Author: Институт перевода Библии
Date: 2022-09-02T20:06:22.014251+00:00

Наа Молӌағ: Марк

Наа Молӌағ: Марк

1. Наа Молӌағ

1. Сӧстік

2. Карталар

Наа Молӌағ

Наа Молӌағ

1. Сӧс Алны

1. Марк

Сӧс Алны

Сӧс алны

Аарлығ хығырығӌылар!

Сірернің алныңарда хакас тіліне тілбестелген Наа Молӌағ. Наа Молӌағнаң Пурунғы Молӌағ пір кинде полып, тилекейде иң хығырылчатхан Худайның (Ызых) Пічии алай ба Библия полча.

Наа Молӌағ – ол 27 кинденің чыындызы полча. Андар тӧрт Чахсы Хабар, Худай илӌілерінің чуртастарынаңар кинде, Илӌілернің пічіктері паза Ухаанӌыларның Азых Чооғы киріл парғаннар. Грек тілінең «Евангелие» сӧс «Чахсы Хабар» тіп тілбестелче. Іди Иисус Христос Позының ӱгредиин адап салған, сах ідӧк Наа Молӌағның пастағы тӧрт киндезі адалча. Анда евангелисттер Матфей, Марк, Лука паза Иоанн Иисус Христостың чуртазынаңар паза иткен киректерінеңер, Аның ӱгредиинеңер паза Ол иткен хайхастардаңар, Аның ӧлімінеңер паза тірілгенінеңер чоохтапчалар.

Худай илӌілерінің чуртастарынаңар киндеде Иисус Христостаңар Чахсы Хабар хайди тарадылғаннаңар чоохталча. Пу киндеде Христос киртінізінің пастағы чылларында полған киректернің изерезі кӧзіділчеткеннеңер, ол тархынның тың аарлалчатхан киречізі полча. Анда илӌілернің кӱстенізі сылтаанда, Иисус Христостаңар хабар тиксі-тилекейге хайди тарадылғаннаңар чоохталча.

Наа Молӌаға ідӧк Павелнің, Петрның, Иоанның паза илӌілернің пасхалары даа Христос тӧрееннең 1-ғы чӱс чылында пасхан 21 пічии кірген. Полған на пічік кемге-де, христиан ӧмелеріне алай алынӌа кізілерге адалып, пазыл парғаннар.

Наа Молӌағның халғанӌы киндезі, Илӌілернің Азых Чооғы, ухаанӌы ниме. Аны хығырары оой ла нимес. Анда тилекейнің тархынында Худай полғанының чазыдын асчатхан кӧп омалар пар. Пу киндеде ідӧк Худай тилекейні чарғылирдаңар паза пу чир-чарыхтың орнына «наа тигірнең наа чир» тіп адалчатхан артых, мӧгі хан-чир килерінеңер чоохталча.

Наа Молӌағны тілбестирінде тузаланылчатхан сын пічіктердеңер

Наа Молӌағ пурунғы грек тілінең пазыл парған. Ол кӧп хати холнан хобырылған. Прай ла грек пічіктері пір тӧӧй ниместер. Че пасхалалчатхан орыннарның кӧп сабазы сағыс хоостыра тың на ырабинчалар. Пурунғы пасха пічіктернең тиңни Наа Молӌағның пічиинде андағ киліспес орыннар асхынахтар.

Хакас тіліне тілбестег орыс Синод тілбестиине тӧстенче. Піс пілчеткен иң артых пічіктер пірее чирлерде Синод тілбестиинең пасхалалчалар. Хығырығӌыларға грек пічіктерінең пасхалалчатхан андағ орыннар страницаның алтында паза кинденің соондағы таблицаларда чарыда чоохталчалар.

Синод тілбестии удаа таныс грек пічіктерінің пірдеезіне тӧстенминче. (Сағамғы Синод тілбестеглері андағ орыннарны курсивнең алай тӧрткіл скобкаларнаң таныхтапчалар. Че пірееде пір дее хайди таныхтабинчалар). Андағ оңдайларда хакас тілбестии грек пічиин хооп, Синод тілбестиинең пасхалалчатханына сноскаларда ӱндеспинче.

Пу киндее хоза сығарылған нимелер

Кинденің соонда сӧстік табарзар. Анда хакас тілбестиинде тузаланылчатхан паза чарыда чоохтиры киректелчеткен сӧстерні таап аларзар. Сӧстікте пирілчеткен сӧстернің ӱстӱнде мындағ «#» підір пазылых полча. Кинденің соонда, тізең, Наа Молӌағ тузындағы Палестин паза Чағынғы Іскеркі чирлернің карталары, ідӧк Библия тузында полған киректернің орыннарының сомнары кӧзіділ парғаннар.

Хакас тіліне тілбестегдеңер

Тілбестег чахсы синде иділерінің ӱчӱн паза сын грек пічиинің сағызын хыйыстырбастың ӱчӱн, Библияны тілбестепчетсе, хайзы-пірсі сыныхтағлар хайди даа иділедірлер. Хакас тілбестегде, грек пічиин чарытчатса, Библияны тілбестеӌең институттың пасха даа тоғыстарында чіли, пу тоғыста тілбесчілер чоннар аразында алылған оңдайларны хыйыстырбасха кӱстенчелер. Піске грек пічиинің пасха-пасха оңдайли чарыдылчатхан орыннарының тілбестеге пірсін не аларға киліскен, пасхазын (грек пічиинің чарыдылчатхан олох орнын) сноскаа кир салғабыс.

Наа Молӌағ ікі муңӌа чыл мының алнында пазыл парған. Ол сыынаң аны чӱзерлеп улуғ-кічіг тіллерге тілбестеп салғаннар. Амды ол санға хакас тілі кірібӧк парды. Худай Пічии хакас тіліне тілбестелгеннең кӧп ле тус иртпеді – пу проектке он чыл азыра ла. Пу тустың аразына Библияны тілбестеӌең институтнаң Марктың Чахсы хабары (1995), Луканың Чахсы Хабары, Худай илӌілерінің чуртастары (1999), Иоанның Чахсы Хабары, Иоанның пічіктері паза Азых чоох Киндезі (2004), тӧрт Чахсы Хабар (2007) тілбестеліп, сынағ оңдайынаң сығарыл парғаннар.

Библияны тілбестеӌең институт Наа Молӌағны хакас тіліне тілбестир тоғыста кӧп чыллар изере араласхан тілбесчілерге паза редакторларға, ідӧк пу тілбестегні чарыхха сығарарына хабасхан прай кізілерге алынӌа алғызын читірче.

Библияны тілбестеӌең институт

Марк

Марк

1. Марктың Чахсы Хабары

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

14. 14

15. 15

16. 16

Марктың Чахсы Хабары

Марктың Чахсы Хабары

Кибір хоостыра пу кинденің авторына Иоанн Марк, Варнаваның чеені, саналча. Христиан ӱгредиин тарадарында ол пастап Павелнең хада тоғынған. Соонаң, тізең, (наа эраның 60 чылларында) ағаа Римде ідӧк Петрнаң хада тоғынарға киліскен. Пу Чахсы Хабар тӧрт Чахсы Хабарның иң хысхазы. Сағамғы істезігӌілернің кӧбізі ол иң пурун пазылған, паза Матфейнең Лука постарының Чахсы Хабарларын пасчатханда, анынаң тузаланғаннар тіп, санапчалар. Марк ӧӧн хайығны Иисус Христостың алтынзархы Палестинада чӧрген тустағы паза Иерусалимде полған тӱгенӌі нидиледегі киректеріне айландырча. Ол Иисустың Худай Оолғы полчатханын паза ноо даа ағырыға, чобаға паза ӧлімге ӱлгӱ тутчатханын кӧзідерге кӱстенген. Марк Иисустың тӧреенінеңер дее паза ӧлімнең тірілген соонда ниме полғаныңар даа паспинча. Позының Чахсы Хабарында Марк пірееде грек тіліне кірген латин сӧстерінең тузаланча. Ідӧк хығырығӌыларға Чахсы Хабардағы арамей сӧстерін чарыда чоохтағлап пирерге кӱстенче. Анзы Чахсы Хабар еврейлерге нимес, че пасха чоннарға пазылғанын киречілепче полар.

1

Кіреске тӱзірӌең Иоанн

(Мф 3:1-12; Лк 3:1-9, 15-17; Ин 1:19-28)

11-2•Ухаанӌылар пасханы хоостыра, Худай Оолғынаңар, Иисус Христостаңар, Чахсы Хабар піди пасталған: «Мына Синің алныңӌа Синің чолыңны тимнир илӌімні ысчам»+. 3Хуу чазыда ӱн истілген: «Хан Худайға чол тимнеп пиріңер, кӧні идіңер Аның чолларын».

4Иоанн, киліп, хуу чазыда кізілерні ӱгредіп, теен: «Кіреске тӱзіп, Худайзар айланыңар. Андада сірернің чазыхтарың позыдылар»+. 5Прай Иудей чирінің паза Иерусалимнің чуртағӌылары иоаннзар килгеннер, чазыхтары ӱчӱн пыросынғаннар, Иоанн оларны Иордан суғда кіреске тӱзірген+. 6Иоанн тибе хылынаң соххан кип-азах кисчең паза тууп хур хурчанӌаң, чазы мӧӧдін паза сарысхалар чіӌең. 7Кізілерні ӱгредіп, ол піди чоохтаан:

– Минің соомӌа килчеткені миннең хай-хай кӱстіг. Мин, мӧкейіп, Аның ӧдік паан даа систерге турыстығ нимеспін. 8Мин сірерні суғнаң кіреске тӱзіргем, Ол, тізең, Худай Худынаң кіреске тӱзірер.

Иисустың кіреске тӱскені

(Мф 3:13-17; Лк 3:21-22)

9•Ол кӱннерде Иисус, Галилей чиріндегі Назареттең киліп, Иоаннаң Иорданда кіреске тӱскен+. 10Суғдаң сыхчатханда, олох туста Ол тигір чарылчатханын паза Худай Худы, тахырах хус полып, Позынзар тӱсчеткенін кӧр салған+. 11Тигірдең ӱн истілген:

– Син Минің хынған Оолғымзың, Син минің кӧңніме тың кірчезің+.

Хуу чазыда хыӌаландыртханы

(Мф 4:1-11; Лк 4:1-13)

12Сах андох Худай Худы Аны хуу чазызар апарған. 13Хуу чазыда Ол, сайтанға хыӌаландыртып, аңнар аразында чуртап, хырых кӱн полған. Анда ангеллер аның алнына чӧрінгеннер+.

Галилей чирінде ӱгредіп пастааны

14-15•Иоанн пиктедібіскенде, Иисус, Галилей чирінзер киліп, Худай хан-чирінеңер Чахсы Хабарны таратхан: «Тус чағдап килді, Худай хан-ӱлгӱзі чит килді: Худайзар айланып, чазыхтарың сығарыныңар, Чахсы Хабарға киртініңер»+.

Иисустың пастағы ӱгренӌілерінеңер

(Мф 4:18-22; Лк 5:1-11)

16Галилей кӧлі хастади парирып, Ол сӧзірбелерін кӧлге тастапчатхан Симонны паза аның харындазы Андрейні кӧр салған. Олар палыхчылар полғаннар+. 17Иисус оларға теен:

– Минің соомӌа парыңар, Мин сірерні, палых тутханни, кізілерні тут полар ит саларбын+.

18Олар, сӧзірбелерін тасти, сах андох Аның соонӌа пар сыхханнар+. 19Аннаң ырах таа иртпеенде, Ол Зеведей ооллары Иаковнаң Иоанның, кимедӧк одыра, сӧзірбе тағырапчатханнарын кӧр салған. 20Оларны сах андох хада парарға хығырыбысхан. Олар даа, Зеведей пабаларын тоғынӌыларынаң хада кимеде артыс салып, Иисустың соонӌа пар сыхханнар.

Иисус Капернаумда чабал хутты сығара сӱрче

(Лк 4:31-37)

21•Анаң олар Капернаумзар читкеннер. Тӱрче поларынаң, суббота кӱнде, Иисус, синагогазар киліп, анда ӱгреткен+. 22Аның ӱгредиине хайхасханнар:

– Ол, Моисей Чахии пілігӌілері чіли нимес, че ӱлгӱзі пар кізі чіли ӱгретті+.

23Синагогада чабал хутха хаптырған кізі полған, ол хысхыра тӱскен:

– 24Синің пісте ноо кирееңдір, Назареттең сыххан Иисус! Пісті чох идерге килгезің! Кем полчатханыңны пілчем мин, Син Ах-арығ Худай кізізің!+

25Че Иисус, аны тымылдырып, теен:

– Тапсаба, сых аннаң.

26Андада чабал хут, ол кізіні сілігіп ала, орлабинаң аннаң сых чӧрібіскен+. 27Прайзы, ӱрӱк парып, удур-тӧдір сурастырысхлааннар:

– Ниме полды пу? Чабал хуттарға ӱлгӱ салып, оларны позының оңдайынӌа полдырчатхан кемдір Ол андағ? Хайдағ андағ наа ӱгредіг полар ол+?

28Иисустаңар чоох Галилей чиріне тӱрченің не аразына тиксі тарап парған.

Пётрның хазинезін чазылдырғаны

(Мф 8:14-17; Лк 4:38-41)

29Аның соонаң олар, Иаковнаң паза Иоаннаң хада синагогадаң сығып, Симоннаң Андрейнің ибіне килгеннер. 30Симонның хазинезі, тізең, иді ізіп, полынмин чатчатхан. Иисусха аннаңар андох чоохтап пиргеннер+. 31Ол, чағын пас киліп, ипчіні холынаң тудып алып, турғыза тартханда, аның ағырии олох туста иртіс парыбысхан. Анаң ол ипчі оларға хайын сыххан+.

Ағырығларны имнеені, чабал хуттарны сығарғаны

32Иир чит килгенде, тізең, кӱн хонызында, Аныңзар ағырығ паза чабал хуттарға иреелетчеткен кізілерні ағыл сыхханнар. 33Ол тураның ізии алнында прай саар чоны чыыл парған. 34Иисус аймах ағырығларға пастырчатханнарны имнеен, чабал хуттарны кӧп сығарған. Ол Позын Мессий-Христос тіп пілчеткеннерін таратпасха хызааннаан+.

Галилей чирінде ӱгреткені

(Лк 4:42-44)

35•Иисус, иртенӧк турып, ээн чирзер парып, анда ағылахти пазырған+. 36Симон паза хада полған ӱгренӌілері Иисусты тілеп сыхханнар, 37Аны таап, тееннер:

– Сині прайзы тілепче.

38Иисус оларға чоохтанған:

– Мин ӱгредерге килгем нооза. Аны толдырар ӱчӱн пу чағынғы аал-саарларзар парааңарох.

39Анаң Ол, тиксі Галилей чирінӌе чӧріп, синагогаларда кізілерні ӱгреткен паза чабал хуттарны сығара сӱрген.

Ходырлығ кізіні чазылдырғаны

(Мф 8:1-4; Лк 5:12-16)

40•Иисуссар чызығ палығлығ кізі киліп, алнына тізекке тӱзіп, алданып ала Аннаң сурынған:

– Хынзаң, мині арығлап поларзың+.

41Иисус, чӱрекке алынып, холынаң ол кізее тееп, теен:

– Хынчам, арығ пол пар.

42Пу сӧзі хоостыра чызығ палығлар сах андох иртіс парыбысханнар, ол кізі арығ пол парған+. 43-44Иисус, аныңзар хатығли кӧрібізіп, аны позыдып, чахаан:

– Кӧр, пірдеезіне пір дее ниме чоохтаба. Че парып, абысха позыңның чазылғаныңны киречілеп пир паза, Моисей чахааны хоостыра, арығланғаның ӱчӱн оңдайынӌа тайығ сал++.

45Анзы, тізең, сыхпинаң, прайзына пу нимені чоохтаан-чарлаан, аннаңар Иисус, саарда пос чӧр полбин, саардаң тастыхти хуу чазызар парыбысхан. Аныңзар, тізең, парчан чирдең кил турғаннар+.

2

Чадыға кір парған кізіні чазылдырғаны

(Мф 9:1-8; Лк 5:17-26)

2^1•Нинӌе-де кӱн пазынаң Иисус пазох Капернаумзар килген. Аның хайда тӱскенінеңер сағба чонға тараан+. 2Андох тураа толдыра чон чыыл парған, ізік хыринда даа орын халбаан. Иисус оларны ӱгредіп чоохтаан. 3Ол туста Аныңзар чӱллері пос кізіні ағыл килгеннер. Аны тӧртӧлең хаап килгеннер. 4Чон тығылызына олар Иисуссар чағдап полбааннар. Аннаңар ол тураның хырын кизекти сайап, чадығдағы кізіні ӧӧртін тӧзектігӧк тӱзіргеннер+. 5Иисус, оларның андағ киртіністерін кӧріп, ол ағырығ кізее теен:

– Оолғым! Синің чазыхтарың позыдылчалар+.

6-7Андох Моисей Чахии пілігӌілерінің хай пірсі одырған.

– Ноға ол іди чоохтанча полӌаң? Худайдаң тоғыр чоохтанча. Чазыхтарны Худай ла позытча нимес пе? – сағын салғаннар олар пос алынӌа+.

8Иисус, аны сах андох піл салып, оларға теен:

– Чӱректеріңе ноға андағ сағыс алынчазар сірер? 9Чадығдағы кізее ниме тирі оой? «Синің чазыхтарың позыдылчалар» алай «Тур, тӧзегің алып, пар?» 10-11Че Кізі Оолғының чир ӱстӱнде кізілерге чазыхтарын позыдар ӱлгӱзі парын сірер пілер ӱчӱн, – тіп ала, Ол чадығдағы кізее айланған, – Сағаа чоохтапчам: тур, тӧзегің алып, ибіңзер нан!

12Ол кізі, тур киліп, сах андох тӧзегін алып, прайларының кӧзіне сых парыбысхан. Кізілер, аны кӧріп, чоо хайхазып, Худайны саблааннар.

– Піс андағ ниме хаӌан даа кӧрбеен полғабыс, – тіп чоохтасхлааннар.

Левийні хығырғаны

(Мф 9:9-13; Лк 5:27-32)

13•Иисус пазох кӧл хазынзар парыбысхан. Прай чон хадох килген. Ол кізілерні анда ӱгреткен.

14Иисус ирт парирып, албан чығӌаң Алфейнің оолғын Левийні кӧр салған.

– Минің соомӌа пас! – теен ағаа Иисус.

Левий, турып, Аның соонӌа парған.

15Хаӌан Иисус Левийнің туразында азыранчатханда, Аннаң хада ӱгренӌілері дее, албан чығӌаңнар даа паза чазыхтығ илееде кізі азыранған. Олар кӧп полғаннар, прайзы Аны хооп чӧрген. 16Моисей Чахии пілігӌілері паза фарисейлер, Иисусты албан чығӌаңнарнаң паза чазыхтығларнаң хада азыранчатханын кӧр салып, Аның ӱгренӌілеріне чоохтанғаннар:

– Ноға ол іди албан чығӌаңнарнаң паза чазыхтығларнаң хада азыран чӧрче+?

17Аны ис салып, Иисус оларға теен:

– Хазых кізілер нимес, че ағырығлар имӌіні кирексидірлер. Мин арығ чӱректіг кізілерні нимес, че чазыхтығларны, чазыхтарынаң хыйа ползыннар тіп, хығыртарға килгем+.

Оразадаңар таласханы

(Мф 9:14-17; Лк 5:33-39)

18•Ол туста Иоанның ӱгренӌілері паза фарисейлер ораза тутханнар. Олар, Иисуссар киліп, сурғаннар:

– Ноға Иоанның ӱгренӌілері паза фарисейлер ораза тутчалар, синің ӱгренӌілерің, тізең, тутпинчалар+?

19Андада Иисус оларға нандырған:

– Той полчатса, хоных хончатхан оол аалӌыларнаң хадада, олар хайди ораза тудып одырарлар? Ол хада полған кӱннерде ораза тутпастар+. 20Че хоных хончатхан оолны оларның аразынаң апарыбызар кӱннер килзе, андада олар ораза тударлар+. 21Иргі кип-азахха наа истең намачы пірдеезі салбинча. Іди тағыраза, наа намачы иргі исті тали тарт салар, тизік улам улуғ пол парар. 22Иргі торсыхха наа арағаны пірдеезі урбинча. Іди итсе, наа араға иргі торсыхты талап салар. Араға даа тик парар, торсых таа нимее чарабас. Наа арағаны наа тууптаң иткен торсыхха урарға кирек.

Кізі Оолғы суббота даа кӱннің ээзі

(Мф 12:1-8; Лк 6:1-5)

23Пірсінде суббота кӱнде Иисусха тамах ӧсчеткен хыра хастади иртерге киліс парған. Аның ӱгренӌілері, чол пара, пазах ӱс сыхханнар. 24Фарисейлер андада Ағаа тееннер:

– Кӧрдек, олар суббота кӱнде итпес ниме итчелер.

25Иисус оларға нандырған:

– Давид паза аннаң хада полған чоны астап парғаннарында, ол ниме иткенін сірер хаӌан даа хығырбаазар ба? 26Хайди ол, Авиафар теен иң улуғ абыстың тузында Худай туразынзар кір киліп, Худайға салылған паза абыстар ла чіӌең тайығ халазын чіп, хада полғаннарына пирген. 27-28Кізі субботаа нимес, че суббота кізее иділген. Аннаңар Кізі Оолғы суббота даа кӱннің ээзі полча.

3

Холы хуруп парған кізіні субботада имнебіскені

(Мф 12:9-14; Лк 6:6-11)

3^1•Иисус пазох синагогазар килген. Анда холы хуруп парған кізі полған+. 2Иисус субботада имнир бе ни тіп, хай піреезі Аны пыролирға китеен+. 3Иисус холы хураан кізее теен:

– Чон алнына сых!

4Кізілерге, тізең, чоохтанған:

– Суббота кӱнде чахсы алай чабал ниме идерге кирек пе? Кізі тынын ал халарға алай чох ит саларға ба аны?

Олар сым на турғаннар+. 5Иисус, улуғ ӧкпеде оларзар кӧрібізіп, тас чӱректіг пол парғаннарына ачырғана, ағырығ кізее теен:

– Холың алнынзар сун!

Ол кізі холын сунғанда, ағырығ холы, пірсіӧк чіли, хазых пол парған+. 6Фарисейлер, тізең, сых парыбызып, Ирод ханға чағын кізілернең Иисусты чох ит саларға сах андох чӧптес сыхханнар.

Иисустың кӧл хазында имнеені

7Иисус позының ӱгренӌілерінең хада кӧл хазынзар пас парған. Аның ай соонӌох Галилей чирінең, Иудей чирінең,+
8Иерусалимнең, Идумей чирінең паза Иордан суғның озаринаң, Тир, Сидон саарлар ибіре чуртапчатхан кӧп кізі парған, Иисустың иткен киректерін истіп, Аныңзар чон сӱрееліг чыылысхан. 9Иисус, ол чонға хыстырбасха тіп, ӱгренӌілеріне Позына киме тимнеп саларға чахаан. 10Кӧп чонны айдастырғаннаңар андар ағырығ кізілер, кибіне хол даа теертіп аларға тіп, сыынғаннар+. 11Айналар даа, Аны кӧр салып, Аның алнында тӱңдере тӱзіп, хысхырысханнар:

– Син Худай Оолғызың+.

