Ыйык Китеп: Бийлер
Author: Кыргызстандын Ыйык Китеп Коому (UBS)
Date: 2020-06-18T19:04:23.063191+00:00

Ыйык Китеп

Ыйык Китеп

1. Бийлер

Бийлер

Бийлер

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

14. 14

15. 15

16. 16

17. 17

18. 18

19. 19

20. 20

21. 21

китеби

Кириш соз

Автор тууралуу

Бул бийлер тууралуу китеп

Мазмуну

1. Ысрайылдагы согуш
2. Бийлердин заманы
3. Отниел
4. Абыт

1

Иуда уруусунун канаандыктар менен согушу

1^1Жашыянын көзү өткөндөн кийин ысрайыл эли Жараткан Эгеден:

– Канаандыктар менен согушканы бизден ким жол баштап барат? – деп сурашты+.

2Жараткан Эге аларга:

– Иуда уруусу баштап барсын, Мен Канаан жерин аларга бердим, – деп жооп берди.

3Иуда эли болсо бир тууган шымон элине кайрылып:

– Жүргүлө, биздин энчибизге тийген жерге чогуу барып, канаандыктар менен согушалы. Кийин силерге тийген жерди басып алууга биз да силер менен чогуу барабыз, – деп айтты. Ошентип, шымон уруусу алар менен бирге жөнөдү.

4Иуда уруусу согушка аттанып жөнөп кетти. Жараткан Эге канаандар менен периздерди алардын колуна салып берип, Безек шаарында иудалар жоонун он миң кишисин өлтүрүштү. 5Безекте алар падыша Адони-Безекке бет келишти. Аны менен салгылашып, канаандар менен периздерди талкалашты+. 6Адони-Безек качып жөнөдү. Бирок иудалар аны кууп жетип, колго түшүрүп, колу-бутунун баш бармактарын чаап салышты. 7Ошондо Адони-Безек:

– Колу-бутунун баш бармактарын мен чаап салдырган жетимиш падыша дасторконумдан түшкөн күкүмдөрдү терип жеп күн көрүшчү эле. Ошол падышаларга кылган жамандыгымды Кудай өзүмдүн башыма салды, – деп айтты. Иудалар аны Иерусалимге алып келишти. Ал ошол шаарда каза болду.

8Анан иуда уулдары Иерусалимге да кол салып, шаарды басып алды. Алар шаардын элин кылыч мизине алып, калаанын өзүн болсо өрттөп жиберишти+. 9Андан кийин иудалар тоолуу жерлерде, түштүктөгү төмөнкү Негев жеринде жана батыштагы тоо этектеринде жашаган канаандыктарга кол салуу үчүн жөнөдү. 10Анан Хеврон шаарында жашаган канаандыктарга чабуул жасап, Шешайды, Ахиманды, Талмайды өлтүрүштү. Хеврон шаары ошол убакта Кирият-Арба деп аталчу+.

11Андан ары иудалар ошол убакта Кирият-Сейпер деп аталган Дебир калаасынын элине жортуулга жөнөштү+.

Кирият-Сейперди басып алуу

12Ошол күндөрү Калеп:

– Кирият-Сейперди ким талкалап, басып алса, ага кызым Аксаны күйөөгө беремин, – деп убада берди+.

13Ал шаарды Калептин иниси Кеназдын уулу Атаниел басып алды. Калеп ага кызы Аксаны күйөөгө берди. 14Кыз атасынын үйүнөн кеткени жатканда, күйөөсүнөн: «атамдан энчиге жер сурасаңыз» деп өтүндү. Аңгыча Калеп эшегинен түшүп жаткан кызынан:

– Ии, кызым, эмне болду? – деп сурап калды. 15Кызы атасына:

– Сиздин батаңызды алайын деп токтоп калдым. Сиз мага түштүктөгү чөлдөн жер берген элеңиз. Эми ага булактарды да кошуп бериңизчи, – деди. Ошондо Калеп кызына жогорку булактарды да, төмөнкү булактарды да берди.

Иуда уруусунун канаандыктар менен согушу (уландысы)

16Мусанын кайнатасынан тараган кейни эли иуда эли менен чогуу Курма шаарынан жер которуп, Арат шаарынын түштүгүндөгү Иуда чөлүнө барып, ошол жердеги жергиликтүү элге кошуна болуп, отурукташып калды.

17Иуда эли боордош шымон эли менен чогуу жортуулга чыгып, Сепатта жашаган канаандыктарды талкалап, садага чаап салды. Ошондон улам бул шаарды эл Хорма деп атап калган.

18Иудалар Газа, Ашкелон, Экрон шаарларын да тегерек-четиндеги жерлери менен кошо басып алды. 19Жараткан Эге иуда элин колдоп, алар тоолуу жерлерди ээлеп алышты. Бирок өрөөндө жашаган элдерди басып ала алган жок, анткени алардын темир аскер арабалары бар эле+. 20Калепке болсо, Муса дайындап айтып кеткендей, Хеврон шаары берилди. Калеп ал калаадан Анактын үч уулунан тараган элди кубалап чыгарды+.

Энчисине толук ээ боло албаган уруулар

21Бирок бенжамин уруусу Иерусалимде жашаган жебустарды кубалап чыгара алган жок. Жебустар Иерусалимде ушул күнгө чейин бенжамин элине кошуна жашайт+.

22Жусуптун урпактары да Бейтел шаарына жортуулга жөнөштү. Жараткан Эге аларды колдоду. 23Алар оболу Бейтелди жакшылап изилдешти. Ал шаар мурда Луз деп аталчу+. 24Сакчылар шаардан чыгып келе жаткан бир кишини көрүп калышып, ага:

– Шаарга кирчү жашыруун жолду бизге көрсөтүп берсең, сага ырайым кылабыз, – деп айтышты+.

25Ал киши шаарга кире турган жолду көрсөтүп берди. Жусуптун урпактары шаар элин кылыч мизине алып кырып салды. Тиги кишини болсо бүт тууган-уруктары менен коё беришти. 26Ал киши хеттердин жерине көчүп барып, шаар куруп, аны Луз деп атады. Ал шаар ушул күнгө чейин ошондой аталат.

27Бирок менаше уруусу Бейт-Шаан, Таанах, Дор, Иблейем, Мегиддо шаарларында жана алардын карамагындагы айыл-кыштактарда жашаган элдердин жерлерин тартып алган жок. Канаандыктар ошол жерлерде жашап кала беребиз деп, бел байлашты+. 28Ысрайылдар күч алган убактарда канаандыктарды өзүнө букара кылып коюшту, бирок аларды кубалап чыга алышкан жок.

29Эпрайым эли да Гезер калаасында жашаган канаандыктарды кубалап чыга алган жок. Канаандыктар Гезерде алардын жанында жашап кала беришти+.

30Ошол сыяктуу забулун уруусу да Китрон менен Налол шаарларында жашаган канаан элин сүрүп чыгара алган жок. Ошондуктан алар забулун элине жанаша жашап, забулундарга букара болуп калышты.

31Ашыр уруусу да Ако, Сидон, Аклап, Аказип, Хелба, Апик, Рехоп шаарларынын тургундарын жеринен сүрүп чыгара алган жок+. 32Ошондуктан ашыр уруусу ушул жерлерде жашаган канаандыктарга кошуна жашап калды.

33Напталы уруусу да Бейт-Шемеш, Бейт-Анат калааларынын элдерин кубалап чыга албай, өзү ушул жерде жашаган канаандыктарга жанаша жашап калды. Бирок Бейт-Шемеш менен Бейт-Анаттын тургундарын өзүнө букара кылып алды+.

34Амор эли болсо дан уруусун тоого сүрүп салып, өрөөнгө түшүрбөй койду+. 35Аморлор Херес тоосунда, Аялон, Шаалбим шаарларында жашап кала беребиз деп бел буушту, бирок Жусуптун урпактары күч алган убактарда аларды багынтып, өздөрүнө букара кылып коюшту. 36Амор элинин чек арасы Чаян-Белден башталып, Села шаарына чейин жетип, андан ары жогорулап кетет+.

2

Бохимдеги жемелөө жана тобо кылуу

2^1Кудайдын периштеси Гилгалдан Бохимге келип, мындай деп жарыялады:

– Мен силерди Мисирден алып чыктым. Беремин деп ата-бабаларыңарга убада кылган жерге алып кирдим. Мен: «Силер менен түзгөн келишимимди эч качан бузбайм+. 2Силер болсо жергиликтүү элдер менен келишим түзбөгүлө, алардын курмандык жайларын талкалагыла» деп айткам. Бирок силер Менин амириме моюн сунган жоксуңар. Эмне үчүн мындай кылдыңар? 3Ошондуктан силерге айтарым бул: эми аларды араңардан кууп чыгарбаймын. Ал элдер силердин жонуңарды тилген камчы, алардын кудайлары силерге салынган тузак болот.

4Кудайдын периштеси ушул сөздөрдү Ысрайыл уулдарына айтканда, бүт эл жер жаңырта өкүрүк салып ыйлап жиберди. 5Ошондуктан ал жер Өкүрүк деп аталып калды. Ошол жерде эл Жараткан Эгеге курмандык чалды.

Эски замандын бүтүшү

6•Жашыя элди коё бергенде, ар ким өз уруусунуна энчиге тийген жерди ээлегени жөнөдү. 7Алар Жашыянын тушунда да, Жараткан Эгенин ысрайыл эли үчүн кылган бардык улуу иштерин көрүп, Жашыядан кийин дүйнө салган аксакалдардын көзү тирүүсүндө да Жараткан Эгеге кызмат кылышты. 8Жараткан Эгенин кулу Нундун уулу Жашыя жүз он жашка чыгып көз жумду. 9Анын сөөгүн Гааш тоосунун түндүк тарабында созулуп жаткан Эпрайым тоолорундагы өз энчисине тийген Тимнат-Хересте жерге беришти+. 10Ошол улуу муун да толугу менен дүйнөдөн өтүп, ата-бабалары жаткан жайга кетти. Алардын ордуна Жараткан Эгени тааныбаган, Анын ысрайыл эли үчүн кылган улуу иштерин да билбеген жаңы муун келди+.

Ысрайылдардын Кудайдан четтеши

11Ысрайыл эли Жараткан Эгени каратып туруп жаман иштерди кылып, Баал кудайларга кызмат кыла баштады+. 12Алар Ысрайыл элин Мисир жеринен алып чыккан ата-бабаларынын Кудайынан терс бурулуп, өздөрүнүн айланасында жашаган элдердин кудайларын ээрчип, аларга табынып кетишти. Бул нерсе Жараткан Эгенин каарын келтирди. 13Эл Жараткан Эгесин унутуп, Баал, Аштерот буркандарына кызмат кыла баштады+.

14Ошондо Жараткан Эгенин каары кайнап, Ысрайыл элин душмандарынын колуна салып берди. Аларды баскынчылар талап-тоноп кетип жатышты. Жараткан Эге аларды айланасындагы душмандарга багынтып бергендиктен, жоонун мизин кайтарууга элдин күчү жетпей калды+. 15Жараткан Эге алдын ала эскертип, ант берип айткандай, алар ким менен согушпасын, Жараткан Эге ысрайылдарга каршы чыгып, башына улам кырсык салып жатты. Ошондуктан эл оор абалда калды.

16Ошентсе да Жараткан Эге эл ичинен бийлерди чыгарып турду. Ошол бийлер элди баскынчылардан куткарып жатты. 17Бирок эл опаасыздык кылып, бийлерди да укпай, башка кудайларды ээрчип, аларга табынып кетип жатты. Байыркы бабаларындай болуп Жараткан Эгенин амирине баш ийгендин ордуна, аталары жүргөн жолдон тез эле чыгып кетти. 18Жараткан Эге аларга бийлерди берген мезгилдерде, Жараткан Өзү ошол бийди колдоп, анын убагында элди душмандарынан куткарып турду. Анткени душман аларды эзип, кысымга алганда, Жараткан Эге алардын онтогон үнүн угуп, кайра эле аяп жатты. 19Бирок бийдин көзү өтөрү менен, алар аталарынан да аша чаап жийиркеничтүү иштерди жасап, башка кудайларга бурулуп, аларга кызмат кылып, сыйынып жатышты. Кылган жаман иштеринен баш тартпай, тоңмоюн бойдон калып жатышты.

20Ошондуктан Жараткан Эгенин ысрайыл элине каары тутанып:

– Бул эл ата-бабалары менен түзгөн келишимимди бузуп, айткандарыма кулак салбай койду! – деди. 21– Ошон үчүн, Мен да эми, Жашыя каза болгондон кийин калып калган бөтөн элдердин бирөөнү да алардын арасынан кубалап чыгарбайм+. 22Эми ошол элдерди колдонуп, ысрайыл эли байыркы бабалары сыяктуу Жараткан Эгенин жолу менен жүрөр-жүрбөсүн сынаймын.

23Ошондуктан Жараткан Эге ал элдерди дароо кууп чыкпай калтырып, Жашыянын колуна салып берген жок.

3

Канаанда калган элдер

31-2Ысрайыл элинин канаандыктар менен болгон согуштарынын бирин да көрбөгөн жаңы муунду сынаш үчүн, алар согушканды үйрөнүшү үчүн, Жараткан Эге бул элдерди калтырып койду:+
3пелиштилердин беш төрөсү, канаандыктардын бүт калдыгы, сидондуктар, Баал-Эрмон тоосунан баштап, Хаматка кире бериш жерине чейинки Ливан тоолорунда жашаган хиби эли. 4Жараткан Эге ал элдерди ысрайылдарды сыноо үчүн, Муса аркылуу ата-бабаларына берген буйруктарын аткарат бекен деп текшериш үчүн калтырды. 5Ошентип, ысрайылдар канаан, хет, амор, периз, хиби, жебус элдеринин арасында жашап калышты. 6Анан ошол элдер менен кыз алып, кыз беришип, алардын кудайларына кызмат кыла башташты.

Ысрайылдын Кушан-Ришатайымдын кол алдында калышы

7Ысрайыл эли Жараткан Эгеге жакпаган иштерди кыла баштады. Өздөрүнүн Кудайы Жараткан Эгесин унутуп, Баал менен Аштерот кудайларына кызмат кылып жатышты+. 8Ошондо ысрайылдарга Кудайдын каары тутанып, аларды Арам-Нахарайым падышасы Кушан-Ришатайымдын колуна салып берди. Алар сегиз жыл Кушан-Ришатайымдын бийлиги астында болушту.

Атаниел бий

9Ошондо ысрайыл эли жардам сурап Жараткан Эгеге жалынды. Эгедер аларга азаттык берүү үчүн куткаруучуну берди. Ал – Калептин иниси Кеназдын уулу Атаниел эле+. 10Жараткан Эгенин Руху Атаниелге түшүп, Ысрайылга бий болду. Ал согушка аттанып чыкты. Эгедер Месопотамия падышасы Кушан-Ришатайымды анын колуна салып берип, Кушан-Ришатайымды жеңди+. 11Ошентип, Кеназдын уулу Атаниел каза болгонго чейин өлкөдө кырк жыл бою бейпилдик өкүм сүрдү.

Ысрайылдардын мааптын кол алдында калышы

12Ысрайылдар Эгедердин алдында жийиркеничтүү иштерин кайрадан кыла баштады. Алар жаман иштерди кылгандыгы үчүн, Жараткан Эге маап падышасы Эглонду Ысрайылга каршы келе алгыдай күчтүү кылды. 13Падыша Эглон аммондор менен амаликтерден кол курап, Ысрайыл менен согушууга жортуулга чыкты. Ал ысрайылдарга кол салып, Иерихон шаарын басып алды. 14Ошентип, ысрайылдар он сегиз жыл маап падышасы Эглондун букарасы болушту.

Эхут бий

15Ошондо ысрайыл эли жардам сурап Жараткан Эгеге жалынды. Жараткан Эге элди куткаруу үчүн бенжамин уруусунан Геранын уулу Эхутту чыгарды. Ал сологой жигит эле.

Бир күнү ысрайылдар маап падышасы Эглонго Эхут аркылуу салык берип жиберишти+. 16Эхут өзүнө узундугу бир чыканак кош миздүү канжар жасап, кийиминин ичинен, оң капталына байлап алды. 17Ал салыктарды Эглон падышанын алдына алып келди. Падыша болсо казысы бир кучак киши эле.

18Эхут Эглонго салыктарды бергенден кийин, чогуу келген кишилери менен кайра артка жол тартты. 19Бирок Гилгалдагы таш буркандардын алдына жеткенде жигиттерин узатып коюп, өзү падышанын алдына кайтып келди. Ал:

– Өкүмдарым, сизге айтчу жашыруун сөзүм бар эле, – деп айтты.

– Акырын! – деди да, падыша кызматчыларынын баарын сыртка чыгарып жиберди. 20Үстүнкү салкын бөлмөдө падыша жалгыз калды. Өз тактысында олтурган падышага Эхут жакындап келип:

– Өкүмдарым, сизге Кудайдын кабарын айтайын дедим эле, – деп айтканда, падыша тактысынан өйдө турду.

21Эхут оң капталында байланган шамшарды сол колу менен дароо сууруп чыгып, падышанын курсагына матырып алды. 22Курч канжар анын курсагын жарып кирип, сабына чейин матырылып, учу чычаңынан чыгып калды. Эхут шамшарын кайра сууруп алган жок, анткени курсактын майы жарылган жерди бүтөп калган эле. 23Эхут үстүңкү бөлмөнүн эшиктерин ичинен бекитип, далиске чыкты да, кетип калды. 24Ал кетип калгандан кийин, падышанын кызматчылары келип, үстүнкү бөлмөнүн эшигинин бек экенин көрүштү. «Падышабыз салкын бөлмөдө даарат ушатып жатса керек» деп ойлошту. 25Алар көпкө күтүштү, бирок бөлмөнүн эшигин эч ким ачпагандыктан, ачкычты алып келишти да, эшикти ачып киришип, өкүмдарынын сулап өлүп жатканын көрүштү.

