ХъыбарыфӀыр • ЩӀэдзапӀэр • Уэрэд ЛъапӀэхэр: Лука
Author: Institutet för Bibelöversättning
Date: 2021-04-03T01:36:39.398123+00:00

Хъыбарыфӏыр, Щӏэдзапӏэр Уэрэд, Лъапӏэхэр

Хъыбарыфӏыр, Щӏэдзапӏэр Уэрэд, Лъапӏэхэр

1. Пэублэ Псалъэ

1. Лука

ХЪЫБАРЫФӀЫР

ЩӀЭДЗАПӀЭР

УЭРЭД ЛЪАПӀЭХЭР

КъэбэрдейбзэкӀэ

Библиер зэдзэкӀыным елэж

Стокгольм

2017

ХъыбарыфӀыр

ЩӀэдзапӀэр

Уэрэд ЛъапӀэхэр

ХъыбарыфӀыр, 4-рей зэдзэкӀыгъуэ 2017

ЩӀэдзапӀэр, 2-рей зэдзэкӀыгъуэ 2017

Уэрэд ЛъапӀэхэр, 1-рей зэдзэкӀыгъуэ 2017

ЗэзыдзэкӀар: Къармокъуэ Хьэмид

КъыдэзыгъэкӀыр:

Библиер зэдзэкӀыным елэжь Институт, 2017

Стокгольм, Швеция

Новый Завет, Бытие, Псалтирь на кабардинском языке

Новый Завет, четвертое издание 2017

Бытие, второе издание 2017

Псалтирь, первое издание 2017

Переводчик: Кармоков Хамид

New Testament, Genesis, Psalms in the Kabardian language

New Testament, fourth edition 2017

Genesis, second edition 2017

Psalms, first edition 2017

Translator: Karamokov Khamid

© Библиер зэдзэкӀыным елэжь Институт, 1993, 2007, 2011, 2017

Стокгольм, Швеция

© Institute for Bible Translation 1993, 2007, 2011, 2017

Stockholm, Sweden

ISBN 978-91-87149-08-5

Printed by Printcorp, Belarus. Order 17024 (5781).

Пэублэ Псалъэ

ПЭУБЛЭ ПСАЛЪЭ

Си ныбжьэгъу лъапӀэ!

БиблиекӀэ зэджэ тхылъыр зищӀысым ущыгъуазэ? Библием итыр Тхьэм и псалъэу зыми зэримыхъуэкӀыу, зэи мыкӀуэду къэнэнуращ. Тхьэм дунейри цӀыхури къызэригъэщӀари, цӀыхур дунейм щӀытетри зэхыдегъэщӀыкӀ Библием. Библием щызэхуэхьэсащ Тхьэм къыбгъэдэкӀа псалъэу тхыжа хъуа псори. Библиер илъэс минрэ щитхукӀэ ятхащ. Зытхар цӀыху ищӀ хуэдиз мэхъу. Абыхэм ягу кърилъхьэри, Тхьэм и Псэ ЛъапӀэм Тхьэм и псалъэхэр яригъэтхащ.

Библиер ӀыхьитӀу зэхэлъщ: Пасэрей ЗэгурыӀуэныгъэр икӀи ХъыбарыфӀыр (Инджылыр), Ветхий и Новый Завет арщ. Пасэрей ЗэгурыӀуэныгъэр Хьисэ къэхъун и пэ ятхащ. ХъыбарыфӀыр Хьисэ къыщыхъуа лӀэщӀыгъуэм къриубыдэу ятхащ. Илъэс бжыкӀэ дызытетыр Хьисэ Мэссихь къыщалъхуа илъэсым щыдоублэ.

Пасэрей ЗэгурыӀуэныгъэр журтыбзэкӀэ ятхащ, ХъыбарыфӀыр зэрытхар алыджыбзэщ (грекыбзэщ). Ахэр а лъэхъэнэм щыӀа культурэхэм я бзэу щытащ.

Пасэрей ЗэгурыӀуэныгъэм къеӀуатэ дунейр Тхьэм къызэригъэщӀари цӀыхум япэу гуэныхь зэрищӀари, Тхьэм и лъэпкъ Израиль и тхыдэм топсэлъыхь, бегъымбархэм ятеухуа хъыбархэри Тхьэм и псалъэхэр бегъымбархэм я гум ирилъхьэу абыхэм цӀыхухэм къазэрыжригъэӀари итщ. Сабурри Пасэрей ЗэгурыӀуэныгъэм щыщщ. Сабур хъужыр бегъымбар Даут иуса уэрэдхэрщ, псалъэхэу Даут Тхьэр зэригъэлъапӀэр, зэрелъэӀуращ. ЕкклесиасткӀэ зэджэ тхылъри, бегъымбар Ӏэюб и хъыбар зэрыт тхылъри, нэгъуэщӀхэри итщ Пасэрей ЗэгурыӀуэныгъэм.

ХъыбарыфӀым итщ Зиусхьэн Хьисэ Мэссихьу ди КъегъэлакӀуэр къызэрыхъуар, абы и псэукӀэр, Ӏуэхуу абы цӀыхухэм яригъэщӀар, гуэныхь зыӀэщӀэщӀа цӀыхухэр къригъэлын папщӀэ, жорым зэрыкӀэрылӀыхьар, лӀахэм къазэрыхэтэджыкӀыжар. Пасэрей чыристанхэм я зэкъуэшыныгъэмрэ абыхэм я фӀэщхъуныгъэр зэрагъэӀуамрэ я хъыбархэр итщ ХъыбарыфӀым. Тхьэм и Псэ ЛъапӀэм апостолхэу Паул, Петр, Иуан, Иудэ сымэ яригъэтха тхылъхэри ХъыбарыфӀым щыщщ. Апостолхэм я тхылъхэр зыхуэгъэзар япэ чыристанхэм я члисэ зэхуэсыр аращ, ахэр дэнэ щӀыпӀэкӀи щыпсэу чыристанхэми яхуэгъэзауэ щытщ.

ХъыбарыфӀым и иужьрей тхылъым итыр Хьисэ Мэссихь апостол Иуан Ӏуэху къыхуигъэнэхуахэращ (Апокалипсис жыхуаӀэрщ). А тхылъым дунейм и къутэжыгъуэм деж къэхъунур итщ.

Хьисэ Мэссихь цӀыхухэм къаригъэщӀа Ӏуэхухэм «ХъыбарыфӀкӀэ» (Евангелие) йоджэ. А ХъыбарыфӀыр зытеухуар сыт? Ар зытеухуар мыращ: «Тхьэм дунейм и цӀыхухэр апхуэдизкӀэ фӀыуэ илъэгъуати, езым и Къуэ закъуэр итащ, Тхьэм и КъуэмкӀэ фӀэщхъуныгъэ зиӀэ дэтхэнэ зыри мыкӀуэду къелын икӀи мыкӀуэдыжын гъащӀэ иӀэ хъун щхьэкӀэ» (Иуан 3:16). А ХъыбарыфӀым щыхьэт техъуэу ХъыбарыфӀым итыр тхылъиплӀ мэхъу: ХъыбарыфӀыр Маттэ къызэриӀуэтар, ХъыбарыфӀыр Марк къызэриӀуэтар, ХъыбарыфӀыр Лука къызэриӀуэтар, ХъыбарыфӀыр Иуан къызэриӀуэтар. Маттэрэ Иуанрэ Хьисэ и гъуэгу япэу теува цӀыху пщыкӀутӀым ящыщщ. Маркыр апостол Петр и тхакӀуэу щытащ, апостол Паул и гъусэхэми ящыщщ. Лука дохутыру щытащ. Ари апостол Паул и гъусэхэм ящыщт. Апхуэдэ щӀыкӀэкӀэ ХъыбарыфӀым щыхьэт техъуэр цӀыхуиплӀ мэхъу, зы щыхьэтым жиӀэм адрейм жиӀэр щыхьэт къытехъуэжу.

Библием итщ цӀыхум япэу гуэныхь къызэрихьар. Зэрыхъуаращи, Тхьэм цӀыхухэр зыпигъэкӀри, мыухыжын кӀуэдыныгъэм хуигъэзащ. Ауэ цӀыхухэр мыкӀуэду къригъэлын гухэлъ Тхьэм зэриӀэри итщ Библием. Тхьэм Зиусхьэн Хьисэ Мэссихьыр дунейм къигъэкӀуащ, щхьэщэхуж къурмэныпхъэ хъун папщӀэ. Хьисэ езыр зи фӀэщ хъу цӀыхухэм я гуэныхьхэр яхуипшыныжащ, псэукӀэ пэжым ухуэзышэ гъуэгур абыхэм къаригъэлъэгъуащ.

Библием пэжу къызэриӀуатэщи, цӀыхухэр мыкӀуэду къезыгъэлу, дунейр зи ӀэмыщӀэ илъыр Хьисэ Мэссихыц.

Дунейм япэ дыдэ щытрадза тхылъыр Библиеращ («Гутенберг Библие» 1452-56). ЕджэкӀэрэ тхэкӀэрэ зыщӀэ цӀыхухэр нэхъыбэ зэрыхъум, чыристан фӀэщхъуныгъэр дэнэ щӀыпӀэкӀи зэрынэсам къыхэкӀкӀэ, Библием еджэ цӀыхухэм я бжыгъэм хэхъуэ зэпытщ. Щыху еджахэри емыджахэри зыхуэныкъуэ тхылъ хъуащ Библиер. Псом хуэмыдэжу дыщытет лӀэщӀыгъуэм къриубыдэу Библиер цӀыхубэм нэхъ ялъэӀэсащ.

Бзэуэ зэрызэрадзэкӀам и бжыгъэмкӀэ плъытэмэ, тхылъу дунейм къытехьа псоми я пэ итщ Библиер. Илъэс щитху хуэдиз и пэкӀэ тхылъ тедзэныр къыщагупсысам щыгъуэ Библиер е Библием щыщ тхылъхэр зэрызэрадзэкӀар бзэ 33-рэ фӀэкӀа хъуртэкъым. 1804 гъэм нэсыху – а гъэм Библиер цӀыхухэм ялъэзыгъэӀэс хасэхэр къежьащ – Библиер зэрызэрадзэкӀар бзэ 67-рэ къудейщ. Ауэ епщыкӀубгъуанэ лӀэщӀыгъуэм Библием щыщ тхылъхэр бзэ 400-м нэблагъэкӀэ къыдагъэкӀащ. ЕтӀощӀанэ лӀэщӀыгъуэм къриубыдэу Библиер е Библием щыщ тхылъхэр бзэ 1600-кӀэ зэрадзэкӀащ. 2015 гъэм и кӀэм ирихьэлӀэу Библиер зэрызэрадзэкӀа бзэхэм я бжыгъэр 2935-рэ хъуащ. Абыхэм ящыщу Библиер зэрыщыту къызэрыдэкӀа бзэхэр 563-рэ мэхъу, ХъыбарыфӀыр бзэ 1334-кӀэ зэрадзэкӀащ, абы нэмыщӀу Библием щыщ зы тхылъ е тхылъ зыбжанэ бзэ 1038-кӀэ дунейм къытехьащ. Ди зэманым цӀыхуу дунейм тетым я процентитӀ къудейщ езыхэм я бзэкӀэ Библием щыщ тхылъ гуэр зимыӀэр. Мы лъэхъэнэм Библиер бзэ миным щӀигъукӀэ зэдзэкӀыным йолэжь. Абыхэм я нэхъыбапӀэр лъэпкъ цӀыкӀухэм я бзэхэращ. А бзэхэм ирипсалъэр цӀыху мин зыбжанэ нэхъыбэ хъуркъым, цӀыху щитхущих, уеблэмэ щэ ныкъуэхыщӀ фӀэкӀа зэрымыпсалъэхэри яхэтщ.

ЖытӀам къыщӀыгъужыпхъэщ еджэкӀэ зымыщӀэхэмрэ нэфхэмрэ Библием щыщ тхылъхэм CD-хэм е кассетэхэм тетхауэ едэӀуэну Ӏэмал зэраӀэр. Абы нэмыщӀкӀэ Библиер «браил» хьэрыфхэмкӀэ къыдагъэкӀ.

Дунейм къытехьа тхылъ псоми я экземпляр бжыгъэм уеплъмэ, Библиер псом япэ итщ. 1900 гъэм Библиеу экземпляр мелуанитху, Инджылу экземпляр мелуанибл къыдагъэкӀауэ щытащ. 1980 гъэм Библиеу экземпляр мелуан 36-рэ, Инджылу экземпляр мелуан 57-рэ традзащ. Абы нэмыщӀ, Библием щыщ тхылъхэр экземпляр мелуан щитху-щих хъууэ къыдэкӀащ.

Библием хуэдэу цӀыхухэм я деж щызэлъышӀыса хъуа тхылъ зыри щыӀэкъым.

Адыгэхэм я тхыдэм, я хабзэхэм, я бзэм, я ӀуэрыӀуатэм, я мифологием хыболъагъуэ чыристан диным ехьэлӀа Ӏуэхугъуэхэр. Пасэ лъэхъэнэхэм адыгэхэм чыристан диным и хабзэхэр ехьэжьауэ зэрахьэу зэрыщытам щыхьэт тохъуэ ахэр. Щапхъэ зыбжанэ къэтхьынщ.

МахуэцӀэхэу «щэбэтыр», «тхьэмахуэр» («Тхьэм и махуэ» жиӀэу аращ), «мэремыр» адыгэхэр чыристану щыщыта лъэхъэнэм къыщожьэ.

Нобэр къыздэсым адыгэбзэм хэтщ Инджыл псалъэр. А псалъэм иджыри пщӀэшхуэ хуащӀ. Къэбэрдей адыгэхэм «ИнджылкӀэ тхьэ соӀуэ» жаӀэ. НэгъуэщӀу жыпӀэмэ, адыгэхэм ХъыбарыфӀымкӀэ тхьэлъанэ ящӀ, псалъэ быдэ ят.

Адыгэхэм я ӀуэрыӀуатэм, я мифологием щӀыпӀэшхуэ щаубыд Мэрием, Елэ, нэгъуэщӀхэми. Елэ чыристан Илясым (Илием) къытекӀащ. Адыгэ мифологием Елэ къыхощ уэшхымрэ щыблэмрэ я тхьэу.

Чыристаныгъэм ехьэлӀауэ а зи гугъу тщӀахэм нэмыщӀ, иджыри Ӏэджэ хэбгъуэтэнущ адыгэхэм я хабзэхэм, я ӀуэрыӀуатэм, я мифологием.

Мы тхылъым и зэдзэкӀынымкӀэ, зэрызэдзэкӀар гъэтэмэмынымкӀэ щӀэгъэкъуэн къытхуэхъуащ щӀыпӀэ зэмылӀэужьыгъуэхэм щыпсэу адыгэхэр. Ахэр къыддэмыӀэпыкъуамэ, мы тхылъыр тхуэмыгъэхьэзырынкӀэ хъунт. Абыхэм ящыщ дэтхэнэми фӀыщӀэшхуэ худощӀ. Тхьэр арэзы къыфхухъу.

ХъыбарыфӀыр зэратхар пасэрей алыджыбзэрщ (грекыбзэрщ). Дэ пасэрей алыджыбзэкӀэ тха оригиналыр адыгэбзэ тщӀауэ аращ. Адрей бзэхэм хуэдэу, пасэрей алыджыбзэм и псалъэм мыхьэнэ зыбжанэ иӀэнкӀэ мэхъу. Абы къыхэкӀкӀэ адыгэбзэкӀэ тха ХъыбарыфӀымрэ урысыбзэкӀэ щыӀэ ХъыбарыфӀымрэ щызэтемыхуи урихьэлӀэнущ. Псалъэм папщӀэ, Екъуб 1:4 ит псалъэ гуэрым «шыӀэ» е «теубыдагъэ» къикӀыу щытынкӀэ хъунущ. Апхуэдэуи Ефес 6:22 ит псалъэ гуэрым е «гур гъэзэгъэн», е «гъэгушхуэн» къикӀынкӀэ мэхъу. Абы нэмыщӀ, пасэрей алыджыбзэм тэмэму дытетын папщӀэ, языныкъуэхэм деж зы псалъэ закъуэм и мыхьэнэр псалъитӀ-щыкӀэ е псалъэуха псокӀэ къыщытӀуатэ щыӀэщ.

Псалъэ гурыӀуэгъуейхэм къарыкӀыр псалъэгъэнахуэхэм къыщытхьащ. Мы тхылъым еджэ псори а псалъэгъэнахуэхэм хуэмыныкъуэнкӀи хъунщ, ауэ ахэр шӀэгъэкъуэн зыхуэхъуни щыӀэнущ.

Адыгэхэр, ахэр дэнэ щыпсэуми, мы тхылъым еджэну дыщогугъ, апхуэдэу дэ догугъэ адыгэбзэр мыкӀуэду дунейм къытенэнми мы тхылъыр хуэлэжьэну.

Библием щыщ япэ тхылъыр, «ЩӀэдзапӀэкӀэ» зэджэр, уи пащхьэ илъщ. Библиер Ӏыхьэ инитӀу гуэшащ: «Пасэрей ЗэгурыӀуэныгъэмрэ» «ХъыбарыфӀымрэ» (Инджыл). Библиер тхылъ хыщӀрэ хым нос, ахэр лӀэщӀыгъуэ зыбжанэкӀэ ятхащ, дунейр къыщигъэщӀам щыщӀэдзауэ лъэхъэнэщӀэм и япэ лӀэщӀыгъуэхэм къэхъугъэкъэщӀыгъэхэр къызэщӀаубыдэ абыхэм.

Пасэрей ЗэгурыӀуэныгъэм хохьэ: Теурэтыр, абы Мусэ и тхылъитхукӀэ йоджэ; бегъымбархэм я тхылъхэр, хъищэхэр, тхыдэ хъыбархэр, усэхэр зэрыт тхылъхэр.

«ЩӀэдзапӀэр» Теурэтым и япэ Ӏыхьэщ. Ар зытхар белджылыкъым, ауэ адрей тхылъиплӀым хуэдэу ари Мусэ итхауэ ялъытэ. Япэ тхылъым адыгэбзэкӀэ и цӀэр «ЩӀэдзапӀэщ», и мыхьэнэкӀэ «Генезис» жыхуаӀэм пэблагъэщ, пасэрей урымыбзэкӀэ щызэрадзэкӀкӀэ, а псалъэрщ къагъэсэбэпыр.

«ЩӀэдзапӀэр» едзыгъуэ 50 мэхъу зытепсэлъыхь елъытакӀэ ахэр гупитӀу бгуэш хъунущ. Япэ едзыгъуэ 11-м къаӀуатэ махуихым и кӀуэцӀкӀэ Тхьэм Езым и ПсалъэкӀэ дунейр къызэригъэщӀар: уафэр, щӀыгур, къэкӀыгъэхэр, псэущхьэхэр, щӀым япэ къытехъуа цӀыхухэу Ӏэдэмрэ Хьэуарэ. Дунейм тет цӀыху лъэпкъ псори къызытепщӀыкӀахэм (Ӏэдэмрэ Хьэуарэ), Тхьэм и унафэм ебакъуэри, я хадэм ит, емрэ фӀымрэ зэхэзыгъэкӀ жыгым пыт пхъэщхьэмыщхьэр яшхащ, абы къыхэкӀыуи дунейр гуэныхыцӀэным хадзащ. Абы къыкӀэлъокӀуэ Къаин, Хьэбэл, Нухь сымэ, гуэныхыцӀэным зэлъищта дунейр игъэпшынэн щхьэкӀэ, Тхьэм псыдзэшхуэ къазэрыщӀигъэуам теухуа хъыбархэр. Абы къыхэкӀэ псэ зыпыт псори кӀуэдащ, Тхьэм и унафэкӀэ Нухь кхъухьым иригъэтӀысхьа псэущхьэхэм, къуалэбзухзм нэмыщӀ Бабилон чэщанэм и хъыбарыр зытеухуар зэрымыжыӀэдаӀуэм щхьэкъ Тхьэм цӀыхур зэригъэпщынарщ.

«ЩӀэдзапӀэм» и етӀуанэ Ӏыхьэм щыщ 12-50-нэ едзыгъуэхэр Ибрэхьим щӀэдзапӀэ зыхуэхъуа журт лъэпкъыр къызытекӀаращ. Дунейм ехыжыху, Тхьэм хуэщыпкъащ ар. Абы зэрыхуэӀурыщӀэм и щыхьэту, Ибрэхьим фӀыуэ илъагъу и къуэ закъуэр Тхьэм тыхь хуищӀынкӀэ хьэзырт. Абы папщӀэ Тхьэм псалъэ быдэ къритащ: «ИпэжыпӀэ, Сэ си нэфӀ ныпщыхуэнщ уэ. Сэ згъэбэгъуэнщ уэ къыптехъукӀыну цӀыхухэр, я бжыгъэкӀэ уафэм ис вагъуэхэм хуэдизу, хы Ӏуфэ пшахъуэм хуэдизу; уэ къыптехъукӀынухэм я бийхэм я къалэ куэбжэхэр ебэнущ. Уи бынхэм я хьэтыркӀэ, щӀыгум тет цӀыху псоми Си нэфӀ ящыхуэнщ, уэ укъызэрызэлъэӀуам папщӀэ» (ЩӀэдзапӀэ 22:17-18).

Ибрэхьим ехьэлӀа хъыбарым ущрохьэлӀэ абы и къуэ, хьэрыпхэр къызытехъукӀа Исмэхьил и Ӏуэху зэрыхъуам. «ЩӀэдзапӀэр» топсэлъыхь Исхьэкъ, абы и фыз Ребеккэ, и къуэ Екъуб сымэ. Исхъэкъ и къуэхэр щӀэдзапӀэ яхуэхъуащ журт лъэпкъым и лӀэужь пщыкӀутӀым. Абыхэм псэупӀэ яхуэхъуар Ханаан щӀыгуращ, абы щыщщ иджырей Палестинэмрэ Израилымрэ.

«ЩӀэдзапӀэм» и иужьрей едзыгъуэхэр теухуащ Екъуб и къуэ нэхъыщӀэ Исуф. Ар щӀалэщӀэу и къуэшхэм мысырхэм иращащ, гъэру яӀыгъыну лъэрызехьэти, гугъуехь псоми пэлъэщащ ар, Мысырым къулыкъушхуэ къыщылъысащ, абы лӀыщхьэ щыхъуащ.

Тхылъыр адыгэбзэкӀа зэддзэкӀащ, пасэрей журтыбзэкӀэ тха Ӏэрытхыр (масорет Ӏэрытхыр) лъабжьэ хуэтщӀри. Дэ зэддзэкӀар къыщхьэщокӀ Урыс синодым зэридзэкӀа Библием.

Библием хэтщ адыгэбзэкӀэ пхузэмыдзэкӀ термин гуэрхэр, ахэр гурыӀуэгъуэ тщӀащ, къыхэдгъэщурэ.

Пасэрей журтыцӀэхэр адыгэбзэм и макъхэмкӀэ къызэрытӀуэтэным дыхэтащ, ар нахъ тфӀэзахуэти.

Библиер зэдзэкӀыным елэжь Институтыр мэгугъэ мы тхылъыр цӀыхум къабыл ящӀынкӀэ, абы нэхъ хуэныкъуэр Тхылъ ЛъапӀэмрэ Тхьэм дунейр къызэригъэщӀамрэ я хъыбархэм дахьэххэрщ.

Библиер зэдзэкӀыным и Институтым фӀыщӀэ ахуещӀ зэдзэкӀакӀуэхэм, редакторхэм, мы Ӏуэху щхьэпэм сэбэп хэхъухьа псоми. Адыгэхэм я анэдэлъхубзэкӀэ абы щыгъуазэ зыхуащӀыну Ӏэмал яӀэ зэрыхъуар хуабжьу ди гуапэщ.

Лука

Лука

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

14. 14

15. 15

16. 16

17. 17

18. 18

19. 19

20. 20

21. 21

22. 22

23. 23

24. 24

1-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ

ХЪЫБАРЫФӀЫР ЛУКА КЪЫЗЭРИӀУЭТАР

Мы тхылъыр щӀэстхар

1^1Ди пащхьэм щекӀуэкӀа Ӏуэхухэм я хъыбар ятхыжыным цӀыху куэд хэтащ. 2Абыхэм ятхар а Ӏуэхухэм щӀэдзапӀэм къыщегъэжьауэ зи нэкӀэ зылъэгъуахэмрэ Тхьэм и псалъэхэм хуэлажьэхэмрэ къызэрытхуаӀуэтэжам тетщ. 3Аращи, сэри мы къэхъукъащӀэ Ӏуэху псори я щӀэдзапӀэм къыщегъэжьауэ сыхуэсакъыурэ згъэунэхуа нэужь, уэ, щӀыхь зыхуэфащэ Феофил,[*] зэкӀэлъыкӀуэу пхуэстхын мурад сщӀащ,+
4уэ узыхурагъэджа Ӏуэхухэм япэжыгъэр пщӀэн щхьэкӀэ.

ЦӀыхухэр зыумэхъ Иуан къызэралъхунур ДжэбрэӀил мелыӀычым зэрыжиӀар

5Иудей хэкум[*] и пащтыхь Ирод[*] и тетыгъуэм Зэчрей зи цӀэ дин пашэ гуэр щыӀащ. Ар АвиекӀэ зэджэ дин пашэ гупым яхэтт. И щхьэгъусэ Елизавет Хьэрун къытехъукӀахэм ящыщащ+. 6Тхьэуэ Зиусхьэным дежкӀэ щыпкъагъэ ягу илъу, абы и унафэхэмрэ и хабзэхэмрэ тету, щӀагъэкъуэншэн лъэпкъ ямылэжьу псэурт тӀури+. 7Бын яӀакъым, Елизавет фыз мылъхуэт, тӀури ныбжькӀэ хэкӀуэтати.

8Зэчрей зыхэт дин пашэ гупыр Тхьэм и унэшхуэм щылэжьэну пӀалъэр къыщысым, Зэчрей Тхьэм и пащхьэм дин пашэу Ӏуэху щищӀэрт. 9Дин пашэхэм я хабзэм тету пхъэидзэ щащӀым, Зиусхьэным и унэшхуэм щӀыхьэу, мэ ӀэфӀ къызыпих удзыр Тхьэм щхьэкӀэ игъэсыну Зэчрейм къылъысащ. 10Удзыр щагъэсын хуей сыхьэтыр къыщысым, Зэчрейм удзыр игъэсыху, Тхьэм и унэшхуэм и пщӀантӀэм Тхьэ щелъэӀуащ цӀыху псори+.

11Удз гъэсыпӀэм ижьырабгъумкӀэ Зиусхьэным и мелыӀыч гуэр Зэчрейм къыщыхуэхутащ. 12Ар щилъагъум, Зэчрей къащтэри, шынагъуэшхуэм зэщӀиубыдащ. 13МелыӀычым абы къыжриӀащ:

– Умышынэ, Зэчрей. Уи лъэӀур Тхьэм зэхихащ. Уи щхьэгъусэ Елизавет къуэ къыпхуилъхунущ, абы цӀэуэ Иуан фӀэпщынущ+. 14Абы гуфӀэгъуэшхуэрэ насыпышхуэрэ къыпхудэкӀуэнущ, ар къызэралъхуам щхьэкӀэ цӀыху куэд гуфӀэнущ. 15Тхьэуэ Зиусхьэным дежкӀэ ар цӀыхушхуэ хъунущ, санэрэ зыгъэудэфэн фадэрэ ефэнукъым икӀи и анэм и ныбэм щилъам щыщӀэдзауэ Тхьэм и Псэ ЛъапӀэр и гум куууэ хыхьэнущ+. 16Израил цӀыху куэд Зиусхьэну я Тхьэм и гъуэгу къытригъэхьэжынущ. 17Тхьэм и Псэ ЛъапӀэр Иляс бегъымбарым[*] игу зэрилъам хуэдэу, абыи игу илъу, Иляс лъэкӀыныгъэ зэриӀам хуэдэу лъэкӀыныгъэ иӀэу, Зиусхьэныр къэкӀуэн и пэкӀэ ар къэкӀуэнущ. Адэхэмрэ къуэхэмрэ ягухэр фӀы зэхуищӀыжынущ, Тхьэм емыдаӀуэхэри щыпкъагъэ зигу илъ цӀыхухэм я гъуэгу тригъэхьэнущ. Зиусхьэным хуэфащэ лъэпкъ хъун щхьэкӀэ, абы Израил лъэпкъыр игъэхьэзырынущ+.

18– Ар зэрыпэжыр дауэ къызэрысщӀэнур? – еупщӀащ Зэчрей мелыӀычым. – Сэ лӀыжь сыхъуащ, си щхьэгъусэм и ныбжьри хэкӀуэтащ+.

19– Тхьэм и пащхьэм ит ДжэбрэӀил мелыӀычыр сэращ, – къыжриӀащ мелыӀычым. – Мы хъыбарыфӀыр ныбжесӀэн щхьэкӀэ, сынопсэлъэну Тхьэм сыкъигъэкӀуащ. 20Аращи, си псалъэхэр уи фӀэщ зэрымыхъуам щхьэкӀэ, а бжесӀа Ӏуэхухэр къэхъуху, умыпсэлъэфу, бзагуэу ущытынущ. ПӀалъэр къыщыскӀэ, ахэр къэхъун хуейщ.

21Зэчрей Тхьэм и унэшхуэм къызэрыщӀэмыкӀыжыр ягъэщӀагъуэу, цӀыхухэр абы пэплъащ апщӀондэху. 22Зэчрей Тхьэм и унэшхуэм къыщыщӀэкӀыжым, цӀыхухэм епсэлъэн хузэфӀэкӀакъым. Тхьэм и унэшхуэм зыгуэр абы къызэрыщыхуэлъэгъуар къагурыӀуащ цӀыхухэм. Зыхуейр ӀэпэтэрмэшкӀэ къагуригъаӀуэу, Зэчрей бзагуэ хъуащ. 23Тхьэм и унэшхуэм Ӏуэху щищӀэн щыхуей махуэхэр блэкӀа нэужь, Зэчрей и унэм игъэзэжащ. 24И щхьэгъусэ Елизавет лъэщыджэ хъуащ куэд мыщӀэу, цӀыхухэм мазитхукӀи къахыхьакъым. 25«Зиусхьэным мыр сэ къысхуищӀащ», жиӀащ абы. «Мы махуэхэм абы и нэфӀ къысщыхуэри, си мыгъуагъэр цӀыхухэм я пащхьэм щыстрихащ»+.

Хьисэ къызэралъхунур ДжэбрэӀил мелыӀычым Мэрием къызэрыжриӀар

26Елизавет мазихкӀэ лъэщыджауэ, Тхьэм и мелыӀыч ДжэбрэӀил Галилей хэкум[*] щыщ Назарет къалэм[*] къигъэкӀуащ+. 27Ар къызыхуигъэкӀуар Мэрием зи цӀэ хъыджэбз гуэрщ. Исуф зи цӀэу Даут пащтыхьым къытехъукӀа цӀыхухэм ящыщ лӀым а Мэрием къишэну къыхихауэ щытащ. 28Мэрием здэщыӀэм къакӀуэри, мелыӀычым жиӀащ:

– ГуфӀэ уэ, Тхьэм и нэфӀ зыщыхуар. Зиусхьэныр уи гъусэщ.

29МелыӀычым жиӀам Мэрием хуабжьу къигъэгузэващ икӀи а фӀэхъус псалъэу къыжриӀам къикӀым егупсысащ.

30– Умышынэ, Мэрием, – къыжриӀащ мелыӀычым абы, – Тхьэм и нэфӀ къыпщыхуащ. 31Уэ лъэщыджэ ухъунурэ къуэ къэплъхунущ. Абы цӀэуэ фӀэпщынур Хьисэщ+. 32Ар цӀыхушхуэ хъунущ, Тхьэуэ Лъагэм и КъуэкӀэ еджэнущ. И адэшхуэ Даут и тахътэр Зиусхьэну Тхьэм абы къритынущ+. 33МыкӀуэдыжын тепщэныгъэ Екъуб и лъэпкъым хуиӀэнущ абы. И тепщэныгъэшхуэм зэи кӀэ иӀэнукъым+.

34– Ар дауэ зэрыхъунур? – еупщӀащ Мэрием мэлэӀычым. – Сэ сыхъыджэбздэсщ.

35– Тхьэм и Псэ ЛъапӀэр къыпхуехынущ, Тхьэуэ Лъагэм и лъэкӀыныгъэри уи гъусэнущ, – къыжриӀащ мелыӀычым абы. – Аращи, щӀалэ лъапӀэу къалъхунум Тхьэм и КъуэкӀэ еджэнущ+. 36Мис, уи благъэ Елизавету фызмылъхуэщ жыхуаӀэу щытар и жьыщхьэ лъэщыджэ хъуащ икӀи мазэ еханэм итщ; 37Тхьэм хузэфӀэмыкӀын Ӏуэху зыри щыӀэкъым+.

38– Мис, сэ Зиусхьэным сриӀуэхутхьэбзащӀэщ, – жиӀащ Мэрием. – Уэ зэрыжыпӀам тету къыздрехъу.

Мэрием къигъанэри, мелыӀычыр ежьэжащ итӀанэ.

Мэрием Елизавет деж зэрыкӀуар

39А махуэхэм Мэрием зигъэхьэзырри, Ӏуащхьэлъэ хэкум щыщу ИудэкӀэ зэджэ унагъуэ лъэпкъыр зыдэс жылэ гуэрым пӀащӀэу кӀуащ. 40А жылэм щынэсым, Зэчрей и унэм щӀыхьэри, Мэрием Елизавет фӀэхъус ирихащ. 41Елизавет Мэрием и фӀэхъус псалъэр щызэхихым, и ныбэм илъ сабийр хъеящ. Тхьэм и Псэ ЛъапӀэр Елизавет игу куууэ хыхьэри, 42Елизавет макъ лъагэкӀэ жиӀащ:

– ЦӀыхубз псоми нэхърэ Тхьэм и нэфӀ уэ нэхъ къыпщыхуащ, уи пкъым къыхэкӀыну сабийми Тхьэм и нэфӀ къыщыхуащ. 43Сэ сыхэт, си Зиусхьэным и анэр си деж къэкӀуэну? 44Уи фӀэхъус псалъэр щызэхэсхым, си ныбэм илъ сабийм гуфӀэгъуэшхуэкӀэ зыкъигъэхъеящ. 45Зиусхьэным къыжриӀар къехъулӀэнкӀэ зи фӀэщ хъуар гъуэгу махуэ теуващ!

Мэрием Зиусхьэным фӀыщӀэшхуэ зэрыхуищӀар

46Мэрием жиӀащ итӀанэ:

«Зиусхьэным и инагъым гурэ псэкӀэ
фӀыщӀэшхуэ хузощӀ.
47СымыкӀуэду сыкъезыгъэл Тхьэм ину
сыщогуфӀыкӀ,+
48и пщылӀ тхьэмыщкӀэм
Зиусхьэныр нэфӀкӀэ къеплъащ.
Мис, нобэ щыщӀэдзауэ лъэхъэнэ псоми
я цӀыхухэм сэ гъуэгу махуэ сытеувауэ жаӀэнущ,+

49сыту жыпӀэмэ ЛъэкӀыныгъэшхуэ

ЗиӀэм Ӏуэху телъыджэхэр къысхуищӀащ.

Абы и цӀэращ лъапӀэр+.

50Тхьэм езым и фӀэлӀыкӀыр зи гум илъ
цӀыхухэм гущӀэгъу яхуещӀ,
адэм къыщыщӀэдзауэ и къуэм нэсу.

51Ӏуэху телъыджэхэр и ӀэкӀэ зэфӀигъэкӀащ.

Зи гум пагагъэ илъхэр зэбгрихуащ.

52Тепщэныгъэ зиӀэхэр я тахътэхэм къридзыхащ,
зи гум пагагъэ имылъхэр къиӀэтащ+.

53ХуэмыщӀахэм тыгъэфӀхэр яритащ,
ауэ бейхэр ӀэнэщӀу къигъэнащ+.

54-55Езым и пщылӀ Израил лъэпкъым кӀэлъоплъ.

Ди адэшхуэхэр зэригъэгугъам тету,

Ибрэхьимрэ абы къытехъукӀа цӀыхухэмрэ
гущӀэгъу яхуищӀыну игу илъ зэпытщ»+.

56Елизавет деж мазищкӀэ щыӀа нэужь, Мэрием и унэм игъэзэжащ.

УмэхъакӀуэ Иуан къызэралъхуар

57И лъхуэгъуэ махуэр къэсри, Елизавет къуэ къыхуэхъуащ. 58Елизавет Зиусхьэным гущӀэгъушхуэ къызэрыхуищӀар щызэхахым, абы и гъунэгъухэмрэ и благъэхэмрэ дэгуфӀащ.

59Сабийр сунэт* ящӀыну цӀыхухэр еянэ махуэм щызэхуэсым, абы и адэ Зэчрей и цӀэр фӀащыжын я гугъащ+. 60Ауэ сабийм и анэм яхуидакъым.

– Хьэуэ, Иуанщ абы фӀэтщынур, – жиӀащ.

61– Апхуэдэ цӀэ зиӀэ уэ уи благъэхэм зыри яхэткъым, – къыжраӀащ абыхэм.

62Сабийм и адэм ӀэпэтэрмэшкӀэ еупщӀащ абы цӀэуэ фӀищыну зыхуеймкӀэ. 63Зытетхыхьын гуэр къахьыну ягуригъэӀуащ адэм. Ар къахьа нэужь, тритхащ: «Абы цӀэуэ иӀэнур Иуанщ».

Ар псоми ягъэщӀэгъуащ. 64Арыххэу, Зэчрей и бзэгур хъейщ, и бзэр къиутӀыпщыжри, Тхьэм фӀыщӀэ хуищӀурэ псалъэу щӀидзащ. 65Ӏэгъуэблагъэм щыпсэу псори шынагъуэшхуэм хэхуащ икӀи Иудей Ӏуащхьэлъэ хэкум дэнэкӀи мы Ӏуэху псори щызэлъащӀысащ. 66А Ӏуэхухэр зэхэзыха псоми я гум ахэр ираубыдауэ жаӀэрт: «Мы сабийр сыт зэрыхъунур?» Сыт щхьэкӀэ жыпӀэмэ Зиусхьэным и нэфӀ абы къыщыхуат.

Тхьэм Зэчрей игу кърилъхьа псалъэхэр къызэрыжиӀар

67Тхьэм и Псэ ЛъапӀэр а сабийм и адэ Зэчрей игу кууэу хыхьэри, мы псалъэхэр къыжригъэӀащ:

68«Зиусхьэну Израил и Тхьэм
щӀыхьышхуэр ейщ, сыт щхьэкӀэ жыпӀэмэ
езым и лъэпкъ Израил нэфӀкӀэ къеплъри,
щхьэхуитыныгъэ къритащ+.
69Тхьэм и ӀуэхутхьэбзащӀэ Даут пащтыхьым
къытехъукӀа цӀыхухэм ящыщу
лъэкӀыныгъэшхуэ зиӀэу, дымыкӀуэду
дыкъезыгъэлынур къытхуигъэкӀуащ,+

70пасэрей зэманым къыщыщӀэдзауэ абы и бегъымбар
лъапӀэхэм ягу кърилъхьэу,
зэрыжригъэӀауэ щытам тету.
71Абы ди бийхэм дащихъумэурэ,
дымыкӀуэду дыкъригъэлынущ,
ди жагъуэгъухэми дакъыӀэщӀихыжынущ+.
72Апхуэдэу Тхьэм ди адэшхуэхэм
гущӀэгъушхуэ къахуещӀ,
зэгурыӀуэныгъэ лъапӀэу езымрэ
ди адэшхуэу Ибрэхьимрэ я зэхуакум
псалъэ быдэкӀэ къыдилъхьари егъэзащӀэ+.
73А псалъэ быдэр мыращ:+
74Дэ ди бийхэм дакъыӀэщӀихыжынущ икӀи
шынагъуэ дигу имылъу езым дыхуэлэжьэн
тлъигъэкӀынущ,
75езым и пащхьэм
гукъабзагъэрэ щыпкъагъэрэ игъащӀэкӀэ щыдиӀэу».

76ИтӀанэ Зэчрей къыпищащ:
«Уэ, си щӀалэ, Тхьэуэ Лъагэм и бегъымбаркӀэ
къоджэнущ,
Зиусхьэным и гъуэгу хуэбгъэпсыну
езым и пэ къихуэу укӀуэнущи+.
77Уэ Зиусхьэным и лъэпкъым ебгъэщӀэнущ
я гуэныхьхэр зэрахуигъэгъумкӀэ
ахэр мыкӀуэду къызэрыригъэлыр+.
78Ди Тхьэм и гущӀэгъур инщ.
Дыгъэ къыкъуэкӀым хуэдэу,
ар уафэм къикӀынурэ къытхуэкӀуэнущ,+
79лӀэныгъэм и шынагъуэм хэтхэмрэ
кӀыфӀыгъэм хэтхэмрэ ятепсэн икӀи
мамырыгъэ гъуэгум дытригъэхьэн щхьэкӀэ»+.

80Сабийр къэхъури, игукӀи и псэкӀи зиужьащ. Израил цӀыхухэм я пащхьэм къыщихьэну махуэм нэсыху, губгъуэ нэщӀым исащ ар+.

2-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ

Хьисэ къызэралъхуар

(Маттэ 1:18-25)

2^1•А махуэхэм Рим къэралышхуэ псом ис цӀыху псори ябжыну икӀи я цӀэхэр ятхыну Август кесарым[*] унафэ ищӀащ+. 2Мыбы щыгъуэщ цӀыхухэр япэ дыдэ щабжар. Ар къыщыхъуар Сирие хэкум[*] и Ӏэтащхьэу Квириние зи цӀэм и зэманыращ. 3Арати, и цӀэр яригъэтхын щхьэкӀэ, щхьэж и адэ-анэр зыщыщ къалэм кӀуэжащ.

4Апхуэдэу щыхъум, Исуф, Даут пащтыхьым къытехъукӀа цӀыхухэм зэращыщым щхьэкӀэ, Галилей хэкум ит Назарет къалэм икӀри, Иудей хэкум ит Даут и къалэ Бэтлэхьэм[*] кӀуащ+. 5Исуф абы щӀэкӀуар лъыхъуа Мэрием и гъусэу и цӀэр яригъэтхын щхьэкӀэщ. Мэрием лъэщыджэт, 6икӀи абы здэщыӀэм и лъхуэгъуэ махуэр къэсащ. 7Арати, Мэрием и къуэу и щыпэлъху быныр къилъхуащ икӀи хъыданым кӀуэцӀищыхьащ. Абыхэм хьэщӀэщым пэш нэщӀ зэрыщамыгъуэтам къыхэкӀкӀэ, Ӏуэм ит шхалъэм сабийр дилъхьащ.

МелыӀычыр мэлыхъуэхэм къазэрыхуэкӀуар

8Мэлхэр жэщым яхъумэу, а Ӏэхэлъахэм мэлыхъуэ гуп итт. 9Тхьэм и мелыӀыч къахуэкӀуащ абыхэм напӀэзыпӀэм. Зиусхьэным и нэху гъэщӀэгъуэныщэм къыщиухъуреихьым, мэлыхъуэхэр хуабжьу къэщтащ+. 10Ауэ мелыӀычым къажриӀащ:

– Фымышынэ, ауэ фыкъэдаӀуэ! Фи лъэпкъ псом щхьэкӀэ хъыбар гуфӀэгъуэшхуэ къыфхуэсӀуэтэнущ: 11ФымыкӀуэду фыкъезыгъэлынур Даут и къалэм[*] нобэ къыщалъхуащ, ар Зиусхьэну Мэссихьыр аращ+. 12Ар зэрыщыпкъэр фэзыгъэщӀэнур мыращ: Сабий гуэр хъыданым кӀуэцӀышыхьауэ, шхалъэм дэлъу къэвгъуэтынущ.

13Уафэм щыщ мелыӀыч гупышхуэ къыщыхутащ а мелыӀычым деж напӀэзыпӀэм. Тхьэм фӀыщӀэшхуэ хуащӀурэ, мыпхуэдэу жаӀащ абыхэм:+

14«ЩӀыхьышхуэр уафэмкӀэ зейр Тхьэращ.

ЩӀылъэмкӀи Тхьэр арэзы зыхуэхъу
цӀыхухэм гузэгъэгъуэр яйщ»+.

15МелыӀычхэр ӀукӀыжу, уафэм дэкӀуеижа нэужь, мэлыхъуэхэм жаӀащ:

«Зиусхьэным зи гугъу къытхуищӀа къэхъуакъэщӀар тлъагъуну Бэтлэхьэм дывгъакӀуэ».

16Арати, Бэтлэхьэм пӀащэу кӀуэри, Мэриемри, Исуфри, шхалъэм дэлъ сабийри къагъуэтащ. 17Ахэр щалъагъум, мелыӀычым сабийм теухуауэ къажриӀар абыхэм яӀуэтэжащ. 18Мэлыхъуэхэм яӀуэтэжар зэхэзыха цӀыху псоми ягъэщӀэгъуащ. 19Ауэ Мэрием мы Ӏуэхугъуэ псори игу ириубыдэри егупсысащ+. 20Мэлыхъуэхэм зэхаха икӀи ялъэгъуа псом щхьэкӀэ Тхьэр ягъэлъапӀэу, фӀыщӀэшхуи хуащӀу ягъэзэжащ. А Ӏуэхухэр зэрекӀуэкӀар мелыӀычым абыхэм къазэрыжриӀэгъам тетущ.

Исуфрэ Мэриемрэ Зиусхьэным и пащхьэм Хьисэ сабийуэ зэрырахьар

21Махуий дэкӀыу сабийр сунэт ящӀын хуей щыхъум, Мэрием лъэщыджэ хъун и пэкӀэ мелыӀычым къызэрыжриӀэгъам тету цӀэуэ Хьисэ фӀащащ абы+.

22Мусэ бегъымбарым и Торэт хабзэм и унафэм тету,[*] Исуфрэ Мэриемрэ я зыгъэкъэбзэжыгъуэ махуэхэр блэкӀа нэужь, сабийр Зиусхьэным и пащхьэм ирахьэн щхьэкӀэ, Ерусалим здахьащ, 23мы унафэу Зиусхьэным и хабзэм щыщым тету:[*] «Дэтхэнэ зы хъулъхугъэ щыпэлъхури Зиусхьэным ейуэ щытын хуейщ». 24Адрейуэ ахэр Ерусалим щӀэкӀуар Зиусхьэным игъэува хабзэм зэрыжиӀэм тету,[*] езыхэм загъэкъэбзэжын щхьэкӀэ, «губгъуэ тхьэрыкъуэ цӀыкӀуитӀ е тхьэрыкъуэ шыр цӀыкӀуитӀ» къурмэныпхъэу яхьын хуейти, арщ.

