Мукаддес Китап
Author: Мукаддес Китап Терҗиме Институты
Date: 2018-09-17T08:31:54.218295+00:00

Гириш

Гириш

1. Зебур

2. Сөзлүк

Элиңиздәки Мукаддес Китап хер бир адам үчин иң ваҗып китапдыр! Бу китап аркалы адамзат өз Ярадыҗысы Худайы танап, Онуң биз үчин ниетлән аҗайып максадыны өвренер ве иман эдип, бакы яшайша эе болар. Бейик патыша болан Давут пыгамбер Худайың Сөзи барада өз мезмурларының биринде: «Сениң сөзүң – чыра аякларыма, ол – ягтылык мениң ёдама» дийип айдяр. Худайың Сөзи, догрудан-да, хер бир ынсаның дурмушы үчин чырадыр, йөрейән ёлуны ягтылдян нурдур! Гой, Худай бу китабы окаян хер бир ынсана пәхим-пайхас берип, Өз Сөзүниң уммасыз байлыгыны оңа багыш этсин!

Китапларың атлары

Мукаддес Китабың дүзүмине гирйән китапларың атлары дүрли-дүрлүдир:

- •Китап я-да онуң эсасы бөлеги белли бир адам тарапындан язылып, шол адамың ады билен атландырыляр, мысал үчин, «Сүлейманың пәхимлери».

- •Китап хайсыдыр бир адам барада язылып, шол адамың адына лайыклыкда атландырыляр, мысал үчин, «Рут».

- •Китап ысрайыл халкының тарыхының хайсыдыр бир дөврүни беян эдип, шол дөвүрдәки вакалара, ягдайлара лайыклыкда атландырыляр, мысал үчин, «Ысраыыл сердарлары». Булар барада хас гиңишлейин маглуматы алмак үчин, хер китабың башында берилйән гириш бөлүмине гөз айлаң.

Мукаддес Китабың дүзүмине гирйән китаплар шу топарлара бөлүнйәр:

- •Көне Әхт

- ◦Төврат (Гелип чыкыш – Канун таглыматы)

- ◦Ир дөвүрдәки пыгамберлер; бу китаплар топары кәвагт «Тарыхы китаплар» дийлип хем атландырыляр (Ешува – Патышалар (Икинҗи китап))

- ◦Язгылар, шейле топара Зебур ве Сүлейманың пәхимлери ялы китаплар гирйәр. (Йыл язгылары – Нагмалар нагмасы)

- ◦Бейлеки пыгамберлер (Ишая – Малакы)

- •Тәзе Әхт

- ◦Хош хабарлар. Муңа дөрт китап дегишли болуп, олар дүрли адамлар тарапындан языландыр. Олар өзлериниң шаят болан вакаларыны беян эдйәрлер.

- ◦«Ресулларың ишлери» атлы китап Лука тарапындан языландыр. Ол бу китапда Иса Месихиң гөге гөтериленден соң болан вакалары беян эдйәр.

- ◦Хатлар. Булар Павлус, Петрус ве Ёханна ялы авторларың месихи йыгнаклара язан хатларыдыр.

- ◦«Ёханна гелен аянлык» эдебиятың айратын гөрнүши болуп, онда Худайдан гелен гөрнүшлер ве аянлыклар беян эдилйәр.

Ёкарда агзалан китаплар топлумларының хер бири өзүне махсус болан жанрда языландыр. Шонуң үчин-де окыҗы китабы оканда, онуң жанр айратынлыгыны хасаба алмалыдыр.

«Көне Әхт» ве «Тәзе Әхт» китапларына гошмача сөзбашылар берилйәр. «Көне Әхтиң» дүзүмине пыгамберлериң китапларының хем гирйәндигине гарамаздан, оңа түркмен окыҗыларына гиңден таныш болан «Төврат» ве «Зебур» диен гошмача сөзбашылар берилди. «Тәзе Әхт» китабына «Инҗил» диен гошмача сөзбашы берилсе-де, онуң дүзүмине «Инҗилден» башга китаплар ве иманлылар йыгнакларына язылан хатлар гирйәр.

Худайың атлары

Көне Әхт китабы түркмен дилине асыл нусгадан, ягны еврей дилинден терҗиме эдилди. Бу китабың еврей дилиндәки асыл нусгасында Худайың бирнәче ады душ гелйәр. Онуң «Элохим» ады хас көп уланылып, ол түркмен дилине «Худай» дийип терҗиме эдилди. Онуң бейлеки ады Яхве болуп, ол хем «Худай» диймеги аңладяр. Бу ат түркмен дилине «Реб» дийип терҗиме эдилди. «Реб» сөзи Худайың әхт баглашан, Өзүни халкына аян эден я-да ынсан кешбинде пейда болан ягдайларына дегишли вакаларда уланылды. Худайың «Эл-Шаддай» ады түркмен дилине «Гудратыгүйчли» дийип, «Эл-Элён» болса «Бейик Худай» дийип терҗиме эдилди. Худайың китапда сейрек душ гелйән «Адонай» ады «Таңры» дийип терҗиме эдилди. Херекет эдйән, бейик ишлери амала ашырян Худайы суратландырмак үчин еврей дилинде утгашдырылып уланылан «Яхве Элохим» ады түркмен дилине «Худайымыз Реб» дийип терҗиме эдилди.

Тәзе Әхт китабының асыл нусгасы грек дилинде язылып, онда Худай бабатда «куриос» диен сөз уланыляр. Китабың язга гечирилен дөврүнде бу сөз «ага» я-да «хоҗайын, эе» диймеги аңладярды. Көне Әхтиң грек дилиндәки терҗимесинде Худайың «Яхве» ве «Адонай» атлары хем «куриос» дийип терҗиме эдилендир. Шонуң үчин-де, Тәзе Әхт китабында адамлар Иса Месихе «куриос» дийип йүзлененлеринде, Оны Худай хөкмүнде кабул эдендиклери әшгәр боляр. Шейле ягдайларда «куриос» сөзи түркмен дилине «Реб» дийип терҗиме эдилди. Мундан башга-да, Иса Месих өлүмден диреленден соң Оңа Куриос Иса Месих дийип йүзленилип, бу ат түркмен дилине «Реббимиз Иса Месих» дийип терҗиме эдилди.

Мукаддес Язгылар ве тарыхы вакалар

Мукаддес Язгыларда беян эдилйән вакалара долы ве догры дүшүнмек үчин, олара шол дөвүрде болуп гечен тарыхы вакалар билен умумы багланышыкда гарамалыдыр. Ашакда Мукаддес Язгыларда беян эдилен тарыхы дөвүрлериң ве империяларың ады берилйәр:

1.Ыбрайым пыгамбериң дөврүне ченли болуп гечен вакалар. Худай дүнйәни ярадяр. Ол Адам атаны ве Хов энәни ярадып, олары Эрем багында ерлешдирйәр. Эмма олар Худайың эмрини бозансоңлар, Эремден махрум эдилйәрлер. Оларың несли көпелип, ер йүзүне яйраяр, гүнә ичинде яшап, өз дурмушларына гүмра болуп, Яраданы унудяр. Худайың муңа җуда гахары гелип, тутуш адамзады ёк этмеги ниет эдинйәр. Ол Өз ниетини берҗай этмек үчин, ер йүзүне элхенч сил иберйәр-де, Нух пыгамбер билен онуң машгаласындан башга тутуш адамзады ёк эдйәр. Хава, Худай шол силде диңе Нух пыгамбери ве онуң машгаласыны халас эдйәр, себәби олар дири Худая иман эдип, Оңа сежде эдйәрдилер. Беян эдилйән вакаларың шу тапгыры Нухуң несиллериниң Бабыл минарасыны гуршы ве тутуш адамзадың несил дарагтының дөрейши билен тамамланяр.

2.Ыбрайым пыгамбер барадакы вакалар. Хич перзенди болмадык Ыбрайым пыгамбере Худай бир огул берҗекдигини, ондан бейик бир миллет яратҗакдыгыны вада берйәр. Мундан башга-да, Худай пыгамбере онуң неслине «бал билен сүйт акян» Кенган топрагыны-да мирас берҗекдигини вада эдйәр. Ыбрайым пыгамбер вада берлен юрда гөчүп, ол ерде чадырда бир чарвадар кимин яшаяр. Худай Ыбрайымың агтыгы Якуба «Ысрайыл» дийип ат берйәр. Ысрайылың он ики оглы болуп, олар тутуш халкың несилбашылары боляр. Ысрайылың Юсуп атлы сөйгүли оглы доганлары тарапындан Мүсүр гулчулыгына сатылса-да, Худай оны ялңыз гоймаяр. Юсуп пыгамбер Худайың көмеги билен тутуш Мүсүр юрдунда икинҗи дереҗели адам боляр. Ол ачлык дөврүнде тутуш юрды ве өз атасының машгаласыны халас эдйәр. Онуң несли Мүсүрде җуда көпелйәр, эмма Юсуп пыгамбер арадан чыкандан соң, олар Мүсүр юрдунда гул болярлар.

3.Мүсүрден чыкыш ве вада эдилен топрагы эелемек барадакы вакалар:

а.Муса Ысрайылың неслини мүсүр гулчулыгындан азат эдйәр. Ысрайылың огулларындан дөрән тирелер чөлде Худая эерип, Ондан Мукаддес Кануны кабул эдйәрлер. Худай олара леви тиресини руханычылыга беллемеги ве Өзи үчин мукаддес чадыры ясамагы буюряр. Бу чадыр Худая сежде этмек үчин ниетлененди.

б.Ешува ысрайыллары Ыбрайым пыгамбере вада берлен топрага – Кенгана гетирйәр. Олар бу топрагы шол ерде яшап йөрен тирелерден басып алярлар. Бу тирелериң аглаба бөлеги Нух пыгамбериң Хам ве Яфес атлы огулларының несиллериди. Ыбрайым пыгамбер болса Нух пыгамбериң новбахар оглы Самың неслиди. Ысрайылың душманлары болан аммонлар ве моваплар болса Лутуң несиллериди. Басылып алнан юрт он ики бөлеге бөлүнип, ысрайыл тирелериниң арасында биҗе боюнча пайланыляр. Юсубың ики оглундан ики тире эмеле гелйәр, себәби Ысрайыл пыгамбер дүнйәден өтмәнкә олары өз огуллары хөкмүнде кабул эдип, ак пата берипди. Шонуң үчин-де, он ики бөлеге бөлүнен топрак Ысрайылың он бир оглуның несиллериниң арасында мүлк хөкмүнде пайланыляр. Ысрайылың Леви оглуның несиллери болса руханычылыга беллененсоңлар, топракдан хич мүлк алмаярлар, себәби Ысрайыл Худайы Реббиң Өзи оларың мүлкүди.

4.Он ики тирәниң бир патышалыгы эмеле гетириши барадакы вакалар:

а.Шавул патыша Ысрайылың илкинҗи патышасы боляр. Соңра Давут пыгамбер Ысрайыла патыша боляр ве он ики тирәни бирлешдирип, бир миллети эмеле гетирйәр--де, өз чәклерини гиңелдйәр.

б.Сүлейман пыгамбер Реббе сежде этмек үчин дүнйәде деңи-тайы болмадык ыбадатхананы гуряр.

5.Патышалыгың бөлүнмеги барадакы вакалар. Сүлейман пыгамбер арадан чыкандан соң, онуң ики оглуның арасында уруш башланяр. Юрдуң демиргазыгындакы он тире Сүлейманың огулларының бирини голдап, Ысрайыл патышалыгыны эмеле гетирйәр. Яхуда ве бенямин тирелери болса Сүлейманың бейлеки оглуны голдап, юрдуң гүнортасында Яхуда патышалыгыны эмеле гетирйәр. Яхуда ве Ысрайыл патышалыклары пыгамберлериң язгыларында көп ятланыляр. Демиргазык патышалыгы бабыллылар тарапындан басылып алыняр, илаты болса Бабыла сүргүн эдилйәр.

6.Сүргүнлик дөври ыбадатхана вейран эдилйәр, гүнорта патышалыгы болан Яхуданың абрайлы ве гөрнүкли адамлары, машгалалары бабыллылар тарапындан есир алыняр.

7.Дикелдиш дөври – Парс империясы дөрәнден соң яхудылара өз ватанына, Ысрайыла доланмак ругсат эдилйәр. Олар өз юрдуна доланып, шәхери ве ыбадатхананы дикелдйәрлер.

8.Көне ве Тәзе Әхтиң аралыгындакы дөвүр – Македония империясы. Ортаер деңзи македониялылар тарапындан басылып алыняр. Македонлар грек дилини яйрадып, билим улгамыны өсдүрип яйбаңландырярлар.

9.Иса Месихиң дурмушы ве хызматы. Шол дөвүрде яхудылар Рим империясына гарашлы болуп, онуң беллән патышаларының голастында яшаярдылар. Шейле патышаларың бири-де Хирод болуп, ол Рим императорына долы гарашлы болупдыр.

10.Илкинҗи месихилер йыгнагы. Иса Месих гөге гөтериленден соң, Оңа иман эденлериң саны барха артяр. Гүйчли ызарланмалара, сөгүлмелере ве эҗирлере гарамаздан, оларың саны барха көпелйәр. Месихи йыгнаклар Орта Гүндогардан Рим империясының Азия велаятына (хәзирки Түркие), хатда Европа юртларына ченли яйраяр.

Мукаддес Язгыларың жанрлары

Мукаддес Язгыларың терҗимесинде үч дүрли жанр: кысса (беян этме), гошгы (я ак гошгы) ве гошгы жанрында язылан проза уланылды. Гошгы жанрында язылан проза долы капыя эе болмаса-да, гошгы ялы окаляр. Шонуң үчин-де, шейле жанрда язылан пыгамберлик китаплары терҗиме эдиленде, олар гошгы гөрнүшде реҗеленди. Еврей шыгрыетинде «параллелизм» усулы гиңден уланыляр. Шейле усулда язылан гошгуларың биринҗи сетиринде беян эдилйән пикир икинҗи сетиринде гайталанып, манысы хас гиңишлейин дүшүндирилйәр.

Голязмалар

Көне Әхт китабы түркмен дилине еврей дилинде язылан Масоретик текстлеринден терҗиме эдилди. Бу Масоретик текст Библия Хебрайиканың соңкы неширинде чап эдилди. Зерурлыгың дөрән ягдайларында шу нешириң теклип эден алтернатив дүшүндирмелеринден хем угур алнып, олара дегишли чыкгытлар берилди. Тәзе Әхт китабы грек дилиндәки голыазмадан (Бирлешен Мукаддес китап җемгыети, 4‑нҗи нешири) терҗиме эдилди. Бу гөрнүшдәки аятларың Текстус Ресептус билен тапавутлы болан ягдайларында олара хем дегишли чыкгытлар берилди.

Чыкгытлар

Терҗимеде чыкгытларың бирнәче гөрнүшлери уланылды. Оларың иң йөнекейи окыҗа дүшнүксиз я-да нәбелли болан сөзе дүшүндириш берйәр. Шейле сөзлер китабың ахырында берилйән Сөзлүкде хем ерлешдирилендир. Чыкгытларың ене бир гөрнүши терҗиме эдилен асыл нусгадакы аятларың башга гөрнүшиниң бардыгыны хем гөркезйәр. Шейле аятларың арасындакы тапавут җикме-җик гөркезилмесе-де, хайсы асыл нусгадан алнандыгы мәлим эдилйәр.

Өлчег бирликлери

Мукаддес Язгыларың терҗимесинде өлчег бирликлерини аңлатмак үчин мысгал, гадак, батман ялы гадымы көне түркмен өлчег бириклери уланылды. Оларың хәзирки дөвүрдәки такмынан өлчегини гөркезмек үчин дегишли чыкгытлар берилди. Шейле-де, чыкгытларда көне еврей ве грек өлчеглери уланылды. Сиз бу өлчег бирликлерини китабың ахырында берилйән таблисада гөрүп билерсиңиз.

Салгыланма аятлары

Тәзе Әхтиң китапларында Көне Әхтден мысал гетириленде, онуң хайсы китапдан алнандыгыны гөркезмек үчин салгыланма аятлары берилйәр. Бу окыҗа аядың я-да бабың асыл мазмуныны тапмагы еңиллешдирмек максады билен эдилди.

Мукаддес Язгыларың стили

Мукаддес Язгыларың стили өзболушлыдыр. Себәби онуң асыл нусгасының язылан дөврүндәки дурмуш ягдайларының, дәп-дессурларының кәбирлери түркмен дурмушы ве медениети үчин нәтанышдыр. Шоңа гөрә-де, терҗимечилер асыл нусганың манысының түркмен окыҗысына дүшнүкли болмагы үчин бу ише өрән сересаплы чемелешдилер. Олар асыл нусганың манысының үйтгедилмегине я-да тесвирленмегине ёл бермезлик үчин, оны сөзме-сөз терҗиме этмекден я-да диңе манысыны терҗиме этмекден гача дурдулар. Өңде гойлан меселәниң кын боландыгына гарамаздан, терҗиме адаты окыҗа дүшнүкли болуп, манысының арасса, анык ве тебигы болмагы үчин сада дилде эдилди. Терҗиме стилиниң дүрли болмагы терҗимелериң хем дүрли боляндыгыны аңладяр. Шонуң үчин-де, хайсыдыр бир терҗимәни башга терҗиме билен деңешдирип, онуң нәдогры эдилендигини айтмак ерликсиздир. Терҗимелериң бирмеңзеш болуп, адалгаларың я-да җүмлелериң башгача, окыҗа хас дүшнүкли тәрде берилмеги ахмалдыр. Мундан башга-да, терҗимелериң хеммеси белли бир дереҗеде дүшүндирмелере эедир. Терҗимәниң довамында душ гелен икиманылы сөзлемлериң аглаба бөлегиниң дүшүндирилмелери окыҗының пайына галдырылды. Йөне манысы өрән чылшырымлы ве айдың болмадык аятларың кәбирлери садалашдырылып, окыҗа дүшнүкли болар ялы терҗиме эдилди. Шейле аятларың терҗимесинде көп алымлар тарапындан бу бабатда кабул эдилен дүшүндиришлерден угур алынды.

Мукаддес Китап Терҗиме институты

Көне Әхт

Зебур

Зебур

Гириш

1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
46
47
48
49
50
51
52
53
54
55
56
57
58
59
60
61
62
63
64
65
66
67
68
69
70
71
72
73
74
75
76
77
78
79
80
81
82
83
84
85
86
87
88
89
90
91
92
93
94
95
96
97
98
99
100
101
102
103
104
105
106
107
108
109
110
111
112
113
114
115
116
117
118
119
120
121
122
123
124
125
126
127
128
129
130
131
132
133
134
135
136
137
138
139
140
141
142
143
144
145
146
147
148
149
150

Зебур китабының ады еврейче техиллим, ягны өвгүлер диймеги аңладяр. Зебур айдымларың йыгындысы болуп, онуң аглаба бөлегини өвги айдымлары дүзйәр. Өвги айдымларындан башга Зебурда шүкүр мезмурлары, зыярат мезмурлары, ахы-нала мезмурлары, патышаның шанына айдылян мезмурлар ве Төврат мезмурлары душ гелйәндир. Төврат мезмурлары Муса пыгамбериң бәш китабында беян эдилен таглыматы васп эдйәрлер.

Зыярат нагмалары (119 – 133‑нҗи мезмурлар) иманлыларың Иерусалимиң дервезелеринден гирип, ыбадатхананың бина эдилен мукаддес дагына чыкышларыны беян эдйәрлер.

Патышаның шанына айдылян нагмалар патышаны тарыплаян я-да онуң ша тагтына чыкмагының шанына айдылян нагмалардан ыбаратдыр. Худайың Өз пыгамберлерине берйән ылхамлары билен таныш адамлар бу мезмурларда дүнйәниң әхли шан-шөхратына мынасып Месих иң гелҗекдиги барада яңзыдылып айдылан пыгамберликлере айдың дүшүнйәрлер.

Ахы-нала мезмурлары екеликде я-да топарлайын айдылыпдыр. Шу мезмур иң мешхурларың бири дийип хасапланяр:

Бабыл сувларының боюнда отурып, Сионы ятлан вагтымыз гөзяш дөкүпдик. Шол ердәки дерек агачларындан өз лираларымызы асып гоюпдык.

Зебур 136:1-2.

Бу мезмур ысрайыл халкының Бабыл сүргүнлигинде болан дөврүнде дүзүлйәр. Шол дөвүрде олар Иерусалиме доланып, Худайы ыбадатханада шөхратландырмагы йүрекден арзувлаярдылар.

Мезмурларың көпүси Давут пыгамбер тарапындан я-да онуң үчин дүзүлендир. Оларың сөзбашылары көпленч еврейче болуп, онуң авторыны я-да нәхили ягдайда дүзүлендигини мәлим эдйәрлер. Кәбир мезмурларың сөзбашысына дүшүнмек дийсең кын боляр, себәби олар бизиң дөврүмизе ченли сакланмадык мукам хеңлери я-да саз гураллары барададыр. Манысы айдың болмадык шейле сөзлере села, маскил ве ш. м. сөзлер дегишли болуп, оларың дүшүндириши сөзлүкде берилйәр. Мезмурларың башга бир топары болса ыбадатханада сежде эдилен вагты айдылып, «айдымчылар топарының ёлбашчысына» диен гошмача сөзбаша эедирлер. Шейле гошмача сөзбашылы мезмурлар ыбадатханада Худая гурбанлык берлен вагты айдымчылар топары тарапындан айдылыпдыр.

Мазмуны

- Җеми 150 мезмур, ине, шу ашакдакы 5 китаба бөлүнйәр:

- 1 – 40-нҗы мезмурлар
- 41 – 71‑нҗи мезмурлар
- 72 – 88‑нҗи мезмурлар
- 89 – 105‑нҗи мезмурлар
- 106 – 150‑нҗи мезмурлар

1‑нҗи мезмур

БИРИНҖИ КИТАП

(1 – 40-нҗы мезмурлар)

11-2Реббиң канунындан леззет алян,
гиҗе-гүндиз шол барада ойланян багтлыдыр!
Ол эрбетлериң маслахатына гитмейәр,
гүнәкәрлериң ёлундан йөремейәр,
яңсылайҗыларың арасында отурмаяр++.
3Ол акар сувлар якасында экилен,
мивесини мөвсүминде гетирйән,
япрагы солмаян агач киминдир;
әхли эдйән иши оңуна боляр+.
4Эрбетлер болса бейле дәлдир,
олар елиң совран харпыгы ялыдыр+.
5Шоңа гөрә, эрбетлер хөкүм чыкарыланда,
гүнәлилер-де догрулар меҗлисинде
дуруп билмезлер.
6Чүнки Реб догруларың ёлуны гөзден салмаяр,
эрбетлериң ёлы болса хеләкчилиге учрадяр+.

2‑нҗи мезмур

2^1Миллетлер арасындакы башбозарлык нәме?

Халклар нәмә бидерек питне турузяр+?

2Реббе ве Онуң сайланына гаршы
дүнйә шалары аяга галяр;
хөкүмдарлар биригйәр ве баш галдыряр+.

3Олар шейле диййәр:

«Сыпырып ташлалың гандалларыны
хем-де гыралың зынҗырларыны».

4Гөклерде отуран Таңры оларың үстүнден гүлйәр
хем-де олары масгаралаяр+.

5Шонда олара гахар билен йүзленер,
газабында олары эймендирер:

6«Мукаддес дагым Сионда[*]

Мендирин Өз патышамы отурдан»+.

7Патыша: «Мен Реббиң перманыны
ыглан эдейин» диййәр.

«Сен Мениң оглумсың, – дийди Ол маңа –
бу гүн Атаң болдум Мен+.

8Менден диле, саңа берейин
миллетлери мирас хөкмүнде,
тутуш әлем-җаханы мүлк хөкмүнде.

9Сен олары демир хасаң билен дөверсиң,
күйзегәриң голчасы дей чым- -пытрак эдерсиң»+.

10Шейлеликде, эй, патышалар, пайхаслы болуң;
дүнйә хөкүмдарлары, шундан хабарлы болуң:

11Реббе гуллук эдиң сиз горкы билен:

хем галпылдаң, хем-де шатланың+.

12Оглы өпүң, ёгса ол газаба мүнер,
сиз хем хеләк боларсыңыз өз ёлуңызда,
чүнки тиз туташяр онуң газабы.

Оны пена эдинйәнлериң әхлиси багтлы+.

3‑нҗи мезмур

3^1Давудың өз оглы Абшаломдан гачан махалы айдан мезмуры+.

2Я Реб! Душманларым ненең көпелди!

Маңа гаршы баш гөтерйәнлериң саны кән+.

3Көплер мен бабатда:

«Худай оны халас этмез» диййәрлер+. Села

4Эмма Сен, я Реб, дашымда бир галкансың,
шан-шөхратым, башымы дикелдйән Сенсиң+.

5Мен Реббе эдйәрин дады-перяды,

Ол мукаддес дагындан маңа берйәр җогабы+. Села

6Мен ятярын хем-де ука гидйәрин,
саг-аман оянярын, чүнки Реб голдаяр мени+.

7Чар тарапдан мениң гаршыма чыкан
бичак көп душмандан горкмаярын мен+.

8Галк Сен, я Реб!

Эй, Худайым, халас эт мени!

Әхли душманларымың әңине уряң,
эрбетлериң дишлерини күл-оврам эдйәң+.

9Еңиш Ребдендир,
берекедиң Сениң халкыңың үстүнде болсун+. Села

4‑нҗи мезмур

4^1Айдымчылар топарының ёлбашчысына. Киришли саз гуралында. Давудың мезмуры+.

2Эй, мени хаклы чыкарян Худайым!
Маңа җогап бер чагыранымда.
Маңа гиңлик бердиң дарыганымда,
маңа мерхемет эт-де, дилегиме гулак гой+.
3Эй, ынсан огуллары! Хачана ченли
сиз маңа ыснат гетирҗек?
Хачана ченли пуч зады сөйүп,
сиз ялана эерҗек? Села
4Эмма билип гоюң: Реб Өзи үчин
садык адамы сайлап гояндыр.
Реб мени эшидйәр чагыранымда+.
5Гахарланып, гүнә галмаң сиз,
Дүшегиңизде ойланың, үмсүм болуң сиз. Села
6Догры гурбанлыклары хөдүрләң,
Реббе бил баглаң+.
7«Ким бизе ягшылык эдер?» диййәнлер көпдүр.
Я Реб, йүзүңиң нуруны үстүмизе сач!+
8Хасыл, тәзе шерап бол боланда багтдыр,
йөне йүрегиме берен шатлыгың мундан-да көпдүр.

9Мен аркайын ятян хем-де уклаян;
чүнки диңе Сен, я Реб, мени аманлыкда яшадяң+.

5‑нҗи мезмур

5^1Айдымчылар топарының ёлбашчысына. Үфленип чалынян саз гуралында. Давудың мезмуры.

2Я Реб, диңле мениң сөзүми
хем-де эшит мениң ахы-зарымы.
3Диңле перядымың сесини,
эй, Патышам хем-де Худайым,
мен Саңа эдйәндирин дилеги+.
4Я Реб, мениң сесими эртирине эшидйәрсиң Сен,
хәзирленип, сәхер билен хузурыңда гарашярын мен+.

5Сен эрбетлиги халамаян Худайсың,
Сениң хузурыңда яман яшамаз,
6текепбирлер Сениң гашыңда дурмаз;
Сен йигренйәрсиң беткәрлериң барыны,+
7ёк эдйәрсиң ялан сөзлейәнлери.

Я Реб, Сен йигренйәрсиң ганхор билен кеззабы+.

8Мен болса эгсилмез садык сөйгиң аркалы,
гирерин Сениң өйүңе;
мен Сенден хедер эдерин,
мукаддес ыбадатханаңа тарап тагзым эдерин+.
9Я Реб, душманларым зерарлы,
Өз адалатыңда мени угрукдыр;
догрула Сен өңүмдәки ёлуңы.
10Оларың агзында догры сөз ёкдур,
оларың йүреги вейранчылыкдыр,
оларың богазы ачык габырдыр,
диллери билен-де яллаклаяндыр+.
11Эй, Худай, олара чыкар хөкүми,
пәллеринден тапып, йыкылсын олар;
языклары үчин ковуп чыкар олары,
чүнки олар Саңа гаршы баш галдырдылар.
12Сени пена эдинйәнлериң бары шатлансын,
элмыдама җошуп, нагмалар айтсын;
чүнки олары гораярсың Сен,
адыңа ашыклар Сенде шат болсун.
13Сен ялкаярсың догры ынсаны,
хошамайлыгың-да боляр онуң галканы+.

6-нҗы мезмур

6^1Айдымчылар топарының ёлбашчысына. Секиз киришли саз гуралында. Давудың мезмуры+.

2Я Реб, гахарыңда мени язгарма,
газабыңда мени тербиелеме+.
3Я Реб, маңа мерхемет эйле,
чүнки менде ысгын-мыдар галмады;
я Реб, маңа бер Сен шыпаңы.
Чүнки галпылдаяр мениң сүңклерим,
4гүйчли галпылдаяр җаным хем мениң.
Я Реб, хачана ченли бу довам эдер+?
5Я Реб, маңа өврүлип, халас эт, мениң җанымы,
садык сөйгиңиң хатырасына, азат эт мени.
6Чүнки Сени габырда ятламак ёкдур;
Саңа өлүлер дүнйәсинде ким өвги айдар+?
7Иңңилдимден халыс ядадым,
хер агшам аглап, дүшегими сув- -сил эдйәрин,
ёрганымы гөзяшларыма мен гарк эдйәрин.
8Гөзлеримиң нуры өчди гусса зерарлы,
күтелди әхли душманларым себәпли+.
9Менден дашлашың, эй, беткәрлериң бары,
чүнки Реб эшитди агы сесими+.
10Реб эшитди мениң ялбарышымы,
кабул эдйәр Реб мениң догамы.
11Әхли душманларым утанып, горка гаплансын,
алҗырап бирбада, ызына дөнсүн+.

7‑нҗи мезмур

7^1Давудың Реббе айдан шигаёны. Бенямин тиресинден болан Кушуң сөзлерине дегишли.

2Я Бейик Худайым! Сени пена эдинйәрин мен,
мени ызарлаянларың барындан халас эт, гутар+.
3Ёгсам хич ким ёкка мени халас эдере,
олар шир дек мени парчалаймасын+.
4Я Реб, Худайым, эгер шулары мен эден болсам:
эгер эллеримде хаксызлык болса,
5эгер өзүм билен асудалыкда яшана
яманлык эдәен болсам,
душманымы себәпсиз ере мен талан болсам,+
6онда, гой, ызарлаянлар ызымдан етсин,
депгиләп, җанымы ере гапласын
хем-де хорматымы аяк астына салсын. Села
7Я Реб, галк Сен Өз газабыңда,
гаршы чык Сен душман дергазабына;
эй, Худайым, оян-да, җар эт Өз хөкүмиңи.
8Халклар җемагаты гуршасын төверегиңи,
гөклерден йөрет олара Сен хөкүмиңи+.
9Реб халклара хөкүм чыкаряр;
я Реб, догрулыгым билен пәклигиме гөрә,
Сен мени акла+.

10Эрбет адамларың яманлыгы соңлансын,
беркарар эт Сен догры ынсаны,
чүнки Сен, я хак Худай,
көңүлдир йүреклери барлаярсың ахырын+.
11Худайдадыр мениң галканым,
Ол догры йүреклини халас эдйәндир+.
12Худай адыл Казыдыр,
хаксызлыгы гүнде хөкүм эдйәндир+.
13Эгер кимдир бири тоба этмесе,
Худай Өз гылыҗыны йителдер;
яйының киршини чекип, оны ченәндир+.
14Ол өврүп пейкамларыны ловлаян ода,
оңа өлүм ярагларыны тайынлап гойяр+.
15Ине, эрбет адамың
хаксызлыкдан хамыла болуп,
гөвресинде яманлыгы гөтерип,
яланы дүнйә индиришини гөр!+
16Ол газяр бир чукур, оны чуңалдяр,
газан чукурына-да онуң өзи дүшйәр+.
17Өз яманлыгы инйәр онуң башына,
залымлыгы инйәр өз депесине.
18Реббе Онуң хаклыгында шүкүр эдйәрин,
шатланып, Бейик Худая нагма айдярын+.

8‑нҗи мезмур

8^1Айдымчылар топарының ёлбашчысына. Гититде. Давудың мезмуры+.

2Я Хөкмүрован Реббимиз!

Адың ненең белент тутуш ериң йүзүнде!

Яйдың шөхратыңы гөклер үстүнде+.

3Сен Өз ягыларың себәпли,
душмандыр өч аляны дымдырмак үчин,
чагаларың, бәбеклериң алкышларындан
гала яратдың.

4Сениң гөклериңе – бармакларың ишине,

Сениң гоян Айдыр йылдызларыңа
назар айланымда, шейле диййәрин:

5«Адам нәме Сен оны ятларың ялы?

Ынсан оглы нәме аладасыны эдериң ялы+?

6Оны перишделерден бираз песрәк яратдың,
оңа шөхрат билен хормат җыгасыны гейдирдиң.

7Оны Өз эллериңиң ишлерине хөкүмдар гойдуң;
әхли зады аягының астында гойдуң:+

8гоюнлардыр өкүзлериң барыны,
шейле-де чөл хайванларыны,

9гөк гушларыны, деңиз балыкларыны,
деңиз ичре йүзйән бар җандарлары».

10Я Хөкмүрован Реббимиз!

Адың ненең белент тутуш ериң йүзүнде!

9-нҗы мезмур

9^1Айдымчылар топарының ёлбашчысына. Мут лабенде. Давудың мезмуры.

Алеф

2Мен бүтин йүрегим билен Реббе шүкүр эдерин;
Сениң әхли гудратлы ишлериңи айдып берерин+.
3Сенде бегенерин, җоша гелерин,
адыңы тарыплап, нагма айдарын,
я Бейик Худай!+

Бет

4Мениң душманларым ызларына дөненде,
бүдрәп, ёк болярлар Сениң өңүңде.

5Чүнки Сен адалатлы алып бардың давамы,

Сен тагтда отурып, чыкардың догры карары+.

Гимел

6Миллетлери язгардың, хеләк этдиң эрбетлери,
эбедилик ве бакы өчүрдиң оларың атларыны+.
7Мүдимилик вейранчылыкда ёк болды душман,
шәхерлерини ёк этдиң дүйп-тейкарындан,
олары ятламадан галмады нышан.

(Далет (Хе

8Йөне Реб бакы хөкүм сүрйәндир;
Ол адалатлы хөкүм чыкармак үчин,
Өз тагтыны беркарар этди+.
9Ол догрулык билен дүнйә казылык эдйәр,
халклара йүз гөрмезден хөкүм чыкаряр+.

Вав

10Реб беркитме болар эзилйәнлере,
беркитме болар мушакгатлык вагтында+.
11Адыңы билйәнлер Саңа бил баглар,
чүнки, я Реб, Сен Өзүңи агтарянлары
терк эден дәлсиң+.

Зайин

12Сионда месген тутан Реббе нагмалар айдың,
халкларың арасында эден ишлерини җар эдиң.
13Чүнки Ол дөкүлен ганларың хунуны аляр,
олары Өз хакыдасында саклаяр;
эҗир чекйәнлериң перядыны Ол унутмаяр.

Ḥэт

14-15Я Реб, маңа мерхемет эйле,
гөр мени йигренйәнлерден чекйән дердими;
Саңа әхли алкышларымы җар эдерим ялы,

Сенсиң өлүм дервезелеринден мени халас эйлейән.

Сион гызының[*] дервезелеринде

Сениң халас эдишиңе мен шатланайын++.

Ṭэт

16Миллетлер газан чукурына өзлери гачды,
гизләп гуран торуна өз аяклары чолашды+.
17Чыкаран хөкүминде Реб Өзүни танатды –
эрбетлериң сапалагына өзлерини дүшүрди+. Хигаён. Села

Ёд

18Өлүлер дүнйәсине дүшер эрбетлер
ве Худайы унудан әхли миллетлер+.

Каф

19Чүнки мәтәч хемишелик унудылҗак дәл,
гарыбың умыды хем бакы йитҗек дәл.
20Галк Сен, я Реб, ынсан үстүн чыкмасын,
миллетлере хөкүм чыкарылсын Сениң өңүңде.
21Я Реб, горка гапла миллетлериң калбыны,
билсин олар, өзлериниң диңе ынсандыкларыны. Села

Ламед

22Я Реб, нәме үчин узакда дуряң?

Нәме үчин мушакгатлык вагты гизленйәң+?

23Эрбетлер өз текепбирлигинде ызарлаяр гарыбы;
гой, гуран хилелерине дүшсүн оларың өзи.

Нун

24Чүнки эрбетлер гөвүн хөвеслерине магтаняр,
ачгөзи алкышлап, Саңа бипарх гараяр.
25Текепбирликлеринде Сени агтармаз олар,
пикирлериниң барында «Худай ёк» диййәр+.
26Элмыдама үстүнликли боляр оларың ёлы,

(Мем)

гөз етирерлеринден Сениң хөкүмлериң ёкары.

Олар әхли душманларының үстүнден гүлйәр.

27Йүрегинде диййәрлер: «Бизи хич зат сарсдырмаз,
несиллерден-несле йүзүмиз яманлык гөрмез»+.

Пе

28Оларың агзы гаргышдан, алдавдан, зулумдан долы,
диллериниң астында зыян, этмиш бар+.

Ğайин

29Обаларың янында букуда олар отуряр,
бигүнәни гизлин ерде өлдүрйәр;
гөз астына алып, эҗизи олар аңтаяр;+
30шириң сүренде букулышы кимин гизленйәр,
гарыбы гарбамага букы ерде гарашяр;
дузак гуруп, гарыбы торларына дүшүрйәр+.
31Олар эгилйәр ве япырыляр,
эҗиз-де оларың голуна дүшйәр.
32Олар йүрегинде шейле ойлаяр:
«Худай эденлеримизи унутды, йүзүни совды,
Ол асла гөрмейәр муны»+.

Ķоф

33Галк Сен, я Реб! Эй, Худай, галдыр элиңи,
ядыңдан чыкарма Сен эҗизлери.

34Нәме үчин эрбетлер Худайы рет эдйәр?

йүрегинде: «Сен хасап сорамарсың» диййәр?

Реш

35Эмма салярсың-а Сен назары!

Өз элиң билен җезаларыны берериң ялы,
догрудан хем гөрйәң азап билен күлпети.

Саңа табшыряндыр эҗиз өзүни;
етимиң хоссары Сенсиң+.

Шинׁ

36Эрбет билен беткәриң дөв Сен голуны,
эрбетликлери соңланянча, җезаландыр олары+.

37Реб эбеди хем-де бакы Патыша,

Онуң юрдундан йитер миллетлер+.

Тав

38-39Я Реб! Песпәллериң ислегини эшидерсиң,
оларың йүреклерине кувват берерсиң,
етим билен эҗизиң хакыны алмаклык үчин
гулак гоярсың;
аслы топракдан болан ынсандан
мундан бейләк хич ким, гой, эйменмесин+.

10-нҗы мезмур

10^1Айдымчылар топарының ёлбашчысына. Давудың мезмуры.

Мен Ребби пена эдинйәрин.
«Гуш кимин өз дагыңа гач – дийип,
маңа ненең айдып билйәңиз? –+
2Ине, гөр, эрбетлер яйыны гуряр,
пейкамыны яйың киршине гойяр,
догры йүреклилери гараңкыда нышана аляр+.
3Эгер бинятлар эдилсе вейран,
нәме эдип билер ол догры ынсан?»+
4Реб Өз мукаддес
ыбадатханасындадыр;
Онуң тагты гөклердедир.
Онуң гөзлери сынлаяр,
назары адамзады барлаяр+.
5Реб сынаяр догры ынсаны,
эмма Онуң калбы йигренйәр
эрбетлери ве зорлук сөййән адамы+.
6Ол эрбетлериң үстүне ягдырар
көрейән көзлери хем-де күкүрди;
яндырыҗы ел болар несибелери+.
7Чүнки Реб догрудыр; сөййәр Ол догры ишлери;
догры ынсан гөрер Онуң йүзүни+.

11‑нҗи мезмур

11^1Айдымчылар топарының ёлбашчысына. Секиз киришли саз гуралында. Давудың мезмуры.

2Халас эт, я Реб, садык адам галмады,
адамзат арасындан ынамдарлар йитирим болды+.

3Олар бири-бирине ялан сөзлейәр;
яранҗаң диллери икигепли гүрлейәр+.

4Гой, Реб әхли яранҗаң агызлары,
бадыхова гүрлейән диллери кессин.

5Олар шейле диййәр: «Дилимиз аркалы үстүн чыкарыс,
агыз өзүмизиңки – ким бизе хоҗайын чыкян?»

6Гарыпларың эзилишинден, мәтәчлериң ахындан яңа

Реб шейле диййәр: «Мен шу пурсат турарын,
олары күйсейән ховпсузлыгына говушдырарын».
7Реббиң сөзлери сап сөзлердир,
тоюн күресинде арассаланып,
еди гезек сапланан күмүш киминдир+.
8-9Эрбетлер гезйәр әхли ерлерде,
адамзат яманлыга хормат гоянда.
Я Реб, Сен бизе пена боларсың,
бизи бу адамлардан бакы горарсың.

12‑нҗи мезмур

12^1Айдымчылар топарының ёлбашчысына. Давудың мезмуры.

2Я Реб, хачана ченли маңа назар салҗак дәл?

Сен мени бакы унудайҗакмы?

Хачана ченли гизлеҗек менден йүзүңи+?

3Хачана ченли җаным гайгы этмели,
йүрегим-де узаклы гүн гусса чекмели?

Хачана ченли душманым үстүн чыкарка?

4Назар сал-да, маңа җогап бер, я Бейик Худайым!

Гөзлериме нур бер, өлүм укусына гитмезим ялы+.

5Душманым: «Ондан өкде гелдим» диймесин,
йыкылмайын, ягыларым, гой, шатланмасын+.

6Мен болса бил багладым садык сөйгиңе,
йүрегим халас эдишиңе бегенер.

Мен Реббе нагма айдарын,
себәби Ол маңа җомартлык этди+.

13‑нҗи мезмур

13^1⚫Айдымчылар топарының ёлбашчысына. Давудың мезмуры.

Акмак адам йүрегинде: «Худай ёк» диййәр.

Олар азяр ве йигренҗи ишлери эдйәр;
ягшылык эдйән ёк+.

2Пайхаслы ве Худайы агтарян бармыка дийип,

Реб гөклерден адамзада назар айлаяр+.

3Оларың хеммеси ёлдан чыкдылар,
бары дең дереҗеде харам болдулар;
ягшылык эдйән ёк, ёк еке бири-де+.

4Эйсем дүшүнмейәрми әхли беткәрлер?

Олар халкымы чөрек ялы иййәрлер
хем-де Ребби чагырмаярлар+.

5Олар шол ерде горка дүшерлер,
чүнки Худай догруларың тарапдарыдыр.

6Сиз әсгермейәрсиңиз гарыбың ниетлерини,
йөне велин Ребдир онуң пенасы.

7Вах, гелседи Сиондан Ысрайыл еңши!

Реб халка өңки абаданчылыгыны гайтарып беренде,

Якуп несли бегенер, Ысрайыл хем шатланар.

14‑нҗи мезмур

14^1Давудың мезмуры

Я Реб, Сениң чадырыңда ким дүшләп билйәр?
Мукаддес дагыңда ким яшап билйәр+?
2Кәмил гезйән, догры иш эдйән,
хем-де йүрегинден хакыкаты сөзлейән,+
3дили билен мыҗабат йөңкемейән,
ёлдашына яманлыгы этмейән,
якыны барада гыбат этмейән;+
4онуң назарында рет эдилен йигренҗи,
эмма сылаяндыр Ребден горкяны;
эден әхти зыянына болса-да, ондан дәнмейән;+
5өз пулуны гөтеримине бермейән,
языксыза гаршы пара алмаян.
Шейле ынсан асла ыранмаз+.

15‑нҗи мезмур

15^1Давудың миктамы

Гора мени, эй, Худай, чүнки Сени пена тутунян.

2Реббе дийдим: «Сен мениң Таңрым,
маңа Сенден өзге хич эшрет ёкдур»+.

3Юртдакы мукаддес халка –
шу абрайлы адамлара ымтыляр калбым.

4Өзге худайлара эерйәнлер көпелдер өз хасратыны;
мен гуймарын оларың гуйян ганлы ичги садакасыны,
агзамарын оларың атларыны+.

5Реб мениң мирасым хем-де несибәм,

Онуң элиндедир мениң ыкбалым+.

6Аҗайып ерлерден дүшди меллегим,
гөвне якымлыдыр мениң мирасым.

7Маңа маслахат берен Реббе алкыш айдарын;
хатда гиҗелерине-де өвүт берйәр йүрегим.

8Реб элмыдама гөзлеримиң өңүнде,
сарсдырылмарын, чүнки Ол мениң сагымда+.

9Шоңа гөрә йүрегим бегенчли, калбым шатланяр,
мениң теним хем асудалыкда яшаяр.

10Чүнки мени өлүлер дүнйәсинде гоймарсың,

Өз садыгың габра гирмегине Сен ёл бермерсиң+.

11Яшайыш ёлуны маңа гөркезерсиң.

Хузурыңда шатлык мени долдурар.

Сагыңда хем бегенч мени долдурар+.

16-нҗы мезмур

16^1Давудың догасы

Я Реб, хакыкаты эшит, перядыма дыкгат бер;
хилесиз агыздан чыкян дилегиме гулак гой+.
2Я Реб, Сен мени акла!
гой, хаклыгы гөрсүн Сениң гөзлериң.
3Сен мениң ниетлерими ыкҗам барладың,
гиҗәниң довамында мени сынадың,
эмма менден язык тапмадың;
гүнәли зады айтмазлыгы йүрегиме дүвдүм+.
4Ынсан ишлери бабатда айтсам:
Сениң буйрукларың аркалы,
залымың ёлларындан мен гача дурдум.
5Гадамларым пугта тутды ёдаларыңы,
мениң аякларым таймады+.
6Эй, Худай, чагырян Сени,
чүнки Сен берерсиң маңа җогабы,
гулак гой-да, эшит мениң сөзүми.
7Ягылардан яңа Сенден пена гөзлейәнлери
элиң билен халас эдйән Сен,
аҗайып садык сөйгиңи гөркез+.
8-9Гора мени гөзүң гөреҗи ялы;
маңа хүҗүм эдйән эрбет адамдан,
дашымы гуршаян ганым душмандан
Өз ганатларыңың астында гизле Сен мени+.
10Олар рехим этмәге япярлар йүреклерини,
улумсылык билен гүрлейәр оларың агзы+.

11Олар хер әдимимизи аңтап, гуршаярлар дашымы,
мени ере урмак үчин пейлейәрлер пурсады.

12Олар парчаламага хыҗувланян арслан дек,
букы ерде гизленен яш арслан ялы+.

13-14Галк, я Реб! Гаршы чык-да, агдар олары;
гылыҗың билен җанымы эрбетлерден халас эт,
я Реб, Өз элиң билен адамлардан азат эт.

Чүнки шу дүнйәде оларың яшайыш пайы.

Сен болдан-бол дойрарсың гарынларыны;
чагаларындан хошал оларың гөвни;
балаларына галдырар өзлеринден артаны.

15Мен болса догрулыкда Сениң йүзүңи гөрерин,
оянан вагтым дидарыңдан доярын+.

17‑нҗи мезмур

17^1⚫Айдымчылар топарының ёлбашчысына. Реббиң гулы Давудың мезмуры. Реб оны әхли душманларының ве Шавулың элинден халас эден гүни ол бу нагманың сөзлерини Реббе йүзленип айтды:

2Сени сөййәрин, я Реб – кувватым+.
3Реб мениң гаям, галам хем Халасгәрим,
Худайым – пена эдинйән гаям,
галканым, еңшим хем-де беркитмәм+.
4Мен шан-шөхрата мынасып Ребби чагырярын,
хем-де душманларымдан халас болярын+.
5Өлүм танаплары маңа оралды,
вейранчылык силлери мени гарбады+.
6Өлүм дүнйәсиниң танаплары маңа саралды,
өлүм дузаклары гаршымдан чыкды+.
7Гам-гуссамың ичинде Ребби чагырдым,
өз Худайыма мен перят этдим.
Ол ыбадатханасындан мең сесими эшитди;
Онуң гулагына перядым етди+.
8Шонда земин чайканды хем эндиреди,
даглар бинятлары сарсып, лерзана гелди,
себәби Реб газаба мүнди+.
9Газабындан яңа түссе чыкды бурнундан,
ювудыҗы от билен көрейән көзлер чыкды агзындан+.

10Ол гөклери бөвсүп, ашага инди,
зулмат аякларының астында барды+.
11Ол бир керуба мүнди-де, учды,
елиң ганатларында гайды+.
12Ол Өзүниң дашына өртги этди түмлүги,
теләр этди гойы булутларың ягмыр түмүни+.
13Хузурының ялкымындан яңа
көрейән көзлердир долы
бөвсүп гечди Онуң гара булутларыны+.
14Реб гөклерде гүңлеч гүрледи,

Бейик Худай сесини көздүр долы билен чыкарды+.

15Пейкамларыны атып, пытратды ягыларыны,
йылдырымлар чакдырып, вейран этди олары+.
16Шонда, я Реб, Сениң кәйинҗиңден,
бурнуңдан чыкан демиңден яңа,
деңзиң гечелгелери гөрүнди,
дүнйәниң-де бинятлары ачылды+.
17Ол белентден етди хем мени алды
Ол мени чуң сувлардан чекип чыкарды+.
18Халас этди мени йигренйән гүйчли ягымдан,
чүнки олар гүйчлүди менден+.
19Олар бетбагт гүнүмде гаршыма чыкды,
йөне Реб мениң даянҗым болды.
20Мени гиң ере чыкарды хем халас этди,
чүнки Ол менден гөвнүхош болды+.
21Ол догрулыгыма лайык өвезини гайтарды,
эллеримиң тәмизлигине лайык Ол сылаглады+.
22Чүнки мен Реббиң ёлларындан йөредим,
Худайымдан айрылмак ялы эрбет иши этмедим.
23Чүнки гөзүмиң алнындады әхли карарлары,
өзүмден дашлашдырмадым Онуң парзларыны.
24Мен кәмилдим Онуң өңүнде,
сакладым өзүми гүнә этмекден+.

25Шонуң үчин, догрулыгыма ве эллеримиң пәклигине гөрә,

Реб өвезини гайтарды Өз назарында.
26Садыклык эдйәрсиң Сен садыклара,
кәмиллик эдйәрсиң Сен кәмиллере,
27пәклик эдйәрсиң Сен пәк ынсанлара,
эгрилере болса эгрилигине гөрә гараярсың Сен.
28Песгөвүнли халкы халас эдйәрсиң,
эмма текепбир гөзлери песелдйәрсиң Сен+.
29Я Реб, чырама нур берйән Сенсиң,
Худайым ягтылдяр мең түмлүгими+.
30Сениң билен талаңчылара хүҗүм эдерин,
Өз Худайым билен дивардан ашып билерин.

31Худай – Онуң ёлы кәмилдир, Реббиң сөзлери сапдыр,

Оны пена эдинйәнлериң барына Реб галкандыр+.

32Чүнки Ребден башга Худай ёк!

Худайымыздан башга гая ёк!+

33Ол мени куввата беслейән Худай,

Ол мениң ёлумы айыпсыз эдйәр.

34Аякларымы кейигиңки дек эдйәр,
белент ерлерде мени ыкҗам дурузяр+.

35Урша түрген эдйәр Ол эллерими,
голларым эгрелдйәр бүрүнчден яйы+.

36Еңиш галканыңы маңа берйәрсиң,

Сениң голуң мени голдаяр,

Сениң көмегиң-де мени бейгелдйәр.

37Гадамларымың астындакы ёлы гиңелдйәң,
мениң аякларым таймаяр.

38Душманларымы ковалап, ызларындан етйәрин,
олары гырып түкедйәнчәм, доланмаярын+.

39Мен олары дерби-дагын эдйәрин, галып билмейәр,
аякларымың астына олар йыкыляр.
40Уруш үчин Сен билиме кувват берйәрсиң,
гаршыма чыканлары маңа табын эдйәрсиң.
41Боюн эгдирйәрсиң душманларымы,
гырярын мен өзүми йигренйәнлери+.
42Перят этселер-де, олары халас эдйән ёк;
Ребби чагырсалар-да, Ол җогап беренок+.
43Олары оврадып, тозан дек еле совурян,
көчелериң палчыгы кимин ташлаян+.
44Сөвешҗең халкдан мени халас эйлейәң,
Сен мени миллетлере баш эдип гойяң,
танамадык халкым табындыр маңа+.
45Мени эшиден дессине боюн болярлар,
ятлар маңа ялым-юлум эдйәрлер+.
46Кесекилериң йүзи горкудан ак тама дөнйәр,
олар галаларындан титрешип чыкяр+.
47Реб диридир! Мениң Гаям алкышлы болсун!
Гутулышымың Худайы беленде чыкарылсын!
48Ол мениң арымы алып берйән Худайдыр,
Ол халклары маңа табын эдйәндир,+
49Ол мени душманларымдан халас эйлейәр.
Сен мени ягыларымдан үстүн чыкардярсың,
хем-де мени залымдан халас эдйәрсиң.
50Мунуң үчин, я Реб,
миллетлер арасында Сени алкышларын,
Сениң адыңа нагмалар айдарын+.
51Ол Өз шасына бейик еңишлер берйәр,
сечип-сайлан Давудына, онуң неслине
элмыдама садык сөйгүсини гөркезйәр+.

18‑нҗи мезмур

18^1Айдымчылар топарының ёлбашчысына. Давудың мезмуры.

2Гөклер Худайың шөхратыны ыглан эдйәр,
гөк гүммези эллериниң ишинден хабар берйәр+.
3Гүн сөз сөзлейәр эртирки гүне,
гиҗе билим берйәр индики гиҗә.
4Не геп бар, не-де бир гүррүң,
эшидилмейәр сеси оларың.
5Тутуш ер йүзүне яйрандыр олаң овазы[*],
дүнйәниң дөрт күнҗегине – олаң сөзлери.
Худай Гүн үчин гөклерде дикди чадыры,+
6Гүн гелин җайдан гиев дек чыкяр,
ылгамакчы болян йүврүк кимин шатланяр+.
7Гөклер гөзъетиминден онуң чыкышы,
бейлеки гөзъетимине онуң айлавы,
хич бир зат гизлин дәл онуң ховрундан.
8Реббиң кануны кәмилдир,
ол җаны тәзелейәр.
Реббиң дүзгүни ыгтыбарлыдыр,
ол акмагы акылдар эдйәр+.
9Реббиң буйруклары догрудыр,
олар йүреги шатландыряр.
Реббиң табшырыклары айдыңдыр,
олар гөзлери нурландыряр+.
10Ребден горкмак пәкдир,
яшаяр ол эбеди.
Реббиң карарлары ыгтыбарлыдыр,
адылдыр оларың бары+.
11Арзувлыдыр олар алтындан,
хатда сап алтының көплүгинден-де;
сүйҗүдир олар ары балындан,
арың мум өйҗүгинден дамян балдан-да+.

12Сениң бендәңе-де дуйдурыш берилйәр олар аркалы;
олары берҗай этмекде бейик сылаг бар.

13Эйсем өз ялңышыны ким аңып билйәр?

Мени гизлин языклардан тәмизле.

14Өз бендәңи гора бетпәллик гүнәлеринден,
олар хөкүм сүрмесин мениң үстүмден;
мен айыпсыз боларын шонда,
пәк боларын гүйчли битабынлыкдан+.

15Агзымың сөзлери, йүрегимиң ой-пикирлери
гой, Сениң хузурыңда кабул эдилсин,
я Реб, мениң Гаям хем Халасгәрим+.

19-нҗы мезмур

19^1Айдымчылар топарының ёлбашчысына. Давудың мезмуры.

2Мушакгатлы гүнде Реб саңа җогап берсин,
Якубың Худайы сени горасын+.
3Ол саңа мукаддес өйден ярдам иберсин
хем-де Сиондан сени голдасын+.
4Сениң әхли садакаларыңы, гой, яда салсын,
якма гурбанлыкларыңы кабул эйлесин. Села
5Йүрек арзувларыңы Ол хасыл этсин,
әхли максатларыңа сени етирсин+.
6Сениң еңшиңе җошуп шатланарыс,
Худайымызың адына байдаклар дикерис.
Гой, Реб сениң әхли дилеглериңи битирсин.

7Мен инди билйәрин: Өз сечип- -сайланыны Реб халас эдер.

Ол голуның гудратлы ишлери билен,
җогап берер Өз мукаддес гөгүнден.
8Кәбирлери сөвеш арабаларына,
кәбирлери-де бедевлерине буйсаняр,
биз болса Худайымыз Реббиң адына буйсаняндырыс+.

9Олар бүдрәр хем-де йыкылар,
биз болса турарыс хем дик дурарыс.

10Я Реб! Патышаны халас эт,
чагыран вагтымызда бизе җогап бер.

20‑нҗи мезмур

20^1Айдымчылар топарының ёлбашчысына. Давудың мезмуры.

2Я Реб! Патыша Сениң кувватыңа шатланяр,
халас эдендигиңе бичак бегенйәр+.
3Йүрек арзувларыны Сен оңа бердиң;
дилиниң дилегини Сен рет этмедиң+.
4Бол берекетлериң билен Сен гаршы алдың,
башына сап алтындан җыга гейдирдиң.
5Ол Сенден өмүр диледи, Сен оңа бердиң
эбедилик, мүдимилик бир яшы+.
6Сениң еңшиң билен бейик онуң шөхраты,
Сен хормат билен дабара беследиң оны.
7Сен оңа эбеди берекет берйәң,
хузурыңдакы шатлык билен оны шат эдйәң.
8Чүнки Реббе бил баглаяр патыша,
Бейик Худайың садык сөйгүси аркалы
ол сарсдырылмаз+.
9Сениң элиң тапар әхли душманларыңы,
Сениң голуң – Сени йигренйәнлери.
10Сениң хузурың пейда боланда,
олары эдерсиң отлы тамдыр дей;
Реб ювудар олары Өз гахарында;
от хем ялмап иер олары+.
11Ер йүзүнден ёк эдерсиң несиллерини,
ынсанлар арасындан – зүрятларыны+.
12Саңа гаршы эрбет ниет эдәйселер хем,
дилдүвшүк гурайсалар хем – үстүн чыкмазлар.
13Чүнки йүзлерине пейкамлары ченемек билен
Сен олары ызларына өврерсиң+.
14Я Реб, бейгел Сен Өз кувватыңда,
биз Сениң гүйҗүң барада
нагма айдып, алкыш айдарыс.

21‑нҗи мезмур

21^1Айдымчылар топарының ёлбашчысына. «Даңдан пейда болян сугунына». Давудың мезмуры.

2Худайым, Худайым, нәме үчин мени терк этдиң?

Нәме үчин халас эдерден,
перядымы эшидерден узакдасың Сен+?

3Худайым, гүндизине чагырян, йөне җогап бермейәң,
гиҗесине – эмма рахатлыгы тапмаян+.

4Йөне велин мукаддессиң Сен!

Ысрайыл алкышларының үстүнде тагт гурансың Сен.

5Саңа бил багладылар аталарымыз;
ынандылар, Сен хем халас этдиң олары.
6Олар Саңа перят эдип, халас болдулар;
Саңа бил багладылар,
баглан умыдында алданмадылар+.
7Мен болса бир гурчук, ынсан дәлдирин:
ынсанларың йүзүгарасы, халкың кемсидйәни+.
8Мени гөрйәнлериң бары үстүмден гүлйәр,
башларыны яйкаяр хем яңсылаяр:+

9«Реббе табшырыпды өзүни; гой, Ол оны халас эйлесин,
оны азат этсин, чүнки Реб ондан көп разы!»
10Эмма Сенсиң ятгыдан мени чыкаран,
энем гуҗагындакам маңа рахатлык берен+.
11Дүнйә инәемде Саңа атылдым,
Сен – Худайым энем гөвресинден чыкалым бәри.
12Менден дашлашма Сен,
чүнки мушакгат якын, көмекчи-де ёк+.
13Бирентек өкүзлер мени гуршады,
гүйчли Башан өкүзлери мени габады;+
14олар маңа ачярлар агызларыны
парчалайҗы, арлайҗы бир арслан ялы.
15Мен сув кимин дөкүлдим,
богун-богун сөкүлди әхли сүңклерим,
мум кимин мениң йүрегим
гурсагымда пагыш-пара эреди+.
16Гүйҗүм күйзәниң дөвүги дек гурады,
дилим-де кентлевүгиме япышды,
чүнки өлүм топрагында Сен мени гойдуң.
17Итлер мениң дашымы алды,
беткәрлер топары мени гуршады,
эл-аякларымы парран дешдилер+.
18Әхли сүңклерими санаймалыдыр,
олар маңа середип, томаша эдйәр+.
19Өзара пайлашярлар гейимлерими,
эгинбашым үчин биҗе атярлар+.
20Эмма Сен, я Реб, узакда болма,
эй, гүйҗүм, етиш мениң дадыма.
21Гылычдан халас эт мениң җанымы,
итиң пенҗесинден – мениң өмрүми+.
22Мени ябаны өкүзден Сен халас этдиң,
гутар мени арсланларың агзындан+.
23Сениң адыңы доганларыма ыглан эдерин,
җемагатың ортасында Саңа шөхрат айдарын+.
24Эй, Ребден горкянлар, Оны алкышлаң!
Эй, Якубың әхли зүряды, Оны шөхратландырың!

Эй, Ысрайылың бар небереси, Онуң өңүнде галпылдаң!+

25Чүнки Ол гөргүлиниң гөргүсине бипарх болмады,
оны йигренч саймады,
Өз йүзүни ондан кесе совмады,
гайтам Оңа перят эденде, оны эшитди.
26Улы җемагатда Саңа болар мениң алкышым;
Ребден горкянларың өңүнде
берҗай эдерин өз касамларым+.
27Гөргүлилер герк-гәбе ийип доярлар,
Ребби агтарянлар Оны шөхратландырсын!
Йүрегиңиз элмыдама шат болсун!

28Ериң әхли учлары Ребби яда салып, Оңа өврүлер,
халкларың әхли уруглары Оңа сежде эдерлер+.
29Чүнки патышалык Реббиңки,
Ол миллетлериң үстүнден сүрйәр хөкүми+.
30Оңа сежде эдер дүнйәниң әхли текепбирлери,
өлүм яссыгында ятанларың әхлиси,
җаныны дири саклап билмедиклер-де,
Онуң өңүнде тагзым эдерлер.
31-32Зүрятлары Оңа гуллук эдерлер,
Таңрының адыны гелҗек несле ыглан эдерлер,
«Таңры муны берҗай этди» дийип,
Онуң халас эдиш хакыкатыны
инди догулҗаклара ыглан эдерлер++.

22‑нҗи мезмур

Давудың мезмуры

1Реб – мениң чопаным;
мен хич зада мәтәч болмарын+.
2Ол мени яшыл өрүлерде ятыряр,
сиңңин акян сувларың якасына әкидйәр+.
3Мениң җанымы Ол тәзелейәр
хем-де Өз адының хатырасына
догрулык ёлларындан мени әкидйәр+.
4Түм гараңкы дереден гечәемде-де,
яманлыкдан горкмаярын мен,
чүнки Сен мениң биленсиң.
Сениң хасаң, чопан таягың
арам берйәр җаныма мениң+.

5Сен маңа сачак язярсың
душманларымың гөзлериниң алнында;
яг чалярсың мениң башыма;
пүрепүрдир мениң пыялам+.
6Билйәрин, ягшылык ве садык сөйги
өмүрбойы хемра боларлар маңа;
өмүрбакы яшарын Реббиң өйүнде.

23‑нҗи мезмур

Давудың мезмуры

1Реббиңкидир ер ве ондакы затлар,
әлем хем-де онда яшаянлар+.

2Чүнки Ол деңизлер үстүнде ериң дүйбүни тутды
хем-де оны сувларың үстүнде гурды+.

3Реббиң дагына ким чыкып билер?

Мукаддес өйүнде ким дуруп билер+?

4Эллери пәк, йүреги-де ак,
көңлүни галплыга гөнүкдирмейән,
хиле билен касам этмейән ынсан+.

5Ол Ребден алар ак пата,
халас эдйән Худайындан алар акланма.

6Оны – Якуп Худайының йүзүни агтарянларың
неслиндендир ол.

7Эй, дервезелер, башларыңызы галдырың!

Эй, гадымы гапылар, ёкары галың!

Шөхрат Шасы ичерик гирсин!+

8Бу шөхрат Шасы ким?

Ребдир гүйчли, кувватлы,

Ребдир, сөвешдәки кувватлы+.

9Эй, дервезелер, башларыңызы галдырың!

Эй, гадымы гапылар, ёкары галың!

Шөхрат Шасы ичерик гирсин!

10Бу шөхрат Шасы ким?

Ол – Хөкмүрован Реб ве шөхрат Шасы+.

24‑нҗи мезмур

Давудың мезмуры

Алеф

1Я Реб, мен көңлүми Саңа гөге гөтерйән+.

Бет

2Эй, Худайым, мен Саңа бил баглаян;
мен утанҗа галмайын;
душманларым менден үстүн чыкмасын.

Гимел

3Саңа интизарлар галмасынлар утанҗа,
нәхак ере хыянат эдйәнлер галсын утанҗа+.

Далет

4Я Реб, маңа салгы бер Өз ёлларыңы
хем-де өврет маңа ёдаларыңы+.

Хе

5Мени хакыкатыңда йөрет хем маңа өврет,
чүнки мени халас эдйән Худай Сен;
мен узаклы гүн Саңа интизардырын+.

Зайин

6Я Реб, ядыңа сал мерхеметдир садык сөйгиңи,
чүнки олар бардыр гадымдан бәри+.

Ḥэт

7Ятлама Сен яшлык гүнәлерими
хем-де битабынлык ёдаларымы.

Я Реб, садык сөйгиңе гөрә,

Өз ягшылыгың хатырасына яда сал мени+.

Ṭэт

8Реб ягшы хем-де догрудыр

Ол гүнәкәрлере Өз ёлуны өвредйәр.

Ёд

9Догры ёла гөнүкдирйәр гөвни песлери

Өз ёлуны песпәллере өвредйәр.

Каф

10Онуң әхтиниң дүзгүнлерини саклаянлара
сөйги билен садыклыкдыр Реббиң әхли ёллары.

Ламед

11Я Реб, Өз адың хатырасына
багышла Сен мениң этмишлерими,
чүнки улудыр олар+.

Мем

12Ребден горкян ынсан бар болса,

Реб оңа өвредер сайламалы ёлуны.

Нун

13Ол яшаҗакдыр болелинликде,
ери мирас алар онуң зүряды+.

Самех

14Реб Өз ниетини Ондан горкянлара аян эйлейәр,

Ол олара Өз әхтини билдирйәр.

Ğайин

15Гөзлерим мыдама Реббе гарап дур,
чүнки Ол аякларымы тордан чыкарар+.

Пе

16Маңа өврүл-де, мерхемет эйле,
чүнки мен ялңыз, эзъетлидирин.

Тсади

17Йүрегимиң гайгы-хасраты артды;
җебир-җепаларымдан халас эт мени.

Реш

18Мушакгатым билен ызама серет
хем-де мениң әхли гүнәлерими өт.

Реш

19Гөр Сен көпдүгини душманлырымың,
олар гүйчли йигренч билен йигренйәр мени.

Шин

20Җанымы гора-да, халас эт мени,
утанмайын, чүнки пена эдиндим Сени.

Тав

21Кәмилликдир догрулык мени горасын,
чүнки мен Саңа интизардырын.

22Эй, Худай, ысрайыл халкыны
әхли мушакгатлардан Сен халас эйле+.

25‑нҗи мезмур

Давудың мезмуры

1Мени акла, я Реб, чүнки айыпсыз гездим,
бил багладым Реббе, ыранмарын мен+.
2Мени барла, я Реб, хем мени дерңе,
мениң пикирлерими, йүрегими сына+.
3Чүнки сөйгиң гөзлеримиң алнында,
гездим мен Сениң садыклыгыңда+.
4Болгусызлар билен мен отурмаярын,
икийүзлүлере яран болмаярын.
5Беткәрлериң үйшмелеңини йигренйәрин;
эрбетлериң янында отурмарын мен+.
6Эллерими ювуп языксызлыкда,
айланып гурбанлык сыпаң дашындан, я Реб,+
7Саңа шүкүр нагмасыны айдярын;
әхли гудратлы ишлериңи мәлим эдйәрин+.
8Я Реб, сөййәрин месген тутан өйүңи –
Сениң шөхратыңың месген тутан яшалгасыны.
9Гүнәкәрлериңки билен биле алма мениң җанымы,
ганхорларыңкы билен биле –
яшайышымы+.
10Оларың элинде хайынлык бардыр;
голлары пара-пешгешден долудыр+.
11Мен болса гезйәрин айыпсызлыкда,
мени халас эт, маңа мерхемет эйле.
12Текиз ерде дур мениң аягым,
Реббе алкыш айтҗак мен җемагатда.

26-нҗы мезмур

Давудың мезмуры

1Реб – нурум хем Халасгәрим,
мен кимден хедер эдейин?
Реб өмрүмиң пенасы:
мен кимден вехим эдейин+?
2Беткәрлер: душманларым хем ягыларым
төхметлери билен маңа хүҗүм эденде
өзлери бүдрейәр хем-де йыкыляр.
3Бир гошун мени габаса – йүрегим сарсмаз,
маңа гаршы уруш турса-да, умытдан дүшмерин+.
4Ребден бир зат диледим, ислегим шудур:
Реббиң өйүнде өмүрбойы яшамак,
Реббиң гөзеллигини хөвес билен сынламак,
Онуң ыбадатханасында дога- -дилеглер этмек+.
5Чүнки Ол мушакгатлык вагтында
мени горар Өз пенасында
хем-де гизләр Өз чадырында;
Ол гаяның үстүне мени галдырар.
6Инди мениң еңишли башым
мени гуршан душманларымың
депесинден гараяр.
Шадыянлык шовхуныны
Онуң чадырында хөдүр эдерин;
Реббе нагма айдып, оваз эдерин+.
7Я Реб, дат-перятлы сесими эшит;
мерхемет эйле-де, маңа җогап бер.
8«Онуң йүзүни агтар» диййәр йүрегим.
Я Реб, Сениң йүзүңи агтарярын мен+.
9Сен гизлеме менден йүзүңи,
газабыңда ковма Сен Өз гулуңы;
Сен маңа көмекчи болдуң;
мени ташлама хем-де терк этме,
эй, Халасгәр Худайым мениң!
10Хатда ата-энем терк эдәйсе-де,
Реб мен барада алада эдер+.
11Я Реб, маңа ёлуңы өврет
хем-де душманларым себәпли
мени дүз ёдадан алып гит+.
12Душманларымың элине мени табшырма,
чүнки ялан шаятлар чыкды гаршыма,
олар залымлыгыны пүркйәрлер маңа+.
13Йөне дирилер юрдунда Реб ягшылыгыны
гөрҗекдигиме ынанярын мен+.
14Реббе умыт багла;
мерт бол, гой, гүйчленсин сениң йүрегиң;
Реббе умыт багла+.

27‑нҗи мезмур

Давудың мезмуры

1Я Реб, Сени чагырярын;
эшитмезлиге салма, эй, мениң Гаям,
дымма, габра инйәнлере меңземәйин мен+.
2Саңа дат-перят эден вагтымда,
иң мукаддес отагыңа тарап
эллерими галдыранымда,
ялбарышларымың сесини эшит+.
3Эрбетлер, беткәрлер билен биле мени сүйреме;
олар парахат геплешйәрлер гоңшусы билен,
эмма велин пислик бар йүреклеринде+.
4Оларың этмишлерини, эден яманлыгыны
өзлерине гайтар;
эллериниң эденлерини өзлерине гайтар;
эденлерине лайык өвезини бер.
5Реббиң ишлерине, Онуң эллериниң ишине
үнс бермейәндиклери себәпли,
Ол вейран эдер олары
хем-де гайдып бина этмез олары+.
6Реббе алкыш болсун!
Ол эшитди перядымың сесини.
7Реб мениң гүйҗүм хем-де галканым;
Оңа бил баглады мениң йүрегим,
Ол маңа ярдам эдйәр, йүрегим бичак шатланяр;
Оңа нагмам билен шүкүр эдерин+.
8Реб халкың гүйҗүдир,
сечип-сайланының халас беркитмеси Олдур.

