тойон фараон көрөрүгэр эҥин араас ураты бэлиэ дьайыыны, улуу дьиктини оҥорбута да, анарааҥҥыта ордук уорастыйан испитэ, кини Таҥара норуотун босхолоон ыытыан туох да иһин баҕарбатаҕа.

Онон Айыы Тойон Египет норуотугар тоҕус аан алдьархайы ааҥнаппыта: Нил өрүс уута хаанынан устубута, Египет сирэ баҕанан туолбута, сир быыла-куоппаһа барыта оҥоойуга кубулуйбута, дойдуну биир гына сахсырҕа ыспыта; дьону да, сүөһүнү да икки амырыын ыарыы: ириҥэлээх баас уонна искэн булан сордообута; тобурах тобулу түспүтэ, сирдэрин-уоттарын саранча үөн буулаан күөх үүнээйиттэн тугу да ордорботоҕо, тиһэҕэр, Египет үрдүнэн им балай хараҥа бүрүүкээбитэ. Ол да үрдүнэн фараон өсөһөрүн кубулуппатаҕа; төһө да ити иэдээнтэн бэйэтэ эмиэ эрэйдэннэр, Израиль норуотун көҥүллээн ыытыан баҕарбатаҕа. Дьэ онуоха Моисейдаах Аарон киниэхэ тиһэх онус алдьархайынан сааммыттара.

ТАХСЫЫ 4–10

Паасхаҕа Туттуллар Бараан Оҕотун Хаана

Паасхаҕа туттуллар бараан оҕотун хаана

Төһө да Айыы Таҥара сэрэтэн итинник улуу дьиктилэри оҥорбутун иһин, фараон сүрэҕэ сымнаабатаҕа. Ол иһин Моисей киниэхэ маннык диэбитэ: «Айыы Тойон этэр: Бу түүн Мин Египет ортотунан ааһыам, оччоҕо Египет хас биирдии ыалын улахан уола, бастакы оҕото – фараон оҕотуттан бурдук тардар кулут дьахтар оҕотугар тиийэ – өлүөҕэ. Бэл сүөһүлэрин маҥнайгы төрүөҕэ кытта ордуо суоҕа».

Оттон Израиль норуотугар Айыы Тойон, Моисейы этитэн, хас биирдии ыал бу түүн туох да дьиэгэ суох бараан оҕотун өлөрөн сииригэр илдьиттээбитэ. Этин уокка ыһаарылаан баран, эмиэ ол түүн доруоһата суох килиэби уонна аһыы оту кытта сиэхтээхтэрэ. Таҥара кинилэргэ бараан оҕотун хаанынан дьиэлэрин аанын сэҥийэтин уонна туорай маһын аҕыылларыгар соруйбута. «Ол хаан эһиги олорор дьиэҕит бэлиэтинэн буолуо. Египет дьонун сууһара сылдьан хааны көрдүм да, тумнан ааһыаҕым, оччоҕо эһиэхэ алдьархай ааҥныа суоҕа», – диэбитэ.

Израиль дьоно Таҥара эппитин барытын толорбуттара. Түүн үөһүн саҕана, египтяннар түлүк ууларын утуйа сыттахтарына, Египет ыалларын бастакы уол оҕолоро бука бары өлөн хаалбыттара. Түүн уһуктан, фараон, кини чаҕардара, египтяннар бука бары аймалҕан бөҕө буолбуттара, дойду бүттүүнэ улуу кутурҕаҥҥа ылларбыта. Өлүү түбүлээбэтэх ыала биир да суоҕа.

Ол кэмтэн ыла Айыы Тойон Израиль норуотугар «Паасха» диэн бырааһынньыгы олохтообута. «Паасха» (еврейдии «песах») «аттынан ааһыы, тумнуу» диэн суолталаах тыл – Айыы Тойон египтяннар дьиэлэрин кэрийэр кэмигэр Израиль дьонун тумнан ааспыта. Онон итинник өрүһүллүбүттэрин бэлиэтигэр израильтяннар хас сыл ахсын бу күн аһытыыта суох килиэби кытта бараан оҕотун этин сиэхтээхтэрэ.

ТАХСЫЫ 11; 12:1-17, 30

Айыы Тойон Израиль Норуотун Египеттэн Таһаарар

Айыы Тойон Израиль норуотун Египеттэн таһаарар

Ол түүн фараон Моисейдаах Аарону ыҥыран ылан: «Бу эһиги икки уонна Израиль норуота бүттүүнэ, туран, биһиги дойдубутуттан бара охсуҥ, баҕаҕыт хоту Айыы Тойоҥҥутугар сүгүрүйүҥ, – диэбитэ. – Эппиккит курдук, сүөһүгүтүн бука барытын, субайдары баҕастары, тугу да хаалларбакка, илдьэ барыҥ. Чэ, суолга турунуҥ, итиэннэ миигин алҕаарыҥ».

Египет олохтоохторо эмиэ: «Бары эстэ-быста иликпитинэ, түргэнник барыҥ», – диэн, израильтяннары тиэтэтии бөҕө буолбуттара.

Израиль дьоно, оҕону-дьахтары аахпатахха, барыта алта сүүс тыһыынча сатыы эр киһи, Египет кыраныыссатыгар айаннаабыттара. Кинилэри кытары атын норуоттар үтүмэн үгүс дьонноро барсыбыттара. Израиль сүөһүтэ-аһа көй элбэҕэ.

Египеттэн илдьэ тахсыбыт тиэстэлэриттэн аара суолга аһытыыта суох лэппиэскэ буһарыммыттара: улахан ыксалынан-тиэтэлинэн хомунан барбыт буоланнар, атын өйүөнү бэлэмнэнэр кыахтара суоҕа.

Израиль дьоно Египеккэ барыта түөрт сүүс отут сыл олорбуттара.

Таҥара норуотун кураайы куйаарынан Кыһыл муораҕа сирдээн илдьэ барбыта. Кинилэри ханна илдьэ баран иһэрин Айыы Тойон Бэйэтэ эрэ билэрэ. Күнүһүн Таҥара бар дьон иннигэр унаархай хойуу былыт буолан, оттон түүнүн суолларын сырдатан, кутаа уот буолан күүдэпчилэнэ айанныыра. Былыт тохтоотоҕуна, дьон таҥас отууларын туруорунан сынньаналлара, оттон былыт сыҕарыйда да, бука бары эмиэ хап-сабар суолга туруналлара. Айыы Тойон күнүһүн былыт, түүнүн уот буолан кинилэри сирдиирэ, норуотун хаһан да быраҕан барбат этэ.

ТАХСЫЫ 12:31-40; 13:20-22

Израиль Норуота Кыһыл Муораны Оломнуур

Израиль норуота Кыһыл муораны оломнуур

Израиль норуота Айыы Таҥаратыгар сиэртибэ биэрэ буолбакка, олох да букатын барбытын фараон дьэ өйдөөбүтэ. Онон туох баар аттаах буойуннарын, колесницаларын, сэриитин барытын ылан, кэннилэриттэн эккирэппитэ.

Кыһыл муора кытылыгар тиийэн, Израиль дьоно ханна да барар кыахтара суох буолан, хаайтаран хаалбыттара. Египет сэриитэ кинилэри олох субу ситиэхчэ буолбут этэ. Иннилэригэр улаҕата биллибэт улуу муораны, кэннилэригэр суостаах буойуннары көрөн муҥур уһукка киирбит Таҥара норуота биһигини кураайы куйаарга кыдыйтараары аҕалбыт эбиккин диэн, Моисейга абаран-сатаран турбута. Ол эрээри Моисей бар дьонун санаатын көтөҕөн эппитэ: «Куттанымаҥ, доҕотторуом, эр санааланыҥ! Бэрт сотору эһиги Айыы Тойон эһигини өрүһүйэн ыларын көрүөххүт. Бу эккирэтэн иһээччилэри аны үйэҕитигэр харахтыаххыт суоҕа. Айыы Тойоҥҥут Бэйэтэ эһиги тускутугар охсуһуоҕа, онон бука диэн холкутуйуҥ».

Таҥара Моисейга илиитин муора диэки уунарыгар эппитэ. Моисей илиитин уумутугар Айыы Тойон илинтэн күүстээх тыалы түһэрэн, долгуну икки аҥыы силэйтэрбитэ, онон кинилэр ааһыахтаах сирдэринэн киэҥ байҕал биир түүн кураанах сиргэ кубулуйбута. Израиль норуота муораны оломнуур кэмигэр уу силэллэн биэрэн, икки өттүлэригэр эркин буолан өрө мэндэйэн турбута.

ТАХСЫЫ 14:5-22

Египет Сэриитэ Кыһыл Муораҕа Тимирэр

Египет сэриитэ Кыһыл муораҕа тимирэр

Египет буойуннара, Израиль дьонун эккирэтэн, эмиэ ол кураанах сиринэн түһүнэн кэбиспиттэрэ. Ол эрээри сарсыарданан Айыы Тойон, колесницаларын көлүөһэтин алдьатан, Египет сэриитигэр улуу аймалҕаны таһаарбыта. Айаннара олох да бытаарбыта. Бары аамы-саамы буолан: «Израильтяннартан куотуоҕуҥ! Айыы Тойон кинилэри көмүскээн, биһигини утары сэриилэһэн эрэр», – диэн хаһыытаспыттара.

Таҥара норуота муораны туораан кытылга тахсаатын кытта, Айыы Тойон Моисейга: «Илиигин муора диэки уун, уу төттөрү түһэн Египет сэриитин тимиртин», – диэбитэ.

Ити курдук ол күн Айыы Тойон норуотун быыһаан ылбыта. Онон Таҥара Египет сэрииһиттэрин самнарар улуу күүһүн Израиль дьоно илэ харахтарынан көрбүттэрэ. Норуот сөҕөн-махтайан, Айыы Тойону уонна Кини кулутун Моисейы итэҕэйбитэ. Моисей бар дьонун кытта бииргэ улуу Өрүһүйээччи аатыгар айхал ырыатын ыллаабыта:

Айыы Тойон – мин кириэппэһим, мин албан аатым, Кини миигин өрүһүйэн ылла. Кини – мин Таҥарам, онон Киниэхэ уруй-айхал этиэм. Эн уҥа илииҥ күүһэ, Айыы Тойон, албан аатырда; Эн уҥа илииҥ, Айыы Тойон, өстөөҕү самнарда. Эйигин утары өрө турбуттары Эн сүдү килбиэҥҥинэн сууһардыҥ. Хайа таҥара Эйиэхэ тэҥнэһиэй, Айыы Тойон? Ким Эйиэхэ холоонноох буолуой, сөҕүмэр дьиктилэри айар Айыы Тойон? Эн сибэтиэй быһыыҥ улууттан улуу, Эн албан аатыҥ дьулаантан дьулаан. Айыы Тойон үйэлэр тухары ыраахтааҕылыа.

ТАХСЫЫ 14:23-31; 15:1-18

Халлаантан Түспүт Маанна

Халлаантан түспүт маанна

Израиль норуота уһун уннньуктаах айаҥҥа туран, Синай кураайы куйаарын устун Айыы Тойону батыһан испитэ. Бэрт сотору дьон бука бары Моисейдаах Аароҥҥа кыыһыран, бу иччитэх сиргэ хоргуйан өлүөх кэриэтэ, Египеккэ Айыы Тойон илиититтэн өлбүппүт эбитэ буоллар диэн киҥир-хаҥыр саҥарсан барбыттара.

«Ити үлүгэрдээх саҥаҕытын-иҥэҕитин Айыы Тойон иһиттэ, – диэбитэ Моисей норуокка. – Аарон биһиккини саҥарабыт дии саныыгыт дуо? Эһиги биһигини утары буолбакка, Айыы Тойону утары тылластыгыт». Айыы Тойон буоллаҕына Моисейга эппитэ: «Израиль уолаттара суланалларын иһиттим. Кинилэргэ тиэрт: бу киэһэ эт, сарсыарда килиэп сиэххит, оччоҕо Мин Айыы Тойон эһиги Таҥараҕыт буоларбын билиэххит».

Ол киэһэтигэр кинилэр тохтоон турар сирдэригэр куруппааскы халыҥ үөрэ көтөн тилигирээн тиийбитэ. Сир үрдэ кылбаа маҥан буола түспүтэ. Куруппааскылары тутан ылар кэбэҕэс буолан, киэһэ бука бары минньигэс эти тото-хана сиэбиттэрэ. Онтон аны сарсыарда туран көрбүттэрэ – арай хоммут сирдэрин тулатыгар хоп-хойуу сүдүрүүн түспүт. Сиик көппүтүгэр сир үрдүгэр кырыаны санатар куруппа олорон хаалбыта. Ол Айыы Тойон норуотугар халлаантан түһэрбит килиэбэ этэ. Израиль дьоно халлаан килиэбин «маанна» диэн ааттаабыттара. Маанна амтана мүөттээх лэппиэскэни санатара. Айыы Тойон кинилэри биир эрэ күн сиир килиэпкитин хомуйуҥ диэн сэрэппитэ. Үлүмнэһэн ордук элбэҕи хомуйдахтарына, онтулара ол түүн сытыйан-ымыйан хаалара. Айыы Тойон этиитинэн, бээтинсэ күн икки күннээҕи маанналарын хомуйаллара, тоҕо диэтэххэ, субуотаҕа, Айыы Тойон уоскулаҥҥа анаабыт күнүгэр, бары өрүүллэрэ, ким да тугу да гыммата. Бээтинсэҕэ хомуллубут эрэ маанна, төһө да икки күннээҕитин иһин, буорту буолбат этэ.

ТАХСЫЫ 16:1-31

Моисей Очуостан Ууну Таһаарар

Моисей очуостан ууну таһаарар

Израиль норуота Рефидим диэн сиргэ тиийбитэ, арай онно иһэр уулара суох буолан биэрбитэ. Онон бары эмиэ Моисейга абаран-сатаран, тамахпытын сиигирдиэхпитин уута булан кулу диэн, кыһарыйан турбуттара. Моисей: «Эһиги тоҕо айманаҕытый, миигин тоҕо саҥараҕытый? Айыы Тойону тургутан көрөҕүт дуо?» – диэн баран, көмө көрдөһөн, Айыы Тойоҥҥо үҥпүтэ. Ол кэннэ, Айыы Тойон этиитинэн, очуоһу тайах маһынан охсубутугар, таастан уу өрө ыһылла түспүтэ, онон норуот бүттүүнэ утаҕын дуоһуйа ханнарбыта.

Моисей бу сири «Масса уонна Мерива» диэн ааттаабыта, ол аата, тылбаастаатахха, «тургутуу уонна абарыы-сатарыы» диэн суолталаах. Манна Израиль дьоно Айыы Тойон биһигини кытары бииргэ эбит дуу, суох эбит дуу диэн абаран-сатаран туран Кинини тургутан көрбүтэ.

ТАХСЫЫ 17:1-7

Таҥара Уон Кэриэһэ

Таҥара Уон кэриэһэ

Таҥара талыылааҕа Моисей Айыы Тойоҥҥо олус бэриниилээх истигэн киһи этэ, ол иһин Айыы Тойон Израиль норуотугар тугу этиэн баҕарарын барытын кининэн этитэрэ.

Биирдэ норуот Синай хайатын тэллэҕэр тохтоон турдаҕына, Моисей хайаҕа тахсыбыта. Онно киниэхэ Айыы Тойон дьоҕус таас билиитэлэри биэрбитэ. Ол билиитэлэргэ Таҥара норуота тутуһуохтаах Уон кэһиллибэт кэриэһэ суруллан сылдьара:

Мин эйигин Египет сириттэн, кулуттааһын уйатыттан, таһаарбыт Айыы Тойон Таҥараҥ буолабын. Миигиттэн ураты атын таҥараларга сүгүрүйүмэ.

Халлааҥҥа да, сиргэ да эбэтэр уу анныгар да баары дьүһүйэр эмэгэттэри оҥостума; кинилэргэ үҥүмэ-сүктүмэ уонна сүгүрүйүмэ.

Айыы Тойон Таҥараҥ аатын мэнээк ааттаама. Кини аатын мэнээк ааттыыр киһини Айыы Тойон накаастабыла суох хаалларыа суоҕа.

Субуота ытык күн буоларын өйдөө. Алта күн үлэлээ, туох баар үлэҕин барытын оҥор, оттон сэттис күнү, субуотаны, Айыы Тойоҥҥор анаа.

Айыы Тойон Таҥараҥ эйиэхэ биэрбит сиригэр-уотугар уһуннук олорор туһугар, аҕалаах ийэҕин ытыктаа.

Өлөрүмэ.

Көссүүлэһимэ.

Уорума.

Чугастааҕыгын утары сымыйанан туоһулаама.

Чугастааҕыҥ дьиэтигэр-уотугар, кэргэнигэр, кулут киһитигэр, кулут дьахтарыгар, оҕуһугар, өсүөлүгэр – тугар да ымсыырыма.

ТАХСЫЫ 20

Кыһыл Көмүс Тарбыйах

Кыһыл көмүс тарбыйах

Айыы Тойон Моисейы кытта Синай хайатын үрдүгэр элбэх күн кэпсэппитэ. Бар дьон Моисей төннөрүн күүтэ сатаан баран, Аароҥҥа кэлэн: «Биһигини Египеттэн таһаарбыт Моисейбыт бырахпыт быыра курдук барда, хайдах буолбутун билбэппит, – диэбиттэрэ. – Онон биһигинниин өрүү бииргэ сылдьар сирдьит таҥараны биһиэхэ оҥорон кулу». Аарон кинилэр эппиттэрин ылынан: «Кулгааххытыттан ытарҕаҕытын устан аҕалыҥ», – диэбитэ. Итиэннэ ол ытарҕаларын уулларан кыһыл көмүс тарбыйаҕы кутан таһааран баран, кирдиэҕинэн чочуйан биэрбитэ. Дьон, көмүс тарбыйаҕы көрөөт: «Оо, Израиль, эйигин Египет сириттэн таһаарбыт таҥараҥ бу баар!» – дэһэ түспүттэрэ. Сарсыныгар бука бары эрдэ туран ол тарбыйахтарыгар, айыы тойоммут диэн ааттаан, бэлэх-туһах биэрбиттэрэ. Дьэ ол кэнниттэн норуот аһаан-сиэн, иһэн, оонньоон-көрүлээн барбыта.

Айыы Тойон хайаҕа турар Моисейга: «Түһэ оҕус, Египет сириттэн таһаарбыт норуотуҥ сатарыйда, Мин кэриэстэрбин бэлиэр кэстилэр», – диэбитэ. Кини бас бэриммэт адьынаттаах өһөс норуоту имири эһиэн баҕарбытын Моисей: «Кэбис, Айыы Тойон, уордайбыккын уҕарыт, Египет сириттэн сүдү күүскүнэн, модун илиигинэн өрүһүйэн таһаарбыт норуоккун эһимэ, – диэн тохтоппута. – Кинилэри эстэххинэ, Египет дьоно Эйигин норуотун хайаҕа илдьэн өлөрөөрү, сир үрдүттэн имири эһээри, мантан таһаарбыт эбит буоллаҕа диэхтэрэ. Онон норуоккун үтүө хараххынан көр, өлөрүмэ-өһөрүмэ».

Айыы Тойон Моисей көрдөһүүтүн ылынан, норуотугар ханнык да алдьархайы ааҥнаппатаҕа.

Оттон Моисей, дьонуттан абаран, таас билиитэлэрин сиргэ үлтү бырахпыта. Итиэннэ кыһыл көмүс тарбыйахтарын уокка уматан баран, илдьи мэлийэн ууга куппута уонна ол уутун, күһэйэн туран, израильтяннарга иһэрдибитэ.

ТАХСЫЫ 32:1-20

Түмсэр Скиния

Түмсэр скиния

Моисей Израиль дьоно-сэргэтэ тохтообут сириттэн тэйиччи таҥас отуу туруоран баран, ону «түмсэр скиния» диэн ааттаабыта. Айыы Тойону көрсүөн баҕарар киһи барыта онно кэлэрэ.

Моисей скинияҕа бардаҕына, дьон бука бары отууларын ааныгар тахсан кинини, хаһан киириэр диэри, батыһа көрөн хаалаллара. Кини киирбитин кэннэ, халлаантан буруо курдук унаархай хойуу былыт түһэн скиния ааныгар тохтуура. Оччоҕо бука бары, ол былыты көрөн, туран кэлэллэрэ, итиэннэ хас биирдии бэйэлэрэ отууларын ааныгар бокулуон уураллара.

Айыы Тойон Моисейы кытта, доҕор доҕорунуун сэһэргэһэринии, сирэй сирэйгэ кэпсэтэрэ. Ол кэннэ Моисей дьонугар төннөн кэлэрэ, оттон көмөлөһөөччүтэ Иисус, Навин уола, скинияттан ханна да барбат, харыс да халбарыйбат этэ.

ТАХСЫЫ 33:7-11

Скиния Тутуутугар Сиэртибэ Хомуйуу

Скиния тутуутугар сиэртибэ хомуйуу

Биирдэ Айыы Тойон, Моисейынан этитэн, норуотун атын саҥа скинияны тутарыгар соруйбута. Ол скинияҕа өрүү Айыы Тойон баар буолуохтааҕа, онон Израиль норуота сиэртибэни онно биэриэхтээҕэ.

Моисей Израиль уолаттарыгар бука барыларыгар туһаайан: «Айыы Тойон маннык ыйар-кэрдэр, – диэбитэ. – Хас биирдиигит Айыы Тойоҥҥо төһө кыахтааҕынан бэлэх оҥордун: эһиги кыһыл көмүһү, үрүҥ көмүһү, алтаны, халлаан күөҕэ, хараҥа кыһыл уонна сырдык кыһыл өҥнөөх түү таҥаһы, чараас таҥаһы, коза түүтүн, кыһыл уонна хараҥа халлаан күөҕэ өҥнөөх бараан тириитин, акация маһын биэриэххитин сөп. Ыһыырынньыкка кутуллар елей арыытын, оҕунуох елейигэр эбиллэр, буруолатарга туттуллар дыргыл сыттаах оту, аҕабыыттар таҥастарын симииргэ оникс тааһы уонна атын күндү таастары бэлэхтиэххитин эмиэ сөп. Итиэннэ ким кыахтаах барыта скинияҕа кэлэн, Айыы Тойон тугу соруйарын толоруохтаах».

Моисей этэрин истэн, дьоно скинияҕа туттуллары барытын аҕалтаан барбыттара. Бука бары, ис сүрэхтэриттэн баҕаран туран, тугу үчүгэй, туһалаах буолуо диэбиттэрин, аҕабыыттар таҥастарыгар тиийэ Айыы Тойоҥҥо бэлэхтээбиттэрэ. Эр дьон да, дьахталлар да – ким Айыы Тойоҥҥо кыһыл көмүһү биэриэн баҕарбыт барыта – эҥин-эгэлгэ көлөөскөнү, биһилэҕи, ытарҕаны, түөс симэҕин уонна да атын кыһыл көмүс киэргэли туппутунан кэлитэлээбиттэрэ. Ким халлаан күөҕэ, хараҥа кыһыл, сырдык кыһыл түү таҥаһы биэрэр кыахтаах, ол онтун илдьэ кэлбитэ, ким чараас таҥаһы, коза түүтүн, кыһыл уонна хараҥа күөх өҥнөөх бараан тириитин биэрэр кыахтаах, ол эмиэ онтун аҕалбыта. Үгүстэр Айыы Тойоҥҥо үрүҥ көмүһү, алтаны анаабыттара; акация мастаахтар эмиэ мастарын скиния тутуутугар туран биэрбиттэрэ.

ТАХСЫЫ 35:4-29

Саҥа Скинияны Таҥараҕа Анааһын

Саҥа скинияны Таҥараҕа анааһын

Скиния 50 миэтэрэ усталаах, 25 миэтэрэ туоралаах тиэргэннээҕэ. Тиэргэни тула алтан бүрүөлээх остуолбаларга таҥас быыстары ыйаабыттара. Скиния бэйэтэ түөрт муннуктуу быһыылааҕа, 15 миэтэрэ усталааҕа, 5 миэтэрэ кэтиттээҕэ, эмиэ 5 миэтэрэ үрдүктээҕэ, аана илин өттүгэр этэ.

Скиния икки хостооҕо. Бастакытыгар, сибэтиэй диэн ааттанар улахан хоско, үчүгэй сыттаах сымала уматыллар кыһыл көмүс сиэртибэнньигэ уонна ол аттыгар уон икки килиэп ууруллар кыһыл көмүс остуола бааллара. Манна өссө сэттэ лампаадалаах кыһыл көмүс сибэтиинньик турара. Оттон иккис хоһо түгэх быыс нөҥүө өттүгэр баара. Бу хоско кэс тыл кыһыл көмүс ковчега – икки кыһыл көмүс аанньал ойуулаах хоппото – ууруллубута. Ол иһигэр кэс тыл тааһа, Уон кэриэс суруллубут таас билиитэлэрэ, угулла сылдьаллара. Бу иккис хос Сибэтиэйтэн Сибэтиэй диэн ааттааҕа.

Сибэтиэй хоско аҕабыыттартан ураты атын ким да киирэрэ көҥүллэммэт этэ, оттон Сибэтиэйтэн Сибэтиэйгэ сылга биирдэ Таҥара үрдүкү үлэһитэ эрэ киирэрэ.

Моисей саҥа тутуллубут скинияны уонна онно сулууспалыахтаах аҕабыыттары Таҥараҕа анаан сибэтии гыммытыгар скиния иһигэр Таҥара килбиэннээх сырдыга сыдьаайбыта. Скинияны бүрүйэн турар былыт хаһан да сүппэт этэ, түүнүн буоллаҕына ол былыт уот курдук кытыаста умайара. Былыт арыт скиния үрдүнэн үөһэ унаарыйа устан тахсара, оччоҕо норуот, Таҥара бэлиэ биэрдэ диэн, Айыы Тойон кинилэри Египеттэн таһааран илдьэ иһэр үтүөкэннээх Ханаан дойдутугар айанын салгыыра.

Библия кинигэтигэр скиния атыннык өссө «арыллыы скинията» уонна «түмсэр скиния» диэн ааттанар.

ТАХСЫЫ 40:17-38

Ханааны Чуҥнааһын

Ханааны чуҥнааһын

Израиль дьоно, айаннаан-айаннаан, Ханаан сиригэр дьэ чугаһаабыттара. Аара Фаран кураайы куйаарыгар тохтоон турбуттара. Онно Моисей уон икки киһини талан ылан, Ханааны чуҥната ыыппыта. «Ити соҕуруу сытар дойдуну баран билэн-көрөн кэлиҥ, – диэбитэ. – Сирэ-уота хайдаҕый, туох дьон олороруй, төһө-хачча кыахтаахтарый, туох куораттарга олороллоруй? Кэлэргитигэр мастарын отонуттан илдьэ кэлээриҥ». Уон икки киһи суолга туруммута. Кинилэр Ханаан сирин усталаах туоратын түөрт уон күн кэрийэн көрбүттэрэ. Төннөллөрүгэр, гранат, смоква уонна да атын мас отонуттан сүгэн-көтөҕөн барбыттара. Виноградтара бөдөҥө, хойуута бэрт буолан, биир сүүмэҕи икки киһи оргуһуохтанан нэһиилэ аҕалбыта. Чуҥнаан кэлбит дьон дьэ чахчы да «үүтүнэн-мүөтүнэн алла турар» дойду эбит, ол гынан баран норуота туох да олус күүстээх, аны бука бары бөҕөргөтүнүүлээх бөдөҥ куораттарга олороллор, онон кинилэри хайдах да сэриилээн ылар кыахпыт суох, биһигини күүс өттүнэн быдан сабырыйаллар диэн кэпсээбиттэрэ.

Чуҥнаабыт дьон, Таҥара кинилэргэ көмөлөһүөх буолбутун таһы-быһа умнан, Ханаан дойдутун туһунан олус сүрдээн-кэптээн кэпсээннэр, Израиль норуотун улаханнык салыннарбыттара. Арай Айыы Тойоҥҥо бэриниилээх хаалбыт Иисус Навин уонна Халев эрэ дьону аймыахтарын баҕарбатахтара. Халев: «Баран, ити дойдуну сэриилээн ылыаҕыҥ, биһиги кинилэри кыайар-хотор кыахтаахпыт», – диэбитэ. Ол эрээри норуот ону истиэн да баҕарбатаҕа. Бары ытаһан-соҥоһон барбыттара уонна, Египеттэн таһаарбыккыт диэн, Моисейдаах Аарону буруйдаабыттара. Онтон аны сүбэлэһэн баран: «Атын баһылыгы туруорунаммыт, Египеккэ төннүөҕүҥ», – дэһэн турбуттара. Иисус Навин уонна Халев ону истэн, абаран, таҥастарын хайа тардыммыттара: «Айыы Тойон биһигини аһынар буоллаҕына, ити үүтүнэн-мүөтүнэн аллар сиргэ хайаан да киллэриэҕэ. Тохтооҥ, Айыы Тойону утары барымаҥ. Ол норуоттан эһиги букатын куттанымаҥ, биһиги син биир хотуохпут: кинилэр ханнык да харысхаллара суох, оттон биһигини кытта Айыы Тойон Бэйэтинэн бииргэ сылдьар, онон чаҕыйымаҥ!» Моисейдаах Аарон бар дьон утарарыттан хомойон, санааҕа ылларбыттара. Норуот өһөс быһыытын, итэҕэлэ суоҕун көрөллөрө кинилэргэ туох да олус ыарахан этэ. Онуоха Айыы Тойон Моисейга: «Хаһааҥҥа диэри бу норуот Миигин кыйахыай? Итиччэлээх элбэх дьиктини оҥорорбун көрө сылдьан, хаһааҥҥа диэри Миигин итэҕэйимиэй?» – диэбитэ. Итиэннэ кинилэри барыларын имири сотон баран, Моисейтан саҥа норуоту үөскэтэргэ бэлэмин эппитигэр Моисей Айыы Тойонтон Израиль улуу аньыытын бырастыы гынарыгар көрдөспүтэ. Таҥара, кини тылын ылынан, өһөс норуоту бырастыы гыммыта эрээри, итэҕэйбэтэх буруйдарыгар Ханаан сиригэр киириэхтэрэ суоҕа, кинилэр саҥа көлүөнэлэрэ эрэ онно олохсуйуохтара, бу билигин баар дьонтон Айыы Тойоҥҥо бэриниилээх икки киһи эрэ, Иисус Навин уонна Халев, киириэхтэрэ диэбитэ.

ЧЫЫҺЫЛАЛАР 13:1-34; 14:1-30

Корейы, Дафаны Уонна Авирону Буруйдааһын

Корейы, Дафаны уонна Авирону буруйдааһын

Айыы Тойон Израиль норуотун бүттүүнүн Моисей тылын истэргэ, Таҥара Бэйэтинэн туруорбут баһылыга этэрин барытын толорон иһэргэ соруйбута. Ону ол диэбэккэ, Израиль дьоно биирдэ өрө тура сылдьыбыттара. Корей, Дафан уонна Авирон баһылыктаах сүүс биэс уон киһи Моисейы утары баран, бас бэриниэхтэрин баҕарбаккалар, кинини атыттардааҕар үрдүктүк туттар диэн буруйдаан турбуттара.

Ону истэн Моисей, Айыы Тойон этэрин толорон, норуотун дьонун бүттүүнүн Корей, Дафан уонна Авирон отууларыттан тэйэн биэрэллэригэр, кинилэр малларын-салларын таарыйбаттарыгар дьаһайбыта. Уонна эппитэ: «Мин бэйэм баҕабын буолбакка, Айыы Тойон көҥүлүн толорорум. Өскөтүн сибилигин туох да ураты дьикти буолбатаҕына, бу дьон кэлин өлөр кэмнэригэр өллөхтөрүнэ, ол аата Айыы Тойон миигин ыыппатах эбит. Оттон Айыы Тойон дьиктини оҥорон – сир хайа баран балар туох баар баайдары-дуоллары үтүгэн түгэҕэр тыыннаахтыы түстэхтэринэ – кинилэр Айыы Тойонтон чахчы тэйбиттэрин билиэххит».

Маны этээтин кытта, өрө турааччылар атахтарын аннынан сир силлэ түспүтэ да, Корейы уонна кини куомуннаахтарын бука барыларын, дьиэлэри-уоттары, маллары-саллары ыйыстан кэбиспитэ. Онон туох баар баайдыын-дуоллуун тыыннаахтыы үтүгэн түгэҕэр түҥнэстэн, буорунан-тааһынан көмүллэн өлбүттэрэ. Аттыларыгар турбут дьон кинилэр үөгүлэрин-хаһыыларын истэн, биһиги эмиэ өлүөхпүт диэн, куттанан үрүө-тараа сырсыбыттара. Оттон Моисейы утары өрө турбут икки сүүс биэс уон киһиэхэ Айыы Тойон халлаантан суостаах уоту түһэрбитэ, онон олор эмиэ бары өлбүттэрэ.

ЧЫЫҺЫЛАЛАР 16:1-3, 23-35

Алтан Моҕой

Алтан моҕой

Кураайы куйаарынан салгыы айаннаан иһэн норуот, ыарахаттартан чаҕыйан, эмиэ киҥир-хаҥыр саҥаран, Айыы Таҥараны утары тыллаһан барбыта. Кинилэр Моисейга тааллара кырыыланан: «Биһигини Египеттэн тоҕо таһаарбыккытый? Кураайы куйаарга өллүннэр диэн дуо? Манна сиир килиэппит да, иһэр уубут да суох, куһаҕан аһылыктан аҕынньыбыт төллөр буолла», – дэһэллэрэ. Итинник кыҥкыйдыылларын иһин, Айыы Тойон кинилэргэ дьааттаах эриэн үөннэри ыыппыта, онон дьон моҕойго тиктэрэн өлүтэлээбиттэрэ. Сотору Моисейга бэрт элбэх киһи кэлэн: «Таҥараны уонна эйигин утары тыллаһан ыар аньыыны оҥорбуппут. Айыы Тойонтон көрдөһөн, эриэн үөннэри биһигиттэн тэйиттэр», – диэн көрдөспүттэрэ.

Моисей норуотун туһугар үҥпүтүгэр Айыы Тойон киниэхэ эппитэ: «Алтан моҕойу оҥостон, ону үөһэ уһун ураҕаска ыйаан тур. Эриэн үөҥҥэ тиктэрбит киһи, ол моҕойу көрдөҕүнэ, тыыннаах хаалыаҕа». Моисей сүүнэ улахан алтан моҕойу кутан оҥорон баран, бар дьон көрүүтүгэр үөһэ ыйаан кэбиспитэ. Эриэн үөҥҥэ тиктэрбит киһи алтан моҕойу көрдө да, үтүөрэн тыыннаах хаалара.

ЧЫЫҺЫЛАЛАР 21:4-9

Валаам Пророк Уонна Аанньал

Валаам пророк уонна аанньал

Биирдэ Израиль норуота Иордан өрүстэн чугас Иерихон куорат аттыгар тохтообута. Ол моавитяннар сирдэрэ-уоттара этэ. Израиль дьоно олус элбэҕин көрөн, олохтоохтор улаханнык куттаммыттара. Валак, Моав ыраахтааҕыта, Валаам пророкка илдьит ыыппыта: «Биһиги аттыбытыгар биир Египеттэн тахсыбыт норуот олохсуйда. Ыһар буор курдук үгүс ахсааннаах дьоно сирбитин биирдэ сабардаан кэбистэ. Эн кэлэн, бу норуоту түҥнэри кыраа. Төһө да биһигини күүстэринэн сабырыйбыттарын иһин, эн кыраатаххына, мин кинилэри хотуом, сирбиттэн киэр үүрүөм. Мин билэбин: эн кими алҕаабытыҥ – алгыс ылыаҕа, кими кыраабытыҥ – кэрэгэй кэскиллэниэҕэ».

Валаам, тыһы өсүөлүн миинэн, икки чаҕарын ылан, айаҥҥа туруммута. Эмискэ өсүөлэ, суолугар аанньал кылыс тутан турарын көрөн, туораан хонууга тахсыбыта. Валаам өсүөлүн суолга киллэрэ сатаан, маһынан охсуолаан барбыта.

Эмискэ үлүгэр өсүөлэ, Айыы Тойон киһилии саҥардан: «Туох буруйбар эн миигин сынньаҕын?» – диэн соһуппута. Сонно Айыы Тойон Валаам хараҕын арыйарын кытта, кини эмиэ кылыстаах аанньал турарын көрбүтэ уонна, уолуйа куттанан, сөһүргэстии түспүтэ. Аанньал эппитэ: «Өсүөлгүн тоҕо таһыйдыҥ? Аньыылаах суолу тутуспутуҥ иһин, Мин эйигин тохтото кэллим». Онуоха Валаам: «Миигин тохтотоору, суолбун бүөлүү турбуккун ончу билбэтэҕим, – диэбитэ. – Аньыыны кэбилэммит эбиппин... Куһаҕаны оҥоро баран иһэр эбит буоллахпына, төннүбүтүм көнө». «Суох, дьоҥҥун кытта барыс, – диэбитэ аанньал. – Ол эрээри антах тиийдэххинэ, Мин этэрбин эрэ этээр».

Моав олохтоохторо Валаам израильтяннары кырыырын кэтэспиттэрэ. Оттон Валаам буоллаҕына эппитэ: «Айыы Таҥара Израилы кыраабат буоллаҕына, мин кинилэри хайдах кыраан-таныйан барыахпыный? Айыы Тойон Израильга алдьархайы ааҥнатыан баҕарбат буоллаҕына, мин хайдах кинилэргэ алдьархайы ыҥыра сатыахпыный?» Итиэннэ кырыыр оннугар нэмийэн үстэ алҕаабыта.

ЧЫЫҺЫЛАЛАР 22:3-35; 23:7-20

Иисус Навин – Моисей Солбуйааччыта

Иисус Навин – Моисей солбуйааччыта

Моисей сааһа олус ырааппытыгар Таҥара кини бэрт сотору өлүөхтээҕин эппитэ. Өлүөн иннинэ Моисей, Израиль норуота маныыһыта суох бараан үөрүнүү тулаайахсыйан хаалбатын туһугар, бэйэтин оннугар Таҥараттан атын саҥа баһылыгы көрдөспүтэ.

Онуоха Айыы Тойон Моисейга эппитэ: «Таҥара Тыынын сүрэҕэр толору ылыммыт киһи ити Навин уола Иисус баар. Эн оннугар норуоту кини салайдын. Киниэхэ илиигин ууран үҥэн баран, Елеазар аҕабыыт уонна норуот иннигэр таһааран туран, сүбэлээ-амалаа. Иисус олох сибилиҥҥиттэн эйигин кытта бииргэ салайсан барыахтаах, оччоҕо эрэ норуот киниэхэ бас бэриниэҕэ. Кини Елеазар аҕабыыттан ыйытар буолуоҕа, оччоҕо Елеазар Айыы Тойон иннигэр түөрэх кэбиһэн быһаарыы ылыныаҕа. Аҕабыыт да, Израиль уолаттара бука бары да, бар дьон бүттүүнэ Иисус этэринэн сылдьыахтара». Моисей Айыы Тойон соруйбутун барытын толорбута.

Иисус Навин Таҥараҕа бэриниилээх хаалбыт икки чуҥнааччыттан биирдэстэрэ этэ, кини ол саҕаттан Таҥара биһиэхэ хайаан да көмөлөһүө, Израиль норуотун Ханааҥҥа киллэриэ диэн бүк эрэнэрэ. Оччотооҕуга ол икки киһи: «Айыы Тойон биһигини кытта бииргэ сылдьар, онон Ханаан дьонуттан төрүт куттанымаҥ!» – диэн норуот санаатын көтөҕө сатаабыттара. Онтон ыла элбэх кэм ааспыта. Израиль норуота кураайы куйаарга түөрт уон сылы быһа сылдьыбыта. Египеттэн тахсыбыт улахан дьон барыта ити кэм иһигэр өлөн бараммыта, онон кинилэргэ эрэннэриллибит Ханаан сирин көрбөтөхтөрө. Барыта Айыы Таҥара эппитин курдук буолбута: «Миигин утары тылласпыт буруйгутугар эһиги манна, кураайы куйаарга, өлүөххүт. Эһигиттэн, сүүрбэтин ааспыт дьонтон хайаҕыт да, Иефонния уола Халевтан уонна Навин уола Иисустан уратылар Мин эһиэхэ биэриэм диэн андаҕайбыт сирбэр үктэниэххит суоҕа. Өстөөх илиититтэн өлүөхтэрэ диэбит оҕолоргутун эрэ онно киллэриэҕим. Эһиги аккаастаммыт сиргитин кинилэр көрүөхтэрэ. Ол сири хаһан эрэ түөрт уон күн кэрийэн көрбүккүт, онон аньыыгытыгар-буруйгутугар эмиэ түөрт уон сыл накаастаныаххыт: биир күнү биир сыл боруостуоҕа. Миигинэ суох хаалар хайдаҕын-тугун дьэ оччоҕо билиэххит».

ЧЫЫҺЫЛАЛАР 14:29-30, 34; 27:12-23

Оҕолорго Кэриэс-хомуруос Тыл: Айыы Тойону Умнумаҥ

Оҕолорго кэриэс-хомуруос тыл: Айыы Тойону умнумаҥ

Моисей хаан-уруу норуотугар аман өһүн амалыйбыта: «Айыы Тойон Таҥараҕыт ыйбытын-кэрдибитин өрүү тутуһа сылдьыҥ: уҥа-хаҥас халбаҥнаамаҥ. Этэҥҥэ тыыннаах хаалан үчүгэйдик олоруохпут, бас билиэхтээх сирбитигэр үйэбитин моҥуохпут диир буоллаххытына, Айыы Тойон ыйбыт суолуттан туораамаҥ. Иһит, Израиль! Биһиги Айыы Тойон Таҥарабыт – соҕотох Айыы Тойон. Онон эн Айыы Тойон Таҥараҕын ис сүрэххиттэн, ис дууһаҕыттан, туох баар күүскүн ууран туран, таптаа».

Ити курдук бар дьонугар кэриэс-хомуруос тылын этэн, Айыы Тойон Египеккэ уонна кураайы куйаарга оҥорбут бары улуу бэлиэлэрин, дьиктилэрин ыччаттаргытыгар өрүү кэпсии-ипсии, өйдөтө-саната сылдьар буолуҥ, Таҥара кэриэстэрин, сокуоннарын, ыйыыларын-кэрдиилэрин толоруҥ, оҕолоргутун, Айыы Тойону кураайы куйаарга тургуппут өбүгэлэрин курдук буолбаттарын туһугар, үөрэтэ-такайа сылдьыҥ диэн сүбэлээбитэ. Өссө маннык эппитэ: «Сэрэниҥ, эһигини Египеттэн, кулуттааһын уйатыттан, таһаарбыт Айыы Тойоҥҥутун умнар буолаайаҕыт. Айыы Тойон Таҥараҕытын ытыктааҥ, Киниэхэ эрэ сулууспалааҥ. Айыы Тойон Таҥараҕыт эһиги Киниэхэ эрэ сүгүрүйэргитин ирдиир, онон ханнык да атын таҥараларга, эһигини тулалыыр норуоттар таҥараларыгар, сүгүрүйбэт буолуҥ. Аны Айыы Тойон Таҥараҕытын уордатан суорума суолланаайаҕыт... Кини кэриэстэрин бигэтик тутуһуҥ, эһиэхэ биэрбит сокуоннарын, ыйыыларын-кэрдиилэрин барытын толоруҥ. Айыы Тойон тугу үтүө, кырдьыктаах диирин, ону эрэ оҥорор буолуҥ».

ИККИС СОКУОН 5:32-33; 6:4-25

Сиэртибэлээһин

Сиэртибэлээһин

Норуотун хас биирдии киһитигэр туһаайан, Моисей өссө маннык диэбитэ: «Айыы Тойон Таҥараҥ эйиэхэ биэрэр сиригэр-уотугар олохсуйдаххына, ол сириҥ бастакы үүнүүтүн аһыттан тымтайга уган, Айыы Тойон Таҥараҥ Бэйэтэ талбыт ытык сиригэр тиий. Итиэннэ онно сулууспалыы сылдьар аҕабыыкка эт: „Бүгүн мин Айыы Тойон Таҥарам биһиги аҕаларбытыгар биэриэх буолан эрэннэрбит сирин ылбыппын иһитиннэрэ кэллим. Дьэ онон бу, Айыы Тойон, Эн миэхэ биэрбит сириҥ бастакы үүнүүтүттэн аҕаллым“. Итиэннэ ону Айыы Тойон Таҥараҥ иннигэр ууран баран, Киниэхэ сүгүрүй.

Айыы Тойон Таҥараҥ эһиги дьиэ кэргэҥҥэ биэрбит быйаҥын Таҥара сибэтиэй дьиэтин сулууспатыгар талбыт левиттэрин уонна эйиэхэ кэлэн олорор айан дьонун кытта үөрэ-көтө үллэстэр буол. Үс сылга биирдэ сириҥ быйаҥын уон гыммыт биирин левиттэргэ, айан дьонугар, тулаайахтарга, огдооболорго, кинилэр эһиэхэ тото-хана аһыылларын курдук, бэрис.

Бу күнтэн ыла Айыы Тойон Таҥараҥ эйиэхэ Кини туох баар ыйыытын-кэрдиитин, сокуонун толороргор соруйар: ону барытын тутус уонна ис сүрэххиттэн, бүтүн дууһаҕынан толор. Бүгүн эн Айыы Тойоҥҥо: „Эн мин Таҥарам буолуоҥ, мин аны Эн эрэ суолгунан сылдьыам, Эн ыйыыгын-кэрдиигин, кэриэстэргин, сокуоннаргын барытын толоруом, Эйигин истиэм“, – диэн эрэннэрдиҥ. Бүгүн Айыы Тойон эйиэхэ эмиэ этэр: „Мин бары кэриэстэрбин тутустаххына, Бэйэм эйиэхэ эрэннэрбитим курдук, Мин норуотум буолуоҥ. Айбыт норуоттарбыттан хайалара да тиксибэтэх үрдүк чиэһин, албан аатын, үтүөкэн олоҕун эйиэхэ биэриэҕим, оччоҕо Мин, Айыы Тойон Таҥараҥ, эрэннэрбитим курдук, эн Мин сибэтиэй норуотум буолуоҕуҥ“».

ИККИС СОКУОН 26:1-19

Моисей Өлүүтэ

Моисей өлүүтэ

Айыы Тойон Моисейы Моавит сиригэр Иерихон утарытыгар баар Нево хайатыгар тахсарыгар соруйбута уонна кини бу хайаҕа өлөрүн туһунан эппитэ. Моисей хайа чыпчаалыгар ыттыбытыгар Айыы Тойон киниэхэ бэрт ырааҕынан тайаан сытар киэҥ нэлэмэн сири ыйан көрдөрбүтэ. Ол Айыы Тойон Авраамҥа, Исаакка уонна Иаковка кинилэр удьуордарыгар биэриэх буолан андаҕайбыт сирэ этэ. «Дьэ били эппит сирим бу баар. Көрдөрөрүн көрдөрдүм эрээри, эн бу сиргэ үктэниэҥ суоҕа», – диэбитэ Айыы Тойон.

Айыы Тойон эппитин курдук, Моисей, Айыы Тойон кулута, Нево хайатыгар өлбүтэ. Кинини Веффегор утарытынааҕы хочоҕо, Моав сиригэр-уотугар, харайбыттара гынан баран, уҥуоҕун торума ханан баарын билиҥҥэ диэри ким да билбэт. Моисей өлөрүгэр сүүс сүүрбэ саастааҕа, ол эрээри хара өлүөр диэри хараҕын уота мөлтөөбөтөҕө, модун бэйэтэ бохтубатаҕа. Израиль дьоно Моисейы аһыйан, Моав хонуутугар отут күнү быһа ытаспыттара. Моисей курдук, Айыы Тойоннуун сирэй сирэйгэ кэпсэппит, Айыы Тойон соруйуутунан Египеккэ фараон уонна кини норуотун иннигэр, бүтүн дойду хараҕар, итиччэ элбэх бэлиэ дьиктини оҥорбут пророк кэлин үөскээбэтэҕэ. Моисейдыын тэҥ баайыылаах, итинник улуу дьайыылары оҥорор сүдү күүстээх пророк Израиль сиригэр аны үөдүйбэтэҕэ.

Кинини Навин уола Иисус, били Моисей илиитин ууран туран үҥпүтүгэр сүрэҕэр дириҥ муударас тыынын толору иҥэриммит киһи, солбуйан хаалбыта. Израиль уолаттара Иисуска бас бэринэн, Айыы Тойон Моисейынан этиппитин барытын толорбуттара.

ИККИС СОКУОН 34:1-12

Раав Чуҥнааччылары Быыһыыр

Раав чуҥнааччылары быыһыыр

Моисей өлбүтүгэр Айыы Тойон Иисус Навиҥҥа эппитэ: «Кулутум Моисей өллө. Онон туран, норуоккун илдьэ Иордан өрүһү туораан, Мин эһиэхэ Израиль уолаттарыгар биэрэр сирбэр бар. Мин ол сири, Моисейга эрэннэрбитим курдук, эһиэхэ биэрэбин. Эйигин кытта ким да, хаһан да кыайан туруулаһыа суоҕа. Мин, Моисейы кытта сылдьыбытым курдук, эйигинниин эмиэ өрүү бииргэ сылдьыам. Эн кытаанах буол, эр санаалан, кулутум Моисей эйиэхэ биэрбит сокуонун кичэллээхтик тутус, уонна өрүү өйдөөхтүк быһаарынар, туохха барытыгар ситиһиилэнэр туһугар, уҥа-хаҥас халбаҥнаама».

Израиль дьоно субу сэриилээн ылыахтаах куораттарыгар улам чугаһаан испиттэрэ. Иерихон бөҕөргөтүнүүлээх эркиннэрэ көстүбүттэригэр Иисус Навин куораты чуҥната икки киһини инники ыыппыта. Чуҥнааччылар Иерихоҥҥа тиийэн, Раав диэн дьахтар дьиэтигэр хоммуттара. Куоракка Израиль дьоно кэлэн Раав дьиэтигэр киирбиттэрин ким эрэ Иерихон ыраахтааҕытыгар тыллаан биэрэн, ыраахтааҕы чуҥнааччылары туттара, чаҕардарын ыыппыта.

Раав, Таҥара элбэх дьиктини оҥорон норуотугар көмөлөспүтүн истибит буолан, Айыы Тойон Иерихону Израиль дьонугар хайаан да биэриэ дии саныыра. Иерихон куорат Таҥара Бэйэтин норуотугар биэриэх буолан эрэннэрбит сиригэр турара. Ол иһин Раав, Таҥараҕа эрэнэн, куораты чуҥнуу кэлбит икки киһини дьиэтигэр саһыаран кэбиспитэ, оттон кинилэри тута кэлбит ыраахтааҕы чаҕардарыгар ол дьон бэҕэһээ киэһэ барбыттара диэбитэ. Чаҕардар өс хоту Иорданныыр суол устун көтүтэ турбуттара. Түүн Раав саһыарбыт дьонун дьиэтин түннүгүнэн быанан аллара түһэрбитэ (дьиэтэ куорат эркинигэр баара) уонна, ити барбыт сойуолааччылары көрсө түспэт туһугар, хайаҕа тахсан үс күн саһалларыгар сүбэлээбитэ.

ИИСУС НАВИН 1:1-7; 2:1-16

Иорданы Туорааһын

Иорданы туорааһын

Иерихоннаан иһэн, Израиль норуота Иордан өрүһү туоруохтааҕа.

Айыы Тойон Иисус Навиҥҥа: «Бу күнтэн ыла Мин эйигин Израиль норуотун иннигэр албан аатырдыам, суон сураҕырдыам, – диэбитэ. – Оччоҕо Моисейдыын сылдьыбытым курдук, эйигин кытта эмиэ бииргэ сылдьарбын бары билиэхтэрэ. Кэс тыл ковчегын сүгэн иһэр аҕабыыттары, Иордан уутугар киирдилэр да, тохтотоор». Иисус норуокка эппитэ: «Бу сиргэ олорооччулары, хананейдары, хеттейдэри, евейдэри, ферезейдэри, гергесейдэри, аморрейдары уонна иевусейдары киэр үүрүөхтээх Айыы Таҥара эһигини кытта бииргэ сылдьарын эһиги маннык билиэххит: сир бүттүүнүн Баһылыгын Айыы Тойон кэс тылын ковчегын билигин эһиги иннигитигэр Иордан уҥуор туоратыахтара. Ковчегы сүгэн иһэр аҕабыыттар Иордан уутугар киирээттэрин кытта, өрүс уута, сүүрдэрин тохтотон, эркин курдук өрө туран кэлиэҕэ». Кырдьык, аҕабыыттар Иордан уутугар үктэнээттэрин кытта (бурдук хомуурун саҕана Иордан уута туолан хаатыттан тахсара), уу, сүүрдэрин тохтотон, Адам куоратыгар тиийэ эркиннии өрө туран кэлбитэ. Онтон бэтэрээ өттүнээҕи уу барыта муораҕа төттөрү түспүтэ.

Онон Израиль норуота Иордан өрүһү кураанах сиринэн туораабыта. Кинилэр туоруур кэмнэригэр ковчегтаах аҕабыыттар кууран хаалбыт өрүс ортотугар киирэн турбуттара. Иисус Навин уон икки киһиэхэ сорудах биэрэн, ол турбут сирдэриттэн, бу дьикти суол өйдөбүнньүгэ гынарга биирдии тааһы ылларбыта. Норуот бүттүүнэ туораабытын кэннэ, Айыы Тойон Иисуска: «Ковчегтаах аҕабыыттары ууттан таһаар», – диэбитэ. Аҕабыыттар тахсааттарын кытта, өрүс уута уруккутун курдук күрүлүү устубутунан барбыта.

Иордантан ылбыт уон икки таастарын Иисус Навин Галгал диэн сиргэ уурдарбыта.

ИИСУС НАВИН 3:7-17; 4:1-24

Иерихону Ылыы

Иерихону ылыы

Израиль сэриитэ куоракка ыга анньан кэлбитигэр Иерихон ыраахтааҕыта куорат халҕан ааннарын хататан кэбиспитэ. Онуоха Айыы Тойон Иисус Навиҥҥа эппитэ: «Иерихон куорат ыраахтааҕылыын-буойуннуун эйиэнэ буолуоҕа. Сэбилэммит эр дьоҥҥут бука бары күҥҥэ биирдэ кэс тыл ковчегын туппутунан куораты эргийэ хаамтыннар. Алта күнү быһа ити курдук эргийиҥ. Кэс тыл ковчегын иннигэр турбалаах сэттэ аҕабыыт истин. Сэттис күҥҥүтүгэр куораты сэттэтэ эргийээриҥ, ол кэннэ аҕабыыттар турбаларын үрдүннэр. Саамай улахан турба тыаһа иһилиннэ да, норуот бүттүүнэ күргүөмүнэн хаһыытаан бытарытыахтаах, оччоҕо куорат эркинэ олоҕор тиийэ бүтүннүү сууллан түһүөҕэ. Дьэ оччоҕо норуот куоракка киириэ».

Саалаах-саадахтаах буойуннар инники барбыттара, кинилэр кэннилэриттэн турбалаах аҕабыыттар уонна эмиэ сэбилэммит буойуннар испиттэрэ. Иисус норуоту сэрэппитэ: «Эһиги сымыыттааҕар бүтэй, балыктааҕар кэлэҕэй сылдьыҥ, үөгүлээҥ диэн бирикээс биэрэ иликпинэ, биир да тылы быктараайаҕыт, мин эттэхпинэ эрэ үөгүлүөххүт». Ол күн дьон кэс тыл ковчегын туппутунан куораты биирдэ эргийэн баран лааҕырдарыгар төннөн кэлбиттэрэ. Ити курдук, күн тура-тура, алта күнү быһа эргийбиттэрэ. Сэттис күнүгэр кэс тыл ковчегын куораты тула сэттэтэ эргиппиттэрин кэннэ, Иисус дьэ кэмниэ кэнэҕэс: «Үөгүлээҥ! Айыы Тойон куораты эһиэхэ биэрэр!» – диэн хаһыытаабыта. Сонно, турба оонньуур тыаһын истээт, норуот бүттүүнэ үөгүлээн бытарыппытыгар куорат эркинэ түгэҕэр тиийэ сууллан күр гына түспүтэ. Онон буойуннар бары өттүттэн тоҕо анньан киирэн, куораты ылбыттара.

Били Иерихону чуҥнуу кэлэ сылдьыбыт икки киһи кинилэри саһыарбыт Раав диэн дьахтары уонна кини аймахтарын быыһыах буолан эрэннэрбит этилэр. Ол иһин куоракка киирэллэригэр дьиэтин түннүгэр кыһыл таҥаһы ыйаппыттара. Раав кинилэр эппиттэрин толорбута, онон олор чуо кэлэн, кинини дьиэ кэргэнин кытта куорат тас өттүгэр таһаарбыттара. Ол кэннэ Иерихону уоттаан кэбиспиттэрэ.

ИИСУС НАВИН 6:1-24

Аморрейдары Кытта Кыргыһыы

Аморрейдары кытта кыргыһыы

Биирдэ Гаваон диэн сиргэ аморрейдары кытта кырыктаах кыргыһыы буолбута. Кыргыһыы иннинэ Айыы Тойон Иисус Навиҥҥа эппитэ: «Куттаныма, Мин кинилэри эн илиигэр биэрэбин: хайалара да эйигин утары кыайан туруулаһыа суоҕа». Иисус баһылыктаах Израиль сэриитэ тохтоон турбут сириттэн түүн им балай хараҥаҕа хоҥнон, суолга туруммута. Ол тиийэн өстөөх күүппэтэх өттүттэн соһуччу саба түһэннэр, Айыы Тойон көмөтүнэн аморрейдары улаханнык аймаабыттара. Израиль буойуннара өстөөхтөрүн үлтү сынньан баран, ордон хаалбыттарын Вефорон хайатыгар тиэрдэр суол устун инньэ Азекка уонна Македка тиийэ эккирэппиттэрэ.

Ол эрээри кыайыы кинилэргэ дөбөҥнүк тиксибэтэҕэ – буойуннар уһун күнү быһа эллэспиттэрэ. Тыын былдьаһыга буолан Иисус Навин, ыксаан, Айыы Тойонтон күн саҕахха хойутаан киирэригэр көрдөспүтэ. Норуот барыта истэн турдаҕына, Иисус: «Үрүҥ күн, Гаваон үрдүгэр тур! Тэргэн ый, Аиалон хочотун үрдүгэр тохтоо!» – диэн саҥа аллайбыта. Кырдьык, күн да, ый да, кинилэр өстөөхтөрүн кыайыахтарыгар диэри, биир сиргэ турбуттара. Кыргыһыы бүтэн, Иисус Навин сэриитэ лааҕырыгар кыайыы-хотуу көтөллөөх төннүбүтэ.

Күн ити курдук Айыы Тойон көҥүлүнэн, киһи көрдөспүтүн хоту арҕаалаабакка, халлаан оройугар хам хатанан турбута диэн былыргыттан быйылгыга диэри – кыргыһыы иннинэ да, кэннинэ да – суоҕа. Ол күн Айыы Таҥара норуотун туһугар Бэйэтинэн сэриилэспитэ.

Таҥара Иисус Навиҥҥа эппит үтүөкэн тылларын Кинини итэҕэйэр хас биирдии киһиэхэ туһаайар: «Мин эйиэхэ этэбин: бигэ буол, эр санаалан, туохтан да торуттан-толлон, чаҕыйан турума. Ханна да барбытыҥ иһин, Мин, Айыы Тойон Таҥараҥ, эйигинниин бииргэ буолуом».

ИИСУС НАВИН 1:9; 10:6-15

Израиль Судьуйалара

Израиль судьуйалара

Израиль дьоно кэлиэхтэрин иннинэ, Ханааҥҥа атын араас норуоттар: хеттейдэр, гергесейдэр, аморрейдар, хананейдар, ферезейдэр, евейдэр уонна иевусейдар олорбуттара. Бу норуоттары барыларын «хананейдар» диэн ааттыыллара. Халыҥ аньыылаах-харалаах хананейдары Айыы Тойон сир үрдүттэн имири соторго быһаарбыта. Бу норуоттар, сүнньүнэн, Ваал уонна Астарта таҥаралаахтара. Кинилэр Ваалга сүгүрүйэр кэмнэригэр саат-суут диэни букатын умнан кэбиһэллэрэ. Үҥэр-сүктэр сирдэригэр, үрдэллэргэ, мустан, таҥараларыгар кэрэх сиэртибэ биэрэллэрэ, бэл дьону кытта сиэртибэлииллэрэ.

Израиль норуота Ханаан сиригэр кэлэн олохсуйбута. Билигин ол урукку Ханаан сиригэр Палестина (Израиль судаарыстыбата) уонна Иордан өрүс илин эҥээринээҕи уобаластар киирэллэр. Моисей сири-уоту Израиль уон икки ууһугар, Иаков уон биир уолун удьуордарыгар – Рувим, Симеон, Иуда, Дан, Неффалим, Гад, Асир, Иссахар, Завулон, Иосиф (кини ууһа икки ууска арахсара, биирдэрэ уолуттан Ефремтэн, иккиһэ эмиэ атын уолуттан Манассияттан силис тардара) уонна Вениамин уустарыгар – үллэрэн биэрбитэ. Иаков биир уолун Левий ууһа эрэ өлбүгэ сир ылбатаҕа: левиттэр, Таҥара кинилэри Бэйэтигэр сулууспалатарга талан ылбыт буолан, Израиль атын уустарын куораттарыгар тарҕанан олороллоро.

Ханааҥҥа кэлбит бастакы 300-400 сылларын устата Израиль уон икки аҕатын ууһа биир уопсай салалтата суоҕа. Кинилэри барыларын сири-халлааны айбыт Айыы Таҥара итэҕэлэ түмэрэ. Ол үрдүнэн израильтяннар чугас эргин олорор атын норуоттар таҥараларыгар үҥэн-сүктэн, эмэгэккэ сүгүрүйэн, Таҥара кэриэстэриттэн өтөр-өтөр туораан тахсаллара. Буруйу-сэмэни оҥороллорун, эмэгэккэ сүгүрүйэллэрин иһин, уордайан, Айыы Тойон Израиль норуотун өстөөх илиитигэр биэрэрэ, оччоҕо өрүү сэриилэһэр норуоттара – моавитяннар, аммонитяннар, амаликитяннар, филистимляннар, хананейдар, мадианитяннар – кинилэри сотору-сотору халыыр-талыыр, билиэн тутан барар этилэр. Ол норуоттар батталларыттан эрэйи эҥээринэн тэлэн, Израиль дьоно Айыы Таҥараларын өйдөөн кэлэн, Киниттэн өрүһүлтэ көрдөһөллөрө. Ону истэн, Айыы Тойон норуотун аһынан-харыһыйан, бэйэлэрин ортолоруттан судьуйалары таһаартаан, кинилэри үтүргэннээх өстөөхтөрүн илиилэриттэн өрүһүйтэрэн ылара. Ол эрээри судьуйалар өллүлэр да, норуот эмиэ уруккутун курдук үүнэ-тэһиинэ суох баран, эмэгэккэ хат сүгүрүйбүтүнэн барара итиэннэ Айыы Тойону уордатан, уруккутунааҕар өссө түктэритик быһыыланара.

Израиль норуотун Гофониил, Аод, Самегар, пророк дьахтар Девора, Варак, Гедеон, Авимелех, Фола, Иаир, Иеффай, Есевон, Елен, Авдон, Самсон уонна Самуил диэн судьуйалар салайа сылдьыбыттара. Бу кинигэҕэ биһиги кинилэртэн сорохторун эрэ туһунан кэпсиэхпит.

Онон, ол саҕана Израильга ыраахтааҕы суоҕа, ким барыта бэйэтэ тугу сиэрдээх-сөптөөх диэбитинэн дьаһанан олороро.

СУДЬУЙАЛАР КИНИГЭЛЭРЭ

Гедеон

Гедеон

Иисус Навин өлбүтүн кэннэ, Израиль дьоно-сэргэтэ эмэгэккэ сүгүрүйэн, Айыы Таҥараны улаханнык уордаппыттара. Айыы Тойон кинилэри, моһуораларын көннөрөн, мадианитяннар илиилэригэр биэрбитэ, онон еврейдэр кыр өстөөхтөрүгэр кулут буолбуттара. Норуот ыар батталы-үктэли сэттэ төгүрүк сылы быһа тулуйа сатаан баран, бүтэр уһугар тиийэн Таҥараттан көмө көрдөспүтэ. Айыы Тойон, кинилэр энэлгэннэрин истэн, Израильга Гедеон диэн саҥа сирдьити туруорбута.

Гедеон бүтүн күүстээхпин диэн үйэтигэр санамматах киһи этэ эрээри, Таҥара киниэхэ эппитэ: «Мин эйигин кытта өрүү бииргэ сылдьыам, онон эн мадианитяннары тулутуоҥ суоҕа – бука барыларын биир киһини кыайар курдук кыайыаҥ». Айыы Тойон Гедеоҥҥа этэн, кини аҕатыгар баар Ваал таҥара сиэртибэнньигин алдьаттарбыта. Гедеон уон чаҕарын илдьэ баран, Ваал сиэртибэнньигин төрдүттэн үрэйбитэ, ол аттыгар үүнэн турар ытык мастарын кэрдэн кэбиспитэ. Итиэннэ Айыы Тойоҥҥо анаан, атын саҥа сиэртибэнньик туттаран, Таҥараҕа бэлэх-туһах биэрбитэ. Айыы Тойон Тыына Гедеоҥҥа түһэн, кини Израиль өстөөхтөрүн утары халыҥ сэриини хомуйбутунан барбыта. Кыргыһыы иннинэ Гедеон, норуотун быыһыыр сорук киниэхэ чахчы сүктэриллибитин билээри, Таҥараттан туох эрэ ураты бэлиэни көрдөспүтэ. Онуоха Айыы Тойон киниэхэ бэлиэ биэрбитэ: Гедеон түүн куумунаҕа тэлгээбит кыргыылаах бараанын тириитэ сарсыардааҥҥы сииккэ ибис-инчэҕэй буола илийэн хаалбыта, оттон тулатынааҕы сир кураанах этэ. Нөҥүө түүнүгэр төттөрү буолбута: сир илийбитэ, тирии буоллаҕына кураанах хаалбыта.

Гедеон сэриитин дьонун мадианитяннар лааҕырдарын тула туруортаабытын кэннэ, Айыы Тойон киниэхэ эппитэ: «Эн аһара элбэх киһини илдьэ сылдьаҕын. Мин кинилэргэ мадианитяннары хотор кыаҕы биэрэрим хайдах да табыллыбат. Биэрдим да, Израиль улаханнык сананан, өстөөҕү бэйэм күүспүнэн-кыахпынан кыайдым диэн киэн туттан туруо. Онон норуоккар эт: ким куттана-чаҕыйа саныыр, ол дьиэтигэр төнүннүн». Гедеон Айыы Тойоно эппитин толорон, сэриититтэн сүүрбэ икки тыһыынча киһитэ дьиэтигэр төннүбүтэ, уон тыһыынча эрэ буойуна ордон хаалбыта. Ол үрдүнэн Айыы Тойон киниэхэ билигин да элбэх киһилээххин, онон дьоҥҥун өрүскэ илдьэн, ууну хайдах иһэллэрин кэтээн көр диэн соруйбута. Дьон үксэ кытылга тобуктуу түһээт, сирэйдэринэн ууга умса түһэн, испиттэрэ. Арай үс сүүс киһи эрэ ууну ытыһынан сомсон испитэ. Онуоха Таҥара Гедеоҥҥа эппитэ: «Ити ытыһынан сомсон испит үс сүүс киһи эһигини өстөөхтөн быыһыаҕа – Мин эһиэхэ кыайыыны бэлэхтиэм».

Барыта Таҥара эппитин курдук буолбута. Айыы Тойон улуу дьиктини оҥорон, Израиль баара-суоҕа үс сүүс киһитэ аһыҥа курдук аата-ахса биллибэт мадианитяннар уонна амаликитяннар халыҥ сэриилэрин сууһарбыта.

СУДЬУЙАЛАР КИНИГЭЛЭРЭ 6–7

Күүстээх Самсон

Күүстээх Самсон

Таҥара эҥин бэйэлээх дьикти дьайыылары оҥорорун, норуотугар амарахтык сыһыаннаһан өрүү көмөлөһөрүн үрдүнэн, Израиль дьоно Айыы Тойонтон хат тэйэн, Кини сөбүлээбэтин оҥорон барбыттара. Ол буруйдарыгар филистимляннарга билиэн түбэһэн, түөрт уон сылы быһа баттатан-үктэтэн олорбуттара. Өссө билиэҥҥэ сырыттахтарына, Айыы Тойон норуот үрдүнэн Самсон диэн ааттаах судьуйаны туруорбута. Кини киһиттэн эрэ таһыччы күүстээх-уохтаах бухатыыр этэ, ол дьикти күүһэ баттаҕар түмүллэн сылдьара. Самсон төрүөн иннинэ, Таҥара кини төрөппүттэригэр уолгут баттаҕын олох кырыйаайаҕыт, кэлин назорей (Таҥараҕа анаммыт киһи) буолан, норуотун филистимляннартан быыһанар суол аартыгар туруоруоҕа диэн сэрэппитэ.

Самсон улуу күүстээҕэ, биирдэ оннооҕор суолга утары көрсүбүт хахай кыылын козел оҕотунуу тырыта-хайыта тыытан кэбиспитэ. Өссө хаһан эрэ өсүөл сыҥааҕын уҥуоҕунан тыһыынча филистимлянины өлөрбүтэ эмиэ баара. Хайдахтаах да бөҕө ситии быаны, хандалыны кини бэрт кэбэҕэстик алдьатара.

Биирдэ Самсон Газа куоракка кэлэн хоммута. Филистимляннар кинини өлөрөөрү, куорат халҕан аанын хататан баран, сарсыарда буоларын кэтэһэн, саһыахтарынан саһан олорбуттара. Самсон түүн ортото уһуктан кэлэн, куораттан барарга быһаарыммыта. Куорат аана хам хатанан турарын көрөн да баран, хаайтаран турбатаҕа – халҕан ааны остуолбалары-хатыырдары тоҕо тардан ылан, санныгар сүгэн кэбиспитэ уонна хайа оройугар таһааран бырахпыта.

СУДЬУЙАЛАР КИНИГЭЛЭРЭ 13:1-5; 14:5, 6; 15:14, 15; 16:1-3

Самсон Өлүүтэ

Самсон өлүүтэ

Самсон Израильга барыта сүүрбэ сыл судьуйалаабыта. Ол тухары уоттаах харахтааҕы утары көрдөрбөккө, норуотун өстөөхтөрүн, филистимляннары, биир муннукка ыган, улахан кутталга олордубута. Кинини өлөрөн кэбиһиэхтэрин баҕараллара да, тоҕо итинник күүстээҕин билбэт буоланнар, хайдах да кыайан иннин ылбатахтара.

Ол иһин биирдэ Самсон таптыыр дьахтарыттан Далидаттан кини улуу күүһүн кистэлэҥин бил диэн көрдөспүттэрэ. Дьахтар үстэ нэмийэн ыйытан көрбүтэ да, Самсон кырдьыгы этиэн баҕарбатаҕа. Ол эрээри Далида хас күн аайы ааттаһан, тулутарыттан ааһан, Самсон киниэхэ кистэлэҥин этэн биэрэригэр тиийбитэ: «Баттаҕым кырылынна да, мин күүһүм-уоҕум сонно сүтэр, оччоҕо атын дьонтон туох да уратыта суох буола түһэбин».

Итини истээт, Далида кинини утутан кэбиспитэ уонна филистимляннары ыҥыран ылбыта. Олор кэлэн бухатыыр баттаҕын кырыйааттарын, кини күүһэ-уоҕа, сонно өһүллэн, сүтэн-уостан хаалбыта. Онтон ыла Айыы Тойоно тэйэн, мөлтүүр-ахсыыр аакка барбыта.

Өстөөхтөрө Самсону икки алтан сыабынан хам кэлгийэн, икки хараҕын тэһэн баран, хаайыылаахтар олорор дьиэлэригэр бурдук тартара туруорбуттара. Ол эрээри бухатыыр баттаҕа уһаан истэҕин аайы, улуу күүһэ улам төннөн барбыта.

Биирдэ филистимляннар, эмэгэккэ кэрэх биэрээри, мустан туран: «Сирбитин-уоппутун эспит, элбэх киһибитин өлөрбүт-өһөрбүт өстөөхпүтүн Самсону биһиэхэ туттаран биэрдиҥ!» – дии-дии таҥараларыгар уруй-айхал эппиттэрэ. Бука бары: «Ол киһигитин манна аҕалыҥ! Кэлэн биһигини саататтын», – диэн үөрүү-көтүү, күлсүү-салсыы бөҕө буолбуттара. Сотору Самсону аҕалан, дьиэ үрдүн тутан турар икки тулааһын баҕана ыккардыгар туруорбуттара. Самсон иһигэр: «Оо, Айыы Тойон Таҥара! Миигин өйдөөн-санаан кэлэн, тиһэх төгүл бөҕөргөтөн, икки харахпын иэстэһиннэр!» – диэн көрдөһөн-ааттаһан барбыта. Уонна: «Өстөөхтөрбүн кытта өллөҕүм буоллун!» – диэн саҥа аллайаат, туох баар күүһүнэн икки баҕананы тоҕо тардан ылбытыгар баараҕай тутуу, сууллан, онно чуоҕуһан турбут дьону бука барыларын сохсо буолан баттаабыта.

СУДЬУЙАЛАР КИНИГЭЛЭРЭ 16:14-30

Руфьтаах Ноеминь

Руфьтаах Ноеминь

Биирдэ судьуйалар салайан олорор кэмнэригэр Иудея сиригэр улахан сут турбута. Ол иһин биир Елимелех диэн ааттаах киһи, хоргуйан өлүмээри, кэргэнин уонна икки уолун кытта Вифлеем куораты хаалларан, Моав сиригэр көһөн барбыта (Моав дьоно Өлбүт (Мертвай) муора илин эҥээригэр олороллоро). Кини кэргэнэ Ноеминь, оттон уолаттара Махлон уонна Хилеон диэн этилэр.

Сотору Елимелех өлөн, Ноеминь икки уолун кытта хаалбыта. Уолаттара иккиэн ол дойду кыргыттарын кэргэн ылбыттара: биирдэрэ Орфа диэн ааттааҕа, иккиһэ Руфь диэн этэ. Уонча сыл олорбуттарын кэннэ, Ноеминь аны икки уола өлбүтэ. Таҥара Иудея норуотугар үчүгэй үүнүүнү биэрбитин, онон сут ааһан, үтүө дьыл өҥөйбүтүн истэн, дьахтар төрөөбүт дойдутугар барарга санаммыта.

Ноеминь Моав сириттэн араҕан уһун суолга турбута, икки кийиитэ эмиэ кинини кытта барсыбыттара. Саҥардыы айаннаан иһэн, Ноеминь кийииттэригэр эппитэ: «Тукаларыам, төрөппүттэргитигэр төннүҥ. Эһиги мин уолаттарбар да, миэхэ да өрүү олус үтүө сыһыаннаах этигит, онон Айыы Тойон эһиэхэ эмиэ үтүөтүк сыһыаннастын. Айыы Тойон алгыһынан этэҥҥэ эргэ тахсан саҥа дьиэҕэ-уокка киирдэргит». Итиэннэ иккиэннэрин уураан ылбыта. Кийииттэрэ ытыы-ытыы: «Суох, биһиги эйигин кытта эн норуоккар барсабыт», – дэспиттэрэ. Ол эрээри Ноеминь сөбүлэммэтэҕэ: «Кэбиһиҥ, биэбэйдэриэм, инньэ эрэ диэмэҥ. Эһигини аһынарым бэрт, Айыы Тойон миэхэ бииртэн-биир үлүгэри ыыта турар дии...» Кийиииттэрэ эмиэ ытаһан барбыттара, онтон Орфа хотунун кытта бырастыылаһан баран төннүбүтэ, Руфь хаалбыта. Кини эппитэ: «Миигин тылгар киллэрэ сатаама, эйигин быраҕан, син биир төннүбэппин. Эн ханна да барбытыҥ иһин, мин эмиэ онно барсыам, эн ханна олороҕун да, мин эмиэ онно олоруом. Эн норуотуҥ мин норуотум буолуоҕа, эн Таҥараҥ мин Таҥарам буолуоҕа. Эн ханна өлөҕүн да, мин эмиэ онно өлүөм, миигин онно харайыахтара. Айыы Тойон миэхэ туох да алдьархайы ыыттын – эн биһикки өллөхпүтүнэ эрэ, арахсыахпыт». Руфь бигэ санааны ылыммытын көрөн, Ноеминь кинини тылыгар киллэрэ сатаабатаҕа.

РУФЬ 1:1-17

Руфь Вооз Бааһынатыгар

Руфь Вооз бааһынатыгар

Ноеминь Руфьтуун кэмниэ кэнэҕэс Вифлеемҥэ тиийэн кэлбиттэрэ. Кинилэри көрөн, куорат бүттүүнэ өрүкүйэ түспүтэ. Бары: «Ама ити Ноеминь буолуо дуо?» – дэһэллэрэ. Ноеминь кинилэргэ этэрэ: «Аны миигин „Ноеминь“ („Ис киирбэх“) диэн ааттаамаҥ, „Мара“ („Аһыы“) диэн ааттааҥ. Сүдү күүстээх Таҥара миигин улуу кутурҕаҥҥа тиэртэ. Мантан илии тутуурдаах, өттүк харалаах киһи барбытым, төннөрбөр Айыы Тойон кураанах ыытта».

Биирдэ Руфь Ноеминь аймаҕа Вооз бааһынатыгар кэлэн, бурдук быһааччылар кэннилэриттэн хаалбыт куолаһы итигэстии сылдьыбыта.

Хаһаайын билбэт эдэр дьахтарын көрөөт, ити хотунугар көмөлөһөөрү аймах-билэ дьонун хаалларан туора дойдуга кэлсибит Руфь буоларын тута сэрэйбитэ. Ол иһин кинини ыҥыран ылан, бааһынаҕа күн аайы тиийэрин көҥүллээбитэ. Итиэннэ үлэһиттэригэр бурдук быһа сылдьан куолаһы хаалларалларыгар, кыыһы атаҕастаабаттарыгар эппитэ.

Онтон Вооз Руфька: «Хотуҥҥун көрө-истэ сылдьаары, ийэлээх аҕаҕын хаалларан туран, туора дойдуга кэлсээхтээбиккин, – диэбитэ. – Үтүөҕүн-өҥөҕүн эйиэхэ Айыы Тойон төлүөҕэ. Таҥара хотоҕойун анныгар уоскулаҥ көрдөөн кэлбитиҥ иһин, эйиэхэ Израиль Айыы Тойон Таҥарата барытыгар көмөлөстүн».

Үтүө санаалаах көрсүө-сэмэй Руфь киниэхэ эппитэ: «Тойонуом, эн амарах сыһыаҥҥын сүтэрбэтэрбин! Кулуккар да тэҥэ суох кыра киһини санаабын көтөхтүҥ, үтүөкэн тыллары миэхэ эттиҥ».

