Author: Институт перевода Библии
Date: 2022-09-02T20:12:25.249611+00:00

Наа Молӌағ: Иаковтың

Наа Молӌағ: Иаковтың

1. Наа Молӌағ

1. Сӧстік

2. Карталар

Наа Молӌағ

Наа Молӌағ

1. Сӧс Алны

1. Иаковтың

Сӧс Алны

Сӧс алны

Аарлығ хығырығӌылар!

Сірернің алныңарда хакас тіліне тілбестелген Наа Молӌағ. Наа Молӌағнаң Пурунғы Молӌағ пір кинде полып, тилекейде иң хығырылчатхан Худайның (Ызых) Пічии алай ба Библия полча.

Наа Молӌағ – ол 27 кинденің чыындызы полча. Андар тӧрт Чахсы Хабар, Худай илӌілерінің чуртастарынаңар кинде, Илӌілернің пічіктері паза Ухаанӌыларның Азых Чооғы киріл парғаннар. Грек тілінең «Евангелие» сӧс «Чахсы Хабар» тіп тілбестелче. Іди Иисус Христос Позының ӱгредиин адап салған, сах ідӧк Наа Молӌағның пастағы тӧрт киндезі адалча. Анда евангелисттер Матфей, Марк, Лука паза Иоанн Иисус Христостың чуртазынаңар паза иткен киректерінеңер, Аның ӱгредиинеңер паза Ол иткен хайхастардаңар, Аның ӧлімінеңер паза тірілгенінеңер чоохтапчалар.

Худай илӌілерінің чуртастарынаңар киндеде Иисус Христостаңар Чахсы Хабар хайди тарадылғаннаңар чоохталча. Пу киндеде Христос киртінізінің пастағы чылларында полған киректернің изерезі кӧзіділчеткеннеңер, ол тархынның тың аарлалчатхан киречізі полча. Анда илӌілернің кӱстенізі сылтаанда, Иисус Христостаңар хабар тиксі-тилекейге хайди тарадылғаннаңар чоохталча.

Наа Молӌаға ідӧк Павелнің, Петрның, Иоанның паза илӌілернің пасхалары даа Христос тӧрееннең 1-ғы чӱс чылында пасхан 21 пічии кірген. Полған на пічік кемге-де, христиан ӧмелеріне алай алынӌа кізілерге адалып, пазыл парғаннар.

Наа Молӌағның халғанӌы киндезі, Илӌілернің Азых Чооғы, ухаанӌы ниме. Аны хығырары оой ла нимес. Анда тилекейнің тархынында Худай полғанының чазыдын асчатхан кӧп омалар пар. Пу киндеде ідӧк Худай тилекейні чарғылирдаңар паза пу чир-чарыхтың орнына «наа тигірнең наа чир» тіп адалчатхан артых, мӧгі хан-чир килерінеңер чоохталча.

Наа Молӌағны тілбестирінде тузаланылчатхан сын пічіктердеңер

Наа Молӌағ пурунғы грек тілінең пазыл парған. Ол кӧп хати холнан хобырылған. Прай ла грек пічіктері пір тӧӧй ниместер. Че пасхалалчатхан орыннарның кӧп сабазы сағыс хоостыра тың на ырабинчалар. Пурунғы пасха пічіктернең тиңни Наа Молӌағның пічиинде андағ киліспес орыннар асхынахтар.

Хакас тіліне тілбестег орыс Синод тілбестиине тӧстенче. Піс пілчеткен иң артых пічіктер пірее чирлерде Синод тілбестиинең пасхалалчалар. Хығырығӌыларға грек пічіктерінең пасхалалчатхан андағ орыннар страницаның алтында паза кинденің соондағы таблицаларда чарыда чоохталчалар.

Синод тілбестии удаа таныс грек пічіктерінің пірдеезіне тӧстенминче. (Сағамғы Синод тілбестеглері андағ орыннарны курсивнең алай тӧрткіл скобкаларнаң таныхтапчалар. Че пірееде пір дее хайди таныхтабинчалар). Андағ оңдайларда хакас тілбестии грек пічиин хооп, Синод тілбестиинең пасхалалчатханына сноскаларда ӱндеспинче.

Пу киндее хоза сығарылған нимелер

Кинденің соонда сӧстік табарзар. Анда хакас тілбестиинде тузаланылчатхан паза чарыда чоохтиры киректелчеткен сӧстерні таап аларзар. Сӧстікте пирілчеткен сӧстернің ӱстӱнде мындағ «#» підір пазылых полча. Кинденің соонда, тізең, Наа Молӌағ тузындағы Палестин паза Чағынғы Іскеркі чирлернің карталары, ідӧк Библия тузында полған киректернің орыннарының сомнары кӧзіділ парғаннар.

Хакас тіліне тілбестегдеңер

Тілбестег чахсы синде иділерінің ӱчӱн паза сын грек пічиинің сағызын хыйыстырбастың ӱчӱн, Библияны тілбестепчетсе, хайзы-пірсі сыныхтағлар хайди даа иділедірлер. Хакас тілбестегде, грек пічиин чарытчатса, Библияны тілбестеӌең институттың пасха даа тоғыстарында чіли, пу тоғыста тілбесчілер чоннар аразында алылған оңдайларны хыйыстырбасха кӱстенчелер. Піске грек пічиинің пасха-пасха оңдайли чарыдылчатхан орыннарының тілбестеге пірсін не аларға киліскен, пасхазын (грек пічиинің чарыдылчатхан олох орнын) сноскаа кир салғабыс.

Наа Молӌағ ікі муңӌа чыл мының алнында пазыл парған. Ол сыынаң аны чӱзерлеп улуғ-кічіг тіллерге тілбестеп салғаннар. Амды ол санға хакас тілі кірібӧк парды. Худай Пічии хакас тіліне тілбестелгеннең кӧп ле тус иртпеді – пу проектке он чыл азыра ла. Пу тустың аразына Библияны тілбестеӌең институтнаң Марктың Чахсы хабары (1995), Луканың Чахсы Хабары, Худай илӌілерінің чуртастары (1999), Иоанның Чахсы Хабары, Иоанның пічіктері паза Азых чоох Киндезі (2004), тӧрт Чахсы Хабар (2007) тілбестеліп, сынағ оңдайынаң сығарыл парғаннар.

Библияны тілбестеӌең институт Наа Молӌағны хакас тіліне тілбестир тоғыста кӧп чыллар изере араласхан тілбесчілерге паза редакторларға, ідӧк пу тілбестегні чарыхха сығарарына хабасхан прай кізілерге алынӌа алғызын читірче.

Библияны тілбестеӌең институт

Иаковтың

Иаковтың

1. Иаковтың Пічии

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

Иаковтың Пічии

Иаковтың пічии

Наа Молӌағда адалчатхан Иаков аттығ кізілернің аразынаң Иисустың харындазы, Иерусалимдегі Христос тигірибінің устағӌызы, пу пічікті пасханына артых киртінілче. Хай-пірее істезігӌілер Наа кинденің прай пічіктерінең паза кинделерінең иң пурнада пу пічік пазылған полар тіп санапчалар

Иаков позының пічиин киртініс оңдайларын чуртасха кирерінде ниигін кӧрбеен христианнарға пасча. Иаков оларға олаңай чуртаста хайди тудын чӧрердеңер сағыстарынаң ӱлесче, кӱлӱк сағыстаңар, пайдаңар паза чохтаңар, хоп чоохтаңар паза сайғахтаңар, тыстаныстаңар паза сӱзӱріктеңер сурығларны ӱзӱрче. Иаковтың ӧӧн сағызы мындағ: Худайға киртіністі киректернең киречілебезе, андағ киртініс арачыланысха ағылбас.

Автор хығырығӌаа, Худайға сыннаң киртінчеткен кізі хайди даа Худайға чарас ниме идер тіп, сағыс пирче.

1

Алғас

1^1Иаков, Худайның паза Хан-пигібіс Иисус Христостың хулы, сірерге, тарадыл парып чӧрген он ікі сӧӧкке[*], пасчам. Изен-хазых полыңар![*]+

Худай чолын пазып, ікінӌілебе

2-3Піліңер, сірернің киртіністеріңні сынааны тыстанысты тӧрітче. Аннаңар, харындастарым, аймах сынағларға кір парчатсаңар, анзын улуғ ӧрініске санаңар++. 4Сірер сағыс кір парған, толдыра, читпестер чох кізілер пол парар ӱчӱн, тыстаныс позының тоғызын ит саларға кирек+. 5Сірернің пірееңернің Худайдаң пирілген хыйғазы читпинчетсе, Аннаң сурынзын, ағаа пирілер. Худай прайзына, харанмин, уйаттырбин, пиредір нооза. 6Че кӧмес тее ікінӌілебин, киртініп, сурынарға кирек. Ікінӌілеен кізі чилге сабылған талай салғағы осхас+. 7Андағ кізі Хан-пигібістең ниме аларына ізенмезін+. 8Ікі сағыстанған кізі ноо даа чолында пик турбас.

