Author: Институт перевода Библии
Date: 2022-09-02T20:06:35.296843+00:00

Наа Молӌағ: Лука

Наа Молӌағ: Лука

1. Наа Молӌағ

1. Сӧстік

2. Карталар

Наа Молӌағ

Наа Молӌағ

1. Сӧс Алны

1. Лука

Сӧс Алны

Сӧс алны

Аарлығ хығырығӌылар!

Сірернің алныңарда хакас тіліне тілбестелген Наа Молӌағ. Наа Молӌағнаң Пурунғы Молӌағ пір кинде полып, тилекейде иң хығырылчатхан Худайның (Ызых) Пічии алай ба Библия полча.

Наа Молӌағ – ол 27 кинденің чыындызы полча. Андар тӧрт Чахсы Хабар, Худай илӌілерінің чуртастарынаңар кинде, Илӌілернің пічіктері паза Ухаанӌыларның Азых Чооғы киріл парғаннар. Грек тілінең «Евангелие» сӧс «Чахсы Хабар» тіп тілбестелче. Іди Иисус Христос Позының ӱгредиин адап салған, сах ідӧк Наа Молӌағның пастағы тӧрт киндезі адалча. Анда евангелисттер Матфей, Марк, Лука паза Иоанн Иисус Христостың чуртазынаңар паза иткен киректерінеңер, Аның ӱгредиинеңер паза Ол иткен хайхастардаңар, Аның ӧлімінеңер паза тірілгенінеңер чоохтапчалар.

Худай илӌілерінің чуртастарынаңар киндеде Иисус Христостаңар Чахсы Хабар хайди тарадылғаннаңар чоохталча. Пу киндеде Христос киртінізінің пастағы чылларында полған киректернің изерезі кӧзіділчеткеннеңер, ол тархынның тың аарлалчатхан киречізі полча. Анда илӌілернің кӱстенізі сылтаанда, Иисус Христостаңар хабар тиксі-тилекейге хайди тарадылғаннаңар чоохталча.

Наа Молӌаға ідӧк Павелнің, Петрның, Иоанның паза илӌілернің пасхалары даа Христос тӧрееннең 1-ғы чӱс чылында пасхан 21 пічии кірген. Полған на пічік кемге-де, христиан ӧмелеріне алай алынӌа кізілерге адалып, пазыл парғаннар.

Наа Молӌағның халғанӌы киндезі, Илӌілернің Азых Чооғы, ухаанӌы ниме. Аны хығырары оой ла нимес. Анда тилекейнің тархынында Худай полғанының чазыдын асчатхан кӧп омалар пар. Пу киндеде ідӧк Худай тилекейні чарғылирдаңар паза пу чир-чарыхтың орнына «наа тигірнең наа чир» тіп адалчатхан артых, мӧгі хан-чир килерінеңер чоохталча.

Наа Молӌағны тілбестирінде тузаланылчатхан сын пічіктердеңер

Наа Молӌағ пурунғы грек тілінең пазыл парған. Ол кӧп хати холнан хобырылған. Прай ла грек пічіктері пір тӧӧй ниместер. Че пасхалалчатхан орыннарның кӧп сабазы сағыс хоостыра тың на ырабинчалар. Пурунғы пасха пічіктернең тиңни Наа Молӌағның пічиинде андағ киліспес орыннар асхынахтар.

Хакас тіліне тілбестег орыс Синод тілбестиине тӧстенче. Піс пілчеткен иң артых пічіктер пірее чирлерде Синод тілбестиинең пасхалалчалар. Хығырығӌыларға грек пічіктерінең пасхалалчатхан андағ орыннар страницаның алтында паза кинденің соондағы таблицаларда чарыда чоохталчалар.

Синод тілбестии удаа таныс грек пічіктерінің пірдеезіне тӧстенминче. (Сағамғы Синод тілбестеглері андағ орыннарны курсивнең алай тӧрткіл скобкаларнаң таныхтапчалар. Че пірееде пір дее хайди таныхтабинчалар). Андағ оңдайларда хакас тілбестии грек пічиин хооп, Синод тілбестиинең пасхалалчатханына сноскаларда ӱндеспинче.

Пу киндее хоза сығарылған нимелер

Кинденің соонда сӧстік табарзар. Анда хакас тілбестиинде тузаланылчатхан паза чарыда чоохтиры киректелчеткен сӧстерні таап аларзар. Сӧстікте пирілчеткен сӧстернің ӱстӱнде мындағ «#» підір пазылых полча. Кинденің соонда, тізең, Наа Молӌағ тузындағы Палестин паза Чағынғы Іскеркі чирлернің карталары, ідӧк Библия тузында полған киректернің орыннарының сомнары кӧзіділ парғаннар.

Хакас тіліне тілбестегдеңер

Тілбестег чахсы синде иділерінің ӱчӱн паза сын грек пічиинің сағызын хыйыстырбастың ӱчӱн, Библияны тілбестепчетсе, хайзы-пірсі сыныхтағлар хайди даа иділедірлер. Хакас тілбестегде, грек пічиин чарытчатса, Библияны тілбестеӌең институттың пасха даа тоғыстарында чіли, пу тоғыста тілбесчілер чоннар аразында алылған оңдайларны хыйыстырбасха кӱстенчелер. Піске грек пічиинің пасха-пасха оңдайли чарыдылчатхан орыннарының тілбестеге пірсін не аларға киліскен, пасхазын (грек пічиинің чарыдылчатхан олох орнын) сноскаа кир салғабыс.

Наа Молӌағ ікі муңӌа чыл мының алнында пазыл парған. Ол сыынаң аны чӱзерлеп улуғ-кічіг тіллерге тілбестеп салғаннар. Амды ол санға хакас тілі кірібӧк парды. Худай Пічии хакас тіліне тілбестелгеннең кӧп ле тус иртпеді – пу проектке он чыл азыра ла. Пу тустың аразына Библияны тілбестеӌең институтнаң Марктың Чахсы хабары (1995), Луканың Чахсы Хабары, Худай илӌілерінің чуртастары (1999), Иоанның Чахсы Хабары, Иоанның пічіктері паза Азых чоох Киндезі (2004), тӧрт Чахсы Хабар (2007) тілбестеліп, сынағ оңдайынаң сығарыл парғаннар.

Библияны тілбестеӌең институт Наа Молӌағны хакас тіліне тілбестир тоғыста кӧп чыллар изере араласхан тілбесчілерге паза редакторларға, ідӧк пу тілбестегні чарыхха сығарарына хабасхан прай кізілерге алынӌа алғызын читірче.

Библияны тілбестеӌең институт

Лука

Лука

1. Луканың Чахсы Хабары

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

14. 14

15. 15

16. 16

17. 17

18. 18

19. 19

20. 20

21. 21

22. 22

23. 23

24. 24

Луканың Чахсы Хабары

Луканың Чахсы Хабары

Пу кинденің авторына Луканы, тоғызы хоостыра имӌі кізіні, Павелнең чол чӧріскеннернің пірсін, саниры кибірге кір парған. Наа Молӌағның авторларының аразында ол чалғыс ла еврей нимес кізі. Лука позы Иисустың чуртазына киречі полбаан, аның иткен киректерін кӧрбеен. Аннаңар ол киречілерні ипти тӱптестірглеп, Худай чохтарның санынаң христианнар полғлап парғаннарға Христостың чуртазынаңар паза киректерінеңер прай искен нимені пірге піріктіріп пас салған. Лука Иисустың чуртазын ол тустағы тархынның киректерінең палғалыстырча. Іди ол христиан киртінізінің тархындағы тӧстеен кӧзітче. Ол Иисус Христостың пу чирдегі чуртазы ах-чарыхтағы тиксі чонның тархынының чардығы полчатханын киречілепче.

Лука Худайның кіленӌіктерге, халых хыйа итчеткен кізілерге сағыссырапчатх ӧнетін хайығ айландырча. Христостың алны-кистіне чӧрген ипчілер иткен улуғ тоғыстаңар чоохтапча. Ідӧк, Худай хан-чирі еврейлерге ле нимес, че Худай чох полғаннарға даа азых тіп, ӧнетін хайығ айландырып, чоохтапча. Хоос сӧстің узы Лука позының киндезінде аймах чайаачы оңдайларнаң тузаланча. Ол Пурунғы Молӌағдағы псаломнарға тӧӧй Худайны саблапчатхан пӧзік кӧӧліг сарыннар кӧзітче (пастағы пастағда), Иисустаңар алғыда пазылған чоохтарға тӧӧй кип-чоохтар пасча (ӧнетін кӧр 14–16 пастағларны).

Лука ідӧк Худай илӌілерінің чуртазының киндезін пас салған. Анда ол, Иисус ӧӧрлеен соонда, христианнар тигірибі алғып сыхханнаңар чоохтапча.

1

Сӧс алны

1^1Пістің арабыста полған нимелердеңер изерістіре пас саларға кӧп кізі кӱстенген. 2Ол нимелерні иң пастабох кӧріп алып, Чахсы Хабар ӱгретчілері пол парған кізілер піске аннаңар искіргеннер. 3Мин дее, прай нимені пастағызынаң сығара чахсы иде піліп алған соонаң, сағаа, аарлығ Феофил[*], аннаңар изерістіре пас пирерге сағын салғам+. 4Сағаа пирілген ӱгредігнің нинӌе пар сынын прай пӱкӱлге піліп аларың ӱчӱн, іди иткем.

Кіреске тӱзірӌең Иоанның тӧрирінеңер

5Иродтың, Иудей чирі ханының, тузында Авий абыстың чолын пасхан абыстарның тӧлінең сыххан Захарий тіп абыс чуртаан, аның ипчізі Елисавет, тізең, абыс Аарон сӧӧгінең полған+. 6Олар ікізі дее, Худай алнында арығ чӱректіг кізілер полып, Хан Худайның чахығларына тӧстеніп чуртааннар+. 7Елисавет тӧлі чох ипчі полғаннаңар, оларның пала чох полған, амды, тізең, ікізі дее частан парған кізілер полғаннар.

8Пірсінде Захарий, теезі чидіп, Худайға пазырарын иртірчеткенде, 9Абыстар кибірі хоостыра, ағаа, Хан Худайның храмынзар кіріп, анда тадылығ чыстығ оттарны тамызарға ӱлӱс тӱскен. 10Оттар тамызылғанда, нинӌе пар чон прайзы тасхар пазыр турған. 11Ол туста Захарий тадылығ чыстығ отты ӧртеӌең орынның оң саринда Хан Худайның ангелінің турчатханын кӧр салған. 12Аны кӧр салып, Захарий, изі чохтанып, тың хорых парған.

13Ангел, тізең, ағаа теен:

– Хорыхпа, Захарий! Пазырғаныңны Худай искен, Елисавет ипчің оол таап пирер, син аны Иоанн тіп адап саларзың+. 14Ол сағаа ӧрініс паза кӧглес ағылар. Кӧп кізі аның тӧрееніне ӧрінер. 15Ол Хан Худайның алнында илбек кізі полар. Ағаа араға ізерге чарабас полар, ол тӧреелеккеӧк Худай Худынаң тол парар+. 16Ол Израиль чонынаң кӧп кізіні Ӧӧркі Чайаачаа, оларның Худайына айландырар. 17Иоанн, Аның алнынӌа килер ухаанӌы, Илияох осхас кӱстіг паза кӱлӱк кӧңніліг: пабаларның чӱректерін палаларынзар айландырар паза сӧс испинчеткеннерні сын чолға кирер, Хан Худайға чонны тимнеп пирер.

–+
18Ол нимені мин хайди піліп аларбын? Мин позым даа кирібін, ипчім дее улуғ частығ, – теен ангелге Захарий.

19Ангел ағаа нандырған:

– Мин Худайның алнында турчатхан Гавриилбін, Ол мині синзер чоохтазарға паза пу чахсы хабарны искірерге ысхан. 20Мин чоохтаан сӧстер, тузы читсе, толарлар. Че син, сӧстеріме киртінмеенің ӱчӱн, искірген хабарым толғанӌа, чоохтан полбин, сым на поларзың.

21Ол туста чон, Захарийні сахтап, аның храмда ӱр тудылчатханына таңнаан. 22Захарий, сых киліп, кізілернең чоохтас полбаан; олар, тізең, Захарийнің храмда ангелні кӧргенін сизін салғаннар. Ол, чоохтан полбин, оларнаң танығларнаң тіл алысхан. 23Захарийнің храмда тоғынӌаң кӱннері ирт парғанда, ол ибінзер айлан килген. 24Ол кӱннернің соонда ипчізі Елисавет, тойлығ пол парып, пис ай ибдең сыхпин одырған. Ол піди тіӌең:

– 25Чонның алнында мағаа паза уйадыстығ полбазын тіп, Хан Худай, кӧрізін минзер айландырып, мағаа паарсазын читірді.

Иисустың тӧрирінеңер искіріг

26Елисавет алтынӌы айында тойлығ чӧрчеткенде, Худай Гавриил ангелні Галилей чиріндегі Назарет саарзар ысхан+. 27Ол Давид тӧлінең сыххан Иосифке худалал парған Мария тіп хыссар килген.

28Ангел, Мариязар киліп, теен:

– Изен, Худай паарсазы тӱскен хыс! Хан Худай синнең хада. Ипчі кізілернің иң алғастығы синзің.

29Мария, тізең, аның сӧстерін истіп, алаң ас парған, пу чолабиттің ниме таныхтапчатханын піліп аларға сіренген. 30Андада ангел ағаа теен:

– Хорыхпа, Мария. Син Худай паарсазын алғазың нооза. 31Син ам азах аар пол парып, оол тӧрідерзің, Аны Иисус тіп адап саларзың+. 32Ол илбек полар, Ӧӧркі Чайаачының Оолғы тіп адалар. Хан Худай Ағаа Давид ӧбекезінің хан-ӱлгӱзін пирер+. 33Ол хаӌан даа Иаковтың чонының ханы полар. Аның ӱлгӱзі хаӌан даа тоозылбас-ӱзілбес.

–+
34Че ирімнең хоных хонғалахха хайди ол ниме пол парар? – сурған ангелдең Мария.

35Ангел ағаа нандырған:

– Худай Худы, синзер киліп, Ӧӧркі Чайаачының кӱзінең сині кӧлебізер, аннаңар тӧреен Паланы ах-арығ паза Худай Оолғы тіп адирлар+. 36Тӧлі чох тіп саналчатхан Елисавет туғаның, частығ даа полза, тойлығох пол парған. Амды алтынӌы айында чӧрче. 37Худайның пір дее сӧзі тикке пола чоғыл[*].

–+
38Мин Хан Худайның хулыбын. Син чоохтаанни ползын, – теен андада Мария.

Ангел, тізең, Мариядаң парыбысхан.

Марияның Елисаветсер килгені

39Олох кӱннерде Мария, табырах ла тыхтанып, Иудей тағлығ чиріндегі саарзар алдыра чол сығыбысхан. 40Ол, Захарийнің туразынзар кір киліп, Елисаветнең изеннескен. 41Елисавет Марияның изен-минді теенін ис салғандох, істіндегі палазы туғли тӱскен. Елисаветке Худай Худы тол парыбысхан. 42Елисавет, тізең, ӧтіг табыснаң чоохтанған:

– Ипчілернің иң алғастығы синзің, істіңдегі дее пала алғастығ! 43Хайди полдым мин, ноға Хан-пигімнің іӌезі минзер килді? 44Ӱніңні искенімдӧк, істімдегі палам даа ӧрінгеніне туғли тӱскен. 45Хан Худайның чоохтаан сӧзінің тол парарына киртінчезің, аннаңар син часкалығзың.

Марияның Худайны саблапчатхан сарыны

46Андада Мария теен:

– Минің чӱреем Хан Худайны саблапча.

47Ӧрінчедір кӧңнім Худайға, Арачылағӌыма,

48-49Минзер, Позының олаңай ла хулынзар, кӧрізін айландырғаны ӱчӱн!

Мыннаң мындар, кӱстіг Худайның мағаа ит пирген илбек киректері ӱчӱн,
прай чоннар мині часкалығ тирлер!

Аның ады ах-арығ;+

50Тӧлдең тӧлге Позынаң чалтанчатханнарға ӧлӌей пирче.

51Ол Позының кӱзінең илбек нимелер иткен:

Улуғсырхостарны сағын чӧрчеткен сағыстарынаң хада андар-мындар сӱрглебіскен.

52Кӱстіг хан-пиглерні ӱлгӱ сіреелерінең тӱзіріп, чабыстарны кӧдірген.

53Хызыхчатханнарны пай идіп, пайларны хуруғ холлығ халғыс салған.

54Ол, ӧбекелерібіске пирген сӧзін тудып,

Израиль нымысчызына полызарға килген+.

55Ӧбекелерібіске – Авраамға паза аның хаӌан даа ӱзілбес тӧліне – пирген сӧзін толдырған.

56Мария, ӱс айға чағын Елисаветнең хада полып, ибінзер айлан килген.

Кіреске тӱзірӌең Иоанның тӧреені

57Пала тӧрітчең тус чит килгенде, Елисавет оолағас таап алған. 58Хан Худайдаң ағаа улуғ ӧлӌей тӱскенін ис салып, хонӌыхтарынаң туғаннары Елисаветнең хада ӧрінгеннер. 59Сигізінӌі кӱнінде палаа сӱннет идерге киліп, пабазының адынаң Захарий тіп адап саларға иткеннер.

60Че іӌезі теен:

– Чох, Иоанн тіп адап саларға кирек.

– 61Синің туғаннарың аразында андағ аттығ пір дее кізі чоғыл, – нандырғаннар ағаа.

62Анаң, пабазынзар икіп, паланы хайди адирың килче тіп сурғаннар. 63Захарий, чардыӌах сурып алып, анда «Аның ады Иоанн» тіп пас салған. Прайзы таңнап парған. 64Сах андох Захарий, пазох чоохтазар пол парып, Худайны алғап сыххан. 65Оларның ибіре чуртапчатхан хонӌыхтарның прайзы хорых парған. Пу киректеңер чоох прай Иудей тағлығ чиріне тараан. 66Пу тылаасты искен полған на кізі, хайхап, тіӌең: «Кем полар ни пу пала?» Тӧрееннең анда Хан Худай кӱзі пары пілдістіг полған.

Захарийнің ухаанӌы сарыны

67Иоанның пабазы Захарий, Худай Худынаң тол парыбызып ухаанӌылаан:

– 68Ӧӧркі Чайаачы, Израильнің Худайы, сабланзын!

Ол Позының чонына полызарға килген паза пос чуртас пирген.

69Ол Давид нымысчызының тӧлінең сыххан кӱстіг Арачылағӌыны піске пирген+.

70-71Ол пісті, ыырӌыларыбыстаң арачылап,
хырт кӧрчеткеннердең арачылир тіп,

Хан Худай піске хас-хаӌанох чуртаан ах-арығ ухаанӌылары пастыра искірген.

