Ыйык Китеп: Эстер
Author: Кыргызстандын Ыйык Китеп Коому (UBS)
Date: 2020-06-18T19:05:17.712620+00:00

Ыйык Китеп

Ыйык Китеп

1. Эстер

Эстер

Эстер

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

Кириш сөз

I. Тарыхый абал

Эстер китеби көп тараптан уникалдуу китеп. Бул китепте белгилүү бир тарыхый учурдагы Персия империясынын жашоосу тууралуу кызыктуу маалыматтык материал жазылган. Китепте жазылган окуялар Ысрайыл элинин көп бөлүгүнүн бөтөн жерде туткундан Палестинага кайтып кеткенден кийинки убак жазылган (Ыйса Машаяк төрөлгөнгө чейин 539–331 жж.). Ошол заманда жашаган Ышая, Жеремия пайгамбарлар элди мекениңерге кайтып баргыла деп айтканына карабастан (Ыш. 48:20; Жер. 51:6 ), ысрайылдардын кээ бирлери өз жерине кайтып барууну каалашкан жок. Эстер менен Мордохай да ата журтуна кайтып кетпей, калып калган эврейлерден болгон. Эстер китебинде сөз болгон Персия падышасы байыркы тарыхый булактарда ар түрдүүчө аталат, ошондуктан Библиянын котормолорунда да ар кандайча аталып калган. Орус тилиндеги Библияда ал Ксеркс деп аталган. Адатта ал Ксеркс деген ысым менен белгилүү. Ошондой эле бул адамды Ахашверош, Агасвер деп да атап келишет. Бул падыша Персия империясында Ыйса Машаяк төрөлгөнгө чейин 485–465 жылдары бийлик кылган.

II. Китептин өзгөчөлүгү

Эстер китеби Библиядагы Кудайдын ысымы аталбаган жападан жалгыз китеп. Инжилден да Эстер китебинен цитаталарды жолуктура албайбыз. Бул китепте Мусанын мыйзамдары тууралуу да, курмандык чалуулар жөнүндө да сөз болбойт. Анткени Персия империясында олтурукташып калган жөөттөр мыйзамды аткарууну унутуп, Кудайдан да алыстап кеткен эле. Алар өз милдетин аткаруудан – убадаланган жерге кайтып барып, ийбадатканада Яхвеге табынуудан баш тартышкан болчу.

III. Кимге, каерде, качан, кандай максатта жазылган?

Эстер китеби кимге жазылган? Китептин алгачкы окурмандары ким болгондугу белгилүү болсо, аны чечмелөө да оңоюраак болмок. Бул китепте качан жазылгандыгы тууралуу да эч кандай маалымат жок, ошондой эле, биринчи кезекте кимдерге жазылгандыгы жөнүндө да биле албайбыз. Кээ бир диний аалымдар Эстер китеби Персияда жазылып, анан Палестинага алып келинип, Байыркы Келишим китептеринин катарына киргизилген деп божомолдоп айтышат. Бирок, китептин автору Палестинада жашап, убадаланган жерге кайтып келген мекендештерин шыктандыруу үчүн, Персияда болуп өткөн окуяларды жазган деген экинчи пикир чындыкка жакыныраак болуп эсептелет. Кандай максатта жазылган? Албетте, бул чыгарма, өз жерине кайрылып баруудан баш тарткан адамдарды да Кудай Өз ырайымынан айырбайт деген ойду ысрайылдарга айтуу максатында жазылган. Ошондуктан, Эстер китеби улутту кайра түптөө жана туткунга чейин болгон Кудайга ийбадат кылуу системасын кайра калыбына келтирүү үчүн күрөшкөн эврейлердин шыктануусунун абдан зор булагы болуп калды. Анткени, жөөттөр корккон айланасындагы кас элдер Кудай тандаган элди эч ким жок кыла албастыгы тууралуу ой көңүл чордонунда турат. Ысрайылдын бир аз бөлүгү убадаланган жерден алыс жашаса да, бул элди Кудай Өзү колдоп турган. Эстер китебинде Ысрайылдын Кудайы жөнүндө ачык айтылбаса да, адамдар сөзсүз Ага табынуусу керектиги идеясы окурмандарга сиңирилет.

1

Ксеркс падышанын улуулугу

1^1Бул окуя Ксеркс падышанын тушунда болуп өттү. Ксеркс Индустандан Кушка[*] чейин жүз жыйырма жети дубанды бийлеп турган+. 2Ксеркс падыша Шушан шаарынын ичиндеги сепилде падыша тактысында олтурган күндөрү, 3бийлигинин үчүнчү жылында бардык төрөлөргө, падышалыктын кызматчыларына, перс жана мадай аскер башчыларына, аксөөктөргө жана бардык дубандын акимдерине чоң той берди. 4Ал өзүнүн падышалыгынын ашып-ташыган байлыгын, даңкы таш жарган улуулугун көп күндөр боюу – алты ай аралыгында көрсөтүп чыкты. 5Ошол күндөрдөн кийин, Ксеркс Шушан сепилинде, падыша сарайынын короосундагы бакчада шаардын карапайымынан аттуу-баштуусуна чейин, баарын чакырып, өз эли үчүн да жети күн шаанилүү той өткөрдү.

6Бактагы ак мармар мамыларга виссондон өрүлгөн боолор менен күмүш шакектер байланган. Аларга зыгыр буласынан токулган ак түстөгү жана жүндөн токулган көгүлтүр түстөгү көшөгөлөр тартылып, көлөкө түшүрүп турат. Орундуктар алтындан, күмүштөн жасалган. Жерге болсо порфир, мармар, седеп, асыл таштар кыналып жаткырылган. 7Ичимдиктер ар түркүн алтын чөйчөктөргө куюлуп, каадасы менен сунулуп жатты. Падыша байлыгына жараша өзүнүн таза шарабын да суудай агызды. 8Шаан-шөкөт өз тартиби менен өтүп жатты. Падыша эч кимди шарап ичүүгө мажбурлабагыла деп сарай кызматчыларына буйрук бергендиктен, аны ар кимдин көңүлүнө туура келгендей берип жатышты. 9Бул убакта Башти ханыша да Ксеркс падышанын сарайында аялдар үчүн той берип жаткан.