Кӧдірілгені паза пазынӌыхтатханы

9Пазындыртчатхан харындас анзына кееркезін – Худай аны іди кӧдірче+. 10Пай, тізең, Худай аны пазынӌыхтапчатханына кееркезін. Ис-пай, чазы чахайағы чіли, салых парар, нооза. 11Кӱн сыхса, ізіг пол килче, кӱн ізиине от хурупча, чахайах салыхча, сілиин чідірче. Ідӧк пай кізі дее позының чолында салых парыбысча+.

Сынааны паза хыӌаландыртханы

12Сынағ иртчеткен кізі часкалығ. Ол сынағларны турыстығ иртіп алза, Худай Позына хынғаннарға сыйиин – молӌаан чуртасты пирер+. 13Сынағларда пірдеезі «Худай мині хыӌаландырча» тібезін. Худай чабалға сабыла чоғыл, аннаңар Позы даа пірдеезін хыӌаландыртпинча. 14Че позының хынығыстарына салынған кізі позын хыӌаландыртча. 15Хыӌаланыс, тізең, чазых пазап салып, аны тӧрітче. Чазых, тізең, кӱзіне кір парза, ӧлімні тӧрітче+.

Прай чахсы ниме Худайдаң

16Хынған харындастарым, постарыңны алаахтырынмаңар+. 17Чахсы, толдыра ниме ӧӧртін, тигірдегі чарытхыларны чайаан Худайдаң килче. Ол Позы хаӌан даа алыспинча, алызар кӧлекті дее тастабинча+. 18Пісті Аның таллама чайаачызы ползыннар тіп сағынып, Ол пісті сынның сӧзінең тӧріт салған+.

Худай сӧзін искені алай аны толдырғаны

19Піліңер зе, хынған харындастарым, ноо даа кізі истерге чапчаң ползын. Чоохтанарға, ӧкпеленерге маңзырабас ползын. 20Кізі ӧкпезінең Худайның сыны тӧрир чоғыл нооза. 21Аннаңар нинӌе пар чуртас похсағын, тооза чабалланысты хыйа идіп, сірерге пирілген сӧсті пазымнығ чӱрекнең алыныңар. Ол сірернің худыңарны арачылап полар+.

22Посты алаахтырып, сӧсті истееӌік полбаңар, че аны толдырчатхан кізі полыңар+. 23Сӧсті истіп ле, че аны толдырбинчатхан кізі позын кӧріндестең кӧрінчеткен кізее тӧӧй: 24кӧрініп алып, хыйа пастырыбыстох ла, позы хайдағ полчатханын андох ундудыбысча. 25Сірерні пос итчеткен Худайның чахсы чахиин тирең ӱгреніңер, аны толдырчатсаңар паза искен нимені ундубинчатсаңар, Худай сірернің прай киректеріңні алғап пирер+.

26Худайға орта пазырчам тіп сағынып ала, олох туста тіліңе сыданминчатсаң, син позың позыңны алаахтырчазың паза синің пазырғаның пір дее нимее турбинча+. 27Худай Пабабысха арығ, пырозы чох пазырғаны – ол ӧкістердеңер паза чалғыс чарым халған ипчілердеңер сағыссырааны паза посты пу чуртастың хынығыстарынаң хайраллааны+.

2

Кізілерні талластырбаңар

2^1Харындастарым! Хайди сірер, сабланыс Хан-пигіне Иисус Христосха киртініп ала, олох туста кізілерні талластырадырзар+? 2Пістің чыылыға алтын пурбалығ, пай тонанған кізі килзе алай уйан кип-азахтығ чох-чоос кірзе, 3сірер, пай тонанғанына кӧріп, «тӧрзер иртіп одырыңар», чох-чоозына, тізең, «син тігде тур сал» алай «мында, азаам хыринда одыр» тіп салзаңар, 4постарыңа артых алынып, хомай сағыстығ чарғыӌылар пол парбинчазар ба? 5Истіңер зе, хынған харындастарым! Худай тилекейде чохтарны киртініске пай поларға паза Аның хан-чирін ээленерге таллаан нимес пе? Худай ол хан-чирін Позына хынчатханнарға молӌаан нооза+. 6Сірер, тізең, чохты нимее салбин полдар. Пайлар сірерні хыйыхтапча ниместер бе? Сірерні чарғаа тартчатханнар олар ниместер бе? 7Сірер постарыңны аданчатхан Иисус Христостың аарлығ адын сӧклепчеткен кізілер пайлар ниместер бе?

Хыныс чахиинаңар

8Сірер Хан чахиин (Пічікте «чағыныңа позыңа чіли хын» теенін) толдырчатсаңар, чахсы итчезер. 9Че сірер, кізілерні талластырчатсаңар, чазых итчезер, чахығ сайбағӌылары пол парчазар. 10Прай чахығларны толдырып, піреезін не сайбаан кізі пірдеезін толдырбаанға тиңнелче+. 11Кем «оралыс чӧрбе» теен, олох «ӧдірбе» теен. Че чӧрбиндеечетсең, кізіні, тізең, ӧдір салзаң, син чахығ сайбағӌызызың. 12Аннаңар кізіні пос итчеткен чахығнаң амоғох чарғыладар кізі чіли чоохтанчат паза хылынчат+. 13Син айап пілзең, чарғы тузында сині айирохтар. Ӧлӌей чарғыдаң пӧзік ниме+.

Киртініс паза киректер

14Харындастарым! Піреезі «иткен киректерім чоғыл, че киртінізім пар» тізе, ноо тузадыр. Андағ киртініс арачылап полар ба?

15Харындас алай пиӌе кисчең кибі чох чӧрчетсе, пір кӱннің чиизі дее чох полза, 16пірееңер, тізең, «пар, сағыссыраба: чылынарзың, тох поларзың» тізеңер, че кирексеенні пирбезеңер, ноо тузадыр+. 17Ідӧк киртініс тее, сынап иткен киректері чох полза, пос позы ла полза, ӧліг.

18Піреезі, тізең, «синің киртінізің пар, минің, тізең, киректерім: киректерің чох киртінізіңні кӧзіт пир, мин киректерімнең салылған киртінізімні кӧзіт пирербін» тир+. 19Син Худай чалғыс ла тіп киртінчезің? Чахсы итчезің! Айна-чиктер дее киртінчелер паза халтырапчалар+. 20Син, алығ кізі, чахсы киректері чох киртіністің тузазы чоғын хаӌан оңарып аларзың? 21Адабыс Авраам, Исаак оолғын тайыға саларға тимнеп, іди киртінізін кӧзіткен. Худайның алнында киректернең ахтанған нимес пе?[*]
22Аның киректері киртінізінең пір полғаннарын паза киректерінең киртінізі тол парыбысханын кӧредірзің ме+? 23Пічікте «Авраам Худайға киртінгеннеңер, Ол аны ахталған тіп санаан паза Худайның арғызына адаан» тіп пазылғаны толдырылған+. 24Кӧрчезер бе, кізі киртініснең не нимес, че киректерінең дее ахтанчатханын. 25Ідӧк чӧреес Раав, китегӌілерні удурлап, оларны хорғыс чох чолға кирібіскенінең ахтанып албаан ма за?[*]
26Тыны чох ит-сӧӧк ӧліг ниме. Киректері чох киртініс тее ідӧк ӧліг.

3

Сӧс кӱзі

3^1Харындастарым! Піс чарғаа артых тартыларын пілчеткенде, кӧбізіңер ӱгретчі поларға кӱстенмеңер+. 2Прайзыбыс таа кӧп чазых идедірбіс нооза. Кем сӧсте чазых итпинче, ол толдыра кізі, позының прай даа иді-сӧӧгіне сыдан полар+. 3Мына піс аттың ахсына, чоох иссін тіп, суғлух суғыбысчабыс паза аның ит-сӧӧгінең устап парчабыс. 4Ідӧк керіптер дее: ханӌа даа улуғ ползыннар, хайдағ даа кӱстіг чиллер сӱр чӧрзіннер оларны, чоллапчатхан ээзі улуғ нимес ле тиріг пастыра хынғанни апарча оларны. 5Тіл дее ідӧк. Улуғ нимес ле чардығыбыс ол, че кӧпті ит салча. Кӧріңердек, кічіг от-чалын даа хайдағ кӧп ниме ӧртеп саладыр.

