Ыйык Китеп: Башталыш
Author: Кыргызстандын Ыйык Китеп Коому (UBS)
Date: 2020-06-18T19:03:58.590414+00:00

Ыйык Китеп

Ыйык Китеп

1. Башталыш

Башталыш

Башталыш

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

37

38

39

40

41

42

43

44

45

46

47

48

49

50

Сөз башы

Башталыш китеби Муса пайгамбардын беш китебинин биринчиси. Бул беш китеп «Тоорат» деп аталат. Тооратта ааламдын анан адамзаттын жаралышы, адам пендесинин күнөөгө батышы, топон суу, Ыбрайым, Ыскак, Жакып жана Жусуп тууралуу баяндалат.

Мазмуну

1. Ааламдын жана адамзаттын жаралышы (1.1 – 2.25)

2. Күнөөнүн кесепети (3.1 – 24)
3. Адамдан Нухка чейинки мезгил (4.1 – 5.32)
4. Нух жана топон суу (6.1 – 10.32)
5. Бабыл мунарасы (11.1 – 9)

6. Шемден Ыбрайымга чейинки мезгил (11.10 – 32)

7. Ыбрайым (12.1 – 19.38)
8. Ыскак (20.1 – 25.18)
9. Жакып жана Эсап (25.12 – 36.43)

10. Жусуп жана анын бир туугандары (37.1 – 45.28)

11. Ысрайыл эли Мисирде (46.1 – 50.26)

1

Асман-жердин жаралышы

1^1Адегенде Кудай асман-жерди жаратты+.

2Жер каңгырап, ээн жатты. Туңгуюктун үстүн караңгылык каптап турду. Кудайдын Руху суу үстүндө каалгып учуп жүрдү.

3Ошондо Кудай: «Жарык болсун!» – деди, анан жарык пайда болду. 4Кудай жарыктын жакшы экенин көрүп, жарыкты караңгылыктан бөлдү, 5жарыкты «күн», караңгылыкты «түн» деп атады. Кеч кирип, таң атты, биринчи күн өттү.

6Анан Кудай: «Суунун ортосунда катмар пайда болуп, сууну суудан бөлүп турсун!» – деп буюрду. 7Катмарды жасап, анын алдындагы сууну үстүндөгү суудан бөлдү. Анан ошондой болду. 8Кудай катмарды «асман» деп атады. Кеч кирип, таң атты, экинчи күн өттү.

9Анан Кудай: «Асман алдындагы суу бир жерге чогулуп, кургактык көрүнсүн!» – деди. Анан ошондой болду. 10Кудай кургакты «жер», чогулган сууну «мухит» деп атады. Ал мунун жакшы экенин көрдү. 11Кудай анан: «Жер жашыл өсүмдүктөрдү: урук чаччу өсүмдүктөрдү жана данеги бар жемиш бактарын түр-түрү менен өстүрүп чыгарсын!» – деп буюрду. Анан ошондой болду. 12Жер жашыл өсүмдүктөрдү: түрүнө жараша урук чаччу өсүмдүктөрдү жана данеги бар жемиш бактарын өстүрүп чыгарды. Кудай мунун жакшы экенин көрдү. 13Кеч кирип, таң атты, үчүнчү күн өттү.

14Андан кийин Кудай: «Асман катмарында күн менен түндү бири-биринен ажыратып, мезгилдерди, күндөрдү жана жылдарды белгилеп турган чырактар болсун! 15Алар жерге нурун чачуу үчүн асманда жаркырасын!» – деп буюрду. Анан ошондой болду. 16Кудай чоңурагы күндүз, кичиреги түнкүсүн башкарып турган эки зор чыракты, ошондой эле жылдыздарды да жасады. 17Жерге жарыгын тийгизип, 18күн менен түндү бийлеп, жарыкты караңгыдан ажыратуу үчүн аларды асман катмарында жайгаштырды. Кудай мунун да жакшы экенин көрдү. 19Кеч кирип, таң атты, төртүнчү күн өттү.

20Андан кийин Кудай: «Суу жайнаган тирүү жандыктарга толсун, жер үстүндө, асман мейкиндигинде куштар учсун!» – деп буюрду. 21Анан Ал сууну мекендей турган укмуштай зор жаныбарларды, сууда сүзүүчү башка да жан-жаныбарлар менен жандыктардын бардыгын түр-түрү менен, ошону менен бирге канаттуулардын бардыгын түр-түрү менен жаратты. Кудай мунун жакшы экенин көрдү. 22Аларга батасын берип: «Өсүп-өнүп көбөйгүлө, деңиздерди толтургула, куштар да жер бетинде көбөйсүн!» – деп буюрду. 23Кеч кирип, таң атты, бешинчи күн өттү.

24Анан Кудай: «Жер ар кандай тирүү жандыктарды: малды, жапайы жаныбарларды жана майда жаныбарларды түр-түрү менен чыгарсын!» – деп буюрду. Анан ушундай болду. 25Кудай ар кандай жапайы жаныбарларды, малды жана майда жаныбарлардын баарын түр-түрү менен жаратты. Ал мунун жакшы экенин көрдү.

26Кудай анан: «Өз бейнебиздей, Өзүбүзгө окшош адам жараталы. Ал деңиздеги балыктар менен асмандагы куштарга, малга, бүткүл жер жүзүнө жана майда жаныбарлардын баарына бийлик жүргүзсүн!» – деди.

27Ушундайча Кудай адамды Өз бейнесиндей, Өзүнө окшотуп жаратты. Аларды эркек жана аял кылып жаратты+. 28Аларга батасын берип: «Өсүп-өнүп көбөйгүлө! Жер бетине жайылып, ага ээлик кылгыла жана деңиздеги балыктарга, асмандагы куштарга, жер бетиндеги жаныбарлардын баарына бийлик кылгыла!» – деди. 29Анан Кудай: «Мына, Мен силерге жер бетиндеги урук чача турган өсүмдүктөрдү жана данеги бар жемиш бактарын түр-түрү менен бердим, булар силерге азык болсун. 30Ал эми бардык айбандарга, асмандагы бүт куштарга жана бардык майда жаныбарларга – тирүү жандын түгөл баарына көк чөп аталганды азык кылып бердим», – деди. Анан ошондой болду. 31Кудай Өзү жараткандын баарын карап, алардын өтө жакшы экенин көрдү. Кеч кирип, таң атты, алтынчы күн өттү.

2

2^1Ушундайча асман менен жер жана алардагынын баары өз ирети менен жаратылды. 2Жетинчи күнгө оогондо Кудай Өзүнүн бардык ишин аяктап, ушул күнү эс алды. 3Жетинчи күнгө Кудай батасын берип, аны ыйык күн кылып бөлүп койду. Себеби Ал Өзүнүн жаратуучулук ишинин баарын бүтүргөн соң, ушул күнү эс алды.

Адам менен Обонун жаралышы

4Асман менен жер жаралгандагы баян мындай: Кудай Эге жер менен асманды жараткан кезде 5али жер бетинде талаа бадалдары да, өсүмдүктөр да өскөн эмес эле. Себеби Кудай Эге жерге жамгыр жаадырган эмес, жерди иштете турган адам да жок болгон. 6Жерден буу көтөрүлүп чыгып, бүтүн жер бетин сугарып турган. 7Ошондо Кудай Эге жердин топурагынан адамды турпатына келтирип жасап, анын мурдуна өмүр демин үйлөдү. Ушинтип адам тирүү жан болду+. 8Кудай Эге чыгышта, Эден деген жерге бак отургузуп, Өзү турпатына келтирип жасаган адамды ошол жерге жайгаштырды. 9Андан кийин Кудай Эге көз жоосун алган, жегенге жакшы жемиштерди бере турган түрлүү дарактарды жерден өстүрүп чыгарды. Бактын ортосуна өмүр берчү даракты жана жакшылык менен жамандыкты билдире турган даракты да өстүрдү+. 10Эденден бир дарыя агып, бакты сугарат да, андан ары төрткө бөлүнүп кетет. 11Биринчиси Пишон деп аталат, ал алтын чыга турган бүткүл Хабила өлкөсүн айланып агат+. 12Ал жердин алтыны таза, жыпар жыттуу чайыр менен оникс асыл ташы да бар. 13Экинчи дарыя Гихон деп аталат, ал Куш өлкөсүн айланып агат. 14Үчүнчү дарыянын аты Тигр, ал Ашурдун чыгыш жагынан өтөт. Төртүнчү дарыя – Эфрат+. 15Эден багын иштетсин, аны кайтарсын деп, Кудай Эге адамды ошол жерге жайгаштырды. 16Ага мындай буйрук берди: «Сен бактагы дарактардын баарынын жемишинен жесең болот. 17Бирок жакшылык менен жамандыкты билдире турган дарактын жемишин жебе! Себеби андан жеген күнү өлгөнүң өлгөн». 18Андан кийин Кудай Эге: «Адамдын жалгыз болгону жакшы эмес, ага өзүнө ылайык жардамчы жаратайын» – деди. 19Кудай Эге жапайы жаныбарлардын, асмандагы куштардын баарын топурактан турпатына келтирип жасап, аларды кандай атарын билүү үчүн адамга алып келди. Адам кандай ат койсо, тирүү жандар ошондой атала турган болду. 20Ошону менен адам малга, жапайы жаныбарлар менен асмандагы куштардын баарына ат койду. Ал эми адамдын өзүнө ылайык жардамчы табылбады. 21Ошондо Кудай Эге адамды катуу уктатып, уктап жатканда анын бир кабыргасын алып, ордун эт менен жаап койду+. 22Кудай Эге ошол кабыргадан аялды жаратып, аны адамга алып келди. 23Ошондо адам мындай деди:

«Сөөгүмдөн бүткөн сөөк ушул,

Этимден бүткөн эт ушул!

Эркектен алып жасалды,

Аял[*] деп аты коюлсун».

24Ошол үчүн эркек ата-энесин калтырып, аялына жабышат да, экөө бир бүтүн болот+. 25Адам аялы экөө тең жылаңач болсо да, уят эмне экенин билишкен эмес.

3

Биринчи күнөө

3^1Кудай Эге жараткан айбандардын ичинен эң куусу жылан эле. Ал аялга суроо берип:

– Кудайдын силерге бактагы бир дагы дарактын жемишинен жебегиле дегени чынбы? – деди+.

2Аял жыланга:

– Жок, бактагы дарактардын жемишинен жесек болот. 3Бирок Кудай: «Бактын ортосунда турган дарактын жемишинен жебегиле, ага тийбегиле, антпесе өлөсүңөр деп айткан», – деп жооп берди+.

4Ошондо жылан аялга:

– Жок, өлбөйсүңөр! 5Кайра, силер ушул жемишти жеген кезде көзүңөр ачылып, эмне жакшы, эмне жаман экенин айырмалап, Анын Өзүнө окшоп каларыңарды Кудай жакшы билет, – деди.

6Аял дарактын жемишинин жегенге жакшы, көз жоосун алган сонун экенин көрүп, акылдуу кыларын билип, жегиси келди. Жемишти үзүп алып жеди да, жанындагы күйөөсүнө берип, ал да жеди+. 7Ошол замат экөөнүн көздөрү ачылып, өздөрүнүн жылаңач экенин билишти. Анан анжыр жалбырактарынан алжапкыч жасап алышты.

8Кечки жел соккон кезде, адам аялы экөө Кудай Эгенин бак ичинде жүргөн дабышын угуп, дарактардын арасына жашынып калышты. 9Ошондо Кудай Эге:

– Каяктасың? – деп адамды чакырды. 10Ошондо ал:

– Бакта жүргөнүңдү угуп, коркуп кеттим. Себеби мен жылаңачмын, ошол үчүн жашынып калдым, – деп жооп берди. 11Кудай Эге адамдан:

– Жылаңачсың деп сага ким айтты? Мен жегенге тыюу салган дарактын жемишинен жедиңби? – деп сурады. 12Ал:

– Мага Өзүң берген аял ошол дарактын жемишинен берди, мен жедим, – деди. 13Кудай Эге аялдан:

– Бул эмне кылганың? – деп сурады.

Жылан мени алдады, мен жедим, – деди аял.

Кудайдын өкүмү жана убадасы

14Ошондо Кудай Эге жыланга:

– Ушундай кылганың үчүн бардык мал менен жапайы айбандардын ичинен сага каргыш тийсин. Өмүр бою жер менен сойлоп, топурак жеп өт! 15Аял экөөңөрдү, сенин тукумуң менен анын тукумун кас кылам. Аялдын тукуму башыңды жанчыйт, сен анын согончогун чагасың, – деди+. 16Ал эми аялга мындай деди:

– Кош бойлуу кезиңде азабыңды көбөйткөндөн көбөйтөм, балдарыңды кыйналып төрөйсүң. Сен күйөөңө куштар болосуң, ал болсо сени башкарат+. 17Ал эми адамга мындай деди:

– Аялыңдын тилин алып, Мен тыюу салган дарактын жемишинен жеген сенин кесириңден жердин кыртышы каргышка калды! Мындан кийин өмүр бою азап тартып наныңды жерден таап жейсиң. 18Сен талаада өскөн дандуу өсүмдүктөрдөн жейсиң. Жердин топурагы сага уйгак-тикен өстүрөт. 19Өзүң жаралган жердин койнуна кайтып барганча, жээр наныңды маңдай териң менен табасың. Сен топурактан жаралдың, кайра топуракка кайтасың!

Адам менен Обонун Эденден куулушу

20Адам аялына Обо[*] деген ат койду. Себеби ал жердеги жашоочулардын түпкү энеси болду. 21Кудай Жараткан Эге адам менен анын аялына териден кийим жасап, кийиндирди. 22Андан кийин Ал мындай деди: «Мына, адам жаман-жакшыны билип, Биз сыяктуу болуп калды. Эми колун созуп, өлбөс өмүр бере турган дарактын жемишинен да үзүп алып жеп, түбөлүк жашап калбасын»+. 23Ошентип, Кудай Жараткан Эге адамды өзү жаратылган жерди иштетсин деп, Эден багынан кууп чыкты. 24Адамды кууп чыккандан кийин, өмүр бере турган даракка алып барчу жолду күзөтүү үчүн Эден багынын чыгыш жагына керуптарды[*] жана туш тарапка айланып турган оттуу кылычты коюп койду.

4

Кабылдын күнөөсү

4^1Адам аялы Обого жакындады. Обонун боюна бүтүп, Кабылды[*] төрөдү да, «Жараткан Эгенин жардамы менен бала таптым», – деди. 2Анан ал Кабылдын иниси Абылды төрөдү.

Абыл койчу, ал эми Кабыл жер иштеткен дыйкан болду. 3Убакыт өтүп, Кабыл Жараткан Эгеге жердин жемишинен, 4Абыл болсо төл башыларынын майлуу жерлерин тартуу кылды. Жараткан Эге Абылга жана анын тартуусуна ыраазы болду, 5ал эми Кабылга жана анын тартуусуна ыраазы болгон жок. Буга Кабыл катуу ачууланып, кабагы карыш түйүлдү. 6Ошондо Жараткан Эге Кабылга:

– Эмне ачууландың? Эмнеге кабагыңды карыш түйөсүң? 7Эгер жакшы иш жасасаң, башыңды көтөрүп жүрбөйт белең? Эгер жакшы иш жасабасаң, байкагын, күнөө босогоңдо турат. Ал сени өзүнө тартат, бирок аны тизгинде, – деди+.

8Кабыл иниси Абыл менен сүйлөшүп, аны талаага алып барды. Анан Абылга кол салып, аны өлтүрүп койду. 9Жараткан Эге Кабылдан:

– Иниң Абыл кайда? – деп сурады. Ал:

– Билбейм, мен, эмне, иниме кароолчу белем? – деп жооп берди. 10Ошондо Жараткан Эге:

– Бул эмне кылганың? Иниңдин төгүлгөн каны Мага жерден зар какшап, боздоп жатат! 11Сен өзүң колдуу болгон иниңдин канын жуткан жердин каргышына калдың. 12Бул жерди канча иштетсең да, ал сага берекесин бербейт. Сен жер үстүндө тентимиш да кыдырмыш болосуң, – деди. 13Кабыл жооп берип:

– Менин жазам көтөрө алгыс оор. 14Бүгүн мени бул жерден кууп олтурасың, эми Сенин көзүңөн алыстап, жер үстүндө тентимиш да кыдырмыш болом. Мени туш келген адам өлтүрөт го, – деди. 15Бирок Жараткан Эге:

– Жок, сени эч ким өлтүрбөйт! Ким сени өлтүрсө, андан жети эсе өч алынат, – деди да, кезиккендер өлтүрүп койбосун үчүн ага белги салып койду. 16Ошондо Кабыл Жараткан Эгенин көз алдынан кетип, Эдендин чыгышындагы Нод[*] деген жерге отурукташты.

Алгачкы элдин тарыхы

17Кабыл аялына жакындады, аялы кош бойлуу болуп, Энохту төрөдү. Ошол убакта Кабыл шаар куруп жаткан. Ал шаарга уулу Энохтун атын койду. 18Ал эми Энохтон Ират, Ираттан Махувол, Махуволдон Матушал, Матушалдан Лемек туулду. 19Лемек эки аял алды, биринин ысмы Ада, бириники Зила эле. 20Ададан Жабал туулду. Ал чатырларда жашап, мал баккандардын түпкү атасы болду. 21Анын инисинин аты Жубал эле. Ал кыл аспап менен үйлөмө аспапта ойногондордун түпкү атасы болду. 22Зиланын да Тубалкабыл аттуу бир уулу болгон. Ал жез менен темирден ар түркүн курал-жабдыктарды жасады. Тубалкабылдын карындашынын аты Наама эле. 23Лемек аялдарына мындай деди:

– Эй, Ада менен Зила,
Мага кулак салгыла!
Зайыптары Лемектин,
Сөзүмдү менин уккула!
Жарадар кылган кишимди,
Мени урган жаш уланды
Аябастан өлтүрдүм.
24Кабыл үчүн өч алынса жети эсе,
Лемек үчүн жете эсеге
Жетимиши да кошулат.

Шет менен Эноштун туулушу

25Адам Обого дагы жакындады. Аялы уул төрөп, анын атын Шет деп койду. Себеби ал: «Кабыл Абылды өлтүргөн соң, Кудай мага анын ордуна башка бир уул берди», – деди. 26Шет да уулдуу болуп, ысмын Энош деп койду. Ошондон баштап адамдар Жараткан Эгенин атын чакырып сыйына башташты.

5

Адамдын тукуму

5^1Адамдын санжырасы мындай: Кудай адамды жаратканда, аны Өзүнө окшош кылып жаратты. 2Аларды эркек менен аял кылып жаратып, ошол күнү батасын берип, аларды «адам» деп атады+.

3Адам жүз отуз жашка келгенде, өзүнө окшош, өз бейнесиндей уулдуу болуп, ага Шет деп ат койду+. 4Шет туулгандан кийин Адам сегиз жүз жыл өмүр сүрүп, башка да уул-кыздарды көрдү. 5Адам бардыгы болуп тогуз жүз отуз жыл жашап, дүйнө салды.

6Шет жүз беш жашка келгенде, уулу Энош туулду. 7Андан кийин Шет сегиз жүз жети жыл өмүр сүрүп, башка да уул-кыздарды көрдү. 8Шет бардыгы болуп тогуз жүз он эки жыл өмүр сүрүп, дүйнөдөн кайтты.

9Энош токсон жашка келгенде, Кейнан туулду. 10Кейнан туулгандан кийин, Энош сегиз жүз он беш жыл өмүр сүрүп, башка да уул-кыздарды көрдү. 11Энош бардыгы болуп тогуз жүз беш жыл өмүр сүрүп, дүйнөдөн кайтты. 12Кейнан жетимиш жашка келгенде, Махалалел туулду. 13Андан кийин Кейнан сегиз жүз кырк жыл өмүр сүрүп, башка да уул-кыздарды көрдү. 14Кейнан бардыгы болуп тогуз жүз он жыл өмүр сүрүп, көз жумду. 15Махалалел алтымыш беш жашка келгенде, Жерет туулду. 16Жерет туулгандан кийин, Махалалел сегиз жүз отуз жыл өмүр сүрүп, башка уул-кыздарды көрдү. 17Махалалел бардыгы болуп сегиз жүз токсон беш жыл өмүр сүрүп, көз жумду. 18Жерет жүз алтымыш эки жашка келгенде, Энох туулду. 19Андан кийин Жерет сегиз жүз жыл жашап, башка да уул-кыздарды көрдү. 20Жерет бардыгы болуп тогуз жүз алтымыш эки жыл өмүр сүрүп, дүйнөдөн кайтты. 21Энох алтымыш бешке келгенде, Метушелах туулду. 22Метушелах туулган соң, Энох үч жүз жыл бою Кудай менен жакын алакада жашап, башка да уул-кыздарды көрдү. 23Ал бардыгы болуп үч жүз алтымыш беш жыл өмүр сүрдү. 24Энох Кудай менен жакын алакада жашап, анан жер бетинен кайып болду, себеби Кудай аны Өзүнө алып кеткен эле+. 25Метушелах жүз сексен жети жашка келгенде, Лемек туулду. 26Лемек туулган соң, Метушелах жети жүз сексен эки жыл өмүр сүрүп, башка да уул-кыздарды көрдү. 27Метушелах бардыгы болуп тогуз жүз алтымыш тогуз жыл өмүр сүрүп, дүйнөдөн өттү. 28Лемек жүз сексен эки жашка келгенде, уулдуу болду. 29«Жараткан Эгенин каргышына калган жердин азабы үчүн тарткан мээнетибизди бул бала жеңилдетет» деп, ага Нух[*] деген ат койду+. 30Нух туулгандан кийин, Лемек беш жүз токсон беш жыл өмүр сүрүп, башка да уул-кыздарды көрдү. 31Ал бардыгы болуп жети жүз жетимиш жети жыл өмүр сүрүп, дүйнө салды. 32Нух беш жүз жашка чыкканда, уулдары Шем, Хам жана Жепет туулду.

6

Жараткан Эгенин кайгыруусу

6^1Жер бетинде адамдар көбөйүп, алардан кыздар да туулганда, 2асман уулдары адамдардын кыздары сулуу экенин көрүп, жактыргандарын аял кылып ала башташты. 3Ошондо Жараткан Эге: «Менин демим адам ичинде түбөлүк болбойт, анткени алар өлө турган пенделер. Эми адамдын өмүрү жүз жыйырма жыл болсун», – деди. 4Ал кезде, андан кийин да жер жүзүндө алп кишилер болгон. Алар асман уулдары адамдардын кыздарына жакындашканда туулган. Булар байыркы заманда элге таанымал баатырлар эле.

5Жараткан Эге адамдардын жер бетинде кылган жамандыгы көп экенин көрдү. Алардын болгон ою, эси-дарты ар убак жамандык гана жасоо болуп калган+. 6Ошондо Жараткан Эге жер бетине адамзатты жаратканына кейип, жүрөгү сыздады+. 7Ошол үчүн Ал: «Мен Өзүм жараткан адамды, аны менен кошо малды, майда жаныбарларды жана канаттууларды да жер бетинен жоготом. Себеби аларды жаратканыма кейип турам», – деди. 8Бирок Жараткан Эге Нухка ырайым кылды.

Кудайдын Нухту куткаруу ниети

9Нухтун тарыхы мындай: Нух замандаштарынын арасында такыбаа, кынтыксыз жана Кудай менен жакын алакада жашаган адам эле. 10Нухтун Шем, Хам жана Жепет деген үч уулу бар болчу. 11Жер жүзү Кудайдын алдында абдан бузулуп, зулумдукка толду. 12Кудай жер жүзүн карап, баары туура жолдон чыгып, бузулуп кеткенин көрдү. 13Ошондо Ал Нухка мындай деди: «Мен баарын түгөл жок кылам. Алардын кесири тийип, жер үстү зулумдукка толду, ошондуктан аларды жер менен кошо жок кылам. 14Сен кипарис жыгачынан чоң кеме кур, аны бөлмөлөргө бөлүп, ичи-сыртын кара чайыр менен майла. 15Аны мындай жаса: узуну үч жүз, туурасы элүү, бийиги отуз чыканак болсун. 16Кеменин бастырмасын бир чыканак жогору кылып тургуз. Эшигин капталынан чыгар. Кеменин төмөнкү, ортоңку, жогорку кабаты болсун. 17Билип ал, Мен асман астындагы жан бүткөндүн баарын жок кылуу үчүн жер бетине топон суу каптатамын. Жер үстүндөгүнүн баары кырылат. 18Бирок сени менен келишим түзөм. Сен уулдарың, аялың жана келиндериң менен кемеге киресиң. 19Жаныбарлардын ар бир түрүнөн жуп-жуптан – эркек менен ургаачысынан өзүң менен кошо кемеге алып киресиң, алар сени менен бирге аман калсын. 20Тирүү калсын үчүн куштардын, малдын жана майда жаныбарлардын ар түрү – баары жуп-жубу менен сага келсин. 21Өзүңө жана аларга азык боло турган тамак-аштын ар түрүнөн камдап ал». 22Нух Кудай буйругандын баарын так аткарды.

7

Топон суу

7^1Андан кийин Жараткан Эге Нухка мындай деди:

– Үй ичиң менен кемеге кир! Себеби Мен замандаштарыңдын ичинен сенин гана Менин алдымда такыбаа экениңди көрдүм. 2-3Жер бетинде тукуму сакталып калсын үчүн, өзүң менен адал жаныбарлардан эркек-ургаачы кылып жети жуптан, арам жаныбарлардын эркеги менен ургаачысынан бир-бирден, асмандагы куштардын ар бир түрүнөн – эркек менен ургаачысынан жети жуптан ал. 4Анткени жети күн өткөн соң, Мен жер бетине кырк күн, кырк түн бою жаан жаадырам. Өзүм жараткан ар бир тирүү жанды жер бетинен жок кылам.

5Нух бардыгын Жараткан Эге буюргандай кылды.

6Жер бетин топон суу басканда, Нух алты жүз жашта эле. 7Нух уулдары, аялы жана келиндери менен топон суудан аман калуу үчүн кемеге кирди. 8Адал жана арам жаныбарлардын, куштардын, майда жаныбарлардын ар бири 9– эркек-ургаачы болуп, жуп-жубу менен Нухка келип кемеге кирди. Нух бардыгын Кудай буюргандай кылды. 10Жети күн өтүп, жер бетин топон суу каптай баштады.

11Нух алты жүз жашка келгенде, экинчи айдын он жетисинде – дал ошол күнү терең туңгуюктагы бардык булактар атылып, асман тосмолору ачылды да, 12жерге кырк күн, кырк түн жаан куюп турду.

13Дал ошол күнү Нух, анын уулдары Сим, Хам жана Жепет, Нухтун аялы менен келиндери кемеге киришти. 14Алар менен бирге бардык жапайы айбандардын, малдын, майда жаныбарлардын жана канаттуулардын ар бир түрү 15жуп-жубу менен Нухка келип, кемеге кирди. 16Ошентип, Кудай Нухка буйрук кылгандай, бардык айбандардан бир эркек, бир ургаачы кирди. Анан Жараткан Эге кеменин эшигин жапты.

17Жер бетин кырк күн топон суу каптады да, ашып-ташып, кемени жерден көтөрдү. 18Жер бетинде суу абдан көбөйүп ашып-ташыгандан, кеме суу үстүндө сүзө баштады. 19Жер үстүндө суу дагы көбөйүп, көтөрүлгөндөн көтөрүлүп, асман алдындагы бийик тоолордун баарын басып калды. 20Суу тоолордон он беш чыканак жогору көтөрүлүп, аларды көөмп калды. 21Ошондо жер бетиндеги бардык тирүү макулуктар – куштар, мал, жапайы айбандар, жер үстүндөгү майда жаныбарлардын баары, бүт адамзат набыт болду. 22Кургактагы жан бүткөндүн мүлдөсү кырылды. 23Жер жүзүндөгүнүн баары жок болду – адамдан тартып, малга чейин, майда жаныбарлардан баштап, асмандагы куштарга чейин – баары тең жер бетинен жок болду. Нух менен бирге кеме ичинде болгондор гана аман калды. 24Топон суу жер жүзүн жүз элүү күн каптап турду.

8

8^1Бирок Кудай Нухту жана аны менен бирге кемеде болгон жапайы айбандар менен малды эсинен чыгарган жок. Ал жер бетине шамал жиберип, суу тартыла баштады. 2Туңгуюктагы булактар менен көптөгөн асман тосмолору жабылып, жаан басылды. 3Жер жүзүндөгү суу тартылып отуруп, жүз элүү күндөн кийин азайды. 4Жетинчи айдын он жетинчи күнү болгондо, кеме Арарат тоолорунун үстүнө токтоду. 5Суу жылдын онунчу айына чейин улам тартылып отуруп, ошол айдын биринчи күнү тоо чокулары көрүнө баштады.

6Кырк күн өткөндө, Нух өзү жасаган кеменин терезесин ачып, 7бир карганы сыртка учуруп жиберди. Карга жер кургаганча келип-кетип учуп жүрдү. 8Андан кийин Нух жер бетиндеги суунун азайган-азайбаганын билүү үчүн бир кептерди сыртка учуруп жиберди. 9Бирок кептер конорго жер таппай кемеге кайра келди, себеби бүт жер бетин алиге чейин суу каптап турган эле. Нух сыртка колун созуп, кептерди өз жанына, кемеге киргизип алды. 10Жети күн күтүп, Нух кайрадан кептерди кемеден учуруп жиберди. 11Кептер кечкурун кайтып келгенде караса, анын тумшугунда жаңы көктөгөн зайтун жалбырагы бар экен. Ошондо Нух жер бетиндеги суунун тартылганын билди. 12Анан ал дагы жети күн күтүп, кептерди кайра сыртка учуруп жиберди. Бул жолу кептер кайрылып кайра келбеди.

13Жер бетиндеги суу Нух алты жүз бир жашка толгон жылдын биринчи айынын биринчи күнү тартылган эле. Ал кеменин төбөсүн ачса, жер кургап калган экен. 14Экинчи айдын жыйырма жетинчи күнү жер бети түгөл кургап бүттү. 15Ошондо Кудай Нухка мындай деди: 16«Аялың, уул-келиндериң болуп кемеден чыккыла. 17Өзүң менен бирге бүт жаныбарларды – түрдүү куштарды, малды жана майда жаныбарларды сыртка алып чык, алар жер жүзүнө тарап, төлдөп көбөйсүн»+. 18Нух уулдары, аялы жана келиндери менен бирге кемеден чыкты. 19Бардык жаныбарлар, жер бетиндеги майда жандыктар менен куштар – бүт жаныбар аттуу түр-түрү менен кемеден чыкты.

Кудайдын Нухка берген убадасы

20Нух Жараткан Эгеге атап курмандык жай курду. Анан адал малдын ар бир түрүнөн, адал куштун ар бир түрүнөн алып, курмандыкка чалып, бүт өрттөп жиберди. 21Курмандыктардын жагымдуу жыты Жараткан Эгеге жеткенде, Ал Өз ичинен мындай деди: «Адам жаштайынан ниети жаман болсо да, Мен мындан ары эч качан жерди адамдардын айынан каргабайм, жердеги тирүү жандын баарын азыркыдай жок кылбайм+. 22Мындан кийин жер жер болуп турганда, эгүү-оруу, ысык-суук, жай менен кыш, күн менен түн токтобой боло берет».

9

9^1Кудай Нух менен анын уулдарына мындай деп батасын берди: «Өсүп-өнүп, тукумуңар көбөйүп, жерди толтургула+. 2Жер бетиндеги айбандар, асмандагы куштар, жер үстүндөгү майда жандыктар менен деңиздеги балыктардын баары силерден коркуп, үркүп турсун. Себеби алар силердин колуңарга берилди. 3Бардык жаныбарлар силерге тамак болот. Өсүмдүктөрдү берген сыяктуу, Мен силерге баарын берип жатам+.

4Бирок канын агызбай туруп, этин жебегиле, себеби алардын жаны канында+. 5Эгер силердин да каныңар төгүлсө, Мен анын да кунун алам. Адамды өлтүргөн айбандан да, кишиден да кун алам.

