Author: Институт перевода Библии
Date: 2022-09-02T20:09:24.829082+00:00

Наа Молӌағ: Галат Чиріндегілерге

Наа Молӌағ: Галат Чиріндегілерге

1. Наа Молӌағ

1. Сӧстік

2. Карталар

Наа Молӌағ

Наа Молӌағ

1. Сӧс Алны

1. Галат Чиріндегілерге

Сӧс Алны

Сӧс алны

Аарлығ хығырығӌылар!

Сірернің алныңарда хакас тіліне тілбестелген Наа Молӌағ. Наа Молӌағнаң Пурунғы Молӌағ пір кинде полып, тилекейде иң хығырылчатхан Худайның (Ызых) Пічии алай ба Библия полча.

Наа Молӌағ – ол 27 кинденің чыындызы полча. Андар тӧрт Чахсы Хабар, Худай илӌілерінің чуртастарынаңар кинде, Илӌілернің пічіктері паза Ухаанӌыларның Азых Чооғы киріл парғаннар. Грек тілінең «Евангелие» сӧс «Чахсы Хабар» тіп тілбестелче. Іди Иисус Христос Позының ӱгредиин адап салған, сах ідӧк Наа Молӌағның пастағы тӧрт киндезі адалча. Анда евангелисттер Матфей, Марк, Лука паза Иоанн Иисус Христостың чуртазынаңар паза иткен киректерінеңер, Аның ӱгредиинеңер паза Ол иткен хайхастардаңар, Аның ӧлімінеңер паза тірілгенінеңер чоохтапчалар.

Худай илӌілерінің чуртастарынаңар киндеде Иисус Христостаңар Чахсы Хабар хайди тарадылғаннаңар чоохталча. Пу киндеде Христос киртінізінің пастағы чылларында полған киректернің изерезі кӧзіділчеткеннеңер, ол тархынның тың аарлалчатхан киречізі полча. Анда илӌілернің кӱстенізі сылтаанда, Иисус Христостаңар хабар тиксі-тилекейге хайди тарадылғаннаңар чоохталча.

Наа Молӌаға ідӧк Павелнің, Петрның, Иоанның паза илӌілернің пасхалары даа Христос тӧрееннең 1-ғы чӱс чылында пасхан 21 пічии кірген. Полған на пічік кемге-де, христиан ӧмелеріне алай алынӌа кізілерге адалып, пазыл парғаннар.

Наа Молӌағның халғанӌы киндезі, Илӌілернің Азых Чооғы, ухаанӌы ниме. Аны хығырары оой ла нимес. Анда тилекейнің тархынында Худай полғанының чазыдын асчатхан кӧп омалар пар. Пу киндеде ідӧк Худай тилекейні чарғылирдаңар паза пу чир-чарыхтың орнына «наа тигірнең наа чир» тіп адалчатхан артых, мӧгі хан-чир килерінеңер чоохталча.

Наа Молӌағны тілбестирінде тузаланылчатхан сын пічіктердеңер

Наа Молӌағ пурунғы грек тілінең пазыл парған. Ол кӧп хати холнан хобырылған. Прай ла грек пічіктері пір тӧӧй ниместер. Че пасхалалчатхан орыннарның кӧп сабазы сағыс хоостыра тың на ырабинчалар. Пурунғы пасха пічіктернең тиңни Наа Молӌағның пічиинде андағ киліспес орыннар асхынахтар.

Хакас тіліне тілбестег орыс Синод тілбестиине тӧстенче. Піс пілчеткен иң артых пічіктер пірее чирлерде Синод тілбестиинең пасхалалчалар. Хығырығӌыларға грек пічіктерінең пасхалалчатхан андағ орыннар страницаның алтында паза кинденің соондағы таблицаларда чарыда чоохталчалар.

Синод тілбестии удаа таныс грек пічіктерінің пірдеезіне тӧстенминче. (Сағамғы Синод тілбестеглері андағ орыннарны курсивнең алай тӧрткіл скобкаларнаң таныхтапчалар. Че пірееде пір дее хайди таныхтабинчалар). Андағ оңдайларда хакас тілбестии грек пічиин хооп, Синод тілбестиинең пасхалалчатханына сноскаларда ӱндеспинче.

Пу киндее хоза сығарылған нимелер

Кинденің соонда сӧстік табарзар. Анда хакас тілбестиинде тузаланылчатхан паза чарыда чоохтиры киректелчеткен сӧстерні таап аларзар. Сӧстікте пирілчеткен сӧстернің ӱстӱнде мындағ «#» підір пазылых полча. Кинденің соонда, тізең, Наа Молӌағ тузындағы Палестин паза Чағынғы Іскеркі чирлернің карталары, ідӧк Библия тузында полған киректернің орыннарының сомнары кӧзіділ парғаннар.

Хакас тіліне тілбестегдеңер

Тілбестег чахсы синде иділерінің ӱчӱн паза сын грек пічиинің сағызын хыйыстырбастың ӱчӱн, Библияны тілбестепчетсе, хайзы-пірсі сыныхтағлар хайди даа иділедірлер. Хакас тілбестегде, грек пічиин чарытчатса, Библияны тілбестеӌең институттың пасха даа тоғыстарында чіли, пу тоғыста тілбесчілер чоннар аразында алылған оңдайларны хыйыстырбасха кӱстенчелер. Піске грек пічиинің пасха-пасха оңдайли чарыдылчатхан орыннарының тілбестеге пірсін не аларға киліскен, пасхазын (грек пічиинің чарыдылчатхан олох орнын) сноскаа кир салғабыс.

Наа Молӌағ ікі муңӌа чыл мының алнында пазыл парған. Ол сыынаң аны чӱзерлеп улуғ-кічіг тіллерге тілбестеп салғаннар. Амды ол санға хакас тілі кірібӧк парды. Худай Пічии хакас тіліне тілбестелгеннең кӧп ле тус иртпеді – пу проектке он чыл азыра ла. Пу тустың аразына Библияны тілбестеӌең институтнаң Марктың Чахсы хабары (1995), Луканың Чахсы Хабары, Худай илӌілерінің чуртастары (1999), Иоанның Чахсы Хабары, Иоанның пічіктері паза Азых чоох Киндезі (2004), тӧрт Чахсы Хабар (2007) тілбестеліп, сынағ оңдайынаң сығарыл парғаннар.

Библияны тілбестеӌең институт Наа Молӌағны хакас тіліне тілбестир тоғыста кӧп чыллар изере араласхан тілбесчілерге паза редакторларға, ідӧк пу тілбестегні чарыхха сығарарына хабасхан прай кізілерге алынӌа алғызын читірче.

Библияны тілбестеӌең институт

Галат Чиріндегілерге

Галат Чиріндегілерге

1. Павелнің Галат Чиріндегілерге Пічии

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

Павелнің Галат Чиріндегілерге Пічии

Павелнің Галат чиріндегілерге пічии

Тастых турған Галат чиріндегі (сағамғы Тӱрк чирінің ӧӧн чардығы) христиан тигірибін Павел наа эраның 40 чылларында пастағы миссионер чорығында тӧстеп салған.

Павел Галат чирінең парыбысхан соонда, тӱрче итпинең, киртініске наа ла айланған кізілерзер пасха ӱгретчілер килібіскеннер. Олар, Худайдаң арачыланыс алар ӱчӱн, Моисей Чахиин толдырарға паза сӱннет кистірерге кирек полчатханнаңар ӱгреткеннер. Олар ідӧк Павелнің, Христостаңар Чахсы Хабарны чарыда чоохтап, ӱгредері ӱчӱн, сынында пілізі читкіӌе нимес тіп, чоохтааннар. Павел анзынаңар піл салып, тың хомзын парған паза, пу чой ӱгредігдең тоғыр кӱрезер ӱчӱн, Галаттағы наа тигіриблерге пічік пазыбысхан.

Ол пічік нинӌе-нинӌе чардыхтығ пол парған: 1) Павел позының Христостың илӌізі хайди полыбысханынаңар чоохтааны (1–2 пастағлар); 2) Худай кізілерге Моисей Чахиин толдырчатханнаңар нимес, че Иисус Христосха киртіністің сылтаанда пирчеткенін киречілеені (3:1–5:12); 3) Чахсы Хабарның сылтаанда Худай Худы паза хыныс устапчатхан чуртастаңар пасханы (5:13–6:10); 4) тоозылғаны (6:11-18).

1

Алғас

11-2Кізілердең нимес, кізінің дее пастыра нимес, че Иисус Христостың паза Аны ӧліглердең тірілдірген Худай Пабаның пастыра илӌі полыбысхан Павел Галат чиріндегі тигірибге пасчам. Ідӧк миннең хада полчатхан прай харындастар сірерге изен читірчелер++. 3Худай Пабабыстаң паза Хан-пигібіс Иисус Христостаң паарсас паза амыр хоных сірерге ползын. 4Худай Пабабыстың кӧңні хоостыра Иисус Христос, пісті пу чабал тустардаң осхырарға тіп, пістің чазыхтарыбыс ӱчӱн Позының чуртазын пир салған нооза+. 5Ағаа хаӌан даа сабланыс ползын. Аминь.

Чалғыс сын Чахсы Хабар

6Мин сірерге хайхапчам! Худай сірерні Христостың паарсазынаң хығыртхан. Сірер, тізең, пасха Чахсы Хабарға піди табырах сабылчазар+. 7Сынында пасха Чахсы Хабар чоғыл. Че сірерні алӌаахтырчатхан паза Христостың Чахсы Хабарын тискер чоохтапчатхан кізілер ле пар+. 8Піс позыбыс таа алай тигірдегі ангел дее піс чарлабаан Чахсы Хабарны чарлап сыхса, анзына харғас тӱссін+. 9Сірер постарыңа алынған Чахсы Хабардаң пасхазын чарлапчатханнарға харғас тӱссін тіп, алында даа чоохтаан полғабыс, сағам даа мин чоохтапчам.