Сотору Руфь Воозка эргэ тахсан, уол оҕону төрөппүтэ. Вифлеем дьахталлара Ноемиҥҥа эппиттэрэ: «Алгыстаах Айыы Тойон эйигин кэнчээри ыччата суох хаалларбата. Оҕоҥ, уолчааныҥ, Израильга албан аатырыахтын, суон сураҕырыахтын. Эйигин итинник таптыыр, сэттэ да уоллааҕар күндү кийиитиҥ төрөппүт оҕото кырдьар сааскар сүрэҕиҥ ытарҕата буолуо. Хайа уонна эйигин аһата-сиэтэ, көрө-истэ сылдьыа турдаҕа дии». Ноеминь оҕону бииргэм көтөҕө сылдьарын, бодьуустаһарын көрөн, ыаллара дьахталлар «Ноеминь барахсан уолламмыт» дэһэллэрэ. Оҕону Овид диэн ааттаабыттара. Кэлин кини Иессей аҕата, Давид эһэтэ буолбута. Оттон Давид Израиль улуу ыраахтааҕыта этэ. Бу кинигэҕэ биһиги кини туһунан өссө да кэпсиэхпит.

РУФЬ 1:19-21; 2:1-16; 4:13-17

Анна Үҥүүтэ

Анна үҥүүтэ

Израиль куоратыгар Рамаҕа Елкана диэн киһи олорбута. Кини Анна диэн кэргэннээҕэ. Анна оҕото суох буолан, онтон наһаа санааргыыр, эрэйдэнэр этэ. Сыл ахсын анал күннэргэ кэргэнниилэр Силом куоракка Айыы Тойон ытык сиригэр баран, Айыы Тойоҥҥо үҥэллэрэ, сиэртибэ биэрэллэрэ. Үҥэр кэмнэригэр Анна куруук ытаан-соҥоон муҥнанара. Елкана, кэргэнин таптыыр буолан, кинини туох да олус аһынара.

Биирдэ Айыы Тойон ытык сиригэр Силомҥа кэлбиттэригэр Анна эмиэ ытаан барбыта. «Тоҕо ытыыгыный, Анна? – диэбитэ Елкана. – Туохтан эн маннык наһаа курутуйаҕын? Мин эйиэхэ уон да уоллааҕар күндү буолбатахпын дуо?»

Анна храмҥа киирэн, иэйэн-куойан ытыы-ытыы, Айыы Тойоҥҥо маннык диэн эрэннэрбитэ: «Оо, Айыы Тойон Саваоф! Бу кулутуҥ мин хайдах эрэйдэнэрбин Эн көрөҕүн эбээт. Миигин, кулуккун, өйдөөн-санаан кэлэн, уол оҕону бэлэхтээтэргин, мин кинини Эйиэхэ букатын биэриэм этэ, оччоҕо оҕом баттаҕа хаһан да кырыллыа суоҕа этэ».

Анна Айыы Тойоҥҥо бэрт өр үҥпүтэ, ону аан аттыгар Илий аҕабыыт көрөн олорбута. Анна иһигэр саҥарар буолан, уоһа эрэ хамсыыра. Илий кинини итирик быһыылаах дии санаабыта, ол иһин: «Итирэн баран манна кэлэн туруоҥ дуо? Баран өйдөн», – диэбитэ. «Суох, тойонуом, мин арыгы испэтэҕим, бу санаабын-онообун сүөкэнэн, дууһабын Айыы Тойоҥҥо арыйдым, – диэн хардарбыта Анна. – Миигин, кулуккун, содур дьахтар дии санаама: мин ыар санааҕа, улуу кутурҕаҥҥа ылларан, Таҥараҕа үҥтүм». Онуоха Илий эппитэ: «Чэ, оччотугар эйэни кытта дьиэлээ, Израиль Айыы Тойон Таҥарата көрдөспүккүн барытын биэриэҕэ». Анна Илийгэ махтанан: «Алгыстаах эппитэ буоллун», – диэн хардарбыта. Храмтан төннөн кэлэригэр кини, санаата дьэгдьийэн, биллэ сэргэхсийбит көрүҥнээҕэ.

Айыы Тойон Анна үҥэрин-көрдөһөрүн истэн, дьахтар уол оҕону төрөппүтэ.

1 СААРЫСТЫБАЛАР 1:1-18

Анна Самуилы Таҥараҕа Аныыр

Анна Самуилы Таҥараҕа аныыр

Анна күүтүүлээх уолчаанын Самуил диэн ааттаабыта. Оҕотун, арыый улааппытын кэннэ, храмҥа аҕалан баран, Илий аҕабыыкка: «Мин били эн аттыгар туран Айыы Тойоҥҥо үҥпүт дьахтарбын, – диэбитэ. – Таҥараттан өрүү уол оҕону көрдөһөрүм, Айыы Тойон ону истэн, баҕа санаабын толордо. Уолум бу баар. Мин оҕобун Айыы Тойоҥҥо биэрэбин, онон үйэтин тухары Айыы Тойоҥҥо үлэлээтин». Анна амарах санаалаах Айыы Тойоҥҥо сүгүрүйбүтэ уонна ис сүрэҕиттэн махтанан айхал тылын эппитэ:

Сүрэхпин Айыы Тойон үөрүүнэн толордо! Эн миигин өрүһүйэн ылаҕын, мин, Эйиэхэ быыһатан, үөрэбин-көтөбүн. Ким кэлиэй Айыы Тойон курдук сибэтиэй? Эйигиттэн ураты атын Таҥара суох, биһиги Таҥарабытыгар холоонноох бигэ тирэх суох. Бэрдимсийэн саҥарымаҥ, баламаттык тыллаһымаҥ: Айыы Тойон тугу барытын билэр, барытын ыараҥнатан көрөр. Кини сибэтиэй дьонун араҥаччылыыр, оттон кэрээнэ суох быһыыланааччылар им балайга мунан, суола-ииһэ суох сүтүөхтэрэ, тоҕо диэтэххэ, киһи Айыы Таҥара бөҕөргөтөрүн эрэ тухары этэҥҥэ сылдьар. Айыы Тойон Киниэхэ утарсааччылары имири сотуоҕа.

Анна кыракый Самуилы Илий аҕабыыкка хаалларан барбыта, онон оҕо храмҥа улааппыта; уолчааны Айыы Тойон да, дьон-сэргэ да бука бары таптыыллара. Ийэтэ сылын аайы уолугар саҥа таҥас аҕалан биэрэрэ, Самуил ону кэтэн, Айыы Тойон иннигэр сулууспалыыра.

1 СААРЫСТЫБАЛАР 1:25-28; 2:1-10, 18, 19, 26

Самуилы Ыҥырар Саҥа

Самуилы ыҥырар саҥа

Эрдэҕэс оҕо сааһыгар Самуил уолчаан храм ис-тас үлэтигэр илии-атах буолан көмөлөһөрө. Ол саҕана Айыы Тойон дьону кытта бэрт дэҥҥэ эрэ кэпсэтэр буолан, кимиэхэ да мээнэ биллибэт-көстүбэт этэ.

Арай биир түүн Илий оронугар сытан саҥардыы нухарыйан испитэ, Таҥара сибэтиинньигэ өссө да умайа турара. Самуил буоллаҕына Таҥара ковчега баар сиригэр, Айыы Тойон храмыгар, сытара. Эмискэ Самуилы Айыы Тойон ыҥырбыта. Уол ыҥырар саҥаны истээт, хап-сабар: «Мин бу баарбын!» – дии түспүтэ. Уонна Илийгэ сүүрэн тиийэн: «Бу баарбын ээ! Эн миигин ыҥырдыҥ дуо?» – диэн ыйыппыта. Анарааҥҥыта: «Суох, тоойуом, ыҥырбатаҕым, баран сыт», – диэбитэ. Самуил оннугар төннөн, утуйардыы сыппыта.

Ол эрээри Айыы Тойон Самуилы өссө төгүл ыҥырбыта. Уол эмиэ ойон туран, Илийгэ тиийбитэ: «Бу баарбын! Эн миигин ыҥырдыҥ дии». Илий уруккутун курдук: «Суох, ыҥырбатаҕым, баран утуйан хаал», – диэн төттөрү ыыппыта. Айыы Тойон урут Самуилы кытта кэпсэтэ илик буолан, уол Кини куолаһын өссө арааран билбэт этэ.

Онтон Айыы Тойон үсүһүн ыҥырбытыгар, Самуил туран, Илийгэ үһүс төгүлүн кэлэн: «Мин бу баарбын! Эн миигин ыҥырдыҥ дуо?» – диэн ыйыппыта. Дьэ онуоха эрэ Илий, уолу Айыы Тойон ыҥырарын өйдөөн, киниэхэ сүбэлээн эппитэ: «Бараҥҥын сыт, уонна өссө биирдэ ыҥырдахтарына, Айыы Тойонум, саҥар, кулутуҥ Эйигин истэр диэн этээр». Самуил оронугар баран, бүтүн бэйэтэ кулгаах иччитэ буолан кэтэһэн сыппыта. Сотору Айыы Тойон кэлэн, эмиэ уруккутун курдук ыҥырбытыгар уол Илий үөрэппит тылынан: «Саҥар, Айыы Тойон, кулутуҥ Эйигин истэр», – дии түспүтэ.

Дьэ онуоха Айыы Тойон Самуилга Илий дьиэ кэргэнин субу хайдах уодьуганныахтааҕын кэпсээбитэ. Уолаттара нэгэйдик быһыыланалларын билэ-билэ кинилэри буойбатаҕын иһин, Айыы Тойон бу аҕабыыты накаастыах буолбута.

1 СААРЫСТЫБАЛАР 3:1-14

Илий Аҕабыыт Өлүүтэ

Илий аҕабыыт өлүүтэ

Айыы Тойон аньыыта-харата аһара халыҥаабыт Израиль норуотун буруйдаан, кинилэри филистимляннар илиилэригэр биэрбитэ. Өстөөҕү утары кыргыһыыга Израиль дьоно түөрт тыһыынча кэриҥэ киһилэрин сүтэрбиттэрэ. Хотторон баран, хонук сирдэригэр салбыҥнаан кэлбиттэригэр Израиль аҕа баһылыктара: «Бу туох иһин Айыы Тойон биһигиттэн киэр хайыста, кыайыыны өстөөххө тосхойдо? – дии тоһуйбуттара. – Силомҥа баран, Айыы Тойон кэс тылын ковчегын ылан кэлиэҕиҥ. Ковчег бэйэбитигэр сырыттаҕына, биһигини кинилэртэн быыһыаҕа». Онон Силомҥа дьону ыытан, Айыы Тойон Саваоф кэс тылын ковчегын аҕалтарбыттара, ковчегы Илий икки уола Офни уонна Финеес арыаллаан кэлбиттэрэ. Ол да үрдүнэн өстөөхтөрүн кытта саҥа кыргыһыыга Израиль дьоно син биир хотторбуттара, отут тыһыынча сатыы буойуну сүтэрэн, сэрии хонуутуттан куотарга күһэллибиттэрэ. Таҥара ковчега филистимляннар илиилэригэр киирбитэ, оттон Илий икки уола Офни уонна Финеес өлбүттэрэ.

Кыргыһыы буола турар сириттэн ыыппыт илдьит киһилэрэ Силомҥа, Илий олорор куоратыгар, сүүрэн кэлэн, Израиль норуотун иэдээннээх хотторуутун туһунан кэпсээбитэ. Куорат иһэ биирдэ аймана түспүтэ, бары ытаһан-соҥоһон барбыттара. Ол кэмҥэ Илий аҕабыыт куорат ааныгар суол кытыытыгар олороро. Эмискэ аймалҕан буолбутун, дьон ытаһан-соҥоһон барбытын истэн, кини били илдьит киһиттэн бу туох айдаанай диэн ыйыппыта. Онуоха анарааҥҥыта: «Иэдээн бөҕөтө буолла, филистимляннар хоттулар, – диэбитэ. – Таҥара ковчегын былдьаттыбыт, эн икки уолуҥ иккиэн өллүлэр».

Илдьит киһи Таҥара ковчегын туһунан этээтин, Илий охтон түһэн өлөн хаалбыта. Кини Израильга түөрт уон сыл судьуйалаан баран, тоҕус уон аҕыс сааһыгар өлбүтэ.

Онон Айыы Тойон Самуилы аан маҥнай ыҥырбыт түүнүгэр Илий дьиэ кэргэнин туһунан тугу эппитэ барыта ити курдук туолбута.

1 СААРЫСТЫБАЛАР 4:1-18

Саул – Израиль Ыраахтааҕыта

Саул – Израиль ыраахтааҕыта

Самуил Израиль улуу пророга буола үүнэн тахсыбыта. Кини норуотун, атын эмэгэт таҥараларга сүгүрүйэллэрин бопсон, тыыннаах Таҥараҕа эргиллэргэ ыҥырара. Кэлин кырдьан-бохтон олорон, Самуил Израиль судьуйаларынан уолаттарын туруортаабыта. Ол эрээри уолаттарыттан хайалара да аҕатын туйаҕын хатарбатаҕа, бары иҥсэҕэ-обокко ыбылы ылларан, дьонтон-сэргэттэн бэлэх эрэйэн, норуоту кырдьыктаахтык дьүүллээбэт буолбуттара. Ол иһин Израиль аҕа баһылыктара Самуилга кэлэн: «Эн хайыы-үйэ сорсуйдуҥ, уолаттарыҥ буоллаҕына эн суолгуттан туораатылар, – диэбиттэрэ. – Онон норуот үрдүнэн ыраахтааҕыта туруор, биһиги эмиэ атын норуоттар курдук ыраахтааҕылаах буолуохха». Кинилэр итинник көрдөһүүлэрин Айыы Тойон сөбүлээбэтин Самуил билэрэ. Самуил үҥпүтүгэр Айыы Тойон эппитэ: «Ити норуот тугу этэрин эн толор. Кинилэр эйигиттэн буолбатах, Миигиттэн киэр хайыстылар, Миэхэ салайтарыахтарын баҕарбатылар. Хайа күн Египеттэн таһаарыахпыттан баччааҥҥа диэри Миигин таһы-быһа умнан, атын таҥараларга сүгүрүйэллэр. Кинилэр Миэхэ хайдах сыһыаннаһалларый да, эйиэхэ эмиэ соннук сыһыаннаһаллар. Онон этэллэрин толор. Ол гынан баран ыраахтааҕыларын Мин Бэйэм талыаҕым, оттон эн кинилэргэ ыраахтааҕы быраабын иһитиннэриэҥ».

Самуил норуокка Айыы Тойон тылын тиэрдэн баран, ыраахтааҕы салайдаҕына эһигини баттыаҕа-үктүөҕэ, оччоҕо төһө да өрүһүлтэ көрдөөбүккүт иһин, Айыы Тойон аны эһиэхэ көмөлөһүө суоҕа диэн өйдөтө сатаабыта. Ол эрээри норуот Самуилы истэ да барбатаҕа, ыраахтааҕыта туруор диэн ирдиирин уураппатаҕа.

Биирдэ Айыы Тойон Самуилга үрдүк уҥуохтаах, олус кыраһыабай дьүһүннээх Саул диэн эдэр уолу ыыппыта. Айыы Тойон Самуилга эппитэ: «Били эйиэхэ эппит киһим дьэ бу баар. Мин норуоппун кини салайыаҕа». Самуил иһиттээх елей арыытын ылан, Саул төбөтүгэр куппута. Онтон уолу уураан ылан баран: «Айыы Тойон эйигин ыраахтааҕынан анаата, онон Кини норуотун аны эн салайыаҥ», – диэбитэ. Ити курдук Саул Израильга ыраахтааҕы буолбута.

1 СААРЫСТЫБАЛАР 8:1-22; 9:2, 17; 10:1

Кэлин Ыраахтааҕы Буолуохтаах Маныыһыт Давид

Кэлин ыраахтааҕы буолуохтаах маныыһыт Давид

Самуил ыраахтааҕынан анаабыт Саула биирдэ улахан аньыыны оҥорбута. Филистимляннары кытта кыргыһыахтарын иннинэ, кинилэргэ Самуил пророк кэлэн, Айыы Тойоҥҥо сиэртибэ биэриэхтээҕэ. Саул сэттэ күн кэтэһэн көрбүтэ да, Самуил биллибэтэҕэ, сэриитин дьоно буоллаҕына сыыйа тарҕаһан барбыттара. Онтон ыксаан, Саул Самуилы күүппэккэ эрэ, бэйэтэ сиэртибэ биэрэргэ быһаарыммыта, дьиҥэр, ону аҕабыыт эрэ биэриэхтээҕэ. Сиэртибэ биэрэн бүппүтүн кэннэ, Самуил тиийэн кэлэн, Саулга эппитэ: «Айыы Тойон Таҥараҥ ыйыытын кэһэн, халы-мааргытык быһыыламмыккын. Кини эн былааскын Израильга букатыннаахтык туругурдуохтаах этэ, оттон билигин саарыстыбаҥ өр барыа суоҕа. Айыы Тойон сүрэҕэ сөбүлүүр киһитин булуоҕа. Эн Кини ыйбытын толорботуҥ, онон норуотун сирдьитинэн Айыы Тойон атын киһини туруоруоҕа».

Бэрт сотору Айыы Тойон Самуилга сырдык баттахтаах, арылхай харахтаах, олус үчүгэй дьүһүннээх Давид диэн уолу көрдөрбүтэ. Давид аҕатын барааннарын маныыра, маныыһыт киэнэ бастыҥа этэ. Барааннарыгар кыһаллар-мүһэллэр буолан, кинилэри хайдахтаах да адьырҕа кыыллартан быыһаан ылара.

Айыы Тойон ыйыытынан Самуил Давиды, Израиль норуотун салайарын туһугар, елей арыынан аҕаабыта. Ити күнтэн ыла Таҥара Тыына Давиды кытта өрүү бииргэ сылдьар буолбута. Оттон Саулу, Айыы Тойон Тыына тэйэн, куһаҕан тыын сордоон барбыта. Ол иһин Саул лираҕа үчүгэйдик оонньоон кинини уоскутар киһини булалларыгар чаҕардарын соруйбута. Сотору киниэхэ Давиды булан аҕалбыттара, онон уол аны мантан инньэ ыраахтааҕы дыбарыаһыгар сулууспалыыр буолбута. Саул кинини олус сөбүлээн, бэйэтигэр көмөлөһөөччүнэн ылбыта. Куһаҕан тыын Саулу сордоон бардар эрэ, Давид сонно лираҕа оонньообутунан барара. Оччоҕо куһаҕан тыын тэйэн, ыраахтааҕы ис-иһиттэн чэпчээн, көнньүөрэн кэлэрэ.

1 СААРЫСТЫБАЛАР 13:13-14; 16:11-23

Давид Уонна Голиаф

Давид уонна Голиаф

Биирдэ филистимляннар, Израиль норуотун кытта кыргыһаары, сэрии хомунан барбыттара. Саул баһылыктаах Израиль буойуннара эмиэ кыргыһыыга бэлэмнэнэн, өстөөх хорҕойбут хайатын утары мустубуттара. Давид үс убайа үһүөн Саул сэриитигэр бааллара. Сотору аҕалара Давиды убайдарыгар өйүө килиэп илтэрэ, доруобуйаларын туругун биллэртэрэ уонна, баҕар, туохха эмэ эбии наадыйаллара буолаарай диэн, кыргыһыы буолуохтаах сиригэр ыыппыта.

Давид буойуннар ортолоругар киирэн убайдарын кытта кэпсэтэ туран, биир сүүнэ улахан Голиаф диэн ааттаах филистимлянины көрбүтэ. Ол алтан балаһа куйахтаах, дуулаҕа бэргэһэлээх бухатыыр аарыма үҥүүнү уонна илии куйаҕын тутан туран, Таҥара норуотун күлүү-элэк оҥосторо, Айыы Таҥараны үөҕэрэ. Эһигиттэн хайаҕыт эмэ миигин кытта күөн көрсөн, күрэс былдьаһан кыайыа да, биһиги филистимляннар эһиэхэ кулут буолуохпут дии-дии, бэлэһинэн күлэрэ. Ол эрээри аҥаардас көрүҥүттэн да дьулайан, ким да киниэхэ утары тахсыан баҕарбатаҕа. Голиаф Таҥараны уонна Израиль буойуннарын үөҕэрин истэн баран, Давид Саулга кэлэн, кинини кытта мин киирсэрбин көҥүллээ диэн көрдөспүтэ. Саул эн эдэриҥ бэрт, онон кыргыһа үөрүйэх сэрииһиккэ киирэн биэрэриҥ табыллыбат диэн көҥүллээбэтэҕэ. Онуоха Давид барааннары маныы сылдьан, Айыы Тойон көмөтүнэн хахайдары да, эһэлэри да хоторун кэпсээбитэ. Саул ону истэн баран, киниэхэ алтан куйаҕы, дуулаҕа бэргэһэни кэтэрдибитэ. Давид кэтэ үөрэммэтэх ыарахан куйаҕын сонно устан кэбиспитэ, мас тайаҕын ылбыта уонна үрүйэттэн биэс бөкүнүк тааһы булан ботуоҥкатыгар уктаат, өстөөххө утары барбыта.

Голиаф киниэхэ кэлэн иһэр Давиды көрөн, күлэн алларастаабыта: «Тугуй, ыппын дуо мин эйиэхэ? Миэхэ тоҕо мастаах кэлэҕин?» Онуоха Давид: «Эн миигин утары кылыстаах, үҥүүлээх, куйахтаах таҕыстыҥ, оттон мин эйигин утары эн үөхпүт Таҥараҥ – Айыы Тойон Саваоф, Израиль Таҥаратын – аатыгар иһэбин», – диэн хардарбыта. Уонна ботуоҥкатыттан тааһы ылан, ону анал быаҕа иилэн баран, Голиаф сүүһүн тобулу бырахпыта. Аарыма бухатыыр сонно сууллан түһэн өлөн хаалбыта. Филистимляннар улуу күүстээх киһилэрэ суорума суолламмытын көрөн уолуйан, атахха биллэрбиттэрэ, онон Израиль сэриитэ кыайыылаах тахсыбыта.

1 СААРЫСТЫБАЛАР 17:1-53

Ионафан

Ионафан

Давид кыайбыт-хоппут бухатыырын Голиаф моонньоох баһын Саулга аҕалан биэрбитигэр ыраахтааҕы: «Эн хайаларын уола этигиний?» – диэн ыйыппыта. Давид: «Мин Вифлеемҥэ олорор Иессей уолунабын», – диэн хардарбыта. Ити кэпсэтии кэмигэр ыраахтааҕы уола Ионафан эмиэ баара. Күүстээх-уохтаах, эр санаалаах Ионафан Давиды ис сүрэҕиттэн таптыыра, онон кинилэр доҕордоһуох буолан тыл бэрсэн сылдьаллара. Ол бэлиэтигэр Ионафан Давидка бэйэтин таҥаһын, курун, кылыһын уонна ох саатын бэлэхтээбитэ. Давид эмиэ кинини ис сүрэҕиттэн таптыыра.

Саул буоллаҕына уолаттар доҕордоһоллорун хара ааныттан ахсарбатаҕа. Биирдэ өстөөхтөрүн филистимляннары кыайан-хотон төннөн истэхтэринэ, норуот кинилэри утары көрсөн: «Саул тыһыынчаны хоппута, оттон Давид – уонунан тыһыынчаны!» – диэн Давиды уруйдаан-айхаллаан ыллаабыттааҕа. Онно Саул туох да олус хомойбута. Давиды албан аатырдалларын кини сөбүлээбэтэҕэ. Ол кэмтэн ыла уолу ордугурҕуу саныыр буолбута, хайдах эмэ гынан кинини өлөрөр сылтах була сатаабыта.

Биирдэ эмиэ куһаҕан тыын ыраахтааҕыны сордообутугар Давид лираҕа оонньуу олордоҕуна, Саул үҥүүтүн сулбу тардан ылан, уолу быраҕан кууһуннарбыта. Сымса Давид кыл мүччү аһаран биэрбитэ. Ионафан уордайбыт аҕатыттан доҕорун хаста да көмүскэһэн көрбүтэ, аҕатын наар куһаҕаны саныырын иһин, сэмэлээбитэ: «Кулутун Давиды утаран ыраахтааҕы аньыыга киирбэтэр! Давид эйиэхэ туох да куһаҕаны оҥорботоҕо, барытыгар туһалыы эрэ сылдьар. Олоҕун да кэрэйбэккэ филистимлянины өлөрбүтүгэр Айыы Тойон Израильга улуу кыайыыны биэрбитэ буолбат дуо? Эн ону көрө-көрө, наһаа үөрэр этиҥ. Уонна бу туох буолан, буруйа суох Давиды утары аньыыга киирэн кинини өлөрө сатыыгын?» Маҥнай утаа Саул, уола этэрин истэн, ама буоларга дылы гынара, бэл биирдэ Давиды өлөрүөм суоҕа диэн киниэхэ андаҕайан турардааҕа.

1 СААРЫСТЫБАЛАР 17:57-58; 18:1-11; 19:1-6

Давид Утуйа Сытар Саул Аттыгар

Давид утуйа сытар Саул аттыгар

Саул Давиды абааһы көрөрө күнтэн күн күүһүрэн испитэ. Аҕата Давиды булгу өлөрөргө санаммытын билэн, Ионафан таптыыр доҕорун сэрэтэ охсубута. Онон Давид Саултан күрээн, эрэллээх дьонун хомуйан, хайаҕа саһа сылдьарга күһэллибитэ. Саул буойуннарын кытта кинини тор суолун тордоон, аан дойдуну биир гына хастыыллара. Ол гынан баран Таҥара Давиды кытта бииргэ сылдьар буолан, хайдах да кыайан туппатахтара. Оттон Саулу өлөрөр табыгастаах түгэн Давидка хаста да тосхойбута гынан баран, уол Таҥараны таптыыра, Киниттэн толлоро-торуттара бэрдиттэн ыраахтааҕыга куһаҕаны оҥоруон баҕарбатаҕа.

Биирдэ Саул үс тыһыынча киһи этэрээттээх, эмиэ Давиды көрдөөн, хайаны тараахтаан барбыта. Саул буойуннарын кытта томтор үөһэ тохтообутун истэн, Давид доҕорун Авессаны кытта түүн, бары түлүк ууларын утуйа сыттахтарына, хайаттан түһэн, Саул хоммут сиригэр кэлбитэ. Тугу да билбэттии утуйа сытар Саулу сыбдыйан кэлэн көрбүттэрэ, аттыгар үҥүүтэ сиргэ батары анньыллан турара. Авесса Давидка: «Мин бу үҥүүнү ылан, кинини өтөрү түһэрбин көҥүллээ», – диэбитэ. Ол эрээри Давид Таҥара талыылааҕын өлөртөрбөтөҕө, күнэ-дьыла кэллэҕинэ, Айыы Тойон Бэйэтэ харайыаҕа диэн бопсубута. Онон иккиэн Саул үҥүүтүн, купсууннаах уутун ылаат, элэс гынан хаалбыттара.

Давид израильтяннар тохтообут сирдэрин утары баар хайа чыпчаалыгар тиийэн, Саулу ыҥырбыта уонна ылбыт малын киниэхэ көрдөрбүтэ. Онуоха Саул Давид киниттэн иэстэспэтэҕин көрөн эппитэ: «Аньыыны да кэбилэммит эбиппин! Тукаам Давид, төнүн, аны эйиэхэ куһаҕаны оҥоруом суоҕа, эн бүгүн мин олохпун быыһаабыккын. Иирэммин, аньыы-хара бөҕөтүн оҥостубуппун». Саул аны сойуолуом суоҕа диэн Давидка тылын биэрбитэ эрээри, кинини абааһы көрөр санаатыттан хайдах да кыайан босхоломмотоҕо.

1 СААРЫСТЫБАЛАР 20:1-43; 26:2-21

Давид Израиль Ыраахтааҕыта Буолар

Давид Израиль ыраахтааҕыта буолар

Биирдэ филистимляннары кытта хабыр хапсыһыы буолбутугар израильтяннар хотторон, Саул ыраахтааҕы уолаттарыныын сэрии толоонугар охтубуттара. Ыраахтааҕы буойуннарыттан Давидка биир киһи кэлэн, Саул уолунаан Ионафанныын филистимляннары утары кыргыһа сылдьан өлбүттэрин кэпсээбитэ. Ол киһи Давиды хаан өстөөҕө Саул өлбүтүттэн үөрүө дии саныыра. Давид буоллаҕына Саул киниэхэ оҥорбут куһаҕанын саныы да барбатаҕа. Кини Саулу уонна доҕорун Ионафаны аһыйан, кутурҕан ырыатын ыллаабыта:

Сауллаах Ионафан, бэйэ-бэйэлэрин таптыыр иллээх аҕалыы-уол, өлөллөрүгэр да арахсыбатылар. Хотойдооҕор түргэн, хахайдааҕар күүстээх хаарыан дьон этилэр. Израиль кыргыттара! Эһигини күндү таҥаска суулаабыт, таҥаскытын-сапкытын кыһыл көмүһүнэн симээбит Саулу аһыйан, ытааҥ-соҥооҥ! Ама кинилэр, итинник күүстээх-уохтаах дьон, сэрии толоонугар охтубуттара буолуо дуо? Оо, убайым Ионафан, олус да эйигин аһыйдым-суохтаатым! Күндү да этиҥ эн миэхэ! Эн тапталыҥ миэхэ дьахтар тапталынааҕар ордуга.

Давид кинилэри олус күүскэ аһыйбыта. Ити кэнниттэн кини, Айыы Тойон ыйыытынан, Хеврон куоракка олохсуйбута. Сотору онно иудейдар кэлэн, Давиды Израиль соҕуруу өттүн, Иудеяны, салайар ыраахтааҕынан туруорбуттара. Онтон аны сэттэ сылынан Давид бүтүн Израилы салайар ыраахтааҕы буолбута. Таҥара киниэхэ Самуил пророгунан этиппитэ барыта ити курдук туолбута.

2 СААРЫСТЫБАЛАР 1:1-4, 23-27; 2:1-4

Таҥара Кэс Тылын Ковчегын Иерусалимҥа Аҕалыы

Таҥара кэс тылын ковчегын Иерусалимҥа аҕалыы

Давид бүтүн Израиль ыраахтааҕыта буолаат, бүрүстүөлүн Иерусалим куоракка туруорбута. Кини, Таҥара муударай өйү, күүһү-уоҕу биэрбит буолан, Израиль бары өстөөхтөрүн кыайар-хотор кыахтаммыта. Айыы Тойону ис сүрэҕиттэн таптыыр Давид Таҥара кэс тылын сибэтиэй ковчегын чугас, бэйэтин куоратыгар, аҕалыан баҕарара. Ол ковчег, урут биир кыргыһыы кэмигэр филистимляннар былдьааннар, өстөөх илиитигэр киирбитэ. Кэлин ону Израиль дьонугар төнүннэрбиттэрэ, онон ковчег Кириат-Иаримҥа биир Аминадав диэн ааттаах киһи дьиэтигэр турара.

Давид отут тыһыынча киһи арыалдьыттаах ковчег ыла барбыта. Оо, дьоллоох да этэ Давид ол күн! Ковчегы Иерусалимҥа киллэрэн Сион хайатыгар таһааралларыгар Давид амарах санаалаах Таҥараны айхаллаан, лираҕа оонньообута, үөрбүтэ-көппүтэ бэрдиттэн Айыы Тойонун иннигэр үҥкүүлээбитэ. Норуот бүттүүнэ өрөгөйдөөн, турба үрэн, Таҥараны уруйдуура-айхаллыыра. Ковчегы ыраахтааҕы анаан-минээн туттарбыт скиниятын ортотугар туруорбуттара. Ол кэннэ Давид Айыы Тойоҥҥо бэрт элбэх сиэртибэни, бэлэҕи-туһаҕы биэрбитэ. Итиэннэ норуоту Айыы Тойон Саваоф аатыттан алҕаан баран, бука барыларыгар килиэп, лэппиэскэ уонна үтэһэлээх эт түҥэппитэ.

Айыы Тойон Израиль ыраахтааҕытын ууһун-аймаҕын бөҕөргөтүөх буолан эрэннэрэригэр Давид нэһилиэнньигин туһунан маннык эппитэ: «Мин киниэхэ аҕа буолуом, кини Миэхэ уолум буолуо. Аньыыны-буруйу оҥордоҕуна, Мин кинини күүстээхтэр илиилэринэн уодьуганныам, ол эрээри, Саулу киэр аспытым курдук, хаһан да Бэйэбиттэн киэр анньыам суоҕа – киниэхэ өрүү үчүгэйдик сыһыаннаһыаҕым. Эн дьиэҥ-уотуҥ бигэтик туруоҕа, эн саарыстыбаҥ Мин иннибэр хаһан да тулхадыйыа суоҕа, бүрүстүөлүҥ үйэттэн үйэҕэ туругура туруоҕа». Айыы Тойон этиитин Давид ыраахтааҕыга Нафан пророк тиэрдибитэ. Давид, бу тыллары истээт, Айыы Тойонугар сүгүрүйбүтэ: «Оо, Айыы Тойонуом, Айыы Тойонуом! Мин ким бэйэлээх, хайа ааттаах аҕа ууһуттан төрүттээх буоламмын, Эн миигин маннык үрдүктүк туттуҥ? Эн барытыгар улуугун, Айыы Тойон, мин Айыы Тойонум! Эйиэхэ тэҥнээх ким да суох эбээт, Эйигиттэн ураты атын Таҥара суох! Оо, Айыы Тойон Таҥара, кулутуҥ туһунан эппиккин букатыннаахтык бигэргэт, бу эппит тылгын бука диэн толор».

2 СААРЫСТЫБАЛАР 6:2-19; 7:14-16, 18-29

Давид Псаломнара

Давид псаломнара

Давид өссө маныыһыт сылдьан лираҕа оонньуурун, псалом айан ыллыырын таптыыра. Улуу ыраахтааҕы да буолан баран, кини ырыа айарын тохтоппотоҕо. Библияҕа Давид бэрт элбэх псалома суруллан сылдьар. Таҥараҕа таптал киниэхэ айар күүһү саҕара, онон Давид Айыы Тойон аатын ырыанан айхаллыыра.

Үчүгэй маныыһыт бараанын үөрүгэр хайдах курдук абыраллааҕын Давид кимнээҕэр да билэрэ. Ол иһин кини биир псаломугар Айыы Тойон туһунан маннык ыллаабыта:

Айыы Тойон – мин Маныыһытым;
тугунан да мин тутайыам суоҕа:

Кини өҥ мэччирэҥҥэ миигин сынньатар,
чуумпу уулаах сиргэ сирдээн илдьэр.

Куппун-сүрбүн бөҕөргөтөр,

Бэйэтин аатын туһугар,
кырдьык суолугар салайар.

Эн миигинниин өрүү бииргэҕин,
онон, өлүү күлүктээбит толоонунан да иһэн,
мин хара дьайтан куттаныам суоҕа.

Эн тута сылдьар тайах маскын,
сүгэн иһэр сүллүгэскин көрөммүн,
мин бөҕөхтүк сананабын.

Өстөөхтөрүм көрөллөрүгэр

Эн миэхэ аһылык тартыҥ,
төбөбүн елей арыынан аҕаатыҥ;
мин иһэр иһитим кыл имэрийэ туолла.

Эн үтүө санааҥ, Эн амарах сыһыаныҥ
миигин үйэм тухары арыаллыаҕа,
онон мин олоҕум тухары

Айыы Тойон дьиэтигэр сылдьыаҕым.

22-с ПСАЛОМ

Нафан Пророк Давид Ыраахтааҕы Иннигэр

Нафан пророк Давид ыраахтааҕы иннигэр

Давид Айыы Тойону таптыыр буолан, Кини тылын өрүү толорор этэ. Ол гынан баран биирдэ Давид ыар аньыыны оҥорбута. Биир киэһэ дыбарыаһын үрдүгэр дьаарбайа сылдьан, үөһэттэн Вирсавия диэн ааттаах дьахтары олус таптыы-умсугуйа көрбүтэ. Давид кинини кэргэн ылар кыаҕа суоҕа, тоҕо диэтэххэ Вирсавия эрдээх дьахтар этэ. Онон Давид кини эрин Урияны уот сэриигэ ыыттарбыта. Хорсун Урия сэрии толоонугар охтубутугар Давид Вирсавияны кэргэн ылбыта.

Сотору кэминэн Айыы Тойон Давидка Нафан пророгу ыыппыта. Нафан кэлэн, ыраахтааҕыга манныгы кэпсээбитэ: «Биир куоракка икки киһи олорбут: биирэ баай, иккиһэ быстар дьадаҥы. Баай киһи улахан да, кыра да сүөһүтэ баһаам эбит. Дьадаҥы буоллаҕына туга да суоҕа, арай биир тыһы бараан оҕолоох эбит, онтун, олох быыкаайыгар атыылаһан, көрөн-истэн улаатыннарбыт; бэйэтин оҕолорун кытта бииргэ илдьэ сылдьыбыт: сиир килиэбиттэн сиэтэн, аһыыр иһититтэн иһэрдэн, хоонньугар утутан, олох кыыһын кэриэтэ туппут. Арай биирдэ баай киһиэхэ айан киһитэ таарыйбыт. Ону аһатаары, ол баай бэйэтин барааныттан да, оҕуһуттан да туттубакка, били дьадаҥы киһи суос-соҕотох бараанын астаабыт».

Давид бу кэпсээни истэ олорон, абаран-сатаран: «Итинник кэбилэммит киһини өлөрөр сөп! – диэн саҥа аллайбыта. – Дьэбир быһыытын иһин, кини бараан оҕотун түөрт бүк төлүөхтээх».

Онуоха Нафан Давидка тыйыстык: «Ол киһи – эн!» – диэбитэ уонна ыраахтааҕы ыар аньыытын-харатын саралаабыта. Давид кэмсинэн: «Айыы Тойон иннигэр аньыыны оҥорбуппун», – диэн буруйун билиммитэ. Кини ис сүрэҕиттэн кэмсинэрин өйдөөн, Нафан эппитэ: «Айыы Тойон буруйгун бырастыы гынар, онон өлүөҥ суоҕа. Ол гынан баран, аньыыны оҥорон, Айыы Тойон өстөөхтөрүгэр Кинини холуннарар сылтах биэрбитиҥ иһин, саҥа төрөөбүт оҕоҥ өлүө». Ити курдук Давид аньыыта-буруйа бырастыы гыныллыбыта эрээри, накаастабыла суох хаалбатаҕа. Кэлин Давид, оҥорбут аньыытын билинэн, дириҥник курутуйан олорон псалом айбыта, онно маннык тыллар бааллара: «Абыраа миигин, Айыы Таҥара, улуу аһыныылаах санааҕыттан... Сууй миигин, оччоҕо мин хаардааҕар маҥхайыам... Ыраас сүрэхтэ ай миэхэ, Айыы Таҥара, ис тыыммын саҥардан, миигин кырдьыктаах оҥор».

2 СААРЫСТЫБАЛАР 11:2-17; 12:1-14; ПСАЛОМ 50:9, 12

Авессалом Өлүүтэ

Авессалом өлүүтэ

Давид уолаттарыттан биирдэстэрэ, Авессалом, бэйэтин туох да олус үрдүктүк сананара. Кини уһулуччу үчүгэй дьүһүннээҕэ, киһи эрэ хараҕа хатаныах сүрдээх кыраһыабай уһун баттахтааҕа. Аҕатын Давиды таптаабат буолан, Авессалом кини бүрүстүөлүн былдьаан ылыан баҕарара. Уолугунан тыыммыт уолан араас сымыйаны туһанан, сирэй көрбөхтүк быһыыланан, үтүөтүк, кыһамньылаахтык сыһыаннаспыта буолан, бар дьон санаатын туппута, онон норуот кинини таптыыр, ытыктыыр буолбута. Төрөппүт уола кыһарыйарыттан ыксаан, Давид сэрии хомунан Иерусалимнааҕы дыбарыаһын быраҕан, атах балай барарга күһэллибитэ.

Биирдэ Авессалом, аҕата ханна саһан сылдьарын билэн, онно улахан сэриилээх барбыта. Давид эмиэ ону истэн, киниэхэ этэрээтин ыыппыта, ол гынан баран дьонуттан Авессаломҥа куһаҕаны оҥорумаҥ, кинини өлөрүмэҥ диэн көрдөспүтэ. Төһө да элбэхтик эрэйдээбитин иһин, Давид уолун таптыыр этэ.

Кыргыһыы ойуур иһигэр буолбута. Таҥара көмөтүнэн Давид дьоно кыайан-хотон, Авессалом буойуннарын үрүө-тараа ыспыттара. Авессалом бэйэтэ акка олорон куоппута. Биир баараҕай дууп аттынан ойутан батыгыратан иһэн, кини мас лабаатыгар баттаҕыттан иилистэн хаалбыта, ата буоллаҕына сүүрэ турбута. Сонно Давид сэриитин тойоно ситэ баттаан кэлэн Авессалому, атаҕа сиргэ кыайан тиийбэккэ, маска ыйанан биэтэҥнии турдаҕына, ох саанан ытан өлөрбүтэ.

Давид, уола өлбүт сураҕын истэн, олус курутуйан, уһуннук ытаабыта-соҥообута: «Оо, уолчааным Авессалом, уолчааным, оҕокком сыыһа! Ити кэриэтэ эн оннугар мин өлбүтүм буоллар дуу, оҕом, уолчааным Авессалом!» Таҥара Авессалому араллааннаах олоҕун саамай күөгэйэр күнүгэр сууһарбыта.

Библияҕа этиллэр: «Аҕалаах ийэтин үөҕэр киһи ыһыырынньыга им балай хараҥаҕа умуллуоҕа».

2 СААРЫСТЫБАЛАР 14:25-26; 15:1-6; 18:2-14, 32-33; ДОМОХТОР 20:20

Муударай Өйдөөх Соломон Ыраахтааҕы

Муударай өйдөөх Соломон ыраахтааҕы

Давид өлбүтүгэр Айыы Тойон Израиль ыраахтааҕытынан кини уолун Соломону туруорбута. Биирдэ Таҥара Соломон түүлүгэр көстөн, эн Миигиттэн тугу да көрдөспүтүҥ иһин, Мин эйиэхэ ону барытын биэриэм диэн эрэннэрбитэ. Онуоха Соломон, үтүмэн үгүс ахсааннаах норуотун сөпкө салайар туһугар, Таҥараттан, атын тугу да буолбакка, муударай өйү көрдөспүтэ. Айыы Тойон киниэхэ эппитэ: «Эн бэйэҕэр уһун олоҕу, баайы-дуолу, өстөөхтөрүҥ өлөллөрүн да көрдөспөккө, сөптөөхтүк дьүүллүүр туһугар, муудараһы, мындыр өйү көрдөөбүтүҥ иһин, көрдөспүккүн толоруом. Мин эйиэхэ өркөн өйү, муударай сүрэҕи биэрэбин. Эн көрдөспөтөх баайгын-дуолгун, албан ааккын эмиэ бэлэхтиибин, онон олоҕуҥ усталаах туоратыгар биир да ыраахтааҕы эйиэхэ тэҥнэһиэ суоҕа. Аҕаҥ Давид туйаҕын хатаран, Мин суолбунан сылдьар, бары ыйыыбын-кэрдиибин, кэриэспин толорор буоллаххына, Мин эйиэхэ өссө уһун үйэни бэлэхтиэҕим».

Биирдэ Соломон ыраахтааҕыга икки дьахтар биир кыһыл оҕону көтөхпүтүнэн, мөккүөрдэрин быһаартара, кэлбиттэрэ. Иккиэн тэҥҥэ: «Бу оҕо миэнэ буолар», – дэһэллэрэ. Соломон ким кырдьыгы этэрин билээри, оҕону болотунан икки гына быһа охсон, иккиэннэригэр аҥаардаан биэрэллэригэр дьаһайбыта. Дьиҥэр, оҕону өлөрөр санаата суоҕа, кинилэри тургутан көрөөрү итинник эппитэ. Онуоха биирдэстэрэ өһүөннээхтик: «Быһа охсон кэбиһиҥ, хайабытыгар да тиксибэтин!» – диэн кыбдьыгыраабыта. Иккиһэ үөгүлүү түспүтэ: «Суох, оҕобун киниэхэ биэриҥ, өлөрүмэҥ эрэ!»

Ити курдук Соломон оҕо ийэтэ ким буоларын билбитэ: дьиҥнээх ийэ оҕотун өлөртөрүөн кэриэтэ туора киһиэхэ букатын биэриэҕэ.

3 СААРЫСТЫБАЛАР 3:5-28

Таҥара Храма

Таҥара храма

Таҥара Давид ыраахтааҕыга кини уола Соломон Айыы Тойон килбиэннээх сыдьаайа сатыылаабыт храмын тутуохтааҕын туһунан эппитэ.

Соломон, Айыы Тойон соруйбутун толорон, Киниэхэ анаан үтүөкэн бэйэлээх храмы туппута. Храм ис эркинэ барыта кыһыл көмүһүнэн бүрүллүбүт буолан, лампаада уотугар биир кэм күлүмнээн, сандааран көстөрө. Храмы эргийэ Соломон таас эркиннээх олбуор туттарбыта. Тиэргэҥҥэ, сиэртибэ бэриллэр сүөһүнү сууйарга анаан, уон улахан алтан олгуйу туруорбуттара. Биир олгуй, барыларыттан улаханнара, уон икки алтан оҕус үрдүгэр турара. Онно аҕабыыттар сууналлара. Тиэргэҥҥэ улахан алтан сиэртибэнньик баара. Храм кэс тыл ковчегар анаммыт, бүтүннүү ыраас кыһыл көмүһүнэн бүрүллүбүт Сибэтиэйтэн Сибэтиэй диэн ааттанар хостооҕо. Бу түгэх хос бэтэрээ өттүгэр фимиам уматыллар кыһыл көмүс сиэртибэнньигэ баара. Онно олива мастан оҥоһуллан баран, таһынан кыһыл көмүһүнэн бүрүллүбүт икки улахан херувим аанньал турара. Херувимнар сүүнэ улахан буоланнар, биир кынаттарынан эркини таарыйан, оттон иккистэринэн бэйэ-бэйэлэрин даҕайсан тураллара.

Храм эркинэ барыта херувимнары, пальма лабаатын уонна тыллан эрэр сибэккини дьүһүйэр лоһуор ойуулааҕа. Муостата эмиэ бүтүннүү кыһыл көмүһүнэн бүрүллүбүт этэ.

3 СААРЫСТЫБАЛАР 6:14-36

Соломон Саҥа Храмҥа Үҥэр

Соломон саҥа храмҥа үҥэр

Храм силигэ сиппитигэр аҕабыыттар Таҥара кэс тылын ковчегын аҕалан, Сибэтиэйтэн Сибэтиэй диэн ааттанар түгэх хоско туруорбуттара. Онно Таҥара үрдүкү үлэһититтэн ураты атын ким да киирэр кыаҕа суоҕа: бэл кини, үрдүкү аҕабыыт, бэйэтэ уонна норуот Айыы Тойон иннигэр оҥорбут аньыытын-буруйун иһин сиэртибэ биэрээри, сылга биирдэ эрэ киирэрэ. Сибэтиэйтэн Сибэтиэй хоско киирэр аан улахан быыс таҥаһынан сабыллан турара.

Кэс тыл ковчегын храмҥа киллэрэн баран, аҕабыыттар ырыаһыттары кытта бииргэ Таҥараҕа айхал ырыатын ыллаан доллоһуппуттарыгар Айыы Тойон былыкка куустаран Бэйэтинэн тиийэн кэлбитэ, храм иһигэр Таҥара кэрэмэн килбиэнэ сатыылаабыта. Онуоха Соломон норуот иннигэр тахсан сиэртибэнньик аттыгар кэлбитэ уонна икки илиитин халлаан диэки өрө уунан туран эппитэ: «Оо, Айыы Тойон, Израиль Таҥарата! Үөһэ халлааҥҥа да, аллара сиргэ да Эйиэхэ холоонноох ким да суох. Эн биһиэхэ эппит кэс тылгын өрүү өйдүү-саныы сылдьаҕын, эйиэхэ ис сүрэхтэриттэн үлэлиир кулуттаргар аһыныгастык сыһыаннаһаҕын. Кырдьык даҕаны, Айыы Таҥара сиргэ хайдах олоруоҕай? Бэл халлааннар халлааннара Эйигин, улуу Таҥараны, батарар кыахтара суох эбээт, эгэ бу мин туппут храмым Эйиэхэ сөп буолуо дуо? Ол да буоллар, Айыы Тойон Таҥарам, кулутуҥ үҥэрин, Эйигиттэн көрдөһөрүн иһит. Оо, иһит дуу кулутуҥ Эйигин ыҥырарын, Эйигиттэн ааттаһарын. Бу храм – Эн „Манна Мин Аатым иҥиэҕэ“ диэн эппит дьиэҥ – күннэри-түүннэри Эн хараҕыҥ далыгар туруохтун; кулутуҥ Эйигиттэн бу храм туһугар көрдөһөрүн-ааттаһарын иһит. Кулуккун миигин уонна норуоккун – Израиль норуотун – кытта өрүү бииргэ буол, итиэннэ Эйигин хаһан да ыҥырбыппыт иһин, биһиги үҥэрбитин иһит».

3 СААРЫСТЫБАЛАР 8:3-11, 22-52

Соломон Уонна Сава Сарыыссата

Соломон уонна Сава сарыыссата

Савейдар сарыыссаларын саарыстыбата ырыых-ыраах соҕуруу дойдуга баара. Соломон аар-саарга аатырбытын, Айыы Тойон туһугар олус элбэх үтүөнү-өҥөнү оҥорбутун истэн, Сава сарыыссата ыраахтааҕыны таабырын таайтаран тургутан көрөөрү, кини үрдүк аатын ааттаан уһун сындалҕаннаах айаҥҥа туруммута. Иерусалимҥа барарыгар сарыысса баай-талым кэһии бастыҥын, үчүгэй сыттаах арыыны, баһаам элбэх кыһыл көмүһү, күндү тааһы, тэбиэннэригэр ындыаҕынан ындан барбыта. Дьэ онон, ох курдук оҥостон тиийэн, Соломону кытта тугу кэпсэтиэн-ипсэтиэн баҕарбытын барытын дуоһуйа кэпсэппитэ. Соломон кини ыйытыгар барытыгар хоруйдаабыта, ыраахтааҕы билбэтэҕэ-көрбөтөҕө диэн туох да суох буолбута.

Сава сарыыссата Соломон муударай өйүн ис-иһиттэн бэркиһии, сөҕө-махтайа санаабыта. Ыраахтааҕы туппут улууканнаах уораҕайа, баай-талым аһа-үөлэ, кулуттарын дьиэлэрэ-уоттара, талыы-талба таҥастаах кыраһыабай чаҕардара, арыгы кутааччылара уонна Айыы Тойон храмыгар бүтүннүү уматан сиэртибэлиир бэлэҕэ-туһаҕа барыта киһи эрэ сөҕүөн-махтайыан курдуга. Онон сарыысса улаханнык долгуйан туран, ыраахтааҕыга эппитэ: «Эн хайдахтаах курдук тыйыс-чэгиэн өйдөөххүн, төһөлөөх элбэҕи оҥорбуккун-ситиспиккин мин өссө дойдубар сылдьан истэрим. Урут, эт харахпынан көрө иликпинэ, мин ону соччо кырдьыктаммат этим. Онтум баара аҥаарын да истибэккэ-билбэккэ сылдьыбыт эбиппин. Эн миэхэ кэпсииллэринээҕэр быдан муударай өйдөөх, быдан баай киһи эбиккин. Дьоллоох-соргулаах да эбиттэр бу эн дьонуҥ-сэргэҥ, үлэһиттэриҥ: өрүү эйигин кытта бииргэ сылдьан эн үүннээх-тэһииннээх үтүө тылгын-өскүн истэллэр! Оо, алгыс буолуохтун Эйигин үтүөкэннээх көҥүлүнэн Израиль бүрүстүөлүгэр олордубут Айыы Тойоҥҥо, эн Таҥараҕар! Израилы уостубат тапталынан таптыыр Айыы Тойон эйигин, норуотун көнөтүк дьүүллэтээри, кырдьыгы көрдүн диэн туруорбут эбит». Кини Соломоҥҥа сүүс сүүрбэ талант кыһыл көмүһү, баһаам элбэх дыргыл сыттаах арыыны уонна күндү тааһы бэлэхтээбитэ. Сава сарыыссата Соломон ыраахтааҕыга биэрбитин саҕа элбэх күндү арыы Иерусалимҥа урут хаһан да аҕалылла илигэ. Соломон киниэхэ эмиэ өлгөм бэлэҕи: сарыысса тугу баҕара-сөбүлүү көрбүтүн – барытын, биэрбитэ. Дьэ ол кэннэ Сава сарыыссата туох баар арыалдьыттарын-чаҕардарын кытта дойдутугар төннүбүтэ.

3 СААРЫСТЫБАЛАР 10:1-13

Соломон Таҥараттан Тэйиитэ

Соломон Таҥараттан тэйиитэ

Храм туттара сылдьар Соломон ыраахтааҕыга Айыы Таҥара эппитэ: «Өскөтүн Мин сокуоннарбын, ыйыыларбын тутуһар, кэриэстэрбин барытын толорор буоллаххына, эн аҕаҕар Давидка эрэннэрбитим курдук, Мин Израиль уолаттарын кытта бииргэ олоруом уонна норуоппун – Израиль норуотун – хаһан да хаалларыам суоҕа». Дьэ ол иһин Соломон Таҥара кэриэстэрин ис сүрэҕиттэн кыһаллан туран толороро.

Онтон ыла үгүс сыл ааспыта. Хомойуох иһин, Соломон кырдьар сааһыгар Таҥаратыттан улам тэйдэр тэйэн барбыта. Кини элбэх омук дьахтара кэргэннээҕэ, олор тыыннаах Таҥараны билбэт буолан, эмэгэт таҥараларга сүгүрүйэллэрэ. Ыраахтааҕы, омук кэргэттэрэ уккуйалларын ылынан, бэйэтэ эмиэ сыыйа-баайа эмэгэттэргэ үҥэр-сүктэр идэлэммитэ, кинилэргэ сиэртибэнньик туппута.

Таҥара атын сымыйа таҥараларга сүгүрүйэри боппутун үрдүнэн, Соломон Айыы Тойоно эппитин толорбокко, киниэхэ икки төгүл илэ көстүбүт Айыы Тойонуттан киэр хайыспыта. Ол иһин Таҥара Соломоҥҥа уордайан эппитэ: «Мин кэс тылбын, эйиэхэ биэрбит ыйыыбын-кэрдиибин кэһэҥҥин, бэйэлээх бэйэҥ дыбарыаскар итинник быһыыны-майгыны үөскэппитиҥ иһин, Мин эйигиттэн саарыстыбаҕын былдьаан ылан, кулуккар биэриэҕим. Ол гынан баран аҕаҕын Давиды санаан, бэйэҕиттэн буолбакка, уолгуттан былдьыаҕым. Саарыстыбаҕын барытын былдьыам суоҕа – кулутум Давид уонна Бэйэм талбыт Иерусалимым туһугар, уолгар биир аҕа ууһун хаалларыаҕым».

Ити эппитэ барыта туолбута. Ыраахтааҕы ыар аньыытын содулугар дойду икки аҥыы арахсыбыта, онтон ыла олохтоохтор бэйэ-бэйэлэрин кытта атааннаһан, иирсэн-харсан барбыттара.

3 СААРЫСТЫБАЛАР 6:12-13; 11:1-13

Саарыстыба Икки Аҥыы Хайдыыта

Саарыстыба икки аҥыы хайдыыта

Аар-саарга аатырбыт Израиль саарыстыбата 120 эрэ сыл турбута: Саул, Давид уонна Соломон түөрт уоннуу сыл ыраахтааҕылаабыттара. Соломон өлбүтүн кэннэ, дойду икки аҥыы Израиль уонна Иудея саарыстыбаларыгар хайдыбыта. Ол маннык буолбута. Өлбүт ыраахтааҕыларын Соломон уолун Ровоамы бүрүстүөлгэ олордоору, Израиль норуота бүттүүнэ Сихемҥэ мустубута. Түмсүбүт дьон Ровоамҥа кэлэн: «Аҕаҥ биһиэхэ олус ыарахан үлэни үлэлэтэр этэ. Бу ыар баттыкпытын чэпчэттэргин, биһиги бука бары эйиэхэ сулууспалыа этибит», – диэбиттэрэ.

Ровоам урут аҕата баарыттан дыбарыаска сулууспалаабыт ытык кырдьаҕастары кытта сүбэлэспитэ. Олор ыраахтааҕыга эппиттэрэ: «Өскөтүн эн бүгүн бу норуокка үтүөнү оҥордоххуна, көрдөһүүлэрин толорон санааларын таптаххына, кинилэр үйэ-саас тухары эйиэхэ кулут буолуохтара». Ол гынан баран Ровоам кырдьаҕастар сүбэлэрин-амаларын аахайбакка, бэйэтин бараллаа саастаахтарын, бииргэ улааппыт эдэр дьонун, этиитин ылыммыта. Эдэрдэр киниэхэ олох түктэрини сүбэлээбиттэрэ: «Эн ити норуокка мин ылгын чыкыйам аҕам өттүгүнээҕэр суон, онон кини эһиэхэ ыар баттыгы сүктэрбит эбит буоллаҕына, мин ол сүгэһэргитин өссө ыаратан биэриэм; аҕам кымньыылаабыт эбит буоллаҕына, мин эһигини сүлүһүннээх ооҕуйдарынан сордуом диэн этиэхтээххин», – диэбиттэрэ.

Израиль норуота Иаков уон икки уолуттан төрүттээх уон икки ууска арахсара. Саҥа ыраахтааҕы оруо маһы ортотунан тылласпытын истээт, дьон Ровоам кинилэр көрдөһүүлэрин толорортон аккаастаммытын өйдөөбүттэрэ. Онон эрэй эрдэтинэ киниттэн туспа арахсан, бэйэлэригэр атын ыраахтааҕыны Иеровоамы, Ровоам утарсааччытын, талбыттара. Бу саҥа саарыстыба Ытык Суруйууга Израиль саарыстыбата диэн ааттанар. Израиль хоту өттүгэр сытарын иһин, кинини атыннык өссө Хотугу саарыстыба диэн ааттыыллар. Киин куората маҥнай Сихем, онтон Фирца этэ, кэлин Самария буолбута. Израиль саарыстыбата 200-тэн тахса сыл турбута, онтон биһиги эрабыт буолуо 721 сыл иннинэ бу саарыстыбаны Ассирия ыраахтааҕыта Салманассар самнарбыта.

Соломон уолугар Ровоамҥа Иуда ууһун кытта олох аҕыйах ахсааннаах Вениамин ууһа эрэ бэриниилээх хааланнар, Иуда саарыстыбатын үөскэппиттэрэ. Израильтан соҕуруу диэки сытар буолан, кинини Соҕурууҥҥу саарыстыба диэн ааттыыллара. Киин куората Иерусалим этэ. Үс аҥаар үйэ устата турбут Иудея саарыстыбатын Христос төрүөн 586 сыл иннинэ Вавилон сэриитэ суулларбыта.

3 СААРЫСТЫБАЛАР 12

Иуда – Соҕурууҥҥу Саарыстыба

Иуда – Соҕурууҥҥу саарыстыба

Иуда, эбэтэр, Соҕурууҥҥу саарыстыба, үс аҥаар үйэ кэриҥэ турбута. Кини, Хотугу саарыстыба самныбытын кэннэ, 135 сыл буолан баран эстибитэ. Соҕурууҥҥу саарыстыбаны барыта 20 ыраахтааҕы салайа сылдьыбыта: Ровоам, Авия, Аса, Иосафат, Иорам, Охозия, Гофолия сарыысса, Иоас, Амасия, Озия (Азария), Иоафам, Ахаз, Езекия, Манассия, Амон, Иосия, Иоахаз, Иоаким, Иехония уонна Седекия.

Төһө да соҕурууҥҥу ыраахтааҕылар Айыы Тойонтон тэйэн эмэгэккэ сүгүрүйбүттэрин, аньыыны-буруйу оҥорбуттарын иһин, сорохторо дьиҥнээх Таҥараҕа бэриниилээх хаалбыттара. Холобура, Езекия уонна Иосия салайалларын саҕана, Соҕурууҥҥу саарыстыба түлүк уутуттан уһукта сылдьыбыта: бу ыраахтааҕылар эмэгэт таҥараларга анаммыт храмнары суулларбыттара, норуоту Таҥара тылын ытыктыырга, киртэн-дьайтан тэйэн Таҥара сокуоннарын, кэриэстэрин, ыйыыларын-кэрдиилэрин, сиэрдэрин-туомнарын тутуһарга ыҥырбыттара.

Иуда саарыстыбата Израиль саарыстыбатынааҕар алта төгүл аҕыйах киһилээҕэ. Атын норуоттарга тэҥнээтэххэ, бу олох кыракый саарыстыбалар этилэр. Төһө да бэйэ-бэйэлэрин кытта сэриилэстэллэр, кинилэр сүрүн өстөөхтөрүнэн тыыннаах Таҥараны билбэт омуктар буолаллара: хоту – Сирия (Арам), илин – Ассирия уонна Вавилон күүстээх судаарыстыбалара, соҕуруулуу-арҕаа – филистимляннар, соҕуруулуу-илин – моавитяннар.

Иудалаах Израиль урут, Айыы Тойоҥҥо бэриниилээх эрдэхтэринэ, ханнык да улуу кыргыһыыттан кыайыылаах тахсаллара, онтон хайа күн норуоттуун-ыраахтааҕылыын аньыыга-хараҕа ыбылы ылларыахтарыттан хотторор аакка барбыттара – Айыы Тойон кинилэри үтүргэннээх өстөөх илиитигэр биэрэн уодьуганныыр буолбута.

3 СААРЫСТЫБАЛАР 12; ИККИС СОКУОН 32:10

Израиль – Хотугу Саарыстыба

Израиль – Хотугу саарыстыба

Бу саарыстыба икки сүүстэн тахса сыл турбута. Бүрүстүөлгэ барыта уон тоҕус ыраахтааҕы олорбута: Иеровоам, Нават, Вааса, Ила, Замврий, Амврий, Ахав, Охозия, Иорам, Ииуй, Иоахаз, Иоас, Иеровоам II, Захария, Селлум, Менаим, Факия, Факей уонна Осия. Бу саарыстыба кэмигэр элбэх хаан тохтубута. Израиль тиһигин быспакка, Иуда саарыстыбатын уонна атын норуоттары кытта сэриилэһэн тахсара. Ыраахтааҕылары, былаас былдьаһан, уолаттара эбэтэр атын чугас дьонноро өлөртүүллэрэ, онтон аны олор бэйэлэрэ, ыраахтааҕы буолаат, туора дьон илиититтэн суорума суолланаллара. Онон Хотугу саарыстыбаҕа барыта тоҕус династия солбуллубута. Оттон Соҕурууҥҥу саарыстыбаны куруутун биир династия – Давид ыраахтааҕы ууһа – салайбыта.

Хотугу саарыстыба ыраахтааҕылара тосту-туора быһыыланан, Айыы Тойон сөпсөөбөтүн оҥороллоро. Кинилэр Таҥара суолуттан туораан, Айыы Тойоҥҥо итэҕэли сиргэ-буорга тэпсибиттэрэ, онон салайар саарыстыбаларын сиэрэ-майгыта сатарыйан, дьон бука бары эмэгэккэ үҥэн-сүктэн барбыттара. Нэгэй быһыылаах хотугу ыраахтааҕылар норуоту бүттүүнүн аньыыга анньыбыттара. Норуот өссө бастакы ыраахтааҕы Иеровоам саҕаттан эмэгэккэ сүгүрүйэр идэлэммитэ. Ол маннык буолбута. Биирдэ Иеровоам ыраахтааҕы: «Саарыстыбам Давид ууһугар тиксиэн сөп, – дии санаабыта. – Норуот Айыы Тойон храмыгар сиэртибэ биэрэ Иерусалимҥа ити курдук бара турар буоллаҕына, бэрт сотору сүрэҕэ-быара Иудея ыраахтааҕытыгар Ровоамҥа тардыһыаҕа. Оччоҕо миигин өлөрөн баран, бэйэлэрин ыраахтааҕыларыгар Ровоамҥа төннүөхтэрэ». Онон кини икки кыһыл көмүс тарбыйаҕы оҥорторон баран, норуокка эппитэ: «Иерусалимҥа бараргыт аны эһиэхэ олох наадата суох. Израиль, көрөн кэбис: эйигин Египет сириттэн сирдээн таһаарбыт таҥараларыҥ бу тураллар». Инньэ гынан биир тарбыйаҕы Вефильгэ, иккиһин Дан диэн сиргэ туруортарбыта. Дьэ онтон ыла норуот аньыыга-хараҕа охтубута: кыһыл көмүс тарбыйахтарга сүгүрүйэллэрин таһынан, өссө Ваал диэн эмэгэт таҥараҕа үҥэр-сүктэр буолбуттара.

Ол саҕана Израиль саарыстыбатыгар Таҥара пророга Ахия олорбута. Ахия Иеровоамы уонна кини саарыстыбатын утаран, маннык төлкөлөөбүтэ: «Айыы Тойон, Израиль Таҥарата, этэр: эн, Миигин кыйахаан, атын таҥаралары, эмэгэттэри, оҥоһуннуҥ, Миигиттэн аккаастанаҥҥын, урукку ыраахтааҕылартан барыларыттан сүөргүтүк быһыыланныҥ. Онон Мин Иеровоам ууһугар аана суох алдьархайы ааҥнатыам». Барыта Таҥара эппитин курдук буолбута.

3 СААРЫСТЫБАЛАР 12; 14

Илия Пророк

Илия пророк

Сыллар аастар ааһан, ыраахтааҕылар бииртэн биир солбуйсан испиттэрэ. Дьэ онтон Израиль бүрүстүөлүгэр ыраахтааҕылартан биир саамай нэгэйдэрэ Ахав олорбута. Кини ойоҕо Иезавель тыыннаах Таҥараны итэҕэйбэт омук дьахтара этэ. Иезавель Ахавы эмэгэккэ сүгүрүйэргэ уккуйан, Ваал таҥараҕа храм туттарбыта. Онно сөп буолбакка, дьиҥнээх Таҥараҕа бэриниилээх дьону өлөрөргө-өһөрөргө дьулуспута.

Ахав ыраахтааҕылыыр кэмигэр Израильга Таҥара эрэллээх пророга Илия олорбута, кини бар дьону Таҥараҕа эргиллэргэ ыҥырара. Ол саҕана Израиль норуота Айыы Тойон суолуттан туораан, эмэгэккэ үҥэр-сүктэр сүөргү идэлэммит кэмэ этэ. Ити иһин Таҥара израильтяннары накаастаабыта: Илия пророк тыла туолан, Израиль сиригэр үс аҥаар сыл ардах түспэккэ, уот кураан турбута. Айыы Тойон Илияны, Ахав сойуолууруттан күрэтэн, үрүйэ аттынааҕы иччитэх сиргэ саһыарбыта. Таҥара киниэхэ суордары ыытан, киэһэлээх сарсыарда килиэп, эт тиксэрэрэ, оттон утаҕын Илия үрүйэ уутуттан иһэн ханнарара.

3 СААРЫСТЫБАЛАР 16:29 – 17:6

Огдообо Уолун Тилиннэрии

Огдообо уолун тилиннэрии

Илия үрүйэтэ уолан кумаҕынан көрбүтүгэр Таҥара кинини Сидон Сарептатыгар олорор огдообо дьахтар дьиэтигэр ыыппыта. Илия онно тиийэн, дьиэлээх дьахтартан уу, килиэп көрдөөбүтэ. Огдообо кыракый уолчаанын кытта олороро, кинилэр быстар дьадаҥы этилэр. Биир ытыс бурдуктан, купсуун түгэҕэр ордон хаалбыт кыра арыы сыыһыттан ордук туохтара да суоҕа. Дьахтар кыһалҕатын кэпсээбитигэр Илия: «Куттаныма. Айыы Тойон сиргэ ардаҕы түһэриэр диэри, уһааккар бурдугуҥ, купсууҥҥар арыыҥ бүтүө суоҕа», – диэн санаатын көтөхпүтэ.

Илия огдообо дьиэтигэр олохсуйбутугар Айыы Тойон дьиктини оҥорбута: кинилэр хас күн аайы килиэп буһарыналлара да, пророк эппитин курдук, арыылаах бурдуктара көҕүрээбэтэҕэ.

Арай биирдэ дьахтар кыракый уолчаана эмискэ ыалдьан, өлөн хаалбыта. Дириҥ аһыыга ылларбыт ийэ, Таҥара миигин аньыым-харам иһин накаастаатаҕа дии санаан, өлбүт оҕотун көтөхпүтүнэн, ытыы-ытыы пророкка тиийбитэ. Онуоха Илия: «Уолгун аҕал эрэ», – диэн баран, өлбүт оҕону ийэтин илиититтэн ылан, бэйэтин хоһугар илдьэ киирбитэ. Уонна оҕону ороҥҥо сытыаран баран, Айыы Тойоҥҥо үҥпүтэ: «Айыы Тойон Таҥарам! Ама Эн бу миигин дьиэтигэр олордубут үтүө санаалаах огдообо соҕотох уолун, сүрэҕин ытарҕатын, быарын тулаайаҕын, өлөрөҥҥүн, киниэхэ куһаҕаны оҥоруоҥ дуо?» Итиэннэ уолга үстэ төҥкөйө түһэн баран, Таҥараҕа: «Айыы Тойон Таҥарам! Бу оҕо дууһата төннүөхтүн», – диэбитэ. Айыы Тойон, бэриниилээх пророгун көрдөһүүтүн ылынан, оҕону сонно тилиннэрбитэ. Онон Илия: «Көр эрэ, уолуҥ тыыннаах!» – диэбитинэн уолчааны ийэтигэр таһааран биэрбитэ. Дьахтар, атаҕа сири билбэт буола үөрэн-көтөн, дьоллонон, пророкка эппитэ: «Эн дьиҥнээх Таҥара киһитэ буоларгын мин бүгүн дьэ толору биллэҕим. Эйигин дьиҥ чахчы Айыы Тойон этитэр эбит».

3 СААРЫСТЫБАЛАР 17:7-24

Илия Уонна Ваал Пророктара

Илия уонна Ваал пророктара

Биирдэ Айыы Тойон Илияны Ахав ыраахтааҕыга ыытан, Ваал эмэгэт уонна да атын сымыйа таҥаралар пророктарын кытта бииргэ норуоту бүттүүнүн Кармил хайатыгар мунньарыгар эппитэ. Ыраахтааҕы ону толорон дьону барытын муспутун кэннэ, Илия норуокка туһаайан эппитэ: «Хаһааҥҥа диэри иэрэҥ-саараҥ сылдьаары гынаҕытый? Өскөтүн Айыы Тойон дьиҥнээх Таҥара эбит буоллаҕына, эһиги Кинини батыһыҥ, оттон Ваал эбит буоллаҕына, Ваалы батыһыҥ!» Пророкка ким да тугу да хардарбатаҕа. Онуоха Илия эппитэ: «Айыы Тойон суос-соҕотох ордон хаалбыт пророга бу мин турабын, оттон Ваал түөрт сүүс биэс уон пророктаах. Онон мин этиим маннык: биһиэхэ икки тарбыйаҕы биэрдиннэр, Ваал пророктара онтон биирин талан ылан, икки гына аҥаардаан баран хардаҕас үөһэ уурдуннар, ол эрээри умаппатыннар; мин эмиэ иккис тарбыйаҕы бэлэмнээн мас үөһэ ууруом, ол гынан баран уматыам суоҕа. Дьэ уонна эһиги бэйэҕит таҥараҕытын ыҥырыҥ, мин эмиэ Айыы Тойон Таҥарабын ыҥырыам. Кинилэртэн хайалара бу сиэртибэ уотун уматар да, ол дьиҥнээх Таҥара эбит диэн буолуоҕа». Норуот сөбүлэммитэ.

Ваал пророктара тарбыйахтарын чохчоломмут хардаҕас үрдүгэр ууран баран: «Оо, Ваал! Биһигини иһит!» – дии-дии, хаһыытаа да хаһыытаа буолбуттара. Ол курдук уһун күнү быһа, ииримтийиэхтэригэр диэри, үөгүлэспиттэрэ да, харда биллибэтэҕэ. Онуоха Илия норуоту бэйэтигэр ыҥырбыта. Бары тиийэн кэлбиттэригэр кини Израиль уон икки ууһун ахсаанынан уон икки тааһы ылан сиэртибэнньик оҥорбута, онно хардаҕаһы тэлгэтэн баран, тарбыйаҕы икки гына аҥаардаан мас үрдүгэр уурбута. Онтон, тула хаһыллыбыт оҥкучах туолуор диэри, сиэртибэнньиккэ үс төгүл түөртүү солуур уу куттарбыта. Дьэ ол кэннэ Айыы Таҥараҕа үҥпүтэ: «Айыы Тойонум, Авраам, Исаак уонна Израиль Таҥарата! Израильга биир эрэ Таҥара – Эн бааргын, мин Эн кулутуҥ буоларбын, барытын Эн этэргинэн оҥорбуппун бүгүн бука бары билиэхтиннэр. Иһит миигин, Айыы Тойон, оо, иһит миигин! Эн, Айыы Тойон, дьиҥнээх Таҥара буоларгын, кинилэр сүрэхтэрин Бэйэҕэр эргитэргин бу норуот билиэхтин!» Айыы Тойон пророгун тылын сонно истэн, халлаантан уот уһууран түһэн, сиэртибэни, маһы уонна тула баар тааһы барытын умаппыта, бэл оҥкучах уутун кытта мэлиппитэ. Ону көрөн, бука бары сөһүргэстээн туран: «Айыы Тойон дьиҥнээх Таҥара, Айыы Тойон дьиҥнээх Таҥара!» – диэн саҥа аллайбыттара. Ити курдук Айыы Тойон соҕотох Таҥара буоларын бар дьоҥҥо итэҕэтиилээхтик көрдөрбүтэ, онон Ваал пророктарын сымыйалара арыллан тахсыбыта.

3 СААРЫСТЫБАЛАР 18:18-39

Дьикти Уу Уонна Дьикти Арыы

Дьикти уу уонна дьикти арыы

Айыы Таҥара Елисейи, Илия көмөлөһөөччүтүн, улуу пророк гына үүннэрэн таһааран, норуокка бэрт элбэх дьиктини оҥорторбута. Биирдэ Елисей Иерихоҥҥа сырыттаҕына, куорат олохтоохторо кэлэннэр: «Куораппыт бэрт сиргэ турар эрээри, уубут куһаҕан буолан, үүнүүнү олох кыайан ылбаппыт», – диэн кэпсээбиттэрэ. Онуоха пророк урут ким да туттубатах саҥа иһитин көрдөөн ылан, ол түгэҕэр кыра туус куттарбыта. Итиэннэ иһитин туппутунан уу баһар сирдэригэр тиийэн тууһун ууга ыһан баран, мантан ыла уугут Айыы Тойон тылын хоту чэбдигириэ, онон бу ууттан сылтаан өлүү-сүтүү, буомуруу аны суох буолуо диэбитэ. Кырдьык, сити кэмтэн ыла иһэр уулара ырааһыран хаалбыта.

Оттон биирдэ Елисейгэ огдообо дьахтар тиийэн кэлэн, ытыы-ытыы, ыар кыһалҕаҕа кыһарыйтарбытын кэпсээбитэ. Кэргэнэ өлүөҕүттэн эстибэт иэскэ-күүскэ киирэн хаалан, иэстээх киһилэрэ кини икки уолун кулут оҥостордуу санаммыт. Елисей аҥаардам ийэҕэ көмөлөһүөн баҕаран: «Эт эрэ, дьиэҕэр туохтааххыный? Туох аһылыктааххыный?» – диэн ыйыппыта. Дьахтар: «Купсууннаах арыыттан ураты айах хамсатарбыт туохпут да суох», – диэн хардарбыта. Онуоха пророк: «Ыалларгын барыларын кэрийэ сылдьан, кураанах иһиттэрин көрдөөн ыл, – диэбитэ. – Уонна ааҥҥытын хатанан олорон, уолаттаргын кытта ол кураанах иһиттэргэ бэйэҥ купсууҥҥуттан арыыта кутаттаа. Туолбут иһиккин туспа ууран ис».

Дьахтар дьиэтигэр тиийэн, Елисей эппитин толорбута. Ыалларыттан купсууннарын, олгуйдарын уларсан ылбыта уонна дьиэтин аанын хатанан баран, уолаттарын көмөлөһүннэрэн, били бэйэтин арыытын кураанах иһиттэргэ кутаттаан барбыта. Баһаам элбэх купсууну толорбуттарын кэннэ, уолуттан өссө биир иһити көрдөөбүтэ, ону уола иһиппит итинэн бүттэ диэн хардарбыта. Арай онно көрбүтэ, бэйэтин купсуунугар баар арыыта эмиэ уостан хаалбыт этэ.

Огдообо дьахтар төннөн кэлэн, ити буолбут дьиктини кэпсээбитигэр Елисей киниэхэ: «Баран, ол арыыгын атыылаан, иэскин төлөөн кэбис, – диэн сүбэлээбитэ. – Онтон орпут харчыгытын туттан, оҕолоргун кытта олоруоҥ».

4 СААРЫСТЫБАЛАР 2:19-22; 4:1-7

Сирия Сэриитин Тойоно Нееман

Сирия сэриитин тойоно Нееман

Сирия сэриитин тойоно Нееман диэн киһи этэ. Бу норуокка киэҥник биллэр, ытыктанар буойун биирдэ араҥ диэн амырыын ыарыыга ылларбыта.

Израильтяннары кытта кыргыһыы кэмигэр Сирия сэрииһиттэригэр билиэн түбэспит биир кыра кыыс Нееман кэргэнигэр чаҕар буолбута. Бу кыысчаан Айыы Тойон пророга Елисей элбэх дьиктини оҥорбутун билэр буолан, хотунугар: «Оо, тойонум Самарияҕа олорор пророкка бара сылдьара буоллар, пророк кинини араҥ ыарыыттан үтүөрдэн кэбиһиэ этэ», – диэбитэ. Нееман ону истэн, ыраахтааҕытыгар тиийэн, чаҕар кыыс тугу эппитин кэпсээн биэрбитэ. Онуоха Сирия ыраахтааҕыта Неемаҥҥа: «Кытаат, Израильга бара оҕус, мин Израиль ыраахтааҕытыгар эйигинэн сурук ыытыам», – дии түспүтэ.

Нееман, кэргэнин кытта бырастыылаһан баран, Израиль сиригэр айаннаабыта. Ыраахтааҕыга тиийэн, тойонун суругун туттарбыта. Онно: «Бу суругу биэрэн туран, мин эйиэхэ, араҥ ыарыыттан үтүөрдэриҥ туһугар, үлэһиппин Нееманы ыытабын», – диэн сурулубут этэ. Израиль ыраахтааҕыта суругу ааҕан баран, кыыһырбыт уоҕар таҥаһын хайа тардыммыта: «Тугуй, мин дьону өлөрөр-тилиннэрэр Таҥара үһүбүн дуо? Тоҕо кини миэхэ араҥ ыарыылаах киһини үтүөрт диэн ыытарый? Көрөҕүт дии, собус-соруйан өстөһөр сылтах көрдүүр!»

Итини истибит Елисей, ыраахтааҕыга чаҕарын ыытан: «Таҥаскын тоҕо хайыта тыытынныҥ? Ол киһини миэхэ ыыт ээ, Израильга пророк баарын кэлэн биллин», – диэн илдьиттээбитэ.