6Ким төксө канын адамдын,
Анын да каны төгүлөт
Башка адамдын колунан.
Анткени Кудай адамды
Өз бейнесиндей жараткан+.

7Силер болсо өсүп-өнүп, көбөйүп, жер бетине тарагыла».

8Кудай Нухка жана анын уулдарына дагы мындай деди: 9Мына, Мен силер менен, келечек тукумдарыңар менен 10жана силер менен бирге болгон бардык тирүү макулуктар – канаттуулар, мал, жапайы айбандар – силер менен бирге кемеден чыккан жер бетиндеги бардык жан-жаныбарлар менен келишим түзөм. 11Мындан ары эч бир тирүү жан топон суудан кырылбайт жана жерди кыйрата турган топон суу эч качан болбойт деп силер менен келишим түзөм» – деди. 12Анан Кудай дагы мындай деди: «Менин силер менен жана жаныңардагы жан бүткөндүн баары менен келечек урпактар үчүн түбөлүккө түзгөн келишимимдин белгиси бул: 13Мен булут арасына көк желемди жайгаштырам, бул – Мени менен жерде жашагандардын ортосундагы келишимдин белгиси. 14Мен жер үстүнө булут жибергенимде, алардын арасынан көк желе көрүнөт. 15Ошондо Мен Өзүмдүн силер менен жана жан бүткөндүн баары менен түзгөн келишимимди эске аламын. Топон суу эми эч качан жандуу аттууну жок кылбайт. 16Булуттун арасында турган көк желени көргөн сайын, Мен жерде жашоочулардын баары менен түбөлүккө түзгөн келишимимди эстеп турам». 17Анан Кудай Нухка: «Бул Менин жерде жашоочу бардык тирүү жандар менен түзгөн келишимимдин белгиси», – деди.

Хамдын күнөөсү

18Нухтун кемеден чыккан уулдарынын аттары: Шем, Хам, Жепет. Хам Канаандын атасы эле. 19Булар Нухтун үч уулу эле, алардан жер жүзүндөгү бардык элдер тараган.

20Нух жер айдап, биринчи болуп жүзүм отургузду. 21Ал шарап ичип, мас болуп, чатырдын ичинде жылаңач жатып калды. 22Канаандын атасы Хам өз атасынын жылаңач денесин көрүп, сыртка чыгып, муну эки бир тууганына айтты. 23Шем менен Жепет болсо бир чапанды ийиндерине салып, арты менен ичкери киришти да, атасынын денесин жабышты. Алар башка жакты карап турушкандыктан, анын жылаңач денесин көрүшкөн жок. 24Нух өзүнө келгенден кийин, кенже уулунун кылган ишин угуп, 25мындай деди:

Каргыш тийсин Канаанга!

Өз бир туугандарына

Кулдун кулу болсун ал!»

26Андан кийин ал:

«Шемдин Кудай Эгеси
Алкышталсын! Ал эми
Канаан Шемге кул болсун!
27Тынч жашатып Шем менен,
Кенен кылсын Кудайым,
Жепетимдин өрүшүн.
Канаан ага кул болсун!»

– деди.

28Топон суудан кийин, Нух дагы үч жүз элүү жыл өмүр сүрдү. 29Нух бардыгы болуп тогуз жүз элүү жыл жашап, дүйнөдөн өттү.

10

Нухтан тараган элдер

10^1Нухтун уулдары Шем, Хам жана Жепет топон суудан кийин балалуу болушту. Алардын санжырасы мындай.

Жепеттен тараган элдер

2Жепеттин уулдары: Гомер, Магок, Мадай, Жабан, Тубал, Мешех жана Тирас. 3Гомердин уулдары: Ашкеназ, Рипат жана Тогарма. 4Жабандан Элиша жана Таршыш, ошондой эле киттер менен додандар тараган+. 5Деңиз жээгинде жашаган элдер ушулардын тукуму. Алар өз жери, өз тили, өз уруулары бар, өз-өзүнчө элдер эле.

Хамдан тараган элдер

6Хамдын уулдары: Куш, Мисир, Пут жана Канаан. 7Куштун уулдары: Себа, Хабила, Сапта, Раама жана Саптеха. Рааманын уулдары – Шеба менен Дедан+.

8Куштан Нимрот туулду, ал өз баатырлыгы менен дүйнөгө таанылды. 9Ал Жараткан Эгенин алдында мыкты аңчы да болгон; ошондуктан «Эгенин алдындагы Нимроттой мыкты аңчы» деп айтылып калган. 10Анын падышалыгы Шынар жериндеги Бабыл, Эрех, Акат жана Калне деген шаарлардан башталган. 11Ошол жерден Ашурга келип, Нинеби, Рехобот-Ир, Калах шаарларын+
12жана Нинеби менен Калахтын ортосунда жайгашкан Ресен шаарын да курду. Ресен чоң шаар эле.

13Мисир болсо лут, анам, лехав, наптух, 14патрус, каслух (каслухтардан пелиштилер тараган) жана каптор аттуу элдердин түп атасы болгон.

15Канаандын тун уулу Сидон эле. Канаандын тукумунан хет, 16жебус, амор, гиргеш, 17хип, арк, син, 18арбад, семар жана хамат элдери тарады. Кийин канаандыктардын уруулары туш-тушка тарап кетти. 19Канаандыктардын чеги Сидондон башталып, Герар аркылуу Газага жетип, анан Содом, Гомор, Адма, Себайымды курчап өтүп, Лашага чейин барчу. 20Булар өз уруулары, өз тили, өз жери, өз эли бар Хамдын урпактары эле.

Шемден тараган элдер

21Жепеттин агасы Шемдин да балдары болду. Ал Эберден тарагандардын баарынын түпкү атасы эле.

22Шемдин уулдары: Эйлам, Ашур, Арпакшат, Лут жана Арам. 23Арамдын уулдары: Уз, Хул, Гетер жана Маш. 24Арпакшаттан Шелах, Шелахтан Эбер туулду. 25Эберден эки уул туулду. Биринин атын Пелек[*] деп коюшту, анткени ошол кезде жерлер бөлүнгөн эле. Ал эми экинчисинин аты Жоктон эле. 26Жоктондон Алмадат, Шелеп, Хатсармабет, Жарах, 27Адырам, Узал, Дикла, 28Обол, Абымайыл, Шеба, 29Опур, Хабила жана Жабап туулду. Булардын баары Жоктондун уулдары+. 30Алардын жашаган жери Мешадан тартып, Сыпар аркылуу чыгышта жайгашкан тоого чейин жеткен. 31Булар өз уруулары, өз тили, өз жери, өз эли бар Шемдин тукумдары эле.

32Нух уулдарынын тукуму уруу-уруу, эл-эл болуп, мына ушинтип бөлүнгөн. Топон суудан кийин жер бетине жайылган элдин баары алардан тараган.

11

Бабыл мунарасы

11^1Ошол кезде жер үстүндө бир тил болуп, адамдардын баары бирдей сөздөрдү колдонушкан. 2Адамдар чыгышты карай көчүп баратып, Шынар жеринен бир түзөң таап, ошол жерге отурукташты+. 3Алар бири-бирине: «Келгиле, кыш куюп, аны отко бышыралы!» – дешти да, таш ордуна кыш, акиташ ордуна чайыр колдонушту. 4Анан «өзүбүзгө төбөсү көк тиреген мунаралуу шаар куруп, атыбызды чыгаралык, ошондо жер жүзүнө тарап кетпейбиз» дешти.

5Жараткан Эге адамдар куруп жаткан шаар менен мунараны көрүү үчүн төмөн түшүп, 6мындай деди: «Мына, алар бир эл болуп, бир тилде сүйлөгөндүктөн ушул ишти баштап жатышат. Эми алар ойлогон оюн ишке ашырмайын токтошпойт. 7Кана, төмөн түшүп, бири-бирин түшүнбөсүн үчүн алардын тилин чаташтырып салалы», – деди. 8Ушундай кылып, Жараткан Эге аларды бүт жер жүзүнө чачып жиберип, шаар курулушун токтотту. 9Ошондуктан бул шаар Бабыл[*] деп аталып калды. Себеби Жараткан Эге ошол жерде бардык адамдардын тилин чаташтырып, аларды бүт жер жүзүнө чачып жиберген.

Шемден Ыбрайымга чейинки санжыра

10Шемдин санжырасы мындай: топон суудан кийин эки жыл өтүп, Шем жүзгө чыкканда, Арпакшат аттуу уулдуу болду. 11Андан кийин Шем дагы беш жүз жыл жашап, башка да уул-кыздарды көрдү. 12Арпакшат отуз бешке келгенде, андан Шалах туулду. 13Шалах туулган соң, Арпакшат төрт жүз үч жыл өмүр сүрүп, башка да уул-кыздардын атасы болду. 14Шалах отузга келгенде, андан Эбер туулду. 15Эбер туулгандан кийин, Шалах төрт жүз үч жыл жашап, башка да уул-кыздарды көрдү. 16Эбер отуз төрт жашка келгенде, андан Пелек туулду. 17Пелек туулгандан кийин, Эбер төрт жүз отуз жыл жашап, дагы да уул-кыздарды көрдү. 18Пелек отуз жашка келгенде, андан Регу туулду. 19Регу туулгандан кийин, Пелек эки жүз тогуз жыл жашап, жана да уул-кыздарды көрдү. 20Регу отуз эки жашка келгенде, андан Сөрүк туулду. 21Сөрүк туулган соң, Регу эки жүз жети жыл жашап, башка да уул-кыздарды көрдү. 22Сөрүк отуз жашка келгенде, уулу Нахор туулду. 23Нахор туулган соң, Сөрүк эки жүз жыл жашап, башка да уул-кыздарды көрдү. 24Нахор жыйырма тогуз жашка келгенде, андан Терах туулду. 25Терах туулган соң, Нахор жүз он тогуз жыл жашап, башка да уул-кыздарды көрдү. 26Терах жетимиш жашка келип, Ыбрам, Нахор жана Арандын атасы болду.

Терахтын санжырасы

27Бул Терахтын санжырасы: Терахтан Ыбрам, Нахор, Аран туулду. Арандан Лут туулду. 28Ал эми Аран өз атасы Терахтын көзү тирүүсүндө казди элинде, өзү туулган Ур шаарында дүйнөдөн кайтты. 29Ыбрам менен Нахор аял алышты. Ыбрам Сарага, Нахор болсо Арандын кызы Милкага үйлөндү. (Аран Исканын да атасы болчу.) 30Сара төрөбөс болгондуктан балдары жок эле. 31Терах өз уулу Ыбрамды, Арандын уулу – небереси Лутту жана Ыбрамдын аялы – келини Сараны алып, каздилердин Ур шаарынан Канаан жерине жөнөдү. Бирок Харанга келип, ошол жерде туруп калышты. 32Терах эки жүз беш жыл жашап, Харанда дүйнөдөн кайтты.

12

Кудайдын Ыбрамга берген батасы

12^1Жараткан Эге Ыбрамга мындай деди:

– Тур да, элиңден, туугандарыңдан жана атаңдын үйүнөн чыгып, Мен сага көрсөтө турган жерге көч!+

2Чыгарып сенден улуу эл,
Батамды берем сага Мен.
Даңаза кылып атыңды,
Башкага да төгөмүн.
Сен аркылуу батамды.
3Ким сага бата тилесе,
Батамды берем Мен ага,
Ким сага айтса каргышты,
Каргышым тиет ошого.
Дүйнөдөгү элдердин
Бардыгы ак батаны
Сен аркылуу алышат+.

4Жараткан Эге айткандай, Ыбрам жолго чыкты. Лут да аны менен бирге кетти. Харандан чыккан кезде Ыбрам жетимиш беш жашта эле. 5Ошентип Ыбрам аялы Сараны, бир тууганынын уулу Лутту ээрчитип, Харанда жыйган мал-мүлкүнүн баарын жана кишилерин алып, Канаан жерине жол тартып, акыры ал жерге жетти.

6Ыбрам ошол жерди аралап, Шекемдин жанындагы касиеттүү Море дарагына чейин жетти. Ошол кезде ал жерде канаандыктар жашачу. 7Жараткан Эге Ыбрамга көрүнүп: «Ушул жерди мен сенин укум-тукумуңа берем», – деди. Ыбрам өзүнө көрүнгөн Жараткан Эгеге арнап ошол жерге курмандык жай курду. 8Анан Бейтел шаарынын чыгыш жак тарабындагы адырга барып, батыштагы Бейтел шаары менен чыгыштагы Ай шаарынын ортосуна чатырын тикти. Ошол жерге курмандык жай куруп, Жараткан Эгеге ийбадат кылды. 9Анан ал Негевге – түштүктү карай жолун улантты.

Ыбрамдын Мисирге көчүп барышы

10Анан Канаанга катуу ачарчылык келди, ал катуулагандыктан Ыбрам убактылуу жашап туруу үчүн Мисирге жол алды+. 11Мисирге жакындап калганда, ал аялы Сарага мындай деди:

– Мен сенин ажарлуу аял экениңди билем. 12Мисирликтер сени көргөндө: «Бул анын аялы» деп, мени өлтүрүп, сени тирүү калтырышат. 13Андыктан аларга: «Мен бул кишинин карындашымын» деп айт. Ошондо сен үчүн мага жакшы мамиле кылышып, мен аман каламын+.

14Ыбрам Мисирге келгенде, мисирликтер Саранын абдан сулуу экенин көрүштү. 15Фараон сарайындагы кызматчылар да көрүп, анын сулуулугун фараонго мактап барышты. Ошондо ал фараондун сарайына алынды. 16Фараон Сара үчүн Ыбрамга жакшы мамиле кылды. Ыбрам майда мал менен кара малга, кул менен күңдөргө жана эшектер менен төөлөргө ээ болду.

17Бирок Сара үчүн Жараткан Эге фараон менен анын үй ичине катуу мүшкүл салды. 18Ошондо фараон Ыбрамды чакыртып алып, ага:

– Эмнеге мага мындай кылдың? Эмнеге аны аялым деп айтпадың? 19Эмнеге аны карындашым дедиң? Ошол үчүн мен аны аял кылып алмакчы болгом да! Аялыңды ал да кеткин! – деди. 20Фараон адамдарына Ыбрамды аялы, колундагы мал-мүлкү менен чогуу Мисирден чыгарып салууга буйрук берди.

13

Ыбрамдын чырды чечиши

13^1Ошентип, Ыбрам аялы жана мал-мүлкү менен Мисирден чыгып, Негев чөлүнө жөнөдү. Лут да алар менен бирге кетти. 2Ыбрам малга, алтын менен күмүшкө бай эле. 3-4Ал Негевден Бейтелди көздөй көчүп-конуп жүрүп олтуруп, Бейтел менен Айдын ортосундагы мурда чатырын тигип, курмандык жай курган жерге жетти. Ошол жерден Жараткан Эгеге ийбадат кылды. 5Ыбрам менен бирге көчкөн Луттун да майда малы, кара малы жана чатырлары бар эле. 6Алардын мал-мүлкү көп болгондуктан, жайыт жетпей, бирге жашоо мүмкүн болбой калды. 7Ошол себептен, Ыбрам менен Луттун малчыларынын ортосунда чыр чыкты. (Анын үстүнө канаандар менен периздер да ошол жерде жашачу.)

8Ыбрам Лутка мындай деди:

– Экөөбүз чырдашпайлы, койчуларыбыз да чырдашпасын, анткени биз тууганбыз го. 9Карачы, алдыңда канча жер жатат. Кел, бөлүнөлү: сен солго кетсең, мен оңго кетейин, сен оңго кетсең, мен солго кетейин.

10Лут айланасына көз чаптырып, бүт Иордан өрөөнүн – Соорго чейинки суусу мол жерлерди көрдү. Жараткан Эге Содом менен Гоморду кыйратканга чейин бул жерлер бейиш багындай, Мисир жергесиндей эле+. 11Лут бүт Иордан өрөөнүн тандап алып, чыгыш жакка кетти. Ошентип, алар бири-биринен бөлүнүп кетишти. 12Ыбрам Канаанда калып, Лут Иордан өрөөнүндөгү шаарлардын арасына жайланышып, чатырын Содом шаарына жакын жерге тикти. 13Содомдуктар Жараткан Эгенин алдында өтө көп күнөө жасаган, абдан бузулган адамдар эле+.

14Лут бөлүнүп кеткенден кийин Жараткан Эге Ыбрамга мындай деди:

– Өзүң турган жерден түндүктү, түштүктү, чыгышты жана батышты кара. 15Сен көрүп турган жердин баарын Мен сага жана сенин урпагыңа биротоло энчилеп берем+. 16Сенин укум-тукумуңду жер бетиндеги кумдай көбөйтөмүн, санаса сан жеткис кылам. Жердеги кумду санай албагандай эле, тукумуңду да санай алышпайт+. 17Кана, баргын да ушул жерди кыдырып чык, анткени Мен аны сага берем.

18Ошентип, Ыбрам көчүп-конуп отуруп Хевронго жакын жердеги Мамредеги эмен дарактарынын жанына жайгашты да, ошол жерге Жараткан Эгеге курмандык жай курду.

14

Кудай берген тынччылык

14^1Шынар падышасы Амрапел, Эласар падышасы Арийох, Эйламдын падышасы Кадырламар, Гойим падышасы Тидалдын убагында мындай болду: 2алар биригип Содомдун падышасы Берага, Гомор падышасы Биршага, Адма падышасы Шынапка, Сабайым падышасы Шемеберге жана Бела падышасына (Бела азыр Соор деп аталат) согуш ачышты. 3Соңку бешөө биригип, Сиддим өрөөнүнө (азыркы Өлүк деңизге) чогулушту+. 4Алар он эки жыл бою Кедарламердин кол алдында болуп, он үчүнчү жылы козголоң чыгарышкан. 5Он төртүнчү жыл болгондо, Кедорламер менен анын шериктештери аскерлери менен келип, Аштарот-Карнайымда рафаларды, Гамда зуздарды, Шабей-Кириятайымдагы эмдерди 6жана тоолуу Сейирдеги хорлорду чөл четиндеги Эл-Паранга чейин кыйратышкан. 7Андан Эн-Мишпатка (азыркы Кадешке) келишип, амалыктардын бүт жерин басып алып, Хасатсон-Тамарда жашаган аморлорду кыйратышкан.

8Содомдун, Гомордун, Адманын, Сабайымдын жана Беланын падышалары Сиддим өрөөнүнө чыгышты. 9Алар Элам падышасы Кадырламар, Гойим падышасы Тидал, Шынар падышасы Амрапел жана Эласар падышасы Арийох менен беттешти. Ошентип беш падыша төрт падыша менен согуша баштады. 10Сиддим өрөөнүндө чайырлуу чуңкурлар көп эле. Содом менен Гомордун падышалары качып баратканда, алардын кээ бир адамдары ошол чуңкурларга түшүп кетип, калгандары тоого качты. 11Жеңген төрт падыша Содом менен Гомордун болгон байлыгы менен азык-түлүгүн олжолоп кетти. 12Содомдо жашаган Ыбрамдын иниси Лутту дагы мал-мүлкү менен кошо алып кетишти.

13Ошондо бир киши качып кутулуп, болгон окуяны амор элинен болгон Мамреге караштуу эмен дарактарынын жанында жашаган эврей Ыбрамга жеткирди. Мамре жана анын бир туугандары Эшкол менен Анер Ыбрамдын шериктештери болушкан. 14Инисинин туткунга түшкөнүн укканда, Ыбрам өзүнүн согушка жарамдуу адамдарын – үч жүз он сегиз кишини алып, төрт падышанын артынан кууп, Данга чейин барды+. 15Анан ошол жерден адамдарын бир нече топко бөлүп, түндө тигилерге кол салып, талкалады да Дамасктын түндүгүндө жайгашкан Хобага чейин кубалады. 16Олжолонгон мал-мүлктүн баарын кайра кайтарып алды. Ошондой эле иниси Луттун бүт дүнүйөсүн, аялдарды жана туткунга кеткендерди кайтарып алып келди.

17Ыбрам Кедорламерди жана анын шериктештерин жеңип келе жатканда, Содом падышасы тосуп алуу үчүн (кийин Падыша сай аталып калган) Шабе өрөөнүндө анын алдынан чыкты+. 18Ошондой эле Салимдин[*] падышасы Маликсадык да нан менен шарап көтөрүп, алдынан тосуп чыкты. Ал Кудай Тааланын дин кызматчысы эле. 19Маликсадык Ыбрамга: «Асман-жерди жараткан Кудай Таала сени алкасын! 20Душмандарыңды колуңа салып берген Кудай Таалага алкыш!» – деп батасын берди. Ошондо Ыбрам өзүнө түшкөн олжонун ондон бирин Маликсадыкка берди+.

21Содомдун падышасы болсо Ыбрамга:

– Адамдарымды кайтарып бериңиз, олжону болсо өзүңүзгө калтырыңыз, – деди. 22-23Ыбрам Содом падышасына мындай жооп берди:

– Кийин сен «Ыбрамды мен байыткам» деп айтпашың үчүн Жараткан Эгеге, асман-жерди жараткан Кудай Таалага сенин жибиңди да, бут кийимиңдин боосун да албайм деп колумду көтөрүп[*] ант берем. 24Адамдарым жеп-ичкенден тышкары сенден эч нерсе албаймын. Мени менен бирге урушка барган Анер, Эшкол, Мамре өз үлүштөрүн алсын.

15

Кудайдын Ыбрам менен келишим түзүшү

15^1Ушул окуядан кийин Жараткан Эге Ыбрамга аян берип:

– Кайраттан кайтпа, Ыбрам,

Калканыңмын Мен сенин.

Зор болот алар сыйлыгың, – деди+.

2Ыбрам болсо мындай деди:

– Оо, Жараткан Эге, Эгедерим, менде туяк болбосо, ал эмне деген сыйлык? Менин мал-мүлкүм дамасктык Элиезерге калмак болду. 3Мына, Сен мага тукум бербедиң, эми үйүмдөгү бир кызматчым мураскорум болот. 4Ошондо Жараткан Эге Ыбрамга мындай деди:

– Жок, ал сенин мураскоруң болбойт! Сенин мураскоруң өз каныңдан жаралган балаң болот. 5Анан Ыбрамды сыртка алып чыгып:

– Асманды кара! Эгер жылдыздарды санай алсаң, санап көр. Сенин тукумуң да ушундай көп болот, – деди+. 6Ошондо Ыбрам Жараткан Эгеге ишенип, Жараткан Эге аны адил деп тапты+.

7Анан Жараткан Эге ага:

– Мен – ушул жерди энчилеп берүү үчүн сени каздилердин Ур шаарынан алып чыккан Жараткан Эгеңмин, – деди. 8Ыбрам:

– Жараткан Эге, Эгедерим, бул жердин меники болорун кантип билем? – деп сурады+. 9Жараткан Эге:

– Мага үч жашар кунаажын, үч жашар эчки, үч жашар кочкор, бир бактек жана бир көгүчкөн алып кел, – деди. 10Ыбрам баарын алып келип союп, аларды дал ортосунан бөлдү да бөлүктөрүн бири-биринин тушуна койду. Ал эми канаттууларды бөлгөн жок. 11Ошондо жорулар жабалактап учуп келди, бирок Ыбрам аларды кубалап турду.

12Күн батарда Ыбрамды катуу уйку басып, жүрөк үшүн алган коюу караңгылык каптады+. 13Ошондо Жараткан Эге ага мындай деди:

– Ушуну биле жүр: сенин тукумуң чет жерде келгин болот. Төрт жүз жыл кул болуп, эзүүдө жашайт+. 14Бирок Мен аларды кул кылган элди жазалайм. Алар ошол жерден көп байлык менен чыгып кетишет+. 15Сен болсо узак өмүр сүрүп, тынччылык менен о дүйнө салып, ата-бабаңдын жанына барасың. 16Сенин тукумуңдун төртүнчү мууну гана бул жакка кайтып келет, анткени аморлуктардын күнөөсү жетер чегине жете элек+.

17Күн батып, караңгы киргенде, ичинен түтүн чыгып турган идиш жана жалындаган от пайда болуп, бөлүнгөн жаныбарлардын ортосун аралап өттү. 18Ошол күнү Жараткан Эге Ыбрам менен келишим түзүп, мындай деди:

– Мен сенин тукумуңа Мисир дарыясынан тартып, улуу Эфрат дарыясына чейинки жерди,+
19кейни, кеназ, кадмон, 20хет, периз, репа, 21амор, канаан, гиргеш жана жебус элдеринин жерин беремин.

16

Ажар жана Ысмайыл

16^1Ыбрамдын аялы Саранын согончогу канаган эмес. Саранын Ажар аттуу мисирлик күңү бар эле. 2Сара Ыбрамга мындай деди:

– Жараткан Эге мени төрөбөс кылды. Менин күңүмдүн жанына кириңиз, ал аркылуу перзенттүү болормун. Ыбрам Саранын айтканына көндү. 3Ошентип, Ыбрамдын Канаан жеринде жашаганына он жыл болгондо, Сара өзүнүн мисирлик күңү Ажарды Ыбрамга аялдыкка алып берди.

4Анан Ыбрам Ажардын жанына кирген соң, анын боюна бүттү. Ажар өзүнүн кош бойлуу экенин билгенде, мырзайымын теңине албай калды. 5Ошондо Сара Ыбрамга:

– Ажардан көргөн кордугума сиз айыптуусуз. Мен өз күңүмдү койнуңузга салдым, эми кош бойлуу экенин билгенден бери ал мени теңине албай калды. Жараткан Эгеге койдум, ортобузга калыс болуп Ал чечсин! – деди+.

6– Күңүң сенин колуңда эмеспи, – деди Ыбрам Сарага, – эмне кылам десең, өзүң бил. Сара Ажарды катуу басынта баштагандыктан, Ажар андан качып кетти.

7Жараткан Эгенин периштеси Ажарды чөлдөгү булактын жанынан, Шурга кеткен жолдун боюнан таап:

8– Ажар, Саранын күңү! Кайдан келип, кайда баратасың? – деди.

– Мырзайымым Сарадан качып баратам, – деди Ажар.

9– Мырзайымыңа кайтып барып, ага моюн сун, – деди Жараткан Эгенин периштеси, 10– мен сенин тукумуңду көбөйтөмүн, көптүгүнөн эч ким санай алгыс кылам. 11Жараткан Эгенин периштеси дагы мындай деди:

– Кош бойлуусуң сен азыр.
Маалы жетип, уул төрөп,
Ысмайыл[*] деп коёсуң
Анын атын, анткени
Зар какшаган үнүңдү
Жараткан Эге эшитти.
12Жапайы эшек сыяктуу
Уулуңдун болот мүнөзү.
Баары ага каршы болушат,
Ал болот каршы баарына.
Туугандар менен жоолашып,
Өтөт анын өмүрү.

13Ошондо Ажар: «Кудай мени көрүп турганын көрдүм, ээ!» – деп өзүнө сүйлөгөн Жараткан Эгени «Эл-Ройи»[*] деп атады. 14Ошондон улам Кадеш менен Береддин ортосундагы кудукту «Бээр-Лахай-Ройи»[*] дешет.

15Ажар Ыбрамга эркек уул төрөп берди. Ыбрам Ажардан көргөн уулуна Ысмайыл деп ат койду. 16Ажар Ысмайылды төрөгөндө, Ыбрам сексен алты жашта эле.

17

Кудайдын убадасы

17^1Ыбрам токсон тогуз жашка чыкканда, Жараткан Эге ага көрүнүп:

– Мен кудурети күчтүү[*] Кудаймын. Менин жолум менен жүр, ак жаша. 2Мен сени менен келишим түзөм, урпактарыңды сансыз көп кылам, – деди. 3Ыбрам чөгөлөп, чекеси жерге тийгенче таазим кылды. Ошондо Кудай ага мындай деди:

4– Мына, Менин сени менен түзгөн келишимим бул: сен көп элдердин атасы болосуң. 5Эми сенин ысмың Ыбрам эмес, Ыбрайым[*] болот, анткени Мен сени көп элдердин бабасы кылдым+. 6Мен сенин урпагыңды сансыз көбөйтүп, сенден элдерди жаратам. Сенин урпагыңдан падышалар чыгат. 7Мен сени менен жана сенден кийинки урпагың менен – келечек муундар менен түбөлүк келишим түзөм: Мен сенин жана сенден кийинки урпагыңдын Кудайы болом. 8Азыр өзүң келгин болуп жашап жаткан жерди – бүткүл Канаан жерин сага жана сенин урпактарыңа түбөлүккө энчи кылып берем жана Мен алардын Кудайы болом.

Сүннөт – келишимдин белгиси

9Кудай Ыбрайымга дагы мындай деди:

– Сен өзүң да, келечектеги тукумдарың да ушул келишимди сакташыңар керек. 10Менин сени менен жана сенден кийинки урпактарың менен түзүп, сен аткара турган келишимим мындай: араңардагы эркек аттуунун баары сүннөткө отургузулсун. 11Сүннөткө отургула, бул – Менин силер менен түзгөн келишимдин белгиси. 12Жаңы төрөлгөн ар бир эркек бала сегизинчи күнү сүннөттөлсүн. Бул муундан муунга сакталсын. Үйүңдө төрөлгөнү да, сенин тукумуңдан эмес, бирок жат элдиктен күмүшкө сатып алынганы да – 13тигиниси да, мунусу да сүннөткө отургузулушу шарт. Денеңердеги бул эн белги Менин түбөлүктүү келишимимдин белгиси болот. 14Сүннөтү кесилбеген ар бир эркек өз элинен кесилсин, анткени ал Менин келишимимди бузду.

Кудай убадасын аткарат

15Кудай Ыбрайымга дагы мындай деди:

– Мындан ары аялыңды Сара эмес, Сарый деп чакыр. 16Мен аны жалгаймын, андан сени уулдуу кылам. Аны жалгаймын, ал элдердин энеси болот. Анын урпагынан падышалар чыгат.

17Ыбрайым чөк түшүп, чекеси жерге тийгенче таазим кылып, бирок ичинен «Жүздөгү киши да балалуу болмок беле? Токсондогу Сарый эми төрөмөк беле?» деп, күлдү. 18Анан Кудайга:

– Ысмайылым эле аман болуп, ага батаң тийсе экен! – деди.

19Ошондо Кудай мындай деди:

– Аялың Сарый сага уул төрөп берет. Анын ысмын Ыскак[*] деп коёсуң. Мен Өз келишимимди аны менен, анын урпактары менен түбөлүктүү келишим кылып түзөм. 20Ысмайыл тууралуу суранычыңды да уктум. Ага да батамды берем, өркөнүн өстүрөм, укум-тукумун көбөйтөм. Андан он эки бек чыгат. Мен андан улуу эл жаратам. 21Бирок Мен келишимимди эмки жылы ушул маалда Сарыйдан төрөлө турган Ыскак менен түзөмүн.

22Кудай Ыбрайым менен сүйлөшүп бүтүп, жогору көтөрүлүп кетти.

23Ыбрайым, Кудай айткандай, ошол күнү уулу Ысмайылды, үйүндө туулгандарды жана күмүшкө сатылып алынгандарды – үйүндөгү эркек аттуунун баарын сүннөткө отургузду. 24Сүннөттөлгөндө Ыбрайым токсон тогуз жашта, 25уулу Ысмайыл он үчтө эле. 26Ошол эле күнү Ыбрайым жана анын уулу Ысмайыл сүннөткө отургузулду. 27Алар менен чогуу Ыбрайымдын үйүндөгү эркектин баары, анын үйүндө туулганы да, башка элден күмүшкө сатылып алынганы да сүннөткө отургузулду.