26Ушул убакыттан пайдаланып, Эхут ал таш буркандар турган жерден өтүп, Сейрага качып кетти. 27Эпрайым тоолоруна келери менен сурнай тартып бүт ысрайыл элин согушка чакырды. Эхут ысрайыл уулдарын баштап тоодон түшүп келди+. 28Анан баарына кайрылып:

– Менин артымдан жүргүлө, – деп айтты. – Жараткан Эгебиз душманыбыз мааптарды колубузга салып берди.

Бүт элдик кошуун анын артынан ээрчип жөнөдү. Алар Иордан дарыясынын маап элине өтчү кечүүсүнө түшүп келип, кечүүнү ээлеп алып, бир да кишини аркы өйүзгө өткөрбөй коюшту+.

29Ошол күнү алар мааптын он миң алп, күчтүү жоокерин кырып салышты. Алар кайраттуу жигиттер эле, бирок бирөө да аман калган жок. 30Ошол күнү ысрайылдар мааптарды чөгөлөтүштү. Ошентип, өлкөдө сексен жыл бою бейпилдик өкүм сүрдү.

Шамгар бий

31Эхуттан кийин Анаттын уулу Шамгар ысрайыл элин куткарган бий болду. Бир жолу ал өгүз айдаган шиш таягы менен эле пелиштинин алты жүз кишисин өлтүргөн+.

4

Ысрайылдардын канаан падышасынын кол астында калышы

4^1Эхут көз жумгандан кийин ысрайыл эли Жараткан Эгеге жакпаган иштерин кайрадан кыла баштады+. 2Ошондуктан Жараткан Эге аларды Хатсордо бийлик кылган канаан падышасы Жабинге тизе бүктүрдү. Анын колбашчысы Сисра Харошет-Агойимде жашачу+. 3Сисранын тогуз жүз темир аскер арабасы бар эле. Ал ысрайылдарды жыйырма жыл аёосуз эзгенде, ысрайыл эли жардам сурап Жараткан Эгеге жалынды.

Дебора бий

4Ал кезде Лапидоттун зайыбы, пайгамбар аял Дебора Ысрайылда бий болуп турган. 5Ал Эпрайым тоолорундагы Рама менен Бейтел шаарларынын ортосундагы «Деборанын курмасы» деп аталган курма дарагынын саябанында олтуруп, калыстык издеп келген элди кабыл алчу.

6Бир күнү Дебора чабарман жөнөтүп, Напталы уруусунун жериндеги Кедеш шаарынан Абынаамдын уулу Баракты чакыртып алып:

– Ысрайыл элинин Кудайы – Эгебиз сага мындай деген буйрук берди: «Напталы менен забулун урууларынын уулдарынан он миң кишини чогултуп, Табор тоосуна алып чыккын+.

7Мен болсо падыша Жабиндин колбашчысы Сисраны майдан арабалары, түмөн аскерлери менен Кишон сайына алып келип, сенин колуңа салып беремин» – деди+. 8Барак Деборага:

– Эгерде сен мени менен барсаң, мен да барам, эгерде мени менен барбасаң, мен да барбаймын, – деди.

9– Макул, сени менен барайын, бирок бул согушта атакка ээ болбой каларыңды билип кой. Анткени Жараткан Эгебиз Сисраны аял кишиге багынтып берет, – деди да, Дебора камданып, Барак менен чогуу Кедешке жөнөдү. 10Барак забулун менен напталы урууларын Кедешке чогултту. Он миң киши чогулуп, Баракты ээрчип жөнөдү. Дебора да алар менен кетти.

11Кейни элинен Хебер ысымдуу бир киши урук-туугандарынан бөлүнүп, Кедештен алыс эмес Сананимдеги зор эмен дарагынын жанына көчүп барган эле. Ал киши Мусанын кайнагасы Хобаптын урпактарынан болгон+.

12Абынаамдын уулу Барак кол курап, Табор тоосуна чыгыптыр деген кабар Сисрага жетти. 13Сисра бардык атчан аскерлерин, тогуз жүз темир майдан арабасын, бүт жоокерлерин чогултуп, Харошет-Агойимден Кишон дарыясын көздөй жөнөдү. 14Ошондо Дебора Баракка:

– Кана эми, аттангын! Бүгүн Жараткан Эгебиз Сисраны сенин колуңа салып берет. Кудай Өзү сени жоого каршы баштап барат, – деп айтты. Ошондо Барак он миң аскерине баш болуп, Табор тоосунан түшүп келди. 15Барак чабуул койгондо Эгедер Сисраны, анын бардык аскер арабалары менен бүт кошуунун дүрбөлөңгө салды. Сисра болсо майдан арабасынан түшө калып, жөө качып жөнөдү+. 16Барак жоонун майдан арабалары менен жоокерлеринин артынан Харошет-Агойимге чейин сая кубалап барды. Сисранын бүт кошууну кылычтан кырылып, бирөө да аман калган жок.

17Сисра кейни элинен чыккан Хебердин аялы Жаелдин чатырына качып барды, анткени Хатсор падышасы Жабин менен Хебердин уругу өз-ара ынтымакта болчу. 18Жаел Сисраны алдынан тосуп чыгып:

– Кадамыңыз кут болсун, төрөм, үйгө кириңиз. Эч кооптонбоңуз, – деди. Сисра чатырга киргенде, анын үстүнө кийиз жаап жашырып койду. 19Сисра аялга:

– Суу берчи, таңдайым катып кетти, – деди. Аял сүт куюлган чаначтын оозун чечип, ага сүт ичирди да, үстүн кайрадан чүмкөп койду. 20Колбашчы кайрадан аялга:

– Чатырдын оозунда тур. Эгерде бирөө-жарым келип: «Чатырда ким бар?» деп сураса, «Эч ким жок» деп жооп бергин, – деп дайындады. 21Сисра жаны жер тартып чарчагандыктан, талыкшып уктап кетти. Ошол убакта Хебердин аялы Жаел чатырдын казыгын, барсканды колуна алды. Шырп алдырбай басып келди да, казыкты анын чыкыйына туштай уруп, жерге кадап салды. Сисра ошол жерде мүрт кетти. 22Ушул арада Сисраны кубалап жүргөн Барак келип калды. Жаел аны утурлай чыгып, ага:

– Ичкери кириңиз. Мен сизге издеп жүргөн кишиңизди көрсөтөйүн, – деди. – Барак чатырга кирсе, чыкыйына казык кадалган Сисра өлүп жатыптыр. 23Жараткан Эге ошол күнү ысрайылдарга канаан падышасы Жабинди багынтып берди. 24Ысрайыл эли улам күч алып, акыры канаан падышасы Жабиндин кошуунун толук жок кылды.

5

Дебора менен Барактын ыры

5^1Ошол күнү Дебора менен Абынаамдын уулу Барак мындай деп ырдашты:

2– Башчылар журтту ээрчитип,
Элдик кошуун жөнөдү,
Даңктагыла Эгени!
3Падышалар уккула,
Төрөлөр кулак салгыла!
Эгедерим мактаймын,
Ысрайылдын Кудайын!
Аспап чертип ырдаймын,

4Оо, Жараткан Эгедер!
Сен Сеирден чыкканда –
Эдомдон бери басканда,
Кара жер таман астыңда,
Дүңгүрөдү солкулдап.
Жаан тамчылап асмандан,
Жамгыр куйду булуттан+.
5Эгедерим алдында,
Титиреп Синай тоолору,
Зилзала болду өткөндө
Ысрайылдын Кудайы.

6Анаттын уулу эр Шамгар,
Анан да Жаел тушунда,
Кооптуу болуп түз жолдор,
Айланып өтүп калышкан+.

7Мен – Дебора,
Журт энеси аталып,
Эл башына келгенче,
Жетимсиреп ээн калган,
Айыл-кыштак ташталып.

8Ысрайыл жаңы кудайларды,
Өзүнө тандап алганда,
Согуш оту тутанды,
Шаар дарбазасы алдында.

Кырк миң жоокер болсо да
Канчалык анын пайдасы,
Колунда эгер болбосо
Кылычы менен найзасы+.

9Эл сүрөгөн төрөлөр,
Силер менен жүрөмүн
Элден чыккан баатырлар
Силер деп согот жүрөгүм
Даңктагыла баарыңар
Дайым болгон Эгени!
10Ак эшек минген мыктылар,
Кымбат килемдин үстүндө
Төрдө олтурган мырзалар
Жөө-жалаң жолдо бараткандар,
Ыраазы болуп Кудайга
Ырдап обон созгула!

11Кудуктан малын сугарган
Койчулар ырын уккула
Мактап жатат Эгесин,
Элеттик элдин жеңишин.

Ошондо Жараткан Эгенин эли шаар дарбазасын көздөй жөнөдү.

12– Тургун өйдө, Дебора!

Тургун эми батыраак.

Тургун сен да эр Барак

Ырдагыла катуураак!

Абынаам уулу чамдагын

Туткундарды айдагын

Туруп калса азыраак!

13Азыраак эл ошондо,
Аламан жоону талкалады.
Эгедерим күчтүүлөрдү,
Кол алдыма багынтты!
14Амалик жерин ээлеп алган,
Эпрайым эли төмөн түштү,
Бир тууганын артынан,
Бенжамин да ээрчип келди.
Насилинен Махирдин
Чогулуп келди колбашчылар
Забулундан – элбашчылар
15Исахардын төрөлөрү,
Дебораны ээрчишти.
Исахар эли Барак менен,
Өрөөнгө төмөн түшүштү.
Муну көрүп рубейиндер,
Жүрөксүп карап турушту.

16Кой-эчкиңдин маараганын,
Койчулардын ышкырганын,
Тыңшап коюп олтура берип,
Рубейин неге нымтырадың?
17Гилат Иордан артында,
Жата берди бейкапар.
Кемелерине таянып,
Келбей койду дандыктар.
Ашыр кеме жайында,
Жашайт деңиз боорунда,
Козголбостон ал дагы,
Кала берди ордунда+.

18Канжыгага башын байлаган,
Жанын коргоп качпаган,
Забулун эли азамат!
Өлүмдөн коркпой майданда,
Ажалга тике караган,
Напталыга атак-даңк!+

19Өрөөндүн аты Мегиддо,
Канаандын падышалары,
Өргүүгө туруп алышты.
Суу жээктеп катар тизилип,
Таанахта согуш ачышты.
Талкаланып жеңилип,
Сокур тыйын алалбай,
Олжосуз куру качышты+.
20Ал тургай жылдыз жайнаган,
Асманда туруп арбашты,
Суурулуп чыгып огунан,
Сисра менен кармашты.
21Эзелки Кишон дарыя,
Ээлигип агат дайыма
Агымы катуу аркырап,
Агызып кетти аларды.
Эми жаным кайраттан,
Алдыга ташта кадамды+.

22Дүбүртүнөн аттардын,
Даңкан учуп жаңырат
Туяктардан така ыргып,
Жер чыдабай жаңырат.

23Минтип айтат периште,
Мейроз шаарын каргагын
Элине наалат айткыла,
Экинчи басып барбагын.
Анткени алар Кудайдан
Алдуулар менен кармашта,
Аяп койду жардамын.

24Кейнилик Хебер жубайы,
Жаелди Кудай жалгасын.
Алачыкта жашаган
Аялдардын ичинен
Аябай берсин батасын
Алкасын Кудай, алкасын!+
25Суу сураса колбашчы,
Суусаганга сүт бердиң.
Сунуп төрө чөйчөккө
Саамалдан кере жут дедиң+.
26Чатыр казык сол колдо,
Урчу барскан оң колдо,
Туштап туруп башына,
Таамай урдуң Сисраны.
Тешип чыгып чыкыйын,
Казык жерге кадалды+.
27Бут алдында аялдын
Сисра төрө суналды.
Бут астына катындын
Мүрт кетип мырза сулады
Жаткан жерден турбастан,
О дүйнөгө узады.

28Сисранын энеси
Терезеден телмирип,
Теше тиктеп жол карайт.
– Карааны жок уулумдун,
Каңырыкты түтөтүп.
Кечиктиң го берекем,
Кайгы муңду күчөтүп.
Албууттанып жүгүргөн,
Ай-асманга түйүлгөн,
Аргымак аттар канакей?
Жер жаңырткан дүңгүрөп,
Айланкөчөк дөңгөлөк,
Арабалар канакей?
29Акыл-эстүү аялдар
Жооткотуп ага кеп айтат
Эне да өзүн сооротуп,
Өзүнө-өзү деп айтат:
30– Чоң олжого ээ болуп,
Бөлүшүп бүтпөй жаткандыр
Ар бир жоокер бир-эки
Кызды ээлеп алгандыр.
Олжого түшкөн кийимден,
Оймосу менен тигилген,
Саймасы кооз чапанды,
Сисрага чактап жапкандыр.

31Оо, Эгем! Сенин душманың

Так ушинтип кан жутсун.

Кудайды сүйгөн адамдар

Таңкы күндөй жаркысын!

Ошондон кийин өлкөдө кырк жыл бою бейпилдик өкүм сүрдү.

6

Ысрайылдардын мидиандардын кол астында калышы

6^1Ысрайылдар Жараткан Эгенин алдында кайрадан жийиркеничтүү иштерди кыла башташты. Ошондо Жараткан Эге аларды жети жылга мидиандардын колуна салып берди+. 2Мидиандар ысрайыл элин ырайымсыздык менен эзгендиктен, ысрайылдар мидиандардан качып, тоолордо башпаана жерлерди, үңкүрлөрдү жасап, анан да таш коргондорду куруп алышты. 3Ысрайылдар эгин айдаган сайын мидиандар, амаликтер жана чыгыш элдери бастырып келчү болушту. 4Алар конуш куруп алышып, Газа шаарына чейинки жерлердеги бардык түшүмдөрдү жок кыла башташты. Ысрайылдарга жан сакташ үчүн керектүү болгон кой да, өгүз да, эшек да калтырбай калышты. 5Алар малын айдап келишип, ал жерге чатырларын тигип, конуш куруп алмай болушту. Баскынчылардын өздөрү да, төөлөрү да эсепсиз көп эле, алар чегирткедей каптап келип бүт жерди тыптыйпыл кылчу болушту. 6Ысрайылдар мидиандардан катуу запкы көргөндүктөн, жардам сурап Жараткан Эгеге зар какшап жалына башташты.

7Мидиандардын көрсөткөн кордугунан улам ысрайыл элинин жалынган үнү Эгедерге жеткенде, 8Жараткан Эге ысрайыл элине пайгамбар жиберип, ал мындай деди:

– Ысрайылдын Кудай-Эгеси мындай дейт: «Мен силерди Мисирден алып чыккам, кулчулуктан бошотком. 9Мисирликтердин колунан куткарып, силерди кысымга алган элдердин баарынан азат кылдым. Аларды силердин көзүңөрчө кубалап чыгып, жерлерин силерге тартып бердим+. 10Силерге: “Мен силердин Кудай Эгеңермин, өзүңөр жеринде жашап жаткан аморлордун кудайларынан коркуп, аларга табынбагыла” деп эскерткем. Бирок айткандарыма кулак салбай койдуңар».

Гидон бий

11Ошол күндөрү Жараткан Эгенин периштеси Опра шаарында жашоочу Абиезер уругунан болгон Жааштын менчик жериндеги эмендин түбүнө келип олтурду. Так ошол убакта Жааштын уулу Гидон мидиандар көрбөсүн деп жүзүм сыкчу чуңкурга түшүп алып, буудай жанчып жаткан+. 12Жараткан Эгенин периштеси ага кайрылып:

– Жараткан сага жар болсун, баатыр! – деди.

13– Ээ, мырзам! Жараткан бизди колдоп жаткан болсо, анда эмне үчүн ушул балээлердин баары башыбызга түштү? Ата-бабаларыбыз: «Жараткан Эге бизди Мисирден алып чыккан» деп айтып келишкен. Эгебиздин ошол кереметтери кана эми? Ал азыр бизди таштап, мидиандардын колуна салып берди го! – деди Гидон.

14Жараткан Эге Гидонго карап:

– Ушул кайратың менен жөнө да, элиңди мидиандардын колунан куткар! Сени Өзүм жиберип жатамын, – деп айтты. 15Бирок Гидон:

– Оо, мырзам! Мен Ысрайылды кантип куткарам? – деп жооп берди. – Менин уругум менаше уруусунун эң алсызы болсо, өзүм да үйдүн эң кичүүсүмүн!+

16Эгедер ага:

– Сени Өзүм колдоймун, сен мидиандардын баарын бир кишини жеңгендей жеңесиң, – деди+.

17– Эгерде Сен мага ырайым кылып жаткан болсоң, Сен мени менен сүйлөшүп жаткандыгың чын болсо, ошону ырастаган жышаан көрсөт. 18Мен азыр барып, сага арнап тартуумду алып келгенче, ушул жерден кетпей турсаң экен, – деп өтүндү Гидон.

– Макул, сен барып келгенче, ушул жерде боломун, – деди Ал+.

19Гидон барып, улак союп, этин казанга асып коюп, бир чара ундан каламаларды бышыра салды. Бышкан этти себетке салды да, сорпосун карапага куюп, эмендин түбүндөгү периштеге алып келип, алдына койду. 20Кудайдын периштеси ага:

– Эт менен каламаларды бул таштын үстүнө кой, сорпону болсо алардын үстүнө куй, – деп буйруду. Гидон айтылгандай кылды+.

21Эгенин периштеси колундагы таягынын учун эт менен каламаларга тийгизери менен таштан дүрт этип өрт чыгып, эт менен каламаларды жалын жалмап кетти. Эгенин периштеси ошол замат көздөн кайым болуп кетти+.