12Че Иисус оларны Позының кем полчатханын таратпасха хатығлаан+.

Иисус он ікі ӱгренӌізін таллапча

(Мф 10:1-4; Лк 6:12-16)

13•Анаң Ол, таға сығып, хынған кізілерін Позынаң хада хығырған. Олар Аныңзар килгеннер. 14Оларның аразынаң, Позынаң хада поларларын паза чонға Аның ӱгредиин тарадарларын таллап, он ікі кізі турғысхан. 15Оларға ағырығ кізілерні чазылдырарға паза чабал хуттарны сығарарға ӱлгӱ пирген. 16Ол таллаан: Симонны (Иисус ағаа Пётр тіп сола пирген),+
17Зеведей оолғын Иаковты паза Иаковтың харындазы Иоанны (оларға Воанергес алай «Кӱгӱрт ооллары» тіп сола пирілген),+
18Андрейні, Филиппті, Варфоломейні, Матфейні, Фоманы, Алфей оолғы Иаковты, Фаддейні, Симон Кананитті+
19паза соонаң Иисусты садыбысхан Иуда Искариотты+.

Айна позын хайди сӱрер?

(Мф 12:22-32; Лк 11:14-23)

20•Иисус ӱгренӌілерінең хада тураа кіргенде, чон пазох ла, Ағаа паза ӱгренӌілеріне азыранарға даа оңдай пирбин, тураа сыыспин чыыл парған+. 21Аны истіп, туғаннары «Иисус алӌаахча» тіп, Аны апарыбызарға килгеннер+. 22Иерусалимнең килген Моисей Чахии пілігӌілері, тізең, «Аның істінде Веельзевул, ол чабал хуттарны айналар ханының кӱзінең сығарча» тееннер+. 23Иисус, оларны хығыртыбызып, оларға, сайтан сайтанны хайди сығарар тіп, кип-чоохтарнаң ӱгреде чоохтап сыххан:

– 24Хан-чирі позы позында ікі пӧліл парза, ол ӱлгӱ тур полбас 25паза ибдегілер удур-тӧдір чаалас сыхсалар, андағ иб тур полбас. 26Хаӌан сайтан пос позынаң тоғыр парза, ікі чара полыбысса, ол аның тоозылғаны полар. 27Кӱстігнің туразына кіріп, турадаң пір ниме сығар полбас, ээзін пурун палғабысса ла, ол тураны тонап полар. 28Сынны чоохтапчам сірерге, ноо даа аар чазых, Худайдаң тоғыр хайдағ даа чоох ӱчӱн кізілерге пыро тасталар, 29че кем Худай Худынаңар хомай чоохтанар, аның пырозы хаӌан даа тасталбас, ол саңайға чарғыладар+.

30Анзын Ол, Позына чабал хут кір парған тіп чоохтасчатханнарында, іди теен.

Иисустың іӌезі, паза харындастары

(Мф 12:46-50; Лк 8:19-21)

31•Анаң Иисустың іӌезі паза харындастары килгеннер. Тастында турып, Аны хығыртып, кізі ысханнар+. 32Иисустың ибіре чон одырған. Ағаа тееннер:

– Мына Синің іӌең, харындастарың паза пиӌелерің тастында турлар, Сині сурчалар.

– 33Кемнердір Минің іӌем паза Минің харындастарым? – нандырған Ол.

34Анаң, ибіркілерзер кӧрібізіп, теен:

– Мына Минің іӌем паза Минің харындастарым. 35Худай кӧңнін толдырчатханнар Мағаа харындас, пиӌе паза іӌе нооза+.

4

Таарығӌыдаңар кип-чоох

(Мф 13:1-23; Лк 8:4-15)

4^1•Иисус пазох кӧл хазында кізілерні ӱгрет пастаан. Аныңзар чон сӱрееліг чыыл парғаннаңар, Ол кӧлдегі кимеде одырған, кізілер, тізең, суғ хазында полғаннар. 2Иисус оларны кип-чоохтарнаң кӧп ӱгреткен, ӱгредиинде піди чоохтаан:

– 3Истіңер зе. Мына таарығӌы таарирға сыхты. 4Таарыпчатханда, хайзы ӱреннер чол хазында тӱскеннер. Хустар, учух киліп, оларны хахлап салғаннар. 5Хайзы тастығ, тобырағы ас чирге тӱскен паза, тобырағы халын ниместеңер, табырах ӱт килген. 6Кӱн сых килгенде, тізең, олар, чилегелері чох полып, салығып, хуруп чӧрібіскеннер. 7Пасхазы тігенек аразына тӱскен. Тігенек кӱс алыныбысханда, ӱренні пас парыбысхан, анзы паза ӧӧрлен полбаан. 8Паза пасхазы чахсы чирге тӱскен. Ол ӱреннер, ӱт киліп, кӱс алынғаннар, ӧскеннер паза парыс ағылғаннар: хайзы отыс, хайзы алтон паза пасхазы чӱс тее анӌа.

9Анаң Иисус оларға теен:

– Хулаа пар кізі иссін!+

10•Чон таразыбысханда, хости полғаннары паза он ікі ӱгренӌізі Аннаң ол кип-чоохтаңар сурғаннар. 11Ол андада теен оларға:

– Сірерге Худай хан-чирінің чазыттарын пілері пирілген. Тігі тоғырхыларға, тізең, прай нимені кип-чоохнаң на читірчем:+
12пос хараанаң кӧріп тее, кӧрбезіннер, пос хулаанаң истіп тее, оңарбазыннар. Андада олар пыросын полбастар, чазыхтары даа позыдылбас+.

13Анаң тидір:

– Пу кип-чоохты оңар полбинчазар ба? Прайзын чи хайди оңнап алӌаң поларзар. 14Таарығӌы сӧс таарыпча+. 15Чол хастади таарылғаннары – ол андағлар, кемде сӧс таарылча, че олар аны истіп салзаларох, сайтан, сах мындох киліп, чӱректерінде таараан сӧсті оғырлап парыбысча. 16Тастығ чирде салған ӱрен, сӧсті ис салып, аны сах андох посха ӧрчіліг алынчатхан кізілерні таныхтапча. 17Че пик тамыр чохтаңар паза сағыстары алысхахтаңар, хаӌан чобағ-сидікке урунза, сӧс ӱчӱн сӱрдір сыхса, постарының киртіністерін тастапчалар+. 18Хазалӌых от аразында толаан ӱрен сӧсті исчеткеннерні таныхтапча. 19Че кӱн сағыссырастарына пастырғаны, ис-пайға чабдыланғаны, пасха даа хыӌыхтары сӧсті пас парыбысчалар, ол ниміс пирбинче+. 20Чахсы чирге таарылған ӱрен, тізең, сӧсті истіп, аны чӱрекке чағын алынғаннарны таныхтапча. Андағлар отыс хати, алай алтон хати, алай чӱс тее хати кӧп ниміс пирчелер+.

Сівечідеңер кип-чоох

(Лк 8:16-18)

21•Анаң Иисус оларға теен:

– Сівечіні нимее ағылчалар? Аны ыраға істіне алай орған алтына турғызарға ба? Аны ӧӧре, кӧріндіре чирде турғысча нимес пе зе+? 22Тастына сыхпас пір дее ниме чоғыл, ілезіне сыхпас пір дее чазыт чоғыл+. 23Хулаа пар кізі иссін+.

24Паза оларға теен:

– Сиргек истіңер: сірер пасхаларын хайди паалирзар, олох синнең сірерге синелер. Че сірерге, ам исчеткеннерге, артых таа пол парыбызар+. 25Кемнің пар, ағаа хоза пирілер. Че кемнің чоғыл, аннаң пар даа нимезі алылар.

Ӱреннеңер кип-чоох

26Анаң Иисус піди чоохтаан:

– Худай хан-ӱлгӱзі мындағ нимее тӧӧй: кізі, ӱренні чирге тастабызып, 27хараа-кӱнӧрте узупча, турча, ӱреннің хайди ӱт килчеткенін, ӧсчеткенін ол пілбинче нооза: 28чир позы кӧк сапты сығарча, анаң пазахтандырча, соонаң пазағына тамах толдырча. 29Тамах пыс парза, тізең, ас кизері чит килгеннеңер, кізі сах андох орғахты ысча+.

Горчица ӱренінеңер кип-чоох

(Мф 13:31-32; Лк 13:18-19)

30•Анаң ол чоохтаан:

– Худай хан-чирін нимее тӧӧйлирбіс? Алай хайдағ кип-чоохнаң кӧзіт саларбыс аны? 31Ол горчица ағазының ӱрені осхас. Ол, таарылчатса, чир ӱстӱндегі ӱреннернің прайзынаң кічіг+. 32Че, таарылып, ӱт килзе, прай тамахтардаң улуғ ӧсче, парбах саптарын чазыбысса, кӧлегіне тигір хустары даа кӧлен поларлар.

33Мындағ кип-чоохтарнаң Худай сӧзіне Ол кӧп ӱгреткен, ханӌа ис полғаннарынӌа, анӌа чоохтап одырған. 34Кип-чоох чох пір дее ниме чоохтабаӌаң. Ӱгренӌілерінең хада ағлахти халза, тізең, оларға прай чарыт пирӌең.

Хазыр чилні амыратханы

(Мф 8:23-27; Лк 8:22-25)

35•Олох кӱн иирде Иисус ӱгренӌілеріне теен:

– Кӧлнің тігі саринзар кис парааңар+.

36Олар, чонны позыдыбызып, кимеде одырған Иисуснаң хадох парғаннар. Оларнаң хада пасха даа кимелер полғаннар. 37Хазыр чил саап килген. Салғахтар кимее сабылғанға, ағаа суғ тол сыххан+. 38Иисус кимеде, частых салып алып, узупчатхан. Аны усхурып, тіпчелер:

– Ӱгретчі, нӧӧс, пісте киреең пір дее халбинча, піс ӧлерге чӧрбіс!

39Ол, тур киліп, чилге тохтирға чахаан паза кӧлге:

– Амыра, тохтап пар! – теен.

Чил амырап парған. Ибіре ай-тымых турыбысхан. 40Иисус ӱгренӌілерінең сурған:

– Ноға сірер хорыхчазар? Ноға киртінминчезер?

41Олар, тізең, тың ӱрӱк парып, пос аразында чоохтасханнар:

– Чил дее, кӧл дее Аның сӧзін исчеткенде, кем полӌаңдыр ол андағ?

5

Иисустың чабал хутха хаптырған кізіні чазылдырғаны

(Мф 8:28-34; Лк 8:26-39)

5^1•Анаң, кӧлнің озаринзар кизіп, олар Гадарин чирінзер читкеннер. 2Иисус кимедең тӱс килгенде, олох арада Ағаа удур хуюдағы сыыраттардаң чабал хут кірген кізі чағдаан. 3Ол кізі сыыраттарда чуртаан. Аны ілӌірбенең дее пірдеезі палғап полбаӌаң: 4кӧп хати аны ілӌірбее паза кинӌее одыртханнар, че ол ілӌірбені ӱзе тарт салӌаң, кинӌелерні оода сабысчаң. Пірдеезі аны амырат полбаӌаң. 5Ол хараа-кӱнӧрте сыыраттарда, тағлар аразында хысхыр чӧрӌең паза тастарға сабынӌаң. 6Иисусты ырахтынох кӧр салып, ол, Аныңзар чӱгӱр киліп, алнына азахха тӱскен 7паза чабал табыснаң аахтаан:

– Ниме кирек Сағаа миннең, Иисус, Ӧӧркі Худай Оолғы? Худайнаң алданчам Сағаа, иреелебе мині+.

8Иисус ағаа теен полған нооза:

– Сых пу кізідең, чабал хут!

9Иисус сурған аннаң:

– Адың синің кемдір?

Чабал хут нандыр пирген:

– Піс кӧптеңер адым минің Тӱбен.

10Анаң ол кізідегі чабал хуттар оларны пу чирдең сығара сӱрбеске чоо сурынғаннар.

11Тағ хабырғазында сосхаларның улуғ ӧӧрі оттап чӧрген. 12Чабал хуттар прайзы Аннаң сурынғаннар:

– Пісті сосхаларзар ызыбыс, піс оларзар кір парибыс.

13Иисус сах андох оларға чаратхан. Айналар, кізідең сыға салып, сосхаларға кір парғаннар. Сосхалар ӧӧрі (анда ікі муңӌа пас полған полар), пӧзік чардаң кӧлзер сегірібізіп, суға пат парған. 14Сосха хадарӌаңнар, тізең, ойлазыбызып, саар-аалларда кӧрген нимедеңер чоохтағлааннар. Андағы чуртағӌылар андада ниме пол парғанын кӧрерге пар сыхханнар. 15Олар Иисуссар пас килгеннер. Пайаағы алӌааххан тӱбен айналығ кізі иптіг тонан салып одырчатхан. Ол позының сағызында полған. Аны кӧріп, килген чон хорых парған. 16Пайаағы алӌааххан кізінің паза сосхаларның хайди пол парғанын кӧрген чон пуларға прай чоохтағлап пирген. 17Андада прайзы Иисусты постарының чирінең парыбызарға сурын сыххан+. 18Хаӌан Иисус кимее одырыбысханында, пайаағы алӌааххан кізі Аннаң хада парарға сурынған. 19Че Иисус, ағаа чаратпин, теен:

– Ибіңзер парып, Хан Худай сағаа ниме иткенін паза сағаа Ол хайди айаанын кізілеріңе чоохтап пир.

20Ол кізі, парып, Он саар чирінде Иисус аннаң ниме иткенін чонға чоохтап чӧрген. Аның чооғына прайзы чапсысхан+.

Иаирнің хызының тірілгені паза ағырығ ипчінің хазыхтанғаны

(Мф 9:18-26; Лк 8:40-56)

21•Иисус кӧл озаринзар хатап кис парғанда, Аныңзар чон сӱрееліг чыыл килген. Ол кӧл хазында полған. 22Анаң оларзар синагога пастыхтарының пірсі Иаир пас килген. Иисусты кӧр салып, ол, Аның азаана тӱзіп,+
23алданып ала сурынған:

– Хызыӌаам минің ӧлерге чӧр. Ол, чазылып, тіріг халар ӱчӱн, парып, холларың андар сал пир.

24Иисус анынаң хада парған. Оларның сооларынӌа, Аны хызып ала, чон кӧп субалысхан.

25Оларның аразында, ханы ағып, он ікі чыл ағыр салған ипчі парған. 26Кӧп имӌілерде полып, кӧп ирее кӧрген ол. Прай пар-чох нимезін хоратхан, че туза кӧрбеен, улам хомайланған. 27Иисустаңар искеннеңер, ол, чон аразында парып, Аныңзар кистінең пас киліп, кип-азаана холын теертібіскен. 28Істінде ол «Кип азаана даа теңзем, чазыл парарбын» тіп сағын салған+. 29Ханы ахханы сах андох тохтап парған. Ипчі ағыриинаң чазылғанын піл салған. 30Андадох Иисус, Позынаң кӱс сыхханын сизін салып, чонға айланып, сурған:

– Кем минің кип-азаама теңді+?

31Ӱгренӌілері Ағаа тееннер:

– Кӧрчезің нооза чон Сині хысча, Позың, тізең, «Кем мағаа теңді?» тіп сурчазың.

32Че Иисус, теңен кізіні кӧрглеп, ибіре хараан. 33Ол ипчі, позынаң ниме полғанын піле, хорыхханына халтырап ала, Иисустың алнында тізекке тӱзіп, Ағаа сынны чоохтап пирген. 34Иисус, тізең, теен ағаа:

– Хызым! Киртінізің сині арачылады. Амыр-хазых чӧр, ағырииңнаң чазыл пар+.

35Ол іди чоохтанған арада, синагога пастығына аның ибінең килген кізілер тидірлер:

– Синің хызың ӱреп парды, Ӱгретчіні нимее тик тутчазың.

36Че Иисус, пу сӧстерні истіп, синагога пастығына теен:

– Хорыхпа, киртін.

37Анаң Пётрны, Иаковты паза Иаковтың харындазы Иоанны Позынаң хада алып,+
38-39Иисус синагога пастииның ибінзер парған. Тураа кір киліп, анда ылғап-сыхтап, ӱрӱкклеп парған кізілерні кӧр салып, теен оларға:

– Нимее ӱрӱгісклеп, сыхтазып, ылғасхлап турзар? Хызыӌах ӱребеен, ол узупча+.

40Кізілер Ағаа хатхырыс сыхханнар. Че Иисус, прайзын сығарыбызып, Позынаң хада хызыӌахтың іӌе-пабазын паза хада полған ӱгренӌілерін не халғызып, хызыӌах чатхан орынзар апарған. 41Анаң, хызыӌахты холынаң тудып алып, теен ағаа:

– Талифа куми.

Анзы «Хызыӌах, сағаа тіпчем, тур», теені полған+. 42Хызыӌах сах андох тур килген, анаң пас чӧр сыххан. Ағаа он ікі час полған. Кӧрген кізілер тың хайхасханнар. 43Иисус оларны, пу нимедеңер пірдеезі пілбезін тіп, хатығлаан паза хызыӌахты азырап саларға чахаан+.

6

Иисусха Назарет саарда киртінмееннері

(Мф 13:53-58; Лк 4:16-30)

6^1•Аннаң сығып, Иисус Позының чиріне читкен. Аннаң хада ӱгренӌілері полғаннар+. 2Суббота кӱн читкенде, Иисус синагогада ӱгредіп пастаан. Аны кӧп кізі искен. Олар, чапсызып, чоохтасханнар:

– Анзы чи хайдаңдыр анда? Хайдағ хыйға пирілді ағаа? Пу хайхастар аның холларынаң хайди иділчелер ни зе+? 3Ол Марияның оолғы ағас узы нимес пе зе? Харындастары аның Иаков, Иосий, Иуда паза Симон. Пиӌелері[*] даа пістіңӧк арабыстаң нимес пе?

Аннаңар Аны нимее салбааннар+. 4Иисус, тізең, оларға теен:

– Ухаанӌыны прай чирде улуғлидырлар, тӧреен чирінде ле туғаннар паза ибдегілер нимее салар чохтар+.

5Аннаңар мында Ол хайхастар даа ит полбаан, піреезін не, хол салып, чазылдырған 6паза пу чонның киртіс чоғына хайхаан. Соонаң ибіркі аалларӌа чӧріп, ӱгреткен.

Иисустың он ікі ӱгренӌіні ӱгредерге ысханы

(Мф 10:1, 5-15; Лк 9:1-6)

7•Анаң он ікі ӱгренӌізін хығыртыбызып, оларны ікілердең чолға ысхлап сыххан. Оларға айна сығарарға ӱлгӱ пирген+. 8Иисус оларға тайахтаң пасха паза пір дее ниме албасха чахаан: халас таа, ахча даа, сӱӱмек тее, 9олаңай ӧдік кизіп, алыстырар кӧгенек тее албин чӧрерге. 10Піди теен Ол ӱгренӌілеріне:

– Пірее тураа кірзеңер, ол чирдең сыхханӌа, андох орнығыңар. 11Пірее чирде сірерні удурлирға алай истерге хынмазалар, ол турадаң сығып, азахтарыңнаң тозынны хахтабыс турыңар. Анзы олардаң тоғыр киречілир. Сынны чоохтапчам сірерге: тӱгенӌі кӱн чарғызында Содом паза Гоморраа пу саардаң хай-хай артых полар+.

12Ӱгренӌілер, парып, кізілерні, Худайға айланып, чазыхтары ӱчӱн пыросынарға ӱгреткеннер+. 13Айна кіргеннердең чабал хуттарын сығарғаннар, ағырығ чонны, хайах сӱртіп, чазылдырғаннар+.

Кіреске тӱзірӌең Иоанның ӧдірткені

(Мф 14:1-12; Лк 9:7-9)

14•Ирод хан, Иисустаңар тылаасты истіп, – Иисустың ады прай чонға тарап парған полған – чоохтаан:

– Ол Кіреске тӱзірӌең Иоанн, ӧлімінең тіріл парып, килген, аннаңар ам хайхастар ит чӧрче+.

15Пасхалары «Ол Илия полар», хайзылары, тізең, «Ол пурунғы ухаанӌылар осхас ухаанӌы полар» тіп чоохтасхлааннар+. 16Ирод, тізең, аны истіп, теен:

– Мин мойнын кизе саптыртхан Иоанн полар ол, ам ӧлімнең тіріл килген.

17-18Алында, Ирод Филипп харындазының ипчізін Иродиаданы ал салғанда, Иоанн ағаа нигеӌізін аларға чарабас тееннеңер, ол, Иоанны тудып, харибге чаап саларға чахаан+. 19Иродиада, тізең, Иоаннға чабалланып, аны ӧдірерге хыӌанған, че оңдай латаппаӌаң. 20Ирод, Иоанның арығ чӱректіг, Худайның ах-арығ кізізі полчатханын піліп, аннаң хорыххан паза хайраллаӌаң аны. Ол Иоанның сӧзінӌе кӧп ниме итчең паза аның чоохтарын хынып исчең. 21Хаӌан Ирод позының тӧреен кӱнінде пайлар-пиглерге, чааӌылар пастыхтарына, Галилей чирінің ах сағалларына той-пай салчатханда, Иродиадаа килістіре кӱн пол парыбысхан. 22Иродиаданың хызы, телбек салып, Иродтың паза аалӌыларның кӧңніне кірген. Хан ағаа теен:

– Хынған на ниме сур, пирем сағаа.

23«Ноо даа ниме, хан-чирімнің чарымын даа сурзаң, пирем» тіп молӌап салған. 24Анзы, сығып, іӌезінең ниме кілирін сурған. Иродиада, тізең, нандырған:

– Кіреске тӱзірӌең Иоанның пазын сур.

25Хыс, сах андох ханзар айланып, теен:

– Син мағаа Кіреске тӱзірӌең Иоанның пазын сағамох табахта ағылдыр пир.

26Хан, изі чоохтанза даа, чон алнында сӧске турызарға тіп, хысха тоғырлан полбаан. 27Ол, сах андох тирігліг чааӌызын ызып, Кіреске тӱзірӌең Иоанның пазын ағылдырған. 28Тігізі, парып, харибдӧк аның пазын кизе саап, табахта аны ағыл киліп, хысха пирген. Хыс, тізең, іӌезіне пирібіскен. 29Иоанның ӱгренӌілері, ол тылаасты истіп, андар килгеннер. Иоанның сӧӧгін, алып, чыып салғаннар+.

Пис муң кізіні тосхырғаны

(Мф 14:13-21; Лк 9:10-17; Ин 6:1-14)

30•Иисустың илӌілері, чӧрген чирлерінең айланып, Аныңзар чыылыс килгеннер. Олар ниме иткеннерін паза хайди ӱгреткеннерін прай Ағаа чоохтағлааннар+. 31Иисус оларға теен:

– Кізі чох чирзер парып, анда ағылахти кӧмес тынанып алыңар.