10Ам мин кізілернің ме, Худайның ма чахсы хылынғанын тілепчем? Кізілернің кӧңнінӌе поларға кӱстенчем ме? Мин пу тузыма читіре кізілернің кӧңнінӌе пол чӧрерге харасхан ползам, Христостың хулы полбасчыхпын+.

Павел хайди илӌі пол парған

11Харындастар, мин чарлаан Чахсы Хабар кізідең полбинчатханын сірерні пілзіннер тіп сағынчам. 12Мин аны кізідең алып ӱгренмеем, аны мағаа Иисус Христос асхан+.

13Мин иудей чозахтарынӌа чуртап, Худай тигірибін чабал сӱргем паза аны чох идерге кӱстенгем+. 14Пістің сӧӧктегі пір кіримнерімнің аразында иудей чозахтарын мин прайзынаң артых толдырғам, ағаларыбыстың чахығларын кӧмес тее хыйыстырбасха кӱстенгем+. 15Ах-чарыхха тӧреенімдӧк, Худай Позының паарсазы пастыра мині таллап, мағаа чахсы кӧңнің кӧзідіп,+
16минде Позының Оолғын асхан. Ол анзын Худайы чохтарның аразында мин Иисус Христостаңар ӱгредерім ӱчӱн иткен. Мин кізілернең чӧптеспеем. 17Миннең пурун илӌі полыбысханнарға даа тоғазарға Иерусалимзер парбин, Арав чирінзер чӧрібіскем. Анаң пазох Дамаск саарзар айланғам+. 18Ӱс чыл ирткен соонда, мин, Пётрнаң[*] танызып аларға тіп, Иерусалимзер парғам. Анда он пис кӱн полғам+. 19Иаковтаң, Хан-пигнің харындазынаң, пасха илӌі кӧрбеем+. 20Худай мағаа киречі, мин сірерге пір дее чой ниме паспинчам+. 21Аның соонда мин Сирий паза Киликий чирлерінзер парғам. 22Христостың Иудей чиріндегі тигіриблері, тізең, ол туста мині сырайға таныбааннар. 23Че ол кізілер миннеңер мыны искен полғаннар: «Пісті хаӌан-да сӱрген кізі позыох чох иткен киртіністі таратча»+. 24Аны истіп, олар минің ӱчӱн Худайны саблааннар.

2

Илӌілер Павелнең чӧпке кірчелер

2^1Аның соонда, он тӧрт чыл пазынаң, мин, Варнаванаң Титті хада алып, пазох Иерусалимзер парғам+. 2Худайдаң азылғаны хоостыра чол сыххам. Мин Худайы чохтарның аразында чарлаан Чахсы Хабардаңар мындағы тигірибге искіріг иткем. Тигірибнің улуғларына, тізең, ӧнетін искіріг иткем. Алында даа, сағам даа кӱзім тик салбинчам ма тіп пілерім килген+. 3Че олар миннең хада полған Титті, грек тее полза, сӱннет идерге кӱстебееннер+. 4Анзын харындастарыбыс пол чӧрген кізілер хысханнар. Олар, Иисус Христостың пастыра алған пос чуртазыбысты китирге сыынып алып, пісті пазох хулларға айландыр саларға пӧгінгеннер+. 5Піс, Чахсы Хабарның сынын сірерге хайраллап халарға кӱстеніп, оларның оңдайынӌа кӧмес тее полбаабыс. 6Тигірибнің улуғларынаңар чоохтаза, мин кізілерні талластырбинчам. Худай даа талластырбинча. Олар, тізең, улуғлар, Чахсы Хабарға ӱгреткеніме хоза ниме хыспааннар. 7Че улам олар мыны сизінгеннер: Пётрға иудейлернің аразында чіли, мағаа пасха чоннарның аразында Чахсы Хабарны чарлиры пирілген+. 8Худай Пётрны иудейлернің аразында илӌі поларға турғысхан. Олох мині пасха чоннарның аразында илӌі поларға турғысхан. 9Тигірибнің орха-сӧӧгіне саналчатхан Иаков, Кифа паза Иоанн, мағаа пирілген паарсастаңар піл салып, хада полчатханыбысты киречілеп, мағаа паза Варнаваа холларын пиргеннер. Олар пістің пасха чоннарзар, постары, тізең, иудейлерзер парарларынаң чарас салғаннар+. 10Че пір нимедеңер сурынғаннар: чох-чоостарны ундубаңар. Мин анзын, пір дее хыйыстырбин, толдырарға кӱстенгем+.

Пётрны іле сығарғаны

11Пётр Антиох саарзар килгенде, мин аның саба иткенін ағаа кӧні чоохтаам+. 12Иаковнаң хайзы кізілер килгелекте, ол иудей нимес харындастарнаң хада чіӌең. Иудейлер килгеннерінде, тізең, олардаң хорығып, иудей нимес харындастардаң хыйа полып, алынӌа тудын сыххан+. 13Аны кӧріп, пасха даа иудейлер чойырхап чӧргеннер. Варнава даа оларның чойырхааннарына сабыл парыбысхан. 14Че мин оларның Чахсы Хабарның сыны хоостыра тудынминчатханнарын кӧр салғанымда, андада Пётрға прайзының кӧзіне теем: «Син, иудей полчадып, иудей нимес пасха чон чіли чуртапчазың. Андағда ноға пасха чон иудейлер чіли чуртазын тіп кӱстепчезің+?

15Піс тӧрееннең иудейлербіс, піс Худайы чохтар осхас чазыхтығ нимеспіс. 16Моисей Чахиин толдырғаннаң нимес, че Иисус Христосха ла киртініс пастыра кізінің ахтанчатханын піліп алып, піс тее Христос Иисусха киртін сыххабыс. Піс Моисей Чахиин толдырғаннаң нимес, че Христосха киртінгеннең ахтанып алар ӱчӱн киртін сыххабыс. Моисей Чахиин толдырғанынаң пірдеезі ахтан полбас нооза+. 17Христоста ахтанып аларын тілепчетсебіс, позыбыс таа чазыхтығ пол парчатсабыс, андада Христос чазыхха тоғынчатхан полча ба? Чох, андағ нимес». 18Мин позым сайбаан нимені хатап пӱдірчетсем, мин позым позымны сайбағӌы итчем нооза. 19Моисей Чахии мині ӧліг ит салған. Мин, Худайға чуртир ӱчӱн, Моисей Чахиина ӧл парғам. Мин Христоснаң хада кіреске хазаттырт салғам+. 20Амды мин позым чуртабинчам, минде Христос чуртапча. Сағам пу позым чуртапчатханым, тізең, Худайның Оолғына киртініснең чуртапчатханым полча. Ол мағаа хынча паза минің ӱчӱн Позын ӧлімге пир салған+. 21Худайның паарсазын хыйа итпинчем. Че ахтанғаны Моисей Чахииның пастыра иділчетсе, Иисус тикке ле ӧл парғанға килісче.

3

Моисей Чахии алай киртініс

3^1Йо, сағыс чох галаттар. Сынның сӧзін испеске кем сірерні аптап алған? Мин сірерге Чахсы Хабарны чарлаанымда, сірерге Иисус Христостың кіреске хазаттыртханы іле кӧрінмеен ме? 2Сірердең пір ле ниме пілерім килче: сірер, Моисей Чахиин толдырып, Худай Худын алғазар ба? Алай Чахсы Хабарны истіп, киртініс пастыра аны алғазар ба+? 3Сірер андағ сағызы чохсар ба? Сірер, Худай Худының устаанынаң чуртас пастап алып, амды пос кӱзіне ізен сыхтаар. 4Анӌа кӧп сыдас парғаннарың тузазы чох полды ба? Йо, ол сыннаң даа тузазы чох полған ма+? 5Худай сірерге Худай Худын пирче паза сірернің араңарда хайхастар итче. Ол аны Моисей Чахиин толдырчатханнарыңнаңар итче бе? Алай Чахсы Хабарны истіп, ағаа киртінчеткеннеріңнеңер итче бе+? 6Авраам Худайға киртін парған. Аннаңар Худай аны ахталғанға санаан+.

7Киртіністіг кізілер сынында Авраамның ооллары полчатханнарын піліңер зе. 8Худай киртініс пастыра пасха чоннарны ахтап салар тіп, Худай Пічиинде азынадох чоохталған полған. Авраамға даа Чахсы Хабарның пастыра азынада чарлалған: синнең прай чоннар алғас аларлар+. 9Аннаңар киртістіг Авраамнаң хада киртіністіглер алғас аларлар. 10Моисей Чахиина тӧстенчеткеннер, тізең, харғадарлар. Пазылых нооза: чахығлар киндезінде прай пазыл парған нимені сыбыра толдырбинчатхан кізі харғадар+. 11Моисей Чахиин толдырып, Худайның алнында ахтан полбазы іле кӧрінче. Арығ чӱректіг киртіністің сылтаанда чуртир+. 12Моисей Чахии, тізең, киртініске пір дее хайди теелбинче. Че чахығны толдырған сылтаанда чуртир+. 13Христос пісті Моисей Чахиинда пазылых харғастаң ал халған. Позы, тізең, пістің орныбысха харғатхан. Ағаста палғат салғаны харғатхан тіп пазылых нооза. 14Авраамның алғазы Худайы чохтарға Христос Иисустың пастыра чидер ӱчӱн, Христос іди иткен. Аның сылтаанда піс тее Худайның молӌаан Худын киртініс пастыра аларбыс+.

Моисей Чахии паза Худайның молӌаа

15Харындастар! Олаңай кізі чіли чоохтапчам: кізінің дее хумартхы сӧзін пірдеезі сайбап полбас, ағаа пір дее ниме хос полбас. 16Авраамға, тізең, паза аның ӱреніне молӌағлар пирілген полған. «Ӱреніңе» теені кӧп кізідеңер нимес, че пір кізідеңер чоохтапча. «Синің ӱренің» теені Христосты таныхтапча+. 17Мин мына ниме чоохтапчам: Христостаңар Молӌағны Худай алындох пирген. Тӧрт чӱс отыс чыл аның соонаң турғызылған Моисейнің Чахии Худайның Молӌаан сайбабинча паза аны чох итпинче. 18Ӱлескен ӱлӱзін Моисей Чахиинаң пастыра ла алчатса, Худайның молӌаа хоостыра аны ал полбас. Итсе Худай паарсазын Авраамға молӌағ хоостыра читірген+.