22Ошондо Гидон тиги киши Эгедердин периштеси экенин түшүнүп:

– Коку-уй, шорум куруду! Мен Эгедердин периштесинин жүзүн көрдүм! – деп коркуп кетти+.

23– Үрөйүң учпасын! Коркпо, сен өлбөйсүң! – деди Жараткан Эге. 24Ошол жерде Гидон Эгедерге арнап курмандык жай тургузуп, аны Эгедер-Шалом деп атады. Ал курмандык жай Абиезер насилине тийиштүү Опра деген жерде ушул күнгө чейин турат.

25Ошол түнү Эгедер Гидонго мындай деди:

– Атаңдын бадасындагы бордолгон жети жашар букасын жетелеп кел. Анан атаңдын Баал курмандык жайын талкалап сал. Анын жанындагы Аштероттун мамысын да чаап, кулатып ташта.

26Анан бул дөбөнүн үстүнө өз Кудайың Эгедерге арнап эреже боюнча курмандык жай кур. Бордолгон буканы өрттөө курмандыгына чал. Аштероттун мамысын болсо отун кылып колдон.

27Гидон он кызматчысын ээрчитип келип, Эгедер айткандын баарын кылды. Бирок аталаш туугандарынан жана шаар тургундарынан корккондуктан, бул ишти күндүзү эмес, түн ичинде жасады.

28Таң эрте шаар тургундары Баалдын курмандык жайынын талкаланып калганын көрүштү. Жанындагы Аштероттун мамысы да кулап калыптыр. Анан дагы, кимдир бирөө жаңы курмандык жай куруп, бордолгон буканы өрттөө курмандыгына чалган экен. 29Эл бири-биринен «муну ким кылды?» деп сураштыра баштады. Сураштырып олтуруп, бул ишти Жааштын Гидон деген уулу кылганын билди. 30Ошондо шаар тургундары:

– Уулуңду бери алып чык! – деп Жаашка кыйкырышты. – Уулуң Баалдын курмандык жайын талкалап, анын жанында турган Аштероттун мамысын да чаап, кулатып салыптыр. Бул кылганы үчүн ал өлүшү керек!

31– Баалга болуша турган силерсиңерби?! – деди Жааш ызырынып келген элге. – Баалды коргогону келдиңерби?! Ким аны жактаса, кийинки таңга чыкпай калат! Эгерде ал кудай болсо, анда курмандык жайын талкалаган адамдан өзү өч алсын! 32Баалдын курмандык жайын талкалап салгандыгы үчүн, эл ошол күндөн баштап Гидонду Жеруп-Баал деп атай баштады. Бул: «Баал өзү өч алсын» дегени эле.

33Ушул арада мидиандар, амаликтер жана чыгыш уруулары чогуу Иордан дарыясынан өтүп келишип, Изрээл өрөөнүнө ордо курушту+. 34Ошондо Эгедердин Руху Гидонго түштү. Ал сурнай тартканда, Абиезер насили чогулуп келип, аны ээрчиди+. 35Ал бүт менаше уруусуна чабармандарын жиберип, аларды да жанына чогултту. Ашыр, забулун, напталы урууларына да чабармандарын чаптырды эле, алар да келип ага кошулушту. 36Ошондо Гидон Кудайга:

– Кудайым, Ысрайылды менин колум менен куткарамын деген убадаң чын болсо, 37мынакей, мен кыркылган жүндү кырманга жайып жатамын. Эгерде таң азанда шүүдүрүм жүндүн үстүнө гана түшүп, жер купкургак болсо, Өзүң айткандай менин колум менен Ысрайылды куткарамын деген убадаңа чындап ишенемин. 38Так ошондой болду. Таң эрте туруп, Гидон жүндү сыкты эле, бир кесе толо суу чыкты. 39Ошондо Гидон кайрадан:

– Кудайым, мага каарың келбесе экен. Суранамын, жүн менен дагы бир ирет Сени сынаганга руксат эт. Бул жолкусунда жүндүн үстү кургак калып, жердин үстүн болсо шүүдүрүм каптап калсын, – деди. 40Ошол түнү Кудай так ушундай кылды. Жүндүн үстү кургак калып, жер бетин шүүдүрүм каптап калыптыр.

7

Гидондун мидиандарды жеңиши

7^1Ошентип, Жеруп-Баал деген атка конгон Гидон таң эрте камданып, жоокерлери менен Харот булагынын жанына жайгашты. Мидиандар болсо алардан түндүк тараптагы Море адырларынын жанындагы өрөөнгө аскер ордосун курушту. 2Эгедер Гидонго:

– Сенин адамдарың ашыкча көп экен. «Жоону өзүм эле жеңип алдым» деп Ысрайыл Мени каратып туруп мактанбашы үчүн, мидиандарды алардын колуна салып бербеймин, – деп айтты. 3– Ошондуктан, «ким коркуп, жүүнү бошоп жатса, Гилат тоосунан өз үйүнө кайтып кете берсин» деп элге угуза айт.

Ошондо жыйырма эки миң киши келген тарабына кайтып кетип, он миң киши калды. 4Бирок Эгедер Гидонго:

– Жоокерлериң дагы эле көптүк кылат, – деди. – Аларды сууга алып түш. Мен аларды иргеймин. Кимисин «сени менен барсын» десем, ал сени менен барсын. Кимисин «сени менен барбасын» десем, ошол сени менен барбасын. 5Гидон элди сууга алып түштү. Жараткан Эге Гидонго:

– Сууну кочуштап ичкендерди өзүнчө, тизелеп олтуруп алып ичкендерди өзүнчө бөл, – деди. 6Ошондо сууну кочуштап ичкендердин саны үч жүз киши болду. Калгандары болсо чөк түшүп алып ичишти. 7Жараткан Эге Гидонго:

– Кочуштап суу ичкен ушул үч жүз жигитиңдин күчү менен силерди куткарып, мидиандарды колуңарга салып беремин. Калган элди болсо коё бер, үйлөрүнө кайтып кете беришсин, – деди. 8Гидон өзү менен үч жүз жигитти калтырып, калгандарынын азыгы менен сурнайларын алып калып, өз үйлөрүнө кетирип жиберди.

Мидиандардын ордосу болсо төмөнкү өрөөндө жайгашкан эле. 9Ошол түнү Эгедер Гидонго мындай деди:

– Жөнө! Мидиандардын ордосуна кол сал! Мен аларды сенин колуңа салып бердим! 10Эгерде чабуул койгондон коркуп жатсаң, анда алгач нөкөрүң Пурахты ээрчитип ордого түшүп бар. 11Мидиандардын сөзүн тыңша, ошондо ордого кол салуу үчүн сага кайрат кирет.

Ошентип, Гидон нөкөрү Пурахты ээрчитип алып, мидиан аскер ордосунун четиндеги күзөт тобуна жакындап барды. 12Мидиандар, амаликтер жана башка чыгыш элдери өрөөндө чегирткедей кыжылдап жатышыптыр. Алардын төөлөрү да деңиз жээгиндеги кумдай сан жеткис экен+. 13Гидон жакындап келсе, бир адам жанындагысына көргөн түшүн айтып берип жатыптыр:

– Уксаң, мен бир түш көрдүм! Түшүмдө арпадан жасалган тегерек бир нан мидиан ордосуна тоголонуп келип, чатырга катуу урунду эле, ал чатыр ооп барып, кулап калды. 14Тиги болсо:

– Бул түшүң ысрайылдык Жааштын уулу Гидондун кылычы жөнүндө турбайбы! – деди. – Кудай мидиандарды ордосу менен кошуп анын колуна салып берген экен! 15Гидон түш тууралуу сөздү, анын жорулушун угар замат Кудайга таазим кылып, дароо Ысрайыл аскер ордосуна кайтып келди да:

– Тургула! Эгебиз мидиан ордосун колубузга салып берди! – деп айтты. 16Гидон үч жүз жигитин үч топко бөлүп, ар биринин колуна бирден сурнай менен ичине шамана салынган бирден кумура берди+. 17Анан аларга: – Менден көзүңөрдү албагыла! Мен ордого жакындап келгенде, эмне кылсам, силер да так ошону кылгыла! – деп айтты. 18– Ордону курчап алгыла. Мен жанымдагы жигиттер менен сурнай тартканымда, силер да сурнай тартып: «Эгедер үчүн! Гидон үчүн!» деп ураан чакырып кыйкыргыла+. 19Түн жарымындагы тозотчулар алмашкан убакта Гидон жүз жигити менен ордого жакындап келди да, сурнайларын тартып, кумураларын талкалай башташты. 20Ошентип, үч топ тең сурнайларын тартып, кумураларын талкалашты. Алар сол колуна шаманаларын кармап, оң колуна тарткан сурнайларын алып: «Эгедер үчүн! Гидон үчүн!» деп ураан чакырышты. 21Ошондо ар бир жоокер өз ордунан жылбай аскер ордосун тегеректеп турду. Ордодогулардын болсо баары дүрбөлөң түшүп, кыйкырып, туш-тушка качып жөнөштү. 22Үч жүз сурнай тартылганда, Жараткан Эге душманды бири-бирине каршы кылыч шилтетип койду. Келген жоо Серейрага бараткан жолдогу Бейт-Ашитке чейин качып жөнөдү. Алар Табатанын жанындагы Абел-Мекеланын чек арасына чейин качышты+. 23Ошол арада напталы, ашыр жана менаше урууларынан ысрайылдар чакыртылып, алар да мидиандарды кубалап жөнөштү. 24Анан Гидон Эпрайымдын бүткүл тоолуу аймагына жасоолдорун жиберип: «Төмөнгө түшүп келип, мидиандарга чабуул койгула. Бейт-Барыга чейин Иордан дарыясын толук ээлеп, кечүүлөрдү көзөмөлгө алгыла!» деп айттырды. Ошондо бүт эпрайымдар чогулуп келип, Иордан дарыясынын Бейт-Барыга чейинки бүт кечүүлөрүн ээлеп алышты+. 25Алар мидиандардын Бөрү жана Карга деген эки кол башчысын колго түшүрүштү. Бөрүнү кийин Бөрү-Таш деп аталып калган таштын жанында, Карганы болсо кийин Кара-Карга деп аталып калган жүзүм сыккычынын жанында өлтүрүштү. Алардын баштарын болсо Иордандын берки өйүзүндөгү Гидонго алып келишти.

8

Гидондун мидиан падышаларын колго түшүрүшү

8^1Эпрайымдар Гидонго:

– Сен неге мындай кылдың? Мидиандар менен согушканы аттанып баратканыңда эмне үчүн бизди чакырган жоксуң?! – деп катуу жемелешти+. 2Гидон болсо аларга:

– Менин кылганым силердин кылганыңарга кантип тең келсин? Эпрайым уруусу терип алган жүзүм машагы Абиезердин алакандай насили жыйнаган түшүмүнөн алда канча артык эмеспи! – деп жооп берди. 3– Мидиандын эки аскербашчысы Бөрү менен Карганы Кудай силердин колуңарга салып берди. Силердин кылганыңардын алдында менин кылганым сокур тыйынчалык болбойт.

Ал ушинтип айтканда эпрайымдардын ачуусу басылды.

4Гидон үч жүз жигити менен Иордандын аркы жээгине өттү. Алар чарчап-чаалыгышса да, душманды кубалаганын уланта беришти. 5Гидон Сукотко жеткенде, калаа элине кайрылып:

– Оо, калайык! Менин жигиттериме нан берип койгулачы, – деп өтүндү. – Алар абдан алдан тайышты. Биз мидиан падышалары Зебак менен Салмундун артынан кубалап жүрөбүз+. 6Бирок Сукоттун журт башчылары:

– Биз сенин аскерлериңе нан бергидей, сен Зебак менен Салмунду туткундап алдың беле?! – дешти+.

7– Мейли, – деп жооп берди Гидон, – Жараткан Эге Зебак менен Салмунду менин колума салып бергенде, ушул кылганыңар үчүн какыр талаадагы төө тикен, чычырканак менен жонуңар тилингенче сабаймын!

8Ал жерден Гидон Пенуэлге карай жол тартып барып, шаардын жашоочуларына да ошол эле өтүнүч менен кайрылды. Бирок Сукот эли кандай жооп берсе, Пенуэлдин эли да ошентип жооп берди+. 9Ошондо Гидон Пенуэл калаасынын жашоочуларына:

– Жеңиш менен кайтып келгенимде, мына бул мунаранын таш талканын чыгарамын! – деди.

10Ошол убакта Зебак менен Салмун Каркордо эле. Чыгыш элдеринин кошуунунан кылычын жалаңдаткан жүз жыйырма миң жоокер согушта курман болуп, он беш миңдейи аман калган болчу. 11Гидон болсо Нобак менен Жокпеянын күн чыгыш тарабындагы көчмөндөр жолу менен барып, бейкапар жаткан душман ордосуна кол салды. 12Ошондо Зебак менен Салмун качып жөнөштү. Гидон мидиан падышаларын кубалап жетип, аларды колго түшүрүп, мидиан кошуунун дүрбөлөңгө салды.

13Жааш уулу Гидон согуштан кийин Херес белин ашып келди. 14Жолдон сукоттук жаш баланы кармап алып, суракка алды. Бала ага Сукоттун төрөлөрү менен аксакалдарынан жетимиш жети кишинин ысымын атап берди. 15Гидон Сукоттун элине келип:

– Эсиңердеби?! «Сенин алдан тайган адамдарыңа нан бергидей, сен Зебак менен Салмунду туткундап алдың беле?» дегенсиңер. Мынакей, ошол Зебак менен Салмун! – деди. 16Анан Сукоттун төрөлөрүн карматып келип, төө тикен, чычырканак менен сабатты. 17Анан Пенуэл мунарасын да кулатып, шаар тургундарына кыргын салды+. 18Ошондон кийин Гидон Зебак менен Салмундан:

– Силер Табордо өлтүргөн адамдардын келбеттери кандай эле? – деп сурады.

– Алар сен сыяктуу, баары падыша уулдарына окшош эле, – деп жооп беришти.

19– Алар менин энелеш бир туугандарым болчу. Жараткан Эге үстүмдө турат, эгерде аларды аман калтырганыңарда, мен да силердин өмүрүңөрдү сактап калмакмын, – деди. 20Анан тун уулу Жетерге кайрылып:

– Бери кел. Мына буларды өлтүрүп салгын, – деп өктөм айтты. Бирок ал жүрөк эти толо элек жигит болгондуктан, кылычын сууруп, аларды өлтүрүп салууга кайраты жетпей койду. 21Муну көргөн Зебак менен Салмун:

– Өзүң келип бизди өлтүр. Адамдын кайраты өзүнө жараша болот, – дешти. Гидон Зебак менен Салмунду өлтүрүп, төөлөрүнүн мойнундагы асем буюмдарды чечип алды.

22Ушул окуялардан кийин ысрайыл эли Гидондун алдына келип:

– Сен бизди мидиандардын чеңгелинен куткарып алдың. Ошондуктан сен өзүң, сенин урпактарың бизге бийлик кылгыла, – деп айтышты+. 23Бирок Гидон:

– Оо, элим! Силерге мен да, менин уулум да бийлик кылбайт. Силерге Жараткан Эге Өзү бийлик кылсын! – деп жооп берди. 24– Бирок силерден бир гана суранычым бар, алган олжоңордон бирден алтын сөйкө берсеңер ошого ыраазымын.

Анткени мидиандар да Ысмайыл урпактарынан болгондуктан алтын сырга тагынып жүрүшчү+. 25Алар:

– Албетте беребиз, – деп айтышты да, бир чапанды жерге жая салып, олжолоп алган сөйкөлөрдөн ар бири бирден таштады. 26Чогулган сыргалардын салмагы бир миң жети жүз шекел алтын болду. Жарым ай асем буюмдар, жасалгалар, падышалардын кырмызы чапандары, төөлөрдүн мойнунан чечип алынган алтын чынжырлар бул эсепке кирген жок.

27Гидон ошол алтындан айкел жасатып, өзү жашаган Опра калаасына алпарып, коюп койду. Кийин бүт ысрайыл эли келип, айкелге табынып, Эгедерге опаасыздык кыла турган болду. Ал Гидонго да, анын урпактарына да салынган тузак болду.

Жеруп-Баалдын – Гидондун акыркы күндөрү

28Ошентип, мидиандар талкаланып, мындан ары алар ысрайылдарга каршы баш көтөргүс болушту. Гидондун бийлик күндөрүндө өлкөдө кырк жыл бейпилдик өкүм сүрдү.

29Анан Жааш уулу Жеруп-Баал үйүнө кайтып кетти.

30Ал жетимиш уулдуу болду, анткени анын аялдары көп эле. 31Шекемде жашаган токолу да ага уул төрөп берди. Гидон анын атын Абумалик койду+.

32Жааштын уулу Гидон карылыгы жетип, дүйнө салды. Анын сөөгү Абиезер урпактарына таандык жердеги Опра шаарындагы саганага[*] коюлду.

33Бирок Гидондун көзү өтөрү менен, ысрайылдар жалган кудай Баал менен кайрадан "сойкулук кылып", Баал-Беритти кудай кылып алышты. 34Ысрайыл эли аларды айланасындагы душмандарынан куткарган өзүнүн Кудайы – Эгедерди унутуп коюшту. 35Жеруп-Баал деген атка конгон Гидондун ысрайыл элине кылган жакшылыктарына карабай, алар анын урпактарына бир да жакшылык кылышкан жок.