72Ол ӧбекелерібісті ӧлӌейлирге
паза Позының ызых молӌаан ундубасха сӧс пирген.

73Худай, піске пирӌең нимедеңер ӧбекебіс Авраамға чоохтап, обалланып ала сӧс пирген:+

74-75пісті ыырӌыларыбыстаң осхырарға
паза чуртазыбыс тооза Аның алнында ах-арығ, орта тудынып,
пірдеезінең хорыхпин,

Ағаа нымысчы поларыбысты чарадарға.

76Че син, палам,

Ӧӧркі Чайаачының ухаанӌызы тіп адаларзың.

Хан Худайның алнынӌа парарзың:

Ағаа чолны тимнеп пирер ӱчӱн;+

77Чонның арачыланызы чазыхтарынаң позыдыларында полчатханын
чонға искір пирер ӱчӱн+.

78Пістің Худайыбыс айаачы паза чағбан чӱректіг, нооза.

Ол тигірдең арачыланыстығ таң чариин піске ысхан:

79Ӧлімнің харасхы кӧлегінде чуртапчатханнарны чарыдар ӱчӱн,
азахтарыбысты амыр хоныхсар алдыра пастырар ӱчӱн+.

80Пала ӧскен, хылии даа тыып одырған. Ол хуу чазыда Израиль чонының алнына сығар кӱнге теере полған+.

2

Иисус Христостың тӧреені

(Мф 1:18-24)

2^1•Ол кӱннерде Рим хағаны Август позының чиріндегі прай кізілерні, санға алып, пічікке кир саларға чахығ сығарыбысхан+. 2Пу пастағы санағ Квириний Сирийнің пигі полчатхан туста иртірілген. 3Полған на кізі позының тӧреен саарынзар пічікке пазынарға парған. 4Иосиф, Давид тӧлінең паза сӧӧгінең полғаннаңар, Галилей чиріндегі Назарет тіп саардаң сығып, позының чирінзер, Иудей чирінзер, Давидтің Вифлеем тіп саарынзар парған+. 5Иосиф ол саарзар алызарға молӌасхан Мариянаң хада пічікке пазын саларға парған. Мария ол туста азах аар чӧрчеткен. 6Олар Вифлеемде полчатхан туста Марияның пала табар тузы чит килген. 7Хонӌаң турада орын чох полғаннаңар, Мария Тун Оолғын, тӧрідіп, сӱбӱректерге ораап алып, малға от салӌаң кӧлбее сал салған.

Ангеллер паза мал хадарӌаңнар

8Олох чир ибіре мал хадарӌаңнар чазыдағы малларын хараазын хадарчатханнар. 9Кинетін оларның алнында Хан Худайның ангелі тура тӱскен, Хан Худайның сабланызы, тізең, оларға чайылған. Олар уғаа тың хорых парғаннар+. 10Че ангел оларға теен:

– Хорыхпаңар. Мин сірерге прай чонны ӧріндірер уғаа чахсы хабарны искірчем: 11пӱӱн Давидтің саарында сірерге Арачылағӌы тӧріді – Мессий-Христос Хан-пиг.+
12Мына сірерге танығ: сірер сӱбӱректерге ораап салған Час Паланың малға от салӌаң кӧлбеде чатчатханын таап аларзар.

13Кинетін ангелнің хыринзар тигірнің сиріглері кӧп иде сыға салбинаң, Худайны сабландырып, хыйғы салғаннар:

–+
14Сабланзын тигірдегі Худай,
амыр хоных ползын чир ӱстӱндегілерге, кемге Худай паарсапча!+

15Ангеллер, хыйа парып, тигірде чіт чӧрібіскеннерінде, мал хадарӌаңнар пос аразында чоохтасханнар:

– Вифлеемзер парып, Хан Худай искірген нименің хайди полғанын кӧр кӧрееңер.

16Олар, улуғ маңзытта Вифлеемзер киліп, Мариянаң Иосифті паза от салӌаңда чатчатхан Час Паланы таап алғаннар. 17Аны кӧр салып, мал хадарӌаңнар пу Час Паладаңар искірілген нимені оларға чоохтап пиргеннер. 18Аны искен кізілернің прайзы мал хадарӌаңнарның чоохтарына чапсаан. 19Мария, тізең, ол сӧстернің прайзын, істінде пик тудып, хайраллаан+. 20Мал хадарӌаңнар, искірілген хабарның искен-кӧргенни полғаны ӱчӱн, Худайны алғыстап, сабландырып, нандыра парыбысханнар.

Час Пала храмда

21Сигізінӌі кӱнінде, сӱннет итчең тус чит килгенде, іӌезі тойлығ полғалаххаох, ангел пирген Иисус тіп атнаң Час Паланы адап салғаннар.

22Мариянаң Иосиф, Моисей Чахии хоостыра, посты арығланӌаң кӱннер чит килгенде, Иисусты, Иерусалимзер Хан Худайға кӧзідерге ағыл килгеннер. 23Хан Худайның Чахии хоостыра тун ир паланың полғаны ла Худайға чарыдыларға кирек полған. 24Іди, Хан Худайның олох Чахии хоостыра, ікі сас алай ікі иб тахырах палазын тайыға саларға кирек полған.

25Ол туста Иерусалимде Симеон тіп кізі чуртаан. Ол Худайға киртінчеткен арығ чӱректіг кізі полған. Ол Худайның Израильге полызарын сахтапчатхан, Худай Худы, тізең, анда полған. 26Худай Худы ағаа, Мессий-Христос Хан-пигні кӧріп албаанда, ӱребессің тіп ухаанӌылаптыр. 27Худай Худының устаанынаң Симеон храмзар килген. Паба-іӌезі Час пала Иисусты, Моисей Чахииның кибірін толдырарға тіп, пеер ағыл килгенде, 28Симеон, Иисусты холына алып, Худайны алғап, чоохтанған:

– 29Амды, Ӧӧркі Чайаачы, пирген сӧзіңні тудып, нымысчыңны амырнаң позытчазың.

30-31Син, прай чоннарның кӧзіне тимнеп,
ысхан арачыланысты позымның хараамнаң кӧрдім:+

32Ол Синің Израиль чоныңа сабланыс ағылар
паза прай пасха чоннарға піліс пирчеткен чарых полар.

33Симеонның Паладаңар чоохтаан нимелеріне Иосифнең Иисустың іӌезі тың чапсааннар. 34Симеон, оларны алғап, Марияа, Иисустың іӌезіне, чоохтанған:

– Пу Час Паланың ӱчӱн Израильде кӧп кізі тӧбін дее тӱзер, пӧзік тее кӧдірілер, Аннаң ӱчӱн кӧп кізі, тартызып, 35істілеріндегі сағыстарын тастына сығарар. Синің дее кӧксіңӌе, Мария, ачырғас, чітіг хылыс чіли, иртер+.

36Анда Асир тӧлінең сыххан Фануилнің хызы улғаат парған ухаанӌы ипчі Анна полған. Хоных хонып, ирінең читі ле чыл чуртаан, 37амды, тізең, сигізон тӧрт чазын апарчатхан ӧкіс ипчі, храмнаң парбин, ораза тудып, пазырып, Худайның ӱчӱн хараа-кӱнӧрте хайынған+. 38Олох туста ол, оларзар пас киліп, Хан Худайны саблаан паза Иерусалимні арачылирын сағыпчатхан кізілерге Иисустаңар чоохтаан.

39Иосифнең Мария, прай нимені Хан Худайның Чахии хоостыра ит салып, саарларынзар – Галилей чиріндегі Назаретсер айлан килгеннер+. 40Иисус, ӧзіп, кӧңні тыып, хыйғадаң хыйға полып одырған, Худайның паарсазы Анынаң хада полған.

Иисус Оолағас храмда

41Чыл сай Иисустың паба-іӌезі Иерусалимзер Пасха тіп ӱлӱкӱнге чӧрӌеңнер. 42Иисусха он ікі час тол парғанда, олар ідӧк кибір хоостыра Иерусалимзер ӱлӱкӱнге парғаннар. 43Ӱлӱкӱн кӱннері тоозылғанда, Иисустың паба-іӌезі ибзер наныбысханнар, Иисус Оолағас, тізең, Иерусалимде халған. Иосиф паза Иисустың іӌезі анзын сизінмееннер. 44Олар Иисусты пасха кізілернең хада килче тіп сағынғаннар, кӱн тооза парып, олар Аны туған-таныстар аразында тілеп сыхханнар. 45Че кізілер аразында таппин, Аны тілеп ала, Иерусалимзер нандыра айланғаннар. 46Ӱзінӌі ле кӱнінде Иисусты храмда таап алғаннар. Ол, ӱгретчілер аразында одырып, оларны истіп, сурығлар сурастырғлаан. 47Иисусты истіпчеткеннернің прайзы Аның хыйғазына паза нандырығларына чапсаан. 48Иисусты кӧр салып, паба-іӌезі таңнап парғаннар. Іӌезі Ағаа чоохтанған:

– Палам! Ноға Син пісті іди итчезің? Піс Пабаңнаң хада, Сині тілеп, уғаа тың сағыссырадыбыс.

– 49Нимее Мині тілирге кирек полған? Мағаа Пабамның туразында поларға кирек полчатханын пілбеезер бе? – нандырған оларға Иисус.

50Че олар Иисустың чоохтанған сӧстерін піл полбааннар+.

51Иисус оларнаң хада, чолға сығып, Назаретсер айлан килген. Ол паба-іӌезінің чооғын исчең. Іӌезі, тізең, Иисустың прай сӧстерін чӱреенде хайраллаан+. 52Иисус, ӧскеннең ӧзіп, хыйғадаң хыйға полып одырған. Худайның даа, кізілернің дее кӧңніне кірген.

3

Кіреске тӱзірӌең Иоанның ӱгредии

(Мф 3:1-12; Мк 1:1-8; Ин 1:19-28)

3^1•Рим хағаны Тиверий он пизінӌі чылы ӱлгӱде одырчатхан туста, Иудей чирінде Понтий Пилат пастых полған, Галилей чирінде Ирод хан полған, аның харындазы Филипп, тізең, Итурей паза Трахонит чирлерінде хан полған. Лисаний Авиленей чирінде хан полған+. 2Иерусалимде Аннанаң Кайафа иң улуғ абыстар полған туста, хуу чазыда Худай Позының сӧзін Захарийнің оолғына – Иоаннға ысхан+. 3Иоанн, Иордан суғның ибіркізіндегі прай чирлерӌе чӧріп, кізілерні кіреске тӱзерге паза Худайзар айланарға хығырған. Андада оларның чазыхтары позыдылар тіп ӱгреткен. 4Анзы ухаанӌы Исаийнің пічиинде пазылғанни полған:

Хуу чазыда кем-де кізі ӱнінең тың хысхырча: «Хан Худайға чол тимнеп пиріңер, кӧні идіңер Аның чолларын. 5Полған на ойым тол парзын, полған на тағ паза тигей тӱс пол парзын, игір чоллар кӧні пол парзыннар, оймахтығ чоллар тӱзел парзыннар. 6Худай арачылапчатханын прай чон кӧрер».

7Иоанн позынзар кіреске тӱзерге чыылчатхан чонға теен:

– Чылан тӧлі! Кем сірерге Худай ысчаң чарғыдаң тизіп аларзар тіп чоохтап пирген+? 8Чазыхтарыңнаң хыйа полчатханнарыңны кізілер кӧрер иде, турыстығ киректер идіңер. Пос аразында «Пістің пабабыс Авраам» тирге сағынмаңар даа. Тіпчем сірерге, Худай Авраамға пу тастардаң даа палалар чайап полар+. 9Мына, ағастар тӧзін кизе сабар палты чатча. Чахсы чистек пирбинчеткен полған на ағас, кизе сабылып, отха тасталар.

–+
10Піске чи ниме идерге кирек? – сурғаннар аннаң кізілер.

–+
11Кемнің ікі кӧгенее пар, пірсін кӧгенее чох кізее пирібіссін. Кемнің чіӌең ниме пар, ідӧк ӱлес турзын, – нандырған Иоанн+.

12Албан чығӌаңнар даа, кіреске тӱзерге киліп, тееннер:

– Ӱгретчі! Піс чи ниме идерге кирекпіс?

– 13Кізілердең синінең артых пір дее ниме хыспаңар, – нандырған Иоанн.

– 14Піс чи ниме идерге кирекпіс? – сурғаннар аннаң чааӌылар даа.

– Пірдеезінең кӱснең дее, чой хопнаң даа идерге полып, ахча хыспаңар, чал ахчаңарға даа чӧпсініңер, – нандырған Иоанн+.

15Кізілер, ізеністе сағып турчадып, Иоаннаңар пос алынӌа «Ол – Мессий-Христос па таң?» тіп сағынғаннар+. 16Иоанн прайларына нандырған:

– Мин сірерні суғнаң кіреске тӱзірчем. Че соомӌа Килчеткені миннең хай хай улуғ. Мин Аның ӧдігінің паан даа систерге турыстығ нимеспін. Ол сірерні Худай Худынаң паза отнаң кіреске тӱзірер. 17Аның сарғаазы холында, Ол пуғдайын, сарғабызып, аңмарынзар чыып салар. Сызырны, тізең, успас отнаң ӧртебізер+.

18Мыны даа, мыннаң даа пасхазын Иоанн, чонны ӱгредіп, искірген.

19Иоанн, Ирод ханны, Иродиаданаң, харындазының ипчізінең, чуртапчатханы паза аннаң даа пасха хомай киректері ӱчӱн, пыролаӌаң. 20Соонаң, тізең, Ирод хан, Иоанны харибге чаап салып, позының хомай киректеріне ам даа пірні хосхан+.

Иисустың кіреске тӱскені

(Мф 3:13-17; Мк 1:9-11)

21•Прай чон кіреске тӱскен соонда, Иисус таа кіреске тӱскен. Ол пазырчатхан туста, тигір азыл парған, анаң+
22Худай Худы, тахырах осхас хусха айлан парып, тигірдең Аның ӱстӱне тӱс килген. Тигірдең, тізең, ӱн истілген:

– Син Минің хынған Оолғымзың, Син минің кӧңніме тың кірчезің!+

Иисустың ӧбекелері

(Мф 1:1-17)

23•Иисус Позының ӱгредиин пастапчатханда, Ағаа отыс час полған. Кізілер Иисусты Иосифтің оолғы тіп сағынғаннар. Иосиф, тізең, Илийнің оолғы полған, 24Илий – Матфаттың оолғы, Матфат – Левийнің оолғы, Левий – Мелхийнің оолғы, Мелхий – Ианнайның оолғы, Ианнай Иосифтің оолғы полған. 25Иосиф, тізең – Маттафийнің оолғы, Маттафий – Амостың оолғы, Амос – Наумның оолғы, Наум – Еслимнің оолғы, Еслим Наггейнің оолғы полған. 26Наггей, тізең, – Маафтың оолғы, Мааф – Маттафийнің оолғы, Маттафий – Семейнің оолғы, Семей – Иосифтің оолғы. Иосиф Иуданың оолғы полған. 27Иуда – Иоаннанның оолғы, Иоаннан – Рисайның оолғы, Рисай – Зоровавельнің оолғы, Зоровавель – Салафиильнің оолғы, Салафииль Нирийнің оолғы полған. 28Нирий – Мелхийнің оолғы, Мелхий – Аддийнің оолғы, Аддий – Косамның оолғы, Косам – Елмодамның оолғы, Елмодам Ирнің оолғы полған. 29Ир – Иосийнің оолғы, Иосий – Елиезернің оолғы, Елиезер – Иоримнің оолғы, Иорим – Матфаттың оолғы, Матфат Левийнің оолғы полған. 30Левий – Симеонның оолғы, Симеон – Иуданың оолғы, Иуда – Иосифтің оолғы, Иосиф – Ионанның оолғы, Ионан Елиакимнің оолғы полған. 31Елиаким – Мелеаның оолғы, Мелеа – Маинанның оолғы, Маинан – Маттафаның оолғы, Маттафа – Нафанның оолғы, Нафан Давидтің оолғы полған. 32Давид – Иессейнің оолғы, Иессей – Овидтің оолғы, Овид – Воозтың оолғы, Вооз – Салмонның оолғы, Салмон Наассонның оолғы полған. 33Наассон – Аминадавтың оолғы, Аминадав – Арамның оолғы, Арам – Есромның оолғы, Есром – Фарестің оолғы. Фарес Иуданың оолғы полған. 34Иуда – Иаковтың оолғы, Иаков – Исаактың оолғы, Исаак – Авраамның оолғы, Авраам – Фарриннің оолғы, Фаррин Нахорның оолғы полған. 35Нахор – Серухтың оолғы, Серух – Рагавтың оолғы, Рагав – Фалектің оолғы, Фалек – Евернің оолғы, Евер Саланың оолғы полған. 36Сала – Каинанның оолғы, Каинан – Арфаксадтың оолғы, Арфаксад – Симнің оолғы, Сим – Нойның оолғы, Ной Ламехтің оолғы полған 37Ламех – Мафусалның оолғы, Мафусал – Енохтың оолғы, Енох – Иаредтің оолғы, Иаред – Малелейнің оолғы, Малелей Каинанның оолғы полған. 38Каинан – Еностың оолғы, Енос – Сифтің оолғы, Сиф – Адамның оолғы, Адам Худай оолғы полған.

4

Иисустың хуу чазыда хыӌаландыртханы

(Мф 4:1-11; Мк 1:12-13)

4^1•Иисус, Худай Худынаң тол парып, Иордан суғдаң айлан килгенде, Худай Худы Аны хуу чазызар апарған. 2Анда Ол, сайтанға хыӌыхтаныстарнаң сынадып ала, хырых кӱн полған. Ол кӱннер ирткен тусха Иисус, пір дее ниме чібин, тың астап парған+.

3Андада сайтан ағаа теен:

– Син, Худай Оолғы полчатсаң, пу тасха халасха айлан парарға чахығ пир.

– 4Худай Пічиинде піди пазыл парған: «Кізі чалғыс халаснаң на нимес, че Худайның полған на сӧзінең дее чуртидыр», – нандырған ағаа Иисус.

5Андада сайтан, Аны пӧзік таға сығарып, чир ӱстӱндегі прай хан-чирлерін Ағаа пір-ікі ле кӧзіт пиріп, 6теен:

– Мин пу чир ӱстӱнің прай ӱлгӱзін паза ис-пайын Сағаа пирербін. Ол мағаа пирілген, мин, тізең, аны, кемге хынзам, ағаа пирербін+. 7Мағаа пазырзаң, пу ниме прай Сини полар.