19Моисей Чахии нимее киректір? Ол сайбағ ниме полчатханын кӧзідер ӱчӱн турғызылған. Моисей Чахии Худай молӌаан ӱрен килер тузына теере турғызыл парған. Ол чахығ ангеллернің пастыра чарастырығӌының холынаң пирілген+. 20Пір кізее чарастырығӌы кирек чоғыл. Худай, тізең, пір+.

Моисей Чахииның пӧгіні

21Ол оңдайнаң Моисей Чахии Худайның молӌаана тоғыр ба? Чох! Тын пирчеткен чахығ полған полза, ол чахығ сыннаң ахтирӌых. 22Че Худай Пічии прайзын чазыхтығ тіп чарлаан. Аннаңар Худай молӌаа Иисус Христосха киртініс пастыра киртінчеткеннерге пирілче+. 23Киртініс килгелекте, тізең, пісті прайзыбысты чахығ хадарған. Піс пиктегде киртініс килер тусха теере полғабыс. 24Ол оңдайнаң, киртініс пастыра ахтадып алар ӱчӱн, чахығ піске Христоссар ағылған ӱгретчібіс полған+. 25Киртініс килгенде, тізең, піс ӱгретчінің холындағы палалар полбиныбысхабыс. 26Сірер прайзыңар Христос Иисусха киртіністерің хоостыра Худайның оолларызар нооза+. 27Сірер, Христоснаң пір полар ӱчӱн, кіреске тӱзіп, Христос осхас полыбысхазар+. 28Амды иудей дее, грек тее чоғыллар, хул даа, пос кізі дее, ирен дее, ипчі дее чоғыллар. Сірер прайзыңар Христос Иисуснаң пір пол парғазар+. 29Христости полчатсаңар, тізең, сірер Авраамның ӱрені полчазар. Іди Худай молӌаа хоостыра ӱлеен ӱлӱсті ээленчезер+.

4

4^1Паза мындағ ниме чоохтирым: ӱлескен ӱлӱзін ээленчеткен кізі прай нименің ээзі полчатса даа, пала тузында хулдаң пір дее пасхалалбинча. 2Ол пабазы таныхтаан тусха теере аны кӧрчеткен, ибінең устапчатхан кізінің холында чӧрче. 3Піс тее ідӧк, олған тузыбыста, пу тилекейні пӱдірчеткен кӱстернің ӱлгӱзінде полғабыс. 4Че таныхтаан тузы чит килгенде, Худай Позының чалғыс Оолғын ысхан. Ол ипчідең тӧреен, чахығның холында полған+. 5Анзы чахығның холында чӧрген кізілер ахтанып алар ӱчӱн, піс, тізең, палалары полыбызар ӱчӱн иділген+. 6Сірер Аның палалары полчазар. Худай сірернің чӱректеріңе Позының Оолғының Худын ысхан. Ол Хут «Авва[*], Пабам» тіп хығырча. 7Аннаңар син хул нимессің, оолғызың. Оолғы полчатханыңда, Иисустың пастыра Худайның ӱлеен ӱлӱзін ээленчеткен кізізі полчазың.

Павелнің галаттардаңар сағыссырааны

8Че ол туста сірер, Худайны пілбин, пасха худайларға пазырғазар. Олар сынында худай ниместер. 9Амды Худайны піліп алғазар, алай аннаң артых чоохтаза, Худай сірерні піліп алғанда, ноға хатап пу тилекейнің чазығ, уйан кӱстеріне айланчазар паза постарыңны ағаа хул идін саларға сағынчазар+. 10Кӱннерні, ай-чыл пайрамнарын паза пасха даа тустарны ӱлӱкӱннепчезер+. 11Арса, сірернің ӱчӱн тикке ле тоғынғам тіп, сірердеңер сағыссырапчам+.

12Харындастар, мин сірер осхаспын, сірер дее мин осхас полыңар тіп сурынчам. Сірер мині пір дее нименең хомзындырбаазар. 13Мин пастап, сірерге Чахсы Хабарны таратхан туста, ағырығ полғам+. 14Минің ағыриим сірерге сынағ полған. Сірер, тізең, мағаа чіксінмеезер, че мині, Худай ангелін, Христос Иисусты чіли, удурлаазар+. 15Хайдағ часкалығ полғазар сірер! Сірердеңер киречілепчем: оңдай полған полза, сірер мағаа харахтарыңны даа, сығарып, пирібізер кӧңніліг кӧрінгезер. 16Андағ полза, сынны чоохтапчатханым ӱчӱн, нӧӧс, мин сірерге ыырӌы пол пардым? 17Чахсы Хабарны тискер чоохтапчатхан кізілер сірерге арығ сағыснаң хайбинчалар. Постарына хайзыннар тіп, сірерні пістең чарып аларға сіренчелер. 18Чахсы киректерге хайғаны чахсы. Аны мин килген туста ла нимес, че сыбыра итчетсе, чахсы полар. 19Палаларым, сірерде Христостың омазы іле кӧрін парбаанӌа, сірернің ӱчӱн мин, тӧрітчеткен чіли, пазох ирееленчем. 20Минің амды, сірерде полып, пасха чоохтазарым килче. Мин сірерде ниме полчатханын оңар полбинчам нооза.

Піс пос ипчінің палаларыбыс

21Сірер, чахығның холында чӧрерге хынчатханнар, чоохтап пиріңердек мағаа: чахығ ниме чоохтапчатханын испинчезер бе? 22Пазылых нооза: Авраамның ікі оол полған. Пірсі хул ипчідең тӧреен, пірсі пос ипчідең тӧреен. 23Хулның тӧлі – ол кізідең тӧреені. Пос ипчінің тӧлі – ол молӌағ хоостыра тӧреені. 24Пу кип-чоох. Пу ікі ипчі ікі молӌағны таныхтапча. Пірсі, Синай тағда алылғаны, Агарь полча. Аның палалары хул поларға тӧріпчелер. 25Агарь Арав чиріндегі Синай тағны таныхтапча. Сағамғы Иерусалим Агарьға тӧӧй. Ол позының палаларынаң хада хулда чӧрче нооза. 26Тигірдегі Иерусалим, тізең, пос. Ол піске прайзыбысха инебіс полча+. 27Пазылых нооза:

«Тӧлі чох, пала кӧрбеен ипчі, ӧрін!

Пала таап, ирееленмеені, ӧрініп, хысхыр!

Чалғыс ипчінің палалары уғаа кӧп.

Ирліг ипчінинең хай-хай кӧп!»[*]

28Піс, харындастар, Исаак чіли, Худай молӌаан хоостыра тӧреебіс+. 29Че алында даа кізідең тӧреені Хуттаң тӧреенін сӱрген. Сағам даа ідӧк сӱрче. 30Худай Пічии ниме чоохтапча? Хул ипчіні паза оолғын сӱрібіс. Хул ипчінің оолғы пос ипчінің оолғынаң хада ӱлӱзін ээленмес нооза[*]. 31Ол оңдайнаң, харындастар, піс хулның нимес, пос ипчінің палаларыбыс.

5

5^1Христос пирген пос чуртасха пик тудыныңар. Хул чуртазына пазох хатап пазындырбаңар+.

Пос хоныхтығ полыңар

2Мына мин, Павел, сірерге чоохтапчам: сірер сӱннет итчетсеңер, Христостаң сірерге пір дее туза полбас+. 3Паза сӱннет итчеткен ноо даа кізее ол чахығны прай толдырарға кирек тіп киречілепчем+. 4Сірер, постарыңны чахығнаң ахтанчатханнар, Христос чох халдыңар, паарсастаң чат халдыңар+. 5Піс, тізең, Худай пісті киртініс пастыра ахтир тіп сахтапчабыс. Ол ізеністі піске Хут пирче+. 6Христос Иисуснаң хада полчатсабыс, сӱннет иттіргеннің дее, иттірбееннің дее пасхазы чоғыл. Хыныс киректерінең позын кӧзітчеткен киртініс ле кирек+. 7Сірер алнынзар чахсы парчатхазар. Кем, сірернің чолыңарны туйухтап, сынны испеске кӱстеен полӌаң+? 8Іди сағынғаны сірерні Хығыртхан Худайдаң полбас. 9«Асхынах таа ачытхы прай унны ачыдыбызадыр»[*]+. 10Сірерні пасха сағынмастар тіп, мин Хан-пигнің сылтаанда ізестіг пілчем. Сірерні ікі сағыстығ итчеткен кізі, кем дее ол ползын, чарғыладар ла+.

11Харындастар! Мин сағам сӱннет иттірерінеңер ӱгретчеткен ползам, ноға мині сӱрерге кирек? Андада кірестеңер ӱгредіг харығ полбасчых нооза+. 12Йо, сірернің кӧңніңерні ардатчатханнар хыйа иділген ползалар.

13Харындастар, сірер пос хоныхха хығыртыл парғазар. Че, сірернің пос хонииңар кізі хынығыстарына пос салыныбызарға сылтағ пол парбазын. Удур-тӧдір хынызып полызызыңар+. 14Прай Моисей Чахии пір чахыға киріл парча нооза: «Чағыныңа позыңа чіли хын»+. 15Кӧріңер, удур-тӧдір киміріспеңер, чииспеңер, пос постарыңны чох ит салӌаң полбаңар.

