Author: Institute of Bible Translators
Date: 2019-01-10T10:05:35.528087+00:00

Китоби Муқаддас

1. Масалҳои

КИТОБИ

МУҚАДДАС

АҲДИ ҚАДИМ

ВА

АҲДИ ҶАДИД

ИНСТИТУТИ ТАРҶУМАИ КИТОБИ МУҚАДДАС

СТОКГОЛЬМ

1999

КИТОБИ МУҚАДДАС

АҲДИ ҚАДИМ ВА АҲДИ ҶАДИД

Тарҷумаи аввалини Китоби Муқаддас бо матни пурра ба
забони тоҷикӣ.

Дар с. 1973 тарҷума сар шудааст.

Тарҷума ва таҳрир дар с. 1989 анҷом ёфтааст.

Нашри якум: дар с. 1992 чоп шудааст.

Нашри дуюм: дар с. 1999 чоп шудааст.

Аҳди Қадим аз матни ибронӣ ва

Аҳди Ҷадид аз матни русӣ тарҷума шудааст.

Ношир: Интитути тарҷумаи Китоби Муқаддас, Стокгольм,

Шветция.

Тарҷумонҳо: Мордехай бен-Ҳиё Бачаев ва Кемал. Е. Алтай

(Инҷили Матто, Марқӯс, Юҳанно).

(с) Институти тарҷумаи Китоби Муқаддас, 1992, 1999

Стокгольм

Тасвир: (с) БФБС 1954, 1967, 1972

ISBN 978-91-89122-02-4

КИТОБИ МУҚАДДАС

АҲДИ ҚАДИМ

Масалҳои

КИТОБИ

МАСАЛҲОИ СУЛАЙМОН

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28
- 29
- 30
- 31

БОБИ ЯКУМ

Насиҳат ба ҷавонон. Таҳдид ба беитоатон.

1^1Масалҳои Сулаймон, ибни Довуд, подшоҳи Исроил,+

2Барои донистани ҳикмат ва насиҳат,
барои фаҳмидани суханони хирад,
3Ва омӯхтани хулқу адаб,
адолат, инсоф ва ҳаққоният,+
4То ки ба соддадилон зиракӣ бахшанд,
ба ҷавонон — дониш ва фаросат;+

5Хирадманд бишнавад, ва донишаш биафзояд; ва оқил тадбирсоз гардад,

6То ки масал ва гуфтори кинояомезро,
суханони хирадмандон ва муаммоҳои онҳоро дарк намояд.

7Худотарсӣ ибтидои дониш аст;
беақлон аз ҳикмат ва насиҳат нафрат доранд+.
8Эй писарам! Насиҳати падари худро бишнав,
ва таълими модари худро рад накун,+

9Чунки ин — тоҷи латофат аст бар сари ту ва тавқҳо бар гардани ту+.

10Эй писарам! Агар гуноҳкорон туро иғво кунанд,
ба онҳо таслим нашав;+
11Агар гӯянд: «Бо мо биё,
то ки барои рехтани хун камин гирем,
аз паи бегуноҳе ки беайб бошад, бипоем;+

12Онҳоро зинда ба зинда, мисли касоне ки дар гӯр
ва ба сояи дӯзах фурӯ мераванд;
ба коми худ бикашем;+

13Ҳар навъ молу мулки гаронбаҳо ба даст меоварем,
хонаҳои худро аз ғанимат пур мекунем;
14Бо мо ҳамдасту шарик бош,
ва ҳамаи моро як ҳамьён хоҳад буд», —

15Эй писарам! Бо онҳо дар як роҳ равона нашав,
ва пои худро аз тариқи онҳо нигоҳ дор,+
16Чунки пойҳои онҳо сӯи бадӣ медавад
ва барои хунрезӣ мешитобад+.
17Дар назари ҳамаи болдорон дом
бар абас ниҳода шудааст,

18Валекин онҳо барои рехтани хуни худ камин мегиранд
ва аз паи ҷонҳои худ мепоянд.

19Чунин аст тариқи ҳар касе ки ба чизи дигарон тамаъ кунад:

он чиз ҷони тасарруфкунандаи худро мегирад+.
20Ҳикмат дар кӯча нидо мекунад,
дар майдонҳо овози худро мебарорад,+
21Дар сари гузарҳо даъват менамояд,
дар даҳани дарвозаҳо ва дар шаҳр суханонашро мегӯяд:

22«Эй соддадилон! То ба кай соддагиро дӯст хоҳед дошт?

То ба кай масхарабозон аз масхарабозӣ лаззат хоҳанд бурд?

Ва аблаҳон ба дониш адоват хоҳанд дошт+?

23Ба мазаммати ман руҷӯъ кунед!

Инак, рӯҳи худро ба шумо ифода менамоям,
суханонамро ба шумо баён мекунам.

24Ман даъват намудам, ва шумо эътино накардед,
дастамро дароз кардам, ва касе таваҷҷӯҳ накард+.

25Чун ҳамаи машваратҳои маро рад кардед,
ва мазаммати маро қабул накардед,+

26Ман низ дар вақти мусибати шумо хоҳам хандид,
ва ҳангоме ки тарсу бим бар шумо биёяд, истеҳзо хоҳам кард, —+

27Ҳангоме ки тарсу бим бар шумо мисли тундбод биёяд,
ва мусибат шуморо мисли гирдбод фаро гирад,
ҳангоме ки андӯҳ ва тангӣ бар шумо биёяд.

28Он гоҳ маро хоҳанд хонд, ва ман иҷобат нахоҳам кард;
аз субҳидам маро ҷустуҷӯ хоҳанд кард, ва маро нахоҳанд ёфт+.

29Азбаски онҳо ба дониш адоват доштанд
ва худотарсиро интихоб накарданд,
30Машварати маро напазируфтанд,
аз ҳамаи мазамматҳои ман нафрат карданд, —
31Бинобар ин аз меваи рафтори худ хоҳанд хӯрд
ва аз дасисаҳои худ сер хоҳанд шуд,+

32Чунки каҷравии соддадилон онҳоро хоҳад кушт,
ва худписандии аблаҳон онҳоро ба ҳалокат хоҳад расонд.

33Валекин ҳар кӣ маро бишнавад, дар амният сукунат хоҳад дошт
ва аз бими шарорат эмин хоҳад буд».

БОБИ ДУЮМ

Давоми насиҳат.

2^1Эй писарам! Агар гуфтаҳои маро бипазирӣ
ва аҳкоми маро дар худ маҳфуз дорӣ,+

2Ба тавре ки гӯши худро ба шунидани ҳикмат роғиб
ва дили худро ба хирад моил гардонӣ;
3Агар донишро даъват намоӣ
ва овози худро сӯи хирад баланд кунӣ;
4Агар онро мисли нуқра орзу кунӣ
ва мисли ганҷҳо ҷустуҷӯ намоӣ, —+
5Он гоҳ худотарсиро хоҳӣ фаҳмид
ва дониши Худоро хоҳӣ ёфт,+
6Зеро ки Худованд ҳикмат мебахшад:
дониш ва хирад аз даҳони Ӯст;+
7Барои росткорон зеҳнро маҳфуз медорад;
барои ростравон сипар аст,+
8То ки роҳҳои адолатро риоя кунанд.

Ва Ӯ тариқи порсоёни Худро нигаҳбонӣ менамояд+.

9Он гоҳ адолат ва инсоф
ва ҳаққонияти ҳар тариқи некро хоҳӣ фаҳмид,+
10Зеро ки ҳикмат дар дили ту дохил хоҳад шуд,
ва дониш ба ҷони ту писанд хоҳад омад,
11Фаросат туро нигаҳбонӣ хоҳад намуд,
хирад туро муҳофизат хоҳад кард,
12То ки туро аз роҳи бад халос кунад,
аз касе ки каҷгуфтор аст,
13Аз онҳое ки тариқҳои ростро тарк мекунанд,
то ки бо роҳҳои торикӣ равона шаванд,

14Аз онҳое ки аз кирдори бад хурсанд мешаванд,
аз рафтори бад ба ваҷд меоянд,+
15Ки тариқҳои онҳо каҷу килеб аст,
ва онҳо дар роҳҳои худ каҷравӣ мекунанд+.
16То ки туро аз зани ғайр халос кунад,
аз зани зинокоре ки гуфтори худро нарм мекунад,+

17Ки вай ёри ҷавонии худро тарк кардааст,
ва аҳди Худои худро аз хотир баровардааст;
18Хонаи вай сӯи мамот мебарад,
ва роҳҳои вай — сӯи мурдагон;+

19Ҳар кӣ назди вай биёяд, бозгашт нахоҳад кард,
ва ба роҳҳои ҳаёт дохил нахоҳад шуд.
20Беҳтар аст, ки бо роҳи некон равона шавӣ,
ва тариқҳои одилонро пайравӣ намоӣ,
21Зеро ки росткорон сокини замин хоҳанд буд,
ва беайбон бар он боқӣ хоҳанд монд,+
22Валекин шарирон аз замин маҳв хоҳанд шуд,
ва хоинон аз он решакан хоҳанд гардид+.

БОБИ СЕЮМ

Давоми ҳамон насиҳат.

Некӯӣ ба тарсгорони Худо ва ба хирадмандон.

3^1Эй писарам! Таълими маро фаромӯш накун,
ва бигзор дили ту аҳкоми маро маҳфуз дорад,+
2Зеро ки дарозии айём ва солҳои ҳаёт
ва осоиштагиро барои ту афзун хоҳанд кард+.
3Бигзор эҳсон ва ростӣ туро тарк накунанд:
онҳоро бар гардани худ бибанд,
ва бар лавҳи дили худ бинавис,+
4Ва дар назари Худо ва одамон таваҷҷӯҳ
ва шиносоии нек пайдо хоҳӣ кард.

5Бо тамоми дили худ ба Худованд таваккал намо,
ва ба хиради худ такья накун+.
6Дар ҳамаи тариқҳои худ Ӯро дарк намо,
ва Ӯ роҳҳои туро ҳамвор хоҳад кард+.
7Дар назари худат хирадманд набош,
аз Худованд битарс, ва аз бадӣ дур шав:+
8Ин барои нофи ту офият
ва барои устухонҳои ту илик хоҳад шуд.

9Аз дороии худ ва аз гузини тамоми ҳосилоти худ Худовандро ҷалол деҳ,+

10Ва анборҳои ту то ба ҳадди фаровонӣ пур хоҳад шуд,
ва чархуштҳои ту аз шираи ангур лабрез хоҳад гардид+.

11Эй писарам! Ҷазои Худовандро рад накун,
ва аз мазаммати Ӯ дилгир нашав,+

12Зеро ки Худованд ҳар киро дӯст дорад, варо мазаммат мекунад,
ва ба вай, монанди падар ба писараш, таваҷҷӯҳ менамояд+.

13Хушо касе ки ҳикмат пайдо кардааст,
ва касе ки ба хирад ноил шудааст!

14Зеро ки фоидаи он аз фоидаи нуқра,
ва ҳосили он аз зари холис беҳтар аст+.

15Он аз ҷавоҳир азизтар аст,
ва ҳеҷ чизи дилхоҳи ту ба он баробар нест+.

16Дар ямини он дарозии айём аст,
ва дар дасти чапи он — сарват ва ҷалол+.

17Роҳҳои он роҳҳои хуш аст,
ва ҳамаи тариқҳои он — осоиштагӣ.

18Барои касоне ки онро нигоҳ медоранд, нахли ҳаёт аст, —
ва хушо касе ки онро маҳфуз медорад!+
19Худованд заминро бо ҳикмат буньёд кард,
осмонро бо хирад барқарор намуд+.
20Бо ҳикмати Ӯ вартаҳо шикофта шуд,
ва абрҳо шабнамро меборонад+.

21Эй писарам! Ин чизҳо аз назарат дур нашавад;
зеҳн ва фаросатро нигоҳдорӣ намо, —
22Ва онҳо барои ҷони ту ҳаёт
ва барои гардани ту зевар хоҳанд буд.

23Он гоҳ дар роҳи худ бо амният қадамгузор хоҳӣ шуд,
ва пои ту нахоҳад лағжид+.
24Вақте ки хоб равӣ, нахоҳӣ тарсид;
ва чун хобат барад, хоби ту ширин хоҳад буд+.
25Аз ваҳми ногаҳонӣ нахоҳӣ тарсид,
ва аз ситами шарирон, вақте ки падид ояд,+
26Зеро ки Худованд умедбахши ту хоҳад буд,
ва пои туро аз дом нигоҳ хоҳад дошт.
27Аз некӣ кардан ба мӯҳтоҷе даст накаш,
вақте ки кардани он аз дастат ояд+.
28Ба ёри худ нагӯй: «Бирав ва бозгард,
ва фардо хоҳам дод»,
вақте ки дар пеши худ дошта бошӣ+.
29Дар ҳаққи ёри худ андешаи бад накун,
вақте ки вай пеши ту бо эътимод нишаста бошад.

30Бо касе бе сабаб муноқиша накун,
вақте ки вай ба ту бадӣ накарда бошад.
31Аз шахси золим ҳасад набар,
ва аз роҳҳои вай ҳеҷ якеро интихоб накун,+
32Зеро ки каҷкор назди Худованд зишт аст,
аммо бо росткорон Ӯ маҳрами асрор аст.
33Лаънати Худованд бар хонаи шарир аст,
вале маскани одилонро Ӯ баракат медиҳад+.
34Масхарабозонро Ӯ албатта тамасхур мекунад,
лекин ба фурӯтанон файз мебахшад+.
35Хирадмандон вориси ҷалол мешаванд,
вале аблаҳон ба худ нанг меоваранд.

БОБИ ЧОРУМ

Давоми он. Панди падарона.

4^1Эй писарон! Насиҳати падарро бишнавед,
ва диққат намоед, то ки хирад биомӯзед,+
2Зеро ки ба шумо сабақи некӯ медиҳам;
таълими маро тарк накунед.

3Вақте ки ман дар хонаи падари худ писар будам,
ва пеши модари худ азиз ва ягона,
4Ӯ маро таълим медод, ва ба ман мегуфт:
«Бигзор дили ту суханони маро маҳфуз дорад;
Аҳкоми маро нигоҳ дор, ва зиндагӣ бикун+.
5Ҳикмат ба даст овар, хирад ба даст овар;
инро фаромӯш накун, ва аз гуфтаҳои даҳони ман сар напеч.

6Онро тарк накун, ва он туро ҳифз хоҳад кард;
онро дӯст дор, ва он туро нигаҳбонӣ хоҳад намуд.

7Ибтидои ҳама чиз ҳикмат аст, пас ҳикмат ба даст овар,
ва бо тамоми дороии худ хирад ба даст овар.

8Онро қадрдонӣ намо, ва он туро баланд хоҳад бардошт;
агар онро дар оғӯш кашӣ, он туро ҷалол хоҳад дод,+

9Бар сарат тоҷи латофат хоҳад гузошт,
ва афсари шавкат ба ту ато хоҳад кард»+.

10Эй писарам! Бишнав, ва суханони маро қабул намо, —
ва солҳои умри ту афзун хоҳад шуд+.

11Тариқи ҳикматро ба ту меомӯзам,
ба роҳҳои ростӣ туро ҳидоят менамоям.

12Ҳангоме ки роҳ равӣ, қадамҳоят танг нахоҳад шуд,
ва ҳангоме ки бидавӣ, пешпо нахоҳӣ хӯрд+.
13Насиҳатро нигоҳ дор, тарк накун;
онро маҳфуз дор, зеро ки он ҳаёти туст+.
14Ба роҳи шарирон дохил нашав,
ва дар тариқи бадкешон қадам нагузор+.
15Онро рад намо, дар он қадамгузор нашав;
аз он канорагирӣ намуда, гузашта рав,

16Чунки, агар бадӣ накунанд, хобашон намебарад,
ва агар касеро пешпо надиҳанд, хобашон мегурезад,+

17Зеро ки нони шароратро мехӯранд
ва шароби зулмро менӯшанд.

18Вале тариқи одилон мисли нури саҳар аст,
ки то нимирӯзӣ торафт бештар медурахшад+.

19Роҳи шарирон мисли зулмот аст:

намедонанд, ки ба чӣ пешпо мехӯранд+.

20Эй писарам! Ба суханони ман диққат намо,
ба гуфтаҳои ман гӯши худро бикшо.

21Онҳо аз назарат дур нашавад;
онҳоро андаруни дили худ маҳфуз дор,

22Зеро, ҳар кӣ онҳоро биёбад, барои вай онҳо ҳаёт аст,
ва барои тамоми ҷисми вай офият аст+.

23Бештар аз ҳар чизи ҳифзталаб дили худро маҳфуз дор,
зеро ки зуҳуроти ҳаёт аз он аст.

24Кизбро аз даҳони худ рад намо,
ва маломатро аз лабҳои худ дур соз+.

25Бигзор чашмони ту рост бингарад,
ва мижгони ту ба самти рӯ ба рӯ равона бошад.

26Барои пойҳои худ роҳро ҳамвор намо,
то ки ҳамаи тариқҳои ту рост бошад+.

27Ба тарафи рост ва чап моил нашав;
пои худро аз бадӣ дур соз+.

БОБИ ПАНҶУМ

Давоми он. Огоҳӣ аз фисқу фуҷур.

5^1Эй писарам! Ба ҳикмати ман диққат намо,
ба хиради ман гӯши худро бикшо,+
2То ки фаросатро маҳфуз дорӣ,
ва лабҳои ту донишро риоя намояд,+
3Зеро ки лабҳои зани зинокор асал мерезад,
ва гуфтори вай аз равған нармтар аст,+
4Вале оқибати он мисли явшон талх аст,
мисли шамшери дудама тез аст;+
5Пойҳои вай сӯи мамот равон аст;
қадамҳои вай ба дӯзах мебарад,+
6Бе он ки тариқи ҳаёт барояш ҳамвор шавад;
роҳҳои вай вайрона аст, ба тавре ки худаш намедонад.

7Ва акнун, эй писарон, маро бишнавед,
ва аз гуфтаҳои даҳони ман дур нашавед.
8Роҳи худро аз вай дур соз,
ва ба дари хонаи вай наздик нашав:
9Мабодо таровати худро ба дигарон бидиҳӣ,
ва солҳои худро ба ситамгар;
10Мабодо бегонагон аз қуввати ту сер шаванд,
ва маҳсули ранҷи ту дар хонаи ғайр бимонад.
11Ва дар охири умри худ фиғон хоҳӣ бардошт,
вақте ки ҷисму андомат барбод равад, —

12Ва хоҳӣ гуфт: «Чаро аз насиҳат нафрат кардам,
ва дилам ба мазаммат беэътиноӣ намуд,
13Ва овози устодони худро нашунидам,
ва ба муаллимони худ гӯш надодам?
14Кам монда буд, ки дар миёни мардум
ва ҷамоат ба ҳар бало гирифтор шавам!»
15Обро аз чуқурии худ бинӯш,
оберо, ки аз чоҳи худат ҷорист+.
16Чашмаҳоят фаро рехта, берун хоҳанд рафт,
ба сони ҷӯйҳои об дар кӯчаҳо;
17Онҳо танҳо ба ту тааллуқ хоҳанд дошт,
ва на ба бегонагон бо ту.
18Чашмаи ту муборак хоҳад буд;
ва аз зани ҷавонии худ шод бош,+

19Ки мисли ғизоли шаҳватангез ва оҳуи меҳрафрӯз аст;
пистонҳои вай ҳамеша ба ту лаззат хоҳад бахшид;
доимо саргарми муҳаббати вай хоҳӣ буд.

20Пас чаро, эй писарам, сармасти зани ғайр гардӣ?

Ва синаи зани зинокорро дар оғӯш гирӣ?

21Зеро ки роҳҳои одамизод дар пеши назари Худованд аст,
ва Ӯ ҳамаи тариқҳои варо месанҷад+.

22Шарирро гуноҳҳои худаш ба дом меоварад,
ва бо камандҳои хатои худаш вай баста мешавад.

23Вай аз боиси беадабӣ мемирад,
ва аз бисьёрии аблаҳии худ нобуд мешавад.