25СимеонкӀэ зэджэ лӀы гуэр Ерусалим дэсащ абы щыгъуэ. Ар щыпкъагъэри Тхьэм и фӀэлӀыкӀыри зигу илъ цӀыхут. Израил и гукъеуэр Тхьэм ящхьэщихыным пэплъэрт ар. Тхьэм и Псэ ЛъапӀэри и гум илът абы. 26Тхьэм и Псэ ЛъапӀэм Симеон зэхригъэщӀыкӀащ Зиусхьэным деж къикӀыну Мэссихьыр[*] имылъэгъуауэ зэрымылӀэнур. 27Арати, Тхьэм и Псэ ЛъапӀэм Симеон Тхьэм и унэшхуэм щӀигъэхьащ. Торэт хабзэм и унафэм тету, сабийр Тхьэм и пащхьэ ирахьэн щхьэкӀэ, и анэмрэ и адэмрэ ар, Хьисэ, Тхьэм и унэшхуэм къыщыщӀахьэм, 28Симеон, сабийр ӀэплӀэкӀэ къищтэри, мы псалъэхэр жиӀэурэ, Тхьэм фӀыщӀэ хуищӀащ:

29«Зиусхьэн, сызэрыбгъэгугъам тету
сэ, уи ӀуэхутхьэбзащӀэр, сигу зэгъауэ,
дунейм срехыж иджы;
30-31цӀыху лъэпкъ псоми я пащхьэм
уэ щыбгъэхьэзырауэ,
цӀыхухэр мыкӀуэду къезыгъэлынур
си нэхэмкӀэ слъэгъуащи+.
32Ар хамэ лъэпкъхэм[*] щыпкъагъэ
езыгъащӀэ нэхурщ,
Израил уи лъэпкъыр
щӀыхьышхуэ иӀэу зыщӀынури арщ».

33Симеон сабийм теухуауэ жиӀа псалъэхэр Исуфрэ сабийм и анэмрэ ягъэщӀэгъуащ. 34И нэфӀ абыхэм къащыхуэну Симеон Тхьэм елъэӀури, сабийм и анэ Мэрием жриӀащ:

– Израил щыщ цӀыху куэд мы сабийм текӀуэдэн, цӀыху куэди мыкӀуэду къригъэлын, икӀи цӀыхухэр зыпэувын нэщэнэу къэнэхуэн щхьэкӀэ, Тхьэм ар къигъэкӀуащ. 35ЦӀыху куэдым ягу илъхэр нахуэ къэхъунущ апхуэдэу. ИкӀи уэ уигури, джатэм хуэдэу, гукъеуэшхуэм къиуӀэнущ+.

36АсиркӀэ зэджэ унагъуэ лъэпкъым щыщрэ Фануил ипхъуу Аннэ зи цӀэ бегъымбар цӀыхубз гуэр щыӀэт. Абы и ныбжьыр хуабжьу хэкӀуэтауэ щытащ. ДэкӀуэри, и лӀым илъэсиблкӀэ дэпсэугъащ. 37И лӀыр лӀэри, и ныбжьыр илъэс ищӀрэ плӀым нэсыху фызабэу щытащ ар. Тхьэм и унэшхуэм къыщӀэмыкӀыу, нэщӀ ису, Тхьэ елъэӀуу, жэщи махуи Тхьэм хуэлажьэу щытащ+. 38Мис а фызабэр асыхьэт дыдэм Мэриемрэ Исуфрэ къабгъэдыхьэщ, Тхьэм фӀыщӀэ хуищӀри, Тхьэм Ерусалим щхьэхуитыныгъэ къызэрыритынум пэплъэу щыта цӀыху псоми сабийм и хъыбар зэпымыууэ яхуиӀуэтащ.

39Зиусхьэным и хабзэм и унафэм тету псори ягъэзэщӀа нэужь, Галилей хэкум щыщ я къалэ Назарет ягъэзэжащ Мэриемрэ Исуфрэ+. 40Сабийр хэхъуащ, гукӀи псэкӀи зиужьащ, зэхэщӀыкӀышхуи иӀэ хъури, Тхьэм и нэфӀи къыщыхуащ.

Тхьэм и унэшхуэм Хьисэ щӀалэр зэрыкӀуар

41Хьисэ и адэ-анэр Ерусалим гъэ къэс кӀуэрт, ӀутӀыж махуэшхуэр[*] ягъэлъэпӀэну. 42ЩӀалэм и ныбжьыр илъэс пщыкӀутӀ щыхъум, хабзэм тету, ӀутӀыж махуэшхуэм щхьэкӀэ Ерусалим кӀуащ. 43Махуэшхуэхэр блэкӀа нэужь, и адэ-анэм я къалэм къагъэзэжын щыхъум, Хьисэ щӀалэр Ерусалим къыдэнащ абыхэм ямыщӀэу. 44Я гъусэхэм хэт я гугъэу, и анэмрэ и адэмрэ гъуэгу зы махуэкӀэ тетащ. Я благъэхэмрэ я ныбжьэгъухэмрэ я деж щӀалэр къыщалъыхъуэу щӀадзащ итӀанэ. 45Щамыгъуэтыжым, щӀалэм лъыхъуэурэ, Ерусалим ягъэзэжащ. 46Махуищ дэкӀа нэужь, Тхьэм и унэшхуэм щӀэсрэ дин егъэджакӀуэхэм яхэсу, абыхэм жаӀэм едаӀуэу икӀи еупщӀу къагъуэтыжащ щӀалэр. 47ЩӀалэм жиӀэм едаӀуэу щыс псоми абы и губзыгъагъэмрэ и жэуапхэмрэ ягъэщӀагъуэрт. 48ЩӀалэр щалъагъум, анэмрэ адэмрэ ягъэщӀэгъуащ.

– Си щӀалэ! Сыт уэ къыдэпщӀар? – къыжриӀащ и анэм. – Мис, уи адэмрэ сэрэ гузэвэгъуэм дыхэту дыплъохъу.

49– Сыт сыкъыщӀэфлъыхъур? – яжриӀащ абы. – Си Адэм и унэшхуэм сыщӀэсын зэрыхуейр фщӀэркъэ?

50Ауэ абыхэм щӀалэм яжриӀа псалъэр къагурыӀуакъым+.

51И анэмрэ и адэмрэ я гъусэу Хьисэ Назарет кӀуэжащ итӀанэ, яхуэӀурыщӀащ. Хьисэ и анэм игу ириубыдащ мы Ӏуэху псори+. 52Хьисэ хэхъуэм, и зэхэщӀыкӀми зиужьурэ, Тхьэми цӀыхухэми ягу ирихьащ.

3-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ

УмэхъакӀуэ Иуан и уазыр

(Маттэ 3:1-12; Марк 1:1-8; Иуан 1:19-28)

3^1•Тиверий[*] кесарым и тетыгъуэм и епщыкӀутхуанэ илъэст; Понтий Пилат[*] зи цӀэр Иудей хэкум и Ӏэтащхьэт абы щыгъуэ. Ироди[*] Галилей хэкум ипщт; Ирод и къуэш Филипп[*] Итурей, Трахонит хэкухэм япщт; Лисаний зи цӀэр Авилиней хэкум ипщт+. 2Аннэрэ Кайафэрэ[*] дин пашэшхуэт[*]. А махуэхэращ Зэчрей и къуэ Иуану губгъуэ нэщӀым щыпсэууэ щытам Тхьэм и псалъэхэр къыщыхуехар+. 3Иуан, Иорданыпсым и Ӏэхэлъахэ псори къызэхикӀухьым, цӀыхухэр Тхьэм и псалъэхэм иригъэдаӀуэурэ, мыпхуэдэу жиӀэрт:

– Фи гуэныхьхэм фахущӀегъуэжи, зызвгъэумэхъ,[*] Тхьэм ахэр къыфхуигъэгъун щхьэкӀэ.

4Мы Ӏуэху псори къэхъуащ Ешайа бегъымбарым и псалъэхэр зэрыт тхылъым зэритым хуэдэу,[*]

«Губгъуэ нэщӀым джэ макъ гуэр къыщоӀу:
Зиусхьэным и гъуэгур хуэвгъэпси,
и лъагъуэхэр захуэ хуэфщӀ.
5Дэтхэнэ къуэладжэри исеинущ,
дэтхэнэ бгыри Ӏуащхьэри
лъахъшэ хъунущ.
Гъуэгу нэшэкъашэхэр захуэ хъунущ,
гъуэгу къургъакъхэр джафэ хъунущ.
6ЦӀыхухэр мыкӀуэду Тхьэм
къызэрыригъэлынур цӀыху псоми
ялъагъунущ».

7Иуан зезыгъэумэхъыну къежьа цӀыху куэдым яжриӀащ:

– Фэ, блэ щылъхухэ![*] Тхьэм и губжьу къэкӀуэнум фыӀэщӀэкӀын гугъэ хэт фэзыгъэщӀар+? 8Фи гуэныхьхэм фахущӀегъуэжи, абы хуэфащэ ӀуэхуфӀхэр влэжь. «Ибрэхьимщ дэ ди адэр», жывмыӀэххэ. Сэ нывжызоӀэ, Тхьэм хузэфӀэкӀынущ мы мывэхэм Ибрэхьим щхьэкӀэ бын къахухигъэхъукӀыну+. 9Джыдэр жыг лъабжьэхэм трашэщӀакӀэщ. Аращи, фӀыгъуэ къызыпымыкӀ дэтхэнэ жыгри къраупщӀыкӀыжынурэ, мафӀэм пэрадзэнущ+.

10ЦӀыхубэр Иуан къеупщӀащ:

– Сыт атӀэ дэ тщӀэн хуейр+?

11– ДжанитӀ зиӀэм я зыр зимыӀэм ирырет! – яжриӀащ абыхэм. – Шхын зиӀэми шхын зимыӀэм ирырет!+

12Хьэкътын ахъшэр[*] хэзых цӀыхухэр, зрагъэумэхъын щхьэкӀэ, Иуан деж къакӀуэри къеупщӀащ:

– Дин егъэджакӀуэ, дэ сыт тщӀэн хуейр?

13– ЦӀыхухэм къеӀыфхын хуейм нэхъыбэ къеӀывмых, – яжриӀащ абыхэм.

14– Дэри сыт тщӀэн хуейр? – къеупщӀащ зауэлӀхэри Иуан.

– Зыми и ахъшэ лъэщыгъэкӀэ къытевмых, зыми пцӀы тевмылъхьэ, лэжьапщӀэу къыват ахъшэмкӀэ арэзы фыхъу, – яжриӀащ абыхэм+.

15– Мы Иуаныр Мэссихьу[*] жыхуаӀэр армырауэ пӀэрэ? – жаӀэурэ гугъэ ящӀу, цӀыху псори ягукӀэ зэупщӀыжырт+.

16– Сэ псымкӀэ фызоумэхъ, ауэ сэр нэхърэ нэхъ лъэкӀыныгъэшхуэ зиӀэ гуэр си ужькӀэ къэкӀуэнущ, – яжриӀащ Иуан псоми. – Абы и вакъэ лъэпсхэр хуэстӀэтэнуи сэ схуэфащэкъым. Абы Тхьэм и Псэ ЛъапӀэкӀи мафӀэкӀи фэ фиумэхъынущ. 17Абы и хьэнцэр и Ӏэм ӀэщӀэлъщ, и хьэмыр игъэкъэбзэжынурэ, и гуэдзыр гуэнхэм ирикӀутэжынущ абы, ауэ хьэуазэр мыункӀыфӀыж мафӀэ лыгъейкӀэ игъэсынущ+.

18Апхуэдэу, Иуан цӀыхухэм нэгъуэщӀ Ӏуэху куэди яригъащӀэурэ, хъыбарыфӀыр яхуиӀуатэрт.

19Езым и къуэшыр[*] псэу пэтми, абы и фыз Иродиадэ къызэришэжам щхьэкӀи нэгъуэщӀ мыхъумыщӀагъэу илэжьа псом щхьэкӀи Иуан пщы Ирод егиящ. 20Ирод а мыхъумыщӀагъэу илэжьа псоми хигъахъуэурэ, и зауэлӀхэм Иуан лъэхъуэщым щӀрыригъэдзащ+.

Иуан Хьисэ зэриумэхъар

(Маттэ 3:13-17; Марк 1:9-11)

21•Иуан, цӀыху псори иумэхъа нэужь, Хьиси иумэхъащ. Хьисэ Тхьэм щелъэӀум, уафэр зэӀукӀри,+
22тхьэрыкъуэм и пкъым хуэдэ пкъы иӀэу, Тхьэм и Псэ ЛъапӀэр Хьисэ къыхуехащ. Уафэм зы макъ къиӀукӀащ:

– Уэращ сэ фӀыуэ слъагъу си Къуэ щӀасэр. Сигу урихьащ уэ.[*]+

Хьисэ къызыхэкӀа лъэпкъыр

(Маттэ 1:1-17)

23•И лэжьыгъэм щыщӀидзам, Хьисэ илъэс щэщӀым итт. ЦӀыхухэм зэрагугъамкӀэ, ар Исуф и къуэщ. Исуф Илий и къуэщ. 24Илий Матфат и къуэщ. Матфат Левий и къуэщ. Левий Мелхий и къуэщ. Мелхий Ианнай и къуэщ. Ианнай Исуф и къуэщ. 25Исуф Маттафий и къуэщ. Маттафий Амос и къуэщ. Амос Наум и къуэщ. Наум Еслим и къуэщ. Еслим Наггей и къуэщ. 26Наггей Мааф и къуэщ. Мааф Маттафий и къуэщ. Маттафий Семей и къуэщ. Семей Исуф и къуэщ. Исуф Иудэ и къуэщ. 27Иудэ Иоаннан и къуэщ. Иоаннан Решай и къуэщ. Решай Зоровавел и къуэщ. Зоровавел Салафиил и къуэщ. Салафиил Нирий и къуэщ. 28Нирий Мелхий и къуэщ. Мелхий Аддий и къуэщ. Аддий Косам и къуэщ. Косам Елмодам и къуэщ. Елмодам Ир и къуэщ. 29Ир Иосие и къуэщ. Иосие Елиезер и къуэщ. Елиезер Иорим и къуэщ. Иорим Матфат и къуэщ. Матфат Левий и къуэщ. 30Левий Симеон и къуэщ. Симеон Иудэ и къуэщ. Иудэ Исуф и къуэщ. Исуф Ионан и къуэщ. Ионан Елиаким и къуэщ. 31Елиаким Мелеай и къуэщ. Мелеай Майнан и къуэщ. Майнан Маттафай и къуэщ. Маттафай Нафан и къуэщ. Нафан Даут и къуэщ. 32Даут Иессе и къуэщ. Иессе Овид и къуэщ. Овид БоӀаз и къуэщ. БоӀаз Салмон и къуэщ. Салмон Наасон и къуэщ. 33Наасон Аминадав и къуэщ. Аминадав Арам и къуэщ. Арам Есром и къуэщ. Есром Фарес и къуэщ. Фарес Иудэ и къуэщ+. 34Иудэ Екъуб и къуэщ. Екъуб Исхьэкъ и къуэщ. Исхьэкъ Ибрэхьим и къуэщ. Ибрахьим Тэрахъ и къуэщ. Тэрахъ Нахъор и къуэщ. 35Нахъор Серух и къуэщ. Серух Рагав и къуэщ. Рагав Фалек и къуэщ. Фалек Евер и къуэщ. Евер Салэ и къуэщ. 36Салэ Кайнан и къуэщ. Кайнан Арфаксад и къуэщ. Арфаксад Щэм и къуэщ. Щэм Нухь и къуэщ. Нухь Ламех и къуэщ. 37Ламех Мафусал и къуэщ. Мафусал Енох и къуэщ. Енох Иаред и къуэщ. Иаред Малелеил и къуэщ. Малалеил Кайнан и къуэщ. 38Кайнан Енощ и къуэщ. Енощ Щэт и къуэщ. Щэт Адэм и къуэщ. Адэм Тхьэм ейщ+.

4-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ

Гуэныхь иригъэлэжьын щхьэкӀэ, шейтӀаныр Хьисэ и ужь зэритар

(Маттэ 4:1-11; Марк 1:12-13)

4^1•Тхьэм и Псэ ЛъапӀэр и гум куууэ хыхьауэ, Хьисэ Иорданыпсым къыӀукӀыжащ. Тхьэм и Псэ ЛъапӀэм ар губгъуэ нэщӀым ишащ. 2Гуэныхь иригъэлэжьын щхьэкӀэ шейтӀаныр а щӀыпӀэм Хьисэ и ужь махуэ плӀыщӀкӀэ къыщитащ. А махуэхэм Хьисэ зыри ишхакъым, махуэ плӀыщӀ нэужьым ар къэмэжэлӀащ+.

3ШейтӀаным Хьисэ къыжриӀащ итӀанэ:

– Уэ Тхьэм ури-Къуэмэ, щӀакхъуэ хъуну мы мывэм унафэ хуэщӀ.

4Тхьэм и псалъэу тхахэм хэтщ,[*] – жриӀащ Хьисэ шейтӀаным, – «ЩӀакхъуэ къудейкъым цӀыхур зэрыпсэунур, атӀэ дэтхэнэ псалъэу Тхьэм къыбгъэдэкӀырщ».

5Хьисэ бгы лъагэ гуэрым дишщ, дунейм тет къэралыгъуэ псори зы нэпӀэзыпӀэм къригъэлъагъури, 6шейтаным къыжриӀащ итӀанэ:

– Мы къэралыгъуэхэм я тепщэныгъэ псори щӀыхьышхуэу яӀэри сэ уэ уэстынущ, ахэр си ӀэмыщӀэм илъщ икӀи сэ сызыхуейм естыну сыхуитщи+. 7Аращи, лъэгуажьэмыщхьэу ууву сэ сыбгъэлъапӀэмэ, мы псори ууей хъунущ.

8Тхьэм и псалъэу тхахэм хэтщ,[*] – жриӀэжащ Хьисэ, – «Зиусхьэну уи Тхьэр бгъэлъапӀэурэ, узыхуэлэжьэн хуейр абы и закъуэщ».

9Абы и ужькӀэ шейтӀаным Хьисэ Ерусалим ишэщ, Тхьэм и унэшхуэм и нэхъ лъагапӀэ дыдэм тригъэувэри, къыжриӀащ абы и ужькӀэ:

– Уэ Тхьэм ури-Къуэмэ, мыбдеж зыщедзых; 10-11Тхьэм и псалъэу тхахэм хэтщи:[*]

«Тхьэм и мелыӀычхэм укъахъумэну
унафэ къахуищӀынущ,
мывэм уи лъакъуэхэмкӀэ
ужьэхэмыуэн щхьэкӀэ,
я ӀэхэмкӀэ узэрахьэнущ»+.

12– Тхьэм и псалъэу тхахэм хэтщ,[*] – жэуап иритыжащ Хьисэ абы, – «Зиусхьэну уи Тхьэр умыгъэунэху!»

13Хьисэ гуэныхь зэрыригъэлэжьын Ӏэмал псори щиухым, и пӀалъэр къэсмэ, къигъэзэжыну ӀукӀыжащ шейтӀаныр.

Хьисэ и лэжьыгъэр Галилей хэкум зэрыщиублар

(Маттэ 4:12-17; Марк 1:14-15)

14•Тхьэм и Псэ ЛъапӀэм и лъэкӀыныгъэкӀэ Хьисэ Галилей хэкум игъэзэжащ итӀанэ. Хьисэ теухуа хъыбарыр а хэку псом щызэлъащӀысащ. 15ЦӀыху псоми щӀыхь къыхуащӀурэ, Хьисэ абыхэм я синэгуэгухэм[*] Тхьэм и псалъэхэр щаригъащӀэрт+.

Назарет дэс цӀыхухэм Хьисэ зэрамыдар

(Маттэ 13:53-58; Марк 6:1-6)

16Хьисэ щапӀа Назарет къалэм[*] кӀуащ. И хабзэм тету, щэбэт махуэм[*] синэгуэгум щӀыхьащ. Тхьэм и псалъэу тхахэм щыщ къахуеджэну, абы щӀэсхэм я пащхьэм иуващ+. 17Ешайа бегъымбарым и тхылъыр къратащ. Тхылъыр зэгуихри, мыпхуэдэу здит щӀыпӀэр[*] къигъуэтащ:

18«Зиусхьэным и Псэ ЛъапӀэр сигу илъ хъуащ;
Тхьэм дагъэ лъапӀэр къысщихуащи.
КъыщӀысщихуар тхьэмыщкӀэхэм хъыбарыфӀыр
яхуэсӀуэтэн папщӀэкӀэщ.
Зи гур кӀуэдахэм ягу къызэфӀэзгъэувэжыну,
щхьэхуит зэрыхъужынум и хъыбар
лъэхъуэщым щӀэсхэм езгъэщӀэну,
нэфхэр къэзгъэплъэжынуи,
гугъуехь зытелъхэр щхьэхуит сщӀыжынуи
Тхьэм сыкъигъэкӀуащ.
19Зиусхьэным и нэфӀ цӀыхухэм къащыщыхуэну
илъэсыр къызэрысам и хъыбар
езгъэщӀэнуи сыкъигъэкӀуащ».

20Хьисэ, тхылъыр зэтрипӀэжщ, синэгуэгу ӀуэхутхьэбзащӀэм иритри, тӀысащ. Синэгуэгум щӀэс цӀыху псоми я нэхэр абы траубыдащ. 21Хьисэ абыхэм яжриӀэу щӀидзащ:

– ФедаӀуэурэ, Тхьэм и псалъэу тхахэм хэт мы псалъэхэр нобэ пэж хъуащ.

22ЦӀыхухэм хуабжьу ягу ирихьащ Хьисэ, абы и псалъэ дахэхэри ягъэщӀэгъуащ.

– Исуф и къуэр аракъэ мыр? – жаӀащ.

23– Щэч хэмылъу мы псэлъэжьыр къызжефэнщ: «Дохутыр, уэ зыгъэхъуж». ИтӀанэ къызжефэнщ: «Капернаум къалэм щыблэжьауэ зэхэтхам хуэдэ Ӏуэхухэр мы ущапӀа къалэм щылэжь», – яжриӀащ абыхэм Хьисэ+.

24Ар жиӀэри, Хьисэ къыщӀигъужащ:

– Пэжыр нывжызоӀэ, зы бегъымбари езыр щалъхуа къалэм щадэркъым+. 25Ауэ пэжыр нывжызоӀэ, Иляс бегъымбарым[*] и зэманым уафэм илъэсищрэ мазихкӀэ зызэхуищӀу, уэшх къемышхыу щыхъум, зэрыкъэралу гъаблэшхуэм щыхэхуам, Израил къэралым фызабэ куэд ису щытащ+. 26Апхуэдэу щыта пэтми, абыхэм ящыщ гуэрым деж Тхьэм Иляс игъэкӀуакъым, ауэ Сидон къалэм и Ӏэхэлъахэм ит Сарептэ жылэм дэс фызабэ гуэрым деж игъэкӀуащ. 27Елисей бегъымбарым[*] и зэманми уэшын узыфэ зэфыкӀ цӀыху куэд Израил ису щытащ, ауэ Елисей абыхэм ящыщ зыри игъэхъужакъым, Сирие хэкум щыщ Нееман зи цӀэ закъуэм фӀэкӀ.

28Ар щызэхахым, синэгуэгум щӀэс цӀыху псори хуабжьу къэгубжьащ. 29Ахэр къэтэджри, Хьисэ къалэм къыдахуащ икӀи къалэр зытет бгым щадзыну драшеящ. 30Ауэ Хьисэ абыхэм я зэхуаку дэкӀри ежьэжащ+.

Хьисэ лӀы гуэрым жин бзаджэр зэрыхихуар

(Марк 1:21-28)

31•Хьисэ Галилей хэкум щыщ Капернаум къалэм[*] къехри, цӀыхухэм Тхьэм и псалъэхэр яригъащӀэу щэбэт махуэм щӀидзащ итӀанэ+. 32Тхьэм и псалъэхэр Хьисэ зэраригъащӀэ щӀыкӀэр икъукӀэ ягъэщӀэгъуащ цӀыхухэм, тепщэныгъэшхуэ иӀэу абыхэм епсалъэрти+.

33Жин бзаджэм иӀыгъ лӀы гуэр щӀэтт синэгуэгум. Ар макъышхуэкӀэ къахэкӀиящ:

34– Къэгъанэ! Сыт уи Ӏуэхуу дэ къытхэлъыр, Назарет щыщ Хьисэ? Дыбгъэунэхъуну укъэкӀуа? Уэ хэт ущыщми, сощӀэ: Тхьэм къыбгъэдэкӀа ЛъапӀэр уэращ+.

35– Щыгъэти, мы лӀым къыхэкӀыж! – жиӀащ Хьисэ, жин бзаджэм егийри. ЦӀыху псоми я пащхьэм лӀыр щриудри, зыри иримыщӀэу, жин бзаджэр абы хэкӀыжащ+.

36ЦӀыху псоми ар хуабжьу ягъэщӀагъуэурэ, зыр адрейм еупщӀырт:

– Ар сыт! ГъэщӀэгъуэн! Тепщэныгъэшхуэрэ лъэкӀыныгъэшхуэрэ иӀэу, жин бзаджэхэм унафэ яхуищӀурэ, цӀыхухэм яхеху.

37Аращи, Хьисэ теухуа хъыбарыр хэкум дэнэкӀи щызэлъащӀысащ.

Хьисэ цӀыху куэд зэригъэхъужар

(Маттэ 8:14-17; Марк 1:29-34)

38•Синэгуэгум къыщӀэкӀыжри, Хьисэ Симон и унэм щӀыхьащ. Симон и щыкъу анэр плъыржьэр гуащӀэм хуабжьу хигъэзыхьауэ пӀэм хэлът. Ар игъэхъужыну Хьисэ елъэӀуащ+. 39Хьисэ сымаджэм щхьэщыувэщ, плъыржьэрым егийри, хихуащ. ЗанщӀэу къызэфӀэувэри, абыхэм хьэщӀагъэ къарихащ цӀыхубзым.

40Дыгъэр щыкъухьэм, узыфэ зэмылӀэужьыгъуэхэр зиӀэ сымаджэ псори Хьисэ къыхуашэу щӀадзащ псоми. Абыхэм ящыщ дэтхэнэри, и Ӏэр трилъхьэурэ, игъэхъужырт. 41Жин бзаджэхэри, «Уэращ Мэссихьу Тхьэм и Къуэр», жаӀэу къэгуоурэ, цӀыху куэдым къахэкӀыжырт. Ар зэры-Мэссихьыр ящӀэрти, егийри, псэлъэну хуит ищӀакъым Хьисэ+.

Галилей хэкур къызэхикӀухьурэ, Хьисэ Тхьэм и псалъэхэм цӀыхухэр иригъэдаӀуэу зэрыщытар

(Марк 1:35-39)

42•Нэху зэрыщу, къалэм дэкӀри, Хьисэ щӀыпӀэ пхыдза гуэрым кӀуащ. ЦӀыху гупышхуэ лъыхъуэрт абы икӀи къыщагъуэтым, я деж къагъэнэну хэтащ+.

43Тхьэм и Тепщэныгъэшхуэм[*] теухуа хъыбарыфӀыр цӀыхухэм нэгъуэщӀ къалэхэми щахуэсӀуэтэн хуейщ. Аращ Тхьэм сыкъыщӀигъэкӀуар, – яжриӀащ абыхэм Хьисэ.

44Галилей хэкум ит синэгуэгухэм цӀыхухэр Тхьэм и псалъэхэм щригъэдэӀуащ апхуэдэу.

5-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ

И гъуэгу ирикӀуэн щхьэкӀэ, Хьисэ япэ цӀыхуищыр къызэрыхуриджар

(Маттэ 4:18-22; Марк 1:16-20)

5^1•Зэгуэрым, Геннисарет гуэлым[*] и Ӏуфэм Ӏуту, Тхьэм и псалъэхэм едэӀуэн щхьэкӀэ, цӀыху гупышхуэ зэхуэсри, Хьисэ къыжьэхэзэрыхьащ+. 2Псы Ӏуфэм кхъуафэжьеитӀ Ӏуту Хьисэ илъэгъуащ абдежым. Абыхэм къикӀауэ, бдзэжьеящэхэм яхъхэр ягъэкъэбзэжырт. 3А кхъуафэжьейхэм языхэзым, Симон ейм, итӀысхьэри, Ӏуфэм тӀэкӀу ӀукӀуэтыну Хьисэ Симон елъэӀуащ. ИтӀанэ кхъуафэжьейм ису, Тхьэм и псалъэхэр цӀыху гупышхуэм яригъащӀэу щӀидзащ.

4ЦӀыхухэм Тхьэм и псалъэхэр яригъэщӀа нэужь, Хьисэ Симон жриӀащ:

– КууупӀэм хыхьи, бдзэжьей къэвубыдын щхьэкӀэ, фихъхэр хэвдзэ+.

5Гъуазэ, дэ жэщ псом гугъу дехьу дылэжьащ, зыри къэдубыдыфакъым, – жиӀащ Симон, – ауэ уэ зэрыжыпӀэм тету хъыхэр хэздзэнщ.

6Хъыхэр щыхадзэм, апхуэдизкӀэ бдзэжьей куэд къаубыдати, яхъхэм зэфӀэтхъыу щӀадзащ. 7Адрей кхъуафэжьейм ис я ныбжэгъухэм Ӏэ хуащӀащ къакӀуэу къадэӀэпыкъуну. Ахэр къакӀуэри, кхъуафэжьеитӀыр щӀилъэфэным нэсыху, бдзэжьейр из ящӀащ.

8Ар щилъагъум, Хьисэ и лъабжьэм зыщӀидзэри, Симон Петр жиӀащ:

– ЗбгъэдэкӀ, Зиусхьэн, сэ сыцӀыху гуэныхьщӀакӀуэщ.

9Апхуэдэу щӀыжиӀар апхуэдизкӀэ бдзэжьей куэд къаубыдат, езыри адрей и гъусэхэри гужьеигъуэм хэхуати, аращ. 10Ещхьыркъабзэу, Зеведей и къуитӀри, Екъубрэ Иуанрэ, Симон дэлажьэу щытахэр, къэуӀэбжьащ.

– Умышынэ! – жриӀащ Хьисэ Симон. – Бдзэжьей къэвубыдын щхьэкӀэ, абы и ужь узэритам ещхьу, нобэ щыщӀэдзауэ цӀыхухэр сэ си гъуэгу къытебгъэхьэнущ+.

11Я кхъуафэжьейхэр псы уфэм къралъэфэлӀэжа нэужь, псори къагъанэри, Хьисэ и ужь иуващ ахэр.

Уэшын уз зыпкърыт лӀы гуэр Хьисэ зэригъэхъужар

(Маттэ 8:1-4; Марк 1:40-45)

12•Хьисэ къалэ гуэрым щыӀэу, уэшын уз зыпкърыт зылӀ къыхуэкӀуащ. Хьисэ зэрилъагъуу, щӀым бгъэгукӀэ зытридзэри, ар къелъэӀуащ:

– Зи щӀыхь ин, ухуеймэ, сыбгъэхъужыфынущ+.

13И Ӏэр ишийщ, абы теӀэбэри,[*] Хьисэ жиӀащ:

– Сыхуейщ, узыншэ хъуж!

Уэшын узыр а лӀым щхьэщыкӀащ асыхьэтым. 14Хьисэ абы ириухылӀащ:

– Мыр зыми хуумыӀуэтэж, ауэ дин пашэм деж кӀуэи, зыкъегъэлъагъу. Мусэ бегъымбарым и унафэм тету къурмэн щӀы узэрыхъужам щхьэкӀэ. УзэрыхъужамкӀэ цӀыхухэм я пащхьэм щыхьэт щыхъунущ ар+.

15Апхуэдэу щыт пэтми, Хьисэ и хъыбар нэхъапэм нэхърэ нэхъыбэу цӀыхухэм ялъэӀэс хъуащ. Хьисэ жиӀэхэм едэӀуэну, я узыфэхэри ирагъэгъэхъужыну цӀыху гупышхуэхэр абы деж къакӀуэрт. 16Ауэ цӀыхухэм яхэкӀыурэ, Тхьэм щелъэӀуну щӀыпӀэ пхыдзахэм кӀуэныр и хабзэу щытащ Хьисэ+.

Пкъыуэ хъуа лӀы гуэр Хьисэ зэригъэхъужар

(Маттэ 9:1-8; Марк 2:1-12)

17•Хьисэ цӀыхухэм Тхьэм и псалъэхэр яригъащӀэрт махуэ гуэрым. Галилей, Иудей хэкухэм щыщ жылагъуэ псоми, Ерусалими къикӀа фарисейхэри[*] торэт егъэджакӀуэ пашэхэри[*] Хьисэ къедаӀуэ цӀыхухэм яхэст. Сымаджэхэр игъэхъужыну Зиусхьэным и къарур хэлът Хьисэ+. 18Пкъыуэ хъуа лӀы гуэр, алэрыбгъум телъу, лӀы зыбжанэм къахьырт, унэм щӀахьэу Хьисэ и пащхьэм иралъхьэну. 19Ауэ цӀыхур апхуэдизкӀэ увти, сымаджэр унэм щӀахьэн яхузэфӀэкӀакъым. Апхуэдэу щыхъум, унащхьэм дэкӀуейщ, унащхьэм щыщ трахри, сымаджэр, алэрыбгъум зэрытелъу, цӀыху псоми ялъагъуу, Хьисэ и пащхьэм деж щрагъэлэлэхащ.

20Абыхэм я фӀэщхъуныгъэр щилъагъум, Хьисэ жиӀащ:

– Уи гуэныхьхэр къыпхуэгъуащ+.

21Ар щыжиӀэм, торэт егъэджакӀуэ пашэхэмрэ фарисейхэмрэ ягукӀэ жаӀащ:

– Хэт мыр? Тхьэр игъэпцӀыркъэ? Тхьэм фӀэкӀ, хэт гуэныхьхэр игъэгъун зылъэкӀынур+?

22Абыхэм ягукӀэ жаӀэр ищӀэрти, Хьисэ яжриӀащ:

– Сыт фэ фигукӀэ апхуэдэ щӀыжыфӀэр? 23Сытыра нэхъ тыншыр: «Уи гуэныхьхэр къыпхуэгъуащ» жыпӀэныра, хьэмэрэ «Къэтэджи, ежьэж» жыпӀэныра? 24ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэм[*] гуэныхьхэр игъэгъуну дунейм тепщэныгъэ зэрыщиӀэр фщӀэн щхьэкӀэ, – жиӀэщ, Хьисэ пкъыуэ хъуа лӀым зыхуигъазэри жриӀащ:

– Уэ ныбжызоӀэ, къэтэдж, уи алэрыбгъур къащти, уи унэ кӀуэж.

25Асыхьэтым абыхэм я пащхьэм лӀыр къыщытэджщ, алэрыбгъу зытелъар къищтэри, Тхьэм фӀыщӀэ хуищӀурэ, и унэм кӀуэжащ. 26ЦӀыху псоми я гур щӀэхуауэ Тхьэм фӀыщӀэ хуащӀащ. Зэрыгъэщтэжауэ жаӀащ абыхэм:

– Сыту телъыджэ нобэ дэ тлъэгъуар!

И гъуэгу ирикӀуэну, Хьисэ Левий къызэрыхуриджар

(Маттэ 9:9-13; Марк 2:13-17)

27•Абы и ужькӀэ ежьауэ, хьэкътын ахъшэ щыхах унэм деж щысу, хьэкътын ахъшэр хэзых лӀы гуэр, Левий зи цӀэр, илъэгъуащ Хьисэ.

– Си ужь къиувэ! – жриӀащ абы Хьисэ. 28Левий къэтэджщ, псори къигъанэри, Хьисэ и ужь иуващ.

29Левий и унэм гухэхъуэ Ӏэнэ Хьисэ щыхутригъэуващ итӀанэ. Хьэкътын ахъшэр хэзыххэри нэгъуэщӀ хьэщӀэ куэди Ӏэнэм пэрыст+. 30Ар щалъагъум, фарисейхэмрэ торэт егъэджакӀуэ пашэхэмрэ Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэхэм губгъэн хэлъу жраӀащ:

– Хьэкътын ахъшэр хэзыххэмрэ гуэныхь зыщӀэхэмрэ сыт фащӀыдэшхэ-фащӀыдефэр+?

31– Узыншэхэракъым дохутыр хуэныкъуэр, атӀэ сымаджэхэращ, – яжриӀащ Хьисэ. 32– Щыпкъагъэ зигу илъ цӀыхухэр къезджэн папщӀэкъым сыкъыщӀэкӀуар, атӀэ гуэныхь зыщӀэхэр я гуэныхьхэм хущӀегъуэжыным къыхуезджэн щхьэкӀэщ+.

НэщӀым теухуауэ журт пашэхэр Хьисэ къызэреупщӀар

(Маттэ 9:14-17; Марк 2:18-22)

33•Фарисейхэмрэ торэт егъэджакӀуэ пашэхэмрэ Хьисэ къыжраӀащ:

– Иуан и гъуэгу ирикӀуэхэр нэщӀ[*] исырейщ икӀи Тхьэм йолъэӀу, фарисейхэм я гъуэгу ирикӀуэхэри аращ, ауэ уэ уи гъуэгу ирикӀуэхэр машхэ икӀи йофэ+.

34– Щауэр я гъусэхукӀэ щауэм и гъусэхэр нэщӀ ивгъэсыну? – яжриӀащ Хьисэ абыхэм+. 35– Ауэ щауэр абыхэм пэӀэщӀэ щащӀыну махуэхэр къэунэхунущ. Мис а махуэхэм нэщӀ исынущ ахэр+.

36Зы ущие хъыбар яжриӀащ итӀанэ:

– ЩыгъыныщӀэм щыдэжын къыпитхъыурэ щыгъыныжьым щидэжыркъым зыми. Апхуэдэу ищӀмэ, щыгъыныщӀэр зэфӀэтхъынущ икӀи щыгъыныщӀэм щыщ щыдэжыныр щыгъыныжьым екӀунукъым. 37ФадэщӀэр зыми фэнд тӀорысэм иригъахъуэркъым. Апхуэдэу ищӀмэ, фадэщӀэм фэндхэр зэгуитхъынурэ, къижынущ, езы фэндхэри абы текӀуэдэнущ. 38ФадэщӀэр фэндыщӀэхэм ирагъэхъуэн хуейщ. ТӀури къызэтенэнущ абы щыгъуэ. 39ЩытынкӀэ ирикъуа фадэм ефам фадэщӀэр игу ирихьынукъым; щытынкӀэ ирикъуа фадэр нэхъыфӀщи.

6-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ

Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэхэм гуэдз щхьэмыжхэр щэбэт махуэм къызэрыпачар

(Маттэ 12:1-8; Марк 2:23-28)

6^1•Хьисэ гуэдз хьэсэхэм хэтурэ кӀуэрт щэбэт махуэ гуэрым. И гъуэгу ирикӀуэхэм гуэдз щхьэмыжхэр къыпачым, я ӀэхэмкӀэ яӀуэтурэ яшхырт. 2Фарисейхэм ящыщ гуэрхэм жаӀащ:

– Щэбэт махуэм хабзэкӀэ пщӀэ мыхъунур[*] сыт щӀэфщӀэр?

3Даутрэ Даут и гъусэхэмрэ мэжалӀэ щыхъум, абы ищӀам феджакъэ? – яжриӀащ Хьисэ абыхэм. 4– Тхьэм и унэм щӀыхьэщ, Тхьэм и пащхьэм цӀыхухэм иралъхьа щӀакхъуэр[*] къищтэри ишхащ абы, и гъусэхэми яригъэшхащ. ХабзэмкӀэ дин пашэхэм фӀэкӀ нэгъуэщӀ гуэрым а щӀакхъуэр ишх мыхъуну щытащ.

5Хьисэ яжриӀащ итӀанэ:

– ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэр щэбэт махуэми и зиусхьэнщ.

Зи Ӏэ лъэныкъуэр гъуа лӀы гуэр Хьисэ зэригъэхъужар

(Маттэ 12:9-14; Марк 3:1-6)

6НэгъуэщӀ щэбэт махуэ гуэрым Хьисэ, синэгуэгум щӀыхьауэ, цӀыхухэм Тхьэм и псалъэхэр яригъащӀэрт. Зи Ӏэ ижьыр гъуа лӀы гуэр абы щӀэтт+. 7Щэбэт махуэм Хьисэ а лӀыр игъэхъужынрэ имыгъэхъужынрэ, торэт егъэджакӀуэ пашэхэмрэ фарисейхэмрэ кӀэлъыплъырт, зэрагъэкъуэншэн щхьэусыгъуэ гуэр къагъуэтын щхьэкӀэ+. 8Ауэ абыхэм я гум илъыр ищӀэрти, Хьисэ зи Ӏэр гъуа лӀым жриӀащ:

– Къэтэджи, мы утыкум къиувэ.

Къэтэджыри, лӀыр утыкум къиуващ. 9Хьисэ абыхэм яжриӀащ итӀанэ:

– Сэ сынывоупщӀ, щэбэт махуэм фӀы пщӀэныра хьэмэрэ Ӏей пщӀэныра хабзэм къезэгъыр, псэр мыкӀуэду къебгъэлыныра, хьэмэрэ бгъэкӀуэдыныра хабзэр+?

10Псоми яхэплъэри, а лӀым жриӀащ итӀанэ:

– Уи Ӏэр къэший!

ЛӀым и Ӏэр къишийри, адрей Ӏэм хуэдэу хъужащ. 11Ауэ ахэр хуабжьу губжьауэ, Хьисэ мыхъумыщӀагъэу иращӀэнумкӀэ зэчэнджэщащ.

Хьисэ апостол пщыкӀутӀыр къызэрыхихар

(Маттэ 10:1-4; Марк 3:13-19)

12•Тхьэм елъэӀун щхьэкӀэ, Хьисэ Ӏуащхьэм дэкӀуеящ а махуэхэм. Тхьэм елъэӀуурэ, жэщ псор абы щигъэкӀуащ. 13Нэху зэрыщу, и гъуэгу ирикӀуэхэр къриджэщ, абыхэм ящыщ цӀыху пщыкӀутӀ къыхихри, апостол[*] яфӀищащ. А апостолхэр мыхэращ: 14Симону Хьисэ етӀуанэ цӀэуэ Петр зыфӀищар; абы и къуэш Индрис; итӀанэ Екъуб, Иуан, Филипп, Варфоломей,+
15Маттэ, Фомэ, Алфей и къуэ Екъуб, «зи къэралым гурэ псэкӀэ хуэлажьэкӀэ» зэджэ Симон,[*]+
16Екъуб и къуэ Иудэ, Иудэ Искариот. А Иудэ Искариотырщ иужькӀэ Хьисэ къепцӀыжу тепщэныгъэ зиӀэхэм езыгъэубыдар+.

Хьисэ цӀыхухэр Тхьэм и псалъэхэм иригъэдаӀуэу, ахэр игъэхъужу зэрыщытар

(Маттэ 4:23-25)

17•Абыхэм я гъусэу Ӏуащхьэм къехыжри, Хьисэ сэтейм къыщыувыӀащ. И гъуэгу ирикӀуэхэм ящыщу гупышхуэ абдежым щытт. Абыхэм нэмыщӀуи, цӀыху гупышхуэ Иудей хэку псоми, Ерусалими, къалэхэу Тиррэ Сидонрэ зыӀут хы Ӏуфэхэми къикӀыурэ абдежым къыщызэхуэсащ. 18Хьисэ жиӀэхэм едэӀуэну икӀи я узыфэхэр ирагъэгъэхъужыну къэкӀуат а псори. Жин бзаджэхэм гугъу ирагъэхьу щытахэри игъэхъужырт Хьисэ. 19Сымаджэ псори зыгъэхъужыф къару и пкъым къыхэкӀыу зэрыщытам щхьэкӀэ, цӀыху псори хущӀэкъурт Хьисэ зэреӀусэным+.

Гъуэгу махуэ теувахэмрэ гъуэгу мыгъуэ теувахэмрэ

(Маттэ 5:1-12)

20И гъуэгу ирикӀуэхэм яхэплъэри, Хьисэ жиӀащ:

Фэ, тхьэмыщкӀэхэр,
гъуэгу махуэ фытеуващ,
Тхьэм и Тепщэныгъэшхуэм[*] фыщӀэтщи.
21Фэ, иджы мэжэщӀалахэр,
гъуэгу махуэ фытеуващ,
зывгъэнщӀыжынущи.
Фэ иджы пыхьэхэр,
гъуэгу махуэ фытеуващ,
фыгуфӀэжынущи+.
22Гъуэгу махуэ фытеуващ,
ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэм[*] и гъуэгу
фызэрырикӀуэм щхьэкӀэ
цӀыхухэр фэ жагъуэгъу къыфхуэхъумэ,
фызыхагъэкӀмэ, къыфхуэхъущӀэмэ,
икӀи фи цӀэр ягъэпудмэ+.

23– А махуэм фыгуфӀэ, фыгуфӀэурэ фыдэпкӀей, Тхьэм уафэм къыщыфхуигъэфэщэну ӀыхьэфӀыр инщи. А цӀыхухэм я адэжьхэр бегъымбархэм апхуэдэу дызекӀуэу щытащ,+

24– фэ, бейхэр,
гъуэгу мыгъуэ фытеуващ,
фигухэр зыгъэзагъэ Ӏуэхугъуэхэр вгъуэтакӀэщи,+

25фэ иджы зызыгъэнщӀахэр,
гъуэгу мыгъуэ фытеуващ,
фымэжэлӀэжынущи.
Фэ, иджы гуфӀэхэр,
гъуэгу мыгъуэ теуващ,
фыгъыжынущ икӀи фыпыхьэжынущи.
26Гъуэгу мыгъуэ фытеуващ,
цӀыху псори къыфщытхъумэ,
а цӀыхухэм я адэжьхэм бегъымбар нэпцӀхэм
апхуэдэу иращӀауэ щытащи.