Башти ханышанын падышанын тилин албай коюшу

10Тойдун жетинчи күнү шарапка кызып, көңүлү көтөрүлгөн Ксеркс падыша кол алдында кызмат кылган жети эбнухту – Мемуханды, Бистаны, Харбонду, Биктаны, Абахты, Зейтарды, Каркасты өзүнө чакыртып алды+. 11Элге жана төрөлөргө аялынын сулуулугун көрсөтүү үчүн, ханыша Баштини ханышалык таажысын кийгизип өзүнүн алдына алып келүүнү буйруду. Анткени ал ай чырайлуу эле. 12Бирок ханыша Башти эбнухтар аркылуу берген падышанын буйругу боюнча келүүдөн баш тартты. Ошондо падышанын ачуусу келип, каары кайнады.

13Падыша бир иш кыларда мыйзамды билген, кара кылды как жарган калыс билермандар менен кеңешип турчу. Ошондуктан элдин тарыхын жакшы билген акылмандар менен кеңешүүнү туура көрдү. 14Ал убакта Персия менен Мадайдын жети төрөсү: Каршена, Шейтар, Адмата, Таршыш, Мерес, Марсена, Мемухан падышанын кеңешчилери эле. Булар даражасына жараша падышалыкта биринчи катарда олтургандыктан, алар гана падышанын жүзүн бетме-бет көрө алышчу.

15Падыша алардан:

– Ксеркс падышаңардын эбнухтар аркылуу берген буйругун аткарбай койгону үчүн, мыйзам боюнча ханыша Баштини эмне кылуу керек? – деп сурады.

16Ошондо Мемухан төрө падыша менен төрөлөрдүн алдында мындай деп айтты:

– Башти ханышабыз жеке эле өкүмдарыбыздын алдында айыптуу болуп отурган жок, ал Ксеркс падышабыздын бардык дубандарындагы төрөлөрдүн жана элдердин алдында да айыптуу болду. 17Анткени ханышанын бул жоругу бардык аялдарга жетсе: «Ксеркс падыша Башти ханышаны өзүнүн алдына алып келүүнү буйруганда, ал келбей койгон» дешип, алар да өздөрүнүн күйөөлөрүн тоотпой калышат. 18Эми, ханышанын бул жоругун уккан күнү эле Персия менен Мадай төрайымдары да өкүмдарыбыздын төрөлөрүнө аңыз кылып айта башташат. Ошондо көңүл чөгөргөн тоотпостук, барк албастык жетишерлик эле болот. 19Андыктан, эгерде падышам ылайык тапса, «Мындан ары Башти ханыша Ксеркс падышабыздын кабыл алуусуна кирбесин, ал эми ханышанын ханайымдык даражасын андан артык болгон башка аялга берилсин» деп өкүмдарыбыз жазуу түрүндө буйрук чыгарсын, ал эч качан өзгөртүлбөгөн Персия менен Мадай мыйзамына тиркелсин+. 20Учу-кыйырсыз падышалыкка тараган өкүмдарыбыздын бул өкүмүн уккан аялдар күйөөсүн, атактуу болобу, жөнөкөй болобу урматтай баштайт+.

21Бул сөз падыша менен төрөлөргө жакты. Падыша Мемухандын айтканындай кылды. 22Ал кол астындагы бардык дубандарга кат жөнөттү. Кат ар бир дубандын өз арибинде, ар элдин тилинде жазылып, анда: «Ар бир эркек өз үйүндө кожоюн болсун. Бул буйрук бардык элдерге жарыялансын», деп жазылды.

2

Эстердин ханышалыкка тандалышы

2^1Ошол окуядан кийин, каары тараган соң, Ксеркс падыша Баштинин жоругун, ага кандай өкүм чыгарганын эстеди+. 2Анан падышанын кызматчылары ага мындай дешти:

– Улуу даражалуу падышабызга чырайлуу жаш кыздарды таап келишсин. 3Өкүмдарыбыз өзүнүн падышалыгынын бардык дубандарына байкоочуларды дайындасын. Алар жаш, сулуу кыздарды чогултуп, Шушан шаарынын сепилиндеги падышабыздын гаремине, анын башчысы эбнух Эйгенин көзөмөлүнө тапшырышсын. Ал кыздарды жыпар-жыттуу майлар менен камсыз кылсын. 4Анан өкүмдарыбызга жаккан кыз Баштинин ордуна ханыша болсун.

Бул сөз падышага жагып, ал так ошондой кылды.

5Шушандагы сепилде Мордохай деген жөөт бар эле. Анын атасы Жайыр, Жайырдын атасы Шимей, Шимейдин атасы Киш бенжамин уруусунан болгон. 6Ал Бабыл падышасы Навуходоносор туткундап кеткен жөөт падышасы Жехония менен бирге Иерусалимден туткундалып келген. 7Мордохай абасынын томолой жетим калган кызы Адасаны тарбиялап өстүргөн. Анын башка ысымы Эстер эле. Ал мүчөсү келишкен, ай чырайлуу кыз болчу. Ата-энеси көз жумгандан кийин, аны Мордохай асырап алган.

8Падышанын буйругу менен жарлыгы чыккандан кийин, Шушандагы сепилге көптөгөн кыздар чогултулуп, Эйгенин көзөмөлүнө өткөрүлдү. Эстер да падыша сарайына, өкүмдардын гаремин көзөмөлдөгөн Эйгенин колуна тапшырылды. 9Эстер Эйгенин көңүлүнө жагып, анын купулуна толгондуктан, ал ага өзгөчө камкор мамиле кылды. Эйге кызга жасана турган жыпар-жыттуу майларды, ага арналган нерселерди, ошондой эле падыша үйүндөгү кызматчы кыздардан жетөөнү тандап, ага кошуп берүүгө шашты. Аны жанындагы кыздар менен гаремдин эң жакшы бөлүгүнө жайгаштырды.

