Author: Институт перевода Библии
Date: 2022-09-02T20:07:37.728375+00:00

Наа Молӌағ: Иоанн

Наа Молӌағ: Иоанн

1. Наа Молӌағ

1. Сӧстік

2. Карталар

Наа Молӌағ

Наа Молӌағ

1. Сӧс Алны

1. Иоанн

Сӧс Алны

Сӧс алны

Аарлығ хығырығӌылар!

Сірернің алныңарда хакас тіліне тілбестелген Наа Молӌағ. Наа Молӌағнаң Пурунғы Молӌағ пір кинде полып, тилекейде иң хығырылчатхан Худайның (Ызых) Пічии алай ба Библия полча.

Наа Молӌағ – ол 27 кинденің чыындызы полча. Андар тӧрт Чахсы Хабар, Худай илӌілерінің чуртастарынаңар кинде, Илӌілернің пічіктері паза Ухаанӌыларның Азых Чооғы киріл парғаннар. Грек тілінең «Евангелие» сӧс «Чахсы Хабар» тіп тілбестелче. Іди Иисус Христос Позының ӱгредиин адап салған, сах ідӧк Наа Молӌағның пастағы тӧрт киндезі адалча. Анда евангелисттер Матфей, Марк, Лука паза Иоанн Иисус Христостың чуртазынаңар паза иткен киректерінеңер, Аның ӱгредиинеңер паза Ол иткен хайхастардаңар, Аның ӧлімінеңер паза тірілгенінеңер чоохтапчалар.

Худай илӌілерінің чуртастарынаңар киндеде Иисус Христостаңар Чахсы Хабар хайди тарадылғаннаңар чоохталча. Пу киндеде Христос киртінізінің пастағы чылларында полған киректернің изерезі кӧзіділчеткеннеңер, ол тархынның тың аарлалчатхан киречізі полча. Анда илӌілернің кӱстенізі сылтаанда, Иисус Христостаңар хабар тиксі-тилекейге хайди тарадылғаннаңар чоохталча.

Наа Молӌаға ідӧк Павелнің, Петрның, Иоанның паза илӌілернің пасхалары даа Христос тӧрееннең 1-ғы чӱс чылында пасхан 21 пічии кірген. Полған на пічік кемге-де, христиан ӧмелеріне алай алынӌа кізілерге адалып, пазыл парғаннар.

Наа Молӌағның халғанӌы киндезі, Илӌілернің Азых Чооғы, ухаанӌы ниме. Аны хығырары оой ла нимес. Анда тилекейнің тархынында Худай полғанының чазыдын асчатхан кӧп омалар пар. Пу киндеде ідӧк Худай тилекейні чарғылирдаңар паза пу чир-чарыхтың орнына «наа тигірнең наа чир» тіп адалчатхан артых, мӧгі хан-чир килерінеңер чоохталча.

Наа Молӌағны тілбестирінде тузаланылчатхан сын пічіктердеңер

Наа Молӌағ пурунғы грек тілінең пазыл парған. Ол кӧп хати холнан хобырылған. Прай ла грек пічіктері пір тӧӧй ниместер. Че пасхалалчатхан орыннарның кӧп сабазы сағыс хоостыра тың на ырабинчалар. Пурунғы пасха пічіктернең тиңни Наа Молӌағның пічиинде андағ киліспес орыннар асхынахтар.

Хакас тіліне тілбестег орыс Синод тілбестиине тӧстенче. Піс пілчеткен иң артых пічіктер пірее чирлерде Синод тілбестиинең пасхалалчалар. Хығырығӌыларға грек пічіктерінең пасхалалчатхан андағ орыннар страницаның алтында паза кинденің соондағы таблицаларда чарыда чоохталчалар.

Синод тілбестии удаа таныс грек пічіктерінің пірдеезіне тӧстенминче. (Сағамғы Синод тілбестеглері андағ орыннарны курсивнең алай тӧрткіл скобкаларнаң таныхтапчалар. Че пірееде пір дее хайди таныхтабинчалар). Андағ оңдайларда хакас тілбестии грек пічиин хооп, Синод тілбестиинең пасхалалчатханына сноскаларда ӱндеспинче.

Пу киндее хоза сығарылған нимелер

Кинденің соонда сӧстік табарзар. Анда хакас тілбестиинде тузаланылчатхан паза чарыда чоохтиры киректелчеткен сӧстерні таап аларзар. Сӧстікте пирілчеткен сӧстернің ӱстӱнде мындағ «#» підір пазылых полча. Кинденің соонда, тізең, Наа Молӌағ тузындағы Палестин паза Чағынғы Іскеркі чирлернің карталары, ідӧк Библия тузында полған киректернің орыннарының сомнары кӧзіділ парғаннар.

Хакас тіліне тілбестегдеңер

Тілбестег чахсы синде иділерінің ӱчӱн паза сын грек пічиинің сағызын хыйыстырбастың ӱчӱн, Библияны тілбестепчетсе, хайзы-пірсі сыныхтағлар хайди даа иділедірлер. Хакас тілбестегде, грек пічиин чарытчатса, Библияны тілбестеӌең институттың пасха даа тоғыстарында чіли, пу тоғыста тілбесчілер чоннар аразында алылған оңдайларны хыйыстырбасха кӱстенчелер. Піске грек пічиинің пасха-пасха оңдайли чарыдылчатхан орыннарының тілбестеге пірсін не аларға киліскен, пасхазын (грек пічиинің чарыдылчатхан олох орнын) сноскаа кир салғабыс.

Наа Молӌағ ікі муңӌа чыл мының алнында пазыл парған. Ол сыынаң аны чӱзерлеп улуғ-кічіг тіллерге тілбестеп салғаннар. Амды ол санға хакас тілі кірібӧк парды. Худай Пічии хакас тіліне тілбестелгеннең кӧп ле тус иртпеді – пу проектке он чыл азыра ла. Пу тустың аразына Библияны тілбестеӌең институтнаң Марктың Чахсы хабары (1995), Луканың Чахсы Хабары, Худай илӌілерінің чуртастары (1999), Иоанның Чахсы Хабары, Иоанның пічіктері паза Азых чоох Киндезі (2004), тӧрт Чахсы Хабар (2007) тілбестеліп, сынағ оңдайынаң сығарыл парғаннар.

Библияны тілбестеӌең институт Наа Молӌағны хакас тіліне тілбестир тоғыста кӧп чыллар изере араласхан тілбесчілерге паза редакторларға, ідӧк пу тілбестегні чарыхха сығарарына хабасхан прай кізілерге алынӌа алғызын читірче.

Библияны тілбестеӌең институт

Иоанн

Иоанн

1. Иоанның Чахсы Хабары

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

14. 14

15. 15

16. 16

17. 17

18. 18

19. 19

20. 20

21. 21

Иоанның Чахсы Хабары

Иоанның Чахсы Хабары

Пу Чахсы Хабарны Иисусха иң чағын илӌілернің пірсі Иоанн пасхан тіп саниры кибірге кір парған. Иоаннаңар ідӧк ол Иисустың иң хынған ӱгренӌізі полған тіп пазылча. Христосха киртінізі ӱчӱн он ікі илӌідең чалғыс ол ла ӧдіртпеен паза узах час чазап салған тіп саналча. Иоанн позының Чахсы Хабарын прайзынаң соонаң, 90 чылларда, пасханға килісче.

Пос аразында уғаа тӧӧй ӱс хабардаң ӧӧнінде нименең пасхалалча полӌаң аның Чахсы Хабары? Иоанн пасхан Хабар Иисустың чуртас чолының изерезін кӧмес тее сайбабин хоғарға кӱстенминче. Ӧӧн орынны ол Иисустың чооғына пирче. Иоанн кип-чоохтарны киндее кирбинче. Аның ӧӧн пӧгіні – пасха ӱс Чахсы Хабарда чох нимелерні пас салары паза хығырығӌыларны, Иисус Христос Позына киртінчеткен кізілерге наа чуртас асчатхан Худай Оолғы полчатханына, киртіндірері.

Пасха Чахсы Хабарларның хыринда Иоанн пасхан киндеде Худай сӧзінің оңнирға оой нимес сағыстары, чарых хоос омалар кӧп ле полар. Аның Чахсы Хабарын тӧрт чардыхти чарыбызарға чарир: 1) Киріс сӧзі. Мында Иисус Христостың, кізілерні арачылир ӱчӱн, Худай Позы кізее омаланыбысханнаңар кӧні чоохталча (1:1-18); 2) Иисус Христостың Худай полчатханын паза толдырчатхан киреен киречілепчеткен читі хайхазынаңар (1:19–12:50); 3) Иисус чир ӱстӱнде идер кирегін толдыр салып, сабландыртар тузы чит килигеннеңер (13–20 пастағлар); 4) Сӧс соо. Иисус, тіріл парып, Позының ӱгренӌілерінең тоғазып, тіл алысханы (21 пастағ).

1

Иисус Христос – сын Сӧс

1^1Иң пастап Сӧс полған. Сӧс Худайнаң хада полған, Сӧс Худай полған+. 2Сӧс Худайнаң хада пастабох полған. 3Ол прай нимені чайаан, Ол чох пір дее ниме чайалбаан+. 4Сӧсте чуртас полған, чуртас, тізең, кізілернің чарии полған+. 5Чарых харасхыда чарыпча, харасхы, тізең, аны пір дее чаап полбаан[*].

Иисус Христос – сын Чарых

6Худай пір кізіні ысхан. Аның ады Иоанн полған+. 7Ол, Чарыхтаңар киречілееніне киртінзіннер тіп, чонға Чарыхтаңар чоохтирға килген+. 8Ол позы Чарых полбаан, че Чарыхтаңар киречілирге килген.

9Чир ӱстӱне тӧреен полған на кізіні чарытчатхан[*] сын Чарых пар полған+. 10Сын Чарых чир ӱстӱнде полған, чир ӱстӱ Аннаң пастыра чайалған, че кізілер Аны таныбааннар. 11Ол Позының чонынзар килген, че олар Аны постарына чағын кирбееннер+. 12Аны удурлаан паза Ағаа киртінген кізілерге Худайның палалары полӌаң оңдай пирілген+. 13Худай палалары олаңай паба-іӌедең не нимес, че Худайдаң тӧридірлер+.

14Сӧс, кізі пол парып, паарсасха паза сынға пай полып, піснең хада чуртаан. Піс Аның Пабазынаң алған сабланызын кӧргебіс. Ол сабланысты Пабазының чалғыс Оолғы полып алған+.

Кіреске тӱзірӌең Иоанның киречілеені

15Иоанн, Сӧстеңер киречілеп, хысхырып ала чоохтаан:

– «Минің соомӌа Килчеткені, мин тӧреелеккеӧк пар полғаннаңар, миннең илбек» тіп чоохтаам Пу Кізідеңер+. 16Анда паарсас толдыра полғаннаңар, піс паарсасты ӱзігі чох алғабыс. 17Моисей Чахиин піске Моисей, Худайдаң алып, пирген, че паарсаснаң сын сӧстерні Иисус Христос пирген нооза+. 18Худайны пір дее кізі хаӌан даа кӧрбеен. Пабазының иң чағыны, чалғыс Оолғы ла, кӧріп, Аннаңар піске, прай чоллап, искір пирген+.

Иоанн позынаңар чоохтапча

(Мф 3:1-12; Мк 1:2-8; Лк 3:15-17)

19•Иудей пастыхтары Иоаннзар Иерусалимнең абыстарны паза левиттерні «Кемзің син, Мессий-Христоссың ма?» тіп сурарға ысханнар.

– 20Мин Мессий-Христос нимеспін, – тіп, кӧні, хыйа полбин, нандырған Иоанн.

–+
21Кемзің син? Илиязың[*] ма? – сурғаннар олар.

– Чох, – теен Иоанн.

– Андағда ухаанӌызың ма?[*]

– Чох.

–+
22Кемзің син андағда? – сурастырғлааннар олар. – Пісті ысхан кізілерге хайдағ нандырығ пирибіс? Позыңнаңар ниме чоохтап пирерзің?

23Иоанн Исаий ухаанӌының пічиинде пазылған сӧстернең нандырған:

– Мин хуу чазыда «Хан Худайға кӧні чол ит пиріңер!» тіп хысхырчатхан кізінің ӱні осхаспын.

24Килген кізілернің аразында фарисейлер полғаннар.

– 25Син, Мессий-Христос таа, Илия даа, ухаанӌы даа ниместе, ноға кізілерні кіреске тӱзірчезің? – тіп сурғаннар олар.

– 26Мин суғда кіреске тӱзірчем, – нандырған Иоанн. – Че араңарда сірерге таныс нимес Кізі пар. 27Ол минің соомӌа килерге кирек, Ол, мин тӧреелеккеӧк, пар полғаннаңар, Аның маймааның паан даа систерге турыстығ нимеспін.

28Пу чоох Вифавара саарда полған. Пу саар Иоанн кіреске тӱзірчеткен Иордан суғның іскеркі саринда турған.

Иисус – Худай Хурағаны

29Пазағы кӱнде Иоанн, позынзар килчеткен Иисусты кӧр салып, кізілерге теен:

– Мына Худай Хурағаны. Чир ӱстӱндегі прай кізілернің чазыхтарын Позына алып алчатхан Хураған+. 30Мин ол Хурағаннаңар піди чоохтаан полғам: «Минің соомӌа Ирен килче. Ол, мин тӧреелеккеӧк, пар полғаннаңар, миннең илбек». 31Израиль кізілері Аны пілзіннер тіп, чонны кіреске тӱзірерге килгем. Че мин дее Аның кем полчатханын пілбеем+.

32Иоанн ідӧк киречілеен:

– Мин Худай Худының, тахырах хус чіли, тигірдең кӧні тӱс киліп, Ағаа одырыбысханын кӧргем+. 33Мин Аның кем полчатханын пілбеем, че Худай, мині кізілерні суғда кіреске тӱзірерге ызып, теен: «Тигірдең тӱсчеткен Хут Кемде тохтир, Ол, Худай Худын пиріп, пасха оңдайнаң кіреске тӱзірчеткен Кізі полар»+. 34Мин, Худай Худының тӱсчеткенін кӧріп, Аның Худай Оолғы полчатханын киречілеем.

Иисус пастағы ӱгренӌілерін хығырча

35Пазағы кӱнде Иоанн ікі ӱгренӌізінең хада олох орында турған+. 36Ирт париған Иисусты кӧріп, Иоанн теен:

– Мына Худай Хурағаны.+

37Ол сӧстерні истіп, ікі ӱгренӌі Иисустың соонӌа пар сыххан. 38Иисус, хайбағынып, Позының соонӌа килчеткеннерні кӧр салып, сурған:

– Ниме кирек сірерге?

– Равви (пу «Ӱгретчі» теені полча), Син хайда чуртапчазың? – сурғаннар олар.

–+
39Парааңар, постарың кӧрерзер, – нандырған Иисус.

Иирзер, он час[*] тузында, ӱгренӌілері, Аннаң хада парып, хайда чуртапчатханын кӧріп алып, иир тооза анда полғаннар. 40Иисустың соонӌа парчатхан ікі ӱгренӌінің пірсі Симон-Пётрның харындазы Андрей полған+. 41-42Ол, сах андох Симон харындазына тоғазып «Піс кізілер сағыпчатхан Мессийні (пу «Христосты» теені полча) таап алдыбыс» тіп, аны Иисуссар ағыл килген.

Иисус, Симонны кӧріп, теен:

– Син, Симон, Ионаның оолғы, Кифа[*] (пу грек тілінде Пётр полча) тіп адаларзың++.

43Пазағы кӱнде Иисус Галилей чирінзер парарға сағыныбысхан. Ол, Филиппке тоғазып, теен:

– Минің соомӌа пар.

44Филипп тее Андрейнең Пётр харындастар чуртапчатхан Вифсаида саардаң полған+. 45Филипп, Нафанаилге тоғазып, чоохтанған:

– Піс Моисей Чахиинда паза ухаанӌыларның пічиинде[*] пазылған Кізіні таап алғабыс. Ол Назареттегі Иосифтің оолғы Иисус.

–+
46Назареттең пірее чахсы ниме полар ба? – теен Нафанаил.

– Пар, кӧріп ал, – нандырча Филипп.

– 47Мына Израиль адын ал чӧрерге турыстығ, чойырхос нимес кізі, – чоохтанча Иисус, Позынзар килчеткен Нафанаилні кӧр салып.

–+
48Мині хайдаң пілчезің? – сурча Нафанаил.

– Филипп сині хығырар алнындох, Мин сині смоковница ағазының хыринда кӧргем, – нандырған Иисус.

– 49Ӱгретчі! Син – Худай Оолғызың, Син – Израиль Ханызың! – хысхырған Нафанаил.

–+
50Мин, сині смоковница ағазының хыринда кӧргем тіп, чоохтаанымнаңар, син киртінчезің. Син аннаң даа артых ниме кӧрерзің, – нандырған Иисус. 51Аннаң андар хосхан:

– Сынны чоохтапчам сірерге, пу тустаң сығара тигірнің азылчатханын паза Худай ангеллерінің, Кізі Оолғынзар тӱзіп, нандыра тигірзер ӧӧрлепчеткеннерін кӧрерзер.

2

Иисус Кана аалдағы тойда пастағы хайхасты итче

2^1Ікі кӱн пазынаң Галилей чиріндегі Кана аалда той полған. Иисустың іӌезі андох полған+. 2Иисус таа ӱгренӌілерінең хада ол тойға хығыртылған полған. 3Араға тоозыл парғанда, Иисустың іӌезі Ағаа тіпче:

– Оларның хызыл араға чоғыл.

– 4Пістің анда ноо киреебіс. Хайхастар идер тузым ам даа читкелек, – нандырча Иисус.

–+
5Ол сірерге ниме чоохтир, аны идіңер, – чахаан сӱмекчіннерге іӌезі.

6Анда тастаң иділген алты ідіс турған. Ол ідістерде иудейлер постарын арығланӌаң кибірде тузаланчатхан суғны тутчаңнар. Полған на ідіске ікі-ӱс синегӌе[*] суғ кір парӌаң.

–+
7Ол ідістерге толдыра суғ ур салыңар, – тіпче сӱмекчіннерге Иисус.

Олар суғны ідістернің хырларына теере ур салғаннар.

– 8Амды суғны, сузып алып, тойнаң устапчатхан кізее апар пиріңер, – чахыпча оларға Иисус.

Олар апар салғаннар. 9Тойнаң устапчатхан кізі, хызыл арағаа айлан парған суғны амзабызып (арағаны хайдаң ағылғаннарын пілбеен, аны сус килген сӱмекчіннер ле пілгеннер), ипчі алчатхан оолны хығырча.

– 10Той итчетсе, кізі пурун чахсы арағаны ӱлепче. Кізілер изір парза ла, хомай арағазын пирче. Син, тізең, чахсы арағаңны, сығарбин, амға теере туттың, – чоохтанча ол.

11Іди Иисус, Галилей чиріндегі Кана аалдаң хайхастар идерін пастап, Позының сабланызын кӧзіткен. Аның ӱгренӌілері Ағаа киртін сыхханнар.

12Той соонаң Ол іӌезінең, харындастарынаң, ӱгренӌілерінең хада Капернаум саарзар парыбысхан. Капернаумда олар нинӌе-де кӱн полғаннар+.

Иисус храмнаң садығӌыларны сӱрче

(Мф 21:12-13; Мк 11:15-17; Лк 19:45-46)

13•Иудейлернің Пасха тіп ӱлӱкӱні чағдап одырған. Иисус Иерусалимзер килген+. 14Ол храмда тайыға салылӌаң тазыннарның, хойларның паза иб тахырахтарының тіріге садылчатханнарын кӧр салған. Мындох ахча орнастырӌаңнар одырғаннар. 15-16Иисус, арғамӌыдаң хамӌы идіп, оларны прайзын, тазыннарынаң, хойларынаң хада, храмнаң сығара сӱрглебіскен. Ахча орнастырӌаңнарның столларын тӱңдерібізіп, ахчаларын чайа тастап, иб тахырахтарын сатчатханнарға чоохтанча:

– Пуларны мыннаң хыйа идіңер! Пу храмны – Минің Пабамның туразын – садығ туразына паза айландырбаңар+.

17Аның ӱгренӌілері Худай Пічиинде «Синің тураңа сағыссырааным Мағаа уйғу-чадығ пирбинче» тіп пазылғанын сағысха киргеннер. 18Иудейлернің пастыхтары Иисустаң сурғаннар:

– Синің піди идер ӱлгӱңнің парын хайдағ танығнаң піске киречілирзің?

–+
19Пу храмны иңзерібіссер, Мин, тізең, аны ӱс кӱнге турғызыбызарбын, – нандырған Иисус.

–+
20Пу храм хырых алты чыл пӱдірілген, Син, тізең, аны ӱс кӱннің аразына турғызыбызарзың ма? – сурғаннар иудей пастыхтары.

21Иисус, тізең, Позының ит-сӧӧгін «храм» тіп адап чоохтанған полған. 22Ол ӧлімнең тіріл килген соонда, ӱгренӌілері, Аның храмнаңар чоохтаанын сағысха киріп, Худай Пічиине паза Иисустың чоохтаан чооғына киртінгеннер+.

23Иерусалимдегі Пасха тіп ӱлӱкӱнде, Иисустың итчеткен хайхастарын кӧріп, Ағаа кӧп кізі киртін сыххан+. 24Че Иисус, оларның прайзын пілгеннеңер, пірдеезіне ізенмеен. 25Иисус кізідеңер пасха кізінің чооғы хоостыра піліп аларын кирексібеен. Ол кізінің хылиин Позы пілген.

3

Никодим Иисуснаң чоохтасча

3^1Иудейлер пастыхтарының санында Никодим теен фарисей полған+.

2Пірсінде ол, Иисуссар хараазын киліп, чоохтанған:

– Ӱгретчі! Син итчеткен хайхастарны, Худай ӱлгӱ пирбезе, пір дее кізі ит полбас. Аннаңар піс пілчебіс, Син Худайдаң килген ӱгретчізің.

– 3Сынны чоохтапчам сағаа, кем Худайдаң хатап тӧреен, ол ла Худай хан-чиріне чидер, – нандырған ағаа Иисус.

– 4Улуғ кізі хайди хатап тӧрир? Іӌезінің істіне хатап кіріп, тӧрир бе ни? – теен Никодим.

– 5Сынны чоохтапчам сағаа, кем суғдаң паза Хуттаң тӧреен, ол ла Худай хан-чирінзер кір полар, – нандырған Иисус. –+
6Кізідең тӧреені кізі палазы полча, Худайның Худынаң тӧреені, тізең, Худайның палазы полча. 7«Сірерге хатап Худайдаң тӧрирге кирек» тееніме ноға чапсыпчазың? 8Чил[*] дее, хайда хынча, анда ӱбӱрче. Син аның суулаанын исчезің, аның хайдаң килчеткенін паза хайдар парчатханын пілбинчезің. Сах ідӧк кізінің Худай Худынаң хайди тӧріпчеткенін дее пілдістіг иде чоохтап пирерге сидік.

– 9Хайди іди полар? – сурған Никодим.

– 10Син, Израиль ӱгретчізі полчадып, аны даа пілбинчезің ме? – нандырған Иисус. – 11Сынны чоохтапчам сағаа, позыбыс пілчеткен нимедеңер чоохтапчабыс, позыбыс кӧрген нимені киречілепчебіс, сірер, тізең, піс киречілепчеткен нимені постарыңа чағын итпинчезер. 12Мин сірерге чирдегі нимелердеңер чоохтапчатсам даа, сірер киртінминчетсер, тигірдегі нимелердеңер чоохтазам, хайди киртінерзер? 13Тигірде ниме парын кӧрерге пір дее кізі андар сыхпаан. Че тигірде чуртапчатхан Кізі Оолғы чир ӱстӱнзер тӱс килген+. 14-15Чыланға ызыртхан кізілер ӧлбес ӱчӱн, чис чыланзар кӧрзіннер тіп, Моисей чистең иділген чыланны хуу чазыда, ағасха хазап, кӧдір салған[*]. Сах іди, Кізі Оолғына киртінчеткен кізілер ӧлбезіннер, мӧгі чуртастығ ползыннар тіп, Аны, ағасха хазап, кӧдір саларға кирек[*]+.

16Худай, прай кізілерге тың хынғаннаңар, Позының чалғыс Оолғын даа ӧлімге ысхан. Іди ызып, Оолғына киртінчеткен полған на кізее ӧлбеске, мӧгі чуртастығ поларға оңдай пирген+. 17Худай Позының Оолғын чарғы идерге нимес, че прай кізілерні арачылирға ысхан+. 18Худайның чалғыс Оолғына киртінчеткен кізі чарғылатыртпинча, че киртінминчеткен кізі, тізең, киртінмеені ӱчӱн, чарғылатырт салған+. 19Ноға олар чарғылатыртханнар? Чир-чалбахха Чарых килген, че кізілернің иткен киректері чабал полғаннаңар, олар харасхаа Чарыхтаң артых хынғаннар+. 20Чабал ниме итчеткен кізі Чарыхты хырт кӧрче, иткен киректері чабалдаңар, оларны ілезіне сығарбасха тіп, Чарыхха чағын кірбинче+. 21Че сын ниме итчеткен кізі, Худайның полызиинаң итчеткенінеңер, чахсы нимелер іле ползын тіп, Чарыхха сығадыр.

Иоанн Иисустаңар чоохтапча

22Аның соонда Иисус, Позының ӱгренӌілерінең хада Иерусалим саардаң сығып, Иудей чиріндегі пір аалзар парыбызып, анда оларнаң хада чуртап, кізілерні кіреске тӱзірген+. 23Иоанн, тізең, Салим саарның хыриндағы Энон тіп пір орында суғ кӧп полғаннаңар, кізілерні анда кіреске тӱзірген. Кізілер, андар киліп, кіреске тӱсчеңнер. 24(Ол туста Иоанны харибге чапхалах полғаннар.)+

25Пірсінде Иоанның ӱгренӌілері иудейлернең посты арығланӌаң кибірдеңер талас сыхханнар+. 26Олар, Иоаннзар киліп, ағаа чоохтааннар:

– Ӱгретчі, синнең хада Иордан суғның хазында полған Кізіні – син Аннаңар киречілеен полғазың – сағызыңа кирчезің ме? Ол амды кізілерні кіреске тӱзірче, прайзы Андар парча.

–+
27Худай пирбезе, кізі позына пір дее ниме ал полбас, – нандырған Иоанн. –+
28Сірер постарың «Мин Мессий-Христос нимеспін, че Худай мині Аннаң пурун ысхан» тіп чоохтааныма киречізер+. 29Хоных хончатхан оол тойның ӧӧн кізізі полча, арғызы, тізең, хости турып, аны исчеткеніне ӧрінче. Мин дее іди ӧрінчем+. 30Амды Иисусха аннаң андар улуғдаң улуғ полып одырарға кирек, мағаа, тізең, чабыс полып одырарға.

31Тигірдең килчеткен Кізі прайзынаң пӧзік. Чирде тӧреен кізі, тізең, чирдегӧк кізілер осхас, оларох чіли чоохтанча. Худайдаң килчеткен Кізі, тізең, прайзынаң пӧзік. 32Ол Позы кӧрген-искен нимедеңер чоохтапча, че Аның чооғына пір дее кізі киртінминче. 33Аның чооғына киртінчеткен кізі позының киртінізінең Худай сӧстерінің сын полчатханын таныхтапча+. 34Худай Позының Худын синебин пирчеткеннеңер, Худай ысхан Кізі Аның сӧзін чоохтапча. 35Пабазы, Оолғына хынып, Ағаа прай ӱлгӱзін пирібіскен+. 36Худайның Оолғына киртінчеткен кізінің мӧгі чуртазы пар; Худайның Оолғына киртінминчеткен кізінің, тізең, андағ чуртазы чоғыл, че Худайның хатығланғаны ағаа чидер+.

4

Иисус самар ипчінең чоохтасча

4^1Иисустың ӱгренӌілері Иоанның ӱгренӌілерінең хай-хай кӧп полып одырчатханнаңар паза кӧп кізіні кіреске тӱзірчеткеннеңер чоохтар фарисейлерге чит парғаннар. 2(Итсе-де, Иисус Позы кіреске тӱзірбеӌең, Аның ӱгренӌілері тӱзірӌеңнер.)+
3Иисус, фарисейлердеңер піл салып, Иудей чирін тасти, хатап Галилей чирінзер пар сыххан+. 4Ағаа Самар чирінӌе иртерге кирек полған+. 5Иисус Самар чиріндегі Сихарь саарға читкен. Ол саар Иаковтың[*] хаӌан-да Иосиф оолғына пирген чирнің хыринда полған. 6Анда «Иаковтың хутуғы» тіп адалчатхан хутух пар полған. Иисус, чолдаң майых парып, хутух хыринда одыр салған. Кӱн ортызы полған.

7Пір самар ипчі суға килген.

– Суғ ізерге пир Мағаа, – теен ағаа Иисус.

8Аның ӱгренӌілері саарзар чіӌең ниме аларға парыбысхан полғаннар.

– 9Син, иудей полчадып, миннең, самар ипчідең, суғ ізерге сурынчазың ма? – нандырча Ағаа самар ипчі.

Иудейлер самарларнаң пір ідіснең тузаланмаӌаңнар[*].