БОБИ ШАШУМ

Давоми он. Огоҳӣ аз коҳилӣ, бадӣ, зинокорӣ.

6^1Эй писарам! Агар ба ёри худ зомин шуда,
барои одами бегона дасти паймон дода бошӣ,+
2Ва бо гуфтаҳои даҳони худ ба дом афтода,
ба бало монда бошӣ,

3Пас, эй писарам, чунин бикун ва худро халосӣ деҳ,
зеро ки ба дасти ёри худ афтодаӣ:

рафта, гардан фурор ва аз ёри худ зорию илтиҷо намо;

4Хобро ба чашмони худ роҳ надеҳ,
ва ғанабро ба мижгони худ;
5Худро мисли гавазне аз дасти сайёд
ва мисли мурғе аз дасти домгузор халосӣ деҳ+.
6Эй коҳил! Назди мӯрча бирав,
рафтори онро бингар ва ҳикмат биомӯз,+
7Ки вай қозӣ, мулозим ва ҳоким надорад,
8Лекин хӯроки худро тобистон тайёр мекунад,
ғизои худро дар мавсими дарав захира менамояд+.

9То ба кай, эй коҳил, хоб меравӣ?

Аз хоби худ кай мехезӣ+?

10«Андак хоб, андак ғанаб,
андак даст дар бағал хобидан».

11Вале бенавоии ту мисли роҳзан хоҳад омад,
ва мӯҳтоҷии ту — монанди шахси яроқнок+.

12Одами сафил, шахси талбискор
бо каҷии даҳон рафтор мекунад,+

13Чашмакӣ мезанад, бо пойҳои худ сухан меронад,
бо ангуштҳои худ имо мекунад;+

14Дасисаҳо дар дили ӯст;
ҳамеша андешаи бад мекунад, ситезаҳо меангезад;

15Бинобар ин ногаҳон ҳалокати ӯ хоҳад омад,
нохост ӯ ба шикаст дучор хоҳад шуд, ва муолиҷае нахоҳад буд+.

16Инак шаш чиз, ки Худованд аз онҳо нафрат дорад,
ва чизи ҳафтум, ки асли моҳияти он назди Ӯ зишт аст:+

17Чашмони ҳавобаландона, забони дурӯғгӯй
ва дастҳое ки хуни бегуноҳро мерезад,+
18Диле ки қасдҳои бадро мепарварад,
пойҳое ки сӯи бадӣ мешитобад,+
19Шоҳиди козибе ки суханони дурӯғ мебофад
ва шахсе ки дар миёни бародарон ситезаҳо меангезад+.

20Эй писарам! Ҳукми падаратро риоя намо,
ва таълими модаратро рад накун;+
21Онҳоро бар дили худ ба таври доимӣ бибанд,
бар гардани худ онҳоро овезон бикун+.

22Вақте ки роҳ равӣ, ба ту роҳнамоӣ хоҳад кард;
вақте ки хоб равӣ, туро нигаҳбонӣ хоҳад кард;
вақте ки бедор шавӣ, бо ту мусоҳиба хоҳад кард,

23Зеро ки ҳукм чароғ аст, ва таълим нур аст,
ва насоеҳи адабомӯз роҳи ҳаёт аст,+
24То ки туро аз зани бадрафтор,
аз нармзабонии зани зинокор нигоҳ дорад+.
25Зебоии варо дар дили худ тамаъ накун,
ва туро вай бо пилкҳои худ ҷалб накунад,+

26Чунки аз дасти зани зинокор кас мӯҳтоҷи як лаб нон мешавад,
ва зани шавҳардор ҷони азизеро ба дом меоварад.

27Оё мумкин аст, ки касе оташро дар бағали худ бигирад,
ва либосҳояш насӯзад?

28Ё ки касе бар оташпораҳо роҳ равад,
ва пойҳояш насӯзад?

29Чунин аст ҳоли касе ки назди зани ёри худ биёяд:

ҳар кӣ ба вай даст расонад, пок нахоҳад монд.

30Дуздро афв мекунанд, агар ӯ дуздӣ кунад,
то ки ҷони худро сер кунад, вақте ки гурусна монда бошад;

31Вале ҳангоме ки вай дастгир мешавад, ҳафт чандон адо хоҳад кард:

оре, тамоми бисоти хонаи худро хоҳад дод+.
32Касе ки бо зане зино кунад, беақл аст:
нобудкунандаи ҷони худ чунин амал мекунад+.
33Ӯ зарбу лат ва шармандагӣ хоҳад ёфт,
ва расвоии ӯ аз миён нахоҳад рафт,
34Чунки рашк ғазаби шавҳарро меафрӯзад,
ва дар рӯзи ниқор ӯ раҳм нахоҳад кард:+

35Ба бадали ҳеҷ фидия ба ту рӯйбинӣ нахоҳад кард,
ва ришваро ҳар чанд бисьёр диҳӣ, розӣ нахоҳад шуд.

БОБИ ҲАФТУМ

Давоми он. Оқибати ғамангези ҳаёти фосиқона.

7^1Эй писарам! Суханони маро риоя намо,
ва аҳкоми маро назди худ ниҳон дор+.
2Аҳкоми маро ҳифз намо ва зиндагӣ бикун,
ва таълими маро — ҳамчун гавҳараки чашмони худ;+

3Онҳоро бар ангуштҳои худ бибанд,
онҳоро бар лавҳи дили худ бинавис+.
4Ба ҳикмат бигӯй: «Ту хоҳари ман ҳастӣ!»,
ва хирадро хешованди худ бихон,
5То ки туро аз зани ғайр нигаҳбонӣ намояд,
аз зани зинокоре ки гуфтори худро нарм мекунад+.

6Зеро ки аз тирезаи хонаи худ,
аз равзани худ назар андохтам,
7Ва дар байни соддадилон дидам,
ҷавони беақлеро мушоҳида намудам,+
8Ки дар бозор назди гӯшаи вай мегузашт
ва ба роҳи хонаи вай қадам мезад,
9Дар вақти салқинии бегоҳии рӯз,
дар торикии шаб ва дар зулмот+.
10Ва инак, зане аз пеши ӯ баромад,
бо либоси фоҳиша ва бо дили пурфиреб,+
11Зани пуршӯр ва беҳаё,
ки пойҳои вай дар хонаи вай сокин нест:
12Гоҳ дар берун аст, гоҳ дар кӯчаҳо,
ва назди ҳар гӯша вай камин мекунад+.
13Ва ӯро дошту бӯса кард,
ва бо чеҳраи бешарм ба ӯ гуфт:
14«Қурбониҳои саломатӣ бар зиммаи ман буд:
имрӯз назрҳои худро адо кардам.
15Бинобар ин ба пешвози ту баромадам,
то ки рӯи туро пазироӣ намоям, ва туро ёфтам.
16Ҷогаҳи худро бо қолинҳо оростаам,
бо сӯзаниҳои пурнақши мисрӣ.
17Ҷойхоби худро бо мур,
уд ва дорчин муаттар кардаам+.

18Биё, ки мо то дами субҳ аз ишқбозӣ сер шавем,
сармасти муҳаббат гардем,
19Чунки шавҳар дар хона нест:
ба сафари дур рафтааст;
20Ҳамьёни нуқра ба дасти худ гирифтааст;
дар рӯзи моҳи пурра ба хонаи худ хоҳад баргашт».

21Бо чарбгӯии зиёд дили ӯро рабуд,
бо чоплусии лабҳои худ ӯро фирефта кард+.
22Дарҳол ӯ аз паи вай равона шуд,
мисли барзагове ки сӯи кушишхона меравад,
ва мисли аблаҳе — сӯи занҷири ҷазо,+
23То даме ки тир ҷигари ӯро реш кунад;
мисли мурғаке ки сӯи дом мешитобад,
ва намедонад, ки он барои ҳалокати ҷони ӯст.
24Пас, эй писарон, маро бишнавед,
ва ба гуфтори даҳони ман диққат намоед.
25Дили худро ба роҳҳои вай моил накун,
ба тариқҳои вай гумроҳ нашав,

26Зеро ки вай касони зиёдро ғалтонида маҷрӯҳ кардааст,
ва мақтулони вай аз ҳад афзунанд:

27Хонаи вай роҳҳои дӯзах аст,
ки ба таҳхонаҳои мамот фурӯд меоянд+.

БОБИ ҲАШТУМ

Ситоиши ҳикмат.

8^1Оё ҳикмат даъват наменамояд?

Оё хирад овози худро намебарорад+?

2Дар ҷойҳои баланди сари роҳ,
дар миёни чорроҳа меистад;

3Дар паҳлуи дарвозаҳо, назди даромадгоҳи шаҳр,
дар остонаи дарҳо нидо мекунад:
4«Шуморо, эй шахсон, даъват менамоям,
ва овози ман барои банӣ-одам аст.
5Эй соддадилон! Фаросат биомӯзед,
ва эй аблаҳон, дониш биомӯзед+.
6Бишнавед, чунки суханони муҳим мегӯям,
ва он чи аз лабҳои ман мебарояд, рост аст,

7Зеро ки забони ман сухани ростро баён мекунад,
ва шарорат барои лабҳои ман зишт аст;
8Ҳамаи суханони даҳони ман ҳаққонист;
дар онҳо каҷравӣ ва талбис нест;
9Ҳамааш барои хирадманд равшан аст,
ва барои ёбандагони дониш рост аст.
10Насиҳати маро бештар аз нуқра қабул кунед,
ва донишро беҳтар аз зари холис бидонед;+
11Зеро ки ҳикмат беҳ аз ҷавоҳир аст,
ва ҳеҷ чизи дилхоҳ ба он баробар нест+.
12Ман, ҳикмат, дар фаросат сокин ҳастам,
ва дониши тадбирсозро пайдо мекунам.
13Худотарсӣ — аз бадӣ нафрат доштан аст:
аз ғурур, ва ҳавобаландӣ, ва роҳи бад,
ва даҳони каҷгуфтор нафрат дорам+.
14Машварат ва зиракӣ дар ман аст;
ман хирад ҳастам; қувват дар ман аст+.
15Бо ман подшоҳон салтанат меронанд,
ва мирон адлро ба сурати қонун медароваранд.
16Бо ман сарварон, ва акобир,
ва ҳамаи доварони замин сардорӣ мекунанд.
17Дӯстдорони худро дӯст медорам,
ва толибони ман маро хоҳанд ёфт+.
18Сарват ва ҷалол,
ганҷи бақодор ва хайр бо ман аст+.
19Самари ман беҳ аз тилло ва зари холис аст,
ва ҳосили ман беҳ аз нуқраи хушъиёр аст+.
20Бо роҳи адолат,
андаруни тариқҳои инсоф меравам,

21То ки дӯстдорони худро соҳиби сарват гардонам
ва ганҷинаҳошонро пур кунам.
22Худованд маро ибтидои роҳи Худ сохтааст, —
пеш аз амалиёти Худ, аз қадимулайём:+
23Аз азал тарҳ ёфтаам, —
аз ибтидо, пеш аз хилқати замин.
24Вақте ки вартаҳо набуд, ба вуҷуд омадаам, —
вақте ки чашмаҳои пур аз об набуд.
25Пеш аз барпо шудани кӯҳҳо,
пеш аз талҳо ба вуҷуд омадаам,+
26Вақте ки замин ва саҳроҳо
ва аввали ғубори дуньёро Ӯ ҳанӯз наофарида буд.

27Вақте ки Ӯ афлокро муҳайё мекард, он ҷо будам.

Вақте ки Ӯ хати уфуқро бар рӯи варта мекашид,+

28Вақте ки абрҳоро дар боло барқарор менамуд,
вақте ки чашмаҳои вартаро мустаҳкам мекард,+
29Вақте ки низоми баҳрро амр мефармуд,
то ки обҳо аз ҳудуди он нагузаранд,
вақте ки асосҳои заминро мегузошт, —+
30Он вақт назди Ӯ дастпарвард будам,
ва ҳар рӯз ҳаловат мебурдам,
ва ба ҳузури Ӯ ҳамеша хушҳолӣ менамудам, —
31Дар замини офаридаи Ӯ хушҳолӣ менамудам,
ва ба туфайли банӣ-одам ҳаловат мебурдам.
32Ва акнун, эй писарон, маро бишнавед;
хушо касоне ки роҳҳои маро риоят мекунанд!+

33Насиҳатро бишнавед, ва ҳикматпеша бошед, ва онро рад накунед.

34Хушо касе ки маро мешунавад,
ҳар рӯз назди дарвозаи ман бедор меистад
ва паҳлудариҳои маро нигаҳбонӣ мекунад!

35Зеро касе ки маро ёфта бошад, ҳаётро ёфтааст,
ва аз ҷониби Худованд ҳусни таваҷҷӯҳ хоҳад ёфт+.

36Валекин касе ки аз ман дур шавад, ба ҷони худ ҷафо мекунад;
ҳамаи онҳое ки аз ман нафрат доранд, мамотро дӯст медоранд».

БОБИ НӮҲУМ

Давоми он.

9^1Ҳикмат хонаи худро бино кард,
ҳафт рукни онро тарошид,

2Парвории худро забҳ намуд, шароби худро омехта кард,
ва суфраи худро орост;+

3Канизони худро фиристод,
то ки аз болои баландиҳои шаҳр даъват намоянд:+

4«Касе ки соддадил аст, ин ҷо биёяд!»

Ба ҳар каси беақл гуфт:

5«Биёед, аз нони ман бихӯред, ва аз шаробе ки омехта кардаам, бинӯшед;+

6Соддадилиро тарк намоед ва зиндагӣ кунед,
ва бо роҳи хирад қадамгузор шавед».

7Ҳар кӣ масхарабозро насиҳат диҳад, ба худаш нанг меоварад,
ва ҳар кӣ шарирро мазаммат кунад, худро доғдор месозад.

8Масҳарабозро мазаммат накун: мабодо аз ту нафрат кунад;
хирадмандро мазаммат намо, ва ӯ туро дӯст хоҳад дошт+.

9Хирадмандро сабақ омӯз, ва ӯ боз ҳам хирадмандтар хоҳад шуд;
одилро таълим деҳ, ва дониши ӯ хоҳад афзуд+.
10Ибтидои ҳикмат тарси Худованд аст,
ва шинохтани Қуддус хирад аст,+

11Чунки ба воситаи ман айёми ту зиёд хоҳад шуд,
ва солҳои умри ту хоҳад афзуд+.

12Агар хирадманд бошӣ, ба нафъи худат хирадманд ҳастӣ;
ва агар масхарабоз бошӣ, бори онро танҳо худат хоҳӣ бардошт.

13Зани аблаҳ пуршӯр ва сабукмағз аст,
ва чизе намедонад,+
14Ва назди дари хонаи худ, бар курсӣ,
дар ҷойҳои баланди шаҳр менишинад,
15То ки роҳгузаронро даъват намояд, —
онҳоеро, ки бо роҳҳои рости худ равонанд:
16«Касе ки соддадил аст, ин ҷо биёяд!»
Ва ба ҳар каси беақл гуфт:
17«Оби дуздӣ ширин аст,
ва нони рустӣ лазиз аст»+.
18Ва ӯ намедонад, ки он ҷо мурдагон ҳастанд:

онҳое ки вай даъват намудааст, дар қаъри дӯзах мебошанд.

БОБИ ДАҲУМ

Шарорат беандешагист. Адолат ҳикмат аст.

10^1Масалҳои Сулаймон.

Писари бохирад падарро шод мекунад,
вале писари аблаҳ сабаби андӯҳи модари худ мешавад+.

2Ганҷҳои шарорат фоида намебахшад,
вале адолат аз мамот халосӣ медиҳад+.

3Худованд ҷони одилро гирифтори гуруснагӣ намекунад,
вале ҳирси шариронро рад мекунад+.

4Дасти танбал касро бенаво мегардонад,
вале дасти ғайратмандон онҳоро сарватманд мекунад+.

5Касе ки тобистон ғунучин кунад, писари бофаҳм аст,
вале касе ки дар мавсими дарав хоб равад, писари нанговар аст.

6Баракатҳо бар сари одил аст,
вале даҳони шариронро зулм мепӯшонад.

7Зикри одил муборак аст,
вале номи шарирон зуд аз байн меравад+.

8Донодил аҳкомро қабул мекунад,
вале аблаҳи даҳаньяла пешпо мехӯрад.

9Касе ки бо тариқи рост равон аст, дар амният равон аст,
вале касе ки роҳҳои худро каҷ кунад, сазои худро меёбад+.

10Касе ки чашмакӣ занад, сабаби дарду алам мешавад,
вале аблаҳи даҳаньяла пешпо мехӯрад+.

11Даҳони одил чашмаи ҳаёт аст,
вале даҳони шариронро зулм мепӯшонад+.

12Адоват нифоқҳо меандозад,
вале муҳаббат ҳамаи гуноҳҳоро рӯпӯш мекунад+.

13Дар лабҳои оқил ҳикмат мавҷуд аст,
вале чӯб барои тахтапушти беақл аст+.

14Хирадмандон донишро саришта мекунанд,
вале даҳони аблаҳ таҳлукаи наздик аст+.

15Дороии сарватдор қалъаи мустаҳками ӯст;
бенавоии камбағалон таҳлукаи онҳост+.

16Мукофоти амали одил барои ҳаёт аст;
фоидаи шарир барои гуноҳ аст+.

17Касе ки насиҳатро риоя кунад, бо роҳи ҳаёт равон аст;
вале касе ки мазамматро рад кунад, гумроҳ мешавад+.

18Касе ки адоватро рӯпӯш намояд, дурӯғгӯй аст,
ва касе ки бӯҳтон занад, аблаҳ аст.

19Сухани бисьёр аз гуноҳ фориғ нест,
ва касе ки лабҳои худро боздорад, оқил аст+.

20Забони одил нуқраи холис аст,
вале дили шарир ночиз аст.

21Лабҳои одил касони бисьёрро ҳидоят мекунад,
вале аблаҳон аз беақлӣ мемиранд+.

22Баракати Худованд сарватманд мекунад,
ва ғаму ғуссае бо худ намеоварад.

23Бадкирдорӣ барои аблаҳ мисли дилхушист,
вале ҳикмат ба шахси хирадманд хос аст+.

24Биме ки шарир дорад, ба сари вай меояд,
вале муроди одилон ҳосил мешавад+.

25Вақте ки гирдбод вазида гузарад, шарир нест мешавад,
вале одил буньёди ҷовидонӣ дорад+.

26Чунон ки сирко барои дандонҳост ва дуд барои чашмҳо,
ончунон коҳил барои фиристандагони худ мебошад+.

27Худотарсӣ айёмро меафзояд,
вале солҳои шарирон кӯтоҳ мешавад+.

28Интизории одилон шодмонист,
вале умедвории шарирон нест мешавад+.

29Роҳи Худованд барои шахси беайб истеҳком аст,
вале барои бадкирдорон таҳлука аст.

30Одил ҳаргиз фурӯ намеғалтад,
вале шарирон сокини замин намешаванд+.

31Даҳони одил ҳикматро ифода менамояд,
вале забони каҷгуфтор бурида мешавад+.

32Лабҳои одил суханони дилхоҳро медонад,
вале даҳони шарирон — каҷгуфториро.

БОБИ ЁЗДАҲУМ

Муқоиса кардани адолат ва шарорат.

11^1Тарозуи нодуруст назди Худованд зишт аст,
вале санги дақиқ ба Ӯ мақбул аст+.
2Ғурур биёяд, нанг ҳам меояд,
вале ҳикмат бо фурӯтанон аст+.
3Беайбии ростдилон онҳоро роҳнамоӣ мекунад,
вале каҷравии хоинон онҳоро ба ҳалокат мерасонад+.

4Сарват дар рӯзи ғазаб мадад намекунад,
вале адолат аз мамот халосӣ медиҳад+.
5Адолати шахси беайб роҳи ӯро ҳамвор мекунад,
вале шарир дар шарорати худ фурӯ меғалтад+.
6Адолати ростдилон онҳоро наҷот медиҳад,
вале хоинон дар ҳирси худ гирифтори бало мешаванд+.