9Өз халкыңы халас эт, сайлан халкыңа пата бер,
олара чопанчылык эт, мыдама олары элиңде гөтер!+

28‑нҗи мезмур

Давудың мезмуры

1Реб барада айдың, эй, ылахы барлыклар,

Реббиң шөхратлыдыгы, кувватлыдыгы барада айдың+.

2Реббиң адыны мынасып шөхратландырың;
шанлы мукаддеслигинде Оңа сиз сежде эдиң.
3Реббиң сеси сувларың йүзүнде,
Худайың шөхраты гүммүрдейәр,
Реб уммасыз сувлардан үстүндир+.
4Реббиң сеси кувватлыдыр,
Реббиң сеси шан-шөхратлыдыр.
5Реббиң сеси кедр агачларыны дөвйәр,
Реб Ливан кедрлерини оврадяр+.
6Ол Ливан дагыны гөле дей,
Сирён дагыны-да[*] ябаны өкүзче дей
бөкдүрйәр+.
7Реббиң сеси йылдырымлар чакдыряр.
8Реббиң сеси чөли сарсдыряр,
Реб Кадеш чөлүни сарсдыряр+.
9Реббиң сеси кейиклери гузладяр,
токайлары ялаңачлаяр;
Онуң ыбадатханасында хеммелер
«Худая шөхрат!» диййәр.
10Реб силиң ёкарсында тагт гуруп отуряр.
Реб Ша хөкмүнде бакы отуряр+.
11Гой, Реб Өз халкына гүйч- -кувват берсин
хем-де оны парахатлык билен ялкасын!+

29-нҗы мезмур

29^1Давудың мезмуры. Ыбадатхана багыш эдиленде айдылян нагма.

2Я Реб, Сени бейгелтҗек,
чүнки Сен ёкары мени галдырдың,
мени душман гүлкүсине гоймадың+.

3Я Реб, Худайым, Саңа дат- -перят этдим,

Сен хем маңа шыпаңы бердиң.

4Я Реб, Сен мениң җанымы
өлүлер дүнйәсинден чыкарып алдың;
габра инмезим ялы, яшайыш бердиң+.

5Эй, Реббиң садыклары, Оңа нагмалар айдың;
мукаддес адына шүкүрлер эдиң.

6Чүнки бир салымлык Онуң газабы;
өмүрбойы довам эдйәр мәхрибанлыгы.

Агшамдан даңа ченли агы яңланар,
эртирине болса шадыхоррамлык гелер+.

7Мен шейле дийдим өз рахатлыгымда:

«Мени асла хич зат сарсдырмаз»+.

8Я Реб, Өз хошамайлыгың билен
мени даг дек кувватлы этдиң;
гизледиң Сен менден йүзүңи,
шонда горкы гаплады мени.

9Я Реб, Сени чагырдым;

Таңрымдан мерхемет диләп,
дат-перят этдим.

10Дийдим «Мен өлүп, инемде габра,
мунуң пейдасы болармы Саңа?

Топрак Саңа өвги айдып билерми?

Сениң вепалылыгыңы беян эдерми?»+

11Я Реб, мени эшит-де, мерхемет эйле!

Я Реб, Сен бол мениң көмекчим.

12Сен мениң ясымы тоя өвүрдиң,
яс җулумы чыкарып,
мени бегенч лыбасына беследиң+.

13Калбым Саңа нагма айтсын, дыммасын.

Саңа бакы шүкүр этҗек, я Бейик Худайым!

30-нҗы мезмур

30^1⚫Айдымчылар топарының ёлбашчысына. Давудың мезмуры.

2Я Реб, мен Сени пена эдинйәрин,
мени хич хачан утанҗа гойма;
догрулыгың билен халас эт мени+.
3Маңа гулак гой,
тиз етиш мениң дадыма;
бол Сен мени пеналаян бир гая,
халас болмагым үчин бир мәкәм гала+.
4Чүнки мениң гаям хем галам Сенсиң;
Өз адың хатырасына ёл гөркез маңа,
мени угрукдыр.
5Маңа гурлан тордан Сен мени чыкар,
чүнки Сен мениң пенамсың.
6Сениң элиңе табшырярын мен өз рухумы;
мени халас этдиң, я Реб, хакыкатың Худайы+.
7Йигренйәрин дерексиз бутлара сыгынянлары;
мен диңе Реббе баглаян били+.
8Бегенип шатланарын садык сөйгиңе,
чүнки Сен мушакгат халымы гөрдүң,
җанымың чекйән дердини билдиң;
9табшырмадың мени душман элине;
дуруздың аякларымы гиң ерде+.
10Я Реб, маңа мерхемет эйле,
себәби мен хасрат ичинде;
гайгы-гамдан яңа гөзүм күтелди;
мениң җаным хем-де багрым гурады+.
11Өмрүм соңланып баряр гам- -гусса билен;
йылларым-да дат-перят билен;
гүнәм зерарлы кувватым гачды
хем-де мениң сүеклерим гурады.
12Йүзүгара болдум әхли ягыларыма,
ылайта-да өз гоңшуларыма;
бетнышан болдум мен танышларыма;
көчеде гөрйәнлер менден гачярлар+.
13Мерхум дек унудылдым мен;
бир дөвлен күйзә өврүлендирин+.
14Чүнки көплериң яманламасыны эшидйәрин мен,
маңа гаршы дилдүвшүк гуранларында,
җаныма каст этмекчи боланларында,
төверек-дашымы горкы гаплаяр+.
15Эмма, я Реб, Саңа бил баглаярын мен;
Мен диййәрин: «Сенсиң мениң Худайым».
16Өмрүмиң гүнлери Сениң элиңде;
халас эт мени ягыларымың
хем-де мени ызарлаянларың элинден+.
17Сач йүзүңиң нуруны бендәң үстүне;
садык сөйгиң билен мени халас эт+.
18Я Реб, мени утанҗа гойма,
чүнки Сени чагырярын мен;
гой, эрбетлер утанҗа галсын;
өлүлер дүнйәсине инип, гой, олар дымсын.
19Текепбирлик хем-де кемситме билен
догры ынсана сөгйән ялан диллер лал болсун.
20Сениң ягшылыгың ненеңси улы!
Өзүңден горкянлар үчин саклаяң оны;
адамзат өңүнде Саңа бил баглаянлара
эдйәрсиң Сен бу ягшылыгы.
21Сен ынсан дилдүвшүклеринден
олары Өз хузурың саясында гизлейәң;
диллериң давалашмагындан
чадырың ховпсузлыгында саклаяң.
22Реббе алкыш болсун!
Чүнки Ол дашы габалан шәхерде
маңа аҗайып сөйгүсини гөркезди+.
23Өз ховсаламда шейле ойладым:
«Мен Сениң назарыңдан ташландым».
Йөне Саңа перят эден вагтымда
Сен дады-перятларымы эшитдиң.
24Эй, Реббиң әхли садыклары, сөйүң сиз Оны!
Реб гораяр Өзүне вепадарлары,
долы җеза берйәр текепбирлик эдйәне+.
25Эй, Реббе умыт баглаянларың бары,
батыр болуң, кувватлансын йүреклериңиз!+

31‑нҗи мезмур

Давудың маскили

1Языгы багышланан, гүнәси өртүлен адам
нәхили багтлы!
2Реб тарапындан этмиши хасаба алынмаян,
рухунда хиле ёк адам нәхили багтлы!+
3Мен дымып,
узаклы гүн зар-зар агланымда,
гурап галды мениң сүңклерим.
4Чүнки гиҗе-гүндиз элиң үстүме аграмын салды,
томус ыссысында ялы ысгыным гачды. Села
5Саңа әшгәр этдим мен өз гүнәми
хем-де гизлемедим этмишлерими.
Дийдим: «Реб янында боюн алҗак языкларымы».
Сен хем багышладың гүнәмиң языгыны+. Села
6Мунуң үчин садыкларың хер бири
гүнәсини аңлан вагты Саңа этсин доганы.
Шонда, муңа ёкдур хич шүбхе:
оңа етмез көп сувларың җошмагы.
7Сенсиң мениң гизленйән ерим;
гораярсың мени ховп-хатарлардан;
Сен мени халас эйледиң,
йүрегиме шатлык нагмасын гойдуң+. Села

8«Мен саңа өвүт берерин, йөремели ёлуңы салгы берерин;
маслахат берерин, сенде болар Мениң назарым.

9Дүшүнҗесиз ат я гатыр дек болма:

агыззырык билен уян болмаса
билмейәрлер олар гитҗек ёлуны»+.

10Көп боляндыр эрбетлериң гайгысы,
эмма Реббе бил баглаянлары
гуршап аляр Онуң садык сөйгүси.

11Эй, догры адамлар, Ребде бегениң хем-де шатланың!

Эй, йүреги догрулар, хеммәңиз хешелле какың!+

32‑нҗи мезмур

32^1Эй, догры адамлар, шатланың Ребде,
догручыла алкыш айтмак гелишйәр.
2Реббе алкыш айдың лирада,
Оңа мукам чалың он киришли гуралда+.
3Айдың Оңа тәзе нагманы,
шадыян гыгырышып,
уссатларча чалың өз сазыңызы+.
4Чүнки Реббиң сөзи догры,
вепалыдыр Онуң әхли ишлери.
5Ол догрулыгы, адалаты сөййәндир;
ер йүзи Реббиң садык сөйгүсинден долудыр+.
6Ярадылды гөклер Реб сөзи билен,
бар асман җисимлери – агзының непеси билен+.
7Ол деңиз сувларыны үйшмек кимин йыгнады,
дүйпсүз сувлары ховданлара сыгдырды+.
8Бүтин ер йүзи, гой, Ребден горксун;
дүнйәде яшаянларың бары Ондан эйменсин.
9Чүнки Ол айтды – айданы болды;
Ол буюрды – буйраны хем берк дурды+.
10Реб миллетлериң маслахатыны хич эдйәр,
халкларың ниетлерини пуҗа чыкаряр+.
11Эмма эбедидир Реб маслахаты,
Онуң йүрек пикирлери – несиллербойы+.
12Худайы Реб болан миллет багтлыдыр;
Өз генҗи хөкмүнде сайлан халкы багтлыдыр+.
13Реб гөклерден назар айлаяр,
Ол адамзадың барыны гөрйәр+.
14Тагтында отуран еринден
ериң әхли илатына назар айлаяр:+
15Олдур хер бириниң йүрегини ярадан,
оларың әхли ишлерине дүшүнйән.
16Патышаны халас этмез улы гошуны,
улы гүйҗи халас этмез батыры+.
17Гүйчли бедев еңши кепиллендирмез,
улы гүйҗи билен хич кими ол халас этмез+.
18Ине, Реббиң назары Ондан горкянларда,
садык сөйгүсине умыт баглаянларда+.
19Өлүмден олаң җаныны Ол халас эдер,
ачлык дөврүнде-де аман галдырар+.
20Ребби пена эдинйәр бизиң җанымыз,
Ол – көмегимиз ве галканымыз+.
21Онда шатланяр йүреклеримиз,
чүнки мукаддес адына бил баглаяндырыс.
22Я Реб, биз Саңа умыт баглаяндырыс.
Сениң садык сөйгиң бизе яр болсун!

33‑нҗи мезмур

33^1Давудың Абымелегиң өңүнде өзүни дәлилиге уран вагтындакы мезмуры. Абымелек Давуды ковандан соң, ол гитди+.

Алеф

2Мен Реббе хемише алкыш айдарын,

Оңа өвги элмыдама агзымда болар.

Бет

3Реб билен мениң җаным магтанар,
песпәллер эшидер хем-де шат болар+.

Гимел

4Мениң билен биле Ребби өвелиң,
бейгелдели билеликде Онуң адыны.

Далет

5Мен Ребби агтардым, Ол җогап берди
хем-де әхли ховплардан мени халас эйледи+.

Хе

6Оңа назар салың, нурланарсыңыз,
асла утандырылмаз сизиң йүзүңиз.

Зайин

7Мен-бичәре Ребби чагырдым, Ол хем эшитди,
мени әхли азапларымдан халас эйледи+.

Ḥэт

8Реб перишдеси Ондан горкянлары гуршаяр,
олары бела-бетерден халас эйлейәр+.

Ṭэт

9Дадып гөрүң Реб ягшылыгыны,

Оны пена эдинйән нәхили багтлы!+

Ёд

10Ребден горкуң, эй, Онуң мукаддеслери,

Ондан горкянларың ёк мәтәчлиги+.

Каф

11Хатда ёлбарслар хем чекйәр эҗир билен ачлыгы,

Ребби агтарянлар болса чекмез хич мәтәчлиги+.

Ламед

12Гелиң, эй, огулларым, диңләң сиз мени,
өвредейин сизе Ребден горкмагы.

Мем

13Ислейәрмиң дөвран сүрмеги?

Гөресиң гелйәрми ягшы гүнлери+?

Нун

14Яманлыкдан сакла сен өз дилиңи
ве хилели гепден – додакларыңы;+

Самех

15яманлыкдан айрыл, эт сен ягшылык,
парахатлык агтар, онуң ызындан галма+.

Ğайин

16Догры адамларда Реббиң гөзлери,
перятларына ачык Онуң гулагы+.

Пе

17Реббиң йүзи беткәрлере гаршыдыр;
олары ятламадан ер йүзүнде нышан галдырмаз+.

Тсади

18Реб эшидйәр догрулар перят эденде,

Ол олары әхли мушакгатларындан халас эйлейәр.

Ķоф

19Реб калбы сыныклара якындыр;
рухдан дүшенлери халас эдйәндир+.

Реш

20Догры ынсаның дертлери көпдүр,
эмма Реб әхлисинден оны халас эдйәндир+.

Шинׁ

21Онуң әхли сүңклерини гораяр,
оларың бири хем дөвүлмез+.

Тав

22Яманлык эрбет адамы өлдүрер,
догры адамы йигренйән хөкүм эдилер.

23Реб Өз бенделерини халас эдйәндир,

Оны пена эдинйәнлериң хич бири хөкүм эдилмез.

34‑нҗи мезмур

Давудың мезмуры

1Я Реб, мениң билен давалашянлар билен Сен давалаш;
мениң билен сөвешйәнлер билен Сен сөвеш;+

2совудыңы гей, галканыңы ал, дадыма етиш.

3Мени ковалаянлара гаршы
найзалы, айпалталы чык.

Калбыма дий: «Халасгәриң – Мен».

4Җанымың кастына чыканлар, гой, утанып масгара болсун;
маңа гаршы эрбетлик ниетләнлер ызына дөнсүн, йүзи гызарсын+.

5Гой, олар ел өңүндәки овнук саман дек болсун;

Реббиң перишдеси олары сырып әкитсин+.

6Гой, оларың ёлы гараңкы хем сүрчек болсун;

Реббиң перишдеси олары ковсун+.

7Чүнки себәпсиз ере мениң үчин дузак гурдулар;
себәпсиз ере мениң үчин чукур газдылар+.

8Гой, хеләкчилик дуйдансыз олаң башына инсин,
гизлин гуран дузакларына өзлери дүшсүн,
хеләкчилиге учранда, гой, шоңа дүшсүн+.

9Мениң җаным болса Ребде шат болар;
мени халас эдендигине бегенер+.

10Шейле диер мениң әхли сүңклерим:

«Я Реб, эйсем Сен ялы бармы?

Сен эҗизи гутарярсың гүйчлүден,
пукарадыр мәтәчлери – талаңчысындан»+.

11Бетниет шаятлар гаршыма чыкяр,
билмейән задымы менден сораяр.

12Ягшылыгыма яманлык эдйәр,
мениң җанымы хоссарсыз гойяр+.

13Мен болса җул геердим олар сыркавка,
агыз бекләп, өзүми песпәл тутардым;
эмма җогапсыз галды дога-дилегим+.

14Мен олара достум я доганым ялы гарардым,
эҗеме яс тутян дек башым ашак салып,
матам тутардым.

15Олар болса бүдрәниме шатланып, йыгнанардылар;
мыҗабатчылар маңа гаршы топланардылар;
агсан болуп, мени яңсылардылар;
мени дынгысыз парчалардылар.
16Шикеслини яңсылаян худайсызлар дек,
олар маңа дишлерини гыҗаярдылар+.
17Я Таңры, Сен хачана ченли муңа серетҗек?
Оларың сүтеминден халас эт мениң җанымы,
арсланлардан халас эт еке-тәгими+.
18Мен улы йыгнакда Саңа шүкүр эдерин,
көп санлы халкың арасында Сени шөхратландырарын+.

19Маңа нәхак душман боланлар, гой, шатланмасын,

Мени нәхак ере йигренйәнлер гөз гыпышмасын+.

20Чүнки олар асудалык барада гүррүң этмейәрлер,
терсине, ер йүзүндәки асудахаларлара гаршы
хилели сөзлери ойлап тапярлар.

21Мени айыплап, агызларыны гиңден ачярлар:

«Хә-ә, өз гөзүмиз билен гөрендирис!» диййәрлер+.

22Я Реб, Өзүң гөрдүң, дымма!

Я Таңры, менден узакда болма+.

23Мениң хакым хем давам үчин,
гайрата гал, оян, эй, Худайым, Таңрым+.

24Догрулыгыңа лайыклыкда
мени акла, эй, Бейик Худайым;
хешелле какмасынлар мениң үстүмден+.

25Йүрекден: «Хә-ә, йүрек ислегимиз ерине дүшди:

биз ондан дындык» дийип, олар айтмасын+.
26Хасратыма шатланянларың бары
йүзлери гызарып, биабрай болсун;
өңүмде өзүни бейгелдйәнлериң эгинбашлары
утанч хем-де бетнамлык болсун.
27Мениң хаклылыгымы ислейәнлер шатланып,
хешелле каксын,
«Өз бендесине парахатлык ислейән Реббиң
белентлиги артсын» дийип, дынгысыз айтсын.
28Мениң дилим Сениң догрулыгыңы айдар
хем-де узаклы гүн Саңа ол алкыш эдер+.

35‑нҗи мезмур

35^1Айдымчылар топарының ёлбашчысына. Реббиң гулы Давудың мезмуры.

2Эрбет адамың этмиши йүрегинде сесленйәр,

Ол Худайдан асла горкмаяр+.

3Чүнки гүнәсини тапып, оны йигренеринден,
җуда хошдур онуң гөвни өзүнден.

4Агзының сөзлери – бетлик хем хиле,
пайхасланып, ягшылык этмеги хич ислемейәр.

5Дүшегинде яманлык этмегиң ёлларыны ойлаяр,
бет ёла дүшйәр, оны асла йигренч саймаяр+.

6Я Реб, гөклере етйәр Сениң сөйгиң,
булутлара етйәр вепадарлыгың+.

7Сениң догрулыгың белент даглар дей,

Сениң адалатлы хөкүмлериң дүйпсүз чуңлук дей.

Я Реб, Сен ынсаны, хайваны халас эдйәрсиң+.

8Эй, Худай, садык сөйгиң ненең гымматлы!

Сениң ганатларыңың саясы
ынсан огулларына пена боляндыр+.

9Өйүңиң нәз-ныгматындан дойярлар;

Сен олары Өз леззет деряңдан гандыряң.

10Чүнки яшайшың гөзбашы Сенде,
биз нур гөрйәрис Сениң нуруңда+.

11Сени танаянлара довам этдир садык сөйгиңи,
йүреги догрулара – догрулыгыңы+.

12Текепбириң аягы мени басгыламасын,
эрбет адамларың эли мени ковмасын.

13Беткәрлер ол ерде йыкылдылар,
ере язылдылар, галып билмейәрлер+.

36-нҗы мезмур

Давудың мезмуры

Алеф

1Эрбет иш эдйәнлере җаныңы якма,
найынсаплара хөвесли бакма+.

2Чүнки олар тиз вагтда от кимин гурар,
гөк өсүмлик кимин саралып солар+.

Бет

3Реббе бил багла, эт сен ягшылык,
юртда яшап, яйна асудалыкда.

4Ребден теселли тап,
йүрек арзувларыңы Ол хасыл эдер+.

Гимел

5Ёлуңы Реббе табшыр, Оңа бил багла,
шонда Ол саңа хемаят берер+.

6Нур дей ялпылдадар догрулыгыңы,
гүнорта чагы дей – хаклылыгыңы+.

Далет

7Үмсүм бол Реббиң өңүнде,
Оңа сабырлы гараш,
ёлы ровач бетниете хөвесли бакма.

Хе

8Гахардан саклан, газабы ташла,
аладачыл болма: ол шере элтер.

9Чүнки кесилип ташланар пислик эдйәнлер,

Реббе интизарлар ери мирас аларлар+.

Вав

10Аз-кем сабыр эт, эрбетлер ёк боларлар,
ерлерине гөз айларсың, йөне тапмарсың+.

11Пәлипес адамлар болса ери мирас аларлар,
абаданчылыкда яшап, хезил эдерлер+.

Зайин

12Эрбет догры адама хыянат эдйәр
хем-де оңа дишлерини гыҗаяр+.

13Таңры болса онуң үстүнден гүлйәр,
чүнки онуң вагтының доляндыгыны гөрйәр+.

Ḥэт

14Гарып билен мәтәҗи ере чалмаклык үчин,
догры ёлдан барянлары өлдүрмек үчин,
эрбет адамлар гылыч сырып, яйыны гуряр.
15Эмма гылычлары өз йүреклерине санҗылар,
оларың яйлары хем күл-оврам болар+.

Ṭэт

16Догры ынсаның аз зады
әхли эрбетлериң байлыгындан ягшыдыр+.

17Чүнки эрбетлериң голлары дөвлер,
йөне Реб догрулары сөйгетләр+.

Ёд

18Реб кәмиллериң гүнлерини билйәндир,
оларың мирасы эбеди галар+.

19Олар яман вагты утандырылмаз,
док боларлар ачлык дөврүнде+.

Каф

20Эмма эрбетлер хеләк боларлар,

Реббиң душманлары өрүлериң гөзеллиги дей йитип гидерлер,
гайып боларлар, түссе ичинде сумат боларлар+.

Ламед

21Эрбет адам карз алып, ызына бермез,
догры ынсан болса җомарт ве эли ачык.

22Чүнки Онуң ялканлары ери мирас аларлар,

Онуң гарганлары болса гырлып ёк болар.

Мем

23Реб догрының гадамыны беркарар эдйәр,

Ол онуң ёлундан гөвнүхош боляр+.

24Йыкылмаз бу ынсан бүдрәенде хем,
чүнки Реб онуң элинден тутяр+.

Нун

25Яш йигитдим, инди гаррадым,
йөне догры ынсаның терк эдиленини
я зүрядының чөрек дилененини
хениз гөрмедим+.
26Элмыдама эли ачык хем-де карз берйәр;
оларың неслинден ялканыш гелер+.

Самех

27Шер ишден гача дур хем эт ягшылык –
бакы яшарсың+.

Ğайин

28Чүнки Реб адалаты сөййәндир,
Ол садык ынсаны терк эдйән дәлдир;
догры ынсан бакы горалар,
йөне эрбетлериң зүрятлары гырлып ёк болар+.
29Догры ынсанлар ери мирас аларлар
хем-де онда бакы месген тутарлар.

Пе

30Догры адамың агзы даналыгы сөзлейәр,
онуң дили адалаты беян эйлейәр+.

31Онуң йүрегиндедир Худайың кануны,
тайян дәлдир онуң аягы+.

Тсади

32Эрбет догры ынсаны аңтаяр,
оны өлдүрмәге пурсат пейлейәр+.

33Йөне Реб оны эрбедиң элине бермез;
каза гетириленде, оны айыплы чыкармаз.

Ķоф

34Реббе умыт багла, Онуң ёлуны сакла,
Ол хем ери мирас алмагың үчин сени бейгелдер;
сен эрбетлериң ёк эдиленини гөрерсиң+.

Реш

35Мен ызгытсыз эрбет адамың чынар дек
гөгерен еринде яйрап отураныны гөрдүм.

36Бирденкә ол гайып болды-да гитди;
мен оны гөзледим, эмма тапмадым.

Шинׁ

37Кәмил ынсаны сынла, догры адама серет.

Парахат ынсаның гелеҗеги бар.

38Эмма гүнәлилер бүтинлей вейран эдилер;
эрбетлериң гелеҗеги ёк болар+.

Тав

39Реб догры ынсанлары халас эдйәндир,
мушакгатлыкда олара пена боляндыр+.
40Реб олара көмек берер ве халас эдер;
олары эрбетлерден гутарар ве халас эдер,
чүнки олар Оны пена тутуняр+.

37‑нҗи мезмур

37^1Давудың ятланма дилеги+

2Я Реб, гахарыңда мени язгарма,
газабыңда мени тербиелеме+.

3Чүнки пейкамларың парран гечди ичимден,

Сениң элиң аграм саляр мениң үстүмден+.

4Гахарың зерарлы тенимиң абат ери ёк,
гүнәм зерарлы беденимде саглык ёк+.

5Чүнки языкларым башымдан агды,
агыр йүк дей маңа аграмын салды+.

6Акмаклыгым зерарлы
яраларым ириңледи хем-де порсады.

7Ики бүкүлип, ере язылдым,
мен узаклы гүн яс тутуп гезйән.

8Чүнки ысытмадан долудыр билим,
беденимиң абат ери галмады.

9Халыс тапдан дүшдүм, мыдар галмады,
йүрек ызасындан зар-зар гыгырян.

10Я Таңры, Саңа аян әхли дилегим,

Сенден гизлин дәлдир мениң перядым.

11Йүрегим галпылдап, ысгыным гачды,
мениң гөзлеримиң нуры галмады.

12Дост-ярларым яраларым зерарлы менден дашлашяр,
гоңшуларым-да менден узакда дуряр+.
13Җанымың кастындакылар дузак гурярлар;
мениң зелелими гөзлейәнлер
мени йыкмак хакда гүррүң эдйәрлер;
узаклы гүн хиле гурмагы ниет эдйәрлер.
14Мен болса эшидип билмейән кер адам ялы,
гүрләп билмейән лал ынсан ялы+.
15Дилсиз-агызсыз кер кимин болдум.
16Чүнки, я Реб, мен Саңа интизардырын;
Сен җогап берерсиң, я Таңры мениң Худайым+.
17Дийдим: «Душманларым чекйән җебриме,
гой, бегенмесин,
йыкылмайын, ягыларым, гой, өвүнмесин».
18Чүнки йыкылмага голайландырын,
дынгысыз агырым билен йүзбе-йүздүрин.
19Мен өз языгымы боюн алярын,
гүнәм бабатда хасрат чекйәрин+.
20Душманларым болса дири хем гүйчли;
мени нәхак ере йигренйәнлер көпелди.
21Ягшылыгыма яманлык эдйәнлер маңа душмандыр,
чүнки ягшылыга эерйәрин мен+.
22Я Реб, мени терк этме!
Узаклашма менден, эй, мениң Худайым!+
23Ярдам этмек үчин дадыма етиш,
я, Таңры мениң Халасгәрим!

38‑нҗи мезмур

38^1Айдымчылар топарының ёлбашчысы Едутуның мукамына лайыклыкда. Давудың мезмуры+.

2Дийдим: «Дилимден гүнә галмазлык үчин,
йөреҗек ёлумы сайгарҗакдырын;
эрбетлер мениң гаршымда дурка
агзымы җылавлап саклаҗакдырын»+.
3Лал болуп, үмсүмлиги бозмадым,
хатда ягшы затлары-да айтмадым;
эмма бетерледи мениң агырым.
4Йүрегим туташды мениң ичимде,
от алавлады ой-хыялымда,
ахырсоңы дилими ярдым:+
5«Билдир, я Реб, мениң соңумы
хем-де галан гүнлеримиң саныны;
билдир өмрүмиң паныдыгыны+.
6Сен мениң гүнлерими бир гарыш этдиң!
Сениң назарыңда өмрүм пуч затдыр.

Догрудан-да, хер бир ынсан елиң өвүсгини ялыдыр»+. Села

7«Догрудан-да, ынсан гезйәр бир судур кимин;
догрудан-да, бидерек ере ол хысырдаяр;
йыгнаяр, мунуң киме галҗагыны билмейәр+.

8Я Таңры, инди нәмә гарашайын мен?

Мениң әхли умыдым Сенде+.

9Әхли языкларымдан мени халас эт,
мени акмаклара масгара этме.

10Лал болуп, ачмаярын агзымы,
чүнки Сен этдиң муны.

11Айыр менден Өз ургуларыңы,
элиң зарбына йитип гидйәрин+.

12Ынсаны гүнәсине гөрә паш эдип, темми береңде,
гуванян затларыны гүе ялы даргадяң;
догрудан-да, хер бир ынсан елиң өвүсгини ялыдыр!» Села

13«Я Реб, мениң догамы эшит,
гулак гой дат-перядыма;
Сен бипарх гарама гөзяшларыма,
чүнки мен гелмишек Сениң яныңда,
әхли аталарым дей мен бир кесеки+.
14Назарыңы менден сов,
гидип, ёк болмаздан өң бир ынҗалайын»+.

39-нҗы мезмур

39^1Айдымчылар топарының ёлбашчысына. Давудың мезмуры.

2Мен интизар болуп, Реббе гарашдым,
Ол маңа тарап эглип, перядымы эшитди;
3мени хеләкчилик горпундан,
батгалык лайындан чыкарып алды;
аякларымы гаяның үстүнде дурзуп,
Ол мениң әдимлерими беркитди+.
4Ол мениң агзымда бир тәзе нагма –
Худайымыза алкыш нагмасын гойды;
көплер муны гөрүп горкарлар,
хем-де Реббе бил багларлар+.
5Реббе бил баглаян ынсан нәхили багтлы!
Текепбирлере, ялан худайлара
йүз бермейән ынсан нәхили багтлы!
6Я Бейик Худайым,
Сениң билен деңәр ялы хич ким ёк!
Сениң бизе гөнүкдирилен
гудратлы ишлериң, пикирлериң көпдүр.
Мен олары вагыз эдип, айдасым гелйәр,
йөне олар санардан көпдүр+.
7Гурбанлык билен садаканы Сен ислемедиң;
Сен мениң гулакларымы ачдың;
якма гурбанлыгыны, гүнә гурбанлыгыны
талап этмедиң+.
8Шонда дийдим: «Ине, гелйәрин;
китапда мен барада язылгы.

9Эй, Худайым, ислегиңи берҗай этмекден леззет алярын;

Сениң кануның хем мениң калбымда»+.

10Улы җемагатда догрулыгыңы мен вагыз этдим;

Сен билйәрсиң, я Реб, мен агзымы юммадым.

11Сениң догрулыгыңы йүрегимде мен яшырмадым;
садыклыгың, халас эдишиң барада мен гүррүң бердим;
улы җемагатда сөйгиңи, садыклыгыңы
мен гизлемедим.
12Я Реб, Өз мерхеметиңи менден аяма;
Сениң сөйгиң ве садыклыгың,
гой, элмыдама мени горасын.
13Чүнки сансыз бела-бетер мени гуршады;
өз этмишлерим мениң башымдан инди;
гөрүп билмейән:
олар башымың сачындан хем кән,
пагыш-пара болды мениң йүрегим+.
14Я Реб, мени халас этмеги ниетиңе сал;
я Реб, тиз етиш мениң дадыма.
15Җаныма каст эдйәнлериң хеммеси,
гой, утанҗа галсын, йүзи гызарсын;
башыма гелен күлпетлере шат болянлар,
ызына өврүлип, масгара болсун+.
16Маңа «хай, хай!» диййәнлер
утанчларындан яңа, гой, довла дүшсүн+.
17Сени агтарянларың бары
Сенде бегенип, шадыян болсун;
«Реб бейикдир!» дийип,
халас эдишиңи сөййәнлер дынгысыз айтсын.
18Мен болса гарып ве мәтәчдирин,
йөне Таңры маңа гамхорлык эдер;
Сенсиң көмегим хем Халасгәрим,
эгленме, эй, мениң Худайым!+

40-нҗы мезмур

40^1Айдымчылар топарының ёлбашчысына. Давудың мезмуры.

2Эҗизлере рехимли гараян нәхили багтлы!

Яман гүнде Реб оны халас эдер+.

3Реб оны горар, аман галдырар,
ер йүзүнде оңа багтлы диерлер;

Сен душман элине оны бермерсиң+.

4Хассалык дүшегинде Реб онуң даянҗы болар,

Реб оңа бүтинлей шыпа берер+.

5Мен дийдим: «Я Реб, маңа мерхемет эйле,
шыпа бер, чүнки мен гүнәли Сениң өңүңде».

6Душманларым мен барада эрбет гүррүң эдйәрлер.

«Хачан өлүп, ады-соры йитер?» диййәрлер.

7Олардан бири мени гөрмәге гелсе,
ялан сөзлейәр, йүреги гыбат топлаяр,
дашарык чыкандан соң, оны яйрадяр+.

8Мен барада пышырдашяр мени йигренйәнлериң бары,
маңа гаршы яман ниет эдйәрлер.

9Олар: «Ол өлүм ховплы бела учрады,
ине, ятыр, инди галмаз» диййәрлер.

10Хатда дузумы иен,
бил баглан достум маңа хайынлык этди+.

11Эмма Сен, я Реб, маңа мерхемет эйле,
мени дикелт, мен оларың алмытыны берейин.

12Душманларым менден үстүн чыкмаса,

Сениң менден хошалдыгыңы билерин.

13Сен мени айыпсызлыгымда беркидйәң;

Өз хузурыңда эбедилик дурузяң.

14Ысрайылың Худайы Реббе
алкыш болсун эзелден эбедә ченли!

Омын! Омын!+

41‑нҗи мезмур

ИКИНҖИ КИТАП

(41 – 71‑нҗи мезмурлар)

41^1Саз ёлбашчысына. Кораның несиллериниң маскили+.

2Кейигиң акар сувлары күйсейши кимин,
эй, Худай, җаным Сени күйсейәр!+
3Худая, дири Худая тешнедир җаным,
хачан гөреркәм мен Худайың йүзүн?
4Диенлеринде дынгысыз: «Ханы Худайың?»
гөзяшларым еке-тәк азыгым болды+.
5Мен йөрәрдим җемагат билен,
байрам эдйән халкы
әкидердим Худай өйүне;
олар шатланып, нагма айдарды.
Шу затлары ятлан вагтымда
күйсемеден пара-пара боляр йүрегим+.
6Эй, җаным, сен нәме үчин гамланяң?
Нәме үчин сен ичимде ыңраняң?
Умыдыңы Худая багла,
мен ене Оңа – Халасгәриме ве
Худайыма өвги айдарын+.
7Эй, Худайым, ичимде җаным гамланяр,
мунуң үчин Иордан топрагында,
Хермон хем-де Мизар дагында
Сени ятлаян+.
8Чуңлук чуңлуга гыгыряр,
шаглавукларыңың овазы билен.
Сениң әхли толкунларың, силлериң кимин
мушакгатлар мениң башымдан гечди.
9Реб гүндиз садык сөйгүсини гөркезйәр,
гиҗелерине мен Оңа нагма айдярын –
өмрүмиң Худайына дога эдйәрин,+
10Гаям болан Худайыма шейле диййәрин:
«Нәме үчин мени унутдың?
Душман мени гысан вагтында
нәме үчин гам-гуссалы гезмели?»+

11Душманларым гүнде: «Худайың ниреде?» диййәр,
кемситме аркалы сүңклерими күл-оврам эдйәр.

12Эй, җаным, сен нәме үчин гамланяң?

Нәме үчин сен ичимде ыңраняң?

Умыдыңы Худая багла,
мен ене Оңа – Халасгәриме ве

Худайыма өвги айдарын.

42‑нҗи мезмур

42^1Эй, Худай, Сен мени акла!

Худайсыз миллетден алып бер мениң хакымы,
хилегәр ве адалатсыз адамдан халас эт мени+.

2Чүнки пена тутунян Худайым Сенсиң.

Сен нәме үчин мени терк этдиң?

Душман мени гысан вагтында,
нәме үчин гам-гуссалы гезмели+?

3Сен хакыкатыңы, нуруңы ибер,
гой, олар ёл гөркезсин маңа;
гой, олар мени әкитсин,
мукаддес дагыңа ве яшалгаңа+.

4Шонда Худайың гурбанлык сыпасына,
кейпикөклүгим болан Худайыма барарын.

Эй, Худай, мениң Худайым,
мен Саңа лирада[*] өвги нагмасыны айдарын.

5Эй, җаным, сен нәме үчин гамланяң?

Нәме үчин сен ичимде ыңраняң?

Умыдыңы Худая багла,
мен ене Оңа – Халасгәриме ве

Худайыма өвги айдарын+.

43‑нҗи мезмур

43^1Айдымчылар топарының ёлбашчысына. Кораның несиллериниң маскили.

2Эй, Худай, гулагымыз билен эшитдик;
аталарымызың дөврүнде, гадым эйямда
олар бизе Сениң эденлериң барада
гүррүң бердилер+.
3Миллетлери ковуп Өз элиң билен,
Сен аталарымыза ер бердиң.
Халклары вес-вейран эдип,
Сен аталарымызы яйратдың+.
4Олар юрды эелемедилер гылыҗы билен,
еңши газанмадылар голлары билен –
Сениң элиң, голуң, йүзүңиң нуры эдендир муны;
чүнки Сен җуда сөйдүң олары+.
5Сенсиң мениң Патышам хем-де Худайым.
Якуп үчин еңишлери Сен буюр+.

6Душманларымызы басгыларыс Сениң кувватың билен,
гаршыдашларымызы депгиләрис Сениң адың билен.
7Мен өз яйыма бил багламаян,
мени халас этмейәр мениң гылыҗым+.
8Сенсиң бизи халас эден душманларымыздан,
Сенсиң бизи йигренйәнлери утанҗа гоян.
9Узаклы гүн Худай билен магтанярыс
Сениң адыңа бакы шүкүр эдерис. Села

10Йөне инди бизи ташладың, утанҗа гойдуң,
гошунларымыз билен биле гитмейәрсиң Сен+.
11Бизи душмандан гачар ялы этдиң Сен,
бизи йигренйәнлер бизи талаяр+.
12Бизи гоюн кимин иймәге бердиң,
Сен миллетлер арасында бизи пытратдың+.
13Сен Өз халкыңы хайырсыз сатдың,
оларың бахасындан хайыр гөрмедиң.
14Гоңшы халкларың өңүнде биз йүзүгара,
гөз-гүлбан этдиң, төверек-даша этдиң масгара+.

15Миллетлериң дилине дүшүрдиң бизи,
халклар яйкаярлар бизе башыны+.

16-17Мыҗабат йөңкейәниң, дил етирйәниң сесинден яңа,
душмандан ве өч аляндан яңа,
узаклы гүн рысвалыгым гаршымда,
мениң йүзүми утанч бүреди.
18Башымыза инди буларың бары,
йөне унудан дәлдирис Сени,
хыянат этмедик Сениң әхтиңе.
19-20Бизиң йүрегимиз Сенден дәнмеди,
әдимлеримиз Сениң ёлуңдан чыкмады.
Сен болса бизи шагаллар меканында
күл-пеекун этдиң,
өлүм көлегеси билен Сен бизи өртдүң+.
21Эгер Худайымызың адыны унудан болсак,
бир ят таңра эллеримизи узадан болсак,
22Худая аян болмазмыды бу?
Ол билйәр-ә йүрекдәки сырлары!+
23Биз хер гүн Сениң үчин өлдүрилйәрис,
биз дамагы чалынҗак гоюн сайылярыс+.
24Оян, я Таңры, нәме үчин уклаяң?
Галк Сен, бизи бакы ташлама+.
25Нәме үчин Сен йүзүңи гизлейәң,
мушакгат билен хасратымызы унудяң?
26Биз гара ере язылып гитдик,
инди топракдан галып билемзок.
27Галк-да, бизе көмек эт,
садык сөйгиң хатырасына бизи халас эт+.

44‑нҗи мезмур

44^1Айдымчылар топарының ёлбашчысына. «Лилия» әхеңинде айдылян. Кораның несиллериниң маскили. Сөйги нагмасы+.

2Ягшы сөзлер җошяр мениң калбымдан,
дүзен шыгырларымы патыша айдып берйәрин;
дилим чаласын языҗының галамы кимин.
3Ынсан огулларының ичинде иң гөрмегейи сен,
мерхемет сачыляр сениң дилиңден;
шоңа гөрә Худай сени бакы ялкады.
4Эй, эдермен, дак гылыҗы билиңе,
беслен шөхратыңа хем-де шаныңа+.
5Хакыкат, песпәллик, догрулык үчин,
сен өз шаныңда еңишли атлан;
сениң голуң гудрат гөркезсин.
6Окларың душманларыңың йүрегине санҗылар;
сениң аякларыңың астына халклар йыкылар.
7Эй, патыша, Худайың саңа берен шалыгы,
довам эдер бакы, эбеди[*],
Сениң шалык хасаң – адалатлылык хасасы+.
8Сен догрулыгы сөйүп, йигренйәрсиң пислиги.
Шонуң үчин Худай, сениң Худайың,
сени ёлдашларың ичинден сечип-сайлады,
башыңа шатлык ягыны гуйды[*].
9Эгинбашың мүр, ахалот, далчын ыслыдыр;
пил сүңкүне безелен көшклерден яңланян сазлар
сени шат эдйәр+.

10Ша гызлары бардыр хорматлы зенанларыңың ичинде,
опыр тылласына бесленен ша гызы дур сениң сагыңда+.

11Эй, ша гызы, диңле, ойлан хем-де гулак гой,
сен өз халкыңы, атаң өйүни унут.

12Ша арзувлар сениң гөзеллигиңи,
ол сениң хоҗайының, оңа тагзым эт.

13Сур шасының гызы саңа совгат гетирер,
халкың барлы адамлары гөвнүңи авлар.

14Ша гызы не гөзел өз көшгүнде!

Онуң лыбаслары алтын-зерден докалан.

15Ол ал-элван лыбасда ша янына элтилер,
онуң кенизлери, улугызлар ша гашына элтилер+.

16Шатлык-шагалаң билен гетирилйәрлер,
патышаның көшгүне олар гирйәрлер.

17Огулларың гечер сениң аталарыңың орнуна,
олары хөкүмдар белләрсиң тутуш ериң йүзүне.

18Мен несилден-несле ыглан этҗек адыңы,
шоңа гөрә, элмыдама ве бакы
халклар сени шүкүрлере бесләрлер.

45‑нҗи мезмур

45^1Айдымчылар топарының ёлбашчысына, сопрана дереҗесинде. Кораның несиллериниң нагмасы+.

2Худай бизиң пенамыз хем-де гүйҗүмиз,
Ол мушакгат вагты дадымыза етишйәр+.
3Шонуң үчин горкмарыс ер ыранса-да,
даглар деңзиң багрына ыңдарылса-да,
4оларың сувлары гүвләп, җошса-да,
зарбындан яңа даглар сарсса-да+. Села
5Бир деря бар, онуң акымлары шат эдйәр
Худайың шәхерини –
Бейик Худайың мукаддес месгенини+.

6Худай бу шәхериң ортарасында, ол сарсдырылмаз,

Худай оңа көмек эдер сәхер чагындан+.
7Миллетлер арлаяр, шалыклар-да ыраняр,
Ол гыгыряр – шонда дүнйә эрейәр+.
8Хөкмүрован Реб бизиң билендир,
Якубың Худайы беркитмәмиздир.
9Гелиң, гөрүң Реббиң эденлерини,
ер йүзүне гетирен вейранлыгыны+.
10Ол ериң уҗуна ченли урушлары тогтадяр,
яйлары күл-оврам эдйәр,
найзалары икә бөлүп ташлаяр,
галканлары от-ялында яндыряр+.
11Реб шейле диййәр:
«Сакланың, билиң: Худай Мендирин!
Миллетлер арасында бейгелдилерин
тутуш ер йүзүнде бейгелдилерин».
12Хөкмүрован Реб бизиң билендир,
Якубың Худайы беркитмәмиздир. Села

46-нҗы мезмур

46^1Айдымчылар топарының ёлбашчысына. Кораның несиллериниң мезмуры.

2Эй, әхли халклар, эл чарпышың!
Худая хешелле какың!+
3Бейик Худай–Ребден горкмалыдыр,
чүнки Ол бүтин ер йүзүниң Бейик Шасыдыр+.
4Ол халклары бизиң голастымыза берди,
миллетлери аяк астымыза чөкерди+.
5Реб сайлап-сечип, бизе юрт берди,
биз – Онуң сөййән халкы. Села
6Худай халкың шадыян сеслери билен,
Реб сурнайларың сеслери билен ёкары чыкяр.
7Нагма айдың, нагма айдың Худая,
нагма айдың, нагма айдың Шамыза!
8Чүнки Худай тутуш ериң Шасыдыр,
Оңа мезмур билен нагмалар айдың+.
9Миллетлере хөкүмини йөредйәр Худай,
Өз мукаддес тагтында отуряр Худай.
10Ыбрайым Худайының халкына гошулмак үчин,
халкларың асылзадалары йыгнанышдылар;
чүнки тутуш ериң шалары Худайыңкыдыр;
Ол беленде галдырыландыр+.

47‑нҗи мезмур

47^1Кораның несиллериниң нагмасы. Мезмур.

2Реб бейикдир,
Худайымызың шәхеринде,
Онуң мукаддес дагында
Ол аша шөхратландырылмага мынасыпдыр+.
3Белент, гөзел Сион[*] дагы
тутуш ер йүзүниң шатлыгыдыр;
Сион дагы Бейик Шаның шәхери,
ол Сапон дагының чүр башы ялыдыр+.
4Худай онуң галасында
Өзүни беркитме хөкмүнде танадяр.

5Ине, патышалар агыз бирикдирдилер,
билеликде ол ерлерден гечдилер+.
6Олар оны гөренлеринде хайран галдылар,
довла дүшүп, гачып гитдилер.
7Шол ерде сандырама тутды олары,
догурян аялың бургусы ялы+.
8Гүндогар елиң Таршыш гәмилерини
чым-пытрак эдиши ялы,
Сен дерби-дагын этдиң олары+.

9Биз шәхериң шөхратыны эшитдик,
инди болса оны:

Хөкмүрован Реббиң шәхерини – Худайымызың шәхерини
өзүмиз гөрдүк.

Ол оны эбеди беркарар эдер. Села

10Эй, Худай, ыбадатханаңда
ойланярыс садык сөйгиң барада+.

11Эй, Худай, Сениң адың дей,
алкышың-да ериң дөрт күнҗүне етйәр.

Сениң элиң адалатдан долудыр+.

12Гой, Сион дагы бегенсин.

Сениң адалатлы хөкүмлериң хатырасына,

Яхуданың гызлары, гой, шат болсун+.

13Сионың дашында гезип, оны айланың,
онуң диңлерини сиз санап чыкың.

14Онуң ички беркитмелерине үнс бериң,
гелҗек несле айтмак үчин,
онуң көшклерине айланып чыкың.

15Чүнки бу Худай шунуң ялыдыр,

Ол эбеди ве бакы Худайымыздыр;
өмүрбойы бизе ёл гөркезҗек Олдур.

48‑нҗи мезмур

48^1Айдымчылар топарының ёлбашчысына. Кораның несиллериниң мезмуры.

2Эй, әхли халклар,
эй, дүнйәде яшаянлар,
әхлиңиз муны эшидиң+.
3Сада халк ве бегзадалар,
бай ве пукара – барыңыз диңләң.
4Мениң агзым даналыгы сөзлесин,
йүрек пикирлерим дүшүнҗе берсин.
5Мен бир тымсала гулак герейин,
мукам билен маталымы чөзүп берейин+.

6Мушакгатлык вагтында,
душманлар нәхак ере маңа хүҗүм эденде,
мен нәме үчин горка дүшейин?
7Байлыгына бил баглаян ынсанлар,
мал-мүлкүниң көплүгине магтаняр+.
8-10Ынсан доганының эбеди яшары ялы,
хем-де габры гөрмези ялы,
пул төләп, оны азатлыга чыкарып билмез;
онуң үчин Худая төлег төлемез.
Догрудан-да, җан азатлыгыны газанма гыммат,
муны хич ким башарып билмез++.

11Себәби ол акылдарың-да өлйәнин гөрйәр;
акмаклар-да, самсыклар-да ёк болуп гидйәр,
мал-мүлклерини башгалара галдыряр+.
12Мазарлары бакы өйлери болар[*],
месгенлери гечер несилден-несле,
атларыны дакярлар өз мүлклерине.
13Йөне ынсан хорматда галмаз,
ол ёк болуп гидйән хайванлар ялыдыр+.
14Оларың ёлы шулар ялыдыр,
акмаклык-да оларыңкыдыр.
Эмма муңа гарамаздан, индики несил
оларың магтанмасыны макуллаяндыр. Села
15Олар өлүлер дүнйәсине гоюн дек сүрлер,
өлүм оларың чопаны болар;
сәхер чагы догры адамлар
оларың үстүнден агалык сүрер;
яшаян ерлеринден узакда –
өлүлер дүнйәсинде бедени чүйрәр.
16Эмма Худай мени кабул эдер;
Ол өлүлер дүнйәсиниң ыгтыярындан,
мениң җанымы бошадар+. Села
17Бир адам баяп, өйүниң шөхраты артса,
муны гөрүп, умытдан дүшме.
18Чүнки өленде яны билен хич зат әкитмез,
шөхраты онуң ызына дүшмез+.
19Яшайшында өзүни багтлы сайса-да,
(өвйәндирлер сени ровачлананыңда)
20онуң җаны ата-бабасының янына гидер;
олар гайдып гөрмезлер нуры+.

21Хорматланса-да, муны гөтернип билмейән ынсан,
ёк болуп гидйән хайванлар дейдир+.

49-нҗы мезмур

49^1Асафың мезмуры. Нагма.

Худай, Бейик Худай гүрлейәр,
гүндогардан гүнбатара ченли
ер йүзүни чагыряр+.
2Гөзеллигиң найбашы болан Сиондан
Худай парлаяр+.
3Худайымыз гелйәр, үмсүм дәлдир Ол:
Онуң өңүнде от бар әхли зады ялмаян,
төверегинде – гүйчли гай-тупан+.
4Ол халкына казылык этмеклик үчин
Ери, Гөги шаятлыга чагыряр:+
5«Йыгнаң яныма садыкларымы –
гурбанлык аркалы әхт баглашанларымы».
6Гөк ыглан эдйәр Онуң догрулыгыны,
чүнки казылык эдйән – Худайың Өзи+. Села
7«Мен гепләйин, сен хем диңле, эй, халкым;
Мендирин Худайың, сениң Худайың,
эй, Ысрайыл, саңа гаршы шаятлык Мен эдейин+.
8Гурбанлыкларың үчин Мен сени язгарҗак дәл,
якма гурбанлыкларың дынгысыз Мениң өңүмде+.
9Маңа не өкүз герек сениң өйүңден,
не-де эркеч – сениң агылларыңдан.
10Чүнки җеңңел җандарларының әхлиси –
мүңлерче дагларың хайванлары Мениңки+.
11Мен билйәрин дагың әхли гушларыны,
мейдан җандарларының бары Мениңки.
12Эгер аҗыксам-да, саңа айтмарын,
чүнки дүнйә хем ондакы әхли затлар Мениңки+.
13Өкүзлериң этини иййәринми Мен?
Эркечлериң ганыны ичйәринми Мен?
14Сен шүкүри гурбанлык бер Худая,
Бейик Худая берен касамларыңы берҗай эт+.
15Мени чагыр мушакгат гүнде,
сени халас эдерин,
Маңа шөхрат айдарсың шонда»+.
16Эмма Худай эрбет адама шейле диййәр:
«Парзларымы агзамага,
әхтими дилиңе алмага нәме хакың бар?
17Чүнки Мениң тербийәми йигренйәрсиң сен,
сөзлерими еле совурярсың сен.
18Бир огрыны гөреңде, оңа гошуляң,
зынахорлара шәрикдеш боляң.
19Яманлыга бердиң сен өз агзыңы,
сениң дилиң дүзйәр хиле-пирими+.
20Сен отурып, доганыңа гаршы геплейәң,
өз эҗеңиң оглуна мыҗабаты йөңкейәң.
21Сен булары этдиң, Мен гүрлемедим,
сен Маңа хем өзүң ялыдыр өйтдүң.
Эмма Мен саңа кәйәрин,
гөз алныңда этмишлериңи гоярын+.
22Эй, Худайы унуданлар, бу барада ойланың,
ёгса Мен сизи парча-парча эдерин,
сизи халас эден тапылмаз+.
23Шүкүр садакасыны берйән Мени сылаяр;
Мен өз ёлуны догры тутаны халас эдерин».

50‑нҗи мезмур

501-2Айдымчылар топарының ёлбашчысына. Давут Батшеба билен гүнә эденден соң, Натан пыгамбер онуң янына гелйәр. Шонда Давудың айдан мезмуры+.

3Эй, Худай, маңа рехим-шепагат эйле,
Өз садык сөйгиңиң хатырасына;
Өз мерхеметиңиң көплүгине гөрә,
Сен өчүр мениң этмишлерими+.
4Сен мени бүтинлей юв языгымдан
хем-де тәмизле мени гүнәмден+.
5Чүнки гүнәлерими боюн алярын,
гүнәм элмыдама мениң өңүмде+.
6Саңа, диңе Саңа гаршы мен гүнә этдим,
Сениң назарыңда яманлык этдим;
шоңа гөрә, Сениң сөзлериң догры,
чыкаран хөкүмиңде Сен адалатлы+.
7Хакыкы, мен гүнәли дүнйә инелим бәри,
гүнәли мен энем гөвресинде галалым бәри+.
8Ине, Сен хакыкат ислейәрсиң йүрекде,
даналыгы өвредйәрсиң мениң ичимде.

9Мени кәкилик оты билен арассала, боларын мен пәк,
мени юв, боларын мен гардан хем ап-ак+.

10Маңа эшитдир шатлыкдыр бегенч сесини,
мени песелтдиң, инди болса, мен шатланайын.

11Мениң гүнәлеримден сов Сен йүзүңи
хем-де өчүр мениң языкларымы.

12Эй, Худай, менде пәк йүрек ярат
ве ичимдәки хакыкат рухуны өзгерт+.

13Сен Өз хузурыңдан мени ташлама,
менден Мукаддес Рухуңы алма.

14Өз халас эдишиңиң шатлыгыны Сен маңа гайтар,
ыхласлы рух берип, маңа сөйгет бол.

15Шонда Сениң ёлларыңы битабынлара өвредерин мен,
гүнәкәрлер хем Саңа өврүлер.

16Эй, Худай, мени халас эйлейән Худай!

Дөкен ганымың гүнәсинден Сен мени гутар,
дилим Саңа – Халасгәриме нагмалар айдар+.

17Я Таңры, ач Сен мениң агзымы,
мениң дилим Саңа алкышлар айтсын.

18Сен гурбанлык исләңок, ёгса берердим,
якма гурбанлыклары берсем-де, разы болмарсың+.

19Сынык рух – Худайың гөвнүнден турян гурбанлык;
эй, Худай, сынык, өкүнчли рухы

Сен кемситмерсиң+.

20Сиона Өз керемиң билен Сен ягшылык эт,
ве Иерусалимиң диварларыны Сен дикелт+.

21Шонда догрулык гурбанлыклары, якма гурбанлыклары,
тутуш якма гурбанлыклары-да

Сениң гөвнүңден турар.

Шонда Сениң гурбанлык сыпаларыңда
өкүзлер садака берлер+.

51‑нҗи мезмур

511-2Айдымчылар топарының ёлбашчысына. Эдомлы Дөвег Шавула гелип, Давут Ахымелегиң өйүне барып етендигини хабар беренде, Давудың айдан маскили+.

3Нәме үчин яманлык билен өвүнйәң, эй, эдермен?

Худайың садык сөйгүси хемише мениң билен!
4Сениң дилиң дүзйәр вейранчылыклары,
ол йити пәки кимин ишләп дүзйәр хиләни+.
5Сен ягшылыкдан яманлыгы халаяң,
хакыкаты сөзләниңден – ялан айтмагы.
6Эй, хилели дил,
сен халаяң әхли хеләклейҗи сөзлери!
7Эмма Худай сени бакы хеләкләр,
сени тутуп, чадырыңдан чекип чыкарар,
яшайыш топрагындан көкүңи сограр+. Села
8Догры адамлар муны гөрүп, горкарлар,
оңа гүлүп, шейле диерлер:+
9«Ине, бу адам Худайы өзүне пена этмеди,
өз байлыгының көплүгине баглады били;
ол өз байлыгындан[*] пена гөзледи»+.
10Мен болса Худайың өйүндәки
гөк өвүсйән зейтун агаҗы ялы;
Худайың садык сөйгүсине
эбеди ве бакы баглаян били+.
11Эденлериң үчин Саңа бакы шүкүр эдерин;
Саңа садык боланларың җемагатында
Сениң ягшы адыңа умыт багларын.

52‑нҗи мезмур

52^1⚫Айдымчылар топарының ёлбашчысына. Үфленип чалынян саз гуралында. Маскил. Давудың мезмуры.

2Акмаклар йүрегинде: «Худай ёк» диййәрлер.

Олар азярлар ве йигренҗи ишлери эдйәрлер;
ягшылык эдйән ёк+.

3Пайхаслы ве Худайы агтарян бармыка дийип,

Худай гөклерден адамзада назар айлаяр+.

4Оларың хеммеси ёлдан чыкдылар,
бары дең дереҗеде харам болдулар;
ягшылык эдйән ёк, ёк еке бири-де+.

5Эйсем дүшүнмейәрми әхли беткәрлер?

Олар халкымы чөрек ялы иййәрлер
хем-де Худайы чагырмаярлар+.

6Олар горкы ёк ерде горка дүшерлер,
чүнки Худай сени габанларың сүңклерини дагадар.

Сен олары галдырарсың уяда,
чүнки олары Худай рет этди+.

7Вах, гелседи Сиондан Ысрайыл еңши!

Худай халка өңки абаданчылыгыны гайтарып беренде,

Якуп бегенер, Ысрайыл хем шатланар.

53‑нҗи мезмур

531-2Айдымчылар топарының ёлбашчысына. Киришли саз гуралында. Маскил. Зиплилер гелип, Шавула: «Давут бизиң арамызда гизленйәр» диенлеринде, Давудың айдан мезмуры+.

3Эй, Худай, мени халас эт Өз адың билен,
мени акла Сен гудратың билен.

4Эй, Худай, мениң догамы эшит,

Сен агзымың сөзлерине гулак гой.

5Чүнки гелмишеклер гаршыма галды,
сүтемкәрлер җанымың кастына чыкды;
олар Худайы әсгермейәрлер+. Села

6Мениң үчин болса Худай көмекдир!

Таңры сөйгетлейәр мениң җанымы.

7Ол душманларымың эден яманлыгыны
оларың өз башларына индерер.

Өз вепалылыгың хатырасына ёк эт олары+.

8Саңа хөвес билен гурбанлык кесейин,
я Реб, Сениң ягшы адыңа шүкүр эдейин.

9Чүнки Ол мени әхли мушакгатдан халас эйледи,
гөзүм душманларыма еңиш билен гарады+.

54‑нҗи мезмур

54^1Айдымчылар топарының ёлбашчысына. Киришли саз гуралында. Давудың маскили.

2Эй, Худай, гулак гой мениң догама,
рет этме ялбарышымы.
3-4Мени үнсли диңле хем-де җогап бер,
пикирлерим мени бирахат эдйәр;
душманың сесинден яңа,
эрбет адамың зулумындан яңа,
мениң башым чашды.
Чүнки олар маңа сүтем эдйәрлер,
гахарларының аҗысыны пүркйәрлер+.
5Йүрегим эзъет чекйәр ичимде,
өлүм ховпы абанды мениң үстүме.
6Горкы билен галпылды үстүме инди,
мени айылганч горкы гаплады.

7Дийдим: «Вах, кепдери кимин ганатларым болсады!

учуп гидип, асудалыкда болардым.
8Хакыкы, узаклара –
чөл-беевана тарап гачардым+. Села
9Гүйчли елден, гай-харасатдан
гачалгама тарап мен ховлугардым».
10Булашдыр, я Таңры, аларт агызларыны,
чүнки гөрдүм шәхерде зорлук, җенҗели+.

11Гиҗе-гүндиз диварларының үстүнде айланяр олар,
онуң ичинде хорлук, эзъет бар.
12Онуң ортасында вейранчылык бар,
зулум, хиле көчелеринден хич айрылмаяр.
13Чүнки мени яңсылаян душман болсады –
муңа чыдардым,
мени йигренйән өзүни менден ёкары тутсады –
ондан гизленердим.
14Эмма муны эдйән сен,
ягны өзүм билен дес-дең тутаным:
мениң достум хем-де яраным.
15Сениң билен йүрекден сөхбет эдердик,
җемагат билен Худай өйүне биле гидердик+.
16Гой, өлүм оларың башына инсин,
олар өлүлер дүнйәсине, гой, дири барсын,
чүнки яманлык бар өйлеринде, араларында+.
17Мен болса чагырарын Худайы,
халас эдер Реб мени.
18Агшам, эртир, гүнорта чагы
мен ялбарып, нала чекйәрин,
Ол эшидйәр мениң сесими.
19Маңа гаршы болан урушда
Ол халас эдер мениң җанымы,
чүнки көплер чыкды мениң гаршыма.
20Овалдан тагтында отуран Худай эшидер
хем-де олара гайтавул берер.
Чүнки оларда өзгеришлик ёк,
Худайдан олар горканок+.
21Ёлдашым достуна элин галдырды
хем-де эден әхтини бозды+.
22Онуң гепи балдан сүйҗүди,
калбында болса уруш-җең барды.
Онуң сөзлери ягдан юмшакды,
аслында велин сырылан гылычды олар+.
23Сен йүкүңи Реббиң үстүне йүкле,
Ол сени сөйгетләр.
Ол догры ынсаның ыранмагына
хич хачан ыгтыяр этмез+.
24Эмма Сен, эй, Худай,
өлүм чукурына индерерсиң олары;
ганхорлар ве хилегәрлер
өмүрлериниң ярыны хем яшамаз;
мен болса Саңа бил багларын+.

55‑нҗи мезмур

55^1Айдымчылар топарының ёлбашчысына. «Узакдакы дуб агаҗының үстүнде отуран кепдери» мукамының әхеңинде чалынян. Гат шәхеринде пилиштлилер Давуды тутанларында, онуң айдан миктамы+.

2Эй, Худай, маңа мерхемет эйле,
чүнки адамлар мени депгилейәрлер;
душманлар узаклы гүн маңа сүтем эдйәрлер.
3Душманларым узаклы гүн мени депгилейәрлер,
чүнки мениң билен урушянлар көп, эй, Бейик Худай!

4Мен горка дүшенимде Саңа бил баглаяндырын.
5Худайы Онуң вадасы үчин шөхратландырярын,
Оңа бил баглап, горкмаярын мен;
ынсан маңа нәме эдип билсин+?
6Олар узаклы гүн ёйяр мениң сөзлерми,
маңа зыян этмәге гөнүкдирилен бар ниетлери.
7Олар дил дүвүшйәр хем-де гизленйәр,
җанымы алмак үчин мени аңтаяр+.
8Эйсем олар гүнә этсе-де, гачып гутулармыка?
Эй, Худай, газабыңда боюн эгдир халклары!
9Сергездан гезен гүнлерим Сенде саналгы,
мениң гөзяшларым Сенде язылгы;
олар Сениң китабыңда язылгы дәлми+?
10Сени чагыранымда душманларым ызына дөнйәр;
билйәрин: Худай тарапдарымдыр.
11Худая – вадасы үчин шөхратландырярын,
Реббе – вадасы үчин шөхратландырярын,
12Худая бил баглаян, горкмаярын мен;
ынсан маңа нәме эдип билсин?

13Эй, Худай, Саңа берен касамларымы берҗай эдерин,

Саңа шүкүр гурбанлыкларыны хөдүр эдерин+.

14Чүнки Сен җанымы өлүмден халас эйледиң;
яшайыш нурунда Худай өңүнде гезерим ялы,

Сен аякларымы бүдремекден сакладың+.

56-нҗы мезмур

56^1⚫Айдымчылар топарының ёлбашчысына. «Хеләк этме» әхеңинде айдылян. Давудың Шавулдан говага гачанда айдан мезмуры+.

2Маңа мерхемет эт, эй, Худай, маңа мерхемет эт,
чүнки мениң җаным Саңа сыгыняр.

Мен бела-бетер гечип гидйәнчә,

Сениң ганатларыңың саясында гизленҗек+.

3Мен чагырарын Бейик Худайы –
мен бабатда ниетини берҗай эдйән Худайы.

4Ол гөкден көмек иберип, мени халас эдер,
маңа сүтем эдйәни утанҗа гояр.

Худай сөйгүсини, вепадарлыгыны иберер+.

5Мен арсланларың арасында,
вагшы хайванлар ялы адамларың арасында ятырын;
оларың дишлери найза, ок ялы,
кесгир гылыч ялы оларың дили+.

6Эй, Худай, гөклерден-де ёкары бейгел!

Тутуш ер йүзүне долсун Сениң шөхратың!

7Олар әдимлериме дузак гурдулар –
гайгыдан яңа билим бүкүлди.

Олар өңүмде чукур газдылар –
йөне өзлери оңа дүшдүлер+.

8Йүрегим сарсмаз, эй, Худай, сарсмаз йүрегим:

мен нагмалар айдып, мукам чаларын+.

9Оян сен, эй, мениң йүрегим.

Ояның, арфа хем лира!

Мен даңы оярарын нагмалар билен+.

10Я Таңры, халклар арасында Саңа шүкүр эдерин.

Миллетлер арасында Саңа нагма айдарын.

11Чүнки Сениң сөйгиң гөклере етйәр,
вепалылыгың булутлара дирейәр+.

12Эй, Худай, гөклерден-де ёкары бейгел!

Тутуш ер йүзүне долсун Сениң шөхратың!

57‑нҗи мезмур

57^1Айдымчылар топарының ёлбашчысына. «Хеләк этме» әхеңинде айдылян. Давудың миктамы+.

2Эй, хөкүмдарлар, догрудан-да, адалатлы казылык эдйәңизми?

Сиз ынсан огулларына йүз гөрмезден хөкүм чыкаряңызмы?

3Ёк! Сиз калбыңызда адалатсызлык дүзйәңиз,
эллериңиз зорлук сачяр ериң йүзүне.

4Эрбетлер эне ятгысындан бәри догры ёлдан азашандырлар,
дүнйә иненлери бәри ялан сөзләп, ялңышяндырлар+.

5-6Олар алахөврен ялы зәхерлидирлер.
Олар өкде җадыгөйүң я-да
овсунчының җадылайҗы сесини эшитмейән
кер кепҗебаш ялы гулакларыны дыкярлар+.
7Эй, Худай, агызларында күл эт олаң дишини,
я Реб, оврат ёлбарсларың гыйык дишини+.
8Олар акып гидйән сув дек, гой, йитип гитсин,
окларыны ченәнлеринде уҗы күтелсин.
9Гой, эрәп гиден балыкгулак дей болсун,
аялың дүшен чагасы дей гүнеш гөрмесин+.
10Олар бөвүрслен дей тикен чыкарманкалар,
гөк болсун, гуры болсун, гой, түвелей әкитсин.

11Өч алнаныны гөренде догры ынсан шат болар,
эрбедиң ганында аякларыны ювар+.

12Ынсан диер: «Догрудан-да, догры ынсана сылаг бар экен!

Догрудан-да, дүнйә казылык эдйән Худай бар экен!»+

58‑нҗи мезмур

58^1Айдымчылар топарының ёлбашчысына. Шавул Давуды өлдүрмек үчин адамлары иберип, онуң өйүни гаравулладанда, Давудың айдан миктамы. «Хеләк этме!» әхеңинде айдылян+.

2Эй, Худайым, халас эт мени ягыларымдан,
гора мениң гаршыма баш галдырянлардан+.
3Яманлык эдйәнлерден Сен мени гутар,
ганхорлардан мени халас эт.
4Ине, олар мени өлдүрмек үчин букуда ятяр,
гүйчлүлер маңа гаршы дил бирикдирйәр,
ёгса языгым-да, гүнәм-де ёк, я Реб!+

5Этмишим болмаса-да, маңа хүҗүм этмәге олар ховлугяр,
маңа көмек этмек үчин оян ве серет!

6Эй, Хөкмүрован Бейик Худай, Сен Ысрайылың Худайы!

Галк Сен әхли миллетлере җеза бермеклик үчин,
хайын бетпәллериң хич бирине Сен рехим этме. Села

7Олар хер гүн агшам ызларына доланяр,
итлер дек увлашып, шәхерде сүмсүнип йөрйәр+.

8Ине, олар агызларындан эрбетлик сачяр,
диллери аҗылык пүркйәр.

Олар: «Ким эшидер?» дийип ойлаяр.

9Эмма Сен, я Реб, оларың үстүнден гүлйәң,
әхли миллетлери масгаралаяң+.

10Эй, Гүйҗүм, мен Саңа интизардырын,
эй, Худай, Сен – мениң беркитмәм+.

11Худайым садык сөйгүси билен мени гаршылар,
маңа душманларымың еңлишини гөркезер+.

12Эй, галканымыз Таңры!

Олары өлдүрме, ёгса халкым унудар,
олары Өз гудратың билен даргат-да, дызына чөкер+.

13Олар агызларының гүнәси үчин,
диллериниң сөзлери үчин,
айдян гаргышлары, ялан сөзлери үчин,
текепбирликлерине, гой, өзлери чолашсын+.
14Сен газабыңда ёк эт олары,
тә түкенйәнчәлер ёк эт олары.
Гой, мәлим болсун:

Худай Ысрайылың ве тутуш ер йүзүниң Хоҗайыныдыр. Села

15Олар хер гүн агшам ызларына доланяр,
итлер дек увлашып, шәхерде сүмсүнип йөрйәр+.

16Олар иймит гөзләп эйләк-бейләк уруняр,
гарынлары доймаса, хыңранышяр.

17Мен болса Сениң гудратың хакда нагма айдарын,
ир сәхерде садык сөйгиң хакда нагма айдарын.

Чүнки Сен маңа беркитме болдуң,
мушакгатлы гүнде Сен пенам болдуң+.

18Эй, Гүйҗүм, мен Саңа нагма айдарын,
чүнки, эй, Худай, мениң беркитмәм – Сенсиң.

Сен мени вепалылык билен сөййән Худайсың.

59-нҗы мезмур

591-2⚫Айдымчылар топарының ёлбашчысына. «Әхт лилиясы» әхеңинде айдылян. Арам-Нахарайым, Арам-Соба билен уршанда ве Ёвап ызына доланып гелйәркә, Дуз дересинде он ики мүң эдомлыны өлдүрен вагты, Давудың өвүт бермек үчин айдан миктамы++.

3Эй, Худай, бизи рет этдиң, бизиң хатарымызы бөвүсдиң,
газапландың: вах, гайдып берсене өңки абаданлыгы!+

4Сен ери сарсдырдың, оны җайырдың,
ярыкларыны беҗер, титрейәндир ол.
5Агыр гүне салдың Сен Өз халкыңы,
бизе энтедиҗи шерап ичирдиң+.
6Оклардан гутулып билери ялы,
Өзүңден горкянлара Сен нышан бердиң. Села
7Өз сөййәнлериңиң гутулып билери ялы,
голуң билен халас эт, бизе җогап бер.
8Вада берди Худай Өз мукаддес өйүнден:
«Улы шатлык билен Мен Шекеми бөлерин
хем-де Сукот дересини өлчәрин+.
9Гилгат Мениңки, Манаша Мениңки,
Эфрайым – тувулгам,
Яхуда – патышалык хасам.
10Мовап – ювунмак үчин легеним,
Эдомың үстүне зыңарын Мен чарыгымы.

Пилишт топрагында еңиш дабарасы билен гыгырарын Мен».

11Берк гала ким мени элтер?

Мени Эдома ким алып гидер?

12Эй, Худай, эйсем Сен бизи рет эдәйдиңми?

Эй, Худай, инди гошунларымыз билен гитҗек дәлми Сен?

13Душманларымыза гаршы бизе көмек эт,
себәби ынсан көмеги бидерек затдыр+.

14Худай аркалы еңиш газанарыс,
душманларымызы депелеҗек Олдур.

60-нҗы мезмур

60^1Айдымчылар топарының ёлбашчысына. Киришли саз гуралында. Давудың мезмуры.

2Эй, Худай, эшит дат-перядымы
хем-де диңле мениң догамы.
3Мениң калбым гам лайына батанда,
Сени чагырярын ериң уҗундан;
чыкып билмеҗек гаяма Сен мени чыкар.
4Чүнки Сен мениң пенамсың,
душмана гаршы мәкәм галамсың+.
5Мен чадырыңда бакы месген тутайын,
ганатларыңың астында пена тапайын+. Села
6Сен, эй, Худай, эден касамларымы эшитдиң,
Өз адыңдан горкянлар үчин ниетленен мирасы
Сен маңа бердиң.
7Ша өмрүниң гүнлерине гүнлер гош,
гүнлерини узалт несилден-несле!+

8Гой, ол Худайың хузурында тагтда бакы отурсын,
сөйги билен вепадарлык бер,
гой, олар оны горасын!