18

Кудайы коноктор

18^1Күндүзгү аптап убагы эле. Ыбрайым Мамредеги эмен дарактарынын жанында чатырынын улагасында олтурган. Ошол жерден ага Жараткан Эге көрүндү. 2Ыбрайым башын көтөрүп, маңдайында турган үч кишини көрдү. Көрөрү менен аларды тосуп алууга ашыгып, чатырдан чуркап чыкты да, чөгөлөп, таазим этип:

3– Эгем, эгер ырайым этсеңиз, кулуңуздун жанынан кыя өтпөңүз. 4Бутуңуздарды жууганга бир аз суу алдырайын. Мына бул бактын саясында эс алыңыздар. 5Мендей кулуңуздардын жанынан өтүп баратасыздар. Жегенге нан алып келейин. Кубаттанып алып, анан жолго чыгыңыздар, – деди.

– Жакшы, – дешти алар, – айтканыңдай кыла бер+.

6Ыбрайым шашкан бойдон чатырына барып, Сарыйга:

– Бол тезирээк, ундун эң жакшысынан үч табак камыр жууруй сал да, калама жаба кал! – деди. 7Анан бадага жүгүрүп барып, семиз торпокту тандап туруп, кызматчысына берди. Кызматчысы аны сойгонго киришти. 8Ыбрайым эжигей менен сүтүн, бышырылган торпоктун этин алып келип, коноктордун алдына койду. Коноктор даам сызып жатышканда, Ыбрайым алардын маңдайындагы бактын түбүндө турду.

9– Аялың Сарый кайда? – дешти алар.

– Ушул жерде, чатырда, – деп жооп берди Ыбрайым. 10Ошондо алардын бири:

– Эмки жылы ушул убакытта Мен сеникине сөзсүз кайра келем. Ошондо аялың Сарый уулдуу болот, – деди.

Сарый болсо чатырдын оозунда, Ыбрайымдын артында бул сөздөрдү угуп турган+.

11Ыбрайым да, Сарый да абдан картайып, Сарый бала төрөр жаштан өтүп калган эле. 12Ошол үчүн Сарый ичинен күлүп: «Каржайып калган кезимде мындай ыракат мага кайдан? Анын үстүнө байым да картайган» – деп ойлоду+. 13Ошондо Жараткан Эге Ыбрайымга:

– Эмне үчүн Сарый күлдү? Эмнеге «карыганымда төрөй аламбы» деди? 14Жараткан Эгенин колунан келбеген нерсе барбы? Мен эмдиги жылы, белгилеген убакытта келем, ошондо Сарыйдын уулу болот, – деди+.

15Сарый коркконунан «күлгөн жокмун» деп, мойнуна албады. Бирок Ал «жок, күлдүң» деди.

Ыбрайымдын Содом үчүн суранышы

16Коноктор ордуларынан туруп, Содомду карай жөнөштү. Ыбрайым болсо аларды узатканы чогуу чыкты.

17– Мен жасайын деген ишимди Ыбрайымдан жашырамбы? – деди Жараткан Эге. 18– Андан улуу жана күчтүү эл жаралып, жер бетиндеги бардык элдер ал аркылуу баталуу болушары анык+. 19Анткени Мен аны өзүнүн балдарына жана урпактарына Мага баш ийип, Менин жолумдан чыкпай, адил жана калыс жашоону осуяттасын деп тандап алдым. Ошондо айткандарымдын баарын аткарам.

20Анан Жараткан Эге Ыбрайымга кайрылып:

– Содом менен Гоморанын зулумдугунун айынан боздогон үндөрдү уктум. Алардын күнөөлөрү абдан оор+. 21Эми төмөн түшүп, көрөйүнчү, алардын баары күнөөгө ушунча батып кеткен-кетпегенин билейин, – деди.

22Анан экөө андан ары Содомго бет алышты. Ыбрайым болсо дагы эле Жараткан Эгенин алдында турду. 23Ошондо Ыбрайым Ага жакыныраак келип, мындай деди:

– Сен адил адамды күнөөкөр менен бирге өлтүрөсүңбү? 24Мүмкүн, бул калаада ак жашаган элүү адам бар чыгар? Ошол жерди ак жашаган элүү киши үчүн да кечирбей, кыйратасыңбы? 25Андай кыла көрбө! Ак адамды зулум адам менен чогуу жок кыласыңбы?! Сен ак кишини да, зулум кишини да бирдей өлтүрбөйсүң! Сен андай кылбайсың да! Бүт ааламдын Соту адилетсиз өкүм чыгарабы+? 26Ошондо Жараткан Эге мындай деди:

– Эгер Мен Содомдон элүү адилди тапсам, анда ошолор үчүн бул жердин баарына ырайым кылам. 27Ыбрайым:

– Мына, мен топурак менен күл сыяктуу пенде болсом да, Эгеме сүйлөөгө батындым: 28эгер элүү адил адамга бешөө жетпесечи? Ошол беш киши үчүн шаарды бүтүн кыйратасыңбы? – деди. Жараткан Эге:

– Эгер кырк беш адилди тапсам, шаарды кыйратпайм, – деди.

29Ыбрайым сөзүн улантып, дагы мындай деди:

– Кырк эле адил чыксачы? Ал:

– Кырк адил үчүн да кыйратпайм, – деди. 30Ыбрайым:

– Эгем айтчу сөзүмө ачууланбаса экен. Ал шаарда отуз эле адил бар болсочу? – деди. Ал:

– Отузду тапсам да, шаарды кыйратпайм, – деди. 31Ыбрайым:

– Оо, Эгем, мына, мен Сага ооз ачууга батындым: эгер ал жерде жыйырма эле адил болсочу? – деди. Ал:

– Жыйырманы тапсам да, кыйратпайм, – деди. 32Ыбрайым:

– Оо, Эгем, мен дагы бир мертебе сүйлөсөм, ачууланба: ал жерде он адил адам табылсачы? – деди. Ал:

– Он адил үчүн да кыйратпайм, – деди. 33Жараткан Эге Ыбрайым менен сүйлөшүп бүткөн соң, ал жерден кетти. Ыбрайым болсо үйүнө кайтты.

19

Содомдун күнөөсү

19^1Кеч киргенде, эки периште[*] Содомго келди. Лут шаар дарбазасынын жанында олтурган эле. Лут аларды көрүп, алдынан тосо чыгып, чөгөлөп, чекеси жерге тийгенче таазим этти. 2– Мырзалар, – деди ал, – кулуңуздардын үйүнө кириңиздер. Бутуңуздарды жууп, биздикине конуп кетиңиздер. Эртең эртелеп жолго чыксаңыздар болот. Алар:

– Жок, рахмат, биз шаар аянтына түнөйбүз, – дешти.

3Бирок Лут жедеп кыстай бергенде, алар көнүп, Луттукуна келишти. Лут тамак жасатып, калама жаптырды. Алар тамактанышты.

4Коноктор али жата электе, Содом шаарынын бүт тарабынан бардык эркектер, жаш-кары дебей келип, Луттун үйүн тегеректеп алышты. 5Алар Лутту чакырып:

– Сага бул түнү келген кишилер кана? Аларды бизге чыгарып бер. Алар менен жатабыз, – дешти+.

6Лут сыртка чыгып, аркасынан эшигин жапты да:

7– Туугандарым, мындай жаман иш кылбагыла! 8Менин эркек көрө элек эки кызым бар. Ошолорду чыгарып берейин, аларга билгениңерди кылгыла. Бул кишилерге тие көрбөгүлө, алар үйүмөн башпаана тапкан конокторум, – деди. 9Бирок тигилер:

– Эй, тур биякка! Сен, тентимиш, бизге акыл үйрөткүң барбы? Эми сени тигилерден жаман кылабыз! – деп, Лутту катуу түртүп келишип, эшикти сындырмак болушту. 10Ошондо ичкеридеги кишилер колдорун чыгарып, Лутту үйгө киргизип, эшикти жаап алышты. 11Ал эми эшик алдына чогулган улуу-кичүү кишилердин көзүн көрбөгөндөй кылып салышты. Ошондо алар эшикти таппай карайлашты.

Луттун үй-бүлөсүндөгү тил албастык

12Андан соң жанагы кишилер Лутка:

– Бул жерде дагы кимиң бар? Күйөө балаң болобу, балдарыңбы, кыздарыңбы, кимиң болбосун, баарын бул жерден алып чык, 13анткени биз бул жерди жок кылабыз. Бул жердеги элдин зулумдугунун айынан боздогон үндөр Жараткан Эгеге жетти. Ал бизди бул жерди жок кылуу үчүн жиберди, – деди.

14Ошондо Лут болочок күйөө балдарына барып:

– Тезирээк бул жерден чыгып кеткиле! Жараткан Эге бул шаарды жок кылат, – деди. Бирок Луттун сөзү аларга тамашадай туюлду.

15Таң агарганда, периштелер Лутту шаштыра башташты.

– Бол! – дешти алар, – Аялың менен эки кызыңды ал да, тез бул жерден кет! Болбосо, шаарды жазалаганда, сен да кошо жок болосуң! 16Лут кыбылжып турганда, жанагы кишилер аны, аялын жана эки кызын колдорунан алып, шаардан жетелеп чыгышты. Себеби Жараткан Эге аларга ырайым кылды. 17Аларды сыртка чыгарган соң, тигилердин бири мындай деди: «Жаныңды куткар! Артыңды караба! Бул өрөөндүн эч бир жерине токтобо! Адырды көздөй кач, болбосо өлөсүң!» – деди.

18Бирок Лут:

– Жок, мырзаларым, – деп өтүндү. – 19Мына, кулуңуздарга ырайым кылып, жанымды куткарып, чоң жакшылык жасадыңыздар. Бирок мен тоого жете албайм, артыман апаат басып, өлүп калам. 20Тигине, тээтиги шаарча жакын экен, ошол жакка качып барайын. Ал кичине да экен, ошол жерден жанымды сактап калам, – деди. 21Ошондо алардын бири:

– Макул, мунуңду да аткарайын. Сен айткан шаарды кыйратпайм. 22Тезирээк, ошол жакка кач! Сен ошол жерге жеткиче мен эч нерсе кыла албайм, – деди. Ошондуктан бул шаар Соор[*] аталып калган.

23Лут Соорго жеткенде, күн көтөрүлүп калган эле. 24Анан Жараткан Эге Содом менен Гоморрага көктөн жалындаган күкүрт жаадырып,+
25ошол шаарларды, бүт өрөөндү мүлдө эли, өсүмдүк-чөбү менен кошо жок кылды. 26Луттун аялы болсо бурулуп артын карары менен туз мамыга айланып калды.

27Ыбрайым таң эртелеп, мурун Жараткан Эгенин алдында турган жерге келди. 28Төмөн жактагы Содом менен Гоморраны жана бүтүндөй өрөөндү карап, темир эриткен мештен чыккандай уюлгуган түтүндү көрдү.

29Кудай өрөөндөгү шаарларды кыйраткан кезде, Ыбрайымдын суранычын эске алды. Лут жашаган шаарларды тыптыйпыл кылганда, аны ошол апааттан аман алып чыкты.

Мааптар менен аммондордун келип чыгышы

30Лут Соордо тургандан коркуп, эки кызы менен тоого барып, үңкүрдө жашап калды.

31Бир күнү улуу кызы кичүүсүнө мындай деди:

– Атабыз карып калды. Бизге эр болгудай бул жерде бир да эркек жок. 32Кел, атабызды шарапка мас кылып, аны менен жаталы да, андан тукум улайлы. 33Ошол түнү алар атасына шарап берип мас кылышты. Анан улуусу атасы менен жатып чыкты. Атасы кызынын качан жатып, качан туруп кеткенин билген жок.

34Кийинки күнү улуусу кичүүсүнө айтты:

– Өткөн түнү мен атам менен жатып чыктым. Бул түнү да ага шарап ичирип, мас кылалы, анан сен жатып чык, ошентип атабыздан тукум улайлы. 35Ошол түнү да алар атасын мас кылышты. Анан кичүүсү атасы менен жатып чыкты. Атасы анын качан жатып, качан туруп кеткенин билген жок. 36Ушундайча Луттун кыздары атасынан кош бойлуу болушту. 37Улуусу уул төрөп, атын Маап[*] койду. Ал бүгүнкү маап элинин түпкү атасы. 38Кичүүсү да уул төрөп, атын Бенамми[*] койду. Ал бүгүнкү аммон элинин түпкү атасы.

20

Абымелектин айыбы

20^1Ыбрайым ал жерден көчүп, Негевге барды да, Кадеш менен Шурдун ортосунда туруп калды. Кийин Герарда бир аз жашады. 2Ыбрайым аялы Сарыйды «карындашым» дегендиктен Герардын падышасы Абымелек киши жиберип, Сарыйды алдыртты+. 3Бирок Кудай түндө Абымелектин түшүнө кирип: «Сен бул аялды алганың үчүн өлөсүң, анткени анын күйөөсү бар», – деди. 4Абымелек болсо Сарыйга тийген эмес, ошондуктан: «Оо, Эгем! Сен айыпсыз адамдарды жок кылбайсың да? 5Ыбрайым өзү мага «ал менин карындашым» деди го. Сарый да «ал менин агам» деген. Бул жерде менин абийирим таза, ниетим ак», – деди.

6Кудай ага түшүндө мындай деди: «Ооба, сенин мында абийириң таза болгонун билем. Ошондуктан сени Менин алдымда күнөө кылуудан сактап, ага тийгизген жокмун. 7Эми аялды күйөөсүнө кайтарып бер. Анткени ал – пайгамбар, ал сен үчүн дуба кылат, ошондо тирүү каласың. Эгер кайтарып бербесең, ушуну билип кой, анда өзүң да, элиң да бүт өлөсүңөр»+.

8Абымелек таң эрте туруп, кызматчыларын бүт чакырып, болгон ишти төкпөй-чачпай айтып берди. Ошондо алардын жүрөгү оозуна тыгылды. 9Анан Абымелек Ыбрайымды чакыртып, мындай деди:

– Бул эмне кылганың? Кайсы жамандыгым үчүн мени жана менин падышачылыгымды ушундай чоң күнөөгө батырдың? Сен мага адам жасабай турган ишти жасадың! 10Эмне үчүн мындай кылдың?

11– Бул жерде эч ким Кудайдан коркпойт, булар аялымды тартып алыш үчүн мени өлтүрүшөт[*] деп ойлодум, – деди Ыбрайым. 12– Анын үстүнө, Сарый чынында эле менин карындашым. Биздин атабыз бир, энебиз башка болгондуктан мен ага үйлөнгөм. 13Кудай мени атамдын үйүн таштап, жер кезүүгө буюрганда, аялыма: «Мага жакшылык кыл: кайсы жерге барсак да, мени “агам” деп айт» дегем.

14Ошондо Абымелек кой менен уйдан, кул менен күңдөрдөн Ыбрайымга тартуу кылып берди. Аялы Сарыйды да кайтарып берди. 15«Мына, өзүң көрүп турган жердин баары меники, – деди Абымелек, – каалаган жериңде жаша». 16Анан Сарыйга айтты: «Сенин ак экениңди баарына далилдеш үчүн мен агаңа миң шекел күмүш берем. Ошондо сенин ала жипти аттабаганың бардыгына айкын болот».

17-18Жараткан Эге Ыбрайымдын аялы Сарый үчүн Абымелектин үйүндөгү аялдардын баарын төрөбөс кылып салган эле. Ыбрайым сыйынып, Кудай Абымелекке, аялына жана күңдөрүнө шыпаа берип, аларды төрөй турган кылды+.

21

Ыскактын төрөлүшү

21^1Жараткан Эге Сарыйга назарын салып, Өзү айтканын жасады. 2Сарыйдын боюна бүтүп, Ыбрайымга карыган кезинде, Кудай айткан убакта уул төрөп берди. 3Ыбрайым туулган уулуна, Сарый төрөп берген баласына Ыскак деген ат койду+. 4Кудай буйрук кылгандай, Ыбрайым уулу Ыскакты сегизинчи күнү сүннөткө отургузду+. 5Ыскак туулганда, Ыбрайым жүз жашта эле. 6«Кудай мага кубаныч менен күлкү тартуулады. Муну эшиткендин баары мени менен чогуу күлөт», – деди Сарый. 7Анан дагы: «Сарый бала эмизет деп Ыбрайымга ким айта алмак? Анткени ал карыганда, мен ага уул төрөп бердим», – деди. 8Бала чоңоюп, эмчектен чыгарылды. Ошол күнү Ыбрайым чоң той берди.

9Ыбрайымдын мисирлик Ажардан көргөн уулу Ыскак менен ойноп жатканын көргөн Сарый+
10Ыбрайымга: «Мына бул күңдү баласы менен кошо кууп жибер. Бул күңдүн баласы уулум Ыскактын мурасына энчилеш болбосун!» – деди+. 11Бул кеп Ыбрайымды катуу капа кылды, анткени Ысмайыл да анын өз уулу эле. 12Бирок Кудай Ыбрайымга мындай деди: «Бала менен күңүң үчүн капа болбо. Сарыйдын айтканын жаса, анткени Мен айткан тукум[*] Ыскак аркылуу келип чыгат+. 13Күңүңдүн баласынан да Мен бир эл жаратам, анткени ал да сенин тукумуң».

14Ыбрайым таң заарда туруп, нан жана бир кол чанач суу алды да, Ажардын аркасына көтөртүп, баласы менен жөнөтүп жиберди. Ажар жолго чыгып, Бээршеба чөлүнөн адашып кетти. 15Кол чаначтагы суу калбай калганда, Ажар баланы бир бадалдын түбүнө калтырды да, 16«Баламдын өлгөнүн көзүм көрбөсүн» деп, жебе атымдай алыс жерге барып олтуруп, буркурап ыйлап кирди.

17Кудай баланын үнүн угуп, асмандан Кудайдын периштеси Ажарды чакырып, мындай деди: «Эмнеге кайгырасың, Ажар? Коркпо, балаңды калтырган жерден Кудай анын үнүн укту. 18Бар, баланы тургузуп, колунан жетеле. Мен андан улуу эл жаратам». 19Анан Кудай Ажардын көзүн ачып, ал суусу бар кудукту көрдү. Барып, чаначына суу толтурду да баласына ичирди.

20Баланы Кудай колдоп, ал эр жетти да, чөлдү мекендеп, жаа тарткан мергенчи болду. 21Ысмайыл Паран чөлүндө жашап, энеси ага Мисирден аял алып берди+.

Канаан падышасы Абымелектин Ыбрайымга келиши

22Ошол убакта Абымелек аскер башчысы Пикол менен бирге Ыбрайымга келип:

– Сенин ар бир ишиңди Кудай колдойт экен. 23Андыктан азыр, Кудайдын алдында, мага, балдарыма, балдарымдын балдарына кыянаттык кылбайм деп убада бер. Мен сага кандай жакшылык кылсам, сен да мага жана өзүң келгин болуп жашап жаткан элге ошондой жакшылык кыл, – деди. 24Ыбрайым:

– Убада берем, – деди.

25Анан Ыбрайым Абымелекке анын кулдары тартып алган кудукту айтып, аны жемеледи. 26Абымелек болсо:

– Муну ким жасаганын билбейм. Сен мага эч нерсе айткан эмессиң, буга чейин бул тууралуу уккан да эмесмин, – деди. 27Анан Ыбрайым майда жана кара малынан алып келип, Абымелекке берип, экөө келишим түздү. 28Ыбрайым койлорунан жети ургаачы козуну өзүнчө бөлүп койду. 29Абымелек андан:

– Эмнеге жети ургаачы козуну өзүнчө бөлүп койдуң? – деп сурады. 30Ыбрайым:

– Казган кудуктарым меники экендигинин далили катары ушул жети ургаачы козуну колумдан ал, – деди. 31Экөө ушул жерде ант беришкендиктен, ал ошол жерди Бээршеба[*] деп атады+.

32Бээршебада келишим түзгөн соң, Абымелек аскер башчысы Пикол менен пелишти жерине кайтты. 33Ыбрайым болсо ошол жерге жылгын олтургузуп, түбөлүктүү Кудай – Жараткан Эгеге ийбадат кылды.

34Ыбрайым пелишти жеринде келгин катары көпкө жашап турду.

22

Ыбрайымдын ишениминин сыналышы

22^1Бир канча убакыттан кийин Кудай Ыбрайымды сынады.

– Ыбрайым! – деди Ал.

– Угуп жатам! – деп жооп берди Ыбрайым+. 2Кудай:

– Жакшы көргөн жалгыз уулуң Ыскакты алып, Мория жерине бар. Ошол жерде, Мен сага айта турган тоолордун биринде аны өрттөлчү курмандыкка чал, – деди.

3Ыбрайым саарда туруп, эшегин токуду. Жанына эки кол баласын жана уулу Ыскакты алды. Курмандык үчүн отун жарды да, Кудай айткан жерге бет алды. 4Үчүнчү күн дегенде, Ыбрайым көз чаптырып, айтылган жерди алыстан көрдү. 5Ошондо эки кол баласына:

– Силер ушул жерде эшектин жанында калгыла. Уулум экөөбүз тетиги жерге барып, Кудайга ийбадат кылып, кайра келебиз, – деди.

6Ыбрайым Ыскактын жонуна курмандыкка даярдалган отунду артып, өзү колуна оттук менен бычакты алды да, экөө бирге жөнөдү. 7Анан Ыскак:

– Ата! – деп үн катты.

– Ии, балам, – деди Ыбрайым.

– Оттук менен отун бар, курмандыкка чала турган козу кана? – деди Ыскак.

8– Курмандыкка чалчу козуну Кудай Өзү караштырат, уулум, – деди Ыбрайым. Ошентип, экөө андан ары чогуу жолун улашты.

9Алар Кудай айткан жерге келишкенде, Ыбрайым курмандык жай куруп, үстүнө отунду койду. Анан баласын байлап, курмандык жайга коюлган отундун үстүнө жаткырды. 10Ыбрайым уулун мууздамакчы болуп, бычагын алганда,

11– Ыбрайым, Ыбрайым! – деди Жараткан Эгенин периштеси асмандан.

– Угуп жатам, – деп жооп берди Ыбрайым.

12– Балага тийбе, ага эч нерсе кылба! – деди периште. – Сенин Кудайдан коркоруңду билдим. Себеби сен Менден жалгыз уулуңду да аябадың.

13Ыбрайым башын көтөрүп, бадалга мүйүзүнөн чаташып калган бир кочкорду көрдү. Барып, аны уулунун ордуна бүт өрттөм курмандыгына чалды. 14Анан ошол жерди «Жараткан Эге караштырат» деп атады. Ошол себептен азыр да «Жараткан Эгенин тоосунда караштырылат» деп айтылат.

15Жараткан Эгенин периштеси көктөн Ыбрайымга экинчи ирет үн катты: 16«Мен сага Өз атым менен ант берем», – дейт Жараткан Эге. – «Бул ишти жасап, жалгыз уулуңду да аябадың, 17ошондуктан Мен сени жалгагандан жалгаймын. Тукумуңду асмандагы жылдыздай, деңиз жээгиндеги кум сыяктуу көбөйткөндөн көбөйтөмүн. Тукумуң душмандарынын шаарларын ээлейт+. 18Мени укканың үчүн, сенин тукумуң аркылуу жер жүзүндөгү бардык элдер батамды алышат»+.

19Ошондон кийин Ыбрайым кол балдарына кайтып келди. Алар чогуу Бээршебага кетишти. Ыбрайым анан ошол жерде жашап калды.

20Бир нече убакыт өткөндөн кийин Ыбрайымга: «Иниң Нахорго аялы Милка уулдарды төрөп берди», – деген кабар жеткиришти. 21Тун уулунун ысмы Уз, кийинкисинин аты Буз, андан кийинкисиники Кемуел. Кемуел Арамдын атасы. 22Анан Кесед, Хазо, Пилдаш, Идлаф жана Бетуел эле. 23Бетуелден Рабига төрөлгөн. Ушул сегизин Милка Ыбрайымдын иниси Нахорго төрөп берди+. 24Ал эми токолу Реумадан Тебах, Гахам, Тахаш жана Мааха деген уулдар төрөлдү.

23

Сарыйдын дүйнөдөн өтүшү

23^1Сарый жүз жыйырма жети жашка чыгып, 2Канаан жериндеги Кирият-Арбада, азыркы Хеврон шаарында көз жумду. Ыбрайым Сарыйды жоктоп ыйлап, аза күттү+.

3Анан аялынын жасатын калтырып, хеттерге барды да:

4– Мен силердин араңарда жашаган келгин адаммын. Маркумумдун сөөгүн көмүү үчүн мага жериңерден менчикке жай бергиле, – деди. 5Хеттер Ыбрайымга мындай жооп беришти:

6– Мырзабыз, бизди уксаңыз, биз сизди Кудайдын төрөсүндөй көрөбүз. Маркум аялыңызды эң жакшы көрүстөнүбүзгө коюңуз. Маркумуңузду койгонго эч ким сизден көрүстөн аябайт. 7Ошондо Ыбрайым ошол жердин калкы болгон хеттерге таазим кылып, 8мындай деди:

– Эгер маркумумду жерге берүүгө макул болсоңуздар, анда кебиме кулак салып, Зохардын уулу Эфронго менин өтүнүчүмдү айтыңыздар. 9Ал талаасынын четиндеги Махпела үңкүрүн мага сатсын. Силердин көзүңөрчө үңкүрдүн толук наркын төлөп, аны көрүстөн кылам. 10Эфрон болсо Хет уулдарынын арасында олтурган. Ал шаар дарбазасынын алдына жыйналган жамы Хет уулдарына угуза Ыбрайымга мындай деди:

11– Жок, мырзам, мени уксаңыз. Мен сизге талааны да, талаадагы үңкүрдү да берем. Өз элимдин алдында аны сизге берем, маркум аялыңызды коё бериңиз.

12Ошондо Ыбрайым хеттердин алдында ийиле таазим кылып, 13алардын баарына угуза Эфронго мындай деди:

– Мени уксаңыз. Мен талаанын акысын төлөймүн, аны алыңыз. Анан маркум аялымды ошол жерге коёюн. 14Эфрон Ыбрайымга:

15– Мырзам, уксаңыз, жердин баасы төрт жүз күмүш шекел. Бул экөөбүз үчүн эмне болуп кетиптир? Маркумуңузду коё бериңиз, – деди. 16Ыбрайым ыраазы болуп, Эфрондун Хет уулдарына угуза айткан төрт жүз күмүш шекелди соодагерлер колдонгон ченем менен таразага тартып берди.

17Ошентип, Мамренин жанындагы Махпелада жайгашкан Эфрондун талаасы, андагы үңкүр, тегерек-четтеги бүт дарактары менен кошо 18Ыбрайымдын менчигине өттү. Буга шаар дарбазасынын алдына жыйналган хеттер күбө болду.

19Анан Ыбрайым аялы Сарыйды Канаан жериндеги Мамреге, азыр Хеврон аталган Махпела талаасындагы үңкүргө койду. 20Ошентип, хеттерге тиешелүү талаа үңкүрү менен кошо Ыбрайымдын карамагындагы сагана болуп калды.

24

Ыскактын үйлөнүшү

24^1Ыбрайым жашы өтүп, картайды. Жараткан Эге ага бардык жагынан батасын берди.

2Ыбрайым үйүндөгү бар дүйнөсүн башкаруучу башкызматчысына мындай деди:

– Колуңду этегимдин астына[*] коюп, 3-4асман-жердин Кудайы, Жараткан Эгенин аты менен «уулуңузга ушул жердик канаандыктардын кыздарынан аял алып келбейм. Сиздин жериңизге, туугандарыңызга барып, уулуңуз Ыскакка аял таап келем» деп ант бер.

5– Кыз мени менен бул жакка келбейм десечи? – деди кызматчысы Ыбрайымга. – Анда уулуңузду сиз келген жакка жиберишим керекпи?

6Ыбрайым ага мындай деди:

– Жок, уулумду ал жакка жибербе! 7Мени атамдын үйүнөн, туулган жеримден алып чыгып, «ушул жерди сенин тукумуңа берем» деп айтып, ант берген Көктүн Кудайы, Жараткан Эге сенин алдыңан периштесин жиберип, сен ал жактан уулума аял алып келесиң. 8Эгер кыз сени менен бирге келүүнү каалабаса, анда бул анттан башың бош. Бирок уулумду ал жерге жибере көрбө! 9Башкызматчы кожоюну Ыбрайымдын этегинин астына колун коюп, айтылганды аткарууга ант берди. 10Анан ал кожоюнунун төөлөрүнөн онду жана кымбат баалуу түркүн буюмдарынан алып, Арам-Нахарайымга, Нахор жашаган шаарга жол тартты. 11Башкызматчы шаардын сыртындагы кудуктун жанына келип, төөлөрүн чөктүрдү. Бул аялдар суу алганы келе турган кечки маал эле. 12Ошондо ал мындай деп дуба кылды: «Оо, Жараткан Эге, кожоюнум Ыбрайымдын Кудайы, бүгүн менин жолумду ачып, кожоюнума берген сөзүңө турагөр. 13Мына, шаар кыздары суу алганы келе турган булак башында турам. 14Алар келгенде бирөөсүнө: «Кумараңды эңкейтчи, суу ичип алайын», – дегенимде, ал: «Ичиңиз, төөлөрүңүздү да сугарып берейин», – десе, анда кулуң Ыскакка тандаганың ошол экен деп билейин. Менин кожоюнума чоң ырайым кылганыңды ушундан түшүнөйүн».

15Башкызматчы дубасын аяктай электе эле ийинине кумарасын көтөргөн Рабига келип калды. Ал – Ыбрайымдын иниси Нахор менен анын аялы Милканын небереси, Бетуэлдин кызы эле. 16Рабига абдан сулуу, эркек көрө элек кыз болчу. Ал кудукка түшүп барып, кумарасын толтурду да жогору чыкты. 17Ыбрайымдын кызматчысы кыздын алдынан жүгүрүп чыгып:

– Кумараңдан бир аз суу ичирчи, – деди. 18Кыз:

– Ичиңиз, мырза, – деп дароо кумарасын ийининен түшүрө калып, ага ичүүгө суу берди. 19Кыз ага ичкизип болуп, мындай деди:

– Төөлөрүңүзгө да сузуп берейин, алар да суусуну кангыча ичсин, – деди. 20Анан кумарасындагы сууну ноого куйду да, суу алганы дагы кудукка жүгүрүп кетти. Ошентип, кызматчынын төөлөрүнүн баарын сугарды. 21Кызматчы болсо Жараткан Эге жолун ачкан-ачпаганын билгиси келип, үн чыгарбай, кызды карап турду.

22Төөлөрү суу ичип болгон соң, тиги киши кызга жарым шекел чыга турган мурунга такчу алтын сөйкө, он шекел чыга турган эки алтын билерик берди. 23Анан:

– Кимдин кызы болосуң? Түнөгөнгө атаңдын үйүнөн бизге жай табылар бекен? – деди.

24– Мен Нахор менен Милканын уулу – Бетуэлдин кызымын, – деди ал. 25– Биздин үйдө саман менен жем көп, түнөй турган жай да бар.

26Ошондо бул киши таазим этип, Жараткан Эгеге ийбадат кылды. 27– Кожоюнум Ыбрайымдын Кудайы – Жараткан Эгеге алкыш, – деди Ыбрайымдын кызматчысы, – Ал кожоюнумдан Өз мээримин аябай, ишенимдүү болду. Мени түз эле кожоюнумдун туугандарынын үйүнө жетелеп келди.

28Кыз үйүнө чуркап барып, энесинин үйүндөгүлөргө баарын айтып берди.

29-30Рабиганын Лабан аттуу агасы бар эле. Ал карындашынын мурдундагы сөйкө менен билегиндеги билериктерди көрүп, Рабигадан тигил кишинин ага айткандарын уккандан кийин, төөлөрү менен кудуктун жанында турган башкызматчыга жүгүрүп барып, 31мындай деди:

– Үйгө жүрүңүз, Кудайдын сүйгөн пендеси. Эмнеге сыртта турасыз? Өзүңүзгө төр дайын, төөлөрүңүзгө жай дайын, – деди.

32Бул киши ошентип үйгө кирди. Лабан төөлөрдүн жүгүн чечтирип, алдына саман менен жем салдырды. Башкызматчы менен жанындагы адамдарга буттарын жууганга суу алдырып келди. 33Тамак тартылганда кызматчы:

– Эмне иш менен келгенимди айтмайын, даам татпайм, – деди.