9

Абумалик

9^1Бир күнү Жеруп-Баалдын уулу Абумалик Шекемдеги таякелерине барып, алардын бүт элине мындай деди:

2– Шекемдин элине барып: «Жеруп-Баалдын жетимиш уулу силерге бий болгончо, анын бир эле уулу бий болгону артык эмеспи? Менин силер менен сөөгүм бир, кандашыңар экендигимди унутпагыла» деп айткыла. 3Таякелери Абумаликтин ниетин колдоп, анын сөздөрүн Шекем элине жеткиришти. Шекем жашоочулары «Эмнеси болсо да, Абумалик боор этибиз эмеспи» деп, ага көңүлдөрү ийди. 4Ошентип, алар Баал-Берит бутканасынан жетимиш шекел күмүш алып, Абумаликке беришти. Ал ошол күмүшкө кара мүртөз, оңбогон кишилерди жалдап алып, аларды ээрчитип жүрдү+. 5Абумалик атасы Жеруп-Баалдын жетимиш уулун өлтүрүү үчүн ата-журту Опрага кайтып келди. Өз бир туугандарын карматып келип, баарын бир таштын үстүндө өлтүрдү. Бир гана Жеруп-Баалдын кенже уулу Жотам жашырынып, аман калды. 6Андан соң Шекемдин эли менен Бейт-Миллонун эли чогулуп келип, Шекемдин жанындагы эмен дарагынын түбүндө Абумаликти падыша көтөрүп алышты+.

Жотамдын ибараты

7Бул окуя тууралуу Жотам укканда, ал Гаризим тоосунун бийик жерине чыгып барып, төмөн жактагыларга мындай деп тоо жаңырта кыйкырды:

– Эй, Шекем эли! Мен айтчу ибаратты уккула, ошондо силерди да Кудай угат!+
8Күндөрдүн биринде дарактар чогулуп, өзүбүзгө падыша көтөрүп алалы деп чечишти. Алар зайтун дарагына келип:

– Бизге падыша бол! – деп айтышты. 9Бирок зайтун дарагы аларга:

– Капырай! Башка дарактардын үстүндө бутактарымды термелтип туруш үчүн эле кудайлар менен адамдарга сый көрсөтчү майымды бергенди калтырып коёюнбу? – деп жооп кайтарды.

10– Бизге падыша болуп бер! – деп дарактар эми анжыр дарагына келишти.

11– Койсоңорчу, ширин, мөлтүрөгөн мөмөлөрүмдү таштап, башка дарактардын үстүндө бутактарымды теңселтип турганымдан не пайда? – деп ал да макул болбоду. 12Анан алар жүзүмгө барып:

Өзүң эле бизге падыша болсоңчу! – деп айтышты. 13Бирок жүзүм да аларга:

– Апей десе! Кудайлар менен адамдардын көңүлүн көтөргөн нак ширемди таштап, башка дарактардын үстүндө шактарымды термелтип тургандан не пайда? – деп баш тартты. 14Акыры алар тикендүү бадалга келип:

– Өзүң эле бизге падыша болчу! – дешти.

15– Эгерде мени чын ниеттен өзүңөргө падыша көтөрүүнү каалап жатсаңар, – деп айтты тикендүү бадал, – анда келип, бутактарымдын алдын башпаанек кылгыла. Эгерде антпесеңер, анда бутактарымдан от чыгып, ал тургай Ливандын зор кедрлерин да өрттөп жиберет!

16Эми сөз төркүнүн уккула! Абумаликти падыша көтөрүп адил иш кылдык, абийирибиз ак деп ойлоп жатасыңарбы?! Маркум Жеруп-Баалга, анын бала-чакасына туура кылдык деп жатасыңарбы? Атамдын силерге кылган жакшылыктарына ушул кылганыңар туура келеби? 17Атам силер үчүн согушпады беле? Ал кара башын канжыгага байлап, силерди мидиандардын колунан куткарып алган! 18Бүгүн болсо силер атамдын насилине каршы баш көтөрдүңөр. Анын жетимиш уулун бир таштын үстүндө өлтүрдүңөр. Анын токолунан туулган Абумаликти бир бооруңар болгону үчүн эле Шекем элинен падыша кылып алдыңар. 19Эгерде силер чындап эле Жеруп-Баалдын тукумуна адил иш кылып, абийириңер таза болсо, анда эмне дейин, Абумалик силер менен кубансын, силер да Абумалик менен кубангыла! 20Бирок андай болбосо, Абумаликтен жалын чыгып, Шекем менен Бейт-Милонун элин өрттөп кетсин! Шекем менен Бейт-Милонун элинен да от чыгып Абумаликти жалмап салсын!

Жотамдын каргышынын орундалышы

21Анан Жотам бир тууганы Абумаликтен качып, Бейирге барып, ошол жерде жашап калды. 22Абумалик болсо Ысрайылга үч жыл бийлик кылды.

23Ушул арада Жараткан Эге Абумалик менен Шекем элинин ортосунда араздашуу чыгарыш үчүн бир рухту жиберди. Ошол себептүү Шекемдин башчылары Абумаликке чыккынчылык кылышты+. 24Ошентип, Жеруп-Баалдын жетимиш уулуна жасалган жамандыктын өчү алынды. Жетимиш уулдун төгүлгөн канынын куну өз бир туугандарын өлтүргөн Абумаликтин жана аны колдогон Шекем элинин мойнуна жүктөлүшү үчүн, Кудай ушундай кылды. 25Шекем эли Абумаликке каршы тоолорго буктурма коюшуп, жолоочуларды карактай баштады. Бул тууралуу Абумаликке кабар жетти.

26Ушул арада Эбеддин уулу Гаал бир туугандары менен Шекемге көчүп келип жашап калды. Ал Шекем элинин ишенимине кирди.

27Ошол күндөрү шекемдиктер талаага чыгып, жүзүмзарларынан түшүм жыйнашты. Анын ширесин сыгып, шарап жасашты да, анан тойлошту. Өз кудайынын ийбадатканасында ичип-жеп, Абумаликти каргап-шилеп жатышты.

28Ошол жерде:

– Биз ага кызмат кылгыдай Абумалик ким болуп калыптыр?! – деп сөз баштады Эбеддин уулу Гаал. – Биз, шекемдиктер ага кызмат кылгыдай, ал ким эле? Ал Жеруп-Баалдын уулу да! Анын вазири Зебулга эмне үчүн баш ийишибиз керек? Андан көрө, Шекемдин атасы Хамордун урпактарына кызмат кылганыбыз жакшы! Эмне үчүн Абумаликке кызмат кылышыбыз керек?!+
29Ка-ап, бул эл менин кол алдымда болсо кана! Абумаликти өзүм кууп жибербейт белем! Абумаликке: «Эр болсоң бүт колуңду чогултуп, майданга аттанып чык!» деп айтмакмын+.

30Эбеддин уулу Гаалдын ушул сөздөрү калаа башчысы Зебулга жеткенде, заары бетине чыгып каарданды. 31Ал Абумаликке кабарчыларын тымызын жиберип: «Эбеддин уулу Гаал туугандары менен Шекемге көчүп келип, бүт шаарды сага каршы көтөрүп жатат» деп айттырды. 32«Ошондуктан, түн жамына кишилериң менен келип, шаардын сыртында бугуп жат. 33Таң сүрүп келатканда шаарга күтүүсүздөн кол сал. Гаал жигиттери менен сага каршы чыкканда, ага колуңдан келгенин жасагын!»

34Ошентип, Абумалик жоокерлери менен түн жамына жолго чыгып, Шекемге жетип келди. Аскерлерин төрт топко бөлүп, шаарга жакын жерде бугуп жатышты. 35Эртең менен Эбеддин уулу Гаал шаар дарбазасынын алдында турган. Так ушул убакта Абумалик аскерлери менен буктурмадан чыгып келишти. 36Гаал аларды байкап калып, Зебулга:

– Карасаң! Тээ тоо башынан кишинин караандары бери түшүп келатат! – деди.

– Койсоңчу, тоо көлөкөлөрү көзүңө кишилер болуп көрүнүп жатса керек, – деп жооп берди беркиси.

37– Жок, жок, карасаң! Тиги кырлардан кишилер түшүп келе жатат! – деп кескин айтты Гаал. – Дагы бир тобу Төлгөөчүлөр эмени тараптан түшүп келе жатышат!

38Ошондо Зебул ага:

– «Биз ага кул болгудай, Абумалик ким болуп калыптыр» деп ооз көптүрүп сүйлөбөдүң беле. Сен ушул жоокерлерди шылдыңдабадың беле. Эми чыгып, алар менен беттеш! – деди. 39Ошондо Гаал Шекем элин баштап чыгып, Абумалик менен салгылашты. 40Бирок, беттеше келгенде, алар артка сүрүлө качып, Абумалик аларды сая кубалады. Шаардын дарбазасына жеткенче, сансыз кишилер өлүштү. 41Ошондон кийин Абумалик Арумада туруп калды. Зебул болсо Гаалды туугандары менен кошуп шаардан кубалап чыгып, Шекемден жок кылды.

42Эртеси күнү шекемдиктер талаага чыгарын Абумаликке айтып барышты. 43Ал аскерлерин үч топко бөлүп, талаага буктурма койду. Шаардан элдин чыгып келе жатканын көргөндө, аларга кол салып, элди кыра баштады: 44Абумалик жанындагы жигиттери менен калаага чабуул коюп, шаар дарбазасын колго алды. Калган эки топ болсо, талаадагы элди кырып салды. 45Ошол күнү Абумалик кечке чейин шаар тургундары менен салгылашты. Аягында калааны колго алып, элин толук кырып салды. Шаарды болсо жер менен жексен кылып, ал жерге туз сээп салды+. 46Бул окуя жөнүндө алыс эмес жердеги Шекем-Мунара айылынын төрөлөрү укканда, Эл-Берит бутканасындагы бекемделген жерге кирип, жашырынып калышты. 47«Шекем-Мунаранын элинин баары бир жерге чогулушуптур» деп Абумаликке кабар жетти. 48Ошондо Абумалик жанындагы бүт жоокерлерин ээрчитип, Салмон дөңсөөсүнө чыгып барды да, бутактарды балталап кесип, ийнине артып:

– Болгула! Мен эмне кылсам, силер да ошону кылгыла! – деп буйрук кылды. 49Жоокерлердин ар бири бир кучактан кургак бутак кесип алып, Абумаликти ээрчип жөнөштү. Алып келген бутактарды бекемделген жерди тегерете үйүп, өрттөп жиберишти. Ошентип, Шекем-Мунарадагы аял-эркектин баары – миңге жакын киши курман болду.

50Анан Абумалик Тебеске жөнөдү. Шаарды курчоого алып, аны басып алды. 51Бирок шаардын ичинде бекем мунара бар эле. Калаадагы бүт эл, аял-эркек дебей ошол мунарага кире качып, эшигин бекитип, үстүнө чыгып кетишти. 52Абумалик мунарага чабуул койду. Аны өрттөп жибермекчи болуп, жакындап келди. 53Так ушул убакта мунаранын үстүндө турган бир аял жаргылчактын ташын Абумаликтин башына таштап жиберди эле, таш Абумаликтин башын талкалап кетти+. 54Абумалик дароо нөкөрүнө:

– Кылычыңды тез сууруп алып, мени өлтүрүп сал! – деп буйруду, – антпесе элде «Абумаликти катын өлтүргөн» деген сөз калат.

Ошондо нөкөрү кылычы менен Абумаликти сайып өлтүрдү+. 55Ысрайылдар болсо Абумаликтин өлгөнүн көрүп, ар ким өз үйүнө тарап кетип калды. 56Атасына кыянаттык кылып, жетимиш кандаш бир тууганын өлтүргөн Абумаликти Кудай ушинтип жазалады. 57Ошондой эле, шекемдиктердин кылган жамандыктарын да Кудай өздөрүнүн башына салды. Ошентип, Жеруп-Баалдын уулу Жотамдын каргышы аларга тийди.

10

Тола жана Жайыр бийлер

10^1Абумаликтин күндөрүнөн кийин Ысрайылдын душмандарынан куткаруучусу болуп исахар уруусунан чыккан Пуанын небереси, Додонун уулу Тола чыкты. Ал Эфрем тоолорундагы Шамир шаарында жашачу. 2Тола ысрайыл элинде жыйырма үч жыл бою бий болуп турду. Ал көз жумганда сөөгү Шамирде жерге берилди.

3Андан кийин гилаттык Жайыр бийликке келип, Ысрайылда жыйырма эки жыл бий болуп турду. 4Анын отуз уулу бар эле. Алар отуз эшекке минип, Гилат аймагындагы отуз шаарга ээлик кылчу. Ал шаарлар ушул күнгө чейин «Жайырдын шаарлары» деп аталат. 5Жайыр бий дүйнөдөн өткөндө, анын сөөгү Камон деп аталган жерге коюлду.

Ысрайылдын аммондордун кол астында калышы

6Ысрайыл эли кайрадан Жараткан Эгенин алдында жийиркеничтүү иштерди кыла баштады. Алар Баал менен Аштерот кудайларынын буркандарына табынып, арамейлердин, мааптардын, сидондуктардын, аммондордун, пелиштилердин да кудайларына табынчу болушту. Эгедерден терс бурулуп, Ага кызмат кылбай калышты+. 7Ошондо Кудайдын каары тутанып, аларды пелиштилер менен аммондордун колуна салып берди. 8Алар ошол жылдан тартып Иордандын аркы өйүзүндөгү мурда аморлордун жери болгон Гилатта олтурукташып калган ысрайылдарды он сегиз жыл бою кысымга алып, аёосуз эзишти. 9Аммондор Иордан дарыясынан өтүп келип, иуда, бенжамин жана эпрайым урууларына кол салды. Ошол себептен ысрайыл эли оор абалда калды. 10Ошондо Ысрайыл жамааты:

– Биз Сенин алдыңда күнөө кылдык! Өз Кудайыбыздан жүз буруп, Баалдын буркандарына табынып кеттик! – деп Жараткан Эгеден жардам сурап жалынды+. 11Жараткан Эге аларга мындай деди:

– Силерди мисирликтер, аморлор, аммондор, пелиштилер, 12сидондуктар, амаликтер, маондор эзгенде, Мага жалбарганыңарда, силерди алардын колунан куткарбадым беле?! 13Бирок силер Менден терс бурулуп, башка кудайларга табынып кеттиңер. Болду, мындан ары силерди куткарбаймын! 14Эми барып, өзүңөр тандап алган кудайларыңарга жалынгыла. Ошолор силерди азаптуу күндөрдөн куткарып алсын!

15– Биз күнөө кылдык! Бизге эмне кылсаң, Өзүң бил, бирок бизди душмандарыбыздан азыр куткара көр! – деп ысрайылдар Эгедерге жалбарышты. 16Анан алар бөтөн кудайларын жок кылып, Эгедерге табына башташты. Ысрайыл элинин азап тартып жатканын көрүп, Жараткан Эге аларды аяды.

17Ошол күндөрү аммондор кошуун курап келип, Гилатта ордо курушту. Муну көрүп, ысрайыл эли да кол чогултуп, Миспада ордо тургузду. 18Ошондо Гилаттагы эл башчылар өз-ара акылдашып, «Аммондор менен согушка ким колду баштап барса, ошол адам бүткүл Гилат элине да башчы болсун» деп чечишти.

11

Ыптах бий

11^1Гилаттык Ыптах эр жүрөк баатыр болгон. Ал аягы суюк аялдан төрөлгөн эле, атасынын аты Гилат болгон+. 2Гилаттын никелүү аялынан төрөлгөн уулдары да бар эле. Алар эр жеткенде:

– Сен бөлөк аялдан туулгансың, ошондуктан атабыздын мураскору боло албайсың, – деп кысымга алышып, Ыптахты кетүүгө аргасыз кылышты. 3Ошондо Ыптах бир туугандарынан оолак кетип, Тоб жеринде жашап калды. Ал жанына оңбогон адамдарды чогултуп алып, каракчылык жортуулдарга чыгып жүрдү+.

4Бир канча убакыттан кийин аммондор ысрайыл элине согуш ачты. 5Аммондор ысрайыл элине кол салганда, Гилат аксакалдары Ыптахты алып келүү үчүн Тобго жөнөп кетишти. 6Алар Ыптахка келип:

– Жүр биз менен! Биздин колбашчыбыз бол, аммондор менен согушабыз! – деп суранышты.

7– Мени жек көрүп, ата журтумдан кубалап салган силер эмес белеңер? – деп жооп берди Ыптах, – эми башыңарга кырсык түшкөндө мага неге келдиңер?! 8Бирок Гилат аксакалдары Ыптахка:

– Ошого карабастан алдыңа түшүп келип олтурабыз. Биз менен барып, аммондор менен согуш, бүт Гилат элине өзүң баш бол, – дешти+.

9– Макул, силерге кошулуп аммондор менен согушайын дейли. Эгерде Эгедерим колдоп, душмандарымды алдыма чөгөлөтүп берсе, чындап эле силердин башчыңар боломунбу? – деп Ыптах кайрадан сурады. 10Гилаттын аксакалдары бир добуштан:

– Кудай көрүп турат, сен айткандай кылабыз, – деп жооп беришти. 11Ошентип, Ыптах Гилат аксакалдары менен жөнөп кетти. Эл аны журт башчы да, кол башчы да кылып алды.

Ыптах болсо аксакалдардын убадасын Миспада, Кудайга айтып берди.