7Бо мурдани шахси шарир умеди вай барбод меравад,
ва интизории ҷафокорон нест мешавад+.

8Одил аз мусибат халосӣ меёбад,
ва шарир ба ҷои ӯ ба дом меояд+.

9Тамаллуқкор бо даҳонаш ёри худро фосид мекунад,
вале одилон ба воситаи дониш раҳо мешаванд.

10Ба некрӯзии одилон шаҳр шодӣ мекунад,
ва ба ҳалокати шарирон — таронасароӣ+.

11Аз баракати росткорон шаҳр сарбаланд мегардад,
вале аз даҳони шарирон хароб мешавад+.

12Касе ки аз ёри худ нафрат кунад, беақл аст,
вале шахси хирадманд хомӯш мемонад.

13Хабаркаш сирро ошкор мекунад,
вале шахсе ки рӯҳан вафодор аст, ҳар чизро ниҳон медорад+.

14Тадбирсозӣ набошад, қавм фурӯ меғалтанд,
вале наҷот аз машварати бисьёр аст+.

15Касе ки ба одами бегона зомин шавад, худаш зарар мебинад,
вале касе ки аз замонат нафрат кунад, аз зарар эмин аст.

16Зани нексиришт ҷалол меёбад,
вале касони зӯрманд сарват меёбанд.
17Шахси эҳсонкор ба ҷони худаш некӣ мекунад,
вале каси дилсахт ҷисми худашро хароб мекунад.

18Шарир музди ноҳақ пайдо мекунад,
вале корандаи адолат — подоши ҳақиқӣ+.
19Адолатпарварӣ боиси ҳаёт мешавад,
вале шароратпеша сӯи мамоти худ меравад+.
20Каҷдилон назди Худованд зиштанд,
вале касоне ки роҳашон рост аст, ба Ӯ мақбуланд+.

21Яқин аст, ки бадкеш беҷазо намемонад,
вале насли одилон раҳо мешавад+.

22Чӣ гунае ки ҳалқаи тилло дар бинии хук бошад,
зани хушрӯй ва беақл он гуна аст.

23Муроди одилон фақат некӯист;
умедвории шарирон ғазаб аст.

24Яке тақсим карда медиҳад, ва сарвати ӯ боз ҳам зиёд мешавад;
вале дигаре аз ҳад зиёд сарфакор аст, ва сарвати ӯ торафт кам мешавад+.

25Ҷони сахӣ пурфайз мешавад,
ва касе ки сероб кунад, худаш низ сероб мегардад+.

26Касе ки ғалларо аз фурӯш нигоҳ дорад, ӯро халқ лаънат мекунанд;
вале бар сари ғаллафурӯш баракат меояд+.

27Касе ки шавқманди некӯист, ҳусни таваҷҷӯҳро меҷӯяд;
вале касе ки толиби бадист, он бар сари худаш меояд+.

28Касе ки ба сарвати худ умед бандад, фурӯ меғалтад;
вале одилон мисли барг месабзанд+.

29Касе ки рӯзгори хонаи худро хароб кунад, бод насибаш мешавад,
ва аблаҳ бандаи шахси донодил мегардад.

30Меваи одил дарахти ҳаёт аст,
ва он ки ҷонҳоро ҷалб менамояд, хирадманд аст+.

31Модоме ки одил бар замин сазо меёбад,
чӣ қадар бештар шарир ва гуноҳкор+.

БОБИ ДУВОЗДАҲУМ

Давоми он. Фарқи байни одил ва шарир.

12^1Касе ки насиҳатро дӯст дорад, донишро дӯст медорад,
вале касе ки аз мазаммат нафрат кунад, монанди ҳайвон аст+.

2Каси нек аз ҷониби Худованд ҳусни таваҷҷӯҳ меёбад;
вале шахси дасисакорро Ӯ маҳкум мекунад.

3Одамизод бо шарорат устувор намешавад,
вале решаи одилон ноҷунбон аст+.

4Зани солеҳа тоҷи шавҳари худ мебошад,
вале зани нанговар мисли фасоде дар устухонҳои ӯст+.

5Фикру хаёли одилон инсоф аст;
вале тадбирсозиҳои шарирон макр аст+.

6Суханони шарирон камин аст барои хунрезӣ,
вале даҳони росткорон онҳоро халосӣ медиҳад+.

7Ҳамин ки шарирон фурӯ ғалтанд, нест мешаванд,
вале хонаи одилон қоим меистад.

8Одамро аз рӯи ақлаш ситоиш мекунанд,
вале каҷдил ба нафрат дучор мешавад.

9Каси оддие ки ғуломе дорад,
беҳ аз касе ки худро болонишин нишон медиҳад,
вале мӯҳтоҷи нон аст.

10Одил ба ҷони чорвои худ раҳм мекунад,
вале марҳаматҳои шарирон бераҳмона аст+.

11Касе ки замини худро кор кунад, аз нон сер мешавад,
вале касе ки аз паи корҳои ҳеҷу пуч шавад, беақл аст+.

12Шарир ҳавас дорад ба доми бадкешон дароварад,
вале решаи одилон самар меоварад.

13Гуноҳи лабҳо барои бадкеш дом аст,
вале одил аз тангӣ берун меояд+.

14Аз самари даҳони худ кас аз некӯӣ сер мешавад,
ва подоши аъмоли дастҳои одам ба ӯ бармегардад+.

15Роҳи аблаҳ дар назари худаш рост аст,
вале касе ки машваратро шунавад, хирадманд аст+.

16Хашми аблаҳ дарҳол маълум мешавад,
вале шахси бофаросат дашномро шунида, худдорӣ мекунад+.

17Каси ростгӯй адолатро баён мекунад,
вале шоҳиди козиб — фиребро+.

18Баъзеҳо неши забон мезананд, ки мисли зарби шамшер аст,
вале забони хирадмандон офият мебахшад+.

19Даҳони ростгӯй то абад қоим аст,
вале забони дурӯғгӯй — то як чашм задан+.

20Дар дили бадандешон макр аст,
вале дар дили оштидиҳандагон — шодӣ.

21Ба одил ҳеҷ осеб намерасад,
вале шарирон пур аз бадбахтӣ ҳастанд+.

22Даҳони дурӯғгӯй назди Худованд зишт аст,
вале росткорон ба Ӯ мақбуланд+.

23Шахси бофаросат донишро пӯшида медорад,
вале дили аблаҳон беақлиро зоҳир месозад+.

24Дасти ғайратмандон ҳукмфармо мешавад,
вале танбал гирифтори хироҷи бандагӣ мегардад.

25Ғуссаи дили одам ӯро фишор медиҳад,
вале сухани меҳрубонона ӯро хурсанд мекунад.
26Одил ба ёри худ роҳ нишон медиҳад,
вале роҳи шарирон онҳоро дар иштибоҳ меандозад.

27Танбал сайдашро бирьён намекунад,
вале молу мулки одами ғайратманд гаронбаҳост.

28Дар тариқи адолат ҳаёт аст,
ва хати роҳи он лоямут аст.

БОБИ СЕЗДАҲУМ

Давоми он.

13^1Писари бохирад насиҳати падарро қабул мекунад,
вале масхарабоз итобро намешунавад+.

2Аз самари даҳони худ кас некӯиро мечашад,
вале ҷони хоинон — зулмро+.

3Касе ки даҳони худро нигоҳ дорад, ҷонашро муҳофизат мекунад,
вале касе ки даҳони худро калон кушояд, ба вай осеб мерасад+.

4Ҷони коҳил ҳавас мекунад, ва натиҷае нест;
вале ҷони ғайратмандон сер мешавад+.

5Одил аз гапи дурӯғ кароҳат дорад,
вале шарир бадном ва расво мешавад.

6Адолат ростравро нигаҳбонӣ мекунад,
вале шарорат хатокорро ба ҳалокат мерасонад+.

7Яке худро сарватманд нишон медиҳад, ва чизе надорад;
вале дигаре худро бенаво нишон медиҳад, ва сарвати зиёде дорад+.

8Сарвати одам фидияи ҷони ӯст;
вале бенаво таҳдидро намешунавад.
9Нури одилон шодиёна медурахшад,
вале чароғи шарирон хомӯш мешавад,+
10Аз ғурур фақат низоъ ба миён меояд,
вале ҳикмат бо хоксорони машваратшунав аст+.

11Сарвате ки аз ҳеҷу пуч пайдо шуда бошад, торафт кам мешавад,
вале касе ки бо амали дасташ ғун карда бошад, онро афзун менамояд.

12Умедвории дуру дароз дилро бемор мекунад,
вале муроде ки ҳосил шуда бошад, дарахти ҳаёт аст+.

13Касе ки ба калом беэътиноӣ кунад, ба худаш осеб мерасонад;
вале касе ки аз аҳком тарсон бошад, мукофот меёбад.

14Таълими хирадманд чашмаи ҳаёт аст,
ки аз домҳои мамот дур мекунад+.

15Ақли расо ҷозиба мебахшад,
вале роҳи хоинон сахт аст.

16Ҳар шахси бофаросат бо дониш амал мекунад,
вале аблаҳ беақлиро нишон медиҳад+.

17Элчии шарир ба бало мемонад,
вале қосиди амин тасаллӣ мебахшад+.

18Бенавоӣ ва нанг насиби касест, ки насиҳатро рад кунад;
вале касе ки мазамматро қабул кунад, мӯҳтарам мешавад+.

19Муроде ки ҳосил шуда бошад, барои ҷон хуш аст,
ва дур шудан аз бадӣ барои аблаҳон зишт аст.

20Касе ки бо хирадмандон гардад, хирадманд мешавад;
вале касе ки бо аблаҳон ҷӯра шавад, шикаст мехӯрад.

21Хатокоронро бадӣ таъқиб мекунад,
вале одилон мукофоти нек меёбанд.

22Некӯкор ба писарони писаронаш мерос боқӣ мегузорад,
вале сарвати хатокор барои одил саришта карда мешавад+.

23Дар киштзори бенавоён озуқа бисьёр аст,
вале аз боиси бесомонӣ нобуд мешаванд.

24Касе ки чӯбро дареғ дорад, писари худро дӯст намедорад;
вале касе ки ӯро дӯст дорад, аз бачагиаш ҷазо медиҳад+.

25Одил барои серии ҷонаш мехӯрад,
вале шиками шарирон мӯҳтоҷӣ мекашад+.

БОБИ ЧОРДАҲУМ

Давоми он. Ҳамд дар шаъни ҳикмате ки дар ҳаёти ҳаррӯза зоҳир мешавад.

14^1Ҳикмати зан хонаи варо бино мекунад,
вале зани аблаҳ бо дасти худ онро вайрон мекунад.

2Касе ки бо роҳи рост равад, тарсгори Худованд аст,
вале касе ки роҳҳояш каҷ аст, Ӯро хор медорад+.

3Дар даҳони аблаҳ навдаи ғурур аст,
вале лабҳои хирадмандон онҳоро нигаҳбонӣ мекунад+.

4Агар барзаговҳо набошад, охур холист,
вале аз қуввати барзагов маҳсулот бисьёр аст.

5Шоҳиди амин дурӯғ намегӯяд,
вале шоҳиди козиб суханони дурӯғ мебофад+.

6Масхарабоз ҳикмат меҷӯяд, ва намеёбад;
вале барои оқил дониш осон аст+.

7Аз ҳузури шахси аблаҳ дур шав,
вагар на лабҳои оқилонаро нахоҳӣ донист.

8Ҳикмати шахси бофаросат — дар фаҳмидани роҳи ӯст;
вале беақлии аблаҳон макр аст.

9Беақлонро гуноҳ миёнарав аст,
вале дар миёни росткорон — ҳусни таваҷҷӯҳ.

10Дил талхии ҳиссиёти худро медонад,
ва дар шодии вай бегонае иштирок надорад.

11Хонаи шарирон вайрон мешавад,
вале хаймаи росткорон нашъунамо меёбад+.

12Роҳе ҳаст, ки ба назари кас рост менамояд,
вале оқибаташ роҳҳои мамот аст+.

13Дар вақти ханда ҳам баъзан дили кас дард мекунад,
ва шодие ҳаст, ки оқибаташ андӯҳ аст+.

14Каҷдил аз роҳҳои худ сер мешавад,
ва шахси нек — аз амалиёти худ.

15Соддадил ба ҳар сухан имон меоварад,
вале бофаросат ба ҳар қадами худ диққат медиҳад.

16Хирадманд метарсад ва аз бадӣ дур мешавад,
вале аблаҳ пурғурур ва худписанд аст.

17Тундмизоҷ беаклӣ мекунад,
ва шахси дасисакор нафратангез аст.

18Насиби соддадилон беақлист,
вале дониш тоҷи бофаросатон аст.

19Бадон назди некон сархам меистанд,
ва шарирон — пеши дарвозаҳои одилон+.

20Бенаво барои ёри худ низ нафратангез аст,
вале сарватдор дӯстони бисьёре дорад+.

21Касе ки аз ёри худ нафрат дорад, гуноҳ мекунад,
вале хушо касе ки хайрхоҳи мискинон аст!+

22Оё бадандешон гумроҳ намешаванд?

Вале эҳсон ва ростӣ бо некандешон аст.

23Дар ҳар кори сахт нафъе ҳаст,
вале пургӯӣ фақат сӯи бенавоӣ мебарад+.

24Тоҷи хирадмандон сарвати онҳост;
вале тавонгарии аблаҳон беақлист.

25Шоҳиди ростгӯй ҷонҳоро халос мекунад,
вале шоҳиди маккор суханони дурӯғ мебофад.

26Дар худотарсӣ қалъаи мустаҳкаме ҳаст,
ва вай барои фарзандонаш паноҳгоҳ мешавад.

27Худотарсӣ чашмаи ҳаёт аст,
ва аз домҳои мамот дур мекунад+.

28Шавкати подшоҳ дар бисьёрии қавм аст,
ва шикасти амир дар камии қабила аст.

29Собир пурхирад аст,
вале зудранҷ беақлиро зоҳир месозад+.

30Дили ором ҳаёти ҷисм аст,
вале ҳасад фасоди устухонҳост+.

31Касе ки бенаворо ба танг оварад, Офаринандаи ӯро хорӣ медиҳад,
вале касе ки ба мискин марҳамат мекунад, Ӯро ҷалол медиҳад+.

32Шарир барои бадии худ рад карда мешавад,
вале одил дар вақти мамоти худ низ ба Худо паноҳ мебарад.

33Ҳикмат дар дили оқил қарор меёбад,
вале он чи андаруни аблаҳон аст, ошкор мешавад,

34Адолат қавмро сарбаланд мегардонад,
вале гуноҳ нанги қабилаҳост.

35Таваҷҷӯҳи подшоҳ бар бандаи соҳибфаҳм аст,
вале хашми ӯ — бар каси нанговар.

БОБИ ПОНЗДАҲУМ

Ҳикмат наҷот аст.

Гуноҳ ва аблаҳӣ ҳалокат аст.

15^1Ҷавоби нарм ғазабро фурӯ менишонад,
вале сухани сахт хашмро бармеангезад+.

2Забони хирадмандон донишро зебо мегардонад,
вале даҳони аблаҳон беақлиро ифода мекунад+.

3Чашмони Худованд дар ҳама ҷост:

бадон ва неконро мушоҳида менамояд+.

4Чарбзабонӣ дарахти ҳаёт аст,
вале бадзабонӣ шикастагии рӯҳ аст+.

5Беақл ба насиҳати падари худ беэътиноӣ менамояд,
вале касе ки мазамматро риоя кунад, бофаросат аст.

6Дар хонаи одил сарват фаровон аст,
вале дар ҳосили шарир машаққат аст.

7Лабҳои хирадмандон донишро паҳн менамояд,
вале дили аблаҳон чунин нест.

8Қурбонии шарирон назди Худованд зишт аст,
вале дуои росткорон писандидаи Ӯст+.

9Тариқи шарир назди Худованд зишт аст,
вале пайрави адолатро Ӯ дӯст медорад.

10Барои тарккунандаи тариқат сазои бад муҳайёст,
ва бадхоҳи мазаммат мемирад+.

11Дӯзах ва асфалуссофилин пеши назари Худованд аст,
алалхусус дилҳои банӣ-одам+.

12Масхарабоз дӯст намедорад, ки ӯро мазаммат кунанд;
бинобар ин назди хирадмандон намеравад+.

13Дили шод чеҳраро зебо мегардонад,
вале аз андӯҳи дил рӯҳ маъюс мешавад+.

14Дили оқил орзуманди дониш аст,
вале даҳони аблаҳон аз беақлӣ ғизо мегирад+.

15Тамоми айёми мискин бад аст;
вале дилхушро ҳамеша базм аст.

16Дороии каме бо худотарсӣ
беҳ аз ганҷи бузурги пурфитна+.

17Таоми сабзавот дар ҷое ки муҳаббат бошад,
беҳ аз гови охурӣ, ки бо он адоват бошад+.

18Шахси тундмизоҷ нифоқ меандозад,
вале собир ҷанҷолро сокит мекунад+.

19Роҳи коҳил монанди хорбаст аст,
вале тариқи ростравон ҳамвор аст+.

20Писари бохирад падарро шод мекунад,
вале одами аблаҳ аз модари худ нафрат дорад+.

21Беақлӣ барои аблаҳ шодмонист,
вале шахси хирадманд бо роҳи рост меравад+.

22Бе машварат нақшаҳо вайрон мешавад,
вале бо кӯмаки мушовирони бисьёр иҷро меёбад+.

23Шодӣ барои одам дар ҷавоби даҳони ӯст:
чӣ хуш аст сухани бамавқеъ!+
24Тариқи ҳаёти соҳибфаҳм ӯро боло мебардорад,
то ки аз дӯзахи поён дур шавад+.
25Хонаи мағруронро Худованд хароб мекунад,
вале марзаи беваро устувор менамояд+.
26Қасдҳои бад назди Худованд зишт аст,
вале суханони хуш барои Ӯ пок аст+.
27Ҳаромризқ хонаи худро вайрон мекунад,
вале касе ки аз инъомҳо нафрат дорад, зист мекунад+.

28Дили одил барои ҷавоб додан фикру хаёл мекунад,
вале даҳони шарирон бадиҳоро ифода менамояд+.

29Худованд аз шарирон дур аст,
вале дуои одилонро мешунавад+.

30Нури чашмон дилро шод мекунад,
хабари хуш устухонҳоро аз илик пур мекунад+.

31Гӯше ки панди ҳаётро шунавад,
дар миёни хирадмандон ҷойгир мешавад.

32Касе ки насиҳатро рад кунад, аз ҷони худ безор аст,
вале касе ки пандро шунавад, ҳикмат пайдо мекунад+.

33Худотарсӣ интизоми ҳикмат аст,
ва моқабли ҷалол фурӯтанист+.

БОБИ ШОНЗДАҲУМ

Аъмоли одамон аз Худо пӯшида нест.

16^1Андешаҳои дил аз они одам аст,
вале ҷавоби забон аз ҷониби Худованд аст+.

2Ҳамаи роҳҳои одам дар назари вай пок аст,
вале Худованд рӯҳҳоро месанҷад+.

3Корҳои худро ба Худованд бисупор,
ва нақшаҳои ту муваффақият хоҳад ёфт+.

4Ҳар чизро Худованд ба мақсади он мувофиқ сохтааст,
ва шарирро низ барои рӯзи бад+.

5Ҳар касе ки дили мағрур дорад, назди Худованд зишт аст;
яқин аст, ки беҷазо намемонад+.

6Гуноҳ бо эҳсон ва ростӣ кафорат мешавад,
ва бо худотарсӣ кас аз бадӣ дур мешавад+.

7Агар роҳҳои одам ба Худованд мақбул бошад,
душманонашро низ бо вай оштӣ медиҳад+.

8Дороии ками боадолат
беҳ аз мадохили фаровони ноинсофона+.

9Дили одам роҳи ӯро нақша мекашад,
вале Худованд қадамҳои ӯро равона менамояд+.