– 10Худай кізілерге ниме пирерге итчеткенін паза Кемнің сағаа «Суғ ізерге пир Мағаа» тіпчеткенін, пілбинчезің. Че пілген ползаң, позың Аннаң тіріг суғны сурарӌыхсың. Ол сағаа аны пирерӌік, – нандырған Иисус.

– 11Пигім, синің сустып алӌаң ідізің чоғыл. Хутух, тізең, тирең. Хайдаң Синде тіріг суғ полар? 12Иаков пабабыс пу хутухты піске пирген. Ол позы даа, палалары даа, маллары даа мыннаң ісчеңнер. Син аннаң даа улуғзың ма? – тіпче ипчі.

– 13Пу суғны ісчеткен полған на кізі хатап сухсап парар. 14Че Минің пирер суумны іскен кізі хаӌан даа сухсабас. Минің пирер суум аның істінде мӧгі чуртас пирчеткен хара суға айлан парар, – нандырған Иисус.

–+
15Пигім, пир мағаа ол суғны. Андада мин хаӌан даа сухсабаспын, пу хутухсар даа килерге кирек чох полар мағаа, – тіпче ипчі.

– 16Парып, иріңні пеер хығыр кил, – тіпче Иисус.

– 17Минің ирім чоғыл, – нандырча ипчі.

– Син, ирім чоғыл тіп, орта чоохтадың. 18Син пис хати ирге парғазың. Ам синнең хада чуртапчатхан кізі дее синің ирің нимес. Анзын син орта чоохтадың, – тіпче Иисус.

– 19Пигім, кӧрчем, Син ухаанӌы полтырзың+. 20Пістің пабаларыбыс пу тағның ӱстӱнде Худайға пазырӌаңнар, сірер, иудейлер, тізең, Худайға пазырӌаң орын Иерусалимде тіп ӱгретчезер, – нандырча ипчі.

– 21Киртін Мағаа, Пабама пу тағның ӱстӱнде дее, Иерусалимде дее пазырбас тус килир, – чоохтапча Иисус. – 22Сірер, самарлар, кемге пазырчатханнарыңны пілбинчезер, піс, тізең, иудейлер, Арачылағӌы пістең сығардаңар, кемге пазырчатханыбысты, пілчебіс+. 23Че килер андағ тус, ол чит тее килді полар, хаӌан сыннаң Пабама киртінчеткен кізілер, Пабамны піліп алып, Позына чӱректерінде пазырарлар. Іди кізілер Пабама Аның кӧңні хоостыра пазырарлар+. 24Худай – Хут полча, Аның ит-сӧӧгі чоғыл. Аннаңар Пабама киртінчеткеннер, Аны піліп алып, Позына чӱректерінде пазырарға киректер.

–+
25Мин пілчем, Мессий-Христос килер. Ол, киліп, піске прай ниме искір пирер, – тіпче ипчі.

–+
26Ол – «Минмін», синнең чоохтасчатхан Кізі, – нандырча Иисус+.

27Іди теен туста, Аның ӱгренӌілері нандыра айлан килгеннер. Иисустың ипчінең чоохтасчатханына таңнап парғаннар. Че оларның пірдеезі «Сағаа пу ипчідең пірее ниме кирек пе?» алай «Ноға Син пу ипчінең чоохтасчазың?» тіп сурбаан Иисустаң.

28Ипчі, тізең, суғ хапчаң ідізін халғыс салып, саарзар парып, кізілерге чоохтаан:

– 29Минің ниме иткенімні мағаа прай чоохтап пирген Кізіні, парып, кӧр киліңер. Ол Мессий-Христос полбазын?

30Кізілер, саардаң сығып, андар парғаннар.

31Ӱгренӌілері, тізең, ипчі саарзар парыбысхан туста Иисустаң сурынғаннар:

– Ӱгретчі, азыранып ал.

– 32Минің сірер пілбинчеткен чиизім пар, – нандырған Иисус.

33Ӱгренӌілері пос алынӌа чоохтасханнар:

– Піреезі Ағаа чіӌең ниме ағыл пирді бе?

– 34Мині ысхан Пабамның кӧңнін толдырып, Аның киреен ит салары Минің чиизім полча, – нандырча Иисус.

–+
35Ас кизеріне ам даа тӧрт ай халды тіпчезер нимес пе? Че Мин сірерге тіпчем, хыралар, хазарып, кизерге чит пардылар. Кӧріңер пеер килчеткен кізілерзер. Олар кизерге чит парған хыраларға тӧӧй ниместер бе+? 36-37Орта тіпчелер: «Пірсі таарыпча, паза пірсі ас кисче». Асты таарыпчатханы даа, кискені дее хада ӧрінзіннер тіп, хыра кисчеткеннер тоғыстары ӱчӱн тӧлег алчалар, чыылған ас – кізілер – тізең, мӧгі чуртас алчалар+. 38Мин сірерні постарың таарыбаан асты кизерге ысхам. Анда пасхалары тоғынғаннар, сірер, тізең, оларның тоғыстарынаң тузаланғазар.

39Самар ипчі «Иисус минің ниме иткенімні прай чоохтап пирген» теенде, Сихарь саарда самарлардаң кӧп кізі Иисусха киртініп пастаан. 40Аннаңар самарлар, Иисуссар киліп, Аны постарында полып аларға сурынғаннар. Иисус анда ікі кӱнге халған. 41Аның ӱгредиин истіп, улам кӧп самар кізілер киртін сыххан.

– 42Ам синің сӧстерің хоостыра ла нимес, че позыбыс истіп паза Аның чир-чарыхтың сын Арачылағӌызы Мессий-Христос полчатханын піліп алып, киртінчебіс, – тееннер олар пайаағы ипчее+.

Иисус пӧзік устағӌының оолғын имнепче

(Мф 8:5-13; Лк 7:1-10)

43-44Ікі кӱн ирткен соонаң, Иисус, Сихарь саардаң сығып, «Ухаанӌы позының чирінде улуғлатпинча» тіп, Галилей чирінзер пар сыххан+. 45Иисус Галилей чирінзер килгенде, Галилейлер, Иерусалимдегі ӱлӱкӱнде полып, Иисустың прай иткен нимелерін кӧргеннеңер, амды Аны чылығ удурлааннар+.

46Иисус пазох Галилей чиріндегі Кана аалзар килген, ол анда хаӌан-да суғны арағаа айландырған. Ол туста Капернаумда пір пӧзік устағӌының оолғы ағырчатхан+. 47Ол оолның пабазы, Иисустың Иудей чирінең Галилей чирінзер килгенін истіп, Иисуссар парып, Аны позының ибінзер хығырып, ӱрир пазы чатчатхан оолғын имнебізерге сурынған.

– 48Сірер, танығлар паза хайхастар кӧрбеенде, киртінмессер, – нандырған Иисус.

–+
49Хан-пигім! Оолғым ӱреелекке, кил пар, – сурынча устағӌы.

– 50Нан, синің оолғың хазых, – тіпче Иисус.

Аның сӧстеріне киртініп, ол устағӌы наныбысхан. 51Чолда ағаа сӱмекчіннері учурап парғаннар.

– Оолғың хазыхтан парған, – чоохтааннар ағаа олар.

– 52Ноо туста ағаа чахсы полыбысхан? – сурған ол сӱмекчіннерінең.

– Киӌее кӱнӧрте, читі час[*] тузында, тудан ағырии аны позытхан, – нандырғаннар олар.

53Пабазы сах ол туста Иисустың «Синің оолғың хазых» теенін сизін салған. Мының соонда оолның пабазы даа, ибдегілері дее, прайзы киртін сыххан+. 54Іди Иисус, Иудей чирінең Галилей чирінзер айлан киліп, ікінӌі хайхазын иткен+.

5

Иисус пас чӧр полбинчатхан кізіні имнебісче

5^1Аның соонда иудейлер ӱлӱкӱні полған. Иисус Иерусалимзер килген. 2Иерусалимде «Хой Хаалхазы» хыринда ӱстӱ чабых пис коридорлығ, еврей тілінең «Вифезда» тіп адалчатхан чуунӌаң орын пар полған. 3-4Ол коридорларда харах чох, ахсах, пас чӧр полбинчатхан уғаа кӧп ағырығ кізілер чатханнар. Худай ангелі, чуунӌаң орынзар пірее-пірее тӱзіп, суғны пулғабыс турӌаң. Іди пулғалған суға иң пурун кірген кізі хайдағ даа ағырығдаң чазыл парӌаң. Аннаңар ағырығ кізілер суғның чайхаларын сағааннар. 5Оларның аразында отыс сигіс чыл ағыр париған кізі полған. 6Иисус, ол кізінің чатчатханын кӧріп паза ӱр ағыр париғанын піліп, сурған:

– Хазыхтанып аларың килче бе?

– 7Йа пигім, че суғ, наа ла пулғалып, чайхалып пасталған туста мині суға кирӌең кізі чоғыл. Мин андар читкенӌе, пасхазы миннең пурун кірібісче, – нандырған ағырығ кізі.

– 8Тур, тӧзеең алып, пас чӧр, – тіпче ағаа Иисус+.

9-10Ол кізі сах андох чазыл парған. Тӧзеен алып, парыбысхан.

Пу кирек, тізең, субботада, тынанӌаң, пір дее тоғыс итпеӌең кӱнде полғаннаңар, иудейлер чазылған кізее тееннер:

– Пӱӱн суббота, аннаңар сағаа тӧзееңні апарарға чарабас.

– 11Мині имнеен Кізі мағаа «Тӧзеең алып, чӧр» теен, – нандырған чазылған кізі.

– 12Кемдір ол, сағаа «Тӧзеең алып, чӧр» теен кізі? – сурғаннар ол кізідең.

13Иисус анда турған кізілернің аразында чіт парыбысханнаңар, имненіп алған кізі Аның кем полғанын пілбеен.

14Соонаң Иисус ағаа храмда тоғас парған.

– Амды син чазыл пардың. Мыннаң мындар улам хомай пол парбас ӱчӱн, паза чазых итпе, – чоохтанған ағаа.

15Ол кізі, иудейлерзер парып, аны имнеен кізі Иисус полча тіп чоохтап пирген. 16Иудейлер, андағ нимелерні субботада итчеткені ӱчӱн, Иисусты, ӧдірібізерге идіп, сӱріс сыхханнар+.

17Иисус, тізең, оларға теен:

– Пабам тынағ чох тоғынча. Мин дее ідӧк тоғынчам.

18Иудейлернің Иисусты, субботадаңар чахығны сайбааны ла ӱчӱн нимес, че Худайны Пабам тіп адааны паза Позын Худайнаң тиңнеені ӱчӱн, ӧдірерлері уғаа килген+.

Чуртас пирчеткен Иисус

19Иисус иудейлерге піди чоохтанған:

– Сынны чоохтапчам сірерге, Оолғы Пабазының иткен киректерін кӧрбеен полза, Позы алынӌа пір дее ниме ит полбасчых. Пабазы итчеткен нимені Оолғы даа идедір. 20Пабазы, Оолғына хынып, Позының итчеткен нимелерін прай Ағаа кӧзітче. Сірерні хайхадар ӱчӱн, Ол Ағаа мыннаң даа улуғ нимелер кӧзідер+. 21Хайди Пабазы ӧліглерге, тірілдіріп, чуртас пирче, Оолғы даа, кемге пирерге хынза, ағаа чуртас пирче+. 22Пабазы Позы пірдеезін чарғылабинча, че чарғылаӌаң ӱлгӱні прай Оолғының холына пир салған+. 23Пу оңдайнаң прайзы, Пабазын хайди улуғлапчалар, сах іди Оолғын улуғлазыннар. Оолғын улуғлабинчатхан кізі Аны ысхан Пабазын даа улуғлабинча+.

24Сынны сірерге чоохтапчам, Минің сӧзім исчеткен паза Мині ысхан Пабама киртінчеткен кізі, мӧгі чуртастығ полып, чарғы алнында турбин, ӧлімзер апарчатхан чолдаң хыйа сығып, аннаң андар чуртап одырар+. 25Сынны сірерге чоохтапчам, ӧліглернің Худай Оолғының ӱнін исчең, паза, аны истіп, тіріл килӌең тус чағдап одыр, ол чит тее килді полар+. 26Хайди Пабазы Позы чуртастың хара-суу полча, Оолғына даа Позына чуртастың хара-суу поларға оңдай пирген+. 27Ол Кізі Оолғы полчатханнаңар, Пабазы Ағаа чарғы итчең ӱлгӱ пирген. 28Пу нимее хайхабаңар. Сыыраттарда чатчатханнар прайзы Кізі Оолғының ӱнін ис салар тус килче+. 29Чахсы ниме иткеннері чуртирға тірілерлер, че хомай ниме иткеннері чарғыладарға тур килерлер.

Иисустаңар киречілеені

30Мин Позым хынғанни пір дее ниме ит полбинчам. Хайди исчем, ідӧк чарғылапчам. Минің чарғым орта. Мин Позымның кӧңнімӌе пір дее ниме идерге кӱстенминчем, че Мині ысхан Пабамның кӧңнінең итчем+.

31Мин Позымнаңар киречілезем, Минің киречілеенімнің кӱзі чох полар+. 32Миннеңер чоохтапчатхан пасха киречі[*] пар, аның Миннеңер чоохтааны сын полчатханын пілчем. 33Сірер Иоаннзар кізілерні ысхазар, ол Миннеңер сынны чоохтаан+. 34Итсе-де Мағаа кізідең киречілес пір дее кирек чоғыл, сірернің арачыланып аларларың ӱчӱн, чоохтапчам. 35Иоанн, кӧйіп, чарыпчатхан сівечі осхас полған, сірер аның чариин ӧрчіліг удурлаазар, че ол ӱр нимеске полған+. 36Минде, тізең, Иоанның киречілеенінең дее улуғ киречілес пар: Пабам Мағаа итчең нимелер пирген, оларны толдырчатханым Пабамның Мині ысханын таныхтапча паза киречілепче+. 37Мині ысхан Пабам даа Позы Миннеңер киречілепче. Сірер Аның ӱнін хаӌан даа испеезер, сырайын хаӌан даа кӧрбеезер. 38Сірер Аның ысхан Кізізіне киртінминчезер, аннаңар аның сӧзі дее чӱректеріңде халбинча. 39Сірер Худай Пічиинде мӧгі чуртас таап аларға ізенчезер, аннаңар оларны ӱгренчезер. Оларда даа Миннеңер пазылча+. 40Че мӧгі чуртасты алып аларға Минзер килерге хынминчазар.

41Мағаа кізілернің махтааны кирек чоғыл+. 42Мин сірерні пілчем, сірерде Худайға хыныс чоғыл. 43Мин пеер Пабамның ӱлгӱзінең килгем, че сірер Мині чағын итпинчезер. Пасхазы, тізең, позы алынӌа даа килзе, сірер аны постарыңа чағын кирчезер+. 44Хайди сірер Мағаа киртінерзер?! Чалғыс Худайдаң пирілген сабланысты аларға кӱстенмин, постарыңның аразында ла пірсі пірсінең сабланысты алчатсар, хайди сірер Мағаа киртінерзер?!+
45Пабамның алнында Мин сірерні пыролим тіп сағынмаңар. Сірернің ізенчеткен Моисейлерің сірерні пыролир. 46Сірер, Моисейге киртінген ползар, Моисей позының Чахиинда Миннеңер пасханнаңар, Мағаа даа киртінерӌіксер. 47Сірер, аның пасхан нимелеріне киртінминчетсер, Минің сӧстеріме хайди киртінерзер?

6

Иисустың пис муң кізіні тосхырғаны

(Мф 14:13-21; Мк 6:30-44; Лк 9:10-17)

6^1•Аның соонаң Иисус, Галилей кӧлін кизіп, Тивериад саарның чирлерінзер парған. 2Кӧп кізі, Иисустың ағырығ кізілерні хайхастығ имнебісчеткенін кӧріп, аның соонӌа парған. 3Иисус, тағзар сығып, анда ӱгренӌілерінең хада одыр салған. 4Иудейлернің Пасха тіп ӱлӱкӱні чағдапчатхан+.

5Иисус, пазын кӧдіріп, Позынзар алдыра кӧп кізінің килчеткенін кӧр салған.

– Пуларны азырирға халас хайдаң алӌаң? – сурған Иисус Филипптең+.

6Иисус пу сӧстерні, Филиппті сыныхтирға тіп, чоохтанған. Че Позы ниме идерін пілген. 7Филипп Ағаа нандырған:

– Пуларның полғанына ла кӧмес тее халас пирер ӱчӱн, ікі чӱс динарий[*] дее читпес.

8Аның ӱгренӌілерінің паза пірсі, Симон-Пётрның Андрей харындазы, Иисусха чоохтаан:

–+
9Мында пір оолағаста астаң иткен пис халас паза ікі палығас пар. Че пу чиис мынӌа чонға хайдаң чидер?

– 10Чоохтаңар оларға: одырзыннар, – теен Иисус.

Ол чирде от халын ӧсчеткен, чон андар одырған. Оларның аразында пис муңӌа ир кізі полған. 11Иисус, халасты алып, Худайға алғызын читіріп, ӱгренӌілеріне ӱлеен. Олар, тізең, одырчатхан чонға пиргеннер. Палыхты ідӧк полғанына ла нинӌе хынғанӌа пиргеннер+. 12Кізілер тос парғанда, Иисус ӱгренӌілеріне чоохтанған:

– Артхан чиисті, тик парбазын тіп, чыып алыңар.

13Пис халаснаң азыранған кізілердең халған кизектерні чығанда, он ікі тӱӱске толдыра халас чыыл парған. 14Андада, Иисустың иткен хайхазын кӧр салып, кізілер тееннер:

– Пу сыннаң даа чир ӱстӱне килерге салылған ухаанӌы[*] полтыр+.

15Иисус кізілернің Позын, тудып алып, кӱснең иудейлернің ханы идерге итчеткеннерін піл салып, хатап тағларзар чалғызан парыбысхан.

Иисус суғӌа чӧрче

(Мф 14:22-27; Мк 6:45-52)

16•Иир пол парғанда, Аның ӱгренӌілері кӧлзер ин килгеннер. 17Анаң кӧл озариндағы Капернаум саарзар алдыра, кимее одырып, чӱс сыхханнар. Харасхы пол парған, че Иисус оларзар килбеен. 18Кӧл, хазыр чилнің ӱбӱрчеткеніне, салғахтан сыххан. 19Олар, чибіргі пис-отыс стадийӌе[*] ырах чӱс парыбызып, Иисустың суғӌа пас париғанын паза кимезер чағыннап килигенін кӧр салып, хорых парғаннар. 20Че Иисус оларға теен:

– Хорыхпаңар, Минмін.

21Олар Аны кимезер одыртып аларға иткеннер, че сах андох киме олар чӱс париған чарға чит килген.

Иисус Христос – чуртас пирчеткен халас

22Пазағы кӱн кӧлнің тігі саринда халған чон ӱгренӌілернің, чалғыс ла кимее одырып, Иисус чох чӱс парыбысханнарын піл салған. Иисустың ӱгренӌілерінең хада кимее одырбаанын паза анда ол кимедең пасха киме халбаанын піліп алғаннар. 23Олох туста пасха кимелер, Тивериад саардаң киліп, Хан-пиг Худайны халас ӱчӱн алғыстаан паза чон азыранған чирнің хыринда турыбысханнар. 24Чон, Иисустың даа, ӱгренӌілерінің дее мында чох полғаннарын кӧріп, Аны тілирге, кимелерінзер одырып, Капернаумзар парыбысхан. 25Анаң кӧл озаринда Иисусты таап алып, Аннаң сурғаннар:

– Ӱгретчі! Син пеер хаӌан килдің?

26Иисус оларға нандырған:

– Сынны сірерге чоохтапчам, сірер, Минің хайхастарымны піліп алған ӱчӱн нимес, че халас чіп, тосхан ӱчӱн, Мині тілепчезер. 27Сірер ардап парчатхан чиис ӱчӱн нимес, че мӧгі чуртас пирчеткен чиис ӱчӱн тоғынарға кӱстеніңер. Кізі Оолғы, Ағаа Худай-Пабазы ӱлгӱ пиргеннеңер, ол чиисті сірерге пир полар.

– 28Худай пістең сағыпчатхан киректерні идер ӱчӱн, піске ниме идерге кирек? – сурғаннар Иисустаң.

– 29Худайның сірердең сағыпчатхан кирее Аның ысхан Кізі Оолғына киртінері полча, – нандырған Иисус.

–+
30Піс, кӧріп, Сағаа киртінер ӱчӱн, хайдағ хайхас ит пирерзің? – пазох сурғаннар кізілер. –+
31Пістің пабаларыбыс хуу чазыда манна[*] чееннер. «Ол оларға азыранарға тигірдең халас пирген» тіп пазыл парған аннаңар Худай Пічиинде.

– 32Сынны сірерге чоохтапчам, тигірдең халасты сірерге Моисей пирбеен, че амды Минің Пабам сын халасты сірерге тигірдең пирче. 33Худайның халазы, тигірдең тӱзіп, чир-чалбахтағы кізілерге чуртас пирчеткен халас полча, – теен Иисус.

– 34Хан-пиг, піске сыбыра андағ халасты пир тур, – тееннер кізілер.

–+
35Мин чуртас пирчеткен халаспын. Минзер килчеткен кізінің хаӌан даа азыранары килбес паза Мағаа киртінчеткен кізі хаӌан даа сухсабас+. 36Че Мині кӧрген дее ползар, Мағаа киртінминчезер тіп, чоохтаам сірерге. 37Пабамның Мағаа пирчеткен кізілері прайзы Минзер килерлер. Минзер килчеткен кізіні Позымнаң хыйа сӱрбеспін+. 38Мин тигірдең, Позымның кӧңнімні толдырарға нимес, Мині ысхан Пабамның кӧңнін толдырарға килгем+. 39Мині ысхан Пабамның кӧңні, тізең, мындағ: Аның Мағаа пирген кізілерін, чідірбин, тӱгенӌі кӱнде прай тірілдір саларға+. 40Мині Ысханның кӧңні мындағ: Худайның Оолғын кӧрчеткен паза Ағаа киртінчеткен полған на кізі мӧгі чуртастығ ползын. Мин дее аны тӱгенӌі кӱнде тірілдір саларбын, – нандырған Иисус+.

41«Мин тигірдең тӱскен халас полчам» тіп чоохтанғанына чӧпсінмин, иудейлер Иисустаңар постарының аразында піди чоохтасханнар:

– 42Пу Иосифтің оолғы Иисус нимес пе зе? Аның пабазын паза іӌезін піс таныпчабыс, ноға ол піске «Мин тигірдең тӱскем» тіпче+?

43Иисус оларға нандырған:

– Пос аразында чоохтас чӧрбеңер. 44Мині ысхан Пабам пірее кізіні мағаа чағдатпаза, ол кізі мағаа чағын кір полбас. Минзер килген кізіні, тізең, тӱгенӌі кӱнде тірілдірербін+. 45Ухаанӌылар піди пасханнар: «Худай оларның полғанын на ӱгрет салар». Пабамны искен паза Аннаң ӱгреніп алған кізінің полғаны ла Минзер киледір. 46Іди ӱгреніп алғаны Пабамны кӧргенін таныхтабас. Худайдаң килген Оолғы ла Пабазын кӧрген+. 47Сынны чоохтапчам сірерге, Мағаа киртінчеткен кізі мӧгі чуртастығ поладыр. 48Мин чуртас пирчеткен халаспын. 49Сірернің пабаларың, хуу чазыда манна чеен дее ползалар, кізілерӧк чіли ӱрееннер. 50Че тигірдең тӱсчеткен халас андағ нимес, аны чеен кізі ӧлбес. 51Худайдаң тӱсчеткен тигірдегі тіріг халас Минмін. Пу халасты чіпчеткен кізі мӧгі чуртастығ полар. Минің пирер халазым Минің ит-сӧӧгім полча. Мин аны чир-чалбахтағы кізілернің чуртастары ӱчӱн пирібізербін+.

52Андада иудейлер постарының аразында талас сыхханнар:

– Хайди пу кізі позының ит-сӧӧгін піске чиирге пир полар?

53Иисус оларға чоохтаан:

– Сынны чоохтапчам сірерге, Кізі Оолғының ит-сӧӧгін чібезер паза Аның ханын іспезер, сірер мӧгі чуртастығ полбассар+. 54Минің ит-сӧӧгімні чіпчеткен паза ханымны ісчеткен кізі мӧгі чуртастығ полар. Мин аны тӱгенӌі кӱнде тірілдір саларбын. 55Минің ит-сӧӧгім – сын ас-тамах, ханым – сын ісчең суғ. 56Минің ит-сӧӧгімні чіпчеткен паза ханымны ісчеткен кізі Минде полча, Мин, тізең, анда поладырбын+. 57Тіріг Пабам Мині ысхан, Аның сылтаанда Мин чуртапчам, сах іди Мині чіпчеткен кізі Минің сылтаамда чуртир. 58Тигірдең тӱскен халас ӧбекелернің чеен халазы осхас нимес, ӧбекелерібіс оларға пирілген халасты чееннер, че соонаң ӱрееннер. Че пу халасты чеен кізі мӧгі чуртастығ полар.

59Иисус пу сӧстерні Капернаумдағы синагогада ӱгретчедіп чоохтаан.

Иисустың чооғын истіп, ӱгренӌілері ікі чара парчалар

60Аның ӱгренӌілерінің аразында кӧп кізі, мыны истіп, чоохтасхан:

– Хайдағ аар сӧстер! Кем мыннаң чарас полар?

61Че Иисус, ӱгренӌілерінің нимее чӧпсінминчеткеннерін піліп, оларға теен:

– Пу сӧстер сірерні изі чохтандырчалар ба? 62Кізі Оолғының алындох полған чирінзер хатап кӧдіріл париғанын кӧр салзаңар, хайди поларзар+? 63Худай Худы ла чуртасты пирче, мында кізінің кӱзі чоғыл. Минің чоохтапчатхан сӧзім чуртас пирчеткен Худайның Худы полча+. 64Че сірернің араңарда киртінминчеткеннер парлар.

Иисус, Позына киртінминчеткеннерні паза Позын садыбызар кізіні пастабох пілгеннеңер, мыны чоохтаан+. 65Анаң Ол хосхан:

– Аннаңар сірерге чоохтапчам, Пабам оңдай пирбезе, Минзер пірдеезі кил полбас.

66Ол тустаң сығара ӱгренӌілернің аразында кӧп кізі, Иисустаң хыйа полыбызып, Аннаң хада паза чӧрбеен.

67Иисус он ікі ӱгренӌізінең сурған:

– Сірер чи Миннең хыйа поларға сағынминчазар ба?

68Симон-Пётр Ағаа нандырған:

– Хан-пигібіс! Піс кемзер парарбыс? Синде мӧгі чуртас пирчеткен сӧстер пар. 69Синің Мессий-Христос, тіріг Худайның Оолғы полчатханыңны піліп алғаныбыстаңар, Сағаа киртінчебіс.

–+
70Мин сірерні, он ікі ӱгренӌіні, таллап, алғаам нимес пе зе? Че сірернің пірсі сайтанның нымысчызы, – нандырған Иисус+.

71Іди Ол Симон Искариоттың Иуда оолғынаңар чоохтаан. Иуда, он ікі ӱгренӌінің пірсі, Иисусты садыбызарға иткен+.

7

Иисус отахтар турғысчаң пайрамға парча

7^1Соонаң Иисус Галилей чирінӌе чӧрген. Иудей чирінӌе, тізең, иудейлер Аны ӧдір саларға иткеннерінеңер, чӧрерге хынмаан+. 2Иудейлернің отахтар турғысчаң пайрамы чағдапчатхан. 3-4Иисустың харындастары Ағаа тееннер:

– Полған на кізі, позының итчеткен киректерін пасха кізілер пілзін тіп, сағынчатса, ол киректерні харанға итпес. Аннаңар, ӱгренӌілерің дее Синің итчеткен киректеріңні кӧрзіннер тіп, Иудей чирінзер пар. Пу хайхастарны итчеткеніңде, позыңны чир-чалбахха кӧзіт+.

5Иисустың харындастары даа Ағаа киртінмееннер.

6Иисус оларға нандырған:

– Минің тузым читкелек. Сірерге, тізең, хайдағ даа тус килізер+. 7Мин, оларның иткен киректері хомай полчатханын чоохтапчатханым ӱчӱн, олар Мині хырт кӧрчелер, сірерні, тізең, хырт кӧрбинчелер+. 8Сірер пу пайрамға парыңар, че Минің тузым ам даа читкелектеңер, Мин андар сағам парбаспын.

9Іди оларға чоохтаныбызып, Иисус Галилей чирінде халған. 10Харындастары пайрамға парыбысханнарында, Иисус андар парғанох, че чазынып ала парған. 11Пайрамда иудей пастыхтары «Хайда ол?» тіп, Иисусты тілееннер.

12Чон аразында Иисустаңар кӧп чоох-чаах парған. Піреелері «Ол чахсы» тееннер, пасхалары, тізең, «Чох, Ол кізілерні алаахтырча» тіп таласханнар. 13Че иудей пастыхтарынаң хорығып, пірдеезі Иисустаңар истілдіре чоохтанмаан+.

Иисус Иерусалимдегі храмда ӱгретче

14Пайрам кӱннерінің ортызында Иисус, храмзар кір киліп, ӱгреткен.

– 15Ол, ӱгренмин дее, Худай Пічиин хайдаң пілче? – чапсааннар иудейлер.