9Касамларымы гүнде берҗай эдерин,

Сениң адыңа элмыдама нагма айдарын+.

61‑нҗи мезмур

61^1Айдымчылар топарының ёлбашчысына. Едутуның мукамына лайыклыкда. Давудың мезмуры+.

2Диңе Худайда ынҗаляр җаным,

Худайдандыр мениң гутулышым.

3Ол – еке-тәк гаям хем гутулышым,
мениң беркитмәм: йыкылмарын мен+.

4Ялңыз бир ынсана гаршы чыкяр көпсанлы душман:

оларың бары мени өлдүрмеги ниет эдинйәр,
мен олар үчин гышаран дивар, чагшан хаят дек.

5Оларың бар ниети мени бейикликден песе дүшүрмек;
олар ялан сөзлемекден леззет алярлар,
агызлары билен ак пата берйәрлер,
йүреклеринде болса нәлетлейәрлер+. Села
6Диңе Худайда ынҗаляр җаным,
Худайдадыр мениң умыдым.
7Ол – еке-тәк гаям хем гутулышым,
мениң беркитмәм: ыранмарын мен.
8Худайдадыр гутулышым хем-де шөхратым,
Худайдадыр мәкәм гаям ве мениң пенам.
9Эй, халк, элмыдама Оңа бил баглаң;
йүрегиңизи Онуң өңүнде дөкүң,
чүнки Худайдыр бизиң пенамыз. Села
10Ынсанлар бидерек затдыр,
ынсан огуллары бир ялан затдыр.
Оларың хеммесини терезә гойсаң,
ховадан хем еңил болар олаң аграмы+.
11Талаңчылыга сиз бил багламаң,
огурлыга умыт багламаң,
байлык артса, оңа калбыңыз бермәң+.
12Худай маңа айтды,
мен гайта-гайта эшитдим муны:
гудрат Худайдадыр+.
13Я Таңры, садык сөйги Сениңкидир,

Сен хер кесе эденине гөрә өвезини гайтарярсың+.

62‑нҗи мезмур

62^1Давудың Яхуда чөлүндекә айдан мезмуры+.

2Эй, Худай! Сенсиң Худайым,
Сени агтарярын ир сәхер билен,
мениң җаным тешнедир Саңа.
Гурак, ичгысгынч, сувсуз топракда кимин
Сени күйсейәр мениң беденим+.
3Сениң кувватыңы, шөхратыңы гөрмеклик үчин,
мукаддес өйүңде Саңа серетдим.
4Чүнки Сениң садык сөйгиң яшайышдан ягшыдыр,
мениң дилим Саңа өвгүлер айдар+.
5Өмүрбойы Саңа алкыш окарын,
эллерими галдырып, Саңа дога эдерин+.
6-7Дүшегимде Сени ятлан вагтымда,
гиҗәниң нобатларында Сен хакда ойлананымда,
җаным йилик билен ягдан доян дек боляр,
шадыян дилим билен агзым Саңа өвгүлер айдар+.
8Чүнки Сен мениң көмегим болдуң;
ганатларыңың саясында шатланып,
нагма айдарын+.
9Мениң җаным Саңа мәкәм япышяр,
Сениң голуң мени голдаяр.
10Җанымың кастына чыканлар болса,
ериң тейине инип гидерлер+.
11Олар гылыҗың зарбына берлер,
хем-де шагаллара шам болар.
12Ша болса Худайың эденлерине шат болар;
Оңа вада берйәнлериң бары хешелле какар,
чүнки яланчыларың агзы багланар+.

63‑нҗи мезмур

63^1Айдымчылар топарының ёлбашчысына. Давудың мезмуры.

2Эй, Худай, арз эденимде сесими эшит,
душман вехиминден җанымы гора+.
3Мени гизле эрбетлериң диллешмесинден
хем-де беткәрлериң гозгалаңындан+.
4-5Олар диллерини гылыч кимин йителдйәр;
бигүнәни букудан атмакчы болуп,
аҗы сөзлерини пейкам кимин ченейәр;
дуйман дурка оны атып, асла горкмаяр++.
6Олар яман ниетлеринден асла дәнмейәр,
гизлин дузаклары гурмак үчин дил бирикдирйәр,
«Олары гөрҗек бармы?» дийип ойланяр+.
7Олар җенаят этмеги ниет эдинйәр,
олар: «Биркемсиз хиле-пирим дүздүк,
ынсаның калбыны билип болмаяр» дийип,
бири-бирине айдяр.
8Эмма Худай олара пейкамын атар,
олар дуйдансыз яраланар+.
9Өз диллери оларың башына етер,
олары гөренлериң бары хопугып гачар+.
10Әхли ынсанлар горка дүшерлер,
олар Худайың ишини беян эдерлер;
Онуң эдени барада пикир эдерлер.
11Догры адам Ребде шатлансын,
гой, ол Ребби өзүне пена эдинсин;
йүреги догруларың бары магтансын+.

64‑нҗи мезмур

64^1Айдымчылар топарының ёлбашчысына. Давудың мезмуры. Нагма.

2Эй, Худай, Сен мынасыпсың Сиондакы алкыша,
Саңа берлен касамлар берҗай эдилер+.
3Сенсиң дога-дилеглери эшидйән,
әхли ынсанлар Саңа гелерлер+.
4Гүнәлер гөтерерден җуда чөкдер боланда,
Сен олары багышлаярсың+.
5Ховлуларыңда яшасын дийип сайлан ынсаның –
Өзүңе якынлашдыран ынсаның нәхили багтлы!
Сениң өйүң, мукаддес ыбадатхананың
ягшылыгындан доялы+.
6Эй, бизи халас эйлейән Худай!
Гутулышың гудратлы ишлерини гөркезмек билен,
Сен бизиң догаларымыза җогап берйәрсиң.
Ериң дөрт күнҗүниң,
умманың аңырсында яшаянларың
умыды – Сенсиң+.
7Сен Өз кувватыңы гушандың
хем-де даглары беркарар этдиң.
8Деңизлериң тупан-харасадыны,
онуң толкунларының гүввүлдисини,
халкларың толгунмасыны
ятырян Сенсиң+.
9Хатда дүнйәниң иң чет чәклеринде яшаянларам
Сениң аламатларыңдан горкуп галпылдар;
Гүнүң догян хем-де батян еринде
Сен шатлык шовхунларыны дөредйәрсиң.
10Сен ериң аладасыны эдйәрсиң –
оны суварярсың, болелин кувват берйәрсиң;
бол сувлы дерялар аркалы
халкың галласыны үпҗүн эдйәрсиң;
себәби Сен оны шейле гурнадың+.
11Сен онуң кешлерини сувдан гандырярсың,
онуң кеш түммеклерини текизлейәрсиң,
ягыш дамҗалары билен оны юмшадярсың,
онуң хасылыны берекетлейәрсиң.

12Сен Өз җомартлыгыңы йыла җыга эдип гейдирйәрсиң,
гечен ерлериңден болчулык җошяр.

13Долуп-дашяр чөл өрүлери,
байырлар хем шатлык гушаняр+.

14Өрүлер сүрүлере бесленйәр,
дерелер хем галла бүренйәр,
олар җошуп айдымлар айдяр.

65‑нҗи мезмур

Айдымчылар топарының ёлбашчысына. Нагма. Мезмур.

1Эй, тутуш ер йүзүндәки ынсанлар!

Худая хешелле какың+.

2Онуң шөхратлы адына нагмалар айдың,

Оңа аҗайып алкышлар айдың.

3Худая дийиң:

«Эй, Худай, ишлериң ненең хайбатлы!

Кувватыңың бейиклигинден яңа
душманларың Саңа боюн болярлар+.

4Саңа сежде эдйәр бүтин ер йүзи;
олар Саңа нагма айдярлар,

Сениң адыңа нагма айдярлар»+. Села

5Гелип гөрүң Худайың эденлерини:

Ол ынсанлар арасында эдйән ишлеринде хайбатлы+.

6Ол деңзи гуры ере өвүрди;
олар дерядан пыяда гечди;
Онуң шол ерде эденлерине шатландык+.
7Ол кувваты аркалы хөкүм сүрйәр эбеди,
миллетлере гараяр Онуң гөзлери;
гой, питнечилер баш галдырмасын. Села
8Эй, халклар, Худайымыза алкышлар айдың;
Оңа айдян алкышларыңыз яңлансын.
9Ол бизи аман галдырды,
аягымызы бүдремекден саклады.
10Эй, Худай, Сен бизи сынап барладың,
күмшүң арассаланышы дек бизи сапладың+.
11Сен бизи дузага салдың,
аркамыза мушакгатлар йүкледиң+.
12Башымызы ынсанларың аяк астына салдың;
биз отдан гечдик, сувлардан гечдик,
ахырсоңы гиң ере бизи чыкардың+.
13Мен якма гурбанлыклар билен өйүңе барып,
Саңа эден касамларымы берҗай эдерин+.
14Кынчылыга дучар боламда,
бу вадалары дилим сөзләп,
агзым касам эдипди.
15Саңа гурбанлык гочларың түссеси билен
семиз маллардан якма гурбанлыклары хөдүр эдерин;
өкүзлери, гочлары Саңа гурбан эдерин. Села

16Эй, Худайдан горкянлар, гелиң-де, диңләң!

Онуң мениң үчин эденлерини айдып берейин+.

17Мен Оңа дат-перят этдим,
дилим билен Оны бейгелтдим.

18Эгер йүрегимде гүнә болсады,
онда Таңры маңа гулак гоймазды+.

19Эмма Худай мени эшитди,
догамың сөзлерине Ол дыкгат берди.

20Гой, Худая алкыш айдылсын,
чүнки мениң догамы Ол рет этмеди,
менден садык сөйгүсини Ол гайгырмады.

66-нҗы мезмур

66^1Айдымчылар топарының ёлбашчысына. Киришли саз гуралында. Мезмур. Нагма.

2Гой, Худай бизе мерхемет этсин, бизи ялкасын,
үстүмизе Өз йүзүниң нуруны сачсын+. Села
3Шонда Сениң ёлуңы билерлер ериң йүзүнде,
халас эдиш гүйҗүңи – әхли миллетлерде+.
4Эй, Худай, гой, халклар Саңа өвгүлер айтсын,
әхли халклар Саңа өвгүлер айтсын.
5Халклар шатлансын, җошуп нагмалар айтсын,
чүнки Сен халклара адалатлы казылык эдйәрсиң,
ер йүзүндәки халклара Сен ёл гөркезйәрсиң+. Села

6Эй, Худай, гой, халклар Саңа өвгүлер айтсын,
әхли халклар Саңа өвгүлер айтсын.

7Топрак өз хасылыны эчилди;

Худай, бизиң Худайымыз бизе берекет берсин+.

8Гой, Худай бизи ялкасын,
дүнйәниң дөрт күнҗи Ондан эйменсин.

67‑нҗи мезмур

67^1Айдымчылар топарының ёлбашчысына. Давудың мезмуры. Нагма.

2Худай галкар, душманлары даргадар,
Оны йигренйәнлер өңүнден гачар+.
3Сен олары дагадарсың түссәниң дагайшы кимин,
мумуң отда эрейши кимин.
Худайың өңүнден эрбетлер ёк болар+.
4Догры адамлар болса шадыян болар,
Худайың өңүнде шатлыкдан җошуп гыгырар,
бегенчден яңа хешелле какар+.
5Сиз Худая нагмалар айдың,
Онуң адына өвгүлер айдың.
Булутлара атланып Баряны арша чыкарың,
Онуң ады – Реб.
Онуң өңүнде хешелле какың+.
6Мукаддес месгенинде яшаян Худай –
етимлериң атасы, дул хатынларың хоссары+.
7Худай ялңызлары өйли-ишикли эдйәр,
туссаглары азатлыга чыкаряр;
питнечилер болса җөвзалы ерде яшаяр+.
8Эй, Худай, Сен халкыңа өңбашчылык эдеңде,
чөл-бееванда гадам ураңда,+
9Худайың, Синайдакының өңүнде –
Ысрайыл Худайының өңүнде
земин титрәп, гөклерден ягыш гуюлды+.
10Эй, Худай, Сен болелин ягыш ягдырдың,
сайлан топрагың тапдан дүшенде, оңа гүйч бердиң.

11Сениң халкың шол топракда яшады.
Эй, Худай, Өз ягшылыгың себәпли
Сен оны мәтәчлере тайынлап гойдуң.
12Таңры буйрук берйәр;
оны җар эдйән аяллар – әгирт бир гошун.
13Олар шейле диййәр:
«Гошунларың шалары гачяр, өкҗе гөтерйәр!»
Өйде галан аяллар болса олҗа пайлашяр+.
14Олар ганатлары күмше,
елеклери сап алтына гапланан
кепдерә меңзәр.
Эй, эркеклер, җең-сөвеш гүни
нәме үчин ятырсыңыз агылда?
15Гудратыгүйчли Салмон дагында
душман шалары гарлы харасат кимин даргатды+.
16Эй, Башан дагы, Худайың дагы,
чүр башлары көп болан, эй, Башан дагы!
17Эй, чүр башлары көп болан даглар!
Худайың Өз месгени эдип сайлан дагына,
эбеди месген тутҗак дагына
нечүн гөриплик билен середйәрсиңиз+?
18Худайың сөвеш арабалары санардан көпдүр,
оларың саны мүңлерче мүңлер.
Таңры оларың арасындадыр,
Ол Синай дагындан мукаддес өйүне гелди+.
19Сен ёкары белентлиге чыканыңда,
есирлери Өз ызыңа дүшүрдиң.
Ынсанлардан, хатда битабынлардан
Сен, я Бейик Худай, пач-хырач алдың;
Сен инди бизиң арамызда яшарсың+.
20Таңра алкыш болсун!
Ол хер гүнки йүкүмизи гөтерйәр.
Худай бизи халас эйлейәр+. Села
21Худайымыз – халас эйлейән Худай,
Хөкмүрован Реб – өлүмден гутарып билйәр.
22Эмма Худай душманларының келлелерини,
гүнәден эл чекмейәнлериң узын сачлы башларыны
күл-оврам эдер+.
23-24Таңры шейле дийди:
«Аягыңы душман ганына батырар ялы,
итлериң-де ондан өз пайыны ялары ялы,
олары Башандан ызына долап,
деңиз чуңлугындан алып чыкарын»++.
25Эй, Худай, Сениң йөришиң –
Худайым – Патышамың
мукаддес өйүне гелши гөрүнйәр:
26өңден багшылар, сазандалар – олаң ызындан,
депрек чалян гызлар араларында:
27Олар шейле диййәр:
«Эй, сиз, Ысрайылың билинден өненлер!
Улы җемагатда Реббе алкышлар айдың».
28Өңден иң кичилери болан Бенямин баряр,
мәхелледе Яхуданың шазадалары бар,
Зебулун ве Нафталы шазадалары бар,+
29Худай өңден белләпди гүйч-кувватыңы,
эй, Худай, бизиң үчин эденлериңи Сен беркит!+
30Иерусалимдәки ыбадатхананың хатырасына
миллетлериң шалары Саңа совгат гетирйәр.
31Бу душман миллетлере темми бер,
олар гамышлыкдакы екегапанлар ялы,
сыгырлара аралашан өкүзлер ялы.

Боюн эгдир миллетлери, гой, олар бизе салгыт төлесин;
урушдан леззет тапян халклары даргат!+

32Мүсүрден бүрүнчден ясалан затлар, гой, гетирилсин,

Худая совгат гетирмек үчин Эфиоп юрды, гой, алңасасын+.

33-34Эй, ер йүзүндәки шалыклар!

Худая нагмалар айдың,

Таңра, эзелден бар болан гөге Мүнйәне,
алкышлар айдың.

Диңләң, ине, Ол сеси, гудратлы сеси билен сесленйәр++.

35Ыкрар эдиң: гүйч Худайыңкыдыр,

Онуң белентлиги Ысрайылың үстүндедир,

Онуң гудраты гөклер үстүндедир!

36Худай Өз мукаддес өйүнде вехимлидир.

Ысрайыл Худайы Өз халкына гүйч-кувват берйәр.

Алкыш болсун, алкыш болсун Худая!+

68‑нҗи мезмур

68^1Айдымчылар топарының ёлбашчысына. «Лилия» әхеңинде айдылян. Давудың мезмуры+.

2Эй, Худай, мени халас эт,
чүнки сувлар бойнума етди+.
3Чуң батгалыга батып барярын,
аягымы диремәге хич ер ёк.
Чуң сувлара гирдим,
силлер мени гирдабына гаплады+.
4Мен өз перядымдан халыс ядадым,
гурап галды мениң дамагым;
Худайыма гараша-гараша гөзүм күтелди+.
5Мени нәхак ере йигренйәнлериң саны
башымың сачындан хем көп;
җаныма каст этмекчи болуп,
ялан ере маңа гүнә япян ягыларым көп.
Мен огурламадык задымы гайтарайынмы+?
6Эй, Худай, Саңа мәлимдир мең акмаклыгым,
Сенден гизлин дәлдир мең гүнәлерим.
7Эй, Хөкмүрован Реб, Гудратыгүйчли!
Саңа умыт баглаянлар
мен зерарлы, гой, утанмасын;
Эй, Ысрайыл Худайы, Сени агтарянлар
мен зерарлы, гой, уялмасын.
8Чүнки Сениң хатыраң үчин масгара болдум,
мениң йүзүми утанч бүреди+.
9Мен доганларыма гелмишек болдум,
эҗемиң огулларына кесеки болдум+.
10Сениң өйүңе болан ыхлас мени көйдүрди,
Саңа дил етирйәнлериң гепи башыма инди+.

11Агыз бекләп, гөзяш дөкүп, рухумы сындыранымда,
буларың бары маңа гыҗалат болды.
12Җулы эшик эдиненимде,
оларың агыз-дилине дүшдүм.
13Дервезеде отуранлар мениң гыбатым эдйәр,
серхошлар мен барада айдымлар дүзйәр.
14Я, Реб хошамайлык эт-де,
догамы эшит.
Өз сөйгиңе гөрә,
халас эдиш гүйҗүңиң садыклыгында
маңа җогап бер.
15Халас эт, мен батгалыга батмайын;
мени йигренйәнлерден,
сувларың чуңлугындан халас болайын+.
16Сил сувлары мени гирдабына салмасын,
чуңлук мени, гой, ювутмасын,
габыр үстүмден өз агзыны юммасын.
17Я Реб, маңа җогап бер,
чүнки Сениң садык сөйгиң ягшыдыр;
болелин мерхеметиңе гөрә, маңа назар сал+.
18Сен гулуңдан Өз йүзүңи гизлеме,
эҗир чекйәрин, тизрәк җогап берсене!
19Маңа якынлаш хем-де халас эт,
душманларымың элинден мени азат эт.

20Сен билйәрсиң мен бабатда айдылян яман геплери,
мениң утанҗымы, бетнамлыгымы.

Сен билйәрсиң әхли душманларымы.

21Рысвалык йүрегими перишан этди –
мен рухдан дүшдүм.

Тесселлә гарашдым, эмма болмады;
гөвүнлик берҗеклери агтардым, эмма тапмадым.

22Олар нахар ерине маңа өт берди,
сувсанымда сирке ичирди+.

23Олара өз сачагы, гой, дузак болсун,
мыхманлары үчин бир гапан болсун+.

24Гой, гөзлери гараңкырасын, гөрүп билмесин,
олар элмыдама, гой, сандырасын+.

25Оларың үстүне Өз газабыңы дөк,
гахарыңың оды оларың үстүне инсин.

26Гой, оларың өйлери чоларып галсын,
чадырларында хич ким месген тутмасын+.

27Чүнки олар Сениң уранларыңы ызарлаярлар,
яралан адамларыңың агырысы барада гүррүң эдйәрлер.

28Сен оларың җезасына җеза гош,
олар Сен тарапдан, гой, акланмасын+.
29Яшайыш китабындан оларың ады бозулсын,
олар догрулар билен биле, гой, язылмасын+.
30Эмма мен бир мәтәч, эҗир чекйәрин,
эй, Худай, халас эт ве гора мени+.
31Мен нагмада Худайың адыны өвҗек,
Оны шүкүрлер билен арша чыкарҗак.
32Бу хас көп ярар Реббиң гөвнүне
шахлы, тойнаклы өкүзден я-да бугадан+.
33Пес гөвүнлилер муны гөрүп бегенсин,
эй, Худайы агтарянлар, йүрегиңиз галкынсын.
34Чүнки Реб мәтәчлери эшидйәр,
Өз есир халкыны гөзден салмаяр.
35Гой, Оны шөхратландырсын асман билен ер,
деңизлер ве олардакы әхли җандарлар+.
36Чүнки Худай халас эдер Сионы,
дикелдер Яхуданың шәхерлерини,
олар орнашып, шол ере эелик эдерлер+.

37Бенделериниң несиллери ол ери мирас аларлар,

Онуң адыны сөййәнлер шол ерде месген тутарлар+.

69-нҗы мезмур

69^1⚫Айдымчылар топарының ёлбашчысына. Давудың мезмуры. Ятланма дилеги+.

2Эй, Худай, мени халас этмеги ниетиңе сал;
я Реб, тиз етиш мениң дадыма.
3Җаныма каст эдйәнлериң хеммеси,
гой, утанҗа галсын, йүзи гызарсын;
башыма гелен күлпетлере шат болянлар,
ызына өврүлип, масгара болсун+.
4Маңа «хай, хай!» диййәнлер,
утанчларындан яңа, гой, довла дүшсүн+.
5Сени агтарянларың бары
Сенде бегенип, шадыян болсун;
«Худай бейикдир!» дийип,
халас эдишиңи сөййәнлер дынгысыз айтсын.
6Мен болса гарып ве мәтәч,
йөне, эй Худай, маңа гамхорлык этгин;
Сенсиң көмегим хем Халасгәрим,
эгленме, я мениң Реббим!+

70‑нҗи мезмур

70^1⚫Я Реб, мен Сени пена эдинйәрин,
мени хич хачан утанҗа гойма.
2догрулыгың билен мени халас эт, азат эт,
маңа гулак гой, тиз етиш мениң дадыма+.
3Элмыдама мени гизләп биләйҗек,
месген тутунҗак мәкәм гаям бол.
Халас болмагымы Сен эмр этдиң,
чүнки гаям, беркитмәм Сенсиң+.
4Эй, Худайым, мени халас эт эрбедиң элинден,
адалатсыз билен залымың пенҗелеринден+.
5Чүнки, эй, Хөкмүрован Реб, умыдым Сенсиң,
яшлыгымдан бил багланым Сенсиң+.
6Дүнйә иненимден Саңа даяндым,
Сен эҗемиң гөвресинден мени дүнйә индердиң;
мен Саңа дынгысыз алкыш айдярын+.
7Мен көплере тәсинлик болуп гөрүндим,
эмма Сен мәкәм пенамсың.
8Саңа болан алкыш дүшмез дилимден,
узаклы гүн агзым долы шан-шөхратыңдан+.
9Гаррылык чагымда мени ташлама,
кувватдан дүшенимде мени терк этме.
10Душманларым мен барада гүррүң эдишйәр,
җанымы аңтап, өзара дил бирикдирйәр+.
11Олар диййәр: «Худай оны ташлады,
ковалап, тутуң сиз оны.
Оны халас этҗек ёк инди»+.
12Эй, Худай, менден дашлашма,
эй, Худайым, тиз етиш мениң дадыма.
13Мениң ягыларым утансын, ёк болуп гитсин,
маңа яманлыгы ниет эдйәнлер
утанч билен бетнамлыга бүрелсин+.
14Мен болса хемише умыт багларын,
Саңа алкыш үстүне алкыш айдарын.
15Дилим узаклы гүн сөзләр догрулыгыңы
хем-де халас этмек үчин эдйәнлериңи;
оларың саны акыл етирерден кән+.

16Мен Хөкмүрован Реббиң гудратлы гүйҗи билен гелерин,

Сениң, диңе Сениң догрулыгыңы ыглан эдерин.

17Эй, Худай, яшлыгымдан маңа тербие бердиң,
мен хениз-де гудратларыңы беян эдйәрин.

18Җар эдйәнчәм гелҗек несле гүйч-кувватыңы,
инди догулҗакларың әхлисине Сениң гүйҗүңи,
гаррасам-да, башым чаларса-да мени ташлама.

19Эй, Худай, Сениң догрулыгың гөклере етйәр,

Сен берҗай этдиң әгирт ишлери.

Эй, Худай, бармы Сен ялы+?

20Көп гөргә, яман мушакгатлара мени учратдың,
йөне гайтадан мени яшайша говушдырарсың,
ериң тейинден мени ене чыкарарсың Сен+.

21Бейгелдерсиң мениң ат-абрайымы,
калбыма берерсиң Сен рахатлыгы.

22Эй, Худайым, мен арфада вепалылыгыңы өверин.

Эй, Ысрайыл Мукаддеси, лирада Саңа алкыш айдарын+.

23Мен Саңа нагма айданымда,
дилим, халас болан җаным шатлык билен гыгырар.

24Дилим узаклы гүн догрулыгыңы айдар,
чүнки маңа яманлыгы ниет эденлер
масгара болуп, утанҗа галды.

71‑нҗи мезмур

Сүлейманың мезмуры

1Эй, Худай, патыша пай бер адалатыңдан,
ша оглуна – Өз догрулыгыңдан+.

2Гой, ол догрулык билен халкыңа казылык этсин,
гарыпларыңа адалатлы хөкүм чыкарсын+.

3Гой, даглар халка абаданлык хабарыны гетирсин,
депелер адалаты, гой, ыглан этсин.

4Ша халкың гарыпларының хакыны, гой, алып берсин,
мәтәчлериң огулларыны халас эйлесин,
залымлары, гой, вейран этсин!+
5Тә Гүн хем Ай шөхле сачярка,
несиллербойы, гой, ол яшасын[*]+.
6Инсин орлан яйла бир ягмыр кимин,
ери суварян чабгалар кимин+.
7Онуң гүнлеринде адалатлык гүллесин.
Ай йитип гидйәнчә абаданчылык болсун+.
8Деңизден-деңзе,
Евфрат дерясындан ериң учларына ченли,
гой, ол өз хөкүмини йөретсин+.
9Чөлде яшаянлар оңа баш эгсин,
душманлары, гой, топрак яласын+.
10Таршыш шалары ве деңиз якасындакылар
оңа пач-хырач төлесин,
Шеба ве Себа шалары совгат гетирсин+.
11Оңа әхли шалар, гой, тагзым этсин,
оңа әхли миллетлер, гой, хызмат этсин+.

12Чүнки ол халас эдйәр мәтәҗи өзүне перят эденде,
гарыбы-да, көмекчиси болмадык ынсанлары-да+.

13Онуң эҗизлере, мәтәчлере рехими инйәр,
ол мәтәчлериң җаныны аман галдыряр.

14Гораяр сүтемден, зорлукдан оларың җанларыны,
назарында гымматлы оларың ганы+.

15Патыша, гой, узак яшасын!

Шеба алтынындан оңа берилсин,
онуң үчин элмыдама дога окалсын,
узаклы гүн оңа алкыш айдылсын+.

16Юртда галла болелин болсун,
дагларың депелеринде, гой, толкун атсын,
онуң хасылы Ливандакы дей көп болсун;
шәхер халкы яйла оты кимин, гой, паҗарласын+.

17Онуң ады бакы яшасын,

Гүн астында онуң ады гүллесин,
әхли халклар онда ялкансын,
әхли миллетлер оңа, гой, багтлы дийсин+.

18Ысрайыл Худайына, Реббе алкышлар болсун!

Гудратлары диңе Ол эдйәр+.

19Онуң шөхратлы адына бакы алкышлар болсун!

Онуң шөхраты тутуш ериң йүзүне долсун.

Омын! Омын!+

20Йышай оглы Давудың дога- -дилеглери тамамланды.

72‑нҗи мезмур

ҮЧҮНҖИ КИТАП

(72 – 88‑нҗи мезмурлар)

Асафың мезмуры

1Догрудан-да, Худай Ысрайыла
йүреги пәк боланлара ягшыдыр+.
2Йөне тас бүдрәпди мениң аякларым,
тас тайыпды мениң гадамларым.
3Чүнки текепбирлере гөриплик этдим:
олар эрбетлик эдйән-де болса,
абадан дурмушларының бардыгыны гөрдүм+.
4Чүнки олар җебир чекмейәне меңзейәр,
оларың сагдын, семиз беденлери бар.
5Олар бейлекилер ялы азап чекмейәр,
бейлекилер ялы кынчылыга
дучар болмаяр.
6Шоңа гөрә текепбирликлери
боюнларыны монҗук кимин безейәр,
зулум олары эгинбаш кимин бүрейәр.
7Ягдан яңа габаряр оларың гөзи,
гөвүн хыялларындан долуп- -дашяр йүреги.
8Олар яңсылаяр, бетпәл гүрлейәр,
гопбамсырап, зулум билен горкузяр.
9Оларың агызлары гөклере хүҗүм эйлейәр,
диллери болса ерде бош затлары яңраяр.

10Шонуң үчин Худай халкы шолара тарап өврүлйәр,
оларың гепине гулак габардяр.
11Текепбирлер диййәр: «Худай биләермикә?
Бейик Худай мундан хабарлымыка?»+
12Ине, текепбирлер шейле гүрлейәр;
олар элмыдама гайгысыз-гамсыз,
өз байлыгыны артдыряндырлар.
13Мен бидерек ере калбымы пәк саклапдырын,
гүнә этмекден сакланыпдырын+.
14Чүнки узаклы гүн кынчылыга сезевар болдум,
хер сәхерде мен эҗир чекдим.
15«Мен хем шолар ялы гүрлеҗек»
диен болсадым,
онда Худайың халкының өңүнде
дөнүк болардым.
16-17Муңа акыл етирҗек болуп пикире батдым,
эмма тә Худайың мукаддес өйүне гирйәнчәм,
бу маңа җуда кын болуп гөрүнди.
Шондан соң эрбетлериң соңуна дүшүнип галдым+.

18Догрудан-да, Сен сүрчек ерлерде гойдуң олары,
харабалыга дүшер ялы этдиң олары+.

19Олар бир салымда вес-вейран болды,
вехимден яңа ёк болуп гитди!

20Эй, Таңры Сен пейда болан вагтыңда,
дүйш гөрүп оянылан пурсатдакы дей,
пуҗа чыкарарсың хыялларыны.

21Калбым хасратдан яңа долуп-дашанда,
йүрегим санҗым-санҗым боланда,

22надан болуп, дүшүнмәндирин,
хайван кимин болупдырын Сениң өңүңде+.

23Йөне шонда-да мыдама Сениң билендирин,

Сен тутярсың мени голумдан.

24Несихатларың билен маңа ёл гөркезйәрсиң,
соңунда мени хормат билен кабул эдерсиң.

25Мениң гөклерде Сенден башга кимим бар?

Сениң билен ерде-гөкде ёк мәтәчлигим+.

26Теним, йүрегим ысгындан дүшйәр,
йөне Худай йүрек кувватым, бакы несибәм+.

27Догрудан-да, Сенден узаклашянлар ёк болуп гидер,

Өзүңе бивепалык эденлери Сен ёк эдерсиң.

28Мениң үчин болса Худая якынлашмак ягшыдыр.

Мен Хөкмүрован Ребби өзүме пена эдиндим;
мен Онуң әхли эден ишлерини ыглан эдерин+.

73‑нҗи мезмур

Асафың маскили

1Эй, Худай, нәме үчин бизи хемишелик ташладың?

Нәме үчин өриңдәки гоюнлара ловлаяр Сениң газабың+?

2Ятла Сен гадымдан Өзүң үчин сайлан халкыңы –
Өзүңе тайпа эдинмек үчин азат эденлериңи,
ятла Сен месген тутунан Сион[*] дагыңы+.

3Мүдими харабалыклара ховлук-да, сал Сен назары –
душман вейран этди мукаддес өйүңдәки әхли затлары.

4Ыбадат өйүнде душманларың арлап гыгырды,
олар нышанларыны шол ерде дикди+.

5Олар гөйә гүр агачлыга
палталары айлап салян кишиниң кешбиндедилер.

6Инди болса әхли хашамларыны бир пурсадың ичинде
палта, чекич билен парчаладылар+.

7Мукаддес өйүңи ода якдылар,

Сениң месгениңи харамладылар,
оны ер билен егсан этдилер.

8Өз-өзлерине шейле дийдилер:

«Оларың барыны табын эделиң».

Худайың юрдундакы әхли ыбадат өйлерини ода бердилер+.

9Биз гөрмейәрис гудратлы аламатлары,
инди хич бир пыгамбер хем ёк;
хачана ченли шейле болҗагыны билйән
арамызда ёк+.
10Эй, Худай, душман хачана ченли яңсыламалы?
Душман Сениң адыңа эбедилик дил етирсинми?
11Нәме үчин голуңы ыза чекйәрсиң?
Элиңи голтугыңдан чыкарып, ёк эт олары!+
12Эй, Худай, эзелден бәри Сен Патышамсың,
ер йүзүнде халас эдиш ишлерини берҗай эдйәрсиң+.

13Гудратың билен Сен деңзи бөлдүң,
деңиз аждархаларының башларыны сувларда дөвдүң+.

14Ливятаның[*] башларыны күл- -оврам эдип,
оны чөл вагшыларына шам эдип бердиң.
15Гөзбашлар ярдырып, булаклары акдырдың,
хайбатлы дерялары гус-гуры этдиң+.
16Гүндиз Сениңки, гиҗе Сениңки,
Сен гөгүң ышыкларыны, Гүни беркарар этдиң+.
17Ериң әхли чәклерини Сен чекдиң,
Сен томсы, гышы яратдың+.
18Я Реб, ятла душманың яңсылайшыны,
акмак халкың Сениң адыңы хар эдишини.
19Вагшы хайванлара берме Өз гумрың җаныны,
эбедилик унутма пукараларың яшайшыны+.
20Өз әхтиңи ятла,
чүнки юрдуң әхли букы ерлери
зулум өйлеринден яңа дос-долы+.
21Эзиленлер рысва болмасын,
пукаралар, мәтәчлер адыңы шөхратландырсын.
22Эй, Худай, галк-да, даваң үчин давалаш,
акмагың гүнузын Сени яңсылайшыны ятла.
23Өз душманларыңың сеслерини унутма;

Саңа гаршы баш галдырянларың гохы дынгысыз артяр+.

74‑нҗи мезмур

74^1Айдымчылар топарының ёлбашчысына. «Хеләк этме» әхеңинде айдылян. Асафың мезмуры. Нагма+.

2Эй, Худай, Саңа шүкүр эдйәрис,
Сен Өз барлыгыңы аян эдйәң, шүкүр эдйәрис,
Биз Сениң гудратларың хакда айдярыс[*].
3Диййәрсиң: «Өз беллән вагтым геленде,
йүз гөрмезлик билен хөкүм чыкарарын Мен+.
4Ер ве онуң илаты титрән вагтында,
Мендирин онуң диреглерини беркиден»+ Села
5Өвүнҗеңлере: «Өвүнмәң» диййән,
эрбетлере: «Гүйҗүңизе даянмаң» диййән.
6Сиз өз кувватыңыза магтанмаң,
еңсәңизи дим-дик тутуп гүрлемәң.
7Чүнки еңиш не гүндогардан,
не гүнбатардан, не-де чөлдендир.
8Казылык эдйән диңе Худайдыр,
бирини песелдип, бирини бейгелдйән Олдур+.
9Чүнки кәсе Реббиң элинде,
ол гүйчли гарылып, көпүклейән шерапдан долы.
Реб газабы ве шерабы кәседен гуяр:
ер йүзүниң әхли эрбетлери,
оны лөдересине ченли ичерлер+.
10Мен болса элмыдама беян эдерин,
Якубың Худайына нагма айдарын.
11Ол эрбетлериң әхли кувватыны сындырар,
догруларың кувватыны болса Ол беленде галдырар+.

75‑нҗи мезмур

75^1Айдымчылар топарының ёлбашчысына. Киришли саз гураллары үчин. Асафың мезмуры. Нагма.

2Худай Яхудада мешхурдыр,
Онуң ады Ысрайылда бейикдир.
3Онуң чадыры Салимдедир[*],
Онуң меканы Сиондадыр+.
4Ол шол ерде дөвди
отлы пейкамлары хем-де галканы,
гылыҗы хем-де сөвеш ярагларыны+. Села
5Сен нур дей шөхле сачярсың,
авлаглара бай болан даглардан дабаралысың.
6Арслан йүреклилер олҗасыны алдырдылар,
олар бакы ука гитдилер.
Иң гүйчлүлериң хич бириниң-де
элини галдырмага гурбы чатмады+.
7Эй, Якубың Худайы, Сениң кәйинҗиңден
атлар, сөвеш арабалары доңуп галдылар+.
8Сен вехимлисиң!
Газаба мүнеңде ким дуруп билер+?
9-10Сен гөклерден ыглан этдиң карары;
ер йүзүниң әхли пукарасыны халас этмәге,
Сен казылык этмек үчин аяга галдың,
шонда ер йүзи эйменип, үмсүмлик болды. Села
11Саңа өвги газандырар хатда ынсан газабы,
газабыңдан гутуланлар-да Саңа өвги айдарлар.
12Бейик Худайыңыза садака айдың,
олары бериң,
төверегиндәкилериң бары вехимли Худая
совгат гетирсин+.
13Шазадаларың рухуны сындырян Олдур,
ер йүзүниң шаларына вехимли Олдур.

76-нҗы мезмур

76^1Айдымчылар топарының ёлбашчысына. Едутуның мукамына лайыклыкда. Асафың мезмуры+.

2Мен Худая перят эдйәрин,
мени эшидери ялы перят эдйәрин.
3Мушакгатлы гүнүмде Таңрыны агтарярын,
голларымы гиҗесине дынувсыз гөге герйәрин,
мениң җаным теселлини кабул этмейәр+.
4Худайы ятлап, ахы-нала чекйәрин,

Ол хакда оя батярын, рухум ысгындан дүшйәр. Села

5Сен мениң гөзлерими укудан гойдуң,
ынҗалыкдан гачып, гүрләп билмейәрин.

6Гадымы гүнлер, көне дөвүр барада
оя батярын+.

7Ятлаярын,
гиҗесине өз йүрегим билен сөхбет эдйәрин
ойланярын, рухум ичгин-ичгин чинтгейәр:

8Эйсем Таңры эбедилик рет эдәйдими?

Инди менден асла разы болмазмы?

9Эйсем сөйгүси эбедилик кесиләйдими?

Берен сөзлерини хич хачан берҗай этмезми?

10Худай мерхемет этмеги унудайдымы?

Гахарында рехим-шепагатыны бес эдәйдими? Села

11Дийдим: «Бейик Худай инди тарапымызы тутмаяр –
бу мени лапыкеч эдйәр».
12Мен Реббиң эденлерини яда саларын,
Сениң гадымы гудратларыңы ятлап гечерин+.
13Әхли ишлериң барада пикир эдерин,
Сениң бейик ишлериң барада оя батарын.
14Сениң ёлуң мукаддесдир, эй, Худай,
Худайымыз ялы бейик хайсы худай бар+?
15Сен гудратлары эдйән Худайсың,
Сен халклар арасында гүйҗүңи аян эденсиң.
16Сен кувватлы голуң билен Өз халкыңы:
Якубың, Юсубың несиллерини азат эйледиң. Села
17Эй, Худай, сувлар Сени гөрдүлер,
Сени гөренлеринде хедер этдилер,
дүйпсүз чуңлуклар галпылдадылар+.
18Булутлар ягмыр дөкдүлер,
гөклер гүбүрдедилер,
пейкамларың чар тарапа учдулар+.
19Харасат ичинде гүррүлдиңиң сеси яңланды,
йылдырымларың дүнйәни ягтыландырды,
ер титрәп, лерзана гелди+.
20Сениң ёлуң деңиз ичреди,
Сениң ёдаң хайбатлы сувлар ичреди,
эмма аяк ызларың гөрүнмейәрди+.
21Сен халкыңа Мусаны, Харуны чопан белледиң,
олара гоюн сүрүсине дек Сен ёл гөркездиң+.

77‑нҗи мезмур

Асафың маскили

1Эй, халкым, таглыматыма дыкгат бер,
мениң сөзлериме гулак гой.
2Мен сизе тымсал айдып берейин,
гадымыетиң сырларыны беян эдейин+.
3Эшиден ве билен затларымызы,
аталарымызың бизе айданларыны+.
4Олары зүрятларындан гизлемерис биз;
Реббиң шанлы ишлерини, гүйч-кувватыны,
Онуң гөркезен гудратларыны,
гелҗек несле ыглан эдерис+.

5-8Гелҗек неслиң,
инди догулҗакларың билери ялы,
оларың хем өз нобатында
чагаларына айдары ялы,
умытларыны Худая баглары ялы,
Худайың эденлерини унутман,
Онуң парзларыны саклары ялы,
йүреклери Худая вепа бермедик,
рухы Оңа садык болмадык аталары дей
дикдүшди, питнечи болмазы ялы,
Ол Якубың неслине –
Ысрайыл халкына кануны берди.
Перзентлерине оны өвретмеклиги
ата-бабаларымыза Ол эмр этди+++.

9Ок-яй билен ярагланан Эфрайым несли,
сөвеш гүнүнде өкҗе гөтерди.
10Олар Худайың әхтини сакламадылар,
Онуң канунына гөрә йөремекден
йүз дөндүрдилер.
11Унутдылар Онуң ишлерини,
олара гөркезен гудратларыны+.
12Ол Мүсүр юрдунда, Зоган дүзүнде,
аталарының өңүнде гудратлы ишлери этди+.
13Ол деңзи бөлди, олары ондан гечирди,
сувлары бир үйшмек кимин дурузды+.
14Гүндизине ёл гөркезди Ол булут билен,
бүтин гиҗе – одуң ягтысы билен+.
15Ол чөлде гаяны ярды,
чуңлуклардан дей
олары болелин сувдан гандырды+.
16Ол гаядан сувлар чогдурды,
сувлары дерялар кимин акдырды.
17Йөне шонда-да Оңа гаршы гүнә этмеги,
чөлде Бейик Худай гаршы баш гөтермеги,
довам этдилер.
18Йүреклеринде Худайы сынага салып,
өз күйсән иймитлерини талап этдилер+.
19Худая гаршы сөзләп, шейле дийдилер:
«Худай чөлде сачак язып билерми?
20Хава, Ол гаяны ярып, сувлар чогдурды,
акарлары долуп-дашдырды,
эмма Өз халкына чөрек берип билерми?
Оны эт билен үпҗүн эдип билерми?»
21Реб муны эшиденде дергазап болды,
Якуп халкына гаршы ялын туташды,
Ысрайыл халкына газабы өр боюна галды+.
22Себәби олар Худая иман этмеди,
Онуң халас эдиш гүйҗүне бил багламады.
23Муңа гарамаздан, Ол асмана буюрды,
гөклериң гапыларыны ачып гойберди+.
24Олар иер ялы үстлерине манна ягдырды,
олара гөклериң галласыны иберди+.
25Адам огуллары перишделериң чөрегини ийди,
Ол олара болелин иймит иберди.
26Гөклерде гүндогар елини Ол өвүсдирди,
кувваты билен гүнорта елини Ол гөнүкдирди.
27Эт ягдырды үстлерине бир тозан кимин,
ганатлы гушлары – деңиз чәгеси кимин+.
28Булары гачырды чадырларының араларына,
месгенлериниң даш-төверегине.
29Олар герк-гәбе ийип дойдулар,
себәби Ол оларың күйсән задыны берди+.
30Эмма хениз ислеглеринден эл гөтермәнкә,
иймитлери хениз агызларындака,
31Худайың газабы оларың үстүнден инди.
Ол оларың иң даявларыны өлдүрди,
Ысрайылың новҗуванларыны ере гаплады+.
32Эмма шонда-да гүнәлерини довам этдилер,
Онуң гудратларына ынанмадылар+.
33Шоңа гөрә, оларың гүнлерини пуҗа чыкарды,
йылларыны ховп-хатара гаплады+.
34Олары өлдүрен махалы Оны агтарярдылар,
тоба эдип, эрҗеллик билен Оны гөзлейәрдилер.
35Олар Худайың өзлериниң гаясыдыгыны
Бейик Худайың өзлериниң Пенакәридигини
ятлаярдылар+.
36Олар агызлары билен Оңа яранярдылар,
эмма диллери билен ялан сөзлейәрдилер+.
37Йүреклери болса Оңа садык дәлдилер,
олар Онуң әхтине бивепадылар+.
38Йөне рехим-шепагат эдип,
оларың гүнәсини Ол багышлады,
олары хеләк этмеди,
гахарыны көп гезек олардан совды,
бүтин газабыны ояндырмады+.
39Онуң ядындады оларың бир ынсандыгы,
гечип гидйән ве доланмаян бир шемалдыгы+.
40Нәче гезек чөлде Оңа гаршы баш галдырдылар,
сәхрада Оны гамландырдылар!+
41Худайы өвран-өвран сынап гөрдүлер,
Ысрайылың Мукаддесини өҗүкдирдилер.
42Ятламадылар Онуң гүйҗүни,
олары душмандан азат эден гүнүни.
43Мүсүрде гөркезен аламатларыны,
Зоган дүзүндәки гудратларыны:+
44олар деряларындан ичмесин дийип,
Ол акарларыны гана өвүрди+.
45Олары ялмап-ювутсын дийип,
үстлерине сиңек сүрүсини иберди.
Олары башагай этсинлер дийип,
гурбагалар иберди+.
46Гемриҗи чекиртгә берди хасылларыны,
юмуртгадан чыкан чекиртгә – зәхмет рәхнетлерини+.

47Долы билен вейран этди үзүмлерини,
чабга билен – инҗир агачларыны+.
48Дола берди мал-гараларыны,
йылдырымлара – сүрүлерини+.
49Оларың үстлерине иберди,
Өз гахарының ховруны,
газабы, дергазабы хем-де беланы –
гырян перишделериң бир топарыны+.
50Ол ёл берди Өз газабына:
өлүмден горамады олаң җаныны,
мергә берди өмүрлерини.
51Мүсүрде хеләкледи әхли новбахарлары –
Хамың чадырларындакы илкинҗи зүрятлары+.

52Өз халкыны болса гоюнлар кимин ёла рована этди,
чөлде олары бир сүри кимин Ол угрукдырды+.
53Олары ховп-хатардан горап әкитди,
эйменмедилер,
душманларыны болса деңиз ювутды+.
54Гетирди олары Өз мукаддес юрдуна –
элиниң еңип алан дагына+.
55Миллетлери оларың өңүнден ковды,
чадырларында Ысрайыл тирелерини орнатды,
мүлклерини пайлап, олара мирас хөкмүнде берди+.

56Олар болса хениз-де Бейик Худайы сынаярдылар,

Оңа гаршы баш галдырярдылар,
парзларыны берҗай этмейәрдилер+.
57Дәнип, аталары дек бивепадылар,
әхтибарсыз кеман кимин ынамсыздылар+.
58Оны өҗүкдирйәрдилер сеждегәхлери билен,
габанҗаңлыгыны оярярдылар бутлары билен+.
59Худай эшидип, газаба мүнди,
Ысрайылы бүс-бүтинлей рет этди.
60Ынсанлар арасындакы месгени болан
Шилодакы чадырыны терк этди,+
61Есирлиге берди Әхт сандыгыны,
душманларың элине – Өз шөхратыны.
62Өз халкыны гылыҗа берди,
Өз сайлан халкына дергазап болды+.
63Йигитлерини от ялмап ювутды,
гызларына той айдымлары айдылман галды.
64Руханылары гылычдан өлди,
оларың дул хатынлары яс тутуп билмеди+.
65Шонда Таңры галкды укудан оянан кимин,
шерапдан айңалмадык бир эркек кимин+.
66Ол душманларына өкҗе гөтертди,
олары бакы рысвалыга сезевар этди.
67Ол Юсубың чадырыны рет этди,
Эфрайымың тиресини сайламады-да,
68сайлап алды Яхуда тиресини –
Өзүниң сөен Сион дагыны+.
69Мукаддес өйүни Ол бина этди,
белент гөклер дей,
эбедилик беркарар эден дүнйәси кимин.
70Өз бендеси Давуды сайлап,
оны гоюн агылындан Ол алды+.
71Оны сайлап-сечен миллети Ысрайыла –

Өз халкы болан Якуп неслине чопанчылык этмеклик үчин,
гузулы гоюнларың ызындан Ол алып галды+.

72Давут пәк йүрек билен олары бакды,
олары өкде эллери билен ол угрукдырды+.

78‑нҗи мезмур

Асафың мезмуры

1Эй, Худай, кесеки миллетлер
Сениң сайлан топрагыңа аралашдылар,
мукаддес ыбадатханаңы харамладылар,
Иерусалими вейран этдилер+.

2Сениң бенделериңиң җесетлерини бердилер гөк гушларына,

Сениң садыкларыңың этини – ериң вагшы хайванларына+.

3Иерусалимиң даш-төверегине
сув кимин оларың ганларыны дөкдүлер,
олары җайлан болмады+.
4Гоңшуларымыза болдук биз гүлки,
төверегимиздәкилере – рысва, ойнатгы+.
5Я Реб, хачана ченли гахарланҗак?
Бизе мүдимилик гахарланҗакмы?
Габанҗаңлыгың от дей ловлап янҗакмы+?
6Сен Өз газабыңы дөк
Сени танамаян миллетлериң үстүне,
адыңы чагырмаян шалыкларың үстүне+.
7Чүнки олар ювутдылар Якуп халкыны,
вес-вейран этдилер онуң юрдуны+.
8Аталарымызың гүнәлерини бизе йүклеме,
бизи гаршыламага ховлуксын Сениң рехимиң,
чүнки җуда тапдан дүшендирис биз+.
9Эй, Худай, Халасгәримиз!
Өз шанлы адыңың хатырасына,
Сен ярдам эйле,
Өз адыңың хатырасына,
бизи халас эт, гүнәден сапла+.
10«Оларың Худайы ниреде?» дийип,
гой, миллетлер айтмасын.

Сениң бенделериң дөкүлен ганларының алынянлыгы
гөз алнымызда, гой, миллетлер билсин+.
11Хузурыңа туссагларың наласы етсин;
өлүме хөкүм эдиленлери
гора Сен Өз бейик гүйҗүңе гөрә+.
12Я Таңры, гоңшуларымызың
Сени яңсылан яңсыларыны
еди эссе эдип оларың башындан индер+.
13Онсоң биз – Сениң халкың, өриң сүрүси,
шүкүр эдерис Саңа эбеди,
шөхратыңы беян эдерис несиллербойы+.

79-нҗы мезмур

79^1Айдымчылар топарының ёлбашчысына. «Әхт лилиясы» әхеңинде айдылян. Асафың мезмуры+.

2Эй, Ысрайыл Чопаны,
Эй, Юсуба сүрә дей ёл Гөркезйән, гулак гой!
Эй, керупларың үстүнде Отуран, нур сач!+
3Эфрайымың, Беняминиң, Манашаң өңүнде;
гүйҗүңи ояр, гел-де халас эт+.
4Эй, Худай, Сен бизи дикелт,
йүзүң нур сачсын, халас болалы+.
5Я Хөкмүрован Худайымыз Реб!
Өз халкың дога-дилеглерине
Сен хачана дек болҗак гахарлы+?
6Сен олара гөзяшлы чөрек ийдирдиң,
гөзяшларыны сув кимин ичирдиң+.
7Гоңшы халклар биз бабатда җедел эдйәрлер,
душманларымыз үстүмизден гүлйәрлер.
8Бизи дикелт, эй, Хөкмүрован Худай!
Йүзүң нур сачсын, халас болалы+.
9Үзүм нахалыны Сен Мүсүрден гетирдиң,
миллетлери ковуп, оны отуртдың+.
10Сен онуң үчин тайярладың топрагы,
ол көк уруп, долдурды юрды.
11Даглар бүренди онуң саясына,
әпет кедр дарагты – шахаларына.
12Ол деңзе ченли узатды шахаларыны,
деря ченли – өз пудакларыны+.
13Эмма хер өтегчиниң
онуң мивесини ёлуп билери ялы,
Сен онуң хаятларыны
нәме үчин вейран эйледиң+?
14Токай екегапаны оны дагадяр,
мейдан җандарлары оны гемирйәр.
15Долан, эй, Хөкмүрован Худай!
Гөклерден сал Сен назары,
гөр бу үзүм багыны –+
16элиң отурдан бу нахалыны,
Өзүң үчин кувватландыран ынсан оглуңы.
17Олар оны отда якдылар,
оны чапдылар.
Гой, олар Сениң газаплы бакышыңдан
йитип гитсинлер+.
18Эмма көмек эт сагыңдакы ынсана
Сен оны Өзүң үчин гетиренсиң кемала
19Шонда йүз өвүрмерис Сенден хич хачан;
бизе яшайыш бер, чагырарыс Сениң адыңы.
20Бизи дикелт, я Хөкмүрован Худайымыз Реб!
Йүзүң нур сачсын, халас болалы+.

80‑нҗи мезмур

80^1Айдымчылар топарының ёлбашчысына. Гититде. Асафың мезмуры+.

2Кувватымыз болан Худая нагмалар айдың,

Якубың Худайына җошуп хешелле какың.

3Мукама башлаң:

депрек, хош овазлы лираны, арфаны чалың.

4Тәзе Ай, долан Ай вагтында,
байрам гүнүмизде сурнайлар чалың+.

5Чүнки бу – Ысрайылың парзлары,

Якуп Худайының берен адалатлы хөкүмлери.

6Юсуп несли Мүсүрден чыкып гайданда,

Худай муны оңа дүзгүн хөкмүнде берди.

Мен бир нәтаныш дилиң овазыны эшитдим:+

7«Мен гершиңи дындырдым йүкден,
сениң эллериң халас болды себетден+.

8Мушакгат ичинде чагырдың, сени халас эйледим,
гөк гүррүлдисинден Мен җогап бердим.

Мерибаның боюнда сени сынадым+. Села

9Диңле, эй, халкым, хабардар эдейин сени:

эй, Ысрайыл, вах, диңлән болсадың Мени!+

10Ят худай араңызда болмасын,
кесеки худая сежде этмегин+.

11Мен – Реб, сениң Худайың,
чыкардым Мен сени Мүсүр юрдундан.

Агзыңы гиңден ач, оны долдурайын.

12Эмма халкым сесиме гулак асмады,

Ысрайыл Маңа табын болмады.

13Шонуң үчин ниетлерине гөрә яшасын дийип,

Мен олары кесир йүреклерине табшырдым+.

14Вах, халкым Маңа гулак асан болсады!

Ысрайыл Мениң ёлумдан йөрән болсады!+

15Шонда тиз боюн эгдирердим ягыларыны,
душманларына гөнүкдирердим Мен Өз элими.

16Ребби йигренйәнлер оңа ялым-‑юлум эдерди,
кысматлары эбеди довам эдерди.

17Мен оңа сайлама бугдай ийдирердим,
гаядан акан бал билен оны дойрардым»+.

81‑нҗи мезмур

Асафың мезмуры

1Худай Өз меҗлисинде орнуна гечип,
ылахы барлыкларың[*] арасында казылык эдйәр+.
2Худай шейле диййәр:
«Хачана дек адалатсыз казылык эдип,
сиз эрбетлере тарапгөйлик этмекчи+? Села
3Адалатлы чөзүң гарыбың, етимиң даваларыны,
гораң эзилениң, мәтәҗиң хак-хукугыны+.
4Халас эдиң эҗиз билен мәтәҗи,
эрбетлериң голундан азат эдиң олары+.
5Сиз билмейәрсиңиз, дүшүнмейәрсиңиз,
сиз гараңкылыкда йөрейәрсиңиз,
ериң бинятлары лерзана гелйәр»+.
6Мен диййәрин: «Сиз худайларсыңыз,
Бейик Худайың огуллары – сизиң барыңыз+.
7Эмма адам оглы кимин сиз өлерсиңиз,
шазадалар кимин йыкыларсыңыз»+.
8Галк, эй, Худай, казылык эт ериң йүзүне
чүнки Сениңкидир әхли миллетлер.

82‑нҗи мезмур

82^1Нагма. Асафың мезмуры.

2Эй, Худай, дымма,
эй, Худай, үмсүм, бипервай болма+.
3Серет, душманларың питне турузяр,
Сени йигренйәнлер башларыны галдыряр.
4Сениң халкыңа гаршы эрбет ниет эдинйәр,
Сениң гораянларыңа гаршы дил бирикдирйәр+.
5Диййәрлер: «Гелиң, ёк эдели,
гой, олар миллет болмасын,
мундан бейләк Ысрайылың ады,
гой, агзалмасын»+.
6Олар бир чукура түйкүрип, дил бирикдирйәр
хем-де Саңа гаршы әхт баглашяр:
7эдомлар ве ысмайыллар,
моваплар ве хагарлар,+
8Гебал, Аммон хем-де Амалек,
Пилишт хем-де Суруң илаты,+
9Ашур-да гошулды,
олар Лут огулларыны голдады+. Села
10Сен Мидяна хем-де Кишон чайында
Сисера билен Ябына эденлериңи
оларың башындан индер+.
11Олар Эндорда хеләк эдилди,
олар топрагың дөкүнине өврүлди+.
12Ореп ве Зееп ялы эт сердарларыны,
Зебах ве Салмунна дек – әхли серкердесини+.
13Олар: «Гелиң, Худайың өрүлерини
өзүмизе мүлк эдинели» дийдилер.
14Эй, Худайым, түвелейдәки тозана,
ел өңүндәки харпыга өвүр олары+.
15Одуң токайы көйдүрши кимин,
ялның даглары отлайшы кимин,+
16харасадың билен ковала Сен олары,
апы-тупаның билен горкуз олары+.
17Утанҗа гапла олаң йүзүни,
я Реб, шонда олар агтарар Сениң адыңы.
18Бакы рысва болуп, гой, довла дүшсүн,
утанч ичинде ёк болуп гитсин.
19Гой, олар билсин: Реб – диңе Сенсиң,
тутуш ериң Бейик Худайысың!+

83‑нҗи мезмур

83^1Айдымчылар топарының ёлбашчысына. Гититде. Кораның несиллериниң мезмуры+.

2Эй, Хөкмүрован Реб!
Сениң месгениң ненеңси эзиз!
3Реббиң ховлуларыны күйсәп,
мениң җаным ысгындан дүшйәр;
йүрегим, теним дири Худая
шатланып, нагмалар айдяр+.
4Сениң гурбанлык сыпаң янында
хатда серче хем тапяр өзүне бир өй,
гарлавач хем – өз чагалары үчин хөвүртге,
эй, Хөкмүрован Реб, Патышам хем-де Худайым!+
5Багтлыдыр Сениң өйүңде месген тутанлар,
олар мыдама Сени шөхратландырарлар+. Села
6Багтлыдыр Сенден кувват алянлар,
калбында Сиона элтйән ёлы арзувлаянлар!+
7Олар Агы-перят җүлгесинден геченде,
ол ер чешмелер меканына өврүлйәр,
гүйзки ягыш ол ере берекет берйәр.
8Оларың кувваты барха мөвҗейәр,
Сионда Худайың хузурында хәзир боларлар.
9Я Хөкмүрован Худайымыз Реб, эшит догамы,
диңле мени, эй, Якубың Худайы! Села

10Эй, Худай хошамай серет патыша – галканымыза,
мерхемет эт Өз сечип-сайланыңа+.

11Чүнки Сениң ховлуларыңда гечен еке гүн
башга ерде гечен мүң гүнден ягшы.

Эрбетлериң чадырларында мен яшанымдан,

Худайымың өйүниң босагасында дураным ягшы.

12Чүнки Худайымыз Реб – Гүнүмиз ве галканымыз,

Ол мерхемет ве шөхрат берйәр;
Ол догры ёлдан йөрейәнлерден
хич бир ягшылыгыны гайгырян дәлдир+.
13Эй, Хөкмүрован Реб!
Саңа бил баглаянлар нәхили багтлы!+

84‑нҗи мезмур

84^1Айдымчылар топарының ёлбашчысына. Кораның несиллериниң мезмуры.

2Я Реб, Сен Өз юрдуңа мерхемет этдиң,

Якуп халкының абаданлыгыны ене гайтарып бердиң.

3Өз халкыңың этмишлерини гечирдиң,
онуң әхли гүнәлерини Сен багышладың+. Села
4Әхли газабыңы Сен җылавладың,
ёвуз газабыңы Сен көшешдирдиң+.
5Эй, бизи халас эйлейән Худай,
багтыяр гүнлеримизи ене-де гайтар,
бизе болан гахар-газабыңдан эл гөтер.
6Сен гахарланҗакмы бизе эбеди?
Несилден-несле гечирҗекми Өз гахарыңы+?
7Халкыңың Сенде шатланып билери ялы,
Сен бизи гайтадан дикелтҗек дәлми?
8Я Реб, бизе садык сөйгиңи гөркез,
Өз халас эдишиңи бизе пешгеш эт.
9Диңләрин Бейик Худайың айтҗакларыны.
Ол халкының, садыкларының
гайтадан акмаклык этмези ялы,
олара вада берйәр парахатлыгы.

10Онуң шөхратының юрдумызда месген тутары ялы,

Ол Өзүнден горкянлары
догрудан-да, хемише халас этмәге тайяр!

11Сөйги билен вепадарлык бирлешер,
догрулык парахатлык билен биригер.

12Вепадарлык ерден гөгерер,
догрулык-да асмандан гарар.

13Хава, Реб ягшы затлары берер,
топрагымыз өз хасылыны эчилер+.

14Догрулык Онуң өңүнден йөрәр,

Онуң гадамларына ёлы тайынлар+.

85‑нҗи мезмур

Давудың догасы

1Я Реб, гулак гой, маңа җогап бер,
чүнки мен гарып ве мәтәчдирин+.
2Җанымы гора, мен Саңа садык,
Өзүңе бил баглаян бендәңи Сен халас эйле;
мениң Худайым Сенсиң.
3Я Таңры, маңа мерхемет эйле,
мен узаклы гүн Саңа перят эдйәрин.
4Сен шатландыр Өз бендәңиң калбыны,
чүнки Саңа, эй, Таңры, табшырярын җанымы+.
5Я Таңры, Сен ягшы ве гечиримли,
Сени чагырянларың барына эчилйәрсиң
садык сөйгиңи+.
6Я Реб, гулак гой мениң догама,
дыкгат бер перядымың дат-бидадына.
7Мушакгатлы гүнүмде чагырян Сени,
чүнки Сен берерсиң маңа җогабы+.
8Я Таңры, худайлар арасында Сен кимин ёкдур,
Сениң ишлериңе тай гелҗек ёкдур+.
9Я Таңры, ярадан миллетлериң әхлиси гелип,
Сениң гашыңда сежде эдерлер,
Сениң адыңа шөхрат айдарлар+.
10Чүнки Сен бейиксиң,
аҗайып ишлери эдйән хем Сенсиң,
диңе Сенсиң – еке-тәк Худай+.
11Я Реб, хакыкатыңда гезерим ялы,
маңа өврет Сен Өз ёлуңы.
Сениң адыңдан горкарым ялы,
Өзүңе багла мениң йүрегими+.
12Я Таңры, мениң Худайым,
тутуш калбым билен Саңа шүкүр эдйәрин,
Сениң адыңы элмыдама тарып эдерин.
13Чүнки маңа болан садык сөйгиң бейикдир,
Сен җанымы өлүлер дүнйәсинден халас эйледиң+.
14Эй, Худай, текепбирлер гаршыма галяр,
залымлар топары мени өлдүрҗек боляр,
олар Сен барада хич ойланмаяр+.

15Сен болса, я Таңры, рехимли, мерхеметли Худайсың,

Сен гиң гөвүнли, өрән вепалы, садык сөйгә бай+.

16Маңа назар сал-да, мерхемет эйле,
гуҗур-гайратыңдан бер Өз бендәңе,
кенизиңиң оглуны Сен халас эйле+.
17Өз хошамайлыгыңдан бир нышан гөркез,
мени йигренйәнлер оны гөрүп, утанҗа галсын.
Себәби, я Реб, Сен көмек этдиң,
Сен маңа гөвүнлик бердиң+.

86-нҗы мезмур

86^1Кораның несиллерине. Мезмур. Нагма.

2Реб шәхериниң биняды мукаддес даглардадыр.

Реб сөййәр Якуп халкының әхли месгенлерини,
айратын-да Сионың дервезелерини+.

3Эй, Худай шәхери!

Сен хакда шөхратлы затлар айдыляр+. Села

4Реб шейле диййәр:
«Өзүми танаянларың янында
Мен Рахабы[*] ве Бабылы агзайын,
Пилишт, Сур, Эфиопия юртларыны ятлайын;
Диййәрлер: „Бу адам Сионда доглан“».

5Сион бабатда шейле айдылар:

«Бу адам хем, ол адам хем шу ерде доглан».

Бейик Худайың хут Өзи оны беркарар эдер+.

6Реб «Бу адам Сионда доглан» дийип,
халкларың санавыны язанда белләр. Села

7«Мениң әхли гөзбашларым Сионда» дийип,
багшылар ве тансчылар бирагыздан айдарлар+.

87‑нҗи мезмур

87^1Нагма. Кораның несиллериниң мезмуры. Айдымчылар топарының ёлбашчысына. Киришли саз гуралында айдылян нагма. Эзра неслинден Хейманың маскили+.

2Я Реб, мени халас эйлейән Худай,
гиҗе-гүндиз гашыңда дат-перят этдим+.
3Сениң хузурыңа дога-дилегим барсын,
диңле мениң дат-перядымы.
4Чүнки мушакгатлардан долудыр җаным,
өлүлер дүнйәсине голайландыр мең өмрүм+.
5Мен габра инип барянлардан сайылдым,
бир меҗалсыз адам дек болдум+.
6Мен өлүлер арасына ташланып,
Сени инди асла яда салмаян,
Сениң элиңден узага дүшүп,
габырда ятан җесет дек болдум+.
7Сен мени габрың дүйбүнде,
түмлүкде, чуңлукда гойдуң+.
8Сениң газабыңың лабыры үстүме инди,
әхли толкунларың мени юмурды+. Села
9Дост-яранларымдан мени айырдың,
мени олара йигренҗи этдиң.
Дашымдан багланан, чыкып билмейән+.
10Хасратдан яңа күтелди гөзүм,
я Реб, хер гүн Сени чагырдым,
мен эллерими Саңа узатдым.
11Сен гудратлары мерхумлара этҗекми?
Өлүлер Саңа өвги айдармы+? Села
12Сениң сөйгиң җар эдилерми габырда,
Сениң вепадарлыгың – хеләкчилик еринде?
13Гудратларың билинйәрми түмлүкде,
Сениң догрулыгың – унудылма юрдунда+?
14Мен болса, я Реб, Саңа перят эдйәрин,
ир сәхерде Саңа дога эдйәрин+.
15Я Реб, нәме үчин рет эдйәң мени?
Нәме үчин гизлейәң менден йүзүңи?
16Мен чагалыкдан бәри гөргүли, өлүм халында,
ховпларыңа учрап, умытдан дүшдүм.
17Сениң газабың үстүме инди,
вехимиңиң хүҗүмлери мени юмурды+.
18Олар узаклы гүн сил дек габаяр,
әхли тарапдан төверегими гуршаяр+.
19Узаклашдырдың менден
достларымы, якынларымы,
гараңкылык – ялңыз ёлдашым+.

88‑нҗи мезмур

88^1Эзра неслинден болан Эйтаның маскили+

2Я Реб, элмыдама Сениң сөйгиңе нагма айдарын,
дилим вепадарлыгыңы беян эдер несилден-несле+.

3Дийдим: «Сениң сөйгиң бакы беркарар,
вепадарлыгың гөклер дей мәкәм».

4Дийдиң: «Сайланым билен Мен әхт баглашдым.

Өз гулум Давуда Мен касам этдим:

5„Эбеди беркарар эдерин сениң неслиңи,
несиллербойы бина эдерин сениң тагтыңы“»+. Села

6Я Реб, гөклер өвги айтсын гудратларыңа,
мукаддеслер меҗлисинде – вепадарлыгыңа+.

7Чүнки гөклерде Реббе тай гелҗек бармы?

Ылахы барлыкларың арасында Реб дейин бармы+?

8Худай мукаддеслер маслахатында өрән хайбатлы,
төверегиндәкилериниң хеммесинден вехимли.

9Я Хөкмүрован Бейик Худай!

Сен дек, я Реб, кувватлы бармы?

Вепадарлыгың гуршаяр Сени+.

10Гудузлан деңзе йөредйәң Өз хөкүмиңи,
толкунлары мөвҗәнде, көшешдирйәң олары+.

11Сен маслык кимин мынҗыратдың Рахабы[*],
гүйчли голуң билен пытратдың ягыларыңы+.

12Гөклер Сениңки, Ер-де Сениңки,

Сен беркарар этдиң әлеми, ондакы әхли затлары+.

13Сен яратдың демиргазыгы ве гүнортаны,

Табор, Хермон шатлыклы тарыплаяр Сениң адыңы+.

14Бардыр Сениң кувватлы голуң,

Сениң элиң гүйчли, голуң белентдир.

15Сениң тагтың дүйби – догрулык хем-де адыллык,
өңүңден йөрейәр – сөйги хем вепалылык+.
16Шатлык шовхуныны билйән халк нәхили багтлы!
Я Реб, олар Сениң йүзүңиң нурунда гезйәр!+
17Узаклы гүн Сени арша чыкаряр,
догрулыгың аркалы олар бейгелйәр.
18Чүнки гүйчлериниң шөхраты – Сенсиң,
хошамайлыгың билен бейгелйәр бизиң гүйҗүмиз.
19Бизиң галканымыз – Реббиңки,
шамызы Ысрайылың Мукаддеси белледи+.
20Сен бирвагтлар аянлыкда
Өз садыкларыңа шейле дийипдиң:
«Мен эдермене көмек бердим,
Мен халкың ичинден оны сайладым+.
21Мен Өз гулум Давуды тапдым,
башына мукаддес ягымы чалып[*],
оны сайладым.
22Элим элмыдама оны сөйгетләр,
голум хем оны кувватландырар.
23Душман оны алдава салмаз,
эрбет адам оңа хич сүтем этмез.
24Душманларыны өңүнде вейран эдерин,
оны йигренйәнлери гырып ташларын+.
25Онуң билен болар сөйгим, вепадарлыгым,
Мениң адым билен онуң гүйҗи бейгелер.
26Онуң элини гоярын деңзиң үстүнде,
Онуң голуны – деряларың үстүнде+.
27Ол батлы гыгырып диер:
„Сен – мениң Атам
Худайым, гутулыш Гаям!“+
28Мен новбахарлыгы оңа берерин,
оны дүнйә шаларының иң бейиги эдерин+.
29Өз садык сөйгими онуң үчин бакы сакларын,
онуң билен эден әхтиме садык галарын+.
30Мен бакы беркарар эдерин онуң неслини,
гөклериң гүнлери дей – онуң тагтыны+.

31Эгер огуллары Мениң парзларымдан йүз өвүрселер,
адалатлы хөкүмлериме гөрә йөремеселер,
32Мениң парзларымы сакламасалар,
табшырыкларымы берҗай этмеселер,
33таяк билен җезаландырарын этмишлерини,
гамчы билен – оларың гүнәлерини+.
34Эмма Давутдан айырмарын сөйгими,
Мен вепадарлыгыма галплык этмерин+.
35Мен Өз эден әхтими бозмарын,
агзымдан чыкан сөзден дәнмерин.
36Бир гезек Өз мукаддеслигимден ант ичдим,
Давуда ялан сөзлемерин Мен+.
37„Онуң несли довам эдер эбеди,
Мениң гашымда онуң тагты – Гүн ялы.
38Гөкде садык шаятлык болан,
бакы беркарар эдилен Ай ялы болар“»+. Села

39Эмма Сен оны ташладың, кабул этмедиң,

Өз сечип-сайланыңа Сен гахарландың+.

40Өз гулуң билен эден әхтиңден дәндиң,
онуң җыгасыны тозана гардың+.

41Онуң әхли диварларыны юмурдың,
беркитмелерини вес-вейран этдиң+.

42Өтегчилериң әхлиси оны талаяр,
гүлки болды ол гоңшуларына.

43Ягыларыны ондан үстүн чыкартдың,
онуң душманларыны Сен бегендирдиң.