Фи бийхэр фӀыуэ флъагъу

(Маттэ 5:38-48; 7:12а)

27•– Ауэ фэ, сэ къызэдэӀуэхэм, нывжызоӀэ: Фи бийхэр фӀыуэ флъагъу, фыкъэзылъагъу мыхъухэми фӀы яхуэфщӀэ. 28Къывэбгхэм Тхьэм и нэфӀ къащыхуэну фахуелъэӀу, лей къыфкӀэлъызезыхьэхэм Тхьэм фӀыкӀэ фахуелъэӀу+. 29Уи зы нэкӀум къеуэм адрей уи нэкӀури хуэгъазэ. Уи щыгъын щӀыӀутелъыр птезыхым джанэри къыхуэгъанэ+. 30Хэтми, зыгуэркӀэ къолъэӀум ет! Уи хьэпшыпхэр птезыхми «Къызэтыж» жумыӀэ. 31ЦӀыхухэр фэ къыфхущытыну фызэрыхуейм хуэдэу, фэри абыхэм фахущыт+.

32– ФӀыуэ фыкъэзылъагъухэм фӀэкӀа зыри фӀыуэ фымылъагъужмэ, фэркӀэ сыт хуэдэ фӀыщӀэ абы хэлъыр? ГуэныхьщӀакӀуэхэми фӀыуэ къэзылъагъухэр ялъагъужыркъэ? 33ФӀы къыфхуэзыщӀэхэм фӀы яхуэфщӀэжкӀэ, фэркӀэ сыт хуэдэ фӀыщӀэ абы хэлъыр? ГуэныхьщӀакӀуэхэми аракъэ ящӀэр? 34КъыватыжынкӀэ фызыщыгугъхэм щӀыхуэ ефткӀэ, фэркӀэ сыт хуэдэ фӀыщӀэ абы хэлъыр? ГуэныхьщӀакӀуэхэми адрей гуэныхьщӀакӀуэхэм щӀыхуэ ират, езыхэм абыхэм иратам хуэдиз къыӀахыжынкӀэ щыгугъыу. 35Фи бийхэр фӀыуэ флъагъу, абыхэм фӀы яхуэфщӀэ, къыфхуащӀэжынкӀэ фащымыгугъыу щӀыхуэ ефт. Апхуэдэу фщӀымэ, Тхьэм къыфхуигъэфэщэну ӀыхьэфӀыр ин хъунущ, Тхьэуэ Лъагэм и бынуи фыщытынущ; фӀыр зыхуэдэр зыгурымыӀуэ цӀыхухэми, цӀыху бзаджэхэми Тхьэр фӀыуэ яхущытщи+. 36Фи Адэ лъапӀэм гущӀэгъу зэриӀэм хуэдэу, фэри гущӀэгъу зивгъыӀэ+.

Хьэкум зыми тевмыщӀыхь

(Маттэ 7:1-5)

37•– Хьэкум[*] зыми тевмыщӀыхьи, Тхьэми хьэкум фэ къыфтрищӀыхьынукъым. Зыри фымыгъэкъуанши, Тхьэми фигъэкъуэншэнукъым. ЦӀыхухэм яхуэвгъэгъу, Тхьэм фэри къыфхуигъэгъунущ+. 38ЦӀыхухэм фетэмэ, Тхьэри фэ къывэтэнущ. Фи пщалъэр зэщыхъу хъуауэ, иубауэ, изу, щхьэӀум къыщхьэпрылъэлъу, Тхьэм къыфхуищӀэжынщ; фэ зэрыфпщ пщалъэм хуэдэ дыдэкӀэ Тхьэм фэ къыфхуипщыжынущи+.

39Хьисэ псалъэжь гуэр яжриӀащ итӀанэ:

– Зы нэфым адрей нэфыр ишэн лъэкӀыну? Мащэм ихуэнукъэ тӀури+? 40ЕджакӀуэр езыгъаджэм нэхърэ нэхъ инкъым, ауэ псори зригъэщӀа нэужь, езыгъаджэм хуэдэ мэхъу хэти+.

41– Уи нэм щӀэлъ бжэгъум гу лъумытэу, уи къуэшым[*] и нэм щӀэлъ пхъэласкӀэр щӀэплъагъур сыт? 42Уи нэм щӀэлъ бжэгъур умылъагъуу, уи къуэшым дауэ жепӀэфрэ, «Си къуэш, уи нэм щӀэлъ пхъэласкӀэр къыщӀэзгъэх?» жыпӀэу. Уэ, бзитӀщхьитӀ, уи нэм щӀэлъ бжэгъур къыщӀэхыж япэщӀыкӀэ, уи къуэшым и нэм щӀэлъ пхъэласкӀэр къызэрыщӀэпхынур ӀупщӀ хъунщ итӀанэ.

Жыгыр зыхуэдэр къыпыкӀэмкӀэ пщӀэнущ

(Маттэ 7:17-20; 12:34б-35)

43•– ЖыгыфӀым Ӏей къыпыкӀэркъым, жыг Ӏейми фӀы къыпыкӀэркъым. 44Дэтхэнэ жыгри зыхуэдэр къыпыкӀэмкӀэ къэпщӀэнущ. Пыжьей жыгым ахъуо, кхъуэбанэми жызум къыпачыркъым. 45ЦӀыхуфӀым игу илъ фӀыгъуэм фӀыгъуэр къыдокӀуэ, цӀыху бзаджэми игу илъ бзаджагъэм бзаджагъэр къыдокӀуэ; жьэм къыжьэдэкӀыр гум илъырщи+.

УхуакӀуэ губзыгъэмрэ ухуакӀуэ акъылыншэмрэ

(Маттэ 7:24-27)

46•– «Зиусхьэн! Зиусхьэн!» жыфӀэурэ, сыт къыщӀызжефӀэр, сэ жысӀэр щывмыгъэзащӀэкӀэ+? 47Си деж къакӀуэу, си псалъэхэр зэхихыу ахэр зыгъэзащӀэ дэтхэнэри зыхуэдэр нывжесӀэнщ. 48Ар зыхуэдэр щӀыр куууэ къэзытӀу, унэ лъабжьэр мывэ быдэм тезыщӀыхьа ухуакӀуэрщ. Псышхуэр къыщиум, толъкъунхэр а унэм жьэхэуащ, ауэ а унэр быдэу ящӀати, ягъэхъеин ялъэкӀакъым. 49Си псалъэхэр зэхихыу ахэр зымыгъэзащӀэр зыхуэдэр зи унэр, лъабжьэ быдэ имыӀэу, щӀы щхьэфэм тезыщӀыхьарщ. Толъкъунхэр къызэрыжьэхэуэу а унэр къызэтещэхащ. Къызэтещахэри, къиуэжащ а унэр.

7-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ

Дзэ пашэм и унэӀутыр Хьисэ зэригъэхъужар

(Маттэ 8:5-13; Иуан 4:43-54)

7^1•А псалъэ псоми цӀыхухэр иригъэдэӀуа нэужь, Хьисэ Капернаум къалэм дыхьащ. 2Дзэ пашэ гуэрым фӀыуэ илъагъу унэӀут иӀэт. А унэӀутыр лӀэн гъунэгъу хъуауэ сымаджэт. 3Дзэ пашэм, Хьисэ и хъыбарыр щызэхихым, ар къакӀуэу и унэӀутыр игъэхъужыну журтхэм я нэхъыжьхэм[*] ящыщ гуэрхэр лъэӀуакӀуэ игъэкӀуащ. 4Хьисэ деж къакӀуэри, хуабжьу къелъэӀуащ ахэр:

– Уэ ар абы хуэпщӀэну хуэфащэщ,+
5абы ди лъэпкъыр фӀыуэ елъагъу, ди синэгуэгури тхуиухуащи.

6Абыхэм я гъусэу кӀуащ Хьисэ.

Дзэ пашэм и унэм пэгъунэгъу щыхъум, абы и ныбжьэгъухэр къыпригъажьэри, Хьисэ къажрыригъэӀащ:

– Зи щӀыхь ин, гугъу зумыгъэхь, си унэм уэ уныщӀыхьэну сэ схуэфащэкъым. 7Ар зэрысхуэмыфащэм щхьэкӀэ, уи деж си щхьэкӀэ сынэкӀуэнуи сытегушхуакъым. Ауэ зы псалъэ закъуэ жыӀэ, унафэ щӀыи, си унэӀутыр хъужынщ+. 8Сэри цӀыху гуэрым и унафэм сыщӀэтщ, си унафэми зауэлӀхэр щӀэтщ. Зыгуэрым «КӀуэ» жесӀэмэ, кӀуэнущ. Адрейм «КъакӀуэ» жесӀэмэ, къэкӀуэнущ. «Мыр щӀэ» жесӀэмэ, си унэӀутми ищӀэнущ.

9Ар щызэхихым, а лӀыр игъэщӀэгъуащ Хьисэ икӀи и ужь ит цӀыху гупышхуэм захуригъэзэкӀри яжриӀащ:

– Сэ нывжызоӀэ, мыпхуэдэ фӀэщхъуныгъэ зиӀэ цӀыху гуэри Израил къэралым изгъуэтакъым.

10Унэм ягъэзэжри, унэӀутыр хъужауэ ирихьэлӀэжащ лӀыкӀуэхэр.

Наин къалэм щыщ фызабэм и щӀалэ лӀар Хьисэ къызэригъэтэджыжар

11Хьисэ Наин къалэм кӀуэну ежьащ абы и ужькӀэ. И гъуэгу ирикӀуэхэри цӀыху гупышхуи и гъусэт абы. 12Куэбжэм щынэсым, хьэдэ къыдахыу ӀущӀащ. Ар фызабэ гуэрым и къуэ закъуэрт. А къалэм щыщ цӀыху куэд и гъусэт фызабэм. 13Зиусхьэным фызабэр щилъагъум, игу щӀэгъури жриӀащ:

– Умыгъ, ди анэ!+

14Пхъэмбейм бгъэдыхьэри, абы теӀэбащ итӀанэ. Хьэдэр зыхьхэр къэувыӀащ. Хьисэ жиӀащ:

– Си щӀалэ, уэ бжызоӀэ, къызэфӀэувэ+.

15ЩӀалэ лӀар къэтэджыжри, псалъэу щӀидзащ, Хьисэи ар и анэм иритыжащ.

16ЦӀыхухэр зэрыгъэщтэжащ абдежым икӀи Тхьэм щӀыхь хуащӀу жаӀащ:

– Бегъымбарышхуэ къытхэкӀащ. Тхьэр и лъэпкъым нэфӀкӀэ къеплъащ+.

17Аращи, Хьисэ ищӀам и хъыбарыр Иудей хэку псоми абы и Ӏэхэлъахэ псоми щызэлъащӀысащ.

УмэхъакӀуэ Иуан лӀыкӀуэхэр Хьисэ деж зэригъэкӀуар

(Маттэ 11:2-19)

18•Иуан и гъуэгу ирикӀуэхэм а псори хуаӀуэтэжащ абы. 19Иуан абыхэм ящыщ цӀыхуитӀ къриджэри, Хьисэ деж игъэкӀуащ:

– Уэра къэкӀуэн хуейр, хьэмэрэ нэгъуэщӀ гуэрым дыпэплъэн хуей? – жаӀэу еупщӀын щхьэкӀэ+.

20Хьисэ деж щынэсым, а тӀум жаӀащ:

– ДыноупщӀыну умэхъакӀуэ Иуан уи деж дыкъигъэкӀуащ: «Уэра къэкӀуэн хуейр, хьэмэрэ нэгъуэщӀ гуэрым дыпэплъэн хуей?» жиӀэри.

21А зэманым сымаджэ куэди, узыфэ Ӏей зэфыкӀ куэди, жин бзаджэм иӀыгъ цӀыху куэди Хьисэ игъэхъужырт. ЦӀыху нэф куэди къигъэплъэжырт.

22– Вгъэзэжи, – яжриӀащ Хьисэ лӀыкӀуэхэм, – флъэгъуамрэ зэхэфхамрэ Иуан хуэфӀуэтэж: Нэфхэр къоплъэж, лъашэхэр тэрэзу зекӀуэ, уэшын уз зыпкърытхэр узыншэ, дэгухэм зэхах мэхъуж, лӀахэр къотэджыж, тхьэмыщкӀэхэм хъыбарыфӀыр къалъоӀэс. 23Гъуэгу махуэ теуващ зи гум мыхъун сэр щхьэкӀэ къэзымыгъэкӀыр+.

24Иуан и лӀыкӀуэхэр ежьэжа нэужь, Хьисэ цӀыху гупышхуэхэм Иуан теухуауэ яжриӀэу щӀидзащ:

– Губгъуэ нэщӀым фыщихьам, сыт флъагъуну фи гугъар? Жьым игъэщэнауэ къамыл флъагъун фи гугъа+? 25Армырамэ, сыт флъагъун фи гугъар, абы фыщихьам? Дахэу хуэпа цӀыху гуэрт? Дахэ дыдэу хуэпауэ, къулейуэ псэухэр зыщӀэсыр пащтыхьхэм я унэшхуэхэрщ. 26АтӀэ, сыт флъагъун фи гугъар, абы фыщихьам? Бегъымбарырат? Сэ нывжызоӀэ, ар бегъымбар къудейкъым, ар бегъымбарым нэхърэ нэхъ лъапӀэщ+. 27Ар Тхьэм и псалъэу тхахэм зи хъыбар[*] мыпхуэдэу яхэт лӀыкӀуэрщ:

«Мис, сэ си лӀыкӀуэр уяпэ къихуэу нэзгъэкӀуэнурэ,
абы уи гъуэгур пхуигъэпсынущ»+.

28– Сэ нывжызоӀэ, цӀыхубзхэм къалъхуахэм щыщу умэхъакӀуэ Иуан нэхърэ нэхъ лъапӀэ щыӀэкъым. Апхуэдэу щыт пэтми, Тхьэм и Тепщэныгъэшхуэм щӀэт цӀыхухэм я нэхъ цӀыкӀури Иуан нэхърэ нэхъ лъапӀэщ+.

29Хьисэ и псалъэм къедаӀуэу щыт цӀыху псоми, хьэкътын ахъшэр[*] хэзыххэри абыхэм яхэту, Тхьэм и псалъэхэр захуэу ялъытащ. Ахэращ Иуан зезыгъэумэхъар+. 30Ауэ фарисейхэмрэ торэт егъэджакӀуэ пашэхэмрэ ящӀэн хуейуэ Тхьэм фӀэзахуэр ялэжын ядакъым. Иуан зезыгъэумэхъын зымыдар ахэращ.

31– Иджырей цӀыхухэр сытым езгъэщхьын? – жиӀащ Хьисэ. – Сыт ахэр зыхуэдэр? 32Уэрамым тесу, зыр адрейм еджэурэ, мыпхуэдэу жызыӀэ щӀалэхэм ещхьщ:

«Бжьамийхэм дыфхуепща пэтми,
фэ фыкъэфакъым;
дэ гъыбзэ уэрэд фхужытӀа пэтми,
фэ фыгъакъым».

33– Сыт щхьэкӀэ жыпӀэмэ умэхъакӀуэ Иуан къэкӀуащ. Абы щӀакхъуэ ишхыркъым, фади ефэркъым. «Ар жин бзаджэм иӀыгъщ», жывоӀэ+. 34ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэр къэкӀуащ. Ар машхэ икӀи йофэ. «Ешхэн-ефэныр зи щӀасэу, хьэкътын ахъшэр хэзыххэмрэ гуэныхь зыщӀэхэмрэ я ныбжьэгъущ», жывоӀэ+. 35Тхьэм и акъылыфӀагъэр зыщта цӀыху псоми а акъылыфӀагъэр ягъэщыпкъэ.

Гуэныхь зыщӀэ цӀыхубз псэжь гуэрым и гуэныхьхэр Хьисэ зэрыхуигъэгъуар

36•Фарисейхэм ящыщ гуэрым Хьисэ игъэшхэну иригъэблэгъащ. Фарисейм и унэм щӀыхьэри, Хьисэ Ӏэнэм пэрытӀысхьащ. 37Къалэм щыщ гуэныхьыщӀэ цӀыхубз псэжь гуэрым Хьисэ фарисейм и унэм щышхэну зэреблэгъар къищӀащ. Алавастрэ зи цӀэ мывэм къыхэщӀыкӀауэ, зы барщыбэ, дагъэ лъапӀэ иту, къыздихьри къэкӀуащ ар. 38Хьисэ и щӀыбагъкӀэ къыщыбгъэдыхьэри, апхуэдизкӀэ хуабжьу гъати, и нэпсхэмкӀэ Хьисэ и лъакъуэхэр псыф ищӀащ. Абы и щхьэцымкӀэ Хьисэ и лъакъуэхэр илъэщӀыжащ, и лъакъуэхэм ба яхуищӀащ, дагъэ лъапӀэм щыщи щихуащ.

39Хьисэ къезыгъэблэгъа фарисейм ар щилъагъум, игукӀэ жиӀащ:

– Мыр бегъымбару щытатэмэ, мы къеӀуса цӀыхубзыр зыхуэдэр, ар гуэныхьыщӀэ цӀыхубз псэжьу зэрыщытыр къищӀэнт+.

40– Симон, зыгуэр ныбжесӀэнщ, – жриӀащ Хьисэ а лӀым.

– КъызжеӀэ, дин егъэджакӀуэ, – жэуап иритыжащ Симон.

41– ЩӀыхуэ зыт лӀы гуэрым и щӀыхуэ цӀыхуитӀым ятелът, зым динар[*] щитху, адрейм тхущӀ, – жиӀащ Хьисэ+. 42– Ауэ щӀыхуэр япшыныжын щалъэмыкӀым, тӀуми яхуигъэгъуащ. АтӀэ къызжеӀэ, а тӀум ящыщу дэтхэнэра щӀыхуэ зыт лӀыр нэхъыфӀу зылъагъунур+?

43– СызэригугъэмкӀэ, нэхъыбэ зыхуигъэгъуаращ, – жиӀащ Симон.

– КъэпщӀащ, – жиӀащ Хьисэ.

44ЦӀыхубзым дежкӀэ зигъазэри, Хьисэ Симон жриӀащ итӀанэ:

– Мы цӀыхубзыр плъагъурэ? Уи унэм сыкъыщыщӀыхьэм, си лъакъуэхэр иристхьэщӀыну уэ псы къызэптакъым, ауэ мы цӀыхубзым и нэпсхэмкӀэ си лъакъуэхэр псыф ищӀри, и щхьэцымкӀэ илъэщӀыжащ. 45Уэ ба къысхуэпщӀакъым, сэ унэм сыкъызэрыщӀыхьэрэ мы цӀыхубзым си лъакъуэхэм зэпымыууэ ба къыхуещӀ. 46Си щхьэм дагъэ къыщыпхуакъым, мыбы си лъакъуэхэм дагъэ лъапӀэр къащихуащ+. 47Абы къыхэкӀкӀэ уэ ныбжызоӀэ, фӀылъагъуныгъэшхуэ игу илъщи, абы и гуэныхь куэдыр къыхуэгъуащ. Ауэ мащӀэу зыхуэгъуам игу фӀылъагъуныгъэ мащӀэщ илъыр.

48Хьисэ цӀыхубзым жриӀащ итӀанэ:

– Уи гуэныхьхэр къыпхуэгъуащ+.

49Адрей хьэщӀэхэм ягукӀэ жаӀащ итӀанэ:

– Хэт гуэныхьхэр зыгъэгъу мы лӀыр?

50Хьисэ цӀыхубзым жриӀащ:

– Уи фӀэщхъуныгъэм умыкӀуэду укъригъэлащ. Гъуэгу махуэ. Уигу ирезагъэ+.

8-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ

Хьисэ и гъуса цӀыхубзхэр

8^1Абы и ужькӀэ, Тхьэм и Тепщэныгъэшхуэм[*] теухуа хъыбарыфӀыр цӀыхухэм яхуиӀуатэурэ, Хьисэ къалэхэри жылэхэри къызэхикӀухьащ, и гъуэгу ирикӀуэ цӀыху пщыкӀутӀыр и гъусэу+. 2Жин бзаджэхэр яхихужауэ икӀи я узыр ящхьэщихауэ цӀыхубз гуэрхэри и гъусэт: Магдалэ жылэм щыщ Мэриему Хьисэ жин бзаджибл зыхихужыгъар,+
3пщы Ирод[*] и унэзехьэу Хузэ зи цӀэм и фыз Иуаннэ, Сусаннэ, нэгъуэщӀ куэди. А цӀыхубзхэр я мылъкумкӀэ Хьисэрэ абы и гъуэгу ирикӀуэхэмрэ дэӀэпыкъуэгъу яхуэхъурт+.

Жылэ зысэм теухуа ущие хъыбарыр

(Маттэ 13:1-9; Марк 4:1-9)

4•Дэтхэнэ жылэми къикӀыурэ цӀыху гупышхуэ къызэхуэсауэ, цӀыхухэр Хьисэ деж къыщекӀуалӀэм, мы ущие хъыбарыр абыхэм яхуиӀуэтащ:

5– Жылэ исэну лӀы гуэр дэкӀащ. Здисэм, жылэм щыщ гъуэгум телъэлъащ. ЦӀыхухэм ар лъэгукӀэ хаутэри, къуалэбзухэм ящыпащ. 6ЩӀы мывалъэми хэлъэлъащ жылэм щыщ. Ахэр къыщыхэкӀри, псы зэрамыгъуэтым щхьэкӀэ, гъужащ. 7А жылэ дыдэм щыщ банэхэм хэлъэлъащ. Банэхэм абыхэм щӀыгъуу зыкъаужьри, жылэм къикӀыкӀар банэхэм ятхьэлащ. 8А жылэм щыщ щӀыгулъ фӀыцӀэми хэлъэлъащ. Ахэр къэкӀри, щхьэмыжхэр къапыкӀащ, зы гуэдз хьэдзэр гуэдз хьэдзищэ хъуащ.

Ар жиӀа нэужь, макъышхуэкӀэ щӀигъужащ Хьисэ:

– ИридэӀуэну тхьэкӀумэ зиӀэр иредаӀуэ+.

Ущие хъыбархэр Хьисэ цӀыхухэм щӀахуиӀуэтар

(Маттэ 13:10-17; Марк 4:10-12)

9•И гъуэгу ирикӀуэхэр къеупщӀащ Хьисэ:

– Мы ущие хъыбарым сыт къикӀыр?

10– Тхьэм и Тепщэныгъэшхуэм и щэхухэр фщӀэну абы хуитыныгъэ къывитащ фэ, – жиӀащ Хьисэ, – ауэ нэгъуэщӀ цӀыхухэм ущие хъыбархэмкӀэ сопсалъэ. Аращи,[*]

«еплъ пэтми, абыхэм ялъагъунукъым,
даӀуэ пэтми, къагурыӀуэнукъым»+.

Жылэр зысэм теухуа ущие хъыбарым къикӀыр

(Маттэ 13:18-23; Марк 4:13-20)

11– Ущие хъыбарым къикӀыр мыращ: Жылэр Тхьэм и псалъэрщ+. 12ЦӀыхухэм ящыщ зы гупыр гъуэгум телъэлъа жылэм хуэдэщ. Ахэрщ Тхьэм и псалъэхэр зэхэзыххэр, ауэ шейтӀаныр къакӀуэм, абыхэм фӀэщхъуныгъэ яримыгъэгъуэтурэ, а псалъэхэр я гум ирехыж, Тхьэм ахэр къримыгъэлын щхьэкӀэ. 13Адрей цӀыху гупыр мывалъэм хэлъэлъа жылэм хуэдэщ. Ахэрщ Тхьэм и псалъэхэр зэрызэхахыу а псалъэхэр щыгуфӀыкӀыурэ зыщтэр, ауэ абыхэм лъабжьэ яӀэкъым. ФӀэщхъуныгъэм и гъуэгу куэдрэ теткъым. Я фӀэщхъуныгъэм и щыпкъагъэр гъэунэхуа щыхъукӀэ, фӀэщхъуныгъэм и гъуэгу токӀыж+. 14НэгъуэщӀ цӀыху гупыр банэхэм яхэлъэлъа жылэм хуэдэщ. Ахэрщ Тхьэм и псалъэхэр зэхэзыххэр, ауэ мы дунейм щызекӀуэ гугъуехьхэмкӀи, беягъэмкӀи, гъащӀэм и тхъэгъуэхэмкӀи хуэм-хуэмурэ зрагъэтхьэлэ. Абыхэми фӀыгъуэ къапыкӀыркъым+. 15НэгъуэщӀ цӀыху гупыр щӀыгулъ фӀыцӀэм хэлъэлъа жылэм хуэдэщ. Ахэрщ фӀыгъуэрэ щыпкъагъэрэ зи гум илъу, Тхьэм и псалъэхэр зэхэзыхыу зыубыдыр. Теубыдэныгъэ яӀэщ икӀи фӀыгъуэ къапокӀ абыхэм.

Ар жиӀа нэужь, макъышхуэкӀэ щӀигъужащ Хьисэ:

– ИридэӀуэну тхьэкӀумэ зиӀэр иредаӀуэ+.

Пэгун щӀагъым щӀэт уэздыгъэр

(Марк 4:21-25)

16– Уэздыгъэ пигъанэу, пэгун щӀагъым е гъуэлъыпӀэ щӀагъым щӀигъэувэркъым зыми, атӀэ унэм къыщӀыхьэхэм уэздыгъэ нэхур ялъагъун щхьэкӀэ, ар тегъэувапӀэ лъагэм трегъэувэ+. 17Сыт щхьэкӀэ жыпӀэмэ къыщӀэмыщыну гъэпщкӀуауэ зыри щыӀэкъым, цӀыхухэм къамыщӀэну икӀи нахуэ мыхъужыну щӀэхъумауэ зыри щыӀэкъым+. 18Аращи, фызэрыдаӀуэ щӀыкӀэм фыкӀэлъыплъыж. Ар хэти ирехъу, зиӀэм нэхъыбэ къритынущ Тхьэм, ауэ зыри зимыӀэм иӀэу и гугъэри Ӏихыжынущ абы.

Хьисэ и анэмрэ и къуэшхэмрэ

(Маттэ 12:46-50; Марк 3:31-35)

19•Хьисэ и анэмрэ и къуэшхэмрэ езым деж къэкӀуащ, ауэ цӀыхур Ӏувти, къыбгъэдыхьэфакъым+. 20Апхуэдэу щыхъум, Хьисэ хъыбар кърагъэщӀащ:

– Уи анэмрэ уи къуэшхэмрэ укъалъагъуну хуейуэ пщӀантӀэм дэтщ, – жаӀэри.

21– Тхьэм и псалъэхэр зэхэзыхыу зыгъэзащӀэхэращ сэ си анэри си къуэшхэри, – яжриӀащ Хьисэ+.

Хьисэ борэнышхуэр зэригъэувыӀар

(Маттэ 8:23-27; Марк 4:35-41)

22•Махуэ гуэрым, и гъуэгу ирикӀуэхэр и гъусэу, Хьисэ кхъуафэжьейм итӀысхьэри, яжриӀащ:

– ФынакӀуэ, гуэлым дызэпрывгъэкӀ.

Арати, ежьащ+. 23Кхъуафэжьейм ису здэкӀуэм, Хьисэ Ӏурихащ. Гуэлым борэнышхуэ къыщыхъейщ, кхъуафэжьейм псы из хъууэ хуежьэри, шынагъуэшхуэм хэхуащ.

24Апхуэдэу щыхъум, ахэр Хьисэ къыбгъэдыхьэщ, къагъэушри, жаӀащ:

– Гъуазэ, гъуазэ, докӀуэд.

Хьисэ къызэфӀэувэщ, борэнышхуэми толъкъунхэми егийри, зэтригъэувыӀащ, щыми хъужащ+. 25Абыхэм яжриӀащ итӀанэ:

– Фи фӀэщхъуныгъэр дэнэ щыӀэ?

– Хэт мыр? Жьыми псыми унафэ яхуещӀри, егъэдаӀуэ, – шынэрэ ягъэщӀагъуэу зэупщӀэжащ ахэр.

Жин бзаджэ куэдым яӀыгъ лӀы гуэр Хьисэ зэригъэхъужар

(Маттэ 8:28-34; Марк 5:1-20)

26•Галилей хэкум къыпэщылъ хэкуу Гадарэ зи цӀэ къалэр зэрытым кхъуафэжьеймкӀэ нэсащ ахэр. 27Кхъуафэжьейм къикӀыу, Хьисэ псы Ӏуфэм щытехьэм, къалэм щыщу, жин бзаджэхэм яӀыгъ лӀы гуэр къыпежьащ. А лӀым куэд щӀауэ щыгъын щыгъыжтэкъым, унэм щыпсэужтэкъым, атӀэ кхъэлэгъунэхэм хэст. 28Хьисэ щилъагъум, и лъабжьэм зыщӀидзэри, макъышхуэкӀэ къэгуоурэ жиӀащ абы:

– Хьисэ, Тхьэуэ Лъагэм и Къуэ, уи Ӏуэхуу сыт къысхэлъыр? СынолъэӀу, гугъу сумыгъэхь!+

29Ар щӀыжиӀар а лӀыр зыӀыгъ жин бзаджэр хэкӀыжыну Хьисэ унафэ хуищӀати, аращ. Жин бзаджэхэм куэдрэ гугъу ирагъэхьат ар. ЦӀыхухэм а лӀым гъущӀ Ӏэхъулъэхъу иралъхьэри, яхъумэу яӀыгъат. АрщхьэкӀэ абы Ӏэхъулъэхъур зэпиудри, а лӀыр губгъуэ нэщӀым ирихуат жин бзаджэм.

30– Уи цӀэр сыт? – еупщӀащ а лӀым Хьисэ.

– Си цӀэр дзэщ, – жиӀащ абы. Ар щӀыжиӀар жин бзаджэ куэд хыхьауэ хэсти, аращ. 31Жин бзаджэхэр Хьисэ къелъэӀуащ щӀым и кууупӀэу щӀэ зимыӀэм кӀуэну унафэ яхуимыщӀыну.

32А щӀыпӀэ дыдэм кхъуэ хъушэшхуэ Ӏуащхьэ джабэм щыхъуакӀуэрт. Жин бзаджэхэр Хьисэ къелъэӀуащ а кхъуэхэм я пкъхэм хыхьэну хуит ищӀыну. Хьисэ ахэр хуит ищӀащ. 33Асыхьэтым жин бзаджэхэр лӀым хэкӀыжри, кхъуэхэм я пкъхэм хыхьащ. Кхъуэ хъушэшхуэр Ӏуащхьэ джабэм къежэхщ, гуэлым хэлъадэри, псым псори итхьэлащ.

34Кхъуахъуэхэр щӀэпхъуэжри, къэхъуар къалэми жылэхэми щаӀуэтэжащ. 35Къэхъуар зрагъэлъагъуну, цӀыхухэр дэкӀащ. Ахэр Хьисэ деж къыщыкӀуэм, жин бзаджэхэр зыхэкӀыжа лӀыр хуэпауэ, и акъыл къихьэжауэ, Хьисэ и лъапэм деж щысу ирихьэлӀащ. Ар щалъагъум, хуабжьу къэшынащ+. 36Къэхъуар зылъэгъуа цӀыхухэм жин бзаджэхэр зыхэса лӀыр Хьисэ зэригъэхъужар яӀуэтэжащ. 37Абдеж Гадарэ щыщ цӀыху псори Хьисэ къелъэӀуащ я хэкур ибгынэну, шынагъуэшхуэм зэщӀищтати. Арати, Хьисэ кхъуафэжьейм итӀысхьэжащ ежьэжыну+.

38Хьисэ кхъуафэжьейм итӀысхьэжрэ пэт, жин бзаджэхэр къызыхэкӀыжа лӀыр къелъэӀуащ:

– Уи гъусэу сыздэшэ, – жиӀэри.

39– Уи унэм кӀуэжи, Тхьэм къыпхуищӀа фӀыгъуэшхуэр уи цӀыхухэм яжеӀэ, – жриӀащ Хьисэ а лӀым. ИтӀанэ иутӀыпщыжащ. ЛӀыр кӀуэжри, Хьисэ къыхуищӀа фӀыгъуэшхуэр къалэм щиӀуэтэжащ+.

Иаир зи цӀэм ипхъу лӀар Хьисэ къызэригъэтэджыжар; и щыгъын кӀапэм къеӀуса цӀыхубзыр Хьисэ зэригъэхъужар

(Маттэ 9:18-26; Марк 5:21-43)

40•Хьисэ къыщигъэзэжым, цӀыху гупышхуэ къыпежьащ, цӀыху псори абы пэплъэрти. 41Иаир зи цӀэ синэгуэгу пашэ гуэр къакӀуэщ, Хьисэ и лъабжьэм зыщӀидзэри къелъэӀуащ: «Си унэм накӀуэ», жиӀэри+. 42Сыт щхьэкӀэ жыпӀэмэ илъэс пщыкӀутӀ хуэдиз зи ныбжь ипхъу закъуэр, и псэ пыт къудейуэ, сымаджэу хэлът.

Арати, Хьисэ Иаир и унэм щыкӀуэм, цӀыху гупышхуэр къытезэрыгуащ. 43А цӀыхухэм цӀыхубз гуэр яхэтт. Илъэс пщыкӀутӀ хъуауэ, абы лъы щӀэкӀыурэ куэдрэ игъэгуӀэрт. Мылъкуу иӀа псори дохутырхэм ятригъэкӀуэдат, ауэ зыми игъэхъужын хузэфӀэкӀатэкъым. 44А цӀыхубзыр, Хьисэ и щӀыбагъымкӀэ къыщыбгъэдыхьэри, и щыгъын кӀапэм къеӀусащ. Абы зэреӀусэу, лъы щӀэкӀыныр увыӀащ+.

45– Хэт къызэӀусар? – жиӀащ Хьисэ.

Зыми зыщамыумысым, Петр жиӀащ:

– Гъуазэ, цӀыхухэм укъаувыхьауэ къызэрыптезэрыгуэр плъагъуркъэ?

46– Сэ зыгуэр къызэӀусащ, – жиӀащ Хьисэ. – Сыт щхьэкӀэ жыпӀэмэ къару зэрысхэкӀар зыхэсщӀащи+.

47ЦӀыхубзыр зибзыщӀыну Ӏэмал зэримыӀэжыр къыщыгурыӀуэм, кӀэзызу къыӀухьэщ, Хьисэ и лъабжьэм зыщӀидзэри, къыщӀеӀусари асыхьэтым зэрыхъужари цӀыху псоми я пащхьэм щыжиӀащ.

48– Сипхъу, уэ уи фӀэщхъуныгъэм уигъэхъужащ. Гъуэгу махуэ. Уигу ирезагъэ+.

49Хьисэ здэпсалъэм, синэгуэгу пашэм и унэм къыщӀэкӀа гуэр къыбгъэдыхьэри къыжриӀащ абы:

– Уи пхъур дунейм ехыжащ. Дин егъэджакӀуэр гугъу йомыгъэхь.

50Ар щызэхихым, Хьисэ Иаир жриӀащ:

– Умышынэ уэ. ФӀэщхъуныгъэ зигъыӀэ къудей. Уи пхъур къэхъужынущ.

51Иаир и унэм щынэсым, Петр, Иуан, Екъуб сымэрэ хъыджэбзым и адэ-анэмрэ фӀэкӀа Хьисэ унэм здыщӀишакъым+. 52ЦӀыху псоми хьэдагъэ ящӀурэ, я бгъэгухэм еуэжырт. Хьисэ жиӀащ:

– Хьэдагъэ фымыщӀ. Ар лӀакъым, мэжей+.

53Ауэ абыхэм ар зэрылӀар ящӀэрти, Хьисэ къыщыдыхьэшхащ. 54Хьисэ хъыджэбз цӀыкӀум и Ӏэр иубыдри, жиӀащ:

– КъызэфӀэувэ, си хъыджэбз+.

55И псэр къыхыхьэжри, хъыджэбз цӀыкӀур асыхьэтым къызэфӀэуващ. Ар ягъэшхэну яжриӀащ Хьисэ. 56Хъыджэбзым и адэ-анэм хуабжьу ягъэщӀэгъуащ, ауэ Хьисэ унафэ яхуищӀащ къэхъуар зыми хуамыӀуэтэжыну+.

9-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ

И гъуэгу ирикӀуэ цӀыху пщыкӀутӀыр Тхьэм хуэлэжьэну Хьисэ зэрыригъэжьар

(Маттэ 10:5-15; Марк 6:7-13)

9^1•Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэ цӀыху пщыкӀутӀыр зэхуишэсри, цӀыхухэм жин бзаджэхэр хахужыну, я узыфэхэри ягъэхъужыну къарурэ тепщэныгъэрэ яритащ+. 2ЦӀыхухэр Тхьэм и Тепщэныгъэшхуэм теухуа хъыбарыфӀым ирагъэдэӀуэну, сымаджэхэр ягъэхъужыну иригъэжьащ. 3Мыпхуэдэу яжриӀащ абыхэм:

– Гъуэгу фыщытехьэкӀэ, зыри здэвмыщтэ, баши, хъуржыни, щӀакхъуи, ахъши здэвмыщтэ. Джанэ тӀурытӀ зыщывмытӀагъэ. 4Унэ гуэрым хьэщӀэу феблэгъамэ, а щӀыпӀэм фыкъикӀыжыху, а унэм фис. 5ЦӀыхухэм фрамыгъэблагъэмэ, я къалэм фыкъыщыдэкӀыжкӀэ, мыхъумыщӀагъэу ящӀамкӀэ абыхэм я пащхьэм щыхьэт щыхъун щхьэкӀэ, фи лъакъуэхэм къакӀэрыпщӀа сабэр кӀэрывгъэщэщыж+.

6Арати, Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэхэр ежьэри, жылагъуэхэр къызэхакӀухьурэ, хъыбарыфӀыр цӀыхухэм хуаӀуатэу, сымаджэхэр дэнэкӀи щагъэхъужу щӀадзащ+.

Пщы Ирод зэрыгузэвар

(Маттэ 14:1-12; Марк 6:14-29)

7•Пщы Ирод,[*] Хьисэ илэжьа псом я хъыбар щызэхихым, гузэващ, ар зыхуихьынур имыщӀэу, сыт щхьэкӀэ жыпӀэмэ зыгуэрхэм жаӀэрт:

– Иуан бегъымбарыр лӀахэм къахэтэджыкӀыжащ+.

8НэгъуэщӀ гуэрхэми мыпхуэдэу жаӀэрт:

– Иляс бегъымбарыр[*] къэхутащ.

– Пасэрей бегъымбархэм ящыщ гуэр къэтэджыжащ, – жаӀэрт адрейхэми. 9Ауэ Ирод жиӀащ:

– Иуан и щхьэр пезгъэупщӀащ. Апхуэдэу щыщыткӀэ, мыпхуэдэ Ӏуэхухэр зыхужаӀэ лӀыр хэт?

Ар жиӀэри, Хьисэ зригъэлъагъуным хущӀэкъу хъуащ итӀанэ+.

Хьисэ цӀыху минитху зэригъэшхар

(Маттэ 14:13-21; Марк 6:30-44; Иуан 6:1-14)

10•Хьисэ деж къыщагъэзэжым, апостолхэм[*] ялэжьа Ӏуэхухэр абы хуаӀуэтэжащ. Хьисэ цӀыхухэм яхэкӀщ, апостолхэр зыщӀигъури, ВифсайдэкӀэ зэджэ къалэм[*] кӀуащ итӀанэ я закъуэу+. 11АрщхьэкӀэ, цӀыху гупышхуэм ар къыщащӀэм, Хьисэ кӀэлъыкӀуащ. Хьисэ абыхэм дахэкӀэ къапежьащ, Тхьэм и Тепщэныгъэшхуэм теухуауэ епсэлъащ, игъэхъужын хуейхэри игъэхъужащ.

12Махуэр хэкӀуатэу щӀидзащ. И гъуэгу ирикӀуэ цӀыху пщыкӀутӀыр къыбгъэдыхьэри, Хьисэ къыжраӀащ:

– Къуажэ-жылэ гъунэгъухэм кӀуэуэ, жэщыр щрахынрэ гъуэмылэрэ къагъуэтыну цӀыхухэр утӀыпщыж; сыт щхьэкӀэ жыпӀэмэ мы щӀыпӀэр пхыдзащ.

13– Фэ вгъашхэ ахэр, – яжриӀащ Хьисэ абыхэм.

– Дэ щӀакхъуитхурэ бдзэжьеитӀрэ фӀэкӀа диӀэкъым, – жаӀащ абыхэм, – дыщимыӀэкӀэ мы цӀыху псоми шхын къахуэтщэхун щхьэкӀэ, дежьэн?

14Ахэр лӀы минитху хуэдиз хъурт.

Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэхэм яжриӀащ итӀанэ:

– ЦӀыхухэр щэ ныкъуэ-щэ ныкъуэурэ гупу вгъэтӀыс.

15Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэхэм апхуэдэу ящӀри, цӀыху псори ирагъэтӀысэхащ. 16ЩӀакхъуитхумрэ бдзэжьеитӀымрэ къищтэщ, уафэм дэплъейри, абыхэм щхьэкӀэ Тхьэм фӀыщӀэ хуищӀащ Хьисэ. ЩӀакхъуэхэр зэгуищӀыкӀри, цӀыхухэм хуагуэшыну Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэхэм яритащ. 17ЦӀыху псори шхащ, псоми загъэнщӀащ. Къадэхуа щӀакхъуэ бзыгъэхэр зэхуахьэсыжри, матэ пщыкӀутӀым ярыз хъуащ.

«Уэращ Тхьэм и Мэссихьыр», жиӀэу Петр Хьисэ зэрыжриӀар

(Маттэ 16:13-19; Марк 8:27-29)

18•Махуэ гуэрым, щӀыпӀэ пхыдза гуэрым щыӀэу, Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэхэр и гъусэу Тхьэм елъэӀуа нэужь, абыхэм еупщӀащ:

– ЦӀыхубэм сэ сыхэту жаӀэрэ?

19– Языныкъуэхэм цӀыхухэр зыумэхъ у-Иуану жаӀэ, – жэуап къыратащ абыхэм. – НэгъуэщӀхэми у-Иляс бегъымбару жаӀэ. Адрейхэми пасэрей бегъымбархэм ящыщ къэтэджыжауэ жаӀэ+.

20– АтӀэ фэ сэ сыхэту жыфӀэрэ? – еупщӀащ Хьисэ абыхэм.

– Уэращ Тхьэм и Мэссихьыр, – къыжриӀащ Петр+.

Езыр зэраукӀынури лӀахэм къазэрыхэтэджыкӀыжынури Хьисэ зэрыжиӀар

(Маттэ 16:20-28; Марк 8:31–9:1)

21•Езыр зэры-Мэссихьыр зыми хуамыӀуэтэну Хьисэ абыхэм быдэу яжриӀащ.

22– ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэм гугъуехь куэд ишэчын хуейщ, – жиӀащ абы. – Нэхъыжьхэми,[*] дин пашэшхуэхэми,[*] торэт егъэджакӀуэ пашэхэми[*] ар зыхахун икӀи яукӀын хуейщ, ауэ ещанэ махуэм ар лӀахэм къахэтэджыкӀыжын хуейщ+.

23– Си ужь зыгуэр къиувэну хуеймэ, езыр зыхуей Ӏуэхугъуэхэр кърегъанэ, лӀэныгъэм и жорыр махуэ къэс кърещти, си ужь къреувэ, – яжриӀащ Хьисэ а псоми+. 24– Сыт щхьэкӀэ жыпӀэмэ зи псэр мыкӀуэду къезыгъэлыну хуей дэтхэнэми и псэр фӀэкӀуэ-дынущ, ауэ сэр щхьэкӀэ зи псэр зыфӀэкӀуэд дэтхэнэми и псэр мыкӀуэду къригъэлынущ. 25Дуней псор зы цӀыхум ей хъууэ, езыр кӀуэдмэ, е и псэм зэран хуэхъужмэ, а цӀыхум фӀыуэ къыхухэкӀынур сыт+? 26Сэрэ си псалъэхэмрэ къыттеукӀытыхь дэтхэнэми сэ, ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэр, абы сытеукӀытыхьыжынущ. Си Адэмрэ абы и мелыӀыч лъапӀэхэмрэ я щӀыхьышхуэм хуэдэ щӀыхьышхуэ сиӀэу сыкъыщыкӀуэжкӀэ сытеукӀытыхьыжынущ абы+. 27Пэжыр нывжызоӀэ, Тхьэм и Тепщэныгъэшхуэр ялъагъуху, лӀэныгъэр зылъэмыӀэсын яхэтщ мыбдежым щыт цӀыхухэм+.

Хьисэ и теплъэм зэрызихъуэжар

(Маттэ 17:1-8; Марк 9:2-8)

28•А псалъэхэр жиӀа нэужь, махуий дэкӀауэ, Петр, Иуан, Екъуб сымэ зыщӀигъури, Тхьэм елъэӀуну Хьисэ бгым дэкӀащ+. 29Тхьэм зделъэӀум, Хьисэ и нэкӀум и теплъэм зихъуэжащ, и щыгъынхэри хужьыбзэу лыд хъуащ. 30Плъэмэ, цӀыхуитӀ щытт Хьисэ къепсалъэу. Ахэр Мусэ бегъымбарымрэ Иляс бегъымбарымрэт. 31Ахэр, нэху гъэщӀэгъуэнышхуэм къыхэлыдыкӀыу къэунэхуауэ, Хьисэ Ерусалим дунейм зэрыщехыжын хуейм тепсэлъыхьырт. 32Петррэ адрей и гъусэхэмрэ жеят, ауэ къэушыжа нэужь, Хьисэ нэху гъэщӀэгъуэнышхуэм хэту, адрей цӀыхуитӀыр къыбгъэдэту ялъэгъуащ. 33А цӀыхуитӀыр Хьисэ щыбгъэдэкӀыжым, Петр Хьисэ къыжриӀащ:

– Гъуазэ, мыбдежым дызэрыщыӀэр фӀыщ. Шэтырищ щыдгъэувынщ, зыр уэр щхьэкӀэ, зыр Мусэ щхьэкӀэ, ещанэр Иляс щхьэкӀэ.

Петр жиӀэр имыщӀэжу апхуэдэу къипсэлъащ.