– 16Пу ӱгредіг – Мини нимес, Мині ысхан Худайни, – нандырған Иисус. –+
17Аның кӧңнін толдырарға хынчатхан кізі пу ӱгредігнің Худайдаң килчеткенін ме алай Минің чоохтааным полчатханын ма хайди дее пілер. 18Позының сағызын чоохтапчатхан кізі позын кӧдірерге хынча. Позын ысхан устағӌыны кӧдірерге хынчатхан кізі, тізең, сынны чоохтапча, аның чӱреенде пір дее чой ниме чоғыл+. 19Сірерге Моисей Чахиин Моисей пирген нимес пе зе? Іди дее полза, сірернің пірдееңер ол чахығны толдырбинча. Ноо нименің ӱчӱн сірер Мині ӧдірерге итчезер?

–+
20Істіңе айна кір парды ба? Кем сині ӧдірерге итче? – нандырғаннар иудейлер.

–+
21Минің пір ле кирек иткеніме сірер прайзыңар чапсыпчазар. 22Моисей сірерге сӱннет кибірдеңер чахиин пирген. Сынында пу кибір Моисейдең дее нимес, че аның алнындағох ӧбекелердең килген. Сірер субботада даа, тынанӌаң, пір дее тоғыс итпеӌең кӱнде, оолағастарға сӱннет итчезер. 23Моисей Чахии сайбалбазын тіп, сірер субботада даа пу кибірні толдырадырзар, ноға мағаа, субботада кізіні имнебіскенім ӱчӱн, тарынчазар+? 24Сірер, кізіні тастынаң кӧріп, чарғылабаңар, че сын чарғынаң чарғылаңар, – чоохтанған Иисус+.

Иисус – Мессий-Христос па?

25Иерусалимдегілернің хай піреелері чоохтанғаннар:

– Пу кізіні ӧдірерге тілепчелер нимес пе? 26Кӧріңер, ол прайзының кӧзіне ӱгретче, че пірдеезі ағаа ниме чоохтанминча. Пастыхтар аның сынап таа Мессий-Христос полчатханын піліп алдылар ба? 27Піс, тізең, пу кізінің хайдаң килгенін пілчебіс. Мессий-Христос килзе, Аның хайдаң килгенін пірдеезі пілбес+.

28Андада Иисус, храмда ӱгредіп, тыыда чоохтанған:

– Сірер Мині пілчезер нимес пе? Минің хайдаң килгенімні дее пілчезер нимес пе? Мин Позым оңдайынӌа килбеем. Кем Мині ысхан – Ол Сынға ӱгретче, Аны сірер пілбинчезер. 29Мин Аны пілчем, Аннаң килгем, Ол Мині ысхан+.

30Мыны истіп, Иисусты хаап аларға иткеннер. Че Аның тузы ам даа читкелек полғаннаңар, пірдеезі Ағаа теңмеен+. 31Турған чонның аразында кӧп кізі, Ағаа киртініп, чоохтанған:

– Мессий-Христос килзе, пу Кізідең кӧп хайхастар идер бе ни+?

Иисусты тудып аларға харасчалар

32Фарисейлер Иисустаңар чонда чӧрчеткен чоох-чаахтарны искеннер. Аннаңар фарисейлер паза улуғ абыстар нымысчыларын Иисусты тудып аларға ысханнар.

33Иисус, тізең, кізілерге чоохтаан:

– Мин, сірернең хада ӱр полбин, Мині ысхан Пабамзар парарбын+. 34Мині тілирзер, че таппассар. Минің полчатхан чирімзер кил полбассар+.

35Андада иудейлернің пастыхтары пос аразында чоохтасханнар:

– Хайдағ андағ піс таап полбас чирзер парарға итче полӌаң? Грек чирінде чуртапчатхан иудейлерзер парып, гректерні ӱгредерге итче бе таң? 36«Мині тілирзер, че таппассар» паза «Мин полчатхан чирзер кил полбассар?» теені ниме полӌаң ни?

Худайның Худы – Чуртас пирчеткен суғ

37Пайрамның халғанӌы паза иң илбек кӱнінде Иисус, тура хонып, тыыда чоохтанған:

– Сухсапчатхан кізі, Минзер киліп, іссін+. 38Аннаңар Худай Пічиинде піди пазыл парған: «Мағаа киртінчеткен кізінің чӱреенең чуртас пирчеткен суғлар ах сығарлар».

39Иисус мыны Худай Худынаңар чоохтаан полған. Ол Хутты Иисусха киртінчеткеннер алып алар полғаннар. Ол туста, Иисус сабланғалах полғаннаңар, кізілерде Худай Худы чох полған+. 40Пу сӧстерні искеннернің илеедезі чоохтасхан:

– Ол сын ухаанӌы полтыр+.

41Пасхалары тееннер:

– Ол Мессий-Христос.

Че піреелері, талазып, чоохтанғаннар:

– Галилей чирінең Мессий-Христос килер бе? 42«Мессий-Христос Давид ханның тӧлі полар паза Вифлеемде, Давидтің аалында, тӧрир» тіп, Худай Пічиинде пазылған нимес пе зе+?

43Іди чон Иисустаңар талас сыххан+. 44Оларның хай піреелері Аны тудып аларға сағынған ползалар даа, пірдеезі Ағаа теңмеен.

Иудей пастыхтары Иисусха киртінминчелер

45Нымысчылар улуғ абыстарзар паза фарисейлерзер нандыра айлан килгеннер.

– Ноға аны пеер ағылбадыңар? – сурғаннар фарисейлер паза улуғ абыстар.

– 46Хаӌан даа пірдеезі, Пу Кізі чіли, чоохтанмаан, – нандырғаннар нымысчылар.

– 47Сірерні дее алаахтыр салды ба ол? – чоохтанғаннар фарисейлер. – 48Пастыхтарның алай фарисейлернің аразынаң піреезі ағаа киртінген ме+? 49Пу чон Моисей Чахиин пілбинче, аннаңар Худай оларны чох идер.

50Фарисейлернің пірсі, хаӌан-да Иисуссар хараазын килген Никодим, фарисейлерге теен:

–+
51Пістің Чахиибыс хоостыра, кізіні истіп албаанда, аның ниме иткенін піліп албаанда, чарғылирға чарадылбинча нимес пе зе?

– 52Син дее Галилей чирінеңзің ме? Худай Пічиин хығырып ал, андада пілерзің: Галилей чирінең пір дее ухаанӌы килбес, – нандырғаннар фарисейлер.

53Анаң прайзы иблерінзер тарас парыбысхан.

8

Иисус чазыхтығ ипчінің пырозын тастапча

8^1Иисус Елеон тағзар парыбысхан, 2иртен, тізең, пазох храмзар айлан килген. Прай чон Аныңзар чыылысхан, Иисус, тізең, одырып, оларны ӱгрет сыххан. 3Ол туста Моисей Чахии пілігӌілері паза фарисейлер, ирнең оралызып, туттыр салған ипчіні Иисуссар ағыл килгеннер. Анаң аны прайзының алнында турғыс салып, 4Иисусха тееннер:

– Ӱгретчі! Пу ипчіні пасха ирнең тудып алдыбыс. 5Моисей позының Чахиинда мындағларны таснаң чоо чаалирға чахаан. Син ниме тирзің?

6Олар, Иисусты сыныхтап, Аны пыролаӌаң пірее ниме табар ӱчӱн іди чоохтанғаннар. Че Иисус, мӧкейіп алып, оларға хайығ салбин, хол салаазынаң чирде ниме-де пазып одырған+. 7Тігілері Аннаң хатаптаң хатап сурастырғлааннарында, оларзар кӧрібізіп, нандырған:

– Сірернің араңарда хаӌан даа чазых итпеен кізі пар полза, ол пу ипчізер пурун тас тастазын+.

8Пазох мӧкейіп, чирде пас сыххан. 9Олар, пу сӧстерні истіп, уйат парып, улуғларынаң пасти халғанӌыларына теере соон сӱрістіре тарас сыхханнар. Иисустың алнында ол ла ипчі халған. 10Иисус, пазын кӧдіріп, ипчідең пасха пірдеезін кӧр таппин, аннаң сурған:

– Сині пыролапчатханнар хайдалар? Пірдеезі чарғылабады ба сині?

– 11Чох, Хан-пигім, пірдеезі! – нандырған ипчі.

– Мин дее сині пыролабинчам. Пар, чазых паза итпе, – теен Иисус+.

Иисус – чир ӱстӱнің Чарии

12Иисус пазох кізілерге чоохтанған:

– Мин чир ӱстӱнің Чарии полчам. Минің ӱгредиимӌе чуртапчатхан кізі харасхыда чӧрбес, аның чуртас пирчеткен Чарии пар полар+.

13Андада фарисейлер Иисусха тееннер:

– Позың Позыңнаңар киречілепчезің, киречілеенің сын нимес+.

14Иисус оларға нандырған:

– Сірер хайдаң килгенімні паза хайдар парчатханымны пілбинчезер. Мин, тізең, хайдаң килгенімні паза хайдар парчатханымны пілчем. Аннаңар, Мин Позым Позымнаңар киречілепчетсем дее, киречілеенім сын+. 15Сірер кӧрінчеткен не нимелер хоостыра чарғылапчазар, Мин, тізең, пірдеезін чарғылабинчам+. 16Мин чалғызан нимеспін, Мині ысхан Пабам Миннең хада полчатханнаңар, Мин чарғылазам даа, Минің чарғым орта+. 17Сірернің дее Чахииңарда ікі кізінің киречілеені орта полча тіп пазыл парған. 18Позым Позымнаңар киречілепчем, Мині ысхан Пабам даа Миннеңер киречілепче.

–+
19Синің пабаң хайдадыр? – сурғаннар Иисустаң.

– Сірер Мині дее, Пабамны даа пілбинчезер. Мині пілген ползаңар, Пабамны даа пілерӌіксер, – нандырған Иисус+.

20Пу сӧстерні Иисус аарлығ сыйыхтар салӌаң орынның хыринда, храмда ӱгретчеткен туста, чоохтаан. Аның тузы читкелек полғаннаңар, пірдеезі Аны тутпаан+.

Иисус киртінминчеткен иудейлерні сизіндірче

21Иисус оларға пазох чоохтаан:

– Мин парирбын. Сірер Мині тілирзер, че чазыхтығ ӱрирзер. Мин парчатхан чирзер сірер чит полбассар+.

22Аны истіп, иудейлер чоохтасханнар:

– Ол позы позына хол салыныбызарға итче бе таң? Ноға ол «Мин парчатхан чирзер чит полбассар» тіпче.

23Иисус оларға нандырған:

– Сірер чирдеңзер, Мин, тізең, тигірдеңмін. Сірер пу чир-чалбахтаңзар, Мин, тізең, пу чир-чалбахтаң нимеспін+. 24Аннаңар Мин сірерге, чазыхтығ ӱрирзер тіп чоохтаам. «Мин Минмін» тееніме киртінмезер, чазыхтығ ӱрирзер!

– 25Кемзің син? – сурғаннар андада Иисустаң.

– Иң пастабох сірерге, позымны адап, чоохтаан полғам[*], – нандырған Иисус.

– 26Мин сірердеңер кӧп ниме чоохтирӌыхпын паза сірерні чарғылирӌыхпын. Че Мині ысхан Пабам сын нимее хынчатханнаңар, Аннаң искен нимені кізілерге чоохтапчам+.

27Иисус Позының Пабазынаңар чоохтаан, кізілер, тізең, аны піл полбааннар. 28Иисус аннаң андар чоохтаан:

– Кізі Оолғын чирдең ӧӧр кӧдіріп, хазап салзаңар, андада «Мин Минмін» тіп піліп аларзар. Мин Позым алынӌа пір дее ниме итпинчем, Пабам ӱгреткен хоостыра чоохтапчам+. 29Мині ысхан Пабам Миннең хада. Мин сыбыра прай нимені Аның кӧңнінӌе иткенімнеңер, Пабам Мині чалғызан тастабаан+.

30Иисус пу нимені чоохтапчатхан туста кӧп кізі Ағаа киртініп пастаан+.

Сайтан – Иисусха киртінминчеткен иудейлернің пабазы

31Анаң Иисус Позына киртін сыххан иудейлерге теен:

– Сірер, сӧзімні толдырзаңар, Минің сын ӱгренӌілерім поларзар. 32Сынны піліп алзаңар, сын киртініс сірерні пос чуртастығ кізілер ит салар.

–+
33Піс Авраамның тӧлібіс. Піс хаӌан даа пірдеезіне хул полбаабыс. Син ноға «Сірер пос чуртастығ кізілер поларзар» тіпчезің? – тееннер иудейлер.

–+
34Сынны чоохтапчам сірерге, чазых итчеткен полған на кізі, чазыхтың хулы полча, – нандырған Иисус. –+
35Хул турада саңайға халбинча, оолғы, тізең, саңайға халадыр+. 36Оолғы сірерні осхырып алза, андада сірер сыннаң даа пос чуртастығ кізілер пол парарзар. 37Сірернің Авраам тӧлі полчатханнарыңны пілчем, че сірер, Минің сӧзімні толдырарға хынмин, Мині ӧдір саларға харасчазар+. 38Мин сірерге Пабамда кӧрген нимелерні чоохтапчам, че сірер, тізең, сірернің пабаңарда кӧрген нимелерні итчезер.

– 39Пістің пабабыс Авраам, – нандырғаннар иудейлер.

– Сыннаң Авраамның палалары полған ползаңар, Авраам чіли хылынарӌыхсар, – теен Иисус. –+
40Че амды сірер Мині, Худайдаң искен сынны чоохтап пирген Кізіні, ӧдір саларға итчезер. Авраам іди итчең ме? Чох итпеӌең. 41Сірер позыңарның пабаңар иткен чіли итчезер!

– Піс сурас палалар нимеспіс. Пістің Худайдаң пасха Пабабыс чоғыл, – тоғырланғаннар иудейлер.

– 42Мин, Худайдаң киліп, мында полчам. Мин Позым алынӌа килбеем, Мині Худай ысхан. Аннаңар, Худай сірернің Пабаңар полған полза, сірер Мағаа хынарӌыхсар, – нандырған Иисус. – 43Мин чоохтапчатхан нимені ноға піл полбинчазар? Сірер, Мин чоохтаан нимені истерге сыдап полбинчатханнаңар, піл полбинчазар. 44Пабаңар сайтан, сірер аның кӧңніне кірчеткен нимелерні толдырарға тимдезер. Ол прай ниме наа ла чайалчатхан тустардох кізі ӧдіреечі полған паза, аның чӱреенде Сын чох полғаннаңар, ол Сынның саринда халбаан. Ол чойланчатса, ол ӧӧн позынаң чоохтанча. Ол чой паза чойның пабазы+. 45Мин, тізең, сынны чоохтапчам, аннаңар сірер Мағаа киртінминчезер. 46Сірернің пірееңер Минің чазых иткенімні кӧрген ме? Мин сынны чоохтапчатсам, ноға киртінминчезер Мағаа? 47Кем Худайдаң, ол Худайның сӧзін исче. Сірер Худайдаң нимессер, аннаңар чоох испинчезер.

Иудейлер Иисусты пыролапчалар

48Иудейлер Иисусха чоохтанғаннар:

– Пістің сағаа «Син тӱӱлістіг самар кізізің[*] паза синің істіңде айна одырча» тіпчеткенібіс орта нимес пе?

–+
49Минде айна чоғыл. Мин Пабамны улуғлапчам, сірер, тізең, Мині улуғлабинчазар, – нандырған Иисус. –+
50Мин Позымны сабландырарға итпинчем. Че сабландырчатхан паза чарғылапчатхан Худай пар+. 51Сынны сірерге чоохтапчам, сӧзімні толдырчатхан кізі хаӌан даа ӧлбес+.

52Иудейлер ағаа теенер:

– Синің істіңде айна одырчатханын амды піліп алдыбыс. Авраам паза ухаанӌылар ӱреп парғаннар. Хайди син «Минің сӧзімні толдырчатхан кізі хаӌан даа ӧлбес» тіпчезің! 53Син пістің ӱреен Авраам пабабыстаң даа улуғзың ма? ӱреен ухаанӌылардаң даа ба? Син позыңны кемге санапчазың?

– 54Позымны Позым саблазам, сабланызым пір дее нимее турбас. Минің Пабам сабландырча Мині. Аны сірер Худайыбыс тіпчезер! – нандырған Иисус. –+
55Сірер Аны пілбинчезер, Мин, тізең, пілчем. Мин Аны пілбинчем теен ползам, сірерӧк осхас чой поларӌыхпын. Че Мин Аны пілчем паза Аның сӧзін толдырчам+. 56Авраам пабаңар Минің чир-чалбахха килер кӱнімні кӧріп аларына тың ӧрінген. Аны кӧріп алып, часкалығ полған.

–+
57Сағаа иліг дее час чоғыл, хайди син Авраамны кӧргезің? – сурғаннар Иисустаң иудейлер.

– 58Сынны сірерге чоохтапчам, Авраам тӧреелектӧк, «Мин Минмін» полғам, – нандырған Иисус.

59Андада иудейлер, Иисусты чоо чаалап саларға тіп, тастар хапханнар. Че Ол, чазыныбызып, храмнаң сыға халған. Кізілер аразынӌа иртіп, аннаң андар парыбысхан+.

9

Иисус харах чох тӧреен кізіні имнебісче

9^1Иисус, чолӌа парирып, тӧрееннең харах чох кізіні кӧр салған.

– 2Ӱгретчі! Ноға ол харах чох тӧреен? Кем чазых иткен, паба-іӌезі бе алай позы ба? – сурғаннар Иисустаң ӱгренӌілері.

– 3Чох, паба-іӌезі дее, позы даа чазых итпееннер. Худай, аны имнебізіп, Позының кӱзін кӧзідер ӱчӱн, пу кізі андағ тӧреен, – нандырған Иисус. – 4Мині ысхан Худайның киректерін кӱн хонғалахха толдырарға кирекпін. Харасхы килир. Ол килзе, пірдеезі пір дее ниме ит полбас+. 5Сағам Мин пу чир ӱстӱндеде чирнің Чарии Мин полчам+.

6Іди тіп, Иисус чирге тӱкӱрібіскен, тӱкӱриинең кӱлні порап, ол палғаснаң пайаағы кізінің хараан сӱртклебіскен+. 7Анаң ағаа теен:

– Пар, Силоам («Ызылған» теені полча) тіп адалчатхан чуунӌаң орында сырайыңны чуубыс!

Ол, парып, хараан чууп алып, харағы хазых айлан килген+. 8Пу кізінің харах чох полғанын алында кӧрген хонӌыхтары паза пасха даа кізілер аннаңар чоохтасханнар:

– Пу кіленіп одырӌаң кізі нимес пе?

– 9Йа, ол, – тееннер піреелері.

– Ағаа тӧӧй, – хосханнар пасхалары.

– Йа, минмін, – нандырған харах чох полған кізі.

– 10Харахтарың хайди азылғаннар? – сурғаннар аннаң андада.

– 11Иисус теен кізі, палғас идіп, харахтарымны сӱртклебізіп, теен: «Пар, Силоам тіп адалчатхан чуунӌаң орында сырайыңны чуубыс!» Мин, парып, чуунып алғанымдох, кӧр сыххам, – нандырған ол кізі.

– 12Хайдадыр Ол? – сурғаннар кізілер.

– Пілбинчем, – нандырған харах чох полған кізі.

Фарисейлер харах чох полған кізіні сурастырчалар

13Ол харах чох полған кізіні фарисейлерзер апарғаннар. 14Иисус, порағ идіп, харах чох кізінің харахтарын имнебіскен кӱнде суббота – тынанӌаң, пір дее тоғыс итпеӌең кӱн полған+. 15Фарисейлер дее аның хайди чазыл парғанынаңар сурғаннар.

– Иисус харахтарымны палғаснаң сӱртклебіскен, мин, тізең, оларны чуубызып, кӧр сыххам, – нандырған ол.

16Фарисейлернің хай піреезі чоохтанған:

– Иисус Худайдаң нимес. Ол субботадаңар пазылған чахығны толдырбинча.

Пасхалары, тізең:

– Чазыхтығ кізі андағ хайхастарны ит полар ба ни? Іди тіп талазып, прайлары ікі чарыл парыбысханнар+.

17Анаң харах чох полған кізідең пазох сурғаннар:

– Харахтарыңны имнебіскен кізідеңер ниме чоохтирзың?

– Ол ухаанӌы, – нандырған ол+.

18Иудейлер, ол кізінің, харах чох полып, кӧр сыхханына киртінмин, паба-іӌезін хығыртханнар.

– 19Пу сірернің оолғыңар ба? Ол харах чох тӧреен тіпчетсеңер, амды чи, хайди полып кӧрче? – сурғаннар паба-іӌезінең.

– 20Йа, пу пістің оолғыбыс, аның харах чох тӧреенін пілчебіс, – нандырғаннар олар. – 21Че амды аның хайди полып кӧр сыхханын пілбинчебіс. Кем аның харахтарын имнебіскен? Пілбинӧкчебіс. Ол мидееліг кізі, позынаң сурыңар. Позы чоохтап пирзін.

22-23Иудейлер Иисусты Мессий-Христос тіп адапчатхан кізілерні синагогадаң сығара сӱрерге пос аразында чоохтас салғаннар. Аннаңар паба-іӌезі, иудейлердең хорығып, «Ол мидееліг кізі, аннаң сурыңар» тіп нандырғаннар+.

24Андада харах чох полған кізіні ікінӌі хати хығырып, тееннер:

– Сынны чоохтирға сӧс пир![*] Иисустың чазыхтығ полчатханын пілчебіс.

– 25Чазыхтығ ба, чазыхтығ нимес пе, пілбинчем, че харах чох полып, ам кӧр полчатханымны пілчем, – нандырған ол.

– 26Ол сағаа ниме иткен? Харахтарыңны хайди имнеп пирген? – пазох сурғаннар фарисейлер.

– 27Мин сірерге чоохтап пиргем, че сірер мині испинчезер. Нимее аннаңар хатап истерге итчезер? Аның ӱгренӌілері поларға итчезер бе? – нандырған ол.

– 28Син аның ӱгренӌізізің, піс, тізең, Моисейнің ӱгренӌілерібіс, – сӧклеп, хырысханнар аны фарисейлер. – 29Худайның Моисейнең чоохтасханын пілчебіс, че пу кізінің хайдаң килгенін пілбинчебіс.

–+
30Аның хайдаң килгенін пілбинчеткеннерің таңнастығ! Че ол минің харахтарымны имнеп пирген! – нандырған чазыл парған кізі. – 31Худайның чазыхтығ кізілерні испинчеткенін пілчебіс. Ол Позын улуғлапчатхан паза Аның кӧңнін толдырчатхан кізіні ле исче. 32Харах чох тӧреен кізінің имненіп алғанынаңар, чир чайалғаннаң сығара, хаӌан даа пір дее кізі испеен полған. 33Иисус Худайдаң полбаан полза, пір дее ниме ит полбасчых.

– 34Син, тӧрееннеңӧк сығара чазыхтығ полчадып, пісті ӱгредерге итчезің ме? – нандырғаннар фарисейлер.

Анаң аны сығара сӱрібіскеннер.

Харах чох кізі кӧрче – фарисейлер «кӧрбинчелер»

35Иисус, ол кізінің сығара сӱрдіргенінеңер истіп, аны таап алған.

– Худай Оолғына киртінчезің ме? – сурған Иисус.

– 36Пигім, чоохтап пир мағаа, кемдір Ол! Чоохтап пирзең, киртінербін, – теен ол кізі.

– 37Син Аны кӧрчезің, Ол синнең чоохтасча, – нандырған Иисус.

–+
38Киртінчем Сағаа, Хан-пигім, – тіп, Аның алнында тізекке тӱскен ол кізі.

– 39Кӧрбинчеткеннер кӧрзіннер, кӧрчеткеннері, тізең, кӧрбезіннер тіп, мына мындағ чарғынаң чарғылирға чир-чалбахха килгем, – теен Иисус.

– 40Піс тее кӧрбинчебіс пе? – сурғаннар Аннаң фарисейлернің хай піреезі.

–+
41Сірер харах чох полған ползаңар, сірерде чазых чох поларӌых. Че сірер кӧрчебіс тіпчезер, аннаңар сірер чазыхтығзар, – нандырған Иисус+.

10

Иисус Христос чахсы хадарӌы

– 1Сынны сірерге чоохтапчам, хой хазаазынзар, ізіктең кірбин, сиденні азып кірчеткен кізі – оғыр паза тонағӌы, – тіпче Иисус. – 2Ізіктең кірчеткені, тізең, хой хадарчатхан кізі полча. 3Ағаа хадағӌы ізік ас пирче. Хойлар аның ӱнін исчелер, ол, хойларны аттарынаң адап, сығарча. 4Ол, хойларын сығарып, алнында парча. Хойлар, аның ӱнін таныпчатханнаңар, соонӌа парчалар. 5Пасха кізінің ӱнін таныбинчатханнаңар, ол кізінің соонӌа парбин, аннаң тисчелер.

6Иисус пу кип-чоохты фарисейлерге чоохтап пирген, че олар Иисустың ниме чоохтирға иткенін піл полбааннар+. 7Иисус аннаң андар чоохтаан:

– Сынны сірерге чоохтапчам, Мин хойларға ізік полчам. 8Минің алнымда килгеннернің прайзы – оғырлар паза тонағӌылар. Хойлар оларның чоохтарын испееннер. 9Мин ізік полчам. Миніңӌе кірчеткені арачылан халар. Ол, кіріп, сығар паза пӱк табар. 10Оғыр пір ле нимее килче: оғырлирға, ӧдірерге паза ӱредерге. Мин, тізең, кізілер чуртастығ, толдыра чуртастығ ползыннар тіп, килгем. 11Мин чахсы хадарӌыбын. Чахсы хадарӌы хойларының ӱчӱн позының чуртазын пир салча+. 12Чалӌы алай хадарӌы полбинчатхан кізі, хойларның ээзі ниместеңер, пӱӱрнің килчеткенін кӧр салза, хойларны тастап, тизібісче. Пӱӱр хойларны, хаап, хуйдыр салча+. 13Чалӌы, чалланғаннаңар, хойларға сағыссырабин, тисче. 14Мин чахсы хадарӌыбын, позымның хойларымны пілчем, олар, тізең, Мині пілчелер. 15Пабам Мині хайди пілче, Мин дее Пабамны іди пілчем. Хойларның ӱчӱн Позымның тынымны пирчем+. 16Минің пасха даа хойларым пар, олар пу хазаадаң ниместер. Оларны даа пеер ағыл килерге кирекпін. Олар даа Минің ӱнімні истерлер. Андада пір ӧӧр паза пір Хадарӌы полар+. 17Мин Позымның тынымны, пиріп, хатап аларға тимде полчатханымнаңар, Пабам Мағаа хынча+. 18Минің тынымны пірдеезі пыласпинча, Мин аны Позым пирчем. Тынымны, пиріп, хатап алӌаң ӱлгӱм пар. Іди идерге Пабам Мағаа чахаан+.

Иудейлер Иисусха киртінминчелер

19Пу сӧстердеңер пазох талазып, иудейлер ікі чарыл парыбысханнар+. 20Оларның аразында кӧп кізі піди теен:

– Ол, айнаа хаптырт салып, ниме ле полза чоохтанча. Нимее Аны исчезер+?

21Пасхазы таласхан:

– Пу айнаа хаптыртхан кізінің чооғы нимес. Айна харах чохтарның харахтарын ас поладыр ба?

22Хысхы полған. Иерусалимдегі храмны Худайға чарытхан кӱнні[*] ӱлӱкӱннееннер. 23-24Иисус храмдағы Соломонның колоннадазында пас чӧргенде, иудейлер, Иисустың хыринда ибіре турғлабызып, Ағаа чоохтанғаннар:

– Син позыңнаңар чоохтабин ӱр поларзың ма? Мессий-Христос полчатсаң, кӧні чоохта.

–++
25Мин сірерге чоохтаам, че сірер Мағаа киртінминчезер. Пабамның Мағаа пирген кӱзінең итчеткен киректерім Минің кем полчатханымны киречілепчелер, – нандырған Иисус. –+
26Мин теем нооза, сірер Минің хойларымның санынаң нимессер, аннаңар Мағаа киртінминчезер. 27Хойларым ӱнімні исчелер, Мин дее оларны пілчем, олар Минің соомӌа парчалар. 28Мин оларға мӧгі чуртасты пирчем, аннаңар олар хаӌан даа ӧлбестер, пірдеезі оларны Миннең оғырлап полбас+. 29Хойларны пирген Пабам прайзынаң илбек. Оларны пірдеезі Пабамның холынаң оғырлап полбас. 30Пабамнаң Мин – пірбіс+.

31Аны истіп, иудейлер, Иисусты чоо чаалирға тіп, пазох тастар хапханнар.

–+
32Мин сірерге, Пабамның Мағаа пирген кӱзінең кӧп чахсы киректер идіп, кӧзіт пиргем. Хайзының ӱчӱн сірер Мині таснаң чоо чаалап саларға итчезер? – теен оларға Иисус.

– 33Чахсы киректер иткен ӱчӱн нимес, Худайны хомайлааның ӱчӱн, кізі ле полчадып, Позыңны Худайға сананчатханың ӱчӱн, Сині таснаң чаалирбыс, – нандырғаннар иудейлер.