Олар тохтаан ибде, чон кірдің-сыхтың полып, азыранып алар оңдай даа, маң даа чох полған+. 32Иисус ӱгренӌілерінең хада, кимее постары ла одырып, кізі чох чирге парғаннар. 33Прай чирдең килген чон, оларның париғаннарын кӧріп, оларны танып салып, киме чӱсчеткен орынзар кӧл хастада чӱгӱр парған. Кізілер, андар пурун чидіп, Аны сахтап, чыылыс парғаннар. 34Иисус, кимедең тӱзіп, чон кӧбін кӧріп, кізілер хадарӌы чох халған хойларға тӧӧй полғаннаңар, оларны айап парып, кӧп нимее ӱгрет сыххан+. 35Илееде тус иртіп парғанда, Иисустың ӱгренӌілері, Аныңзар пас киліп, чоохтанғаннар:

– Мында ээн чазы чир, ам орай пол парир. 36Кізілерні позыдыбыс. Пу чағынғы аалларзар парып, халас садып алзыннар, чіӌең нимелері чоғыл нооза.

37Иисус оларға нандырған:

– Сірер оларға чіӌең ниме пиріңер!

Ӱгренӌілері Ағаа тееннер:

– Арса, піс, парып, ікі чӱсче динарийге халас алып, оларға ӱлеп пирӌебіс пе?

38Иисус, тізең, олардаң сурған:

– Сірернің нинӌе халас пар? Парып кӧр киліңер.

Олар, кӧр киліп, тееннер:

– Пис халас паза ікі палых пар.

39Андада Иисус кізілерні кӧк отта кизекти одыртырғлап саларға чахаан. 40Олар чӱзерлеп, илігерлеп изере одырғлабысханнар. 41Иисус, ол пис халасты паза ікі палыхты алып, ӧӧре кӧріп ала, алғабысхан. Анаң халасты, сындырып, чонға ӱлезіннер тіп, ӱгренӌілеріне пирген. Ікі палыхты ідӧк ӱлеп пирген. 42Прайзы, чіп, тос парған. 43Анаң халған халастарны паза палыхтарны чыыбысханнарында, он ікі торасха толдыра пол парған. 44Прайзы пис муңа чағын ир кізі азыранған анда.

Суғӌа чӧргені

(Мф 14:22-33; Ин 6:15-21)

45•Аның соонда Иисус ӱгренӌілерін Позынаң пурун кӧлнің аархы саринзар, Вифсаидазар, ызыбысхан, Позы, тізең, чонны нандырарға тіп, халған+. 46Чонны позыдыбызып, Иисус тағзар пазырарға парған+. 47Иирде киме кӧл ортызына читкен, Ол, тізең, чар хазында чалғызан хала парған. 48Чил удур саап, кимедегілер чӱс полбин, майығып, ирееленчеткеннерін кӧріп, Иисус таң алнында, ӱс-алты час аразы туста, оларзар суғӌа пас килген. Ол иртіре парарға итчеткенінде, 49ӱгренӌілері, Аның суғ ӱстӱнӌе чӧрчеткенін кӧріп, сӱне тіп сағынып, хысхырыза тӱскеннер+. 50Аны кӧріп, прайзы хорых парған. Иисус оларға андада тапсабысхан:

– Махачы тудыныңар! Минмін. Хорыхпаңар!

51Анаң кимее одырыбысхан. Чил тохтап чӧрібіскен. Ӱгренӌілері пос алынӌа чапсысханнар паза тың хайхасханнар. 52Чӱректері тас осхастаңар, олар Иисус пис халасты анӌа кізее ӱлеен хайхасты даа оңар полбааннар+.

Геннисаретте имнеені

(Мф 14:34-36)

53Кӧлні кис парыбызып, олар Геннисарет чирінде чарға сыхханнар+. 54-55Кимедең тӱскеннерінде, андағы чуртағӌылар Иисусты танып салғаннар. Аның килгенінеңер прай ибіре сағба тарадыбысханнар. Иисус полған чирзер ағырығ кізілерні тӧзектігӧк ағыл сыхханнар+. 56Иисус килген не чирде, саарда алай аалда ба, Андар ағырығ кізілерні ағылып, ачых чирде салып, Аның кип-азаана хол даа теертіп аларға сурынғаннар. Ағаа теңеннері чазылғаннар+.

7

Улуғларның кибірлері

(Мф 15:1-20)

7^1•Иисуссар фарисейлер паза Иерусалимнең килген Моисей Чахии пілігӌілерінің хай піреелері чыылыс парғаннар. 2Олар Иисустың ӱгренӌілерінің хай-пірсі «кірліг» саналчатхан холнаң халасты ал чееннер тіп (кибір хоостыра, халас аларда, хол чайыбызарға кирек), ол чозахты хыйыстырчатханын кӧріп, оларны пыролааннар. 3Фарисейлер паза пасха даа иудейлер, пурунғылар кибірінең, хол иптеп чууп албаанда, азыранмаӌаңнар+. 4Садығдаң ниме ал килзелер, сырай-хол чайыбыспаанда, чирге пастабаӌаңнар. Тудынчатхан пасха даа кибірлері илееде полған: айах-чірче нимені, хазаннарын, сіреелерін чуғлабыспаанда, тудынмаӌаңнар+. 5Анаң фарисейлер паза Моисей Чахии пілігӌілері Иисустаң сурғаннар:

– Ноға синің ӱгренӌілерің, пурунғыларның кибірін сайбап, хол чуғбин халас чіпчелер+?

6Иисус, оларға нандырып, теен:

– Сірердеңер, чойырхостардаңар, ухаанӌы Исаийнің пічиинде пазылғаны хоостыра, Худай орта чоохтаан: «Пу кізілер Мині тілде ле улуғлапчалар. Оларның чӱректері, тізең, Миннең ырах+. 7Чонның кибір-чозахтарына ла кізілерні ӱгредіп, Мині тик ле улуғлаачых полчалар»+. 8Сірер, Худай чахиин тасти, кізі кибірінең устанчазар: чірче-айахтарың чуупчазар, пасха даа андағох ла нимелер итчезер.

9Анаң теен оларға:

– Худай чахиин хыйыстырып, пос кибірлеріне тудынчатханнарың чахсы ба ол? 10Моисей чоохтаан хайза: «паба-іӌеңні улуғла, паба-іӌедеңер хомай чоохтанғаны кізіні ӧлімге ағылар». 11Сірер, тізең, тіпчезер: «Кізі позының пабазына алай іӌезіне „Сірерге пирерін Худайға пир салдым“ тізе, 12ол кізі паба-іӌезіне полыспаза даа чарир». 13Іди сірер, пос салған чозахтарыңа тудынып, Худай сӧзінең хыйа полчазар. Андағ ниме кӧп идедірзер.

14Анаң, прай чонны хығырып алып, Иисус оларға теен:

– Прайзыңар Мині истіңер паза піліп аларға кӱстеніңер. 15Кізіні тастынаң кірген ниме пір дее кірлебинче. Істінең сыххан нимезі кірлепче аны+. 16Истер хулаа пар кізі иссін.

17Анаң, чоннаң хыйа пазып, тураа кіргенде, ӱгренӌілері Аннаң ол кип-чоохтаңар сурғаннар. 18Иисус оларға теен:

– Нӧӧс сірер дее піл полбинчазар? Нӧӧс оңар полбинчазар: тастынаң кірген ниме кізіні пір дее кірлебинчеткенін? 19Ол, аның чӱреене нимес, хурсағына кіріп, сығара тасталча.

Анынаң Ол ноо даа тамах арығ полчатханын чарлаан+.

20Паза аннаң андар Ол теен:

– Кізідең сыхханы кізіні кірлепче+. 21Кізінің істінең, чӱреенең сыхча чабал сағыс, чӧреес хылых, оғырлас, ӧдіріс,+
22оралыс, чабдыланыс, хыртыс, алаахтырыс, істі чохтаныс, Худайға тоғырланыс, атааннас, кӧкеесімненіс, чӧнгені – 23прай ол ниме, кізі істінең сығып, кірлепче аны.

Ханаан чиріндегі ипчінің киртінізі

(Мф 15:21-28)

24•Аннаң парып, Иисус Тир паза Сидон чирлерінзер читкен. Ол, тураа кіргенде, Позын таныбазыннар тіп сағынған, че чазын полбаан. 25Чабал хут кірген хыстың іӌезі, Аннаңар ис салып, Иисуссар пас киліп, Аның азаана тӱскен. 26Ол иудей нимес, сирофиниктер тӧлінең сыххан ипчі полған. Ол Иисусты хызынаң айналарны сығар пирерге сурынған+. 27Че Иисус ағаа теен:

– Пастап палаларны тосхыр салар кирек, палалардаң халас пылаап, адайларға тастап пирчеткені чахсы нимес+.

28Ипчі, тізең, Ағаа нандырған:

– Андағ, Хан-пигім. Че адайлар даа стол алтында палалар тоолатханын чидірлерӧк.

29Андада Иисус ағаа теен:

– Пар, пу чооғың ӱчӱн чабал хут хызыңнаң сых парды.

30Ол ипчі, ибінзер киліп, кӧрзе, чабал хут хызынаң сых партыр, палазы тӧзекте чатча.

Туных паза топыр тілліг кізіні айдас иткені

31Тир паза Сидон чирлерінең сығып, Иисус, Он саар чирін тобыра пазох Галилей кӧлзер пар сыххан+. 32Чол париғанда, Аныңзар туных, тілі хомай кізіні ағылып, Аны холын сал пирерге сурынғаннар. 33Иисус ол кізіні чоннаң хыйа апарып алған, Позының салааларын ол кізінің хулахтарына суххан. Анаң, тӱкӱрібізіп, аның тіліне теерткен+. 34Ӧӧр кӧріп, улуғ тынып ала, чоохтаныбысхан ағаа:

– Еффафа. Ол «азыл пар» теені полча.

35Олох туста ол кізі, хулаа чарып, тілі айланып, арығ чоохтан сыххан. 36Иисус кізілерге анзын пірдеезіне таратпасха чахаан. Че нинӌе дее хызаанназа, ол тылаас чонға алғым тарап парған+. 37Кізілер, тың хайхазып, чоохтасхлааннар:

– Прай нимені чахсы итче: туныхтарын истер иде, тіл чохтарын чоохтазар иде.

8

Иисустың тӧрт муң кізіні тосхырғаны

(Мф 15:32-39)

8^1•Ол кӱннерде чон илееде кӧп чыыл парған. Оларға чіӌең ниме чохта, Иисус, ӱгренӌілерін хығыртыбызып, теен:

– 2Чон айастығ Мағаа: ӱс кӱн Миннең хада пол парирлар, чіӌең нимелері, тізең, чоғыл+. 3Азырабин иблеріне ызыбыссам, чолда кӱстері сығып, майығарлар. Хайзылары ырахтын нооза.

4Ӱгренӌілері Ағаа нандырғаннар:

– Пу хуу чазыда оларны азырирға халас хайдаң алар?

– 5Сірернің нинӌе халас пар? – сурған олардаң Иисус.

– Читі, – тееннер олар.

6Андада Ол, чонға чирге одыр саларға чахып, читі халасты алғабызып, сындырыбызып, кізілерге ӱлезіннер тіп, ӱгренӌілеріне пирген. Олар чонға ӱлееннер. 7Оларның кӧмес палыхтары полғанох. Аны алғабызып, ідӧк чонға пирерге чахаан. 8Прайзы, чіп, тосхан. Халғанын читі корып чыып алғаннар. 9Чеен кізілер саны тӧрт муңа чағын полған.

Иисус чонны аннаң позытхлабысхан. 10Позы аның соонаңох ӱгренӌілерінең хада, кимее одырып, Далмануфа чирзер чӱс парыбысхан.

Фарисейлер танығ сурчалар

(Мф 16:1-12)

11•Андарох фарисейлер киліп, Иисуснаң талас сыхханнар. Аны сыни, тигірдең танығ хысханнар+. 12Ол, улуғ тынып, чоохтанған:

– Пу тӧл ноға танығ хысча. Сынны чоохтапчам сірерге, пір дее танығ полбас.

13Анаң, олардаң хыйа пазып, пазох кимее одырып, кӧлнің тігі саринзар кис парыбысхан.

14•Ӱгренӌілері, тізең, халас аларға ундудып, кимеде пір ле халастығ парғаннар. 15Ол ӱгренӌілеріне чахып парған:

– Сизіктіг чӧріңер, фарисейлернің паза Иродтың ачытхыларынаң китеніңер+.

16Пос аразында олар чоохтасханнар:

– Пістің халас чохтаңар іди тіпче полар.

17Иисус, олар ниме чоохтасчатханын піліп, ӱгренӌілеріне теен:

– Сірер халас чоғын ӱзӱрчезер бе? Ам даа оңарбинчазар, піл полбинчазар ба? Чӱректерің ам даа, тас чіли, хат парған полӌаң ма+? 18Харахтарың пар даа полза, кӧрбинчезер, хулахтарың пар даа полза, испинчезер. Ундут салдар ба? 19Пис муң кізее пис халас сындырғанымда, артханын нинӌе торас чыып алғазар?

– Он ікі, – нандырғаннар Ағаа.

–+
20Тӧрт муң кізее читі халас ӱлеенімде, халғанын нинӌе корып чыып алғазар?

– Читіні, – нандырчалар.

–+
21Андағада ноға аны сағысха алын полбинчазар? – теен оларға Иисус.

Харах чохты чазылдырғаны

22Олар Вифсаидазар читкеннер. Иисуссар харах чох кізіні чидін килгеннер. Иисусты ағаа холын теертібізерге сурынғаннар+. 23Ол, харах чох кізіні чидініп, аалдаң апарыбысхан, анаң, хараана тӱкӱрібізіп, холын ағаа салып, аннаң кӧрче бе тіп сурған.

–+
24Йа, кӧрчем. Итсе, иртчеткен кізілерні ағастардаң пасха кӧрбинчем, – тіп нандырған тігізі.

25Иисус, пазох холын хараана салып, ағаа кӧрерге чахаан. Анзы, чазыл парып, ибіркіні чарых кӧр сыххан. 26Иисус, аны нандырып, аалзар кірбеске, пірдеезіне чоохтабасха чахаан.

Пётр Иисусты Худай Оолғы тіп адапча

(Мф 16:13-20; Лк 9:18-21)

27•Анаң ӱгренӌілерінең хада Филипп Кесары саарның чирлерінзер парған. Чол пара, Ол ӱгренӌілерінең сурған:

– Кізілер Мині кем тіп санапчалар?

– 28Хайзы Кіреске тӱзірӌең Иоанн, піреелері – Илия, паза пасхалары ухаанӌыларның пірсі полар тіп санапчалар, – тееннер олар.

–+
29Сірер чи Мині кем полар тіп санапчазар, – сурған Иисус.

– Син Мессий-Христоссың, – нандырған Ағаа Пётр+.

30Андада Ол ӱгренӌілерін Позынаңар пір дее кізее чоохтабасха хатығлаан+.

Иисус Позының ирееленістерінеңер, ӧлімінеңер паза тірілерінеңер ухаанӌылапча

(Мф 16:21-28; Лк 9:22-27)

31•Анаң Ол Кізі Оолғына кӧп чобаларға кирек полчатханнаңар, ах сағаллар, улуғ абыстар паза Моисей Чахии пілігӌілері Аннаң тоғыр поларларынаңар, Аны ӧдірерлерінеңер, че ӱзінӌі кӱнінде Ол тіріл парарынаңар ӱгреде чоохтаан+. 32Анзын Ол прайзына кӧні чоохтаан. Че Пётр, Аны хыйа апарып, удурласхан+. 33Иисус, тізең, хайбағыныбызып, ӱгренӌілеріне кӧріп ала, Пётрны тығырған:

– Аар пар Миннең, сайтан. Син Худайнин сағынминчазың, кізі синӌе сағыстығзың+.

34Анаң, чонны паза ӱгренӌілерін Позынзар хығырып, теен:

– Кем Минің соомӌа парарға итче, ол позынаңар ундут салзын, кірезін алып, Минің соомӌа парзын+. 35Кем позының тынын ал халарға итче, ол аны чідір салар. Кем тынын Минің паза Чахсы Хабарның ӱчӱн салар, ол аны ал халар+. 36Ноо туза кізее тиксі-тилекейні ээлензе, че тыны-чаанын ардат салза+? 37Алай позының тыны ӱчӱн хайдағ паанаң тӧленер ол? 38Пу ай-пораан, чазыхтығ тӧл аразында піреезі Миннең алай Минің сӧстерімнең уйатса, андада Кізі Оолғы даа Пабазының сабланызында ах-арығ ангеллерінең хада килген туста андағ кізідең уйадарох+.

9

9^1Иисус оларға теен:

– Сынны чоохтапчам сірерге, мында турчатханнарның хайзылары сын чирге нанғалаххаох Худай хан-ӱлгӱзін кӱзінде килгенін кӧріп аларлар+.

Иисустың хубулғаны

(Мф 17:1-13; Лк 9:28-36)

2•Аның соонаң алты кӱн ирт парғанда, Иисус, Пётрны, Иаковты паза Иоанны ла Позынаң хада алып, пӧзік тағзар парған. Анда оларның алнында Иисус хубул парыбысхан+. 3Аның кип-азаа чылтырах паза хар осхас аппағас пол килген. Пу чир ӱстӱнде ис ағартчаңнарның пірдеезі іди ағарта чууп полбас ах полғаннар олар. 4Анаң оларға Илиянаң Моисей кӧрін килгеннер паза Иисуснаң чоохтасханнар. 5Пётр андада Иисусха тіп тур:

– Ӱгретчі! Піске мында хайдағ чахсы. Ӱс отах турғыс пирибіс: пірсін – Сағаа, пірсін – Моисейге паза пірсін – Илияа.

6Пётр, тың хорых парғаннарынаңар, ниме тирін пілбин, іди чоохтанған. 7Пулут сығып, оларны кӧлебіскен. Пулутсартын ӱн истіл килген:

– Пу хынчатхан Оолғым Минің. Истіңер Аны!+

8Анаң ӱгренӌілері кинетін ибіре хайбағыныбыссалар, хости, Иисустаң пасха, пір дее кізі чоғыл.

9Тағдаң тӱсчеткеннерінде, тізең, Иисус оларға, Кізі Оолғы ӱреп, тірілгенӌе, пу кӧрген нимедеңер пірдеезіне чоохтабасха чахаан+. 10Ӱгренӌілері кізее таратпааннар, че пос аразында ӱзӱріп, чоохтасханнар:

– Ӧлім соонда тіріл килер теені ниме полӌаң?

11Анаң ӱгренӌілері Иисустаң сурғаннар:

– Моисей Чахии пілігӌілері, Илия пурун килер тіп, чоохтааннар, хайза?

12Иисус оларға нандырған:

– Анзы сын. Илия, пурун киліп, прай ниме тимнеп саларға кирек. Кізі Оолғына за, пазылғанни, кӧп ирее паза хыйыхтас кӧрері тӱсче. 13Че сірерге чоохтапчам: Илия кил парғанох, че аны, Худай Пічиинде пазылғаны хоостыра, хынғанни ит парыбысханнар+.

Оолағасты чазылдырғаны

(Мф 17:14-20; Лк 9:37-43)

14•Анаң халған ӱгренӌілерінзер нандыра айланғаннарында, Иисус кӧрзе, ибіре чон чыылыс партыр, Аның ӱгренӌілері, тізең, Моисей Чахии пілігӌілерінең талас парчалар. 15Иисусты кӧр салып, чон таңнап парған. Кізілер, Аныңзар чӱгӱрізіп, Аны алғыстаснаң удурлааннар. 16Иисус Моисей Чахии пілігӌілерінең сурған:

– Сірер нимедеңер оларнаң таласчазар?

17Чон аразынаң пір кізі, сығып, Ағаа нандырған:

– Ӱгретчі! Мин Синзер тіл тартчаң чабал хут кірген оолғымны ағыл килдім+. 18Чабал хут аны хайда ла полза сил тастабысча. Анаң паланың ахсынаң кӧбік ағып, ол тістерін хыӌырат сыхча паза, тыып парып, чатча. Мин чабал хутты сығардыртарға тіп, Синің ӱгренӌілеріңе айланғам, че олар аны сығар полбааннар.

19Ағаа нандырып, Иисус теен:

– Йо-о, пу киртізі чох тӧлні! Нинӌезін Мин сірернең хада поларбын? Хаӌанға теере сірернең сыдазим? Ағылыңар аны Минзер.

20Чабал хут кірген паланы Иисуссар ағыл килгеннер. Айна, Иисусты кӧр салып, оолахты чирге тастап, аны талдыр сыххан. Чирге аңдарыл парып, ол пала ағахтан сыххан, аның ахсынаң кӧбік ағыбысхан+. 21Иисус ол пабадаң сурған:

– Ӱр ағыр парир ба піди?

Анзы нандырған:

– Кічігдең сығара. 22Кӧп хати чабал хут, аны чох идерге полып, отха паза суға тастаан. Пірее ниме ит полар ползаң, піске айап, полыс пирдек+.

23Иисус ағаа нандырған:

– Ноға іди «пірее ниме ит ползаң» тіпчезің? Киртінчеткен кізее прай ниме толдырылӌаа пар+.

24Оолағастың пабазының харахтары частанып, ол сах андох алданып ала Ағаа теен:

– Киртінчем, Хан-пигім, полыс пир мағаа, киртінізім тыыт пир.

25Иисус, ибіре чон чыылысчатханын кӧріп, чабал хутха теен:

– Тіл тартырчатхан, хулах испес итчеткен чабал хут! Минің чарғы-чахиимны ис: сых пу оолахтаң паза кірбе ағаа!

26Чабал хут, аахтабинаң, оолахты сілігіп ала, аннаң сых чӧрібіскен. Оолағас, ӧліг ле чіли чатхан. Кӧбізі «ол ӧл парды» тіскеннер+. 27Че Иисус аны, холынаң тудып алып, кӧдіре тартхан. Оолах сах андох тур килген+. 28Иисус тураа кіргенде, ӱгренӌілері Аннаң ағылахха сурғаннар:

– Піс ол чабал хутты ноға сығар полбаан полӌаңмыс?

– 29Андағларны, пазырып ла паза ораза тудып, сығарарға кирек, – нандырған оларға Иисус.

Иисус Позының ӧлімінеңер пазох ухаанӌылапча

(Мф 17:22-23; Лк 9:43-45)

30-31•Аннаң сығып, олар Галилей чирінӌе ирткеннер. Иисус ӱгренӌілерінең, ӱгредіп ала, чоохтас парғаннаңар, кізілер оларның хайдазын пілбезіннер тіп сағынған. Ол Кізі Оолғы кізілернің холына пиріл парардаңар, анаң Аны ӧдір саларларынаңар паза ӱзінӌі кӱнінде Ол тіріл килерінеңер оларға чоохтаан+. 32Че ӱгренӌілері Аны оңар полбааннар, сурарға, тізең, тідінмееннер+.

Кем улии тіп таласханы

(Мф 18:1-5; Лк 9:46-48)

33•Олар Капернаумзар читкеннер. Хаӌан ибге кіргеннерінде, Иисус ӱгренӌілерінең сурған:

– Чолда пос алынӌа нимедеңер іди талас парғазар+?

34Ӱгренӌілері тапсабааннар. Чол парчадып, олар постары аразында кем улии тіп талас парғаннар. 35Иисус, одыр салып, он ікі ӱгренӌізін хығырып алып, оларға чоохтанған:

– Кем сірернің араңарда пастағызы поларға хынча, ол прайзының халғанӌызы поларға паза прайларының алны-кистіне чӱгӱрерге кирек+.

36Анаң алныларына паланы турғызып, аны хуӌахтап алып, теен:

–+
37Кем, Мині аарлап, мындағ паланы чӱрекке алза, ол Мині алынарох. Кем Мині алынза, тізең, ол Мині нимес, че Мині ысхан Худайны алынар+.