10Мордохай айтпагын деп катуу эскерткендиктен, Эстер өз ата тегин, кайсы элден экендигин айткан жок.

11Мордохай Эстердин ал-жайын, ага эмне болуп жатканын билиш үчүн күн сайын гаремдин короосунун жанынан нары-бери өтүп турчу.

12Ксеркс падышага кирүү маалы келгенге чейин, ар бир кызга он эки ай бою аялдарга милдеттүү болгон даярдануунун жол-жоболору жасалып, аларды алты ай мүр менен, алты ай жыпар-жыттуу заттар жана башка майлар менен майлашты.

13Даярдалган кыз гаремден өкүмдардын алдына кирерде, падыша сарайына ала кирүү үчүн ал эмнени кааласа, ошол нерсе берилчү. 14Ал кечинде падышанын алдына киргизилип, эртең менен аны аялдар гаремине – токолдорду кайтарган Шаашхаздын көзөмөлүнө өткөрүшчү. Ушундан кийин, падыша өзү каалап, атынан айтып чакырбаса, ал аял кайра анын алдына кире алчу эмес.

15Мордохай асырап алган, өз агасы Абыгайылдын кызы Эстердин падышанын алдына кирер маалы келгенде, ал өкүмдардын гаремин көзөмөлдөгөн Эйгенин айткандарынан башка эч нерсе сураган жок.

Эстер аны көргөндөрдүн баарына жакты+.

16Ксеркс падышанын бийлигинин жетинчи жылынын онунчу айында – тебейт айында Эстерди падыша сарайына алып келишти. 17Өкүмдар Эстерди бардык аялдарынан көбүрөөк жактырып калды. Бардык башка кыздардын ичинен ал гана падышанын жүрөгүн ээлеп, көңүлүнө толду. Ошондуктан падыша ханышалык таажыны анын башына кийгизип, Баштинин ордуна ханыша кылды.

18Анан падыша Эстердин урматына бардык төрөлөрү менен кызматчыларына чоң той берди. Бардык дубандарга майрам күн жарыялап, падышалык марттык менен тартууларды таратты.

Мордохайдын падышанын өмүрүн сактап калышы

19Кыздарды экинчи жолу чогултушканда, Мордохай ак сарайда өз милдетин аткарып жаткан. 20Эстер Мордохай буйругандай ата теги, өз эли жөнүндө эч нерсе айткан жок. Ал Мордохайдын айткан сөзүн анын колунда тарбияланып жаткан убактагыдай эле, азыр да так аткарып жатты.

21Мордохай падыша сарайында кызмат кылып жаткан убакта, кире беришти кайтарган эки эбнух: Биктан менен Тереш өкүмдарга кыянаттык кылууну ойлоп, Ксеркс падышаны өлтүрүүнү тымызын макулдашып жатышты. 22Алардын ниетин Мордохай билип калып, ханыша Эстерге кабарлап койду. Эстер болсо аны Мордохайдын атынан өкүмдарга жеткирди.

23Бул иш изилденип, чын болуп чыкты. Ошондо эбнухтардын экөө тең дарга асылды. Бул окуя падышанын жылнама китебине жазылып коюлду+.

3

Хамандын кыянаттыгы

3^1Ушул окуялардан кийин Ксеркс падыша агактык Амадаттын уулу Хамандын мартабасын бийик көтөрүп, аны өзүнүн кол алдындагы бардык төрөлөрдөн жогорку кызматка койду. 2Падышанын буйругуна ылайык, ак сарай кызматчыларынын баары Хамандын алдында жерге чейин ийилип, таазим кылышчу. Бирок Мордохай ага таазим эткен да, ийилген да жок.

3Падыша сарай кызматчылары Мордохайдан:

– Эмне үчүн сен падышанын амирине моюн сунбай жатасың? – деп сурап жатышты. 4Алар күн сайын эскертип айтышса да, ал кулак салбай койду, анткени Мордохай аларга «мен жөөтмүн» деп айткан эле. Мордохай айткан сөзүндө турар бекен же жокпу деп, бул тууралуу Хаманга айтып барышты.

5Хаман Мордохайдын өзүнүн алдында ийилип, таазим кылбай жаткандыгын көргөндө каары кайнады. 6Мордохайдын кайсы элден экендигин билгенде, анын көзүн тазалап, тындым кылып коюу ал үчүн жетишсиздей сезилди. Ал Ксеркстин падышалыгындагы жөөттөрдү – Мордохайдын бүт элин кырып салууну ойлоду.

7Муну ишке ашыруу убактысынын айы менен күнүн белгилеп алуу үчүн, Ксеркс падышанын бийлигинин он экинчи жылынын биринчи айы – нисан айында Хамандын алдында өкчөмө таш – «пур» ташталды. Таш он экинчи айга, башкача айтканда адар айына түштү+.

8Хаман Ксеркс падышага мындай деди:

– Сиздин падышалыгыңыздын бардык дубандарында башка элдердин арасына аралашып, таралып кеткен бир эл бар. Алардын мыйзамы бардык элдердин мыйзамынан өзгөчө. Алар падышанын мыйзамын да аткарышпайт, ошондуктан өкүмдарым аларга чара көрүшү керек+. 9Эгерде сиз макул көрсөңүз, аларды кырып салууга буйрук чыгарсаңыз экен. Мен болсо ушул ишти аткарууну каржылоо үчүн он миң [*]талант күмүштү таразага тартып, казыначынын колуна берип, сиздин казынаңызга салууну дайындайын.

10Падыша колундагы мөөр шакегин чечип, жөөттөрдүн душманы агактык Амадаттын уулу Хаманга берди+.