– Айтыңыз, – дешти алар.

34– Мен Ыбрайымдын кызматчысымын, – деди бул киши, 35– Жараткан Эге кожоюнума мол берекесин төгүп, аны абройлуу адам кылды. Ага майда жана кара мал, алтын-күмүш, кул-күң, эшек-төө ыроолоду. 36Кожоюнумдун аялы Сарый улгайган кезинде ага уул төрөп берди. Кожоюнум бардык мал-мүлкүн ошол уулуна энчиледи. 37Кожоюнум мага ант бердирип: «Уулума бул жердеги канаандыктардын кызынан аял алып келбе! 38Менин ата-журтума, туугандарыма барып, ошол жактан алып келесиң», – деди. 39Кожоюнумдан: «Эгер кыз мени менен келбей койсочу?», – деп сурадым. 40Ал мага: «Мен Жараткан Эгенин жолу менен жашап жүрөм. Ал Өз периштесин сени менен жиберип, жолуңду ачат. Сен уулума ата журтумдан, туугандарымдын арасынан колукту алып келесиң. 41Эгерде туугандарым сен барганда кызын бербей коюшса, бул анттан башың бош», – деди. 42Бүгүн мен кудукка келгенимде мындай дедим: «Оо, Жараткан Эге, кожоюнум Ыбрайымдын Кудайы, жолумду ачагөр! 43Мына, мен кудук башында турам. Суу алганы келген кызга мен «кумараңдан бир аз суу ичирчи» – десем, 44ал мага «ичиңиз, төөлөрүңүзгө да сузуп берем» десе, Жараткан Эге кожоюнумдун уулуна буюрган кыз ушул деп билейин». 45Мен дуба кылып турганымда, ийинине кумара көтөрүп, Рабига келди да, кудукту көздөй түшүп, суу алды. Мен ага: «Ичкенге суу берчи», – дедим. 46Ал дароо ийининен кумарасын түшүрүп: «Ичиңиз, мен төөлөрүңүздү да сугарам», – деди. Мен суусунан ичтим, ал болсо төөлөрүмдү да сугарды. 47Мен андан: «Кимдин кызысың?» – деп сурадым. «Нахор менен Милканын уулу Бетуэлдин кызымын», – деди ал. Ошондо мурдуна сөйкө, билектерине билерик салдым. 48Тиземди бүгүп, Жараткан Эгеге дуба кылдым. Кожоюнум Ыбрайымдын Кудайына – Жараткан Эгеге алкышымды айттым. Анткени Ал мени түз эле кожоюнумдун туугандарына алып келип, анын уулуна колукту боло турган кызга жолуктурду. 49Эми силер кожоюнума тууганчылык кылалы, жакшылык кылалы десеңиздер, мага айтыңыздар. Эгер жок десеңиздер, аны да айтыңыздар, мен эмне кыларымды чечейин.

50Ошондо Лабан менен Бетуэл:

– Бул иш Жараткан Эгеден, биз сага эмне демек элек?! 51Рабига мына, алып кетсең болот. Жараткан Эге Өзү айткандай, ал кожоюнуңдун уулунун аялы болсун, – дешти. 52Муну укканда Ыбрайымдын кызматчысы жүздөмөндөп жыгылып, Жараткан Эгеге таазим этти. 53Анан ал алтын-күмүш буюмдар менен кийимдерди алып чыгып, Рабигага берди. Рабиганын агасы менен энесине да кымбат баалуу буюмдарды тартуу кылды.

54Ушундан соң Ыбрайымдын кызматчысы жанындагы адамдары менен ичип-жеп, ошол жерде түнөп калды. Эртең менен турганда:

– Кожоюнума кайтканга уруксат этиңиздер, – деди. 55Ошондо кыздын агасы менен энеси:

– Кызыбыз дагы он күнчө биз менен тура турсун, анан барсын, – дешти. 56Бирок Ыбрайымдын кызматчысы:

– Бизди кармабасаңыздар. Жараткан Эге жолумду ачты, эми кожоюнума кайтып барайын, – деди.

57– Кызды чакырып, сурап көрөлүчү, эмне дээр экен, – дешти алар. 58Анан Рабиганы чакырып:

– Мына бул киши менен кетесиңби? – деп сураганда ал:

– Ооба, – деп жооп берди.

59Ошондо алар Рабиганы, анын эмчек энесин Ыбрайымдын кызматчысы менен анын адамдарына кошуп, узатышты. 60Анан Рабигага мындай деп баталарын беришти:

– Карындашыбыз, миң-миңдеген урпактардын энеси бол! Балдарың душмандардын шаарларын каратып алсын!

61Ушундан соң, Рабига жана анын кызматчы аялдары жолго камынып болуп, төөлөргө миништи да, башкызматчынын артынан түшүштү. Ошентип ал Рабиганы алып, жолго чыкты.

62Ыскак болсо Лахай-Рои булагынан келип, Негев жеринде жашап жаткан. 63Кечкурун ойлонуу үчүн талаага чыккан ал төөлөрдүн келатканын көрдү. 64Рабига да Ыскакты көрүп, төөдөн түшө калды да, 65кызматчыдан:

– Бизди карай талаа менен келаткан киши ким? – деп сурады.

– Менин кожоюнум, – деп жооп берди кызматчы. Ошондо Рабига жамынчысын ала коюп, жүзүн жапты.

66Кызматчы болсо Ыскакка эмне кылганынын баарын айтып берди. 67Анан Ыскак Рабиганы энеси Сарыйдын чатырына алып кирди. Ошентип Рабига анын аялы болуп калды. Ал Рабиганы берилип сүйүп, энеси кайтыш болгондон кийинки кайгысынан жеңилдеди.

25

Кудайдын Ыбрайымдын акыркы күндөрүн жалгашы

25^1Ыбрайым дагы аял алды. Ал аялдын аты Кетура эле. 2Ыбрайым андан Зимран, Иокшан, Медан, Мидиан, Ишбак жана Шуах аттуу уулдарды көрдү. 3Иокшандан Шеба менен Дедан туулду. Дедандан ашур, летуш жана леум элдери чыккан. 4Мидиандан Эфан, Эфер, Ханох, Абида жана Элдаа деген уулдар туулду. Ушулардын баары – Кетуранын уулдары.

5Ыбрайым колундагы мал-мүлкүнүн баарын Ыскакка берди. 6Ал эми токолдорунан көргөн уулдарына энчи берип, көзүнүн тирүүсүндө эле уулу Ыскактан оолак, чыгыш тарапка көчүрдү.

7Ыбрайым жүз жетимиш беш жыл жашады. 8Ал карылык дооронун сүрүп, узак жашады, өмүргө тоюп, дүйнө салды да, ата-бабаларына кошулду. 9Уулдары Ыскак менен Ысмайыл анын сөөгүн Мамреге жакын жердеги, хет Зохардын уулу Эфрондун талаасындагы Махпела үңкүрүнө коюшту. 10Ыбрайым бул талааны хеттерден сатып алган. Ал ошол жерге, аялы Сарыйдын жанына коюлду+. 11Ыбрайым көз жумган соң, Кудай анын уулу Ыскакка берекесин берди. Ыскак Лахай-Рои булагынын жанында жашачу.

Ысмайылдын урпактары

12Бул Сарыйдын мисирлик күңү Ажардын Ыбрайымга төрөп берген уулу Ысмайылдын санжырасы. 13Ысмайыл уулдарынын аттары улуулата айтканда мындай: эң улуусу Небайот, анан Кедар, Адбиел, Мипсам, 14Мишма, Дума, Масса, 15Хадад, Тема, Жетур, Напиш жана Кедма. 16Ысмайылдын бул он эки уулу уруу башчылары болгон. Ушул уруулар чатыр тигип жашаган жерлер алардын ысымы менен аталып калган. 17Ысмайыл жүз отуз жети жашында дүйнөдөн өтүп, ата-бабаларына кошулду. 18Ысмайылдын урпактары Хавиланын жана Мисирдин чыгышындагы Шурдун ортосундагы аралыкта, Ашурга барчу жолдо башка туугандарынан алыс жашашты+.

Эсап менен Жакыптын төрөлүшү

19Ыбрайымдын уулу Ыскактын санжырасы мындай: Ыскактын атасы Ыбрайым. 20Ыскак Паддан-Арамда жашаган арамейлик Бетуэлдин кызы, Лабандын карындашы Рабигага үйлөнгөндө кырк жашта эле. 21Рабиганын согончогу канабагандыктан Ыскак Жараткан Эгеге дуба кылды. Жараткан Эге анын дубасын угуп, аялы Рабиганын боюна бүттү. 22Анын курсагындагы балдар бири-бири менен тебише баштады. Ошондо Рабига «эмнеге башыма мындай иш түштү» деп, Жараткан Эгеден сурады. 23Жараткан Эге ага мындай деди:

– Сенин ичиңде эки эл жатат,

Сенден эки башка эл туулат.

Биринен бири ашып өтүп,

Улуусу кичүүсүнө кул болот+.

24Рабиганын көз жарар маалы келгенде, курсагында эгиз балдар бар экени билинди. 25Биринчиси эти кыпкызыл болуп, денеси теридей түктүү эле. Ошондуктан анын атын Эсап[*] коюшту. 26Анан Эсаптын согончогун кармап, иниси чыкты. Аны Жакып[*] деп аташты. Алар туулганда, Ыскак алтымыш жашта эле.

Эсаптын тунгучтук укугун сатышы

27Балдар эр жетти. Эсап талаа-түздү сүйгөн кыйын аңчы, Жакып болсо чатырдан чыкпаган момун адам болду. 28Аңдын эти жаккандыктан, Ыскак Эсапты жакшы көрчү. Ал эми Рабига Жакыпты жакшы көрөр эле.

29Бир күнү Жакып тамак бышырып жатканда, Эсап талаадан ачка келди. 30Ал Жакыпка:

– Мага кызылдан, мына бул кызылдан берчи, шайым кетти, – деди. Ушул үчүн Эсап Эдом[*] деп да аталып кеткен. 31Жакып:

– Алгач тун уулдук укугуңду мага сат! – деди.

32– Өлгөнү турганда тунгучтуктун мага эмне кереги бар? – деди Эсап.

33– Алгач мага ант бер, – деди Жакып. Эсап ант берип, тунгучтугун Жакыпка сатты. 34Ошондо Жакып ага нан менен жасмык сорпо берди. Эсап болсо тамагын ичти да, басып кетти. Ушинтип, Эсап тунгучтугун барктаган жок+.

26

Ыскактын Герардан көчүшү

26^1Ошол жерде Ыбрайымдын тушундагыдай эле катуу ачарчылык болду. Ыскак Герардагы пелишти падышасы Абымелекке жөнөдү+. 2Жараткан Эге Ыскакка көрүнүп, мындай деди:

– Мисирге барба, Мен айта турган жерден байыр ал. 3Ошол жерде келгин болуп жаша. Мен сени менен бирге болуп, сага батамды берем. Мына ушул жердин баарын сага жана сенин тукумуңа берем. Атаң Ыбрайымга берген антымды аткарам+. 4Тукумуңду асмандагы жылдыздай көбөйтүп, ушул жердин баарын аларга берем. Сенин тукумуң аркылуу жер бетиндеги бардык элдерге менин батам тиет+. 5Ыбрайым тилимди угуп, буйругумду, осуяттарымды, көрсөтмөлөрүмдү жана мыйзамдарымды сактагандыгы үчүн Мен сага батамды берем. 6Ошентип, Ыскак Герар шаарында калып калды. 7Жергиликтүү эл андан аялы тууралуу сураганда, «бул менин карындашым» деп айтты. Себеби «Рабига сулуу, ошол үчүн бул жерликтер мени ал үчүн өлтүрүп койбосун» деп ойлоп, аны аялым деп айтуудан коркту.[*]+
8Ыскактын ал жерде жашаганына бир топ убакыт болуп калганда, пелишти падышасы Абымелек терезесинен анын Рабиганы эркелетип жатканын көрүп калды. 9Анан Ыскакты чакырып алып:

– Ал сенин аялың тура! Анда эмне үчүн карындашым дедиң? – деди.

– Аялым десем өлтүрүп коюшабы деп корктум, – деп жооп берди Ыскак. 10Ошондо Абымелек:

– Бул эмне кылганың? Эл ичинен бирөө аялыңа жакындап койсо эмне болмок? Бизди күнөөгө батырмаксың! – деди. 11Абымелек ушундай деди да, «Бул киши менен анын аялына ким тийсе, өлүм жазасына тартылат!» деп бүт элге жарыя кылды.

12Ыскак ошол жерге үрөн сээп, ошол жылы жүз эсе көп түшүм жыйнап алды. Анткени ага Жараткан Эгенин батасы тийген эле. 13Ал байып кетти, байлыгы абдан көбөйүп, мартабалуу адам болду. 14Анын кой-эчкиси, кара малы жана кулдары көп эле. Ошондуктан пелиштилердин ичи тарый баштады. 15Атасы Ыбрайым көзү тирүүсүндө кулдарына каздырган кудуктардын баарын пелиштилер топурак менен толтуруп салышты+. 16Анан Абымелек Ыскакка:

– Биз жактан көчүп кет, сен бизден алдаганча күчтөнүп алдың, – деди. 17Ыскак ал жерден кетти да, Герар өрөөнүнө барып, чатырларын тигип, ошол жерди конуш кылды. 18Анан Ыбрайымдын убагында казылып, анын көзү өткөн соң пелиштилер көөмп салган кудуктарды кайра каздырып, аларга атасы койгон аттарды койду.

19Күндөрдүн биринде Ыскактын кулдары өрөөндөн кудук казып жатып, булак табышты. 20Ошондо Герардын койчулары Ыскактын койчуларына келип: «Суу биздики», – деп талашты. Алар кудук талашканы үчүн, Ыскак аны Эсек[*] деп атап койду.

21Алар дагы бир кудук казышканда, кайрадан талаш чыгып, Ыскак аны Ситна[*] деп атады. 22Ыскак ал жактан көчүп кетип, дагы башка кудук каздырды. Бул кудук үчүн талаш чыкпагандыктан, Ыскак «Жараткан Эге бизге кенен жер берди, эми ушул жерде өсүп-өнүгөбүз» – деп, ага Рехобот[*] деген ат койду.

23Анан Ыскак ал жактан Бээршебага көчүп келди. 24Ошол түнү Жараткан Эге ага көрүнүп, мындай деди:

– Мен сенин атаң Ыбрайымдын Кудайымын. Коркпо, мен сени мененмин. Кулум Ыбрайымдын урматы үчүн, сага батамды берип, тукумуңду көбөйтөм. 25Ыскак ошол жерге курмандык жай куруп, Жараткан Эгеге ийбадат кылды. Анан ошол жерге чатырын тигип, кулдары дагы кудук казышты.

Ыскак менен Абымелектин ортосундагы келишим

26Абымелек кеңешчиси Ахузат жана аскер башчысы Пихол менен Герардан Ыскакка келди. 27Ыскак аларга:

– Эмнеге мага келдиңер? Мени жек көрүп, кууп жибербедиңер беле! – деди.

28– Биз Жараткан Эгенин сени колдоорун анык көрдүк, андыктан биз сени менен ант беришип, келишим түзмөкчү болдук, – дешти алар. 29– Биз сага тийбей, кайра жакшылык гана кылып, эсен-соо коё бергендей эле, сен да бизге эч жамандык жасаба. Сен эми Жараткан Эге жалгаган кишисиң.

30Ыскак той кылып, алар жеп-ичишти. 31Эртеси таң эрте туруп, алар бири-бирине ант беришти. Анан Ыскак аларды узатып, жылуу-жумшак жөнөтүп жиберди.

32Ошол күнү Ыскактын кулдары келип, кудук казып, суу тапкандыгы тууралуу айтышты. Алар «Биз суу таптык» дешип, ага өздөрү казган кудук тууралуу айтышты. 33Ыскак кудукту Шеба[*] деп атады. Ошондуктан ал шаардын аты ушу күнгө чейин Бээршеба[*] деп аталат.

Эсаптын чет өлкөлүк аялдары

34Эсап кырк жашка чыкканда, хет Бээринин кызы Жахудитти жана хет Элондун кызы Басматты аялдыкка алды+. 35Ошол келиндери Ыскак менен Рабигага көп убайым тарттырды.

27

Жакыптын Ыскактын батасын алышы

27^1Ыскак карып, көзү көрбөй калды. Ал улуу баласы Эсапты чакырып алып:

– Уулум, – деди.

– Ии, ата, – деди Эсап.

2– Мына, мен карыдым, качан өлөрүмдү билбейм, – деди Ыскак. 3– Жаа, саадагыңды алып, талаага барып, мен үчүн аң уулап,+
4анан мен жакшы көргөн тамакты жасап, алып келип бер. Жеп, көзүмдүн тирүүсүндө сага батамды берип калайын.

5Ыскак ушундай деп жатканда, Рабига баарын угуп турган. Анан, Эсап аң уулаганы кеткенде, 6ал уулу Жакыпка мындай деди:

– Мен азыр эле атаңдын Эсапка 7«Мен үчүн аң уулап келип, этин бышырып бер. Аны жеп, анан көзүмдүн тирүүсүндө Жараткан Эгенин алдында сага батамды берип калайын» деп жатканын уктум. 8Эми, уулум, айтканыма кулак салып, тилимди ал. 9Малга барып, улактардын семизинен экини алып кел, мен атаңдын жакшы көргөн тамагын бышырып берейин. 10Аны атаңа алып бар, ал жеп, көзү тирүүсүндө сага батасын берсин.

11Бирок Жакып энесине:

– Агам Эсап түктүү адам, мен болсо андай эмесмин. 12Атам мени кармалап көрүп, алдаганымды билип койсо, бата эмей эле каргыш алып калбайын, – деди.

13Ошондо энеси:

– Сага тийчү каргыш мага тийсин, уулум. Сөзүмө көнүп, айткандарымды алып кел, – деди. 14Жакып барып, улактарды энесине алып келди. Энеси атасы жакшы көргөн тамакты жасады. 15Анан Эсаптын үйдөгү эң жакшы кийимин алып, кичүү уулу Жакыпка кийгизди. 16Улактардын терисин анын колдоруна, мойнунун түксүз жерлерине ороду да, 17өзү жасаган тамак менен нанын уулу Жакыптын колуна карматты. 18Анан Жакып атасына барып:

– Ата! – деди.

– Ии, балам, кимсиң? – деп жооп берди Ыскак.

19– Тунуңуз Эсапмын, – деди Жакып атасына, – айтканыңызды аткардым. Өйдө болуп олтуруп, мен алып келген аңдын этинен жеп, мага батаңызды бериңиз.

20– Тез эле таап келдиңби, уулум? – деди Ыскак уулуна. Уулу ага:

– Сиздин Кудайыңыз, Жараткан Эге жолумду ачты, – деди.

21– Жакын келчи, кармап көрөйүн, уулум, чын эле уулум Эсапсыңбы же башкасыңбы? – деди Ыскак Жакыпка. 22Жакып атасынын жанына барды. Атасы кармалап көрүп:

– Үнүң Жакыптын үнүндөй, колуң Эсаптын колундай экен, – деди. 23Жакыптын колдору агасы Эсаптыкындай түктүү болгондуктан Ыскак Жакыпты тааныбады. Батасын берердин алдында:

24– Сен чын эле Эсапсыңбы? – деп сурады.

– Ооба, – деп жооп берди Жакып.

25– Алып кел. Уулум атып келген аңдын этин жейин да батамды берейин, – деди Ыскак. Жакып атасына тамак анан шарап алып келди. Атасы тамактан жеп, шараптан ичти. 26Анан ага:

– Жаныма келип, мени өпчү, уулум, – деди. 27Жакып жанына барып атасын өпкөндө, атасы анын кийиминин жытын сезип, мындай деп батасын берди:

– Менин уулумдун жыты Жараткан Эге батасын берген талаа жытындай. 28Кудай сага көктүн шүүдүрүмүн, жердин соорусун берсин. Эгиниңди мол кылсын, шарабыңды кенен кылсын. 29Түркүн эл сага кызмат кылып, уруулар сенин алдыңда тизе бүксүн. Боордошторуңа бийлик жүргүз, бир туугандарың сага таазим кылышсын. Сага каргыш айткандар өздөрү каргышка калсын да, батасын бергендер батага маарышсын.

Эсаптын атасынын батасын сурашы

30Ыскак Жакыпка батасын берип бүтүп, Жакып чыгып кетери менен агасы Эсап аңчылыктан келип калды. 31Ал да тамак бышырып, атасына алып барды. Анан атасына:

– Ата, өйдө болуп, уулуңуз алып келген аңдын этинен жеп, батаңызды бериңиз, – деди.

32– Сен кимсиң? – деди ага атасы Ыскак.

– Тунуңуз Эсапмын, – деп жооп берди Эсап. 33Ыскак селт этип, катуу чочуп кетти да:

– Анда мен үчүн аң уулап, алып келген ким эле? Сенин алдыңда эле мен андан жебедимби. Мен ага батамды бердим, батамды ошол алды, – деди.

34Эсап атасынын сөзүн укканда, ачуу добуш менен бакырып, ага мындай деп жалбарды:

– Ата, мага да батаңызды бериңиз!

35– Иниң куулук менен келип, сенин батаңды алып кетти! – деди Ыскак.

36Эсап:

– Аты бекеринен Жакып[*] эмес да! Ал мени эки жолу алдады. Менин тунгучтук укугумду алды, эми батамды да алып кетти. Чындап эле мага бере турган батаңыз калган жокпу? – деди+.

37Ыскак ага мындай деп жооп берди:

– Мен аны сага төрө кылдым. Туугандарынын баары ага кул болот. Мен ага дан менен шарапты бердим. Эми сага эч нерсе кыла албайм, уулум!

38Эсап атасына:

– Ата, сиздин бир эле батаңыз бар беле? Мага да батаңызды бериңиз, ата! – деп бакырып, ыйлап кирди.

39Ошондо атасы Ыскак ага мындай деди:

– Мекениң көк шүүдүрүмүнөн алыс болот, жердин семизинен оолак болот. 40Кылычың менен күн көрөсүң, иниңе кызмат кыласың. Убакыт келип, ага каршы чыгасың да, анын моюнтуругунан бошоносуң+.

41Атасынын батасын алганы үчүн Эсап Жакыпка кекенип калды. «Атамдын көз жумарына аз калды. Азалуу күндөр өткөндөн кийин иним Жакыптын көзүн тазалайм!» – деди Эсап өзүнө өзү.

42Бирок бирөө улуу баласы Эсаптын бул оюн Рабигага жеткирип барды. Рабига киши жиберип, кичүү уулу Жакыпты чакыртып алды да:

– Мына, агаң Эсап сени өлтүрөм деп кекенип жүрөт. 43Эми, уулум, менин тилимди ал. Арандагы агам Лабандыкына кач. 44Агаңдын ачуусу тарагыча, аныкында жашай тур. 45Агаңдын ачуусу тарап, ага кылган ишиңди унутканда, сага киши жиберип, алдырып алам. Бир күндө экөөңдөн тең айрылгым келбейт, – деди. 46Анан Рабига Ыскакка мындай деди:

– Мен хет келиндеримден тажадым. Жакып да бул элдин кыздарына, хет кыздарга үйлөнсө, анда мага жашоонун эмне кереги бар+?

28

28^1Ыскак Жакыпты чакырып алып, мындай деди:

– Канаандыктардан аял алба. 2Паддан-Арамдагы таятаң Бетуэлдикине барып, ошол жердик таякең Лабандын кыздарынын бирине үйлөн+. 3Анан батасын берип, «Кудуреттүү Кудай[*] сени жалгап, тукумуңду көбөйткөндөн көбөйтүп, сенден көп эл чыксын. 4Ал Ыбрайымга берген батасын сага жана сенин тукумуңа берсин. Кудай Ыбрайымга берген, сен азыр жашап турган ушул жер энчиңе тийсин», деди+. 5Ошентип Ыскак Жакып менен коштошту. Жакып Паддан-Арамга, өзүнүн жана Эсаптын энеси Рабиганын агасына, арамей Бетуэлдин уулу Лабандыкына кетти.

Эсаптын Ысмайылдын кыздарынан аял алышы

6Эсап атасынын Жакыпка батасын берип, аял алуу үчүн Паддан-Арамга жөнөткөнүн жана «канаандыктардан аял алба» дегенин, 7Жакып ата-энесинин тилин алып, Паддан-Арамга кеткенин билди. 8Атасынын канаандык кыздарды жактырбаганын Эсап түшүндү. 9Ошондуктан ал Ыбрайымдын уулу Ысмайылга барып, аялдарынын үстүнө Ысмайылдын кызы, Небайоттун карындашы Махалатты аял кылып алды+.

Жакыптын Бейтелде көргөн түшү

10Жакып Бээршебадан чыгып, Харанга бет алды. 11Күн батканда бир жерге келип, түнөгөнү токтоду. Ошол жерден бир таш алып, аны жазданып, уктаганы жатты. 12Түшүнө жерден асманга чейин жетип турган бир шаты кирди. Ошол шаты менен периштелер түшүп-чыгып жатышкан экен. 13Шатынын башында Жараткан Эгенин Өзү туруптур. Ал мындай деди: «Мен бабаң Ыбрайымдын Кудайы, Ыскактын Кудайы, Жараткан Эгемин, сен жаткан жерди сага жана сенин тукумуңа берем+. 14Алар жер бетиндеги кумдай көп болуп, батыш менен чыгышка, түндүк менен түштүккө жайылат да, сен жана сенин тукумуң аркылуу жер жүзүндөгү бардык элдер Менин батамды алышат+. 15Мен сени менен биргемин. Кайда барсаң да, коргоп, кайра ушул жерге алып келем. Сага берген убадамдын баарын аткарамын, сени таштап кетпеймин».

16Жакып ойгонду да: «Чын эле Жараткан Эге ушул жерде экен. Мен муну билбептирмин!» – деди. 17Анан коркуп кетип, мындай деди: «Бул жүрөк үшүн алган жер экен! Бул Кудайдын турагы, бул асман дарбазасы турбайбы!» – деди.

18Жакып таң эртелеп турду да, башына жаздаган ташты алып, эстелик кылып орнотуп, үстүнө Кудайга атап зайтун майын куйду+. 19Анан ал жерди Бейтел[*] деп атады. Мурда ал шаардын аты Луз болчу+. 20Анан Жакып мындай деп ант берди: «Эгер Кудай мени колдосо, бара турган ушу жолумда мени коргосо, жээрге нан, киерге кийим берсе,+
21атамдын үйүнө аман-эсен алып келсе, анда Жараткан Эге Кудайым болот. 22Мен эстелик кылып орноткон мына бул таш Кудайдын Үйү болот. Мага бере турганыңдын баарынан Сага ондон бирин бөлүп берем»+.

29

Жакыптын чыгыштагы туугандарына келиши

29^1Жакып жолун улантып, чыгышта жашагандардын жерине келди. 2Анан ошол жердеги талаадан кудукту, анын айланасында жуушап жаткан үч короо койду көрдү. Анткени койлорду ушул кудуктан сугарышчу. Анын оозунда чоң таш бар эле. 3Койлордун баары ушул кудукка чогулганда, койчулар оозундагы ташты жылдырып, койлорун сугарышчу. Анан ташты кайра мурдагы ордуна, кудуктун оозуна жылдырып коюшчу.

4– Туугандар, – деди Жакып аларга, – кайсы жерденсиңер?

– Харанданбыз, – деди тигилер.

5– Нахордун небереси Лабанды тааныйсыңарбы?

– Тааныйбыз.

6– Ал сак-саламат жүрөбү?

– Ооба, сак-саламат жүрөт, тигине, кызы Рахила кою менен келатат.

7– Күн эрте го, койлорду чогултчу убак боло элек, сугарып алып, жайытка айдап барбайсыңарбы.

8– Койлордун баары келмейин, анте албайбыз. Баары келгенде, анан кудуктун оозундагы ташты жылдырып, сугарабыз.

9Жакып алар менен сүйлөшүп турганда, кой кайтарган Рахила атасынын койлору менен келип калды. 10Жакып таякеси Лабандын кызы Рахиланы жана тууганынын малын көргөндө, кудуктун оозунан ташты жылдырды да таякесинин койлорун сугарды. 11Анан Рахиланы өөп, бакырып ыйлап, 12өзүн «атаңдын жээнимин, Рабиганын уулумун» деп тааныштырды. Рахила жүгүрүп барып, атасына кабар берди. 13Лабан жээни Жакып тууралуу угары менен, алдынан чуркап тосуп чыгып, кучактап өөп, үйүнө алып келди. Анан Жакып ага баарын айтып берди. 14Ошондо Лабан:

– Ооба, чын эле менин бир боорумсуң, – деди.

Жакып Лабандын үйүндө бир ай тургандан кийин, 15Лабан ага мындай деди:

– Тууганым болгонуң үчүн эле сен мага бекер кызмат кылышың керекпи? Айтчы, кызмат акыңа эмне берейин?

16Лабандын эки кызы болуп, улуусунун аты Лея, кичүүсүнүн аты Рахила эле. 17Лея көздөрү сүйкүмдүү, Рахила болсо келбети келишип, чырайлуу эле.

18Жакып Рахилага ашык болуп, ошол үчүн:

– Кенже кызыңыз Рахила үчүн сизге жети жыл иштеп берейин, – деди.

19Лабан:

– Башкага бергенден көрө, сага бергеним артык. Меникинде жашай бер, – деди. 20Рахила үчүн Жакып жети жыл иштеди. Рахиланы жакшы көргөндүктөн, бул жети жыл ал үчүн жети күндөй өтүп кетти.

21Анан Жакып Лабанга:

– Убадалашкан убакыт келди, колуктумду бериңиз, – деди.

22Лабан ошол жердеги бүт элди чакырып, той берди. 23Бирок кечинде кызы Леяны алып келип, Жакыптын үстүнө киргизди, Жакып аны менен жатты. 24Лабан күңү Зилпаны Леяга күң кылып берди. 25Жакып таң атканда туруп караса, жанында Лея жатыптыр!

– Бул эмне кылганыңыз? – деди Жакып Лабанга. – Мен Рахила үчүн кызмат кылбадымбы? Эмнеге мени алдадыңыз?

26Лабан:

– Сиңдисин эжесинен мурда күйөөгө берген биздин салтта жок. 27Жети күн той бүткүчө күтө тур, анан дагы жети жылдык кызматың үчүн Рахилди да беребиз, – деди+.

28Жакып буга көнүп, ошол жума бүткүчө Лея менен болду. Анан Лабан ага кызы Рахиланы да аял кылып берди. 29Лабан күңү Билханы Рахилага күңдүккө берди. 30Жакып Рахила менен да жатты. Ал Леяга караганда Рахиланы көбүрөөк жакшы көрчү. Ал үчүн Лабанга дагы жети жыл кызмат кылды.

Жакыптын бала-бакырасы

31Жараткан Эге Жакыптын Леяга көңүлү жок экенин көрүп, анын этегин жалгады, Рахила болсо төрөгөн жок+. 32Леянын боюна бүтүп, уул төрөдү. «Жараткан Эге бейтаалай экенимди көрдү, эми күйөөм мени жакшы көрүп калат», – деп, уулуна Рубен[*] деп ат койду. 33Ушундан соң дагы кош бойлуу болуп, жана бир уул төрөдү. «Күйөөмдүн мага көңүлү жок экенин көрүп, Жараткан Эге бул уулду да берди» деп, ага Ысман[*] деген ат койду. 34Кайра кош бойлуу болуп, уул төрөп: «Эми күйөөм мага байланат, анткени мен ага үч уул төрөп бердим», – деп, бул уулуна Леби[*] деген ат койду. 35Анан кайра кош бойлуу болуп, уул төрөп: «Бул жолу мен Жараткан Эгеге алкыш айтам», – деп, ага Иуда[*] деген ат койду. Анан анын төрөтү токтоду.