Худай Худының паза кізілернің киректері

16Мин тіпчем: Худай Худы хоостыра итчедіңер, андада постарыңның хыӌыхтарыңа салынмассар+. 17Посха хынғаны Худай Худына тоғырланча. Худай Худы посха хынғанға тоғырланча. Олар удур-тӧдір тоғыр турчалар. Аның сылтаанда сірер идерге хынған нимені итпинчезер+. 18Сірерні Худай Худы устапчатса, андада сірер Моисей Чахииның холында нимессер+. 19Кізінің позының кӧңнінӌе итчеткен киректерін прайзы пілче. Олар мындағлар: чӧреес хылых, ойнас, арығ нимес киректер, уйат пілбеені,+
20пасха худайларға пазырғаны, аптағ, ыырлас, хырыс-табыс, кӱннес, хазырланыс, тыртыстаныс, кӧкеесімненіс, тартыс, чара полғаны,+
21хыртыстаныс, іскі, кӱлет паза андағох пасха нимелер. Анда даа сизіндіргемӧк, ам даа сизіндірчем: пу оңдайларнаң полчатханнар Худай хан-чирінде ӱлӱс албастар+. 22Худай Худы пирчеткен ниме, тізең, мындағ: хыныс, ӧрініс, амыр хоных, тыстаныс, паарсас, айас, киртініс,+
23тоғырланмааны, посты тудын пілгені. Пу нимелерге чахығ хадылбас+. 24Че Христостың кізілері пос постарын, хынығыстарын паза хыӌыхтарын, кіреске хазап салғаннар+. 25Піс Худай Худы хоостыра чуртапчатханыбыста, Худай Худы хоостырох идерге кирекпіс. 26Кӧдірілӌек полбаалар, істі тарланыспаалар, удур-тӧдір атархаспаалар+.

6

Аар-чӱкті хада артынызыңар

6^1Харындастар! Кізі пірее чазыхтың холына кір парза, сірер, Худай Худынаң устанчатхан кізілер, постарыңны пазынып, аны тӱзетчедіңер. Пос постарыңны, пірее хынығысха тартыл парыбыспасха тіп, сизініп одырыңар+. 2Кізінің аар-чӱгін посха артыныңар. Іди сірер Христостың чахиин толдырарзар+. 3Пір дее нимее чарабинчадып, позын кӧдірчеткен кізі позы позын алаахтырча+. 4Полған на кізі позының киреен сыназын, андада пасхазын нимес, позын махтаттырар. 5Полғаны ла позының аар-чӱгін артын парар нооза+. 6Хыйға сӧстең ӱгренчеткен кізі ӱгретчізінең пар-чох чахсы нименең ӱлесчетсін+. 7Алаахтырынмаңар: Худайға пірдеезі кӱл полбас. Кізі позы таарыпчатхан нимені чыып алча+. 8Кізі хынығыстарының хыразына таарыпчатхан кізі ӱрепчеткен нимені алар. Худай Худының хыразына таарыпчатханы, тізең, Худай Худынаң мӧгі чуртас алар+. 9Чахсы ниме итчетсеңер, кӧңніңер тӱспезін, тузы читсе, кӱзі-саабыс сых парбаза, чыыр нимені чыып аларбыс+. 10Ол оңдайнаң, тузыбыс ханӌа пар, анӌох прайларына чахсы ниме итчедербіс. Уламох пір киртіністегілерібіске+.

Тӱгенӌі сизіндіріглер паза алғастар

11Пу улуғ підірлерні кӧрчезер бе? Мин оларны позымның холымнаң пас салғам+.

12Постарынаң махтанарға хынчатхан кізілер сірерні сӱннет иттірерге кӱстепчелер. Олар Христостың кірезі ӱчӱн сӱрдірерге хынминчалар. 13Че сӱннет иттірчеткеннер постары даа Моисей Чахиин толдырбинчалар нооза. Сірернең махтанарға полып, сірерні сӱннет иттіртчелер. 14Мин, тізең, пір дее нименең махтанарға хынминчам. Хан-пигібіс Иисус Христостың кірезінең не махтанарбын. Мағаа пу тилекей кіресте хазал парған, мин дее пу тилекейге кіреске хазаттырт салғам+. 15Христос Иисуснаң хада полза, сӱннетті иттіргеннің алай иттірбееннің пасхазы чоғыл, ӧӧні – наа кізі чайалғаны+. 16Пу оңдайнаң тудынчатханнарға амыр хоных паза ӧлӌей алғапчам, оларға паза Худай Израильіне. 17Че паза пірдеезі мині чобалдырбазын. Мин позым даа Хан-пигібіс Иисустың палығларынаң таңмалалат салғам нооза. 18Сірернің худыңарға Хан-пигібіс Иисус Христостың паарсазы тӱссін, харындастар. Аминь.

* 1:18 Грек тілінде «Кифа» пазылған. «Кифа» Пётрның еврей ады. Кӧр ідӧк 2:11, 14.

* 4:6 Арамей тілінең «Авва» теені Пабам полча.

* 4:27 Кӧр: Пурунғы Молӌағдағы «Исаийнің ухаан чоохтары» (Исаий) кинде 54:1 .

* 4:30 Кӧр: Пурунғы Молӌағдағы «Пастағлар» (Бытие) кинде 21:9-10 .

* 5:9 Кӧр: Павелнің коринфтегілерге 1-ғы пічии 5:6.

+ 1:1 Гал 1:11-12
+ 1:2 Флп 4:21, Илҷ 16:6, Илҷ 18:23
+ 1:4 Мф 20:28, Рим 4:25, Мк 14:36
+ 1:6 Мк 4:17, Евр 6:4, 2 Кор 11:4
+ 1:7 Илҷ 15:24, Гал 5:10
+ 1:8 2 Кор 11:14, Рим 9:3, 1 Кор 16:22
+ 1:10 1 Фес 2:4
+ 1:12 Илҷ 9:6, Илҷ 26:16, 1 Кор 11:23
+ 1:13 Илҷ 26:5, Илҷ 8:3, Флп 3:6
+ 1:14 Мф 15:2, Мк 7:3
+ 1:15 Лк 1:15, Илҷ 9:15, Рим 1:5, 1 Тим 2:7
+ 1:17 Илҷ 9:19
+ 1:18 Ин 1:42, Илҷ 9:26-27
+ 1:19 Илҷ 12:17, Илҷ 15:13, Иак 1:1
+ 1:20 Рим 1:9, Рим 9:1, 2 Кор 1:23
+ 1:23 Илҷ 9:21
+ 2:1 Илҷ 4:36, 2 Кор 2:13, 2 Тим 4:10
+ 2:2 Гал 1:12, Еф 3:3, Флп 2:16
+ 2:3 Илҷ 16:3

+ 2:4 Илҷ 15:24, 2 Кор 11:26, 2 Кор 11:20, Гал 4:3, Гал 4:25

+ 2:7 Илҷ 9:15, 1 Кор 9:17

+ 2:9 Илҷ 4:36, Илҷ 9:27, Илҷ 13:2, Илҷ 15:36, 1 Кор 9:6

+ 2:10 Илҷ 24:17, Рим 15:25-28, 1 Кор 16:1
+ 2:11 Илҷ 11:20
+ 2:12 Илҷ 11:3, Илҷ 11:2, Илҷ 15:1
+ 2:14 1 Тим 5:20

+ 2:16 Гал 3:11, Илҷ 13:39, Рим 3:21, Гал 3:11, Рим 3:20

+ 2:19 Рим 14:8, Рим 6:6, Гал 6:14
+ 2:20 Ин 17:23
+ 3:2 Рим 10:17
+ 3:4 1 Кор 15:2
+ 3:5 1 Кор 12:10
+ 3:6 Иак 2:23, Рим 4:3
+ 3:8 Рим 3:30,
+ 3:10 Рим 4:15,

+ 3:11 Илҷ 13:39, Рим 3:20, Гал 2:16, Рим 1:17, Евр 10:38

+ 3:12 Рим 10:5
+ 3:14 Илҷ 1:5, Илҷ 2:33
+ 3:16 Рим 4:13, Евр 7:6,
+ 3:18 Рим 4:14
+ 3:19 Рим 4:13, Рим 5:20, Илҷ 7:53
+ 3:20 1 Тим 2:5, Евр 8:6, Рим 3:30
+ 3:22 Рим 3:9, Рим 4:16
+ 3:24 Рим 10:4
+ 3:26 1 Ин 3:2, Рим 8:15-16, Еф 1:5
+ 3:27 Рим 6:3-4, Рим 13:14
+ 3:28 1 Кор 12:13, Еф 6:6, 1 Кор 11:11

+ 3:29 1 Кор 3:23, 2 Кор 10:7, Рим 8:17, Еф 3:6

+ 4:4 Мк 1:15, Лк 2:7, Лк 2:27
+ 4:5 Гал 3:13
+ 4:9 1 Кор 8:3, Кол 2:8, Кол 2:20, Евр 7:18
+ 4:10 Рим 14:5, Кол 2:16
+ 4:11 1 Фес 3:5
+ 4:13 1 Кор 2:3
+ 4:14 Лк 10:16, 1 Фес 2:13
+ 4:26 Евр 12:22, Аз.ч. 21:2
+ 4:28 Рим 9:8

+ 5:1 Ин 8:32, Иак 2:12, 1 Пет 2:16, Рим 6:18, 1 Кор 7:22, 2 Кор 3:17, Гал 2:4, Гал 5:13, Илҷ 15:10

+ 5:2 Илҷ 15:1-2, 1 Кор 7:18
+ 5:3 Рим 2:25
+ 5:4 Рим 9:31
+ 5:5 Рим 8:23

+ 5:6 1 Кор 7:19, 1 Кор 12:13, Гал 6:15, Еф 2:14, Кол 3:11, Иак 2:18

+ 5:7 1 Кор 9:24
+ 5:9 Мф 13:33, Лк 13:21, 1 Кор 5:6
+ 5:10 Илҷ 15:24, Гал 1:7
+ 5:11 Илҷ 16:3, 1 Кор 1:23
+ 5:13 1 Пет 2:16, 2 Пет 2:19, 1 Кор 9:19
+ 5:14 Мф 7:12, Мф 22:40,
+ 5:16 Рим 8:4, Рим 13:14, Еф 2:3
+ 5:17 Рим 7:15, Рим 7:19, Рим 7:23
+ 5:18 Рим 7:4, Еф 2:15, Кол 2:14