–+
34Сірернің Чахииңарда Худайның «Мин чоохтаам, сірер худайзар» теен сӧстері пазылған нимес пе? – нандырған Иисус. – 35-36Худай Пічиинде пазылғанын, тізең, пірдеезі саба тіп чоохтап полбас. Худай, Позының сӧзін кізілерге ызып, оларны «худайлар» тіп адапчатса, ноға «Худай Оолғыбын» тіп чоохтанчатханыма, «Худайны хомайлапчазың» тіпчезер Мағаа, Кемні Пабам, чарыдып, чир ӱстӱнзер ысхан+. 37Пабамның киректерін итпинчетсем, Мағаа киртінмеңер. 38Итчетсем, Мағаа киртінминдеечетсеңер, итчеткен киректеріме киртініңер! Андада сірер, Пабамның Минде, Минің Пабамда полчатханыбысты піл салып, киртін сығарзар+.

39Иудейлер Аны пазох хаап аларға харасханнар, че Иисус олардаң парыбысхан+.

40Анаң Иисус, мының алнында Иоанн кізілерні кіреске тӱзірген Иордан суғның озариндағы чирзер пазох парыбызып, анда халған+. 41Иисуссар кӧп кізі килген.

– Иоанн позы пір дее хайхастығ ниме итпеен, че Иисустаңар чоохтаан нимелері сын полтыр, – чоохтасханнар олар+.

42Іди кӧп кізі Иисусха киртініп пастаан+.

11

Лазарьның ӱреені

11^1Ікі пиӌе – Мариянаң Марфа – чуртапчатхан Вифаний аалда Лазарь тіп ат-солалығ пір кізі ағырыбысхан+. 2Ағырығ Лазарь Марияның харындазы полған. Мария хаӌан-да Хан-пиг Иисустың азахтарын, аарлығ миро хайахнаң сӱртклеп, позының састарынаң чысхлаан полған+. 3Ікі пиӌе Иисуссар, «Хан-пигібіс! Синің хынчатхан кізің ағырча» тіп, чоохтирға кізі ысханнар.

4Иисус, аны истіп, чоохтанған:

– Пу ағырығ ӧлімге нимес, че Худайны сабландырып, Худай Оолғының сабланарына пол парды.

5Иисус Марфаа, аның туңмазы Марияа паза оларның харындазы Лазарьға хынӌаң. 6-7Иисус, Лазарьның ағырчатханынаңар искен дее полза, андар парбаан. Ікі кӱн пазынаң Ол ӱгренӌілеріне теен:

– Иудей чирінзер нандыра парааңар.

– 8Ӱгретчі! Ӱр ниместе ле иудейлер Сині таснаң чоо чаалирға иткеннер, Син, тізең, хатабох андар парарға ба? – сурғаннар ӱгренӌілері.

–+
9Кӱнде он ікі час полча нимес пе зе? Кӱнӧрте чӧрчеткен кізі, пу чир ӱстӱнің чариин кӧрчеткеннеңер, сӱрнӱкпинче, – нандырған Иисус. –+
10Че хараазын чӧрчеткен кізі, чарых чохтаңар, сӱрнӱкче.

11Анаң хоза чоохтанған:

– Лазарь арғызыбыс узубысты. Мин аны усхурыбызарға парчам.

–+
12Хан-пигібіс! Ол, узупчатса, хазыхтан парар, – тееннер ӱгренӌілері.

13Иисус аның ӱреенінеңер чоохтаан полған, ӱгренӌілері, тізең, аның олаңай ла узубысханынаңар чоохтапча тіп сағынғаннар. 14Андада Иисус оларға кӧні чоохтаан:

– Лазарь ӱреп парды. 15Сірерні Кем полчатханыма киртіндірер ӱчӱн, анда полбаам, амды сірернің ӱчӱн ӧрінчем. Че, парааңар андар!

– 16Піс тее парааңар, Иисуснаң хада ӧл парааңар! – теен ӱгренӌілерге Ікіс тіп солалығ Фома+.

Иисус Лазарьны тірілдірче

17Иисус, андар киліп, Лазарьның сӧӧгінің хуюда тӧрт кӱн чат салғанын піліп алған. 18Вифаний аал, тізең, Иерусалимнең тың ырах нимес, 15 стадийӌе[*] оортахта, полған. 19Харындазы ӱрееннеңер, Марфанаң Марияны часхарарға иудейлердең илееде кізі килген. 20Марфа, Иисустың килчеткенінеңер истіп, Ағаа удур парған. Мария, тізең, ибде одыр халған.

– 21Хан-пигім! Син мында полған ползаң, харындазым ӱребесчік. 22Че ам даа пілчем, Худайдаң ниме дее сурзаң, Ол аны Сағаа пирер, – теен Марфа.

– 23Синің харындазың тіріл килер, – нандырған Иисус.

– 24Тӱгенӌі кӱнде, Худай ӱрееннерні тірілдірӌең туста, аның тур килерін пілчем, – теен Марфа.

–+
25Мин ӱрееннерні тірілдірчем паза чуртас Ээзі полчам. Мағаа киртінчеткен кізі, ӱреп тее парза, чуртир+. 26Мағаа киртініп чуртапчатхан кізі хаӌан даа ӱребес. Андағ нимее киртінчезің ме? – нандырған Иисус.

–+
27Йа, Хан-пигім! Чир ӱстӱнзер килер Мессий-Христос, Худайның Оолғы, полчатханыңа киртінчем, – нандырған Марфа+.

28Анаң Марфа, іди тіп, Мария туңмазынзар парып, кізі испезін тіп, ағырин хығырған:

– Ӱгретчі мында, сині хығырча.

29Мария, аны истіп, тура хонып, Иисуссар парған. 30Иисус, аалзар кірбин, Марфанаң тоғасхан орындох полған. 31Турада Марияны часхарчатхан иудейлер, аның, тура хонып, сых парыбысханын кӧргеннер. Олар, Мария хуюда ылғирға итче полар тіп сағынып, аның соонӌа парғаннар.

32Мария, Иисус полчатхан орынзар чидіп, Аны кӧр салып, азағына тӱскен.

– Хан-пигім! Син мында полған ползаң, харындазым ӱребесчік, – чоохтанған ол.

33Иисус, Марияның паза хада килген иудейлернің ылғапчатханнарын кӧріп, тың чӱрексіп, айап парған оларға.

– 34Сірер аны хайда чаттыр салғазар? – сурған Иисус.

– Пигібіс, парып, кӧріп ал, – нандырғаннар кізілер.

35Иисустың харах частары аххан.

–+
36Кӧріңер, хайди хынған Ол ағаа! – тееннер иудейлер.

37Оларның хай піреезі хосхан:

– Харах чох кізее харах одын ас пирген Кізі Лазарьны даа ӱребес иде ит полбасчых па+?

38Иисус, тізең, уғаа чӱрексіп, хуюзар пас килген. Хуюның ахсын таснаң чаап салған полғаннар.

–+
39Тасты хыйа алыңар, – чоохтанған Иисус.

– Хан-пигім, ол тӧртінӌі кӱні хуюда, чыстан таа парған полар, – теен ӱреен кізінің пиӌезі Марфа.

– 40Тібедім ме сағаа: «Киртінзең, Худайның сабланызын кӧрерзің», – чоохтанған Иисус.

41Ӱреен кізі чатчатхан хуюдаң тасты хыйа ідібіскеннер. Иисус, тигірзер кӧрібізіп, теен:

– Пабам! Мині истіп салғаның ӱчӱн, алғыстапчам+. 42Мині сыбыра истіпчеткеніңні пілчем. Мині ысханыңа киртінзіннер тіп, мында турчатхан чонға пу сӧстерні чоохтадым+.

43Аны чоохтап, Иисус ӧтіг табыснаң хығырған:

– Лазарь! Сых пеер!+

44Ӱреен кізі хуюдаң сых килген. Азах-холлары ӱреен кізіні орааӌаң сӱбӱректернең сарыл парған полғаннар, сырайы, тізең, платнаң чаба палғалған полған. Иисус кізілерге теен:

– Систібізіңер аны, парзын+.

Иисусты ӧдірерге сағынчалар

(Мф 26:1-5; Мк 14:1-2; Лк 22:1-2)

45•Мариязар килген иудейлернің аразында кӧп кізі, Иисустың ниме иткенін кӧріп, Ағаа киртін сыххан+. 46Че оларның хай піреелері, фарисейлерзер парып, Иисустың ниме итчеткенін чоохтап пиргеннер. 47Улуғ абыстар паза фарисейлер, чыылығ идіп, чоохтасханнар:

– Ниме идееңер? Пу кізі кӧп хайхастар итче. 48Аны піди артыс салзабыс, прайзы ағаа киртін сығар. Андада римдегілер, киліп, пістің храмны паза чонны чох идерлер.

49Оларның пірсі, Кайафа, ол чыл иң улуғ абыс полчатхан кізі, чоохтанған:

– Сірер пір дее ниме оңарбинчазар. 50Сағын таа кӧріңер! Прай чон хырылар орнына, кізілер ӱчӱн пір ле кізі ӱреп парза, чахсы поларӌых піске+.

51-52Мыны Кайафа позының кӧңнінең нимес, че, ол чыл иң улуғ абыс полчатханнаңар чоохтанған. Иисус чонның ӱчӱн не нимес, че Худайның тарас парған палаларын пірге чыып алар ӱчӱн, ӱреп парарынаңар ухаанӌылаан полған++. 53Ол кӱннең сығара иудейлернің пастыхтары Иисусты ӧдір саларға сағын сыхханнар+. 54Аннаңар Иисус, иудейлернің аразына кірбин, хуу чазының хыриндағы Ефраим саарзар парыбысхан. Анда Позының ӱгренӌілерінең хада халған.

55Иудейлернің Пасха тіп ӱлӱкӱні чағдапчатхан. Иудейлердең кӧп кізі, ӱлӱкӱннің алнында арығланар кибірні толдырар ӱчӱн, Иерусалимзер килген+. 56Храмзар чыылған чон, Иисусты харахсынғлап, чоохтасхан аразында удур-тӧдір сур сал турғаннар.

– Сірер хайди сағынчазар, Ол ӱлӱкӱнге килер бе?

57Иисусты тудып алар ӱчӱн, улуғ абыстарнаң фарисейлер, Аның хайда полчатханын піліп алған кізі постарына искірзін тіп, чахығ пирібіскеннер+.

12

Иисус Вифанийде

(Мф 26:6-13; Мк 14:3-9)

12^1•Пасха тіп ӱлӱкӱнге алты кӱн халғанда, Иисус Вифаний аалзар килген. Анда Иисустың ӧлімнең тірілдірген кізізі, Лазарь, чуртапчатхан+. 2Иирде Иисусха чіӌең ниме тимнеп пиргеннер. Лазарь Иисуснаң паза пасха даа аалӌыларынаң хада стол кистінде одырған. Марфа, тізең, оларға чіӌең ниме пиріп, хайынған+. 3Мария, пір литра[*] аарлығ миро хайахты[*] алып, Иисустың азахтарын сӱртклебізіп, позының састарынаң чысхлабысхан. Тура істіне миро хайахтың тадылығ чызы тол парған+. 4Иисустың ӱгренӌілерінің пірсі, Симонның оолғы Иуда Искариот, Иисусты садыбызарға сағын чӧрчеткен кізі, теен:

– 5Пу миро хайахты ӱс чӱс динарийге[*] садыбызып, ахчаны чох кізілерге ӱлебіспеӌең ме?

6Ол, чох кізілерге сағыссыраанынаңар нимес, че оғыр полғанынаңар, іди чоохтанған. Ол ахча чығӌаң хапчыхты ал чӧрӌең, андар салған ахчалардаң, тізең, позына удаа ахча алып алӌаң+. 7Иисус ағаа нандырған:

– Теңмеңер пу ипчее. Ол пу хайахты Мині чығӌаң кӱнге чыып салған полған. 8Чох кізілер сірернің хыриңарда хаӌан даа поларлар. Че Мин сірернең хада хаӌандаа полбаспын.

9Иисустың мында полчатханын піл салып, Иисусты ла нимес, че ӧлімнең тірілдірген Лазарьны даа кӧріп алар ӱчӱн, кӧп иудейлер килген+. 10-11Иудейлернің аразында кӧп кізі, Лазарьның тірілгенін піл салып, улуғ абыстарны тасти, Иисусха киртін сыххан. Аннаңар улуғ абыстар Лазарьны даа ӧдірібізерге чарат салғаннар.

Иисус Иерусалимзер кірче

(Мф 21:1-11; Мк 11:1-11; Лк 19:28-40)

12•Пазағы кӱн ӱлӱкӱнге чыылған чон, Иисустың Иерусалимзер килчеткенін ис салып, 13пальма ағастың салааларын тудынғлап алып, Ағаа удур сығып, хысхырысхан:

– Осанна![*]

Хан Худайның адынаң Килчеткенге алғас ползын!

Ол Израиль ханы!

14Иисус, чиит эштекті таап, ағаа мӱніп алған. Мының алнындох аннаңар Худай Пічиинде піди пазылған полған: 15«Хорыхпа, Сион тағның хызы – Иерусалим! Мына синің ханың, чиит эштекке мӱніп алып, килче»+. 16Пастап ӱгренӌілері, ниме полчатханын піл полбааннар, че соонаң, Иисус, тіріліп, сабланызына читкенде ле, Иисустаңар пазылған нимені паза ол сӧстернің толғанын сағысха киргеннер+. 17Иисуснаң хада полған кізілер Аның Лазарьны ӧлімнең тірілдіргенін паза хуюдаң хығыртханын киречілееннер. 18Иисустың андағ хайхастығ нимені иткенін искеннеңер, чон Аны іди удурлаан.

– 19Кӧріңер, пір дее ниме ит полбинчабыс. Прай кізілер Аның соонӌа парчалар, – чоохтасханнар пос аразында фарисейлер+.

Иисус Позының ӧлімінеңер чоохтапча

20Ӱлӱкӱнде пазырарға килген кізілернің аразында гректер полғаннар. 21Олар, Галилей чиріндегі Вифсаидадаң килген Филиппсер пас киліп, айланғаннар:

– Филипп пиг, Иисусты кӧрерібіс килче+.

22Пу нимедеңер Филипп, парып, Андрейге чоохтап пирген. Анаң Андрейнең Филипп ол сурынысты Иисусха читіргеннер.

– 23Кізі Оолғының сабланар тузы чит килді, – нандырған оларға Иисус. –+
24Сынны сірерге чоохтапчам, пуғдай ӱрені, чирге тӱзіп, «ӧлбезе», чалғызан халадыр, че ӧл парза, кӧп ӱреннер ағыладыр+. 25Позының тынына хынчатхан кізі аны чідір салар, че позының тынын пу чир ӱстӱнде хырт кӧрчеткен кізі мӧгі чуртастығ полар+. 26Минің нымызыма чӧрчеткен кізі Минің соомӌа парзын! Мин хайдабын, ол андох полар. Минің нымызыма чӧрчеткен кізіні Пабам улуғлир. 27Амды Мин чочыныстығ сағыссырасха пастырчам! Ниме Мин тіп поларбын? «Пабам! Осхыр Мині ӧлер тустаң!» тіп сурыним ма? Че Мин ол тустың ӱчӱн пу чир ӱстӱне килгем+. 28Пабам! Позыңны сабландыр!

Андада тигірдең ӱн истілген:

– Сабландырғам, мыннаң мындар даа сабландырарбын+.

29Аны истіп турған чонның піреелері «Кӱгӱрт кӱзӱреді», пасхалары, тізең, «Ангел Ағаа чоохтанды», тееннер.

–+
30Ол ӱн Мағаа нимес, сірерге тапсаан+. 31Амды прай чирге чарғы тӱсті. Сайтан, чирнің кнезі, мыннаң сӱрдіртер+. 32Хаӌан Мині чирдең ӧӧрледібісселер, прайзын Позымның соомӌа пардырарбын, – нандырған ол нимее Иисус+. 33(Иисус, хайдағ ӧлімнең ӧлерінеңер сизіндірерге сағынып, іди чоохтанған.)

–+
34Моисей Чахиинаң Мессий-Христос хаӌан даа ӧлбес тіп искебіс. Ноға син Кізі Оолғын ӧӧрледібізерге кирек тіпчезің? Кемдір Ол, Кізі Оолғы? – чоохтанған Ағаа чон.

– 35Чарых сірернең хада ӱр полбас. Чарых мындада, харасхы сірерге тӱспезін тіп, чарыхта чӧріңер. Харасхыда чӧрчеткен кізі хайдар парчатханын пілбинче+. 36Чарых сірернең хадада, Аның ооллары полар ӱчӱн, Чарыхха киртініңер, – чоохтанып ала, Иисус, хыйа пастырыбызып, чіде халған+.

Чонның Иисусха киртінмеені

37Иисус кізілернің кӧзіне нинӌе-нинӌе хайхас иткен дее полза, олар Ағаа киртінмееннер. 38Ухаанӌы Исаийнің «Хан Худай! Пістең искен нимее кем киртінген? Худай Позының кӱзін кемге кӧзіткен?» тіп чоохтанған сӧстері тол парарға кирек полғаннар+. 39Ноға олар киртін полбааннар? Исаий анзын мының алнындох чоохтаан полған:

40«Харахтары кӧрбезін тіп,

чӱректері сизінмезін тіп,
Худай пу чонның харахтарын чабысхан,
чӱректерін, тізең, тас чіли, хатырыбысхан.
„Имненіп аларға Минзер айланмазыннар тіп,
піди иткем“, – тіпче Худай»+.

41Иисустың сабланызын кӧріп, Аннаңар чоохтапчадып, Исаий піди теен.

42Пастыхтарның даа аразында Иисусха киртінчеткен кізі кӧп полған. Че олар, фарисейлердең хорығып, синагогадаң сӱрдірібіспес ӱчӱн, аннаңар кӧні чоохтабаӌаңнар+. 43Олар, кізілернің аразындағы сабланысха Худайдаң тӱскен сабланыстаң артых хынғаннаңар, піди хылынғаннар+.

44Иисус тыыда чоохтанған:

– Мағаа киртінчеткен кізі Мағаа нимес, че Мині Ысханға киртінче+. 45Мині кӧрчеткен кізі Мині Ысханны кӧрче+. 46Мин Чарыхпын. Мағаа киртінчеткен кізі харасхыда халбазын тіп, чир-чалбахсар килгем+. 47Минің сӧзімні истіп, оңдайымӌа полбинчатхан кізіні чарғылабинчам. Мин чир-чалбахты, чарғылирға нимес, арачылирға килгем+. 48Мині хыйа итчеткен, сӧзімні чағын итпинчеткен кізее чарғыӌы пар. Минің чоохтаан сӧзім аны тӱгенӌі кӱнде чарғылир. 49Мин Позым сағын таап алып чоохтанмаам, Мині ысхан Пабам ниме тирін паза ниме чоохтанарын чахаан. 50Пабамның чахии мӧгі чуртас полчатханын пілчем. Пабам Мағаа чоохтаан нимені искірчем.

13

Халғанӌы иирдегі азыраныс

13^1Пасха тіп ӱлӱкӱн чағдап одырған. Иисус чир ӱстӱнең Пабазынзар парар тузы чит килигенін пілген. Иисус чир-чалбахта чуртапчатхан паза Позына киртінчеткен кізілерге хынған, амды, тізең, прай чӱреенең оларға хынчатханын кӧзіт пирген+. 2Иирде азыранчатхан тус полған. Сайтан Иуданың, Симон Искариоттың оолғының, чӱреене Иисусты садыбызар сағысты кир салған полған+. 3Иисус Пабазының прай ӱлгӱні Позына пирібіскенін пілген. Позының, Худайдаң киліп, Худайзар айланарын даа пілген+. 4Прай пу нимені піліп, столдаң турып, тастындағы кип-азаан суурыбызып, чызынӌах алып алып, хурчаныбысхан. 5Аның соонаң чуунӌаң ідіске суғ урып алып, ӱгренӌілерінің азахтарын чууп, хурчанған чызынӌахнаң чысхлаан+. 6Симон-Пётрзар пас килгенде, анзы Ағаа тіпче:

– Хан-пигім! Син минің азахтарымны чуурға итчезің ме?

– 7Минің ниме итчеткенімні сағам син піл полбассың, че соонаң піліп аларзың, – нандырған ағаа Иисус.

– 8Мин азахтарымны Сағаа хаӌан даа чуғдыртпаспын, – тіпче Ағаа Пётр.

– Азахтарыңны чууп пирбезем, син паза Минің ӱгренӌім полбассың, – нандырған Иисус.

–+
9Хан-пигім! Андағда азахтарымны ла нимес, че холларымны даа, пазымны даа чууп пир, – тіпче Симон-Пётр.

– 10Чуунған кізі арығ, ағаа азахтарын на чууп пирерге кирек. Сірер дее арығзар, че прайзыңар нимес, – нандырған Иисус+.

11Ол Позын садыбызар кізіні пілген, аннаңар «Прайзыңар арығ нимессер» теен+.

12Иисус, ӱгренӌілерінің азахтарын чууп салып, Позының кип азаан кизіп алып, пазох одыр салған. Анаң чоохтанған:

– Сірерге ниме ит пиргенімні піл полдыңар ба? 13Сірер Мині Ӱгретчім паза Хан-пигім тіп адапчазар. Анзы орта+. 14Мин, Хан-пигіңер паза ӱгретчіңер полчадып, сірернің азахтарыңны чууп пиргенде, сірер дее удур-тӧдір азахтарыңны чууп турарға кирексер+. 15Мин сірерге кӧзіт пирдім, амды сірер дее, Мин иткен чіли, ит турыңар+. 16Сынны сірерге чоохтапчам, нымысчы позының ээзінең улуғ нимес, ызылған кізі позын ысхан кізідең улуғ нимес+. 17Сірер, пу нимені пілчетсер паза толдырчатсар, часкалығзар+. 18•Сірернің прайларыңнаңар чоохтабинчам. Мин Позымның таллап алған кізілерімні пілчем. Че «Миннең хада халас чеен кізі Миннең тоғыр парар» тіп, Худай Пічиинде пазылған сӧстернің тол парары ӱчӱн, піди поларға кирек+. 19Пу ниме пол парза, «Мин – Минмін» полчатханыма киртінерлерің ӱчӱн, сірерге амды, пу ниме полғалахха, чоохтапчам+. 20Сынны сірерге чоохтапчам, Минің ысхан кізімні удурлапчатхан кізі Мині удурлапча. Мині удурлапчатхан кізі, Мині ысхан Худайны удурлапча+.

Иисус Позын садыбызар кізідеңер чоохтапча

(Мф 26:20-25; Мк 14:17-21; Лк 22:21-23)

21Мыны чоохтап, Иисус, уғаа чӱрексініп, киречілеен:

– Сынны сірерге чоохтапчам, сірернің пірсі Мині садыбызар+.

22Кемнеңер чоохтапчатханын піл полбин, ӱгренӌілері удур-тӧдір кӧріскеннер. 23Иисустың хынчатхан ӱгренӌізі Аннаң хости одырған+. 24Кемнеңер іди чоохтапчатханын Иисустаң сурзын тіп, Симон-Пётр ол ӱгренӌее танығ пирібіскен.

25Андада ол, Иисуссар чағын полып, сурған:

– Хан-пигім, кемдір ол?

– 26Кемге халасты, сӱртіп, пирербін, ол полар, – нандырған Иисус. Анаң, халас кизегін сӱртіп, Симон Искариоттың Иуда оолғына пирібіскен. 27Халасты пирібіскендӧк, Иудаа сайтан кір парған.

– Итчең нимені табырах идібіс, – теен ағаа Иисус.

28Хада азыранчатханнарның пірдеезі Аның ноға іди чоохтанғанын піл полбаан. 29Иудада ахча чығӌаң хапчых полғаннаңар, піреелері Иисус ағаа ӱлӱкӱнге пірее кирек ниме ал пирерге алай чох кізілерге пірее ниме пирерге чахаан полар тіп сағын салғаннар+.

30Иуда, халас кизегін алып, сах андох сых парыбысхан. Харасхы пол парған.

Удур-тӧдір хынызыңар

31Ол сых парыбысханда, Иисус чоохтаан:

– Амды Кізі Оолғы сабланды, Аның сабланызы ӱчӱн Худай даа сабланды+. 32Худай сабланза, Худай Позын даа, Кізі Оолғын даа сабландырар, сағамох Аны сабландырар+. 33Харындастарым! Мағаа сірернең хада поларға ӱр халбады. Сірер Мині тілирзер, че иудейлерге чоохтаан нимені сірерге дее чоохтап пирим: «Мин парчатхан чирзер сірер чит полбассар»+. 34Сірерге наа чахығ пирчем: удур-тӧдір хынызыңар. Мин сірерге хынған чіли, сірер дее ідӧк удур-тӧдір хынызыңар+. 35Удур-тӧдір хыныссаңар, Минің ӱгренӌілерім полчатханнарыңны прайзы пілер.

Пётр Иисустаң хыйа поларынаңар ухаанӌылапча

(Мф 26:31-35; Мк 14:27-31; Лк 22:31-34)

– 36•Хан-пигім! Син хайдар парчазың? – сурған Иисустаң Симон-Пётр.

– Мин парчатхан чирзер амды соомӌа пар полбассың, че соонаң соомӌа парарзың, – нандырған Иисус.

– 37Хан-пигім! Ноға ам сооңӌа пар полбаспын? Мин Синің ӱчӱн ӧл парарға даа тимдебін, – теен Пётр.

–+
38Син Минің ӱчӱн ӧл тее парарӌыхсың ма? Сынны сағаа чоохтапчам, питук тапсаалаххаох, син Миннең ӱс хати хыйа полыбызарзың, – нандырған Иисус+.

14

Иисус Худайзар чол полча

14^1Иисус чооғын аннаң андар узаратхан:

– Сірер сағыссырабаңар. Худайға киртініңер, Мағаа даа киртініңер+. 2Пабамның туразында пӧліктер кӧп. Андағ полбаан полза, «Сірерге орын тимнирге парчам» тіп, Мин сірерге чоохтирӌыхпын ма? 3Парып, сірерге орын тимнеп салып, нандыра айланып, Позымның полчатхан чирімзер сірерні алып аларбын+. 4Минің парчатхан чирімні паза андар апарчатхан чолны пілчезер.

– 5Хан-пигім! Синің хайдар парчатханыңны даа пілбинчеткенде, чолны хайдаң пілербіс піс? – сурған Иисустаң Фома.

–+
6Чол, Сын паза чуртас – Минмін. Мағаа киртінчеткен кізі ле Пабамзар пар полар, Мин чох пірдеезі пар полбас+. 7Мині пілген ползаңар, Пабамны даа пілерӌіксер. Амды сірер Аны пілчезер дее, кӧрчезер дее.

– 8Хан-пигім! Піске Пабаны кӧзіт пир, аннаң пасха піске пір дее ниме кирек чоғыл, – теен Филипп+.

9Иисус нандырған:

– Филипп, Мин сірернең хада нинӌе-нинӌе тус пол салдым, син, тізең, Мині ам даа пілбинчезің ме? Мині кӧрген кізі, Пабамны даа кӧрген полча. Хайди син «Піске Пабаны кӧзіт пир» тіпчезің?!+
10Минің Пабамда полчатханыма, Пабамның, тізең, Минде полчатханына, киртінминчезің ме? Сірерге чоохтапчатхан сӧзімні Мин Позым хынғанни чоохтабинчам. Минде полчатхан Пабам Позының киректерін итче+. 11Минің Пабамда паза Пабамның Минде полчатханына киртініңер. Киртінминчетсеңер, иткен киректерімні кӧріп, киртініңер Мағаа+. 12Сынны сірерге чоохтапчам, Мағаа киртінчеткен кізі Минің итчеткен киректерімні дее идер, Пабамзар парчатханымнаңар, аннаң даа кӧп идер+. 13Минің ӱгренӌілерім полып, ниме дее сурзаңар, Пабамны Позымнаң хада сабландырар ӱчӱн, Мин аны толдыр турарбын. 14Минің ӱгренӌілерім полып, Миннең ниме дее сурзаңар, Мин аны толдыр турарбын+.

Иисус Худай Худын пирердеңер чоохтапча

15Мағаа хынчатсаңар, чахығларымны толдырыңар+. 16Мин Пабамнаң сурынарбын, Ол, тізең, сірернең хада хаӌан даа полӌаң, алныңарға турӌаң пасха Турысчыны сірерге ыс пирер+. 17Ол Турысчы – Сынны искірчеткен Хут. Кізілер Аны, кӧрбинчеткеннерінеңер паза пілбинчеткеннерінеңер, постарына чағын ит полбинчалар. Сірер Аны, чағын киріп, постарыңда халғысханнарыңнаңар, пілчезер+. 18Мин сірерні ӧкіс халғыспаспын, сірерзер нандыра айланарбын. 19Тӱрче полза, чир-чалбах Мині паза кӧрбес, че сірер, тізең, Минің чуртапчатханым ӱчӱн, паза постарың чуртапчатханнарың ӱчӱн, Мині кӧрерзер+. 20Сах ол кӱн, Мин Пабамда, сірер Минде, Мин дее сірерде полчатханымны піліп аларзар. 21Минің чахығларымны ал чӧрчеткен паза толдырчатхан кізі Мағаа хынча. Мағаа хынчатхан кізее Пабам даа хынча. Мин дее ағаа хынарбын паза Позымнаңар сизіндірербін.