6Тіл – ол от-чалын. Ол чуртазыңны чох ит полар чабал нимее толынча. Тіл кӧйчеткен кӧлдең тамылчатханнаңар, аның прай нимені хырчатхан от-чалынға чуртазыңны ағыл полар кӱзі пар+. 7Аң-хустар, чылысхылар, талай малы – прай тіріг-тыннығ ниме кізі кӱзіне пазындырт салған, пастырча. 8Тілні, тізең, пірдеезі пазын полбинча. Ол тудығ пілбес хыйал. Анда ӧлім ағылчатхан оо. 9Анынаң піс Худайны паза Пабабысты алғапчабыс, анынаңох Худайны сомнап чайалған кізілерні харғапчабыс. 10Пір аастаң алғас паза харғас сыхча. Іди поларға чарабас, харындастарым. 11Пір орыннаң сыххан хара суғ тадылығ, олох туста ачығ ағадыр ба? 12Харындастарым! Смоковница ағазында маслиналар ӧзер чоғыл, виноград хырчынында смоквалар ӧспинӧкче. Ідӧк хара суғ пір саңай тадылығ паза тустығ суғны сығара саппинча.

Ӧӧртін тӱзірілчеткен хыйға

13Сірер хыйға ползаңар паза Худай ниме киректепчеткенін пілчетсеңер, чахсы киректер ле идіп чуртаңар. Чахсы киректеріңе махтанминчатсар, андада сірер сыннаң даа хыйғазар+. 14Че чӱрееңерде ачығ істі чохтанысты, тімелісті тутчатсар, хыйғазар тіп махтанмаңар, сыннаң тоғыр чойланмаңар. 15-16Хайда істі чохтаныс паза тімеліс, анда оңдай чоғыл, анда прай ниме чабал. Ол ӧӧртін тӱсчеткен хыйға нимес, че пу чирдең, кӧңніңердең, айнадаң+. 17Кізінің ӧӧртін килген хыйғазы – иң пурнада, арығ, анаң амыр, тың тапсабас, сӧс истеечі, паарсасха паза чахсы киректерге толдыра, кізілерні талластырбас паза чойырхабас ниме. 18Амырға хынчатханнар амырның ӱренін таарыпчалар. Аның нимізі, тізең, – арығ чӱрек+.

4

Худайның холына пирініңер

4^1Сірернің араңарда ыырлас паза тоғырланыс хайдаң сыхча? Мыннаң нимес пе: иді-ханыңарда чааласчатхан хынығыстардаң нимес пе+? 2Хыӌыхтанған нимелерің сірерде чоғыл. Ӧдірчезер паза істі чохтанчазар – че чидін полбинчазар. Тартысчазар паза ыырласчазар – чоғылох. Сурынминчазар нооза. 3Сурынза даа, ал полбинчазар – постың хынығыстарын толдырарға хынчатханнаңар саба сурынчазар. 4Чӧреестер, пілбинчезер бе, пу Худайы чох чуртаснаң ынағласханы, Худайнаң ыырласханы полча. Кем андағ чуртаснаң ынағласча, ол Худайның ыырӌызы пол парар+. 5Алай сірер Худай Пічиинде «пісте чуртапчатхан хут кӱннеенӌе хынча» теенін тик нимее санапчазар ба+? 6Че ол аннаң даа улуғ паарсасты пирче. Аннаңар чоохталча нооза: «Худай улуғзырхостарны тоғыр кӧрче, пазымнығларға, тізең, паарсазын чайча»+.

7Аннаңар, Худайның холына кіріңер. Сайтанға тоғыр полыбызыңар, ол сірердең андада тизіп ойлир+. 8Худайға чағдаңар – сірерге Ол чағдирох. Чазыхтығлар, холларың арығлабызыңар, ікі сағыстанғаннар, чӱректерің тӱзедібізіңер+. 9Чобалыңар, ылғаңар, сыхтаңар. Хатхы сыытха, ӧрініс чобаға айлан парзын. 10Худайның алнында чамараңар, ол сірерні ӧӧрледібізер.

Кізі соона тӱспеңер

11Харындастар, удур-тӧдір хоп сығарыспаңар. Харындазының соона тӱсчеткен алай аны ӱзӱрчеткен кізі чахығны хоптапча. Чахығны ӱзӱрчетсең, син аны толдырбинчазың, че чарғылапчазың+. 12Арачылап полар алай чох ит салар Чахығ ээзі паза Чарғыӌы чалғыс ла. Син чи, пасхаларын ӱзӱрчеткен, кемзің+?

Улуғ чоохтанмаңар

13Ам сірер, «Пӱӱн алай таңда андағ-да саарға парып, пір чылӌа чуртап, садығнаң айғазып, парыс аларбыс» тіпчеткеннер, истіңер зе. 14Сірер, таңда ниме поларын паза чуртазыңар хайдағ поларын пілбинчеткеннер! Нимедір сірернің хысха чуртазыңар? Тӱрчеге килген паза мындох чох пол парған оор ол+. 15«Худай пирзе, тіріг чӧрзебіс, анзын алай мынзын идербіс» тир орнына,+
16сірер кӧдірілӌектеріңнеңер кӧкеесімненчезер. Ол кӧкеесімненіс – чабал ниме. 17Чахсыны ит полар кізі аны итпинчетсе, ағаа ол чазыхха саналар+.

5

Пайларға сизіндіріг

5^1Истіңер зе, сірер, пайлар. Сірерге килиген чобағларыңа ылғаңар паза сыхтаңар+. 2Пайыңар чызып парған, кибіңерні кӧӧ чіп салған+. 3Алтын-кӱмӱстерің таттап парған. Сірер ізенген пайыңар, чалын чіли, иді-ханыңарны чіп салар. Сірер чыынған пайыңар чарғы кӱнінде сірердең тоғыр киречілир+. 4Мына хыраларыңда ас тоғынғаннардаң хыза саап алған чал ахчазы аахтапча, ас саапчатханнарның даа аахтааны прайзынаң кӱстіг Хан Худайның хулаана читті. 5Сірер чир ӱстӱнде чырғап-мӧтеп чуртаазар, чӱрек хынғанни полчатчаңзар. Чӱректерің толыға салар симіс мал сині пол парған. 6Сірер ах-арығ кізіні, чарғылап, ӧдір салғазар. Ол сірерге тоғырланмаан.

Иреелесте тыстаныңар

7Че, харындастар, Хан-пиг килерін тыстаныснаң сағыңар. Мына хыраӌы чирдең аарлығ ниміс сахтапча. Аны алар ӱчӱн, ол наңмыр чаарын часхы-кӱскӱзін тыстанып сағыпча. 8Сірер дее іди тыстаныңар: Хан-пигнің килері чағдапчатханнаңар, чӱрееңерні пик тудыныңар+. 9Харындастар! Чарғаа хабылбас ӱчӱн, удур-тӧдір хоптаныспаңар, – мына Чарғыӌы ізік алнында тур+. 10Харындастар! Чобағны тобыр парарында паза ӱр тыстанарында кӧзідімге Хан Худайның адынаң чоохтап чӧрген ухаанӌыларны алып алыңар+. 11Тыстаныста пик тудынғаннарны піс часкалығ тіп санапчабыс. Сірер Иовтың хайди тыстанғанын паза Хан Худай анзын хайди тоосханын пілчезер. Хан Худай айаачы паза нымзах паарлығ нооза+.

12Харындастарым! Иң пурнада, тигірні дее, чирні дее, пасхазын даа киречее тартып, пірдеезіне молӌағ пирбеңер. Че, сірер чарғаа тартылбас ӱчӱн, «йа» теені «йа» ползын, «чох» – «чох» ползын+.

Пазырыстың кӱзі

13Сидікке урунзаң – пазыр. Хайзылары кӧгліглер бе? Худайға алғастар сарназыннар+. 14Пірееңер ағырчатса, тигіриб ах сағалларын хығыртыңар – Худайның адынаң чыстығ хайах сӱртіп, пазырзыннар+. 15Олар киртініп пазырзалар, Худай ағырығ кізіні, чазылдырыбызып, азахха турғыс салар. Ол кізінің иткен чазыхтары, тізең, позыдылар. 16Чазыхтарыңны удур-тӧдір сығарынызыңар. Чазыл парар ӱчӱн, пірсі пірсінің ӱчӱн пазырыңар. Арығ чӱректіг кізінің пазырғаны улуғ кӱстіг ниме+. 17Илия піс осхас кізі полған. Наңмыр чағбазын тіп пазырғанында, чирге наңмыр ӱс чыл алты ай тӱспеен+. 18Пазох пазырғанда, тигір наңмыр пирген. Чир, тізең, ниміс сығарған.