+ 5:19 Мк 7:21-23, 1 Кор 3:3, 1 Кор 6:9-10, 1 Кор 6:18, Еф 5:3

+ 5:20 1 Кор 11:19
+ 5:21 1 Кор 6:9-10, Еф 5:5
+ 5:22 Еф 5:9
+ 5:23 1 Тим 1:9

+ 5:24 Иак 4:1, 1 Пет 2:11, Рим 7:23, Рим 13:14, Рим 6:2, Рим 6:6, Гал 2:19, Кол 2:20, Кол 3:3

+ 5:26 Флп 2:3

+ 6:1 1 Кор 2:15, Иак 5:19, 2 Тим 2:25, 1 Фес 5:14

+ 6:2 Рим 15:1, 1 Ин 4:21
+ 6:3 1 Кор 3:7, 1 Кор 8:2
+ 6:5 Рим 14:12
+ 6:6 Лк 10:7, 1 Кор 9:11, 1 Тим 5:18
+ 6:7 2 Кор 9:6
+ 6:8 Иак 3:18
+ 6:9 2 Фес 3:13, Мф 10:22
+ 6:10 3 Ин 1:5, Евр 13:1
+ 6:11 1 Кор 16:21, 2 Фес 3:17, Флм 1:19
+ 6:14 1 Кор 2:2, Гал 2:19, Рим 6:6

+ 6:15 1 Кор 7:19, 1 Кор 12:13, Гал 5:6, Еф 2:14, Кол 3:11

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=XKS

Сӧстік

Сӧстік

1. А

2. В

3. Г

4. Д

5. И

6. К

7. Л

8. М

9. О

10. П

11. С

12. Т

13. У

14. Ф

15. Х

16. Ч

17. Ы

Абыс – Иерусалимдегі Храмның тоғынӌызы. Еврейлернің киртінізінде абыстар Худайға тайығ иртірчелер. Моисей Чахии хоостыра абыстарға Моисейнің харындазы Ааронның на тӧлінең сыххан кізілер турғызылчалар. Абыстар он ікі пӧлікке чарылӌаңнар. Полғаны ла Храмда пір чылда ікі ле хати ікілер неделя тоғынӌаң.

Авраам – пу сӧс еврей тілінең «кӧп кізінің пабазы» тіп тілбестелче. Ол Худай таллап алған кізі полған. Худай Авраамны сӧбірезінең хада, пос чирінең сығып, ыраххы Ханаан чирінзер кӧс парыбызарға хығырған. Худай, аннаң хада чӧптезіг идіп, аны кӧп саннығ чонның адазы ит саларға молӌаан (Пастағлар 12– 22 ). Іди Авраам израиль чонының ӧбекезі полыбысхан. Авраам еврейлерге постарын Худай таллап алғанын таныхтапчатхан кізі полған (Ин 8:33, 39).

Адам – (пурунғы еврей тілінең «кізі» тіп тілбестелче) – Ева ипчізінең хада Худайның пастағы чайап салған кізізі. Пастап олар райда (Едем садта) чуртааннар, че соонаң Худай чахиин сайбабызып, ол оңдайнаң чазых ит салғаннар. Ол сыынаң тӧллері чазыхтығ чуртааннар, чазыхтың ӱчӱн хатығлас, тізең, ӧлім полған. Наа Молӌағда Иисус Христос «халғанӌы Адам» тіп адалған (1 Кор 15:45). Пастағы Адамнаң пастыра тилекейге чазых паза ӧлім кіргеннер. Че Христос чир-чалбахха паарсас, пыро тастирын паза ахтаныс ағылған (Рим 5:12; 1 Кор 15:22).

Азых чоох – Анзы Худайның пірее кізее Позының кӧңнін азып, кӧзіткені полча. Ол анзын ӧң-пазы оңдайнаң идедір: піреезінзер кӧні Позы килче, кемзер-де ангеллерін ызыбысча, кемге-де Позының кӧңнін тӱсте паза кӧспекнең ас пирче.

Айналар – Сайтанның, ӧӧн айнаның, нымысчылары полчатхан чабал хуттар. Айналар, кізізер кіріп, аны тың иреелепчелер. Сағызын хомай итчелер, аймах ағырығларнаң ағыртчалар паза кізіні хомай киректерні итіртчелер, Иисус Христос, айналарға хаптырған кізілерні имнеп, айналарны сығара сӱрібіс турған. Иисустың ӱгренӌілері ідӧк имнеӌеңнер.

Албан чығӌаңнар – Палестинде орындағы чонның санынаң Рим хағанадының хазна чыындызына албан чыыпчатхан кізі. Албан чығӌаңнар Худайға киртінминчеткен Рим ӱлгӱзіне тоғынчатханнаңар, еврейлер оларны хырт кӧрӌеңнер. Ағаа хоза албан чыыпчатхан кізілер ахчаны, постарына халғызарға тіп, пастыхтарға киректелгеннең кӧп чығӌаңнар.

Алғас – пу сӧстің Наа Молчағда мындағ оңнағлар: 1) пірее кізее Худай Позы паарсазын читіргені алай чахсы иткені (Еф 1:3); 2) пірее кізінің пасха кізее Худайдаң паарсазын читір пирерге, чахсы ит пирерге сурынғаны – сӧстерінең (Рим 12:14) алай хол салып (Мк 10:16). Алғастаң тоғыр-пасха ниме харғас полча.

Аминь – «андағ ползын» теенін таныхтапчатхан еврей сӧзі. Пу сӧс пазырыс соонда чоохталӌаң. Ідӧк Наа Молӌағның хай-пірее грек пічіктерінде кинделернің соонда пазыладыр.

Ангел – пу сӧс грек тілінең «илӌі» алай «хабар ағылған» тіп тілбестелче. Ангеллерні Худай чайаан. Олар, Худайға нымысчы полып, кізілерге полысчалар.

Антихрист – грек тілінең «Христостың ыырӌызы» тіп тілбестелче. Антихрист – прай чабал нимелерні таныхтапча. Ол чир ӱстӱне Христостаң тоғыр чаалазарға сыға салча паза Христосха чох итіртче (кӧр Аз.ч.). Иоанн илӌі антихристтеңер паза антихристтердеңер піди пасча: «Антихрист тилекейге килерінеңер сірер искезер. Амды кӧп антихристтер сых килгеннер…» (1 Ин 2:18). Антихристтер олар Христостаңар Библиядағы ӱгредігні саба оңдайнаң апарчатхан чой ӱгретчілер.

Арығ чӱректіг кізі – Худай Пічиинде (Библияда) Худай чахығларын толдырып чуртирға кӱстенчеткен прай кізілерні іди адапчалар. Ол кізілер Моисей Чахиин толдыр полбастарын пілінзелер дее, олох туста Худай постарына чазыхтардаң позыдар Арачылағӌыны ызарына киртінгеннер.

Асий чирі – Римнің холында полған Кічіг Азияның кидеркі сариндағы аймах (сағамғы Тӱрк чирінің чардығы). Азия континентінең алӌаастабасха кирек.

Ах-арығ – кӧр «ызых».

Ах сағал – Наа Молӌағ киндеде пу сӧс саардағы тигіриб устапчатхан кізіні алай кізілерні таныхтапча. Ол, Худай паза тигірибдегілер таллап алған кізі, прай саринаң ах хылыхтығ паза пик киртіністіг кізі.

Вавилон – сағамғы Ирактың чирінде турған саар. Христос тӧрирінең 600 чӱс чыл азындыра вавилондағылар Иудей чирін чаалап алғаннар, Иерусалим саарны паза Храмны иңзер салғаннар. Иудей чуртағӌыларынаң кӧп чон 70 чыл Вавилон хан-чирінде пазығда полғаннар. Наа Молӌағ Вавилоннаңар чоохтапчатса, чазыхты паза Худайға, Аның чонына тоғырланчатхан кӱстерні таныхтапча.

Галилей чирі – Палестин чирінің алтынзархы чардығы. Анда кӧбізі иудей нимес кізілер чуртапчатханнаңар, пасха чон (язычниктер) чирі тіп адаӌаңнар. Иудей чирінің паза Галилей чирінің аразында Самар чирі полған. Иисус Позының ӱгредіглерінің кӧбізін Галилей чирінде искірӌең.

Давид – Иуданың сӧӧгінең сыххан Израильнің иң саблығ ханы. Ол Пурунғы Молӌағдағы Ырлар киндезінің авторларының пірсі. Амыр паза сын чуртасха кӱстеніп, Давид Худайның кӧңнін толдырған. Аның ӱчӱн Худай, ағаа сыйых идіп, Израиль ханнары хаӌан даа Давидтің тӧлінең сығарлар тіп молӌаан. Еврей ухаанӌылары тиксі-тилекейнің ханы, анынаң сын оңдайнаң устап парар Мессий Давидтің тӧлінең полар тіп киречілееннер.

Динарий – Римнің холындағы чирлерде тузаланылған кӱмӱс ахча. Пір динарий пір кізінің пір кӱнге тоғынып алған чал ахчазына тиңнелче.

Иаков (ИЗРАИЛЬ) – еврейлернің ӧбекезі, Исаактың оолғы, Авраамның пархазы. Ікіс харындазы Исавтың туңмазы. Иаков Исавтың соонаң тӧреен дее полза, че Худай аны таллап алғаннаңар, Иаков тун паланың ӱлӱзін алып алған. Аның он ікі оолғынаң (оларның аттары Рувим, Симсон, Левий, Иуда, Дан, Пеффалим, Гад, Асир, Иссахар, Завулон, Иосиф, Вениамин) еврей чонының он ікі сӧӧгі сыххан. Иаковха Худай пирген «Израиль» атнаң Иаковтың тӧлі полчатхан еврейлер паза Худай оларға пирген хан-чир адал сыхханнар.