–+
22Хан-пигім! Ноға Син чир-чалбахты сизіндірбин, пісті ле сизіндірерге итчезің? – сурған Иуда, че Искариот Иуда нимес.

–+
23Мағаа хынчатхан кізі Минің сӧзімні толдырар. Пабам ағаа хынар, Пабамнаң Мин, тізең, аныңзар киліп, анда аннаң хада чуртирбыс, – нандырған Иисус. –+
24Мағаа хынминчатхан кізі, Минің сӧзімні толдырбинча. Сірер исчеткен сӧс Мини нимес, Мині ысхан Пабамни.

25Мин, сірернең хада полчатханымдох, мыны чоохтаам. 26Пабам Худай Худын – Турысчыны – Минің орныма сірерзер ызар. Ол сірерні прай нимее ӱгрет салар, прай чоохтаан нимелерімні сағысха кирдірер+. 27Чӱрееңерде амырны халғысчам, Позымның амыр чӱреемні сірерге пирчем. Мин, чир-чалбах пирчеткен чіли, пирбинчем. Сағыссырабаңар паза хорыхпаңар!+
28«Сірердең парып, сірерзерӧк айланарбын» теен сӧстерімні искезер. Мағаа хынған ползаңар, «Мин Пабамзар парчам» тееніме, ӧрінерзер. Пабам Миннең дее илбектеңер, ӧрініңер+. 29Полар нимедеңер азынада прай чоохтап пирдім. Полар ниме пол парза, сірер Мағаа киртінерзер тіп, чоохтап пирдім+. 30Чир-чалбахтың кнезі – сайтан – чағын, аннаңар Мағаа сірернең чоохтазарға ӱр халбады. Аның Миннең устаӌаң ӱлгӱзі чоғыл+. 31Че Пабама хынчатханымны паза Аның чахаан нимелерін итчеткенімні чир-чалбах пілзін.

Турыңар, мыннаң парааңар.

15

Иисус – сын виноградтың тӧзі паза салаалары

15^1Мин сын виноградтың тӧзі полчам, Пабам, тізең, виноград ӧскірчеткені полча. 2Ол Миндегі чистек пирбинчеткен полған на салааны кизібісче, чистек ӧсчеткен полған на салааны, тізең, улам кӧп чистек пирзін тіп, арығлапча+. 3Минің ӱгредииме киртінчеткеннерің ӱчӱн, сірер амды арығзар+. 4Мыннаң мындар даа киртініңер Мағаа, Мин дее сірерде полим. Тӧс чох салаа чистек пирбес, сірер дее ідӧк, Мин чох, чистек пирбессер+. 5Мин Тӧзібін, сірер, тізең, салаалары полчазар. Кем Минде полча паза кемде Мин полчам, ол чистек пирче. Мин чох сірер пір дее ниме ит полбассар+. 6Мағаа киртінминчеткен кізі, чистек пирбинчеткен салаа чіли, тасталар паза хурир. Андағ салааларны, чыып алып, отха тастабысчалар, олар, тізең, кӧй парчалар+. 7Сірер Мағаа киртінзеңер, Минің сӧзімні толдыр турзаңар, андада ниме дее сурыңар – Пабам аны сірерге пирер+. 8Сірер, кӧп чистек пиріп, Минің ӱгренӌілерім пол парзаңар, Пабамны сабландырарзар.

Иисустың хынған ӱгренӌілері полып, удур-тӧдір хынызыңар

9Мин сірерге, Пабам Мағаа хынған чіли, хынчам. Минің хынғаннарым полыңар+. 10Мин, Пабамның чахығларын толдырып, Аның хынызында полчам, сірер дее ідӧк, чахығларымны толдырзаңар, Минің хынғаннарым поларзар. 11Минің ӧрінізім сірерни ползын, мыны сірерге ӧріністерің толдыра ползын тіп чоохтадым+.

12Мына Минің чахиим: Мин сірерге хынған чіли, удур-тӧдір хынызыңар+. 13Арғыстарының ӱчӱн позының тынын пирерге тимде полғаннаң артых хыныс чоғыл+. 14Сірер, Мин чахаан нимелерні толдыр турзаңар, Минің арғыстарым поларзар+. 15Мин сірерні нымысчыларым тіп паза адабинчам. Нымысчы кізі ээзінің иткен нимелерін пілбес. Мин, сірерні арғыстарым тіп адап, Пабамнаң искен прай нимелерні сірерге чоохтап пирдім+. 16Сірер Мині таллап албаазар, Мин сірерні таллап алғам. Сірерні, чонзар парып, мӧгі туза итсіннер тіп турғысхам. Прай пу нимелерні идіп, Минің ӱгренӌілерім ползаңар, Пабамнаң ниме дее сурзаңар, Ол сірерге аны пирер+. 17Удур-тӧдір хынызыңар тіп, чахыпчам сірерге+.

Худайға киртінминчеткен кізілер Иисустың ӱгренӌілерін хырт кӧрчелер

18Чир-чалбахтағы кізілер сірерні хырт кӧрчетселер, піліңер, сірердең пурун олар Мині хырт кӧргеннер+. 19Сірер чир-чалбахтағы кізілер полған ползаңар, андада чир-чалбах сірерге хынарӌых. Че сірер чир-чалбахтаң нимессер, Мин сірерні чир-чалбахтаң таллап алғаннаңар, чир-чалбахтағы кізілер сірерні хырт кӧрчелер+. 20Сірерге чоохтаан сӧзімні ундутпаңар: «Нымысчы позының ээзінең улуғ полбинча». Мині ӧдірерге иткеннерінде, сірерні дее ӧдірерге идерлер. Минің сӧзімні толдырғанда, сірернің сӧзіңерні дее толдырарлар+. 21Мині Кем ысханын пілбинчеткеннерінеңер, сірер Минің ӱгренӌілерім полчатханнарың ӱчӱн, олар сірерге чабал идерлер. 22Мин, оларзар киліп, чоохтаспаан ползам, олар, Мині постарына чағын итпееннері ӱчӱн, пыролығ полбасчыхтар. Че Мин, оларзар киліп, чоохтасхам, аннаңар амды олар постарының чазыхтары ӱчӱн ахтан полбастар+. 23Мині хырт кӧрчеткен кізі Пабамны даа хырт кӧрче+. 24Мин оларның аразында пір дее кізі ит полбас нимелерні итпеен ползам, олар пыролығ полбасчыхтар. Амды, тізең, олар, Минің иткен нимелерімні кӧріп, Мині дее, Пабамны даа хырт кӧрчелер+. 25Оларның Чахиинда «Мині тиктең не хырт кӧрчелер» тіп пазылған сӧстерінің тол парары ӱчӱн, іди пол парарға кирек. 26Пабамнаң сірерзер Турысчыны ызарбын. Пабамнаң сыххан паза сынны чоохтапчатхан Хут – Турысчы – килзе, Ол Миннеңер киречілир+. 27Сірер дее, Миннең хада пастағызынаңох сығара полғаннарың ӱчӱн, Миннеңер киречілирзер+.

16

16^1Мин мыны сірерге ікінӌілеске пастырбазыннар тіп чоохтадым. 2Сірерні синагогалардаң сығара сӱрерлер. Сірерні ӧдірчеткен полған на кізі позының киреенең Худайға чахсы итчем тіп сағынар. Андағ тус чағдапча+. 3Олар, Пабамны даа, Мині дее пілбееннеңер, іди идерлер+. 4Ол тус читсе, пу нимедеңер сірерге чоохтаанымны сағысха кирерлерің ӱчӱн чоохтадым. Мин, пастап сірернең хада полғанымнаңар, пу нимедеңер чоохтабаан полғам+. 5Амды, тізең, Мині пеер ысхан Пабамзар нандыра парчам. Сірернің пірдеезі, «Хайдар парчазың?» тіп, Миннең сурбинча+. 6Мин сірерге чоохтаан нименің ӱчӱн, чӱректеріңе сағыссырас тол парды. 7Че Мин сынны сірерге чоохтапчам, Минің парчатханым, сірерге чахсаа полар. Мин парбазам, тізең, Турысчы сірерзер килбес. Мин, парып, Аны сірерзер ызарбын+. 8Турысчы, киліп, кізілернің чазыхтарынаңар, Минің орта иткенімнеңер паза чарғыдаңар саба сағынчатханнарынаңар кізілерге киречілир: 9Ол оларға, Мағаа киртінминчеткеннерінеңер, чазыхтығ полчатханнарын кӧзіт пирер+. 10Пабамзар парчатханым паза кізілернің пірдеезі Мині кӧр полбазы Минің орта ӱгретчеткенімні кӧзітчелер. Пу нимені кізілерге Турысчы кӧзіт пирер. 11Ол оларға, чир-чалбахтың кнезін – сайтанны – чарғылап, Худайның чарғызын кӧзіт пирер+.

12Мин сағам кӧп ниме чоохтап пирерӌікпін, че сірер аны амды оңарбассар. 13Сынны чоохтапчатхан Хут, киліп, сірерні сын нимее ӱгредер. Ол чоохтир ниме аның позының сағызынаң полбас, Худайдаң искен нимені паза полар нимедеңер сірерге чоохтап пирер+. 14Ол, Минің сӧзімні алып, сірерге читірер. Іди идіп, Мині сабландыр салар. 15Пабамда пар ниме прай Мини. Аннаңар «Ол Миннең искен нимені сірерге чоохтап пирер» тідім+.

Ӧрініс паза чобағ

16Пабамзар парчатханымнаңар, тӱрче полза, сірер Мині паза кӧрбессер, че соонаң пазох кӧрерзер+.

17Аның ӱгренӌілерінің хай піреезі удур-тӧдір сурғаннар:

– «Тӱрче полза, сірер Мині кӧрбессер, че соонаң пазох кӧрерзер» паза «Мин Пабамзар парчам» тіп, ниме тирге иткен полӌаң? 18«Тӱрче полза» – ниме теені полӌаң? Пілӌее чоғыл, нимедеңер Ол іди чоохтанча!

19Иисус, оларның ниме сурарға итчеткеннерін кӧріп, чоохтаан:

– «Тӱрче полза, сірер Мині кӧрбессер, че соонаң Мині пазох кӧрерзер» тіп чоохтанчатханымнаңар удур-тӧдір сурастырғласчазар ба? 20Сынны сірерге чоохтапчам, сірер ылғап, сыхтирзар, чир-чалбах, тізең, ӧрінер. Сірер хомзынарзар, сірернің хомзынызыңар, тізең, ӧрініске айланар+. 21Ипчі кізі, тузы чидіп, пала таапчатса, ирееленче. Паланы тӧрідіп алза, чир-чарыхха наа кізі килгеннеңер, ӧрінгеніне ирееленгенін ундуп салча. 22Сірер дее сағам сағыссырастазар. Мин сірернең хатап кӧрізербін, андада сірер ӧрінерзер. Ол ӧріністі сірердең пірдеезі пылас полбас+. 23Ол кӱнде сірер Миннең пір дее ниме сурастырбассар. Сынны сірерге чоохтапчам, Минің ӱгренӌілерім полып, Пабамнаң ниме дее сурзаңар, аны сірерге пирер+. 24Амға теере Минің ӱгренӌілерім полып, пір дее ниме сурбаазар. Сірернің ӧріністерің толдыра полар ӱчӱн, сурыңар, алып аларзар+.

Иисус чир-чалбахты чиңіп алча

25Амға теере Мин сірернең кип-чоохтарнаң чоохтасхам, амды, тізең, Пабамнаңар кип-чоохтарнаң нимес, че кӧні чоохтир тузым чағдапча+. 26-27Мағаа хынчатханнарың ӱчӱн, Минің Худайдаң килгеніме киртінчеткеннерің ӱчӱн, Пабам сірерге хынча. Аннаңар ол кӱн сірер, Минің ӱгренӌілерім полып, постарың Аннаң сурынарзар. Мағаа сірернің ӱчӱн Пабамнаң сурынарға паза кирек чоғыл+. 28Мин, Пабамнаң сығып, чир ӱстӱнзер килгем. Амды пазох, чир ӱстӱн халғызып, Пабамзар парчам+.

29Ӱгренӌілері Иисусха тееннер:

– Амды Син, кип-чоохтарнаң чоохтабин, кӧні чоохтапчазың. 30Амды Синің прай нимені кӧрчеткеніңні паза Синнең ниме сурынарыбысты азынада пілчеткеніңні оңнадыбыс. Аннаңар Худайдаң тӱскеніңе киртінчебіс+.

31Иисус оларға нандырған:

– Амды киртіндіңер бе? 32Сірернің, Мині чалғызан тастап, тараза халар тузыңар чағдап одыр, чағдап таа килді. Че Мин чалғызан нимеспін, Пабам Миннең хада+. 33Мыны сірерге Миннең амырны алзыннар тіп чоохтадым. Чир-чалбахта сірерні чобағ сахтапча, че пик тудыныңар: Мин пу чир-чалбахты чиңіп алдым+.

17

Иисус Пабазынаң ӱгренӌілері ӱчӱн сурынча

17^1Пу сӧстернің соонда Иисус, тигірзер кӧрібізіп, чоохтанған:

– Пабам! Тус чит килді. Оолғың Сині сабландырар ӱчӱн, Оолғыңны сабландыр+. 2Син Ағаа прай кізілернең устирға ӱлгӱ пиргеннеңер, Ол даа Синің Ағаа пирген прай кізілеріңе мӧгі чуртас пирер+. 3Мӧгі чуртас Сині – чалғыс сын Худайны – паза Син ысхан Иисус Мессий-Христос полчатханын пілчеткені полча. 4Мағаа ит саларға чахаан нимелеріңні толдыр салып, Сині чир ӱстӱнде сабландырдым. 5Амды Син, Пабам, сабланызыңнаң Мині сабландыр. Ол сабланыс, чир ӱстӱ чайалғалахтох, Синнең хада полғанымдох, Мини полған+.

6Чир-чалбахтаң таллап, Мағаа пирген кізілеріңе Синнеңер чоохтаам. Олар Сини полғаннар, Мағаа пирілгеннер паза Синің сӧзіңні толдырғаннар. 7-8Синнең алған сӧзіңні таллап пирген кізілеріңе читіргем, олар, сӧзіңні алып алып, сынап Синнең килгенімні піліп алғаннар паза Мині ысханыңа киртінгеннер. Аннаңар амды олар Мағаа пирілген прай нименің сыннаң Синнең килгенін піліп алдылар+.

9Мин оларның ӱчӱн сурынчам. Прай чир-чалбахтың ӱчӱн нимес, че Синің Мағаа пирген кізілеріңнең не ӱчӱн, оларның Сини полчатханнарынаңар, сурынчам+. 10Минің прай нимем Сини, Синің прай нимең Мини. Олар мині сабландырғаннар+. 11Мин амды чир-чалбахта нимеспін, че олар чир-чалбахталар. Мин, тізең, Синзер парчам. Ах-арығ Пабам! Пізӧк чіли, пір кізі осхас ползыннар тіп, Позыңның кӱзіңнең Мағаа пирген кізілерні хайраллап хал+. 12Мин оларнаң хада чир ӱстӱнде полғанда, оларны, Мағаа пиргеннеріңні, Синің кӱзіңнең хайраллап халғам. Худай Пічиинде пазыл парғаны толзын тіп, Мині садар кізідең – «ӧлімге салылған оолдаң» – пасхазын, пірдеезін чідірбеем+. 13Амды Мин Синзер парчам. Олар даа ӧрінізімні Миннең ӱлессіннер тіп, сағам Позым чир ӱстӱндеде мыны чоохтапчам+. 14Мин оларға Синің сӧзіңні читіргем, че Мин дее, олар даа пу чир-чалбахти полбааннарынаңар, чир-чалбахтағы кізілер оларны хырт кӧргеннер+. 15Оларны чир-чалбахтаң алып аларыңнаңар нимес, че хомай киректердең[*] хайраллап аларыңнаңар сурынчам+. 16Олар, Минӧк чіли, пу чир-чалбахтаң ниместер. 17Оларны, Позыңа чарып алып, Сын нимее ӱгредіп, арығ ит. Синің сӧзің Сын. 18Син Мині чир-чалбахсар ысхан чіли, Мин дее оларны чир-чалбахтағы чоннарзар ысхам+. 19Олар, Сынны піліп, Сини ползыннар тіп, оларның ӱчӱн Позымны Синің холыңа пирчем.

20Мин оларның на ӱчӱн нимес, че оларның сӧстері хоостыра Мағаа киртінер кізілернің ӱчӱн сурынчам. 21Чир-чалбах Синің Мині ысханыңа киртінзін тіп, прайзы пір кізі осхас ползын: Пабам, Синің Минде полчатханың, Минің Синде полчатханым чіли, олар даа Пісте ползыннар тіп сурынчам. 22Олар, Пізӧк чіли, пір кізі осхас ползыннар тіп, Синің Мағаа пирген сабланызыңны оларға пиргем+. 23Олар прайзы пір ле кізі осхас чарылбас ползыннар тіп, Мин оларда полим, Син, тізең, Минде пол. Андада оларға, Мағаа чіли, хынчатханыңны паза Мині ысханыңны чир-чалбах пілер. 24Пабам! Мағаа пирген кізілерің Минің полчатхан чирімде Миннең хада ползыннар тіп сурынчам. Чир-чайаан чайалғалахтох, Мағаа хынғаныңнаңар, Син Мағаа сабланызыңны пиргезің. Пу сабланысты даа оларға кӧзідерге сурынчам+. 25Орта нимее хынчатхан Пабам! Чир ӱстӱ Сині пілбинче, че Мин Сині пілчем. Мині ысханыңны даа Мағаа пирген кізілерің пілчелер+. 26Мағаа хынған хынызың оларның чӱректерінде ползын, Мин дее оларда полим тіп, Синнеңер оларға чоохтаам. Мыннаң мындар даа чоохтирбын+.

18

Иуда Иисусты садыбысча

(Мф 26:47-56; Мк 14:43-50; Лк 22:47-53)

18^1•Иисус, мыны чоохтап, ӱгренӌілерінең хада Кедрон сууӌахты кизіп, садсар кіре халған+. 2Мында Иисус ӱгренӌілерінең удаа тоғасчаң, аннаңар Иисусты садарға итчеткен Иуда даа пу орынны пілген+. 3Иуда андар Рим чааӌыларын, ідӧк улуғ абыстарның паза фарисейлернің ысхан храм хадағӌыларын ағыл килген. Олар чарытхылығ паза тирігліг полғаннар+. 4Иисус, Позынаң ниме поларын прай пілген дее полза, алнынзар сығып, олардаң сурған:

– Кемні тілепчезер?

–+
5Назареттең сыххан Иисусты, – нандырғаннар чааӌылар.

– «Минмін», – теен Иисус.

Аны садыбысхан Иуда даа оларнаң хада турған. 6Иисус «Минмін» теенде, олар, тӧдір пазып, чирге тӱскеннер.

– 7Кемні тілепчезер? – хатап сурған Иисус.

– Назареттең сыххан Иисусты, – нандырғаннар чааӌылар.

– 8Тіпчем сірерге «Минмін». Мині тілепчетсеңер, Миннең пасхаларын позыдыбызыңар, – теен Иисус.

9«Синің Мағаа пиргеннеріңнің пірдеезін чідірбеем» теен сӧстерінің тол парары кирек полғаннаңар, Иисус іди теен+.

10Симон-Пётрның хылызы пар полған, ол, аны сығар киліп, иң улуғ абыстың нымысчызының оң хулаан ӱзе сабысхан. Нымысчының ады Малх полған.

–+
11Хылызыңны нандыра сух сал! Пабамның Мағаа пирген ӱлӱс чірчезінең іспим ме? – теен Пётрға Иисус+.

12•Андада Рим чааӌыларының пазы, чааӌылар паза храм хадағӌылары Иисусты, хаап алып, палғабысханнар. 13Пастап Иисусты алында иң улуғ абыс полған Анназар[*], ол чыл иң улуғ абыс полчатхан Кайафаның хастынзар, апарғаннар+. 14Кайафа, прай чон ӧлгенӌе, пір кізі ӱреп парза, чахсы поларӌых тіп, иудейлерге чӧп пирген кізі полған+.

Пётр Иисустаң хыйа полыбысча

(Мф 26:69-70; Мк 14:66-68; Лк 22:55-57)

15Иисустың соонӌа, Симон-Пётрдаң пасха, ам даа пір ӱгренӌі парған. Ол ӱгренӌі, иң улуғ абысха таныс полғаннаңар, абыстың туразының сидені істінзер Иисустың соонӌа кірген. 16•Пётр, тізең, сиденнің тастында тур халған. Иң улуғ абысха таныс ӱгренӌі, ізік хадарӌаң ипчінең чоохтазып, Пётрны істінзер кир килген. 17Ізік хадарӌаң нымысчы ипчі Пётрға теен:

– Син Иисустың ӱгренӌілерінің пірсі нимессің ме?

– Чох, – нандырған Пётр.

18Соох полғаннаңар, нымысчылар паза хадағӌылар, от одыныбызып, от хыринда турып, чылынғаннар. Пётр даа, оларнаң хада турып, чылынған.

Иң улуғ абыс Иисустаң сурағ итче

(Мф 26:59-66; Мк 14:55-64; Лк 22:66-71)

19•Иң улуғ абыс Иисустаң ӱгредиинеңер паза ӱгренӌілерінеңер сурастырған.

20Иисус ағаа піди нандырған:

– Мин кізілерге прай нимені чазырбин чоохтаам. Прай иудейлер чӧрӌең синагогаларда паза Иерусалим храмында сыбыра ӱгреткем. Пір дее нимее харанға ӱгретпеем+. 21Ноға Миннең сурчазың? Минің чоохтаан нимелерімнеңер Мині искен кізілердең сур. Нимедеңер чоохтаанымны олар пілчелер.

22Ол іди теенде, хыринда турчатхан хадағӌыларның пірсі, Аны наағынаң сабызып, теен:

– Хайди полып, улуғ абысха піди нандырчазың?

–+
23Мин хомай чоохтанған ползам, саба чоохтанғанымны кӧзіт пир. Орта чоохтанған ползам, ноға Мині саапчазың? – нандырған Иисус.

24Анна палғат салған Иисусты Кайафазар, иң улуғ абыссар, ызыбысхан.

Пётр Иисустаң хатап хыйа полыбысча

25Симон-Пётр, турып, чылынчатхан.

– Син аның ӱгренӌілерінің пірсі нимессің ме? – сурғаннар аннаң.

– Чох, – нандырған Пётр.

26Иң улуғ абыстың нымысчыларының пірсі, Пётрға хулаан ӱзе саптыртхан кізінің туғаны, сурған:

– Мин садта Иисуснаң хада сині кӧргем нимес пе?

–+
27Чох, – пазох нандырған Пётр.

Сах андох питук тапсабысхан+.

Рим пастығы – Пилат – Иисустаң сурағ итче

(Мф 27:1-2, 11-31; Мк 15:1-20; Лк 23:1-5, 13-25)

28•Иртен иртӧк Иисусты Кайафадаң Пилаттың ӧргезінзер апарғаннар. Пасха тіп ӱлӱкӱннің чиизін чиирге чарадылзын тіп, иудейлернің киртініс кибірлеріне тоғыр полбас ӱчӱн[*], иудей пастыхтары Пилаттың туразынзар кірбееннер+.

29Пилат, оларзар сығып, сурған:

– Пу кізіні нименің ӱчӱн пыролапчазар?

–+
30Ол сайбағӌы полбаан полза, Аны синзер ағылбасчыхпыс, – нандырғаннар иудей пастыхтары.

– 31Сірер аны, мыннаң апарып, постарыңның чахииңар хоостыра чарғылаңар, – теен Пилат.

– Рим чарғы-чахии хоостыра кізіні ӧлімге чарғылаӌаң пір дее ӱлгӱбіс чоғыл, – нандырғаннар иудей пастыхтары.

32Иисустың хайдағ ӧлімнең ӧл парарынаңар чоохтаан сӧстерінің тол парары ӱчӱн, мындағ чоох пол парған+.

33Андада Пилат, ӧргезер кіріп, Иисусты хығыртыбысхан.

– Синзің ме, Иудей ханы? – сурған Иисустаң Пилат.

–+
34Мыны позың сағынып чоохтанчазың ма алай пасхалары Миннеңер чоохтап пирділер бе? – нандырған Иисус.

– 35Мин иудейбін ме? Синің чоның паза улуғ абыстар сині холыма пирібіскеннер. Ниме ит салғазың? – сурған Пилат.

– 36Минің хан-чирім пу чир ӱстӱнде нимес. Хан-чирім пу чир ӱстӱнде полған полза, нымысчыларым, Мині иудейлерге пирбес ӱчӱн, алныма турарӌыхтар. Че хан-чирім – чир ӱстӱнде нимес, – нандырған Иисус.

–+
37Андағда син ханзың, андағ нимес пе? – сурған Пилат.

– Син Мині «Хан» тідің. Мин кізілерні сын ӱгредігнең таныстырарға тӧреем, пу нименің ӱчӱн чир-чалбахсар килгем. Сын ӱгредігні пілчеткен полған на кізі Минің ӱнімні исче, – нандырған Иисус.

–+
38Сын ӱгредігні кем пілтір? – тіп, Пилат, иудейлерзер хатап сығып, оларға чоохтанған:

– Анда пір дее пыро таппадым+. 39Сірернің мындағ кибір пар: Пасха тіп ӱлӱкӱнде сірерге піреезін позыдарға кирекпін. Пу иудейлер ханын позыт пирим ме?

–+
40Аны нимес, Варавваны! – хысхыр сыххан прайзы. Варавва, тізең, хасхы полған.

19

19^1•Андада Пилат Иисусты хамӌынаң чыртарға чахығ пирібіскен. 2Ханны чіли тонандыраачых полып, чааӌылар, хазалӌых харағанны іскітті ӱріп алып, Аның пазына кизірт салып, узун хызыл кӧгенек кизіртібіскеннер:

– 3Изен ползын, Иудей ханы! – хысхырғаннар Ағаа.

Іди хысхырып, Аны сырайынаң сапханнар. 4Пилат, пазох сых киліп, кізілерге чоохтаан:

– Аны сірернің алныңарға, прайзы пілзін тіп, сығарчам. Анда пір дее пыро таппадым+.

5Анаң Иисус хараған ӱрімніг паза хызыл кӧгенектіг сых килген.

– Мына ол кізі! – теен оларға Пилат.

6Улуғ абыстар паза хадағӌылар, Аны кӧр салып, хысхыр сыхханнар:

– Кіреске хазап саларға аны, хазап саларға аны!

– Постарың Аны, апарып, кіреске хазаңар. Мин пір дее пыро анда таппадым, – теен Пилат.

– 7Пісте Моисей Чахии пар. Ол Чахиибыс хоостыра позын Худай Оолғына сананчатхан кізі ӧл парарға кирек, – нандырғаннар иудейлер+.

8Пилат, ол сӧстерні истіп, хорых парып, 9ӧргезер нандыра кір парыбысхан.

– Хайдаңзың син? – сурған ол, че Иисус ағаа нандырбаан.

–+
10Мағаа нандырарға хынминчазың ма? Сині кіреске хазап салар алай позыдыбызар ӱлгӱмнің парын пілбинчезің ме? – сурған Пилат.

– 11Сағаа Худайдаң пирілбеен полза, Мині чарғылаӌаң пір дее ӱлгӱң чох поларӌых. Мині садыбысхан кізілернің чазығы синің чазығыңнаң улуғ, – нандырған Иисус+.

Пилат чарғы итче

12Іди чоохтасхан соонаң, Пилат Аны позыдыбызарға харасхан. Че иудейлер хысхырысханнар:

– Син аны позыдыбыссаң, Рим хағанына арғыс полбассың. Кем позын хан итче, ол хағанға ыырӌы полча+.

13Пилат, пу сӧстерні искендӧк, Иисусты тасхар сығарыбызып, позы чарғыӌының одырчығына одыр салған. Ол одырчых «Таснаң чапхан чирде» алай ба еврей тілінең «Гаввафа» тіп адалған орында турған. 14(Пасха тіп ӱлӱкӱн алнында, пятницада, кӱн ортызы полған[*].) Пилат иудейлерге теен:

– Мына сірернің ханыңар!

– 15Чох ит, кіреске хазат аны! – пазох хысхырысханнар олар.

– Хайди мин сірернің ханыңарны хазап саларбын? – сурған Пилат.

– Пістің Рим хағанынаң пасха хан чоғыл, – нандырғаннар улуғ абыстар.

16Андада Пилат оларға Иисусты кіреске хазирға пирібіскен. Иудейлер Иисусты хазирға апарғаннар.

Иисусты кіреске хазапчалар

(Мф 27:32-44; Мк 15:21-32; Лк 23:26-43)

17•Иисус, Позының кірезін апарып, «Хуу Пас» алай еврей тілінде «Голгофа» тіп орынзар сыххан. 18Анда олар Иисусты кіреске хазап салғаннар. Аннаң пасха ам даа ікі кізіні, пірсін – сол саринда, ікінӌізін – оң саринда, Иисусты ортызында хазап салғаннар. 19Пилат, тізең, «Пу Назареттең сыххан Иисус, Иудей ханы» тіп чардыда пастырып, кіреске хазатыр салған. 20Иисус кіреске хазаттыртхан орын саардаң ырах полбааннаңар, пу пічікті кӧп иудей хығырған. Ол пічік еврей, грек, Рим тіллерінең пазылған полған+. 21Иудейлернің улуғ абыстары Пилатха чоохтанғаннар:

– «Иудей ханы» тіп паспа, «Позын „Мин Иудей ханыбын“ тіді» тіп пас сал.