Кем сірердең тоғыр нимес, ол сірернең хада

38Андада Иоанн теен:

– Ӱгретчі! Піс Синің Адыңнаң айналарны сығарған кізіні кӧргебіс, че ол пістің арабыстаң нимес. Ол пістің арабыстаң ниместеңер, піс ағаа чабал хуттарны сығарарға чаратпаабыс.

–+
39Тохтатпаңар аны. Мині адап, хайхастар итчеткен кізі соонаң Мині сӧклеп полбас. 40Кем сірердең тоғыр нимес, ол – сірернең хада+. 41Мині сағынып, сірерге, Мессий-Христос ӱгренӌілері тіп, пірее чірче суғ пирген кізі, сынны чоохтапчам, сыйығы чох халбас, – нандырған Иисус+.

Хыӌаланыстаңар

(Мф 18:6-9; Лк 17:1-2)

42Мағаа киртінчеткен кічіглернің піреезін дее сын чолдаң хыйыстырған кізее, мойнына теербен палғадып, суға тастатырыбысханы артых поларӌых+. 43Сынап сині холың чазыхха сухчатса, ӱзе сабыс аны. Мӧгі чуртасха кинек кіргені кӧйчеткен кӧлзер, успас отсар ікі холлығ тастатханнаң артых полар+. 44Хурттар тігі чирде тохтағ чох оларны ӱтепчелер, чалын, ӱспин, кӧйче. 45Сынап сині азааң чазыхха кирчетсе, ӱзе сабыс аны. Мӧгі чуртасха саар азахтығ кіргені кӧйчеткен кӧлзер, успас отсар ікі азахтығ тастатханнаң артых полар. 46Хурттар тігі чирде тохтағ чох ӱтепчелер, чалын, ӱспин, кӧйче. 47Сынап чазыхха сині харааң сухчатса, аны сығара ал тастабыс. Худай хан-чирінзер саар харахтығ кіргені кӧйчеткен кӧлзер ікі харахтығ тастатханнаң артых полар. 48Хурттар анда тохтағ чох оларны ӱтепчелер, чалын ӱспин, кӧйче. 49Тайыға салылчатханы туснаң тусталғанни, ідӧк полғаны ла чалыннаң арығлалар. 50Тус – ол чахсы ниме. Че тустың тадии сых парза, аны хатап ачығ хайди идіп алар. Тӧӧле тустығ полыңар. Пос аразында ынағ полыңар+.

10

Чарылыстаңар

(Мф 19:1-12)

10^1•Иисус, андартын чол сығып, Иордан суғның озаринзар, Иудей чирінзер, килген. Иисуссар пазох кізілер чыылысханнар. Ол пазох оларны ӱгреде чоохтаан. 2Аныңзар фарисейлер пас киліп, сыни-кити сурғаннар:

– Ирепчі кізее чарылызарға чарадылча ба?

3Иисус оларға теен:

– Моисей сірерге ниме чахаан?

– 4Ирі ипчізіне чарылыс пічиин пас салза, Моисей чарылызарға чаратхан, – нандырғаннар олар.

5Андада Иисус оларға теен:

– Сірернің хатығ чӱректеріңні піле, пу чахиин пасхан ол. 6Чир пастап пӱтчеткенде, Худай иреннең ипчіні чайап салған. 7Аннаңар ир кізі, паба-іӌезінең чарылып,+
8ипчізінең пірік парар. Олар ікӧлең пір кізі осхас пол парарлар: ікі кізі полбин, пір кізі пол парчалар. 9Худай піріктір салғанны, тізең, кізі чар полбас+.

10Соонаң, тураа кіргеннерінде, ӱгренӌілері Иисустаң аннаңар хатабох сурғаннар. 11Иисус оларға чоохтап пирген:

– Ир кізі, ипчізінең чарылызып, пасха ипчіні ал салза, ол анынаң оралысханға килісче. 12Ипчізі дее, ирінең чарылызып, пасха ирге пар салза, ол анынаң оралысханға килісче+.

Иисус олғаннарны алғапча

(Мф 19:13-15; Лк 18:15-17)

13•Кізілер палаларын Иисуссар, алғабыссын тіп, ағылғаннар. Че ӱгренӌілері оларны кӧксееннер. 14Аны кӧре, Иисус, тарын парып, оларға чоохтанған:

– Палаларға Минзер иртерге чарадыңар, харығ полбаңар оларға. Худай хан-чирі пала осхас кізілерни полар. 15Сынны чоохтапчам сірерге, Худай хан-ӱлгӱзін олған чіли удурлабааннары Худай хан-чирінзер хаӌан даа кір полбастар+. 16Анаң, олғаннарны хуӌахтап, пастарына холларын салып, оларны алғаан+.

Пай кізінең чоохтасханы

(Мф 19:16-30; Лк 18:18-30)

17•Иисус чорыхха тимненчеткенде, хайдағ-да кізі, ойлап киліп, Аның алнына тізекке тӱскен:

– Чахсы ӱгретчі! Мӧгі чуртас алар ӱчӱн мин ниме идерге кирекпін+?

18Иисус ағаа теен:

– Син ноға Мині чахсы тідің? Пірдеезі чахсы нимес, чалғыс Худай ла андағ. 19Чахығларын пілчезің ме? Ӧдірбе, оралыс чӧрбе, оғырлаба, чой киречілебе, кізіні хыйыхтаба, пабаң-іӌеңні улуғла.

–+
20Ӱгретчі, мин чииттең іди чуртаам, – нандырған ол кізі+.

21Иисус, ол кізізер кӧрібізіп, аны чӱрекке алынып, теен ағаа:

– Пір ниме сағаа читпинче: парып, прай пар-чох нимеңні садыбыс, ахчаңны чох кізілерге ӱлебіс, андада пайың тигірде полар. Анаң Минзер киліп, кірезің алып, соомӌа пар+.

22Пу сӧстерні истіп, ол кізі арын парыбысхан. Пайы улуғдаңар, ол мӧңіс кӧңніліг хыйа пастыра халған.

23Иисус, ибіре харахсыныбызып, Позының ӱгренӌілеріне теен:

– Пай кізілерге Худай хан-ӱлгӱзінзер кірері хайдағ сидіктір+.

24Ӱгренӌілері ол сӧстерге хайхааннар. Иисус, тізең, оларға хатабох чоохтанған:

– Палаларым! Ис-пайға ізенчеткеннерге Худай хан-ӱлгӱзінзер кірері хайдағ сидіктір. 25Пай кізі Худай хан-ӱлгӱзінзер кіргенӌе, тибее іңе ӱдінең ӱтіп аларға оой полар.

26Ӱгренӌілері, тізең, улам хайхазып, пос алынӌа чоохтасханнар:

– Андағда кем арачылан полар ни?

27Иисус, оларзар кӧрібізіп, теен:

– Кізілер ит полбас ниме ол, Худай ла идер аны. Худай прай ниме ит полар+.

28Андада Пётр Ағаа чоохтаныбысхан:

– Мына піс, прай нимебісті тасти, Синің сооңӌа чӧрчебіс+.

29Иисус нандырған ағаа:

– Сынны чоохтапчам сірерге, Минің паза Чахсы Хабарның ӱчӱн иб-чуртын, харындас-пиӌелерін, паба-іӌезін, палаларын, хыраларын тастааннары прай нимее чидіп аларлар+. 30Сағам даа, сӱрдірчеткеннерінде, чӱс хатап кӧп тураларға, харындас-пиӌелерге, паба-іӌелерге, палаларға паза хыраларға чидерлер. Килер туста, тізең, оларға мӧгі чуртас пирілер+. 31Че пастағыларының кӧбізі соонда пол парар, соондағыларның кӧбізі, тізең, алнында пол парар+.

Иисус ӧлімінеңер паза тірілерінеңер пазох ухаанӌылапча

(Мф 20:17-19; Лк 18:31-34)

32•Хаӌан олар Иерусалимзер чол тутчатханнарында, Иисус алнында париған. Ӱгренӌілері, тізең, Аның соонӌа улуғ ӱрӱгісте, хорығып ала, пастырғлааннар. Иисус, он ікі ӱгренӌізін хығырып алып, Позынаң ниме поларынаңар пазох оларға чоохтап сыххан:

– 33Мына піс Иерусалимзер парирбыс. Анда Кізі Оолғын, садып, улуғ абыстарның паза Моисей Чахии пілігӌілерінің холына пирібізерлер. Олар Аны, ӧлімге чарғылап, пасха худайлығларның холына пирібізерлер. 34Ағаа кӱлерлер, чаба тӱкӱрерлер, соғарлар анаң ӧдір саларлар. Че ӱзінӌі кӱнінде Ол тіріл парар+.

Зеведей оолларының сурынызы

(Мф 20:20-28)

35•Андада Зеведей ооллары Иаков паза Иоанн, Иисуссар пас киліп, тееннер:

– Ӱгретчі! Піс Сині пір ниме толдыр пирерге сурынчабыс.

–+
36Ниме идерге кирекпін Мин сірерге? – сурған олардаң Иисус.

– 37Синің ӱлгӱң килзе, пірсібіске Синің ӱлгӱ сірееңнің оң сариңда, пірсіне сол саринда одыр саларға чарат, – нандырғаннар Ағаа олар+.

38Че Иисус оларға теен:

– Ниме сурчатханнарыңны пілбинчезер. Мин ісчеткен чірчедең іс поларзар ба? Мин кіреске тӱскенни кіреске тӱс поларзар ба?

–+
39Пол поларбыс, – нандырғаннар олар.

Иисус, тізең, оларға теен:

– Мин іскен ідістең ізерзер, Минӧк чіли кіреске тӱзерзер+. 40Миннең оң ма, сол ба саринда одырары, тізең, Миннең полбас, кемге тимнелген, олар одырарлар.

41Аны истіп, он ӱгренӌізі Иаковнаң Иоаннға тарых парған. 42Иисус, тізең, оларны хығырып алып, чоохтанған:

– Сірер пілчезер, чоннаң устапчатханнар чонға хан-пиг полчалар паза чонның пастыхтары ағаа чарғы-чахаан салчалар. 43Сірернің араңарда андағ ниме полбазын: кем улии поларға харасча, анзы нымысчы ползын сірерге+. 44Кем араңарда пастағызы поларға сағынча, анзы хул ползын. 45Кізі Оолғы даа кізілерні Позының алны-кистіне чӧргізерге нимес, че пасхаларына нымысха чӧріп, кӧп кізі ӱчӱн, толығ полып, Позының тынын пирібізерге килген+.

Харах чох Вартимейнің кӧр сыхханы

(Мф 20:29-34; Лк 18:35-43)

46•Анаң олар Иерихонзар читкеннер. Хаӌан Иисус Позының ӱгренӌілерінең паза хооп чӧрген илееде чоннаң хада Иерихоннаң сыхчатханнарында, чол хазында харах чох Вартимей, Тимейнің оолғы, кіленіп одырчатхан полған. 47Назареттегі Иисустың иртчеткенін ис салып, ол хысхырыбысхан:

– Давид тӧлі Иисус, айадах мағаа+.

48Аны тығырғаннар, че ол улам хысхыр сыххан:

– Давид тӧлі, айадах мағаа.

49Иисус, тохтап, чоохтанған:

– Хығыр киліңер аны.

Харах чох кізіні хығырып, тееннер ағаа:

– Че, ӧрін. Турып, пас пеер. Ол сині хығырча.

50Ол, турып, тастындағы кибін суурып, Иисуссар пас килген. 51Иисус аның чоохтанғанына нандырып:

– Миннең ниме киректір сағаа? – тіп сурған.

– Ӱгретчім, кӧрерге, – нандырған анзы.

52Иисус ағаа чоохтанған:

– Пар, киртінізің сині арачылады.

Олох туста ол кізі кӧріп пастаан паза Иисустың соонӌа пар сыххан+.

11

Иисустың Иерусалимзер ӱлӱкӱн кибірли кіргені

(Мф 21:1-11; Лк 19:28-40; Ин 12:12-19)

11^1•Иерусалимге, Виффагий паза Вифаний аалларға чағдап одырғаннарында, Елеон таға чидіп, Иисус Позының ӱгренӌілерінің ікізін алнынзар ызыбысхан+. 2Оларға теен:

– Алныбыста чатхан пу аалларзар парыңар. Андар читсер, сиденге палғаан, кізі мӱнмеен чиит эштекке орта поларзар. Аны, систіп, пеер чидін килерзер. 3Піреезі сірерге тапсаза, нандырарзар: «Ол Хан-пигібіске кирек, соонаң Ол аны нандыра ыс пирер».

4Ӱгренӌілері, аалзар парып, анда тасхар хаалхаа палғаан эштекті таап, аны систібіскеннер. 5Анда турғаннарның хай піреелері оларға тееннер:

– Ниме ит турзар, ноға ол малны систер?

6Ӱгренӌілер Иисус чоохтаанни нандырғаннарында, оларны позыдыбысханнар. 7Эштекті Иисуссар ағылып, малға постарының киптерін арта чазыбысханнар. Иисус ағаа мӱніп алған. 8Кізілер Аның чолына киптерін чаза тастааннар, пасхалары ағас салааларын кизіп тӧзееннер. 9Алны-соонӌа парғаннары хысхырысханнар:

– Осанна![*] Хан Худайның адынаң Килчеткенге алғас ползын!

– 10Хан Худайның адынаң килчеткен Давид пабабыстың ӱлгӱзіне алғас тӱссін! Ӧӧркі Чайаачаа осанна!+

11Иерусалимге кіріп, Иисус храмзар парған. Андағызын кӧрібіскен, че орай пол парғаннаңар, он ікі ӱгренӌізінең хада Вифанийзер сығыбысхан.

Смоква ағазын харғааны

(Мф 21:18-19)

12•Пазағы кӱнінде Иисус ӱгренӌілерінең хада Вифанийдең париғаннарында, Ол чолда астап парған+. 13Иисус ырахтынох смоква ағазын кӧр салған. Халын пӱрлері аразында чистек табылар ба тіп, ағассар чағын пас парған, че чистек пызар тус читкелектеңер, пӱрлердең пасха ниме кӧр таппаан+. 14Андада Ол смоква ағазын харғаан:

– Синің чистегіңні паза пірдеезі хаӌан даа чібезін.

Ӱгренӌілері аны искеннер.

Храмны арығлааны

(Мф 21:12-17; Лк 19:45-48; Ин 2:13-22)

15•Иерусалимзер читкеннерінде, Иисус, храмзар кіріп, анда садығнаң айғасчатханнарны сығара сӱр сыххан. Ахча орнастырӌаң столларын, иб тахырағын сатчаң сіреелерні тӱңдере тастаан+. 16Храм ӧтіре ниме тазирға чаратпаан. 17Чонны ӱгредіп, Ол чоохтаан:

– Минің храмым прай чоннар пазырӌаң тура тіп адал парар. Сірер, тізең, аны тонағӌылар ордазына айландыр салғазар.

18Иисусты истіп, Моисей Чахии пілігӌілері паза улуғ абыстар Аны ӧдірер оңдай тілеп сыхханнар. Че прай чон Аның ӱгредиине таңнапчатханнаңар, Иисустаң китенгеннер+. 19Иир пол килгенде, Иисус саардаң парыбысхан+.

Хуруп парған смоква

(Мф 21:20-22)

20•Иртен олох чолӌа иртчедіп, кӧрзелер, смоква чилегезінең ала хуруп партыр. 21Киӌеегізін сағысха кир киліп, Пётр Иисусха теен:

– Ӱгретчі, кӧрдек, Син харғаан смоковница хуруп партыр.

22Иисус оларға нандырған:

– Худайға киртініңер. 23Сынны чоохтапчам сірерге, кем тігі таға «кӧдіріліп, талайзар тӱс пар» тізе паза чооғы хоостыра поларын пір дее ікінӌілебезе, прай чӱреенең киртінзе, аның сӧзінӌе полар+. 24Аннаңар сірерге чоохтапчам, Худайға пазырып, ниме дее сурзаңар, киртініңер – ол ниме толдырылар+. 25Худайға пазырчатса, тізең, піреезіне тарынған ползаңар, пурнада аның пырозын тастаңар. Андада Тигірдегі Пабаңар даа сірерге чазыхтарыңны позыдар+. 26Сірер оларның пыроларын тастабас ползар, сірернің дее пыроңарны Тигірдегі Пабаңар ідӧк тастабас.

Хайдағ ӱлгӱнең?

(Мф 21:23-27; Лк 20:1-8)

27•Олар пазох Иерусалимзер читкеннер. Иисус храмда пас чӧргенінде, Аныңзар улуғ абыстар, Моисей Чахии пілігӌілері паза ах сағаллар пас килгеннер. 28Олар Аннаң сурғаннар:

– Киректеріңні хайдағ ӱлгӱнең итчезің? Сағаа мыны идерге кем ӱлгӱ пирген+?

29Иисус оларға нандырған:

– Мин дее сірердең сурыбызим. Сірер нандыр пирзер, пу нимелерні хайдағ ӱлгӱнең итчеткенімні чоохтабох пирем. 30Иоанның кіреске тӱзіргені Худайдаң ма алай кізілердең ме? Нандыр пиріңер Мағаа!+

31Олар пос аразында ӱзӱр сыхханнар:

– Худайдаң тізебіс, ол «Андада сірер ағаа ноға киртінмеезер» тир+.

32«Кізілердең» тирге, тізең, чоннаң хорыхханнар. Прай чон аны ухаанӌаа санаан+. 33Анаң Иисусха піди нандырғаннар:

– Пілбинчебіс.

Андада Иисус оларға теен:

– Мин дее сірерге чоохтабаспын, пу нимелерні хайдағ ӱлгӱнең итчеткенімні.

12

Виноград ӧскірӌеңнердеңер кип-чоох

(Мф 21:33-46; Лк 20:9-19)

12^1•Иисус оларға кип-чоохтар чоохтап сыххан:

– Пір кізі, виноград одырт салып, ибіре сиденнебіскен, чистекті сыға пасчаң оймах хазыбысхан паза хадағӌаа иб турғыс салған. Анаң ол чирні виноград ӧскірӌеңнерге чалға пир салып, позы чӧрібіскен+.

2Виноград пыс парғанда, ол кізі чалӌызын виноград ӧскірӌеңнерзер позының ӱлӱзін ағыларға ысхан. 3Тігілері, тізең, чалӌызын, тудып, сох салып, пір дее ниме пирбин, нандыра ызыбысханнар. 4Ээзі кізі пазох пір чалӌызын ысхан. Че олар, аның пазын таснаң чара саап, кӱліп ала, аны сығара сӱрібіскеннер. 5Ол кізі хатабох пір чалӌызын ысхан андар. Анзын, тізең, ӧдір салғаннар. Пасха даа ысхан чалӌыларын, хайзын соғып нандырғаннар, хайзыларын ӧдір салғаннар+.

6Ол кізінің хынған чалғыс оолғы полған. Чалӌыларның соонаң ол аны ысхан: «Оолғымнаң чалтанарлар, арса» тіп+. 7Че виноград ӧскірӌеңнер пос аразында чӧптезібіскеннер: «Пу виноградник ээзінің пайын холға кирӌең чалғыс оолғы. Аны ӧдір салзабыс, пабазының пайы пісти полар»+. 8Анаң оолғын, хаап, ӧдір салғаннар, сӧӧгін, тізең, оортах тастабысханнар+.

9Виноградник ээзіне ам хайди поларға? Ол, киліп, виноград ӧскірӌеңнерні ӧдір салып, виноградникті, тізең, пасха кізілернің холына пир салар+.

10Нӧӧс сірер Худай Пічиинде «Пӱдірігӌілернің хыйа тастаан тазы соонаң, тура пулиин тутчаң иң кирек тас пол парған» теенін хығырбаазар? 11Мыны Худай піди иткен. Аны кӧріп, піс чапсысчабыс+.

12Фарисейлер Иисусты тудып аларға сағын чӧргеннер, че чоннаң хорыхханнар. Олар пу кип-чоох постарынаңар полғанын сизінгеннер, аннаңар хыйа пас парыбысханнар+.

Хағанға – хағанни, Худайға – Худайни

(Мф 22:15-22; Лк 20:20-26)

13•Соонаң Иисуссар фарисейлердең паза Ирод ханға чағын чоннаң хай піреелерін ысханнар. Олар, Иисус пірее саба чоох сығарыныбызар ба тіп, китееннер+. 14Иисуссар пас киліп, олар тееннер:

– Ӱгретчі! Піс пілчебіс, Син кӧні кізізің, пірдеезінең чалтанминчазың, пірдеезіне чалғанминчазың. Кем дее полза, син аны Худайның чолынӌа парарға сын ӱгретчезің. Чоохтап пир піске, Рим хағаныға албан тӧлирге кирекпіс пе алай чох па? Пирерге кирек пе алай чох па+?

15Че Иисус, чой хылыхтарын піле, оларға чоохтанған:

– Нимее мині сынап одырзар? Динарий ахчаны ағыл пиріңер Мағаа, кӧрим аны+.

16Олар ахча ағыл пиргеннер. Иисус олардаң сурған:

– Пу динарийде кемнің сомы паза ады?

– Хаған кізіни, – нандырғаннар олар.

17Андада Иисус теен оларға:

– Хағаннин хағанға пиріңер, Худайнин – Худайға.

Ағаа андада прайзы таңнаан+.

Тірілердеңер чоох

(Мф 22:23-33; Лк 20:27-40)

18•Аның соонаң Иисуссар саддукейлер пас килгеннер. Олар ӧлімнің соонда кізі тірілбинче тіӌеңнер. Анаң олар Иисустаң сурғаннар:

–+
19Ӱгретчі! Моисей Чахиинда піди чоохталча: «Пірее кізінің харындазы ӱреп парза, аның пала чох ипчізі халза, харындазының тӧлін узарадар ӱчӱн, туңмазы алзын аны».

20Читі харындас полтыр. Иң улуғлары ипчі алтыр, че тӧл халғыспин, ӱреп партыр. 21Ипчізін ікінӌі харындазы ал салған, ідӧк, пала халдырбин, ӱрептір. Ӱзінӌізі ідӧк тӧл чоғох ӱреп парған. 22Іди читі харындас соон сӱрістіре ол ипчіні алтыр, че прайзы, пала артыспин, ӱреен. Соонаң ол ипчі ӱребӧк парған. 23Ам олар прайзы тіріл килзе, тірілер кӱн чит килзе, ол ипчі хайзыни поларға кирек? Прай читі харындас ол ипчінің ирі полған нооза.

24Иисус саддукейлерге нандырған:

– Сірер, Худай Пічиин дее, Худай кӱзін дее пілбин, іди алӌаасха кірче одырзар. 25Кізілер ӧлген соонда тірілзелер, олар ипчі дее албинчалар, ирге дее парбинчалар. Олар тигірдегі ангеллер осхас пол парчалар. 26Худай Моисейге кӧйчеткен ыдырбан хыринда ӧліглер тірілердеңер «Мин Авраамның Худайыбын, Исаактың Худайыбын, Иаковтың даа Худайыбын» теенін Моисейнің пічиинде хығырбаазар ба? 27Ол ӧліглернің Худайы нимес, че тіріглернің Худайы полча. Аннаңар сірер тың алӌаастанчазар.

Иң улуғ чахығ

(Мф 22:34-40; Лк 10:25-28)

28•Оларның таласханнарын истіп, анда полған Моисей Чахии пілігӌілерінің пірсі, Иисустың іди чахсы нандырчатханын кӧріп, Иисустаң сурған:

– Чахығларның хайзы иң улуғдыр?