12Анан Ыптах аммон элинин падышасына элчилеринен:

– Менин жериме кол салгыдай кандай дооң бар эле?! – деп айттырып жиберди. 13Аммон падышасы Ыптахтын элчилери аркылуу:

– Ысрайыл эли Мисирден чыгып келгенде Арнон дарыясынан тартып, Жабок дарыясы менен Иордан дарыясына чейинки жерлеримди тартып алган. Эми ошол жерлерди мага тынчтыкта кайтарып бер, – деп жооп жөнөттү. 14Ыптах элчилерин аммон падышасына кайра жөнөттү:

15– Ыптахтын айтканын угуп ал! Ысрайыл эли ал жерлерди мааптан да, аммондон да тартып алган эмес. 16Анткени Ысрайыл Мисирден чыгып, чөл кезип келе жатканда Кызыл Деңиз аркылуу өтүп, Кадешке келген. 17Ошондо Эдом элинин падышасынын алдына элчилерин жиберип: «Сиздин жериңиз аркылуу өтүп кетүүгө уруксат берсеңиз экен» деп суранган болчу. Бирок Эдом падышасы Ысрайылдын өтүнүчүн четке какты. Маап падышасына да Ысрайыл ошол эле өтүнүчүн жиберген, бирок ал да уруксат бербей койду. Ошентип, Ысрайыл Кадеште туруп калууга аргасыз болду. 18Айла кеткенде алар чөл аркылуу Эдом менен Маап жерлерин айланып өтүп, Мааптын чыгыш тарабына – Арнон дарыясынын аркы жээгине конуш курду. Ысрайылдар маап элинин жерине аяк баскан жок, анткени Арнон дарыясы Мааптын чек арасы болчу. 19Ысрайыл эми Кешпондо бийлик кылган амор падышасы Сихонго:

– Сиздин жериңиз аркылуу өз жерибизге өтүп кетүүгө уруксат бериңиз, – деп айттырып элчилерин чаптырды. 20Бирок Сихон өз жеринен ысрайылдардын өтүүсүнөн кооптонду. Ал колун курап келип, Жааска ордосун орнотту да, Ысрайылга кол салды. 21Бирок Ысрайылдын Кудайы – Эгедер Сихонду кошууну менен чогуу ысрайылдардын колуна салып берди. Алар душманды ойрон кылып, ошол чөлкөмдө жашаган аморлордун жерлерин басып алышты. 22Алар Арнон дарыясынан баштап, Жабок дарыясына чейин, чыгыштагы чөлдөн, Иоардан дарыясына чейинки амор элинин бүт жерлерин басып алышты. 23Эми өзүң айтчы, ысрайыл элинин Кудайы – Эгедер Өзү ал жерлерди амор элинен тартып алып, Өз эли Ысрайылга берип койсо, сен аны бизден тартып алганга акың барбы? 24Андан көрө, өз кудайың Кемош берген жерге ээлик кыла бер. Биз болсо өз Кудайыбыз – Эгедер берген жерге ээлик кылабыз. 25Сенин эмне, маап падышасы Сипор уулу Балактан да артык жайың бар беле? Деги ал Ысрайыл менен тирешип, аны менен согушканга батынды беле? 26Ысрайыл Кешпондо, Ароерде жана алардын айланасындагы шаарларда, Арнон дарыясынын жээктеринде үч жүз жылдан бери жашап келе жатат! Ал жерлерди ошол убактан бери эмне үчүн кайтарып алган жоксуңар?! 27Мен сага эч кандай жамандык кылган жокмун, сен болсо мага согуш жарыялап, кастык кылып жатасың. Жараткан Эге Өзү Сот! Ысрайыл менен аммон элинин ортосундагы доону бүгүн Ал Өзү чечип берсин!+
28Бирок аммон падышасы Ыптахтын киши жиберип айттырган сөзүнө кулак салбай койду.

Ойлонбой берилген анттын кесепети

29Ошондо Эгедердин Руху Ыптахка түштү. Ал Гилат менен менаше жерлерин бүт кыдырып өтүп, Гилаттагы Миспага кайтып келди. Ал жерден алар аммон менен согушууга бет алды+. 30Ошол күнү Ыптах Жараткан Эгеге мындай деп ант берди:

– Эгерде Сен аммондорду менин колума салып берсең,+
31үйүмө аман-эсен кайтып келгенимде, менин алдымдан чыккан биринчи жанды Өзүңө арнап өрттөлүүчү курмандыкка чаламын!

32Анан Ыптах аммондор менен салгылашканы аттанып жөнөп кетти. Эгедер душманды анын колуна салып берди. 33Ал Ароерден Миниттин жанына чейин, ал тургай, Абел-Керамимге чейинки жыйырма шаарды жер менен жексен кылды. Ошентип, ысрайылдар аммондорду моюн сундурду.

34Ыптах Миспадагы үйүнө кайтып келе жатканда, анын алдын тосуп, өз кызы дап кагып бийлеп чыкты! Ал Ыптахтын жалгыз перзенти эле, анын андан башка уулу да, кызы да жок болчу. 35Ыптах кызын көргөндө, кийимин айрып кыйкырып жиберди:

– Ой шордуу кызым ай! Сен менин жүрөгүмдү канатып, кайгыга салдың го! Мен Эгеме ант берип койбодум беле, эми сөзүмдү артка кантип алам!

36– Атаке, – деди кызы, – Сиз Эгебизге ант берип койгон болсоңуз, аны аткарыңыз. Анткени Ал жооңузду багынтып берип, сиз аммондордон өч албадыңызбы. 37– Менин бир гана өтүнүчүм бар: ата, мага эки ай мөөнөт бериңиз. Курбу кыздарым менен тоого барып, турмушка чыгуу мага буюрбаганын арман кылып ыйлап келейин. 38«Барагой», – деп Ыптах кызына уруксат берип, аны эки ай эркин койду. Кыз курбулары менен тоо таяп чыгып кетти. Ал өзүнө турмушка чыгуу буйрубаганын арман кылып ыйлады. 39Эки айдан кийин кыз атасына кайтып келди. Ыптах Эгедерге берген антын орундады. Кызга эркектин колу тие элек эле.

Ушул окуядан кийин Ысрайылда мындай салт пайда болду: 40жыл сайын Ысрайыл кыздары төрт күнгө тоого чыгып, гилаттык Ыптахтын кызын эскерип, төрт күн аза күтүшөт.

12

Ыптах менен эпрайым уруусунун согушу

12^1Ошол күндөрү эпрайымдар чогулуп, Иордандын аркы өйүзүнөн Сапонго өтүп келишти. Алар Ыптахка:

– Неге сен бизди да чакырбай, аммондор менен согушканы өзүң эле кетип калдың? Ушинткениң үчүн сени үй-жайың менен чогуу өрттөп жиберелиби?! – дешти+.

2– Менин элим менен аммондордун ортосунда катуу чыр чыкканда силерди чакырдым, – деди Ыптах. – Бирок өзүңөр келип, бизди алардан куткарган жоксуңар. 3Силерден жардам болбосуна көзүм жеткен соң, өмүрүмдү тобокелге салып, аммондорго кол салдым. Эгедер аларды менин колума салып берди. Эми силер неге мени менен согушканы келдиңер? 4Ошондо эпрайымдар Гилат элине:

– Эй, гилаттыктар! Силер болгону эпрайымдан качып чыккан качкынсыңар. Керек болсо силер эпрайым менен менашенин жеринде жашап жүрөсүңөр, – дешти. Ошондо Ыптах бүт Гилат элин кайра чогултуп, эми эпрайымдар менен салгылашып, аларды талкалап салды. 5Анан гилаттыктар Иордандын кечүүсүн басып алып, эпрайымдардын жолун тосуп коюшту. Эпрайымдын аман калган качкындары келип: «Аркы өйүзгө өтүп кетейин» деп суранганда, гилаттыктар андан: «Сен эпрайым болуп жүрбөгүн» деп сурап жатты. Эгерде ал «Жок» деп жооп берсе, 6алар тигиге: «Кана, андай болсо «Шибболет» деп айтчы» деп буйруп жатышты. Анткени эпрайымдар «Шибболет» деген сөздү так айта алышчу эмес. Тили келбей «Сибболет» деп айтып алган адамды ошол эле кечүүдө өлтүрүп жатышты. Ошол күнү эпрайым уруусунан кырк эки миң киши башын жерге жаздады.

7Гилаттык Ыптах ысрайыл элинде алты жыл бий болду. Ал көз жумганда, сөөгү Гилаттагы өз шаарына коюлду.

Ипсан, Эйлон жана Абдон бийлер

8Ыптах бийден кийин бейтлехемдик Ипсан Ысрайылга бий болду. 9Анын отуз уул, отуз кызы бар эле. Ал отуз кызын сыртка күйөөгө берип, отуз уулуна да келинди сырттан алган болчу. Ипсан Ысрайылда жети жыл бийлик кылды. 10Анан ал да каза болуп, сөөгү Бейтлехемге коюлду.

11Ипсан бийден кийин забулун уруусунан Эйлон Ысрайылда бий болду. Ал он жыл бийлик кылды. 12Анан забулундук Эйлон да көз жумуп, сөөгү Забулун аймагындагы Айалондо жерге берилди.

13Эйлон бийден кийин Пиратон шаарынан Хилел уулу Абдон бий болду. 14Анын кырк уулу, отуз небереси бар эле. Алардын баары жетимиш эшекке минип жүрүшчү. Абдон Ысрайылда сегиз жыл бийлик кылды. 15Пиратондук Хилел уулу Абдон бий каза болгондо, анын сөөгү Эпрайым уруусунун жеринде жайгашкан Амалик тоолору деп аталган жердеги Пиратон шаарына коюлду.

13

Шамшы бийдин төрөлүшү

13^1Ысрайыл эли кайрадан Жараткан Эгеге жакпаган иштерди кыла баштады. Жараткан Эге аларды кырк жылга пелиштилердин колуна салып берди+. 2Ошол заманда Сорада Дан уруусунан болгон Манояк деген киши жашачу. Анын аялынын согончогу канабагандыктан, перзенти жок эле+.

3Күндөрдүн биринде Жараткан Эгенин периштеси Манояктын аялына көрүнүп:

– Сен ушул күнгө чейин төрөбөс болчусуң, эми кош бойлуу болуп, уул төрөйсүң, – деди+. 4– Мындан кийин шарап да, башка күчтүү ичимдикти да ичпе, арам деп эсептелген тамакты жегенден да сактан. 5Жүктүү болуп, уул төрөйсүң. Бала курсагыңда жатканда эле Кудайга багышталган назир болот, ошондуктан анын башына устара тийбеши керек. Ал ысрайыл элин пелиштилердин колунан куткара баштайт+. 6Анан аял күйөөсүнө:

– Бүгүн мага Кудайдын кишиси келди. Анын көрүнүшү Кудайдын периштесиндей сүрдүү экен. Анын кайдан келгенин сурабай калыптырмын. Өзү да мага ысымын айткан жок, – деп айтып келди. 7– Ал мага «Сен кош бойлуу болуп, уул төрөйсүң. Ошондуктан шарап да, күчтүү башка ичимдик да ичпе, арам деп саналган тамакты да жебе. Анткени уулуң курсакта жаткандан баштап, өмүрү өткөнчө Кудайдын назири болот», – деп айтты. 8Ошондо Манояк Эгедерге:

– Оо, Эгем, Өзүң жиберген ошол адамды дагы бир ирет жиберсең экен. Ал келип, төрөлө турган балага эмне кылышыбыз керектигин үйрөтүп кетсин, – деп жалынды.

9Кудай Манояктын үнүн укту. Аял талаада жүргөн убакта Кудайдын баягы периштеси аялга кайрадан келди. Бирок ошол маалда күйөөсү жанында эмес эле. 10Аял ошол замат шашыла күйөөсүнө барып:

– Ал бул жерде. Баягыда мага келген киши кайра келди, – деп кабарлады. 11Манояк аялы менен ошол кишинин алдына келип:

– Менин аялым менен сүйлөшкөн сен белең? – деп сурады.

– Ооба, мен болчумун, – деп жооп берди бейтааныш киши.

12– Сенин айткандарың орундалганда, баланы кантебиз, эмне кылышыбыз керек? – деп Манояк сурады. 13Жараткан Эгенин периштеси Маноякка:

– Аялың мен айткан нерселердин баарынан сактансын, – деп буйруду. 14– Жүзүмдөн жасалган эч нерсени оозго албасын. Шарапты, күчтүү ичимдиктерди таптакыр ичпесин, арам деп саналган эч бир тамакты жебесин. Айткандарымдын баарын сактасын! 15Ошондо Манояк Эгедердин периштесине:

– Сени бир азга кармап турсак болобу? Бир улак союп, тамак жасай салалы, – деди+.

16– Макул, кармала турайын, бирок ошондо деле даярдаган тамагыңдан жебеймин. Эгерде улагыңды Жараткан Эгеге арнап бүтөрттөм курмандыгына чала турган болсоң, анда соё бер, – деди Эгедердин периштеси. Манояк анын Эгедердин периштеси экендигин билген жок.

17– Сенин атың ким? – деп сурады Манояк Жараткан Эгенин периштесинен, – айткандарың орундалганда сага сый-урмат көрсөтөлү.

18– Менин атымды эмне үчүн сурап жатасың? Ал – сырдуу керемет! – деди Эгедердин периштеси+.

19Ошондо Манояк бир улакты соё салып, аны дан курмандыгы менен кошуп, Жараткан Эгеге арнап чоң таштын үстүндө өрттөдү. Так ошол убакта Манояк менен аялынын көз алдында Жараткан Эге бир керемет иш кылды+. 20Курмандык жайдан жалын жогору көтөрүлгөндө, Эгедердин периштеси алоолонгон от ичинде асманга көтөрүлүп кетти. Муну көргөндө Манояк аялы экөө тең жүздөмөндөп жерге жыгылышты. 21Периште Манояк менен анын аялынын көз алдында кайып болуп кеткенде, Манояк анын Жараткан Эгенин периштеси экенин түшүндү.

22Манояк аялына:

– Коку-уй! Биз Кудайды көрдүк, эми сөзсүз өлөбүз! – деп боздоп ийди+. 23Бирок аялы:

– Эгерде Эгебиз бизди өлтүргүсү келсе, бүтөрттөм жана дан курмандыктарыбызды биздин колдон кабыл алмак эмес. Бизге керемет көрсөтүп, Өз ниетин да билдирмек да эмес, – деп жооп берди.

24Арадан убакыт өтүп, Манояктын аялы уул төрөп, ысымын Шамшы коюшту. Бала Кудайдын колдоосунда чоңоюп жатты+.

25Шамшы Сора менен Эштаул шаарларынын ортосундагы Махане-Данда жашап жаткан күндөрдөн баштап, Эгедердин Руху аны жетектей баштады+.

14

Шамшы жана тимнахтык кыз

14^1Күндөрдүн биринде Шамшы Тимнах шаарына барды. Тимнахта бир пелишти кызына Шамшынын көзү түшүп калды+. 2Үйүнө кайтып келгенде:

– Мен Тимнахта бир пелишти кызын көрдүм. Ошого куда түшүп келгилечи, – деп ата-энесинен суранды+. 3Бирок атасы менен энеси:

– Өз уруубузда, ал тургай бүт Ысрайылда кыз жок бекен? Сен чындап эле сүннөтсүз пелиштилердин кызын алганы калдыңбы? – дешти. Бирок Шамшы:

– Ооба, так ошол кызды мага алып бергиле, ал мага жагып калды, – деп туруп алды+.

4Шамшынын ата-энеси бул иш Жараткан Эгеден экенин билген жок. Жараткан Эге ошол кезде Ысрайылга үстөмдүк кылган пелиштилерди жазалоо үчүн себеп издеп жаткан. 5Акыры Шамшы ата-энеси менен Тимнахка кайра жөнөдү. Алар Тимнахтагы жүзүмзарга жакындап калганда, анын алдынан жаш арстан аркырап чыга калды. 6Ошол көз ирмемде Кудайдын Руху Шамшыга келип түшүп, ал күчкө толду. Ошондо анын колунда эч нерсе болбосо да, улакты жиликтеп бөлгөндөй кылып, арстанды айрып-жулуп салды. Бирок бул тууралуу атасы менен энесине айткан жок+. 7Анан Шамшы кыздын алдына барып, аны менен сүйлөшүп көрдү. Ал бийкеч Шамшыга аябай жакты.

8Көп өткөрбөй, Шамшы кызга үйлөнмөкчү болуп, Тимнахка кайра жол тартты. Жол-жолокой баягы арстандын тарпын көргөнү кайрыла калды. Караса, арстандын кургап калган сөөгүнө аарылар уюк салып алышыптыр, уюкта бал да бар экен. 9Шамшы балдан кочуштап алып, жолду ката жеп кете берди. Андан ата-энесине да берип, алар да жешти. Бирок балды арстандын кургап калган сөөгүнөн алганын аларга айткан жок[*]. 10Анан Шамшынын атасы да кыздын үйүнө келди. Салт боюнча Шамшы күйөө бала катары кайын журтунда той берди. 11Кыздын төркүндөрү анын жалгыз экенин көргөндө, отуз жигитти ага күйөө жолдош кылып коюшту. 12Шамшы ошол жигиттерге:

– Мен силерге бир табышмак айтайын. Эгерде аны ушул жети күндүк той күндөрүндө жандыра алсаңар, ар бириңерге зыгырдан токулган бирден ички кийим, бир сыйрадан сырт кийим беремин, – деп сунуш кылды+. 13– Эгерде жообун айта албасаңар, анда силер мага зыгырдан токулган отуз ички кийим, отуз сыйра сырт кийим бересиңер.

– Ошондо жигиттер:

– Табышмагыңды айта бер, угуп көрөлү, – деп жооп беришти.

14– Шамшы аларга:

– Жеп койчунун ичинен жей турган нерсе чыкты, күчтүүнүн ичинен таттуу нерсе чыкты – деп айтты.

Арадан үч күн өттү, бирок жигиттер табышмакты жандыра алышкан жок.

15Тойдун төртүнчү күнү алар Шамшынын колуктусуна келип:

– Силер бизди тоноп алыш үчүн чакырган турбайсыңарбы? Бол! Күйөөңдү азгырып, табышмактын жообун билип бер, – деп айтышты. – Болбосо, сени да, атаңдын үй-ичиндегилерди да өрттөп жиберебиз!+
16Ошондо колукту Шамшынын алдына келип:

– Сен мени жаман көрөт турбайсыңбы, мени сүйбөйт турбайсыңбы, – деп шолоктоп ыйлады. – Сен элимдин жигиттерине айткан табышмактын жандырмагын мага айтпай койдуң!