– 22Хайди пас салғам, ідӧк пазылых ползын, – нандырған Пилат.

Чааӌылар Иисустың кип-азаан ӱлесчелер

23Чааӌылар, Иисусты кіреске хазап салған соонда, Аның кип-азахтарын алып, полған на чааӌаа пірер чардыхтаң киліссін тіп, тӧрт чара ӱлезіп алғаннар. Узун кӧгенее халған. Ол, тігілбин, пӱкӱлее соғылған полған.

– 24Піс, аны чара тали тартпин, тас тастап, ӱлӱс кемге тӱзерін кӧр кӧрееңер. Ӱлӱс кемге тӱзер, ани полар, – чоохтасханнар постары аразында чааӌылар.

«Кип-азаамны постарының аразында ӱлескеннер, кӧгенеемні, ӱлезіп, ӱлӱске тас тастааннар» тіп, Худай Пічиинде пазылғаны тол парарға кирек полған. Чааӌылар сах іди иткеннер.

25Иисустың кірезі хыринда Аның іӌезі, іӌезінің чаӌазы, ідӧк Клеопаның ипчізі Мария паза Мария Магдалина турғаннар+. 26Иисус, іӌезін паза аннаң хости турчатхан Позының хынған ӱгренӌізін кӧр салып, іӌезіне теен:

– Ипчі кізі. Пу синін оолғың+.

27Анаң ӱгренӌізіне теен:

– Пу синің іӌең!

Аннаң сығара ол ӱгренӌі Иисустың іӌезін позынзар алып алған.

Иисус тоозыл парча

(Мф 27:45-56; Мк 15:33-41; Лк 23:44-49)

28•Аның соонаң Иисус, прай нименің тол парғанын, кӧріп, Худай Пічиинде пазылғаны тол парзын тіп:

– Сухсапчам, – тіп чоохтанған.

29Мында ідіске толдыра аарлығ нимес араға пар полған. Чааӌылар, сӱбӱректі арағада ӧллеп алып, анаң аны иссоп[*] салаазына хаптырып, Иисустың ирнілерінзер сунғаннар. 30Иисус, арағаны сорып, чоохтанған:

– Полӌаң ниме пол парды!

Анаң, пазын тӱзірібізіп, ӱреп парған.

31Ол кӱн пятница полғаннаңар, субботада, тізең, улуғ ӱлӱкӱн полып, иудейлер, кіреске хазаттыртханнарның сӧӧктерін суббота кӱнге халғыспасха тіп, Пилаттаң, оларның чодаларын сыы саап[*], кірестердең тӱзірерге сурынғаннар. 32Чааӌылар киліп, Иисуснаң хада хазаттыртхан кізілернің, пастап пірсінің, анаң ікінӌізінің чодаларын сыы сабысханнар. 33Иисуссар пас киліп, Аның ӱреп парғанын кӧріп, чодаларын сыы саппааннар. 34Че чааӌыларның пірсі Аның хабырғазын чыданаң сазыбысхан, андартын ханнаң суғ ах сыххан+.

35Пу нимені позы кӧрген кізі сірерге, киртін сыхсыннар тіп, прай чоохтап пирген. Аның чооғы сын. Ол сынны чоохтапчатханын пілче+.

36Худай Пічиинде «Аның сӧӧгі сыы сабылбас» тіп пазылғаны тол парар ӱчӱн, пу ниме полған+. 37Худай Пічиинде хоза піди пазылған: «Чыданаң састырған кізіні кӧрерлер».

Иисусты чыып салчалар

(Мф 27:57-61; Мк 15:42-47; Лк 23:50-56)

38•Аримафей саардаң сыххан Иосиф, иудей пастыхтарынаң хорыхханнаңар, Иисустың чазыт ӱгренӌізі полған. Иисус ӱреен соонда ол Пилаттаң Иисустың сӧӧгін суурып аларға сурынған. Пилат чаратхан. Иосиф, парып, Иисустың сӧӧгін кірестең суурыбысхан+. 39Никодим дее килген. Ол хаӌан-да Иисуссар хараазын кил парған полған. Амды ол пір чӱс литра[*] алоэ паза смирна хайағынаң иділген порағны ағыл килген+. 40Анаң олар, иудейлер кибірі хоостыра, Иисустың сӧӧгін хайахнаң сӱртілген иснең ораабысханнар+. 41Иисус кіреске хазаттыртхан орынның хыриндағы садта пір дее кізі чығбаан наа хую пар полған. 42Пятница кӱн полған. Иудейлернің ӱлӱкӱні чағдапчатханнаңар паза ол хую чағын полғаннаңар, Иисусты анда чыып салғаннар.

20

Иисустың сӧӧгі чох пол парча

(Мф 28:1-10; Мк 16:1-8; Лк 24:1-12)

20^1•Неделяның пастағы кӱнінде, позырахта, Мария Магдалина, иртен харасхыдох хуюзар киліп, кӧрзе, хуюны пазыр салған тас хыйа іділ партыр+. 2Мария, Симон-Пётрзар паза Иисустың хынӌаң ӱгренӌізінзер чӱгӱр парып, теен:

– Хан-пигібістің сӧӧгін хуюдаң кемнер-де апарыбыстырлар, хайдар иткеннерін, тізең, пілбинчебіс+.

3Сах андох Пётр пір ӱгренӌінең хада, тасхар сығып, хуюзар парғаннар. 4Олар ікӧлең чӱгӱрікнең парғаннар, че пірсі, табырах чӱгӱріп, Пётрдаң пурун хуюзар чидіп, 5мӧкейіп, істінзер пахлабызып, чатчатхан кӧр салған, че хуюзар кірбеен. 6Аның соонаң Симон-Пётр, чӱгӱр киліп, хуюзар кіре хонған. Ол даа истернің чатчатханын кӧр салған. 7Истернің аразында Аның пазына палғалған плат чох полған, ол оортах алынӌа тӱріл парған чатчатхан. 8Андада пурун чӱгӱр килген ӱгренӌі дее хуюзар кірген. Кіріп, прай нимені кӧр салып, киртін парған. 9Олар, ол тусха читіре, Иисустың тіріл килерінеңер Худай Пічиинде пазыл парғанын пілбеен полғаннар+. 10Олар иблерінзер нандыра айланғаннар.

Иисус Мария Магдалинаа кӧрінче

(Мк 16:9-11)

11•Мария хую хыринда ылғап турған. Ол, ылғап ала, хуюзар пахлап мӧкейгенде, 12анда аппағас киптіг ікі ангелні кӧр салған. Олар Иисустың сӧӧгі чатхан орында: пірсі – пазында, пірсі, тізең, азаанда, одырғаннар.

–+
13Син ноға ылғапчазың? – сурғаннар аннаң ангеллер.

– Минің Хан-пигімні апарыбысханнар, Аны хайдар салғаннарын пілбинчем, – нандырған Мария.

14Ол іди чоохтанып ала, хайбағыныбызып, кистінде турчатхан Иисусты кӧр салған, че таныбаан.

–+
15Син ноға ылғапчазың? Кемні тілепчезің? – сурған Иисус.

– Пиг, син Аны сығар парыбысхан ползаң, чоохта мағаа, хайда салғазың. Мин Аны алып алам, – теен Мария, Иисусты сад кӧрӌең кізее санап.

–+
16Мария! – теен Иисус.

Мария, Иисуссар сырайынаң айланып, еврей тілінең «Раввуни», «Ӱгретчім», теен.

– 17Теңме Мағаа, Мин Пабамзар ам даа ӧӧрлеелекпін. Минің харындастарымзар парып, чоохта: «Мин Пабамзар паза Пабаңарзар, Худайымзар паза Худайыңарзар ӧӧрлеп парирбын», – теен Иисус+.

18Мария Магдалина, парып, Хан-пигін кӧргеннеңер паза позына ниме тееннеңер, ӱгренӌілеріне чоохтап пирген.

Тірілген Иисус ӱгренӌілеріне кӧрінче

(Мф 28:16-20; Мк 16:14-18; Лк 24:36-49)

19•Олох кӱн иирде, неделяның пастағы кӱнінде, Иисустың ӱгренӌілері, иудейлердең хорығып, пір тураа чыылызып алып, пиктен салғаннар. Ол туста Иисус, кір киліп, оларның аразында турып, чоохтанған:

– Амыр-хазых сірерге!

20Іди тіп, Ол ӱгренӌілеріне холларын, азахтарын паза хабырғазын кӧзіткен. ӱгренӌілері, Хан-пигні кӧріп, ӧрін парғаннар.

– 21Амыр-хазых сірерге! Пабам Мині ысхан чіли, Мин дее сірерні чир-чалбахтағы чоннарзар ысчам, – теен хатабох Иисус+.

22Іди тіп, Иисус, оларзар алдыра ӱбӱріп, теен:

– Худай Худын алыңар! 23Кемнің чазыхтарын сірер тастирзар, аның чазыхтарын Худай даа тастир, кемнің чазыхтарын сірер тастабассар, оларның чазыхтарын Худай даа тастабас+.

Иисус Фомаға кӧрінче

24Иисус килгенде, он ікі ӱгренӌінің пірсі, Ікіс тіп солалығ Фома, оларның аразында полбаан.

–+
25Піс Хан-пигібісті кӧргебіс, – чоохтап пиргеннер ағаа ӱгренӌілер.

– Мин, Аның холларында позығдаң халған палығларын кӧрбеенде, салаамнаң ол палығларға теңмеенде паза Аның хабырғазын холнаң тутпаанда, киртінмеспін, – теен Фома. 26Сигіс кӱн пазынаң Иисустың ӱгренӌілері пазох хада полғаннар, амды Фома оларнаң хада полған. Ізіктер пиктіг полған даа полза, Иисус, кір киліп, оларның аразында турып, чоохтанған:

– Амыр-хазых сірерге!

27Анаң Фомаға теен:

– Салааңнаң холларымны тутхлап кӧр. Холыңны палығлығ хабырғама сал. Ікінӌілебин киртін!

– 28Хан-пигім паза Худайым минің! – нандырған Фома.

–+
29Син, Мині кӧріп, киртіндің ме? Че, Мині кӧрбин, киртінчеткеннері часкалығлар, – теен Иисус+.

30Иисус Позының ӱгренӌілерінің алнында кӧп пасха хайхастар иткен, че пу пічікте аннаңар пазылбинча+. 31Пу пічік сірерге Иисустың Мессий-Христос, Худайның Оолғы полчатханына киртінзіннер тіп пазылған. Іди киртініп, сірер чуртас аларзар+.

21

Тірілген Иисус ӱгренӌілеріне пазох кӧрінче

21^1Мының соонаң Тивериад кӧл хыринда Иисус ӱгренӌілеріне пазох кӧрінген. Ол ниме піди полған+. 2Симон-Пётр, Ікіс тіп солалығ Фома, Галилей чиріндегі Кана аалдаң Нафанаил, Зеведейнің ікі оолғы паза олардаң пасха Иисустың ікі ӱгренӌізі прайлары хада анда чыылыс парғаннар.

–+
3Мин палыхтирға парчам, – теен пасхаларына Симон-Пётр.

– Піс тее синнең хада парарбыс, – нандырғаннар олар.

Олар, кӧлзер киліп, палыхтап парарға тіп, кимее одырыбысханнар. Че ол хараазын пір дее ниме тут полбааннар. 4Таң чарып килген. Чар хазында Иисус турған, че ӱгренӌілері Аны таныбааннар.

–+
5Оолларым! Чииске пірее ниме тудып алдар ба? – сурған Иисус.

– Чох, – нандырғаннар олар.

–+
6Сӧзірбені кименің оң саринзар тастаңар. Анда тударзар, – теен Иисус.

Сӧзірбені іди тастабызып, уғаа кӧп палых тудып алғаннар. Сӧзірбені сығар полбааннар+. 7Андада Иисустың хынӌаң ӱгренӌізі Пётрға чоохтанған:

– Пу Хан-пигібіс!

Симон-Пётр, Аның Хан-пиг полчатханын истіп салып, кип-азаан табырах кизіп (ол кип-азаан суур салған полған), суға сегірібіскен+. 8Пасха ӱгренӌілері, палыхтығ сӧзірбені тартып ала, кимеліг чарзар чӱс килгеннер. Чарға теере ікі чӱс хаалағ полған. 9Чарға сых килгеннерінде, кӧстерде палых паза от хыринда халас чатчатханын кӧр салғаннар.

– 10Сағам тудып алған палыхты ағыл киліңер, – теен Иисус.

11Симон-Пётр, парып, сӧзірбее толдыра кір парған чоон палыхтарны чарға сығар килген. Сӧзірбеде пір чӱс иліг ӱс палых полтыр. Андағ даа кӧп полза, сӧзірбе талалбаан.

– 12Киліңер, азыраныңар, – теен Иисус.

Ӱгренӌілерінің пірдеезі Аның Кем полчатханын сурарға тідінмеен. Олар Аның Хан-пиг полчатханын пілгеннер. 13Иисус, пас киліп, халаснаң палыхты оларға пирген. 14Піди Иисус, тірілгеннең пеер, ӱгренӌілеріне ӱзінӌі хати кӧрінген+.

Иисус Пётрны сыныхтапча

15Олар азыранып алғанда, Иисус Симон-Пётрдаң сурған:

– Ионаның оолғы, Симон! Син Мағаа пасхаларынаң тың хынчазың ма?

– Йа, Хан-пигім! Син пілчезің, мин Сағаа хынчам, – нандырған Пётр.

– Минің хурағаннарымны хадар, – теен Иисус.

16Иисус ікінӌі хати Пётрдаң сурған:

– Ионаның оолғы, Симон! Син Мағаа хынчазың ма?

– Йа, Хан-пигім! Син пілчезің, мин Сағаа хынчам, – нандырған Пётр.

– Минің хойларымны хадар, – теен Иисус+.

17Иисус ӱзінӌі хати сурған:

– Ионаның оолғы, Симон! Син Мағаа хынчазың ма?

Іди Иисус «Мағаа хынчазың ма» ӱзінӌізін сурғанда, Пётр, хомзын парып, Иисусха нандырған:

– Хан-пигім! Сағаа хынчатханымны, Син пілчезің.

– Минің хойларымны хадар. 18Сынны сағаа чоохтапчам, чиитте син позың, хурчанып алып, хайдар хынзаң, андар чӧрӌеңзің. Киріп парзаң, тізең, холларыңны сунарзың, сині пасха кізі, хурчап алып, син хынминчатхан чирзер апарар, – теен Иисус.

19Иисус, іди чоохтап, Пётрны хайдағ ӧлімнең Худайны сабландырарынаңар, сизіндірген.

Анаң ағаа теен:

– Минің соомӌа пар+.

Минің соомӌа пар

20Пётр, тізең, соонзар айланып, постарының соонӌа Иисустың хынӌаң ӱгренӌізі килчеткенін кӧр салған. Ол хаӌан-да, иирде азыранчадып, Иисусха чағын одырып, «Иисус пиг, Сині кем садыбызар?» тіп сурған полған+. 21Пётр, Иисустың хынӌаң ӱгренӌізін кӧр салып, Иисустаң сурған:

– Хан-пигім! Пу ӱгренӌіңнең чи ниме полар?

– 22Мин аны, Позым хатап килгенӌе, чуртадарға хынчатхан ползам даа, синің анда ноо киреең? Син Минің соомӌа пар, – нандырған Иисус+.

23Ол ӱгренӌінің ӱребезінеңер чоох киртінчеткеннернің аразында тарап парған. Че Иисус аны ӱребес тібеен. «Мин аны Позым килгенӌе чуртадарға хынчатхан ползам даа, синің анда ноо киреең?» теен. 24Ана ол ӱгренӌі, прай пу нимелердеңер чоохтап, пу киндені пас салған. Ол чоохтаан нимелернің сын полчатханын піс пілчебіс+.

25Иисус аннаң даа пасха кӧп нимелер иткен. Че оларны прай пічікке пас салза, чир ӱстӱнде ол пічіктерні салӌаң орын читпесчік. Аминь+.

* 1:5 «Чаап полбаан» сӧстерні грек тілінде «піл полбаан» тіп тее оңнирға чарир.

* 1:9 «Чир ӱстӱне тӧреен полған на кізіні чарытчатхан» тіп сӧстерні «Полған на кізіні чарытчатхан Чарых чир ӱстӱне килче» тіп тее оңнирға чарир.

* 1:21 Илия – ӱребеен, че Худай тигірзер алып алған Пурунғы Молӌағдағы ухаанӌы. Кӧр Пурунғы Молӌағдағы «Ханнардаңар 4-ӌі» (4 Царств) киндезі 2:1-17 . Иудейлер аның чирзер Мессийдең пурун килерін сағааннар.

* 1:21 Андағда ухаанӌызың ма? – ол туста иудейлер Христостың килерінеңер чарлир ухаанӌыны сағыпчатханнар. Кӧр Пурунғы Молӌағдағы «Чахығны хатап чарлааны» (Второзаконие) киндезі 18:15, 18 . «Ухаанӌы» – кӧр чарыдылығ сӧстікте.

* 1:39 Гректернің «он час» теені пістің оңдайда тӧрт час иирге килісче.

* 1:41-42 Кифа – хакас тілінде «хайа» теені полча.

* 1:45 Моисей Чахии паза ухаанӌыларның пічии – Мында иудейлернің кибірлеріндегі Пурунғы Молӌағдағы пічиинің чардыхтарынаңар чоохталча.

* 2:6 Ікі-ӱс синег – грек тілінде сигізонӌа алай пір чӱс чибіргіӌе литр теені полча.

* 3:8 Чил – пу сӧс грек тілінде ікі сӧсті таныхтапча: «чил» алай «хут». Аннаңар чил, хутты таныхтап, аның орнына тузаланадыр.

* 3:14-15 Чис чыланнаңар чоохтаңар кӧр Пурунғы Молӌағдағы «Саннар» (Числа) киндезі 21:4-9 .

* 3:14-15 Иисустың кӧні чооғы 15-ӌі алай 21-ғы стихте тоозылча.

* 4:5 Иаков – Авраамның пархазы, еврей чонның ӧбекелерінің пабазы.

* 4:9 «Иудейлер самарларнаң пір ідіснең тузаланмаӌаңнар» сӧстерні «Иудейлернең самарларның араларында палғалыс чох полған» тіп тілбестирге дее чарир.

* 4:52 Гректернің «читі час» теені пістің оңдайда пір часха килісче.

* 5:32 «Пасха киречі» сӧстер кіреске тӱзірӌең Иоанны даа, Худайны даа таныхтапча поларлар.

* 6:7 Ікі чӱс динарий – гректернің читі айның чал ахчазын таныхтаӌаң.

* 6:14 Ухаанӌы – ол туста иудейлер Мессий-Христостың килерінеңер чарлир ухаанӌыны сағыпчатханнар. Аннаңар кӧр Пурунғы Молӌағдағы «Чахығны хатап чарлааны» (Второзаконие) киндезі 18:15, 18 .

* 6:19 Гректернің 25–30 стадий пис-алты километрӌе полча.

* 6:31 Манна – ол кічиӌек тоғылах тамах. Худай, Израиль кізілері хуу чазыда полғанда, иртен сай оларға аны пирӌең.

* 8:25 «Иң пастабох сірерге, позымны адап, чоохтаан полғам» сӧстер Синодальнай Библияда «Тіпчем сірерге, Мин чир чайалғаннаң сығара полчам» тіп тілбестелчелер.

* 8:48 Самарлар – Самар чирінің чуртағӌылары. Иудейлер оларны пу харахнаң кӧрбеӌеңнер. Кӧр чарыдығлығ сӧстікте.

* 9:24 «Сынны чоохтирға сӧс пир!» сӧстер орнында грек тілінде «Худайны сабландыр» тіп сӧстер турча. «Худайны сабландыр» теені «Сынны чоохтирын» таныхтапча.

* 10:22 «Иерусалимдегі храмны Худайға чарытхан кӱн» – Еврей тілінең «Ханука». Иудей киртінізінің пайрамы. Ол Иисус Христос тӧреелекке ікі чӱс чыл азынада пасха киртіністіг азымахчыларның худайларының сомын Иерусалим храмынаң сығарғанға чарыдылча.

* 11:18 Гректернің 15 стадий теені ӱсче километр полча.

* 12:3 Литра – грек тілінде 327 граммны таныхтапча.

* 12:3 Миро хайах арығ нард ӧзімінең иділедір.

* 12:5 Пір динарий – пір кізінің пір кӱнге тоғынып алған чал ахчазы.

* 12:13 Осанна! – Пу сӧс еврей тілінең, ол «пісті арачыла» теені полча. Іди хан кізіні улуғлап удурлаӌаңнар.

* 17:15 «Хомай киректер» теен сӧстерні грек тілінде «чабал» тіп оңнирға чарир. «Чабал» сӧснең грек тілінде пірееде сайтанны адапчалар.

* 18:13 Кайафа Рим ӱлгӱзі турғысхан иң улуғ абыс полған. Че, аның алнында иң улуғ абыс Анна полғаннаңар, чон иң улуғ абысха Аннаны санаӌаң. Иоанн даа пу пастағда Аннаны иң улуғ абыс тіп адапча.

* 18:28 «Иудейлернің киртініс кибірлеріне тоғыр полбас ӱчӱн» сӧстер «кірленмеске» теені полча. Иудей полбааннарға чағын кірген иудейлер киртініс саринаң кірлен парған поладырлар. Андағ кізілерге Пасха тіп пайрамны ӱлӱкӱннирге чарадылбаӌаң.

* 19:14 Грек пічіктерінде «кӱн ортызы» сӧстернің орнына «алты час» тіп пазыл парған. Пісте пу сӧстер «кӱнӧрте он ікі часха» килісче.

* 19:29 Иссоп – пу ӧзімнің салаазынаң чазых ӱчӱн тайығ итчетсе, тузаланӌаңнар. Тайыға салылған малның ханын кізізер тамӌыладар ӱчӱн, иссоптың салааларын, ханда ӧллеп, хахти сапчаңнар.

* 19:31 Кіреске хазаттыртхан кізее тынарға сидік поладыр. Тын хабынар ӱчӱн, кізі, пірееде сӧӧлініп, улуғ тынадыр, че чодазын сыы саптыртхан кізі сӧӧлін полбинча. Тын хабын полбаан кізі табырах ӱреп парча.

* 19:39 Пір чӱс литра отыс килограммӌа полған.

+ 1:1 Аз.ч. 19:13, Ин 20:28, 1 Ин 5:20, Флп 2:6

+ 1:3 1 Кор 8:6, Кол 1:16, Евр 1:2

+ 1:4 Ин 5:26, Ин 11:25, 1 Ин 1:2, 1 Ин 5:11, Ин 8:12, Ин 9:5, Ин 12:46

+ 1:6 Мф 3:1, Мк 1:4, Лк 1:80, Лк 3:2

+ 1:7 Ин 3:26, Ин 5:33, Ин 10:41, Ин 20:31, Илҷ 19:4

+ 1:9 1 Пет 2:9
+ 1:11 Ин 5:43
+ 1:12 Мф 5:9, 1 Ин 3:1, 1 Ин 5:1, Рим 8:14
+ 1:13 Ин 3:3, Иак 1:18

+ 1:14 1 Ин 4:2, 2 Ин 1:7, 1 Тим 3:16, Евр 2:14

+ 1:15 Мф 3:11

+ 1:17 Ин 7:19, Ин 14:6

+ 1:18 Ин 6:46, 1 Ин 4:12, Кол 1:15, 1 Тим 6:16

• 1:19 Мф 3:1-12, Мк 1:2-8, Лк 3:15-17
+ 1:20 Илҷ 13:25
+ 1:21 Мф 17:12-13, Лк 1:17,
+ 1:29 1 Пет 1:19, 1 Ин 2:2, 1 Ин 4:10
+ 1:31 Лк 1:17
+ 1:32 Мф 3:16, Мк 1:10, Лк 3:22
+ 1:33 Илҷ 1:5
+ 1:35 Мф 11:2, Мк 2:18, Лк 11:1
+ 1:36 Ин 1:29
+ 1:38 Ин 18:4, Ин 18:7
+ 1:40 Мф 4:18-20, Мк 1:16-20, Лк 5:2-11
+ 1:41 Ин 4:25

+ 1:42 Мф 16:18, Мк 3:16, Гал 1:18, 1 Кор 1:12

+ 1:44 Ин 12:21
+ 1:45 Ин 21:2, Лк 24:27, Мф 2:23, Лк 2:39
+ 1:47 Рим 9:6
+ 1:49 Мф 27:11, Мф 27:42, Ин 11:27
+ 2:1 Ин 4:46, Ин 21:2

+ 2:4 Мк 14:41, Ин 7:6, Ин 7:30, Ин 8:20, Ин 13:1

+ 2:6 Ин 3:25

+ 2:12 Мк 3:31, Мк 6:3, Ин 7:3, Илҷ 1:14, 1 Кор 9:5, Гал 1:19

• 2:13 Мф 21:12-13, Мк 11:15-17, Лк 19:45-46
+ 2:13 Ин 6:4, Ин 11:55
+ 2:16 Лк 2:49
+ 2:18 Ин 4:48, Ин 6:30, 1 Кор 1:22
+ 2:19 Мк 8:31, Мк 14:58, Мк 15:29, Ин 10:18
+ 2:22 Лк 24:8, Ин 12:16
+ 2:23 Ин 11:45
+ 3:1 Ин 7:50, Ин 19:39

+ 3:5 Мк 16:16, Илҷ 2:38, Мф 5:20, 1 Кор 15:50

+ 3:13 Ин 6:38, 1 Кор 15:47, Еф 4:9
+ 3:14 Ин 8:28, Ин 12:32
+ 3:16 Рим 5:8, Еф 2:4, 1 Ин 3:1, 1 Ин 4:10
+ 3:17 Ин 8:15, Ин 12:47
+ 3:18 Мк 16:16
+ 3:19 Ин 1:4, Ин 8:12, Ин 7:7
+ 3:20 Еф 5:13
+ 3:22 Ин 4:1-2
+ 3:24 Мф 11:2, Мк 6:17-18, Лк 3:19-20
+ 3:25 Ин 2:6
+ 3:26 Ин 1:7, Ин 5:33
+ 3:27 1 Кор 4:7
+ 3:28 Мк 1:2, Ин 1:20

+ 3:29 Мф 9:15, Мф 25:1-13, Аз.ч. 19:7, Аз.ч. 21:2, Мф 9:15, Мк 2:19

+ 3:33 Ин 8:26
+ 3:35 Мф 3:17, Мф 17:5, Ин 5:20
+ 3:36 Ин 5:24, Ин 6:40, 1 Ин 5:12-13
+ 4:2 Ин 3:22
+ 4:3 Ин 2:11-12
+ 4:4 Лк 9:52-53
+ 4:14 Ин 7:38
+ 4:19 Ин 9:20
+ 4:22 Илҷ 13:23, Рим 3:1-2
+ 4:23 Рим 8:15, Еф 6:18,
+ 4:24 2 Кор 3:17
+ 4:25 Ин 1:41, Мф 11:2,
+ 4:26 Ин 9:37
+ 4:34 Ин 5:30, Ин 6:38, Ин 9:4, Ин 14:31
+ 4:35 Мф 9:38, Лк 10:2
+ 4:36 1 Кор 3:6-9
+ 4:42 Ин 1:29, 1 Ин 4:14
+ 4:44 Мф 13:57, Мк 6:4, Лк 4:24
+ 4:45 Ин 2:23
+ 4:46 Ин 2:1, Ин 21:2, Ин 2:12
+ 4:48 Ин 2:18, Ин 6:30, 1 Кор 1:22
+ 4:53 Мф 8:13, Илҷ 16:34, Илҷ 18:8
+ 4:54 Ин 2:11
+ 5:8 Мф 9:6-7, Мк 2:11, Лк 5:24
+ 5:16 Ин 15:20
+ 5:18 Ин 7:1, Флп 2:6

+ 5:20 Мф 3:17, Мф 17:5, Ин 3:35, Ин 10:17, Ин 15:9, Ин 17:26

+ 5:21 Рим 8:11, 1 Кор 15:45
+ 5:22 Ин 17:2, Илҷ 10:42
+ 5:23 Мф 10:40, Лк 10:16, Ин 13:20, Ин 15:23

+ 5:24 Ин 3:36, Ин 6:40, Ин 20:31, 1 Ин 5:9-13, 1 Ин 3:14

+ 5:25 Мф 27:52-53, Еф 2:1, Еф 2:5
+ 5:26 Ин 1:4, Ин 11:25, 1 Ин 1:2, 1 Ин 5:11
+ 5:28 Ин 11:25, Ин 11:43
+ 5:30 Мк 14:36, Ин 6:38, Ин 8:16
+ 5:31 Ин 8:13
+ 5:33 Ин 1:7, Ин 3:26, Ин 10:41
+ 5:35 Мф 5:16, 2 Пет 1:19
+ 5:36 Ин 8:18, Ин 10:25, 1 Ин 5:9
+ 5:39 Лк 24:27
+ 5:41 1 Фес 2:6