29Иисус ағаа нандырған:

– Иң улуғ чахығ мындағ: «Ис, Израиль! Пістің не Хан Худайыбыс чалғыс Худай полча. 30Син прай чӱрееңнең, прай кӧңніңнең, прай сағызыңнаң, прай кӱзіңнең Худайыңа хын». Мына иң улуғ чахығ! 31Ікінӌізі ағааох тӧӧй: «Чағыныңа позыңа чіли хын». Пу ікі чахығдаң улуғ ниме чоғыл+.

32Моисей Чахии пілігӌізі Иисусха теен:

– Чахсы нандырдың, Ӱгретчі! Худай пір ле полча. Аннаң пасха пір дее Худай чоғыл тіп, Син орта чоохтадың. 33Ағаа прай чӱрееңнең, прай сағызыңнаң, прай кӧңнінең, прай кӱзіңнең хынғаны паза чағыныңа паарсааны тайыға салған прай нимелердең артых полча.

34Иисус, Моисей Чахииның пілігӌізі хыйға чоохтанғанын кӧріп, ағаа теен:

– Син Худай хан-ӱлгӱзінең ырах полбиндырзың.

Аның соонаң Иисусха сурығлар пирерге пірдеезі тідінмеен+.

Мессий-Христос кемнің тӧлі?

(Мф 22:41-46; Лк 20:41-44)

35•Иисус, кізілерні храмда ӱгредерін узарадып, теен:

– Хайди Моисей Чахии пілігӌілері Мессий-Христосты Давидтің тӧлі тіпчеткен полӌаңнар+. 36Давид позы Худай Худы хоостыра сӧлеен, хайза: «Ӧӧркі Чайаачы минің Хан-пигіме чоохтаан: „Мин Синің ыырӌыларыңны азааң алтына тастаанымӌа, Минің оң саримда одыр тур“»+. 37Іди Давид позы Аны Хан-пигім тіп адапча. Хайди Мессий-Христос аның тӧлі полӌаң андағда?

Кӧп чон Аны чӧпсініп истіп одырған+.

Моисей Чахии пілігӌілерінең китеніңер

(Мф 23:1-36; Лк 20:45-47)

38•Позының ӱгредиинде Ол ідӧк чоохтаан:

– Моисей Чахии пілігӌілерінең китеніңер. Узун киптеріне чазан салып, чон кӧп чирлерде чӧріп, постарын алғыстаснаң удурладарға хынчалар. 39Олар синагогаларда алнындағы орыннарда, той-пайларда тӧрде одырарға хынадырлар+. 40Ӧкіс ипчілерні ӱреге кир салчалар, чон алнында ӱр пазыраачых полчалар. Худай чарғызы оларға артых тӱзер.

Ӧкіс ипчі салған ӱлӱс

(Лк 21:1-4)

41•Иисус, храмдағы сыйых салӌаң ідіс хыринда одырып, кізілернің андар ахча салчатханын кӧрген. Пай кізілер ахча кӧп тастааннар+. 42Че пір чох ӧкіс ипчі, киліп, ікі оох ахча салыбысхан. 43Иисус, Позының ӱгренӌілерін хығырып алып, теен:

– Сынны чоохтапчам сірерге, пу ӧкіс ипчі ідіссер прайзынаң кӧп ахча салды. 44Кӧбізі артханын салған, че пу ӧкіс ипчі, тізең, чіӌең ниме алар ахчазын салды+.

13

Иерусалимнің иңзерілерін ухаанӌылааны

(Мф 24:1-8; Лк 21:5-11)

13^1•Иисус храмнаң сыхчатханда, Аның ӱгренӌілерінің пірсі Ағаа теен:

– Ӱгретчі! Кӧрдек пу килкім тастардаң иділген улуғ тураларны.

2Иисус Ағаа нандырған:

– Пу улуғ тураларны кӧрчезің ме? Прай ниме иңзерілер мында, тас ӱстӱнде тас халбас+.

3Хаӌан храмнаң тоғыра Елеон тағда одырчатханнарында, тізең, Пётр, Иаков, Иоанн паза Андрей, ағылахти халып, Аннаң сурғаннар:

– 4Хаӌан полар ол ниме? Хайдағ танығ кӧрербіс піс аның алнында?

5Иисус оларға нандырған:

– Китеніңер, пірдеезіне алаахтыртпаңар+. 6Кӧп кізі Минің адымнаң аданып килер, «Мин Мессий-Христоспын» тіп аданып, илеедезін алаахтыр саларлар. 7Чағынғы паза ыраххы чаалардаңар ис салзаңар, хорыхпаңар. Прай ол полӌаң ниме, че анзы ам даа тӱгенӌізі нимес. 8Чон чоннаң, хан ханнаң тоғыр кӧдірілер. Анда-мында чир тітірир, хорылыс, ӧзӧгіс пол сығар. Прай пу нимелер пала тӧрирде пасталчатхан тулғахтар осхастар+.

Ирее паза чобағ полар

(Мф 24:9-32; Лк 21:12-28)

9Сірер, тізең, китеніңер. Сірерні ах сағалларның чарғызына тартарлар паза синагогаларда соғарлар. Миннең ӱчӱн сірерні хан-пиглернің алнында Миннеңер киречілирге турғызарлар+. 10Іди прай чоннарны Чахсы Хабарға пурнада ӱгрет саларға кирек+. 11Хаӌан сірерні, тудып алып, чарғаа апарчатсалар, ниме чоохтирынаңар азынада сағыссырабаңар. Ол туста сірерге пирілген сағысты чарлаңар. Аны, сірер нимес, Худай Худы чоохтанар+. 12Харындазы харындазын, пабазы палаларын ӧлімге пирер. Палалары, паба-іӌедең тоғыр кӧдіріліп, ӧлімге пирерлер оларны+. 13Минің адымның ӱчӱн сірерні прайзы хырт кӧрер. Че тоозазын сыдас парыбысхан на кізі арачылан халар+.

14•Чиркестіг нименің ызых орында турчатханын кӧр салзар, аннаңар ухаанӌы Даниил[*] чоохтаан полған (хығырған кізі пілер аны), андада Иудей чиріндегілер тағларзар тиссіннер.

15Тура хырында турған кізі, аннаң тӱзіп, ибінзер пірее ниме алып аларға тіп кірбезін+.

16Хырада полғаны кип-азаана айланмазын.

17Ол кӱннерде тойлығ паза час палалығ ипчілерге хыйал-чобағ тӱзер+.

18Пу киректер хысхы туста пол парбазын тіп, пазырыңар.

19Ол кӱннерде Худай чир-чайаанны пӱдіргеннең ала пу тусха теере кӧрбеен ӧзелісті кӧрерлер. Паза андағ хорғыстығ ниме полбаан, полбас+. 20Хан Худай ол хорғыстығ кӱннерні хызырбаан полза, пір дее тіріг ниме арачылан полбасчых. Че Позы таллап алған кізілері ӱчӱн ол кӱннерні хызырған+.

21Андада сірерге піреезі: «Мына Мессий-Христос мында» алай «Ол тігде» тізе, киртінмеңер+. 22Кӧп чой мессий-христостар паза чой ухаанӌылар сыға саларлар нооза. Худайның таллап алған кізілерін алаахтыр поларлар ба тіп, танығлар паза хайхастар идіп, кӧзідерлер+. 23Сірер, тізең, китеніңер. Мин азынада чоохтап пирдім сірерге+. 24•Ол ӧзеліс кӱннерінде кӱн пӱлестел парар, ай чарыбас. 25Тигірдең чылтыстар тӱс парарлар. Тигірнің кӱстері тітіри тӱзерлер+.

26Олох арада Кізі Оолғын илбек кӱзінде паза сабланыста пулуттарӌа пас парғанын кӧр саларлар+. 27Ол, тиксі-тилекейнің тӧрт саринзар – чир чағазынаң тигірнің ӱстӱ-хырина читіре – Позының ангеллерін ызып, Позының таллап алған кізілерін чыып алар+.

Ол кӱн хаӌан полар?

(Мф 24:32-44; Лк 21:29-33)

28•Сірерге смоква ағазы кӧзідім ползын: аның салаалары, нымзап, пӱрлен сыхсалар, чайғы чидіп одырғанын пілчезер. 29Сірер дее ідӧк, Мин чоохтааны толчатханын кӧріп, Аның мындазын, ізік хыринда, чағын килгенін піліңер. 30Сынны чоохтапчам сірерге, прай пу ниме амғы тӧл ӱзілгелеккеӧк полар+. 31Тигірнең чир чіт парарлар, Минің сӧзім, тізең, халар+.

32•Ол кӱн, ол тус хаӌан поларын пірдеезі, тигірдегі ангеллер дее, Оолғы даа пілбинче. Аны Пабам на пілче. 33Ол тус хаӌан чит килерін пілбинчеткенде, кӧріңер, узубаңар, пазырыңар+. 34Кізі ибдең ырах чорыхха сыхчатса, позының нымысчыларына ӱлгӱ пиріп, полғанына ла ниме идерге, хадағӌызына, тізең, сиргек тудынарға чахаан чіли,+
35ана ідӧк сірер дее сиргек полыңар. Пілбинчезер нооза тура ээзі хаӌан чиде тӱзер: иирде, орты хараада ба алай питук тапсир туста, алай кӱн сығызында+. 36Кинетін чиде тӱзіп, сірер узупчатханын тудып албазын+.

37Сірерге чоохтапчатхан нимені прайзына чоохтапчам: узубаңар.

14

Иисустаң тоғыр чӧптезіг

(Мф 26:1-5; Лк 22:1-2; Ин 11:45-53)

14^1•Пасха тіп ӱлӱкӱнге паза Ачытпаан халас пайрамына ікі хоных халған полған. Улуғ абыстар паза Моисей Чахии пілігӌілері, Иисусты харанға тудып алып, Аны ӧдірібізерге сағыныбысханнар+. 2Че чонда хорығ сығарбасха тіп, ӱлӱкӱнде аны итпеске чарат салғаннар.

Иисус Вифанийде

(Мф 26:6-13; Ин 12:1-8)

3•Иисус Вифанийде чызығ палығлығ Симон тіп аттығ кізінің туразында стол кистінде одырғанында[*], андар алавастр ідіс тудына пір ипчі кір килген. Ідізінде аның нард ӧзімінең сығарған аарлығ миро хайах полған. Ипчі, ідістің ахсын талап, Иисуссар пас киліп, хайахты пазына урған+. 4Анда одырғаннарның хай-піреелері, ӧкпелеп парып, пос аразында чоохтасханнар:

– Ол аарлығ хайахты ноға іди ӱретче? 5Аны ӱс чӱс динарийдең дее аарлыға садыбызып, ахчазын чох кізілерге ӱлеп саларӌых, – тіп перініскеннер.

6Че Иисус оларға теен:

– Хадылбаңар ағаа. Ноға хырысчазар аны? Ол Мағаа чахсы итті. 7Чох кізілер сірернің хыриңарда хаӌан даа поларлар. Хаӌан хынза, анда оларға полыс пир турарзар. Че Мин сірернең хада тӧӧле полбаспын+. 8Пу ипчі идер нимені ит салды. Мині чыырға тимнеп, азынада Мағаа аарлығ хайах сӱртті+. 9Сынны чоохтапчам сірерге, прай чир-чалбахта Чахсы Хабар тарадылар, ноо даа чирде пу ипчі ундулбас ӱчӱн, ол иткен нимедеңер чоохталар+.

Иуда улуғ абыстарда

(Мф 26:14-16; Лк 22:3-6)

10•Ол арада Иуда Искариот, он ікі ӱгренӌізінің пірсі, Иисусты садыбызарға тіп, улуғ абыстарзар парған+. 11Аны истіп, улуғ абыстар ӧрін парғаннар паза ағаа ахча пирер пол салғаннар. Иуда, тізең, Иисусты оларның холына пирібізер оңдай тілеп сыххан.

Ӱлӱкӱн чиизін тимнеені

(Мф 26:17-25; Лк 22:7-14, 21-23; Ин 13:21-30)

12•Ачытпаан халас пайрамының пастағы кӱнінде, тайыға хурағанны соғыбысханда, ӱгренӌілері Иисустаң сурғаннар:

– Син иирде хайда азыранарзың? Піс, андар парып, чиис тимнебізибіс+.

13Иисус, ікі ӱгренӌізін ысчатханда, оларға чоохтаан:

– Саарзар парыңар. Сірерге суғлығ ыраға апарчатхан кізі тоғас парар. Аның соонӌа пазып, 14ол кірген тураа хадох кіріп, иб ээзіне чоохтирзар: «Ӱгретчі ӱгренӌілерінең хада Пасха чиизін чіӌең орын хайдадыр тіп сурапча». 15Ээзі сірерге ӧӧркі хадылында, улуғ пӧлікте, орын кӧзіт пирер. Анда прай ниме тимде полар. Андох піске чіӌең ниме тимнеп салыңар.

16Ӱгренӌілері, саарзар парып, прай нимені Иисус чоохтаан хоостыра хап-орта таап алғаннар. Анда ӱлӱкӱн тамағын тимнебіскеннер.

Иирдегі чиис

(Мф 26:26-30; Лк 22:15-20; 1 Кор 11:23-25)

17Иир читкенде, Ол он ікі ӱгренӌізінең хада андар килген. 18Олар, стол кистіне одырып, азыранчатханнарында, Иисус теен:

– Сынны чоохтапчам сірерге, сағам Миннең хада азыранчатхан сірернің пірсі Мині садыбызар+.

19Ӱгренӌілері, хомзын парып, пірде пірсі сур сыххан:

– Ол кізі мин нимеспін, йа?

20Иисус ӱгренӌілеріне нандырған:

– Ол холын Миннең хада пір айахха сунған он ікі ӱгренӌінің пірсі. 21Итсе-де, Кізі Оолғы Аннаңар Худай Пічиинде пазылғаны хоостыра ӧл парар. Че Кізі Оолғын сатчатхан кізее хыйал! Ол кізее тӧрібеске артых поларӌых+.

22•Олар азыранчатханнарында, Иисус, халас алып, алғабысхан. Анаң, сындырып, ӱгренӌілеріне пирген аны:

– Алыңар, чіңер. Пу Минің ит-сӧӧгім+.

23Анаң, чірче алып, алғап, ӱгренӌілеріне пирген. Прайзы ол чірчедең іскен.

24Иисус теен оларға:

– Пу чірчеде Наа Молӌағны таныхтапчатхан ханым, кӧп кізінің ӱчӱн тӧгілер ол. 25Сынны чоохтапчам сірерге, Худай хан-чирінде наа виноград арағазын іскенімӌе, Мин виноград арағазын паза іспеспін.

Пётрның хыйа поларын ухаанӌылааны

26Анаң олар, Худайны саблапчатхан ырны ырлап ала, Елеон тағзар парғаннар+. 27•Иисус оларға теен:

– Пу хараазын сірер прайзыңар Мині тастирзар. Пазыл парған нооза: «Хадарӌыны ӧдірібізербін, хойлары тарасхлап парарлар»+. 28Че тірілген соонда Мин сірерні Галилей чирінде сағирбын+.

29Пётр Иисусха чоохтанған:

– Прайзы даа сині тастап парыбысса, мин тастабаспын.

30Андада Иисус ағаа теен:

– Сынны чоохтапчам сағаа, пуох хараазын, питук ікі хати тапсаанӌа, Миннең ӱс хати тӧдір поларзың.

31Че Пётр хатап-хатап чоохтанған:

– Синнең хада ӧлімге дее парарға киліссе, мин Синнең хыйа полбаспын.

Пасха даа ӱгренӌілері ідӧк тееннер.

Иисус Гефсиман садында

(Мф 26:36-46; Лк 22:39-46)

32•Анаң олар Гефсиман теен садсар читкеннер. Иисус Позының ӱгренӌілеріне чоохтанған:

– Мин пазырып алғанӌа, мында одыр турыңар.

33Позынаң хада Ол Пётрны, Иаковты паза Иоанны алып алған. Ӧзеліп, ачырғанып ала,+
34Иисус оларға теен:

– Чобаам сині чох улуғ, ол Мині ӧдір парир. Узубин пол турыңар мында+.

35Ырах нимес пас парыбызып, Иисус, чирге чаба чадып, полар оңдайы пар полза, пу килчеткен ӱлӱс хыйыс парзын тіп, пазырған+. 36Піди чоохтанған Ол:

– Авва[*] Пабам! Прай ниме Синің холыңда: пу ӱлӱзімні хыйа ит пир Мағаа. Че, Мин хынғанни итпе, Позыңның кӧңнін толдыр+.

37Нандыра киліп, кӧрзе, пайаағы ӱгренӌілері узупчалар. Андада Ол Пётрға теен:

– Симон, син узупчазың ма? Пір час таа узубин пол полбадың ма? 38Хыӌыхха пастырбас ӱчӱн, узубаңар, пазырыңар. Кізі кӧңні кӱстіг, че ит-сӧӧгі порт+.

39Пазох хыйа пас парыбызып, пайаағыох сӧстерні чоохтанып ала, пазыр сыххан. 40Анаң айланғанда, Иисус тігілернің хатабох узупчатханнарын кӧр салған. Олар харахтарын даа ас полбинчатханнар паза Ағаа ниме дее нандырӌаан пілбееннер. 41Ол, ӱзінӌізін киліп, оларға чоохтанған:

– Сірер, ам даа узуп, тынанчазар ба? Чидер ам. Тус чит килді. Кізі Оолғы чазыхтығларның холына пиріл парарға чӧр+. 42Турыңар, парааңар. Мині садыбысхан кізі чағдап килді.

Иисусты тудып алғаннар

(Мф 26:47-56; Лк 22:47-53; Ин 18:3-12)

43•Иисус читіре чоохтанғалаххаох, он ікі ӱгренӌізінің пірсі Иуда паза анынаң хада хылыстар, ӧзектер тудынған кізілер чиде тӱскеннер. Оларны улуғ абыстар, Моисей Чахии пілігӌілері паза ах сағаллар ысханнар+. 44Иисусты сатхан кізі оларға сизік пирерге чоохтас салған:

– Мин, пас киліп, кемні охсанзам, ол Иисус полар. Аны, тудып, ипти апарарзар.

45Сах андох Иисуссар пас киліп: «Ӱгретчі! Ӱгретчі!» – теен. Анаң Аны охсаныбысхан. 46Тирігліг кізілер Иисусты, хаап алып, апар сыхханнар. 47Хости турған ӱгренӌілерінің пірсі, хылызын сығарып, улуғ абыстың нымысчызының хулаан кизе сабысхан+. 48Андада Иисус оларға теен:

– Сірер, тонағӌыны тударға килген чіли, Миннең тоғыр хылыстығ, ӧзектіг читтіңер. 49Мин сірернең хада кӱннің сай храмда полӌаңмын, сірерні ӱгреткем, сірер, тізең, Мағаа теңмеӌеңзер. Че Худай Пічиинде пазылғаны толзын+.

50Иисустың ӱгренӌілері, Аны тасти, чӱгӱрісклебіскеннер+.

51Иисустың соонӌа иске сӱргенген пір оол ла парған. Чааӌылар аны тудыбох алғаннар. 52Че ол, ораанған сӱбӱрегін оларның холларында халдыр салып, хуба чалаас чӱгӱре халған.

Иисус ӧӧркі чарғы алнында

(Мф 26:57-68; Лк 22:54-55, 63-71; Ин 18:13-14, 19-24)

53•Иисусты улуғ абыссар ағыл килгеннер. Прай улуғ абыстар, ах сағаллар паза Моисей Чахии пілігӌілері пеер чыылыс парғаннар.

54Пётр сооларынӌа, оортах пазып, оларны хооп килген. Улуғ абыстың ибіне читкенде, сиден істіне кіріп, нымысчыларынаң хада отха чылынып одыр салған.

55Улуғ абыстар паза ӧӧркі чарғы, Иисустаң тоғыр пірее пыро таап, Аны ӧлімге чарғылирға харасханнар. Че пір дее сылтағ таап полбинчатханнар. 56Кӧп кізі Аннаң тоғыр чой киречілеен, че оларның киречілестері нимее чарабааннар. 57Хай піреелері, турып, Аннаң тоғыр тайма ниме чоохтааннар:

– 58Піс Аның піди теенін искебіс: «Хол кӱзінең пӱдірген пу храмны иңзерібізіп, Мин ӱс кӱннің аразына кізі холы итпеен пасха храм пӱдір саларбын»+.

59Че пу даа тайма чоох читкіӌе полбаан.

60Андада улуғ абыс, Иисустың алнында турыбызып, сурған:

– Синнең тоғыр киречілееннеріне ноға пір дее ниме нандырбинчазың+?

61Че Иисус, тапсабин, сым турған. Улуғ абыс пазох сурған:

– Синзің ме Мессий-Христос, Худай Оолғы?

62Иисус нандырған:

– Йа, Минмін. Сірер Кізі Оолғын Чайаачының оң саринда одырчатханын паза тигірдегі пулуттарӌа килчеткенін кӧрерзер+.

63Андада улуғ абыс, позының кип-азаан тали тартып, хысхырған:

– Паза хайдағ киречі киректір піске+? 64Худайны хайди нимее салбинчатханын истер бе сірер? Ам хайди идерге аны?

Иисусты, прайзы пыролыға санап, ӧлімге чарғылааннар+. 65Хайзылары Ағаа тӱкӱргеннер, хараан чаба палғап, Аны саап ала чоохтанғаннар:

– Че, ухаанӌыла амды!

Нымысчыларынаң ала Иисусты наахтааннар+.

Пётрның тӧдір хылынғаны

(Мф 26:69-75; Лк 22:56-62; Ин 18:15-18, 25-27)

66•Пётр ол туста сиден істінде полған. Андар улуғ абыстың сӱмекчіні пас килген. 67Пётрның от хазында чылын турчатханын кӧріп, ол ипчі теен:

– Син дее Назареттең сыххан Иисуснаң хада полғазың.

68Че Пётр, тоғыр саап, нандырған:

– Син ниме теенін оңар полбадым, – іди тіп ала, хана ізиинзер пас чӧрібіскен. Ол туста питук тапсабысхан.

69Чалӌы ипчі, Пётрзар харах тастап, хости турған кізілерге пазох чоохтанған:

– Пу кізі оларның пірсі полча.

70Пётр хатабох тоғыр сапхан, че тӱрче поларынаң анда турчатханнар Пётрға пазох чоохтанғаннар:

– Син сыннаң даа оларның кізізі поларзың. Чооғың хоостыра даа Галилей чирінеңзің.

71Пётр обалланған-пазырынған:

– Сірер чоохтапчатхан кізіні пілбинчем мин.

72Ол туста питук ікінӌізін тапсабысхан. Андада Пётр, Иисустың «Питук ікі хати тапсаанӌа, син Миннең ӱс хати тӧдір пазынарзың» теен чооғын сағысха киріп, ылғабысхан+.

15

Иисус Пилаттың алнында

(Мф 27:1-2, 11-26; Лк 23:1-5, 13-25; Ин 18:28—19:16)

15^1•Иртеніндӧк, улуғ абыстар, ах сағаллар, Моисей Чахии пілігӌілері паза прай ӧӧркі чарғы чӧптескен соонда, Иисусты, палғаттырып, Пилатсар апарғаннар+. 2Пилат Иисустаң сурған:

– Синзің ме, Иудей ханы?