4 СААРЫСТЫБАЛАР 5:1-8

Нееман Үтүөрүүтэ

Нееман үтүөрүүтэ

Нееман колесницанан кэлэн, Елисей дьиэтин ааныгар тохтоон турбута. Онно чаҕар киһи киниэхэ утары тахсан: «Баран Иордан өрүскэ сэттэ төгүл суун, оччоҕо этиҥ-хааныҥ чэбдигириэ, ырааһыран хаалыа үһү», – диэн тойонун илдьитин тиэрдибитэ. Нееман ону олус өһүргэнэ истибитэ: «Мин өссө кинини бэйэтэ утары тахсыа, Айыы Тойон Таҥаратын аатын ааттаан туран, ыалдьар сирбэр илиитин ууран араҥтан үтүөрдүө дии санаабытым. Онтум ханна баарый? Дамаск өрүстэрэ – Авана да, Фарфар да – Израиль уутугар ама тиийбэттэр үһү дуо? Онно да суунан ырааһырыам суоҕа этэ дуо?» Итиэннэ улаханнык кыыһыран, пророк дьиэтиттэн баран хаалбыта.

Онуоха кулуттара кэлэн: «Оо, аҕалаатар аҕабыт, арай пророк эйиэхэ атын туох эрэ ураты суолталааҕы эппит буоллун, ама ону толоруоҥ суоҕа этэ дуо? Оттон билигин баара-суоҕа ууга киирэн таҕыс, оччоҕо ырааһырыаҥ диэтэ дии», – диэн ааттаан барбыттара. Дьэ онуоха Нееман пророк эппитин толорорго быһаарыммыта. Кини Иордан уутугар сэттэ төгүл киирэн, чомполонон тахсыбытыгар, арай иэдээннээх бааһа сүтэн, этэ кыра оҕо этин курдук ып-ыраас буола оһон хаалбыта.

Нееман Таҥара киһитигэр Елисейгэ төннөн тиийэн: «Сир бары норуоттарыттан Израиль эрэ Айыы Таҥараны билэрин мин бүгүн дьиҥ чахчы өйдөөтүм. Бука диэн миигиттэн, кулуккуттан, бу бэлэҕи ыл», – диэбитэ. Төһө да Нееман биэрэ сатаабытын үрдүнэн, Елисей бэлэх ылартан кыккыраччы аккаастанан кэбиспитэ. Пророгу кытта бырастыылаһа туран, Нееман аны хаһан да атын омуктар таҥараларыгар бэлэх-туһах, сиэртибэ биэриэм суоҕа, Айыы Тойоҥҥо эрэ биэрэр буолуом диэн эрэннэрбитэ.

4 СААРЫСТЫБАЛАР 5:9-17

Хараҕа Суох Буолбут Сэрииһиттэр

Хараҕа суох буолбут сэрииһиттэр

Сирия Израилы кытта сэриилэһэр кэмигэр Елисей өстөөх ханан саһан сылдьарын Таҥараттан билэн, Израиль ыраахтааҕытыгар этэн биэрэрэ. Ол иһин Израиль бииртэн-биир кыайыыны ситиһэрэ. Сирия ыраахтааҕыта онтон улаханнык ыксаабыта, бэйэм буойуннарым ортолоругар таҥнарыахсыт үөдүйдэ диир санааттан түүн да утуйбат буолбута. Онуоха биир чаҕара киниэхэ эппитэ: «Оо, күн ыраахтааҕы, биһиги ортобутугар ханнык да таҥнарыахсыт суох. Ити барыта Израильга олорор сир түннүгэ Елисей пророк оҥоруута, кини эн утуйар хоскор тугу эппиккин кытта ыраахтааҕытыгар кэпсээн биэрэр».

Елисей ханнык куоракка олорорун билэн баран, Сирия ыраахтааҕыта, пророгу туттаран ылаары, онно улахан сэриини ыыппыта. Буойуннар түүн тиийэн, куораты иилии эргийбиттэрэ. Өстөөх чугаһаабытын билэн, Елисей Таҥараттан көрдөһөн: «Кинилэри бука барыларын тугу да көрбөт оҥортоо дуу», – диэн үҥпүтэ. Ол кэннэ харахтарынан олох көрбөт буолан хаалбыт дьону бэйэтин куоратыттан атын сиргэ, Хотугу саарыстыба киин куоратыгар Самарияҕа, сирдээн илдьэ барбыта. Самарияҕа кэлбиттэригэр Елисей Таҥараттан: «Айыы Тойон, буойуннар харахтарын арый, көрөр гын», – диэн көрдөспүтэ. Айыы Тойон буойуннар харахтарын үтүөрдүбүтэ. Арай үтүөрэн баран көрбүттэрэ, олох букатын чиэски дойдуга, Самарияҕа, кэлэн тураллар эбит. Сирия сэрииһиттэрэ кэлбиттэрин көрөн, Израиль ыраахтааҕыта Елисейтэн: «Аҕаккаам, арай кинилэри кырган кэбистэххэ?» – диэн ыйыппыта. Онуоха Елисей эппитэ: «Кэбис, өлөрүмэ. Кылыскынан кыргыһан билиэн ылбыт буойуннаргын, ама, эн өлөрөр-өһөрөр этиҥ дуо? Хата аһаталаа, килиэптэ, уута биэр. Сэниэ киллэринэн, утахтарын ханнаран баран, ыраахтааҕыларыгар бардыннар». Итини истэн, ыраахтааҕы улахан эбиэт тэрийбитэ, онно буойуннар бары тото-хана аһаабыттара. Өл хабан сэниэлэнэн баран, ыраахтааҕыларыгар төннүбүттэрэ. Ити кэнниттэн Сирия сэриилэрэ Израиль сиригэр аны ааҥнаан киирбэт буолбуттара.

4 СААРЫСТЫБАЛАР 6:8-23

Иоас Ыраахтааҕы Буолар

Иоас ыраахтааҕы буолар

Охозия иудейдар ыраахтааҕыларыттан биирдэстэрэ этэ. Кини сэриигэ өлбүтүгэр ийэтэ, нэгэй, кырыктаах Гофолия, бэйэтэ бүрүстүөлгэ олороору, ыраахтааҕы аймаҕын барытын имири эһэргэ санаммыта. Ону билэн, Охозия балта Иосавеф убайын оҕотун Иоас диэн ааттаах кыракый уолчааны бүөм сиргэ кистээн кэбиспитэ, онон оҕо тыыннаах хаалбыта. Иосавеф оҕону Айыы Тойон храмыгар алта сылы быһа саһыаран сылдьыбыта. Ити кэм устата Иудеяны Гофолия салайан олорбута.

Иоас сэттэ сааһын туолбутугар, Иодай аҕабыыт Айыы Тойон дьиэтигэр туох баар буойуннары, сэрии тойотторун, хорохооттору, ыраахтааҕы харабылларын мунньан баран, кинилэргэ ыраахтааҕы уолун көрдөрбүтэ уонна бу уолу бүрүстүөлгэ олордуоҕуҥ диэн барыларын тылыгар киллэрбитэ. Буойуннар, оҕону харыстаан, храмы иилии турбут кэмнэригэр Иодай аҕабыыт уолчааны таһааран, төбөтүгэр ыраахтааҕы мэнньиэһин кэтэрдибитэ уонна, саарыстыбаны салайдын диэн, елей арыынан аҕаабыта. Бары Иоаһы эҕэрдэлээн: «Ыраахтааҕы туругуруохтун!» – диэн үөгүлэспиттэрэ. Маны истэн, Израиль норуота бүттүүнэ үөрбүтэ-көппүтэ. Оттон Гофолияны өлөрөн кэбиспиттэрэ.

Эдэр ыраахтааҕы, Иодай аҕабыыт такайарын тухары, Таҥара тылыттан тахсыбат этэ. Улаатан баран, кини Таҥара храмыгар туох алдьаммытын-кээһэммитин барытын чөлүгэр түһэрэргэ дьаһал биэрбитэ. Ол эрээри Иодай аҕабыыт өлбүтүн кэннэ, Иоас, куһаҕан сүбэһиттэрдэнэн, тыыннаах Таҥараттан улам тэйэн, эмэгэттэргэ үҥэн-сүктэн, Айыы Тойону утары барбыта.

Биирдэ Иоас Иодай уола Захарияны норуот аньыытын-харатын саралаабытын истэн, храм тиэргэнин иһигэр өлөртөрөн кэбиспитэ. Ити кэнниттэн дойдуга алдьархай бөҕө ааҥнаабыта: Сирия сэриилэрэ Израилы кураанахтаан, үөдэн-таһаан оҥорон баран, храм баайын-дуолун олоччу суйдаан барбыттара. Оттон Иоас ыраахтааҕыны, ыалдьа сыттаҕына, икки чаҕара кэлэн өлөрөн кэбиспиттэрэ.

4 СААРЫСТЫБАЛАР 11; 12; 2 ПАРАЛИПОМЕНОН 24:1-25

Озия Ыраахтааҕы Улуутумсуйан Буруйданыыта

Озия ыраахтааҕы улуутумсуйан буруйданыыта

Озия Иудея саарыстыбатын онус ыраахтааҕыта этэ. Бүрүстүөлгэ олороругар кини баара-суоҕа 16 саастааҕа, онтон ыла Иерусалимҥа барыта 52 сыл ыраахтааҕылаабыта.

Озия өрүү Айыы Тойон тылынан сылдьан, Кини сөбүлүүрүн эрэ оҥороро. Захария аҕабыыт кинини Таҥараттан толлорго үөрэтэрин-такайарын тухары, Озия Айыы Тойоҥҥо үҥэрэ, ол иһин Таҥара киниэхэ көмөлөһө турара. Эдэр ыраахтааҕы Иерусалимҥа, кураайы куйаарга бөҕөргөтүү туттарбыта, хайа тэллэҕэр да, хотоол сиргэ да элбэх бараан үөрдээх буолан, холуодьас бөҕөтүн хастарбыта. Кини сир оҥоруутунан үлүһүйэрэ, онон бааһынатыгар, киэҥ киллэм хонууга, хайаҕа үүннэрэр винограднигар үтүмэн үгүс киһини үлэлэтэрэ. Озия үс сүүс сэттэ тыһыынча биэс сүүс киһилээх сэриилээҕэ. Кини ол сэриитин дьонун бука барытын илии куйаҕынан, үҥүүнэн, дуулаҕа бэргэһэнэн, куйаҕынан, ох саанан, өстөөҕү тамныыр тааһынан толору хааччыйбыта. Иерусалимҥа оҕунан уонна тааһынан ытар олус мындыр оҥоһуулаах массыыналары оҥорторон, башняларга, куорат муннуктарыгар туруортарбыта. Саарыстыбатын муҥутуурдук бөҕөргөтөн тулхадыйбат туураламмыт ыраахтааҕы суон сураҕа Иудея тас өттүгэр кытта киэҥник биллибитэ.

Ити курдук кыаҕыран-күүһүрэн баран, ыраахтааҕы аһара улаханнык сананан кэнтиккэ киирэн биэрбитэ – Айыы Тойон Таҥаратын сокуонун кэспитэ. Биирдэ кини олус үрдүктүк сананан, Айыы Тойон храмыгар киирэн үчүгэй сыты таһаарар аалтаарга бэйэтинэн фимиам уматарга холоммута. Азария аҕабыыт уонна Айыы Тойон өссө аҕыс уон аҕабыыта ыраахтааҕыны кэнниттэн батыһан киирэннэр, тохтото сатаабыттара: «Кэбис, Озия, эн Айыы Тойоҥҥа фимиам уматыа суохтааххын: бу Таҥара анаабыт аҕабыыттарын, Аарон уолаттарын эрэ толорор ытык сулууспалара. Сибэтиэй сиртэн таҕыс, эн манна киирэҥҥин сокуону кэстиҥ, ону Айыы Тойон Таҥара сөп диэ суоҕа». Буруо таһаарар хадьыыланы хайыы-үйэ тутан турар Озия Таҥара үлэһиттэригэр улаханнык уордайан турбута. Сонно, ол уордайаатын, сирэйэ бүтүннүү араҥ бааһынан бүрүллэ түспүтэ. Ити барыта, аҕабыыттар көрөн турдахтарына, Айыы Тойон храмыгар, буруо таһаарар аалтаар аттыгар буолбута. Ыраахтааҕы сирэйэ араҥ бааһа буолбутун көрөн, Азария аҕабыыт уонна атын аҕабыыттар кинини храмтан тахсарыгар күһэйбиттэрэ, Озия бэйэтэ да Айыы Тойон буруйдаабытын өйдөөн, тиэтэйэ-саарайа тахсан барбыта. Кини хара өлүөр диэри араҥ ыарыынан ыалдьыбыта. Ол иһин туспа дьиэҕэ олороро, Айыы Тойон храмыгар аны сылдьар кыаҕа суоҕа. Онон ыраахтааҕы дьиэтин-уотун, норуоту кини уола Иоафам салайбыта.

2 ПАРАЛИПОМЕНОН 26

Израиль Таҥараттан Тэйиитэ

Израиль Таҥараттан тэйиитэ

Израиль уолаттара кинилэри Египеттэн таһааран фараон батталыттан босхолообут Айыы Тойон Таҥараларын утары аньыыны оҥорон, атын таҥараларга сүгүрүйэр буолбуттара, Айыы Тойон киэр үүрбүт омуктарын үгэстэрин тутуспуттара. Кинилэр Айыы Таҥараттан тэйбит ыраахтааҕыларын суолларынан барбыттара: олорор сирдэригэр эмэгэт сиэртибэнньигин, харабыл башнятыттан бөҕөргөтүнүүлээх куоратыгар тиийэ туппуттара, ытык таастары уонна Астарта таҥара ойуутун хас үрдүк томтор оройугар, хас аарыма мас анныгар барытыгар туруорбуттара. Айыы Тойон киэр үүртэлээбит омуктарын үтүктэн, эмэгэккэ фимиам уматар идэлэммиттэрэ. Израиль дьоно Айыы Тойону уордатан, Кини төһө эмэ бобо сатаабытын үрдүнэн, эмэгэккэ сүгүрүйэллэрэ.

Ол иһин Айыы Тойон, пророктарын, өтө көрөөччүлэрин этитэн, Израиллаах Иуданы: «Аньыылаах суолгутун хаалларан, көнө суолга үктэниҥ: Мин эһиги аҕаларгытыгар биэрэн, эһигини кулуттарбынан, пророктарбынан такайтаран үөрэппит кэриэстэрбин, ыйыыбын-кэрдиибин, сокуоммун барытын тутуһуҥ», – диэн өрүү сэрэтэ сатыыра. Израиль дьоно ону истэ барбатахтара, урут эмиэ Айыы Тойон Таҥараларын итэҕэйбэккэ өһөспүт төттөрү сүргүөхтээх аҕаларын кэбин кэппиттэрэ. Онон Таҥара ыйыытын-кэрдиитин, аҕаларыгар эппит кэс тылын, кинилэри сэрэтэн тугу арыйбытын-биллэрбитин – барытын сиргэ-буорга тэпсибиттэрэ. Кураанаҕы эккирэтэ сылдьан, бэйэлэрэ кураанахсыйбыттара, Айыы Тойон сэрэппитин ылыммакка, тула олорор норуоттар холобурдарын батыспыттара. Ол курдук, Айыы Тойон Таҥараларын кэриэстэрин кэһэннэр, икки тарбыйаҕы кутан оҥостубуттара уонна Астартаҕа үҥэргэ-сүктэргэ диэн ааттаан, ытык сирдэри тэриммиттэрэ. Ону таһынан күҥҥэ, ыйга, сулустарга сүгүрүйэллэрэ, Ваал таҥараҕа сулууспалыыллара, уолаттарын-кыргыттарын уокка сиэртибэлииллэрэ; силигин ситэрэн, сэрэбиэйдиир идэлэммиттэрэ, абылыыр адьынаттаммыттара, онон Таҥара боппутун оҥорон, Кинини уордатардыы быһыыламмыттара.

Онон Айыы Тойон Израиль дьонугар улаханнык уордайан, кинилэртэн киэр хайыспыта. Сотору Иуда ууһа эрэ ордон хаалбыта эрээри, олор да Айыы Тойон Таҥараларын кэриэстэрин тутуспат этилэр.

4 СААРЫСТЫБАЛАР 17:7-18

Ассирия Израилы Сэриилээн Ылар

Ассирия Израилы сэриилээн ылар

Осия Хотугу саарыстыба, Израиль, тиһэх ыраахтааҕыта этэ. Кини Христос төрүөн иннинээҕи 730-721 сыллардаахха, барыта тоҕус сыл салайбытын тухары Айыы Тойону утары сылдьыбыта. Израиль хотугулуу илин өттүгэр сүүнэ улахан Ассирия саарыстыбата баара, киин куората Ниневия этэ. Бу саарыстыба баһылыктара бука бары үйэлэрин тухары былааска талаһар харса-хабыра суох дьон этилэр. Онтон 724 сыллаахха Израильга Ассирия Салманассар баһылыктаах модун кыахтаах сэриитэ тоҕо ааҥнаан киирбитэ. Салманассарга бас бэринэн, Израиль ыраахтааҕыта түһээн төлүүр буолбута.

Биирдэ Ассирия ыраахтааҕыта киниэхэ бас бэриммит Осия Египет ыраахтааҕытыгар Сигорга ээр-сэмээр илдьит дьону ыыталыырын, оттон Ассирияҕа түһээни сыл көтүтэ-көтүтэ төлүүрүн истэн, улаханнык уордайбыта. Онон Осияны таҥнарыахсыт диэн ааттаан хаайыыга уктаран баран, Израильга сэриинэн барбыта. Самарияҕа тиийэн кэлэн, куораты үс төгүрүк сыл устата иилии төгүрүйэн турбута. Осия салайбыта тохсус сылыгар Ассирия ыраахтааҕыта Самарияны сэриилээн ылбыта уонна израильтяннары дойдутугар үүрэн барбыта. Кинилэри көһөрөн илдьэн, Халахха, Хаворга, Гозан өрүс аттыгар Мидия куораттарыгар олохтообута. Онон Хотугу саарыстыба бүтэһиктээхтик үрэллибитэ.

Айыы Тойон норуотун ыар аньыытын-буруйун итинник накаастаабыта. Ити Христос төрүөн ининээҕи 721 сыллаахха этэ. Онтон икки үйэ буолан баран, Израиль бэрт аҕыйах эрэ киһитэ билиэнтэн босхолонон иһэр иудейдары, ол эбэтэр Хотугу саарыстыба еврейдэрин кытта дойдуларыгар төннөр кыахтаммыттара.

4 СААРЫСТЫБАЛАР 17:2-6

Самария Олохтоохторо

Самария олохтоохторо

Хотугу саарыстыба олохтоохторо билиэн түбэһэн ыраах Ассирияҕа үүрүллэн барбыттарыгар дойдулара иччитэх кэриэтэ хаалбыта. Кэлин Ассирия ыраахтааҕыта Израиль куораттарыгар Вавилон уонна атын дойду дьонун көһөрөн аҕалбыта. Онон Самарияны аны кэлии дьон бас билэн, дойду бары куораттарыгар олохсуйбуттара. Маҥнай утаа кинилэр Айыы Тойону итэҕэйбэт, ытыктаабат этилэр, ол иһин Айыы Тойон Самария куораттарыгар хахайдары ыыталыыра. Адьырҕа кыыллар дьоҥҥо саба түһэн, алдьархай бөҕө ааҥнаан эрэрин Ассирия ыраахтааҕытыгар биллэрэ охсубуттара: «Самария куораттарыгар олохтообут норуоттарыҥ ол дойду Таҥаратын сокуонун билбэккэ иэдэйдилэр. Таҥара хахайдары ыыталаан дьону-сэргэни эһэн эрэр». Ыраахтааҕы ону истэн, Самарияттан урут көһөрүллэн барбыт аҕабыыттартан биир аҕабыыты булан ылан, кинини дойдутун саҥа олохтоохторун Таҥара сокуонугар үөрэтэ барарыгар дьаһайбыта.

Онон ол урут Самарияттан барбыт аҕабыыт төрөөбүт дойдутугар төннөн кэлэн, Вефильгэ олохсуйбута. Кини кэлээт да, олохтоохтору Айыы Тойоҥҥо сүгүрүйэргэ үөрэтэн-уһуйан барбыта. Омук дьоно саҥа үөрэҕи ылыммыттара эрээри, урукку идэлэринэн үҥэ-сүктэ үөрэммит эмэгэт таҥараларын оҥостон, самаряннартан хаалбыт былыргы ытык сирдэргэ туруораллара. Төһө да улам Айыы Тойону билэн Кинини ытыктыыр буолан барбыттарын иһин, урут бииргэ олорбут норуоттарын үгэһин тутуһан, бэйэлэрин таҥараларыгар сүгүрүйэллэрин тохтоппотохторо.

Саҥа Кэс Тылга ахтыллар Самария олохтоохторун еврейдэр ол кэлии дьон сыдьааннара диэн ааттыыллара. Төһө да самаряннар эмэгэккэ үҥэри-сүктэри хайыы-үйэ ууратан Айыы Тойоҥҥо сүгүрүйэр буолбуттарын иһин, еврейдэртэн элбэх уратылаахтара, ол иһин кинилэрдиин өрүү кыр өстөөх этилэр. Самария дьоно-сэргэтэ бэйэлэрин сиэрдэрин-туомнарын тутуһар туспа аҕабыыттардаахтара. Бэл биирдэ Гаризим хайатыгар туһунан храмнана сылдьыбыттара да, ону еврейдэр кэлин урусхал оҥорбуттара.

4 СААРЫСТЫБАЛАР 17:24-33

Езекия Ыраахтааҕы Үҥүүтэ

Езекия ыраахтааҕы үҥүүтэ

Ассирия ыраахтааҕыта Хотугу саарыстыбаны 721 сыллаахха сэриилээн ылан баран, Израиль олохтоохторун Ассирияҕа көһөрбүтүн кэннэ, Хотугу саарыстыба Таҥара көмөтүнэн өссө да 130 сыл тулуһан турбута.

Иезекия иудей ыраахтааҕыта этэ. Кини Иерусалим бүрүстүөлүгэр сүүрбэ тоҕус сыл олорбута. Айыы Тойонтон үйэтигэр тэйбэтэх, Моисей тиксэрбит кэриэстэрин барытын эҥкилэ суох тутуспут Езекия иудей бастыҥ ыраахтааҕыта буолбута. Кини саллар сааһын тухары сымыйа таҥараҕа сүгүрүйэри утары охсуһара, эмэгэттэри барыларын төрдүттэн эһэн баран, норуоту тыыннаах Таҥараҕа сүгүрүйэргэ ыҥырара. Езекия Ассирия ыраахтааҕытын былааһыттан төлө көтөн, аны киниэхэ сулууспалаабат буолбута.

Ассирия ыраахтааҕыта Сеннахирим онтон абаран-сатаран, Езекияны бас бэринэргэ модьуйан, киниэхэ сурук суруйан ыыппыта. Ол суругар иудей ыраахтааҕыта Таҥараҕа эрэнэрин күлүү-элэк оҥостубута уонна атын саарыстыбалар бары бүттүүн Сеннахиримҥа бэриммиттэрин, ханнык да бэйэлээх таҥаралар кинилэри абыраан ылбатахтарын суруйан баран, эрэй эрдэтинэ бас бэрин диэн суоһурҕаммыта.

Езекия Таҥара храмыгар киирэн, суругу Айыы Тойон иннигэр тэниччи тутан туран, үҥэн-көрдөһөн барбыта: «Айыы Тойон, херувимнарга олорор Израиль Таҥарата! Эн сир бары саарыстыбатын баар-суох Таҥарата буолаҕын, сири-халлааны бүттүүнүн Эн айбытыҥ. Оо, Айыы Тойон, көрдөһөбүн, кулгааххын сэгэтэн миигин иһит, хараххын аһан миигин көр. Иһит дуу, Айыы Тойон, бу суругу суруйбут Сеннахирим тылын-өһүн, Эйигин, тыыннаах Таҥараны, үөҕэрин! Кырдьык, Айыы Тойон, Ассирия ыраахтааҕылара атын норуоттары имнэри эспиттэрэ, үҥэр таҥараларын уоттаабыттара. Ол таҥаралар буолбатах, дьон бэйэлэрэ таастан-мастан оҥостубут оҥоһуктара этилэр, ол да иһин урусхал буоллахтара. Онон, Айыы Тойон Таҥарабыт, көрдөһөбүт, биһигини өстөөх илиититтэн быыһаа-өрүһүй; Айыы Тойон, Эн соҕотох Таҥара буоларгын сир бары саарыстыбалара билиэхтиннэр».

Айыы Тойон Езекия ыраахтааҕы ис сүрэҕиттэн итэҕэйэн үҥпүт үҥүүтүн истэн, Таҥара сибэтиэй аатын баламаттык холуннарбыт ассириецтары уодьуганнаабыта. Кинилэр сааттаахтык кыайтарбыттара.

4 СААРЫСТЫБАЛАР 18:1-7; 19:9-19

Иосия Ыраахтааҕы Кэс Тыла

Иосия ыраахтааҕы кэс тыла

Иосия эмиэ Иудея ыраахтааҕыта этэ. Бүрүстүөлгэ баара-суоҕа аҕыс сааһыгар олорон баран, Иерусалимҥа барыта отут биир сыл салайбыта. Иосия Айыы Тойон сөпсүүрүн эрэ оҥорон, уҥа-хаҥас халбаҥнаабакка, өбүгэтин Давид суолунан сылдьыбыта, олоҕун тухары Таҥараттан биирдэ да тэйбэтэҕэ.

Айыы Тойоҥҥо кини уон алта сааһыттан тардыһар-дьулуһар буолбута. Онтон түөрт сыл буолан баран, ыраахтааҕылаабытын уон иккис сылыгар, Иудеяны уонна Иерусалимы эмэгэттэртэн итиэннэ эмэгэккэ анаммыт сиэртибэнньиктэртэн ыраастыырга быһаарыммыта. Норуота үҥэр-сүктэр таас оҥоһуктарын биири да ордорбокко урусхаллаабыта, бүтүн Иудея сирин тухары туох баар таҥараларын барытын күл-күдэн оҥорбута. Ыраахтааҕылаабыта уон ахсыс сылыгар аны Айыы Тойон храмын чөлүгэр түһэрэргэ дьаһал биэрбитэ. Онон норуот храмҥа элбэх үрүҥ көмүһү сиэртибэлээбитэ.

Арай биирдэ, Айыы Тойон дьиэтэ саҥардыы тутуллан эрдэҕинэ, Хелкия аҕабыыт Айыы Тойон Моисейга этэн суруйтарбыт кинигэтин – Таҥара кэс тылын – булан ылбыта. Аҕабыыт ол кинигэни Шафан суруксукка биэрбитин кини ыраахтааҕыга аҕалан туттарбыта. Онуоха Иосия кинигэни доргуччу ааҕалларыгар дьаһайбыта. Ааҕалларын истэ олорон, сүрэҕэр ыттарбыта: кинигэҕэ Айыы Таҥара тыла – норуот бүттүүнэ кэспит сокуона – суруллан сылдьара.

Иосия ыраахтааҕы ис сүрэҕиттэн айманан, ытаан-соҥоон туран, Айыы Тойонтон кинилэри бырастыы гынарыгар көрдөспүтэ. Итиэннэ храмҥа кэлэн, норуотун дьонун ыҥыран ылан баран, Айыы Тойон дьиэтиттэн көстүбүт кэс тыл кинигэтин ааҕан иһитиннэрбитэ. Кини Айыы Тойоҥҥо: «Аны мантан инньэ Эн суолгунан эрэ сылдьыам, Эн бары кэриэскин, ыйыыгын-кэрдиигин, ыйааххын ис сүрэхпиттэн тутуһуом», – диэн, мэктиэ тылын эппитэ. Норуотун эмиэ, Таҥара кэс тылыгар бэриниилээх буоларга ыҥыран туран, мэктиэ тылын этиппитэ.

Иосия ыраахтааҕы Израиль сиригэр атын омуктартан ордон хаалбыт эмэгэт таҥаралары төрдүттэн эспитэ. Кини салайарын тухары, норуота Айыы Тойоҥҥо биэрбит мэктиэ тылын толорон, Таҥараттан биирдэ да тэйбэтэҕэ.

2 ПАРАЛИПОМЕНОН 34:1-8, 14-19, 29-33

Иеремия Пророк

Иеремия пророк

Иеремия пророк үйэтин тухары Айыы Таҥара туһунан туоһулуура. Биирдэ кини Тофет уонна Иерусалим куораттар олохтоохторун туора эмэгэт таҥараларга сүгүрүйэллэрин, бэлэх-туһах биэрэллэрин иһин кытаанахтык сэмэлээбитэ. Бастаан, Тофекка сылдьан, норуоту туох алдьархай күүтэрин төлкөлөөбүтэ, онтон Иерусалимҥа тиийэн, Таҥара храмын тиэргэнигэр киирэн туран, онно баар дьоҥҥо туһаайан эппитэ: «Айыы Тойон Саваоф, Израиль Таҥарата: „Бу куорат уонна чугас эргиннээҕи сэлиэнньэлэр өсөһөллөрүн, Мин тылбын истибэттэрин иһин, кинилэргэ урут сэрэппит алдьархайбын барытын ыытабын“, – диэн этэр».

Храмҥа баар аҕабыыт итини истэн хаана-сиинэ алдьанан, Иеремия пророгу сирэйгэ охсон баран, кэлгийтэрэн хаайыыга уктарбыта. Сарсыныгар хаайыыттан таһаарбытыгар Иеремия Израиль куораттарын, норуоту бүттүүнүн уонна бу Айыы Тойоҥҥо бэриниитэ суох аҕабыыты туох алдьархай күүтэрин хат тоһоҕолоон эппитэ. Онтон Таҥараҕа үҥпүтэ: «Айыы Тойон, Эн миигин угуйар буолаҥҥын, мин Эйиэхэ умсугуйарым; Эн миигиннээҕэр күүстээххин, онон миигин кыайдыҥ – кулуккун күн тура-тура ыыстыыр буоллулар, баҕарбыт барыта күлүү-элэк оҥостор. Оттон мин саҥаран барыам эрэ кэрэх, норуоппун ыар баттал, улуу урусхал күүтэрин төлкөлөөн, үөгүлээн-энэлийэн барабын, ол аайы миигин Айыы Тойон тылыттан сылтаан үөҕэр-түрүйэр, күннэтэ хоруотуур буоллулар. Ол иһин, онтон хомойон, аны Эйигин санатар, Эн ааккынан саҥарар үһүбүөн дии санаабытым да, сүрэхпэр сириэдийэр төлөнү, уҥуохпар умайар уоту хайдах да кыайан саба туппатым. Эр сэниэм эстиэр диэри, эристим да – кыайбатым».

Бэриниилээх пророгу сойуолаһааччы бэрт элбэх этэ гынан баран, кинини Айыы Таҥара Бэйэтинэн бөҕөргөтөрө. Ол иһин Иеремия маннык этэн турардаах: «Айыы Тойон күүстээх-уохтаах буойун курдук миигинниин өрүү бииргэ сылдьар, онон миигин үтүрүйээччилэр бэйэлэрэ бүдүрүйүөхтэрэ, мин иннибин хайдах да кыайан ылыахтара суоҕа, хата бэйэлэрэ ааргытык быһыыланан, саакка-суукка киириэхтэрэ. Сүдү күүстээх Айыы Тойон! Эн кырдьыктааҕы тургутан көрөҕүн, кини кутун-сүрүн, сүрэҕин-быарын курдаттыы билэҕин. Онон Айыы Тойоҥҥо эһиги ыллааҥ, Айыы Тойону айхаллааҥ: Кини суоҕу-дьадаҥыны, кылгаһы-кыараҕаһы хара дьайдаахтар илиилэриттэн быыһаан ылар».

ИЕРЕМИЯ 19:13-15; 20:1-13

Варух Иеремия Төлкөлүүрүн Сурунар

Варух Иеремия төлкөлүүрүн сурунар

Биирдэ Айыы Тойон Иеремияҕа: «Түрбэ кумааҕыны ылан, Мин эйиэхэ Израиль, Иуда итиэннэ бары норуоттар тустарынан эппиппин – кинилэргэ алдьархайы ыытаары оҥосторбун – барытын сурун. Баҕар, Иуда истэн, мөкү суолуттан туораан тахсыа, оччоҕо Мин кини бары буруйун, аньыытын-харатын бырастыы гыныам этэ», – диэбитэ.

Иеремия биир Варух диэн киһини ыҥыран ылан, Айыы Тойон кининэн, пророгунан, тугу этитиэхтээҕин барытын сурунан иһэригэр көрдөспүтэ. Варух тугу да көтүппэккэ түрбэ кумааҕыга суруйбутун кэннэ, Иеремия киниэхэ эппитэ: «Мин хаайыыга олорор киһи Айыы Тойон храмыгар хайдах да барар кыаҕым суох. Онон эн храмҥа тиийэн, бу түрбэҕэ суруллубуту – Айыы Тойон миигинэн этиппитин барытын – пост күнүгэр ааҕан иһитиннэр. Иерусалим норуота да, атын куораттартан кэлбит иудейдар да бука бары истэллэрин курдук, улаханнык доргуччу ааҕаар. Айыы Тойон бу норуокка улаханнык уордайда, абарда-сатарда диэр, баҕар, кинилэр ону өйдөөн сыһыйан, Айыы Тойоҥҥо үҥүөхтэрэ, иэдээннээх суолларын хаалларыахтара».

Нирия уола Варух Иеремия соруйбутун барытын толорбута. Онон Иосия уола, Иудея ыраахтааҕыта Иоаким, салайбыта бэһис сылыгар тохсус ыйга Иерусалимҥа олорор уонна атын куораттартан кэлбит дьоҥҥо бука барыларыгар Айыы Тойон иннигэр пост күнэ – астан туттунан туран Таҥараҕа үҥэр күн – биллэриллибитэ. Ол күн Варух Айыы Тойон храмыгар киирэн, Иеремия эппит тылын түрбэттэн доргуччу ааҕан биэрбитэ.

ИЕРЕМИЯ 36:1-10

Иоаким Ыраахтааҕы Таҥара Илдьитэ Суруллубут Түрбэтин Уоттуур

Иоаким ыраахтааҕы Таҥара илдьитэ суруллубут түрбэтин уоттуур

Варух Иеремия пророк суруйтарбыт тылын Айыы Тойон дьиэтигэр аҕалан аахпытын истээт, Иудея тойотторо бары куттанан, Иоаким ыраахтааҕыга биллэрэ охсубуттара. Ону истэн ыраахтааҕы түрбэни аҕалан, киниэхэ ааҕан иһитиннэрэллэригэр дьаһал биэрбитэ. Кини дыбарыаска олороро, иннигэр таҕааҥҥа уот умайа турара. Түрбэни аҕалан ааҕан барбыттара; тимир тириитин кэтэн олорор Иоаким, аахпыт сирдэрин быһаҕынан быһан ыла-ыла, уокка быраҕан испитэ. Сотору түрбэттэн туоҕа да ордубакка барыта уокка умайбыта. Иоаким ыраахтааҕы да, кини чаҕардара да Таҥара тылын итэҕэйбэт буоланнар, иудейдар Айыы Тойоҥҥо бас бэриммэтэхтэрин иһин сотору Вавилон ыраахтааҕытыгар билиэҥҥэ баралларын туһунан төлкөлөөһүнтэн дьөрү куттанан да көрбөтөхтөрө. Иоаким Варухтаах Иеремияны туттаран ыларга дьаһайбыта, ол эрээри Айыы Тойон кинилэри сойуолаһааччыларыттан саһыаран кэбиспитэ.

Ыраахтааҕы кинигэни умаппытын кэннэ, Айыы Тойон Иеремияҕа атын түрбэни ылан, ити иудей ыраахтааҕыта Иоаким уматтарбытын барытын хат суруйарыгар соруйбута. Ол кэннэ иудей ыраахтааҕытыгар Иоакимҥа илдьиттээбитэ: «Айыы Тойон маннык этэр: Эн „Вавилон ыраахтааҕыта хайаан да кэлэн бу сир дьонун-сэргэтин сүөһүлэри-астары барытын имири сотуо диэн тоҕо суруйдуҥ“ диэн ыххайан баран, суруктаах түрбэни уоттаан кэбиспитиҥ. Онон иудей ыраахтааҕытын Иоаким туһунан Айыы Тойон маннык этэр: ити аньыытын иһин кини өлүгэ күнүскү куйааска, түүҥҥү дьыбарга быраҕыллыаҕа, итиэннэ биир да удьуора Давид бүрүстүөлүгэр олоруо суоҕа. Туох баар хара дьайыыларын иһин Мин ыраахтааҕыны, кини ууһун-аймаҕын, чаҕардарын кими да ордорбокко накаастыам. Кинилэргэ – Иерусалим олохтоохторугар уонна Иуда норуотугар – урут сэрэппитим үрдүнэн истиэхтэрин да баҕарбатах алдьархайдарын барытын ыытыам».

Иеремия Нирия уолугар Варух суруксукка атын түрбэ кумааҕыны биэрбитигэр Варух били иудей ыраахтааҕыта Иоаким уоттаабыт суругун хат суруйбута. Иккис түрбэ, элбэх саҥа этии киирэн, уруккутааҕар ордук уһун буолбута.

ИЕРЕМИЯ 36:14-32

Вавилон Иуданы Сэриилээн Ылар

Вавилон Иуданы сэриилээн ылар

Барыта Айыы Тойон Иеремия пророгунан этиппитин курдук буолбута: Вавилон ыраахтааҕыта Навуходоносор сэриинэн саба түһэн, иудейдары билиэн тутан барбыта. Бу маннык алдьархай кинилэргэ, Айыы Тойон сэмэлиирин, сэрэтэрин истибэккэ, Таҥара иннигэр аньыыларын-буруйдарын билиммэтэхтэрин, эмэгэккэ сүгүрүйэллэрин, эҥин-эгэлгэ куһаҕаны, түктэрини сытайан туран оҥороллорун тохтоппотохторун иһин, ааҥнаабыта. Соҕурууҥҥу саарыстыба олохтоохторо Айыы Тойон Хотугу саарыстыбаны хайдах дьарыйбытын билэ-билэ, нэгэйдик быһыыланалларын уураппатахтара. Ол иһин Айыы Тойон урут 130 сыл анараа өттүгэр Израилы үрэйбитин курдук, бу саарыстыбаны эмиэ, Вавилон халыҥ сэриитин ыытан, самнарарга быһаарыммыта.

Иоаким ыраахтааҕы уола Иехония Иерусалимҥа ыраахтааҕы буоларыгар уон аҕыс саастааҕа. Аҕатын суолун тутуһан, кини эмиэ Айыы Тойону утары сылдьара. Иехония бүрүстүөлгэ олорбута үһүс ыйыгар Вавилон ыраахтааҕытын чаҕардара ааҥнаан кэлэннэр, Иерусалимы иилии эргийбиттэрэ. Куораты төгүрүйбүттэрин кэннэ, аны ыраахтааҕылара Навуходоносор бэйэтинэн тиийэн кэлбитэ. Иудея ыраахтааҕыта Иехония киниэхэ ийэтин, чаҕардарын, үрдүк сололоох үлэһиттэрин, аттакыларын кытта утары тахсан билиэн бэриммитэ. Айыы Тойон олох эрдэттэн этиппитин курдук, Навуходоносор Иерусалимтан Айыы Тойон храмын малын-салын уонна ыраахтааҕы дыбарыаһын баайын-дуолун түөрэтин суйдаан барбыта, былыр Израиль ыраахтааҕыта Соломон Айыы Тойон храмыгар анаан-минээн оҥорторбут кыһыл көмүс иһитин-хомуоһун тугу да ордорбокко алдьаппыта. Иерусалимы бүттүүнүн – ыраахтааҕы үрдүк сололоох үлэһиттэрин, хорсун-хоодуот сэрииһиттэри, мас, тимир уустарын барытын Вавилоҥҥа үүрэн барбыттара; онно барыта уон тыһыынча киһи көһөрүллүбүтэ. Быстар дьадаҥы сир оҥорооччулартан ураты Иудеяҕа ким да хаалбатаҕа.

Иехония оннугар Вавилон ыраахтааҕыта атын киһини, Иехония таайын Матфанийы, аатын Седекия диэн уларытан баран, туруорбута. Седекия сүүрбэ биир саастааҕыттан бүрүстүөлгэ олорон, Иерусалимҥа барыта уон биир сыл салайбыта. Бу ыраахтааҕы эмиэ Айыы Тойон сөбүлээбэтин оҥорон, урукку Иоакимтан туох да атына суоҕа. Онон Айыы Тойон Иерусалимҥа уонна Иудеяҕа олус улаханнык уордайан, кинилэртэн киэр хайыспыта.

4 СААРЫСТЫБАЛАР 24:8-20

Иерусалим Уонна Храм Урусхалланыыта

Иерусалим уонна храм урусхалланыыта

Израиль ыраахтааҕыта Соломон, Таҥара соруйбутун толорон, Иерусалимҥа Айыы Тойон кэрэ бэйэлээх храмын туттарбытын туһунан биһиги инники кэпсээн турабыт. Ол эрээри, Иерусалимы сэриилээбиттэрэ уон биир сыл ааспытын кэннэ, халдей (Вавилон) сэриилэрэ бу куоракка хат тоҕо анньан кэлэн, Соломон туттарбыт храмын урусхал оҥорбуттара. Ол туһунан Библияҕа маннык суруллубут.

Бүрүстүөлгэ олорбута тохсус сылыгар Вавилон ыраахтааҕыта Навуходоносор Иерусалимҥа сэриинэн суоһаан тиийэн, тула буор хайыҥ куттаран баран, куораты иилии эргийэн кэбиспитэ. Иерусалимы балтараа сыл төгүрүктээбиттэрин кэннэ, олохтоохтор аһыыр аһа суох хаалан, хоргуйан барбыттара. Өстөөх куоракка тоҕо анньан киирбит түүнүгэр иудей сэриитэ барыта ыраахтааҕы саадын аттынааҕы икки эркин ыккардыгар баар халҕан аанынан таска куоппута. Төгүрүччү төбүрүөннээн турар халдейдартан мүччү түһэн, Седекия ыраахтааҕы хонууга тахсар суолунан тэскилээбитэ. Халдей сэрииһиттэрэ өр-өтөр гымматахтара, Седекияны Иерихон хонуутугар ситэ баттаан ылбыттара. Иудей сэриитэ барыта хайыы-үйэ үрүө-тараа ыһыллыбыт этэ. Седекияны тутан ылан Ривлаҕа илдьэн, Вавилон ыраахтааҕытын дьүүлүгэр туруорбуттара. Уолаттарын, кини көрөн турдаҕына, өлөртөөбүттэрэ, оттон бэйэтин икки хараҕын тэһэн баран, сыаптаан Вавилоҥҥа илдьибиттэрэ.

Навуходоносор харабылын тойоно Навузардан халдей сэриитин кытта Иерусалимҥа киирэн, Айыы Тойон храмын, ыраахтааҕы дыбарыаһын уонна куорат дьиэтин барытын уоттаан кэбиспитэ, Иерусалим эркиннэрин суулларбыта. Куоракка хаалбыт норуоту уонна Вавилон ыраахтааҕытын диэки буолбут дьону харабыл тойоно Навузардан Иерусалимтан көһөрөн барбыта. Арай дьадаҥы сир оҥорооччулартан эрэ сорохторун виноградникка уонна сир оҥоруутугар үлэлэтэ хаалларбыта. Халдейдар Айыы Тойон храмын тиэргэнигэр турбут алтан баҕаналары, сулууспаҕа туттуллар алтан малы-салы бүтүннүү алдьатан баран, алтанын Вавилоҥҥа илдьибиттэрэ. Сулууспаҕа туттуллар алтан иһиттэн-хомуостан эмиэ тугу да ордорботохторо; көмүс иһити, хадьыыланы, көмүс оҥоһуктары барытын ылан барбыттара.

Бу Христос төрүөн иннинээҕи 587-586 сыллардаахха буолбута. Соломон туттарбыт храма 400-тэн тахса сыл турбута.

4 СААРЫСТЫБАЛАР 25:1-16

Даниил Уонна Кини Үс Доҕоро

Даниил уонна кини үс доҕоро

Иерусалим олохтоохторун билиэн ылбыт Вавилон ыраахтааҕыта Навуходоносор, чаҕардарын тойонугар бирикээс биэрэн, билиэн кэлбит израильтяннар уонна иудейдар истэриттэн ыраахтааҕы эбэтэр кинээс төрүттээх эдэр уолаттары ыраахтааҕы дыбарыаһын сулууспатыгар бэлэмнииргэ дьаһайбыта. Уолаттар туох да омсото суох кыраһыабай дьүһүннээх, үөрэххэ дьоҕурдаах, мындыр өйдөөх буолуохтаахтара. Сорудах сотору туолан, ыраахтааҕы дыбарыаска сулууспалыахтаах уолаттары бэйэтин остуолугар аһатарга дьаһайбыта. Бу уолаттары араас үөрэххэ, халдей тылыгар үс сыл үөрэтиэхтээхтэрэ.

Иудей талыы уолаттарын ортолоругар Даниил, Анания, Мисаил уонна Азария бааллара. Вавилон дыбарыаһыгар Даниилы Валтасар, оттон Ананияны Седрах, Мисаилы Мисах, Азарияны Авденаго диэн ааттаабыттара. Даниил аны Моисей сокуонунан еврей киһитэ сиэ суохтаах кыылын-көтөрүн этин сиэн быртаҕырыахпыт диэн сэрэнэн, ыраахтааҕы аһыттан аһыан баҕарбатаҕа. Ол иһин кини чаҕардар тойонноруттан кинилэргэ оҕуруот аһын уонна сылбархай ууну биэрэллэригэр көрдөспүтэ. Анарааҥҥыта, уолаттар ыран-дьүдьэйэн хааллахтарына ыраахтааҕы уордайыа диэн сэрэхэдийэн, бастаан утаа сөбүлэммэтэҕэ. Онуоха Даниил биһиэхэ уон хонук устата оҕуруот аһын уонна ууну эрэ биэрэн, холоон көрүҥ диэн тылыгар киллэрбитэ. Уон хонон баран бу түөрт уол ыраахтааҕы аһыттан аһаабыт атын уолаттардааҕар быдан тупсубут, төлөһүйбүт көрүҥнэммиттэрэ.

Таҥара Даниилга, Ананияҕа, Мисаилга уонна Азарияҕа киэҥ билиини-көрүүнү, муударай өйү биэрбитэ, оттон Даниилга итини таһынан өссө араас дьикти көстүүнү, түүлү тойоннуур ураты дьоҕуру бэлэхтээбитэ.

Үс сыл ааспытын кэннэ, ыраахтааҕы уолаттары ыҥыртаран ылбыта. Хас биирдиилэрин кытта биир-биир кэпсэтэн көрөн баран, Даниилга, Ананияҕа, Мисаилга уонна Азарияҕа тэҥнээх суох эбит диэн түмүккэ кэлбитэ. Онон уолаттар төрдүөн киниэхэ сулууспалыы хаалар буолбуттара. Ыраахтааҕы тугу да эридьиэстээн ыйыппытын иһин, кинилэр халдей ханнык да аптаах-хомуһуннаах киһитинээҕэр уон төгүл ордук өйдөөх, муударай эппиэти биэрэллэрэ.

ДАНИИЛ 1:3-20

Кыһыл Көмүс Эмэгэт Уонна Үс Хорсун Уол

Кыһыл көмүс эмэгэт уонна үс хорсун уол

Вавилон ыраахтааҕыта Навуходоносор отут миэтэрэ үрдүктээх, үс миэтэрэ туоралаах кыһыл көмүс эмэгэти куттаран баран, Деир хонуутугар туруортарбыта. Ол кэннэ ыраахтааҕы илдьиттэрэ бар дьоҥҥо маннык биллэрбиттэрэ: «Араас тыллаах-өстөөх норуоттар, бары биис уустара! Эһиги турба дорҕоонун, музыка тыаһын иһиттигит да, Навуходоносор туруорбут кыһыл көмүс эмэгэтигэр сөһүргэстээн туран сүгүрүйүөхтээххит. Оннук сүгүрүйбэтэх киһи умайа турар оһоххо быраҕыллыаҕа».

Сотору ыраахтааҕыга: «Иудей үс киһитэ – Седрах, Мисах уонна Авденаго – күн ыраахтааҕы дьаһалын толорботтор: кини таҥараларыгар сулууспалаабаттар, кыһыл көмүс эмэгэккэ сүгүрүйбэттэр», – диэн үҥсүү киирбитэ. Навуходоносор онтон киҥэ-наара холлон, улаханнык уордайан, уолаттары ыҥыртаран ылан: «Кыһыл көмүс эмэгэккэ сүгүрүйбэт буоллаххытына, эһиги сибилигин умайа турар оһоххо быраҕыллыаххыт, оччоҕо ханнык Таҥара эһигини мин илиибиттэн быыһаан ылыаҕай?» – диэбитэ. Уолаттар ыраахтааҕыга эппиттэрэ: «Биһиги сулууспалыыр Таҥарабыт биһигини умайа турар оһохтон да, эн илиигиттэн да өрүһүйүөҕэ. Быыһаабатаҕына даҕаны, ыраахтааҕы, эн билиэх тустааххын: биһиги эн таҥараларгар да, ити туруортарбыт кыһыл көмүс эмэгэккэр да сүгүрүйүөхпүт суоҕа». Уордайбыт Навуходоносор саамай күүстээх буойуннарын ыҥыран ылан, уолаттары кэлгийэн итии оһоххо быраҕалларыгар бирикээстээбитэ.

Иудей үс уолун кэлгийэн баран, оһоххо бырахпыттара. Оһох хайа да күннээҕэр сэттэ төгүл күүскэ оттуллубут буолан, уолаттары бырахпыт дьон уот төлөнүгэр түрүтэ сиэтэн өлбүттэрэ. Эмискэ Навуходоносор уоту көрөн баран соһуйан, ойон турбута уонна үрдүк сололоох үлэһиттэригэр: «Уокка үс уолу кэлгийэн бырахпыппыт буолбат дуо? Оттон мин түөрт киһини көрөбүн дии: туох да буолбатаҕын курдук хаамса сылдьаллар! Төрдүстэрин дьүһүнэ Айыыга маарыннаах!» – диэбитэ.

Кини оһоххо чугаһаан кэлэн ыҥырбыта: «Седрах, Мисах уонна Авденаго, Үрдүктэн Үрдүк Таҥара кулуттара! Уоттан тахсыҥ, кэлиҥ, миэхэ чугаһааҥ!» Онуоха уолаттар оһох уотуттан тахсан кэлбиттэрэ. Уот кинилэри сиэбэтэҕин бары эт харахтарынан көрөн итэҕэйбиттэрэ: баттахтара да кэриэрбэтэх, таҥастара да умайбатах, бэл кэҥсик сыта кэлбэт. Сөрү диэн сөхпүт Навуходоносор эппитэ: «Седрах, Мисах уонна Авденаго Айыы Таҥарата алгыстаах! Дьэ чахчы да сүдү бэлиэлэри көрдөрөр, улуу дьиктилэри оҥорор Таҥара эбит! Маннык Таҥара Саарыстыбата хайаан да үйэттэн үйэҕэ, көлүөнэттэн көлүөнэҕэ туругура турар мэҥэ саарыстыба буолуохтаах!» Ити кэмтэн ыла Навуходоносор Седраҕы, Мисаҕы уонна Авденагоны Вавилон дойдутугар улаханнык өрө туппута.

ДАНИИЛ 3

Даниил Өйдөммөт Тыллар Суолталарын Быһаарар

Даниил өйдөммөт тыллар суолталарын быһаарар

Навуходоносор кэнниттэн Вавилон бүрүстүөлүгэр уола Валтасар олорбута. Биирдэ Валтасар үрдүк сололоох үлэһиттэригэр, барыта тыһыынча киһиэхэ анаан улахан малааһын тэрийбитэ. Ол туһуттан чаҕардарын ыҥыран, аҕата урут Иерусалимнааҕы Айыы Тойон храмыттан илдьэ кэлбит кыһыл да, үрүҥ да көмүс иһиттэрин аҕалтарбыта. Ыраахтааҕы уонна үрдүк сололоох тойоттор кэргэттэриниин көмүс иһиттэргэ арыгы куттан иһэ-иһэ, бэйэлэрин эмэгэт таҥараларыгар, кыһыл көмүс, үрүҥ көмүс, алтан, тимир, мас уонна таас оҥоһуктарга, уһун-киэҥ уруй-айхал этэ олорбуттара.

Ол курдук көрүлүү-нарылыы олордохторуна, эмискэ дыбарыас иһигэр киһи илиитин салбаҕа көстөн кэлэн, үөһэ лампаада утарыта баар эркиҥҥэ тугу эрэ суруйбутунан барбыта. Ыраахтааҕы ону көрөн сүргэтэ ыстанан, дьүһүннүүн уларыйбыта, икки тобуга халыр босхо барбыта. Ыксаан, тумус туттар дьонун Вавилон муударай өйдөөхтөрүн, бука барыларын аҕала охсуҥ диэн үөгүлээбитэ. Суруллубуту сөпкө быһаарбыт киһини саарыстыбатын үһүс баһылыгынан туруоруох буолбута. Ол эрээри Вавилон чөмчөкөлөрө да кэлэн, эркиҥҥэ суруллубуту кыайан аахпатахтара.

Ити аймалҕаны истэн, малааһын бара турар саалатыгар сарыысса киирэн кэлбитэ уонна ыраахтааҕыга Таҥара Тыынын сүрэҕэр дириҥник ылыммыт, киэҥ билиилээх-көрүүлээх, өркөн өйдөөх, түүлү тойоннуур, тааллыбаты таайар, хайдахтаах да уустугу сөпкө аттаран өйдүүр дьоҕурдаах Даниил диэн киһи баарын туһунан кэпсээбитэ. Валтасар сонно Даниилы ыҥыртаран аҕалан, ити өйдөммөт тыллар суолталарын быһаарарыгар көрдөспүтэ.

Онуоха Даниил ыраахтааҕыга кини олус улаханнык санаммытын, эмэгэттэри айхаллыы олорон арыгы иһэригэр ытык иһиттэри ылларбытын иһин, Таҥара киниэхэ уордайбытын эппитэ. Ол иһин Айыы Таҥара итинник суругу ыыппыт. Онтон Даниил эппитэ: «Эркиҥҥэ МЕНЕ, МЕНЕ, ТЕКЕЛ, УПАРСИН диэн суруллубут. Ол аата маннык: МЕНЕ – Таҥара эн саарыстыбаҥ күнүн-дьылын ааҕан баран, бүтэр кэмэ кэллэ диэн быһаарда; ТЕКЕЛ – эйигин ыйааһыҥҥа ыйаан көрбүтэ, олус чэпчэки буолан таҕыстыҥ; УПАРСИН – саарыстыбаҥ аҥаарданан Мидия уонна Персия дьонугар бэрилиннэ диэн». Сонно Валтасар дьаһалынан Даниилга ыраахтааҕы эрэ таҥнар күндү кыһыл таҥаһын таҥыннаран баран, моонньугар кыһыл көмүс сыап кэтэрпиттэрэ уонна саарыстыба үһүс баһылыгынан билиммиттэрэ. Таҥара эппитэ барыта ол түүн туолбута: Валтасары өлөрөн кэбиспиттэрэ, оттон саарыстыбатын Мидия ыраахтааҕыта Дарий былдьаабыта.

ДАНИИЛ 5:1-31

Даниил Таҥараҕа Үҥэр

Даниил Таҥараҕа үҥэр

Валтасар бүрүстүөлүн ылбыт Дарий ыраахтааҕы эмиэ бэйэтин туох да үрдүктүк сананар уонна эмэгэккэ сүгүрүйэр ыраахтааҕы этэ. Ол да буоллар кини Даниилы, муударай өйдөөҕүн, эҥкилэ суох үтүө быһыылааҕын-майгылааҕын иһин, олус сөбүлүүрэ.

Биирдэ Дарий, дойдутун олоҕун салайтараары, сүүс сүүрбэ сатрап үлэһити анаан баран, кинилэр үрдүлэринэн үс тойону туруорбута, онон сатраптар ыраахтааҕыны сүпсүгүрдүбэт туһуттан, үлэлэрин-хамнастарын ол тойотторго отчуоттууллара. Даниилы, үс тойонтон биирдэстэрин, өйүнэн да, үтүө сигилитинэн да атын тойоттору, сатраптары барыларын баһыйарын иһин, Дарий бүтүн саарыстыбатын үрдүнэн туруоруон саныыра. Ону билэн, икки атын тойон уонна сатраптар, саарыстыбаны куһаҕаннык салайар диэн баһааҕырдаары, Даниилы буруйдуур сылтах көрдүү сатаабыттара да, тугу да кыайан булбатахтара. Даниил ыраахтааҕы эрэллээх киһитэ буолан, ханнык да эндирдээх быһыыны, буруйу-сэмэни оҥорбот этэ.

Кэмниэ кэнэҕэс кинини ыраахтааҕы иннигэр хайдах хараардыахха сөбүн дьэ тобулан, оҕуруктаах суолга санаммыттара. Даниил Айыы Таҥаратыгар өрүү үҥэ сылдьарын билэр буоланнар, ыраахтааҕыга кэлэн, бу отут күн иһигэр дьон ханнык да таҥараттан, киһиттэн буолбакка, Дарий ыраахтааҕыттан эрэ көрдөһүөхтээхтэрин туһунан сокуону ылынарыгар тыл киллэрбиттэрэ. Ол сокуону кэспит киһи дьиикэй хахайдар сытар хаспахтарыгар быраҕыллыах тустааҕа. Ыраахтааҕы кинилэр иһэ истээх көрдөһүүлэрин дьиҥ төрүөтүн билбэт буолан, ыйаахха илии баттаан кэбиспитэ.

Даниил саҥа сокуон тахсыбытын билэн да баран, Айыы Тойонугар үҥэрин уураппатаҕа. Кини олорор хоһугар киирэн күҥҥэ үстэ, сөһүргэстээн туран, Таҥараҕа махтанар үгэстээҕэ. Үҥэр кэмигэр төрөөбүт Иерусалимын диэки тахсар түннүктэрэ өрүү аһаҕас тураллара. Хаһан эрэ онно, тапталлаах куоратын урусхаллана илик храмыгар, Таҥара кэрэмэн килбиэнэ сатыылыыр буолара.

Даниилы абааһы көрөр нэгэй дьон кини Таҥаратыгар үҥэн көмө көрдөһөрүн уоран көрөн бараннар, сонно тута Дарий ыраахтааҕыга тыллыы охсорго быһаарыммыттара.

ДАНИИЛ 6:1-11

Даниил Хахайдаах Хаспахха

Даниил хахайдаах хаспахха

Даниилы өлөрөр-алдьатар санаалаах тойоттор Дарийга тиийэн, ыраахтааҕы ыйааҕа тахсыбытын үрдүнэн Даниил күҥҥэ үстэ бэйэтин Таҥаратыттан көрдөһөр диэн, үҥсүбүттэрэ. Ыраахтааҕы ону истэн, улаханнык санааҕа ылларбыта, кини хайдах эмэ гынан Даниилы быыһаан ылыан баҕарбыта. Ол эрээри били үҥсүбүт тойоттор Мидия уонна Персия сокуонунан ыраахтааҕы илии баттаабыт ыйааҕа көтүллүбэт диэн моһуйсан турбуттара. Онон ыраахтааҕы Даниилы хахайдар сытар хаспахтарыгар бырахтарарга күһэллибитэ. Кини Даниилга: «Эн эрэллээхтик сулууспалыыр Таҥараҥ Эйигин быыһыаҕа!» – эрэ диэн хаалбыта. Киэһэ дыбарыаһыгар төннөн кэлээт аһаабакка эрэ утуйардыы сыппыта да, ол түүнү быһа хараҕын кыратык да тымныта түһэн ылбатаҕа. Онтон халлаан суһуктуйуута бэрт тиэтэлинэн туран, хахайдаах хаспахха сүүрэн тиийбитэ уонна симик куолаһынан: «Тыыннаах Таҥара кулута Даниил! Мэлдьи бэриниилээхтик сулууспалыыр Таҥараҥ эйигин хахайдартан өрүһүйдэ дуо?» – диэн ыйыппыта. Онуоха аллараттан туох да буолбатах Даниил саҥата дуораһыйан иһиллибитэ: «Айыы Таҥарам иннигэр ырааһым уонна эн ыраахтааҕым иннигэр буруйа суоҕум иһин, Таҥара, аанньалын ыытан, хахайдар айахтарын бүөлэттэ, онон миигин тыыппатылар».

Даниил тыыннаах хаалбытыттан атаҕа сири билбэт буола үөрбүт Дарий кинини хаспахтан таһаара охсоллоругар дьаһайбыта. Үөһэ таһааран бараннар, Даниил туох да буолбатаҕын көрөн, бары бэри диэн бэркиһээбиттэрэ. Сонно тута, Дарий бирикээһинэн, били Даниилы хобулаабыт хара санаалаах дьону тутаттаан аҕалан, бэйэлэрин хахайдаах хаспахха бырахпыттара. Хахайдар кинилэри хаспах түгэҕэр да тиэрдибэккэ хабан ылан, тырыта тыытан кэбиспиттэрэ.

Бу кэнниттэн Дарий ыраахтааҕы сурук суруйан саарыстыбатын бары муннугар тиийэ ыыталаабыта. Ол суругар кини Даниил Айыы Таҥарата – өлбөт үйэлээх Таҥара, Кини Саарыстыбата үйэлэр тухары баар, онон мантан инньэ бары норуоттар Даниил Таҥаратын ытыктыахтаахтар диэн суруйбута. Ыраахтааҕы илдьит тылыгар: «Кини халыҥ тыын харыһыга, суон тыын толуга буолар, сиргэ да, халлааҥҥа да эҥин-эгэлгэ дьиктини, сөҕүмэр бэлиэни көрдөрөр. Кини Даниилы хахайдартан өрүһүйэн ылла!» – диэн этиллибит этэ.

ДАНИИЛ 6:12-27

Иудейдар Билиэнтэн Төннүүлэрэ

Иудейдар билиэнтэн төннүүлэрэ

Инники аахпыппыт курдук, Ассирия сэриилэрэ Хотугу саарыстыбаны, Израилы, сэриилээн ылан баран, норуоту билиэҥҥэ үүрэн илдьэ барбыттара. Ити Христос төрүөн сэттэ үйэ иннинэ буолбута. Сүүс сылынан аны Мидия, Вавилон холбоһуктаах сэриилэрэ тоҕо ааҥнаан кэлэн, икки сыллаах төгүрүктээһин кэнниттэн Ниневия куораты урусхал оҥорбуттара. Күүһүрбүт-уоҕурбут Вавилон судаарыстыбата ыаллыы норуоттары, ол иһигэр Соҕурууҥҥу саарыстыбаны Иудеяны халыыра, иудейдары Вавилоҥҥа үүрэн барара.

Ол эрээри Вавилон да курдук модун күүстээх империя эстэр-быстар күнэ-дьыла тирээн кэлбитэ. Кинини Мидия уонна Персия ыраахтааҕылара сэриилээн ылбыттара. Персия ыраахтааҕыта Кир иудейдар төрөөбүт сирдэригэр төннөллөрүн көҥүллээбитэ. Онон саарыстыбатын биир гына илдьит ыыппыта: «Персия ыраахтааҕыта Кир маннык этэр: Айыы Тойон, Халлааннааҕы Таҥара, миэхэ сир бары саарыстыбаларын биэрдэ. Итиэннэ мин Киниэхэ анаан Иудея сиригэр Иерусалимҥа храм тутарбар дьаһайда. Онон Таҥара норуотун хас биирдии киһитэ (кинини кытта Таҥара бииргэ буолуохтун!) Иудеяҕа, Иерусалимҥа баран Айыы Тойон, Израиль Таҥаратын храмын тутуһуохтаах». Онон Израиль уон икки ууһуттан төрүттээх түөрт тыһыынчаттан тахса еврей, сүнньүнэн иудейдар, Иуда ууһуттан төрүттээх еврейдэр, дойдуларыгар төннүбүттэрэ. Ол эрээри бэрт үгүс еврей дьоно Персия дойдуларыгар олорбуттарын курдук олорон хаалбыттара.

Дойдуларыгар төннүбүттэрин иккис сылыгар иудейдар тутууларын саҕалыырдыы Иерусалимҥа мустан, саҥа храм акылаатын түһэрбиттэрэ. Урукку храмы өйдүүр үгүс сааһырбыт аҕабыыттар, левиттэр, аҕа баһылыктар, саҥа храм акылаата түһэн эрэрин көрөн, кыайан туттуммакка, оҕолуу марылаччы ытаспыттара. Дьон-сэргэ ньамалаһар, үөрэр-көтөр, ытыыр саҥата олох ыраахха диэри дуорайан иһиллэрэ.

Саҥа храм тутуутун Иудея ыраахтааҕытын Иехония сиэнэ Зоровавель иилээн-саҕалаан ыыппыта. Манна уруккута иудей сиригэр олохсуйбут норуоттар еврейдэри абааһы көрөр буоланнар, тутуу барарын мэһэйдэһэр, саанар-суоһурҕанар этилэр, өссө өҥөр киирэн, Артаксеркс диэн ааттаах Персия ыраахтааҕытыгар үҥсэн-харсан барбыттара. Инньэ гынан храм тутуутун бүтүн уон биэс сыл устата тохтотторо сылдьыбыттара. Персия бүрүстүөлүгэр эмиэ Дарий диэн ааттаах атын ыраахтааҕы олорбутун эрэ кэннэ, тутуу хат сөргүтүллэн, салҕанан барбыта.

Дарий урукку Кир ыраахтааҕы дьаһалын бигэргэтэн, храм үлэтэ ситэриллиэхтээҕин туһунан уураахтаах илдьит суругу Иерусалимҥа ыыппыта. Онон Адар ый үһүс күнүгэр, Дарий ыраахтааҕылаабытын алтыс сылыгар, саҥа храм дьэ тутуллан бүппүтэ.

ЕЗДРА 1–6

Есфирь Сарыысса

Есфирь сарыысса

Арай биирдэ Персия ыраахтааҕыта Артаксеркс кэргэн ыларга быһаарынан, саарыстыбатын бары муннугар илдьит ыытан, саамай кэрэ дьүһүннээх кыргыттары киин куоратыгар Сузыга мустарбыта. Кыргыттары ыраахтааҕыга көрдөрөөрү, бүтүн уон икки ый бэлэмнээбиттэрэ. Оччотооҕуга Персия сиригэр урут Ассирия уонна Вавилон сэриилэрэ билиэн тутан аҕалбыт еврейдэрин сыдьааннара өссө да олороллоро. Сузыга биир Мардохей диэн ааттаах иудей баара. Кини таайын оҕотун Есфирь диэн ааттаах кыыһы ииттэрэ. Есфирь уһулуччу кэрэ дьүһүннээҕэ, дьулугурас көнө уҥуохтааҕа. Ийэлээх аҕата өлүөхтэриттэн тулаайах кыысчаан Мардохейы аҕа туттара. Дойду кыраһыабай кыргыттарын барыларын киин куоракка Сузыга ыраахтааҕы дьиэтигэр хомуйалларыгар Есфири эмиэ ыҥырбыттара. Ыраахтааҕы бу кыыһы барыларыттан ордорбута, олус таптыы, умсугуйа көрбүтэ. Онон мэнньиэһин Есфирь төбөтүгэр кэтэрдэн, кинини сарыысса оҥорбута. Сотору хотуҥҥут харалтата диэн улуу бырааһынньык тэрийэн, кинээстэрин, үрдүк сололоох чаҕардарын күндүлээбитэ-маанылаабыта, кылгас уһуур, кыараҕас кэҥиир гына, дойдутун бары уобалаһыгар араас чэпчэтии оҥорбута, ыраахтааҕылыы сиэдэрэй бэлэх бөҕөтүн түҥэппитэ. Есфирь буоллаҕына Мардохей тылын истэн, ханнык норуоттан төрүттээҕин ыраахтааҕыга эппэтэҕэ.

Бу кэнниттэн бэрт сотору ыраахтааҕы биир Аман диэн ааттаах кинээһин чорботон, атын кинээстэр үрдүлэринэн туруорбута. Дыбарыаска сулууспалыыр дьон бука бары Аманы көрдүлэр да, сөһүргэстээн туран, киниэхэ сүгүрүйэллэрэ. Ыраахтааҕы дьаһала оннугу ирдиирэ. Арай Мардохей эрэ Амаҥҥа хаһан да сүгүрүйбэт, кини иннигэр тобуктуу түспэт этэ. Аман онтон абаран, Артаксеркс саарыстыбатыгар баар иудейдары төрдүттэн эһэргэ санаммыта.

Биирдэ кини ыраахтааҕыга кэлэн: «Эн саарыстыбаҥ уобалаһын аайы араас норуоттар ортолоругар тарҕанан олорор биир дьикти норуот баар. Кинилэр сокуоннара хайа да норуот киэниттэн чыҥха атын, онон ыраахтааҕы сокуоннарын ончу билиммэттэр», – диэн үҥсүбүтэ. Ыраахтааҕы ону истэн, кинилэри хайдах гынарыҥ бэйэҥ көҥүлүҥ диэбитэ. Сотору ыраахтааҕы чаҕардара Артаксеркс бас билэр уобаластарын кэрийэ сылдьан, уон иккис ый (Адар) уон үһүс күнүгэр иудейдары кыратыттан улаханыгар тиийэ, оҕону-дьахтары ордорбокко бука барыларын өлөрөр-өһөрөр, төрдүттэн имири эһэр туһунан суругу тарҕаппыттара. Ыраахтааҕы ыйааҕа тиийбит сиригэр барытыгар иудейдар улуу кутурҕаҥҥа ылларбыттара, онон кинилэргэ пост кэмэ, ытабыл-соҥобул, аймалҕан саҕаламмыта.

ЕСФИРЬ 1–3

Есфирь Сарыысса (салгыыта)

Есфирь сарыысса (салгыыта)

Ону истээт Мардохей балтыгар Есфирь сарыыссаҕа ыраахтааҕы ыйааҕын туһунан биллэрэ охсубута уонна ыраахтааҕыттан көрдөһөн норуотун аһыннарарыгар соруйбута. Онуоха Есфирь Мардохейга чаҕарынан илдьит ыыппыта: «Ыраахтааҕы ыҥырбатах киһитэ ис тиэргэҥҥэ киирдэ да, өлөргө ууруллар. Арай ыраахтааҕы кыһыл көмүс скипетрын утары ууннаҕына эрэ, ол киһи тыыннаах хаалар. Мин ыраахтааҕыга ыҥырыллыбатаҕым отут хонно». Мардохей Есфирьгэ хардарбыта: «Иудейдартан мин эрэ ыраахтааҕы дьиэтигэр ордон хаалыам диэн сананыма даҕаны. Туох билэр, баҕар, бу кэмҥэ туһалаары, сарыысса буолбутуҥ буолаарай?» Есфирь Мардохейга илдьиттээбитэ: «Баран, Сузыга баар иудейдары бука барыларын мус уонна бары мин туспар астан туттунан туран үҥүҥ, үс күн устата, күнүс буоллун, түүн буоллун, тугу да иһимэҥ-аһаамаҥ. Мин эмиэ чаҕар кыргыттарбын кытта постанан туран үҥүөм, дьэ онтон, төһө да сокуону утары буолбутун иһин, ыраахтааҕыга барыам, өлөр ыйаахтаах буоллахпына өлүөм буоллаҕа». Хара санаалаах Аман Мардохейы ыйыахтаах сүүрбэ биэс миэтэрэ үрдүктээх маһа хайыы-үйэ бэлэмнэнэн турара.

Үһүс күнүгэр Есфирь сарыысса, саамай мааны таҥаһын-сабын таҥнан, ыраахтааҕы олорор дьиэтин ис тиэргэнигэр киирбитэ. Ыраахтааҕы, кинини көрөөт да, кыһыл көмүс скипетрын утары ууммута. Есфирь тиийэн скипетры таарыйан баран, ыраахтааҕыны уонна Аманы ол күн тэрийэр үөрүүлээх аһылыгар ыҥырбыта. Онон бэрт сотору ыраахтааҕы Аманныын аһылыкка тиийэн кэлбиттэрэ. Арыгы иһэ олорон, ыраахтааҕы: «Есфирь сарыысса, эн бастыҥ баҕа санааҥ тугуй? Миигиттэн тугу көрдөһүөххүн баҕараҕыный?» – диэн ыйыппыта. Онуоха сарыысса эппитэ: «Мин баҕарар баҕам диэн – миигин тыыннаах хааллараргар, мин көрдөһүүм диэн – норуоппар олоҕу бэлэхтииргэр. Биһигини, миигин норуоппун кытта, өлөрөргө, имири эһэргэ, күн сириттэн суох оҥорорго уураахтаатылар». Дьэ онуоха эрэ ыраахтааҕы Есфирь еврей төрүттээҕин билэн, Аман уодаһыннаах былаанын өйдөөбүтэ. Ыраахтааҕы дьаһалынан Аманы били бэйэтэ Мардохейга бэлэмнээбит маһыгар таһааран ыйаан кэбиспиттэрэ.

Ол эрээри ыраахтааҕы аатыттан тахсыбыт ыйаах кини биһилэҕинэн бэчээттэммит буолан, ити сокуону хайдах да уларытар да, көтүрэр да кыахтара суоҕа. Онон эмиэ ыраахтааҕы дьаһалынан Артаксеркс суруксуттара бары куораттар иудейдарыгар түмсэн бэйэлэрин көмүскэнэллэрэ көҥүллэнэрин туһунан саҥа ыйаахтаах суругу суруйбуттара. Ыраахтааҕы сыыдам аттаах илдьиттэрэ саҥа ыйааҕы саарыстыба сүүс сүүрбэ сэттэ уобалаһыгар Индияттан Эфиопияҕа тиийэ бэрт суһаллык тиксэрбиттэрэ. Еврей норуота ити курдук быыһаммытын бэлиэтигэр Мардохей сыл аайы ылыллар Пурим диэн бырааһынньыгы олохтообута.

ЕСФИРЬ 4–10

Неемия Иерусалим Эркинин Чөлүгэр Түһэрэр

Неемия Иерусалим эркинин чөлүгэр түһэрэр

Неемия Персия киин куоратыгар Сузыга Артаксеркс ыраахтааҕы дыбарыаһыгар сулууспалыыр үрдүк сололоох тойон этэ.

Биирдэ кини Иерусалимтан Персияҕа төннөн кэлбит иудей киһитин көрсөн, Иерусалим олоҕун-дьаһаҕын, онно хаалбыт иудейдары сураспыта. Онуоха анарааҥҥыта: «Билиэнтэн ордубут иудейдар баттанан-үктэнэн, дойдуларыгар сор бөҕөтүн көрөн олороллор. Иерусалиммыт эркинэ түөрэтэ урусхалламмыт, боруотатын уоттаан кэбиспиттэр», – диэн кэпсээбитэ. Ону истэн, Неемия олоро түһээт, ытаан барбыта. Улаханнык курутуйан, хас да күн астан туттунан туран, мин Иерусалимҥа баран куорат эркинин чөлүгэр түһэрэрбин ыраахтааҕы көҥүллээтин диэн Айыы Таҥараҕа үҥпүтэ.

Сотору Артаксеркс ыраахтааҕы көҥүллээн, Неемия Иерусалимҥа тиийэн атын иудейдары кытта куорат алдьаммыт эркинин, халҕан аанын саҥалыы тутан, чөлүгэр түһэрбитинэн барбыттара. Иудейдар өстөөхтөрө ону көрө-көрө, саанан-суоһурҕанан, үтүрүйэн-хабырыйан, үлэни-хамнаһы атахтыы сатыыр этилэр. Ол иһин Неемия дьонун сэбилээн, эркин тутуутугар таас таһааччылар аҥаар илиилэригэр үҥүүлээх сылдьар буолбуттара, тутуу үлэһиттэрэ бука бары кылыстаммыттара. Үлэ-хамнас түүннэри-күннэри тохтообокко күөстүү оргуйара. Айыы Таҥара дурда-хахха буолан, тутааччылар сыралара дьэ тиллибитэ: Иерусалимы Вавилон сэрииһиттэрэ уоттаабыттарын кэннэ лоп курдук сүүс түөрт уон сыл буолан баран, куорат эркинэ чөлүгэр түспүтэ.

Сэттис ый үүнүүтэ норуот бүттүүнэ биир санаанан болуоссакка мустубута. Ездра аҕабыыкка этэннэр, Айыы Тойон Израильга Моисейынан бэрдэрбит сокуонун кинигэтин аҕалтарбыттара. Ездра уһуну-киэҥи өйдүүр кыахтаах эр дьон да, дьахталлар да иннилэригэр кинигэни хара сарсыардаттан күн ортотугар диэри доргуччу аахпыта. Ону мустубут дьон бүттүүн болҕойон истибиттэрэ. Онтон Ездра Айыы Тойоҥҥо, улуу Таҥараҕа, алгыс тылын эппитигэр бука бары икки илиилэрин өрө уунан туран: «Аминь, аминь!»[1] – диэн саҥа аллайбыттара уонна Айыы Тойоҥҥо сүгүрүйэн, сиргэ тиийэ бокулуон уурбуттара.

НЕЕМИЯ 1–8

[1] «Аминь» – «дьиҥ чахчы оннук, итинник буолуохтун» диэн суолталаах былыргы еврей тыла.

Норуот Таҥараҕа Эргиллэр

Норуот Таҥараҕа эргиллэр

Эмиэ ити ый сүүрбэ төрдүс күнүгэр, иудейдар астан туттунан туран үҥэр үгэстэринэн, дороххой кыл таҥаһы таҥныбыт, төбөлөрүгэр күл куттубут Израиль уолаттара бары бииргэ түмсүбүттэрэ. Атын омуктартан арахсан туран, аньыыларын-хараларын, аҕаларын буруйдарыгар тиийэ этиммиттэрэ. Күн чиэппэрэ тура тэбиммитинэн Айыы Тойон Таҥараларын сокуонун кинигэтин аахпыттара, эмиэ күн чиэппэрин кэриҥэ аньыыларын-буруйдарын этинэ-этинэ, Айыы Тойон Таҥараларыгар сүгүрүйбүттэрэ. Левиттэр Иисус, Вания, Кадмиил, Шевания, Вунний, Шеревия, Вания, Хенани үрдүк сиргэ туран, Айыы Тойон Таҥараҕа үҥэллэрэ. Кинилэр эппиттэрэ: «Чэйиҥ, туруоҕуҥ, аны үйэбит тухары Айыы Тойон Таҥарабытын уруйдуур буолуоҕуҥ! Айыы Тойон, Эн ханнык да хайҕал, уруй-айхал тылынан кыайан ситэн этиллибэт үрдүк килбиэннээх аатыҥ алгыстаах! Айыы Тойон, Таҥара Эн эрэ бааргын, Эйигиттэн атын Таҥара суох. Эн халлааннар халлааннарын, онно баары барытын, сири, сиргэ баары барытын, муораны, муораҕа баары барытын айбытыҥ, туохха барытыгар олоҕу Эн биэрэҕин, халлаан күүстэрэ эмиэ Эйиэхэ сүгүрүйэллэр».