– 8Хыйа пар Миннең, сайтан. Худай Пічиинде піди пазыл парған: «Хан Худайыңа пазыр паза Аның на нымысчызы пол», – нандырған ағаа Иисус.

9Анаң сайтан, Аны Иерусалим саарзар апарып, храмның хырында турғыс салып, теен:

– Худай Оолғы полчатсаң, мыннаң чирзер сегірібіс. 10-11«Худай Позының ангеллеріне Сині арачылирға чахығ пирер, олар, тізең, Сині, азахтарыңны тасха теертпин дее, холға хаап, апарарлар», – тіп пазылған нимес пе зе?

– 12Пічікте чоохталча: «Худайыңны – Ӧӧркі Чайаачыны – сынаба», – нандырған ағаа Иисус.

13Сайтан Иисусты, прай саринаң сыныхтап, хыӌыхтандырарын тоос салып, сағам Иисустаң хыйа парыбысхан.

Галилей чирінде ӱгреткені

(Мф 4:12-17; 13:53-58; Мк 1:14-15; 6:1-6)

14•Иисус Галилей чирінзер Худай Худының кӱзінде айлан килген. Аннаңар хабар прай чирге тарап парыбысхан. 15Ол синагогаларда кізілерні ӱгрет чӧрген, прайзы Аны саблаан+.

16Иисус ӧскен чирінзер, Назарет саарзар, айлан килген, субботада, мының алнындағох чіли, синагогазар парып, Худай Пічиин хығырарға турған+. 17Ағаа ухаанӌы Исаийнің пічиин пиргеннер. Иисус, пічікті азып, пу орынны таап алған:

18«Худай Худы Минде,

Ол Мині, чох кізілерге Чахсы Хабарны искірер ӱчӱн, таллап алған.

Уйан чӱректіглерні имнебізер ӱчӱн,
пиктегдегілернің позып аларларын паза харах чохтығларның кӧр поларларын искірер ӱчӱн,
пазындыртчатханнарны осхырар ӱчӱн,

19Хан Худайның паарсас чылы килді тіп искірер ӱчӱн

Мині ысхан».

20Анаң Ол, пічікті чабызып, храмдағы нымысчаа аны пирібізіп, одыр салған. Синагогадағыларның прайзы Андар харах албин кӧрген. 21Ол, тізең, кізілерге теен:

– Пічікте пазылған паза сірер искен ниме пӱӱн сірернің алныңарда тол парды.

22Прайзы Ағаа тың чӧпсінген, Аның чоохтанған паарсах сӧстеріне, тізең, тың хайхаан:

– Иосифтің оолғы нимес пе зе ол? – сурастырғлааннар.

23Иисус оларға теен:

– Сірер Мағаа «Имӌі! Позыңны имнеп ал!» тіп сӧспекті хайди даа чоохтирзар. Ідӧк сірер Мағаа тирзер: «Капернаумда иткен нимелеріңні искебіс, мында даа, позыңның тӧреен чиріңде, ит оларны»+.

24Анаң хосхан:

– Сынны тіпчем сірерге, пір дее ухаанӌыны пос чирінде чахсы удурлабинчалар+. 25Сынны чоохтапчам сірерге, Илияның тузында, хаӌан ӱс чыл чарым наңмыр чағбин турғанда, прай чирде улуғ ӧзӧгіс полғанда, Израиль чирінде кӧп ӧкіс ипчі полған+. 26Худай ол ӧкіс ипчілернің пірдеезінзер Илияны ыспаан, че Сидон чиріндегі Сарепта саарда чуртапчатхан ӧкіс ипчізер ле ысхан. 27Ухаанӌы Елисейнің тузында даа Израильде чызығ палығлығ кізі кӧп полған, че Сирий чирінең килген Нееманнаң пасха пірдеезі ходырдаң имнен полбаан.

28Пу сӧстерні истіп, синагогадағыларның прайзы уғаа тың чабаллан сыххан. 29Олар, тура хонып, Иисусты, саардаң сығара сӱрібізіп, саар турчатхан тағның пазынзар апарып, чікім хайадаң іде сазыбызарға иткеннер. 30Че Иисус кізілер аразынӌа иртіп парыбысхан+.

Иисус Капернаумда чабал хутты сығара сӱрче

(Мк 1:21-28)

31•Иисус, Галилей чиріндегі Капернаум саарзар киліп, субботада кізілерні ӱгреткен+. 32Иисустың сӧзі кӱстіг полғаннаңар, Аның ӱгредиине хайхасханнар+. 33Синагогада чабал хутха хаптырған кізі полған. Ол тың хысхырған:

– 34Хыйа чӧр! Синің пісте ноо кирееңдір, Назареттең сыххан Иисус? Пісті чох идерге килдің нимес пе зе? Кем полчатханыңны пілчем мин, Син Худайның Ах-арығ кізізі полчазың!+

35Че Иисус хутха хатығ чоохтанған:

– Сым пол, сых аннаң!

Андада чабал хут, ол кізіні синагога ортызында аңдара сазып, ағаа пір дее хомай ниме итпин, аннаң сых чӧрібіскен+. 36Прайзы, алаң ас парып, пос алынӌа чоохтасхлаан:

– Хайдағ андағ ниме полӌаң пу? Пу кізі позының ӱлгӱзінең паза кӱзінең чабал хуттарға чахығ пирче, олар, тізең, сых чӧрібісчелер.

37Иисустаңар хабар прай ибіркі чирлерге тарап парған.

Иисус кізілерні имнебісче

(Мк 1:29-39)

38•Синагогадаң сығып, Иисус Симон теен кізінің чуртына кірген. Симонның хазинезі, тізең, туданнаң аар ағырчатхан. Иисустаң ағаа полыс пирерге сурынғаннар+. 39Иисус, хыринзар пас киліп, туданға тохтап парарға хатығ чоохтанған, анзы ипчіні позыдыбысхан. Сах андох ипчі, тур киліп, оларның алны-соона хайын сыххан.

40Кӱн хончатхан туста Андар аймах-пасха ағырығларнаң ағырчатхан кізілерні ағылғаннар. Ол, полған на ағырығ кізізер холларын салып, имнебіс турған. 41Кӧп кізідең чабал хуттар «Син Мессий-Христоссың, Худайның Оолғызың!» тіп хысхырызып ала, сыға хон турғаннар.

Че Иисус оларны, Позының Мессий-Христос полчатханын пілчеткеннерін чоохтирға пирбин, тымылдырыбыс турған+.

42•Иртенінде Иисус, тасхар сығып, ээн чирзер парыбысхан. Чон, тізең, Аны тілеп чӧрген. Таап алып, Аны, постарынаң пасха чирзер позыдарға хынмин, тутханнар+. 43Че Иисус оларға теен:

– Мин Худай хан-ӱлгӱзінеңер Чахсы Хабарны пасха даа саарларда искірерге кирекпін. Аның ӱчӱн Худай Мині ысхан нооза.

44Ол Галилей чиріндегі синагогаларда ӱгрет чӧрген.

5

Иисустың пастағы ӱгренӌілерінеңер

(Мф 4:18-22; Мк 1:16-20)

5^1•Пірсінде Иисус Галилей чиріндегі Геннисарет кӧлнің хазында турчатхан. Кізілер, тізең, Худай сӧзін истерге тіп, Аннаң ибіре хыстынысханнар+. 2Иисус кӧлнің хазында ікі кимені кӧр салған, палыхчылар, тізең, кимелерінең сығып, сӧзірбелерін чуупчатханнар. 3Иисус, пір кимее сығып алып, анзы Симонни полған, чардаң оортах арах чӱс парыбызарға сурынған, анаң, одырып алып, чонны кимедең ӱгреткен. 4Ӱгредерін тоос салып, Симонға теен:

– Тирең чирзер парып, сӧзірбелеріңні, палых тударға, суға кире тастабызыңар.

–+
5Ӱгретчі! Піс, хараа тооза тоғынып, пір дее ниме тут полбаабыс. Че Синің сӧзіңні истіп, сӧзірбелерімні суға тастирбын, – нандырған Иисусха Симон.

6Іди идіп, олар уғаа кӧп палых тудып алғаннар, сӧзірбелері палыхха талалар пазы полған. 7Андада олар пасха кимедегі арғыстарына, полызарға килзіннер тіп, сағба пиргеннер. Тігілері, чӱс киліп, ікі кимее толдыра палых салыбысханнарында, кимелері суға пат сыхханнар. 8Аны кӧр салып, Симон-Пётр, Иисустың алнында тізекке тӱзіп, чоохтанған:

– Хан-пигім! Мин чазыхтығ кізібін, хыйа пар миннең!

9Симон-Пётр паза аннаң хада полғаннар ол син палых тудып алғаннарына тың ӱрӱк парғаннар. 10Симонның хада тоғынчатхан арғыстары – Зеведейнің ооллары Иаковнаң Иоанн – даа ӱрӱк парғаннар. Андада Иисус Симонға теен:

– Хорыхпа, мыннаң мындар син пуох оңдайнаң кізілерні тударзың+.

11Олар, ікі кимені чарға сығара тарт салып, прай нимелерін халғызып, Иисустың соонӌа пар сыхханнар.

Иисус ходырлығ кізіні имнебісче

(Мф 8:1-4; Мк 1:40-45)

12•Пірсінде Иисус пір саарда полған, анда Ағаа прай иді чызығ палығлығ кізі учурап парған. Ол кізі, Иисусты кӧр салып, тӱңдере тӱзіп, алданған:

– Хан-пигім! Хынзаң, мині арығлап поларзың.

–+
13Йа, хынчам, – тіп ала, холын, сунып, ол кізее теертібіскен Иисус.

– Арығ пол пар!

Сах андох ол кізінің чызығ палии чох пол парған. 14Андада Иисус ағаа чахаан:

– Пар, пірдеезіне пір дее ниме чоохтаба. Че чазылғаныңны абысха кӧзіт. Анаң, арығланып алғаныңны прайзының алнында киречілеп, Моисей чахаанни тайығ сал+.

15Иисустаңар тылаас уламох тың тараан. Аны истіп аларға паза постарының ағырығларынаң имненіп аларға уғаа кӧп кізі кил турӌаң. 16Иисус, тізең, кізі чох чирлерзер парып, пазырӌаң+.

Хыймыран полбинчатхан кізіні имнебізіп, пырозын тастапча

(Мф 9:1-8; Мк 2:1-12)

17•Пірсінде Иисус ӱгредіг иртірчеткенде, Галилей чирінің паза Иудей чирінің полған на аалынаң паза Иерусалимнең килглеен фарисейлернең Моисей Чахии пілігӌілері мындох одырғлааннар. Хан Худайның имнеӌең кӱзі Аннаң хада полған+. 18Мына нинӌе-де кізі ит-сӧӧгі пос-пас кізіні тӧзек-частығынаң хадох ағыл килділер. Аны туразар киріп, Иисустың алнында сал саларға харасханнар. 19Че чон тығылызына аны кізілер аразынӌа апар полбин, тура хырына сығып, хырын кизекти сайабызып, ағырығ кізіні тӧзегінең хадох Иисустың алнынзар тӱзіргеннер. 20Иисус, оларның андағ киртіністерін кӧріп, ағырығ кізее чоохтанған:

– Чазыхтарың позыдылчалар+.

21Моисей Чахии пілігӌілері паза фарисейлер, аны истіп, пос аразында ӱзӱргеннер:

– Кем полӌаң пу Худайны нимее салбинчатхан кізі? Кем чазыхтарны позыт поладыр? Чалғыс Худай ла нимес пе зе+?

22Иисус, оларның сағыстарын сизініп, теен:

– Ноға чӱректеріңде андағ сағыстар ал чӧрчезер? 23Хайзын тирге оой: «Чазыхтарың позыдылчалар» алай ба «Турып, пас чӧр?» 24Кізі Оолғының пу чирде чазыхтарны позыдар ӱлгӱзі парын амох сірерге кӧзідем.

Анаң Ол ит-сӧӧгі пос-пас кізее теен:

– Тіпчем сағаа: тур, тӧзек-частығың алып, ибіңзер пар.

25Сах андох ол кізі, оларның алнында тура хонып, чатхан тӧзек-частығын алып, Худайны саблап ала, наныбысхан. 26Хорыхханнарына прайзы алаң ас парған, анаң Худайны саблап ала, улуғ чочыныста чоохтасхлааннар: «Пӱӱн піс уғаа хайхастығ нимелер кӧрдібіс».

Иисустың Левийні хығырғаны

(Мф 9:9-13; Мк 2:13-17)

27•Аның соонаң Иисус, турадаң сых киліп, албан чығӌаң Левий теен кізінің тоғыста одырчатханын кӧр салып, теен:

– Минің соомӌа пар.

28Левий, тур киліп, прай нимені тастап, Иисустың соонӌа парған.

29Иисусты ибінзер хығырып, Левий улуғ той идібіскен. Анда албан чығӌаңнар даа, пасха даа кізілер кӧп полғаннар+. 30Моисей Чахии пілігӌілері паза фарисейлер, тізең, перінізіп, Иисустың ӱгренӌілеріне чоохтанғаннар:

– Ноға сірер албан чығӌаңнарнаң паза чазыхтығ кізілернең хада, азыранып, ісчезер+?

31Иисус оларға нандырған:

– Хазых кізілер нимес, че ағырығлар имӌіні кирексидірлер. 32Мин арығ чӱректіг кізілерні нимес, че чазыхтығларны, чазыхтарынаң хыйа ползыннар тіп, хығырарға килгем+.

Ораза тудардаңар суруғ

(Мф 9:14-17; Мк 2:18-22)

33•Олар, тізең, Иисустаң сурғаннар:

– Ноға Иоанның ӱгренӌілері, удаа ораза тудып, пазырчалар. Фарисейлернің дее ӱгренӌілері ідӧк итчелер. Синің ӱгренӌілерің, тізең, азыранчалар паза ісчелер+?

34Иисус оларға нандырған:

– Ипчі алчатхан оол хадада, тойға килген аалӌыларны ораза туттыр поларзар ба+? 35Че хоных хончатхан оолны оларның аразынаң апарыбызар кӱннер килзе, ана андада, ол кӱннерде, олар ораза тударлар+.

36Пу даа кип-чоохты Иисус оларға чоохтап пирген:

– Пірдеезі, наа кип-азахтаң ис талап, иргі кип-азахха намачы салбинча. Іди итсе, наа даа кип-азах талалар, иргі дее кип-азахха наа кип-азахтаң иділген намачы чарабас. 37Пірдеезі наа арағаны иргі торсыхха урбинча. Іди итсе, наа араға иргі торсыхты тали тартыбызар, андада араға даа тӧгіл парар, торсых таа нимее чарабас пол парар. 38Наа араға наа тууп торсыхха урыларға кирек. Андада анзы даа, мынзы даа хайраллал халар. 39Ӱр турған арағаны іскен соонда, пірдеезі наа арағаны ізерге хынмас. Ӱр турған араға артых, тир ол.

6

Кізі Оолғы суббота кӱннің ээзі

(Мф 12:1-8; Мк 2:23-28)

6^1•Пасха тіп ӱлӱкӱн соондағы ікінӌі кӱнде, пастағы субботада, Иисус тамах ӧсчеткен хыраӌа парчатхан. Ӱгренӌілері, тізең, пазахтарны ӱзе тартып, айаларында ууп алып, ӱреннерін чееннер. 2Фарисейлернің хай піреезі оларға чоохтанған:

– Сірер ноға Субботада итпеӌең нимені итчезер?

3Иисус оларға нандырған:

– Давид, позы паза хада полған чоны астап парғанда, ниме иткенін хығырбаазар ба? 4Хайди ол, Худай туразынзар кіріп, абыстардаң пасха пір дее кізі чиирге чарабинчатхан тайығ халастарын, алып, позы даа чеен, хада полған кізілерге дее пирген.

5Анаң оларға теен:

– Кізі Оолғы субботаның даа ээзі.

Холы хуруп парған кізіні субботада имнебіскені

(Мф 12:9-14; Мк 3:1-6)

6Паза пір субботазында Иисус, синагогазар кіріп, кізілерні ӱгреткен. Анда оң холы хуруп парған кізі полған+. 7Моисей Чахии пілігӌілері паза фарисейлер, пыролаӌаң ниме табарға полып, субботада пірее кізіні имнир бе ни тіп, Иисусты китееннер+. 8Че Иисус, оларның сағыстарын піліп, холы хуруп парған кізее теен:

– Турып, чон алнына сых!

Ол кізі, турып, алнынзар сыххан. 9Андада Иисус оларға теен:

– Сурыбызимдах сірердең, суббота кӱнде чахсы алай чабал ниме идерге чарир ба? Кізі тынын ал халӌаң ма алай чох итчең ме?

Олар пір дее ниме чоохтанмааннар+.

10Иисус, ибіре кӧрібізіп, пайаағы кізее чоохтанған:

– Холыңны сун.

Ол кізі іди иткендӧк, Аның оң холы, пірсіӧк осхас, хазых пол парған. 11Моисей Чахии пілігӌілері паза фарисейлер, чабаллары тың тут парып, Иисусты хайди идібісчең тіп, постары алынӌа чоохтасхлааннар.

Он ікі илӌіні таллааны

(Мф 10:1-4; Мк 3:13-19)

12•Олох кӱннерде Иисус пазырарға тағзар сыххан. Хараазын Худайға пазырып иртірген. 13Таң чарып килгенде, тізең, Иисус, ӱгренӌілерін хығырып алып, олардаң он ікізін таллап, илӌілер тіп адап салған: 14Пётр тіп ат-сола алған Симонны, аның Андрей харындазын, Иаковнаң Иоанны, Филиппнең Варфоломейні,+
15Матфейнең Фоманы, Алфейнің оолғын Иаковты паза Зилот тіп солалығ Симонны,+
16Иаковтың оолғын Иуданы паза соонаң Иисусты садыбысхан Иуда Искариотты+.

Иисустың ӱгреткені паза имнеені

(Мф 4:23-25)

17•Оларнаң хада тағдаң ин киліп, Иисус пір тӱс чирде турыбысхан. Кӧп ӱгренӌілері паза Иудей чирінең, Иерусалимнең, талай хазындағы Тир паза Сидон саарлардаң даа илееде кӧп кізі мында турыбысхан. 18Олар, Иисусты истіп, ағырығларынаң имненіп аларға килгеннер. Чабал хуттарға иреелеттірчеткеннер дее имненіп алғаннар. 19Иисустаң тарапчатхан кӱс прайзын имнебісчеткеннеңер, кізілернің полғаны ла Ағаа холын теертібізерге харасхан+.

Алғас паза харғас

(Мф 5:1-12)

20Иисус, харахтарын ӱгренӌілерінзер кӧдіріп, чоохтанған:

– Часкалығзар, Хан Худайны киректепчеткеннер,

Худай хан-чирі сірерни.

21Часкалығзар, амды ӧзӧкчеткеннер,
сірер тосхынарзар.

