Author: Институт перевода Библии
Date: 2022-09-02T20:06:13.163120+00:00

Наа Молӌағ: Матфей

Наа Молӌағ: Матфей

1. Наа Молӌағ

1. Сӧстік

2. Карталар

Наа Молӌағ

Наа Молӌағ

1. Сӧс Алны

1. Матфей

Сӧс Алны

Сӧс алны

Аарлығ хығырығӌылар!

Сірернің алныңарда хакас тіліне тілбестелген Наа Молӌағ. Наа Молӌағнаң Пурунғы Молӌағ пір кинде полып, тилекейде иң хығырылчатхан Худайның (Ызых) Пічии алай ба Библия полча.

Наа Молӌағ – ол 27 кинденің чыындызы полча. Андар тӧрт Чахсы Хабар, Худай илӌілерінің чуртастарынаңар кинде, Илӌілернің пічіктері паза Ухаанӌыларның Азых Чооғы киріл парғаннар. Грек тілінең «Евангелие» сӧс «Чахсы Хабар» тіп тілбестелче. Іди Иисус Христос Позының ӱгредиин адап салған, сах ідӧк Наа Молӌағның пастағы тӧрт киндезі адалча. Анда евангелисттер Матфей, Марк, Лука паза Иоанн Иисус Христостың чуртазынаңар паза иткен киректерінеңер, Аның ӱгредиинеңер паза Ол иткен хайхастардаңар, Аның ӧлімінеңер паза тірілгенінеңер чоохтапчалар.

Худай илӌілерінің чуртастарынаңар киндеде Иисус Христостаңар Чахсы Хабар хайди тарадылғаннаңар чоохталча. Пу киндеде Христос киртінізінің пастағы чылларында полған киректернің изерезі кӧзіділчеткеннеңер, ол тархынның тың аарлалчатхан киречізі полча. Анда илӌілернің кӱстенізі сылтаанда, Иисус Христостаңар хабар тиксі-тилекейге хайди тарадылғаннаңар чоохталча.

Наа Молӌаға ідӧк Павелнің, Петрның, Иоанның паза илӌілернің пасхалары даа Христос тӧрееннең 1-ғы чӱс чылында пасхан 21 пічии кірген. Полған на пічік кемге-де, христиан ӧмелеріне алай алынӌа кізілерге адалып, пазыл парғаннар.

Наа Молӌағның халғанӌы киндезі, Илӌілернің Азых Чооғы, ухаанӌы ниме. Аны хығырары оой ла нимес. Анда тилекейнің тархынында Худай полғанының чазыдын асчатхан кӧп омалар пар. Пу киндеде ідӧк Худай тилекейні чарғылирдаңар паза пу чир-чарыхтың орнына «наа тигірнең наа чир» тіп адалчатхан артых, мӧгі хан-чир килерінеңер чоохталча.

Наа Молӌағны тілбестирінде тузаланылчатхан сын пічіктердеңер

Наа Молӌағ пурунғы грек тілінең пазыл парған. Ол кӧп хати холнан хобырылған. Прай ла грек пічіктері пір тӧӧй ниместер. Че пасхалалчатхан орыннарның кӧп сабазы сағыс хоостыра тың на ырабинчалар. Пурунғы пасха пічіктернең тиңни Наа Молӌағның пічиинде андағ киліспес орыннар асхынахтар.

Хакас тіліне тілбестег орыс Синод тілбестиине тӧстенче. Піс пілчеткен иң артых пічіктер пірее чирлерде Синод тілбестиинең пасхалалчалар. Хығырығӌыларға грек пічіктерінең пасхалалчатхан андағ орыннар страницаның алтында паза кинденің соондағы таблицаларда чарыда чоохталчалар.

Синод тілбестии удаа таныс грек пічіктерінің пірдеезіне тӧстенминче. (Сағамғы Синод тілбестеглері андағ орыннарны курсивнең алай тӧрткіл скобкаларнаң таныхтапчалар. Че пірееде пір дее хайди таныхтабинчалар). Андағ оңдайларда хакас тілбестии грек пічиин хооп, Синод тілбестиинең пасхалалчатханына сноскаларда ӱндеспинче.

Пу киндее хоза сығарылған нимелер

Кинденің соонда сӧстік табарзар. Анда хакас тілбестиинде тузаланылчатхан паза чарыда чоохтиры киректелчеткен сӧстерні таап аларзар. Сӧстікте пирілчеткен сӧстернің ӱстӱнде мындағ «#» підір пазылых полча. Кинденің соонда, тізең, Наа Молӌағ тузындағы Палестин паза Чағынғы Іскеркі чирлернің карталары, ідӧк Библия тузында полған киректернің орыннарының сомнары кӧзіділ парғаннар.

Хакас тіліне тілбестегдеңер

Тілбестег чахсы синде иділерінің ӱчӱн паза сын грек пічиинің сағызын хыйыстырбастың ӱчӱн, Библияны тілбестепчетсе, хайзы-пірсі сыныхтағлар хайди даа иділедірлер. Хакас тілбестегде, грек пічиин чарытчатса, Библияны тілбестеӌең институттың пасха даа тоғыстарында чіли, пу тоғыста тілбесчілер чоннар аразында алылған оңдайларны хыйыстырбасха кӱстенчелер. Піске грек пічиинің пасха-пасха оңдайли чарыдылчатхан орыннарының тілбестеге пірсін не аларға киліскен, пасхазын (грек пічиинің чарыдылчатхан олох орнын) сноскаа кир салғабыс.

Наа Молӌағ ікі муңӌа чыл мының алнында пазыл парған. Ол сыынаң аны чӱзерлеп улуғ-кічіг тіллерге тілбестеп салғаннар. Амды ол санға хакас тілі кірібӧк парды. Худай Пічии хакас тіліне тілбестелгеннең кӧп ле тус иртпеді – пу проектке он чыл азыра ла. Пу тустың аразына Библияны тілбестеӌең институтнаң Марктың Чахсы хабары (1995), Луканың Чахсы Хабары, Худай илӌілерінің чуртастары (1999), Иоанның Чахсы Хабары, Иоанның пічіктері паза Азых чоох Киндезі (2004), тӧрт Чахсы Хабар (2007) тілбестеліп, сынағ оңдайынаң сығарыл парғаннар.

Библияны тілбестеӌең институт Наа Молӌағны хакас тіліне тілбестир тоғыста кӧп чыллар изере араласхан тілбесчілерге паза редакторларға, ідӧк пу тілбестегні чарыхха сығарарына хабасхан прай кізілерге алынӌа алғызын читірче.

Библияны тілбестеӌең институт

Матфей

Матфей

1. Матфейнің Чахсы Хабары

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

14. 14

15. 15

16. 16

17. 17

18. 18

19. 19

20. 20

21. 21

22. 22

23. 23

24. 24

25. 25

26. 26

27. 27

28. 28

Матфейнің Чахсы Хабары

Матфейнің Чахсы Хабары

Христианнар кибірі пу Чахсы Хабарның авторына Матфей Левийні санапча. Ол албан чығӌаң кізі полған Аны Иисус Христос Позынаң хада парарға хығырған паза он ікі илӌізінің пірсі поларға турғысхан.

Матфей позының Чахсы Хабарын ӧӧнінде еврей хығырығӌыларына пасхан полған. Тархынны ӱгренчеткеннернің хай піреелері, тізең, ол киндені Матфей пастап еврей алай арамей тілінең пасхан, соонаң на грек тіліне тілбестеен тіп, санапчалар. Матфей позының киндезін Иисустың пурунғыларынаң пасти пасча. Ол Иисусты еврейлернің Адазы Авраамның паза Израиль ханы Давидтің кӧні тӧлі полчатханын кӧзітче. Матфей, пурунғы Молӌаға удаа сылтанып ала, еврей ухаанӌылары чоохтааны хоостыра, Назареттең сыххан Иисус Худай таллаан Хан паза Арачылағӌы полчатханын киртістіг киречілепче. Ол ідӧк Иисустың чоохтарына паза ӱгредиине кӧп хайығ (прай кинденің тӧртінӌі чардығынӌа) айландырча. Матфейнің Чахсы Хабарында Иисус, Худайның Чахиин чарыда чоохтаӌаң паза Худай хан-чирінеңер ӱгретчең Худайдаң пирілген ӱлгӱзі пар ӱгретчі чіли, кӧзіділче. Матфей Иисустаңар ӱгредігні сағызы хоостыра пис чара пӧлче: 1) Тағда ӱгреткені (5–7 пастағлар), 2) илӌілерге Чахсы Хабарны тарадарға чахаанынаңар (10-ӌы пастағ), 3) Худай хан-чирінеңер кип-чоохтар (13-ӌі пастағ), 4) Христостың чахсы ӱгренӌізі хайди полардаңар ӱгреде чоохтааны (18-ӌі пастағ), 5) тилекейні килер тустарда ниме сағыпчатханнаңар (24–25-ӌі пастағ). Матфейнің киндезіне ідӧк пасха Чахсы Хабарларда чох полған 10 кип-чоох кірче.

1

Иисус Христостың ӧбекелері

(Лк 3:23-38)

1^1•Иисус Христостың ӧбекелері: Ол Давидтің паза Авраамның тӧлі полча. Аның ӧбекелері мындағлар: 2Авраамнаң Исаак тӧреен. Исаактаң – Иаков, Иаковтаң – Иуда паза аның харындастары. 3Иуданаң Фамарьдаң Фарес паза Зара тӧрееннер. Фарестең Есром тӧреен, Есромнаң – Арам. 4Арамнаң Аминадав тӧреен, Аминадавтаң – Наассон, Наассоннаң – Салмон. 5Салмоннаң Рахавтаң Вооз тӧреен. Воознаң Руфтаң Овид тӧреен. Овидтең – Иессей. 6Иессейдең Давид хан тӧреен, Давид ханнаң Соломон тӧреен. Соломонның іӌезі, тізең, пастап Уриейнің ипчізі полған. 7Соломоннаң Ровоам тӧреен, Ровоамнаң – Авий, Авийдең – Аса. 8Асадаң Иосафат тӧреен, Иосафаттаң – Иорам, Иорамнаң – Озий. 9Озийдең Иоафам тӧреен, Иоафамнаң – Ахаз, Ахазтаң – Езекий. 10Езекийдең Манассий тӧреен, Манассийдең – Амон, Амоннаң – Иосий. 11Иосийдең Иоаким тӧреен Иоакимнең – Иехоний паза аның харындастары. Олар прайзы Израиль чоны Вавилонзар сӱрдірер алнындох, тӧрееннер. 12Вавилонзар сӱрдірген соонда, Иехонийдең Салафииль тӧреен. Салафиильдең Зоровавель тӧреен. 13Зоровавельдең Авиуд тӧреен, Авиудтаң – Елиаким, Елиакимнең – Азор. 14Азордаң Садок тӧреен, Садоктаң – Ахим, Ахимнең – Елиуд. 15Елиудтаң Елеазар тӧреен, Елеазардаң – Матфан, Матфаннаң – Иаков. 16Иаковтаң Марияның ирі Иосиф тӧреен. Мариядаң, тізең, Иисус тӧреен. Аны Мессий-Христос тіп адаӌаңнар+. 17Ана іди Авраамнаң Давидке теере прай он тӧрт тӧл полған, Давидтең дее Вавилонзар сӱрдіртчең тусха теере он тӧрт тӧл сыххан, Вавилонзар сӱрдірткеннең пеер Мессий-Христос тӧреен тусха теере он тӧртӧк тӧл.

Иисус Христостың тӧреені

(Лк 2:1-7)

18•Мына піди Иисус Христос тӧреен. Аның іӌезі Мария паза Иосиф хоных хонарға молӌас салған полғаннар, че Мария, хоных хонғалаххаох, Худай Худынаң азах аар пол партыр+. 19Иосиф, тізең, аның ирі[*], арығ чӱректіг кізі полған, аннаңар Марияны, тылаасха кір парбазын тіп, сым-туюххан позыдыбызарға иткен. 20Че ол іди идерге сағын чӧрген туста, тӱзінде андар Хан Худайның ангелі киліп, теен:

– Давид тӧлі, Иосиф! Мариядағы пала Худай Худынаң, аннаңар аннаң хоных хонарға хорыхпа. 21Мария Оол тӧрідер. Ол Позының чонын чазыхтардаң арачылир, аннаңар Аны Иисус тіп адап саларзың+.

22Прай пу ниме, Хан Худайның Позының ухаанӌызы пастыра чоохтааны тол парар ӱчӱн, пол парған:+
23«Хыс[*], азах аар пол парып, Оол тӧрідер. Аны Еммануил тіп адап саларлар». Еммануил «Худай піснең хада» теені полча.

24Иосиф, усхун парып, Хан Худайның ангелінің чахиин толдырып, Марияны ал салған. 25Че Мария позының Оолғын тӧріткенӌе, ол ағаа теңмеен. Иосиф тӧреен паланы Иисус тіп адап салған.

2

Іскертін килген хыйғалар

2^1Ирод ханның тузында Иудей чиріндегі Вифлеем саарда Иисус тӧреен. Олох туста іскертін килген хыйғалар, Иерусалимзер киліп, сурғаннар:

–+
2Иудей ханы поларға тӧреен Пала хайдадыр? Піс, іскеркіде Аның чылтызын кӧр салып, Ағаа пазырарға килдібіс.

3Аны ис салып, Ирод хан паза аннаң хада Иерусалимдегі прай чон тың ӱрӱк парған. 4Ирод хан, улуғ абыстарны паза чонның Моисей Чахии пілігӌілерін чыып алып, олардаң сурған:

– Хайда Мессий-Христос тӧрир полған?

– 5-6Иудей чиріндегі Вифлеемде тӧрирге кирек. Ухаанӌы піди пасхан нооза: «Израиль чонымны хадарӌаң Устағӌы синнең сығар. Аннаңар син дее, Иуда чиріндегі Вифлеем, Иуданың ӧӧн саарларынаң пір дее кічіг нимессің», – тіп нандырғаннар ағаа олар.

7Андада Ирод, іскертін килген хыйғаларны позынзар сым-туюххан хығырып алып, олардаң чылтыс сыххан тустаңар піліп алған. 8Анаң оларны Вифлеемзер ызып, чоохтаан:

– Парыңар, ол Час Паладаңар прай нимені чахсы иде піліп алыңар. Таап алзаңар, мағаа искіріңер. Мин дее, парып, Ағаа пазырим.

9-10Олар, ханны истіп алып, чол сығыбысханнар. Іскеркіде кӧрген чылтыс амды оларның алнынӌа парып одырған. Олар, тізең, ол чылтысты кӧр салып, уғаа тың ӧрін парғаннар. Іди пара-пара, ол чылтыс Час Пала полған орыннаң чіке турыбысхан. 11Анаң олар, туразар кіріп, Час Паланы паза Аның іӌезін Марияны кӧр салғаннар. Тізекке тӱзіп, Аны аарлап, сундухтарын азып, Час Палаа сыйыхтарын пиргеннер: алтынны паза тадылығ чыстығ ладаннаң смирнаны+. 12Соонаң олар, тӱстерінде Ирод ханзар айланмастаңар танығ алып, пасха чолӌа чир-суғларынзар парыбысханнар.

Иосифтің Египетсер тискені

13Олар парыбысханда, Хан Худай ангелі, Иосифке тӱзінде киліп, теен:

– Ирод пу Час Паланы, ӧдір саларға харазып, тілеп чӧрер. Тур, Час Паланы паза іӌезін алып, Египетсер тис. Анда мин искіріг пиргенӌе пол тур.

14Иосиф, турып алып, Час Паланы паза іӌезін алып, хараазын Египетсер парыбысхан. 15Анда ол Ирод ӱреенӌе полған. Хан Худайның: «Египеттең Оолғымны нандыра хығырдым», – тіп ухаанӌыдаң пастыра чоохтаан сӧстері тол парар ӱчӱн, ол ниме пол парған+.

Кічіг палаларның ӧдірткені

16Андада Ирод, іскеркі хыйғаларға алаахтырт салғанын піл салып, уғаа тың тарын парған. Анаң Вифлеемдегі паза ол ибіре чирлердегі ікі частығ палаларны паза аннаң даа кічіглерні, хыйғалардаң піліп алған тусха килістіре тӧреен час палаларны, прай чох ит саларға чахығ ысхан. 17Ол туста ухаанӌы Иеремий искірген ухаанӌылас толған:+
18«Сыыт, ылғас паза илбек орлас Рама аалда истілче. Рахиль позының палаларына ылғапча, палалары чох пол парғаннаңар, позын часхарынарға хынминча».

Иосифтің Египеттең айланғаны

19Ирод ӱреен соонда, Египеттегі Иосифке, тӱзінде Хан Худайның ангелі киліп, 20теен:

– Тур, Час Паланы паза іӌезін алып, Израиль чирінзер пар. Час Паланың тынын чох идерге тілеп чӧргеннер ӱреп пардылар.

21Иосиф, турып, Час Паланы паза іӌезін алып алып, Израиль чирінзер айланған. 22Че Иудей чирінде Ирод пабазының орнына Архелай хан полчатханын истіп, Иосиф андар парарға хорыххан. Тӱзінде чахығ алып, ол Галилей чирінзер парған. 23Андар парып, Назарет тіп адалчатхан саарда чуртап сыххан. Хан Худайның ухаанӌылар пастыра: «Иисусты Назорей адап саларлар» тіп чоохтанған сӧстері тол парар ӱчӱн, іди полған+.

3

Кіреске тӱзірӌең Иоанның ӱгреткені

(Мк 1:1-8; Лк 3:1-9, 15-17; Ин 1:19-28)

3^1•Ол кӱннерде Кіреске тӱзірӌең Иоанн, киліп, Иудей тіп адалчатхан хуу чазыда ӱгреткен.

–+
2Тигір хан-ӱлгӱзі чағдап килді, аннаңар, чазыхтарыңнаң хыйа полып, Худайзар айланыңар, – теен ол+.

3Мына ол – Исаий ухаанӌы чоохтаан кізі. Аннаңар Исаий піди теен:

– Хуу чазыда ӱн истілче: «Хан Худайға чол тимнеп пиріңер, кӧні идіңер Аның чолларын».

4Позы, тізең, Иоанн тибе хылынаң соххан кип-азахтығ, пилінде тууп хурлығ полған, чиизі, тізең, чазы мӧӧдінең сарысхалар полған. 5Андар кізілер Иерусалимнең, прай Иудей чирінең паза Иордан суғның ибіркі чирлерінең чыылӌаңнар. 6Иоанн оларны, чазыхтары ӱчӱн пыросынған соонда, Иордан суғда кіреске тӱзірӌең+.

7Иоанн, позынзар фарисейлернің паза саддукейлернің аразынаң кӧп кізі кіреске тӱзерге килчеткенін кӧріп, оларға теен:

– Чылан тӧлі! Кем сірерге Худай ызар чарғыдаң тизіп аларзар тіп чоохтап пирген+? 8Чазыхтарыңнаң хыйа полчатханын киречілир ӱчӱн, турыстығ киректер идіңер. 9Постарыңнаңар, «Пістің пабабыс Авраам» тіп, сағынмаңар даа. Тіпчем сірерге, Худай Авраамға пу тастардаң даа палалар чайап полар+. 10Ағастар тӧзінде палты чатча. Чахсы чистек пирбинчеткен полған на ағас, кизе сабылып, отха тасталар+. 11Мин сірерні, Худайзар айланып, чазыхтарыңнаң хыйа полғаннарыңны таныхтап, суғда кіреске тӱзірчем, че соомӌа Килчеткені миннең улуғ. Мин Аның ӧдігін дее апарарға турыстығ нимеспін. Ол сірерні Худай Худынаң паза отнаң кіреске тӱзірер+. 12Аның сарғаазы холында, Ол пуғдайын, сарғабызып, аңмарынзар чыып салар. Хооғын, тізең, успас отнаң ӧртебізер+.

Иисус Христостың кіреске тӱскені

(Мк 1:9-11; Лк 3:21-22)

13•Иисус, Аны Иоанн кіреске тӱзірзін тіп, Галилей чирінең Иорданзар килген. 14Иоанн, тізең, Аны тохтадып, теен:

– Мағаа Синнең пастыра кіреске тӱзерге кирек, Син, тізең, минзер килчезің!

15Че Иисус ағаа нандырған:

– Сағам піди ползын. Худай пістең сағыпчатхан прай орта киректерні толдыр саларға кирекпіс.

Андада Иоанн ідӧк чарат салған. 16Иисус, кіреске тӱзіп, суғдаң сыххандох, тигір Ағаа азыл парған, олох туста Иоанн Худай Худы Иисуссар тахырах хус чіли тӱзіп, Ағаа одырыбысханын кӧр салған+. 17Ол туста тигірдең ӱн истілген:

– Пу Минің хынған Оолғым, Ол Минің кӧңніме тың кірче+.

4

Иисустың хыӌаландыргханы

(Мк 1:12-13; Лк 4:1-13)

4^1•Иисус кіреске тӱскен соонда, Худай Худы Аны, сайтанның хыӌыхтаныстарын иртсін тіп, хуу чазызар апарған. 2Анда хырых кӱн паза хырых хараа пір дее ниме чібин, Иисус тың астап парған+. 3Анаң, Аныңзар хыӌыхтандырӌаң сайтан киліп, теен:

– Син сынап Худай Оолғы полчатсаң, пу тастар халасха айлан парзыннар тіп чоохтан+.

4Че Иисус ағаа піди нандырған:

– Худай Пічиинде піди пазыл парған: «Кізі чалғыс халаснаң на нимес, че Худайның полған на сӧлеен сӧзінең чуртидыр».

5Андада сайтан Аны, Иерусалим тіп ызых саарзар ағылып, храм хырының пулиинда турғыс салып, 6пазох тіпче Ағаа:

– Син Худай Оолғы полчатсаң, мыннаң чирзер сегірібіс. «Худай Позының ангеллеріне Сині арачылирға чахығ пирер, олар, тізең, Сині, холға хаап, азахтарыңны тасха даа теертпин, апарарлар» тіп пазылған нимес пе зе?

–+
7Че анда: «Хан Худайны, Худайыңны сынаба» тіп пазылғанох, – нандырған ағаа Иисус.

8Сайтан, тізең, Аны уғаа пӧзік тағ ӱстӱнзер апарып, чир ӱстӱндегі прай хан-чирлерін паза оларның пайын паза сілиин Ағаа кӧзідіп, 9теен:

– Тізекке тӱзіп, мағаа пазырзаң, прай пу нимені Сағаа пирібізербін.

– 10Хыйа пар Миннең, сайтан. Худай Пічиинде піди пазыл парған: «Позыңның Хан Худайыңа пазыр паза Аның на нымысчызы пол», – теен ағаа андада Иисус+.

11Мынзын истіп, сайтан Аны тастап парыбысхан, сах андох ангеллер, киліп, Иисусха полысханнар+.

Иисус Галилей чирінде

(Мк 1:14-15; Лк 4:14-15)

12•Иисус, Иоанны харибге одырт салғаннарын ис салып, Галилей чирінзер парыбысхан+. 13Ол, Назареттең сығып, Завулон паза Неффалим чирлерінзер киліп, Галилей кӧлінің хазындағы Капернаум саарда чуртап сыххан+. 14Іди ухаанӌы Исаий чоохтаан ниме тол парған:+
15«Завулон паза Неффалим, талайзар парчатхан чолдағы чирлер, Иордан суғның озархызы, Галилей чирі – аймах-пасха чоннарның чирі! 16Харасхыда одырчатхан чон илбек чарыхты кӧр салған, ӧлім кӧлек тӱзірген чирде чуртапчатхан чонға таң чарып килген».

17Ол тустаң сығара Иисус ӱгредіп пастаан паза чоохтаан:

– Тигір хан-ӱлгӱзі чағдап килді, аннаңар, чазыхтарыңнаң хыйа полып, Худайзар айланыңар

Иисустың пастағы ӱгренӌілерінеңер

(Мк 1:16-20; Лк 5:1-11)

18•Пірсінде Иисус, Галилей кӧлі хазынӌа парчадып, ікі харындасты кӧр салған. Пётр тіп ады-солалығ Симон паза аның харындазы Андрей сӧзірбелерін кӧлзер тастапчатханнар. Олар палыхчылар полғаннар+. 19Иисус оларға теен:

– Минің соомӌа парыңар, Мин сірерні, палых тутханни, кізілерні тут полар ит саларбын+.

20Олар сах андох, сӧзірбелерін тасти, Аның соонӌа пар сыхханнар+. 21Аннаң андар парчадып, Иисус Зеведейнің оолларын Иаковнаң Иоанны кӧр салған. Олар, Зеведейнең кимеде одырып, сӧзірбелерін тағырапчатханнар. Иисус Зеведейнің оолларын даа хығырып алған. 22Сах андох, пабазын паза кимені тасти, харындастар Аның соонӌа пар сыхханнар.

Иисустың ӱгреткені паза имнеені

(Лк 6:17-19)

23•Иисус, синагогаларда[*] ӱгредіп, Тигір хан-чирінеңер Чахсы Хабарны чоохтап, аймах-пасха ағырығлардаң ағырчатхан алай сағ чохтанчатхан кізілерні имнеп, прай Галилей чирінӌе чӧрген+. 24Иисустаңар хабар прай Сирий чирінӌе тараан. Андар чадығдағыларны, аймах ағырығларға пастырчатханнарны, талчатханнарны, айна кіргеннерні, алӌаахханнарны, чӱллері пос кізілерні – прайзын ағыл килӌеңнер. Иисус прайзын чазылдырған+. 25Галилей чирінең паза Он саар чирінең, Иерусалимнең паза Иудей чирінең, Иордан суғның озаринаң даа кӧп кізі Аның соонӌа пар сыххан+.

5

Тағдағы ӱгредіг

(Лк 6:20-23; Лк 14:34-35; Мк 9:50)

5^1Иисус, чонның кӧп чыыл парғанын кӧріп, тағзар сыххан. Анда Ол одыр салғанда, ӱгренӌілері Аныңзар пас килгеннер. 2Иисус, оларны ӱгредіп, піди чоохтаан:

– 3•Часкалығлар Хан Худайны киректепчеткеннер, олар Тигір хан-чирінилер!

4Часкалығлар ылғапчатханнар, Худай оларны часхарар!+

5Часкалығлар амыр хылыхтығлар, тилекей оларға пирілер!

6Часкалығлар орта нимее астап-сухсапчатханнар, Худай оларны тосхырар!+

7Часкалығлар паарсахтар, оларға даа Худай паарсир!+

8Часкалығлар арығ чӱректіглер, олар Худайны кӧрерлер!+

9Часкалығлар амыр хоных ӱчӱн тоғынчатханнар, олар Худай палалары адаларлар!+

10Часкалығлар орта нименің ӱчӱн сӱрдіртчеткеннер, олар Тигір хан-чирінилер!

11Часкалығзар, хаӌан Минің ӱчӱн сірерні, сӧклеп, сӱрчетселер паза сірердеңер чойланып чабал чоохтапчатсалар!+
12Тигірде сірерні илбек тӧлег сағыпча, аннаңар ӧрініңер паза кӧглеңер. Сірернің алнында даа чуртаан ухаанӌыларны ідӧк сӱрӌеңнер+.

13•Сірер – чирнің тузызар. Тустың ачии сых парза, аны ачығ хайди идіп аларзың? Ол, кізілернің азахтары алтына тасталып, типселердең пасха паза пір дее нимее чарабас. 14Сірер чир ӱстӱнің чариизар. Тағ пазындағы саар чазын пола чоғыл+. 15Чарытхыны, тамызып алып, ідіс алтына сухпинчалар, че ол турада кізілернің полғанына ла чарир иде кӧріндіре турадыр+. 16Сірернің дее чарытхыларың кізілерге іди чарызын, олар сірернің чахсы киректеріңні кӧрзіннер паза Тигірдегі Пабаңарны сабландырзыннар.

Моисей Чахиинаңар ӱгредіг

–+
17Мині Моисей Чахиин алай ухаанӌыларның пасханын чох идерге килген тіп, сағынмаңар. Мин оларны чох идерге нимес, че толдырарға килгем+. 18Сынны сірерге чоохтапчам, тигірнең чир чіт парбаанда паза прай ниме чох пол парбаанда, Моисей Чахииндағы пір сӧс тее, пір танығ даа чітпес+. 19Аннаңар кем пу чахығларны кӧмес тее сайбабысса паза пасхаларын іди идерге ӱгретсе, ол Тигір хан-чиріндегілернің иң кічиине саналар. Че кем, чахығларны прай толдырып, пасхаларын даа іди идерге ӱгретсе, ол Тигір хан-чиріндегілернің иң улиина саналар+. 20Тіпчем сірерге, ол чахығларны Моисей Чахии пілігӌілерінең паза фарисейлердең артых толдырбазар, Тигір хан-чирінзер кір полбассар.

Тарыныстаңар

–+
21«Ӧдірбеңер. Ӧдірген кізі чарғылададыр», – тіп, пурунғыларға чоохталғанын искезер. 22Тіпчем сірерге, позының харындазына тиктең чабалланчатхан полған на кізі чарғыладарға кирек. Кем харындазын «нимее чарабаан» тир, ол Ӧӧркі чарғыда чарғыладар. Кем харындазын «алығзың» тир, ол кӧйчеткен кӧлзер тастаттырарға чарғыладар+. 23Аннаңар, сыйииңны тайығ салӌаң орынзар ағыл киліп, харындазыңның сағаа тарынчатханын сағысха кир киліп, 24сыйииңны, тайығ салӌаң орындох халғыс салып, пастап, парып, харындазыңнаң чаразып ал, анаң нандыра киліп, сыйииңны тайыға сал. 25Пірее кізі сині чарғаа пирерге итчетсе, андар читкелеккеӧк, сині чарғыӌаа пирібіспезін тіп, чарғыӌы, тізең, хадағӌаа, анзы даа сині харибге кир салбазын тіп, ыырласхан кізіңнең чолдох чаразып ал+. 26Сынны чоохтапчам сағаа: ахчаңны тооза пир салбаанда, син андартын сых полбассың.

Оралыс чӧрбе

– 27«Оралыс чӧрбе», – тіп, пурунғыларға чоохталғанын искезер. 28Амды, тізең, тіпчем сірерге: пасха ипчізер хыӌаланып кӧрчеткен полған на ир кізі чӱреенде анынаң хонғанға саналча. 29Оң харааң сині чазыхха сухчатса, ол харааңны, сығара тартып, позыңнаң хыйа тастабыс. Сағаа прай позыңны пӱкӱлге кӧйчеткен кӧлзер тастаттырғанӌа, идіңнің пірее ле чардығы чох иділзе, хай-хай чахсы полар. 30Оң холың сині чазыхха сухчатса, ол холыңны ӱзе саап, позыңнаң хыйа тастабыс. Прай позыңны кӧйчеткен кӧлзер тастаттырғанӌа, идіңнің пірее чардығы чох иділзе, сағаа хай-хай чахсы полар.

Чарылыстаңар

–+
31•«Ипчізінең чарылысчатхан кізі чарылысчатханнарын киречілепчеткен пічікті ипчізіне пирзін», – тіп, чоохталғанох. 32Амды, тізең, сірерге тіпчем: ир кізі, ипчізі ирлернең оралысханы ӱчӱн нимес, че пасха сылтағлар ӱчӱн аннаң чарылысчатса, позы ипчізіне ирлернең оралызарға сылтағ пирче. Ирінең чарылысхан ипчіні алчатхан кізі дее ипчінең оралысчатханға саналча.

Сӧс пирердеңер

(Мф 19:9; Мк 10:11-12; Лк 16:18)

–+
33«Пирген сӧзіңнең хыйа полба, че Хан Худайға пирген сӧстеріңні толдыр тур», – тіп, пурунғыларға чоохталғанын искезер. 34Мин, тізең, сірерге тіпчем: пір дее сӧс пирбе. Тигір Худайның ӱлгӱ сіреезі полча, аннаңар аның адынаң обалланма+. 35Чир-чалбах Худайның азаан тынандырчатхан орын полча, аннаңар аның даа адынаң обалланма, Иерусалим илбек ханның саары полча, аннаңар аның даа адынаң обалланма. 36Син пір састы даа ах алай хара ит полбассың, аннаңар позыңның пазыңнаң даа обалланма. 37Сӧстерің «Йа» алай «Чох» ползын. Аннаң артых чоохтанғаны сайтаннаң.

Ӧс алардаңар

(Лк 6:29-30)

–+
38•«Кӧс ӱчӱн кӧс», «тіс ӱчӱн тіс», – чоохталғанын искезер. 39Мин, тізең, тіпчем сірерге: чабал итчеткен кізее тоғырланма. Че пірее кізі оң наағыңнаң сабысса, син ағаа сол наағыңны тут пир+. 40Піреезі, чарғылазып, кӧгенеең алып аларға итсе, син ағаа тастындағы даа кип-азааңны пирібіс. 41Піреезі сині позынаң хада пір пирстаӌа парарға кӱстезе, син анынаң хада ікі анӌа парыбыс тур. 42Сурынчатхан кізее пир тур, ӧдіске аларға сағынған кізідең хыйа полба.

Хыныстаңар чахығ

(Лк 6:27-28, 32-36)

– 43«Чағыныңа хын, ыырӌыңны, тізең, хырт кӧр», – чоохталғанын искезер. 44Мин, тізең, тіпчем сірерге: ыырӌыларыңа хыныңар, сірерні харғапчатханнарны алғап турыңар, сірерні хырт кӧрчеткеннерге чахсы хылыныңар, сірерні хыйыхтапчатханнарның паза хыйа сӱрчеткеннернің ӱчӱн пазырыңар+. 45Андада ла сірер Тигірдегі Пабаның ооллары пол парарзар. Ол Позының кӱніне, хомай даа, чахсы даа кізілерге чарыт тур тіп, чахығ пирче, арығ чӱректіг дее, чазыхтығ даа кізілерге наңмыр ыс пирче нимес пе зе+? 46Сірер позыңарға хынчатханнарға ла хынчатсар, Худай сірерге нименің ӱчӱн сыйых пирерге кирек? Албан чығӌаңнар даа ідӧк итчелер нимес пе зе? 47Чағыннарыңнаң на изеннезіп, пасхаӌыл ниме ит салған пол парчазар ба? Худайы чохтар даа іди итчелер нимес пе зе? 48Сірер, тізең, Тигірдегі Пабаңар осхас ӧтіре чахсы полыңар+.

6

Чох кізілерге полызардаңар

– 1Кӧріңер! Чахсы киректерні, сірерні кӧрзіннер тіп, кізілер кӧзіне ле итпеңер. Іди итсер, Тигірдегі Пабаңардаң сірерге сыйых киліспес+.