Иисус ағаа нандырған:

– Син тідің аны+.

3Улуғ абыстар Иисусты кӧп нименің ӱчӱн пыролап сыхханнар. 4Пилат пазох Иисустаң сурған:

– Пір дее ниме нандырбинчазың ма? Кӧр, синнең тоғыр хайдағ кӧп киречілестер+.

5Иисустың пазох пір ниме дее тапсабаанына, тізең, Пилат таңнаан.

6•Ӱлӱкӱн сай Пилат чон сурынғаны хоостыра харибдең пір кізі позыдыбысчаң полған. 7Харибде сайбағ салғаннарнаң хада ол туста Варавва теен кізі полған. Олар сайбағлар тузында кізі ӧдір салғаннар. 8Чыылған чон Пилаттаң кибірні толдырарға сурынған. 9Пилат оларзар айланған:

– Иудей ханын позыдим ма сірерге?

10Ол улуғ абыстар, Иисусха істі чохтанып, аның холына пирібіскеннерін сизінген+.

11Че улуғ абыстар, Иисустың орнына Варавваны позытсын тіп, сурынарға чонны кӧӧктіргеннер+. 12Пилат пазох оларзар айланған:

– Сірер Иудей ханы тіпчеткен кізіні хайди идим?

– 13Кіреске хазирға аны! – хысхырыс сыхханнар кізілер.

– 14Хайдағ хомай ниме иткен ол? – теен оларға Пилат.

Че кізілер улам тың хысхырғаннар:

– Кіреске хазирға аны!+

15Андада Пилат, чонның кӧңнін алып, Варавваны позыдыбысхан, Иисусты, тізең, соғып, кіреске хазап саларға чахаан+.

Иисусты кіреске хазааны

(Мф 27:27-44; Лк 23:26-43; Ин 19:2-3, 17-27)

16•Чааӌылар Иисусты пастых ӧргезінің сиденінзер апарып, халған чааӌыларын андарох чыып килгеннер. 17Анаң Ағаа узун хызыл кӧгенек, пазына, тізең, тігенек ӱрімін кизіртібіскеннер. 18Анаң Ағаа хысхыр сыхханнар:

– Изен ползын Иудей ханы!

19Чааӌылар Аны пазынаң сымыхнаң саап, чаба тӱкӱргеннер паза, кӱрленіп ала, тізекке тӱзіп, Ағаа пазыраачых полғаннар+. 20Іди Ағаа кӱліп алып, хызыл кӧгенекті суурыбызып, Позының кип-азаан кизіртібізіп, Аны кіреске хазирға апарғаннар.

21•Чазыдаң Киринейдегі Симон, Александрнаң Руфтың пабазы, париған полған. Чааӌылар аны Иисустың кірезін апардырғаннар+. 22Иисусты Голгофа теен тигейзер ағыл килгеннер. «Голгофа» – Хуу пас теені полча. 23Иисусха смирна хайахтығ араға ізерге пиргеннер, че Ол іспеен. 24Анаң, Иисусты кіреске хазаан соонда, чааӌылар, пос аразында Аның кип-азаан ӱлеп, ӱлӱске тас тастааннар. 25Аны кіреске хазаан туста кӱн сыхханнаң ӱс час тузы полған. 26Иисусты пыролап, чардыда «Иудей ханы» тіп пазып, хазап салғаннар. 27Иисуснаң хада ікі тонағӌыны хазааннар: пірсін Аның оң саринда, пірсін, тізең, сол саринда. 28Іди Худай Пічиинде «Тонағӌыларға тиңнелген» тіп пазылғаны тол парған. 29Чол париғаннар, пастарын чайхап ала, Иисусты сӧклеп, тееннер:

– Храмны иңзерібізіп, ӱс кӱнге пӱдірібісчең кӱзің пар полза,+
30кірестең тӱзіп, позыңны арачыла.

31Улуғ абыстар паза Моисей Чахии пілігӌілері ідӧк хатхырысханнар, удур-тӧдір чоохтасханнар:

– Пасхаларын арачылаан, позын, тізең, арачылап полбинча!+
32Израиль ханы Мессий-Христос ам кірестең позып алзын. Андада, аны кӧріп, ағаа киртінербіс піс.

Хада хазалған сайбағӌылар даа Аны сӧклееннерӧк+.

Иисустың ӧлімі

(Мф 27:45-56; Лк 23:44-49; Ин 19:28-30)

33•Кӱн ортызында прай чир ӱстӱ харасхы пол килген. Іди ӱс час изере турған[*]. 34Кӱнӧрте, тоғыс час тузында[*], Иисус тың хысхыра тӱскен: «Элои, Элои! Лама сабахтани?»

Анзы «Худайым, Худайым! Ноға Син Мині тастадың» теені полча. 35Хости турған кізілер, ол сӧстерні истіп, пос аразында чоохтасханнар:

– Мына, Илияны хығыр тур.

36Пір кізі, тізең, чӱгӱр парып, сӱбӱректі хуйаң арағада ӧллебіскен. Анаң аны, сырғайға хаптырып алып, Иисусха сунып, теен:

– Кӧрербіс, Илия кірестең суурарға килер бе ни зе?

37Иисус, тізең, хысхыр киліп, тынын позыдыбысхан. 38Олох туста храмда кӧзеңе ӱстӱнең[*] алтынзар алдыра ікі чара талал чӧрібіскен. 39Иисустаң тоғыр турған чааӌылар пастығы Аның іди, хысхырып, тоозыл парғанын кӧріп, чоохтанған:

– Пу кізі сынап таа Худай Оолғы полтыр.

40Мындох ипчілер оортахтын кӧр турғаннар. Оларның аразында Мария Магдалина, Кічіг Иаков паза Иосий харындастарның іӌезі Мария паза Саломий полғаннар+. 41Олар Иисустың соонӌа Галилей чирінең сығара килгеннер паза Ағаа полыс пир турӌаңнар. Олардаң даа пасха Иерусалимзер Иисуснаң хада килген илееде ипчі турған.

Иисусты чығаны

(Мф 27:57-61; Лк 23:50-56; Ин 19:38-42)

42•Суббота кӱннің алнындағы пятница иирі пол килгеннеңер, 43Пастыхтарның саблығ кізізі Аримафей саардағы Иосиф чиде салған. Ол позы даа Худай хан-ӱлгӱзі килерін сахтаан. Пилатсар ол, туртухпин кіріп, аннаң Иисустың сӧӧгін сурған. 44Пилат Иисус іди табырах ӱреп парғанына таңнаан. Чааӌылар пастиин хығырыбызып, аннаң сурған:

– Ӱрде тоозыл парды ба ол?

45Чааӌылар пастығының нандыриин истіп алып, ол Иисустың сӧӧгін Иосифке пирібіскен. 46Иосиф, ис садып алып, Иисусты кірестең суурып, ол иске ораабысхан. Анаң хайада кирт салған хую істінде Аны чатыр салған, хую ахсын чоон таснаң пазыр салған. 47Мария Магдалина паза Иосийнің іӌезі Мария Иисусты хайада чығаннарын кӧргеннер.

16

Иисус Христостың тірілгені

(Мф 28:1-10, 16-20; Лк 24:1-53; Ин 20:1-23; Илӌ 1:9-11)

16^1•Суббота ирткенде, Мария Магдалина, Иаковтың іӌезі Мария паза Саломий Иисустың сӧӧгін сӱртклир чахсы чыстығ хайахтар садып алғаннар+. 2Субботаның таңдағызында, иртеезінӧк, олар кӱңӱр хайазар кӱн сығызында парып, 3«Хую ахсынаң тасты кем хыйа ит пирер?» тіп, пос аразында ӱзӱргеннер+.

4Киліп, кӧрзелер, тас хыйа чылдырыл партыр – ол за илееде килкім полған. 5Хуюзар кіргеннерінде, оң саринда ах кип кискен чиит оолны кӧр салып, тың хорых парғаннар. 6Ол, тізең, ипчілерге теен:

– Хорыхпаңар. Сірер Назареттең сыххан кіреске хазатхан Иисусты кӧрглепчезер. Ол тіріл парған, чоғыл мында. Мына Аны чаттырған орын. 7Че, парыңар. Аның ӱгренӌілеріне паза Пётрға «Ол сірерні Галилей чирінде сағир» тіп чоохтаңар. Иисус сірерге чоохтаанни, Аны анда кӧрерзер+.

8Ипчілер, аннаң сығып, ӱрӱкеннеріне тітіреп ала, хуюдаң тис чӱгӱргеннер. Хорыхханнарына пірдеезіне пір дее ниме чоохтабааннар.

9•Неделяның пастағы кӱнінде иртен ирте Иисус тіріл парған. Пастап Ол хаӌан-да читі айна-чигін сығарған Мария Магдалинаа кӧрін парған+. 10Анзы, Иисустың чобалып, ылғазып одырған ӱгренӌілерінзер парып, аны чоохтап пирген. 11Че олар, Иисустың тірілгенінеңер паза Мария Аны кӧргенінеңер истіп, анзына киртінмееннер+.

12Аның соонда омазын алыстырыбысхан Иисус аалзар париған ікі ӱгренӌізіне чолда тоғас парған. 13Олар, Иерусалимзер айланып, Иисусты кӧргеннерін пасхаларына чоохтааннар, че оларға даа киртінмееннер. 14Паза полбаанда, Ол иирдегізін азыранчатхан он пір ӱгренӌізінзер килген. Олар Аның тірілгенін кӧргенге киртінмееннері ӱчӱн, хатығ чӱректіглерінеңер паза киртіс чохтарынаңар оларны хызааннаан. 15Анаң оларға теен:

– Тиксі-тилекейге тараңар паза Чахсы Хабарны прай тіріг-тынныға читіріп, ӱгредіңер+. 16Киртінгеннері, кіреске тӱскеннері арачылалар, киртінмееннері чарғыладар+. 17Киртінгеннері, тізең, мындағ танығлар аларлар: Минің адымнаң айналарны сығарарлар, наа тіллернең чоохтазарлар,+
18чыланнарны холға тут поларлар, ооны ісселер дее, оохпастар, ағырығларны, холларын салып, чазылдырарлар+.

19Іди Хан-пиг пуларнаң чоохтасхан соонда, ӧӧрлебізіп, Худайның оң саринда одыр салған+. 20Ӱгренӌілері, тізең, тиксі чирлерге тарас парып, ӱгрет чӧргеннер. Хан Худай, оларның сӧстерін хайхастығ танығларнаң киречілеп, оларға полысхан. Аминь+.

* Православие кибірі Иисустың пиӌелері полған тіп санапча. Грек пічиинде пиӌе алай хыс туңма полчатханын ӧнемин таныхтабинча.

* 11:9 «Осанна!» сӧс «пісті арачыла» теені полча. Іди Хан кізіні улуғлап удурлаӌаңнар.

* 13:14 Пу чиркестіг нимедеңер Пурунғы Молӌағдағы «Даниил ухаан чоохтары» киндезінде пазыл парған (9:27; 11:31; 12:11 ). Піди ол пасха худайларға киртінчеткен кізілернің тайығ орнын адаан. Олар пу тайығ орынны Иерусалимдегі храмда пӱдір салғаннар.

* 14:3 Грек пічиинде: «стол кистінде чатханында». Ол тустарда Израильде сірееде чадып ала азыранӌаңнар.

* 14:36 Арамей тілінең Авва теені Пабам полча.

* 15:33 Грек пічиинде: «алты частаң тоғыс часха читіре» тіп пазылча.

* 15:34 Гректернің «тоғыс час» пістің ӱс часха килісче.

* 15:38 Пу храмдағы кӧзеңе иң ызых орынны ызых орыннаң чарчатхан.

• 1:1 Мф 3:1-12, Лк 3:1-9, Ин 1:19-28
+ 1:2 Мф 11:10, Лк 7:27
+ 1:4 Лк 1:80, Ин 1:6
+ 1:5 Илҷ 19:18
• 1:9 Мф 3:13, Лк 3:21-22, Лк 4:1-13
+ 1:9 Мф 2:23, Лк 2:39
+ 1:10 Илҷ 7:56, Ин 1:32-33
+ 1:11 Мк 9:7, Ин 12:28, Мк 9:7, 2 Пет 1:17
+ 1:13 1 Фес 3:5, Лк 22:43
• 1:14 Мф 4:18-22, Лк 5:1-11
+ 1:15 Гал 4:4, Мф 3:2
+ 1:16 Мф 14:34, Мк 6:53, Ин 1:40-42
+ 1:17 Мф 13:47
+ 1:18 Мк 10:28
• 1:21 Лк 4:31-41
+ 1:21 Мф 4:13
+ 1:22 Мф 7:28-29
+ 1:24 Мк 5:7, Илҷ 19:15, Ин 6:69
+ 1:26 Мк 9:20, Илҷ 8:7
+ 1:27 Илҷ 17:19
+ 1:30 1 Кор 9:5
+ 1:31 Мк 5:41, Мк 9:27, Илҷ 3:7, Илҷ 9:41
+ 1:34 Мф 12:16, Мк 3:12
• 1:35 Лк 4:42-44
+ 1:35 Мф 14:23, Лк 5:16
• 1:40 Мф 8:1-4, Лк 5:12-16
+ 1:40 Мк 9:22
+ 1:42 Лк 17:14
+ 1:43 Мф 9:30
+ 1:44 Лк 17:14
+ 1:45 Мк 7:36
• 2:1 Мф 9:1-8, Лк 5:17-26
+ 2:1 Мф 4:13, Мк 1:21
+ 2:4 Мк 6:55
+ 2:5 Мф 8:10, Мк 10:52, Лк 7:48
+ 2:7 Мк 14:64,
• 2:13 Мф 9:9-13, Лк 5:27-32
+ 2:16 Лк 15:2
+ 2:17 Лк 15:7, 1 Тим 1:15
• 2:18 Мф 9:14-17, Мф 12:1-8, Лк 5:33
+ 2:18 Мф 11:2, Лк 11:1, Ин 1:35, Лк 18:12

+ 2:19 Мф 25:1-13, Ин 3:29, Аз.ч. 19:7, Аз.ч. 21:2

+ 2:20 Мк 14:7, Лк 17:22
• 3:1 Мф 12:9-14, Лк 6:6-11
+ 3:1 Мк 1:21
+ 3:2 Лк 14:1, Лк 20:20
+ 3:4 Лк 14:3
+ 3:5 Еф 4:18,
+ 3:7 Мф 11:21
+ 3:10 Мк 5:28
+ 3:11 Мф 14:33, Мк 1:24
+ 3:12 Мф 12:16, Мк 1:34
• 3:13 Мф 10:1-4, Лк 6:12-16
+ 3:16 Мф 16:18, Ин 1:42
+ 3:17 Мк 1:19
+ 3:18 Мф 9:9
+ 3:19 Мк 14:10, Мк 14:44
• 3:20 Мф 12:22-32, Лк 11:14-23, Лк 12:10
+ 3:20 Мк 6:31
+ 3:21 2 Кор 5:13
+ 3:22 Мф 9:34, Мф 10:25

+ 3:29 Лк 12:10, 1 Ин 5:16, Евр 10:26, Евр 10:29

• 3:31 Мф 12:46-50, Лк 8:19-21

+ 3:31 Мк 6:3, Ин 2:12, Ин 7:3, Илҷ 1:14, 1 Кор 9:5, Гал 1:19

+ 3:35 Ин 15:14, Евр 2:11
• 4:1 Мф 13:1-23, Лк 8:4-15
+ 4:9 Мф 11:15, Аз.ч. 2:7
• 4:10 Мф 13:18-23, Лк 8:11-15
+ 4:11 Мф 19:11, 1 Кор 5:12-13
+ 4:12 Ин 12:40, Илҷ 28:26-27
+ 4:14 Илҷ 8:4
+ 4:17 Гал 1:6, Евр 6:4
+ 4:19 Мф 6:25, Мк 10:23, 1 Тим 6:10
+ 4:20 Ин 15:5
• 4:21 Лк 8:16-18
+ 4:21 Мф 5:15, Лк 11:33
+ 4:22 Мф 10:26, Лк 12:2
+ 4:23 Мф 11:15, Мк 4:9
+ 4:24 Мф 7:2
+ 4:29 Мф 13:38, Аз.ч. 14:15
• 4:30 Мф 13:31-35, Лк 13:18-19
+ 4:31 Мф 17:20, Лк 17:6
• 4:35 Мф 8:23-27, Лк 8:22-25
+ 4:35 Мф 8:18, Лк 8:22
+ 4:37 Илҷ 27:14
• 5:1 Мф 8:28-34, Лк 8:26-39
+ 5:7 Мк 1:24
+ 5:17 Лк 5:8, Илҷ 16:39
+ 5:20 Мф 4:25, Мк 7:31
• 5:21 Мф 9:18-26, Лк 8:40-56
+ 5:22 Лк 13:14, Илҷ 13:15, Илҷ 18:8
+ 5:28 Мк 3:10
+ 5:30 Лк 5:17, Лк 6:19
+ 5:34 Мк 10:52
+ 5:37 Мк 9:2, Мк 14:33
+ 5:39 Ин 11:11

+ 5:41 Мк 1:31, Мк 9:27, Илҷ 3:7, Илҷ 9:41, Лк 7:14

+ 5:43 Мк 1:44, Мк 9:9
• 6:1 Мф 13:53-58, Лк 4:16-30
+ 6:1 Мф 2:23, Лк 2:39, Лк 4:23
+ 6:2 Мк 1:21
+ 6:3 Мф 11:6
+ 6:4 Ин 4:44
• 6:7 Мф 10:1, Мф 10:5-15, Лк 9:1-6
+ 6:7 Мк 3:13-18
+ 6:11 Илҷ 13:51
+ 6:12 Мк 1:15
+ 6:13 Иак 5:14
• 6:14 Мф 14:1-12, Лк 9:7-9
+ 6:14 Мк 8:28
+ 6:15 Мф 21:11
+ 6:17 Мф 11:2, Лк 3:19-20, Ин 3:24
+ 6:29 Мк 2:18
• 6:30 Мф 14:13-21, Лк 9:10-17, Ин 6:1-14
+ 6:30 Мк 6:7
+ 6:31 Мк 3:20
+ 6:34 Мф 9:36
• 6:45 Мф 14:22-36, Ин 6:15-21
+ 6:45 Мф 11:21, Мк 8:22
+ 6:46 Лк 6:12, Лк 9:28
+ 6:49 Лк 24:37
+ 6:52 Мк 6:41, Мк 8:17, Ин 12:40, 2 Кор 3:14
+ 6:53 Мф 14:34, Лк 5:1
+ 6:55 Мк 2:4, Илҷ 5:15
+ 6:56 Мк 5:27
• 7:1 Мф 15:1-20
+ 7:3 Гал 1:14
+ 7:4 Евр 9:10
+ 7:5 Лк 11:38
+ 7:6 Мф 23:13
+ 7:7 Кол 2:22
+ 7:15 Илҷ 10:15, Тит 1:15
+ 7:19 Илҷ 10:15, Илҷ 11:9, Тит 1:15
+ 7:20 Мф 12:34, Иак 3:6
+ 7:21 Гал 5:19-21, 1 Кор 6:9-10
• 7:24 Мф 15:21-28
+ 7:26 Илҷ 21:2-3
+ 7:27 Мф 7:6
+ 7:31 Мк 8:24, Мк 5:20, Мк 1:9
+ 7:33 Мк 8:23, Ин 9:6
+ 7:36 Мк 1:44-45
• 8:1 Мф 15:32-39
+ 8:2 Мф 9:36
• 8:11 Мф 16:1-4
+ 8:11 Лк 11:16, 1 Кор 1:22
• 8:14 Мф 16:5-12
+ 8:15 Лк 12:1, 1 Кор 5:7-8
+ 8:17 Мк 6:52, Мк 7:18
+ 8:19 Мк 6:41-43
+ 8:20 Мк 8:8
+ 8:22 Мк 6:45
+ 8:23 Мк 7:33, Ин 9:6
• 8:27 Мф 16:13-20, Лк 9:18-21
+ 8:28 Мк 6:14,
+ 8:29 Мк 14:61-62, Ин 11:27
+ 8:30 Мф 9:30
• 8:31 Мф 16:21-28, Лк 9:22-27
+ 8:31 Лк 17:25, Мк 9:31, Мк 10:34, Ин 2:19
+ 8:32 Ин 16:25
+ 8:33 Мф 4:10, Флп 3:19
+ 8:34 Мф 10:38-39
+ 8:35 Мк 10:29
+ 8:36 Лк 12:20
+ 8:38 Рим 1:16, 2 Тим 1:8,
+ 9:1 Мк 13:30, Ин 21:22
• 9:2 Мф 17:1-13, Лк 9:28-36
+ 9:2 Мк 5:37, Мк 14:33
+ 9:7 2 Пет 1:17
+ 9:9 Мк 1:44, Мк 5:43
+ 9:13 Мф 11:14, Лк 1:17
• 9:14 Мф 17:14-20, Лк 9:37-43
+ 9:17 Лк 11:14
+ 9:20 Мк 1:26
+ 9:22 Мк 1:40
+ 9:23 Мф 17:20-21
+ 9:26 Мк 1:26
+ 9:27 Мк 1:31, Мк 5:41, Илҷ 3:7, Илҷ 9:41
• 9:30 Мф 17:22-23, Лк 9:43-45
+ 9:31 Мк 8:31, Мк 10:32-34
+ 9:32 Мк 6:52
• 9:33 Мф 18:1-9, Лк 9:46-50, Лк 22:24-30
+ 9:33 Мф 17:24
+ 9:35 Мк 10:43-44
+ 9:36 Мк 10:16
+ 9:37 Мф 10:40, Лк 10:16, Ин 13:20
+ 9:38 Мф 7:22, Мф 12:27, Илҷ 19:13,
+ 9:40 Мф 12:30, Лк 11:23
+ 9:41 Мф 10:42
+ 9:42 Лк 17:2
+ 9:43 Мф 5:30, Мф 25:41, Аз.ч. 20:10

+ 9:50 Мф 5:13, Лк 14:34, Рим 12:18, 2 Кор 13:11, 1 Фес 5:13

• 10:1 Мф 19:1-12
+ 10:7 1 Кор 6:16, Еф 5:31, 1 Кор 6:16
+ 10:9 1 Кор 7:10
+ 10:12 Мф 5:32
• 10:13 Мф 19:13-15, Лк 18:15-17
+ 10:15 Мф 18:3
+ 10:16 Мк 9:36
• 10:17 Мф 19:16-30, Лк 18:18-30
+ 10:17 Лк 10:25
+ 10:19 1 Кор 6:8
+ 10:20 Флп 3:6
+ 10:21 Лк 12:33
+ 10:23 Мк 4:19
+ 10:27 Мк 14:36, Лк 1:37
+ 10:28 Мк 1:18-20
+ 10:29 Мк 8:35, Лк 14:26
+ 10:30 2 Кор 12:10
+ 10:31 Мф 20:16, Лк 13:30
• 10:32 Мф 20:17-19, Лк 18:31-34
+ 10:34 Мк 8:31, Мк 9:31
• 10:35 Мф 20:20-28
+ 10:35 Мк 1:19
+ 10:37 Мф 19:28
+ 10:38 Мк 14:36, Ин 18:11, Лк 12:50
+ 10:39 Илҷ 12:2, Аз.ч. 1:9
+ 10:43 1 Пет 5:3, Мф 23:11, Мк 9:35