Часкалығзар, амды ылғапчатханнар,
сірер хатхырарзар+.

22Часкалығзар сірер, хаӌан кізілер сірерні Кізі Оолғы ӱчӱн пу харахнаң кӧрбинчетселер, сӱрчетселер, сӧклепчетселер, сірернің адыңарны хомайлапчатсалар+.

23Ол кӱнде сірер ӧрініңер паза чалахай полыңар. Тигірде сірерні илбек тӧлег сағыпча. Пу кізілернің ӧбекелері ухаанӌыларға сах іди иткеннер+.

24Че хыйал сірерге, пайлар!

Сірер постарыңа часхарысты амох алып алғазар+.

25Хыйал сірерге, амды тох чӧрчеткеннер!

Соонаң астап чӧрерзер нооза.

Хыйал сірерге, амды хатхырысчатханнар!

Соонаң, ылғап, сыхтазарзар нооза.

26Хыйал сірерге, прай кізілер сірердеңер чахсы ла чоохтасчатсалар.

Оларның ӧбекелері чой ухаанӌыларны ідӧк ит турғаннар нооза.

Хыныстаңар чахығ

(Мф 5:38-48; 7:12)

27•Мин, тізең, сірерге, Мині исчеткеннерге, тіпчем: ыырӌыларыңа хыныңар, сірерні хырт кӧрчеткеннерге чахсы ит турыңар. 28Сірерні харғапчатханнарны алғап турыңар, сірерні хыйыхтапчатханнарның ӱчӱн пазыр турыңар+. 29Пір наағыңнаң сапхан кізее, ікінӌі дее наағыңны тут пир. Кибіңні пыласчатхан кізее, кӧгенееңні дее алчатса, тоғырланма+. 30Синнең пірее ниме сураан кізілернің полғанына ла пир тур, алған кізідең, тізең, нандыра сурба. 31Кізілер сірерге хайди хылынзыннар тіп сағынчазар, сірер дее оларға іди хылын турыңар+.

32Сірерге хынчатханнарға хынчатсаңар, аның ӱчӱн хайдағ алғыс кирек сірерге? Чазыхтығлар даа постарына хынчатханнарға іди хынадырлар. 33Постарыңа чахсы итчеткеннерге чахсы ит турзаңар, аның ӱчӱн хайдағ алғыс кирек сірерге? Чазыхтығлар даа іди идедірлер нооза. 34Ахчаны даа нандыра айландыр полар ла кізее ӧдіске пирчетсеңер, аның ӱчӱн хайдағ алғыс кирек сірерге? Чазыхтығлар даа, чазыхтығлардаң ахчаны пиргенӧк синде нандыра аларға ізеніп, ӧдіске пиредірлер нооза. 35Че сірер, ыырӌыларыңа хынып ала, чахсы ит турыңар. Пір дее ниме нандыра сағыбин, ӧдіске пир турыңар. Андада сірерге илбек тӧлег полар. Ӧӧркі Чайаачының палалары поларзар. Ол чахсаа чахсынаң нандырбинчатханнарға даа, чабалларға даа паарсидыр нооза. 36Аннаңар Пабаңар хайдағ паарсах, сах андағох паарсах полыңар+.

Пасха кізілерні чарғылабаңар

(Мф 7:1-5)

37•Чарғылабаңар, сірерні дее Худай чарғылабас, пыролабаңар, Худай даа сірерні пыролабас; пыроларын тастаңар, Худай даа пыроңарны тастир+. 38Пир турыңар, Худай даа сірерге пирер: кӧп иде, тыхталдыра, ӱӱлдіре, синінең азыра хуӌахтарыңа урылар. Хайдағ синнең синирзер, Худай даа сірерге олох синнең синир нооза+.

39Иисус оларға пір кип-чоох чоохтап пирген:

– Харах чох кізі харах чохты ал чӧр полар ба? Олар ікізінең оймахха тӱс парарлар нимес пе зе+? 40Ӱгренӌі ӱгретчідең улуғ пола чоғыл, че ӱгреніп алза, полғаны ла позының ӱгретчізіне тӧӧй пол парар+. 41Ноға син харындазыңның хараандағы сігенні дее кӧр саладырзың, позыңнинда, тізең, тӧгені дее сизіне чоғылзың? 42Хайди син, позыңның харааңдағы тӧгені кӧрбин, харындазыңа: «Харындас, харааңдағы сігенні сығарыбызим», – тіп полчазың? Чойырхоссың син! Пурун позыңның харааңдағы тӧгені ал тастабыс, андада харындазыңның хараандағы сігенні хайди сығарарын кӧрерзің.

Ағас чистегінең таныстығ

(Мф 7:17-20; 12:34-35)

43•Чахсы ағас хомай чистек пирбинче, хомай даа ағас чахсы чистек пирбинче. 44Полған на ағастың хайдағ полчатханын чистегінең піледірлер, хазалӌых харағаннаң харағат чистегін теербинчелер, сырып ағастаң даа нымырт чығбинчалар. 45Чахсы кізі позының чӱреенде чыылған чахсыдаң чахсыны сығарадыр, хомай кізі, тізең, чӱреендегі хомайның чыындызынаң хомайны сығарадыр. Чӱректе чыылған ниме кізінің тілінде поладыр+.

Чоох исчеткен паза испинчеткен кізідеңер

(Мф 7:24-27)

46•Ноға сірер Мині «Хан-пигім! Хан-пигім!» тіпчезер, че Мин чоохтаан нимені толдырбинчазар+? 47Минзер килчеткен, Минің сӧстерімні исчеткен паза оларны толдырчатхан кізі кемге тӧӧй полчатханын сірерге чоохтап пирербін. 48Анзы, тураны пӱдірчедіп, чирні тирең хасхан, тӧстігін пик тасха салған кізее тӧӧй. Тура пик таста турчатханнаңар, суғ тазып, ол тураа урунғанда даа, аны орнынаң тибірет полбаан. 49Мині истіп, сӧзімні толдырбинчатхан кізі туразын тӧстігі чох, олаңай ла чирде пӱдірген кізее тӧӧй. Суғ тураа урунғанда, ол тура сах андох иңзеріл парған. Ол тураның иңзерілгені илбек полған.

7

Чӱс чааӌы пазының нымысчызының чазыл парғаны

(Мф 8:5-13; Ин 4:43-54)

7^1•Прай пу нимелерні Позын исчеткен кізілерге чоохтирын тоос салып, Иисус Капернаумзар парған. 2Ол саарда Рим сирігінің чӱс чааӌының пазы полған. Аның аарлапчатхан нымысчызы, уғаа тың ағырыбызып, ӧлер пазы чатчатхан. 3Ол чӱс чааӌының пазы Иисустаңар ис салып, нымысчызын имнирге килзін тіп, Андар Иудей ах сағалларын сурынарға ысхан. 4Ах сағаллар, Иисуссар киліп, Аннаң тың сурынғаннар:

– Чӱс чааӌының пазы Синің полызығ пиреріңе турыстығ кізі+. 5Ол пістің чонға хынча паза піске синагога пӱдір пирген.

6Иисус оларнаң хада парған. Чӱспазының ибіне чидіп одырғанда, ол кізі Иисусха удур арғыстарын піди чоохтирға ысхан:

– Хан-пигім, сағыссыраба! Турама кіреріңе мин турыстығ нимеспін, 7аннаңар позымны даа Синзер килерге турыстығ нимеспін тіп санадым. Син чахығ ла пирібіс, нымысчым хазыхтан парар. 8Минің дее позымнаң пӧзік пастыхтарым пар, позымның даа холында чааӌылар пар. Чааӌыларымның піреезіне «пар» тізем, анзы парадыр, пасхазына «кил» тізем, ол киледір; нымысчыма «мыны ит» тізем, ол идедір.

9Аны истіп, Иисус хайхап парып, соонӌа килчеткен чонға чоохтанған:

– Тіпчем сірерге, мындағ киртіністі Мин Израильде дее кӧрбеем.

10Иисуссар ысхан кізілері, пастыхтың ибінзер айлан киліп, ағырығ нымысчының хазыхтан парғанын кӧр салғаннар.

Ӧкіс ипчінің оолғының тірілгенінеңер

11Мының соонаң Иисус Наин тіп саарзар парған. Аның соонӌа илееде кӧп ӱгренӌі паза чон парған. 12Саарның хаалхазына чит килгеннерінде, оларға удур пір ӧкіс ипчінің чалғыс оолғының сӧӧгін сығарчатханнар. Кӧп чон ол сӧӧктің соонӌа саардаң парчатхан. 13Хан-пиг ол ипчіні кӧр салып, айап парып, теен: «Ылғаба»,+
14анаң пас киліп, хомдаа холынаң теңен. Сӧӧкті апарчатхан кізілер турыбысханнар, Ол, тізең, теен:

– Оол! Тіпчем сағаа – тур!+

15Ӧліг оол, тур киліп, одырыбызып, чоохтан сыххан, Иисус, тізең, аны іӌезіне айландыр пирген. 16Прайзы, хорых парып, Худайны саблап, чоохтанған: «Пістің арабыста Илбек Ухаанӌы», «Худай Позының чонынзар килтір»+. 17Иисустаңар пу тылаас прай Иудей чирінӌе паза прай ибіркі чирлерӌе тараан.

Кіреске тӱзірӌең Иоанның ӱгренӌілері

(Мф 11:2-19)

18•Иоанның ӱгренӌілері Иисустаңар тылаасты Иоаннға чоохтап пиргеннерінде, 19ол, ӱгренӌілерінің ікізін позынзар хығырып алып, оларны Иисуссар піди сурарға ысхан:

– Пістің сағыпчатхан кізібіс Синзің ме алай піске пасхазын сағирға кирек пе?

–+
20Кіреске тӱзірӌең Иоанн пісті Синзер ызып, піди сурарға чахаан: «Пістің сағыпчатхан кізібіс Синзің ме алай піске пасхазын сағирға кирек пе?» – тееннер олар, Иисуссар киліп.

21Ол тусха Иисус, кӧп кізіні ағырығлардаң, сағ чохтаныстаң паза чабал хуттарынаң позыдып, харах чох кӧп кізее харах одын айландырған. 22Иисус, тізең, оларға нандырып, теен:

– Парыңар, Иоаннға кӧрген паза искен нимелердеңер чоохтап пиріңер: харах чохтар кӧр сыхчалар, ахсахтар пас сыхчалар, чызығ палығлығлар арығланып алчалар, туныхтар ис сыхчалар, ӧліглер тіріл килчелер, чох кізілерге Чахсы Хабарны искірчелер. 23Миннең хыйа полбинчатханы, часкалығ!+

24Иоанның ӱгренӌілері парыбысхан соонда, Иисус Иоаннаңар кізілерге чоохтап сыххан:

– Ниме кӧрерге хуу чазызар чӧргезер? Чилге чайхал турған хамысты ба+? 25Ниме кӧрерге чӧргезер? Пай кип-азахтығ кізіні бе? Че іди тонан чӧрчеткеннер паза пай чуртапчатханнар хан ӧргелерінделер. 26Ниме кӧрерге чӧргезер? Ухаанӌыны ба? Йа, ол ухаанӌы, тіпчем сірерге, ухаанӌыдаң даа улуғ+. 27Анзы ол, кемнеңер піди пазылған: «Мына Синің алныңӌа Синің чолыңны тимнир илӌімні ысчам»+. 28Тіпчем сірерге, пу чир ӱстӱнде тӧреен кізілердең Кіреске тӱзірӌең Иоаннаң улуғ ухаанӌы чоғыл. Че Худай хан-чирінің иң кічии дее аннаң улуғ+.

29Иисусты искен кізілернің прайзы, албан чығӌаңнар даа, Иоаннаң пастыра кіреске тӱзіп, Худайны саблаан+. 30Че фарисейлернең Моисей Чахии пілігӌілері, Худай кӧңнін постарынаң хыйа идіп, Иоаннаң пастыра кіреске тӱзерінең тоғыр полғаннар.

31Андада Иисус чоохтанған:

– Пу тӧлнің кізілерін кемнең тиңнестірим? Кемге олар тӧӧйлер? 32Олар, тасхар одырып, удур-тӧдір хысхырысчатхан палаларға тӧӧйлер: «Піс сірерге хобырахнаң ойнаабыс, че сірер плесет салбаазар. Піс сірерге хомзыныстығ сарыннар сарнаабыс, че сірер ылғаспаазар». 33Кіреске тӱзірӌең Иоанн, киліп, ораза тутхан паза пір дее араға іспеен. Сірер, тізең, «Кізіні айнаа хаптырған», – тіпчезер+. 34Кізі Оолғы, киліп, чиис тее чіпче, араға даа ісче. Сірер тіпчезер: «Кӧріңер, пу чиирге дее, араға даа ізерге хынчатхан кізіні, ол албан чығӌаңнарнаң паза чазыхтығларнаң нанӌыласча»+. 35Худайның хыйға сағызы, тізең, прай палаларынаң киречілелче.

Чазыхтығ ипчінің пырозын тастааны

36•Пір фарисей Иисусты позынаң хада азыранып аларға хығырған. Иисус, аның ибінзер киліп, стол кистінзер азыранарға одыр салған. 37Ол саарда, тізең, чазыхта чуртапчатхан ипчі полған. Иисусты фарисейнің туразында азыранчатханын истіп, андар тадылығ чыстығ миро хайахтығ алавастр ідіс ағыл килген. 38Ол ипчі, Иисуссар кистінзертін пас киліп, азағына тӱзіп, ылғап, Аның азахтарына харах частарын тӧгіп, састарынаң оларны хуруда чысхлаан. Анаң Аның азахтарын, охсанып, тадылығ чыстығ миро хайахнаң сӱртклеп сыххан. 39Анзын кӧріп, Иисусты хығырған фарисей позы алынӌа чоохтан салған: «Пу кізі, сыннаң ухаанӌы полған полза, азахтарына теепчеткен ипчінің кем полчатханын пілерӌік, ол чазыхтығ ипчі нооза»+.

40Иисус, андар айланып, теен:

– Симон! Мин сағаа пір ниме чоохтап пирерге сағынчам.

– Чоохта, Ӱгретчі, – нандырған анзы.

41Иисус теен:

– Пір пайға ікі кізі алымнығ полтыр. Пірсінің пирӌең алымы пис чӱс динарий полтыр, ікінӌізінің, тізең, – иліг динарий.+
42Че олар ахча чох полғаннарынаңар, пай кізі алымнарын чох идібістір. Чоохта, ол ікӧлеңнің хайзы пай кізее артых хынар?

–+
43Сағынчам, хайзыни кӧп позыдылған, анзы артых хынар, – нандырған Симон.

– Орта сағынчазың, – теен ағаа Иисус.

44Анаң ипчізер алдыра айланып, Симонға теен:

– Син пу ипчіні кӧрчезің ме? Мин синің тураңзар килгем, че син азах чуғӌаң суғ пирбеезің. Пу ипчі, тізең, харах чазын азаама тӧгіп, састарынаң чысхлабысхан. 45Син Мині, удурлап, охсанмаазың, че пу ипчі килгеннең пеер Минің азахтарымны тохтабин охсанча. 46Син пазымны хайахнаң сӱртпеезің, пу ипчі, тізең, Минің азахтарымны аарлығ миро хайахнаң сӱртклеен. 47Аннаңар Мин сағаа тіпчем, улуғ хынысты кӧзіткені ӱчӱн, пу ипчінің кӧп чазыхтары позыдылды. Кемни асхынах позыдылча, анзы асхынах хынча.

48Ипчее, тізең, теен:

– Чазыхтарың позыдылча.

–+
49Кем полӌаң пу, чазыхтарны даа позытчатхан? – тіп, постары алынӌа чоохтасхлааннар мында хада одырчатхан кізілер.

– 50Киртінізің сині арачылады, амыр-хазыхнаң пар, – теен ол ипчее Иисус+.

8

Иисуснаң хада парчатхан ипчілер

8^1Аның соонаң Иисус, саарларӌа паза аалларӌа Худай хан-ӱлгӱзінеңер Чахсы Хабарны искір чӧріп, ӱгреткен. Анынаң хада он ікі ӱгренӌізі полған+. 2Оларнаң хада Иисус чабал хуттардаң паза ағырығлардаң имнебіскен ипчілер полғаннар. Оларның аразында істінең читі чабал хут сығардырған Магдалина тіп солалығ Мария полған+. 3Иродтың туразынаң устапчатхан Хузаның ипчізі Иоанна даа, Сусанна даа, аннаң даа пасха кӧп ипчілер полғаннар. Олар Иисусха прай пар нимелерінең полыс турғаннар+.

Таарығӌыдаңар кип-чоох

(Мф 12:46-50; 13:1-23; Мк 3:31-35; 4:1-25)

4•Аймах саарлардаң кізі кӧп чыылыс парғанда, Иисус оларға кип-чоохтар чоохтап сыххан:

– 5Таарығӌы кізі ӱрен таарирға сыххан. Таарыпчатханда, ӱреннернің хай піреезі чол хазына тӱсклеп парған. Иртчеткен кізілер оларны типсеп салғаннар паза тигірдегі хустар хахлабысханнар. 6Пасха ӱреннері тастығ чирге тӱскеннер. Олар, ӱт ле киліп, сых читпин, хуруп парғаннар. 7Піреелері тігенек аразына тоолааннар. Тігеннер, ӧзіп, оларны чабыра пазыбысханнар. 8Паза пасхазы чахсы чирге тӱскен. Олар, ӧзіп, полғаны ла чӱс хати кӧп ниміс пиргеннер.

Пу кип-чоохты чоохтап, Иисус піди тоосхан:

– Хулаа пар кізі, иссін!

–+
9•Нимені таныхтапча пу кип-чоох? – сурғаннар Иисустаң ӱгренӌілері.

10Иисус піди нандырған:

– Сірерге Худай хан-чирінің чазыттарын пілерге пирілген, пасхаларына, тізең, кип-чоохтар ла пирілген. Аннаңар олар, кӧрзе дее, кӧрбинчелер, иссе дее, піл полбинчалар+. 11Мына нимедеңер чоохтапча пу кип-чоох. Ӱреннер – ол Худай сӧзі полча+. 12Чол хазында тӱскен ӱреннер Худай сӧзін исчеткен кізілер полчалар. Сайтан, тізең, киліп, оларны киртінмезіннер паза арачылан полбазыннар тіп, ол сӧсті кізілернің чӱректерінең ал чӧрібісче. 13Тастығ чирге тӱскен ӱреннер чи? – Анзы Худай сӧзін, истіп, чӱректеріне ӧрчіліг алчатхан кізілер, че чилегелері чохтаңар, ӱр нимес ле киртінчелер, анаң, сыныхтаға урунзаларох, киртіністерін тастабысчалар+. 14Тігенектер аразына тӱскен ӱреннер, тізең, – Худайның сӧзін исчеткен кізілер, че сағыссырастарға, пайға, чуртастың чырғалларына пастырып, пір дее туза ит полбин салчалар+. 15Чахсы чирге тӱскен ӱреннер, тізең, – Худайның сӧзін истіп, аны чағбан паза арығ чӱректерінде хайраллапчатхан кізілер. Сидіктерге сыдазып, улуғ туза ағылчалар.