10Ҳукми илоҳие бар лабҳои подшоҳ аст:

даҳони ӯ дар доварӣ саҳв намекунад+.

11Шоҳини тарозу ва паллаҳои дурусти он аз они Худованд аст;
ҳамаи сангҳои киса низ амали Ӯст+.

12Кирдори шарирона назди подшоҳон зишт аст,
чунки тахт бо адолат қоим аст+.

13Лабҳои адлгуфтор ба подшоҳон мақбул аст,
ва ростгӯёнро онҳо дӯст медоранд+.

14Ғазаби подшоҳ малакулмавт аст,
вале шахси хирадманд онро нарм мекунад+.

15Дар нури чеҳраи подшоҳ ҳаёт аст,
ва ҳусни таваҷҷӯҳи ӯ мисли абри охири баҳор аст+.

16Пайдо кардани ҳикмат аз тилло хеле беҳтар аст,
ва пайдо кардани хирад аз нуқра афзалтар+.

17Роҳи росткорон — аз бадӣ дур шудан аст:

касе ки роҳи худро нигоҳ дорад, ҷони худро нигаҳбонӣ мекунад.

18Моқабли шикаст ғурур аст,
ва моқабли нобарорӣ — ҳавобаландӣ+.

19Бо фурӯтанон шикастанафс будан
беҳ аз тақсим кардани ғанимат бо мағрурон.

20Касе ки дар корҳояш эҳтиёт кунад, файз меёбад,
ва хушо касе ки ба Худованд таваккал мекунад!+

21Донодил оқил номида мешавад,
ва ширинии лабҳо донишро меафзояд.

22Ақл барои соҳибони худ чашмаи ҳаёт аст,
вале беақлӣ ҷазои беақлон аст+.

23Дили хирадманд даҳони ӯро доно мекунад
ва бар лабҳои ӯ чарбгӯӣ меафзояд.

24Суханони хуш шаҳдест, ки барои ҷон ширин
ва барои устухонҳо шифобахш аст+.

25Роҳе ҳаст, ки ба назари кас рост менамояд,
вале оқибаташ роҳҳои мамот аст+.

26Ҳирси меҳнаткаш барои ӯ меҳнат мекунад,
зеро ки иштиҳои ӯ ӯро маҷбур менамояд+.

27Шахси сафил бадандеш аст,
ва бар лабҳои ӯ гӯё ки оташи сӯзоне ҳаст+.

28Шахси каҷгуфтор нифоқҳо меандозад,
ва бадгӯй дӯстонро аз ҳам ҷудо мекунад+.

29Шахси золим ёри худро фирефта мекунад,
ва ӯро бо роҳи нодуруст мебарад+.

30Он ки чашмак мезанад, дасисае хаёл карда мебарорад;
он ки лабҳои худро мегазад, бадиро ба итмом мерасонад.

31Тоҷи ҷалолат мӯйсафедист,
ки он дар роҳи адолат муяссар мегардад+.

32Собир беҳ аз баҳодур,
ва шахси худдор беҳ аз шаҳрситон+.

33Қуръа дар доман партофта мешавад,
вале ҳар натиҷаи он аз Худованд аст+.

БОБИ ҲАФДАҲУМ

Давоми он. Муқоиса кардани некӣ ва бадӣ, ҳикмат ва аблаҳӣ.

17^1Як бурда нони қоқ бо осоиштагӣ
беҳ аз хонаи пур аз гӯшти қурбониҳо, ки серҷанҷол бошад+.

2Ғуломи соҳибфаҳм бар писари нанговар ҳукмфармо мешавад,
ва дар миёни бародарон меросро тақсим мекунад+.

3Бӯта барои нуқра аст, ва кӯра — барои тилло;
вале дилҳоро Худованд месанҷад+.

4Бадкеш ба лабҳои талбискор диққат мекунад;
козиб ба забони фалокатбор гӯш медиҳад.

5Касе ки бенаворо таҳқир кунад, Офаринандаи ӯро хорӣ медиҳад;
касе ки аз ҳалокат шод шавад, беҷазо намемонад+.

6Тоҷи пирон писарони писаронанд,
ва ҷалолати писарон — падару модари онҳо+.

7Забони калонгап ба нокас намезебад,
алалхусус забони дурӯғгӯй — ба валинеъмат+.

8Инъом дар назари соҳибони он санги гаронбаҳост;
ба ҳар сӯ рӯ оварад, муваффақият меёбад+.

9Касе ки гуноҳро рӯпӯш кунад, толиби муҳаббат аст;
вале касе ки онро такроран хотиррасон намояд, дӯстонро аз ҳам ҷудо мекунад.

10Як итоб ба оқил бештар таъсир мекунад,
назар ба сад қамчин ба аблаҳ.
11Шарир фақат фитнаро толиб аст,
ва ба муқобили ӯ қосиди бераҳм фиристода мешавад.

12Вохӯрдан бо хирси бачагумкарда барои одам
беҳ аз вохӯрдан бо аблаҳ дар вақти беақлии вай+.

13Касе ки дар ивази некӣ бадӣ кунад,
аз хонаи вай бадӣ дур намешавад+.

14Ибтидои нифоқ мисли рахнаи об аст:

пеш аз он ки ҷанҷол авҷ гирад, онро тарк кун+.

15Сафедкунандаи шарир ва айбдоркунандаи одил

— ҳар дуяшон ҳам назди Худованд зиштанд+.

16Чаро сарват дар дасти аблаҳ бошад?

Барои харидани ҳикмат ӯ фаҳме надорад.

17Дӯст ҳар вақт дӯст медорад,
ва бародар барои рӯзи сахт таваллуд мешавад+.

18Одами беақл дасти паймон медиҳад
ва ба ёри худ зомин мешавад.

19Касе ки ҷанҷолро дӯст дорад, гуноҳро дӯст медорад;
касе ки ҳавобаландона даҳон кушояд, толиби шикаст аст+.

20Каҷдил некӯӣ намеёбад,
ва забони каҷгуфтор ба бало гирифтор мешавад.

21Касе ки аблаҳро ба дуньё оварад, барои андӯҳи худи ӯст,
ва падари фарзанди нокас шод намешавад+.

22Дили шод саломатӣ мебахшад,
вале рӯҳи ғамгин иликро хушк мекунад+.

23Шарир ришваро аз кисаи бағалӣ мегирад,
то ки роҳҳои инсофро таҳриф намояд+.

24Ҳикмат дар рӯ ба рӯи шахси оқил аст,
вале чашмони аблаҳ дар ақсои замин аст.

25Писари аблаҳ барои падари худ алам
ва барои модари худ талхӣ мебошад+.

26Ҷарима ниҳодан бар одил низ хуб нест,
алалхусус задани наҷибон аз барои росткорӣ.

27Соҳиби дониш суханони худро бозмедорад,
ва шахси хирадманд хунсард аст+.

28Беақл низ, агар хомӯш нишинад, хирадманд ҳисоб меёбад:

касе ки лабҳои худро бандад, оқил аст+.

БОБИ ҲАЖДАҲУМ

Давоми он.

18^1Худком толиби ҳавас аст,
ба зидди ҳар зиракӣ қиём мекунад.

2Аблаҳ хирадро дӯст намедорад,
балки фақат дили худро мехоҳад зоҳир созад.

3Бо омадани шарир нафрат ҳам меояд,
ва бо бадномӣ — шармандагӣ.

4Суханони даҳони одам обҳои чуқур аст;
селоб аст, ки аз чашмаи ҳикмат ҷорист+.

5Рӯйбинӣ кардан ба шарир,
ё раво надидани доварӣ ба одил хуб нест+.

6Лабҳои аблаҳ бо ҷанҷол меояд,
ва даҳони ӯ сабаби занозанӣ мешавад+.

7Даҳони аблаҳ барои ӯ таҳлука аст,
ва лабҳои ӯ барои ҷони ӯ дом аст+.

8Суханони бадгӯй мисли таомҳои лазиз аст,
ва онҳо андаруни ботин фурӯ меравад+.

9Касе ки дар кори худ танбал бошад,
бародари харобкор аст.

10Исми Худованд бурҷи кувват аст:

одил сӯи он медавад, ва паноҳ меёбад+.

11Дороии сарватдор шаҳри мустаҳками ӯст,
ва дар хаёли ӯ мисли ҳисори баланд аст+.

12Қабл аз шикаст дили кас ғурур мекунад,
ва моқабли ҷалол фурӯтанист+.

13Касе ки ношунида ҷавоб гардонад, беақл аст,
ва ин барои ӯ нанг аст.

14Рӯҳи одам бемории ӯро мебардорад,
вале рӯҳ агар афсурда бошад, кист, ки тавонад онро бардорад+?

15Дили оқил дониш пайдо мекунад,
ва гӯши хирадмандон толиби дониш аст.

16Инъоми одам барои ӯ вусъат муҳайё мекунад,
ва ӯро сӯи бузургон ҳидоят менамояд+.

17Нахустин дар даъвои худ ҳақ менамояд,
вале ҳарифи ӯ меояду ӯро тафтиш мекунад.

18Қуръа ба ситезаҳо хотима медиҳад,
ва даъвогаронро аз ҳам ҷудо мекунад.

19Бародари ранҷида аз шаҳри мустаҳкам устувортар аст,
ва ситезаҳо ба ғалақаҳои қаср монанд аст.

20Аз меваи даҳони одам батни ӯ пур мешавад:

аз маҳсули лабҳои худ ӯ сер мешавад+.

21Мамот ва ҳаёт дар дасти забон аст,
ва дӯстдорони он меваи онро мехӯранд.

22Касе ки зани солеҳа дошта бошад, некбахтӣ пайдо кардааст,
ва аз ҷониби Худованд файз ёфтааст+.

23Бенаво бо зорӣ сухан меронад,
вале сарватдор бо дуруштӣ ҷавоб медиҳад.

24Ёроне ҳастанд, ки ба шикаст мерасонанд,
вале дӯсте ҳаст, ки аз бародар маҳкамтар мечаспад+.

БОБИ НУЗДАҲУМ

Давоми он. Аблаҳӣ ва коҳилӣ зарар дорад.

19^1Бенавое ки бо роҳи рости худ равон аст,
беҳ аз каҷгуфторе ки аблаҳ бошад+.
2Бепарвогии ҷон ҳам хуб нест,
ва касе ки бо пойҳои худ шитобад, пешпо мехӯрад+.

3Беақлии одам роҳи ӯро каҷ мекунад,
вале дили ӯ аз Худованд гиламанд мешавад+.
4Сарват ёрони бисьёрро ҳамроҳ мекунад,
вале бенаво аз ёри худ ҷудо мешавад+.
5Шоҳиди козиб беҷазо намемонад,
ва касе ки суханони дурӯғ бофад, раҳо намешавад+.

6Бисьёр касон дидори валинеъматро толибанд,
ва ҳама ёри шахси инъомдеҳ ҳастанд+.

7Ҳамаи бародарони бенаво аз ӯ нафрат мекунанд,
алалхусус ёронаш аз ӯ дур мешаванд;
аз паи ваъдаҳошон медавад, аммо нестанд+.

8Касе ки ҳикмат пайдо кунад, ҷони худро дӯст медорад;
касе ки хирадро нигоҳ дорад, файз меёбад+.

9Шоҳиди козиб беҷазо намемонад,
ва касе ки суханони дурӯғ бофад, ба ҳалокат мерасад+.

10Ба аблаҳ айшу тараб намезебад,
алалхусус ба ғулом — ҳукмронӣ бар мирон+.
11Ақли одам хашми ӯро бозмедорад,
ва аз бадкорӣ чашм пӯшида гузаштан ҷалолати ӯст+.

12Ғазаби подшоҳ мисли ғурриши шери ҷавон аст,
ва хусни таваҷҷӯҳи ӯ мисли шабнам аст бар алаф+.

13Писари аблаҳ фалокат аст барои падар,
ва ситезаҳои зан мисли чак-чаки шилқин аст+.

14Хона ва дороӣ мероси падарон аст,
вале зани соҳибфаҳм аз ҷониби Худованд аст+.

15Коҳилӣ касро хоболуд мегардонад,
ва шахси танбал гирифтори гуруснагӣ мешавад+.

16Касе ки аҳкомро риоя кунад, ҷони худро нигаҳбонӣ менамояд,
вале касе ки ба роҳҳои худ беэътиноӣ кунад, ба ҳалокат мерасад+.

17Касе ки ба бенаво марҳамат кунад, ба Худованд қарз медиҳад,
ва Ӯ мукофоти некии варо ба вай адо мекунад+.

18Писари худро ҷазо деҳ, ҳанӯз ки умеде ҳаст,
ва аз гирьяи ӯ ҷони худро накоҳон+.

19Пурхашм албатта ҷазо мебинад,
чунки агар ӯро раҳо намоӣ, боз ҳам ҷазо додан лозим мешавад.

20Машваратро бишнав ва насиҳатро қабул намо,
то ки оқибат ту хирадманд шавӣ.
21Дар дили одам фикрҳо бисьёр аст,
вале фақат нақши Худованд ба амал меояд+.
22Ифтихори одам эҳсонкории ӯст,
ва бенаво беҳ аз шахси каззоб.
23Худотарсӣ боиси ҳаёт аст,
ва тарсгор дар некӣ сокин аст ва аз ҳар бадӣ эмин аст+.

24Коҳил дасти худро дар табақ меандозад,
ва онро ҳатто ба даҳони худ намебарад+.

25Масхарабозро шаллоқ занӣ, соддадил ҳушьёр мешавад;
оқилро мазаммат намоӣ, насиҳатро дарк мекунад+.

26Писари нанговар ва беор падарро тороҷ мекунад,
ва модарро меронад+.

27Эй писарам! Шунидани пандро бас кун,
агар аз суханони дониш дур мешуда бошӣ.

28Шоҳиди сафил довариро тамасхур мекунад,
ва даҳони шарирон талбисро фурӯ мебарад+.

29Қасосҳо барои масхарабозон муҳайёст,
ва зарбу латҳо — барои ҷисми аблаҳон+.

БОБИ БИСТУМ

Огоҳӣ ва пандҳо.

20^1Шароб масхара медорад, бӯза талотум мекунад,
ва ҳар кӣ саргарми он гардад, хирадманд намешавад+.

2Ҳайбати подшоҳ мисли ғурриши шери ҷавон аст;
касе ки ӯро ба хашм оварад, ҷони худро дар хатар мемонад+.

3Аз ҷанҷол дур шудан барои одам шараф аст,
вале ҳар шахси беақл манша мекунад.
4Коҳил зимистон шудгор намекунад,
ва дар мавсими дарав толиби ҳосил мешавад — ва намеёбад+.

5Андешаи дили одам обҳои чуқур аст,
вале шахси хирадманд онҳоро мекашад+.

6Бисьёр касон ба шахси эҳсонкоре дучор меоянд,
вале кист, ки тавонад шахси аминро биёбад?

7Одил дар беайбии худ рафтор мекунад;
хушо писарони ӯ баъд аз ӯ!

8Подшоҳ, ки бар курсии доварӣ менишинад,
бо нигоҳи чашмони худ ҳар бадиро пароканда мекунад.

9Кист, ки тавонад бигӯяд: «Дили худро тоза кардаам,
аз гуноҳи худ пок шудаам»+?

10Сангҳои дигар-дигар, андозаҳои дигар-дигар —
ҳар дуяш ҳам назди Худованд зишт аст+.

11Бача низ аз рӯи корҳояш шинохта мешавад,
ки оё рафтораш пок ва рост аст ё не.

12Гӯши шунаво ва чашми бино —
ҳар дуяшро ҳам Худованд офаридааст+.

13Хобро дӯст надор: мабодо бенаво гардӣ;
чашмонатро воз кун, то ки аз нон сер шавӣ+.

14Харидор мегӯяд: «Бад аст, бад аст»;
вале пас аз рафтани худ аз харидаш фахр мекунад.

15Тилло ва ҷавоҳири бисьёре ҳаст,
вале лабҳои оқилона аз ҳар чиз гаронбаҳотар аст.

16Либоси ӯро бигир, чунки ба бегона зомин шудааст:

ва аз ӯ, ки зомини шахси ғайр аст, гарав бигир+.

17Нони ҳаром ба кас ширин аст,
вале баъд даҳони ӯ аз сангреза пур мешавад+.

18Нақшаҳо бо машварат ба амал меояд,
ва ту бо тадбирсозӣ ҷанг бикун+.

19Хабаркаш сирро ошкор мекунад;
пас ту бо даҳаньяла алоқа накун+.

20Касе ки падару модари худро дашном диҳад,
чароғаш дар торикии зулмот хомӯш мешавад+.

21Меросе ки дар аввал бо осонӣ ба даст омада бошад,
оқибаташ бобаракат намешавад+.

22Нагӯй: «Барои бадӣ интиқом мегирам»;
ба Худованд таваккал намо, ва Ӯ туро наҷот медиҳад+.

23Сангҳои дигар-дигар назди Худованд зишт аст,
ва тарозуи нодуруст хуб нест+.

24Қадамҳои кас аз ҷониби Худованд аст;
пас одамизод чӣ гуна тавонад роҳи худро бифаҳмад+?

25Чизеро сабукфикрона муқаддас хондан
ва баъд аз назр мулоҳиза кардан — дом аст барои одамизод+.

26Подшоҳи хирадманд шариронро пароканда мекунад,
ва чархро бар онҳо мегардонад.

27Рӯҳи одам чароғи Худованд аст,
ки тамоми ботинро месанҷад+.

28Эҳсон ва ростӣ подшоҳро нигаҳбонӣ мекунад,
ва ӯ тахти худро бо эҳсон тақвият медиҳад.

29Ҷалолати ҷавонон қуввати онҳост,
ва шавкати пирон — мӯи сафедашон+.

30Ҷароҳатҳои шаллоқ давои шахси бадкор аст,
ва зарбу лат, ки андаруни батн фурӯ меравад.

БОБИ БИСТУ ЯКУМ

Давоми он.

Иродаи Худо дили одамонро ҳидоят менамояд.

21^1Дили подшоҳ мисли ҷӯйҳои об дар дасти Худованд аст:

онро Ӯ ба ҳар куҷо ки хоҳад равона мекунад+.

2Ҳар роҳи одам дар назари вай рост аст,
вале Худованд дилҳоро месанҷад+.

3Риоя кардани адлу инсоф
назди Худованд мақбултар аз қурбонист+.

4Чашмони ҳавобаландона ва дили пурғурур
манбаи гуноҳи шарирон аст+.

5Мулоҳизаҳои шахси ғайратманд яқинан нафъовар аст,
вале ҳар шитобкор яқинан гирифтори бенавоӣ мешавад+.

6Пайдо кардани ганҷҳо бо забони дурӯғгӯй —
саъи беҳудаи толибони мамот аст+.

7Зулми шарирон онҳоро ба ҳалокат мерасонад,
чунки аз риояти инсоф даст кашидаанд.

8Роҳи касе ки аз адл бегона аст, пур аз дасисаҳост,
вале ҳар кӣ пок бошад, амали ӯ рост аст.

9Зистан дар гӯшаи бом
беҳ аз зистан бо зани ситезакор дар хонаи фарох+.

10Ҷони шарир бадиро орзу мекунад;
дар назари ӯ ёраш ҳам эҳтиром надорад.

11Ҳангоме ки масхарабоз ҷазо ёбад, соддадил хирадманд мешавад;
ва ҳангоме ки хирадманд соҳиби фаҳм гардад, ӯ дониш пайдо мекунад+.

12Одил ба хонаи шарир менигарад,
ки чӣ гуна шарирон ба бало гирифтор мешаванд.

13Касе ки гӯши худро аз фиғони бенаво баста бошад,
худаш низ фарьёд занад, фарьёдрас намеёбад+.

14Инъоми ниҳонӣ хашмро фурӯ менишонад,
ва ришваи кисагӣ — ғазаби сахтро+.

15Риояти инсоф шодмонӣ барои одилон,
ва тарсу ҳарос барои бадкирдорон аст.

16Одаме ки аз роҳи хирад дур шуда бошад,
дар ҷамоати мурдагон сокин мешавад+.