11Анан падыша Хаманга:

– Ошол элди да, күмүштү да эмне кылсаң өзүң бил – деди.

12Биринчи айдын он үчүнчү күнү падышанын катчылары чакыртылды. Алар Хамандын буйругун падышанын төрөлөрүнө, ар бир дубандагы бийлерге, ар бир элдин журт башчыларына ар бир дубан өзү колдонгон арибинде, ар бир элдин өз эне тилине которуп жазып жөнөтүштү. Буйрук Ксеркс падышанын атынан жазылып, анын мөөр шакеги менен бекемделди+. 13Ал каттар падышалыктагы бардык дубандарга чабармандар аркылуу жиберилди. Катта он экинчи айдын – адар айынын он үчүнчү күнү, бардык жөөттөр: жашы да, карысы да, балдары да, аялдары да бир күндө өлтүрүлсүн, кырылсын, тукум курут кылынсын, алардын мал-мүлкү таланып алынсын деген буйрук берилди+. 14Ошол күнү бардык элдер даяр турушу үчүн, буйруктун көчүрмөсү мыйзам катары ар бир дубанда жарыяланышы керек эле.

15Чабармандар падышанын буйругун алып, дароо жөнөп кетишти. Бул буйрук падыша тактысы турган Шушан сепилинде да жарыяланды.

Падыша менен Хаман чогуу шарап ичип олтурушту. Шаар эли болсо дүрбөлөңгө түшүп жатты+.

4

Мордохайдын Эстерди өз эли үчүн күрөшүүгө көндүрүшү

4^1Мордохай эмне болгондугу жөнүндө кабардар болгондо, кийимин айрып, зумбал кийип, башына күл чачып, боздоп ыйлап, шаардын борборуна чыкты. 2Ал падыша сарайынын дарбазасынын алдына чейин келди. Анткени зумбал кийип, ак сарайга кирүүгө тыюу салынган эле.

3Өкүмдардын жарлыгы менен буйругу жеткен бардык дубандарда жөөттөр катуу аза тартып, уу-чуу түшүп, боздоп ыйлап, орозо кармап жатышты. Алардын кийгени зумбал, жаткан жери күл болду.

4Эстерге кызматчы кыздары менен эбнухтары келип, Мордохай тууралуу айтып беришкенде, ханышанын абдан тынчы кетти. Ал зумбалдын ордуна муну кийип алсын деп, Мордохайга башка кийим берип жиберди, бирок Мордохай аны албай койду.

5Ошондо Эстер эбнух Атахты чакыртты. Аны Эстерге кызмат кылуу үчүн падыша дайындаган эле. Эстер аны Мордохайга эмне болгонун, эмне үчүн ал мындай иш кылып жатканын билиш үчүн жөнөттү.

6Атах падыша дарбазасынын маңдайындагы шаар аянтында турган Мордохайга барды. 7Мордохай ага эмне болгонунун баарын, Хамандын жөөт элин кырып салыш үчүн төлөнүүчү канча күмүштү таразага тартып, падышанын казынасына беремин деп убада кылганын да айтып берди+. 8Анан Шушандагы элге жарыяланган буйруктун көчүрмөсүн Атахтын колуна берип:

– Эстерге муну көрсөткүн, ага баарын айтып бер. Ал падышага кирип, андан жалынып-жалбарып, өз эли үчүн өтүнүп ырайым сурасын, – деп катуу дайындады+.

9Атах кайтып келип, Мордохайдын айткандарын Эстерге айтып берди.

10Эстер Атахты Мордохайга кайра жиберип жатып, мындай деп айттырды:

11«Эркек болобу, аял болобу, ким чакыртылбай туруп, ак сарайдын ички короосуна кирсе, ал өлүм жазасына тартыларын падышанын кызматчылары да, дубандардагы элдер да билет. Падыша алтын таягын кирген адамга сунса гана, ал аман калат. Менин болсо падышанын алдына чакырылбаганыма отуз күн болду».

12Эстердин сөздөрүн Мордохай угуп, 13Эстерге:

«Падыша сарайында жашагандыктан, жөөттөрдүн арасында жалгыз өзүм эле аман каламын деп ойлобо. 14Эгерде бүгүн унчукпай койсоң, жөөттөргө боштондук башка жактан келип, алар азаттыкка чыгышат. Ал эми сен да, атаңдын урпактары да аман калбайсыңар. Ким билсин, балким сен мына ушул күндөр үчүн ханышалык даражага жеткендирсиң? – деп жоо жөнөттү.

15Ошондо Эстер ага мындай деп жооп айттырып жиберди:

16«Барып, Шушанда жашаган бардык жөөттөрдү чогултуп, мен үчүн орозо кармагыла, үч күн, үч түн ичип-жебегиле. Мен өзүм да кызматчы кыздарым менен орозо кармайм. Андан соң, мыйзамга каршы келсе да, падышанын алдына барамын. Эгерде өлсөм, анда өлөйүн». 17Ошондо Мордохай барып, Эстердин айткандарынын баарын аткарды.

5

Эстердин падыша менен сүйлөшүүгө батынышы

5^1Орозонун үчүнчү күнү Эстер ханышалык кийимин кийип, падыша сарайынын ички короосундагы зор бөлмөнүн босогосуна келди. Төрдө, падыша өз тактысында олтурган+. 2Ал улагада турган Эстер ханышаны көрүп, ага ырайым кылып, колундагы алтын таягын Эстерди көздөй сунду. Эстер жакындап келип, таяктын учуна колун тийгизди+. 3Өкүмдар ага:

– Эстер ханыша, эмне каалайсың? Кандай өтүнүчүң бар? Керек болсо падышалыктын жарымын сурасаң да сага берилет – деп айтты+.