19Харындастарым! Пірееңер сыннаң хыйыс парза, аны саба чолдаң осхырған кізі+
20пілзін: чазыхтығ кізіні саба чолдаң хыйыстырып, аның худын ӧлімнең арачылап халар паза кӧп чазыхтарын чабызар+.

* 1:1 Иаков «он ікі сӧӧктеңер» пазып, прай Худай чонынаңар чоохтапча.

* 1:1 Грек тілінде «изен-хазых» тир орнына «ӧрініңер» тіӌеңнер.

* 2:21 Аннаңар кӧр: Пурунғы Молӌағдағы «Пастағлар» (Бытие) кинде 22:1-18 .

* 2:25 Аннаңар кӧр: Пурунғы Молӌағдағы «Навинің оолғы Иисус» (Иисус Навин) кинде 2:1-16 .

+ 1:1 Мф 13:55, Илҷ 12:17, Илҷ 15:13, Илҷ 21:18, Гал 1:19, Гал 2:9, Лк 22:30, Ин 7:35, Илҷ 26:7, 1 Пет 1:1

+ 1:2 Мф 5:11-12, 1 Пет 1:6-7
+ 1:3 Рим 5:3
+ 1:4 2 Пет 1:6, Мф 5:48
+ 1:6 Мф 21:21, Мк 11:24
+ 1:7 Иак 4:8
+ 1:9 1 Кор 1:31, 2 Кор 10:17
+ 1:11 1 Пет 1:24

+ 1:12 Мф 10:22, Мк 13:13, Иак 5:11, 2 Тим 4:8, Аз.ч. 2:10

+ 1:15 Рим 5:12, Рим 6:23
+ 1:16 Мк 13:5, 1 Ин 3:7, Кол 2:8, 2 Фес 2:3
+ 1:17 1 Ин 1:5
+ 1:18 2 Фес 2:13, Аз.ч. 14:4, Ин 1:13
+ 1:21 Кол 3:8

+ 1:22 Лк 11:28, Ин 13:17, 1 Ин 3:18, Рим 2:13

+ 1:25 Иак 2:12, Лк 11:28

+ 1:26 Иак 3:2-3

+ 1:27 Мф 25:36, 2 Пет 3:14, 1 Ин 5:18, 1 Тим 5:22

+ 2:1 Мф 22:16, Лк 20:21, Рим 2:11
+ 2:5 1 Кор 1:27-28, 2 Кор 8:9, Аз.ч. 2:9
+ 2:10 Мф 5:19, Гал 3:10
+ 2:12 Иак 1:25
+ 2:13 Мф 6:15, Мф 18:35, Лк 6:37
+ 2:16 Мф 25:35, Лк 3:11, 1 Ин 3:17-18
+ 2:18 Мф 7:16, Гал 5:6

+ 2:19 Мф 8:29, Мк 1:24, Мк 5:7, Илҷ 16:17, Илҷ 19:15

+ 2:22 Евр 11:17-18
+ 2:23 Рим 4:3, Гал 3:6,
+ 3:1 Мф 23:8
+ 3:2 1 Ин 1:8-10, Рим 3:23, Иак 1:26
+ 3:6 Мф 12:34, Мф 15:18,
+ 3:13 Иак 2:18
+ 3:15 1 Тим 4:1, Аз.ч. 2:24
+ 3:18 Мф 5:9, Гал 6:8
+ 4:1 1 Пет 2:11
+ 4:4 Ин 15:19, 1 Ин 2:15, Рим 8:7
+ 4:5 1 Кор 6:19
+ 4:6 1 Пет 5:5
+ 4:7 1 Пет 5:8-9, Еф 4:27
+ 4:8 Иак 1:7-8,
+ 4:11 Рим 14:4, Рим 14:10
+ 4:12 Иак 5:9, Лк 12:5, Мф 7:1
+ 4:14 Лк 12:18-20,
+ 4:15 Илҷ 18:21
+ 4:17 Ин 9:41
+ 5:1 Лк 6:24
+ 5:2 Мф 6:19-20
+ 5:3 Рим 2:5
+ 5:8 1 Пет 4:7
+ 5:9 Мф 7:1, Иак 4:12

+ 5:10 Мф 5:12, Мф 23:34, Илҷ 7:52, Евр 11:32-38

+ 5:11 Мф 10:22, Мк 13:13, Иак 1:12, Аз.ч. 2:10,

+ 5:12 Мф 5:34-37
+ 5:13 1 Кор 14:15, Еф 5:19
+ 5:14 Мк 6:13
+ 5:16 Мк 1:5, Илҷ 19:18, Илҷ 9:40, Илҷ 28:8
+ 5:17 Лк 4:25
+ 5:19 Гал 6:1
+ 5:20 1 Пет 4:8

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=XKS

Сӧстік

Сӧстік

1. А

2. В

3. Г

4. Д

5. И

6. К

7. Л

8. М

9. О

10. П

11. С

12. Т

13. У

14. Ф

15. Х

16. Ч

17. Ы

Абыс – Иерусалимдегі Храмның тоғынӌызы. Еврейлернің киртінізінде абыстар Худайға тайығ иртірчелер. Моисей Чахии хоостыра абыстарға Моисейнің харындазы Ааронның на тӧлінең сыххан кізілер турғызылчалар. Абыстар он ікі пӧлікке чарылӌаңнар. Полғаны ла Храмда пір чылда ікі ле хати ікілер неделя тоғынӌаң.

Авраам – пу сӧс еврей тілінең «кӧп кізінің пабазы» тіп тілбестелче. Ол Худай таллап алған кізі полған. Худай Авраамны сӧбірезінең хада, пос чирінең сығып, ыраххы Ханаан чирінзер кӧс парыбызарға хығырған. Худай, аннаң хада чӧптезіг идіп, аны кӧп саннығ чонның адазы ит саларға молӌаан (Пастағлар 12– 22 ). Іди Авраам израиль чонының ӧбекезі полыбысхан. Авраам еврейлерге постарын Худай таллап алғанын таныхтапчатхан кізі полған (Ин 8:33, 39).

Адам – (пурунғы еврей тілінең «кізі» тіп тілбестелче) – Ева ипчізінең хада Худайның пастағы чайап салған кізізі. Пастап олар райда (Едем садта) чуртааннар, че соонаң Худай чахиин сайбабызып, ол оңдайнаң чазых ит салғаннар. Ол сыынаң тӧллері чазыхтығ чуртааннар, чазыхтың ӱчӱн хатығлас, тізең, ӧлім полған. Наа Молӌағда Иисус Христос «халғанӌы Адам» тіп адалған (1 Кор 15:45). Пастағы Адамнаң пастыра тилекейге чазых паза ӧлім кіргеннер. Че Христос чир-чалбахха паарсас, пыро тастирын паза ахтаныс ағылған (Рим 5:12; 1 Кор 15:22).

Азых чоох – Анзы Худайның пірее кізее Позының кӧңнін азып, кӧзіткені полча. Ол анзын ӧң-пазы оңдайнаң идедір: піреезінзер кӧні Позы килче, кемзер-де ангеллерін ызыбысча, кемге-де Позының кӧңнін тӱсте паза кӧспекнең ас пирче.

Айналар – Сайтанның, ӧӧн айнаның, нымысчылары полчатхан чабал хуттар. Айналар, кізізер кіріп, аны тың иреелепчелер. Сағызын хомай итчелер, аймах ағырығларнаң ағыртчалар паза кізіні хомай киректерні итіртчелер, Иисус Христос, айналарға хаптырған кізілерні имнеп, айналарны сығара сӱрібіс турған. Иисустың ӱгренӌілері ідӧк имнеӌеңнер.

Албан чығӌаңнар – Палестинде орындағы чонның санынаң Рим хағанадының хазна чыындызына албан чыыпчатхан кізі. Албан чығӌаңнар Худайға киртінминчеткен Рим ӱлгӱзіне тоғынчатханнаңар, еврейлер оларны хырт кӧрӌеңнер. Ағаа хоза албан чыыпчатхан кізілер ахчаны, постарына халғызарға тіп, пастыхтарға киректелгеннең кӧп чығӌаңнар.