Норуот аньыытын-харатын, Айыы Тойонтон тэйбит буруйун кэмсинэн-кэмиринэн, Таҥараҕа үҥпүтэ: «Оо, Айыы Таҥарабыт, эппит кэс тылгын экчи тутуһар, норуоккар аһыныылаахтык сыһыаннаһар улуу бэйэлээх, сүдү күүстээх, дьулаантан дьулаан Таҥарабыт! Биһиги бэйэбит да, ыраахтааҕыларбыт, кинээстэрбит, аҕабыыттарбыт, пророктарбыт, аҕаларбыт да – Эн норуотуҥ бүттүүнэ Ассирия ыраахтааҕыларын саҕаттан билиҥҥэ диэри эҥээрбитинэн тэлбит эрэйбитин ситэтэ суох курдук көрбөтөргүн ханнык. Эн биһигини саамай сөпкө дьарыйбыккын, кырдьыктаахтык дьүүллээбиккин, биһиги дьиҥ чахчы буор уйбат буруйдаахпыт. Онон биһиги Эйиэхэ, Эн Таҥара сокуоҥҥун тутуһуохпут, бары кэриэстэргин, уураахтаргын барытын толоруохпут диэн, мэктиэ тылбытын суругунан биэрэбит. Бу сурукпутугар илии баттыыбыт уонна баһылыктарбыт, левиттэрбит, аҕабыыттарбыт бэчээттэрин уурабыт». Үрдүк сололоох тойоттор бары бу кэс тылга илии баттаан баран, бэчээт туруорбуттара. Оттон атыттар, норуот бүттүүнэ, аҕабыыттар, левиттэр, аан харабыллара, ырыаһыттар, храм үлэһиттэрэ, Таҥара сокуонун ылыммыт омук дьоно бары, кинилэр кэргэттэрэ, уолаттара-кыргыттара – уһуну-киэҥи өйдүүр кыахтаах барыта, убайдаатар убайдарын, норуот ытыктыыр түс бас дьонун, батыһан, ити мэктиэ тылга холбоспуттара.

НЕЕМИЯ 9:1-6; 9:32 – 10:29

Иов Эрэйи-муҥу Көрүүтэ

Иов эрэйи-муҥу көрүүтэ

Уц диэн дойдуга олус үтүө быһыылаах-майгылаах баай киһи Иов олорбута. Кини туох да иҥэ-дьаҥа суох, кырдьыгы эрэ тутуһар, Таҥараны ытыктыыр, киртэн-дьайтан өрүү тэйэ туттар көнө киһи этэ. Иов сэттэ уоллааҕа, үс кыыстааҕа.

Биирдэ сатана Таҥараҕа тиийэн кэлбитигэр Айыы Тойон: «Эн хантан кэллиҥ?» – диэн ыйыппыта. Сатана: «Мин сири эргийэ хааман кэллим», – диэн хардарбыта. Айыы Тойон эппитэ: «Мин кулуппун Иову өйдөөн көрдүҥ дуо? Бу сир үрдүгэр кини курдук эҥкилэ суох ыраас, кырдьыгы тутуһар, Таҥараны ытыктыыр, куһаҕантан куруутун тэйэ туттар киһи суох». Онуоха сатана Айыы Тойоҥҥо: «Иов Эйигин босхо ытыктыыр үһү дуо? – диэбитэ. – Дьиэтин-уотун, баайын-дуолун барытын Эн араҥаччылыыгын буолбат дуо? Үлэтин-хамнаһын эмиэ алҕаабытыҥ, сүөһүтүн үөрэ буоллаҕына сир-сир аайы тарҕанна. Дьэ ол эрээри баайын-дуолун таарый эрэ – төһө Эйигин алгыыр буолар эбит?» Онуоха Таҥара сатанаҕа: «Кини туох баардааҕа барыта Эн илиигэр бэриллэр», – диэбитэ.

Сатана, көҥүл ылан, Иовка эҥин-эгэлгэ куһаҕаны оҥорбутунан барбыта. Оҕолорун бука барыларын өлөрбүтэ-өһөрбүтэ, халыҥ баайын-дуолун төрдүттэн эспитэ. Ол да үрдүнэн Иов сулана барбатаҕа, Таҥараны үөхсүбэтэҕэ, «Айыы Тойон биэрбитэ, Айыы Тойон ыллаҕа. Кини аатыгар алгыс буоллун», – эрэ диэбитэ. Онтон кэргэнин, Иову саҥаран сулуйан барбытыгар: «Ама биһиги Таҥараттан наар үчүгэйи эрэ ыла сылдьыахпыт, оттон куһаҕаны ылыахпыт суоҕа дуо?» – диэн саба саҥарбыта. Иов ол тухары биир да сыыһа тылы тыллаһан Айыы Тойон иннигэр аньыыга киирбэтэҕэ. Онуоха сатана кинини иэдээннээх ыарыынан ыарытан, Иов оройуттан атаҕар диэри араҥ бааһынан бүрүллүбүтэ. Ол курдук өр кэм устата улуу муҥу көрөн, муҥур уһукка тиийбитэ.

Иов иэдээҥҥэ түбэспитин истэн, өлөр-хаалар күнүгэр санаатын өрө көтөҕөн уоскутаары, үс доҕоро тиийэн кэлбиттэрэ. Уоскута олорон устунан сэмэлээн барбыттара, сэмэлии олорон буруйун була сатаабыттара: Таҥара үчүгэй киһини дьарыйбат, ол аата эн туох эрэ буруйу оҥорбут буоллаҕыҥ дэспиттэрэ. Иов буоллаҕына туох да буруйа суоҕун итэҕэтэ сатыыра. Кини доҕотторун кытта эрэ кэпсэтиинэн муҥурданыан баҕарбатаҕа – Айыы Таҥараны Бэйэтин кытта кэпсэтиэн баҕарбыта. Иов Таҥараттан туох иһин маннык сор суолламмытын ыйыта сатыыра, ол гынан баран быыһанар эрэлин энчирэппэтэҕэ: «Мин билэбин: мин тыыммын Толуйан Ылааччы тыыннаах, Кини миигин тиһэх күҥҥэ сиртэн-буортан туруоруоҕа, оччоҕо мин Айыы Таҥараны көрүөҕүм».

ИОВ 1; 2; 4; 5; 19:25-26

Тургутууну Тулуйбут Иов

Тургутууну тулуйбут Иов

Иов доҕотторун кытта ити курдук кэпсэтэ олордоҕуна, күүстээх силлиэ тыаһа сирилээн кэлбитэ да, эмискэ Айыы Тойон куолаһа дуораһыйан иһиллибитэ. Таҥара Иовка киһи кыайан хоруйдаабат ыйытыктарын биэрэн барбыта. Дьэ онуоха эрэ Иов Айыы Тойону отчуоттата сатыыр сыыһатын өйдөөбүтэ. Биһиги өйбүтүгэр-санаабытыгар оҥорон көрөрбүтүнээҕэр Таҥара быдан үрдүк буоллаҕа эбээт. Айыы Тойон саҥаран бүппүтүгэр Иов эппитэ: «Эн муҥура суох кыахтааххын, онон санаммыт санааҕын толороргор ким да Эйиэхэ мэһэйдиир кыаҕа суоҕун билэбин».

Таҥара Иову итинник тургутан көрөн баран, киниэхэ сүтэрбитинээҕэр икки бүк элбэҕи биэрбитэ. Оттон кини үс доҕоругар, саарбах уоскутааччыларга, Таҥара туһунан Иов курдук сөпкө эппэтэхтэрин иһин, улаханнык уордайбыта. Ол иһин кинилэри сиэртибэ биэрэллэригэр уонна, Таҥара Иов көрдөһүүтүн эрэ ылынарын быһыытынан, кинини бэйэлэрин тустарыгар үҥтэрэллэригэр эппитэ. Иов доҕотторо Айыы Тойон соруйбутун толорбуттара, онон Иов көрдөһүүтүнэн Таҥара кинилэри бырастыы гыммыта.

Тургутууну барытын тулуйбутун кэннэ, Иовка убайдара-бырааттара, эдьиийдэрэ-балыстара, уруу-билэ дьоно бука бары илии тутуурдаах, өттүк харалаах тиийэн кэлбиттэрэ. Таҥара Иов олоҕун кэнники сылларын уруккутунааҕар ордук алҕаабыта. Алдьархай ааспытын кэннэ, Иов өссө да өр олорбута, сэттэ уолламмыта, үс кыыстаммыта. Кини кыргыттарын курдук кэрэ дьахталлар сир үрдүгэр оччолорго өссө төрүү иликтэрэ.

Иов, олоҕун дуоһуйа олорон, үйэтин моҥоон баран өлбүтэ.

ИОВ 38–42

Саалтыыр

Саалтыыр

Саалтыыр – Библия биир саамай ааҕыллар кинигэтэ. Бу хомуурунньук балтараа сүүстэн тахса псаломтан, ол эбэтэр музыка доҕуһуоллаах ылланар ырыаттан турар. Саалтыырга Таҥараны итэҕэйэр киһи сүрэҕин иэйиитэ барыта толору бэриллибит: сиргэ аньыы-хара халыҥаабытыттан санаарҕааһын, сырдык хараҥаны хайаан да кыайарыгар эрэмньи, аньыыны-буруйу билинии уонна Таҥара быыһаан ыларыгар бигэ итэҕэл. Саамай өрө көтөҕүллүүлээх псаломнарга Мессия, ол аата Христос кэлиэхтээҕэ эрдэттэн өтө көрүллэн сылдьар.

Саалтыыры дьон үксүн Давид ыраахтааҕыны кытта ситимнииллэр, тоҕо диэтэххэ бу хомуурунньук үгүс псаломун кини суруйбута. Ол гынан баран Саалтыырга Таҥара Тыынынан өрө көтөҕүллэн суруйбут атын ааптардар айымньылара эмиэ аҕыйаҕа суохтар. Араас псаломнартан быһа тардыылар христианнар үгүс мэлииппэлэригэр киирэн тураллар. Билигин биһиги холобур быһыытынан икки псалому аҕалыахпыт.

1-кы псалом

Ким нэгэйдэр сүбэлэрин истибэт, аньыылаахтар суолларын тутуспат, итэҕэли күлээччилэрдиин эҥээрдэспэт – ол дьоллоох. Оннук киһи Айыы Тойон сокуонуттан үөрүүнү булар, ол сокуону күннэри-түүннэри саныы сылдьар. Кини сүүрүктээх уу аттыгар олордуллубут, кэмэ кэллэ да, аһын биэрэр, кэхтэри билбэт сэбирдэхтээх үөл маска холоонноох, тугу гынара барыта ситиһиилээх. Оттон нэгэй быһыылаахтар чыҥха атыттар – кинилэр тыал ыһар мэкиинэтин курдуктар. Онон нэгэйдэр Таҥара дьүүлүн, аньыылаахтар көнө дьон түмсүүтүн тулуйуохтара суоҕа. Айыы Тойон көнө дьон суолун билэр, оттон нэгэйдэр суоллара өлүүгэ тиэрдэр.

150-с псалом

Айхаллааҥ Таҥараны Кини сибэтиэй дьиэтигэр, айхаллааҥ Кини күүһүн кэрэһилиир киэҥ халлааныгар. Айхаллааҥ Кинини улуу дьайыыларын иһин, айхаллааҥ сүдү килбиэнин кэриҥинэн. Айхаллааҥ Кинини турба дорҕоонунан, айхаллааҥ арфа, лира доҕуһуолунан. Айхаллааҥ Кинини тимпаннаах үҥкүүнэн, айхаллааҥ, устурууна тардан, флейта үрэн. Айхаллааҥ Кинини лыҥкынас кимвалларынан. Тыынар тыыннаах барыта Айыы Тойону айхаллыахтын. Аллилуия[2].

[2] «Аллилуия» былыргы еврей тылыттан тылбаастаатахха «Айыы Тойону айхаллааҥ» диэн суолталаах.

Саалтыыр Тылларын Өйбүтүгэр Хатыаҕыҥ

Саалтыыр тылларын өйбүтүгэр хатыаҕыҥ

Айыы Тойон, эйигин көрдөөччүлэри көмөтө суох хаһан да хаалларбатыҥ иһин, Эн ааккын билэр дьон Эйиэхэ эрэниэхтэрэ (9:11 ).

Таҥара кэрэмэн килбиэнин мэҥэ халлаан кэрэһилиир, Кини ураннаан оҥорбутун улуу куйаар туоһулуур (18:2 ).

Сир үрдэ бүттүүнэ Айыы Тойонтон саллыахтын, аан дойду олохтооҕо барыта Киниттэн куттаныахтын (32:8 ).

Кэлиҥ, бэйэҕит билиҥ Айыы Тойон хайдахтаах үтүөтүн! Ким Киниэхэ эрэнэр, ол дьоллоох (33:9 ).

Суолгун Айыы Тойоҥҥо туттар, Киниэхэ эрэн, оччоҕо Кини эйиэхэ көмөлөһүөҕэ (36:5 ).

Кыһалҕалаах күҥҥэр Миигин ыҥыраар; Мин эйигин өрүһүйэн ылыаҕым, оттон эн Миэхэ айхал этиэҕиҥ (49:15 ).

Ыраас сүрэхтэ миэхэ ай, Айыы Таҥара, ис тыыммын саҥардан, миигин кырдьыктаах оҥор (50:12 ).

Бар дьонум! Хайдахтаах да кэмҥэ Киниэхэ эһиги эрэниҥ, сүрэххит иһирэх тылын Киниэхэ иһитиннэриҥ; Таҥара – биһиги харыстанар хаххабыт (61:9 ).

Сиргэ Эн суолгун-иискин билэллэрин, бары норуоттар Эн быыһыыргын көрөллөрүн туһугар (66:3 ).

Эн хайалар үөскүөхтэрин инниттэн, сири да, аан дойдуну да айыаҥ инниттэн үйэттэн үйэлэргэ – Таҥараҕын (89:3 ).

Ол эрээри, Айыы Тойон – мин бигэ кириэппэһим, Айыы Таҥарам – мин хорҕойор очуоһум (93:22 ).

Алҕаа, дууһам миэнэ, Айыы Тойону, умнума Кини бары үтүө дьайыытын (102:2 ).

Айыы Тойон Кинини ытыктыыр дьоҥҥо улуу бигэ таптала Халлаан сиртэн үрдүгүн курдук муҥура суох (102:11 ).

Айыы Тойоҥҥо ытыктабыл – муударас төрдө (110:10 ).

Айыы Тойон мин диэки, онон куттаммаппын, киһи миэхэ тугу оҥоруой? (117:6 ).

Эдэр киһи хайдах гынан ыраас чөл олохтонуон сөбүй? Эн тылгынан харыстанан (118:9 ).

Мин Эйиэнэбин эбээт, миигин быыһаа-абыраа (118:94 ).

Харах уулаах сылдьан бурдук ыспыттар үөрэ-көтө бурдуктарын быһыахтара (125:5 ).

Айыы Тойон Кинини ыҥырааччыга, дьиҥ кырдьыгынан ыҥырааччыга, барытыгар чугас (144:18 ).

Эн Тылыҥ
мин ыллыкпын сырдатар,
айанныыр суолбун
сандаардар.

Псалом 118:105

Соломуон Аман Өһө

Соломуон Аман Өһө

Библия кинигэлэриттэн биирдэстэрэ Соломон Домохторун Кинигэтэ диэн ааттанар. Бу кинигэҕэ эдэр ыччаты үөрэтэр-такайар бэрт элбэх сүбэ-ама түмүллэн киирбит. Олору үгүстэрин муударай өйдөөх Соломон ыраахтааҕы суруйбут. Манна дириҥ муударас, көнө быһыы-майгы, Таҥараҕа ытыктабыл, билии-көрүү, сиэр-майгы, ыраас сигили, кыһамньылаах буолуу, бэйэни кыатана туттуу, Таҥараҕа эрэл, суохха-дьадаҥыга көмө, өстөөххө аһымал, оҕону иитии, чиэһинэй, кырдьыктаах буолуу, чөл өйдөнүү уо. д. а. туһунан этиллэр. Домох Кинигэтин сорох сүбэтэ-амата маннык:

Айыы Тойоҥҥо ытыктабыл – муударас төрдө; акаарылар эрэ муудараһы, сүбэни-аманы аахайбаттар.

Уолум эрэ буолларгын, аҕаҥ такайарын иһит, ийэҥ үөрэтэрин ылын.

Тоойуом! Аньыылаахтар эйигин куһаҕаҥҥа уккуйа сатаатахтарына, сөбүлэһимэ.

Айыы Тойоҥҥо ис сүрэххиттэн эрэн, бэйэҥ өйгөр-санааҕар эрэнимэ. Туохха барытыгар Айыы Тойону билэргэ дьулус, оччоҕо Кини эйигин салайан биэриэҕэ.

Айыы Тойон дьарыйарын ылын, буруйгун саралаатаҕына, ыарырҕаама. Айыы Тойон аҕалыы сыһыаннаһар, таптыыр киһитин дьарыйар.

Ким дьадаҥыны атаҕастыыр, ол кинини Айбыты үөҕэр, оттон ким Айыы Тойону ытыктыыр, ол кыһалҕалаахха көмөлөһөр.

Көнө быһыы норуоту үрдэтэр, мөкү быһыы – түһэрэр.

Киһи барыахтаах суолун-ииһин торумнуур эрээри, кинини Айыы Тойон сирдиэҕэ.

Аҕатын хорон сиир, ийэтин холдьоҕор уол – ньүдьү балай, нэгэй киһи.

Уол оҕону айанын аартыгар такайдахха, сорсуйан да баран ол суолуттан туоруо суоҕа.

Өстөөххүн, аччык буоллаҕына, аһат, утаппыт буолаҕына, утаҕын ханнар.

Екклесиаст Кинигэтэ

Екклесиаст Кинигэтэ

Соломуон Аман Өһүн кэнниттэн Библияҕа Екклесиаст эбэтэр Таҥара Үөрэҕин Тарҕатааччы Кинигэтэ кэлэр. Манна эмиэ Домохтор сүбэлэрин санатар үтүөкэн бэйэлээх муударай этиилэр түмүллүбүттэр. Олортон аҕыйах этиини ааҕыаҕыҥ.

Сүпсүк үөһэ сүпсүк, – диэбитэ Екклесиаст, – сүпсүк үөһэ сүпсүк – барыта сүпсүк.

Күлэрдээҕэр курутуйар ордук, тоҕо диэтэххэ, санаарҕабылтан киһи сүрэҕэ сымныыр.

Муударай өй сэрии сэбинээҕэр күүстээх; ол эрээри, биир киһи аньыыта үгүс үтүөнү үрэйэр кыахтаах.

Ким иин хаһар, ол ииҥҥэ түһүөҕэ; ким аҕырааданы алдьатар, ол эриэн үөҥҥэ тиктэриэҕэ.

Дьоҥҥо бэрсибит бурдугуҥ туораҕа кэлин бэйэҕэр эргийэн кэлиэҕэ.

Көрүлээ, уол оҕо, уу туҥуй сааскар, толору бил эдэр саас үөрүүтүн, батыс сүрэҕиҥ баҕатын, хараҕыҥ көрөрүн; ол эрээри өйдөө: тугу оҥорбутуҥ барыта Таҥара дьүүлүгэр туруоҕа.

Айбыт Таҥараҕын эдэркээн оҕо сааскыттан өйдүү-саныы сырыт. Кыһалҕалаах кэмиҥ кыһарыйан, «Үөрэрим туох кэлээхтиэй!» диир сылларыҥ сынтарытан, күнүҥ-ыйыҥ, сулустарыҥ сырдыга өлбөөрөн, ардах астыбытын кэннэ, най хара былыт эмиэ саба халыйан кэлиэ турдаҕа. Ол күн дьиэ харабыллара салҕаластыахтара, күүстээх эр дьон нүксүччү түһүөхтэрэ; ахсааннаах киһи хаалан, бурдук мэлиллибэт буолуоҕа; түннүгүнэн көрөөччүлэр сирэйдэрэ түүппэҕириэ; таһырдьа тахсар аан халҕана хам хатаныа; суоруна лүһүгүрүүрэ уурайыа, киһи бөтүүк хаһыытынан турар буолуо, ырыа-тойук иһиллэрэ аны тохтуо; оччоҕо томтортон дьулайыахтара, айан суолуттан чаҕыйыахтара; миндаль сибэккитэ тыллыа, аһыҥалар ыараан бытаарыахтара, каперс ыһыллан тохтуо: киһи үйэлэр тухары олоруохтаах дьиэтигэр аттанар кэмэ тиийэн кэлиэ, өлбүттэргэ ытааччылар, кинини батыһан барардыы, таһырдьа кэтэһэн туруохтара. Онон күн хараҕата туллар күнэ – үрүҥ көмүс сыап быһа барар, кыһыл көмүс былаат тырыттар, уу баһар купсуун үлтүрүйэр, холуодьас көлөһөтө сууллан түһэр түгэнэ тирээн кэлиэн инниттэн эн өйдүү-саныы сырыт... Дьэ онтон буор буоругар киириэҕэ, оттон тыын Айбыт Таҥаратыгар эргиллиэҕэ.

Пророктар

Пророктар

Эргэ Кэс Тыл үгүс кинигэтин Исайя, Иеремия (киниэхэ Варух көмөлөһөрө), Иезекииль, Даниил пророктар уонна кинигэлэрэ кыратын иһин кыралар диэн ааттаммыт атын уон икки пророк суруйбуттара. Бу кыра пророктар Осия, Иоиль, Амос, Авдий, Иона, Михей, Наум, Аввакум, Софония, Аггей, Захария уонна Малахия диэннэр.

Библия пророктара инникини өтө көрөллөрө диир тутах. Биллэн турар, кинилэргэ оннук дьоҕур эмиэ бэриллибит буолуон сөбө. Ол эрээри пророктар иннилэригэр атын быдан үрдүк сорук турара: кинилэр урукку да, билиҥҥи да, кэнэҕэс да сабыытыйалар дириҥ суолталарын бар дьоҥҥо арыйыахтаахтара, умнуган Израильга кини атын норуоттартан туох уратылааҕын өйдөтө-саната туруохтаахтара. Израилы Таҥара Бэйэм норуотум диэбитэ, кинини кытта сөбүлэһии түһэрсэн, кэһиллибэт кэс тылын кинилэргэ эппитэ. Бу норуот инники кэскилэ ханнык да тас сабыытыйаттан, дьылҕа хаан ыйааҕыттан буолбакка, кини бэйэтэ Айыы Тойоҥҥо төһө бэриниилээҕиттэн тутулуктааҕа. Төһө да аньыыны-буруйу саралыыр саталаах тыллары саҥардаллар, пророктар бар дьон кэмниэ кэнэҕэс Айыы Тойон Таҥараҕа эргиллэригэр бигэтик эрэнэллэрэ.

Пророктар Израиль норуотугар бэйэлэрин ааттарыттан буолбакка, кинилэргэ дьиктитик арыллыбыт Таҥара аатыттан саҥараллара. Этэр тыллара-өстөрө дириҥ уобарастаах, таайтарыылаах буолан, дьоҥҥо-сэргэҕэ дэбигис өйдөнө охсубат этэ. Норуот кинилэр кырдьыгы эппиттэрин үксүгэр хас да үйэ ааспытын, эппиттэрэ барыта туолбутун эрэ кэннэ, итэҕэйэрэ. Холобура, бу дойдуга Мессия, Быыһааччы, кэлэн, киһи аймаҕы аньыы-хара, өлүү кытаҕаһыттан өрүһүйэн бараммат үйэлээх саарыстыбаны олохтуохтааҕын туһунан пророктар Христос кэлиэ быдан инниттэн өтө көрөн эппиттэрэ.

Бүгүн биһиги пророктар кинигэлэрин ааҕа олороммут, былыргы олох историятын – хайыы-үйэ туолбут төлкөлөөһүнү – эрэ буолбакка, киһи Айыы Таҥараҕа хайдах быһыылаахтык кэлэрин туһунан хаһан да эргэрбэт дириҥ ис хоһоонноох кэпсээни ааҕабыт.

Исайя Пророк

Исайя пророк

Исайя пророк Израильга Христос төрүөн аҕыс үйэ иннинэ олорбута. Кини кэрэмэн килбиэннээх Таҥараны бэриниилээхтик кэрэһилиирэ, Айыы Тойонтон тэйэн хаалар идэлээх Израиль кубулҕат итэҕэлин саралыыра, аньыыны оҥорооччулары көнө суолга төннөргө ыҥырара. Пророк бэрт элбэх куорат дьылҕатын өтө көрбүтэ.

Исайя Израиль норуотун Таҥараҕа бигэ эрэллээх буоларга ыҥырара. Кини биир ыҥырыыта маннык этэ: «Ама эн билбэтэх үһүгүөн? Ама истибэтэх үһүгүөн сир бары уһугун айбыт, өлбөт үйэлээх Айыы Тойон Таҥара сылайбат сындааһыннааҕын, эстибэт сэниэлээҕин? Кини өйө-санаата муҥурун булларбат. Кини сылайбыкка сэниэ киллэрэр, мөлтөөбүккэ күүс эбэр. Бэл эдэрдэр сылайан эстэллэр, уолан дьон охтоллор, оттон Айыы Тойоҥҥо эрэнээччилэр күүһүрдэр күүүһүрэн эрэ иһиэхтэрэ; хотойдуу хоһууннук көтүөхтэрэ, сылайбакка сүүрүөхтэрэ-хаамыахтара, эр сэниэлэрэ хаһан да эстиэ суоҕа».

Исайя киһи аймаҕы быыһыыр Мессия, Иисус Христос, төрүөхтээҕин олох эрдэттэн өтө көрөн эппитэ. Кини хас да сүүс сылынан буолуохтааҕы – Христос бу орто дойдуга төрөөн хайдах быһыылаахтык олоруохтааҕын, эрэйи-муҥу көрөн өлөн баран тиллиэхтээҕин (бу сабыытыйалар кэлин Саҥа Кэс Тылга суруллубуттара) – төлкөлөөбүтэ.

Христос туһунан Исайя пророк маннык суруйбута: «Кини биһиги кыаммат кыһалҕабытын, ыарыыбытын сүкпүтэ, оттон биһиги буоллаҕына Кинини Таҥара суоһарда, буруйун иһин накаастаан самнарда дии санаабыппыт. Онтубут баара биһиги аньыыбыт-харабыт иһин бааһырбыт, биһиги буруйбут иһин муҥнаммыт эбит; бу аан дойдубут буруйун-сэмэтин барытын Кини сүкпүтэ, онон Кини бааһыран, биһиги үтүөрбүппүт. Урут бука бары, бараан курдук, муна-тэнэ сылдьыбыппыт, хас биирдиибит тус-туспа суолунан арахсан-туораан барбыппыт, ол иһин Айыы Тойон Киниэхэ барыбыт аньыытын-харатын сүктэрбит. Сорун сордообуттара эрээри, Кини үтүө көҥүлүнэн сору көрбүтэ, биир да тылы саҥарбатаҕа; Кинини, бараан курдук, өлөрө илдьибиттэрэ, бараан оҕото түү кырыйааччы иннигэр саҥата суох иһийэн турарыныы, Кини хоммут уоһун хоҥнорботоҕо».

ИСАЙЯ 40:28-31; 53:4-7

«кылыстарын Уһааран, Суха Оҥостуохтара...»

«Кылыстарын уһааран, суха оҥостуохтара...»

Исайя пророк кинигэтигэр тиһэх кэм уонна Мессия, Таҥара ыытыах буолан эрэннэрбит күүтүүлээх Быыһааччытын, аан дойду Баһылыгын, саарыстыбатын туһунан төлкөлөөһүн баар:

Тиһэх күннэргэ
Айыы Тойон храмын хайата
хайаттан эрэ улаатан тахсыаҕа,
томтортон эрэ үрдээн көстүөҕэ,
онно бары норуоттар хотоҕостуу субуллуохтара.
Оччоҕо үгүс норуоттар тиийэн этиэхтэрэ:
„Кэлиҥ, Айыы Тойон хайатыгар ыттыаҕыҥ,
Иаков Таҥаратын дьиэтигэр киириэҕиҥ.
Кини биһигини Бэйэтин суолугар үөрэтиэҕэ,
оччоҕо биһи Кини ыйарынан сылдьыахпыт“.
Сокуон Сионтан төрүттэнэн тахсыаҕа,
Айыы Тойон тыла Иерусалимтан иһиллиэҕэ.
Кини норуоттары дьүүллүөҕэ,
элбэх биис ууһун аньыытын-буруйун саралыаҕа.
Оччоҕо кылыстарын уһааран суха,
үҥүүлэрин уулларан сиэрпэ оҥостуохтара.
Норуот норуокка кылыстаммат буолуоҕа,
сэрии үөрэҕэ эмиэ тохтуоҕа.

ИСАЙЯ 2:2-4

«аны Куһаҕаны Оҥоруохтара Суоҕа...»

«Аны куһаҕаны оҥоруохтара суоҕа...»

Айыы Тойон Исайя пророкка, кэлиэхтээх Мессия – Таҥара Уола Иисус Христос Саарыстыбата туругурдаҕына, бу сиргэ ханнык да хара санаа, аһыы-кутурҕан суох буоларын арыйбыта:

Кини суоҕу-дьадаҥыны кырдьыгынан дьүүллүөҕэ,
сиргэ эрэйи көрбүттэр дьыалаларын сөбүнэн көрүөҕэ;
тылын сүдү күүһүнэн куһаҕаны уодьуганныаҕа,
этэр тылын тыынынан нэгэй быһыылааҕы суоһарыаҕа.

Кини кырдьыгы курданыаҕа,
өттүгэр дьиҥи курдуу бааныаҕа.

Оччоҕо бөрө бараан оҕотунуун бииргэ олоруоҕа,
барс козел оҕотунуун сэргэстэһэ сытыаҕа.

Ньирэй, эдэр хахай уонна оҕус бииргэ сылдьан аһыахтара,
кинилэри кыракый оҕо маныаҕа.
Оччоҕо ынах тыһы эһэлиин мэччийиэҕэ,
оттон оҕолоро бииргэ сытыахтара;
хахай, оҕус курдук, соломо аһылыктаах буолуоҕа.

Оччоҕо быыкаа оҕо моҕой ороҕун үрдүгэр оонньуоҕа,
оҕо эриэн үөн уйатыгар илиитин угуоҕа.

Мин сибэтиэй хайам үрдүгэр
аны куһаҕаны оҥоруохтара суоҕа:

уу муораны толорорунуу,
сир үрдүгэр Айыы Тойон билиитэ тэнийиэ.

ИСАЙЯ 11:4-9

Осия Пророк

Осия пророк

Хотугу саарыстыба, Израиль, Айыы Тойонтон тэйэн, аньыыны-буруйу оҥорор, эмэгэккэ сүгүрүйэр буолбутун туһунан биһиги хайыы-үйэ ааҕан турабыт. Айыы Тойон Израиль норуотун уонна ыраахтааҕыларын көнө суолга төнүннэрэ сатаан, пророктарынан илдьиттиирэ, дьоҥҥо бииртэн-биир накаастабылы ыытара да, ол туһалаабат этэ. Ыраахтааҕылар да, норуот да аньыыны оҥороллорун, эмэгэккэ сүгүрүйэллэрин уураппатахтара. Ол иһин Айыы Тойон бу саарыстыбаны омук халабырдьыттарыгар биэрэн, үрэйтэрэргэ быһаарыммыта. Хотугу саарыстыба сууллуон иннинэ Израильга Осия, Исайя уонна Михей пророктар олорбуттара. Осия пророк кинигэтигэр Таҥара Израилы кытта сыһыана кэргэнниилэр сыһыаннарыгар, оттон норуот мэктиэ тылын кэһиитэ содур дьахтар эригэр бэриниитэ суоҕар холоммута. Ол туһунан Осия пророк маннык этэр:

Айыы Тойон тылын истиҥ, Израиль уолаттара: бу сир үрдүгэр кырдьык диэн суох буолла, амарах санааланыы, Таҥараны билии аны уурайда, онон Айыы Тойон сир олохтоохторун дьүүлгэ тардыаҕа. Хата ол оннугар кырыыс, сымыйа, өлөрүү-өһөрүү, уоруу, көссүүлэһии сиэрэ суох тэнийдэ, хаан тохтуута салҕанан бара турар. Онон норуотум тугу да истиэн-билиэн баҕарбатах буруйугар имири эстиэҕэ: билииттэн аккаастаммытыҥ иһин, Мин аны эйиэхэ ытык сулууспабын толорторуом суоҕа. Айыы Таҥараҥ сокуонун умнубутуҥ курдук, Мин эмиэ эн оҕолоргун умнуоҕум. Үөрүмэ, Израиль, өрөгөйдөөмө, атын норуоттар курдук; эн Таҥараҕыттан тэйэҥҥин, содур быһыыланныҥ.

Ол эрээри, пророк этиитинэн, норуот Айыы Тойон иннигэр аньыытын-буруйун билиннэҕинэ, Таҥара кинилэри алгыа: «Айыы Тойон Таҥараҕар эргилин, Израиль; эн аньыыны-буруйу оҥорон оҕуннуҥ. Миигиттэн тэйбиттэри үтүөрдүөм, үтүө көҥүлбүнэн кинилэри таптыам уонна аны кинилэргэ уордайыам суоҕа. Мин Израиль сиригэр сиик буолан түһүөҕүм, оччоҕо кини сардаана сибэккилии арылыйа тыллыаҕа, Ливан сыалаах маһыныы дириҥ-бөҕө силистэниэҕэ».

Аньыытын-буруйун билиммит норуот кэлэр кэскилин төлкөлөөн, Осия өссө маннык этэр: «Израиль уолаттара аата-ахса биллибэт муора кумаҕыныы элбиэхтэрэ; „эһиги Мин норуотум буолбатаххыт“ диэбит сирдэригэр кинилэри „эһиги тыыннаах Таҥара уолаттарынаҕыт“ диир буолуохтара».

ОСИЯ 1:10; 4:1-2, 6; 9:1; 14:2, 5-6

Иоиль Пророк

Иоиль пророк

Иоиль пророк хаһан олоро сылдьыбыта чуолкай биллибэт эрээри, кинини эрдэтээҕи пророктартан биирдэстэрэ дииллэр. Иоиль кэнэҕэски тиһэх кэмҥэ туох буолуохтааҕын, Айыы Тойон күнэ үүнүөхтээҕин төлкөлөөбүтэ:

«Оо, хайдахтаах сүдү күн буолуой! Дьэ ол күн, Айыы Тойон күнэ, чугаһаата; Муҥура Суох Күүстээх имири сотон эрэринии, тирээн кэлиэ ол күн. Онон Сион үрдүгэр туран, турбаҕытын үрүҥ, Мин сибэтиэй хайабар тахсан, түрбүөнү тардыҥ! Сир олохтооҕо барыта титирэстиэхтин: Айыы Тойон күнэ үүнэн, субу чугаһаан эрэр! Ол кэннэ киһи аймахха Бэйэм Тыыммын ыыттахпына, эһиги уолаттаргыт-кыргыттаргыт Мин этэрбин тиэрдиэхтэрэ, эдэр уолаттаргыт дьикти көстүүлэри көрүөхтэрэ, кырдьаҕастаргыт дириҥ суолталаах түүл түһүөхтэрэ. Мин Бэйэм Тыыммын кулуттарбар – эр дьоҥҥо, дьахталларга даҕаны – ыыттахпына, кинилэр бар дьоҥҥо Мин этэр тылбын тиэрдиэхтэрэ. Үөһэ халлааҥҥа дьиктилэри, аллара сиргэ сөҕүмэр бэлиэлэри – хааны, уоту, будулҕан буруону – көрдөрүөҕүм. Айыы Тойон килбиэннээх улуу күнэ үүнүөн иннинэ, күн өлбөөдүйэ өлүө, ый хаанныы кыыһыа. Дьэ, оччоҕо Айыы Тойону аатын ааттаан ыҥырбыт киһи барыта быыһаныа».

Кэлин, элбэх үйэ ааспытын кэннэ, апостол Петр норуокка Айыы Тойон Иисус Христос туһунан туоһулууругар бу тыллары хатылаан эппитэ.

Иоиль Израиль чөлүгэр түһэрин эмиэ төлкөлөөбүтэ: «Иудалаах Иерусалимы билиэнтэн төнүннэрэрбэр бары норуоту, Иосафат хочотугар мунньан, атын норуоттартан талан ылбыт бас билиибин – Мин норуоппун – үрэйбиттэрин, сирбин-уоппун үллэстибиттэрин иһин, дьүүлгэ тардыам. Мин норуотум дьылҕатын быһаарсан, сэрэбиэй быраҕа оонньууллара эбээт... Дьэ онон Айыы Тойон Сионтан этиҥнии ньиргийиэҕэ, Кини куолаһа Иерусалимтан дуораһыйыаҕа; сир-халлаан титирэстиэ эрээри, Айыы Тойон норуотун көмүскүө, Израиль уолаттарыгар дурда-хахха буолуо. Дьэ онно билиэххит Мин Сиоҥҥа, сибэтиэй хайабар олорор Айыы Тойон Таҥараҕыт буоларбын; оччоҕо Иерусалим ытык сир буолуоҕа».

ИОИЛЬ ПРОРОК КИНИГЭТЭ 1:15; 2:1, 28-32; 3:1-2, 16-17

Иона Пророк

Иона пророк

Биирдэ Айыы Тойон Иона пророкка: «Тур, ити улахан куоракка Ниневияҕа баран, Мин илдьиппин тиэрт. Туох аньыыны-хараны оҥороллорун барытын көрө-билэ сылдьабын», – диэн соруйбута. Иона, Таҥара тылын толоруон баҕарбакка, Фарсис куоракка күрүүргэ быһаарыммыта. Кини Иоппияҕа тиийэн, Фарсиска барар хараабылга олорсубута. Устан истэхтэринэ, Айыы Тойон муораҕа буурҕа түһэрэн, долгун бөҕө өрө ытыллан турбута, күүстээх тыал тоҕута охсон, хараабыллара хайа барыах курдук буолбута. Айанньыттар бука бары уолуйан, хас биирдиилэрэ бэйэлэрин таҥараларын ыҥыран барбыттара, хараабылларын чэпчэтээри, таһаҕастарын муораҕа тамнаабыттара. Иона буоллаҕына аллара түрүүмҥэ бэрт кытаанахтык утуйа сыппыта. Хапытаан кэлэн Ионаны уһугуннаран: «Бу хайдах утуйа сытар киһигиний! Туран, Таҥараҕын ыҥыр, баҕар, биһигини Кини быыһыа-абырыа», – диэн дьаһайбыта. Онуоха хараабыл дьоно: «Сэрэбиэй быраҕан, бу маннык алдьархайга ким туһуттан түбэспиппитин билиэҕиҥ», – дэспиттэрэ. Арай, өлүү болдьохтоох, сэрэбиэйдэрэ Ионаҕа түбэспитэ. Иона быстыа дуо: «Миигин ылан, муораҕа быраҕыҥ, оччоҕо тыалгыт астыа. Буурҕаҕа бу мин туспуттан түбэстигит», – диэбитэ. Ионаны муораҕа быраҕааттарын кытта, кырдьык, сибилигин аҕай силбиэтэнэ турбут силлиэ-буурҕа астан, уйаара-кэйээрэ көстүбэт киэҥ байҕал чуумпуран хаалбыта. Хараабыл дьоно бука бары бэркиһээн, Айыы Тойоҥҥо бэлэх-туһах биэрбиттэрэ уонна аны хаһан да аньыыны оҥоруохпут суоҕа диэн Киниэхэ мэктиэ тылларын эппиттэрэ. Оттон Таҥара Ионаҕа сүүнэ улахан балыгы ыыппыта, ол балык кэлэн, кинини ыйыстан кэбиспитэ. Иона үс түүннээх күнү быһа балык иһигэр булумахтана сылдьан, Айыы Тойон Таҥаратыгар үҥпүтэ. Дьэ онтон кэмниэ-кэнэҕэс балык, Айыы Тойон дьаһалынан, Ионаны муора кытылыгар аҕалан, төттөрү өҕүйэн кэбиспитэ.

Айыы Тойон Ионаҕа иккиһин эппитэ: «Тур, ити улахан куоракка Ниневияҕа баран, Мин эйиэхэ тугу эппиппин иһитиннэр». Бу сырыыга Иона аккаастыан кэрэйбитэ, онон Таҥара тылын истэн, Ниневияҕа барбыта. Онно тиийэн уулуссалары кэрийэ сылдьан куорат олохтоохторугар: «Түөрт уон хонугунан Ниневия урусхал буолуоҕа!» – диэн биллэрбитинэн барбыта. Ниневия ыраахтааҕыта ону истэн сүрэҕэр ыттаран, дыбарыаһыттан тахсан кэлбитэ уонна мааны таҥаһын-сабын устан, дороххой кыл таҥаһы таҥнан баран, бар дьонун, туох баар аньыыларын бырастыы гыннарар туһугар, боростуойдук таҥнан, астан туттунан туран Таҥараҕа үҥэллэригэр дьаһайбыта. Инньэ гынан куорат олохтоохторо бука бары Айыы Таҥараны уонна Кини пророгун итэҕэйбиттэрэ. Ниневия дьоно аны аньыыны-буруйу оҥорбот буолбуттарын көрөн, Айыы Тойон кинилэри аһыммыта, онон бу куоракка туох да алдьархайы ыыппатаҕа.

ИОНА 1–4

Михей Пророк

Михей пророк

Михей пророк Иудея Морасфит куоратыттан төрүттээҕэ. Кини Иудея ыраахтааҕылара Иоафам, Ахаз, Езекия уонна Израиль ыраахтааҕылара Менаим, Факия, Факей, Осия салайар кэмнэригэр, Христос төрүөн иннинээҕи 740-700 сыллардаахха, норуокка Таҥара илдьитин тиэрдибитэ. Михей пророк кэлин норуот Таҥараттан тэйэн, сирдьиттэрэ дьүүлгэ туралларын, Самариялаах Иерусалим урусхал буолалларын төлкөлөөбүтэ, Сион Ыраахтааҕыта Мессия кэлиэхтээҕин, Кини саарыстыбата туругуруохтааҕын өтө көрбүтэ:

Тиһэх күннэргэ маннык буолуоҕа: тиһэх күннэргэ Айыы Тойон хайата хайаттан эрэ улаатан, томтортон эрэ үрдээн көстүөҕэ, оччоҕо онно норуоттар хотоҕостуу субуллуохтара. Үгүс норуоттар тиийэн этиэхтэрэ: «Кэлиҥ, Айыы Тойон хайатыгар ыттыаҕыҥ, Иаков Таҥаратын дьиэтигэр киириэҕиҥ. Кини биһигини Бэйэтин суолугар үөрэтиэҕэ, оччоҕо биһи Кини ыйбытынан сылдьыахпыт». Сокуон Сионтан төрүттэнэн тахсыаҕа, Айыы Тойон тыла Иерусалимтан иһиллиэҕэ. Кини үгүс норуоттары дьүүллүөҕэ, ыраах дойдуларга олорор элбэх биис ууһун аньыытын-буруйун саралыаҕа. Оччоҕо кылыстарын уһааран суха, үҥүүлэрин уулларан сиэрпэ оҥостуохтара. Норуот норуокка кылыстаммат буолуоҕа, сэрии үөрэҕэ эмиэ тохтуоҕа; хас биирдии норуот бэйэтин виноградын, смоковницатын анныгар олоруо; ким да кинилэри аны куттуо суоҕа. Айыы Тойон Саваоф итинник этэр. Норуоттар бука бары бэйэлэрин таҥараларыгар сулууспалыыллар, оттон биһиги үйэттэн үйэлэр тухары Айыы Тойон Таҥарабыт аатыгар сулууспалыахпыт. Ол күн, диир Айыы Тойон, Мин бодоҥнору мунньуом, үүрүллэн барбыттары төнүннэриэм, алдьархайы ыыппыт дьоммун хомуйуом. Уонна бодоҥнору, бөҕөргөтөн, эрэдэһин киил дьон оҥортуом, арҕам-тарҕам ыһыллыбыты хомуйан күүстээх норуот аатырдыам, оччоҕо мантан ыла үйэлэр тухары Айыы Тойон кинилэргэ Сион хайатыгар ыраахтааҕы буолуо. Эн, бараан үөрүн башнята, Сион кыыһын томторо! Урукку былааһыҥ эйиэхэ эргиллиэ, саарыстыба Иерусалим кыргыттарыгар төннүө.

Оччоҕо атын норуоттар Иаков удьуордарын Айыы Тойон сиргэ дэлэччи түһэрбит өрүһүлтэлээх сиигэр, хонууга курулаччы куппут абыраллаах ардаҕар холуохтара.

МИХЕЙ 4:1-8; 5:7

Мессия Кэлэрин Өтө Көрүү

Мессия кэлэрин өтө көрүү

Бу кинигэ саҕаланыытыгар биһиги Таҥара киһини Бэйэтигэр холоонноох гына айбытын туһунан кэпсээбиппит. Айыы Таҥара бар дьон Кини курдук амарах, кырдьыктаах, аньыыта-харата суох ыраас буолуохтарын баҕарара. Ол эрээри бэл бастакы дьон – Адам уонна Ева – аньыыны-буруйу оҥорортон кыайан туттумматахтара. Кинилэр маҥнайгы уоллара Каин быраатын Авелы өлөрбүтэ. Сотору кэминэн сир-дойду аньыынан-харанан аһары туолан, Айыы Тойон эппитэ: «Бары сатарыйбыттар, бары туохха да туһата суох буолбуттар; үтүөнү оҥорор киһи суох, ким да суох».

Айыы Тойон Таҥара бу сир норуоттарыттан биир норуоту, Израилы, дьиҥнээх Таҥараны итэҕэйдин, Кини кэриэстэринэн олордун диэн, талан ылбыта. Таҥара Израиль норуотугар пророктарын этитэн, бу аан дойдуга Быыһааччы – Кини Талыылааҕа (нууччалыы «Помазанник»; Таҥара талбытын бэлиэтигэр арыынан аҕаабыт киһилэрэ, еврей тылынан «Мессия», оттон гректии «Христос») – кэлэрин өтө көрбүтэ. Ол курдук Иисус Христос төрүөн сэттэ үйэ инниттэн Исайя пророк этэн турар: «Биһиэхэ Кыһыл Оҕо төрөөтө, Уол биһиэхэ бэрилиннэ; Кини барыбытын баһылыаҕа, Кинини Үтүөкэн Бэйэлээх, Сүбэһит, Күүстээх Таҥара, Өлбөт Үйэ Аҕата, аан дойду Кинээһэ диэн ааттыахтара». Оттон пророк Михей оннооҕор Мессия ханна төрүөхтээҕин кытта чопчу этэн биэрбитэ: «Эн эмиэ, Вифлеем-Ефрафа, Иудея атын куораттарыттан туох да итэҕэһиҥ суох. Израиль Баһылыга эйигиттэн төрөөн-үөскээн тахсыаҕа. Кини аан дойду саҕаланыан инниттэн, үллэр үйэлэр иннилэриттэн төрүттээх».

Исайя пророк кинигэтиттэн биһиги Мессия толоро кэлбит сүрүн соруга тугун билэбит. Кини киһи аймаҕы аньыы-хара былааһыттан өрүһүйэн Таҥараҕа эргилиннэрээри, дьон аньыытын-буруйун иһин өлөн, кинилэри быыһаары кэлбитэ. «Кини биһиги кыаммат кыһалҕабытын, ыарыыбытын сүкпүтэ, оттон биһиги буоллаҕына Кинини Таҥара суоһарда, буруйун иһин накаастаан самнарда дии санаабыппыт. Онтубут баара биһиги аньыыбыт-харабыт иһин бааһырбыт, биһиги буруйбут иһин муҥнаммыт эбит; бу аан дойдубут буруйун-сэмэтин барытын Кини сүкпүтэ, онон Кини бааһыран, биһиги үтүөрбүппүт. Урут бука бары, бараан курдук, муна-тэнэ сылдьыбыппыт, хас биирдиибит тус-туспа суолунан арахсан-туораан барбыппыт, ол иһин Айыы Тойон Киниэхэ барыбыт аньыытын-харатын сүктэрбит. Сорун сордообуттара эрээри, Кини үтүө көҥүлүнэн сору көрбүтэ, биир да тылы саҥарбатаҕа; Кинини, бараан курдук, өлөрө илдьибиттэрэ, бараан оҕото түү кырыйааччы иннигэр саҥата суох иһийэн турарыныы, Кини хоммут уоһун хоҥнорботоҕо».

Бу этиллибит барыта Иисус Христос сиргэ кэлбитигэр толору туолбута. Салгыы биһиги кинигэбитигэр Иисус хайдах төрөөбүтэ, Кини олоҕо, үөрэҕэ уонна өлөн баран тиллиитэ кэпсэниэҕэ.

ПСАЛОМ 13:3; ИСАЙЯ 9:6; 53; МИХЕЙ 5:1

Саҥа Кэс Тыл

САҤА КЭС ТЫЛ

Захария Уонна Аанньал Храмҥа
Иоанн Сүрэхтээччи Төрүүр
Иисус Төрүүрүн Туһунан Үөрүүлээх Илдьит
Иисус Христос Төрөөһүнэ

Аанньаллар Маныыһыттарга Иисус Христос Төрөөбүтүн Этэллэр

Маныыһыттар Иисуска Кэлэллэр
Таҥара Киһитэ Симеон
Илинтэн Муударай Өйдөөхтөр Сүгүрүйэ Кэлиилэрэ

Илинтэн Кэлбит Бэлэхтэр. Ирод Кыһыл Оҕолору Өлөртөрүүтэ

Египеккэ Күрээһин
Иисус Уолчаан Назарекка
Иисус Храмҥа
Иоанн Таҥара Үөрэҕин Тарҕатар Уонна Сүрэхтиир
Айыы Тойон Иисус Христос Сүрэхтэниитэ
Иисус Кураайы Куйаарга Тургутуллуута
Иисус Христос Уон Икки Үөрэнээччитэ
Иисус Оҥорбут Бастакы Дьиктитэ
Иисус Атыыһыттары Храмтан Үүрүүтэ
Иисус Никодимныын Кэпсэтиитэ
Иисус Уонна Самария Дьахтара
Алгыстаах Балыктааһын
Босхоҥу Үтүөрдүү (1)

Хайа Үрдүгэр Үөрэтии: Алгыстаах Олох Кэриэстэрэ

Хайа Үрдүгэр Үөрэтии: Моисей Сокуонун Туһунан

Хайа Үрдүгэр Үөрэтии: Таптал Уонна Таҥараҕа Үҥүү Туһунан

Хайа Үрдүгэр Үөрэтии: Таҥараҕа Сыһыан Туһунан
Хайа Үрдүгэр Үөрэтии: Дьоҥҥо Сыһыан Туһунан
Хайа Үрдүгэр Үөрэтии: Кырдьык Уонна Сымыйа
Огдообо Дьахтар Уолун Тилиннэрии
Бурдук Ыһааччы Туһунан Домох
Халлааннааҕы Саарыстыба Туһунан Алта Домох
Иисус Күөлгэ Түспүт Силлиэни Тохтотор
Иаир Кыыһын Тилиннэрии
Иисус Биэс Тыһыынча Киһини Аһатан Тоторор
Иисус Уу Ньуурунан Хаамар
Иисус Христос Дьүһүн Уларыйыыта
Барытын Бырастыы Гынар Таптал
Самария Амарах Киһитин Туһунан Домох
Иисус – Үтүө Маныыһыт
Аҕас-балыстыылар Марфа Уонна Мария
Өйө Суох Баай Туһунан Домох
Баай Киһи Уонна Лазарь Туһунан Домох
Сүппүт Бараан Туһунан Домох
Устугас Уол Туһунан Домох
Араҥ Буолбут Уон Киһи
Фарисей Уонна Түһээн Хомуйааччы Туһунан Домох
Иисус Оҕолору Алгыыр
Хараҕа Суоҕу Көрөр Оҥоруу
Иисус Лазары Тилиннэрэр
Закхей Итэҕэйиитэ

Ким Улахан Иэстээҕэ Бырастыы Гыныллыбыт, Ол Күүскэ Таптыыр

Айыы Тойон Иерусалимҥа Киириитэ
Иисус Иерусалимы Аһынан Ытыыр
«ыҥырыллыбыт Элбэх – Талыллыбыт Аҕыйах»

«кесарь Киэнин – Кесарьга, Таҥара Киэнин – Таҥараҕа»

«саамай Суолталаах Бастыҥ Кэриэс»
Дьадаҥы Огдообо Иккиэйэх Манньыата
Иисус Кэнэҕэски Кэми Кэпсиир
Уон Кыыс Туһунан Домох
Христос – Виноград Умнаһа
Тиһэх Киэһээҥҥи Аһылык
Киэһээҥҥи Аһылык Кэмигэр Кэпсэтии
Гефсиманиятааҕы Үҥүү
Иисуһу Туталлар
Иисуһу Дьүүллүүллэр. Петр Мэлдьэһиитэ
Иисус Пилат Иннигэр
«кириэһин Сүгэн...»
Иисуһу Кириэскэ Тиирии
Иисуһу Харайыы
Христос Тиллиитэ
Иисус Тыыннаах!

Иисус Еммауска Баран Иһэр Үөрэнээччилэригэр Көстөр

Иисус Атын Үөрэнээччилэригэр Көстөр
«эн Миигин Таптыыгын Дуо?»
Иисус Христос Халлааҥҥа Тахсыыта
«суол, Кырдьык Уонна Олох»
Апостоллар Дьайыылара
Сибэтиэй Тыын Түһүүтэ
Петр Тыл Этиитэ
Босхоҥу Үтүөрдүү (2)
Петрдаах Иоанны Хаайыыга Угаллар

Итэҕэл Иһин Аан Бастакынан Муҥу Көрөн Өлбүт Стефан

Филипп Уонна Эфиопия Үрдүк Сололооҕо
Христианнары Сойуолаһар Савл
Айыы Тойон Савлга Көстүүтэ
Савл Дамастан Күрүүр
Иоппияҕа Тавифаны Тилиннэрии
Сотник Корнилий
Аанньал Петр Апостолы Хаайыыттан Таһаарар
Апостол Павел Миссионердыыр Бастакы Айана
Павел Миссионердыыр Иккис Айана
Павеллаах Сила Хаайыыга
Павел Афиныга
Павел Миссионердыыр Үһүс Айана
Абылааһын Аньыыта

Апостол Павел Ефес Церковын Пресвитердарын Кытта Бырастыылаһыыта

Павел Фест Баһылык Иннигэр
Павел Римҥэ Айанныыр
Павел Римҥэ
Апостоллар Илдьит Суруктара
Апостоллар Илдьит Суруктара (салгыыта)
Иаков Илдьит Суруга
Апостол Петр Икки Илдьит Суруга
Апостол Иоанн Үс Илдьит Суруга
Иуда Илдьит Суруга
Апостол Павел Илдьит Суруктара

«киһи Сатарыйбыт Айылҕатын Дьайыыта» Уонна «тыын Үлэтин Түмүгэ»

Эдэркээн Тимофей

«биир Айыы Тойон, Биир Итэҕэл, Биир Сүрэхтэнии...» Илдьит Суруктартан

Иоанн Богослов Арыллыыта
«бу Кэлэн, Ааҥҥытын Тоҥсуйа Турабын...»
Саҥа Халлаан Уонна Саҥа Сир
Библия Тиһэх Сирэйэ

Захария Уонна Аанньал Храмҥа

Захария уонна аанньал храмҥа

Эргэ Кэс Тылга кэпсэнэр саамай кэлиҥҥи кэм уонна Саҥа Кэс Тыл кэмэ хас да үйэнэн быысаһаллар. Иисус Христос төрүүрүн саҕана, еврей норуота политическай көҥүлүн букатыннаахтык сүтэрэн, Рим былааһыгар бас бэринэргэ күһэллибитэ. Ол да буоллар, бар дьон эрэлин энчирэппэтэҕэ: кинилэр былыргы пророктар кинигэлэригэр этиллэр Мессия, Быыһааччы, бу дойдуга кэлэрин кэтэһэллэрэ. Үгүстэр Мессия кэлэн еврейдэри римляннартан быыһаан, Израиль урукку улуу аатын-суолун чөлүгэр түһэриэ диэн эрэнэ саныыллара. Ол эрэн Таҥара Бэйэтин норуотугар кинилэр күүппүттэринээҕэр туох эрэ быдан суолталааҕы, ордук үөрүүлээҕи, бэлэмнээбитин – Быыһааччы, Христос, бу дойдуга кэлбитин – бар дьоҥҥо аан бастакынан Иоанн Сүрэхтээччи иһитиннэрбитэ.

Иоанн бэрт дьиктитик төрөөбүтэ. Кини аҕата Захария, Таҥара үлэһитэ, аҕабыыт этэ. Захария кэргэнин Елисаветаны кытта Иудея хайалаах уобалаһыгар олороллоро. Көнө быһыылаах-майгылаах кэргэнниилэр Айыы Тойон бары кэриэстэрин, ыйаахтарын эҥкилэ суох тутуһаллара. Арай, хомойоллоро диэн кэннилэриттэн хаалар оҕолоро суоҕа, онуоха эбии иккиэн лаппа сааһырбыт дьон этилэр.

Биирдэ Захария Иерусалим храмыгар сулууспалыы сылдьыбыта, ол кэмҥэ дьон храм тиэргэнигэр үҥэ турбута. Захария үчүгэй сыттаах сиэртибэни умата турдаҕына, киниэхэ эмискэ Айыы Тойон аанньала илэ көстөн кэлбитэ. Аанньалы көрөн, Захария туох да олус куттаммыта. Онуоха аанньал эппитэ: «Куттаныма, Захария, эн үҥэр үҥүүҥ Таҥараҕа тиийдэ. Кэргэниҥ Елисавета эйиэхэ уол оҕону төрөтүө, оччоҕо оҕоҕун Иоанн диэн ааттыаҥ. Эһиэхэ үлүскэн үөрүү кэмэ үүнүөҕэ, үгүстэр кини төрөөбүтүттэн үөрүөхтэрэ: оҕоҕут Айыы Тойон иннигэр улуу киһи буола үүнэн тахсыаҕа, ханнык да арыгыны, итирдэр утаҕы иһиэ суоҕа, ийэттэн түһээт, Сибэтиэй Тыыны толору иҥэриниэҕэ; кини Израиль уолаттарын үгүстэрин Айыы Тойон Таҥараларыгар эргилиннэриэҕэ». Захария аанньал тылын итэҕэйиэн саараан: «Бу этэриҥ чахчытын-суоҕун мин хайдах билиэмий? – диэн ыйыппыта. – Бэйэм кырдьаҕаспын, хотунум да сааһа ыраатта эбээт». Онуоха аанньал: «Мин Таҥара иннигэр турар Гавриилбын, – диэбитэ. – Таҥара миигин эйиэхэ итини этиттэрэ ыыппыта. Мин эппит тылбын итэҕэйбэтэҕиҥ иһин, ити барыта туолуор диэри, эн тылгыттан матан, саҥарбат буолуоҥ».

ЛУКА 1:5-21

Иоанн Сүрэхтээччи Төрүүр

Иоанн Сүрэхтээччи төрүүр

Барыта аанньал эппитин курдук буолбута. Болдьоммут кэмигэр Захариялаах Елисавета уол оҕоломмуттара. Иккиэн үөрүү-көтүү бөҕө буолбуттара, аймахтара, ыаллара эмиэ бары тэҥҥэ үөрсүбүттэрэ. Былыр кэргэнниилэр оҕолоро суох буоллаҕына, ол улахан алдьархайынан, саатынан-суутунан ааҕыллара.

Төрөөбүтэ ахсыс күнүгэр оҕоҕо Моисей сокуонунан быһыллыы сиэрэ-туома оҥоһуллуохтааҕа. Бу туому толоро кэлбит дьон уолчааны аҕатын аатынан Захария диэн ааттыыр санаалаахтара, тоҕо диэтэххэ, оччотооҕуга саҥа төрөөбүт оҕоҕо төрөппүттэрин эбэтэр аймахтарын аатын биэрэллэрэ. Ол эрээри ийэтэ: «Суох, Захария диэн буолбат, Иоанн диэн буолар», – диэбитэ. Ону: «Эһиги аймахха итинник ааттаах киһи төрүкү суох ээ», – диэн утарбыттара. Онтон илиилэринэн имнэнэн аҕатыттан оҕотун ким диэн ааттыан баҕарарын ыйыппыттарыгар Захария хаптаһын көрдөөн ылан: «Кини аата Иоанн», – диэн суруйбута. Бары олус дьиктиргээбиттэрэ. Сонно Захария тыла өһүллэн кэлэн, Айыы Таҥараны айхаллаан барбыта. Ыаллыы олорооччулар бары маны истэн сөҕүү-махтайыы бөҕө буолбуттара, онон оҕо сураҕа Иудея хайалаах уобалаһын биир гына тилийэ көппүтэ. Истибит эрэ барыта бу дьиктини тойонноон: «Дьэ туох эрэ киһи тахсар?» – дэһэллэрэ. Оҕону Айыы Тойон араҥаччылыыра олох биллэр этэ. Оҕо аҕата Захария, Сибэтиэй Тыын киирэн, маннык төлкөлөөбүтэ: «Айыы Тойоҥҥо, Израиль Таҥаратыгар, алгыс буолуохтун! Таҥарабыт биһиэхэ көмөҕө кэллэ, норуотугар көҥүлү тосхойдо. Былыр сибэтиэй пророктарынан эрэннэрбитин курдук, чаҕарын Давид дьиэтиттэн биһиэхэ улуу Быыһааччыны, бары өстөөхтөн, абааһы көрөөччүлэртэн Өрүһүйээччини, биэрдэ. Оттон эн, кыһыл оҕо, Үрдүктэн Үрдүк Таҥара пророга буолуоҥ: Айыы Тойон иннигэр бараҥҥын, Киниэхэ суолун бэлэмниэҥ, Кини норуота, улуу амарах Таҥарабыт үтүөтүнэн аньыыта-буруйа бырастыы гыныллан, быыһанар суолга үктэнэрин иһитиннэриэҥ. Өлүү күлүгэр олорооччулары сырдатар, эйэ суолугар үктэннэрэр туһугар, Айыы Санаалаах алгыһынан биһиэхэ илин халлаантан сырдык чаҕылыччы тыкта».

Иоанн уолчаан улам улаатан, ис тыына күүһүрэн-бөҕөргөөн испитэ: Израиль норуотугар биллиэхтээх кэмэ кэлиэр диэри, кини киһитэ-сүөһүтэ суох бүөм сиргэ олорбута.

ЛУКА 1:22-25, 57-80

Иисус Төрүүрүн Туһунан Үөрүүлээх Илдьит

Иисус төрүүрүн туһунан Үөрүүлээх Илдьит

Айыы Таҥара, киһи аймаҕы аньыы-хара, өлөр өлүү былааһыттан быыһатаары, Уолун Иисус Христоһу бу аан дойдуга ыыппыта. Иисус Христос төрүөҕүттэн сиргэ саҥа эра саҕаламмыта. Онон биһиги сылы Кини төрүөҕүттэн саҕалаан ааҕабыт.

Иисус хайдах төрөөбүтэ олус дьикти кэпсээн. Кини – Айыы Таҥара Уола – сүөһү турар хотонугар төрөөбүтэ. Төрөөтүн кытта, Ирод ыраахтааҕы Кинини өлөрөргө быһаарыммыта...

Чэ, ол эрэн, саас-сааһынан хара маҥнайгыттан кэпсээн барыаҕыҥ. Израиль хоту өттүгэр Назарекка, кыракый куоракка, Мария диэн кыыс олорбута. Кини Таҥараны олус таптыыра, ыраас сүрэхтээҕэ. Биирдэ киниэхэ Таҥара ыыппыт аанньала Гавриил кэлэн: «Үөр-көт, үрдүк алгыстаах! – диэн эҕэрдэлээбитэ. – Айыы Тойон эйигин кытта! Эн дьахталлартан эрэ алгыстаахтарынаҕын». Мария кинини көрөн, симиттэ санаабыта. Ол эрэн аанньал эппитэ: «Куттаныма, Мария, эн Таҥара үрдүк алгыһын ыллыҥ: эйиэхэ Оҕо үөскүө, эн Уолу төрөтөн, Оҕоҕор Иисус диэн ааты биэриэҥ. Кини улуу буолуоҕа, Үрдүк Таҥара Уола диэн ааттаныаҕа. Айыы Тойон Таҥара Киниэхэ өбүгэтин Давид бүрүстүөлүн биэрэн, Кини Иаков удьуордарыгар үйэлэр тухары ыраахтааҕылыаҕа, Кини Саарыстыбата муҥур уһуга суох буолуоҕа».

Мария ол саҕана Иосиф диэн ааттаах олус көнө, Таҥараны ытыктыыр киһини кытта холбоһуох буолан илии охсуһан баран сылдьара. Кини аанньалга: «Хайдах оннук буоларый, мин эргэ бара иликпин эбээт», – диэн хардарбыта. Аанньал: «Эйиэхэ Сибэтиэй Тыын түһэн, Үрдүк Таҥара күүһэ эйигин сайыаҕа, – диэбитэ. – Онон эн төрөтөр Сибэтиэй Оҕоҥ Таҥара Уола диэн ааттаныаҕа». Мария: «Мин Айыы Тойон кулутунабын. Эн эппиккинэн буоллун», – диэн хоруйдаабыта. Дьэ онуоха аанньал киниттэн барбыта.

Мария ыарахан буолбутун билэн, Иосиф кинини сэмээр ыытан кэбиһиэн баҕарбыта эрээри, түүлүгэр Айыы Тойон аанньала көстөн: «Иосиф, Давид уола, эн Марияны кэргэн ылартан куттаныма: киниэхэ Сибэтиэй Тыынтан Оҕо үөскээбитэ, – диэн тохтоппута. – Мария Уол Оҕону төрөтүө, оччоҕо эн Киниэхэ Иисус диэн ааты биэриэҥ, тоҕо диэтэххэ, Кини кэлин Бэйэтин дьонун аньыыттан-хараттан быыһыаҕа».

МАТФЕЙ 1:19-21; ЛУКА 1:26-35

Иисус Христос Төрөөһүнэ

Иисус Христос Төрөөһүнэ

Рим императора Август бүтүн империя устун нэһилиэнньэ биэрэпиһин ыытар ыйааҕа тахсыбытыгар, Мария, төһө да ыарахан сырыттар, Иосифтыын ыраах айаҥҥа турарга күһэллибитэ. Хас биирдии киһи төрүттэрин куоратыгар баран суруйтарыахтааҕа. Иосифтаах Мария Израилы Иисус төрүөн тыһыынча сыл иннинэ салайбыт Давид ыраахтааҕы удьуордара этилэр.

Онон кинилэр Вифлеемҥэ, Давид ыраахтааҕы куоратыгар, суруйтара барбыттара. Вифлеем Назареттан сүүрбэ көс ыраах сытар. Ол саҕана поезд да, массыына да суоҕа, онон хас да күнү быһа айаннаабыттара. Назарет Израиль хоту өттүгэр, Галилеяҕа баар, оттон Вифлеем соҕуруу, Иудеяҕа, сытар. Галилеяттан Иудеяҕа тиэрдэр суол Самариянан ааһар, Самария уонна Иудея – хайалаах дойдулар.

Иосифтаах Мария кэмниэ-кэнэҕэс Вифлеемҥэ тиийбиттэрэ – арай түһэр дьиэҕэ миэстэ суох буолан биэрбитэ. Мария буоллаҕына оҕолонор кэмэ-кэрдиитэ бу тиийэн кэлбитэ. Ол туһунан Евангелиеҕа: «...онон Вифлеемҥэ сылдьан оҕолонор кэмэ кэлэн, бастакы Уолун төрөппүтэ; түһэр дьиэҕэ хонук сиргэ тиксибэккэлэр, Кини Оҕотун суулаан баран, күкүргэ сытыарбыта», – диэн суруллубут. Ити аата кинилэр сүөһү хотонугар хоммуттар, Оҕону сүөһү аһыыр сиригэр сытыарбыттар. Былыргы номоххо этиллэринэн, Иисус төрөөбүт хотоно хайа хаспаҕар баара. Ол дойду маныыһыттара барааннарын хайа хаспаҕар хорҕотор үгэстээхтэрэ.

ЛУКА 2:1-7

Аанньаллар Маныыһыттарга Иисус Христос Төрөөбүтүн Этэллэр

Аанньаллар маныыһыттарга Иисус Христос төрөөбүтүн этэллэр

Ити кэмҥэ Вифлеем тулатыгар маныыһыттар барааннарын маныы сылдьыбыттара. Иисус төрүүр түүнүгэр сорох маныыһыттар барааннарын көрөн утуйбатахтара. Эмискэ кинилэр иннилэригэр Айыы Тойон аанньала баар буола түспүтэ, Айыы Тойон кэрэмэн килбиэнэ сыдьаайбыта; маныыһыттар ону көрөн, уолуйан хаалбыттара. Аанньал кинилэргэ эппитэ: «Куттанымаҥ! Мин бар дьоҥҥо тосхойбут улуу үөрүүнү эһиэхэ иһитиннэрэ кэллим: бүгүн эһиэхэ, Давид куоратыгар, Быыһааччы – Христос Айыы Тойон – төрөөтө. Ол бэлиэтэ бу баар: эһиги күкүргэ сытар, өрбөххө сууламмыт Кыһыл Оҕону булуоххут». Онтон эмискэ аанньалы кытта бииргэ үөһээ мэҥэ халлаан үтүмэн ахсааннаах сэриитэ: «Үрдүк халлааҥҥа – Таҥараҕа айхал, сиргэ – эйэ-ил, дьоҥҥо – Таҥара үтүө сыһыана!» – диэн Таҥараны айхаллыыра көстөн кэлбитэ.

ЛУКА 2:9-14

Маныыһыттар Иисуска Кэлэллэр

Маныыһыттар Иисуска кэлэллэр

Маныыһыттар ааньаллары көрөн төһөлөөх куттаммыттарын, Быыһааччы – Айыы Тойон Иисус Христос – төрөөбүтүн истэн хайдахтаах соһуйбуттарын эһиги санаан көрүҥ. Кинилэр барааннарын үөрүн хаалларан кыл тиэтэлинэн Вифлеемҥэ барбыттарын туһунан Евангелиеҕа бу курдук суруллар: «Аанньаллар кинилэртэн тэйэн халлааҥҥа төннөөттөрүн, маныыһыттар: „Чэйиҥ, Вифлеемҥэ баран, онно туох буолбутун, Айыы Тойон ити биһиэхэ тугу биллэрбитин көрүөҕүҥ!“ – дэһиспиттэрэ. Ол кэннэ бэрт тиэтэлинэн тиийэн, Марияны, Иосибы уонна күкүргэ сытар Оҕону булан ылбыттара. Оҕону көрөөт, аанньал Кини туһунан туох диэбитин кэпсээн биэрбиттэрэ. Истибит эрэ барыта маныыһыттар кэпсээннэрин сөрү диэн сөхпүтэ. Оттон Мария бу тыллары барытын, хаһан да умнубаттыы, сүрэҕэр сөҥөрдөн кэбиспитэ. Маныыһыттар барытын көрөн-истэн баран, Таҥараны уруйдаан-айхаллаан, төннүбүттэрэ: барыта үкчү аанньал эппитин курдук этэ».

ЛУКА 2:15-20

Таҥара Киһитэ Симеон

Таҥара киһитэ Симеон

Айыы Таҥараттан төрүттээх Оҕо төрөөбүтэ ахсыс күнүгэр аҕабыыт Киниэхэ быһыллыы сиэрин-туомун оҥорбута, ол кэннэ Оҕону Иисус диэн ааттаабыттара. Аанньал Киниэхэ өссө төрүөн иннинэ биэрбит аата «Таҥара быыһыыр» диэн суолталаах. Айыы Тойон биэрбит сокуонунан, ыал бастакы оҕото Таҥараҕа ананара. Онон төрөөбүтэ алта нэдиэлэ буолбут Иисуһу Айыы Тойоҥҥо анаары уонна, Айыы Тойон сокуонугар этиллибитинэн, икки өтөнү эбэтэр икки холууп оҕотун сиэртибэлээри, Кинини Иерусалим храмыгар аҕалбыттара.

Ол саҕана Иерусалимҥа Симеон диэн ааттаах ытык кырдьаҕас олорбута. Кини Таҥара кырдьыгын тутуһар, бары сокуоннарын толорор, Израиль быыһанарын кэтэһэр олус көнө, Сибэтиэй Тыын түспүт киһитэ этэ. Симеон Мессияны – Быыһааччыны – көрө илигинэ, өлүө суохтааҕын Сибэтиэй Тыынтан олох эрдэттэн билэн сылдьара. Дьэ онтон биирдэ, Тыын угуйуутунан, ытык кырдьаҕас Иерусалим храмыгар киирэн кэлбитэ, арай оҕо төрөппүттэрэ, сокуон сиэрин-туомун толороору, кыракый Иисуһу аҕалан тураллара. Онуоха Симеон Христоһу көтөҕөн ылбыта уонна Айыы Таҥараны алҕаан баран: «Эппитиҥ курдук, билигин дьэ, Баһылыгыам, кулуккун эйэни кытары ыытар буоллуҥ, – диэбитэ. – Эт харахпынан көрдүм Эн бары норуоттарга анаабыт Быыһааччыгын – Таҥараны билбэт дьоҥҥо сыдьаайыахтаах сырдыккын, норуотуҥ Израиль албан аатын». Иосифтаах Мария ытык кырдьаҕас этэрин олус соһуйа истибиттэрэ.

Симеон барыларын алҕаан баран, Марияҕа: «Бу Оҕо туһуттан Израильга элбэх киһи охтуо да, туруо да буоллаҕа – улахан мөккүөр тахсыа, – диэбитэ. – Эн дууһаҕын эмиэ үҥүү супту түһүөҕэ».

ЛУКА 2:21-35

Илинтэн Муударай Өйдөөхтөр Сүгүрүйэ Кэлиилэрэ

Илинтэн муударай өйдөөхтөр сүгүрүйэ кэлиилэрэ

Иудея Вифлеем диэн куоратыгар Ирод ыраахтааҕылыырын саҕана, Иисус төрөөбүтүгэр Иерусалимҥа илинтэн улахан үөрэхтээх муударай дьон тиийэн кэлбиттэрэ. Кинилэр: «Иудейдар саҥа төрөөбүт Ыраахтааҕылара ханнаный? Илин халлааҥҥа Кини сулуһа тахсыбытын көрөммүт, биһиги Киниэхэ сүгүрүйэ кэллибит», – диэн дьонтон ыйыталаһаллара.

Итини истэн, Ирод ыраахтааҕы уонна Иерусалим олохтоохторо бука бары аймана түспүттэрэ. Ыраахтааҕы Таҥара үрдүкү үлэһиттэрин уонна сокуонньуттары, Таҥара сокуонун үөрэтээччилэри, барыларын хомуйан олорон, Христос ханна төрүөхтээҕин туоһуласпыта. Кинилэр: «Иудея Вифлеемигэр төрүөхтээх, – диэн хоруйдаабыттара. – Ол туһунан пророк кинигэтигэр „Эн, Вифлеем, Иуда сирэ, Иуда атын куораттарыттан тугунан да итээбэтиҥ: Мин норуоппун, Израилы, быыһыыр-харыстыыр Сирдьит эйиэхэ үөскүөхтээх“ диэн суруллан сылдьар». Онтон Ирод аны илин дойдуттан кэлбит дьону чып кистэлэҥинэн ыҥыран ылан, сулус ханнык кэмҥэ тахсыахтааҕын ыйыталаһан билбитэ уонна кинилэри Вифлеемҥэ ыытаары туран: «Бараҥҥыт Оҕо туһунан ымпыгар-чымпыгар тиийэ барытын билиҥ, – диэбитэ. – Итиэннэ, булларгыт эрэ, миэхэ биллэрээриҥ, мин эмиэ Киниэхэ сүгүрүйэ барыам этэ».

Кинилэр ыраахтааҕы этэрин истээт, суолга туруммуттара. Били илин халлааҥҥа көрбүт сулустара иннилэригэр айаннаан, Оҕо баар сирин үрдүгэр тиийэн тохтообута. Ону көрөн, айанньыттар үөрүү улуутун үөрбүттэрэ.

МАТФЕЙ 2:1-10

Илинтэн Кэлбит Бэлэхтэр. Ирод Кыһыл Оҕолору Өлөртөрүүтэ

Илинтэн кэлбит бэлэхтэр. Ирод кыһыл оҕолору өлөртөрүүтэ

Илинтэн кэлбит ыалдьыттар Вифлеемҥэ тиийэн, сулус тохтообут дьиэтигэр киирбиттэрэ. Оҕону уонна Ийэтин, Марияны, көрөн Оҕоҕо сүгүрүйэн баран, илдьэ кэлбит бэлэхтэрин – кыһыл көмүһү, лааданы уонна смирнаны – таһааран, Кини иннигэр уурбуттара.

Онтон Таҥара түүллэригэр киирэн «Ирокка төннүмэҥ» диэн сэрэппитин истэн, дойдуларыгар атын суолунан төннүбүттэрэ. Ирод онтон улаханнык уордайан, чопчу ыйдарбыт кэминэн быһааран, Вифлеемҥэ уонна ол эргин баар иккитигэр диэри саастаах уол оҕолору барыларын кыдыйтара дьон ыыппыта. Буойуннар Вифлеемҥэ кэлэн, туох да буруйа суох кыһыл оҕолору өлөртөөбүттэрэ.

МАТФЕЙ 2:10-12, 16-18

Египеккэ Күрээһин

Египеккэ күрээһин

Ирод санаатыгар, өлбүт оҕолор истэригэр били илин дойдуттан кэлбит дьон Израиль кэнэҕэски ыраахтааҕыта диэн ааттыыр Оҕолоро хайаан да баар буолуохтааҕа. Ол эрээри кини уодаһыннаах баҕа санаата туолбатаҕа. Муударай өйдөөхтөр дойдуларын быспыттарын кэннэ, Айыы Тойон аанньала түүн Иосиф түүлүгэр көстөн: «Ирод Оҕону өлөрөөрү ирдэһэр санаалаах, онон Оҕону уонна Ийэтин илдьэ, Египеккэ куот, итиэннэ хаһан ыҥырыахпар диэри, онно олор», – диэн сэрэппитэ. Иосиф туран, Оҕону уонна Кини Ийэтин Марияны кытта Египеккэ барбыта итиэннэ, Ирод өлүөр диэри, онно олорбута. Ити курдук Айыы Тойон пророгунан «Мин Уолбун Египеттэн ыҥырдым» диэн этиппитэ туолбута.

Вифлеемтэн Египеккэ диэри – сүүһүнэн биэрэстэ. Быыкайкаан Оҕолоох Иосифтаах Мария итинник ыраах айаҥҥа тураллара олус ыарахан этэ.

МАТФЕЙ 2:13-15

Иисус Уолчаан Назарекка

Иисус Уолчаан Назарекка

Иосифтаах Мария уонна Иисус, Иудея ыраахтааҕыта Ирод өлүөр диэри, Назарекка олорбуттара. Ыраахтааҕы өлбүтүн кэннэ, Иосиф түүлүгэр Айыы Тойон аанньала көстөн: «Тур, Иосиф, Оҕо дууһатыгар суудайааччылар өллүлэр, онон Оҕону Ийэтин кытта илдьэ Израиль сиригэр төнүн», – диэбитэ.

Иосиф, аанньал этиитин толорон, Израильга төннүбүтэ. Иудеяҕа Ирод оннугар уола Архелай баһылыктыырын билэн, онно барартан дьиксиммитэ, онон түүлүгэр суолун ыйдаран, Галилея сиригэр Назарекка, урут Мария олорбут куоратыгар, кэлбитэ.