4– Эгерде падышам макул көрсө, – деп жооп берди Эстер, – бүгүн Хаман мырза менен чогуу сый тамакка келсе экен. Мен сиз үчүн дасторкон даярдап койдум. 5Падыша:

– Хаманды тез алып келгиле, Эстердин өтүнүчүн аткаралы! – деп буйруду. Ошентип, падыша Эстер даярдап койгон тойго Хаман менен чогуу келди.

6Шарап ичип жатышканда, өкүмдар Эстерге:

– Эмне каалайсың? Каалаганың берилет. Кандай өтүнүчүң бар? Ал тургай падышалыктын жарымын сурасаң да берилет, – деди.

7Эстер мындай деп жооп берди:

– Менин каалоом, өтүнүчүм… 8Эгерде өкүмдарым, мага ырайым этсеңиз, падышам, каалаганымды аткарып, өтүнүчүмдү орундатууну макул көрсөңүз, анда Хаман мырза менен чогуу эртең да сиздер үчүн даярдай турган зыяпатыма келсеңиздер экен. Падышамдын сөзүн ошондо орундатайын+.

9Ошол күнү Хаман коноктон көтөрүңкү маанайда, көңүлдүү чыкты. Бирок ал падыша дарбазасынын жанында өз милдетин аткарып жаткан Мордохайдын ордунан туруп да, сестенип да койбогонун көргөндө, анын каары кайнап чыкты+. 10Хаман өзүн өзү араң карманды. Үйүнө келгенде, достору менен аялы Зуурашты чакыртты+. 11Хаман аларга өзүнүн атак-даңкы жана зор байлыгы, уулдарынын көптүгү жөнүндө, падыша да аны канчалык сыйлап, кызматчылары менен төрөлөрүнүн алдында анын зоболосун жогору көтөргөндүгү жөнүндө мактанып айтып берди+. 12Анан дагы Хаман мындай деди:

– Ханыша Эстер да өзүнүн зыяпатына падышага кошуп менден бөлөк эч кимди чакырбаптыр. Эртең да конокко падыша менен чогуу мени гана чакырды! 13Бирок мен жөөт Мордохайдын падыша дарбазасынын алдында ордунан турбай олтурганын көрүп турганымда, ушунун баарына көңүлүм толбойт. 14Муну укканда аялы Зуураш менен достору Хаманга:

– Анда сен бийиктигин элүү чыканак кылып жыгачтан дар орноттур. Таң азанда болсо, өкүмдарга айтып, Мордохайды ага астырып сал да, андан соң падыша менен тойго көңүлүң ток бара бер – деп кеңеш беришти. Бул сөз Хаманга жагып, жыгачтан бийик дар орноттуруп койду+.

6

Хамандын аргасыз жасаган жакшылыгы

6^1Ошол түнү падышанын уйкусу качты. Ал өткөн окуялар жазылган жылнаама китебин алып келүүнү буйруду. Китепти падышага окуп беришти+. 2Ал китепте дарбаза сакчы эбнухтар: Биктан менен Терештин Ксеркс падышаны тымызын өлтүрүүнү ниет кылып жатышканын Мордохай билип калып, кабарлаганы жазылган эле+. 3Муну укканда падыша:

– Ушул кызматы үчүн Мордохайга кандай урмат-сый көрсөтүлдү эле? – деп сурады. Падышанын кызматчылары:

– Ага эч нерсе кылынган эмес, – деп жооп беришти. 4Ошондо падыша:

– Короодо ким бар? – деп сурады. Так ошол убакта Хаман ак сарайдын сырткы короосуна жаңы эле кирип келген эле. Ал өзү орнотуп койгон дарга Мордохайды астырып салууну падыша менен сүйлөшөйүн деген ниетте келген болчу+. 5Кызматчылар өкүмдарга:

– Улуу-урматтуум, кире бериште Хаман турат – деп айтышты. Падыша:

– Кирсин, – деп буйруду. 6Хаман кирип келгенде, ал андан:

– Айтчы Хаман, падыша ыраазы болуп, зоболосун көтөргүсү келген адамга эмне кылышы керек? – деп сурады. Хаман ичинен: «Өкүмдар менден башка кимдин зоболосун көтөрүүнү кааламак эле?» деп ойлоп, 7падышага мындай деп жооп берди:

– Падыша кимдир-бирөөнүн зоболосун көтөргүсү келсе,+
8ал адамга өкүмдар кийчү кийимди, анан башына падышалык белги тагылган атты алып келишсин. 9Ошол кийимди, атты падышанын кадыр-барктуу төрөлөрүнүн биринин колуна берсин. Ал төрө өкүмдарыбызга урмат көрсөткүсү келген адамга кийимди кийгизип, атка мингизип, анан атты жетелеп алып: «Падышабыз урмат көрсөткүсү келген адамга ушундай сый көрсөтүлөт!» – деп шаар аянтында жар салсын. 10Ошондо падыша Хаманга:

– Жакшы айттың. Өзүң айткандай, кийим менен атты тезинен алып, ак сарайда кызмат кылып жаткан жөөт Мордохайга сый көрсөт. Өзүң айткандардын бирин калтырбай жаса, – деп буйруду.

11Хаман кийим менен атты алдырып, кийимди Мордохайга кийгизди да, атка миндирип, шаардын аянтында жетелеп алып: «Падыша урмат көрсөткүсү келген адамга ушундай сый көрсөтөт!» – деп жар салып жүрдү.

12Анан Мордохай падыша дарбазасына кайтып келди. Хаман болсо шерменде болгондуктан башын чүмкөгөн бойдон үйүнө шашып жөнөдү+.

13Хаман болгон иштин баарын аялы Зуурашка жана досторуна айтып берди. Ошондо досторунун акылдуулары жана аялы Зуураш ага:

– Мордохайдын алдында абийириң айрандай төгүлгөн экен. Эгерде анын жөөт экени чын болсо, анда аны жеңүү кыйын го! Анын алдында сөзсүз мартабаң түшөт! – деп айтышты+.