34Петр ар щыжиӀэм, пшэ Ӏэрамэ къакӀуэри, абыхэм къащхьэщыхьащ. Пшэр къащыщхьэщыхьэм, Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэхэр шынащ. 35А пшэм зы макъ къыхэӀукӀащ:

– Мыращ сэ фӀыуэ слъагъу си Къуэ щӀасэр. Абы жиӀэм федаӀуэ.[*]+

36А макъыр къэӀуа нэужь, Хьисэ и закъуэу къэнащ. Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэхэм ялъэгъуар а махуэхэм зыми хуамыӀуатэу ябзыщӀащ.

Жин бзаджэм иӀыгъ щӀалэ гуэр Хьисэ зэригъэхъужар

(Маттэ 17:14-18; Марк 9:14-27)

37•ЕтӀуанэ махуэм, ахэр Ӏуащхьэм къыщехыжым, цӀыху гупышхуэ Хьисэ къыпежьащ. 38А цӀыху гупышхуэм лӀы гуэр къахэгуоукӀащ асыхьэтым:

– Дин егъэджакӀуэ, си къуэм укъысхуеплъыну сынолъэӀу, а къуэ закъуэрщ сиӀэр. 39ЩӀалэр жин бзаджэм зэщӀеубыдэри, асыхьэтым къыхегъэкӀиикӀ. ЩӀалэм и жьэм тхъурымбэр къыжьэдэхуу, ар жин бзаджэм къегъэкӀэзыз, гугъу дыдэ иримыгъэхьауэ хэкӀыжыркъым. 40Уи гъуэгу ирикӀуэхэм селъэӀуат ар хахуну, ауэ яхузэфӀэкӀакъым.

41– Е-ей, фӀэщхъуныгъэ зимыӀэу, иджырей цӀыху къуаншэхэ, – жиӀащ Хьисэ. – Сыт хуэдизрэ сыфхэтын икӀи фысшэчын хуей? Къашэ мыдэ уи щӀалэр.

42ЩӀалэр къыщыхуашэм, жин бзаджэм щӀым зыхригъадзэри, ар къигъэкӀэзызащ. Апхуэдэу щыхъум, Хьисэ жин бзаджэм егийщ, щӀалэр игъэхъужри, и адэм иритыжащ+. 43•ЦӀыху псоми Тхьэм и лъэкӀыныгъэшхуэр хуабжьу ягъэщӀэгъуащ.

ЦӀыхухэм зэраӀэщӀыхьэнур Хьисэ етӀуанэу къызэрыжиӀар

(Маттэ 17:22-23; Марк 9:30-32)

ЦӀыху псоми Хьисэ илэжь псори ягъэщӀагъуэ щыхъум, абы и гъуэгу ирикӀуэхэм яжриӀащ:

44– Мы псалъэхэр фигу ивгъэлъ: ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэр цӀыхухэм яӀэщӀыхьэнущ+.

45Ауэ а псалъэхэм къикӀыр къагурыӀуакъым. КъагурыӀуэн ялъэмыкӀыну абыхэм ящыбзыщӀат а псалъэр икӀи абыхэм теухуауэ Хьисэ еупщӀын шынэрт+.

Нэхъ ин дыдэр хэт?

(Маттэ 18:1-5; Марк 9:33-37)

46•Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэхэм зэныкъуэкъу щӀадзащ: «Дэ тщыщу хэт нэхъ ин дыдэр?» жаӀэурэ. 47Хьисэ абыхэм я гурылъыр къищӀэщ, сабий гуэр къищтэщ, ибгъукӀэ игъэуври яжриӀащ:

48– Мы сабийр сэ си цӀэкӀэ езыгъэблагъэ дэтхэнэми сэ сригъэблэгъауэ мэхъу, сэ сезыгъэблагъэ дэтхэнэми сэ сыкъэзыгъэкӀуари иригъэблэгъауэ мэхъу, сыт щхьэкӀэ жыпӀэмэ фэ фщыщу нэхъ цӀыкӀуращ нэхъ ин дыдэр+.

Къыфпэмыувыр фи гъусэщ

(Марк 9:38-40)

49– Гъуазэ, лӀы гуэрым жин бзаджэхэр уэ уи цӀэкӀэ цӀыхухэм яхихуу тлъэгъуащ, – жиӀащ Иуан. – Ар дэ зэрытщымыщым щхьэкӀэ, дгъэувыӀэну дыхэтащ+.

50– ФымыгъэувыӀэ ар, – къыжриӀащ Хьисэ. – Сыт щхьэкӀэ жыпӀэмэ къыфпэмыувыр фи гъусэщ+.

Самарие хэкум щыщ жылэ гуэрым дэсхэм Хьисэ ирагъэблэгъэн зэрамыдар

51Тхьэм Хьисэ уафэм щыдришеижыну махуэр къыщыблагъэм, Хьисэ Ерусалим кӀуэну мурад ищӀащ+. 52ЛӀыкӀуэхэр игъэкӀуащ япэ щӀыкӀэ. Ахэр кӀуэри, Самарие хэкум[*] щыщу жылэ гуэрым дыхьащ, Хьисэ хэщӀапӀэ щыхуагъэхьэзырын щхьэкӀэ+. 53Ауэ Хьисэ Ерусалим зэрыкӀуэм щхьэкӀэ, а жылэм дэс цӀыхухэм ар ирагъэблэгъэн ядакъым. 54Ар щалъагъум, Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэхэм ящыщу Екъубрэ Иуанрэ жаӀащ:

– Зиусхьэн, уафэм мафӀэ къехыу мы цӀыхухэр исыну жытӀэн+?

55Абыхэм захуигъазэри, ар яхуимыдэу, Хьисэ яжриӀащ:

– Хьэуэ, ар хъунукъым; 56ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэр къыщӀэкӀуар цӀыхухэр игъэкӀуэдыну аракъым, атӀэ мыкӀуэду къригъэлыну аращ.

НэгъуэщӀ жылэ гуэрым кӀуащ итӀанэ.

Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэным гугъуехьу хэлъыр

(Маттэ 8:19-22)

57•Ахэр гъуэгум здытетым, Хьисэ зэгуэрым къыжриӀащ:

– Уэ дэнэ укӀуэми, уи ужь сиувэнущ.

58– Бажэхэм зэрысын гъуэ яӀэщ, къуалэбзухэми абгъуэ яӀэщ, ауэ ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэм и щхьэр зрихьэлӀэн хэщӀапӀэ иӀэкъым, – жиӀащ Хьисэ.

59– Си ужь къиувэ, – жриӀащ Хьисэ нэгъуэщӀ гуэрым.

– Зиусхьэн, – жиӀащ адрейм, – сыкӀуэу, си адэр щӀэслъхьэжыну хуит сыщӀ япэщӀыкӀэ.

60– ЛӀахэм езыхэм я лӀахэм я хьэдэхэр щӀрыралъхьэж, – жриӀащ абы Хьисэ, – ауэ уэ кӀуэи, Тхьэм и Тепщэныгъэшхуэм теухуа хъыбарыфӀым цӀыхухэр егъэдаӀуэ.

61– Сэ уи ужь сиувэнущ, Зиусхьэн, – жиӀащ нэгъуэщӀ гуэрми, – ауэ си бынхэм я Ӏэр субыдыжыну хуит сыщӀ япэщӀыкӀэ.

62– ПхъэӀэщэкӀыр зубыдауэ щӀыбагъымкӀэ зэплъэкӀыжыр Тхьэм и Тепщэныгъэшхуэм хуэлэжьэну хуэфащэкъым, – жриӀащ Хьисэ абы.

10-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ

Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэ цӀыху блыщӀыр Тхьэм хуэлэжьэну зэрыригъэжьар

10^1•Абы и ужькӀэ Зиусхьэным цӀыху блыщӀ къыхихри, дэтхэнэ къалэу е дэтхэнэ щӀыпӀэу езыр здэкӀуэн хуейм мыкӀуэ щӀыкӀэ тӀурытӀу игъэкӀуащ. 2Мыпхуэдэу яжриӀащ абыхэм:

– Гъавэр куэдщ, ауэ лэжьакӀуэхэр мащӀэщ. Аращи, гъавэр Ӏуахыжын щхьэкӀэ, лэжьакӀуэхэр къигъэкӀуэну гъавэр зейм фелъэӀу+. 3ФыкӀуэ! Дыгъужьхэм щынэ хуэдэ фахызогъыхьэ+. 4Бохъши, хъуржыни, вакъи здэвмыщтэ. Гъуэгум зыми фӀэхъус щевмых.

5– Унэ гуэрым хьэщӀэу фыщыщӀыхьэкӀэ, япэрауэ, «Тхьэм фэ, мы унэм щӀэсхэм, фигу ирезагъэ», жыфӀи, фӀэхъус ефх. 6Гузэгъэгъуэ зыхуэфащэ цӀыху а унэм ису къыщӀэкӀмэ, Тхьэм гузэгъэгъуэр къритынущ. Имысмэ, гузэгъэгъуэм фи деж къигъэзэжынущ 7А унэм фыкъинэ, къыватыр фшхы икӀи ифф, лэжьакӀуэм и лэжьапщӀэр игъуэтыпхъэщи. Бысым хъуэж фщӀыурэ, зы унэм фикӀыу, адрей унэм фимыхьэ+.

8– Къалэ гуэрым фыдыхьауэ фыщрагъэблагъэкӀэ, къыватыр фшхы+. 9Сымаджэхэр абдежым щывгъэхъуж, мыпхуэдэуи яжефӀэ: «Тхьэм и Тепщэныгъэшхуэр гъунэгъу къыфхуэхъуащ»+. 10Ауэ къалэ гуэрым фыдыхьэрэ фыщрамыгъэблагъэмэ, абы и уэрамхэм фыдыхьи, мыпхуэдэу жыфӀэ: 11«Фэ фи къалэм и сабэу ди лъакъуэхэм къакӀэрыпщӀар фхукӀэрыдогъэщэщыж; апхуэдэу щыт пэтми, зэвгъащӀэ Тхьэм и Тепщэныгъэшхуэр къызэрыблэгъар»+. 12Сэ нывжызоӀэ, къемэтмахуэм а къалэм гугъуехьу ишэчынум нэхърэ, Содом къалэм[*] гугъуехьу ишэчынур нэхъ мащӀэу къыщӀэкӀынущ+.

Гъуэгу мыгъуэ утеуващ, Хоразин къалэ! Гъуэгу мыгъуэ утеуващ, Вифсайдэ къалэ!

(Маттэ 11:20-24)

13•– Гъуэгу мыгъуэ утеуващ, Хоразин къалэ! Гъуэгу мыгъуэ утеуващ, Вифсайдэ къалэ! Сыт щхьэкӀэ жыпӀэмэ фи деж щыслэжьа Ӏуэху телъыджэхэр къалэхэу Тиррэ Сидонрэ[*] щыслэжьатэмэ, щыгъуэ щыгъын куэд щӀауэ ящыгърэ я нэкӀухэр фӀамыщӀкӀэ зэщӀэцӀэлауэ, я гуэныхьхэм яхущӀегъуэжынт+. 14Ауэ къемэтмахуэм фэ гугъуехьу фшэчынум елъытауэ, Тиррэ Сидонрэ гугъуехьу яшэчынур нэхъ мащӀэу къыщӀэкӀынущ. 15Уэ, Капернаум къалэ, уафэм удэкӀуеину? Хьэуэ, жыхьэнмэм и кууупӀэм нэсыху укӀуэцӀрыхунущ.[*]

16– Фэ къывэдаӀуэр сэри къызодаӀуэ. Фэ фызымыдэм сэри сидэркъым, сэ сызымыдэм сэ сыкъэзыгъэкӀуари идэркъым+.

Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэ цӀыху блыщӀым къызэрагъэзэжар

17Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэ цӀыху блыщӀым гуфӀэгъуэр яӀэу къагъэзэжри, жаӀащ:

– Зиусхьэн, уэ уи цӀэр щыжытӀэкӀэ, жин бзаджэхэри ди ӀэмыщӀэ илъ мэхъу+.

18– Пэжщ, шейтӀаныр уафэхъуэпскӀым хуэдэу уафэм къехуэхыу слъэгъуащ, – яжриӀащ Хьисэ абыхэм+. 19– Мис, блэхэми акърэбхэми[*] фатеувэнуи, бийм и къару псоми фытекӀуэнуи тепщэныгъэ фэстащ; зым и зэрани къывэкӀынукъым+. 20Ауэ жин бзаджэхэр фи ӀэмыщӀэ зэрилъым щхьэкӀэ фымыгуфӀэу, фи цӀэхэр уафэм щыӀэ тхылъым зэритым щхьэкӀэ фыгуфӀэ+.

Хьисэ зэрыгуфӀар

(Маттэ 11:25-27; 13:16-17)

21•Асыхьэт дыдэм Тхьэм и Псэ ЛъапӀэм ину къигъэгуфӀэри, Хьисэ жиӀащ:

– Си Адэ, уафэмрэ щӀылъэмрэ я Зиусхьэн, мы Ӏуэхухэр цӀыху губзыгъэхэмрэ цӀыху Ӏущхэмрэ ящыбгъэпщкӀуурэ, сабийхэм зэребгъэщӀамкӀэ фӀыщӀэ пхузощӀ. Си Адэ, апхуэдэущ уэ узэрыхуеяр.

22Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэхэм захуигъазэри, жиӀащ итӀанэ:

– Псори си Адэм къысӀэщӀилъхьащ. Къуэ лъапӀэр зыхуэдэр Адэ лъапӀэм фӀэкӀа зыми ищӀэркъым. Адэ лъапӀэр зыхуэдэри Къуэ лъапӀэмрэ Къуэ лъапӀэм ар зригъэщӀэну хуей цӀыхухэмрэ фӀэкӀа, зыми ищӀэркъым+.

23Езымрэ езым и гъуэгу ирикӀуэхэмрэ я закъуэу къыщынэм, абыхэм захуигъазэри, Хьисэ яжриӀащ:

– Фэ фи нэхэм ялъагъур зылъагъу нэхэм я насыпщ!+
24Сыт щхьэкӀэ жыпӀэмэ, сэ нывжызоӀэ, бегъымбар куэди пащтыхь куэди фэ флъагъур ялъагъуну хуеящ, ауэ ялъэгъуакъым, фэ зэхэфхри зэхахыну хуеящ, ауэ зэхахакъым+.

Самарие хэкум щыщу, гущӀэгъу зыхэлъ цӀыхур

25Торэт егъэджакӀуэ пашэ гуэр къэтэджри, Хьисэ игъэунэхун щхьэкӀэ, жиӀащ:

– Дин егъэджакӀуэ, мыкӀуэдыжын гъащӀэр ӀыхьэфӀу къыслъысын щхьэкӀэ, сыт сщӀэн хуейр+?

26– Торэт хабзэм сыт итыр? – жриӀащ абы Хьисэ. – Дауэ абы укъызэреджэр?

27– «Уэ уигу псомкӀи, уи псэ псомкӀи, уи къару псомкӀи, уи зэхэщӀыкӀ псомкӀи Зиусхьэну уи Тхьэр фӀыуэ лъагъу икӀи уи щхьэр фӀыуэ зэрыплъагъум хуэдэу, уи гъунэгъури фӀыуэ лъагъу»,[*] – жэуап къитыжащ адрейм+.

28– Пэжыр жыпӀащ, – жриӀащ Хьисэ а лӀым. – А жыпӀар гъэзащӀи, мыкӀуэдыжын гъащӀэ бгъуэтынущ+.

29Торэт егъэджакӀуэ пашэм зигъэхеину хуеяти, Хьисэ къыжриӀащ:

– АтӀэ, хэт сэ си гъунэгъур?

30– ЛӀы гуэр Ерусалим дэкӀауэ, Ерихон къалэм[*] здэкӀуэм, хъунщӀакӀуэхэм яӀэщӀэхуащ, – жиӀащ Хьисэ. – ХъунщӀакӀуэхэм ар яхъунщӀащ, и щыгъыныр щахщ, хуабжьу яубэрэжьауэ, ныкъуэлӀэу къагъанэри, щӀэпхъуэжащ. 31Абы ирихьэлӀэу, дин пашэ гуэр а гъуэгум кърикӀуэрт. ЛӀыр щилъагъум, адрей гъуэгубгъум зритри, ар блэкӀащ. 32Апхуэдэ дыдэу, Левий зи цӀэ унагъуэ лъэпкъым[*] щыщу дин пашэ гуэри а щӀыпӀэм нэсри, а лӀыр щилъагъум, адрей гъуэгубгъум зритри блэкӀащ. 33Самарие хэкум щыщ лӀы гуэр, а гъуэгум тетурэ, а лӀым деж нэсащ. Щилъагъум, игу щӀэгъури,+
34бгъэдыхьащ абы, дагъэрэ санэкӀэ еӀэзэри, и уӀэгъэр ипхащ. ИтӀанэ лӀыр къиӀэтщ, езыр зытеса шыдым трилъхьэщ, хьэщӀэщ гуэрым щӀихьэри кӀэлъыплъащ. 35И жыпым динаритӀ кърихщ, хьэщӀэщыр зейм иритри, абы етӀуанэ махуэм жиӀащ: «Уэ мы лӀым кӀэлъыплъи, сыт хуэдиз тебгъэкӀуадэми, къыщызгъэзэжкӀэ уэстыжынщ».

36– Иджы уэ дауэ узэрегупсысыр: а цӀыхуищым ящыщу хъунщӀакӀуэхэм яӀэщӀэхуа лӀым и гъунэгъум хуэдэу хэт хущытар? – къыщӀигъужащ Хьисэ.

37– ГущӀэгъу хуэзыщӀарщ, – жиӀащ торэт егъэджакӀуэ пашэм.

– Уэри кӀуэи, апхуэдэу щӀы, – жриӀащ абы Хьисэ.

Мэриемрэ Марфэрэ

38Хьисэрэ и гъуэгу ирикӀуэхэмрэ адэкӀэ здэкӀуэм, жылагъуэ гуэрым дыхьащ. Марфэ зи цӀэ цӀыхубз гуэрым Хьисэ иригъэблэгъащ+. 39Мэрием и цӀэу шыпхъу иӀэт а цыхубзым. Ар Зиусхьэным и псалъэхэм едаӀуэу, абы и лъапэм тест+. 40Марфэ ахэр гъэхьэщӀэным хуабжьу егугъуащ. Арати, Хьисэ бгъэдыхьэри жриӀащ:

– Зиусхьэн, Ӏуэху псори сэ си закъуэу сщӀэну си шыпхъум сыкъызэригъэнар пфӀэемыкӀукъэ? КъыздэӀэпыкъуну жеӀэ абы.

41– Ей Марфэу, си Марфэ! – жриӀащ Зиусхьэным абы. – Куэд щхьэкӀэ зыбгъэгузавэурэ, гугъу зыбогъэхь+. 42Зыщ нэхъ узыхуейр. Мэрием Ӏыхьэ нэхъыфӀыр къыхихащ, а ӀыхьэфӀыр абы Ӏахыжынукъым+.

11-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ

Тхьэм елъэӀуным теухуауэ

(Маттэ 6:9-15; 7:7-11)

11^1•Тхьэм щӀыпӀэ гуэрым щелъэӀурт Хьисэ. Тхьэм елъэӀуа нэужь, и гъуэгу ирикӀуэхэм ящыщ гуэрым абы жриӀащ:

– Зиусхьэн, цӀыхухэр зыумэхъ Иуан и гъуэгу ирикӀуэхэм Тхьэм узэрелъэӀун хуей щӀыкӀэр зэраригъэщӀам хуэдэу, уэри дэ дыгъащӀэ+.

2– Тхьэм фелъэӀу щыхъукӀэ, мыпхуэдэу жыфӀэ, – яжриӀащ Хьисэ.

– «Уэ ди Адэ лъапӀэу уафэм щыӀэ!

Уи цӀэр цӀыхухэм ирегъэлъапӀэ.

Уи Тепщэныгъэшхуэр кърекӀуэ.

Уэ узыхуейр, уафэм зэрыщыхъум хуэдэу,
щӀылъэми щрехъу.

3ЩӀакхъуэу дызыхуэныкъуэр махуэ
къэс къыдэт.

4Дэ гуэныхьу тщӀахэр къытхуэгъэгъу,
сыт щхьэкӀэ жыпӀэмэ
мыхъун къыдэзыщӀэ дэтхэнэми дэри худогъэгъури.

ШейтӀаным гуэныхь дигъэлэжьыну
хуит умыщӀ, абы дыщыхъумэ»+.

5– Фэ фщыщ гуэрым ныбжьэгъу иӀэу жытӀэнщ, – яжриӀащ Хьисэ. – А ныбжьэгъум и унэм жэщыбгым макӀуэри, абы жреӀэ: «Ныбжьэгъу, щӀакхъуищ щӀыхуэу къызэт, 6си ныбжьэгъу гуэр гъуэгурыкӀуэу къысхуэкӀуащи. Езгъэшхын зыри сиӀэкъым».

7– Унэм щӀэс ныбжьэгъум къыжреӀэ: «Гугъу сумыгъэхь, куэбжэр гъэбыдащ, си сабийхэри си гъусэу пӀэм дыхэлъщ. Зыри уэстыфынукъым, сыкъэтэджу».

8– Сэ нывжызоӀэ, – къыщӀигъужащ Хьисэ, – зэриныбжьэгъум щхьэкӀэ, хуэтэджу щӀакхъуэр иримытами, и ужь зэримыкӀыжым щхьэкӀэ, зыхуей псори хуищӀэнущ абы.

9– Аращи, сэ нывжызоӀэ, фелъэӀуи, Тхьэм къывитынущ; фылъыхъуи, къэвгъуэтынущ; куэбжэм фытеуӀуи, Тхьэм къыфхуӀуихынущ; 10Тхьэм хэт елъэӀуми, зыщӀэлъэӀур иӀэ хъунущ, хэт сыт къилъыхъуэми, зылъыхъуэр къигъуэтынущ; куэбжэм теуӀуэми, Тхьэм къыхуӀуихынущ+.

11– Адэ къыфхэт, и къуэр щӀакхъуэ щхьэкӀэ къелъэӀумэ, мывэ иритыну, е бдзэжьей щхьэкӀэ къелъэӀумэ, блэ иритыну, 12е джэдыкӀэ щхьэкӀэ къелъэӀумэ, акърэб иритыну? 13Аращи, фэ фыбзаджэ пэтми, фи бынхэм фӀыгъуэ зарефтынур фощӀэ. АтӀэ, абы нэхърэ ӀэджэкӀэ нэхъыбэ яритынукъэ Адэ лъапӀэу уафэм щыӀэм и Псэ ЛъапӀэм къелъэӀухэм+?

Хьисэрэ жин бзаджэхэм я пашэ Велзевулрэ

(Маттэ 12:22-30; Марк 3:20-27)

14•Бзагуэ гуэрым и бзэр зубыда жин бзаджэр хихужат Хьисэ. Жин бзаджэр хэкӀыжа нэужь, бзагуэу щыта цӀыхур къэпсэлъэжащ. ЦӀыхухэм ягъэщӀэгъуащ ар. 15Ауэ абыхэм ящыщ гуэрхэм жаӀащ:

– Жин бзаджэхэм я пашэ Велзевул и къарукӀэщ Хьисэ жин бзаджэхэр цӀыхухэм зэрахихур+.

16НэгъуэщӀхэри, Хьисэ ягъэунэхун щхьэкӀэ, зы нэщэнэ гъэщӀэгъуэныщэ гуэр уафэм къахуригъэхыну щӀэлъэӀуащ+. 17Абыхэм ягу илъыр ищӀэрти, Хьисэ яжриӀащ:

– Дэтхэнэ къэралри лъэныкъуитӀ зэрыгъэхъумэ, зэхэкъутэнущ, унагъуэ гуэри лъэныкъуитӀ зэрыгъэхъумэ, къызэтещэхэнущ. 18Апхуэдэщи, шейтӀаныр лъэныкъуитӀ зэрыгъэхъумэ, и тепщэныгъэр щыӀэжын дауэ лъэкӀыну? Ар щӀыжысӀэр сэ жин бзаджэхэр цӀыхухэм Велзевулым и къарукӀэ хэсхуу зэрыжыфӀэращ. 19НтӀэ, сэ цӀыхухэм жин бзаджэхэр Велзевул и къарукӀэ щахэсхукӀэ, фэ фи цӀыхухэм жин бзаджэхэр зэрыхахужыр хэт и къарукӀэ? Аращи, фэ фи цӀыхухэрщ фызыгъэкъуэншэнур+. 20Сэ жин бзаджэхэр цӀыхухэм зэрахэсхужыр Тхьэм и Ӏэпхъуамбэращи, абы къикӀыр Тхьэм и Тепщэныгъэшхуэр къыфхыхьауэ арщ.

21– ЛӀы лъэщ гуэрым, ӀэщэкӀэ фӀыуэ зэгъэпэщауэ, и унэр щихъумэжкӀэ, и мылъкумкӀэ шынагъуэ щыӀэкъым. 22Ауэ абы нэхърэ нэхъ цӀыху лъэщыж къытебанэрэ къытекӀуэмэ, ар зыщыгугъ Ӏэщэхэр трихынурэ, ахэр псори хигуэшыжынущ.

23– Сэ си мыгъусэр си пэрыуэгъущ, си гъусэу зэхуэзымыхьэсым зэбгредз+.

Жин бзаджэм къызэригъэзэжыр

(Маттэ 12:43-45)

24– Жин бзаджэ гуэр, цӀыху гуэрым къыщыхэкӀыжкӀэ, псы здэщымыӀэ губгъуэ нэщӀым макӀуэри, зыщигъэпсэхун щӀыпӀэ лъыхъуэурэ къекӀухь. Зыщигъэпсэхун щӀыпӀэ щимыгъуэткӀэ, жеӀэ: «Сызыхэса цӀыхум, си унэу щытам деж, згъэзэжынщ». 25Абы деж къегъэзэжри, унэр пхъэнкӀауэ, зэлъыӀухауэ кърохьэлӀэж. 26Апхуэдэу щыхъукӀэ, езым нэхърэ нэхъ Ӏейуэ нэгъуэщӀ жин бзаджибл здешэ, макӀуэри, унэм щӀотӀысхьэ. ИкӀэм-икӀэжым а цӀыхум и Ӏуэхур япэм нэхърэ нэхъ Ӏей мэхъу+.

27Хьисэ а псалъэхэр щиӀуатэм, цӀыхубэм ящыщ цӀыхубз гуэрым макъышхуэкӀэ жиӀащ:

– Уэ узэрылъа ныбэри, узэфа быдзышэри махуэщ+.

28– Пэжщ, – жиӀащ Хьисэ, – ауэ Тхьэм и псалъэхэр зэхэзыхыу ахэр зыгъэзащӀэхэр абы нэхърэ нэхъ махуэщ+.

ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэр цӀыхухэм нэщэнэ зэрахуэхъур

(Маттэ 12:38-42; Марк 8:12)

29•ЦӀыхубэр къыщызэхуэсым, Хьисэ абы яжриӀащ:

– Иджырей цӀыхухэр бзаджэщ. Нэщэнэ гъэщӀэгъуэныщэ хуейщ, ауэ Инус бегъымбарым[*] и нэщэнэм фӀэкӀа, Тхьэм абыхэм нэгъуэщӀ нэщэнэ къаритынукъым. 30Инус бегъымбарыр Ниневие къалэм дэса цӀыхухэм нэщэнэ зэрахуэхъуам хуэдэу, ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэр иджырей цӀыхухэм нэщэнэ яхуэхъунущи. 31Ипщэ къэралым щыщ пащтыхь цӀыхубзыр,[*] къемэтмахуэм къэтэджыжынурэ, иджырей цӀыхухэм къедэуэнущ икӀи ахэр къигъэкъуэншэнущ, а пащтыхь цӀыхубзыр Сэлмэн пащтыхьым[*] и акъылыфӀагъэм едэӀуэн щхьэкӀэ щӀылъэм и гъунэ дыдэм къикӀри къэкӀуащи; ауэ сэ нывжызоӀэ, Сэлмэн нэхърэ нэхъ лъапӀэ гуэр къыфхэтщ+. 32Ниневие къалэм дэса цӀыхухэр, къемэтмахуэм къэтэджыжынурэ, иджырей цӀыхухэм къедэуэнущ икӀи ахэр къагъэкъуэншэнущ, Инус ахэр Тхьэм и псалъэхэм иригъэдаӀуэ щыхъум, ахэр ящӀа гуныхьхэм хущӀегъуэжащи, ауэ сэ нывжызоӀэ, Инус нэхърэ нэхъ лъапӀэ гуэр къыфхэтщ.

Пкъым и уэздыгъэр

(Маттэ 5:15; 6:22-23)

33•– Уэздыгъэ пигъанэу, ар плӀанэпэ пхыдза гуэрым дигъэувэркъым зыми, е пэгун щӀагъым щӀигъэувэркъым, атӀэ унэм къыщӀыхьэхэм и уэздыгъэ нэхур ялъагъун щхьэкӀэ, ар тегъэувапӀэ лъагэм трегъэувэ+. 34Пкъым и уэздыгъэр нэращ. Аращи, уи нэр сэкъатыншэмэ, уипкъ псори нэхунущ. Уи нэр мыщӀагъуэмэ, уипкъ псори кӀыфӀынущ. 35Аращи, нэхуу пхэлъыр кӀыфӀ зэрымыхъуным хуэсакъ. 36КӀыфӀыгъэ хэмылъу уипкъ псом нэхур щызмэ, уи пкъыр зэрыщыту нэху щытынущ, уэздыгъэ нэхум укъызэригъэнэхум хуэдэу.

Торэт егъэджакӀуэ пашэхэмрэ фарисейхэмрэ я къуаншагъэр Хьисэ къызэрыщӀигъэщар

(Маттэ 23:1-36; Марк 12:38-40; Лука 20:45-47)

37•А псалъэхэр жиӀа нэужь, Хьисэ фарисей гуэрым игъэшхэну и унэ иригъэблэгъащ. Абы и унэм щӀыхьэри, Хьисэ Ӏэнэм пэрытӀысхьащ. 38Шхэн и пэкӀэ, Хьисэ и Ӏэхэр зэримытхьэщӀар щилъагъум, фарисейм игъэщӀэгъуащ+.

39– Фэ, фарисейхэм, фи фалъэхэмрэ фи лагъэхэмрэ я щӀыфэр фогъэкъабзэ, – жриӀащ Зиусхьэным абы, – ауэ нэпсеягъэрэ бзаджагъэрэ фӀэкӀа, зыри фкӀуэцӀылъкъым. 40Акъылыншэхэ! ЩӀыфэр къэзыгъэщӀа Тхьэм кӀуэцӀри къигъэщӀакъэ? 41Фи фалъэхэмрэ фи лагъэхэмрэ я кӀуэцӀым илъыр тхьэмыщкӀэхэм ефти, псори къабзэ хъунущ фэркӀэ.

42– Гъуэгу мыгъуэ фытеуващ фэ, фарисейхэр! ХадэхэкӀ нэхъ пудхэм ящыщу пщӀанэр Тхьэм щхьэкӀэ фот, ауэ захуагъэмрэ Тхьэр фӀыуэ флъагъунымрэ фыбгъэдокӀ. Аращ фызытекӀ мыхъунур, адрей фи фарзхэр зыщывмыгъэгупщэу+.

43– Гъуэгу мыгъуэ фытеуващ фэ, фарисейхэр. Синэгуэгухэм тхьэмадэ тӀысыпӀэхэр щывубыдыну, цӀыху зэхыхьэпӀэхэм цӀыхухэм пщӀэ лей защыхуевгъэщӀыну фи щӀасэщ+.

44– Гъуэгу мыгъуэ фытеуващ фэ, торэт егъэджакӀуэ пашэхэри, фарисейхэри, фэ, бзитӀщхьитӀхэ, фэ кхъащхьэ хэкӀудэжахэм фахуэдэщи. ЦӀыхухэм гу лъамытэурэ, абыхэм я гущӀыӀум фрокӀуэ.

45Торэт егъэджакӀуэ пашэхэм ящыщ гуэрым Хьисэ къыжриӀащ:

– Дин егъэджакӀуэ, ар щыжыпӀэкӀэ дэри ди жагъуэ уощӀ.

46– Фэ, торэт егъэджакӀуэ пашэхэр, гъуэгу мыгъуэ фытеуващ, – жиӀащ Хьисэ, – цӀыхухэм хьэлъэ шэчыгъуейхэр ятыволъхьэ, ауэ абыхэм фадэӀэпыкъун щхьэкӀэ зы Ӏэпхъуамби вгъэхъейркъыми.

47– Гъуэгу мыгъуэ фытеуващ! Фи адэжьхэм яукӀауэ щыта бегъымбархэм щхьэкӀэ сынхэр фогъэув. 48Апхуэдэу щыщыткӀэ, фи адэжьхэм ящӀа бзэджагъэхэр фэри зэрадэфщтэм щыхьэт фыхуохъу; ахэр фи адэжьхэм яукӀыгъащ, фэ абыхэм сынхэр яхувогъэув+. 49Абы къыхэкӀкӀэ Тхьэм и акъылыфӀагъэкӀэ жиӀащ: «Бегъымбархэри апостолхэри абыхэм яхуэзгъэкӀуэнущ. Абыхэм ящыщ зы гуп къаукӀынущ, адрей гупри гугъу ирагъэхьэнущ»+. 50-51Абы щхьэкӀэ нывжызоӀэ, Хэбэл бегъымбарым и лъым щыщӀэдзауэ Зэчрей бегъымбарым и лъыр къыхиубыдэу, бегъымбар псоми я лъы уасэр иджырей цӀыхухэм Тхьэм яригъэпшыныжынущ. Зэчрейращ къурмэнщӀыпӀэмрэ Тхьэм и унэшхуэмрэ я зэхуакум щагъэкӀуэдыгъар. Пэжыр нывжызоӀэ, дунейр къызэригъэщӀрэ а псоми я лъы уасэр иджырей цӀыхухэм Тхьэм яригъэпшыныжынущ+.

52– Гъуэгу мыгъуэ фытеуващ фэ, торэт егъэджакӀуэ пашэхэр, щӀэныгъэм и ӀункӀыбзэр фэ фщтащи. Ауэ щӀэныгъэм и унэм фыщӀыхьакъым, щӀыхьэну хуеяхэри щӀыхьэну хуит фщӀакъым.

53-54Хьисэ абдежым щыӀукӀыжым, торэт егъэджакӀуэ пашэхэмрэ фарисейхэмрэ ар щагъэуэну хуейуэ, Ӏуэху гуэрым траубыдэным ещэу, Ӏуэху куэдкӀэ еупщӀурэ, хагъэзыхьу щӀадзащ+.

12-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ

БзитӀщхьитӀыгъэм фыхуэсакъ

12^1Арати, увыпӀэ ямыгъуэту цӀыхур мин бжыгъэкӀэ гупышхуэурэ къыщызэхуэсым, Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэхэм яжриӀэу щӀидзащ:

– Фарисейхэм я пщагъэу я бзитӀщхьитӀыгъэм фыхуэсакъ+. 2КъыщӀэмыщыжыну щӀэхъумауэ зыри щыӀэкъым, цӀыхухэм къамыщӀэну гъэпщкӀуауи зыри щыӀэкъым+. 3Апхуэдэу щыхъукӀэ, жэщ кӀыфӀым щыжыфӀар цӀыхухэм махуэ нэхум зэхахыжынущ икӀи бжэкъуагъым фыӀущащэу щыжыфӀар унащхьэхэм тету щаӀуэтэжынущ.

Фызыщышынэн хуейр

(Маттэ 10:28-31)

4•– Сэ нывжызоӀэ, си ныбжьэгъухэм, Ӏэпкълъэпкъыр ягъэкӀуэдын фӀэкӀ, нэгъуэщӀ зыри зыхузэфӀэмыкӀыжынухэм фащымышынэ+. 5Фызыщышынэн хуейр сэ вжесӀэнщ: иукӀар жыхьэнмэм хидзэжыну тепщэныгъэ зиӀэм фыщышынэ. ВжызоӀэ: аращ фызыщышынэн хуейр+. 6Бзу цӀыкӀуитхур хъурыщитӀкӀэ* ящэркъэ? Апхуэдэу щытми, абыхэм ящыщу зыри щымыгъупщауэ Тхьэм игу илъщ. 7Фи щхьэм тет щхьэц налъэ псори лъытащ. Аращи, фымышынэ. Бзу Ӏэджэм нэхърэ фынэхъ лъапӀэщ фэ+.

Мэссихь и гъуэгу ирикӀуэхэм уазэрыщыщыр цӀыхухэм ебгъэщӀэныр

(Маттэ 10:32-33; 12:32; 10:19-20)

8– ВжызоӀэ, сэ, ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэм,[*] си гъуэгу ирикӀуэхэм зэращыщыр цӀыхухэм я пащхьэм щыжызыӀэ дэтхэнэри си гъуэгу ирикӀуэхэм зэращыщыр Тхьэм и мелыӀычхэм я пащхьэм сэри щыжысӀэнущ+. 9Ауэ си гъуэгу ирикӀуэхэм ящымыщу цӀыхухэм я пащхьэм щыжызыӀэ дэтхэнэри си гъуэгу ирикӀуэхэм зэращымыщыр Тхьэм и мелыӀычхэм я пащхьэм щыжысӀэнущ+. 10Хэту щытми, ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэм псалъэ Ӏей хужызыӀэм къыхуэгъункӀэ Ӏэмал щыӀэщ, ауэ Тхьэм и Псэ ЛъапӀэр зыгъэпцӀым къыхуэгъунукъым+.

11– Синэгуэгухэм фыщраткӀи, хэку пашэхэми тепщэныгъэ зиӀэхэми я пащхьэм фыщрашэкӀи, «Дауэ зыдгъэхейну?» икӀи «Сыт жытӀэну?» жыфӀэу фымыгузавэ; 12жыфӀэн хуейр Тхьэм и Псэ ЛъапӀэм асыхьэт дыдэм фигъэщӀэнущи.

ЛӀы бей акъылыншэм теухуа ущие хъыбарыр

13•ЦӀыхубэм яхэту, лӀы гуэр Хьисэ къелъэӀуащ:

– Дин егъэджакӀуэ, ди адэм къыщӀэна мылъкур си къуэшым къыздегъэгуэш.

14– Фызэрызэдэгуэшэну щӀыкӀэр нывжесӀэну хэт сызыгъэувар? – жриӀащ Хьисэ. 15ИтӀанэ цӀыхухэм яжриӀащ:

– Фысакъ! Фымынэпсей, цӀыхум сыт хуэдиз мылъку иӀэми, абы и гъащӀэм къыпищэркъыми+.

16Хьисэ ущие хъыбар яжриӀащ итӀанэ:

– ЛӀы бей гуэрым и щӀым гъавэ бэв къытекӀат. 17Арати, егупсысри, и щхьэм хужиӀэжащ: «Сыт сщӀэнур? Си гъавэр зэрыслъхьэн гуэн сиӀэкъым».

18– ИтӀанэ жиӀащ: «Мыращ сщӀэнур: си гуэнхэр къезгъэгъэуэнщ, нэхъ гуэн ин езгъэщӀынщи, си гъавэ псори си мылъкури ярыслъхьэнщ. 19СигукӀэ жысӀэнщ итӀанэ: Илъэс куэдкӀэ схурикъун фӀыгъуэ Ӏэджи сиӀэщ. Зыгъэпсэху, шхэ, ефэ, зыгъэтхъэж».

20– Ауэ Тхьэм абы къыжриӀащ: «Уэ уцӀыху акъылыншэщ! Мы жэщ дыдэм уи псэр хэсхынущ. Мы бгъэтӀылъахэр хэт къызыхуэнэжынур?»+

21– Зи щхьэм мылъкушхуэ хузэхуэзыхьэсу, Тхьэм дежкӀэ мылъкушхуэ зимыӀэм аращ къыщыщӀынур+.

Гузэвэгъуэм теухуауэ

(Маттэ 6:19-21, 25-34)

22– Аращи, нывжызоӀэ, – яжриӀащ Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэхэм, – «Сыт тшхыну?» жыфӀэу фи гъащӀэм щхьэкӀэ фымыгузавэ. «Сыт щыттӀэгъэну?» жыфӀэу фи Ӏэпкълъэпкъым щхьэкӀи фымыгузавэ+. 23Шхыным нэхърэ гъащӀэр нэхъ лъапӀэщ, щыгъыным нэхърэ Ӏэпкълъэпкъыр нэхъ лъапӀэщ. 24Къуаргъхэм феплъыт. Абыхэм жылэ ясэркъым, гъави къахыжыркъым, гуэни гъэтӀылъыпӀи яӀэкъым, ауэ Тхьэм ахэр егъашхэ. Фэ бзухэм нэхърэ куэдкӀэ фынэхъ лъапӀэкъэ!+
25ЩӀэкъу пэтми, хэт фэ фщыщу, зы Ӏэбжьэ нэхъ мыхъуми, и кӀыхьагъым хигъэхъуэн зылъэкӀынур? 26Апхуэдэ мащӀэ тӀэкӀур щыфхузэфӀэмыкӀкӀэ, адрей къэна псом щхьэкӀэ сыт фыщӀэгузавэр?

27– Удз гъагъэхэм къызэрыкӀым феплъыт: Ахэр лажьэркъым, цыи яджыркъым, ауэ сэ нывжызоӀэ, ягъэлеяуэ зызыгъэщӀэращӀэу щыта езы Сэлмэн пащтыхь[*] дыдэри абыхэм ящыщ зым ещхьу хуэпауэ щытакъым. 28Нобэ губгъуэм щыгъагъэу, пщэдей хьэкум ирадзэжыну удзыр Тхьэм апхуэдизу егъэлеяуэ щигъэщӀэращӀэкӀэ, абы нэхърэ куэдкӀэ нэхъыбэу фигъэщӀэрэщӀэнукъэ фэ, фӀэщхъуныгъэ зи мащӀэхэр+? 29Фэри фшхынумрэ фызэфэнумрэ я ужь фимыт икӀи абыхэм фримыгумэщӀ. 30Сыт щхьэкӀэ жыпӀэмэ апхуэдэ Ӏуэху псори аращ дунейм тет лъэпкъхэм къалъыхъуэр. Фэ абы фызэрыхуэныкъуэр фи Адэ лъапӀэм ищӀэркъэ? 31Тхьэм и Тепщэныгъэшхуэм и Ӏуэхугъуэхэм я ужь фит япэщӀыкӀэ, адрейуэ къэна Ӏуэхугъуэхэр псори къыфӀэщӀыхьэнущ итӀанэ+.

32– Фымышынэ фэ гуп мащӀэр, фи Адэ лъапӀэм и Тепщэныгъэшхуэр къыщыскӀэ тепщэныгъэр къывитыну хуейщи+. 33Фи хьэпшыпхэр фщэжи, ахъшэр тхьэмыщкӀэхэм яхуэвгуэш. ТӀорысэ мыхъужын бохъшэхэр вгъэхьэзыр, зыхэмыщӀын мылъку уафэм щызэвгъэгъуэт. ДыгъуакӀуэ лъэпкъ а мылъкушхуэм екӀуэлӀэфынукъым итӀанэ, хъунми яшхынукъым+. 34Фи мылъкушхуэр здэщыӀэм фигухэри щыӀэнущ.

Фымыжейуэ, фысакъ

(Маттэ 24:45-51)

35•– Фи цеикӀэхэр дэупщӀауэ, фи уэздыгъэхэр щӀэгъэнауэ, хьэзыру фыщыт. 36Зи тепщэр хьэгъуэлӀыгъуэм къикӀыжыным пэплъэрэ бжэм къызэрытеуӀуэу хуӀузыхыну хьэзыру щытхэм хуэдэу фыщыт+. 37Тепщэм къигъэзэжа нэужь, мыжейуэ икӀи сакъыу къызрихьэлӀэж унэӀутхэр гъуэгу махуэ теуващ. Пэжыр нывжызоӀэ, абы и цеикӀэр диупщӀэнущ, Ӏэнэм пэригъэтӀысхьэнущ икӀи езыр къэкӀуэнурэ къащхьэщытынущ. 38Жэщ ныкъуэм е джэд Ӏуэгъуэм деж тепщэр къэкӀуэжауэ, мыжейуэ икӀи сакъыу а унэӀутхэм кърихьэлӀэжмэ, ахэр гъуэгу махуэ теуващ. 39Ауэ мыр зэвгъащӀэ: Унэр зейм дыгъуакӀуэр къыщыкӀуэну сыхьэтыр ищӀэу щытамэ, жеинтэкъым, езым и унэми щӀигъыхьэу, щӀэлъыр иригъэдыгъунтэкъым+. 40Фэри фыхьэзырын хуейщ, фыщимыгугъэ сыхьэт гуэрым ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэр дунейм къэкӀуэжынущи.

41– Зиусхьэн, – жиӀащ Петр, – мы ущие хъыбарыр дэр щхьэкӀэ жыпӀэрэ хьэмэрэ псом щхьэкӀи жыпӀэрэ?

42– Хэт атӀэ акъылыфӀагъэ иӀэрэ зыщыгугъ хъун унэзехьэу тепщэм езым и ӀуэхутхьэбзащӀэхэм унафэщӀ яхуищӀынур, шхын и чэзум къаритын щхьэкӀэ? – жиӀащ Зиусхьэным. 43– А унэӀутыр гъуэгу махуэ теуващ, тепщэр къэкӀуэжрэ апхуэдэу ищӀэу кърихьэлӀэжмэ+. 44Пэжыр нывжызоӀэ, тепщэм и мылъку псори а унэӀутым и ӀэмыщӀэ ирилъхьэнущ. 45Ауэ а унэӀутым игукӀэ «Си тепщэр къэгувэнущ» жиӀэу адрей унэӀут цӀыхубзхэми цӀыхухъухэми яхэуэу икӀи ефэ-ешхэурэ удафэу щиублэкӀэ,+
46а унэӀутым тепщэр къэкӀуэжыну щимыгугъэ махуэм икӀи щыпэмыплъэ сыхьэтым ар къэсынущ. А унэӀутыр хьэлэчу иубэрэжьынущ тепщэм икӀи фӀэщхъуныгъэ зимыӀэхэм гугъуехь щадишэчыну щӀыпӀэм игъэкӀуэнущ.

47– И тепщэр зыхуейр ищӀэу щыта пэтми, зызымыгъэхьэзыра е тепщэр зыхуейр зымыгъэзэщӀа унэӀутым удын куэд къытехуэнущ. 48И тепщэр зыхуейр имыщӀэу, тезыр зыхуэфащэ Ӏуэхухэр зылэжьам нэхъ удын мащӀэщ къытехуэнур. Куэд зритам куэд къитыжынкӀэ щыгугъынущ Тхьэр, зи ӀэмыщӀэ куэд ирилъхьам нэхъ куэдыжкӀэ щыгугъынущ.