– Муну карасаң! – деди ага Шамшы. – Ата-энеме айтпаган табышмактын жандырмагын сага айта салайынбы+? 17Бирок колуктусу жети күнгө созулган той бүткөнчө анын мазесин алып ыйлай бергендиктен, акыры Шамшы табышмактын жообун ага айтып берди. Кыз болсо дароо жандырмакты өз элинин жигиттерине айтып салды. 18Жетинчи күнү күн бата электе баягы жигиттер Шамшынын алдына келип:

– Аселден ширин азык барбы?

Арстандан күчтүү айбан барбы? – деп табышмактын жообун айтып беришти. Ошондо Шамшы аларга:

– Кунаажынымды кошко салып айдабаганыңарда, акылыңар жетмек эмес табышмакка, – деп айтты. 19Так ошол көз ирмемде Жараткан Эгенин Руху Шамшыга түшүп, ал күчкө толду. Шамшы Ашкелон шаарына жөнөп кетти. Ал жерде ашкелондук отуз кишини өлтүрүп, үстүндөгү кийимдерин сыйрып алды. Аларды табышмактын жандырмагын тапкандарга алып келип берди да, каарданган бойдон атасынын үйүнө кетип калды+. 20Шамшынын колуктусун болсо анын күйөө жолдошуна узатып жиберишти.

15

Шамшынын пелиштилерден өч алуусу

15^1Арадан күндөр өттү. Буудай оруу-жыйуу убагында Шамшы бир улакты алып, аялына жолукканы келди.

– Мен аялымдын бөлмөсүнө кирмекчимин, – деди Шамшы. Бирок кайнатасы аны киргизбей койду.

2– Мен сени кызымды таштап кетти деп ойлоп, аны өзүңдүн күйөө жолдошторуңдун бирине узатып жибергем. Бирок кийинки кызым андан да чырайлуураак, анын ордуна ошол сиңдисин ал, – деди.

3– Эми пелиштилерге кандай жамандык кылсам да айыпсыз боломун, – деди Шамшы. 4Ал барып, үч жүз түлкү кармап, аларды эки-экиден кылып куйруктарынан байлап, бирден шамананы кошо байлады. 5Анан шаманаларды күйгүзүп, түлкүлөрдү пелиштилердин эгин талаасына коё берди. Алар качып жөнөшкөндө боолонгон чөмөлөлөр да, орок тие элек эгин да, жүзүмзарлар да, зайтун бактарын да өрттөнүп кетти. 6Муну көргөн пелиштилер «Бул ишти ким кылды?» деп сураштыра башташты. «Муну тимнахтык бир кишинин Шамшы деген күйөө баласы кылыптыр. Анткени кайнатасы анын аялын өзүнүн күйөө жолдошуна берип салган экен» деп айтышты. Ошондо пелиштилер келишип, атасын да, кызын да өрттөп жиберишти. 7Шамшы бул жөнүндө укканда:

– Ушундай кылганыңар үчүн, силерден өч алмайынча жаным жай албайт! – деп, 8аларга кол салды. Алардын шыйрактары менен жамбаштарын сындырып салды. Анан ал Эйтам аскасына барып, ошол жердеги бир үңкүрдү пааналап калды.

9Көп өтпөй пелиштилер Иудага келип, ордо орнотушуп, Лехи шаарына кол салышты. 10Ошондо иудалар пелиштилерден:

– Эмне үчүн биз менен согушууга келдиңер? – деп сурашты. Алар болсо:

– Бизге кылган жамандыгын өз башына салуу үчүн, Шамшыны байлап, алып кетүүгө келдик, – деп жооп беришти. 11Иуда элинен үч миң киши чогулуп, Эйтам аскасына келишти. Алар Шамшыга:

– Сен эмне, пелиштилер бизге үстөмдүк кылып жатканын билбейсиңби? Бул эмне кылганың?! – дешти. Шамшы болсо:

– Мен болгону алардын мага кылган жамандыгын өздөрүнүн башына салдым, – деп жооп берди. 12Тигилер болсо Шамшыга:

– Биз сени байлап алып кеткени келдик, – деп айтышты. – Сени байлап, пелиштилердин колуна салып беребиз.

– Жарайт, – деди Шамшы, – бирок сени өлтүрбөйбүз деп убада бергиле.

13– Макул, сени өлтүрбөйбүз, – деп жооп кылышты келгендер. – Биз сени байлап, алардын колуна өткөрүп берсек болду.

Иудалар Шамшыны эки жаңы аркан менен байлап, үңкүрдөн алып чыгышты. 14Шамшы Лехиге жакындаганда, пелиштилер айкырык салып, ага карай чуркашты. Ошол көз ирмемде Жараткан Эгенин Руху Шамшыга түштү. Анын колдору байланган аркандар от тийген кендир жибиндей үзүлүп түштү+. 15Шамшы эшектин кургай элек жаак сөөгүн таап алып, аны колуна алды да, аны менен миң кишини чаап өлтүрдү+. 16Ошондо Шамшы:

Жаак сөөгү менен эшектин,

Миң кишини өлтүрдүм.

Жаак сөөгү менен эшектин

Үйүп салдым өлүктөрүн, – деп айтты.

17Ушуну айтып, Шамшы жаак сөөктү ыргытып салды да, ал жерди Сөөк-Дөбө деп атап койду.

18Ошол убакта Шамшы өлөрчө катуу суусаганын сезди. Шамшы:

– Сен Өз кулуңа ушундай улуу жеңишти бердиң. Азыр болсо каным катып, өлүп баратам. Эми сүннөтсүздөрдүн колуна түшүп каламынбы? – деп Эгедерге жалынып жиберди. 19Кудай аны укту. Ошол жерде бир ойдуң жер жарылып, оргуштап суу чыкты. Шамшы сууну кана ичти, анын боюна кайрат кирип, жандана түштү. Ошондон улам аны Зар-Булак деп атап койду. Ошол булак Лехиде ушул күнгө чейин бар.

20Пелиштилер үстөмдүк кылган ошол заманда Шамшы Ысрайылда жыйырма жыл бий болуп турду.

16

Шамшы жана Далида

16^1Бир күнү Шамшы пелиштилердин шаары Газага барды. Ал жерде аягы суюк бир аялды көрүп калып, аны менен түнөп калды+. 2«Шамшы мында келиптир!» деген сөздү газалыктар укканда, ошол жерди дароо курчоого алышты. Алар шаар дарбазасынын алдына чогулуп: «Жерге жарык түшкөнчө күтөлү. Анан аны кармап, көзүн тазалайбыз» дешип, аңдып олтурушту. 3Шамшы болсо түн жарымына чейин эле жатты. Түн ортосунда туруп, шаар дарбазасын кашектери, кулпулары менен сууруп алып, жонуна артты да, Хевронго бараткан жолдогу бир дөңдүн үстүнө алпарып таштап салды.

4Көп өтпөй Шамшы Сорек өрөөнүндө жашаган Далида ысымдуу бир кызга ашык болуп калды. 5Бир күнү Далидага пелишти бектери келип:

– Шамшы амалга салып, анын зор күчүнүн сыры эмнеде экенин, аны кантип байлап, моюн сундуруш керектигин чекмелеп билип берсең, ар бирибиз сага бир миң бир жүз шекелден күмүш беребиз, – дешти+. 6Ошондо Далида Шамшыдан:

– Жаным, зор күчүңдүн сырын мага айтып берчи. Сени кантип байлап, баш ийдирсе болот? – деп суранды.

7– Эгерде мени жаанын тарамыштан жасалган, кургай элек жети кермеси менен байласа, күчүм кетип, эл катары эле болуп каламын, – деп Шамшы жооп берди. 8Ошондо пелишти бектери жаанын жети кермесин кызга алып келип беришти. Далида ошол кермелер менен Шамшыны байлап салды. 9Бул убакта башка бөлмөдө бир нече пелиштилик киши аны кармамакчы болуп бугуп олтурушту. Бир маалда Далида:

– Шамшы! Пелиштилер келе жатышат! – деп бакырып жиберди. Шамшы ордунан тура калып, жаанын кермелерин от тийген кендир жибиндей кылып үзүп салды. Ошентип, анын күчүнүн сыры ачылбай калды.

10– Сен мени алдап, калп айткан турбайсыңбы! – деди Далида. – Деги айтчы, сени эмне менен байласа болот?

11– Эгерде мени колдонулбаган жаңы аркандар менен байласа, катардагы эле адамдардай алсыз болуп каламын+. 12Далида жаңы аркандарды таап келип, Шамшыны байлап салды. Бул арада бир нече пелиштилер башка бөлмөдө кайрадан бугуп жатышкан. Бир маалда Далида:

– Шамшы! Пелиштилер келе жатышат! – деп чыңырып жиберди. Шамшы тура калып, колдорун байлаган аркандарды жип үзгөндөй үзүп салды.

13– Сен дагы эле мени алдап, калп айтып жаткан турбайсыңбы. Деги айтчы, сени эмне менен байласа болот? – деди Далида.

– Эгерде жети тутам чачымды өрмөккө аркак менен согуп токуп, анан өрмөктүн өзүн казык менен жерге кагып салса, күчүм кетип, кадимки эле адамдардай болуп каламын, – деп жооп берди Шамшы.

14Шамшы уктап калганда, Далида анын чачтарын өрмөккө кошуп токуп, өрмөктү болсо казык менен жерге кагып салды. Анан:

– Шамшы! Пелиштилер келе жатышат! – деп кыйкырып жиберди. Шамшы чочуп ойгонуп, өрмөктү түбү менен жулуп салды.

15Ошондо Далида Шамшыга:

– «Сени сүйөмүн» деп кантип айтып жатасың?! Жүрөгүң менден алыс турбайбы! Сен мени үч ирет алдап, күчүңдүн сырын айтпай койдуң!+
16Далида күн сайын анын мазесин кетирип, жанын сууруп алчудай болду. 17Ошондо Шамшы ага жүрөгүндөгү сырын ачып берди:

– Менин башыма эч качан устара тийген эмес. Анткени мен энемдин курсагында жатканымда эле Кудайга багышталган назирмин. Эгерде чачымды кырып салышса, күчүм кетип, кадимки эле адамдардай болуп каламын+. 18Шамшы ага бүт сырын айтып бергенин түшүнүп, Далида пелишти бектерине киши жиберип: «Дагы бир жолу келгиле. Ал мага сырын ачып берди», – деп айттырды. Ошондо пелишти төрөлөрү убада кылган күмүштөрдү алып, Далидага келишти.

19Далида Шамшыны башын тизесине жаздантып, уктатып койду. Анан бир кишини чакырып, Шамшынын жети тутам чачын кырктырып салды. Ошондо анын күчү кетип, алсырап калды. 20Бир маалда Далида:

– Шамшы! Пелиштилер келе жатышат! – деп кыйкырып жиберди. Шамшы ойгонуп кетти. Ал: «Мурдагыдай эле бир жулкунуп, кутулуп кетемин», – деп ойлоду. Бирок Эгедер аны жалгыз калтырганын билген жок. 21Пелиштилер аны кармап, көздөрүн оюп салышты. Анан Газага алып келип, жез чынжырлар менен кишендеп салышты. Ал абактагы тегирмен ташын айлантып жатты. 22Ошол арада анын кыркылган чачтары кайрадан өсө баштады.

Шамшынын акыркы эрдиги

23Бир күнү пелишти төрөлөрү өз кудайы Дагондун урматына чоң той берип: «Душманыбыз Шамшыны кудайыбыз колубузга салып берди», – деп кубанып жатышты+. 24Эл да Шамшыны көргөндө:

Жерибизди кыйраткан,
Көп адамды мерт кылган,
Душманды колго түшүрдү,
Айланайын кудайымдан, –

деп өз кудайын мактап жатышты. 25Алар кызып, көңүлү көтөрүлүп калган убакта:

– Шамшыны алып келгиле! Ал бизге тамаша куруп берсин! – деп кыйкырышты. Жигиттер Шамшыны абактан алып чыгышып, элге тамаша куруп берсин деп, тирөөчтөрдүн ортосуна тургузуп коюшту. 26Шамшы өзүн жетелеп келген балага:

– Имаратты көтөрүп турган тирөөчтөрдү карматып койчу, аларга жөлөнүп алайын – деди. 27Буткананын ичинде эркек-аял болуп эл толтура эле. Пелиштилердин бектери түгөл мында келишкен. Имараттын үстүндөгү ачык жерге чыгып алган үч миңдей эркектер менен аялдар ортодогу Шамшыны тамаша кылып жатышты. 28Бир маалда Шамшы Эгедерге жалынып:

– Оо, Жараткан Эге! Мени эстей көр! Суранам, мага дагы бир жолу күч бер, оо, Кудайым! Эки көзүмдү оюп алганы үчүн пелиштилерден бир дем менен өчүмдү алайын! – деп жалынды. 29Шамшы имараттын ортоңку эки тирөөчүнүн ортосунда турган. Ал ошол тирөөчтөрдүн бирөөнө оң колун, экинчисине сол колун коюп, катуу тиренди да:

30– Ушул пелиштилерди ала жатып өлөйүн! – деп, тирөөчтөрдү болгон күчү менен түртүп жиберди. Ошондо буткана кулап, ичиндеги бектерди да, бүт элди да басып калды. Ошентип, Шамшы өлөрүндө өлтүргөн жоонун саны ал өмүр бою өлтүргөн жоонун санынан ашып түштү. 31Мындан кийин Шамшынын бир туугандары жана бүт ата уругу келип, анын сөөгүн алып кетишти. Аны Сора менен Эштаулдун ортосундагы атасы Манояктын жанына коюшту.

Ал Ысрайылда жыйырма жыл бий болуп турган.

17

Мукайдын буркандары

17^1Эпрайым тоолорунда Мукай деген киши жашачу. 2Бир күнү ал энесине мындай деди:

– Апа, сиз бир миң бир жүз шекел күмүшүңүздү жоготуп койбодуңуз беле? Ошол эсиңиздеби? Ошондо менин көз алдымда ууруну каргагансыз. Ошол күмүштөр менде, мен катып алган болчумун. Муну укканда энеси:

– Уулум, Жараткан Эге сени жалгасын! – деди. 3Ошентип, Мукай бир миң бир жүз шекел күмүштү энесине кайтарып берди. Анда энеси:

– Уулум, мен бул күмүштөрдү Жараткан Эгебизге багыштадым, – деди. – Жыгачтан турпат жасатып, анан аны каптоо үчүн, күмүштөрдү өзүңө кайтарып беремин. 4Бирок уулу албай койгондуктан, энеси күмүштөрдөн эки жүз шекел алып, зергерге берди. Зергер жыгачтан буркан жасап, аны ошол күмүш менен каптады. Анан аны Мукайдын үйүнө орнотуп коюшту. 5Ошентип, Мукай үйүн кудай үйү кылды. Анан дагы дин кызматчынын алжапкычын жана үй буркандарын жасатып, уулдарынын бирөөнү дин кызматчы кылып дайындады+. 6Ал заманда Ысрайылда падыша жок болчу. Ким эмнени туура көрсө, ошону жасачу+.

7Ошол кезде Иуда жеринин Бейтлехем шаарында бир леби жигит жашачу+. 8Ал жигит башка жерден жан багыш үчүн Иуданын Бейтлехеминен чыгып, жол жүрүп олтуруп, Эпрайым тоолорундагы Мукайдын үйүнө келип калды.

9– Кайдан келе жатасың, уулум? – деп сурады Мукай андан.

– Мен Иуданын Бейтлехеминен келе жатамын. Өзүм лебимин. Баш калкалар жай издеп жүрөмүн, – деп жооп берди жигит.

10– Анда менин үйүмдө кал, – деп сунуш кылды Мукай. – Менин кеңешчим да, дин кызматчым да болосуң. Мен сага жылына он шекел күмүш төлөп беремин. Кийим-кечең менен тамак-ашың да менден болот. Леби анын үйүндө калууга макул болду. 11Ал жигит ага өз уулдарынын бириндей эле болуп калды. 12Мукай лебини дин кызматчы кылып дайындады. Ал Мукайдын үйүндө жашап калды. 13Ошондо Мукай:

– Мен лебини дин кызматчы кылып дайындадым, Жараткан Эге эми мени колдойт, – деди.

18

Дан уруусунун Лаишке жайгашуусу

18^1Ал заманда Ысрайылда падыша жок болчу. Ошол күндөрү Дан уруусу мекендеш үчүн өзүнө башка жерден кошумча жер издеп жаткан. Анткени алар Ысрайылдын башка урууларынын арасында өзүнө тийген үлүш жерге ушул убакка чейин толук ээ боло алган эмес эле+. 2Ошондуктан дан уулдары өзүнүн уруусунан бакандай беш жигитти тандап алып, «Барып, жаңы жерлерди чалгындап келгиле» деген тапшырма менен жөнөтүштү. Сора менен Эштаулдан чыккан ошол жигиттер Эпрайым тоолорундагы Мукайдын үйүнө келип конуп калышты+. 3Алар Мукайдын үйүнө жакындап келишкенде, леби жигитти үнүнөн таанып калышты. Анан ага басып келишип:

– Ой жигит! Сени бул жерге ким алып келди? Бул жерде эмне кылып жүрөсүң? Кантип келип калдың? – деп сурашты. Тиги жигит:

4– Мукай мени жалдап алды. Мен анын дин кызматчысымын, – деп жооп берип, Мукайдын ага кылган жакшылыктарынын баарын айтып берди.

5– Андай болсо, сапарыбыз ооматтуу болобу же жокпу, Кудайдан сурап берчи, – деп айтышты тигилер.