2Чох кізілерге чахсы нимелер дее идіп одырчатсаң, чойырхостар итчеткен чіли, позыңнаңар синагогаларда паза тасхар суулап чӧрбе. Олар постарын кізілер алнында махтадар ӱчӱн іди итчелер. Сынны сірерге тіпчем: олар постарының сыйыхтарын амох алып одырчалар+. 3Че чох кізілерге чахсы нимелер итчетсең, оң холыңның ниме итчеткенін сол холың пілбезін. 4Чох кізілерге чахсы итчеткенің кізее пілдіртпес ползын. Пабаң, тізең, кізее пілдіртпин иткеніңні кӧріп, сағаа прайзының кӧзіне сыйых пирер.

Худайға пазырардаңар

(Лк 11:2-4)

– 5•Пазырчатсаң, синагогаларда паза тасхар пірее пулуңда турып алып, кізі кӧзіне пазырарға хынчатхан чойырхостар чіли полба. Сынны тіпчем сірерге, олар постарының сыйыхтарын хаӌанох алып алғаннар+. 6Син, тізең, пазырчатсаң, тураңа кіріп, ізииң чаап салып, кӧрінминчеткен, че синнең хада полчатхан Пабаңа пазырып ал. Пабаң, тізең, пілдіртпес иде иткеніңні кӧріп, прайзының кӧзіне сағаа сыйых пирер. 7Худайзар сурынып айланчатсаң, пасха худайлығлар чіли, кӧп чоохтанма. Кӧп чоохтанзалар, оларның худайлары оларны истер тіп сағынчалар. 8Олар чіли итпеңер. Пабаңар ниме киректепчеткеннеріңні сірер сурынғалаххаох піледір. 9Сірер, тізең, піди пазырыңар:

Тигірдегі Пабабыс!

Синің Адың сабланзын;

10Синің хан-ӱлгӱң пеер килзін.

Чир ӱстӱнде дее, тигірдегӧк чіли,

Синің кӧңніңӌе прай ниме ползын+.

11Піске киректелчеткен халасты пӱӱн пир.

12Піс алым тӧлебееннернің пыроларын хайди тастапчабыс,

Пістің дее пыроларыбысты іди таста.

13Пісті хыӌыхтаныстарнаң сыныхтаба, че чабалдаң арачыла[*].

Синің хан-ӱлгӱң дее, кӱзің дее,
Сабланызың даа пар
Паза хаӌан даа полар нооза. Аминь[*]+.

14Сірер хомай иткен кізілернің пыроларын тастазар, сірернің дее пыроңарны Тигірдегі Пабаңар тастир+. 15Че сірер хомай иткен кізілернің пыроларын тастабазар, андада Пабаңар даа сірернің пыроңарны тастабас+.

Ораза тудардаңар

16Ораза тутчатхан туста даа, чойырхостар чіли, мӧңіс сырайлығ чӧрбеңер. Олар, ораза тутчатханын кізілерге кӧзідерге полып, мӧңіс сырайлығ поладырлар. Сынны сірерге тіпчем, олар постарының сыйыхтарын амох алып одырчалар. 17Син, ораза тутчатсаң, сазыңны тарап, сырайыңны чууп сал тур. 18Ораза тудып, син кізілернің алнында нимес, че кӧрінминчеткен, синнең хада полчатхан Пабаңның алнында турарзың. Синің чазыдыңны кӧрчеткен Пабаң сағаа кӧріндіре сыйых пирер.

Ис-пайдаңар

(Лк 11:34-36; 12:33-34; 16:13)

– 19•Чир ӱстӱнде ис-пай чығбаңар. Анда аны кӧӧ алай тат чіп салча, алай оғырлар, кіріп, оғырлап парыбысчалар+. 20Че тигірде постарыңа ис-пай чығыңар, анда аны кӧӧ дее, тат таа чібинче, оғырлар даа, кіріп, оғырлап парыбыспинчалар+. 21Ис-пайың хайда, чӱреең андох полар нооза. 22Харах – кізінің ит-сӧӧгіне чарытхы осхас. Аннаңар синің харааң арығ полза, прай позың даа чарых поларзың. 23Че харааң хомай полза, прай позың харасхы поларзың. Піди синдегі чарых андағ харасхы полза, андағда позы чи харасхы хайдағдыр? 24Пір дее кізі ікі пастыхха чалӌы пол полбас. Пірсіне хынып, паза пірсіне, тізең, хыртыстанып, пірсінде кӱстеніп хайынып, паза пірсін нимее салбас. Пір саңай ікізіне, Худайға паза алтынға, чалӌы пол полбассар.

Пір дее нимедеңер сағыссырабаңар

(Лк 12:22-34)

–+
25Аннаңар тіпчем сірерге: чіӌең-ісчең нимедеңер, кисчең кип-азахтаңар сағыссырабаңар. Сірернің чуртазыңар ас-тамахтаң артых нимес пе зе, идіңер, тізең, – кип-азахтаң+? 26Тигірдегі хустарны кӧріңер: олар тамах таа салбинчалар, киспиндеечелер аны, аңмарларына даа тамах чығбинчалар. Тигірдегі Пабаңар оларны азырапча. Сірер олардаң хай-хай артых нимессер бе+? 27Сірернің пірееңер пос кӱстеніп пір харысча даа ӧзіп алар ба ни?[*]
28Кип-азахтаңар даа нимее сағыссырапчазар? Кӧріңер, чазыдағы чахайахтар хайдағ сіліглер: тоғынминдаачалар олар, тӱк тее иирбинчелер. 29Че, тіпчем сірерге, Соломон – Израиль ханы, – позының иң саблығ тузында даа, оларның полғаны ла чіли, сіліг тонан чӧрбеен. 30Худай, пӱӱнгі кӱнде пар, че таңда песке тасталчаң отты даа піди тонандырчатса, сірерні олардаң артых тонандыр полбас па ни? Сірернің киртіністерің уғаа ас!+
31Аннаңар пір дее нимедеңер сағыссырабаңар паза сурбаңар: «Ниме піске чиирге?», «Ниме ізерге?» алай «Кисчең кип-азах полар ба ни?» 32Прай пу нимелердеңер Худайы чохтар сағыссырапчалар. Тигірдегі Пабаңар сірерге пу нимелернің кирек полчатханын прай пілче. 33Сірер, тізең, аның орнына Худай хан-ӱлгӱзін паза Худайның кӧңні толарын тілеңер, пасхазы, тізең, сірерге хоза пирілер. 34Пу оңдайнаң, таңдағы кӱніңерге сағыссырабаңар. Таңдағы кӱн позы позынаңар сағыссырир. Полған на кӱнге позының сағыссырастары читче.

7

Пасха кізілерні чарғылабаңар

(Лк 6:37-38, 41-42)

– 1-2•Хайдағ чарғынаң чарғылирзар, сах ідӧк позыңар чарғыладарзар; хайдағ синнең синирзер, олох синнең позыңарға синел парар. Аннаңар пасха кізілерні чарғылабаңар, сірерні дее Худай чарғылабас++. 3Син ноға харындазыңның хараандағы сігенні кӧр саладырзың, позыңнинда, тізең, тӧгені дее сизінминчезің? 4Позыңның харааңдағы тӧгее хайығ даа салбин, хайди харындазыңа тіп полчазың: «Хайа, харааңдағы сігенні сығарыбызим?» 5Чойырхоссың син! Пурун позыңның харааңдағы тӧгені ал тастабыс, андада харындазыңның хараандағы сігенні хайди сығарарын кӧрерзің. 6Ызых нимелерні адайларға пирбеңер, олар, айланып, сірерні ыра-чара тартарлар. Нинӌілерні сосхаларға тастабаңар, сосхалар оларны пасхлап саларлар+.

Сур, тіле, тохлат

(Лк 11:9-13)

7-8•Полған на сурынған кізі алып алар, тілеен кізі табар, тохлатхан кізее ізік азылар. Аннаңар сурыңар – сірерге Худай пирер, тілеңер – таап аларзар, тохладыңар – сірерге азыл парар+. 9Халас сурған оолғына тас пирген паба пар ба сірернің араңарда? 10Алай палых сурчатханға чылан пирӌеңзер бе? 11Аннаңар сірер, чабал даа ползаңар, палаларыңа чахсыны пир пілчетсер, Тигірдегі Пабаңар Аннаң сурынчатханнарға чахсы нимелер хайди пирбес+. 12Аннаңар кізілер сірерге хайди хылынзыннар тіп сағынчазар, сірер дее оларға ідӧк хылыныңар. Мына мындағ Моисей Чахии паза ухаанӌыларның ӱгредии.

Орта чолӌа парыңар

(Лк 13:24)

–+
13•Кір турыңар тарғынах ізікче, ӧлімзер ле апарчатхан ізік чалбах поладыр, андар парчатхан чол, тізең, ниик поладыр. Кӧп кізі ол чолӌа парадыр. 14Чуртассар апарчатхан ізік тарғынах, андар парчатхан чол, тізең, аар. Оларны таап алчатхан кізі асхынах.

Ағас чистегінең таныстығ

(Лк 6:43-44)

– 15•Чой ухаанӌылардаң китеніңер. Тастынаң кӧрзе, олар хойларға тӧӧйлер, че істінең олар пӱӱрлер осхастар!+
16Сірер оларны иткен нимелерінең пілерзер. Іскіт ағастаң виноград алай пуртах оттаң чистек теерчелер бе+? 17Ідӧк полған на чахсы ағас чахсы чистек пирче, хомай ағас хомай чистек пирче+. 18Чахсы ағас хомай чистек пире чоғыл, хомай ағас чахсы чистек пире чоғыл. 19Чахсы чистек пирбинчеткен полған на ағасты, кизіп, отха тастидырлар+. 20Пу оңдайнаң, чой ухаанӌыларны чистектерінең танирзар.

21Мині «Хан-пигім! Хан-пигім!» тіпчеткен полған на кізі нимес, че Тигірдегі Пабамның кӧңнін не толдырчатхан кізі Тигір хан-чирінзер кіріп алар. 22Ол кӱнде кӧп кізі Мағаа тир: «Хан-пигім! Хан-пигім! Синің Адыңнаң ухаанӌылаан нимеспіс пе зе? Синің Адыңнаң айналарны сӱрген нимеспіс пе зе? Синің Адыңнаң кӧп хайхастығ нимелер иткен нимеспіс пе зе?»+
23Андада Мин оларға піди нандырарбын: «Мин сірерні хаӌан даа пілбеем. Хыйа парыңар Миннең, Худайӌа полбин, саба итчеткеннер!»

Хыйға паза сағызы чох пӱдірігӌі

(Лк 6:47-49)

–+
24•Минің сӧстерімні, истіп, толдырчатхан полған на кізі туразын хайада пӱдірчеткен хыйға кізее тӧӧй. 25Наңмыр чаап, суғлар тазып, чил хазырланып, ол тураа урунза, анзы, таста турчатханнаңар, аңдарылбинча. 26Полғаны ла, кем Минің сӧстерім исче, че оларны толдырбинча, ол хумда тура пӱдірген сағызы чох кізее тӧӧй. 27Наңмыр чаап, суғлар тазып, чил хазырланып, ол тураа урунза, анзы аңдарыл парча. Ол саңай иңзеріл парча.

28Иисус пу чооғын тоосханда, чон Аның ӱгредиине таңнаан. 29Ол Моисей Чахии пілігӌілері паза фарисейлер чіли нимес, че ӱлгӱзі пар кізі чіли ӱгретті+.

8

Ходырлығ кізіні имнебіскені

(Мк 1:40-45; Лк 5:12-16)

8^1•Иисус тағдаң тӱскенде, Аның соонӌа кӧп чон парған. 2Мына чызығ палығлығ кізі, Андар пас киліп, Аның алнында тізекке тӱзіп, чоохтанған:

– Хан-пигім! Хынзаң, мині арығлап поларзың.

–+
3Йа, хынчам, – тіп ала, холын сунып, ол кізее теертібіскен Иисус.

– Арығ пол пар!

Сах андох чызығ палығлығ кізі арығ пол парған. 4Андада Иисус ағаа теен:

– Кӧр, пірдеезіне чоохтаба! Абыссар парып, позыңның арығ пол парғаныңны кӧзіт; анаң, имненіп алғаныңны киречілирге тіп, Моисей Чахии хоостыра тайығ сал+.

Чӱс чааӌы пазының нымысчызының чазыл парғаны

(Лк 7:1-10; Ин 4:43-54)

5•Иисус Капернаумзар килгенде, Аныңзар римдегілернің чӱс чааӌының пазы пас киліп, сурынған:

– 6Хан-пиг! Минің нымысчым, чӱллері пос пол парып, ағырып, ибде чатча. Ол тың ирееленче.

– 7Мин, парып, аны имнебізербін, – теен ағаа Иисус.

8Чӱс чааӌының пазы, тізең, нандырған:

– Чох, Хан-пигім! Турама кіреріңе мин турыстығ нимеспін. Син чахығ ла пирібіс, нымысчым хазыхтан парар. 9Минің дее позымнаң пӧзік пастыхтарым пар, позымның даа холымда чааӌылар пар. Чааӌыларымның піреезіне «пар» тізем, анзы парадыр, пасхазына «кил» тізем, ол киледір; нымысчыма «мыны ит» тізем, ол идедір.

10Иисус, аны истіп, таңнап, соонӌа парчатханнарға теен:

– Сынны сірерге тіпчем, Мин Израильде дее мындағ киртіністіг кізее тоғаспаам+. 11Тіпчем сірерге, кӧп кізі, іскертін паза кидертін киліп, Тигір хан-чирінде Авраамнаң, Исаакнаң паза Иаковнаң хада стол кистінде одыр салар+. 12Хан-чирінде поларға салылғаннар, тізең, тастындағы харасхызар сығара сӱрдірерлер. Анда сыыт паза тіс хыӌыразы полар.

–+
13Пар, хай син киртінгезің, анӌох сағаа полар, – теен чӱс чааӌының пазына Иисус.

Сах андох аның нымысчызы хазыхтан парған+.

Иисус кӧп ағырығ кізіні имнеп салча

(Мк 1:29-34; Лк 4:38-41)

14•Иисус, Пётрның ибінзер киліп, аның хазинезінің тӧзекте, иді ізіп, ағырығ чатчатханын кӧр салған+. 15Иисус ол ипчінің холына теңендӧк, аның ағырии ирт парған. Пётрның хазинезі, тур киліп, оларның алнында хайын сыххан+. 16Иир пол парғанда, Иисуссар айналарға хаптыртхан кӧп кізіні ағыл килгеннер. Иисус сӧснең айналарны сӱрген, прай ағырығ кізілерні, тізең, имнебіскен. 17Ухаанӌы Исаийнің «Ол пістің сағ чохтанғаныбысты паза ағырығларыбысты Позына алып алған» теен сӧстері тол парар ӱчӱн, Иисус іди иткен.

Иисустың соонӌа парары

(Лк 9:57-62)

18•Позынаң ибіре турғлабысхан кізілерні кӧр салып, Иисус ӱгренӌілеріне кӧлнің тігі саринзар кис парыбызарға чахаан+. 19Че Моисей Чахии пілігӌілерінің пірсі, пас киліп, теен:

– Ӱгретчім! Син хайдар даа парзаң, мин Синің сооңӌа парарбын.

20Андада Иисус ағаа піди тіпче:

– Тӱлгӱлернің іннері пар, тигірдегі хустарның – уйалары, че Кізі Оолғының, пазын хыйын салып, тынанып алӌаң орны чоғыл.

21Ӱгренӌілерінің паза пірсі Ағаа теен:

– Хан-пиг! Пастап мағаа, парып, пабамны чыып саларға чарат[*].

22Че Иисус ағаа теен:

– Син Минің соомӌа пар. Ӧліглер ӧліглерін постары чығзыннар.

Иисустың хазыр чилні тохтатханы

(Мк 4:35-41; Лк 8:22-25)

23•Иисус кимее одырыбысханда, ӱгренӌілері Аның соонӌа одырғаннар. 24Ол туста кӧлде хазыр чил пол сыххан, киме салғахтарзар кір парыбыс турған, че Иисус узаан. 25Андада ӱгренӌілері, пас киліп, Аны усхурыбысханнар.

– Хан-пигібіс! Ал хал пісті! Ӧлерге чӧрбіс! – хысхырғаннар олар.

– 26Ноға іди тың хорых пардар? Киртіністерің пу ла син ме? – нандырған Иисус.

Анаң тур киліп, чилнең кӧлні тызып, амырирға чоохтаан. Сах андох ап-амыр пол парыбысхан+. 27Ӱгренӌілері, тізең, чапсып, чоохтасханнар:

– Кемдір Ол андағ? Чилнең кӧл дее Аның чооғын исчелер?

Иисустың айнаа хаптырған ікі кізіні арығлабысханы

(Мк 5:1-20; Лк 8:26-39)

28•Иисус, кӧлні кизіп, Гергесин чирінзер читкенде, Ағаа удур айнаа хаптыртхан ікі кізі сыыраттар полчатхан хуюдаң чӱгӱріс килгеннер. Олардаң хорығып, пірдеезі пу чолӌа парарға тідінмеӌең. 29Олар, килбинең, чабал хысхыр сыхханнар:

– Ниме кирек Сағаа пістең, Иисус, Худай Оолғы? Син пісті, тус читкелеккеӧк, иреелирге килдің ме+?

30Олардаң ырах нимес сосхаларның улуғ ӧӧрі оттап чӧрген.

– 31Син пісті сӱрчетсең, сосхаларның ӧӧрінзер ызыбыс, – сурынғаннар Иисустаң айналар.

– 32Парыңар, – нандырған айналарға Ол.

Айналар, кізілердең сығып, сосхаларға кір парғаннар. Сах андох прай ӧӧр, пӧзік чардаң суға сегірібізіп, суға пурлух парған. 33Сосха хадарчатханнар, чӱгӱрібізіп, саарзар чидіп, прай нимедеңер, ол чабал хуттарға хаптыртхан кізілердеңер дее чоохтап пиргеннер. 34Андада саарның прай чуртағӌылары, Иисусха удур сығып, Аны кӧр салып, постарының чирінең парыбызарға сурынғаннар+.

9

Иисустың хыймыран полбас ағырығнаң ағырчатхан кізіні имнебіскені

(Мк 2:1-12; Лк 5:17-26)

9^1•Иисус, кимее одырып, нандыра кизіп, Позының саарынзар[*] килген+. 2Нинӌе-де кізі Аныңзар чӱллері пос кізіні тӧзегінең хадох ағыл килген. Иисус, оларның андағ киртіністерін кӧріп, ағырчатхан кізее теен:

– Ӧрін, оол! Синің чазыхтарың позыдылчалар!+

3Аны истіп, Моисей Чахии пілігӌілерінің хай піреезі сағын салған:

– Ол Худайның ӱлгӱзіне кірісче!+

4Иисус, оларның сағыстарын піл салып, теен:

– Ноға чӱректеріңде іди хомай сағынчазар? 5«Синің чазыхтарың позыдылчалар» тирге оой ба алай «Тур, пас чӧр» бе? 6Кізі Оолғының пу чирде чазыхтарны позыдар ӱлгӱзі пар, сірер анзын амох кӧріп аларзар.

Анаң Ол чӱллері пос кізее теен:

– Тур, тӧзегіңні алып алып, ибіңзер пар.

7Ол кізі, турып, ибінзер парыбысхан. 8Анзын кӧрген кізілер уғаа таңнап парғаннар. Чазых позытчаң паза имнеӌең ӱлгӱні кізілерге пиргені ӱчӱн, Худайны саблааннар.

Иисустың Матфейні хығырғаны

(Мк 2:13-17; Лк 5:27-32)

9•Андартын килчеткенде, Иисус албан чығӌаң Матфей теен кізінің тоғыста одырчатханын кӧр салған. Анаң ағаа теен:

– Минің соомӌа пар.

Матфей, тур киліп, Аның соонӌа парған. 10Иисус Матфейнің туразында азыранчатхан туста, андар албан чығӌаңнардаң кӧп кізі, чазыхтығ саналчатханнардаң даа кӧп кізі килген. Киліп, олар Иисуснаң паза ӱгренӌілерінең хада азыранарға одырғаннар. 11Фарисейлер, аны кӧріп, Иисустың ӱгренӌілеріне чоохтанғаннар:

– Ноға сірернің Ӱгретчіңер албан чығӌаңнарнаң паза чазыхтығ кізілернең хада азыранча+?

12Иисус, аны ис салып, теен:

– Хазых кізілер нимес, че ағырығлар имӌіні кирексидірлер. 13Парыңар! «Мин тайығны нимес, ӧлӌей киректепчем», – тіп пазылған сӧстерні піліп аларға кӱстеніңер. Мин пеер арығ чӱректіг кізілерні нимес, че чазыхтығларны, чазыхтарынаң хыйа ползыннар тіп, хығырарға килгем+.

Ораза тудардаңар суруғ

(Мк 2:18-22; Лк 5:33-39)

14•Анаң Иоанның ӱгренӌілері, пас киліп, Иисустаң сурғаннар:

– Ноға піс фарисейлернең хада ораза кӧп тутчабыс, Синің ӱгренӌілерің, тізең, ораза тутпинчалар+?

15Иисус оларға нандырған:

– Ипчі алчатхан оол тойда аалӌыларнаң хада полза, олар мӧңіс поларлар ба за? Че хоных хончатхан оолны оларның аразынаң апарыбызар кӱннер килзе, андада олар ораза тударлар+. 16Пір дее кізі иргі кип-азахха наа истең намачы салбас. Андағ намачы, иргі исті тали тартып, тизікті улам улуғ ит салар нооза. 17Наа иткен хызыл арағаны даа иргілен парған торсыхха урбинчалар. Іди урза, иргі ідіс талал парар, андада араға даа тӧгіл парар, ідіс тее паза нимее чарабас. Наа арағаны, тізең, наа тууп ідіске ур салза, араға даа, ідіс тее ӱребес.

Хысты тірілдіргеннеңер

(Мк 5:21-43; Лк 8:40-56)

18•Иисус іди чоохтанып одырған туста, пір пастых кізі, пас киліп, Аның алнында тізекке тӱзіп, алданған:

– Хызым сағам на ӱреп парды, че Син, парып, андар холың салзаң, ол тіріл килер.

19Иисус, тур киліп, ӱгренӌілерінең хада ол пастыхтың соонӌа парған. 20Ол туста он ікі чыл ханы ағып ағырчатхан ипчі, Иисуссар кистінең пас киліп, Аның кип-азаана холын теертібіскен. 21Ипчі істінде сағын салған: «Аның кип-азаана теңземӧк, чазыл парарбын»+. 22Иисус, айланып, аны кӧр салып, теен:

– Хорыхпа хызым! Синің киртінізің сині арачылады.

Ипчі ол тустаң сығара хазыхтан парған+. 23Пастыхтың ибінзер килгенде, Иисус кізі ӱреен чирде хобырах ойнапчатханнарны паза чобаға пастырған кізілерні кӧр салған.

– 24Хызыӌах ӱребеен, ол узупча, аннаңар парыңар, – теен оларға Иисус.

Че кізілер, тізең, Иисусха хатхырғаннар+. 25Чонны сығар парыбысханнарында, Иисус, кір киліп, хызыӌахты холынаң тудыбысхан. Хызыӌах, тізең, тур килген+. 26Пу нимедеңер тылаас прай чирӌе тарап парыбысхан.

Иисустың харах чохтарны имнебіскені

27Иисус андартын парчатхан туста, Аның соонӌа ікі харах чох кізі, парып, хысхырған:

– Айадах піске, Давидтің тӧлі, Иисус!+

28Иисус туразар кір килгенде, ол харах чохтар – соонӌох. Андада Иисус оларға теен:

– Сірерні имнеп поларыма киртінчезер бе?

– Йа, Хан-пигібіс! – нандырғаннар Ағаа олар.

29Андада Иисус, оларның харахтарына холынаң тееп, теен:

– Киртіністерің хоостыра ползын+.

30Оларның харахтары азыл парғаннар. Иисус оларға, хатығланып, теен:

– Кӧріңер, пірдеезі пілбезін+.

31Че олар, сыхтох, прай ол чирге Иисустаңар чоох тарадыбысханнар+. 32Олар сых париғаннарындох, Иисуссар тілі чох, айнаа хаптырған кізіні ағыл килгеннер. 33Айнаны сығара сӱрдӧк, ол кізі чоохтан сыххан. Кізілер, ол нимее хайхап, чоохтасханнар:

– Израиль чирінде мындағ ниме хаӌан даа полбаан полған.

34Фарисейлер, тізең:

– Ол айналарны айналар ханының кӱзінең сӱрібісче, – тіп чоохтасханнар+.

35Иисус, синагогаларда ӱгредіп, Тигір хан-чирінеңер Чахсы Хабарны чоохтап, аймах-пасха ағырығлардаң паза сағ чохтаныстардаң кізілерні имнеп ала, прай саарларӌа паза аалларӌа чӧрген. 36Хадарӌы чох, майых парып, астых чӧрчеткен хойлар чіли, чыылыс парған чоннарны кӧр салып, Иисус оларға айап парған+. 37Андада Ол ӱгренӌілеріне тіпче:

– Кисчең ас кӧп, че тоғынӌаң кізі асхынах. 38Аннаңар пу хыра Ээзінең сурыныңар, хыразында тоғынӌаң кізілерні ыссын+.

10

Иисус он ікі ӱгренӌіні ӱгредерге ысча

(Мк 3:13-19; 6:7-13; Лк 9:1-6)

10^1•Иисус, Позының он ікі ӱгренӌізін хығыртыбызып, оларға чабал хуттарны сығара сӱрӌең паза кізілерні хайдағ даа ағырығдаң паза хайдағ даа сағ чохтаныстаң имнебісчең ӱлгӱ пирген. 2Мына ол он ікі илӌінің ады: пастағызы Пётр тіп ады-солалығ Симон, анаң аның харындазы Андрей; Зеведейнің ооллары Иаковнаң Иоанн харындастар. 3Филиппнең Варфоломей, Фоманаң албан чығӌаң Матфей, Алфейнің оолғы Иаковнаң Фаддей тіп ады-солалығ Леввей. 4Симон Кананитнең Иуда Искариот, ол соонаң Иисусты садыбысхан. 5-6Иисус, он ікі ӱгренӌізін ызып, оларға мындағ чахығ пирген:

– Иң пурун сірер иудейлерзер парыңар, олар Израиль чонының чіт парған хойлары. Пасха чоннарзар апарчатхан чолӌа чӧрбеңер, самарларның даа саарларынзар кірбеңер+. 7Чӧрген чирлерде Тигір хан-ӱлгӱзі чағдап одыр тіп искіріңер+. 8Ағырығларны имнебіс турыңар, чызығ палығлығларны арығлабыс турыңар, ӱрееннерні тірілдірібіс турыңар, айналарны сӱрібіс турыңар, тикке алған нимелерні тиккеӧк пирібіс турыңар+. 9Постарыңнаң хада алтын даа, кӱмӱс тее, чис тее ахча нанӌыхтарыңда албаңар. 10Тоғынчатхан кізее киректеен ниме пирілер, аннаңар сӱӱмек тее, алыстырӌаң кип-азах таа, ӧдік тее, тайах таа чолға албаңар+. 11Пірее саарзар алай аалзар килзеңер, парыңар, позыңарға турыстығ кізілерні таап алып, чорыхха сыхханӌа, анда полыңар. 12Туразар кірчетсеңер, «Амыр хоных ползын пу ибге» тіп, изеннезіңер. 13Ол чурт сірерні турыстығ удурлаза, сірернің алғастарың ол чуртха чидер, че турыстығ удурлабаза, сірернің алғастарың сірерзер нандыра айлан килер. 14Пірее кізі, сірерні туразар кирбин, сӧстеріңні испезе, ол турадаң алай саардаң сығып, азахтарың тозынын хахтабызыңар+. 15Сынны сірерге чоохтапчам, чарғы кӱнінде Содом паза Гоморра саарларға пу саардаң хай-хай ниик полар.

Полар сӱріглердеңер

(Мк 13:9-13; Лк 21:12-17)

– 16•Мин сірерні, хойларны чіли, пӱӱрлер аразынзар ысчам. Чылан осхас хыйға полыңар, иб тахырахтары осхас пырозы чох полыңар+. 17Кізілер сірерні чарғаа пир турарлар, синагогаларында сірерні соғарлар, аннаңар олардаң китеніңер. 18Миннең ӱчӱн сірерні пастыхтарзар паза ханнарзар сӧӧртирлер. Сірер оларға паза прай чоннарға Миннеңер киречілирзер+. 19Чарғы полчатса, хайди паза ниме тирдеңер сағыссырабаңар. Тузы читсе, ниме чоохтиры сірерге пирілер. 20Андада сірер нимес, че сірердең пастыра Пабаңарның Худы чоохтанар. 21Харындас харындазын ӧлімге ызар, пабазы – оолғын, палалары, паба-іӌелерінең тоғыр кӧдіріліп, ӧдірерлер+. 22Миннең ӱчӱн сірерні прайзы хырт кӧрер, халғанӌызына теере сыдасхан кізі ле арачылалар+. 23Пір саарда сірерні сӱрчетселер, пасха саарзар тизіңер. Сынны чоохтапчам сірерге, Израиль саарларын тооза ирткелеккеӧк, Кізі Оолғы чиде тӱзер.

Ӱгретчі паза ӱгренӌі

(Лк 12:2-7)

–+
24Ӱгренӌі ӱгретчідең улуғ полбинча, нымысчы ээзінең улуғ полбинча+. 25Ӱгренӌі ӱгретчізі осхас, нымысчы ээзі осхас полза, чидер. Тура ээзін айналар ханы «Веельзевул» тіп адазалар, турадағылардаңар даа іди тібестер бе+?

26Чазырған нимелернің пірдеезі азылбин пола чоғыл; пасхалары піл салбас чазыт таа пола чоғыл; аннаңар сірерні сӱрчеткеннердең хорыхпаңар+. 27Мин харасхыда сірерге чоохтапчатхан нимені кӱн чариинда искіріңер, хулахха сыбыхтапчатхан нимені тура хырларынаң ӱгредіңер. 28Сірерні ӧдірчеткен, че худыңарны ӧдір полбинчатхан кізідең хорыхпаңар. Че Кем сірерні дее, кӧңніңерні дее кӧйчеткен кӧлде чох идер, Анзынаң тың хорығыңар. 29Оох ахчаа ікі кічиӌек пораатайны садып аларға чарир нимес пе зе? Че Пабаңарның кӧңні полбаза, оларның пірдеезі чирзер тӱспес. 30Пастарыңдағы састар даа прай санал парғаннар. 31Хорыхпаңар. Сірер кӧп кічиӌек хусхаӌахтардаң артыхсар нооза+. 32Аннаңар кем чонның алнында Миннең хада полчатханын кӧзітче, Мин дее Тигірдегі Пабамның алнында аннаң хада полчатханымны кӧзідем+. 33Че кем кізілернің алнында Миннең хыйа полыбызар, Мин дее Тигірдегі Пабамның алнында аннаң хыйа полыбызарбын.

Ынархас нимес, че хылыс ағылғаны

(Лк 12:51-53; 14:26-27)

–+
34•Мин чир ӱстӱне амыр хоных ағыларға килгем тіп сағынмаңар, Мин амыр хоных нимес, че хылыс ағыл килгем+. 35Мин оолғын пабазынаң, хызын іӌезінең, килнін хастынаң чарарға килгем. 36Іди кізінің ыырӌылары – аның ибдегілері. 37Кем пабазына алай іӌезіне Миннең артых хынча, ол кізі Мағаа турыстығ нимес. Кем оолғына алай хызына Миннең артых хынча, ол Мағаа турыстығ нимес. 38Кем Минің соомӌа кірезін албин парча, ол Мағаа турыстығ нимес+. 39Кем позының тынын ал халарға кӱстенер, ол аны чідірер, кем Миннең ӱчӱн позының тынын чідірер, ол аны ал халар.

–+
40Кем сірерні чахсы удурлапча, ол Мині дее іди удурлапча. Кем Мині чахсы удурлапча, ол Мині ысхан Худайны даа іди удурлапча+. 41Кем ухаанӌыны ухаанӌы тіп удурлапча, ол ухаанӌыни осхас сыйых алар. Кем, арығ чӱректіг кізіні арығ чӱректіг кізі тіп, удурлапча, ол арығ чӱректіг кізіни осхас сыйых алар. 42Кем кічіг кізее, Минің ӱгренӌім полчатханы ӱчӱн не, чірченең соох суғ пирер, ол кізі, сынны сірерге тіпчем, сыйығы чох халбас+.

11

11^1•Иисус, Позының он ікі ӱгренӌізіне чахығлар пирерін тоозып, андартын парып, пасха саарларӌа ӱгредіп чӧр сыххан.

Кіреске тӱзірӌең Иоанның ӱгренӌілері

(Лк 7:18-35)

2Пиктегде одырчатхан Иоанн, Христостың киректерінеңер истіп, Андар позының ікі ӱгренӌізін ысхан.

–+
3Пістің сағыпчатхан кізібіс Синзің ме алай піске пасхазын сағирға кирек пе? – тіп сурар полғаннар олар Аннаң.