14Алар айтып оозун жыйгыча падышанын эбнухтары келип калып, Хаманды Эстер даярдаган сый-тамакка шаштырып алып кетишти.

7

Эстердин ажал чакырган зыяпаты

7^1Ошентип, падыша менен Хаман кайрадан ханыша Эстердин сый тамагына келишти+. 2Зыяпаттын экинчи күнү, алар шарап ичип олтурган кезде, падыша кайрадан Эстерден:

– Эмне каалайсың, Эстер ханыша? Каалаганың сага берилет. Эмне өтүнүчүң бар? Падышалыктын жарымы болсо да берилет – деп сурады. 3Эстер мындай деп жооп берди:

– Оо, падышам, эгерде сиз мага ырайым этсеңиз, өкүмдарым, сиз туура көрсөңүз, анда менин каалоом – жанымды аман калтырсаңыз экен. Менин өтүнүчүм – элим да аман калса экен!+
4Элимди, анын арасында өзүмдү да, өлүмгө – кырылып-жоюлуп, жок кылууга сатып жиберишти. Эгерде душманга кул-күң катары эле сатылып кетсек, мен ошол арзыбаган нерсе үчүн тынчыңызды алып, унчукпас элем+.

5Ошондо Ксеркс падыша Эстер ханышага:

– Аны кылган ким? Мындай иш кылууга батынган ошол адам кайда?! – деп сурады. 6Эстер:

– Ошол кас душманыбыз мына ушул зулум Хаман! – деп жооп берди. Ошондо Хаман падыша менен ханышанын алдында коркконунан дене боюн калтырак басты+.

7Падыша каарданып ордунан турду да, дасторконду калтырып, ак сарайдын багына чыгып кетти. Хаман болсо өзүнө катуу өкүм чыгарыларын билип, өмүрүн сактап калууну ханыша Эстерден суранып, ошол жерден жалбара баштады.

8Ак сарайдын багынан зыяпат өтүп жаткан жерге падыша кайтып келгенде, секичеде жамбаштап жаткан Эстердин алдында чөгөлөй жыгылган Хаманды көрүп калып:

– Бул эмнең, эми сен өз үйүмдө ханышамды зордуктаганы жатасыңбы?! – деп кыйкырып жиберди. Падыша ушинтип айтары менен, кызматчылар Хамандын жүзүн чүмкөй салышты. 9Ошол убакта падышанын эбнухтарынын бири Харбон:

– Улуу урматтуу падышам, сизге жакшылык кылган Мордохайды асуу үчүн Хаман даярдап койгон бийиктиги элүү чыканак болгон жыгач дар Хамандын үйүндө орнотулуп турат, – деп айтты. Падыша:

– Ошол дарга өзүн асып салгыла! – деп буйруду+. 10Ошентип, Мордохай үчүн Хаман даярдап койгон ошол дарга анын өзүн асып салышты. Ошондон кийин гана падышанын каары басылды+.

8

Жөөттөр жөнүндөгү расмий жарлык

8^1Ошол күнү Ксеркс падыша жөөттөрдүн душманы Хамандын мүлкүн Эстер ханышага тартуу кылып берди. Мордохай болсо падышанын алдына чакыртылды, анткени падышага Эстер Мордохайдын өзүнө ким болорун айтып берген болчу. 2Падыша Хамандан кайтарып алган мөөр шакегин колунан чыгарып, Мордохайдын колуна салды. Эстер болсо Мордохайды Хамандын мүлкүнө башчы кылып дайындады+.

3Эстер кайрадан падышанын алдына барып, анын бут алдына ыйлап жыгылып, агактык Хамандын кыянат ишин, жөөттөргө каршы арам ниетин болтурбай коюуну жалынып-жалбарып суранды+. 4Падыша алтын таягын Эстерге сунду. Ошондо Эстер ордунан өйдө турду+. 5Анан мындай деп айтты:

– Эгерде өкүмдарым макул көрүп, мага ырайым кылса, бул ишти туура деп эсептесе, өзүм да падышамдын көңүлүнө толгон болсом, анда агактык Амадаттын уулу Хаман кара ниеттик кылып, падышамдын бардык дубандарындагы жөөттөрдү кырып салуу жөнүндө жазган каттардын күчүн жоё турган буйрук жазса экен. 6Анткени элим апаатка учурап жатканда кантип карап тура аламын, боордошторум кырылып жатса, кантип чыдай аламын? 7Ошондо Ксеркс падыша Эстер ханыша менен жөөт Мордохайга мындай деди:

– Мына, Хамандын мүлкүн Эстерге бердим, өзүн болсо жөөттөргө каршы кол көтөргөндүгү үчүн дарга астырып салдым го. 8Эми силер жөөттөрдү коргоо үчүн падышанын атынан буйрук жазып, өкүмдардын мөөрүн басып, өзүңөр туура көргөндөй кыла бергиле. Анын атынан жазылып, анын мөөрү менен бекитилген катты эч ким жокко чыгара албайт+.

9Үчүнчү ай – сибан айынын жыйырма үчүнчү күнү падышанын катчылары чакыртылды. Алар Мордохай кандай буйруса, ошондой кылып, жөөттөргө, хандарга, төрөлөргө, ар бир дубандагы төбөлдөргө, Индустандан Эфиопияга чейинки жүз жыйырма жети дубандагы ар бир элдин өз арибинде, өз тилинде, жөөттөргө да өз ариби жана өз тилинде каттарды жазышты+. 10Мордохай каттарды Ксеркс падышанын атынан жаздырып, падышанын мөөрүн басып, өкүмдардын асыл тукум күлүк аттарына минген чабармандардан жөнөттү+. 11Ал катта бардык шаарларда жашаган жөөттөр биригип, өз өмүрүн коргоого уруксат берилгени жазылган эле. Өздөрүнө кол салган ар бир элдин же дубандын аскерлерин, алардын балдарын, аялдарын өлтүрүүгө, кырып салууга, мал-мүлкүн олжолоп алууга укук берилди. 12Муну ишке ашырыш үчүн Ксеркс падышанын бардык дубандарында бир күн: он экинчи айдын – адар айынын он үчүнчү күнү белгиленди. 13Буйрук жазылган ушул каттын көчүрмөлөрү бардык дубандарда мыйзам катары жарыяланып, бардык элдерге жар салынсын деп айтылды. Жөөттөр болсо ошол күнү душмандарынан өч алууга даяр турушу керек эле. 14Чабармандар падышанын буудандарына минип, падышанын буйругун шашылыш алып жөнөштү. Буйрук Шушан шаарында да жарыяланды+.