44Онуң гылыҗының тыгыны ыза өвүрдиң,

Сен оны сөвешде хич голдамадың.

45Шан-шөхратының соңуна чыкдың,
онуң тагтыны ере пылчадың.

46Яшлык гүнлерини Сен гысга этдиң,
оны утанҗа гойдуң+. Села

47Я Реб, йүзүңи гизлеҗек хачана ченли?

Сен Өзүңи гизлеҗекми эбеди?

Хачана ченли газабың яндырар от-алав ялы+?

48Сен ядыңа сал өмрүмиң гысгадыгыны.

Хайсы панылык үчин яратдың бар ынсан огулларыны+?

49Хей-де яшап, өлүм йүзүни гөрмейән бармы?

Өлүлер дүнйәсиниң пенҗесинден гутулан бармы+? Села

50Я Таңры, Сениң өңки сөйгиң ниреде?

Сен вепадарлыгыңда әхт этдиң-ә Давуда!

51Я Таңры, ятла бенделериңиң рысвалыгыны,
көп халкларың сөгүнҗини гурсагымда гөтеришими,

52Я Реб, Сениң ягыларыңың яңсылайшыны,
сечип-сайланыңың хер әдимини яңсылайшыны.

53Реб алкыша мынасып асырларбойы!

Омын! Омын!+

89-нҗы мезмур

ДӨРДҮНҖИ КИТАП

(89 – 105‑нҗи мезмурлар)

89^1Худайың адамы Мусаның догасы+

2Я Таңры, месгенимиз болдуң несиллербойы+.
3Даглар эмеле гелмезден озал,
топрагы, әлем-җаханы яратмазыңдан озал,
эзелден эбедә ченли болан Худай – Сен+.
4«Эй, адам огуллары, доланың» дийип,
Сен бизи топрага доландырярсың+.
5Сениң назарыңда мүң йыл
дүйнки гечен гүн я гиҗәниң нобаты ялы+.
6Олары сырып әкидйәрсиң, олар дүйш ялы,
олар сәхер чагы битйән от ялы;
ол ир сәхерде өсүп, гүллейәр,
агшамына болса орлуп, гураяр+.
7Сениң гахарыңдан яңа биз ёк болярыс,
газабыңдан яңа довла дүшйәрис.
8Сен гүнәлеримизи гойдуң өңүңде,
гизлин гүнәлеримизи – Өз гөзлериңиң алнында+.
9Әхли гүнлеримиз газабыңың астында гечйәр,
йылларымыз бир дем кимин соңланып баряр.
10Етмиш йыл – өмрүмизиң гүнлери,
сегсен йыл – эгер болайсак гүйчли,
оларың иң ягшысы гечйәр азап билен күлпетде,
басым гечйәр, биз ёк болуп гидйәрис+.
11Ким Сениң гахарыңың гүйҗүни билйәр?
Газабыңың вехимине дүшүнйән бармы?
12Йүрегимизиң парасатлы болары ялы,
санамагы өврет гүнлеримизи+.
13Долан, я Реб! Хачана ченли биз гарашмалы?
Өз бенделериңе эт Сен рехими!
14Узаклы гүн шатланып, бегенер ялы,
ир сәхерде садык сөйгиң билен
бизи хошвагт эйле.
15Мушакгат чекдирен гүнлериңиң,
яманлык гөрен йылларымызың
өвезини долуп, бизи шат эйле.
16Сениң ишиң аян болсун бенделериңе,
шан-шөхратың – оларың чагаларына.

17Худайымыз Таңрың мерхемети биз билен болсун.

Хайырлы эт эллеримизиң ишини,
хава, эллеримизиң иши хайырлы болсун!+

90-нҗы мезмур

90^1Бейик Худайың пенасында яшаян ынсан
Гудратыгүйчлиниң көлегесини месген эдинер+.
2Реббе диерин: «Мениң пенам хем-де беркитмәм,
мениң Худайым, өзүмиң бил баглаяным»+.
3Ол халас эдер сени авчың торундан
хем-де хеләклейҗи мергиден+.
4Ол перлери билен сени басырар;
ганатларының астында пена тапарсың,
Онуң вепадарлыгы галкан, совутдыр+.
5Горкмарсың гиҗәниң ховп-хатарындан
я-да гүндиз учян пейкамдан,+
6түмлүкде ассырынлык билен гелйән мергиден
я гүнортан чагы тоздурян вейранчылыкдан.
7Гапдалыңда мүң адам,
сагыңда он мүң адам йыкылар,
эмма бу затлар саңа янашмаз.
8Сен гөзлериң билен йөне гарарсың,
эрбетлериң җезаларыны гөрерсиң+.
9Чүнки сен Реббе: «Мениң пенамсың» дийип,
Бейик Худайы өзүңе месген эдиндиң+.
10Шоңа гөрә яманлык саңа асла янашмаз,
бела-бетер чадырыңың янына гелмез+.
11Сени әхли ёлларыңда горамак үчин,
перишделерине сен бабатда Ол эмр эдер.
12Аягың даша бүдремез ялы,
олар сени эллеринде гөтерер+.
13Арсланы, йыланы сен депгиләрсиң,
ёлбарсы, алахөврени сен басгыларсың+.
14Реб диййәр:
«Мени сөййәнлери халас эдерин,
адымы билйәнлере пена боларын+.
15Мени чагыранларында җогап берерин.
Мушакгатларда олар билен боларын,
азат эдип, шан-шөхрата бесләрин+.
16Олара узак өмүр багыш эдерин
олара халас эдишими Мен гөркезерин»+.

91‑нҗи мезмур

91^1Мезмур. Сабат гүни үчин нагма.

2Я Реб, не аҗайып Саңа шүкүрлер этмек,
я Бейик Худай, адыңа нагмалар айтмак!+
3-4Он киришли гуралда ве арфада,
лирада мукамлар чалып,
гиҗе-гүндиз сөйгиңи,
вепадарлыгыңы беян эйлемек!
5Чүнки, я Реб, ишлериң билен мени шат этдиң,
эллериңиң ишлерине шатланып нагма айдарын.
6Я Реб, ненең бейик Сениң ишлериң!
Гаты чуңдур Сениң ой-пикирлериң!+
7Кемакыл адам муны билмейәр,
акмак муңа хич дүшүнмейәр.
8Эмма эрбетлер от дей гөгерселер-де,
беткәрлер гүллеселер-де,
олар бакы вейранчылыга хөкүм эдилен.
9Эмма Сен, я Реб, бакы белентсиң+.
10Ине, я Реб, душманларың,
Сениң душманларың, йитип гидерлер,
ине, әхли беткәрлер даргадыларлар.
11Сен мени ябаны өкүз дек кувватлы этдиң,
башыма тәзе яг гуюп, мени сайладың+.
12Душманымың еңлишини гөрди гөзлерим,
маңа гаршы галянларың хеләк болшуны
эшитди мениң гулагым+.
13Догры адамлар палма агаҗы дей паҗарлар,
Ливаның кедр дарагты дей бой алар+.
14Олар экилендир Реббиң өйүнде,
гүллейәрлер Худайымызың ховлуларында+.
15Олар гарраса-да, миве гетирйәрлер,
элмыдама ширели хем-де яшылдыр.
16Олар: «Реб догрудыр, Ол мениң гаям,
Онда нәхаклык ёкдур!» дийип айдарлар+.

92‑нҗи мезмур

92^1Реб хөкүм сүрйәр,

Ол шөвкете бесленен.

Реб гудрата бесленен, оны гушанан –
дүнйә бина эдилен, асла сарсмаз Ол+.

2Сениң тагтың овалдан бина эдилен,

Сен барсың эзелден бәри+.

3Я Реб, силлер бейгелди,
силлер өз сесини гаталтды,
силлер гүввүлдисини артдырды+.

4Эмма әгирт сувлар сесинден,
кувватлы деңиз толкунларындан,
бейикдәки Реб хас кувватлыдыр+.

5Сениң дүзгүнлериң өрән әхтибарлыдыр.

Я Реб, мукаддеслик өйүңе бакы махсусдыр.

93‑нҗи мезмур

93^1Я Реб, өч алян Худай,
нуруңы сач, эй, өч алян Худай!+
2Галк, эй, ер йүзүниң Казысы,
текепбирлере пәлине гөрә бер җезасыны!+
3Я Реб, эрбетлер хачана ченли,
хачана ченли эрбетлер дабараланар+?
4Улумсылык сачяр оларың агзы,
өвүнйәр беткәрлериң хеммеси.
5Я Реб, олар халкыңы эзйәр,
Сениң миллетиңе эҗир чекдирйәр+.
6Олар дул хатыны, гелмишеги өлдүрйәр
хем-де етимлериң ганына галяр+.
7Диййәрлер: «Реб гөрмейәр.
Якубың Худайы дыкгат бермейәр»+.
8Дүшүниң, эй, халкың кемакыллары,
эй, акмаклар, хачан боларкаңыз пайхаслы?
9Гулагы ярадан, хей, эшитмезми?
Гөзе шекил берен, хей-де, гөрмезми+?
10Миллетлери тоба гетирйән,
ынсаныете билим өвредйән җеза бермезми+?
11Реб билйәр ынсанларың пикирлерини
хем-де бу пикирлериң паныдыгыны.
12Я Реб, Сениң тербиелейән ынсаның,
Өз кануныңы өвредйән ынсаның нәхили багтлы!+
13Сен эрбетлериң габры тайяр болянча,
бу ынсаны мушакгатлык дөврүнде
аман галдыряң.
14Чүнки Реб Өз халкыны ташламаз,
Ол сайлан халкыны асла терк этмез+.
15Чүнки адалат догрулыга доланар,
йүреги догрулар хем оңа эерер.
16Мениң үчин эрбетлериң гаршысына ким галар?
Мениң үчин беткәрлере ким гаршы дурар?
17Эгер Реб көмекчим болмадык болса,
җаным габрың үмсүмлигине эййәм гөчерди+.
18«Аягым бүдрейәр» диен махалым,
мени, я Реб, садык сөйгиң голдады.
19Йүрек гайгыларымың артан махалы,
Сениң теселлиң җаныма рахатлык берйәр.
20Зулум канунларыны дүзйән эрбет хөкүмдарлар,
эйсем Саңа яран болуп билерми?
21Олар догры ынсаның җанына гаршы
дил бирикдирйәрлер,
бигүнәни өлүме хөкүм эдйәрлер+.
22Эмма Реб болды мениң беркитмәм,
Худайым – пена эдинен гаям+.
23Ол оларың яманлыгыны өзлерине гайтарар,
олары эрбетликлери үчин гырып түкедер;
Худайымыз Реб олары гырып түкедер.

94‑нҗи мезмур

94^1Гелиң, Реббе нагма айдалы,
халас эдйән гаямыза шатланып, айдым айдалы+.
2Шүкүрлеримиз билен хузурына баралы,
алкыш айдымларыны айдып, Оңа хешелле какалы.
3Чүнки Реб бейик Худайдыр,
әхли худайларың бейик Шасыдыр+.
4Онуң элиндедир ер чуңлуклары,
Онуңкыдыр дагың чүр депелери.
5Деңиз Онуңкыдыр, чүнки Ол яратды оны,
гуры ере шекил берди Онуң эллери+.
6Гелиң, сежде эдип, тагзым эдели,
бизи ярадан Реббиң өңүнде дыза чөкели+.
7Чүнки Ол бизиң Худайымыздыр,
биз Онуң өрүсиниң халкыдырыс,
Онуң элиндәки гоюнлардырыс.
Бу гүн сиз Мениң сесими эшитсеңиз:+
8«Мерибада, ол гүн Маса чөлүндәки дей,
сиз гататмаң йүрегиңизи.
9Ол ерде аталарыңыз Мени барлады,
эденлерими гөрсе-де, Мени сынады[*].
10Кырк йыллап шу несли Мен йигренч сайдым.
Дийдим: „Бу халкың йүреги Менден узакдыр,
Мениң ёлларымдан йөрейән дәлдир“.

11Шоңа гөрә, олар дынчлык меканыма гирмезлер дийип,

Өз газабымда Мен касам этдим»+.

95‑нҗи мезмур

95^1⚫Реббе тәзе нагма айдың,

Реббе нагма айт, эй, тутуш ер йүзи!+

2Реббе нагма айдың,

Онуң адына алкышлар окаң,
халас эдйәндигини гүнсайын бушлаң+.

3Миллетлере ыглан эдиң шан-шөхратыны,
әхли халклара – гудратлы ишлерини+.

4Чүнки Реб бейик, Ол белент сена мынасып,
бизиң сеждәмизе диңе Ол лайык.

Ол миллетлериң худайларындан хас вехимлидир+.

5Халкларың бар худайлары йөне бир бутдур,
эмма гөклери Реб ярадандыр+.

6Онуң хузурындадыр хормат, шан-шөхрат,

Онуң меканындадыр гөзеллик, кувват.

7Эй, халкларың тирелери, Ребби васп эдиң,

Реббиң шөхратыны, гүйҗүни өвүң+.

8Реббиң адына лайык шөхраты бериң,
гурбанлык гетирип, ховлуларына гириң.

9Реббе шанлы мукаддеслигинде сиз сежде эдиң,
эй, ер йүзүндәкилер, Онуң өңүнде титрәң+.

10Миллетлер арасында сиз шуны айдың:

«Реб – Патыша!

Берк беркарар эдилди дүнйә,
ол сарсмаз асла.

Ол йүз гөрмезден халклара казылык эдер»+.

11Гой, гөклер бегенсин,
ер хем шатлансын.

Деңиз ве онуң ичиндәкилериң әхлиси, гой, гүввүлдешсин+.

12Мейдан ве ондакы бар затлар шатлыкдан җошсун.

Шонда токай агачлары Реббиң өңүнде
13нагмалар айдар, чүнки Ол гелйәр;
Ол дүнйә казылык этмәге гелйәр.
Ол дүнйә догрулык билен,
халклара Өз вепадарлыгы билен казылык эдер+.

96-нҗы мезмур

96^1Реб хөкүм сүрйәр, гой, ер шатлансын,
хемме адалар, гой, бегенишсин+.

2Онуң даш-төвереги – булут ве түмлүк,
тагтының дүйби – догрулык хем-де адыллык+.

3Онуң өңүнден от-алав йөрейәр,
төверекдәки душманларыны яндыряр+.

4Йылдырымлары дүнйәни ягтыландыряр,
ер йүзи гөрйәр хем галпылдаяр+.

5Даглар мум дек эрейәр Реббиң өңүнде –
тутуш ер йүзүниң Таңрысының өңүнде+.

6Гөклер Онуң догрулыгыны җар эдйәр.

Әхли халклар Онуң шан- -шөхратыны гөрйәр+.

7Бидерек бутларына магтанып,
шекиллере сежде эдйәнлер утандырыляр.

Оңа тагзым эдиң, эй, әхли худайлар!+

8Я Реб, Сениң карарларыңы

Сион[*] эшидип, шадыян боляр,

Яхуданың гызлары хем бегенйәр+.

9Я Реб, Сен ер йүзүнде иң бейигисиң,
әхли худайлардан беленде чыкарылансың+.

10Эй, Ребби сөййәнлер, яманлыгы йигрениң!

Ол садыкларының җанларыны аман саклаяр,
олары эрбет адамың элинден халас эйлейәр+.

11Нур догуляр догрулар үчин,
шадыянлык – йүреги догрулар үчин+.

12Эй, догрулар, Ребде шатланың,
мукаддес адына шүкүрлер эдиң+.

97‑нҗи мезмур

Мезмур

1Реббе тәзе нагманы айдың,
чүнки Ол гудратлы ишлери этди.

Голы, мукаддес голы,

Оңа еңиш гетирди+.

2Реб Өз еңшини аян эйледи,
миллетлериң назарында догрулыгыны аян эйледи.

3Худай ысрайыл халкыны сөййәр,

Ол хемише Өз халкына вепадар.

Дүнйәниң дөрт күнҗеги Худайымызың еңшини гөрди+.

4Эй, бүтин дүнйә, Реббе хешелле какың,
шатлык нагмасыны, алкышлар айдың+.
5Реббе лирада,
лирада овазлы алкышлар айдың.
6Сурнайың, шахың сеслери билен
Патышамыз–Реббиң өңүнде хешелле какың+.
7Гүввүлдешсин деңиз ве ондакыларың әхлиси,
дүнйә ве онда яшаянларың бары+.
8-9Реббиң өңүнде дерялар эллерин чарпсын,
байырлар җошгунлы нагмалар айтсын,
чүнки Ол ер йүзүне казылык этмәге гелйәр.
Ол догрулык билен дүнйә казылык эдер,
халклара йүз гөрмезлик билен казылык эдер++.

98‑нҗи мезмур

98^1Реб хөкүм сүрйәр, халклар, гой, галпылдасын!

Ол керуплар арасында тагт гуруп отыр, гой, ер титресин!+

2Реб Сионда бейикдир,
әхли халклардан бейгелдилендир+.

3Гой, олар өвсүнлер Сениң бейик, горкунч адыңы,

Сен – мукаддес хем-де гудратлы!

4Сен адалаты сөййән Патыша:

йүз гөрмезлиги, адалаты,
догрулыгы беркарар этдиң;
булары Якуп неслинде Сен амал этдиң+.

5Худайымыз Ребби бейгелдиң,

Онуң аягына йыкылып, сиз сежде эдиң:

мукаддесдир Ол!

6Руханыларының арасында Муса, Харун бар,

Ребби чагырянларың арасында Шамувел хем бар.

Олар Реббе дога этдилер, Ол җогап берди+.

7Ол олара булут сүтүнинден гүрледи,
олар Онуң берен дүзгүнини, парзларыны саклады+.

8Эй, Худайымыз Реб, Сен җогап бердиң.

Сен этмишлери үчин җеза берсең-де,
олар үчин багышлайҗы Худай болансың+.

9Худайымыз Ребби бейгелдиң,

Онуң мукаддес дагында сиз сежде эдиң.

Мукаддесдир Худайымыз Реб!+

99-нҗы мезмур

Шүкүр мезмуры

1Эй, бүтин ер йүзи, Реббе хешелле какың+.

2Реббе шатлык билен сиз гуллук эдиң,
нагма айдып, Онуң гашына барың.

3Ол Бейик Худайдыр, сиз муны билиң.

Ол бизи яратды, биз-де Онуңкы,
биз – өрүсиниң гоюнлары ве Онуң халкы+.

4Дервезелеринден гириң шүкүрлер билен,
ховлуларына – өвгүлер билен.

Оңа шүкүр эдиң, адына алкышлар айдың+.

5Чүнки Реб ягшы,

Онуң сөйгүси бакы,
вепадарлыгы – несиллербойы+.

100‑нҗи мезмур

Давудың мезмуры

1Мен садыклык ве адалат барада нагма айдарын,
я Реб, мен Саңа шатланып, нагма айдарын+.

2Мен кәмиллик ёлундан йөрәрин.

Вах, хачан гелеркәң мениң яныма?!

Өйүмде йүрек кәмиллигинде яшарын+.

3Гөз алнымда яман зада мен ёл бермерин,
гүнә этмеги мен йигренйәрин,
гүнә маңа янашмаз.

4Йүрек азгынлыгындан дашда боларын,
яманлыга шәрик болмарын.

5Гизлинликде якынына төхмет атаны вейран эдерин,
гөзи ер гөрмейәне, текепбир йүреклә чыдап билмерин+.

6Юрдуң садыкларының маңа ёлдаш болары ялы,
мен олара мәхир билен гарарын.

Мениң гуллугымда
кәмиллик ёлунда гезйәнлер дурар.

7Хилегәрлик эдйән мең өйүмде яшамаз,
ялан сөзлейән гашымда дурмаз.

8Реббиң шәхеринден беткәрлери ковмаклык үчин,
сәхерсайын юртдакы эрбетлери вейран эдерин+.

101‑нҗи мезмур

101^1Дерде батан ве арзыны Реббиң өңүне дөкйән гөргүлиниң догасы+

2Я Реб, догамы эшит,
Саңа етсин мениң перядым.
3Кын гүнүмде менден йүзүңи совма,
гулак гой маңа,
чагыран гүнүмде маңа тизрәк җогап берсене.
4Чүнки гүнлерим түссе дей йитйәр,
сүңклерим туташан одун дек яняр+.
5Йүрегим яралы, от дек гурады,
менде чөрек иймәге ысгын галмады+.
6Иңңилдимиң зарындан яңа,
мениң дерим сүңклериме япышяр.
7Мен чөл-беевандакы бир хүви ялы,
харабалыкдакы бир байгуш ялы+.
8Гөзүме асла гелмейәр укы,
мен үчекдәки ялңыз гушҗагаз ялы.
9Узаклы гүн душманларым мени яңсылаярлар,
үстүмден гүлйәнлер адымы нәлетлейәрлер+.
10-11Сениң гахар-газапларың зерарлы,
күли чөрек кимин иййәрин,
гөзяшларым гарылан ичги ичйәрин.
Сен мени гөтерип, гыра ташладың+.
12Агшам көлегеси дей мениң гүнлерим,
мен от кимин саралып солдум+.
13Сен болса, я Реб, тагтда отырсың бакы,
Сениң адың довам эдер несиллербойы+.
14Сен галкарсың, Сиона рехим эдерсиң,
чүнки оңа мерхемет этмек вагтыдыр;
етип гелди белленен вагт+.

15Сениң бенделериң онуң дашларыны эзиз гөрйәрлер,
онуң вейранлыгына хайпы гелйәрлер+.

16Миллетлер горкар Реббиң адындан,
дүнйә шалары горкар Онуң шан-шөхратындан+.

17Себәби Реб Сионы гайтадан гурар,
шан-шөхратында Ол пейда болар+.

18Дыкгат берер пукараның догаларына,
әсгермезлик этмез оларың дога-дилегне.

19Инди догулҗаклар Ребби шөхратлар ялы,
гой, бу гелҗек несил үчин язгы эдилсин+.

20-21Чүнки туссагларың ахы- -зарыны эшитмек үчин,
өлүме хөкүм эдиленлери бошатмак үчин,
Реб мукаддес белентлигинден ашак серетди,
Ол гөклерден ере назар айлады++.
22-23Ол халклар, шалыклар
Реббе сежде этмәге үйшенлеринде,
Сионда Реббиң адыны,
Иерусалимде шан-шөхратыны
ыглан этсинлер дийип, шулары этди+.
24Ол орта ёлда мени тапдан дүшүрди,
Ол мениң гүнлерими гысгалтды.
25Диййәрин: «Эй, мениң Худайым,
өмрүмиң ярында дүнйәден алма.
Сениң йылларың довам эдйәр несиллербойы»+.
26Сен гадымыетде ериң бинядын тутдуң,
гөклер хем Сениң эллериңиң ишидир+.
27Олар йитип гидер, Сен болса довам эдерсиң,
олар көне эгинбаш кимин даргап гидерлер;
Сен олары эгинбаш кимин чалшарсың,
олар гечип гидерлер+.
28Эмма Сениң шол өңкүлигиң,
соңы ёкдур Сениң йылларың+.
29Сениң бенделериңиң чагалары асуда яшар,
оларың зүрятлары хузурыңда беркарар болар+.

102‑нҗи мезмур

Давудың мезмуры

1Реббе алкыш айт, эй, мениң көңлүм,
мукаддес адыны алкышла, эй, тутуш җан-багрым+.

2Реббе алкыш айт, эй, мениң җаным,
Онуң эден ягшылыкларыны асла унутма.
3Әхли гүнәлериңи Ол багышлаяр,
әхли дертлериңе Ол шыпа берйәр+.
4Өмрүңи габырдан халас эйлейәр,
садык сөйги, мерхемет җыгасыны саңа гейдирйәр+.

5Сени өмүрбойы ягшылыклар билен Ол разы эдйәр:

бүргүдиңки ялы тәзеленйәр сениң яшлыгың+.
6Реб эзиленлериң әхлиси үчин
берҗай эдйәр хак-адалаты.
7Ол Муса гөркезди Өз ёлларыны,
ысрайыл халкына – Өз ишлерини.
8Реб рехимдар ве мерхеметли,
садык сөйгә бай ве гиң гөвүнли,+
9Ол бизи хемише язгарып дурмаз,
Өз гахарыны бакы сакламаз+.
10Ол бизе гүнәлеримизе гөрә гаранок,
языкларымыза гөрә Ол гайтаранок+.
11Чүнки гөклер ерден нәхили белентде болса,

Реббиң садык сөйгүси Ондан горкянлара шонча-да бейик+.

12Гүндогар гүнбатардан нәхили узакда болса,
шонча-да Ол гүнәлеримизи бизден айыряр+.
13Атаның өз огулларына рехим эдиши кимин,
Реб хем Ондан горкянлара эдйәр рехими+.
14Чүнки ничик ярадыландыгымызы Ол билйәр,
бизиң бир топракдыгымыз ядына дүшйәр+.
15Ынсан өмри ота меңзейәр,
мейдан гүли кимин олар гүллейәр,+
16үстүнден шемал өвүсйәр: ол хем ёк боляр;
өңки ери оны инди хич танамаяр+.
17-18Эмма Ребден горкянлар үчин,
эзелден эбедә ченли довам эдйәр Онуң сөйгүси.
Реббиң әхтини саклап,
буйругыны берҗай эдйәнлер үчин,
Реббиң гутулышы довам эдйәр несиллербойы++.
19Реб тагтыны гөклерде беркарар этди,
Онуң шалыгы әхли ере хөкмүровандыр+.
20Эй, Реббиң эдермен перишделери –
Онуң буйрукларыны берҗай эдйәнлер,
Онуң айдан сөзүне табын болянлар,
Ребби алкышлаң!+
21Эй, Онуң ислегини берҗай эдип,
Оңа хызмат эдйән мелеклери,
Ребби алкышлаң!
22Эй, Онуң хөкүм сүрйән ерлериндәки
ярадан затларының әхлиси,
Ребби алкышлаң!
Эй, җаным, Ребби алкышла!

103‑нҗи мезмур

103^1Реббе алкыш айт, эй, мениң җаным!

Сен нәхили бейик, я Бейик Худайым!

Шөхрата, шөвкете бесленйәнсиң Сен!+

2Сен нуры дон кимин геййәң,
гөклери чадыр дек герйәң+.

3Сен отагларыңы сувларың үстүнде гуряң,
булутлары Өзүңе сөвеш арабасы эдинйәң,
елиң ганатларына мүнүп айланяң+.

4Сен илчилери еллер дек эдйәң,
эмелдарлары от-алав эдйәң+.

5Сен ери бинятларының үстүнде гурдуң,
ол сарсмаз асырларбойы+.

6Сен оны чуңлуклара беследиң,
даглар сувларың астында галды.

7Сувлар Сениң кәйинҗиңден ыза чекилйәр,
гүррүлдиңиң сесини эшидип, гачяр+.

8Олар даглардан ашып, җүлгелере –

Сениң олар үчин беллән ериңе инйәр.

9Сувлар гайдып ер йүзүни өртмесин дийип,
олар гечмесин дийип, бир серхет гойдуң+.

10Сен чешмелери җүлгелере акдыряң,
олар дагларың араларындан акяр.

11Әхли мейдан хайванларыны хем сува якяр,
гуланлары сувдан гандыряр.

12Гөк гушлары чешмелериң бойнунда месген тутуняр,
япракларың арасындан олар сайрашяр.

13Сен даглары белентликдәки месгениңден суваряң,

Сениң ишлериңиң мивесинден ер канагатланяр.

14Ынсанлар, маллар топракдан азыгыны эдинсин дийип,
олар үчин галла, отлар өсдүрйәң:+
15ынсан калбыны шатландырян шерабы,
онуң йүзүни ялдырадян зейтун ягыны,
ынсан йүрегине кувват берйән чөреги+.
16Реббиң агачлары –
Онуң отурдан Ливан кедрлери бол суварыляр.
17Ол ерде гушлар хөвүртгелейәр,
онуң чүр башында леглек хөвүртге гуряр.
18Белент даглар даг гечилери үчиндир,
байырлар торсуклара пенадыр+.
19Ол мөвсүмлери кесгитлемек үчин Айы яратды,
Гүн хем өз яшмалы вагтыны билйәр+.
20Гиҗе боляр Сен гараңкы дүшүрениңде,
әхли җеңңел хайванлары җанланяр шонда+.
21Ав үчин арсланлар арлаяр,
олар Худайдан рыскларыны дилейәр+.
22Гүн догяр, олар ыза чекилйәр,
сүренлерине гирйәр-де, ятяр;+
23ынсан өз ишине уграяр,
агшама ченли ол зәхмет чекйәр.
24Я Реб, Сениң ишлериң ненең көпсанлы!
Сен оларың барыны этдиң пайхаслы,
Сениң яраданларыңдан ер йүзи долы+.
25Ине, деңиз: ол әгирт ве гиң
ол ерде сан-саҗаксыз сүйрениҗилер,
улулы-кичили җандарлар бардыр.
26Ол ерде гәмилер йүзйәр,
деңиз ичре ойнасын дийип ярадан аждархаң-да бар.

27Рыскларыны вагтында берерсиң дийип,
оларың бары Саңа гарашяр+.

28Сен берйәрсиң – олар йыгнаяр,
элиңи ачярсың – нәз-ныгматдан дойяр+.

29Сен йүзүңи гизлейәрсиң – олар ховсала дүшйәр,
җанларыны алярсың – олар өз топрагына доланяр+.

30Җан берйән демиңи иберйәң – олар ярадыляр,

Сен ериң йүзүни тәзелейәрсиң+.

31Гой, Реббиң шөхраты эбеди болсун,

Реб Өз ишлери бабатда шадыян болсун+.

32Ол ере середйәр, ол хем титрейәр,
даглара элин дегирйәр – олар түтейәр+.

33Мен өмүрбойы Реббе нагма айдарын,
демим барка Худайыма алкыш окарын+.

34Мениң ойланмаларым, гой, Онуң гөвнүнден турсун,
чүнки мен Ребде шатланяндырын.

35Гой, гүнәлилер ер йүзүнден ёк болсун,
эрбет адамлар инди асла болмасын.

Реббе алкыш айт, эй, мениң җаным.

Реббе шан-шөхрат болсун!

104‑нҗи мезмур

104^1⚫Реббе шүкүр эдиң ве сежде эдиң,
халклар арасында Онуң ишлерини җар эдиң+.
2Оңа нагма айдың, Оны шөхратландырың,
әхли гудратлы ишлери барада сиз гүррүң бериң+.

3Реббиң мукаддес ады билен магтаның;

Оны агтарянларың йүреги шатлыкдан долсун.

4Реббе, Онуң кувватына сыгының,
дынгысыз Онуң хузурыны агтарың+.

5-6Эй, Реббиң бендеси Ыбрайымың зүряды,

Онуң сайланлары – Якубың несли!

Ятлаң Онуң гөркезен гудратларыны,
мугҗызаларыны, агзындан чыкан карарларыны+.

7Ол – Худайымыз Реб,

Ол тутуш ер йүзүне казылык эдйәр+.

8-9Ол әхтини, мүң несле берен сөзүни,

Ыбрайым билен эден әхтини,

Ысхага берен Өз вадасыны
элмыдама ятда саклаяр++.

10-11Дийди: «Мен сизе Кенган юрдуны,
мирасыңыза дүшен пай хөкмүнде берерин».

Муны Якуба тассыклады канун хөкмүнде,

Ысрайыла – мүдими әхт хөкмүнде+.

12Шонда олар аз санлыдылар,
гаты аз ве шол ерде гелмишекдилер+.

13Гечйәрдилер бир миллетден башга миллете,
бир шалыкдан – башга шалыга.

14Реб олары эзмәге хич ёл бермеди,
шолар себәпли Ол шалара кәеди+.

15Дийди: «Сайлап-сеченлериме сиз эл дегирмәң,
пыгамберлериме яманлык этмәң»+.

16Шонда Реб юрда ачлык дүшүрди,

Онуң әхли азыгыны вейран эйледи+.

17Өңлеринден бир адамы ёллады:

Юсуп гул эдилип сатылды+.

18Онуң аякларына зынҗыр урулды,
бойны демир халка салынды.

19Реббиң айданлары берҗай болянча,

Онуң сөзи Юсубы сынап барлады+.

20Патыша адам иберип, оны бошатды,
халкларың хөкүмдары оны азат эйледи+.

21-22Оңа эмелдарларының үстүнден ыгтыяр берип,
яшулуларына пайхас өвретсин дийип,
Юсубы өз өйүне хоҗайын этди,
тутуш мүлкүне хөкүмдар гойды+.
23Онсоң Ысрайыл Мүсүре гелди,
Якуп Хам юрдунда гелмишек болуп яшады+.
24Реб Өз халкыны җуда көпелтди,
олары душманларындан кувватлы этди+.

25Худай бенделериниң җанына каст этсинлер дийип,
душманларың йүрегинде Өз халкына йигренч дөретди+.

26Реб оларың арасына бендеси Мусаны
ве сечип-сайлан Харуныны ёллады+.

27Оларың арасында гөркездилер Реббиң аламатларыны,

Хам юрдунда – гудратларыны+.

28Реб гараңкы дүшүрди, юрды гараңкыратды,

Муса билен Харун Онуң сөзүнден чыкып билмеди+.

29Ол оларың сувуны гана өвүрди.

Оларың балыкларыны гырып ташлады+.

30Мүсүр юрды, хатда ша отаглары-да,
гурбагалардан дос-долы болды+.

31Реб буюрды, сиңек сүрүси гелди,
чиркейлер тутуш юртларыны долдурды+.

32Ол ягыш дерегине долы ягдырды,
тутуш юртларына ялынлы йылдырымлар чакдырды+.

33Реб үзүм багларыны, инҗир агачларыны урды,
юртларындакы агачлары чым- -пытрак этди.

34Ол буюрды: чекиртгелер,
сан-саҗаксыз ганат багламадык чекиртгелер
хүҗүм эйледи+.

35Олар Мүсүрдәки өсүмликлериң барыны ийди,
топрагының хасылыны ювутды.

36Реб өлдүрди Мүсүрдәки новбахарлары –
бар гүйч-кувватлары болан илкинҗи зүрятларыны+.

37Соңра Ысрайыллары ол ерден алтын-күмүшли эдип чыкарды,
оларың тирелериниң арасында бүдрән болмады+.

38Олар чыкып гайдансоңлар Мүсүр бегенди,
чүнки олар зерарлы үстлерине ховп- -хатар абанды+.

39Реб өртги хөкмүнде яйды булуды,
гиҗе ышык берсин дийип – алавы+.
40Диледилер, Ол бедене иберди,
гөгүң чөрегини болелин берди+.
41Ол гаяны ярды, сув чогуп чыкды,
ол чөлүстанлыкда деря дей акды+.
42Чүнки Өз бендеси Ыбрайыма
берен мукаддес вадасыны Ол яда салды+.
43Ол шатлык билен чыкарды Өз халкыны,
нагма билен чыкарды сечип-сайланларыны+.
44-45Олар Худайың парзларыны саклары ялы,
Онуң канунларыны берҗай эдери ялы,
башга миллетлериң юрдуны олара берди.

Олар шол халкларың экинлериниң хасылыны ордулар.

Реббе шан-шөхрат болсун!+

105‑нҗи мезмур

105^1Реббе шан-шөхрат болсун!

Шүкүр эдиң, чүнки Ол ягшы,

Онуң сөйгүси бакы+.

2Реббиң бейик ишлерини беян эдип билҗек бармыка?

Оңа лайык шан-шөхрат айдып билҗек бармыка?
3Адалаты гораянлар,
элмыдама догрулык эдйәнлер нәхили багтлы!+
4-5Я Реб, халкыңа мерхемет эдениңде,
мени яда сал.

Сениң сечип-сайланларыңың абаданлыгыны гөрүп билерим ялы,
халкыңың шатлыгына шатланып билерим ялы,
сайлан халкың билен биле магтанып билерим ялы,
олары халас эдениңде маңа көмек эт.

6Биз хем ата-бабаларымыз дей гүнә ишлери этдик,
языклы болдук, яманлык этдик+.

7Ата-бабаларымыз Мүсүрде гудратларыңа дүшүнмедилер,
болдан-бол садык сөйгиңи ятламадылар.
Гызыл деңзиң[*] якасында баш галдырдылар+.
8Эмма Ол гудратыны билдирмек үчин,
Өз адының хатырасына олары халас эйледи+.
9Ол Гызыл деңзе буюрды, ол хем гурады,
олары чуңлукдан гуры ерден кимин гечирди+.
10Олары душман элинден халас эйледи,
олары ягының пенҗесинден Ол азат этди+.
11Сувлар душманларының үстүни өртди,
олардан хич бири аман галмады+.
12Шонда Онуң сөзлерине уйдулар,
Оңа шөхрат нагмасыны айтдылар+.
13Эмма олар Онуң ишлерини тиз унутдылар,
Онуң маслахатына гарашмадылар+.
14Олар чөлде ачгөзлүге гөвүн бердилер,
чөл-бееванда Худайы сынап гөрдүлер+.
15Ол оларың дилеглерини битирди,
эмма үстлерине гыргын иберди+.
16Олар дүшелгеде Муса,
Реббиң руханысы Харуна гөрип болдулар+.
17Ер ярылып Датаны ялмап ювутды,
Абырамың топланышыгының үстүни өртди+.
18Оларың топланышыгында от алавлады,
эрбетлери ялын яндырды+.
19Олар Хорепде[*] өкүзиң хейкелини ясап,
гуйма бута сежде этдилер+.
20Олар Худайың шан-шөхратыны
от иййән өкүзиң шекилине чалышды+.
21-22Олар Худайы –
Мүсүрде бейик ишлери,
Хам юрдунда гудратлары ишлери,
Гызыл деңизде хайбатлы ишлери
эден Халасгәрлерини ятдан чыкарды+.
23Ол олары ёк этмек ховпуна салды,
эмма Муса, Онуң сайланы, Оңа төвелла этди,
Онуң яндырыҗы газабын совды+.
24Олар гөзел юрды әсгермедилер,
Онуң берен сөзүне ынанмадылар+.
25Өз чадырларында хүңүрдешдилер,
Реббиң сесини диңлемедилер.
26-27Шоңа гөрә, олары чөлде ёкларын дийип,
миллетлер арасындан зүрятларыны ёкларын дийип,
олары ер йүзүне даргатҗак дийип,
элини галдырып, Реб касам этди+.
28Соңра Багалпегор бутуна бил багладылар,
өлүлере багыш эдилен гурбанлыклары олар ийдилер+.

29Олар эденлери билен Ребби газапландырды,
мерги оларың башына инди.
30Шонда Пинехас дуруп төвелла этди,
мерги тогтады+.
31Бу оңа догрулык хөкмүнде
несиллербойы бакы сайылды+.
32Олар Мерибаның боюнда Ребби газапландырды,
Муса олар зерарлы оңайсыз ягдая галды+.
33Чүнки олар онуң рухуны гайгыландырды,
онуң дили ойланышыксыз сөзлери айтды+.
34Олар Реббиң буйранларыны берҗай этмедилер –
олар халклары ёкламадылар+.
35Гайтам миллетлере гарышып,
оларың дәп-дессурына эердилер+.
36Оларың бутларына хызмат этдилер,
бутлар хем олара дузак болдулар+.
37Олар өз огулларыны ве гызларыны
галп худайлара гурбан этдилер+.
38Олар огулларыны ве гызларыны
Кенган бутларына гурбан этдилер,
оларың бигүнә ганын дөкдүлер;
юрды ган билен харамладылар+.
39Эденлери билен харам болдулар,
өз ишлери аркалы зына этдилер.
40Реб Өз халкына гаршы газаба мүнди,
сайлап-сечен халкыны Ол йигренч сайды.
41Олары миллетлериң элине берди,
олары йигренйәрлер үстлеринден агалык сүрди+.
42Душманлары олара җебир чекдирди,
олары гүйч билен боюн эгдирди+.
43Ол энчеме гезек олары халас эйледи,
эмма олар пәллеринден яңа баш галдырдылар,
өз гүнәлери зерарлы кемсидилдилер+.
44Эмма Ол дат-перятларыны эшиден вагты,
оларың мушакгатларына назар айлады+.
45Оларың хатырасына Өз әхтини ядына салды,
садык сөйгүсиниң боллугына гөрә рехим эйледи+.

46Олары есир эденлериң калбына
олар бабатда рехим-шепагат салды+.

47Эй, Худайымыз Реб, бизи халас эт!

Мукаддес адыңа шүкүрлер эдер ялы,

Сениң шөхратыңа буйсанар ялы,
миллетлериң арасындан бизи топлап ал.

48Ысрайыл Худайы Реббе
эзелден эбедә ченли алкышлар болсун!

Әхли халк, гой, «Омын!» дийсин.

Реббе шан-шөхрат болсун!+

106-нҗы мезмур

БӘШИНҖИ КИТАП

(106 – 150‑нҗи мезмурлар)

106^1«Реббе шүкүр эдиң, чүнки Ол ягшы,
Онуң сөйгүси бакы!» –+
2дийип, Реббиң азат эденлери, гой, айтсын.
Ол олары душман элинден халас эйледи,+
3олары ят юртлардан йыгнап җемледи:
гүндогардан хем гүнбатардан
демиргазыкдан хем гүнортадан.

4Олар чөл-бееванда сергездан болды,
илатлы шәхере элтйән ёлы тапып билмеди.

5Ачлыгың, тешнелигиң дердинден яңа,
оларда ысгын-мыдар галмады.

6Олар мушакгатларында Ребби чагырды,

Ол хем гөргүлеринден халас эйледи.

7Олар месген тутар ялы шәхере барып етйәнчә,

Ол олары гөни ёлдан йөретди.

8Реббиң садык сөйгүси үчин,
адамзада эдйән аҗайып ишлери үчин,
гой, олар Оңа шүкүрлер этсин.

9Чүнки Ол тешне җаны гандыряр,
аҗыганы нәз-ныгматдан доюряр+.

10Олар гараңкылыкда ве түмлүкде яшады,
зынҗырлара, җебир-җепа багланды+.

11Чүнки олар Худай сөзүне табын болманды,

Бейик Худайың өвүдине әсгермезлик эдипди+.

12Реб агыр зәхмет аркалы олары боюн эгдирди:

йыкылдылар, асла ярдам берен болмады+.

13Олар мушакгатларында Ребби чагырды,

Ол хем гөргүлеринден халас эйледи.

14Олары гараңкылыкдан ве түмлүкден чыкарды,
оларың зынҗырларыны гырып ташлады.

15Реббиң садык сөйгүси үчин,
адамзада эдйән аҗайып ишлери үчин,
гой, олар Оңа шүкүрлер этсин.

16Чүнки Ол бүрүнч дервезелери чым-пытрак этди,
демир сөелери икә бөлүп ташлады+.
17Өз гүнәли ёллары ве этмишлери зерарлы,
акылсызлар җебир-җепалар чекди.
18Олар иймитиң ислендигини йигренди,
өлүм дервезелериниң агзына барды+.
19Олар мушакгатларында Ребби чагырды,
Ол хем гөргүлеринден халас эйледи.
20Ол сөзүни иберди ве шыпа берди,
олары габра инмекден халас эйледи+.
21Реббиң садык сөйгүси үчин,
адамзада эдйән аҗайып ишлери үчин,
гой, олар Оңа шүкүрлер этсин,
22шүкүр гурбанлыкларыны, гой, хөдүрлесин,

Онуң ишлерини шатлык нагмасында беян эйлесин+.

23Деңиздәки гәмилерде йүзйәнлер,
хайбатлы сувларда сөвда эдйәнлер
24Реббиң ишлерини,
чуңлуклардакы аҗайып ишлерини гөрдүлер:
25Ол буюрды-да, тупанлы гай турузды,
ол хем деңзиң толкунларыны галкдырды+.
26Гәмичилер гөге галды, чуңлуга инди,
горкудан яңа җанлары чыкара гелди.
27Серхош кимин ыранып энтирекледи,
акыл-хушлары башындан учды+.
28Олар мушакгатларында Ребби чагырды,
Ол хем гөргүлеринден халас эйледи.
29Ол тупаны асудалыга өвүрди,
деңиз толкунлары көшешди+.
30Шатландылар, чүнки үмсүмлик болды,
Ол оларың ислән гәми дуралгасына етирди.
31Реббиң садык сөйгүси үчин,
адамзада эдйән аҗайып ишлери үчин,
гой, олар Оңа шүкүрлер этсин.
32Олар халк җемагатында Оны бейгелтсин,
яшулулар меҗлисинде Оны шөхратландырсын.
33-34Реб юрт илатының эрбетликлери зерарлы,
дерялары өвүрйәр чөлүстанлыга,
сувуң гөзбашларыны – тешне топрага,
берекетли топрагы – шорлук ерлере++.
35Ол чөли өвүрйәр как көллерине,
гурак топрагы – сув гөзбашына+.
36Ол шол ерде ач-сувсузлары яшадяр,
олар хем яшамак үчин шәхер гуруняр.

37Олар мейданлара экин экйәр, үзүм багларыны отурдяр
хем-де болдан – бол хасылы аляр.

38Худайың берекеди аркалы олар көпелйәр,

Ол мал-гараларыны хич азалтмаяр+.

39Эмма мәтәчлер эзъет, мушакгат, хасрат зерарлы,
азалып, боюн эгдириленде,
40Ол шазадаларың үстүне бетнамлык гуйяр,
олары ёл-ёдасыз чөлде сергездан эдйәр+.
41Мәтәҗи болса гөргүлеринден дындыряр,
онуң машгаласыны сүри кимин көпелдйәр+.
42Йүреги догрулар муны гөрүп шатланяр,
эрбетлер болса агзыны юмяр+.
43Пайхасы болан муңа үнс берсин,
Реббиң садык сөйгүсини аңласын+.

107‑нҗи мезмур

107^1⚫Нагма. Давудың мезмуры

2Йүрегим сарсмаз, эй, Худай, сарсмаз мениң йүрегим:

мен нагмалар айдып, мукам чаларын+.

3Оян сен, эй, мениң йүрегим.

Ояның, арфа хем лира!

Мен даңы оярарын нагмалар билен+.

4Я Реб, халклар арасында Саңа шүкүр эдерин,
миллетлер арасында Саңа нагма айдарын.

5Чүнки Сениң сөйгиң гөклере етйәр,
вепалылыгың булутлара дирейәр+.

6Эй, Худай, гөклерден-де ёкары бейгел,
тутуш ер йүзүне долсун Сениң шөхратың!

7Өз сөййәнлериңиң гутулып билери ялы,
голуң билен халас эт, маңа җогап бер.

8Вада берди Худай Өз мукаддес өйүнден:

«Улы шатлык билен Мен Шекеми бөлерин
хем-де Сукот дересини өлчәрин+.

9Гилгат Мениңки, Манаша Мениңки,

Эфрайым – тувулгам,

Яхуда – патышалык хасам.

10Мовап – ювунмак үчин легеним,

Эдомың үстүне зыңарын Мен чарыгымы.

Пилишт топрагында еңиш дабарасы билен гыгырарын Мен».

11Берк гала ким мени элтер?

Мени Эдома ким алып гидер?

12Эй, Худай, эйсем Сен бизи рет эдәйдиңми?

Эй, Худай, инди гошунларымыз билен гитҗек дәлми Сен?

13Душманларымызы еңмәге бизе көмек эт,
себәби ынсан көмеги бидерек затдыр+.

14Худай аркалы еңиш газанарыс,
душманларымызы депелеҗек Олдур.

108‑нҗи мезмур

108^1Айдымчылар топарының ёлбашчысына. Давудың мезмуры

Дымма, эй, сенамың Худайы!+

2Чүнки эрбетлер, хилегәрлер маңа гаршы агзыны ачып,
яланчы диллери билен гаршыма олар геплейәр+.
3Олар йигренч сөзлери билен мени гуршаяр,
себәпсиз ере мениң билен урушяр+.
4Мен олар үчин дога-дилег эдйәрин,
олар болса сөйгиме дерек мени язгаряр.
5Олар ягшылыгыма яманлык эдйәр,
сөйгиме дерек мени йигренйәр+.
6Олар шейле диййәр:
«Гой, онуң гаршысына эрбет адам чыксын,
гаралавҗы онуң сагында дурсун+.
7Ишине гараланда, айыплы чыксын,
онуң дога-дилеги гүнә сайылсын+.
8Онуң гүнлери санлыҗа болсун,
башга онуң орнуны алсын+.
9Онуң чагалары, гой, етим болсун,
аялы хем дул болуп галсын+.
10Чагалары энтәп, гой, гедай гезсин,
харабалыкларындан чыкарылып, чөрек дилесин+.
11Сүйтхор онуң бар задыны гарбасын,
агыр зәхметиниң рәхнетини кесеки гөрсүн.
12Хич ким оңа, гой, мерхемет этмесин,
етимлерине хич кимиң хайпы гелмесин.
13Гой, онуң несли кесилсин,
гелҗекки несилден онуң ады, гой, өчүрилсин+.
14Аталарының гүнәси элмыдама Реббиң өңүнде,
гой, ятланылсын,
эҗесиниң языгы өчүрилмесин!+

15Гой, гүнәлери элмыдама Реббиң өңүнде болсун,
ер йүзүнде ятланмаз ялы, гой, Ол оны кесип ташласын+.

16Чүнки ол мерхемет этмеги яда салмады,
гайтам гарыбы, мәтәҗи, йүреги гамлыны
өлдүрҗек болуп, олары ызарлап гезди.

17Ол гаргышы сөйди; гой, гаргышы өз башындан инсин,
ол хич киме ягшылыгы арзувламады,
гой, оңа-да хич ким ягшылыгы арзув этмесин!

18Ол гаргышы дон эдип гейди:

гой, ол сув кимин сиңсин онуң тенине,
яг кимин – онуң сүеклерине+.

19Шоңа гөрә, гой, ол эшик кимин оны доласын,
гүнде гушанян гушагы болсун».

20Гой, Реббе мени яманлаянларың,
җаныма гаршы сөз айдянларың алҗак алмыты
шулар дей болсун.
21Эмма Сен, эй, Хөкмүрован Реб,
мениң бәхбидими ара Өз адың хатырасына

Садык сөйгиңиң ягшыдыгы себәпли, мени халас эт+.

22Чүнки мен гарып ве мәтәчдирин,
эзъет чекйәр мениң йүрегим+.

23Агшам көлегеси дек йитип гидйәрин,
олар мени чекиртге дей какярлар+.

24Агыз беклемеден яңа дызымың кувваты гачды,
гөврәм ягсызлыкдан яңа хорланып галды.

25Мени яманлаянлара болдум бир гүлки,
мени гөренлеринде яйкаяр олар башыны.

26Я Реб, Худайым, маңа көмек эт,

Өз садык сөйгиң хатырасына мени халас эт.

27Билсинлер бу ишде Сениң элиң бардыгыны,
я Реб, муны Сениң эдендигиңи.

28Гой, олар гаргаберсин, эмма Сен ак пата берерсиң!

Олар баш галдыряр, эмма масгара болар,
Сениң бендәң болса шадыян болар.
29Мени язгарянлар бетнамлыга бүренсин,
гой, олар рысвалыгыны дон эдип гейсин+.
30Мен Реббе көп шүкүр этҗек,
улы җемагатда Оны шөхратландырҗак.
31Чүнки Ол мәтәҗиң сагында дуряр,
оны өлүме хөкүм эдйәнлериң элинден халас эйлейәр+.

109-нҗы мезмур

Давудың мезмуры

1Худай реббиме[*] шейле сөзледи:

«Душманларыңы аяк астына салянчам,

Мениң сагымда отур»+.

2Реб Сиондан[*] узадар шалык хасаңы,
душманларыңа йөрет сен өз хөкүмиңи+.

3Сөвеш гүнүңде герчеклериң
мукаддес шөхрата бесленип, мейлетин болар,
яшлыгың сәхер чыгы дей доланып гелер.

4Реб ант ичди, Ол ондан дәнмез:

«Мәликсадык дереҗесиндәки
мүдимилик руханысың сен»+.

5Таңры сениң тарапдарыңдыр:

Ол газаба мүнен гүнүнде
шалары күл-пеекун эдер+.

6Реб миллетлере хөкүм чыкарар,
оларың юрдуны ләшлеринден долдурар.

Ол тутуш ериң йүзүнде
баштутанлары күл-пеекун эдер+.

7Сен болса ёлдакы чешмеден ичип,
өз башыңы белент тутарсың.

110-нҗы мезмур

110^1Реббе шан-шөхрат болсун!

Алеф

Мен догруларың меҗлисинде ве җемагатда

Бет

тутуш калбым билен Реббе шүкүр эдерин+.

Гимел

2Бейикдир Реббиң ишлери,

Далет

олары агтаряр бар мушдаклары+.

Хе

3Онуң иши дабарадан, шөхратдан долы,

Вав

Онуң догрулыгы довам эдйәр эбеди+.

Зайин

4Ол ятдан чыкмаҗак гудратлы ишлери этди,

Ḥэт

Реб мерхеметли хем-де рехимли+.

Ṭэт

5Ол Өзүнден горкянлара берйәр рысгалы,

Ёд

эден әхти ядындадыр мүдими+.

Каф

6Ол халкына ишлериниң гудратыны гөркезди:

Ламед

миллетлериң мирасыны олара берди.

Мем

7Онуң эллериниң ишлери вепалы ве адалатлы,

Нун

Онуң бар буйруклары ыгтыбарлыдыр.

Самех

8Эллериниң ишлери беркарар эдилди асырларбойы,

Ğайин

вепалылык ве догрулык оларың бинятлары.

Пе

9Реб Өз халкыны халас эйледи,

Тсади

Өз әхтини бакы буюрды;

Онуң ады мукаддес хем-де вехимли+.

Реш

10Ребден горкмак – даналык башы,

Шин

муны амал эдйәнлериң дүшүнҗелери догры.

Тав

Онуң сенасы довам эдйәр асырларбойы+.

111‑нҗи мезмур

111^1Реббе шан-шөхрат болсун!

Алеф

Ребден горкян,

Бет

буйрукларындан леззет алян нәхили багтлы!+

Гимел

2Онуң зүряды юртда кувватлы болар,

Далет

догруларың несли берекет тапар+.

Хе

3Болелинлик, байлык онуң өйүнде болар,

Вав

догрулыгы довам эдер асырларбойы+.

Зайин

4Догры ынсан үчин хатда гараңкыда нур догар,

Ḥэт

ол мәхрибан, догручыл ве рехимлидир+.

Ṭэт

5Җомарт, карз берйән ынсан говудыр,

Ёд

ол ишлерини адалатлы ёла гойяндыр+.

Каф

6Чүнки догры ынсан хич хачан сарсмаз,

Ламед

мүдимилик ол унудылмаз+.

Мем

7Ол шум хабардан горкмаз,

Нун

Реббе бил баглап, йүреги сарсмаз+.

Самех

8Онуң йүреги мәкәм,

Ğайин

ол асла эйменмез,
иң соңунда душманларының еңлишин гөрер+.

Пе

9Ол сахылык билен пайлады, мәтәҗе берди,

Тсади

онуң догрулыгы довам эдер эбеди,
ат-абрайы билен биле артяр кувваты+.

Реш

10Эрбет адам муны гөрүп, газаба мүнйәр,

Шин

дишини гыҗаяр ве рухдан дүшйәр;

Тав

эрбет адамың гөвүн ислеглери пуч болар+.

112‑нҗи мезмур

112^1Реббе шан-шөхрат болсун!
Эй, Реббе хызмат эдйәнлер, шөхратландырың,
Реббиң адына шан-шөхрат болсун!
2Шиндиден эбедә ченли
Реббиң ады алкышлы болсун!+
3Гүнүң догян еринден батян ерине ченли,
Реббиң адына шан-шөхрат болсун!+
4Реб әхли миллетлерден белентде,
Онуң шан-шөхраты гөклер үстүнде+.
5Эйсем Худайымыз Реб кимин бармы?
Ол гөклерде отуран болса-да,+
6эглип, гөге, ере назар айлаяр+.
7Ол гарыплары ерден галдыряр,
мәтәчлери күл ичинден чыкаряр,+
8олары шазадаларың янында,
Өз халкының шазадалары билен отурдяр.
9Өнелгесиз аялың өйүни дикйәр,
оны чагаларына гувандырып, багтыяр эдйәр.
Реббе шан-шөхрат болсун!+

113‑нҗи мезмур

113^1Ысрайыл Мүсүрден чыкып гайданда,

Якуп несли дили башга халкдан гайданда,+

2Яхуда Худайың мукаддес өйүне,

Ысрайыл хем Онуң шалыгына өврүлди.

3Деңиз гөрүп, өкҗе гөтерди,

Иордан дерясы терс угра акды+.

4Даглар бөкҗеклешди гочлар ялы,
депелер хем – гузулар ялы+.

5Эй, деңиз, нәме үчин гачдың?

Эй, Иордан дерясы, нәме үчин терсине акдың?

6Эй, даглар, нәме үчин бөкҗеклешдиңиз сиз гочлар ялы,
депелер хем – гузулар ялы?
7-8Гаяны сув ховзуна өвүрйән,
чакмак дашы сув гөзбашына өвүрйән
Реббиң өңүнде,
Якуп Худайының өңүнде титре, ер йүзи!++

9Бизе дәл, я Реб, бизе дәл,
сөйгиң ве вепадарлыгың хатырасына
шан-шөхрат бер Сен Өзүңе!
10«Ханы оларың Худайы?» дийип,
нәме үчин миллетлер айтсын?!+
11Бизиң Худайымыз гөклерде
Ол гөвнүниң ислән задыны эдйәр+.
12Миллетлериң бутлары күмүш, тылладыр,
олар ынсан эллериниң ишидир+.
13Оларың агзы бар, йөне гүрлемейәр,
гөзлери бар, йөне гөрмейәр+.
14Гулаклары бар, йөне эшитмейәр,
бурунлары хем ыс-кок алмаяр.
15Эллери бар, йөне хич зат дуймаяр,
аяклары бар, йөне йөремейәр,
богазларындан сес-үйн чыкмаяр+.
16Шолар дек болар олары ясанлар,
ве олара бил баглан әхли ынсанлар+.
17Эй, Ысрайыл, Реббе бил багла!
Ол сениң көмегиң хем-де галканың.
18Эй, Харуның несли, Реббе бил багла!
Ол сениң көмегиң хем-де галканың+.
19Эй, Ребден горкян, Оңа бил багла!
Ол сениң көмегиң хем-де галканың.
20Реб бизи ядына салды,
Ол бизе ак пата берер.
Ол Ысрайылың неслине ак пата берер,
Ол Харуның неслине ак пата берер.
21Ребден горкянлара,
улы-кичә ак пата берер;
22гой, Реб сизи хем-де
зүрятларыңызы көпелтсин;+
23гой, гөги-ери ярадан Реб
сизе ак пата берсин.
24Гөклер Реббиңкидир,
ери болса Реб ынсан огулларына берди.
25Мерхумлар, габра инйәнлериң хич бири
Ребби шөхратландырмаяр+.
26Эмма шиндиден эбедә ченли,
биз Реббе айтҗак алкышы.
Реббе шан-шөхрат болсун!+

114‑нҗи мезмур

114^1Ребби сөййәрин,
чүнки Ол эшитди сесими, дат-перядымы+.

2Ол маңа гулак гояндыгы себәпли,

Оны чагырарын мен өмүрбойы.

3Өлүм танаплары маңа оралды,
өлүлер дүнйәсиниң сүтемлери үстүме инди,
мени җебир-җепа, гам-гусса басды+.

4Мен шонда чагырдым Ребби:

«Я Реб, ялбарярын, халас эт мениң җанымы!»

5Реб догры ве мерхеметли,
бизиң Худайымыз рехимли+.

6Реб гораяр сада ынсаны,
тапдан дүшенимде, Ол мени халас эйледи.

7Рахатлыгыңа өврүл, эй, мениң җаным,
чүнки Реб саңа җомартлык этди+.

8Сен өлүмден халас этдиң җанымы,
гөзяшлардан – мениң гөзүми,
бүдремекден – аякларымы+.

9Мен дирилер диярында

Реббиң хузурында гезерин+.

115‑нҗи мезмур

115^1«Эҗирлерим җуда көп» дийип гүрледим,
йөне шонда-да мен иман этдим+.
2Ховсала дүшен вагтымда:
«Әхли ынсанлар яланчы» дийдим+.
3Реббиң маңа эден ягшылыкларының
өвезини нәдип долайын+?
4Гутулыш пыяласыны галдырып,
Реббим дийип Оны чагырарын.
5Бүтин халкының өңүнде
Реббе эден касамларымы берҗай эдерин+.
6Реббиң садыкларының өлүми
Онуң үчин нәхили агыр!+
7Я Реб! Мен Сениң бендәң,
мен Сениң бендәң, Сениң гырнагың оглы;
Сен зынҗырларымы гырып ташладың+.
8Саңа шүкүр гурбанлыгыны хөдүр эдерин,
Реббиң адыны мен чагырарын+.
9-10Бүтин халкының өңүнде,
Реб өйүниң ховлуларында,
эй, Иерусалим, сениң ичиңде,
Реббе эден касамларымы берҗай эдерин.
Реббе шан-шөхрат болсун!

116-нҗы мезмур

116^1Реббе шөхратландырың, әхли миллетлер!
Оны бейгелдиң сиз, эй, әхли халклар!+
2Чүнки Онуң бизе болан сөйгүси улы,
Онуң вепадарлыгы бакы.
Реббе шан-шөхрат болсун!+

117‑нҗи мезмур

117^1Реббе шүкүр эдиң, чүнки Ол ягшы,

Онуң сөйгүси бакы!+

2Гой, Ысрайыл дийсин:

«Онуң сөйгүси бакы».

3Гой, Харуның несли дийсин:

«Онуң сөйгүси бакы».

4Гой, Ребден горкянлар дийсин:

«Онуң сөйгүси бакы».

5Дарыган чагымда чагырдым Ребби,

Реб җогап берди, гөвнүме салды гиңлиги+.

6Реб – тарапдарым, горкмаярын мен,
ынсан маңа нәме эдип билсин+?

7Реб көмекчи дек тарапдарымдыр,
мени йигренйәнлере дабаралы серетҗекдирин+.

8Ынсана бил багландан,

Ребби пена эдинмек ягшы+.

9Шалара бил багландан,

Ребби пена эдинмек ягшы.

10Әхли миллетлер гуршап алды дашымы,

Реббиң ады билен серпикдирдим олары+.

11Олар гуршап алды мениң дашымы,
чар тарапдан габады мени,

Реббиң ады билен серпикдирдим олары.

12Олар ары кимин мени гуршады,
йөне яндак оды дек сөнди,

Реббиң ады билен серпикдирдим олары.

13Йыкыларым ялы, гаты итилдим,
эмма Реб болды мениң көмегим.

14Реб – гүйҗүм хем-де айдымым,

Ол мениң Халасгәримдир+.

15Догруларың чадырларында
шатлык, еңиш нагмалары яңланяр:

«Реббиң голы зор ишлери гөркезйәр!+

16Реббиң голы беленде галяр!

Реббиң голы зор ишлери гөркезйәр!»

17Мен өлмерин, аман яшарын
хем-де Реббиң ишлерини ыглан эдерин+.

18Реб мени берк җезаландырды,
эмма өлүме мени бермеди.

19Ачың маңа догрулык дервезелерини,
мен гирип, Реббе шүкүр эдейин+.

20Бу – Реббиң дервезелери,
догрулар ондан гирерлер+.

21Мен Саңа шүкүр эдейин,
чүнки җогап бердиң, мени халас эйледиң.

22Уссаларың рет эден дашы,
бинаның бурч дашы болды+.

23Муны Реб этди,
бу назарымызда тәсин сайылды.

24Бу – Реббиң ярадан гүни,
гелиң онда бегенели ве шатланалы.

25Я Реб, ялбарярыс, халас эт бизи,

Я Реб, ялбарярыс, бер үстүнлиги.

26Реб адындан гелйән болсун алкышлы!

Реб өйүнден сизиң үчин этҗек дога-дилеги+.

27Бейик Худайдыр,
үстүмизе нур сачан Олдур.

Гурбанлык малыны алың,
оны гурбанлык сыпасына даңың+.

28Сен – мениң Худайым, Саңа шүкүрлер этҗек,

Сен – мениң Худайым, мен Сени бейгелтҗек.

29Реббе шүкүр эдиң, чүнки Ол ягшы,

Онуң сөйгүси бакы!+

118‑нҗи мезмур

Алеф

118^1Кәмил ёлдан йөрейәнлер,
Реббиң канунына гөрә яшаянлар багтлыдыр!+
2Онуң дүзгүнлерини саклаянлар,
тутуш калбы билен Оны агтарянлар багтлыдыр!
3Олар нәхак иши этмейәр,
олар Онуң ёлларындан йөрейәр+.
4Буйрукларыңы ыхласлы берҗай этмеги,
Сен эмр этдиң.
5Парзларыңы берҗай эдерим ялы,
хернә үйтгемеседи мениң ёлларым.
6Шонда табшырыкларыңа назар саланымда,
мен утанмарын+.
7Адалатлы хөкүмлериңи өвренен чагым,
пәк йүрекден Саңа өвги айдарын.
8Сениң парзларыңы берҗай эдерин,
бүтинлей терк этмегин мени+.

Бет

9Яш ынсан ёлуны нәдип пәк саклап билер?

Оны Сениң сөзүңе гөрә горамак билен+.

10Сени агтарярын тутуш йүрегим билен,
мени табшырыкларыңдан азашдырма Сен+.

11Саңа гаршы гүнә этмәйин дийип,

Сениң вадаңы йүрегимде аяп сакладым+.

12Я Реб, Саңа алкышлар болсун!

Маңа өврет Сен Өз парзларыңы+.

13Агзыңдан чыкан адалатлы хөкүмлериң барыны,
мен дилим билен ыглан эдйәрин+.

14Сениң дүзгүнлериңден леззет алярын,
гөйә әхли байлыга эе болан ялы болярын+.

15Буйрукларың барада мен ойланарын,

Сениң ёлларыңа дыкгат берерин+.

16Парзларыңдан леззет аларын,

Сениң сөзүңи мен унутмарын.

Гимел

17Яшап, сөзүңи саклап билерим ялы,

Сен бендәңе эт җомартлыгы.

18Кануныңың аҗайыплыгыны гөрерим ялы,

Сен ач мениң гөзлерми.

19Мен бир гелмишек ериң йүзүнде,

Өз табшырыкларыңы гизлеме менден+.

20Адалатлы хөкүмлериңе болан күйсегим,
элмыдама пагыш-пара эдйәр мениң йүрегим+.

21Сен кәейәрсиң табшырыкларыңдан азашанлара:

текепбирлере хем-де лагнатлылара+.

22Утанч билен бетнамлыгы Сен менден айыр,
чүнки дүзгүнлериңи мен сакландырын.

23Хөкүмдарлар отурып, маңа гаршы дил бирикдирйәр,
бендәң болса парзларың барада ой-пикире батяр+.

24Сениң дүзгүнлериң – кейпикөклүгим,
олар мениң – геңешдарларым.

Далет

25Мениң җаным гара ере япышяр,
Өз сөзүңе лайыклыкда маңа бер өмри.
26Мен беян эденимде өз ёлларымы,
Сен маңа бердиң җогабы;
өврет маңа Өз парзларыңы.
27Маңа дүшүндир Өз дүзгүнлериңиң ёлуны,
аҗайып ишлериң барада мен ойланайын.
28Гайгы-гамдан яңа җаным басыляр,
Өз сөзүңе лайыклыкда маңа кувват бер+.
29Ялан ёллары менден узак эт,
мерхеметиң билен маңа кануныңы өврет.
30Вепалылык ёлуны мен сайлап алдым,
Сениң адалатлы хөкүмлериңи өңүмде гойдум.
31Я Реб, дүзгүнлериңден мәкәм япышдым,
Сен мени утанҗа гойма.
32Табшырыкларыңың ёлундан ылгаярын мен,
чүнки Сен калбымың дүшүнҗесини гиңелтдиң.

Хе

33Я Реб, парзларыңың ёлуны өврет,
мен оны ахыра ченли сакларын.

34Маңа дүшүнҗе бер кануныңы берҗай эдерим ялы,
оны тутуш йүрегим билен сакларым ялы+.

35Табшырыкларыңың ёлундан Сен мени йөрет,
чүнки мен ондан алярын леззет.

36Диңе өз бәхбидими арамаз ялы,

Өз дүзгүнлериңе тарап өвүр йүрегими+.

37Бош хысырдылардан сов гөзлерими,

Өз ёлларыңда маңа бер яшайышы.

38Өзүңден горкянлара бердиң ваданы:

мен–бендәң бабатда хем тассыкла оны.

39Менден сов горкян масгаралыгымы,
чүнки Сениң адалатлы хөкүмлериң ягшыдыр.

40Җан-тенден күйсейәрин буйрукларыңы,

Өз догрулыгыңда маңа бер яшайышы.

Вав

41Я Реб, Өз берен вадаңа гөрә,
садык сөйгиң гелсин, халас эт мени.

42Шонда өзүми яңсыланлара җайдар җогап берерин,
чүнки Сениң сөзүңе бил баглаяндырын+.

43Хакыкат сөзүни бүтинлей алма агзымдан,
чүнки адалатлы хөкүмлериңе умыт баглаяндырын.

44Мен дынгысыз, бакы, эбеди

Сениң кануныңы берҗай эдерин.

45Мен Сениң буйрукларыңы агтардым,
шонуң үчин эрканалыкда гезерин.

46Шаларың өңүнде дүзгүнлериңи айдарын,
хич утанмарын+.

47Сениң табшырыкларыңдан леззет алярын,
чүнки олары мен сөййәндирин+.

48Табшырыкларыңы сөйүп, олара тарап эллерими герйәрин,
парзларың барада оя батярын.

Зайин

49Өз бендәңе берен сөзүңи ятла,
ол аркалы умыт беренсиң маңа.

50Ол дарыган гүнүмде мениң теселлим,
чүнки Сениң вадаң маңа яшайыш берйәр.

51Текепбирлер мени көп яңсылаяр,
шонда-да кануныңдан йүз өвүрмейән+.

52Гадымы адалатлы хөкүмлериң барада ойлананымда,
я Реб, мен тапярын теселли.

53Кануныңы терк эдйән эрбетлери гөренимде,
гахар-газап гуршаяр мени+.

54Гелмишек болуп яшан хер бир еримде,

Сениң парзларың айдымым болды+.

55Я Реб, Сени гиҗесине мен ятлаярын,

Сениң кануныңы берҗай эдйәрин.

56Мен шейле дурмушы амал эдйәрин:

буйрукларыңы берҗай эдйәрин.

Ḥэт

57Реб – мениң пайым

Сениң сөзүңи сакламагы мен вада этдим+.

58Тутуш калбым билен Саңа ялбарярын:

«Өз вадаңа гөрә, маңа мерхемет эйле».

59Өз ёлларым барада ойлананымда,
гадамымы дүзгүнлериңе тарап өвүрдим.

60Табшырыкларыңы берҗай этмеклик үчин
алңасап, олары гиҗикдирмедим.

61Эрбетлериң танаплары маңа дузак болса-да,

Сениң кануныңы мен унутмадым+.

62Сениң хөкүмлериң адалатлыдыгы үчин,
яры гиҗе туруп, Саңа өвги айдярын+.

63Сенден горкянларың барына,
буйрукларыңы берҗай эдйәнлериң барына
хемра болярын.

64Я Реб, ериң йүзи садык сөйгиңден долы,
маңа өврет Өз парзларыңы+.

Ṭэт

65Я Реб, вадаңа гөрә,
Өз бендәңе этдиң Сен ягшылыгы.
66Маңа өврет пайхас билен билими,
чүнки табшырыкларыңа мен иман этдим.
67Эҗир чекмезден өң мен азашыпдым,
эмма инди Сениң сөзүңи берҗай эдйәрин.
68Сен ягшысың, эдйәрсиң ягшылыклары,
маңа өврет Өз парзларыңы+.
69Текепбирлер маңа мыҗабат атяр,
мен болса тутуш калбым билен
буйрукларыңы берҗай эдйәрин+.

70Оларың йүреклери даша өврүлди, хич зат дуймаяр,
мен болса кануныңдан леззет алярын+.

71Сениң парзларыңы өвренмек үчин,
эҗир чекеним маңа ягшылык болды+.

72Сениң агзыңың сөзлән кануны
маңа мүңлерче алтын-күмүшден говы+.