Зы унэм зэдыщӀэсхэр зэрызэгурымыӀуэнур

(Маттэ 10:34-36)

49•– ЩӀым мафӀэ ездзын щхьэкӀэ, сыкъэкӀуащ икӀи ар щӀэнамэ, сыту си гуапэ хъунут! 50ЦӀыхухэм гугъуехькӀэ саумэхъын[*] хуейщ, ар къысэхъулӀэху Ӏейуэ согузавэ+. 51ЩӀылъэм зэгурыӀуэныгъэ къыхуэсхьын щхьэкӀэ сыкъэкӀуауэ фи гугъэ? Хьэуэ, сэ нывжызоӀэ, аракъым сыкъыщӀэкӀуар, атӀэ зэгурымыӀуэныгъэ фхэслъхьэн щхьэкӀэщ,+
52сыту жыпӀэмэ иджы щыщӀэдзауэ зы унэм зэдыщӀэс цӀыхуитхур лъэныкъуитӀ зэрыгъэхъунущ: щыр тӀум пэувынущ, тӀури щым пэувынущ; 53лъэныкъуитӀ зэрыгъэхъунурэ, адэр къуэм, къуэр адэм пэувынущ; анэр пхъум, пхъур анэм пэувынущ; гуащэр нысэм, нысэр гуащэм пэувынущ.

Мы зэманым и нэщэнэхэм къарыкӀыр зыгурывгъаӀуэ

(Маттэ 16:2-3)

54•– КъухьэпӀэмкӀэ пшэ къытрихьэу флъагъумэ, «Уэшх къешхынущ» асыхьэтым жывоӀэ, апхуэдэуи мэхъу, – яжриӀащ Хьисэ цӀыхубэм. 55– Адрейуэ, ипщэ лъэныкъуэмкӀэ къикӀ жьыр къыщепщэкӀэ, «Хуабэ дыдэ хъунущ» жывоӀэ, апхудэуи мэхъу. 56Фэ, бзитӀщхьитӀхэ! ЩӀылъэмрэ уафэмрэ я теплъэм къикӀыр къывгуроӀэ, мы зэманым и нэщэнэхэм къикӀыр къыщӀывгурымыӀуэр сыт?

Уи дауэгъум узэрекӀужыным и ужь ит

(Маттэ 5:25-26)

57– Фэ фщӀэн хуейр фэр-фэру сыт къыщӀывгурымыӀуэр? 58Псалъэм щхьэкӀэ, уи дауэгъум уригъусэу хеящӀэм[*] деж ущыкӀуэкӀэ, гъуэгум фытетыху, узэрекӀужыным и ужь ит. Армырамэ, уи дауэгъум хеящӀэм* и пащхьэм уришэнущ, абы лъэхъуэщ хъумакӀуэм уӀэщӀилъхьэнущ, лъэхъуэщ хъумакӀуэм лъэхъуэщым ущӀидзэнущ. 59Сэ бжызоӀэ, зы хъурыщи къыпхуэмынэжыху щӀумытауэ, уэ лъэхъуэщым укъыщӀэкӀыжынукъым.

13-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ

Гуэныхьу пщӀахэм хущӀегъуэж, армырамэ, уэр-уэру зыбгъэкӀуэдыжауэ арщ

13^1ЦӀыху гуэрхэр Хьисэ деж къакӀуэри, Пилат Ӏэтащхьэм[*] Галилейм щригъэукӀахэм я хъыбар къыхуахьащ а зэманым. А цӀыхухэм я лъымрэ я къурмэныпхъэм и лъымрэ зэхэлъадэу, Пилат и цӀыхухэм яригъэукӀыгъащ+. 2Хьисэ деж къэкӀуахэм яжриӀащ:

– Ахэр апхуэдэу зэрыкӀуэдам щхьэкӀэ, Галилей щыщ адрей цӀыху псоми нэхърэ ахэр нэхъ гуэныхьыщӀэу фи гугъэ? 3Хьэуэ, сэ нывжызоӀэ, ар пэжкъым. Ауэ фэ фщӀа гуэныхьхэм фахущӀемыгъуэжмэ, псори апхуэдабзэу фыкӀуэдынущ. 4Е Силоам зи цӀэ щӀыпӀэм ит бэтэгъейр къызэтеуэу щӀипӀытӀа цӀыху пщыкӀуийр Ерусалим дэс цӀыху псоми нэхърэ нэхъ къуаншэу фи гугъэ+? 5Хьэуэ, сэ нывжызоӀэ, ар пэжкъым. Ауэ фэ къэфхьа гуэныхьхэм фахущӀемыгъуэжмэ, апхуэдабзэу фыкӀуэдынущ псори.

Ахъуо жыг гъуам теухуа ущие хъыбарыр

6Хьисэ мы ущие хъыбарыр яжриӀащ итӀанэ:

– Зыгуэрым и хадэм ахъуо жыг итт. Абы къыпыкӀаӀамэ, еплъыну къыщыкӀуэм, къыпыкӀаӀауэ зыри игъуэтакъым+. 7Арати, хэдэзехьэм жриӀащ: «Мис, илъэсищ хъуауэ, мы жыгым зыгуэр къыпыкӀэмэ, сеплъыну сыкъокӀуэ, ауэ къыпыкӀаӀауэ згъуэтыркъым. Ауэ щыхъукӀэ, къиупщӀыкӀыж, сыт щӀыр щӀигъэхьэулеин хуейр мыбы?»+

8– Хэдэзехьэм къыжриӀащ: «Зи щӀыхь ин, зы илъэс игъэт иджыри. Жыгыр ихъуреягъкӀэ къэстӀыхьынурэ, вэнывей тӀэкӀу щӀэскӀутэнущ. 9Гъэ къакӀуэ къыпыкӀэнкӀэ хъунщ. КъыпымыкӀэмэ, къибупщӀыкӀыжынщ».

Зиузэхун лъэмыкӀыу, зи тхыр ухуауэ щыт цӀыхубз гуэр Хьисэ щэбэт махуэм зэригъэхъужар

10Хьисэ синэгуэгу гуэрым цӀыхухэм Тхьэм и псалъэхэр щаригъащӀэрт щэбэт махуэм+. 11Илъэс пщыкӀуий лъандэрэ сымаджэ цӀыхубз гуэр жин бзаджэм иӀыгъыу абдежым щӀэтт. Зиузэхун лъэмыкӀыу, и тхыр ухуат абы. 12Хьисэ ар щилъагъум, къриджэри жриӀащ:

– ЦӀыхубз, уи узыр иджы щыщӀэдзауэ пщхьэщыкӀащ.

13И Ӏэхэр а цӀыхубзым трилъхьэри, абы занщӀэу зиузэхужащ, Тхьэми щӀыхь хуищӀащ+.

14Хьисэ сымаджэр щэбэт махуэм зэригъэхъужам щхьэкӀэ, синэгуэгу пашэр губжьри, цӀыхухэм яжриӀащ:

– Щылэжэн хуей махуих яӀэщ цӀыхум. ЗэвгъэӀэзэнумэ, а махуихым фыкъакӀуэ, щэбэт махуэм фыкъэмыкӀуэ+.

15– Фэ, бзитӀщхьитӀхэ! – жриӀащ Зиусхьэным а пашэм. – Зи выр е зи шыдыр къыкӀэритӀэтыкӀыу щэбэт махуэми псы езымыгъафэ къыфхэт+? 16Апхуэдэу щыщыткӀэ, Ибрэхьим къытехъукӀа цӀыхухэм ящыщу илъэс пщыкӀуий лъандэрэ шейтӀаным иӀыгъ мы цӀыхубзыр щэбэт махуэм щхьэхуит сщӀыуэ згъэхъужын хуеякъэ?

17Хьисэ ар щыжиӀэм, къыпэувауэ щыт цӀыху псори укӀытэжащ, ауэ адрейхэр Хьисэ илэжьа Ӏуэху телъыджэ псоми щыгуфӀыкӀащ+.

Хъардэл хьэдзэмрэ пщагъэмрэ теухуа ущие хъыбарыр

(Маттэ 13:31-33; Марк 4:30-32)

18•– Тхьэм и Тепщэныгъэшхуэр[*] зыхуэдэр сыт? – жиӀащ Хьисэ. – Ар сытым езгъэщхьын? 19Ар зыхуэдэр хъардэл[*] хьэдзэрщ. Ар лӀы гуэрым къищтэри, и хадэм хисащ. Хьардэлыр къэкӀри, и къудамэхэм къуалэбзухэр къытетӀысхьэу, жьауапӀэ яхуэхъуащ+.

20– Тхьэм и Тепщэныгъэшхуэр сытым хуэзгъэдэн? – аргуэру жиӀащ Хьисэ. 21– Ар зыхуэдэр пщагъэрщ. ЦӀыхубз гуэрым ар къищтэщ, ӀэнлъищкӀэ хупцӀынэ ипщри, псори игъэтэджащ+.

Куэбжэ зэвыр

(Маттэ 7:13-14, 21-23)

22•Къалэхэмрэ къуажэхэмрэ къызэхикӀухьым, цӀыхухэм Тхьэм и псалъэхэр яригъащӀэурэ, Хьисэ ЕрусалимкӀэ кӀуэну иунэтӀащ. 23Зыгуэр къеупщӀащ абы:

– Зи щӀыхь ин, мыкӀуэду Тхьэм къригъэлыну цӀыхухэр мащӀэ дыдэ?

24– Куэбжэ зэвымкӀэ фызэрыдыхьэным Ӏэмал зэриӀэкӀэ и ужь фит, – жэуап яритыжащ Хьисэ абыхэм, – сыт щхьэкӀэ жыпӀэмэ, сэ нывжызоӀэ, цӀыху куэд куэбжэмкӀэ дыхьэну и ужь итынущ, ауэ яхузэфӀэкӀынукъым. 25Бысымыр къэтэджу куэбжэр хуищӀыжа нэужь, «Зиусхьэн, Зиусхьэн, куэбжэр къытхуӀух», жыфӀэурэ уэрамым фыдэту куэбжэм фытеуӀуэнущ.

– Абы къывжиӀэнущ: «Фэ хэт фыщыщми, сэ сщӀэркъым»+.

26– Абы щыгъуэ жефӀэу щӀэвдзэнущ: «Уи гъусэу дешхат икӀи дефат; ди къалэм и уэрамхэм Тхьэм и псалъэхэр щыдбгъэщӀауэ щытат».

27– Абы къывжиӀэнущ: «Фэ хэт фыщыщми, сэ сщӀэркъым. ФызбгъэдэкӀ, фэ бзаджащӀэ псори!»+

28– Ибрэхьими, Исхьэкъи, Екъуби, адрей бегъымбар псори Тхьэм и Тепщэныгъэшхуэм щӀыхьауэ, ауэ фэ а Тепщэныгъэшхуэм фыкъыщӀахуауэ щыфлъагъукӀэ, гъы макърэ дзэ зэрыгъэшх макърэ къыщыӀунущ абы+. 29КъуэкӀыпӀэмкӀи къухьэпӀэмкӀи, ищхъэрэкӀи ипщэкӀи къикӀынурэ, я тӀысыпӀэхэр Тхьэм и Тепщэныгъэшхуэм и гухэхъуэ Ӏэнэм щаубыдынущ цӀыхухэм+. 30Я ужь итхэм ящыщхэр япэ ищынущ, япэ итхэм ящыщхэри я ужь къинэнущ абы щыгъуэ+.

Еууей, Ерусалим! Ерусалим!

(Маттэ 23:37-39)

31•Фарисейхэм* ящыщ гуэрхэр абы ирихьэлӀэу къакӀуэри, Хьисэ къыжраӀащ:

– Мы щӀыпӀэр къэбгынэ, Ирод пщым и цӀыхухэм уаригъэукӀынущи+.

32– ФыкӀуи, – яжриӀащ Хьисэ, – а бажэм жефӀэ: «Сэ жин бзаджэхэр цӀыхухэм нобэрэ пщэдейрэ яхэсхунущ, сымаджэхэми сеӀэзэнущ, си Ӏуэхур ещанэ махуэм сыухынущ». 33Апхуэдэу щыт пэтми, ноби, пщэдеи, пщэдеймыщкӀи си гъуэгу срикӀуэн хуейщ, бегъымбарыр Ерусалим фӀэкӀа нэгъуэщӀ щӀыпӀэ щылӀэ хъунукъыми.

34– Еууей, Ерусалим, Ерусалим! Уи цӀыхухэм бегъымбархэр яукӀ, Тхьэм и лӀыкӀуэхэри, мывэкӀэ еуэурэ, яукӀ. Бзум и шырхэр и дамэ щӀагъым зэрыщызэхуишэсым хуэдэу, уи бынхэр зэхуэсшэсыну сыт хуэдизрэ сыхуея, ауэ фэ фыхуеякъым+. 35АтӀэ фи къалэм Тхьэр нэфӀкӀэ къеплъыжынукъым. Сэ нывжызоӀэ, «Зиусхьэным и цӀэкӀэ къакӀуэм щӀыхьышхуэр ейщ» щыжыфӀэну махуэм нэсыху сыкъэфлъагъужынукъым+.

14-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ

ЛӀы зэщӀэбэгар Хьисэ щэбэт махуэм зэригъэхъужар

14^1Фарисей пашэхэм ящыщ гуэрым и унэм щышхэну щэбэт махуэ гуэрым Хьисэ щригъэблэгъам, цӀыхухэр Хьисэ кӀэлъыплъырт+. 2ЛӀы гуэр зэщӀэбэгауэ Хьисэ и пащхьэм къиуващ асыхьэтым. 3Хьисэ торэт егъэджакӀуэ пашэхэмрэ фарисейхэмрэ яжриӀащ:

– Сымаджэр щэбэт махуэм бгъэхъужыныр хабзэм къезэгърэ хьэмэрэ къемызэгърэ+?

4Абыхэм зыри жаӀакъым. Хьисэ сымаджэм теӀэбэщ, игъэхъужри иутӀыпщыжащ.

5Хьисэ абыхэм еупщӀащ итӀанэ:

– Фэ фщыщ гуэрым и шыдыр е и выр щэбэт махуэм псыкъуий мащэм ихуэмэ, занщӀэу кърихыжынукъэ+?

6Абыхэм жэуап къратыфакъым.

ХьэщӀэхэмрэ бысымымрэ зэрагъэщӀэн хуей Ӏуэхухэр

7ХьэщӀэхэм тхьэмадэ тӀысыпӀэхэр яубыду гу щылъитэм, мы ущие хъыбарыр Хьисэ яжриӀащ:+

8– Зыгуэрым гухэхъуэ Ӏэнэм уригъэблагъэмэ, тхьэмадэ тӀысыпӀэм умытӀыс, абы къригъэблэгъахэм уэр нэхърэ нэхъыжь гуэр яхэтынкӀэ хъунущи. 9Уэри ари фезыгъэблэгъа бысымым уэ къыббгъэдыхьэнурэ, абы щыгъуэ къыбжиӀэнущ: «Мы цӀыхум уи тӀысыпӀэр ет!» Апхуэдэу хъумэ, уукӀытэжауэ, нэхъ тӀысыпӀэ икӀэ дыдэм утӀысын хуей хъунущ уэ. 10УщрагъэблагъэкӀэ, тӀысыпӀэ икӀэ дыдэм тӀыс. Бысымым, уэ къыббгъэдыхьэнурэ, къыбжиӀэнущ абы щыгъуэ: «Си ныбжьэгъу, тӀэкӀу къыдэкӀуэтей!» Абы адрей хьэщӀэ псоми я пащхьэм ущигъэлъэпӀэнущ; 11зи щхьэ зыгъэин дэтхэнэри Тхьэм игъэлъэхъшэнущ, зи щхьэр зыгъэлъахъшэр Тхьэм игъэинынущи+.

12Хьисэ и бысымым жриӀащ итӀанэ:

– Уэ шэджагъуашхэ е пщыхьэщхьэшхэ щыпщӀкӀэ, уи ныбжьэгъухэри, уи къуэшхэри, уи благъэхэри, уи гъунэгъу бейхэри къыумыгъэблагъэ. Ахэр къебгъэблагъэмэ, яхуэпщӀар къыпхуащӀэжын папщӀэ урагъэблэгъэжынкӀэ хъунущ. 13Ауэ гухэхъуэ Ӏэнэ щытебгъэувэкӀэ, тхьэмыщкӀэхэр, ныкъуэдыкъуэхэр, лъашэхэр, нэфхэр къегъэблагъэ. 14ЯхуэпщӀар абыхэм къызэрыпхуамыщӀэжыфынум щхьэкӀэ, гъуэгу махуэ утеуващ. Щыпкъагъэ зиӀэ цӀыхухэр къыщытэджыжкӀэ, яхуэпщӀар Тхьэм къыпхуищӀэжынущ+.

Гухэхъуэ Ӏэнэм теухуа ущие хъыбарыр

(Маттэ 22:1-10)

15•Хьисэ щӀыгъуу Ӏэнэм бгъэдэса гуэрым ар щызэхихым, жиӀащ:

– Тхьэм и Тепщэныгъэшхуэр къыщыскӀэ, адрей хьэщӀэхэм я гъусэу Ӏэнэм бгъэдэсынур гъуэгу махуэ теуващ+.

16– ЛӀы гуэрым гухэхъуэ Ӏэнэ тригъэуващ, – жриӀащ Хьисэ а лӀым, – цӀыху куэди къригъэблэгъащ. 17Гухэхъуэ Ӏэнэр щытраувэну сыхьэтыр къыщысым, къеблэгъэнухэм я деж унэӀут гуэр игъэкӀуащ, мыпхуэдэу яжриӀэну: «Иджы фыкъеблагъэ, псори хьэзырщ».

18– Ауэ псоми, зэрыгъэӀуща нэхъей, щхьэусыгъуэхэр ящӀу щӀадзащ. Япэрейм унэӀутым къыжриӀащ: «Сэ щӀы къэсщэхуащи, сыкӀуэу абы семыплъмэ, хъунукъым. ЕмыкӀу сыкъыумыщӀ».

19– НэгъуэщӀ зыгуэрми жиӀащ: «ВипщӀ къэсщэхуащи, я щытыкӀэм сеплъыну сокӀуэ. ЕмыкӀу сыкъыумыщӀ».

20– Ещанэми жиӀащ: «Сэ фыз къэсшащи, сынэкӀуэфынукъым».

21– УнэӀутым къигъэзэжри, Ӏуэхур зэрыхъуар и тепщэм къыжриӀэжащ. Апхуэдэу щыхъум, бысымыр къэгубжьри, унэӀутым жриӀащ: «Къалэм и уэрамышхуэхэми и уэрам цӀыкӀухэми псынщӀэу дыхьи, тхьэмыщкӀэхэр, ныкъуэдыкъуэхэр, нэфхэр, лъашэхэр мыбы къашэ».

22– УнэӀутым къыщигъэзэжым, жиӀащ: «Зи щӀыхь ин, уи унафэр згъэзэщӀащ, ауэ тӀысыпӀэ нэщӀхэр щыӀэщ иджыри».

23– Тепщэм унэӀутым жриӀащ итӀанэ: «Гъуэгухэмрэ лъагъуэхэмрэ техьи, си унэм щӀэз хъун щхьэкӀэ, къэкӀуэну цӀыхухэм яжеӀэ. 24Сэ нывжызоӀэ, къезгъэблэгъахэм ящыщ зыри си ерыскъым къыхэӀэбэнукъым».

– Сыт щхьэкӀэ жыпӀэмэ къеблэгъахэр куэдщ, ауэ хэплъыхьауэ яхэтыр мащӀэщ, – къыщӀигъужащ Хьисэ.

Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэным хэлъ гугъехьыр

(Маттэ 10:37-38)

25•Хьисэ щӀыгъуу цӀыху гупышхуэ гъуэгу тетт. Абыхэм захуигъазэри, Хьисэ яжриӀащ:

26– Ар хэтуи щрет, гъусэ зыкъысхуэзыщӀауэ, и анэр, и фызыр, и бынхэр, и къуэшхэр, и шыпхъухэр фӀыуэ зэрилъагъум, и псэри фӀыуэ зэрилъагъум нэхърэ сэ нэхъыфӀу сызымылъагъур си гъуэгу ирикӀуэхэм ящыщ хъуфынукъым+. 27Ар хэтуи щрет, и жорыр зыхьу сэ си ужь къимыувэм си гъуэгу ирикӀуэхэм ящыщ хъун лъэкӀынукъым+.

28– Фщыщ гуэрым бэтэгъей ищӀын хуей хъумэ, япэщӀыкӀэ тӀысрэ, зыхуеину псор къилъытэу, бэтэгъейр зэрыригъэухуэн ахъшэ иӀэрэ имыӀэрэ зригъэщӀэн хуейкъэ? 29Армыхъумэ, лъабжьэр игъэувауэ, унэр нигъэсын щылъэмыкӀкӀэ, ар къэзылъагъу цӀыху псори къыщыдыхьэшхыурэ, 30мыпхуэдэу жаӀэнущ: «Мы лӀым унэ ищӀыну къригъэжьат, арщхьэкӀэ икӀэм хунигъэсакъым».

31– Апхуэдэуи, зы пащтыхь гуэрым нэгъуэщӀ пащтыхьым зауэ ирищӀылӀэну игу илъмэ, япэщӀыкӀэ тӀысу, цӀыху мин тӀощӀ зиӀэ бий къыхуэкӀуэмэ, езым и цӀыху минипщӀымкӀэ пэувын лъэкӀынрэ лъэмыкӀынрэ егупсысын хуейкъэ? 32Пэмыувыфынумэ, бийр къэмыс щӀыкӀэ лӀыкӀуэхэр хуигъэкӀуэнурэ, зэкӀужыну иригъэлъэӀунущ. 33Абы ещхьу, фэ фщыщу, хэтуи щрети, иӀэ псори ӀэщӀыб зымыщӀым си гъуэгу ирикӀуэхэм ящыщ хъун лъэкӀынукъым.

Шыугъэ зыхэмылъ шыгъур

(Маттэ 5:13; Марк 9:50)

34– Шыгъур фӀыщ. Ауэ шыгъум и шыугъэр хэкӀмэ, абы и шыугъэр дауэ зэрыхэплъхьэжынур+? 35ЩӀымкӀи вэнывеймкӀи ар сэбэп хъужынукъым. Апхуэдэр хыфӀадзэж.

– ИридэӀуэну тхьэкӀумэ зиӀэр иредаӀуэ+.

15-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ

Мэл кӀуэдам теухуа ущие хъыбарыр

(Маттэ 18:12-14)

15^1•Хьэкътын ахъшэр хэзыххэри гуэныхь зытелъхэри, къанэ щымыӀэу, Хьисэ едэӀуэну къекӀуэлӀащ. 2Ауэ фарисейхэмрэ торэт егъэджакӀуэ пашэхэмрэ я мыгуапэу жаӀащ:

– Мы лӀым гуэныхь зыщӀэхэр зригъэгъусэщ икӀи абыхэм ядошхэ+.

3Хьисэ мы ущие хъыбарыр абыхэм яжриӀащ абы щыгъуэ:

4– Фэ фщыщ гуэрым мэлищэ иӀэу жытӀэнщ. Абыхэм ящыщ зы фӀэкӀуэдмэ, адрей бгъущӀрэ бгъур губгъуэм къринэу, фӀэкӀуэдар къигъуэтыжыхукӀэ лъыхъуэнукъэ? 5Ар къыщигъуэтыжкӀэ, гуфӀэу къеӀэтри, и дамэм трелъхьэ. 6Унэм къыщыкӀуэжкӀэ, и ныбжьэгъухэмрэ и гъунэгъухэмрэ къреджэри, яжреӀэ: «ФыкъыздэгуфӀэ, сфӀэкӀуэда мэлыр къэзгъуэтыжащ»+. 7Сэ нывжызоӀэ, абы ещхьыркъабзэу, гуэныхь хущӀегъуэжыным хуэмыныкъуэ, щыпкъагъэ зигу илъ цӀыху бгъущӀрэ бгъум папщӀэ уафэм щыӀэну гуфӀэгъуэм нэхърэ зи гуэныхьхэм хущӀегъуэж гуэныхьыщӀэ закъуэм щхьэкӀэ уафэм нэхъ гуфӀэгъуэшхуэ щыӀэнущ+.

Дыжьын ахъшэ кӀуэдам теухуа ущие хъыбарыр

8– Абы ещхьу, цӀыхубз гуэрым дыжьын ахъшипщӀ иӀэу жытӀэнщ. Абыхэм ящыщ зыр фӀэкӀуэдмэ, уэздыгъэ щӀигъанэу ахъшэр къигъуэтыжыхукӀэ, хуэсакъыпэу лъыхъуэурэ, унэ псор щӀищыкӀыркъэ? 9Ар къыщигъуэтыжкӀэ, и ныбжьэгъухэмрэ и гъунэгъухэмрэ къреджэри, яжреӀэ: «ФыкъыздэгуфӀэ, ахъшэ сфӀэкӀуэдар къэзгъуэтыжащ». 10Сэ нывжызоӀэ, абы ещхьыркъабзэу, гуэныхь зыщӀауэ щӀегъуэж цӀыхум Тхьэм и мелыӀычхэр хуэгуфӀэнущ.

Къуэ кӀуэдам теухуа ущие хъыбарыр

11– ЛӀы гуэрым къуитӀ иӀэт, – жиӀащ Хьисэ. 12– Къуэ нэхъыщӀэм и адэм жриӀащ: «Си адэ, мылъкум щыщу къыслъысыну Ӏыхьэр къызэт». Арати, адэм мылъкур яхуигуэшащ.

13– Зыкъом дэкӀа нэужь, къуэ нэхъыщӀэм иӀэ псори зэщӀикъуэри, хамэ къэрал гуэрым кӀуащ. И мылъкур а къэралъым щхьэпсыншагъэкӀэ щигъэкӀуэдащ. 14Псори фӀэкӀуэдауэ, а къэралым гъаблэшхуэ къыщыхъури, щӀалэр тхьэмыщкӀэ дыдэ хъуащ. 15Апхуэдэу щыхъум, а къэралым щыпсэу лӀы гуэрым деж кӀуэри, хуэлӀыщӀэну гурыӀуащ. А лӀым ар игъэкӀуащ и кхъуэхэр губгъуэм щригъэгъэхъуну. 16Кхъуэхэм я Ӏусым щыщ и ныбэ из ищӀыну ехъуапсэрт лӀыщӀэм, ауэ а Ӏусым щыщ зыми къритакъым.

17– ЩӀалэм и тхьэмыщкӀагъэр къыщыгурыӀуэжым, и щхьэ хужиӀащ: «Си адэм и лӀыщӀэхэр сыт хуэдиз хъуми, абыхэм яшхын яхурикъуни къелыжыни яӀэщ, ауэ сэ мэжалӀэм сиукӀыу, мыбы сыщыӀэщ. 18Си адэм деж сыкӀуэжынщи, жесӀэнщ: Си адэ, уафэмкӀи уэркӀи гуэныхь злэжьащ. 19Уэ узикъуэщ къызжепӀэну сэ схуэфащэкъым. Уи лӀыщӀэхэм ящыщ зы хуэдэу сэри сыщтэ». 20ИтӀанэ зиӀэтыжри, и адэм деж кӀуэжыну ежьэжащ итӀанэ.

– Адэм и къуэр къэкӀуэжу жыжьэу къыщилъагъум, игу щӀэгъущ, жэри, Ӏэплъэ иришэкӀыу, ба хуищӀу щӀидзащ.

21– ЩӀалэм и адэм къыжриӀащ: «Си адэ, уафэмкӀи уэркӀи гуэныхь злэжьащ. Уэ узикъуэщ къызжепӀэну схуэфащэкъым».

22– Адэм и унэӀутхэм яжриӀащ: «Щыгъынхэм я нэхъыфӀыр къыхуэфхьи, фхуапэ, зы Ӏэлъыни Ӏэрыфлъхьэ, вакъи лъыфтӀагъэ. 23Танэ гъэшхар къафши, фӀэвгъэж. Дывгъашхэ-девгъафэ икӀи дывгъэгуфӀэ. 24Мы си къуэр лӀауэ щытащ, ауэ къэхъужащ, кӀуэдауэ щытащ, ауэ къэдгъуэтыжащ». Ар жиӀэри, гухэхъуэ Ӏэнэр трагъэуващ+.

25– Адэм и къуэ нэхъыжьыр губгъуэм итти, къэкӀуэжурэ унэм и гъунэгъу къыщыхъужым, уэрэд макърэ Ӏэгуауэ макърэ зэхихащ. 26УнэӀутхэм ящыщ гуэр къриджащ, «Сыт къэхъуар?» жиӀэри щӀэупщӀащ. 27УнэӀутым къыжриӀащ: «Уи къуэш нэхъыщӀэр къэкӀуэжащ. Уи адэм, ар узыншэу къызэригъуэтыжам щхьэкӀэ, танэ гъэшхар фӀригъэгъэжащ».

28– Къуэ нэхъыжьым ар щызэхихым, къэгубжьри, унэм щӀыхьэжын идакъым. И адэр къыщӀэкӀри, щӀыхьэжыну къелъэӀуащ. 29Ауэ абы и адэм жриӀащ: «Мис, сэ илъэс дапщэ хъуауэ сыпхуэлажьэрэ, уи унафэхэми зэи сытекӀакъым. Си ныбжьэгъухэм гухэхъуэ Ӏэнэ яхутезгъэувэн щхьэкӀэ, зэи зы чыцӀи къызэптакъым. 30Ауэ къуэ зыхужыпӀэу уи мылъкур цӀыхубз псэжьхэм ятезыгъэкӀуэдар къэкӀуэжати, танэ гъэшхар хуфӀебгъэгъэжащ».

31– Апхуэдэу щыхъум, адэм къыжриӀащ: «Си къуэ! Уэ сытым щыгъуи узигъусэщ, сиӀэ псори ууейщ. 32Ауэ иджыпсту дэ дыгуфӀэн икӀи дытхъэн хуейкъэ? Уи къуэш нэхъыщӀэр лӀауэ щытащ, ауэ къэхъужащ, кӀуэдауэ щытащ, ауэ къэдгъуэтыжащ».

16-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ

ЛӀы бейм и унэзехьэ хьилэшым теухуа ущие хъыбарыр

16^1– ЛӀы бей гуэрым унэзехьэ гуэр иӀащ, – яжриӀащ Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэхэм. – «Мы лӀым уи мылъкур пфӀегъэкӀуэд», жраӀащ цӀыхухэм лӀы бейм. 2Арати, лӀы бейм и унэзехьэр къриджэри, жриӀащ: «Уэр щхьэкӀэ жаӀэр пэж? Си мылъкур зэрызепхьэ щӀыкӀэр сыгъэлъагъу. Си мылъкур дяпэкӀэ уэ зепхьэ хъужынукъым».

3– «Сыт сщӀэнур?» – жиӀащ игукӀэ унэзехьэм. «Си тепщэм си ӀэнатӀэр сӀехыж. ЩӀы къэстӀыну къару схурикъун сиӀэкъым, сылъэӀуэнуи соукӀытэ. 4Си ӀэнатӀэр сӀихыжмэ, сщӀэнур иджы къэсщӀащ, цӀыхухэм я унэхэм срагъэблэгъэн щхьэкӀэ».

5– Арати, тепщэм и щӀыхуэ зытелъу хъуар унэзехьэм зырызурэ къриджэри, абыхэм ящыщ зым еупщӀащ: «Си тепщэм и щӀыхуэу сыт хуэдиз птелъыр?»

6– «Дагъэ фэндырищэ стелъщ», жиӀащ щӀыхуэ зытелъ лӀым.

– «Мис, уи щӀыхуэ тхылъыр къэщтэж, тӀыси, псынщӀэу щэ ныкъуэ итхэ», жриӀэжащ абы.

7Унэзехьэм нэгъуэщӀ гуэрми жриӀащ: «Уэ сыт хуэдиз щӀыхуэу птелъыр?»

– «Гуэдз къэпищэ стелъщ», жиӀащ абы.

– «Уи щӀыхуэ тхылъыр къэщтэжи, пщӀей итхэ», жриӀащ абы.

8– Апхуэдэу щыхъум, тепщэр и унэзехьэ хьилэщым щытхъуащ, зэрыӀущым щхьэкӀэ; сыт щхьэкӀэ жыпӀэмэ мы дунейм тет цӀыхухэр зэрызэхущытымкӀэ нэху щыпкъым щызекӀуэ цӀыхухэм нэхърэ нэхъ Ӏущщ+. 9ИкӀи сэ нывжызоӀэ, дунейм щывиӀэ мылъкумкӀэ ныбжьэгъухэр зэвгъэгъуэт, а мылъкур фуха нэужь, мыкӀуэдыжын псэупӀэм абыхэм фрагъэблэгъэн щхьэкӀэ.

10– Ӏуэху мащӀэкӀэ узыщыгугъ хъун цӀыхум Ӏуэху куэдкӀи ущыгугъ хъунущ, Ӏуэху мащӀэкӀэ узыщыгугъ мыхъун цӀыхум Ӏуэху куэдкӀи ущыгугъ хъунукъым+. 11Апхуэдэу щыщыткӀэ, дуней мылъкур зефхьэну узыщыгугъ хъун цӀыхуу фыщымытамэ, мылъку пэжыр фэ фи ӀэмыщӀэ хэтыт къизылъхьэнур? 12НэгъуэщӀхэм я мылъкур зрахьэнкӀэ узыщыгугъ хъун цӀыхуу фыщымытамэ, фэ фи мылъкур зефхьэну хэтыт къывэзытынур?

13– Зы унэӀутым зиусхьэнитӀым хуэлэжьэн лъэкӀынукъым; сыт щхьэкӀэ жыпӀэмэ е зым жагъуэгъу хуэхъунурэ, адрейр фӀыуэ илъагъунущ, е зым пэжу хущытынурэ, адрейм нэмыплъ иритынущ. Тхьэми ахъшэми фахуэлэжьэн флъэкӀынукъым фэ+.

Торэт хабзэмрэ Тхьэм и Тепщэныгъэшхуэмрэ

(Маттэ 11:12-13)

14•Ахъшэр фӀы дыдэу зылъагъу фарисейхэм а псор щызэхахым, Хьисэ щыдыхьэшхащ+. 15Хьисэ абыхэм яжриӀащ:

– Фэ цӀыхухэм я пащхьэм щыпкъагъэ фигу илъ хуэдэу фэ зыщытывогъауэ, ауэ фэ фи гум илъыр Тхьэм ещӀэ; сыт щхьэкӀэ жыпӀэмэ цӀыхухэм ягъэлъапӀэ Ӏуэхугъуэхэр Тхьэм дежкӀэ пуд дыдэщ.

16– Мусэ бегъымбарым и Торэт хабзэм итхэмрэ бегъымбархэм ятхахэм итхэмрэ Тхьэм хуэлажьэ цӀыхухэм адрей цӀыхухэр ирагъэдаӀуэу щытащ, умэхъакӀуэ Иуан и махуэхэм нэсыху. Абы къыщыщӀэдзауэ, Тхьэм и Тепщэныгъэшхуэм теухуа хъыбарыфӀыр цӀыхухэм хуаӀуатэ икӀи хэти а Тепщэныгъэшхуэм щӀыхьэну пӀэщӀэгъуэкӀэ щӀокъу+. 17Ауэ Мусэ бегъымбарым и Торэт хабзэм ит хьэрфхэм я нэхъ цӀыкӀур хэкӀуэдыкӀыным нэхърэ уафэмрэ щӀылъэмрэ нэхъ кӀуэдыжыгъуафӀэщ+.

Фыз игъэкӀыжыным теухуауэ

(Маттэ 5:32; 19:9; Марк 10:11-12)

18– И фызыр изыгъэкӀыжу, нэгъуэщӀ цӀыхубз къэзышэж дэтхэнэми зинэ ищӀауэ мэхъу. Апхуэдэу, лӀы гуэрым иригъэкӀыжа фызыр къэзышэжми зинэ ищӀауэ мэхъу+.

ЛӀы беймрэ Лазаррэ

19– ЛӀы бей гуэр щыӀащ. Щыгъыным я нэхъ лъапӀэмкӀэ зихуапэрт абы, махуэ къэси ефэ-ешхэшхуэ ищӀырт. 20ЛӀы бейм и куэбжэм деж лӀы тхьэмыщкӀэ гуэр, Лазар зи цӀэр, и щӀыфэр бэгум зэщӀищтауэ щылът. 21А тхьэмыщкӀэр и мэжалӀэ иригъэкӀыну хэтт лӀы бейм и Ӏэнэм къехуэхымкӀэ. Хьэхэри къекӀуалӀэурэ, абы и бэгухэм къебзейрт.

22– ЛӀы тхьэмыщкӀэр дунейм ехыжащ, мелыӀычхэм ар Ибрэхьим бегъымбарым деж яхьащ. ЛӀы бейри дунейм ехыжри щӀалъхьэжащ+. 23А лӀы бейм, лӀахэм я лъахэм хьэзэб щытелъу и нэхэр къиӀэтри, Ибрэхьим жыжьэу къилъэгъуащ, Лазари бгъэдэсу+. 24Ар щилъагъум, джащ: «Ди адэ Ибрэхьим, гущӀэгъу къысхуэщӀ, Лазар къысхуэгъакӀуи, абы и Ӏэпэр псым хищӀэм, си бзэгум къытрилъхьэурэ ирегъэупщӀыӀу, сыт щхьэкӀэ жыпӀэмэ мы мафӀэм сыхэтщи, хьэзаб стелъщ»+.

25– «Си щӀалэ», жиӀащ Ибрэхьим, «уигу къэгъэкӀыж дунейм ущытетым уэ абы ӀыхьэфӀыр щыбгъуэтрэ, Лазар гугъу щехьу зэрыщытар. Ауэ абы игу зыгъэзагъэ фӀыгъуэхэр егъуэт иджы, уэ гугъу уохь. 26Абы нэмыщӀ, фэрэ дэрэ ди зэхуакум къуэ куу дэтщ, мыбы никӀыу фи деж нэкӀуэну хуейхэр нэмыкӀуэфын щхьэкӀэ. Апхуэдэу, фи деж къикӀыу ди деж къэкӀуэни ялъэкӀынукъым».

27– «АтӀэ, ди адэ», жиӀащ лӀы бейм, «сынолъэӀу, си адэм и унэм Лазар гъакӀуэ, 28сыт щхьэкӀэ жыпӀэмэ къуэшитху сиӀэщ. Мы гугъуехь шэчыпӀэм ахэри къэмыкӀуэн щхьэкӀэ, зыхуэсакъыжыну ягурырегъаӀуэ».

29– «Абыхэм Мусэ бегъымбарым итхахэмрэ адрей бегъымбархэм ятхахэмрэ яӀэщ, а тыгъэхэм ирырегъуазэ», къыжриӀащ Ибрэхьим лӀы бейм+.

30– «Хьэуэ, ди адэ Ибрэхьим», жиӀащ лӀым, «лӀахэм зыгуэр къахэтэджыкӀыжрэ игъэзэжмэ, ахэр я гуэныхьхэм хущӀегъуэжынущ».

31– «Мусэ бегъымбарымрэ адрей бегъымбархэмрэ емыдаӀуэмэ, лӀахэм зыгуэр къахэтэджыкӀыжми, я фӀэщ хъунукъым», къыжриӀащ Ибрэхьим+.

17-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ

ЦӀыхухэм гуэныхь ящӀэну дезыгъэхьэх Ӏуэхухэм, гуэныхь гъэгъуным, фӀэщхъуныгъэм, жыӀэщӀэным теухуауэ

(Маттэ 18:6-7, 21-22; Марк 9:42)

17^1•– ЦӀыхухэм гуэныхь ящӀэну дезыгъэхьэх Ӏуэхугъуэхэр къэхъун хуейщ, ауэ ахэр къызыпкърыкӀ цӀыхур гъуэгу мыгъуэ теуващ, – яжриӀащ Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэхэм+. 2– Абы мы цӀыкӀухэм ящыщ гуэрым гуэныхь ищӀэну дригъэхьэх нэхърэ, щхьэл мывэ и пщэм кӀэращӀэу хым хадзатэмэ, езым дежкӀэ нэхъыфӀт+. 3Аращи, фызыхуэсакъыж!

– Уи къуэшым[*] гуэныхь ищӀэмэ, ар зэрыгуэныхьыр жеӀэ икӀи ар щӀегъуэжмэ, хуэгъэгъу+. 4Зы махуэм и кӀуэцӀкӀэ уэркӀэ блэнейра гуэныхь ищӀэмэ, къигъэзэжу, «СыщӀегъуэжащ», жиӀэмэ, хуэгъэгъу+.

5– ФӀэщхъуныгъэу диӀэм къытхухэгъахъуэ, – къыжраӀащ апостолхэм[*] Зиусхьэным+.

6– Хъардэл[*] хьэдзэм хуэдиз фӀэщхъуныгъэ фиӀэу, мы ахъуо жыгым «Зыкъыхэтхъыжи, хым зыщыхэсэж», жефӀэмэ, къывэдэӀуэнущ, – жиӀащ Зиусхьэным+.

7– Фщыщ гуэрым унэӀуту иӀэр вэуэ е мэлхэр игъэхъуу жытӀэнщ. А унэӀутыр губгъуэм къыщикӀыжкӀэ, «ПсынщӀэу къакӀуи, Ӏэнэм къыбгъэдэтӀысхьэ», жриӀэну пӀэрэ абы? 8Хьэуэ, жриӀэнукъым. ЖриӀэнур мыращ: «Пщыхьэщхьэшхэ къысхуэгъэхьэзыр, уи цеикӀэр дэупщӀи, сэ сышхэху икӀи сефэху къысщхьэщыт. Абы и ужькӀэ ушхэну икӀи уефэну ухуитщ». 9А унэӀутым хуэпщӀа унафэр зэригъэзэщӀам щхьэкӀэ фӀыщӀэ хуэпщӀыну? Си гугъэкъым. 10Апхуэдэу, фэри, Тхьэм къыфхуищӀа унафэр вгъэзэщӀа нэужь, мыпхуэдэу жыфӀэн хуейщ: «Дэ пщӀэ зимыӀэ дыунэӀутщ. Дэ тщӀар тщӀэн хуеиуэ щытар тщӀауэ».

Уэшын уз зыпкърыт цӀыхуипщӀыр Хьисэ зэригъэхъужар

11Хьисэ Ерусалим кӀуэуэ, Самарие, Галилей хэкухэм кӀуэцӀрыкӀырт. 12Жылэ гуэрым дыхьэ пэтрэ, уэшын уз зыпкърыт лӀипщӀ къыӀущӀащ. Жыжьэу къэуври,+
13макъышхуэкӀэ къэджащ ахэр:

– Хьисэ, гъуазэ, гущӀэгъу къытхуэщӀ!

14Ахэр щилъагъум, Хьисэ жиӀащ:

– ФыкӀуи, дин пашэхэм закъевгъэлъагъу.

Ахэр гъуэгум здрикӀуэм, къабзэ хъуурэ, я узыр якӀэрыхужащ+.

15Абыхэм ящыщ зым зэрыхъужар щилъагъум, Тхьэм макъышхуэкӀэ фӀыщӀэ хуищӀурэ къигъэзэжащ. 16Хьисэ и лъабжьэм бгъэгукӀэ зыщӀидзэри, фӀыщӀэ хуищӀащ. А лӀыр Самарие хэкум[*] щыщт+.

17– ЛӀипщӀыр къабзэ хъужакъэ? – жиӀащ Хьисэ. – Адрей лӀибгъур дэнэ щыӀэ? 18Мы лӀы хамэ закъуэм фӀэкӀа, къигъэзэжу Тхьэм фӀыщӀэ хуэзыщӀын зыри къахэмыкӀауэ аракъэ?

19Хьисэ а лӀым жриӀащ итӀанэ:

– Къэтэджи, кӀуэж. Уи фӀэщхъуныгъэм уигъэхъужащ+.

Тхьэм и Тепщэныгъэшхуэр къызэрыкӀуэнур

(Маттэ 24:23-28, 37-41)

20•– Тхьэм и Тепщэныгъэшхуэр сыт щыгъуэ къэкӀуэну? – жаӀэу фарисейхэр Хьисэ щеупщӀым, абыхэм яжриӀащ:

– Тхьэм и Тепщэныгъэшхуэр нэрылъагъуу къэкӀуэнукъым,+
21икӀи цӀыхухэм, «Мис, ар мыдэ щыӀэщ», е «Мес, модэ щыӀэщ», жаӀэнукъым. Сыт щхьэкӀэ жыпӀэмэ Тхьэм и Тепщэныгъэшхуэр фэ къыфхэтщ.[*]

22Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэхэм яжриӀащ итӀанэ:

– ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэм и махуэхэм щыщу зы махуэ закъуэ нэхъ мыхъуми флъагъуну фыщыхуей зэман къэунэхунущ, ауэ фэ флъагъунукъым+. 23«Мис, ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэр мыдэ щыӀэщ», е «Мес, модэ щыӀэщ», къывжаӀэнущ, ауэ абы фымыкӀуэ икӀи а цӀыхухэм факӀэлъымыжэ;+
24сыт щхьэкӀэ жыпӀэмэ зы уафэ гъунэм къыщыщӀэдзауэ адрей гъунэм нэсыху уафэхъуэпскӀым дунейр зэригъэнэхум хуэдэу, къыщыкӀуэжыну махуэм деж ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэр къэлъэгъуэжынущ. 25Ауэ абы гугъуехь куэд ишэчын икӀи иджырей цӀыхухэм ар зыхагъэкӀын хуейщ япэщӀыкӀэ+.

26– Нухь бегъымбарым и махуэхэм Ӏуэхухэр зэрыщытам хуэдэу, ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэр дунейм къыщыкӀуэжынум и пэ къихуэ махуэхэм Ӏуэхухэр абы тетынущ+. 27ЦӀыхухэр шхэрт, икӀи ефэрт, къашэрт икӀи дэкӀуэрт абы щыгъуэ, Нухь кхъухьым щитӀысхьэну махуэм нэсыху. ИтӀанэ псыдзэр[*] къащӀэуэри, абы псори хэкӀуэдащ+.