15Мордохай үстүнө көгүлтүр жана ак түстөгү падышаныкындай кийим, башына чоң алтын таажы кийип, баалуу зыгыр чапан жамынып, падыша сарайынан чыкканда, Шушан шаары кубанычка жана шаттыкка бөлөндү. 16Кубаныч-шаттыкка, салтанатка толгон ушул күндөрү жөөттөр айга колу жеткендей эле болушту. 17Падышанын буйругу менен токтому жеткен бардык дубан, калаа, чөлкөмдөрдө жөөттөр абдан кубанышып, той өткөрүп, майрамдап жатышты. Өлкөдөгү башка элдердин арасынан көп адамдар корккондуктан, биз да жөөт болобуз деп, аларга кошулуп кетишти.

9

Жөөттөрдүн душмандарын жеңиши

9^1Он экинчи ай – адар айынын он үчүнчү күнү өкүмдардын буйругу жазылган мыйзам аткарылып, жөөттөргө душмандары үстөмдүк кылабыз деп үмүттөнүп күткөн күнү, бардыгы тескерисинче болуп, жөөттөр өздөрүн жек көргөндөргө үстөмдүк кылышты+. 2Ошол күнү Ксеркс падышанын бардык дубандарындагы жөөттөр өздөрүнө кара ниеттик кылууну каалаган душмандарына кол салыш үчүн, өздөрү жашаган шаарларда чогулушту. Бардык элдер жөөттөрдөн коркуп калгандыктан, эч ким аларга каршы чыга алган жок.

3Дубандагы бардык төбөлдөр, хандар, төрөлөр, падышанын иштерин жүргүзгөн кызматчылар Мордохайдан корккондуктан жөөттөрдү колдошту.

4Анткени ак сарайда Мордохайдын даражасы жогору болуп кетти. Анын ыргыткан ташы улам өйдөлөп бара жаткандыктан, атагы бүт дубандарга тарады+.

5Жөөттөр душмандарынын баарын кылычтап өлтүрүп, кырып, алардан өздөрү каалагандай өч алышты. 6Шушан сепилинде жөөттөр беш жүз кишини өлтүрүштү. 7Алар Паршандатты, Далпону, Аспатты, 8Поратты, Адалияны, Аридатты, 9Пармашты, Арисайды, Аридайды, Байзатты 10– жөөттөрдүн душманы Амадат уулу Хамандын он уулун өлтүрүп салышты, бирок алардын мал-мүлкүнө кол тийгизген жок.

11Ошол күнү Шушан чебинде канча адам өлтүрүлгөндүгү жөнүндөгү маалымат падышага жеткирилди. 12Ошондо падыша Эстер ханышага мындай деди:

– Жөөттөр Шушан чебинде беш жүз кишини, аларга кошуп Хамандын он уулун да өлтүрүштү. Падышалыктын калган дубандарында эмне кылышты экен? Дагы кандай каалооң бар? Каалаганың аткарылат. Дагы кандай өтүнүчүң бар? Баары орундалат+.

13Эстер падышага:

– Эгерде өкүмдарым туура көрсө, буйрук боюнча жасаган бүгүнкү иштерин Шушанда эртең да улантууга, Хамандын өлтүрүлгөн он уулунун сөөктөрүн болсо дарга асып салууга уруксат берсе экен – деп суранды.

14Падыша ошондой кылууга буйрук берди, ал буйрук Шушанда жарыяланып, Хамандын өлтүрүлгөн он уулунун сөөктөрүн дарга асып салышты.

15Шушандагы жөөттөр адар айынын он төртүнчү күнү да чогулуп, Шушанда үч жүз кишини өлтүрүштү, бирок алардын мал-мүлкүнө кол салып, талап-тоноого барышкан жок.

16Ошол эле убакта падышанын башка дубандарында жашаган жөөттөр да өздөрүн коргоп, душмандарынан коопсуз болуш үчүн чогулушуп, душмандарынан жетимиш беш миң адамды кырып салышты, бирок алардын мал-мүлкүн талап-тоношкон жок.

17Бул окуялар адар айынын он үчүнчү күнү болду, он төртүнчү күнү болсо эс алып, ошол күнү алар тойлоп, майрамдашты.

18Шушандагы жөөттөр болсо он үчүнчү жана он төртүнчү күнү чогулуп, душмандарын кырып, он бешинчи күнү гана эс алышты, ошол күнү алар тойлоп, майрамдашты.

Пурим майрамынын негизделиши

19Мына ошондуктан чеп менен курчалбаган айыл-кыштактарда жашаган жөөттөр жыл сайын адар айынын он төртүнчү күнү салтанат менен той өткөрүп, бири-бирине даам белек кылышат.