+ 10:45 Ин 13:4-5, Ин 11:51, Рим 4:25, Гал 1:4, 1 Тим 2:6, Тит 2:14, 1 Пет 1:18-19

• 10:46 Мф 20:29-34, Лк 18:35-43
+ 10:47 Лк 1:32
+ 10:52 Мк 5:34, Лк 7:50, Лк 17:19
• 11:1 Мф 21:1-11, Лк 19:28-40, Ин 12:12-19

+ 11:1 Илҷ 1:12, Мф 21:17, Лк 24:50, Ин 11:18

+ 11:10 Мф 23:39
• 11:12 Мф 21:18-19
+ 11:12 Мф 4:2
+ 11:13 Мк 13:28, Лк 13:6
• 11:15 Мф 21:12-17, Лк 19:45-48, Ин 2:13-22
+ 11:15 Лк 2:24
+ 11:18 Мф 21:46
+ 11:19 Лк 21:37
• 11:20 Мф 21:19-22
+ 11:23 Мф 7:7, Мф 17:20, 1 Кор 13:2
+ 11:24 Мф 7:7, Иак 1:6
+ 11:25 Мф 6:14, Кол 3:13
• 11:27 Мф 21:23-27, Лк 20:1-8
+ 11:28 Илҷ 4:7
+ 11:30 Мк 1:4
+ 11:31 Лк 7:30
+ 11:32 Мф 11:9, Мф 14:5
• 12:1 Мф 21:33-46, Лк 20:9-19
+ 12:1 Мк 13:34

+ 12:5 Мф 22:6, Мф 23:34, Евр 11:36-37, Евр 11:36-37

+ 12:6 Мф 3:17, Евр 1:1
+ 12:7 Евр 1:2,
+ 12:8 Евр 13:12
+ 12:9 Илҷ 13:46
+ 12:11 Илҷ 4:11, 1 Пет 2:7
+ 12:12 Мк 11:18, Мк 11:32
• 12:13 Мф 22:15-22, Лк 20:20-26
+ 12:13 Лк 11:54
+ 12:14 Мф 17:24-25
+ 12:15 Мк 7:6, Лк 12:1
+ 12:17 Рим 13:7
• 12:18 Мф 22:23-33, Лк 20:27-40
+ 12:18 Мф 3:7, Илҷ 23:8
• 12:28 Мф 22:34-40, Лк 10:25-28
+ 12:31 Мф 19:19
+ 12:34 Лк 20:40
• 12:35 Мф 22:41-46, Лк 20:41-44
+ 12:35 Мк 10:47, Лк 1:32
+ 12:36 Илҷ 2:34-35
+ 12:37 Мк 6:20
• 12:38 Мф 23:1-36, Лк 20:45-47
+ 12:39 Лк 11:43
• 12:41 Лк 21:1-4
+ 12:41 Мф 27:6
+ 12:44 2 Кор 8:1-3, 2 Кор 8:12
• 13:1 Мф 24:1-14, Лк 21:5-19
+ 13:2 Лк 19:44
+ 13:5 1 Ин 3:7, Кол 2:8, 2 Фес 2:3

+ 13:8 Аз.ч. 6:4, Илҷ 11:28, Аз.ч. 6:8, Аз.ч. 6:12

+ 13:9 Илҷ 17:6, Илҷ 18:12, Илҷ 24:1, Илҷ 25:6

+ 13:10 Мф 28:19, Рим 10:18, Кол 1:6
+ 13:11 Илҷ 4:8
+ 13:12 Мф 10:35-36

+ 13:13 Мф 10:22, Ин 15:18, Иак 5:11, Аз.ч. 2:10

• 13:14 Мф 24:15-28, Лк 21:20-24
+ 13:15 Лк 17:31
+ 13:17 Лк 23:29
+ 13:19 Аз.ч. 16:18
+ 13:20 Лк 18:7
+ 13:21 Лк 17:23
+ 13:22 2 Фес 2:9, Аз.ч. 13:13, Аз.ч. 16:14
+ 13:23 Ин 13:19, Ин 14:29
• 13:24 Мф 24:29-31, Лк 21:25-28
+ 13:25 Илҷ 2:20, Аз.ч. 6:13
+ 13:26 Мф 16:27
+ 13:27 Мф 13:41
• 13:28 Мф 24:32-35, Лк 21:29-33
+ 13:30 Мк 9:1
+ 13:31 2 Пет 3:10
• 13:32 Мф 24:36-44, Лк 17:26-30, Лк 17:34-36
+ 13:33 Еф 6:18, 1 Фес 5:6, Мф 25:13
+ 13:34 Мк 12:1
+ 13:35 Мф 25:13, 2 Пет 3:10, 1 Фес 5:2
+ 13:36 Мф 25:1-13
• 14:1 Мф 26:1-5, Лк 22:1-2, Ин 11:45-53
+ 14:1 Ин 11:53
• 14:3 Мф 26:6-13, Лк 7:36-50, Ин 12:1-8
+ 14:3 Мф 21:17, Ин 11:1, Ин 11:18,
+ 14:7 Мк 2:20, Ин 7:33
+ 14:8 Ин 19:40
+ 14:9 Мф 24:14
• 14:10 Мф 26:14-16, Лк 22:3-6
+ 14:10 Ин 13:2, Илҷ 1:16
• 14:12 Мф 26:17-30, Лк 22:7-23, Ин 13:21-30
+ 14:12 1 Кор 5:7
+ 14:18 Ин 13:18
+ 14:21 Мф 18:7

• 14:22 Мф 26:26-30, Лк 22:15-20, 1 Кор 11:23-25

+ 14:22 Ин 6:51, 1 Кор 10:16
+ 14:26 Лк 22:39
• 14:27 Мф 26:31-35, Лк 22:31-34, Ин 13:36-38
+ 14:27 Ин 16:32
+ 14:28 Мк 16:7
• 14:32 Мф 26:36-46, Лк 22:39-46
+ 14:33 Мк 5:37, Мк 9:2
+ 14:34 Ин 12:27
+ 14:35 Евр 5:7

+ 14:36 Мк 10:27, Мк 10:38, Ин 18:11, Ин 5:30, Ин 6:38

+ 14:38 Мф 6:13, 1 Пет 4:7
+ 14:41 Ин 2:4, Мк 9:31, Мк 10:33
• 14:43 Мф 26:47-56, Лк 22:47-53, Ин 18:3-12
+ 14:43 Илҷ 1:16
+ 14:47 Лк 22:38

+ 14:49 Мк 11:27, Мф 1:22-23, Мф 21:4, Ин 19:36

+ 14:50 Мк 14:27, Ин 16:32

• 14:53 Мф 26:57-68, Лк 22:54-55, Лк 22:63-71, Ин 18:13-14, Ин 18:19-24

+ 14:58 2 Кор 5:1, Мк 15:29, Ин 2:19
+ 14:60 Мк 15:4-5
+ 14:62 Мф 16:27, Мф 24:30, Евр 1:13
+ 14:63 Илҷ 14:14
+ 14:64 Мк 2:7, Ин 10:36,
+ 14:65 Мк 10:34

• 14:66 Мф 26:69-75, Лк 22:56-62, Ин 18:15-18, Ин 18:25-27

+ 14:72 Мк 14:30

• 15:1 Мф 27:1-2, Мф 27:11-14, Лк 23:1-5, Ин 18:28-38

+ 15:1 Лк 3:1, Лк 13:1, Илҷ 3:13, Илҷ 4:27, 1 Тим 6:13

+ 15:2 Мф 2:2
+ 15:4 Мк 14:60-61
• 15:6 Мф 27:15-26, Лк 23:13-25, Ин 18:39
+ 15:10 Ин 12:19, Илҷ 5:17
+ 15:11 Илҷ 3:14
+ 15:14 Лк 23:41, Евр 4:15
+ 15:15 Мк 10:34
• 15:16 Мф 27:27-31, Ин 19:2-3
+ 15:19 Мк 10:34, Мк 14:65
• 15:21 Мф 27:32-44, Лк 23:26-43, Ин 19:17-27
+ 15:21 Рим 16:13
+ 15:29 Мк 14:58, Ин 2:19
+ 15:31 Ин 10:18
+ 15:32 Ин 1:49, Ин 12:13, Ин 20:29
• 15:33 Мф 27:45-56, Лк 23:44-49, Ин 19:28-30
+ 15:40 Лк 8:2
• 15:42 Мф 27:57-61, Лк 23:50-56, Ин 19:38-42
• 16:1 Мф 28:1-8, Лк 24:1-12, Ин 20:1-10
+ 16:1 Мк 15:40
+ 16:3 Мк 15:46
+ 16:7 Мк 14:28

• 16:9 Мф 28:9-10, Мф 28:16-20, Лк 24:13-49, Ин 20:11-23

+ 16:9 Лк 8:2
+ 16:11 Лк 24:11
+ 16:15 Илҷ 1:8, Кол 1:23

+ 16:16 Илҷ 16:31, Рим 10:9, 1 Пет 3:21, Ин 3:18

+ 16:17 Лк 10:17, Илҷ 5:16, Илҷ 8:7, Илҷ 16:18, Илҷ 19:12, Илҷ 2:4, Илҷ 10:46, 1 Кор 12:10, 1 Кор 14:2

+ 16:18 Лк 10:19, Илҷ 28:3-5, Илҷ 9:12, Илҷ 28:8

+ 16:19 Лк 24:51, Илҷ 1:9, 1 Тим 3:16, Илҷ 7:55-56, 1 Пет 3:22, Рим 8:34, Еф 1:20, Кол 3:1, Евр 1:3, Евр 8:1, Евр 12:2, Аз.ч. 3:21

+ 16:20 Илҷ 5:12

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=XKS

Сӧстік

Сӧстік

1. А

2. В

3. Г

4. Д

5. И

6. К

7. Л

8. М

9. О

10. П

11. С

12. Т

13. У

14. Ф

15. Х

16. Ч

17. Ы

Абыс – Иерусалимдегі Храмның тоғынӌызы. Еврейлернің киртінізінде абыстар Худайға тайығ иртірчелер. Моисей Чахии хоостыра абыстарға Моисейнің харындазы Ааронның на тӧлінең сыххан кізілер турғызылчалар. Абыстар он ікі пӧлікке чарылӌаңнар. Полғаны ла Храмда пір чылда ікі ле хати ікілер неделя тоғынӌаң.

Авраам – пу сӧс еврей тілінең «кӧп кізінің пабазы» тіп тілбестелче. Ол Худай таллап алған кізі полған. Худай Авраамны сӧбірезінең хада, пос чирінең сығып, ыраххы Ханаан чирінзер кӧс парыбызарға хығырған. Худай, аннаң хада чӧптезіг идіп, аны кӧп саннығ чонның адазы ит саларға молӌаан (Пастағлар 12– 22 ). Іди Авраам израиль чонының ӧбекезі полыбысхан. Авраам еврейлерге постарын Худай таллап алғанын таныхтапчатхан кізі полған (Ин 8:33, 39).

Адам – (пурунғы еврей тілінең «кізі» тіп тілбестелче) – Ева ипчізінең хада Худайның пастағы чайап салған кізізі. Пастап олар райда (Едем садта) чуртааннар, че соонаң Худай чахиин сайбабызып, ол оңдайнаң чазых ит салғаннар. Ол сыынаң тӧллері чазыхтығ чуртааннар, чазыхтың ӱчӱн хатығлас, тізең, ӧлім полған. Наа Молӌағда Иисус Христос «халғанӌы Адам» тіп адалған (1 Кор 15:45). Пастағы Адамнаң пастыра тилекейге чазых паза ӧлім кіргеннер. Че Христос чир-чалбахха паарсас, пыро тастирын паза ахтаныс ағылған (Рим 5:12; 1 Кор 15:22).

Азых чоох – Анзы Худайның пірее кізее Позының кӧңнін азып, кӧзіткені полча. Ол анзын ӧң-пазы оңдайнаң идедір: піреезінзер кӧні Позы килче, кемзер-де ангеллерін ызыбысча, кемге-де Позының кӧңнін тӱсте паза кӧспекнең ас пирче.

Айналар – Сайтанның, ӧӧн айнаның, нымысчылары полчатхан чабал хуттар. Айналар, кізізер кіріп, аны тың иреелепчелер. Сағызын хомай итчелер, аймах ағырығларнаң ағыртчалар паза кізіні хомай киректерні итіртчелер, Иисус Христос, айналарға хаптырған кізілерні имнеп, айналарны сығара сӱрібіс турған. Иисустың ӱгренӌілері ідӧк имнеӌеңнер.

Албан чығӌаңнар – Палестинде орындағы чонның санынаң Рим хағанадының хазна чыындызына албан чыыпчатхан кізі. Албан чығӌаңнар Худайға киртінминчеткен Рим ӱлгӱзіне тоғынчатханнаңар, еврейлер оларны хырт кӧрӌеңнер. Ағаа хоза албан чыыпчатхан кізілер ахчаны, постарына халғызарға тіп, пастыхтарға киректелгеннең кӧп чығӌаңнар.

Алғас – пу сӧстің Наа Молчағда мындағ оңнағлар: 1) пірее кізее Худай Позы паарсазын читіргені алай чахсы иткені (Еф 1:3); 2) пірее кізінің пасха кізее Худайдаң паарсазын читір пирерге, чахсы ит пирерге сурынғаны – сӧстерінең (Рим 12:14) алай хол салып (Мк 10:16). Алғастаң тоғыр-пасха ниме харғас полча.

Аминь – «андағ ползын» теенін таныхтапчатхан еврей сӧзі. Пу сӧс пазырыс соонда чоохталӌаң. Ідӧк Наа Молӌағның хай-пірее грек пічіктерінде кинделернің соонда пазыладыр.

Ангел – пу сӧс грек тілінең «илӌі» алай «хабар ағылған» тіп тілбестелче. Ангеллерні Худай чайаан. Олар, Худайға нымысчы полып, кізілерге полысчалар.

Антихрист – грек тілінең «Христостың ыырӌызы» тіп тілбестелче. Антихрист – прай чабал нимелерні таныхтапча. Ол чир ӱстӱне Христостаң тоғыр чаалазарға сыға салча паза Христосха чох итіртче (кӧр Аз.ч.). Иоанн илӌі антихристтеңер паза антихристтердеңер піди пасча: «Антихрист тилекейге килерінеңер сірер искезер. Амды кӧп антихристтер сых килгеннер…» (1 Ин 2:18). Антихристтер олар Христостаңар Библиядағы ӱгредігні саба оңдайнаң апарчатхан чой ӱгретчілер.

Арығ чӱректіг кізі – Худай Пічиинде (Библияда) Худай чахығларын толдырып чуртирға кӱстенчеткен прай кізілерні іди адапчалар. Ол кізілер Моисей Чахиин толдыр полбастарын пілінзелер дее, олох туста Худай постарына чазыхтардаң позыдар Арачылағӌыны ызарына киртінгеннер.

Асий чирі – Римнің холында полған Кічіг Азияның кидеркі сариндағы аймах (сағамғы Тӱрк чирінің чардығы). Азия континентінең алӌаастабасха кирек.

Ах-арығ – кӧр «ызых».

Ах сағал – Наа Молӌағ киндеде пу сӧс саардағы тигіриб устапчатхан кізіні алай кізілерні таныхтапча. Ол, Худай паза тигірибдегілер таллап алған кізі, прай саринаң ах хылыхтығ паза пик киртіністіг кізі.

Вавилон – сағамғы Ирактың чирінде турған саар. Христос тӧрирінең 600 чӱс чыл азындыра вавилондағылар Иудей чирін чаалап алғаннар, Иерусалим саарны паза Храмны иңзер салғаннар. Иудей чуртағӌыларынаң кӧп чон 70 чыл Вавилон хан-чирінде пазығда полғаннар. Наа Молӌағ Вавилоннаңар чоохтапчатса, чазыхты паза Худайға, Аның чонына тоғырланчатхан кӱстерні таныхтапча.

Галилей чирі – Палестин чирінің алтынзархы чардығы. Анда кӧбізі иудей нимес кізілер чуртапчатханнаңар, пасха чон (язычниктер) чирі тіп адаӌаңнар. Иудей чирінің паза Галилей чирінің аразында Самар чирі полған. Иисус Позының ӱгредіглерінің кӧбізін Галилей чирінде искірӌең.

Давид – Иуданың сӧӧгінең сыххан Израильнің иң саблығ ханы. Ол Пурунғы Молӌағдағы Ырлар киндезінің авторларының пірсі. Амыр паза сын чуртасха кӱстеніп, Давид Худайның кӧңнін толдырған. Аның ӱчӱн Худай, ағаа сыйых идіп, Израиль ханнары хаӌан даа Давидтің тӧлінең сығарлар тіп молӌаан. Еврей ухаанӌылары тиксі-тилекейнің ханы, анынаң сын оңдайнаң устап парар Мессий Давидтің тӧлінең полар тіп киречілееннер.

Динарий – Римнің холындағы чирлерде тузаланылған кӱмӱс ахча. Пір динарий пір кізінің пір кӱнге тоғынып алған чал ахчазына тиңнелче.

Иаков (ИЗРАИЛЬ) – еврейлернің ӧбекезі, Исаактың оолғы, Авраамның пархазы. Ікіс харындазы Исавтың туңмазы. Иаков Исавтың соонаң тӧреен дее полза, че Худай аны таллап алғаннаңар, Иаков тун паланың ӱлӱзін алып алған. Аның он ікі оолғынаң (оларның аттары Рувим, Симсон, Левий, Иуда, Дан, Пеффалим, Гад, Асир, Иссахар, Завулон, Иосиф, Вениамин) еврей чонының он ікі сӧӧгі сыххан. Иаковха Худай пирген «Израиль» атнаң Иаковтың тӧлі полчатхан еврейлер паза Худай оларға пирген хан-чир адал сыхханнар.

Иліг кӱн пайрамы (Тросин) – еврейлернің киртінізі хоостыра Пасханың иліг кӱн соонда таныхталчатхан тоңас чыырына чарыдылған пайрам. Пурунда еврейлер, пу пайрам тузында Иерусалимде Худайға пазырып аларға тіп, Израильнің парчан пулуңнарынаң паза пасха хан-чирлерінең чыылыс парӌаңнар. Пу пайрам кӱнінде Христостың ӱгренӌілеріне Худай Худы тӱс килген соонда олар таныс нимес тіллернең чоохтас сыхханнар (Илӌ 2).

Илӌі – іди піс «апостол» грек сӧзін тілбестепчебіс. Пу сӧс грек тілінең «ӧнетін чахығнаң алай хабарнаң ызылған кізі» тіп тілбестелче. Иисус Христос, Позының ӱгренӌілерінің аразынаң он ікі кізіні таллап, оларны илӌілер тіп адаан. Оларға ӧнетін чахығ пирілген: Арачылағӌыдаңар Чахсы Хабарны чонға читір пирерге. Пу он ікі илӌідең пасха соонаң даа илӌілер полғаннар. Кӧзідімге алза, Матфий (Илӌ 1:15-26) паза Павел (Гал 1:1).

Иуда – Наа Молӌағда мындағ атты пір ле кізі ал чӧрбинче. Оларның аразында ӧӧн кізілер: 1) Иаковтың оолларының пірсі, Израиль тӧстеен пір сӧӧктің пазы. Иуданың адынаң хоостыра тӧлі иудейлер тіп адал сыхханнар (Наа Молӌағда пу сӧснең прай еврейлерні адидырлар), олар орныххан Израиль хан-чирінің аймағы, тізең, Иудей чирі тіп адал парған. Иуданың тӧлінең Израильнің илбек ханы Давид паза Аның тӧлі Иисус Христос полғаннар. Давид тее паза Иисус таа Иудей чирінің пір саарында, Вифлеемде тӧрееннер. 2) Христосты садыбысхан ӱгренӌізі Симонның Искариот Иудазы. 3) Иуда Хан-пиг Иисус Христостың туңмазы. Иуданың пічиин ол пасхан поларға айабас.

Иудей чирі – Израиль хан-чирінің ӱстӱнзархы аймағы. Алында пір полған Израиль хан-чирі сайбал парған соонда Иудей чирі тіп Ӱстӱнзархы хан-чирні адап сыхханнар. Кӧр ідӧк Иуда.

Иудейлер – иң пастап іди Иуданың сӧӧгінең сыххан кізілерні адаӌаңнар (кӧр Иуда). Соонаң пу сӧснең ідӧк еврейлерні паза израиль кізілерні адап сыхханнар. Итсе «иудейлер» сӧснең чонны нимес, киртініс пірігізін адидырлар. Иоанн пасхан Чахсы Хабарда удаа еврейлернің киртіністе устағ-пас полчатхан кізілерні адапчалар.

Кип-чоох – пу ӱгредігліг чоох. Анда Чахсы Хабардаңар, Худайдаңар паза Худай хан-чирінеңер піліс пирілче. Ол чазыт оңдайнаң чоохталчатхан киректі исчеткен кізілерні сағынарға ӱгретче.

Кізі Оолғы – Чахсы Хабар киндеде Иисус Позын іди удаа аданӌаң. Пу сӧстер Пурунғы Молӌағ киндеде ухаанӌы Даниилнің киндезінде учурапча. Анда Худай тӱгенӌі чылда Кізі Оолғына аарлас, сабланыс паза ӱлгӱ пирер тіп чоохталча. Анзы Кізі Оолғының ідӧк Мессий-Арачылағӌы полчатханын кӧзітче. Еврей тілінең пу олаңай ла «кізі» тіп сӧсті таныхтапча.

Кірес – Рим хағанадында Иисус Христостың тузында иң аар сайбағ ит салған ӧлімге чарғылатхан кізілерні анынаң пастыра чох итчеңнер. Ол азаа чирге хазалған, харчи сабылған ағастығ, чазаан тӧге полған. Кіреске хазатыртып ӧдірткені тың иреелестіг паза уйадыстығ саналӌаң.

Кіреске тӱскені (сомдырғаны) – пу кибір кізі, суға патыра кіріп, арығлал парчатханын таныхтапча. Еврейлер пу кибір хоостыра постарын арығланӌаңнар паза храмда тузаланчатхан ідіс-хамысты арығлаӌаңнар. Иисустың тузында Иоанн кізілерні, чазыхтарынаң хыйа полчатханын таныхтап, суғда кіреске тӱзірген. Соонаң пу кибірнең христианнар тигірибі тузалан сыххан.

Левиттер – Олар абыс полбазалар даа, храмда Худайны кӧглернең саблирында, тайыға салылчатхан малны тимнирінде полысчаңнар. Аннаң пасха олар Моисей Чахиин ӱгреніп, чонға таратчаңнар. Левиттер поларға Израиль чонының он ікі сӧӧгінің пірсін тӧстеен Иаковтың Левий оолғының на тӧліне чарадылӌаң.

Мессий-Христос – еврей тілінең пу сӧсті тілбестезе, «Худай таллаан» алай «Худай сӱрткен» тіп оңнирға чарир. «Мессий» сӧс грек тілінең «Христос» полар. Пурунғы Молӌағның тузында, абыстарға, ханнарға паза хай пірее ухаанӌыларға пастарын хайахнаң сӱртіп, турғысчаңнар. Аннаңар Мессий ідӧк «турғызылған» тіп тілбестелче. Мессий – ол Худай ысхан кізі, Арачылағӌы-хан. Аның килерінеңер Пурунғы Молӌағның кинделерінде чоохталча. Иисустың тузында еврейлер Мессийнің килерін сағааннар. Ол, киліп, оларны римляннарның ӱлгӱзінең позыдыбызар паза чир ӱстӱнде Худай хан-ӱлгӱзін турғызыбызар тіп киртінгеннер.