Иисус Назареттааҕы олоҕун туһунан биһиги бэрт кыраны билэбит. Иосиф мас ууһа этэ, онон Иисус, киниэхэ көмөлөһө үөрэнэн, бу идэни толору баһылаабыта. Иисус кыра оҕо эрдэҕинээҕи уонна уолан сааһа Евангелиеҕа олох кэмчитик ахтыллар. Ол эрээри онно баар аҕыйах тыл биһиэхэ бэрт элбэҕи арыйар: «Оҕо улаатан, ис тыына күүһүрэн, муударай өйө дириҥээн испитэ; Кинини Таҥара алгыһа араҥаччылыыра». Өссө маннык баар: «Иисус улаатан ситэн-хотон истэҕин аайы, муударай өйө дириҥээн испитэ; Кинини Таҥара да, дьон да таптыыра».

Манна Иисус төрөппүттэригэр бас бэринэн олорбутун тоһоҕолоон этэрбит тоҕоостоох буолуо. Ол туһунан Евангелиеҕа: «…кинилэргэ толору бас бэринэн олорбута», – диэн суруллубут. Айыы Таҥара оҕолор төрөппүттэрин таптыахтарын, кинилэр тылларын истиэхтэрин баҕарар. Таҥара Уон кэриэһиттэн биирдэрэ маннык этэр: «Айыы Тойон Таҥараҥ эйиэхэ биэрбит сиригэр үчүгэйдик, уһуннук олорор туһугар, аҕалаах ийэҕин ытыктаа».

МАТФЕЙ 2:19-23; ЛУКА 2:40, 50-52; ТАХСЫЫ 20:12

Иисус Храмҥа

Иисус храмҥа

Иисус оҕо сааһа Назарет куоракка ааспыта. Уолчаан улам улаатан, ис тыына күүһүрэн, муударай өйө дириҥээн испитэ, Кини Таҥара илгэлээх үтүөтүн толору ылыммыт Оҕо этэ.

Хас сыл аайы Иисус төрөппүттэрэ Иерусалимҥа Паасха бырааһынньыгар бараллара. Уоллара уон икки сааһын туолбутугар Кинини эмиэ Иерусалимҥа илдьэ барбыттара.

Бырааһынньык бүтэн бары дьиэлэригэр төннүбүттэрэ, арай Иисус эрэ куоракка хаалан хаалбыта. Мариялаах Иосиф маҥнай утаа ону бэлиэтии көрбөтөхтөрө, аймахтарын, билэр дьонун кытта истэҕэ дии санаабыттара. Күннүк сири айаннаан эрэ баран, Уолларын булбаккалар, Иерусалимҥа төннүбүттэрэ. Үһүс күнүгэр Иисуһу храмҥа сокуону үөрэтээччилэр ортолоругар олорорун булан ылбыттара. Уол үөрэтээччилэри истэ, ыйыталаһа олороро. Онно баар дьон бука бары Кини өйүн, хайдах курдук хоруйдаһарын сөҕөллөрө.

Ийэтэ Киниэхэ эппитэ: «Тоойуом, биһигини олус да куттаатыҥ! Аҕаҥ биһикки Эйигин көрдөөн, улаханнык аймана сырыттыбыт». Онуоха Иисус: «Миигин тоҕо көрдөөтүгүт? – диэбитэ. – Мин Аҕам бас билэр сиригэр буолуохтаахпын эһиги билбэт этигит дуо?» Дьоно Иисус тугу эппитин өйдөөбөтөхтөрө. Ол эрэн Мария ити истибит тылларын, умнубаттыы, өйдөөн хаалбыта.

Иисус төрөппүттэрин кытта Назарекка төннүһэн, туохха барытыгар дьонугар толору бас бэринэн олорбута. Кини улаатан ситэн-хотон истэҕин аайы, муударай өйө дириҥээн иһэрэ; Кинини Айыы Таҥара да, дьон-сэргэ да таптыыллара.

ЛУКА 2:40-52

Иоанн Таҥара Үөрэҕин Тарҕатар Уонна Сүрэхтиир

Иоанн Таҥара үөрэҕин тарҕатар уонна сүрэхтиир

Таҥара үлэһитин Захария уола Иоанн иччитэх кураайы куйаарга олорбута. Айыы Тойон кинини уһулуччулаах соругу толортороору бэлэмнээбитэ: Иоанн норуокка бэрт сотору Мессия, ол эбэтэр, Христос, кэлэрин иһитиннэриэхтээҕэ, кинилэри, аньыыны-хараны билинэн, Таҥараҕа эргиллэргэ ыҥырыахтааҕа. Кини Мессия кэлэригэр норуоту бэлэмниэхтээҕин туһунан пророктар Иоанн төрүөн хас да үйэ инниттэн өтө көрөн эппиттэрэ: «Көр бу, Эн иннигэр Мин илдьит киһибин ыытабын, кини Эн барар суолгун солуоҕа». «Иччитэх сиргэ үөгүлээччи саҥата: Айыы Тойон барар суолун солооҥ, Кини ыллыктарын көннөрүҥ».

Иоанн тэбиэн түүтүттэн өрүллүбүт таҥастааҕа, тирии курдааҕа, саранчанан, дьиикэй мүөтүнэн аһылыктанара. Таҥара киниэхэ Бэйэтин көҥүлүн арыйбытыгар Иоанн ону бар дьоҥҥо тиэрдибитинэн барбыта. Бүтүн Иордан хочотун кэрийэ сылдьан, дьону өйдүүн-сүрэхтиин уларыйан аньыыттан тэйэргэ, итиэннэ ол бэлиэтигэр сүрэхтэнэргэ, атыннык эттэххэ, аньыы-хара бырастыы буоларын туһугар, уунан суунуу сиэрин-туомун толорорго ыҥырбыта. Дьон киниэхэ Иудея бары муннугуттан, Иерусалимтан кэлэ тураллара, Иоанн кинилэри Иордан өрүскэ сүрэхтиирэ.

Норуот киниттэн: «Биһиги тугу гынабыт?» – диэн ыйытара. Иоанн: «Ким икки таҥастаах, ол туга да суохтуун үллэһиннин, ким аһыыр астаах, ол эмиэ оннук гынар буоллун», – диэн хардарара. Түһээн хомуйааччылар сүрэхтэнэ кэлэн баран: «Үөрэтээччи, биһиги хайыыбыт?» – диэн ыйыппыттара. Иоанн кинилэргэ эппитэ: «Дьон харчытын суйдаамаҥ, ылыахтааххытыттан ордугу ирдээмэҥ». Буойуннар эмиэ: «Оттон биһиги тугу гынабыт?» – диэбиттэрэ. Кинилэргэ хардарбыта: «Кими да холуннарымаҥ, атаҕастаамаҥ, ылар хамнаскытынан дуоһуйуҥ».

МАРК 1:1-8; ЛУКА 3:2-18

Айыы Тойон Иисус Христос Сүрэхтэниитэ

Айыы Тойон Иисус Христос Сүрэхтэниитэ

Бар дьон Мессия кэлэрин кэтэһэр буолан, үгүстэр: «Ама бу Иоанн кэлиэхтээх Мессия, Өрүһүйээччи, үһү дуо?» – диэн ыйыталлара. Оччоҕо Иоанн кинилэргэ хардаран этэрэ: «Мин эһигини аньыыны билинии бэлиэтигэр ууга сүрэхтиибин, ол гынан баран мин кэннибиттэн Кэлэн Иһээччи миигиннээҕэр күүстээх. Кини атаҕын таҥаһын да тутан иһэргэ мин сөбө суохпун эбээт. Кини эһигини Сибэтиэй Тыынынан уонна уотунан сүрэхтиэҕэ». Иоанн бу тыллары Иисус Христос туһунан эппитэ.

Дьэ онтон Иисус Иоаҥҥа сүрэхтэнэ кэлбитэ. Маҥнай утаа Иоанн буолуммакка: «Мин Эйиэхэ сүрэхтэнэрим сөп этэ. Хайдах Эн миэхэ кэлэҕин?» – диэн Кинини тохтото сатаабыта. Онуоха Иисус: «Билигин маннык буоллун, биһиги туохха барытыгар Таҥара көҥүлүн толоруохтаахпыт», – диэн хардарбыта. Дьэ онно эрэ Иоанн сөбүлэспитэ. Иисус сүрэхтэнээт, ууттан тахсан истэҕинэ, арай үрдүгэр халлаан арылла биэрбитэ, онно көрдөҕүнэ, Таҥара Тыына холууп буолан Киниэхэ түһэн иһэрэ. Онтон халлаантан: «Бу баар – Мин үтүө көҥүлбүн толорор Тапталлаах Уолум», – диир саҥа дуораһыйан иһиллибитэ.

МАТФЕЙ 3:11-17

Иисус Кураайы Куйаарга Тургутуллуута

Иисус кураайы куйаарга тургутуллуута

Онтон Таҥара Тыына Иисуһу кураайы куйаарга илдьэ барбыта, Кинини онно адьарай тургутан көрүөхтээҕэ. Иисус түөрт уон түүннээх күн устата аһаабакка сылдьан баран, тиһэҕэр, аһыан олус баҕаран кэлбитэ. Ол түгэҥҥэ Киниэхэ тургутааччы адьарай кэлэн: «Эн Таҥара Уола буоллаххына, бу таастары килиэпкэ кубулуйуҥ диэн эт», – диэбитэ. Иисус сатанаҕа Ытык Суруйуу тылынан хардарбыта: «„Киһи, аҥаардас килиэбинэн эрэ буолбакка, Таҥара этэр хас биирдии тылынан олоруоҕа“ диэн суруллубута».

Онуоха адьарай Кинини Иерусалим храмын үрдүгэр туруоран баран: «Эн Таҥара Уола буоллаххына, мантан ыстанан кэбис, – диэбитэ. – Суруллубута буолбаат: „Аанньалларыгар Эйигин араҥаччылыырга соруйуоҕа, оччоҕо таастан бүдүрүйбэтиҥ туһугар, кинилэр Эйигин көтөҕөн илдьиэхтэрэ“, – диэн?» Иисус киниэхэ хардарбыта: «Суруйууга „Айыы Тойон Таҥараҕын тургутан көрүмэ“ диэн эмиэ баар».

Онтон адьарай Иисуһу үрдүктэн үрдүк хайа арҕаһыгар таһааран, аан дойду килбиэннээх саарыстыбаларын барытын көрдөрөн баран, эппитэ: «Мин иннибэр сөһүргэстээн сүгүрүйдэххинэ, мин итини барытын Эйиэхэ биэриэҕим». Иисус киниэхэ: «Киэр буол Миигиттэн, сатана! – диэбитэ. – „Айыы Тойон Таҥараҕар эрэ сүгүрүй итиэннэ Киниэхэ эрэ сулууспалаа“ диэн суруллубута». Дьэ онуоха адьарай Киниттэн араҕан барбыта; онтон Иисуска аанньаллар көмөлөһө кэлбиттэрэ.

МАТФЕЙ 4:1-11

Иисус Христос Уон Икки Үөрэнээччитэ

Иисус Христос уон икки үөрэнээччитэ

Иисус улаатан баран, Назареты хаалларан Галилеяҕа, Геннисарет күөлүн кытылыгар турар Капернаумҥа, олохсуйбута. Ол саҕана бу күөлү атыннык өссө Галилея муората диэн ааттыыллара. Онон Исайя пророк «Завулон сирэ, Неффалим сирэ – муораҕа тириэрдэр суол, Иордан уҥуоргу эҥээрэ – туора омук дойдута Галилея! Хараҥаҕа муммут норуот улуу сырдыгы көрдө, өлөр өлүү күлүгэр олорооччуларга сырдык чаҕылыччы тыкта» диэн төлкөлөөбүтэ туолбута.

Сити кэмтэн ыла Иисус: «Аньыыгытын билинэн Таҥараҕа эргиллиҥ, Халлааннааҕы Саарыстыба чугаһаата», – диэн үөрэтэн барбыта. Араас сиртэн кэлбит үтүмэн үгүс дьон Кинини батыһа сылдьаллара, Кини олору үөрэтэрэ, ыарыһахтары үтүөрдэрэ.

Андрей уонна кини убайа Симон (атын аата өссө Петр диэн), Галилея муоратыгар балыктыы сылдьыбыттара. Иисус кинилэри көрөн: «Миигин батыһыҥ, Мин эһигини дьон кутун тутарга үөрэтиэм», – диэн ыҥыран ылбыта. Ол аата истибит дьон дьиҥ кырдьыгы билэллэрин туһугар, эһигини Үөрүүлээх Илдьити иһитиннэртэрэ ыытыам диэн эппитэ. Андрейдаах Петр сонно илимнэрин быраҕан, Кинини батыһан барбыттара. Салгыы баран иһэн, Иисус аны икки атын убайдыы-бырааттыылары, Зеведей уолун Иаковы уонна кини быраатын Иоанны, аҕаларын Зеведейи кытта тыыга илимнэрин абырахтана олороллорун көрөн, ыҥырбыта. Кинилэр, аҕаларын тыыга хаалларан, сонно Иисуһу батыһан барбыттара. Атын үөрэнээччилэрэ эмиэ, Кини ыҥыраатын, батыспыттара. Иисус кинилэргэ ыарыыны үтүөрдэр, быртах тыыннары дьонтон үүртэлээн таһаарар былааһы биэрбитэ.

Иисус, Бэйэтин кытта өрүү бииргэ илдьэ сылдьаары, уон икки үөрэнээччини талан ылан, кинилэри туһунан үөрэппитэ. Ол үөрэнээччилэрин ааттара манныктар: Симон, Андрей, Иоанн, Иаков, Филипп, Варфоломей, Матфей, Фома, Алфей Иакова, Фаддей, Симон Кананит итиэннэ кэлин Кинини таҥнарбыт Иуда Искариот. Бу үөрэнээччилэр бары көннөрү дьон этилэр эрээри, Таҥара кинилэргэ Иисус Христос – Таҥара Уолун – доҕотторо уонна үөрэнээччилэрэ буолар үрдүк дьолу тосхойбута.

МАТФЕЙ 4:12-22; МАРК 3:13-19

Иисус Оҥорбут Бастакы Дьиктитэ

Иисус оҥорбут бастакы дьиктитэ

Биирдэ Айыы Тойон үөрэнээччилэрин кытта Галилея куоратыгар Канаҕа урууга ыҥырыллыбыта. Аһылык кэмигэр бырааһынньык саамай үгэнигэр арыгылара бүтэн хаалбыта. Ону көрөн, Иисус Ийэтэ (Кини урууга эмиэ ыҥырыллыбыта) Уолугар: «Арыгылара суох», – диэн эппитэ. Ол эрээри Иисус киниэхэ: «Мин кэмим өссө да кэлэ илик», – диэн хардарбыта. Мария буоллаҕына чаҕардарга Иисуһу ыйан баран: «Кини тугу этэрин эһиги толорон иһиҥ», – диэбитэ.

Аттыларыгар алта улахан таас иһит турара. Иисус чаҕардарга: «Бу иһиттэргэ толору уута кутуҥ», – диэн соруйар. Оттон уу куппуттарыгар, «Итинтэн баһан ылан, урууну салайааччыга илдьэн биэриҥ», – диир.

Урууну салайан ыытар киһи аҕалан биэрбит арыгыларын амсайан баран, күтүөтү ыҥыран ылан: «Маҥнай арыгы бастыҥын, онтон итирбиттэрин кэннэ, мөлтөҕү туруоруллар куолута. Эн буоллаҕына бачча үчүгэй арыгыны аныаха диэри хаһаанан олорбуккун», – диэн сэмэлиир. Кини бу арыгы хантан кэлбитин билбэт этэ, арай ону киниэхэ сомсон аҕалбыт чаҕардар эрэ билэллэрэ.

Ити курдук Иисус Галилея Канатыгар бастакы дьиктитин оҥорон килбиэннээх кыаҕын көрдөрбүтэ, онтон ыла үөрэнээччилэрэ Кинини итэҕэйбиттэрэ.

ИОАНН 2:1-11

Иисус Атыыһыттары Храмтан Үүрүүтэ

Иисус атыыһыттары храмтан үүрүүтэ

Паасха бырааһынньыгын иннинэ Иисус Иерусалимҥа кэлбитэ. Храмҥа киирэн, Кини онно оҕустары, барааннары, холууптары атыылыылларын көрбүтэ; харчы уларытааччылар эмиэ олороллоро. Иисус быанан кымньыы оҥостон, бука барыларын храмтан барааннары, оҕустары үүртэлээн таһаарбыта, харчы уларытааччылар остуолларын түҥнэри анньан, харчыларын ыспыта. Онтон холууп атыылааччыларга эппитэ: «Балары мантан киэр гыныҥ; Мин Аҕам дьиэтин эргиэн дьиэтэ оҥостумаҥ». Итини эппитигэр, үөрэнээччилэрэ Ытык Суруйууга «Эн дьиэҕэр тапталым Миигин уоттуу сиир» диэн суруллубутун өйдөөн кэлбиттэрэ.

Иисус храмҥа тугу гыммытын көрбүт иудейдар Киниттэн: «Маннык быһыыланар бырааптааххын Эн биһиэхэ туох бэлиэни көрдөрөн итэҕэтэҕин?» – диэн ыйыппыттара. Онуоха Иисус: «Бу храмы үрэйиҥ, Мин ону үс күнүнэн чөлүгэр түһэриэм», – диэн хардарбыта. Иудейдар: «Бу түөрт уон алта сыл тутуллубут храмы Эн үс күн иһигэр тутуоҥ үһү дуо?» – дэспиттэрэ. Иисус буоллаҕына, дьиҥэр, Бэйэтин этин-сиинин храмын туһунан эппитэ. Үөрэнээччилэрэ кэлин, Иисус өлөн баран тиллибитин кэннэ, Кини ити этиитин өйдөөн, Суруйууну уонна Кини тылын итэҕэйбиттэрэ.

Иисус Иерусалимҥа Паасха бырааһынньыгар сылдьан араас дьиктини оҥорорун көрөн, Кинини бэрт үгүс киһи итэҕэйбитэ.

ИОАНН 2:13-23

Иисус Никодимныын Кэпсэтиитэ

Иисус Никодимныын кэпсэтиитэ

Биир Никодим диэн ааттаах фарисей, иудейдар аҕа баһылыктарыттан биирдэстэрэ, түүн кистээн Иисуска кэлэн: «Үөрэтээччи, Эн Таҥараттан кэлбиккин биһиги билэбит, – диэбитэ. – Ким да бу маннык дьиктилэри Таҥарата суох кыайан оҥоруо суоҕа этэ». Иисус киниэхэ: «Дьиҥ кырдьыгы эйиэхэ этэбин: киһи үөһэттэн хаттаан төрөөбөтөҕүнэ, Таҥара Саарыстыбатын көрөр кыаҕа суох», – диэн хардарбыта. Никодим дьиктиргээбитэ: «Киһи кырдьан баран, хайдах саҥаттан төрүөҕэй? Ийэтин иһигэр төннөн иккиһин төрүүр кыахтаах үһү дуо?» Иисус: «Дьиҥ кырдьыгы эйиэхэ этэбин: ууттан уонна Тыынтан төрөөбөтөх киһи Таҥара Саарыстыбатыгар киирэр кыаҕа суох, – диэбитэ. – Эт-сиин эти-сиини, оттон Тыын тыыны төрөтөр. Эйиэхэ үөһэттэн төрүөх тустааххыт диэн эппиппин дьиктиргээмэ. Тыын ханна баҕарбыт сиригэр тыынар, саҥатын истэҕин эрээри, хантан кэлэрин, ханна барарын билбэккин. Тыынтан төрөөбүт хас биирдии киһиэхэ эмиэ оннук буолар». Никодим кыайан өйдөөбөккө: «Хайдах оннук буолар баҕайытай?» – диэн мунаарбыта. Онуоха Иисус эппитэ: «Моисей кураайы куйаарга сылдьан алтан моҕойу өрө анньан таһаарбытыныы, Киһи Уола[3], бары Киниэхэ итэҕэйээччи өлбөтүн, бараммат олохтонорун туһугар, үөһэ таһаарыллыахтаах. Таҥара бу аан дойдуну ол курдук таптаан, Бэйэтин төрөппүт Соҕотох Уолун, Кинини итэҕэйэр ханнык баҕарар киһи өлбөтүн, бараммат олохтонорун туһугар, биэрбитэ. Таҥара Уолун аан дойдуну дьүүллэтэ ыыппатаҕа, аан дойду Кининэн быыһанарын туһугар, ыыппыта. Кинини итэҕэйэр киһи дьүүллэммэт, оттон итэҕэйбэт киһи, Таҥара Төрөппүт Соҕотох Уолун аатын итэҕэйбэтэх буолан, хайыы-үйэ дьүүллэнэн турар. Дьүүл буоллаҕына маннык: сырдык бу аан дойдуга кэлбитэ, ол гынан баран дьон хара дьайдаахтык быһыыланар буолан, сырдыктааҕар хараҥаны ордорбуттара. Куһаҕаны оҥорор киһи сырдыгы абааһы көрөр, куһаҕаным арыллыа диэн куттанан сырдыкка барбат, оттон кырдьыгынан сылдьар киһи, тугу оҥорбута барыта Таҥара эппитинэн буолара көстөрүн туһугар, сырдыкка талаһар».

ИОАНН 3:1-21

[3] Киһи Уола – Эргэ Кэс Тылга Мессия ааттарыттан биирдэстэрэ.

Иисус Уонна Самария Дьахтара

Иисус уонна Самария дьахтара

Биирдэ Иисус Иудеяттан, соҕурууҥҥу Израильтан, Галилеяҕа баран испитэ. Иудея уонна Галилея икки ардыгар Самария диэн сир баара. Самаряннар, эмиэ еврейдэр курдук, сири-халлааны айбыт биир Таҥараны итэҕэйэллэрэ, ол гынан баран бэйэлэрэ туһунан үгэстээхтэрэ, аҕабыыттардаахтара, өссө хаһан эрэ туспа храмнана сылдьыбыттара да, ону еврейдэр урусхал оҥорбуттара. Еврейдэр уонна самаряннар өрүү өстөөх этилэр.

Иисус үөрэнээччилэрин кытта Самария Сихарь куоратыгар кэлбитэ. Кини айантан сылайан, холуодьас аттыгар сынньана олорбута, үөрэнээччилэрэ буоллаҕына ас атыылаһа барбыттара. Күн ортото этэ. Ол кэмҥэ холуодьаска биир дьахтар уу баһа кэлбитэ. Иисус киниттэн: «Миэхэ уугуттан иһэрт эрэ», – диэн көрдөспүтэ. Дьахтар: «Иудей эрээригин, миигиттэн, самарянкаттан, уу көрдүүгүн дуу?» – диэн соһуйа түспүтэ. Иисус: «Эн Таҥара бэлэҕин, Ким эйиэхэ уугуттан иһэрт диирин билэриҥ эбитэ буоллар, бэйэҥ көрдөһүөҥ этэ, оччоҕо Кини эйиэхэ өлбөт мэҥэ уутун биэриэ этэ», – диэбитэ. Онуоха дьахтар Киниттэн Таҥараҕа ханна сүгүрүйэр сөбүн – самаряннар өбүгэлэрэ тахсан үҥэр-сүктэр хайаларыгар дуу, Иерусалимҥа дуу – ыйыппыта. «Таҥара – Тыын, онон Таҥараҕа сүгүрүйээччилэр Киниэхэ Тыын күүһүнэн дьиҥнээхтик сүгүрүйүөх тустаахтар», – диэн хоруйдаабыта Иисус. Самарянка эппитэ: «Мессия, ол эбэтэр Христос, кэлиэхтээҕин билэбин; Кини кэллэҕинэ, биһиэхэ барытын этиэҕэ». Онуоха Иисус: «Ол Мин – бу эйигин кытта Кэпсэтэ Олорооччу – буолабын», – диэн хардарбыта.

Сонно дьахтар купсуунун хаалларан, тиэтэйэ-саарайа куоракка барбыта уонна көрсүбүт Киһитин туһунан дьоҥҥо кэпсии-кэпсии: «Кини Христос буолбатаҕа буолуо дуо?» – диэн ыйыталаспыта. Дьахтар кэпсиирин истэн, куорат үгүс киһитэ Иисуһу итэҕэйбитэ, онон Киниэхэ Бэйэтигэр кэлэн манна өссө хаала түһэригэр көрдөспүттэрэ. Иисус бу куоракка икки күн буолбута, Кинини Бэйэтин истэн баран, өссө элбэх киһи итэҕэйбитэ.

ИОАНН 4:1-42

Алгыстаах Балыктааһын

Алгыстаах балыктааһын

Иисус Геннисарет күөлүн кытылыгар норуоту үгүстүк үөрэтэрэ. Биирдэ Таҥара тылын истээри, наһаа элбэх дьон мустан үтүрүйсүбүтүгэр Кини, мэһэйдэтэн, саҥарар да кыаҕа суох буолбута. Онно Кини аттыгар кытылга икки кураанах оҥочо тардыллан турара, олортон биирэ Симон киэнэ этэ. Иисус, Симон оҥочотугар киирэн, кытылтан кыратык тэйэ түһэн баран, күөл кытыытыгар турар дьону үөрэппитэ.

Үөрэтэн бүтээт, Симоҥҥа: «Дириҥэр киирэн, илимҥитин түһэриҥ», – диэбитэ. «Үөрэтээччи! Бөлүүнү быһа эрэйдэннибит да, туох да туппата ээ, – диэн хардарбыта Симон. – Чэ, ол эрэн Эн эппитиҥ хоту, илиммин түһэриэм». Үөскэ эрдэн киирэн илимнэрин түһэрбиттэрэ, арай балысхан элбэх балык тутан, бэл илимнэрэ хайа барбыта. Онон чугас балыктыы сылдьар доҕотторун Иаковтаах Иоанны көмөҕө ыҥыран ылбыттара. Икки оҥочону тобус-толору балыгы кутаннар, аны оҥочолоро аһара ыараан, тимирэн барбыттара. Симон Петр маны көрөн, Иисус тобугар умса түһэн: «Тойонуом, мин оҥочобуттан таҕыс! – диэн саҥа аллайбыта. – Мин аньыылаах киһибин!» Кини олус дьулайан, Айыы Тойон аттыгар да сылдьарым сөбө суох дии санаан, итинник эппитэ. Иисус буоллаҕына: «Куттаныма, эн аны мантан инньэ дьон кутун илимниэҥ», – диэн, Петр санаатын көтөхпүтэ.

Онтон бэрт сотору кэминэн Петр, кырдьык, Айыы Тойон Иисуһу итэҕэйэргэ ыҥыран, бар дьону быыһанар суолунан сирдээбитэ.

ЛУКА 5:1-10

Босхоҥу Үтүөрдүү (1)

Босхоҥу үтүөрдүү (1)

Иисус Капернаум куоракка кэлбитигэр Киниэхэ сир-сиртэн үтүмэн үгүс баайдар да, дьадаҥылар да мустубуттара. Кини ол дьону үөрэппитэ, ыарыһахтары Айыы Тойон күүһүнэн үтүөрпүтэ. Иисус үтүөртүн диэн, кимнээх эрэ Кини үөрэтэ олорор дьиэтигэр босхоҥ буолбут ыарыһаҕы тэллэхтэри көтөҕөн аҕалбыттара. Дьиэҕэ лыык курдук киһи симсибит буолан, кыайан киирбэккэ, үөһэ ыттан, кырыыһаны көтүрэн, ыарыһаҕы тэллэхтэри дьиэ ортотугар Иисус иннигэр түһэрбиттэрэ. Кинилэр итэҕэллэрин көрөн, Иисус босхоҥ киһиэхэ: «Эн аньыыҥ-хараҥ бырастыы буолар», – диэбитэ.

Сокуонньуттар уонна фарисейдар[4], итини истэн, бэйэлэрин икки ардыларыгар: «Кимий бу Кини, Таҥараны холуннарааччы? Таҥараттан ураты ама ким эмэ аньыыны бырастыы гынар кыахтаах үһү дуо?» – дэһиспиттэрэ. Иисус кинилэри өтө көрөн: «Эһиги хайдах итинник саныыгытый? – диэбитэ. – Хайата чэпчэкиний: аньыыҥ-хараҥ бырастыы буолла диир дуу, эбэтэр туран хаамп диэн этэр дуу? Ол эрээри Киһи Уола сиргэ аньыыны-хараны бырастыы гынар кыахтааҕын билэргит туһугар, – диэн баран босхоҥ киһиэхэ туһаайан эппитэ: – Эйиэхэ этэбин: тур, тэллэххин ылан, дьиэҕэр бар».

Ыарыһах сонно туран кэлбитэ уонна сыппыт тэллэҕин ылан, Таҥараны айхаллыы-айхаллыы, дьиэтигэр барбыта. Ону көрбүт дьон бука бары Айыы Таҥараны уруйдуулларын быыһыгар: «Дьэ улуу да дьиктини бүгүн көрдүбүт!» – диэн сөҕүү-махтайыы бөҕө буолбуттара.

ЛУКА 5:17-26

[4] Фарисейдар – Иудея религиознай бөлөхтөрүттэн биирдэстэрэ. Кинилэр религия сокуоннарын таһынан сиэри туому кытаанахтык тутуһууга охтоллоро.

Хайа Үрдүгэр Үөрэтии: Алгыстаах Олох Кэриэстэрэ

Хайа үрдүгэр үөрэтии: Алгыстаах олох кэриэстэрэ

Биирдэ Иисус, дьон мустубутун көрөн, хайа үрдүгэр тахсан олорбута. Кини дьону бу хайаҕа олорон үөрэппитин «Хайа үрдүгэр үөрэтии» диэн ааттыыллар. Таҥара Эргэ Кэс Тыл кэмигэр норуотугар биэрбит Уон кэриэһин курдук, Хайа үрдүгэр үөрэтии эмиэ, киһи олоҕун, сиэрин-майгытын сүрүннүүр төрүтэ буолан, Таҥара Саарыстыбатыгар тиэрдэр суолу ыйар. Үөрэнээччилэрэ уонна дьон бука бары Иисус аттыгар олорбуттарыгар Кини маннык үөрэтэн барбыта:

Таҥара иннигэр дьадаҥыларын өйдөөччүлэр алгыстаахтар: кинилэр аналлара – Халлааннааҕы Саарыстыба.

Кутурҕаҥҥа ылларан ытааччылар алгыстаахтар: кинилэр уоскуйуохтара.

Өһүөмньүтэ суох көрсүө майгылаахтар алгыстаахтар: кинилэр сири бас билиэхтэрэ.

Кырдьыкка утаппыттыы, аччыктаабыттыы баҕарааччылар алгыстаахтар: кинилэр дуоһуйуохтара.

Амарах санаалаахтар алгыстаахтар: кинилэр амарах сыһыаны көрсүөхтэрэ.

Ыраас сүрэхтээхтэр алгыстаахтар: кинилэр Таҥараны көрүөхтэрэ.

Эйэни тэрийээччилэр алгыстаахтар: кинилэр Таҥара уолаттара диэн ааттаныахтара.

Кырдьык иһин күөмчүлэммиттэр алгыстаахтар: кинилэр аналлара – Халлааннааҕы Саарыстыба.

Эһиги, Мин туспуттан үөҕүллэ, үүрүллэ, холуннарылла да сылдьаҥҥыт, алгыстааххыт. Үөрүҥ-көтүҥ, өрөгөйдөөҥ: халлааҥҥа эһигини улуу наҕараада күүтэр. Эһиги иннинээҕи пророктары эмиэ ити курдук сойуоласпыттара.

Эһиги сир тууһунаҕыт. Туус күүһүн сүтэрдэҕинэ, амтанын хайдах төннөрүөҥүй? Амтанын сүтэрбит туус туохха да туһата суох: оннук тууһу таһырдьа дьон тэпсилгэнигэр ыһан эрэ кэбиһиллэр.

Эһиги аан дойду сырдыгынаҕыт. Хайа үрдүгэр турар куорат дьон хараҕыттан саһар кыаҕа суох. Ыһыырынньыгы эмиэ уматан баран, тугунан да саба уурбакка, олоҕор туруораллар, оччоҕо сырдыга дьиэ иһинээҕи дьоҥҥо барытыгар тыгар. Эһиги үтүөкэн дьайыыларгытын көрөн, Халлааннааҕы Аҕаҕыт аатын айхаллыылларын туһугар, эһиги сырдыккыт эмиэ бар дьон иннигэр сыдьаайыахтын.

МАТФЕЙ 5:3-16

Хайа Үрдүгэр Үөрэтии: Моисей Сокуонун Туһунан

Хайа үрдүгэр үөрэтии: Моисей сокуонун туһунан

Эһиги Миигин сокуону эбэтэр пророктар этиилэрин көтүрэ кэлбит дии санаамаҥ: Мин көтүрэ буолбакка, толоро кэлбитим. Кырдьыгы этэбин эһиэхэ: сир-халлаан турарын тухары, Сокуон биир да кыракый буукубата, биир да кэрдииһэ халбаҥныа суоҕа – барыта туолуоҕа. Онон ким бу кыракый кэриэстэртэн биирин эмэ да кэспит уонна дьону оннукка үөрэппит, ол Халлааннааҕы Саарыстыбаҕа саамай кыралара диэн ааттаныаҕа; оттон ким бу кэриэстэри тутуспут уонна дьону оннукка үөрэппит, ол Халлааннааҕы Саарыстыбаҕа улуу диэн ааттаныаҕа. Эһиэхэ этэбин: эһиги Таҥара көҥүлүн сокуонньуттардааҕар уонна фарисейдардааҕар ордук толорбот буоллаххытына, Халлааннааҕы Саарыстыбаҕа киириэххит суоҕа.

Өбүгэлэргитигэр «Өлөрүмэ: өлөрбүт дьүүлгэ туруоҕа» диэн этиллибитин истибиккит. Оттон Мин эһиэхэ этэбин: ким оруна суохха быраатыгар уордайбыт – дьүүлгэ тардыллыаҕа, ким быраатын «Акаары!» диэбит – синедрион[5] дьүүлүгэр туруоҕа, оттон ким «Өйө суох!» диэбит – геенна уотугар түбэһэр кутталланыаҕа. Өскөтүн бэлэххин сиэртибэнньиккэ аҕалан туран, быраатыҥ эйигин хом саныырдааҕын өйдөөн кэллэххинэ, бэлэххин сиэртибэнньик иннигэр хаалларан баран, туох-ханнык иннинэ, бырааккын кытта иллэс, дьэ ол эрэ кэнниттэн кэлэн, бэлэххин туттар.

«Көссүүлэһимэ» диэн былыргыларга этиллибити истибиккит. Оттон Мин эһиэхэ этэбин: ким дьахтары имэҥирэ көрөр, ол кинини кытта сүрэҕэр хайыы-үйэ көссүүлэспит. Ким ойоҕуттан арахсар, ол арахсыытын суругун киниэхэ биэриэхтээх диэн этиллибитэ. Оттон Мин эһиэхэ этэбин: ким ойоҕуттан, кини кими да кытта көссүүлэспэтэҕин үрдүнэн, арахсар буоллаҕына, ол кинини көссүүлэһиигэ күһэйэр, оттон эриттэн арахсыбыт дьахтары ойох ылар киһи эмиэ – көссүүлэһэр.

Эһиги «Биэрбит андаҕаргын кэһимэ, андаҕаргын Айыы Тойон иннигэр хайаан да толор» диэн былыргыларга этиллибити истибиккит. Оттон Мин эһиэхэ этэбин: хаһан да андаҕайыма – халлаанынан даҕаны, тоҕо диэтэххэ, халлаан – Таҥара бүрүстүөлэ; сиринэн даҕаны: сир – Кини атаҕын үктэлэ; Иерусалимынан даҕаны: Иерусалим – улуу Ыраахтааҕы куората; бэйэҥ да төбөҕүнэн андаҕайыма, тоҕо диэтэххэ, эн оннооҕор биир да баттаххын баҕарбыккынан маҥхатар да, хараардар да кыаҕыҥ суох. Эһиги сөп дииргит сөбү, суох дииргит суоҕу эрэ этэр буоллун; онтон атына барыта хара дьайдаахтан кэлэр.

МАТФЕЙ 5:17-37

[5] Синедрион – үрдүкү суут.

Хайа Үрдүгэр Үөрэтии: Таптал Уонна Таҥараҕа Үҥүү Туһунан

Хайа үрдүгэр үөрэтии: таптал уонна Таҥараҕа үҥүү туһунан

Урут эһиги «хаан хааҥҥа, тиис тиискэ» диэн этиллибитин истибиккит. Оттон Мин эһиэхэ этэбин: өһүөннээх киһиэхэ утарсыма. Ким эмэ эйигин иэдэскэ оҕустаҕына – киниэхэ атын иэдэскин тоһуйан биэр; ким эмэ, ырбаахыгын былдьаары сууттаһыан баҕардаҕына, – киниэхэ соҥҥун устан биэр; ким эмэ эйигин биир көһү барсарга күһэйдэҕинэ, икки көһү барыс. Эйигиттэн көрдөһөөччүгэ – биэр, иэс көрдөөччүттэн – киэр хайыһыма.

Урут «чугастааҕыгын таптаа, өстөөххүн абааһы көр» диэн этиллибитин эһиги истибиккит. Оттон Мин эһиэхэ этэбин: өстөөхтөргүтүн таптааҥ, эһигини кырааччылары алҕааҥ, абааһы көрөөччүлэргэ үтүөнү оҥоруҥ, эһигини атаҕастааччылар, сойуолааччылар тустарыгар Таҥараҕа үҥүҥ, оччоҕо эһиги Халлааннааҕы Аҕаҕыт уолаттара буолуоххут. Кини күнүн сырдыгын үтүөҕэ да, мөкүгэ да тыктарар, ардаҕын ырааска да, аньыылаахха да ыытар. Эһигини таптааччылары эрэ таптыыр буоллаххытына, туох махталын кэтэһэҕит? Түһээн хомуйааччылар да ону сатыыллар буолбатах дуо? Доҕотторгутун эрэ эйэҕэстик көрсөр буоллаххытына, ама эһиги уһулуччулаах үтүөнү оҥоробут дэниэххит дуо? Таҥараны билбэт да дьон ону сатыыллар буолбатах дуо? Онон, Халлааннааҕы Аҕаҕыт эҥкилэ суоҕун курдук, эһиги эмиэ эҥкилэ суох буолуҥ.

Таҥара иннигэр оҥорор дьайыыларгытын дьоҥҥо көрдөрө-биллэрэ сатаамаҥ: дьоҥҥо көрдөрөр буоллаххытына, эһиги Халлааннааҕы Аҕаҕыт махталын ылыаххыт суоҕа. Онон кыһалҕалаахха көмөлөстөххүтүнэ, сирэй көрбөхтөр үтүөнү оҥорон баран хайҕатаары, синагогаларга уонна болуоссаттарга арбаналларын курдук, арбанымаҥ. Кырдьыгы эһиэхэ этэбин: кинилэр манньаларын хайыы-үйэ толору ылан эрэллэр. Оттон эһиги умнаһыкка бэрсэр кэмҥитигэр, уҥа илиигит тугу гынарын хаҥас илиигит билбэтин, ол көмөҕүт көстүбэтинэн буоллун, оччоҕо көстүбэти көрөр Аҕаҕыт эһиэхэ илэ-бааччы төлүөҕэ.

Үҥэргитигэр, Таҥараны билбэт омуктар курдук ордук-хоһу саҥарымаҥ; кинилэр элбэҕи этэммит иһиллиэхпит дии саныыллар. Кинилэр курдук буолумаҥ, Аҕаҕыт эһиги туох кыһалҕалааххытын, көрдөһүөххүт да инниттэн, билэр эбээт. Үҥэргитигэр маннык этэр буолуҥ:

МАТФЕЙ 5:38-48; 6:1-8

ХАЛЛААҤҤА БААР АҔАБЫТ

Халлааҥҥа баар Аҕабыт!

Эн аатыҥ айхалланыахтын;

Эн Саарыстыбаҥ кэлиэхтин;
халлааҥҥа курдук, сиргэ эмиэ

Эн көҥүлүҥ буолуохтун.

Бүгүҥҥү күннээҕи килиэппитин
бүгүн биһиэхэ биэр.

Итиэннэ биһиэхэ иэстээхтэри
биһи да бырастыы гынарбыт курдук,

Эн эмиэ биһиги иэспитин бырастыы гын.

Уонна аньыы угаайытыгар киллэрбэккэ,
биһигини хара дьайдаахтан быыһаа.

Эн Саарыстыбаҥ, Эн күүһүҥ-уоҕуҥ, албан аатыҥ
үйэттэн үйэлэр тухары муҥура суох эбээт.

Аминь.

Хайа Үрдүгэр Үөрэтии: Таҥараҕа Сыһыан Туһунан

Хайа үрдүгэр үөрэтии: Таҥараҕа сыһыан туһунан

Астан туттунар кэмҥитигэр сирэй көрбөхтөргө дылы саппаҕырбыт дьүһүннэнимэҥ, кинилэр аһаабакка сылдьалларын дьоҥҥо көрдөрө-биллэрэ сатаан саппаҕырбыт сирэйдэнэллэр. Кырдьыгы эһиэхэ этэбин: кинилэр манньаларын хайыы-үйэ толору ылан эрэллэр. Оттон эн астан туттунар кэмҥэр баттаххын тараан, сирэйгин суун, онон аһаабакка сылдьаргын көстүбэт Аҕаҕар көрдөр, оччоҕо көстүбэти көрөр Аҕаҥ эйиэхэ илэ бааччы төлүөҕэ.

Сиргэ баайы-дуолу мунньунумаҥ: сиргэ баары үөн-көйүүр кэрбиир, дьэбин быһа сиир, уоруйахтар дьөлө хаһан киирэн уоран ылаллар; ол оннугар халлааҥҥа баайда мунньунуҥ, онно үөн-көйүүр да кэрбээбэт, дьэбин да быһа сиэбэт, уоруйахтар да хаһан киирэн уоран ылбаттар. Баайгыт-дуолгут ханна баар да, сүрэххит эмиэ онно буолуо.

Киһи этин-сиинин хараҕа сырдатар. Өскөтүн хараҕыҥ ыраас буоллаҕына, бүтүн бэйэҥ сырдык буолуоҥ, хараҕыҥ куһаҕан буоллаҕына, бүтүн бэйэҥ хараҥа буолуоҥ. Онон искэр баар сырдык түҥ хараҥа буоллаҕына, дьиҥ хараҥа хайдахтаах халыҥа буолуой?

Ким да икки тойоҥҥо кулут буолар кыаҕа суох: биитэр биирдэрин абааһы көрүөҕэ, биирин таптыаҕа; биитэр биирдэригэр кыһалла сатыаҕа, атынын аахайыа суоҕа. Таҥараҕа уонна маммонаҕа иккиэннэригэр бииргэ кулут буолар кыаххыт суох.

Ол иһин эһиэхэ этэбин: тугу аһаан-сиэн тыыннаах сылдьабыт, тугу таҥнан-саптан киһи-хара буолабыт диэн санааҕа ылларымаҥ. Олоххут астааҕар, эккит-сииҥҥит таҥастааҕар ордук суолталаах буолбатах дуо? Халлаан көтөрдөрүн көрүҥ: бурдугу ыспаттар-быспаттар да, маҥхааһайга муспаттар да, ол эрэн кинилэри Халлааннааҕы Аҕаҕыт аһатар. Оттон эһиги кинилэрдээҕэр быдан ордуккут буолбатах дуо? Эһигиттэн хайаҕыт эмэ уҥуоҕун, хайдахтаах да кыһаллан туран, саатар биир тоҥолох үрдэтинэр кыахтаах дуо? Таҥас туһугар тоҕо эмиэ түбүгүрэҕитий? Ходуһаҕа сардааналар хайдах үүнэн туралларын көрүҥ: үлэлээбэттэр да, таҥас да өрбөттөр, ол эрээри, эһиэхэ этэбин: бэл Соломон албан аатын үгэнигэр да итилэртэн биирдэрин эмэ курдук симэммэтэҕэ; өскөтүн Таҥара бүгүн баар, сарсын уокка быраҕыллар хонуу отун итинник симиир буоллаҕына, эһигини, кыра итэҕэллээхтэри, быдан ордук симиэ суоҕа дуо? Онон тугу аһыыбыт-иһэбит, тугу таҥнабыт диэн дьиксинимэҥ. Ити барыта Таҥараны билбэт дьон сүрүн кыһалҕалара, оттон эһиги итинниккэ наадыйаргытын Халлааннааҕы Аҕаҕыт билэр. Туох-ханнык иннинэ эһиги Таҥара Саарыстыбатыгар, Кини кырдьыгар дьулуһуҥ, оччоҕо ити барыта эһиэхэ бэриллиэҕэ. Онон сарсыҥҥы туһугар долгуйумаҥ; сарсыҥҥы күн бэйэтин бэйэтэ көрүнүөҕэ: хас биирдии күҥҥэ бэйэтин түбүгэ сөрү-сөп.

МАТФЕЙ 6:16-34

Хайа Үрдүгэр Үөрэтии: Дьоҥҥо Сыһыан Туһунан

Хайа үрдүгэр үөрэтии: дьоҥҥо сыһыан туһунан

Кими да дьүүллээбэт буолуҥ – оччоҕо дьүүллэниэххит суоҕа. Ханнык дьүүлүнэн дьүүллүүгүт да, бэйэҕитин эмиэ соннук дьүүллүөхтэрэ, хайдах кээмэйинэн кээмэйдиигит да, бэйэҕитин эмиэ соннук кээмэйдиэхтэрэ. Тоҕо эн быраатыҥ хараҕар сыыһы да булан көрөҕүн, оттон бэйэҥ хараххар бэрэбинэ да баарын билиммэккин? Итиэннэ бэйэҥ хараххар бэрэбинэлээх эрээри, хайдах бырааккар: «Кэл, хараххыттан сыыһы ылыым», – диэххиний? Сирэй көрбөх! Бастаан бэйэҥ хараххыттан бэрэбинэни таһаар, оччоҕо быраатыҥ хараҕыттан сыыһы хайдах гынан ылары эмиэ билиэҥ.

Сибэтиинэни ыкка биэримэҥ – ыт бэйэҕитигэр саба түһүөҕэ; чөмчүүгү сибиинньэҕэ ыһымаҥ – сиргэ-буорга тэпсиэҕэ.

Көрдөһүҥ, оччоҕо эһиэхэ бэриллиэҕэ; көрдөөҥ, оччоҕо булуоххут; тоҥсуйуҥ, оччоҕо эһиэхэ ааны аһыахтара. Көрдөһөөччү ылар, көрдөөччү булар, оттон тоҥсуйааччыга ааны аһаллар. Уолчаана килиэп көрдөөтөҕүнэ, киниэхэ тааһы биэрэр киһи эһиэхэ баар дуо? Оттон балыгы көрдөөтөҕүнэ – эриэн үөнү биэрэр киһи? Бэл эһиги, мөкү санаалаахтар, оҕолоргутугар үтүө бэлэҕи биэрэри сатыыр буоллаххытына, Халлааннааҕы Аҕаҕыт Киниттэн көрдөһөөччүлэргэ өссө өлгөм үтүөнү биэриэҕэ.

Онон эһиэхэ дьон туохха барытыгар хайдах сыһыаннаһыан баҕараҕыт да, бэйэҕит эмиэ кинилэргэ соннук сыһыаннаһыҥ. Сокуон да, пророктар да итинник үөрэтэллэр.

Кыараҕас аанынан киириҥ. Өлүүгэ тиэрдэр суол кэтит, аана киэҥ, онон үгүстэр ол суолунан бараллар, оттон олоххо тиксэрэр суол синньигэс, аана кыараҕас, ол иһин бэрт аҕыйах киһи ону булар.

МАТФЕЙ 7:1-14

КЫҺЫЛ КӨМҮС БЫРААБЫЛА

«Онон эһиэхэ дьон
туохха барытыгар
хайдах сыһыаннаһыан
баҕараҕыт да, бэйэҕит эмиэ
кинилэргэ соннук сыһыаннаһыҥ».

Матфейтан Сибэтиэй Евангелие 7:12

Хайа Үрдүгэр Үөрэтии: Кырдьык Уонна Сымыйа

Хайа үрдүгэр үөрэтии: кырдьык уонна сымыйа

Бараан тириитин бүрүнэн кэлэр торҕон бөрөлөртөн – сымыйа пророктартан – сэрэниҥ. Кинилэри дьайыыларынан билиэххит. Эрбэһинтэн винограды, ыарҕаттан смокваны хомуйаллар дуо? Ол курдук, хаһан да үтүө мас үчүгэй отонноох, оттон куһаҕан мас куһаҕан отонноох буолар. Үтүө мас куһаҕан отонноммотун курдук, куһаҕан мас эмиэ үчүгэй отонноммот. Үчүгэй отону биэрбэт маһы кэрдэн ылан уокка уматаллар. Онон кинилэри дьайыыларынан билиэххит.

Миигин «Айыы Тойон! Айыы Тойон!» диэччи эрэ барыта Халлааннааҕы Саарыстыбаҕа киириэ суоҕа – Мин Халлааннааҕы Аҕам көҥүлүн толорооччу эрэ онно киириэҕэ.

Ол күн үгүстэр Миигин ыҥыран: «Айыы Тойон! Айыы Тойон! Биһиги Таҥара тылын дьоҥҥо Эн ааккыттан тиэрдэрбит, Эн ааккынан дьонтон абааһылары үүрэн таһаарарбыт, элбэх дьиктини оҥорорбут буолбаат?» – диэхтэрэ. Оччоҕо Мин кинилэргэ этиэҕим: «Мин эһигини олох билбэппин, суута-сокуона суох быһыыланааччылар, Миигиттэн киэр буолуҥ».

Онон, Мин бу этэр тылбын истэн баран толорор киһини дьиэтин таас акылааттаан туттубут өйдөөх киһи диэҕим. Төһө да ардах курулаччы кутан өрүстэр хааларыттан тахсыбыттарын, күүстээх тыал тоҕута үрбүтүн иһин, тааска бигэтик турар дьиэ халбаҥныа суоҕа. Оттон Мин бу этэр тылбын истэр эрээри, толорбот киһи – ол дьиэтин кумах үрдүгэр туттубут толкуйа суох киһи курдук буолуо. Ардах курулаччы кутан өрүстэр хааларыттан тахсыахтара, күүстээх тыал тоҕута үрүө да, ол дьиэ сууллан, урусхал буолуо.

Иисус этэр тылын түмүктээбитигэр норуот Кини үөрэҕин сөхпүтэ-махтайбыта: Кини сокуонньуттартан чыҥха атыннык – былаастаах баһылыктыы үөрэтэрэ.

МАТФЕЙ 7:15-29

Огдообо Дьахтар Уолун Тилиннэрии

Огдообо дьахтар уолун тилиннэрии

Биирдэ Иисус Наин диэн куоракка барбыта. Үөрэнээччилэрэ Кинини кытта барсыбыттара, кэннилэриттэн сүрдээх элбэх киһи батыһан испитэ. Куорат ааныгар чугаһаан баран, Иисус биир огдообо дьахтар соҕотох уола өлбүтүн таһааран иһэр дьону утары көрсүбүтэ. Ытаан-соҥоон муҥнанар ийэни аһынан, Айыы Тойон киниэхэ: «Ытаама!» – диэбитэ уонна бокуонньук сытар наһыылкатын илиитинэн таарыйбыта. Дьон тохтообуттарыгар Иисус эппитэ: «Эдэр киһи! Эйиэхэ этэбин, тур!» Инньэ диэтин кытта, өлбүт киһи өндөйөн олоро түспүтэ уонна дьонун кытта кэпсэппитинэн барбыта. Иисус уолу ийэтигэр туттарбыта. Бар дьон бары саллан: «Биһиги ортобутугар улуу пророк баар буолбут! Айыы Таҥара норуотугар кэлбит», – диэн, Таҥараҕа уруй-айхал эппиттэрэ.

ЛУКА 7:11-16

Бурдук Ыһааччы Туһунан Домох

Бурдук ыһааччы туһунан домох

Иисус бурдук ыһааччы туһунан маннык домоҕу норуокка кэпсээбитэ:

Арай биир киһи бурдук ыһа тахсыбыт. Бурдугун ыһа сырыттаҕына, сорох сиэмэтэ суолга түспүт, ону көтөрдөр көтөн кэлэн, тоҥсуйан сиэн кэбиспиттэр; сороҕо таастаах сиргэ түһэн, буора чараас буолан, сонно тута үүнэн тахсыбыт, ол эрээри күн тахсыбытыгар, бөҕө силиһэ суох буолан, иинэн-хатан хаалбыт; сорох сиэмэтэ хатыылаах эрбэһин ортотугар түспүт, онон эрбэһин өрө үүнэн тахсан, тумнаран кэбиспит; оттон атын сиэмэтэ, өҥ сиргэ түһэн, сороҕо сүүс төгүл, сороҕо алта уон, сороҕо отут төгүл өлгөм үүнүүнү биэрбит. Ким истэр кулгаахтаах истиэхтин!

Кэлин Иисус үөрэнээччилэригэр бу домох суолтатын быһааран биэрбитэ:

Ким эмэ Саарыстыба туһунан истэн баран өйдөөбөт буоллаҕына, киниэхэ хара дьайдаах кэлэн, сүрэҕэр ыһыллыбыт сиэмэни уоран илдьэ барар. Ол – суолга ыһыллыбыт сиэмэ.

Оттон таастаах сиргэ ыһыллыбыт сиэмэ – этиллибит тылы истээт да, үөрүүнэн ылынааччыны көрдөрөр, ол эрээри кини иһигэр силиһэ суох буолан өр тулуспат: кыһалҕа кыһарыйдаҕына, эбэтэр сойуолааһын саҕаланнаҕына, сонно тута итэҕэлин сүтэрэн кэбиһэр.

Оттон эрбэһин быыһыгар ыһыллыбыт сиэмэ – ол тылы истэр эрээри, күннээҕи олох сүпсүлгэнигэр, баай умсулҕаныгар баһыйтаран, тылы сэҥээрбэт буолан, туһаны аҕалбат дьон.

Үтүө буорга ыһыллыбыт сиэмэ – ол этиллибит тылы истэр уонна өйдүүр буолан, элбэх туһаны аҕалар дьон: ким сүүс, ким алта уон, ким отут төгүл үрдүгү.

МАТФЕЙ 13:3-9, 18-23

Халлааннааҕы Саарыстыба Туһунан Алта Домох

Халлааннааҕы Саарыстыба туһунан алта домох

Биирдэ Иисус, дьиэтиттэн тахсан, муора кытыытыгар олорбута. Үтүмэн үгүс киһи үмүөрүспүтүн иһин, Кини оҥочоҕо киирэн үөрэппитэ. Дьон кытылга туран истибиттэрэ. Айыы Тойон кинилэргэ маннык домоҕу кэпсээбитэ:

Халлааннааҕы Саарыстыбаны бааһынатыгар сэлиэһинэй сиэмэтин ыспыт киһиэхэ холуохха сөп. Түүн, бары утуйа сыттахтарына, киһи өстөөҕө кэлэн сэлиэһинэй быыһыгар сыыс оту ыһан барбыт. Бурдук үүнэн, астанан эрдэҕинэ, сыыс от эмиэ өрө анньан тахсыбыт. Кулуттара тойонноругар кэлэн эппиттэр: «Тойоммуот, эн бааһынаҕар үчүгэй бурдугу ыспытыҥ буолбат дуо? Бу сыыс от хантан кэллэ?» Тойонноро: «Ити өстөөҕүм үлэтэ», – диэн хоруйдаабыт. Кулуттара: «Эн баҕарар буоллаххына, биһиги тиийэммит сыыс оту үргүөхпүт», – дэспиттэр. Онуоха тойонноро этэр: «Кэбис, аны сыыс оту үргүүбүт диэн, бурдукпун ылҕаан кэбиһиэххит. Хомуур кэмэ кэлиэр диэри, хайатын да тыытымаҥ, бииргэ үүнэн эрдиннэр; хомуур саҕана мин быһааччыларга этэммин, бастаан сыыс отун түүтэхтэтэн, уматардыы, туспа хомуйтарыаҕым, оттон бурдугу маҥхааһайбар мустарыаҕым».

Иисус кинилэргэ өссө биир домоҕу кэпсээбитэ:

Халлааннааҕы Саарыстыба киһи оҕуруотугар олордубут хартыыһатын сиэмэтигэр эмиэ холоонноох. Төһө да хартыыһа сиэмэтэ сиэмэттэн эрэ кыратын иһин, үүннэҕинэ, оҕуруот үүнээйититтэн барытыттан улаатан, мас саҕа буолан тахсар, оччоҕо чыычаахтар көтөн кэлэн уйа тутталлар.

Иисус атын домохтору эмиэ кэпсээбитэ:

Халлааннааҕы Саарыстыба дьахтар биир ытыс доруоһаны ылан үс буут бурдукка куппутугар, тиэстэтэ үллэн тахсыбытыгар холоонноох.

Өссө Халлааннааҕы Саарыстыба хонууга кистэммит күндү кылаакка холоонноох. Киһи, ону булан баран, кимиэхэ да эппэккэ эрэ, үөрүүтүттэн туох баардааҕын барытын атыылаан кэбиһэр уонна ол хонууну атыылаһан ылар.

Өссө Халлааннааҕы Саарыстыба күндү чөмчүүгү көрдүүр атыыһыкка холоонноох. Атыыһыт, биир күндү чөмчүүгү буллаҕына, туох баардааҕын барытын атыылаан, ол чөмчүүгү атыылаһан ылар.

Өссө Халлааннааҕы Саарыстыба муораҕа үтүллэн эҥин бэйэлээх балыгы туппут илимҥэ холоонноох. Оннук илими, туоллаҕына, кытылга соһон таһаараллар, уонна олорунан баран, балык үчүгэйин ылан иһиккэ куталлар, куһаҕанын киэр илгэллэр. Үйэ бүтүүтүгэр эмиэ оннук буолуо: аанньаллар кэлэн, хара санаалаахтары кырдьыксыттартан арааран ылан, уотунан уһуурар оһоххо быраҕыахтара, оччоҕо онно ытабыл-соҥобул буолуоҕа, тиис хабырыныыта иһиллиэҕэ.

МАТФЕЙ 13:24-33, 44-50

Иисус Күөлгэ Түспүт Силлиэни Тохтотор

Иисус күөлгэ түспүт силлиэни тохтотор

Биирдэ Иисус үөрэнээччилэрин кытта оҥочоҕо олорон, Геннисарет күөлүн туораан испитэ. Айаннаан иһэн, Кини утуйан хаалбыта. Эмискэ күөлгэ күүстээх силлиэ түһэн, модун долгуннар тыыны сабыта биэртэлээбиттэрэ. Үөрэнээччилэрэ Иисуһу уһугуннаран: «Тойоммуот, быыһаа! Өлөн эрэбит!» – диэн хаһыытаспыттара. «Итэҕэлгит ханнаный? – диэбитэ Иисус кинилэргэ. – Тоҕо эһиги маннык куттаҕаскытый, кыра итэҕэллээхтэр?» Уонна туран тыалы буойан баран, муораҕа: «Уурай, тохтоо!» – диэн дьаһайбыта. Сонно тыал сэллээн, күөл уоскуйан, улуу чуумпу сатыылаабыта.

Үөрэнээччилэр ис-истэриттэн куттанан, бэркиһээн бэйэ-бэйэлэригэр: «Кимий бу Кини? – дэһиспиттэрэ. – Тыал да, уу да Киниэхэ тоҕо бас бэринэрий?»

МАТФЕЙ 8:23-27; МАРК 4:37-41; ЛУКА 8:22-25

Иаир Кыыһын Тилиннэрии

Иаир кыыһын тилиннэрии

Биир күн Иисус Галилея муоратын кытылыгар Киниэхэ араас сиртэн кэлбит дьону үөрэтэ турбута. Онно Иаир диэн ааттаах киһи, синагога тойотторуттан биирдэстэрэ, тиийэн кэлэн, Иисус атаҕар умса түһэн: «Кыысчааным быстаары сытар, Эн тиийэҥҥин киниэхэ илиигин уурдаргын, оҕом тыыннаах хаалыа этэ», – диэн көрдөспүтэ. Иисус кинини кытта барсыбыта. Кэнниттэн көй элбэх киһи ыга анньан испитэ.

Онно уон икки сыл устата хаана баран эрэйдэммит, элбэх эмчиккэ эмтэнэ сатаан үбүн бараабыт эрээри, туһаламматах биир дьахтар Иисус туһунан истибитэ. Кини дьон быыһынан киирэн, Айыы Тойоҥҥо кэнниттэн чугаһаан кэлэн, таҥаһын таарыйбыта. Дьахтар Иисус таҥаһын да таарыйдахпына, экчи үтүөрүөм дии саныыра. Кырдьык, кини таарыйаат, үтүөрэн хаалбыта, ону сонно бүтүн этинэн-хаанынан билбитэ.

Иисус, Киниттэн күүс тахсыбытын билэн, дьоҥҥо эргиллэн: «Мин таҥаспын Ким таарыйда?» – диэн ыйыппыта. Үөрэнээччилэр Кини тоҕо итинник ыйыппытын өйдөөбөккөлөр, Эйигин дьон ыга анньан иһэр дии дэспиттэрэ. Иисус буоллаҕына Кинини таарыйбыт киһини көрдөөн, тулатын эргиччи көрбүтэ. Субу аҕай туох буолбутун өйдөөн титирэс буола куттаммыт дьахтар Кини иннигэр кэлэн, сиргэ умса түһэн, барытын кырдьыгынан кэпсээн биэрбитэ. «Итэҕэлиҥ эйигин быыһаата, – диэбитэ Иисус киниэхэ. – Чэ, эйэни кытта дьиэлээ уонна аны итинник ыалдьыма».

Иисус маны этэ турдаҕына, синагога тойонугар дьиэтиттэн кэлэннэр: «Кыыһыҥ быһынна. Үөрэтээччини аны туохха сүпсүгүрдүөҥүй?» – диэбиттэрэ. Ити эппиттэрин истэн баран, Иисус Иаирга: «Куттаныма, итэҕэй эрэ», – диэбитэ. Кини Иаир дьиэтигэр кэлэн, аймалҕан буолбутун – оҕо дьоно ытыы-соҥуу, энэлийэ сылдьалларын – көрбүтэ. «Тоҕо айманаҕыт? Тоҕо ытаһаҕыт? – диэбитэ Иисус. – Кыыскыт өлбөтөх, утуйа сытар». Баар дьон ону сонньуйа истибиттэрэ. Иисус буоллаҕына Петрдаах Иаковы, Иоанны уонна өлбүт кыыс төрөппүттэрин илдьэ оҕо сытар хоһугар киирбитэ. Итиэннэ оҕону илиититтэн ылан баран: «Кыысчаан, эйиэхэ этэбин: тур!» – диэн ыҥырбыта. Кыыс сонно туран, хааман барбыта. Бу дьиктини көрбүттэр бары бэри диэн бэркиһээбиттэрэ.

МАРК 5:21-42

Иисус Биэс Тыһыынча Киһини Аһатан Тоторор

Иисус биэс тыһыынча киһини аһатан тоторор

Биирдэ Иисус үөрэнээччилэрин кытта Галилея муоратын уҥуоргу кытылыгар Тивериада уобалаһыгар барбыта. Кини ыарыһахтары дьиктитик үтүөрдэрин иһин, кэнниттэн элбэх киһи батыһан испитэ.

Иисус үөрэнээччилэриниин хайаҕа тахсан олорбуттара. Иудей бырааһынньыга Паасха чугаһаан эрэр кэмэ этэ. Иисус бэрт элбэх киһи Киниэхэ кэлэн иһэрин көрөн, Филиптэн: «Хантан килиэп атыылаһан дьону аһатабыт?» – диэн ыйыппыта. Кини тургутан көрөн итинник эппитэ, дьиҥэр, тугу гынарын билэр этэ.

Филипп: «Икки да сүүс динарийга[6] атыыластахха, барыларыгар син биир тиийбэт», – диэн хардарбыта.

Үөрэнээччилэртэн биирдэстэрэ, Симон Петр быраата Андрей: «Манна биир уолчаан биэс дьэһимиэн килиэптээх, икки балыктаах эбит. Ол бачча элбэх дьоҥҥо ас үһү дуо?» – диэбитэ. Иисус: «Дьону олордуталааҥ», – диэн соруйбута. Ол хойуу оттоох сир этэ. Бары окко олорбуттара. Онно барыта биэс тыһыынча кэриҥэ киһи баара.

Иисус килиэби ылан Таҥараҕа махтанан баран, үөрэнээччилэригэр биэрбитэ, ону кинилэр дьоҥҥо түҥэппиттэрэ, балыгы эмиэ ким төһөнү баҕарарынан үллэрбиттэрэ. Бары тото аһаабыттарын кэннэ, Иисус үөрэнээччилэригэр: «Ордубут аһы тугу да хаалларбакка, хомуйан ылыҥ», – диэбитэ. Онон биэс дьэһимиэн килиэптэн туох ордубутун хомуйан ылбыттара уон икки тымтай буолбута.

Иисус дьиктини оҥорбутун көрбүт дьон: «Бу дойдуга кэлиэхтээх Пророк чахчы бу Кини эбит», – диэн түмүккэ кэлбиттэрэ.

ИОАНН 6:3-14

[6] Динарий – ол саҕана Израильга туттуллар Рим манньыата.

Иисус Уу Ньуурунан Хаамар

Иисус уу ньуурунан хаамар

Ити курдук аҕыйах килиэптээх балыгынан хас да тыһыынча киһини тоторон баран, Иисус үөрэнээччилэрин Кини дьону тарҕаталыырын күүппэккэ, оҥочоҕо олорон уҥуор туоруулларыгар соруйбута. Барыларын ыыталаан баран, Бэйэтэ хайа үрдүгэр үҥэ тахсыбыта уонна онно киэһээҥҥэ диэри хаалбыта. Ол кэмҥэ үөрэнээччилэрэ муораны ортолоон эрэллэрэ, күүстээх тыал сирилэччи үрэн, тыыларын долгун сабыта биэртэлиирэ. Онтон халлаан суһуктуйуута көрбүттэрэ, арай Иисус кинилэргэ муора устун хааман иһэрэ. Үөрэнээччилэр Кини уу ньуурунан хаамарын көрөн уолуйан: «Сибиэн!» – диэн хаһыытаспыттара. Иисус сонно кинилэри ыҥыран: «Эрдийиҥ! Бу Мин, куттанымаҥ», – диэн уоскута охсубута.

Петр Киниттэн: «Тойонуом, бу чахчы Эн буоллаххына, мин Эйиэхэ уу устун хааман тиийэрбин көҥүллээ», – диэн көрдөспүтэ. «Кэл», – диэбитэ Иисус. Петр оҥочоттон тахсан, уу устун хааман Иисус диэки барбыта, онтон күүстээх тыалы көрөн куттанан, тимириэхчэ буолан иһэн: «Тойонуом, миигин быыһаа!» – диэн үөгүлээбитэ. Сонно Иисус, илиитин уунан, кинини тутан ылбыта уонна: «Кыра итэҕэллээх! Тоҕо саарбахтаатыҥ?» – диэбитэ. Тыыга киирээттэрин кытта, тыал астан хаалбыта.

Оҥочоҕо олорооччулар бука бары Иисуска кэлэн: «Эн дьиҥ чахчы Таҥара Уолаҕын!» – дии-дии сүгүрүйбүттэрэ.

МАТФЕЙ 14:22-33

Иисус Христос Дьүһүн Уларыйыыта

Иисус Христос дьүһүн уларыйыыта

Биирдэ Иисус Петру, Иаковы уонна Иаков быраатын Иоанны илдьэ үрдүк хайаҕа тахсыбыта. Кини онно үҥэ туран, эмискэ уларыйан хаалбыта: сирэйэ күн курдук сандаарбыта, таҥаһа-саба сырдаан, кылбаа маҥан буолбута. Онтон Иисус кэрэмэн килбиэнин сыдьаайыгар Моисей уонна Илия пророк көстөн кэлэннэр, Кинини кытта кэпсэппиттэрэ. Петр ис-иһиттэн бэркиһээн, дьулайан: «Тойоммуот! Манна сылдьарбыт үчүгэй даҕаны! – диэн саҥа аллайбыта. – Эн баҕарар буоллаххына, биһиги манна үс отууну тутуохпут: биири – Эйиэхэ, биири – Моисейга, Илияҕа – эмиэ биири». Маны ситэ этэ да илигинэ, кинилэри сырдык былыт бүрүйбүтэ уонна ол былыт иһиттэн: «Бу баар Мин үтүө көҥүлбүн толорор Тапталлаах Уолум; Кинини истиҥ!» – диир саҥа сатараабыта.

Бу саҥаттан куттанан, үөрэнээччилэр сиргэ охтон түспүттэрэ. Иисус кэлэн кинилэри таарыйан баран: «Туруҥ, куттанымаҥ!» – диэн ыҥырбыта. Онно өндөйөн көрбүттэрэ – арай, аттыларыгар Иисустан ураты атын ким да суох этэ.

Хайаттан түһэн иһэн, Иисус кинилэри: «Киһи Уола өлөн баран тиллиэн иннинэ, манна тугу көрбүккүтүн кимиэхэ да кэпсиир буолаайаҕыт», – диэн сэрэппитэ.

МАТФЕЙ 17:1-9; ЛУКА 9:28-36

Барытын Бырастыы Гынар Таптал

Барытын бырастыы гынар таптал

Биирдэ Петр Иисустан: «Быраатым миигин утары аньыыны оҥордоҕуна, мин кинини хаста бырастыы гыныахтаахпыный? Сэттэтэ дуо?» – диэн ыйыппыта. Иисус киниэхэ: «Эйиэхэ этэбин: сэттэтэ буолбатах, сэттэ уон сэттэтэ», – диэн хоруйдаабыта. Уонна биир маннык домоҕу кэпсээбитэ:

Халлааннааҕы Саарыстыба чаҕардарын кытта иэһин аахсыан баҕарбыт ыраахтааҕыга холоонноох. Кини иэһин аахсан барбытыгар киниэхэ уон тыһыынча талант[7] иэстээх киһини аҕалбыттар. Бу киһи иэһин тугунан да төлүүр кыаҕа суоҕун иһин, иэһин саптараары, тойоно кинини ойохтору-оҕолору, баайдары-дуоллары атыылаан кэбиһэргэ дьаһайбыт. Онуоха чаҕара ыраахтааҕы иннигэр сөһүргэстээн туран: «Тойонуом, көһүтэ түс, мин эйиэхэ барытын төлүөм», – диэн ааттаспыт. Ыраахтааҕы кинини аһынан, ыытан кэбиспит, иэһин барытын бырастыы гыммыт. Чаҕар буоллаҕына тахсаат да, киниэхэ сүүс динарий иэстээх табаарыһын булан ылан: «Иэскин олоччу төлүү оҕус!» – дии-дии, хабарҕалаан турбут. Онуоха табаарыһа кини иннигэр сөһүргэстээн туран: «Кыратык көһүтэ түс, барытын төнүннэриэҕим», – диэн ааттаспыт. Ол эрээри киһитэ ону истиэн да баҕарбатах – хаһан иэһин төлүөр диэри, табаарыһын хаайыыга уктарбыт. Атын чаҕардар итини көрөн улаханнык хомойбуттар уонна туох буолбутун барытын тойонноругар кэпсээн биэрбиттэр. Онуоха ыраахтааҕы чаҕарын хат ыҥыран ылан эппит: «Хара санаалаах кулут! Көрдөспүтүҥ иһин, мин эйиэхэ иэскин барытын бырастыы гыммытым. Мин эйигин аһыммытым курдук, эн эмиэ табаарыскын аһыныахтаах этиҥ буолбат дуо?» Уордайбыт ыраахтааҕы кинини, иэһин хаһан төлүөр диэри, муҥнааччыларга туттарбыт. Онон эһиги бырааккытын ис сүрэххититтэн бырастыы гыммат буоллаххытына, Мин Халлааннааҕы Аҕам эһиэхэ эмиэ ситигирдик сыһыаннаһыаҕа.

«Халлааҥҥа баар Аҕабыт» диэн үҥүүтүгэр Айыы Тойон биһигини Таҥараттан бырастыы гыннарарга үөрэтэр: «Биһиэхэ иэстээхтэри биһи да бырастыы гынарбыт курдук, Эн эмиэ биһиги иэспитин бырастыы гын».

МАТФЕЙ 6:2; 18:21-35

[7] Талант – 30-ча кг үрүҥ көмүскэ тэҥнээх саамай улахан харчы.

Самария Амарах Киһитин Туһунан Домох

Самария амарах киһитин туһунан домох

Биир сокуонньут Иисуһу холоон көрөн: «Үөрэтээччи! Бараммат олоххо тиксэр туһугар, мин тугу гыныахтаахпыный?» – диэн ыйыппыта. «Сокуоҥҥа туох диэн суруллубутай?» – Иисус хардары ыйыппыта. Сокуонньут: «Айыы Тойон Таҥараҕын ис сүрэххиттэн, ис дууһаҕыттан, туох баар өйгүнэн-санааҕынан, күүскүнэн-күдэххинэн барытынан таптаа уонна чугастааҕыгын, бэйэҕин таптыырыҥ курдук, таптаа», – диэн хоруйдаабыта. «Сөпкө эттиҥ, – диэбитэ Иисус. – Ситини тутуһан олордоххуна, бараммат олоххо тиксиэҕиҥ». Ол эрээри анарааҥҥыта, кырдьыгын таһаарыныан баҕаран: «Оттон чугастааҕым диэн миэхэ кимий?» – диэн ыйыппыта. Онно Иисус киниэхэ маннык домоҕу кэпсээбитэ:

Биир киһи Иерусалимтан Иерихоҥҥа баран иһэн, түөкүттэргэ түбэспит. Түөкүттэр кини таҥаһын-сабын устан ылбыттар уонна, үлтү кырбаан, бааһырдан сыккырыыр тыынын эрэ ордорон баран, куотан хаалбыттар. Ол суолунан биир аҕабыыт баран иһэн, киһи сытарын көрбүт эрээри, ааһа турбут. Левит эмиэ ол сиргэ түбэһэ кэлбит эрээри, кыһаллыбатах. Арай биир самарянин, айаннаан иһэн, киһи суолга сытарын көрөн, аһыммыт; чугаһаан кэлэн, бааһын арыгынан сууйбут уонна, мас арыытынан сотон баран, таҥаһынан саба баайан биэрбит; ол кэннэ миинэн иһэр өсүөлүгэр олордон, ыалдьыттар түһэр дьиэлэригэр аҕалан ыарыылаабыт. Сарсыныгар бараары туран, дьиэ хаһаайыныгар икки динарийы биэрбит уонна: «Кинини кытаатан көр-иһит; мантан ордугу тутуннаххына, төннөн иһэн төлүөҕүм», – диэбит.

Бу домоҕу кэпсээн баран, Иисус сокуонньуттан: «Түөкүттэргэ түбэспит киһиэхэ бу үс киһиттэн, эн санааҕар, хайалара чугас буолуоҕай?» – диэн ыйыппыта. Сокуонньут: „Амарахтык сыһыаннаспыт киһи“, – диэн хардарбыта. „Чэ, бар, эн эмиэ кини курдук буол“, – диэбитэ Христос киниэхэ.

ЛУКА 10:25-37

Иисус – Үтүө Маныыһыт

Иисус – үтүө Маныыһыт

Христоһу Аҕата Мин норуоппар халлааннааҕы Маныыһыт буол диэн бу дойдуга ыыппыта. Маныыһыт барааннарын туһугар кыһалларын курдук, Иисус, аан дойдуну Быыһааччы, эмиэ Кинини ис сүрэхтэриттэн ылыммыт, Кини кэриэстэрин тутуһан олорор дьоҥҥо кыһаллар-мүһэллэр:

Дьиҥ кырдьыгы эһиэхэ этэбин: бараан далыгар аанынан киирбэккэ, атын сиринэн күрүөһүлээн киирээччи – ол уоруйах уонна түөкүн, оттон аанынан киирээччи – барааннар маныыһыттара. Маныыһыкка харабыл ааны аһан биэрэр, барааннар эмиэ кини саҥатын истэллэр; оччоҕо кини барааннарын ааттарынан ыҥыртаан таһырдьа таһаартыыр. Барааннарын таһааран баран, иннилэригэр киирэн бара турар, барааннар кини саҥатын билэн, батыһан бараллар. Туора киһи саҥатын атыҥыраан, батыһыахтааҕар буолуох, хата, куотуохтара.

Дьиҥ кырдьыгы эһиэхэ этэбин: Мин барааннар киирэр ааннарынабын. Мин иннибинэ кэлэ сылдьыбыттар бары уоруйахтар уонна түөкүттэр этилэр, кинилэри барааннар истибэтэхтэрэ. Мин – ааммын: ким Миигинэн киирбит, ол быыһаныа, киириэ да, тахсыа да, тахсан мэччирэҥи да булуо. Уоруйах уора, өлөрө итиэннэ үрэйэ эрэ кэлэр, оттон Мин эһиэхэ олоҕу – толору олоҕу – биэрэ кэлбитим.

Мин үтүө Маныыһыппын: үтүө маныыһыт барааннарын туһугар олоҕун толук биэрэр. Наймылаһан үлэлээччи – ол маныыһыт буолбатах, барааннар киниэннэрэ буолбатахтар, онон кини бөрө иһэрин көрдөҕүнэ, барааннары быраҕан атахха биллэрэр, оччоҕо барааннары бөрө тутаттаан сиир, үрүө-тараа ыһыталыыр. Наймыласпыт маныыһыт, наймылаһан үлэлиир буолан, барааннарга кыһаммакка, куотан хаалар.

Мин үтүө маныыһыппын: Мин Бэйэм барааннарбын билэбин, кинилэр эмиэ Миигин билэллэр. Аҕам Миигин билэрин курдук, Мин эмиэ Аҕабын билэбин, итиэннэ олохпун барааннарым тустарыгар толук уурабын. Миэхэ атын барааннар эмиэ бааллар гынан баран, билигин бу тиэргэҥҥэ суохтар, Мин олору эмиэ аҕалыахтаахпын. Кинилэр Мин саҥабын истиэхтэрэ, оччоҕо барыта биир үөр, биир Маныыһыт буолуо.

Ол иһин Миигин Аҕам, олохпун кэлин хаттаан ылаары биэрэрим иһин, таптыыр. Мин олохпун ким да Миигиттэн былдьаан ылбат – Бэйэм биэрэбин. Мин олохпун биэрэр да, хаттаан ылар да былаастаахпын. Бу – Аҕам Миэхэ соруйбут соруга.

ИОАНН 10:1-5, 7-18, 30

Аҕас-балыстыылар Марфа Уонна Мария

Аҕас-балыстыылар Марфа уонна Мария

Иерусалимтан чугас соҕус Вифания диэн ааттаах дэриэбинэ баара. Онно Марфа уонна Мария диэн аҕас-балыстыылар олорбуттара, кинилэр Лазарь диэн бырааттаахтара. Үһүөн Иисуһу олус таптыыр буоланнар, Кинини өтөр-өтөр дьиэлэригэр ыалдьыттата ыҥыраллара.

Биирдэ Иисус кинилэргэ тиийэн кэлбитигэр Мария Айыы Тойон аттыгар сиргэ олорон, Кини этэрин барытын болҕойон истибитэ. Оттон Марфа буоллаҕына Иисуһу улаханнык күндүлүөн баҕаран, остуол тэрийэ сылдьыбыта. Ол иһин кини Мария истэн олорорун сөбүлээбэккэ, Иисуска кэлэн: «Тойонуом, мин собус-соҕотоҕун түбүгүрэ сылдьабын дии, балтым миэхэ көмөлөстүн эрэ», – диэбитэ. Иисус киниэхэ эппитэ: «Марфа, Марфа! Олус да түбүгүрэн, кыһаллан-мүһэллэн эрэҕин. Дьиҥэр, биир эрэ суол наада эбээт; Мария саамай бастыҥын талан ылла, ол киниттэн былдьаныа суоҕа».