20Мордохай бул окуяларды жазып алып, Ксеркс падышанын алыскы жана жакынкы дубандарында жашаган бардык жөөттөргө кат жөнөттү. 21Ал катта мындай деди: «Жыл сайын адар айынын он төртүнчү жана он бешинчи күндөрү майрам күндөрү болсун. 22Анткени ушул күндөрү жөөттөр душмандарынан кутулушту. Ушул айда алардын зар-муңу тойго, кайгысы кубанычка айланды. Ушул күндөрү салтанат менен той өткөрүп, бири-бириңерге даам тартуу кылып, жардыларга кайыр бергиле». 23Жөөттөр Мордохайдын жазгандарына макул болушту. Өздөрү эле баштап ийген, катта да жазылган майрамды андан ары улантышты. 24Ал катта жөөттөрдүн душманы агактык Амадаттын уулу Хаман жөөттөрдүн башына кара түн салууну ниет кылып, аларга кызыл кыргын салып, тукум курут кылуу үчүн өкчөмө таш, башкача айтканда, пур таштаганы айтылган+. 25Ошондо падышанын алдына Эстер киргенде, өкүмдар буйрук жазып, Хамандын жөөттөргө каршы түзгөн жаман ниети анын өз башына түшүп, анын өзү да, уулдары да дарга асып салынганы баян этилген болчу.

26Катта жазылган жана өздөрү көрүп, баштарынан өткөргөн боюнча, бул күндөрдү пур деген сөздөн Пурим деп аташты. 27Жөөттөр ушул эки күндү жыл сайын, белгиленген убакта, катта жазылгандай майрамдоону, аны кийинки урпактары жана жөөт элине кошулгандар менен чогуу дайыма белгилөөнү макулдашты. 28Бардык муундар, ар бир уруу, бардык дубандарда жана шаарларда бул күндөрдү эске салып майрамдашсын! Пурим күндөрүн жөөттөр унутуп калышпасын, бул күндөр алардын урпактарынын да эсинен чыкпасын!

29Абыгайыл кызы Эстер ханыша менен жөөт Мордохай Пурим тууралуу экинчи катты жазып, бүт бийлиги менен бекемдеп, мунун аткарылышын катуу талап кылышты+. 30Жөөттөргө тынчтык жана амандык каалап, Ксеркс падышанын жүз жыйырма жети дубанына ошол каттар жөнөтүлдү+. 31Ал каттарда Пурим майрамын белгиленген убакта өткөрүү керектиги жөөт Мордохай менен Эстер ханышанын буйругу менен бекитилди. Ушул майрамдын алдында өздөрү да, урпактары да орозо кармап, кайгырууну чечим кылышты+. 32Ошентип, Эстердин буйругу менен Пурим майрамы бекитилди. Булардын баары жылнама китебине да жазылды.

10

Мордохайдын зоболосунун көтөрүлүшү

10^1Ксеркс падыша өз падышалыгындагы кургактыктан баштап деңиз аралдарына чейин салык салды. 2Дегиңкиси, Ксеркстин күч-кубаты, кудурети жана бардык иштери, ошондой эле Мордохайга урмат көрсөтүп, анын даражасын жогорулаткандыгы жөнүндө Мадай жана Персия падышаларынын жылнаама китебине жазылды+.

3Жөөт Мордохай даражасы боюнча Ксеркс падышадан кийинки экинчи адам болду. Ал өз элинин камын ойлоп, анын жыргалчылыгы жөнүндө гана сөз кылгандыктан, Мордохай жөөттөрдүн арасында кадыр-барктуу болуп, эли аны терең урматтаган+.

* 1:1 Куш – Мисирдин түштүк тарабындагы азыркы Судан менен Эфиопиянын территориясынын бир бөлүгү.

* 3:9 Талант – болжолу 33 кг.

+ 1:1 Эст. 8:9, Эст. 9:30
+ 1:10 Эст. 7:9
+ 1:19 Эст. 8:8,
+ 1:20 Эф. 5:33
+ 2:1 Эст. 1:19-20
+ 2:15 Эст. 9:29
+ 2:23 Эст. 6:2, Эст. 10:2
+ 3:7 Эст. 9:24, Эст. 9:26,
+ 3:8 Элч. 16:20
+ 3:10 Башт. 41:42, Эст. 8:2
+ 3:12 Эст. 8:9
+ 3:13 Эст. 8:10,
+ 3:15 Эст. 8:14
+ 4:7 Эст. 3:9
+ 4:8 Эст. 3:14
+ 5:1 Эст. 4:16
+ 5:2 Эст. 4:11
+ 5:3 Эст. 7:2, Мк. 6:23
+ 5:8 Эст. 7:3
+ 5:9 Эст. 3:1
+ 5:10 Эст. 6:13
+ 5:11 Эст. 9:7-10, Эст. 3:1
+ 5:14 Эст. 6:4, Эст. 7:9-10
+ 6:1 Эст. 2:23, Эст. 10:2
+ 6:2 Эст. 2:21-22
+ 6:4 Эст. 5:14, Эст. 7:9-10
+ 6:7 1 Пад. 1:33
+ 6:12 2 Шам. 15:30
+ 6:13 Эст. 5:10
+ 7:1 Эст. 5:3, Мк. 6:23
+ 7:3 Эст. 5:8
+ 7:4 Эст. 3:9
+ 7:6 Эст. 3:10
+ 7:9 Эст. 1:10, Эст. 5:14, Эст. 6:4,
+ 7:10 Башт. 40:22
+ 8:2 Башт. 41:42, Эст. 3:10
+ 8:3 Эст. 3:1
+ 8:4 Эст. 5:2
+ 8:8 Эст. 3:12
+ 8:9 Эст. 1:1, Эст. 3:12, Эст. 1:22
+ 8:10 Башт. 41:42, Эст. 3:10, Эст. 3:13
+ 8:14 Эст. 3:15
+ 9:1 Эст. 3:13
+ 9:4 2 Шам. 5:10,
+ 9:12 Эст. 5:6, Эст. 7:2
+ 9:24 Эст. 3:7
+ 9:29 Эст. 2:15
+ 9:30 Эст. 1:1, Эст. 8:9
+ 9:31 Эст. 4:3
+ 10:2 Эст. 2:23, Эст. 6:1-2
+ 10:3 Башт. 41:40,

+ https://ibt.org.ru/ftpmirror/pub/ebook/KGZ/KYLSC/Ыйык-Китеп__Tran.azw3

Table of Contents

- Ыйык Китеп

- Эстер

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10