4Иисус оларға теен:

– Парыңар, Иоаннға исчеткен паза кӧрчеткен нимедеңер чоохтаңар. 5Харах чохтар кӧр сыхчалар, ахсахтар, тізең, пас сыхчалар, чызығ палығлығлар арығланып алчалар, туныхтар, тізең, ис сыхчалар, ӧліглер тірілчелер, чох кізілерге, тізең, Чахсы Хабарны искірчелер. 6Миннең хыйа полбинчатханы, часкалығ!+

7Олар парыбысханда, Иисус чонға Иоаннаңар чоохтап сыххан:

– Ниме кӧрерге хуу чазызар чӧргезер? Чилге чайхал турған хамысты ба+? 8Ниме кӧрерге чӧргезер? Пай тонан салған кізіні бе? Пай тонан салғаннар хан ӧрге иблерінде полчалар. 9Ниме кӧрерге сірер чӧргезер? Ухаанӌыны ба? Йа, ол ухаанӌы, тіпчем сірерге, ухаанӌыдаң даа артых+. 10Мына піди Иоаннаңар пазылған: «Мына Синің алныңӌа Синің чолыңны тимнир илӌімні ысчам»+. 11Сынны сірерге чоохтапчам, чир ӱстӱне тӧрееннернің аразында Кіреске тӱзірӌең Иоаннаң улуғ кізі чох полған, че Тигір хан-чирінің иң кічии дее аннаң улуғ+. 12Кіреске тӱзірӌең Иоанның кӱннерінең сығара амға теере Тигір хан-чирінең тоғыр чааласчалар. Аны кӱстіглер холға алып аларға харасчалар[*]+. 13Тигір хан-чирінеңер Иоанның алнындох прай ухаанӌылар чоохтааннар, Моисей Чахиинда даа аннаңар пазылған. 14Пу киречілесті постарыңа чағын итчетсеңер, мына Иоанн – ол пеер килер полған Илия+. 15Хулаа пар кізі иссін!+

16-17Кемге тӧӧйлим Мин пу тӧлні? Тасхар одырып алып, арғыстарына «Піс сірерге хобырахнаң ойнаабыс, че сірер плесет салбаазар. Піс сірерге хомзыныстығ сарыннар сарнаабыс, че сірер ылғаспаазар» тіп, хысхырчатхан олғаннарға тӧӧйлер. 18Иоанн, киліп, ораза тудып, араға іспезе дее, аны «айнаа хаптырған» тіӌеңнер+. 19Кізі Оолғы, киліп, чиис тее чіпче, хызыл араға даа ісче. Ағаа тіпчелер: «Пу кізі чиис чиирге паза араға ізерге хынча. Ол чазыхтығларның паза албан чығӌаңнарның арғызы». Че Худайның хыйғазынаңар аның палалары[*] киречілепчелер+.

Киртінминчеткеннерге сизіндіріг

(Лк 10:13-15)

20•Андада Иисус, Позының хайхастарының кӧбізін иткен саарларӌа чӧріп, чазыхтарынаң хыйа полбааннары ӱчӱн, піди пыролап сыххан:

– 21Хыйал сағаа Хоразин! Хыйал сағаа Вифсаида! Сірерде иділген хайхастар Тирде паза Сидонда, Худайы чохтарның саарларында, иділген ползалар, олар хаӌанох, киден кип-азах кизіп, пастарына кӱл чайып, чазыхтарынаң хыйа полып, Худайзар айланарӌыхтар+. 22Че тіпчем сірерге, чарғы кӱнінде Тир паза Сидон саарларға сірердең хай-хай ниик полар+. 23Син дее, Капернаум, тигірзер ӧӧрлеттірерзің ме? Чох, чир тӱбінзер тастаттырарзың! Синде иділген хайхастар Содом саарда иділген ползалар, ол саар амға теере турарӌых. 24Че тіпчем сірерге, чарғы кӱнінде Содом чиріне сірердең хай-хай чахсы полар.

Иисус Пабазын сабландырча

(Лк 10:21-22)

25•Олох туста Иисус, чооғын узарадып, теен:

– Пабам! Тигірнең чирнің Ээзі! Мынзын, пілістіглердең паза хыйғалардаң чазырып, кічіг палаларға ас пиргенің ӱчӱн Сині саблапчам. 26Йа, Пабам, мына піди ползын тіп хынғазың Син. 27Пабам прай нимені Мағаа пирген. Оолғын Пабазынаң пасха пір дее кізі пілбинче, Пабазын даа Оолғынаң пасха, паза Оолғы Пабазынаң таныстырарға хынған кізілердең пасха пірдеезі пілбинче+. 28Киліңер Минзер прайзыңар, істенчеткеннер паза аар чӱктіглер, Мин сірерге тынағ пирербін+. 29Мин нымзах паза пазымнығ чӱректігбін, аннаңар, Минің чӱгімні постарыңа артынып, Миннең ӱгреніңер, іди сірер тынағ табарзар. 30Минің чахығларым олаңайлар, Минің чӱгім, тізең, ниик нооза+.

12

Иисус тынағ кӱнінің дее ээзі

(Мк 2:23-28; Лк 6:1-5)

12^1•Пірсінде суббота кӱнде Иисус тамах ӧсчеткен хыраӌа ирткен. Аның ӱгренӌілері, астап парып, пазах ӱзіп, чіп сыхханнар. 2Аны кӧріп, фарисейлер Иисусха чоохтанғаннар:

– Кӧр, Синің ӱгренӌілерің субботада итпес нимені итчелер.

3Иисус оларға нандырған:

– Хаӌан Давид позы паза аннаң хада полған чоны астап парғанда, аның ниме иткенін хығырбаазар ба? 4Хайди ол, Худай туразынзар кіріп, позына паза позының кізілеріне чиирге чарадылбинчатхан, абыстар ла чіӌең тайығ халастарын чеен? 5Храмда абыстар субботадаңар Моисей Чахиин сайбазалар даа, пыролары чох халчатханнарын Моисей Чахиинда хығырбаазарох па? 6Тіпчем сірерге, храмнаң даа Улии мында пар+. 7«Мин тайығны нимес, ӧлӌей киректепчем» теені ниме таныхтапчатханын пілген ползар, сірер пырозы чохтарны пыролабасчыхсар. 8Кізі Оолғы субботаның даа ээзі нооза.

Холы хуруп парған кізіні субботада имнебіскені

(Мк 3:1-6; Лк 6:6-11)

9•Анаң Ол, хыйа парып, оларның синагогаларынзар кірген. 10Анда холы хуруп парған кізі полған. Синагогадағылар, Иисусты пыролирға полып, Аннаң сурғаннар:

– Субботада имнирге чарир ба+?

11Иисус, тізең, оларға теен:

– Субботада чалғыс хойыңар оймахха тӱс парза, сірернің хайзыңар, холын сунып, сығара тартпас? 12Кізі, тізең, хойдаң хай-хай аарлығ. Аннаңар чахсы киректерні субботада даа идерге чарир+.

13Анаң Иисус ол кізее теен:

– Холың алнынзар сун.

Анзы сунғандох, пу холы, пірсіӧк чіли, хазых пол парған. 14Фарисейлер, тізең, сых парыбызып, Иисусты чох идердеңер чӧптес сыхханнар. Че Иисус, аны піл салып, андартын парыбысхан.

Худай таллаан нымысчы

15Аның соонӌа кӧп чон парған. Ол ағырығларынаң прайзын имнебіскен. 16Позынаңар пірдеезіне чоохтабасха чахаан+. 17Худайның ухаанӌы Исаий пастыра чоохтаан чооғы тол парар ӱчӱн, прай пу ниме иділген: 18«Мына Минің таллап алған Оолғым, Ол Минің хынғаным, Ағаа Минің кӧңнім ӧрінче. Ағаа Позымның Худымны пирербін. Ол, тізең, Минің чарғымны чоннарға искірер. 19Ол таласпас, хысхырбас, ӱнін дее Аның тасхар пір дее кізі испес. 20Чарғыны чиңіске читірбеенде, Ол сыы пазыл парған хамысты сындырбас, ысталчатхан чарытхыны даа ӱзірбес 21Ағаа прай чоннар ізенерлер».

Кемнің ӱлгӱзінең?

(Мк 3:20-30; Лк 11:14-23; 12:10)

22•Анаң Иисуссар, айнаа хаптырып, чоохтан полбинчатхан паза кӧр полбинчатхан кізіні ағыл килгеннер. Ол аны чоохтан полар паза харахтарын кӧр полар иде имнебіскен. 23Прай кізілер, таңнап, сурастырғаннар:

– Пу Давидтің Оолғы Мессий-Христос па таң+?

24Фарисейлер, тізең, мынзын истіп, тееннер:

– Ол айналарны айналар ханы Веельзевул[*] пирген кӱснең не сығара сӱрче полар+.

25Че Иисус, сағыстарын піліп, оларға теен:

– Пос позын ыра-чара тартчатхан ноо даа хан-чирі ээн-хоол халар. Пос позын ыра-чара тартчатхан ноо даа саар алай тура ӱр тур полбас. 26Іди сайтан сайтанны сӱрчетсе, ол позы позын ыра-чара тартча. Хайди андада аның ӱлгӱзі тур халар? 27Мин Веельзевулның кӱзінең айналарны сӱрчетсем, сірернің ӱгренӌілерің кемнің кӱзінең айналарны сығара сӱрчелер? Аннаңар олар сірерге чарғыӌы ползыннар+. 28Мин айналарны Худай Худының кӱзінең сығара сӱрчетсем, анзы Худай хан-ӱлгӱзі сірерзер чит килгені полча. 29Піреезі, кӱстіг кізінің туразынзар кіріп, аны пастап палғап албаза, туразындағы нимелерін хайди оғырлап алар? Палғап алза, андада туразын тонап алар. 30Кем Миннең хада нимес, ол Миннең тоғыр полча, кем Миннең хада чығбинча, ол чайа тастапча+. 31Аннаңар сірерге тіпчем: полған на чазых паза чабал чоох ӱчӱн кізілернің пыроларын тастирға чарир. Че Худай Худын чабаллапчатхан кізілернің пыролары тасталбас+. 32Кем Кізі Оолғын чабаллир, аның пырозын тастирлар, че Худай Худын чабаллапчатхан кізінің пырозы амғы даа паза килчеткен дее туста тасталбас.

Ағас чистектерінең пілдістіг поладыр

(Лк 6:43-45)

– 33Чахсы ағастың чистектері дее чахсы поладыр; ағас хомай полза, аның чистектері дее хомай поладыр. Ағасты чистегінең піледірлер нооза+. 34Чылан палалары! Хайди сірер, постарың чабал полчадып, чахсы нимедеңер чоохтас полчазар? Кізінің істінде ниме кӧп, анзы тілінең сыхча+. 35Чахсы кізі чахсы нимелер чыындызынаң чахсы ниме сығарадыр, хомай кізі хомай нимелер чыындызынаң хомай ниме сығарадыр. 36Тіпчем сірерге, полған на алас-улас сӧс ӱчӱн кізілер чарғы кӱнінде нандырарлар+. 37Син сӧстеріңнең ахтанып аларзың алай ба сӧстерің ӱчӱн чарғыладарзың+.

Кізілер танығлар хысчалар

(Мк 8:11-12; Лк 11:29-32)

38•Андада Моисей Чахии пілігӌілерінің паза фарисейлернің хай піреелері піди тееннер:

– Ӱгретчі, Синнең танығ кӧрерібіс килче+.

39Че Иисус оларға нандырған:

– Худайдаң хыйа полған чабал тӧл хайхастығ танығны кӧрерге сағынадыр. Иона ухаанӌының таниинаң пасха пір дее танығ сірерге пирілбес+. 40Иона улуғ палыхтың істінде ӱс кӱн паза ӱс хараа хайди полған, ідӧк Кізі Оолғы чирнің істінде ӱс кӱн паза ӱс хараа полар+. 41Чарғы кӱнінде Ниневий саардағылар, амғы тӧлнең хада турып, аны пыролирлар. Олар, Ионаның ӱгредиин истіп, пыросынып, чазыхтарын тастааннар. Мынзы, тізең, Мында Ионадаң даа улуғ+. 42Чарғы кӱнінде ӱстӱнзархы чирлердегі хан ипчі, пу тӧлнең хада турып, сірерні пыролир. Ол Соломонның хыйға сӧстерін чир хыринаң истерге килген нооза. Че Мында полчатхан ниме, тізең, Соломоннаң улуғ[*].

Чабал хуттың айланғаны

(Лк 11:24-36)

– 43•Айна, кізідең сығып, амыр орын кілеп, суғ чох чирлерӌе чӧредір, че тілеенін таба чоғыл. 44Андада ол тіпче: «Мин позымның сыххан турамзар нандыра айланим». Айлан киліп, кӧрзе, ол туразы пос, сыбырыл парып, арығ турча. 45Андада ол, парып, позынаң хай-хай чабал ам даа читі айнаны хығырып, кізі істіне кіріп, анда чуртап сығадыр. Мынзы, тізең, ол кізее пастағызының хыринда улам хомай поладыр. Пу чабал тӧлнең ідӧк полар+.

Иисустың іӌезі паза харындастары

(Мк 3:31-35; Лк 8:19-21)

46•Иисус турада чоннаң чоохтасчатхан туста, Аның іӌезінең харындастары, тасхар турып, Анынаң чоохтазып аларға хынғаннар+. 47Анаң Иисусха кем-де теен:

– Іӌеңнең харындастарың тасхар турчалар, Синнең чоохтазып аларға хынчалар.

48Ол, тізең, чоохтанчатхан кізее піди нандырған:

– Кем Минің іӌем? Кемнер Минің харындастарым?

49Анаң, Позының ӱгренӌілерінзер холынаң кӧзідіп, теен:

– Мына Минің іӌем паза Минің харындастарым. 50Кем Тигірдегі Пабамның кӧңнін толдырча, ол Минің харындазым, пиӌем паза іӌем полча+.

13

Таарығӌыдаңар кип-чоох

(Мк 4:1-9; Лк 8:4-8)

13^1•Олох кӱн Иисус, ибдең сыға, кӧл хазынзар парып, анда одыр салған. 2Аның хыринда уғаа кӧп кізі чыыл парғаннаңар, Иисус, суғдағы кимезер парып, анда одыр салған. Прай чон, тізең, чар хазында турған. 3Иисус оларға кӧп нимедеңер кип-чоохтар пастыра чоохтаан:

– Мына таарығӌы таарирға сыххан. 4Ол таарыпчатханда, хай-пірее ӱреннер чол хазына тӱсклеп парғаннар. Хустар, учух киліп, оларны хахлап салғаннар. 5Піреелері тобырағы асхынах, тастығ чирге тӱс парғаннар, тобырағы анда халын полбааннаңар, тӱрче полбинаң ӧсклеп килгеннер. 6Кӱн сых килгенде, тізең, хулғалар, чилегелері чохта, салығып, хуруп парғаннар. 7Піреезі тігенек аразына тӱс парған. Тігенектер, ӧс киліп, оларны чабыра пазыбысханнар. 8Піреезі, чахсы чирге тӱс парып, ниміс пирген: хайзы чӱс хати, хайзы алтон хати, хайзы отыс хати кӧп. 9Хулаа пар кізі, иссін!+

Кип-чоохтарның тузазы

(Мк 4:10-12; Лк 8:9-10)

10•Ӱгренӌілері, Иисуссар чағын пас киліп, сурғаннар:

– Ноға Син оларға кип-чоохтарнаң чоохтапчазың?

11Ол оларға піди нандырған:

– Сірерге Тигір хан-чирінің чазыттарын пілерге пирілген, оларға, тізең, андағ ӱлӱс тӱспеен+. 12Кемнің пар, ағаа хоза пирілер. Ани уламох кӧп полар. Кемнің чоғыл, аның пар даа нимезін алып аларлар+. 13Олар, кӧрзе дее, кӧр полбинчалар, иссе дее, ис полбинчалар, піл тее полбинчалар. Аннаңар Мин оларға кип-чоохтарнаң чоохтапчам. 14Оларда Исаийнің ухаанӌы чооғы толча: «Хулахнаң истерзер, че піл полбассар, харахнаң кӧрерзер, че кӧр полбассар. 15Ол кізілернің чӱректері хат парғаннар, хулахтарынаң чадап искеннер, харахтары чабыл парғаннар. Андағ полбаан полза, харахтарынаң кӧрерӌіктер, хулахтарынаң истерӌіктер, чӱректерінең оңнирӌыхтар. Андада Минзер, постарын имнебіссін тіп, айланарӌыхтар»+. 16Сірер, тізең, харахтарың кӧрчеткеннеңер паза хулахтарың исчеткеннеңер, часкалығзар+. 17Сынны сірерге тіпчем, кӧп ухаанӌыларның паза арығ чӱректіг кізілернің сірер кӧрчеткен нимені кӧрерлері килген, че кӧрбееннер, сірер исчеткен нимелерні истерлері килген, че испееннер+.

Таарығӌыдаңар кип-чоохты піліп аларынаңар

(Мк 4:13-20; Лк 8:11-15)

18•Сірер, тізең, таарығӌыдаңар кип-чоохтың нимені таныхтапчатханын истіп алыңар. 19Тигір хан-чирінеңер сӧсті истіпчеткен, че аны піл полбинчатхан полған на кізізер сайтан киліп, чӱреенде таарылған сӧсті ал чӧрібісче. Мына мындағ кізілер чол хазында таарылған тамахха тӧӧйлер.

20Тастығ чирге тӱскен тамах, тізең, сӧсті истӧк, ӧрініп, аны позына чағын алчатхан кізіні таныхтапча. 21Аның ӧзені чохтаңар паза пик сағыстығ ниместеңер, сӧс ӱчӱн хыйыхтатсох алай сӱрдір сыхсох, ол сӧстең хыйа полыбысча+.

22Тігенектер аразына тӱскен тамах, тізең, сӧсті исчеткен кізіні таныхтапча. Че ол кізі, чуртасха сағыссырап паза ис-пайға чабыланып, ол сӧсті чабыра пазыбысча. Сӧс, тізең, тузазы чох хала парча+.

23Чахсы чирге тоолаан тамах, тізең, сӧсті исчеткен паза піл полчатхан кізіні таныхтапча: ол ӱрен пирче, піреезі чӱс хати, пасхалары алтон алай отыс хати кӧп+.

Пуртах оттардаңар кип-чоох

24Анаң Иисус хоза пір кип-чоох чоохтап пирген:

– Тигір хан-чирі хыразында маңат ӱреннер таарып салған кізее тӧӧй. 25Пу кізінің ыырӌызы, прай чон узупчатхан туста киліп, пуғдай аразына пуртах оттың ӱренін чайа тастап, чӧрібіскен. 26Пуғдай, ӧзіп, пазахтаныбысханда, пуртах оттар хадох кӧдірілібіскеннер. 27Хыра ээзінің нымысчылары, аныңзар киліп, чоохтааннар: «Ээзі кізі! Син позыңның хыраңда чахсы ӱреннер таараан полбадың ма? Пуртах оттар анда хайдаң ӧс килділер?» 28Ол нымысчыларына нандырған: «Аны ыырӌы иткен». Нымысчылары тееннер: «Піс, парып, ол пуртах оттарны чулыбызибыс па?» 29Че ээзі теен: «Чох, сірер пуртах оттарнаң хада пуғдайны даа оңнабин чулыбызарзар. 30Ас кизеріне теере мынзы даа паза анзы даа хада ӧссіннер. Ас кисчетсе, мин тоғынӌыларға чоохтирбын: пуртах оттарны ӧртебізер ӱчӱн, оларны чыып, поомнарға палғабызыңар. Пуғдайны, тізең, аңмарымзар чыып салыңар»+.

Горчица ӱренінеңер кип-чоох

(Мк 4:30-34; Лк 13:18-21)

31•Анаң Иисус пазох пасха кип-чоох чоохтап пирген:

– Тигір хан-чирі кізі позының хыразында таарып салған горчица ӱреніне тӧӧй. 32Горчица ӱрені прай ӱреннердең иң кічіг дее полза, че хаӌан ӧс парза, прай тамахтардаң улуғ полча паза ағас осхас полыбысча. Тигірдегі хустар, учух киліп, аның салааларында тӱнепчелер+.

Ачытхыдаңар кип-чоох

33Анаң оларға пазох пір кип-чоох чоохтаан:

– Тигір хан-чирі ачытхаа тӧӧй. Ипчі кізі, пір улуғ сапчахча унға ачытхыны салыбызып, хойытхы турғызыбысча, анзы, тізең, ачып, кӧдірілче+.

34Иисус прай пу нимелерні чонға кип-чоохтарнаң чоохтаан, кип-чоохтар чох, тізең, оларға чоохтабаӌаң. 35Ухаанӌы пастыра чоохтааны тол парар ӱчӱн, іди полған. Ол піди тіпчедір: «Сірернең кип-чоохтарнаң чоохтазарбын. Тилекей пӱткеннең пеер, полған чазыттығ нимелерні чоохтирбын».

Пуртах оттаңар кип-чоохты піліп аларынаңар

36Кізілерні позыдыбызып, Иисус туразар кір килген. Аның ӱгренӌілері, пас киліп, сурғаннар:

– Хырадағы пуртах оттардаңар кип-чоохты піске чарыт пир.

37Иисус оларға піди нандырған:

– Маңат ӱреннерні таарыпчатханы – Кізі Оолғы. 38Хыра – чир ӱстӱ, чахсы ӱреннер – Тигір хан-чирінің ооллары, пуртах оттар, тізең, – сайтанның ооллары+. 39Пуртах оттарны таараан ыырӌы – сайтан, ас кискені – амғы тустың тоозылғаны, ас кисчеткеннер – ангеллер+. 40Хайди пуртах оттарны, чыып, ӧртепчелер, амғы тус тоозылчатса, сах іди полар. 41Кізі Оолғы Позының ангеллерін ызыбызар, олар чазыхтарға сухханнарны паза чабал нимелер иткеннерні, Аның хан-чирінең чыып, ал парыбызарлар+. 42Оларны ізіг песке тастирлар. Анда сыыт паза тіс хыӌыразы полар+. 43Андада Пабазының хан-чирінде прай арығ чӱректіг кізілер, кӱн чіли, чарып турарлар. Кемнің исчең хулаа пар, иссін!

Ис-пайдаңар кип-чоохтар

–+
44Тигір хан-чирі чазыда кӧӧм салған алтын-кӱмӱске тӧӧй. Кізі, аны таап алып, хатап чазырып, ӧрінгенінең позының прай ниме-ноозын садыбызып, ол чазыны садызып алча. 45Тигір хан-чирі аарлығ нинӌіні тілеп чӧрчеткен садығӌаа даа тӧӧй. 46Пір аарлығ нинӌіні таап алып, ол, прай позының ниме-ноозын садыбызып, ол нинӌіні садып алча.

Сӧзірбедеңер

– 47Тигір хан-чирі талайзар тасталған паза аймах-пасха палыхтарны сӱӱп алған улуғ сӧзірбее дее тӧӧй+. 48Тол парған сӧзірбені чарға сығара тартып алып, чахсы палыхтарны хапчыхтарзар тееріп, хомайларны, тізең, оортах тастабысханнар+. 49Тӱгенӌі тус килзе, ідӧк полар. Ангеллер, сығып, чабалларны, арығ чӱректіг кізілернің аразынаң таллап алып,+
50ізіг песке тастирлар. Анда сыыт паза тіс хыӌыразы полар+.

51Анаң Иисус олардаң сурған:

– Сірер прай пу нимені піл полдыңар ба?

– Йа, Хан-пигібіс! – тіп нандырғаннар олар.

52Анаң оларға піди теен:

– Аннаңар Тигір хан-чирінің ӱгредиин піліп алған Моисей Чахииның полған на пілігӌізі позының пайын чыыпчатхан орыннаң иргі паза наа нимелерні сығарчатхан кізее тӧӧй.

Иисусха тӧреен саарында куртінмеені

(Мк 6:1-6; Лк 4:16-30)

53•Иисус, пу кип-чоохтарны чоохтирын тоозып, аннаң парыбысхан. 54Позының чуртапчатхан саарынзар киліп, орындағы синагогада кізілерні ӱгреткен. Кізілер, таңнап, чоохтасханнар:

– Хайдаң полӌаң Аның андағ хыйғазы паза хайхастар итчең кӱзі+? 55Ол ағас узанӌаң кізінің оолғы нимес пе зе? Аның іӌезі Мария нимес пе зе? Харындастары Иаков, Иосий, Симон паза Иуда ниместер бе зе+? 56Аның пицелері[*] прайзы пістің арабыста чуртапчалар нимес пе зе? Хайдаңдыр Аның прай пу оңдайлары?

57Аннаңар Аны нимее салбааннар. Иисус оларға теен:

– Ухаанӌыны прай чирде улуғлидырлар, че тӧреен чирінде паза Позының ибінде ле улуғлир чоғыллар+.

58Олар іди киртінминчеткеннеңер, Иисус анда хайхастығ ниме кӧп итпеен.

14

Кіреске тӱзірӌең Иоанның ӧдірткені

(Мк 6:14-19; Лк 9:7-9)

14^1•Ол туста Галилей чирінің ханы Ирод Иисустаңар чоохтарны ис салған. 2Ирод позының ибіркілеріне теен:

– Ол Кіреске тӱзірӌең Иоанн полар. Ол, тіріл киліп, хайхастар итче полар+.

3-4Ирод Филипп харындазының ипчізінең – Иродиаданаң – хада чуртапчатханнаңар, Иоанн Иродха тіӌең: «Сағаа ол ипчіні аларға чарабас полған». Ирод, тізең, Иродиаданың ӱчӱн Иоанны, тудып алып, харибге чаап салған полған+. 5Ирод аны ӧдірібізерге иткен, че Иоанны ухаанӌаа санаӌаңнар, аннаңар ол чоннаң хорыххан+.

6Иродтың тӧреен кӱнін таныхтапчатханда, Иродиаданың хызы, аалӌыларның алнында плесет салып, Иродтың кӧңніне кір парған. 7Аннаңар Ирод, ол хыс ниме сурза, аны пирем тіп, ағаа молӌап чоохтанған. 8Анзы, тізең, іӌезі кӧӧктірген оңдайнаң чоохтанған:

– Кіреске тӱзірӌең Иоанның пазын мында табахха сал пир мағаа.

9Хан сағысха тӱскен, че аалӌылар алнында пирген сӧзін тудар ӱчӱн, ол хыстың сурынызын толдыр пирерге чахаан. 10Иоанның мойнын харибде кизе сабызарға кізілер ысхан. 11Анаң олар аның пазын, табахта ағыл киліп, ол хысха пиргеннер, анзы, тізең, іӌезіне апар пирген. 12Иоанның ӱгренӌілері, киліп, аның сӧӧгін алып алып, чыып салғаннар. Соонаң, парып, ол тылаасты Иисусха искір пиргеннер+.

Пис муң кізіні тосхырғаны

(Мк 6:30-44; Лк 9:10-17; Ин 6:1-14)

13•Иисус, Иоаннаңар ис салып, кимее одырып, хуу чазызар алдыра, чалғызан полып аларға тіп, чӱс парыбысхан. Кізілер, Иисустың чӱс парыбысханын истіп, саарларынаң Аның соонӌа суғ хастада чазағ парғаннар. 14Иисус, чарға сығып, кӧп кізінің чыыл парғанын кӧр салған. Оларға айап парып, ағырығ кізілерні имнебіскен. 15Иир пол парғанда, Иисустың ӱгренӌілері, пас киліп, тееннер:

– Орай пол парды, мында ээн чазы. Кізілерні позыт, аалларзар парып, постарына чиис садып алзыннар.

16Че Иисус оларға теен:

– Оларға парарға кирек чоғыл. Сірер оларға чіӌең ниме пиріңер.

– 17Пістің мында пис ле халас паза ікі ле палых, – нандырғаннар Ағаа ӱгренӌілері.

– 18Ағылыңар ол чиисті пеер Мағаа, – теен Иисус.

19Анаң Ол, чонға кӧк отха одырарға чахып, ағылған пис халасты паза ікі палыхты алып, тигірзер кӧріп, Худайны алғыстап, анаң халасты, сындырып, ӱгренӌілеріне пирген, олар, тізең, кізілерге ӱлееннер. 20Прайзы, азыранып, тос парған. Чиистің артхан-халғанын он ікі торасха толдыра чыып алғаннар. 21Анда, тізең, ипчілерні паза олғаннарны санабаза, пис муңа чағын кізі азыранған+.

Иисустың суғӌа чӧргені

(Мк 6:45-52; Ин 6:15-21)

22•Олох туста Иисус ӱгренӌілеріне, кізілерні иблерінзер позытхалаххаох, кимее одырып, Позынаң пурун тігі саринзар чӱзерге чахаан. 23Чонны позыдыбыспинаң, Ол, чалғызан пазырып аларға тіп, тағзар парған. Иирде дее Ол анда чалғызан полған+. 24Пайаағы киме, тізең, кӧл ортызында полған. Удур чил ӱбӱргеннеңер, киме салғахтарға саптырған. 25Таң алнында ӱс-алты час аразында Иисус оларзар суғ ӱстӱнӌе пар сыххан. 26Ӱгренӌілері, Аның іди суғ ӱстӱнӌе чазағ килчеткенін кӧр салып, ӱрӱгізіп ала, «Пу сӱне» тіп хысхырысханнар+. 27Че сах андох Иисус оларнаң чоохтас сыххан:

– Махачы полыңар! Минмін. Хорыхпаңар, – теен Ол.

– 28Хан-пигім! Сынап Син ползаң, мағаа Синзер суғӌа парарға чахииң пир, – теен андада Ағаа Пётр.

– 29Кил! – теен Иисус.

Пётр, кимедең сығып, суғӌа Иисуссар пар сыххан. 30Че улуғ чилні кӧрбинең, ол хорых парып, суға пат сыххан.

– Хан-пигім! Арачыла мині! – хысхырған ол.

31Сах андох Иисус, холын андар сунып, аны тудып алып, теен ағаа:

– Киртінізі ас кізі! Ноға ікінӌілебіскезің+?

32Олар кимее одырыбысханда, чил тохтап парған. 33Кимеде одырғаннар, Иисуссар пас киліп, мӧкейіп пазырып чоохтанғаннар:

– Син сынап таа Худай Оолғы полтырзың+.

Геннисарет чиріндегі ағырығларны имнебіскені

(Мк 6:53-56)

34Кӧлні кизіп, олар Геннисарет чирінзер читкеннер+. 35Ол чирдегі чон, Аны танып, прай ибіркілерге искіргеннер. Ағырығ кізілерін прай Ағаа ағылғаннар. 36Аның кип-азаана холларын кӧмес тее теертіп аларға сурынғаннар. Теңеннері имненіп ал турғаннар.

15

Улуғларның кибірлері

(Мк 7:1-23)

15^1•Ол туста Иисуссар Иерусалимнең Моисей Чахии пілігӌілері паза фарисейлер, киліп, Ағаа чоохтааннар:

– 2Ноға синің ӱгренӌілерің, пурунғыларның кибірін сайбап, хол чуғбин, халас чіпчелер+?

3Иисус, тізең, оларға нандырып, теен:

– Сірер дее ноға постарыңның кибірлерің ӱчӱн Худай чахиин сайбапчазар+? 4Худай піди ӱгреткен: «Пабаң-іӌеңні улуғла» паза «Паба-іӌедеңер чабал чоохтанғаны кізіні ӧлімге ағылар». 5Сірер, тізең, мына ниме тіпчезер: пірее кізі пабазына алай іӌезіне «Сірер миннең алӌаң ниме минің Худайға пирӌең сыйиим полча» тіпчетсе, 6ол кізі позының пабазын алай іӌезін улуғлап полбинча. Кибірлеріңе ле тудынып, сірер Худай чахиин хыйа итчезер. 7Чойырхостар! Исаийнің пічиинде сірердеңер орта чоохталған:+
8«Пу кізілер Мині тілде ле улуғлапчалар. Чӱректері, тізең, оларның Миннең ырах. 9Чонның кибір-чозахтарына ла кізілерні ӱгредіп, Мині тикке ле улуғлаачых полчалар»+.

10Иисус, кізілерні хығырып, оларға чоохтаан:

– Истіңер паза піліп аларға кӱстеніңер. 11Кізіні ахсына кірчеткен ниме кірліг итпинче, че ахсынаң сыхчатхан сӧстер кізіні кірліг итче+.

12Андада ӱгренӌілері, Иисуссар пас киліп, тееннер Ағаа:

– Фарисейлер, пу сӧстерні истіп, хомзын парғаннарын пілчезің ме?

13Ол, тізең, нандырып, піди теен:

– Тигірдегі Пабам Позы одыртпаан полған на ӧзім, чилегезінең хада ходыра тартылып, хыйа тасталар+. 14Олардаңар сағыссырабаңар. Олар харах чохтарның харах чох пастыхтары. Харах чох кізі харах чоғох кізіні апарчатса, олар ікізінең оймахха тӱс парарлар+.

15Пётр, тізең, Иисусха нандырып, теен:

– Кип-чооғыңны чарыт пир піске.

– 16Ам даа піл полбинчазар ба сірер? – теен Иисус.

– 17Ахсына кірген ниме, харнынзар прай парып, анаң тастынзар сығара тасталчатханын пілбинчезер бе? 18Че ахсынаң сыхчатхан прай ниме чӱректең сыхчатхан ниме полча, аннаңар ол кізіні кірліг итче+. 19Чабал сағыстар, ӧдірері, оралызары, чӧреес хылыхтары, оғырлиры, чой киречілирі, сӧклирі чӱректең сыхчалар нооза+. 20Мынзы кізіні кірліг итче. Чуғбаан холнаң азыранғаны, тізең, кізіні кірлебинче.

Ханаан чиріндегі ипчінің киртінізі

(Мк 7:24-30)

21•Иисус, андартын парып, Тир паза Сидон саарларның чирлерінзер чӧрібіскен. 22Ол чирлердең сыххан ханаан ипчі, Иисуссар киліп, хысхырған:

– Айадах мағаа, Хан-пигім, Давид тӧлі! Минің хызым айнаа тың хаптырт салды+.

23Че Ол ағаа пір дее сӧс чоохтанмаан. Андада ӱгренӌілері, пас киліп, Аннаң сурынғаннар:

– Пістең оортах ызыбыс аны, сообысча хысхыр килче!

– 24Худай Мині Израиль чонының на астых парған хойларынзар ысхан, – тіп чоохтанған ӱгренӌілеріне Иисус+.

25Че ол ипчі, пас киліп, Ағаа мӧкейіп пазырып, алданған:

– Хан-пигім! Мағаа полыс пир.

26Ол, тізең, нандырып, теен:

– Олғаннар чіӌең халасты, алып, адайларға тастап пирчеткені чахсы нимес.

–+
27Анзы андағ, Хан-пигім! Че адайлар даа ээлерінің столынаң тӱскен унахтарны чіпчелер, – теен ипчі.

28Андада Иисус ағаа нандырған:

– Илбек полтыр киртінізің. Аннаңар сағаа синің кӧңніңӌе ползын.

Сах андох ол ипчінің хызы хазыхтан парған.

Иисустың кӧп кізіні имнебіскені

29•Иисус, андартын айланып, Галилей кӧлі хазынзар киліп, тағзар сығып, анда одыр салған. 30Анаң кӧп чон, постарынаң хада ахсахтарны, харах чохтарны, тіл чохтарны, кинектерні паза даа пасха ағырыға пастырчатханнарны Иисуссар ағылып, оларны Аның азағын алдыра салғаннар. Анзы, тізең, оларны имнебіскен. 31Чон, тіл чохтарның чоохтан сыхханын, кинектернің хазыхтан парғанын, ахсахтарның пас чӧр сыхханын, харах чохтарның кӧр сыхханын кӧріп, хайхап, Израиль Худайын саблаан.