6– Эч кабатыр болбой бара бергиле. Сапарыңарда Жараткан Эге Өзү силерге жар болот, – деп жооп берди дин кызматчы. 7Ошентип, беш жигит жол жүрүп олтуруп, Лаишке келишти. Бул жерде алар коопсуз, Сидон элиндей бейкапар, тынч жашап жаткан элди көрүштү. Ал тегеректе алардын тынчын алган же аларга үстөмдүк кылган эч ким жок эле. Сидондон алыс жашап, башка элдер менен да алака түзбөйт экен+.

8Беш жигит Сора менен Эштаулдагы журтуна кайтып келишкенде:

– Кандай кабар алып келдиңер? – деп туугандары сурашты.

9– Биз абдан жайлуу жерди көрүп келдик! Жүргүлө, барып ал жерге кол салалы! Ушинтип олтура бересиңерби? – деп айтышты тигилер. – Буйдалбастан барып, ошол жерди басып алалы! 10Ал жерге барсаңар, бейкапар жаткан элди өз көзүңөр менен көрөсүңөр. Жери абдан кенен экен. Ушундай жер соорусун Кудай колубузга берип жатат! 11Ошентип, дан уруусунан курал-жаракчан алты жүз жигит Сора менен Эштаулдан жортуулга аттанып чыгышты. 12Алар Иудага келишип, Кирият-Жеярим шаарынын батыш тарабына ордо курушту. Ошондуктан ал жер күнү бүгүнкүгө чейин Дан ордосу деп аталат+. 13Ал жерден Эпрайым тоолорун карай бет алып, Мукайдын айылына жакындап келишти. 14Бир маалда жер чалып келүүгө Лаишке барып келген жанагы беш жигит жанындагыларга:

– Туугандар! Билесиңерби, ушул үйлөрдүн бирөөндө дин кызматчылардын алжапкычы , үй кудайлары, анан дагы жыгачтан оюулуп, күмүш капталган кудайлар бар, – деп айтышты. – Аларды эмне кылуу керектигин өзүңөр жакшылап ойлонуп көргүлө. 15Ошондо алар леби жашап жаткан Мукайдын үйүнө бурулуп, ал-жай сурап кирип келишти. 16Дан уруусунун курал-жаракчан алты жүз жигити болсо дарбаза сыртында калды. 17Жер чалып барган беш киши үйгө түз эле кирип барып жыгачтан оюулуп, күмүш капталган бурканды, эфодду, үй буркандарын алышты. Дин кызматчы болсо дарбаза сыртындагы куралчан алты жүз жигиттин жанында турган. 18Тигилер Мукайдын үйүнө кирип, жыгачтан жасалган бурканды, алжапкычты, үй буркандарын алып чыгып баратышканын дин кызматчы көрүп:

– Эй! Бул эмне кылганыңар? – деп жиберди.

19– Үнүңдү чыгарба! Оозуңду жап да, биз менен жүргүн! – дешти жигиттер. – Бизге кеңешчи да, дин кызматчы да болосуң. Өзүң айтчы, бир үйдүн дин кызматчысы болгон жакшыбы, же Ысрайылдын бүтүн бир уруусуна дин кызматчы болгон жакшыбы? 20Дин кызматчы сүйүнүп кетип, алжапкычты, үй буркандарын, анан да куйма бурканды алды да, жигиттер менен чогуу кетти.

21Дандар бала-чакасын, мал-жанын, жана дүнүйө-мүлкүн алдыга салып, сапарын кайрадан улантышты[*]. 22Алар Мукайдын үйүнөн узай бергенде, Мукай кошуна-колоңдорун чогултуп, алардын артынан кубалап жөнөдү. 23Куугунчулар айкырык салып жетип келишкенде, тигилер артка бурулуп, Мукайга:

– Эмне болду? Неге ушунчаң топурап келдиңер? – дешти.

24– Силер менин жасаткан кудайларым менен дин кызматчымды тартып алып кетип жатпайсыңарбы! – деди Мукай. – Анан «эмне болду?» деп сурайсыңар да!+

25– Бас жаагыңды! – деп кесе сүйлөштү дан уулдары, – болбосо арабыздагы кызуу кандуу жигиттерибиз тумшугуңду кандап, өзүңдү да, үйүңдөгүлөрдү да набыт кылып коюшат! 26Муну айтып, дандар жолун улап кетип калышты. Мукай алардын алда канча күчтүү экенин көрүп, артка бурулду да, үйүнө кайтып кетти. 27Ошентип, дандар Мукай жасаган нерселерди тартып алып, анын дин кызматчысын ээрчитип кетишти. Алар Лаишке жетип, тынч, бейкапар жаткан элге кол салышты. Элди кылычтап кырып, шаарды өрттөп салышты+. 28Лаиш элине жардам берер эч ким болбоду. Анткени бул шаар Бейт-Рехоптун жанындагы өрөөндө жайгашкандыктан, Сидондон алыс эле, башка эч бир шаарлар менен да алака түзчү эмес.

Дандар шаарды кайрадан куруп, ал жерге отурукташып калышты+. 29Шаарды өздөрүнүн түп атасы Ысрайылдын уулу Дандын урматына «Дан шаары» деп атап алышты. Калаанын мурдагы аты Лаиш болчу. 30Дан уруусу буркандарды өздөрүнө коюп алышты. Ал жерде жашоочулар туткундалып кеткенге чейин Гершомдун уулу, Мусанын небереси Жонатан жана анын уулдары Дан уруусунун дин кызматчылары болуп турушту. 31Кудайдын үйү Шилодо турган убакыт аралыгында, дан эли Мукай оюп жасаткан бурканга табынып жатты+.

19

Гибон элинин оор күнөөсү

19^1Ысрайылда падыша жок ошол заманда, Эпрайым тоолорунун түпкүрүндө бир леби жашачу. Ал Иуданын Бейтлехем шаарынан токол алды+. 2Ошол токолу бир күнү таарынып, Иуданын Бейтлехеминдеги төркүнүнө кетип калды. Аял ал жерде төрт ай жүрүп алды. 3Акыры күйөөсү анын көңүлүн таап, үйүнө кайтарып келүү үчүн, малай баласы экөө эки эшекке минип жолго чыгышты. Лебинин токолу аларды үйгө киргизди. Кайнатасы да аны көргөндө кубана тосуп алды. 4Кайнатасы аны кетирбей койгондуктан, леби жаш токолунун төркүнүндө сый тамак жеп, үч күн конуп калды.

5Төртүнчү күндүн эрте таңында алар кетүүгө камдана башташты. Бирок кайнатасы күйөө баласына:

– Алгач шам-шум этип алгыла, кубат болот, анан жолго чыгарсыңар, – деди. 6Экөө кайрадан дасторконго олтурушту. Тамактан кийин кайнатасы мындай деди:

– Бүгүн да конуп калсаңчы. Жакшылап көңүлүңдү көтөр.

7Леби кетмекчи болду, бирок кайнатасы ой-боюна койбой дагы бир күнгө алып калды. 8Бешинчи күнү таң ата алар жолго чыгууга кайрадан даярдана башташты. Бирок кайнатасы күйөө баласына кайра эле:

– Даам сызып, түш оогондон кийин кетсеңчи – деп кетирбей койду. Ошентип, экөө кайрадан тамактанууга олтурушту. 9Леби токолу менен малай баласын ээрчитип жолго чыгууга камына баштаганда:

– Уулум, карачы, күн ылдыйлап баратат. Аздан кийин кеч кирет. Дагы бир түнөп калып, көңүлүңдү ачсаңчы. Эртең таң ата жолго чыгып, уяңарга кайтып барасыңар, – деди кайнатасы. 10Бирок күйөө бала дагы бир түнөп калгысы келген жок. Ал токолун ээрчитип, жүк артылган эки эшегин жетелеп алып, жолго чыкты. Ошентип, алар Жебуска, башкача айтканда Иерусалимге жакындап келишти+. 11Алар Жебуска чукулдап калышканда күн олтура баштады. Ошондо малай бала кожоюнуна:

– Жебустардын мына бул шаарына бурулуп, ушул жерде түнөп калсак кантет? – деп калды.

12– Жок, – деди кожоюну, – ысрайыл элине жат болгон бөтөн элдин шаарына кирбейбиз. Андан көрө Гибага жетип алалы. 13Анан леби сөзүн улап, майлай балага:

– Андан көрө Гибага же Рамага жетип алалы, ошол эки шаардын биринде түнөп калабыз, – деди. 14Алар сапарын улантып, бенжамин жериндеги Гиба шаарына жакындап келишкенде, күн батып кеткен эле. 15Ошондуктан түндү өткөрүү үчүн Гибага бурулушту. Шаар аянтына келип олтурушту, бирок аларды эч ким үйүнө түнөгөнгө чакырган жок.

16Каш карайып калган убакта бир аксакал талаадан кайтып келе жатты. Ал киши Эпрайым тоолорунан журт оодарып келип, Гибада келгин болуп жашап калган. Бул калаанын жергиликтүү калкы болсо бенжаминдер эле. 17Абышка шаар аянтында олтурган мусаапырларды байкап калып, лебиден:

– Кайдан келдиңер? Кайда баратасыңар? – деди.

18– Биз Иуданын Бейтлехеминен келдик. Өзүбүз жашаган алыскы Эпрайым тоолорундагы жерибизге бара жатабыз. Иуданын Бейтлехемине барганбыз, эми болсо Эгедердин үйүнө[*] кайтып баратабыз. Бирок эч ким бизди кудайы конок кылып үйүнө чакырган жок. 19Эшектерибиздин жем-чөбү бар. Менин, мына бул күңүңүз менен малай баланын да жээр наны менен ичер шарабы жанында. Керектүүнүн баары бизде бар. 20Карыя:

– Кадырың жан болсун! Силерге керектүүнүн баары менден болот. Көчөдө түнөбөсөңөр эле болду! – деди+. 21Анан аларды үйүнө ээрчитип барып, эшектерине чөп салды. Коноктор буттарын жуугандан кийин, тамактана башташты.

22Алар көңүл ачып олтурушканда, шаардын бузулган адамдары үйдү курчап алып, эшикти тарсылдата ургулап, карыяга:

– Эй, чал! Үйүңө келген кишини сыртка чыгар, биз ага жакындайбыз! – деп айкырышты+. 23Үйдүн ээси сыртка чыгып:

– Айланайын туугандар! Жамандык кылбагыла! Ал менин кудайы коногум, андай ыпылас иш кылбагыла! – деп суранды. 24– Мына, менин күйөөгө тие элек кызым бар, тиги кишинин болсо токолу бар. Ошолорду сыртка чыгарып берейин, аларга өз каалаганыңардай кылгыла. Бирок бул кишиге андай ыпылас ишти кылбасаңар экен! 25Бирок тиги кишилер ага кулак салышкан жок. Ошондо леби өз токолун түртүп аларга чыгарып берди. Алар аялды түнү бою зордуктап, таң атканча намысын булгашты. Үрөң-бараң убакта гана аны коё беришти. 26Таң агара баштаганда аял кожоюну түнөп калган карыянын үйүнө келди. Ал каалганын алдына кулап, күн чыкканча жатып калды. 27Эртең менен кожоюну камданып, жолго чыгуу үчүн эшикти ача бергенде, каалганын артында босогого колун сунган бойдон жаткан токолун көрдү. 28Ал токолуна:

– Эй, тур, кетели, – деп айтты. Бирок жооп болгон жок.

Леби аны эшегине артып, үйүнө жөнөдү. 29Үйүнө жеткенде бычак алып, токолунун жансыз денесин он эки жиликке бөлүп, бүткүл Ысрайыл аймактарына жөнөтүп жиберди+. 30Муну көргөндүн баары: «Ысрайыл эли Мисир жеринен чыккан убактан ушул күнгө чейин мындай шумдук иш болгон эмес. Бул тууралуу ойлонуп, акылдашып, анан эмне кылуу керектигин сүйлөшөлү» дешти.

20

Бүт Ысрайылдын бенжамин менен согушу

20^1Ошондо Дандан баштап, Бээршебага жана Гилатка чейинки жерлердеги ысрайылдардын бүт жамааты бир кишидей болуп, Эгедердин алдына, Миспага чогулду+. 2Кудай элинин жыйынына Ысрайылдын бардык урууларынын төбөлдөрү жана колуна кылыч кармаган төрт жүз миң жөө аскер келди.

3Бенжаминдер ысрайылдардын Миспага чогулганын угушту.

Ысрайылдар болсо:

– Бул жаман иш кандайча болду? – деп сурашты. 4Киши колдуу болгон аялдын күйөөсү, леби мындай деди:

– Мен токолум менен бенжамин жериндеги Гибага түнөп калалы деп токтодум эле. 5Жети түндө Гибанын тургундары келишип, мени өлтүрөбүз деп биз токтогон үйдү курчап алышты. Алар токолумду зордукташты, ошондон ал каза болуп калды. 6Мен токолумдун жансыз денесин алып келип, Ысрайылда жасалган жийиркеничтүү, шумдук ишти баары билсин үчүн, денени жиликтеп бөлүп, Ысрайыл үлүшкө алган бардык аймактарга жибердим+. 7Оо, Ысрайыл журту! Мына ушул ишти өзүңөр карап чыгып, чечимиңерди айткыла! 8Муну укканда бүт эл дуулдап:

– Эч кимибиз үйлөрүбүзгө кайтып кетпейбиз, бирөөбүз да артка барбайбыз! – деп айтты. 9– Биз эми Гиба менен салгылашуу үчүн мындай кылалы: өкчөмө таш таштап, 10Ысрайылдын урууларынан жүз кишиден онду, миң кишиден жүздү, түмөндөн миңди тандайлы. Алар бенжаминдин Гиба элин Ысрайылда жасаган жийиркеничтүү иши үчүн жазалоого бара турган элге азык-түлүк алып келип турушсун.

11Бүткүл ысрайылдар түп көтөрүлө Гибага каршы чогулушту. 12Алар бенжамин уруусунун бүт жерине чабармандарды жиберип: «Оо, журт! Неге араңарда мындай жийиркеничтүү иш жасалды?» деп айттырды. 13«Гибадагы ошол бузулган адамдарды бизге кармап бергиле. Биз аларды өлтүрүп, Ысрайылдагы жамандыкты түп-тамыры менен жок кылабыз».

Бирок бенжамин уруусу бир тууганы Ысрайыл уруусунун сөздөрүн уккусу келген жок. 14Тескерисинче, бенжамин эли ысрайыл эли менен согушуу үчүн өз шаарларынан Гибага чогулду. 15Ошол күнү бенжамин шаарларынан колуна кылыч кармаган жыйырма алты миң жоокер, Гиба тургундарынын болсо жети жүз тандалган аскер жыйналды. 16Бүткүл кошуундун арасындагы тандалган жети жүз аскер салмоор менен кылды да үзө таамай ата алган сологой жигиттер эле+. 17Ысрайылдар болсо, бенжамин уруусунан башка, кылычын жалаңдаткан төрт жүз миң жоокер чогултту. Алардын баары тажрыйбалуу жоокерлер эле+.

18Ысрайылдар ал жерден жылып, Бейтелге барышты да: «Бенжаминдер менен салгылашууга бизди ким баштап барат?» деп Кудайдан сурашты. Эгедер аларга: «Иуда уруусу баштап барат» деп жооп берди+.

19Кийинки күнү таң заарда Ысрайыл кошууну ордунан козголуп, Гибага жакын жерге ордо курду. 20Анан ысрайылдар бенжаминдер менен салгылашуу үчүн Гибанын каршысына каз-катар тизилишти. 21Муну көргөн бенжамин аскерлери Гибадан чыгып, ошол күнү салгылашта ысрайылдардын жыйырма эки миң аскерин өлтүрүштү+.

22Бирок эртеси Ысрайыл кошууну кайраттанып, кечеки жерге кайрадан сап тартып тизилди. 23Анткени ысрайылдар мурунку күнү Бейтелге кайра барып, Эгедердин алдында кечке чейин ыйлап: «Бир тууганыбыз бенжамин эли менен салгылашууга кайрадан баралыбы?» деп Жараткан Эгеден сурашкан болчу. Жараткан Эге: «Аларга каршы кайрадан баргыла» деп жооп берген эле. 24Ошондуктан Ысрайыл аскерлери кийинки күнү кайрадан бенжамин кошууну менен согушту. 25Бенжамин аскерлери ошол күнү да Гибадан чыгып келип, кылычын жалаңдаткан дагы он сегиз миң Ысрайыл жоокерин сулатты.

26Ошондо Ысрайылдын элдик кошууну кайрадан Бейтелге келип, Эгедердин алдында ый-өкүрүк салып, кечке чейин орозо кармап, бүтөрттөм жана тынчтык курмандыктарын чалды. 27-28Ал убакытта Кудайдын келишим сандыгы Бейтелде болчу. Арундун небереси, Элазардын уулу Пинхас анын алдында диний кызмат кылчу. Ысрайылдар Жараткан Эгеден:

– Бир тууганыбыз бенжаминдер менен салгылашууга эртең кайрадан баралыбы же жокпу? – деп сурашты.

Эгедер аларга:

– Баргыла, эртең аларды колуңарга салып беремин! – деп жооп берди+.