17Касе ки айшу ишратро дӯст дорад, бенаво мешавад;
касе ки шароб ва равғанро дӯст дорад, сарватдор намешавад.

18Барои одил шарир фидия мешавад,
ва барои росткорон — хоин+.

19Зистан дар замини бодия
беҳ аз зистан бо зани ситезакор ва хашмгин+.

20Махзани дилпазир ва равған дар маскани хирадманд аст,
вале одами аблаҳ онҳоро исроф менамояд.

21Касе ки адолат ва марҳаматро риоят кунад,
ҳаёт, адолат ва ҷалол меёбад.

22Хирадманд ба шаҳри зӯроварон медарояд
ва қалъаи умеди онҳоро ба хок яксон мекунад+.

23Касе ки даҳони худ ва забони худро нигоҳ дорад,
ҷони худро аз мусибатҳо муҳофизат мекунад+.

24Бадқасди ҳавобаланд, ки масхарабоз ном дорад,
бо ғазаби бадқасдона амал мекунад+.
25Ҳарисии коҳил ӯро мекушад,
чунки дастҳои ӯ кор кардан намехоҳад;+
26Ҳар рӯз ӯ пайваста ҳарисӣ мекунад,
вале одил медиҳад ва дареғ намедорад+.
27Қурбонии шарирон зишт аст,
алалхусус вақте ки онро бо нияти бад биёранд+.

28Шоҳиди козиб ба ҳалокат мерасад,
вале сухани шахси бофаҳм ҳаргиз катъ намешавад+.

29Шахси шарир чеҳраи худро бешарм мегардонад,
вале росткор роҳҳои худро месанҷад.

30Ҳикмате нест, ва хираде нест,
ва машварате нест бар хилофи Худованд+.

31Асп барои рӯзи ҷанг тайёр аст,
вале зафар аз ҷониби Худованд аст+.

БОБИ БИСТУ ДУЮМ

Давоми он. Дар бораи номи нек.

22^1Номи нек беҳ аз сарвати бузург,
ва меҳрубонӣ беҳ аз нуқра ва тилло+.

2Сарватдор ва камбағал бо ҳамдигар вомехӯранд;
ҳар дуяшонро Худованд офаридааст+.

3Шахси бофаросат мусибатро мебинад, ва пинҳон мешавад:

вале соддадилон гузашта мераванд, ва ҷазо меёбанд+.

4Подоши фурӯтанӣ ва ҳудотарсӣ
сарват ва ҷалол ва ҳаёт аст+.
5Хорҳо ва домҳо дар сари роҳи талбискор аст;
касе ки аз онҳо дур шавад, ҷони худро нигаҳбонӣ мекунад+.

6Бачаро бо роҳе ки ба ӯ мувофиқ аст, тарбият намо;
пир шавад ҳам, аз он дур намешавад+.
7Сарватдор бар камбағалон ҳукмронӣ мекунад,
ва қарздор ғуломи қарзхоҳ мегардад.
8Касе ки тухми бедодӣ корад, бадӣ медаравад,
ва асои ғазабаш ӯро несту нобуд мекунад+.
9Сахӣ баракат меёбад,
чунки аз нони худ ба камбағал медиҳад+.
10Масхарабозро бирон, ва ситеза дур мешавад,
ва низоу нанг хотима меёбад+.
11Дӯсти покдил, ки лабҳои хуш дорад,
подшоҳ ёри ӯст+.
12Чашмони Худованд донишро нигаҳбонӣ мекунад,
вале суханони хоинро барҳам медиҳад.
13Коҳил мегӯяд: «Шер дар берун аст,
дар миёни кӯчаҳо кушта мешавам!»+
14Даҳони занони зинокор ҷари чуқур аст;
касе ки ба нафрини Худованд гирифтор шуда бошад, дар он меафтад+.

15Беақлӣ ба дили навҷавон баста шудааст;
чӯби адаб онро аз вай дур мекунад+.

16Касе ки камбағалро барои афзоиши сарвати худ истисмор кунад,
ва касе ки ба сарватдор бахшиш диҳад, бенаво мешавад+.

17Гӯши худро хам карда, суханони хирадмандонро бишнав,
ва дили худро ба таълими ман моил намо,+

18Зеро хуш аст, ки агар онҳоро дар ботини худ нигоҳ дорӣ,
ва онҳо бар лабҳои ту низ бошад.
19Барои он ки ба Худованд таваккал намоӣ,
имрӯз туро низ огоҳ кардам.
20Оё ба ту мақолҳоеро нанавиштаам,
ки пур аз машваратҳо ва дониш аст,

21То ки туро аз ҳақиқати суханони ростӣ огоҳ кунам,
ва ту суханони ростиро ба фиристандагони худ бирасонӣ?

22Бенаворо тороҷ накун, зеро ки вай бенавост;
ва мискинро дар маҳкама озор надеҳ,+

23Чунки Худованд даъвои онҳоро доварӣ мекунад,
ва ҷони тороҷгарони онҳоро ба тороҷ медиҳад+.

24Бо хашмгин ёр нашав,
ва бо шахси тундмизоҷ алоқа накун:

25Мабодо роҳҳои ӯро ёд гирӣ
ва ҷони худро ба дом оварӣ.

26Аз ҷумлаи касоне набош, ки дасти паймон медиҳанд
ва барои қарзҳо зомин мешаванд.

27Модоме ки ту чизе барои адо кардан надорӣ,
пас чаро бистари туро аз таги ту бигирад+?

28Марзаи қадимиро,
ки падарони ту муқаррар кардаанд, накӯчон+.

29Оё шахси дар кори худ чобукро дидаӣ?

Вай назди подшоҳон меистад;
назди сафилон намеистад.

БОБИ БИСТУ СЕЮМ

Давоми он. Дар бораи ҳикмати ҳаёт ва порсоӣ.

23^1Вақте ки бо ҳоким ба хӯрок хӯрдан биншинӣ,
ба он чи пеши назари туст, ба хубӣ диққат намо,

2Ва корде дар ҳалқуми худ бимон,
агар одами пурхӯр бошӣ:

3Таомҳои лазизи ӯро тамаъ накун,
чунки ин хӯроки назарфиреб аст.

4Барои сарват ғун кардан заҳмат накаш;
тадбирсозиҳои худро тарк намо+.

5Оё мехоҳӣ чашмони худро ба он бидӯзӣ, ва ҳол он ки он ғоиб шудааст?

Зеро ки он барои худ болҳо месозад
ва мисли уқоб ба осмон парида меравад+.
6Хӯроки бахилро нахӯр,
ва таомҳои лазизи ӯро тамаъ накун,

7Зеро, чӣ гунае ки ӯ дар дили худ мулоҳиза мекунад,
худаш низ ҳамон гуна аст: «Бихӯр ва бинӯш!» —
мегӯяд ӯ ба ту, вале дили ӯ бо ту нест.
8Луқмае ки хӯрдаӣ, қай мекунӣ,
ва суханони неки худро барбод медиҳӣ.
9Ба гӯши аблаҳ гап назан,
чунки аз суханони оқилонаи ту нафрат дорад.
10Марзаи қадимиро накӯчон,
ва ба киштзори ятимон дохил нашав,+
11Чунки Раҳокунандаи онҳо боқудрат аст:
Ӯ даъвои онҳоро бо ту доварӣ мекунад+.
12Дили худро ба насиҳат моил намо,
ва гӯши худро — ба суханони оқилона.
13Аз бача ҷазоро дареғ надор;
агар ӯро бо чӯб занӣ, намемирад:+
14Ту ӯро бо чӯб мезанӣ,
ва ҷони ӯро аз дӯзах халос мекунӣ.
15Эй писарам! Агар дили ту бохирад шавад,
дили ман низ шод мегардад,
16Ва ботини ман хурсанд мешавад,
вақте ки лабҳои ту ба ростӣ сухан ронад.
17Бигзор дили ту аз гуноҳкорон ҳасад набарад,
балки аз онҳое ки ҳамеша тарсгори Худованд бошанд,+

18Чунки дар ҳақиқат оқибате ҳаст,
ва умеди ту барбод нарафтааст+.
19Эй писарам! Бишнав ва хирадманд бош,
ва дили худро ба роҳи рост ҳидоят намо.
20Дар миёни мастон набош,
ва дар миёни онҳое ки аз ҳад зиёд аз гӯштхӯрӣ лаззат мебаранд,+

21Чунки мастон ва пурхӯрон бенаво мешаванд,
ва серхобӣ жандапӯш мегардонад.

22Ба падари худ, ки туро ба дуньё овардааст, гӯш андоз;
ва аз модари худ, барои пир шуданаш, нафрат накун+.

23Ростиро бихар ва онро нафурӯш;
ҳикмат, хулқу адаб ва хирадро низ.
24Падари шахси одил хурсандӣ мекунад,
ва касе ки хирадмандро ба дуньё овардааст,
аз вай шод мешавад.
25Бигзор падари ту ва модари ту шод шаванд,
ва касе ки туро ба дуньё овардааст, хурсандӣ кунад.

26Эй писарам! Дили худро ба ман деҳ,
ва чашмони ту бигзор роҳҳои маро риоят кунад,
27Чунки фоҳиша ҷари чуқур аст,
ва зани зинокор — чоҳи танг;+
28Вай яқинан мисли роҳзане камин мегирад
ва хоинонро дар миёни мардум афзун мекунад+.
29Оҳ аз они кист? Воҳ аз они кист?
Ситезаҳо аз они кист? Андӯҳ аз они кист?
Ҷароҳатҳои бесабаб аз они кист?
Ҷашмони сурхтоб аз они кист?
30Аз они онҳоест,
ки пайваста шароб менӯшанд,
ва барои чашидани шароби дорувордор меоянд+.

31Ба шароб назар надӯз, ки чӣ гуна сурхча метобад,
чӣ гуна дар қадаҳ мавҷ мезанад,
чӣ гуна бемалол ба гулӯ меравад,+
32Лекин оқибат мисли мор мегазад,
ва мисли афъӣ заҳр мезанад;
33Чашмони ту манзараҳои аҷибу ғарибе мебинад,
ва дили ту ба каҷгуфторӣ моил мешавад;

34Ва ту мисли касе мешавӣ, ки дар миёнҷои баҳр хобида бошад,
ва мисли касе ки бар сари сутуни киштӣ хобида бошад;

35Ва мегӯӣ: «Маро заданд, вале дардро ҳис накардам;
маро кӯфтанд, вале нафаҳмидам.

Вақте ки бедор шавам, боз ва боз ҳамон чизро ҷустуҷӯ мекунам»+.

БОБИ БИСТУ ЧОРУМ

Давоми он.

Ба таври махсус дар бораи сабр ва илтифот.

24^1Аз касони бад ҳасад набар,
ва бо онҳо буданро ҳавас накун,+
2Чунки дили онҳо дар фикри тороҷ аст,
ва лабҳои онҳо дар бораи хабосат сухан меронад+.

3Хона бо ҳикмат бино меёбад
ва бо хирад барқарор мегардад.
4Ва бо дониш ҳуҷраҳо
аз ҳар навъ молу мулки гаронбаҳо ва дилпазир пур мешавад+.

5Марди хирадманд боиқтидор аст,
ва шахси донишманд бо қуввати худ ҷасур аст,+

6Чунки бо тадбирсозӣ метавонӣ барои худ ҷанг кунӣ,
ва зафар аз машваратчиёни бисьёр аст+.

7Ҳикмат барои беақл аз ҳад зиёд баланд аст:

назди дарвоза ӯ даҳони худро намекушояд.

8Касе ки бадиро ният кунад,
ӯро дасисакор меноманд.

9Нияти беақлӣ гуноҳ кардан аст,
ва масхарабоз барои одамон зишт аст+.

10Агар дар рӯзи тангӣ заифдил бошӣ,
қуввати ту кам аст+.

11Онҳоеро, ки барои мамот гирифта шудаанд, халос кун,
ва маҳкумони қатлро кошки маҳфуз медоштӣ!+
12Агар гӯӣ, ки «инро надонистаам»,
Санҷандаи дилҳо, охир, мефаҳмад,
ва Нигаҳбони ҷони ту медонад,
ва ба одам мувофиқи аъмоли вай подош медиҳад+.

13Эй писарам! Асалро бихӯр, чунки хуб аст,
ва шаҳдро, чунки барои коми ту ширин аст;+
14Чунин аст омӯхтани ҳикмат барои ҷони ту:
агар онро ба даст оварӣ, ояндае дорӣ,
ва умеди ту барбод намеравад+.
15Эй шарир! Бар маскани одил камин нагир;
оромгоҳи ӯро безобита накун,+

16Зеро ки одил ҳафт маротиба афтад ҳам, мехезад,
вале шарирон гирифтори бало мешаванд+.

17Вақте ки душмани ту фурӯ ғалтад, шодӣ накун,
ва ҳангоме ки вай ба нокомӣ дучор шавад, бигзор дили ту ба ваҷд наояд:+

18Мабодо Худованд инро бинад, ва ин дар назари Ӯ бад намояд,
ва Ӯ ғазаби Худро аз вай бигардонад+.
19Аз бадкешон дар қаҳр нашав,
ва аз шарирон ҳасад набар,+
20Чунки шахси бад оянда надорад:
чароғи шарирон хомӯш мешавад+.
21Эй писарам! Аз Худованд ва подшоҳ битарс;
бо исьёнгарон алоқа накун,+
22Чунки ногаҳон ҳалокаташон меояд,
ва мусибатеро, ки аз ҷониби ҳар дуи онҳост, кист, ки бидонад?

23Инҳо низ гуфтори хирадмандон аст:

рӯйбинӣ кардан дар доварӣ хуб нест+.

24Касе ки ба шарир гӯяд: «Ту одил ҳастӣ»,
қавмҳо ба вай лаънат хоҳанд хонд, қабилаҳо аз вай нафрат хоҳанд кард,+

25Вале онҳое ки ӯро мазаммат мекунанд, хурсанд хоҳанд шуд,
ва баракати хайрхоҳӣ бар онҳо хоҳад омад.

26Касе ки бо суханони дуруст ҷавоб гардонад, лабҳоро мебӯсад.

27Барои кори худ дар берун тадорук намо,
ва онро дар киштзори худ ба тартиб овар,
ва баъд хонаи худро низ бино бикун.
28Ба зидди ёри худ шоҳиди ноҳақ набош;
чаро бо лабҳои худ мехоҳӣ фиреб диҳӣ+?
29Нагӯй: «Чӣ гунае ки вай ба ман рафтор кард,
ман низ ба вай ҳамон гуна рафтор мекунам;
ба ин одам мувофиқи кирдораш подош медиҳам»+.
30Аз киштзори шахси коҳиле мегузаштам,
ва аз токзори одами беақл,
31Ва инак, ҳамаи инро хорҳо зер кардааст,
рӯяшро газна пӯшидааст,
ва тавораи сангинаш вайрон шудааст.
32Ва ман назар кардам, диққат додам,
дидам, сабақ гирифтам:
33«Андак хоб, андак ғанаб,
андак даст дар бағал хобидан».
34Вале бенавоии ту мисли роҳзан хоҳад омад,
ва мӯҳтоҷии ту — монанди шахси яроқнок+.

БОБИ БИСТУ ПАНҶУМ

Давоми он. Обрӯ мукофоти ҳикмат аст.

25^1Инҳо низ масалҳои Сулаймон аст, ки одамони Ҳизқиё подшоҳи Яҳудо ҷамъ овардаанд+.

2Пӯшида доштани кор ҷалоли Худост,
ва тафтиш кардани кор ҷалоли подшоҳон аст+.

3Чунон ки осмон аз ҷиҳати баландияш ва замин аз ҷиҳати умқаш бошад,
ончунон дили подшоҳон тафтишнопазир аст.
4Ғашро аз нуқра дур кун,
ва зарфе назди заргар пайдо мешавад;
5Шарирро аз ҳузури подшоҳ дур кун,
ва тахти ӯ бар адолат барқарор мегардад+.
6Дар ҳузури подшоҳ калонигарӣ накун,
ва дар ҷои бузургон наист,+

7Чунки беҳтар аст ба ту бигӯянд: «Болотар бинишин»,
аз ин ки ба ҳузури калоншавандае ки чашмонат ӯро дидааст, туро поёнтар фуроранд.

8Барои ҷанҷол хезондан шитоб накун,
зеро дар охири он,
вақте ки туро ёри ту расво кунад, чӣ кор мекунӣ?

9Ҷанҷоли худро бо ёри худ бикун,
вале сирри шахси дигарро ошкор накун:

10Мабодо касе ки бишнавад, туро мазаммат намояд,
ва бӯҳтони ту бимонад.

11Сухане ки дар мавқеаш гуфта шуда бошад,
мисли себҳои заррин аст, ки кандакориҳои нуқра доранд+.

12Панди хирадманд барои гӯши шунаво
мисли гӯшвораи тилло ва зевари зари сурх аст+.

13Қосиди амин барои фиристандагони худ
мисли салқинии барф дар рӯзи дарав аст,
чунки ҷони оғоёни худро қувват мебахшад+.
14Касе ки аз инъомҳои бардурӯғ фахр кунад,
мисли абрҳо ва шамоли беборон аст+.

15Бо сабурӣ мирро ба марҳамат моил кардан мумкин аст,
ва забони нарм устухонро мешиканад.

16Агар асал ёфтӣ, ба қадри кофӣ бихӯр:

мабодо аз ҳад зиёд аз он сер шуда, қай кунӣ+.

17Пои худро аз зуд-зуд рафтан ба хонаи ёри худ нигоҳ дор:

мабодо аз дидори ту сер шуда, аз ту нафрат кунад.

18Касе ки ба зидди ёри худ шаҳодати дурӯғ диҳад,
мисли табарзин ва шамшер ва тири тез аст+.

19Умед бастан ба хоин дар рӯзи сахт
мисли дандони лиққонак ва пои лағзанда аст.

20Сурудани ғазалҳо барои дили ғамгин мисли кашидани либос дар рӯзи сард
ва рехтани сирко бар ҷароҳат аст.

21Агар душмани ту гурусна бошад, шиками ӯро сер кун;
ва агар ташна бошад, ба ӯ об деҳ,+

22Зеро ки бо чунин рафторат бар сари ӯ оташпораҳо фурӯ хоҳӣ рехт,
ва Худованд ба ту подош хоҳад дод+.

23Боди шимолӣ боронро ба вуҷуд меоварад,
ва забони бӯҳтонгӯй — чеҳраҳои хашмгинро.

24Зистан дар гӯшаи бом
беҳ аз зистан бо зани ситезакор дар хонаи фарох+.

25Хабари хуш аз кишвари дур
мисли оби сард барои ҷони хаста аст+.
26Одиле ки пеши шарир фурӯ меғалтад,
мисли чашмаи лойолуд ва манбаи вайрон аст.
27Бисьёр асал хӯрдан хуб нест,
ва ҷалол он аст, ки кас ҷалоли худро маҳдуд намояд.

28Касе ки бар рӯҳи худ ҳоким нест,
мисли шаҳри вайронаи беҳисор аст.

БОБИ БИСТУ ШАШУМ

Давоми он.

Коҳилон ва дурӯғгӯён сазовори обрӯ нестанд.

26^1Чунон ки барф дар тобистон ва борон дар мавсими дарав бошад,
ончунон иззат ба аблаҳ муносиб нест+.

2Чунон ки мурғак мепарад, чунон ки фароштурук парвоз мекунад,
ончунон лаънати ноҳақ ба нишон намерасад+.

3Қамчин барои асп аст, халачӯб барои хар,
ва чӯб барои тахтапушти аблаҳон+.

4Ба аблаҳ мувофиқи беақлии вай ҷавоб надеҳ:

мабодо ту низ ба вай монанд шавӣ.

5Ба аблаҳ мувофиқи беақлии вай ҷавоб деҳ:

мабодо ба назари худаш хирадманд намояд+.

6Касе ки ба аблаҳ супорише диҳад,
ба пойҳои худ нуқсон мерасонад, худро ба азоб мемонад.