Тӧрт муң кізінің тосханы

(Мк 8:1-10)

32Иисус, ӱгренӌілерін хығырып, теен:

– Мағаа пу чон айастығ, ӱс кӱн Миннең хада пол парирлар, чіӌең нимелері чоғыл. Чолда ӱзе майых парбазыннар тіп, азырабин позыдарға хынминчам.

–+
33Хуу чазыда пу син чонны азыраӌаң халас хайдаң аларбыс? – ӱгренӌілері тееннер Ағаа.

– 34Нинӌе халас сірерде пар? – сурған олардаң Иисус.

Олар, тізең, тееннер:

– Читі халас паза кӧп нимес палығас.

35Андада Ол кізілерге чирге одыр саларға чахыбысхан. 36Анаң, читі халасты паза палыхтарны алып, Худайға алғыс пирген. Сындырып, ӱгренӌілеріне пирген, ӱгренӌілері – кізілерге. 37Прайзы, азыранып, тос парған. Халған чиистің кизектері читі корыпха тол парған. 38Ипчілерні паза олғаннарны санабаза, тӧрт муңӌа кізі азыранған+. 39Иисус, чонны позыдып, кимее одырыбызып, Магдала чирінзер читкен.

16

Фарисей танығ сурчалар

(Мк 8:11-13; Лк 12:54-56)

16^1•Фарисейлернең саддукейлер[*], пас киліп, Аны сыныхтирға полып, тигірдең танығ кӧзіт пирерге сурынғаннар+. 2Ол, тізең, оларға нандырған:

– Кӱн хончатса, сірер тіпчезер: «Тигір хызыл, аннаңар айас кӱн полар». 3Иртен, тізең, сірер «Тигір уғаа хызыл, аннаңар пӱӱн чут кӱн полар» тіпчезер. Чойырхостар! Тигірнің сырайын танып пілчезер, че килчеткен тустың танығларын танып полбинчазар! 4Худайдаң хыйа полған чабал тӧл! Худай танығларын кӧрерге сурынчазар ба? Чох! Иона ухаанӌының таниинаң пасха пір дее танығ пирілбес сірерге. Анаң оларны халғыс салып, Ол хыйа пас парыбысхан+.

Фарисейлернең саддукейлернің ачытхызы

(Мк 8:14-21)

5•Анаң ӱгренӌілері кӧлнің тігі саринзар кис парыбысханнар, че халас аларға ундут салтырлар. 6Иисус оларға теен:

– Кӧріңер, фарисейлернең саддукейлернің ачытхыларынаң китеніңер.

–+
7Анзын халас албааныбыстаңар тіпче полар, – чоохтасханнар ӱгренӌілері постары аразында.

8Иисус нимедеңер чоохтасчатханнарын пілген, аннаңар оларға теен:

– Ноға сірер, ас киртіністіглер, халас албааннаңар постарың аразында чоохтазып одырчазар+? 9Сірер ам даа піл полбинчазар ба? Пис муң кізее пис халас читкенінеңер ундуп салғазар ба? Нинӌе торас чыып алғазар+? 10Читі халастың тӧрт муң кізее читкенінеңер чи? Нинӌе корып чыып алғазар+? 11Хайди оңар полбинчазар, Мин сірерге, халастаңар нимес, фарисейлернең саддукейлернің ачытхызынаң китенердеңер чоохтанғам.

12Андада олар Ол, халас ачытхызынаң нимес, че фарисейлернең саддукейлернің ӱгредиинең китенердеңер чоохтаанын піліп алғаннар.

Пётр Иисусты Худай Оолғы тіп адапча

(Мк 8:27-30; Лк 9:18-21)

13•Филипптің Кесар тіп саарның чирлерінзер киліп, Иисус Позының ӱгренӌілерінең сурған:

– Кізілер Мині, Кізі Оолғын, кемге санапчалар?

– 14Піреезі Кіреске тӱзірӌең Иоаннға, пасхалары – Илияа, Иеремийге алай пасха даа ухаанӌыларның піреезіне санапчатханнар парларох, – тееннер олар.

–+
15Сірер чи Мині кемге санапчазар? – сурған ӱгренӌілерінең Ол.

– 16Син – Мессий-Христоссың, Тіріг Худайның Оолғызың, – нандырған Симон-Пётр.

17Андада Иисус ағаа чоохтанған:

– Часкалығзың син, Симон – Ионаның оолғы. Сағаа анзын кізілер нимес, че Тигірдегі Пабам ас пирген+. 18Аннаңар Мин сағаа чоохтапчам: Син – Пётрзың[*]. Пу хайада Мин Позымның тигірибім турғыс салам. Чир тӱбінің кӱстері аны чиң полбастар+. 19Мин сағаа Тигір хан-чирінің клӱстерін пирем. Син чирде ниме чаратпассың, анзы тигірде дее чарадылбас. Син чирде ниме чарадарзың, анзы тигірде дее чарадылар.

20Анаң Ол ӱгренӌілеріне Позының Иисус Мессий-Христос полчатханынаңар пірдеезіне чоохтабасха чахаан+.

Иисус Позының ӧлімінеңер паза тірілерінеңер чоохтапча

(Мк 8:31—9:1; Лк 9:22-27)

21•Ол тустаң пасти Иисус ӱгренӌілеріне Позының Иерусалимзер парарға кирек полчатханынаңар, анда ах сағаллардаң, улуғ абыстардаң паза Моисей Чахии пілігӌілерінең кӧп ирее кӧрерінеңер, соонаң оларға ӧдірт салып, ӱзінӌі кӱнінде, тізең, тіріл килерінеңер кӧні чоохтап пастаан+. 22Пётр, Аны оортах хығырып алып, Ағаа удурлазып, чоохтан сыххан:

– Позыңны айадах, Хан-пигім! Полбас андағ ниме Синнең!

23Иисус, тізең, Пётрзар айланып, чоохтанған:

– Хыйа пар Миннең, сайтан! Син Минің чолымны туйухтапчазың, синің сағызың Худайдаң нимес, кізілердең+.

24Андада Иисус Позының ӱгренӌілеріне чоохтанған:

– Кем Минің соомӌа парарға итче, ол позынаңар ундут салзын, кірезін алып, Минің соомӌа парзын+. 25Кем позының тынын ал халарға итче, ол аны чідір салар, че кем позының тынын Минің ӱчӱн чідір салар, ол аны алып алар+. 26Кізее, прай чир ӱстӱн холға алып алып, че позының тынын чох ит салза, туза полар ни? Кізі, позының тынын хатап алып алар ӱчӱн, ниме пир полар? 27Кізі Оолғы Позының Пабазының сабланызында паза Аның ангеллерінең хада килер. Андада полғанына ла иткен киректері хоостыра пирер+. 28Сынны сірерге тіпчем, мында сірернің араңарда турчатханнарның хай піреезі пу чуртастаң парғалаххаох, Кізі Оолғы Позының хан-ӱлгӱзінде килчеткенін кӧр салар+.

17

Иисус Христостың хубулғаны

(Мк 9:2-13; Лк 9:28-36)

17^1•Алты кӱн пазынаң Иисус, Пётрны, Иаковты паза аның харындазы Иоанны, позынаң хада алып, пӧзік тағзар апарған. Анда олардаң пасха кізі чох полған+. 2Анаң Ол оларның кӧзіне алыс сыххан: сырайы, кӱн чіли, чарып килген, кип-азаа чарых осхас ах пол парыбысхан+. 3Анаң олар Иисуснаң чоохтасчатхан Моисейнең Илияны кӧр салғаннар. 4Андада Пётр Иисуссар айланған:

– Хан-пигім! Хайдағ чахсыдыр піске мында поларға. Хынзаң, мында ӱс отах ит пирибіс: пірсін – Сағаа, пірсін – Моисейге паза пірсін – Илияа.

5Ол іди чоохтанчатхан арада, оларның ӱстӱнде чарыпчатхан пулут сых килген, анаң пулуттаң ӱн истілген:

– Пу Минің хынчатхан Оолғым, Ол Минің кӧңніме тың кірче. Истіңер Аны!+

6Ӱгренӌілер Аны истӧк, тың хорых парып, чирге тӱңдере тӱскеннер. 7Че Иисус, пас киліп, оларға холын теертіп, чоохтанған:

– Турыңар, хорыхпаңар.

8Олар, харахтарын ӧӧр кӧрібісселер, хыриларында Иисустаң пасха пірдеезі чоғыл.

9Тағдаң ин килчеткеннерінде, Иисус оларға мындағ чахығ пирген:

– Кізі Оолғы, ӧл парып, хатап тіріл килгенӌе, кӧрген пу нимедеңер пірдеезіне чоохтабаңар+.

10Анаң ӱгренӌілері Иисустаң сурғаннар:

– Ноға Моисей Чахии пілігӌілері пурун Илия килерге кирек тіп чоохтапчалар?

– 11Сын, Илияа пурун киліп, прай ниме тимнеп саларға кирек, – нандырған оларға Иисус.

– 12Че, тіпчем сірерге, Илия килген полған, че кізілер аны, таныбин, хайди хынза, іди иткеннер. Кізі Оолғына даа сах ідӧк олардаң хатығ теңер.

13Андада ӱгренӌілері Иисустың Кіреске тӱзірӌең Иоаннаңар чоохтапчатханын сизін салғаннар+.

Ағырығ оолахты имнебіскені

(Мк 9:14-29; Лк 9:37-43)

14•Олар кізілерзер айлан килгенде, пір кізі, пас киліп, Иисустың алнында тізекке тӱзіп, 15алданған:

– Хан-пигім! Айадах минің оолғыма. Ол, ай толызына орта алӌаағып, кӧйчеткен отха алай суға удаа сегіріп, тың ирееленедір. 16Мин аны ӱгренӌілеріңзер ағылғам, че олар имнеп полбааннар.

– 17Йо-о, пу киртізі чох паза ардап парған тӧл! Нинӌезін Мин сірернең хада поларбын? Хаӌанға теере сірернең сыдазим? Ағылыңар аны пеер, Минзер, – нандырған Иисус.

18Иисус ағырығ оолахтағы айнаа сых тіп хатығ чоохтанғанда, айна сых парыбысхан, оолғыӌах, тізең, сах андох хазыхтан парған+. 19Анаң ӱгренӌілері, Иисус чалғызан халғанда, андар пас киліп, сурғаннар:

– Ноға піс айнаны сығара сӱр полбаабыс?

20Иисус, тізең, оларға теен:

– Киртіністерің чохтаңар. Сынны тіпчем сірерге: киртіністерің горчицаның ӱренінӌе дее полған полза, пу таға «мыннаң тігзер чыл парыбыс» теен ползар, ол чыл парыбызарӌых. Андада сірер ит полбас ниме чох полар+. 21Ол осхастарны, тізең, молитванаң паза оразанаң на сығара сӱр поларзар.

Иисус Позының ӧлімінеңер паза тірілерінеңер хатап чоохтапча

(Мк 9:30-32; Лк 9:43-45)

22•Ӱгренӌілерінең хада Галилей чирінде полчатхан туста Иисус ӱгренӌілеріне теен:

– Кізі Оолғын кізілер холына пирібізерлер. 23Олар Аны ӧдірібізерлер, ӱзінӌі кӱнінде, тізең, Ол тіріл килер.

Ӱгренӌілері уғаа хомзын парғаннар+.

Храмға албан тӧлеені

24Хаӌан Иисус ӱгренӌілерінең хада Капернаумзар читкенде, Пётрзар храмның албан чығӌаң кізілері, пас киліп, тееннер:

– Ӱгретчілерің албан[*] тӧлир бе піске?

–+
25Йа, – тіді анзы.

Пётр туразар кір килгенде, Иисус аннаң пурун теен:

– Хайди сағынчазың, Симон? Чирдегі ханнар кемнең ахча алай албан чыыпчалар? Постарының кізілерінең ме алай пасха чирдегілердең ме?

– 26Пасха кізілердең, – нандырған Ағаа Пётр.

– Андағда пос кізілеріне албан тӧлирге кирек чох, – теен ағаа Иисус.

– 27Че албан чығӌаңнарны тарындырбас ӱчӱн, кӧлзер парып, хармах тастабыс. Хармааңа хапхан пастағыох палыхтың ахсын азыбызарзың, анда албан тӧлеӌең ахча[*] таап аларзың. Ол ахчаны алып, Минің паза позыңның ӱчӱн тӧлеп саларзың+.

18

Олғаннар осхас полыңар

(Мк 9:33-37, 42-48; Лк 9:46-48; 17:1-2)

18^1•Ол туста ӱгренӌілері, Иисуссар пас киліп, Аннаң сурғаннар:

– Андағда Тигір хан-чирінде иң улии кем полча?

2Иисус, пір паланы хығырып алып, оларның алнында турғыс салып, 3теен:

– Сынны тіпчем сірерге: постарыңның оңдайларыңны алыстырбазар, олған чіли пол парбазар, Тигір хан-чирінзер кір полбассар+. 4Кем, позынаңар улуғсырхап сағынмин, пу пала чіли тудынча, ол Тигір хан-чирінде иң улии поладыр. 5Мині аарлап, мындағ паланы позына чағын кирген кізі, Мині дее позына чағын итче+.

6Кем Мағаа киртінчеткен кічіглернің піреезін дее чазыхха сух салар, андағ кізіні, мойнына теербен тазын палғап салып, талай тӱбіне тастабысса, ағаа артых поларӌых. 7Чир ӱстӱне хыӌаланыстардаң хыйал поладыр; хыӌаланыстар хайди даа килерге киректер, че кемнең пастыра ол хыӌаланыстар килче, ол кізее хыйал+. 8Холың алай азааң сині чазыхха сухчатса, син оларны, кизе саап, оортах тастабыс. Успас отха ікі азахтығ паза ікі холлығ тастаттыртханӌа, чуртасха хол чох алай азах чох кірзе, сағаа артых поларӌых+. 9Харааң сині чазыхха сухчатса, аны позыңнаң оортах сығар тастабыс. Кӧйчеткен кӧлзер ікі харахтығ тастатыртханӌа, чуртасха пір харахтығ кірзе, сағаа артых поларӌых+. 10•Кӧріңер, пу кічіглернің пірдеезін хыйыхтабаңар. Тіпчем сірерге, оларның ангеллері хаӌан даа Тигірдегі Пабамның алнындалар.

Астых парған хойдаңар кип-чоох

(Лк 15:3-7)

– 11Кізі Оолғы, чох пол парғаннарны тілеп, арачылирға пеер килген. 12Хайди сағынчазар? Пірее кізінің чӱс хойының пір хойы чіт парза, ол, тоғызон тоғыс хойын тағларда халғыс салып, астых парған пір хойны тілеп парбас па? 13Аны таап алза, тізең, сынны сірерге тіпчем, ол пу хойға чітпеен тоғызон тоғыс хойдаң артых ӧрінче. 14Сах іди Тигірдегі Пабаңар, пу кічіглернің пірдеезі чох пол парбазын тіп, хынча.

Киртінчеткеннерге постарын тудынардаңар

(Лк 17:3)

–+
15•Харындас кізі, синнең тоғыр полып, чазых ит салза, пар андар, пос аразында чоохтазып, алӌаазын кӧзіт пир ағаа. Ол синің чооғыңны исчетсе, син аны позыңа хатап айландырып алдың+. 16Че ол синің чооғыңны испинчетсе, син ам даа пір-ікі кізі позыңнаң хада алып ал. Кізіні пыролапчатса, полған на сӧс ікі алай ӱс киречінің чоохтаанынаң киречілелзін+. 17Оларны даа испинчетсе, андада прай нимені тигіриб чонына чоохта. Тигіриб чонының дее сӧзін испинчетсе, син аны Худайы чох алай албан чығӌаң кізее сана+.

18Сынны тіпчем сірерге, чир ӱстӱнде сірер чаратпаан ниме тигірде дее чарадылбас. Чир ӱстӱнде ниме чарадарзар, тигірде дее ол ниме чарадылар. 19Ідӧк тіпчем сірерге, араңардағы ікі кізі хайдағ даа нимедеңер сурынарға чӧптезіп алзалар, Тигірдегі Пабам оларға аны ит пирер+. 20Минің ӱчӱн ікі алай ӱс кізі хада чыылысса, Мин анда оларның аразында поларбын нооза.

Пыро тастирдаңар

21Андада Пётр, Иисуссар чағын пас киліп, сурған:

– Хан-пигім! Миннең тоғыр чазых итчеткен харындазымның пырозын нинӌе хати тастирға кирекпін? Читі хати ба?

–+
22Чох, читі хати нимес, че читоннардаң читі хати, – нандырған Иисус.

– 23Аннаңар Тигір хан-чирі нымысчыларының ӧдістерін алып аларға сағыныбысхан ханға тӧӧй. 24Ол наа ла санас сыхханда, андар ағаа он муң талант[*] ахча алымнығ пол парған кізіні ағыл килгеннер. 25Че ол кізінің тӧлеӌең нимезі чох полған. Андада хан, ол кізіні, ипчізін, палаларын паза ибдегі прай ниме-нооларын садыбызып, ӧдізін тӧлеп саларға чахығ пирген. 26Ол нымысчы, ханның азағына тӱзіп, сурынып теен: «Ханым, ӱр нимес сағып ал. Мин сағаа прай алымымны тӧлеп пирем». 27Хан, ол кізее айап, алымны албасха чарадып, аны позыдыбысхан. 28Ол нымысчы, тасхар сығып, позынаң чӱс динарий ахча[*] ӧдіске алған арғызына учурап парып, аны хаап алып, «Алымыңны тӧле мағаа!» тіп хысхырып ала, пооп сыххан. 29Андада арғызы, аның азағына тӱзіп, алданған: «Ӱр нимес сағып ал! Мин сағаа прай алымымны тӧлеп пирем!» 30Че анзы ынабаан, парып, арғызын, ӧдізін тӧлеенӌе, харибге чаап салған. 31Пасха нымысчы арғыстары, ол нимені кӧріп, уғаа хомзын парғаннар. Анаң ханзар парып, прай нимені чоохтап пиргеннер. 32Андада хан, аны хығыртыбызып, теен: «Чабал нымысчы! Син миннең сурынғазың, аннаңар мин синің прай алымыңны чох иткем. 33Хайди мин сағаа айап парғам, сағаа даа ідӧк арғызыңа айирға кирек полған нимес пе зе?» 34Анаң хан, тарыныбызып, аны, алымын тӧлеп салғанӌа, харибде тудып, хатығ холда тударға чахығ пирібіскен. 35Тигірдегі Пабам сірерні ідӧк идер, сынап сірернің полғаныңар ла хомай иткен харындазының пырозын прай чӱреенең тастабаза+.

19

Чарылыстаңар

(Мк 10:1-12)

19^1•Иисус, пу чооғын тоозып, Галилей чирінең сығыбызып, Иордан суғның озархы Иудей чирінзер килген. 2Аның соонӌа кӧп кізі парған, Ол оларны анда имнеглебіскен.

3Фарисейлер, Андар киліп, Аны сыныхтирға полып, сурғаннар:

– Ир кізее ипчізінең хайдағ ла полза сылтағнаң чарылыс парарға чарадылча ба?

– 4Ӧӧркі Чайаачы пастап ир кізінең ипчі кізіні чайап салғанынаңар хығырбаазар ба? – нандырған оларға Иисус. 5Анаң Худай теен:

– Аннаңар ир кізі, паба-іӌезінең чарылып, ипчізінең пірік парар. Олар ікӧлең пір кізі осхас пол парарлар+. 6Іди олар, паза ікі кізі полбин, пір пол парчалар. Худай піріктіргеннерні кізее чарарға чарабас.

–+
7Андағда ноға Моисей ир кізее, чарылыс пічиин ипчізіне пиріп, аннаң чарылыс парарға чаратчатхан чахығны пирген? – сурғаннар Аннаң фарисейлер.

8Иисус оларға теен:

– Сірернің хатығ чӱректерің ӱчӱн Моисей сірерге ипчілеріңнең чарылызарға чаратхан. Че пастап андағ полбаан. 9Че тіпчем сірерге, кем ипчізінең, ирнең оралысханы ӱчӱн нимес, че пірее пасха сылтағ ӱчӱн чарылыс парча, ол кізі, пасха ипчі алза, позы хатнаң оралысча. Чарылыс парған ипчіні алған кізі дее оралысча.

–+
10Ир кізінең ипчінің аразындағы палғалыстар мындағ полчатса, ипчі албин чуртирға артых полбас па? – тееннер Иисусха ӱгренӌілері.

11Иисус, оларға нандырып, теен:

– Мин чоохтир сӧстер полған на кізінің чӱреене сиип парбас, кемге Худайдаң пирілген, ол ла кізее сиип парар:+
12Кізілернің ипчі ал полбинчатханы аймах сылтағлардаң поладыр. Піреелері іди тӧріп парғаннар, пасхаларын кізілер андағ ит салғаннар, че хайзылары, Тигір хан-чиріне туза идер ӱчӱн, ипчі албин чӧрчелер. Мынзы кізінің чӱреене чарапчатса, іди ползын.

Иисус олғаннарны алғапча

(Мк 10:13-16; Лк 18:15-17)

13•Ол туста Иисуссар, холларын салып алғазын тіп, палаларны ағыл килгеннер. Ӱгренӌілері, тізең, оларны кӧксееннер. 14Че Иисус теен:

– Тигір хан-чирі пу палалар осхастарни, аннаңар оларға Минзер иртерге чарадыңар паза Минзер килерге харығ полбаңар оларға+.

15Анаң оларны, холларын салып, алғап, андартын парыбысхан.

Пай оол мӧгі чуртастаңар сурча

(Мк 10:17-31; Лк 18:18-30)

16•Иисуссар пір оол, пас киліп, теен:

– Чахсы Ӱгретчі! Мӧгі чуртастығ полып алар ӱчӱн, хайдағ чахсы нимелер идерге кирекпін+?

17Иисус теен:

– Ноға син Мині чахсы тіп адапчазың? Чахсы чалғыс Худай ла полча. Мӧгі чуртастығ поларға сағынчатсаң, чахығларны толдыр тур+.

18Андада ол оол сурған:

– Хайдағ чахығларны?

Иисус нандырған:

– Ӧдірбе, оралыс чӧрбе, оғырлаба, чой киречілебе, 19паба-іӌеңні улуғла, чағыныңа, позыңа чіли, хын тур.

20Оол Ағаа теен:

– Мин кічігдең сығара ол чахығларны толдырып чуртапчам. Ам даа ниме идерге кирек мағаа+?

21Иисус теен ағаа:

– Син ӧтіре чахсы кізі поларға сағынчатсаң, парып, пар-чох нимеңні прай садыбызып, ахчаңны чох кізілерге ӱлебіс, андада пайың тигірде полар. Анаң киліп, Минің соомӌа пар+.

22Ол оолның ис-пайы кӧп полған, аннаңар ол, пу нимені истіп, пичелленіп ала парыбысхан.

23Иисус, тізең, Позының ӱгренӌілеріне теен:

– Сынны сірерге чоохтапчам, пай кізее Тигір хан-чирінзер кірерге сидік. 24Тіпчем сірерге пазох, тибенің іңе ӱдінӌе ирт парыбызары пай кізінің Худай хан-чирінзер кірерінең хай-хай оой.

25Аны истіп, ӱгренӌілері, тың таңнап парып, аннаң сурғаннар:

– Андағда кем арачылан халар?

26Иисус, оларзар кӧріп, нандырған:

– Кізілер ит полбас нимені Худай ит полар+.

27Андада Пётр Иисусха теен:

– Мына піс, прай нимебіс тасти, Синің сооңӌа чӧрчебіс. Андағда піске аның ӱчӱн ниме полар+?

28Иисус оларға теен:

– Сынны чоохтапчам сірерге: хаӌан Худай прай нимені нааӌылаза, Кізі Оолғы Позының сабланыс ӱлгӱ сіреезіне одырза, сірер дее, Минің соомӌа чӧргеннер, ідӧк он ікі ӱлгӱ сірее одырып, Израильнің он ікі сӧӧгін чарғылирзар+. 29Полғаны ла, кем Минің ӱчӱн иблерін, харындастарын алай пиӌелерін, пабазын алай іӌезін, ипчізін алай палаларын, алай чирлерін артыс салған, ол кізі чӱс хати артых сыйых алар паза ағаа мӧгі чуртас пирілер+. 30Че пастағыларының кӧбізі соонда пол парар, соондағыларның кӧбізі, тізең, паста пол парар+.

20

Виноградниктегі тоғысчылардаңар кип-чоох

– 1Тигір хан-чирі тоғынӌаң кізілерні иртен иртӧк тоғысха чаллап аларға сыххан виноградник ээзіне тӧӧй. 2Ол чалланчатхан кізілерні кӱнде пір динарий ахча тӧлирге чоохтас салып, винограднигінзер тоғынарға ызыбысхан. 3Ӱс час тузында[*] пазох ибдең сығып, садығ орнында тоғыс чох турчатхан хай пірее кізілерні кӧр салған. 4Оларға даа тіді: «Сірер дее винограднигімзер парыңар. Тоғынып алған ахчаны тӧлеп пирербін». Олар парыбоғысханнар. 5Кӱнӧрте алты паза тоғыс час тузында[*], пазох сығып, ідӧк иткен. 6Он пір[*] час иирзер хатап сығып, тоғыс чох турчатхан кізілерні кӧр салып, оларға теен: «Ноға сірер кӱн тооза мында, пір дее ниме итпин, турчазар?» 7«Пісті пірдеезі тоғысха чаллабаан», – тееннер олар. «Сірер дее винограднигімзер парыңар, тоғынып алған ахчаны тӧлеп пирербін» – чоохтанған оларға ол. 8Иир пол парғанда, виноградник ээзі тоғыс устағӌызына теен: «Тоғысчыларны хығырып, чал ахчазын тӧлеп пир, соондағылардаң пастап, пастағыларына теере». 9Он пір час иирде тоғынып пастааннары пірер динарий ахча алып алғаннар. 10Иң пурун килгеннері, тізең, кӧп арах аларбыс тіп сағынғаннар, че олар даа пірер динарий алып алғаннар. 11Ахчаларын алып алып, олар тура ээзіне перінглеп сыхханнар. 12«Соонаң килгеннері пір ле час тоғынғаннар, че син оларны піснең, кӱн тооза ізіге пызып ала тоғынғаннарнаң, тиң иттің». 13Ээзі оларның пірсіне нандырған: «Истек мині, нанӌы! Мин сині хыйыхтабинчам. Син миннең пір динарийге чоохтас салған полбаазың ма? 14Позыңның ахчаңны алып, пар. Мин соондағыларға, сағаа нинӌе пиргем, анӌох пирерге хынчам. 15Алай минің нимемні позым хынғанни итчең ӱлгӱм чоғыл ба? Алай син минің андағ харам нимес полчатханыма атархапчазың ма?» 16Пу оңдайнаң, соондағылары паста пол парарлар, пастағылары, тізең, соонда пол парарлар. Кӧп кізі хығыртылған, че асхынах – таллағны ирткен+.

Иисус Позының ӧлімінеңер паза тірілерінеңер ӱзінӌізін чоохтапча

(Мк 10:32-34; Лк 18:31-34)

17•Иерусалимзер парчадып, Иисус, он ікі ӱгренӌізін алынӌа хығырып алып, чолда оларнаң чоохтас парған:

– 18Мына піс Иерусалимзер кірчебіс. Анда Кізі Оолғын, садып, улуғ абыстарның паза Моисей Чахии пілігӌілерінің холына пирібізерлер. Олар, тізең, Аны, ӧлімге чарғылап, 19Худайы чохтарның холына, кӱлзіннер, сохсыннар паза кіреске хазазыннар тіп, пирібізерлер. Че ӱзінӌі кӱнінде Ол тіріл килер+.

Зеведей оолларының іӌезінің сурынызы

(Мк 10:35-45)

20•Соонаң Аныңзар Зеведейнің ипчізі, оолларынаң хада пастыр киліп, мӧкейіп ала пазырып, Иисустаң ниме-де сурынған.

–+
21Ниме кирек сағаа? – сурған ол ипчідең Иисус.

– Сӧс пир мағаа: хан пол парзаң, пу ікі оолғымның пірсі Синің оң сариңда, ікінӌізі, тізең, сол сариңда одырарлар, – нандырған Ағаа ол ипчі.

–+
22Сірер нимедеңер сурынчатханнарыңны даа пілбинчезер. Мин ісчеткен ӱлӱс-чірчені сірер іс поларзар ба алай Мин кіреске тӱсчеткен чіли кіреске тӱс поларзар ба? – нандырған Иисус?

– Поларбыс, – нандырғаннар Ағаа харындастар+.

23Иисус оларға теен:

– Мин ісчеткен ӱлӱс-чірчені ізерзер, Мин кірестенчеткен чіли кірестенерзер, че оң саримда паза сол саримда кем одырары Мин хынғанни полбинча. Анзы Пабам кемге тимнеен, ани полар.

24Аны истіп, халған он ӱгренӌізі пу харындастарға тарын парған. 25Иисус, прай ӱгренӌілерін хығырып алып, чоохтанған:

– Чоннар ханнары оларның пастары полчатханын, пиглері оларнаң устап парчатханын пілчезер нимес пе зе? 26Че сірернің араңарда іди полбазын. Кем араңарда иң улии поларға сағынча, анзы сірерге нымысчы ползын+. 27Кем араңарда пастағызы поларға сағынча, анзы сірерге хул ползын. 28Кізі Оолғы даа кізілерні Позының алны-кистіне чӧргізерге нимес, че пасхаларына нымысха чӧріп, кӧп кізінің ӱчӱн толығ полып, Позының тынын пирібізерге килген+.

Иисустың харах чохтарны имнебіскені

(Мк 10:46-52; Лк 18:35-43)

29•Иисус ӱгренӌілерінең хада Иерихоннаң сыхчатханда, Аның соонӌа кӧп чон парған. 30Чол хазында одырчатхан харах чох ікі кізі, Иисустың ирт париғанын сизін салып, хысхыр сыххан:

– Хан-пигібіс! Давид тӧлі! Айадах піске!+

31Кізілер оларны тысханнар, че олар уламох тың хысхырғаннар:

– Айадах піске, Хан-пигібіс, Давидтің тӧлі!

32Иисус, тохти тӱзіп, оларны Позынзар хығырып, теен:

– Ниме кирек сірерге Миннең?

– 33Хан-пигібіс! Пістің харахтарыбысты ас пир! – тееннер олар Ағаа. 34Иисус, оларға айап, харахтарына теңен. Сах андох олар кӧр сыхханнар, анаң Аның соонӌа парғаннар+.

21

Иисус Иерусалимзер хан чіли килче

(Мк 11:1-11; Лк 19:28-38; Ин 12:12-19)

21^1•Иисус, ӱгренӌілерінең хада Иерусалимзер чағдап киліп, Елеон тағдағы Виффагий аалзар читкен. Анаң ікі ӱгренӌізін алнынзар ызып,+
2оларға теен:

– Алныңарда чатчатхан аалзар парыңар. Килзӧк, палғап салған тізі эштекнең чиит эштекті анда таап, систіп алып, Минзер ағыл киліңер. 3Пірее кізі сірерге пірее ниме чоохтанза, сірер ағаа, олар Хан-пигібіске киректер тіп, нандырыңар. Ол кізі, эштектерні сах андох сірерге пиріп, позыдыбызар. 4Прай пу ниме ухаанӌының чоохтааны тол парзын тіп иділген:+
5«Чоохтап пиріңер Иерусалимге[*]: „Мына чиит эштек палалығ тізі эштекке мӱніп алып, синің амыр хылыхтығ ханың киліп одыр“». 6Ӱгренӌілері, парып, прай Иисус чахаан чіли иткеннер. 7Тізі эштекнең хада палазын ағыл киліп, ӱстӱне кип салыбысханнар, анаң Иисус мӱніп алған. 8Уғаа кӧп кізі постарының кип-азахтарын чолға чаза салғаннар, пасхалары, тізең, ағастар салааларын сындырып, чолға тӧзееннер. 9Иисустың алнынӌа паза соонӌа чӱгӱр парчатхан кізілер хысхырысханнар:

– Осанна![*] Давидтің тӧлі!

– Хан Худайның адынаң Килчеткенге алғас ползын!

– Осанна Ӧӧркі Чайаачаа!+

10Ол Иерусалимзер кіргенде, саардағылар прайзы хорылыс сыхханнар.

– Кемдір пу? – тіп сурастырғлааннар.

11Чон, тізең, нандырған:

– Пу ухаанӌы Иисус. Ол Галилей чиріндегі Назареттең+.

Храмны арығлааны

(Мк 11:15-19; Лк 19:45-48; Ин 2:13-22)

12•Иисус, Худай храмынзар кір киліп, андартын садығӌыларны паза садысчатханнарны прайзын сығара сӱрглебіскен. Ахча орнастырчатханнарның столларын паза иб тахырахтарын сатчатханнарның сіреелерін тӱңдере аңдарғлабызып,+
13оларға теен:

– Пазылған полған: «Минің храмым пазырӌаң тура тіп адал парар», сірер, тізең, аны тонағӌылар ордазына айландыр салғазар.

14Храмда Иисуссар харах чохтар паза ахсахтар пастыр килгеннер. Ол оларны имнебіскен. 15Улуғ абыстарнаң Моисей Чахии пілігӌілері Ол итчеткен хайхастарны паза храмда «Осанна, Давидтің тӧлі!» тіп хысхырысчатхан олғаннарны кӧре, ӧкпелен парып,+
16Иисусха тееннер:

– Исчезің ме, олар ниме тіпчелер?

– Йа, исчем! Сірер пу сӧстерні хаӌан даа хығырбаазар ба: «Син Позыңны олғаннарға паза час палаларға махтатыртхазың?» – нандырған оларға Иисус+.

17Иисус, оларны халғызып, саардаң сығып, Вифаний аалзар парған. Анда хонып алған+.

Смоква ағазын харғааны

(Мк 11:12-14, 20-24)

18•Иртен саарзар айланчатханда, Иисус астап парған+. 19Анаң чол хазында пір смоковница ағазын кӧр салып, андар пастыр килген. Че анда пӱрлердең пасха пір дее ниме таппин, ағаа чоохтанған:

– Синде чистек паза пір дее ӧспезін.

Сах андох смоковница ағазы хуруп парған+. 20Ӱгренӌілері, аны кӧр салып, таңнап парғаннар:

– Ноға смоковница іди кинетін хуруп парды?