Ёд

73Сениң эллериң мени ярадып, маңа дурк берди,
табшырыкларыңы өвренерим ялы бер дүшүнҗәни+.
74Сенден горкянлар мени гөрүп шатланар,
чүнки Сениң сөзүңе умыт багладым+.
75Я Реб, билйәрин: адылдыр Сениң хөкүмлериң,
вепалылыгың себәпли маңа эҗир чекдирдиң.
76Өз бендәңе берен вадаңа гөрә,
садык сөйгиң маңа теселли болсун.
77Рехим эт, гой, мен яшайын
чүнки кануның – кейпикөклүгим.
78Текепбирлер, гой, утанҗа галсын,
чүнки олар нәхак ере шылтак атдылар,
мен болса буйрукларың барада оя батарын.
79Сенден горкянлар дүзгүнлериңи билери ялы,
гой, олар маңа өврүлсин.
80Утанҗа галмазым ялы,
калбым парзларыңда, гой, кәмил болсун+.

Каф

81Халас эдишиңе интизар болуп, җаным өртенйәр,
мен Сениң сөзүңе умыт баглаян.

82Сениң вадаңа интизар мениң гөзлерим,

«Хачан теселли берерсиң?» дийип сораян+.

83Түсседен заяланан мешик дей болдум,
эмма Сениң парзларыңы мен унутмадым.

84Сениң бендәң гарашмалы хачана ченли?

Аңтайҗыларыма хачан чыкарҗак Сен хөкүмиңи+?

85Текепбирлер маңа чукур газдылар,
олар Сениң кануныңа гөрә яшамаярлар+.

86Сениң табшырыкларыңың бары ыгтыбарлыдыр,
маңа көмек эт, олар нәхак ере азар берйәрлер.

87Олар мени тас ёк эдипди ериң йүзүнден,
шонда-да буйрукларыңы мен терк этмедим.

88Агзыңың дүзгүнлерини саклап билерим ялы,

Өз садык сөйгиңде маңа бер яшайышы.

Ламед

89Я Реб, Сениң сөзүң гөклерде
бакы беркарар болды+.

90Вепалылыгың довам эдйәр несиллербойы,

Сен дүнйәни гурдуң, ол хем мәкәм дур+.

91Әхли зат шу гүне ченли беллейшиң дек дур,
чүнки олар Саңа гуллук эдйәрлер+.

92Эгер кануның кейпикөклүгим болмадык болса,
ёк болуп гидердим гайгы-гамымда.

93Асла унутмарын буйрукларыңы,
чүнки олар аркалы маңа яшайыш бердиң.

94Мен Сениңки, мени халас эт,
чүнки буйрукларыңа бердим мен дыкгат.

95Эрбетлер мени ёк этҗек болуп, букуда ятяр,
мен болса дүзгүнлериң барада пикире батян.

96Гөрдүм әхли кәмилликлериң чәклидигини,
эмма Сениң табшырыкларың ченденаша гиң.

Мем

97Сениң кануныңы җуда сөййәрин!

Ол узаклы гүн мениң ойланмаларым.

98Сениң табшырыгың мени душмандан пайхаслы эдйәр,
чүнки ол элмыдама мениң аңымда+.

99Әхли халыпаларымдан пайхаслы болдум,
чүнки Сениң дүзгүнлериң – ойланмаларым.

100Яшулулардан-да көп аңлаяндырын,
чүнки буйрукларыңы берҗай эдйәрин+.

101Сениң сөзүңи сакламак үчин,
әхли яман ёлдан мен гача дурдум+.

102Сениң хөкүмлериңден йүз өвүрмедим,
чүнки маңа Сен тәлим бердиң.

103Сениң вадаң маңа нәхили сүйҗи!

Ол агзыма балдан-да сүйҗи!+

104Буйрукларың аркалы болдум пайхаслы,
шонуң үчин йигренйәрин хер ялан ёлы.

Нун

105Сениң сөзүң – чыра аякларыма,
ол – ягтылык мениң ёдама+.

106Адалатлы хөкүмлериңи берҗай эдерин дийип,
мен касам этдим ве берҗай этдим+.

107Мен җебир-җепалар чекдим;

Я Реб, Өз вадаңа гөрә бер яшайышы.

108Я Реб, гурбанлык хөкмүнде кабул эт алкышларымы
хем-де өврет маңа адалатлы хөкүмлериңи.

109Җаным дынгысыз ховп астында болса-да,

Сениң кануныңы унутмаярын.

110Эрбетлер маңа дузак гурса-да,

Сениң буйрукларыңдан азашмаярын+.

111Сениң дүзгүнлериң – бакы мирасым,
чүнки олар мениң йүрек шатлыгым+.

112Сениң парзларыңы берҗай этмеги
йүрегиме дүвдүм бакы, ахыра ченли.

Самех

113Икийүзлүлери мен йигренйәрин,

Сениң кануныңы болса сөййәрин.

114Сен мениң гизленйән ерим хем-де галканым,
мен Сениң сөзүңе умыт баглаярын+.

115Эй, беткәрлер, менден айрылың,
мен Худайымың табшырыкларыны берҗай эдейин+.

116Вадаңа гөрә мени сөйгетле, гой, мен яшайын,
өз умыдымдан хич утанмайын.

117Маңа даянч бол, халас болайын,
парзларыңа элмыдама дыкгат берейин.

118Парзларыңдан азашанлары Сен рет эдйәрсиң,
чүнки оларың хилеси пучдур.

119Чөп-чөр кимин ташлаярсың ер йүзүндәки әхли эрбетлери,
шоңа үчин мен сөййәрин дүзгүнлериңи.

120Сениң вехимиңден титрейәр теним,
мен горкярын хөкүмлериңден+.

Ğайин

121Адалатлы ве хак ишлери этдим,
мени сүтемкәрлеримиң элине берме.

122Кепиллендир Өз бендәңиң абаданлыгыны,
текепбирлер эзмесин мени+.

123Халас эдишиңе, догры вадаңың берҗай болмагына
мениң гөзлерим интизар галды+.

124Бендәңе садык сөйгиңде гара,
парзларыңы өврет Сен маңа.

125Мен Сениң бендәң, пайхас бер маңа,
акыл етирейин дүзгүнлериңе.

126Инди Реббиң херекет этмели вагты,
чүнки ынсанлар боздулар Сениң кануныңы.

127Мен велин алтындан, сап алтындан-да көп
сөййәрин Сениң табшырыкларыңы+.

128Догры сайярын әхли буйрукларыңы,
йигренйәрин хер ялан ёлы.

Пе

129Аҗайыпдыр Сениң дүзгүнлериң,
шонуң үчин олары берҗай эдйәрин.

130Сөзлериңиң беяны ягтылык берйәр,
сада ынсанлара дүшүнҗе берйәр+.

131Табшырыкларыңа болан күйсегден яңа,
агзымы ачамда-да, хова етмейәр маңа+.

132Адыңы сөййәнлере эдишиң ялы,
назар салып, маңа мерхемет эйле.

133Өз вадаңа гөрә мәкәм эт әдимлерими,
хич бир яманлык үстүмден хөкүм сүрмесин.

134Ынсан сүтеминден азат эт мени,
мен Сениң буйрукларыңы берҗай эдейин.

135Бендәңиң үстүне сач йүзүң нуруны,
маңа өврет Өз парзларыңы+.

136Гөзлеримиң яшы сил дейин акяр,
чүнки ынсанлар кануныңы берҗай этмейәр+.

Тсади

137Я Реб, Сен – догры,

Сениң хөкүмлериң хем адалатлы.

138Сениң буйран дүзгүнлериң
адыл хем-де җуда вепалы.

139Ыхласым мени якып-яндыряр,
чүнки душманларым унудяр Сениң сөзүңи.

140Сениң вадаң өрән ыгтыбарлыдыр,

Сениң бендәң оны сөййәндир+.

141Әсгерилмән, кемсидилсем-де,
унутмаярын буйрукларыңы.

142Сениң догрулыгың – бакы догрулык,

Сениң кануның хем хак+.

143Мушакгат ве күлпет үстүме инди,
шонда-да табшырыкларыңдан леззет алярын.

144Сениң дүзгүнлериң догры асырларбойы,
маңа пайхас бер, гой, мен яшайын.

Ķоф

145Тутуш йүрегим билен перят эдйәрин,
Я Реб, маңа җогап бер,
мен парзларыңы берҗай эдейин.
146Сени чагырярын, мени халас эт,
дүзгүнлериңи берҗай эдейин.
147Гүн догманка туруп, перят эдйәрин,
Сениң сөзүңе умыт баглаярын+.
148Сениң вадаң барада ойланмак үчин,
гөзлерим узаклы гиҗәни оя гечирди.
149Өз садык сөйгиңе гөрә эшит сесими,
я Реб, адалатыңа гөрә маңа бер яшайышы.

150Мени яман ниет билен ызарлаянлар якына гелди,
олар Сениң кануныңдан узакдадырлар.

151Эмма Сен якынсың, я Реб.

Сениң табшырыкларың әхлиси хакдыр+.

152Билйәрдим озалдан бәри:

Сениң дүзгүнлериң бакы беркарар.

Реш

153Җебир-җепамы гөр-де, халас эт мени,
чүнки унутмаян мен кануныңы.

154Хакымы алып бер, азат эт мени,
вадаңа гөрә маңа бер яшайышы+.

155Халас болардан узакдыр эрбетлер,
чүнки олар агтармаяр Сениң парзларыңы.

156Я Реб, әгирт Сениң рехимиң,
маңа адалатлы хөкүмлериңе гөрә бер яшайышы+.

157Мени аңтаянлар хем-де душманларым көп,
эмма шонда-да дүзгүнлериңден чыкян дәлдирин+.

158Йигренч билен гараярын мен дөнүклере,
олар буйрукларыңы берҗай этмейәр+.

159Гөр, нәхили сөййәрин буйрукларыңы!

Садык сөйгиңе гөрә бер яшайышы.

160Я Реб, хакыкатдыр Сениң сөзлериң!

Адалатлы хөкүмлериңиң бары асырларбойы+.

Шин

161Шазадалар мени нәхак ере аңтаяр,
эмма йүрегим Сениң сөзүңден горкяр+.

162Улы хазына эдинен кимин,

Сениң вадаңа бегенйәрин мен+.

163Яланы йигренип, оны неҗис сайярын,
мен Сениң кануныңы сөййәрин.

164Сениң адалатлы хөкүмлериң үчин,
гүнде еди гезек Сени шөхратландырярын.

165Улы абаданлык бар кануныңы сөййәнлер үчин,
олар асла бүдремез.

166Я Реб, халас эдишиңе умыт баглаярын,
табшырыкларыңы берҗай эдйәрин+.

167Калбым берҗай эдйәр дүзгүнлериңи,
мен олары җуда сөййәрин.

168Берҗай эдйәрин буйрукларыңы, дүзгүнлериңи,
чүнки мениң әхли ёлларым мәлимдир Саңа+.

Тав

169Я Реб, перядым, гой, Саңа етсин,
Өз вадаңа гөрә маңа дүшүнҗе бер.
170Ялбарышым, гой, Саңа етсин,
Өз вадаңа гөрә мени халас эт.
171Дилим өвгүлер сачар,
чүнки маңа парзларыңы өвретдиң;
172дилим Сениң вадаңы нагма эдинер,
чүнки табшырыкларыңың әхлиси догры.
173Сениң элиң маңа, гой, ярдам берсин,
чүнки табшырыкларыңа табын болмагы мен карар этдим.

174Я Реб, халас эдишиңи күйсейәрин мен,
Сениң кануныңдан леззет алярын.
175Гой, көңлүм яшасын, Сени шөхратландырсын,

Сениң адалатлы хөкүмлериң маңа, гой, көмек берсин.

176Йитен гоюн кимин азашдым, гөзле бендәңи,
чүнки табшырыкларыңы унутмаярын+.

119-нҗы мезмур

Зыярат нагмасы

1Мушакгатлы вагтым чагырдым Ребби,
Ол хем маңа берди җогабы.
2Я Реб, яланчы агыздан,
хилели дилден халас эт мени+.
3Эй, хилели дил, саңа гөр-бак нәме эдилер!
Онуң үстесине нәме гошулар?
4Эдермениң йити оклары,
оҗарың яндырыҗы көзлери!+
5Дат-бидат мениң халыма!
Чүнки Мешекде сергездан болдум,
Кедар чадырларында месген тутмалы болдум;+
6дава-җенҗел агтарян халкың ичинде,
узак вагтлап месген тутмалы болдум.
7Парахатлыгың тарапдары мен,
эмма агзымы ачан бадыма,
олар эййәм уруш-җенҗеле тайяр.

120‑нҗи мезмур

Зыярат нагмасы

1Гөзлерими дага айлаян
маңа ярдам ниреден гелер+?

2Ярдам гелер
ери, гөги ярадан Ребден+.

3Ол сениң аягыңы тайдырмаз,
сени гораян Худай иркилмез+.

4Серет, Ысрайылы гораян Худай
не уклар, не-де иркилер.

5Реб сениң Аркадагыңдыр,

Реб сагыңдакы көлегәңиңдир+.

6Гүнортан чагы Гүн сени урмаз,
гиҗесине Ай зепер етирмез.

7Реб сени бела-бетерден горар,

Ол сениң җаныңы горар.

8Шиндиден асырларбойы,

Реб горар гиришиңи хем чыкышыңы+.

121‑нҗи мезмур

Давудың зыярат нагмасы

1Маңа «Реббиң өйүне гидели»

диенлеринде бегендим+.

2Эй, Иерусалим!

дервезелериңден әтледи гадамларымыз!

3Иерусалим битеви бир шәхер дек бина эдилен.

4Ысрайыла берлен кануна гөрә,
тирелер, Реб тирелери
ол ере Реббе шүкүрлер этмәге гидйәр+.

5Ол ерде казылык тагты –

Давут өйүниң тагты бина эдилен+.

6-7«Сени сөййәнлер аман яшасын!

Диварларыңың ичинде парахатчылык болсун,
гала диңлеринде ховпсузлык болсун!»

дийип, Иерусалимиң парахатлыгы үчин
дога-дилеглер эдиң+.

8Доганларым билен якынларымың хатырасына,

«Сенде рахатлык болсун!» диййәрин.

9Худайымың Реббиң өйүниң хатырасына
сениң аманлыгың үчин дога эдйәрин+.

122‑нҗи мезмур

Зыярат нагмасы

1Эй, гөклердәки тагтда Отуран,
гөзлерими Саңа бакан галдырярын+.
2Гулларың өз эелериниң элине бакышы кимин,
гырнакларың өз бикелериниң элине бакышы кимин,

Худайымыз Реб бизе мерхемет эдйәнчә,
бизиң гөзлеримиз Оңа дикилги.
3Бизе мерхемет эт, я Реб, бизе мерхемет эт,
кемсидилмеден халыс болдук биз+.
4Бикәрлериң яңсыларындан,
текепбирлериң кемситмесинден,
халыс болды бизиң җанымыз+.

123‑нҗи мезмур

Давудың зыярат нагмасы

1«Эгер Реб тарапдарымыз болмадык болса, нәме боларды? –
эй, Ысрайыл, җогап бер шуңа! –+
2Реб тарапдарымыз болмадык болса,
адамлар бизе гаршы аяга галанларында,
3бизе гаршы гахарлары янып ловланда,
олар бизи дири ялмап-ювдарды,+
4силлер бизи сырып-сүпләрди,
сув акымы бизи гирдабына доларды,+
5хайбатлы сувлар үстүмизден ашарды.
6Бизи оларың агзына ав этмедик Реббе
алкышлар болсун!
7Авчының дузагындан
гуш кимин гачып гутулдык:
дузак гырылды, биз хем гутулдык+.
8Ери, гөги ярадан Реб көмегимиздир»+.

124‑нҗи мезмур

Зыярат нагмасы

1Реббе бил баглаянлар Сион дагы дей:
ол сарсмаз, ол дурар асырларбойы+.
2Дагларың Иерусалими гуршайшы ялы,
шиндиден асырларбойы
Реб гуршаяр Өз халкының дашыны.
3Догруларың юрдунда
эрбетлер хөкүм сүрмезлер бакы,
ёгса догруларың хем яманлык этмеги ахмал.
4Я Реб, Сен ялка,
ягшылары ве пәк йүреклилери.
5Эмма Реб өзлериниң эгри ёлларына совланлары,
беткәрлер билен биле җезаландырар;
гой, Ысрайылда рахатлык болсун!+

125‑нҗи мезмур

Зыярат нагмасы

1Реб Сионың абаданлыгыны гайтаранда,
бу бизе бир дүйш кимин гөрүнди+.

2Шонда гүлкүден долуды бизиң агзымыз,
шатлык шовхунындан – бизиң дилимиз.

Шонда миллетлер арасында шейле дийилди:

«Реб олара бейик ишлери этди»+.

3Реб бизе бейик ишлери этди,
шоңа гөрә, биз шатлыкдан долы+.

4Ягшың чөли гүлзарлыга өврүши кимин,
я Реб, гайтар бизе өңки абаданлыгы.

5Гөзяш билен экин экенлер,
хешелле какып, хасыл орарлар.

6Тохумлы чуваллары аглап гөтерип барян,
десселерини гөтерип, шатлык билен доланар+.

126-нҗы мезмур

Сүлейманың зыярат нагмасы

1Эгер өйи Реб бина этмесе,
оны бина эдйәнлериң азабы пучдур.
Эгер шәхери Реб горамаса,
гаравулың оя дурмагы пучдур+.
2Экленмек үчин дер дөкмегиңиз,
ир туруп, гич ятмагыңыз пучдур.
Хава, Ол сөййәнине хатда ятырка-да
рысгал берйәндир+.
3Чагалар Ребден болан мирасдыр,
ятгының мивеси Ондан сылагдыр!+
4Яшлык чагының огуллары
эдермениң элиндәки пейкамлар ялы:
5сагдагыны олардан долдуран багтлы!
Ол дервезеде душманы билен гүрлешен вагты
утандырылмаз.

127‑нҗи мезмур

Зыярат нагмасы

1Ребден горкян,
Онуң ёлларындан йөрейән нәхили багтлы!+
2Сен өз эл зәхметиңиң мивесини иерсиң,
ялканарсың, ягшылык сениңки болар+.

3Аялың мивели үзүм агаҗы дей болар сениң өйүңде
огулларың зейтун нахаллары дей – сачагыңың башында+

4Ребден горкян, ине, шейле ялканар!

5Реб саңа Сиондан ак пата берер!

Өмүрбойы Иерусалимиң ровачлыгыны гөрерсиң+.

6Сен огулларыңың огулларыны гөрерсиң.

Гой, Ысрайылда рахатлык болсун!+

128‑нҗи мезмур

Зыярат нагмасы

1«Маңа яшлыгымдан бәри көп хүҗүм этдилер –

– дийип, инди Ысрайыл айтсын. –+

2Маңа яшлыгымдан бәри көп хүҗүм этдилер.

Йөне менден үстүн чыкмадылар.

3Сүрүмчилер мениң аркамы сүрдүлер,
олар узын кешлерини чекдилер»+.

4Эмма вепалы Реб
эрбетлериң танапларыны гырып ташлады.

5Сионы йигренйәнлериң әхлиси
гой, утанып, ызына дөнсүн+.

6Гой, олар үчекде гөгерип,
гүллемәнкә солян от кимин болсун+.

7Ондан оракчы гысымыны долдурмаз,
дессе богян гуҗагыны долдурмаз.

8«Чәҗиңе берекет!

Өмрүңе берекет!» дийип, өтегчи айтмаз+.

129-нҗы мезмур

Зыярат нагмасы

1Я Реб, чуңлуклардан чагырян Сени+.

2Эй, Таңры, эшит сесими,
дат-перятларымың сесини гулагың диңлесин үнсли+.

3Я Реб, гүнәлери хасаба алсаң,
я Таңры, хузурыңда ким дуруп билер?

4Эмма Сенден горкарлар ялы,

Сенде бардыр гечиримлилик+.

5Мен Реббе интизар, җаным интизар,
мен Онуң сөзүне умыт баглаян.

6Гаравуллар даңың атмагына интизар,
хава, гаравуллар даңың атмагына интизар,
мениң җаным шондан хем көп Таңра интизар.

7Эй, Ысрайыл, Реббе багла өз умыдыңы:

Реб садык сөйгүсини гөркезйәр,

Ол хемише халас этмәге тайяр+.

8Ысрайылы әхли гүнәлеринден Ол халас эдер+.

130-нҗы мезмур

Давудың зыярат нагмасы

1Я Реб, мениң йүрегимде текепбирлик ёк,
гөзлерим хем улумсылык билен гаранок,

Дүшүнип билмейән җуда бейик ишлере мен улашамок+.

2Терсине, сүйтден айрылан чаганы
энәниң көшешдириши дей,
җаныма басалык бердим ве көшешдирдим.
3Эй, Ысрайыл, Реббе багла өз умыдыңы,
шиндиден асырларбойы!+

131‑нҗи мезмур

Зыярат нагмасы

1Я Реб, ятла Давуды
хем-де онуң чекен җепаларыны,+
2онуң Реббе вада бершини,
Якубың Гудратлы Худайына әхт эдишини:
3-5«Реб үчин бир ер,
Якубың Гудратлы Худайына месген тапянчам,
өйүме гирмерин,
дүшегиме гечип ятмарын,
гөзлериме укы бермерин,
габакларымы ымызгандырмарын»+.
6Ине, Эфратда Әхт сандыгы барада эшитдик,
Егарым топрагында биз оны тапдык.
7Йөрүң, Онуң месгенине гиделиң,
Онуң аягына йыкылып, сежде эделиң+.
8Галк, я Реб, гир Сен дынчлык меканыңа
Өз гүйҗүңиң нышаны Әхт сандыгы билен+.
9Руханыларың догрулык лыбасына бесленсин,
садыкларың, гой, шатланып, нагмалар айтсын+.
10Гулуң Давудың хатырасына,
Өз сечип-сайланыңдан Сен йүз өвүрме+.
11Реб Давут билен ыгтыбарлы әхт баглашды,
Ол эден әхтинден дәнмез:
«Сениң зүрятларыңдан бирини
отурдарын сениң тагтыңда+.
12Эгер зүрятларың берҗай этсе әхтими
хем-де олара өвреден дүзгүнлерими,
оларың зүрятлары хем сениң тагтыңда
отурарлар эбеди»+.
13Чүнки Реб Сионы сечип-сайлады,
оны Өзүне месген этмек иследи:+
14«Бу Мениң бакы дынчлык меканым,
оны күйседим: шу ерде месген тутарын.
15Мен онуң азыгыны болелин берекетләрин,
онуң мәтәчлерини нандан дойрарын+.
16Руханыларыны гутулыш лыбасына бесләрин,
онуң садыклары шатланып, нагмалар айдар.
17Мен ол ерде Давудың кувватыны өсдүрҗек,

Өз сайланымың шамчырагына элмыдама нур берҗек+.

18Онуң душманларыны рысвалыга бүрәрин,
онуң депесиндәки тәч болса ялкымын сачар».

132‑нҗи мезмур

Давудың зыярат нагмасы

1Доганларың биле яшамаклары
гөр, нәхили говы хем-де якымлы!+
2Бу баша гуюлян мукаддес яг ялыдыр,
сакгала, Харуның сакгалына,
онуң гейиминиң якасына сырыгян
мукаддес яг ялыдыр!+
3Ол Сион дагларына дүшйән
Хермоның болдан-бол чыгы киминдир.
Чүнки Реб ол ерде ялканыш, бакы яшайыш
болсун дийип, табшырык берди+.

133‑нҗи мезмур

Зыярат нагмасы

1Эй, Реббе әхли хызмат эдйәнлер –
гиҗесине Реб өйүнде дурянлар,
Ребби алкышлаң!+
2Мукаддес өе тарап эллериңизи галдырып,
Ребби алкышлаң+.
3Ери-гөги ярадан Реб,
гой, сизе Сиондан ак пата берсин+.

134‑нҗи мезмур

1341-2Реббе шан-шөхрат болсун!
Эй, Реббе хызмат эдйәнлер,
Реббиң адыны шөхратландырың!
Эй, Реббиң өйүнде, Худайымызың
өйүниң ховлусында хызмат эдйәнлер,
Ребби шөхратландырың!+
3Реббе шан-шөхрат болсун!
Чүнки Реб ягшы.
Онуң адына нагмалар айдың,
чүнки бу өрән леззетли.
4Чүнки Реб Өзи үчин Якуп неслини,
Өз генҗи хөкмүнде Ысрайылы сечип-сайлады+.
5Мен билйәрин Реббиң бейикдигини,
Таңрымызың әхли таңрылардан үстүндигини+.
6Гөклерде, ериң йүзүнде,
деңизлерде, бар чуңлукларда
Реб Өз гөвнүниң ислән задыны эдйәр+.
7Ол ериң учларындан булутлары турузяр,
ягыш үчин йылдырымлар чакдыряр,
Өз аммарларындан ели чыкаряр+.
8Ол Мүсүрде ынсанларың ве хайванларың
илкинҗи догланларыны өлдүрди+.
9Эй, Мүсүр, Ол сениң ичиңе –
фараоның, әхли хызматкәрлериниң үстүне
аламатлары, мугҗызалары ёллады+.
10Ол көп миллетлери гырды,
гүйчли патышалары өлдүрди:+
11аморларың патышасы Сихоны,
башанларың патышасы Огы
ве әхли Кенган шалыкларыны+.
12Оларың топрагыны мирас хөкмүнде,
сайлама мүлк хөкмүнде Өз ысрайыл халкына берди+.

13Я Реб, Сениң адың эбеди,
я Реб, Сен ятланарсың асырларбойы+.
14Реб Өз халкыны хаклы чыкарар,
Өз бенделерине рехим-шепагат эдер+.
15Миллетлериң бутлары күмүш-тылладыр,
олар ынсан эллериниң ишидир+.
16Оларың агзы бар, йөне гүрләнок,
гөзлери бар, йөне гөренок+.
17Гулаклары бар, йөне эшиденок,
агызларында хич бир дем хем ёк+.
18Шолар дек болар бутлары ясанлар,
олара бил баглан әхли ынсанлар+.
19Эй, Ысрайыл несли, Ребби алкышлаң,
эй, Харун несли, Ребби алкышлаң.
20Эй, Леви несли, Ребби алкышлаң,
эй, Ребден горкянлар, Ребби алкышлаң+.
21Иерусалимде месген тутан Реббе
Сиондан алкышлар болсун!
Реббе шан-шөхрат болсун!+

135‑нҗи мезмур

135^1Реббе шүкүр эдиң, чүнки Ол ягшы,
Онуң сөйгүси бакы+.
2Худайлар Худайына шүкүр эдиң,
Онуң сөйгүси бакы+.
3Таңрылар Таңрысына шүкүр эдиң,
Онуң сөйгүси бакы.
4Бейик гудратлары эдйән диңе Олдур,
Онуң сөйгүси бакы+.
5Гөклери пайхас билен ярадан Олдур,
Онуң сөйгүси бакы+.
6Ери сувларың үстүне язан хем Олдур,
Онуң сөйгүси бакы+.
7Улы ышыклары ярадан Олдур,
Онуң сөйгүси бакы+.
8Гүндиз хөкүм сүрер ялы Гүни ярадан Олдур,
Онуң сөйгүси бакы.
9Гиҗе хөкүм сүрер ялы Айы,
йылдызлары ярадан Олдур,
Онуң сөйгүси бакы.
10Мүсүриң новбахарларыны өлдүрен Олдур,
Онуң сөйгүси бакы+.
11-12Гүйчли эли, узадан голы билен,
ысрайыллары Мүсүрден чыкаран Олдур,
Онуң сөйгүси бакы+.
13Гызыл деңзи икә бөлен Олдур,
Онуң сөйгүси бакы+.
14Ысрайыллары онуң ортасындан гечирен Олдур,
Онуң сөйгүси бакы.
15Фараоны, гошуныны Гызыл деңизде
дерби-дагын эден-де Олдур,
Онуң сөйгүси бакы+.
16Өз халкына чөлде ёл гөркезен Олдур,
Онуң сөйгүси бакы+.
17Бейик патышалары өлдүрен Олдур,
Онуң сөйгүси бакы+.
18Кувватлы патышалары ёк эден Олдур,
Онуң сөйгүси бакы.
19Аморларың патышасы Сихоны ёк эден Олдур,
Онуң сөйгүси бакы+.
20Башаның патышасы Огы ёк эден Олдур,
Онуң сөйгүси бакы+.

21Оларың топрагыны мирас хөкмүнде берен Олдур,

Онуң сөйгүси бакы.

22Оларың топрагыны мирас хөкмүнде Ысрайыла –

Реббе хызмат эдйән халка берен-де Олдур,

Онуң сөйгүси бакы.

23Пес гүнүмизде бизи ятлан Олдур,

Онуң сөйгүси бакы.

24Душманларымыздан бизи халас эден Олдур,

Онуң сөйгүси бакы+.

25Әхли җанлы-җандара иймит берйән Олдур,

Онуң сөйгүси бакы+.

26Гөгүң Худайына шүкүр эдиң,

Онуң сөйгүси бакы.

136-нҗы мезмур

136^1Бабыл сувларының боюнда отурып,

Сионы ятлан вагтымыз гөзяш дөкүпдик+.

2Шол ердәки дерек агачларындан
өз лираларымызы[*] асып гоюпдык.

3Бизи есир аланлар шол ерде нагма талап этдилер,
бизе эзъет беренлер шадыянлыгы талап этдилер.

«Бизе Сион нагмаларындан бирини айдың» дийдилер.

4«Ят топракда ненең эдип
Реббиң нагмасыны айдалы?!»
5Эй, Иерусалим, эгер сени унутсам,
гой, элим хүнәрини унутсын+.
6Эгер сени яда салмасам,
Иерусалим шатлыгымың сересидир диймесем,
гой, дилим дамагыма япышсын!+
7Я Реб, Иерусалимиң йыкылан гүни:
«Оны юмруң, оны юмруң дүйбүне ченли!»
диен эдомлары Сен ядыңа сал!+
8Эй, Бабыл гызы, эй, вейран болмуш,
сениң бизе эденлериңи гайтарҗак нәхили багтлы!+

9Сениң балаларыңы даша урҗак нәхили багтлы!+

137‑нҗи мезмур

Давудың мезмуры

1Я Реб, түйс йүрекден Саңа шүкүр эдерин,
ылахы барлыклар өңүнде Саңа нагма айдарын+.
2Мукаддес ыбадатханаңың өңүнде сежде эдерин,
Саңа сөйгиң, вепадарлыгың үчин шүкүр эдерин.
Чүнки Сен Өз адыңы хем-де сөзүңи
әхли затдан бейгелтдиң+.
3Чагыран гүнүмде Сен җогап бердиң,
җанымы гүйч билен кувватландырдың.
4Я Реб, ер йүзүниң әхли шалары
Саңа шүкүр эдйәрлер,
чүнки эшитдилер агзыңдан чыкан сөзлери.
5Олар Реббиң ёллары барада нагма айдарлар,
чүнки Реббиң шөхраты бейик.

6Реб бейик болса хем, песпәллере назарын саляр,
эмма текепбирлери узак ерден сайгаряр.

7Мушакгат ичинде гезсем-де, мени аман саклаяң,
душманларыма гаршы Өз элиңи узадяң.

Сениң голуң мени халас эйлейәр+.

8Реб мениң арымы алар;
я Реб, Сениң сөйгиң эбеди галар,

Өз эллериңиң ишини Сен терк эйлеме+.

138‑нҗи мезмур

Айдымчылар топарының ёлбашчысына. Давудың мезмуры.

1Я Реб, мени сынаярсың ве танаярсың!+
2Отурып-туршумы Өзүң билйәрсиң,
пикирлерими узаклардан аңярсың+.
3Йөрейшими, ятышымы ызарлаярсың,
мениң әхли ёлларымы Сен танаярсың+.
4Хениз агзымдан бир сөз чыкманка,
я Реб, Сен оны эййәм долы билйәрсиң.
5Ызымдан, өңүмден Сен гуршаярсың,
Сен үстүме Өз элиңи гойярсың.
6Муны билмек мениң үчин җуда аҗайып,
ол белент, мен оны аңып билемок+.
7Сениң Рухуңдан нирә гидейин?!
Сениң хузурыңдан нирә гачайын?!+
8Гөклере галсам, ол ерде Сен бар!
Өлүлер дүнйәсине инсем,
ол ерде Сен бар!+
9Сәхериң ганатларына мүнүп,
деңзиң иң узак еринде чадыр гурунсам,
10хатда ол ерде-де элиң ёл гөркезер маңа.
Сениң голуң мени сөйгетләр.
11Дийсем: «Гой, түмлүк мени бүресин,
мени гуршан ягтылык гиҗә өврүлсин».
12Сениң үчин түмлүк гараңкы дәлдир!
Гиҗе хем гүндиз ялы ягтыдыр,
Сениң билен түмлүк-де ягтылык дейдир+.
13Сен мениң ичгошларымы яратдың,
энем гөвресиндекәм Сен шекил бердиң+.
14Мен Саңа өвги айдярын,
чүнки мени аҗайып, тәсин яратдың.
Аҗайыпдыр Сениң ишлериң,
муны җуда оңат билйәндир калбым.
15Пынханлыкда ярадылан махалым,
ериң чуңлукларында эмеле гелен махалым,
Сенден гизлин дәлди мениң сүңклерим+.
16Хениз шекилсизкәм мени гөзлериң гөрди,
маңа белленилен гүнлериң хич бири хениз гелмәнкә,
оларың хер бири Сениң китабыңда эййәм язылгы+.

17Эй, Худай, пикирлериң маңа нәхили эзиз!

Оларың сан-саҗагы ёк!+

18Эгер санайын дийсем, оларың саны чәгеден-де көп,
олары санап билседим, Сен дек яшардым узак.

19Эй, Худай, эрбет адамлары Сен ёк этседиң!

Эй, ганхорлар, айрылың менден!+

20Олар Сен барада бетпәллик билен гүрлейәр,
душманларың адыңы ерликсиз ере агзаяр.

21Я Реб, Сени йигренйәнлери мен йигренйәрин,

Саңа гаршы баш галдырянлары неҗис сайярын+.

22Олары бүтинлей мен йигренйәрин,
мен олары душман сайярын.

23Эй, Худай, мени барла-да, йүрегими бил!

мени сына-да, пикирлерими бил!+

24Гөр, мен эрбет ёлдан барян болмайын,
эбедилик ёлуна мени угрукдыр.

139-нҗы мезмур

139^1Айдымчылар топарының ёлбашчысына. Давудың мезмуры.

2Я Реб, яманлардан мени халас эт,
залым адамлардан мени пенала+.
3Олар бетниетлери йүрегине дүвйәр,
олар дынгысыз уруш турузяр.
4Олар йылан ялы диллерини йителдйәр,
агызларында йылан зәхери бардыр+.
5Я Реб, мени эрбедиң элинден сакла
хем-де залым адамдан гора.
Олар аягыма бадак атмак ислейәр+.
6Текепбирлер маңа гизлин дузак гойдулар,
торларының йүплерини язып гойдулар,
ёлуң гырасында мениң үчин гапан гурдулар+. Села

7Реббе дийдим: «Мениң Худайым Сенсиң,
я Реб, дады-перядымың сесини эшит.
8Эй, Хөкмүрован Реб, гүйчли Халасгәримсиң
сөвеш гүни башымы Сен горандырсың.
9Я Реб, эрбет адамы мырадына етирме,
онуң бетниетлери берҗай болмасын,
ол бейгелмесин!» Села
10Мени габанларың агзындан чыкан гаргышлар,
гой, оларың өз башларындан инсин.
11Оларың үстүне көйдүриҗи көзлер дөкүлсин,
гой, олар ода, чуң горпа дүшсүн,
гой, олар асла чыкып билмесин+.
12Төхметчилер юртда, гой, орнашмасын,
бетбагтлык залым адамы, гой, ав эдинсин.
13Билйәрин: Реб эзиленлериң ишине гарар,
мәтәчлере адалатлы карар чыкарар+.
14Догрулар Сениң адыңа шүкүр эдерлер,
догры ынсанлар хузурыңда месген тутарлар.

140-нҗы мезмур

Давудың мезмуры

1Я Реб, Сени чагырярын, тиз дадыма етиш
дат-перядымың сесини эшит!
2Хузурыңда догам сайылсын хошбой түссе дей,
эллерими галдырышым – агшам гурбанлыгы дей+.
3Я Реб, гаравул гой мениң агзыма,
мениң дилими гора+.
4Йүрегим яманлыга йыкгын болмасын,
гүнә эдйән адамлар билен эрбет ишлери этмәйин,
оларың нәз-ныгматларындан асла датмайын.

5Гой, догры ынсан мени урсун, бу ягшылыкдыр,
гой, маңа ол кәесин, бу башыма якымлы яг киминдир,
мениң башым оны, гой, рет этмесин.

Догрудан-да, эрбетлериң ишлерине гаршы дилег эдйәрин+.

6Оларың баштутанлары гаядан ашак зыңланда,
мениң сөзлерими эшидер, чүнки олар якымлы+.
7Бириниң ер сүренде топрагы агдаршы ялы,
бизиң-де сүңклеримиз өлүлер дүнйәсиниң агзында чашар+.

8Мениң гөзлерим Саңа дикилги, я Хөкмүрован Реб!

Сени пена эдинйәрин, мени горагсыз гойма!+
9Мени гора оларың дузакларындан
хем-де беткәрлериң – гапанларындан+.
10Гой, эрбетлер өз торларына дүшсүн,
мен болса саг-аман гечип гидейин+.

141‑нҗи мезмур

Давудың маскили, говакдака айдан догасы

1Мен гаты сес билен Реббе перят эдйәрин,
гаты сес билен Реббе мен ялбарярын+.
2Онуң өңүне арз-халымы дөкйәрин,
Онуң өңүнде гайгыларымы беян эдйәрин+.
3Рухум тапдан дүшен махалы,
Сен билйәнсиң мениң ёлумы!
Йөрейән ёдамда маңа дузак гурдулар+.
4Сагыма бак-да, гөр:
хич ким маңа хормат гоймаяр,
маңа инди гачалга-да ёк,
хич ким җанымың гайгысыны этмейәр.
5Я Реб, Саңа перят эдйәрин,
диййәрин: «Сен – мениң пенам,
дирилер диярында – мениң несибәм»+.
6Мениң перядыма дыкгат бер,
чүнки гаты песелендирин.
Аңтаянлардан мени халас эт,
чүнки олар менден гүйчлүдир!+
7Зындандан азат эт мени,
адыңа шүкүр эдейин!
Я Реб! Маңа җомартлык эдениң үчин,
догрулар мени гуршарлар+.

142‑нҗи мезмур

Давудың мезмуры

1Я Реб, догамы эшит,
дады-перядыма гулак гой;
Өз садыклыгыңда ве догрулыгыңда,
маңа җогап бер!
2Өз бендәң билен дава гиришме,
чүнки дирилериң хич бири
Сениң өңүңде айыпсыз чыкмаз+.
3Душманлар аңтаяр мениң җанымы,
ер билен егсан этдилер яшайшымы,
гадымыетде өленлер кимин,
олар түмлүкде отуртды мени+.
4Шоңа гөрә, рухум сустланды,
мениң йүрегим сарсды.
5Гадымкы гүнлери яда салярын,
Сениң әхли эденлериң барада оя батярын,
Сениң эллериңиң иши барада пикир эдйәрин+.
6Саңа тарап эллерими герйәрин.
Җаным гурак топрак дей Саңа тешнедир+. Села
7Я Реб, маңа тизрәк җогап берәй-дә!
Мениң рухум ысгындан дүшйәр!
Габра инйәнлере меңземез ялы,
менден гизлеме Сен Өз йүзүңи+.
8Эртирлерине маңа дуйдур садык сөйгиңи,
чүнки Саңа баглаян били.
Маңа билдир йөремели ёлумы,
чүнки мен Саңа интизардырын+.
9Я Реб, душманларымдан халас эт мени,
мен Сени пена эдинйәндирин!
10Маңа Өз ырадаңы берҗай этмеги өврет,
чүнки мениң Худайым Сенсиң!
Сениң ягшы Рухуң
дүз ёлдан мени әкитсин!+
11Я Реб, Өз адың хатырасына,
гора Сен яшайшымы!
Өз догрулыгыңың хатырасына,
мушакгатдан халас эйле җанымы!+
12Өз садык сөйгиңиң хатырасына,
мениң душманларымы хеләк эдерсиң;
җаныма эзъет берйәнлериң барыны вейран эдерсиң,
чүнки мен Сениң бендәңдирин+.

143‑нҗи мезмур

Давудың мезмуры

1Мениң эллериме урушмагы,
бармакларыма сөвешмеги өвредйән
гаям Реббе алкышлар болсун!+
2Ол мениң садык сөйгимдир,
мениң галам, беркитмәм, Халасгәримдир,
мениң галканым, Пенакәримдир.
Ол халклары[*] маңа табын эдйәндир+.
3Я Реб, ынсан киммишин,
Сен онуң аладасыны эдериң ялы?
Ынсан оглы киммишин,
Сен онуң пикирини эдериң ялы+?
4Ынсан бир дем киминдир,
онуң өмри гечип барян көлеге дейдир+.
5Я Реб, Өз гөклериңи яр ве ашага ин,
даглара эл дегир, гой, түтесинлер!+
6Йылдырымлар чакдыр, пытрат олары,
пейкамларыңы ягдыр, даргат олары!+
7Бейикликден узат элиңи,
хайбатлы сувлардан, кесекилерден
азат эт, халас эт мени+.
8Оларың агзы ялан сөзлейәр,
олар ялан касам үчин саг элини галдыряр+.
9Эй, Худай, Саңа тәзе нагма айдарын,
он киришли гуралда Саңа мукам чаларын+.
10Сенсиң шалара еңишлер берйән,
бендәң Давуды залым гылычдан азат эйлейән+.
11Мени азат эт,
кесекилериң элинден халас эт мени.
Оларың агзы ялан сөзлейәр,
ялан касам үчин олар саг элини галдыряр.
12Огулларымыз яш чагында,
өсүмлик дей паҗарлап өссүн.
Гызларымыз көшгүң
хашамланан сүтүнлери дей болсун+.
13Аммарларымыз дүрли азык-овкатлардан,
гой, долуп-дашсын.
Гоюнларымыз өрүлерде
мүңлерче, он мүңлерче болуп өрңесин.
14Сыгырларымызың хөври көп болсун,
душман гала диварыны, гой, бөвүсмесин;
олар бизи есирлиге алмасын,
көчелеримизде ахы-налыш болмасын!+
15Шейле ялканан халк нәхили багтлы!
Худайы Реб болан халк нәхили багтлы!+

144‑нҗи мезмур

Давудың Ребби шөхратландырмак үчин айдан мезмуры

1Эй, Худайым, мениң Патышам! Мен Сени бейгелдерин,

Сениң адыңа эбеди ве бакы алкыш айдарын.

2Саңа хер гүн алкыш айдарын,
адыңы эбеди ве бакы шөхратландырарын.

3Реб бейик, Ол ченсиз өвгә мынасып,

Онуң бейиклиги ынсан аңына сыгмаз+.

4Сениң ишлериң несилербойы тарып эдилер,

Сениң гудратлы ишлериң хем ыглан эдилер.

5Сениң белентлигиңиң шанлы шөвкети,
аҗайып ишлериң барада мен ойланарын.

6Олар хайбатлы ишлериң гудратындан гүррүң берерлер,
мен хем Сениң бейикдигиңи ыглан эдерин+.

7Сениң болелин ягшылыгың дабарасыны беян эдерлер,

Сениң догрулыгың барада нагма айдарлар.
8Реб мерхеметли хем рехимли,
гиң гөвүнли, садык сөйгә байдыр+.
9Реб хеммелер үчин ягшыдыр,
Ол әхли яраданларына мерхемет эдйәр.
10Я Реб, әхли ишлериң Саңа шүкүр эдерлер,
әхли садыкларың Саңа алкыш айдарлар.
11-12Сениң шалыгыңың шанлы шөвкетини,
гудратлы ишлериңи ынсанлара билдирмек үчин,
олар Сениң шалыгыңың шөхратыны айдарлар,
Сениң гудратыңдан гүррүң берерлер.
13Сениң шалыгың – мүдими шалык,
хөкүмдарлыгың – несиллербойы.
Реб әхли сөзлеринде вепадар,
Ол әхли ишлеринде рехимдар[*]+.
14Реб сөйгетлейәр әхли йыкыланлары,
Ол дикелдйәр әхли бүкүленлери+.
15Хеммәниң гөзлери Саңа умыт билен гараяр,
Сен өз вагтында оларың рыскыны берйәрсиң+.
16Сен элиңи ачярсың,
әхли җандарлара ислән задыны берйәрсиң+.
17Реб әхли ёлларында догрудыр,
Ол әхли ишлеринде рехим-шепагатлыдыр.
18Реб Өзүни чагырянларың хеммесине,
Өзүни чындан чагырянларың хеммесине якындыр+.
19Ол Өзүнден горкянлары мырадына етирйәр,
оларың налышыны эшидйәр ве халас эдйәр+.
20Реб Өзүни сөййәнлериң әхлисини гораяр,
эмма эрбетлериң барыны Ол хеләк эдер.
21Мениң агзым Реббе өвгүлер айдар,
җанлы-җандарларың бары асырларбойы
мукаддес адына алкышлар айдар!

145‑нҗи мезмур

145^1Реббе шан-шөхрат болсун!
Ребби шөхратландыр, эй, мениң җаным!+
2Мен өмүрбойы Ребби шөхратландырарын,
демим барка Худайыма нагма айдарын+.
3Шазадалара, ынсан оглуна хич бил багламаң,
чүнки олар халас этмейәр+.
4Оларың җаны чыкып, топрага гайдып баранда,
шол гүнүң өзүнде ниетлери пуч боляр+.
5Ненең багтлы Якубың Худайына даянян,
онуң Худайы Реббе умыт баглаян!
6Ери, гөги, деңзи
ве олардакы әхли җанлы- -җандарлары ярадан Олдур,
садыклыгы эбеди саклаян Олдур.
7Ол эзиленлериң хакыны алып берйәндир,
ачлара нан берйән Олдур,
Реб есирлери бошадяр+.
8Реб көрлериң гөзүни ачяр,
Реб бүкүленлери дикелдйәр,
Реб догры ынсанлары сөййәр+.
9Реб гелмишеклери гөзден салмаяр,
дул хатынлары, етимлери голдаяр,
эмма эрбетлериң ёлуны вейран эдйәндир+.
10Реб хөкүм сүрер эбеди,
эй, Сион, сениң Худайың – несиллербойы.
Реббе шан-шөхрат болсун!+

146-нҗы мезмур

146^1Реббе шан-шөхрат болсун!
Чүнки Худайымызы нагма билен өвмек ягшыдыр,
леззетлидир, Ол өвгүлере лайыкдыр+.
2Реб Иерусалими бина эйлейәр,
Ысрайылың пытранларыны җемлейәр+.
3Гөвни сыныклара Ол шыпа берйәр,
оларың яраларыны даңяр+.
4Йылдызларың саныны Ол хасаплаяр,
оларың әхлисини Ол атландыряр+.
5Реббимиз бейикдир, кувваты көпдүр,
пайхасының хич чәги ёкдур+.
6Реб песпәллери галдыряр,
Ол эрбетлери ере пылчаяр.
7Реббе шүкүр нагмаларыны айдың,
Худайымыза лирада мукамлар чалың!+
8Ол гөклери булутлара бүрейәр,
топрак үчин ягышлары тайынлап гойяр,
байырларда гөк отлары гөгердйәр+.
9Ол хайванлара,
җүйгүлдешйән гарга чагаларына
оларың рыскыны берйәр+.
10Ол не бедевиң гүйҗүнден вагтыхош боляр,
не-де уршуҗының аягындан кейпи чаг боляр+.
11Реб Өзүнден горкянлардан,
Онуң садык сөйгүсине умыт баглаянлардан,
кейпи чаг боляр+.

147‑нҗи мезмур

147^1Эй, Иерусалим, Реббе өвги айт!

Эй, Сион, Худайыңа шан-шөхрат болсун!

2Чүнки Ол дервезелериңиң килтлерини беркидйәр,
галадакы чагаларыңа ак пата берйәр+.

3Чәклериңде парахатлыгы беркарар эдйәр,
сайлама бугдайдан сени доюряр+.

4Ол буйрукларыны ере гөндерйәр,

Онуң сөзи тизлик билен яйраяр.

5Гар ягдырып, ери ак ёргана бүрейәр,
күл кимин гыравы Ол сепелейәр+.

6Бузларыны парчалап, ере ташлаяр,

Реббиң аязына дөз гелҗек бармы?

7Ол буюряр, бузлар эрейәр,
ел өсдүрип, сувлар акдыряр.

8Ол Якуп халкына ыглан эдйәр сөзүни,

Ысрайыла – парзларыны ве хөкүмлерини.

9Реб башга хич миллете шейле этмейәр,
олар Онуң адалатлы хөкүмлерини билмейәр.

Реббе шан-шөхрат болсун!+

148‑нҗи мезмур

148^1Реббе шан-шөхрат болсун!

Гөклерден Ребби шөхратландырың,
белентликлерде Оны шөхратландырың!+

2Эй, әхли перишделери, Оны шөхратландырың!

Эй, әхли гөгүң гошунлары, Оны шөхратландырың!+

3Эй, Ай ве Гүн, Оны шөхратландырың!
Эй, әхли нурлы йылдызлар, Оны шөхратландырың!
4Эй, гөклериң гөклери,
эй, гөклериң үстүндәки сувлар,
Оны шөхратландырың!+
5Гой, олар Ребби шөхратландырсын!
Чүнки Ол буюрды, олар эмеле гелди+.
6Реб олары бакы, мүдими беркарар этди,
хич үйтгемеҗек бир парзы берди+.
7Эй, земинде яшаянлар, Ребби шөхратландырың:
эй, деңиз ләхеңлери, чуңлукларың әхлиси,+
8эй, от ве долы, гар ве думан,
Онуң сөзүни берҗай эдйән тупан еллери,+
9эй, даглар ве байырларың әхлиси,
мивели агачлар, кедр дарагтларың әхлиси,
10эй, хайванлар ве әхли мал-гара
сүйрениҗилер ве гушлар,
11эй, ер йүзүниң шалары, әхли халклары,
шазадалар, дүнйәниң әхли хөкүмдарлары,
12эй, яш гызлар хем-де йигитлер,
яшулулар хем-де чагалар.
13Гой, олар Реббиң адыны шөхратландырсын,
чүнки диңе Онуң ады бейгелдилендир,
Онуң шан-шөхраты ерден-гөкден белентдир+.
14Ол Өз халкының кувватыны артдырды,
шоңа гөрә, эй, Онуң әхли садыклары,
Оңа якын болан ысрайыл халкы,
Реббе шан-шөхрат болсун!

149-нҗы мезмур

149^1Реббе шан-шөхрат болсун!

Реббе тәзе нагма айдың,
садыклар җемагатында Оңа өвгүлер айдың!+

2Ысрайыл Яраданына шатлансын!

Сион перзентлери Шасына, гой, бегенсин!

3Олар танс эдип, Оны шөхратландырсын,
депрекде, лирада Оңа мукамлар чалсын!

4Чүнки Реб Өз халкындан гөвнүхош боляр,

Ол песпәллери гутулыша беслейәр.

5Садыклар акланып, гой, бейгелсинлер,
дүшеклеринде шатланып, нагма айтсынлар+.

6Диллеринде Худая өвгүлер болсун,
эллеринде икийүзли гылычлар болсун.

7Олар миллетлерден, гой, өч алсынлар,
халклара җеза берсинлер.

8Патышаларыны зынҗырласынлар,
асылзадаларына гандал урсунлар.

9Олар бабатда язылан хөкүми берҗай этсинлер!

Мунуң өзи садыкларың бары үчин хорматдыр.

Реббе шан-шөхрат болсун!+

150‑нҗи мезмур

150^1Реббе шан-шөхрат болсун!
Оны мукаддес өйүнде шөхратландырың,
Оны кувватлы гөклеринде шөхратландырың!+
2Оны гудратлы ишлери үчин шөхратландырың,

Онуң аҗайып белентлигине лайык шөхратландырың!

3Оны сурнайларың сеси билен шөхратландырың,
арфада ве лирада шөхратландырың!+
4Депрек какып, танс эдип, шөхратландырың,
киришли гурал, түйдүк чалып, шөхратландырың!+
5Оны овазлы кимваллар билен шөхратландырың,

Оны белент овазлы кимваллар билен шөхратландырың!+

6Бурнунда дирилик непеси боланларың бары,

Ребби шөхратландырсын!

Реббе шан-шөхрат болсун!

* 2:6 Сион – бу Иерусалим шәхериниң бейлеки ады. Сөзлүге серет.

* 9:14-15 Сион гызы – бу Иерусалим халкы диймекдир. Сөзлүге серет.

* 18:5 Оваз – кәбир голязмаларда хатар.

* 28:6 Сирён дагы – бу Хермон дагының бейлеки ады.

* 42:4 Лира – киришли саз гуралы. Сөзлүге серет.

* 44:7 Эй, патыша, Худайың саңа берен шалыгы я-да Эй, Худай, Сениң тагтың.

* 44:8 Яг гуйды – кимдир бириниң башына яг гуюп, патышалыга я-да руханылыга беллеме дессуры. Сөзлүге серет.

* 47:3 Сион – бу Иерусалим шәхериниң бейлеки ады. Сөзлүге серет.

* 48:12 Мазарлары – бу җүмле кәбир голязмаларда Олар өйлери бакыдыр өйдйәрлер дийип душ гелйәр.

* 51:9 Байлыгындан – кәбир голязмаларда җенаятындан.

* 71:5 Ол яшасын – кәбир голязмаларда ондан горксунлар.

* 73:2 Сион – бу Иерусалим шәхериниң бейлеки ады. Сөзлүге серет.

* 73:14 Ливятан – деңиз аждархасы. Сөзлүге серет.

* 74:2 Биз Сениң гудратларың хакда айдярыс – бу җүмле кәбир голязмаларда Сениң гудратларыңы җар эдйәрлер дийип душ гелйәр.

* 75:3 Салим – бу Иерусалим шәхериниң бейлеки ады.

* 81:1 Ылахы барлыклар – сөзме-сөз терҗиме: худайлар.

* 86:4 Рахап – гадымы роваятларда душ гелйән әпет деңиз җандары. Бу ерде Мүсүр диен маныда гелйәр. Сөзлүге серет.

* 88:11 Рахап – гадымы роваятларда душ гелйән әпет деңиз җандары. Сөзлүге серет.

* 88:21 Ягымы чалып – кимдир бириниң башына яг гуюп, патышалыга я-да руханылыга беллеме дессуры. Сөзлүге серет.

* 94:9 Мерибада… сынады – еврейче Мериба «дава», Маса «сынаг» диймеги аңладяр. Серет: Мср 17:1-7.

* 96:8 Сион – бу Иерусалим шәхериниң бейлеки ады. Сөзлүге серет.

* 105:7 Гызыл деңиз – еврейче Гамыш деңзи.

* 105:19 Хореп – бу Синай дагының бейлеки ады.

* 109:1 Худай реббиме – гадымы дөвүрде реб диен сөз Худая я-да патыша йүзлениленде уланылды. Сөзлүкде «Реб» сөзүне серет.

* 109:2 Сион – бу Иерусалим шәхериниң бейлеки ады. Сөзлүге серет.

* 136:2 Лира – киришли саз гуралы. Сөзлүге серет.

* 143:2 Халклары – кәбир голязмаларда мениң халкымы.

* 144:13 Реб әхли сөзлеринде вепадар, Ол әхли ишлеринде рехимдар – бу сөзлер кәбир голязмаларда ёк.

+ 1:1 Эйп 21:16, Сүл 1:15, Сүл 4:14, Сүл 24:1, Зеб 25:4-5, Сүл 3:34, Сүл 21:24

+ 1:2 Ешу 1:8, Зеб 118:47-48, Зеб 118:97
+ 1:3 Ерм 17:8, Эзк 47:12
+ 1:4 Эйп 21:18, Зеб 34:5
+ 1:6 Зеб 36:18
+ 2:1 Рес 4:25-26
+ 2:2 Зеб 17:51, Зеб 19:7, Зеб 88:20-21
+ 2:4 Зеб 10:4, Зеб 36:13, Зеб 58:9, Сүл 1:26
+ 2:6 Зеб 109:2, Аян 14:1
+ 2:7 Рес 13:33, Евр 1:5, Евр 5:5, 2Шам 7:14

+ 2:9 Аян 2:27, Аян 12:5, Аян 19:15, Иша 30:14, Ерм 19:11

+ 2:11 Евр 12:28, Фил 4:4
+ 2:12 Зеб 33:8
+ 3:1 2Шам 15:14-17
+ 3:2 2Шам 15:12
+ 3:3 Зеб 70:11
+ 3:4 Гчк 15:1, Зеб 26:6
+ 3:5 Зеб 2:6, Зеб 33:4
+ 3:6 Зеб 4:8
+ 3:7 Зеб 26:3
+ 3:8 Эйп 16:10, Эйп 29:17, Зеб 57:7
+ 3:9 Зеб 36:39, Иша 43:11, Юнс 2:10
+ 4:1 Хаб 3:19
+ 4:2 Эйп 36:16
+ 4:4 Мср 11:7
+ 4:6 Кан 33:19, Зеб 50:21
+ 4:7 Чөл 6:25, Зеб 30:17, Зеб 43:4, Зеб 66:2
+ 4:9 Зеб 3:6
+ 5:3 Зеб 83:4
+ 5:4 Зеб 87:10, Зеб 118:147
+ 5:6 Зеб 10:5
+ 5:7 Зеб 54:24
+ 5:8 1Пат 8:29, Зеб 10:4
+ 5:10 Ерм 5:16, Зеб 11:2, Рим 3:13
+ 5:13 Зеб 113:21-22, Зеб 102:4
+ 6:1 1ЙЙ 15:20-21
+ 6:2 Зеб 37:2
+ 6:4 Зеб 89:13

+ 6:6 Зеб 29:10, Зеб 87:11, Зеб 113:25, Ваг 9:10, Иша 38:18

+ 6:8 Зеб 30:10
+ 6:9 Эйп 21:16, Зеб 118:115, Мат 7:23
+ 6:11 Зеб 39:13
+ 7:2 Зеб 10:1, Зеб 63:11, Зеб 30:16
+ 7:3 Эйп 10:16
+ 7:5 Зеб 54:21, 1Шам 24:8, 1Шам 26:9
+ 7:8 Иша 33:10
+ 7:9 Зеб 25:1, Зеб 34:24, Зеб 42:1
+ 7:10 Эйп 23:10, Зеб 10:5
+ 7:11 Гчк 15:1
+ 7:12 Нах 1:5
+ 7:13 Кан 32:41, Кан 32:23
+ 7:14 Зеб 20:13, Зеб 63:8
+ 7:15 Эйп 15:35, Иша 59:4, Яку 1:15

+ 7:16 Эст 7:9, Сүл 11:5, Сүл 26:27, Сүл 28:10, Ваг 10:8, Дан 6:24

+ 7:18 Зеб 9:3

+ 8:1 Зеб 80:1, Зеб 83:1

+ 8:2 Зеб 148:13, Иша 12:4, Зеб 112:4, Мат 21:16

+ 8:5 Эйп 7:17, Зеб 143:3, Евр 2:6-8

+ 8:7 Гчк 1:26, Гчк 1:28, Зеб 109:1, 1Кор 15:27, Эфе 1:22

+ 9:2 Зеб 25:7, Зеб 39:6, Зеб 95:3
+ 9:3 Зеб 7:18
+ 9:5 Зеб 139:13, Зеб 28:10
+ 9:6 Кан 9:14, Кан 29:20
+ 9:8 Зеб 101:13, Зеб 144:13, Агы 5:19

+ 9:9 1Шам 2:10, Зеб 57:12, Зеб 66:5, Зеб 95:13, Зеб 97:9, Зеб 109:6, Иша 2:4, Иша 3:13, Ёвл 3:12

+ 9:10 2Шам 22:3
+ 9:11 Зеб 90:14
+ 9:14 Зеб 106:18
+ 9:15 Иша 25:9
+ 9:16 Зеб 7:16, Эйп 18:8, Сүл 29:5, Сүл 29:6
+ 9:17 Мср 7:5, Мср 14:4
+ 9:18 Эйп 8:13
+ 9:22 Зеб 21:1
+ 9:25 Зеб 13:1, Зеб 52:1
+ 9:27 Зеб 29:7
+ 9:28 Рим 3:14, Эйп 20:12
+ 9:29 Зеб 16:11, Зеб 36:32, Сүл 24:15
+ 9:30 Эйп 38:40, Зеб 58:4, Мик 7:2
+ 9:32 Иша 29:15, Эзк 8:12, Эзк 9:9
+ 9:35 Кан 10:18, Хош 14:4
+ 9:36 Зеб 36:17
+ 9:37 Мср 15:18, Зеб 28:10, Зеб 145:10
+ 9:39 Зеб 81:3
+ 10:1 Зеб 7:2
+ 10:2 Зеб 63:4
+ 10:3 Зеб 81:5

+ 10:4 Мик 1:2, Юнс 2:8, Хаб 2:20, Зеб 2:4, Иша 66:1, Эйп 7:18, Эйп 23:10

+ 10:5 Гчк 22:1
+ 10:6 Гчк 19:24, Эйп 18:15, Зеб 74:9
+ 10:7 Зеб 32:5, Зеб 61:8, Зеб 98:4
+ 11:2 Иша 57:1, Мик 7:2
+ 11:3 Зеб 5:10, Зеб 40:6, Зеб 143:8
+ 11:7 Зеб 17:31, Зеб 118:140, Сүл 30:5

+ 12:2 Зеб 88:47, Агы 5:20, Эйп 13:24, Хаб 1:2

+ 12:4 Эзр 9:8, Зеб 18:9
+ 12:5 Кан 32:27
+ 12:6 Зеб 114:7
⚫ 13:1 Зеб 52
+ 13:1 Зеб 9:25, Мик 7:2, Рим 3:10-12

+ 13:2 Гчк 11:5, Кан 26:15, Зеб 32:14, Зеб 101:19

+ 13:3 Эйп 15:16

+ 13:4 Сүл 30:14, Ерм 10:25, Эзк 34:3, Мик 3:3

+ 14:1 Зеб 23:3-4, Иша 33:14-16
+ 14:2 Зеб 105:3
+ 14:3 Лев 19:16
+ 14:4 Сер 11:35
+ 14:5 Лев 25:36, Эзк 18:8, Мср 23:5
+ 15:2 Зеб 72:25

+ 15:4 Мср 23:13, Ешу 23:7, Хош 2:17, Зак 13:2

+ 15:5 Чөл 18:20, Ерм 10:16, Ерм 51:19, Агы 3:24

+ 15:8 Зеб 108:31, Рес 2:25-28

+ 15:10 Эйп 33:28, Зеб 29:4, Зеб 48:16, Зеб 85:13, Иша 38:17, Рес 2:27

+ 15:11 Мат 7:14
+ 16:1 Зеб 85:1, Зеб 141:1
+ 16:3 Эйп 23:10, Зеб 65:10
+ 16:5 Эйп 23:11
+ 16:7 Зеб 30:22

+ 16:8 Кан 32:10, Зак 2:8, Рут 2:12, Зеб 35:8, Зеб 56:2, Зеб 62:8, Зеб 90:4

+ 16:10 Зеб 118:70
+ 16:12 Эйп 38:40, Зеб 9:29
+ 16:15 Эйп 19:26, Эйп 33:26
⚫ 17:1 2Шам 22
+ 17:2 Кан 6:5, Зеб 114:1

+ 17:3 Зеб 18:15, Зеб 30:3-4, Зеб 70:3, Зеб 90:2, Зеб 143:2, Гчк 15:1

+ 17:4 1ЙЙ 16:25, Зеб 47:2, Зеб 95:4, Зеб 144:3

+ 17:5 Зеб 41:7, Зеб 92:4, Юнс 2:4
+ 17:6 Зеб 114:3
+ 17:7 Юнс 2:8
+ 17:8 Сер 5:5, Зеб 76:18, Зеб 96:4
+ 17:9 Зеб 20:9, Иша 30:33, Эзк 20:48
+ 17:10 Зеб 143:5, Иша 64:1, Нах 1:3
+ 17:11 Зеб 103:3
+ 17:12 Мср 20:21, Зеб 96:2
+ 17:13 Ешу 10:11, Иша 30:30

+ 17:14 1Шам 2:10, Эйп 37:4-5, Зеб 67:34, Зеб 76:18-19

+ 17:15 Хаб 3:11, Зак 9:14, 1Шам 7:10
+ 17:16 Мср 15:8, Зеб 105:9
+ 17:17 Зеб 143:7
+ 17:18 Зеб 141:6
+ 17:20 Зеб 30:8, Зеб 117:5
+ 17:21 1Шам 26:23, Эйп 22:30
+ 17:24 Гчк 6:9, Эйп 1:1
+ 17:28 Зеб 100:5
+ 17:29 2Шам 21:17, 2Пат 8:20, Зеб 131:17

+ 17:31 Кан 32:4, Мат 5:48, Зеб 11:7, Сүл 30:5, Гчк 15:1

+ 17:32 2Пат 5:15, Иша 45:5, Дан 2:47
+ 17:34 Кан 32:13, Иша 58:14, Хаб 3:19
+ 17:35 Зеб 143:1
+ 17:38 Мср 23:27
+ 17:41 Мср 23:27
+ 17:42 Эйп 27:9, Сүл 15:29
+ 17:43 Мик 7:10, Зак 10:5
+ 17:44 Иша 55:5
+ 17:45 Кан 33:29
+ 17:46 Мик 7:17
+ 17:48 Зеб 46:3
+ 17:50 Рим 15:9
+ 17:51 Зеб 143:10, 2Шам 7:16
+ 18:2 Зеб 49:6, Зеб 88:6, Зеб 96:6
+ 18:5 Рим 10:18
+ 18:6 Ёвл 2:16, Ваг 1:5
+ 18:8 Кан 4:7, Зеб 22:3, Зеб 118:130
+ 18:9 Рим 7:12, Зеб 12:4
+ 18:10 Зеб 118:142, Зеб 118:151, Зеб 118:160
+ 18:11 Сүл 3:14, Сүл 8:10, Сүл 24:13
+ 18:14 Чөл 15:30, Рим 6:12, Рим 6:14
+ 18:15 Зеб 17:3
+ 19:2 Зеб 68:30, Сүл 18:10
+ 19:3 Зеб 127:5, Зеб 133:3
+ 19:5 Зеб 20:3

+ 19:8 Зеб 32:17, Иша 31:1, Иша 36:9, 1Шам 17:45, Сүл 21:31

+ 20:2 Зеб 27:7
+ 20:3 Зеб 19:5
+ 20:5 2Пат 20:6, Зеб 60:6, Зеб 90:16
+ 20:8 Зеб 15:8

+ 20:10 Зеб 17:9, Мал 4:1, Эйп 15:34, Эйп 20:26, Зеб 96:3, Евр 10:27

+ 20:11 Эйп 18:19

+ 20:13 Зеб 17:15

+ 21:2 Мат 27:46, Мар 15:34, Зеб 9:22, Агы 3:8

+ 21:3 Зеб 87:2

+ 21:6 Сер 3:9

+ 21:7 Эйп 25:6, Иша 41:14, Иша 49:7, Иша 53:3

+ 21:8 Зеб 90:14, Мат 27:39-43, Мар 15:29-32, Лук 23:35-37

+ 21:10 Зеб 71:6
+ 21:12 Зеб 106:12
+ 21:13 Зеб 117:10-12, Ерм 50:27, Амо 4:1
+ 21:15 Зеб 118:28
+ 21:17 Зеб 58:7
+ 21:18 Лук 23:35
+ 21:19 Ёха 19:24
+ 21:21 Зеб 34:17, Фил 3:2
+ 21:22 2Тим 4:17
+ 21:23 Евр 2:12
+ 21:24 Зеб 134:20
+ 21:26 Зеб 34:18, Лев 7:16
+ 21:28 Зеб 95:7, Сеп 2:11

+ 21:29 Дан 7:14, Дан 7:27, Абд 1:21, Зак 14:9, Лук 1:33, 1Кор 15:24, Аян 11:15

+ 21:31 Зеб 101:19

+ 21:32 Зеб 77:6, Зеб 101:19

+ 22:1 Зеб 79:2, Ваг 12:11, Иша 40:11, Эзк 34:11, Ёха 10:11, Фил 4:19

+ 22:2 Эзк 34:14, Ёха 10:9

+ 22:3 Зеб 18:8, Сүл 4:11, Сүл 8:20

+ 22:4 Зеб 137:7, Сүл 10:9, Иша 43:2, Мик 7:14

+ 22:5 Зеб 91:11, Сүл 27:9, Ваг 9:8, Лук 7:46

+ 23:1 Мср 9:29, Эйп 41:3, Зеб 49:12, Зеб 88:11

+ 23:2 1Шам 2:8, Зеб 101:26, Зеб 103:5, Сүл 8:29

+ 23:3 Зеб 14:1-5, Иша 33:14-16
+ 23:4 Зеб 50:12, Мат 5:8
+ 23:7 Зеб 117:19-20, Иша 26:2
+ 23:8 Мср 15:3
+ 23:10 Мал 1:14
+ 24:1 Зеб 85:4, Зеб 142:8
+ 24:3 Иша 49:23
+ 24:4 Зеб 26:11, Зеб 85:11
+ 24:5 Зеб 25:3
+ 24:6 Зеб 102:17

+ 24:7 Эйп 13:26, Зеб 118:9, Ерм 3:25, Зеб 50:3

+ 24:11 Ерм 14:7, Зеб 78:9, Дан 9:19
+ 24:13 Зеб 36:22, Сүл 2:21, Иша 60:21
+ 24:15 2ЙЙ 20:12, Зеб 122:1-2, Зеб 140:8
+ 24:22 Зеб 43:27, Зеб 129:8
+ 25:1 Зеб 7:9

+ 25:2 1ЙЙ 28:9, 1ЙЙ 29:17, Зеб 138:23, Сүл 17:3, Ерм 17:10

+ 25:3 Зеб 24:5
+ 25:5 Зеб 1:1, Зеб 138:21
+ 25:6 Кан 21:6, Зеб 72:13, Мат 27:24
+ 25:7 Зеб 9:2
+ 25:9 Зеб 27:3
+ 25:10 Мср 23:8
+ 26:1 Иша 60:20, Мик 7:8
+ 26:3 Зеб 3:7, Зеб 22:4
+ 26:4 Зеб 22:6, Зеб 60:5, Зеб 64:5
+ 26:6 Зеб 3:4, Эфе 5:19
+ 26:8 Зеб 104:4
+ 26:10 Иша 49:15
+ 26:11 Зеб 24:4
+ 26:12 Зеб 40:3, Мср 20:16, Сүл 6:19
+ 26:13 Иша 53:8, Эзк 26:20, Эзк 32:23
+ 26:14 Ешу 1:6, Зеб 30:25, Иша 8:17

+ 27:1 Зеб 82:2, Зеб 108:1, Зеб 87:5, Зеб 142:7, Сүл 1:12

+ 27:2 Зеб 133:2
+ 27:3 Сүл 26:23, Ерм 9:8, Зеб 25:9
+ 27:5 Иша 5:12
+ 27:7 Гчк 15:1, Зеб 20:2
+ 27:9 Иша 40:11, Иша 46:3

+ 28:1 Гчк 6:2, Эйп 1:6, Эйп 2:1, Зеб 88:7, 1ЙЙ 16:28, Зеб 95:7

+ 28:3 Эйп 37:4, Эзк 1:24
+ 28:5 Сер 9:15, Зеб 103:16, Эзк 31:3
+ 28:6 Кан 3:9, Зеб 113:4, Зеб 113:6
+ 28:8 Чөл 13:27

+ 28:10 Гчк 6:17, Мср 15:18, Зеб 9:5, Зеб 9:37

+ 28:11 Зеб 67:36

+ 29:2 Зеб 34:19

+ 29:4 Эйп 33:28, Зеб 15:10, Зеб 48:16, Зеб 85:13, Иша 38:17

+ 29:6 Иша 57:16, Ерм 3:5, Агы 3:31, Мик 7:18, Зеб 125:5

+ 29:7 Зеб 9:26
+ 29:10 Зеб 6:6, Иша 38:18
+ 29:12 Ерм 31:13
⚫ 30:1 Зеб 70:1-3
+ 30:2 Дан 9:16
+ 30:3 Зеб 17:3
+ 30:6 Лук 23:46
+ 30:7 Кан 32:21
+ 30:9 Зеб 17:20
+ 30:10 Зеб 6:8