28– ЛутӀ бегъымбарым[*] и махуэхэм Ӏуэхухэр апхуэдэу щытащ: ЦӀыхухэр шхэрт икӀи ефэрт, зыгуэрхэр къащэхурт икӀи ящэрт, жылэ ясэрт, унэхэри ящӀырт. 29Ауэ ЛутӀ Содом къалэм щыдэкӀа махуэм мафӀэрэ тхъуэбзащхъуэрэ зэщӀэлъу уафэм къещэщэхри, ахэр псори хэкӀуэдащ+.

30– ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэр къыщылъэгъуэжыну махуэм дежи Ӏуэхухэр апхуэдабзэу щытынущ. 31А махуэм унащхьэм тетыр унэм щӀэлъ и хьэпшыпхэр здищтэну щӀремыхьэж. Губгъуэм итми унэм къремыгъэзэж+. 32ЛутӀ и фызым[*] къыщыщӀар фигу къэвгъэкӀыж+. 33Зи псэр мыкӀуэду къезыгъэлыну и ужь ит дэтхэнэми и псэр фӀэкӀуэдынущ, ауэ зи псэр зыфӀэкӀуэд дэтхэнэми и псэр мыкӀуэду къригъэлынущ+. 34Сэ нывжызоӀэ, зы пӀэм цӀыхуитӀ хэлъынущ а жэщым, зыр мелыӀычхэм уафэм яхьынущ, адрейр къагъэнэнущ. 35ЦӀыхубзитӀым гуэдз зэдахьэжынущ, зыр мелыӀычхэм уафэм яхьынущ, адрейр къагъэнэнущ. 36Губгъуэм цӀыхуитӀ итынущ, зыр мелыӀычхэм уафэм яхьынущ, адрейр къагъэнэнущ.

37– Дэнэ ар къыщыхъунур, Зиусхьэн? – еупщӀащ ахэр Хьисэ.

– Псэущхьэ лӀа здэщыӀэм бгъэжьхэр щызэхуэсынущ, – яжриӀащ Хьисэ.

18-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ

Фызабэмрэ щыпкъагъэ зигу имылъ хеящӀэмрэ ятеухуа ущие хъыбарыр

18^1Ягу ямыгъэкӀуэду зэпымыууэ Тхьэм елъэӀун щхьэкӀэ, Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэхэм зы ущие хъыбар яхуиӀуэтащ+. 2Мыращ яхуиӀуэтар:

– Тхьэми щымышынэу, цӀыхухэми ящымыукӀытэу, къалэ гуэрым зы хеящӀэ[*] гуэрым дэст. 3А къалэ дыдэм зы фызаби щыпсэурт. «Си дауэгъум схуэфащэр къызегъэт», жриӀэурэ, хеящӀэм деж къакӀуэ зэпытт ар.

4– Ауэ фызабэр зыщӀэлъэӀур хуимыщӀэурэ, зэманыфӀ екӀуэкӀащ. ИтӀанэ игукӀэ жиӀащ: «Сэ Тхьэм сыщымышынэми, цӀыхухэм сащымыукӀытэми, 5мы фызабэм си щхьэр игъэуз зэпыту щымытын щхьэкӀэ, хуэфащэр езгъэгъуэтынщ. Апхуэдэу сымыщӀмэ, къысхуэжэ зэпытурэ сигъэтыншынукъым».

6Зиусхьэным жиӀащ итӀанэ:

– Щыпкъагъэ зигу имылъ хеящӀэм жиӀэм федаӀуэт. 7Тхьэм езым къыхиха, жэщи махуи хуабжьу къелъэӀу цӀыхухэм яхуэфащэр ялъигъэсынукъэ? Яхуэфащэр ялъигъэсыным пэплъэу куэдрэ щигъэтыну+? 8Сэ нывжызоӀэ, яхуэфащэр псынщӀэу ялъигъэсынущ. Ауэ ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэр мы дунейм къыщыкӀуэжкӀэ, фӀэщхъуныгъэ зиӀэ щигъуэтыну+?

Фарисеймрэ хьэкътын ахъшэр хэзыхымрэ ятеухуа ущие хъыбарыр

9Езыхэм ягу щыпкъагъэ илъу залъытэжу, ауэ нэгъуэщӀхэр зэзымыпэс цӀыху гупым мы ущие хъыбарыр яхуиӀуэтащ Хьисэ:+

10– Тхьэм елъэӀун щхьэкӀэ, Тхьэм и унэшхуэм цӀыхуитӀ кӀуащ, зыр фарисейт, адрейр хьэкътын ахъшэр хэзыххэм* ящыщт+. 11Фарисейр абдежым здэщытым, Тхьэм мыпхуэдэу елъэӀурт игукӀэ: «Адрей цӀыху хъунщӀакӀуэхэми, бзаджащӀэхэми, зинэ зыщӀэхэми, мобдеж щыт хьэкътын ахъшэр хэзыхми яхуэдэу сызэрыщымытым щхьэкӀэ, фӀыщӀэ пхузощӀ, си Тхьэ+. 12Сэ тхьэмахуэ къэс махуитӀ сонэщӀ,[*] къысхэхъуэм и пщӀанэр Тхьэм щхьэкӀэ сот»+.

13– Ауэ хьэкътын ахъшэр хэзыхыр жыжьэу увауэ, и нэхэмкӀэ уафэм дэплъеин къудей темыгушхуэу, и бгъэгум еуэу, Тхьэм елъэӀурт: «Си Тхьэ, сэ, цӀыху гуэныхьыщӀэм, гущӀэгъу къысхуэщӀ»+.

14– Сэ нывжызоӀэ, япэ лӀым хуэмыдэу, мы лӀыр Тхьэм дежкӀэ щыпкъагъэ игу илъу унэм кӀуэжащ. Сыт щхьэкӀэ жыпӀэмэ зи щхьэ зыгъэин дэтхэнэри Тхьэм игъэлъэхъшэнущ, зи щхьэр зыгъэлъахъшэр Тхьэм игъэинынущ+.

Хьисэрэ сабийхэмрэ

(Маттэ 19:13-15; Марк 10:13-16)

15•ЦӀыхухэм сабийхэр Хьисэ къыхуашэрт, Тхьэм и нэфӀ къащыхуэн щхьэкӀэ, трагъэӀэбэну. Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэхэм ар щалъагъум, цӀыхухэм ядакъым. 16Ауэ Хьисэ сабийхэр къриджэри, жиӀащ:

– Сабийхэр си деж кърекӀуэ, фапэрымыуэ, апхуэдэхэр Тхьэм и Тепщэныгъэшхуэм щӀэтщи. 17Пэжыр нывжызоӀэ, Тхьэм и Тепщэныгъэшхуэр сабийм къызэрищтэм хуэдэу къэзымыщтэр а тепщэныгъэшхуэм щӀыхьэнукъым+.

Пашэ бейр

(Маттэ 19:16-30; Марк 10:17-31)

18•Хьисэ пашэ гуэр къеупщӀащ:

– Дин егъэджакӀуэфӀ, мыкӀуэдыжын гъащӀэ ӀыхьэфӀ къыслъысын щхьэкӀэ, сыт сщӀэн хуейр+?

19– ФӀыкӀэ сыт укъыщӀызэджэр? – жриӀащ Хьисэ а лӀым. – Тхьэм фӀэкӀа, фӀы зыри щыӀэкъым+. 20Тхьэм и унафэхэр[*] уощӀэ: «Зинэ умыщӀэ, цӀыху умыукӀ, умыдыгъуэ, цӀыхухэм пцӀы ятумылъхьэ, уи адэмрэ уи анэмрэ пщӀэ яхуэщӀ».

21– Си щӀалэгъуэм къыщыщӀэдзауэ согъэзащӀэ а псори, – жиӀащ адрейм+.

22Ар щызэхихым, Хьисэ абы жриӀащ:

– Иджыри зы уи щыщӀагъэщ. УиӀэ псори щэжи, ахъшэр тхьэмыщкӀэхэм яхуэгуэш. Уафэм мылъкушхуэ ущиӀэ хъунущ абы щыгъуэ. Си ужь къиувэ итӀанэ+.

23Ар щызэхихым, адрейм игу щӀыхьащ, мылъкушхуэ иӀэти. 24Игу зэрыщӀыхьар щилъагъум, Хьисэ жиӀащ:

– Тхьэм и Тепщэныгъэшхуэм щӀыхьэныр икъукӀэ гугъущ мылъкушхуэ зиӀэхэм я дежкӀэ+. 25Бейр Тхьэм и Тепщэныгъэшхуэм щӀыхьэн нэхърэ, махъшэкӀэ мастэнэм икӀыныр нэхъ тыншщ.

26Ар зэхэзыха цӀыхухэм жаӀащ:

– Апхуэдэу щыщыткӀэ, мыкӀуэду зыкъригъэлын зыхузэфӀэкӀынур хэт?

27– ЦӀыхухэм яхузэфӀэмыкӀыр Тхьэм хузэфӀокӀ, – жиӀащ Хьисэ+.

28– Мис, дэ диӀа псори къэдгъанэри, уэ уи ужь дыкъиуващ, – жиӀащ Петр+.

29– Пэжыр нывжызоӀэ, – яжриӀащ Хьисэ, – хэту щытми, е и унэ, е и адэ-анэр, е и къуэшхэр, е и шыпхъухэр, е и фызыр, е и бынхэр Тхьэм и Тепщэныгъэшхуэм щхьэкӀэ къибгынамэ,+
30иӀам нэхърэ куэдкӀэ нэхъыбэ мы дунейм щызымыгъуэтыжын цӀыху зыри щыӀэкъым, икӀи апхуэдэм мыкӀуэдыжын гъащӀэ щиӀэ хъунущ ахърэтым.

ЗэраукӀынури лӀахэм къазэрыхэтэджыкӀыжынури Хьисэ ещанэу къызэрыжиӀар

(Маттэ 20:17-19; Марк 10:32-34)

31•Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэ цӀыху пщыкӀутӀыр лъэныкъуэкӀэ Ӏуишри, яжриӀащ:

– Мис, ЕрусалимкӀэ дыдокӀуей. ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэм теухуауэ бегъымбархэм ятха псори абы къыщыщӀынурэ, пэж хъунущ. 32Абы къикӀыр езыр хамэ лъэпкъхэм[*] зэраӀэщӀыхьэнурщ. Ахэр абы къыщыдыхьэшхынущ, къыхущӀэджэнущ икӀи къеубжьытхынущ. ИтӀанэ щӀопщкӀэ къеуэнущ икӀи яукӀынущ, 33ещанэ махуэм лӀахэм къахэтэджыкӀыжынущ ар+.

34АрщхьэкӀэ Хьисэ яжриӀа псалъэхэм щыщу зыри къагурыӀуакъым и гъуэгу ирикӀуэхэм. А псалъэхэм къарыкӀыр ящыбзыщӀауэ щытащ, Хьисэ абыхэм къригъэкӀари зэхащӀыкӀакъым+.

ЛъэӀуакӀуэ нэф гуэр Хьисэ зэригъэхъужар

(Маттэ 20:29-34; Марк 10:46-52)

35•Хьисэ Ерихон къалэм[*] здэкӀуэм, къалэм и гъунэгъу хъуауэ, лӀы нэф гуэр факъырэӀус щӀэлъэӀуу гъуэгу напцӀэм тест. 36ЦӀыху гупышхуэ блэкӀыу щызэхихым, нэфыр щӀэупщӀащ:

– Сыт мыр?

37– Назарет щыщ Хьисэ мыбыкӀэ блокӀ, – къыжраӀащ цӀыхухэм.

38Ар къыщыжраӀэм, нэфыр макъышхуэкӀэ къэджащ:

– Даут и Къуэ[*] Хьисэ, гущӀэгъу къысхуэщӀ!+

39Япэ ит цӀыхухэм ямыдэу, «Щыгъэт», къыжраӀащ, арщхьэкӀэ нэфыр нэхъ макъ лъагэжкӀэ къэджащ аргуэру:

– Даут и Къуэ, гущӀэгъу къысхуэщӀ!

40Хьисэ къэувыӀэри, нэфыр къыбгъэдашэну яжриӀащ. Нэфыр къыщыбгъэдыхьэм, еупщӀащ:

41– Сыт пхуэсщӀэну узыхуейр?

– Зиусхьэн, си нитӀыр къысхуэгъэплъэж, – жиӀащ нэфым.

42– Уи нэхэр къэплъэжынущ, – жриӀащ Хьисэ абы. – Уи фӀэщхъуныгъэм уигъэхъужащ+.

43Нэфым и нэхэр къэплъэжащ асыхьэтым, Тхьэм щӀыхь хуищӀу, Хьисэ и ужь иуващ ар. Ар щалъагъум, цӀыху псоми Тхьэм щытхъу хуаӀэтащ.

19-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ

Хьисэрэ Закхейрэ

19^1Абы и ужькӀэ Хьисэ Ерихон къалэм дыхьэри, зэхикӀухьащ. 2Закхей зи цӀэ гуэр дэст абы. Ар хьэкътын ахъшэ хэзыххэм я пашэхэм щыщт, бейт. 3Хьисэ и щыфэлӀыфэ зригъэлъагъуну хуеят ар, арщхьэкӀэ езыр лӀы лъахъшэ цӀыкӀути, цӀыху гупышхуэм яхэту зыри илъагъун лъэкӀакъым. 4Арати, цӀыхухэм япэ ищри, ахъуо жыгым дэпщеящ, Хьисэ зригъэлъагъун папщӀэ, сыт щхьэкӀэ жыпӀэмэ Хьисэ а гъуэгумкӀэ блэкӀын хуейт.

5Хьисэ а щӀыпӀэм щынэсым, дэплъейри, Закхейм жриӀащ:

– Закхей, псынщӀэу къех, уи унэм сынеблэгъэн хуейщ нобэ.

6Закхей псынщӀэу къехыжри, и гуапэ хъуауэ, и унэм Хьисэ иригъэблэгъащ. 7Ар щалъагъум, цӀыхухэм мыарызыуэ жаӀащ:

– Гуэныхь зыщӀэ цӀыхум и унэ хьэщӀэу ихьащ+.

8Закхей къэтэджри, Зиусхьэн Хьисэ къыжриӀащ:

– Зиусхьэн! Мис, си мылъкум и ныкъуэр тхьэмыщкӀэхэм яхуэзгуэшынущ. ЦӀыху гуэр къэзгъэпцӀаӀамэ, хуэдиплӀ естыжынущ+.

9КъегъэлакӀуэр мы унагъуэм нобэ къэкӀуащ, – жриӀащ Хьисэ Закхей. – Мы лӀыри Ибрэхьим къытехъукӀа цӀыхухэм ящыщщ+. 10ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэр къыщӀэкӀуар кӀуэдыпӀэ ихуа цӀыхухэр къилъыхъуэурэ, мыкӀуэду къригъэлыну аращ.

МинэкӀэ зэджэ ахъшэхэм ятеухуа ущие хъыбарыр

(Маттэ 25:14-30)

11•Хьисэ жиӀэхэм цӀыхухэр едаӀуэ щыхъум, мы ущие хъыбарри къыпищащ; сыт щхьэкӀэ жыпӀэмэ Хьисэ Ерусалим и гъунэгъуу щытт икӀи Тхьэм и Тепщэныгъэшхуэр асыхьэтым къэлъэгъуэну цӀыхухэр гугъэрти+. 12Апхуэдэу щыхъум, Хьисэ жиӀащ:

– Къэрал жыжьэ гуэрым кӀуэну мурад ищӀащ пщы гуэрым, езым и къэралым щхьэкӀэ а пащтыхьыгъуэр къиубыду къигъэзэжын гугъэр иӀэу. 13Ежьэн и пэкӀэ, и унэӀутхэм ящыщ цӀыхуипщӀ къриджэщ, минэ[*] зырыз яритри, яжриӀащ: «Къэзгъэзэжыху, мы ахъшэр вгъэбагъуэ».

14Ауэ мы пщыр и къэралым ис цӀыхухэм фӀыуэ къалъагъуртэкъыми, «Мы лӀыр пащтыхь къытхуэхъуну дыхуейкъым», жрагъэӀэну, лӀыкӀуэхэр пщым и ужь иту а къэралым ягъэкӀуащ+.

15АрщхьэкӀэ а пщыр пащтыхьу ягъэуващ. Пщым къыщигъэзэжым, ахъшэхэр зрита унэӀутхэр къриджащ. Абыхэм ящыщу дэтхэнэми щэн-къэщэхун ӀуэхукӀэ къилэжьар зригъэщӀэну хуейт ар.

16Япэрей унэӀутыр къакӀуэри, жиӀащ: «Зи щӀыхь ин, къызэпта минэмкӀэ хуэдипщӀ къэзлэжьащ».

17Пщым абы жриӀащ: «ФӀыуэ пщӀащ, си унэӀутыфӀ. Ӏуэху мащӀэмкӀэ сызыщыгугъ хъун цӀыхуу узэрыщытам щхьэкӀэ, къалипщӀ уэ пӀэщӀэслъхьэнущ»+.

18ЕтӀуанэ унэӀутри къакӀуэри, жиӀащ: «Зи щӀыхь ин, къызэпта минэмкӀэ хуэдитху къэзлэжьащ».

19Пщым абы жриӀащ: «Къалитху уэ пӀэщӀэслъхьэнущ».

20Ещанэ унэӀутри къакӀуэри, жиӀащ: «Зи щӀыхь ин, мис уи минэр. Ар хъыданым кӀуэцӀыслъхьэри щызгъэлъащ. 21УзэрылӀы пхъашэм щхьэкӀэ сыпщышынащ. Уэ умыгъэтӀылъар къыбощтэж, тумысари къытыбохыж».

22Пщым абы жриӀащ: «Уэ уи псалъэхэмкӀэ узгъэкъуэншэжынщ, унэӀут бзаджэ. Уэ пщӀэрт сэ сызэрылӀы пхъашэри, сымыгъэтӀылъар къызэрысщтэжри, тезмысар къызэрытесхыжри. 23АтӀэ сыт си ахъшэм хагъэхъуэн щхьэкӀэ, сатуущӀэхэм щӀумытар? Апхуэдэу пщӀамэ, сэ сыкъэкӀуэжа нэужь, си ахъшэм хэхъуауэ къызэптыжынт».

24Пщым къыбгъэдэтхэм яжриӀащ итӀанэ: «Мы лӀым минэр къеӀыфхи, минэу пщӀы зиӀэм ефт».

25«Зи щӀыхь ин, абы минэу пщӀы иӀэкъэ?» къыжраӀащ абыхэм.

26«Сэ нывжызоӀэ, ар хэти ирехъу, зиӀэм нэхъыбэ къритынущ Тхьэм, ауэ зыри зимыӀэм иӀэ тӀэкӀури Ӏихыжынущ Тхьэм», жиӀащ пщым+. 27«Сэ пащтыхь сахуэхъуну хуэмея си бийхэр къафши, си пащхьэм деж щывукӀ иджы»+.

ЩӀыхьышхуэ иӀэу, Хьисэ Ерусалим зэрыдыхьар

(Маттэ 21:1-11; Марк 11:1-11; Иуан 12:12-19)

28•А псалъэхэр жиӀа нэужь, Ерусалим кӀуэну, Хьисэ и гъуэгу техьэжащ. 29Елеон зи цӀэ Ӏуащхьэм и лъапэм тес жылитӀым Виффагиерэ Вифаниерэ щынэблагъэм, Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэхэм ящыщ цӀыхуитӀ япэ иригъэщащ,+
30мыпхуэдэу яжриӀэри:

– Фяпэ ит жылэм фыдыхьэ. Фызэрыдыхьэу, цӀыху зэи зытемытӀысхьа шыд шыщӀэ епхауэ фрихьэлӀэнущ. Ар къыкӀэрыфтӀэтыкӀи, къафшэ. 31«Сыт къыщӀыкӀэрыфтӀэтыкӀыр?» жиӀэу зыгуэр къывэупщӀмэ, мыпхуэдэу жефӀэ: «Зиусхьэныр хуейщ абы».

32А лӀыкӀуитӀыр кӀуэри, Хьисэ зэражриӀам хуэдэу, шыдыр епхауэ къагъуэтащ. 33Шыд шыщӀэр къыщыкӀэратӀэтыкӀым, ар зейхэм къыжраӀащ:

– Сыт шыд шыщӀэр къыщӀыкӀэрыфтӀэтыкӀыр?

34– Зиусхьэныр хуейщ абы, – жаӀащ лӀыкӀуэхэм.

35Шыд шыщӀэр Хьисэ деж къашэщ, я щыгъынхэр тралъхьэри, Хьисэ ягъэшэсащ. 36Хьисэ шыд шыщӀэм тесу здэкӀуэм, цӀыхухэм я щыгъынхэр зыщахыурэ гъуэгум хутраубгъуэрт.

37Ерусалим и гъунэгъуу, гъуэгур Елеон Ӏуащхьэм къыщех щӀыпӀэм Хьисэ щынэсым, ялъэгъуа Ӏуэху телъыджэ псом щхьэкӀэ гуфӀэрэ макъышхуэкӀэ Тхьэм щӀыхьышхуэ хуащӀу, Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэ гуп псоми мыпхуэдэу жаӀэу щӀадзащ:

38«Зиусхьэным и цӀэкӀэ къакӀуэ
пащтыхьым щӀыхьышхуэр ейщ!

Уафэм мамырыгъэ щыӀэщ!

Тхьэуэ Лъагэм щӀыхьышхуэр ейщ».[*]+

39ЦӀыху гупышхуэм яхэт фарисейхэм ящыщ гуэрхэм Хьисэ къыжраӀащ:

– Дин егъэджакӀуэ, уи гъуэгу ирикӀуэхэм щагъэтыну яжеӀэ+.

40– Сэ нывжызоӀэ, – жиӀащ Хьисэ, – абыхэм щагъэтмэ, мывэхэр къэгуоунущ.

41Ерусалим пэгъунэгъу хъууэ, къалэр щилъагъум, абы хуэгъыурэ, Хьисэ жиӀащ:+

42– Мамырыгъэ къыпхуэзыхьыну Ӏуэхугъуэхэр нобэ уэри пщӀэуэ щытыгъатэмэ, сыгуфӀэнт, ауэ уи нэхэм ахэр ящыбзыщӀауэ щытщ зэкӀэ;+
43сыт щхьэкӀэ жыпӀэмэ уи бийхэм быдапӀэхэмкӀэ укъыщыщаувыхьын махуэхэр къыпхуэкӀуэнущ. Абыхэм укъаухъуреихьынущ, дэнэ лъэныкъуэкӀи къыщыптеуэнущ. 44Уэри уи быну къалэм дэсхэри уи бийхэм фагъэкӀуэдынущ, мывитӀ зэтелъу къагъэнэнукъым, Тхьэм умыкӀуэду укъыщригъэлыну зэманыр къэсауэ къызэрыбгурымыӀуам щхьэкӀэ+.

Хьисэ сатуущӀэхэр Тхьэм и унэшхуэм къызэрыщӀихуар

(Маттэ 21:12-17; Марк 11:15-19; Иуан 2:13-22)

45•Абы и ужькӀэ Хьисэ Тхьэм и унэшхуэм щӀыхьэри, сатуущӀэхэр[*] къыщӀихуу щӀидзащ. 46Абыхэм яжриӀащ:

– Тхьэм къызэрыжиӀар и псалъэу тхахэм хэтщ:[*] «Сэ си унэр тхьэлъэӀупӀэу щытынущ». АрщхьэкӀэ фэ ар «хъунщӀакӀуэ тӀысыпӀэм»[*] ещхь фщӀащ.

47Тхьэм и унэшхуэм щӀэту, Тхьэм и псалъэхэр махуэ къэс яригъащӀэрт Хьисэ цӀыхухэм. Дин пашэшхуэхэри, торэт егъэджакӀуэ пашэхэри, цӀыхухэм яӀэ адрей пашэхэми Хьисэ зэрагъэкӀуэдыну щӀыкӀэм егупсысу щӀадзащ, 48ауэ цӀыху псори я гуапэу Хьисэ едаӀуэу щытти, иращӀэн мыхъумыщӀагъэ лъэпкъ ягъуэтакъым.

20-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ

Хьисэ и тепщэныгъэр къезытамкӀэ журт пашэхэр къызэреупщӀар

(Маттэ 21:23-27; Марк 11:27-33)

20^1•Махуэ гуэрым, Тхьэм и унэшхуэм щӀэту, Тхьэм и псалъэхэр яригъащӀэурэ, Хьисэ хъыбарыфӀыр яхуиӀуатэрт цӀыхухэм. Апхуэдэу щыхъум, дин пашэшхуэхэмрэ торэт егъэджакӀуэ пашэхэмрэ, нэхъыжьхэр я гъусэу, къыбгъэдыхьэри къеупщӀащ:

2– КъыджеӀэт, мы Ӏуэхухэр блэжьыну хуитыныгъэ дэнэ къыздипхари, ахэр блэжьыну тепщэныгъэ хэт уэ къозытари+?

3– Сэри фэ Ӏуэхугъуэ гуэркӀэ сынывэупщӀынущ, – яжриӀащ Хьисэ. – Жэуап къызэфт: 4ЦӀыхухэр иумэхъын щхьэкӀэ Иуан хэт къэзыгъэкӀуар? ЦӀыхухэра, хьэмэрэ Тхьэра+?

5– «Тхьэращ Иуан къэзыгъэкӀуар» жытӀэмэ, «НтӀэ, Иуан жиӀахэр сыт фи фӀэщ щӀэмыхъуар?» жиӀэнущ, – зэчэнджэщыжурэ жаӀэрт абыхэм+. 6– Ауэ «ЦӀыхухэращ Иуан къэзыгъэкӀуар», жытӀэмэ, цӀыху псори мывэкӀэ къыдэуэурэ, даукӀынущ, Иуан зэрыбегъымбарыр я фӀэщ мэхъури+.

7Арати,

– Иуан къэзыгъэкӀуар тщӀэркъым, – жэуап ятыжащ абыхэм.

8– Апхуэдэу щыщыткӀэ, сэри нывжесӀэнукъым мы Ӏуэхугъуэхэр злэжьыну хуитыныгъэ къыздисхар, – яжриӀащ Хьисэ абыхэм.

ЖызумгъэкӀ бзаджэхэм ятеухуа ущие хъыбарыр

(Маттэ 21:33-46; Марк 12:1-12)

9•Мы ущие хъыбарыр цӀыхухэм яхуиӀуатэу щӀидзащ Хьисэ итӀанэ:

– ЛӀы гуэрым жызум хадэ игъэтӀысри, жызумгъэкӀ* гуэрхэм яӀэщӀилъхьащ. Абы и ужькӀэ а лӀыр хамэ къэрал гуэрым куэдрэ къэтыну кӀуащ+. 10Жызум пычыжыгъуэр къыщысым, и жызум Ӏыхьэр къаӀихыну жызумгъэкӀхэм я деж унэӀут гуэр игъэкӀуащ абы. Ауэ жызумгъэкӀхэм унэӀутыр яубэрэжьри, ӀэнэщӀу къаутӀыпщыжащ. 11Хадэр зейм унэӀут гуэр игъэкӀуащ аргуэру, ауэ ари яубэрэжьри, лей кърахауэ, ӀэнэщӀу къаутӀыпщыжащ. 12Ещанэуи унэӀут гуэр игъэкӀуащ. Ари къауӀэри кърахужьэжащ+.

13– Апхуэдэу щыхъум, жызум хадэр зейм жиӀащ: «Сыт сщӀэн? Сэ фӀыуэ слъагъу си къуэ щӀасэр згъэкӀуэнщ. Абы щӀыхь къыхуащӀынкӀи мэхъу»+.

14– Ауэ жызумгъэкӀхэм хадэр зейм и къуэр щалъагъум, зэчэнджэщыжри жаӀащ: «Жызум хадэр къызыхуэнэжынур мыращ. Ар дывгъэукӀи, хадэр дэ къытхуэнэнщ»+. 15Арати, жызум хадэм ирахужри, яукӀащ ар.

– Жызум хадэр зейм сыт абыхэм ярищӀэнур? – къыщӀигъужащ Хьисэ+.

16– Ар къэкӀуэнущ, а жызумгъэкӀхэр игъэкӀуэдынурэ, хадэр нэгъуэщӀхэм яӀэщӀилъхьэнущ.

– Ар къэхъуну Тхьэм жимыӀэкӀэ, – жаӀащ цӀыхухэм ар щызэхахым+.

17Абыхэм еплъри, Хьисэ жиӀащ:

– Тхьэм мы и псалъэу тхахэм[*] сыт къикӀыр атӀэ:

«УхуакӀуэхэм зрамыпэсу хыфӀадзэжа мывэр
унэр зэтезыӀыгъ мывэ лъабжьэ хъуащ»+?

18– А мывэм къытехуэр къызэпкъриудынущ, езыр зытехуэри щӀипӀытӀынущ.

19•Хьисэ мы ущие хъыбарыр езыхэм ятеухуауэ зэрыжиӀар торэт егъэджакӀуэ пашэхэмрэ дин пашэшхуэхэмрэ къагурыӀуати, ар занщӀэу яубыдыну хэтащ, ауэ цӀыхухэм ящышынэрт.

Хьэкътын ахъшэм теухуауэ

(Маттэ 22:15-22; Марк 12:13-17)

20Арати, торэт егъэджакӀуэ пашэхэмрэ дин пашэшхуэхэмрэ Хьисэ кӀэлъызеплъэ зэпытт, икӀи ӀулъхьэкӀэ ящэхуауэ, щыпкъагъэ ягу илъ хуэдэу фэ зытезыгъауэ цӀыху фэрыщӀ гуп хуагъэкӀуащ абы. Хэкум ипщу тепщэныгъэ зиӀэм ӀэщӀагъэхуэн щхьэкӀэ, Хьисэ псалъэ гуэркӀэ къаубыдэну гугъэрт+. 21Ахэр Хьисэ еупщӀащ:

– Дин егъэджакӀуэ, уэ щыпкъагъэр зэрыжыпӀэми цӀыхухэм щыпкъагъэр зэребгъащӀэми дыщыгъуазэщ. ЦӀыхухэм я фэм уемыплъу, цӀыху псори уи зэхуэдэу щытщ, щыпкъагъэм тетуи Тхьэм и гъуэгур цӀыхухэм ябогъащӀэ. 22Кесарым[*] хьэкътын ахъшэр[*] етт хъуну, хьэмэ мыхъуну+?

23Абыхэм я хьилагъэм гу лъитати, Хьисэ яжриӀащ:

– Сыт сыщывгъэуэну фыщӀыхэтыр+? 24Зы динар[*] сывгъэлъагъу. Хэт и сурэт мыбы тетыр, хэт и цӀэ мыбы тетхари?

– Кесарырщ, – жаӀащ абыхэм.

25– Апхуэдэу щыщыткӀэ, кесарым ейр кесарым ефтыж, Тхьэм ейри Тхьэм ефтыж, – яжриӀащ Хьисэ+.

26Арати, цӀыхухэм я пащхьэм псалъэ гуэркӀэ къыщаубыдэфакъым, Хьисэ ярита жэуапри ягъэщӀагъуэурэ заущэхужащ.

ЛӀахэм я къэтэджыжыкӀэ хъунумкӀэ саддукейхэр Хьисэ къызэреупщӀар

(Маттэ 22:23-33; Марк 12:18-27)

27•ЛӀахэр къызэрытэджыжынур зи фӀэщ мыхъу саддукейхэм[*] ящыщ гуп Хьисэ къыбгъэдыхьэри къеупщӀащ:+

28– Дин егъэджакӀуэ, Мусэ бегъымбарым мыпхуэдэу къытхуитхащ:[*] «ЛӀы гуэрым и къуэш лӀэрэ, бын имыӀэу фыз къыщӀэнмэ, и къуэшым унагъуэ хуищӀын щхьэкӀэ, а лӀым фызабэр къишэжын хуейщ». 29Зэшибл псэуащ. Абыхэм я нэхъыжьым фыз къишащ, ауэ бын къыщӀэмыну дунейм ехыжащ. 30КъыкӀэлъыкӀуэм а фызыр къишэжри, бын къыщӀэмыну, ари дунейм ехыжащ. 31Ещанэми а фызыр къишэжащ. Апхуэдэурэ ебланэм нэсыху, бын къащӀэмыну псори дунейм ехыжащ. 32Фызри дунейм ехыжащ псом я ужь дыдэ. 33Аращи, лӀахэр къыщытэджыжкӀэ, хэт ар иджы зи фызынур? Блыми я щхьэгъусакъэ ар?

34– Иджырей цӀыхухэм фыз къашэ, лӀыи докӀуэ, – яжриӀащ Хьисэ абыхэм. 35– Ауэ лӀахэм къахэтэджыкӀыжу, ахърэтым щыпсэуну зыхуэфащэхэм фыз къашэжынукъым, лӀыи дэкӀуэжынукъым+. 36Ахэр мелыӀычхэм ещхьщ, я псэ пытынущ, лӀахэм къахэтэджыкӀыжащи, Тхьэм и быну щытщ. 37ЛӀахэм я къэтэджыжыкӀэ хъунур Мусэ бегъымбарми нахуэу къигъэлъэгъуащ. Сыт щхьэкӀэ жыпӀэмэ пыжь банэм и хъыбарыр[*] Торэт хабзэм здитым деж итщ Мусэ бегъымбарыр Тхьэуэ Зиусхьэным «Ибрэхьими, Исхьэкъи, Екъуби я ТхьэкӀэ» зэреджэр. 38Абы къикӀыр Тхьэр псэухэмрэ лӀауэ жыхуаӀэхэмрэ я Тхьэу зэрыщытырщ; сыт щхьэкӀэ жыпӀэмэ абы дежкӀэ псори псэууэ щытщи.

39Хьисэ ар щыжиӀэм, торэт егъэджакӀуэ пашэхэм ящыщ гуэрхэм жаӀащ:

– Дин егъэджакӀуэ, хъарзынэу жыпӀащ.

40Хьисэ нэгъуэщӀкӀэ еупщӀыжыну зыри тегушхуакъым итӀанэ+.

Мэссихь хэт зи къуэр?

(Маттэ 22:41-46; Марк 12:35-37)

41•Хьисэ абыхэм яжриӀащ абдежым:

– Мэссихь[*] Даут и къуэу дауэ жаӀэнкӀэ хъуа+? 42-43Сыт щхьэкӀэ жыпӀэмэ езы Даут мыпхуэдэу зэрыжиӀар Сабурым иткъэ:[*]

«Сэ си Зиусхьэным къыжриӀащ Тхьэуэ Зиусхьаным:

Уи бийхэр лъэгущӀэтын пхуэсщӀыху,
си ижьырабгъумкӀэ къызбгъэдэтӀысхьэ»+?

44– Езы Даут Мэссихьым «Си ЗиусхьэнкӀэ» йоджэ, – къыщӀигъужащ Хьисэ. – Апхуэдэу щыщыткӀэ, Мэссихьыр Даут и Къуэу дауэ зэрубжынур?

Торэт егъэджакӀуэ пашэхэм я къуаншагъэр Хьисэ къызэрыщӀигъэщар

(Маттэ 23:1-36; Марк 12:38-40; Лука 11:37-54)

45ЦӀыху псори едаӀуэ щыхъум, Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэхэм яжриӀащ:

46– Торэт егъэджакӀуэ пашэхэм фахуэсакъ! Абыхэм фащэ кӀыхьхэр ящыгъыу къакӀухьын я щӀасэщ. ЦӀыху зэхыхьэпӀэхэм езыхэм цӀыхухэм пщӀэ лей защыхурагъэщӀын яфӀэфӀщ. Синэгуэгухэм цӀыхухэр щыщызэхуэскӀи гухэхъуэ Ӏэнэ щытрагъэувэ щыгъуи тхьэмадэ тӀысыпӀэхэр щаубыдыныр я щӀасэщ+. 47Фызабэхэм я унэхэр къытрах. ЦӀыхухэм зыщагъэтхъун щхьэкӀэ, я тхьэлъэӀухэр кӀыхь ящӀ. Ахэр хуабжьу игъэпшынэнущ Тхьэм.

21-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ

Фызабэм Тхьэм щхьэкӀэ ита ахъшэр

(Марк 12:41-44)

21^1•Тхьэм и унэшхуэм щӀэту щыплъэм, Тхьэм тыгъэ хуащӀ ахъшэхэр цӀыху бейхэм пхъуантэхэм далъхьэу илъэгъуащ Хьисэ+. 2ЯкӀэлъыплъурэ фызабэ тхьэмыщкӀэ гуэрми гъуаплъэ ахъшэ жьгъеитӀ пхъуантэм дилъхьэу илъэгъуащ.

3– Пэжыр нывжызоӀэ, – жиӀащ Хьисэ, – мы фызабэ тхьэмыщкӀэм адрей цӀыху псоми нэхърэ нэхъыбэ дилъхьащ пхъуантэм; 4мобыхэм къелыжа ахъшэм щыщщ пхъуантэм далъхьар, а фызабэм зэрыпсэуну иӀэ мащӀэ тӀэкӀур зэрыщыту дилъхьащ пхъуантэм+.

Тхьэм и унэшхуэр зэрызэтекъутэнур Хьисэ къызэрыжиӀар

(Маттэ 24:1-2; Марк 13:1-2)

5•Мывэ дахэхэмкӀэ икӀи тыгъэу цӀыхухэм Тхьэм хуащӀамкӀэ Тхьэм и унэшхуэр екӀуу гъэщӀэрэщӀауэ зэрыщытым цӀыху гуэрхэр щытепсэлъыхьым, Хьисэ жиӀащ:

6– Мыбдежым щыфлъагъуращ: мывитӀ къызэтемынэжу, псори къыщызэтекъутэну махуэхэр къэсынущ+.

7– Дин егъэджакӀуэ, уэ а жыхуэпӀэ Ӏуэхухэр сыт щыгъуэ къыщыхъунур икӀи ахэр къызэрыхъунум и нэщэнэхэр сыт? – къеупщӀащ ахэр.

Нэщэнэхэмрэ гугъуехь куэдымрэ

(Маттэ 24:3-14; Марк 13:3-13)

8– ЦӀыхухэм фыкъызэрамыгъэпцӀэным фыхуэсакъ, – жиӀащ Хьисэ. – Сыт щхьэкӀэ жыпӀэмэ си цӀэр зыфӀащурэ, «Мэссихьыр сэращ», икӀи «Махуэр къэблэгъащ», жаӀэу цӀыху куэд къэкӀуэнущ. Абыхэм я ужь фымыувэ+. 9Зауэхэм я хъыбархэмрэ цӀыхухэм къэралхэм я гъэпсыкӀэр якъутэжыну къызэрызэщӀэтаджэм и хъыбархэмрэ щызэхэфхкӀэ, фымышынэ. А Ӏуэхухэр къэхъун хуейщ, ауэ дунейм и кӀэухыр иджыри къэсауэ аркъым.

10– Зы лъэпкъыр адрей лъэпкъым, зы къэралри адрей къэралым езэуэну къызэщӀэтэджэнущ, – яжриӀащ Хьисэ+. 11– ЩӀыр щӀыпӀэ-щӀыпӀэхэмкӀи хуабжьу щыхъеинущ икӀи уз зэрыцӀалэхэмрэ гъаблэхэмрэ къэхъунущ. УафэмкӀи шынагъуэшхуэ нэщэнэхэр къикӀынущ+.

12– Ауэ мы Ӏуэху псори къэхъун и пэкӀэ, си цӀэр зэрывгъэлъапӀэм щхьэкӀэ, цӀыхухэм фаубыдынущ икӀи гугъуехь фагъэшэчынущ. Синэгуэгухэм фратынущ, лъэхъуэщым фыщӀадзэнущ икӀи пащтыхьхэмрэ Ӏэтащхьэхэмрэ я пащхьэм фрашэнущ+. 13Апхуэдэу щыхъукӀэ, абыхэм я пащхьэм хъыбарыфӀым щыхьэт фыщытехъунущ. 14Ауэ мыр фигу ифлъхьэ: Зывгъэхеин щхьэкӀэ, нэхъапэ щӀыкӀэкӀэ вгъэхьэзырыным фыпымылъ; 15сыт щхьэкӀэ жыпӀэмэ къывэныкъуэкъухэр къыфпэувыжынуи къыфпэпсэлъэжынуи ялъэмыкӀын щхьэкӀэ, псалъэ Ӏущхэр фӀурыслъхьэнущ, акъылыфӀагъи фэстынущ+. 16Фэ фи адэ-анэхэми, фи къуэшхэми, фи благъэхэми, фи ныбжьэгъухэми тепщэныгъэ зиӀэхэм фрагъэубыдынущ, фщыщ гуэрхэри яукӀынущ. 17Фэ си цӀэр зэрывгъэлъапӀэм щхьэкӀэ, цӀыху псори жагъуэгъу къыфхуэхъунущ. 18Ауэ зы щхьэц налъи фи щхьэцым хэкӀуэдыкӀынукъым+. 19Теубыдагъэ фиӀэмэ, фи псэр мыкӀуэду къевгъэлынущ.

Ерусалим зэракъутэнур Хьисэ къызэрыжиӀар

(Маттэ 24:15-21; Марк 13:14-19)

20•– Ерусалим дзэхэм къаувыхьауэ щыфлъагъукӀэ, абы и къутэжыгъуэр къызэрыблэгъар къэфщӀэнущ. 21Иудей хэкум ис цӀыхухэр Ӏуащхьэхэм ирекӀуэлӀэж абы щыгъуэ, къалэм дэсхэри абы дрекӀыж, губгъуэм итхэри къалэм дремыхьэж. 22Сыт щхьэкӀэ жыпӀэмэ Тхьэм и псалъэу тхахэм хэт псори, пэж хъун щхьэкӀэ, цӀыхухэм мыхъумыщӀагъэу ящӀахэр Тхьэм щаригъэпшыныжын махуэщ ахэр. 23ЦӀыхубз лъэщыджэхэмрэ сабий быдзафэ зиӀэхэмрэ гъуэгу мыгъуэ теувэнущ а махуэхэм. Мы къэралым и цӀыхухэр гугъуехьышхуэ хэхуэнущ, Тхьэри мы лъэпкъым ину къыхуэгубжьынущ+. 24Абыхэм ящыщ куэд джатэкӀэ яукӀынущ, адрейхэри гъэру яубыдурэ хамэ лъэпкъхэм я деж яшэнущ. Я тетыгъуэ лъэхъэнэр иухыху, Ерусалим лъэгукӀэ хаутэнущ хамэ лъэпкъхэм+.

ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэр дунейм къызэрыкӀуэжынур

(Маттэ 24:29-31; Марк 13:24-27)

25•– Нэщэнэ гъэщӀэгъуэныщэхэр дыгъэми, мазэми, вагъуэхэми къыщылъэгъуэнущ. ЩӀым тет лъэпкъхэм ящӀэнур ямыщӀэурэ ягухэр кӀуэдынущ. Хыри ину къэукъубеинурэ, и макъ шынагъуэр къэӀунущ. 26Дунейм къыщыхъунум пэплъэрэ, шынагъуэм зэщӀищтауэ цӀыхухэр зэтемэхынущ, сыт щхьэкӀэ жыпӀэмэ уафэм щыӀэ къарухэр къызэщӀэхъеенущ. 27ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэр пшэм хэтрэ, лъэкӀыныгъэшхуэ, щӀыхьышхуэ иӀэу, къакӀуэу цӀыхухэм ялъагъунущ абы щыгъуэ. 28А Ӏуэхухэм къэхъуу щыщӀадзэкӀэ, фытэджи, фи щхьэр къэфӀэт, Тхьэм гугъуехьыр щыфщхьэщихыжыну махуэр къэблэгъащи.

Ахъуо жыгым щыпкъагъэу къыдгуригъаӀуэр

(Маттэ 24:32-35; Марк 13:28-31)

29•Хьисэ ущие хъыбар гуэр яжриӀащ итӀанэ:

– Ахъуо жыгымрэ адрей жыг псомрэ феплъ. 30Жыгхэм къэтӀэпӀу щыщӀадзэкӀэ, зыми къывжимыӀэми, гъэмахуэр къызэрыблэгъар къывощӀэ. 31Апхуэдэу, мы Ӏуэхухэр къэхъуу щыфлъагъукӀэ, Тхьэм и Тепщэныгъэшхуэр благъэ къызэрыхъуар зэвгъащӀэ.

32– Пэжыр нывжызоӀэ, мы лъэпкъыр мыкӀуэдыж щӀыкӀэ, а Ӏуэху псори къэхъунущ+. 33Уафэмрэ щӀылъэмрэ кӀуэдыжынущ, ауэ си псалъэхэр кӀуэдыжынукъым+.

Сыт щыгъуи фысакъ!

34– Ефэ-ешхэнымкӀи, удэфэнымкӀи, мы дунейм и гугъуехьхэмкӀи фи щхьэр зэрызэӀывмыгъэхьэнми фыхуэсакъ. Ар мыхъумэ, а махуэр фымыщӀэххэу къыфепсыхэнущ. 35Сыт щхьэкӀэ жыпӀэмэ а махуэр щӀы гущӀыӀум щыпсэу цӀыху псоми хъым хуэдэу къащхьэрипхъуэнущ. 36Сыт щыгъуи фысакъ икӀи къэхъуну псоми фахэкӀын щхьэкӀэ, къару къэвгъуэтурэ, ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэм и пащхьэм фызэриувэфынкӀэ Тхьэм фелъэӀу зэпыт+.

37Тхьэм и унэшхуэм щӀэту, Тхьэм и псалъэхэр цӀыхухэм махуэ къэс яригъащӀэрт Хьисэ, ауэ жэщ къэскӀэ къалэм дэкӀырти, Елеон Ӏуащхьэм жэщыр щигъакӀуэрт+. 38Жьыуэ, пщэдджыжь къэс, Хьисэ едэӀуэну цӀыху псори, Тхьэм и унэшхуэм кӀуэрт.

22-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ

Тхьэмадэ Хасэшхуэм щыщ тхьэмадэхэм Хьисэ гъэпцӀагъэкӀэ яукӀыну мурад зэращӀар

(Маттэ 26:1-5, 14-16; Марк 14:1-2, 10-11; Иуан 11:45-53)

22^1•ЩӀакхъуэ Мыгъэтэдж щашх ӀутӀыжкӀэ зэджэ махуэшхуэхэр[*] къэблэгъащ. 2Дин пашэшхуэхэмрэ торэт егъэджакӀуэ пашэхэмрэ, цӀыхухэм щабзыщӀурэ, Хьисэ зэрагъэкӀуэдыну щӀыкӀэм егупсысырт, сыт щхьэкӀэ жыпӀэмэ ахэр цӀыхухэм ящышынэрт. 3Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэ цӀыху пщыкӀутӀым ящыщу ИскариоткӀэ зэджэ Иудэм и гур шейтӀаным иубыдащ+. 4Иудэ дин пашэшхуэхэмрэ Тхьэм и унэшхуэм и хъумакӀуэхэм я пашэхэмрэ я деж кӀуэри, Хьисэ зэраригъэубыдыну щӀыкӀэмкӀэ епсэлъащ. 5Ахэр гуфӀащ, ахъши къратыну къагъэгугъащ. 6Арати, Иудэ абыхэм я мурадыр ядищтэри, цӀыху гупышхуэм ямыщӀэу Хьисэ яригъэубыдын щхьэкӀэ, игъуэ щыхъунум пэплъэу щӀидзащ+.

Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэхэм ӀутӀыж пщыхьэщхьэшхэр зэрагъэхьэзырар

(Маттэ 26:17-25; Марк 14:12-21; Иуан 13:21-30)

7•ЩӀакхъуэ Мыгъэтэдж щашх махуэшхуэхэм ящыщу ӀутӀыж щынэр щыфӀагъэжын хуей махуэр къэсащ+. 8Арати, Хьисэ Петррэ Иуанрэ я пщэ ирилъхьащ, мыпхуэдэу яжриӀэри:

– ФыкӀуи, ӀутӀыж пщыхьэщхьэшхэр тшхын щхьэкӀэ, вгъэхьэзыр.

9Дэнэ щыдгъэхьэзырыну ухуей? – къеупщӀащ ахэр.

10– ФыкъэдаӀуэ! – яжриӀащ Хьисэ. – Къалэм фызэрыдыхьэу, лӀы гуэр, псы кхъуэщын ихьу, къыфхуэзэнущ. А лӀым и ужь фиту, ар зыщӀыхьэ унэм фэри фыщӀыхьэ. 11Унэр зейм жефӀэ: «Дин егъэджакӀуэм къыбжеӀэ: Сэрэ си гъуэгу ирикӀуэхэмрэ ӀутӀыж пщыхьэщхьэшхэр щытшхыну пэшыр дэнэ щыӀэ?» 12ГъэщӀэрэщӀауэ пэшышхуэ лъагэ гуэр фигъэлъагъунущ абы щыгъуэ. Абдежым псори щывгъэхьэзыр.

13Ахэр кӀуэщ, Хьисэ зэражриӀам хуэдэу псори ирахьэлӀэри, ӀутӀыж пщыхьэщхьэшхэр ягъэхьэзыращ.

Зиусхьэным и пщыхьэщхьэшхэр

(Маттэ 26:26-30; Марк 14:22-26; 1 Кор. 11:23-25)

14•ПӀалъэр къыщысым, апостол пщыкӀутӀыр и гъусэу, Хьисэ Ӏэнэм пэрытӀысхьащ.

15– Гугъуехь сшэчынум и пэ къихуэу мы ӀутӀыж пщыхьэщхьэшхэр фи гъусэу сшхыну гукъыдэжышхуэ сиӀащ, – яжриӀащ абыхэм. 16– Сыт щхьэкӀэ жыпӀэмэ, сэ нывжызоӀэ, Тхьэм и Тепщэныгъэшхуэр къэсу, ӀутӀыж махуэшхуэм къикӀыр зэщӀэхукӀэ, ӀутӀыж пщыхьэщхьэшхэ сэ сшхыжынукъым+.

17Зы фалъэ къищтэщ, Тхьэм фӀыщӀэ хуищӀри, Хьисэ жиӀащ:

– Мыр къафщти, мыбы итым щыщ фыкъыздефэ; 18сыт щхьэкӀэ жыпӀэмэ, сэ нывжызоӀэ, Тхьэм и Тепщэныгъэшхуэр къэсыхукӀэ, санэ сефэжынукъым.

19Хьисэ щӀакхъуэр къищтэщ, Тхьэм фӀыщӀэ хуищӀщ, зэгуищӀыкӀщ, абыхэм яритри жиӀащ итӀанэ:

– Мы щӀакхъуэр, фи фӀагъ къыхэкӀын щхьэкӀэ, стыну си пкъыращ. Фи гум сыкъэвгъэкӀыжын щхьэкӀэ, мыр фшхы+.

20Пщыхьэщхьэшхэ нэужьым, фалъэр къищтэри, Хьисэ жиӀащ:

– Мы фалъэм санэу итым къикӀыр зэгурыӀуэныгъэщӀэу Тхьэм езымрэ фэрэ фяку къыдилъхьэр аращ. ФӀы къыфхуэдэкӀуэн щхьэкӀэ а зэгурыӀуэныгъэщӀэр зыгъэщыпкъэр, сэ къысщӀэкӀыну лъыращ.[*]
21Ауэ тепщэныгъэ зиӀэхэм сезыгъэубыдынур си гъусэу мы Ӏэнэм бгъэдэсщ+. 22ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэр,[*] Тхьэм зэриухам тету, дунейм ехыжынущ. Ар тепщэныгъэ зиӀэхэм езыгъэубыдыр гъуэгу мыгъуэ теуващ+.

23Хьисэ ар щыжиӀэм, и гъуэгу ирикӀуэхэм зэупщӀыжу щӀадзащ:

– Дэ тщыщу хэт ар зыщӀэну зи гум илъыр?

Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэхэм ящыщу нэхъ ин дыдэу ялъытэн хуеймкӀэ зэрызэдэуахэр

24•Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэхэм ящыщу нэхъ ин дыдэу ялъытэн хуеймкӀэ зэдауэу щӀадзащ.

25– Дунейм тет пащтыхьхэр цӀыхухэм я пщэм дэсщ, – яжриӀащ Хьисэ. – Тепщэныгъэ зиӀэхэм цӀыхухэр фӀы зыщӀэкӀэ зрагъаджэ. 26Ауэ апхуэдэ зэхущытыкӀэкъым фэ фи зэхуаку дэлъын хуейр, атӀэ нэхъ ин дыдэу фхэтыр нэхъ цӀыкӀум хуэдэ ирехъу, тхьэмадэри щхьэгъэрытым хуэдэ ирехъу+. 27Хэт нэхъ иныр: Ӏэнэм бгъэдэсыра, хьэмэрэ щхьэгъэрытыра? Ӏэнэм бгъэдэсыракъэ? Ауэ сэ щхьэгъэрытым хуэдэу сыфхэтщ+. 28Гугъуехь сшэчу щыщытам си гъусар фэращ+. 29Сэ тепщэныгъэ сиӀэну си Адэм къызэрызитам хуэдэу, фэри тепщэныгъэ фиӀэну фызот+. 30Си Тепщэныгъэшхуэр къыщыскӀэ, си Ӏэнэм фыбгъэдэсу фышхэнущ икӀи фефэнущ, Израил и унагъуэ лъэпкъ пщыкӀутӀым хьэкум[*] ятефщӀыхьынуи тахътэхэм фытетӀысхьэнущ+.

«Сэ сыкъыумыцӀыхуу жыпӀэнущ», жиӀэу Хьисэ Петр зэрыжриӀар

(Маттэ 26:31-35; Марк 14:27-31; Иуан 13:36-38)

31•– Симон, Симон, къэдаӀуэ. МэкъумэшыщӀэм гуэдзымрэ хьэуазэмрэ зэрызэхигъэкӀым хуэдэу, фигъэунэхун щхьэкӀэ, шейтӀаным Тхьэм хуитыныгъэ къыӀихащ. 32Ауэ фӀэщхъуныгъэм и гъуэгу утемыкӀыну сэ Тхьэм сыпхуелъэӀуащ. Уэ си деж къыщыбгъэзэжкӀэ, уи къуэшхэр[*] гъэгушхуэ+.

33– Зиусхьэн, сэ уи гъусэу лъэхъуэщым сыкӀуэнуи лӀэныгъэм сыӀущӀэнуи сыхуэхьэзырщ, – къыжриӀащ Симон Хьисэ+.

34– Петр, сэ ныбжызоӀэ, нобэ адакъэ мыӀуэ щӀыкӀэ, сыкъыумыцӀыхуу щэнейрэ жыпӀэнущ, – жиӀащ Хьисэ.

Бохъшэр, хъуржыныр, джатэр

35– Бохъши хъуржыни фымыӀыгъыу, вакъи флъымыгъыу фыщыдэзгъэкӀым,[*] зыгуэрым фыхуэныкъуа? – яжриӀащ Хьисэ.

– Хьэуэ, зыми дыхуэныкъуакъым, – жаӀащ абыхэм+.

36– Ауэ иджы бохъши хъуржыни зиӀэм здрещтэ, – яжриӀащ Хьисэ. – Джатэ зимыӀэм и щыгъын щӀыӀутелъыр ирещи, джатэ кърещэху. 37Сэ нывжызоӀэ, Тхьэм и псалъэу тхахэр[*] сэ къысщыщӀурэ пэж хъун хуейщ: «Хабзэм текӀахэм ящыщу ялъытащ». Сыт щхьэкӀэ жыпӀэмэ сэ къыстеухуауэ Тхьэм и псалъэу тхахэр къохъу.

38– Зиусхьэн, мис, джатитӀ диӀэщ, – жаӀащ абыхэм.

– Ар ирикъунущ, – яжриӀащ Хьисэ.

Елеон Ӏуащхьэм Хьисэ Тхьэм зэрыщелъэӀуар

(Маттэ 26:36-46; Марк 14:32-42)

39•Ерусалим дэкӀри, зэрихабзэу, Хьисэ Елеон Ӏуащхьэм дэкӀуащ. И гъуэгу ирикӀуэхэри щӀыгъут. 40ЗдэкӀуэну щӀыпӀэм нэса нэужь, яжриӀащ:

– Гуэныхь щӀэным фыдимыхьэхыну Тхьэм фелъэӀу+.

41Мывэ дзыгъуэ хуэдизкӀэ абыхэм ябгъэдэкӀщ, лъэгуажьэмыщхьэу тӀысри, Хьисэ Тхьэм елъэӀуащ:

42– Си Адэ, ухуейуэ щытмэ, мы гугъуехьым и фалъэр сӀых. АтӀэми сэ сызыхуейр мыхъуу, уэ узыхуейр ирехъу+. 43Абы ирихьэлӀэу зы мелыӀыч уафэм къехри, къару къритыну и пащхьэм къихутащ+. 44Хьисэ гузэвэгъуэм зэщӀиубыдауэ, нэхъ хуабжьу Тхьэм елъэӀуащ. Абы и пщӀэнтӀэпсхэр лъы ткӀуэпсхэм хуэдэу щӀым теткӀуэрт.

45Тхьэм елъэӀуа нэужь, къэтэджыжри, Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэхэм я деж щыкӀуэм, ахэр гузэвэгъуэшхуэм хэтурэ Ӏурихауэ ярихьэлӀащ.

46– Сыт фыщӀэжейр? – яжриӀащ абыхэм. – Фыкъэтэджи, гуэныхь щӀэным фыдимыхьэхыну Тхьэм фелъэӀу.

Хьисэ зэраубыдар

(Маттэ 26:47-56; Марк 14:43-50; Иуан 18:3-12)

47•Хьисэ и псалъэр имыухауэ, абы и гъуэгу ирикӀуэ пщыкӀутӀым ящыщу Иудэ зи цӀэр япэ иту цӀыху гуп къэкӀуащ. Ба хуищӀыну Иудэ Хьисэ къыбгъэдыхьащ, сыт щхьэкӀэ жыпӀэмэ Иудэ Хьисэ зэраригъэубыдыну щӀыкӀэр и гъусэхэм яжриӀат: «Сэ ба зыхуэсщӀынуращ жыхуэсӀэр»+.

48– ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэм ба зэрыхуэпщӀым къикӀыр ар тепщэныгъэ зиӀэхэм ебгъэубыдэу ара? – еупщӀащ Хьисэ абы.

49Къэхъунум гу щылъатэм, Хьисэ и гъусэхэм жаӀащ:

– Зиусхьэн, джатэхэмкӀэ дахэуэн+?

50Хьисэ и гъусэхэм ящыщ зыр дин пашэшхуэм и унэӀутым еуэри, и тхьэкӀумэ ижьыр къыпигъэхуащ.

51– Щывгъэт! И ужь икӀ! – жиӀащ Хьисэ. А унэӀутым и тхьэкӀумэм теӀэбэри игъэхъужащ итӀанэ.

52Зубыдыну къэкӀуа дин пашэшхуэхэм, Тхьэм и унэшхуэм и хъумакӀуэхэм я пашэхэм, нэхъыжьхэм Хьисэ яжриӀащ итӀанэ:

– ХъунщӀакӀуэ фубыд хуэдэу, джатэхэмрэ бжэгъухэмрэ фӀыгъыу фыкъыспежьаи? 53Тхьэм и унэшхуэм сывигъусэу махуэ къэс сыщӀэтт, ауэ сывубыдакъым. Фи пӀалъэр къэсащ иджы икӀи мы сыхьэтым кӀыфӀыгъэ бзаджэм тепщэныгъэр ӀэщӀыхьащ+.

Петр Хьисэ имыцӀыхуу зэрыжиӀар

(Маттэ 26:57-58, 69-75; Марк 14:53-54, 66-72; Иуан 18:15-18, 25-27)

54•Хьисэ яубыдщ, Ӏуашри, дин пашэшхуэм и унэм щӀашащ. Петр жыжьэу якӀэлъыкӀуэтащ. 55ПщӀантӀэ кӀуэцӀым мафӀэ щащӀу щызэхэтӀысхьэжым, Петри абыхэм яхэтӀысхьащ. 56УнэӀут хъыджэбз гуэрым Петр мафӀэм бгъэдэсу къилъагъури, набдзэгубдзаплъэу къеплъыри, жиӀащ:

– Мыри Хьисэ и гъусэу щытащ.

57– Хьэуэ, хъыджэбз, – жиӀащ Петр, – ар сэ сцӀыхуркъым.

58ТӀэкӀу дэкӀауэ, нэгъуэщӀ гуэрым Петр къилъагъури жиӀащ:

– Уэри абыхэм уащыщщ.

– Хьэуэ, щӀалэ, сэ абыхэм сащыщкъым, – жриӀащ Петр а лӀым.

59Зы сыхьэт хуэдиз дэкӀауэ, нэгъуэщӀ гуэрми жиӀэрт щӀимычэу:

– Шэч хэмылъу, мы лӀыри абы и гъусэу щытащ, сыт щхьэкӀэ жыпӀэмэ ар Галилейм щыщщ.

60– Хьэуэ, уэ жыхуэпӀэр сэ сщӀэркъым, – жриӀащ Петр а лӀым. Асыхьэтым, Петр и псалъэр имыух щӀыкӀэ, адакъэ Ӏуащ. 61Зиусхьэным зыкъригъэзэкӀри, Петр къеплъащ. Зиусхьэным къыжриӀэгъа псалъэхэр Петр игу къэкӀыжащ: «Нобэ, адакъэ мыӀуэ щӀыкӀэ, сыкъыумыцӀыхуу щэнейрэ жыпӀэнущ»+.

62Ар игу къыщыкӀыжым, Петр пщӀантӀэм дэкӀри, игу хэщӀу гъащ.

ХъумакӀуэхэр Хьисэ зэрыщыдыхьэшхар

(Маттэ 26:67-68; Марк 14:65)

63•Хьисэ зыхъумэхэр къыщыдыхьэшхырт икӀи къаубэрэжьырт. 64И нэхэр щапхэри, енэпэфауэурэ къеупщӀащ:

– Убегъымбармэ, уэ къоуар хэтми къыджеӀэт.

65КъыхущӀэджэурэ, нэгъуэщӀ Ӏэджи къыжраӀащ.

Тхьэмадэ Хасэшхуэм и пащхьэм Хьисэ зэрырашар

(Маттэ 26:59-66; Марк 14:55-64; Иуан 18:19-24)

66•Нэху щыщым, цӀыхухэм я нэхъыжьхэри, дин пашэшхуэхэри, торэт егъэджакӀуэ пашэхэри къызэхуэсри, Тхьэмадэ Хасэшхуэм[*] и пащхьэм Хьисэ ирашащ.

67– Мэссихьыр уэрамэ, къыджеӀэ, – къыжраӀащ.

– Сэ вжесӀэми, ар фэ фи фӀэщ хъунукъым, – яжриӀащ Хьисэ.

68– Сэри сынывэупщӀмэ, жэуап къызэфтынукъым икӀи сывутӀыпщыжынукъым. 69Ауэ иджы къыщыщӀэдзауэ ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэр лъэкӀыныгъэшхуэ зиӀэ Тхьэм и ижьырабгъумкӀэ щысынущ+.

70– АтӀэ, Тхьэм ури-Къуэщ, ара? – къеупщӀащ псори.

– Фэ зэрыжыфӀэм сыхуэдэщ, –[*] яжриӀащ Хьисэ.

71– Сыт нэгъуэщӀ щыхьэт дэ дыщӀыхуеижыр? – жаӀащ абыхэм. – Езым и жьэкӀэ жиӀэу зэхэтхакъэ+?

23-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ

Пилат Ӏэтащхьэм и пащхьэ Хьисэ зэрырашар

(Маттэ 27:1-2, 11-14; Марк 15:1-5; Иуан 18:28-38)

23^1•Хасэм хэта псори къэтэджыжри, Пилат Ӏэтащхьэм[*] деж Хьисэ яшащ+. 2Хьисэ ягъэкъуаншэу щӀадзэри, мыпхуэдэу жаӀащ:

– Мы лӀым ди лъэпкъыр зэӀищӀэу, кесарым хьэкътын ахъшэр ярыримыгъэту, езым Мэссихь[*] пащтыхь зыхужиӀэжу дубыдащ+.

3– Уэ журтхэм урапащтыхь? – еупщӀащ Пилат Хьисэ.

– Аращ, зэрыжыпӀэм хуэдэщ, –[*] жэуап иритыжащ Хьисэ+.

4Пилат дин пашэшхуэхэмрэ цӀыху гупышхуэмрэ яжриӀащ итӀанэ:

– Мы лӀым зэрызгъэкъуэншэн лъэпкъ езгъуэтылӀэркъым+.

5Галилей хэкум къыщыщӀэдзауэ мыбы къэс, Иудей хэку псор, дэнэ кӀуэми, цӀыхухэм яригъащӀэ ӀуэхухэмкӀэ зэӀещӀэ, – трагъэчыныхьырт мыдрейхэм.

Хьисэ Ирод пщым и пащхьэм зэрырашар

6Галилей псалъэр щызэхихым, Пилат щӀэупщӀащ:

– Мы лӀыр Галилей щыщ?

7Ирод[*] зипщ хэкум Хьисэ зэрыщыщыр къыщищӀэм, Пилат Ирод деж Хьисэ иригъэшащ, а махуэ дыдэхэм Ирод пщыр Ерусалим къэкӀуауэ щыӀэти+.

8Хьисэ щилъагъум, Ирод икъукӀэ гуфӀащ, Хьисэ и хъыбар зэхихати, зригъэлъагъумэ, куэд щӀауэ фӀэфӀти. Хьисэ нэщэнэ гъэщӀэгъуэныщэ гуэр къригъэлъагъункӀэ гугъэрт ар+. 9Ирод Хьисэ куэдкӀэ къеупщӀащ, ауэ Хьисэ абы зы жэуапи иритыжакъым. 10Абдежым щыт дин пашэшхуэхэмрэ торэт егъэджакӀуэ пашэхэмрэ Хьисэ хуабжьу ягъэкъуаншэрт. 11Иродрэ и зауэлӀхэмрэ Хьисэ ягъэпудырт икӀи къыщыдыхьэшхырт. ИтӀанэ Ирод и зауэлӀхэм Хьисэ пащтыхьым хуэдэу щыгъын хужькӀэ иригъэхуапэри, Пилат деж иригъэшэжащ. 12Пилатрэ Иродрэ ныбжьэгъу зэхуэхъуащ а махуэ дыдэм. Абы и пэкӀэ зэбийуэ щытащ.

Хьисэ укӀ зэрытралъхьар

(Маттэ 27:15-26; Марк 15:6-15; Иуан 18:39–19:16)

13•Пилат Ӏэтащхьэм дин пашэшхуэхэри, адрей тхьэмадэхэу Тхьэмадэ Хасэшхуэм щыщхэри, цӀыхухэри зэхуишэсри, 14яжриӀащ:

– Мы лӀым цӀыхухэр зэӀищӀэу жыфӀэри, къысхуэфшащ. Фи пащхьэм абы сыщеупщӀащ, ауэ зэрывгъэкъуаншэмкӀэ лажьэ иӀэу езгъуэтылӀакъым. 15Ирод пщыми къуаншэу илъытакъым ар, аращ къыщӀытхуригъэшэжар. Фэ зэрыфлъагъущи, укӀ щӀытеплъхьэн Ӏуэху лъэпкъ мы лӀым ищӀакъым. 16Аращи, щӀопщкӀэ езгъэуэнурэ, сутӀыпщыжынущ.

17Лъэхъуэщым щӀэсхэм ящыщ ӀутӀыж махуэшхуэм и хьэтыркӀэ Пилат цӀыхухэм къахуиутӀыпщыжын хуейуэ хабзэу щытащ. 18ЦӀыхухэм зэрыгъэгуоууэ щӀадзащ:

– Ар укӀыпхъэщ! Вараввэ къытхуэутӀыпщыж.

19А Вараввэ зи цӀэр, къалэм дэсхэр къызэрызэщӀиӀэтам икӀи цӀыху гуэр зэриукӀам щхьэкӀэ, лъэхъуэщым щӀадзауэ щытащ.

20Пилат Ӏэтащхьэм Хьисэ къиутӀыпщыжыну хуейти, аргуэру цӀыхухэм захуигъэзэри къепсэлъащ. 21Ауэ ахэр зэрыгъэгуоурт:

– Жорым еӀулӀ! Жорым еӀулӀ! – жаӀэурэ.

22– Мы лӀым сыт щӀэпхъаджагъэу ищӀар? УкӀ щӀытеплъхьэн Ӏуэху лъэпкъ ищӀауэ езгъуэтылӀакъым. Аращи, щӀопщкӀэ езгъэуэнщи, сутӀыпщыжынщ, – ещанэу яжриӀащ Пилат Ӏэтащхьэм абыхэм.

23– Жорым еӀулӀ! – жаӀэурэ цӀыхухэр, зыпамыгъэууэ, макъ лъагэкӀэ кӀийрт, я кӀий макъымкӀи зыхуейр зрагъэхъулӀащ. 24Арати, цӀыхухэр зыхуейр Пилат яхуищӀэну триубыдащ. 25ЦӀыхухэр къызэрызэщӀиӀэтам икӀи цӀыху гуэр зэриукӀам щхьэкӀэ лъэхъуэщым щӀадза Вараввэу цӀыхухэр къызыщӀэлъэӀуар яхуиутӀыпщыжащ. Езыхэр зыхуейр иращӀэну хуиту, Хьисэ абыхэм яӀэщӀилъхьащ.

Хьисэ жорым зэрыраӀулӀар

(Маттэ 27:32-44; Марк 15:21-32; Иуан 19:17-27)

26•Хьисэ жорым ираӀулӀыну преторием щрашым, Кириние къалэм[*] щыщ лӀы гуэр, Симон и цӀэу, губгъуэм къикӀыжу хуэзащ. Ар къаубыдщ, жорыр и дамэм тралъхьэри, Хьисэ и ужь иту жорыр ихьыну хагъэзыхьащ. 27ЦӀыху гупышхуэ Хьисэ кӀэлъыкӀуэрт. Я бгъэгум еуэжурэ, Хьисэ зыгъей цӀыхубзхэри яхэтт. 28Абыхэм захуигъазэри, Хьисэ яжриӀащ:

– Ерусалим цӀыхубзхэ! Сэр щхьэкӀэ фымыгъ, ауэ фи щхьэмрэ фи бынхэмрэ щхьэкӀэ фыгъ; 29сыт щхьэкӀэ жыпӀэмэ, «ЦӀыхубзу бын къызыщӀэмыхъуахэри, иджыри мылъхуахэри, быдз езымыгъэфахэри гъуэгу махуэ теуващ» щыжаӀэну махуэхэр къэсынущ+. 30Абы щыгъуэ бгыхэм: «ЗыкъыттефӀубэ!»[*] Ӏуащхьэхэми: «Дыкъэфхъумэ!» жраӀэнущ+. 31Жыгыр щхъуантӀэу щытыху, цӀыхухэм мыпхуэдэ Ӏуэхухэр щащӀэфкӀэ, жыгыр гъужа нэужь, нэхъыкӀэжыр яхуэщӀэнукъэ?

32Хьисэ щӀыгъуу жорхэм ираӀулӀыну бзэджащӀитӀ дашащ. 33«Щхьэ къупщхьэ» жыхуаӀэ щӀыпӀэм щынэсым, Хьисэ жорым щраӀулӀащ абдеж. БзаджащӀитӀри, зыр ижьырабгъумкӀэ, адрейр и сэмэгурабгъумкӀэ, Хьисэ щӀыгъуу жорхэм ираӀулӀащ.

34– Си Адэ, къахуэгъэгъу абыхэм, – жиӀащ Хьисэ, – ялэжьыр зи щӀысыр къагурыӀуэркъым.

Пхъэидзэ ящӀурэ, Хьисэ и щыгъынхэр зауэлӀхэм зэхуагуэшыжащ+. 35Абдежым щыта цӀыхухэм ялъэгъуащ а псор. Тхьэмадэ Хасэшхуэм щыщ тхьэмадэхэм дыхьэшхыурэ мыпхуэдэу жаӀащ:

– НэгъуэщӀ цӀыхухэр мыкӀуэду къригъэлащ. Езыр Тхьэм къыхиха Мессихьырамэ, мыкӀуэду зыкърырегъэлыж+.

36ЗауэлӀхэми, Хьисэ щыдыхьэшхыурэ къыбгъэдыхьэри, серчэ къыхуашийурэ, 37къыжраӀащ:

– Уэ журтхэм урапэщтыхьыр пэжмэ, умыкӀуэду зыкъегъэлыж.

38АлыджыбзэкӀи,[*] латиныбзэкӀи, журтыбзэкӀи тетхауэ Хьисэ и щхьэмкӀэ жорым пхъэбгъу кӀапэ траӀулӀащ: «Мыр журтхэм я пащтыхьщ» псалъэхэр тету.

39Абдежым щраӀулӀа бзэджащӀитӀым я зым, Хьисэ къыщӀэнакӀэри, жиӀащ:

– Уэракъэ Мэссихьыр? Уэри дэри дымыкӀуэду дыкъегъэл!

40Адрей лӀыр абы егиящ:

– Уэ Тхьэм ущышынэркъэ? Мы лӀым тращӀыхьа хьэкумыр уэри къыптращӀыхьакъэ? 41Дэ тхуэфащэщи, дагъэпшыныж. ЩӀэпхъаджагъэу тщӀахэм яхуэфащэр дагъэгъуэтыж. Ауэ мы лӀым мыхъуну зыри ищӀакъым+.

42ИтӀанэ жиӀащ:

– Хьисэ, уи Тепщэныгъэшхуэр къыщыскӀэ, уигу сыкъэгъэкӀыж.

43– Пэжыр ныбжызоӀэ, жэнэтым ущызигъусэнущ нобэ, – жриӀащ Хьисэ а лӀым.

Хьисэ зэрылӀар

(Маттэ 27:45-56; Марк 15:33-41; Иуан 19:28-30)

44•Шэджагъуэ[*] хъуащ икӀи сыхьэтыр щым[*] нэсыху а къэралыр зэрыщыту кӀыфӀыгъэм щӀиуфащ, 45дыгъэр ункӀыфӀати. Тхьэм и унэшхуэ кӀуэцӀым фӀэлъ Ӏупхъуэр тӀууэ къызэгуэтхъащ.

46– Си Адэ, си псэр уи ӀэмыщӀэ изолъхьэ, –[*] макъ хэӀэтыкӀакӀэ жиӀащ Хьисэ. А псалъэхэр жиӀэри, и псэр итащ+.

47ЗауэлӀхэм я пашэм, къэхъуар щилъагъум, Тхьэм щӀыхь хуищӀри жиӀащ:

– ИпэжыпӀэкӀэ, мы лӀыр щыпкъагъэ зигу илъ цӀыхуу щытащ.

48А псом еплъыну къызэхуэса цӀыху гупышхуэр, къэхъуар ялъэгъуа нэужь, я бгъэм еуэжурэ, я унэхэм кӀуэжащ+. 49Хьисэ и ныбжьэгъу псори, езым и гъусэу Галилейм къикӀа цӀыхубзхэри абыхэм яхэту, жыжьэу къыщыту къэхъуам еплъырт+.

Хьисэ и хьэдэр кхъэлэгъунэм зэрыщӀалъхьар

(Маттэ 27:57-61; Марк 15:42-47; Иуан 19:38-42)

50•Исуф зи цӀэ лӀы гуэр Тхьэмадэ Хасэшхуэм[*] и тхьэмадэхэм яхэтт. Ар щыпкъагъэ зигу илъ цӀыхуфӀт. 51Тхьэмадэ Хасэшхуэм и тхьэмадэхэм я унафэр абы ядищтэгъакъым. А Исуфыр Иудей хэкум хыхьэ Аримафей жылэм щыщт. Тхьэм и Тепщэныгъэшхуэр къэсыным пэплъэу щытащ. 52Ар Пилат Ӏэтащхьэм деж кӀуэри, Хьисэ и хьэдэр къритыжыну елъэӀуащ. 53ИтӀанэ хьэдэр жорым къыкӀэрихщ, чэсей хужь джэбын иришэкӀри, къыр мывэм къыхащӀыкӀа кхъэлэгъунэу зэи зыри зыщӀамылъхьам щӀилъхьэжащ. 54А махуэр мэрем махуэт, щэбэт махуэри къэблэгъащ.[*]

55Хьисэ и гъусэу Галилейм къикӀыгъа цӀыхубзхэм, Исуф щӀыгуу кӀуэри, кхъэлэгъунэри хьэдэр абы зэрыщӀилъхьэжари ялъэгъуащ. 56ИтӀанэ унэм кӀуэжри, мэ ӀэфӀ къызыпих дагъэхэмрэ дагъэ лъапӀэхэмрэ ягъэхьэзыращ хьэдэм щахуэну. Хабзэм тету, щэбэт махуэм загъэпсэхужащ абыхэм.

24-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ

Хьисэ лӀахэм къазэрыхэтэджыкӀыжар

(Маттэ 28:1-10; Марк 16:1-8; Иуан 20:1-10)

24^1•Тхьэмахуэ зэхуакум и япэ махуэм нэху щыщым, цӀыхубзхэм хьэдэм щахуэн щхьэкӀэ, мэ ӀэфӀ къызыпих дагъэ лъапӀэу ягъэхьэзырар здахьри, кхъэлэгъунэм кӀуащ, нэгъуэщӀ гуэрхэри я гъусэу. 2Кхъэлэгъунэм и щӀыхьэпӀэм Ӏулъа мывэшхуэр ӀугъэкӀуриикӀауэ ӀущӀащ абы кӀуахэр. 3Кхъэлэгъунэм щыщӀыхьэм, Зиусхьэну Хьисэ и хьэдэр щагъуэтакъым. 4Ар зыхуахьынур ямыщӀэу здэщытым, щыгъын хужьыбзэкӀэ хуэпауэ лӀитӀ, ямыщӀэххэу, я пащхьэм къихутащ+. 5ЦӀыхубзхэм, къэщтауэ, я щхьэхэр щыщӀагуэм, а лӀитӀым къыжраӀащ:

– Псэур лӀахэм я деж сыт къыщӀыщыфлъыхъуэр? 6Ар мыбдежым щыӀэжкъым, лӀахэм къахэтэджыкӀыжащ. Галилей хэкум щыщыӀам, абы мыпхуэдэу къызэрывжиӀэгъар фигу къэвгъэкӀыж: 7«ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэр[*] гуэныхь зыщӀэхэм яӀэщӀыхьэн хуейщ, жорми ираӀулӀынущ, ауэ ар ещанэ махуэм лӀахэм къахэтэджыкӀыжын хуейщ»+.

8Апхуэдэу щыжаӀэм, Хьисэ и псалъэхэр ягу къэкӀыжащ+.

9ЦӀыхубзхэр кхъэлэгъунэм къыщӀэкӀыжри, Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэ цӀыху пщыкӀузымрэ адрей я гъуса псомрэ а Ӏуэхугъуэ псори хуаӀуэтэжащ. 10Апостолхэм[*] ар яжезыӀэжар мы цӀыхубзхэрщ: Магдалэ жылэм щыщ Мэрием, Иуаннэ, Екъуб и анэ Мэрием, абыхэм я гъуса адрей цӀыхубзхэр+. 11ЦӀыхубзхэм жаӀам къимыкӀауэ апостолхэм ялъытащ, я фӀэщи хъуакъым+. 12Петр тэджри, кхъэлэгъунэм жащ. Зригъэзыхыу, кхъэлэгъунэм щыщӀэплъэм, чэсей хужь джэбынхэм фӀэкӀа зыри илъэгъуакъым. А къэхъуар игъэщӀагъуэу, и унэм игъэзэжащ.

Эммаус жылэм кӀуэ гъуэгур

(Марк 16:12-13)

13•Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэхэм ящыщ цӀыхуитӀ километр пщыкӀузкӀэ Ерусалим пэжыжьэ Эммаус жылэм кӀуэрт а махуэ дыдэм. 14ЗдэкӀуэм, къэхъуа псоми тепсэлъыхьырт. 15Ахэр зэпсалъэу, зэчэнджэщу гъуэгу здытетым, Хьисэ къабгъурыувэри, я гъусэу ядэкӀуащ. 16Ауэ абыхэм я нэхэр къыщипхъуати, ар зэры-Хьисэр яцӀыхужакъым+.

17– Гъуэгум фытету сыт фызытепсэлъыхьыр? ФыщӀэнэщхъейри сыт? – яжриӀащ Хьисэ.

18Ерусалим дэсхэм ящыщу абы мы махуэхэм къыщыхъуар зымыщӀэр уэ зы закъуэрауэ къыщӀэкӀынущ, – жиӀэри абыхэм ящыщ зым, Клеопэ зи цӀэм, Хьисэ къыжриӀащ+.

19– Сыт къыщыхъуауэ жыхуэфӀэ Ӏуэхухэр? – щӀэупщӀащ ар.

– Назарет щыщ Хьисэ къыщыщӀарщ зи гугъу тщӀыр, – къыжраӀащ абыхэм. – Тхьэми цӀыху псоми я дежкӀэ ар и псалъэхэмкӀи илэжьа ӀуэхухэмкӀи лъэкӀыныгъэшхуэ зиӀэ бегъымбару щытащ. 20Дин пашэшхуэхэмрэ Тхьэмадэ Хасэшхуэм и тхьэмадэхэмрэ укӀ трырагъэлъхьэн щхьэкӀэ, ар Пилат Ӏэтащхьэм ӀэщӀагъыхьэри, жорым ирырагъэӀулӀащ+. 21Израил лъэпкъым щхьэхуитыныгъэ къритынкӀэ дыщыгугъырт абы. 22А псори къызэрыхъурэ нобэ махуэ ещанэщ, ди цӀыхубзхэм ящыщ гуэрхэми хъыбар гъэщӀэгъуэн къытхуаӀуэтащ. Ахэр пщэдджыжьым жьыуэ кхъэлэгъунэм кӀуат, 23ауэ Хьисэ и хьэдэр ягъуэтыжакъым. Къыщагъэзэжым, мелыӀычитӀ къахуэкӀуэри, абыхэм Хьисэ псэууэ къыжраӀауэ къыджаӀэжащ. 24Дэ тщыщ гуэрхэр кхъэлэгъунэм кӀуати, цӀыхубзхэм зэрыжаӀам хуэдэу ирахьэлӀащ, ауэ езы Хьисэ ялъэгъуакъым.

25– Сыту фызэхэщӀыкӀыншэ, бегъымбархэм жаӀэгъа псори фи фӀэщ хъун щхьэкӀэ, сыту гугъу фехьрэ! – яжриӀащ Хьисэ абыхэм. 26– И щӀыхьышхуэр иӀэ хъун папщӀэ, абы нэсыху, мы гугъуехьхэр ишэчын хуеякъэ Мэссихь+?

27Муси адрей бегъымбар псоми я деж къыщыщӀэдзауэ Тхьэм и псалъэу тхахэм езым теухуауэ хэтхэр ягуригъэӀуащ Хьисэ+.

28ЗдэкӀуэ жылэм гъунэгъу щыхуэхъум, Хьисэ къэмыувыӀэу абы блэкӀыну фэ тетт. 29Ауэ абыхэм ар ямыгъакӀуэу къагъэувыӀэри, къыжраӀащ:

– Махуэр хэкӀуэтащ, пщыхьэщхьэм нэблэгъакӀэщи, ди гъусэу къанэ.

Ар щыжаӀэм, Хьисэ арэзы хъури, я гъусэу къэнащ.

30Абыхэм я гъусэу шхэну Ӏэнэм пэрытӀысхьэри, Хьисэ щӀакхъуэр къищтащ. Тхьэм фӀыщӀэ хуищӀщ, зэгуищӀыкӀри яритащ+. 31Абы ирихьэлӀэу я нэхэр къэплъэжри, зэры-Хьисэр къацӀыхужащ. КъацӀыхужа нэужь, Хьисэ бзэхыжри, ялъагъужакъым.

32– Гъуэгум дыщытетым, Хьисэ къыдэпсалъэурэ Тхьэм и псалъэу тхахэр къыдгуригъаӀуэ щыхъум, и псалъэхэмкӀэ дигъэгуфӀэрэ дигухэр мафӀэм хуэдэу къызэщӀигъэнауэ щытакъэ? – жаӀащ абыхэм.

33Асыхьэтым ахэр къэтэджыжри, ЕрусалимкӀэ ягъэзэжащ. Апостол пщыкӀузымрэ я гъусэхэмрэ зэхуэсыжауэ ӀущӀэжащ.

34– Зиусхьэныр лӀахэм къахэтэджыкӀыжащ, ар щыпкъэщ, Симони зыкъригъэлъэгъуащ, – жаӀащ абыхэм+. 35Езыхэм гъуэгум къащыщыщӀари, щӀакхъуэр щызэгуищӀыкӀым, Хьисэ къызэрацӀыхужари къаӀуэтэжащ.

Хьисэ и гъуэгу ирикӀуэхэм закъызэрыригъэлъэгъуар

(Маттэ 28:16-20; Марк 16:14-18; Иуан 20:19-23; Апостол. 1:6-8)

36•Ахэр мы Ӏуэхухэм щытепсэлъыхьым, езы Хьисэ яхэувэри, яжриӀащ:

– Фигу ирезагъэ.

37АпхуэдизкӀэ шынэрти, ягухэр щӀэхуащ, хьэдрыхэпсэ ялъагъуу къафӀэщӀащ+.

38– Сыт фыщӀэгузавэр? – яжриӀащ Хьисэ. – Сыт фи гум шэч къыщӀихьэр? 39Си Ӏэхэми си лъакъуэхэми фыкъеплъ. Сэр дыдэращ мыр. ФыкъыстеӀэби, феплъ, сыт щхьэкӀэ жыпӀэмэ хьэдрыхэпсэм фэи, лыи, къупщхьи иӀэкъым, сэ сиӀэу зэрыфлъагъум хуэдэу+.

40Ар жиӀэри, и Ӏэхэмрэ и лъакъуэхэмрэ яригъэлъэгъуащ. 41ГуфӀэгъуэшхуэм къыхэкӀыу я фӀэщ мыхъуу ягъэщӀагъуэ щыхъум, яжриӀащ:

– Мыбдежым шхын гуэр щывиӀэу пӀэрэ+?

42Ар щыжиӀэм, бдзэжьей гъэжьа ныкъуэ къратащ. 43Ар къаӀихри, я пащхьэм щишхащ.

44– Сыщывигъусам нывжесӀауэ щытар мыращ: Мусэ бегъымбарым и Торэт хабзэми, адрей бегъымбархэм я тхылъхэми, Сабурми сэ къыстеухуауэ ит псори къысщыщӀурэ пэж хъун хуейщ, – къажриӀащ Хьисэ абыхэм.

45ИтӀанэ Тхьэм и псалъэу тхахэм хэтхэр ягуригъаӀуэурэ,+
46къажриӀащ:

– Тхьэм и псалъэу тхахэм хэтщ: Мэссихь гугъуехь ишэчын, лӀэуэ ещанэ махуэм лӀахэм къахэтэджыкӀыжын хуейщ+. 47Ерусалим къыщыщӀэдзауэ дунейм тет лъэпкъ псори хиубыдэу, сэ, Мэссихьым, си цӀэкӀэ цӀыхухэр мы хъыбарым щрагъэдэӀуэнущ: Фи гуэныхьхэм фахущӀегъуэжи, Тхьэм ахэр къыфхуигъэгъунущ. 48Фэ а Ӏуэху псоми фрищыхьэтщ+. 49ФыкъэдаӀуэ, си Адэм фыкъызэригъэгугъар[*] къыфхуезгъэхынущ. Ауэ уафэм къикӀыу къару къыфхуехыху, Ерусалим къалэм фыкъыдэнэ+.

Хьисэ уафэм зэрыдэкӀуеижар

(Марк 16:19-20; Апостол. 1:9-11)

50•Хьисэ ахэр Ерусалим дишщ, Вифание жылэм и гъунэгъуу ишэщ, и Ӏэхэр къиӀэтри, Тхьэм и нэфӀ къащыхуэну яхуелъэӀуащ+. 51Тхьэм яхуелъэӀуурэ яхэкӀри, уафэм дэкӀуеижащ. 52Апхуэдэу щыхъум, Хьисэ щӀыхь хуащӀу, ахэр лъэгуажьэмыщхьэу тӀысащ. ГуфӀэгъуэшхуэр яӀэу, Ерусалим ягъэзэжащ итӀанэ+. 53Тхьэм щӀыхь хуащӀу, Тхьэм и унэшхуэм щӀэт зэпытащ иужькӀэ. Ӏэмин+.

* 1:3 Феофил – Лука мы тхылъыр зыхуитхыр аращ, еплъ Апостол. 1:1. Феофил Мэссихь теухуа хъыбарыфӀым щыгъуазэ тхьэмадэ гуэрт. Феофил и хъыбар афӀэкӀа диӀэкъым.

* 1:5 Иудей хэкур – Палестинэ къэрал псор арщ.

* 1:5 пащтыхь Ирод – «Ирод Иныр» арщ. Еплъ Маттэ 2:1.

* 1:17 Иляс бегъымбарыр – еплъ Малахие бегъымбарым и тхылъым 4:5-6.

* 1:26 Галилей хэкур – еплъ Маттэ 2:22.

* 1:26 Назарет къалэр – еплъ Маттэ 2:23.

* 2:1 Август – Гай Октавиан кесарым зэреджэу щыта цӀэхэм ящыщщ. Хьисэ къэхъун и пэкӀэ 27-нэ гъэм щыщӀэдзауэ Хьисэ къэхъуа нэужь 14-нэ гъэм нэсыху ар Рим и кесару щытащ.

* 2:2 Сирие хэкур – еплъ Маттэ 4:24.

* 2:4 Бэтлэхьэм – еплъ Маттэ 2:1.

* 2:11 Даут и къалэр – Бэтлэхьэм.

* 2:22 Мусэ бегъымбарым и Торэт хабзэм и унафэм тету – еплъ 3 Мусэ 12:2-4.

* 2:23 Зиусхьэным и хабзэм щыщым тету – еплъ 2 Мусэ 13:2.

* 2:24 Зиусхьэным игъэува хабзэм зэрыжиӀэм тету – еплъ 3 Мусэ 12:8

* 2:26 Мэссихь – еплъ Маттэ 1:17.

* 2:32 хамэ лъэпкъхэр – мыжуртхэр аращ.

* 2:41 ӀутӀыж махуэшхуэр – еплъ Маттэ 26:2.

* 3:1 Тиверий – Хьисэ къэхъуа нэужь, 14-37-нэ гъэхэм Рим кесару щытащ.

* 3:1 Понтий Пилат – рим цӀыхухэм ящыщу Понтий Пилат, Хьисэ къэхъуа нэужь, 26-36-нэ гъэхэм Иудей, Самарие, Идумей хэкухэм я Ӏэтащхьэу щытащ.

* 3:1 Ирод – Ирод Антипэ жыхуаӀэрщ. Хьисэ къэхъун и пэкӀэ 4-нэ гъэм къыщыщӀэдзауэ Хьисэ къэхъуа нэужь 39-нэ гъэм нэсыху, ар Галилей, Перей хэкухэм япщу щытащ.

* 3:1 Филипп – Хьисэ къэхъун и пэкӀэ 4-нэ гъэм къыщыщӀэдзауэ Хьисэ къэхъуа нэужьым 34-нэ гъэм нэсыху, Итурей, Трахонит хэкухэм япщу щытащ. Ахэр къэралым и ищхъэрэ-къуэкӀыпӀэ лъэныкъуэмкӀэ щыӀащ.

* 3:2 Аннэрэ Кайафэрэ – Хьисэ къэхъуа нэужьым 6-15-нэ гъэхэм Аннэ дин пашэшхуэу щытащ. Кайафэ, Аннэ и пхъум и лӀыр, 18-36-нэ гъэхэм дин пашэшхуэу щытащ.

* 3:2 дин пашэшхуэр – дин пашэхэми Тхьэмадэ Хасэшхуэми я тхьэмадэу щытащ.

* 3:3 умэхъыныр – еплъ Маттэ 3:1.

* 3:4-6 Ешайа бегъымбарым и псалъэхэр зэрыт тхылъым зэритым хуэдэу – еплъ Ешайа бегъымбарым и тхылъым 40:3-5.

* 3:7 блэ щылъху – блэм къилъхуа жыхуиӀэщ.

* 3:12 хьэкътын ахъшэр – еплъ Маттэ 5:46.

* 3:15 Мэссихь – еплъ Маттэ 1:17.

* 3:19 и къуэш – и къуэш Филипп (еплъ Марк 6:17) Рим къалэшхуэм щыпсэуар аращ.

* 3:22 Уэращ … сигу урихьащ – еплъ Сабур (Псалтыр) 2:7; 1 Мусэ 22:2; Ешайа бегъымбарым и тхылъым 42:1.

* 4:4 Тхьэм и псалъэу тхахэм хэтщ – еплъ 5 Мусэ 8:3.

* 4:8 Тхьэм и псалъэу тхахэм хэтщ – еплъ 5 Мусэ 6:13.