30

30^1Рахила Жакыпка бала төрөп бербегендиктен эжесине ичи күйүп, Жакыпка:

– Мага бала бериңиз, болбосо өлөм! – деди. 2Жакып Рахилага ачуусу келип:

– Мен, эмне, сени куу этек кылган Кудай белем? – деди. 3Рахила:

– Анда күңүм Билха менен жатыңыз. Ал этегиме төрөп берсин, анын аркасы менен балалуу болоюн, – деди да, 4күңү Билханы күйөөсүнө алып берди. Жакып Билха менен жатты. 5Билханын боюна бүтүп, Жакыпка уул төрөп берди. 6Ошондо Рахила: «Кудай мени актады. Үнүмдү угуп, мага уул берди», – деп, уулунун ысмын Дан[*] койду. 7Рахиланын күңү Билханын дагы боюна бүтүп, Жакыпка экинчи уулун төрөп берди. 8Рахила анан: «Эжем менен катуу таймашып, жеңип чыктым», – деди да балага Напталы[*] деген ат койду.

9Лея төрөтү токтогонун көрүп, күңү Зилпаны Жакыпка алып берди. 10Леянын күңү Зилпа Жакыпка уул төрөп берди. 11Лея: «Жолум болду», – деп балага Гад[*] деген ат койду. 12Леянын күңү Зилпа Жакыпка экинчи уулун төрөп берди. 13Ошондо Лея: «Мен кандай бактылуумун! Эми мени аялдар “бактылуу” дей турган болушат!» – деп, уулунун атын Ашыр[*] койду.

14Буудай оруу маалында Рубен талаага барып, мээр чөп таап алды да аны энесине алып келди. Ошондо Рахила Леяга:

– Уулуңдун мээр чөбүнөн мага да берчи, – деди.

15Лея болсо:

– Күйөөмдү ээлеп алганың аз келгенсип, эми уулумдун мээр чөбүн да алгың барбы! – деди. Рахила ага:

– Мейли, уулуңдун мээр чөбүнүн ордуна эрим бул түнү сени менен жатсын, – деди. 16Жакып кечкурун талаадан келгенде, Лея алдынан тосуп чыгып:

– Бүл түнү мени менен жатыңыз, сизди уулумдун мээр чөбүнө сатып алдым, – деди. Ошентип, Жакып ошол түнү Лея менен жатты.

17Кудай Леяга назарын буруп, анын боюна бүтүп, Жакыпка бешинчи уулун төрөп берди. 18Анан ал: «Кудай күңүмдү күйөөмө бергенимдин акысын кайтарды», – деп, баланын ысмын Ысахар[*] койду. 19Леянын дагы боюна бүтүп, Жакыпка алтынчы уулун төрөдү. 20Ошондо Лея мындай деди:

– Кудай мага сонун белек берди. Эми күйөөм мени сыйлап, урматтайт, анткени мен ага алты уул төрөп бердим, – деди да баласынын ысмын Забулун[*] койду. 21Кийин кыз төрөп, атын Дина деп койду.

22Кудай Рахиланы унуткан жок. Ал аны угуп, этегин жалгады. 23Рахиланын боюна бүтүп, уул төрөдү. Ал: «Кудай мени шылдыңдан куткарды», – деди. 24Анан «Жараткан Эге мага дагы бир уул берсин» деп, уулуна Жусуп[*] деген ат койду.

Жакып менен Лабандын келишими

25Рахила Жусупту төрөгөн соң, Жакып Лабанга мындай деди:

– Мени коё бериңиз, эл-жериме кайтайын. 26Аялдарым менен балдарым үчүн кызматыңызды кылдым, аларды бериңиз, эми кетейин. Сизге канча кызмат кылганымды өзүңүз билесиз, – деди.

27Лабан:

– Ырайым этип, сөзүмө кулак салып койчу! Жараткан Эге мени сен үчүн жалгаганын төлгө ачтырып билдим. 28Кызмат акыңды өзүң быч, төлөп берейин, – деди.

29– Сизге кылган кызматымды, мен барда малыңыз кандай болгонун билесиз. 30Мага чейин саналуу гана малыңыз болсо, азыр абдан көбөйдү. Мен келгенден бери Жараткан Эге сизге берекесин берди. Бирок өз үйүм үчүн качан иштейм? – деди Жакып.

31– Сага эмне берейин? – деди Лабан.

– Мага эч нерсе бербеңиз. Эгер менин шартыма көнсөңүз, коюңузду кайтарып, бага берем, – деди Жакып. – 32Бүгүн малыңызды түгөл аралап чыгып, андан ар бир ала-кула жана темгилдүү койду, анан дагы койдун карасын жана эчкилердин ала-кула жана темгилдүүлөрүн бөлүп коёюн. Булар менин кызмат акым болсун. 33Кийин кызмат акымды текшергени келгениңизде, актыгым ушундан билинсин: менден ала-кула, темгил, кара эмес кой-эчки тапсаңыз, аларды сизден уурдалган деңиз. 34– Макул, – деди Лабан, – сен айткандай болсун. 35Лабан ошол эле күнү ала-кула, чаар текелерди, ала-кула, темгилдүү эчкилерди жана кара койлорду – баарын оторунан бөлүп, балдарынын колуна тапшырды. 36Алар Жакыптан ары үч күндүк жолго көчүп кетишти. Жакып Лабандын калган койлорун карап кала берди.

37Жакып теректин, бадамдын жана чынар дарагынын жаш чырпыктарынан кесип алды да, аларды ала-кула кылып аарчып, 38мал суу иче турган ноолорго салып койду. Анткени кой-эчки суу ичкени келгенде кууттан чыкчу. 39Ошентип, кой-эчки чырпыктарды карап, кууттан чыккандан кийин, алардан чаар, темгил, ала-кула козу-улактар туулуп жатты. 40Жакып козу-улактарды өзү үчүн бөлүп, койлорду Лабандын ала-кула жана кара малы жакты каратып койду. Жакып ушундай жол менен менчик малдуу болуп, аларды Лабандын малына аралаштырган жок.

41Малдын семизи келгенде, алар чырпыктарды карап, кууттан чыксын деп, чырпыктарды ноого салып койчу да, 42арык мал келсе, салчу эмес. Ошентип арык малдан туулганы Лабанга, семиз малдан туулганы Жакыпка тийип турду. 43Жакып ошентип абдан байып кетти. Анын малы, күңдөрү менен кулдары, төөлөрү менен эшектери көбөйдү.

31

Жакыптын Лабандан качып чыгышы

31^1Жакып Лабандын балдарынын: «Жакып атабыздын колундагыны түгөл тартып алып, мал-мүлкүн анын эсебинен чогултту», – дегенин угуп калды. 2Ал Лабандын да ырайы бузулуп, мурдагыдай болбой калганын байкады. 3Ошондо Жараткан Эге Жакыпка: «Ата-бабаларың менен туугандарыңдын жерине кайт, Мен сени колдойм», – деди.

4Ошентип, Жакып Рахила менен Леяны малы турган талаага чакыртып алып, 5аларга мындай деди:

– Атаңардын ырайы мурдагыдай эмес. Бирок ата-бабаларымдын Кудайы мени колдоду. 6Силер өзүңөр билгендей, мен атаңарга бар күчүмдү аянбай кызмат кылдым. 7Атаңар болсо мени алдап, далай жолу эмгек акымды өзгөрттү. Кудай гана андан мени сактады. 8Ал: «Темгили бар мал сенин кызмат акың болсун» дегенде, малдын баары темгил тууду, «чаары кызмат акың болсун» дегенде, малдын баары чаар тууду. 9Ошентип, Кудай атаңардын малын андан алып, мага берди. 10Куут убагында түш көрсөм, кууган малдын баары эле ала-кула, темгил, тагы бар экен. 11Анан мага Кудайдын периштеси: «Жакып!» – деди. Мен: «Кулагым сенде», – деп жооп кайтардым. 12«Карачы, – деди Ал, – кууган текелердин баары ала-кула, темгил, чаар. Анткени Лабандын сага эмне кылып жатканын бүт көрдүм. 13Мен Бейтелден сага жолуккан Кудаймын. Ал жерден өзүң таш эстеликке май куюп, Мага ант берген элең. Эми бул жерден кетип, туулган жериңе кайт»+. 14Ошондо Рахила менен Лея Жакыпка мындай дешти:

– Эмне, атабыздын үйүндө бизге берер энчи, мурасы калды беле? 15Ал бизди бөлөк-бөтөн немедей көрүп калган. Бизди сатып, биз үчүн эмне алса, ошонун баарын жеп койду. 16Атабыздан Кудай тартып алган байлыктын баары – биздин жана балдарыбыздын энчиси. Андыктан Кудай сага эмне десе, ошону кыл.

17Жакып дароо балдары менен аялдарын төөлөргө мингизди. 18Ал малынын баарын алдына салып, Паддан-Арамда тапкан бүт мүлкүн алып, атасы Ыскакка, Канаан жерине жөнөдү. 19Лабан кой кыркынга кеткенде, Рахила атасынын буркандарын уурдап алды. 20Жакып болсо кетип жатканын айтпай, Лабан арамейди алдап кетти. 21Ал бардык тапкан-ташыгандарын алып качып, Эвфрат дарыясын кечип өттү да, Гилат тоосуна бет алды.

22Үчүнчү күнү Жакыптын кеткени тууралуу Лабанга кабар жетти. 23Ал туугандарын алып, Жакыптын аркасынан түштү да, жети күн кубалап, тоолуу Гилат аймагынан кууп жетти. 24Бирок түндө Кудай Лабан арамейдин түшүнө кирип, ага: «Абайла, Жакыпка жаман да, жакшы да сөз айтпагын!» – деди. 25Лабан Жакыпты кууп жеткенде, Жакып тоолуу Гилат аймагына чатырын тигип койгон болчу. 26Анан Лабан Жакыпка мындай деди:

– Бул эмне кылганың? Мени алдапсың, кыздарымды колго түшкөн туткундай алып качыптырсың. 27Эмнеге мага айтпай, жашыруун кеттиң. Мага айтканыңда, оюн-күлкү менен, дап кактырып, лира черттирип узатат элем го? 28Сен мага неберелерим менен кыздарымды өптүрүп, жакшы баргыла дедирткен жоксуң. Бул кылганың – акмакчылык! 29Кечээги түнү ата-бабаларыңдын Кудайы түшүмө кирип: «Абайла, Жакыпка жаман да, жакшы да сөз айтпагын!» – дебегенде, сага жамандык кылганга кудуретим жетмек. 30Сен өзүң кетсең бир жөн, атаңдын үйүн сагынгандырсың. Бирок эмнеге буркандарымды уурдап кеттиң+?

31– Качканым, кыздарыңызды тартып аласыз деп корктум, – деди Жакып ага жооп берип. 32– А буркандарыңызды кимден тапсаңыз, ал тирүү калбасын. Ага-туугандардын көзүнчө карап чыгыңыз. Эгер менден бир нерсеңиз табылса, алып кетиңиз!

Лабандын буркандарын Рахила уурдап алганын Жакып билген эмес.

33Лабан Жакыптын, Леянын жана эки күңдүн чатырынан карап, таба албады. Леянын чатырынан чыгып, Рахиланын чатырына кирди. 34Рахила болсо буркандарды төөнүн чомунун алдына коюп, үстүнө олтуруп алган эле. Лабан чатырды толук аңтарып чыгып да буркандарын таппады. 35Рахила атасына:

– Ордуман турбаганыма ачууланбаңыз, ата. Аялзатынын оорусуна[*] кабылган учурум, – деди. Ошентип, Лабан баарын карап чыгып, буркандарын таба албады.

Жакыптын жөн жерден ачууланышы

36Ошондо Жакыптын ачуусу келип, Лабан менен уруша кетти:

– Аркамдан сая түшкүдөй, айыбым кайсы? Мен эмне күнөө кылдым? 37Буюмдарымдын баарын аңтарып чыгып, өзүңүзгө караштуу бирдеме таптыңызбы? Кана, тапсаңыз, аны бул жерге, туугандарыбыздын алдында көрсөтпөйсүзбү? Экөөбүзгө алар калыс болушсун. 38Мен жыйырма жыл сиздикинде болдум. Кой-эчкилериңиз ара тууган жок, оторуңуздагы кочкорлордон жеп алган жокмун. 39Ит-куш жеген малыңызды сизге алып барбай, ордун өзүм тургуздум. Күндүз жоголгонун да, түндө жоголгонун да менин эсебимден алып турдуңуз. 40Мен күндүз ысыктан, түнү сууктан куурадым, уйку бетин көрбөдүм. 41Үйүңүздөгү жыйырма жылым ушинтип өттү. Он төрт жыл эки кызыңыз үчүн, алты жыл малыңыз үчүн кызмат өтөдүм, сиз болсо кызмат акымды далай жолу өзгөрттүңүз. 42Эгерде бабам Ыбрайымдын Кудайы менен атам Ыскак корккон Кудай мага жар болбогондо, сиз мени куру кол кууп жибермексиз. Бирок Кудай тарткан азабымды, кылган мээнетимди көрүп, кечээ түнү таламымды талашты.

Жакып менен Лабандын келишим түзүшү

43Ошондо Лабан Жакыпка мындай деп жооп берди:

– Бул кыздар – менин кыздарым, бул балдар – менин балдарым. Бул мал да менин малым. Көрүп турганыңдын баары – меники. Бирок кыздарыма, алардан туулган балдарыма бирдеме кыла аламбы? 44Кел, экөөбүз келишим түзөлү, ортобузда аны эстетип турган күбө болсун.

45Ошондо Жакып бир ташты алып, аны эстелик кылып тургузуп койду+. 46Анан туугандарына «таш жыйнап келгиле» деп буйрук берди. Алар таш жыйнап келип, дөбө үйүштү да, жанына дасторкон жайып олтурушту. 47Лабан ал дөбөнү Жыгар-Саадута[*] деп, Жакып болсо Галет[*] деп атады. 48Анан Лабан:

– Ушул таш дөбө экөөбүзгө күбө болсун, – деди. Ошондуктан ал жер Галет аталып калды. 49Ошондой эле Кароол мунара деп да аталды. Анткени Лабан:

– Экөөбүз эки жакка кеткенде, Жараткан Эгенин көзү ар бирибиздин үстүбүздө болсун. 50Эгерде кыздарыма жаман мамиле кылып, алардын үстүнө аял алсаң, анда муну көрүп турган адам болбосо да, Кудай Өзү күбө болот, – деди. 51Лабан Жакыпка жана мындай деди:

– Мынакей, мына бул таш дөбө менен экөөбүздүн ортобузга мен орноткон эстелик. 52Булар биздин келишимге күбө болуп, экөөбүздүн ортобузда турат. Мен сага жамандык кылыш үчүн ушул дөбөдөн ары өтүп барбайм, сен да мага жамандык жасаш үчүн бери өтпөйсүң. 53Ыбрайым менен Нахордун Кудайы, алардын ата-бабаларынын Кудайы ортобузга калыс болсун. Анан Жакып атасы Ыскак корккон Кудайдын аты менен ант берди+. 54Анан тоонун башында курмандык чалып, туугандарын тамакка чакырды. Алар тамактанган соң, тоодо түнөп калышты. 55Эртеси Лабан эрте туруп, неберелери менен кыздарын өөп, аларга батасын берди да, кайрылып үйүнө кетти.

32

Жакыптын Эсап менен жолугууга камданышы

32^1Жакып андан ары жолун улантты. Бир маалда алдынан Кудайдын периштелери чыкты. 2Аларды көргөндө: «Бул Кудай аскерлеринин ордосу тура», – деп, ал жерди Маханаим[*] деп атады.

3Жакып өзүнөн мурун Эдом жерине, Сейир өлкөсүнө, агасы Эсапка кабарчыларды жиберип, 4аларга ушундай буйрук берди: «Эсап мырзама кулуңуз Жакып мындай айттырды дегиле: ушул кезге чейин Лабандыкында болуп, келбей жүрдүм. 5Менин өгүздөрүм, эшектерим, майда малым, кулдарым жана күңдөрүм бар. Сиздин ырайымыңызга ээ болуу үчүн ушул кабарды айттырып жатам».

6Кабарчылар кайра келип, Жакыпка: «Агаңыз Эсапка барып келдик. Ал сизди тосуп алууга келатат, жанында төрт жүз кишиси бар», – дешти. 7Муну укканда Жакыптын үрөйү учуп, абдан коркуп кетти. Ал адамдарын, майда жана кара малын, төөлөрүн эки топко бөлдү. 8Жакып «эгерде Эсап келип, топтун бирин кырып таштаса, экинчиси качып кутулат» деп ойлоду. 9Анан ал мындай дуба кылды: «Бабам Ыбрайымдын, өз атам Ыскактын Кудайы! Оо, Жараткан Эгем! Сен мага “өзүңдүн эли-жериңе кайт, Мен сага жакшылык кылам” деген элең+. 10Көрсөткөн бардык боорукердигиң менен жакшылыгыңа мен, кулуң, татыктуу эмесмин. Анткени Иордандан куу таяк менен өтүп келдим эле, азыр болсо эки топ менен баратам. 11Мени агам Эсаптан сактай көр! Ал келип, мени, бала-чакамды аялдарым менен кошо өлтүрөбү деп коркуп жатам. 12Сен мага “Сага жакшылык кылам, тукумуңду деңиздеги кумдай сан жеткис кылам” дегенсиң»+.

13-15Жакып түнү ошол жерде болду. Анан колундагы малынан эки жүз баш эчки, жыйырма баш теке, эки жүз баш кой, жыйырма баш кочкор, отуз саан инген ботолору менен, кырк баш уй, он баш букачар, жыйырма ургаачы эшек жана он айгыр эшекти бөлүп алып, агасы Эсапка тартуу иретинде жөнөттү. 16Аларды топ-топко бөлүп, ар бирин бирден кулдун колуна берди да, кулдарына: «Менин алдыман жүрүп, топтордун ортосундагы аралыкты сактагыла», – деди. 17Анан башында бараткан кулга ушундай буйрук берди: «Агам Эсап жолугуп: “Сен кимдин кулусуң? Кайда баратасың? Айдаган малың кимдики?” деп сураганда, 18ага: “Кулуңуз Жакыптыкы. Бул мырзам Эсапка берилген тартуу. Өзү да артыбыздан келе жатат”, – дешиң керек», – деди. 19Жакып малды айдап бараткан экинчи, үчүнчү жана башка кулдарынын баарына ушундай буйрук берди: «Эсапка жолукканыңарда, силер да ушуну айткыла. 20“Кулуңуз Жакып да артыбыздан келе жатат” дегиле». Себеби Жакып: «Өзүмдөн мурун жиберген тартууларым менен анын көңүлүн жибитейин, мүмкүн, ошондо мени жакшы кабыл этер», – деп ойлоду. 21Ошентип, Жакып тартууларын көз алдынан өткөрүп, жөнөтүп жиберди да, өзү болсо конгон жеринде түнөп калды.

Жакыптын Бирөө менен күрөшүүсү

22Ошол эле түнү Жакып туруп, эки аялын, эки күңүн жана он бир баласын алып, Жабак дарыясындагы кечүүдөн өткөрдү. 23Аларды дарыядан өткөргөн соң, болгон мүлкүн да өткөзүп, 24өзү болсо берки өйүздө жалгыз калды. Ошондо кимдир бирөө аны менен таң сүргүчө күрөшүп чыкты. 25Ал Жакыпты жеңе албасын билип, жамбашына тийип жибергенде, анын жамбашы чыгып кетти.

26– Мени коё бер, таң сүрүп баратат, – деди ал. Бирок Жакып Ага:

– Мага батаңды бермейинче, коё бербейм, – деди.

27– Атың ким? – деди тиги.

– Жакып, – деди ал.

28– Мындан ары ысмың Жакып эмес, Ысрайыл[*] болсун. Анткени сен Кудай жана адамдар менен күрөшүп, жеңип чыктың+.

29– Атыңды айтчы, – деди Жакып. Ошондо тиги:

– Эмнеге атымды сурап жатасың? – деди. Анан ал Жакыпка батасын берди+. 30Жакып «Мен Кудайды бетме-бет көрсөм да, аман калдым» – деп, ал жерди Пениел[*] деп атады+. 31Жакып Пениелден кетип баратканда, күн чыкты. Жамбашы ооруп, ал аксап баратты. 32Кудай Жакыптын жамбаш тарамышын мертинткен үчүн, Ысрайыл уулдары ушу күнгө чейин жамбаштагы тарамышты жешпейт.

33

Жакып менен Эсаптын кездешүүсү

33^1Жакып караса, Эсап келатыптыр, жанында төрт жүз кишиси бар экен. Ошондо ал Леянын, Рахиланын жана эки күңдүн балдарын өз энелерине кошуп, бөлүп койду. 2Адегенде эки күңүн балдары менен, Леяны жана анын балдарын алардан кийин, Рахила менен Жусупту эң артына койду. 3Өзү алардын алдына түшүп, агасына жеткенче, жети ирет жерге жете таазим кылды. 4Эсап да Жакыпты карай чуркап келип, мойнунан кучактап өөп анан экөө тең ыйлап жиберишти. 5Эсап айланасын карап, аялдар менен балдарды көрүп:

– Жаныңдагылар кимдер? – деди. Жакып:

– Кудайдын кулуңузга берген балдары, – деп жооп берди. 6Ошондо күңдөр балдары менен келип, таазим кылышты. 7Лея да балдары менен Эсапка жүгүнүштү. Аягында Жусуп менен Рахила келип, таазим кылышты. 8Ушундан соң Эсап:

– Алдыман чыккан жоон топ малды эмнеге айдатып жибердиң? – деди.

– Мен аларды мырзамдын көңүлүнө жагайын деп жөнөткөн элем, – деди Жакып.

9– Менин дүнүйөм көп, иним, – деди Эсап ошондо, – өзүңдүкү өзүңө буюрсун. 10Жакып:

– Жок, эгерде көңүлүңүзгө толгон болсом, менин тартуумду алыңыз. Мен сизди көргөндө, Кудайды көргөндөй болдум. Сиз мени жылуу тосуп алдыңыз. 11Эми сизге алып келген бул тартуумду алып коюңуз. Кудай мага чоң кайрым кылгандыктан менде баары бар, – деди. Жакып кайра-кайра сурангандыктан, Эсап анын тартуусун алды.

12– Жүргүлө, туралы. Мен алдыга басайын, – деди Эсап. 13Бирок Жакып ага:

– Балдарымдын сөөгү ката элек жаш экенин көрүп турасыз, мырзам. Кой менен уйларым да жаңы эле тууган. Аларды бир күн катуу айдасак, баары өлүп калат. 14Андыктан мырзам кулунун алдында кете берсин. Мен болсо мырзама, Сейирге[*] жеткиче, мал менен балдарымдын басыгына карап, шашпай барайын, – деди. 15Эсап:

– Анда жанымдагы адамдардан бир нечесин сага калтырып кетейин, – деди. Жакып:

– Жок, кереги жок. Мырзамдын көңүлүнө толсом эле жетишет, – деди.

16Ошентип Эсап ошол эле күнү Сейирге жөнөп кетти. 17Жакып болсо Сукотко барып, ошол жерде өзүнө үй, малына бастырма курду. Ал жердин Сукот[*] деп аталып калганы ушундан.

Жакыптын дагы көчүп, Шекемде калышы

18Жакып Паддан-Арамдан Канаан жериндеги Шекем шаарына аман-эсен келди да, шаардын сыртына чатырларын тикти+. 19Ал чатырын тиккен ушул жерди Хамордун уулдарынан жүз теңгеге сатып алды. Ал эми Хамордун бир уулунун аты Шекем эле+. 20Анан Жакып ошол жерге курмандык жай куруп, аны «Ысрайылдын Кудайы – чыныгы Кудай» деп атады.

34

Динанын кайгысы

34^1Бир күнү Жакыптын Леядан туулган кызы Дина ошол жердин кыздарын көрүү үчүн чыкты. 2Ошол жердин башкаруучусу, хип элинен чыккан Хамордун уулу Шекем Динаны көргөндө, аны кармап алып, зордуктап койду. 3Шекем Жакыптын кызы Динага көңүлү түшүп, ашык болду да, ага жылуу сүйлөдү. 4Анан атасына: «Мага ушул кызды алып бериңиз», – деди. 5Жакып кызынын намысы тебеленгенин укту, бирок балдары талаада мал кайтарып жүргөндүктөн, алар кайткыча үндөгөн жок. 6Хамор уулу Шекемди жанына алып, Жакып менен сүйлөшкөнү анын алдына келди. 7Ошол убакта Жакыптын балдары талаадан келип калышты. Алар бул окуяны укканда, абдан ачууланып, каары кайнады, себеби Шекем Жакыптын кызын зордуктап, Ысрайылдын намысын тебелеп, жасабай турган ишти жасаган эле+.

8Хамор:

– Уулум Шекемдин кызыңарга көңүлү түшүп калыптыр, кызыңарды уулума бергиле. 9Куда-сөөк бололу, кыз алышып, кыз беришели. 10Биз менен чогуу жашай бергиле, каалаган жериңерде туруп, соода-сатык кылып, чарбаңарды жүргүзгүлө, мал-мүлк күткүлө, – деди.

11Шекем болсо Динанын атасы менен агаларына:

– Мага ырайым этиңиздер, каалаганыңыздарды берейин. 12Канча калың, канча тояна[*] десеңиздер да, өзүңүздөр бычыңыздар, айтканыңыздарды беремин, тек кызыңыздарды мага берсеңиздер эле болду, – деди+.

13Ошондо карындашы Динанын абийирин төккөнү үчүн Жакыптын уулдары Шекем менен анын атасы Хаморго каршы амал ойлоп, мындай деп жооп беришти:

14– Жок, биз мындай кыла албайбыз. Карындашыбызды сүннөткө олтурбаган адамга бере албайбыз. Берсек, бул биз үчүн шермендечилик болот+. 15-16Эркегиңердин баары биздей болуп сүннөттөлсө гана, макул болобуз. Кыз беришип, кыз алышабыз, бир жашап, бир эл болобуз. 17Эгер шартыбызга көнбөй, сүннөткө олтурбасаңар, анда кызыбызды алабыз да бул жерден кетебиз.

18Хамор менен анын уулу бул шартка макул болушту. 19Шекем атасынын үйүндө баарынан абройлуу болгондуктан бул талапты дароо орундатты, анткени Жакыптын кызына ашык болуп калган эле.

20Анан Хамор менен уулу Шекем эл чогулчу шаар дарбазасына келип, калаа эркектерине мындай дешти:

21– Бул адамдар биз менен тынчтыкта. Алар бул жерде жашап, соодасын кыла беришсин. Жер кенен, аларга да жетет. Алар менен кыз алышып, кыз беришелик. 22Бирок бул кишилер бир шарт менен гана биз менен жашап, бир эл болууга макул: биздеги эркектин баары алар сыяктуу сүннөткө отурушу керек экен. 23Эгер ушундай кылсак, алардын малы, үй-мүлкү, төрт түлүк малы биздики болот эмеспи? Айткандарына макул бололу, ошондо алар биз менен жашап калышат. 24Шаардын мүлдө калкы Хамор менен анын уулу Шекемдин сөзүнө макул болуп, калаадагы бүт эркек сүннөттөлдү.

25Үчүнчү күнү, алар ооруп жатканда, Жакыптын эки уулу, Динанын агалары – Ысман менен Леби кылычтарын алып, беймарал жаткан шаарга кирип барып, эркектердин баарын кырып салышты. 26Алар Хаморду, анын уулу Шекемди да кылычтап өлтүрүп, карындашы Динаны Шекемдин үйүнөн алып кетишти. 27Карындашын шерменде кылганы үчүн, Жакыптын калган уулдары кыргын болгон жерге келип, шаарды талап-тоношту. 28Алардын майда жана кара малын, эшектерин, шаарда жана талаада болгондун баарын бүт алып кетишти. 29Балдарынын баарын, аялдарын туткун кылып, болгон байлыгын, үйлөрүндөгү буюмдарды бүт олжолоп алышты.

30Ошондо Жакып Ысман менен Лебиге:

– Силер башыма балээ үйдүңөр. Бул жерде жашаган канаандарга, периздерге мени жек көрүндү кылдыңар. Менин адамдарым аз. Алар чогулуп, мага кол сала турган болсо, үй ичибиз менен бүт өлөбүз, – деди. 31Бирок алар:

– Карындашыбызга, эмне, сойкудай мамиле жасаса болот бекен? – деп жооп беришти.

35

Жакыптын Бейтелге кайтышы

35^1Кудай Жакыпка: «Бейтелге бар да ошол жерге жаша. Ал жерге Мага, агаң Эсаптан качып баратканыңда көрүнгөн Кудайыңа арнап курмандык жай кур», – деди+.

2Ошентип Жакып үйүндөгүлөргө, жанындагы адамдарынын баарына мындай деди:

– Бөтөн кудайларыңарды ыргыткыла, тазаланып, кийимиңерди алмаштыргыла. 3Бул жерден Бейтелге көчөбүз. Башыма оор күн түшкөндө жардам берип, кайда барсам жанымда болгон Кудайга арнап ошол жерге курмандык жай курам, – деди. 4Баары колдорундагы бөтөн кудайларын, кулактарындагы сөйкөлөрүн Жакыпка беришти. Жакып аларды Шекемдин жанындагы эмендин түбүнө көөмп салды+.

5Анан алар жолго чыгышты. Кудай ошол тегеректеги шаарлардын тургундарынын жүрөк үшүн алгандыктан, эч ким алардын изине түшүп, кубалаган жок. 6Жакып жанындагы бардык адамдары менен Канаан жериндеги азыр Бейтел деп аталган Лузга келип, 7ал жерге курмандык жай куруп, аны Бейтелдин Кудайы деп атады, анткени агасынан качып баратканда, Кудай ага ошол жерден көрүнгөн+.

8Ошол кезде Рабиганын эмчек энеси Дебора каза болуп, Бейтелдин жанындагы эмендин түбүнө жерге берилди. Ошондуктан Жакып ал эменди «Жоктоо эмени» деп атады+.

9Жакып Паддан-Арамдан кайтып келгенде, Кудай дагы бир ирет көрүнүп, батасын берди.

10«Жакып эле ысымың
Эми Жакып аталбай,
Сен Ысрайыл болосуң»,

– деп, Кудай аны Ысрайыл атады+. 11Кудай ага дагы мындай деди:

«Кудурети күчтүү[*] Кудаймын.
Өркүнүң өсүп, көбөйгүн.
Тукумдап сенден эл чыгат,
Ал турсун тарайт көп элдер,
Тукумуңан өзүңдүн
Падышалар да чыгат+.
12Ыбрайым менен Ыскакка
Энчилеген бул жерди
Сага жана болочок
Тукумуңа беремин».

13Ушундай деп, Кудай Жакыпка сүйлөгөн жерден көтөрүлүп кетти. 14Жакып Кудай өзүнө сүйлөгөн жерге таш тургузуп, эстелик кылып, анын үстүнө Кудайга атап шарап менен зайтун майын куйду+. 15Ал Кудай өзүнө сүйлөгөн жерди Бейтел деп атады+.

Бейтлехемге бараткандагы кайгылуу окуя

16Алар Бейтелден чыгып, Эфратага аз калганда, Рахиланын толгоосу келип, төрөтү оор болду. 17Ал төрөттөн катуу кыйналып жатканда, аначы аял: «Коркпо, сен дагы уул төрөдүң», – деди+. 18Рахила үзүлүп баратканда, баланын ысмын Бенони[*] деп кетти. Атасы болсо анын атын Бенжамин[*] деп койду.

19Ошентип Рахила көз жуумп, азыр Бейтлехем аталган Эфратага бараткан жолдун боюна коюлду+. 20Жакып анын мүрзөсүнө моло таш орнотту. Рахиланын эстелик ташы азыр да бар.

21Анан Ысрайыл дагы көчүп, Эдер мунарасынын ары жагына чатырын тикти. 22Ысрайыл ошол жерде жашап жатканда, Рубен атасынын токолу Билханын жанына кирди. Муну атасы да укту.