+ 30:12 Эйп 19:13, Зеб 30:12, Зеб 37:11, Зеб 68:9, Зеб 87:9

+ 30:13 Ваг 9:5
+ 30:14 Ерм 6:25, Ерм 46:5
+ 30:16 Зеб 7:2
+ 30:17 Чөл 6:25, Зеб 4:7
+ 30:22 Зеб 16:7
+ 30:24 Зеб 96:10
+ 30:25 Ешу 1:6, Зеб 26:14
+ 31:2 Ёха 1:47, Рим 4:7-8
+ 31:5 Зеб 37:19, Зеб 50:5, 1Ёха 1:9
+ 31:7 Зеб 118:114
+ 31:9 Сүл 26:3, Яку 3:3
+ 31:11 Зеб 67:4
+ 32:2 Зеб 70:22

+ 32:3 Зеб 39:4, Зеб 95:1, Зеб 97:1, Зеб 143:9, Зеб 149:1, Иша 42:10, Аян 5:9

+ 32:5 Зеб 32:5, Зеб 61:8, Зеб 118:64

+ 32:6 Гчк 1:6-7, Зеб 148:5, Ёха 1:3, Евр 11:3

+ 32:7 Гчк 1:9, Эйп 38:8-11, Зеб 103:9, Ерм 5:22

+ 32:9 Гчк 1:3
+ 32:10 Иша 19:3
+ 32:11 Сүл 19:21, Иша 46:10
+ 32:12 Кан 7:6, Зеб 143:15
+ 32:13 Эйп 7:18, Эйп 23:10, Зеб 10:4
+ 32:14 Кан 26:15, Иша 63:15
+ 32:16 Амо 2:14
+ 32:17 Зеб 19:8, Сүл 21:31
+ 32:18 Зеб 146:11
+ 32:19 1Пат 17:6, Эйп 5:20
+ 32:20 Гчк 15:1, Кан 33:29
+ 33:1 1Шам 21:12-13
+ 33:3 1Шам 2:1
+ 33:5 Зеб 3:5
+ 33:7 Зеб 17:1
+ 33:8 Эйп 33:23, Дан 6:22
+ 33:9 1Пет 2:3, Зеб 2:12
+ 33:10 Зеб 36:25, Сүл 10:3
+ 33:11 Эйп 4:10-11
+ 33:13 1Пет 3:10-12
+ 33:14 Сүл 13:3
+ 33:15 Зеб 36:27, Иша 1:16-17, 3Ёха 1:11
+ 33:16 Эйп 36:7, Сүл 15:29
+ 33:17 Эйп 18:17, Сүл 10:7
+ 33:19 Зеб 50:19
+ 33:20 Эйп 5:19, 2Тим 3:11
+ 33:21 Ёха 19:36
+ 34:1 Иша 49:25

+ 34:4 Зеб 39:15, Ерм 17:18, Зеб 68:23-26, Зеб 108:6-15

+ 34:5 Эйп 21:18, Зеб 1:4
+ 34:6 Зеб 72:18, Ерм 23:12
+ 34:7 Зеб 56:7, Зеб 118:85, Ерм 18:20
+ 34:8 Иша 47:11
+ 34:9 Лук 1:47

+ 34:10 Мср 15:11, Зеб 70:19, Зеб 85:8, Зеб 88:7-9, Зеб 112:5, Эйп 5:15

+ 34:12 Зеб 37:20, Зеб 108:5, Сүл 17:13, Ерм 18:20

+ 34:13 Чөл 29:7
+ 34:16 Эйп 16:9, Зеб 36:12
+ 34:17 Хаб 1:13, Зеб 21:21
+ 34:18 Зеб 21:26
+ 34:19 Зеб 68:5, Ёха 15:25, Зеб 29:2
+ 34:21 Агы 2:16
+ 34:22 Зеб 9:22, Зеб 37:22
+ 34:23 Зеб 43:24, Зеб 77:65
+ 34:24 Зеб 7:9
+ 34:25 Зеб 39:16, Зеб 69:4, Агы 2:16
+ 34:28 Зеб 70:8
+ 35:2 Рим 3:18
+ 35:5 Сүл 4:16, Мик 2:1

+ 35:6 Зеб 56:11, Зеб 70:19, Зеб 107:5, Агы 3:23

+ 35:7 Рим 11:33, Зеб 103:14, Зеб 144:16

+ 35:8 Зеб 62:4, Зеб 16:8

+ 35:10 Сүл 10:11, Сүл 13:14, Ерм 2:13, Ёха 4:10, Ёха 1:9, 1Пет 2:9, Аян 22:5

+ 35:11 Ерм 22:16, Гал 4:9
+ 35:13 Зеб 1:5
+ 36:1 Сүл 3:31, Сүл 23:17, Сүл 24:19
+ 36:2 Эйп 14:2, Зеб 89:6
+ 36:4 Эйп 22:26, Иша 58:14
+ 36:5 Сүл 3:5, Сүл 16:3
+ 36:6 Сер 5:31, Иша 58:8
+ 36:9 Зеб 24:13
+ 36:10 Эйп 7:10, Эйп 24:24
+ 36:11 Сүл 2:21, Мат 5:5
+ 36:12 Эйп 16:9, Зеб 34:16
+ 36:13 Зеб 2:4
+ 36:15 1Шам 2:4
+ 36:16 Сүл 16:8
+ 36:17 Зеб 9:36
+ 36:18 Зеб 1:6
+ 36:19 1Пат 17:6, Эйп 5:20, Зеб 32:19
+ 36:20 Зеб 67:3, Зеб 101:4, Хош 13:3
+ 36:23 Иша 26:7
+ 36:24 Сүл 24:16, Мик 7:8
+ 36:25 Эйп 4:7, Зеб 33:10-11, Сүл 10:3
+ 36:26 Кан 15:8, Зеб 111:5
+ 36:27 Зеб 33:15
+ 36:28 Зеб 96:10, Иша 14:20
+ 36:30 Сүл 10:31, Сүл 15:28

+ 36:31 Кан 6:6, Зеб 39:9, Зеб 118:11, Иша 51:7, Ерм 31:33

+ 36:32 Зеб 9:29
+ 36:34 Зеб 90:8, Зеб 91:12, Сүл 29:16
+ 36:38 Зеб 72:17
+ 36:39 Зеб 3:9, Иша 43:11, Юнс 2:10
+ 36:40 Зеб 10:1
+ 37:1 Зеб 69:1
+ 37:2 Зеб 6:2
+ 37:3 Кан 32:23, Эйп 6:4, Агы 3:13
+ 37:4 Иша 1:6
+ 37:5 Эзр 9:6
+ 37:12 Эйп 19:13-14, Зеб 87:18
+ 37:14 Иша 53:7
+ 37:16 Зеб 38:8
+ 37:19 Зеб 31:5
+ 37:21 Зеб 34:12, Сүл 17:13, Ерм 18:20
+ 37:22 Зеб 9:22, Зеб 34:22

+ 38:1 1ЙЙ 16:41, 1ЙЙ 25:1, Зеб 61:1, Зеб 76:1

+ 38:2 Эйп 2:10
+ 38:4 Эйп 32:20, Ерм 6:11, Ерм 20:9
+ 38:5 Зеб 89:12

+ 38:6 Зеб 88:48, Зеб 90:5, Эйп 7:16, Зеб 61:10, Зеб 93:10-11, Зеб 143:4, Ваг 1:2

+ 38:7 Эйп 27:16-17, Зеб 48:11, Ваг 2:18
+ 38:8 Зеб 37:16
+ 38:11 Эйп 13:21

+ 38:13 2Пат 20:5, Зеб 55:9, 1ЙЙ 29:15, Зеб 118:19, Зеб 118:54

+ 38:14 Эйп 7:19, Эйп 10:21-22
+ 39:3 Зеб 68:3, Ерм 38:6
+ 39:4 Зеб 32:3, Зеб 51:8
+ 39:6 Зеб 9:2, Зеб 70:16

+ 39:7 Зеб 50:18, 1Шам 15:22, Иша 50:4, Евр 10:5-7

+ 39:9 Зеб 36:31, Зеб 118:11
+ 39:13 Зеб 68:4
+ 39:15 Зеб 34:4, Ерм 17:18, Зеб 6:11
+ 39:16 Зеб 34:25
+ 39:18 Зеб 85:1, Зеб 108:22
+ 40:2 Сүл 14:21, Сүл 29:7, Зеб 36:18
+ 40:3 Зеб 26:12
+ 40:4 Иша 38:1-8
+ 40:7 Зеб 11:3
+ 40:10 Ёха 13:18

+ 40:14 1ЙЙ 16:36, Зеб 71:18, Зеб 88:53, Зеб 105:48

+ 41:1 2ЙЙ 20:19

+ 41:2 Зеб 62:1, Зеб 83:2

+ 41:4 Зеб 78:10, Зеб 113:10, Ёвл 2:17, Мик 7:10, Зеб 79:6, Зеб 101:10, Агы 2:18

+ 41:5 Эзк 46:10
+ 41:6 Зеб 42:5
+ 41:7 Кан 3:9, Зеб 17:5, Зеб 87:8, Юнс 2:4
+ 41:9 Зеб 62:7, Рес 16:25
+ 41:10 Зеб 17:3, Зеб 42:2
+ 42:1 Зеб 7:9
+ 42:2 Зеб 43:10, Зеб 41:10
+ 42:3 Зеб 2:6
+ 42:5 Зеб 41:6
+ 43:2 Чөл 23:23, Кан 32:7, Зеб 77:3
+ 43:3 Кан 7:1
+ 43:4 Ешу 24:12, Чөл 6:25, Зеб 4:7
+ 43:5 Зеб 73:12
+ 43:7 1Шам 17:47, Зеб 32:16-17
+ 43:10 Зеб 42:2, Зеб 88:39
+ 43:11 Лев 26:17, Кан 28:25, Ешу 7:4
+ 43:12 Лев 26:33
+ 43:14 Зеб 78:4, Дан 9:16, Мик 6:16
+ 43:15 Кан 28:37
+ 43:20 Эйп 30:29

+ 43:22 1ЙЙ 28:9, 2ЙЙ 6:30, Сүл 15:11, Рес 1:24

+ 43:23 Рим 8:36
+ 43:24 Зеб 34:23, Зеб 77:65
+ 43:27 Зеб 24:20
+ 44:1 Зеб 68:1
+ 44:4 Мср 32:27, Наг 3:8
+ 44:7 Евр 1:8-9
+ 44:9 Сүл 7:17

+ 44:10 Гчк 10:29, 1Пат 9:28, 1ЙЙ 29:4, Эйп 22:24

+ 44:15 Наг 1:3
+ 45:1 1ЙЙ 15:20-21
+ 45:2 Зеб 7:2, Кан 4:7, Нах 1:7
+ 45:4 Зеб 92:3
+ 45:5 Зеб 64:10
+ 45:6 Иша 12:6
+ 45:7 Зеб 2:1, Амо 1:2, Амо 9:5
+ 45:9 Зеб 65:5

+ 45:10 Иша 2:4, Мик 4:3, 1Шам 2:4, Зеб 75:4, Эзк 39:3

+ 46:2 Зеб 94:1

+ 46:3 Кан 7:21, Зеб 65:3, Зеб 75:12, Мал 1:14

+ 46:4 2Шам 22:48

+ 46:8 Дан 7:14, Дан 7:27, Абд 1:21, Зак 14:9, Лук 1:33, 1Кор 15:24, Аян 11:15

+ 46:10 Зеб 88:19
+ 47:2 1ЙЙ 16:25, Зеб 17:4
+ 47:3 Агы 2:15
+ 47:5 Гчк 14:1, 2Шам 10:6
+ 47:7 Иша 13:8
+ 47:8 1Пат 22:48, Эзк 27:26
+ 47:10 Зеб 25:3
+ 47:11 Зеб 112:3
+ 47:12 Зеб 96:8
+ 48:2 Мик 1:2, Иша 34:1
+ 48:5 Зеб 77:2
+ 48:7 Сүл 11:28

+ 48:8 Эйп 33:24, Эйп 36:18, Мат 16:26, Мар 8:37

+ 48:10 Зеб 88:49

+ 48:11 Ваг 2:14-16, Ваг 3:19, Ваг 9:2, Зеб 38:7, Ваг 2:18

+ 48:13 Ваг 3:18
+ 48:16 Зеб 15:10, Зеб 29:4
+ 48:18 Эйп 27:19, 1Тим 6:7
+ 48:20 Эйп 33:30
+ 48:21 Ваг 3:19

+ 49:1 1ЙЙ 6:39, 1ЙЙ 15:17, 1ЙЙ 25:1, 2ЙЙ 5:12, Кан 10:17, Зеб 112:3

+ 49:2 Кан 33:2, Зеб 79:2, Зеб 93:1

+ 49:3 Мср 19:16, Лев 10:2, Чөл 16:35, 1Пат 19:11-12

+ 49:4 Кан 4:26, Кан 32:1, Иша 1:2
+ 49:6 Зеб 18:2, Зеб 96:6, Зеб 57:12
+ 49:7 Зеб 80:9
+ 49:8 1Шам 15:22, Зеб 39:7
+ 49:10 Иша 40:16

+ 49:12 Мср 9:29, Эйп 41:3, Зеб 23:1, Рес 17:25

+ 49:14 Зеб 106:22, Евр 13:15, Чөл 30:3, Ваг 5:3, Юнс 2:10

+ 49:15 Зеб 80:8
+ 49:19 Зеб 51:4
+ 49:21 Ваг 8:11, Иша 57:11
+ 49:22 Зеб 9:18
+ 50:2 2Шам 12:1
+ 50:3 Зеб 24:7, Иша 43:25
+ 50:4 Лев 16:30, 1Ёха 1:7, 1Ёха 1:9
+ 50:5 Зеб 31:5, Рим 7:18
+ 50:6 2Шам 12:13, Рим 3:4
+ 50:7 Эйп 14:4, Эйп 15:14, Зеб 57:4
+ 50:9 Иша 1:18
+ 50:12 Мат 5:12, Агы 5:21
+ 50:16 2Шам 11:17, 2Шам 12:9
+ 50:18 Зеб 39:7
+ 50:19 Зеб 33:19
+ 50:20 Зеб 68:36, Зеб 146:2
+ 50:21 Зеб 4:6
+ 51:2 1Шам 22:9
+ 51:4 Зеб 49:19
+ 51:7 Зеб 26:13
+ 51:8 Зеб 39:3, Эйп 22:19
+ 51:9 Зеб 48:7
+ 51:10 Ерм 11:16
⚫ 52:1 Зеб 13
+ 52:2 Зеб 9:25, Мик 7:2, Рим 3:10-12

+ 52:3 Гчк 11:5, Кан 26:15, Зеб 32:14, Зеб 101:19

+ 52:4 Эйп 15:16

+ 52:5 Сүл 30:14, Ерм 10:25, Эзк 34:3, Мик 3:3

+ 52:6 Лев 26:17, Сүл 28:1
+ 53:1 1Шам 23:19, 1Шам 26:1
+ 53:5 Зеб 85:14
+ 53:7 Зеб 142:12

+ 53:9 Зеб 58:10, Зеб 91:12, Зеб 111:8, Зеб 117:7

+ 54:3 Зеб 63:1
+ 54:8 Ерм 9:2
+ 54:10 Ерм 6:7, Эзк 7:23
+ 54:15 Зеб 41:5
+ 54:16 Чөл 16:30-33, Зеб 123:3, Сүл 1:12

+ 54:20 Кан 33:27, Зеб 89:3, Зеб 92:2, Хаб 1:12

+ 54:21 Зеб 7:5
+ 54:22 Сүл 5:3
+ 54:23 Зеб 36:5, Иша 46:4, Мат 11:28-30
+ 54:24 Аян 20:3, Зеб 5:7, Сүл 10:27
+ 55:1 1Шам 21:13

+ 55:5 Зеб 117:6, Иша 51:7, Иша 51:12, Мат 10:28

+ 55:7 Зеб 70:10

+ 55:9 Зеб 38:13, Мср 32:32, Зеб 68:29, Зеб 138:16, Мал 3:16

+ 55:13 Лев 5:4, Чөл 30:3, Кан 23:21, Зеб 49:14, Зеб 115:8

+ 55:14 Зеб 114:8, Эйп 33:30

⚫ 56:1 Зеб 107:2-6

+ 56:1 Зеб 57:1, Зеб 58:1, Зеб 74:1, 1Шам 22:1, 1Шам 24:3, Зеб 141:1

+ 56:2 Рут 2:12, Зеб 16:8

+ 56:4 Зеб 143:5-7

+ 56:5 Зеб 57:7, Дан 6:16, Сүл 12:18, Сүл 30:14

+ 56:7 Зеб 7:16
+ 56:8 Зеб 111:7-8
+ 56:9 Сер 5:12, 1ЙЙ 15:16
+ 56:11 Зеб 35:5
+ 57:1 Зеб 56:1, Зеб 58:1, Зеб 74:1
+ 57:4 Зеб 50:7
+ 57:5 Кан 32:33, Зеб 139:4, Ерм 8:17
+ 57:7 Эйп 29:17, Зеб 3:8, Зеб 56:5
+ 57:9 Эйп 3:16, Ваг 6:3
+ 57:11 Эйп 22:19, Зеб 67:24
+ 57:12 Зеб 9:9

+ 58:1 Зеб 56:1, Зеб 57:1, Зеб 74:1, 1Шам 19:11

+ 58:2 Зеб 19:1
+ 58:4 Зеб 9:30, 1Шам 24:12
+ 58:7 Зеб 21:17
+ 58:9 Зеб 2:4, Зеб 36:13
+ 58:10 Зеб 9:10
+ 58:11 Зеб 20:4, Зеб 53:9
+ 58:12 Гчк 15:1
+ 58:13 Сүл 12:13
+ 58:15 Зеб 21:17
+ 58:17 Зеб 17:3
⚫ 59:1 Зеб 107:7-14
+ 59:1 Зеб 79:1
+ 59:2 2Шам 8:3, 2Шам 8:13
+ 59:3 Зеб 79:3
+ 59:5 Иша 51:17
+ 59:8 Гчк 12:6, Гчк 33:18, Гчк 33:17
+ 59:13 Зеб 145:3, Ерм 17:5
+ 60:4 Сүл 18:10
+ 60:5 Зеб 14:1, Рут 2:12, Зеб 16:8
+ 60:7 2Пат 20:6, Зеб 20:5
+ 60:9 Чөл 30:3, Ваг 5:3, Юнс 2:10

+ 61:1 1ЙЙ 16:41, 1ЙЙ 25:1, Зеб 38:1, Зеб 76:1

+ 61:3 Зеб 17:3, Зеб 29:7

+ 61:5 Сүл 26:23, Ерм 9:8

+ 61:10 Эйп 7:16, Зеб 38:6, Зеб 143:4, Ваг 1:2, Эйп 31:6, Иша 40:17, Дан 4:32, Дан 5:27

+ 61:11 Эйп 31:25, Лук 12:15

+ 61:12 Аян 19:1

+ 61:13 Мср 34:6, Зеб 85:5, Эйп 34:11, Сүл 24:12

+ 62:1 1Шам 23:14, 2Шам 16:14, 2Шам 17:2, 2Шам 17:29

+ 62:2 Иша 26:9, Зеб 41:2, Зеб 142:6
+ 62:4 Зеб 35:8
+ 62:5 Зеб 103:33
+ 62:7 Зеб 41:9, Зеб 149:5, Рес 16:25
+ 62:8 Рут 2:12, Зеб 16:8
+ 62:10 Чөл 16:32-33
+ 62:12 Кан 6:13, Эйп 5:16, Зеб 106:42
+ 63:2 Зеб 54:3-4
+ 63:3 Ерм 18:18

+ 63:4 Зеб 10:2, Зеб 56:4, Сүл 12:18, Сүл 30:14

+ 63:5 Сүл 1:11, Ерм 5:26
+ 63:6 Эйп 22:13, Зеб 72:11
+ 63:8 Зеб 7:13-14, Зеб 17:15
+ 63:9 Сүл 12:13, Сүл 18:7, Ваг 10:12
+ 63:11 Зеб 7:2, Зеб 10:1
+ 64:2 Чөл 30:3, Ваг 5:3, Юнс 2:10
+ 64:3 Зеб 85:9
+ 64:4 Иша 6:7
+ 64:5 Зеб 23:4, Зеб 26:4
+ 64:6 Зеб 21:28

+ 64:8 Зеб 88:10, Зеб 106:29, Юнс 1:15, Мат 8:26, Иша 17:12-13

+ 64:10 Лев 26:4, Эйп 5:10, Зеб 45:5
+ 64:13 Иша 30:23, Ёвл 2:22
+ 65:1 Зеб 97:4, Зеб 99:1
+ 65:3 Зеб 46:3, Кан 33:29
+ 65:4 Зеб 85:9
+ 65:5 Зеб 45:9
+ 65:6 Мср 14:21-22, Ешу 3:14-17

+ 65:10 Эйп 23:10, Иша 1:25, Иша 48:10, Зак 13:9, Мал 3:3, 1Пет 1:7

+ 65:11 Эзк 17:20, Хош 7:12
+ 65:12 Иша 43:2
+ 65:13 Чөл 30:3, Ваг 5:3, Юнс 2:10
+ 65:16 Мар 5:19
+ 65:18 Сүл 15:8, Сүл 28:9, Иша 59:2
+ 66:2 Чөл 6:25, Зеб 4:6
+ 66:3 Тит 2:11
+ 66:5 Зеб 9:9
+ 66:7 Лев 26:4, Зеб 84:13
+ 67:2 Чөл 10:35, Иша 33:10, Чөл 10:35
+ 67:3 Зеб 36:20, Хош 13:3, Зеб 96:5, Мик 1:4
+ 67:4 Зеб 31:11
+ 67:5 Иша 40:3
+ 67:6 Хош 14:4, Кан 10:18
+ 67:7 1Шам 2:5, Зеб 112:9, Иша 61:1
+ 67:8 Мср 13:21
+ 67:9 Мср 19:18, Сер 5:4
+ 67:13 Зеб 109:5
+ 67:15 Сер 9:48
+ 67:17 Мср 19:18, Зеб 131:13-14
+ 67:18 2Пат 6:17, Иша 66:15, Хаб 3:8
+ 67:19 Эфе 4:8
+ 67:20 Зеб 54:23, Иша 46:4, Мат 11:28
+ 67:22 Зеб 109:6
+ 67:23 Амо 9:3
+ 67:24 Зеб 57:11
+ 67:28 1Шам 9:21
+ 67:29 Зеб 75:12
+ 67:31 Зеб 21:13
+ 67:32 Иша 11:11, Иша 45:14
+ 67:33 Зеб 101:22-23

+ 67:34 Зеб 17:11, Зеб 103:3, 2Шам 22:14, Эйп 37:4, Зеб 17:14, Зеб 28:3

+ 67:36 Зеб 28:11
+ 68:1 Зеб 44:1
+ 68:2 Агы 3:54, Юнс 2:4, Юнс 2:6

+ 68:3 Эйп 22:11, Зеб 17:5, Зеб 39:3, Зеб 41:7

+ 68:4 Зеб 118:82, Иша 38:14
+ 68:5 Зеб 34:19, Ёха 15:25, Зеб 39:13
+ 68:8 Ерм 15:15
+ 68:9 Эйп 19:13-14
+ 68:10 Ёха 2:17, Рим 15:3
+ 68:15 Ерм 38:6, Зеб 143:7
+ 68:17 Зеб 62:4, Зеб 108:21
+ 68:22 Мат 27:34, Ёха 19:28-29
+ 68:23 Зеб 34:4-8, Зеб 108:6-15
+ 68:24 Рим 11:9-10
+ 68:26 Рес 1:20
+ 68:28 Нех 4:5

+ 68:29 Мср 32:32, Зеб 55:9, Мал 3:16, Аян 3:5

+ 68:30 Зеб 19:2
+ 68:32 Зеб 49:13
+ 68:35 Зеб 95:11
+ 68:36 Зеб 68:36, Зеб 146:2
+ 68:37 Зеб 101:29
⚫ 69:1 Зеб 39:13-17
+ 69:1 Зеб 37:1
+ 69:3 Зеб 34:4, Ерм 17:18, Зеб 6:11
+ 69:4 Зеб 34:25
+ 69:6 Зеб 85:1, Зеб 108:22
⚫ 70:1 Зеб 30:1-4
+ 70:2 Дан 9:16
+ 70:3 Зеб 17:3
+ 70:4 Зеб 139:2, Зеб 139:5
+ 70:5 Ерм 14:8, Ерм 17:7
+ 70:6 Зеб 21:10-11
+ 70:8 Зеб 34:28
+ 70:10 Зеб 55:7
+ 70:11 Зеб 3:3
+ 70:13 Зеб 34:4, Зеб 39:15, Ерм 17:18
+ 70:15 Зеб 39:6

+ 70:19 Зеб 35:6, Агы 3:23, Мср 15:11, Зеб 34:10

+ 70:20 Хош 6:2
+ 70:22 Зеб 32:2
+ 71:1 Зеб 126:1, Иша 16:5, Иша 32:1
+ 71:2 Иша 9:7, Иша 11:4, Иша 32:1
+ 71:4 Сүл 29:14
+ 71:5 Зеб 88:37-38
+ 71:6 Кан 32:2
+ 71:7 Зеб 91:13

+ 71:8 Мср 23:31, 1Пат 4:21, Зеб 88:26, Мик 5:4, Зак 9:10

+ 71:9 Иша 49:23, Мик 7:17

+ 71:10 Гчк 10:4, Юнс 1:3, 1Пат 10:1, Иша 43:3, Иша 45:14

+ 71:11 Иша 49:23
+ 71:12 Сүл 31:8
+ 71:14 Зеб 115:6
+ 71:15 1Пат 10:10
+ 71:16 Эйп 5:25
+ 71:17 Зеб 103:31, Гчк 12:3
+ 71:18 Зеб 135:4

+ 71:19 Чөл 14:21, Иша 6:3, Иша 11:9, Хаб 2:14, Зеб 40:14

+ 72:1 Зеб 31:2, Ёха 1:47
+ 72:3 Эйп 21:7, Зеб 36:1, Сүл 3:31
+ 72:11 Эйп 22:13
+ 72:13 Кан 21:6, Эйп 34:9, Зеб 25:6
+ 72:17 Зеб 36:38
+ 72:18 Зеб 34:6, Ерм 23:12
+ 72:22 Эйп 18:3, Ваг 3:18
+ 72:25 Зеб 15:2
+ 72:26 Зеб 15:5, Агы 3:24
+ 72:28 Яку 4:8, Зеб 117:17

+ 73:1 Зеб 78:13, Зеб 94:7, Зеб 99:3, Эзк 34:31, Зак 9:16

+ 73:2 Мср 3:1-2, Мср 19:18
+ 73:4 Агы 2:7
+ 73:6 1Пат 6:18, 2Пат 25:13-17
+ 73:8 Зеб 82:5
+ 73:9 1Шам 3:1, Сүл 29:18, Амо 8:11
+ 73:11 Агы 2:3
+ 73:12 Зеб 43:5

+ 73:13 Эйп 3:8, Эйп 40:20, Эйп 41:1, Зеб 103:26, Иша 27:1

+ 73:15 Мср 17:5-6, Чөл 20:11, Ешу 3:13
+ 73:16 Зеб 103:19, Ерм 33:25
+ 73:17 Гчк 8:22
+ 73:19 Наг 2:14
+ 73:20 Лев 26:44, Зеб 105:45
+ 73:23 Зеб 64:7
+ 74:1 Зеб 56:1, Зеб 57:1, Зеб 58:1
+ 74:3 Дан 8:19, Хаб 2:3
+ 74:4 Иша 24:19-20, Эйп 9:7
+ 74:8 1Шам 2:7

+ 74:9 Иша 51:17, Ерм 25:15, Эзк 23:32-34, Абд 1:16, Зак 12:2, Аян 14:10

+ 74:11 Зеб 100:8
+ 75:3 Зеб 47:3-4
+ 75:4 1Шам 2:4, Зеб 45:10, Эзк 39:3
+ 75:6 Ерм 51:39
+ 75:7 Мср 15:1, Мср 15:21
+ 75:8 Ёвл 2:11, Нах 1:6, Аян 6:17

+ 75:12 Чөл 30:3, Ваг 5:3, Юнс 2:10, Зеб 46:2-3, Зеб 67:29, Мал 1:14

+ 76:1 1ЙЙ 16:41, 1ЙЙ 25:1, Зеб 38:1, Зеб 61:1

+ 76:3 Зеб 85:7
+ 76:6 Кан 32:7, Зеб 142:5
+ 76:12 Зеб 104:5-6
+ 76:14 Мср 15:11
+ 76:17 Зеб 113:3, Хаб 3:10
+ 76:18 Зеб 17:14, Зеб 143:6
+ 76:19 Зеб 96:4
+ 76:20 Хаб 3:15

+ 76:21 Мср 12:50-51, Ваг 12:12, Иша 63:11, Хош 12:13

+ 77:2 Зеб 48:5, Мат 13:35

+ 77:3 Чөл 23:23, Кан 32:7, Зеб 43:2

+ 77:4 Эйп 15:18, Кан 4:9, Кан 6:7, Кан 11:19, Кан 32:46

+ 77:5 Кан 31:12-13

+ 77:6 Зеб 101:19

+ 77:8 Мср 32:9, Ерм 5:23, 2Пат 17:14, Зак 1:4

+ 77:11 Кан 8:14, Зеб 105:13, Хош 13:6
+ 77:12 Чөл 13:23, Мср 7, Мик 7:15
+ 77:13 Мср 14:21-22, Мср 15:8
+ 77:14 Мср 13:21-22
+ 77:15 Мср 17:6, Чөл 20:11
+ 77:18 Мср 17:7, Чөл 20:13, Чөл 11:4-6
+ 77:21 Чөл 11:1
+ 77:23 Гчк 7:11
+ 77:24 Мср 16:4, Мср 16:14-31
+ 77:27 Мср 16:13, Чөл 11:31
+ 77:29 Чөл 11:20
+ 77:31 Чөл 11:33-34
+ 77:32 Чөл 14:11
+ 77:33 Зеб 38:6
+ 77:35 Кан 32:4
+ 77:36 Иша 29:13, Хош 7:13-14
+ 77:37 Эзк 20:16
+ 77:38 Мср 34:6, Чөл 14:20
+ 77:39 Гчк 6:3
+ 77:40 Иша 63:10
+ 77:43 Мср 7:3, Зеб 104:27-36
+ 77:44 Мср 7:17-24
+ 77:45 Мср 8:2-14, Мср 8:21-24
+ 77:46 Мср 10:12-15
+ 77:47 Мср 9:23-25
+ 77:48 Мср 9:19-21
+ 77:49 Мср 12:13, Мср 12:23
+ 77:51 Мср 12:29, Зеб 134:8
+ 77:52 Зеб 76:21
+ 77:53 Мср 14:27-28, Мср 15:10
+ 77:54 Мср 15:17
+ 77:55 Ешу 23:4, Зеб 134:12
+ 77:56 Сер 2:11-12
+ 77:57 Хош 7:16
+ 77:58 Кан 31:29, Кан 32:16
+ 77:60 Ешу 18:1, Сер 18:30
+ 77:62 1Шам 4:10
+ 77:64 1Шам 4:11, Эйп 27:15
+ 77:65 Зеб 34:23, Зеб 43:24, Иша 42:13
+ 77:68 Гчк 49:8, 1ЙЙ 5:2, 1ЙЙ 28:4, Зеб 86:2
+ 77:70 1Шам 16:12-13
+ 77:71 2Шам 5:2
+ 77:72 1Пат 9:4
+ 78:1 Агы 1:10
+ 78:2 Кан 28:26
+ 78:3 Ерм 14:16, Сеп 1:17
+ 78:4 Зеб 43:14, Дан 9:16, Мик 6:16
+ 78:5 Зеб 84:6, Зеб 88:47
+ 78:6 Ерм 10:25, Аян 16:1
+ 78:7 Зеб 13:4
+ 78:8 Иша 64:9
+ 78:9 Зеб 24:11, Ерм 14:7, Лук 18:13

+ 78:10 Зеб 41:4, Зеб 113:10, Ёвл 2:17, Мик 7:10, Кан 32:43

+ 78:11 Зеб 101:21
+ 78:12 Гчк 4:15, Лев 26:21
+ 78:13 Зеб 73:1, Эзк 34:31, Зак 9:16
+ 79:1 Зеб 59:1

+ 79:2 Зеб 76:21, Ваг 12:12, 1Шам 4:4, 2Шам 6:2, Зеб 98:1, Кан 33:2, Зеб 49:2

+ 79:3 Чөл 2:18-24
+ 79:4 Зеб 59:3, Чөл 6:25
+ 79:5 Зеб 88:47, Зак 1:12
+ 79:6 Зеб 41:4, Зеб 101:10
+ 79:8 Чөл 6:25
+ 79:9 Иша 5:1, Ерм 2:21, Мат 21:33, Кан 7:1
+ 79:12 Зеб 71:8
+ 79:13 Зеб 88:41, Агы 2:2
+ 79:15 Иша 63:15
+ 79:17 2Пат 25:9
+ 79:20 Чөл 6:25
+ 80:1 Зеб 8:1, Зеб 83:1
+ 80:4 Лев 23:24, Чөл 10:10
+ 80:6 Мср 11:4, Кан 28:49, Ерм 5:15
+ 80:7 Мср 1:11
+ 80:8 Зеб 49:15, Мср 17:1-7, Чөл 20:2-13
+ 80:9 Зеб 49:7
+ 80:10 Мср 20:2-3
+ 80:13 Эзк 20:25
+ 80:14 Кан 5:29, Иша 48:18
+ 80:17 Кан 32:13-14
+ 81:1 Иша 3:13
+ 81:2 Лев 19:15, Кан 1:17, Сүл 18:5
+ 81:3 Зеб 9:39, Ерм 22:3
+ 81:4 Эйп 29:12, Сүл 24:11
+ 81:5 Зеб 10:3
+ 81:6 Ёха 10:34
+ 81:7 Зеб 48:13, Эзк 31:14
+ 82:2 Зеб 27:1
+ 82:4 Нех 4:8
+ 82:5 Зеб 73:8, Ешу 7:9
+ 82:7 Гчк 25:12-16, 1ЙЙ 5:10
+ 82:8 Ешу 13:5, 1Пат 15:18, Эзк 27:9
+ 82:9 2Пат 15:19
+ 82:10 Сер 4:13-15, Сер 7:19-25
+ 82:11 Ешу 17:11, 1Шам 28:7, Эйп 20:7
+ 82:12 Сер 7:25, Сер 8:21
+ 82:14 Эйп 13:25, Эйп 21:18
+ 82:15 Иша 10:16-17
+ 82:16 1Пат 19:11, Эйп 9:17, Эйп 38:1
+ 82:19 Мср 6:3
+ 83:1 Зеб 8:1, Зеб 80:1
+ 83:3 Зеб 41:2, Зеб 62:1
+ 83:4 Зеб 5:3
+ 83:5 Зеб 22:6, Зеб 64:5
+ 83:6 Зеб 121:1
+ 83:10 Гчк 15:1
+ 83:12 Гчк 15:1, Мал 4:2, Лук 1:78
+ 83:13 Сүл 16:20
+ 84:3 Зеб 31:1
+ 84:4 Мср 32:12
+ 84:6 Зеб 78:5
+ 84:13 Лев 26:4, Зеб 66:6
+ 84:14 Иша 58:8
+ 85:1 Зеб 16:1, Зеб 141:1, Зеб 39:18
+ 85:4 Зеб 24:1
+ 85:5 Мср 34:6, Зеб 144:8
+ 85:7 Зеб 76:3

+ 85:8 Мср 15:11, Зеб 34:10, Зеб 95:4, Зеб 96:9, Ерм 10:6

+ 85:9 Зеб 65:4, Аян 15:4
+ 85:10 Кан 6:4, Иша 37:16
+ 85:11 Зеб 24:4
+ 85:13 Эйп 33:28, Зеб 15:10, Иша 38:17
+ 85:14 Зеб 53:5
+ 85:15 Мср 34:6
+ 85:16 Зеб 115:7
+ 85:17 Сер 6:17
+ 86:2 Зеб 47:2, Иша 28:16, Зеб 77:68
+ 86:3 Зеб 45:5-6
+ 86:5 Зеб 47:9
+ 86:7 Зеб 35:9, Эзк 47:1
+ 87:1 1Пат 4:31, 1ЙЙ 2:6
+ 87:2 Зеб 21:3, Лук 18:7
+ 87:4 Зеб 15:10
+ 87:5 Зеб 27:1, Зеб 142:7, Сүл 1:12
+ 87:6 Иша 26:14
+ 87:7 Эйп 10:21-22, Зеб 142:3, Агы 3:6
+ 87:8 Зеб 41:7-8
+ 87:9 Эйп 19:13, Зеб 30:12, Эйп 30:10
+ 87:11 Зеб 6:6, Иша 38:18
+ 87:13 Эйп 10:21-22, Ваг 9:5
+ 87:14 Зеб 5:4
+ 87:17 Эйп 6:4
+ 87:18 Зеб 21:17
+ 87:19 Эйп 19:13-14, Зеб 37:12
+ 88:1 1Пат 4:31, 1ЙЙ 2:6
+ 88:2 Зеб 100:1
+ 88:5 2Шам 7:16, Зеб 131:11-12
+ 88:6 Зеб 18:1, Эйп 5:1, Эйп 15:15, Зак 14:5
+ 88:7 Мср 15:11, Гчк 6:2, Эйп 1:6
+ 88:9 Зеб 34:10
+ 88:10 Эйп 38:11, Зеб 64:8, Юнс 1:15
+ 88:11 Эйп 9:13, Эйп 26:12, Иша 51:9
+ 88:12 1ЙЙ 29:11, Зеб 23:1
+ 88:13 Кан 3:9, Сер 4:6
+ 88:15 Зеб 96:2
+ 88:16 Чөл 6:25, Зеб 4:7
+ 88:19 Зеб 46:10
+ 88:20 1Шам 13:14, 1Шам 16:13, Рес 13:22
+ 88:24 Зеб 2:9
+ 88:26 Зеб 71:8
+ 88:27 Кан 32:15, Зеб 94:1
+ 88:28 2Шам 7:14, 1Пат 10:22
+ 88:29 Иша 55:3
+ 88:30 Эйп 14:12
+ 88:33 2Шам 7:14
+ 88:34 Ерм 33:21
+ 88:36 Амо 4:2, Евр 6:17-18
+ 88:38 Эйп 16:19
+ 88:39 Зеб 43:10
+ 88:40 Эйп 19:9, Ерм 13:18, Агы 5:16
+ 88:41 Агы 2:2
+ 88:46 2Шам 24:15

+ 88:47 Зеб 12:1, Зеб 78:5, Хаб 1:2, Зак 1:12, Зеб 12:2, Зеб 78:5

+ 88:48 Эйп 7:7
+ 88:49 Зеб 48:10
+ 88:53 Зеб 40:14
+ 89:1 Зеб 33:1, Эзр 3:2
+ 89:2 Кан 33:27

+ 89:3 Сүл 8:25, Кан 33:27, Зеб 92:2, Хаб 1:12

+ 89:4 Гчк 3:19, Эйп 34:15, Зеб 102:14, Ваг 3:20, Ваг 12:7

+ 89:5 2Пет 3:8, Зеб 38:6
+ 89:6 Зеб 36:2, Иша 40:6-8
+ 89:8 Ерм 16:17
+ 89:10 Гчк 6:3, Гчк 47:9
+ 89:12 Ваг 7:2
+ 89:17 Зеб 127:2
+ 90:1 Зеб 31:7, Зеб 120:5
+ 90:2 Зеб 17:3
+ 90:3 Зеб 123:7, Сүл 6:5
+ 90:4 Зеб 16:8, Зеб 35:5

+ 90:5 Наг 3:8, Эйп 5:19-23, Сүл 3:23, Сүл 3:25

+ 90:8 Зеб 36:34, Зеб 91:12, Сүл 29:16
+ 90:9 Кан 33:27, Зеб 17:3
+ 90:10 Сүл 12:21
+ 90:12 Сүл 3:23, Мат 4:6, Лук 4:10-11
+ 90:13 Мар 16:18, Лук 10:19
+ 90:14 Зеб 21:8-9, Сүл 8:17, Зеб 9:11
+ 90:15 Эйп 12:4, Ерм 33:3
+ 90:16 Зеб 20:5
+ 91:2 Зеб 146:1
+ 91:6 Зеб 110:2, Аян 15:3
+ 91:9 Зеб 92:4
+ 91:11 Зеб 22:5, Сүл 27:9, Ваг 9:8

+ 91:12 Зеб 36:34, Зеб 59:10, Зеб 90:8, Сүл 29:16

+ 91:13 Зеб 71:7, Сүл 11:28, Иша 65:22, Сүл 11:28

+ 91:14 Зеб 134:2

+ 91:16 Зеб 17:2, Гчк 18:25, Эйп 34:10

+ 92:1 1ЙЙ 16:31, Зеб 95:10, Зеб 96:1, Зеб 98:1, Зеб 103:1

+ 92:2 Кан 33:27, Зеб 54:20, Зеб 89:3, Хаб 1:12

+ 92:3 Хаб 3:10

+ 92:4 Зеб 91:9

+ 93:1 Кан 32:35, Кан 32:43, Иша 35:4, Кан 33:2, Зеб 49:2

+ 93:2 Иша 33:10
+ 93:3 Аян 6:10
+ 93:5 Иша 3:15
+ 93:6 Иша 10:2
+ 93:7 Эйп 22:13, Сеп 1:12, Мал 3:14
+ 93:9 Сүл 20:12

+ 93:10 Эйп 7:16, Зеб 38:6, Ваг 1:2, 1Кор 3:20

+ 93:12 Эйп 5:17, Сүл 3:11-12
+ 93:14 1Шам 12:22, Рим 11:2
+ 93:17 Зеб 123:1-3
+ 93:21 Мср 23:7, Сүл 17:15, Иша 5:23
+ 93:22 Зеб 17:3
+ 94:1 Кан 32:15, Зеб 88:27
+ 94:3 1Шам 5:3, 2ЙЙ 2:5, Зеб 85:8, Зеб 134:5
+ 94:5 Гчк 1:9-10
+ 94:6 2ЙЙ 6:13, Дан 6:10

+ 94:7 Зеб 73:1, Эзк 34:31, Зак 9:16, Евр 3:7-11

+ 94:11 Чөл 14:22-23, Кан 1:35, Кан 12:9, Эзк 20:15

⚫ 95:1 1ЙЙ 16:23-33
+ 95:1 Зеб 32:3, Иша 42:10
+ 95:2 Зеб 99:4
+ 95:3 Зеб 9:2

+ 95:4 2Шам 22:4, Зеб 17:4, Зеб 144:3, Мср 18:11

+ 95:5 Иша 44:24, Ерм 10:12
+ 95:7 Зеб 28:1
+ 95:9 Зеб 113:7
+ 95:10 Зеб 92:1, Зеб 96:1, Зеб 98:1
+ 95:11 Иша 44:23, Иша 49:13, Зеб 97:7
+ 95:13 Зеб 9:9
+ 96:1 Зеб 92:1, Зеб 95:10, Зеб 98:1

+ 96:2 Мср 19:9, Мср 20:21, Зеб 17:12, Зеб 88:15

+ 96:3 Зеб 20:10

+ 96:4 Зеб 76:19

+ 96:5 Ешу 3:11, Мик 4:13, Зак 4:14, Зак 6:5, Зеб 67:3, Мик 1:4, Нах 1:5

+ 96:6 Зеб 18:2, Зеб 49:6
+ 96:7 Иша 42:17, Ерм 10:14, Евр 1:6
+ 96:8 Зеб 47:12
+ 96:9 1Шам 5:3, 2ЙЙ 2:5, Зеб 85:8

+ 96:10 Сүл 8:13, Амо 5:15, Рим 12:9, Зеб 30:24, Зеб 36:28

+ 96:11 Зеб 26:1, Зеб 111:4, Сүл 4:18, Мик 7:8

+ 96:12 Зеб 31:11
+ 97:1 Зеб 32:3, Иша 42:10, Иша 59:16
+ 97:3 Иша 52:10
+ 97:4 Зеб 65:1, Зеб 99:1
+ 97:6 Чөл 10:10
+ 97:7 Зеб 95:11
+ 97:8 Иша 55:12

+ 97:9 Зеб 95:13, Зеб 109:6, Иша 2:4, Иша 3:13, Ёвл 3:12

+ 98:1 Зеб 92:1, Зеб 95:10, Зеб 96:1, Зеб 79:2

+ 98:2 Зеб 112:4
+ 98:4 Зеб 10:7
+ 98:6 Мср 32:11-14, Чөл 16:48, 1Шам 7:9-10
+ 98:7 Мср 33:9
+ 98:8 Чөл 14:20, Чөл 20:12
+ 98:9 Зеб 2:6
+ 99:1 Зеб 65:1, Зеб 97:4

+ 99:3 1Пат 18:39, Зеб 73:1, Эзк 34:31, Зак 9:16

+ 99:4 Зеб 95:2
+ 99:5 Зеб 105:1
+ 100:1 Зеб 88:2
+ 100:2 Зеб 118:1, 1Пат 9:4

+ 100:5 Мср 20:16, Сүл 19:5, Сүл 6:17, Сүл 30:13

+ 100:8 Зеб 74:11
+ 101:1 Зеб 141:2
+ 101:4 Зеб 36:20, Эйп 30:30, Агы 1:13
+ 101:5 Зеб 36:2, Эйп 33:20, Зеб 106:18
+ 101:7 Сеп 2:14
+ 101:9 Иша 65:15, Ерм 29:22
+ 101:10 Зеб 41:4, Зеб 79:6

+ 101:12 1ЙЙ 29:15, Эйп 8:9, Эйп 14:2, Зеб 108:23, Зеб 143:4

+ 101:13 Зеб 9:8, Агы 5:19, Зеб 134:13

+ 101:14 Чөл 10:35, Иша 33:10, Ерм 29:20, Дан 9:2

+ 101:15 Нех 4:2
+ 101:16 1Пат 8:41
+ 101:17 Иша 60:1
+ 101:19 Зеб 21:31, Зеб 77:6
+ 101:20 Гчк 11:5, Кан 26:15, Зеб 13:2
+ 101:21 Зеб 78:11
+ 101:22 Зеб 67:33
+ 101:25 Хаб 1:12
+ 101:26 1Шам 2:8
+ 101:27 Иша 51:6, Аян 20:11

+ 101:28 Эйп 36:26, Мал 3:6, Евр 1:10-12, Евр 13:8

+ 101:29 Зеб 68:37, Зеб 111:2
+ 102:1 Зеб 103:1, Зеб 145:1
+ 102:3 Мср 15:26, Мср 34:7
+ 102:4 Зеб 5:13
+ 102:5 Иша 40:31
+ 102:8 Мср 34:6

+ 102:9 Иша 57:16, Ерм 3:5, Агы 3:31, Мик 7:18

+ 102:10 Эзр 9:13, Эзк 20:44
+ 102:11 Зеб 35:6, Иша 55:9
+ 102:12 Иша 43:25
+ 102:13 Мал 3:17
+ 102:14 Гчк 2:7
+ 102:15 Эйп 14:11, Зеб 89:6
+ 102:16 Эйп 7:10, Эйп 24:24, Зеб 36:10
+ 102:17 Зеб 24:6
+ 102:18 Мср 20:6, Кан 7:9
+ 102:19 Зеб 10:4, Зеб 92:2
+ 102:20 Зеб 148:2
+ 103:1 Зеб 102:1, 2Шам 7:22, Зеб 92:1
+ 103:2 Эйп 9:8, Ерм 10:12, Ерм 51:15
+ 103:3 Амо 9:6, Зеб 17:11
+ 103:4 Зак 6:5, Эзк 1:13, Евр 1:7

+ 103:5 1Шам 2:8, Зеб 23:2, Сүл 8:29, Зеб 118:90, Ваг 1:4

+ 103:7 Эйп 26:11, Зеб 17:16, Иша 50:2

+ 103:9 Гчк 1:9, Эйп 38:8-11, Зеб 32:7, Ерм 5:22

+ 103:14 Кан 11:14-15, Зеб 146:8-9

+ 103:15 Сер 9:13, Сүл 31:6, Ваг 10:19, Рес 14:17

+ 103:18 Эйп 39:1
+ 103:19 Гчк 1:14, Зеб 73:16, Ерм 33:25
+ 103:20 Иша 45:7
+ 103:21 Эйп 38:39, Ёвл 1:20
+ 103:22 Эйп 37:8
+ 103:24 Сүл 3:19
+ 103:27 Зеб 135:25
+ 103:28 Зеб 144:16

+ 103:29 Гчк 3:19, Эйп 34:15, Зеб 89:4, Зеб 145:4, Ваг 3:20, Ваг 12:7

+ 103:30 Эйп 33:4
+ 103:31 Зеб 71:17
+ 103:32 Зеб 143:5
+ 103:33 Зеб 62:5, Зеб 145:2
⚫ 104:1 1ЙЙ 16:8-22
+ 104:1 Иша 12:4
+ 104:2 Ерм 21:2
+ 104:4 Зеб 23:6, Зеб 26:8
+ 104:5 Зеб 76:12-13
+ 104:7 Иша 26:9
+ 104:8 Кан 7:9, Лев 26:42
+ 104:9 Гчк 17:2, Гчк 26:3
+ 104:11 Гчк 35:11-12
+ 104:12 Кан 7:7, Кан 26:5
+ 104:14 Гчк 12:17, Гчк 20:3
+ 104:15 Гчк 20:7
+ 104:16 Гчк 41:54
+ 104:17 Гчк 37:28, Гчк 45:5
+ 104:19 Гчк 37:7, Гчк 41:54
+ 104:20 Гчк 41:14
+ 104:21 Гчк 41:40
+ 104:23 Гчк 46:6
+ 104:24 Мср 1:7, Кан 26:5
+ 104:25 Мср 9:12
+ 104:26 Мср 3:10, Мср 4:14
+ 104:27 Мср 7:3, Зеб 77:43-51
+ 104:28 Мср 10:21-23
+ 104:29 Мср 7:17-24
+ 104:30 Мср 8:2-14
+ 104:31 Мср 8:16-24
+ 104:32 Мср 9:23-25
+ 104:34 Мср 10:12-15
+ 104:36 Мср 12:29
+ 104:37 Мср 12:35-36
+ 104:38 Мср 12:33
+ 104:39 Мср 13:21-22
+ 104:40 Мср 16:4, Мср 16:14-31
+ 104:41 Мср 17:6, Чөл 20:11
+ 104:42 Гчк 15:14
+ 104:43 Гчк 15:1-21
+ 104:44 Ешу 24:13

+ 105:1 1ЙЙ 16:34, 2ЙЙ 5:13, 2ЙЙ 20:21, Эзр 3:11, Ерм 33:11

+ 105:3 Зеб 14:2
+ 105:6 Эзр 9:7, Ерм 3:25
+ 105:7 Мср 14:11
+ 105:8 Мср 9:16, Мср 14:18
+ 105:9 Мср 15:8, Зеб 17:16, Мср 14:21-22
+ 105:10 Лук 1:71
+ 105:11 Мср 14:28
+ 105:12 Мср 14:31
+ 105:13 Кан 8:14, Зеб 77:11, Хош 13:6
+ 105:14 Чөл 11:4
+ 105:15 Чөл 11:20, Зеб 77:29
+ 105:16 Чөл 16:1-3
+ 105:17 Чөл 16:31-32, Чөл 11:6
+ 105:18 Чөл 16:35
+ 105:19 Мср 32:4, Кан 9:8
+ 105:20 Ерм 2:11, Рим 1:23

+ 105:21 Кан 8:12-14, Зеб 77:11, Сүл 3:12, Хош 13:6

+ 105:23 Мср 32:10, Кан 9:14
+ 105:24 Чөл 14:2-4
+ 105:27 Чөл 14:30
+ 105:28 Чөл 25:1-5, Хош 9:10
+ 105:30 Чөл 25:7-8
+ 105:31 Гчк 15:6, Чөл 25:10-13
+ 105:32 Мср 17:7, Чөл 20:13
+ 105:33 Чөл 20:10
+ 105:34 Сер 1:21, Сер 1:27-36
+ 105:35 Сер 3:5-6, Хош 7:8
+ 105:36 Мср 23:33, Сер 2:3, Сер 2:13
+ 105:37 Кан 32:17
+ 105:38 Чөл 35:33
+ 105:41 Сер 2:14
+ 105:42 Сер 4:3
+ 105:43 Сер 2:16
+ 105:44 Сер 3:9, Сер 4:3
+ 105:45 Лев 26:42, Зеб 73:20, Агы 3:32
+ 105:46 Эзр 1:1
+ 105:48 1ЙЙ 16:35-36, Зеб 40:14
+ 106:1 Зеб 105:1

+ 106:2 Зеб 105:10, Кан 30:3, Иша 11:12, Ерм 32:37, Эзк 11:17, Сеп 3:20

+ 106:9 Лук 1:53

+ 106:10 Эйп 36:7, Иша 9:2, Иша 42:7, Иша 49:9

+ 106:11 Сүл 1:25
+ 106:12 Зеб 21:12
+ 106:16 Иша 45:2
+ 106:18 Эйп 33:20, Зеб 9:14
+ 106:20 2Пат 20:5
+ 106:22 Зеб 49:14, Евр 13:15
+ 106:25 Юнс 1:4
+ 106:27 Эйп 12:25, Иша 24:20

+ 106:29 Зеб 64:8, Зеб 88:10, Юнс 1:15, Мат 8:26

+ 106:33 Иша 50:2
+ 106:34 Гчк 19:24-28, Ерм 4:26
+ 106:35 Эйп 38:26, Иша 35:6, Иша 41:18
+ 106:38 Гчк 12:2, Мср 1:7, Эйп 42:10
+ 106:40 Эйп 12:21, Эйп 12:24
+ 106:41 1Шам 2:8, Зеб 112:7

+ 106:42 Эйп 22:19, Зеб 118:74, Эйп 5:16, Зеб 62:12

+ 106:43 Дан 12:10, Хош 14:10
⚫ 107:1 Зеб 56:8-12, Зеб 59:7-14
+ 107:2 Зеб 111:7-8
+ 107:3 1ЙЙ 15:16
+ 107:5 Зеб 35:5
+ 107:8 Гчк 12:6, Гчк 33:18, Гчк 33:17
+ 107:13 Зеб 145:3, Ерм 17:5
+ 108:1 Зеб 27:1
+ 108:2 Зеб 51:4
+ 108:3 Зеб 34:19
+ 108:5 Зеб 34:12, Сүл 17:13, Ерм 18:20
+ 108:6 Зеб 34:4-8, Зеб 68:23-26
+ 108:7 Сүл 28:10
+ 108:8 Рес 1:20
+ 108:9 Мср 22:24
+ 108:10 Ерм 18:21
+ 108:13 Эйп 18:19, Зеб 20:11
+ 108:14 Мср 20:5
+ 108:15 Агы 1:22, Эйп 18:17, Сүл 10:7
+ 108:18 Чөл 5:22
+ 108:21 Зеб 68:17
+ 108:22 Зеб 39:8
+ 108:23 Зеб 101:12, Мср 10:19
+ 108:29 Эйп 8:22
+ 108:31 Зеб 15:8

+ 109:1 Мат 22:44, Мар 12:36, Лук 20:42-43, Рес 2:34-35, Зеб 8:7, Мар 16:19, Евр 1:13, Евр 10:13

+ 109:2 Зеб 2:6, Зеб 71:8

+ 109:4 Евр 6:17-18, Гчк 14:18-20, Евр 5:6, Евр 7:17, Евр 7:21

+ 109:5 Зеб 67:13
+ 109:6 Зеб 9:9, Ёвл 3:12, Зеб 67:22
+ 110:1 Зеб 149:1, Зеб 137:1
+ 110:2 Зеб 91:6
+ 110:3 Зеб 111:3
+ 110:4 Мср 34:6
+ 110:5 Зеб 104:8
+ 110:9 Лук 1:68, Зеб 98:3, Лук 1:49

+ 110:10 Эйп 28:28, Сүл 1:7, Сүл 9:10, Кан 4:6

+ 111:1 Зеб 1:2, Зеб 127:1
+ 111:2 Сүл 11:21
+ 111:3 Зеб 110:3
+ 111:4 Зеб 26:1, Зеб 96:11, Мик 7:8
+ 111:5 Зеб 36:26
+ 111:6 Сүл 10:7
+ 111:7 Зеб 56:8, Зеб 107:2
+ 111:8 Зеб 53:9
+ 111:9 Сүл 11:24-25, Кан 24:13, 2Кор 9:9
+ 111:10 Эйп 16:9
+ 112:2 Эйп 1:21, Зеб 113:26
+ 112:3 Зеб 47:11, Зеб 49:1, Мик 1:11
+ 112:4 Зеб 98:2, Зеб 148:13, Зеб 8:1
+ 112:5 Зеб 34:10
+ 112:6 Зеб 10:4
+ 112:7 1Шам 2:8, Зеб 106:41
+ 112:9 1Шам 2:5, Зеб 67:7
+ 113:1 Мср 12:37
+ 113:3 Мср 14:21-22, Зеб 76:17, Ешу 3:13
+ 113:4 Зеб 28:6
+ 113:7 Зеб 95:9
+ 113:8 Мср 17:6, Чөл 20:11, Зеб 77:15

+ 113:10 Зеб 41:4, Зеб 78:10, Ёвл 2:17, Мик 7:10

+ 113:11 Зеб 2:4, Зеб 10:4, Иша 66:1, Зеб 134:6

+ 113:12 Зеб 134:15-18
+ 113:13 Кан 4:28
+ 113:15 Иша 46:7, Ерм 10:5
+ 113:16 Иша 44:9
+ 113:18 Гчк 15:1
+ 113:22 Иша 65:23
+ 113:25 Зеб 6:6, Ваг 9:10, Иша 38:18
+ 113:26 Зеб 112:2
+ 114:1 Кан 6:5, Зеб 17:2
+ 114:3 Зеб 17:5-6
+ 114:5 Мср 34:6
+ 114:7 Зеб 12:6
+ 114:8 Зеб 55:14
+ 114:9 Зеб 26:13
+ 115:1 2Кор 4:13
+ 115:2 Зеб 61:8
+ 115:3 2ЙЙ 32:25

+ 115:5 Чөл 30:3, Зеб 49:14, Ваг 5:3, Юнс 2:10

+ 115:6 Зеб 71:14
+ 115:7 Зеб 85:16
+ 115:8 Зеб 49:14, Зеб 55:13
+ 116:1 Рим 15:11
+ 116:2 Зеб 35:6, Иша 55:9
+ 117:1 Зеб 105:1
+ 117:5 Зеб 17:20, Зеб 30:8

+ 117:6 Зеб 55:5, Зеб 55:12, Иша 51:7, Иша 51:12, Евр 13:6

+ 117:7 Зеб 53:9
+ 117:8 Зеб 145:3, Ерм 17:5
+ 117:10 Зеб 21:13
+ 117:14 Мср 15:2, Иша 12:2
+ 117:15 Мср 15:6
+ 117:17 Зеб 72:28, Зеб 106:22
+ 117:19 Зеб 23:7, Иша 26:2
+ 117:20 Аян 21:27

+ 117:22 Иша 28:16, Зак 10:4, Мат 21:42, Мар 12:10, Лук 20:17, Рес 4:11, Эфе 2:20, 1Пет 2:7

+ 117:26 Мат 21:9, Мат 23:39, Мар 11:9, Лук 13:35, Лук 19:38

+ 117:27 2Шам 21:17, 2Пат 8:20, Зеб 17:29
+ 117:29 Зеб 105:1
+ 118:1 Зеб 100:2, Зеб 100:6
+ 118:3 1Ёха 3:9, 1Ёха 5:18
+ 118:6 Зеб 118:80
+ 118:8 Зеб 37:22
+ 118:9 Эйп 13:26, Зеб 24:7, Ерм 3:25
+ 118:10 2ЙЙ 15:2
+ 118:11 Эйп 23:12, Зеб 36:3, Зеб 39:9
+ 118:12 Зеб 26:11
+ 118:13 Кан 6:7
+ 118:14 Сүл 3:14-15
+ 118:15 Зеб 24:4
+ 118:19 1ЙЙ 29:15, Зеб 38:13
+ 118:20 Зеб 41:2
+ 118:21 Кан 27:26, Ерм 11:3
+ 118:23 Зеб 118:161, Дан 6:4, Дан 6:10
+ 118:28 Зеб 21:15
+ 118:34 Зеб 118:69
+ 118:36 Сүл 23:4
+ 118:42 Сүл 27:11
+ 118:46 Мат 10:18, Рес 26:1
+ 118:47 Зеб 1:2
+ 118:51 Ерм 20:7, Агы 3:14
+ 118:53 Нех 13:25
+ 118:54 1ЙЙ 29:15, Зеб 38:13
+ 118:57 Зеб 15:5
+ 118:61 Эйп 18:8-10, Зеб 139:6, Ерм 18:22
+ 118:62 Зеб 41:9, Рес 16:25
+ 118:64 Зеб 32:5
+ 118:68 Зеб 105:1, Мар 10:18
+ 118:69 Зеб 118:34
+ 118:70 Зеб 16:10
+ 118:71 Рим 8:28
+ 118:72 Зеб 18:11
+ 118:73 Эйп 10:8, Эйп 31:15
+ 118:74 Зеб 106:42
+ 118:80 Зеб 118:6
+ 118:82 Зеб 68:4, Агы 4:17
+ 118:84 Аян 6:10
+ 118:85 Зеб 7:16, Ерм 18:20
+ 118:89 Иша 40:8
+ 118:90 Зеб 103:5, Ваг 1:4
+ 118:91 Ерм 33:25
+ 118:98 Кан 4:6
+ 118:100 Эйп 32:7-9
+ 118:101 Сүл 1:15
+ 118:103 Зеб 18:10, Аян 10:9-10
+ 118:105 Сүл 6:23, 2Пет 1:19
+ 118:106 Нех 10:29
+ 118:110 Эйп 18:8-10, Зеб 139:6, Ерм 18:22
+ 118:111 Кан 33:4, Ерм 15:16
+ 118:114 Зеб 31:7, Гчк 15:1
+ 118:115 Эйп 21:16, Зеб 6:9, Мат 7:23
+ 118:120 Эйп 4:14
+ 118:122 Эйп 17:3
+ 118:123 Зеб 118:82, Агы 4:17
+ 118:127 Зеб 18:11, Сүл 8:10
+ 118:130 Зеб 18:8
+ 118:131 Эйп 29:23
+ 118:135 Чөл 6:25
+ 118:136 Ерм 9:1, Эзк 9:4
+ 118:140 Зеб 11:7, Зеб 17:31, Сүл 30:5
+ 118:142 Зеб 18:10
+ 118:147 Зеб 5:5
+ 118:151 Кан 4:7, Зеб 144:18
+ 118:154 Агы 3:58
+ 118:156 2Шам 24:14
+ 118:157 Зеб 3:2
+ 118:158 Зеб 138:20
+ 118:160 Ёха 17:17
+ 118:161 1Шам 26:18, Зеб 118:23
+ 118:162 1Шам 30:20, Ерм 15:16
+ 118:166 Гчк 49:18

+ 118:168 Эйп 23:10, Зеб 138:3, Сүл 5:21, Евр 4:13

+ 118:176 Иша 53:6, Ерм 50:6, 1Пет 2:25
+ 119:2 Сүл 6:17
+ 119:4 Зеб 139:11, Сүл 25:22

+ 119:5 Гчк 10:2, Эзк 27:13, Наг 1:4, Ерм 49:28-29

+ 120:1 Зеб 119:1
+ 120:2 Зеб 123:8
+ 120:3 Сүл 3:23, Сүл 3:26
+ 120:5 Зеб 90:1
+ 120:8 Чөл 6:24, Кан 28:6
+ 121:1 Зеб 119:1, Иша 2:3, Зак 8:21
+ 121:4 Кан 16:16, Зеб 119:1
+ 121:5 1Пат 7:7, 2ЙЙ 19:8
+ 121:6 Ерм 31:23
+ 121:9 Нех 2:10, Эст 10:3

+ 122:1 Зеб 119:1, Зеб 10:4, 2ЙЙ 20:12, Зеб 24:15

+ 122:3 Нех 4:4
+ 122:4 Ерм 20:7, Агы 3:14
+ 123:1 Зеб 119:1, Зеб 128:1, Зеб 93:17
+ 123:3 Чөл 16:30-33, Зеб 54:16, Сүл 1:12
+ 123:4 Эйп 22:11, Зеб 68:3
+ 123:7 Зеб 90:3
+ 123:8 Зеб 120:2
+ 124:1 Зеб 119:1
+ 124:5 Сүл 2:15, Зеб 127:5, Гал 6:16
+ 125:1 Зеб 119:1
+ 125:2 Эйп 8:21
+ 125:3 Ёвл 2:21
+ 125:6 Зеб 29:6
+ 126:1 Зеб 119:1, Зеб 71:1
+ 126:2 Ваг 8:16, Гчк 3:17
+ 126:3 Гчк 33:5
+ 127:1 Зеб 119:1, Зеб 111:1
+ 127:2 Зеб 89:17
+ 127:3 Зеб 143:12
+ 127:5 Зеб 19:3, Зеб 133:3
+ 127:6 Зеб 124:5, Гал 6:16
+ 128:1 Зеб 119:1, Зеб 128:1
+ 128:3 Мик 3:12
+ 128:5 Зеб 34:4
+ 128:6 2Пат 19:26, Эйп 8:12
+ 128:8 Рут 2:4, Зеб 117:26
+ 129:1 Зеб 119:1, Агы 3:55
+ 129:2 Нех 1:6, Нех 1:11, 2ЙЙ 6:40
+ 129:4 Эйп 37:24, Иша 55:7
+ 129:7 Зеб 130:3
+ 129:8 Зеб 24:22
+ 130:1 Зеб 119:1
+ 130:3 Зеб 129:7
+ 131:1 Зеб 119:1
+ 131:3 1ЙЙ 22:7, Рес 7:46
+ 131:7 Зеб 98:5
+ 131:8 Зеб 77:61, 2ЙЙ 6:41
+ 131:9 Эйп 29:14
+ 131:10 2ЙЙ 6:42
+ 131:11 Зеб 88:34-35, Зеб 109:4, 2Шам 7:12
+ 131:12 1Пат 8:25
+ 131:13 Мср 19:18, Зеб 67:17, Зеб 77:68
+ 131:15 Зеб 147:3, Рут 1:6
+ 131:17 2Шам 21:17, 2Пат 8:20, Зеб 17:29
+ 132:1 Зеб 119:1, Гчк 13:8
+ 132:2 Мср 29:7, Лев 8:12
+ 132:3 Кан 3:9, Лев 25:21, Кан 28:8
+ 133:1 Зеб 119:1, 1ЙЙ 9:33
+ 133:2 Зеб 27:2
+ 133:3 Чөл 6:24, Зеб 19:3, Зеб 127:5
+ 134:2 Зеб 91:14
+ 134:4 Мср 19:5, Кан 7:6
+ 134:5 2ЙЙ 2:5, Зеб 85:8, Зеб 94:3
+ 134:6 Зеб 113:11
+ 134:7 Эйп 38:22, Ерм 10:13, Ерм 51:16
+ 134:8 Мср 12:29, Зеб 77:51
+ 134:9 Кан 6:22
+ 134:10 Зеб 135:17-20
+ 134:11 Чөл 21:21-35, Ешу 12:7-24
+ 134:12 Кан 29:8, Ешу 23:4, Зеб 77:55
+ 134:13 Зеб 101:13
+ 134:14 Кан 32:36
+ 134:15 Зеб 113:12-16
+ 134:16 Кан 4:28
+ 134:17 Ерм 10:14, Хаб 2:19
+ 134:18 Иша 44:9
+ 134:20 Зеб 21:24
+ 134:21 Зеб 131:13
+ 135:1 Зеб 105:1
+ 135:2 Кан 10:17
+ 135:4 Зеб 71:18
+ 135:5 Сүл 3:19, Ерм 10:12
+ 135:6 Иша 44:24
+ 135:7 Гчк 1:16-18
+ 135:10 Мср 12:29, Зеб 77:51
+ 135:11 Мср 12:51
+ 135:13 Мср 14:21-22, Зеб 77:13
+ 135:15 Мср 14:27
+ 135:16 Мср 15:22
+ 135:17 Зеб 134:10-12
+ 135:19 Чөл 21:21-26
+ 135:20 Чөл 21:33-35
+ 135:24 Зеб 105:10
+ 135:25 Зеб 103:27
+ 136:1 Эзк 1:1, Эзк 3:15, Эзк 10:15
+ 136:5 Дан 6:10
+ 136:6 Эйп 29:10, Эзк 3:26

+ 136:7 Иша 34:5, Ерм 49:7-22, Эзк 25:12-14, Эзк 35:1-15, Амо 1:11-12, Абд 1:1-16, Мал 1:3-4

+ 136:8 Иша 21:9, Иша 47:1, Ерм 50:1, Аян 18:6

+ 136:9 2Пат 8:12, Иша 13:16, Нах 3:10

+ 137:1 Зеб 110:1, 1Шам 5:3, 2ЙЙ 2:5, Зеб 85:8

+ 137:2 Зеб 27:2
+ 137:7 Зеб 70:20
+ 137:8 Зеб 105:1
+ 138:1 Ерм 12:3
+ 138:2 2Пат 19:27
+ 138:3 Эйп 23:10, Сүл 5:21, Евр 4:13
+ 138:6 Рим 11:33
+ 138:7 Ерм 23:23-24, Юнс 1:3
+ 138:8 Эйп 11:8, Эйп 26:6, Амо 9:2
+ 138:12 Эйп 34:21-22
+ 138:13 Эйп 10:10-11
+ 138:15 Ваг 11:5
+ 138:16 Мср 32:32, Зеб 55:9, Мал 3:16
+ 138:17 Зеб 91:6
+ 138:19 Эйп 4:9, Иша 11:4, 2Сал 2:8
+ 138:21 Зеб 25:5, Зеб 118:158
+ 138:23 Зеб 25:2
+ 139:2 Зеб 70:4
+ 139:4 Зеб 57:5-6, Рим 3:13
+ 139:5 Зеб 140:9
+ 139:6 Эйп 18:8-10, Ерм 18:22
+ 139:11 Зеб 10:6, Зеб 119:4, Сүл 25:22
+ 139:13 Зеб 9:5

+ 140:2 Мср 30:7, Аян 5:8, Аян 8:3-4, Мср 29:41

+ 140:3 Зеб 33:13, Сүл 13:3, Ваг 12:4
+ 140:5 Сүл 25:12, Сүл 27:6
+ 140:6 2ЙЙ 25:12
+ 140:7 Иша 5:14
+ 140:8 2ЙЙ 20:12, Зеб 24:15, Зеб 122:1-2
+ 140:9 Зеб 139:5
+ 140:10 Зеб 7:16
+ 141:1 1Шам 22:1, 1Шам 24:3, Зеб 56:1
+ 141:2 Зеб 101:1
+ 141:3 Зеб 142:4, Зеб 139:6
+ 141:5 Зеб 26:13
+ 141:6 Зеб 17:18
+ 141:7 Иша 42:7

+ 142:2 Эйп 4:17, Эйп 9:2, Ваг 7:20, Рим 3:20, Гал 2:16

+ 142:3 Зеб 87:7, Агы 3:6
+ 142:5 Кан 32:7, Зеб 76:6
+ 142:6 Зеб 41:2, Зеб 62:2
+ 142:7 Зеб 27:1, Сүл 1:12
+ 142:8 Зеб 24:1
+ 142:10 Нех 9:20
+ 142:11 Ерм 14:17
+ 142:12 Зеб 53:7
+ 143:1 Зеб 17:3, Зеб 17:35
+ 143:2 Гчк 15:1, Зеб 17:3
+ 143:3 Эйп 7:17, Зеб 8:5

+ 143:4 Эйп 7:16, Зеб 38:6-7, Зеб 61:10, Ваг 1:2, 1ЙЙ 29:15, Эйп 14:2, Зеб 101:12

+ 143:5 2Шам 22:10, Зеб 17:10, Иша 64:1, Зеб 103:32

+ 143:6 Зеб 76:18
+ 143:7 Зеб 68:15
+ 143:8 Зеб 11:3
+ 143:9 Зеб 32:3, Иша 42:10
+ 143:10 Зеб 17:51
+ 143:12 Зеб 127:3
+ 143:14 Иша 3:25, Ерм 14:2
+ 143:15 Зеб 32:12

+ 144:3 2Шам 22:4, Зеб 17:4, Зеб 47:2, Эйп 5:9, Эйп 9:10

+ 144:6 Зеб 77:4
+ 144:8 Мср 34:6, Зеб 85:5
+ 144:13 Зеб 9:37, Зеб 101:13, Агы 5:19
+ 144:14 Зеб 145:8, Лук 13:11-13
+ 144:15 Зеб 103:27
+ 144:16 Зеб 103:14, Зеб 103:28
+ 144:18 Кан 4:7
+ 144:19 Сүл 10:24
+ 145:1 Зеб 102:1, Зеб 103:1
+ 145:2 Зеб 103:33
+ 145:3 Зеб 117:8, Ерм 17:5
+ 145:4 Зеб 103:29, Иша 2:22
+ 145:7 Зеб 102:6, Зеб 106:9, Иша 61:1
+ 145:8 Мат 9:28-30, Зеб 144:14, Лук 13:11-13
+ 145:9 Мср 22:21, Кан 10:18
+ 145:10 Мср 15:18, Зеб 9:35
+ 146:1 Зеб 91:2

+ 146:2 Зеб 50:20, Зеб 68:36, Кан 30:3, Ерм 32:37, Эзк 34:13

+ 146:3 Кан 32:39
+ 146:4 Иша 40:26
+ 146:5 Иша 40:28
+ 146:7 1ЙЙ 15:16
+ 146:8 Кан 11:14, Эйп 5:10
+ 146:9 Эйп 38:41
+ 146:10 Зеб 32:17
+ 146:11 Зеб 32:18
+ 147:2 Нех 7:3
+ 147:3 Зеб 131:15
+ 147:5 Эйп 37:6, Эйп 38:29
+ 147:9 Кан 7:6, Амо 3:2, Кан 4:8
+ 148:1 Мат 21:9, Лук 2:14, Лук 19:38
+ 148:2 Зеб 102:20
+ 148:4 Кан 10:14, Гчк 1:7
+ 148:5 Зеб 32:6, Евр 11:3
+ 148:6 Эйп 14:15, Зеб 103:9
+ 148:7 Гчк 1:21
+ 148:8 Эйп 37:6
+ 148:13 Зеб 8:2-3, Зеб 112:4
+ 149:1 Зеб 32:3, Иша 42:10, Зеб 110:1
+ 149:5 Зеб 62:7
+ 149:9 Иша 65:6
+ 150:1 1ЙЙ 15:16, 2ЙЙ 5:12, Гчк 1:6-8
+ 150:3 Зеб 97:6, Зеб 32:2, Зеб 70:22
+ 150:4 Мср 15:20
+ 150:5 1ЙЙ 15:19

+ https://ibt.org.ru/ftpmirror/pub/ebook/TKM/TKC/1-2017//Мукаддес-Китап__Full.azw3

Сөзлүк

Сөзлүк

1. А
2. Б
3. Ч
4. Д
5. Э
6. Ә
7. Ф
8. Г
9. Х
10. И
11. Җ
12. К
13. Л
14. М
15. Н
16. О
17. Ө
18. П
19. Р
20. С
21. Ш
22. Т
23. У
24. Ы
25. Я
26. Е
27. Ю
28. Й
29. З

А

А

1. Адалатлы
2. Адам ата
3. Агта
4. Агыз беклемек
5. Ахалот
6. Аждарха
7. Акмак
8. Аламот
9. Алоэ
10. Амалеклер
11. Аммонлар
12. Аморлар
13. Анаклар
14. Араба дүзлүги
15. Арамей дили
16. Арфа
17. Артемис
18. Арвах-җын
19. Арёпагус
20. Ашера
21. Ашторет
22. Ашур
23. Аянлык
24. Азия

Адалатлы – Худай хемише адалатлы. Ол элмыдама догры иш эдйәр ве хемише оңат карарлары чыкаряр. Мукаддес Китаба лайыклыкда, Худай хер бир адама, улы болсун, кичи болсун, бай я-да гарып, пархы ёк – хеммелере адалатлы гарамаклыгы үндейәр. Ол Өз халкына шейле диййәр:

«Ягшылык этмеги өврениң,
адалаты агтарың,
эзъет чекйәни халас эдиң,
етими гораң,
дул хатына арка дуруң» (Иша 1:17).