Иліг кӱн пайрамы (Тросин) – еврейлернің киртінізі хоостыра Пасханың иліг кӱн соонда таныхталчатхан тоңас чыырына чарыдылған пайрам. Пурунда еврейлер, пу пайрам тузында Иерусалимде Худайға пазырып аларға тіп, Израильнің парчан пулуңнарынаң паза пасха хан-чирлерінең чыылыс парӌаңнар. Пу пайрам кӱнінде Христостың ӱгренӌілеріне Худай Худы тӱс килген соонда олар таныс нимес тіллернең чоохтас сыхханнар (Илӌ 2).

Илӌі – іди піс «апостол» грек сӧзін тілбестепчебіс. Пу сӧс грек тілінең «ӧнетін чахығнаң алай хабарнаң ызылған кізі» тіп тілбестелче. Иисус Христос, Позының ӱгренӌілерінің аразынаң он ікі кізіні таллап, оларны илӌілер тіп адаан. Оларға ӧнетін чахығ пирілген: Арачылағӌыдаңар Чахсы Хабарны чонға читір пирерге. Пу он ікі илӌідең пасха соонаң даа илӌілер полғаннар. Кӧзідімге алза, Матфий (Илӌ 1:15-26) паза Павел (Гал 1:1).

Иуда – Наа Молӌағда мындағ атты пір ле кізі ал чӧрбинче. Оларның аразында ӧӧн кізілер: 1) Иаковтың оолларының пірсі, Израиль тӧстеен пір сӧӧктің пазы. Иуданың адынаң хоостыра тӧлі иудейлер тіп адал сыхханнар (Наа Молӌағда пу сӧснең прай еврейлерні адидырлар), олар орныххан Израиль хан-чирінің аймағы, тізең, Иудей чирі тіп адал парған. Иуданың тӧлінең Израильнің илбек ханы Давид паза Аның тӧлі Иисус Христос полғаннар. Давид тее паза Иисус таа Иудей чирінің пір саарында, Вифлеемде тӧрееннер. 2) Христосты садыбысхан ӱгренӌізі Симонның Искариот Иудазы. 3) Иуда Хан-пиг Иисус Христостың туңмазы. Иуданың пічиин ол пасхан поларға айабас.

Иудей чирі – Израиль хан-чирінің ӱстӱнзархы аймағы. Алында пір полған Израиль хан-чирі сайбал парған соонда Иудей чирі тіп Ӱстӱнзархы хан-чирні адап сыхханнар. Кӧр ідӧк Иуда.

Иудейлер – иң пастап іди Иуданың сӧӧгінең сыххан кізілерні адаӌаңнар (кӧр Иуда). Соонаң пу сӧснең ідӧк еврейлерні паза израиль кізілерні адап сыхханнар. Итсе «иудейлер» сӧснең чонны нимес, киртініс пірігізін адидырлар. Иоанн пасхан Чахсы Хабарда удаа еврейлернің киртіністе устағ-пас полчатхан кізілерні адапчалар.

Кип-чоох – пу ӱгредігліг чоох. Анда Чахсы Хабардаңар, Худайдаңар паза Худай хан-чирінеңер піліс пирілче. Ол чазыт оңдайнаң чоохталчатхан киректі исчеткен кізілерні сағынарға ӱгретче.

Кізі Оолғы – Чахсы Хабар киндеде Иисус Позын іди удаа аданӌаң. Пу сӧстер Пурунғы Молӌағ киндеде ухаанӌы Даниилнің киндезінде учурапча. Анда Худай тӱгенӌі чылда Кізі Оолғына аарлас, сабланыс паза ӱлгӱ пирер тіп чоохталча. Анзы Кізі Оолғының ідӧк Мессий-Арачылағӌы полчатханын кӧзітче. Еврей тілінең пу олаңай ла «кізі» тіп сӧсті таныхтапча.

Кірес – Рим хағанадында Иисус Христостың тузында иң аар сайбағ ит салған ӧлімге чарғылатхан кізілерні анынаң пастыра чох итчеңнер. Ол азаа чирге хазалған, харчи сабылған ағастығ, чазаан тӧге полған. Кіреске хазатыртып ӧдірткені тың иреелестіг паза уйадыстығ саналӌаң.

Кіреске тӱскені (сомдырғаны) – пу кибір кізі, суға патыра кіріп, арығлал парчатханын таныхтапча. Еврейлер пу кибір хоостыра постарын арығланӌаңнар паза храмда тузаланчатхан ідіс-хамысты арығлаӌаңнар. Иисустың тузында Иоанн кізілерні, чазыхтарынаң хыйа полчатханын таныхтап, суғда кіреске тӱзірген. Соонаң пу кибірнең христианнар тигірибі тузалан сыххан.

Левиттер – Олар абыс полбазалар даа, храмда Худайны кӧглернең саблирында, тайыға салылчатхан малны тимнирінде полысчаңнар. Аннаң пасха олар Моисей Чахиин ӱгреніп, чонға таратчаңнар. Левиттер поларға Израиль чонының он ікі сӧӧгінің пірсін тӧстеен Иаковтың Левий оолғының на тӧліне чарадылӌаң.

Мессий-Христос – еврей тілінең пу сӧсті тілбестезе, «Худай таллаан» алай «Худай сӱрткен» тіп оңнирға чарир. «Мессий» сӧс грек тілінең «Христос» полар. Пурунғы Молӌағның тузында, абыстарға, ханнарға паза хай пірее ухаанӌыларға пастарын хайахнаң сӱртіп, турғысчаңнар. Аннаңар Мессий ідӧк «турғызылған» тіп тілбестелче. Мессий – ол Худай ысхан кізі, Арачылағӌы-хан. Аның килерінеңер Пурунғы Молӌағның кинделерінде чоохталча. Иисустың тузында еврейлер Мессийнің килерін сағааннар. Ол, киліп, оларны римляннарның ӱлгӱзінең позыдыбызар паза чир ӱстӱнде Худай хан-ӱлгӱзін турғызыбызар тіп киртінгеннер.

«Минмін» – иудей тілінең «Яхве». Худай, Позын Моисейге кӧріндіртіп, піди аданған. Аның соонаң Ол Моисейні Израиль чонын Египет холынаң осхырарға ысхан. Пу сӧс иудейлерге уғаа ызых полғаннаңар, аны адирға даа чарадылбаӌаң. Пу сӧстің орнына «Хан-пиг» сӧснең тузаланӌаңнар. Пурунғы Молӌағ киндезін грек тіліне пурунғыда тілбестеенде, «Яхве» сӧсті «Минмін» тіп тілбестееннер. Иоанн пасхан Чахсы Хабар киндезінде Иисус Позынаңар іди удаа чоохтанӌаң.

Моисей – ол Израиль чонының иң илбек устағӌызы. Худай аны израиль чонын Египет холынаң осхырарға таллап алған. Моисей, еврейлерні піріктіріп, оларға Худай пирген чахығларны читір пирерге кирек полған. Ол израиль чонын тӧстеп салып, аны Худай молӌаан чирзер апарған. Израиль чоны Моисей пирген чахығлары хоостыра чуртаан паза ағаа киртінген. Пурунғы Молӌағның пастағы пис киндезін Моисейни тіп санапчалар.

Моисей Чахии – ол Пурунғы Молӌағның пастағы пис киндезінде пазылған чахығлар. Ол кинделерде тилекейнің чайалғанынаңар, пастағы кізілернің чазых иткенінеңер чоохталча. Аннаң андар еврей чоны хайдаң сыхханынаңар, хайди Худай еврейлерні Египет холынаң позытханынаңар паза Палестин чирін оларға пиргенінеңер пазылча. Ағаа хоза ол кинделерде Худай пурунғы еврей чонына пирген чахығлар полар. Иң ӧӧні – он чахығ, аннаң даа пасха чахығлар паза кибірлер. Аннаңар ол пастағы пис киндені пӱкӱлее «Чахығ» тіп адапчалар. Пірееде прай Пурунғы Молӌағ киндезін «Чахығ» тіп адапчалар. Ол Чахығдағы ӧӧн чарадығларны Худай Моисейдең пастыра пиргеннеңер, ол чахығларны «Моисей Чахии» тіп адапчалар.

Молӌағ – («чахығ», «чӧптезіг») – Библияда Худайның Позының кӧңнінӌе кізілернең молӌасханы ӧӧн орында турча. Молӌағ алылчатса, ноо даа сари позының ниме идерін пӧгініп, молӌағ пирче. Синай тағда Худай Моисейдең пастыра прай еврей чонынаң молӌас салған. Ол молӌағны «Пурунғы Молӌағ» тіп адапчалар. Худай еврейлерні алғирға паза прай ыырӌылардаң арачылирға молӌап салған. Олар даа, постарының саринаң Худайға киртістіг поларға, Аның чахығда пазыл парған кӧңнін толдырарға киректер. Ухаанӌылар Худайның паза кізілернің аразында Наа Молӌағ полардаңар чоохтаан полғаннар. Наа Молӌағ Иисус Христостың тӧгілген ханынаң пик киречілел парған (1 Кор 11:25).

Мӧгі чуртас – Худай Пічиинде (Библияда) пу пір дее тоозылбинчатхан чуртасты ла нимес, че пу чир ӱстӱ чох пол парза, Худай хан-чирінде пір дее чобағ паза сағыссырас чох чуртас поларын таныхтапча. Ол чуртасты алғаны – Худай иң улуғ сыйых пиргеніне саналча. Андағ чуртасты Худай Иисус Христос Арачылағӌаа киртінгені пастыра пирче. Ағаа киртінминчеткен кізілер мӧгі чуртас ал полбинчалар. Оларны «геенна» – кӧйчеткен кӧл – сағыпча. Олар Худайға пір дее чағын пол полбастар.