ЛУКА 10:38-42

Өйө Суох Баай Туһунан Домох

Өйө суох баай туһунан домох

Иисус, дьону үөрэтэ олорон: «Харам буолартан сэрэниҥ: киһи олоҕо төһө элбэх баайдааҕыттан тутулуга суох», – диэбитэ. Уонна маннык домоҕу кэпсээбитэ:

Биир баай киһи бааһынатыгар бурдук өлгөмнүк үүммүт. «Хайыах баҕайыбыный? – дии санаабыт кини. – Бурдукпун харайар сирим суох буолла. Хата бу курдук гыныам: бурдук уурар ампаардарбын көтүрэн, атын өссө улахан ампаардары туттарыам уонна туох баар бурдукпун, баайбын онно мунньуом. Дьэ оччоҕо бэйэбэр өр сыл барар баһаам баайданныҥ, онон сынньан, аһаа-сиэ, ис, көрүлээ-нарылаа дэниэм буоллаҕа». Ол эрээри Таҥара киниэхэ: «Өйө суох! Бу түүн дууһаҕын ыла кэлиэхтэрэ, оччоҕо бу мунньубутуҥ кимиэхэ тиксэрий?» – диэбит. Таҥара туһугар байарын умнан, бэйэтигэр баай-дуол мунньунааччыга итинник буолуоҕа.

Айыы Тойон өссө эппитэ: «Онон тугу аһыыбыт-сиибит эбэтэр тугу иһэбит диэн санааҕа ылларымаҥ, ол туһуттан дьиксинимэҥ, тоҕо диэтэххэ, ити барыта Таҥараны билбэт дьон сүрүн кыһалҕалара; эһиги эмиэ аһыыр-таҥнар кыһалҕалааххытын Аҕаҕыт билэр эбээт. Туох-ханнык иннинэ эһиги Таҥара Саарыстыбатыгар дьулуһуҥ, оччоҕо ити барыта эһиэхэ бэриллиэҕэ. Куттаныма, бараан кыракый үөрэ! Аҕаҕыт эһиэхэ Саарыстыбатын биэриэн баҕарар. Туох баардааххытын атыылаан, тиийиммэттэргэ түҥэтиҥ; хаалбат хааһаҕы, бараммат баайы уоруйах тиийбэт, үөн-көйүүр сиэбэт сиригэр – халлааҥҥа – бэлэмнээҥ. Баайгыт-дуолгут ханна баар да, сүрэххит эмиэ онно буолуоҕа».

ЛУКА 12:15-21, 29-34

Баай Киһи Уонна Лазарь Туһунан Домох

Баай киһи уонна Лазарь туһунан домох

Иисус маннык домоҕу кэпсээбитэ:

Биир баай киһи баара, кини көрүөхтэн кэрэ, күндү таҥаһы таҥнара, күн аайы баай-талым аһылыктаах малааһын тэрийэрэ. Бу баай олбуорун ааныгар этэ бүтүннүү бар баас буолбут Лазарь диэн умнаһыт сытара. Кини баай киһи остуолуттан түһэр килиэп бытархайыгар ымсыыра саныыра; ыттар кэлэн кини сиикэй баастарын салыыллара. Умнаһыт өлбүтүгэр аанньаллар кинини Авраам күөнүгэр илдьибиттэр. Баай киһи өлбүтүн эмиэ харайбыттар. Биирдэ баай аад иһигэр муҥнана олорон, көрбүтэ: арай ыраах Авраам уонна кини күөнүгэр Лазарь олорор эбит. Баай туох баар күүһүн мунньунан үөгүлээбит: «Аҕаа, Авраам! Миигин аһын-харыһый, Лазары манна миэхэ ыыт; сөмүйэтин төбөтүн ууга илитэн аҕалан, тылбын сөрүүкэттин. Бу уот төлөнүгэр салатан олус да сору көрдүм». Онуоха Авраам эппит: «Тоойуом! Өйдөө: эн сирдээҕи олоххор үтүөнү толору ылбытыҥ, оттон Лазарь муҥу көрбүтэ; аны билигин кини дуоһуйар, оттон эн муҥу көрөҕүн. Итиэннэ биһиги уонна эһиги икки ардыбытыгар үтүгэн түгэҕэ баар, онон мантан эһиэхэ тиийиэхтэрин баҕарааччылар кыайан барбаттар, анарааттан биһиэхэ эмиэ кыайан кэлбэттэр». Онуоха баай эппит: «Оннук буоллаҕына, аҕаа, ааттаһабын: кинини аҕам дьиэтигэр ыыт, онно мин биэс бырааттаахпын, кинилэр эмиэ бу сор-муҥ дойдутугар кэлбэттэрин туһугар, Лазарь кинилэри сэрэттин». Авраам хоруйдаабыт: «Кинилэргэ Моисей уонна пророктар бааллар, олору иһиттиннэр». Онуоха баай эппит: «Суох, аҕаа! Арай өлбүттэртэн ким эмэ кинилэргэ тиийэрэ буоллар, оччоҕо, өйдөнөн, аньыыны оҥороллорун тохтотуо этилэр». Авраам эппит: «Моисейы уонна пророктары истибэт буоллахтарына, кинилэри, өлбүт киһи да тиллэн кэлэн, итэҕэтиэ суоҕа».

ЛУКА 16:19-31

Сүппүт Бараан Туһунан Домох

Сүппүт бараан туһунан домох

Иисус бу орто дойдуга, Таҥараттан тэйбит, Кинини умнубут дьону булан быыһаары, кэлбитэ. Кини үтүө маныыһыт курдук, үөрүттэн быстан мунан барбыт барааннарын өрүү көрдүүр. Иисус биир домоҕор маннык диэн эппитэ:

Эһигиттэн ким эмэ сүүс барааннааҕыттан биирин сүтэрдэҕинэ, тоҕус уон тоҕуһун мэччитэ хаалларан баран, сүппүт бараанын, хаһан булуор диэри, көрдүү барыа суоҕа этэ дуо? Уонна буллаҕына, онтун үөрэ-көтө санныгар сүгэн баран, дьиэтигэр кэлэн: «Үөрүүбүн үллэстиҥ, сүппүт барааммын буллум», – диэн доҕотторун, ыалларын ыҥырыаҕа. Кырдьыгы эһиэхэ этэбин: ол курдук эмиэ аньыыны билинэргэ кыһаммат, бэйэлэрин үтүө дьоммут дэнэр тоҕус уон тоҕус киһитээҕэр аньыытын-харатын билинэн көнө суолга үктэнэрдии санаммыт аньыылаах биир киһиттэн Халлааҥҥа ордук үөрүөхтэрэ.

ЛУКА 15:3-7

Устугас Уол Туһунан Домох

Устугас уол туһунан домох

Иисус норуокка өссө биир маннык домоҕу кэпсээбитэ:

Биир киһи икки уоллаах эбит. Биирдэ кыра уола аҕатыгар: «Аҕаа, ылыахтаах нэһилиэстибэбин миэхэ биэр», – диэбит. Аҕалара баайын-дуолун уолаттарыгар үллэрэн биэрбит.

Аҕыйах хоноот, кыра уол барытын хомунан, ыраах дойдуга баран хаалбыт; кини онно содурдук олорон, үбүн бүтүннүүтүн матайдаан кэбиспит. Үбэ бараммытын кэннэ, ол дойдуга улуу сут туран, уол улахан кыһалҕаҕа ылларбыт. Онон баран биир олохтоох киһиэхэ үлэҕэ наймыласпыт, анарааҥҥыта уолу, сибиинньэлэрин маната, мэччирэҥ сиригэр ыыппыт. Уол саатар сибиинньэ сиир туораҕынан испин тоторуом дии санаабыт да, киниэхэ тугу да биэрбэтэхтэр.

Кэмниэ-кэнэҕэс өйдөнөн кэлэн уол: «Төһөлөөх хамначчыт аҕам килиэбин, тотон, тобохтоон кэбиһэ-кэбиһэ, сииллэрэ буолуой, оттон мин манна хоргуйан өлөн эрэбин, – дии санаабыт. – Онон аҕабар тиийэн „Аҕаа, Таҥараны да, эйигин да утары аньыыны оҥорбуппун, аны эн уолуҥ дэнэр кыаҕым суох; миигин саатар хамначчытынан ыл“ диэн көрдөһүөм». Уонна туран аҕатыгар барбыт.

Аҕата кини иһэрин ыраахтан көрөн, аһынан, уолугар утары сүүрэн тиийбит уонна моонньуттан кууһан туран уураан ылбыт. «Аҕаа, мин Таҥара да, эн да иннигэр аньыыны оҥорбуппун, – диэбит уола. – Онон аны эн уолуҥ дэнэр кыаҕым суох». Аҕата кулуттарыгар эппит: «Бастыҥ таҥаһы таһааран, таҥыннарыҥ, тарбаҕар биһилэхтэ кэтэрдиҥ, атаҕын таҥаһын биэриҥ, итиэннэ уотуллубут тиҥэһэни аҕалан өлөрүҥ; билигин аһыахпыт, үөрүөхпүт-көтүөхпүт. Бу оҕом өлөн баран тилиннэ, сүтэн баран көһүннэ».

Улахан уол ол кэмҥэ сыһыыга сылдьыбыт; арай дьиэтигэр чугаһаан баран иһиттэҕинэ, ырыа-тойук, үҥкүү-битии бөҕө ырааппыт. Уол дьиктиргээн, биир үлэһитин ыҥыран ылан: «Бу туох буолла?» – диэн ыйыппыт.

Үлэһитэ эппит: «Быраатыҥ кэллэ, онон аҕаҥ, уола этэҥҥэ тыыннаах эргиллибититтэн үөрэн, эмис тиҥэһэни өлөртөрдө».

Улахан уол кыыһыран, дьиэтигэр киириэн баҕарбатах. Аҕата утары тахсан, кинини ыҥыра сатаабыт. Уола эппит: «Бачча сыл мин эйиэхэ үлэлээн кэллим, биирдэ даҕаны эн тылгын кэспэтэҕим; ол тухары саатар биир козел оҕотун, доҕотторгун кытта үөр-көт диэн, миэхэ биэрэриҥ баҕалаах этэ; оттон ити сэлээччэх дьахталларга үбүн бараабыт уолуҥ кэлбитигэр, уотуллубут тиҥэһэни өлөрбүккүн».

«Тоойуом! Эн өрүү миигин кытта бииргэ сылдьаҕын, онон мин баайым барыта эйиэнэ буолар, – диэбит аҕата. – Хата бу маннык хомойуох кэриэтэ, ити эгий-бугуй сылдьыбыт быраатыҥ өлөн баран тиллибитигэр, сүтэн баран көстүбүтүгэр үөрүөххэ-көтүөххэ баар этэ».

ЛУКА 15:11-32

Араҥ Буолбут Уон Киһи

Араҥ буолбут уон киһи

Иерусалимнаан иһэн, Иисус Самария Галилеялыын быысаһар сиринэн ааспыта. Онно биир дэриэбинэҕэ киирэн эрдэҕинэ араҥ буолбут уон киһи аара көрсөн, тэйиччи туран: «Иисус Үөрэтээччи! Биһигини абыраа!» – диэн үөгүлэспиттэрэ. Иисус кинилэргэ: «Баран аҕабыыттарга көрдөрүнүҥ», – диэбитэ. Олор аара баран иһэн, иэдээннээх ыарыыларыттан үтүөрэн хаалбыттара.

Үтүөрбүт уон киһиттэн биир эрэ киһи төннөн кэлэн, Иисус иннигэр тобуктаан туран, куолаһын муҥунан Таҥараны айхаллыы-айхаллыы, Киниэхэ махтаммыта. Бу Самария киһитэ этэ, атыттар бары иудейдар этилэр.

Иисус: «Барыта уон киһи үтүөрбүтэ буолбатах дуо? – диэбитэ. – Оччоҕо тоҕуһа ханнаный? Бу омук киһититтэн ураты тоҕо хайалара да Таҥараҕа махтана төннүбэтэ?» Онтон Самария киһитигэр эппитэ: «Чэ, туран бар, итэҕэлиҥ эйигин быыһаата».

ЛУКА 17:11-19

Фарисей Уонна Түһээн Хомуйааччы Туһунан Домох

Фарисей уонна түһээн хомуйааччы туһунан домох

Биһиги үксүгэр бэйэбитин олус чиэһинэй, көнө, кыра да аньыыта-харата суох килбэгир ыраас курдук сананабыт. Бэйэлэрин үчүгэйбит диэн бүк эрэнэн атыттары сэниир-түһэрэр дьоҥҥо анаан Иисус фарисей уонна түһээн хомуйааччы туһунан домоҕу кэпсээбитэ.

Икки киһи храмҥа үҥэ киирбит. Биирэ дьоҥҥо-сэргэҕэ киэҥник ытыктанар, олус таҥараһыт, сокуоҥҥа этиллэри барытын ымпыгар-чымпыгар тиийэ тутуһар фарисей, иккиһэ Рим сэрииһиттэрин туһаларыгар боростуой дьону ыгар-түүрэр түһээн хомуйааччы эбит. Фарисей Таҥараҕа бу курдук үҥпүт: «Айыы Таҥара! Мин атын дьон – талабырдьыттар, албыннар, көссүүлэһээччилэр эбэтэр ити түһээн хомуйааччы – курдук буолбатаҕым иһин, Эйиэхэ махтанабын. Мин нэдиэлэҕэ иккитэ астан туттунабын, дохуотум уон гыммыт биирин Эйиэхэ биэрэбин».

Оттон түһээн хомуйааччы ыраах туран, халлаан диэки өрө көрүөн да толлон, түөһүн кырбана-кырбана: «Оо, Айыы Таҥара, миигин, аньыылааҕы абыраа!» – дии турбут.

Эһиэхэ этэбин: бастакы киһитээҕэр бу иккис киһи ордук бырастыы гыныллан дьиэтигэр төннүбүт. Ким бэйэтин үрдэтинэр – намтыаҕа, ким бэйэтин намтатынар – үрдүөҕэ.

ЛУКА 18:10-14

Иисус Оҕолору Алгыыр

Иисус оҕолору алгыыр

Биирдэ Иисус үөрэнээччилэрэ Киниттэн: «Халлааннааҕы Саарыстыбаҕа ким саамай улаханый?» – диэн ыйыппыттара. Онуоха Иисус кыра оҕону ыҥыран ылан, кинилэр ортолоругар туруорбута уонна: «Эһиги уларыйан оҕо курдук буолбатаххытына, Халлааннааҕы Саарыстыбаҕа киириэххит суоҕа, – диэбитэ. – Онон, ким кыратыйан бу оҕо курдук буолбут, ол Халлааннааҕы Саарыстыбаҕа барыларыттан улаханнара буолуоҕа. Ким биир маннык оҕону Мин ааппар ылынар, ол Миигин ылынар».

Илиитин ууран туран үҥтүн диэн, Киниэхэ оҕолору аҕалбыттарын үөрэнээччилэрэ бопсо сатаабыттара. Онуоха Иисус кинилэргэ эппитэ: «Оҕолор Миэхэ кэлэллэрин мэһэйдээмэҥ – Халлааннааҕы Саарыстыбаҕа манныктар киирэллэр эбээт». Итиэннэ оҕолору алҕаан баран, атын сиргэ барбыта.

МАТФЕЙ 18:1-5; 19:13-15

Хараҕа Суоҕу Көрөр Оҥоруу

Хараҕа суоҕу көрөр оҥоруу

Иисус Иерихон диэн улахан куоракка кэлбитэ. Кинини, өрүүтүн буоларыныы, бэрт элбэх киһи батыһа сылдьара. Онно куорат аанын аттыгар суол кытыытыгар хараҕа суох киһи умналыы олорбута. Умнаһыт аата Вартимей диэн этэ. Аттынан Иисус ааһан иһэрин истэн, Вартимей, Кини дьиктини оҥорорун элбэхтик истибит буолан: «Иисус, Давид Уола! Миигин абыраа!» – диэн үөгүлээбитэ. Үгүстэр хараҕа суоҕу саба саҥара сатаабыттара да, кини: «Давид Уола! Миигин абыраа», – диэн өссө күүскэ үөгүлээбитэ.

Иисус тохтоон, Вартимейы ыҥыртарбыта. Хас да киһи хараҕа суохха тиийэн: «Куттаныма, тур, эйигин ыҥырар», – диэбиттэрэ. Умнаһыт туран, сонун устан быраҕаат, Иисуска чугаһаан кэлбитэ. «Мин эйиэхэ тугу оҥоруохпун баҕараҕыный?» – Иисус киниттэн ыйыппыта. «Үөрэтээччи, харахпынан көрөр буолуохпун баҕарабын», – дии түспүтэ Вартимей. «Чэ, бар, итэҕэлиҥ эйигин быыһаата», – диэбитэ Иисус. Сонно Вартимей хараҕынан көрөр буолан хаалбыта уонна, Таҥараны айхаллыы-айхаллыы, Иисуһу батыһан барбыта.

МАРК 10:46-52; ЛУКА 18:43

Иисус Лазары Тилиннэрэр

Иисус Лазары тилиннэрэр

Иерусалим чугаһыгар, Вифанияҕа, Лазарь уонна кини эдьиийдэрэ Марфалаах Мария олорбуттара. Кинилэр Иисус доҕотторо этилэр. Биирдэ Иисус үөрэнээччилэрин кытта киһитэ-сүөһүтэ суох бүөм сиргэ сырыттаҕына, Лазарь эдьиийдэрэ Киниэхэ «Биһиги бырааппыт, Эн таптыыр доҕоруҥ, ыалдьан хаалла» диэн илдьит ыыппыттара. Иисус илдьити тутан баран: «Ити өлөр ыарыы буолбатах, Таҥараны албан аатырдар ыарыы, – диэбитэ. – Итинэн Таҥара Уола албан аатырыахтаах». Кини үөрэнээччилэрин кытта сылдьар сиригэр өссө икки күн буолбута, онтон Лазарь өлбүтүн билэн баран, Вифанияҕа барбыта.

Бырааттарын аһыытын үллэстэ, Марфалаах Марияҕа элбэх иудей кэлэн олороро. Иисуһу көрөн, Марфа: «Тойонуом, Эн манна эбитиҥ буоллар, быраатым өлүө суоҕа этэ; ол эрээри, Эн тугу да көрдөстөргүн, Таҥара Эйиэхэ биэрэрин мин билэбин», – диэбитэ. «Быраатыҥ тиллиэҕэ», – диэн хардарбыта Иисус. Итиэннэ Кини эппитэ: «Мин өлүүттэн Тилиннэрээччи уонна Олоҕу Биэрээччи буолабын: Миигин итэҕэйэр киһи өлөн да баран, тиллиэҕэ. Билигин баар дьон, Миигин итэҕэйэр буоллахтарына, өлүөхтэрэ суоҕа. Бу эппиппин итэҕэйэҕин дуо?» Марфа эппитэ: «Итэҕэйэбин, Тойонуом! Эн аан дойдуга кэлэн иһэр Христос – Таҥара Уола буоларгын мин итэҕэйэбин».

Ити кэннэ баран балтын Марияны ыҥыран аҕалбыта. Мария уонна кинини кытта кэлсибит иудейдар ытаһалларын көрөн, Иисус ис дууһатыттан кутурҕаҥҥа ылларан: «Ханна кистээтигит?» – диэн ыйыппыта. «Тойоммуот, барыахха, көрдөрүөхпүт», – диэбиттэрэ. Иисус хайа хаспаҕар, Лазарь хараллан сытар сиригэр, кэлэн, хаспах аан тааһын халбарыттарбыта. Марфа Киниэхэ бырааттара хараллыбыта хайыы-үйэ төрдүс хонугар барбытын санаппыта. «Итэҕэйдэххинэ, Таҥара килбиэнин көрүөҥ диэн эйиэхэ эппэтэҕим дуо?» – диэбитэ Иисус. Тааһы халбарыппыттарыгар Кини халлаан диэки көрөн туран: «Аҕаа! Миигин истибитиҥ иһин, Эйиэхэ махтанабын, – диэбитэ. – Өрүү истэргин билэбин эрээри, Миигин Эн ыыппыккын итэҕэйэллэрин туһугар, маны бу турар дьоҥҥо анаан эттим». Инньэ диэн баран, дорҕоонноох куолаһынан: «Лазарь, таҕыс!» – диэн ыҥырбыта. Онуоха хаспах иһиттэн илиитэ-атаҕа өлүнньүк таҥаһынан сууламмыт киһи тахсан кэлбитэ.

Бу дьиктини көрөн, Иисуһу элбэх иудей итэҕэйбитэ. Оттон фарисейдар уонна Таҥара үрдүкү үлэһиттэрэ бу кэмтэн ыла Кинини өлөрөргө санаммыттара.

ИОАНН 11:1-50

Закхей Итэҕэйиитэ

Закхей итэҕэйиитэ

Иисус Өлбүт муора аттыгар баар Иерихон куоракка өссө төгүл кэлбитэ. Манна биир Закхей диэн ааттаах баай киһи, түһээн хомуйааччылар тойонноро, Кинини көрүөн туох да олус баҕарбыта эрээри, дьоҥҥо үтүрүттэрэн, уонна уҥуоҕунан кыра буолан, кыайан көрбөккө хаалбыта. Ол эрээри, хайаан да көрөн баран тэйээри, сүүрүүнэн илин түһэн, Иисус ааһыахтаах суолун кытыытыгар үүнэн турар смоковница үрдүгэр ыттыбыта. Иисус бу сиргэ тиийэн кэлэн баран, өрө көрөөт: «Закхей! Түһэ оҕус, бүгүн Мин эн дьиэҕэр сылдьыахтаахпын», – диэбитэ. Закхей үөрэ-көтө түһэн, Иисуһу дьиэтигэр киллэрэн, күндүлээбитэ-маанылаабыта.

Бары ону көрөн, хайдах Кини ити аньыылаах киһи дьиэтигэр киирсэрий диэн, сөбүлээбэккэ суугунаһа түспүттэрэ. Оттон Закхей буоллаҕына Айыы Тойоҥҥо: «Баайым аҥаарын умнаһыттарга биэриэм, итиэннэ кими эмэ атаҕастаабыттаах буоллахпына, киниэхэ түөрт оччону төлүөм», – диэбитэ. Иисус эппитэ: «Бүгүн Закхей дьиэтигэр быыһабыл тосхойдо, кини эмиэ Авраам уола эбээт. Киһи Уола өлбүтү-сүппүтү булан быыһаары кэлбитэ».

ЛУКА 19:1-10

Ким Улахан Иэстээҕэ Бырастыы Гыныллыбыт, Ол Күүскэ Таптыыр

Ким улахан иэстээҕэ бырастыы гыныллыбыт, ол күүскэ таптыыр

Биир Симон диэн ааттаах фарисей Иисуһу эбиэккэ ыҥырбыта. Иисус сөбүлэһэн, фарисей дьиэтигэр тиийэн кэлбитэ.

Арай аһыы олордохторуна ол куоракка баар аньыылаах-харалаах дьахтар Иисус фарисей дьиэтигэр баарын билэн, үчүгэй сыттаах арыы, мира, кутулла сылдьар алебастр иһиттээх киирэн кэлбитэ. Итиэннэ Айыы Тойон кэннигэр туран, ытыы-ытыы, Кини атаҕын хараҕын уутунан сууйбута уонна баттаҕынан сотон баран, ууруу-ууруу, миранан аҕаабыта.

Ону көрөн, Иисуһу ыҥырбыт фарисей: «Кини чахчы пророк эбитэ буоллар, хайа сүрдээх-кэптээх дьахтар Кинини таарыйарын билиэ этэ. Бу аньыыга хам ылларбыт дьахтар буолбаат?» – дии санаабыта. Ол эрээри, Иисус киниэхэ хайыһан: «Симон, Мин эйиэхэ этэрдээхпин», – диэбитэ. Анарааҥҥыта: «Этиий, Үөрэтээччи», – дии түспүтэ. Иисус эппитэ: «Биир баайга икки киһи иэскэ киирбиттэр: биирдэрэ биэс сүүс динарий, атына биэс уон динарий иэстээх эбиттэр. Ол эрэн хайалара да тугунан да төлүүр кыахтара суоҕун иһин, тойонноро иккиэннэрин иэһин бырастыы гыммыт. Эн санааҕар бу икки киһиттэн хайалара кинини ордук күүскэ таптыаҕай?» Симон: «Ордук улахан иэстээҕэ дии саныыбын», – диэн хардарбыта.

«Сөпкө дьүүллээтиҥ, – диэбитэ Иисус, онтон дьахтар диэки эргиллэн баран, Симоҥҥа эппитэ: – Бу дьахтары көрөҕүн дуо? Мин эн дьиэҕэр кэлбиппэр эн Миэхэ атахпын суунарбар уу биэрбэтэҕиҥ, оттон кини хараҕын уутунан атахпын сууйда уонна баттаҕынан сотто; эн Миигин уураабатаҕыҥ, оттон кини киириэхпиттэн атахпын ууруур; эн Мин төбөбүн арыынан соппотоҕуҥ, оттон кини буоллаҕына атахпын миранан аҕаата. Ол иһин эйиэхэ этэбин: кини күүскэ таптаабытын иһин, элбэх аньыыта бырастыы буолар; оттон ким кыра иэстээҕэ бырастыы гыныллыбыт – ол кыратык таптыыр».

Оттон дьахтарга Иисус: «Аньыыҥ-хараҥ бырастыы буолар», – диэбитэ. Ону истэн олорооччулар: «Аньыыны бырастыы гынар Кини бу кимий?» – дии санаабыттара. Иисус буоллаҕына дьахтарга эппитэ: «Итэҕэлиҥ эйигин быыһаата; эйэни кытта бар».

ЛУКА 7:37-50

Айыы Тойон Иерусалимҥа Киириитэ

Айыы Тойон Иерусалимҥа киириитэ

Иерусалимнаан иһэн, Иисус үөрэнээччилэрин кытта Елеон хайатын тэллэҕэр турар Виффагияҕа тиийэн кэлбиттэрэ. Онно Кини икки үөрэнээччитигэр эппитэ: «Ити иннигитигэр көстөр дэриэбинэҕэ баран кэлиҥ; саҥа киирэн иһэҥҥит, өсүөл баайыллан турарын көрүөххүт, аттыгар оҕото, эдэр өсүөл, турара буолуо; олору сүөрэн Миэхэ аҕалыҥ. Ким эмэ туох эмэ диэтэҕинэ, Тойоммут наадыйар диэриҥ, оччоҕо биэрэн ыытыахтара».

Үөрэнээччилэрэ тыһы өсүөлү оҕотун кытта бииргэ илдьэ кэлэн, систэригэр таҥастарын уурбуттара, Иисус таҥас үрдүгэр олорбута. Кини Иерусалимҥа чугаһаан истэҕинэ, үтүмэн үгүс киһи Киниэхэ утары тахсыбыта; кинилэр Иисус барар суолугар таҥастарын уонна пальма лабааларын тэлгии-тэлгии: «Осанна Давид Уолугар![8] Айыы Тойон аатыгар Кэлэн Иһээччи алгыстаах! Осанна үөһээ халлааҥҥа!» – диэн хаһыытаһаллара. Онон олох өрдөөҕүтэ Захария пророк «Этиҥ Сион кыыһыгар[9]: Эн Ыраахтааҕыҥ мииниллэ илик эдэр өсүөлү, көлүүргэ сылдьар тыһы өсүөл оҕотун, миинэн эйиэхэ кэлиэҕэ» диэн эппитэ туолбута.

Иисус Иерусалимҥа киирбитигэр куорат бүттүүнэ сүһүөҕэр турбута, бука бары: «Бу Кимий?» – дэһэллэрэ. Онуоха Кинини айхаллааччылар: «Бу Иисус, Галилея Назаретыттан төрүттээх Пророк», – диэн хардараллара. Үгүстэр Кини Лазары тилиннэрбитин, элбэх дьиктини оҥорбутун кэрэһилииллэрэ. Онон фарисейдар бэйэлэрин ыккардыларыгар: «Көрбөккүт дуо? Хайыыр да кыахпыт суох буолла. Дойду бүттүүнэ Кинини батыста», – дэһиспиттэрэ. Итиэннэ Иисуһу ити Эйигин уруйдуур-айхаллыыр үөрэнээччилэргин буой диэн модьуйбуттара. Онуоха Иисус фарисейдарга: «Кырдьыгы эһиэхэ этэбин, кинилэр уурайдахтарына, таастар хаһыытаһыахтара», – диэн хардарбыта.

МАТФЕЙ 21:1-11; ЛУКА 19:37-40; ИОАНН 12:12-19

[8] Ол аата «Биһигини быыһаа, Давид Уола!» диэн. Израильга ыраахтааҕылары маннык эҕэрдэлии көрсөллөрө.

[9] Сион кыыһа диэн Иерусалимы уонна кини олохтоохторун ааттыыллара.

Иисус Иерусалимы Аһынан Ытыыр

Иисус Иерусалимы аһынан ытыыр

Иисус Иерусалимы – кини хас биирдии тааһа муударай өйдөөхтөр, пророктар, араас сэрии, эрэй-кыһалҕа, Таҥараҕа истиҥ үҥүү, Киниэхэ эрэл туһунан кэрэһилиэн сөптөөҕүн үрдүнэн күүтүүлээх Өрүһүйээччитин ылымматах куораты – аһынан, кутурҕаҥҥа ылларан, эппитэ:

Оо, пророктары өлөртүүр, эйиэхэ ыытыллыбыттары тааһынан тамныыр Иерусалим, Иерусалим! Хас төгүл Мин эн оҕолоргун, көтөр оҕолорун кынатын анныгар мунньарыныы, мунньуохпун баҕарбыппыный, оттон эн ону баҕарбатаҕыҥ. Дьэ ол иһин дьиэҕит иччитэх хаалларыллар. Эһиэхэ этэбин: Айыы Тойон аатынан Кэлээччи алгыстаах дии иликкитинэ, эһиги Миигин көрүөххүт суоҕа.

Дьэ онтон кэмэ кэлбитигэр Иисус Иерусалимҥа чугаһаан баран, куораты көрөн аһынан, ытаабыта:

Эйигин эйэҕэ туох тиэрдэрин саатар бүгүн билбитиҥ эбитэ буоллар ньии! Ол эрээри билигин бу барыта эйигиттэн кистэммит. Өстөөхтөрүҥ эйигин тула бөҕөргөтүнүү туттан, эргиччи ыган иилии эргийэр күннэрэ тирээн кэлиэ турдаҕа. Эйигин оҕолоргунуун үрэйэн-сарайан баран, имири эһиэхтэрэ, тааска тааһы хаалларыахтара суоҕа. Ол барыта – Кэлиэхтээх эйиэхэ кэлэ сылдьыбытын билбэтэҕиҥ иһин буолуо.

ЛУКА 13:34-35; 19:41-44

«ыҥырыллыбыт Элбэх – Талыллыбыт Аҕыйах»

«Ыҥырыллыбыт элбэх – талыллыбыт аҕыйах»

Биирдэ Иисус фарисей дьиэтигэр аһылыкка ыҥырыллан кэлбитэ. Ыалдьыт элбэҕин көрөн, Иисус дьиэлээх киһиэхэ эппитэ: «Эбиэт дуу, киэһээҥҥи аһылык дуу тэрийдэххинэ – доҕотторгун, убайдаргын-бырааттаргын, аймахтаргын, баай ыалларгын да ыҥыртаабат буол, ыҥырдаххына, кинилэр эмиэ эйигин ыҥыран ылан төттөрү маанылыахтара. Ол оннугар, малааһын тэрийдэххинэ, дьадаҥылары, бодоҥнору, доҕолоҥнору, хараҕа суохтары ыҥыртыыр буол; кинилэр эйиэхэ кыайан төлөөбөттөр, онон эн соччонон алгыска тиксиэҥ: төлөбүрүн кэлин, кырдьыктаахтар тиллэллэрин саҕана, ылыаҥ».

Итини истэн баран, онно баар дьонтон биир киһи Киниэхэ: «Таҥара Саарыстыбатын малааһыныгар сылдьар киһи, оо, төһө эрэ дьоллоох!» – диэбитэ. Онуоха Иисус маннык домоҕу кэпсээбитэ:

Арай биир киһи улахан малааһын тэрийэн, элбэх ыалдьыты ыҥырбыт. Аһылык кэмэ буолбутугар кини ыҥырбыт дьонугар кулутун ыытан: «Кэлиҥ, барыта хайыы-үйэ бэлэм», – диэн илдьиттээбит. Арай бары киксибит курдук, араастаан сылтаҕыран малааһыҥҥа кэлбэтэхтэр. Бастакы киһи: «Мин сир атыыластым, ол сирбин баран көрүөхтээхпин, онон миигин бука диэн баалаабаккар көрдөһөбүн», – диэбит. Иккис киһи эмиэ: «Мин уон көлүүр оҕуһун атыыластым, онтуларбын баран холоон көрүөм, миигин бука диэн баалаабаккар көрдөһөбүн», – диэбит. Онтон үһүс киһи: «Мин ыал буоллум, онон хайдах да барар кыаҕым суох», – диэн илдьиттээбит.

Кулут төннөн кэлэн, барытын тойонугар кэпсээн биэрбит. Онуоха тойоно уордайан, киниэхэ эппит: «Куорат уулуссаларын кэрийэ сылдьан, дьадаҥылары, бодоҥнору, доҕолоҥнору уонна хараҕа суохтары булан аҕалтаа». Сотору кулута тиийэн кэлэн: «Тойонуом! Соруйбуккун барытын толордум гынан баран, өссө да миэстэ баар», – диэбит. Онуоха тойоно эппит: «Суол устун баран, күрүөлэри кэрийэ сылдьан, кими көрсүбүккүн барытын, дьиэм туоларын курдук, тылгар киллэртээн, манна илдьэ кэл. Эһиэхэ этэбин: ити ыҥырыллыбыт дьонтон ким даҕаны мин малааһыным аһыттан амсайыа суоҕа. Ыҥырыллыбыт элбэх – талыллыбыт аҕыйах».

ЛУКА 14:12-24; МАТФЕЙ 22:14

«кесарь Киэнин – Кесарьга, Таҥара Киэнин – Таҥараҕа»

«Кесарь киэнин – кесарьга, Таҥара киэнин – Таҥараҕа»

Тылыттан иҥиннэрэн буруйдаарылар, сокуонньуттар уонна фарисейдар буоланнар Иисуһу мөккүөрдэригэр кытыннара сатаабыттара. Онон биирдэ Киниэхэ бэйэлэрин үөрэнээччилэрин ыытан маннык ыйыттарбыттара: «Үөрэтээччи! Эн кырдьыктааххын, дьиҥ чахчы Таҥара суолугар үөрэтэргин биһиги билэбит. Эн кими да сирэйинэн көрбөккүн, кимиэхэ да бэрт буола сатаабаккын. Онон биһиэхэ этиэҥ буолаарай: Эн туох дии саныыгыный, кесарьга[10] түһээни төлүүр сөп дуу, төлөөбөт сөп дуу?»

Фарисейдар оҕуруктаах ыйытыгы биэрбиттэрэ. Иисус кесарьга түһээни төлүүр сөптөөх диэбитэ эбитэ буоллар, Кинини Израилы таҥнарда, Рим былааһын өйөөтө диэн буруйдуохтаах этилэр. Оттон түһээни төлөнүллүө суохтаах диэбитэ буоллар, Рим былааһын утары барда диэхтээхтэрэ.

Иисус кинилэр уодаһыннарын курдат көрөн эппитэ: «Миигин тоҕо үтэн-анньан көрөҕүт, сирэй көрбөхтөр? Түһээни төлүүр манньыаккытын Миэхэ көрдөрүҥ». Киниэхэ динарий аҕалан биэрбиттэрэ. Иисус: «Бу ким мөссүөнэй, ким аатай?» – диэн ыйыппыта. Фарисейдар: «Кесарь киэнэ», – диэн хардарбыттара. Онуоха Айыы Тойон кинилэргэ: «Оннук буоллаҕына, кесарь киэнин кесарьга, Таҥара киэнин Таҥараҕа биэриҥ», – диэбитэ. Кинилэр маны истэ сөҕөн, Иисуһу хаалларан, баран хаалбыттара.

Онтон Иисус норуокка уонна үөрэнээччилэригэр эппитэ: «Моисей олбоҕор сокуонньуттар, фарисейдар олорбуттар. Кинилэр эһиэхэ тугу тутуһуҥ диэн соруйалларын барытын тутуһан, толорон иһиҥ, ол эрээри кинилэр тугу гыналларын батыһымаҥ. Кинилэр үөрэтэллэр эрээри, үөрэппиттэрин толорботтор: бииртэн-биир ыарахан, сүгэргэ табыгаһа суох сүгэһэри баайан, дьон санныгар сүктэрэллэр, бэйэлэрэ буоллаҕына ону тарбахтарын төбөтүнэн да таарыйан көрбөттөр. Итиэннэ тугу гыналларын барытын, дьон көрөрүн туһугар, оҥороллор».

МАТФЕЙ 22:15-22; 23:1-5

[10] Кесарь – Рим императора.

«саамай Суолталаах Бастыҥ Кэриэс»

«Саамай суолталаах бастыҥ кэриэс»

Биир сокуонньут кэлэн, Иисустан: «Үөрэтээччи! Сокуон кэриэстэриттэн хайалара саамай суолталааҕый?» – диэн ыйыппыта. Иисус киниэхэ эппитэ: «Айыы Тойон Таҥараҕын туох баар ис сүрэххиттэн, ис дууһаҕыттан, туох баар өйгүнэн-санааҕынан барытынан таптаа». Бу баар кэриэстэртэн саамай бастакылара уонна суолталаахтара. Иккис эмиэ итиниэхэ холоонноох: «Чугастааҕыгын, бэйэҕин таптыырыҥ курдук, таптаа». Сокуон уонна пророктар бары бу икки кэриэскэ тирэҕирэллэр.

МАТФЕЙ 22:36-40

Дьадаҥы Огдообо Иккиэйэх Манньыата

Дьадаҥы огдообо иккиэйэх манньыата

Храмҥа үөрэтэ туран, Иисус биирдэ маннык диэбитэ: «Норуокка айхаллаталларын, синагогаҕа инники миэстэҕэ, малааһыҥҥа бастыҥ олбоххо олороллорун сөбүлүүр сокуонньуттартан эһиги сэрэнэр буолуҥ. Кинилэр, огдооболор дьиэлэрин хорон сиэччилэр, дьон көрөрүгэр өр үҥээччилэр, ыартан ыардык буруйданыахтара».

Ол кэнниттэн Иисус храм туһатыгар харчы угар иһити утары олорон, кэлбит дьон харчыны хайдах сиэртибэлииллэрин көрбүтэ. Үгүс баайдар бэрт элбэҕи укпуттара. Онтон биир огдообо дьахтар тиийэн кэлэн, иһиккэ икки лептаны (бытархай манньыаты) кылыр гына түһэрбитэ.

Иисус үөрэнээччилэрин ыҥыран ылан, эппитэ: «Кырдьыгы эһиэхэ этэбин: ити дьадаҥы огдообо дьахтар харчы угар иһиккэ барыларынааҕар элбэҕи сиэртибэлээтэ. Бары ордук харчыларыттан биэрбиттэрэ, оттон кини буоллаҕына баардааҕын барытын – аһыыр харчытын – олоччу укта».

МАРК 12:38-44

Иисус Кэнэҕэски Кэми Кэпсиир

Иисус кэнэҕэски кэми кэпсиир

Күүтүүлээх Мессия иккиһин кэлиэхтээҕин, оччоҕо бүтүн аан дойду үрдүнэн Таҥара Саарыстыбата туругуруохтааҕын туһунан Библияҕа элбэхтик этиллэр. Мессия кэрэмэн килбиэннээхтик, улуу быһыылаахтык тиийэн кэлиэҕэ, ол гынан баран бу дойду хара дьайа Киниэхэ суолу утарылаһыыта суох туран биэриэ суоҕа. Онон, хара дьай бүтэһиктээхтик кыайтара илигинэ, элбэх алдьархай ааҥныахтаах. Ол туһунан Иисус үөрэнээччилэригэр хаста да этэн турар:

Кимиэхэ да албыннаппат курдук, сэрэхтээх буолуҥ. Элбэх киһи Мин ааппынан ааттанан кэлэн, «мин Христоспун» дэнэн үгүс дьону албыҥҥа үктэтиэҕэ. Чугаһынан да, ырааҕынан да сэрии турбут сураҕын истиэххит, ол эрээри онтон куттанаайаҕыт; ити барыта буолуохтаах эрээри, өссө да бүтэр уһук буолбатах. Норуот норуоту, саарыстыба саарыстыбаны утары туруоҕа; сут, өлүүлээх сутул саҕаланыаҕа, онон-манан сир хамсааһына буолуталыаҕа. Бу барыта – төрүүр талыы киириитэ эрэ. Ол саҕана эһигини тутан ылан сордуохтара-муҥнуохтара, өлөртүөхтэрэ; Мин туспуттан эһигини бары норуоттар абааһы көрүөхтэрэ. Оччоҕо үгүстэр итэҕэллэрин сүтэриэхтэрэ, бэйэ-бэйэлэрин таҥнарсыахтара, абааһы көрсүөхтэрэ. Элбэх сымыйа пророктар үөдүйэн үгүс дьон өйүн-санаатын сүүйүөхтэрэ. Суута-сокуона суох быһыыланыы элбээн, үгүстэр тапталлара сойуоҕа. Оттон ким тиһэҕэр тиийэ тулуйбут – ол быыһаныаҕа. Бары норуоттар истэллэрин туһугар, Саарыстыба Евангелиета аан дойдуга барытыгар иһитиннэриллиэҕэ; дьэ оччоҕо бүтэр уһук тиийэн кэлиэҕэ.

Сымыйа христостар, сымыйа пророктар көстөннөр, төһө кыалларынан талыллыбыт дьону кытта албыҥҥа үктэтээрилэр, улуу бэлиэлэри, дьиктилэри көрдөрүөхтэрэ. Онтон, ол кэм кутурҕана ааһаатын кытта, эмискэ күн хараара өлүөҕэ, ый сырдыгын биэрбэт буолуоҕа, халлаантан сулустар сууллуохтара, халлаан күүстэрэ айгырыахтара. Дьэ оччоҕо халлааҥҥа Киһи Уолун бэлиэтэ көстүөҕэ; Киһи Уола сүдү күүстэнэн, албан аатыран былыттарга уйдаран иһэрин көрөн, сир норуоттара бары муҥур уһукка киирэн, ытаһыахтара. Сир-халлаан суола суох симэлийиэҕэ, оттон Мин тылым симэлийиэ суоҕа. Ити барыта хаһан буоларын, күнүн да, чааһын да, ким да билбэт, ону халлааҥҥа баар аанньаллар даҕаны билбэттэр, арай Аҕам эрэ билэр. Онон сэргэх сылдьыҥ: Айыы Тойоҥҥут хаһан кэлэрин эһиги билбэккит.

МАТФЕЙ 24:3-14, 29-36, 42

Уон Кыыс Туһунан Домох

Уон кыыс туһунан домох

Тиһэх кэм туһунан кэпсээн баран, Иисус биһиги өрүү сэргэх сылдьан Киһи Уолун көрсөргө бэлэм буолуохтаахпытын домоҕунан быһаарбыта. Христос эмискэ кэлэр Таҥара Саарыстыбатын кийиит кыыс дьүөгэлэрэ үгэс быһыытынан умайа сылдьар ыһыырынньыктаах көрсөр күтүөттэригэр холообута.

Ол саҕана Таҥара Саарыстыбата ыһыырынньыктарын туппутунан күтүөттүү кэлиэхтээх киһини көрсө тахсыбыт уон кыыска холоонноох буолуоҕа. Кинилэртэн биэһэ муударай өйдөөх, биэһэ толкуйа суох эбиттэр. Толкуйа суохтара, ыһыырынньыктарын илдьэ тахсан баран, арыыларын ылбатахтар. Муударай кыргыттар буоллахтарына ыһыырынньыктарын кытта иһиккэ арыыларын эмиэ ылбыттар. Күтүөт киһи өр күүттэрбитигэр кыргыттар бары улам нухарыйан утуйан хаалбыттар.

Онтон арай түүн үөһүн саҕана: «Күтүөт иһэр! Киниэхэ утары тахсыҥ», – диэн хаһыы сатараабыт. Кыргыттар бары уһуктан, ыһыырынньыктарын уотун күөдьүппүттэр. Арыыта суох кыргыттар муударай кыргыттарга: «Биһиги уоппут умуллан эрэр, арыыгытыттан бэрсиҥ», – диэбиттэр. «Арыыбыт барыбытыгар тиийиэ суоҕа, – диэн хардарбыттар муударай кыргыттар. – Онон атыылыыр дьоҥҥо баран, атыыласпыккыт ордук буолуо». Кыргыттар арыы атыылаһа барбыттарын кэннэ, күтүөт тиийэн кэлбит, онон бэлэм турааччылар кинини кытта уруу малааһыныгар киирсибиттэр; кэннилэриттэн ааны хатаан кэбиспиттэр.

Онтон били арыы атыылаһа барбыт кыргыттар тиийэн кэлэн: «Тойоммуот! Тойоммуот! Биһиэхэ ас», – диэн көрдөспүттэр. Күтүөт буоллаҕына кинилэргэ: «Кырдьыгы эһиэхэ этэбин: мин эһигини билбэппин», – диэн хардарбыт.

Онон өрүү сэргэх сылдьыҥ: эһиги Киһи Уола төннөн кэлэр күнүн да, чааһын да билбэккит.

МАТФЕЙ 25:1-13

Христос – Виноград Умнаһа

Христос – виноград умнаһа

Иисус үөрэнээччилэригэр эппитэ:

Мин дьиҥнээх виноград умнаһынабын, оттон Аҕам – виноград үүннэрээччи. Мин ас биэрбэт хас биирдии лабаабын Кини быһан ылан быраҕар, оттон ас биэрэр хас биирдии лабаабын, өссө элбэх аһы биэрдин диэн, ыраастыыр. Мин эһиэхэ эппит тылбын ылынан, эһиги хайыы-үйэ ырааһырдыгыт. Эһиги Миэхэ буолуҥ, Мин эмиэ эһиэхэ буолуом. Лабаа умнаска буолбатаҕына, бэйэтэ астамматын курдук, эһиги Миэхэ буолбатаххытына, эмиэ кураанах буолуоххут. Мин умнаспын, оттон эһиги лабааларгыт. Миэхэ баар киһи, Мин эмиэ киниэхэ буоллахпына, элбэх аһы биэрэр. Эһиги Миигинэ суох тугу да гынар кыаххыт суох. Ким Миэхэ буолбатах – лабаа курдук, киэр быраҕыллан куура хатыаҕа; оннук лабааны хомуйан ылан, уокка быраҕаллар. Оттон Миэхэ буоллаххытына, Мин этэр тылбын сүрэххитигэр иҥэриннэххитинэ, эһиги тугу баҕараргытын көрдөһүҥ – ол барыта эһиэхэ бэриллиэҕэ.

Аҕам эһигини таптаабытын курдук, Мин эмиэ эһигини таптаабытым; Мин тапталбын сүтэримэҥ. Мин Аҕам ыйбытын толороммун, Кини тапталыгар олорорум курдук, эһиги эмиэ Мин ыйбыппын толордоххутуна, Мин тапталбар олоруоххут. Маны, Мин үөрүүм эһиэхэ бэриллэн, эһиги сүрэххитин толорорун туһугар, эттим.

Бу аан дойду эһигини абааһы көрөр буоллаҕына, кини маҥнай Миигин абааһы көрбүтүн эһиги билиэх тустааххыт. Эһиги бу дойду эбиккит буоллар, кини бэйэтин дьонун таптыа этэ. Бу дойду буолбатаххыт иһин, кини эһигини абааһы көрөр. Миигин сойуоласпыт буоллахтарына, эһигини эмиэ сойуолаһыахтара; Мин тылбын толорбут буоллахтарына, эһиги тылгытын эмиэ толоруохтара. Кинилэр Миигин Ыыппыты билбэт буоланнар, Мин аатым туһуттан, эһиэхэ итинник сыһыаннаһыахтара. Мин бу дойдуга кэлэн эппэтэҕим буоллар, ол кинилэргэ аньыыга туруо суоҕа этэ. Миигин абааһы көрөр киһи Аҕабын эмиэ абааһы көрөр.

ИОАНН 15:1-7, 9-10, 17-23

Тиһэх Киэһээҥҥи Аһылык

Тиһэх киэһээҥҥи аһылык

Паасха бырааһынньыга үүммүтүгэр Иисус Петрдаах Иоанны: «Баран, биһиэхэ Паасха аһылыгын бэлэмнээҥ», – диэн сорудахтаан Иерусалимҥа ыыппыта. Кинилэр бараары туран: «Паасханы ханна бэлэмниибит?» – диэн ыйыппыттара. Онуоха Иисус: «Куоракка киирээт да, эһиги купсууҥҥа уу тутан иһэр киһини көрсүөххүт. Кинини батыһан, кини ханна киирэр да, онно киирсээриҥ; дьиэҕэ киирэн, хаһаайыҥҥа „Үөрэтээччи үөрэнээччилэрин кытта Паасха аһын аһыахтаах хоһо ханнатын ыйыттарар“ диэтэххитинэ, ол киһи эһиэхэ бырааһынньыкка ананан хайыы-үйэ толору тэриллибит киэҥ-куоҥ үөһээҥҥи хоһу көрдөрүөҕэ; аһылыгы ол хоско бэлэмнээриҥ». Үөрэнээччилэрэ куоракка тиийэн, Кини тугу эппитин булан, паасханы бэлэмнээбиттэрэ.

Кэмэ кэлбитигэр Иисус уон икки үөрэнээччитин кытта аһаары олорбута. Кини эппитэ: «Эрэйи-буруйу көрө иликпинэ, бу Паасха аһын эһигинниин бииргэ аһыахпын олус баҕарбытым. Эһиэхэ этэбин: бу аһы, аны Паасха Таҥара Саарыстыбатыгар буолуор диэри, Мин аһыам суоҕа». Итиэннэ иһити ылан Таҥараҕа махтанан баран, эппитэ: «Маны ылан үллэстэн иһиҥ. Эһиэхэ этэбин: Таҥара Саарыстыбата кэлиэр диэри, Мин аны бу виноград отонуттан оҥоһуллубут арыгыттан испэппин».

Итиэннэ килиэби ылан, Таҥараҕа махтанан баран, тоһутан кинилэргэ ууммута уонна эппитэ: «Бу – эһиги тускутугар бэриллэр Мин Этим-Сииним; Миигин ахтан-санаан туран, эһиги маннык гынар буолуҥ». Аһылык кэнниттэн эмиэ ити курдук кинилэргэ иһити туттаран баран: «Бу иһит – эһиги тускутугар тохтор Мин Хааным бигэргэппит Саҥа Кэс Тыла», – диэбитэ.

ЛУКА 22:8-20

Киэһээҥҥи Аһылык Кэмигэр Кэпсэтии

Киэһээҥҥи аһылык кэмигэр кэпсэтии

Аһылык кэмигэр Айыы Тойон туран, сотторунан курданан баран, суунар иһиккэ уу кутан, үөрэнээччилэрин атахтарын сууйа-сууйа, курдаммыт сотторунан сотон киирэн барбыта. Кини Симон Петрга чугаһаан кэлбитигэр Петр: «Хайдах Эн мин атахпын сууйаары гынаҕыный?» – диэн буолунумаары гыммыта. Иисус киниэхэ: «Мин тугу гынарбын эн билигин билбэккин, кэлин өйдүөҕүҥ», – диэн хардарбыта.

Үөрэнээччилэрин атахтарын сууйан баран, кинилэргэ эппитэ: «Бу Мин эһиэхэ анаан тугу гыммыппын билэҕит дуо? Эһиги Миигин Үөрэтээччибит, Тойоммут диигит, чахчы оннук. Онон Мин, Тойоҥҥут уонна Үөрэтээччигит, атаххытын сууйбут эбит буоллахпына, эһиги бэйэ-бэйэҕит эмиэ атаххытын сууйсуохтааххыт. Манан Мин эһиэхэ холобур көрдөрдүм... Дьиҥ кырдьыгы эһиэхэ этэбин: кулут тойонунааҕар улахан буолбат, ким эмэ ыыппыт киһитэ ыыппытынааҕар улахан буолбат. Эһиги маны билэр уонна тутуһар буоллаххытына – алгыстааххыт. Эһиги барыгыт тускутунан эппэппин: кимнээҕи талан ылбыппын Мин билэбин. Ол эрээри „Миигин кытта бииргэ килиэп сиэччи Миигин тэпсээри оҥоһунна“ диэн Суруйууга этиллибит туолуохтун».

Иисус маны этэн баран, ис-иһиттэн долгуйан кэлбитэ: «Дьиҥ кырдьыгы эһиэхэ этэбин, – диэбитэ Кини, – эһигиттэн биирдэскит Миигин таҥнарыаҕа». Маны истэн, үөрэнээччилэр Кини кими этэрин өйдөөбөккө, сирэй-сирэйдэрин көрсүбүттэрэ. Иоанн буоллаҕына Иисус түөһүгэр сыстан: «Ол кимий?» – диэн ыйыппыта. Иисус киниэхэ: «Мин килиэби арыыга умньаан баран биэрэр киһим», – диэн хоруйдаабыта. Маны этэн баран, килиэп тооромоһун умньаан ылан, Симон Искариот уолугар Иудаҕа ууммута. Килиэби ылаат, Иуда тахсан барбыта. Таһырдьа түүн этэ.

Кини тахсан барбытын кэннэ, Иисус эппитэ: «Оҕолоор! Мин эһиэхэ саҥа кэриэһи биэрэбин: бэйэ-бэйэҕитин таптааҥ, Мин эһигини таптаабытым курдук, эһиги эмиэ бэйэ-бэйэҕитин таптааҥ. Бэйэҕит ыккардыгытыгар таптал баар буоллаҕына, оччоҕо эһиги Мин үөрэнээччилэрим буоларгытын билиэхтэрэ».

Онтон Иисус кинилэргэ бу түүн эһиги бука бары Миигиттэн тэйиэххит диэбитэ. Онуоха Петр: «Эйигиттэн бары тэйдэхтэринэ даҕаны, мин Эйигиттэн хаһан да тэйиэм суоҕа», – диэн хардарбыта. Иисус киниэхэ эппитэ: «Кырдьыгы эйиэхэ этэбин: бу түүн бөтүүк хаһыытыан иннинэ, эн Миигиттэн үстэ аккаастаныаҕыҥ».

МАТФЕЙ 26:33-34; ИОАНН 13:4-35

Гефсиманиятааҕы Үҥүү

Гефсиманиятааҕы үҥүү

Сол түүн, киэһээҥҥи аһылык кэнниттэн, Иисус уон биир үөрэнээччитин кытта Иерусалимтан тахсан, Гефсимания диэн сиргэ кэлбитэ. Үөрэнээччилэриниин бииргэ саад иһигэр киирэн баран: «Эһиги манна хаалыҥ, Мин онно баран үҥүөм», – диэбитэ. Кини Бэйэтин кытта Петру, Иаковы уонна Иоанны илдьэ барбыта. Итиэннэ дириҥ кутурҕаҥҥа ылларан, санаарҕаан-туоххаһыйан кинилэртэн: «Дууһам өлөр кутурҕаҥҥа ылларда, утуйумаҥ, манна Миигин кытта бииргэ олоро түһүҥ», – диэн көрдөспүтэ.

Онтон кыратык тэйэн баран, сөһүргэстээн туран: «Аҕаккаа, кыаллар буоллаҕына, бу эрэй-буруй Миигин тумнан аастын. Ол эрээри Мин көҥүлүм буолбатын, Эн көҥүлүҥ буоллун», – диэн Таҥараҕа үҥпүтэ. Онуоха халлаантан аанньал кэлэн, Кинини бөҕөргөппүтэ. Иисус ис-иһиттэн муунтуйан, ордук кыһаллан-мүһэллэн үҥпүтэ, Кини көлөһүнэ сиргэ саккырыы тохтор хаан таммахтарын курдуга.

Үөрэнээччилэригэр төннөн кэлэн көрбүтэ, дьоно утуйан хаалбыт этилэр, онуоха уһугуннартаан баран: «Саатар, биир чаас Миигин кытта сэргэх сылдьар кыаххыт суох этэ дуу? – диэбитэ. – Утуйумаҥ, тургутууну тулуйар туһугар, үҥүҥ: киһи ис тыына сэргэх, этэ-сиинэ мөлтөх».

Онтон эмиэ тэйиччи баран: «Аҕаккаам! Бу эрэй-буруй Миигин тумнан ааһара хайдах да табыллыбат буоллаҕына, Эн көҥүлүҥ буоллун», – диэн үҥпүтэ. Христос биһиги аньыыбыт-харабыт туһуттан эрэйи-муҥу көрүөхтээҕин туһунан итинник эппитэ.

МАТФЕЙ 26:36-44; ЛУКА 22:39-46

Иисуһу Туталлар

Иисуһу туталлар

Иисус үөрэнээччилэригэр үстэ кэлэ сылдьыбыта да, кинилэр сырыы ахсын утуйа сытар буолаллара. Үһүс кэлиитигэр Кини: «Эһиги кэм да утуйа сытаҕыт дуу? – диэбитэ. – Киһи Уола аньыылаахтар илиилэригэр бэриллэрэ бу кэллэ. Туруҥ, бардыбыт. Миигин таҥнарааччы чугаһаан эрэр».

Маны этэн бүтэ илигинэ, эмискэ уон икки үөрэнээччититтэн биирдэстэрэ Иуда тиийэн кэлбитэ. Кини отут үрүҥ көмүс манньыат туһугар Иисуһу Таҥара үрдүкү үлэһиттэригэр туттарыах буолан сылдьара. Фарисейдартан уонна Таҥара үрдүкү үлэһиттэриттэн буойуннар итиэннэ уоттаах, кылыстаах, үөрбэлээх дьон Иуданы кытта кэлсибиттэрэ. Таҥнарыахсыт Иуда кинилэргэ: «Мин Кими уураабыппын, ону тутаарыҥ, ол Кини буолуоҕа», – диэн бэлиэ биэрбит этэ. Онон Иуда Иисуска чуо тиийэн: «Эҕэрдэ Эйиэхэ, Үөрэтээччи!» – диэн баран, уураан ылбыта. Иисус киниэхэ: «Хайа, доҕоор, тоҕо кэллиҥ? – диэбитэ. – Киһи Уолун уурааҥҥын таҥнараҕын дуу?» Онтон Кини Иуданы кытта кэлсибит буойуннарга хайыһан: «Кими көрдүүгүтүй?» – диэн ыйыппыта. Кэлбит дьон Иисус Назарянины диэн хардарбыттара. Айыы Тойон кинилэргэ: «Мин бу баарбын», – диэбитигэр буойуннар кэннилэринэн чугурус гынан, сиргэ сууллан түспүттэрэ. Иисус эппитэ: «Ороспуойу тутарга дылы, болоттонон, үөрбэлэнэн кэлбиккит. Эһигини кытта күн аайы храмҥа бииргэ сылдьарым да, Миигин тыыппатаххыт, оттон билигин эһиги кэмҥит, хараҥа былааһа».

Буойуннар Иисуһу тутан, Таҥара үрдүкү үлэһитин дьиэтигэр илдьэ барбыттара, оттон үөрэнээччилэрэ Кинини хаалларан, куотан хаалбыттара.

МАТФЕЙ 26:45-57; ЛУКА 22:45-53; ИОАНН 18:1-12

Иисуһу Дьүүллүүллэр. Петр Мэлдьэһиитэ

Иисуһу дьүүллүүллэр. Петр мэлдьэһиитэ

Ити барыта тугунан бүтэрин көрөөрү, Петр биир атын үөрэнээччилиин Иисуһу ыраахтан батыһан, Таҥара үрдүкү үлэһитин тиэргэнигэр киирсибитэ. Таҥара үрдүкү үлэһиттэрэ, аҕа баһылыктар уонна синедрион бүттүүнэ Иисуһу өлөрөргө уураары, Кинини утары сымыйа туоһулары була сатыыллара. Ол гынан баран, төһө да элбэх сымыйа туоһу кэлбитин үрдүнэн, Иисуһу буруйдуур сылтаҕы биири да кыайан булбатахтара.

Дьэ онтон кэмниэ-кэнэҕэс икки киһи кэлэн: «Кини Таҥара храмын урусхаллаан баран, үс күн иһигэр ону саҥаттан тутар кыахтаахпын диир этэ», – диэбиттэрэ. Таҥара үрдүкү үлэһитэ Иисустан: «Эйигин утары туоһулуулларыгар бу тоҕо тугу да хардарбаккын?» – диэн ыйыппыта. Иисус саҥарбатаҕа. Онуоха үрдүкү үлэһит: «Тыыннаах Таҥара аатынан модьуйабын: биһиэхэ эт – Эн Таҥара Уолаҕын, Христоскун дуо?» – диэбитэ.

«Эн эттиҥ, – диэн хоруйдаабыта Иисус киниэхэ. – Мин эмиэ этэбин: аны мантан инньэ эһиги Киһи Уола Сүдү Күүстээх Таҥара уҥа өттүгэр олорорун уонна халлаан былыттарыгар уйдаран иһэрин көрүөххүт».

Маны истэн, үрдүкү үлэһит таҥаһын хайа тардыммыта: «Таҥараны холуннара турар! Бу кэннэ биһиэхэ өссө туох туоһута нааданый? Таҥараны холуннарбытын бэйэҕит иһиттигит! Онон эһиги быһаарыыгыт тугуй?» Атыттара: «Буруйу оҥорбутун быһыытынан өлүөхтээх!» – диэн хардарбыттара. Сонно Иисуһу кырбаан, сирэйгэ силлээн барбыттара, сорохтор элэк оҥостон, сирэйгэ охсо-охсо: «Чэ эрэ, Христос, ким Эйигин охсубутун эт!» – дииллэрэ.

Петр ити кэмҥэ тиэргэҥҥэ чаҕардары кытта кулуһун уотугар иттэ олорбута. Тымныы этэ. Онно биир чаҕар дьахтар киниэхэ тиийэн кэлэн: «Эн эмиэ Иисус Галилеянины кытта бииргэ сылдьарыҥ», – диэбитэ. Петр бары истэллэригэр: «Ити тугу этэргин мин олох билбэппин», – диэн мэлдьэһэн кэбиспитэ. Онтон олбуор аанынан тахсан эрдэҕинэ, аны атын дьахтар, кинини таба көрөн, онно турар дьоҥҥо: «Бу киһи Назарет Иисуһун кытта бииргэ сылдьара», – дии түспүтэ. Петр андаҕайан туран иккиһин: «Мин ити Киһини билбэппин», – диэн мэлдьэспитэ. Чочумча буолаат, чугас турбут дьон киниэхэ тиийэн кэлэн: «Эн чахчы кинилэртэн биирдэстэринэҕин, ол саҥаҕыттан да биллэр», – диэн моһуйсубуттара. Онуоха Петр эмиэ: «Мин ити Киһини букатын билбэппин!» – диэн андаҕайан барбыта. Ол кэмҥэ эмискэ бөтүүк хаһыытаабыта.

Сонно Петр Иисус киниэхэ: «Бөтүүк хаһыытыы да илигинэ, эн Миигиттэн үстэ аккаастаныаҥ», – диэн эппитин өйдөөн кэлбитэ. Уонна олбуор иһиттэн тахсан бараат, уйа-хайа суох ытаабыта.

МАТФЕЙ 26:58-75

Иисус Пилат Иннигэр

Иисус Пилат иннигэр

Сарсыарда эрдэ Таҥара үрдүкү үлэһиттэрэ уонна аҕа баһылыктар бары мустаннар, Иисуһу өлөрөргө быһаарбыттара. Кинини кэлгийэн баран, Иудеяҕа Рим туруорбут баһылыгар Понтий Пилакка илдьэн туттарбыттара. Онуоха Иисуһу таҥнарбыт Иуда, Кинини буруйдаабыттарын көрөн, «буруйа суох Киһини атыылаан аньыыны оҥоһуннум» диэн кэмсинэн, отут үрүҥ көмүс манньыатын Таҥара үрдүкү үлэһиттэригэр уонна аҕа баһылыктарга төттөрү илдьэн биэрбитэ. Итиэннэ манньыаттарын храм муостатыгар тоҕо ыһаат, баран моҥнон өлбүтэ.

Иисуһу тутан аҕалбыт иудейдар, быртаҕырымаары, преторияҕа, Таҥараны итэҕэйбэт Пилат дыбарыаһыгар, киирбэтэхтэрэ. Пилат бэйэтэ кинилэргэ утары тахсан: «Бу Киһини туохха буруйдуугутуй?» – диэн ыйыппыта. Кинилэр: «Хара дьайдаахтык быһыыламматаҕа буоллар, эйиэхэ аҕалыахпыт суоҕа этэ», – диэн хардарбыттара. Итиэннэ: «Биһиги Кини буруйун арыйдыбыт: Кини норуоту иирдэр, Христос ыраахтааҕыбын дэнэн, император түһээнин төлүүрү бопсор», – диэн буруйдаан барбыттара.

Онуоха Пилат преторияҕа төннөн киирэн, Иисуһу ыҥыран ылан: «Эн иудей Ыраахтаҕытынаҕын дуо?» – диэн ыйыппыта. Иисус эппитэ: «Мин Саарыстыбам бу дойду саарыстыбата буолбатах. Бу дойду саарыстыбата эбитэ буоллар, үлэһиттэрим Миигин көмүскүө этилэр». Пилат: «Ол аата Эн Ыраахтааҕы буоллаҕыҥ дии?» – диэбитэ. Иисус: «Мин кырдьык туһунан туоһулаары төрөөбүтүм, ол туһугар бу дойдуга кэлбитим; кырдьыгы таптыыр киһи Мин саҥабын истэр», – диэн хоруйдаабыта. «Кырдьык диэн тугуй?» – Пилат ыйыппыта. Ол эрээри Иисус киниэхэ атыны тугу да хардарбатаҕа.

Иисус Галилеяттан, Ирод уобалаһыттан, сылдьарын билэн, Пилат Кинини ол кэмҥэ Иерусалимҥа кэлэ сылдьар Ирокка ыыппыта. Ирод бэрт элбэҕи ыйыппыта да, Иисус киниэхэ тугу да саҥарбатаҕа. Оттон Таҥара үрдүкү үлэһиттэрэ уонна сокуонньуттар Кинини сытайан туран буруйдаабыттара. Ирод элбэх ахсааннаах буойуннарыныын Иисуһу атаҕастаан, күлүү-элэк оҥостон баран, ыраахтааҕы таҥаһын кэтэрдэн, Пилакка төттөрү ыыппыта. Бу күнтэн ыла урут өстөөх дьон Пилаттаах Ирод доҕордуу буолбуттара.

Пилат Таҥара үрдүкү үлэһиттэрин, баһылыктары уонна норуоту мунньан баран: «Эһиги бу Киһини, норуоту иирдэр диэн, буруйдаан, миэхэ аҕалбыккыт. Мин эһиги бэйэҕит көрөн турдаххытына, Кинини доппуруостаатым да, ити этэр буруйгутуттан биири даҕаны булбатым», – диэбитэ. Пилат үгэһи тутуһан, бырааһынньыгынан сибээстээн, биир хаайыылааҕы босхолуохтааҕа. Кини Иисуһу босхолуон баҕарбыта, ол эрээри мустубут дьон: «Кини өллүн! Биһиэхэ Варавваны босхолоо!» – диэн үөгүлэспиттэрэ. Варавва буоллаҕына куоракка өрө турууну тэрийэн, киһини өлөрөн, хаайыыга сытара. Пилат Иисуһу ыытыан баҕаран, өссө төгүл хаһыытаан көрбүтэ да, мустубут дьон: «Тиир, тиир Кинини!» – диэн үөгүлэһэ турбуттара. Кинилэр үөгүлэрэ Пилат саҥатын баһыйбыта.

МАТФЕЙ 27:1-4; ЛУКА 23:2, 7-23; ИОАНН 18:28-30, 33-38

«кириэһин Сүгэн...»

«Кириэһин сүгэн...»

Онон Пилат Иисуһу ылан, таһыйарга дьаһайбыта. Буойуннар хатыылаах ыарҕаттан мэнньиэс өрөн, Иисус төбөтүгэр кэтэрдибиттэрэ, санныгар кыһыл сону саба бырахпыттара уонна: «Эҕэрдэлиибит Эйигин, Иудея Ыраахтааҕыта!» – дии-дии, сирэйгэ охсуолаабыттара. Пилат дьоҥҥо эмиэ утары тахсан: «Кини туох да буруйдааҕын була иликпин, ону билэргит туһугар, бу Кинини эһиэхэ таһаарабын», – диэбитэ.

Онуоха төбөтүгэр хатыылаах ыарҕаттан өрүллүбүт мэнньиэстээх, кыһыл сонноох Иисус тахсыбыта. «Бу Киһи!» – диэбитэ Пилат дьоҥҥо. Таҥара үрдүкү үлэһиттэрэ уонна харабыллар Иисуһу көрөн: «Кириэскэ тиир, кириэскэ тиир Кинини!» – диэн үөгүлэспиттэрэ. Пилат дьоҥҥо: «Кини туох да буруйдааҕын була иликпин», – диэбитэ. Иудейдар: «Биһиги сокуоммут быһыытынан бу Таҥара Уолунабын дэнэр Киһи өлүөхтээх!» – диэн үөгүлэспиттэрэ. Пилат бу тыллары истэн, өссө ордук куттаммыта. Преторияҕа төннөн киирэн, Иисустан: «Эн хантан кэлбиккиний?» – диэн ыйыппыта. Иисус тугу да саҥарбатаҕа. «Миэхэ хоруйдаабаккын дуу? – диэбитэ Пилат. – Мин Эйигин кириэскэ тиирэр да, босхолуур да былаастаахпын билбэккин дуо?» Онуоха Иисус: «Эйиэхэ үөһэттэн бэриллибэтэҕэ буоллар, эн Мин үрдүбүнэн ханнык да былааһа суох буолуоҥ этэ, – диэн хардарбыта. – Онон Миигин тутан эйиэхэ биэрбит киһи ордук улахан аньыылаах». Бу кэнниттэн Пилат Кинини хайдах босхолууру тобула сатаабыта.

Онон Иисуһу преторияттан таһааран баран, дьүүллүүр кириэһилэтигэр олорбута. Итиэннэ иудейдарга: «Бу баар эһиги Ыраахтааҕыгыт!» – диэбитэ. Иудейдар: «Ылан, кириэскэ тиир!» – диэн хаһыытаспыттара. Пилат: «Христос диэн ааттаах Иисуһу хайдах гынабын?» – диэбитэ. Бука бары: «Кинини кириэскэ тиир!» – дэһэ түспүттэрэ. Баһылык: «Туох куһаҕаны Кини оҥорбутай?» – диэн өссө нэмийэн ыйыппыта. Онуоха дьон сэтэрэн туран: «Кинини кириэскэ тиир!» – диэн үөгүлэспиттэрэ. Пилат туох да туһалаабатын, аймалҕан күүһүрэн эрэ иһэрин көрөн, уу аҕалтаран, норуот көрөн турдаҕына, илиитин сууммута: «Бу Кырдьыксыт хааныгар мин буруйум суох. Бэйэҕит билиҥ». Онуоха норуот: «Буруйа биһиэхэ итиэннэ биһиги оҕолорбутугар түһүөхтүн!» – диэн хардарбыта. Онон Пилат кинилэргэ Варавваны босхолообута, оттон Иисуһу таһыйтаран баран, кириэскэ тиирдэрэ биэрбитэ.

Буойуннар Иисуһу ылан, өлөрөр сиргэ илдьэ барбыттара. Кириэһин сүгэн, Кини «Бас Уҥуоҕа», еврейдии, «Голгофа» диэн сиргэ тахсыбыта. Кэнниттэн үтүмэн үгүс киһи батыһан иһэрэ, дьахталлар Кинини аһыйан, түөстэрин кырбана-кырбана, ытаһаллара. Иисус кинилэргэ хайыһан эппитэ: «Иерусалим кыргыттара! Эһиги Миигин аһынан ытаһымаҥ, бэйэҕитин уонна оҕолоргутун аһынан ытаһыҥ. Оҕолонору билбэтэх, хаһан да төрөөбөтөх, оҕо эмиийдээн көрбөтөх дьахталлар дьоллоохтор диир кэмнэрэ кэлэн эрэр».

МАТФЕЙ 27:20-26; ЛУКА 23:27-29; ИОАНН 19:1-14, 16-17

Иисуһу Кириэскэ Тиирии

Иисуһу кириэскэ тиирии

Кинини кытта икки ороспуойу өлөрө илдьибиттэрэ. «Бас Уҥуоҕа» диэн ааттаах сиргэ кэлэн, Иисуһу уонна ол икки ороспуойу кириэскэ хам тоһоҕолообуттара: биирдэрин Кини – уҥа өттүгэр, атынын – хаҥас өттүгэр. Иисус ити кэмҥэ: «Аҕаа! Кинилэри бырастыы гын – кинилэр тугу гыналларын билбэттэр», – дии турбута. Пилат хаптаһыҥҥа сурук суруйтаран баран, кириэскэ саайтарбыта. Онно еврей, грек уонна латыын тылынан «Иисус Назорей – иудей Ыраахтааҕыта» диэн суруллубут этэ.

Буойуннар Иисуһу илиититтэн-атаҕыттан кириэскэ хам тоһоҕолоон баран, таҥаһын үллэстибиттэрэ, оттон хитонун туһуттан түөрэх бырахсыбыттара. Норуот ону көрөн турбута. Баһылыктара Кинини күлүү гыммыттара: «Атыттары быыһыыра дии, Кини ол курдук Таҥара талыылааҕа Христос буоллаҕына, Бэйэтин быыһаннын ээ». Буойуннар эмиэ күлүү гынан, уоһугар уксууһу үҥүлүтэ-үҥүлүтэ: «Иудей Ыраахтааҕыта буоллаххына, Бэйэҕин быыһан!» – дэһэллэрэ. Кириэскэ ыйаабыт ороспуойдарыттан биирдэстэрэ эмиэ: «Эн Христос буоллаххына, Бэйэҕин уонна биһигини быыһаа!» – дии-дии, үөхсэ турбута. Иккиһэ буоллаҕына киһитин буойара: «Бэйэҥ эмиэ ситинник буруйданан баран, Таҥараттан куттаммаккын дуо? Биһиги сөпкө буруйданан, өлөн эрэбит, оттон Кини буоллаҕына туох да куһаҕаны оҥорботоҕо». Ол кэннэ кини Иисустан көрдөспүтэ: «Тойонуом, Саарыстыбаҕар тиийдэххинэ, миигин санаар дуу». Иисус киниэхэ: «Кырдьыгы эйиэхэ этэбин, – диэбитэ. – Күн бүгүн эн Миигинниин ырайга буолуоҥ». Күнүс уон икки чаас саҕана дойду үрдүнэн им балай хараҥа бүрүүкээбитэ, уонна үс чааска диэри оннук ыаһыран турбута. Онтон үс чаас саҕана Иисус күүһүн муҥунан: «Эли, Эли! Лама савахфани?», ол аата «Таҥарам, Таҥарам! Эн Миигин тоҕо хааллардыҥ?» – диэн хаһыытаабыта. Онуоха сонно тута аттыгар турбут биир буойун сүүрэн тиийэн гуупкаҕа уксуус оборторон ылбыта уонна ону ураҕаска иилэн баран, иһэрдээри, Кини уоһугар даҕайбыта. Иисус ол уксуустан иһэн баран: «Туолла!» – диэбитэ. Уонна улаханнык саҥа таһааран: «Аҕаа! Тыыммын Эйиэхэ туттарабын», – диэт, тыына быстыбыта.

Ол түгэҥҥэ храм быыһа икки аҥыы хайа барбыта, сир хамсаан дьигиһийбитэ, очуос таастар хабырыттаннар, хоруоптар аһылла биэрбиттэрэ, элбэх сибэтиэйдэр тиллэн кэлбиттэрэ. Иисус тиллибитигэр кинилэр эмиэ хоруоптарыттан тахсан, сибэтиэй куоракка киирэн элбэх дьоҥҥо көстүбүттэрэ. Иисуһу манаан турбут сотник уонна да атын дьон сир хамсаабытын уонна туох буолбутун барытын көрөн, куттанан: «Кини дьиҥ чахчы Таҥара Уола эбит!» – дэспиттэрэ. Кэлбит дьон эмиэ итини барытын көрөн, айманан, түөстэрин кырбана-кырбана, дьиэлэригэр төннүбүттэрэ.

МАТФЕЙ 27:45-49, 51-54; ЛУКА 23:35-43, 46, 48; ИОАНН 19:19-23, 30

Иисуһу Харайыы

Иисуһу харайыы

Иисус өлбүт күнэ бээтинсэ этэ. Ол иһин иудейдар Пилакка кэлэн, бу субуотаҕа улуу бырааһынньыкпыт, онон субуота күн кириэскэ өлүк туруо суохтаах диэн, тиириллибиттэри кириэстэн уһултарарыгар көрдөспүттэрэ. Баһылык көҥүлүн ылан баран, буойуннар, тиийэн, өлбүт ороспуойдар сотолорун уҥуоҕун тосту охсубуттара. Иисус өлбүтүн көрөн, сототун уҥуоҕун тоһуппатахтара. Ол гынан баран биир буойун Кини ойоҕоһун үҥүүнэн супту анньыбытыгар сонно бааһыттан хааннаах уу тохтубута. Онон барыта Суруйууга «Кини уҥуоҕа тостуо суоҕа» (Тахсыы 12:46 ) уонна «Кими супту анньыбыттарын көрүөхтэрэ» (Захария 12:10 ) диэн этиллибитин курдук буолбута.

Бу кэнниттэн Пилакка синедрион чилиэнэ, Аримафеяттан төрүттээх Иосиф диэн биллэр-көстөр баай киһи кэлбитэ. Кини иудейдартан куттанар буолан, Иисуска кистээн үөрэммит киһи этэ. Иосиф Пилаттан Иисуһу кириэстэн устары көҥүллүүрүгэр көрдөспүтэ, ону Пилат көҥүллээбитэ.

Синедрион өссө биир атын чилиэнэ, урут Иисуска түүн кэлэн барбыт Никодим эмиэ кэлбитэ. Кини улахан иһиттэргэ үчүгэй сыттаах күндү арыыны аҕалбыта. Иккиэн иудей үгэһинэн Иисуһу ол арыынан сотон баран, таҥаска суулаабыттара. Кинини кириэскэ тиирбит сирдэригэр саад баара, онно өлбүт киһини харайарга анаан бэрт соторутааҕыта суоруллубут саҥа хаспах турара. Иосифтаах Никодим Иисуһу онно уган баран, хаспах аанын тааһынан бүөлэтэн кэбиспиттэрэ.

Субуота күн Таҥара үрдүкү үлэһиттэрэ уонна фарисейдар Пилат баһылыкка кэлэн, Иисус туһунан: «Тойоммут! Биһиги били албынньыт тыыннаах сылдьан „үс күнүнэн тиллиэҕим“ диэбитин өйдөөн кэллибит. Аны үөрэнээччилэрэ түүн кэлэн уоран ылан баран, норуокка тилиннэ диэн кэпсиэхтэрин сөп, онон үс хонуга туолуор диэри, хоруобу манатарга бирикээстээ. Кэнники албына бастакытынааҕар өссө куһаҕан буолуо», – диэбиттэрэ.