Іди чоохтап, Иисус піди тоосхан:

– Исчең хулаа пар кізі, иссін!

–+
16Пірдеезі чарытхыны, чарыдып алып, ідіснең чаппинча алай орған алтына турғыспинча. Че кірген кізілер чариин кӧрзіннер тіп, аны кӧріндіре чирде турғыс саладырлар+. 17Ілезіне сыхпаӌаң пір дее чазыт чоғыл, чазырғаны истіліп, тастына сыхпин пола чоғыл+. 18Аннаңар сиргек полыңар: кемде пар, ағаа хоза пирілер; кемде чоғыл, анзының пар ползын тіп сағынчатхан нимезі дее алылар.

19•Иисуссар іӌезінең харындастары килгеннер, че ибіре кізі кӧп полғаннаңар, Иисусха чағын кір полбааннар+. 20Андада кем-де Иисусха искір пирген:

– Іӌеңнең харындастарың тасхар турчалар, Синнең тоғазып аларға хынчалар.

– 21Іӌемнең харындастарым Худайның сӧзін, истіп, толдырчатхан кізілер, – нандырған ағаа Иисус+.

Кӧлдегі хазыр чилні амыратханы

(Мф 8:23-27; Мк 4:35-41)

22•Пірсінде Иисус, ӱгренӌілерінең хада кимее одырып, теен:

– Кӧлнің тігі саринзар кис парыбызааңар.

Олар кис сыхханнар+. 23Іди кис париғаннарында, Иисус узубысхан. Ол туста кӧлде улуғ чил пол сыххан. Салғахтар азыра саап, кимее суғ тол париған. Оларның киректері хорғыстығ полған. 24Олар, Иисуссар пас киліп, Аны усхурыбызып, тееннер:

– Ӱгретчі! Ӱгретчі! Піс суға саайлан парарға чӧрбіс.

Че Иисус, тур киліп, чилнең салғахтарға амырап парарға чахыбысхан. Олар тохтап парғаннар, ибіре ап-амыр пол парған. 25Андада Иисус оларға теен:

– Хайдадыр сірернің киртіністерің?

Ӱгренӌілері, таңнап, хорых парып, удур-тӧдір сурастырғаннар:

– Кемдір Ол андағ, чилге дее, салғахтарға даа чахығлар пирчеткен? Анзылары, тізең, Аның чахиин исчелер?

Алӌааххан кізідең чабал хуттарны сығара сӱргені

(Мф 8:28-34; Мк 5:1-20)

26•Олар Галилей чирінең тоғыр чатхан Гадарин чирінзер кис килгеннер. 27Иисус чарға сых килгенде, Ағаа саардаң килген пір кізі тоғас парған. Ол кізі, ӱрдең пеер чабал хуттарға хаптыртып, пір дее кип-азах кис чӧрбинчеткен паза, турада чуртабин, сыыраттардағы кізі чығӌаң хуюларда полӌаң. 28Ол кізі, Иисусты кӧр салып, хысхыра тӱскен, анаң, алнында тізекке тӱзіп, тыыда чоохтан сыххан:

– Ниме кирек Сағаа миннең, Иисус, Ӧӧркі Худай Оолғы? Иреелебе мині, алданчам+.

29Аның алнында Иисус чабал хутха ол кізідең сых парыбызарға чахаан полған нооза. Чабал хут кізіні ӱр иреелеен. Ол кізіні, хадарып, ілӌірбенең палғап салӌаңнар, че анзы, ілӌірбелерні ӱзе тартхлабызып, чабал хутха сӱрдіріп, хуу чазызар чӱгӱре халӌаң. – 30Адың кемдір? – сурған ол кізідең Иисус.

– Тӱбен, – нандырған ол.

Істіне кӧп чабал хут кіргеннеңер, ол іди адантыр. 31Ол чабал хуттар, постарын тӱбі чох чирзер сӱрбезін тіп, Иисусха алданғаннар.

32Мындох сосхаларның улуғ ӧӧрі тағда оттап чӧрген. Чабал хуттар постарын ол сосхаларзар кирібізерге чаратсын тіп, сурынғаннар. Иисус оларға чаратхан. 33Чабал хуттар, ол кізідең сых киліп, сосхаларға кір парғаннар. Сосхалар ӧӧрі, сах андох пӧзік чардаң кӧлзер сегірібізіп, суға пат парған.

34Аны кӧр салып, сосха хадарған кізілер, саарзар паза аалларзар ойлап, прай полған нимедеңер чоохтап пиргеннер. 35Ниме пол парғанын кӧрерге идіп, Иисуссар кізілер чыыл сыхханнар. Олар чабал хуттар сых чӧрібіскен кізінің Иисустың азаа хыринда одырчатханын кӧр салғаннар: ол тонаных, иптіг сағыстығ одырған. Анзын кӧріп, олар прайзы тың хорых парғаннар+. 36Мыны кӧрген кізілер алӌаахчатхан кізінің хайди имненіп алғанын пасхаларына чоохтап пиргеннер. 37Аны истіп, Гадарин чиріндегі кізілер, прайзы тың хорых парып, Иисустаң постарының чирінең парыбызарға сурынғаннар. Иисус, кимее одырып, нандыра айланған+. 38Чабал хуттарын сығара сӱрдірген кізі Иисуснаң хада поларға сурынған, че Иисус чаратпаан:

– 39Ибіңзер парып, кізілерге чоохта, хайдағ улуғ ниме ит пирген сағаа Худай.

Ол кізі, нанып, Иисустың позына ниме иткенін прай саарӌа чоохтап чӧрген.

Иаирнің хызының тірілгені

(Мф 9:18-26; Мк 5:21-43)

40•Кізілер Иисустың килерін сағааннарынаңар, Иисус нандыра айлан килгенде, кӧп кізі Аны удурлаан. 41Мына Иисуссар Иаир теен кізі килген. Ол синагоганың пастығы полған. Иаир Иисустың азағына тӱзіп, позының ибінзер кірерге сурынған+. 42Иаирнің он ікі частығ чалғыс хызыӌаа, тың ағырып, ӱрир пазы чат чатхан. Иисус Иаирнің туразынзар парчатханда, Аннаң ибіре кӧп кізі, ітклезіп ала, хада субалысхан. 43Оларның аразында он ікі чыл ханы ағып ағырчатхан ипчі полған. Ол нинӌе пар ниме-ноозын прай имӌілерге хорат салған полған, че пірдеезі аны имнеп полбаан. 44Ол ипчі, Иисуссар кистінең пас киліп, Аның кип-азаана холын теертібіскен. Сах андох хан ахханы тохтап парған.

–+
45Кем Мағаа теңді? – сурған Иисус.

Теңен кізі табылбаанда, Пётр паза Аннаң хада полған кізілер теенер:

– Ӱгретчі, Синнең ибіре кізілер, ітклезіп, парчалар. Син, тізең, кем Мағаа теңді тіп сурчазың.

– 46Кем-де Мағаа теңді, кӱзімнің сыхчатханын сизін салдым, – теен Иисус+.

47Ол ипчі, сизіндірт салғанын кӧріп, халтырап ала, Иисуссар пас килген. Аның алнында тізекке тӱзіп, Иисусха ноға теңенін паза сах андох чазыл парғанын прайзының кӧзіне чоохтап пирген.

– 48Хорыхпа Хызым! Киртінізің сині арачылады. Амыр-хазыхнаң пар, – теен ағаа Иисус+.

49Ол іди чоохтанған арада, синагога пастығының туразынаң кізі килген.

– Хызың ӱреп парды. Ӱгретчіні тикке сағыссыратпа, – теен ол Иаирге.

50Че Иисус, аны истіп салып, Иаирге чоохтанған:

– Хорыхпа, киртін не одыр, андада хызың хазыхтанып алар.

51Иаирнің туразынзар читкенде, Иисус Пётрдаң, Иоаннаң, Иаковтаң паза хызыӌахтың паба-іӌезінең пасха пір дее кізее туразар кірерге чаратпаан+. 52Прайзы ол хызыӌахха ылғап-сыхтасхан. Че Иисус чоохтанған:

– Ылғабаңар, ол ӱребеен, че узупча+.

53Че кізілер, хызыӌахтың ӱреенін пілгеннеңер, Иисусха кӱлгеннер. 54Иисус, прайзын турадаң сығарыбызып, хызыӌахты холынаң тудып алып, чоохтанған:

– Тур, хызыӌах!+

55Хызыӌахтың худы айлан килген, сах андох ол тур килген. Иисус аны азырабызарға чахаан. 56Хызыӌахтың паба-іӌезі уғаа тың таңнап парғаннар, че Иисус оларға мында полған нимедеңер пірдеезіне чоохтабасха чахаан+.

9

Он ікі ӱгренӌіні ӱгредерге ысханы

(Мф 10:5-15; Мк 6:7-13)

9^1•Иисус, он ікі ӱгренӌізін чыып алып, оларға прай чабал хуттарға ӱлгӱ-чарғы поларға паза кізілерні ағырығлардаң имнирге кӱс паза ӱлгӱ пирген+. 2Анаң, оларны Худай хан-ӱлгӱзінеңер ӱгредерге паза ағырығ кізілерні имнирге ызып, 3теен:

– Чолға пір дее ниме албаңар: тайах таа, хапчых таа, халас таа, ахча даа, артых кип-азах таа. 4Пірее тураа кирзелер, анда хатап чорыхха сыхханӌа халыңар. 5Че пірее чирге сірерні кирбезелер, ол саардаң парчадып, азахтарыңдағы тозынны андох хахтабыс турыңар, анзы андағларға сизіндіріг ползын+.

6Ӱгренӌілері аалларӌа чӧр сыхханнар. Олар, Чахсы Хабардаңар чоохтап, полған на чирде кізілерні имнееннер+.

Ирод ікінӌілесте

7•Галилей чирінің ханы Ирод, Иисустың итчеткен хайхастарынаңар истіп, таңнаан: хай піреезі Иисусты тіріл килген Иоанн полар тіп чоохтасхан;+
8пасхалары ухаанӌы Илия килген полар тееннер; паза пасхалары – мының алнындағыох ухаанӌыларның піреезі тіріл килген полар тееннер. 9Ирод, тізең, теен:

– Иоанның мойнын мин ӱзе сабысхам. Мынзы чи Кем полӌаң, Кемнеңер пу нимелерні исчем?

Иисусты кӧріп алӌаң оңдай тілеп сыххан+.

Пис муң кізіні тосхырғаны

(Мф 14:13-21; Мк 6:30-44; Ин 6:1-14)

10•Илӌілер, айлан киліп, иткен нимелерінеңер Иисусха прай чоохтап пиргеннер. Иисус, оларны Позынаң хада алып, Вифсаида саарның хыриндағы ээн чирзер парыбысхан+. 11Че кізілер, аннаңар піл салып, Иисустың соонӌа парғаннар. Иисус, тізең, оларны удурлап, Худай хан-ӱлгӱзінеңер чоохтап, кирексееннерін ағырығлардаң имнеп салып одырған.

12Иир полыбысханда, он ікі ӱгренӌі, Иисуссар пас киліп, чоохтанған:

– Піс ээн чирдебіс, аннаңар кізілерні позыдыбыс. Олар, чағынғы аалларзар парып, чіӌең ниме таап, мында хонып алзыннар.

– 13Сірер постарың оларға чіӌең ниме пиріңер, – теен оларға Иисус.

– Пістің пис халастаң паза ікі палыхтаң пасха ниме чоғыл. Алай пу кізілернің прайзына чіӌең ниме ал килибіс пе? – нандырғаннар олар.

14Анда пис муңа чағын ир кізі полған.

– Парыңар, кізілерні илігердең изерістіре одырт салыңар, – теен ӱгренӌілеріне Иисус.

15Ідӧк идіп, прайзын одырт салғаннарында, 16Иисус, пис халаснаң ікі палыхты алып, тигірзер кӧріп ала, алғабысхан. Анаң халаснаң палыхты, сындырып, кізілерге ӱлеп пиріңер тіп, ӱгренӌілеріне пирібіскен. 17Прайзы тосханӌа азыранып алғанда, артхан чиис он ікі торасха тол парған.

Пётр Иисусты Мессий-Христос тіп адапча

18•Пірсінде Иисус пір чирде чалғызан пазырчатхан, ӱгренӌілері, тізең, Аның хыринда полғаннар.

– Кізілер Мині кемге санапчалар? – сурған олардаң Иисус.

– 19Хайзылары Кіреске тӱзірӌең Иоанн, піреелері Илия, паза пасхалары мының алнындағы ухаанӌыларның піреезі тіріл килген полар тіп санапчалар, – нандырғаннар ӱгренӌілері.

–+
20Сірер чи Мині кемге санапчазар? – сурған ӱгренӌілерінең Иисус.

– Худайның Мессий-Христозы полчазың, – нандырған Пётр+.

21•Андада Иисус аннаңар пірдеезіне чоохтабасха хатығ чахығ пирген.

Иисус Позының, ӧліп, тірілерінеңер чоохтапча

(Мф 16:20-28; Мк 8:30—9:1)

– 22Кізі Оолғына кӧп ирееленерге килізер: ах сағаллар, улуғ абыстар паза Моисей Чахии пілігӌілері Аны, постарынаң хыйа идіп, ӧдір саларлар, че ӱзінӌі кӱнінде Ол тіріл килер, – теен Ол+. 23Анаң Иисус прайзына теен:

– Кем Минің соомӌа парарға итче, ол позынаңар ундут салзын, кірезін алып, Минің соомӌа парзын+. 24Кем позының тынын ал халарға итче, ол аны чідір салар. Кем тынын Минің ӱчӱн салар, ол аны ал халар.

25Прай чир-чалбахты холға алып, че позын чох иттірт алай хыйаллатырт салза, кізее пірее туза пар ба ни зе+? 26Кем Миннең паза Минің сӧстерімнең уйадар, Кізі Оолғы даа, Позының, Пабазының паза ах-арығ ангеллерінің сабланызында киліп, ол кізідең уйадар+. 27Сынны чоохтапчам сірерге, мында турчатханнарның хай-піреезі, ӧлгелеккеӧк, Худай хан-ӱлгӱзін кӧріп алар+.

Иисустың хубулғаны

28•Пу сӧстер соонда сигісче кӱн ирт парғанда, Иисус, Пётрны, Иоанны паза Иаковты Позынаң хада алып, тағзар пазырарға сыххан+. 29Ол пазырчатхан туста Аның сырайы алыс парған, кип-азаа, тізең, чылтырама ах пол парыбысхан. 30Ол арада ікі ир кізі Аннаң чоохтасхан. Олар Моисейнең Илия полғаннар. 31Сабланыста киліп, олар Иерусалимде полар киректеңер – Иисустың пу чирдең парыбызарынаңар чоохтасханнар. 32Пётр паза аннаң хада килгеннер тирең уйғуда полғаннар, че усхун парып, сабланызында чарып турған Иисусты паза Аннаң хости турчатхан ікі иренні кӧр салғаннар. 33Иреннер Иисустаң оортах париғаннарында, Пётр Иисусха теен:

– Ӱгретчі! Хайдағ чахсыдыр піске мында. Ӱс отах турғыс пирибіс: пірсін – Сағаа, пірсін – Моисейге паза пірсін – Илияа.

Ол позы даа пілбеен, ниме чоохтанчатханын.

34Ол іди чоохтанчатхан аразында, пулут сых киліп, оларны чабысхан. Пулут алтына кір париғаннарында, ӱгренӌілері тың хорых парғаннар. 35Пулут істінең табыс истіле тӱскен:

– Пу Минің хынчатхан Оолғым. Истіңер Аны+.

36Ол табыс тохтап парғанда, Иисус чалғызан халған. Ӱгренӌілері сым полғаннар, кӧрген нимедеңер олар пірдеезіне ол кӱннерде чоохтабааннар.

Алӌааххан оолахты имнеені

(Мф 17:14-18; Мк 9:14-27)

37•Пазағы кӱнде, хаӌан олар тағдаң ин килигеннерінде, Иисусты кӧп чон удурлаан. 38Кинетін чон аразынаң хайдағ-да кізі хысхырыбысхан:

– Ӱгретчі! Алданчам Сағаа, оолғымны кӧр пирдек, ол минің чалғыс оолғым. 39Аны чабал хут кинетін хаап аладыр, оолғым хысхыра тӱсче, анаң ахсынаң кӧбік сыхханӌа иреелеп, чадап ла позытча. 40Мин ӱгренӌілеріңнең ол чабал хутты сығара сӱр пирерге сурынғам, че олар сыдабааннар.

– 41Йо-о, пу киртізі чох паза ардап парған тӧл! Нинӌезін Мин сірернең хада поларбын? Хаӌанға теере сірернең сыдазим? Ағыл пеер оолғыңны, – нандырған Иисус.

42Оолах чағыннап одырғандох, айна аны, чирге аңдара сазып, сапхлап сыххан, че Иисус ағаа хатығ чоохтанып, оолахты имнебіскен, анаң пабазына пирібіскен+. 43•Прай кізілер Худай кӱзіне таңнаан.

Иисус Позының ӧлімінеңер хатап чоохтапча

(Мф 17:22-23; Мк 9:30-32)

Чон Иисустың итчеткен нимелеріне хайхап турған аразында, Иисус ӱгренӌілеріне теен:

– 44Пу сӧстер миистеріңе чахсы иде сиип парзын: Кізі Оолғы кізілер холына кірер+.

45Че ӱгренӌілері Аны оңар полбааннар, Аның чазыт сағызы пілдістіг нимес полған. Иисустаң сурарға, тізең, тідінмееннер+.

Кем улии тіп таласханы

(Мф 18:1-5; Мк 9:33-37)

46•Ӱгренӌілеріне мындағ сағыс кір килген: кем иң улии полча? 47Иисус, тізең, оларның сағыстарын піліп, паланы алып, Позының алнында турғыс салып, 48оларға піди теен:

– Мині аарлап, пу паланы позына чағын кирген кізі Мині дее позына чағын итче. Мині позына чағын иткен кізі Мині ысхан Худайны даа позына чағын итче. Кем сірернің араңарда иң кічіг, ол улии пол парар+.

Кем сірердең тоғыр нимес, ол сірернең хада

49Андада Иоанн чоохтанған:

– Ӱгретчі! Піс Синің адыңнаң айналарны сығара сӱрчеткен кізіні кӧргебіс. Ол пістің арабыстаң ниместеңер, піс ағаа чаратпаабыс.