Алғас – пу сӧстің Наа Молчағда мындағ оңнағлар: 1) пірее кізее Худай Позы паарсазын читіргені алай чахсы иткені (Еф 1:3); 2) пірее кізінің пасха кізее Худайдаң паарсазын читір пирерге, чахсы ит пирерге сурынғаны – сӧстерінең (Рим 12:14) алай хол салып (Мк 10:16). Алғастаң тоғыр-пасха ниме харғас полча.

Аминь – «андағ ползын» теенін таныхтапчатхан еврей сӧзі. Пу сӧс пазырыс соонда чоохталӌаң. Ідӧк Наа Молӌағның хай-пірее грек пічіктерінде кинделернің соонда пазыладыр.

Ангел – пу сӧс грек тілінең «илӌі» алай «хабар ағылған» тіп тілбестелче. Ангеллерні Худай чайаан. Олар, Худайға нымысчы полып, кізілерге полысчалар.

Антихрист – грек тілінең «Христостың ыырӌызы» тіп тілбестелче. Антихрист – прай чабал нимелерні таныхтапча. Ол чир ӱстӱне Христостаң тоғыр чаалазарға сыға салча паза Христосха чох итіртче (кӧр Аз.ч.). Иоанн илӌі антихристтеңер паза антихристтердеңер піди пасча: «Антихрист тилекейге килерінеңер сірер искезер. Амды кӧп антихристтер сых килгеннер…» (1 Ин 2:18). Антихристтер олар Христостаңар Библиядағы ӱгредігні саба оңдайнаң апарчатхан чой ӱгретчілер.

Арығ чӱректіг кізі – Худай Пічиинде (Библияда) Худай чахығларын толдырып чуртирға кӱстенчеткен прай кізілерні іди адапчалар. Ол кізілер Моисей Чахиин толдыр полбастарын пілінзелер дее, олох туста Худай постарына чазыхтардаң позыдар Арачылағӌыны ызарына киртінгеннер.

Асий чирі – Римнің холында полған Кічіг Азияның кидеркі сариндағы аймах (сағамғы Тӱрк чирінің чардығы). Азия континентінең алӌаастабасха кирек.

Ах-арығ – кӧр «ызых».

Ах сағал – Наа Молӌағ киндеде пу сӧс саардағы тигіриб устапчатхан кізіні алай кізілерні таныхтапча. Ол, Худай паза тигірибдегілер таллап алған кізі, прай саринаң ах хылыхтығ паза пик киртіністіг кізі.

Вавилон – сағамғы Ирактың чирінде турған саар. Христос тӧрирінең 600 чӱс чыл азындыра вавилондағылар Иудей чирін чаалап алғаннар, Иерусалим саарны паза Храмны иңзер салғаннар. Иудей чуртағӌыларынаң кӧп чон 70 чыл Вавилон хан-чирінде пазығда полғаннар. Наа Молӌағ Вавилоннаңар чоохтапчатса, чазыхты паза Худайға, Аның чонына тоғырланчатхан кӱстерні таныхтапча.

Галилей чирі – Палестин чирінің алтынзархы чардығы. Анда кӧбізі иудей нимес кізілер чуртапчатханнаңар, пасха чон (язычниктер) чирі тіп адаӌаңнар. Иудей чирінің паза Галилей чирінің аразында Самар чирі полған. Иисус Позының ӱгредіглерінің кӧбізін Галилей чирінде искірӌең.

Давид – Иуданың сӧӧгінең сыххан Израильнің иң саблығ ханы. Ол Пурунғы Молӌағдағы Ырлар киндезінің авторларының пірсі. Амыр паза сын чуртасха кӱстеніп, Давид Худайның кӧңнін толдырған. Аның ӱчӱн Худай, ағаа сыйых идіп, Израиль ханнары хаӌан даа Давидтің тӧлінең сығарлар тіп молӌаан. Еврей ухаанӌылары тиксі-тилекейнің ханы, анынаң сын оңдайнаң устап парар Мессий Давидтің тӧлінең полар тіп киречілееннер.

Динарий – Римнің холындағы чирлерде тузаланылған кӱмӱс ахча. Пір динарий пір кізінің пір кӱнге тоғынып алған чал ахчазына тиңнелче.

Иаков (ИЗРАИЛЬ) – еврейлернің ӧбекезі, Исаактың оолғы, Авраамның пархазы. Ікіс харындазы Исавтың туңмазы. Иаков Исавтың соонаң тӧреен дее полза, че Худай аны таллап алғаннаңар, Иаков тун паланың ӱлӱзін алып алған. Аның он ікі оолғынаң (оларның аттары Рувим, Симсон, Левий, Иуда, Дан, Пеффалим, Гад, Асир, Иссахар, Завулон, Иосиф, Вениамин) еврей чонының он ікі сӧӧгі сыххан. Иаковха Худай пирген «Израиль» атнаң Иаковтың тӧлі полчатхан еврейлер паза Худай оларға пирген хан-чир адал сыхханнар.

Иліг кӱн пайрамы (Тросин) – еврейлернің киртінізі хоостыра Пасханың иліг кӱн соонда таныхталчатхан тоңас чыырына чарыдылған пайрам. Пурунда еврейлер, пу пайрам тузында Иерусалимде Худайға пазырып аларға тіп, Израильнің парчан пулуңнарынаң паза пасха хан-чирлерінең чыылыс парӌаңнар. Пу пайрам кӱнінде Христостың ӱгренӌілеріне Худай Худы тӱс килген соонда олар таныс нимес тіллернең чоохтас сыхханнар (Илӌ 2).

Илӌі – іди піс «апостол» грек сӧзін тілбестепчебіс. Пу сӧс грек тілінең «ӧнетін чахығнаң алай хабарнаң ызылған кізі» тіп тілбестелче. Иисус Христос, Позының ӱгренӌілерінің аразынаң он ікі кізіні таллап, оларны илӌілер тіп адаан. Оларға ӧнетін чахығ пирілген: Арачылағӌыдаңар Чахсы Хабарны чонға читір пирерге. Пу он ікі илӌідең пасха соонаң даа илӌілер полғаннар. Кӧзідімге алза, Матфий (Илӌ 1:15-26) паза Павел (Гал 1:1).

Иуда – Наа Молӌағда мындағ атты пір ле кізі ал чӧрбинче. Оларның аразында ӧӧн кізілер: 1) Иаковтың оолларының пірсі, Израиль тӧстеен пір сӧӧктің пазы. Иуданың адынаң хоостыра тӧлі иудейлер тіп адал сыхханнар (Наа Молӌағда пу сӧснең прай еврейлерні адидырлар), олар орныххан Израиль хан-чирінің аймағы, тізең, Иудей чирі тіп адал парған. Иуданың тӧлінең Израильнің илбек ханы Давид паза Аның тӧлі Иисус Христос полғаннар. Давид тее паза Иисус таа Иудей чирінің пір саарында, Вифлеемде тӧрееннер. 2) Христосты садыбысхан ӱгренӌізі Симонның Искариот Иудазы. 3) Иуда Хан-пиг Иисус Христостың туңмазы. Иуданың пічиин ол пасхан поларға айабас.

Иудей чирі – Израиль хан-чирінің ӱстӱнзархы аймағы. Алында пір полған Израиль хан-чирі сайбал парған соонда Иудей чирі тіп Ӱстӱнзархы хан-чирні адап сыхханнар. Кӧр ідӧк Иуда.

Иудейлер – иң пастап іди Иуданың сӧӧгінең сыххан кізілерні адаӌаңнар (кӧр Иуда). Соонаң пу сӧснең ідӧк еврейлерні паза израиль кізілерні адап сыхханнар. Итсе «иудейлер» сӧснең чонны нимес, киртініс пірігізін адидырлар. Иоанн пасхан Чахсы Хабарда удаа еврейлернің киртіністе устағ-пас полчатхан кізілерні адапчалар.

Кип-чоох – пу ӱгредігліг чоох. Анда Чахсы Хабардаңар, Худайдаңар паза Худай хан-чирінеңер піліс пирілче. Ол чазыт оңдайнаң чоохталчатхан киректі исчеткен кізілерні сағынарға ӱгретче.

Кізі Оолғы – Чахсы Хабар киндеде Иисус Позын іди удаа аданӌаң. Пу сӧстер Пурунғы Молӌағ киндеде ухаанӌы Даниилнің киндезінде учурапча. Анда Худай тӱгенӌі чылда Кізі Оолғына аарлас, сабланыс паза ӱлгӱ пирер тіп чоохталча. Анзы Кізі Оолғының ідӧк Мессий-Арачылағӌы полчатханын кӧзітче. Еврей тілінең пу олаңай ла «кізі» тіп сӧсті таныхтапча.