– 21Сынны сірерге тіпчем, сірер киртінчетсеңер паза ікінӌілебинчетсеңер, пу ағас хайди пол парды, ідӧк ит поларзар, пу таға даа «кӧдіріліп, талайзар тӱс пар» тізеңер, ол тӱзер, – нандырған оларға Иисус+. 22Киртініп ала, Худайдаң ниме дее сурзаңар, ол нимені аларзар+.

Хайдағ ӱлгӱнең?

(Мк 11:27-33; Лк 20:1-8)

23•Иисус, храмзар киліп, ӱгрет сыхханда, Андар улуғ абыстар паза чонның ах сағаллары, пас киліп, сурғаннар:

– Киректеріңні хайдағ ӱлгӱнең итчезің? Сағаа мындағ ӱлгӱні кем пирген?

–+
24Мин сірердең пір ле сурығ сурарбын, ағаа нандыр пирзеңер, Мин дее сірерге прай нимені хайдағ ӱлгӱнең итчеткенімні чоохтап пирербін, – тіп нандырған оларға Иисус.

– 25Иоанның кіреске тӱзіргені хайдаң килген: Худайдаң ма алай кізілердең ме?

Андада олар, пос аразында ӱзӱріп, чоохтасханнар:

– «Худайдаң» тізебіс, Ол сурар: «Андағда ноға сірер Иоаннға киртінмеезер?»+
26Че «Кізілердең» тізебіс, чоннаң хорғыстығ. Олар Иоанны ухаанӌы тіп улуғлапчалар нооза+.

27Андада олар Иисусха піди нандырғаннар:

– Пілбинчебіс.

Ол даа оларға теен:

– Мин дее сірерге чоохтабаспын, пу нимелерні хайдағ ӱлгӱнең итчеткенімні.

Ікі харындастаңар кип-чоох

– 28Сірер чи хайди сағынчазар? Пір кізінің ікі оол полтыр. Ол, улуғ оолғынзар парып, теен: «Оолғым! Пӱӱн парып, минің винограднигімде тоғын». 29«Хынминчам» тіп нандырған ол, че сағыс хабынып, тоғынарға парған. 30Анаң ол кізі, кічіг оолғынзар парып, ідӧк чоохтанған. «Амох парам, пабаң» тіп нандырған оолғы, че позы тоғынарға парбаан. 31Пу ікі оолның хайзы пабазының чахиин толдырған?

Ағаа тееннер:

– Пастағызы.

Иисус оларға теен:

– Сынны сірерге тіпчем, албан чығӌаңнар паза чӧреечі ипчілер Худай хан-чирінзер сірердең пурун кірерлер. 32Иоанн сірерзер сын чолны кӧзіт пирерге килген нооза, че сірер ағаа киртінмеезер. Албан чығӌаңнар паза чӧреечі ипчілер ағаа киртінгеннер. Сірер, тізең, аны кӧрген соонда даа, ачырғанмаазар паза ағаа киртінмеезер.

Виноград ӧскірӌеңнердеңер кип-чоох

(Мк 12:1-12; Лк 20:9-19)

–+
33•Пасха кип-чоох истіп алыңар. Пір тура ээзі чуртаптыр. Ол, виноград ағастар одырт салып, ибіре сиден тудыбыстыр. Анда виноградты сыға пасчаң оймах хазып алып, хадағӌаа иб пӱдіріп, аны виноград ӧскірчеткен кізілерге тузаланарға пирібізіп, позы пасха чирлерзер парыбыстыр+. 34Чистек теерер тус чит килгенде, ол, чалӌыларын виноград ӧскірчеткеннерзер ызып, виноградтаң позының ӱлӱзін ағыл килерге чахаан. 35Че виноград ӧскірген кізілер, чалӌыларын тудып алып, пірсін соғып, паза пірсін ӧдір салып, халғанӌызын, тізең, таснаң чаалааннар+. 36Ээзі кізі хатап пастағызынаңох кӧп чалӌы ысхан, че оларны даа ідӧк иткеннер. 37Арығ полбаста, ол позының оолғын ысхан: «Минің оолғымнаң чалтанарлар, арса», – чоохтанған ол+. 38Виноград ӧскірӌеңнер, аның оолғын кӧр салып, постары алынӌа чоохтасханнар: «Пу пабазының пайын холға кирӌең чалғыс оолғы, парааңар, аны ӧдірібізееңер, халған анығ пісти полар»+. 39Анаң аны, хаап алып, виноградниктең сығарып, ӧдір салғаннар+. 40Амды виноградник ээзі, киліп, пу виноград ӧскірӌеңнерні хайди идер?

41Ағаа тееннер:

– Ол чабалларны айағ чох ӧдірібізер, виноградникті, тізең, пасхаларына тузаланарға пирібізер. Олар ағаа виноградты тузында пир турарлар+.

42Иисус оларға чоохтаан:

– Сірер Худай Пічиинде ниме пазыл парғанын хаӌан даа хығырбаазар ба? «Пӱдірігӌілернің хыйа тастаан тазы соонаң иң кирек, тура пулиин тутчаң тас пол парған. Аны Хан Худай иткен; піске хайдағ хайхастығ ниме ол»+. 43Аннаңар тіпчем сірерге, Худай хан-чирі сірердең нандыра алылар, аның чистектерін ағылчатхан кізілерге пирілер. 44Пу тасха тӱскен кізі чоо тӱс парар, ол тас, тізең, пірее кізінің ӱстӱне тӱс парза, аны чабыра чоо пазыбызар.

45Улуғ абыстарнаң фарисейлер, Иисустың кип-чоохтарын истіп, постарынаңар чоохтапчатханын сизініп, 46Аны хаап аларға иткеннер. Че чон Аны ухаанӌаа санаан, аннаңар олар чоннаң хорыхханнар+.

22

Тойдаңар кип-чоох

(Лк 14:15-24)

22^1•Иисус оларға аннаң андар кип-чоохтар чоохтаан.

–+
2Тигір хан-чирі, позының оолғына ипчі ал пиріп, улуғ той иткен ханға тӧӧй поладыр+. 3Ол хан позының нымысчыларын аалӌыларны тойға хығыр килерге ызыбысхан, че хығырған кізілері килерге хынмааннар. 4Ол пазох пасха нымысчыларын, піди чоохтанып ала, ызыбысхан: «Кізілерні ааллап хығырып, піди тіңер: „Чіӌең нимені мына тимнеп салдым, пуғаларым паза ӧнетін симірте азырап алған малларым соғыл пардылар. Прай ниме тимде, тойға киліңер“». 5Че хығырған кізілері, тізең, аның хығырғанын нимее салбин, пірсі позының хыразынзар, паза пірсі садығ киреенең парыбысхан, 6пасхалары, тізең, ханның нымысчыларын, тудып алып, иреелеп, ӧдірібіскеннер+. 7Мынзын ис салып, хан тың тарын парған. Ол, позының чааӌыларын ызып, кізі ӧдіргеннерні чох идіп, саарларын ӧртебіскен+. 8Анаң хан нымысчыларына теен: «Той чиизі тимде, че хығырған кізілер ағаа турыстығ полбадылар+. 9Аннаңар, чоллар пірікчеткен орынзар парып, учураан на кізіні тойға хығырыңар». 10Ол нымысчылар, чолларзар сығып, учураан кізілерні прайзын – хомайларын даа, чахсыларын даа – хығыр килгеннер. Тойға кізі тол чӧрібіскен. 11Хан, аалӌыларны кӧрерге сых киліп, тойға кисчең кип-азаан киспеен кізіні кӧр салған[*]
12«Нанӌым, хайди син тойға кисчең кип-азах чох пеер кір килдің?» – чоохтанған ол ағаа. Анзы, тізең, тапсабаан. 13Андада хан нымысчыларына чахаан: «Хаап алыңар аны, азах-холларын палғап, тастындағы харасхызар тастабызыңар. Анда сыыт паза тіс хыӌыразы полар»+. 14Хығыртхан кізі кӧп, че таллап алған кізі асхынах.

Хағанға – хағанни, Худайға – Худайни

(Мк 12:13-17; Лк 20:20-26)

15•Андада фарисейлер, хыйа парып, Иисусты пірее оңдайнаң Позыныңох сӧзінең тудып аларға чӧптескеннер+. 16Анаң постарының хай пірее ӱгренӌілерінең хада Ирод ханға чағын кізілерні Иисуссар ысханнар. Олар, парып, сурғаннар:

– Ӱгретчі! Піс пілчебіс, Син кӧні кізізің, Худайның чолынӌа парарға сын ӱгретчезің. Син пірдеезінең чалтанминчазың, пірдеезіне чалғанминчазың+. 17Аннаңар чоохтап пир піске, хайди сағынчазың, піс Рим хағаныға албан тӧлирге кирекпіс пе алай чох па+?

18Че Иисус, оларның кӧйтіктенчеткеннерін кӧріп, чоохтанған:

– Чойырхостар, Нимее мині сынап одырзар+? 19Кӧзіт пиріңер Мағаа албан тӧлепчеткен ахчаны.

Олар Ағаа динарий ахчаны ағыл пиргеннер.

– 20Пу динарийде кемнің сомы паза ады? – теен оларға Иисус.

– 21Хағанни, – нандырғаннар Ағаа.

Андада Иисус оларға теен:

– Андағда хағаннин хағанға пиріңер, Худайнин – Худайға+.

22Олар, Аны истіп, таңнап парғаннар. Анаң, Аны анда халғыс салып, парыбысханнар.

Тірілердеңер чоох

(Мк 12:18-27; Лк 20:27-40)

23•Ӧлім соонда кізі тірілбинче тіпчеткен саддукейлер, олох кӱн Иисуссар пас киліп, Аннаң сурғаннар:

–+
24Ӱгретчі! Моисей піди теен: «Пірее кізі, пала чох чуртап, ӱреп парза, ол кізінің харындас-туңмазы, аның ипчізін ал салып, ӱреен харындазының тӧлін узаратсын». 25Пістің читі харындас полған. Улуғ харындазыбыс ипчі алған, че пала чох ӱреп парған. Моисей Чахии хоостыра аның ипчізін харындазы ал салған. 26Анзы ӱреен соонда, ол ипчіні ікінӌі харындазы ал салған, анаң ӱзінӌізі, іди читінӌі харындазына теере, прайзы ӱреглеп парғанӌа. 27Прайзының соонаң оларның ипчізі ӱреп парған. 28Ам олар прайзы тіріл килзелер, ол ипчі кемни полар? Прай харындастар пір ипчінең чуртааннар нооза.

29Иисус оларға нандырған:

– Сірер, Худай кӱзін паза Худай Пічиин пілбин, алӌаас итчезер. 30Кізілер, тіріл килзелер, ипчі албинчалар, ирге дее парбинчалар. Олар тигірдегі Худай ангеллері осхас поларлар. 31Ӱреп парғаннарның тірілерінеңер Худай сірерге чоохтаанын хығырбаазар ба? 32«Мин Авраамның Худайыбын, Исаактың Худайыбын, Иаковтың даа Худайыбын». Худай ӱрееннерни нимес, че тіріглерни.

33Чон, Аны истіп, Аның ӱгредиине чапсаан.

Иң улуғ чахығ

(Мк 12:28-34; Лк 10:25-28)

34•Фарисейлер, тізең, Иисус саддукейлерні хайди тымылдырыбысханын истіп, хада чыылыс парғаннар. 35Оларның пірсі, Моисей Чахии пілігӌізі, Иисусты сыныхтап, сурған:

– 36Ӱгретчі! Моисей Чахиинда хайзы чахығ иң улуғдыр?

37Иисус ағаа теен:

– Хан Худайға прай чӱрееңнең, прай кӧңніңнең паза прай сағызыңнаң хын. 38Пу пастағы паза ӧӧн чахығ. 39Ікінӌізі дее мынзыох осхас уғаа улуғ чахығ: «чағыныңа, позыңа чіли, хын»+. 40Моисей Чахиинаң ухаанӌыларның ӱгредии пу ікі чахыға тӧстенчелер+.

Мессий-Христос кемнің тӧлі?

(Мк 12:35-37; Лк 20:41-44)

41•Фарисейлер чыылыс парғанда, Иисус олардаң сурған:

– 42Мессий-Христостаңар сірер ниме сағынчазар? Кемнің Ол тӧлі?

Ағаа нандырғаннар:

– Давидтің+.

43Иисус оларға теен:

– Андағда ноға Давидке Худай Худы тол парғанда, Давид, Мессийні Хан-пигім тіп адап, піди тіпче: 44«Хан Худай минің Хан-пигіме теен: „Мин Синің прай ыырӌыларыңны азааң алтына тастаанӌа, мында Минің оң саримда одыр тур“»+. 45Давид Аны Хан-пигім тіп адапчатса, хайди андағда Мессий-Христос Давидтің тӧлі пол парча?

46Пірдеезі Ағаа пір дее сӧс нандыр полбаан. Аннаң сығара пірдеезі Аны сурастырғлирға тідінмеен+.

23

Иисус фарисейлердеңер паза Моисей Чахии пілігӌілерінеңер сизіндірче

(Мк 12:38-40; Лк 11:37-52; 20:45-47)

23^1•Андада Иисус, чоннаң паза Позының ӱгренӌілерінең чоохтазып, 2піди теен:

– Моисей Чахии пілігӌілері паза фарисейлер, Моисейнің орнында одырып, аның чахығларын чарытчалар. 3Сірерге идерге чахаан нимелерні прай толдырып-идіп турыңар, че оларға кӧӧкпеңер: олар постары даа чоохтаан нимелерні итпинчелер+. 4Олар кізілерге аар паза апарарға сидік чӱктерні артыбысчалар, постары, тізең, оларға салааларынаң даа теңерге хынминчалар. 5Прай постарының киректерін кізілерге кӧзідерге ле тіп итчелер. Хамахтарындағы пічіктіг чаламаларын чалбахтаң чалбах итчелер, кип-азахтарындағы чачахтарны узуннаң узун итчелер. 6Олар той-пайда тӧрде одырарға хынадырлар, синагогаларда, тізең, – алнындағы сіреелерде+. 7Орыхта алай чон кӧп чирлерде, олар кізілерге улуғлап удурладарға паза «Ӱгретчі! Ӱгретчі!» тіп адаттырарға хынадырлар. 8Сірернің пір ле Ӱгретчі – Мессий-Христос, сірер, тізең, прайзыңар харындастарзар, аннаңар постарыңны ӱгретчее санабаңар+. 9Сірернің пір ле Паба пар, Ол тигірде, аннаңар чир ӱстӱнде пір дее кізіні паба тіп адирға кирек чоғыл. 10Устағӌыңар даа сірернің пір ле – Мессий-Христос, аннаңар постарыңны устағӌаа санабаңар. 11Иң улииңар сірерге прайзына нымысчы ползын+. 12Позын пӧзік кӧдірчеткен кізі, ол тӧбін тӱзіртер, че позын нимее салбинчатхан кізі, ол кӧдіртер нооза.

Хыйал сірерге

–+
13Хыйал сірерге, Моисей Чахии пілігӌілері паза фарисейлер! Чойырхостар! Сірер кізілердең Тигір хан-чирін чабысчазар. Постарың даа андар кірбинчезер, андар кірерге итчеткеннерні дее кирбинчезер+.

14Хыйал сірерге, Моисей Чахии пілігӌілері паза фарисейлер! Чойырхостар! Сірер ӧкіс ипчілернің чурттарын тонапчазар, анаң, пасхалары кӧрзіннер тіп, чойланып, ӱр пазырчазар. Пу нименің ӱчӱн улам хатығ чарғы полар сірерге.

15Хыйал сірерге, Моисей Чахии пілігӌілері паза фарисейлер! Чойырхостар! Сірер, талайлар паза чирлер ибіре чӧріп, постарыңа ӱгренӌілер тілепчезер. Піреезін таап алзар, тізең, аны ӱгредииңерге айландырып, постарыңнаң ікі хати хомай ит салып, кӧйчеткен кӧлзер тастатчаң кізі итчезер.

16Хыйал сірерге, харах чох устағӌылар! «Храмнаң обалланып, аны толдырбаза даа хайтпас, че храмдағы алтыннаң обалланғанын хайди даа толдырарға кирек» тіп ӱгретчезер+. 17Харах чох алығлар! Хайзы артыхтыр? Алтын ма? Алай алтынны чарытчатхан храм ма? 18Ідӧк сірер «Тайығ орнынаң обалланып, аны толдырбаза даа хайтпас, че ол орынға салған сыйыхнаң обалланғанын хайди даа толдырарға кирек» тіп ӱгретчезер. 19Харах чох алығлар! Хайзы улуғдыр? Сыйых па? Алай ол сыйыхты чарытчатхан тайығ орны ба? 20Аннаңар кем тайығ орнынаң обалланча, ол ідӧк тайығ орнындағы прай сыйыхнаң обалланча. 21Кем храмнаң обалланча, ол храмнаң даа, андағы Худайнаң даа обалланча. 22Че кем тигірнең обалланча, ол Худай ӱлгӱ сіреезінең дее, анда одырчатхан Худайнаң даа обалланча.

23Хыйал сірерге, Моисей Чахии пілігӌілері паза фарисейлер! Чойырхостар! Сірер, мята, анис паза тмин ӧскіріп, Худайға онынӌы чардығын пирчезер, че Моисей Чахииның иң ӧӧн ӱгредиин – чарғыны, ӧлӌейні паза киртіністі – постарыңнаң хыйа тастапчазар. Сірер анзын идіп, мынзын даа ундубасха кирексер. 24Харах чох устағӌылар! Сарығ сеектерні сӱӱп, тастапчазар, тибелерні, тізең, азырчазар!

25Хыйал сірерге, Моисей Чахии пілігӌілері паза фарисейлер! Чойырхостар! Сірер чірче-айахтың тастын на арығлап салчазар, оларның істінде, тізең, азымахтаныс паза сын нимес нимелер толдыра. 26Харах чох фарисей! Пастап айахнаң чірченің істін арығлап сал, андада аның тасты даа арығ полар.

27Хыйал сірерге, Моисей Чахии пілігӌілері паза фарисейлер! Чойырхостар! Сірер хазарт салған хомдылар осхассар. Тастынаң олар сіліг кӧрінчелер, істілеріне, тізең, ӧлген кізілернің сӧӧктері паза аннаң даа пасха чызығ нимелер тол парғаннар+. 28Сірер ідӧк тастынаң арығ чӱректіг кізілер осхассар, че істіңерде чойырхоссар паза сайбағӌызар.

29Хыйал сірерге, Моисей Чахии пілігӌілері паза фарисейлер! Чойырхостар! Сірер ухаанӌыларны кӧмӌең орыннар пӱдірчезер паза арығ чӱректіг кізілерге хумартхы тастар чазапчазар. 30Анаң тіпчезер: «Піс адаларыбыс тузында чуртаан ползабыс, ухаанӌыларның ханын тӧгерінде араласпасчыхпыс»+. 31Пу оңдайнаң сірер, ухаанӌыларны ӧдірген кізілернің тӧллері полчабыс тіп, постарыңнаң тоғыр киречілепчезер. 32Андағ полза, сірер, пабаларың пастаан киректерні аннаң андар идіп, тоос салыңар. 33Чыланнар, чылан палалары! Кӧйчеткен кӧлнің чарғызынаң хайди тизіп аларзар+? 34Аннаңар сірерзер ухаанӌыларны, хыйғаларны паза ӱгретчілерні ысчам, че сірер оларның хай піреелерін ӧдір саларзар, піреелерін кіреске хазап саларзар, пасхаларын, тізең, постарыңның синагогаларыңда соғып, саардаң саарға сӱр чӧрерзер+. 35Іди сірер чир ӱстӱнде арығ чӱректіг прай кізілернің тӧгілген ханы ӱчӱн пыролығ поларзар: арығ чӱректіг Авельнің тӧгілген ханынаң сығара сірерге храмның паза тайығ орнының аразында ӧдірт салған Варахийнің оолғы Захарийнің тӧгілген ханына теере!+
36Сынны сірерге тіпчем, прай пыро пу тӧлге тӱзер.

Иерусалимні сизіндірткені

(Лк 13:34-35)

– 37•Иерусалим! Иерусалим! Ухаанӌыларны ӧдірчеткен паза позыңзар ысханнарны тастарнаң чаалапчатхан саар! Нинӌе хати Мин, палаларын ханат алтына чыыпчатхан хус чіли, палаларыңны чыып аларға хынғам, че син хынмаазың!+
38Мына, тураңар ээн халарға чӧр. 39Тіпчем сірерге: «Алғас ползын Хан Худайның адынаң Килигенге!» тіп хысхырбаанда, Мині паза кӧрбессер+.

24

Храмның иңзерілерінеңер паза чир ӱстӱнің тоозыларынаңар

(Мк 13:1-23; Лк 21:5-24)

24^1•Иисус храмнаң сығып париғанында, ӱгренӌілері, Ағаа храмны кӧзідерге тіп, пас килгеннер. 2Иисус, тізең, оларға теен:

– Прай пу нимені кӧрчезер бе? Сынны тіпчем сірерге, мында тас ӱстӱнде тас халбас, прай иңзеріл парар+.

3Иисус Елеон тағда одырчатханда, тізең, Андар ӱгренӌілері ле киліп, Аннаң сурғаннар:

– Чоохтап пир піске, хаӌан полар ол ниме? Тӱгенӌі тус поларына паза Синің килеріңе хайдағ танығ полар?

– 4Китеніңер! Пірдеезіне алаахтыртпаңар, – нандырған оларға Иисус.

–+
5Кӧп кізі Минің адымнаң аданып килер. «Мин Мессий-Христоспын!» тіп турарлар, кӧп чонны алаахтырып аларлар. 6Ідӧк чағынғы паза ыраххы чаалардаңар истерзер. Кӧріңер, тың хорыхпаңар. Прай ол полӌаң ниме, че анзы ам даа тӱгенӌізі нимес. 7Чон чоннаң, хан ханнаң тоғыр кӧдірілер. Анда-мында ӧзӧгіс-хырылыстар паза чир тітірезі полар+. 8Прай пу нимелер пала тӧрідерде пасталчатхан ағырығлар осхастар. 9Андада сірерні иреелеп ӧдірерлер. Минің адымның ӱчӱн сірерні прай чоннар хырт кӧрер+. 10Андада ӱгренӌілернің аразында кӧп кізі Худайдаң хыйа полыбызар, пірсі пірсін садып, удур-тӧдір пу харахнаң кӧріспестер,+
11кӧп чой ухаанӌы сых киліп, кӧп чонны алаахтыр салар+. 12Чабал ниме иртіре кӧп поларынаң, кӧп кізіде хыныс сооп парар. 13Тоозазын сыдас парыбысхан на кізі арачылан халар+. 14Че пастап, пу Тигір хан-чирінеңер Чахсы Хабарны прай чир ӱстӱндегі чоннар иссіннер тіп, чоохтирлар. Анаң на тӱгенӌізі килер+.

15•Ызых орында чиркестіг нименің турчатханын кӧр салзаңарох – анзынаңар ухаанӌы Даниил[*] чоохтаан полған (хығырған кізі пілер аны) – 16Иудей чиріндегілер тағларзар тиссіннер, 17тура хырындағы кізі ибінзер, пірее ниме аларға тіп, кірбезін,+
18хырадағы кізі кип-азаан аларға ибзер алдыра чӱгӱрбезін. 19Ол кӱннерде тойлығ паза час палалығ ипчілерге хыйал-чобағ тӱзер!+
20Сірерге хысхызын алай ба суббота кӱн тизерге киліс парбазын тіп, пазырыңар. 21Андада чир пӱткеннең сығара амға теере хаӌан даа полбаан паза хаӌан даа полбас илбек чобағ полар нооза+. 22Ол кӱннер хызырылбаан ползалар, пір дее тіріг ниме арачылан полбасчых, че таллап алған кізілер ӱчӱн андағ кӱннер хызырыларлар.

Кізі Оолғы килерінеңер

–+
23Сірерге, «Мына мында Мессий-Христос!» алай «Ол тігде» тіп, піреезі чоохтанза, киртінмеңер+. 24Кӧп чой мессий-христостар паза чой ухаанӌылар сыға саларлар нооза. Оңдай полза, олар, таллап алған кізілерні дее алаахтырып аларға полып, илбек танығлар паза хайхастар идерлер+. 25Кӧріңер, Мин сірерге азынада чоохтап пирдім+. 26Алай сірерге «Мына Ол хуу чазыда» тізелер, парбаңар андар; «Ол мында, кӧрінмес чирде» тізелер, киртінмеңер. 27Хайди сағын, іскер чарып, кидер дее кӧріне халадыр, Кізі Оолғының даа килері андағ полар+. 28Хусхуннар сӧӧк чатчатхан чирзер чыылызадырлар нимес пе зе+?

29•Ол кӱннердегі чобағ соонда кинетін кӱн пӱлестел парар, ай чарыбас, чылтыстар тигірдең тӱс парарлар, тигірнің кӱстері тітіри тӱзерлер+. 30Андада тигірде Кізі Оолғының тании кӧріне тӱзер. Тигір пулуттарынӌа улуғ сабланызында паза кӱзінде парчатхан Кізі Оолғын кӧре, чир ӱстӱндегі прай чоннар ылғап сығарлар+. 31Ол чирнің тӧрт пулиинзар Позының ангеллерін чоон табыстығ пырғылығ ызыбызар. Олар Аның таллап алған кізілерін тигірнің пір хыринаң пасха хырина теере чыып аларлар.

Ол кӱн хаӌан полар?

(Мк 13:24-31; Лк 21:25-33)

–+
32•Сірерге смоква ағазы кӧзідім ползын: аның салаалары, нымзап парып, пӱрлен сыхсалар, чайғы чағдап одырғанын пілчезер. 33Ідӧк, Минің чоохтаанымның толчатханын кӧр салзаңар, пілерзер – Кізі Оолғы чағын, ізік хыринда. 34Сынны чоохтапчам сірерге, прай пу ниме амғы тӧл ӱзілгелеккеӧк полар+. 35Тигірнең чир чіт парарлар, Минің сӧзім, тізең, халар.

–+
36•Ол кӱннеңер, ол тустаңар пірдеезі, тигірдегі ангеллер дее пілбинчелер. Аны Пабам на чалғызан пілче. 37Нойның тузында хайди полған, ідӧк Кізі Оолғы килер туста полар. 38Суғ тазар кӱннернің алнында Ной позының улуғ кимезіне одырыбысханынӌа, ідӧк чееннер, іскеннер, ипчі алғаннар паза ирге парғаннар. 39Чир ӱстӱне суғ чайылып, прайзын хыр парыбысханӌа, олар ниме полчатханын піл тее полбааннар. Кізі Оолғы килзе, ідӧк полар. 40Андада хырадағы ікі кізідең пірсі алылар, паза пірсі – тасталар. 41Теербеннең ун тартчатхан ікі ипчінің пірсі алылар, паза пірсі – тасталар. 42Сірер пілбинчезер, ноо туста Хан-пигіңер килер, аннаңар сиргек полыңар+. 43Че сірер пілчезер, тура ээзі оғырның килер тузын пілген полза, ол сиргек поларӌых, оғырға даа туразына кірерге пирбесчік+. 44Кізі Оолғы сірер пір дее сағыбаан туста чиде салар, аннаңар хаӌан даа тимде полыңар.

Ізестіг паза ізестіг нимес нымысчы

(Лк 12:41-48)

–+
45•Кем андағда ізестіг паза хыйға нымысчы? Тура ээзі, чіӌең нимені нымысчыларға тузында пир турзын тіп, нымысчыны турғысхан. 46Ээзі киліп, нымысчының іди хайынчатханын кӧрзе, хайдағ часкалығ ол нымысчы!+
47Андада, сынны чоохтапчам сірерге, ээзі андағ нымысчыны прай тура-хазаазын кӧрерге турғыс салар. 48Че хомай нымысчы полза, позы позына «Минің ээзім табырах килбес» тіп ала,+
49арғыстарын соғып, ізеечілернең хада ізіп, чіп чӧрер. 50Андада мындағ нымысчының ээзі ол сағыбаан кӱнде, ол сағынмаан туста чиде салар, 51аны ыра-чара тартып, чойырхостарни осхас ӱлӱстіг идер. Анда сыыт паза тіс хыӌыразы полар+.

25

Он хыстаңар кип-чоох

– 1Андада, чарытхыларын алып, ипчі алчатхан оолны удурлирға сыххан он хысха тӧӧй полар Тигір хан-чирі+. 2Ол хыстарның пизі уғаа хыйға полған, халған пизі, тізең, нимее чарабаан. 3Нимее чарабааннар, чарытхыларны алып, кӧйдірӌең хайахтарын албин салтырлар. 4Хыйғалар, тізең, чарытхыларны паза ідістеріне толдыра хайах алып алғаннар. 5Че ипчі алчатхан оол орайлатчатханда, прайзы, сабыхсып, узубысхан+. 6Орты хараада, тізең, «Мына ипчі алчатхан оол килир, аны удурлирға сығыңар» тіп хысхырған табыс истіл парған. 7Андада прай хыстар, усхун киліп, чарытхыларын иптебіскеннер. 8Нимее чарабаан хыстар, тізең, хыйғаларына тееннер: «Пістің чарытхыларыбыс ӱсчелер, аннаңар хайахтарыңнаң кӧп нимес піске пиріңер». 9«Андада ол хайах піске дее, сірерге дее читпес. Сірер, садығӌыларзар парып, постарыңа садып алыңар» тіп нандырғаннар хыйғалары. 10Олар хайах садызып аларға парыбысхан туста ипчі алчатхан оол чиде салған. Прай тимнен салған хыстар аннаң хада тойға кір парыбысханнар, ізік, тізең, чабыл парған+. 11Анаң пайаағы хыстар, айлан киліп, чоохтанғаннар: «Ээзі кізі! Ээзі кізі! Ас пир піске ізікті!»+
12«Сынны тіпчем сірерге, Мин сірерні пілбинчем» тіп нандырған оларға ипчі алчатхан оол+.

13Кип-чоохты тоозып, Иисус теен:

– Сірер Кізі Оолғының килер кӱнін дее, тузын даа пілбинчезер, аннаңар сиргек полыңар.

Таланттаңар[*] кип-чоох

(Лк 19:11-27)

–+
14•Ідӧк Тигір хан-чирі пасха чирзер парчатхан паза, позының нымысчыларын хығырып, нинӌе пар нимезін кӧрерге чахыпчатхан кізее тӧӧй. 15Оларның полғанына ла сӱмезі хоостыра ахча пирген ол: пірсіне пис талант, ікінӌізіне – ікі, ӱзінӌізіне – пір. Позы сах андох парыбысхан. 16Пис талант алған нымысчы, парып, ол ахчазын кирекке тузаланып, хоза пис талант идіп алған. 17Ідӧк ікі талант алған нымысчы соонаң хоза ікі талант идіп алған. 18Пір талант алған нымысчы, тізең, парып, аны чирге кӧӧм салып, іди ол ээзінің кӱмӱзін чазыр салған. 19Илееде тус ирткенде, нымысчыларның ээзі, айланып, нымысчыларынаң нандырығ сурған+. 20Пис талант алған нымысчы, киліп, хоза пис талант ағыл пиріп, теен: «Ээзі кізі, син мағаа пис талант пиргезің, мына мин оларға хоза пис талант тоғынып алғам». 21«Чахсы паза ізестіг нымысчым! Син кічіг киректе ізестіг полдың. Мин сині кӧп нименің пазында турғызарбын. Ээзіңнең хада ӧрін» – тіп нандырған ағаа ээзі+. 22Ікі талант алған нымысчы даа, пас киліп, теен: «Ээзі кізі! Син мағаа ікі талант пиргезің. Мин оларға хоза ікі талант тоғынып алғам». 23«Чахсы паза ізестіг нымысчым! Син кічіг киректе ізестіг полдың. Мин сині кӧп нименің пазында турғызарбын. Ээзіңнең хада ӧрін», – теен ағаа аның ээзі. 24Пір талант алған нымысчы, пас киліп, теен: «Ээзі кізі! Мин синің хатығ хылииңны пілчем. Таарыбаан чирде ас кисчезің, чайа тастабаан чирде теерчезің. 25Аннаңар мин, синнең хорығып, парып, синің ахчаңны чирге чазыр салғам. Мына сағаа сини». 26Ээзі ағаа нандырған: «Арғаас паза нимее чарабас нымысчы! Мин таарыбаан чирде ас кисчеткенімні, чайа тастабаан чирде теерчеткенімні піліп, 27син кӱмӱс ахчамны садығӌыларға пирібізерге кирек полғазың. Мин, тізең, киліп, парыс алып аларӌыхпын. 28Амды пір талантты, аннаң алып, он таланттығ кізее пирібізіңер. 29Ниме-ноозы пар полған на кізіни хозылып одырар, че ниме-ноозы чох кізі пар даа нимезін пыластырар+. 30Пу нимее чарабаан нымысчыны, тізең, тастындағы харасхызар тастабызыңар: анда сыыт паза тіс хыӌыразы полар» тіп, Иисус піди хосхан:

– Хулаа пар кізі иссін!

Чоннарны чарғылааны

–+
31Хаӌан Кізі Оолғы Позының сабланызында паза Аннаң хада прай ах-арығ ангеллері чиде салзалар, андада Ол Позының сабланыстығ ӱлгӱ сіреезіне одырыбызар+. 32Аның алнына прай чоннар чыылыс килерлер. Андада оларны, мал хадарӌызы хойларны ӧскілердең чарчатхан чіли, Ол ікі чара чар салар+. 33Хойларны Позының оң саринзар турғыс салар, ӧскілерні, тізең, – сол саринзар. 34Анаң хан Позынаң оң сариндағыларға чоохтанар: «Минің Пабам алғааннары, киліңер, чир чайалғаннаң сығара сірерге тимнелген хан-чирін алыңар+. 35Мин астапчатханда, сірер мині азыраазар, сухсаанымда – суғ пиргезер, хонӌаң чир чох чӧрчеткенімде – тураңарда хондырғазар,+
36кип-азах чох полғанымда – тонандырғазар, ағырчатханымда – мині кӧргезер, харибде одырчатханымда – Минзер килгезер»+. 37Андада арығ чӱректіг кізілер Ағаа нандырарлар: «Хан-пигібіс! Хаӌан піс, Синің астапчатханыңны кӧріп, азыраабыс? Алай, сухсапчатханыңны кӧріп, суғ пиргебіс? 38Хаӌан піс Сині, хонӌаң чир чох чӧрчеткеніңні кӧріп, турабыста хондырғабыс? Алай, кип-азааң чохта, тонандырғабыс? 39Хаӌан піс, ағырчатханыңны алай харибде одырчатханыңны кӧріп, Синзер килгебіс?» 40«Сынны сірерге тіпчем, сірер кічіг харындастарымның пірсіне иткен нимелерні мағаа даа иткезер» тіп нандырар оларға хан+. 41Андада Позының сол саринда турчатханнарға чоохтанар: «Хыйа парыңар миннең, хаарғаннар. Сайтанға паза аның ангеллеріне тимнелген успас отха кіріңер+. 42Мин астап чӧрчеткенде, Мағаа чиис пирбеезер. Сухсапчатханда, Мағаа суғ пирбеезер. 43Хонӌаң орын чох чӧргенде, Мині тураа кирбеезер. Кип-азах чох полғанда, Мині тонандырбаазар. Ағырчатханда паза харибде одырчатханда, сірер Мині кӧрбеезер». 44Андада олар, Ағаа нандырып, тирлер: «Хан-пигібіс! Хаӌан піс, Синің астапчатханыңны алай сухсапчатханыңны, алай хонӌаң чир чох чӧрчеткеніңні, алай кип-азах чох полғаныңны, алай ағырчатханыңны, алай харибде одырчатханыңны кӧріп, Сағаа полыспаабыс?» 45Андада Ол нандырар оларға: «Сынны сірерге тіпчем, Минің пу кічіг харындастарымның піреезіне итпеен чахсы нимені Мағаа даа итпеенге саналар»+. 46Анаң мыннары тоозылбас хатығ чарғаа ызыларлар, арығ чӱректіг кізілер, тізең, мӧгі чуртассар парарлар.