7Чунон ки соқҳои пои ланг печутоб мехӯрад,
ончунон масал дар даҳони аблаҳон аст.
8Касе ки аблаҳро иззат кунад, мисли касест,
ки санге дар фалахмон бимонад+.
9Чунон ки дар дасти маст хор медарояд,
ончунон масал дар даҳони аблаҳон аст.
10Оғо ҳама чизро вайрон мекунад,
агар аблаҳро киро кунад ва ё роҳгузаронро киро кунад.

11Чунон ки саг ба қаи худ бармегардад,
ончунон аблаҳ беақлии худро такрор мекунад+.

12Оё шахсеро дидаӣ, ки дар назари худаш хирадманд аст?

Умед аз аблаҳ, назар ба вай, бештар аст+.

13Коҳил мегӯяд: «Шер дар сари роҳ аст!

Асад дар миёни кӯчаҳост!»+

14Дарвоза бар ошиқ-маъшуқаш мегардад,
вале коҳил бар бистараш.

15Коҳил дасти худро дар табақ меандозад,
ва аз бурдани он ба даҳони худ монда мешавад+.

16Коҳил дар назари худ хирадмандтар аст
аз ҳафт касе ки бомулоҳиза ҷавоб медиҳанд.
17Касе ки ба ҷанҷоли дигарон дахолат кунад,
мисли роҳгузарест, ки сагро аз гӯшҳои он бидорад.

18Чунон ки касе, шӯхикунон,
шарораҳои оташ ва тирҳои марговар меандозад,

19Ончунон аст шахсе ки ёри худро фиреб диҳад ва гӯяд:

«Ман фақат шӯхӣ кардам».

20Ҳезум набошад — оташ хомӯш мешавад,
ва бадгӯӣ набошад — ситеза сокит мешавад+.

21Чунон ки ангишт барои оташпораҳо ва ҳезум барои оташ аст,
ончунон шахси ситезакор барои ҷанҷол хезондан аст.

22Суханони бадгӯй мисли таомҳои лазиз аст,
ва онҳо андаруни ботин фурӯ меравад+.

23Чунон ки ғаши нуқра бар зарфи сафолин андуда мешавад,
ончунон лабҳои оташбор ва дили пуркина аст+.
24Бадхоҳ бо лабҳои худ чашмбандӣ мекунад,
вале дар ботини худ макрро ҷо медиҳад;

25Бо овози нарм гап занад ҳам, ба сухани ӯ бовар накун,
чунки ҳафт зиштӣ дар дили ӯст;+

26Кинаи ӯ бо найранг рӯпӯш шавад ҳам,
оқибат бадии ӯ дар миёни ҷамоат ошкор мегардад.

27Касе ки чоҳ канад, худаш дар он фурӯ меғалтад,
ва касе ки санг ғелонад, он ба худаш бармегардад+.

28Забони дурӯғгуй ба касоне ки неш мезанад, кина дорад,
ва даҳони тамаллуқгӯй дом мениҳад.

БОБИ БИСТУ ҲАФТУМ

Давоми он. Огоҳӣ аз худситоӣ.

27^1Аз рӯзи фардо фахр накун,
зеро намедонӣ, ки дар як рӯз чӣ ҳодиса рӯй медиҳад+.

2Бигзор туро дигаре ситоиш намояд, на ин ки даҳони худат, —
бегонае, на ин ки лабҳои худат.

3Санг гарон аст, ва рег вазнин,
вале хашми шахси беақл аз ҳар дуи онҳо гаронтар аст+.

4Ғазаб бераҳм аст, ва хашм мисли селоб,
вале кист, ки тавонад пеши рашк истодагӣ кунад+?

5Мазаммати ошкор
беҳ аз муҳаббати пинҳонӣ+.
6Таънаҳои дӯст самимист,
вале бӯсаҳои бадхоҳ бисьёр аст+.
7Ҷони сер аз шаҳд ҳам нафрат мекунад,
вале барои ҷони гурусна ҳар талхӣ ширин аст+.
8Чунон ки мурғак аз лонаи худ овора мешавад,
ончунон аст касе ки аз макони худ овора шавад.

9Равған ва атр дилро шод мекунад,
ва ширинии ёр аз машварати ҷонист.
10Ёри худ ва ёри падари худро тарк накун,
ва дар рӯзи мусибати худ ба хонаи бародари худ нарав:

ҳамсояи наздик беҳ аз бародари дур+.

11Эй писарам! Бохирад бош, ва дили маро шод гардон,
то ки ман ба бадгӯи худ тавонам ҷавоб диҳам+.

12Шахси бофаросат мусибатро мебинад, пинҳон мешавад:

соддадилон гузашта мераванд, ва ҷазо меёбанд+.

13Либоси ӯро бигир, чунки ба бегона зомин шудааст;
ва аз ӯ, ки зомини шахси ғайр аст, гарав бигир+.

14Кас агар, субҳидам бармаҳал хеста, ёри худро бо овози баланд табрик гӯяд,
ин барои вай лаънат ҳисоб меёбад.

15Чак-чаки шилқини бом дар рӯзи борон ва зани ситезакор баробар аст:+

16Касе ки хоҳад варо ниҳон дорад, мисли касест, ки мехоҳад бодро ниҳон дорад,
ё равғанеро, ки дар кафи рости худ нигоҳ дошта бошад.

17Оҳан оҳанро тез мекунад;
ҳамчунин одам симои ёри худро пардоз медиҳад.
18Касе ки ба дарахти анҷир нигоҳубин кунад,
меваи онро хоҳад хӯрд;
ҳамчунин касе ки оғои худро нигоҳдорӣ кунад,
иззат хоҳад ёфт+.
19Чунон ки дар об чеҳра акси чеҳра бошад,
ончунон дили одам акси одам аст.
20Асфалуссофилин ва эъдом сер намешаванд;
ҳамчунин чашмони одам сер намешавад+.

21Бӯта барои нуқра аст, ва кӯра — барои тилло;
вале одам аз рӯи таърифи ӯ озмуда мешавад+.

22Агар беақлро дар ҳован дар миёни дону дун бо ҳовандаста бикӯбӣ,
беақлии вай аз вай ҷудо намешавад.
23Аз аҳволи чорвои худ ба хубӣ хабардор бош,
ба рамаҳо ғамхорӣ намо,
24Зеро ки сарват абадӣ нест,
тоҷ ҳам магар аз насл ба насл аст+?

25Вақте ки алаф аз назар ғоиб шуд, ва сабза неш зада баромад,
ва гиёҳҳои кӯҳӣ ғундошта мешавад,
26Гӯсфандон барои либоси туст,
ва такаҳо — барои нархи замин.
27Ва шири бузҳо барои хӯроки ту,
барои хӯроки аҳли байти ту
ва барои ризқу рӯзии канизони ту кофист.

БОБИ БИСТУ ҲАШТУМ

Давоми он.

Иззат ба порсоён; лаънат ба шарирон.

28^1Шарирон мегурезанд, дар сурате ки таъқибкунандае нест;
вале одилон мисли шер далеранд+.

2Вақте ки мамлакат исьён кунад, сардоронаш бисьёр мешаванд,
вале ба воситаи одами бохирад ва доно умри он дароз мегардад+.

3Бенавое ки ба мансаби олӣ расида, ба мискинон зулм кунад,
мисли борони сел аст, ки ғалладонаро шуста мебарад+.

4Тарккунандагони шариат шариронро ситоиш менамоянд,
вале риоякунандагони шариат ба онҳо мухолиф мебароянд.

5Мардуми бадрафтор инсофро намефаҳманд,
вале толибони Худованд онро ҳамеша мефаҳманд.
6Бенавое ки бо роҳи рости худ равон аст,
беҳ аз қаҷраве ки сарватдор бошад+.
7Нигоҳдорандаи шариат писари бофаҳм аст,
вале ҷӯраи шикампарастон падари худро расво мекунад.

8Касе ки сарвати худро бо суд ва рибо афзун намояд,
онро барои хайрхоҳи мискинон ғун мекунад+.

9Касе ки гӯши худро аз шунидани шариат дур кунад,
дуои вай низ зишт аст+.

10Касе ки росткоронро гумроҳ карда, ба роҳи бад андозад,
худаш дар чоҳи худ фурӯ меғалтад,
вале беайбон мероси некӯ пайдо мекунанд+.

11Шахси сарватдор дар назари худ хирадманд аст,
вале бенавои бофаҳм ӯро хуб мешиносад+.

12Вақте ки одилон шод шаванд, ифтихормандӣ бузург аст;
вале вақте ки шарирон мартаба ёбанд, мардум ноёб мешаванд+.

13Касе ки ҷиноятҳои худро пинҳон дорад, муавффақият намеёбад;
вале касе ки иқрор шавад ва онҳоро тарк кунад, сазовори раҳм мегардад+.

14Хушо касе ки ҳамеша аз гуноҳ метарсад!

Вале касе ки дили худро сахт кунад, ба бало гирифтор мешавад.

15Ҳокими шарир бар қавми бенаво
мисли шери ғуррон ва хирси ташнаҷигар аст+.

16Сардори нофаҳм бисьёр ситам мекунад;
душмани ришва умри худро дароз мекунад.

17Одаме ки хуни касе ба гарданаш бошад, то ба гӯр мегурезад;
зинҳор касе ӯро дастгирӣ накунад+.

18Рострав раҳо мешавад,
вале каҷрав якбора фурӯ меғалтад+.

19Касе ки замини худро кор кунад, аз нон сер мегардад,
вале касе ки аз паи корҳои ҳеҷу пуч шавад, аз бенавоӣ сер мегардад+.

20Шахси амин баракати бисьёр меёбад,
вале касе ки аз паи сарват шитоб кунад, беҷазо намемонад+.

21Рӯйбинӣ кардан хуб нест;
аз барои як бурда нон ҳам кас ҷиноят мекунад+.

22Бахил аз паи сарват мешитобад,
ва намедонад, ки бенавоӣ ба сари ӯ меояд+.

23Шахсе ки одамеро мазаммат кунад, оқибат бештар писанд меояд,
назар ба шахсе ки бо забонаш тамаллуқ намояд+.

24Касе ки падару модари худро тороҷ карда,
мегӯяд, ки «ин гуноҳ нест», —
шарики шахсони зараровар аст+.
25Тамаъкор низоъ меандозад,
вале касе ки ба Худованд таваккал намояд, некрӯз мегардад+.

26Касе ки аз худаш дилпур бошад, аблаҳ аст,
вале касе ки бо хирад рафтор кунад, раҳо хоҳад шуд.

27Касе ки ба мискин ёрдам диҳад, мӯҳточӣ нахоҳад кашид,
вале касе ки чашмони худро пӯшонад, ба лаънати бисьёр дучор хоҳад шуд+.

28Вақте ки шарирон мартаба ёбанд, мардум пинҳон мешаванд;
вале вақте ки онҳо нест шаванд, одилон афзоиш меёбанд+.

БОБИ БИСТУ НӮҲУМ

Давоми он. Ҳикмат некӯӣ меоварад;

гуноҳ ва шарорат ба ҳалокат бурда мерасонад.

29^1Шахсе ки мазамматҳоро шунида, гарданкашӣ кунад,
баногоҳ шикаст хоҳад хӯрд, ва ӯро паноҳгоҳе нахоҳад буд+.

2Вақте ки одилон ҳоким бошанд, қавм шод мегарданд;
вале вақте ки шарир ҳукмфармо шавад, қавм оҳу нола мекунанд+.

3Касе ки ҳикматро дӯст дорад, падари худро шод мекунад;
вале фоҳишабоз дороии худро исроф менамояд+.

4Подшоҳ мамлакатро бо адлу инсоф устувор мегардонад,
вале шахсе ки боҷу хироҷи зиёд меситонад,
онро хароб мекунад.

5Шахсе ки ба ёри худ тамаллуқ гӯяд,
ба пойҳои вай дом мениҳад+.

6Шарир ба доми ҷинояташ гирифтор хоҳад шуд,
вале одил дилхушӣ ва хурсандӣ мекунад+.

7Одил ба даъвои бенавоён диққат медиҳад;
шарир ба он сарфаҳм намеравад+.

8Мардуми масхарабоз шаҳрро ба шӯр меоваранд,
вале хирадмандон ҷидолро хомӯш мекунанд+.

9Агар шахси хирадманд бо шахси беақл муҳокима намояд,
беақл гоҳе ба хашм меояд ва гоҳе механдад, ва ӯро оромише нест.

10Хунхӯрон аз шахси беайб нафрат доранд,
вале росткорон офияти ҷони ӯро хоҳонанд+.

11Аблаҳ тамоми хашми худро берун меоварад,
вале хирадманд охируламр онро сокит мекунад+.

12Агар ҳоким ба суханони дурӯғ гӯш андозад,
ҳамаи хизматгузорони ӯ шарир мешаванд.

13Бенаво ва шахси дасисакор бо ҳамдигар вомехӯранд;
ба чашмони ҳар дуи онҳо нурбахш Худованд аст+.

14Агар подшоҳ мискинонро ба ростӣ доварӣ намояд,
тахти ӯ ба сурати абадӣ устувор мегардад+.

15Чӯби адаб ҳикмат мебахшад;
вале бачаи беназорат модари худро нангин мекунад+.

16Бо афзоиши шарирон ҷиноят меафзояд,
вале одилон мағлубияти онҳоро хоҳанд дид+.

17Писари худро таъдиб намо, ва ӯ боиси оромиши ту мегардад,
ва ҷони туро ҳаловат мебахшад+.

18Бе ваҳй қавм беқайд мешаванд, ва хушо касе ки шариатро риоят мекунад!+

19Ғулом аз суханон сабақ намегирад,
зеро ки, онҳоро фаҳмад ҳам, итоат намекунад.

20Оё шахсеро дидаӣ, ки дар сухан гуфтан шитоб мекунад?

Умед аз аблаҳ, назар ба вай, бештар аст+.

21Кас агар ғуломи худро аз бачагӣ нозпарвард кунад,
вай оқибат мехоҳад писар шавад.

22Шахси хашмгин ситеза меангезад,
ва тундмизоҷ бисьёр ҷиноят мекунад+.

23Ғурури одам варо хор мекунад,
вале шахси фурӯтан ҷалол меёбад+.

24Касе ки бо дузд шарик шавад, ба ҷони худ душман аст:

қасам мехӯрад, вале намегӯяд+.

25Тарсончакии одам ба дом меоварад,
вале касе ки ба Худованд таваккал кунад, аз хатар эмин аст+.

26Бисьёр касон дидори ҳокимро толибанд,
вале қазои одам аз ҷониби Худованд аст+.

27Шахси ноинсоф назди одилон зишт аст,
ва рострав назди шарир зишт аст.

БОБИ СИЮМ

Суханони ҳикматноки Огур.

30^1Суханони Огур ибни Ёқеи Массоӣ.

Гуфтори ин мард ба Итиэл, ба Итиэл ва Ухол:

2Яқинан, ман аз ҳар кас ҷоҳилтар ҳастам,
ва хиради одамӣ дар ман нест.

3Ва ҳикмат наомӯхтаам,
то ки шинохтани Қуддусро бидонам.

4Кист, ки ба осмон сууд кард ва аз он ҷо нозил шуд?

Кист, ки бодро дар мушти худ ҷамъ кард?

Кист, ки обро дар пероҳан банд кард?

Кист, ки тамоми ақсои заминро барқарор кард?

Номи ӯ чист ва номи писари ӯ чист? Оё медонӣ+?

5Ҳар сухани Худо покиза аст;

Ӯ барои онҳое ки ба Ӯ паноҳ мебаранд, сипар аст+.

6Ба суханони Ӯ чизе илова накун:

мабодо туро мазаммат намояд, ва ту дурӯғгӯй шавӣ+.

7Ду чиз аз Ту мепурсам; онҳоро барои ман,
пеш аз он ки бимирам, манъ нанамо:
8Ҳеҷу пуч ва дурӯғро аз ман дур соз,
бенавоӣ ва сарватро ба ман надеҳ,
ризқу рӯзӣ ба ман бирасон:+

9Мабодо бисьёр сер шуда, Туро инкор кунам ва бигӯям:

«Худованд кист?»

Ва мабодо бенаво шуда, дуздӣ кунам
ва исми Худои худро беҳурмат созам+.

10Ғуломро ба оғои вай бадгӯӣ накун:

мабодо вай туро лаънат кунад, ва ту айбдор шавӣ+.

11Насле ҳастанд, ки падари худро лаънат мекунанд
ва модари худро табрик намегӯянд+.

12Насле ҳастанд, ки дар назари худ пок мебошанд,
ва ҳол он ки аз наҷосати худ шуста нашудаанд+.

13Насле ҳастанд, ки — оҳ, чашмонашон чӣ гуна ҳавобаландона аст,
ва мижгонашон чӣ гуна барафрошта!+
14Насле ҳастанд, ки дандонҳошон шамшерҳост,
ва дандонҳои осиёашон — кордҳо,
то ки бенавоёнро аз рӯи замин ва мискинонро аз миёни одамон бихӯранд+.

15Шуллук ду духтар дорад:
«Бидеҳ, бидеҳ!»
Инак се чизе ки сер намешаванд,
ва чор чизе ки намегӯянд: «Бас!»
16Асфалуссофилин ва батни нозой,
замине ки аз об сер намешавад,
ва оташе ки намегӯяд: «Бас!»
17Чашме ки падарро тамасхур мекунад
ва аз итоати модар нафрат дорад,
зоғони водӣ онро нӯл зада мекананд,
ва бачаҳои уқоб онро мехӯранд+.
18Инак се чизе ки барои ман ақлнорас аст,
ва чор чизе ки ман намефаҳмам:+
19Роҳи уқоб дар осмон,
роҳи мор бар кӯҳпора,
роҳи киштӣ дар миёни баҳр
ва роҳи мард сӯи ҷавондухтар.
20Ҳамчунин роҳи зани зинокор:
мехӯрад, ва даҳони худро пок мекунад,
ва мегӯяд: «Кори баде накардаам».
21Аз се чиз замин меларзад,
ва чор чизро наметавонад бардорад:
22Ғуломеро, ки подшоҳ мешавад;
нокасеро, ки аз нон сер мешавад;+
23Зани нафратангезеро, ки ба шавҳар мерасад,
ва канизеро, ки ҷойгири хотуни худ мешавад.
24Чор ҷонвари хурд дар рӯи замин ҳастанд,
вале онҳо бағоят бохирад мебошанд:
25Мӯрчаҳо, ки қавми паҳлавон нестанд,
вале хӯроки худро тобистон тайёр мекунанд;+
26Заргӯшҳо, ки қавми пурзӯр нестанд,
вале хонаи худро дар сахра буньёд мекунанд;
27Малах, ки подшоҳ надорад,
вале саросар саф баста берун меояд;+
28Калтакалос, ки бо даст дошта мешавад,
вале вай дар қасрҳои подшоҳон мебошад.
29Се ҷонвари мавзунқадам ҳастанд,
ва чор ҷонвари хушрафтор:
30Шере ки дар миёни ҳайвонот зӯровар аст
ва аз пеши ҳеҷ кадоме қафо намеравад;
31Аспи чоргома, ва така,
ва подшоҳе ки қавмаш ҳамроҳи ӯст.

32Агар ба туфайли ҳавобаландии худ разилӣ кардаӣ,
ва агар соҳибфикр ҳастӣ, даст бар даҳон бимон,+

33Зеро, чунон ки аз фишор додани шир маска берун меояд,
ва аз фишор додани бинӣ хун берун меояд,
ончунон аз фишор додани хашм ҷанҷол берун меояд.

БОБИ СИЮ ЯКУМ

Суханони подшоҳ Лемуил.

31^1Суханони Лемуил, подшоҳи Массо, ки модараш ба ӯ таълим додааст:

2Эй писарам,
ва эй писари батнам,
ва эй писари назрҳоям!
3Қуввати худро ба занон надеҳ,
ва роҳҳои худро ба он чи подшоҳонро маҳв мекунад+.