Кірес – Рим хағанадында Иисус Христостың тузында иң аар сайбағ ит салған ӧлімге чарғылатхан кізілерні анынаң пастыра чох итчеңнер. Ол азаа чирге хазалған, харчи сабылған ағастығ, чазаан тӧге полған. Кіреске хазатыртып ӧдірткені тың иреелестіг паза уйадыстығ саналӌаң.

Кіреске тӱскені (сомдырғаны) – пу кибір кізі, суға патыра кіріп, арығлал парчатханын таныхтапча. Еврейлер пу кибір хоостыра постарын арығланӌаңнар паза храмда тузаланчатхан ідіс-хамысты арығлаӌаңнар. Иисустың тузында Иоанн кізілерні, чазыхтарынаң хыйа полчатханын таныхтап, суғда кіреске тӱзірген. Соонаң пу кибірнең христианнар тигірибі тузалан сыххан.

Левиттер – Олар абыс полбазалар даа, храмда Худайны кӧглернең саблирында, тайыға салылчатхан малны тимнирінде полысчаңнар. Аннаң пасха олар Моисей Чахиин ӱгреніп, чонға таратчаңнар. Левиттер поларға Израиль чонының он ікі сӧӧгінің пірсін тӧстеен Иаковтың Левий оолғының на тӧліне чарадылӌаң.

Мессий-Христос – еврей тілінең пу сӧсті тілбестезе, «Худай таллаан» алай «Худай сӱрткен» тіп оңнирға чарир. «Мессий» сӧс грек тілінең «Христос» полар. Пурунғы Молӌағның тузында, абыстарға, ханнарға паза хай пірее ухаанӌыларға пастарын хайахнаң сӱртіп, турғысчаңнар. Аннаңар Мессий ідӧк «турғызылған» тіп тілбестелче. Мессий – ол Худай ысхан кізі, Арачылағӌы-хан. Аның килерінеңер Пурунғы Молӌағның кинделерінде чоохталча. Иисустың тузында еврейлер Мессийнің килерін сағааннар. Ол, киліп, оларны римляннарның ӱлгӱзінең позыдыбызар паза чир ӱстӱнде Худай хан-ӱлгӱзін турғызыбызар тіп киртінгеннер.

«Минмін» – иудей тілінең «Яхве». Худай, Позын Моисейге кӧріндіртіп, піди аданған. Аның соонаң Ол Моисейні Израиль чонын Египет холынаң осхырарға ысхан. Пу сӧс иудейлерге уғаа ызых полғаннаңар, аны адирға даа чарадылбаӌаң. Пу сӧстің орнына «Хан-пиг» сӧснең тузаланӌаңнар. Пурунғы Молӌағ киндезін грек тіліне пурунғыда тілбестеенде, «Яхве» сӧсті «Минмін» тіп тілбестееннер. Иоанн пасхан Чахсы Хабар киндезінде Иисус Позынаңар іди удаа чоохтанӌаң.

Моисей – ол Израиль чонының иң илбек устағӌызы. Худай аны израиль чонын Египет холынаң осхырарға таллап алған. Моисей, еврейлерні піріктіріп, оларға Худай пирген чахығларны читір пирерге кирек полған. Ол израиль чонын тӧстеп салып, аны Худай молӌаан чирзер апарған. Израиль чоны Моисей пирген чахығлары хоостыра чуртаан паза ағаа киртінген. Пурунғы Молӌағның пастағы пис киндезін Моисейни тіп санапчалар.

Моисей Чахии – ол Пурунғы Молӌағның пастағы пис киндезінде пазылған чахығлар. Ол кинделерде тилекейнің чайалғанынаңар, пастағы кізілернің чазых иткенінеңер чоохталча. Аннаң андар еврей чоны хайдаң сыхханынаңар, хайди Худай еврейлерні Египет холынаң позытханынаңар паза Палестин чирін оларға пиргенінеңер пазылча. Ағаа хоза ол кинделерде Худай пурунғы еврей чонына пирген чахығлар полар. Иң ӧӧні – он чахығ, аннаң даа пасха чахығлар паза кибірлер. Аннаңар ол пастағы пис киндені пӱкӱлее «Чахығ» тіп адапчалар. Пірееде прай Пурунғы Молӌағ киндезін «Чахығ» тіп адапчалар. Ол Чахығдағы ӧӧн чарадығларны Худай Моисейдең пастыра пиргеннеңер, ол чахығларны «Моисей Чахии» тіп адапчалар.

Молӌағ – («чахығ», «чӧптезіг») – Библияда Худайның Позының кӧңнінӌе кізілернең молӌасханы ӧӧн орында турча. Молӌағ алылчатса, ноо даа сари позының ниме идерін пӧгініп, молӌағ пирче. Синай тағда Худай Моисейдең пастыра прай еврей чонынаң молӌас салған. Ол молӌағны «Пурунғы Молӌағ» тіп адапчалар. Худай еврейлерні алғирға паза прай ыырӌылардаң арачылирға молӌап салған. Олар даа, постарының саринаң Худайға киртістіг поларға, Аның чахығда пазыл парған кӧңнін толдырарға киректер. Ухаанӌылар Худайның паза кізілернің аразында Наа Молӌағ полардаңар чоохтаан полғаннар. Наа Молӌағ Иисус Христостың тӧгілген ханынаң пик киречілел парған (1 Кор 11:25).

Мӧгі чуртас – Худай Пічиинде (Библияда) пу пір дее тоозылбинчатхан чуртасты ла нимес, че пу чир ӱстӱ чох пол парза, Худай хан-чирінде пір дее чобағ паза сағыссырас чох чуртас поларын таныхтапча. Ол чуртасты алғаны – Худай иң улуғ сыйых пиргеніне саналча. Андағ чуртасты Худай Иисус Христос Арачылағӌаа киртінгені пастыра пирче. Ағаа киртінминчеткен кізілер мӧгі чуртас ал полбинчалар. Оларны «геенна» – кӧйчеткен кӧл – сағыпча. Олар Худайға пір дее чағын пол полбастар.

Ораза – чиис чібин, пірееде ідӧк суғ даа іспин чӧргені. Пурунғы Молӌағ хоостыра еврейлер пу кибірге тудынӌаңнар. Улам чазыхтарын тастирға сурынған туста алай Худайға ӧнетін сурыныстарнаң айланчатса. Чахсы Хабарда Иисус хырых кӱн ораза тутхан тіп пазылча. Матфей пасхан Чахсы Хабарда (6:16-18) Иисус оразаны хайди тудардаңар чоохтапча.

Отахтар турғысчаң пайрам – иудейлернің Египеттең Худай пирген чирзер 40 чыл парған тусха чарыдылған пайрам. Пу 40 чыл аразында олар хуу чазыда чӧріп, отахтарда чуртааннар. Ол чорыхты таныхтап, еврейлер чылның сай пайрам тузында пір нидиле отахтарда чуртапчалар.

Пасха тіп ӱлӱкӱн – пу сӧс еврей тілінең «хыринӌа парарға» алай ба пасха тузазында «айабызарға» тіп тілбестелче. Пу ӱлӱкӱнні чыл сай часхыда таныхтапчалар. Израиль чонын Египет холынаң Худай осхырғанын піди хумартхылапчалар. Египет ханы еврейлерні позыдыбыссын тіп, Худай Позының ангелін Египеттегі кізілернің тун палаларын паза малларның пастағы тӧлін ӧдірібізерге ысхан. Ангел, еврейлерге теңмин, хыринӌа ирт парыбысхан. Еврейлер постарының тураларын хураған ханынаң таңмалап салғаннар. Аннаңар оларның тун палалары тіріг халғаннар. Аны сағысха киріп, пу ӱлӱкӱнде тайыға хурағанны салчалар. Анаң ол хурағанны тооза чіпчелер. Пір кизек тее итті ікінӌі кӱннің ииріне артызарға чарабас.

Пасха худайлығлар – постарының сағыстары хоостыра еврейлер «пасха худайлығлар» тіп Чалғыс Худайға киртінминчеткен, Худай таллаан чоннаң полбинчатхан прай еврей нимес чонны адааннар. Пірее тілбестеглерде «пасха чоннар» алай «прай пасха чоннар» тіп пазылча. Еврейлер пасха худайлығларны арығ нимес чонға санап, оларнаң палғалыс тутпасха кӱстенӌеңнер.

Сабланыс – Библияда «Худайның сабланызы» теені Худайның тиксі ӱлгӱзін тутчатханын паза Аның илбегін таныхтапча. Пірее тустарда Худайның сабланызы израиль чонының алнында тың чарып, ыс-от полып кӧрін килӌең.