+ 5:43 Ин 10:25, Ин 12:12, Ин 1:11, Ин 3:11-12

+ 5:44 Ин 12:43
• 6:1 Мф 14:13-21, Мк 6:30-44, Лк 9:10-17
+ 6:4 Ин 2:13, Ин 11:55
+ 6:5 Ин 1:44,
+ 6:8 Ин 1:40, Ин 1:44
+ 6:11 Мф 15:36
+ 6:14 Мф 11:2-3, Ин 4:25, Ин 11:27
• 6:16 Мф 14:22-27, Мк 6:45-52
+ 6:29 1 Ин 3:23
+ 6:30 Мф 12:38, Ин 2:18, Ин 4:48, 1 Кор 1:22
+ 6:34 Ин 4:15
+ 6:35 Ин 4:14, Ин 7:37
+ 6:37 Ин 17:6

+ 6:38 Ин 3:13, 1 Кор 15:47, Мк 14:36, Ин 5:30

+ 6:39 Мф 18:14, Ин 10:28-29
+ 6:40 Ин 3:35, Ин 5:24, 1 Ин 5:12-13
+ 6:42 Мф 13:55
+ 6:44 Ин 12:32
+ 6:46 Мф 11:27, Ин 1:18
+ 6:51 Ин 3:13, Мф 26:26-28
+ 6:53 Мк 14:22-24, 1 Кор 10:16, 1 Кор 11:27
+ 6:56 Ин 15:4-5, 1 Ин 3:24
+ 6:62 Мк 16:19, Лк 24:51, Илҷ 1:9
+ 6:63 2 Кор 3:6
+ 6:64 Ин 13:11
+ 6:69 Мк 1:24
+ 6:70 Ин 13:2, Ин 13:27
+ 6:71 Ин 18:2-3
+ 7:1 Ин 5:18, Ин 8:37, Ин 11:53

+ 7:3 Мк 3:31, Мк 6:3, Ин 2:12, Илҷ 1:14, 1 Кор 9:5, Гал 1:19

+ 7:6 Мк 14:41, Ин 2:4, Ин 8:20, Ин 13:1
+ 7:7 Ин 15:18, Ин 3:19
+ 7:13 Ин 19:38
+ 7:16 Ин 8:28, Ин 12:49, Ин 14:10
+ 7:18 Ин 5:41, Ин 8:50
+ 7:19 Ин 1:17
+ 7:20 Мк 3:22, Ин 8:48, Ин 10:20
+ 7:23 Мф 12:2, Ин 5:16
+ 7:24 Ин 8:15
+ 7:27 Ин 8:14, Ин 9:29, Ин 19:9
+ 7:29 Мф 11:27, Ин 8:55

+ 7:30 Ин 10:39, Мк 14:41, Ин 2:4, Ин 7:6, Ин 8:20, Ин 13:1

+ 7:31 Ин 8:30
+ 7:33 Мк 14:7, Ин 14:19, Ин 16:5
+ 7:34 Ин 8:21-22, Ин 13:33
+ 7:37 Мф 11:28, Мф 5:6, Ин 4:14, Ин 6:35
+ 7:39 Илҷ 2:4
+ 7:40 Ин 1:21
+ 7:42 Мф 2:1, Лк 2:4-7
+ 7:43 Ин 9:16, Ин 10:19
+ 7:48 1 Кор 1:20, 1 Кор 2:8
+ 7:50 Ин 3:1, Ин 19:39
+ 8:6 Лк 11:54, Лк 20:20
+ 8:7 Рим 2:1, Рим 2:22
+ 8:11 Ин 5:14
+ 8:12 Лк 2:30, Ин 1:4, Ин 1:9, Ин 12:35
+ 8:13 Ин 5:31
+ 8:14 Ин 13:3, Ин 16:28, Ин 7:27
+ 8:15 Ин 3:17, Ин 7:24, Ин 12:47
+ 8:16 Ин 5:30, Ин 16:32
+ 8:18 Ин 5:36, 1 Ин 5:9
+ 8:19 Мф 11:27, Ин 16:3
+ 8:20 Мк 14:41, Ин 2:4, Ин 7:6, Ин 13:1
+ 8:21 Ин 7:34-35, Ин 13:33
+ 8:23 1 Ин 4:5, Ин 17:14
+ 8:26 Ин 15:15, Ин 3:33
+ 8:28 Ин 3:14, Ин 12:32, Ин 5:30, Ин 7:16
+ 8:29 Ин 4:34, Ин 6:38
+ 8:30 Ин 7:31

+ 8:32 Иак 2:12, 1 Пет 2:16, Рим 6:18, 1 Кор 7:22, 2 Кор 3:17, Гал 5:1

+ 8:33 Мф 3:9
+ 8:34 2 Пет 2:19, Рим 6:16-20, Тит 3:3
+ 8:35 Гал 4:30
+ 8:37 Ин 5:18, Ин 7:1, Ин 11:53
+ 8:39 Лк 19:9

+ 8:44 1 Ин 3:8, 1 Ин 3:10, 1 Ин 3:12, 2 Кор 11:3, Аз.ч. 12:9

+ 8:48 Мк 3:22, Ин 7:20
+ 8:49 Ин 5:23
+ 8:50 Ин 5:41, Ин 7:18
+ 8:51 Ин 5:24, Ин 11:26
+ 8:54 Евр 5:5, Ин 17:1, Илҷ 3:13, 2 Пет 1:17
+ 8:55 Ин 7:28-29
+ 8:56 Мф 13:17, Лк 17:22
+ 8:59 Ин 10:31
+ 9:4 Ин 4:34, Ин 11:9, Ин 12:35
+ 9:5 Ин 1:4, Ин 8:12, Ин 12:46
+ 9:6 Мк 7:33, Мк 8:23
+ 9:7 Лк 13:4
+ 9:14 Ин 5:9
+ 9:16 Ин 7:43, Ин 10:19
+ 9:17 Ин 4:19, Ин 6:14
+ 9:22 Ин 7:13, Ин 12:42, Ин 16:2
+ 9:29 Ин 7:27, Ин 8:14
+ 9:37 Ин 4:26
+ 9:40 Рим 2:19
+ 9:41 Ин 15:22, Иак 4:17
+ 10:6 Мк 6:52, Мк 8:17
+ 10:11 Евр 13:20, Ин 15:13, 1 Ин 3:16
+ 10:12 Мф 7:15, Илҷ 20:29
+ 10:15 Мф 11:27
+ 10:16 Ин 11:52, Лк 12:32
+ 10:17 Мф 3:17, Ин 5:20
+ 10:18 Ин 2:19
+ 10:19 Ин 7:43, Ин 9:16
+ 10:20 Мк 3:22, Ин 7:20, Ин 8:48,
+ 10:23 Илҷ 3:11, Илҷ 5:12
+ 10:24 Мф 26:63, Ин 1:24-25, Ин 1:41
+ 10:25 Ин 5:36
+ 10:28 Ин 3:16, Ин 17:12
+ 10:30 Ин 17:11
+ 10:31 Ин 8:59
+ 10:33 Мф 9:3
+ 10:36 Ин 3:17, Мк 2:7, Мк 14:64
+ 10:38 Ин 14:10
+ 10:39 Лк 4:30, Ин 7:30
+ 10:40 Ин 1:28
+ 10:41 Ин 1:7, Ин 3:26, Ин 5:33
+ 10:42 Ин 7:31
+ 11:1 Лк 10:38-39
+ 11:2 Ин 12:3
+ 11:8 Ин 8:59, Ин 10:31
+ 11:9 Ин 9:4, Ин 12:35
+ 11:11 Мф 9:24, Мк 5:39,

+ 11:16 Мф 10:3, Мк 3:18, Лк 6:15, Ин 14:5, Ин 20:24, Ин 21:2, Илҷ 1:13, Ин 13:37

+ 11:24 Лк 14:14, Ин 5:29, Ин 6:39
+ 11:25 Ин 1:4, Ин 5:26, 1 Ин 1:2, 1 Ин 5:11
+ 11:26 Ин 5:24, Ин 8:51
+ 11:27 Мф 11:2, Ин 1:49, Мф 16:16, Мк 8:29
+ 11:35 Лк 19:41
+ 11:37 Ин 9:6-7
+ 11:38 Мф 27:60
+ 11:41 Ин 17:1
+ 11:42 Ин 3:17
+ 11:43 Ин 5:28
+ 11:44 Ин 5:28
• 11:45 Мф 26:1-5, Мк 14:1-22, Лк 22:1-2
+ 11:45 Ин 2:23
+ 11:50 Ин 18:14
+ 11:51 Мк 10:45
+ 11:52 Ин 10:16, 1 Ин 2:2
+ 11:53 Мк 14:1, Ин 5:18, Ин 7:1, Ин 8:37
+ 11:55 Ин 2:13, Ин 6:4,
+ 11:57 Ин 7:11
• 12:1 Мф 26:6-13, Мк 14:3-9, Лк 7:36-50
+ 12:1 Ин 11:55, Мф 21:17, Ин 11:1, Ин 11:18
+ 12:2 Лк 10:38
+ 12:3 Ин 11:2
+ 12:6 Ин 13:29
+ 12:9 Ин 11:44
• 12:12 Мф 21:4-9, Мк 11:7-10, Лк 19:35-38
+ 12:15 Мф 21:4-5
+ 12:16 Ин 2:22
+ 12:19 Ин 11:47-48
+ 12:21 Ин 1:44
+ 12:23 Ин 2:4, Ин 17:1
+ 12:24 1 Кор 15:36
+ 12:25 Мф 10:39, Лк 14:26
+ 12:27 Мк 14:34, Ин 13:21
+ 12:28 Мк 1:11, Мк 9:7
+ 12:29 Илҷ 23:9
+ 12:30 Ин 11:42
+ 12:31 Ин 16:11, 2 Кор 4:4, Кол 2:15
+ 12:32 Ин 3:14, Ин 8:28, Ин 6:44
+ 12:33 Ин 18:32

+ 12:35 Ин 1:4, Ин 8:12, Еф 5:8, Ин 9:4, Ин 11:9, 1 Ин 1:6

+ 12:36 Лк 16:8, 1 Фес 5:5
+ 12:38 Рим 10:16
+ 12:40 Мф 13:15, Мк 4:12, Илҷ 28:27
+ 12:42 Ин 3:1, Ин 9:22, Ин 16:2
+ 12:43 Ин 5:44
+ 12:44 Мф 10:40, Ин 13:20, Ин 14:1
+ 12:45 Ин 14:9
+ 12:46 Ин 1:4, Ин 8:12, Ин 9:5
+ 12:47 Ин 3:17, Ин 4:42, Ин 8:15

+ 13:1 Ин 12:1, Мк 14:41, Ин 2:4, Ин 7:6, Ин 8:20

+ 13:2 Ин 6:70
+ 13:3 Мф 11:27, Ин 17:2, Ин 8:14, Ин 16:28
+ 13:5 Мф 20:28, Лк 22:27

+ 13:8 1 Кор 6:11, Еф 5:26, Тит 3:5, Евр 10:22

+ 13:10 Ин 15:3
+ 13:11 Ин 6:64, Ин 18:2
+ 13:13 Мф 7:22, Мф 23:8, Лк 6:46, Флп 2:11
+ 13:14 1 Тим 5:10
+ 13:15 1 Пет 2:21
+ 13:16 Лк 6:40, Ин 15:20

+ 13:17 Мф 24:46, Лк 11:28, Иак 1:22, Рим 2:13

• 13:18 Мф 26:21-25, Мк 14:18-21, Лк 22:21-23
+ 13:18 Ин 6:70,
+ 13:19 Мк 13:23, Ин 14:29, Ин 16:4
+ 13:20 Мф 10:40, Лк 10:16, Ин 12:44
+ 13:21 Мк 14:34, Ин 12:27
+ 13:23 Ин 19:26, Ин 20:2, Ин 21:7, Ин 21:20
+ 13:29 Ин 12:6
+ 13:31 1 Пет 4:11
+ 13:32 Ин 17:1, Ин 17:5
+ 13:33 Ин 7:34, Ин 8:21

+ 13:34 1 Ин 2:7-8, 1 Ин 3:11, 2 Ин 1:5, Ин 15:12

• 13:36 Мф 26:31-35, Мк 14:27-31, Лк 22:31-34
+ 13:37 Ин 11:16, Ин 21:19
+ 13:38 Ин 18:27
+ 14:1 Ин 12:44
+ 14:3 Ин 14:1, 1 Фес 4:17
+ 14:5 Ин 11:16
+ 14:6 Ин 1:17, Ин 11:25, Евр 10:20
+ 14:8 Ин 1:43, Ин 12:21
+ 14:9 Ин 12:45
+ 14:10 Ин 10:38
+ 14:11 Ин 5:36
+ 14:12 Ин 8:14, Ин 13:3, Ин 16:28

+ 14:14 Мф 7:7-8, Мк 11:24, Ин 15:16, Ин 16:23, 1 Ин 3:22

+ 14:15 Мф 28:20, 1 Ин 5:3, 2 Ин 1:6, Рим 13:10

+ 14:16 Ин 15:26, Ин 16:13
+ 14:17 1 Кор 2:14, Илҷ 2:4
+ 14:19 Ин 7:33
+ 14:21 Ин 16:27
+ 14:22 Лк 6:16, Илҷ 1:13
+ 14:23 Аз.ч. 3:20

+ 14:26 Ин 15:26, Ин 16:13, 1 Кор 2:10, 1 Ин 2:20, Лк 24:49

+ 14:27 Флп 4:7, Кол 3:15
+ 14:28 Ин 14:1-2, 1 Кор 11:3, 1 Кор 15:24
+ 14:29 Мк 13:23, Ин 13:19
+ 14:30 Ин 12:31, Еф 2:2
+ 15:2 Мф 3:10, Мф 7:19
+ 15:3 Ин 13:10
+ 15:4 1 Ин 2:6
+ 15:5 Рим 11:17, Ин 6:56, 1 Ин 3:24, Мк 4:20
+ 15:6 Мф 13:42
+ 15:7 Ин 14:14
+ 15:9 Мф 3:17, Ин 5:20

+ 15:11 Ин 3:29, Ин 16:24, Ин 17:13, 1 Ин 1:4, 2 Ин 1:12

+ 15:12 Ин 13:34

+ 15:13 Ин 10:11, 1 Ин 3:16, Рим 5:7-8, Еф 5:2

+ 15:14 Мк 3:35

+ 15:15 Ин 3:32, Ин 8:26

+ 15:16 Мф 7:7-8, Мк 11:24, Ин 14:14, Ин 16:23

+ 15:17 1 Ин 2:7, 1 Ин 3:11, 2 Ин 1:5
+ 15:18 Мк 13:13, Ин 7:7, 1 Ин 3:13
+ 15:19 Ин 8:23, Ин 17:14

+ 15:20 Мф 10:24, Лк 6:40, Ин 13:16, Ин 5:16, 1 Кор 4:12, 2 Кор 4:9, 1 Фес 2:15, 2 Тим 3:12

+ 15:22 Ин 9:41
+ 15:23 Ин 5:23
+ 15:24 Ин 7:31, Ин 10:37

+ 15:26 Ин 14:17, Ин 16:13, Илҷ 5:32, 1 Ин 5:6-8

+ 15:27 Лк 24:48, Ин 19:35, Илҷ 1:8

+ 16:2 Ин 9:22, Ин 12:42, Илҷ 8:1, Илҷ 9:1, Илҷ 26:9

+ 16:3 Ин 18:19
+ 16:4 Мк 13:23, Ин 13:19, Ин 14:29
+ 16:5 Ин 7:33, Ин 14:12
+ 16:7 Ин 15:26
+ 16:9 Ин 8:24
+ 16:11 Ин 12:31, Кол 2:15

+ 16:13 Ин 14:17, Ин 15:26, 1 Ин 2:20, 1 Кор 2:10

+ 16:15 Ин 17:10
+ 16:16 Ин 7:33
+ 16:20 Мф 9:15
+ 16:22 2 Кор 6:10

+ 16:23 Мф 7:7-8, Мк 11:24, Ин 14:14, Ин 15:16

+ 16:24 Ин 3:29, Ин 15:11, Ин 17:13, 2 Ин 1:12

+ 16:25 Мк 8:32
+ 16:27 Ин 14:21
+ 16:28 Ин 8:14, Ин 13:3
+ 16:30 Ин 2:24-25
+ 16:32 Мф 26:31, Мк 14:27, Ин 8:16

+ 16:33 Ин 14:27, Кол 3:15, Рим 8:37, Аз.ч. 3:21

+ 17:1 Ин 11:41, Ин 2:4, Ин 12:23, Ин 8:54, Ин 13:32

+ 17:2 Мф 28:18, Ин 5:22, Ин 13:3
+ 17:5 Ин 1:1-2
+ 17:8 Ин 6:69
+ 17:9 Лк 22:32
+ 17:10 Ин 16:15,
+ 17:11 Ин 10:30
+ 17:12 2 Фес 3:3, Ин 13:2, Ин 10:28

+ 17:13 Ин 3:29, Ин 15:11, Ин 16:24, 2 Ин 1:12

+ 17:14 Ин 8:23, Ин 15:19
+ 17:15 Мф 6:13
+ 17:18 Ин 20:21
+ 17:22 Рим 8:30
+ 17:24 Ин 14:3
+ 17:25 Ин 8:55, Ин 10:15
+ 17:26 Мф 3:17, Ин 5:20
• 18:1 Мф 26:47-56, Мк 14:43-50, Лк 22:47-53
+ 18:1 Мф 26:36
+ 18:2 Лк 22:39
+ 18:3 Илҷ 1:16
+ 18:4 Ин 13:1, Ин 1:38, Ин 20:15
+ 18:9 Ин 17:12
+ 18:10 Лк 22:38
+ 18:11 Мк 10:38, Мк 14:36
• 18:12 Мф 26:57-58, Мк 14:53-54, Лк 22:54
+ 18:13 Лк 3:2, Илҷ 4:6
+ 18:14 Ин 11:50
• 18:16 Мф 26:69-70, Мк 14:66-68, Лк 22:55-57
• 18:19 Мф 26:59-66, Мк 14:55-64, Лк 22:66-71
+ 18:20 Ин 7:26
+ 18:22 Илҷ 23:2, Илҷ 23:4
+ 18:26 Ин 18:10

+ 18:27 Мф 26:64, Мк 14:72, Лк 22:60, Ин 13:38

• 18:28 Мф 27:1-2, Мф 27:11-14, Мк 15:1-5, Лк 23:1-5

+ 18:28 Илҷ 10:28,

+ 18:29 Лк 3:1, Лк 13:1, Илҷ 3:13, Илҷ 4:27, 1 Тим 6:13

+ 18:32 Мк 10:33, Ин 12:33
+ 18:33 Мф 2:2
+ 18:36 Ин 8:23, Ин 17:14
+ 18:37 Ин 3:11, 1 Ин 4:6
+ 18:38 Лк 23:41, Евр 4:15
+ 18:39 Мк 15:6-7
• 19:1 Мф 27:15-31, Мк 15:6-20, Лк 23:13-25
+ 19:4 Лк 23:41, Евр 4:15
+ 19:7 Ин 10:36,
+ 19:9 Илҷ 8:32-33
+ 19:11 Ин 18:2, Ин 18:14
+ 19:12 Илҷ 3:13
• 19:17 Мф 27:32-44, Мк 15:21-32, Лк 23:26-43
+ 19:20 Евр 13:12
+ 19:25 Лк 24:18, Лк 8:2
+ 19:26 Ин 13:23
• 19:28 Мф 27:45-56, Мк 15:33-41, Лк 23:44-49
+ 19:34 1 Ин 5:6

+ 19:35 Ин 15:27, Илҷ 1:8, 1 Ин 1:1-3, Аз.ч. 1:2

+ 19:36 Мф 1:23, Мф 21:4, Мф 26:56
• 19:38 Мф 27:57-61, Мк 15:42-47, Лк 23:50-56
+ 19:38 Ин 7:13
+ 19:39 Ин 3:1, Ин 7:50, Мф 2:11
+ 19:40 Ин 11:44
• 20:1 Мф 28:1-10, Мк 16:1-8, Лк 24:1-12
+ 20:1 Лк 8:2
+ 20:2 Ин 13:23
+ 20:9 Лк 24:27
• 20:11 Мк 16:9-11
+ 20:12 Лк 24:4, Илҷ 1:10
+ 20:14 Лк 24:16, Лк 24:31, Ин 21:4
+ 20:15 Ин 1:38, Ин 18:4
+ 20:17 Мф 28:10, Рим 8:29, Евр 2:11
• 20:19 Мф 28:16-20, Мк 16:14-18, Лк 24:36-49
+ 20:21 Ин 17:18
+ 20:23 Мф 16:19, Мф 18:18
+ 20:24 Ин 11:16
+ 20:28 Ин 1:1, 1 Ин 5:20, Флп 2:6
+ 20:29 Мк 15:32, 1 Пет 1:8
+ 20:30 Ин 21:25

+ 20:31 Мф 14:33, Лк 1:35, Ин 1:7, Илҷ 19:4, Ин 3:14-15, 1 Ин 5:13

+ 21:1 Ин 6:1

+ 21:2 Ин 11:16, Ин 14:5, Ин 20:24, Ин 1:45, Ин 2:1, Мф 4:21, Лк 5:10

+ 21:4 Лк 24:16, Лк 24:31, Ин 20:14
+ 21:5 Лк 24:41
+ 21:6 Лк 5:4
+ 21:7 Ин 13:23
+ 21:14 Ин 20:19, Ин 20:26
+ 21:16 Илҷ 20:28, 1 Пет 5:1
+ 21:19 Ин 13:37, 2 Пет 1:14
+ 21:20 Ин 13:23, Ин 13:25
+ 21:22 Мф 16:27, Мк 9:1
+ 21:24 Ин 15:27, 3 Ин 1:12
+ 21:25 Ин 20:30

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=XKS

Сӧстік

Сӧстік

1. А

2. В

3. Г

4. Д

5. И

6. К

7. Л

8. М

9. О

10. П

11. С

12. Т

13. У

14. Ф

15. Х

16. Ч

17. Ы

Абыс – Иерусалимдегі Храмның тоғынӌызы. Еврейлернің киртінізінде абыстар Худайға тайығ иртірчелер. Моисей Чахии хоостыра абыстарға Моисейнің харындазы Ааронның на тӧлінең сыххан кізілер турғызылчалар. Абыстар он ікі пӧлікке чарылӌаңнар. Полғаны ла Храмда пір чылда ікі ле хати ікілер неделя тоғынӌаң.

Авраам – пу сӧс еврей тілінең «кӧп кізінің пабазы» тіп тілбестелче. Ол Худай таллап алған кізі полған. Худай Авраамны сӧбірезінең хада, пос чирінең сығып, ыраххы Ханаан чирінзер кӧс парыбызарға хығырған. Худай, аннаң хада чӧптезіг идіп, аны кӧп саннығ чонның адазы ит саларға молӌаан (Пастағлар 12– 22 ). Іди Авраам израиль чонының ӧбекезі полыбысхан. Авраам еврейлерге постарын Худай таллап алғанын таныхтапчатхан кізі полған (Ин 8:33, 39).

Адам – (пурунғы еврей тілінең «кізі» тіп тілбестелче) – Ева ипчізінең хада Худайның пастағы чайап салған кізізі. Пастап олар райда (Едем садта) чуртааннар, че соонаң Худай чахиин сайбабызып, ол оңдайнаң чазых ит салғаннар. Ол сыынаң тӧллері чазыхтығ чуртааннар, чазыхтың ӱчӱн хатығлас, тізең, ӧлім полған. Наа Молӌағда Иисус Христос «халғанӌы Адам» тіп адалған (1 Кор 15:45). Пастағы Адамнаң пастыра тилекейге чазых паза ӧлім кіргеннер. Че Христос чир-чалбахха паарсас, пыро тастирын паза ахтаныс ағылған (Рим 5:12; 1 Кор 15:22).

Азых чоох – Анзы Худайның пірее кізее Позының кӧңнін азып, кӧзіткені полча. Ол анзын ӧң-пазы оңдайнаң идедір: піреезінзер кӧні Позы килче, кемзер-де ангеллерін ызыбысча, кемге-де Позының кӧңнін тӱсте паза кӧспекнең ас пирче.

Айналар – Сайтанның, ӧӧн айнаның, нымысчылары полчатхан чабал хуттар. Айналар, кізізер кіріп, аны тың иреелепчелер. Сағызын хомай итчелер, аймах ағырығларнаң ағыртчалар паза кізіні хомай киректерні итіртчелер, Иисус Христос, айналарға хаптырған кізілерні имнеп, айналарны сығара сӱрібіс турған. Иисустың ӱгренӌілері ідӧк имнеӌеңнер.

Албан чығӌаңнар – Палестинде орындағы чонның санынаң Рим хағанадының хазна чыындызына албан чыыпчатхан кізі. Албан чығӌаңнар Худайға киртінминчеткен Рим ӱлгӱзіне тоғынчатханнаңар, еврейлер оларны хырт кӧрӌеңнер. Ағаа хоза албан чыыпчатхан кізілер ахчаны, постарына халғызарға тіп, пастыхтарға киректелгеннең кӧп чығӌаңнар.

Алғас – пу сӧстің Наа Молчағда мындағ оңнағлар: 1) пірее кізее Худай Позы паарсазын читіргені алай чахсы иткені (Еф 1:3); 2) пірее кізінің пасха кізее Худайдаң паарсазын читір пирерге, чахсы ит пирерге сурынғаны – сӧстерінең (Рим 12:14) алай хол салып (Мк 10:16). Алғастаң тоғыр-пасха ниме харғас полча.

Аминь – «андағ ползын» теенін таныхтапчатхан еврей сӧзі. Пу сӧс пазырыс соонда чоохталӌаң. Ідӧк Наа Молӌағның хай-пірее грек пічіктерінде кинделернің соонда пазыладыр.

Ангел – пу сӧс грек тілінең «илӌі» алай «хабар ағылған» тіп тілбестелче. Ангеллерні Худай чайаан. Олар, Худайға нымысчы полып, кізілерге полысчалар.

Антихрист – грек тілінең «Христостың ыырӌызы» тіп тілбестелче. Антихрист – прай чабал нимелерні таныхтапча. Ол чир ӱстӱне Христостаң тоғыр чаалазарға сыға салча паза Христосха чох итіртче (кӧр Аз.ч.). Иоанн илӌі антихристтеңер паза антихристтердеңер піди пасча: «Антихрист тилекейге килерінеңер сірер искезер. Амды кӧп антихристтер сых килгеннер…» (1 Ин 2:18). Антихристтер олар Христостаңар Библиядағы ӱгредігні саба оңдайнаң апарчатхан чой ӱгретчілер.

Арығ чӱректіг кізі – Худай Пічиинде (Библияда) Худай чахығларын толдырып чуртирға кӱстенчеткен прай кізілерні іди адапчалар. Ол кізілер Моисей Чахиин толдыр полбастарын пілінзелер дее, олох туста Худай постарына чазыхтардаң позыдар Арачылағӌыны ызарына киртінгеннер.

Асий чирі – Римнің холында полған Кічіг Азияның кидеркі сариндағы аймах (сағамғы Тӱрк чирінің чардығы). Азия континентінең алӌаастабасха кирек.

Ах-арығ – кӧр «ызых».

Ах сағал – Наа Молӌағ киндеде пу сӧс саардағы тигіриб устапчатхан кізіні алай кізілерні таныхтапча. Ол, Худай паза тигірибдегілер таллап алған кізі, прай саринаң ах хылыхтығ паза пик киртіністіг кізі.

Вавилон – сағамғы Ирактың чирінде турған саар. Христос тӧрирінең 600 чӱс чыл азындыра вавилондағылар Иудей чирін чаалап алғаннар, Иерусалим саарны паза Храмны иңзер салғаннар. Иудей чуртағӌыларынаң кӧп чон 70 чыл Вавилон хан-чирінде пазығда полғаннар. Наа Молӌағ Вавилоннаңар чоохтапчатса, чазыхты паза Худайға, Аның чонына тоғырланчатхан кӱстерні таныхтапча.

Галилей чирі – Палестин чирінің алтынзархы чардығы. Анда кӧбізі иудей нимес кізілер чуртапчатханнаңар, пасха чон (язычниктер) чирі тіп адаӌаңнар. Иудей чирінің паза Галилей чирінің аразында Самар чирі полған. Иисус Позының ӱгредіглерінің кӧбізін Галилей чирінде искірӌең.

Давид – Иуданың сӧӧгінең сыххан Израильнің иң саблығ ханы. Ол Пурунғы Молӌағдағы Ырлар киндезінің авторларының пірсі. Амыр паза сын чуртасха кӱстеніп, Давид Худайның кӧңнін толдырған. Аның ӱчӱн Худай, ағаа сыйых идіп, Израиль ханнары хаӌан даа Давидтің тӧлінең сығарлар тіп молӌаан. Еврей ухаанӌылары тиксі-тилекейнің ханы, анынаң сын оңдайнаң устап парар Мессий Давидтің тӧлінең полар тіп киречілееннер.

Динарий – Римнің холындағы чирлерде тузаланылған кӱмӱс ахча. Пір динарий пір кізінің пір кӱнге тоғынып алған чал ахчазына тиңнелче.