26

Иудейлернің хара сағызы

(Мк 14:1-2; Лк 22:1-2; Ин 11:45-53)

26^1•Прай пу нимені чоохтирын тоозып, Иисус ӱгренӌілеріне теен:

– 2Ікі кӱн пазынаң Пасха тіп ӱлӱкӱн поларын пілчезер. Андада Кізі Оолғын кіреске хазап саларға пирібізерлер.

3Ол туста иң улуғ абыстың – Кайафаның туразынзар улуғ абыстар, Моисей Чахии пілігӌілері паза ах сағаллар чыылыс парғаннар. 4Пу чыылығда олар Иисусты кӧйтікнең тудып аларға, анаң ӧдірібізерге чарат салғаннар, 5че «Аны ӱлӱкӱнде идерге чарабас, чон чабалланып хайнир» тіп чоохтасханнар олар.

Иисус Вифанийде

(Мк 14:3-9; Ин 12:1-8)

6•Вифаний аалда Иисус хаӌан-да ходыр чызығ палығлығ Симонның туразында полғанда,+
7Аныңзар пір ипчі, аарлығ миро хайахтығ алавастр ідізін тудынып, пас килген. Одырчатхан Иисустың пазына ідістегі хайахты ур сыххан. 8Иисустың ӱгренӌілері, аны кӧр салып, тарынып, чоохтанғаннар:

– Аны нимее іди ӱредерге кирек? 9Пу хайахты аарлыға садып, ахчазын чох кізілерге ӱлебізерге чарирӌых.

– 10Нимее сірер ипчіні хомзындырчазар? Ол Мағаа чахсы ниме ит салған, – теен Иисус, нимедеңер чоохтанчатханнарын сизініп, – 11Чох кізілер сірернің хыриңарда хаӌан даа поларлар. Че Мин сірернең хада сыбыра полбаспын+. 12Пу ипчі, хайахты ӱстӱме урып, Мині чыып саларларына тимнеп салды+. 13Сынны чоохтапчам сірерге, прай чир-чалбахта Чахсы Хабар тарадылар, ноо даа чирде пу ипчіні ундубас ӱчӱн, ол иткен нимедеңер чоохталар+.

Иуда Искариоттың садынғаны

(Мк 14:10-11; Лк 22:3-6)

14•Андада Иисустың он ікі ӱгренӌізінің пірсі – Иуда Искариот ат ал чӧргені – улуғ абыстарзар парған.

–+
15Мин Иисусты сірерге садыбыссам, Аның ӱчӱн ниме пирерзер мағаа? – теен Иуда.

Абыстар ағаа отыс кӱмӱс манит пиргеннер. 16Ол тустаң сығара Иуда Иисусты оларның холына пирібізер оңдай сағып сыххан.

Ӱлӱкӱн чиизін тимнеені

(Мк 14:12-16; Лк 22:7-13)

17•Ачытпаан халас ӱлӱкӱнінің пастағы кӱніндӧк ӱгренӌілері, Иисуссар пас киліп, сурғаннар:

– Піс Сағаа Пасха тіп ӱлӱкӱннің чиизін хайда тимнеп пирибіс тіп сағынчазың?

18Иисус оларға теен:

– Сірер, саарда пір кізізер парып, чоохтаңар ағаа: «Ӱгретчі тіпче: „Минің тузым чағын. Синде Пасха ӱлӱкӱнін ӱгренӌілерімнең хада иртірербін“».

19Ӱгренӌілері, Иисус хайди чоохтаан, ідӧк иткеннер. Пасха тіп ӱлӱкӱн чиизін тимнеп салғаннар.

Иирдегі чиис

(Мк 14:17-26; Лк 22:14-20; Ин 13:21-30; 1 Кор 11:23-25)

20Иир пол парғанда, Ол стол кистіне ӱгренӌілерінең хада одырған. 21Азыранчатханнарында, Иисус чоохтанған:

– Сынны сірерге тіпчем, сірернің пірсі Мині садыбызар+.

22Ӱгренӌілері, тың хомзын парып, полғаны ла Иисустаң сур сыххан:

– Хан-пигім! Анзы минмін ме?

– 23Холын айахха Миннең хада сунған кізі Мині садыбызар, – нандырған Иисус,

– 24Итсе-де, Кізі Оолғы Аннаңар Худай Пічиинде пазылған хоостыра ӧл парар, че хыйал Кізі Оолғын сатчатхан кізее! Ол кізее тӧрібеске артых поларӌых+.

25Ол туста Аны садарға чӧрчеткен Иуда теен:

– Анзы минмін ме, Ӱгретчі?

– Син чоохтадың аны, – нандырған Иисус.

26•Олар азыранчатхан туста, Иисус халасты, алып алып, алғабызып, сындырған, анаң аны ӱгренӌілеріне ӱлеп, теен:

– Мыны алып, чіңер, пу Минің ит-сӧӧгім+.

27Анаң, чірче алып, алғыстап, ӱгренӌілеріне пиріп, теен:

– Прайларың мыннаң ізіңер. 28Пу Наа Молӌағны таныхтапчатхан ханым. Ол кӧп кізілернің чазыхтарын позыдар ӱчӱн тӧгілче. 29Тіпчем сірерге: Мин Пабамның хан-чирінде наа арағаны сірернең хада ісчең кӱнге теере пу виноград арағазын паза іспеспін.

30Анаң олар, Худайны саблапчатхан ырны ырлап ала, Елеон тағзар парғаннар+.

Пётрның хыйа поларын ухаанӌылааны

(Мк 14:27-31; Лк 22:31-34; Ин 13:36-38)

31•Анаң Иисус оларға теен:

– «Хадарӌыны ӧдірібізербін, андада ӧӧрдегі хойлар пытырас парарлар» тіп Пічікте пазылған. Аннаңар пу хараазын сірер прайзыңар Мині тастап парыбызарзар+. 32Че тірілген соонда, Мин сірерні Галилей чирінде сағирбын.

–+
33Синнең прайзы даа айланыбысса, мин хаӌан даа Синнең аар айланмаспын, – теен Иисусха Пётр.

– 34Сынны сағаа тіпчем: пуох хараазын, питук тапсаалахха даа, син Миннең ӱс хати хыйа полыбызарзың, – нандырған ағаа Иисус.

35Че Пётр Ағаа теен:

– Синнең хада ӧлімге дее парарға киліссе, мин Синнең хыйа полбаспын.

Пасха даа ӱгренӌілері іди тееннер+.

Иисус Гефсиман садында

(Мк 14:32-42; Лк 22:39-46)

36•Анаң Иисус, ӱгренӌілерінең хада Гефсиман тіп адалчатхан орынзар киліп, ӱгренӌілеріне теен:

– Сірер мында одыр турыңар. Мин, парып, тігде пазырып алим.

37Анаң, Пётрны паза Зеведейнің ікі оолғын Позынаң хада апарып, илеп-чобал сыххан.

–+
38Чобаам сині чох улуғ, ол Мині ӧдір парир. Миннең хада мында халыңар, узубаңар, – теен оларға Иисус+.

39Позы, тізең, оортах арах пастыр парып, чирге тӱңдере тӱзіп, пазыр сыххан:

– Пабам! Оңдай пар полза, пу хыйаллығ чірчені Миннең оортах ал! Че Мин хынғанни нимес, Син хынғанни ползын!+

40Анаң ӱгренӌілерінзер киліп, оларның узупчатханнарын кӧріп, Пётрға теен:

– Хайди сірер Миннең хада, узубин, пір час таа пол полбадар? 41Хыӌыхха пастырбас ӱчӱн, узубаңар, пазырыңар. Кізі кӧңні кӱстіг, че ит-сӧӧгі порт+.

42Анаң ікінӌізін оортах парып, Ол пазыр сыххан:

– Пабам! Пу ӱлӱс Миннең хыйа иртчее чох полып, Мағаа ол ӱлӱсті хайди даа иртерге килісчетсе, Синің кӧңніңӌе ползын+.

43Нандыра киліп, кӧрзе, тігілернің харахтары постары ла чабыл парчатханнаңар, олар пазох узупчалар. 44Иисус, пазох оларны халғыс салып, оортах пастыр парыбысхан. Хатап олох сӧстерні чоохтанып, ӱзінӌізін пазырған. 45Анаң киліп, ӱгренӌілеріне чоохтанған:

– Сірер, ам даа узуп, тынанчазар ба? Кӧріңер! Кізі Оолғының чазыхтығларның холына кірер тузы чит килді+. 46Турыңар, парааңар: Мині садыбысхан кізі чит килді.

Иисусты тудып алғаннар

(Мк 14:43-50; Лк 22:47-53; Ин 18:3-12)

47•Иисус іди чоохтанчатхан тустох Иуда, он ікі ӱгренӌізінің пірсі, чиде тӱскен. Аннаң хада, тізең, хылыстар паза ӧзектер тудын салған улуғ абыстарнаң ах сағаллар ысхан кӧп кізі килген+. 48Иисусты садыбысхан Иуда кізілерге мындағ танығ пирген полған:

– Мин охсанғаны сірерге кирек полар. Анзын хабарзар!

49Сах андох Иисуссар пас киліп:

– Изен, Ӱгретчі! – тіп, охсаныбысхан Аны. 50Иисус ағаа теен:

– Нанӌы, син нимее пеер килдің?[*]

Ол туста кізілер, Иисуссар пас киліп, Аны, хаап, пик тудып алғаннар. 51Иисуснаң хада полғаннарның пірсі, хылызын сығар киліп, иң улуғ абыстың нымысчыларының пірсінің хулаан кизе сабысхан+. 52Андада Иисус ағаа теен:

– Хылыс хапхан кізі хылыстаңох ӧлер, аннаңар хылызыңны нандыра сух сал+. 53Мині Пабамнаң полызығ сур полбас тіп сағынчазың ма? Сурынзамох, Ол Мағаа он ікі тӱбеннең дее кӧп ангел ыс пирер. 54Андада Худай Пічиинде прай ниме толдырыл парарға кирек тіп пазылғаны хайди толар?

55Анаң Иисус чонға чоохтанған:

– Сірер, хылыстар паза ӧзектер алып алып, Мині, сайбағӌыны чіли, тудып аларға килдіңер бе? Мин, кӱннің сай храмда сірерні ӱгредіп одырӌаң полғам, сірер, тізең, Мині хаппаӌаңзар+.

56Прай пу ниме ухаанӌыларның чоохтааны тол парзын тіп пол парған. Андада Иисустың ӱгренӌілері прайзы, Аны тастап, тизібіскен+.

Иисус ӧӧркі чарғы алнында

(Мк 14:53-65; Лк 22:54-55, 63-71; Ин 18:13-14, 19-24)

57•Иисусты тудып алған кізілер Аны Кайафа тіп иң улуғ абыссар ағыл килгеннер. Анда Моисей Чахии пілігӌілерінең ах сағаллар чыылыс парған полғаннар. 58Пётр Иисустың соонӌа, илееде оортах парып, иң улуғ абыстың чуртына килген. Пу нименің хайди тоозыларын піліп алар ӱчӱн, ол нымысчыларнаң хада сиден істінде одыр салған. 59Улуғ абыстар, ах сағаллар паза прай ӧӧркі чарғы, Иисусты ӧлімге чарғылабызарға тіп, Аннаң тоғыр чой киречілес тілееннер. 60Че таап полбааннар. Кӧп чой киречі килген дее полза, киректері киліспеен. Иң соонаң ікі чой киречі киліп, тееннер:

– 61Иисус чоохтанған: «Мин Худай храмын, прай иңзерібізіп, ӱс кӱнге наазынаң пӱдір саларбын»+.

62Иң улуғ абыс, орнынаң турып, Иисусха теен:

– Олар Синнең тоғыр киречілепчеткеннеріне ноға пір дее ниме нандырбинчазың+?

63Иисус тапсабаан. Анаң улуғ абыс пазох теен:

– Тіріг Худайның адынаң чоохтап пир піске, Синзің ме Мессий-Христос, Худай Оолғы?

64Иисус ағаа піди нандырған:

– Син анзын позың чоохтадың, че Мин сірерге прайзыңарға тіпчем:

Мының соонда сірер Кізі Оолғын Чайаачының оң саринда одырчатханын паза тигірдегі пулуттарӌа килчеткенін кӧрерзер+.

65Андада иң улуғ абыс, кибін тали тартып ала, теен:

– Мына, Худайдаң тоғыр чоохтанча! Піске паза киречілер кирек пе? Худайдаң тоғыр чоохтанғанын сағам на истіңер!+
66Ниме сағынчазар?

– Ол пыролығ, аннаңар ӧл парзын! – нандырғаннар олар.

67Анаң, сырайына тӱкӱріп, сохханнар Аны. Пасхалары, тізең, наахтап, 68тееннер:

– Ухаанӌыла піске, Мессий! Че, чоохта, кем сапты Сині?

Пётр тӧдір хылынғаны

(Мк 14:66-72; Лк 22:56-62; Ин 18:15-18, 25-27)

69•Пётр тасхар тура алнында одырчатхан туста, андар пір сӱмекчін ипчі пас киліп, теен:

– Син дее Галилей чиріндегі Иисуснаң хада полғазың.

70Че ол, прайзының кӧзіне тоғыр саап, теен:

– Пілбинчем, нимедеңер чоохтанчазың.

71Ол, сиден тастынзар сығып, пас париғанда, пазох пір ипчі, аны кӧр салып, андағы кізілерге теен:

– Ол Назареттегі Иисуснаң хада полған.

– 72Мин ол Кізіні пілбинчем, – тіп обалланып ала тоғыр сапхан Пётр.

73Тӱрче полғанда, анда турчатхан кізілер, пас киліп, Пётрға тееннер:

– Син сынап таа оларның пірсізің, чооғыңнаң пілдістіг нооза.

74Андада Пётр теен:

– Обал Худай! Сынны чоохтапчам, мин Ол Кізіні пілбинчем.

Олох туста питук тапсабысхан. 75Андада Пётр Иисустың «Питук тапсаанӌа, син ӱс хати Миннең тӧдір пазынарзың» теенін сағысха кир килген. Анаң, оортах парып, ол ачығ ылғабысхан+.

27

Иисусты Пилатсар апарғаны

(Мк 15:1; Лк 23:1-2; Ин 18:28-32)

27^1•Иртен иртӧк прай улуғ абыстар, чонның ах сағалларынаң хада чыылызып алып, Иисусты ӧлімге хайди чарғылаӌаң тіп, чӧптес сыхханнар. 2Анаң Иисусты, палғап алып, Римдегі Хағанның адынаң мында пастых полчатхан Понтий Пилатсар апарғаннар+.

Иуда Искариоттың ӧлімі

3•Андада Иисусты садыбысхан Иуда, Аны ӧлімге чарғылааннарын кӧріп, пыросынып, улуғ абыстарнаң ах сағаллардаң алған отыс кӱмӱс манитті оларға нандыра пирібізіп, 4піди теен:

– Мин, пырозы чох Кізіні сірернің холыңарға пиріп, чазых ит салдым.

– Пістің анда пір дее киреебіс чоғыл, позың кӧр, – тееннер олар ағаа.

5Иуда, ол ахчаларны храмда тастабызып, тасхар сых чӧрібіскен, аннаң парып, пооныбысхан. 6Улуғ абыстар, ол ахчаны чыып алып, чоохтасханнар:

– Пу ахчаларда хан пар, Моисей Чахии хоостыра андағ ахчаларны храмдағы аарлығ нимелер салӌаң орында тударға чарабас+.

7Чӧптезіп алып, ол ахчаа олар тойдаң ідістер итчеткен устың чирін садып алғаннар. Анда пасха чирдең килген кізілерні чығӌаң орын ит саларға чарат салғаннар. 8Аннаңар ол чирні пӱӱн дее «Ханнығ чир» тіп адапчалар. 9-10Андада ухаанӌы Иеремийнің чоохтаан чооғы тол парған: «Хан Худай мағаа чоохтаанни, олар Израиль оолларының кізіні паалаан ахчазын – отыс кӱмӱс манитті, – алып алып, тойдаң ідістер итчеткен устың чирін садызып алғаннар»+.

Иисус Пилаттың алнында

(Мк 15:2-15; Лк 23:3-5, 13-25; Ин 18:33—19:16)

11•Ол туста Иисус сурағ апарчатхан пастыхтың алнында турған.

– Синзің ме, Иудей ханы? – сурған Иисустаң ол.

– Син тідің аны, – теен ағаа Иисус+.

12Улуғ абыстарнаң ах сағаллар пыролааннарында, Иисус пір дее ниме нандырбин турған. 13Андада Пилат Ағаа теен:

– Олар, Сині пыролап, чоохтапчатхан нимелерні испинчезің ме+?

14Че Иисус пір дее ниме нандырарға хынмаан. Анзына пастых тың таңнаан.

15•Пасха тіп ӱлӱкӱнде пастых харибдең чон позыдарға сурынған пір кізіні позыдар кибір полған. 16Ол туста харибде прай кізілер пілчеткен Варавва теен сайбағӌы одырған. 17Чон чыыл парғанда, Пилат олардаң сурған:

– Мині кемні позыдыбыссын тіп сағынчазар: Варавваны алай Мессий-Христос тіп адапчатхан Иисусты ба?

18Иисусты, істі чохтанып, садыбысханнарын ол пілген+. 19Пилат чарғы иртірчеткен туста ипчізі ағаа кізідең пастыра чахыбыстыр:

– Ол арығ чӱректіг Кізее пір дее хомай ниме итпе, пӱӱн тӱзімде Аның ӱчӱн тың ирееленгем.

20Че улуғ абыстарнаң ах сағаллар андағы чонны Варавваны позыдыбызарға, Иисусты, тізең, ӧдірібізерге хысхырзыннар тіп кӧӧктіргеннер+. 21Андада Пилат кізілердең сурған:

– Пу ікӧлеңнің кемні позыдыбызим?

– Варавваны! – хысхырғаннар олар.

22Пилат чонға теен:

– Мессий-Христос тіп адапчатхан Иисусты чи хайди идерге?

– Кіреске хазап саларға! – хысхырған прайзы.

23Пастых пазох теен:

– Хайдағ хомай ниме ит салған Ол?

Че кізілер аннаңох тың хысхырғаннар:

– Кіреске хазап саларға аны!+

24Пилат, пір дее ниме полыспинчатханын, че сууластың улам тыыпчатханын кӧріп, суғ алып, холын чонның кӧзіне чуубызып, теен:

– Пу арығ чӱректіг Кізінің ханы тӧгілерінде минің пыром чоғыл, сірер нандырығ тударзар.

– 25Аның ханы ӱчӱн нандырығ піс позыбыс паза пістің палаларыбыс тудар, – хысхырған ағаа прай чон+.

26Андада пастых Варавваны позыдыбысхан. Иисусты, тізең, соғып, кіреске хазирға чарат салған+.

Иисусты кіреске хазааны

(Мк 15:16-32; Лк 23:26-43; Ин 19:2-3, 17-27)

27•Анаң Рим чааӌылары Иисусты пастыхтың ӧргезінзер апарғаннар. Андағы чааӌылар, тізең, прайзы Аннаң ибіре чыылысхан. 28Анаң Иисусты чалаастабызып, хызыл кӧгенек кизірт салғаннар. 29Тігенектің салааларын, тоғылахти ӱріп, Аның пазына кизірт салғаннар. Оң холына тайах пиріп, алнында тізекке тӱзіп:

– Изен ползын, Иудей ханы! – тіп Ағаа кӱлгеннер.

30Чаба тӱкӱріп, сымыхтар алып, пазынаң сапханнар+. 31Ағаа кӱліп алып, хызыл кӧгенекті суурыбызып, Позының кип-азаан кизіртібізіп, кіреске хазирға апарғаннар.

32•Саардаң сыхчадып, олар ады-солазы Симон полчатхан кізее, Киринейдегілернің пірсіне, учурап парғаннар. Ағаа Иисустың кірезін апардырғаннар. 33Олар «Хуу пас» тіп адалчатхан Голгофа орынзар читкеннер. 34Иисусха ӧӧт аралаан хуйаң арағаны ізерге пиргеннер. Ол, аны амзабызып, іспинібіскен. 35Чааӌылар, Иисусты кіреске хазап салып, ӱлӱске тас тастап, Аның кип-азаан ӱлескеннер. 36Анаң анда одырып, Аны хадарғаннар. 37Иисустың пазы ӱстӱнде пырозы пазылған пічіктіг чардыӌах хазап салғаннар: «Пу Иисус, Иудей ханы». 38Аннаң хада ікі сайбағӌыны кіреске хазап салғаннар: пірсін – оң саринда, пірсін – сол саринда. 39Чол париғаннар, пастарын чайхап ала, Иисусты сӧклеп, 40тееннер:

– Храмны иңзерібізіп, ӱс кӱнге пӱдірібісчең кӱзің пар полза, позыңны арачыла. Худай Оолғы полчатсаң, кірестең тӱзіп ал+.

41Улуғ абыстар, Моисей Чахии пілігӌілері, ах сағаллар паза фарисейлер, Ағаа кӱліп, тееннер:

– 42Пасхаларын арачылаан, позын, тізең, арачылап полбинча! Ол Израиль ханы полчатса, сағамох кірестең тӱссін. Андада ағаа киртінербіс+. 43Ол Худайға ізенген, позынаңар «Мин Худай Оолғыбын» теен. Амды Худай, хынза, арачылазын аны.

44Аннаң хости хазаттыр салған сайбағӌылар Аны ідӧк сӧклееннер.

Иисустың ӧлімі

(Мк 15:33-41; Лк 23:44-49; Ин 19:28-30)

45•Кӱн ортызында прай чир ӱстӱ харасхы пол парыбызып, ӱс часча іди турған[*]. 46Аның соонаң[*] Иисус тың хысхырған:

– Или, Или, лама савахфани!

Анзы «Худайым, Худайым! Син ноға Мині тастадың?» теені полча+. 47Аны истіп, хости турчатханнар тееннер:

– Ол Илия ухаанӌыны хығырча.

48Сах андох оларның пірсі, чӱгӱр парып, сӱбӱректі хуйаң арағаа ӧллеп, анаң ағасха хаптырып алып, Иисусха, іссін тіп, сунған.

– 49Тохта, сахтап алааңар, кӧр кӧрееңер, Илия аны арачылирға килер бе ни?! – тееннер пасхалары.

50Иисус, пазох тың хысхырып, тынын сығарыбысхан. 51Олох туста храмда кӧзеңе[*] ӱстӱнең алтынзар алдыра ікі чара талал чӧрібіскен. Чир тітіри тӱскен, тастар чарыл парғаннар. 52Сыыраттарда хомдылар аза чачырап, ӧлген Худай чонының кӧбізі тіріл килген+. 53Олар, хомдылардаң сығып, соонаң Иисус тірілгенде, ызых саарынзар – Иерусалимзер парыбысханнар. Анда оларны кӧп кізі кӧрген. 54Иисусты хадарчатхан чааӌылар, оларның пазы, чир тітіреенін паза полчатхан прай нимені кӧріп, чоо хорых парып, тееннер:

– Ол сынап таа Худай Оолғы полтыр.

55Анда Галилей чирінең сығара Иисустың соонӌа чӧрген паза Ағаа полызып ала килген кӧп ипчі Иисуссар ырахтын кӧр турған. 56Оларның аразында Мария Магдалина, Иаковнаң Иосийнің іӌезі Мария паза Зеведей оолларының іӌезі полғаннар+.

Иисус Христосты чығаны

(Мк 15:42-47; Лк 23:50-56; Ин 19:38-42)

57•Иир пол парғанда, Аримафей саардаң Иосиф аттығ пір пай кізі килген. Ол даа Иисустың ӱгренӌізі полған. 58Пилатсар парып, Иисустың сӧӧгін пирібізерге сурынған. Андада Пилат Иисустың сӧӧгін пирібізерге чахыбысхан. 59Иосиф, Иисустың сӧӧгін алып, Аны арығ иснең ораабысхан. 60Позының ӱр ниместе хайада кирткен сыырадында чыып салған. Хую ахсын чоон таснаң чаап салып, позы парыбысхан. 61Хуюдаң тоғыр Мария Магдалинанаң пасха пір Мария одырчатхан.

62Пазағы кӱн, пятницаның соондағы кӱнде, улуғ абыстар паза фарисейлер, Пилатнаң тоғазып, 63тееннер:

– Пигібіс! Піс ол чойның тірігдӧк «Ӱс кӱн пазынаң Мин тіріл килербін» теенін сағысха кир килгебіс+. 64Аннаңар ӱгренӌілері, хараа киліп, аның сӧӧгін ал парыбызып, чонға «Ол тіріл килген» тібезіннер тіп, аның хуюзын ӱс кӱнге теере хадарарға чахығ пирібіс; пирбезең, халғанӌы чойланыс аның чой ӱгредиинең хай-хай хомай полар.

– 65Хадағӌыларны алып, парыңар. Хайди хадарарын пілчезер, – теен оларға Пилат.

66Олар, парып, хую хыринда хадағ турғыс салып, хую чаапчатхан тасха таңма турғыс салғаннар+.

28

Иисус Христостың тірілгені

(Мк 16:1-8; Лк 24:1-12; Ин 20:1-10)

28^1•Суббота кӱн соонаң, неделяның пастағы кӱнінде[*], иртен иртӧк Мария Магдалинанаң пасха пір Мария хуюны кӧрерге парғаннар+. 2Кинетін чир уғаа тың тітіреп сыххан. Хан Худай ангелі, тигірдең тӱс киліп, хуюны чапхан тасты хыйа идібізіп, ағаа одыр салған+. 3Сырайы аның чалын чіли чараан, кип-азаа, тізең, хар осхас аппағас полған+. 4Хадағӌылар, аннаң чоо хорых парып, тітірезіп, ӧліг кізі осхас пол парғаннар+. 5Ангел, тізең, ипчілерге теен:

– Сірерге хорығарға кирек чоғыл, кіреске хазаттыртхан Иисусты тілеп чӧрчеткеннеріңні пілчем. 6Ол мында чоғыл. Ол Позыох чоохтаан оңдайнаң тіріл килген. Чағын пазыңар, кӧріңер Хан-пиг чатхан орынны. 7Парыңар табырах, ӱгренӌілеріне чоохтаңар: «Иисус, ӧліглер аразынаң тіріл киліп, сірерні Галилей чирінде сағыпча. Анда Аны кӧрерзер». Мыны сірерге мин чоохтап пирдім+.

8Ипчілер, хуюдаң табырах сых парыбызып, хорығып ала, олох туста илбек ӧрчіде Иисустың ӱгренӌілеріне искірерге чӱгӱргеннер. 9Іди ӱгренӌілеріне искірерге парчатхан туста кинетін оларға Иисус тоғас парып, теен:

– Амыр-хазых полыңар!

Ипчілер, чағын пас киліп, азахтарын хуӌахтап алып, мӧкейіп Ағаа пазырғаннар+. 10Иисус оларға теен:

– Хорыхпаңар, парып, харындастарыма Галилей чирінзер парзыннар тіп искіріңер, анда олар Мині кӧрерлер+.

Хадағӌылар искірии

11Ипчілер парыбысханда, хадағӌыларның хай пірсі, саарзар киліп, улуғ абыстарға прай полған нимедеңер чоохтап пиргеннер. 12Улуғ абыстар, тізең, ах сағалларнаң чӧптезіп, хадағӌыларға кӧп ахча пиріп, 13тееннер:

– «Хараазын, піс узупчатхан туста, ӱгренӌілері, киліп, Аны оғырлап парыбысханнар» тіп чоохтаңар. 14Пастых пу киректеңер ис салза, піс, сірернің алныңарға турып, аннаң чоохтазарбыс. Сірерге сағыссырир ниме чох полар.

15Хадағӌылар, ахча алып алып, олар ӱгреткен оңдайнаң прай ниме ит салғаннар. Ол чоох, иудейлер аразында тарап, амға теере чӧрче.

Иисус ӱгренӌілеріне чахығлар пирче

(Мк 16:14-18; Лк 24:36-49; Ин 20:19-23; Илӌ 1:6-8)

16•Он пір ӱгренӌі Галилей чирінзер Иисус чоохтаан тағзар парғаннар. 17Иисусты кӧр салып, Ағаа мӧкейіп пазырғаннар, хай піреезі, тізең, ікі сағыстанғаннар+. 18Иисус, чағын пас киліп, теен:

– Тигірнең чир ӱстӱнде прай ӱлгӱ Мағаа пирілді+. 19-20Парыңар, прай чоннарны Пабаның, Оолғының паза Худай Худының адынаң кіреске тӱзіріп, Мин сірерге идерге чахаан нимелерні толдырарға ӱгредіп, оларны Минің ӱгренӌілерім ит салыңар. Прай кӱннерде, тӱгенӌі тус тоозылғанӌа, Мин сірернең хадабын. Аминь++.

* 1:19 Иудейлернің кибірі хоостыра хоных хонарға молӌас салған соонда, той полғалахха даа читтер ирепчее саналӌаңнар че хада чуртабаӌаңнар.

* 1:23 Хыс – пу сӧс грек тілінде ир кізінең чағын палғалыста полбаан хысты таныхтапча.

* 4:23 Синагога – иудейлернің Худай Пічиин хығырарға паза ӱзӱрерге чыылысчаң туразы. Кӧр чарыдығлығ сӧстікте.

* 6:13 «Чабалдаң арачыла» сӧстер чабал киректерні алай сайтанны таныхтапча поларлар.

* 6:13 «Синің хан-ӱлгӱң дее, кӱзің дее, сабланызың даа пар Паза хаӌан даа полар нооза. Аминь» сӧстер иң пурунғы пічіктерде чоғыл.

* 6:27 Пу сӧстерні «сірер постарыңның чуртастарыңны кӧмес тее узарат поларзар ба ни» тіп тее піліп аларға чарир.

* 8:21 Мында пілдізі чоғыл, ол ӱгренӌінің пабазы ӱреп парған ма алай ол пабазы ӱреенӌе аннаң хада поларға сағынған ма.

* 9:1 Капернаумзар.

* 11:12 Мында «Кіреске тӱзірӌең Иоанның кӱннерінең сығара амға теере Тигір хан-чирін чаанаң килче. Аны кӱстіглер холға алып алчалар» тіп піліп аларға чарир.

* 11:19 «Хыйғаның палалары» теені Худайның хыйғазы хоостыра тудынчатхан кізілерні таныхтапча.

* 12:24 Веельзевул – піди сайтанны адаӌаңнар.

* 12:42 Кӧр Пурунғы Молӌағның «Ханнардаңар 1-ғы» (1 Царств) киндезі 10:1-13 .

* Православие кибірі Иисустың пиӌелері полған тіп санапча. Грек пічии пиӌе алай хыс туңма полчатханын ӧнемин таныхтабинча.

* 16:1 Фарисейлернең саддукейлер – иудейлернің ікі пасха религия паза политика партиялары. Кӧр чарыдығлығ сӧстікте.

* 16:18 Пётр – пу сӧс грек тілінде «хайа» теені полча.

* 17:24 Албан – ол туста храмға дидрахма (ікі драхма) ахча тӧлирге кирек полған.

* 17:27 Ахча – мында статир ахчадаңар чоохталча. Статирде тӧрт драхма саналча.

* 18:24 Талант – кӱмӱс ахча, ол 15 чылның аразына тоғынып алған чал ахчазы полча.

* 18:28 Динарий – пір кӱннің чал ахчазы полча.

* 20:3 Грек тілінде ӱс час теені пістің тоғыс часха килісче.

* 20:5 Грек тілінде алты паза тоғыс час теені пістің он ікі паза ӱс часха килісче.

* 20:6 Пісте пис час иирде.

* 21:5 Мында грек пічіктерінде «Сион тағның хызына» сӧстер турчалар.

* 21:9 Осанна! – пу сӧс еврей тілінең, ол «пісті арачыла» теені полча. Іди хан кізіні улуғлап удурлаӌаңнар.

* 22:11 Ол туста тойға килген кізілер ӧнетін кип-азахтығ килӌеңнер.

* 24:15 Пу чиркестіг нимедеңер Пурунғы Молӌағның «Даниил ухаан чоохтары» киндезінде пазыл парған (9:27; 11:31; 12:11 ). Піди ол пасха худайларға киртінчеткен кізілернің тайығ орнын адаан. Олар пу тайығ орынны Иерусалимдегі храмда пӱдір салғаннар.

* 25:13 Талант – кӱмӱс ахча.

* 26:50 Грек тілінде «Син нимее пеер килдің» сӧстерні «Идер нимеңні табырах ит сал» тіп тее піліп аларға чарир.

* 27:45 Грек пічиинде: «алты частаң тоғыс часха читіре» тіп пазылча. Пісте пу сӧстер «кӱнӧрте он ікі частаң ӱс часха читіре» тіп сӧстерге килісче.

* 27:46 Грек пічиинде: «тоғыс часта» тіп пазылча.

* 27:51 Пу храмдағы кӧзеңе иң ызых орынны ызых орыннаң чарча.

* 28:1 Иудейлерде неделя позырах кӱннең пасталӌаң.