Ораза – чиис чібин, пірееде ідӧк суғ даа іспин чӧргені. Пурунғы Молӌағ хоостыра еврейлер пу кибірге тудынӌаңнар. Улам чазыхтарын тастирға сурынған туста алай Худайға ӧнетін сурыныстарнаң айланчатса. Чахсы Хабарда Иисус хырых кӱн ораза тутхан тіп пазылча. Матфей пасхан Чахсы Хабарда (6:16-18) Иисус оразаны хайди тудардаңар чоохтапча.

Отахтар турғысчаң пайрам – иудейлернің Египеттең Худай пирген чирзер 40 чыл парған тусха чарыдылған пайрам. Пу 40 чыл аразында олар хуу чазыда чӧріп, отахтарда чуртааннар. Ол чорыхты таныхтап, еврейлер чылның сай пайрам тузында пір нидиле отахтарда чуртапчалар.

Пасха тіп ӱлӱкӱн – пу сӧс еврей тілінең «хыринӌа парарға» алай ба пасха тузазында «айабызарға» тіп тілбестелче. Пу ӱлӱкӱнні чыл сай часхыда таныхтапчалар. Израиль чонын Египет холынаң Худай осхырғанын піди хумартхылапчалар. Египет ханы еврейлерні позыдыбыссын тіп, Худай Позының ангелін Египеттегі кізілернің тун палаларын паза малларның пастағы тӧлін ӧдірібізерге ысхан. Ангел, еврейлерге теңмин, хыринӌа ирт парыбысхан. Еврейлер постарының тураларын хураған ханынаң таңмалап салғаннар. Аннаңар оларның тун палалары тіріг халғаннар. Аны сағысха киріп, пу ӱлӱкӱнде тайыға хурағанны салчалар. Анаң ол хурағанны тооза чіпчелер. Пір кизек тее итті ікінӌі кӱннің ииріне артызарға чарабас.

Пасха худайлығлар – постарының сағыстары хоостыра еврейлер «пасха худайлығлар» тіп Чалғыс Худайға киртінминчеткен, Худай таллаан чоннаң полбинчатхан прай еврей нимес чонны адааннар. Пірее тілбестеглерде «пасха чоннар» алай «прай пасха чоннар» тіп пазылча. Еврейлер пасха худайлығларны арығ нимес чонға санап, оларнаң палғалыс тутпасха кӱстенӌеңнер.

Сабланыс – Библияда «Худайның сабланызы» теені Худайның тиксі ӱлгӱзін тутчатханын паза Аның илбегін таныхтапча. Пірее тустарда Худайның сабланызы израиль чонының алнында тың чарып, ыс-от полып кӧрін килӌең.

Саддукей – Иисустың тузында еврейлернің аразындағы иң кӱстіг киртініс чӧрімі. Саддукейлернің илеедезі Ӧӧркі Чарғаа кірӌеңнер, оларның санынаң иң улуғ абыстар даа сыхчаң полған. Фарисейлерӧк чіли, олар Моисей Чахиина хатығ тудынӌаңнар. Итсе, саддукейлер, фарисейлердең пасхалалып, Худай Пічиинің кинделерінең Моисей пасхан пастағы пис киндені ле орта тіп санааннар. Ӧліглер тірілерінеңер Моисей Чахиинда пазылбаан тіп санапчатханнаңар, олар анзына киртінмеӌеңнер.

Сайтан – пу «ыырӌы» тіп сӧсті таныхтапча. Ол Худай чайап салған хут полча. Анаң ол хут Худайдаң тоғыр пол сығып, позының соонӌа кӧп ангеллерні апарған. Ол ангеллерні соонаң айналар тіп адап сыхханнар. Сайтан, кізілерні чазых идерге кӧӧктіріп, Худайның пай пӧгіннерінең тоғыр полча. Иоанның Азых чооғында сайтанның чиңдіргенінеңер паза аның чох иділгенінеңер чоохталча.

Самарлар – іди Самар чирінде чуртапчатхан чонны адаӌаңнар. Ол чон, иудейлерӧк чіли, Моисей пирген чахығӌа чуртааннар паза постарын, пурунғы израиль чонының тӧлі тіп, санаӌаңнар. Че самарларның ӧбекелері, израиль чонынаң сыххан даа ползалар, пасха худайларға пазырӌаңнар. Аннаңар иудейлер, оларны киртіністері хоостыра кірліглерге санап, оларға чағын полбаӌаңнар.

Синагога – іди еврейлер постарының Худайға пазырӌаң ибін адаӌаңнар. Олар, пеер суббота сай чыылызып, Худай Пічиин паза молитваларны хығырӌаңнар. Иисустың тузында еврейлер чуртапчатхан кӧп саарларда синагогалар полӌаңнар. Синагогада чыылысхан кізілернің полған на постаң кізізі Худай Пічиинең кизекті хығыр пирӌең.

Синай – Чир ортызындағы талайның (Средиземнай талай) ӱстӱнзархы саринда, сағамғы Египеттің чирінде турчатхан тағ. Пу тағда Худай Моисейнең чоохтазып, еврей чонынаң молӌас салған (чӧпке кірген).

Соломон – Давидтің оолғы, Израиль ханы, кӱлӱгі илбек кізі. Аның тузында Израиль хан-чирі ӧңненген. Иерусалимде Худай храмын пӱдір салған (аның алнында еврейлер Худайға ызых отахта пазырӌаң полғаннар).

Сомнаан худайлар (Тӧстер) – іди еврейлер ибіркі чоннарның, худай идіп, пазырчатхан омалығ тӧстерні адаӌаңнар.

Суббота – еврейлернің «шавват» сӧзінең пӱткен. Ол «тынағ кӱні» теені полча. Худай анынаң чирні чайап тоосханын таныхтаан. (Пастағлар 2:2-3 ). Моисей Чахиинда, пу пір дее тоғыс итпеӌең кӱн тіп, хатығлап чоохталча (Сығыс 20:8-11 ). Иисус Позын «Суббота ээзі» тіп адаан (Лк 6:5) паза пу пір дее ниме итпес кӱн нимес, че чахсы киректер итчең кӱн тіп ӱгреткен.

Сӱннет – Худайның иудейлерге пирген чахииның таңмазы. Худайның паза еврейлернің пабазы Авраамның аразындағы чӧптезіг хоостыра полған на ир пала пу кибір оңдайын иртерге кирек полған. Худайның израиль чонынаң Синай тағдағы молӌаанда Ол пу кибірні толдырарға хатап чахаан. Пу чахығ хоостыра ир кізінің алнының кизек теерізі кизілӌең. Пу кибір мусульманнарда парох.

Тайығ – Худай Пічиинде (Библияда) тайығ пастағызынаң сығара адалча. Худайны улуғлап пастағы тайығ иткен кізілер Адамнаң Еваның ооллары Каиннең Авель полчалар (Пастағлар 4 ). Моисей Чахии еврейлерге аймах тайығларны идерін чоохтап салған. Олар ӧӧнінде ікі пасха полғаннар: чазыхтары ӱчӱн паза алғас тайығлары. Тайыға хай пірее маллардаң паза хустардаң, алай чахсы чыстығ оттардаң салӌаңнар. Тайыға салған ит алай тамах чардыхти ӧртелӌең, чардыхти левиттерге паза абыстарға чииске пиріл парӌаң. Наа Молӌағда прай кізілернің чазыхтары ӱчӱн тӱгенӌі тайығ Иисус Христос полыбысхан.

Тайығ салӌаң орын – Еврейлернің Моисей Чахии хоостыра итчеткен тайығларының орны. Моисей Чахии хоостыра пасха орыннарда тайығ саларға чарадылбаӌаң. Иисустың тузында ол орын Иерусалимдегі храмда полған. Тайыға салылчатхан мал храм алнындағы сиден істінде соғылӌаң. Тайып ӧртеен тадылығ чыстығ оттар, тізең, храм істіндегі кӧзеңенің алнында ысталӌаңнар.

Тигіриб – пу сӧс храмны алай тураны таныхтабинча. Церковь алай тигіриб – ол киртінчеткен кізілернің чыылығлары. Наа Молӌағ киндеде Христосха киртінчеткеннернің полған на саардағы чыылығларын іди адаӌаңнар.

Тигір хан-чирі – кӧр Худай хан-чирі.

Тус сананызы – пурунғы еврейлернің алты сағат иртеннең алты сағат иирге теере кӱнӧрткізі саналӌаң. Кӱн хонызынаң кӱн сығызына теере хараа саналӌаң (6 сағат иирдең 6 сағат иртенге теере). Наа Молӌағ тузында хараағы тус тӧрт хадаға чарылӌаң, кӱнӧрткі тус, кӱн сығызынаң кӱн хонызына теере он ікі сағатха пӧлілӌең. Ӱзінӌі сағат 9 сағат иртенге килісче, алтынӌы сағат – 12-ке, читінӌі сағат – 13-ке, тоғызынӌы сағат – 15-ке, онынӌы сағат – 16-та, он пірінӌі сағат – 17-те, ӱс сағат хараа – 21 сағатха килісчең.

Тӱгенӌі кӱн – пу сӧстер Христостың чир ӱстӱнзер хатап килер тузын таныхтапчалар. Ол туста прай ӧлген кізілер тіріл киліп, прайзы Худайға чарғылаттырарлар.

Ухаанӌы – Худайның сӧзін истіп, ол сӧсті чонға читірчеткен кізілерні іди адапчалар. Ухаанӌылар кізілерні Худайны аарлирға, Аның кӧңнін толдырарға, Ағаа чағыннирға, хынарға паза чабал ниме итпеске ӱгретчеңнер. Еврейлернің кӧп ухаанӌылары Худайдаң искен сӧстерні пічікке пасчаңнар. Ол пічіктер Пурунғы Молӌағ киндезінделер.