«Минмін» – иудей тілінең «Яхве». Худай, Позын Моисейге кӧріндіртіп, піди аданған. Аның соонаң Ол Моисейні Израиль чонын Египет холынаң осхырарға ысхан. Пу сӧс иудейлерге уғаа ызых полғаннаңар, аны адирға даа чарадылбаӌаң. Пу сӧстің орнына «Хан-пиг» сӧснең тузаланӌаңнар. Пурунғы Молӌағ киндезін грек тіліне пурунғыда тілбестеенде, «Яхве» сӧсті «Минмін» тіп тілбестееннер. Иоанн пасхан Чахсы Хабар киндезінде Иисус Позынаңар іди удаа чоохтанӌаң.

Моисей – ол Израиль чонының иң илбек устағӌызы. Худай аны израиль чонын Египет холынаң осхырарға таллап алған. Моисей, еврейлерні піріктіріп, оларға Худай пирген чахығларны читір пирерге кирек полған. Ол израиль чонын тӧстеп салып, аны Худай молӌаан чирзер апарған. Израиль чоны Моисей пирген чахығлары хоостыра чуртаан паза ағаа киртінген. Пурунғы Молӌағның пастағы пис киндезін Моисейни тіп санапчалар.

Моисей Чахии – ол Пурунғы Молӌағның пастағы пис киндезінде пазылған чахығлар. Ол кинделерде тилекейнің чайалғанынаңар, пастағы кізілернің чазых иткенінеңер чоохталча. Аннаң андар еврей чоны хайдаң сыхханынаңар, хайди Худай еврейлерні Египет холынаң позытханынаңар паза Палестин чирін оларға пиргенінеңер пазылча. Ағаа хоза ол кинделерде Худай пурунғы еврей чонына пирген чахығлар полар. Иң ӧӧні – он чахығ, аннаң даа пасха чахығлар паза кибірлер. Аннаңар ол пастағы пис киндені пӱкӱлее «Чахығ» тіп адапчалар. Пірееде прай Пурунғы Молӌағ киндезін «Чахығ» тіп адапчалар. Ол Чахығдағы ӧӧн чарадығларны Худай Моисейдең пастыра пиргеннеңер, ол чахығларны «Моисей Чахии» тіп адапчалар.

Молӌағ – («чахығ», «чӧптезіг») – Библияда Худайның Позының кӧңнінӌе кізілернең молӌасханы ӧӧн орында турча. Молӌағ алылчатса, ноо даа сари позының ниме идерін пӧгініп, молӌағ пирче. Синай тағда Худай Моисейдең пастыра прай еврей чонынаң молӌас салған. Ол молӌағны «Пурунғы Молӌағ» тіп адапчалар. Худай еврейлерні алғирға паза прай ыырӌылардаң арачылирға молӌап салған. Олар даа, постарының саринаң Худайға киртістіг поларға, Аның чахығда пазыл парған кӧңнін толдырарға киректер. Ухаанӌылар Худайның паза кізілернің аразында Наа Молӌағ полардаңар чоохтаан полғаннар. Наа Молӌағ Иисус Христостың тӧгілген ханынаң пик киречілел парған (1 Кор 11:25).

Мӧгі чуртас – Худай Пічиинде (Библияда) пу пір дее тоозылбинчатхан чуртасты ла нимес, че пу чир ӱстӱ чох пол парза, Худай хан-чирінде пір дее чобағ паза сағыссырас чох чуртас поларын таныхтапча. Ол чуртасты алғаны – Худай иң улуғ сыйых пиргеніне саналча. Андағ чуртасты Худай Иисус Христос Арачылағӌаа киртінгені пастыра пирче. Ағаа киртінминчеткен кізілер мӧгі чуртас ал полбинчалар. Оларны «геенна» – кӧйчеткен кӧл – сағыпча. Олар Худайға пір дее чағын пол полбастар.

Ораза – чиис чібин, пірееде ідӧк суғ даа іспин чӧргені. Пурунғы Молӌағ хоостыра еврейлер пу кибірге тудынӌаңнар. Улам чазыхтарын тастирға сурынған туста алай Худайға ӧнетін сурыныстарнаң айланчатса. Чахсы Хабарда Иисус хырых кӱн ораза тутхан тіп пазылча. Матфей пасхан Чахсы Хабарда (6:16-18) Иисус оразаны хайди тудардаңар чоохтапча.

Отахтар турғысчаң пайрам – иудейлернің Египеттең Худай пирген чирзер 40 чыл парған тусха чарыдылған пайрам. Пу 40 чыл аразында олар хуу чазыда чӧріп, отахтарда чуртааннар. Ол чорыхты таныхтап, еврейлер чылның сай пайрам тузында пір нидиле отахтарда чуртапчалар.

Пасха тіп ӱлӱкӱн – пу сӧс еврей тілінең «хыринӌа парарға» алай ба пасха тузазында «айабызарға» тіп тілбестелче. Пу ӱлӱкӱнні чыл сай часхыда таныхтапчалар. Израиль чонын Египет холынаң Худай осхырғанын піди хумартхылапчалар. Египет ханы еврейлерні позыдыбыссын тіп, Худай Позының ангелін Египеттегі кізілернің тун палаларын паза малларның пастағы тӧлін ӧдірібізерге ысхан. Ангел, еврейлерге теңмин, хыринӌа ирт парыбысхан. Еврейлер постарының тураларын хураған ханынаң таңмалап салғаннар. Аннаңар оларның тун палалары тіріг халғаннар. Аны сағысха киріп, пу ӱлӱкӱнде тайыға хурағанны салчалар. Анаң ол хурағанны тооза чіпчелер. Пір кизек тее итті ікінӌі кӱннің ииріне артызарға чарабас.

Пасха худайлығлар – постарының сағыстары хоостыра еврейлер «пасха худайлығлар» тіп Чалғыс Худайға киртінминчеткен, Худай таллаан чоннаң полбинчатхан прай еврей нимес чонны адааннар. Пірее тілбестеглерде «пасха чоннар» алай «прай пасха чоннар» тіп пазылча. Еврейлер пасха худайлығларны арығ нимес чонға санап, оларнаң палғалыс тутпасха кӱстенӌеңнер.

Сабланыс – Библияда «Худайның сабланызы» теені Худайның тиксі ӱлгӱзін тутчатханын паза Аның илбегін таныхтапча. Пірее тустарда Худайның сабланызы израиль чонының алнында тың чарып, ыс-от полып кӧрін килӌең.

Саддукей – Иисустың тузында еврейлернің аразындағы иң кӱстіг киртініс чӧрімі. Саддукейлернің илеедезі Ӧӧркі Чарғаа кірӌеңнер, оларның санынаң иң улуғ абыстар даа сыхчаң полған. Фарисейлерӧк чіли, олар Моисей Чахиина хатығ тудынӌаңнар. Итсе, саддукейлер, фарисейлердең пасхалалып, Худай Пічиинің кинделерінең Моисей пасхан пастағы пис киндені ле орта тіп санааннар. Ӧліглер тірілерінеңер Моисей Чахиинда пазылбаан тіп санапчатханнаңар, олар анзына киртінмеӌеңнер.

Сайтан – пу «ыырӌы» тіп сӧсті таныхтапча. Ол Худай чайап салған хут полча. Анаң ол хут Худайдаң тоғыр пол сығып, позының соонӌа кӧп ангеллерні апарған. Ол ангеллерні соонаң айналар тіп адап сыхханнар. Сайтан, кізілерні чазых идерге кӧӧктіріп, Худайның пай пӧгіннерінең тоғыр полча. Иоанның Азых чооғында сайтанның чиңдіргенінеңер паза аның чох иділгенінеңер чоохталча.

Самарлар – іди Самар чирінде чуртапчатхан чонны адаӌаңнар. Ол чон, иудейлерӧк чіли, Моисей пирген чахығӌа чуртааннар паза постарын, пурунғы израиль чонының тӧлі тіп, санаӌаңнар. Че самарларның ӧбекелері, израиль чонынаң сыххан даа ползалар, пасха худайларға пазырӌаңнар. Аннаңар иудейлер, оларны киртіністері хоостыра кірліглерге санап, оларға чағын полбаӌаңнар.

Синагога – іди еврейлер постарының Худайға пазырӌаң ибін адаӌаңнар. Олар, пеер суббота сай чыылызып, Худай Пічиин паза молитваларны хығырӌаңнар. Иисустың тузында еврейлер чуртапчатхан кӧп саарларда синагогалар полӌаңнар. Синагогада чыылысхан кізілернің полған на постаң кізізі Худай Пічиинең кизекті хығыр пирӌең.

Синай – Чир ортызындағы талайның (Средиземнай талай) ӱстӱнзархы саринда, сағамғы Египеттің чирінде турчатхан тағ. Пу тағда Худай Моисейнең чоохтазып, еврей чонынаң молӌас салған (чӧпке кірген).

Соломон – Давидтің оолғы, Израиль ханы, кӱлӱгі илбек кізі. Аның тузында Израиль хан-чирі ӧңненген. Иерусалимде Худай храмын пӱдір салған (аның алнында еврейлер Худайға ызых отахта пазырӌаң полғаннар).

Сомнаан худайлар (Тӧстер) – іди еврейлер ибіркі чоннарның, худай идіп, пазырчатхан омалығ тӧстерні адаӌаңнар.

Суббота – еврейлернің «шавват» сӧзінең пӱткен. Ол «тынағ кӱні» теені полча. Худай анынаң чирні чайап тоосханын таныхтаан. (Пастағлар 2:2-3 ). Моисей Чахиинда, пу пір дее тоғыс итпеӌең кӱн тіп, хатығлап чоохталча (Сығыс 20:8-11 ). Иисус Позын «Суббота ээзі» тіп адаан (Лк 6:5) паза пу пір дее ниме итпес кӱн нимес, че чахсы киректер итчең кӱн тіп ӱгреткен.

Сӱннет – Худайның иудейлерге пирген чахииның таңмазы. Худайның паза еврейлернің пабазы Авраамның аразындағы чӧптезіг хоостыра полған на ир пала пу кибір оңдайын иртерге кирек полған. Худайның израиль чонынаң Синай тағдағы молӌаанда Ол пу кибірні толдырарға хатап чахаан. Пу чахығ хоостыра ир кізінің алнының кизек теерізі кизілӌең. Пу кибір мусульманнарда парох.

Тайығ – Худай Пічиинде (Библияда) тайығ пастағызынаң сығара адалча. Худайны улуғлап пастағы тайығ иткен кізілер Адамнаң Еваның ооллары Каиннең Авель полчалар (Пастағлар 4 ). Моисей Чахии еврейлерге аймах тайығларны идерін чоохтап салған. Олар ӧӧнінде ікі пасха полғаннар: чазыхтары ӱчӱн паза алғас тайығлары. Тайыға хай пірее маллардаң паза хустардаң, алай чахсы чыстығ оттардаң салӌаңнар. Тайыға салған ит алай тамах чардыхти ӧртелӌең, чардыхти левиттерге паза абыстарға чииске пиріл парӌаң. Наа Молӌағда прай кізілернің чазыхтары ӱчӱн тӱгенӌі тайығ Иисус Христос полыбысхан.

Тайығ салӌаң орын – Еврейлернің Моисей Чахии хоостыра итчеткен тайығларының орны. Моисей Чахии хоостыра пасха орыннарда тайығ саларға чарадылбаӌаң. Иисустың тузында ол орын Иерусалимдегі храмда полған. Тайыға салылчатхан мал храм алнындағы сиден істінде соғылӌаң. Тайып ӧртеен тадылығ чыстығ оттар, тізең, храм істіндегі кӧзеңенің алнында ысталӌаңнар.

Тигіриб – пу сӧс храмны алай тураны таныхтабинча. Церковь алай тигіриб – ол киртінчеткен кізілернің чыылығлары. Наа Молӌағ киндеде Христосха киртінчеткеннернің полған на саардағы чыылығларын іди адаӌаңнар.

Тигір хан-чирі – кӧр Худай хан-чирі.

Тус сананызы – пурунғы еврейлернің алты сағат иртеннең алты сағат иирге теере кӱнӧрткізі саналӌаң. Кӱн хонызынаң кӱн сығызына теере хараа саналӌаң (6 сағат иирдең 6 сағат иртенге теере). Наа Молӌағ тузында хараағы тус тӧрт хадаға чарылӌаң, кӱнӧрткі тус, кӱн сығызынаң кӱн хонызына теере он ікі сағатха пӧлілӌең. Ӱзінӌі сағат 9 сағат иртенге килісче, алтынӌы сағат – 12-ке, читінӌі сағат – 13-ке, тоғызынӌы сағат – 15-ке, онынӌы сағат – 16-та, он пірінӌі сағат – 17-те, ӱс сағат хараа – 21 сағатха килісчең.

Тӱгенӌі кӱн – пу сӧстер Христостың чир ӱстӱнзер хатап килер тузын таныхтапчалар. Ол туста прай ӧлген кізілер тіріл киліп, прайзы Худайға чарғылаттырарлар.

Ухаанӌы – Худайның сӧзін истіп, ол сӧсті чонға читірчеткен кізілерні іди адапчалар. Ухаанӌылар кізілерні Худайны аарлирға, Аның кӧңнін толдырарға, Ағаа чағыннирға, хынарға паза чабал ниме итпеске ӱгретчеңнер. Еврейлернің кӧп ухаанӌылары Худайдаң искен сӧстерні пічікке пасчаңнар. Ол пічіктер Пурунғы Молӌағ киндезінделер.

Фарисейлер – Иисустың тузындағы еврейлернің киртініс чӧрімі. Фарисейлер Моисей Чахиин паза кибірлерні уғаа хатығ тутчаңнар. Оларны чон аразында тың улуғлаӌаңнар. Олар постары даа уғаа киртінчеткеннерінең паза сын оңдайнаң чуртапчатханнарынаң поғдархаӌаңнар. Иисус оларны, Моисей Чахиин хыйыстырбааны хыныстаң паза паарсастаң артых тіп, санапчатханнары ӱчӱн хомайлан. Иисус оларны хомайлааннаңар паза олар Аны Мессий поларға килістіре кӧрбееннеңер, Фарисейлер Аны ӧлімге пир салғаннар.

Хайхас – чир-чайаанның чуртас оңдайын алыстырчатхан Худайның кӱзі. Іди Худай кӱзінең чазылбас ағырығлар даа чох пол парчалар, ӧлген кізілер дее тіріл килчелер паза пасха даа хайхастар иділчелер. Андағ хайхастарны ідӧк «танығлар» тіп адаӌаңнар. Худай Пічиинде (Библияда) анзы, Худайдаңар киречілеп, ӧӧн орында полча. Іди «танығлар» алай ба хайхастар кізілерге ле полыспинчалар, ідӧк Худай пар полчатханын таныхтапчалар. Иисус итчеткен хайхастар Аның Мессий полчатханын киречілееннер.

Хан-пиг, Хан Худай – іди піс «куриос» тіп грек сӧзін тілбестепчебіс. Пу сӧстің ікі ӧӧн тании полған: 1) грек тілінде алында даа, сағам даа пасха кізізер иптіг айланғаны полча. 2) Пурунғы Молӌағны хығырчатхан еврейлер Худайны, чайыдып, Адонай (пиг, ээзі) адаӌаңнар. Пурунғы Молӌағ грек тіліне тілбестелчеткенде, еврейлер «Адонай» сӧсті тузаланған орында гректер «Куриос» пасчаңнар. Іди пу сӧс Наа Молӌаға «Худай» сӧсті таныхтап, кірген. Хакас тілбестеенде «Хан Худай» сӧстер орных парғаннар. Иисусты адап, тізең, Хан-пиг адапчабыс. Иисус сынында Худай Оолғы паза Худай полза даа, Наа Молӌағны тілбестепчетсе, Аны Хан Худай адирға чарадылбинча. Анзы тигіриб чоны Иисустың Худай полчатханын, Ол ӧлімнең тіріл килгенде ле, піліп алғаннаң палғалыстығ. Наа Молӌағның авторлары Иисусты «Куриос» тіп адапчатханнары олар Аны сынында Худайға санапчатханнарын пазох хатап киречілепче.

Храм – ол Иерусалим саардағы ызых иб. Еврейлер мында ла Худайға тайығ салӌаңнар паза ӱлӱкӱннерде чыылысчаңнар. Храмны иң пастап пістің эраның алнындағы 10 векте еврейлернің илбек ханы Соломон пӱдірген. Ол храмны пістің эраның алнында 586 чылда Вавилон азымахчылары иңзергеннер. Иисустың тузындағы храмны иудей ханы Илбек Ирод пӱдірген полған. Храмның туразы ибіре галереялар пӱдірілген полған. Галереялар храм ибіре полған чирні пӧліктерге чарғаннар (кинденің соондағы схеманы кӧріңер). Храм галереяларында кізілер кӧп чыылыс парӌаңнар. Иисус ухаанӌылаан хоостыра тӱрче поларынаң, ол тіріл килген соонда, пістің вектегі 70 чылда ол храмны римляннар иңзер салғаннар. Ол храмны, паза нааӌылабин, амға теере пӱдірбееннер.

Худай Пічии – аны піс амды Пурунғы Молӌағ киндезі тіп адапчабыс. Иисустың тузында еврейлер аны Худай Пічии тіӌеңнер. Анда Моисей Чахии, ухаанӌыларның кинделері паза Пічіктер полғаннар. Соонаң Наа Молӌағ киндезін ідӧк адап сыхханнар. Сағам христианнар Библияның прай кинделерін Худай Пічии тіп адапчалар.

Худай хан-чирі, Тигір хан-чирі, Худай хан-ӱлгӱзі, Тигір хан-ӱлгӱзі – Наа Молӌағда Худай хан-чирі теені ікі танығлығ: 1) ол орынны таныхтапча. 2) ол Худай ӱлгӱзін таныхтапча. Аннаңар пістің тілбестегде сағысты орта читірерге артых чарапчатхан – «хан-чирі» алай «хан-ӱлгӱзі» – сӧстернең ікі оңдайли тузаланчабыс.

Худай Худы – Ол Иисус Христосты кіреске тӱзірчеткен туста тӱскен (Мф 3:16) паза Ағаа кӱс пирген (Мф 12:8). Худай Худы, Иисус тигірзер ӧӧрлебіскенде, чирге, киртінчеткен кізілерге полызарға, оларны часхарарға паза кӱс пирерге тіп, ызылған (Ин 16:5). Иисус Худай Худынаң тоғыр иткен чазых тасталбас теен (Мф 12:31-32). Худай Худы киртінчеткен кізілерде чуртапча (Рим 8:9). Худай Пічии (Библия) киртіністіг кізілерні Худай Худынаң тол парарға сыбыра хығырча (Еф 5:19).

Худай Хурағаны – Пурунғы Молӌағ киндезінде хурағанны тайыға салӌаңнар тіп чоохталча. Ӧӧнінде, Пасха тіп ӱлӱкӱнде. Наа Молӌағ киндезінде Иисус Христосты «Худай Хурағаны» тіп адаӌаңнар. Иисусты иң пастап іди кіреске тӱзірӌең Иоанн адаан. (Ин 1:36). Ол Иисусты Худай хынчатхан, Аны Худайның пӧгінін толдырчатхан кізее санаан. Иисустың кірестегі ӧлімі соонда, «Худай Хурағаны» сӧс наа ниме таныхтап сыххан. Іди Худай Оолғын адап сыхханнар, Ол Позының тынын, кізілерні чазыхтарынаң арачылирға тіп, тайыға пирібіскен.

Чазых – анзы Худайны испеені паза Аның чахиин сайбапчатханы, Худайға удурласчатханы, Аны Хан-пиг тіп адабинчатханы полча. Иң пастағы чазыхты пастағы кізілер Адамнаң Ева идібіскеннер.

Чир тӱбі – Ол ӧліг кізілернің орны. Анда Христосха киртінмеен кізілернің хуттары ӧлім соонда полчалар. Анаң «тӱгенӌі кӱн» читсе, олар тіріл киліп, Худайға чарғылаттырарлар.

Чир ӱстӱ, чир-чалбах – пу сӧс чир-чайанны, кізілерні, мал-хусты, прай тіріг нимені таныхтапча. Че Иоанн илӌінің пічиинде пу сӧске наа сағыс пирілче. Анзы чир ӱстӱндегі прай чабал кӱстерні, Худайға паза Христосха тоғырланчатхан нимелерні таныхтапча. Ідӧк Худайны пілбинчеткен паза Худайға тоғыр полчатхан кізілерні таныхтапча.

Ызых, Ах-арығ – Пурунғы Молӌағда ӧӧнінде Худайға ла килістіре танығ. Иерусалим храмында Иң ызых орын Хан Худай Позының чонынаң хада полчатхан орын полған. Андар абыстар пастығына чылда пір ле хати кірерге чарадылӌаң. Кірер алнында ағаа, ӧнетін тайығ идіп, позын арығланып аларға кирек полған. Ызых нимелер Худайни полғаннар. Наа Молӌағда Иисус Христосха киртініс пастыра Аның ханынаң чазыхтарынаң арығланып алған кізілерні ах-арығ тіп адапчалар. Іди олар Худайға чағдирға оңдай алғаннар (Евр 9). Андағ кізілер Худайның холындалар, аннаңар ах-арығ кізілер тіп адалчалар.

Карталар

Библияда чоохталчатхан орыннарның сомнары паза карталар

Table of Contents

Наа Молӌағ: Марк

Наа Молӌағ

- Сӧс Алны

- Марк

- Марктың Чахсы Хабары
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16

Сӧстік

- Абыс
- Авраам
- Адам
- Азых чоох
- Айналар
- Албан чығӌаңнар
- Алғас
- Аминь
- Ангел
- Антихрист
- Арығ чӱректіг кізі
- Асий чирі
- Ах-арығ
- Ах сағал
- Вавилон
- Галилей чирі
- Давид
- Динарий
- Иаков (ИЗРАИЛЬ)
- Иліг кӱн пайрамы (Тросин)
- Илӌі
- Иуда
- Иудей чирі
- Иудейлер
- Кип-чоох
- Кізі Оолғы
- Кірес
- Кіреске тӱскені (сомдырғаны)
- Левиттер
- Мессий-Христос
- «Минмін»
- Моисей
- Моисей Чахии
- Молӌағ
- Мӧгі чуртас
- Ораза
- Отахтар турғысчаң пайрам
- Пасха тіп ӱлӱкӱн
- Пасха худайлығлар
- Сабланыс
- Саддукей
- Сайтан
- Самарлар
- Синагога
- Синай
- Соломон
- Сомнаан худайлар (Тӧстер)
- Суббота
- Сӱннет
- Тайығ
- Тайығ салӌаң орын
- Тигіриб
- Тигір хан-чирі
- Тус сананызы
- Тӱгенӌі кӱн
- Ухаанӌы
- Фарисейлер
- Хайхас
- Хан-пиг, Хан Худай
- Храм
- Худай Пічии

- Худай хан-чирі, Тигір хан-чирі, Худай хан-ӱлгӱзі, Тигір хан-ӱлгӱзі

- Худай Худы
- Худай Хурағаны
- Чазых
- Чир тӱбі
- Чир ӱстӱ, чир-чалбах
- Ызых, Ах-арығ

Карталар