• 1:1 Лк 3:23-28
+ 1:16 Лк 1:27
• 1:18 Лк 2:1-7
+ 1:18 Лк 1:27, Лк 1:35
+ 1:21 Лк 1:31, Илҷ 4:12, Илҷ 13:38

+ 1:22 Мф 2:14, Мф 4:14, Мф 21:4, Мф 26:56, Мк 14:49, Ин 19:36,

+ 2:1 Лк 1:5, Лк 2:4-7, Ин 7:42
+ 2:11 Ин 19:39
+ 2:15 Мф 1:22
+ 2:17 Мф 27:9
+ 2:23 Лк 1:26, Лк 2:39, Ин 1:45

• 3:1 Мк 1:1-8, Лк 3:1-9, Лк 3:15-17, Ин 1:19-28

+ 3:1 Лк 1:80, Ин 1:6
+ 3:2 Мк 1:15
+ 3:6 Илҷ 19:18
+ 3:7 Мф 12:34, Мф 23:33, Рим 5:9, 1 Фес 1:10
+ 3:9 Ин 8:33
+ 3:10 Мф 7:19
+ 3:11 Ин 1:15, Илҷ 2:3
+ 3:12 Мф 13:30, Евр 6:8
• 3:13 Мк 1:9-11, Лк 3:21-22
+ 3:16 Илҷ 7:56, Ин 1:32-33
+ 3:17 Мк 9:7, Ин 12:28, Мф 17:5, 2 Пет 1:17
• 4:1 Мк 1:12-13, Лк 4:1-13
+ 4:2 Мф 21:18
+ 4:3 1 Фес 3:5
+ 4:6 Ин 7:4
+ 4:10 Мф 16:23,
+ 4:11 Лк 22:43
• 4:12 Мк 1:14-15, Лк 4:14-15
+ 4:12 Мф 14:3
+ 4:13 Мф 2:23, Мк 1:21
+ 4:14 Мф 1:23
• 4:18 Мк 1:16-20, Лк 5:1-11
+ 4:18 Ин 1:40-42
+ 4:19 Мф 13:47
+ 4:20 Мф 19:27
• 4:23 Лк 6:17-19
+ 4:23 Мк 1:39
+ 4:24 Лк 2:2
+ 4:25 Мк 5:20, Мк 7:31
• 5:3 Лк 6:20-23
+ 5:4 2 Кор 7:10, Аз.ч. 21:4
+ 5:6 Ин 7:37
+ 5:7 Лк 6:36
+ 5:8 1 Ин 3:2, Евр 12:14, Аз.ч. 22:4

+ 5:9 Иак 3:18, 2 Тим 2:22, Ин 1:12, 1 Ин 3:1, 1 Ин 5:1, Рим 8:14

+ 5:11 Иак 1:2, 1 Пет 4:14

+ 5:12 Илҷ 5:41, Иак 1:2, Рим 5:3, 2 Кор 12:10, Евр 10:34

• 5:13 Мк 9:50, Лк 14:34-35
+ 5:14 Еф 5:8
+ 5:15 Мк 4:21, Лк 8:16, Лк 11:33
+ 5:16 1 Пет 2:12, 2 Кор 9:13
+ 5:17 Рим 3:31, Рим 10:4
+ 5:18 Лк 16:17
+ 5:19 Мф 11:11, Мф 18:4
+ 5:20 Ин 3:5
+ 5:22 1 Ин 3:15
+ 5:25 Лк 12:58-59
+ 5:30 Мф 18:8-9, Мк 9:43-44
• 5:31 Мф 19:9, Мк 10:11-12, Лк 16:18
+ 5:32 Рим 7:3, 1 Кор 7:10-11
+ 5:34 Илҷ 7:49
+ 5:37 Иак 5:12
• 5:38 Лк 6:27-36
+ 5:39 1 Пет 2:23, Рим 12:17, 1 Кор 6:7

+ 5:44 Рим 12:20, Лк 23:34, Илҷ 7:60, 1 Пет 3:9, Рим 12:14

+ 5:45 Илҷ 14:17
+ 5:48 Мф 19:21, Иак 1:4, Еф 5:1, Кол 1:28
+ 6:1 1 Ин 2:29
+ 6:2 Лк 6:24
• 6:5 Лк 11:2-4
+ 6:5 Лк 18:11
+ 6:10 Мф 26:42
+ 6:13 Мф 26:41, Ин 17:15, 2 Фес 3:3
+ 6:14 Мк 11:25-26, Еф 4:32, Кол 3:13
+ 6:15 Мф 18:35, Иак 2:13
• 6:19 Лк 11:34-36, Лк 12:22-34

+ 6:19 1 Тим 3:3, 1 Тим 6:9, Евр 13:5, Иак 5:2-3

+ 6:20 Мф 19:21, 1 Пет 1:4
+ 6:24 Лк 16:13
+ 6:25 Флп 4:6, 1 Пет 5:7
+ 6:26 Мф 10:31, Мф 12:12
+ 6:30 Мф 8:26, Мф 14:31, Мф 16:8
• 7:1 Лк 6:37-38, Лк 6:41-42
+ 7:1 Рим 14:10, 1 Кор 4:5, Иак 4:12
+ 7:2 Мк 4:24, Рим 2:1
+ 7:6 Мф 15:26
• 7:7 Лк 11:9-13

+ 7:8 Мф 18:19, Мф 21:22, Мк 11:24, Ин 14:13-14, 1 Ин 3:22, 1 Ин 5:14

+ 7:11 Мф 12:34
+ 7:12 Лк 6:31, Мф 22:40, Гал 5:14
• 7:13 Лк 13:24
• 7:15 Лк 6:43-44, Лк 13:25-27

+ 7:15 Мф 24:11, Мк 13:22, Илҷ 13:6, 2 Пет 2:1, 1 Ин 4:1, Илҷ 20:29

+ 7:16 Иак 2:18
+ 7:17 Мф 12:33-35
+ 7:19 Мф 3:10

+ 7:22 Мф 25:11, Лк 6:46, Ин 13:13, Мк 9:38, Лк 9:49

+ 7:23 Мф 25:41
• 7:24 Лк 6:47-49
+ 7:29 Мк 1:22, Лк 4:32
• 8:1 Мк 1:40-45, Лк 5:12-16
+ 8:2 Мк 9:22
+ 8:4 Мф 9:30, Мф 17:9, Мк 1:34, Лк 17:14
• 8:5 Лк 7:1-10
+ 8:10 Илҷ 10:2
+ 8:11 Лк 13:29, Лк 16:23, Еф 3:6

+ 8:12 Мф 13:42, Мф 22:13, Мф 22:30, Мф 24:51, Мф 25:13, Лк 13:28

+ 8:13 Мф 9:29, Ин 4:53
• 8:14 Мк 1:29-34, Лк 4:38-41
+ 8:14 1 Кор 9:5
+ 8:15 Мк 5:41, Мк 9:27, Илҷ 3:7, Илҷ 9:41
• 8:18 Лк 9:57-62
+ 8:18 Мк 4:35, Лк 8:22
• 8:23 Мк 4:35-41, Лк 8:22-25
+ 8:26 Мф 6:30,
• 8:28 Мк 5:1-20, Лк 8:26-39
+ 8:29 Мк 1:23-24, Лк 4:34
+ 8:34 Лк 5:8, Илҷ 16:39
• 9:1 Мк 2:1-12, Лк 5:17-26
+ 9:1 Мф 4:13
+ 9:2 Мк 6:55, Мф 8:10, Мк 10:52, Лк 7:48
+ 9:3 Мф 26:65, Ин 10:33
• 9:9 Мк 2:13-17, Лк 5:27-32
+ 9:11 Мф 11:19, Лк 15:2
+ 9:13 Лк 15:7, 1 Тим 1:15
• 9:14 Мк 2:18-22, Лк 5:33-39

+ 9:14 Мф 11:2, Мф 14:12, Лк 11:1, Ин 1:35, Лк 18:12

+ 9:15 Мф 25:1-13, Ин 3:29, Аз.ч. 19:7, Аз.ч. 21:2, Мк 14:7, Лк 17:22, Ин 16:20

• 9:18 Мк 5:21-43, Лк 8:40-56
+ 9:21 Мк 3:10
+ 9:22 Мк 10:52, Лк 7:50, Еф 2:8
+ 9:24 Ин 11:11

+ 9:25 Илҷ 9:40, Мк 1:31, Мк 9:27, Илҷ 3:7, Илҷ 9:41

+ 9:27 Мф 22:42, Лк 1:32, Мф 20:29-34
+ 9:29 Мф 8:13
+ 9:30 Мф 8:4, Мф 12:16, Мф 17:9, Мк 1:44
+ 9:31 Мк 1:45, Мк 7:36
+ 9:34 Мф 10:25, Мф 12:24
+ 9:36 Мк 8:2, Мк 6:34
+ 9:38 Лк 10:2, Ин 4:35

• 10:1 Мк 3:13-19, Мк 6:7-13, Лк 6:12-16, Лк 9:1-6, Лк 10:1-12

+ 10:6 Мф 15:24, 1 Пет 2:25
+ 10:7 Мф 3:2, Мф 4:17
+ 10:8 Мф 8:2, Илҷ 20:35
+ 10:10 1 Тим 5:18
+ 10:14 Илҷ 13:51
• 10:16 Мк 13:9-13, Лк 12:2-12, Лк 21:12-17
+ 10:16 Лк 10:3,

+ 10:18 Илҷ 17:6, Илҷ 18:12, Илҷ 24:1, Илҷ 25:6,

+ 10:21 Мф 24:10

+ 10:22 Мф 24:9, Ин 15:18, Иак 5:11, Гал 6:9, Аз.ч. 2:10

+ 10:23 Илҷ 8:1, Илҷ 14:6
+ 10:24 Лк 6:40, Ин 13:16
+ 10:25 Мф 9:34, Мф 12:24
+ 10:26 Мк 4:21, Лк 8:17, Лк 12:2
+ 10:31 Мф 6:26, Мф 12:12
+ 10:32 Рим 10:9, Аз.ч. 3:5
+ 10:33 Мф 25:12, 1 Ин 2:23, 2 Тим 2:12
• 10:34 Лк 12:51-53, Лк 14:26-27
+ 10:34 Илҷ 14:4
+ 10:38 Мф 16:24-25, Мк 8:34-35, Лк 9:23
+ 10:39 Ин 12:25

+ 10:40 Мф 25:40, Лк 10:16, Ин 12:44, Ин 13:20, Гал 4:14

+ 10:42 Мк 9:41, Евр 6:10

• 11:1 Лк 7:18-35

+ 11:2 Мф 14:3, Лк 3:19-20, Ин 3:24, Ин 4:25, Ин 6:14, Ин 11:27

+ 11:6 Ин 6:61, Ин 16:1
+ 11:7 Мф 3:1
+ 11:9 Мф 14:5, Мф 21:26
+ 11:10 Мк 1:2
+ 11:11 Лк 1:15
+ 11:12 Лк 16:16
+ 11:14 Мф 17:12-13, Лк 1:17
+ 11:15 Аз.ч. 2:7
+ 11:18 Мф 3:4, Лк 1:15
+ 11:19 Ин 2:1, Ин 12:2, Мф 9:10-11
• 11:20 Лк 10:13-15
+ 11:21 Мк 6:45, Мк 8:21, Мк 3:7
+ 11:22 Мф 15:21
• 11:25 Лк 10:21-22

+ 11:27 Ин 13:3, Ин 17:2, Ин 6:46, Ин 7:29, Ин 8:19, Ин 10:15

+ 11:28 Ин 7:37
+ 11:30 1 Ин 5:3
• 12:1 Мк 2:23-28, Лк 6:1-5
+ 12:6 Мф 12:41
• 12:9 Мк 3:1-6, Лк 6:6-11
+ 12:10 Лк 11:54, Лк 20:20
+ 12:12 Мф 6:26, Мф 10:31
+ 12:16 Мф 8:4, Мф 9:30
• 12:22 Мк 3:20-30, Лк 11:14-23
+ 12:23 Мф 9:27
+ 12:24 Мф 9:34, Мф 10:25
+ 12:27 Мк 9:38, Илҷ 19:13
+ 12:30 Мк 9:40
+ 12:31 Мк 3:29, Лк 12:10
+ 12:33 Мф 7:17-20, Лк 6:43-45

+ 12:34 Мф 3:7, Мф 23:33, Мф 7:11, Мф 15:18, Иак 3:6

+ 12:36 Рим 14:12
+ 12:37 Мф 5:22, Иак 3:2-12
• 12:38 Мк 8:11-12, Лк 11:29-32
+ 12:38 1 Кор 1:22
+ 12:39 Мф 16:4
+ 12:40 Йона 2:1
+ 12:41 Рим 2:27, Йона 3:5, Мф 12:6
• 12:43 Лк 11:24-26
+ 12:45 2 Пет 2:20
• 12:46 Мк 3:31-35, Лк 8:19-21

+ 12:46 Мф 13:55, Ин 2:12, Ин 7:3, Илҷ 1:14, 1 Кор 9:5, Гал 1:19

+ 12:50 Ин 15:14, Евр 2:11
• 13:1 Мк 4:1-9, Лк 8:4-8
+ 13:9 Мф 11:15
• 13:10 Мк 4:10-12, Лк 8:9-10
+ 13:11 Мф 19:11
+ 13:12 Мф 25:29
+ 13:15 Ин 12:40, Илҷ 28:26-27
+ 13:16 Лк 10:23-24
+ 13:17 Евр 11:13, 1 Пет 1:10-12
• 13:18 Мк 4:13-20, Лк 8:11-15
+ 13:21 Гал 1:6, Евр 6:4
+ 13:22 Мф 6:25, Мк 10:23, 1 Тим 6:10
+ 13:23 Ин 15:5
+ 13:30 Мф 3:12
• 13:31 Мк 4:30-34, Лк 13:18-21
+ 13:32 Мф 17:20, Лк 17:6,
+ 13:33 1 Кор 5:6, Гал 5:9
+ 13:38 Ин 8:44
+ 13:39 Аз.ч. 14:15-16
+ 13:41 Мф 24:31
+ 13:42 Ин 15:6, Аз.ч. 20:15, Мф 8:12
+ 13:43 Мф 11:15
+ 13:47 Мф 4:19
+ 13:48 Ин 21:11
+ 13:49 Мф 25:32
+ 13:50 Мф 8:12
• 13:53 Мк 6:1-6, Лк 4:16-30
+ 13:54 Мф 2:23, Лк 2:39, Лк 4:23, Мк 1:21
+ 13:55 Ин 6:42, Мф 12:46
+ 13:57 Мф 11:6, Ин 4:44
• 14:1 Мк 6:14-29, Лк 9:7-9
+ 14:2 Мф 16:14
+ 14:3 Мф 4:12, Мф 11:2, Лк 3:19-20, Ин 3:24
+ 14:5 Мф 11:9, Мф 21:26
+ 14:12 Мф 9:14
• 14:13 Мк 6:30-44, Лк 9:10-17, Ин 6:1-14
+ 14:21 Мф 15:38
• 14:22 Мк 6:45-56, Ин 6:15-21
+ 14:23 Мк 1:35, Лк 4:42, Лк 5:16
+ 14:26 Лк 24:37
+ 14:31 Мф 6:30
+ 14:33 Лк 1:35
+ 14:34 Мк 6:53, Лк 5:1
• 15:1 Мк 7:1-23
+ 15:2 Лк 11:38
+ 15:3 Гал 1:14
+ 15:7 Мф 23:13, Илҷ 28:25
+ 15:9 Кол 2:22
+ 15:11 Илҷ 10:15
+ 15:13 Иуд 1:12
+ 15:14 Мф 23:16, Лк 6:39
+ 15:18 Мф 12:34, Иак 3:6
+ 15:19 Гал 5:19-21, 1 Кор 6:9-10
• 15:21 Мк 7:24-30
+ 15:22 Мф 9:27, Лк 1:32
+ 15:24 Мф 10:6, 1 Пет 2:25
+ 15:26 Мф 7:6
• 15:29 Мк 7:31
+ 15:32 Мф 9:36
+ 15:38 Мф 14:21
• 16:1 Мк 8:11-13, Лк 12:54-56
+ 16:1 Мф 3:7, 1 Кор 1:22
+ 16:4 Йона 2:1, Мф 12:39
• 16:5 Мк 8:14-21
+ 16:6 Лк 12:1, 1 Кор 5:7-8
+ 16:8 Мф 6:30
+ 16:9 Мф 14:13-21
+ 16:10 Мф 15:36-37
• 16:13 Мк 8:27-30, Лк 9:18-21
+ 16:14 Мф 14:2,
+ 16:17 1 Кор 2:13
+ 16:18 Мк 3:16, Ин 1:42, Еф 2:20
+ 16:20 Мф 9:30
• 16:21 Мк 8:31, Лк 9:22-27
+ 16:21 Лк 17:25, Мк 9:31, Мк 10:34, Ин 2:19
+ 16:23 Мф 4:10, Флп 3:19
+ 16:24 Мф 10:38-39
+ 16:25 Мф 19:29

+ 16:27 Мф 24:30, Мф 25:31, 1 Фес 4:16, Аз.ч. 2:23

+ 16:28 Мф 24:34, Ин 21:22
• 17:1 Мк 9:2-13, Лк 9:28-36
+ 17:1 Мк 5:37, Мк 14:33
+ 17:2 Аз.ч. 1:16
+ 17:5 Мф 3:17, 2 Пет 1:17
+ 17:9 Мф 8:4, Мф 9:30, Мк 1:44
+ 17:13 Мф 11:14, Лк 1:17
• 17:14 Мк 9:14-29, Лк 9:37-43
+ 17:18 Мк 1:26, Илҷ 8:7
+ 17:20 Мф 13:31, Лк 17:6, Мк 11:23
• 17:22 Мк 9:30-32, Лк 9:43-45
+ 17:23 Мф 16:21, Мф 20:19
+ 17:24 Мк 9:33, Мф 22:17
+ 17:27 Рим 13:7

• 18:1 Мк 9:33-37, Мк 9:42-48, Лк 9:46-48, Лк 17:1-2

+ 18:3 1 Кор 14:20, Мф 19:16
+ 18:5 Мф 10:40, Лк 10:16, Ин 13:20
+ 18:7 Мф 26:24
+ 18:8 Мф 5:30, Мф 25:41, Аз.ч. 20:10
+ 18:9 Мф 5:29
• 18:10 Лк 15:3-7
+ 18:14 Ин 6:39
• 18:15 Лк 17:3
+ 18:15 Иак 5:19, Гал 6:1
+ 18:16 2 Кор 13:1
+ 18:17 Мф 5:46-47, Тит 3:10
+ 18:19 Мф 7:7-8
+ 18:21 Лк 17:4
+ 18:35 Мф 6:15, Иак 2:13
• 19:1 Мк 10:1-12
+ 19:5 Еф 5:31
+ 19:6 1 Кор 6:16, 1 Кор 7:10
+ 19:9 Мф 5:32, 1 Кор 7:10
+ 19:11 Мк 4:11, 1 Кор 7:7, 1 Тим 5:14
• 19:13 Мк 10:13-16, Лк 18:15-17
+ 19:14 Мф 18:3
• 19:16 Мк 10:17-31, Лк 18:18-30
+ 19:16 Лк 10:25
+ 19:17 Рим 10:5, Гал 3:12
+ 19:20 Флп 3:6
+ 19:21 Мф 5:48, Лк 12:33, Мф 6:20, 1 Пет 1:4
+ 19:26 Мк 14:36
+ 19:27 Мф 4:20-22

+ 19:28 Мф 16:27, Мф 25:31, Лк 22:30, 1 Кор 6:2, Аз.ч. 3:21

+ 19:29 Мф 16:25
+ 19:30 Мф 20:16, Лк 13:30
+ 20:16 Мф 19:30, Лк 13:30
• 20:17 Мк 10:32-34, Лк 18:31-34
+ 20:19 Мф 16:21, Мф 17:23
• 20:20 Мк 10:35-45
+ 20:20 Мф 10:2, Мк 1:19
+ 20:21 Мф 19:28
+ 20:22 Мф 26:39, Ин 18:11
+ 20:26 1 Пет 5:3, Мф 23:11, Мк 9:35

+ 20:28 Ин 13:4-5, Ин 11:51, 1 Пет 1:18-19, Рим 4:25, Гал 1:4, 1 Тим 2:6, Тит 2:14

• 20:29 Мк 10:46-52, Лк 18:35-43
+ 20:30 Мф 9:27-31
+ 20:34 Лк 7:13
• 21:1 Мк 11:1-11, Лк 19:28-38, Ин 12:12-19
+ 21:1 Илҷ 1:12
+ 21:4 Ин 12:15, Мф 1:23, Мф 26:56, Ин 19:36
+ 21:9 Мф 9:27, Мф 23:39
+ 21:11 Лк 7:16
• 21:12 Мк 11:15-19, Лк 19:45-48, Ин 2:13-22
+ 21:12 Лк 2:24
+ 21:15 Мф 9:27
+ 21:16 Лк 19:39,
+ 21:17 Лк 19:29, Лк 24:50, Ин 11:18
• 21:18 Мк 11:12-14, Мк 11:20-24
+ 21:18 Мф 4:2
+ 21:19 Мф 24:32, Лк 13:6
+ 21:21 Мф 17:20, Иак 1:6, 1 Кор 13:2
+ 21:22 Мф 7:8, Мф 17:20, 1 Кор 13:2
• 21:23 Мк 11:27-33, Лк 20:1-8
+ 21:23 Илҷ 4:7
+ 21:25 Мф 3:6, Лк 7:30
+ 21:26 Мф 11:9, Мф 14:5
+ 21:32 Лк 7:29
• 21:33 Мк 12:1-12, Лк 20:9-19
+ 21:33 Мк 13:34
+ 21:35 Мф 22:6, Мф 23:34, Евр 11:36-37
+ 21:37 Мф 3:17, Евр 1:1
+ 21:38 Евр 1:2
+ 21:39 Евр 13:12
+ 21:41 Илҷ 13:46
+ 21:42 Илҷ 4:11, 1 Пет 2:7
+ 21:46 Мк 11:18, Мк 11:32
• 22:1 Лк 14:15-24
+ 22:1 Мф 13:34
+ 22:2 Мф 25:10, Аз.ч. 19:7, Аз.ч. 21:2
+ 22:6 Мф 21:35, Мф 23:34, Евр 11:36-37
+ 22:7 Мф 21:41
+ 22:8 Мф 10:11, Илҷ 13:46, Аз.ч. 3:4
+ 22:13 Мф 8:12
• 22:15 Мк 12:13-17, Лк 20:20-26
+ 22:15 Лк 11:54
+ 22:16 Кол 3:25
+ 22:17 Мф 17:24-25
+ 22:18 Мк 7:6, Лк 12:1
+ 22:21 Рим 13:7
• 22:23 Мк 12:18-27, Лк 20:27-40
+ 22:23 Илҷ 4:1, Илҷ 23:8
• 22:34 Мк 12:28-34, Лк 10:25-28
+ 22:39 Мф 19:19
+ 22:40 Мф 7:12, Гал 5:14
• 22:41 Мк 12:35-37, Лк 20:41-44
+ 22:42 Мф 9:27
+ 22:44 Илҷ 2:34-35
+ 22:46 Лк 20:40
• 23:1 Мк 12:38-40, Лк 11:37-52, Лк 20:45-47
+ 23:3 Рим 2:17-23
+ 23:6 Лк 14:7-8
+ 23:8 Иак 3:1, Лк 22:32, Флм 1:16
+ 23:11 Мф 20:26, Мк 9:35, Мк 10:43
+ 23:12 Лк 14:11, Лк 18:14
+ 23:13 Мф 15:7
+ 23:16 Мф 15:14
+ 23:27 Илҷ 23:1,
+ 23:30 Илҷ 7:52
+ 23:33 Мф 3:7, Мф 12:34

+ 23:34 Мф 21:35, Мф 22:6, Евр 11:36-37, Мф 10:17, Мк 13:9, Лк 21:12

+ 23:35 1 Ин 3:12, Евр 11:4, Аз.ч. 18:24
• 23:37 Лк 13:34-35
+ 23:37 Илҷ 7:52,
+ 23:39 Мф 21:9
• 24:1 Мк 13:1-13, Лк 21:5-19
+ 24:2 Лк 19:44
+ 24:4 1 Ин 3:7, Кол 2:8, 2 Фес 2:3

+ 24:7 Аз.ч. 6:4, Илҷ 11:28, Аз.ч. 6:8, Аз.ч. 6:12

+ 24:9 Мф 10:22, Ин 15:18
+ 24:10 Мф 10:21
+ 24:11 Мф 7:15
+ 24:13 Иак 5:11, Аз.ч. 2:10

+ 24:14 Мф 28:19, Рим 10:18, Кол 1:6, Кол 1:23

• 24:15 Мк 13:14-23, Лк 21:20-24
+ 24:17 Лк 17:31
+ 24:19 Лк 23:29
+ 24:21 Аз.ч. 16:18
+ 24:22 Лк 18:7
+ 24:23 Лк 17:23
+ 24:24 2 Фес 2:9, Аз.ч. 13:13, Аз.ч. 16:14
+ 24:25 Ин 13:19, Ин 14:29
+ 24:27 Лк 17:24
+ 24:28 Лк 17:37
• 24:29 Мк 13:24-27, Лк 21:25-28
+ 24:29 Илҷ 2:20, Аз.ч. 6:13
+ 24:30 Мф 16:27,

+ 24:31 1 Кор 15:52, 1 Фес 4:16, Аз.ч. 11:15, Мф 13:41, 2 Фес 2:1

• 24:32 Мк 13:28-31, Лк 21:29-33
+ 24:34 Мф 16:28
+ 24:35 2 Пет 3:10

• 24:36 Мк 13:32-37, Лк 12:38-40, Лк 17:26-30, Лк 17:34-36

+ 24:42 Мф 25:13
+ 24:43 2 Пет 3:10, 1 Фес 5:2
+ 24:44 Аз.ч. 3:3, Аз.ч. 16:15
• 24:45 Лк 12:42-48
+ 24:46 Мф 25:21, Ин 13:17
+ 24:48 Мф 25:5
+ 24:51 Мф 8:12

+ 25:1 Мф 9:15, Ин 3:29, Аз.ч. 19:7, Аз.ч. 21:2

+ 25:5 Мф 24:48
+ 25:10 Мф 22:2
+ 25:11 Мф 7:22, Лк 6:46, Лк 13:25
+ 25:12 Мф 10:33
+ 25:13 1 Кор 16:13, Мф 24:36, Мф 24:42
• 25:14 Лк 19:12-27
+ 25:19 Рим 14:12
+ 25:21 Лк 16:10, Евр 12:2
+ 25:29 Мф 13:12
+ 25:30 Мф 8:12
+ 25:31 Мф 16:27, Мф 19:28
+ 25:32 2 Кор 5:10, Мф 13:49
+ 25:34 Аз.ч. 21:7
+ 25:35 Лк 3:11, Иак 2:15-16
+ 25:36 2 Тим 1:16-18
+ 25:40 Мф 10:40

+ 25:41 Мф 7:23, Мк 9:43-44, Иуд 1:7, Аз.ч. 20:10

+ 25:45 Лк 10:16
• 26:1 Мк 14:1-2, Лк 22:1-2, Ин 11:45-53
• 26:6 Мк 14:3-9, Лк 7:36-50, Ин 12:1-8
+ 26:6 Мф 21:17, Ин 11:1, Ин 11:18,
+ 26:11 Мф 9:15, Ин 7:33
+ 26:12 Ин 19:40
+ 26:13 Мф 24:14
• 26:14 Мк 14:10-11, Лк 22:3-6
+ 26:14 Ин 13:2, Илҷ 1:16

• 26:17 Мк 14:12-21, Лк 22:7-14, Лк 22:21-23, Ин 13:21-30

+ 26:21 Ин 13:18

+ 26:24 Мф 18:7

• 26:26 Мк 14:22-26, Лк 22:15-20, 1 Кор 11:23-25

+ 26:26 Ин 6:51, 1 Кор 10:16, Евр 10:10
+ 26:30 Лк 22:39
• 26:31 Мк 14:27-31, Лк 22:31-34, Ин 13:36-38
+ 26:31 Ин 16:32
+ 26:32 Мф 28:7
+ 26:35 Ин 11:16, Ин 21:19
• 26:36 Мк 14:32-42, Лк 22:39-46
+ 26:37 Мк 5:37, Мк 9:2
+ 26:38 Ин 12:27

+ 26:39 Евр 5:7, Мк 10:38, Ин 18:11, Ин 5:30, Ин 6:38, Гал 1:4

+ 26:41 Мф 6:13, 1 Пет 4:7
+ 26:42 Мф 6:10
+ 26:45 Ин 2:4, Мф 16:21, Мф 17:22, Мф 20:18
• 26:47 Мк 14:43-50, Лк 22:47-53, Ин 18:3-12
+ 26:47 Илҷ 1:16
+ 26:51 Лк 22:38
+ 26:52 Аз.ч. 13:10
+ 26:55 Мф 21:23, Лк 21:37

+ 26:56 Мф 1:22-23, Мф 21:4, Ин 19:36, Мф 26:31, Ин 16:32

• 26:57 Мк 14:53-65, Лк 22:54-55, Лк 22:63-71, Ин 18:13-14, Ин 18:19-24

+ 26:61 Мк 15:29, Ин 2:19
+ 26:62 Мф 27:13
+ 26:64 Мф 16:27, Мф 24:30, Евр 1:13
+ 26:65 Илҷ 14:14, Мф 9:3, Ин 10:36

• 26:69 Мк 14:66-72, Лк 22:56-62, Ин 18:15-18, Ин 18:25-27

+ 26:75 Мф 26:34
• 27:1 Мк 15:1, Лк 23:1-2, Ин 18:28-32
+ 27:2 Лк 3:1, Лк 13:1, Илҷ 3:13, 1 Тим 6:13
• 27:3 Илҷ 1:18-19
+ 27:6 Мк 12:41, Ин 8:20
+ 27:9 Мф 2:17
• 27:11 Мк 15:2-5, Лк 23:3-5, Ин 18:33-38
+ 27:11 Мф 2:2
+ 27:13 Мф 26:62
• 27:15 Мк 15:6-15, Лк 23:13-25, Ин 18:39
+ 27:18 Ин 12:19
+ 27:20 Илҷ 3:14
+ 27:23 Лк 23:41, Евр 4:15
+ 27:25 1 Фес 2:16
+ 27:26 Мф 20:19
• 27:27 Мк 15:16-20, Ин 19:2-3
+ 27:30 Мф 20:19
• 27:32 Мк 15:21-32, Лк 23:26-43, Ин 19:17-27
+ 27:40 Мк 14:58, Ин 2:19, Мф 4:3-6
+ 27:42 Ин 10:18, Ин 1:49, Ин 12:13, Ин 20:29
• 27:45 Мк 15:33-41, Лк 23:44-49, Ин 19:28-30
+ 27:46 Илҷ 3:1,
+ 27:52 Ин 5:21, Ин 5:25
+ 27:56 Лк 8:2, Мф 20:20
• 27:57 Мк 15:42-47, Лк 23:50-56, Ин 19:38-42
+ 27:63 Мф 16:21, Мф 17:23, Мф 20:19
+ 27:66 Аз.ч. 20:3
• 28:1 Мк 16:1-8, Лк 24:1-12, Ин 20:1-10
+ 28:1 Лк 8:2, Мф 27:61
+ 28:2 Мф 27:60
+ 28:3 Мк 9:3, Илҷ 1:10
+ 28:4 Аз.ч. 1:17
+ 28:7 Мф 26:32
+ 28:9 Ин 20:19, Ин 20:21, Мф 28:17, Лк 24:52

+ 28:10 Мф 12:50, Ин 20:17, Рим 8:29, Евр 2:11

• 28:16 Мк 16:14-18, Лк 24:36-49, Ин 20:19-23
+ 28:17 Ин 20:25
+ 28:18 Мф 11:27, Ин 17:2

+ 28:19 2 Кор 13:13, Ин 4:1-2, Илҷ 8:13, Кол 1:23

+ 28:20 Ин 14:15, Мф 13:39

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=XKS

Сӧстік

Сӧстік

1. А

2. В

3. Г

4. Д

5. И

6. К

7. Л

8. М

9. О

10. П

11. С

12. Т

13. У

14. Ф

15. Х

16. Ч

17. Ы

Абыс – Иерусалимдегі Храмның тоғынӌызы. Еврейлернің киртінізінде абыстар Худайға тайығ иртірчелер. Моисей Чахии хоостыра абыстарға Моисейнің харындазы Ааронның на тӧлінең сыххан кізілер турғызылчалар. Абыстар он ікі пӧлікке чарылӌаңнар. Полғаны ла Храмда пір чылда ікі ле хати ікілер неделя тоғынӌаң.

Авраам – пу сӧс еврей тілінең «кӧп кізінің пабазы» тіп тілбестелче. Ол Худай таллап алған кізі полған. Худай Авраамны сӧбірезінең хада, пос чирінең сығып, ыраххы Ханаан чирінзер кӧс парыбызарға хығырған. Худай, аннаң хада чӧптезіг идіп, аны кӧп саннығ чонның адазы ит саларға молӌаан (Пастағлар 12– 22 ). Іди Авраам израиль чонының ӧбекезі полыбысхан. Авраам еврейлерге постарын Худай таллап алғанын таныхтапчатхан кізі полған (Ин 8:33, 39).

Адам – (пурунғы еврей тілінең «кізі» тіп тілбестелче) – Ева ипчізінең хада Худайның пастағы чайап салған кізізі. Пастап олар райда (Едем садта) чуртааннар, че соонаң Худай чахиин сайбабызып, ол оңдайнаң чазых ит салғаннар. Ол сыынаң тӧллері чазыхтығ чуртааннар, чазыхтың ӱчӱн хатығлас, тізең, ӧлім полған. Наа Молӌағда Иисус Христос «халғанӌы Адам» тіп адалған (1 Кор 15:45). Пастағы Адамнаң пастыра тилекейге чазых паза ӧлім кіргеннер. Че Христос чир-чалбахха паарсас, пыро тастирын паза ахтаныс ағылған (Рим 5:12; 1 Кор 15:22).

Азых чоох – Анзы Худайның пірее кізее Позының кӧңнін азып, кӧзіткені полча. Ол анзын ӧң-пазы оңдайнаң идедір: піреезінзер кӧні Позы килче, кемзер-де ангеллерін ызыбысча, кемге-де Позының кӧңнін тӱсте паза кӧспекнең ас пирче.