Фарисейлер – Иисустың тузындағы еврейлернің киртініс чӧрімі. Фарисейлер Моисей Чахиин паза кибірлерні уғаа хатығ тутчаңнар. Оларны чон аразында тың улуғлаӌаңнар. Олар постары даа уғаа киртінчеткеннерінең паза сын оңдайнаң чуртапчатханнарынаң поғдархаӌаңнар. Иисус оларны, Моисей Чахиин хыйыстырбааны хыныстаң паза паарсастаң артых тіп, санапчатханнары ӱчӱн хомайлан. Иисус оларны хомайлааннаңар паза олар Аны Мессий поларға килістіре кӧрбееннеңер, Фарисейлер Аны ӧлімге пир салғаннар.

Хайхас – чир-чайаанның чуртас оңдайын алыстырчатхан Худайның кӱзі. Іди Худай кӱзінең чазылбас ағырығлар даа чох пол парчалар, ӧлген кізілер дее тіріл килчелер паза пасха даа хайхастар иділчелер. Андағ хайхастарны ідӧк «танығлар» тіп адаӌаңнар. Худай Пічиинде (Библияда) анзы, Худайдаңар киречілеп, ӧӧн орында полча. Іди «танығлар» алай ба хайхастар кізілерге ле полыспинчалар, ідӧк Худай пар полчатханын таныхтапчалар. Иисус итчеткен хайхастар Аның Мессий полчатханын киречілееннер.

Хан-пиг, Хан Худай – іди піс «куриос» тіп грек сӧзін тілбестепчебіс. Пу сӧстің ікі ӧӧн тании полған: 1) грек тілінде алында даа, сағам даа пасха кізізер иптіг айланғаны полча. 2) Пурунғы Молӌағны хығырчатхан еврейлер Худайны, чайыдып, Адонай (пиг, ээзі) адаӌаңнар. Пурунғы Молӌағ грек тіліне тілбестелчеткенде, еврейлер «Адонай» сӧсті тузаланған орында гректер «Куриос» пасчаңнар. Іди пу сӧс Наа Молӌаға «Худай» сӧсті таныхтап, кірген. Хакас тілбестеенде «Хан Худай» сӧстер орных парғаннар. Иисусты адап, тізең, Хан-пиг адапчабыс. Иисус сынында Худай Оолғы паза Худай полза даа, Наа Молӌағны тілбестепчетсе, Аны Хан Худай адирға чарадылбинча. Анзы тигіриб чоны Иисустың Худай полчатханын, Ол ӧлімнең тіріл килгенде ле, піліп алғаннаң палғалыстығ. Наа Молӌағның авторлары Иисусты «Куриос» тіп адапчатханнары олар Аны сынында Худайға санапчатханнарын пазох хатап киречілепче.

Храм – ол Иерусалим саардағы ызых иб. Еврейлер мында ла Худайға тайығ салӌаңнар паза ӱлӱкӱннерде чыылысчаңнар. Храмны иң пастап пістің эраның алнындағы 10 векте еврейлернің илбек ханы Соломон пӱдірген. Ол храмны пістің эраның алнында 586 чылда Вавилон азымахчылары иңзергеннер. Иисустың тузындағы храмны иудей ханы Илбек Ирод пӱдірген полған. Храмның туразы ибіре галереялар пӱдірілген полған. Галереялар храм ибіре полған чирні пӧліктерге чарғаннар (кинденің соондағы схеманы кӧріңер). Храм галереяларында кізілер кӧп чыылыс парӌаңнар. Иисус ухаанӌылаан хоостыра тӱрче поларынаң, ол тіріл килген соонда, пістің вектегі 70 чылда ол храмны римляннар иңзер салғаннар. Ол храмны, паза нааӌылабин, амға теере пӱдірбееннер.

Худай Пічии – аны піс амды Пурунғы Молӌағ киндезі тіп адапчабыс. Иисустың тузында еврейлер аны Худай Пічии тіӌеңнер. Анда Моисей Чахии, ухаанӌыларның кинделері паза Пічіктер полғаннар. Соонаң Наа Молӌағ киндезін ідӧк адап сыхханнар. Сағам христианнар Библияның прай кинделерін Худай Пічии тіп адапчалар.

Худай хан-чирі, Тигір хан-чирі, Худай хан-ӱлгӱзі, Тигір хан-ӱлгӱзі – Наа Молӌағда Худай хан-чирі теені ікі танығлығ: 1) ол орынны таныхтапча. 2) ол Худай ӱлгӱзін таныхтапча. Аннаңар пістің тілбестегде сағысты орта читірерге артых чарапчатхан – «хан-чирі» алай «хан-ӱлгӱзі» – сӧстернең ікі оңдайли тузаланчабыс.

Худай Худы – Ол Иисус Христосты кіреске тӱзірчеткен туста тӱскен (Мф 3:16) паза Ағаа кӱс пирген (Мф 12:8). Худай Худы, Иисус тигірзер ӧӧрлебіскенде, чирге, киртінчеткен кізілерге полызарға, оларны часхарарға паза кӱс пирерге тіп, ызылған (Ин 16:5). Иисус Худай Худынаң тоғыр иткен чазых тасталбас теен (Мф 12:31-32). Худай Худы киртінчеткен кізілерде чуртапча (Рим 8:9). Худай Пічии (Библия) киртіністіг кізілерні Худай Худынаң тол парарға сыбыра хығырча (Еф 5:19).

Худай Хурағаны – Пурунғы Молӌағ киндезінде хурағанны тайыға салӌаңнар тіп чоохталча. Ӧӧнінде, Пасха тіп ӱлӱкӱнде. Наа Молӌағ киндезінде Иисус Христосты «Худай Хурағаны» тіп адаӌаңнар. Иисусты иң пастап іди кіреске тӱзірӌең Иоанн адаан. (Ин 1:36). Ол Иисусты Худай хынчатхан, Аны Худайның пӧгінін толдырчатхан кізее санаан. Иисустың кірестегі ӧлімі соонда, «Худай Хурағаны» сӧс наа ниме таныхтап сыххан. Іди Худай Оолғын адап сыхханнар, Ол Позының тынын, кізілерні чазыхтарынаң арачылирға тіп, тайыға пирібіскен.

Чазых – анзы Худайны испеені паза Аның чахиин сайбапчатханы, Худайға удурласчатханы, Аны Хан-пиг тіп адабинчатханы полча. Иң пастағы чазыхты пастағы кізілер Адамнаң Ева идібіскеннер.

Чир тӱбі – Ол ӧліг кізілернің орны. Анда Христосха киртінмеен кізілернің хуттары ӧлім соонда полчалар. Анаң «тӱгенӌі кӱн» читсе, олар тіріл киліп, Худайға чарғылаттырарлар.

Чир ӱстӱ, чир-чалбах – пу сӧс чир-чайанны, кізілерні, мал-хусты, прай тіріг нимені таныхтапча. Че Иоанн илӌінің пічиинде пу сӧске наа сағыс пирілче. Анзы чир ӱстӱндегі прай чабал кӱстерні, Худайға паза Христосха тоғырланчатхан нимелерні таныхтапча. Ідӧк Худайны пілбинчеткен паза Худайға тоғыр полчатхан кізілерні таныхтапча.

Ызых, Ах-арығ – Пурунғы Молӌағда ӧӧнінде Худайға ла килістіре танығ. Иерусалим храмында Иң ызых орын Хан Худай Позының чонынаң хада полчатхан орын полған. Андар абыстар пастығына чылда пір ле хати кірерге чарадылӌаң. Кірер алнында ағаа, ӧнетін тайығ идіп, позын арығланып аларға кирек полған. Ызых нимелер Худайни полғаннар. Наа Молӌағда Иисус Христосха киртініс пастыра Аның ханынаң чазыхтарынаң арығланып алған кізілерні ах-арығ тіп адапчалар. Іди олар Худайға чағдирға оңдай алғаннар (Евр 9). Андағ кізілер Худайның холындалар, аннаңар ах-арығ кізілер тіп адалчалар.

Карталар

Библияда чоохталчатхан орыннарның сомнары паза карталар

Table of Contents

Наа Молӌағ: Галат Чиріндегілерге

Наа Молӌағ

- Сӧс Алны

- Галат Чиріндегілерге

- Павелнің Галат Чиріндегілерге Пічии
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6

Сӧстік

- Абыс
- Авраам
- Адам
- Азых чоох
- Айналар
- Албан чығӌаңнар
- Алғас
- Аминь
- Ангел
- Антихрист
- Арығ чӱректіг кізі
- Асий чирі
- Ах-арығ
- Ах сағал
- Вавилон
- Галилей чирі
- Давид
- Динарий
- Иаков (ИЗРАИЛЬ)
- Иліг кӱн пайрамы (Тросин)
- Илӌі
- Иуда
- Иудей чирі
- Иудейлер
- Кип-чоох
- Кізі Оолғы
- Кірес
- Кіреске тӱскені (сомдырғаны)
- Левиттер
- Мессий-Христос
- «Минмін»
- Моисей
- Моисей Чахии
- Молӌағ
- Мӧгі чуртас
- Ораза
- Отахтар турғысчаң пайрам
- Пасха тіп ӱлӱкӱн
- Пасха худайлығлар
- Сабланыс
- Саддукей
- Сайтан
- Самарлар
- Синагога
- Синай
- Соломон
- Сомнаан худайлар (Тӧстер)
- Суббота
- Сӱннет
- Тайығ
- Тайығ салӌаң орын
- Тигіриб
- Тигір хан-чирі
- Тус сананызы
- Тӱгенӌі кӱн
- Ухаанӌы
- Фарисейлер
- Хайхас
- Хан-пиг, Хан Худай
- Храм
- Худай Пічии

- Худай хан-чирі, Тигір хан-чирі, Худай хан-ӱлгӱзі, Тигір хан-ӱлгӱзі

- Худай Худы
- Худай Хурағаны
- Чазых
- Чир тӱбі
- Чир ӱстӱ, чир-чалбах
- Ызых, Ах-арығ

Карталар