Саддукей – Иисустың тузында еврейлернің аразындағы иң кӱстіг киртініс чӧрімі. Саддукейлернің илеедезі Ӧӧркі Чарғаа кірӌеңнер, оларның санынаң иң улуғ абыстар даа сыхчаң полған. Фарисейлерӧк чіли, олар Моисей Чахиина хатығ тудынӌаңнар. Итсе, саддукейлер, фарисейлердең пасхалалып, Худай Пічиинің кинделерінең Моисей пасхан пастағы пис киндені ле орта тіп санааннар. Ӧліглер тірілерінеңер Моисей Чахиинда пазылбаан тіп санапчатханнаңар, олар анзына киртінмеӌеңнер.

Сайтан – пу «ыырӌы» тіп сӧсті таныхтапча. Ол Худай чайап салған хут полча. Анаң ол хут Худайдаң тоғыр пол сығып, позының соонӌа кӧп ангеллерні апарған. Ол ангеллерні соонаң айналар тіп адап сыхханнар. Сайтан, кізілерні чазых идерге кӧӧктіріп, Худайның пай пӧгіннерінең тоғыр полча. Иоанның Азых чооғында сайтанның чиңдіргенінеңер паза аның чох иділгенінеңер чоохталча.

Самарлар – іди Самар чирінде чуртапчатхан чонны адаӌаңнар. Ол чон, иудейлерӧк чіли, Моисей пирген чахығӌа чуртааннар паза постарын, пурунғы израиль чонының тӧлі тіп, санаӌаңнар. Че самарларның ӧбекелері, израиль чонынаң сыххан даа ползалар, пасха худайларға пазырӌаңнар. Аннаңар иудейлер, оларны киртіністері хоостыра кірліглерге санап, оларға чағын полбаӌаңнар.

Синагога – іди еврейлер постарының Худайға пазырӌаң ибін адаӌаңнар. Олар, пеер суббота сай чыылызып, Худай Пічиин паза молитваларны хығырӌаңнар. Иисустың тузында еврейлер чуртапчатхан кӧп саарларда синагогалар полӌаңнар. Синагогада чыылысхан кізілернің полған на постаң кізізі Худай Пічиинең кизекті хығыр пирӌең.

Синай – Чир ортызындағы талайның (Средиземнай талай) ӱстӱнзархы саринда, сағамғы Египеттің чирінде турчатхан тағ. Пу тағда Худай Моисейнең чоохтазып, еврей чонынаң молӌас салған (чӧпке кірген).

Соломон – Давидтің оолғы, Израиль ханы, кӱлӱгі илбек кізі. Аның тузында Израиль хан-чирі ӧңненген. Иерусалимде Худай храмын пӱдір салған (аның алнында еврейлер Худайға ызых отахта пазырӌаң полғаннар).

Сомнаан худайлар (Тӧстер) – іди еврейлер ибіркі чоннарның, худай идіп, пазырчатхан омалығ тӧстерні адаӌаңнар.

Суббота – еврейлернің «шавват» сӧзінең пӱткен. Ол «тынағ кӱні» теені полча. Худай анынаң чирні чайап тоосханын таныхтаан. (Пастағлар 2:2-3 ). Моисей Чахиинда, пу пір дее тоғыс итпеӌең кӱн тіп, хатығлап чоохталча (Сығыс 20:8-11 ). Иисус Позын «Суббота ээзі» тіп адаан (Лк 6:5) паза пу пір дее ниме итпес кӱн нимес, че чахсы киректер итчең кӱн тіп ӱгреткен.

Сӱннет – Худайның иудейлерге пирген чахииның таңмазы. Худайның паза еврейлернің пабазы Авраамның аразындағы чӧптезіг хоостыра полған на ир пала пу кибір оңдайын иртерге кирек полған. Худайның израиль чонынаң Синай тағдағы молӌаанда Ол пу кибірні толдырарға хатап чахаан. Пу чахығ хоостыра ир кізінің алнының кизек теерізі кизілӌең. Пу кибір мусульманнарда парох.

Тайығ – Худай Пічиинде (Библияда) тайығ пастағызынаң сығара адалча. Худайны улуғлап пастағы тайығ иткен кізілер Адамнаң Еваның ооллары Каиннең Авель полчалар (Пастағлар 4 ). Моисей Чахии еврейлерге аймах тайығларны идерін чоохтап салған. Олар ӧӧнінде ікі пасха полғаннар: чазыхтары ӱчӱн паза алғас тайығлары. Тайыға хай пірее маллардаң паза хустардаң, алай чахсы чыстығ оттардаң салӌаңнар. Тайыға салған ит алай тамах чардыхти ӧртелӌең, чардыхти левиттерге паза абыстарға чииске пиріл парӌаң. Наа Молӌағда прай кізілернің чазыхтары ӱчӱн тӱгенӌі тайығ Иисус Христос полыбысхан.

Тайығ салӌаң орын – Еврейлернің Моисей Чахии хоостыра итчеткен тайығларының орны. Моисей Чахии хоостыра пасха орыннарда тайығ саларға чарадылбаӌаң. Иисустың тузында ол орын Иерусалимдегі храмда полған. Тайыға салылчатхан мал храм алнындағы сиден істінде соғылӌаң. Тайып ӧртеен тадылығ чыстығ оттар, тізең, храм істіндегі кӧзеңенің алнында ысталӌаңнар.

Тигіриб – пу сӧс храмны алай тураны таныхтабинча. Церковь алай тигіриб – ол киртінчеткен кізілернің чыылығлары. Наа Молӌағ киндеде Христосха киртінчеткеннернің полған на саардағы чыылығларын іди адаӌаңнар.

Тигір хан-чирі – кӧр Худай хан-чирі.

Тус сананызы – пурунғы еврейлернің алты сағат иртеннең алты сағат иирге теере кӱнӧрткізі саналӌаң. Кӱн хонызынаң кӱн сығызына теере хараа саналӌаң (6 сағат иирдең 6 сағат иртенге теере). Наа Молӌағ тузында хараағы тус тӧрт хадаға чарылӌаң, кӱнӧрткі тус, кӱн сығызынаң кӱн хонызына теере он ікі сағатха пӧлілӌең. Ӱзінӌі сағат 9 сағат иртенге килісче, алтынӌы сағат – 12-ке, читінӌі сағат – 13-ке, тоғызынӌы сағат – 15-ке, онынӌы сағат – 16-та, он пірінӌі сағат – 17-те, ӱс сағат хараа – 21 сағатха килісчең.

Тӱгенӌі кӱн – пу сӧстер Христостың чир ӱстӱнзер хатап килер тузын таныхтапчалар. Ол туста прай ӧлген кізілер тіріл киліп, прайзы Худайға чарғылаттырарлар.

Ухаанӌы – Худайның сӧзін истіп, ол сӧсті чонға читірчеткен кізілерні іди адапчалар. Ухаанӌылар кізілерні Худайны аарлирға, Аның кӧңнін толдырарға, Ағаа чағыннирға, хынарға паза чабал ниме итпеске ӱгретчеңнер. Еврейлернің кӧп ухаанӌылары Худайдаң искен сӧстерні пічікке пасчаңнар. Ол пічіктер Пурунғы Молӌағ киндезінделер.

Фарисейлер – Иисустың тузындағы еврейлернің киртініс чӧрімі. Фарисейлер Моисей Чахиин паза кибірлерні уғаа хатығ тутчаңнар. Оларны чон аразында тың улуғлаӌаңнар. Олар постары даа уғаа киртінчеткеннерінең паза сын оңдайнаң чуртапчатханнарынаң поғдархаӌаңнар. Иисус оларны, Моисей Чахиин хыйыстырбааны хыныстаң паза паарсастаң артых тіп, санапчатханнары ӱчӱн хомайлан. Иисус оларны хомайлааннаңар паза олар Аны Мессий поларға килістіре кӧрбееннеңер, Фарисейлер Аны ӧлімге пир салғаннар.

Хайхас – чир-чайаанның чуртас оңдайын алыстырчатхан Худайның кӱзі. Іди Худай кӱзінең чазылбас ағырығлар даа чох пол парчалар, ӧлген кізілер дее тіріл килчелер паза пасха даа хайхастар иділчелер. Андағ хайхастарны ідӧк «танығлар» тіп адаӌаңнар. Худай Пічиинде (Библияда) анзы, Худайдаңар киречілеп, ӧӧн орында полча. Іди «танығлар» алай ба хайхастар кізілерге ле полыспинчалар, ідӧк Худай пар полчатханын таныхтапчалар. Иисус итчеткен хайхастар Аның Мессий полчатханын киречілееннер.