Иаков (ИЗРАИЛЬ) – еврейлернің ӧбекезі, Исаактың оолғы, Авраамның пархазы. Ікіс харындазы Исавтың туңмазы. Иаков Исавтың соонаң тӧреен дее полза, че Худай аны таллап алғаннаңар, Иаков тун паланың ӱлӱзін алып алған. Аның он ікі оолғынаң (оларның аттары Рувим, Симсон, Левий, Иуда, Дан, Пеффалим, Гад, Асир, Иссахар, Завулон, Иосиф, Вениамин) еврей чонының он ікі сӧӧгі сыххан. Иаковха Худай пирген «Израиль» атнаң Иаковтың тӧлі полчатхан еврейлер паза Худай оларға пирген хан-чир адал сыхханнар.

Иліг кӱн пайрамы (Тросин) – еврейлернің киртінізі хоостыра Пасханың иліг кӱн соонда таныхталчатхан тоңас чыырына чарыдылған пайрам. Пурунда еврейлер, пу пайрам тузында Иерусалимде Худайға пазырып аларға тіп, Израильнің парчан пулуңнарынаң паза пасха хан-чирлерінең чыылыс парӌаңнар. Пу пайрам кӱнінде Христостың ӱгренӌілеріне Худай Худы тӱс килген соонда олар таныс нимес тіллернең чоохтас сыхханнар (Илӌ 2).

Илӌі – іди піс «апостол» грек сӧзін тілбестепчебіс. Пу сӧс грек тілінең «ӧнетін чахығнаң алай хабарнаң ызылған кізі» тіп тілбестелче. Иисус Христос, Позының ӱгренӌілерінің аразынаң он ікі кізіні таллап, оларны илӌілер тіп адаан. Оларға ӧнетін чахығ пирілген: Арачылағӌыдаңар Чахсы Хабарны чонға читір пирерге. Пу он ікі илӌідең пасха соонаң даа илӌілер полғаннар. Кӧзідімге алза, Матфий (Илӌ 1:15-26) паза Павел (Гал 1:1).

Иуда – Наа Молӌағда мындағ атты пір ле кізі ал чӧрбинче. Оларның аразында ӧӧн кізілер: 1) Иаковтың оолларының пірсі, Израиль тӧстеен пір сӧӧктің пазы. Иуданың адынаң хоостыра тӧлі иудейлер тіп адал сыхханнар (Наа Молӌағда пу сӧснең прай еврейлерні адидырлар), олар орныххан Израиль хан-чирінің аймағы, тізең, Иудей чирі тіп адал парған. Иуданың тӧлінең Израильнің илбек ханы Давид паза Аның тӧлі Иисус Христос полғаннар. Давид тее паза Иисус таа Иудей чирінің пір саарында, Вифлеемде тӧрееннер. 2) Христосты садыбысхан ӱгренӌізі Симонның Искариот Иудазы. 3) Иуда Хан-пиг Иисус Христостың туңмазы. Иуданың пічиин ол пасхан поларға айабас.

Иудей чирі – Израиль хан-чирінің ӱстӱнзархы аймағы. Алында пір полған Израиль хан-чирі сайбал парған соонда Иудей чирі тіп Ӱстӱнзархы хан-чирні адап сыхханнар. Кӧр ідӧк Иуда.

Иудейлер – иң пастап іди Иуданың сӧӧгінең сыххан кізілерні адаӌаңнар (кӧр Иуда). Соонаң пу сӧснең ідӧк еврейлерні паза израиль кізілерні адап сыхханнар. Итсе «иудейлер» сӧснең чонны нимес, киртініс пірігізін адидырлар. Иоанн пасхан Чахсы Хабарда удаа еврейлернің киртіністе устағ-пас полчатхан кізілерні адапчалар.

Кип-чоох – пу ӱгредігліг чоох. Анда Чахсы Хабардаңар, Худайдаңар паза Худай хан-чирінеңер піліс пирілче. Ол чазыт оңдайнаң чоохталчатхан киректі исчеткен кізілерні сағынарға ӱгретче.

Кізі Оолғы – Чахсы Хабар киндеде Иисус Позын іди удаа аданӌаң. Пу сӧстер Пурунғы Молӌағ киндеде ухаанӌы Даниилнің киндезінде учурапча. Анда Худай тӱгенӌі чылда Кізі Оолғына аарлас, сабланыс паза ӱлгӱ пирер тіп чоохталча. Анзы Кізі Оолғының ідӧк Мессий-Арачылағӌы полчатханын кӧзітче. Еврей тілінең пу олаңай ла «кізі» тіп сӧсті таныхтапча.

Кірес – Рим хағанадында Иисус Христостың тузында иң аар сайбағ ит салған ӧлімге чарғылатхан кізілерні анынаң пастыра чох итчеңнер. Ол азаа чирге хазалған, харчи сабылған ағастығ, чазаан тӧге полған. Кіреске хазатыртып ӧдірткені тың иреелестіг паза уйадыстығ саналӌаң.

Кіреске тӱскені (сомдырғаны) – пу кибір кізі, суға патыра кіріп, арығлал парчатханын таныхтапча. Еврейлер пу кибір хоостыра постарын арығланӌаңнар паза храмда тузаланчатхан ідіс-хамысты арығлаӌаңнар. Иисустың тузында Иоанн кізілерні, чазыхтарынаң хыйа полчатханын таныхтап, суғда кіреске тӱзірген. Соонаң пу кибірнең христианнар тигірибі тузалан сыххан.

Левиттер – Олар абыс полбазалар даа, храмда Худайны кӧглернең саблирында, тайыға салылчатхан малны тимнирінде полысчаңнар. Аннаң пасха олар Моисей Чахиин ӱгреніп, чонға таратчаңнар. Левиттер поларға Израиль чонының он ікі сӧӧгінің пірсін тӧстеен Иаковтың Левий оолғының на тӧліне чарадылӌаң.

Мессий-Христос – еврей тілінең пу сӧсті тілбестезе, «Худай таллаан» алай «Худай сӱрткен» тіп оңнирға чарир. «Мессий» сӧс грек тілінең «Христос» полар. Пурунғы Молӌағның тузында, абыстарға, ханнарға паза хай пірее ухаанӌыларға пастарын хайахнаң сӱртіп, турғысчаңнар. Аннаңар Мессий ідӧк «турғызылған» тіп тілбестелче. Мессий – ол Худай ысхан кізі, Арачылағӌы-хан. Аның килерінеңер Пурунғы Молӌағның кинделерінде чоохталча. Иисустың тузында еврейлер Мессийнің килерін сағааннар. Ол, киліп, оларны римляннарның ӱлгӱзінең позыдыбызар паза чир ӱстӱнде Худай хан-ӱлгӱзін турғызыбызар тіп киртінгеннер.

«Минмін» – иудей тілінең «Яхве». Худай, Позын Моисейге кӧріндіртіп, піди аданған. Аның соонаң Ол Моисейні Израиль чонын Египет холынаң осхырарға ысхан. Пу сӧс иудейлерге уғаа ызых полғаннаңар, аны адирға даа чарадылбаӌаң. Пу сӧстің орнына «Хан-пиг» сӧснең тузаланӌаңнар. Пурунғы Молӌағ киндезін грек тіліне пурунғыда тілбестеенде, «Яхве» сӧсті «Минмін» тіп тілбестееннер. Иоанн пасхан Чахсы Хабар киндезінде Иисус Позынаңар іди удаа чоохтанӌаң.

Моисей – ол Израиль чонының иң илбек устағӌызы. Худай аны израиль чонын Египет холынаң осхырарға таллап алған. Моисей, еврейлерні піріктіріп, оларға Худай пирген чахығларны читір пирерге кирек полған. Ол израиль чонын тӧстеп салып, аны Худай молӌаан чирзер апарған. Израиль чоны Моисей пирген чахығлары хоостыра чуртаан паза ағаа киртінген. Пурунғы Молӌағның пастағы пис киндезін Моисейни тіп санапчалар.

Моисей Чахии – ол Пурунғы Молӌағның пастағы пис киндезінде пазылған чахығлар. Ол кинделерде тилекейнің чайалғанынаңар, пастағы кізілернің чазых иткенінеңер чоохталча. Аннаң андар еврей чоны хайдаң сыхханынаңар, хайди Худай еврейлерні Египет холынаң позытханынаңар паза Палестин чирін оларға пиргенінеңер пазылча. Ағаа хоза ол кинделерде Худай пурунғы еврей чонына пирген чахығлар полар. Иң ӧӧні – он чахығ, аннаң даа пасха чахығлар паза кибірлер. Аннаңар ол пастағы пис киндені пӱкӱлее «Чахығ» тіп адапчалар. Пірееде прай Пурунғы Молӌағ киндезін «Чахығ» тіп адапчалар. Ол Чахығдағы ӧӧн чарадығларны Худай Моисейдең пастыра пиргеннеңер, ол чахығларны «Моисей Чахии» тіп адапчалар.

Молӌағ – («чахығ», «чӧптезіг») – Библияда Худайның Позының кӧңнінӌе кізілернең молӌасханы ӧӧн орында турча. Молӌағ алылчатса, ноо даа сари позының ниме идерін пӧгініп, молӌағ пирче. Синай тағда Худай Моисейдең пастыра прай еврей чонынаң молӌас салған. Ол молӌағны «Пурунғы Молӌағ» тіп адапчалар. Худай еврейлерні алғирға паза прай ыырӌылардаң арачылирға молӌап салған. Олар даа, постарының саринаң Худайға киртістіг поларға, Аның чахығда пазыл парған кӧңнін толдырарға киректер. Ухаанӌылар Худайның паза кізілернің аразында Наа Молӌағ полардаңар чоохтаан полғаннар. Наа Молӌағ Иисус Христостың тӧгілген ханынаң пик киречілел парған (1 Кор 11:25).

Мӧгі чуртас – Худай Пічиинде (Библияда) пу пір дее тоозылбинчатхан чуртасты ла нимес, че пу чир ӱстӱ чох пол парза, Худай хан-чирінде пір дее чобағ паза сағыссырас чох чуртас поларын таныхтапча. Ол чуртасты алғаны – Худай иң улуғ сыйых пиргеніне саналча. Андағ чуртасты Худай Иисус Христос Арачылағӌаа киртінгені пастыра пирче. Ағаа киртінминчеткен кізілер мӧгі чуртас ал полбинчалар. Оларны «геенна» – кӧйчеткен кӧл – сағыпча. Олар Худайға пір дее чағын пол полбастар.

Ораза – чиис чібин, пірееде ідӧк суғ даа іспин чӧргені. Пурунғы Молӌағ хоостыра еврейлер пу кибірге тудынӌаңнар. Улам чазыхтарын тастирға сурынған туста алай Худайға ӧнетін сурыныстарнаң айланчатса. Чахсы Хабарда Иисус хырых кӱн ораза тутхан тіп пазылча. Матфей пасхан Чахсы Хабарда (6:16-18) Иисус оразаны хайди тудардаңар чоохтапча.

Отахтар турғысчаң пайрам – иудейлернің Египеттең Худай пирген чирзер 40 чыл парған тусха чарыдылған пайрам. Пу 40 чыл аразында олар хуу чазыда чӧріп, отахтарда чуртааннар. Ол чорыхты таныхтап, еврейлер чылның сай пайрам тузында пір нидиле отахтарда чуртапчалар.

Пасха тіп ӱлӱкӱн – пу сӧс еврей тілінең «хыринӌа парарға» алай ба пасха тузазында «айабызарға» тіп тілбестелче. Пу ӱлӱкӱнні чыл сай часхыда таныхтапчалар. Израиль чонын Египет холынаң Худай осхырғанын піди хумартхылапчалар. Египет ханы еврейлерні позыдыбыссын тіп, Худай Позының ангелін Египеттегі кізілернің тун палаларын паза малларның пастағы тӧлін ӧдірібізерге ысхан. Ангел, еврейлерге теңмин, хыринӌа ирт парыбысхан. Еврейлер постарының тураларын хураған ханынаң таңмалап салғаннар. Аннаңар оларның тун палалары тіріг халғаннар. Аны сағысха киріп, пу ӱлӱкӱнде тайыға хурағанны салчалар. Анаң ол хурағанны тооза чіпчелер. Пір кизек тее итті ікінӌі кӱннің ииріне артызарға чарабас.

Пасха худайлығлар – постарының сағыстары хоостыра еврейлер «пасха худайлығлар» тіп Чалғыс Худайға киртінминчеткен, Худай таллаан чоннаң полбинчатхан прай еврей нимес чонны адааннар. Пірее тілбестеглерде «пасха чоннар» алай «прай пасха чоннар» тіп пазылча. Еврейлер пасха худайлығларны арығ нимес чонға санап, оларнаң палғалыс тутпасха кӱстенӌеңнер.

Сабланыс – Библияда «Худайның сабланызы» теені Худайның тиксі ӱлгӱзін тутчатханын паза Аның илбегін таныхтапча. Пірее тустарда Худайның сабланызы израиль чонының алнында тың чарып, ыс-от полып кӧрін килӌең.

Саддукей – Иисустың тузында еврейлернің аразындағы иң кӱстіг киртініс чӧрімі. Саддукейлернің илеедезі Ӧӧркі Чарғаа кірӌеңнер, оларның санынаң иң улуғ абыстар даа сыхчаң полған. Фарисейлерӧк чіли, олар Моисей Чахиина хатығ тудынӌаңнар. Итсе, саддукейлер, фарисейлердең пасхалалып, Худай Пічиинің кинделерінең Моисей пасхан пастағы пис киндені ле орта тіп санааннар. Ӧліглер тірілерінеңер Моисей Чахиинда пазылбаан тіп санапчатханнаңар, олар анзына киртінмеӌеңнер.

Сайтан – пу «ыырӌы» тіп сӧсті таныхтапча. Ол Худай чайап салған хут полча. Анаң ол хут Худайдаң тоғыр пол сығып, позының соонӌа кӧп ангеллерні апарған. Ол ангеллерні соонаң айналар тіп адап сыхханнар. Сайтан, кізілерні чазых идерге кӧӧктіріп, Худайның пай пӧгіннерінең тоғыр полча. Иоанның Азых чооғында сайтанның чиңдіргенінеңер паза аның чох иділгенінеңер чоохталча.

Самарлар – іди Самар чирінде чуртапчатхан чонны адаӌаңнар. Ол чон, иудейлерӧк чіли, Моисей пирген чахығӌа чуртааннар паза постарын, пурунғы израиль чонының тӧлі тіп, санаӌаңнар. Че самарларның ӧбекелері, израиль чонынаң сыххан даа ползалар, пасха худайларға пазырӌаңнар. Аннаңар иудейлер, оларны киртіністері хоостыра кірліглерге санап, оларға чағын полбаӌаңнар.

Синагога – іди еврейлер постарының Худайға пазырӌаң ибін адаӌаңнар. Олар, пеер суббота сай чыылызып, Худай Пічиин паза молитваларны хығырӌаңнар. Иисустың тузында еврейлер чуртапчатхан кӧп саарларда синагогалар полӌаңнар. Синагогада чыылысхан кізілернің полған на постаң кізізі Худай Пічиинең кизекті хығыр пирӌең.

Синай – Чир ортызындағы талайның (Средиземнай талай) ӱстӱнзархы саринда, сағамғы Египеттің чирінде турчатхан тағ. Пу тағда Худай Моисейнең чоохтазып, еврей чонынаң молӌас салған (чӧпке кірген).

Соломон – Давидтің оолғы, Израиль ханы, кӱлӱгі илбек кізі. Аның тузында Израиль хан-чирі ӧңненген. Иерусалимде Худай храмын пӱдір салған (аның алнында еврейлер Худайға ызых отахта пазырӌаң полғаннар).

Сомнаан худайлар (Тӧстер) – іди еврейлер ибіркі чоннарның, худай идіп, пазырчатхан омалығ тӧстерні адаӌаңнар.

Суббота – еврейлернің «шавват» сӧзінең пӱткен. Ол «тынағ кӱні» теені полча. Худай анынаң чирні чайап тоосханын таныхтаан. (Пастағлар 2:2-3 ). Моисей Чахиинда, пу пір дее тоғыс итпеӌең кӱн тіп, хатығлап чоохталча (Сығыс 20:8-11 ). Иисус Позын «Суббота ээзі» тіп адаан (Лк 6:5) паза пу пір дее ниме итпес кӱн нимес, че чахсы киректер итчең кӱн тіп ӱгреткен.

Сӱннет – Худайның иудейлерге пирген чахииның таңмазы. Худайның паза еврейлернің пабазы Авраамның аразындағы чӧптезіг хоостыра полған на ир пала пу кибір оңдайын иртерге кирек полған. Худайның израиль чонынаң Синай тағдағы молӌаанда Ол пу кибірні толдырарға хатап чахаан. Пу чахығ хоостыра ир кізінің алнының кизек теерізі кизілӌең. Пу кибір мусульманнарда парох.

Тайығ – Худай Пічиинде (Библияда) тайығ пастағызынаң сығара адалча. Худайны улуғлап пастағы тайығ иткен кізілер Адамнаң Еваның ооллары Каиннең Авель полчалар (Пастағлар 4 ). Моисей Чахии еврейлерге аймах тайығларны идерін чоохтап салған. Олар ӧӧнінде ікі пасха полғаннар: чазыхтары ӱчӱн паза алғас тайығлары. Тайыға хай пірее маллардаң паза хустардаң, алай чахсы чыстығ оттардаң салӌаңнар. Тайыға салған ит алай тамах чардыхти ӧртелӌең, чардыхти левиттерге паза абыстарға чииске пиріл парӌаң. Наа Молӌағда прай кізілернің чазыхтары ӱчӱн тӱгенӌі тайығ Иисус Христос полыбысхан.

Тайығ салӌаң орын – Еврейлернің Моисей Чахии хоостыра итчеткен тайығларының орны. Моисей Чахии хоостыра пасха орыннарда тайығ саларға чарадылбаӌаң. Иисустың тузында ол орын Иерусалимдегі храмда полған. Тайыға салылчатхан мал храм алнындағы сиден істінде соғылӌаң. Тайып ӧртеен тадылығ чыстығ оттар, тізең, храм істіндегі кӧзеңенің алнында ысталӌаңнар.

Тигіриб – пу сӧс храмны алай тураны таныхтабинча. Церковь алай тигіриб – ол киртінчеткен кізілернің чыылығлары. Наа Молӌағ киндеде Христосха киртінчеткеннернің полған на саардағы чыылығларын іди адаӌаңнар.

Тигір хан-чирі – кӧр Худай хан-чирі.

Тус сананызы – пурунғы еврейлернің алты сағат иртеннең алты сағат иирге теере кӱнӧрткізі саналӌаң. Кӱн хонызынаң кӱн сығызына теере хараа саналӌаң (6 сағат иирдең 6 сағат иртенге теере). Наа Молӌағ тузында хараағы тус тӧрт хадаға чарылӌаң, кӱнӧрткі тус, кӱн сығызынаң кӱн хонызына теере он ікі сағатха пӧлілӌең. Ӱзінӌі сағат 9 сағат иртенге килісче, алтынӌы сағат – 12-ке, читінӌі сағат – 13-ке, тоғызынӌы сағат – 15-ке, онынӌы сағат – 16-та, он пірінӌі сағат – 17-те, ӱс сағат хараа – 21 сағатха килісчең.

Тӱгенӌі кӱн – пу сӧстер Христостың чир ӱстӱнзер хатап килер тузын таныхтапчалар. Ол туста прай ӧлген кізілер тіріл киліп, прайзы Худайға чарғылаттырарлар.

Ухаанӌы – Худайның сӧзін истіп, ол сӧсті чонға читірчеткен кізілерні іди адапчалар. Ухаанӌылар кізілерні Худайны аарлирға, Аның кӧңнін толдырарға, Ағаа чағыннирға, хынарға паза чабал ниме итпеске ӱгретчеңнер. Еврейлернің кӧп ухаанӌылары Худайдаң искен сӧстерні пічікке пасчаңнар. Ол пічіктер Пурунғы Молӌағ киндезінделер.

Фарисейлер – Иисустың тузындағы еврейлернің киртініс чӧрімі. Фарисейлер Моисей Чахиин паза кибірлерні уғаа хатығ тутчаңнар. Оларны чон аразында тың улуғлаӌаңнар. Олар постары даа уғаа киртінчеткеннерінең паза сын оңдайнаң чуртапчатханнарынаң поғдархаӌаңнар. Иисус оларны, Моисей Чахиин хыйыстырбааны хыныстаң паза паарсастаң артых тіп, санапчатханнары ӱчӱн хомайлан. Иисус оларны хомайлааннаңар паза олар Аны Мессий поларға килістіре кӧрбееннеңер, Фарисейлер Аны ӧлімге пир салғаннар.

Хайхас – чир-чайаанның чуртас оңдайын алыстырчатхан Худайның кӱзі. Іди Худай кӱзінең чазылбас ағырығлар даа чох пол парчалар, ӧлген кізілер дее тіріл килчелер паза пасха даа хайхастар иділчелер. Андағ хайхастарны ідӧк «танығлар» тіп адаӌаңнар. Худай Пічиинде (Библияда) анзы, Худайдаңар киречілеп, ӧӧн орында полча. Іди «танығлар» алай ба хайхастар кізілерге ле полыспинчалар, ідӧк Худай пар полчатханын таныхтапчалар. Иисус итчеткен хайхастар Аның Мессий полчатханын киречілееннер.

Хан-пиг, Хан Худай – іди піс «куриос» тіп грек сӧзін тілбестепчебіс. Пу сӧстің ікі ӧӧн тании полған: 1) грек тілінде алында даа, сағам даа пасха кізізер иптіг айланғаны полча. 2) Пурунғы Молӌағны хығырчатхан еврейлер Худайны, чайыдып, Адонай (пиг, ээзі) адаӌаңнар. Пурунғы Молӌағ грек тіліне тілбестелчеткенде, еврейлер «Адонай» сӧсті тузаланған орында гректер «Куриос» пасчаңнар. Іди пу сӧс Наа Молӌаға «Худай» сӧсті таныхтап, кірген. Хакас тілбестеенде «Хан Худай» сӧстер орных парғаннар. Иисусты адап, тізең, Хан-пиг адапчабыс. Иисус сынында Худай Оолғы паза Худай полза даа, Наа Молӌағны тілбестепчетсе, Аны Хан Худай адирға чарадылбинча. Анзы тигіриб чоны Иисустың Худай полчатханын, Ол ӧлімнең тіріл килгенде ле, піліп алғаннаң палғалыстығ. Наа Молӌағның авторлары Иисусты «Куриос» тіп адапчатханнары олар Аны сынында Худайға санапчатханнарын пазох хатап киречілепче.

Храм – ол Иерусалим саардағы ызых иб. Еврейлер мында ла Худайға тайығ салӌаңнар паза ӱлӱкӱннерде чыылысчаңнар. Храмны иң пастап пістің эраның алнындағы 10 векте еврейлернің илбек ханы Соломон пӱдірген. Ол храмны пістің эраның алнында 586 чылда Вавилон азымахчылары иңзергеннер. Иисустың тузындағы храмны иудей ханы Илбек Ирод пӱдірген полған. Храмның туразы ибіре галереялар пӱдірілген полған. Галереялар храм ибіре полған чирні пӧліктерге чарғаннар (кинденің соондағы схеманы кӧріңер). Храм галереяларында кізілер кӧп чыылыс парӌаңнар. Иисус ухаанӌылаан хоостыра тӱрче поларынаң, ол тіріл килген соонда, пістің вектегі 70 чылда ол храмны римляннар иңзер салғаннар. Ол храмны, паза нааӌылабин, амға теере пӱдірбееннер.

Худай Пічии – аны піс амды Пурунғы Молӌағ киндезі тіп адапчабыс. Иисустың тузында еврейлер аны Худай Пічии тіӌеңнер. Анда Моисей Чахии, ухаанӌыларның кинделері паза Пічіктер полғаннар. Соонаң Наа Молӌағ киндезін ідӧк адап сыхханнар. Сағам христианнар Библияның прай кинделерін Худай Пічии тіп адапчалар.

Худай хан-чирі, Тигір хан-чирі, Худай хан-ӱлгӱзі, Тигір хан-ӱлгӱзі – Наа Молӌағда Худай хан-чирі теені ікі танығлығ: 1) ол орынны таныхтапча. 2) ол Худай ӱлгӱзін таныхтапча. Аннаңар пістің тілбестегде сағысты орта читірерге артых чарапчатхан – «хан-чирі» алай «хан-ӱлгӱзі» – сӧстернең ікі оңдайли тузаланчабыс.

Худай Худы – Ол Иисус Христосты кіреске тӱзірчеткен туста тӱскен (Мф 3:16) паза Ағаа кӱс пирген (Мф 12:8). Худай Худы, Иисус тигірзер ӧӧрлебіскенде, чирге, киртінчеткен кізілерге полызарға, оларны часхарарға паза кӱс пирерге тіп, ызылған (Ин 16:5). Иисус Худай Худынаң тоғыр иткен чазых тасталбас теен (Мф 12:31-32). Худай Худы киртінчеткен кізілерде чуртапча (Рим 8:9). Худай Пічии (Библия) киртіністіг кізілерні Худай Худынаң тол парарға сыбыра хығырча (Еф 5:19).

Худай Хурағаны – Пурунғы Молӌағ киндезінде хурағанны тайыға салӌаңнар тіп чоохталча. Ӧӧнінде, Пасха тіп ӱлӱкӱнде. Наа Молӌағ киндезінде Иисус Христосты «Худай Хурағаны» тіп адаӌаңнар. Иисусты иң пастап іди кіреске тӱзірӌең Иоанн адаан. (Ин 1:36). Ол Иисусты Худай хынчатхан, Аны Худайның пӧгінін толдырчатхан кізее санаан. Иисустың кірестегі ӧлімі соонда, «Худай Хурағаны» сӧс наа ниме таныхтап сыххан. Іди Худай Оолғын адап сыхханнар, Ол Позының тынын, кізілерні чазыхтарынаң арачылирға тіп, тайыға пирібіскен.

Чазых – анзы Худайны испеені паза Аның чахиин сайбапчатханы, Худайға удурласчатханы, Аны Хан-пиг тіп адабинчатханы полча. Иң пастағы чазыхты пастағы кізілер Адамнаң Ева идібіскеннер.

Чир тӱбі – Ол ӧліг кізілернің орны. Анда Христосха киртінмеен кізілернің хуттары ӧлім соонда полчалар. Анаң «тӱгенӌі кӱн» читсе, олар тіріл киліп, Худайға чарғылаттырарлар.

Чир ӱстӱ, чир-чалбах – пу сӧс чир-чайанны, кізілерні, мал-хусты, прай тіріг нимені таныхтапча. Че Иоанн илӌінің пічиинде пу сӧске наа сағыс пирілче. Анзы чир ӱстӱндегі прай чабал кӱстерні, Худайға паза Христосха тоғырланчатхан нимелерні таныхтапча. Ідӧк Худайны пілбинчеткен паза Худайға тоғыр полчатхан кізілерні таныхтапча.

Ызых, Ах-арығ – Пурунғы Молӌағда ӧӧнінде Худайға ла килістіре танығ. Иерусалим храмында Иң ызых орын Хан Худай Позының чонынаң хада полчатхан орын полған. Андар абыстар пастығына чылда пір ле хати кірерге чарадылӌаң. Кірер алнында ағаа, ӧнетін тайығ идіп, позын арығланып аларға кирек полған. Ызых нимелер Худайни полғаннар. Наа Молӌағда Иисус Христосха киртініс пастыра Аның ханынаң чазыхтарынаң арығланып алған кізілерні ах-арығ тіп адапчалар. Іди олар Худайға чағдирға оңдай алғаннар (Евр 9). Андағ кізілер Худайның холындалар, аннаңар ах-арығ кізілер тіп адалчалар.

Карталар

Библияда чоохталчатхан орыннарның сомнары паза карталар

Table of Contents

Наа Молӌағ: Иоанн

Наа Молӌағ

- Сӧс Алны

- Иоанн

- Иоанның Чахсы Хабары
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21

Сӧстік

- Абыс
- Авраам
- Адам
- Азых чоох
- Айналар
- Албан чығӌаңнар
- Алғас
- Аминь
- Ангел
- Антихрист
- Арығ чӱректіг кізі
- Асий чирі
- Ах-арығ
- Ах сағал
- Вавилон
- Галилей чирі
- Давид
- Динарий
- Иаков (ИЗРАИЛЬ)
- Иліг кӱн пайрамы (Тросин)
- Илӌі
- Иуда
- Иудей чирі
- Иудейлер
- Кип-чоох
- Кізі Оолғы
- Кірес
- Кіреске тӱскені (сомдырғаны)
- Левиттер
- Мессий-Христос
- «Минмін»
- Моисей
- Моисей Чахии
- Молӌағ
- Мӧгі чуртас
- Ораза
- Отахтар турғысчаң пайрам
- Пасха тіп ӱлӱкӱн
- Пасха худайлығлар
- Сабланыс
- Саддукей
- Сайтан
- Самарлар
- Синагога
- Синай
- Соломон
- Сомнаан худайлар (Тӧстер)
- Суббота
- Сӱннет
- Тайығ
- Тайығ салӌаң орын
- Тигіриб
- Тигір хан-чирі
- Тус сананызы
- Тӱгенӌі кӱн
- Ухаанӌы
- Фарисейлер
- Хайхас
- Хан-пиг, Хан Худай
- Храм
- Худай Пічии

- Худай хан-чирі, Тигір хан-чирі, Худай хан-ӱлгӱзі, Тигір хан-ӱлгӱзі

- Худай Худы
- Худай Хурағаны
- Чазых
- Чир тӱбі
- Чир ӱстӱ, чир-чалбах
- Ызых, Ах-арығ

Карталар