Жакыптын уулдары

Жакыптын он эки уулу бар эле+. 23Леянын уулдары: Жакыптын тун уулу Рубен, Ысман, Леби, Иуда, Ысахар жана Забулун. 24Рахиланын уулдары: Жусуп менен Бенжамин. 25Рахиланын күңү Билханын уулдары: Дан менен Напталы. 26Леянын күңү Зилпанын уулдары: Гад менен Ашыр. Булар Жакыптын Паддан-Арамда туулган уулдары.

27Жакып Мамредеги Кирият-Арбага, атасы Ыскакка келди. Кирият-Арба – бул азыркы Хеврон. Ал жерде Ыбрайым менен Ыскак келгин болуп жашаган+. 28Ыскак жүз сексен жыл жашап, 29узак өмүр сүрүп, карыганда, дүйнө салып, ата-бабасына кошулду. Уулдары Эсап менен Жакып анын сөөгүн жерге беришти+.

36

Эсаптан тарагандар

36^1Эдом атка конгон Эсаптын санжырасы мындай+. 2Эсап канаандык кыздарга үйлөнгөн. Биринчи аялы хет элинен чыккан Элондун кызы Ада болчу. Экинчиси Ананын кызы Охолибама эле. Охолибама хип элинен чыккан Зибондун небереси болчу. 3Үчүнчүсү Ысмайылдын кызы, Небайоттун карындашы Басмат эле+. 4Ададан Элифаз, Басматтан Реуел, 5Охолибамадан Жууш, Жалам, Корах туулган. Булар – Эсаптын Канаанда туулган уулдары.

6Эсап аялдарын, уул-кыздарын, кул-күңдөрүн жана Канаанда тапкан бардык мал-мүлкүн алып, иниси Жакыптан башка жакка көчүп кетти. 7Анткени экөөнүн мал-мүлкү көп болгондуктан, бирге жашай албай калышкан. Отурукташкан жери малдын көптүгүнөн алар үчүн тар болуп калган. 8Ушул себептен Эсап, же Эдом, Сейир тоолоруна барып жайланышты.

9Сейир тоолорундагы эдомдуктардын түп атасы Эсаптын санжырасы мындай. 10Эсаптын уулдарынын ысымдары: Ада деген аялынан Элифаз, Басмат деген аялынан Реуел. 11Элифаздын уулдары: Теман, Омор, Зефо, Гатам, Кеназ. 12Тимна Эсаптын уулу Элифаздын токолу болгон, ал күйөөсүнө Амалекти төрөп берген. Эсаптын аялы Аданын уулдары ушулар. 13Реуелдин уулдары болсо булар: Нахат, Зерах, Шамма, Мизза. Булар – Эсаптын аялы Басматтын неберелери. 14Зибондун небереси, Ананын кызы Охолибама күйөөсү Эсапка төрөп берген уулдары: Жууш, Жалам, Корах. 15Эсаптан тараган уруу башчылары булар. Эсаптын тун уулу Элифаздын уулдары: Теман башчы, Омор башчы, Зефо башчы, Кеназ башчы, 16Корах башчы, Гатам башчы, Амалек башчы. Булар – Эдом жеринде Элифаздын тукумунан чыккан башчылар, Аданын неберелери.

17Эсаптын уулу Реуелдин уулдары: Нахат, Зерах, Шамма, Мизза. Булар – Эдомдогу Реуелдин тукумунан чыккан башчылар, Эсаптын аялы Басматтын неберелери. 18Эсаптын аялы Охолибаманын уулдары: Жууш, Жалам, Корах. Булар – Ананын кызы, Эсаптын аялы Охолибамадан тараган башчылар. 19Булардын баары Эсаптын, же Эдомдун урпактары жана анын уруу башчылары.

Сейирдин урпактары

20Эдом жеринде жашаган хори элинен чыккан Сейирдин уулдары булар: Латан, Шабал, Зибон, Ана,+
21Дишон, Эзер, Дишан. Булар – Сейирдин уулдары, Эдом жеринде жашаган хори элинин уруу башчылары.

22Латандын уулдары: Хори менен Хемам. Тимна Латандын карындашы эле.

23Шабалдын уулдары: Албан, Манахат, Эйбал, Шефо, Онам.

24Зибондун уулдары: Ая жана Ана. Атасы Зибондун эшектерин кайтарып жүрүп, чөлдөн ысык булак таап алган Ана ушул. 25Ананын балдары: уулу Дишон жана кызы Охолибама. 26Дишондун уулдары: Хемдан, Эшбан, Итран, Керан. 27Эзердин уулдары: Билхан, Заабан, Акан.

28Дишандын уулдары: Уз менен Аран.

29Хори элинин уруу башчылары булар: Латан башчы, Шабал башчы, Зибон башчы, Ана башчы, 30Дишон башчы, Эзер башчы, Дишан башчы. Булар Сейир жериндеги хор элинин уруу башчылары эле.

Эдом падышалары

31Ысрайылда падыша боло электе, Эдом элинде төмөндөгү падышалар бийлик жүргүзгөн: 32Бээр уулу Бела Эдом падышасы болду. Анын шаарынын аты Динхаба эле. 33Бела дүйнө салгандан кийин, анын ордуна Зерахтын уулу Жабап падыша болду. Ал Босра шаарынан эле. 34Жабап кайтыш болгондон кийин, Теман жеринен Хушам падыша болду+. 35Хушам кайтыш болгон соң, Маап жеринде мидияндарды кыйраткан, Бедаттын уулу Хадат падыша болду. Анын шаарынын аты Абыт эле. 36Хадат көз жумгандан кийин, анын ордуна Самла падыша болду. Анын шаарынын аты – Масрека. 37Самла каза болгондон кийин, анын ордуна Шабыл падыша болду. Ал дарыя боюндагы Рехобот шаарынан болчу. 38Шабыл кайтыш болгон соң, анын ордуна Акбардын уулу Баал-Канаан падыша болду. 39Акбардын уулу Баал-Канаан көз жумгандан кийин, анын ордуна Хадар падыша болду. Анын шаарынын аты – Поо, аялынын аты – Мехетабыл. Мехетабыл Матреттин кызы, Мезахаптын небереси.

40Эсаптын уруулары, жерлерине карай бөлүнгөн уруу башчыларынын ысымдары мындай: Тимна, Алба, Жетет, 41Охолибама, Эла, Пинон, 42Кеназ, Теман, Мипсар, 43Магдиел жана Ирам. Өздөрү ээлеген жерге өз ысымдарын ыйгарган Эдом башчылары ушулар. Эдомдуктардын түпкү атасы Эсап эле.

37

Жусуп жана анын аталаш бир туугандары

37^1Жакып болсо атасы келгин болуп жашап өткөн Канаан жерине отурукташты. 2Анын уулдарынын тарыхы мындай:

Он жети жашар Жусуп агалары, Жакыптын Билха жана Зилпа деген аялынан төрөлгөн балдары менен атасынын коюн кайтарышып жүрдү. Ал атасына агаларынын жаман кылык-жоруктарын жеткирип турду. 3Карыганда көргөн баласы болгондуктан, Ысрайыл Жусупту башка уулдарынан артык көрчү. Ал ага кооз чапан жасатып берди. 4Атасынын Жусупту өздөрүнөн артык көрөрүн билип, агалары аны жек көрүшүп, ага жылуу сөз айта албай калышты.

5Бир күнү Жусуп түш көрдү. Түшүн агаларына айтып бергенде, тигилер аны ого бетер жек көрүп калышты.

6– Уксаңар, мен мындай түш көрдүм, – деди Жусуп аларга. 7– Биз талаада буудай боолап жүрүптүрбүз. Аңгыча менин боом тикесинен тик туруп калды. Силердики болсо менин боомду тегеректеп алып, ага жүгүнүштү.

8– Эй, сен, эмне, бизге падыша болуп, башкарам дегени турасыңбы?! – дешти агалары. Көргөн түшү, айткан сөзү үчүн аны ого бетер жек көрүп калышты.

9Жусуп кийин дагы түш көрүп, аны да агаларына айтып берди:

– Уксаңар, мен дагы түш көрдүм. Түшүмдө күн, ай жана он бир жылдыз мага жүгүнүштү. 10Ал бул түшүн атасына да айтып бергенде, атасы:

– Деги сен эмне деген түш көрдүң!? Мен да, энең да, агаларың да сенин алдыңа келип, жерге жете ийилип, жүгүнөт экенбиз да? – деп урушту. 11Агаларынын ичтери күйүп, атасы болсо анын сөздөрүн жадына сактап калды.

Жусуптун кулчулукка сатылышы

12Жусуптун агалары атасынын коюн бакканы Шекемге кетишкенде, 13Ысрайыл Жусупка мындай деди:

– Агаларың Шекемде кой кайтарып жүргөнүн билесиң. Аларга барып кел. Жусуп:

– Куп болот, – деди+. 14Ошондо атасы:

– Барып, агаларың сак-саламат, мал-жаны аман экенин көрүп, кабар алып кел, – деп, аны Хеврон өрөөнүнөн Шекемге жөнөттү.

Жусуп Шекемге жетип,+
15талаада адашып жүргөндө, бир киши көрүп:

– Эмне издеп жүрөсүң? – деп сурады.

16Жусуп:

– Агаларымды издеп жүрөм. Кой-эчкилерин кайсы жерде кайтарып жүргөнүн билесизби? – деди. 17Тиги киши:

– Алар бул жактан кетип калышкан. Мен алардын «Дотанга баралы» дегенин уккам, – деди.

Жусуп агаларынын артынан барып, аларды Дотандан тапты.

18Агалары Жусупту алыстан көрүп, ал жакын келгенче, аны өлтүрөбүз деп макулдашышты. 19Алар бири-бирине: «Тигине, түш көргүч мырзабыз келатат. 20Келгиле, көзүн тазалайлы да, сөөгүн чуңкурлардын[*] бирине таштап салалы. Анан жырткыч айбанга жем болуптур дейбиз. Анан баягы түшүнүн эмне болорун көрөбүз, – дешти. 21Рубен муну укканда, Жусупту алардын колунан куткармакчы болуп:

– Жок, өлтүрбөйлү! – деди. 22Анан дагы:

– Кан төкпөгүлө, аны ээн талаадагы чуңкурга таштагыла, ага колуңар тийбесин! – деди. Рубен Жусупту тигилердин колунан куткарып, аны атасына кайтарайын деген ниетте ушундай деди. 23Жусуп агаларына келери менен алар үстүндөгү чапанын, анын кооз чапанын чечип алып, 24өзүн болсо кургап калган бош чуңкурга таштап жиберишти. 25Анан алар тамактанганы олтурушканда, төөлөрүнө ар түрлүү жыттуу чайырлар менен майларды артып, Гилаттан Мисирге бараткан Ысмайыл уулдарынын кербенин көрүп калышты. 26Ошондо Иуда бир туугандарына мындай деди:

– Инибизди өлтүрүп, канын жашырганыбыздан не пайда? 27Андан көрө, аны Ысмайыл уулдарына саталы, анын канына забын болбойбуз, себеби ал биздин кандаш бир тууганыбыз да, – деди. Бир туугандары буга макул болушту+. 28Мидияндык соодагерлер жанынан өтүп баратышканда, агалары Жусупту чуңкурдан чыгарышып, аны Ысмайыл уулдарына жыйырма күмүш теңгеге сатып жиберишти. Алар Жусупту Мисирге алып кетишти.

29Рубен кайра чуңкурга келип, Жусуптун анда жок экенин көргөндө, кайгыдан кийимин айрып жиберди. 30Анан бир туугандарына келди да: «Бала жок! Эми кайда барамын?» – деди. 31Ошондо алар бир улакты союп, Жусуптун чапанын канга малышты да, 32аны атасына алып барып:

– Биз мына муну таптык. Карасаңыз, ата, бул уулуңуздун чапаны эмеспи? – дешти. 33Жакып чапанды таанып:

– Бул баламдын чапаны! Ал жырткычка жем болгон турбайбы! Жусубумду жырткыч жарып кетиптир! – деди. 34Жакып кийимин айрып, зумбалдан аза кийим кийип, уулун көп күн жоктоп ыйлады. 35Уул-кыздары түгөл келип, жубатса да, ал кулак салбай: «Уулумдун жанына, о дүйнөгө баргыча мен кайгырып жүрүп өтөрмүн», – деп уулун жоктоп аза күттү.

36Бул арада мидияндар Жусупту Мисирге алып барып, фараондун кызматчысы, сакчылардын башчысы Потифарга сатып жиберишти.

38

Тамардын тагдыры

38^1Ошол убакта Иуда бир туугандарынан бөлүнүп, адулламдык Хира деген кишинин жанына барып отурукташты. 2Иуда ошол жерден канаандык Шаа дегендин кызын учуратып, ага үйлөндү да, анын жанына кирди. 3Аялынын боюна бүтүп, уул төрөдү. Иуда ага Эр деген ат койду. 4Аялы дагы кош бойлуу болуп, уул төрөдү да, анын атын Онан койду. 5Ал дагы уул төрөп, анын атын Шела койду. Шела туулганда, Иуда Кезибде болчу.

6Иуда тун уулу Эрди Тамар деген кызга үйлөнттү. 7Жараткан Эге Иуданын туңгучу Эр жаман адам экенин көрүп, анын жанын алды. 8Анан Иуда Онанга: «Агаңдын аялына үйлөнүп, кайнилик милдетиңди орундат. Агаңдан туяк калсын»,[*] – деди. 9Онан болсо бала өзүнүкү болбосун билип, агасынын тукумун улагысы келбей, агасынын аялы менен жатканда, уругун жерге агызып салчу. 10Анын мындай кылганы Жараткан Эгеге жакпагандыктан, Ал анын да жанын алды. 11Ошондо Иуда Тамарга:

– Атаңдын үйүнө барып, уулум Шела эр жеткенче жесир катары жашай тур, – деп алдады. Себеби Иуда: «Шела да агаларына окшоп өлүп калбагай эле», – деп ойлогон. Ошентип, Тамар атасынын үйүнө кайтты.

12Арадан көп убакыт өтүп, Шаанын кызы – Иуданын аялы кайтыш болду. Аза күтүү убагы бүткөндө, Иуда адулламдык досу Хира менен Тимнадагы койлорун кыркып жаткан адамдарга жөнөдү. 13Кайнатасынын Тимнага кой кыркынга бара тургандыгын Тамарга айтышты. 14Тамар ошондо жесирлик кийимин чечип, жамынчысын жамынып алып, Тимнага кетчү жолдогу Энайым шаар дарбазасынын жанына барып олтурду. Анткени Шела эр жетсе да, Иуда Тамарды Шелага алып берген эмес.

15Тамардын жүзү жабык болгондуктан, Иуда аны көргөндө, сойку аял деп ойлоду. 16Иуда жолдон бурулуп, анын жанына келди да, келини экенин билбей:

– Жүр, сени менен жатайын, – деди. Тамар:

– Жатсаңыз, акысына эмне бересиз? – деди. 17Иуда:

– Малымдан бир улак берип жиберем, – деди.

– Улагыңыз келгенге чейин күрөөгө бир нерсе калтырыңыз, – деди Тамар. 18Иуда:

– Күрөөгө эмне берейин? – деп сурады. Тамар:

– Мөөрүңүздү боосу менен, ага кошуп колуңуздагы таягыңызды да калтырыңыз, – деди. Иуда сурагандарын берип, аны менен жатты да, андан Тамардын боюна бүттү. 19Тамар ал жерден кетти да, жамынчысын чечип, жесирлик кийимдерин кийди.

20Иуда болсо адулламдык досуна улакты берип, күрөөгө калтырган буюмдарын алып келүүгө жиберди. Бирок Хира аялды таппады. 21Хира ошол жерликтерден:

– Энайымда, жол боюнда олтурчу жанагы аял кайда кеткен? – деп сурады. Алар болсо:

– Бул жерде эч кандай аял олтурчу эмес, – деп жооп беришти.

22Хира Иудага кайтып келип:

– Аялды таба албадым. Энайымдыктар да ал жерде эч кандай аял болгон эмес дешти, – деди. 23Иуда:

– Мейли, буюмдарым анда кала берсин. Шылдың болбосок эле болду. Мен го улакты берип жибердим, бирок сен аялды таба албай келбедиңби, – деди.

24Арадан үч ай өткөндөн кийин Иудага: «Келиниң Тамар аягы суюктук кылып, азыр кош бойлуу экен», – деген сөз жетти. Ошондо Иуда: «Аны сыртка алып чыгып, өрттөп жибергиле», – деди.

25Тамарды үйүнөн алып чыгышканда, ал кайнатасына: «Мен мына бул буюмдардын ээсинен кош бойлуу болдум. Бул мөөр, мөөрдүн боосу жана таяк кимдики, тааныйсызбы?» – деп айттырып жиберди. 26Иуда буюмдарын таанып: «Аныкы туура, мен аны уулум Шелага алып бербей койгом», – деди. Ушундан кийин Иуда Тамар менен жаткан жок.

27Тамардын төрөй турган маалы келгенде, курсагында эгиз бала бар экени маалым болду. 28Төрөт убагында балдардын бири колун чыгарды. Аначы аял «ушунусу биринчи төрөлдү» деп, баланын колун кармап, билегине кызыл жип байлап койду. 29Бирок ал колун кайра тартып алды, анан биринчи анын бир тууганы төрөлдү. Аначы аял: «Сен кантип жол таап чыктың?» – деп, анын аты Перес[*] коюлду. 30Анын артынан колуна кызыл жип байланган бир тууганы төрөлдү. Ага Зерак[*] деген ат коюлду.

39

Жусуптун кыйын учурда да ийгиликке жетиши

39^1Ысмайыл уулдары Жусупту Мисирге алып келишкенде, фараондун кызматчысы, сакчылардын башчысы Потифар аны алардан сатып алды+.

2Жараткан Эге Жусупка жар болуп, аны ийгилик коштоду. Ал мисирлик кожоюнунун үйүндө жашады. 3Кожоюну Жараткан Эге Жусупка жар болгонун, анын жасаган ишинин баарын жалгаганын көрдү. 4Жусуп кожоюнунун көңүлүнө жагып, анын жакын кызматчысы болуп калды. Ээси Жусупту үйүнө, бүт чарбасына башкаруучу кылды. 5Кожоюну Жусупту үйүнө, мал-мүлкүнө башкаруучу кылгандан кийин, Жараткан Эге Жусуп үчүн мисирликтин үйүнө батасын берди. Анын үйүндөгү, талаасындагы мал-мүлкүнө берекесин төктү. 6Потифар колунда болгондун баарын Жусупка табыштап, жеген тамагынан башка нерсе менен иши болбоду.

Жусуптун азгырыкка туш болушу

Жусуп келбети келишкен жигит эле. 7Арадан убакыт өтүп, Потифардын аялынын Жусупка көзү түшүп, «мени менен жат» деди. 8Бирок Жусуп баш тартып, кожоюнунун аялына мындай деди:

– Мына, кожоюнум мен турганда үйүндөгү эч бир ишке аралашпайт, ал болгон чарбасын мага тапшырган. 9Бул үйдө менден чоң эч ким жок. Ал сизден башка эч нерсеге тыюу салган жок, себеби сиз аялысыз. Анан кантип ушундай чоң жамандык жасап, Кудай алдында күнөө кылам? 10Аял күн сайын ушинтип айта берсе да, Жусуп аны менен жаткан да жок, жанына жологон да жок.

11Бир күнү Жусуп өз иштерин жасоо үчүн үйгө кирди. Үйдө кызматчылардан эч ким жок эле. 12Ошондо Потифардын аялы Жусуптун чапанынан шап кармап: «Мени менен жат!» – деди. Бирок Жусуп чапанын аялдын колунда калтырып, сыртка качып чыкты. 13Аял Жусуптун чапанын калтырып, сыртка чыга качканын көргөндө, 14үй кызматчыларын чакырып, аларга: «Карасаңар, эрим жанагы эврейди бизди кордош үчүн алып келген экен да! Ал мени менен жатканы кирди эле, мен күчүм барынча бакырып жибердим. 15Кыйкырып-бакырганымды уккан ал чапанын жаныма таштаган боюнча сыртка чыга качты», – деди. 16Ошентип кожоюну үйгө келгенче, аял Жусуптун чапанын өзүндө кармап турду. 17Анан бая айткандарын эрине кайталады: «Сен алып келген эврей кулуң мага келип, мени кордоюн деди. 18Бирок мен катуу бакырып жибергенимде, чапанын таштай салып, тышка качып чыкты», – деди.

19Жусуптун кожоюну аялынын: «Сенин кулуң мага ушинтти», – дегенин укканда, каары кайнады. 20Ал Жусупту карматып, падышанын туткундары камалган зынданга салдырды.

Жусуп зынданда болгондо да, 21Жараткан Эге аны колдоп, ырайым кылып, зындан башчынын көңүлүн ага бургузду. 22Зындан башчы болсо камактагы туткундардын баарын Жусуптун кол алдына берди. Жусуп ал жердеги бардык ишке жоопкер болду. 23Зындан башчы Жусупка тапшырган жумуштун эч бирине кийлигишпеди, анткени Жараткан Эге Жусупту колдоп, анын ар бир ишин жалгап турду.

40

Жусуптун камактагылардын түшүн жорушу

40^1Арадан убакыт өтүп, Мисир падышасынын шарап сунуучусу[*] менен наабайчысы кожоюну – Мисир падышасынын алдында айыптуу болуп калышты. 2Фараон эки кызматкерине – башкы шарап сунуучу менен башкы наабайчыга ачууланып, 3аларды сакчылар башчысынын үйүндөгү зынданга – Жусуп олтурган жерге каматты. 4Сакчылар башчысы ошол туткундарды Жусупка тапшырып, алар үчүн жооптуу кылып койду. Ошентип, алар бир канча убакыт зынданда олтурушту.

5Бир күнү Мисир падышасынын камактагы шарап сунуучусу менен наабайчысы экөө тең бир түндө өзгөчө мааниси бар эки башка түш көрүштү. 6Жусуп таң атканда аларга келип, экөөнүн ындыны өчүп турганын көрдү. 7Ал кожоюнунун үйүндө өзү менен бирге камакта олтурган фараон кызматчыларынан:

– Эмнеге бүгүн сабырыңыздар суз? – деп сурады. 8Алар:

– Экөөбүз тең түш көрүп, жоруп берер киши жок, – дешти.

– Түштүн жорулушу Кудайдан эмеспи? – деди Жусуп аларга. – Түшүңүздөрдү мага айтып берсеңиздер.

9Ошондо башкы шарапчы Жусупка көргөн түшүн айтып берди:

– Түшүмдө бет алдымда турган жүзүм сабагын көрдүм. 10Анын үч бутагы бар экен. Бутактар бүчүр байлары менен гүлдөп, гүлдөрү дароо жүзүм болуп бышты. 11Фараондун чөйчөгү колумда экен. Жүзүмдөн алып, фараондун чөйчөгүнө ширесин сыгып, чөйчөктү фараондун колуна сундум.

12Жусуп ага мындай деди:

– Түшүңүз мындай жорулат: үч бутак – бул үч күн дегени. 13Үч күндөн кийин фараон сизди көтөрүп, мурунку кызматыңызга коёт. Мурдагыдай эле ага кайрадан шарап суна турган болосуз. 14Ишиңиз оңунан чыкканда, мени эстеп, бир жакшылык кылыңыз. Фараонго мени айтып, бул үйдөн алып чыгыңыз. 15Себеп дегенде, мени эврейлердин жеринен күчтөп алып келишкен. Бул жерде да зынданга камагыдай жамандык жасаган эмесмин.

16Башкы наабайчы Жусуптун түштү жакшылыкка жоруганын көрүп, ага мындай деди:

– Мен да түш көрдүм. Башымда үч себет бар экен. 17Эң үстүңкү себетте фараонго арнап бышырылган түрдүү нан азыктары бар экен. Куштар башымдагы себеттен аларды чокуп жеп жатышыптыр.

18– Түшүңүз мындай жорулат, – деди ага Жусуп. – Үч себет – бул үч күн дегени. 19Үч күндөн кийин фараон башыңызды алып, жасатыңызды жыгачка астырат, анан куштар келип, денеңизди чокуп жешет.

20Үч күн өтүп, фараон туулган күнүндө бардык кызматчыларына той берип, алардын алдында башкы шарап сунуучу менен башкы наабайчынын тагдырын чечти+. 21Анан башкы шарапчысын мурунку кызматына коюп, ал фараонго шарап суна турган болду. 22Ал эми башкы наабайчыны болсо, Жусуп жоругандай, жыгачка астырды+. 23Башкы шарапчы Жусупту эстеген жок, аны жадынан чыгарды.

41

Жусуптун фараондун түшүн жорушу

41^1Арадан толук эки жыл өткөндө, фараон түш көрдү. Түшүндө ал Нил дарыясынын жээгинде туруптур. 2Дарыядан көрүнүшү жакшы, семиз жети уй чыгып, камыш арасында оттой баштады. 3Алардын артынан көрүнүшү начар, арык жети уй чыгып, дарыянын жээгиндеги семиз уйлардын жанына келди. 4Анан көрүнүшү начар, арык уйлар көрүнүшү жакшы, семиз уйларды жеп коюшту. Ушул жерден фараон ойгонуп кетти. 5Анан кайра уктап кетип, башка түш көрдү. Түшүндө буудайдын бир сабагында бадырайган, жакшы жети машак өсүп туруптур. 6Алардан кийин чыгыш шамалынан улам чүрүшүп, катып калган жети машак өсүп чыкты да, 7жакшы, бадырайган машактарды жалмап койду. Ошондо фараон ойгонуп кетти. Бул түшү экен. 8Таң заарда фараондун тынчы кетип, Мисирдеги олуялар менен акылмандарды түгөл чакыртып, аларга көргөн түшүн айтып берди. Бирок эч кимиси фараондун түшүн жоруй алган жок.

9Ошондо башкы шарапчысы фараонго мындай деди:

– Бүгүн бир айыбымды эстеп жатам, аны мойнума алам. 10Бир күнү сиз, падышам, башкы наабайчы менен мага ачууланып, бизди сакчылардын башчысынын үйүндөгү зынданга каматып койгонсуз. 11Бир жолу түндө ал жана мен, ар бирибиз өзүнчө мааниси бар түш көрдүк. 12Ошол жерде биз менен бирге сакчылардын башчысынын кызматчысы, жаш эврей бар экен. Биз ага түштөрүбүздү айтып бергенде, ал ар бирөөбүзгө түшүбүздү жоруп берди. 13Түшүбүздү кандай жоруса, баары дал ошондой болду: мен өз кызматыма кайттым, башкы наабайчы жыгачка асылды.

14Фараон ошондо Жусупка киши жиберип, дароо зындандан алдырды. Жусуп чачын кырктырып, кийимдерин алмаштырган соң, фараондун алдына келди. 15Фараон ага:

– Мен түш көрдүм, бирок аны эч ким жоруй албады. Сени түш жоруйт деп уктум, – деди.

16– Жоруй турган мен эмес, түштү сиз үчүн жакшылыкка Кудай Өзү жоруп берер, – деди Жусуп. 17Ошондо фараон Жусупка мындай деди:

– Түшүмдө Нил дарыясынын боюнда турган экемин. 18Анан семиз, көрүнүшү жакшы жети уй дарыядан чыгып келип, камыштын арасында оттой баштады. 19Алардын аркасынан арык, көрүнүшү начар, кабыргалары саналган дагы жети уй чыкты. Мен мындай көрүнүшү начар уйларды мурда Мисирден эч көргөн эмесмин. 20Ошол арык, көрүнүшү начар уйлар семиз уйларды жеп коюшту. 21Семиз уйлар алардын карынына кирсе да, киргени билинбей, жүдөгөн уйлар баягыдай эле көрүнүшү начар бойдон кала берди. Анан мен ойгонуп кеттим. 22Кийин башка түш көрдүм. Буудайдын бир сабагына бадырайган, жакшы жети машак өсүп чыкты. 23Алардын аркасынан чыгыш шамалынан улам соолуп, чүрүшүп, катып калган дагы жети машак өсүп чыкты да, 24жети жакшы машакты жеп койду. Мен бул түштөрүмдү олуяларга айтып бердим, бирок эч кимиси жоруй алган жок.

25Жусуп фараонго мындай деди:

– Фараондун түштөрүнүн мааниси бир. Кудай фараонго жасай турган ишин билдириптир. 26Жети жакшы уй – бул жети жыл, жети жакшы машак да – жети жыл. Түштөрдүн мааниси бир. 27Алардан кийин чыккан арык, көрүнүшү начар жети уй менен чыгыш шамалынан улам чүрүшүп, катып калган машактар жети жыл ачарчылыкты билдирет. 28«Кудай фараонго жасай турган ишин көрсөтүптүр» дегеним ушундан. 29Бүткүл Мисир жеринде жети жыл молчулук болот. 30Андан кийин жети жыл ачарчылык болуп, Мисир жеринде болгон молчулукту унуттурат. Бул ачарчылык жерди жабыркатат. 31Кийин келген ачарчылык катаал болгондуктан, мурун болгон молчулуктун изи да калбайт. 32Фараонго эки жолу кайталанып түш киргени – Кудай муну чечип, жакында аны ишке ашырары анык экенин билдирет.

33Эми фараон акылман, иш билги бир адамды таап, аны Мисир жерине башкаруучу кылсын. 34Жер-жерлерге атайын көзөмөлдөөчүлөрдү дайындап, алар жети жылдык молчулук убагында Мисирдеги түшүмдүн бештен бир бөлүгүн жыйнасын. 35Алар алдыдагы, молчулук жылдарындагы эгин-тегиндин баарын фараондун бийлиги менен шаарларга жыйнап, сакташсын. 36Ошол жыйналган түшүм Мисир жеринде боло турган жети жылдык ачкачылыкта азык болуп, эл аман калат.

Жусуптун баш вазирликке дайындалышы

37Жусуптун бул ою фараон менен анын кызматкерлерине абдан жакты. 38Фараон кызматчыларына: «Кудайдын Руху даарыган Жусуптай башка кишини кайдан табабыз?» – деди. 39Анан Жусупка:

– Эгерде ушунун баарын Кудай сага айкын кылып жатса, анда, демек, сенден акылман жана иш билги адам жок. 40Сен ак сарайымдын башчысы болосуң, бүт элим буйругуңа моюн сунат. Мен тактым менен гана сенден жогору болом, – деди+.

41Мен сени бүт Мисир жерине башчы кылдым, – деди фараон сөзүн улап. 42Анан колундагы мөөр шакегин чыгарып, Жусуптун колуна салды. Үстүнө зыгыр чапан жаап, мойнуна алтын чынжыр такты+. 43Жусупту өзүнөн кийинки даражадагы кишиге арналган арабага олтургузуп, анын алдынан: «Таазим кылгыла!» – деп жар салууну буйруду. Ушинтип, Жусупту бүткүл Мисир элине башчы кылды. 44Фараон Жусупка:

– Мен фараонмун, бирок сенин уруксатыңсыз бүт Мисир жеринде эч ким эч нерсе кыла да албайт, эч жакка бара да албайт! – деди. 45Фараон Жусупка Сапнат-Панеах деген ат коюп, аны Он шаарындагы дин кызматчы Потифердин кызы Асыйнатка үйлөндүрдү. Ошентип, Жусуп Мисир жерин кыдырганы кетти+. 46Жусуп Мисир падышасы фараондун кызматын кыла баштаганда отуз жашта эле. Ал фараондун ак сарайынан чыгып, бүтүн Мисир жерин кыдырып чыкты. 47Берекелүү жети жыл бою жер мол түшүм берип турду. 48Жусуп Мисир жеринен жети жыл ичинде алган эгинди бүт жыйнатып, шаарларга сактады. Ар бир шаарга анын айланасындагы талаалардагы түшүмдү жыйнатты. 49Жусуп деңиз кумундай көп дан жыйнагандыктан, өлчөгөнүн да токтотту. Анткени дан өлчөмсүз көп эле.

50Ачарчылыкка чейин Жусуп Он шаарынын дин кызматчысы Потифердин кызы Асыйнаттан эки уул көрдү. 51«Кудай тарткан азаптарымдын баарын жана атамдын үйүн унуттурду», – деп, Жусуп тун уулун Менаше[*] деп койду. 52«Азап тарткан жерде Кудай менин өркүнүмдү өстүрдү» – деп, экинчи уулун Эпрайым[*] деп койду.