–+
50Тохтатпаңар аны. Кем сірердең тоғыр нимес, ол сірернең хада, – теен ағаа Иисус+.

Самар кізілер Иисусты постарына чағын кирбинчелер

51Иисусты чирдең апарыбысчаң тус чағдап одырғанда, Ол Иерусалимзер парарға идібіскен+. 52Ол Позының алнынӌа илӌілерін ысхан. Олар, тізең, парып, Самар чиріндегі пір аалға, Иисустың килеріне прай ниме тимнеп саларға тіп, кіргеннер+. 53Че ол аалда Иисусты, Иерусалимзер парчатхан кізі тіп, постарына чағын кирбееннер. 54Аны кӧріп, Иисустың ӱгренӌілері Иаковнаң Иоанн чоохтанғаннар:

– Хан-пигібіс! Илия иткен чіли, тигірдең тӱскен от, пу кізілернің пазына тӱзіп, оларны чох идібіссін тіп чоохтабызибыс па+?

55Че Иисус, оларзар айланып, андағ ниме идерге чаратпин, теен:

– Хайдағ хуттығ полчатханнарыңны пілбинчезер. 56Кізі Оолғы кізі тынын чох идерге нимес, арачылирға килген.

Анаң олар пасха аалзар пар сыхханнар.

Иисустың соонӌа парары

(Мф 8:19-22)

57•Олар чолӌа парчатханда, кем-де Иисусха теен:

– Хан-пигім! Син хайдар даа парзаң, мин сооңӌа андарох парарбын.

– 58Тӱлгӱлернің іннері пар, тигірдегі хустарның – уйалары, че Кізі Оолғының, пазын хыйын салып, тынанып алӌаң орны чоғыл, – теен ағаа Иисус.

59Паза пірсіне Ол теен:

– Соомӌа пар.

– Хан-пигім! Пастап мағаа, парып, пабамны чыып саларға чарат, – нандырған анзы.

– 60Ӧліглер ӧліглерін постары чығзыннар. Син, парып, Худай хан-ӱлгӱзінеңер хабарлап чӧр, – теен ағаа Иисус.

61Паза пірсі теен:

– Мин Синің сооңӌа парарбын, Хан-пиг! Че пастап мағаа ибдегілерімнең анымӌохтазып аларға чарат.

– 62Кем, холын салдаа сал салып, соонзар хайбағынча, анзы Худай хан-ӱлгӱзіне киліскек кізі нимес, – теен ағаа Иисус.

10

Читон ӱгренӌіні ӱгредерге ысханы

10^1•Аның соонаң Хан-пиг читон ӱгренӌі хоза таллап алып, оларны Позы парарға итчеткен полған на саарзар паза аалзар ікілердең Позының алнынӌа ысхан. 2Ол піди теен:

– Кисчең ас кӧп, че тоғынӌаң кізі асхынах. Аннаңар пу хыра Ээзінең сурыныңар, хыразында тоғынӌаң кізілерні ыссын+. 3Парыңар! Мин сірерні, хурағаннарны чіли, пӱӱрлер аразынзар ысчам+. 4Нанӌых таа, хапчых таа, ӧдік тее постарыңнаң хада албаңар. Чолда тоғасханнарның пірдеезінең изеннеспеңер. 5Хайдағ даа тураа кірзеңер, пурун «Амыр хоных ползын пу тураа!» тіп турыңар. 6Ол турада амыр хоныхха хынчатхан кізі чуртапчатса, сірернің алғазыңар ағаа чидер, че андағ полбаза, сӧстерің нандыра айланар. 7Тоғынӌының тоғызы тӧлегліг полӌаң, аннаңар, олох турада халып, ниме пирзелер, аны, чіп, ізіңер. Турадаң тураа чӧрбеңер+. 8Че пірее саарзар килзеңер, анда сірерні чахсы удурлазалар, пирген нимені, чіп, іс турыңар+. 9Андағы ағырчатхан кізілерні имнебізіп, «Худай хан-ӱлгӱзі чағдап килді сірерзер» тіп турыңар оларға+. 10Че пірее саарзар килзеңер, анда, тізең, сірерні чахсы удурлабазалар, тасхар сығып, піди тіңер: 11«Маймахтарыбысха пас парған саарыңның тозынын чиріңерге нандыра хахтапчабыс, че піліңер, Худай хан-ӱлгӱзі чағдап килді сірерзер»+. 12Тіпчем сірерге, чарғы кӱнінде Содом саарға пу саардаң хай-хай ниик полар.

Киртінминчеткеннерге сизіндіріг

(Мф 11:20-24)

13•Хыйал сағаа, Хоразин! Хыйал сағаа, Вифсаида! Сірерде иділген хайхастар Худайы чохтарның Тир паза Сидон саарларында иділген ползалар, олар хаӌанох киден кип-азах кизіп, пастарына кӱл чайып одырып ала, пыросынарӌыхтар+. 14Че Тир паза Сидон саарларға чарғыда сірердең хай-хай ниик полар. 15Син дее, Капернаум, тигірзер ӧӧрлеттірерзің ме? Чох, чир тӱбінзер тастаттырарзың!

16Анаң Иисус хосхан;

– Сірерні исчеткеннер, Мині дее исчелер, сірерні хыйа итчеткеннер, Мині дее хыйа итчелер. Мині хыйа итчеткеннер, тізең, Мині ысхан Худайны даа хыйа итчелер+.

Читон ӱгренӌінің айланғаны

17Читон ӱгренӌі, ӧрчіліг айлан киліп, чоохтаан:

– Хан-пигібіс! Чахығны Синің адыңнаң пирзебіс, чабал хуттар даа пісті исчелер+.

18Иисус оларға теен:

– Тигірдең чалын на чіли тӱсчеткен сайтанны кӧргем+. 19Мин сірерге чыланнарны, скорпионнарны пасхлаӌаң паза ыырӌының прай кӱзін асчаң ӱлгӱ пиргем, пір дее ниме сірерге хомай ит полбас+. 20Че айналар чахииңарны толдырча тіп, ӧрінмеңер, аттарың тигірде пазыл парғанына ӧрініңер+.

Иисус Пабазын сабландырча

(Мф 11:25-27)

21•Олох туста Иисусты Худай Худы ӧрініснең толдырған. Иисус теен:

– Пабам! Тигірнең чирнің Ээзі! Мынзын, пілістіглердең паза хыйғалардаң чазырып, кічіг палаларға ас пиргенің ӱчӱн, Сині саблапчам. Йа, Пабам, мына мынзы Син хынғанни полды.

22Анаң, ӱгренӌілерінзер айланып, чоохтанған:

– Пабам прай нимені Мағаа пирген. Кем Оолғы полчатханын, Пабазынаң пасха пірдеезі пілбинче. Кем Пабазы полчатханын даа, Оолғынаң пасха пірдеезі пілбинче. Кемге Оолғы Аны ас пирерге хынча, олар ла пілче+.

23Анаң, ӱгренӌілерінзер айланып, оларға ла чоохтанған:

– Сірер кӧрчеткен нимені кӧрчеткеннер – часкалығлар!+
24Тіпчем сірерге, кӧп ухаанӌыларның паза ханнарның сірер кӧрчеткен нимені кӧрерлері килген, че кӧрбееннер, сірер исчеткен нимелерні истерлері килген, че испееннер+.

Чағбан чӱректіг самар кізі

25Ол арада Моисей Чахии пілігӌілерінің пірсі, турып, Иисусты сыныхтап, чоохтанған:

– Ӱгретчі! Мӧгі чуртасты алар ӱчӱн, мин ниме идерге кирекпін?

–+
26Моисей Чахиинда ниме пазылча? Хайди син аны хығырчазың? – сурған аннаң Иисус.

– 27Позыңның Хан Худайыңа прай чӱрееңнең, прай кӧңніңнең, прай кӱзіңнең паза прай сағызыңнаң хын. Чағыныңа позыңа чіли хын, – нандырған Моисей Чахии пілігӌізі.

–+
28Орта син нандырдың. Іди итсең, чуртирзың, – теен ағаа Иисус.

–+
29Чағыным чи кемдір? – сурған Иисустаң анзы, ахтанарға полып.

30Иисус ағаа піди нандырған:

– Пір кізі, Иерусалимнең Иерихонзар парирып, чолда тонағӌыларға урун партыр. Олар, аның кип-азаан суурып алып, сох салып, сала тыннығ тастап парыбыстырлар. 31Олох чолӌа пір абысха парарға киліскен, че пайаағы кізіні кӧр салып, чолның тігі саринӌа ирт парыбысхан. 32Левит тее ідӧк, хыринӌа ирт парирып, чағын пазып, кӧріп алып, ідӧк чӧре халған. 33Пір самар кізі, олох чолӌа парирып, пайаағы кізее орта пол парып, аны кӧріп, тың айап парған ағаа+. 34Чағын пас киліп, ол аның палығларын хайахнаң паза арағанаң чууп, ораап, палғап салған, анаң аны, эштегіне одыртып, хонӌаң туразар ағыл килген. Мында даа ол аны кӧрген. 35Пазағы кӱн, тізең, самар кізі, чорыхха сыхчадып, ікі динарий сығарып, хонӌаң тураның ээзіне пиріп, теен: «Пу кізіні кӧр. Ахчаны мыннаң артых хорат салзаң, айланыста прай тӧлеп пирербін».

36Хайди сағынчазың, пу ӱзӧлеңнің хайзы сайбағӌыларның холына кірген кізее чағыны полған?

– 37Ағаа айаан кізі, – нандырған Моисей Чахии пілігӌізі.

– Пар, син дее ідӧк ит тур, – теен ағаа Иисус.

Иисус Мариянаң Марфаның туразында

38Аннаң андар парчадып, Иисус пір аалзар читкен. Ол аалда Марфа тіп ипчі Иисусты позының туразынзар хығырған+. 39Ол ипчінің Мария тіп туңмазы пар полған. Иисустың азахтарына чағын одырып алып, ол Иисустың сӧзін истіпчеткен+. 40Марфа, тізең, чахсы сыйлирға полып, маң чохтанып одырған. Анаң, Иисуссар пас киліп, теен:

– Хан-пигім! Туңмамның мині чалғыс позымны ла хайындырчатханына киреен халбинча ба? Чоохтазаң ағаа, полыс пирзін мағаа.

41Иисус ағаа нандырған:

– Марфа! Марфа! Син, кӧп нимедеңер сағыссырап, маң чохтанчазың,+
42че пір ле ниме кирек. Мария, тізең, артығын таллап алған, анзын аннаң пірдеезі пылас полбас.

11

Пазырардаңар ӱгредіг

(Мф 6:9-15; 7:7-11)

11^1•Пірсінде Иисус пір чирде пазырчатхан. Пазырарын тоос салғанда, ӱгренӌілерінің пірсі Ағаа теен:

– Хан-пигім! Син дее пісті, Иоанн позының ӱгренӌілерін пазырарға ӱгреткен чіли, ӱгрет сал+.

2Иисус оларға нандырған:

– Пазырчатсаңар, піди тіңер:

Тигірдегі Пабабыс!

Синің Адың сабланзын;

Синің хан-ӱлгӱң пеер килзін;

Чир ӱстӱнде дее, тигірдегӧк чіли,

Синің кӧңніңӌе прай ниме ползын.

3Піске киректелчеткен халасты кӱннің сай пир.

4Піс алымнығ алай пыролығ кізілернің пыроларын тастапчатхан чіли,

Пістің дее пыроларыбысты ідӧк таста.

Пісті хыӌыхтаныстарнаң сыныхтаба, че чабалдаң арачыла+.

5Анаң оларға чоохтанған:

– Сірернің пірееңерге, орты хараада нанӌыңарзар парып, «Нанӌым! Мағаа ӧдіске ӱс халас пир. 6Минзер чолға парчатхан нанӌым кірді, минің, тізең, ағаа пирӌең пір дее чиизім чоғыл» чоохтанарға киліскен полза, 7арғызың, тізең, сағаа тура істінең «Чархастығ полба! Ізік пиктіг. Палаларым даа, позым даа узирға чадыбыстыбыс. Турып, сағаа халас пирӌең оңдайым чоғыл» нандырған полза, 8тіпчем сірерге, ол кізі, нанӌылас хоостыра, тӧзектең турып, сірерге халас пирбезе дее, сірер хати-хати сурзаңар, нанӌыңар, тур киліп, нинӌе халас кирек, анӌа пирер. 9-10Пу оңдайнаң тіпчем сірерге: полған на сурчатхан кізі аладыр, тілеен кізі табадыр, тохлатчатхан кізее азыладыр. Аннаңар сурыңар – сірерге Худай пирер, тілеңер – таап аларзар, тохладыңар – ізік азылар сірерге+.

11Оолғы халас сурза, ағаа халас орнына тас пирчеткен, алай палых сурза, ағаа палых орнына чылан пирчеткен паба пар ба сірернің араңарда? 12Алай нымырха сурза, ағаа скорпионны пирерзер бе? 13Сірер, чабал даа ползаңар, палаларыңа чахсыны пир пілчетсер, Тигірдегі Паба даа сурынчатханнарға Худай Худын хайди пирбес+.

Сайтанның ма, Худайның кӱзінең ме?

(Мф 12:22-30; Мк 3:20-27)

14•Пірсінде Иисус чоохтан полбинчатхан кізідең чабал хутты сығара сӱрібіскен. Чабал хут сых парыбысхандох, ол кізі чоохтан сыххан. Кізілер, ол нимее хайхап парғаннар, 15хай піреезі, тізең, чоохтанған: «Ол айналарны, оларның Веельзевул ханының кӱзінең сығара сӱрче»+.

16Пасхалары, тізең, Иисусты сыныхтирға полып, тигірдең пірее танығ ползын тіп, хысханнар Аннаң+. 17Че Иисус, оларның ниме сағынчатханнарын піліп, чоохтанған:

– Полған на хан-чир, істінең ыырласха пастырчатса, ээн-хоол халар, тура даа ідӧк, хырыс-табыс полчатса, сайбаладыр. 18Сайтанның даа чирі істінең пӧлілзе, хайди андада аның ӱлгӱзі тур халар? Сірер, тізең, Мин айналарны Веельзевул кӱзінең сығара сӱрчем, тіпчезер. 19Сынап Мин Веельзевул кӱзінең айналарны сығара сӱрчетсем, ӱгренӌілерің чи хайдағ кӱснең оларны сӱрчелер? Аннаңар олар сірерге чарғыӌы поларлар+. 20Мин айналарны Худай пирген кӱснең сығара сӱрчетсем, анзы Худай хан-ӱлгӱзінің сірерзер чит килгені полча.

21Кӱстіг кізі позының туразын тирігліг хадарчатса, аның ниме-ноозы пӱдін поладыр. 22Че хаӌан аннаңох кӱстіг кізі, киліп, чиңіп алза, андада, пайаағы кізінің ізенчеткен прай тириин алып, аның ис-пайын ӱлестірер.

23Кем Миннең хада нимес, ол Миннең тоғыр. Кем Миннең хада чығбинча, ол хыйа тастапча+.

Чабал хуттың айланғаны

24Чабал хут, кізідең сых парыбызып, амыр орын кілеп, суғ чох чирлерӌе чӧрче. Андағ орын таппаза, ол тіпче: «Сыххан турамзарох айланим». 25Анаң, айлан киліп, кӧрзе, туразы прай сыбырыл парған, арығ турча. 26Андада ол, парып, позынаң даа чабал читі айнаны ағыл киліп, ол турада чуртап сыхчалар. Мынзы, тізең, ол кізее пастағызының хыринда улам хомай поладыр+.

Сын часка

27Иисус іди чоохтанчатхан туста, чон аразынаң пір ипчі, хысхырып, теен:

– Хайдағ часкалығ Сині позында ал чӧрген паза имӌектеен ипчі!

–+
28Худай сӧзін дее, истіп, толдырчатханнар, часкалығлар! – нандырған Иисус+.

Иона ухаанӌының тании

(Мф 12:38-42; Мк 8:12)

29•Кізілер кӧптең кӧп чыылыс килгеннерінде, Иисус чоохтап сыххан:

– Пу чабал тӧл Миннең танығ сурча, че оларға Иона ухаанӌының таниинаң пасха пір дее танығ пирілбес. 30Хайди Иона Ниневий саардағыларға танығ полған, ідӧк Кізі Оолғы амғы тӧлге танығ полар. 31Чарғы кӱнінде ӱстӱнзархы чирлердегі хан ипчі, пу тӧлнең хада чарғы кӱнінде турып, оларны пыролир. Ол, Соломонның хыйға сӧстерін истерге полып, чир хыринаң килген полған. Мынзы, тізең, Соломоннаң даа улуғ+. 32Чарғы кӱнінде Ниневий саардағылар, амғы тӧлнең хада турып, аны пыролирлар. Олар, Ионаның ӱгредиин истіп, пыросынып, чазыхтарын тастааннар. Мынзы, тізең, Ионадаң даа улуғ+.

Чарытхыдаңар кип-чоох

(Мф 5:15; 6:22-23)

33•Пір дее кізі, чарытхыны чарыдып алып, кӧрінмес чирзер алай ідіс алтынзар турғыза чоғыл нооза, че тураа кірчеткен кізілер кӧрер иде, кӧріндіре чирде турғызадыр+. 34Кізінің харахтары идіне чарытхылар осхастар, аннаңар харахтарың арығ полза, прай істіңер дее чарых полар, харахтарың чахсы полбаза, прай істіңер дее харасхы полар. 35Аннаңар істіңердегі чарытхы харасхы полбазын тіп, сиргек кӧріңер. 36Синің прай идің чарыпчатса, паза анда пір дее харасхы ниме чох полза, андада, хайди чарытхы сині чарытча, ідӧк ибіре прай чарых полар.

Хыйал сірерге

(Мф 23:1-36; Мк 12:38-40; Лк 20:45-47)

37•Иисус пу сӧстерні чоохтапчатханда, пір фарисей Аны позынзар азыранарға хығырған. Иисус, андар парып, стол кистіне одыр салған. 38Фарисей, Иисустың хол чуғбин стол кистіне одырғанын кӧр салып, таңнап парған+. 39Че Хан-пиг ағаа теен:

– Сағам, сірер, фарисейлер, чірче-айахтың тастын на арығлапчазар, істіңер, тізең, чабдыланыснаң чабал хылыхха тол парған. 40Чидінмееннер! Кем тастын чайаан, Олох істін чайаан нимес пе зе? 41Постарыңда ниме пар, аны чох кізілерге пирібіс турзаңар, андада прай нимеңер арығ полар.