Хан-пиг, Хан Худай – іди піс «куриос» тіп грек сӧзін тілбестепчебіс. Пу сӧстің ікі ӧӧн тании полған: 1) грек тілінде алында даа, сағам даа пасха кізізер иптіг айланғаны полча. 2) Пурунғы Молӌағны хығырчатхан еврейлер Худайны, чайыдып, Адонай (пиг, ээзі) адаӌаңнар. Пурунғы Молӌағ грек тіліне тілбестелчеткенде, еврейлер «Адонай» сӧсті тузаланған орында гректер «Куриос» пасчаңнар. Іди пу сӧс Наа Молӌаға «Худай» сӧсті таныхтап, кірген. Хакас тілбестеенде «Хан Худай» сӧстер орных парғаннар. Иисусты адап, тізең, Хан-пиг адапчабыс. Иисус сынында Худай Оолғы паза Худай полза даа, Наа Молӌағны тілбестепчетсе, Аны Хан Худай адирға чарадылбинча. Анзы тигіриб чоны Иисустың Худай полчатханын, Ол ӧлімнең тіріл килгенде ле, піліп алғаннаң палғалыстығ. Наа Молӌағның авторлары Иисусты «Куриос» тіп адапчатханнары олар Аны сынында Худайға санапчатханнарын пазох хатап киречілепче.

Храм – ол Иерусалим саардағы ызых иб. Еврейлер мында ла Худайға тайығ салӌаңнар паза ӱлӱкӱннерде чыылысчаңнар. Храмны иң пастап пістің эраның алнындағы 10 векте еврейлернің илбек ханы Соломон пӱдірген. Ол храмны пістің эраның алнында 586 чылда Вавилон азымахчылары иңзергеннер. Иисустың тузындағы храмны иудей ханы Илбек Ирод пӱдірген полған. Храмның туразы ибіре галереялар пӱдірілген полған. Галереялар храм ибіре полған чирні пӧліктерге чарғаннар (кинденің соондағы схеманы кӧріңер). Храм галереяларында кізілер кӧп чыылыс парӌаңнар. Иисус ухаанӌылаан хоостыра тӱрче поларынаң, ол тіріл килген соонда, пістің вектегі 70 чылда ол храмны римляннар иңзер салғаннар. Ол храмны, паза нааӌылабин, амға теере пӱдірбееннер.

Худай Пічии – аны піс амды Пурунғы Молӌағ киндезі тіп адапчабыс. Иисустың тузында еврейлер аны Худай Пічии тіӌеңнер. Анда Моисей Чахии, ухаанӌыларның кинделері паза Пічіктер полғаннар. Соонаң Наа Молӌағ киндезін ідӧк адап сыхханнар. Сағам христианнар Библияның прай кинделерін Худай Пічии тіп адапчалар.

Худай хан-чирі, Тигір хан-чирі, Худай хан-ӱлгӱзі, Тигір хан-ӱлгӱзі – Наа Молӌағда Худай хан-чирі теені ікі танығлығ: 1) ол орынны таныхтапча. 2) ол Худай ӱлгӱзін таныхтапча. Аннаңар пістің тілбестегде сағысты орта читірерге артых чарапчатхан – «хан-чирі» алай «хан-ӱлгӱзі» – сӧстернең ікі оңдайли тузаланчабыс.

Худай Худы – Ол Иисус Христосты кіреске тӱзірчеткен туста тӱскен (Мф 3:16) паза Ағаа кӱс пирген (Мф 12:8). Худай Худы, Иисус тигірзер ӧӧрлебіскенде, чирге, киртінчеткен кізілерге полызарға, оларны часхарарға паза кӱс пирерге тіп, ызылған (Ин 16:5). Иисус Худай Худынаң тоғыр иткен чазых тасталбас теен (Мф 12:31-32). Худай Худы киртінчеткен кізілерде чуртапча (Рим 8:9). Худай Пічии (Библия) киртіністіг кізілерні Худай Худынаң тол парарға сыбыра хығырча (Еф 5:19).

Худай Хурағаны – Пурунғы Молӌағ киндезінде хурағанны тайыға салӌаңнар тіп чоохталча. Ӧӧнінде, Пасха тіп ӱлӱкӱнде. Наа Молӌағ киндезінде Иисус Христосты «Худай Хурағаны» тіп адаӌаңнар. Иисусты иң пастап іди кіреске тӱзірӌең Иоанн адаан. (Ин 1:36). Ол Иисусты Худай хынчатхан, Аны Худайның пӧгінін толдырчатхан кізее санаан. Иисустың кірестегі ӧлімі соонда, «Худай Хурағаны» сӧс наа ниме таныхтап сыххан. Іди Худай Оолғын адап сыхханнар, Ол Позының тынын, кізілерні чазыхтарынаң арачылирға тіп, тайыға пирібіскен.

Чазых – анзы Худайны испеені паза Аның чахиин сайбапчатханы, Худайға удурласчатханы, Аны Хан-пиг тіп адабинчатханы полча. Иң пастағы чазыхты пастағы кізілер Адамнаң Ева идібіскеннер.

Чир тӱбі – Ол ӧліг кізілернің орны. Анда Христосха киртінмеен кізілернің хуттары ӧлім соонда полчалар. Анаң «тӱгенӌі кӱн» читсе, олар тіріл киліп, Худайға чарғылаттырарлар.

Чир ӱстӱ, чир-чалбах – пу сӧс чир-чайанны, кізілерні, мал-хусты, прай тіріг нимені таныхтапча. Че Иоанн илӌінің пічиинде пу сӧске наа сағыс пирілче. Анзы чир ӱстӱндегі прай чабал кӱстерні, Худайға паза Христосха тоғырланчатхан нимелерні таныхтапча. Ідӧк Худайны пілбинчеткен паза Худайға тоғыр полчатхан кізілерні таныхтапча.

Ызых, Ах-арығ – Пурунғы Молӌағда ӧӧнінде Худайға ла килістіре танығ. Иерусалим храмында Иң ызых орын Хан Худай Позының чонынаң хада полчатхан орын полған. Андар абыстар пастығына чылда пір ле хати кірерге чарадылӌаң. Кірер алнында ағаа, ӧнетін тайығ идіп, позын арығланып аларға кирек полған. Ызых нимелер Худайни полғаннар. Наа Молӌағда Иисус Христосха киртініс пастыра Аның ханынаң чазыхтарынаң арығланып алған кізілерні ах-арығ тіп адапчалар. Іди олар Худайға чағдирға оңдай алғаннар (Евр 9). Андағ кізілер Худайның холындалар, аннаңар ах-арығ кізілер тіп адалчалар.

Карталар

Библияда чоохталчатхан орыннарның сомнары паза карталар

Table of Contents

Наа Молӌағ: Иаковтың

Наа Молӌағ

- Сӧс Алны

- Иаковтың

- Иаковтың Пічии
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5

Сӧстік

- Абыс
- Авраам
- Адам
- Азых чоох
- Айналар
- Албан чығӌаңнар
- Алғас
- Аминь
- Ангел
- Антихрист
- Арығ чӱректіг кізі
- Асий чирі
- Ах-арығ
- Ах сағал
- Вавилон
- Галилей чирі
- Давид
- Динарий
- Иаков (ИЗРАИЛЬ)
- Иліг кӱн пайрамы (Тросин)
- Илӌі
- Иуда
- Иудей чирі
- Иудейлер
- Кип-чоох
- Кізі Оолғы
- Кірес
- Кіреске тӱскені (сомдырғаны)
- Левиттер
- Мессий-Христос
- «Минмін»
- Моисей
- Моисей Чахии
- Молӌағ
- Мӧгі чуртас
- Ораза
- Отахтар турғысчаң пайрам
- Пасха тіп ӱлӱкӱн
- Пасха худайлығлар
- Сабланыс
- Саддукей
- Сайтан
- Самарлар
- Синагога
- Синай
- Соломон
- Сомнаан худайлар (Тӧстер)
- Суббота
- Сӱннет
- Тайығ
- Тайығ салӌаң орын
- Тигіриб
- Тигір хан-чирі
- Тус сананызы
- Тӱгенӌі кӱн
- Ухаанӌы
- Фарисейлер
- Хайхас
- Хан-пиг, Хан Худай
- Храм
- Худай Пічии

- Худай хан-чирі, Тигір хан-чирі, Худай хан-ӱлгӱзі, Тигір хан-ӱлгӱзі

- Худай Худы
- Худай Хурағаны
- Чазых
- Чир тӱбі
- Чир ӱстӱ, чир-чалбах
- Ызых, Ах-арығ

Карталар