Баһылык көҥүлүн ылан баран, хаспах таһыгар манабыл туруорбуттара, аанын буоллаҕына хам бэчээттээн кэбиспиттэрэ.

МАТФЕЙ 27:57-66; ИОАНН 19:31-42

Христос Тиллиитэ

Христос Тиллиитэ

Субуота ааһыыта сүдү күүстээх сир хамсааһына буолбута: халлаантан Айыы Тойон аанньала түһэн, хаспах аан тааһын халбарыппыта. Аанньал дьүһүнэ чаҕылҕан курдуга, таҥаһа хаар маҥан этэ. Хаспаҕы манаан турбут харабыллар кутталларыттан титирэстэһэ түһээт, өлбүттүү таалбыттара. Кэлин, өйдөнөн баран, куоракка сүүрэн тиийэн, туох буолбутун барытын Таҥара үрдүкү үлэһиттэригэр кэпсээн биэрбиттэрэ. Анарааҥҥылар аҕа баһылыктары кытта сүбэлэһэн баран, харабылларга элбэх харчыны биэрбиттэрэ: «Эһиги дьоҥҥо: „Түүн, утуйа сыттахпытына, үөрэнээччилэрэ кэлэннэр, Кинини уоран ылбыттар“, – диэн кэпсээҥ. Оттон сурах баһылыкка тиийдэҕинэ, биһиги кинини тылбытыгар киллэриэхпит, онон эһигини моһуоктатыахпыт суоҕа». Буойуннар, харчыны ылан баран, Таҥара үрдүкү үлэһиттэрэ кинилэри хайдах кикпиттэрин курдук, быһыыламмыттара.

Ол күн сарсыарда эрдэ Мария Магдалина, Иаков ийэтэ Мария уонна Саломия буоланнар, Иисуһу үчүгэй сыттаах арыынан оҕунуохтаары, саадка, Кини хараллыбыт хаспаҕар барбыттара. Аара бэйэлэрин икки ардыларыгар: «Хаспах аан тааһын биһиэхэ ким сыҕарытан биэриэй?» – диэн кэпсэтэ испиттэрэ. Арай чугаһаан баран көрбүттэрэ, таастара сыҕарытыллан турара. Ол, дьиҥэр, сүүнэ улахан таас этэ. Онтон иһирдьэ киирэннэр, үрүҥ таҥастаах аанньалы көрөн, уолуйа куттаммыттара. Аанньал кинилэргэ: «Куттанымаҥ! – диэбитэ. – Эһиги кириэскэ тиириллибит Иисуһу көрдүүргүтүн мин билэбин. Кини манна суох – Бэйэтэ эһиэхэ эппитин курдук, тиллибитэ. Айыы Тойону сытыарбыт сирдэрэ бу баар. Үөрэнээччилэригэр, түргэнник баран, Кини тиллибитин уонна барыларын Галилеяҕа кэтэһэрин туһунан этиҥ».

Дьахталлар хаспахтан тахсан, эмиэ да олус үөрэн, эмиэ да наһаа куттанан, үөрэнээччилэргэ Христос тиллибитин иһитиннэрэ сүүрбүттэрэ.

МАТФЕЙ 28:1-8, 11-15; МАРК 16:1-7, 9; ЛУКА 24:1-7

Иисус Тыыннаах!

Иисус тыыннаах!

Дьахталлар Иисус тиллибитин туһунан кэпсээри, үөрэнээччилэргэ баран истэхтэринэ, аара суолга Айыы Тойон Бэйэтинэн баар буола түспүтэ уонна: «Эһиэхэ эйэ буоллун!» – диэбитэ. Кинилэр Иисуһу көрөн олус үөрэн, чугаһаан кэлэн Киниэхэ сүгүрүйбүттэрэ. Онуоха Иисус эппитэ: «Куттанымаҥ! Бырааттарбар баран этиҥ, Галилеяҕа тиийдиннэр. Миигин онно көрүөхтэрэ».

Дьахталлар уон биир үөрэнээччигэ кэлэн, тиллибит Иисуһу көрбүттэрин туһунан кэпсээбиттэрэ да, үөрэнээччилэр кинилэри итэҕэйбэтэхтэрэ.

Ол да буоллар, Петрдаах Иоанн сүүрүүнэн хаспахха барбыттара. Иоанн ордук быһый буолан, хоруопка урут тиийбитэ. Кини хаспах иһин өҥөйөн, Иисуһу суулаабыт таҥастара сытарын көрбүтэ, оттон сирэйин саппыт былаастара туспа сытара. Дьэ онуоха Иоанн хаспахха киирэн, итини барытын эт хараҕынан көрөн, Айыы Тойон дьиҥ чахчы тиллибитин итэҕэйбитэ.

МАТФЕЙ 28:8-10; ЛУКА 24:9-12; ИОАНН 20:3-8

Иисус Еммауска Баран Иһэр Үөрэнээччилэригэр Көстөр

Иисус Еммауска баран иһэр үөрэнээччилэригэр көстөр

Ол күн Иисус икки үөрэнээччитэ Иерусалимтан чугас баар Еммаус диэн дэриэбинэҕэ барбыттара. Аара суолга бу кэлин буолбут түбэлтэлэри кэпсэтэ испиттэрэ. Ону ырыҥалыы истэхтэринэ, арай Иисус Бэйэтинэн кэлэн кинилэри кытта аргыстаһан барбыта, ол эрээри үөрэнээччилэрэ Кинини билбэтэхтэрэ.

Иисус үөрэнээччилэриттэн: «Эһиги бу туох туһунан кэпсэтэр буолаҕыт, туохтан маннык санаарҕаатыгыт?» – диэн ыйыппыта. Онуоха биирдэстэрэ, Клеопа диэн ааттаах киһи: «Бу күннэргэ туох буолбутун Иерусалимҥа кэлбит дьонтон Эн эрэ билбэккэ сылдьаҕын быһыылаах», – диэн хардарбыта. «Ол тугу?» – диэн ыйыппыта Иисус. Үөрэнээччилэр: «Назарет Иисуһун туһунан этэбит, – диэбиттэрэ. – Кини тылынан да, дьайыытынан да Таҥараҕа уонна бар дьоҥҥо кыаҕын биллэрбит Пророк этэ. Ону Таҥара үрдүкү үлэһиттэрэ уонна тойоттор тутан ылан, өлөрөргө ууран кириэскэ тиирбиттэрэ. Биһиги буоллаҕына, Кини Израилы босхолуохтаах диэн, эрэнэ саныырбыт! Ити бүгүн хайыы-үйэ үһүс күнэ. Ол гынан баран бүгүн сорох дьахталларбыт биһигини соһуттулар: сарсыарда эрдэ хоруобар тиийэ сылдьан, Кинини булбатахтар. Онтон төннөн кэлэн, онно аанньаллары көрбүттэрин кэпсээтилэр. Аанньаллар Кинини тыыннаах диэбиттэр. Сорохторбут эмиэ хоруопка бара сылдьыбыттара, барыта ити дьахталлар эппиттэрин курдук үһү. Бэйэтин буоллаҕына көрбөтөхтөр». Маны истэн баран, Иисус кинилэргэ: «Толкуйа да суох дьоҥҥут, пророктар эппиттэрин итэҕэйэргит эһиэхэ дьэ ыарахан буолар эбит! – диэбитэ. – Христос ити курдук эрэйи-буруйу көрөн баран, килбиэнигэр киириэхтээх этэ буолбатах дуо?» Итиэннэ Моисейтан уонна бары пророктартан саҕалаан, Суруйууларга Кини туһунан этиллибити барытын быһааран барбыта.

Тиийиэхтээх дэриэбинэлэригэр чугаһаан иһэн, үөрэнээччилэр аргыстарыттан: «Күммүт киэһэрдэ, онон биһигини кытта манна хаал», – диэн көрдөспүттэрэ. Онон Иисус кинилэри кытта дьиэҕэ киирсибитэ. Онтон киэһээҥҥи аһылыктарын аһаары олорбуттарыгар килиэби ылан алҕаан баран, эмти тутан кинилэргэ биэрбитэ. Дьэ онуоха эрэ кинилэр харахтара аһылларга дылы гынан, Кинини билбиттэрэ, ол эрээри Иисус көстүбэт буолан хаалбыта. Үөрэнээччилэрэ: «Оо, ол иһин да, Кини аара суолга биһиэхэ кэпсии, Суруйууну быһаара истэҕинэ, сүрэхпит итинник өрүкүйбүт эбит буолбаат!» – дэһиспиттэрэ.

ЛУКА 24:13-32

Иисус Атын Үөрэнээччилэригэр Көстөр

Иисус атын үөрэнээччилэригэр көстөр

Еммауска баран иһэн Иисуһу көрсүбүт үөрэнээччилэр сонно тута Иерусалимҥа төннүбүттэрэ. Онно уон биир апостол уонна атын үөрэнээччилэр түмсэн олорор дьиэлэригэр тиийэн, аара суолга туох буолбутун уонна Иисуһу, кинилэргэ килиэп биэрэ турдаҕына, билбиттэрин кэпсээбиттэрэ.

Ити туһунан кэпсэтэ олордохторуна, Иисус кинилэр ортолоругар Бэйэтинэн баар буола түһээт: «Эһиэхэ эйэ буоллун!» – диэбитэ. Үөрэнээччилэр, тыыны көрдүбүт дии санаан, уолуйан хаалбыттара. Ол эрээри Иисус: «Тоҕо куттанаҕыт, тоҕо саарбахтыы саныыгыт? – диэбитэ. – Илиибин-атахпын да көрүҥ: тыын этэ-сиинэ, уҥуоҕа суох, оттон Мин хайдахпыный?» Инньэ диэн баран, кинилэргэ баас чэрдээх илиитин, атаҕын көрдөрбүтэ. Үөрбүттэрэ бэрдиттэн итэҕэйбэккэ, бэркиһии турдахтарына, Иисус: «Манна туох эмэ астааххыт дуо?» – диэн ыйыппыта. Үтүллүбүт балык кырбаһа уонна мүөт баарын ылан биэрбиттэрин, көрөн турдахтарына, сиэн кэбиспитэ.

Онтон Иисус эппитэ: «Мин өссө эһигини кытта сылдьан, Мин туспунан Моисей сокуонугар, пророктарга уонна псаломнарга суруллубут туолуохтаах диэн эппитим бу туолла. Суруйууга этиллибитинэн, Христос эрэйи-буруйу көрөн өлөн баран, үһүс күнүгэр тиллиэхтээх этэ. Иерусалимтан саҕалаан, аньыыны-хараны бырастыы гыннарарга, аньыыны билинэн Таҥараҕа эргиллэргэ бары омуктары Кини аатынан үөрэтиллиэхтээх. Маныаха барытыгар эһиги туоһу буолаҕыт. Мин эһиэхэ Аҕам биэриэх буолан эрэннэрбитин ыытыаҕым, онон үөһэттэн күүс ылыаххытыгар диэри, эһиги Иерусалимтан ханна да барымаҥ».

ЛУКА 24:33-49

«эн Миигин Таптыыгын Дуо?»

«Эн Миигин таптыыгын дуо?»

Бу кэнниттэн Тиллибит Айыы Тойон үөрэнээччилэригэр аны Тивериада муоратын кытылыгар, Галилеяҕа, көстүбүтэ. Онно Симон Петр, Игирэ Аҥаара диэн ааттаах Фома, Галилея Канатыттан сылдьар Нафанаил, Зеведей уолаттара уонна өссө икки атын үөрэнээччи бары бииргэ сылдьыбыттара. Симон Петр «мин балыктыы барабын» диэбитигэр, үөрэнээччилэр эмиэ кинини кытта барсарга быһаарыммыттара. Оҥочолоругар олорон кытылтан тэйиччи устубуттара да, ол түүн тугу да ылбатахтара.

Онтон сарсыарда буолуута кытылга Иисус турарын көрбүттэрэ гынан баран, бу Кини диэн билбэтэхтэрэ. Иисус кинилэртэн: «Оҕолоор, туох эмэ аһылыктааххыт дуо?» – диэн ыйыппыта. «Суох», – дэспиттэрэ. Иисус: «Илимҥитин оҥочоҕут уҥа өттүгэр түһэриҥ, оччоҕо тутуоҕа», – диэбитэ. Илимнэрин түһэрбиттэригэр киһи араарбат элбэх балыга иҥнибитэ. Онуоха Иисус таптыыр үөрэнээччитэ Петрга: «Ити Айыы Тойон!» – диэн эппитэ. Маны истээт, Симон Петр ууга ыстанан кэбиспитэ уонна кытылга харбаан тиийбитэ. Атын үөрэнээччилэр илимнээх балыктарын состорбутунан оҥочонон устан кэлбиттэрэ, кинилэр кытылтан олох чугас сылдьаллара. Кытылга тахсан, чох күөдьүтүллэн уот оттуллубутун, кулуһун кытыытыгар үтүллүбүт балык, килиэп сытарын көрбүттэрэ.

Бу Иисус тиллэн баран үөрэнээччилэригэр үһүс көстүүтэ этэ.

Эбиэттии олордохторуна, Иисус Симон Петрга эппитэ: «Симон, Иона уола, Эн Миигин кинилэрдээҕэр ордук таптыыгын дуо?» Петр Киниэхэ: «Оннук, Айыы Тойон! Мин Эйигин таптыырбын Эн билэҕин», – диэн хардарбыта. Онуоха Иисус: «Мин барааннарбын манаа», – диэбитэ. Онтон иккиһин ыйыппыта: «Иона уола Симон, эн Миигин таптыыгын дуо?» Петр Киниэхэ эппитэ: «Оннук, Айыы Тойон! Мин Эйигин таптыырбын Эн билэҕин». Иисус эмиэ: «Мин барааннарбын манаа», – диэбитэ. Онтон Айыы Тойон үсүһүн: «Иона уола Симон, эн Миигин таптыыгын дуо?» – диэн ыйыппыта. Кини үсүһүн «Эн Миигин таптыыгын дуо?» диэбититтэн санньыйан, Петр эппитэ: «Айыы Тойон, Эн барытын билэҕин. Мин Эйигин таптыырбын Эн билэҕин». Иисус киниэхэ: «Мин барааннарбын манаа», – диэбитэ.

Петр Иисустан үстэ аккаастаммытын курдук, аны билигин Кинини таптыырын үстэ билиммитэ. Айыы Тойон «Мин барааннарбын манаа» диэн Петрга уонна атын үөрэнээччилэргэ этиитэ «Миигин итэҕэйэр дьон туһугар кыһаллыҥ» диэн суолталааҕа.

ИОАНН 21:1-17

Иисус Христос Халлааҥҥа Тахсыыта

Иисус Христос Халлааҥҥа тахсыыта

Тиллибит Христос өссө түөрт уон хонук устата үөрэнээччилэригэр көстөн, Таҥара Саарыстыбатын туһунан кэпсээбитэ. Дьэ онтон биирдэ барыларын түмэн баран, эппитэ:

Иерусалимтан ханна да барымаҥ, Миигиттэн истибиккитин – Аҕам эрэннэрбитин – кэтэһиҥ. Иоанн уунан сүрэхтиирэ, оттон эһиги бу кэннэ аҕыйах хонугунан Сибэтиэй Тыынынан сүрэхтэниэххит.

Эһиэхэ үөһэттэн Сибэтиэй Тыын түстэҕинэ, эһиги күүс ылыаххыт уонна Иерусалимҥа да, бүтүн Иудеяҕа, Самарияҕа да – сир бары уһугар тиийэ Мин кэрэһиттэрим буолуоххут.

Иисус Христос маны этэн баран, бары көрөн турдахтарына, улам үөһэ тахсан барбыта уонна былыкка куустаран, көстүбэт буолбута. Баран эрэр сирин батыһа халлааны одуулаан турдахтарына, эмискэ кинилэр иннилэригэр маҥан таҥастаах икки киһи баар буола түспүтэ. «Галилея дьоно! – диэбиттэрэ кинилэр. – Тоҕо халлааны одуулаан тураҕыт? Эһигиттэн халлааҥҥа тахсыбыт Иисус эһигиттэн хайдах баран эрэрин көрөҕүт да, ол курдук эмиэ Кини эһиэхэ эргиллэн кэлиэҕэ».

АПОСТОЛЛАР ДЬАЙЫЫЛАРА 1:3-11

«суол, Кырдьык Уонна Олох»

«Суол, Кырдьык уонна олох»

Айыы Тойон Иисус Христос сиргэ үс сыл кэриҥэ, кириэскэ тиириллэн өлүөр диэри, сулууспалаабыта. Айыы Тойон Евангелиены, ол аата быыһаныы уонна Таҥара Саарыстыбатын туһунан Үөрүүлээх Илдьити, иһитиннэрэрэ. Кини олус улахан суолталаах сорох этиилэрэ манныктар:

Мин суол, кырдьык уонна олох буолабын; Аҕабар Миигинэн эрэ кэлиэххэ сөп, онтон атын суол суох (Иоанн 14:6 ).

Мин өлүүттэн Тилиннэрээччи уонна Олоҕу Биэрээччи буолабын; Миигин итэҕэйэр киһи өлбүтүн да иһин, тиллиэҕэ (Иоанн 11:25 ).

Бу дойдуга баарым тухары, Мин бу дойду сырдыгынабын (Иоанн 9:5 ).

Мин олох килиэбинэбин. Миэхэ кэлэр киһи аччыктыа суоҕа, Миигин итэҕэйэр киһи хаһан да утатыа суоҕа (Иоанн 6:35 ).

Киһи Уола өлбүтү-сүппүтү булан, быыһаары кэлбитэ (Лука 19:10 ).

Туох-ханнык иннинэ Таҥара Саарыстыбатыгар, кини кырдьыгар дьулуһуҥ (Матфей 6:33 ).

Мин эһиэхэ эйэни хаалларабын, Бэйэм эйэбин эһиэхэ биэрэбин; Мин бу дойду биэрэриттэн атыннык биэрэбин. Эһиги дьиксиниэ, дьулайыа суохтааххыт (Иоанн 14:27 ).

Кэлиҥ Миэхэ эрэйи көрбүттэр, ыар сүгэһэргэ баттаппыттар бука бары – Мин эһигини уоскутуом. Мин бурҕалдьыбын ылан кэтиҥ, өһүөмньүтэ суох, көрсүө буоларга Миигиттэн үөрэниҥ; Мин өһүөмньүтэ суохпун, сымнаҕас сүрэхтээхпин, онон эһиги дууһаҕытыгар уоскулаҥы булуоххут. Мин кэтэрдэр бурҕалдьым чэпчэки, Мин сүктэрэр сүгэһэрим ыарахана суох (Матфей 11:28-30 ).

Мин этэр тылбын истэр, Миигин Ыыппыты итэҕэйэр киһи бараммат олохтоох; кини өлөр өлүүттэн туораан бараммат олоххо киирбит буолан, дьүүлгэ турбат (Иоанн 5:24 ).

Таҥара Уолун итэҕэйэр киһи бараммат олохтоох, оттон итэҕэйбэт киһи олоҕу көрбөт: Таҥара уора-кылына киниттэн араҕыа суоҕа (Иоанн 3:36 ).

Ким Миигин батыһыан баҕарар – бэйэҕиттэн аккаастан уонна кириэскин сүгэн Миигин батыс (Лука 9:23 ).

Өскөтүн киһи бүтүн аан дойдуну баһылаан баран бэйэтэ өллөҕүнэ эбэтэр бэйэтигэр куһаҕаны оҥоһуннаҕына, ол баһылаабыта киниэхэ туох туһалаах буолуой? (Лука 9:25 ).

Миигин итэҕэйэрин дьон иннигэр аһаҕастык билиммит киһини Мин эмиэ Халлааннааҕы Аҕам иннигэр билиниэм; Миигиттэн дьон иннигэр аккаастаммыт киһиттэн Мин эмиэ Халлааннааҕы Аҕам иннигэр аккаастаныам (Матфей 10:32-33 ).

Сир-халлаан суола суох симэлийиэҕэ, оттон Мин тылым хаһан да симэлийиэ суоҕа (Лука 21:33 ).

Апостоллар Дьайыылара

Апостоллар Дьайыылара

Маныаха диэри биһиги Айыы Тойон Иисус Христос халлааҥҥа тахсыан иннинэ буолбут түбэлтэлэр тустарынан кэпсэтэн кэллибит. Олор бары Матфей, Марк, Лука уонна Иоанн таҥан оҥорбут Евангелиеларыгар суруллубуттар.

Саҥа Кэс Тыл бэһис кинигэтэ «Апостоллар Дьайыылара» диэн ааттанар. Бу кинигэҕэ Христос үөрэҕэ оччотооҕу Рим империятын уобаластарыгар хайдах тарҕанан барбытын туһунан кэпсэнэр. «Апостоллар Дьайыыларыгар», сүнньүнэн, Петр уонна Павел апостоллар сулууспалааһыннара, чуолаан Павел апостол атын омуктар ортолоругар миссионердаабыт үлэтэ-хамнаһа сырдатыллар.

Апостоллар Дьайыыларын ааҕа олорон, биһиги Айыы Тойон Иисус Христос Голгофа кириэһигэр өлөн, бар дьону быыһаабытын туһунан Таҥара илдьит тыла атын омуктар ортолоругар эмиэ тэнийэн-тарҕанан барбытын көрөбүт.

Лукаттан Евангелиены уонна «Апостоллар Дьайыыларын» биир ааптар – евангелист Лука суруйбута диэн сабаҕалыыллар. Бу икки кинигэ, Христос төрүөҕүттэн алта уонча сыл ааспытын кэннэ, суруллубут. «Апостоллар Дьайыыларыгар» Евангелиеҕа кэпсэммит быһыы-майгы салгыы сайдыыта Христос тиллиэҕиттэн 60-с сыллар саҥаларыгар диэри ойууланар. Бу христианство саҥа тарҕанан барыытын историята.

Сибэтиэй Тыын Түһүүтэ

Сибэтиэй Тыын түһүүтэ

Үөрэнээччилэр Елеонтан, Христос халлааҥҥа тахсыбыт хайатыттан, Иерусалимҥа төннөн кэлэн, өрүү түмсэр дьиэлэрин үөһээҥҥи хоһугар киирэн Таҥараҕа үҥпүттэрэ. Онно кинилэри кытта дьахталлар эмиэ, ол иһигэр Мария, Иисус Христос Ийэтэ, бааллара. Үөрэнээччилэр Иуда оннугар Матфий диэн ааттаах атын уон иккис апостолы талбыттара.

Паасха кэнниттэн биэс уон хонон баран бэлиэтэнэр Биэс уонус күн бырааһынньыгар бары эмиэ биир санаанан түмсүбүттэрэ. Ол кэмҥэ эмискэ халлаантан күүстээх тыал сирилээн түһэн эрэрин санатар тыас иһиллээт, кинилэр баар дьиэлэрин иһин толорон кэбиспитэ. Онтон уот төлөнүгэр маарынныыр сарбынньахтар түһэн, арахсыһан киһи-киһи аайы тохтообуттара. Онуоха бары, Сибэтиэй Тыын киирэн, урут билбэт омуктарын тылынан саҥаран барбыттара.

Ол саҕана Иерусалимҥа араас дойдуттан кэлбит таҥараһыт иудейдар бааллара. Тыаһы истэн, киһи бөҕөтө үмүөрүспүтэ. Хас биирдии киһи иһиттэҕинэ, апостоллар кинилэр төрөөбүт тылларынан саҥараллара, бары онтон соһуйан аймаласпыттара. Онон сөҕөн-махтайан, бэйэ-бэйэлэриттэн: «Бу Галилея дьоно этилэр буолбат дуо? Оччоҕо кинилэр хайдах биһиги төрөөбүт тылбытынан саҥаралларый? – диэн ыйыталлара. – Таҥара улуу дьайыыларын туһунан биһиги тылбытынан кэпсииллэр дии!»

Бары бэркиһээн: «Бу аата тугуй?» – дииллэрэ. Оттон сорохторо эҕэлээхтик: «Минньигэс арыгыны тото испиттэр ээ», – дэһиспиттэрэ.

ДЬАЙЫЫЛАР 1:12-26; 2:1-13

Петр Тыл Этиитэ

Петр тыл этиитэ

Петр уон биир апостолы кытта норуот иннигэр туран, бары истэллэрин курдук доргуччу эппитэ: «Иудея дьоно, Иерусалим олохтоохторо бука бары! Бу туох буолбутун билиэххитин баҕарар буоллаххытына, мин этэрбин болҕойон истиҥ. Эһиги саныыргыт курдук, кинилэр бачча сарсыардаттан итирэ сылдьар буолбатахтар, бу көрөргүтүн барытын хаһан эрэ Иоиль пророк өтө көрөн маннык этэн турар: „Бу тиһэх күннэргэ буолуоҕа, диир Айыы Таҥара, Мин киһи аймахха Тыыммын ыыттахпына, эһиги уолаттаргыт-кыргыттаргыт Мин этэрбин тиэрдиэхтэрэ, уолаттаргыт көрүү көрүөхтэрэ, кырдьаҕастаргыт дириҥ суолталаах түүллэри түһүөхтэрэ. Мин Тыыммын кулуттарбар – эр дьоҥҥо, дьахталларга даҕаны – ыыттахпына, кинилэр бар дьоҥҥо Мин этэр тылбын тиэрдиэхтэрэ. Дьэ, очччоҕо Айыы Тойону аатын ааттаан ыҥырбыт киһи барыта быыһаныа“.

Израиль дьоно! Бу этэрбин болҕойон истиҥ: бэйэҕит билэргит курдук, Таҥара эһиги көрөргүтүгэр Иисуска улуу дьайыылары, дьиктилэри, араас ураты бэлиэ суоллары оҥорторон, Кинини туоһулаан турар. Таҥара эрдэттэн анаан оҥкуллаабытын курдук, Кинини эһиэхэ тутан биэрбиттэрин эһиги Таҥараны билбэт омуктарга биэрэн, кириэскэ хам хараҕалатан өлөртөрбүккүт. Ол эрээри Таҥара өлөр өлүү бохсубутун үрэйэн, Кинини тилиннэрбитэ: өлүү Кинини хайдах да бохсон кэбиһэр кыаҕа суоҕа.

Дьэ онон Таҥара Иисуһу тилиннэрбитин биһиги бука бары туоһулуубут. Иисус үөһэ, Айыы Таҥара уҥа өттүгэр, ылыллан, Аҕата эрэннэрбит Сибэтиэй Тыынын ылан, бу эһиги сибилигин көрбүккүтүн-истибиккитин оҥортордо. Онон, Израиль дьоно, эһиги биири бигэтик өйдүөх тустааххыт: Иисуһу, эһиги кириэскэ тиирэн өлөрбүккүтүн, Таҥара Айыы Тойон уонна Быыһааччы гыммыта».

Маны истибиттэр бука бары сүрэхтэригэр ыттаран, Петртан уонна атын апостоллартан: «Бырааттарбыт, оччоҕо биһиги хайыыбытый?» – диэн ыйыппыттара. Петр кинилэргэ эппитэ: «Аньыыгытын билинэн, Таҥараҕа эргиллиҥ. Хас биирдии бэйэҕит аньыыгытын-буруйгутун бырастыы гыннаттарар туһугар Иисус Христос аатыгар сүрэхтэниҥ, оччоҕо эһиги Сибэтиэй Тыын бэлэҕин ылыаххыт. Таҥара тугу эрэннэрбитэ эһиэхэ, эһиги оҕолоргутугар да, ыраах сылдьар да дьоҥҥо – Айыы Тойон Таҥарабыт ыҥырбыт дьонугар – бука барыгытыгар ананар».

Онон Петр тылын улгумнук ылыммыт дьон сүрэхтэнэн, ол күн барыта үс тыһыынча кэриҥэ итэҕэйээччи эбиллибитэ. Айыы Тойон күнтэн күн быыһанааччылар ахсааннарын – Бэйэтин Церковын (Таҥара Дьиэтин), ол аата Иисус Христос толуйан ылбыт дьонун түмсүүтүн – эбэн испитэ.

ДЬАЙЫЫЛАР 2:14-47

Босхоҥу Үтүөрдүү (2)

Босхоҥу үтүөрдүү (2)

Биирдэ Петрдаах Иоанн иккиэн храмҥа күнүскү үҥүүгэ баран испиттэрэ. Храм «Кэрэ» диэн ааттанар олбуорун аанын аттыгар төрүөҕүттэн босхоҥ киһи олороро. Кинини күн аайы көтөҕөн аҕалан, ааҥҥа олордон кэбиһэллэрэ, онно олорон бу киһи храмҥа киирэр дьонтон умналыыра. Петрдаах Иоанн киирэн эрэллэрин көрөн, киһи эмиэ ытыһын тоһуйбута.

Онуоха иккиэн босхоҥу болҕомтолоохтук көрөн баран: «Биһигини көр эрэ», – диэбиттэрэ. Умнаһыт тугу эрэ биэриэхтэрэ дии санаан, ыйытардыы өрө көрө түспүтүгэр, Петр эппитэ: «Миэхэ үрүҥ да, кыһыл да көмүһүм суох, ол гынан баран туох баардаахпыттан биэрэбин: Иисус Христос аатынан этэбин: туран хаамп!» Итиэннэ олорор киһини уҥа илиититтэн өрө тардыбыта. Сонно босхоҥ киһи, уллуҥахтара, икки тобугун сүһүөҕэ бөҕөргүү охсон, тирэхтэнэ түспүтэ уонна ойон туран хаампытынан барбыта. Үөрүүтүттэн Таҥараны айхаллыы-айхаллыы, апостоллар кэннилэриттэн храмҥа дьиэрэҥкэйдээн киирбитэ. Ааҥҥа олорбут босхоҥ киһи Таҥараны айхаллаабытынан хааман киирбитин көрөөт, онно баар дьон бары соһуйан хаалбыттара.

Үтүөрбүт киһи Петрдаах Иоанны батыһа сылдьар буолан, баар дьон барыта кинилэргэ храм колоннадатыгар саба сырсан кэлбитэ. Ону көрөн, Петр мустубут дьоҥҥо эппитэ: «Израиль дьоно! Тоҕо дьиктиргиигит? Биһиги туох эрэ бэйэбит кыахпытынан-үтүөбүтүнэн кинини үтүөрдүбүппүтүгэр дылы, биһигини тоҕо одуулаһаҕыт? Аҕаларбыт Таҥаралара Уолун, эһиги таҥнарбыт, Пилат босхолуон баҕарбытын үрдүнэн, киэр хайыспыт Иисускутун, албан аатырпыта. Эһиги Олох Баһылыгын өлөрбүккүт, ол гынан баран, Таҥара Кинини өлүүттэн тилиннэрбитэ. Кини тиллибитин туоһулара бу биһиги турабыт. Эһиги бука бары көрөр, бэркэ билэр киһигитин Иисус аата, Кини биэрбит итэҕэлэ сибилигин, бары көрөн турдаххытына, үтүөртэ. Ол эрээри, бырааттарым, эһиги, тойотторгут курдук, эмиэ билбэт буолаҥҥыт, итинник быһыыламмыккытын мин өйдүүбүн. Христос эрэйи-буруйу көрүөхтээҕин туһунан Таҥара эрдэттэн Бэйэтин бары пророктарынан этиттэрбитэ ити курдук туолбута.

Онон аньыыгыт-хараҕыт сотулларын туһугар, аньыыгытын билинэн, Айыы Тойоҥҥо эргиллиҥ, оччоҕо Айыы Тойон эһиэхэ биэрэр уоскулаҥ кэмэ кэллэҕинэ, Кини эһиэхэ анаабыт Иисус Христоһун ыытыаҕа. Таҥара былыр-былыргыттан сибэтиэй пророктарынан этиттэрбит кэмэ кэлиэр диэри, Христос халлааҥҥа сылдьыахтаах. Таҥара, Уолун Иисуһу тилиннэрэн баран, эһигини хас биирдиигитин аньыыттан-хараттан киэр хайыһыннаран, үтүө алгыска тиксэрээри, Кинини бастакынан эһиэхэ ыыппыта».

ДЬАЙЫЫЛАР 2:14 – 3:26

Петрдаах Иоанны Хаайыыга Угаллар

Петрдаах Иоанны хаайыыга угаллар

Петр этиитин истибит уонна босхоҥ үтүөрбүтүн көрбүт дьонтон ол күн биэс тыһыынча кэриҥэ киһи Иисус Христоһу итэҕэйбитэ. Петр тыл этиититтэн кыыһыран, Таҥара үлэһиттэрэ уонна баһылыктар Петрдаах Иоанны туттаран хаайыыга бырахтарбыттара. Сарсыныгар Иерусалимҥа иудей тойотторо, аҕа баһылыктар, сокуонньуттар уонна Таҥара үрдүкү үлэһиттэрэ мустубуттара. Кинилэр апостоллары аҕалтаран, синедрион иннигэр туруоран баран: «Туох күүһүнэн, ким аатынан эһиги бу дьиктини оҥордугут?» – диэн ыйыппыттара. Онуоха Петр Сибэтиэй Тыынынан өрө көтөҕүллэн, эппитэ: «Норуот салайааччылара, Израиль аҕа баһылыктара! Өскөтүн эһиги бүгүн биһигиттэн босхоҥ киһиэхэ оҥорбут үтүөбүт туһунан туоһулаһар, бу киһи хайдах үтүөрэн хаалбытын ыйыталаһар эбит буоллаххытына, эһиги да, Израиль норуота да бары биллэххит буоллун: эһиги кириэскэ тиирэн өлөрбүт Киһигит, Таҥара тилиннэрбит Иисус Христоһун, аата бу киһини үтүөрдэн, кини эһиги иннигитигэр билигин чэгиэн-чэбдик турар. Иисус – эһиги тутааччылар сирбиккит үрдүнэн, муннук тутар буолбут Таас, Киниттэн атын биһигини ким да быыһыыр кыаҕа суох, Кини аатыттан ураты биһиги быыһанарбытыгар бэриллибит атын аат бу күн сиригэр суох».

Петрдаах Иоанн хорсуннарын көрөн уонна кинилэр үөрэҕэ суох боростуой дьон буолалларын билэн баран, аҕа баһылыктар дьиибэргии санаабыттара. Онтон бэрт сотору бу дьон урут Иисуһу кытта бииргэ сылдьыбыттарын билбиттэрэ. Үтүөрдүбүт киһилэрэ буоллаҕына кинилэр аттыларыгар сэргэстэһэ турара, онон синедрион чилиэннэрэ тугу да утары этэр кыахтара суоҕа. Онон апостоллары синедрионтан тахса түһэллэригэр дьаһайан баран, Таҥара үрдүкү үлэһиттэрэ уонна аҕа баһылыктар: «Бу дьону хайдах гынабыт? – диэн сүбэлэспиттэрэ. – Илэ-чахчы дьиктини оҥорбуттарын Иерусалим олохтоохторо бука бары билэллэр, ону мэлдьэһэр кыахпыт суох. Онон сураҕы-садьыгы норуокка салгыы тэниппэт туһугар, Иисус аатын кимиэхэ да ааттаамаҥ диэн сэрэтэн, букатын бобон кэбиһиэххэ».

Апостоллары ыҥыран ылан, аны Иисус аатын төрүт ааттаабакка, им-дьим сылдьыҥ диэн кытаанахтык буойбуттара. Петрдаах Иоанн эппиттэрэ: «Бэйэҕит санаан көрүҥ, Таҥаратааҕар эһигини ордук истэрбит Таҥара иннигэр төһө сөптөөх буолуон сөбүй? Биһиги тугу көрбүппүтүн-истибиппитин кэпсээбэккэ сылдьар кыахпыт суох». Кинилэр оҥорбут дьиктилэрин көрөн бар дьон Таҥараны айхаллыыр буолан, сүбэ кыттыылаахтара апостоллары, саанан баран, ыытан кэбиспиттэрэ.

ДЬАЙЫЫЛАР 4:1-21

Итэҕэл Иһин Аан Бастакынан Муҥу Көрөн Өлбүт Стефан

Итэҕэл иһин аан бастакынан муҥу көрөн өлбүт Стефан

Апостоллар этии киллэриилэринэн, түмсүү дьадаҥылар, кыһалҕалаахтар тустарыгар ураты кыһамньыны саҥа талыллыбыт сэттэ диакоҥҥа, көмөлөһөөччүгэ, сүктэрбитэ. Бастакы диаконынан Сибэтиэй Тыыны толору ылыммыт күүстээх итэҕэллээх киһи Стефан буолбута. Кини норуокка уһулуччулаах дьиктилэри, сөҕүмэр бэлиэлэри көрдөрбүтэ. Христос итэҕэлин утарсааччылар ол иһин Стефаны абааһы көрөллөрө, кинини кытта мөккүһэллэрэ да, кини муударай өйүн хайдах да баһыйар кыахтара суоҕа, Стефан тугу этэрин киниэхэ Сибэтиэй Тыын Бэйэтинэн үөрэтэрэ. Онон соруйан хас да киһини кигэн, Моисейы уонна Таҥараны холуннарар дэппиттэрэ итиэннэ норуоту утары туруоран баран, Стефаны тутан ылан, синедриоҥҥа аҕалбыттара. Буруйдааччылар сымыйанан туоһулуур кэмнэригэр, синедриоҥҥа олорооччулар көрдөхтөрүнэ, кини сирэйэ аанньал сирэйин курдуга.

Таҥара үрдүкү үлэһитэ буруйдааччылары барыларын истэн баран, Стефантан: «Бу чахчыны этэллэр дуо?» – диэн ыйыппыта. Стефан киниэхэ Ытык Суруйуу тылынан хоруйдаабыта. Мустубут дьон, Стефан кинилэр аньыыларын-хараларын саралыыр уоттаах-төлөннөөх этиитин истэ-истэ, олус диэн уордайан, тиистэрин хабырына олорбуттара.

Сибэтиэй Тыыны толору ылыммыт Стефан Таҥара кэрэмэн килбиэнин уонна Кини уҥа өттүгэр турар Иисуһу анааран: «Мин халлаан арыллыбытын, Киһи Уола Таҥара уҥа өттүгэр турарын көрөбүн», – диэбитэ. Итини истээт, бары үөгүлэһэ түспүттэрэ уонна, кини саҥатын истимээри, кулгаахтарын саба туттубутунан сүүрэн тиийэн, Стефан үрдүгэр түспүттэрэ. Итиэннэ кинини куорат таһыгар кэнэйдээн таһааран, тааһынан илдьи тамнаан барбыттара. Стефан буоллаҕына: «Айыы Тойон Иисус, дууһабын ыл», – диэн үҥэ-көрдөһө турбута. Онтон сөһүргэстии түһэн күүһүн муҥунан: «Айыы Тойон, бу аньыыларын бырастыы гын!» – диэн саҥа аллайан баран, тыына быстыбыта.

ДЬАЙЫЫЛАР 6:2-15; 7:1-60

Филипп Уонна Эфиопия Үрдүк Сололооҕо

Филипп уонна Эфиопия үрдүк сололооҕо

Стефаны муҥнаан өлөрөн баран, Иерусалимнааҕы түмсүүнү сойуолаан барбыттара, онон апостоллартан уратылар бары Иудея, Самария араас куораттарынан арҕам-тарҕам ыһыллыбыттара. Арай апостоллар Айыы Тойон тылын салгыы тарҕата сылдьыбыттара.

Онтон арай биирдэ Айыы Тойон аанньала Филипп диэн диакоҥҥа: «Тураҥҥын, күн ортото буолуута Иерусалимтан Газаҕа барар иччитэх суолга таҕыс», – диэн соруйбута. Филипп туран, суолга тахсыбыта. Бу кэмҥэ биир аттакы эфиоп, Эфиопия сарыыссатын Кандакия үрдүк сололоох үлэһитэ, кини хааһынатын тутааччы, Айыы Тойоҥҥо үҥэн-сүгүрүйэн баран, Иерусалимтан төннөн иһэрэ. Кини колесницатыгар Исайя пророгу ааҕа олороро.

Аанньал Филипкэ: «Колесницаҕа чугаһаан, аргыстаһан бар», – диэбитэ. Филипп ситэн кэлэн, аттакы Исайя пророк кинигэтин ааҕарын истэн: «Тугу ааҕаргын өйдүүгүн дуо?» – диэн ыйыппыта. «Киһи быһаарыыта суох хайдах өйдүөхпүнүй?» – диэбитэ анарааҥҥыта, уонна Филиби колесницаҕа тахсан сэргэстэһэ олороругар ыҥырбыта. Ол ааҕа испит кэрчигэ маннык этэ: «Кинини, бараан курдук, өлөрө илдьибиттэрэ; түү кырыйааччы иннигэр бараан оҕото чуумпуран турарыныы, Кини ылы-чып турбута. Кинини атаҕастаабыттара, кырдьыгынан сууттаабатахтара. Кини удьуордарын туһунан ким кэпсиэҕэй? Олорор олоҕун сиртэн араарбыттара эбээт».

Аттакы Филиптэн ыйыппыта: «Көрдөһөбүн, быһаар эрэ, пророк бу ким туһунан этэрий: бэйэтин туһунан дуу, атын ким эрэ туһунан дуу?» Онон Филипп киниэхэ Суруйуу бу кэрчигиттэн саҕалаан, Иисус туһунан кэпсээбитэ.

Ол ыккардыгар айаннаан, уулаах сиргэ тиийэн кэлбиттэрэ. Аттакы: «Бу уу баар эбит. Мин сүрэхтэнэрбин туох мэһэйдиирий?» – диэн ыйыппыта. Филипп киниэхэ: «Ис сүрэххиттэн итэҕэйэр буоллаххына, сүрэхтэниэххин сөп», – диэн хардарбыта. Киһитэ: «Иисус Христос Таҥара Уола диэн итэҕэйэбин», – диэбитэ уонна колесницаны тохтоторго дьаһайбыта. Филиптээх аттакы иккиэн ууга киирбиттэрэ, Филипп кинини сүрэхтээбитэ. Ууттан тахсыбыттарыгар аттакыга Сибэтиэй Тыын түспүтэ, Филиби буоллаҕына Айыы Тойон аанньала илдьэ барбыта. Оттон аттакы кинини хараҕын далыттан сүтэрэн кэбистэр да, үөрэ-көтө салгыы айанныы турбута.

ДЬАЙЫЫЛАР 8:26-39

Христианнары Сойуолаһар Савл

Христианнары сойуолаһар Савл

Иерусалимнааҕы итэҕэйээччилэр түмсүүлэрин сойуоласпыт дьонтон биирдэстэрэ Савл диэн ааттаах эдэр фарисей этэ. Савл үрдүк таһымнаах религиознай үөрэххэ үөрэммит буолан, Ытык Суруйууну дириҥник билэрэ. Кини аҕа көлүөнэлэр үгэстэрин кытаанахтык тутуһара, сокуон бары сиэрин-туомун, ыйыытын-кэрдиитин эҥкилэ суох толороро. Ол эрээри Савл, дьиҥ кырдьыгы билбэт буолан, христианнары еретиктэр дии саныыра, онон Иисус Мессия буоларын итэҕэйбэт этэ. Кини Иисус Христос үөрэнээччилэрин дьиэлэригэр көтөн түһэн, кинилэри соһон таһаартыыра уонна, кэлгийтэрэн баран, хаайыыга бырахтаран сорго-муҥҥа, ыар өлүүгэ анньара.

Диакон Стефаны тааһынан тамныыр кэмнэригэр Савл, кинини өлөрөрү сөпсүүр буолан, өлөрүөхсүттэр таҥастарын манаан турбута. Кини хара санаалаах дьэбир киһи буолбатах эрээри, буруйдаахтар сөпкө буруйданаллар дии саныыра, онон христианнары утарар бигэ санаатын уларыппат этэ.

Итэҕэли токурутуу салгыы тэнийэн Дамаск кытта кутталлаах үөрэх киинэ буолбутун билэн, Савл аны онно барарга быһаарыммыта. Кини Айыы Тойон үөрэнээччилэрин ис сүрэҕиттэн абааһы көрөр буолан, Таҥара үрдүкү үлэһитигэр киирэн, Дамаск синагогаларыгар сурук суруйтаран ылбыта. Ол сурук көмөтүнэн кини Христос үөрэҕин тутуһааччылары тутаттаан, хандалынан бохсон баран, Иерусалимҥа муҥната аҕалыахтааҕа.

ДЬАЙЫЫЛАР 7:58; 8:1, 3; 9:1-2

Айыы Тойон Савлга Көстүүтэ

Айыы Тойон Савлга көстүүтэ

Савл Дамаска чугаһаан истэҕинэ, эмискэ халлаантан чаҕылхай сырдык сандаара түспүтэ. Кини сиргэ охтон түһэн баран: «Савл, Савл, Миигин тоҕо сойуолаһаҕын?» – диир саҥаны истибитэ. «Кимҥиний Эн, Тойонуом?» – диэбитэ Савл. Айыы Тойон киниэхэ эппитэ: «Мин эн сойуолаһар Иисуһуҥ буолабын. Үөрбэни утары барарыҥ эйиэхэ ыарахан буолуо». Кутталыттан тип-титирэс буолбут Савл: «Айыы Тойон! Миэхэ тугу соруйаҕын?» – диэн ыйыппыта. Айыы Тойон: «Туран куоракка тиий, тугу гынаргын онно этиэхтэрэ», – диэбитэ.

Савлы кытта бииргэ айаннаан испит дьон сөҕөн дөйүөрбүт курдук турбуттара: саҥа иһиллэрэ эрээри, ким да баара көстүбэт этэ. Савл сиртэн турбута, арай, халлаантан тыкпыт чаҕылхай сырдыктан хараҕа саатан, тугу да көрбөт буолан хаалбыт этэ. Онон аргыстара илиититтэн сиэтэн, куоракка илдьибиттэрэ.

Дамаска Христос бэриниилээх үөрэнээччитэ Анания диэн киһи баара. Айыы Тойон киниэхэ көстөн эппитэ: «Анания! Туран Көнө диэн уулуссаҕа таҕыс, уонна онно Иуда дьиэтигэр баран, Тарстан кэлбит Савлы ыйыт. Кини сибилигин үҥэ туран, эн киниэхэ тиийэн илиигин ууран үҥтэххинэ, хараҕа чөлүгэр түһэрин биллэ». Онуоха Анания: «Айыы Тойон! Ол киһи Иерусалимҥа Эн сибэтиэйдэргэр төһөлөөх куһаҕаны оҥорбутун мин үгүс дьонтон истэн турабын, – диэн хардарбыта. – Манна даҕаны кини Эн ааккын ааттааччылары тутарга Таҥара үрдүкү үлэһиттэриттэн көҥүл ылан кэлбитэ». Ол эрээри Айыы Тойон эппитэ: «Кини – Мин Бэйэм ааппын араас норуоттарга, ыраахтааҕыларга уонна Израиль норуотугар иһитиннэртэрэргэ талан ылбыт киһим. Онон баран эт. Мин аатым туһугар төһө муҥнаныахтааҕын Бэйэм киниэхэ көрдөрүөҕүм».

Анания Айыы Тойон эппит сиригэр барбыта. Дьиэҕэ киирэн, Савлга илиитин ууран баран: «Быраатым Савл! Эн көрөр буоларыҥ, Сибэтиэй Тыыны толору ылынарыҥ туһугар, эйиэхэ миигин Айыы Тойон – кэлэн истэххинэ суолгар көстүбүт Иисус – ыытта». Сонно Савл, хараҕыттан балык хатырыгын санатар туох эрэ бүрүө түһээтин кытта, эмискэ көрөр буолан хаалбыта. Ол күн Иисус аатыгар сүрэхтэнэн баран, кини синагогалары кэрийэ сылдьан, Иисус Таҥара Уола буоларын туһунан үөрэтэн барбыта.

ДЬАЙЫЫЛАР 9:3-20

Савл Дамастан Күрүүр

Савл Дамастан күрүүр

Савл үөрэтэрин истибит дьон бары дьиктиргээн: «Иисус Христос аатын ааттааччылары Иерусалимҥа сойуоласпыт кини бэйэтэ этэ буолбат дуо? Манна даҕаны олору Таҥара үрдүкү үлэһиттэригэр кэлгийэн илдьээри кэлбитэ буолбатах этэ дуо?» – дэһэллэрэ. Оттон Савл итэҕэлэ улам бөҕөргөөн, Иисус дьиҥ Мессия – Быыһааччы – буоларын дакаастаан, Дамаска олорор иудейдары биир муннукка ыкпыта.

Сотору буолан баран иудейдар Савлы өлөрөргө санаммыттара. Онон аны Дамастан күрээн хаалыа диэн, куорат аанын аайы буойуннары туруорбуттара. Савл ону билэн куораттан тахсыбатаҕа. Түүн Иисус үөрэнээччилэрэ кинини тымтайга уган баран, куорат истиэнэтин тас өттүгэр түһэрбиттэрэ.

Дамастан күрээн Савл Иерусалимҥа тиийбитэ. Онно үөрэнээччилэргэ холбоһо сатаабыта да, бары киниттэн куттанар этилэр, кини чахчы Христос үөрэнээччитэ буолбутун ким да итэҕэйбэтэҕэ. Ол иһин Варнава кинини апостолларга илдьэ кэлэн, Савл Дамаска баран иһэн Айыы Тойону көрбүтүн, Айыы Тойон киниэхэ тугу эппитин итиэннэ кини Дамаска сылдьан, Иисус аатын хорсуннук иһитиннэрбитин кэпсээбитэ. Онон апостоллар уонна итэҕэйээччилэр бука бары Савлы бырааппыт диэн ылыммыттара. Кэлин кинини апостол Павел диэн ааттыыр буолбуттара. Кини атын омук дьонугар Христос туһунан үөрэтэр соругу туруоруммута.

Апостол Павел араас куораттар христианнарын түмсүүлэригэр элбэх илдьит суругу суруйбута. Онно биир суругар кини этэр: «Айыы Тойоммун Христос Иисуһу билиини туохтааҕар да үрдүктүк санааммын, билигин тугу барытын солуута суох курдук көрөбүн: Кини туһугар мин туохтан барытыттан аккаастанным, Христоһу кытта бииргэ буолаары, тугу барытын бөххө-сыыска холоотум. Аны Кинилиин биир эрэ буолларбын дии санааммын, бэйэм күүспүнэн – Сокуон ирдэбиллэрин толоруунан – быыһана сатаабаппын; Таҥара киһини итэҕэлгэ эрэ олоҕуран быыһыырын билэммин, Христоска итэҕэлбинэн быыһанарга дьулуһабын».

ДЬАЙЫЫЛАР 9:21-28; ФИЛИППЫ ХРИСТИАННАРЫГАР ИЛДЬИТ СУРУК 3:7-9

Иоппияҕа Тавифаны Тилиннэрии

Иоппияҕа Тавифаны тилиннэрии

Иоппия, атыннык Яффа, диэн порт куората Средиземнэй муора кытылыгар турар. Бу куоракка Иисус Христос үөрэнээччитэ Тавифа, ол аата Серна, диэн ааттаах дьахтар олорбута. Кини дьоҥҥо элбэх үтүөнү оҥороро, кыраҕа-кыаммакка көмөлөһөрө. Биирдэ Тавифа ыалдьан, өлөн хаалбыта. Өлбүт дьахтары сууйан баран, үөһээҥҥи хоско сытыарбыттара.

Ол саҕана апостол Петр Лиддаҕа кэлэ сылдьара. Лидда Иоппияттан чугас буолан, Христос үөрэнээччилэрэ киниэхэ, уталыппакка кэлэ оҕустун диэн илдьиттээн, икки киһини ыыппыттара.

Петр ол дьону кытта тиийэн кэлбитигэр кинини үөһээҥҥи хоско таһаарбыттара; онно огдооболор, харахтарыттан уу-хаар баһан туран, Серна кинилэргэ тикпит таҥаһын-сабын көрдөрбүттэрэ. Петр барыларын хостон таһааран баран, тобуктаан туран Таҥараҕа үҥпүтэ, онтон өлбүт дьахтары: «Тавифа, тур!» – диэн ыҥырбыта. Дьахтар сонно хараҕын көрөн кэлэн, оронугар олоро түспүтэ. Петр киниэхэ илиитин уунан, турарыгар көмөлөспүтэ уонна үөрэнээччилэри, огдооболору барыларын ыҥыран ылан, Тавифаны кинилэр иннилэригэр туруорбута.

Бу туһунан Иоппия бүттүүнэ билбитэ, онон бэрт элбэх киһи Айыы Тойону итэҕэйбитэ. Петр Иоппияҕа имииһит Симоҥҥа өссө да элбэх күн буолбута.

ДЬАЙЫЫЛАР 9:36-43

Сотник Корнилий

Сотник Корнилий

Иисус Христос уонна Кини апостоллара олорор кэмнэригэр Израиль сирэ уонна Средиземнэй муора аттынааҕы дойдулар бары Рим былааһыгар бас бэринэллэрэ. Бу дойдуларга хас биирдиилэригэр Рим сэриилэрэ бааллара. Средиземнэй муора Кесариятааҕы пордугар Италийскай диэн ааттанар полк турара. Бу полк тойонноруттан биирдэстэрэ сотник Корнилий этэ. Сотник дьиэ кэргэттэрин барыларын кытта Таҥараны итэҕэйэр, дириҥник ытыктыыр буолан, дьадаҥыларга өлгөмнүк көмөлөһөрө уонна өрүүтүн үҥэ сылдьара. Биирдэ киниэхэ Таҥара аанньала көстөн, дьиэтигэр киирэн эппитэ: «Корнилий! Таҥара эн үҥпүт үҥүүгүн, бар дьоҥҥо көмөҕүн барытын өйдөөн кэллэ. Онон билигин Иоппияҕа дьону ыытан, Петр диэн ааттаах Симоны ыҥыртар. Кини эйиэхэ эһиги бүтүн дьиэ кэргэнинэн быыһанар тылгытын этиэҕэ». Аанньал барбытын кэннэ, Корнилий икки чаҕарын уонна биир бэриниилээх кулутун ыҥыран ылан, Кесария соҕуруу өттүгэр баар Иоппияҕа ыыппыта.

Буойуннар Иоппияҕа тиийэн, апостолы булан ылбыттара. Петр илдьиккэ кэлбит дьону дьиэтигэр хоннорон баран, нөҥүө күнүгэр кинилэри кытта Кесарияҕа барсыбыта. Онно Корнилий хайыы-үйэ кэтэһэн олороро, урууларын-аймахтарын, чугас доҕотторун барыларын муспут этэ. Петр мустубут дьоҥҥо: «Таҥара кими да чорбоппотун мин дьэ дьиҥ-чахчы биллим. Таҥара хайа да норуокка Кинини ытыктыыр, кырдьыгы тутуһар дьону сөбүлүүр. Кини, туох баар барытын Айыы Тойоно Иисус Христос биэрэр эйэтин туһунан Евангелиены иһитиннэртэрэн, Израиль норуотугар Бэйэтин тылын тиэрдибитэ. Иисус Иудея дойдутугар уонна Иерусалимҥа тугу оҥорбутун туоһулара бу биһиги баарбыт, Кинини кириэскэ тиирбиттэрин эт харахпытынан көрбүппүт. Ол эрээри Таҥара Иисуһу үһүс күнүгэр тилиннэрбитэ. Иисус биһигини Таҥара тыыннаахтары да, өлбүттэри да дьүүллүүргэ анаабыт Судьуйата Кини буоларын бар дьоҥҥо иһитиннэрэрбитигэр уонна туоһулуурбутугар соруйбута. Пророктар эмиэ бука бары Иисуһу итэҕэйэр ханнык баҕарар киһи аньыыта-буруйа Кини аатынан бырастыы буолуоҕа диэн туоһулууллар», – диэбитэ. Петр этэрин истэн баран, Корнилий дьиэтээҕилэрин уонна доҕотторун бука барыларын кытта Иисус Христоһу, Таҥара Уолун, итэҕэйэн, Кини аатыгар сүрэхтэммиттэрэ.

ДЬАЙЫЫЛАР 10

Аанньал Петр Апостолы Хаайыыттан Таһаарар

Аанньал Петр апостолы хаайыыттан таһаарар

Ол саҕана Ирод ыраахтааҕы христианнары сойуолаһан барбыта. Кини бирикээһинэн Иоанн убайын Иаковы өлөрбүттэрэ. Ыраахтааҕы иудейдар санаалара көммүтүн көрөн, Паасха бырааһынньыгын кэнниттэн норуокка таһааран баран өлөргө уурдараары, Петр апостолы эмиэ хаайтарбыта. Түрмэҕэ кинини уон алта буойун манаабыта. Ол кэмҥэ итэҕэйээччилэр кыһаллан туран Петр туһугар Таҥараҕа үҥпүттэрэ.

Ирод норуокка таһаарыахтаах күнүн иннинээҕи түүн Петр икки буойун ыккардыгар икки сыабынан бохсуллан, утуйа сыппыта, харабыллар хаайыы ааныгар манаан тураллара. Эмискэ түүн Петрга Айыы Тойон аанньала тиийэн кэлбитэ, чаҕылхай сырдыктан хаайыы иһэ сандаара түспүтэ. Аанньал Петру өттүккэ анньан уһугуннаран баран: «Тура оҕус!» – диэн ыҥырбыта. Сонно апостол илиитин бохсубут сыаптар төлө барбыттара. Аанньал: «Таҥнан, миигин батыс», – диэбитэ. Петр, аанньал тугу гынара дьиҥнээҕин-дьиҥэ суоҕун билбэккэ эрэ, көннөрү көстүү эрэ быһыылаах диэн саныы-саныы, кинини батыһан испитэ. Бастакы икки харабылы ааһан, куоракка тахсар тимир ааҥҥа тиийэн кэлбиттэригэр аан бэйэтэ аһылла биэрбитэ. Тахсан куорат биир уулуссатын ааһалларын кытта, аанньал эмискэ сүтэн хаалбыта.

Дьэ онно эрэ Петр: «Оо, чахчы да эбит: Айыы Тойон, аанньалын ыытан, миигин Ирод илиититтэн уонна иудей норуота эрэммит былаҕайыттан быыһаан ылла!» – диэн өйдөнөн кэлбитэ. Онон тулатын көрүнэн баран, кини Марк диэн ааттаах Иоанн ийэтин Мария дьиэтигэр барбыта. Онно бэрт элбэх итэҕэйээччи Таҥараҕа үҥэ турарыгар тиийэн, Айыы Тойон кинини хаайыыттан хайдах таһаарбытын кэпсээбитэ.

ДЬАЙЫЫЛАР 12:1-17

Апостол Павел Миссионердыыр Бастакы Айана

Апостол Павел миссионердыыр бастакы айана

Апостол Павел атын омуктарга Үөрүүлээх Илдьити иһитиннэрэр соругун бэриниилээхтик толорбута. Кини Айыы Тойон Иисус Христос кэриэстэрин ис сүрэҕиттэн дьулуһан тутуһара. Бу кэриэстэр бүгүн эмиэ, син биир оччотооҕуга курдук, тыын суолталаахтар: «Бараҥҥыт, бары норуоттары Мин үөрэнээччилэрим буолалларыгар уһуйан, кинилэри Аҕа, Уол уонна Сибэтиэй Тыын аатыгар сүрэхтээҥ». Рим империятын араас куораттарыгар, уобаластарыгар миссионердыыр үс уһун айанын апостол Павел Антиохия куораттан саҕалаабыта.

Бастакы айаныгар кини Варнава апостолы илдьэ барбыта. Антиохияттан хараабылга олорон, Кипр арыыга тиийбиттэрэ. Апостоллар Дьайыыларыгар этиллибитин курдук, Кипрга Таҥара улуу үлэһитин латыынныы аатынан Павел диэн ыҥырар буолбуттара. Кипртан Малай Азияҕа төннөөт, аны арыт сатыы, арыт өсүөллэри миинэн, Галатия уобалаһыгар барбыттара, итиэннэ онно, Икония куоракка, Таҥара тылын тарҕаппыттара. Онуоха үтүмэн үгүс киһи Христоһу итэҕэйбитэ. Иконияттан Листра куоракка тиийбиттэрэ. Листраҕа Павел Айыы Тойон күүһүнэн биир босхоҥ киһини үтүөрдүбүтүгэр дьон Павеллаах Варнаваны олох да таҥаралар дии санаабыттара. Грек таҥаратын Зевс үлэһитэ кинилэргэ бэл сиэртибэ биэриэн баҕарбыта. Ону истэн, апостоллар таҥастарын хайа тардынан баран: «Доҕоттор! Бу тугу-тугу быһыыланан эрэҕит? – диэн, кинилэри нэһиилэ тохтоппуттара. – Биһиги эмиэ эһиги курдук дьоммут эбээт. Эһиги сымыйа таҥаралартан киэр хайыһаҥҥыт сири-халлааны, муораны уонна онно баары барытын айбыт тыыннаах Таҥараҕа эргиллэргит туһугар, биһиги эһиэхэ Евангелиены иһитиннэрэбит. Ааспыт көлүөнэлэргэ Кини хас биирдии норуот бэйэтин суолунан сылдьарын бопсубатаҕа эрээри, өрүү үтүөнү оҥорон, биһиэхэ халлаантан ардаҕы ыытан, сайынын өлгөм үүнүүнү биэрэн, аһыыр аспытын хааччыйан, сүрэхпитин үөрүүнэн толорон Бэйэтин туһунан туоһулуура».

Апостоллар Листраҕа хорсуннук үөрэппиттэрэ. Ол гынан баран бу куоракка кэлбит хас да иудей «кырдьыгы тугу да эппэттэр, барыта сымыйаны туойаллар» диэн утаран, норуоту иирдибиттэрэ, дьону күөртээн Павелы тааһынан тамнаппыттара. Ол эрээри кини Таҥара көмөтүнэн этэҥҥэ тыыннаах хаалан, салгыы айаннаабыта. Листраттан Дервияҕа кэлэн, эмиэ Евангелиены тарҕаппытынан барбыта, онон бэрт элбэх киһи Айыы Тойону итэҕэйбитэ. Павеллаах Варнава Дервияттан Антиохияҕа, бу түмүктээбит үлэлэрин саҥа саҕалыылларыгар бырааттара кинилэри Таҥара үтүө кыһамньытыгар туттарбыт сирдэригэр, төннүбүттэрэ. Онно тиийэн итэҕэйээччилэри түмэн, Таҥара кинилэргэ тугу оҥорбутун, хайдах атын омуктарга итэҕэл аанын тэлэйэн биэрбитин кэпсээбиттэрэ.

Апостол Павел миссионердыыр бастакы айаныгар үс сыл кэриҥэ сылдьыбыта.

МАТФЕЙ 28:19-20; ДЬАЙЫЫЛАР 13; 14

Павел Миссионердыыр Иккис Айана

Павел миссионердыыр иккис айана

Иккис айаныгар апостол Павелы еврей христианина Сила арыаллаабыта. Антиохияттан кинилэр Дервия куоракка уонна Листраҕа (били Павелы хас да сыллааҕыта тааһынан тамнаан өлөрө сыспыт сирдэригэр) барбыттара. Манна Павел эдэркээн Тимофей диэн уолу көрсүбүтэ, бу уол киниэхэ бэриниилээх көмөлөһөөччү буолбута.

Кинилэр Эгейскэй муора Азиятааҕы кытылыгар баар Троада куоракка кэлбиттэрэ. Павел ол түүн түһээн, биир македонец киниттэн: «Македонияҕа кэлэн, биһиэхэ көмөлөс», – диэн көрдөһө-ааттаһа турарын көрбүтэ. «Апостоллар Дьайыылара» кинигэ ааптара евангелист Лука «киниэхэ ол көстөөтүн, биһиги Айыы Тойон Евангелиены иһитиннэрэргэ ыҥырда диэн түмүккэ кэлэн, сонно Македониялыырга быһаарыммыппыт» диэн суруйар. Оттон Лука бэйэтэ эмиэ Троадаттан ыла Павелга холбоспут буолуохтаах диэн сабаҕалыыллар. Греция хотугу уонна соҕуруу өттүгэр сытар Македония уобалаһа Рим бас билиитигэр баара. Павеллаах хараабылынан Эгейскэй муораны туорааннар, Филиппы куоракка тиийбиттэрэ. Манна Европаҕа бастакы христианскай түмсүү тэриллибит буолуон сөп. Оттон бу куоракка Павеллаах Силаны тутан, хаайыыга бырахпыттарын туһунан эһиги аныгы кэпсээҥҥэ ааҕыаххыт. Филиппыттан Павел Эгейскэй муора кытылыгар баар Фессалоники диэн улахан порт куоратыгар кэлбитэ. Манна үтүмэн үгүс эллин уонна еврей дьоно Христоһу итэҕэйбиттэрэ. Ол эрэн еврейдэр ортолоругар Павеллаах Силаны утарааччылар эмиэ бааллара, олор норуоту утары туруораннар, кинилэр Верия куоракка барарга күһэллибиттэрэ. Верияттан Павел Афиныга, Греция киин куоратыгар, кэлбитэ. Оччотооҕуга Грецияны, Рим былааһыгар бас бэринэрин иһин, Ахаия диэн ааттыыллара. Афиныга Павел Таҥара тылын бөлүһүөктэргэ уонна боростуой норуокка иһитиннэрбитэ. Ол туһунан эмиэ кэлэр кэпсээннэргэ ааҕыаххыт. Павел Афиныттан Рим империятын биир саамай тутаах Коринф диэн куоратыгар барбыта. Коринфка кини балтараа сыл буолбута, ол кэмҥэ манна улахан христианскай церковь үөскээбитэ. Павел Коринфтан муоранан Малай Азияҕа төннөн, Ефес диэн улахан куоракка тиийбитэ. Онтон салгыы айаннаан, Иерусалимҥа сылдьан баран, Антиохияҕа төннүбүтэ.

Иккис айаныгар Павел үс сыл кэриҥэ сылдьыбыта. Кини бу кэмҥэ хас да тыһыынча биэрэстэлээх суолу барбыта.

ДЬАЙЫЫЛАР 15:36 – 18:22

Павеллаах Сила Хаайыыга

Павеллаах Сила хаайыыга

Биирдэ Павел аргыһын Силаны кытта Филиппы куоракка, Рим холуонньатыгар, кэлбитэ. Манна кини абааһы тыыныгар буулатан көрбүөччү буолбут чаҕар кыыһы Иисус Христос аатынан үтүөрдүбүтэ. Кэнэҕэс туох буолуохтааҕын барытын этэн биэрэн, ол кыыс хаһаайыттарыгар баһаам барыһы киллэрэрэ. Хаһаайыттара аны барыһырар кыахтара суох буолбутун билэннэр, Павеллаах Силаны тутан ылан, куорат болуоссатыгар тойотторугар илдьибиттэрэ. Онно тиийэн баран: «Бу дьон – иудейдар. Кинилэр биһиги, римляннар, ылыныа да, тутуһуо да суохтаах үгэспитин үөрэтэн, куораты аймаатылар», – диэн үҥсүбүттэрэ. Норуот бүттүүнэ Павеллаах Силаны утарбыта. Сэрии тойотторо апостоллары сыгынньахтаан баран, тайаҕынан таһыйарга бирикээстээбиттэрэ. Ол кэнниттэн иккиэннэрин хаайыыга бырахпыттара уонна харабылга кытаанахтык маныырга дьаһал биэрбиттэрэ. Бирикээһи толорон, харабыл апостоллары түгэх түрмэҕэ уган баран, атахтарыгар адаҕа кэтэрдибитэ. Ол үрдүнэн Павел да, Сила да санааларын түһэрбэтэхтэрэ. Түүн үөһүн саҕана кинилэр Таҥараҕа үҥэн айхал ырыаларын ыллаабыттара, ону атын хаайыылаахтар бары истэн олорбуттара.

Эмискэ күүстээх сир хамсааһына буолан, хаайыы дьиэтэ төрдүттэн түөрэҥнээбитэ, ааннар бары тэлэллэ түспүттэрэ, хаайыылаахтар хандалылара төлүтэ ыстаммыттара. Түрмэ харабыла уһуктан ааннар аһаҕастарын көрөн, хаайыылаахтар бары күрээбиттэр дии санаан, бэйэтигэр тиийинээри гыммыта. Ону Павел: «Кэбис, куһаҕаны оҥостума, биһиги бары баарбыт!» – диэн тохтоппута. Тип-титирэс буола долгуйбут харабыл Павеллаах Сила иннилэригэр сөһүргэстии түһэн: «Тойотторуом! Быыһанар туһугар тугу гынабын?» – диэн ыйыппыта. Онуоха: «Айыы Тойон Иисус Христоһу итэҕэй, оччоҕо бэйэҥ да, дьиэҥ дьоно бары да быыһаныаххыт», – диэбиттэрэ. Харабыл сонно кинилэри хаайыыттан таһааран, баастарын сууйан баран, дьиэтин кэргэттэрин кытта бииргэ сүрэхтэммитэ.

Онтон Павеллаах Силаны хаайтарбыт сэрии тойотторо сарсыарда түрмэ тойонугар куорат бэрээдэгин көрөр үлэһиттэри ыытан, апостоллары босхолоо диэн илдьиттээбиттэрэ. Онуоха Павел кэлбит дьоҥҥо эппитэ: «Биһигини, Рим гражданнарын, бар дьон көрөрүгэр туох да суута-сокуона суох кырбаан баран, хаайыыга бырахпыттара. Аны билигин ким да билбэтинэн киэр утаараары гыналлар дуо? Оннук буолуо суоҕа! Бэйэлэрэ кэлэн таһаардыннар». Үлэһиттэр кини эппитин сэрии тойотторугар тиэрдибиттэрэ. Анарааҥҥылар апостоллар Рим гражданнара буолалларын истэн, улаханнык куттаммыттара, онон кэлэн кинилэри хаайыыттан таһааран баран, бырастыы гыналларыгар уонна куораттан баралларыгар көрдөспүттэрэ.

ДЬАЙЫЫЛАР 16:16-39

Павел Афиныга

Павел Афиныга

Миссионер быһыытынан иккис айаныгар Павел, урут кэпсээбиппит курдук, Афины куоракка сылдьыбыта. Афины оччотооҕуга аан дойду култууратын эргийэр киинэ, туллар тутааҕа, элбэх улуу бөлүһүөк – Сократ, Платон о. д. а. – дойдулара этэ. Куорат бүтүннүү эмэгэт таҥара буолбутун көрөн, Павел ис-иһиттэн абаран кэлбитэ. Кини күн аайы синагогаҕа сылдьан, иудейдары уонна Айыы Таҥараны ытыктыыр атын да дьону кытта сэһэргэһэрэ, ону таһынан күн аайы болуоссакка көрсөр дьонунуун эмиэ кэпсэтэрэ. Сорох бөлүһүөктэр – стоиктар уонна эпикуреецтар – кинини кытта мөккүһэр этилэр. Сорохторо: «Бу хой баһын туойааччы манан тугу этиэн баҕарарый?» – дииллэрэ. Атыттара, кини Иисус Христос тиллибитин туһунан кэпсиирин иһин: «Арааһата, туора таҥаралар тустарынан тугу эрэ тарҕатар быһыылаах», – диэн сабаҕалыыллара.

Биирдэ Павелы ареопагка аҕалан: «Бу эн туох саҥа үөрэҕин үөрэтэргин билиэххэ сөп дуо? – диэн ыйыппыттара. – Туох эрэ бэрт дьиктини иһитиннэрэҕин, биһиги ону билиэхпитин баҕарабыт». Павел ареопаг[11] ортотугар туран эппитэ: «Афины олохтоохторо! Барытыттан сылыктаан көрдөхпүнэ, эһиги итэҕэли туох да олус ытыктыыр дьон эбиккит. Ити оннооҕор ааһан иһэн, ытык сирдэргитин кэрийэ сылдьан, „биллибэт Таҥараҕа“ диэн суруктаах сиэртибэнньиги булан ыллым. Дьэ ол Кини – эһиги кимин да билбэккэ эрэ сүгүрүйэр Таҥараҕыт – туһунан мин эһиэхэ иһитиннэриэхпин баҕарабын. Бу аан дойдуну бүтүннүүтүн, аан дойдуга баары барытын айбыт Таҥара сирдээх халлаан Айыы Тойоно буолан, киһи тутан биэрбит дьиэтигэр олорбот, дьон Киниэхэ илиитинэн тутан-хабан үлэлиирин эрэйбэт, тоҕо диэтэххэ, Кини хаһан да тугунан да тутахсыйбат, төттөрүтүн, Бэйэтэ туохха барытыгар олоҕу, тыынар тыыны – тугу барытын биэрэр. Айыы Таҥара биир киһиттэн киһи-аймаҕы үөскэтэн сир иэнин устун олохсуппута, ыйаахтаах кэмнэрин-кэрдиилэрин, олорор сирдэрин чэрчитин ыйан-кэрдэн биэрбитэ. Ити барыта дьон Таҥараны көрдүүрүн, Кинини, хас биирдиибититтэн ырааҕа суоҕун сэрэйэн-билэн, булан ылалларын туһугар этэ. Кининэн биһиги олоробут, Кининэн хамсыыбыт, Кининэн тыыннаах сылдьабыт. Эһиги сорох хоһоонньуттаргыт эмиэ „биһиги бары Кини ууһунабыт“ диэн этэн тураллар. Онон биһиги Таҥара ууһа эбит буоллахпытына, Таҥараны кыһыл дуу, үрүҥ дуу көмүһүнэн эбэтэр таастан киһи бэйэтэ сатабыллаах илиитинэн кыһан-кыладыйан, өйүттэн айан оҥорбут мөссүөнүгэр холуу саныа суохтаахпыт. Урут хараҥаҕа муна сылдьыбыппытын буруйга холообот эрээри, Таҥара билигин дьону барытын аньыыттан-хараттан тэйэн Киниэхэ эргиллэллэригэр ыҥырар. Кини бу аан дойдуну кырдьыктаахтык дьүүллүүр күнүн хайыы-үйэ болдьоон, Судьуйатын анаан турар. Дьэ ол иһин, бу туһунан бар дьоҥҥо туоһулаан, Таҥара Кинини, Иисус Христоһу, өлүүттэн тилиннэрбитэ».

ДЬАЙЫЫЛАР 17:16-31

[11] Ареопаг – аҕа баһылыктар мунньахтара.

Павел Миссионердыыр Үһүс Айана

Павел миссионердыыр үһүс айана

Сотору кэминэн Павел аны үһүс улахан айаныгар туруммута. Антиохияттан айаннаан, эмиэ хоту барбыта. Фригия уобалаһын ааһан, Ефескэ, Эгейскэй муора Асиятааҕы кытылыгар баар порт куоратыгар, тиийбитэ. Ефес 250000 киһилээх улахан куорат этэ. Бу куоракка Павел икки сыл кэриҥэ үлэлээбитэ, онон Асия уобалаһын (ол саҕана Асия диэн бүгүҥҥү Малай Азия сорох өттүн эрэ ааттыыллара) дьоно бука бары, иудейдар да, эллиннэр да, Айыы Тойон Иисус туһунан истибиттэрэ. Таҥара Павел илиитинэн бэрт элбэх дьиктини оҥорбута.

Ефескэ Артемида таҥара мрамор таастан тутуллубут бэртээхэй храма, аан дойду сэттэ дьиктититтэн биирдэстэрэ, баара. Ювелирдар уонна худуоһунньуктар үрүҥ көмүстэн кутан, сувенирдары – Артемида храмын – атыылыыллара. Кинилэр Артемидаҕа сүгүрүйбүт элбэх киһи аны тыыннаах Таҥараны итэҕэйэр буолбутуттан кыыһыран, Павелы уонна христианнар атын да сирдьиттэрин утарбыттара уонна куоракка улахан айдааны таһаарбыттара. Онон Павел Ефестэн барарга күһэллибитэ, хараабылынан Эгейскэй муораны уҥуордаан, Македонияҕа уонна Грецияҕа, урут бэйэтэ үөрэтэ сылдьыбыт сирдэригэр, ол иһигэр Филиппыга уонна Коринфка айаннаабыта. Онтон эмиэ Асияҕа төннөн, Троадаҕа иккистээн үөрэппитэ. Троадаттан Павел Асс диэн сиргэ барбыта, онтон салгыы хараабылынан Митилинаҕа, Самоска, Трогиллияҕа уонна Милеккэ устубута. Милеккэ кэлэн баран, аны манна эргиллибэтин билэр буолан, бырастыылаһаары, Ефес улахан церковын пресвитердарын ыҥыран ылбыта. Онтон Кос, Родос арыылар, Патара, Тир портарын ааһан, Птолемаидаҕа барбыта. Птолемаидаттан Павел сатыы Кесарияҕа, онтон салгыы Иерусалимҥа айаннаабыта. Иерусалимҥа кинини тутан ылан хаайыыга укпуттара. Миссионердыыр үһүс айаныгар Павел үс сылтан ордук – Христос төрүөҕүттэн 54–57 сс. – сылдьыбыта.

Апостол Павел миссионердыыр айана сири-дойдуну көрөр-истэр айантан чыҥха атын этэ. Иисус Христос туһунан Үөрүүлээх Илдьити тиэрдэригэр кини элбэх эрэйи-муҥу көрөрө. Ол туһунан Павел маннык суруйбута: «Мин сыралаһан туран үлэлээбитим, аата-ахсаана суох кырбаммытым, оннооҕор өссө элбэхтик хаайыллыбытым, үгүстүк өлө сыспытым. Иудейдартан биэс төгүл отут тоҕустуу таһыыры ылбытым, римляннар үс төгүл маһынан кырбаабыттара, биирдэ тааһынан илдьи тамнаабыттара. Үс төгүл хараабылым тимирбитэ, олортон биирдэстэригэр түүннээх күн устата аһаҕас муораҕа булкуллубутум. Элбэхтик айанныырым, ол тухары бииргэм куттал суоһуура: өрүстэргэ суоһуура, түөкүттэртэн, хаан-уруу норуоппуттан, атын омуктартан суоһуура, куораттарга, кураайы куйаарга, муораҕа суоһуура, сымыйа бырааттартан суоһуура...».

ДЬАЙЫЫЛАР 18:23 – 21:34; КОРИНФ ХРИСТИАННАРЫГАР 2-С ИЛДЬИТ СУРУК 11:23-26

Абылааһын Аньыыта

Абылааһын аньыыта

Эргэ Кэс Тылга сурулларынан, Таҥара Бэйэтин норуотугар ханнык да абынан-хомуһунунан дьарыгырары, барыһыайдыыры, ичээмсийэри, үөтэри кытаанахтык боппута, Кини ити бобууну кэспиттэри бэл өлөрөргө дьаһайара: «Барыһыайдаамаҥ уонна ичээмсийимэҥ» (Левит 19:26 ). «Эһиги ортоҕутугар уолун эбэтэр кыыһын уокка сиэртибэлиир, көрбүөччү, сэрэбиэйдьит, барыһыай, ичээн, аптаах киһи, тыыннары ыҥырааччы, өлбүттэртэн ыйытааччы суох буолуохтаах. Итинэн дьарыктанар киһи – Айыы Тойон хараҕар сидьиҥ киһи, итинник сидьиҥ дьарыктааҕы Айыы Тойон, эн Таҥараҥ, эһигитттэн киэр үүрэр» (2-с Сокуон 18:10-12 ). «Өлбүттэри ыҥырааччы биитэр барыһыайдьыт, эр киһи да, дьахтар да буоллун, өлөрөргө ууруллуохтаах; кинилэри тааһынан тамнаныллыахтаах, онуоха кинилэр бэйэлэрэ буруйдаахтар» (Левит 20:27 ).