29Ошентип, ысрайылдар Гибанын айланасына буктурма коюшту+. 30Үчүнчү күнү ысрайыл кошууну бенжамин аскерлери менен согушууга кайрадан майданга чыгып, Гибанын маңдайына катар-катар тизилди. 31Бенжаминдер ысрайылдарга алданып шаардан чыгышты. Алар шаардан итабар алыстап, Гибадан Бейтелге кеткен жолго чейин жетишти. Алар мурдагыдай эле ысрайылдарды кубалап, отуз чакты Ысрайыл жоокерин өлтүрүштү. 32Бенжаминдер:

– Биз аларды мурдагыдай эле жеңип жатабыз! – деп ойлошту. Чындыгында Ысрайыл жоокерлери өз-ара: «Чегинимиш болуп, аларды калаадан жолго сууруп чыгаралы» деп макулдашып алган болчу+. 33Ысрайылдардын негизги бөлүгү согуш талаасынан Баал-Тамар шаарына чегинип, ошол жерге катарга тизилишти. Ушул убакта буктурмадагы Ысрайыл аскерлери чыга калып, Гибага ээн тараптан кол салды. 34Ысрайыл кошуунунан тандалган он миң аскер Гибага чабуул коюп, кандуу салгылаш башталды. Бенжамин аскерлери башына мындай каран түн түшөрүн күтүшкөн эмес. 35Эгедер бенжамин уулдарын Ысрайыл уулдарынын алдында талкалады. Ысрайылдар ошол күнү бенжаминдердин кылычын жалаңдаткан жыйырма беш миң бир жүз кишисин мерт кылды.

Салгылаштын кыскача баяны

36Бенжаминдер алардын мизин майтардык деп ойлошту. Ысрайыл аскерлери бенжамин аскерлеринен артка чегинип жатышты. Анткени ысрайыл аскерлери Гибага жакын жерге коюлган буктурмага таянышкан болчу. 37Ушул убактан пайдаланып, буктурмадагылар дароо Гибага чабуул коюшту. Алар калаага кирип барып, бүт элди кылычтап салышты+. 38Анткени шарттуу белги беребиз деп ысрайылдар буктурмадагылар менен сүйлөшүп алышкан болчу. Шаардан түтүн көтөрүлгөндө, алар кол салышмак. 39Ошентип, Ысрайыл кошууну артка чегинди. Бенжамин уруусунун аскерлери отуздай жоокерди өлтүрүп: «Ысрайылдар мурдагы салгылашуудай эле талкаланып жатышат» деп ойлошту. 40Бирок так ошол убакта калаа үстүнөн коюу көк түтүн асманга көтөрүлө баштады! Бенжамин уулдары артка бурулуп караса, шаардан коюу түтүн көккө көтөрүлүп жатыптыр! 41Ысрайыл уулдары дароо артка бурулду. Бенжаминдер болсо башына апаат түшкөнүн көрүп, катуу коркуп кетишти.

42Ошондо алар сапырыла артка чегинишип, какыр талааны көздөй качышты. Бирок бенжаминдер кыргындан качып кутула алышкан жок. Башка шаарлардан чыккан ысрайылдар да аларды кыра башташты. 43Ысрайылдар бенжаминдерди курчоого алып, Гибанын күн чыгышындагы чөлкөмдөргө чейин токтобой сая кубалап, аларга кыргын салышты. 44Ошол күнү бенжамин уулдарынан он сегиз миң киши курман болду. Алардын баары мыкты жоокерлер болчу. 45Аман калгандары болсо бурулуп, ээн чөлдөгү Риммон аскасына карай качып жөнөштү. Ысрайыл аскерлери алардан беш миң жоокерди чоң жолдо кырып салышты. Андан калгандарын Гидомго чейин кубалап, дагы эки миң жоокерди өлтүрүштү+. 46Ошол күнү бенжамин уруусунан кылычын жалаңдаткан жыйырма беш миң киши курман болду. Алардын баары көкжал баатырлар болчу. 47Бирок алты жүз жоокер чөлдөгү Риммон зоокасына качып жетишти. Алар ошол жерде төрт ай баш калкалап жашап калышты. 48Бул убакта ысрайыл кошууну бенжамин жерине кайтып барып, калган элди малынан бери, бардык тирүү жанды кылычтап кырып салды. Жолунда кездешкен шаарлардын баарын өрттөп жиберди.

21

Аман калган бенжаминдерге аял таап берүү

21^1Ысрайыл эли Миспада чогулганда: «Эч кимибиз бенжамин уулдарына кызыбызды бербейбиз» деп ант берген болчу+. 2Согуштан кийин ысрайыл эли Бейтелге келип, Кудайдын алдында кечке олтуруп, катуу боздоп ыйлашты.

3– Оо, Эгедер! Ысрайылдын Кудайы! Неге Ысрайыл журтунда мындай иш болду?! Ысрайыл элинин бир уруусунан ушинтип айрылып калабызбы?! – дешти. 4Эртеси күнү эл таң азанда ошол жерде курмандык жай тургузушуп, бүтөрттөм жана тынчтык курмандыктарын чалышты. 5Анан ысрайылдар:

– Эгедерибиздин алдында чогулганыбызда Ысрайыл урууларынан келбей койгондор болду беле? – деп сураштырышты. Анткени алар Миспада: «Эгебиздин алдындагы жыйынга келбегендер каргышка калсын, аларды өлүмгө өкүм кылабыз» деп ант беришкен болчу. 6Ысрайылдар боордошу бенжамин уруусу үчүн канаты кайрылып: «Ка-ап! Бүгүн Ысрайыл бир уруусунан айрылып калды!» деп өкүнүштү+. 7«Бенжамин уруусунун аман калгандарына эми аялды кайдан таап беребиз? Эч кимибиз аларга кыздарыбызды бербейбиз» деп Жараткан Эгени оозанып ант берип койбодук беле! 8Алар дагы: «Миспадагы жыйынга Ысрайыл урууларынан келбегендер барбы?» деп сураштыра башташты. Көрсө, Гилаттагы Жабештен эч ким Эгедердин алдына келбептир+. 9Анткени алар элди аралап көрүшкөндө, Гилаттын Жабешинин жашоочуларынан бир да жан келбегени белгилүү болду. 10Бүт жамаат он эки миң мыкты жигиттерди жиберип: «Барып, Гилаттагы Жабештин бүт элин, катын-баласын кошуп кылыч мизине алгыла!» деп буйрук берди. 11«Ар бир эркекти, эр көргөн ар бир аялды садага чапкыла». 12Жоокерлер Гилаттагы Жабештин тургундарынын арасынан турмуш көрө элек төрт жүз кызды таап, аларды Канаан жеринде жайгашкан Шило ордосуна алып келишти+. 13Анан бүт жамаат Риммон аскасындагы бенжамин уулдары менен сүйлөшүүгө чабармандарды жиберип, аларга ырайым жарыялады+. 14Ошондо бенжамин уулдары кайрылып келишти. Аларга Гилаттын Жабешиндеги тирүү калган кыздарды колукту кылып беришти. Бирок ал кыздар баарына жетпей калды. 15Бенжамин үчүн элдин кабыргасы сөгүлүп турду. Анткени Эгедер Ысрайыл урууларынын бирөөсүнөн айырган болчу. 16Жамаат аксакалдары:

– Эми калгандарына колуктуну кайдан табабыз? Бенжаминдин аялдарын түгөл кырып салбадыкпы! – деп кейишти. 17– Ысрайылдын бир уруусу тукум курут болуп кетпеши үчүн, бенжаминге тийген энчи жери анын кийинки урпактарына калсын. 18Бирок биз: «Бенжаминге кызын берген каргышка калсын!» деп ант берип койгондуктан, аларга кыздарыбызды турмушка бере албайбыз. 19Ошондо бирөө:

– Уксаңар! Шилодо жыл сайын Эгебизге арналып майрам өткөрүлөт эмеспи! – деди. Ал шаар Бейтелдин түндүгүндө, Бейтелден Шекемге кеткен жолдун күн чыгышында, Лебондун түштүгүндө жайгашкан эле. 20Муну укканда аксакалдар бенжамин уулдарына:

– Баргыла да, жүзүмзарда жашырынып олтургула – деп айтышты. 21– Байкагыла, Шилонун кыздары бийлегени чыкканда, жүзүмзардан чыгып келип, ар бириңер Шилонун кыздарынан бирди кармап, бенжамин жерине ала качып келгиле+. 22Кыздардын аталары же агалары бизге арызданып келишкенде, биз аларга: «Бенжаминдерди биз үчүн кечирип койгула. Биз алардын ар бирине согуштан жубай олжолоп келе алган жокпуз. Силер кызыңарды аларга өз эркиңер менен бербегендиктен, мында силердин күнөөңөр жок» деп айтабыз. 23Бенжамин уулдары айтылгандай кылышты. Бийлегени чыккан кыздардан ар бири бирден бийкечти ала качышты. Кыздарды өз жерине алып келип, шаарларды куруп, ошол жерде жашап калышты. 24Ысрайылдардын да ар бири өз уруусуна, өз үйүнө жана өз жерине кайтып кетишти. 25Ал убакта Ысрайылда падыша жок болчу. Ар ким эмнени туура көрсө, ошону жасачу+.

* 8:32 Сагана – бир тукумдун маркумдары коюлчу күмбөз. Байыркы кездерде эврейлер маркумдун денесин кепинге ороп, аска боорундагы оюлуп жасалган бөлмөдөгү текчеге коюп, бөлмөнүн оозуна чоң ташты тиретип жаап коюшчу. Бир нече убакыттан кийин ошол бөлмөнүн оозун кайрадан ачып киришип, маркумдун чирип бүткөн денесинен калган сөөктөрдү чогултуп, кумурага салып, ошол эле бөлмөдө калтырышчу. Бошоп калган текчеге улам кийинки каза болгон адамдын денеси коюлуп турчу. Ар бир тукумдун өзүнүн саганасы болуп, ал жерге ошол тукумдун маркумдары гана коюлчу.

* 14:9 Сандар 6:1-6 караңыз.

* 18:21 Жортуулга чыккан алты жүз киши басып алган жерге дароо эле олтурукташуу үчүн үй-бүлө, мал-мүлкүн ала чыккан болчу.

* 19:18 Ал заманда Эгедердин жолугушуу чатыры Эпрайым тоолорундагы Шилодо турган. (18:31). Бул леби да Эпрайым тоолорунда жашачу (19:1).

+ 1:1 Жаш. 24:29, Бий. 20:18
+ 1:5 1 Шам. 11:8
+ 1:8 Жаш. 15:63, 2 Шам. 5:6
+ 1:10 Жаш. 14:15, Жаш. 15:14
+ 1:11 Жаш. 10:38, Жаш. 15:15
+ 1:12 Жаш. 15:13-19
+ 1:19 Жаш. 17:16, Жаш. 17:18
+ 1:20 Жаш. 14:13, Бий. 1:10,
+ 1:21 Жаш. 15:63
+ 1:23 Башт. 28:19
+ 1:24 Жаш. 2:14
+ 1:27 Жаш. 17:11-13
+ 1:29 Жаш. 16:10, 1 Пад. 9:16
+ 1:31 Жаш. 19:24-30
+ 1:33 Жаш. 19:32-39
+ 1:34 Жаш. 19:46
+ 1:36 Жаш. 15:3
+ 2:1 Башт. 17:7
• 2:6 Жаш. 24:28-31
+ 2:9 Жаш. 19:50
+ 2:10 2 Тес. 1:8

+ 2:11 Бий. 3:7, Бий. 4:1, Бий. 6:1, Бий. 10:6, Бий. 13:1

+ 2:13 1 Шам. 7:4
+ 2:14 Жаш. 7:12
+ 2:21 Жаш. 23:12-13
+ 3:1 Жаш. 13:2-6
+ 3:7 Бий. 2:11
+ 3:9 Бий. 1:13

+ 3:10 Бий. 6:34, Бий. 11:29, Бий. 13:25, Бий. 14:6, Бий. 14:19, Бий. 15:14

+ 3:15 Бий. 20:16
+ 3:27 Бий. 6:34, 1 Шам. 13:3
+ 3:28 Жаш. 2:7, Бий. 7:24
+ 3:31 Бий. 5:6, 1 Шам. 13:19
+ 4:1 Бий. 2:11
+ 4:2 Жаш. 11:10, 1 Шам. 12:9
+ 4:6 Жаш. 19:37, Эвр. 11:32,
+ 4:7 1 Пад. 18:40
+ 4:11 Бий. 1:16, Жаш. 19:33
+ 4:15 Жаш. 10:10
+ 5:4 2 Шам. 22:8,
+ 5:6 Бий. 3:31, Бий. 4:17
+ 5:8 1 Шам. 13:19, 1 Шам. 13:22
+ 5:17 Жаш. 13:24-28
+ 5:18 Бий. 4:10
+ 5:19 Жаш. 17:11
+ 5:21 Бий. 4:7
+ 5:24 Бий. 4:17
+ 5:25 Бий. 4:19
+ 5:26 Бий. 4:21
+ 6:1 Бий. 2:11, Башт. 25:1,
+ 6:9 1 Шам. 10:18
+ 6:11 Жаш. 17:2
+ 6:15 1 Шам. 9:21, 1 Шам. 18:18
+ 6:16 Жаш. 1:5
+ 6:18 Башт. 18:3-8
+ 6:20 Бий. 13:19
+ 6:21 1 Пад. 18:38
+ 6:22 Башт. 32:30
+ 6:33 Жаш. 17:16,
+ 6:34 Бий. 3:10, Бий. 3:27, 1 Шам. 13:3
+ 7:12 Жаш. 11:4, 1 Шам. 13:5
+ 7:16 1 Шам. 11:11,
+ 7:18 Жаш. 6:4
+ 7:22 1 Шам. 14:20,
+ 7:24 Жаш. 2:7, Бий. 3:28
+ 8:1 Бий. 12:1
+ 8:5 Башт. 33:17
+ 8:6 1 Шам. 25:11
+ 8:8 Башт. 32:30
+ 8:17 1 Пад. 12:25
+ 8:22 1 Шам. 8:5
+ 8:24 Башт. 25:12-18
+ 8:31 Бий. 9:1
+ 9:4 Бий. 8:33
+ 9:6 Башт. 35:4, Жаш. 24:26, 1 Пад. 12:1
+ 9:7 Жаш. 8:33
+ 9:23 1 Шам. 16:14
+ 9:28 Башт. 34
+ 9:29 2 Шам. 15:4
+ 9:45 1 Пад. 12:25,
+ 9:53 2 Шам. 11:21
+ 9:54 1 Шам. 31:4
+ 10:6 Бий. 2:11, 1 Пад. 11:5, 2 Шам. 23:13
+ 10:10 1 Шам. 7:6
+ 11:1 Эвр. 11:32
+ 11:3 2 Шам. 10:6, 2 Шам. 10:8, 1 Шам. 22:2
+ 11:8 Бий. 10:18
+ 11:27 Башт. 16:5
+ 11:29 Бий. 3:10
+ 11:30 Башт. 28:20
+ 12:1 Бий. 8:1
+ 13:1 Бий. 2:11
+ 13:2 Жаш. 19:41
+ 13:3 Бий. 6:12, Лк. 1:28, Лк. 1:31
+ 13:5 1 Шам. 1:11
+ 13:15 Бий. 6:18
+ 13:18 Башт. 32:29
+ 13:19 Бий. 6:20
+ 13:22 Башт. 32:30
+ 13:24 1 Шам. 2:21
+ 13:25 Бий. 3:10
+ 14:1 Жаш. 15:10, Жаш. 19:43, Башт. 38:12
+ 14:2 Башт. 34:4
+ 14:3 Башт. 24:3, Башт. 24:4
+ 14:6 Бий. 3:10
+ 14:12 Башт. 29:27
+ 14:15 Бий. 16:5
+ 14:16 Бий. 16:15
+ 14:19 Бий. 3:10
+ 15:14 Бий. 3:10
+ 15:15 Жаш. 23:10
+ 16:1 Жаш. 15:47
+ 16:5 Бий. 14:15
+ 16:11 Бий. 15:13
+ 16:15 Бий. 14:16
+ 16:17 Бий. 13:5
+ 16:23 1 Шам. 5:2,
+ 17:5 1 Пад. 13:33
+ 17:6 Бий. 18:1, Бий. 19:1, Бий. 21:25
+ 17:7 Рут 1:1, 1 Шам. 17:12, Мт. 2:1

+ 18:1 Бий. 17:6, Бий. 19:1, Бий. 21:25, Бий. 1:34-36

+ 18:2 Бий. 13:25, Бий. 16:31
+ 18:7 Жаш. 19:47
+ 18:12 Жаш. 15:60
+ 18:24 Башт. 31:30
+ 18:27 Башт. 49:17, Жаш. 19:47
+ 18:28 2 Шам. 10:6
+ 18:31 Жаш. 18:1
+ 19:1 Бий. 17:6, Бий. 18:1, Бий. 21:25
+ 19:10 Жаш. 15:8, Жаш. 15:63, Жаш. 18:28
+ 19:20 Башт. 19:2,
+ 19:22 Башт. 19:5-9
+ 19:29 1 Шам. 11:7

+ 20:1 1 Шам. 3:20, 2 Шам. 3:10, 2 Шам. 24:2, 1 Шам. 7:5, 1 Шам. 11:7

+ 20:6 Башт. 34:7
+ 20:16 Бий. 3:15
+ 20:17 1 Шам. 11:8, 2 Шам. 24:9
+ 20:18 Бий. 1:1-2
+ 20:21 Башт. 49:27
+ 20:27 Жаш. 22:13
+ 20:29 Жаш. 8:4
+ 20:32 Жаш. 8:5
+ 20:37 Жаш. 8:19
+ 20:45 Жаш. 15:32
+ 21:1 Бий. 20:1
+ 21:6 1 Шам. 9:21
+ 21:8 1 Шам. 11:1
+ 21:12 Жаш. 18:1
+ 21:13 Бий. 20:47,
+ 21:21 Бий. 11:34
+ 21:25 Бий. 17:6, Бий. 18:1, Бий. 19:1

+ https://ibt.org.ru/ftpmirror/pub/ebook/KGZ/KYLSC/Ыйык-Китеп__Tran.azw3

Table of Contents

- Ыйык Китеп

- Бийлер

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21