4Подшоҳонро шоиста нест, эй Лемуил,
подшоҳонро шоиста нест, ки шароб нӯшанд,
ва миронро, ки бӯза талаб кунанд:+
5Мабодо бинӯшанд ва қонунро фаромӯш кунанд,
ва доварии тамоми аҳли фақрро таҳриф намоянд.
6Бӯзаро ба гирифтори ҳалокат бидеҳ,
ва шаробро — ба ҷонҳои талхком+.

7Бигзор вай нӯшида, бенавоии худро фаромӯш кунад,
ва азоби худро дигар ба ёд наоварад.

8Даҳони худро барои безабон воз кун,
ва барои даъвои тамоми аҳли эҳтиёҷ+.

9Даҳони худро барои адлу инсоф воз кун,
ва барои даъвои бенаво ва мискин+.

10Зани солеҳаро кист, ки тавонад биёбад?

Баҳои вай аз ҷавоҳир гаронтар аст+.

11Шавҳари вай аз вай дилпур аст,
ва ғанимати ӯ камӣ нахоҳад кард.

12Вай тамоми айёми умри худ
ба ӯ некӣ мекунад, ва на бадӣ.

13Пашм ва катон пайдо мекунад,
ва бо шавқу ҳавас бо дастҳои худ кор мекунад.

14Вай мисли киштиҳои тоҷирон аст:

хӯроки худро аз дур ёфта меоварад.

15Ва ҳангоме ки ҳанӯз шаб аст,
вай бархоста, ба аҳли байти худ хӯрок
ва ба канизони худ ротиба медиҳад+.

16Ба фикри киштзор афтода, онро мехарад;
аз самари дастҳои худ ниҳолҳои ток мешинонад.

17Камари худро маҳкам мебандад,
ва дасту остин бармезанад.

18Чун мебинад, ки доду муомилай вай хуб аст,
чароғи вай шабона хомӯш намешавад.

19Дастҳои худро сӯи чархи ресмонресӣ дароз мекунад,
ва кафҳои вай дугро нигоҳ медорад.

20Кафи худро барои бенаво мекушояд,
ва дастҳои худро сӯи мискин дароз мекунад+.

21Оид ба аҳли байти худ аз барф наметарсад,
чунки тамоми аҳли байти вай либоси пашмин пӯшидаанд.

22Барои худ қолинҳо мебофад;
катон ва арғувон пероҳани вай аст.
23Шавҳари вай назди дарвозаҳо машҳур аст,
вақте ки бо пирони сарзамин менишинад.
24Вай яктакҳои катон дӯхта мефурӯшад,
ва камарбандҳо ба тоҷирон медиҳад.
25Қувват ва шавкат пероҳани вай аст,
ва оид ба рӯзи оянда вай механдад.
26Даҳони худро ба ҳикмат мекушояд,
ва таълими ҳалимона бар забони вай аст.
27Ба рӯзгори хонаи худ назорат мекунад,
ва нони коҳилиро намехӯрад.
28Фарзандони вай бархоста,
ба вай аҳсан мегӯянд, шавҳари вай низ варо ситоиш мекунад:

29«Духтарони бисьёр корҳои нек кардаанд,
вале ту аз ҳамаи онҳо бартарӣ дорӣ».

30Латофат назарфиреб ва ҳусну ҷамол ҳеҷу пуч аст;
зане ки аз Худованд метарсад, сазовори ситоиш аст.

31Ба вай аз самари дастҳои вай бидиҳед,
ва бигзор корҳояш варо назди дарвозаҳо ҳамд гӯяд!+

+ 1:1 3 Подш. 4:31, Мас. 10:1, Мас. 25:1, Воиз 12:9

+ 1:3 Мас. 2:9

+ 1:4 Мас. 8:5

+ 1:7 Айюб 28:28, Заб. 110:10, Мас. 8:13, Мас. 9:10, Мас. 16:6

+ 1:8 Мас. 6:20
+ 1:9 Мас. 4:9
+ 1:10 Так. Шар. 13:8, Мас. 16:29
+ 1:11 Заб. 9:30, Заб. 63:5, Ирм. 5:26
+ 1:12 Ад. 16:32-33, Заб. 123:3, Заб. 27:1
+ 1:15 Заб. 1:1, Мас. 4:14, Мас. 24:1
+ 1:16 Мас. 6:18, Иш. 59:7, Рум. 3:15
+ 1:19 Мас. 15:27
+ 1:20 Мас. 8:1, Мас. 9:3
+ 1:22 Мас. 8:5, Заб. 1:1, Мас. 21:24
+ 1:24 Иш. 65:12, Иш. 66:4, Ирм. 7:13
+ 1:25 Заб. 106:11
+ 1:26 Заб. 2:4

+ 1:28 1 Подш. 8:18, Айюб 27:8-9, Иш. 1:15, Ирм. 11:11, Ҳиз. 8:18, Мик. 3:4

+ 1:31 Ирм. 6:19
+ 2:1 Мас. 1:8
+ 2:4 Мас. 3:14
+ 2:5 Мас. 1:7
+ 2:6 3 Подш. 3:9-12, Яъқ. 1:5
+ 2:7 Мас. 30:5
+ 2:8 1 Подш. 2:9, Заб. 90:11
+ 2:9 Мас. 1:3
+ 2:14 Мас. 10:23, Мас. 15:21, Ирм. 11:15
+ 2:15 Заб. 124:5, Мас. 14:2
+ 2:16 Мас. 6:24, Мас. 7:5, Мас. 23:27
+ 2:18 Мас. 5:5, Мас. 7:27
+ 2:21 Заб. 36:11, Мат. 5:5
+ 2:22 Мас. 10:30
+ 3:1 Мас. 1:8

+ 3:2 Мас. 3:16, Мас. 4:10, Мас. 9:11, Мас. 10:27

+ 3:3 Мас. 6:21, Мас. 7:3
+ 3:5 Заб. 36:5
+ 3:6 Мас. 11:5
+ 3:7 Мас. 12:15, Ирм. 9:23, Айюб 28:28

+ 3:9 Хур. 23:19, Хур. 34:26, Так. Шар. 26:2

+ 3:10 Так. Шар. 28:8, Мал. 3:10

+ 3:11 Заб. 93:12, Айюб 5:17

+ 3:12 Так. Шар. 8:5, 1 Қӯр. 11:32, Ибр. 12:6, Ваҳй 3:19

+ 3:14 Айюб 28:15, Мас. 8:19, Мас. 16:16

+ 3:15 Айюб 28:18, Мас. 8:11

+ 3:16 Мас. 3:2, Мас. 4:10, Мас. 9:11, Мас. 10:27, Мас. 8:18, Мас. 22:4

+ 3:18 Ҳас. 2:9, Ҳас. 3:22, Мас. 11:30, Мас. 13:12, Мас. 15:4

+ 3:19 Заб. 103:24, Мас. 8:27, Ирм. 10:12, Заб. 135:5

+ 3:20 Ҳас. 7:11, Айюб 36:27
+ 3:23 Мас. 10:9, Заб. 90:12, Мас. 4:12
+ 3:24 Айюб 11:19
+ 3:25 Заб. 90:5
+ 3:27 Ғал. 6:10
+ 3:28 Иб. 19:13, Так. Шар. 24:14-15

+ 3:31 Заб. 36:1, Мас. 23:17, Мас. 24:1, Мас. 24:19

+ 3:33 Зак. 5:4, Мал. 2:2, Айюб 8:6, Мас. 14:11

+ 3:34 Заб. 1:1, Яъқ. 4:6, 1 Пет. 5:5
+ 4:1 Мас. 1:8
+ 4:4 1 Вақ. 28:9, Иб. 18:5, Иш. 55:3
+ 4:8 1 Подш. 2:30
+ 4:9 Мас. 1:9

+ 4:10 Мас. 3:2, Мас. 3:16, Мас. 9:11, Мас. 10:27

+ 4:12 Мас. 3:23
+ 4:13 Мас. 3:18
+ 4:14 Заб. 1:1, Мас. 1:15
+ 4:16 Заб. 35:5, Мик. 2:1

+ 4:18 Айюб 11:17, Айюб 22:28, Заб. 96:11, Иш. 60:3, Дон. 12:3, Мат. 13:43

+ 4:19 1 Подш. 2:9, Ирм. 23:12, Юҳ. 12:35
+ 4:22 Мас. 14:30
+ 4:24 Мас. 6:12
+ 4:26 Ибр. 12:13
+ 4:27 Так. Шар. 5:32, Так. Шар. 28:14
+ 5:1 Мас. 4:20
+ 5:2 Мал. 2:7
+ 5:3 Мас. 2:16, Заб. 54:22
+ 5:4 Воиз 7:26
+ 5:5 Мас. 2:18, Мас. 7:27
+ 5:15 Сур. Сур. 4:15
+ 5:18 Так. Шар. 24:5

+ 5:21 2 Вак. 16:9, Заб. 138:3, Заб. 118:168, Ирм. 16:17, Ирм. 32:19

+ 6:1 Айюб 17:3
+ 6:5 Заб. 90:3
+ 6:6 Мас. 10:26, Мас. 18:9
+ 6:8 Мас. 30:25
+ 6:9 Мас. 19:15
+ 6:11 Мас. 13:4, Мас. 24:33-34, Воиз 4:5
+ 6:12 Мас. 16:27
+ 6:13 Мас. 10:19
+ 6:15 Иш. 30:13
+ 6:16 Айюб 5:19, Мас. 30:18

+ 6:17 Заб. 100:5, Мас. 16:5, Мас. 21:4, Мас. 12:22, Мас. 17:7, Заб. 119:2, Так. Шар. 19:10

+ 6:18 Ҳас. 6:5, Мас. 15:26, Мас. 1:16, Иш. 59:7, Рум. 3:15

+ 6:19 Хур. 20:16, Заб. 26:12
+ 6:20 Мас. 1:8
+ 6:21 Мас. 3:3
+ 6:23 Заб. 118:105, Мас. 10:17
+ 6:24 Мас. 2:16
+ 6:25 Мат. 5:28
+ 6:31 Хур. 22:4
+ 6:32 Хур. 20:14
+ 6:34 Мас. 27:4, Сур. Сур. 8:6
+ 7:1 Мас. 2:1
+ 7:2 Иб. 18:5, Мас. 4:4
+ 7:3 Мас. 3:3
+ 7:5 Мас. 2:16
+ 7:7 Мас. 1:4
+ 7:9 Айюб 24:15
+ 7:10 Ҳас. 38:14-15
+ 7:12 Мас. 23:28
+ 7:17 Заб. 44:9
+ 7:21 Мас. 5:3, Мас. 6:24
+ 7:22 Воиз 9:12
+ 7:27 Мас. 2:18, Мас. 5:5
+ 8:1 Мас. 1:20-21, Мас. 9:3
+ 8:5 Мас. 1:4, Мас. 1:22
+ 8:10 Заб. 18:11, Заб. 118:127, Мас. 3:14
+ 8:11 Мас. 3:15

+ 8:13 Мас. 1:7, Мас. 9:10, Мас. 16:6, Заб. 96:10, Мас. 4:24, Мас. 6:17

+ 8:14 Воиз 7:19
+ 8:17 Заб. 90:14, Юҳ. 14:21, Мат. 7:8
+ 8:18 Мас. 3:16, Мас. 22:4
+ 8:19 Мас. 3:14, Мас. 16:16
+ 8:22 Айюб 28:27, Ваҳй 3:14
+ 8:25 Айюб 15:7, Заб. 89:3
+ 8:27 Мас. 3:19
+ 8:28 Ҳас. 1:6

+ 8:29 Ҳас. 1:9, Ҳас. 1:10, Айюб 26:10, 1 Подш. 2:8, Заб. 23:2, Заб. 101:26, Заб. 103:5

+ 8:32 Заб. 118:1, Заб. 127:1
+ 8:35 Мас. 3:18, Мас. 4:22, Мас. 18:22
+ 9:2 Сур. Сур. 8:2
+ 9:3 Мас. 1:20, Мас. 8:1
+ 9:5 Юҳ. 7:37
+ 9:8 Заб. 140:5
+ 9:9 Мат. 13:12, Марқ. 4:25
+ 9:10 Айюб 28:28, Заб. 110:10, Мас. 1:7

+ 9:11 Мас. 3:2, Мас. 3:16, Мас. 4:10, Мас. 10:27

+ 9:13 Мас. 7:11

+ 9:17 Мас. 5:15, Мас. 20:17

+ 10:1 Мас. 1:1, Мас. 25:1, Мас. 15:20, Мас. 29:3, Мас. 17:21, Мас. 17:25

+ 10:2 Мас. 11:4, Мас. 11:6

+ 10:3 Айюб 4:7, Заб. 33:10-11, Заб. 36:25, Мас. 13:25

+ 10:4 Мас. 21:5
+ 10:7 Айюб 18:17, Заб. 33:17
+ 10:9 Заб. 22:4, Мас. 3:23, Мас. 28:18
+ 10:10 Мас. 6:13

+ 10:11 Заб. 35:10, Мас. 13:14, Мас. 14:27, Мас. 16:22

+ 10:12 Яъқ. 5:20, 1 Пет. 4:8
+ 10:13 Мас. 19:29, Мас. 26:3
+ 10:14 Мас. 18:7
+ 10:15 Мас. 18:11
+ 10:16 Мас. 11:19
+ 10:17 Мас. 6:23
+ 10:19 Мат. 12:36, Мас. 17:27, Воиз 5:2
+ 10:21 Ҳуш. 4:6
+ 10:23 Мас. 2:14, Ирм. 11:15
+ 10:24 Айюб 3:25, Иш. 66:4, Заб. 144:19
+ 10:25 Айюб 21:19, Мат. 7:27, Мас. 12:3
+ 10:26 Мас. 6:6

+ 10:27 Мас. 3:2, Мас. 3:16, Мас. 4:10, Мас. 9:11, Заб. 54:24

+ 10:28 Айюб 8:13, Мас. 11:7
+ 10:30 Мас. 2:21-22
+ 10:31 Заб. 36:30, Мас. 15:28

+ 11:1 Иб. 19:36, Так. Шар. 25:13, Мас. 16:11, Мас. 20:10, Мас. 20:23, Ҳиз. 45:10

+ 11:2 Мас. 16:18, Мас. 18:12, Мас. 29:23

+ 11:3 Мас. 13:6

+ 11:4 Айюб 36:19, Ҳиз. 7:19, Саф. 1:18, Мас. 10:2

+ 11:5 Мас. 3:6, Эст. 7:9, Заб. 7:16, Дон. 6:24

+ 11:6 Мас. 13:6
+ 11:7 Айюб 8:13, Мас. 10:28
+ 11:8 Мас. 21:18
+ 11:10 Эст. 8:15, Мас. 29:2
+ 11:11 Мас. 29:8
+ 11:13 Мас. 20:19
+ 11:14 Мас. 15:22, Мас. 20:18, Мас. 24:6
+ 11:18 Ҳуш. 10:12, Ғал. 6:8
+ 11:19 Мас. 10:16
+ 11:20 Заб. 118:1
+ 11:21 Мас. 16:5, Заб. 111:2
+ 11:24 Мас. 13:7, 2 Қӯр. 9:6
+ 11:25 Заб. 111:9
+ 11:26 Ҳас. 42:6

+ 11:27 Эст. 7:9, Заб. 7:16, Мас. 26:27, Дон. 6:24

+ 11:28 Заб. 48:7, Заб. 91:13

+ 11:30 Ҳас. 2:9, Ҳас. 3:22, Мас. 3:18, Мас. 13:12, Мас. 15:4

+ 11:31 1 Пет. 4:18
+ 12:1 Мас. 15:10
+ 12:3 Мас. 10:25

+ 12:4 Рут 3:11, Мас. 18:22, Мас. 31:10, Мас. 14:30

+ 12:5 Мат. 12:35

+ 12:6 Заб. 9:30, Заб. 63:5, Ирм. 5:26, Мас. 14:3

+ 12:10 Так. Шар. 25:4
+ 12:11 Мас. 28:19
+ 12:13 Заб. 58:13, Мас. 18:7, Мас. 21:23

+ 12:14 Мас. 13:2, Мас. 18:20, Иш. 3:10, Ирм. 22:15

+ 12:15 Мас. 3:7
+ 12:16 Мас. 29:11
+ 12:17 Мас. 14:5
+ 12:18 Заб. 56:5, Мас. 4:22
+ 12:19 Мас. 19:9
+ 12:21 Заб. 90:10
+ 12:22 Мас. 6:17
+ 12:23 Мас. 13:16
+ 13:1 Мас. 1:22, Заб. 1:1
+ 13:2 Мас. 12:14, Мас. 18:20
+ 13:3 Мас. 12:13, Мас. 21:23
+ 13:4 Мас. 6:9-11, Мас. 21:25
+ 13:6 Мас. 11:6, Мас. 11:3, Мас. 19:3
+ 13:7 Мас. 11:24
+ 13:9 Айюб 18:5-6, Айюб 21:17
+ 13:10 Мас. 28:25

+ 13:12 Ҳас. 2:9, Ҳас. 3:22, Мас. 3:18, Мас. 11:30, Мас. 15:4

+ 13:14 Заб. 35:10, Мас. 10:11
+ 13:16 Воиз 10:3
+ 13:17 Мас. 25:13
+ 13:18 Мас. 15:31-32, Воиз 7:5
+ 13:22 Айюб 27:16, Мас. 28:8

+ 13:24 Мас. 19:18, Мас. 22:15, Мас. 23:13, Мас. 29:17

+ 13:25 Мас. 10:3
+ 14:2 Мас. 2:15
+ 14:3 Мас. 12:6
+ 14:5 Хур. 23:1, Мас. 12:17
+ 14:6 Мас. 15:14
+ 14:11 Мас. 3:33
+ 14:12 Мас. 16:25
+ 14:13 Воиз 2:2, Луқ. 6:25
+ 14:19 Ҳас. 42:6, 1 Подш. 2:36
+ 14:20 Мас. 19:7, Мас. 19:4
+ 14:21 Заб. 40:2, Мас. 29:7
+ 14:23 Мас. 21:5
+ 14:27 Заб. 35:10, Мас. 10:11, Мас. 13:14

+ 14:29 Мас. 15:18, Мас. 16:32, Мас. 19:11, Воиз 7:8-9

+ 14:30 Мас. 4:22, Мас. 12:4
+ 14:31 Мас. 17:5
+ 15:1 Дов. 8:1-3, 3 Подш. 12:13-17
+ 15:2 Воиз 10:13-14
+ 15:3 2 Вак. 16:9, Айюб 31:4, Зак. 4:10

+ 15:4 Ҳас. 2:9, Ҳас. 3:22, Мас. 3:18, Мас. 11:30, Мас. 13:12

+ 15:8 Мас. 21:27, Мас. 28:9, Иш. 1:11, Иш. 66:3, Ирм. 6:20, Воиз 4:17

+ 15:10 Мас. 12:1

+ 15:11 Мас. 27:20, Айюб 26:6, 1 Вақ. 28:9, 2 Вак. 6:30, Заб. 43:20, Аъм. 1:24

+ 15:12 Ом. 5:10
+ 15:13 Мас. 17:22, Наҳ. 2:2, Мас. 18:14
+ 15:14 Мас. 14:6
+ 15:16 Мас. 16:8, Воиз 4:6
+ 15:17 Мас. 17:1
+ 15:18 Мас. 28:25, Мас. 29:22, Мас. 14:29
+ 15:19 Мас. 19:24, Мас. 22:5, Мас. 22:13
+ 15:20 Мас. 10:1, Мас. 29:3
+ 15:21 Мас. 2:14, Мас. 10:23, Ирм. 11:15
+ 15:22 Мас. 11:14, Мас. 20:18, Мас. 24:6
+ 15:23 Мас. 25:11
+ 15:24 Қӯл. 3:1-2
+ 15:25 Заб. 67:6
+ 15:26 Мас. 6:18, Мас. 16:24

+ 15:27 Мас. 1:19, Мас. 23:4, 1 Тим. 6:9, Мас. 17:23

+ 15:28 Заб. 36:30, Мас. 10:31
+ 15:29 Заб. 17:42, Заб. 33:16
+ 15:30 Мас. 25:25
+ 15:32 Мас. 13:18, Воиз 7:5
+ 15:33 Мас. 18:12, Мас. 29:23