Апостол Павел миссионердаан үсүһүн айанныыр кэмигэр Ефес куоракка маннык түбэлтэ буолбута. Таҥара Павелга элбэх дьиктини оҥорторорун иһин, дьон кини таарыйбыт былааттарын, таҥастарын ыарыһахтарга курдуу баайаллара, оччоҕо олор бары үтүөрэн хаалаллара, куһаҕан тыыннар эмиэ кинилэртэн тахсан бараллара. Ол иһин бэл сорох устугас иудейдар, тыыннары үтэйээччилэр, куһаҕан тыыннарга буулаппыт дьоҥҥо Айыы Тойон Иисус аатын ааттаан туран: «Эһигини Павел кэпсиир Иисуһун аатынан үтэйэбит», – диир буола сылдьыбыттара. Биир Скева диэн иудей, Таҥара үрдүкү үлэһитин, уолаттара эмиэ оннук холонон көрбүттэр. Ол эрээри биирдэ куһаҕан тыын кинилэргэ: «Иисуһу мин билэбин, Павелы да билэбин, оттон бу эһиги кимнээхтэргитий?» – диэн хардарбыт. Итиэннэ куһаҕан тыыҥҥа буулаппыт киһи кинилэр үрдүлэригэр түһэн, күүһүнэн баһыйан, утарылаһар кыах биэрбэккэ, үлтү тунайдаан, дьиэттэн сыгынньах куоттартаабыт. Ефескэ олорор иудейдар да, атын омук дьоно да бары итини истэ дьулайан, Айыы Тойон Иисус аатын аны сэрэхтээхтик ааттыыр буолбуттара.

Итэҕэйбиттэртэн үгүстэрэ кэлэн, туох куһаҕаны оҥорбуттарын барытын аһаҕастык билинэллэрэ. Абынан-хомуһунунан дьарыктаммыт үгүс дьон, туттубут кинигэлэрин хомуйан аҕалан, бар дьон көрөн турдаҕына, уоттаан кэбиспиттэрэ. Умайбыт кинигэ сыанатын ааҕан көрбүттэрэ – биэс уон тыһыынча үрүҥ көмүс драхма буолбута. Айыы Тойон үөрэҕэ итинник кимиэллээхтик үүнэн-тэнийэн, кыаҕыран иһэрэ.

ДЬАЙЫЫЛАР 19:11-20

Апостол Павел Ефес Церковын Пресвитердарын Кытта Бырастыылаһыыта

Апостол Павел Ефес церковын пресвитердарын кытта бырастыылаһыыта

Ефес церковын салайар пресвитердар Павеллыын быраһаайдаһа Милеккэ кэлбиттэригэр, кини эппитэ: «Асияҕа үктэниэхпиттэн ыла, мин манна хайдах олорбуппун эһиги билэҕит. Иудейдар туорайдаһалларыттан араас эрэйи да көрүстэрбин, Айыы Тойон иннигэр үрдүктүк санаммакка, хараҕым уутун бараан туран, сулууспалаабытым. Эһиэхэ туһалаах буолуо диэбиппин тугу да көтүппэккэ, бар дьон да иннигэр, дьиэлэргитинэн да сылдьан, үөрэтэрим. Таҥара иннигэр аньыыны билиниини уонна биһиги Айыы Тойоммутугар Иисус Христоска итэҕэли иудейдарга да, омуктарга да иһитиннэрэрим. Аны билигин миигин туох көрсөрүн билбэтэрбин даҕаны, Сибэтиэй Тыын угуйуутунан бу Иерусалимнаан иһэбин. Арай Сибэтиэй Тыын миигин хаайыы, эрэй-кыһалҕа күүтэрин туһунан куорат-куорат аайы туоһулуур. Ол эрээри мин, туох да буолбутун иһин, олохпун өрө туппаппын, Айыы Тойон Иисус миэхэ сүктэрбит соругун – Таҥара илгэлээх үтүөтүн туһунан Евангелиены иһитиннэрэр сулууспабын – толорон, олоҕум суолун үөрэ-көтө түмүктээбит эрэ киһи диэн баҕа санаалаахпын. Таҥара Саарыстыбатын туһунан үөрэппит дьоммуттан – эһигиттэн – ким даҕаны аны миигин көрбөтүн билэбин. Мин барбытым кэннэ, эһиги ортоҕутугар үөрү харыстаабат торҕон бөрөлөр киириэхтэрэ. Үөрэнээччилэри тардар туһугар, бэйэҕит искититтэн эмиэ кырдьыгы токурутааччылар тахсан кэлиэхтэрэ. Билигин мин эһигини Таҥараҕа уонна эһигини бөҕөргөтөр, Бэйэтин дьонун кытта тэҥҥэ нэһилиэстибэ биэрэр кыахтаах Кини илгэлээх үтүө тылыгар туттарабын. Эһиги мин кимтэн да үрүҥ да, кыһыл да көмүһүн эрэйбэтэхпин, бэйэм да, аргыстарым да кыһалҕаларын бу харым күүһүнэн толуйан олорбуппун билэҕит. Тугу да гыммыппыт иһин, барытыгар маннык үлэлээн-хамсаан кыамматтарга көмөлөһүөхтээхпитин, Айыы Тойон Иисус ылардааҕар биэрэр ордук алгыстаах диэн Бэйэтинэн эппит тылларын умнуо суохтаахпытын бэйэм холобурбунан көрдөрбүтүм». Маны этэн баран, Павел сөһүргэстээн туран, барыларын кытта бииргэ Таҥараҕа үҥпүтэ. Бары, ытаһа-ытаһа, кинини кууспуттара, уураабыттара. Кинилэр Павел аны хаһан даҕаны миигин көрүөххүт суоҕа диэбититтэн ордук хараастыбыттара. Онтон кинини хараабылга диэри атааран биэрбиттэрэ.

ДЬАЙЫЫЛАР 20:17-38

Павел Фест Баһылык Иннигэр

Павел Фест баһылык иннигэр

Тутуллубутун нөҥүө күнүгэр Павелы аны Иерусалимҥа синедрион иннигэр туруорбуттара. Апостол суукка тыл эппитин кэннэ, иудейдар бэйэ-бэйэлэрин кытта мөккүһэннэр, улахан аймалҕан тахсыбыта. Павелы сэймэктиэх курдук буолан барбыттарыгар, Рим эпписиэрэ саллааттарын бирикээстээн, кинини кириэппэскэ илтэрбитэ.

Түүн кириэппэс иһигэр апостолга Айыы Тойон көстөн: «Павел, эрдий! Мин туспунан, Иерусалимҥа курдук, эн аны Римҥэ туоһулуох тустааххын», – диэбитэ. Сарсыныгар түөрт үонча иудей киксэн баран, Павелы өлөрүөхпүт иннинэ, аны аһыахпыт да, иһиэхпит да суоҕа диэн андаҕайбыттара. Ону билэн, Павелы синедриоҥҥа быыһаабыт эпписиэр кинини икки сүүс сатыы, сэттэ уон аттаах буойун уонна үҥүүлээх икки сүүс дьон харабыллаах Кесарияҕа ыыппыта. Ол саҕана Кесария Рим Иудеяҕа туруорбут баһылыктарын резиденцията этэ. Кесарияҕа тиийэн, аны Павел Рим анаабыт баһылыгын Феликс иннигэр турбута. Павелы утары туоһуну барытын истэн баран, Феликс туох да буруйу булбатаҕа да буоллар, кинини икки сыл хаайарга дьаһайбыта.

Икки сыл буолан баран Феликс оннугар баһылыгынан аны Порций Фест анаммыта. Фест ананаатын кытта, Иудея ыраахтааҕыта Агриппа балтыныын Вереникалыын Кесарияҕа саҥа баһылыгы эҕэрдэлии тиийэн кэлбиттэрэ. Фест кинилэргэ Павел тыл этэрин иһитиннэриэх буолбута. Агриппалаах Вереника бэйэлэрин эпписиэрдэрэ уонна куорат бастыҥ дьоно арыаллаах бэрт мааны быһыы-майгы ортотугар суут буолар киэҥ саалатыгар киирэн кэлбиттэрэ. Онтон Павелы аҕалбыттара. Кини тыл этэригэр олорбут олоҕун, Айыы Тойону хайдах итэҕэйбитин кэпсээн баран, Христоһу туоһулаабыта. Павел: «Таҥара көмөтүнэн мин күн бүгүҥҥэ диэри кыраҕа да, улууга да барытыгар Христос сору-муҥу көрөн баран, өлүүттэн бастакынан тиллээт, иудейдарга уонна атын норуоттарга сырдык кэлбитин биллэриэхтээҕэ диэн иһитиннэрэн кэллим», – диэбитэ.

Маннык тыл этэ турдаҕына, Фест: «Эн олох өйө-төйө суох тыллаһан эрэҕин, Павел! Аһара үөрэхтэнэҥҥин, өйгүнэн булкуллубуккун!» – диэн быһа түспүтэ. «Суох, ытыктабыллаах Фест, мин өйбүнэн булкулла иликпин, – диэн хардарбыта киниэхэ Павел. – Кырдьыктаах чөл тыллары этэбин. Бүгүн миигин истэн олорооччулар бука барыгыт бу хандалыбыттан ураты барытыгар мин курдук буоларгыт туһугар, мин Таҥараттан көрдөһүөм этэ».

ДЬАЙЫЫЛАР 23 – 26

Павел Римҥэ Айанныыр

Павел Римҥэ айанныыр

Апостол Павел тыыннаах Таҥараны уонна Быыһааччы Иисус Христоһу туоһулаабытын иһин, хаайыыга угуллубута. Кини туох да буруйданары оҥорботох буолан, император тус бэйэтинэн дьүүллүүрүгэр модьуйбута. Рим гражданина буоларын быһыытынан, Павел итини ирдиир бырааптааҕа. Ол иһин кинини сотник Юлийга туттаран баран, атын хаайыылаахтары кытта хараабылынан Римҥэ ыыппыттара.

Айаннаан истэхтэринэ, муораҕа күүстээх буурҕа түспүтэ, онон хараабыллара тыал ханна кыйдыырынан устубута. Үһүс күннэригэр туох баар таһаҕастарын барытын ууга тамныырга күһэллибиттэрэ. Буурҕа астан биэрбэккэ, хараабылга баар дьон быыһанар эрэллэрэ уостан барбыта. Павел, истэригэр ас киирбэтэҕэ быданнаабыт дьон ортотугар туран: «Көрдөһөбүн, эрдийиҥ, эһигиттэн ким да өлүө суоҕа, хараабылбыт эрэ алдьаныа. Мин бас бэринэр, сүгүрүйэр Таҥарам аанньала бөлүүн миэхэ көстөн: „Куттаныма, Павел! Эн император суутугар туруохтааххын, онон бу хараабылынан бииргэ устан иһэр аргыстаргын Таҥара эйиэхэ бэлэхтиир“, – диэтэ. Онон, доҕотторуом, эрдийиҥ, Таҥара миэхэ эппитэ туолуо диэн, мин бүк эрэнэбин: биһигини ханнык эрэ арыыга тиксэриэхтээх», – диэн санааларын көтөхпүтэ.

Устубуттарын уон төрдүс күнүгэр кинилэр сырыынньа кытыллаах хомону көрөн, хараабылларын, кыаллар буоллаҕына, онно тиксэрэргэ санаммыттара. Дьаакырдары таһааран баран, бааллан турбут урууллары сүөртэлээн, кыра баарыһы туруорунан кытыл диэки устубуттара. Ол гынан баран хараабыллара эмискэ чаардаан, тумсунан кумахха дириҥник анньыллыбытыгар куорматын долгун тоҕута охсубута. Сотник ууһут дьону кытылга харбыылларыгар, оттон сатаан харбаабаттары хаптаһыҥҥа эбэтэр хараабыл сэмнэҕэр уйдаран быыһаналларыгар дьаһайбыта. Инньэ гынан хараабылга баар икки сүүс сэттэ уон алта киһи барыта этэҥҥэ кытылы булбута. Арыы олохтоохторо кэлбит дьоҥҥо олус амарахтык сыһыаннаспыттара. Айыы Тойон онно апостол Павел илиитинэн эмиэ бэрт элбэх дьиктини оҥорбута. Үс ый буолан баран, Павел аргыстарыныын Александрия хараабылыгар олорон, Римҥэ устубуттара. Айанныахтарын иннинэ, арыы олохтоохторо, үгүс киһини ыарыыттан үтүөрдүбүтүн иһин, Павелга махтанан, кинилэри улаханнык күндүлээн-маанылаан, туох кыһалҕалаахтарын барытын толору хааччыйан ыыппыттара.

Апостол Павел, Айыы Тойон туһугар үлэтин салҕаан, эрэйи-муҥу эҥээринэн тэлбитэ. Ол эрээри кини хас хардыыбын барытын муҥура суох кыахтаах, амарах санаалаах Айыы Тойон салайар диэн ис сүрэҕиттэн бигэтик эрэнэрэ. Рим христианнарыгар илдьит суругар Павел: «Таҥараны таптыыр, Кини көҥүлүнэн ыҥырыллыбыт дьоҥҥо туох барыта үтүөнэн эргийэрин биһиги билэбит», – диэн суруйбута.

ДЬАЙЫЫЛАР 25:1-12; 27:14-44; 28:1-11; РИМ ХРИСТИАННАРЫГАР ИЛДЬИТ СУРУК 8:28

Павел Римҥэ

Павел Римҥэ

Евангелист Лука, «Апостоллар Дьайыыларын» ааптара, суруйар:

Римҥэ кэлбиппитигэр сотник хаайыылаахтары сэрии тойонугар туттарбыта, оттон Павелы анал харабыллаах туспа олорорун көҥүллээбитэ. Кэлбитин үһүс күнүгэр Павел бас-көс иудейдары ыҥыртаран ылбыта. Ол дьон болдьоспут күннэригэр ыалдьыт түһэр дьиэтигэр кэлбиттэригэр, кини сарсыардаттан киэһээҥҥэ диэри, Моисей сокуонуттан уонна пророктар кинигэлэриттэн холобурдары аҕала-аҕала, кинилэргэ Таҥара Саарыстыбатын туһунан кэпсээбитэ. Кини эппитин сорохторо ылыммыттара, атыттара олох итэҕэйбэт этилэр. Оннук тыл-тылларыгар киирсибэккэлэр, барардыы оҥостубуттарыгар Павел эппитэ: «Сибэтиэй Тыын өбүгэлэрбитигэр Исайя пророгунан үчүгэйдик да этиттэрбит эбит: „Бу норуокка тиийэн эт: кулгааххытынан истиэххит эрээри, өйдүөххүт суоҕа, хараххытынан көрүөххүт эрээри, булан көрүөххүт суоҕа. Ол курдук бу дьон сүрэҕэ таастыйбыт, кулгаахтарынан да куһаҕаннык истэллэр, харахтарын да быһа симпиттэр; онтон атын эбитэ буоллар, харахтарынан көрөн, кулгаахтарынан истэн, сүрэхтэринэн ылынан, Миэхэ эргиллиэ этилэр, оччоҕо Мин кинилэри үтүөрдүөм этэ“, – диэн. Онон Таҥара быыһыырын туһунан илдьит тыл атын омуктарга ыытыллыбытын эһиги биллэххит буоллун. Кинилэр истиэхтэрэ».

Апостоллар Дьайыыларын Кинигэтэ бу тылларынан түмүктэнэр.

Павел дьылҕата кэлин хайдах салаллыбытын ааҕааччылар, бука, билиэхтэрин баҕараллара буолуо. Библияҕа ол туһунан туох да этиллибэт. Апостол Павел христианнар түмсүүлэригэр уонна биирдиилээн дьоҥҥо суруйбут илдьит суруктарыттан уонна да атын матырыйааллартан көстөрүнэн, кини хаайыыга икки сыл сытан баран, босхолонон, Италияҕа, Грецияҕа уонна Малай Азияҕа Үөрүүлээх Илдьити тиэрдибит. Номоххо этиллэринэн, Рим кырыктаах императора Нерон христианнары сойуолуурун саҕана, апостол Павелы муҥнаан өлөрбүттэр.

ДЬАЙЫЫЛАР 28:23-31

Апостоллар Илдьит Суруктара

Апостоллар илдьит суруктара

Айыы Тойон Иисус Христос өлөн баран тиллээтин кытта, Кини үөрэҕэ – Үөрүүлээх Илдьит – Палестинаҕа, Рим империятыгар бүттүүнүгэр, Ближнэй Восток дойдуларыгар, онтон салгыы бүтүн аан дойдуга түргэнник тарҕанан барбыта. Апостоллар, ол аата Иисус Христос Бэйэтэ талан ылбыт үөрэнээччилэрэ, уонна да атын үөрэнээччилэр эмиэ араас куораттарынан, дойдуларынан Таҥара тылын тарҕаталлара. Айыы Тойон кинилэр үөрэтиилэрин араас дьиктилэринэн бигэргэтэрэ: Иисус Христос аатыгар Таҥараҕа үҥтэхтэринэ, ыарыһахтар үтүөрэллэрэ, бодоҥнор чөл туруктаналлара, бэл, өлбүттэр кытта тиллэллэрэ, оччоҕо ону көрбүт дьон Таҥара тылын сүрэхтэригэр ылынан, аньыылаах суолтан туораан көнө суолга үктэнэллэрэ. Христианнары сойуолууллара гынан баран, кинилэр Таҥара Уолугар Иисус Христоска итэҕэллэрэ ханнык да кутталы сабырыйар күүстээҕэ.

Христоһу саҥа итэҕэйбит дьон итэҕэлин бөҕөргөтөөрү, апостоллар церковтарга илдьит суруктары ыыталлара. Сорох илдьит суруктар кылгас, биир эрэ сирэйгэ суруллубут буолаллара, оттон сорохторо, холобура, Рим Христианнарыгар Илдьит Сурук, олус уһуннар. Иаков, Петр, Иоанн уонна Иуда илдьит суруктара христианнарга барыларыгар туһуламмыт буолан, соборнай диэн ааттаналлар, оттон апостол Павел илдьит суруктара биирдиилээн дьоҥҥо эбэтэр христианнар түмсүүлэригэр, церковтарга, туһуламмыттар.

Сорох суруктарын апостол Павел хаайыыга сытан суруйбута. «Евангелие туһугар мин бу билигин түөкүн кэриэтэ бохсуллан олоробун, оннук эрэйи көрөбүн; ол эрээри Таҥара тылын бохсор кыаллыбат», – диэн суруйар кини доҕоругар Тимофейга (Тимофейга 2-с илдьит сурук).

Апостоллар илдьит суруктары барыларын Сибэтиэй Тыын салайыытынан суруйбуттара, онон бу суруктар, Библия атын чаастарын курдук, эмиэ Таҥара тыла буолаллар. Бастакы христианнар, апостоллар ыыппыт илдьиттэрин олус кыһамньылаахтык устан, церковтарга уонна дьиэлэригэр ааҕаллара, доҕотторугар көрдөрөллөрө, бэлэхтииллэрэ, онон Таҥара тыла тарҕанарыгар көмөлөһөллөрө. Ол саҕана папируска, ол аата от үүнээйиттэн оҥоһуллубут матырыйаалга эбэтэр пергамеҥҥа – анаан бэлэмнэммит тириигэ суруйаллара.

Апостоллар Илдьит Суруктара (салгыыта)

Апостоллар илдьит суруктара (салгыыта)

Илдьит суруктар ис хоһооннорун кылгастык биэрэр кыаллыбат. Хас биирдии сурукка ааптардар Айыы Таҥара арыйан биэрэр улуу муудараһын арыйаллар. Апостоллар суруктарын сүрүн тиэмэлэрэ манныктар:

Киһи итэҕэлэ уонна дьайыыта (Иаков илдьит суруга).

Биһиги ыарахаттары тулуйуохтаахпыт (Петр 1-кы илдьит суруга).

Сиэр-майгы сатарыйбыт, итэҕэл энчирээбит кэмигэр хайдах ыраас хаалыахха (Петр 2-с илдьит суруга).

Үөрүү уонна кыайыы (Иоанн 1-кы илдьит суруга).

Таптал (Иоанн 2-с илдьит суруга).

Ыалдьытымсах буолуу (Иоанн 3-с илдьит суруга).

Итэҕэли харыстааһын, аньыыттан-хараттан туттунуу (Иуда илдьит суруга).

Итэҕэлинэн быыһаныы (Рим христианнарыгар илдьит сурук).

Христос – Айыы Тойон (Коринф христианнарыгар 1-кы илдьит сурук).

Уоскулаҥ, сулууспа (Коринф христианнарыгар 2-с илдьит сурук).

Киһи сокуону тутуһан буолбатах, Христоһу итэҕэйэн быыһанар (Галатия христианнарыгар илдьит сурук).

Церковь – Христос Этэ-Сиинэ (Ефес христианнарыгар илдьит сурук).

Христианнар биир сомоҕо буолуулара (Филиппы христианнарыгар илдьит сурук).

Христос кэрэмэн килбиэнэ, улуута (Колосс христианнарыгар илдьит сурук).

Айыы Тойон Иисус Христос сиргэ иккиһин кэлиэҕэ (Фессалоники христианнарыгар 1-кы уонна 2-с илдьит суруктар).

Айыы Тойоҥҥо бигэтик сулууспалааһын, Киниэхэ бэриниилээх буолуу (Тимофейга 1-кы уонна 2-с илдьит суруктар).

Церковь пресвитердара сибэтиэй олохторунан холобур буолуохтаахтар (Титкэ илдьит сурук).

Бэйэ-бэйэни бырастыы гыныы (Филимоҥҥа илдьит сурук).

Церковь (Таҥара Дьиэтэ) – Саҥа Израиль; Христос эҥкилэ суох сиэртибэтэ (Еврейдэргэ илдьит сурук).

Илдьит суруктар Библия олус суолталаах сорҕотунан буолаллар. Үгүстэрэ өйдүүргэ олус уустуктар, онон бу суруктары иҥэн-тоҥон бытааннык ааҕар ордук.

Иаков Илдьит Суруга

Иаков Илдьит Суруга

Иаков суруйбут илдьит суругар биһиги бэрт элбэх – кылгас эрээри, олус дириҥ – этиини, сүбэни-аманы ааҕабыт. Холобур, сирдээҕи баай туһунан маннык этиллэр: «Күн тахсан өҥүрүк куйаас түстэҕинэ, сибэкки умнаһа куура хатан, кэрэ бэйэтэ кэхтэрин, сибэккитэ түһэрин курдук, баай киһи эмиэ түбүгүн үгэнигэр кэхтиэҕэ»; тургутуу туһунан: «Аньыыга тардар моһолу тулуурдаахтык туораабыт киһи алгыстаах: оннук киһи тургутууну тулуйан баран, Айыы Тойон Кинини таптыыр дьоҥҥо биэриэх буолан эрэннэрбит олоҕун мэнньиэһин ылыаҕа»; кыыһырыы-киҥнэнии туһунан: «Онон, таптыыр бырааттарым, хайаҕыт да истэргэ чуор, саҥарарга бытаан, уордайарга нэс буолуохтаах. Уордайар киһи Таҥара кырдьыгын оҥорор кыаҕа суох»; Таҥара кэриэстэрин толоруу туһунан: «Истибиккитинэн эрэ муҥурданан, бэйэҕитин албыннанымаҥ, истибит тылгытын тутуһуҥ»; итэҕэл туһунан: «Киһи тыына быһыннаҕына, этэ-сиинэ өлүк эрэ буолан хааларын курдук, үтүө дьайыыта суох итэҕэл – эмиэ өлбүт итэҕэл»; аньыыны саҥарыы: «Киһи тыла эмиэ сити курдук кып-кыракый эрээри, арбанара хара баһаам. Санаан көрүҥ: быычыкаайык уот кыыма түһэн, төһөлөөх элбэх ойууру сиирий... Биир дьүүктэттэн икки араас уу – аһыы уонна ньулуун уу – тэҥҥэ сүүрүө дуо?»; андаҕар туһунан: «Уонна, бырааттарыам, хаһан да андаҕайбат буолуҥ, халлаанынан да, сиринэн да, атын тугунан даҕаны андаҕайымаҥ; эһиги сөп диэбиккит чахчы сөп буоллун, суох диэбиккит чахчы суох буоллун, оччоҕо дьүүлгэ туруоххут суоҕа». ыарыһахтар тустарынан: «Ким ыалдьар, ол церковь пресвитердарын ыҥырдын, оччоҕо кинилэр кэлэн ыарыһаҕы елей арыынан сотон баран, кини туһугар Айыы Тойон аатынан үҥтүннэр. Итэҕэл үҥүүтэ ыарыһаҕы үтүөрдүө, Айыы Тойон кинини сүһүөҕэр туруоруо, аньыыны-буруйу оҥорбут буоллаҕына, онто бырастыы буолуо»; аньыыны билинии уонна үҥүү туһунан: «Онон үтүөрэр туһугар, бэйэ-бэйэҕитигэр аньыыгытын этинэр, бэйэ-бэйэҕит туһугар үҥэр буолуҥ. Кырдьыксыт күүстээх үҥүүтэ үгүһү оҥорор кыахтаах»; муммут-тэммит дьоҥҥо таптал туһунан: «Бырааттарыам! Өскөтүн эһигиттэн хайаҕыт эрэ кырдьыктан туораабытын ким эмэ көнө суолугар төнүннэрдэҕинэ, кини билиэх тустаах: аньыылааҕы албын суолуттан эргилиннэрбит киһи дууһатын өлөр өлүүттэн быыһыаҕа, үгүс аньыытын-харатын бырастыы гыннарыаҕа».

Апостол Петр Икки Илдьит Суруга

Апостол Петр икки илдьит суруга

Петр, Иисус Христос уон икки апостолыттан биирдэстэрэ, Малай Азия христианнарын церковтарыгар икки илдьит суругу суруйан ыыппыта. Кини бастакы илдьит суруга Рим империятыгар христианствоны төрдүттэн эһиэн баҕарбыт Нерон император христианнары сордоон-муҥнаан өлөртөрөр кэмигэр суруллубут буолуохтаах диэн сабаҕалыыллар. Апостол Петр, Христоска биир итэҕэллээхтэрин санааларын бөҕөргөтөн, маннык суруйар:

Өбүгэлэргититтэн утумнаабыт сүпсүктээх олоххутуттан алдьанар-кэбириир үрүҥ да, кыһыл да көмүскэ атыылаһыллыбыт буолбатаххыт, ханнык да эҥкилэ суох ыраас Агнец курдук буолбут Христос күндү Хаанынан толуйуллан ылыллыбыккыт... Киһи – от кэриэтэ, киһи албан аата – сибэкки кэриэтэ: от хагдарыйа хатан, сибэккитэ иинэн түһэр, оттон Айыы Тойон тыла үйэлэр тухары өлбөт-сүппэт. Бу эһиэхэ иһитиннэриллибит Евангелие туһунан этиллэр.

Таптыыр бырааттарыам! Бу дойдуга эһиги кэлии дьон, ааһан иһэр айанньыт эрэ буоларгыт быһыытынан, көрдөһөбүн: дууһаҕытыгар утары турар эт-хаан кыдьыктарыттан тэйэ туттуҥ, Таҥараны итэҕэйбэт дьон ортотугар үтүөкэн олоҕунан олоруҥ... Биһиги аньыыттан-хараттан босхолонон кырдьык иһин олорорбут туһугар, Кини биһиги аньыыбытын-буруйбутун санныгар сүгэн кириэскэ таһаарбыта; Кини бааһыран, эһиги үтүөрбүккүт. Хаһан эрэ эһиги маныыһыта суох муна-тэнэ сылдьар барааннар курдук этигит, оттон билигин Маныыһыкка – дууһаҕытын Араҥаччылааччыга – төнүннүгүт.

Куһаҕаҥҥа куһаҕанынан, үөхсүүгэ үөхсүүнэн хардарымаҥ; төттөрүтүн, алгыһы ыларга ыҥырыллыбыккытын билэ сылдьан, эһигини атаҕастааччылары алҕааҥ... Айыы Тойон Таҥараны ис сүрэххититтэн ытыктааҥ.

Христос биирдэ букатыннаахтык, биһигини Таҥараҕа аҕалаары, Бэйэтэ Кырдьыксыт эрээри, биһиги аньыылаахтар туспутугар, биһиги буруйбутун боруостаан, эрэйи-муҥу көрбүтэ. Этин-сиинин өлөрбүттэрэ эрээри, Кини ис тыынынан тиллибитэ... Христос аатын туһуттан эһигини үөҕэр буоллахтарына, эһиги алгыска тиксэҕит; ол аата эһиэхэ албан ааттаах Тыын, Таҥара Тыына, баар... Эһигиттэн ким да киһини өлөрөн, тугу эмэ уоран, куһаҕаны оҥорон эбэтэр атын киһи бас билиитигэр суудайан сору-муҥу көрбөтөр ханнык, оттон христианин быһыытынан эрэйи көрөртөн кыбыстымаҥ, хата Христос аатын сүгэбит диэн, Таҥараҕа махтаныҥ.

Өс номоҕор кэпсэнэринэн, Петр өлөргө ууруллубута, кинини кириэскэ төбөтүнэн аллара гынан тиирбиттэрэ; кини Айыы Тойон Иисус Христос курдук тиириллэр быраабым суох диэн, бэйэтэ оннук көрдөспүтэ.

ПЕТР 1-кы ИЛДЬИТ СУРУГА 1:18-19, 24-25; 2:11-12, 24-25; 3:9, 15, 18; 4:14-16

Апостол Иоанн Үс Илдьит Суруга

Апостол Иоанн үс илдьит суруга

Былыргылар туоһулуулларынан уонна богословтар этэллэринэн, бу үс суругу апостол, евангелист Иоанн Богослов суруйбута. Иоанн Евангелиеҕа да, бу үс сурукка да элбэхтик туттар сүрүн тыла – «таптал».

Иоанн бастакы илдьит суругун сүрүн тиэмэлэрэ: таптал, Таҥараны кытта олох, үөрүү, итэҕэл өрөгөйдөөх күүһэ, олох суолтата. Бу илдьит сурук сорох ыйыыта-кэрдиитэ маннык: сырдыкка сылдьыы туһунан: «Кини сырдыкка баарын курдук, биһиги эмиэ сырдыкка сылдьар буоллахпытына, оччоҕо бэйэ-бэйэбитин кытта бодоруһабыт, оччоҕо Кини Уолун Иисус Христос Хаана биһигини бары аньыыттан-хараттан ыраастыыр. Сырдыкка сылдьабын диир эрээри, быраатын абааһы көрөр киһи хараҥаттан өссө да тахса илик»; бу дойдуга сыһыан туһунан: «Бу аньыылаах дойдуну да, бу дойдуга баары да таптаамаҥ: бу дойдуну таптыыр киһи сүрэҕэр Аҕа таптала суох. Бу дойдуга баар барыта – аньыылаах киһи имэҥэ-кыдьыга, хараҕын абылаҥа, бу олоххо тугунан киэн туттара – Аҕаттан кэлбэт, бу дойдуттан бэйэтиттэн көбөн тахсар. Бу дойду имэҥниин-кыдьыктыын симэлийэ сүтүөҕэ, оттон Таҥара көҥүлүн толорор киһи үйэлэр тухары олоруоҕа»; антихрист туһунан: «Онон сымыйаччы диэн кимий? Ол – Иисуһу, Кини Христос буоларын, мэлдьэһээччи. Антихрист Аҕаны да, Уолу да мэлдьэһэр. Уолун ылыммат киһиэхэ Аҕата эмиэ суох, оттон ким Уолун билинэр, ол Аҕалаах»; Иисус Быыһааччы туһунан: «Кини биһиги буруйбутун-аньыыбытын киэр илдьээри кэлбитин, Бэйэтэ туох да аньыыта суоҕун билэҕит. Кинилиин биир буолбут киһи аньыыны оҥорбот»; Таптал туһунан: «Таҥара биһигини таптыырын бу аан дойдуга соҕотох Уолун, биһиги Кининэн олоххо тиксэрбит туһугар, ыытан биллэрбитэ. Таҥара – таптал, онон таптыыр киһи Таҥараны кытта биир буолар, кини сүрэҕэр Таҥара баар. Онон, Таҥара биһигини бастакынан таптаабытын быһыытынан, биһиги эмиэ Кинини таптыаҕыҥ. Иисус диэн Христос буоларын итэҕэйэр киһи Таҥараттан төрөөбүт. Таҥараҕа таптал диэн Кини кэриэстэрин тутуһуу буолар, оттон Кини кэриэстэрэ тутуһарга ыарахана суохтар»; сымыйа пророктар тустарынан: «Таҥара Тыынын албын тыынтан эһиги маннык арааран билиэххит: Киһи буолан кэлбит Иисус Христоһу билиммэт киһиэхэ Таҥара Тыына буолбатах, антихрист тыына баар»; бараммат олох туһунан: «Бу маны мин эһиэхэ, Таҥара Уолун аатыгар итэҕэйээччилэргэ, эһиги Кинини итэҕэйэн бараммат олохтоноргутун билэргит туһугар, суруйдум».

ИОАНН 1-кы ИЛДЬИТ СУРУГА

Иуда Илдьит Суруга

Иуда илдьит суруга

Бу илдьит сурук ааптарынан бука бары Матфей Евангелиетыгар (13:55 ) ахтыллар апостол Иуданы ааттыыллар.

Иуда христианнары сибэтиэйдэргэ «биирдэ букатыннаахтык бэриллибит итэҕэл иһин туруулаһарга» ыҥырар. Эргэ Кэс Тылтан холобур аҕалан туран, кини итэҕэйээччилэри аньыылаах дьону батыспаттарыгар сэрэтэр: «Төһө да итини хайыы-үйэ билбиккит иһин, мин эһиэхэ биир суолу санатыахпын баҕарабын: Айыы Тойон Бэйэтин норуотун Египет сириттэн быыһаан таһааран баран, итэҕэйбэтэхтэри кэлин имири эспитэ, оттон дьоһун былаастарын харыстаабакка, олорор эйгэлэрин хаалларан барбыт аанньаллары, дьүүл улуу күнэ үүнүөр диэри, алларааҥҥы им-балай түгэҕэр үйэлэр тухары сыаптаан сытыарар. Кинилэр курдук эмиэ содур быһыыламмыт, түктэри дьалыҥҥа ылларбыт Содом, Гоморра уонна ол эргиннээҕи куораттар олохтоохторо сэттэригэр умуллубат уокка умайаннар, сэрэтэр холобур буолбуттара. Олор курдук бу „көрүүлэнээччилэр“ эмиэ бэйэлэрин киртитэллэрин ааһан, Айыы Тойон былааһын билиммэттэр итиэннэ килбиэннээх ааньаллары үөҕэллэр. Балар тугу билбэттэрин кытары үөҕэллэр, оттон дьиикэй кыыл курдук айылҕалара тардарынан эрэ билэр суоллара кинилэргэ алдьанар-сатарыйар төрүөттэрэ буолбут».

Итинник аньыылаах суолу утаран, апостол Иуда итэҕэл олоҕор ыҥыран сүбэлиир-амалыыр: «Оттон эһиги, таптыыр бырааттарым, сибэтиэй итэҕэлгитинэн бэйэҕитин бөҕөргөтүнэн, Сибэтиэй Тыынынан үҥэн, Айыы Тойоммут Иисус Христос амарах санаатыттан биэрэр бараммат олоҕун кэтэһэн, Таҥара тапталыгар бигэ эрэлгитин энчирэппэккэ олоруҥ. Сорохторго, өйдөөн-дьүүллээн туран, амарахтык сыһыаннаһыҥ, оттон сороҕу улуу сэрэҕинэн уоттан өрүһүйэн таһаарыҥ, кинилэр имэҥнээх эттэрэ киртиппит таҥаһын да таарыйартан дьиксинэн туран, аньыыларын саралыыр буолуҥ».

Илдьит сурук Айыы Таҥараны уруйдуур-айхаллыыр үтүөкэн тылларынан түмүктэнэр: «Эһигини охтууттан өрүһүйэн, эҥкилэ суох оҥорон, Бэйэтин Кэрэмэн Килбиэнин иннигэр үөрдэ-көтүтэ туруорар күүстээх соҕотох Муударай Таҥара – Иисус Христос Айыы Тойоммутунан биһигини Быыһааччы – айхаллаах албан аата, улуу кыаҕа, сүдү күүһэ, бараммат былааһа бары үйэ инниттэн, билигин итиэннэ үйэттэн үйэлэр тухары туругура туруохтун! Аминь».

Апостол Павел Илдьит Суруктара

Апостол Павел илдьит суруктара

Саҥа Кэс Тылга апостол Павел Рим, Коринф, Ефес, Филиппы, Колосс, Фессалоники уонна Галатия уобаластарын христианнарыгар, ону таһынан – Тимофейга, Титкэ уонна Филимоҥҥа суруйбут 13 суруга киирбит (үгэс быһыытынан, «Еврейдэргэ илдьит сурук» ааптара эмиэ Павел этэ диэн сабаҕалыыллар).

Апостол Павел илдьит суруктара Саҥа Кэс Тыл түөрт гыммыт биирин ылаллар. Кини суруктарыгар сөҥөн сылдьар барҕа баайы – Таҥараны арыйар дириҥ муудараһы – бу кинигэ аҕыйах сирэйигэр толору сырдатар хайдах да кыаллыбат. Онон биһиги аҕыйах илдьит суругу эрэ ахтан аһарыахпыт.

ТАПТАЛ

Библия «Таҥара – таптал» диэн үөрэтэр.

Коринф христианнарыгар бастакы илдьит сурукка апостол Павел таптал туһунан маннык суруйар:

Өскөтө мин араас омук, аанньал да тылынан саҥарар буолан бараммын, сүрэхпэр таптала суох буоллахпына, ол аата мин – таҥкыныыр эрэ алтаммын, чылыгырыыр эрэ чуорааммын.

Өскөтө мин Таҥара этиитин дьоҥҥо тиэрдэр дьоҕурдаах пророк, бары кистэлэҥи барытын билэр, бары өттүнэн толору билиилээх итиэннэ бэл хайалары да оннуттан халбарытар күүстээх итэҕэллээх киһи буолан бараммын, сүрэхпэр таптала суох буоллахпына, ол аата мин туох да буолбатахпын.

Өскөтө мин туох баар баайбын-дуолбун барытын дьадаҥыларга түҥэтэн, эппин-сииммин уокка уматтара биэрэн да бараммын, сүрэхпэр таптала суох буоллахпына, онтукам миэхэ туох да туһата суох.

Таптал – Иисус Христос үөрэҕин чопчута. Иисус эппитэ: «„Айыы Тойон Таҥараҕын ис сүрэххиттэн, ис дууһаҕыттан, туох баар өйгүнэн-санааҕынан барытынан таптаа“. Бу баар кэриэстэртэн саамай бастакылара уонна суолталаахтара. Иккис эмиэ итиниэхэ холоонноох: „Чугастааҕыгын, бэйэҕин таптыырыҥ курдук, таптаа“. Сокуон уонна Пророктар бары бу икки кэриэскэ тирэҕирэллэр» (Матфей 22:37-40 ).

Таҥара тапталын туһунан Иисус эппит тыллара бу бааллар: «Таҥара бу аан дойдуну ол курдук таптаан, Бэйэтин Төрөппүт Соҕотох Уолун, Кинини итэҕэйэр ханнык баҕарар киһи өлбөтүн, бараммат олохтонорун туһугар, биэрбитэ» (Иоанн 3:16 ).

ТАПТАЛ

«Таптал тулуурдаах,
амарах санаалаах,
таптал ордугурҕаабат,
арбаммат, улаханнык санаммат,
сүөргү быһыыламмат,
бэйэтин эрэ иннин көрүммэт,
хоргуппат, куһаҕаны өйдүү сылдьыбат,
куһаҕантан үөрбэт – кырдьыктан үөрэр,
барытын уйар, барытын итэҕэйэр,
барытын эрэнэр, барытын тулуйар.

Таптал хаһан да уостубат...

Оттон билигин субу үс:

итэҕэл, эрэл, таптал – баар;
ол эрэн таптал барыларыттан улахан».

Коринф христианнарыгар 1-кы илдьит сурук 13:4-13

«киһи Сатарыйбыт Айылҕатын Дьайыыта» Уонна «тыын Үлэтин Түмүгэ»

«Киһи сатарыйбыт айылҕатын дьайыыта» уонна «Тыын үлэтин түмүгэ»

Айыы Тойон Иисус Христос үөрэнээччилэригэр эппитэ: «Мин умнаспын, оттон эһиги лабааларгыт. Миэхэ баар киһи, Мин эмиэ киниэхэ буоллахпына, элбэх аһы биэрэр; эһиги Миигинэ суох тугу да гынар кыаххыт суох». Хайа үрдүгэр үөрэтэ олорон, Иисус маннык тэҥнээһини туттубута: «Бараан тириитин бүрүнэн кэлэр торҕон бөрөлөртөн – сымыйа пророктартан – сэрэниҥ. Кинилэри дьайыыларынан билиэххит. Эрбэһинтэн винограды, ыарҕаттан смокваны хомуйаллар дуо? Үтүө мас куһаҕан отонноммотун курдук, куһаҕан мас эмиэ үчүгэй отонноммот».

Галатия христианнарыгар илдьит суругар апостол Павел «киһи сатарыйбыт айылҕатын дьайыытын» уонна «Тыын үлэтин түмүгүн» туһунан суруйар: «Киһи сатарыйбыт айылҕатын дьайыыта биллэр: көссүүлэһии, содур быһыы, киртийии, кэрээнтэн тахсыы, эмэгэттэргэ сүгүрүйүү, ап-хомуһун, өстөһүү, иирсээн, ордук санаһыы, уордайыы, киҥнэнии, тыл тылга киирсибэт буолуу, хайдыһыы, абааһы көрсүү, өлөрсүү, арыгылааһын, үүнэ-тэһиинэ суох барыы онтон да атын. Урут сэрэппитим курдук билигин да сэрэтэбин: итинник быһыыланааччылар Таҥара Саарыстыбатыгар тиксибэттэр. Оттон Тыын биһиги сүрэхпитигэр тапталы, үөрүүнү, эйэни-или, кытаанах тулууру, үтүө санааны, амарах быһыыны, итэҕэли, көрсүө-сэмэй майгыны, бэйэни туттунууну үөскэтэр».

ГАЛАТИЯ ХРИСТИАННАРЫГАР ИЛДЬИТ СУРУК 5:19-23; МАТФЕЙ 7:15-17; ИОАНН 15:5-6

Эдэркээн Тимофей

Эдэркээн Тимофей

Павел миссионердыыр иккис айаныгар Дервиянан, Листранан сылдьан, Тимофей диэн ааттаах эдэркээн христианины көрсүбүтэ. Тимофей ийэтэ Евника Христоһу итэҕэйбит еврей дьахтара, оттон аҕата грек этилэр. Эбэтэ Лоида эмиэ христианка этэ. Тимофей, евангелист Лука курдук апостол Павел арахсыбат аргыһа буолан, кинини кытта Македонияҕа, Грецияҕа, Малай Азияҕа итиэннэ бэл Римҥэ кытта бииргэ сылдьыбыта. Өс номоҕор этиллэринэн, Павелы Римҥэ өлөрбүттэрин кэннэ, Тимофей Ефес улахан церковын салайбыта, итиэннэ кэлин, Рим императордарыттан биирдэстэрэ христианнары сойуолуур кэмигэр, итэҕэл иһин муҥу көрөн өлбүтэ.

Апостол Павел Тимофейга икки илдьит суругу суруйбута. Ол суруктартан сорох тыын суолталаах этиилэри ааҕыаҕыҥ: бар дьон туһугар үҥүү туһунан: «Онон туох-хайа иннинэ эһигиттэн көрдөһөбүн: биһиги чуумпутук, эйэлээхтик, Таҥараҕа толору бэриниилээх, ыраас олоҕунан олорорбут кыалларын туһугар, эһиги Киниттэн көрдөһөргүт-ааттаһаргыт, үҥэргит, махтанаргыт, дьону көмүскэһэргит – барыта бар дьон туһугар, ыраахтааҕылар тустарыгар, былааһы тутан олорооччулар тустарыгар буолуохтаах. Итинник үҥэр сиэрдээх, итини Быыһааччыбыт, Таҥара, сөбүлүүр»; хара дьай үөрэҕин туһунан: «Бу тиһэх кэмҥэ сорохтор араас албын тыыннары уонна абааһы үөрэҕин истэн, итэҕэлтэн тэйиэхтэрэ диэн Сибэтиэй Тыын дьэҥкэтик этэр»; баай-дуол туһунан: «Туох баар куһаҕан төрдө-төрүөтэ – харчы үлүскэнэ. Сорохтор бу үлүскэҥҥэ ылларан итэҕэлтэн туораан, үгүс муҥу-таҥы бэйэлэринэн булуммуттара. Оттон эн, Таҥара киһитэ, итинтэн барытыттан куотаҥҥын, кырдьыктаах, бэриниилээх буоларга, итэҕэйэргэ, таптыырга, тулуйарга, көрсүө майгыланарга дьулус»; итэҕэл хоодуот быһыытын туһунан: «Итэҕэл дьоһуннаах туруулаһыытынан туруулаһан бараммат олоҕу тутус. Бараммат олоххо эн ыҥырыллыбытыҥ, бу олох иһин үгүс дьон иннигэр итэҕэлгин үтүө быһыылаахтык билиммитиҥ»; Таҥараҕа дьиҥнээхтик сулууспалааһын туһунан: «Таҥараҕа бэриниилээх буола үөрэн. Итэҕэйээччилэргэ тылгынан-өскүнэн, олоххунан, тапталгынан, ис тыыҥҥынан, итэҕэлгинэн уонна ырааскынан холобур буол. Суруйуулары ааҕыынан, өйдөтүүнэн-үөрэтиинэн дьарыктан».

Павел иккис илдьит суругун хаайыыга сытан, өлөрүллэрин күүтэ сылдьан, суруйбут буолуохтаах диэн сабаҕалыыллар. Бу суругар кини этэр: „Үтүө туруулаһыынан туруулаһан, сүүрэр түһүмэхпин түмүктээн, биэтэккэ таҕыстым, итэҕэлбин энчирэппэтим. Онон аны билигин Айыы Тойон, Кырдьыктаах Судьуйа, ол Күҥҥэ туттарар наҕараадата – кырдьыктаах быһыы мэнньиэһэ – миигин күүтэр; ону Кини миэхэ эрэ буолбакка, Кини кэлэрин таптаан күүтээччилэргэ барыбытыгар туттарыаҕа“.

ТИМОФЕЙГА 1-кы уонна 2-с ИЛДЬИТ СУРУК

«биир Айыы Тойон, Биир Итэҕэл, Биир Сүрэхтэнии...» Илдьит Суруктартан

«Биир Айыы Тойон, биир итэҕэл, биир сүрэхтэнии...» Илдьит суруктартан

Бары аньыыны оҥорбуттара, бары Таҥара килбиэннээх сырдыгыттан маппыттара (Рим христианнарыгар илдьит сурук 3:23 ).

Аньыы төлөбүрэ – өлүү, оттон Таҥара бэлэҕэ – Христос Иисус Айыы Тойоммутун кытта биир буолан тиксэр бараммат олохпут (Рим христианнарыгар илдьит сурук 6:23 ).

Таҥара биир, киһи аймаҕы Таҥараны кытта ситимнээччи эмиэ биир – бар дьон туһугар Бэйэтин толук биэрбит Киһи, Христос Иисус (Тимофейга 1-кы илдьит сурук 2:5 ).

Христос биһиги буруйбутун-аньыыбытын боруостаары өлбүтэ (Коринф христианнарыгар 1-кы илдьит сурук 15:3 ).

Иисуһу Айыы Тойон диэн тылгынан аһаҕастык билинэр уонна Таҥара Кинини өлүүттэн тилиннэрбитин ис сүрэххиттэн итэҕэйэр буоллаххына, быыһаныаҥ (Рим христианнарыгар илдьит сурук 10:9 ).

Кириэс туһунан үөрэтии, өлүү суолунан баран иһээччилэр истэллэригэр, өйө суох дойҕох, оттон биһиэхэ, быыһанааччыларга, Таҥара күүһэ буолар (Коринф христианнарыгар 1-кы илдьит сурук 1:18 ).

Сэргэх сылдьыҥ, итэҕэлгитин бигэтик тутуһуҥ, эр санааланыҥ, халбаҥнаабат бөҕө буолуҥ (Коринф христианнарыгар 1-кы илдьит сурук 16:13 ).

Христос Евангелиетыттан мин сааппаппын, бу хас биирдии итэҕэйэр киһи, бастатан туран, иудей, ол кэннэ атын омук, быыһанарыгар анаммыт Таҥара күүһэ (Рим христианнарыгар илдьит сурук 1:16 ).

Бэйэҕитин албыннанымаҥ: Таҥараны элэк оҥостубаккын. Киһи туох сиэмэни ыһар да, ол үүнүүтүн ылар (Галатия христианнарыгар илдьит сурук 6:7 ).

Киһи аймах от кэриэтэ, киһи албан аата – сибэкки кэриэтэ: от хагдарыйа хатан, сибэккитэ иинэн түһэр (Петр 1-кы илдьит суруга 1:24 ).

Биһиги бу сиргэ олорон тугу гыммыппытынан – үтүөнү биитэр мөкүнү оҥорбуппутунан көрөн, хас биирдиибит төлөбүрбүтүн ыларбыт туһугар, бука бары Христос дьүүлүгэр туруохтаахпыт (Коринф христианнарыгар 2-с илдьит сурук 5:10 ).

Онон хас биирдиибит бэйэтин туһугар Таҥараҕа эппиэттиэҕэ (Рим христианнарыгар илдьит сурук 14:12 ).

Билигин, Таҥара саҥатын иһиттэххитинэ, хаһан эрэ кураайы куйаарга сылдьан Таҥараҕа бас бэриммэтэх еврейдэр курдук, сүрэххитин хам хатанымаҥ (Еврейдэргэ илдьит сурук 3:15 ).

Биир Айыы Тойон, биир итэҕэл, биир сүрэхтэнии (Ефес христианнарыгар илдьит сурук 4:5 ).

Иоанн Богослов Арыллыыта

Иоанн Богослов Арыллыыта

Бу биһиги олорор сирбит өрүү баар буолуо суоҕа. Тиһэх кэмҥэ туох буолуохтааҕын туһунан Библияҕа элбэхтик этиллэр гынан баран, ол туһунан ордук сиһилии Библия тиһэх кинигэтигэр – Иоанн Богослов Арыллыытыгар – кэпсэнэр.

Иоанн Иисус Христос уон икки апостолыттан биирдэстэрэ этэ. Номоххо этиллэринэн, Иоантан ураты апостоллар бары итэҕэллэрин иһин муҥу көрөн өлбүттэрэ. Ол эрээри Иоанн эмиэ Христос туһугар эрэйдэммитэ: кинини Греция Патмос диэн арыытыгар көскө ыыппыттара. Онно киниэхэ Айыы Тойон көстөн: «Мин Альфабын уонна Омегабын, Бастакыбын уонна Тиһэхпин; тугу көрөргүн барытын кинигэҕэ суруйан церковтарга ыыт», – диэн соруйбута (Арыллыы 1:10-11 ).

Арыллыы Кинигэтигэр тиһэх кэм туһунан төлкөлөөһүн араас символ көмөтүнэн бэриллэр: сэттэ церковка сурук, сэттэ бэчээт, аттаах түөрт киһи, сэттэ үрэр турба, Таҥара уора-кылына мунньуллубут сэттэ иһитэ, Армагеддон, олох кинигэтэ, кыыл сыыппарата 666, Вавилон – улуу содур дьахтар, сэттэ бастаах, уон муостаах кыыл, уон ыраахтааҕы, тыһыынча сыллаах саарыстыба, Саҥа Иерусалим, күндү таастар, олох аал луук маһа...

Арыллыы Кинигэтэ бэрт элбэх таайыллыбат кистэлэҥнээх. Ол эрээри биир суол олус дьэҥкэтик этиллэр: Айыы Тойон Иисус Христос сиргэ иккиһин эргиллэн кэлэн, аан дойдуну дьүүллүөхтээх. Кини Иккис кэлиитин бастакы христианнар күүтэллэрэ, биһиги эмиэ күүтэбит.

Аны сэттэ церковтан биирдэстэригэр суруллубут суругу ааҕыаҕыҥ. Бу сэттэ церковь «Арыллыы» суруллар кэмигэр бааллара эрээри, кинилэргэ анаммыт суруктар кэлэр кэм Церковыгар (Таҥара Дьиэтигэр) эмиэ туһуламмыттар. Баҕар, бу сурук ханнык эрэ тыллара эн биһиккигэ быһаччы сыһыаннаах буолуохтарын эмиэ сөп.

«бу Кэлэн, Ааҥҥытын Тоҥсуйа Турабын...»

«Бу кэлэн, ааҥҥытын тоҥсуйа турабын...»

Арыллыы Кинигэтигэр Иоанн Богослов суруйар:

Эрэллээх, дьиҥ кырдьыктаах Туоһу, Таҥара тугу айбытын барытын төрдө-төрүөтэ Аминь маннык этэр: «Эн бары дьайыыгын билэбин; эн тымныыта да, итиитэ да суоххун. Оо, арай тымныы дуу, итии дуу эбитиҥ буоллар! Ону баара сылааскын эрэ, итиитэ да, тымныыта да суоххун, онон Мин эйигин уоспуттан төлө ыһан таһаарыам. „Баайбын, дэлэйдик олоробун, аны туохпунан да тутайбаппын“ дэнэҕин даҕаны, дьиҥэр, дьоло суоххун, муҥнааххын, дьадаҥыгын, хараҕа суоххун, сыгынньаххын билбэккин. Онон байар туһугар Миигиттэн уокка ыраастаммыт кыһыл көмүһү, уонна таҥнаргар, сыгынньах сылдьарыҥ көстөн саакка-суукка киирбэтиҥ туһугар, маҥан таҥаһы атыылаһаргар, көрөр туһугар хараххын мааһынан сотторгор сүбэлиибин. Мин таптыыр дьоммун, итэҕэстэрин көрдөрөн туран дьарыйабын, онон дьаныардаах буол, аньыыгын билин. Бу кэлэн, ааҥҥытын тоҥсуйа турабын: ким Мин саҥабын истэн аанын аспыкка дьиэтигэр киирэммин, киэһээҥҥи аһылыгар олорсуом, кини эмиэ Миигинниин олорсуо.

Кыайыылааҕы Бэйэбин кытта бүрүстүөлбэр олордуом; Мин кыайан-хотон Аҕабын кытта, Аҕам бүрүстүөлүгэр олорбутум курдук, кыайыылаах эмиэ Миигинниин бииргэ олорсуо. Тыын сэттэ церковка тугу этэрин истэр кулгаахтаах иһиттэҕэ буолуохтун».

АРЫЛЛЫЫ 3:14-22

Саҥа Халлаан Уонна Саҥа Сир

Саҥа халлаан уонна саҥа сир

Иоанн Арыллыытын бүтэһик хас да сирэйэ тиһэх дьүүлү, саҥа халлааны уонна саҥа сири ойуулааһыҥҥа анаммыт.

Онтон мин сүдү бэйэлээх үрүҥ бүрүстүөлү уонна ол бүрүстүөлгэ Олорооччуну көрбүтүм: сир-халлаан Кини ньууруттан куотан, аны хаһан да эргийбэттии симэлийэ сүппүтэ. Көрбүтүм, өлбүттэр – улуу да, кыра да барыта – Таҥара иннигэр тураллара, иннилэригэр кинигэлэр нэлэччи арыллыбыттар этэ. Өссө биир кинигэни, олох кинигэтин, арыйбыттара, онон өлбүттэр кинигэлэргэ хайдах суруллубутунан, тугу оҥорбуттарынан көрөн дьүүллэммиттэрэ. Муора бэйэтин түгэҕиттэн өлбүттэрин таһаарбыта, өлүү уонна аад эмиэ өлбүттэрин биэрбиттэрэ, хас биирдии киһи тугу оҥорбутунан дьүүллэммитэ.

Онтон мин саҥа халлааны, саҥа сири көрбүтүм. Урукку сир-халлаан симэлийэ сүппүтэ, муора эмиэ аны суоҕа. Мин, Иоанн, Сибэтиэй Куораты – сүктэр кыыс аналлааҕар симэммитин курдук, бары силигэ ситэн мэҥэ халлаантан, Таҥараттан түһэн иһэр саҥа Иерусалимы – көрбүтүм. Онтон халлаантан сүҥкэн улахан саҥа дуораһыйарын истибитим: «Көр бу, скиния – Таҥара олоҕо аны киһи аймаҕы кытта бииргэ буолуоҕа. Кини дьону кытта бииргэ олоруоҕа, кинилэр эмиэ аны Таҥара норуота буолуохтара. Кини Бэйэтинэн дьону кытта сылдьан, кинилэр Таҥаралара буолуоҕа. Таҥара кинилэр харахтарын уутун хас биирдии таммаҕын сотуоҕа, өлүү-сүтүү диэн аны суох буолуоҕа; энэлгэн, ытабыл-соҥобул, ыарыы эмиэ сүтүөҕэ. Урукку барыта ааста».

Бүрүстүөлгэ Олорооччу: «Көр бу, барыта саҥаны айабын», – диэбитэ. Онтон миэхэ эппитэ: «Сурун, бу дьиҥ кырдьыктаах, эрэбил тыл». Кини миэхэ өссө манныгы эппитэ: «Барыта туолла! Мин Альфабын уонна Омегабын, Төрүппүн уонна Бүтэр Уһукпун. Утаппыкка өлбөт мэҥэ уутун дьүүктэтиттэн босхо иһэрдиэм; кыайааччы итини барытын ылыа, Мин кини Таҥарата буолуом, кини Мин уолум буолуо. Оттон куттамсахтар, итэҕэлэ суохтар, сидьиҥнэр, өлөрүөхсүттэр, содурдар, абынан-хомуһунунан дьарыгырааччылар, эмэгэккэ сүгүрүйээччилэр уонна бары сымыйаччылар аналлара – сиэрэлээх уот байҕалга түһүү. Ити иккиһин, бүтэһиктээхтик өлүү буолар».

Таҥара килбиэннээх сырдыга сыдьаайар буолан, куорат күҥҥэ да, ыйга да наадыйбат: куорат сыдьаайар сырдыга – Агнец. Туох эмэ кирдээх, ким эмэ сидьиҥ, албыны-көлдьүнү тутуспут – онно киириэ суоҕа, арай Агнецка баар олох кинигэтигэр суруллубут дьон эрэ киириэхтэрэ.

АРЫЛЛЫЫ 20:11-13; 21:1-8, 23, 27

Библия Тиһэх Сирэйэ

Библия тиһэх сирэйэ

Ытык Суруйууну, Библияны, Таҥара Уола Иисус Христос Иккис кэлиитин туһунан төлкөлөөһүн түмүктүүр. Иоанн Богослов Арыллыытын түмүк чааһын – Библия тиһэх сирэйин – ааҕыаҕыҥ:

Итиэннэ аанньал миэхэ эппитэ: «Бу кинигэ билиҥҥини да, кэнэҕэһи да төлкөлүүр тылын хам бэчээттээн кэбиһимэ. Болдьохтоох кэм чугаһаата. Аньыылаах өссө да аньыыны оҥоро түстүн, кирдээх өссө киртийдин, кырдьыксыт кырдьыгы оҥоро түстүн, сибэтиэй өссө ырааһырдын. Мин сотору кэлиэм, хас биирдиигэ тугу оҥорбутунан көрөн биэрэрдии, төлөбүрбүн илдьэ кэлиэм.

Мин Альфа уонна Омега, Төрүт уонна Бүтэр Уһук, Бастакы итиэннэ Тиһэх буолабын. Кини кэриэстэрин тутуһааччылар алгыстаахтар. Кинилэр олох аал маһыттан амсайар бырааптаахтар, куорат аанынан киирэр кыахтаахтар. Оттон ыттар, абынан-хомуһунунан дьарыгырааччылар, содурдар, өлөрүөхсүттэр, эмэгэккэ сүгүрүйээччилэр уонна сымыйаны таптааччылар, сымыйаны оҥорооччулар – олор бары куорат тас өттүгэр хаалыахтара.

Мин Иисус бу туһунан эһиэхэ сэттэ церковка туоһулаттара аанньалбын ыыттым. Мин Давид силиһинэбин, сарсыардааҥҥы сырдык сулуспун.

Тыын уонна Сүктэр Кыыс иккиэн: «Кэл!» – диэн ыҥыраллар. Истибит эрэ барыта: «Кэл!» – диэн ыҥырыахтын. Утаппыт кэлиэхтин, иһиэн баҕарар кэлэн, өлбөт мэҥэ уутун босхо ылыахтын».

Мин бу билиҥҥини да, кэнэҕэһи да төлкөлүүр кинигэ тылын истээччини сэрэтэбин: ким эрэ бу тылга тугу эмэ эптэҕинэ, Таҥара ол киһини бу кинигэҕэ этиллибит иэдээҥҥэ тиксэриэҕэ. Оттон ким эмэ бу кинигэ билиҥҥини да, кэнэҕэһи да төлкөлүүр тылыттан тугу эмэ көҕүрэттэҕинэ, Таҥара кинини бу кинигэҕэ этиллибит олох кинигэтигэр суруллар, сибэтиэй куоракка киирэр аналыттан матарыаҕа. Бу маны Кэрэһиттээччи этэр: «Дьиҥ чахчы Мин сотору кэлиэм! Аминь».

Оо, кэл, Айыы Тойон Иисус! Айыы Тойоммут Иисус Христос илгэлээх үтүөтэ эһигини барыгытын кытта эҥээрдэһиэхтин. Аминь.

АРЫЛЛЫЫ 22:10-21

Географическай Хаарталар Уонна

Географическай хаарталар уонна , Библия сирин-уотун көстүүтэ

- Былыргы Илин Дойду
- Иисус Христос Кэминээҕи Палестина
- Иисус Христос Кэминээҕи Иерусалим

- Иисусхристос Кэминээҕи Иерусалим Таҥаратын Дьиэтин Былаана

- Иисус Христос Кэминээҕи Рим Империята
- Павел Апостол Миссионердыыр Бастакы Айана
- Павел Апостол Миссионердыыр Иккис Айана
- Павел Апостол Миссионердыыр Үһүс Айана

- Павел Апостол Миссионердыыр Төрдүс Айана (римҥе Барыыта)

- Иерусалим. Елеон Хайатыттан Көстүүтэ (илинтэн)

- Иерусалим Уонна Елеон Хайата (арҕааттан Көстүү)

- Синай Хайата
- Туустаах (өлбүт) Муора
- Фавор Хайата
- Назарет
- Вифлеем
- Иордан
- Капернаум
- Галилея Каната
- Иудеяттан Самарияҕа Тиэрдэр Суол
- Геннисарет Күөлэ (галилея Муората)
- Вифания
- Рим Колизейа

Былыргы Илин Дойду

Былыргы Илин Дойду

Былыргы Илин Дойду

Иисус Христос Кэминээҕи Палестина

Иисус Христос Кэминээҕи Палестина

Иисус Христос Кэминээҕи Палестина

Иисус Христос Кэминээҕи Иерусалим

Иисус Христос Кэминээҕи Иерусалим

Иисус Христос Кэминээҕи Иерусалим

Иисусхристос Кэминээҕи Иерусалим Таҥаратын Дьиэтин Былаана

Иисусхристос Кэминээҕи Иерусалим Таҥаратын Дьиэтин Былаана

Иисусхристос Кэминээҕи Иерусалим Таҥаратын Дьиэтин Былаана

Иисус Христос Кэминээҕи Рим Империята

Иисус Христос кэминээҕи Рим империята

Иисус Христос кэминээҕи Рим империята

Павел Апостол Миссионердыыр Бастакы Айана

Павел Апостол миссионердыыр бастакы айана

Павел Апостол миссионердыыр бастакы айана

Павел Апостол Миссионердыыр Иккис Айана

Павел Апостол миссионердыыр иккис айана

Павел Апостол миссионердыыр иккис айана

Павел Апостол Миссионердыыр Үһүс Айана

Павел Апостол миссионердыыр үҺүс айана

Павел Апостол миссионердыыр үҺүс айана

Павел Апостол Миссионердыыр Төрдүс Айана (римҥе Барыыта)

Павел Апостол миссионердыыр төрдүс айана (Римҥе барыыта)

Павел Апостол миссионердыыр төрдүс айана (Римҥе барыыта)

Иерусалим. Елеон Хайатыттан Көстүүтэ (илинтэн)

ИЕРУСАЛИМ. ЕЛЕОН ХАЙАТЫТТАН КӨСТҮҮТЭ (илинтэн)

Иерусалим. Елеон Хайатыттан Көстөр Сир

Иерусалим Уонна Елеон Хайата (арҕааттан Көстүү)

ИЕРУСАЛИМ УОННА ЕЛЕОН ХАЙАТА (арҕааттан көстүү)

Иерусалим Уонна Елеон Хайата

Синай Хайата

СИНАЙ ХАЙАТА

Синай Хайата

Туустаах (өлбүт) Муора

ТУУСТААХ (ӨЛБҮТ) МУОРА

Туустаах

Фавор Хайата

ФАВОР ХАЙАТА

Фавор Хайата

Назарет

НАЗАРЕТ

Назарет

Вифлеем

ВИФЛЕЕМ

Вифлеем

Иордан

ИОРДАН

Нордан

Капернаум

КАПЕРНАУМ

Капернаум

Галилея Каната

ГАЛИЛЕЯ КАНАТА

Галилея Каната

Иудеяттан Самарияҕа Тиэрдэр Суол

ИУДЕЯТТАН САМАРИЯҔА ТИЭРДЭР СУОЛ

Иудеяттан Самарияҕа Барар Суол

Геннисарет Күөлэ (галилея Муората)

ГЕННИСАРЕТ КҮӨЛЭ (ГАЛИЛЕЯ МУОРАТА)

Геннисарет Куөлэ

Вифания

ВИФАНИЯ

Вифания

Рим Колизейа

РИМ КОЛИЗЕЙА

Рим Колизейа

Table of Contents

Оҕолорго Аналлаах Библия

Эргэ Кэс Тыл

Аан Дойду Айыллыыта
Аан Дойду Айыллыыта (салгыыта)
Бастакы Дьон Айыллыыта
Адамнаах Ева Ырайтан Үүрүллүүлэрэ
Каин Уонна Авель
Улуу Мотуок. Ной Аала
Улуу Мотуок Саҕаланыыта
Улуу Мотуок Бүтүүтэ
Таҥара Киһиэхэ Эппит Кэс Тыла Уонна Кустук
Вавилон Башнята
Авраам
Авраамнаах Лот
Таҥара Авраамы Эрэннэриитэ
Таҥара Үс Аанньала Авраамҥа Кэлиитэ
Содом Уонна Гоморра Куораттар Имири Эстиилэрэ
Авраам Исаагы Сиэртибэлиир
Ревекка
Исаактаах Ревекка
Иаков Аҕатын Алгыһын Ылар
Иаков Түүлэ
Иаковтаах Рахиль Көрсүһүүлэрэ
Иаков Таҥараны Кытта Тустар
Иаковтаах Исав Иллэһиилэрэ
Иосиф – Иаков Тапталлаах Уола
Иосиф Түүлэ
Убайдара Иосибы Кулуттааһыҥҥа Атыылыыллар
Иосиф – Потифар Тутаах Үлэһитэ
Иосиф Хаайыыга
Иосиф Фараон Түүлүн Тойоннуур
Иосиф – Бүтүн Египет Сирин Тойоно
Сэттэ Сыллаах Сут
Иосиф Убайдарыгар Билинэр
Иосиф Аҕатын Көрсөр
Израиль Норуота Египеккэ Кулут Буолар
Чарт Тымтайга Угуллубут Оҕо
Моисей Фараон Кыыһыгар Иитиллэр
Умайа Турар Хатыылаах Ыарҕа
Моисей Аароннуун Фараон Иннигэр
Паасхаҕа Туттуллар Бараан Оҕотун Хаана

Айыы Тойон Израиль Норуотун Египеттэн Таһаарар

Израиль Норуота Кыһыл Муораны Оломнуур
Египет Сэриитэ Кыһыл Муораҕа Тимирэр
Халлаантан Түспүт Маанна
Моисей Очуостан Ууну Таһаарар
Таҥара Уон Кэриэһэ
Кыһыл Көмүс Тарбыйах
Түмсэр Скиния
Скиния Тутуутугар Сиэртибэ Хомуйуу
Саҥа Скинияны Таҥараҕа Анааһын
Ханааны Чуҥнааһын
Корейы, Дафаны Уонна Авирону Буруйдааһын
Алтан Моҕой
Валаам Пророк Уонна Аанньал
Иисус Навин – Моисей Солбуйааччыта

Оҕолорго Кэриэс-хомуруос Тыл: Айыы Тойону Умнумаҥ

Сиэртибэлээһин
Моисей Өлүүтэ
Раав Чуҥнааччылары Быыһыыр
Иорданы Туорааһын
Иерихону Ылыы
Аморрейдары Кытта Кыргыһыы
Израиль Судьуйалара
Гедеон
Күүстээх Самсон
Самсон Өлүүтэ
Руфьтаах Ноеминь
Руфь Вооз Бааһынатыгар
Анна Үҥүүтэ
Анна Самуилы Таҥараҕа Аныыр
Самуилы Ыҥырар Саҥа
Илий Аҕабыыт Өлүүтэ
Саул – Израиль Ыраахтааҕыта
Кэлин Ыраахтааҕы Буолуохтаах Маныыһыт Давид
Давид Уонна Голиаф
Ионафан
Давид Утуйа Сытар Саул Аттыгар
Давид Израиль Ыраахтааҕыта Буолар
Таҥара Кэс Тылын Ковчегын Иерусалимҥа Аҕалыы
Давид Псаломнара
Нафан Пророк Давид Ыраахтааҕы Иннигэр
Авессалом Өлүүтэ
Муударай Өйдөөх Соломон Ыраахтааҕы
Таҥара Храма
Соломон Саҥа Храмҥа Үҥэр
Соломон Уонна Сава Сарыыссата
Соломон Таҥараттан Тэйиитэ
Саарыстыба Икки Аҥыы Хайдыыта
Иуда – Соҕурууҥҥу Саарыстыба
Израиль – Хотугу Саарыстыба
Илия Пророк
Огдообо Уолун Тилиннэрии
Илия Уонна Ваал Пророктара
Дьикти Уу Уонна Дьикти Арыы
Сирия Сэриитин Тойоно Нееман
Нееман Үтүөрүүтэ
Хараҕа Суох Буолбут Сэрииһиттэр
Иоас Ыраахтааҕы Буолар
Озия Ыраахтааҕы Улуутумсуйан Буруйданыыта
Израиль Таҥараттан Тэйиитэ
Ассирия Израилы Сэриилээн Ылар
Самария Олохтоохторо
Езекия Ыраахтааҕы Үҥүүтэ
Иосия Ыраахтааҕы Кэс Тыла
Иеремия Пророк
Варух Иеремия Төлкөлүүрүн Сурунар

Иоаким Ыраахтааҕы Таҥара Илдьитэ Суруллубут Түрбэтин Уоттуур

Вавилон Иуданы Сэриилээн Ылар
Иерусалим Уонна Храм Урусхалланыыта
Даниил Уонна Кини Үс Доҕоро
Кыһыл Көмүс Эмэгэт Уонна Үс Хорсун Уол
Даниил Өйдөммөт Тыллар Суолталарын Быһаарар
Даниил Таҥараҕа Үҥэр
Даниил Хахайдаах Хаспахха
Иудейдар Билиэнтэн Төннүүлэрэ
Есфирь Сарыысса
Есфирь Сарыысса (салгыыта)
Неемия Иерусалим Эркинин Чөлүгэр Түһэрэр
Норуот Таҥараҕа Эргиллэр
Иов Эрэйи-муҥу Көрүүтэ
Тургутууну Тулуйбут Иов
Саалтыыр
Саалтыыр Тылларын Өйбүтүгэр Хатыаҕыҥ
Соломуон Аман Өһө
Екклесиаст Кинигэтэ
Пророктар
Исайя Пророк
«кылыстарын Уһааран, Суха Оҥостуохтара...»
«аны Куһаҕаны Оҥоруохтара Суоҕа...»
Осия Пророк
Иоиль Пророк
Иона Пророк
Михей Пророк
Мессия Кэлэрин Өтө Көрүү

Саҥа Кэс Тыл

Захария Уонна Аанньал Храмҥа
Иоанн Сүрэхтээччи Төрүүр
Иисус Төрүүрүн Туһунан Үөрүүлээх Илдьит
Иисус Христос Төрөөһүнэ

Аанньаллар Маныыһыттарга Иисус Христос Төрөөбүтүн Этэллэр

Маныыһыттар Иисуска Кэлэллэр
Таҥара Киһитэ Симеон
Илинтэн Муударай Өйдөөхтөр Сүгүрүйэ Кэлиилэрэ

Илинтэн Кэлбит Бэлэхтэр. Ирод Кыһыл Оҕолору Өлөртөрүүтэ

Египеккэ Күрээһин
Иисус Уолчаан Назарекка
Иисус Храмҥа
Иоанн Таҥара Үөрэҕин Тарҕатар Уонна Сүрэхтиир
Айыы Тойон Иисус Христос Сүрэхтэниитэ
Иисус Кураайы Куйаарга Тургутуллуута
Иисус Христос Уон Икки Үөрэнээччитэ
Иисус Оҥорбут Бастакы Дьиктитэ
Иисус Атыыһыттары Храмтан Үүрүүтэ
Иисус Никодимныын Кэпсэтиитэ
Иисус Уонна Самария Дьахтара
Алгыстаах Балыктааһын
Босхоҥу Үтүөрдүү (1)

Хайа Үрдүгэр Үөрэтии: Алгыстаах Олох Кэриэстэрэ

Хайа Үрдүгэр Үөрэтии: Моисей Сокуонун Туһунан

Хайа Үрдүгэр Үөрэтии: Таптал Уонна Таҥараҕа Үҥүү Туһунан

Хайа Үрдүгэр Үөрэтии: Таҥараҕа Сыһыан Туһунан
Хайа Үрдүгэр Үөрэтии: Дьоҥҥо Сыһыан Туһунан
Хайа Үрдүгэр Үөрэтии: Кырдьык Уонна Сымыйа
Огдообо Дьахтар Уолун Тилиннэрии
Бурдук Ыһааччы Туһунан Домох
Халлааннааҕы Саарыстыба Туһунан Алта Домох
Иисус Күөлгэ Түспүт Силлиэни Тохтотор
Иаир Кыыһын Тилиннэрии
Иисус Биэс Тыһыынча Киһини Аһатан Тоторор
Иисус Уу Ньуурунан Хаамар
Иисус Христос Дьүһүн Уларыйыыта
Барытын Бырастыы Гынар Таптал
Самария Амарах Киһитин Туһунан Домох
Иисус – Үтүө Маныыһыт
Аҕас-балыстыылар Марфа Уонна Мария
Өйө Суох Баай Туһунан Домох
Баай Киһи Уонна Лазарь Туһунан Домох
Сүппүт Бараан Туһунан Домох
Устугас Уол Туһунан Домох
Араҥ Буолбут Уон Киһи
Фарисей Уонна Түһээн Хомуйааччы Туһунан Домох
Иисус Оҕолору Алгыыр
Хараҕа Суоҕу Көрөр Оҥоруу
Иисус Лазары Тилиннэрэр
Закхей Итэҕэйиитэ

Ким Улахан Иэстээҕэ Бырастыы Гыныллыбыт, Ол Күүскэ Таптыыр

Айыы Тойон Иерусалимҥа Киириитэ
Иисус Иерусалимы Аһынан Ытыыр
«ыҥырыллыбыт Элбэх – Талыллыбыт Аҕыйах»

«кесарь Киэнин – Кесарьга, Таҥара Киэнин – Таҥараҕа»

«саамай Суолталаах Бастыҥ Кэриэс»
Дьадаҥы Огдообо Иккиэйэх Манньыата
Иисус Кэнэҕэски Кэми Кэпсиир
Уон Кыыс Туһунан Домох
Христос – Виноград Умнаһа
Тиһэх Киэһээҥҥи Аһылык
Киэһээҥҥи Аһылык Кэмигэр Кэпсэтии
Гефсиманиятааҕы Үҥүү
Иисуһу Туталлар
Иисуһу Дьүүллүүллэр. Петр Мэлдьэһиитэ
Иисус Пилат Иннигэр
«кириэһин Сүгэн...»
Иисуһу Кириэскэ Тиирии
Иисуһу Харайыы
Христос Тиллиитэ
Иисус Тыыннаах!

Иисус Еммауска Баран Иһэр Үөрэнээччилэригэр Көстөр

Иисус Атын Үөрэнээччилэригэр Көстөр
«эн Миигин Таптыыгын Дуо?»
Иисус Христос Халлааҥҥа Тахсыыта
«суол, Кырдьык Уонна Олох»
Апостоллар Дьайыылара
Сибэтиэй Тыын Түһүүтэ
Петр Тыл Этиитэ
Босхоҥу Үтүөрдүү (2)
Петрдаах Иоанны Хаайыыга Угаллар

Итэҕэл Иһин Аан Бастакынан Муҥу Көрөн Өлбүт Стефан

Филипп Уонна Эфиопия Үрдүк Сололооҕо
Христианнары Сойуолаһар Савл
Айыы Тойон Савлга Көстүүтэ
Савл Дамастан Күрүүр
Иоппияҕа Тавифаны Тилиннэрии
Сотник Корнилий
Аанньал Петр Апостолы Хаайыыттан Таһаарар
Апостол Павел Миссионердыыр Бастакы Айана
Павел Миссионердыыр Иккис Айана
Павеллаах Сила Хаайыыга
Павел Афиныга
Павел Миссионердыыр Үһүс Айана
Абылааһын Аньыыта

Апостол Павел Ефес Церковын Пресвитердарын Кытта Бырастыылаһыыта

Павел Фест Баһылык Иннигэр
Павел Римҥэ Айанныыр
Павел Римҥэ
Апостоллар Илдьит Суруктара
Апостоллар Илдьит Суруктара (салгыыта)
Иаков Илдьит Суруга
Апостол Петр Икки Илдьит Суруга
Апостол Иоанн Үс Илдьит Суруга
Иуда Илдьит Суруга
Апостол Павел Илдьит Суруктара

«киһи Сатарыйбыт Айылҕатын Дьайыыта» Уонна «тыын Үлэтин Түмүгэ»

Эдэркээн Тимофей

«биир Айыы Тойон, Биир Итэҕэл, Биир Сүрэхтэнии...» Илдьит Суруктартан

Иоанн Богослов Арыллыыта
«бу Кэлэн, Ааҥҥытын Тоҥсуйа Турабын...»
Саҥа Халлаан Уонна Саҥа Сир
Библия Тиһэх Сирэйэ

Географическай Хаарталар Уонна

- Былыргы Илин Дойду
- Иисус Христос Кэминээҕи Палестина
- Иисус Христос Кэминээҕи Иерусалим

- Иисусхристос Кэминээҕи Иерусалим Таҥаратын Дьиэтин Былаана

- Иисус Христос Кэминээҕи Рим Империята
- Павел Апостол Миссионердыыр Бастакы Айана
- Павел Апостол Миссионердыыр Иккис Айана
- Павел Апостол Миссионердыыр Үһүс Айана

- Павел Апостол Миссионердыыр Төрдүс Айана (римҥе Барыыта)

- Иерусалим. Елеон Хайатыттан Көстүүтэ (илинтэн)

- Иерусалим Уонна Елеон Хайата (арҕааттан Көстүү)

- Синай Хайата
- Туустаах (өлбүт) Муора
- Фавор Хайата
- Назарет
- Вифлеем
- Иордан
- Капернаум
- Галилея Каната
- Иудеяттан Самарияҕа Тиэрдэр Суол
- Геннисарет Күөлэ (галилея Муората)
- Вифания
- Рим Колизейа