53Ошентип, Мисирдеги жети жылдык молчулук да аяктап, 54Жусуп айткандай, жети жылдык ачарчылык башталды. Башка элдин баарында ачарчылык болуп, бирок бүт Мисир жеринде буудайдын кору бар эле+. 55Акыры, бүт Мисир жери да ачарчылыктан жабыркай баштаганда, эл фараонго жалбарып, буудай сурап келди. Фараон жамы журтка: «Жусупка баргыла да, анын айтканын кылгыла!» – деп жооп берди. 56Ачарчылык бүт Мисир жерине келгенде, Жусуп бардык кампаларды ачтырып, мисирликтерге дан саттыра баштады. Ачарчылык болсо күчөгөндөн күчөй берди. 57Жусуптан дан сатып алганы Мисирге төгөрөктүн төрт бурчунан эл келип жатты, анткени бүт жер жүзүндө ачарчылык алкымдан алып турган эле.

42

Жусуптун агаларынын Мисирге келиши

42^1Жакып Мисирде буудай бар экенин билгенде, балдарына мындай деди:

– Бир-бириңди карап олтура бересиңерби? 2Мисирде буудай бар деп уктум, барып дан сатып келгиле, ачарчылыктан кырылып калбайлы. 3Ошентип Жусуптун он агасы буудай сатып алганы Мисирге кетти. 4Бирок Жакып Жусуптун иниси – Бенжаминди алар менен кошо жибербеди. Себеби непада бир кырсыкка кабылбагай эле деп коркту.

5Ошентип, буудай сатып алганы келгендер менен бирге Ысрайылдын уулдары да Мисирге келди. Анткени Канаанда да ачарчылык болуп жаткан. 6Мисирдин башчысы Жусуп өлкөнүн бүт элине буудай сатып жаткан. Агалары келип, маңдайлары жерге тийгенче ийилип, таазим этишти. 7Жусуп бир туугандарын көрөрү менен тааныса да, бирок таанымаксанга салып, жекире сүйлөдү:

– Кайдан келдиңер?!

– Канаан жеринен, азык сатып алалы деп келдик, – дешти алар. 8Жусуп бир туугандарын тааныса да, алар аны таанышкан жок. 9Жусуп агалары тууралуу көргөн түштөрүн эстеди да, аларга:

– Силер чалгынчысыңар! Өлкөбүздүн кайсы жери корголбогонун билгени келдиңер! – деди+. 10– Жок, төрөбүз! – дешти алар. – Биз кулдарыңыз азык сатып алганы келдик. 11Баарыбыз бир атанын балдарыбыз. Түз жүргөн адамдарбыз. Биз, кулдарыңыз, чалгынчы болуп көргөн эмеспиз. 12– Жок, силер өлкөбүздүн корголбогон жерлерин билгени келдиңер, – деди Жусуп аларга. 13Алар:

– Биз, кулдарыңыз, он эки бир тууганбыз. Биз Канаан жериндеги бир атанын балдарыбыз. Кенжебиз атабыздын жанында калды, бирөөсү болсо жок болгон, – деп жооп беришти. 14– Силер чалгынчысыңар дедим беле, чалгынчысыңар! – деди аларга Жусуп. 15– Силерди мындай кылып текшерем. Фараондун аты менен ант берем, кенже иниңер бул жерге келмейинче, силер бул жерден кетпейсиңер. 16Араңардан бирөөнү жибергиле, ал барып, иниңерди алып келсин. Калганыңар камакта болосуңар. Сөзүңөрдүн жалган-чыны текшерилет. Эгер жалган болсо, фараондун башы менен ант берем, силердин чалгынчы экениңер анык. 17Ошентип Жусуп аларды үч күн каматып койду.

18Үчүнчү күнү Жусуп мындай деди:

– Мен Кудайдан корккон, сөзүмө турган адаммын, айткандарымды аткарсаңар, аман каласыңар. 19Эгерде түз жүргөн адамдар болсоңор, анда бирөөң камакта калып, калганыңар ач олтурган үй-бүлөңөргө буудай жеткиргиле. 20Анан кенже иниңерди мага алып келгиле. Ошондо сөзүңөр чын экенин билем да, жаныңарды аман калтырам.

Алар буга макул болушту. 21Анан бири-бирине мындай дешти: «Инибизге жасаган ишибиздин жазасын тартып жатканыбыз анык. Ал бизге жалбарганда, кандай кыйналганын көрсөк да, укпай койбодук беле. Ошон үчүн башыбызга ушул мүшкүл түшүп олтурат».

22Анан Рубен аларга:

– Мен балага жамандык кылбагыла дебедим беле! Силер тил алган жоксуңар. Эми анын канынын кунун төлөп олтурабыз, – деди+. 23Жусуп алардын сөзүн түшүнгөнүн агалары билишкен жок. Себеби Жусуп алар менен тилмеч аркылуу сүйлөшкөн эле. 24Жусуп алардан оолак барып, ыйлап жиберди. Анан кайра келип, алар менен сүйлөштү да, агаларынан арасынан Ысманды алып, баарынын көз алдында аны байлатты. 25Анан алардын каптарын данга толтуруп, күмүштөрүн болсо өз-өз каптарына кайра салдырып, жолго тамак-ашын белендеп берүүнү буйруду. Айтканы айткандай орундалды. 26Агалары данын эшектерине артып, жөнөп кетишти. 27Түнөгөнү токтогон жерден бири эшегине жем берейин деп кабынын оозун чечкенде, анын оозундагы күмүшүн көрдү. 28«Күмүшүмдү кайра бериптир, мынакей, ал кабымдын ичинде экен!» – деди ал бир туугандарына. Ошондо тигилердин жүрөгү түшүп, бири-биринен: «Кудайдын бул эмне кылганы?» – деп сурашты.

29Алар Канаанга, атасы Жакыпка келишкенде, башынан өткөргөндөрүн төкпөй-чачпай айтып беришти: 30«Ошол жердин башчысы биз менен катаал сүйлөшүп, бизди жерди чалгындап жүрөсүңөр деди. 31Биз болсо ага: “Биз түз жүргөн адамдарбыз, чалгынчы эмеспиз. 32Он эки бир тууганбыз, бир атанын балдарыбыз. Бирөөсү жок болуп, а кенжебиз Канаанда атабыз менен калды”, – дедик. 33Тигил жердин башчысы: “Силердин түз жүргөн адамдардан экениңерди мындайча текшерем. Бир тууганыңардын бирин менин жанымда калтырып, калганыңар ачка олтурган туугандарыңарга буудай жеткизип бергиле. 34Анан кенже иниңерди мага алып келгиле. Ошондо силердин чалгынчы эмес, түз жүргөн адамдар экениңерди билем. Бир тууганыңарды кайра коё берем, силер болсо бул жерде өз ишиңер менен жүрсөңөр болот, – деди”».

35Алар каптарын бошотуп жатканда, ар биринин кабынан өздөрүнүн түйүлүү күмүштөрү чыкты. Түйүлүү күмүштөрүн көргөндө, алар да, атасы да коркуп кетти. 36Анан Жакып аларга: «Силер мени балдарымдан айрып жатасыңар. Жусуп жок, Ысман да жок, эми Бенжаминди да алып кетебиз дейсиңер. Башымдан шор кетпейт го!» – деп кейиди.

37Рубен ошондо:

– Эгер Бенжаминди сизге кайра алып келбесем, анда эки уулумду өлтүрүп салсаңыз болот. Бенжаминди мага тапшырыңыз, аны сизге кайра алып келем, – деди.

38– Жок, уулум силер менен барбайт, – деди Жакып. – Анын бир тууганы өлүп, өзү жалгыз калды. Жолдо бир кырсык болсо, менин ак баскан башымды кайгы менен көргө саласыңар.

43

Жакыптын балдарынын Мисирге экинчи сапары

43^1Канаанда ачарчылык абдан катуу эле. 2Мисирден алынып келген буудай түгөнгөндө, Жакып балдарына:

– Дагы барып, бир аз дан сатып алып келгиле, – деди. 3Иуда атасына:

– Тигил киши «иниңер силер менен чогуу келбесе, көзүмө көрүнбөгүлө» деп катуу эскерткен. 4Эгер инибизди биз менен бирге жиберсеңиз, барып, сизге буудай алып келебиз, 5эгер жибербесеңиз, анда барбайбыз. Себеби тиги киши «иниңер силер менен чогуу келбесе, көзүмө көрүнбөгүлө» деген, – деди. 6Анда Ысрайыл:[*]

– Эмнеге ал кишиге дагы бир иниңер бар экенин айтып, башыма балээни үйдүңөр? – деди.

7– Ал биз тууралуу, биздин урук-туугандарыбыз тууралуу такып сурап, «Атаңардын көзү тирүүбү? Башка да бир тууганыңар барбы?» дегенде, анын ушул суроолоруна жооп бердик. «Иниңерди ала келгиле» деп айтарын кайдан билдик? – дешти балдары. 8Иуда болсо атасы Ысрайылга:

– Баланы мени менен жибериңиз, азыр эле кетели. Ошондо, биз да, сиз да, балдарыбыз да өлбөй, аман калабыз. 9Бала үчүн башым менен жооп берем, аны менден талап кыласыз. Эгер аны алдыңызга кайра алып келбесем, анда сиздин алдыңызда өмүрүм өткүчө айыпкер болоюн. 10Биз убакытты созо бербегенде, эмгиче эки мерте барып келмекпиз, – деди.

11Акыры атасы Ысрайыл аларга мындай деди:

– Башка ылаажы болбосо, мындай кылгыла: бул жердин эң жакшы жемиштеринен – аз-аз бальзамдан, аз-аз балдан, жыттуу чайырдан, ладандан, мисте жана бадамдан жанагы кишиге ала баргыла. 12Күмүштөн болсо мурдагыдан эки эсе көп алгыла, кабыңардын оозуна салынган күмүштү өз колуңар менен кайтарып беришиңер керек. Балким, жаңылыштык болгондур. 13Иниңерди алып, тиги кишиге кайра баргыла. 14Кудуреттүү Кудай ошол кишинин ниетине силерге деген ырайым салсын, ал берки бир тууганыңарды да, Бенжаминди да кайра жибергендей болсун. Эгерде балдарыман айрылышым керек болсо, айлам барбы, айрылам да.

15Ошентип, алар белектерин, эки эсе көп күмүшүн, Бенжаминди алып, Мисирге жол тартышты. Мисирге жетип, Жусуптун алдына келишти. 16Жусуп алардын жанындагы Бенжаминди көргөндө, үй башкаруучусуна мындай деди: «Бу кишилерди үйгө алып барып, мал союп, тамак даярда, булар түшкү тамакты мени менен бирге ичишет». 17Үй башкаруучу Жусуптун айтканын орундатып, тигилерди анын үйүнө киргизди.

18Өздөрүн Жусуптун үйүнүн алдына алып келишкенин көрүп, агалары коркуп бири-бирине: «Өткөндө каптарыбызга кайра салып койгон күмүш үчүн бизди ушул жерге алып келди. Ошону шылтоо кылып, бизге кол салып, кармап, эшектерибизди тартып алышат да, өзүбүздү кул кылышат», – дешти. 19Анан босогого жеткенде, Жусуптун үй башкаруучусуна мындай дешти:

20– Уруксат этсеңиз, мырзабыз, биз мурда да буудай сатып алганы бул жерге келгенбиз. 21Кайра бараткан жолдо түнөгөнү токтогондо каптарыбызды ачсак, ар кимибиздин күмүшүбүз чыпчыргасы коробой каптын оозунда экен. Биз аларды кайра алып келдик. 22Мындан сырткары, дагы буудай сатып алалы деп, өзүнчө да күмүш алып келдик. Тиги күмүшүбүздү кайра каптарыбызга ким салып койгонун билбейбиз.

23Үй башкаруучу:

– Кабатыр болбогула, коркпогула. Буудай сатып алалы деген күмүшүңөрдү мен толук алгам. Силердин жана ата-бабаңардын Кудайы күмүшүңөрдү кабыңарга салдырып койсо керек, – деди да, аларга Ысманды алып келди.

24Ошентип, үй башкаруучу аларды Жусуптун үйүнө киргизип, суу берди. Алар буттарын жуушту. Башкаруучу алардын эшектерине да жем берди. 25Жусуп түштө келерин билип, алар белектерин камдап коюшту, анткени ошол жерде тамак ичишерин угушкан эле.

26Жусуп үйгө келгенде, алар белектерин ичкери алып келип, ага беришти да, анын алдында жерге жете ийилип, таазим этишти. 27Жусуп алардын ден-соолугун сурап, анан:

– Карыган атабыз бар дедиңер эле, ал киши барбы, сак-саламатпы? – деди. 28– Кулуңуз – атабыз бар, ал сак-саламат, – дешип, алар дагы ийилип, таазим кылышты.

29Жусуп тегерегин карап, жатындаш иниси Бенжаминди көрүп:

– Силер мага айткан кенже иниңер ушулбу? Кудай сени жалгасын, балам! – деди да, 30дароо сыртка чыгып кетти. Анткени бир тууганын көргөндө ичи элжиреп, ыйлап жиберейин деди. Ошол үчүн өз бөлмөсүнө кирип алып, өпкө кагып ыйлады. 31Анан бетин чайып, сыртка чыкты да, өзүн кармап, кулдарына «тамак тарткыла» деп буйруду. 32Жусупка өзүнчө, анын бир туугандарына өзүнчө, Жусуп менен бир дасторкондо олтурган мисирликтерге өзүнчө тамак тартылды. Себеби мисирликтер эврейлер менен бир дасторкондо олтуруп тамак ичишчү эмес, бул алар үчүн арам делинер эле+. 33Жусуп бир туугандарын маңдайына улуусунан кичүүсүнө карай олтургузду, тигилер таң кала бири-бирин карашты. 34Аларга Жусуптун дасторконунан тамак тартылды. Бенжаминдин шыбагасы алардын ар бириникинен беш эсе көп болду. Алар Жусуп менен бирге ичип, алтургай, кызымтал болгуча көңүл ачышты.

44

Дагы бир сыноо

44^1Жусуп үй башкаруучусуна мындай деп буюрду: «Бул кишилердин каптарын өздөрү көтөрө алышынча буудайга толтур, ар биринин күмүшүн кабынын ооз жагына сал. 2Ал эми эң кенжесинин кабынын оозуна буудай үчүн төлөнгөн күмүшү менен кошо менин да күмүш чөйчөгүмдү салып кой». Үй башкаруучусу Жусуп айткандай жасады.

3Эртеси таң атканда, бир туугандарды эшектери менен жөнөтүп жиберишти. 4Алар шаардан көп узай электе, Жусуп үй башкаруучусуна мындай деди: «Жөнө, тигилерге жет! Жеткениңде: “Эмнеге жакшылыкка жамандык кылдыңар? 5Эмне үчүн кожоюнумдун күмүш чөйчөгүн уурдап кеттиңер? Ал кожоюнум шарап ичип, төлгө ача турган чөйчөгү болчу. Силер жаман иш кылдыңар!” – де».

6Ал тигилерди кууп жетип, ушул сөздөрдү айтты. 7Тигилер болсо:

– Мырзабыз, эмнеге мындай деп жатасыз? Кулдарыңыз андай ишке барбайт! 8Мурда каптарыбыздын оозунан тапкан күмүштү сизге Канаандан кайра алып келдик го. Анан кантип кожоюнуңуздун үйүнөн күмүш же алтын уурдап алалы? 9Күмүш чөйчөк кулдарыңыздын кимисинен табылса, ага өлүм! Калгандарыбыз кожоюнубузга кул бололу, – дешти.

10– Мейли, силер айткандай болсун – деди ал, – чөйчөк кимден табылса, ошол менин кулум болсун, калганыңар айыпсыз болосуңар.

11Ошондо алар дароо каптарын жерге түшүрүп, ар бири өз кабынын оозун чечти. 12Үй башкаруучу улуусунан баштап, кичүүсүнүн кабына чейин тинтип чыкты. Чөйчөк Бенжаминдин кабынан табылды. 13Ошондо алар кайгыргандан кийимдерин айрып, каптарын кайра эшектерине артып, шаарга кайтышты.

14Иуда бир туугандары менен Жусуптун үйүнө келгенде, ал үйүндө экен. Бир туугандар Жусуптун алдында жерге кулашты. 15Ошондо Жусуп:

– Бу эмне кылганыңар? Мендей адамдын төлгө ачып, билип аларын билген жок белеңер? – деди. 16– Мырзабызга эмне дей алабыз? Эмне жооп айтабыз? Эмне деп актанабыз? – деди Иуда. – Кудай кулдарыңыздын айыбын ачты. Эми биз да, колунан чөйчөк табылган бала да сизге кул болобуз.

17– А жо-ок, – деди Жусуп, – мен андай кылбаймын. Чөйчөк кимден табылса, ошол мага кул болот. Силер болсо аман-эсен атаңарга жөнөгүлө.

18– Мырзам, кулагыңызга бир сөз айтканга кулуңузга ракым этиңиз, – деди ошондо Иуда, Жусупка жакыныраак келип. – Сиз фараонго тең адамсыз, кулуңузга ачуулана көрбөңүз. 19Мырзам, кулдарыңыздан: «Атаңар же башка бир тууганыңар барбы?» – деп сурагансыз. 20Биз мырзабызга: «Карыган атабыз жана анын карыганда көргөн көкүрөк күчүгү бар. Анын бир тууганы өлүп, энеден жалгыз калган. Атабыз аны жанынан артык көрөт», – дегенбиз+. 21Сиз кулдарыңызга: «Ошол бир тууганыңарды алып келгиле, бир көрөйүн», – дегенсиз. 22Биз мырзабызга: «Бала атасын таштап кете албайт, эгер таштаса, атасы өлүп калат», – деген элек. 23Бирок сиз кулдарыңызга: «Кенже иниңер силер менен келбесе, көзүмө көрүнбөгүлө», – дегенсиз. 24Биз кулуңузга – атабызга барып, сиздин сөзүңүздү ага айтып бердик.

25Кийин атабыз «Дагы барып, өзүбүзгө бир аз буудай сатып келгиле» деди. 26Биз: «Бара албайбыз. Эгер кенже инибиз биз менен барса, барабыз. Кенже инибиз биз менен болбосо, ал адамдын көзүнө көрүнө албайбыз», – дедик. 27Ошондо кулуңуз – атабыз бизге: «Рахиладан эки уул гана көргөнүмдү билесиңер. 28Бирөөнөн айрылдым. Аны бир жырткыч айбан тытып кетип, ошондон бери көрө элекмин. 29Эми мунумду да алсаңар, анан ал бир кырсыкка кабылса, анда менин ак баскан башымды кайгы менен көргө саласыңар», – деди. 30-31Эми мен сиздин кулуңуз – атама барганымда, анын жанынан артык көргөн уулу жаныбызда болбосо, ал уулунун жок экенин көрүп, өлүп калат. Биз, кулдарыңыз, кулуңуз атабыздын ак баскан башын ошол кайгыдан көргө салабыз. 32Мен, кулуңуз, ушул бала үчүн жоопкер болгом. Атама: «Эгерде аны сизге кайра алып келбесем, анда өмүр бою сиздин алдыңызда айыпкер болоюн» деп айткам. 33Андыктан, мен, кулуңуз, баланын ордуна сизге кул болоюн, бала агалары менен кете берсин. 34Бала жанымда болбосо, атама кантип барам? Атамдын башына түшкөн кайгыны көрүп кантип чыдап тура алам?

45

Жусуптун ачыкка чыгышы

45^1Ошондо Жусуп өзүн кармай албай, жанында турган кызматчыларына: «Баарың чыккыла!» деп кыйкырып жиберди. Анан жанында эч ким калбай калганда, ал өзүнүн ким экенин бир туугандарына айтты. 2Анын катуу ыйлаган үнү сырттагы мисирликтерге да, фараондун ак сарайына да жетти. 3– Мен Жусупмун. Атам дагы эле тирүү экен да! – деди ал бир туугандарына. Бирок бир туугандары анын алдында оозунан сөзү түшүп, не деп жооп берерин билишпеди. 4Жусуп аларга:

– Бери келгилечи, – деди. Алар жакын келгенде, ал мындай деди:

– Мен Жусупмун, силер Мисирге сатып жиберген иниңермин! 5Мени бул жакка сатканыңарга эми кайгырып, өзүңөрдү жебегиле. Өмүрүңөрдү сактап калыш үчүн, Кудай мени силерден мурун жиберди. 6Элге ачарчылык келгени эки жыл болду. Жер айдалбай, түшүм жыйналбай турган дагы беш жыл бар. 7Кудай жер үстүндө укум-тукумуңарды сактайын, ажайып жол менен силерди куткарайын деп, мени силерден мурун жиберди. 8Мени бул жакка силер эмес, Кудай жиберди. Ал мени фараонго атасындай болгон кеңешчи, анын үйүнө кожоюн, Мисир элине башчы кылды. 9Тезирээк атама барып, ага: «уулуңуз Жусуп “Кудай мени бүткүл Мисирге башчы кылды. Буйдалбастан мага келиңиз. 10Гошен деген жерде өзүңүз, балдарыңыз, неберелериңиз, майда жана кара малыңыз, бардык мал-мүлкүңүз менен орун алып, менин жанымда болосуз. 11Өзүңүз да, үй ичиңиз да, малыңыз да жабыкпаш үчүн ошол жерде сизди өзүм багам, анткени дагы беш жыл ачарчылык болот” деди», – дегиле. 12Дагы ал:

– Мына, силерге бул сөздөрдү айтып жаткан мен экенимди силер да, иним Бенжамин да көрүп турасыңар. 13Мисирде кандай атак-даңкка ээ экенимди, өзүңөр көргөндөрдүн баарын атама айткыла да, аны тезирээк бул жакка алып келгиле, – деди.

14Анан ал Бенжаминди мойнунан кучактап алып, буркурап ыйлады. Бенжамин да аны кучактап алып ыйлады. 15Анан агаларынын баарын өөп, аларды кучактап алып шолоктоп ыйлады. Ушундан соң, бир туугандары аны менен сүйлөшө башташты.

16«Жусуптун бир туугандары келиптир» деген кабар фараондун сарайына жеткенде, фараон өзү да, кызматкерлери да кубанышты. 17Фараон Жусупка мындай деди:

– Бир туугандарыңа айт, жүктөрүн эшектерине артып, Канаанга кайтышсын. 18Атасы менен бала-чакасын алып, мага келишсин. Мен аларга Мисирдин мыкты жеринен берем. Жерибизде бакубат жашайсыңар. 19Аларга «балдарыңар, аялдарыңар үчүн Мисирден арабаларды алып, атаңарды алып келгиле» деп айт. 20Ал жакта кала турган оокаттарына ичтери ачышпасын, анткени силерге Мисирдин мыкты жерин берем.

21Жакыптын балдары айтылгандай кылышты. Жусуп фараондун буйругу боюнча аларга арабаларды жана жолго азык берди. 22Алардын ар бирине бир сыйрадан кийим, Бенжаминге болсо үч жүз күмүш теңге жана беш сыйра кийим берди. 23Атасына деп он эшекке Мисирдин мыкты заттарынан жүктөттү. Дагы он ургаачы эшекке атасынын жолу үчүн, дан, нан жана башка тамак-аш да артып жөнөттү. 24Ошентип, бир туугандарын узатып, алар жөнөй берерде: «Жолдо урушпай баргыла», – деди.

25Алар Мисирден чыгып, Канаан жерине, атасы Жакыпка келишти. 26«Жусуп тирүү экен! Ал бүтүн Мисир жерин башкарып жатыптыр», – дешти алар Жакыпка. Жакып селдейип, катып, алардын сөзүнө ишенбеди.

27Балдары атасына Жусуптун айткандарын төкпөй-чачпай айтып беришти. Жакып өзүн Мисирге алып келүү үчүн Жусуп жиберген арабаларды көргөндө, жандана түшүп:

28– Болду, болду, уулум Жусуп тирүү экен! Барып, көзүмдүн тирүүсүндө баламды көрүп калайын! – деди.

46

Жакыптын Мисирге көчүшү

46^1Ошентип Ысрайыл бүт мал-мүлкүн алып, Бээршебага келип, атасы Ыскактын Кудайына курмандык чалды+. 2Кудай түндө Ысрайылга аян берип:

– Жакып, Жакып! – деди. – Угуп жатам! – деди Жакып.

3– Мен Кудаймын, атаңдын Кудайымын, – деди Кудай, – Мисирге баргандан коркпо. Мен ал жерде сенден улуу эл жаратамын. 4Мен сени менен Мисирге барам да, Өзүм сени кайра алып келем. Дүйнө салганыңда, көздөрүңдү Жусуп өз колу менен жабат+.

5Ошентип, Жакып Бээршебадан кетти. Ысрайылдын уулдары атасы Жакыпты, балдарын, аялдарын фараон жиберген арабаларга олтургузуп, алып кетишти. 6Алар Канаанда тапкан бүт мал-мүлкүн алып, Мисирге келишти. Жакып менен анын бүт урук-тукуму чогуу келди. 7Уулдарын, эркек неберелерин, кыздарын, кыз неберелерин – бүт тукумун өзү менен бирге Мисирге алып келди.

Ысрайылдын Мисирге келген укум-тукуму

8Мисирге келген Ысрайыл тукумунун – Жакыптын жана анын уулдарынын ысымдары булар. Жакыптын тун уулу Рубен.

9Рубендин уулдары: Ханох, Паллу, Хесрон, Карми.

10Ысмандын уулдары: Жемуел, Жамин, Охад, Жакин, Сохар, Шабыл. Шабылдын энеси канаандык эле.

11Лебинин уулдары: Гершон, Каат, Мерари.

12Иуданын уулдары: Эр, Онан, Шела, Перес, Зерак. Иуданын Эр жана Онан деген эки баласы Канаанда өлгөн болчу. Перестин уулдары: Хесрон жана Хамул+.

13Ысахардын уулдары: Тола, Пуа, Иоп, Шимрон.

14Забулундун уулдары: Серед, Элон, Жахлээл.

15Бул Жакып менен Леянын Паддан-Арамда төрөлгөн балдары. Дина да ошол жерде төрөлгөн. Жакыптын ушул уул-кыздарынын жалпы саны отуз үч эле.

16Гаддын уулдары: Сифийон, Хагги, Шуни, Эсбон, Эри, Ароди, Арели.

17Ашырдын уулдары: Имна, Ишпа, Ишпи, Бериа жана алардын карындашы Серах. Берианын уулдары: Хебер жана Малкиел.

18Булар – Жакып менен Зилпанын балдары. Бардыгы – он алты жан. Лабан Зилпаны кызы Леяга күң кылып берген эле.

19Жакыптын аялы Рахиладан көргөн уулдары – Жусуп менен Бенжамин. 20Жусуп Мисирден Менаше менен Эпрайымды көрдү. Жусупка буларды Он шаарынын дин кызматчысы – Потифардын кызы Асыйнат төрөп берген+.

21Бенжаминдин уулдары: Бела, Бехер, Ашпел, Гера, Нааман, Эхи, Рош, Муппим, Хуппим жана Ард. 22Булар Жакып менен Рахиланын урпактары, бардыгы – он төрт жан.

23Дандын уулу – Хушим.

24Напталы жана анын уулдары: Жахсел, Гуни, Жесер жана Шиллем. 25Булар – Жакып менен Билханын балдары. Бардыгы – жети жан. Лабан Билханы кызы Рахилага күң кылып берген эле.

26Жакыптын өзү менен бирге Мисирге келген урпактарынын баары, келиндерин кошпогондо, алтымыш алты жан эле.[*]
27Жусуптун Мисирде төрөлгөн эки уулун кошкондо, Жакыптын Мисирге келген урпактарынын бардыгы жетимиш адам болду.[*]

Мисирде

28«Жусуп бизди Гошенден тосуп алсын» деген кабар менен Жакып Иуданы алдыга, Жусупка жиберди. Алар Гошен жерине келишкенде, 29Жусуп майдан арабасын чектирип, атасы Ысрайылды тоскону Гошенге барды. Анан атасын көрө сала мойнуна асылып кучактап, узакка шолоктоп ыйлады. 30Ысрайыл Жусупка:

– Сенин аман-соо экениңди көрдүм, эми өлсөм арманым жок, – деди.

31Анан Жусуп бир туугандарына жана калган туугандарына мындай деди: «Мен фараонго барып: “Канаан жеринде жашаган бир туугандарым менен атамдын үй ичиндегилер мага келишти. 32Алар койчулар, мал багышат, ошондуктан майда жана кара малын, колунда болгондун баарын ала келишти” деп айтайын. 33Фараон силерди чакырып алып, “кесибиңер эмне?” деп сураганда, 34силерди өзүнчө Гошенге жайгаштырсын үчүн, “кулдарыңыз бала кезинен бери мал багып келатат, ата-бабабыз да малчы болгон” дегиле. Себеби мисирликтер койчулардан жийиркенишет»+.

47

47^1Жусуп фараонго барып: «Атам, туугандарым майда жана кара малы, болгон мүлкү менен Канаан жеринен келди. Алар азыр Гошен аймагында», – деди. 2Ал өз агаларынан бешөөнү фараондун алдына ээрчите келген эле. 3Фараон Жусуптун агаларынан:

– Кесибиңер эмне? – деп сурады.

– Кулдарыңыз койчу, ата-бабаларыбыз да койчу болгон, – дешти алар. 4– Канаанда ачарчылык күчөп, кулдарыңыздын малы үчүн жайыттарда от калбай калгандыктан бул жакка жашап турууга келдик. Кулдарыңызга уруксат этсеңиз, Гошен жерине жайгашалык. 5Фараон Жусупка:

– Атаң менен бир туугандарыңдын сага келгени жакшы. 6Мына, Мисир жери алдыңда турат. Аларды Мисирдин мыкты жерине жайгаштыр. Алар Гошенде жашасын. Эгер алардын арасында ылайыктуу адамдар болсо, малымды аларга тапшырып кой, – деди.

7Андан кийин Жусуп атасы Жакыпты алып келип, фараонго тааныштырды. Жакып фараонго батасын берди. 8Фараон Жакыптан:

– Жашыңыз канчада? – деп сурады. 9Жакып:

– Келгин болуп жүргөнүмө жүз отуз жыл болду. Өмүрүм кыска жана кыйын болду. Ата-бабамдын келгин болуп жашап өткөн жашына жетпедим, – деди. 10Жакып фараонго дагы батасын берип, анын алдынан чыгып кетти.

11Жусуп, фараон буюргандай, атасы менен бир туугандарына жер берди, аларды Мисирдеги жер соорусуна – Рамсес аймагына жайгаштырды. 12Жусуп атасын, бир туугандарын, атасынын үй ичин балдарынын санына жараша тамак-аш менен камсыз кылып турду.

Мисирликтердин кул болуп калышы

13Ачарчылык болсо күчөгөндөн күчөп, эч бир жерде жей турган нан калган жок. Мисирде да, Канаанда да эл ачарчылыктан карып болду. 14Жусуп Мисир менен Канаандын тургундарына дан сатып, ошондон түшкөн күмүштүн баарын жыйнап, фараондун казынасына салды. 15Мисирде да, Канаанда да күмүш түгөнгөндө, мисирликтин баары Жусупка келип:

– Бизге буудай бериңиз! Сиздин көз алдыңызда өлүп калбайлы! Күмүшүбүз да түгөндү, – дешти. 16Жусуп:

– Күмүшүңөр түгөнсө, малыңарды айдап келгиле, буудайды малыңарга алмаштырам, – деди. 17Ошондо мисирликтер Жусупка малын айдап келе башташты. Жусуп алардын жылкыларын, кой-эчкилерин, уйлары менен эшектерин алып, ордуна буудай берип жатты. Ошол жылы Жусуп аларды малынын ордуна буудай менен камсыз кылды.