+ 16:1 Мас. 16:9, Мас. 19:21, Мат. 10:19, Луқ. 12:12

+ 16:2 Мас. 21:2, Мас. 24:12
+ 16:3 Заб. 36:5
+ 16:4 Айюб 21:30, Рум. 9:22
+ 16:5 Мас. 6:17, Мас. 11:21, Мас. 28:20
+ 16:6 Дон. 4:24
+ 16:7 Ҳас. 26:28
+ 16:8 Заб. 36:16, Мас. 15:16
+ 16:9 Мас. 16:1, Мас. 19:21, Мас. 20:24
+ 16:10 3 Подш. 3:28

+ 16:11 Иб. 19:36, Так. Шар. 25:13, Мас. 11:1, Мас. 20:10, Мас. 20:23, Ҳиз. 45:10

+ 16:12 2 Подш. 23:3, Мас. 25:5, Мас. 29:14
+ 16:13 Мас. 22:11
+ 16:14 Мас. 19:12, Мас. 20:2
+ 16:15 Заб. 71:6
+ 16:16 Мас. 3:14, Мас. 8:19
+ 16:18 Мас. 11:2, Мас. 18:12, Мас. 29:23
+ 16:20 Мас. 19:8, Заб. 83:13

+ 16:22 Заб. 35:10, Мас. 10:11, Мас. 13:14, Мас. 14:27

+ 16:24 Мас. 15:26
+ 16:25 Мас. 14:12
+ 16:26 Воиз 6:7
+ 16:27 Мас. 6:12, Яъқ. 3:6
+ 16:28 Мас. 26:20
+ 16:29 Мас. 1:10
+ 16:31 Мас. 20:29
+ 16:32 Мас. 14:29
+ 16:33 Аъм. 1:26
+ 17:1 Мас. 15:17
+ 17:2 Мас. 19:26

+ 17:3 Мас. 27:21, 1 Вақ. 28:9, 1 Вақ. 29:17, Заб. 25:2, Ирм. 17:10

+ 17:5 Мас. 14:31, Айюб 19:29, Мас. 24:18
+ 17:6 Заб. 127:6
+ 17:7 Мас. 6:17

+ 17:8 Так. Шар. 16:19, Мас. 18:16, Мас. 21:14

+ 17:12 2 Подш. 17:8, Ҳуш. 13:8
+ 17:13 Заб. 34:12, Ирм. 18:20
+ 17:14 Мас. 20:3, Мас. 25:8, 1 Тас. 4:11

+ 17:15 Хур. 23:7, Мас. 24:24, Иш. 5:23, Заб. 93:21

+ 17:17 Мас. 18:24, Мас. 27:10
+ 17:19 Мас. 29:23
+ 17:21 Мас. 10:1, Мас. 19:13
+ 17:22 Мас. 15:13
+ 17:23 Мас. 15:27, Мик. 7:3
+ 17:25 Мас. 10:1
+ 17:27 Мас. 10:19, Воиз 5:2
+ 17:28 Айюб 13:5
+ 18:4 Мас. 20:5
+ 18:5 Мас. 24:24, Так. Шар. 1:17
+ 18:6 Мас. 10:13, Мас. 19:29, Мас. 26:3

+ 18:7 Мас. 10:14, Заб. 63:8, Мас. 12:13, Воиз 10:12

+ 18:8 Мас. 26:22
+ 18:10 Хур. 34:5-7, Заб. 19:2, Заб. 60:4
+ 18:11 Мас. 10:15

+ 18:12 Мас. 11:2, Мас. 16:18, Мас. 15:33, Мас. 29:23

+ 18:14 Мас. 15:13
+ 18:16 Мас. 17:8
+ 18:20 Мас. 12:14, Мас. 13:2
+ 18:22 Мас. 12:4, Мас. 19:14, Мас. 8:35
+ 18:24 Мас. 17:17
+ 19:1 Мас. 28:6
+ 19:2 Мас. 21:5, Мас. 28:20
+ 19:3 Мас. 13:6
+ 19:4 Мас. 14:20

+ 19:5 Хур. 20:16, Так. Шар. 19:19, Мас. 21:28, Мас. 24:28, Мас. 25:18

+ 19:6 Мас. 29:26
+ 19:7 Мас. 14:20
+ 19:8 Мас. 16:20
+ 19:9 Хур. 20:16
+ 19:10 Мас. 26:1, Воиз 10:7
+ 19:11 Мас. 14:29
+ 19:12 Мас. 16:14, Мас. 20:2, Мас. 28:15
+ 19:13 Мас. 17:21, Мас. 21:9, Мас. 27:15
+ 19:14 Мас. 12:4, Мас. 18:22
+ 19:15 Мас. 6:9, Мас. 20:4, Мас. 20:13
+ 19:16 Мас. 13:13

+ 19:17 Так. Шар. 15:7-8, Мас. 22:9, Мас. 28:27, Воиз 11:1, Мат. 5:7

+ 19:18 Мас. 13:24

+ 19:21 Айюб 23:13, Мас. 16:1, Мас. 16:9, Иш. 14:27

+ 19:23 Мас. 10:16, Мас. 11:19
+ 19:24 Мас. 15:19, Мас. 22:13, Мас. 26:15
+ 19:25 Мас. 21:11
+ 19:26 Хур. 20:12
+ 19:28 Айюб 15:16
+ 19:29 Мас. 10:13, Мас. 18:6, Мас. 26:3

+ 20:1 Ҳас. 9:21, Мас. 23:29-32, Мас. 31:4, Эфс. 5:18

+ 20:2 Мас. 16:14, Мас. 19:12
+ 20:4 Мас. 19:15
+ 20:5 Мас. 18:4

+ 20:9 3 Подш. 8:46, 2 Вак. 6:36, Воиз 7:20, Яъқ. 1:21, 1 Юҳ. 1:8-10, Рум. 3:23

+ 20:10 Иб. 19:36, Так. Шар. 25:13, Мас. 11:1, Мас. 16:11, Мас. 20:23, Ҳиз. 45:10

+ 20:12 Хур. 4:11, Заб. 93:9
+ 20:13 Мас. 19:15
+ 20:16 Мас. 22:26-27, Мас. 27:13
+ 20:17 Мас. 9:17
+ 20:18 Мас. 11:14, Мас. 15:22, Мас. 24:6
+ 20:19 Мас. 11:13
+ 20:20 Хур. 21:17, Мас. 30:11, Мас. 30:17
+ 20:21 Мас. 13:11

+ 20:22 Иб. 19:18, Мас. 24:29, Рум. 12:19, Заб. 26:14

+ 20:23 Иб. 19:36, Так. Шар. 25:13, Мас. 11:1, Мас. 16:11, Мас. 20:10, Ҳиз. 45:10

+ 20:24 Мас. 16:1, Мас. 16:9, Мас. 19:21
+ 20:25 Воиз 5:4
+ 20:27 1 Қӯр. 2:11
+ 20:29 Иб. 19:32, Мас. 16:31
+ 21:1 Эзр. 6:22
+ 21:2 Мас. 16:2, Мас. 24:12, Луқ. 16:15
+ 21:3 1 Подш. 15:22, Мик. 6:6-8
+ 21:4 Мас. 6:17
+ 21:5 Мас. 14:23, Мас. 10:4
+ 21:6 Мас. 20:21

+ 21:9 Мас. 19:13, Мас. 21:9, Мас. 25:24, Мас. 27:15

+ 21:11 Мас. 19:25
+ 21:13 1 Юҳ. 3:17
+ 21:14 Мас. 17:8
+ 21:16 Заб. 48:14-15
+ 21:18 Мас. 11:8
+ 21:19 Мас. 19:13, Мас. 25:24, Мас. 27:15
+ 21:22 Воиз 7:19, Воиз 9:16, Воиз 9:18
+ 21:23 Мас. 12:13, Мас. 13:3
+ 21:24 Заб. 1:1, Мас. 1:22
+ 21:25 Мас. 13:4
+ 21:26 Так. Шар. 15:7-8, Мат. 5:42
+ 21:27 Мас. 15:8, Иш. 66:3
+ 21:28 Хур. 20:16, Мас. 19:5
+ 21:30 Иш. 44:25, 1 Қӯр. 1:20, 1 Қӯр. 3:19
+ 21:31 Заб. 19:7-8, Заб. 32:17, Иш. 31:1
+ 22:1 Воиз 7:1
+ 22:2 Айюб 31:15, Мас. 29:13
+ 22:3 Мас. 27:12
+ 22:4 Мас. 3:16, Мас. 8:18
+ 22:5 Мас. 15:19
+ 22:6 Эфс. 6:4
+ 22:8 Айюб 4:8, Ғал. 6:7
+ 22:9 Мас. 19:17
+ 22:10 Мас. 26:20
+ 22:11 Мас. 16:13
+ 22:13 Мас. 15:19, Мас. 19:24, Мас. 26:13
+ 22:14 Мас. 2:16, Мас. 23:27, Воиз 7:26
+ 22:15 Мас. 13:24
+ 22:16 Мас. 28:22
+ 22:17 Мас. 5:1, Мас. 24:23
+ 22:22 Хур. 23:6, Зак. 7:10
+ 22:23 Мас. 23:11
+ 22:27 Мас. 20:16

+ 22:28 Так. Шар. 19:14, Айюб 24:2, Мас. 23:10

+ 23:4 Мас. 28:20, Мат. 6:19, 1 Тим. 6:9-10, Ибр. 13:5

+ 23:5 Мас. 27:24, 1 Тим. 6:17

+ 23:10 Так. Шар. 19:14, Айюб 24:2, Мас. 22:28

+ 23:11 Мас. 19:25, Мас. 22:23
+ 23:13 Мас. 13:24, Мас. 19:18, Мас. 22:15
+ 23:17 Заб. 36:1, Мас. 3:31, Мас. 24:1
+ 23:18 Мас. 24:14
+ 23:20 Мас. 20:1, Иш. 5:11-12, Эфс. 5:18
+ 23:22 Хур. 20:12, Мас. 1:8
+ 23:27 Мас. 22:14, Мас. 2:16, Воиз 7:26
+ 23:28 Мас. 7:12
+ 23:30 Иш. 5:11, Иш. 5:22
+ 23:31 Мас. 20:1
+ 23:35 Иш. 56:12

+ 24:1 Заб. 1:1, Заб. 36:1, Мас. 1:15, Мас. 3:31, Мас. 4:14, Мас. 23:17, Мас. 24:19

+ 24:2 Заб. 9:28
+ 24:4 Луқ. 16:11
+ 24:5 Мас. 21:22
+ 24:6 Мас. 11:14, Мас. 15:22, Мас. 20:18
+ 24:9 Заб. 1:1, Мас. 3:34, Мас. 21:24
+ 24:10 Ибр. 12:3
+ 24:11 Заб. 81:4, Иш. 58:6

+ 24:12 Мас. 16:2, Мас. 21:2, Айюб 34:11, Заб. 61:13, Рум. 2:6

+ 24:13 Заб. 18:11
+ 24:14 Мас. 23:18
+ 24:15 Заб. 9:29
+ 24:16 Заб. 36:24
+ 24:17 Айюб 31:29, Мик. 7:8
+ 24:18 Мас. 17:5

+ 24:19 Ирм. 12:1, Заб. 36:1, Мас. 23:17, Мас. 24:1

+ 24:20 Айюб 18:5-6, Айюб 21:17, Мас. 13:9

+ 24:21 1 Пет. 2:17

+ 24:23 Иб. 19:15, Так. Шар. 1:17, Так. Шар. 16:19, Мас. 18:5, Мас. 28:21

+ 24:24 Хур. 23:7, Мас. 17:15, Иш. 5:23
+ 24:28 Хур. 20:16, Мас. 19:5, Мас. 25:18
+ 24:29 Мас. 20:22
+ 24:34 Мас. 6:10-11, Воиз 4:5
+ 25:1 Мас. 1:1, Мас. 10:1, 4 Подш. 18:5-7
+ 25:2 Так. Шар. 29:29
+ 25:5 3 Подш. 2:44-45, Мас. 16:12
+ 25:6 Луқ. 14:8-11
+ 25:11 Мас. 15:23
+ 25:12 Заб. 140:5
+ 25:13 Мас. 13:17
+ 25:14 Яҳ. 1:12
+ 25:16 Мас. 27:7

+ 25:18 Хур. 20:16, Мас. 12:18, Мас. 19:5, Мас. 24:28

+ 25:21 4 Подш. 6:22, 2 Вак. 28:15, Мат. 5:44

+ 25:22 Заб. 139:11, Рум. 12:20
+ 25:24 Мас. 19:13, Мас. 21:9, Мас. 21:19
+ 25:25 Мас. 15:30
+ 26:1 Мас. 17:7, Мас. 19:10, Мас. 26:8
+ 26:2 Ад. 23:8, Так. Шар. 23:5

+ 26:3 Заб. 31:9, Заб. 31:9, Мас. 10:13, Мас. 19:29

+ 26:5 Мат. 21:24-27
+ 26:8 Мас. 26:1
+ 26:11 2 Пет. 2:22
+ 26:12 Мас. 28:11, Мас. 29:20
+ 26:13 Мас. 22:13
+ 26:15 Мас. 15:19, Мас. 19:24
+ 26:20 Мас. 16:28, Мас. 22:10
+ 26:22 Мас. 18:8
+ 26:23 Заб. 28:3, Ирм. 9:8, Мат. 23:27
+ 26:25 Ирм. 12:6

+ 26:27 Эст. 7:9, Заб. 7:16, Воиз 10:8, Дон. 6:24

+ 27:1 Луқ. 12:19-20, Яъқ. 4:13-14
+ 27:3 Айюб 6:3
+ 27:4 Мас. 6:34
+ 27:5 Мас. 28:23
+ 27:6 Заб. 140:5
+ 27:7 Мас. 25:16
+ 27:10 Мас. 17:17
+ 27:11 Заб. 118:42
+ 27:12 Мас. 22:3
+ 27:13 Мас. 20:16
+ 27:15 Мас. 19:13, Мас. 21:9, Мас. 25:24
+ 27:18 1 Қӯр. 9:7

+ 27:20 Мас. 15:11, Ҳаб. 2:5, Воиз 1:8, Воиз 4:8

+ 27:21 Мас. 17:3

+ 27:24 Мас. 23:5, 1 Тим. 6:17

+ 28:1 Иб. 26:17, 4 Подш. 7:7, Иб. 26:8, 1 Подш. 17:32

+ 28:2 3 Подш. 16:8-28, 4 Подш. 15:8-15
+ 28:3 Мат. 18:30
+ 28:6 Мас. 19:1
+ 28:8 Хур. 22:25, Мас. 13:22
+ 28:9 Заб. 65:18, Мас. 15:8
+ 28:10 Заб. 7:16, Мас. 26:27
+ 28:11 Мас. 26:12

+ 28:12 Мас. 11:10, Айюб 24:4, Мас. 28:28, Мас. 29:2

+ 28:13 Айюб 31:33, 1 Юҳ. 1:9
+ 28:15 Мас. 19:12
+ 28:17 Ҳас. 4:12, Ҳас. 9:6
+ 28:18 Мас. 10:9
+ 28:19 Мас. 12:11
+ 28:20 Мас. 19:2, Мас. 21:5, Мас. 23:4
+ 28:21 Мас. 18:5, Мас. 24:23, Ҳиз. 13:19
+ 28:22 Мас. 22:16
+ 28:23 Мас. 29:5, Мас. 27:5
+ 28:24 Хур. 20:12
+ 28:25 Мас. 13:10, Мас. 15:18
+ 28:27 Так. Шар. 15:7-8, Мас. 19:17
+ 28:28 Мас. 28:12
+ 29:1 Мас. 1:25, Мас. 6:15
+ 29:2 Мас. 11:10, Мас. 28:12, Мас. 28:28

+ 29:3 Мас. 10:1, Мас. 15:20, Луқ. 15:13, Луқ. 15:30

+ 29:5 Мас. 28:23
+ 29:6 Заб. 9:16
+ 29:7 Заб. 40:2
+ 29:8 Мас. 11:11
+ 29:10 Ҳас. 4:5, Ҳас. 4:8
+ 29:11 Айюб 5:2, Мас. 12:16
+ 29:13 Мас. 22:2
+ 29:14 Заб. 71:4, Мас. 16:12
+ 29:15 Мас. 10:1, Мас. 17:25
+ 29:16 Заб. 36:34, Заб. 90:8, Заб. 91:12
+ 29:17 Мас. 13:24

+ 29:18 1 Подш. 3:1, Заб. 73:9, Ом. 8:11, Хур. 32:25

+ 29:20 Мас. 26:12

+ 29:22 Мас. 15:18

+ 29:23 Мас. 11:2, Мас. 16:18, Мас. 18:12, Мас. 15:33, Мас. 18:12

+ 29:24 Иб. 5:1, Дов. 17:2
+ 29:25 Луқ. 12:4
+ 29:26 Мас. 19:6
+ 30:4 Юҳ. 3:13, Айюб 28:26, Иш. 40:12

+ 30:5 Заб. 11:7, Заб. 17:31, Заб. 3:3, Мас. 2:7

+ 30:6 Так. Шар. 4:2, Так. Шар. 12:32, Ваҳй 22:18

+ 30:8 Мат. 6:11, 1 Тим. 6:8

+ 30:9 Так. Шар. 8:12-14, Так. Шар. 31:20, Заб. 77:11, Заб. 105:21, Ҳуш. 13:6

+ 30:10 Воиз 7:21
+ 30:11 Хур. 21:17, Мас. 20:20
+ 30:12 Мас. 16:2
+ 30:13 Заб. 100:5
+ 30:14 Айюб 29:17, Заб. 13:4
+ 30:17 Ҳас. 9:22, Мас. 20:20
+ 30:18 Мас. 6:16
+ 30:22 Мас. 19:10
+ 30:25 Мас. 6:6-8
+ 30:27 Юил 2:7
+ 30:32 Айюб 21:5, Мик. 7:16

+ 31:3 Так. Шар. 17:17, 3 Подш. 11:1-4, Мас. 7:26

+ 31:4 Мас. 20:1, Воиз 10:17, Эфс. 5:18
+ 31:6 Заб. 103:15
+ 31:8 Айюб 29:12, Айюб 29:15

+ 31:9 Иб. 19:15, Так. Шар. 1:16, Так. Шар. 16:18-19

+ 31:10 Рут 3:11, Мас. 12:4, Мас. 3:15
+ 31:15 Мас. 20:13
+ 31:20 Так. Шар. 15:7-8, Мас. 22:9
+ 31:31 Мас. 11:16

Table of Contents

- Китоби Муқаддас

- Масалҳои

- БОБИ ЯКУМ
- БОБИ ДУЮМ
- БОБИ СЕЮМ
- БОБИ ЧОРУМ
- БОБИ ПАНҶУМ
- БОБИ ШАШУМ
- БОБИ ҲАФТУМ
- БОБИ ҲАШТУМ
- БОБИ НӮҲУМ
- БОБИ ДАҲУМ
- БОБИ ЁЗДАҲУМ
- БОБИ ДУВОЗДАҲУМ
- БОБИ СЕЗДАҲУМ
- БОБИ ЧОРДАҲУМ
- БОБИ ПОНЗДАҲУМ
- БОБИ ШОНЗДАҲУМ
- БОБИ ҲАФДАҲУМ
- БОБИ ҲАЖДАҲУМ
- БОБИ НУЗДАҲУМ
- БОБИ БИСТУМ
- БОБИ БИСТУ ЯКУМ
- БОБИ БИСТУ ДУЮМ
- БОБИ БИСТУ СЕЮМ
- БОБИ БИСТУ ЧОРУМ
- БОБИ БИСТУ ПАНҶУМ
- БОБИ БИСТУ ШАШУМ
- БОБИ БИСТУ ҲАФТУМ
- БОБИ БИСТУ ҲАШТУМ
- БОБИ БИСТУ НӮҲУМ
- БОБИ СИЮМ
- БОБИ СИЮ ЯКУМ