42Че, хыйал сірерге, фарисейлер! Мятаның, рутаның паза пасха даа чир тамахтарының онынӌы чардығын Худайға пирчезер, че Худайның чарғызынаңар паза хынызынаңар ундуп салчазар. Сірер, анзын идіп, мынзын даа ундубасха кирексер+.

43Хыйал сірерге, фарисейлер! Синагогаларда алнында одырарға паза кӧп чон чыылған чирлерде улуғладып удурладарға хынадырзар+.

44Хыйал сірерге, Моисей Чахии пілігӌілері паза фарисейлер! Чойырхостар, сірер кӧрінминчеткен сӧӧк чатчатхан орыннарға тӧӧйзер. Кізілер, оларны сизінмин, ӱстӱлерінӌе пас чӧрчелер[*].

45Андада Моисей Чахии пілігӌілерінің пірсі чоохтанған:

– Ӱгретчі! Пу нимені чоохтап, Син пісті дее хомзындырчазың.

46Иисус, тізең, нандырған:

– Сірерге дее, Моисей Чахии пілігӌілері, хыйал! Сірер кӧдірӌее чох аар чӱкті кізілерге артыбысчазар, постарың, тізең, ол чӱкке салаа даа узынаң теңминчезер.

47Хыйал сірерге! Ӧбекелерің ӧдір салған ухаанӌыларға сірер хумартхы тастар турғысчазар. 48Іди сірер пабаңарның иткен киректерінең чарасчатханнарыңны киречілепчезер. Олар ухаанӌыларны ӧдіргеннер, сірер, тізең, оларға хумартхы тастар турғысчазар+. 49Ана аннаңар Худайның кӱлӱк сағызы піди теен: «Мин оларзар ухаанӌыларны паза илӌілерні ызарбын; олар, тізең, хай піреелерін ӧдіріп, пасхаларын сӱрерлер»+. 50Аннаңар амғы тӧл прай ухаанӌыларның чир тӧстелгеннең пеер тӧгілген ханы ӱчӱн тӧлир+. 51Авельнің тӧгілген ханынаң пастада тайығ салӌаң орынның паза храмның аразында ӧдірткен Захарийнің ханына теере. Йа, тіпчем сірерге, прай ниме ӱчӱн ӧс пу тӧлдең алылар.

52Хыйал сірерге, Моисей Чахии пілігӌілері! Сірер, пілісті асчатхан ізіктің клӱзін алып алып, постарың даа кірбеезер, кірерге иткеннерге дее харығ полғазар.

53Иисус іди чоохтанчатхан туста, Моисей Чахии пілігӌілерінең фарисейлер, Аның сӧстеріне хазалып, аймах-пасха нимелердеңер сурастырғлааннар. 54Аның алӌаас чоохтаныбысханын тудып алып, пыролабызарға харазып, Иисусты китееннер+.

12

Чойырхостаңар сизіндіріг

(Мф 10:28-33; 12:32; 10:19-20)

12^1Нинӌе-нинӌе муң чон чыылыс киліп, хыстынызып ала, удур-тӧдір ітклесчеткен туста, Иисус ӱгренӌілеріне пастап чоохтанған:

– Фарисейлернің ачытхызынаң китеніңер, анзы – чойырхос полча+. 2Чазырған нимелернің пірдеезі азылбин пола чоғыл, пасхалары піл салбас чазыт таа пола чоғыл+. 3Аннаңар харасхыда чоохтаан нимелерің чарыхта истіл пар турар. Тура істінде хулахха сыбыхтап чоохтаан ниме тура хырынаң чарлалар.

4•Тіпчем нооза сірерге, Позымның арғыстарыма: ит-сӧӧкті ле ӧдіріп, аннаң пасха пір дее ниме ит полбастардаң хорыхпаңар. 5Че кемнең хорығарға кирек полчатханын мин сірерге чоохтап пирербін. Кемнің сірерні, ӧдіріп, кӧйчеткен кӧлзер тастаӌаң ӱлгӱзі пар, анзынаң хорығыңар. Йа, тіпчем сірерге, анзынаң хорығыңар+.

6Пис пораатай ікі ле ахчаа садылча нимес пе зе? Че оларның пірдеезін Худай ундубинча. 7Пастарыңдағы састар даа прай сандалар, аннаңар хорыхпаңар, нинӌе дее кӧп пораатай полза, сірер прайзынаң аарлығзар+.

8Тіпчем сірерге, кем чонның алнында Миннең хада полчатханын кӧзітче, Кізі Оолғы даа ол кізінең хада полчатханын Худай ангеллерінің алнында кӧзідер+. 9Че кем кізілер кӧзіне Миннең хыйа полыбызар, Мин дее аннаң Худай ангеллерінің алнында хыйа полыбызарбын+.

10Кем Кізі Оолғына тоғыр чоохтанар, аның пырозы тасталар, че кем Худай Худынаңар хомай чоохтанар, анзының пырозы тасталбас+.

11Сірерні синагогаларзар, пастыхтарзар паза пиглерзер ағыл килзелер, хайди алай ниме нандырарынаңар, алай ниме чоохтанарынаңар сағыссырабаңар. 12Олох туста Худай Худы сірерні чоохтанӌаң нимее ӱгрет салар.

Сағызы чох пайдаңар кип-чоох

13•Чон аразынаң пір кізі Иисуссар айланған:

– Ӱгретчі! Чоохта харындазыма, пабам халғысхан ис-пайнаң миннең ӱлессін.

– 14Кем Мині сірерге чарғыӌы поларға алай ис-пайны ӱлестірерге турғысхан? – нандырған ағаа Иисус.

15Анаң оларның прайзына теен:

– Кӧріңер, азымахчы полардаң китеніңер. Кізінің чуртазы ис-пайының кӧбінең полбинча+.

16Анаң кізілерге пір кип-чоох чоохтап пирген:

– Пір пайның хыразында маңат тамах сыхтыр. 17«Хайди полӌаң? Пу син тамахты урӌаң орын чоғыл», – сағынтыр ол кізі позы алынӌа. 18Анаң тіптір: «Піди ит салим: аңмарларымны сайабызып, мыннаңох улуғ аңмарлар пӱдір саларбын. Андар прай тамаамны паза прай ис-пайымны чыып саларбын. 19Анаң позым позыма тирбін: Ис-пайың кӧп, нинӌе-нинӌе чылларға чидер: тынанып, чіп, ізіп, чуртастың татхынын хап». 20«Нимее чарабаан! Пуох хараазын тыныңны ал чӧрібізерлер, кемге халар чыған ис-пайың?» – теен ағаа Худай. 21Худайға пайыбин, ис-пайны ла позына чыыпчатхан кізінең піди пол парадыр+.

Пір дее нимедеңер сағыссырабаңар

(Мф 6:19-21, 25-34)

22Анаң Иисус ӱгренӌілеріне теен:

– Аннаңар тіпчем сірерге: чіӌең-ісчең нимедеңер, кисчең кип-азахтаңар сағыссырабаңар+. 23Сірернің чуртазыңар ас-тамахтаң артых нимес пе зе, идіңер, тізең, – кип-азахтаң? 24Кӧріңер харғаларны: олар тамах таарып-чығбинчалар, ӱртӱннері дее, аңмарлары даа чоғыл, Худай, тізең, оларны азырапча. Сірер, тізең, хустардаң артых нимессер бе зе+? 25Сірернің пірееңер сағыссыри-сағыссыри киліп, позының ӧскен сынын пір харысча даа хос полар ба ни? 26Мындағ даа кічіг нимені ит полбинчатханда, пасхазына нимее сағыссырапчазар? 27Кӧріңер, чазы чахайахтары хайди ӧсчелер: олар тоғынминдаачалар, тӱк тее иирбинчелер, че, тіпчем сірерге, Соломон даа – Израиль ханы – иң саблығ тузында, оларның пірсі дее чіли сіліг тонан чӧрбеен. 28Худай пӱӱн чазыдағы, таңда, тізең, песке тасталар отты даа іди тонандырчатса, сірерні дее тонандырбас па, ас киртіністіглер!+
29Аннаңар, чіӌең-ісчең ниме тілеп, сағыссырабаңар. 30Худайы чохтар анзын тілепчелер; Пабаңар, тізең, анзын кирексіпчеткеннеріңні пілче. 31Аның орнына Худай хан-ӱлгӱзін тілеңер, пасхазын, тізең, Худай сірерге пирер.

Тигірдегі ис-пайдаңар

32Хорыхпаңар, сірер кічіг хой ӧӧрі! Худай Пабаңар Худай хан-чирін сірерге пиреріне чӧпсінче+. 33Сірер, ис-пайыңарны садып, чох кізілерге полызыңар. Постарыңа уурабас хапчығас тимнеп, хорабас ис-пайны тигірде чығыңар. Андар оғыр даа чит полбас, кӧӧ дее аны ардат полбас нооза+. 34Ис-пайыңар хайда, чӱрееңер дее анда полар.

Узубаңар

(Мф 24:45-51)

35•Хурларыңны хурчан салып, чарытхыларыңны тамызып, хаӌан даа тимде полыңар. 36Тойға парыбысхан пигні сағыпчатхан нымысчыларға тӧӧй полыңар: анзы, киліп, тохлатсох, олар ізікті сах андох ас пирерлер+. 37Часкалығлар нымысчылар, хаӌан, ээзі нандыра айланып, оларның узубинчатханнарын кӧрзе. Сынны чоохтапчам сірерге, ол пай кізі, хурын хурчанып, нымысчыларын стол кистіне одыртып, оларның алнында хайынар. 38Часкалығлар ол нымысчылар, кемні ээзі, орты хараада даа, таң алнында даа киліп, тимде полғаннарын табар. 39Сірер пілчезер, сынап тура ээзі оғырның хаӌан килерін пілӌең полза, ол узубасчых, оғырға даа тураа кірерге пирбесчік+. 40Кізі Оолғы сірер пір дее сағыбаан туста чиде салар, аннаңар хаӌан даа тимде полыңар.

Ізестіг паза ізестіг нимес нымысчы

41Андада Пётр Иисусха теен:

– Хан-пигім! Син пу кип-чоохты піске ле алай прайзына чоохтапчазың ма?

42Хан-пиг, тізең, нандырған:

– Кемдір ізестіг паза хыйға тура устағӌызы? Ээзінің пасха чалӌыларның пазында турғызылған паза оларға чіӌең нимені тузында пирӌең тура устағӌызы. 43Ээзі, киліп, нымысчының іди хайынчатханын кӧрзе, хайдағ часкалығ ол нымысчы!+
44Сынны чоохтапчам сірерге, ээзі андағ нымысчыны прай тура-хазаазын кӧрерге турғыс салар. 45Че пірее нымысчы, «Ээзім пу чағында килбес» тіп сағынып, чалӌыларны сох сығар, позы, тізең, ізіп-чіп, араға чоо ізінер+. 46Андада мындағ нымысчы сағыбаан кӱнде, сағыбаан туста ээзі чиде тӱзер, аны, ыра-чара тартып, киртінізі чохтарни осхас ӱлӱстіг идер.

47Ээзінің чахиин піле-тура, килеріне тимде полбаан паза аның чахиин толдырбаан нымысчы ээзіне чоо сохтырар. 48Че ээзінің чахиин пілбин, чарабас ниме ит салған нымысчы тың нимес сохтырар. Кемге кӧп пирілген, аннаң кӧбӧк сурағ полар; кемге кӧп киртіс-ізес полған, аннаң кӧбӧк сурарлар.

Тураны ікі чарары паза килер чарғы

(Мф 10:34-36; 16:2-3)

49•Мин чир ӱстӱне ӧрт суғыбызарға килгем, сағамох ол кӧй сыхчаң полза тіп, чидікпин сағыпчам! 50Мин кіресте кіреске тӱзерге кирекпін, че хайди изі чохтанчам мин, ол ниме пол парғалахха!+
51Мині чир ӱстӱне амыр хоных пирерге килген тіп сағынчазар ба? Тіпчем сірерге, чох, чарылыс ағылчам+. 52Мыннаң андар пис кізіліг турада чарылыс сығарлар, ӱзі ікізінең тоғыр, ікізі, тізең, ӱзінең тоғыр поларлар: 53пабазы оолғынаң тоғыр полар, оолғы, тізең, – пабазынаң. Іӌезі хызынаң тоғыр полар, хызы, тізең, – іӌезінең. Хазинезі килнінең тоғыр полар, килні, тізең, – хазинезінең.

54•Анаң Иисус кізілерге теен:

– Сірер, кидертін сыхчатхан пулутты кӧр салып, «наңмыр полар» тидірзер – ідӧк поладыр. 55Че хаӌан ӱстӱнзархы чил саап сыхса, сірер «ізіг полар» тидірзер – ідӧк поладыр. 56Чойырхостар! Сірер чирнің паза тигірнің алызарын піл полчазар. Амғы тустың хайдағ полчатханын хайди піл полбинчазар?

57Ноға сірер постарыңа ниме орта полчатханын пӧгінминчезер? 58Ыырласхан кізінең хада пастыхсар парчатсаң, аннаң чолдох чарас саларға кӱстен. Іди полбаза, ол сині чарғаа пирібізер, чарғыӌы, тізең, сині хадағӌаа пирібізер, хадағӌы, тізең, харибге сух салар. 59Тіпчем сағаа, халғанӌы оох ахчаңны даа пир салбаанда, андартын сых полбассың.

13

Пыросынарға хығырғаны

13^1Ол туста хайдағ-да кізілер, киліп, Иисусха Галилей чиріндегілердеңер чоохтап пиргеннер. Иерусалимде Худайға тайығ салчатхан туста, Пилат, оларны ӧдірглеп, ханнарын тайыға ағылған малларның ханынаң аймастырыбыстыр+. 2Иисус ол кізілерге нандырған:

– Олар іди хыйалға кір парғаннаңар, ол кізілерні прай Галилей чиріндегілернің иң чазыхтығлары тіп сағынчазар ба таң? 3Чох, тіпчем сірерге, че пыросынып, чазыхтарыңнаң хыйа полбазар, прайларың ідӧк ӧл парарзар. 4Алай Силоам башня тӱскенде, анда чоо пастыртхан он сигіс кізінің пырозы Иерусалимде чуртапчатхан пасха кізілердинең кӧп полған тіп, сағынчазар ба+? 5Чох, тіпчем сірерге, че пыросынмазар, прайларың ідӧк ӧл парарзар.

6Анаң пу кип-чоохты чоохтаан:

– Пір кізі винограднигінде смоковница ағазын ӧскіртір. Чистегін кӧрерге киліп, пір дее чистек таппиндыр+. 7Анаң виноградникті кӧрчеткен кізее тіптір: «Мин пеер ӱзінӌі чылы чистек кілирге килчем, че таппинчам. Узурыбыс аны, нимее кирек ол, артых чир ле тутча»+. 8Че виноградникті кӧрчеткен кізі нандырған: «Ээзі кізі! Ам даа пір чылға аны халғыс сал. Мин, ам аның чирін ибіре хазып, андар тизек тастап саларбын. 9Арса, андада чистегі сығар, сыхпаза, тізең, тігі чыл узуртыбызарзың».

Пӱгӱр ипчіні имнебіскені

10Суббота кӱнде Иисус пір синагогада кізілерні ӱгреткен+. 11Кізілернің аразында он сигіс чыл чабал хутха кинек иттір салған ипчі полған. Ол, пӱгӱрел парып, чіке тур полбаӌаң. 12Иисус, аны кӧр салып, Позынзар хығырып алып, ағаа чоохтанған:

– Ағырииңнаң осхырылчазың!

13Анаң холларын ол ипчее салғандох, анзы, чіке турыбызып, Худайны саблап сыххан. 14Синагога пастығы, Иисустың субботада имнепчеткеніне тарынып, чонға чоохтанған:

– Тоғынарға чарадылчатхан алты кӱн пар, ол кӱннерде имненерге кил турыңар, че субботада нимес+.

15Хан-пиг ағаа нандырған:

– Чойырхос! Субботада сірернің полғаны ла хазаадағы пуғазын алай эштегін, систіп, суғарарға сығарбинча ба+? 16Пу ипчіні, тізең, – Авраамның тӧлін, – он сигіс чыл сайтан пағда тутхан. Субботада аны пағдаң позыдарға чарабас па?

17Иисус іди нандырғанда, Аннаң тоғыр полчатхан кізілер уйат парғаннар, прай чон, тізең, Аның иткен саблығ киректеріне ӧрінген+.

Горчица ӱренінеңер кип-чоох

(Мф 13:31-33; Мк 4:30-32)

18•Иисус, тізең, чоохтанған:

– Нимее тӧӧйдір Худай хан-чирі? Нименең Аны тиңнестірим? 19Ол горчица ӱреніне тӧӧй: кізі аны, ағылып, ӱчігінде одырт салған, анзы, ӧзе-ӧзе, улуғ ағас осхас пол парған. Тигірдегі хустар аның салааларында тӱнеӌеңнер+.

20Иисус хосхан:

– Нименең тиңнестірим Тигір хан-чирін? 21Ол ачытхаа тӧӧй: Ипчі кізі, пір улуғ сапчахча унға ачытхыны салыбызып, хойытхы турғызыбысча, анзы, тізең, ачып, кӧдірілче+.

Тар ізік

(Мф 7:13-14, 21-23)

22•Анаң Иисус, Иерусалимзер алдыра чол тудып, кізілерні ӱгредіп ала, аалларнаң саарларны ирт парып одырған.

23Пір кізі Аннаң сурған:

– Хан-пиг! Пірее ле кізі арачылан халар ба?

Иисус оларға нандырған:

– 24Сірер тар ізіктерӌе иртерге кӱстеніңер. Тіпчем сірерге, кӧп кізі кірерге харазар, че полынмастар. 25Тура ээзі, тур киліп, ізіктерін пиктебіссе, сірер, тастында халып, ізік тохладып, хысхырарзар: «Пигібіс! Пигібіс! Ас пир піске ізікті!» Че Ол нандырар сірерге: «Мин сірерні пілбинчем, хайдаңзар сірер»+. 26Андада сірер чоохтанарзар: «Піс Синнең хада азыранӌаңмыс паза ісчеңміс. Ачых чирлерде Син пісті ӱгрет турӌаңзың». 27Че Ол сірерге нандырар: «Тіпчем сірерге, хайдаң килгеннеріңні пілбинчем. Саба итчеткеннернің прайзы хыйа парыңар Миннең».

28Хаӌан Авраамның, Исаактың, Иаковтың паза прай даа ухаанӌыларның Тигір хан-чирінде полчатханын, постарыңның, тізең, сығара сӱрдіртчеткеннеріңні кӧр салзаңар, андада сірернің сыыт таа, тіс хыӌыразы даа полар+. 29Алтынзартын паза ӱстӱнзертін, іскертін паза кидертін чон чыылып, Худай хан-чирінде чырғап одырар+. 30Андада амғы халғанӌылары, пастағылары пол парарлар. Амғы пастағылары халғанӌылары пол парарлар+.