18Ал жыл өтүп, кийинки жылы алар Жусупка келишип, мындай дешти:

– Мырзабыздан жашырганда не, күмүшүбүз түгөндү, малыбыз сизге өттү, эми өзүбүз менен жерибизден башка эчтемебиз калган жок. 19Көз алдыңызда өзүбүз да, жерибиз да ойрон болобу? Бизди да, жерибизди да сатып алып, ордуна буудай бериңиз. Жерибиз менен кошо фараонго кул бололу. Бизге үрөн бериңиз, өлбөй, аман-соо калалы, жерибиз да кысыр калбасын, – дешти.

20Ошентип, Жусуп бүткүл Мисир жерин фараон үчүн сатып алды. Ачарчылык күчөгөндүктөн мисирликтердин баары талааларын сатып, жердин баары фараондун карамагына өттү. 21Жусуп Мисирдин бир кыйырынан экинчи кыйырына чейин жашаган элдин баарын фараонго кул кылды. 22Ал дин кызматчылардын жерлерин гана сатып алган жок. Фараон азык-түлүк бөлүп берип, ошону менен жашагандыктан, алар жерлерин сатышпады. 23Жусуп элге мындай деди:

– Мен силерди да, талааңарды да фараонго сатып алдым. Мына, үрөн, талааңарга сепкиле. 24Түшүм маалында түшүмүңөрдүн бештен бирин фараонго бересиңер. Калган төрт бөлүгүн талаага эгүүгө, өзүңөргө, үйүңөрдөгүлөргө жана балдарыңарга тамакка калтыргыла.

25– Сиз бизди өлүмдөн алып калдыңыз, – дешти алар. – Бизге ырайым этсеңиз, мырзабыз, фараонго кул болобуз. 26Жусуп түшүмдүн бештен бирин фараонго берүү тууралуу Мисирде мыйзам чыгарды. Бул мыйзам бүгүнкү күнгө чейин күчүндө. Дин кызматчылардын гана жерлери фараондун менчигине өтпөдү.

Жакыптын керээзи

27Ысрайыл эли Мисирдин Гошен жеринде жашап, менчик талаага ээ болду, укумдап-тукумдап, абдан көбөйдү. 28Жакып Мисирде он жети жыл жашап, жүз кырк жети жашка чыкты. 29Көзү өтөр маалы жакындаганда, Ысрайыл уулу Жусупту чакырып алып:

– Эгер мага көңүлүң толсо, этегимдин алдына колуңду коюп, мага «жакшылык кылып, сөзүңүздү эки кылбайм, сизди Мисирге койбойм» деп ант бер. 30Мен ата-бабаларымдын жанына жаткым келет. Мени Мисирден алып чыгып, ошолордун жанына кой, – деди. Жусуп:

– Айтканыңыздай кылам, – деди+. 31Жакып:

– Ант бер, – деди. Жусуп ант берди. Ошондо Жакып төшөгүнөн эле таазим этти+.

48

Жакыптын Эпрайым менен Менашеге берген батасы

48^1Бир канча убакыт өткөн соң, Жусупка «атаңыз ооруп жатат» деген кабар жетти. Ал эки уулун – Менаше менен Эпрайымды алып, атасына келди. 2Жакыпка «уулуңуз Жусуп келди» дешкенде, ал күчүн жыйнап, төшөгүнө олтурду.

3Ошондо Жакып Жусупка мындай деди:

– Кудуреттүү Кудай мага Канаан жериндеги Луздан көрүнүп, батасын берген. 4Ал мага: «Мен сенин өркүнүңдү өстүрүп көбөйтөмүн. Сенден көптөгөн элдерди жаратам. Бул жерди сенден кийинки тукумуңа түбөлүккө энчилеп берем» – деген+. 5Мен Мисирге келе электе бул жерде төрөлгөн эки балаң Эпрайым менен Менаше эми меники болот. Алар Рубен менен Ысман сыяктуу эле меники+. 6Алардан кийин туула турган балдарың өзүңдүкү болот. Алар Эпрайым менен Менашеге караштуу жерлерден үлүш алат. 7Мен Паддандан келатканда, Канаан жеринде, Эфратага аз калганда Рахила кайтыш болду. Аны Эфратага, азыркы Бейтлехемге барчу жолдун боюна койдум+.

8Жакып Жусуптун уулдарын көрүп:

– Булар кимдер? – деп сурады. 9Жусуп атасына:

– Булар – Кудай мага ушул жерде берген уулдарым, – деп жооп берди. Анда Жакып:

– Аларды бери алып келчи, батамды берейин, – деди. 10Карылыктан Жакыптын көзү жакшы көрбөй калган эле. Жусуп уулдарын жакын алып келгенде, Жакып аларды өөп, кучагына кысты. 11Анан Ысрайыл Жусупка:

– Мен сенин жүзүңдү көрбөйм деп ойлогом, эми, мынакей, Кудай балдарыңды да көрүүнү насип кылды, – деди.

12Жусуп балдарын атасынын алдынан тургузуп, өзү ага жерге жете таазим этти. 13Анан Жусуп Эпрайымды өзүнүн оң жагына, Ысрайылдын сол колуна тууралап тургузду. Менашени болсо өзүнүн сол жагына, Ысрайылдын оң колуна тууралап тургузду. 14Бирок Ысрайыл оң колун, кичүүсү болсо да, Эпрайымдын башына, ал эми сол колун Менашенин башына койду. Менаше тун уул болсо да, Ысрайыл колдоруна кайчылаштырып атайын ушундай кылды. 15Анан Жусупка мындай деп батасын берди:

– Ыбрайым да, Ыскак да,
Аталарым дайыма
Табынып келген Кудайым,
Туулгандан бери кам көрүп,
Койчум болгон Кудайым.
16Жамандыктын баарынан
Периштеси сактады.
Алдымдагы уулдарга
Кудайым берсин батасын.
Менин ысмым жана да
Ата-бабам Ыбрайым,
Ыскактын да ысымы
Балдарында жашасын.
Тукуму жер бетинде
Эсеп-сансыз көбөйсүн.

17Атасы оң колун Эпрайымдын башына койгонун Жусуп жактырбады. Атасынын колун Эпрайымдын башынан алып, Менашенин башына коймокчу болуп, 18атасына:

– Жок, ата, тунгучу бул, оң колуңузду анын башына коюңуз, – деди. 19Бирок атасы макул болбой:

– Билем, уулум, билем. Менашеден да бир улуу эл чыгат. Бирок иниси андан улуу болуп, тукумунан көп элдер чыгат, – деди+. 20Ошол күнү аларга батасын берип, мындай деди: «Ысрайыл эли “Кудай сени Эпрайым менен Менашедей кылсын!” деп, силердин атыңар менен бата бере турган болушат». Ушундайча Жакып Эпрайымды Менашеден жогору койду.

21Анан Ысрайыл Жусупка: «Менин ичээр суум түгөндү. Бирок Кудай силер менен болуп, силерди ата-бабаңардын жерине кайра алып барат. 22Мен сага бир туугандарыңдын жеринен жогорураак жерди да кошуп берем. Аны мен амор элинин колунан кылыч-жаам менен тартып алгам», – деди.

49

Атанын батасы

49^1Жакып уулдарын чакырып алып, мындай деди: «Чогулгула, келечегиңер кандай болорун айтайын:

2Эй, Жакыптын уулдары,
Жыйналып кулак салгыла,
Атаңар Ысрайылды уккула!
3Рубен, менин тунгучум,
Эркектана күчүмдүн,
Сен баштапкы жемиши.
Кадырың сенин жогору,
Кудуретиңдин чеги жок.
4Бирок оргуштадың суудай сен,
Эң биринчи болбойсуң
Мындан ары, анткени
Төшөгүнө атаңдын
Кирип, аны булгадың!+
5Ысман, Леби, ага-ини,
Бул экөөнүн кылычы –
Зомбулуктун куралы+.
6Кеңешине катышпайм,
Чогулушса, кошулбайм.
Анткени алар каарданып,
Адамдарды кырышты,
Каалаганын кылышып,
Тарамышын буканын
Кыя чаап салышты.
7Наалат болсун алардын
Ачуусуна аёосуз,
Каргыш болсун алардын
Мынчалык катаал каарына.
Арасына Жакыптын
Бөлүп салам аларды,
Чачыратып жиберем
Ысрайылдын ичине+.
8Оо, Иуда, макташат
Сени бир туугандарың.
Кастарыңды желкеден
Колуң менен кармайсың.
Бүт уулдары атаңдын
Сага таазим кылышат.
9Жаш арстансың, Иуда.
Олжоңду алып, оо, уулум,
Келатасың кайтып сен.
Арстанга окшоп суналып,
Жерге жатып алганда,
Деги кимдер даай алат
Тургузууга эми аны+?
10Акыйкат менен бийликтин
Элдерди моюн сундурар
Чыныгы ээси келгенче,
Өкүмдарлык таягы
Иуданын кетпейт колунан.
11Өз эшегин байлайт ал
Жыгачына жүзүмдүн.
Дагы байлайт кодигин
Бутагына жүзүмдүн.
Кийимин жууп шарапка,
Чапанын болсо жүзүмдүн
Ширесине чайкайт ал.
12Шараптан кара көздөрү,
Сүттөн ак анын тиштери.
13Забулундун турагы
Жайылат деңиз жээгине,
Кемелер келчү жай болот.
Алыскы чек арасы
Сидонго чейин созулат+.
14Ысахар – эки оор таңгактын
Ортосунда жайгашкан
Карылуу кежир эшектей.
15Бирок ал жаткан жеринин
Жайлуулугун көргөндө,
Өлкөсүнүн эң сонун
Жер экенин билгенде,
Жону ийилип оор жүктөн,
Эрксиз кулга айланат.
16Дан Ысрайыл элинин
Бир уруусун башкарып,
Жүргүзөт өкүм калкына+.
17Жолдун жаткан боюнда
Чоң жыланга окшош Дан.
Аттын бутун чакканда,
Үстүндөгү кишиси
Кулап түшөт чалкадан+.
18Жараткан Эге, Өзүңдөн
Эңсеп, күтөм куткаруу!
19Баскынчылар топтошуп
Гатка келип кол салат.
Бирок мизин душмандын
Гат кайтарып, алардын
Аркасынан кубалайт.
20Оокат-ашы Ашырдын
Берекелүү, мол болот.
Падышага ылайык
Азык-түлүк жеткирет.
21Напталы эркин маралдай,
Улактары мойтойгон.
22Мөмөлүү шак – Жусубум.
Ал – булактын башында
Өсүп турган жүзүмдөй.
Жүзүмдүн ошол бутагы
Ашып өтөр дубалдан.
23Аябастан, жаачылар
Аткылашты, жоо сымал,
Огун ага жаадырып.
24Ошентсе да, Жакыптын
Кудуреттүү Кудайы
Жаасын катуу, каруусун
Кубаттуу бойдон калтырды.
Ал – Ысрайыл Койчусу,
Өз элинин тиреги.
25Эми атаңдын Кудайы
Жардам берсин өзүңө,
Кудуреттүү Кудайың
Сени жалгап, алкасын.
Үстүңдөгү асмандан
Берекесин жаадырсын,
Астыңдагы түпкүрдөн
Берекесин агызсын.
Урпактарың көбөйсүн.
26Баталары атаңдын
Тээ абалкы тоолордун
Ашсын берекесинен,
Дөбөлөрдүн түбөлүк
Ашсын ырыскысынан.
Бир туугандар ичинен
Тандаганым – Жусуптун
Батам консун башына.
27Жырткыч бөрү – Бенжамин.
Кармаган аңын таңда жеп,
Олжосун кечте бөлүшөт»+.

28Ысрайылдын он эки уруусу ушул. Атасы аларга бул сөздөрдү айтып, ар бирине өзүнө ылайык батасын берди.

Жакыптын керээзи

29Ушундан соң, Жакып балдарына мындай керээзин айтты: «Мен ата-бабамдын жанына кеткени жатам. Мени ата-бабаларымдын жанына, хеттик Эфрондун талаасындагы үңкүргө алпарып койгула. 30Бул үңкүр Канаан жеринде, Мамреге жакын жердеги Махпела талаасында. Аны Ыбрайым хеттик Эфрондон көрүстөнгө сатып алган. 31Ал жерге Ыбрайым жана анын аялы Сарый, Ыскак жана анын аялы Рабига коюлган. Мен Леяны да ошол жерге койгом+. 32Ал талаа үңкүрү менен хеттерден сатылып алынган». 33Жакып балдарына керээзин айтып бүтүп, бутун төшөгүнө сунуп жатты да, жаны үзүлүп, ата-бабасынын жанына кетти.

50

Жакыптын жерге берилиши

50^1Жусуп атасынын үстүнө кулап, өөп, буркурап ыйлады. 2Анан атасынын жасатын «мумиялап катыргыла» деп, кызматчы табыптарына буйрук кылды. Табыптар Ысрайылдын жасатын мумиялашты. 3Буга кырк күн кетти. Себеби мумиялоого ушунча убакыт керек эле. Мисирликтер жетимиш күн Жакыпты жоктоп ыйлашты.

4Аза күндөрү аяктаганда, Жусуп фараондун кызматчыларына мындай деди:

– Мага ырайым этип, фараонго бул сөзүмдү жеткизип койгула: 5«Атам мени ант бердирип, “ичер суум түгөндү, мени Канаан жериндеги өзүм дайындаткан саганага алып барып кой” деди эле. Эми атамдын сөөгүн коюп келгенге уруксат берсеңиз». 6Фараон уруксат берип:

– Атаңа берген антыңды орундат, бар да атаңды коюп кел, – деди.

7Ошентип, Жусуп атасын койгону кетти. Фараондун бардык кызматчылары, сарайдын жана Мисирдин башчылары аны менен чогуу жөнөштү. 8Жусуптун бүт үй ичи, бир туугандары жана атасынын үй-бүлөсү да аны менен жөнөштү. Гошенде бала-чакасы, майда малы менен кара малы гана калды. 9Жусуптарга арабалар менен атчандар кошулду. Ошентип, калың эл чубалып жөнөдү.

10Иордандын чыгышындагы Атад деген кырманга келишкенде, алар жер дүңгүрөтө өкүрүштү. Жусуп атасын жоктоп ыйлап, жети күн аза күттү. 11Ошол жерде жашаган канаандыктар Атад кырманындагы аза күткөн элди көрүшкөндө: «Оо, мисирликтердин кайгысы катуу экен!» – дешти. Ошондон улам Иордандын жанындагы ал жер «Мисир азасы» аталып калган.

12Ошентип, Жакыптын балдары атасынын осуятын аткарышты. 13Жакыптын сөөгүн Канаан жерине алып барып, Мамреге жакын жердеги Махпела талаасындагы үңкүргө коюшту. Бул үңкүрдү Ыбрайым хеттик Эфрондон көрүстөн кылуу үчүн талаасы менен кошо сатып алган+. 14Жусуп атасын жерге берген соң, өзү, бир туугандары жана аны менен чогуу атасын коюуга баргандардын баары Мисирге кайтты.

Жусуптун агаларынын көңүлүн жубатышы

15Атасынын көзү өткөндөн кийин, Жусуптун бир туугандары өз ара: «Жусуп бизди кектеп, кылган жамандыктарыбыз үчүн өч алам десе кантебиз?» дешти да, 16Жусупка мындай деп кабар жиберишти: «Атабыз өлөр алдында 17бизге Жусупка барып “Бир туугандарыңдын сага жасаган жамандыгын, айыбы менен күнөөсүн кечир” деп айткыла деген эле. Эми атаңдын Кудайынын кулдарынын айыбын кечир». Жусупка ушинтип айтышканда, ал жашып кетти.

18Анан бир туугандары да келип, анын алдына жүздөмөндөп жыгылышып: «Биз сенин кулдарыңбыз», – дешти. 19Жусуп: «Коркпогула, жазалагыдай мен, эмне, Кудай белем. 20Силер мага жамандык жасайлы дегенсиңер, бирок Кудай аны жакшылыкка айландырды. Азыр көрүп турганыңардай, бул көп адамдын өмүрүн сактап калды. 21Ошондуктан коркпогула. Мен силерге да, балдарыңарга да кам көрөм», – деп аларды тынчтандырып, көңүлдөрүн жубатты.

Жусуптун дүйнө салышы

22Жусуп жана атасынын үй-бүлөсү Мисирде туруп калды. Ал жүз он жыл жашады. 23Жусуп Эпрайымдын неберелерин көрдү. Ал Менашенин уулу Махирдин балдарын да көрүп калды. 24Жусуп бир туугандарына: «Мен о дүйнө кеткени калдым, бирок Кудай силерге келип, бул жерден алып чыгат да Ыбрайымга, Ыскакка жана Жакыпка берем деп ант кылган жерге алып барат», – деди. 25Анан бир туугандарына: «Кудай силерге келгенде, менин сөөгүмдү да бул жактан ала кеткиле» – деп, аларга ант бердирди. 26Ошентип, Жусуп жүз он жашка чыгып дүйнө салды. Аны мумиялап, Мисирде табытка салып коюшту.

* 2:23 Аял … – Эврейче «аял» деген сөз «эркек» деген сөздөн алынган. Бул алардын табияты бир экенин көрсөтөт.

* 3:20 … Обо … – Эврей тилинде «өмүр, жашоо» дегенди билдирет.

* 3:24 … керуптарды … – Кудайдын тактысына жакын турган асман жандыктары.

* 4:1 … Кабылды … – Эврейче «Каин». Аны «кана» деген этиш менен байланыштырышат. Мааниси «кабыл алуу, сатып алуу».

* 4:16 …. Нод … — Мааниси «тентүү».

* 5:29 … Нух … – Нух деген ысымдын уңгусу эврей тилиндеги «нихам» деген этиштен алынган. Мааниси – «сооронуу».

* 10:25 … Пелек … – «Бөлүнүү» дегенди билдирет.

* 11:9 … Бабыл … – «Чаташтыруу» деген маанини берет.

* 14:18 … Салимдин … – Иерусалим.

* 14:22-23 … колумду көтөрүп … – Колду көтөрүү ант берүүнүн белгиси.

* 16:11 … Ысмайыл … – «Кудай угат» дегени маанини берет.

* 16:13 … Эль-Ройи … – «Көрүп турган Кудай».

* 16:14 … Бээр-Лахай-Ройи … – «Көрүп турган тирүү Кудайдын кудугу».

* 17:1 … кудурети күчтүү … – Эврейче – «Эл-Шаддай».

* 17:5 … Ыбрайым … – Эврей тилинде Ыбрам – «улуу ата», Ыбрайым – «көп элдин атасы» дегенди билдирет.

* 17:19 … Ыскак … – «Ал күлүп жатат» деген маанини берет.

* 19:1 … эки периште … – Эвр. 13:2.

* 19:22 … Соор … – Эврейче «кичине» дегенди билдирет.

* 19:37 … Маап … – Эврейче «атамдан» дегенди билдирет.

* 19:38 … Бенамми … – Эврейче «менин элимдин уулу» дегенди билдирет.

* 20:11 Салт боюнча, жесир аял гана дагы турмушка чыга алган. Ал эми күйөөсү бар аялга үйлөнүү үчүн, күйөөсүн өлтүрүү керек болчу.

* 21:12 … тукум … – Баш. 12:7; 17:7.

* 21:31 … Бээршеба … – «Жети кудук» же «жети келишим» дегенди билдирет.

* 24:2 … этегимдин астына … – Бул «тукумуң менен ант бер» дегенди билдирет.

* 25:25 … Эсап … – Эврейче «түктүү» деген сөзгө окшош.

* 25:26 … Жакып … – «Согончок» дегенди билдирет.

* 25:30 … Эдом … – «Кызыл» дегенди билдирет.

* 26:7 Башт. 20:11.

* 26:20 … Эсек … – «Талаш» деген маанини берет.

* 26:21 … Ситна … – Мааниси «касташуу».

* 26:22 … Рехобот … – Мааниси «кеңдик».

* 26:33 … Шеба … – Мааниси «ант».

* 26:33 … Бээршеба … – Мааниси «ант кудугу».

* 27:36 … Жакып … – Эврейче «куу» дегенге да окшош.

* 28:3 … Кудуреттүү Кудай … – Эврейче «Эль-Шаддай».

* 28:19 … Бейтел … – Мааниси «Кудайдын үйү».

* 29:32 … Рубен … – Бул ысымдын мааниси «карасаң, уул экен».

* 29:33 … Ысман … – Мааниси «угуучу».

* 29:34 … Леби … – Мааниси «байлануу».

* 29:35 … Иуда … – Мааниси «алкыш».

* 30:6 … Дан … – Мааниси «Ал (Кудай) актады».

* 30:8 … Напталы … – Мааниси «менин таймашым».

* 30:11 … Гад … – Мааниси «жолу болду».

* 30:13 … Ашыр … – Мааниси «бакыт».

* 30:18 … Ысахар … – Мааниси «акы, сыйлык».

* 30:20 … Забулун … – Мааниси «урмат-сый».

* 30:24 … Жусуп … – Мааниси «дагы кошсун».

* 31:35 … оорусуна … – Айыз.

* 31:47 … Жыгар-Саадута … – Арамейче «күбө дөбө».

* 31:47 … Галет … – Эврейче «күбө дөбө».

* 32:2 … Маханаим … — «Эки ордо» дегенди билдирет. 7-аяттан 10-аятка чейин караңыз.

* 32:28 … Ысрайыл … – Мааниси «Кудай менен күрөшүүчү».

* 32:30 … Пениел … – «Кудайдын жүзү» дегенди билдирет.

* 33:14 … Сейирге … – Эсап Жакыпты Сейирге чакырган.

* 33:17 … Сукот … – Мааниси «алачыктар, бастырмалар».

* 34:12 … тояна … – Тойго алынып келген же той ээлери берген белек.

* 35:11 Кудурети күчтүү … – Эврейче «Эл-Шаддай».

* 35:18 … Бенони … – Мааниси «кайгыдан тапкан уулум». Башт. 30. 1.

* 35:18 … Бенжамин … – Мааниси «ордумду баскан уулум».

* 37:20 … чуңкурлардын … – Бул чөлдө суу чогултуп сакташ үчүн казылган терең чуңкур болсо керек.

* 38:8 Мыйзамды кайталоо китеби 25:5 – 6.

* 38:29 … Перес … – «Умтулуу» дегенди билдирет.

* 38:30 … Зерак … – Бабыл жана батыш арамей тилинде «кочкул кызыл» дегенди билдирет.

* 40:1 … шарап сунуучу … – Шарап сунуучу фараонго бериле турган бүт тамак-ашты текшерип турган.

* 41:51 … Менаше … – Бул ысымдын «унуттуруу» деген эврей сөзү менен байланышы бар.

* 41:52 … Эпрайым … – «Берекелүү» дегенди билдирет.

* 43:6 … Ысрайыл … – Бул Жакып. Башталыш 35:10ду караңыз.

* 46:26 … алтымыш жан эле. – 8–25-аяттар боюнча санаганда, баары – 70 адам. 66 кишинин ичине Канаанда өлгөн 2 адам, Жусуптун 2 баласы кирбейт.

* 46:27 … жетимиш адам болду. – Элчилердин иштери китебинде (7: 14) 75 киши деп жазылган. Ал жерде Жусуптун тукумунан дагы 5 киши кошулуп айтылган.

+ 1:1 Жкн. 1:1
+ 1:27 Мт. 19:4, Мк. 10:6
+ 2:7 1 Кор. 15:45
+ 2:9 Башт. 3:22, Аян 2:7, Аян 22:2
+ 2:11 1 Шам. 15:7
+ 2:14 Башт. 10:11-12
+ 2:21 Башт. 15:12, 1 Шам. 26:12

+ 2:24 Мт. 19:5, Мк. 10:7, 1 Кор. 6:16, Эф. 5:31

+ 3:1 Мт. 10:16
+ 3:3 Башт. 2:17
+ 3:6 Рим. 5:12, 1 Кор. 15:21-22
+ 3:15 Рим. 16:20
+ 3:16 Эф. 5:21, Кол. 3:18
+ 3:22 Башт. 2:9, Аян 2:7, Аян 22:2
+ 4:7 Башт. 3:16
+ 5:2 Башт. 1:27
+ 5:3 1 Кор. 15:49
+ 5:24 Эвр. 11:5
+ 5:29 Башт. 3:17
+ 6:5 Мт. 12:34
+ 6:6 1 Шам. 15:10-11
+ 8:17 Башт. 1:22
+ 8:21 Башт. 6:5
+ 9:1 Башт. 1:22
+ 9:3 Башт. 1:29
+ 9:4 Элч. 15:20, Элч. 15:29
+ 9:6 Башт. 1:26-27
+ 10:4 Жун. 1:3
+ 10:7 Башт. 2:11
+ 10:11 Башт. 2:14
+ 10:29 Башт. 2:11
+ 11:2 Башт. 10:10,
+ 12:1 Элч. 7:4

+ 12:3 Башт. 18:18, Башт. 22:18, Башт. 26:4, Башт. 28:14, Гал. 3:8

+ 12:10 Башт. 41:54
+ 12:13 Башт. 20:2, Башт. 20:12
+ 13:10 Башт. 2:10, Башт. 19:24
+ 13:13 Башт. 18:20
+ 13:15 Жаш. 21:43
+ 13:16 1 Пад. 3:8
+ 14:3 Жаш. 10:5
+ 14:14 Бий. 18:29
+ 14:17 2 Шам. 18:18
+ 14:20 Башт. 28:22, Эвр. 7:1-2
+ 15:1 2 Шам. 22:3,
+ 15:5 Башт. 22:17, Рим. 4:18
+ 15:6 Рим. 4:3, Гал. 3:6, Жкп. 2:23
+ 15:8 Бий. 6:17, Лк. 1:18
+ 15:12 Башт. 2:21, 1 Шам. 26:12,
+ 15:13 Элч. 7:6
+ 15:14 Элч. 7:7
+ 15:16 1 Пад. 21:26
+ 15:18 Жаш. 21:43, 1 Пад. 4:21,

+ 16:5 Башт. 18:25, Башт. 31:53, 1 Шам. 24:13, 1 Шам. 24:16, Бий. 11:27

+ 17:5 Рим. 4:17
+ 18:5 Бий. 6:18-19
+ 18:10 Рим. 9:19
+ 18:12 1 Пет. 3:6
+ 18:14 Мт. 19:26, Лк. 1:37,
+ 18:18 Башт. 12:3
+ 18:20 Башт. 13:13
+ 18:25 Башт. 16:5,
+ 19:5 Бий. 19:22-24
+ 19:24 Лк. 17:29
+ 20:2 Башт. 12:10-20
+ 20:7 Жкп. 5:16
+ 20:17 Жкп. 5:16
+ 21:3 Башт. 17:19
+ 21:4 Башт. 17:12-13
+ 21:9 Гал. 4:29
+ 21:10 Жкн. 8:35, Гал. 4:30
+ 21:12 Рим. 9:7
+ 21:21 1 Пад. 11:18
+ 21:31 Башт. 26:33
+ 22:1 Элч. 9:10
+ 22:17 Башт. 15:5, 1 Пад. 4:20, Эвр. 6:13-14
+ 22:18 Башт. 12:3, Башт. 26:4, Элч. 3:25
+ 22:23 Башт. 24:24
+ 23:2 Жаш. 14:15, Бий. 1:10
+ 25:10 Башт. 23:16-20
+ 25:18 1 Шам. 15:7
+ 25:23 2 Шам. 8:14, Рим. 9:12
+ 25:34 Эвр. 12:16
+ 26:1 Башт. 12:10, Башт. 20:2
+ 26:3 Башт. 22:16-18, Жаш. 21:43
+ 26:4 Башт. 12:3, Башт. 22:18, Элч. 3:25
+ 26:7 Башт. 12:13, Башт. 20:1-2
+ 26:15 Башт. 21:30
+ 26:34 Башт. 36:2-3
+ 27:3 Башт. 25:27-28
+ 27:36 Башт. 25:33
+ 27:40 2 Шам. 8:14,
+ 27:46 Башт. 26:35
+ 28:2 Башт. 22:23, Башт. 24:29-30
+ 28:4 Жаш. 21:43
+ 28:9 Башт. 25:13, Башт. 36:3
+ 28:13 Жаш. 21:43

+ 28:14 Башт. 12:3, Башт. 13:16, Башт. 22:18, Башт. 26:4

+ 28:18 Башт. 35:14, Жаш. 4:1-10, 1 Шам. 7:12
+ 28:19 Башт. 35:6, Башт. 35:15, Башт. 48:3
+ 28:20 Бий. 11:30, 1 Шам. 1:11, 2 Шам. 15:8
+ 28:22 Башт. 14:20,
+ 29:27 Бий. 14:12
+ 29:31 1 Шам. 1:19-20
+ 31:13 Башт. 28:20-22
+ 31:30 Бий. 18:24

+ 31:45 Башт. 28:18, Башт. 35:14, Жаш. 24:26-27

+ 31:53 Башт. 16:5
+ 32:9 Башт. 31:3
+ 32:12 Башт. 28:14-15
+ 32:28 Башт. 35:10
+ 32:29 Бий. 13:18
+ 32:30 Жкн. 1:18
+ 33:18 Башт. 12:6
+ 33:19 Жаш. 24:32,
+ 34:7 Бий. 20:6, 2 Шам. 13:12
+ 34:12 1 Шам. 18:25
+ 34:14 Жаш. 5:9
+ 35:1 Башт. 28:10-22
+ 35:4 Жаш. 24:26, Бий. 9:6
+ 35:7 Башт. 28:19
+ 35:8 Башт. 24:59
+ 35:10 Башт. 32:28
+ 35:11 Башт. 17:6
+ 35:14 Башт. 28:18, Башт. 31:45
+ 35:15 Башт. 28:19
+ 35:17 1 Шам. 4:20
+ 35:19 Рут 1:2,
+ 35:22 Башт. 49:4,

+ 35:27 Жаш. 14:15, Бий. 1:10, Башт. 13:18, Башт. 23:2

+ 35:29 Башт. 25:8
+ 36:1 Башт. 25:30
+ 36:3 Башт. 26:34, Башт. 28:9
+ 36:20 Башт. 14:6,
+ 36:34 Башт. 36:15,
+ 37:13 Башт. 33:18
+ 37:14 1 Шам. 17:18
+ 37:27 Башт. 25:12-16
+ 39:1 Башт. 37:36
+ 40:20 Мк. 6:21
+ 40:22 Эст. 7:10
+ 41:40 Эст. 10:3
+ 41:42 Эст. 3:10, Эст. 8:2
+ 41:45 Башт. 46:20,
+ 41:54 Башт. 12:10
+ 42:9 Башт. 37:5-11
+ 42:22 Башт. 37:21-22
+ 43:32 Башт. 46:34
+ 44:20 Башт. 37:3
+ 46:1 Башт. 26:33
+ 46:4 Башт. 50:13
+ 46:12 Башт. 38,
+ 46:20 Башт. 41:45,
+ 46:34 Башт. 43:32,
+ 47:30 Башт. 50:13
+ 47:31 1 Пад. 1:47
+ 48:4 Башт. 28:12-15, Башт. 35:9-12
+ 48:5 Жаш. 14:4
+ 48:7 Башт. 35:19, Рут 1:2
+ 48:19 Жаш. 17:14
+ 49:4 Башт. 35:22,
+ 49:5 Башт. 34:25-29
+ 49:7 Жаш. 19:9
+ 49:9 Аян 5:5,
+ 49:13 Жаш. 19:10-16
+ 49:16 Башт. 30:6
+ 49:17 Бий. 18:27
+ 49:27 Бий. 20:21, Бий. 20:25
+ 49:31 Башт. 23:16-19, Башт. 35:29
+ 50:13 Башт. 23:16

+ https://ibt.org.ru/ftpmirror/pub/ebook/KGZ/KYLSC/Ыйык-Китеп__Tran.azw3

Table of Contents

- Ыйык Китеп

- Башталыш

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28
- 29
- 30
- 31
- 32
- 33
- 34
- 35
- 36
- 37
- 38
- 39
- 40
- 41
- 42
- 43
- 44
- 45
- 46
- 47
- 48
- 49
- 50