Казыларың, юрт баштутанларының, дини ёлбашчыларың халкың үстүнден хөкүм сүрйәндиклери үчин, Худай олардан адалатлы карарлары чыкармагы талап эдйәр ве адалатсыз херекетлер эден ягдайында, олары ёвузлык билен хөкүм эдйәр.

Серет: Догры.

Адам ата – Худай тарапындан ярадылан илкинҗи ынсан. Онуң аялы Хов эне болупдыр. Олар әхли ынсанларың ата-энеси болупдыр. Адам атаның ады еврейче «ынсан» диймеги аңладяр.

Гчк 2-3.

Агта – тарыхың кәбир дөвүрлеринде дүрли миллетлерде агталар хөкүмдарларың ёлбашчылыгы астында ёкары везипәни эеләпдирлер. Худайың гадаган эдйәндиги үчин, олары бичмеклик еврейлериң дәп-дессурында болмандыр.

Эст 2:3; Рес 8:27.

Агыз беклемек – агыз беклемегиң максады Худайың хузурында өзүңи песпәл тутмак я-да кәбир паҗыгалы ягдайда яс тутмак, гам-гусса дөври Худайы чагырмак болупдыр. Догры дурмушда яшамаздан, гарыплара ве эҗизлере адалатлы гарамаздан, агыз беклемеклигиң хич хили пейдасының ёкдугыны ве мунуң Худайың гөвнүнден турмаяндыгыны пыгамберлер халка ятладыпдырлар.

Сер 20:26; Иша 58:3-5; Ёв 1:14; Юн 3:5; Эст 4:16.

Ахалот – Хиндистанда өсйән ве өзени хошбой ыслы агач. Онуң өзенини гейимлере я-да отага хошбой ыс бермек үчин уланыпдырлар.

Зеб 44:9; Сүл 7:17; Нгм 4:14.

Аждарха – гадымы еврей дүшүнҗесинде деңиз аждархасы башагайлыгы аңладып, әлем-җаханың ярадылышының ирки дөвүрлеринде пейда болупдыр. Кәте аждарха Рахап дийлип атландырылыпдыр (Эйп 9:3; 26:12; Иша 51:9), кәте болса Ливятан (Эйп 3:8; 41:1; Зеб 73:14; Иша 27:1). Шейле хем бу миллетлер үчин бир нышан, ягны Ысрайылың душманы болупдыр (Зеб 86:4). Икинҗи пикир Тәзе Әхтде Аянлык китабында габат гелйәр, Иса Месихе ынанянлара гаршы урушда аждарха эрбет гүйчлериң нышаныдыр.

Акмак – пайхас эдебиятында: Зебурың кәбир мезмурларында, Сүлейманың пәхимлеринде, Вагызда, Эйюпда «акмак» диңе бир акылсыз адам дәл-де, эйсем, акыл-пайхасы рет эдйән адамдыр. Шонуң үчин хем ол өлүм ве вейранчылык ёлундан барян адамдыр. Бейле адам Худай барада ве Худайың ислеги барада пикир этмейән, алада этмейән, текепбир, гедем, бипарх адам. Ол хатда дине ве пайхаслы өвүт-үндеве гаршы чыкып, булар барада яман затлары гепләп билйәр. Пайхас эдебиятында беян эдилен хәсиетлерден башга-да акмак адам өзүниң неҗис гылык-хәсиети билен таналыпдыр. Ишая пыгамбериң китабында акмак адам барада шейле дийилйәр: «Акмак биедеплик билен геплейәр, онуң ниети пислик этмекдир, иши яманлык этмек, Реббе дил етирмек, ачлары ач, сувсузлары сувсуз гоймакдыр» (Иша 32:6).

Зеб 52:1; Сүл 17:17-21

Серет: Надан.

Аламот – манысы белли дәл. Белки әхең, белки-де саз гуралы болмагы әхтимал.

1ЙЙ 15:21.

Алоэ – Тәзе Әхт дөврүнде алоэ өлен адамың җеседини җайламага тайярламакда уланылыпдыр.

Ёх 19:39.

Амалеклер – Ысрайыл халкы Кенган юрдуны эелемезден өң, онуң голайында яшан халк. Олар, эсасан, Дуз деңзиниң гүнорта-гүндогарында, ягны Негепде яшан чарва халк болупдыр.

Мср 17:8-16; Кан 25:17-19; 1Шам 15:2, 30:1-5; 1ЙЙ 4:43.

Аммонлар – Лутуң оглы Бенамының несиллери. Аммонлар Иордан дерясының гүндогарында яшапдырлар. Олар Молек худайына сежде эдипдирлер.

Гчк 19:30-38; Кан 23:3.

Серет: Лут.

Аморлар – Ысрайыл халкы Кенган юрдуны эелемезден өң, ол ерде яшан халкларың бири. Олар өзлериниң әпет узын бойлары билен таналыпдыр. Месопотамияның тутуш төверегинде өзүниң шәхерлери ве ханлары билен аморлар өрән гүйчли халк болупдыр. Ысрайыллар Кенгана чозан вагтында, олар, эсасан хем, Иордан дерясының гүндогарында ве Иорданың гүнбатар дагларында яшан Ог хем Сихон атлы ики ханың ханлыгындакы гүйҗе даяныпдырлар.

Гчк 10:16; 15:16; Чөл 13:29; 21:13-34; Амо 2:10.

Серет: Кенганлар.

Анаклар – Ысрайыл халкы эелемезден өң, Кенган юрдуның голайында яшан халкларың бири. Олар Хеброн галасында ве онуң даш-төверегинде яшапдырлар. Анаклар үч уругдан ыбарат болуп, олар Нефиллериң несиллери болупдырлар.

Кан 9:2; Еш 11:21,22.

Серет: Нефиллер.

Араба дүзлүги – Иордан дерясының дүзлүгинден Дуз деңзиниң гүнорта-демиргазыгына ченли яйылып гидйән гуры ве текиз ер.

Чөл 22:1; 26:3.

Арамей дили – бу дил еврей дилине дегишлидир. Б. э. өң VI асырда бу эсасы дил хөкмүнде өсүп, гадымы якын Гүндогарда (хәзирки Орта Гүндогарда) дипломатия ве тәҗирчилик үчин уланылыпдыр. Ысрайыллар Бабыл сүргүнинден доланып геленлеринден соң, халк еврей дилине гаранда арамей дилинде хас көп геплемәге башлапдыр. Көне Әхтиң кәбир бөлеклери арамей дилинде язылыпдыр, ягны Эзр 4:8–6:18; 7:12-26; Дан 2:4–7:28. Исаның дөврүнде бу дил яхудылар ве Иса тарапындан гиңден уланылыпдыр, шонуң үчин Тәзе Әхтде бирнәче арамей сөзлери бар.

2Пат 18:26,28; Мат 5:22; Ёх 5:2; 19:13.

Серет: Еврей.

Арфа – киришли саз гуралының бир гөрнүши.

Зеб 32:2; 56:9.

1624-нҗи сахыпадакы сурата серет.

Артемис – греклериң зенан худайының ады, оңа айратын Азия велаятында сежде эдипдирлер. Гадымы дүнйәниң еди гудратының бири болан онуң бутханасы Эфес шәхериниң эдил дашында ерлешипдир.

Рес 19:24-35.

Арвах-җын – Шейтана гуллук эдйән эрбет рухдур. Ол адама зыян етирип я-да оны эеләп билйәр. Исада олары ковуп чыкарян гудрат болупдыр ве Ол арвах-җын эелән адама шыпа берипдир. Ресуллара хем Исаның ады билен арвах-җынлары ковуп чыкармак гудраты берлипдир.

Мат 8:16; Лук 8:26; Рес 8:7; 16:18.

Арёпагус – Гресияның Афины шәхериндәки байырлык. Афины шәхериниң мөхүм адамлары бу байырлыкда душушып ваҗып меселелер барада геңешипдирлер. Бу адамларың геңеши хем Арёпагус дийлип атландырылыпдыр.

Рес 17:19,22,34.

Ашера – хасыл берйән иң мөхүм зенан худайы хасапланып, оңа Кенганда ве Сирияда сежде эдипдирлер. Бу зенан худайы көпленч Багал худайы билен гатнашыпдыр. Адамларың оңа сежде этмек үчин үйшен еринде, онуң агачдан я-да дашдан ёнулып ясалан хейкели дикилипдир.

Мср 34:13; Кан 7:5; 12:3; 16:21.

Ашторет – Суруң ве Сидоның эсасы зенан худайы болуп, оңа Мүсүрде ве Кенганда сежде эдипдирлер.

Сер 2:13; 2Пат 23:13.

Ашур – б. э. өң IX ве VIII асырларда Ашур Ысрайылың гүндогарында гүйчли империя болупдыр. Онуң пайтагт шәхери болан Ниневе хәзирки демиргазык Ыракда ерлешипдир. Б. э. өң 722‑нҗи йылда ашурлар Ысрайыл патышалыгыны басып алыпдырлар ве көп адамлары есир эдип әкидипдирлер. Соңра ашурлар өз империясының бейлеки бөлеклеринден адамлары Ысрайылың юрдунда орнашдырыпдырлар. Өз юрдунда галан ысрайыл халкы бу адамлар билен гыз алшып-бершипдир. Ашурлар Яхуда патышалыгының хем үстүне чозупдырлар, эмма еңип билмәндирлер. Соңрак Ниневе пайтагты Худайың җезасы хөкмүнде душманың еңиҗи гошунлары тарапындан бүтинлей вейран эдилипдир.

2Пат 18:9–19:36; Нах 1-3.

Аянлык – кәвагт пыгамберлере Худай тарапындан аянлык берилйәр. Онда хәзирки ве гелҗекки затлар барада гөрнүш боляр. Шейле аянлыкларда Худай Өз мерхеметини ве хөкүмини гөркезйәр.

Гчк 41:25; Мср 6:3; Иша 40:5; 45:21; 65:1; Хаб 1:1; Рим 1:17; 1Кор 14:26.

Серет: Гөрнүш.

Азия – Тәзе Әхт дөврүнде Рим империясының иң бай велаяты болупдыр. Бу гүнки гүн бу велаят Түркийәниң арачәклеринде ерлешйәр.

Рес 19:10; Рим 16:5; 1Кор 16:19.

Карта серет.

Б

Б

1. Бабыл
2. Багал
3. Баш руханы
4. Башан
5. Байрам йылы
6. Байрамчылыклар
7. Берекет
8. Беелзебул
9. Бу дүнйәниң хөкүмдары
10. Бут
11. Бүтинлей ёк этмек

Бабыл – Бабыл шәхери Бабыл империясының пайтагты болупдыр ве ол хәзирки гүнорта Ыракда ерлешипдир. Б. э. өң 586-нҗы йылда бабыллылар Яхуда патышалыгыны басып алыпдырлар ве көп адамлары Бабыла есир эдип әкидипдирлер.

2Пат 25:1-12.

Серет: Яхуда.

Багал – кенганлар тарапындан сежде эдилен харасат худайы. Багал сөзи аслында «хоҗайын», шейле хем «әр» диймеги аңладяр.

1Пат 18:1-45; Ер 7:9; Хош 11:2.

Баш руханы – Левиниң несли болан Харун пыгамбер ве онуң огуллары Худай тарапындан руханы болмаклыга сайланыпдырлар. Олар Мукаддес чадырда Худая хызмат эдипдирлер. Харун пыгамбер илкинҗи Баш руханы хөкмүнде сайланыпдыр. Диңе Баш рухана Иң мукаддес отага гирмәге ругсат эдилипдир. Ол ысрайыллары гүнәлеринден сапламак үчин ол ере йылда бир гезек «Гүнәден сапланма» гүни гирипдир. Еврейлер китабының авторы Исаны кәмил Баш руханы хөкмүнде беян эдйәр.

Мср 28; Лев 16.

1623-нҗи сахыпадакы сурата серет.

Башан – бу гүнорта Сирияның текиз җүлгелери ве байырлыклары. Ол Җелиле көлүниң ве Иордан дерясының гүндогар тарапында ерлешйәр. Башан Гилгат этрабының демиргазыгында болуп, өзүниң семиз сыгырлары ве бол хасылы билен мешхур болупдыр.

Еш 12:5; 13:11; Кан 3:10.

Байрам йылы – хер элли йылдан ысрайыл халкы топрак, мирас, карз ве гуллар бабатда Худай тарапындан берлен йөрите дүзгүнлери берҗай этмели болупдыр.

Лев 25:1-34.

Байрамчылыклар – Мукаддес Китапда ысрайыл халкы тарапындан белленен бирнәче мөхүм байрамчылыклар айдылып гечилйәр. Ашакдакы санавда бу байрамларың атлары берилйәр:

Чатма байрамы

Эллинҗи гүн байрамы

Галла байрамы

Гүнәден сапланма гүни

Хасыл байрамы

Песах байрамы

Петир байрамы

Пурым байрамы

Сурнай байрамы

Тәзе Ай байрамы

Бу байрамлар барадакы маглуматлары сөзлүкден, оларың херсиниң адының ашагындан тапып билерсиңиз.

Берекет –

Серет: Ялкамак.

Беелзебул – арвах-җынларың ёлбашчысының ады. Бу ат «Багалзебупдан» гелип чыкандыр; Багалзебуп Көне Әхт дөврүнде ысрайыллара голай яшан халкларың сежде эден худайларының биридир (2Пат 1:2-16). Беелзебулың бейлеки ады шейтандыр.

Мат 10:25; 12:21,24,27; Мар 3:19,22,22; Лук 11:15,18,19.

Серет: Шейтан.

Бу дүнйәниң хөкүмдары –

Серет: Шейтан.

Бут – дашдан, агачдан я-да башга бир затдан ясалан хейкел, адамлар олары худай хөкмүнде хасаплап, сежде этмек үчин уланыпдырлар. Буларың кәбири сеждегәхде саклар ялы улы болупдыр, кәбири өйде саклар ялы кичи болупдыр.

Мср 20:4; Иша 40:19-20.

Серет: Өй бутлары.

Бүтинлей ёк этмек – Худайың Өз халкына сөз берен юрдунда урушдан соң олҗа дүшен эмләги, ягны есирлери, хайванлары ве харытлары ысрайыл халкының бәхбиди үчин алынман, эйсем бүтинлей ёк этмек аркалы Худая багыш эдилипдир.

Еш 6:17-21.

Ч

Ч

1. Чатма байрамы

Чатма байрамы – еврейлериң сененамасы боюнча единҗи айың, ягны Тишри айының (муңа Этаным айы хем дийлипдир) он бәши билен йигрими бири аралыгында, Гүнәден сапланма гүнүниң ыз яны белленилипдир. Бу хепдәниң довамында ысрайыл халкы Мүсүрден Кенгана барянча, чөлде азашып гезен дөврүни ятлапдыр. Халк Худая белленен гурбанлыклары хөдүрләпдир ве чатмаларда яшапдыр. Бу байрамчылык иң соңкы галланың ве мивелериң йыгналян дөври болупдыр, шонуң үчин бу дөвүрде хасыл тойы тутулыпдыр.

Мүс 23:16, 34:22, Лев 23:33-36, 39-43, Чөл 29:12-34, Кан 16:13-15, Зек 14:16-19.

Д

Д

1. Дагон
2. Давут галасы
3. Давут Оглы
4. Давут пыгамбер
5. Декаполис
6. Дери кесели
7. Дикме даш
8. Дога-дилег этмек
9. Догры

Дагон – бу пилиштлилериң худайы болуп, онуң гөвресиниң ярысындан ёкарсы адам, ашакы ярысы балык хөкмүнде суратландырылыпдыр.

1Шам 5:2.

Давут галасы – Сион дагында Иерусалимиң көне бөлеги, Давут пыгамбериң ябуслыларың илатыны басып алан ери.

2Шам 5:6-9; 1ЙЙ 11:5.

Серет: Ички гала.

Давут Оглы – Худай хезрети Давут патыша онуң несиллериниң бириниң мүдимилик шалык сүрҗекдигини сөз берипдир (2Шам 7:12-16; Иша 9:6-7). Исаның дөврүнде яхудылар бу Патыша гарашыпдырлар ве Оны Месих дийип атландырыпдырлар. Иса гарашылян Патыша хөкмүнде таналыпдыр ве Ол Давут Оглы дийлип атландырылыпдыр.

Мат 9:27; 15:22.

Серет: Худайың Оглы; Месих.

Давут пыгамбер – чөлде чопанчылык эдип йөркә, Худай Давуды ысрайыл халкына патыша эдип сайлаяр. Ол Иерусалими басып алып, оны пайтагт шәхери этмек билен душманларының үстүнден ысрайыл халкына еңиш гетирипдир. Давут пыгамбер догручыл хем адалатлы патыша болупдыр, йөне ол хем гүнә эдипдир. Шейле хем ол сазанда ве шахыр болупдыр, ол көп санлы мезмурлар языпдыр, булар соңра Зебур китабының бир бөлеги болупдыр. Давут пыгамберден соң онуң оглы Сүлейман пыгамбер патыша болупдыр. Давут Худая өрән садык болупдыр, Худай диңе Давудың неслинден бириниң хемишелик патыша болҗакдыгына сөз берипдир. Маттаның Хош Хабары китабыны ачанымызда, ол ерде Худайың Давуда сөз берен неслиниң Исадыгы хакда гүррүң берилйәр.

1Са 16:13-23; 17:12-58; 2Са 7; 11; Зеб 88:4; Мат 1:1; Рим 4:6; 2Ти 2:8; Айн 5:5.

Декаполис – Самария билен Җелиләниң гүндогарындакы он шәхер, олар Грек империясы дөврүнде гурлупдыр. Исаның дөврүнде олар Рим империясына дегишли болсалар-да, өзлери хөкүмдарлык эдипдирлер.

Мат 4:25; Мар 7:31.

Дери кесели – Көне ве Тәзе Әхт дөврүнде дери кеселиниң көп дүрли гөрнүшлери болупдыр. Дери кеселиниң хайсам болса бирине ёлуган адам, бу кесел бейлекилере ёкушмаз ялы ве ол башга адамы элләп, оны-да харам этмез ялы, башгалардан айры сакланыпдыр.

Лев 13:45-46; 2Пат 5:1-27; Мат 8:1-4; Лук 7:22.

Дикме даш – бу узын даш болуп, дим-‑дик гойлупдыр. Бу дикме даш кимдир бириниң мазарыны беллемек үчин я-да мөхүм бир зады я-да адамы ятламак үчин гөркезме хөкмүнде уланылыпдыр. Олар кераматлы хасапланыпдыр.

Гчк 28:18-22; 35:20; Мср 24:4; 2Шам 18:18.

Дога-дилег этмек – Мукаддес Китапда дога-дилег этмек – китапдан окамак я-да ят тутуп айтмак дәл-де, адатча калбыңдакы затлары Худая йүрекден беян этмекдир. Шейле хем дога-дилег этмек, көп халатда Худая алкыш айтмагы я-да Ондан көмек сорап ялбармагы аңладыпдыр. Мукаддес Китап бизе дурмушымызың әхли угурлары бабатда, шейле хем өз танаян ве бүтин дүнйәден эшидип, хатда танамаян адамларымызың хем мәтәчликлери догрусында Худай билен геплешип билйәндигимизи өвредйәр. Исаның бизе нәдип дога-дилег этмелидигини өвреден нусгасы Маттаның Хош Хабарының 6-нҗы бабының 9-13 аятларында ве Луканың Хош Хабарының 11‑нҗи бабының 2-4 аятларында гөркезлендир.

2Шам 7:27; Зеб 6:10; 141:2; Мат 6:9-13; Лук 11:2-4; Як 5:12-18; 1Пет 4:7; Фил 4:6; Кол 4:2; 1Тим 2:1-4.

Серет: Сежде этмек.

Догры – Мукаддес Китап Худайың догрудыгыны өвредйәр, Онуң әхли ишлери догрудыр. Шонуң үчин хем Худайың халкы Онуң буйрукларына табын болмак билен, Онуң хузурында догры ишлери этмәге чагырыландыр. Ишая пыгамбер халка: «Адалаты саклаң, догры ишлери эдиң» дийип, өвүт-үндев эдипдир (Иша 56:1). Тәзе Әхтде дашкы гөрнүши догры, эмма ичи эрбетликден долы адамларың хакыкатда кимдигини Худайың билйәндигини Иса бизе дуйдуряр. Шейле адамлар Худайың җезасындан гачып гутулмазлар. Павлус Худайың Ыбрайым пыгамбери иманы себәпли догры хасапландыгыны өвредйәр, эдил шунуң ялы, биз хем Худай тарапындан догры адамлар хасапланмак ислейән болсак, онда Худайың сайлап-сечен Иса Месихине иман этмелидирис.

Гчк 6:9; 15:6; Кан 12:25; Зеб 33:16; 63:11; Мат 13:49; Рим 4:3.

Серет: Адалатлы.

Э

Э

1. Эфиопия
2. Эфот
3. Эл гоймак
4. Эллинҗи гүн байрамы
5. Эляша пыгамбер
6. Эпикурчы философлар

Эфиопия – Мукаддес Китапда Эфиопия дийлип терҗиме эдилен ере хәзирки Суданың бир бөлеги ве гүнорта Мүсүр, шейле хем Эфиопияның демиргазык бөлеги гирйәр.

2Шам 18:21; Иша 11:11; 18:1; 20:3; Рес 8:25.

Эфот –

1. дини дабаралар гечирилйән вагты Баш руханының геййән еңсиз үстки эшиги. Гурсакчада сакланян Урым ве Туммым эфодың өң тарапына багланыпдыр (Мср 28:6-14).

2. Зыгыр матадан эдилен эшиклери руханылар ве хезрети Давут патыша гейипдир (1Шам 22:18; 2Шам 6:14).

3. Сежде эдилйән бир зат (Сер 8:26-27; 17:5).

Серет: Гурсакча; Урым ве Туммым. 1621-нҗи сахыпадакы сурата серет.

Эл гоймак – Мукаддес Китапда адамлар башга бир адама пата бермек ве тәзе везипә белленендигини ыглан этмек үчин онуң үстүне элини гоюпдырлар. Иса адамлара пата беренде, шейле хем шыпа беренде, элини оларың үстүне гоюпдыр. Эдил шунуң ялы, ресуллар адамларың үстүне эллерини гоянларында, олар Мукаддес Рухы кабул эдипдирлер я-да шыпа алыпдырлар.

Гчк 48:14; Чөл 8:10; Мар 10:16; Лук 4:40; Рес 6:7; 13:3; 19:6.

Эллинҗи гүн байрамы – Исаның дөврүнде ысрайылларың Галла байрамы грекче «Пентикост» дийлип атландырылыпдыр, бу Эллинҗи гүн диймеги аңладыпдыр. Себәби Галла байрамы Песах байрамындан элли гүн соң белленилипдир.

Рес 2:1

Серет: Галла байрамы; Песах байрамы.

Эляша пыгамбер – Ыляс пыгамберден соң, онуң хызматыны довам этдирен пыгамбердир. Ол хем Ыляс пыгамбер ялы көп гудратлар гөркезипдир.

1Пат 19:16-21; 2Пат 2-13.

Эпикурчы философлар – эпикурчылар Эпикур атлы философың таглыматларына эерипдирлер. Ол адамларың дурмушда багтлы болмалыдыкларыны ве агыры билен горкыны айрып ташламалыдыкларыны өвредипдир.

Рес 17:18.

Ә

Ә

1. Әхт

2. Әхт сандыгы

Әхт – Мукаддес Китапда Худай билен ынсанларың арасында баглашылан эсасы бәш әхт бар:

1. Нух билен баглашылан әхт (Гчк 6:18; 9:8-17).

2. Ыбрайым билен баглашылан әхт (Гчк 15; 17).

3. Канун бабатда ысрайыл халкы билен баглашылан әхт (Мср 19:5; 24; Кан 4:13).

4. Давут билен баглашылан әхт (2Шам 7:8-16).

5. Иса Месихиң үсти билен баглашылан тәзе әхт (Ер 31:31-34; Лук 22:20; Ев 8:6-13).

Гчк 9:9-17; 15:18; Мср 6:3-6; 19:5-6; 2Шам 5:3; Зеб 88:4-5.

Әхт сандыгы – агачдан ясалып, алтына гапланан сандык болупдыр. Йүзүне Он табшырык язылан ики ясы даш бөлеги хем онуң ичинде сакланыпдыр. Сандыгың гапагының үстүнде ганатларыны яйып отуран ики саны керубың шекили болупдыр. Бу сандык мукаддес болупдыр ве Худайың хузуры онуң төверегини гуршапдыр, оңа эл дегирмек гадаган экен. Сандык чадырың Иң мукаддес отагында адамлардан гизлен сакланыпдыр, соңрак болса ыбадатхана гөчүрилипдир. Диңе Гүнәден сапланма гүни баш руханы оңа якын барып билипдир, ол яны билен түтетги алыпдыр, мунуң түссеси болса сандыгың гапагыны гөрүнмез ялы руханыдан гизләпдир.

Мср 25:10-22; 26:33; Лев 16:13-15; Чөл 10:33-36; Еш 3; 1Шам 5; 2ЙЙ 5:2-10.

Серет: Баш руханы.

Ф

Ф

1. Фараон
2. Фарисейлер
3. Финикия

Фараон – бу ат Мүсүр патышасы үчин берлен атдыр.

Гчк 12:10-20; Мср 1-14.

Фарисейлер – Исаның дөврүнде фарисейлер яхудыларың доландырян меҗлисинде гүйчли топар болупдыр. Олар саддукейлер билен ишлешипдирлер, эмма олардан тапавуды, фарисейлер адамларың дирелҗекдигине ынаныпдырлар. Фарисейлер Худайың Муса берен әхли канунларыны билипдирлер ве олар адамлара бу канунлары эдил язылышы ялы ерине етирмеги өвредипдирлер. Шейле хем олар өзлериниң Кануна гошан дәп-дессурларыны ве дүзгүнлерини халка өвредипдирлер.

Мат 15:1; Лук 11:39; Лук 20:27; Ёх 11:46.

Серет: Меҗлис; Саддукейлер. 1626-нҗы сахыпадакы сурата серет.

Финикия – Ортаер деңзиниң кенарындакы мейдана греклер Финикия дийип ат берипдирлер. Хәзирки вагтда бу ер Ливаның бир бөлегидир. Сур ве Сидон онуң иң ваҗып шәхерлери болупдыр, оларың халкы мешхур деңизчилер ве сөвдагәрлер болупдыр.

Рес 11:19; 15:3; 21:2.

Г

Г

1. Гала дервезелери
2. Галла байрамы
3. Галла садакасы
4. Ган
5. Гиргашлар
6. Гитит
7. Гомора
8. Гөгүң Шалыгы
9. Гөк
10. Гөргүр
11. Гөрнүш
12. Греклер
13. Гурбанлык сыпасы
14. Гурбанлыклар
15. Гурсакча
16. Гүнә гурбанлыгы
17. Гүнәден сапланма гүни
18. Гырнак аял
19. Гызыл деңиз

Гала дервезелери – галаларың ве шәхерлериң төвереги гораг үчин диварлар билен өртүлипдир. Дервезелериң өңүндәки ачык мейдан адамлара душушмак үчин аматлы ер болупдыр, шейле хем бу ер хөкүм ыглан эдилйән, җемгыетчилик йыгнаклары гечирилйән ве сөвда-сатык эдилйән ер болупдыр.

Рут 4:1-11; 2Шам 19:8.

Галла байрамы – еврейлериң сененамасы боюнча үчүнҗи айың, ягны Сиван айының алтысына белленипдир. Бу томусда, Песах байрамындан соңра еди хепде геченсоң белленипдир. Шол еди хепдәниң довамында хасыл йыгналыпдыр, арпадан башлап, бугдая ченли йыгналыпдыр. Шол гүн ысрайыл халкы Худайың хасыла берен берекеди үчин той эдип, хер дүрли садакалар гетирипдир. Исаның дөврүнде бу байрам Эллинҗи гүн байрамы хөкмүнде мешхур болупдыр.

Лев 23:15-21; Кан 16:9-12.

Серет: Эллинҗи гүн байрамы; Песах байрамы.

Галла садакасы – бу садака көпленч хасыл үчин миннетдарлык билдирилип, Худая ве руханылара совгат хөкмүнде берлипдир. Бу садака чиг я-да бишен галла болупдыр, я-да олар галланы үвәп, уны яг ве якымлы ыслы затлар билен гарып, ондан бир затлар биширип гетирипдирлер.

Мср 40:29; Лев 2:1-16; 6:14-17; 23:9.

Ган – Төвратда ган гаты мөхүм зат хасапланяр. Ган диңе Худая дегишли болан дурмуш габы хасапланылды, шонуң үчин кимдир бири өлдүрилсе, шол ган акан топрак харам сайылды. Хайван өлдүриленде, онуң ганыны ере акдырыпдырлар. Хич киме ол гандан ичмәге я-да нахар тайярламага ругсат эдилмәндир. Гурбанлыклар хөдүрлененде, малларың ганы адамлары ве гурбанлык сыпаларыны мукаддес этмек үчин уланылыпдыр.

Гчк 4:10; 9:4; 37:26; Мср 29:21; Лев 1:5; 16:18-19; 17:10-11.

Гиргашлар – Ысрайыл халкы Кенган юрдуны эелемезден өң, ол ерде яшан халкларың бири

Гчк 15:21.

Серет: Кенган.

Гитит – манысы белли дәл. Саз гуралларының бир гөрнүши болмагы әхтимал.

Зеб 8:1: 80:1; 83:1.

Гомора – Өли деңзиң демиргазыгындакы Иордан җүлгесинде ерлешйән бир шәхер. Халкының эден писликлери себәпли Гомора Содом шәхери билен бирликде Худай тарапындан вейран эдилди.

Гчк 19; Иса 1:9; Ер 23:14; Мат 10:15.

Гөгүң Шалыгы –

Серет: Худайың Шалыгы.

Гөк – бу асмандан-да ёкарда болуп, Худайың ве Онуң перишделериниң яшаян ерини аңлатмак үчин уланылыпдыр. Тәзе Әхтде Исаның гөкден гелендиги ве өлүмден диреленден соң, ене гөге гөтерилендиги, шейле хем Хөкүм гүни Онуң ене гелҗекдиги айдыляр. Ким Иса ынанян болса, Онуң билен биле гөге гөтерилер. Аянлык китабында тәзе гөгүң ве тәзе ериң шекили суратландырыляр.

Гчк 1:30; 21:17; Еш 5:14; 1Пат 8:27,30; Зеб 52:3; Мар 11:25; Ёх 6:41-51; 2Кор 5:1,2; Фил 3:14,20; 1Сал 4:16; 2Сал 1:7-8; Айн 21:1-4.

Гөргүр –

Серет: Пыгамбер.

Гөрнүш – кимдир бирине башгалара етирмек үчин берилйән хабар. Худайдан гелен гөрнүшлер Көне Әхтде, эсасан хем Пыгамберлик китапларында беян эдилйәр. «Гөрнүш» ве «аянлык» сөзлериниң манысы бири-бирине өрән якын.

Чөл 12:6; Рес 10:9-16.

Серет: Аянлык; Пыгамбер.

Греклер – Исгендер Зүлкарнейниң ве онуң гошунының басып алан чәклеринде яшаян халкларың хеммеси диен ялы грек медениетини ве дилини кабул эдипдирлер. Шонуң үчин-де, Иса Месихиң дөврүнде яшан яхудылар арамей дилинде дәл-де, грек дилинде гүрлешйәрдилер. Грек медениети оларың дүнйәгарайшына ве пикирлерине гүйчли тәсирини етирйәрди. Шоңа гөрә-де, Тәзе Әхтиң китаплары грек дилинде языландыр.

Гурбанлык сыпасы –

Серет: Сыпа.

Гурбанлыклар – Көне Әхтде беян эдилен эсасы гурбанлыклар шулардыр: Якма гурбанлыгы; Саламатлык гурбанлыгы; Гүнә гурбанлыгы; Язык гурбанлыгы. Гурбанлыклар барадакы маглуматлары бу сөзлүкде оларың херсиниң адының ашагындан окап билерсиңиз.

Гурсакча – бу баш руханы тарапындан гейлип, эфодың үстүнден багланыпдыр. Гурсакчаның йүзүне Ысрайылың он ики тиресиниң хер бири үчин он ики саны гымматбаха даш тикилипдир. Онуң ичинде кераматлы сайылан ики зат, Урым ве Туммым болупдыр.

Мср 28:4-30

Серет: Эфот; Урым ве Туммым.

Гүнә гурбанлыгы – бир адам я-да тутуш халк Реббиң берен буйрукларыны төтәнден бозанда, шу гурбанлык аркалы руханы олары гүнәлеринден саплапдыр.

Лев 4:2-35.

Гүнәден сапланма гүни – бу еврейлериң сененамасы боюнча единҗи айың, ягны Тишри айының (муңа Этаным айы хем дийлипдир) онуна белленилипдир. Бу Сурнай байрамындан соң гүйзде болупдыр. Шол гүн адамлар ишлемән, дынч алыпдырлар ве агыз бекләпдирлер. Руханылар өзлерини ве халкы эден гүнәлеринден сапламак үчин, шейле хем Мукаддес чадыры ве гурбанлык сыпасыны тәмизлемек үчин белленилен гурбанлыклары хөдүрләпдирлер. Бу йылың довамында иң мөхүм байрам болупдыр.

Лев 16.

Гырнак аял – бу гырнак я-да есир алнан аял болупдыр. Онуң машгалада дереҗеси хемишелик экен, белли бир хукугы болупдыр, эмма хоҗайынының аялы билен деңхукуклы болмандыр.

Гчк 22:24; 2Шам 5:13; 1Пат 11:3.

Гызыл деңиз – Көне Әхтде бу ат Гызыл деңиз дийлип терҗиме эдилйәр, ол сөзме-сөз «Ям суф» болуп, «Гамыш деңзи» диймеги аңладяр. Кәбир алымлар «Ям суф» Мүсүр билен Ысрайылың арасында ерлешйән бир айлагы аңладяр дийип пикир эдйәрлер.

Мср 10:19.

Х

Х

1. Хача чүйлемек
2. Халасгәр
3. Хантагта
4. Хасыл байрамы
5. Хеләкчилик ери
6. Хепдәниң биринҗи гүни
7. Хермон дагы
8. Хетлер
9. Хигаён
10. Хирод
11. Хивилер
12. Хореп
13. Хорылар
14. Хоссар
15. Хош хабар
16. Хошбой ыслы гамыш
17. Хошея пыгамбер
18. Хов эне
19. Хөдүр чөреги
20. Худай
21. Худайың Гузусы
22. Худайың Оглы
23. Худайың Шалыгы
24. Хызмат этмек

Хача чүйлемек – Рим империясында элхенч җенаят эденлери хача чүйләп, олара өлүм җезасыны бермеклик адат болупдыр. Ол ерде эсгерлер ол адамы хача чүйләпдирлер я-да йүп билен хача баглапдырлар. Соңра хачы дикләпдирлер ве ол адам деми гутарып өлйәнчә, шол хачда дурупдыр. Хачда чүйленип өлдүрилмек улы масгарачылык хасапланыпдыр.

Мат 27; Мар 15; Лук 23; Ёх 19.

Халасгәр – Көне Әхтде Худай Халасгәрдир, себәби Ол Өз халкыны душманларындан халас этди. Пыгамберлери аркалы геплемек билен, Худай Өзүни Халасгәр дийип атландыряр. Еврейче «Ешува» диен ат «Реб – Халасгәр» диймеги аңладяр. Ешува ве Иса диен ики адың еврейче язылышы «Ехошува» диен сөзден гелип чыкяр. Юсуба гөрнен перишде Исаның Өз халкыны гүнәлеринден халас этҗекдигини хабар берйәр. Исаның доглан гиҗеси Җебрайыл перишде «Сизиң үчин Халасгәр догулды» дийип җар эдйәр.

Иша 43:3; Мат 1:21; Лук 2:11.

Хантагта – Реббе хөдүр эдилен чөреклери гоймак үчин йөрите ясалан тагта. Хантагта агачдан ясалып, сап алтына гапланыпдыр. Ол Мукаддес чадырың ичинде, соңрак Иерусалимдәки ыбадатханада гойлупдыр.

Мср 25:23-30, 26:35.

Серет: Хөдүр чөреги.

Хасыл байрамы – бу еврейлериң сененамасы боюнча единҗи айда, ягны Тишри айында (муңа Этаным айы хем дийлипдир) эдил Гүнәден сапланма гүнүниң ыз яны белленипдир. Тишри айы гүйз паслында болупдыр. Бу Чатма байрамының бир бөлеги болуп, Көне Әхтде ики гезек габат гелйәр.

Мср 23:16; 34:22.

Серет: Чатма байрамы.

Хеләкчилик ери –

Серет: Өлүлер дүнйәси.

Эйп 26:6; 28:22; 31:12; Зеб 87:12.

Хепдәниң биринҗи гүни – бу еврейлериң сененамасы боюнча екшенбе гүни.

Хермон дагы – Ысрайыл топрагында иң бейик даг болуп, юрдуң демиргазыгында ерлешипдир.

Хетлер – Ысрайыл халкы Кенган юрдуны эелемезден өң, ол ерде яшан халкларың бири. Б. э. өң 1200‑нҗи йылда оларың улы империясы болупдыр, хәзирки Түркийәниң бир бөлеги болупдыр.

Серет: Кенган.

Гчк 10:15.

Хигаён – бу саз гуралының бир гөрнүши.

Зеб 9:17.

Хирод – Тәзе Әхтде Хирод дийлип атландырылян дөрт адам бар:

1. Иса доглан вагты Яхуданың патышасы болан, Бейик Хирод дийлип атландырылан патыша. Иса бәбеккә Оны өлдүрмәге сынанышан хем шолды (Мат 2:1-22; Лук 1:5).

2. Иса вагыз эден ве гудратлар гөркезен дөври Җелиледе патыша болан Хирод Антип. Доганының аялы Хиродия өйленен ве Яхя чүмдүриҗиниң келлесини чапмагы буйран хем шолды. Яхудылар Исаны хача чүйлемезден өң, шу Хирод тарапындан тутуп гетирйәрлер. (Мар 6:14-29; Лук 23:6-12).

3. Патыша Хирод Агрип биринҗи, ирки йыгнакда Исаның ызына эеренлери ызарлан адам. Ол Яхяның доганы Якубы өлдүрдйәр (Рес 12:1-23).

4. Патыша Хирод Агрип Икинҗи, Павлус император тарапындан хөкүм эдилмеги үчин Риме иберилмезден өң, оны өз ягдайы билен танышдыряр (Рес 25:13–26:2; 26:19, 27-32).

Хивилер – Ысрайыл халкы эелемезден өң, Кенганда яшан халкларың бири. Олар юрдуң меркезинде яшапдырлар.

Гчк 10:17; Мср 3:17; 13:5.

Серет: Кенган.

Хореп –

Серет: Синай.

Хорылар – Ысрайыл халкы эелемезден өң, Кенганда яшан халкларың бири.

Гчк 14:6; 36:20-30; Кан 2:21-22.

Серет: Кенган.

Хоссар – гадымы Ысрайылда хоссарың дүрли җогапкәрчилиги болупдыр. Онуң гарындашы өлдүриленде, гандардан хун алыпдыр. Машгалада мирас галар ялы, оңа сатылан эмләги ызына сатын алмага ругсат эдилипдир.

Чөл 35:12-27; Рут 4:1-8; Эйп 19:25;

Хош хабар – Тәзе Әхтде бу сөз Исаның өлүми ве Онуң өлүмден дирелмеги аркалы Худайың Шалыгының беркарар боландыгы, Оңа ынанянларың халас эдилендиги барадакы хабар.

Мат 4:23; Мар 1:15; Рим 1:16; 1Кор 15:1-11; Гал 1:11.

Хошбой ыслы гамыш – атырлар ве яглар алмак үчин уланылан гамшың бир гөрнүши.

Мср 30:23; Наг 4:14; Иша 43:24; Йрм 6:20; Эзк 27:19.

Хошея пыгамбер –

Серет: Хош 1; Рим 9:25.

Хов эне – Хов әхли адамзадың энеси болупдыр, онуң ады еврейче «яшайыш» диймеги аңладыпдыр.

Гчк 3:20.

Хөдүр чөреги – чадырда, соңра ыбадатханада хантагтаның үстүнде гойлан он ики саны петир чөреги. Чөреклер хантагтада бир хепделәп галдырылыпдыр. Соңра тәзе он ики чөрек билен чалшырылыпдыр. Хантагтадан айрылан бу чөреклери диңе руханылара иймәге ругсат эдилипдир.

Лев 24:5-9; 1Шам 21:4

Серет: Мукаддес отаг.

Худай – гөги ве ери, ягны тутуш әлем-җаханы ярадан Худайдыр. Худай башга-да энчеме атлар билен атландырылыпдыр, эмма оларың хеммеси шол бир Худайы аңладыпдыр: Реб, Бейик Худай, Хөкмүрован Реб, Мукаддес.

Серет: Реб.

Худайың Гузусы – Яхя чүмдүриҗи Иса Месихи Худайың Гузусы дийип атландыряр. Яхудыларың урп-адатларына гөрә, Худай оларың гүнәлерини багышламагы үчин, олар җанлы союп, Худая гурбанлык берипдирлер. Бу гурбанлык аркалы олар Худайың назарында пәк сайылыпдыр. Яхя, белки, бу гурбанлыгы гөз өңүнде тутуп, Исаны шейле атландырандыр. Белки-де, Оны Песах гузусы өйдүп пикир эдендир. Песах байрамында ысрайыллар җанлы союп, өзлериниң новбахар огулларының шол җанлының ганы аркалы өлүм перишдесиниң элинден халас боландыкларыны ятлапдырлар. Аянлык китабының 5‑нҗи бабында беян эдилен гөрнүшде Месих Гузы хөкмүнде суратландырыляр.

Ёх 1:29, 36; Лев 4:32; Мср 12:21-27.

Серет: Гүнә гурбанлыгы; Песах байрамы.

Худайың Оглы – Көне Әхтде «Худайың Оглы» патышалар үчин, иң мөхүм патыша болан Давут пыгамбер үчин уланылыпдыр. Реб Давудың оглуның хемишелик шалык сүрҗекдигини ве Худай билен ата-огул гатнашыгының болҗакдыгыны сөз берйәр. Бу огул яхудылар тарапындан Месих дийлип атландырылыпдыр. Шейлеликде, Тәзе Әхтде бу атлар, ягны Худайың Оглы ве Месих, икиси хем диңе Иса үчин уланыляр. Буларың икиси хем Худайың Шалыгыны беркарар этмек үчин Худай тарапындан Сайланып-сечилен диймеги аңладяр, Худай билен Исаның деңхукуклы гатнашыгы бар.

Серет: Месих.

Худайың Шалыгы – Матта тарапындан Худайың Шалыгына «Гөгүң Шалыгы» хем дийилйәр. Иса Месих бу дүнйә геленде, адамларың Худай билен тәзе арагатнашыкда яшамагына ёл ачмак аркалы Худайың Шалыгыны беркарар этди. Худайың Шалыгының адамлары Иса ынанян ве табын болян адамларды. Иса Месих доланып геленде, Худайың Шалыгы долы тамам болар ве бу әхли адамлара айдың аян болар.

Мат 19:24; Лук 13:29; Ёх 3:3-5; Рим 14:17.

Хызмат этмек – Мукаддес Китапда бу сөз диңе бир хоҗайынларына хызмат эдйән адамлары дәл-де, эйсем Худая хызмат эдйән Онуң адамларыны хем аңладыпдыр. Иса ынанянлар Хош Хабары вагыз эдип ве бейлеки месихилере ягшылык эдип, оларың мәтәчликлерине көмек этмек билен Оңа хызмат эдйәрлер.

Чөл 16:8-9; Кан 6:13; Еш 23:7,16; 24:24.

Серет: Сежде этмек.

И

И

1. Иблис
2. Ичги садакасы
3. Ички гала
4. Император
5. Инҗил
6. Иң мукаддес отаг
7. Иордан дерясы
8. Иса
9. Ишая пыгамбер
10. Иерусалим

Иблис –

Серет: Шейтан.

Ичги садакасы – гурбанлык сыпасының үстүне шерап, кәте яг гуймак билен Худая хөдүр эдилипдир.

Гчк 35:14; Лев 23:13.

Ички гала – диварлар билен өртүлен галаның ичиндәки беркитме. Бу шәхериң иң бейик ери болупдыр.

1Пат 16:18; 2Пат 15:25; Ер 30:18.

Император – Рим империясының патышасы. Тәзе Әхтде үч император ятланяр:

1. Император Август, ол Октавиян дийлип хем атландырылярды (б. э. өң 27‑нҗи йылдан б. э. 14‑нҗи йылына ченли). Иса догланда, ол императорды (Лук 2:1).

2. Император Тибериюс (б. э. 14-37 йй). Иса вагыз эден ве өлүп-дирелен дөври ол императорды (Лук 3:1; Ёха 19:12).

3. Император Клавдий (б. э. 41-54 йй). Ол яхудылары Римден ковуп чыкарды (Рес 18:1-4).

Инҗил – Тәзе Әхт.

Иң мукаддес отаг – Мукаддес чадырың иң ички отагы, соңрак бу ыбадатханада Әхт сандыгының сакланан ери болупдыр. («Мукаддес чадыр» ве «Ыбадатхана» сөзлериниң ашагында берлен суратлара середиң.) Сүлейманың гуран ыбадатханасында бу ички отаг дийлип атландырылды ве ол ерде керупларың шекили хем болупдыр. Ички отаг дашкы отагдан улы туты аркалы бөлүнипдир. Кануна гөрә, диңе баш рухана ички отага гирмәге ругсат берлипдир, ол хем диңе йылда бир гезек, Гүнәден сапланма гүни гирип билипдир.

Мср 26:33; Лев 16:1-2; 1Пат 6:16-30.

1628‑нҗи сахыпадакы сурата серет.

Серет: Гүнәден сапланма гүни; Керуп; Мукаддес отаг; Мукаддес өй; Туты; Ыбадатхана.

Иордан дерясы – Җелиле көли билен Өли деңзиң арасындан акян деря. Гүндогарда Ысрайыл юрдуның арачәги хөкмүнде уланылыпдыр. Ысрайыллар Кенгана гирмезден өң бу дерядан гечипдирлер.

Еш 2:1.

Карта серет

Серет: Җелиле.

Иса – Исаның еврейче ады «Ешува» болуп, ол «Реб халас эдйәр» диймеги аңладяр. I асырда бу ат яхудылар үчин йөргүнли ат болупдыр.

Ишая пыгамбер – Ишая пыгамбер Яхуда патышалары Узыяның, Ётамың, Ахазың ве Хизкияның дөврүнде пыгамберлик эдипдир. Ол б. э. өң VIII асырда яшап гечди. Ишая билимли адам болупдыр, ол патышаның маслахатчысы хөкмүнде өмрүни Иерусалимде гечирипдир. Бу дөвүрде Ысрайыл патышалыгы Ассырия империясы тарапындан басылып алнып, Яхуда патышалыгы болса хемише ховп астында болупдыр. Ишаяның пыгамберликлериниң аглабасы Худайың Өз халкыны халас эдйәндиги барададыр, эмма шол бир вагтың өзүнде ол ысрайыллара пислик эдйәнлери, адалатсызлары ве бута чокунянлары Худайың хөкүм этҗекдигини дуйдурыпдыр. Ишая даш-төверегинде болуп гечйән вакалара дегишли гөрнүшлер гөрүпдир, шейле хем ол гелҗекде болҗак затлары гөрнүш аркалы өңден гөрүпдир, эсасан хем эҗир чекмек билен Худайың халкыны халас этҗек Гул барадакы гөрнүши гөрүпдир. Тәзе Әхтде бу пыгамберликлер Иса Месихде амала ашмак билен айдың әшгәр боляр.

2Пат 19-20; Иша 1, 6; Мат 4:14; 8:17; 12:17; Ёх 12:38-41; Рес 8:28-35.

Иерусалим – Иерусалим Давут пыгамбер билен Сүлейман пыгамбериң хөкүмдарлык эден дөврүнде Ысрайылың пайтагты болупдыр. Сүлейманың өлүминден соңра бу Яхуда патышалыгының пайтагты болупдыр. Бу шәхер Сион ады билен хем тутулыпдыр.

2Шам 5:6-15; 2ЙЙ 9:25; 2ЙЙ 11:5-17; Зеб 68:36.

Җ

Җ

1. Җебрайыл перишде
2. Җелиле
3. Җеннет
4. Җул гейинмек

Җебрайыл перишде – адамзада Худайың хабарыны гетирйән перишде. Көне Әхтде ол Даныел пыгамбере гөрнүп, оңа Худайдан гелен гөрнүшлери дүшүндирйәр. Тәзе Әхтде ол Зекаря гөрнүп, Яхяның догулҗакдыгыны, шейле-де Меръеме гөрнүп, Иса Месихиң догулҗакдыгыны хабар берйәр.

Дан 8:14-19; 9:19-21; Лук 1:19,26.

Җелиле – Ысрайыл юрдуның демиргазык этрабы.

Мат 2:22; Иша 9:1.

Җеннет – грекче бу сөз «овадан баг» диймеги аңладяр. Тәзе Әхтде бу сөз Иса ынанянларың өлүмден соң гидйән аҗайып ерини аңладяр.

Лук 23:43; Айн 2:7.

Җул гейинмек – гадымы Ысрайылда адамлар эден гүнәсине тоба эдйәндиклерини гөркезенлеринде я-да кимдир бириниң ясыны тутанларында, җул гейнипдирлер ве күлүң үстүнде отурыпдырлар я-да депелеринден күл сепеләпдирлер. Умуман бу гам-гуссаны гөркезмек үчин уланылыпдыр.

2Шам 3:31; Нех 9:1; Мат 11:21.

К

К

1. Канун
2. Канун китабы
3. Кемош
4. Кенган
5. Кенганлар
6. Керуп
7. Кесетлер
8. Кейнлер
9. Кәкилик оты
10. Көне Әхт
11. Күл үстүнде отурмак

Канун – Төврадың бәш китабы: муңа сежде, мукаддес өй, байрамлар, гурбанлыклар ве садакалар дегишли болуп, иң эсасы хем Худайың халкы хөкмүнде ысрайылларың нәхили яшамалыдыкларына дегишли Худайың берен канунларындан ыбарат. Бу көпленч Мусаның кануны (Еш 8:29) я-да Мукаддес канун (Мат 23:23) дийлип атландырылыпдыр. Кануның эсасы бөлеги Он табшырыкдыр (Мср 20:1-17; Кан 5:6-21).

Серет: Канун китабы; Төврат.

Канун китабы – муңа Реббиң берен канунларындан ыбарат болан Канун таглыматы китабының бир бөлеги я-да Төврадың бәш китабы дегишлидир.

Кан 30:9-10; Еш 1:8; Гал 3:10.

Серет: Төврат.

Кемош – Мовапларың худайы.

1Пат 11:7, 33; Йрм 48:13,46.

Серет: Моваплар.

Кенган – Нухуң агтыкларының бириниң ады. Онуң несиллери болан кенганлар Ортаер деңзи билен Иордан дерясының аралыгында орнашыпдырлар, шонуң үчин ол ере Кенган ады берлипдир. Соңра олар ысрайыллар тарапындан басылып алныпдыр.

Гчк 9:18; 12:5; Мср 6:4; Еш 5:12.

Кенганлар – кенганың илаты гарышык болуп, финикиялылара якын болупдыр. Кәвагт бу сөз ол ерде яшан әхли тирелери аңладып, умумы уланылыпдыр, кәте диңе бир тирәни гөркезмек үчин уланылыпдыр. Соңра олар Кенганы басып алан ысрайыллар тарапындан өлдүрилипдир, дири галанлары-да ковлуп чыкарылыпдыр.

Гчк 12:6; 15:18-21; Еш 16:10.

Керуп – ганатлы перишделер. Олар Эрем багында яшайыш дарагтыны горапдырлар. Эзекиел (ягны Кифл) пыгамбериң гөрен гөрнүшинде керуплар Худайың тагтының депесинде ерлешипдир. Әхт сандыгының үстүнде ганатларыны гапагың үстүне яйып отуран ики саны керубың алтындан ясалан кешби бар.

Гчк 3:24; Мср 25:18-22.

Серет: Әхт сандыгы; Перишде; Серафлар.

Кесетлер – илки Месопотамиядакы дүзлүкде, соңра Бабыл шәхеринде яшан тире. Кесетлер ол ердәки яшан тирелериниң арасында иң гүйчли тире болупдыр ве шонуң үчин оларың ады көпленч тутуш бабыллылары аңлатмак үчин уланылыпдыр.

Эзр 5:12; Иша 47:1.

Серет: Бабыл.

Кейнлер – Ысрайыл халкы эелемезден өң, Кенган юрдунда яшан халкларың бири.

Гчк 15:19; 4:11; 1Шам 15:6; 27:10; 1ЙЙ 2:55.

Серет: Кенган.

Кәкилик оты – якымлы ыслы өсүмлик. Руханы бир богдак кәкилик отуны сува я-да гана батырып, тәмизлемек үчин адамларың я-да бейлеки затларың үстүне сепипдир.

Лев 14:4,6; Зеб 50:9.

Серет: Мурдар; Тәмиз.

Көне Әхт – ол Төвратдан, Зебурдан, Тарыхы, Даналык ве Пыгамберлик китапларындан ыбарат. Бу китаплар Иса Месих гелмезден өң язылыпдыр, оларың кәбиринде Онуң гелҗекдиги барадакы пыгамберликлер бар.

Серет: Пыгамберлик этмек; Тәзе Әхт; Төврат; Зебур.

Күл үстүнде отурмак –

Серет: Җул гейинмек.

Л

Л

1. Ладан
2. Левилер
3. Лира
4. Ливан
5. Ливятан
6. Лолы
7. Лут

Ладан – гырымсы агаҗың гүр япрагындан чыкян шире. Шире гатаяр ве якымлы ыслы шепбик хөкмүнде сатыляр, оны оврадып, ондан дерман ясаярлар.

Гчк 37:25; 43:11.

Левилер – Левилер Якубың оглы Левиниң несиллеридир. Леви тиреси үч уруга бөлүнипдир: Гершоның, Кохадың ве Мерарының несиллери. Мусаның дөврүнде Худай леви тиресинден болан Харун пыгамбериң несиллерини руханылыга сайлапдыр; бейлеки левилериң әхлисини Мукаддес чадырда хызмат эдип, руханылара көмеклешмәге белләпдир. Диңе шу тирәниң өзбашдак мүлк ери болмандыр, себәби оларың везипеси Мукаддес чадырда, соңра ыбадатханада хызмат этмек болупдыр. Шонуң үчин булара мүлк ер бейлеки тирелерден бөлүнип берлипдир.

Мср 6:25; 38:21; Лев 25:32ф; Чөл 3:6.

Серет: Руханы.

Лира – Ысрайылда ве онуң даш-төверегиндәки үлкелерде уланылан киришли саз гуралы. Ол улы гөврүмли арфа меңзеш болупдыр.

Гчк 4:21; 1Шам 16:15-23; Зеб 70:22.

1624-нҗи сахыпадакы сурата серет.

Ливан – Ысрайылың демиргазык арачәгинде ерлешйән даглык юрт, ол кедр токайлыгы билен мешхур болупдыр. Сүлейман патыша Иерусалимде көшгүни ве ыбадатхананы Ливаның кедр хем бейлеки агачларындан гурупдыр.

1Пат 5:6-10; Эзр 3:7; Иша 60:13.

Ливятан –

Серет: Аждарха.

Лолы – газанч үчин тенини сатян аял.

Сүл 9:3; Хош 4:14; Як 2:25; 1Кор 6:15,16.

Лут – Ыбрайым пыгамбериң доганының оглы. Ол овнуклы-ирили маллары ве чадырлары билен Содом галасының төверегиндәки дереде месген тутупдыр. Соңра Реб Содом билен Гомора шәхерлериниң икисини вейран эдипдир, йөне перишделер Луты машгаласы билен биле халас эдипдирлер. Лут мовапларың ве аммонларың атасыды, соңра онуң несиллери Ысрайылың душманы болупдырлар.

Гчк 12:4–14:16; 19:1-36; 2Пет 2:7,8.

М

М

1. Мадай
2. Манна
3. Маскил
4. Меҗлис
5. Меръем
6. Месх ягы
7. Месих
8. Месопотамия
9. Мейлетин садака
10. Мезмур
11. Мәликсадык
12. Мидянлар
13. Микайыл
14. Миктам
15. Миллетлер
16. Милло
17. Мирас
18. Молек
19. Моваплар
20. Мукаддес
21. Мукаддес чадыр
22. Мукаддес чөрек
23. Мукаддес даг
24. Мукаддес отаг
25. Мукаддес өй
26. Мукаддес Рух
27. Мурдар
28. Муса пыгамбер
29. Мут лабен
30. Мүр
31. Мүрзе

Мадай – хәзирки гүнбатар-демиргазык Эйранда ерлешйән гүйчли патышалык. Парс империясында мадайлар парслар билен биле бир патышалыкда гуллук эдипдирлер. Шонуң үчин оларың канунларына «Медес ве парс канунлары» дийлипдир.

2Пат 17:6; Эст 1:19; Дан 6:8,12,15; Рес 2:9.

Серет: Парс империясы.

Манна – Ысрайыллар Синай чөлүнде азашып йөркәлер, Худай тарапындан асмандан яган иймит.

Мср 16:31-35; Чөл 11:6; Зеб 77:24; Ёх 6:31-58.

Маскил – Зебур китабында бир айдымың гөрнүши. Олар бирнәче максатлар үчин язылыпдыр: гудратлы ишлери үчин Худайы шөхратландырмак; халкың бетбагтчылыгына я-да шахсы гынанҗына яс тутмак; шейле хем алкыш айтмак ве ялбармак үчин.

Зеб 31; 41; 52; 89; 142.

Серет: Мезмур; Зебур.

Меҗлис – Мукаддес Китапда бирнәче меҗлис агзалып гечилйәр. Оларың икиси иң мөхүмидир:

1. Худайың меҗлиси.

2. Яхудыларың меҗлиси. Худайың меҗлисине перишделер ве гөгүң башга ылахы барлыклары йыгнанярлар. Яхудыларың меҗлисине иң мөхүм яхуды адамларындан етмиш бириси дегишли болупдыр. Оларың арасында фарисейлер ве саддукейлер болуп, Баш руханы меҗлисе баштутанлык эдипдир. Римлилериң хөкүмдарлыгы астында меҗлисиң раят ве җенаят ишлерине гарамага ыгтыяры болупдыр, йөне хич кими хөкүм этмәге хукугы болмандыр.

Эйп 15:8; Зеб 81:1; 88:6: Мар 14:53-65; Рес 4:1-22.

Меръем – Тәзе Әхтде Меръем атлы бирнәче аял бар:

1. Исаның эҗеси Меръем.

2. Магдалалы Меръем. Иса Магдалалы Меръемден еди саны эрбет рухы чыкарды ве Меръем Исаның ызына эериҗилериң бири болды (Мат 27:55-56; Мар 16:9; Лук 8:2; Ёх 20:1-2; 11-18 ве бейлеки бөлеклер).

3. Бейтаниядакы Меръем. Ол Марта билен Лазарың доганыды. Ол Исаның аягуҗунда отурып, Онуң өвүтлерини диңледи (Лук 10:38-42; Ёх 11:1-5; 12:1-7).

4. Якуп билен Юсубың эҗеси Меръем. Бу Меръем Клеопасың аялы Меръем болмагы ахмал, йөне бу анык дәл (Мат 27:56; Мар 15:40; 16:1; Лук 24:10).

5. Ёханнаның (оңа Марк хем дийипдирлер) эҗеси Меръем. Бу Меръемиң Иерусалимде өйи болупдыр ве Иса шәгиртлери билен ол ерде душушыпдыр (Рес 12:12).

Месх ягы – кимдир бириниң Реббе багыш эдилендигиниң я-да мукаддес эдилендигиниң нышаны хөкмүнде онуң депесине яг гуйлупдыр я-да сепилипдир.

Мср 25:6.

Серет: Яг гуймак, Месих. 1628-нҗи сахыпадакы сурата серет.

Месих – бу ат «депесинден яг гуйлан адамы» аңладыпдыр. Көне Әхтде кимдир бириниң депесинден яг гуймак онуң руханы я-да патыша хөкмүнде Худай тарапындан айратын сайланандыгының нышаны болупдыр. Месих диен ат яхудылар тарапындан уланылып башланыпдыр ве олар муны Худайың олара ибермеги вада берен Патышасының ады үчин уланыпдырлар. Бу Патыша хемишелик хөкүм сүрмелиди ве Ысрайылы душманларындан халас этмелиди. Иса ынанянлар ве Оңа эерйәнлер Исаның Месихдигине, Онуң әхли адамлары халас эдип, Худайың Шалыгыны беркарар этмек үчин Худай тарапындан сайланып иберилендигине ынанярлар. Грекче Месих сөзи «Христос» диймекдир.

Мат 1:1; Мар 8: 27-29; Лук 2:11; Ёх 20:31; Рес 18:28.

Серет: Худайың оглы; Яг гуймак.

Месопотамия – гадымы дөвүрде Евфрат дерясының гүнбатарындан Тигрис дерясының гүндогарына ченли болан аралык Месопотамия дийлип атландырылыпдыр. Бабыллылар ве ассыриялылар билен бирликде көп гадымы медениетлер бу ерде башланыпдыр.

Гчк 24:10; 25:20; Рес 2:9; 7:2.

Мейлетин садака – бу дүрли себәплер үчин Худая гетирилен дүрли гөрнүшли садакалар болупдыр. Меселем, адамлар мейлетин яг, якымлы ыслы түтетги, гейим-геҗим, агач, күмүш ве Мукаддес чадырың гурлушыгы үчин бейлеки затлары гетирипдирлер (Мср 35:20-29). Эмма шахсы себәплер үчин гурбанлык я-да садака ислендик гөрнүшде мейлетин берипдирлер.

Мср 35:29; 36:3; Лев 7:16.

Мезмур – Зебур китабында айдымың бир гөрнүши. Бирнәче максатлар үчин: Худайы шөхратландырмак үчин, халкың бетбагтчылыгына я-да шахсы эҗир чекмелерине яс тутмак үчин, патышаны беллемек, Худая миннетдарлык билдирмек, ыбадатхана баряркаң шатланып айдым айтмак; Худая ялбарып дога-дилег этмек үчин язылан айдымлардыр. Бу айдымлар Зебур китабында топланандыр. Исаның ызына эерйәнлер бир ере үйшенлеринде, мезмур айдыпдырлар.

Зеб 5:1; 18:1; Эфе 5:19; Кол 3:16.

Серет: Зебур.

Мәликсадык – Иерусалимиң гадымы патышасы ве руханысы. Онуң ады «догрулык патышасы» диймеги аңладяр. Көне Әхтде Мәликсадык Ыбрайым пыгамбере душяр ве оңа пата берйәр (Гчк 14:17-20). 109-нҗы мезмурда Мәликсадык «мүдимилик руханы» дийлип атландырыляр ве Еврейлере хат китабының 5‑нҗи бабының 6-нҗы аядында Иса «Мәликсадык дереҗесиндәки» руханы хөкмүнде танышдырыляр. Иса Худайың сагында отурян мүдимилик Баш Руханыдыр ве Ол месихилер үчин төвелла эдйәр.

Мидянлар – Ыбрайым пыгамбериң оглы Мидяның несиллери (Гчк 25:1,2). Муса өмрүни Мидян юрдунда гечирипдир, Мидян Синай ярым адасының бир бөлеги болмагы ахмал. Сердарлар дөврүнде мидянлар ысрайылларың эсасы душманы болупдыр. «Мидянлар» ве «Ысмайыллар» диен сөзлер кәте чалшырылып уланылыпдыр (Гчк 37:25-29).

Гчк 25:1,2; 37:25-29.

Серет: Ысмайыл пыгамбер.

Микайыл – хер миллетиң өзүниң сердар перишдеси болупдыр диен пикир бар, оларың херекетлери өз миллети билен баглы болупдыр. Бу барада илкинҗи гезек Даныел пыгамбериң китабында парс ве грек сердарларының перишдеси, шейле хем Ысрайылың сердары Микайыл перишде барада айдыляр.

Дан 10:13,20; 12:1.

Миктам – Зебур китабында габат гелйән айдымың гөрнүши.

Зеб 15:1.

Миллетлер – Мукаддес Китапда бу адатча яхуды дәл миллетлери аңладыпдыр. Ысрайыл халкы Худай тарапындан Онуң халкы болмак үчин сайланыпдыр, эмма Худай әхли миллетлериң халкларының халас болмагыны ве оларың хем Өз халкы болмагыны исләпдир.

Лев 26:12; Эфе 2:11-13.

Милло – топрак билен долдурылан җайрык я-да бошлук ер. Кәте бу сөз галаның диварына чыкмак үчин гурлан япгыды аңладыпдыр.

2Шам 5:9.

Мирас – тутуш Кенган юрды Худай тарапындан ысрайыллара мүдимилик мирас хөкмүнде сөз берлипдир. Ешуваның дөврүнде ер биҗе боюнча Ысрайылың он ики тиресине пайланып берлипдир, шейлеликде, хер тирәниң өз ери болупдыр ве мирас хөкмүнде несилден несле гечипдир. Муңа гарамаздан, ысрайыл халкы Худайың Өз «мирасы» хөкмүнде суратландырылыпдыр. Ине, шонуң үчин Худай билен ысрайыл халкының арасындакы әхте гөрә, Ол диңе оларың Худайы болупдыр, олар болса Онуң халкы болупдыр. Ким Иса ынанян болса, онуң мирасы Худайың Шалыгыдыр ве бакы яшайышдыр.

Мср 32:13; Еш 13:6-8; Зеб 33:12; Як 2:5.

Молек – аммонларың эсасы худайы. Адамлар кәте өз чагаларыны Молек худайына гурбанлык бермек билен оңа сежде эдипдирлер. Худайың кануны бу адаты өрән язгарса-да, бир гезек хатда ысрайыл халкы-да Иерусалимиң голайындакы Хинном җүлгесинде огул-гызларыны Молек худайына хөдүр этди.

Лев 18:21; 20:2-5; 1Пат 11:7; Ер 32:35.

Моваплар – Ыбрайым пыгамбериң егени Лутуң несиллери. Олар Өли деңзиң гүндогарындакы Мовап юрдунда яшапдырлар. Моваплар өзлериниң эсасы худайы хөкмүнде Кемоша сежде эдипдирлер. Оларың геплешик дили еврей дилине дегишли болупдыр. Олар Ысрайылың душманы болупдырлар ве көпленч Ысрайылың пыгамберлери тарапындан паш эдилипдирлер. Муңа гарамаздан, Рут ак йүрекли моваплы аял болупдыр. Бабыллылар моваплары дерби-дагын эдипдирлер.

Иша 15-16; Ер 49; Зеп 2:8-11.

Мукаддес – Төвратда «мукаддес» адаты максатлар үчин дәл-де, Худайың максатлары үчин айры гойлан диймеги аңладяр. Бу руханылара я-да ысрайыл халкына, я-да Мукаддес чадыр ве гурбанлык сыпасы ялы затлара дегишлидир. Мукаддес эдилен адамлар я-да затлар пәк сакланылмалыды. Мукаддес Китапда мукаддес адамларың пәклигине оларың ахлак хәсиетлери хем дегишли болупдыр: «Өзүңизи чагыран Худайың мукаддес болшы ялы, сиз хем әхли эдйән ишлериңизде мукаддес болуң» (1Пет 1:15).

Мср 3:5; 16:23; 19:6; 25:8; Иша 6:3.

Мукаддес чадыр – Мукаддес чадыр Әхт сыпасыны ве ыбадат үчин бейлеки энҗамлары ерлешдирмек үчин гурлан чадырдыр. Тутуш гурлуша Мукаддес чадыр дийлипдир (1622‑нҗи ве 1628‑нҗи сахыпадакы суратлара серет). Мукаддес чадырың ичинде ики отаг болупдыр: мукаддес отаг ве иң мукаддес отаг. Чадыр гечиниң йүңүнден эдиленди ве онуң диварының ич тарапы овадан тутулар билен өртүленди. Онуң төвереги хаят билен гуршалып, дашына хаят айланыпдыр. Мукаддес чадыр билен онуң ховлусына Худайың мукаддес өйи дийлипдир. Ысрайыллар чарва адамлар болупдырлар, шонуң үчин олар гөченлеринде, чадыры сөкүп алып, өз янлары билен әкидипдирлер. Мукаддес чадыр Реббе йүз тутулян чадыр хөкмүнде хем белли болупдыр. Ховлуда Худая садакалар ве гурбанлыклар хөдүр этмек үчин гурбанлык сыпасы, шейле хем руханылар ювнар ялы сувдан долы бүрүнч леген дурупдыр. Өңки дөвүрдәки гөчме мукаддес чадыр Сүлейманың дөврүнде дашдан ве агачдан салнан ыбадатхана билен чалшырылыпдыр.