Айналар – Сайтанның, ӧӧн айнаның, нымысчылары полчатхан чабал хуттар. Айналар, кізізер кіріп, аны тың иреелепчелер. Сағызын хомай итчелер, аймах ағырығларнаң ағыртчалар паза кізіні хомай киректерні итіртчелер, Иисус Христос, айналарға хаптырған кізілерні имнеп, айналарны сығара сӱрібіс турған. Иисустың ӱгренӌілері ідӧк имнеӌеңнер.

Албан чығӌаңнар – Палестинде орындағы чонның санынаң Рим хағанадының хазна чыындызына албан чыыпчатхан кізі. Албан чығӌаңнар Худайға киртінминчеткен Рим ӱлгӱзіне тоғынчатханнаңар, еврейлер оларны хырт кӧрӌеңнер. Ағаа хоза албан чыыпчатхан кізілер ахчаны, постарына халғызарға тіп, пастыхтарға киректелгеннең кӧп чығӌаңнар.

Алғас – пу сӧстің Наа Молчағда мындағ оңнағлар: 1) пірее кізее Худай Позы паарсазын читіргені алай чахсы иткені (Еф 1:3); 2) пірее кізінің пасха кізее Худайдаң паарсазын читір пирерге, чахсы ит пирерге сурынғаны – сӧстерінең (Рим 12:14) алай хол салып (Мк 10:16). Алғастаң тоғыр-пасха ниме харғас полча.

Аминь – «андағ ползын» теенін таныхтапчатхан еврей сӧзі. Пу сӧс пазырыс соонда чоохталӌаң. Ідӧк Наа Молӌағның хай-пірее грек пічіктерінде кинделернің соонда пазыладыр.

Ангел – пу сӧс грек тілінең «илӌі» алай «хабар ағылған» тіп тілбестелче. Ангеллерні Худай чайаан. Олар, Худайға нымысчы полып, кізілерге полысчалар.

Антихрист – грек тілінең «Христостың ыырӌызы» тіп тілбестелче. Антихрист – прай чабал нимелерні таныхтапча. Ол чир ӱстӱне Христостаң тоғыр чаалазарға сыға салча паза Христосха чох итіртче (кӧр Аз.ч.). Иоанн илӌі антихристтеңер паза антихристтердеңер піди пасча: «Антихрист тилекейге килерінеңер сірер искезер. Амды кӧп антихристтер сых килгеннер…» (1 Ин 2:18). Антихристтер олар Христостаңар Библиядағы ӱгредігні саба оңдайнаң апарчатхан чой ӱгретчілер.

Арығ чӱректіг кізі – Худай Пічиинде (Библияда) Худай чахығларын толдырып чуртирға кӱстенчеткен прай кізілерні іди адапчалар. Ол кізілер Моисей Чахиин толдыр полбастарын пілінзелер дее, олох туста Худай постарына чазыхтардаң позыдар Арачылағӌыны ызарына киртінгеннер.

Асий чирі – Римнің холында полған Кічіг Азияның кидеркі сариндағы аймах (сағамғы Тӱрк чирінің чардығы). Азия континентінең алӌаастабасха кирек.

Ах-арығ – кӧр «ызых».

Ах сағал – Наа Молӌағ киндеде пу сӧс саардағы тигіриб устапчатхан кізіні алай кізілерні таныхтапча. Ол, Худай паза тигірибдегілер таллап алған кізі, прай саринаң ах хылыхтығ паза пик киртіністіг кізі.

Вавилон – сағамғы Ирактың чирінде турған саар. Христос тӧрирінең 600 чӱс чыл азындыра вавилондағылар Иудей чирін чаалап алғаннар, Иерусалим саарны паза Храмны иңзер салғаннар. Иудей чуртағӌыларынаң кӧп чон 70 чыл Вавилон хан-чирінде пазығда полғаннар. Наа Молӌағ Вавилоннаңар чоохтапчатса, чазыхты паза Худайға, Аның чонына тоғырланчатхан кӱстерні таныхтапча.

Галилей чирі – Палестин чирінің алтынзархы чардығы. Анда кӧбізі иудей нимес кізілер чуртапчатханнаңар, пасха чон (язычниктер) чирі тіп адаӌаңнар. Иудей чирінің паза Галилей чирінің аразында Самар чирі полған. Иисус Позының ӱгредіглерінің кӧбізін Галилей чирінде искірӌең.

Давид – Иуданың сӧӧгінең сыххан Израильнің иң саблығ ханы. Ол Пурунғы Молӌағдағы Ырлар киндезінің авторларының пірсі. Амыр паза сын чуртасха кӱстеніп, Давид Худайның кӧңнін толдырған. Аның ӱчӱн Худай, ағаа сыйых идіп, Израиль ханнары хаӌан даа Давидтің тӧлінең сығарлар тіп молӌаан. Еврей ухаанӌылары тиксі-тилекейнің ханы, анынаң сын оңдайнаң устап парар Мессий Давидтің тӧлінең полар тіп киречілееннер.

Динарий – Римнің холындағы чирлерде тузаланылған кӱмӱс ахча. Пір динарий пір кізінің пір кӱнге тоғынып алған чал ахчазына тиңнелче.

Иаков (ИЗРАИЛЬ) – еврейлернің ӧбекезі, Исаактың оолғы, Авраамның пархазы. Ікіс харындазы Исавтың туңмазы. Иаков Исавтың соонаң тӧреен дее полза, че Худай аны таллап алғаннаңар, Иаков тун паланың ӱлӱзін алып алған. Аның он ікі оолғынаң (оларның аттары Рувим, Симсон, Левий, Иуда, Дан, Пеффалим, Гад, Асир, Иссахар, Завулон, Иосиф, Вениамин) еврей чонының он ікі сӧӧгі сыххан. Иаковха Худай пирген «Израиль» атнаң Иаковтың тӧлі полчатхан еврейлер паза Худай оларға пирген хан-чир адал сыхханнар.

Иліг кӱн пайрамы (Тросин) – еврейлернің киртінізі хоостыра Пасханың иліг кӱн соонда таныхталчатхан тоңас чыырына чарыдылған пайрам. Пурунда еврейлер, пу пайрам тузында Иерусалимде Худайға пазырып аларға тіп, Израильнің парчан пулуңнарынаң паза пасха хан-чирлерінең чыылыс парӌаңнар. Пу пайрам кӱнінде Христостың ӱгренӌілеріне Худай Худы тӱс килген соонда олар таныс нимес тіллернең чоохтас сыхханнар (Илӌ 2).

Илӌі – іди піс «апостол» грек сӧзін тілбестепчебіс. Пу сӧс грек тілінең «ӧнетін чахығнаң алай хабарнаң ызылған кізі» тіп тілбестелче. Иисус Христос, Позының ӱгренӌілерінің аразынаң он ікі кізіні таллап, оларны илӌілер тіп адаан. Оларға ӧнетін чахығ пирілген: Арачылағӌыдаңар Чахсы Хабарны чонға читір пирерге. Пу он ікі илӌідең пасха соонаң даа илӌілер полғаннар. Кӧзідімге алза, Матфий (Илӌ 1:15-26) паза Павел (Гал 1:1).

Иуда – Наа Молӌағда мындағ атты пір ле кізі ал чӧрбинче. Оларның аразында ӧӧн кізілер: 1) Иаковтың оолларының пірсі, Израиль тӧстеен пір сӧӧктің пазы. Иуданың адынаң хоостыра тӧлі иудейлер тіп адал сыхханнар (Наа Молӌағда пу сӧснең прай еврейлерні адидырлар), олар орныххан Израиль хан-чирінің аймағы, тізең, Иудей чирі тіп адал парған. Иуданың тӧлінең Израильнің илбек ханы Давид паза Аның тӧлі Иисус Христос полғаннар. Давид тее паза Иисус таа Иудей чирінің пір саарында, Вифлеемде тӧрееннер. 2) Христосты садыбысхан ӱгренӌізі Симонның Искариот Иудазы. 3) Иуда Хан-пиг Иисус Христостың туңмазы. Иуданың пічиин ол пасхан поларға айабас.

Иудей чирі – Израиль хан-чирінің ӱстӱнзархы аймағы. Алында пір полған Израиль хан-чирі сайбал парған соонда Иудей чирі тіп Ӱстӱнзархы хан-чирні адап сыхханнар. Кӧр ідӧк Иуда.

Иудейлер – иң пастап іди Иуданың сӧӧгінең сыххан кізілерні адаӌаңнар (кӧр Иуда). Соонаң пу сӧснең ідӧк еврейлерні паза израиль кізілерні адап сыхханнар. Итсе «иудейлер» сӧснең чонны нимес, киртініс пірігізін адидырлар. Иоанн пасхан Чахсы Хабарда удаа еврейлернің киртіністе устағ-пас полчатхан кізілерні адапчалар.

Кип-чоох – пу ӱгредігліг чоох. Анда Чахсы Хабардаңар, Худайдаңар паза Худай хан-чирінеңер піліс пирілче. Ол чазыт оңдайнаң чоохталчатхан киректі исчеткен кізілерні сағынарға ӱгретче.

Кізі Оолғы – Чахсы Хабар киндеде Иисус Позын іди удаа аданӌаң. Пу сӧстер Пурунғы Молӌағ киндеде ухаанӌы Даниилнің киндезінде учурапча. Анда Худай тӱгенӌі чылда Кізі Оолғына аарлас, сабланыс паза ӱлгӱ пирер тіп чоохталча. Анзы Кізі Оолғының ідӧк Мессий-Арачылағӌы полчатханын кӧзітче. Еврей тілінең пу олаңай ла «кізі» тіп сӧсті таныхтапча.

Кірес – Рим хағанадында Иисус Христостың тузында иң аар сайбағ ит салған ӧлімге чарғылатхан кізілерні анынаң пастыра чох итчеңнер. Ол азаа чирге хазалған, харчи сабылған ағастығ, чазаан тӧге полған. Кіреске хазатыртып ӧдірткені тың иреелестіг паза уйадыстығ саналӌаң.

Кіреске тӱскені (сомдырғаны) – пу кибір кізі, суға патыра кіріп, арығлал парчатханын таныхтапча. Еврейлер пу кибір хоостыра постарын арығланӌаңнар паза храмда тузаланчатхан ідіс-хамысты арығлаӌаңнар. Иисустың тузында Иоанн кізілерні, чазыхтарынаң хыйа полчатханын таныхтап, суғда кіреске тӱзірген. Соонаң пу кибірнең христианнар тигірибі тузалан сыххан.

Левиттер – Олар абыс полбазалар даа, храмда Худайны кӧглернең саблирында, тайыға салылчатхан малны тимнирінде полысчаңнар. Аннаң пасха олар Моисей Чахиин ӱгреніп, чонға таратчаңнар. Левиттер поларға Израиль чонының он ікі сӧӧгінің пірсін тӧстеен Иаковтың Левий оолғының на тӧліне чарадылӌаң.

Мессий-Христос – еврей тілінең пу сӧсті тілбестезе, «Худай таллаан» алай «Худай сӱрткен» тіп оңнирға чарир. «Мессий» сӧс грек тілінең «Христос» полар. Пурунғы Молӌағның тузында, абыстарға, ханнарға паза хай пірее ухаанӌыларға пастарын хайахнаң сӱртіп, турғысчаңнар. Аннаңар Мессий ідӧк «турғызылған» тіп тілбестелче. Мессий – ол Худай ысхан кізі, Арачылағӌы-хан. Аның килерінеңер Пурунғы Молӌағның кинделерінде чоохталча. Иисустың тузында еврейлер Мессийнің килерін сағааннар. Ол, киліп, оларны римляннарның ӱлгӱзінең позыдыбызар паза чир ӱстӱнде Худай хан-ӱлгӱзін турғызыбызар тіп киртінгеннер.

«Минмін» – иудей тілінең «Яхве». Худай, Позын Моисейге кӧріндіртіп, піди аданған. Аның соонаң Ол Моисейні Израиль чонын Египет холынаң осхырарға ысхан. Пу сӧс иудейлерге уғаа ызых полғаннаңар, аны адирға даа чарадылбаӌаң. Пу сӧстің орнына «Хан-пиг» сӧснең тузаланӌаңнар. Пурунғы Молӌағ киндезін грек тіліне пурунғыда тілбестеенде, «Яхве» сӧсті «Минмін» тіп тілбестееннер. Иоанн пасхан Чахсы Хабар киндезінде Иисус Позынаңар іди удаа чоохтанӌаң.

Моисей – ол Израиль чонының иң илбек устағӌызы. Худай аны израиль чонын Египет холынаң осхырарға таллап алған. Моисей, еврейлерні піріктіріп, оларға Худай пирген чахығларны читір пирерге кирек полған. Ол израиль чонын тӧстеп салып, аны Худай молӌаан чирзер апарған. Израиль чоны Моисей пирген чахығлары хоостыра чуртаан паза ағаа киртінген. Пурунғы Молӌағның пастағы пис киндезін Моисейни тіп санапчалар.

Моисей Чахии – ол Пурунғы Молӌағның пастағы пис киндезінде пазылған чахығлар. Ол кинделерде тилекейнің чайалғанынаңар, пастағы кізілернің чазых иткенінеңер чоохталча. Аннаң андар еврей чоны хайдаң сыхханынаңар, хайди Худай еврейлерні Египет холынаң позытханынаңар паза Палестин чирін оларға пиргенінеңер пазылча. Ағаа хоза ол кинделерде Худай пурунғы еврей чонына пирген чахығлар полар. Иң ӧӧні – он чахығ, аннаң даа пасха чахығлар паза кибірлер. Аннаңар ол пастағы пис киндені пӱкӱлее «Чахығ» тіп адапчалар. Пірееде прай Пурунғы Молӌағ киндезін «Чахығ» тіп адапчалар. Ол Чахығдағы ӧӧн чарадығларны Худай Моисейдең пастыра пиргеннеңер, ол чахығларны «Моисей Чахии» тіп адапчалар.

Молӌағ – («чахығ», «чӧптезіг») – Библияда Худайның Позының кӧңнінӌе кізілернең молӌасханы ӧӧн орында турча. Молӌағ алылчатса, ноо даа сари позының ниме идерін пӧгініп, молӌағ пирче. Синай тағда Худай Моисейдең пастыра прай еврей чонынаң молӌас салған. Ол молӌағны «Пурунғы Молӌағ» тіп адапчалар. Худай еврейлерні алғирға паза прай ыырӌылардаң арачылирға молӌап салған. Олар даа, постарының саринаң Худайға киртістіг поларға, Аның чахығда пазыл парған кӧңнін толдырарға киректер. Ухаанӌылар Худайның паза кізілернің аразында Наа Молӌағ полардаңар чоохтаан полғаннар. Наа Молӌағ Иисус Христостың тӧгілген ханынаң пик киречілел парған (1 Кор 11:25).

Мӧгі чуртас – Худай Пічиинде (Библияда) пу пір дее тоозылбинчатхан чуртасты ла нимес, че пу чир ӱстӱ чох пол парза, Худай хан-чирінде пір дее чобағ паза сағыссырас чох чуртас поларын таныхтапча. Ол чуртасты алғаны – Худай иң улуғ сыйых пиргеніне саналча. Андағ чуртасты Худай Иисус Христос Арачылағӌаа киртінгені пастыра пирче. Ағаа киртінминчеткен кізілер мӧгі чуртас ал полбинчалар. Оларны «геенна» – кӧйчеткен кӧл – сағыпча. Олар Худайға пір дее чағын пол полбастар.

Ораза – чиис чібин, пірееде ідӧк суғ даа іспин чӧргені. Пурунғы Молӌағ хоостыра еврейлер пу кибірге тудынӌаңнар. Улам чазыхтарын тастирға сурынған туста алай Худайға ӧнетін сурыныстарнаң айланчатса. Чахсы Хабарда Иисус хырых кӱн ораза тутхан тіп пазылча. Матфей пасхан Чахсы Хабарда (6:16-18) Иисус оразаны хайди тудардаңар чоохтапча.

Отахтар турғысчаң пайрам – иудейлернің Египеттең Худай пирген чирзер 40 чыл парған тусха чарыдылған пайрам. Пу 40 чыл аразында олар хуу чазыда чӧріп, отахтарда чуртааннар. Ол чорыхты таныхтап, еврейлер чылның сай пайрам тузында пір нидиле отахтарда чуртапчалар.

Пасха тіп ӱлӱкӱн – пу сӧс еврей тілінең «хыринӌа парарға» алай ба пасха тузазында «айабызарға» тіп тілбестелче. Пу ӱлӱкӱнні чыл сай часхыда таныхтапчалар. Израиль чонын Египет холынаң Худай осхырғанын піди хумартхылапчалар. Египет ханы еврейлерні позыдыбыссын тіп, Худай Позының ангелін Египеттегі кізілернің тун палаларын паза малларның пастағы тӧлін ӧдірібізерге ысхан. Ангел, еврейлерге теңмин, хыринӌа ирт парыбысхан. Еврейлер постарының тураларын хураған ханынаң таңмалап салғаннар. Аннаңар оларның тун палалары тіріг халғаннар. Аны сағысха киріп, пу ӱлӱкӱнде тайыға хурағанны салчалар. Анаң ол хурағанны тооза чіпчелер. Пір кизек тее итті ікінӌі кӱннің ииріне артызарға чарабас.

Пасха худайлығлар – постарының сағыстары хоостыра еврейлер «пасха худайлығлар» тіп Чалғыс Худайға киртінминчеткен, Худай таллаан чоннаң полбинчатхан прай еврей нимес чонны адааннар. Пірее тілбестеглерде «пасха чоннар» алай «прай пасха чоннар» тіп пазылча. Еврейлер пасха худайлығларны арығ нимес чонға санап, оларнаң палғалыс тутпасха кӱстенӌеңнер.

Сабланыс – Библияда «Худайның сабланызы» теені Худайның тиксі ӱлгӱзін тутчатханын паза Аның илбегін таныхтапча. Пірее тустарда Худайның сабланызы израиль чонының алнында тың чарып, ыс-от полып кӧрін килӌең.

Саддукей – Иисустың тузында еврейлернің аразындағы иң кӱстіг киртініс чӧрімі. Саддукейлернің илеедезі Ӧӧркі Чарғаа кірӌеңнер, оларның санынаң иң улуғ абыстар даа сыхчаң полған. Фарисейлерӧк чіли, олар Моисей Чахиина хатығ тудынӌаңнар. Итсе, саддукейлер, фарисейлердең пасхалалып, Худай Пічиинің кинделерінең Моисей пасхан пастағы пис киндені ле орта тіп санааннар. Ӧліглер тірілерінеңер Моисей Чахиинда пазылбаан тіп санапчатханнаңар, олар анзына киртінмеӌеңнер.

Сайтан – пу «ыырӌы» тіп сӧсті таныхтапча. Ол Худай чайап салған хут полча. Анаң ол хут Худайдаң тоғыр пол сығып, позының соонӌа кӧп ангеллерні апарған. Ол ангеллерні соонаң айналар тіп адап сыхханнар. Сайтан, кізілерні чазых идерге кӧӧктіріп, Худайның пай пӧгіннерінең тоғыр полча. Иоанның Азых чооғында сайтанның чиңдіргенінеңер паза аның чох иділгенінеңер чоохталча.

Самарлар – іди Самар чирінде чуртапчатхан чонны адаӌаңнар. Ол чон, иудейлерӧк чіли, Моисей пирген чахығӌа чуртааннар паза постарын, пурунғы израиль чонының тӧлі тіп, санаӌаңнар. Че самарларның ӧбекелері, израиль чонынаң сыххан даа ползалар, пасха худайларға пазырӌаңнар. Аннаңар иудейлер, оларны киртіністері хоостыра кірліглерге санап, оларға чағын полбаӌаңнар.

Синагога – іди еврейлер постарының Худайға пазырӌаң ибін адаӌаңнар. Олар, пеер суббота сай чыылызып, Худай Пічиин паза молитваларны хығырӌаңнар. Иисустың тузында еврейлер чуртапчатхан кӧп саарларда синагогалар полӌаңнар. Синагогада чыылысхан кізілернің полған на постаң кізізі Худай Пічиинең кизекті хығыр пирӌең.

Синай – Чир ортызындағы талайның (Средиземнай талай) ӱстӱнзархы саринда, сағамғы Египеттің чирінде турчатхан тағ. Пу тағда Худай Моисейнең чоохтазып, еврей чонынаң молӌас салған (чӧпке кірген).

Соломон – Давидтің оолғы, Израиль ханы, кӱлӱгі илбек кізі. Аның тузында Израиль хан-чирі ӧңненген. Иерусалимде Худай храмын пӱдір салған (аның алнында еврейлер Худайға ызых отахта пазырӌаң полғаннар).

Сомнаан худайлар (Тӧстер) – іди еврейлер ибіркі чоннарның, худай идіп, пазырчатхан омалығ тӧстерні адаӌаңнар.

Суббота – еврейлернің «шавват» сӧзінең пӱткен. Ол «тынағ кӱні» теені полча. Худай анынаң чирні чайап тоосханын таныхтаан. (Пастағлар 2:2-3 ). Моисей Чахиинда, пу пір дее тоғыс итпеӌең кӱн тіп, хатығлап чоохталча (Сығыс 20:8-11 ). Иисус Позын «Суббота ээзі» тіп адаан (Лк 6:5) паза пу пір дее ниме итпес кӱн нимес, че чахсы киректер итчең кӱн тіп ӱгреткен.

Сӱннет – Худайның иудейлерге пирген чахииның таңмазы. Худайның паза еврейлернің пабазы Авраамның аразындағы чӧптезіг хоостыра полған на ир пала пу кибір оңдайын иртерге кирек полған. Худайның израиль чонынаң Синай тағдағы молӌаанда Ол пу кибірні толдырарға хатап чахаан. Пу чахығ хоостыра ир кізінің алнының кизек теерізі кизілӌең. Пу кибір мусульманнарда парох.

Тайығ – Худай Пічиинде (Библияда) тайығ пастағызынаң сығара адалча. Худайны улуғлап пастағы тайығ иткен кізілер Адамнаң Еваның ооллары Каиннең Авель полчалар (Пастағлар 4 ). Моисей Чахии еврейлерге аймах тайығларны идерін чоохтап салған. Олар ӧӧнінде ікі пасха полғаннар: чазыхтары ӱчӱн паза алғас тайығлары. Тайыға хай пірее маллардаң паза хустардаң, алай чахсы чыстығ оттардаң салӌаңнар. Тайыға салған ит алай тамах чардыхти ӧртелӌең, чардыхти левиттерге паза абыстарға чииске пиріл парӌаң. Наа Молӌағда прай кізілернің чазыхтары ӱчӱн тӱгенӌі тайығ Иисус Христос полыбысхан.

Тайығ салӌаң орын – Еврейлернің Моисей Чахии хоостыра итчеткен тайығларының орны. Моисей Чахии хоостыра пасха орыннарда тайығ саларға чарадылбаӌаң. Иисустың тузында ол орын Иерусалимдегі храмда полған. Тайыға салылчатхан мал храм алнындағы сиден істінде соғылӌаң. Тайып ӧртеен тадылығ чыстығ оттар, тізең, храм істіндегі кӧзеңенің алнында ысталӌаңнар.

Тигіриб – пу сӧс храмны алай тураны таныхтабинча. Церковь алай тигіриб – ол киртінчеткен кізілернің чыылығлары. Наа Молӌағ киндеде Христосха киртінчеткеннернің полған на саардағы чыылығларын іди адаӌаңнар.

Тигір хан-чирі – кӧр Худай хан-чирі.

Тус сананызы – пурунғы еврейлернің алты сағат иртеннең алты сағат иирге теере кӱнӧрткізі саналӌаң. Кӱн хонызынаң кӱн сығызына теере хараа саналӌаң (6 сағат иирдең 6 сағат иртенге теере). Наа Молӌағ тузында хараағы тус тӧрт хадаға чарылӌаң, кӱнӧрткі тус, кӱн сығызынаң кӱн хонызына теере он ікі сағатха пӧлілӌең. Ӱзінӌі сағат 9 сағат иртенге килісче, алтынӌы сағат – 12-ке, читінӌі сағат – 13-ке, тоғызынӌы сағат – 15-ке, онынӌы сағат – 16-та, он пірінӌі сағат – 17-те, ӱс сағат хараа – 21 сағатха килісчең.

Тӱгенӌі кӱн – пу сӧстер Христостың чир ӱстӱнзер хатап килер тузын таныхтапчалар. Ол туста прай ӧлген кізілер тіріл киліп, прайзы Худайға чарғылаттырарлар.

Ухаанӌы – Худайның сӧзін истіп, ол сӧсті чонға читірчеткен кізілерні іди адапчалар. Ухаанӌылар кізілерні Худайны аарлирға, Аның кӧңнін толдырарға, Ағаа чағыннирға, хынарға паза чабал ниме итпеске ӱгретчеңнер. Еврейлернің кӧп ухаанӌылары Худайдаң искен сӧстерні пічікке пасчаңнар. Ол пічіктер Пурунғы Молӌағ киндезінделер.

Фарисейлер – Иисустың тузындағы еврейлернің киртініс чӧрімі. Фарисейлер Моисей Чахиин паза кибірлерні уғаа хатығ тутчаңнар. Оларны чон аразында тың улуғлаӌаңнар. Олар постары даа уғаа киртінчеткеннерінең паза сын оңдайнаң чуртапчатханнарынаң поғдархаӌаңнар. Иисус оларны, Моисей Чахиин хыйыстырбааны хыныстаң паза паарсастаң артых тіп, санапчатханнары ӱчӱн хомайлан. Иисус оларны хомайлааннаңар паза олар Аны Мессий поларға килістіре кӧрбееннеңер, Фарисейлер Аны ӧлімге пир салғаннар.

Хайхас – чир-чайаанның чуртас оңдайын алыстырчатхан Худайның кӱзі. Іди Худай кӱзінең чазылбас ағырығлар даа чох пол парчалар, ӧлген кізілер дее тіріл килчелер паза пасха даа хайхастар иділчелер. Андағ хайхастарны ідӧк «танығлар» тіп адаӌаңнар. Худай Пічиинде (Библияда) анзы, Худайдаңар киречілеп, ӧӧн орында полча. Іди «танығлар» алай ба хайхастар кізілерге ле полыспинчалар, ідӧк Худай пар полчатханын таныхтапчалар. Иисус итчеткен хайхастар Аның Мессий полчатханын киречілееннер.

Хан-пиг, Хан Худай – іди піс «куриос» тіп грек сӧзін тілбестепчебіс. Пу сӧстің ікі ӧӧн тании полған: 1) грек тілінде алында даа, сағам даа пасха кізізер иптіг айланғаны полча. 2) Пурунғы Молӌағны хығырчатхан еврейлер Худайны, чайыдып, Адонай (пиг, ээзі) адаӌаңнар. Пурунғы Молӌағ грек тіліне тілбестелчеткенде, еврейлер «Адонай» сӧсті тузаланған орында гректер «Куриос» пасчаңнар. Іди пу сӧс Наа Молӌаға «Худай» сӧсті таныхтап, кірген. Хакас тілбестеенде «Хан Худай» сӧстер орных парғаннар. Иисусты адап, тізең, Хан-пиг адапчабыс. Иисус сынында Худай Оолғы паза Худай полза даа, Наа Молӌағны тілбестепчетсе, Аны Хан Худай адирға чарадылбинча. Анзы тигіриб чоны Иисустың Худай полчатханын, Ол ӧлімнең тіріл килгенде ле, піліп алғаннаң палғалыстығ. Наа Молӌағның авторлары Иисусты «Куриос» тіп адапчатханнары олар Аны сынында Худайға санапчатханнарын пазох хатап киречілепче.

Храм – ол Иерусалим саардағы ызых иб. Еврейлер мында ла Худайға тайығ салӌаңнар паза ӱлӱкӱннерде чыылысчаңнар. Храмны иң пастап пістің эраның алнындағы 10 векте еврейлернің илбек ханы Соломон пӱдірген. Ол храмны пістің эраның алнында 586 чылда Вавилон азымахчылары иңзергеннер. Иисустың тузындағы храмны иудей ханы Илбек Ирод пӱдірген полған. Храмның туразы ибіре галереялар пӱдірілген полған. Галереялар храм ибіре полған чирні пӧліктерге чарғаннар (кинденің соондағы схеманы кӧріңер). Храм галереяларында кізілер кӧп чыылыс парӌаңнар. Иисус ухаанӌылаан хоостыра тӱрче поларынаң, ол тіріл килген соонда, пістің вектегі 70 чылда ол храмны римляннар иңзер салғаннар. Ол храмны, паза нааӌылабин, амға теере пӱдірбееннер.

Худай Пічии – аны піс амды Пурунғы Молӌағ киндезі тіп адапчабыс. Иисустың тузында еврейлер аны Худай Пічии тіӌеңнер. Анда Моисей Чахии, ухаанӌыларның кинделері паза Пічіктер полғаннар. Соонаң Наа Молӌағ киндезін ідӧк адап сыхханнар. Сағам христианнар Библияның прай кинделерін Худай Пічии тіп адапчалар.

Худай хан-чирі, Тигір хан-чирі, Худай хан-ӱлгӱзі, Тигір хан-ӱлгӱзі – Наа Молӌағда Худай хан-чирі теені ікі танығлығ: 1) ол орынны таныхтапча. 2) ол Худай ӱлгӱзін таныхтапча. Аннаңар пістің тілбестегде сағысты орта читірерге артых чарапчатхан – «хан-чирі» алай «хан-ӱлгӱзі» – сӧстернең ікі оңдайли тузаланчабыс.

Худай Худы – Ол Иисус Христосты кіреске тӱзірчеткен туста тӱскен (Мф 3:16) паза Ағаа кӱс пирген (Мф 12:8). Худай Худы, Иисус тигірзер ӧӧрлебіскенде, чирге, киртінчеткен кізілерге полызарға, оларны часхарарға паза кӱс пирерге тіп, ызылған (Ин 16:5). Иисус Худай Худынаң тоғыр иткен чазых тасталбас теен (Мф 12:31-32). Худай Худы киртінчеткен кізілерде чуртапча (Рим 8:9). Худай Пічии (Библия) киртіністіг кізілерні Худай Худынаң тол парарға сыбыра хығырча (Еф 5:19).

Худай Хурағаны – Пурунғы Молӌағ киндезінде хурағанны тайыға салӌаңнар тіп чоохталча. Ӧӧнінде, Пасха тіп ӱлӱкӱнде. Наа Молӌағ киндезінде Иисус Христосты «Худай Хурағаны» тіп адаӌаңнар. Иисусты иң пастап іди кіреске тӱзірӌең Иоанн адаан. (Ин 1:36). Ол Иисусты Худай хынчатхан, Аны Худайның пӧгінін толдырчатхан кізее санаан. Иисустың кірестегі ӧлімі соонда, «Худай Хурағаны» сӧс наа ниме таныхтап сыххан. Іди Худай Оолғын адап сыхханнар, Ол Позының тынын, кізілерні чазыхтарынаң арачылирға тіп, тайыға пирібіскен.

Чазых – анзы Худайны испеені паза Аның чахиин сайбапчатханы, Худайға удурласчатханы, Аны Хан-пиг тіп адабинчатханы полча. Иң пастағы чазыхты пастағы кізілер Адамнаң Ева идібіскеннер.

Чир тӱбі – Ол ӧліг кізілернің орны. Анда Христосха киртінмеен кізілернің хуттары ӧлім соонда полчалар. Анаң «тӱгенӌі кӱн» читсе, олар тіріл киліп, Худайға чарғылаттырарлар.

Чир ӱстӱ, чир-чалбах – пу сӧс чир-чайанны, кізілерні, мал-хусты, прай тіріг нимені таныхтапча. Че Иоанн илӌінің пічиинде пу сӧске наа сағыс пирілче. Анзы чир ӱстӱндегі прай чабал кӱстерні, Худайға паза Христосха тоғырланчатхан нимелерні таныхтапча. Ідӧк Худайны пілбинчеткен паза Худайға тоғыр полчатхан кізілерні таныхтапча.

Ызых, Ах-арығ – Пурунғы Молӌағда ӧӧнінде Худайға ла килістіре танығ. Иерусалим храмында Иң ызых орын Хан Худай Позының чонынаң хада полчатхан орын полған. Андар абыстар пастығына чылда пір ле хати кірерге чарадылӌаң. Кірер алнында ағаа, ӧнетін тайығ идіп, позын арығланып аларға кирек полған. Ызых нимелер Худайни полғаннар. Наа Молӌағда Иисус Христосха киртініс пастыра Аның ханынаң чазыхтарынаң арығланып алған кізілерні ах-арығ тіп адапчалар. Іди олар Худайға чағдирға оңдай алғаннар (Евр 9). Андағ кізілер Худайның холындалар, аннаңар ах-арығ кізілер тіп адалчалар.

Карталар

Библияда чоохталчатхан орыннарның сомнары паза карталар

Table of Contents

Наа Молӌағ: Матфей

Наа Молӌағ

- Сӧс Алны

- Матфей

- Матфейнің Чахсы Хабары
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28

Сӧстік

- Абыс
- Авраам
- Адам
- Азых чоох
- Айналар
- Албан чығӌаңнар
- Алғас
- Аминь
- Ангел
- Антихрист
- Арығ чӱректіг кізі
- Асий чирі
- Ах-арығ
- Ах сағал
- Вавилон
- Галилей чирі
- Давид
- Динарий
- Иаков (ИЗРАИЛЬ)
- Иліг кӱн пайрамы (Тросин)
- Илӌі
- Иуда
- Иудей чирі
- Иудейлер
- Кип-чоох
- Кізі Оолғы
- Кірес
- Кіреске тӱскені (сомдырғаны)
- Левиттер
- Мессий-Христос
- «Минмін»
- Моисей
- Моисей Чахии
- Молӌағ
- Мӧгі чуртас
- Ораза
- Отахтар турғысчаң пайрам
- Пасха тіп ӱлӱкӱн
- Пасха худайлығлар
- Сабланыс
- Саддукей
- Сайтан
- Самарлар
- Синагога
- Синай
- Соломон
- Сомнаан худайлар (Тӧстер)
- Суббота
- Сӱннет
- Тайығ
- Тайығ салӌаң орын
- Тигіриб
- Тигір хан-чирі
- Тус сананызы
- Тӱгенӌі кӱн
- Ухаанӌы
- Фарисейлер
- Хайхас
- Хан-пиг, Хан Худай
- Храм
- Худай Пічии

- Худай хан-чирі, Тигір хан-чирі, Худай хан-ӱлгӱзі, Тигір хан-ӱлгӱзі

- Худай Худы
- Худай Хурағаны
- Чазых
- Чир тӱбі
- Чир ӱстӱ, чир-чалбах
- Ызых, Ах-арығ

Карталар