* 4:10-11 Тхьэм и псалъэу тхахэм хэтщ – еплъ Уэрэд ЛъапӀэхэм (Сабур) 90:11-12.

* 4:12 Тхьэм и псалъэу тхахэм хэтщ – еплъ 5 Мусэ 6:16.

* 4:15 синэгуэгу – журтхэм я тхьэлъэӀупӀэщ.

* 4:16 Назарет къалэр – еплъ Маттэ 2:23.

* 4:16 щэбэт махуэр – еплъ Маттэ 12:1.

* 4:17-19 здит щӀыпӀэр – еплъ Ешайа бегъымбарым и тхылъым 61:1-2; 58:6.

* 4:25-26 Иляс бегъымбарыр – еплъ Пащтыхьхэм я хъыбархэр зэрыт япэ тхылъым (3-я Царств) 17:1.

* 4:27 Елисей бегъымбарыр – еплъ Пащтыхьхэм я хъыбархэр зэрыт етӀуанэ тхылъым (4-я Царств) 5:1-4.

* 4:31 Капернаум къалэр – Галилей гуэлым и ищхъэрэ-къухьэпӀэ Ӏуфэм Ӏутщ.

* 4:43 Тхьэм и Тепщэныгъэшхуэр – еплъ Маттэ 3:2.

* 5:1 Геннисарет гуэлыр – Галилей гуэлыр арщ. Абы и кӀыхьагъэр километр 21-рэ мэхъу, и нэхъ бгъуапӀэр километр 13 мэхъу.

* 5:13 теӀэбэри – уэшын уз зыпкърытым утеӀэбэ хъунутэкъым.

* 5:17 фарисейхэр – еплъ Маттэ 3:7.

* 5:17 торэт егъэджакӀуэ пашэхэр – еплъ Маттэ 2:4.

* 5:24 ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэр – еплъ Маттэ 8:20.

* 5:33 нэщӀ исщ – еплъ Маттэ 9:14.

* 6:2 пщӀэ мыхъунур – Мусэ и Торэт хабзэм зэрыжиӀэм тету, щэбэт махуэм гъавэ къэпх мыхъуну щытащ. Еплъ 2 Мусэ 34:21.

* 6:4 цӀыхухэм Тхьэм и пащхьэм иралъхьа щӀакхъуэр – еплъ 3 Мусэ 24:5-9.

* 6:13 апостол – еплъ Маттэ 10:2.

* 6:15 зи къэралым гурэ псэкӀэ хуэлажьэкӀэ зэджэ Симон – еплъ Маттэ 10:4.

* 6:20 Тхьэм и Тепщэныгъэшхуэр – еплъ Маттэ 3:2.

* 6:22 ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэр – еплъ Маттэ 8:20.

* 6:37 хьэкум – «суд».

* 6:41 уи къуэш – зы дин итхэр зэкъуэш мэхъу.

* 7:3 нэхъыжьхэр – еплъ Маттэ 16:21.

* 7:27 Тхьэм и псалъэу тхахэм зи хъыбар – еплъ Малахие бегъымбарым и тхылъым 3:1.

* 7:29 хьэкътын ахъшэр – еплъ Маттэ 5:46.

* 7:41 динар – а зэманым ар лэжьакӀуэм и махуэ лэжьапщӀэу щытащ.

* 8:1 Тхьэм и Тепщэныгъэшхуэр – еплъ Маттэ 3:2.

* 8:3 пщы Ирод – еплъ 3:1.

* 8:10 Аращи – еплъ Ешайа бегъымбарым и тхылъым 6:9-10.

* 9:7 пщы Ирод – еплъ 3:1.

* 9:8 Иляс бегъымбарыр – абы щӀылъэм къигъэзэжу, Мэссихь и гъуэгу хуигъэпсыну журтхэр пэплъэу щытт. Еплъ Малахие бегъымбарым и тхылъым 4:5-6.

* 9:10 апостолхэр – еплъ Маттэ 10:2.

* 9:10 ВифсайдэкӀэ зэджэ къалэр – Галилей гуэлым и ищхъэрэ къуэкӀыпӀэ Ӏуфэм Ӏутащ.

* 9:22 нэхъыжьхэр – еплъ Маттэ 16:21.

* 9:22 дин пашэшхуэхэр – еплъ Маттэ 2:4.

* 9:22 торэт егъэджакӀуэ пашэхэр – еплъ Маттэ 2:4.

* 9:35 Мыращ сэ фӀыуэ слъагъу си Къуэ щӀасэр. Абы жиӀэм федаӀуэ – еплъ Маттэ 3:17.

* 9:52 Самарие хэкур – Иудей хэкумрэ Галилей хэкумрэ я зэхуакум дэлъ хэкурщ. Журтхэмрэ Самарием исхэмрэ лъэпкъкӀэ, хабзэкӀэ, динкӀэ зэмыщхьу зэрыщытам щхьэкӀэ зэбийт.

* 10:12 Содом къалэр – еплъ Маттэ 10:15.

* 10:13 къалэхэу Тиррэ Сидонрэ – еплъ Маттэ 11:21.

* 10:15 Уэ, Капернаум къалэ … укӀуэцӀрыхунущ – еплъ Маттэ 11:23.

* 10:19 акърэб – скорпион.

* 10:27 уигу псомкӀи, уи псэ псомкӀи … фӀыуэ лъагъу – еплъ 5 Мусэ 6:5 , икӀи 3 Мусэ 19:18.

* 10:30 Ерихон къалэр – Ерусалим и ищхъэрэ-къуэкӀыпӀэ лъэныкъуэмкӀэ, километр 24-кӀэ пэжыжьэу, Иордан псым и къухьэпӀэ лъэныкъуэмкӀэ итщ.

* 10:32 Левий зи цӀэ унагъуэ лъэпкъыр – ахэр псори дин пашэу Тхьэм и унэшхуэм щылажьэрт. Еплъ 4 Мусэ 3:1-13.

* 11:29-30 Инус бегъымбарыр – еплъ Инус бегъымбарым и хъыбар зэрыт тхылъым (Иона) 3.

* 11:31 пащтыхь цӀыхубзыр – еплъ Пащтыхьхэм я хъыбархэр зэрыт япэ тхылъым (3-я Царств) 10:1-10.

* 11:31 Сэлмэн пащтыхьыр – СоломонкӀэ зэджэрщ.

* 12:8 ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэр – еплъ Маттэ 8:20.

* 12:27 Сэлмэн пащтыхьыр – СоломонкӀэ зэджэрщ. И зэманым щыгъуэ ар пащтыхьу щыӀэм нэхърэ нэхъ бейуэ щытащ. Еплъ Пащтыхьхэм я хъыбархэр зэрыт япэ тхылъым (3-я Царств) 10:23.

* 12:50 умэхъын – еплъ Маттэ 3:1.

* 12:58 хеящӀэр – зыгуэр хеймэ е къуаншэмэ, хабзэм тету зэхэзыгъэкӀырщ.

* 13:1 Пилат Ӏэтащхьэр – еплъ 3:1.

* 13:18 Тхьэм и Тепщэныгъэшхуэр – еплъ Маттэ 3:2.

* 13:19 хъардэл – тарчицэ, андэгурэ лӀэужыгъуэ.

* 17:3 уи къуэш – зы диным ирикӀуэхэр зэкъуэш мэхъу.

* 17:5 апостолхэр – еплъ Маттэ 10:2.

* 17:6 хъардэл – еплъ 13:19.

* 17:16 Самарие хэкур – еплъ 9:52.

* 17:21 Тхьэм и Тепщэныгъэшхуэр фэ къыфхэтщ – е фигу илъщ. Еплъ 6:20.

* 17:27 псыдзэр – еплъ 1 Мусэ 7:6-23.

* 17:28-29 ЛутӀ бегъымбарыр – еплъ 1 Мусэ 19:15-25.

* 17:32 ЛутӀ и фызым – еплъ 1 Мусэ 19:26.

* 18:2 хеящӀэ – еплъ 12:58.

* 18:12 сонэщӀ – фарисейхэр, езыхэм яфӀэфӀу, тхьэмахуэ къэс махуитӀ нэщӀырт.

* 18:20 Тхьэм и унафэхэр – еплъ 2 Мусэ 20:12-16.

* 18:32 хамэ лъэпкъхэр – тепщэныгъэ зиӀэ рим цӀыхухэр арщ.

* 18:35 Ерихон къалэр – еплъ Маттэ 20:29

* 18:38 Даут и Къуэр – еплъ Маттэ 9:27.

* 19:13 минэ – лэжьакӀуэм мазищ лэжьапщӀэу ирату щыта дыщэ ахъшэщ.

* 19:38 Зиусхьэным … щӀыхьышхуэр ейщ – еплъ Сабур (Псалтыр) 117:25-26.

* 19:45 сатуущӀэхэр – абыхэм къурмэныпхъэ былымхэр Тхьэм и унэшхуэм и пщӀантӀэм щащэрт.

* 19:46 Тхьэм и псалъэу тхахэм хэтщ – еплъ Ешайа бегъымбарым и тхылъым 56:7.

* 19:46 хъунщӀакӀуэ тӀысыпӀэ – еплъ Иеремие бегъымбарым и тхылъым 7:11.

* 20:17 Тхьэм мы и псалъэу тхахэм – еплъ Уэрэд лъапӀэхэм (Сабур) 117:22.

* 20:22 кесар – а зэманым, Хьисэ къэхъуа нэужь 14-37-нэ гъэхэм, Тиверий зи цӀэр рим кесару щытащ.

* 20:22 хьэкътын ахъшэр – еплъ Маттэ 5:46.

* 20:24 динар – ар лэжьакӀуэм и махуапщӀэу щытащ.

* 20:27 саддукейхэр – еплъ Маттэ 3:7.

* 20:28 Мусэ бегъымбарым мыпхуэдэу къытхуитхащ – еплъ 5 Мусэ 25:5-6.

* 20:37 пыжь банэм и хъыбарыр – еплъ 2 Мусэ 3:2-6.

* 20:41 Мэссихь – еплъ Маттэ 1:17.

* 20:42-43 Сабурым иткъэ – еплъ Уэрэд ЛъапӀэхэм (Сабур) 109:1.

* 22:1 ЩӀакхъуэ Мыгъэтэдж щашх ӀутӀыжкӀэ зэджэ махуэшхуэхэр – еплъ Маттэ 26:2.

* 22:20 А зэгурыӀуэныгъэщӀэр зыгъэщыпкъэр сэ къысщӀэкӀыну лъыращ – еплъ Маттэ 26:28.

* 22:22 ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэр – еплъ Маттэ 8:20.

* 22:30 хьэкум – «суд».

* 22:32 уи къуэшхэр – ХьисэкӀэ фӀэщхъуныгъэ зиӀэхэращ.

* 22:35 фыщыдэзгъэкӀым – еплъ 10:4.

* 22:37 Тхьэм и псалъэу тхахэр – еплъ Ешайа бегъымбарым и тхылъым 53:12.

* 22:66 Тхьэмадэ Хасэшхуэр – еплъ Маттэ 5:22.

* 22:70 «Фэ зэрыжыфӀэм сыхуэдэщ», е «Фэ жывоӀэ сэ ару сызэрыщытыр».

* 23:1 Пилат Ӏэтащхьэр – еплъ 3:1.

* 23:2 Мэссихь – еплъ Маттэ 1:17.

* 23:3 «Аращ, зэрыжыпӀэм хуэдэщ», е «Уэ уи щхьэкӀэ жыбоӀэ».

* 23:7 Ирод – еплъ 3:1.

* 23:26 Кириние къалэр – еплъ Маттэ 27:32.

* 23:30 бгыхэм: «ЗыкъыттефӀубэ!» – еплъ Хьошеа (Осие) бегъымбарым и тхылъым 10:8.

* 23:38 алыджыбзэ – грекыбзэ.

* 23:44 шэджагъуэ – еплъ Маттэ 27:45.

* 23:44 сыхьэтыр щым нэс – еплъ Маттэ 27:45.

* 23:46 си псэр уи ӀэмыщӀэ изолъхьэ – еплъ Уэрэд ЛъапӀэхэм (Сабур) 30:6.

* 23:50 Тхьэмадэ Хасэшхуэр – еплъ Маттэ 5:22.

* 23:54 къэблэгъащ – дыгъэр щыкъухьэкӀэ махуэм щӀидзащ.

* 24:7 ЦӀыху Лъэпкъым и Къуэр – еплъ Маттэ 8:20.

* 24:10 апостолхэр – еплъ Маттэ 10:2.

* 24:49 си Адэм фыкъызэригъэгугъар – Тхьэм и Псэ ЛъапӀэращ. Еплъ Апостол. 1:4-5.

+ 1:3 Апост. 1:1
+ 1:5 Мт. 2:1,
+ 1:6 Флп. 3:6
+ 1:10 Уэрэд 140:2
+ 1:13 Апост. 10:4
+ 1:15 Лк. 7:28, Лк. 7:33, Гал. 1:15
+ 1:17 Мт. 11:14, Мт. 17:12-13, Мк. 1:2
+ 1:18 1 Мусэ 15:8,
+ 1:25 1 Мусэ 30:23
+ 1:26 Мт. 2:23, Ин. 1:45, Мт. 1:16
+ 1:31 Мт. 1:20
+ 1:32 Уэрэд 88:4, Мк. 11:10
+ 1:33 1 Кор. 15:24, Апок. 11:15
+ 1:35 Мт. 18:20, Уэрэд 2:7, Мт. 14:33
+ 1:37 1 Мусэ 18:14, Мк. 10:27
+ 1:47 Уэрэд 34:9,
+ 1:48 Лк. 11:27
+ 1:49 Уэрэд 98:3, Уэрэд 110:9
+ 1:52 Уэрэд 146:6,
+ 1:53 Уэрэд 106:9

+ 1:54 1 Мусэ 17:19, Рим 4:13, Гал. 3:16, Евр. 2:16

+ 1:59 1 Мусэ 17:12,
+ 1:68 Уэрэд 110:9, Уэрэд 129:8
+ 1:69 Апост. 3:21, Рим 1:2, Тит 1:1-2
+ 1:71 Уэрэд 105:10
+ 1:72 Уэрэд 104:8

+ 1:73 1 Мусэ 22:16-18, 1 Мусэ 26:3, Евр. 6:13,

+ 1:76 Лк. 7:26, Лк. 20:6, Мт. 3:3, Мк. 1:2-3
+ 1:77 Лк. 3:3
+ 1:78 Уэрэд 83:12,
+ 1:79 Уэрэд 106:10, Мт. 4:16
+ 1:80 Лк. 3:2
• 2:1 Мт. 1:18-25
+ 2:1 Апост. 5:37
+ 2:4 Лк. 1:26-27,
+ 2:9 Апост. 12:7
+ 2:11 Мт. 1:21,
+ 2:13 Апок. 5:11
+ 2:14 Уэрэд 148:1, Лк. 19:38
+ 2:19 Лк. 2:51
+ 2:21 1 Мусэ 17:12-13,
+ 2:30 Ин. 8:12
+ 2:35 Ин. 19:25
+ 2:37 Апост. 13:2, Апост. 14:23
+ 2:39 Мт. 2:23, Лк. 1:26-27
+ 2:50 Лк. 9:45, Лк. 18:34
+ 2:51 Лк. 2:19
• 3:1 Мт. 3:1-12, Мк. 1:1-8, Ин. 1:19-28
+ 3:1 Лк. 13:1, Лк. 23:1, Лк. 9:7

+ 3:2 Мт. 26:3, Ин. 11:49, Лк. 1:63, Лк. 1:80, Ин. 1:6-7

+ 3:7 Мт. 12:34, Мт. 23:33
+ 3:8 Лк. 16:24, Ин. 8:33
+ 3:9 Лк. 13:9, Мт. 7:19
+ 3:10 Апост. 2:37, Апост. 16:30
+ 3:11 Мт. 25:35, Ек. 2:15-16
+ 3:14 Лк. 19:8
+ 3:15 Ин. 1:19-20
+ 3:17 Мт. 13:30

+ 3:20 Мт. 11:2, Мт. 14:1-12, Мк. 6:17-18, Ин. 3:24

• 3:21 Мт. 3:13-17, Мк. 1:9-11

+ 3:21 Апост. 7:56

+ 3:22 Ин. 1:32-33, Мк. 9:7, Ин. 12:28, Лк. 9:35, 2 Пет. 1:17

• 3:23 Мт. 1:1-17
+ 3:33 1 Мусэ 38,
+ 3:38 1 Мусэ 5
• 4:1 Мт. 4:1-11, Мк. 1:12-13
+ 4:2 1 Фес. 3:5, Мт. 21:18
+ 4:6 1 Ин. 5:19, Апок. 13:2
+ 4:10 Уэрэд 90:11-12
• 4:14 Мт. 13:53-58, Мк. 6:1-6
+ 4:15 Мк. 1:21
+ 4:16 Мт. 2:23, Лк. 2:39
+ 4:23 Мт. 11:23, Мк. 2:1-12, Ин. 4:46-53
+ 4:24 Ин. 4:44
+ 4:25 Ек. 5:17
+ 4:30 Ин. 8:59, Ин. 10:39
• 4:31 Мк. 1:21-28
+ 4:31 Мт. 4:13
+ 4:32 Мт. 7:28-29

+ 4:34 Мт. 8:29, Мк. 1:23-24, Лк. 8:28, Апост. 19:15

+ 4:35 Лк. 9:42, Апост. 8:7
• 4:38 Мт. 8:14-17, Мк. 1:29-34
+ 4:38 1 Кор. 9:5
+ 4:41 Уэрэд 2:7, Мт. 12:16, Мк. 3:12
• 4:42 Мк. 1:35-39
+ 4:42 Лк. 5:16
• 5:1 Мт. 4:18-22, Мк. 1:16-20
+ 5:1 Мт. 14:34, Мк. 6:53
+ 5:4 Ин. 21:6
+ 5:10 Мт. 13:47
• 5:12 Мт. 8:1-4, Мк. 1:40-45
+ 5:12 Мк. 9:22

+ 5:14 Мт. 9:30, Мт. 17:9, Мк. 1:34, Лк. 17:14

+ 5:16 Мт. 14:23, Лк. 4:42
• 5:17 Мт. 9:1-8, Мк. 2:1-12
+ 5:17 Лк. 6:19, Лк. 8:46
+ 5:20 Мт. 8:10, Мк. 10:52, Лк. 7:48
+ 5:21 Мт. 26:65, Уэрэд 31:5,
• 5:27 Мт. 9:9-17, Мк. 2:13-22
+ 5:29 Лк. 19:6
+ 5:30 Лк. 15:2
+ 5:32 Лк. 15:7, 1 Тим. 1:15
• 5:33 Мт. 9:14-17, Мк. 2:18-22

+ 5:33 Мт. 11:2, Лк. 11:1, Ин. 1:35, Лк. 18:12

+ 5:34 Мт. 25:1-13, Ин. 3:29, Апок. 19:7, Апок. 21:2

+ 5:35 Мк. 14:7, Лк. 17:22
• 6:1 Мт. 12:1-14, Мк. 2:23
+ 6:6 Мк. 1:21
+ 6:7 Лк. 14:1, Лк. 20:20
+ 6:9 Лк. 14:3
• 6:12 Мт. 10:1-4, Мк. 3:13-19
+ 6:14 Мт. 16:18, Ин. 1:42
+ 6:15 Мт. 9:9
+ 6:16 Лк. 22:47
• 6:17 Мт. 4:23
+ 6:19 Лк. 5:17, Лк. 8:46
+ 6:21 Уэрэд 41:2, Ин. 7:37, 2 Кор. 7:10
+ 6:22 1 Пет. 4:14
+ 6:23 Апост. 5:41, Ек. 1:2, 2 Кор. 12:10
+ 6:24 Мт. 6:2, Ек. 5:1
• 6:27 Мт. 5:38-48
+ 6:28 Лк. 23:34, Апост. 7:60, 1 Пет. 3:9
+ 6:29 1 Пет. 2:23, 1 Кор. 6:7
+ 6:31 Мт. 7:12
+ 6:35 Уэрэд 36:26
+ 6:36 Мт. 5:7
• 6:37 Мт. 7:1-5

+ 6:37 Рим 14:10, 1 Кор. 4:5, Рим 2:1, Рим 14:10, Ек. 2:13

+ 6:38 2 Кор. 9:6, Мк. 4:24, Рим 2:1
+ 6:39 Мт. 15:14
+ 6:40 Мт. 10:24, Ин. 13:16
• 6:43 Мт. 7:17-20, Мт. 12:33-35
+ 6:45 Мт. 15:18, Ек. 3:6
• 6:46 Мт. 7:24-27
+ 6:46 Мт. 7:22, Мт. 25:11, Ин. 13:13
• 7:1 Мт. 8:5-13
+ 7:4 Апост. 10:2
+ 7:7 Уэрэд 106:20
+ 7:13 Мт. 20:34
+ 7:14 Лк. 8:54
+ 7:16 Мт. 21:11
• 7:18 Мт. 11:2-19
+ 7:19 Ин. 4:25, Ин. 6:14, Ин. 11:27
+ 7:23 Ин. 6:61, Ин. 16:1
+ 7:24 Лк. 3:2
+ 7:26 Мт. 14:5, Мт. 21:26
+ 7:27 Мк. 1:2
+ 7:28 Лк. 1:15
+ 7:29 Лк. 3:12
+ 7:33 Мт. 3:4, Лк. 1:15
+ 7:34 Ин. 2:1, Ин. 12:2, Лк. 5:30
• 7:36 Мт. 26:6-13, Мк. 14:3-9, Ин. 12:1-8
+ 7:39 Лк. 15:2
+ 7:41 Мт. 18:28

+ 7:42 Мт. 6:14, Мк. 11:25-26, Еф. 4:32, Кол. 3:13

+ 7:46 Уэрэд 22:5

+ 7:48 Лк. 5:20

+ 7:50 Лк. 8:48, Лк. 17:19, Лк. 18:42, Еф. 2:8

+ 8:1 Лк. 4:43

+ 8:2 Лк. 23:49, Мт. 27:56, Мк. 16:9, Лк. 24:10, Ин. 19:25

+ 8:3 Лк. 24:10
• 8:4 Мт. 13:1-9, Мк. 4:1-9
+ 8:8 Мт. 11:15, Апок. 2:7
• 8:9 Мт. 13:10-23, Мк. 4:10-25
+ 8:10 Мт. 19:11,
+ 8:11 Апост. 8:4
+ 8:13 Гал. 1:6, Евр. 6:4
+ 8:14 Мт. 6:25, Мк. 10:23, 1 Тим. 6:10
+ 8:15 Ин. 15:5
+ 8:16 Мт. 5:15, Лк. 11:33
+ 8:17 Мт. 10:26, Лк. 12:2
• 8:19 Мт. 12:46-50, Мк. 3:31-35

+ 8:19 Мк. 6:3, Ин. 2:12, Ин. 7:3, Апост. 1:14, 1 Кор. 9:5, Гал. 1:19

+ 8:21 Ин. 15:14, Евр. 2:11
• 8:22 Мт. 8:23-27, Мк. 4:35-41
+ 8:22 Мт. 8:18, Мк. 4:35
+ 8:24 Уэрэд 64:8, Уэрэд 88:10, Уэрэд 103:7
• 8:26 Мт. 8:28-34, Мк. 5:1-20
+ 8:28 Лк. 4:34
+ 8:35 Лк. 10:39
+ 8:37 Лк. 5:8, Апост. 16:39
+ 8:39 Уэрэд 65:16
• 8:40 Мт. 9:18-26, Мк. 5:21-43
+ 8:41 Лк. 13:14, Апост. 13:15, Апост. 18:8
+ 8:44 Мк. 3:10
+ 8:46 Лк. 5:17, Лк. 6:19
+ 8:48 Лк. 7:50, Еф. 2:8
+ 8:51 Мк. 14:33, Лк. 9:28
+ 8:52 Ин. 11:11

+ 8:54 Мк. 1:31, Мк. 9:27, Апост. 3:7, Апост. 9:41, Лк. 7:14

+ 8:56 Мк. 1:44, Мк. 9:9
• 9:1 Мт. 10:5-15, Мк. 6:7-13
+ 9:1 Лк. 6:12-16
+ 9:5 Апост. 13:51
+ 9:6 Мк. 1:15
• 9:7 Мт. 14:1-12, Мк. 6:14-29
+ 9:7 Лк. 3:1, Лк. 9:19
+ 9:9 Лк. 3:19-20, Лк. 23:8
• 9:10 Мт. 14:13-21, Мк. 6:30-44, Ин. 6:1-14
+ 9:10 Лк. 9:2
• 9:18 Мт. 16:13-19, Мк. 8:27-29
+ 9:19 Лк. 9:7,
+ 9:20 Лк. 22:67, Ин. 11:27
• 9:21 Мт. 16:20-28, Мк. 8:30

+ 9:22 Лк. 17:25, Лк. 18:33, Лк. 24:7, Ин. 2:19

+ 9:23 Мт. 10:38-39, Лк. 14:27
+ 9:25 Лк. 12:20
+ 9:26 Рим 1:16, 2 Тим. 1:8,
+ 9:27 Лк. 21:32, Ин. 21:22
• 9:28 Мт. 17:1-8, Мк. 9:2-8
+ 9:28 Мк. 14:33, Лк. 8:51
+ 9:35 Лк. 23:35, 2 Пет. 1:17
• 9:37 Мт. 17:14-18, Мк. 9:14-27
+ 9:42 Лк. 4:35
• 9:43 Мт. 17:22-23, Мк. 9:30-32
+ 9:44 Лк. 9:22, Лк. 18:32-33
+ 9:45 Лк. 2:50, Лк. 18:34
• 9:46 Мт. 18:1-5, Мк. 9:33-40
+ 9:48 Мт. 10:40, Лк. 10:16, Ин. 13:20
+ 9:49 Мт. 7:22, Мт. 12:27, Апост. 19:13,
+ 9:50 Лк. 11:23
+ 9:51 Лк. 24:51, Апост. 1:9
+ 9:52 Мт. 10:5
+ 9:54 Апок. 13:13
• 9:57 Мт. 8:19-22
• 10:1 Мт. 10:7-16
+ 10:2 Мт. 9:37-38, Ин. 4:35
+ 10:3 Мт. 10:16
+ 10:7 Гал. 6:6, 1 Тим. 5:18
+ 10:8 1 Кор. 10:27
+ 10:9 Мк. 1:15
+ 10:11 Апост. 13:51
+ 10:12 1 Мусэ 18:20, 1 Мусэ 19:24,
• 10:13 Мт. 11:20-24
+ 10:13 Мк. 6:45, Мк. 8:21, Мк. 3:7

+ 10:16 Мт. 10:40, Мт. 25:45, Ин. 13:20, Гал. 4:14

+ 10:17 Мк. 16:17, Апост. 5:16, Апост. 8:7, Апост. 16:18, Апост. 19:12

+ 10:18 Апок. 9:1, Апок. 12:8-9
+ 10:19 Уэрэд 90:13, Мк. 16:18, Апост. 28:3-5
+ 10:20 Уэрэд 68:29, Евр. 12:23, Апок. 3:5
• 10:21 Мт. 11:25-27, Мт. 13:16-17

+ 10:22 Ин. 6:46, Ин. 7:29, Ин. 8:19, Ин. 10:15

+ 10:23 Мт. 13:16-17
+ 10:24 Евр. 11:13, 1 Пет. 1:10-12
+ 10:25 Лк. 18:18
+ 10:27 Мт. 22:37, Мк. 12:30
+ 10:28 Рим 10:5, Гал. 3:12
+ 10:33 Ин. 4:9, Ин. 8:48
+ 10:38 Ин. 11:1, Ин. 12:2
+ 10:39 Лк. 8:35
+ 10:41 Лк. 12:25
+ 10:42 Уэрэд 15:5
• 11:1 Мт. 6:9-15, Мт. 7:7-11
+ 11:1 Мт. 11:2, Мк. 2:18, Ин. 1:35
+ 11:4 Мт. 26:41

+ 11:10 Мт. 18:19, Мт. 21:22, Мк. 11:24, Ин. 14:13-14, 1 Ин. 3:22, 1 Ин. 5:14

+ 11:13 1 Мусэ 6:5, Мт. 12:34, Апост. 2:38

• 11:14 Мт. 12:22-30, Мт. 12:43-45, Мк. 3:20-27

+ 11:15 Мт. 9:34, Мт. 10:25
+ 11:16 Мк. 8:11, 1 Кор. 1:22
+ 11:19 Лк. 9:49, Апост. 19:13
+ 11:23 Лк. 9:50
+ 11:26 2 Пет. 2:20
+ 11:27 Лк. 1:48
+ 11:28 Ин. 13:17, Ек. 1:22, Рим 2:13
• 11:29 Мт. 12:38-42, Мт. 16:1-4, Мк. 8:11-13
+ 11:31 Мт. 12:6
• 11:33 Мт. 6:22-23
+ 11:33 Мт. 5:15, Мк. 4:21, Лк. 8:16

• 11:37 Мт. 23:1-36, Мк. 12:38-40, Лк. 20:45-47

+ 11:38 Мк. 7:3-5
+ 11:42 Лк. 18:12
+ 11:43 Лк. 14:7, Лк. 20:46
+ 11:48 Апост. 7:51-52
+ 11:49 Мт. 21:35

+ 11:50 Апок. 18:24, 1 Мусэ 4:8, 1 Ин. 3:12, Евр. 11:4,

+ 11:54 Лк. 20:20
+ 12:1 Мт. 16:6, Мк. 8:15, 1 Кор. 5:7-8
+ 12:2 Мт. 10:26, Мк. 4:22, Лк. 8:17
• 12:4 Мт. 10:17-20, Мт. 10:28-33
+ 12:4 Уэрэд 55:5, Уэрэд 117:6,
+ 12:5 Евр. 10:31
+ 12:7 Мт. 6:26, Мт. 12:12
+ 12:8 Рим 10:9, Апок. 3:5
+ 12:9 Мт. 25:12, 1 Ин. 2:23, 2 Тим. 2:12
+ 12:10 Мт. 12:31-32, Мк. 3:29
• 12:13 Мт. 6:19-21, Мт. 6:25-34
+ 12:15 1 Тим. 6:6-10, Уэрэд 61:11
+ 12:20 Уэрэд 38:7,
+ 12:21 1 Тим. 6:18
+ 12:22 Флп. 4:6, 1 Пет. 5:7
+ 12:24 Мт. 10:31, Мт. 12:12
+ 12:28 Мт. 8:26, Мт. 14:31, Мт. 16:8
+ 12:31 Уэрэд 36:4
+ 12:32 Ин. 10:16, Лк. 22:29
+ 12:33 Мт. 19:21, Лк. 18:22
• 12:35 Мт. 24:45-51
+ 12:36 Апок. 3:20
+ 12:39 2 Пет. 3:10, 1 Фес. 5:2
+ 12:43 Мт. 25:21, Ин. 13:17
+ 12:45 Мт. 25:5
• 12:49 Мт. 10:34-36
+ 12:50 Мк. 10:38
+ 12:51 Апост. 14:4
• 12:54 Мт. 5:25-26, Мт. 16:2-3
+ 13:1 Лк. 3:1, Лк. 23:1
+ 13:4 Ин. 9:7, Ин. 9:11
+ 13:6 Мт. 21:19, Мк. 11:13
+ 13:7 Мт. 7:19, Лк. 3:9
+ 13:10 Мт. 4:23, Мк. 6:2
+ 13:13 Уэрэд 144:14, Уэрэд 145:8
+ 13:14 Лк. 8:41, Апост. 13:15, Апост. 18:8,
+ 13:15 Лк. 14:5
+ 13:17 1 Пет. 3:16
• 13:18 Мт. 13:31-33, Мк. 4:30-32
+ 13:19 Мт. 17:20, Лк. 17:6,
+ 13:21 1 Кор. 5:6, Гал. 5:9
• 13:22 Мт. 7:13-14, Мт. 7:21-23
+ 13:25 Мт. 25:11-12
+ 13:27 Уэрэд 6:9
+ 13:28 Мт. 8:12
+ 13:29 Мт. 8:11, Еф. 3:6
+ 13:30 Мт. 19:30, Мт. 20:16, Мк. 10:31
• 13:31 Мт. 23:37-39
+ 13:31 Лк. 3:1, Лк. 9:7
+ 13:34 Апост. 7:52, Уэрэд 146:2
+ 13:35 Уэрэд 117:26, Лк. 19:38
+ 14:1 Лк. 6:7, Лк. 20:20
+ 14:3 Мт. 12:10, Мк. 3:4
+ 14:5 Лк. 13:15
+ 14:7 Лк. 11:43
+ 14:11 Мт. 23:12, Лк. 18:14
+ 14:14 1 Кор. 15:23, 1 Фес. 4:16
• 14:15 Мт. 22:1-10
+ 14:15 Апок. 19:9
• 14:25 Мт. 10:37-38
+ 14:26 Ин. 12:25
+ 14:27 Мт. 16:24, Лк. 9:23
+ 14:34 Мт. 5:13, Мк. 9:50
+ 14:35 Мт. 11:15, Лк. 8:8, Апок. 2:7
• 15:1 Мт. 18:12-14
+ 15:2 Лк. 5:30, Лк. 19:7
+ 15:6 1 Пет. 2:25
+ 15:7 Лк. 5:31-32

+ 15:24 Рим 11:15, Еф. 2:1, Еф. 2:5, Кол. 2:13

+ 16:8 Ин. 12:36, 1 Фес. 5:5
+ 16:10 Мт. 25:21, Лк. 19:17
+ 16:13 Мт. 6:24
• 16:14 Мт. 11:12-13
+ 16:14 1 Тим. 6:10
+ 16:16 Мт. 3:2, Лк. 4:43, Мт. 11:12-13
+ 16:17 Мт. 5:18
+ 16:18 Мт. 5:32, Мт. 19:19
+ 16:22 Мт. 18:10, Апост. 12:15
+ 16:23 Мт. 11:23, Мт. 8:11
+ 16:24 Лк. 3:8
+ 16:29 Апост. 26:22, Апост. 28:23
+ 16:31 Мт. 28:11-15, Ин. 12:10-11
• 17:1 Мт. 18:6-7, Мт. 18:21-22
+ 17:1 Лк. 22:22
+ 17:2 Мк. 9:42
+ 17:3 Мт. 18:15
+ 17:4 Мт. 6:14
+ 17:5 Мк. 9:24
+ 17:6 Мт. 17:20, Лк. 13:19
+ 17:12 Лк. 5:11,
+ 17:14 Мт. 8:4, Мк. 1:44, Лк. 5:14
+ 17:16 Лк. 5:12, Ин. 4:9
+ 17:19 Мк. 10:52, Лк. 7:50, Еф. 2:8
• 17:20 Мт. 24:23-28, Мт. 24:37-41
+ 17:20 Лк. 19:11, Апост. 1:6
+ 17:22 Лк. 5:35, Ин. 8:56
+ 17:23 Мк. 13:21, Лк. 21:28
+ 17:25 Лк. 9:22
+ 17:26 1 Мусэ 6:5
+ 17:27 1 Мусэ 6:14, 1 Мусэ 7:21

+ 17:29 1 Мусэ 19:16, 1 Мусэ 19:24, 2 Пет. 2:6-8

+ 17:31 Мк. 13:15
+ 17:32 1 Мусэ 19:26
+ 17:33 Мт. 10:39

+ 18:1 Лк. 21:36, Рим 12:12, Еф. 6:18, Кол. 4:2, 1 Фес. 5:17

+ 18:7 Уэрэд 21:3, Уэрэд 87:2, Апок. 6:10, Мк. 13:20, Рим 8:33, Кол. 3:12, Тит 1:1

+ 18:8 Евр. 10:37
+ 18:9 Лк. 16:15
+ 18:10 Апост. 3:1
+ 18:11 Мт. 6:5
+ 18:12 Лк. 5:33, Лк. 11:42
+ 18:13 Уэрэд 78:9,
+ 18:14 Мт. 23:12, Лк. 14:11
• 18:15 Мт. 19:13-15, Мк. 10:13-16
+ 18:17 Мт. 18:3
• 18:18 Мт. 19:16-30, Мк. 10:17-31
+ 18:18 Лк. 10:25
+ 18:19 Уэрэд 105:1, Уэрэд 118:68
+ 18:21 Флп. 3:6
+ 18:22 Лк. 12:33
+ 18:24 Уэрэд 48:7-8
+ 18:27 1 Мусэ 18:14, Мк. 14:36
+ 18:28 Лк. 5:11
+ 18:29 Лк. 14:26
• 18:31 Мт. 20:17-19, Мк. 10:32-34
+ 18:33 Лк. 9:22, Лк. 24:7, Ин. 2:19
+ 18:34 Лк. 2:50, Лк. 9:45
• 18:35 Мт. 20:29-34, Мк. 10:46-52
+ 18:38 Мт. 22:42, Лк. 1:32
+ 18:42 Лк. 7:50, Еф. 2:8
+ 19:7 Лк. 5:30, Лк. 15:2
+ 19:8 Лк. 3:14
+ 19:9 Лк. 3:8, Ин. 8:33, Ин. 8:39
• 19:11 Мт. 25:14-30
+ 19:11 Лк. 17:20, Апост. 1:6
+ 19:14 Ин. 15:8
+ 19:17 Лк. 16:10
+ 19:26 Мт. 13:12
+ 19:27 Мт. 22:7, Лк. 20:16

• 19:28 Мт. 21:1-11, Мк. 11:1-11, Ин. 12:12-19

+ 19:29 Апост. 1:12
+ 19:38 Уэрэд 117:25-26, Уэрэд 148:1
+ 19:39 Мт. 21:15-16
+ 19:41 Ин. 11:35
+ 19:42 Уэрэд 80:14,
+ 19:44 Уэрэд 136:9, Лк. 21:6

• 19:45 Мт. 21:12-17, Мк. 11:15-19, Ин. 2:13-22

• 20:1 Мт. 21:23-27, Мк. 11:27-33
+ 20:2 Апост. 4:7
+ 20:4 Лк. 3:3
+ 20:5 Лк. 7:30
+ 20:6 Лк. 7:26, Лк. 9:8
• 20:9 Мт. 21:33-46, Мк. 12:1-12
+ 20:9 Уэрэд 79:9, Мк. 13:34
+ 20:12 Лк. 11:48-49
+ 20:13 Мт. 3:17, Евр. 1:1
+ 20:14 Евр. 1:2
+ 20:15 Евр. 13:12
+ 20:16 Апост. 13:46
+ 20:17 Уэрэд 117:22
• 20:19 Мт. 22:15-22, Мк. 12:13-17
+ 20:20 Лк. 6:7, Лк. 14:1, Лк. 11:54
+ 20:22 Мт. 17:24-25
+ 20:23 Мк. 7:6, Лк. 12:1
+ 20:25 Рим 13:7
• 20:27 Мт. 22:23-33, Мк. 12:18-27
+ 20:27 Апост. 23:8
+ 20:35 2 Фес. 1:5
+ 20:40 Мт. 22:46
• 20:41 Мт. 22:41-46, Мк. 12:35-40
+ 20:41 Лк. 1:32, Лк. 18:38
+ 20:42 Уэрэд 109:1, Апост. 2:34-35
+ 20:46 Лк. 11:43
• 21:1 Мк. 12:41-44
+ 21:1 Мт. 27:6, Ин. 8:20
+ 21:4 2 Кор. 8:1-3, 2 Кор. 8:12
• 21:5 Мт. 24:1-14, Мк. 13:1-13
+ 21:6 Лк. 19:44
+ 21:8 1 Ин. 3:7, Кол. 2:8, 2 Фес. 2:3,
+ 21:10 Апок. 6:4
+ 21:11 Апост. 11:28, Апок. 6:8, Апок. 6:12

+ 21:12 Апост. 4:3, Апост. 17:6, Апост. 18:12, Апост. 24:1, Апост. 25:6

+ 21:15 Апост. 6:10
+ 21:18 Апост. 27:34
• 21:20 Мт. 24:15-21, Мк. 13:14-19
+ 21:23 Мт. 27:25, 1 Фес. 2:16
+ 21:24 Апок. 11:2
• 21:25 Мт. 24:29-31, Мк. 13:24-27
• 21:29 Мт. 24:32-35, Мк. 13:28-31
+ 21:32 Лк. 9:27
+ 21:33 Уэрэд 101:26-27, 2 Пет. 3:10

+ 21:36 Мт. 25:13, 1 Фес. 5:6, Лк. 18:1, Рим 12:12, Еф. 6:18, Кол. 4:2, 1 Фес. 5:17

+ 21:37 Мт. 21:23, Мт. 26:55

• 22:1 Мт. 26:1-5, Мт. 26:14-16, Мк. 14:1-2, Мк. 14:10-11, Ин. 11:45-53

+ 22:3 Ин. 13:2

+ 22:6 Апост. 1:16

• 22:7 Мт. 26:17-25, Мк. 14:12-21, Ин. 13:21-30

+ 22:7 1 Кор. 5:7

• 22:14 Мт. 26:26-30, Мк. 14:22-26, 1 Кор. 11:23-25

+ 22:16 Апок. 19:9
+ 22:19 Ин. 6:51, 1 Кор. 10:16, 1 Кор. 11:24
+ 22:21 Уэрэд 40:10, Ин. 13:18
+ 22:22 Апост. 2:23
• 22:24 Мт. 18:1-5, Мк. 9:33-37, Лк. 9:46-50
+ 22:26 Мт. 20:26, Мк. 10:43-44
+ 22:27 Мт. 20:28, Ин. 13:4-5
+ 22:28 Евр. 2:18
+ 22:29 Лк. 12:32
+ 22:30 Мт. 19:28, Апок. 3:21

• 22:31 Мт. 26:31-35, Мк. 14:27-31, Ин. 13:36-38

+ 22:32 Ин. 17:9
+ 22:33 Ин. 21:19, Апост. 12:4
+ 22:35 Лк. 9:3, Лк. 10:4
• 22:39 Мт. 26:36-46, Мк. 14:32-42
+ 22:40 Мт. 6:13

+ 22:42 Мк. 10:38, Ин. 18:11, Евр. 5:7, Мт. 6:10

+ 22:43 Мт. 4:11, Мк. 1:13

• 22:47 Мт. 26:47-56, Мк. 14:43-50, Ин. 18:3-11

+ 22:47 Апост. 1:16
+ 22:49 Лк. 22:38
+ 22:53 Лк. 20:1, Еф. 6:12

• 22:54 Мт. 26:57-58, Мт. 26:69-75, Мк. 14:53-54, Мк. 14:66-72, Ин. 18:12-18, Ин. 18:25-27

+ 22:61 Лк. 22:34

• 22:63 Мт. 26:67-68, Мк. 14:65

• 22:66 Мт. 26:59-66, Мк. 14:55-64, Ин. 18:19-24

+ 22:69 Уэрэд 109:1, Мк. 16:19, Апост. 7:56, Евр. 1:3

+ 22:71 Мт. 9:3, Ин. 10:36

• 23:1 Мт. 27:1-2, Мт. 27:11-14, Мк. 15:1-5, Ин. 18:28-30

+ 23:1 Лк. 3:1, Лк. 13:1, Апост. 3:13, Апост. 4:27, 1 Тим. 6:13

+ 23:2 Апост. 17:7, Лк. 20:25
+ 23:3 Мт. 2:2
+ 23:4 Ин. 18:38, Ин. 19:4, Евр. 4:15
+ 23:7 Лк. 3:1, Лк. 9:7
+ 23:8 Лк. 9:9
• 23:13 Мт. 27:15-26, Мк. 15:6-15, Ин. 18:39

• 23:26 Мт. 27:32-44, Мк. 15:21-32, Ин. 19:17-27

+ 23:29 Мк. 13:17, Лк. 21:23
+ 23:30 Апок. 6:16
+ 23:34 Апост. 7:60, Уэрэд 21:19
+ 23:35 Лк. 9:35, Ин. 10:18
+ 23:41 Лк. 23:4, Евр. 4:15

• 23:44 Мт. 27:45-56, Мк. 15:33-41, Ин. 19:28-30

+ 23:46 Уэрэд 30:6, Апост. 7:59
+ 23:48 Лк. 18:13
+ 23:49 Лк. 8:2

• 23:50 Мт. 27:57-61, Мк. 15:42-47, Ин. 19:38-42

• 24:1 Мт. 28:1-10, Мк. 16:1-8, Ин. 20:1-10
+ 24:4 Ин. 20:12
+ 24:7 Лк. 9:22, Лк. 18:33, Ин. 2:19
+ 24:8 Ин. 2:22
+ 24:10 Мк. 15:40, Лк. 8:2-3
+ 24:11 Мк. 16:11
• 24:13 Мк. 16:12-13
+ 24:16 Ин. 20:14
+ 24:18 Ин. 19:25
+ 24:20 Апост. 2:23
+ 24:26 1 Пет. 1:11

+ 24:27 1 Мусэ 3:15, 1 Мусэ 12:3, 1 Мусэ 22:8, Уэрэд 15:10, Апост. 8:35

+ 24:30 Лк. 9:16

+ 24:34 1 Кор. 15:5

• 24:36 Мт. 28:16-20, Мк. 16:14-18, Ин. 20:19-23, Апост. 1:6-8

+ 24:37 Мт. 14:26, Мк. 6:49
+ 24:39 1 Ин. 1:1
+ 24:41 Ин. 21:5
+ 24:45 Апост. 16:14
+ 24:46 Лк. 24:27
+ 24:48 Апост. 1:8

+ 24:49 Ин. 14:26, Апост. 1:8, Апост. 1:4, Апост. 2:4

• 24:50 Мк. 16:19-20, Апост. 1:9-11

+ 24:50 Мт. 21:17, Лк. 19:29, Ин. 11:18, Апост. 1:9

+ 24:52 Мт. 28:9

+ 24:53 Апост. 2:46, Апост. 3:1, Апост. 5:21

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=KBDOP

Table of Contents

- Хъыбарыфӏыр, Щӏэдзапӏэр Уэрэд, Лъапӏэхэр

- Пэублэ Псалъэ

- Лука

- 1-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ
- 2-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ
- 3-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ
- 4-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ
- 5-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ
- 6-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ
- 7-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ
- 8-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ
- 9-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ
- 10-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ
- 11-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ
- 12-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ
- 13-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ
- 14-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ
- 15-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ
- 16-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ
- 17-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ
- 18-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ
- 19-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ
- 20-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ
- 21-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ
- 22-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ
- 23-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ
- 24-НЭ ЕДЗЫГЪУЭ