Мср 26:1-35

Серет: Иң мукаддес отаг; Мукаддес чадыр; Мукаддес өй; Реббе йүз тутулян чадыр; Ыбадатхана. 1622-нҗи сахыпадакы сурата серет.

Мукаддес чөрек –

Серет: Хөдүр чөреги.

Мукаддес даг – Иерусалимдәки даг, ол ерде ыбадатхана гурлупдыр ве сежде эдилипдир (адатча Сион дагы билен мешхур болупдыр).

Серет: Иерусалим; Сион.

Зеб 2:6; 14:1; 98:9; Иша 27:13; Ёл 2:1-2.

Мукаддес отаг – Мукаддес чадырдакы отаг, ол ерде руханылар Худайың хузурында өз хызматларыны ерине етирипдирлер. Мукаддес отагың ичинде якымлы ыслы гурбанлык сыпасы, чырадан, үстүнде хөдүр чөреклери болан хантагта барды. Бу отаг Иң мукаддес отагдан туты аркалы бөлүнипдир. Сүлейман чадыры ыбадатхана билен чалшанда, бу отаг дашкы отаг ады билен, Иң мукаддес отаг болса, ички отаг ады билен белли болупдыр.

Мср 26:30-34; 1Пат 6:14-18

Серет: Иң мукаддес отаг; Мукаддес чадыр; Мукаддес өй; Ыбадатхана.

Мукаддес өй – бу ат Мукаддес чадыра ве онуң хаядына, соңрак болса ыбадатхана дегишлидир. Ол ерде руханылар Худайың хузурында өз хызматларыны ерине етирипдирлер.

Мср 25:8; 36:1; Лев 19:30; 1ЙЙ 22:19; Зеб 23:3.

Мукаддес Рух – Худайың Рухы болуп, Ол дүнйәде гудрат аркалы херекет эдйәр. Көне Әхтде Худайың Рухы адамлара инип, олар пыгамберлик эдипдирлер. Тәзе Әхтде Иса ынанянларың хеммеси Мукаддес Рухы кабул эдйәрлер.

Эйп 33:4; 1Шам 19:20; Рим 8:15.

Серет: Рух.

Мурдар – гадымы Ысрайылда эгер адам дини тайдан тәмиз болмаса, ол мурдар хасапланыпдыр. Левилер ве Чөлде китапларында нәхили адамың мурдар хасапланяндыгы беян эдилендир. Ысрайыллар Мукаддес өйде борчларыны ерине етирмәге башланларында, Худай олара бу ери мурдар этмезлиги буюрды. Иса адамы хакыкатдан нәмәниң мурдар эдйәндигини, ягны йүрекден чыкян эрбет пикирлериң ве херекетлериң мурдар эдйәндигини өвредйәр.

Лев 15:31; Эзк 5:11; Мат 15:11.

Серет: Тәмиз.

Муса пыгамбер – Ысрайыллар Мүсүрде гулчулыкда боланларында, Муса пыгамбер олара баш болмак үчин Худай тарапындан чагырылан адам. Ол Мүсүр патышасындан ысрайылларың гидип, чөлде Реббе ыбадат этмеклери үчин ругсат бермегини сораяр. Йөне фараон мунуң билен Реб диңе Мүсүр топрагына биртопар бетбагтчылыклар индеренден соң ылалашяр. Муса халка энчеме йыллап чөлде ёлбашчылык эдйәр, эмма сөз берлен Кенган юрдуны диңе узакдан гөрүп билйәр. Мукаддес Китабың илкинҗи бәш китабы Төврат хөкмүнде белли болуп, эсасан, Муса тарапындан языландыр.

Мут лабен – бу сөзүң манысы барада алымлар җеделлешйәрлер. Онуң «Лабениң өлүми» диен маныны аңладян болмагы мүмкин ве ол мезмурың нәме үчин языландыгының себәбини гөркезйәр. Белки, ол мезмурың нәдип айдым эдип айдыландыгыны я-да нәхили саз гуралында чалнандыгыны гөркезендир.

Зеб 9:1.

Мүр – мүр өсүмлиги гүр тикенли ве шахалы гырымсы агачдыр. Якымлы ыслы түтетги онуң шахаларындан алыняр ве ол гуранда гатаяр. Ол өрән гымматбаха түтетги болуп, атыр ясамак үчин яг билен гарыляр ве җеседи җайламага тайярламак үчин уланыляр. Мүрүң тагамы аҗы болупдыр. Бу агырыны еңиллешдирйәр дийип хем ынаныпдырлар. Бу хәсиетлериң, белки, эсгерлериң оны шераба гарып, Иса берендиклери билен баглы болмагы хем ахмал (Мар 15:23).

Зеб 44:9; Сүл 7:17; Наг 5:5.

Мүрзе – мүрзәниң эсасы кәри ресминамаларың гөчүрмесини тайярламакдыр. Шейле хем олар хатлары, карарлары ве бейлеки ресминамалары языпдырлар, олар пайхаслы ве дүшүнҗели хасапланыпдыр. Мүрзелер язып билйәндиклери үчин, кәте малие язгыларыны хем саклапдырлар. Мүрзелер көпленч патыша билен якындан ишләнсоңлар, оларың кәбири ресминамаларың гөчүрмесини ерине етирмеклиги ве ёлбашчы болмаклыгы газаныпдыр. Исаның дөврүнде олар Төврат мугаллымлары хөкмүнде белли бир топары аңладыпдырлар.

2Пат 12:10; 25:9; Эст 8:9; Эзр 7:6,10,11,21; Ер 8:8.

Н

Н

1. Надан
2. Нард
3. Назыр
4. Нефиллер
5. Негеп чөли
6. Новбахар огул
7. Нух пыгамбер

Надан – Сүлейманың пәхимлери китабында надан адам барада көп гүррүң эдилйәр. Надан самсык дәл-де, эйсем Худайың халаян ёкары ахлак дурмушында яшамага пайхасы кемлик эдйән адамдыр.

Кан 32:6; Сүл 1:22; 7:7; 9:6.

Нард – нард өсүмлигиң сүммүли ве онуң көкүнден алынян ыслы ягы болупдыр. Нарддан ясалан хошбой ыслы яг өрән гыммат болупдыр, онуң бахасы бир йылың иш хакына барабар болупдыр.

Наг 1:11; Мар 14:3.

Назыр – назыр мукаддеслик дереҗесини алан хем-де сач-сакгалыны сырман, сачыны өсдүрип, шерап хем гүйчли ичгилери ичмекден сакланып, өзүни Реббе багыш этмеги вада берен адам болупдыр. Бир гудрат аркалы өзүниң я-да Шимшон ялы эҗесиниң вадасы аркалы адам назыр болупдыр. Соңы билен шейле адам өзүни Худая багыш этмек вадасы аркалы айратын дереҗә эе болупдыр.

13:5,7; 16:17 Амо 2:11.

Нефиллер – Нефиллер өрән узын ве гүйчли адамлар болупдырлар, олар Гелип чыкыш китабының 6-нҗы бабында ылахы барлыкларың ве ынсан гызларының несиллери хөкмүнде ятланып гечилйәр. Соңрак, ысрайыллар Кенган юрдуны гөзден гечирмәге гиденлеринде, нефиллери (ягны нефиллерден гелип чыкан анаклары) гөрүпдирлер.

Гчк 6:4; Чөл 13:33.

Серет: Анаклар.

Негеп чөли – Ысрайылың гүнорта бөлегиндәки чөл.

Гчк 12:9; 13:1,3; 20:1.

Новбахар огул – гадымы гүнорта җемгыетинде илкинҗи доглан огул үйтгешик хасапланыпдыр. Ол огул какасы арадан чыкандан соң, машгаланың башы болупдыр, какасының патасыны алыпдыр, мирасдан ики эссе пай алыпдыр. Мүсүрде Песах вакасы болуп геченден соң, хер бир новбахар огул Худая дегишли болупдыр ве машгаласы оңа дерек садака берип, оны ызына сатын алып билипдир.

Гчк 49:3; 27; Мср 13:2; Кан 21:17.

Серет: Ызына сатын алмак.

Нух пыгамбер – Нух пыгамбер өз машгаласыны, шейле хем халал ве харам хайванлары халас этмек үчин Худай тарапындан гәми гурмаклыга чагырылан адам болупдыр. Ол Худайың назарында догры сайылыпдыр. Силиң сувлары чекиленден соңра, Худай онуң билен әхт эдишип, мундан бейләк хич вагт ер йүзүни сил билен вейран этмеҗекдигине сөз берйәр.

Гчк 5:29; 6:8; Иша 54:9; Лук 17:27: 1Пет 3:20; 2Пет 2:5; Ев 11:7.

О

О

1. Омын

2. Ондан бири

Омын – көпленч дога-дилеглер эдиленде, оны җемлемек үчин уланыляр. «Омын» сөзи «Гой, шейле болсун!» диймеги аңладяр. Бу еврейче «Бу хөкман» диен сөзе эсасланяр.

Чөл 5:22 Кан 27:15-26; Рим 1:25.

Ондан бири – гадымы Ысрайылда хасылың ондан бири Реббе берлипдир. Муны аммарлара йыгнап, руханыларың ве левилериң иймити үчин харчлапдырлар. Исаның дөврүнде адамың өндүрен өнүминден я-да гирдеҗисинден ондан бири ыбадатхана руханыларына берлипдир.

Чөл 18:21; Кан 14:22.

Ө

Ө

1. Өлүлер дүнйәси

2. Өй бутлары

Өлүлер дүнйәси – гадымы Ысрайылың халкы Өлүлер дүнйәси ериң ашагында дийип дүшүнипдир, эмма ол довзах дәлдир. Хер кес өленден соң, ол ере инипдир. Ол ер үмсүм, гараңкы ер болупдыр. Гоҗалык яшына етип өлениңден соң, ата-бабаларыңа говушмак оңатды, йөне яш өлмек говы дәлди. Якуп өз оглы Юсуп үчин яс тутса-да, өлүлер дүнйәсине инмек ислемеди. Бу ере Хеләкчилик ери хем дийлипдир.

Гчк 37:25; 42:38; 44:29,31.

Өй бутлары – өй бутларына бутпаразлар, кә халатда ысрайыллар тарапындан сежде эдилипдир. Олар өйлерде сакланып, кераматлы сайылыпдыр.

Гчк 31:19; 2Пат 23:24.

П

П

1. Парс империясы
2. Парз
3. Пата
4. Патрос
5. Перишде
6. Перизлер
7. Перман
8. Песах байрамы
9. Петир байрамы
10. Пилат
11. Пилиштлилер
12. Пурым байрамы
13. Пыгамбер
14. Пыгамберлик этмек

Парс империясы – Бабыл империясындан соң эмеле гелен гүйчли ве хас улы империя болупдыр. Парс империясы Гресиядан Мүсүре ченли ве Орта Азия ченли ерлери, шол санда Ысрайылы хем басып алыпдыр. Кәте бу империя «Мадай-Парс империясы» дийип атландырылыпдыр, себәби онуң дүзүмине гирен мадай миллети империяны доландырмакда ваҗып орны эеләпдир. Парс канунлары «Парсларың ве мадайларың канунлары» дийип атландырылыпдыр.

Эст 1:19; Дан 6:8,12,15.

Серет: Мадай.

Парз –

Серет: Канун.

Пата –

Серет: Ялкамак.

Патрос – Мүсүриң гүнорта бөлеги.

Иша 11:11; Йрм 44:1, 15; Эзк 29:14; 30:14.

Перишде – перишделер адамлар үчин Худайың хабарчылары ве векиллеридирлер. Олар Худайың хузурында яшап, хемише Оны алкышлаярлар. Керуплар ве Серафлар перишделериң бир гөрнүшидирлер. Мукаддес Китапда ики саны мөхүм перишдәниң: Микайыл билен Җебрайылың ады агзалып гечилйәр.

Гчк 3:24; 16:7-11; Иша 6:2.

Серет: Җебрайыл; Микайыл.

Перизлер – Ысрайыл халкы Кенган юрдуны эелемезден өң, ол ерде яшан халкларың бири.

Гчк 13:7; Еш 3:10.

Перман –

Серет: Канун.

Песах байрамы – еврейлериң сененамасы боюнча биринҗи айың, ягны Абып (бейлеки ады Нисан) айының он дөрдүнҗи гүни агшам белленилипдир. Бу бахар паслының ыз янында болупдыр. Шол агшам ысрайыл халкы Худайың өзлерини Мүсүр гулчулыгындан нәхили халас эдендигини ве Мүсүрден гайтмазының өң янында агшам гурбанлык җанлысының ганы аркалы өз новбахар огулларының нәхили азат боландыгыны ятлапдырлар. Адамлар гузы я-да гечи союп, хеммеси билеликде Песах нахарыны ийипдирлер, оны аҗы гөк отлар ве петир билен ийипдирлер.

Мср 12:1-13,21-51; Лев 23:5; Чөл 9:1-14, Кан 6:1-7.

Петир байрамы – еврейлериң сененамасы боюнча биринҗи айың, ягны Абып (бейлеки ады Нисан) айының он бәшинден йигрими бири аралыгында белленилипдир. Бу байрам Песах байрамының ыз яны башлапдыр, Көне Әхтиң кәбир парчаларында бу ики байрам бир байрам ялы гөркезилипдир. Шол хепдәниң довамында ысрайыл халкы өзлерини Мүсүр гулчулыгындан Худайың нәхили алып чыкандыгыны ятлапдырлар. Адамлар өйлеринден әхли хамырмаялары чыкарып зыңыпдырлар, хамырмаялы чөрек иймәндирлер. Олар байрамың биринҗи ве единҗи гүнлери мукаддес йыгнанышык эдип, Худая гурбанлыклар хөдүрләпдирлер.

Мср 12:14-20; 13:3-10; 23:15; 34:18; Лев 23:6-8; Чөл 28:17-25; Кан 16:3-4,8.

Пилат – Исаның өвреден ве вагыз эден гүнлеринде Понтий Пилат Яхуданың үстүнден хөкүм сүрен Рим императорыдыр.

Мат 27; Рес 3:13.

Пилиштлилер – б. э. өң XIII асырың ахырларында Ысрайылың гүнорта-гүнбатарындакы кенаряка золагыны эелән халк. Пилиштлилер бәш саны шәхери: Газаны, Ашкелоны, Ашдоды, Гаты ве Экроны эсасландырыпдырлар. Б. э. өң XII асырда олар ер чәклерини гүндогар тарапа гиңелдип башлаярлар. Бу ягдай Кенган тарапдан өз чәклерини гүнбатара гиңелдйән ысрайыл халкы билен пилиштлилериң арасында душманчылык дөредипдир. Шейлеликде, хезрети Давут патыша тарапындан долы дерби-дагын эдилйәнчәлер, пилиштлилер Ысрайылың эсасы душманы болупдырлар.

2Шам 8:1; 1ЙЙ 18:1.

Пурым байрамы – бу байрам еврей халкының дурмушына Парс империясы дөврүнде гошулыпдыр. Бу еврейлериң сененамасы боюнча он икинҗи айың, ягны Адар айының он дөрдүне ве он бәшине, ирки бахарда белленилипдир. Бу ики гүнүң довамында ысрайыл халкы Эстериң дөврүнде өзлериниң долы ёк эдилмекден Худайың нәхили халас эдендигини ятлапдыр. Олар шатланыпдырлар, ийип-ичипдирлер ве бири-бирилерине совгат берипдирлер.

Эст 9:20-32.

Пыгамбер – Худайың хабарыны халка етирмек үчин Худай тарапындан чагырылан адам. Ыляс ялы ирки пыгамберлер (Гөргүрлер) Худая сыгынян топар болуп, кәте оларда үйтгешик теҗрибе болупдыр ве тәсин гудратлар гөркезипдирлер. Шамувел пыгамбер өзүни көпленч сердар хөкмүнде алып барыпдыр. Соңрак Ермея ялы пыгамберлере Худайдан аянлык инипдир ве олар бу аянлыклары халка етирипдирлер.

1Шам 3:20; 9:9; 10:5-11; 1Пат 17 – 18; Ер 1:5.

Пыгамберлик этмек – Худайың халка ниетлән хабарыны оңа етирмек. Бу хабарлар көпленч аянлыкларың ве дүйшлериң үсти билен берлипдир. Гадымыетдәки пыгамберлериң дөврүнде бу сөз пыгамбериң аша җошгунлык ягдайыны беян этмекде хем уланылыпдыр.

1Шам 10:5ф; Ер 2:8.

Серет: Аянлык; Пыгамбер.

Р

Р

1. Рабби
2. Рахап
3. Рапалар
4. Реб
5. Реббе хөдүр эдилен чөрек
6. Реббе йүз тутулян чадыр
7. Реббиң гүни
8. Реббиң өйи
9. Реббиң сачагы
10. Ресуллар
11. Римлилер
12. Рух
13. Руханы

Рабби – еврейлер акыллы ве ваҗып адамлара йүзлененлеринде, «Рабби» сөзүни уланыпдырлар, бу мугаллым диймеги аңладяр. Бу сылаг-хорматы аңладян сөздүр. «Раббуни» диен сөз хем шу маныны аңладяр.

Ёх 1:38; 3:2; 20:16.

Рахап –

Серет: Аждарха.

Рапалар – Ысрайыл халкы басып алмаздан өң, Кенганда яшан халкларың бири. Анаклар ялы олар хем өрән узын ве даяв адамлар болупдырлар.

Кан 2:11, 20; Еш 12:4.

Серет: Анаклар; Кенган.

Реб – гадымы вагтларда Худайың адыны айтмакдан сакланмак үчин яхудылар Оңа «Адонай» дийип салгыланыпдырлар, бу эе я-да хоҗайын диймеги аңладыпдыр. Көне Әхтиң түркменче терҗимесинде Худайың ады Реб сөзи билен терҗиме эдилди, себәби бу хем ага я-да эе диймеги аңладяр. Б. э. өң III асырда Көне Әхт грек дилине терҗиме эдилипдир ве «куриос» диен грек сөзи Худайың ады үчин уланылыпдыр. Соңра Тәзе Әхт язылан вагтында шол бир «куриос» сөзи Иса Месих үчин уланылыпдыр ве көпленч Реб дийлип терҗиме эдилипдир.

Реббе хөдүр эдилен чөрек –

Серет: Хөдүр чөрек.

Реббе йүз тутулян чадыр – шейле хем бу ере Мукаддес чадыр хем дийлипдир, бу ерде руханылар өз борчларыны ерине етирипдирлер. Муңа Реббе йүз тутулян чадыр дийилмегиниң себәби Худай руханылара ве адамлара чадырың гирелгесинде гепләпдир (Мср 29:42-43). Шейле хем Муса Худай билен бу ерде душушыпдыр (Мср 33:7-11).

Мср 29:42-43; 33:7-11.

Реббиң гүни – адатча шол гүн кесеки миллетлер үчин җеза гүни, Худайың сайлан халкы үчин болса акланма я-да хасаплашык гүни дийлип пикир эдилипдир. Муңа гарамаздан, пыгамберлер шол гүн ысрайылларың хем гүнәлери үчин җезаландырылҗакдыгыны олара дуйдурыпдырлар. Тәзе Әхтде Реббиң гүни казылык этмәге ве Өз халкыны халас этмәге Исаның гелҗек гүнүдир.

Ер 46:10; Амо 5:17-27; 1Сал 5:1-9.

Реббиң өйи – бу сөз Ыбадатхананы аңлатмак үчин уланылыпдыр.

1Пат 3:1; Мик 4:1.

Серет: Ыбадатхана.

Реббиң сачагы – бу гурбанлык сыпасы үчин башга сөз болуп, диңе Малакы китабында уланыляр. Тәзе Әхтде бу сачак йыгнак агзаларының бир ере үйшүп, нахар ийип, Исаның өлүмини ве тәзеден дирелмегини ятламакларыны аңладыпдыр.

1Кор 11:17-33.

Ресуллар – Иса Өзүниң якын ёлдашларындан, таныш шәгиртлеринден он ики саны ресулы сайлаяр. Ол адамлар Онуң билен биледилер ве Иса олара әхли зады өвредипдир; олар Исаның өленини ве тәзеден диреленини өз гөзлери билен гөрүпдирлер. Иса олары гөрен затларыны гүррүң бермеклери үчин ве Худайың Шалыгы барада вагыз этмеклери үчин адамларың арасына иберйәр. Олар Иса ынанян адамларың ёлбашчысы болярлар.

Мар 3:14; Лук 22:14; Рес 1:2; 1Кор 15:7.

Римлилер – Рим империясының илаты. Римлилер Исаның яшан дөврүнде Демиргазык Африканың кәбир бөлеклеринде ве Орта Гүндогарда, хәзирки тутуш Түркийәниң ве Европаның көп бөлеклеринде хөкүм сүрдүлер.

Рес 28:17.

Рух – еврейче «рух» диен сөз шемал диймеги, шейле-де адамзадың рухуны ве Худайың Рухуны аңладыпдыр. Тәзе Әхтде шейтан тарапындан ынсаның калбына орнашян эрбет рух барада хем гүррүң эдилйәр. Иса адамлардан бу эрбет рухлары ковуп чыкарды.

Серет: Мукаддес Рух.

Гчк 1:2; Мср 15:8; 1Шам 10:6,10; Ёл 3:2; Мат 12:45; Мар 9:25; Лук 11:26; 13:11; Рес 16:16.

Руханы – ол дини дессурлары ве хызматлары ерине етирмәге айратын укыплы адам болупдыр. Ысрайыл халкының арасында Муса пыгамбер аркалы берлен кануна гөрә, Мусаның агасы Харун пыгамбериң несли руханы болупдыр, олар Мукаддес өйде, соңрак болса Иерусалимдәки ыбадатханада хызмат этмәге сайланыпдырлар. Олар сежде этмәге, садакалар бермәге, дини дессурлары ве байрамлары беллемәге ёлбашчылык эдипдирлер. Руханыларың ишлери левилер тарапындан пайланыпдыр. Мукаддес отага, соңрак ыбадатхана гирмәге диңе руханылара ругсат эдилипдир.

Гчк 41:45; Мср 19:6; 30:30.

Серет: Баш руханы; Левилер; Мукаддес өй.

С

С

1. Сабат гүни
2. Садака
3. Саддукейлер
4. Саламатлык гурбанлыгы
5. Салгытчы
6. Салим
7. Самария
8. Сара

9. Сежде эдилйән ериң азгын аяллары я эркеклери

10. Сежде этмек
11. Сеждегәх
12. Села
13. Серафлар
14. Сердар
15. Сидон
16. Синагога
17. Синай
18. Сион
19. Сион гызы
20. Содом
21. Сөвеш арабасы
22. Стоик таглыматчылар
23. Сур
24. Сурнай байрамы
25. Сува чүмдүрмек
26. Сүлейман пыгамбер
27. Сүннет
28. Сүннетсизлер
29. Сүргүн
30. Сыпа

Сабат гүни – бу еврейлерде хепдәниң единҗи гүни болуп, дынч алмак үчин айратын гүн хасапланыпдыр, бу анна гүни Гүн яшандан башлап, шенбе гүни Гүн яшанда тамамланыпдыр. Ол гүн мукаддес гүн сайылып, хич бир иш эдилмәндир. Исаның дөврүнде яхудыларың Сабат гүнүне дегишли көп дүзгүнлер болупдыр.

Гчк 2:3; Мср 16:23; Лев 16:31.

Садака – Өзүниң буйрушы ялы, Реббе садака хөкмүнде ысрайыллар руханылара галла, миве, яг, шерап, чөрек, мал-гаралар, пул, шай-сеп, эгин-эшик, алтын-күмүш гетирипдирлер. Эгер халк догры яшамаса, оларың садакасыны Реббиң кабул этмеҗекдигини пыгамберлер олара дуйдурыпдырлар (Иша 1:10-17).

Серет: Галла садакасы; Гурбанлыклар; Ичги садакасы; Мейлетин садака.

Саддукейлер – Саддукейлер яхудыларың арасында ёкары дереҗели, бай адамлар болупдырлар ве еврей меҗлисинде отурыпдырлар. Олар халкың Худай тарапындан Муса берлен кануна эермелидигине ынаныпдырлар, йөне соңрак бу канунлара гошулан дүзгүнлере ве адатлара ынанмандырлар. Олар адамың өленден соң дирелйәндигине ынанмандырлар. Шонуң үчин хем олар фарисейлер билен көпленч шу меселелер барада давалашыпдырлар.

Мат 16:1; Мар 12:18; Рес 4:1.

Серет: Фарисейлер; Меҗлис.

Саламатлык гурбанлыгы – бу гурбанлык хайсам болса бир говы зат үчин Худая миннетдарлык билдирмек үчин берлипдир, шейле хем Худая айдылан садака я-да мейлетин садака хөкмүнде берлипдир. Мал өлдүриленден соң, онуң бир бөлеги гурбанлык сыпасының үстүнде якылыпдыр, бейлеки бөлеги гурбанлык берйән адамың машгаласы ве руханы тарапындан ийлипдир.

Лев 3:1-17; 1Пат 9:25.

Салгытчы – Исаның дөврүнде салгытчылар яхудылары басып алан ве зорлук билен оларың үстүнден хөкүм сүрйән Рим империясы үчин ишләпдирлер. Шонуң үчин яхудылар салгытчылары йигренипдирлер. Мунуң үстесине-де салгытчылар көпленч өзлерине алмак үчин, адамлардан алмалысындан көп пул талап эдипдирлер.

Мат 9:10; 10:2-4; 21:31; Лук 18:8.

Салим – Иерусалимиң гысга ады.

Гчк 14:18; Зеб 75:3.

Самария –

1. Б. э. өң IX асырда Омры патыша демиргазык ысрайыл тирелериниң пайтагт шәхери хөкмүнде Самарияны беркарар эдипдир.

2. Исаның дөврүнде хем шәхериң ерлешен ери болан рим этрабының ады болупдыр.

1Пат 13:32; 16:24; 2Пат 17:24.

Серет: Ысрайыл.

Карта серет.

Сара – Сара Ыбрайым пыгамбериң аялы болупдыр. Онуң ады аслында Серай болупдыр, эмма Худай оңа Сара адыны берипдир. Ол өнелгесизди, эмма ахырсоңунда, гаррылык яшында Худайың гудраты билен бир огул догрупдыр.

Гчк 17:15.

Сежде эдилйән ериң азгын аяллары я эркеклери – аяллар (кәте эркеклер) Кенган худайларына сежде эдилйән ерлерде пул төлән адам билен җынс гатнашыгыны эдипдирлер. Олар бейле этмеклик топрагың бол хасыл гетирмегиниң кепили дийип пикир эдипдирлер. Кенгана яшамага гелен ысрайыллар хем олардан гөрелде алып, өзлериниң сеждегәхлеринде бу иши эдипдирлер.

1Пат 14:24; 15:12; 22:46; 2Пат 23:7; Хош 4:14.

Сежде этмек – гадымы дөвүрде ысрайыллар Реббе сежде этмек үчин өзлерини тәмизләпдирлер, дога-дилег эдипдирлер, мезмурлары айдым эдип айдыпдырлар, рухана садака гетирипдирлер. Буларың кәбири өзбашдак, я-да машгала билен, я болмаса улы топар болуп ерине етирилипдир. Кәбирилери муны өйде, башга бирилери болса сежде эдилйән ерде берҗай эдипдирлер. Ысрайыллар Реббе ислендик ерде сежде эдипдирлер, руханының ёлбашчылыгында Худайың халкы хөкмүнде ысрайыллардан хеммесиниң билеликде сежде этмеклери талап эдиленде олар үчин йөрите гүнлер ве байрамлар белленилипдир. Ысрайылың тутуш тарыхы боюнча оларың сежде этмеклерине башга миллетлер терс тәсир эдипдирлер, меселем, олар бут ясамак билен Худайың гахарыны гетирипдирлер.

Гчк 22:5; Мср 3:12; Зеб 5:8; Иша 44:15

Серет: Хызмат этмек.

Сеждегәх – Кенган динине уйянларың сежде эдйән ери я-да кераматлы ери: Ашера бутлары дикилипдир ве олара гурбанлыклар берлипдир, шейле хем топрагың хер йыл бол хасыл бермеги үчин лолучылык эдилипдир. Олар адатча бейик депелерде, шейле хем улы агачларың ашагында, байырларда, башга ерлерде лолучылык эдипдирлер. Бу ишлер хемише Реб тарапындан пыгамберлер аркалы паш эдилипдир.

Серет: Ашера.

Лев 26:30; 1Пат 3:2-4; 2Пат 23:1-28; Ер 7:31.

Села – Зебурда уланылян сөз. Манысы белли дәл, белки, сазың довамындакы сәгинме болмагы ахмал.

Зеб 3:1.

Серафлар – ганатлы перишделер. Ишая пыгамбер Худайың тәҗиниң дашындан пырланян серафлары гөрүпдир ве шейле дийип җар эдипдир: «Хөкмүрован Реб мукаддесдир, мукаддесдир, мукаддесдир» (Иша 6:3). Еврейче бу сөз «янянлар» диймеги аңладяр.

Серет: Керуп; Перишде.

Иша 6:2,6.

Сердар – Худай тарапындан сайланан ёлбашчылар. Сердарлар патыша болмаздан өң, өз душманлары билен урушмакда ысрайыл халкына ёлбашчылык эдипдирлер. Шейле хем олар Худайың ислегини халка етирипдирлер ве казы хөкмүнде дава-‑җенҗеллери чөзүпдирлер.

Чөл 25:5; Сер 2:16; Рут 1:1; 1Шам 7:6.

Сидон – бу шәхер хәзирки Ливаның кенарында ерлешипдир. Мукаддес Китабың дөврүнде ол сөвданың ве агач уссачылыгының меркези болупдыр, бу шәхер көп асырларың довамында дүрли халклар, ягны бабыллылар, греклер, римлилер тарапындан басылып алныпдыр.

Серет: Финикия.

Синагога – синагога яхудыларың, адатча, Сабат гүни йыгнанышян ери болупдыр, олар дога-дилег этмек үчин, окалян Төврадың аятларыны ве Худайың канунының дүшүндирилишини диңлемек үчин үйшүпдирлер. Тәзе Әхт дөврүнде синагогалар яхуды җемагатының бар еринде, тутуш Рим империясында болупдыр.

Мат 4:23; Мар 1:39; Лук 4:16; Ёх 9:22; Рес 9:2.

1629-нҗы сахыпадакы сурата серет.

Синай – бу дагың бейлеки ады Хорепдир. Муса йүзүне Он Табшырык язылан ясы дашлары алмак үчин бу дага чыкыпдыр.

Мср 19:18; 24:16; 31:18; Зеб 67:18.

Серет: Хореп.

Сион – Иерусалимде ыбадатхана гурлан депе.

2Шам 5:7; 2Пат 19:31; Зеб 9:11; Иша 35:10

Серет: Сион гызы.

Сион гызы – бу сөз гошгы стилинде уланылып, Иерусалимиң илатыны аңлатмак үчин уланылыпдыр.

Зеб 9:14-15; Иша 1:8; Лам 1:6; Мик 4:8.

Серет: Сион.

Содом – Содом Лут билен онуң машгаласының яшан шәхериниң ады. Содом билен Гомораның халкы көп неҗис ишлери эдипдирлер, шонуң үчин Худай бу шәхерлери якып вейран эдипдир.

Гчк 13:12; 18:16; Мат 10:15; Йхд 1:7.

Сөвеш арабасы – бир ата я-да бирден көп ата дакылан ики тигирли араба болуп, ол сөвеш үчин уланылыпдыр, көпленч онуң үстүнде ики саны сөвешиҗи адам болупдыр, оларың элинде ок-яйы я-да найзасы болупдыр.

Мср 14:6; Еш 17:16; 1Шам 13:5; 2ЙЙ 1:14.

1625-нҗи сахыпадакы сурата серет.

Стоик таглыматчылар – Зино философың ызына эериҗилер. Зино адамлара өз дурмушына өзлериниң хөкүмдарлык этмегини өвредипдир ве яшайшы хич хили леззетиң я-да агырының тәсири етмезден кабул этмеги ныгтапдыр.

Рес 17:18.

Сур – айлагда ерлешйән гадымы Финикияның бир шәхери болупдыр, ол хәзирки вагтда Ливаның бир бөлегидир. Сур бай шәхер болуп, ол тәҗирчиликде ве маталары гөк реңке боямакда мешхур болупдыр.

Серет: Финикия.

Сурнай байрамы – Ол еврейлериң сененамасы боюнча Тишри айының бирине (муңа Этаным айы хем дийипдирлер), ягны единҗи айда белленилипдир. Бу гүйз паслының ирки дөврүнде болупдыр. Шол гүн ысрайыл халкы ишлемән дынч алыпдыр. Олар йыгнак үчин биле үйшүп, сурнайлар чалыпдырлар ве белленен гурбанлыклары хөдүрләпдирлер.

Лев 16; 23:26-32; Чөл 29:7-11.

Сува чүмдүрмек – Яхя яхудылары гүнәлерине тоба эдендиклериниң нышаны хөкмүнде Иордан дерясында сува чүмдүрип чыкарыпдыр. Ирки месихилер тәзе иман эден адамлары ислендик сув бар болан ерде олары сува чүмдүрипдирлер, бу оларың инди Месихиң шәгиртлеридигини гөркезмек үчин эдилипдир.

Мат 3:11; Рес 1:5; 8:12.

Сүлейман пыгамбер – Давут пыгамбериң оглы, ол Давут өленден соң патыша боляр. Ол Иерусалимде илкинҗи ыбадатхананы гурупдыр, ысрайыл халкының гүйҗүни ве шөхратыны газаныпдыр, шейле хем көп санлы салгытлар, эсгерлер, сөвеш арабаларыны, аяллар эдинипдир. Ол аяллар бабатда говшакдыгына гарамаздан, тутуш ер йүзүнде иң акыллы адам сайылыпдыр.

2Шам 5:14; 12:24; 1Пат 1:39; 4:29-34; 10:1; 11:1-6.

Серет: Давут пыгамбер.

Сүннет – сүннет Худай билен Ыбрайым пыгамбериң несиллериниң, ягны ысрайылларың арасындакы әхтиң нышаны болупдыр. Бу оларың инди Худайың халкы боландыкларының ве Худайың таглыматына табын болҗакдыкларының нышаныны гөркезипдир. Сүннет кануна гөрә, огланҗыклар секиз гүнлүккә ерине етирилипдир. Ресулларың дөврүнде месихилериң арасында аслы яхуды дәллери сүннет этмек барада улы җедел болупдыр. Павлус мунуң билен разылашмандыр. Ол бу барада Галатя язан хатында, шейле хем бейлеки көп хатларында языпдыр. Ол Иса Месих аркалы Худай Өзи үчин тәзе адамлары ярадандыгыны айдяр ве онуң агзасы болмак үчин талап эдилйән екеҗе зат, ол хем Иса Месихе иман этмекдир диййәр. Сува чүмдүрилмек инди Худайың халкына дегишлидигиң нышаныдыр, Иса Месихе иман этмек аркалы Мукаддес Рухуң гүйҗи ве мерхемети билен Худая табын болмак ислегидир.

Гчк 17:10; Лев 12:3.

Сүннетсизлер – бу сөз Худайың Ыбрайым пыгамбер билен эден әхтине дегишли болмадык адамлары аңладыпдыр. Исаның дөврүнде бу сөз эсасан яхуды дәллере дегишли болупдыр.

Серет: Миллетлер.

Сүргүн – Мукаддес Китапда бу сөз яхуда халкының б. э. өң 586-нҗы йылда (Ёхаякым патышасы үчин б. э. өң 597‑нҗи йыл) топарлайын Бабыла сүргүн эдилендиги суратландырылыпдыр. Яхудалар ол ерде парс империясы Бабыл империясыны басып алянча яшапдырлар, соңра Куреш патышасы яхудалара Иерусалим топрагына доланмага ругсат эдипдир.

2Пат 19.

Сыпа – гадымы Ысрайылда ики дүрли сыпа болупдыр, биринҗиси дүрли гөрнүшли садакалары хөдүрлемек үчин ве хайванлары союп, якма гурбанлыгы хөкмүнде бермек үчин уланылыпдыр. Икинҗиси болса якымлы ыслы түтетги үчин уланылыпдыр.

1. Иң ирки гурбанлык сыпасы палчыкдан я-да дашдан, соңрак болса агачдан ве бүрүнчден ясалыпдыр (Мср 13:19-20; 20:24-25). Гурбанлык сыпасы ховлуда мукаддес чадырың дашында гойлупдыр (Мср 27:1-12). Ыбадатхана гурланда, уллакан гурбанлык сыпасыны ыбадатхананың ховлусында гоюпдырлар (2ЙЙ 4:1).

2. Түтетги сыпасы агачдан ясалып, сап алтына өртүлипдир (Мср 30:1-10). Хер гүн ирден ве агшам руханылар Худая садака хөкмүнде якымлы ыслы түтетги түтедипдирлер. Оларың икиси хем Мукаддес чадырда ве Ыбадатханада Иң мукаддес отагы мукаддес отагдан бөлүп дуран тутының өңүнде ерлешдирилипдир (Мср 26:33).

Серет: Мукаддес чадыр; Ыбадатхана.

1620-нҗи, 1621-нҗи ве 1627-нҗи сахыпадакы суратлара серет.

Ш

Ш

1. Шеминит
2. Шейтан
3. Шигаён
4. Шөхрат

Шеминит – сазың ады болмагы әхтимал.

1ЙЙ 15:21.

Шейтан – Ол Худайың ве Оңа уйян вепалы адамларың душманы болупдыр. Онуң ады «гүнәлейҗи» диймеги аңладыпдыр. Шейле хем оны иблис, җынларың хөкүмдары ве бу дүнйәниң хөкүмдары дийип атландырыпдырлар. Онуң пис ишини Эйюп китабында гөрмек боляр; Иса Өз сөзлери ве бейик гудратлары билен шейтандан үстүндигини гөркезйәр.

Эйп 1; Мат 4:3; Мар 3:23; Лук 13:16; Айн 2:20.

Шигаён – сазың ады болмагы әхтимал.

Зеб 7:1.

Шөхрат – Худайың шөхраты Мукаддес Китапда кәте ягты шөхле я-да от хөкмүнде, я болмаса булут хөкмүнде суратландырыляр. Адамлар Онуң шөхратыны чөлде сежде эдилйән ерлерде, перишделер пейда боланда гөрүпдирлер. Дүнйәниң ахырында Иса доланып геленде, Худайың шөхратына бесленип гелер.

Гчк 45:13; Мср 16:7, 10; 1Шам 4:21; Иша 6:3; Хош 4:7; Хаб 2:14.

Т

Т

1. Табшырык
2. Тегелек ховуз
3. Тәмиз
4. Тәзе Ай байрамы
5. Тәзе Әхт
6. Төврат
7. Төврат мугаллымы
8. Туты
9. Түтетги
10. Түтетги сыпасы

Табшырык –

Серет: Канун.

Тегелек ховуз – бүрүнчден ясалан улы ховуз. Ол ыбадатхананың ховлусында гойлуп, ичи сувдан долдурылыпдыр ве руханылар ондан эллерини ве аякларыны ювупдырлар.

1Пат 7:23-26; 2ЙЙ 4:2-6,10.

Тәмиз – Ысрайыллара тәмиз болмалыдыклары айдылыпдыр, себәби олар Худайың халкыды ве Худай мукаддесдир (Лев 11:44). Тәмиз болмак үчин олар харам хасапланян затлардан дашда болмалыдылар ве йыгы-йыгыдан ювнуп дурмалыдылар; шейле хем олары руханы тарапындан тәмизлемек герекди (Лев 14:1-7). Бир адамың гүнәси билен тутуш халк тәмиз болман билйәрди (Еш 22:17). Өйлери ве затлары хем тәмизлемек герекди (Лев 14:33-53). Мукаддес Китап хич кимиң өз йүрегини тәмиз саклап билмеҗекдигини өвредйәр, шонуң үчин хем адамлара Худайың мерхемети ве багышламагы герек (Сүл 20:9).

Серет: Кәкилик оты; Мурдар.

Тәзе Ай байрамы – еврейлер тәзе Айың пейда болмагыны хер айда улы байрам эдип белләпдирлер. Олар бу гүни сурнай чалмак билен ве якма гурбанлыгыны хөдүр этмек билен белләпдирлер.

Чөл 29:6; Эзр 3:5; Зеб 81:3.

Тәзе Әхт – бу дөрт Хош Хабардан, ресуллар тарапындан язылан дүрли хатлардан ве Аянлык китабындан ыбарат.

Төврат –

1. Худай тарапындан Муса пыгамбере берлен Мукаддес Канун.

2. Бу Канундан ыбарат болан Көне Әхтиң илкинҗи бәш китабы (Гчк – Кан). Бир гезек, Ёшыя патышаның шалык сүрен дөврүнде ыбадатханада Төврат тапыляр. Бу болса өңки патышаларың кәбирилериниң мунуң бардыгындан бихабардыкларыны аңладяр.

Серет: Канун.

2Пат 22:8-10; Мат 5:18.

Төврат мугаллымы – Исаның дөврүнде Төврат мугаллымлары канундан оңат баш чыкарыпдырлар ве синагогаларда окадыпдырлар. Олар еврейлериң баш меҗлисинде векилчилик этмек билен гүйчли топар болупдырлар. Бизиң Эзра китабындан гөршүмиз ялы, оларың топары мүрзелерден гелип чыкыпдыр, мүрзелер язгылары ве ресминамалары языпдырлар, эмма асырларың гечмеги билен олар хем еврей канунындан өкде баш чыкарыпдырлар, себәби олар оны дүйрленен кагыза гөчүрипдирлер ве оны долы җикме-җик билипдирлер.

Мат 2:4; 7:29; Лук 6:7; Ёх 8:3.

Серет: Мүрзе.

Туты – овадан безелен туты чадырда, соңрак болса Иерусалимдәки ыбадатханада Иң мукаддес отагы мукаддес отагдан бөлүпдир. Бу тутудан гечмәге йылда бир гезек, Гүнәден сапланма гүни диңе баш рухана ругсат эдилипдир.

Мср 26:31-33; 2ЙЙ 3:14.

Серет: Мукаддес чадыр.

Түтетги – түтетги дүрли гөрнүшли өсүмликлерден ве агачлардан алныпдыр ве олар кесиленде, якымлы ыс берипдир. Олар чалт гатапдыр ве бөлеклере бөлүнипдир я-да овраныпдыр. Түтетги якылыпдыр я-да яг билен гарылып, дүрли максатлар үчин уланылыпдыр. Көне Әхт дөврүнде руханы түтетгини гурбанлык сыпасында мукаддес чадырда, соңрак ыбадатханада түтедипдир. Ысрайыл халкына муны галла билен гарып, садака хөкмүнде гетирмек хем буйрулыпдыр.

Мср 30:1-8; 34-38; Лев 1:1; 16:12; Мат 2:11; Лук 24:1.

Серет: Ладан; Мүр.

Түтетги сыпасы –

Серет: Сыпа.

У

У

1. Урым ве Туммым

Урым ве Туммым – Урым ве Туммым Худайың ислегини аян этмек үчин уланылыпдыр. Олар баш руханының гурсакчасында сакланыпдыр.

Мср 28:30; Лев 8:8; Кан 33:8.

Серет: Эфот; Гурсакча.

Ы

Ы

1. Ыбадатхана
2. Ыбрайым пыгамбер
3. Ыляс пыгамбер
4. Ынсан оглы
5. Ысхак пыгамбер
6. Ысмайыл пыгамбер
7. Ысрайыл
8. Ысрайылың он ики тиреси
9. Ызына сатын алмак

Ыбадатхана – Сүлейман патыша Иерусалимде илкинҗи ыбадатхананы гурупдыр (1Пат 6-7; 2ЙЙ 2-4). Бабыллылар бу ыбадатхананы вейран эдипдирлер ве онуң әхли гымматбаха затларыны Бабыла әкидипдирлер. Кәбир яхудылар Бабыл сүргүнлигинден доланып баранларындан соң, бу ыбадатхана б. э. өң 520 – 515‑нҗи йылларда тәзеден гурлупдыр. Хирод патышаның хөкүмдарлык эден дөврүнде (б. э. өң 37‑нҗи йылындан б. э. 4‑нҗи йылына ченли) бу ыбадатхана улалдылып, хас-да оваданлашдырылыпдыр. Бизиң эйямымызың 70‑нҗи йылында ыбадатхана римлилер тарапындан вейран эдилипдир ве хич хачан тәзеден дикелдилмәндир.

1Пат 5:5; 6:2 2Пат 25:8-17; Эзк 40-46; Нех 8.

Серет: Мукаддес өй.

1622-нҗи сахыпадакы сурата серет.

Ыбрайым пыгамбер – Ысрайыл халкының илкинҗи атасы. Ыбрайым пыгамбер дийип атландырылмаздан өң, онуң ады Ыбрам болупдыр. Ол чарва дурмушда яшапдыр, онуң аялы Сара, огуллары хезрети Ысхак ве хезрети Ысмайыл болупдыр. Хезрети Ысхагың оглы Якуп Ысрайылың он ики тиресиниң атасы болупдыр.

Гчк 11:27–12:8; 15:1-21; 17:5.

Серет: Ысхак пыгамбер; Ысмайыл пыгамбер; Якуп.

Ыляс пыгамбер –

Серет: пыгамбер.

Ынсан оглы – бу ат Зебурда ве Эзекиел (ягны Кифл) пыгамбериң китабында ынсаны аңладыпдыр. Эмма ол Даныел пыгамбериң китабының 7‑нҗи бабында Худай тарапындан шөхрат ве соңсуз патышалык берлен киши үчин уланылыпдыр. Бу киши Месих болмалы дийлип дүшүнилипдир. Иса Худайдан ыгтыярлык алан хөкмүнде бу ады Өзи үчин уланыпдыр. Ол эҗир чекип өлди ве дирелип гөге гөтерилди, эмма Ол ене ере казылык этмәге ве Өз халкыны халас этмәге гелер.

Зеб 8:5; 145:3; Мар 8:38; Ёх 3:13-14.

Ысхак пыгамбер – Худайың берен вадасына гөрә, Ыбрайымың Сарадан болан оглы. Ысхак Худайың ялкан адамы болуп, Якуп билен Ысавың какасыдыр.

Гчк 17:19-21; 21:3-12; 22:1-9; 27:1-46; 35:29.

Серет: Ыбрайым пыгамбер; Якуп.

Ысмайыл пыгамбер – Ыбрайым пыгамбериң Хаҗар атлы гырнагындан доглан новбахар оглы.

Гчк 16:11,15,16; 17:18-26; 25:9-17; 28:9; 36:3

Серет: Гырнак аял.

Ысрайыл – Якуп Пениелде Худай билен тутлушанда, Худай онуң адыны Ысрайыл дийип үйтгедйәр. Көне Әхтде Якубың несиллери он ики тирәни эмеле гетирип, ысрайыл халкы дийлип атландырыляр. Көне Әхтиң пыгамберлик ве гошгы язгыларында «Якубың» ады көпленч ысрайыл халкыны аңлатмак үчин уланылыпдыр. Сүлейман патышаның өлүминден соң, Демиргазыкдакы он тире Гүнортадакы яхуда хем бенямин тирелеринден айрыляр ве Ысрайыл адыны саклаяр. Ысрайыл патышалыгының Самарияда өз пайтагты болупдыр. Гүнортада ики тире Яхуда патышалыгыны эмеле гетирипдир. Шонуң үчин хем Көне Әхтиң кәбир ерлеринде «Ысрайыл» сөзи диңе Демиргазыкдакы он тирәни я-да Демиргазык патышалыгыны аңладыпдыр, көпленч болса Ыбрайым пыгамбериң агтыгы Якубың әхли несиллерини аңладыпдыр. Мукаддес Китап бу халкың Худайың сайлан ве сөен халкы боландыгыны өвредйәр, оларың үсти билен Худай дүнйәниң әхли халкларыны ялкамагы карар этди. Ысрайыл Худай тарапындан горалды ве ялканды, Худай олар билен әхт баглашды ве олара үйтгешик вадалар берди. Шейле хем, Ысрайыл Худайың кануныны кабул этди ве Худай олара пыгамберлер аркалы гепледи.

Гчк 32:28; 46:8; 49:28 Мср 1:1; 2ЙЙ 10:16; 2ЙЙ 11:1; Иша 9:7.

Серет: Якуп; Яхуда.

Ысрайылың он ики тиреси – Ысрайыл (өңки ады Якупды) огулларының әхли несиллери, оларың атлары Рубен, Шимгон, Леви, Яхуда, Зебулун, Ысакар, Дан, Гат, Ашер, Нафталы, Бенямин ве ики саны ярым тире, Эфрайым ве Манаша. Эфрайым ве Манаша Юсубың огуллары болуп, олар Юсубың какасы Ысрайыл тарапындан айратын сөйлүпдирлер.

Гчк 35:23-26; 41:51-52; 48:5; 49:28; Мср 1:1-5; Еш 17:1-18; 1ЙЙ 2:1-2; 6:63.

Серет: Ысрайыл; Яхуда; Якуп; Юсуп.

Ызына сатын алмак – илкинҗи доглан хайванлар, шейле хем, адамлар Реббе дегишли болупдыр. Улы мерхемет эдип, Реб еврейлере новбахар огулларыны ве илкинҗи болан эшеклерини ызына сатын алмага ругсат эдипдир. Олар муны Худая бермек үчин рухана садака я-да гурбанлык гетирмек аркалы ерине етирипдирлер. Реб новбахар огулларыны Мүсүрде өлүмден нәхили халас эдендигини хемише ятламаклары үчин ысрайыллара када-канунлар берипдир.

Мср 13:13-15; 34:19-20.

Я

Я

1. Ябуслар
2. Яг
3. Яг гуймак
4. Яхуда
5. Яхудаларың дили
6. Яхуды
7. Якма гурбанлыгы
8. Якуп пыгамбер
9. Ялкамак
10. Яшулулар
11. Язык гурбанлыгы

Ябуслар – Ысрайыл халкы эелемезден өң, Кенганда яшан халкларың бири. Олар хезрети Давут патыша тарапындан эеленйәнчәлер, Иерусалимде ве онуң төверегинде яшапдырлар.

Гчк 10:15; Еш 3:10; 2Шам 5:6; 1Пат 9:20.

Серет: Кенган.

Яг – адатча Көне Әхтде зейтун ягы. Зейтун ягы гадымы Ысрайылда бирнәче максатлар үчин уланылыпдыр. Ол чыраларың ягы үчин, яралары беҗермек үчин ве деридәки ёкушян яралары беҗермек үчин уланылыпдыр. Кәте ягы атыр билен гарып, якымлы ыс бермек үчин дерә ве сача чалыпдырлар. Гымматбаха яг кимдир бири патышалыга, руханылыга, пыгамберлиге сайлананда, онуң депесинден гуйлупдыр, шейле хем мукаддес затлары пәклемек үчин оларың үстүне серпилипдир. Шейлеликде, яг бүтевүлигиң, саг-саламатлыгың, Худайың Рухуның гудратының ве тәмизленмегиң нышаны болупдыр.

Мср 25:6; 29:7; Лев 7:10; 14:26; 1Шам 10:1.

Яг гуймак – сайланан адамың я-да бир задың үстүне зейтун ягыны гуймак билен йөрите хызмат үчин айры гойландыгыны аңлатмак. Кимдир бириниң депесине яг гуйлуп, ол патышалыга я-да руханылыга белленилипдир. Гурбанлык сыпасы, тутуш мукаддес чадыр мукаддес эдилмек үчин, оларың үстүне яг серпилипдир. Тәзе Әхтде месихилер шыпа алмак үчин дилег эдйән адамларының үстүне яг гуюпдырлар. Иса «Месих» дийлип атландырыляр, бу «яг гуйлан» диймеги аңладяр, ягны Худай тарапындан сайланып белленен диймекдир.

Мср 40:9,15; Лев 4:3; 1Шам. 16:13.

Серет: Месх ягы; Месих. 1628-нҗи сахыпадакы сурата серет.

Яхуда –Якубың он ики оглуның бириниң ады ве яхуда тиресиниң ата-‑бабасы. Яхуда тиреси бейик болупдыр, оңа мүлк пай дийлип берлен ер хем улы болупдыр ве «Яхуда» дийип атландырылыпдыр. Сүлейман патыша өленден соң, Демиргазык тирелер Гүнорта тирелеринден, ягны яхуда ве бенямин тиресинден айры чыканларында, бу ики тире Яхуда патышалыгыны эмеле гетирипдир. Гүнорта патышалыгының Давут пыгамбериң несиллери болан өз патышалары болупдыр ве онуң пайтагты Иерусалим болупдыр.

Гчк 29:35; 35:22-23; 38:1-26; 49:8; Мср 31:2; Еш 15:1-12; 1Шам 17:12.

Серет: Ысрайыл.

Яхудаларың дили –

2Пат 18:26.

Серет: Еврей.

Яхуды – аслы еврей болан адам. «Яхуды» ады «Яхуда» сөзүнден гелип чыкандыр. Б. э. өң 586-нҗы йылда Яхуда патышалыгы бабыллылар тарапындан басылып алыняр ве халк Бабыла сүргүн эдилйәр. Сүргүн дөврүнде ве ондан соң хем «яхуды» сөзи халкы ве ысрайыл тирелеринден болан ислендик адамы аңлатмак үчин гиңден уланылыпдыр. Адамзады халас этмек үчин ве Худайың Шалыгыны беркарар этмек үчин Исаның Худай тарапындан иберилендигине ынанан илкинҗи адамлар яхудылар болупдыр.

Нех 1:2; Эст 3:4; 9:1-6.

Серет: Бабыл, Яхуда.

Якма гурбанлыгы – бу айратын гурбанлык болуп, мал сойландан соң, онуң әхли бөлеклери гурбанлык сыпасында бүтинлей якыляр. От якыландан соңра, гурбанлык отда янып түссә өврүлипдир. Асмана етйән бу гурбанлыгың түссесиниң ысы Худая ярапдыр.

Гчк 8:20; 22:2; Лев 1:2-17.

Якуп пыгамбер – хезрети Ысхагың оглы, Ыбрайым пыгамбериң агтыгы, ол Худай тарапындан вада берлен ялканыша эе болупдыр. Якуп Пениелде Худай билен гөреш тутанда, Худай Якубың адыны Ысрайыл дийип үйтгетди. Якубың он ики оглы болупдыр ве бу огуллар ысрайыл халкының он ики тиресиниң ата-бабасы болупдыр.

Гчк 25:19; 27:6; 32:22-30; 35:22-26.

Серет: Ыбрайым пыгамбер; Ысхак пыгамбер; Ысрайыл; Яхуда.

Ялкамак – Худайың ниети ве ислеги адамзады ялкамаклык болуп, бу Онуң ыкрар эден әхтиниң меркезинде ерлешйәр. Ыбрайым пыгамбериң үсти билен Худай ер йүзүндәки әхли адамлары ялкамаклыгы вада берди (Гчк 12:3). Бу вада Ыбрайым пыгамбериң несли болан Иса Месихиң үсти билен амала ашды (Гал 3:14). Мукаддес Китап Худайың диңе догры адамлары ялкаяндыгыны өвредйәр, себәби олар Худайы сөййәрлер ве Оңа табын болярлар. Тәзе Әхтде ялканмак дүшүнҗеси хас гиң, ягны муңа диңе бир байлык гирмән, эйсем бу ве индики дурмушда рухы тайдан ялканмак хем гирйәр. Иса эерйәнлер дирелиш гүнүнде Худайың өзлерини ялкаҗакдыгыны билйәрлер (Мат 25:34). Онуң манысы «нәлетлемек» сөзи билен гапма-гаршыдыр.

Гчк 1:22,28; 12:3; Кан 28:1-12; Мат 25:34; Лук 14:14; Эфе 1:3.

Яшулулар – Ысрайыл халкының бүтин тарыхының довамында, хатда Исаның дөврүнде яшулулар ёлбашчылык этмәге, өвретмәге ве адамларың үстүнден ыгтыярлыгы йөретмәге җогапкәр болупдырлар. Олар кәте өз борчларыны догры ве адалатлы берҗай этмәндирлер, шонуң үчин Худай олары пыгамберлериниң үсти билен язгарыпдыр. Йыгнакларда Исаның ызына эерйәнлериң арасында бу хызматы йыгнагың ёлбашчылары ерине етирипдирлер. Аянлык китабында яшулулар Иса Месихе иман этмек аркалы әхли халас боланлары аңладыпдыр.

Мср 3:18; 4:29; Лев 4:15; Кан 19:12; Рут 4:2,9; Иша 3:14; Айн 4:4.

Язык гурбанлыгы – эгер кимдир бири төтәнден гүнә эден болса я-да харам затлары эллән болса, онда бу гурбанлык аркалы руханы олары гүнәсинден саплапдыр.

Лев 5:2-19.

Е

Е

1. Едутун
2. Ехошапат җүлгеси
3. Еврей

Едутун – ол 1ЙЙ 16:41-де беян эдилйән Давут пыгамбериң баш сазандаларының бири болан болмагы әхтимал; башга бир манысы «боюн эгдирмекдир».

1ЙЙ 16:41.

Ехошапат җүлгеси – бу ер Иерусалимиң голайындакы җүлге үчин уланылян атдыр, ягны ол Иерусалиме гаршы йыгнанан миллетлере Худайың ыглан эден җезасының беян эдилйән ери болупдыр. Ёвел китабының 3‑нҗи бабының 14‑нҗи аядында бу хөкүм җүлгеси дийлип атландырылыпдыр.

Ёв 3:2,12,14.

Еврей –

1. Аслы нәбелли көне сөз, бу ысрайыл халкы үчин уланылыпдыр. Шейле хем бу Ыбрайым пыгамбериң асыл гелип чыкышыны гөркезмек үчин уланылыпдыр.

2. Б. э. өң 586-нҗы йылда Бабыл сүргүни дөврүне ченли, эсасан, ысрайыл халкы тарапындан уланылан дил. Халк сүргүнден доланып геленден соң, оларың аглабасы бу диле дерек арамей дилинде гүрләпдир. Көне Әхтиң көп ери еврей дилинде язылыпдыр.

Гчк 14:13; 39:14,17; 40:15; 41:22; 43:32; Мср 1:15-19; 21:2; 1Шам 4:6

Серет: Арамей.

Ю

Ю

1. Юнус пыгамбер

2. Юсуп пыгамбер

Юнус пыгамбер – Ниневе халкының пис ишлери үчин олары Худайың вейран этҗекдиги барада дуйдурыш берен пыгамбер. Онуң дуйдурышы себәпли халк тоба этди ве Худай олары багышлады.

Юнус китабы.

Юсуп пыгамбер – Ысрайылың иң сөйгүли оглы, Эфрайым билен Манашаның какасы. Доганлары оны гул эдип сатдылар, эмма Худай оны халас этди ве Мүсүр патышасының «саг эли» этди. Ол ерде Юсуп доганларыны ве тутуш машгаласыны, шейле хем көп мүсүрлилери узак вагтлап болан гуракчылык дөврүнде ачлыкдан халас этмекде эсасы хызматы битирди.

Гчк 30:24-25; 37:1–50:26.

Серет: Фараон.

Й

Й

1. Йыгнагың хызматчысы
2. Йыгнагың ёлбашчылары
3. Йыгнак

Йыгнагың хызматчысы – Иса гөге гөтериленден соң ве Мукаддес Рух иненден соң, месихилер топарына окатмага ве хызмат этмәге белленен йөрите адамлар тарапындан ёлбашчылык эдилипдир. Мунда белли бир дүзгүн болмандыр, муңа гарамаздан Павлус өз хатларында нәхили адамларың ёлбашчылык этмелидиги барада анык гөркезмелер берипдир. Иса башгалара хызмат этмеклиге өрән ёкары баха берипдир.

Рес 14:23; 1Пет 5:1-4; 1Тим 3:1-13; Рим 16:1; 1Тим 5:17-21; Тит 1:5-9; Ев 13:7,17.

Йыгнагың ёлбашчылары –

Серет: Яшулулар.

Йыгнак – Тәзе Әхт дөврүнде Иса ынанянлар сежде этмек үчин Иерусалимдәки ыбадатханада йыгнанышыпдырлар. Мундан соң тизара олар өз өйлеринде йыгнанышып башлапдырлар. Хош Хабар тутуш Рим империясында вагыз эдиленсоң, йыгнаклар көп ерлерде гурналды. Бу гүнки гүн йыгнаклар дүнйәниң әхли ерлеринде гечирилйәр. Бу йыгнакларың әхлиси бир бейик Йыгнагың бөлүми хасапланып, онуң дүзүми Исаның дөврүнден тә шу гүне ченли месихилерден ыбаратдыр.

Мат 16:18; Рес 8:1; 9:31; Рим 16:5; 1Кор 11:18; Эфе 5:23-32; Айн 1:11.

З

З

1. Зебур
2. Зекат
3. Зыгыр
4. Зыярат нагмасы

Зебур – 150 мезмурдан ыбарат топлум, оларың көпүси Давут пыгамбер тарапындан языландыр. Зебур Көне Әхтиң бир бөлегидир.

Серет: Давут пыгамбер; Көне әхт; Мезмур.

Зекат –

Серет: Ондан бири.

Зыгыр – Орта Гүндогарда өсүмлигиң бир гөрнүши. Зыгыр үйшмегини йыгнап, сувда эзипдирлер, соңра гурадып, сүйүмини айратын алып, ондан йүплүк өрүпдирлер ве ондан непис мата докапдырлар. Ахырында, докалан зыгыр мата йүң мата гаранда гыммат хасапланыпдыр, себәби оны ыссы ховада геймек якымлы болупдыр ве оны өндүрмек кын болупдыр. Руханы гейимлериниң кәбирлери зыгыр матадан докалыпдыр.

Мср 9:31; 25:4; 26:1; Лев 6:10; 16:4; Сүл 31:13; Дан 10:5.

Зыярат нагмасы – Еврейче «ёкары чыкян айдым» диймекдир. Бу айдым дагың ёкарсында ерлешйән ыбадатхана чыкыланда айдылыпдыр. Бу айдымлар дини байрамчылыклар үчин Иерусалиме баряркалар, ёлда зыяратчылар тарапындан айдылып, ыбадатханада байрамчылыгың бир бөлеги хөкмүнде сежде эдипдирлер. Бу сөз кәбир мезмурың еврейче адының бир бөлегидир.

Зеб 119-133.

Table of Contents

Гириш

Зебур

1‑нҗи мезмур
2‑нҗи мезмур
3‑нҗи мезмур
4‑нҗи мезмур
5‑нҗи мезмур
6-нҗы мезмур
7‑нҗи мезмур
8‑нҗи мезмур
9-нҗы мезмур
10-нҗы мезмур
11‑нҗи мезмур
12‑нҗи мезмур
13‑нҗи мезмур
14‑нҗи мезмур
15‑нҗи мезмур
16-нҗы мезмур
17‑нҗи мезмур
18‑нҗи мезмур
19-нҗы мезмур
20‑нҗи мезмур
21‑нҗи мезмур
22‑нҗи мезмур
23‑нҗи мезмур
24‑нҗи мезмур
25‑нҗи мезмур
26-нҗы мезмур
27‑нҗи мезмур
28‑нҗи мезмур
29-нҗы мезмур
30-нҗы мезмур
31‑нҗи мезмур
32‑нҗи мезмур
33‑нҗи мезмур
34‑нҗи мезмур
35‑нҗи мезмур
36-нҗы мезмур
37‑нҗи мезмур
38‑нҗи мезмур
39-нҗы мезмур
40-нҗы мезмур
41‑нҗи мезмур
42‑нҗи мезмур
43‑нҗи мезмур
44‑нҗи мезмур
45‑нҗи мезмур
46-нҗы мезмур
47‑нҗи мезмур
48‑нҗи мезмур
49-нҗы мезмур
50‑нҗи мезмур
51‑нҗи мезмур
52‑нҗи мезмур
53‑нҗи мезмур
54‑нҗи мезмур
55‑нҗи мезмур
56-нҗы мезмур
57‑нҗи мезмур
58‑нҗи мезмур
59-нҗы мезмур
60-нҗы мезмур
61‑нҗи мезмур
62‑нҗи мезмур
63‑нҗи мезмур
64‑нҗи мезмур
65‑нҗи мезмур
66-нҗы мезмур
67‑нҗи мезмур
68‑нҗи мезмур
69-нҗы мезмур
70‑нҗи мезмур
71‑нҗи мезмур
72‑нҗи мезмур
73‑нҗи мезмур
74‑нҗи мезмур
75‑нҗи мезмур
76-нҗы мезмур
77‑нҗи мезмур
78‑нҗи мезмур
79-нҗы мезмур
80‑нҗи мезмур
81‑нҗи мезмур
82‑нҗи мезмур
83‑нҗи мезмур
84‑нҗи мезмур
85‑нҗи мезмур
86-нҗы мезмур
87‑нҗи мезмур
88‑нҗи мезмур
89-нҗы мезмур
90-нҗы мезмур
91‑нҗи мезмур
92‑нҗи мезмур
93‑нҗи мезмур
94‑нҗи мезмур
95‑нҗи мезмур
96-нҗы мезмур
97‑нҗи мезмур
98‑нҗи мезмур
99-нҗы мезмур
100‑нҗи мезмур
101‑нҗи мезмур
102‑нҗи мезмур
103‑нҗи мезмур
104‑нҗи мезмур
105‑нҗи мезмур
106-нҗы мезмур
107‑нҗи мезмур
108‑нҗи мезмур
109-нҗы мезмур
110-нҗы мезмур
111‑нҗи мезмур
112‑нҗи мезмур
113‑нҗи мезмур
114‑нҗи мезмур
115‑нҗи мезмур
116-нҗы мезмур
117‑нҗи мезмур
118‑нҗи мезмур
119-нҗы мезмур
120‑нҗи мезмур
121‑нҗи мезмур
122‑нҗи мезмур
123‑нҗи мезмур
124‑нҗи мезмур
125‑нҗи мезмур
126-нҗы мезмур
127‑нҗи мезмур
128‑нҗи мезмур
129-нҗы мезмур
130-нҗы мезмур
131‑нҗи мезмур
132‑нҗи мезмур
133‑нҗи мезмур
134‑нҗи мезмур
135‑нҗи мезмур
136-нҗы мезмур
137‑нҗи мезмур
138‑нҗи мезмур
139-нҗы мезмур
140-нҗы мезмур
141‑нҗи мезмур
142‑нҗи мезмур
143‑нҗи мезмур
144‑нҗи мезмур
145‑нҗи мезмур
146-нҗы мезмур
147‑нҗи мезмур
148‑нҗи мезмур
149-нҗы мезмур
150‑нҗи мезмур

Сөзлүк

А

- Адалатлы
- Адам ата
- Агта
- Агыз беклемек
- Ахалот
- Аждарха
- Акмак
- Аламот
- Алоэ
- Амалеклер
- Аммонлар
- Аморлар
- Анаклар
- Араба дүзлүги
- Арамей дили
- Арфа
- Артемис
- Арвах-җын
- Арёпагус
- Ашера
- Ашторет
- Ашур
- Аянлык
- Азия

Б

- Бабыл
- Багал
- Баш руханы
- Башан
- Байрам йылы
- Байрамчылыклар
- Берекет
- Беелзебул
- Бу дүнйәниң хөкүмдары
- Бут
- Бүтинлей ёк этмек

Ч

- Чатма байрамы

Д

- Дагон
- Давут галасы
- Давут Оглы
- Давут пыгамбер
- Декаполис
- Дери кесели
- Дикме даш
- Дога-дилег этмек
- Догры

Э

- Эфиопия
- Эфот
- Эл гоймак
- Эллинҗи гүн байрамы
- Эляша пыгамбер
- Эпикурчы философлар

Ә

- Әхт

- Әхт сандыгы

Ф

- Фараон
- Фарисейлер
- Финикия

Г

- Гала дервезелери
- Галла байрамы
- Галла садакасы
- Ган
- Гиргашлар
- Гитит
- Гомора
- Гөгүң Шалыгы
- Гөк
- Гөргүр
- Гөрнүш
- Греклер
- Гурбанлык сыпасы
- Гурбанлыклар
- Гурсакча
- Гүнә гурбанлыгы
- Гүнәден сапланма гүни
- Гырнак аял
- Гызыл деңиз

Х

- Хача чүйлемек
- Халасгәр
- Хантагта
- Хасыл байрамы
- Хеләкчилик ери
- Хепдәниң биринҗи гүни
- Хермон дагы
- Хетлер
- Хигаён
- Хирод
- Хивилер
- Хореп
- Хорылар
- Хоссар
- Хош хабар
- Хошбой ыслы гамыш
- Хошея пыгамбер
- Хов эне
- Хөдүр чөреги
- Худай
- Худайың Гузусы
- Худайың Оглы
- Худайың Шалыгы
- Хызмат этмек

И

- Иблис
- Ичги садакасы
- Ички гала
- Император
- Инҗил
- Иң мукаддес отаг
- Иордан дерясы
- Иса
- Ишая пыгамбер
- Иерусалим

Җ

- Җебрайыл перишде
- Җелиле
- Җеннет
- Җул гейинмек

К

- Канун
- Канун китабы
- Кемош
- Кенган
- Кенганлар
- Керуп
- Кесетлер
- Кейнлер
- Кәкилик оты
- Көне Әхт
- Күл үстүнде отурмак

Л

- Ладан
- Левилер
- Лира
- Ливан
- Ливятан
- Лолы
- Лут

М

- Мадай
- Манна
- Маскил
- Меҗлис
- Меръем
- Месх ягы
- Месих
- Месопотамия
- Мейлетин садака
- Мезмур
- Мәликсадык
- Мидянлар
- Микайыл
- Миктам
- Миллетлер
- Милло
- Мирас
- Молек
- Моваплар
- Мукаддес
- Мукаддес чадыр
- Мукаддес чөрек
- Мукаддес даг
- Мукаддес отаг
- Мукаддес өй
- Мукаддес Рух
- Мурдар
- Муса пыгамбер
- Мут лабен
- Мүр
- Мүрзе

Н

- Надан
- Нард
- Назыр
- Нефиллер
- Негеп чөли
- Новбахар огул
- Нух пыгамбер

О

- Омын

- Ондан бири

Ө

- Өлүлер дүнйәси

- Өй бутлары

П

- Парс империясы
- Парз
- Пата
- Патрос
- Перишде
- Перизлер
- Перман
- Песах байрамы
- Петир байрамы
- Пилат
- Пилиштлилер
- Пурым байрамы
- Пыгамбер
- Пыгамберлик этмек

Р

- Рабби
- Рахап
- Рапалар
- Реб
- Реббе хөдүр эдилен чөрек
- Реббе йүз тутулян чадыр
- Реббиң гүни
- Реббиң өйи
- Реббиң сачагы
- Ресуллар
- Римлилер
- Рух
- Руханы

С

- Сабат гүни
- Садака
- Саддукейлер
- Саламатлык гурбанлыгы
- Салгытчы
- Салим
- Самария
- Сара

- Сежде эдилйән ериң азгын аяллары я эркеклери

- Сежде этмек
- Сеждегәх
- Села
- Серафлар
- Сердар
- Сидон
- Синагога
- Синай
- Сион
- Сион гызы
- Содом
- Сөвеш арабасы
- Стоик таглыматчылар
- Сур
- Сурнай байрамы
- Сува чүмдүрмек
- Сүлейман пыгамбер
- Сүннет
- Сүннетсизлер
- Сүргүн
- Сыпа

Ш

- Шеминит
- Шейтан
- Шигаён
- Шөхрат

Т

- Табшырык
- Тегелек ховуз
- Тәмиз
- Тәзе Ай байрамы
- Тәзе Әхт
- Төврат
- Төврат мугаллымы
- Туты
- Түтетги
- Түтетги сыпасы

У

- Урым ве Туммым

Ы

- Ыбадатхана
- Ыбрайым пыгамбер
- Ыляс пыгамбер
- Ынсан оглы
- Ысхак пыгамбер
- Ысмайыл пыгамбер
- Ысрайыл
- Ысрайылың он ики тиреси
- Ызына сатын алмак

Я

- Ябуслар
- Яг
- Яг гуймак
- Яхуда
- Яхудаларың дили
- Яхуды
- Якма гурбанлыгы
- Якуп пыгамбер
- Ялкамак
- Яшулулар
- Язык гурбанлыгы

Е

- Едутун
- Ехошапат җүлгеси
- Еврей

Ю

- Юнус пыгамбер

- Юсуп пыгамбер

Й

- Йыгнагың хызматчысы
- Йыгнагың ёлбашчылары
- Йыгнак

З

- Зебур
- Зекат
- Зыгыр
- Зыярат нагмасы