Иисус Иерусалимнеңер хомзынча

(Мф 23:37-39)

31•Ол туста Иисуссар нинӌе-де фарисей, киліп, Ағаа чоохтаан:

– Мыннаң сығып, пірее пасха чирзер парыбыс. Ирод Сині ӧдір саларға итче+.

32Иисус оларға теен:

– Парып, чоохтаңар ол сайбағӌаа: «Пӱӱн паза таңда Мин, чабал хуттарны сығара сӱріп, кізілерні имнепчем, ӱзінӌі кӱнінде, тізең, тоос саларбын». 33Итсе-де, Мин пӱӱн, таңда паза пірсі кӱн чолда поларға кирекпін. Ухаанӌаа Иерусалимнең пасха чирде ӧдірт саларға чарабас.

34Иерусалим! Иерусалим! Ухаанӌыларны ӧдірчеткен паза позыңзар ысханнарны тастарнаң чаалапчатхан саар! Нинӌе хати Мин, палаларын ханат алтына чыыпчатхан хус чіли, палаларыңны чыып аларға хынғам, че син хынмаазың!+
35Мына, тураңар ээн халарға чӧр. «Алғас ползын Хан Худайның адынаң Килигенге!» тіп хысхырбаанда, тіпчем сірерге, сірер Мині кӧрбессер+.

14

Суббота кӱнде имнебіскені

14^1Пір суббота кӱнде Иисус фарисей пастыхтарының пірсінзер азыранарға кірген, кізілер, тізең, Андар ситкіп кӧргеннер+. 2Ол арада Иисуссар иді суға сіс парған кізі пастыр килген. 3Иисус, тізең, фарисейлердең паза Моисей Чахии пілігӌілерінең сурған:

– Субботада имнирге чарадылча ба+?

4Анзылары тапсабааннар. Иисус, тізең, холын теертіп, ол кізіні, имнебізіп, позыдыбысхан. 5Анаң Иисус оларға чоохтанған:

– Сірернің пірееңернің пуғазы алай эштегі хутухха тӱс парза, сірер аны, суббота даа полза, сах андох сығара тартпассар ба+?

6Олар, тізең, Ағаа пір дее ниме нандыр полбааннар.

Улуғлапчатхан орыннаңар

7Аалӌыларның хай піреезі орыннарның артығын талластырғлапчатханнарын кӧріп, Иисус оларға пір кип-чоох чоохтап пирген:

–+
8Пірее кізі сині тойға хығырза, анда орыннарның иң артығына одырба. Тойға синнең дее тың улуғлалчатхан кізі хығыртылған пол парбазын. 9Андада сині дее, аны даа хығырған кізі, синзер пас киліп, піди тирге айабас: «Пу орынға тігі кізіні одырт». Андада сағаа, уйадыстығ пол парып, иң оортах орында одыр саларға килізер. 10Тойға хығырзалар, син, киліп, соонзар одыр сал. Тура ээзі, тізең, синзер пас киліп, чоохтанар: «Нанӌым! Кил, стол пазынзар одыр». Андада синнең хада одырчатханнар улуғлап кӧрерлер синзер. 11Андағ нооза, кем позы позын пӧзік паалапча, аны тӧбін тӱзірерлер, че кем позы позын тӧбін паалапча, анзын пасхалары ӧӧр кӧдірерлер+.

12Анаң Иисус Позын хығырған кізее теен:

– Син, кӱнӧрте алай иирде чиис идіп алып, арғыстарыңны, харындастарыңны, туғаннарыңны алай пик чуртапчатхан хонӌыхтарыңны хығырба. Хығырзаң, олар даа сині хығырарлар, андада ӧдісті нандыр пирген чіли пол парар.

13Че той итчетсең, чох кізілерні, кинектерні, ахсахтарны, харах чохтарны хығыр. 14Олар сағаа ӧдістерін тӧлеп полбастар, аннаңар сағаа алғас полар. Арығ чӱректіг кізілер тіріл килер кӱнде Худай тӧлеп пирер+.

Тойдаңар кип-чоох

(Мф 22:1-10)

15•Аны истіп, мында азыранчатханнарның пірсі Иисусха чоохтанған:

– Тигір хан-чирінде халас чиир кізі часкалығ!+

16Иисус ағаа нандырған:

– Пірсінде пір кізі, улуғ той идіп, кӧп кізі хығыртыр. 17Азыранар тус чит килгенде, ол кізі, чалӌызын ызып, хығырған аалӌыларына чахыбысхан: «Киліңер, прай ниме тимде». 18Че прай ол кізілер, чӧптезіп алған на чіли, килер орнына пыросын сыхханнар. Пір кізі теен: «Мин чир алып алғам, аны кӧр килерге кирек; сурынчам, пыромны таста». 19Ікінӌізі теен: «Мин он пуға садып алғам. Ам олар хайди хыра тартчатханнарын сынап кӧрерге итчем; сурынчам, пыромны таста». 20Ӱзінӌізі теен: «Мин ипчі ал салғам, аннаңар пар полбаспын». 21Чалӌы, айлан киліп, ээзіне прай ол нимені искір пирген. Ээзі, тарын парып, чоохтанған: «Андағда, саарның улуғ-кічіг орамнарынӌа табырах парып, чох кізілерні, кинектерні, ахсахтарны паза харах чохтарны хығыр кил!» 22Анаң чалӌы ээзіне чоохтаан: «Пигім! Чахииң толды, че столлар кистінде ам даа пос орын пар». 23Ээзі чалӌызына пазох теен: «Саар тастындағы чолларзар паза сиденнерзер парып, кізілерні килер иде матап хығыр. Турама толдыра аалӌы ползын. 24Тіпчем сірерге, пастап хығырған кізілернің пірдеезі пу чиисті чібестер. Хығыртхан кізі кӧп, че таллалған кізілер асхынах».

Иисустың ӱгренӌізі полардаңар

(Мф 10:37-38)

25•Пірсінде Иисуснаң хада илееде кӧп кізі парчатхан. Ол, оларзар айланып, чоохтанған:

– 26Кем, Минзер киліп, Мағаа паба-іӌезіне, ипчізінең палаларына, харындастарынаң пиӌелеріне, позының даа тынына хынғаннаң артых хынмаза, ағаа Минің ӱгренӌім поларға киліспинче+. 27Кем, позының кірезін ал чӧрбин, соомӌа ла парча, ағаа Минің ӱгренӌім поларға киліспинче+. 28Сірернің хайзыңар, башня пӱдірер алнында, пурун одырып, хорадар ниме-нооларны, пӱдіріге ниме кирек поларын прай санап албинча? 29Пӱдірігні тӧстеп ле салып, тоос полбинчатханнаңар, кізілернің кӱлкі-хатхызы полбас ӱчӱн, іди идерге кирек. 30«Пу кізі пӱдіріп пастаан, че тоос полбады», – тирлер нооза. 31Алай хайдағ хан, чибіргі муң чааӌылығ ханнаң тоғыр чаалазарға парар алнында, одырып, позының он муң чааӌызының чаалазарға сыдир-сыдабазын ӱзӱрбес? 32Кӱзі читпес полза, ол хан, чааласхалаххаох, позының кізілерін тігі ханзар чаразарға ызар. 33Аннаңар сірернің пірдеезіне, пар нимезінең хыйа полбаанда, Минің ӱгренӌім поларға киліспес.

34Тус маңат ниме, че ачии сых парза, аның тадиин айландырӌаң оңдай пар ба ни+? 35Аның чирге дее, тизекке дее тузазы чох полар; аны тастабызары ла халча. Кемнің хулаа пар, иссін!+

15

Чіткен хойдаңар

(Мф 18:12-14)

15^1•Албан чығӌаңнарның паза чазыхтығларның прайзы Иисусты истіп аларға килӌең. 2Фарисейлер паза Моисей Чахии пілігӌілері перінісклееннер:

– Ол, чазыхтығларны позына чағын киріп, оларнаң хада азыранча+.

3Иисус, тізең, оларға мындағ кип-чоох чоохтап пирген:

– 4Сірернің хайзыңар, чӱс хойлығ полып, оларның пірсін чідір салып, тоғызон тоғыс хойын чазыда тастап, ол чіт парған чалғыс хойны, таап алғанӌа, тілеп чӧрбес? 5Таап алза, тізең, ӧрінгеніне, аны иңніне салып алар, 6ибінзер киліп, арғыстарынаң хонӌыхтарын чыып алып, оларға тир: «Ӧрініңер миннең хада: Мин чіт парған хойымны таап алдым»+. 7Тіпчем сірерге, тигірде дее пыросынчатхан пір кізее ӧрініс, пыросынарын кирексібинчеткен тоғызон тоғыс арығ чӱректіг кізее ӧрінгенінең, хай хай улуғ полар+.

Чіткен ахчадаңар

8Алай хайдағ ипчі, он кӱмӱс ахчазының пірсін чідір салза, чарытхыны тамызып, туразын сыбырып, ол ахчаны, тапханӌа, тілебес? 9Таап алза, тізең, ӧӧрелерінең хонӌых ипчілерні хығырып алып, оларға чоохтир: «Ӧрініңер миннең хада: чідір салған ахчамны таап алдым». 10Ідӧк, тіпчем сірерге, Худай ангеллері пыросынчатхан чазыхтығ пір дее кізее ӧрінчелер.

Ікі оолдаңар паза оларның пабаларынаңар

11Анаң Иисус чоохтанған:

– Пір кізінің ікі оолғы пар полтыр. 12Кічіг оолғы пабазына тіптір: «Пабам! Мағаа килісчеткен ӱлӱсті пирібіс». Андада пабазы оолларына ис-пайын ӱлестір пирген. 13Нинӌе-де кӱн ирткенде, кічіг оолғы, прай ис-пайын чыып алып, ыраххы чирлерзер чӧрібіскен. Анда, кӱлетке ле сабылып, нинӌе пар нимезін прай хорат салтыр. 14Нинӌе пар нимезін прай хорат салғандох, ол чирде илбек ӧзӧгіс пасталыбыстыр. Оол, хызылып пастабызып, 15анда чуртапчатхан кізілернің пірсінзер килтір, анзы аны сосхалар хадарарға ызыбыстыр. 16Оол сосхаларға пирчеткен чииснең харнын тосхырарӌых, че аны даа ағаа пирбееннер. 17Анаң, сағыс хабынып, оол чоохтанған: «Пабамның чалӌыларының прайзына халас тосханӌа чиирге чидіп, халадыр, мин, тізең, мында, ӧзӧгіп, ӧлерге чӧрбін! 18Ибзер нанып, пабама чоохтирбын: „Пабам! Мин тигірдең паза синнең тоғыр чазых ит салғам. 19Синің оолғың тіп аданарға паза турыстығ нимеспін, чалӌаа даа алып ал“». 20Анаң, тыхтанып, ибінзер нан сыххан.

Пабазы, оолғын ырахтынох кӧр салып, айап парған. Оолғынзар чӱгӱр киліп, хуӌахтап, охсанған. 21Оолғы, тізең, пабазына теен: «Пабам! Мин тигірдең паза синнең тоғыр чазых ит салғам. Синің оолғың тіп аданарға паза турыстығ нимеспін». 22Че пабазы чалӌыларына чахыбысхан: «Табырах, иң чахсы кип-азах ағылып, оолғымны тонандырыбызыңар. Хол салаазына пурба, азахтарына маймахтар кизіртібізіңер. 23Симіс пызоны ағыл киліп, соғыбызыңар. Чиис чіп, кӱлеттирбістер. 24Минің оолғым ӧліг полған, амды тіріл килді, чіт парған полған, амды табылды». Анаң кӱлеттеп сыхханнар+.

25Улуғ оолғы, тізең, чазыда тоғынған. Ибінзер айланчадып, ибге чағыннап киліп, кізілернің, сарназып, кӱлеттепчеткенін ис салған. 26Анаң, чалӌыларның пірсін хығырып алып, сурған: «Ниме полча мында?» 27«Харындазың килді, пабаң, аның тіріг-хазых айланғанына ӧрініп, симіс пызо сохтырыбысты». 28Улуғ оолғы, тарын парып, тураа кірерге хынмаан. Андада пабазы, сых киліп, алданып, аны тураа кірерге хығырған. 29Че улуғ оолғы пабазына нандырған: «Мин, мынӌа чыл синде тоғын салып, хаӌан даа сағаа харыспаам, че син мағаа, арғыстарымнаң хада кӱлеттеп аларға, ӧскіӌекті дее сох пирбеезің. 30Че хаӌан пу оолғың, хайда-да ипчілернең кӱлеттеп чӧріп, ис-пайыңны ӱрет салып, айлан килгенде, син ағаа симіс пызо сох пирдің». 31Пабазы, тізең, улуғ оолғына чоохтанған: «Оолғым! Син сыбыра миннең хадазың, нинӌе пар нимем прай сини, 32че харындазыңның, ӧліг полып, тіріл килгеніне, чіт парып, табылғанына ӧрініп, кӱлеттирге кирекпіс».

16

Киртізі чох устағӌыдаңар

16^1Иисус ӱгренӌілеріне чоохтаан:

– Пір пай кізі полтыр, аның ис-пайын кӧрӌең устағӌызы пар полтыр. Ол пайға, устағӌың ис-пайыңны хоратча тіп, искіргеннер. 2Пай, ол устағӌыны хығырып, теен: «Ниме исчем синнеңер? Устағӌы полып, иткен киректеріңнеңер нандырығ тут, мыннаң мындар ис-пайымнаң устирға сағаа киліспес». 3Ол устағӌы пос алынӌа чоохтанған: «Ниме итчең? Ээзім мині тоғыстаң сығара сӱрерге итче. Мин, тізең, чир хас полбинчам, кілен чӧрерге уйатчам. 4Че, сынап, сығара сӱрібіссе, кізілер мині тураларына кирер ӱчӱн, ниме идерін пілчем». 5Анаң ол, ээзіне алымнығ полған кізілерні пірердең хығырып, полғанынаң на чоохтазып, пастағызынаң сурған: «Ээзіме пирӌең алымың нинӌе?» 6«Чӱс сабан хайах», – нандырған анзы. «Табырах одыр, ол чаӌыныңны алып, анда „иліг сабан“ тіп пас сал», – теен андада устағӌы. 7Анаң паза пірсінең сурған: «Синің чи алымың нинӌе?» «Чӱс хап пуғдай», – нандырған анзы. «Чаӌыныңны алып, анда „сигізон“ тіп пас сал», – теен ағаа устағӌы. 8Соонаң ол пай кізі киртінӌее чох устағӌызын хыйғазы ӱчӱн махтаптыр. Пу чирдегі кізілер мындағы чуртас киректерінде чарыхтың кізілерінең хай-хай чапчаң сағыстығлар нооза+.

9Тіпчем сірерге, арғыстарны мындағы ис-пайнаң таап турыңар. Соонаң, хаӌан сірернің ахчаңар чох пол парза, сірерні мӧгі тураларзар кирерлер. 10Кічіг нимеде ізестіг кізі улуғ даа нимеде ізестіг, че кічіг нимеде ізес чох кізі кӧп тее нимеде ізестіг нимес+. 11Аннаңар, мындағы ис-пайға киртізі чох полған ползаңар, кем сірерге сын пайны киртініп пирер? 12Аннаңар, сірер пасха кізінине киртізі чох полған ползаңар, кем сірерге постарыңнин пирер?

13Пір дее кізі ікі пайға чалӌы пол полбас: пірсіне хынып, паза пірсіне, тізең, хыртыстанып, пірсінде кӱстеніп хайынып, паза пірсін нимее салбин. Пір саңай ікізіне, Худайға паза алтынға, чалӌы пол полбассар+.

Моисей Чахии паза Тигір хан-чирі

(Мф 11:12-13)

14•Ахчаа хынаачы фарисейлер дее анзын прай искеннер, аннаңар олар Иисусха хатхырғаннар+. 15Иисус оларға теен:

– Сірер кізілер алнында арығ чӱректіг полаачыхтанчазар, че Худай чӱректеріңні пілче. Кізілер пӧзік паалапчатхан нимелер, анзы Худайның алнында чиркестіг ниме.

16Моисей Чахии паза ухаанӌыларның пічіктері кіреске тӱзірӌең Иоанның тузына читіре чӧргеннер. Ана ол тустаң пеер Худай хан-чирінеңер искірілче, полғаны ла андар кӱстеніп кірче+. 17Моисей Чахииндағы пічіктің пірее дее чардығазы чіткенӌе, тигірнең чир хай-хай табырах чох пол парарлар+.

18Ипчізінең чарылызып, пасха ипчіні ал салчатхан полған на ир кізі хатнаң оралысча. Ирінең чарылыс парған ипчіні алчатхан ир кізі дее хатнаң оралысча+.

Пай паза Лазарь

19Пір пай кізі чуртаптыр. Ол, иң аарлығ кип-азахтар кизіп, кӱннің сай чырғап чуртаӌаң полтыр. 20Лазарь тіп пір чох кізі чуртаптыр, аның иді прай палығлығ полтыр, ол пайның туразы хыринда ізік алнында чатчаң. 21Лазарьның пайның столынаң чирге тӱскен оох-теек кизектерні чирі килген. Адайлар, киліп, аның палығларын чалғаӌаңнар. 22Анаң ол чох кізі ӱреп парған, ангеллер, тізең, аны Авраамның хыринда одырт саларға апарыбысханнар. Пай даа ӱреп парған. Аны чыып салғаннар+. 23Анаң пай кізі чир тӱбінең улуғ ирееленісте, хараан ӧӧр кӧдіріп, ырахта Авраамны паза аның хыриндағы Лазарьны кӧр салып,+
24чоо хысхырып, чоохтанған: «Авраам паба! Мағаа айап, Лазарьны, салаазын суға ӧллеп, тілімні ӧллебізерге ыстах минзер: мин тың иреелен парирбын пу чалыннығ отта!»+
25Че Авраам нандырған: «Оолғым! Сағысха кирдек, син чуртазыңда чахсыны хаап халғазың, Лазарь, тізең, чабалны ла кӧрген. Амды Лазарьға мында чахсы, син, тізең, ирееленчезің. 26Ағаа хоза піснең синің арабыста уғаа тирең оймах, аннаңар мыннаң сірерзер иртіп аларға итчеткеннер ирт полбинчалар, аннаң даа піссер пірдеезі ирт пола чоғыл». 27Андада пай кізі теен: «Андағда сурынчам синнең, паба, Лазарьны минің пабамның чуртынзар ызыбыс, 28минің анда пис харындазым пар; Лазарь, парып, оларға, пу ирееленӌең чирге кір парбазыннар тіп, пілдістіг иде чоохтап пирзін». 29«Оларның Моисей Чахии паза ухаанӌылар пар, иссіннер оларны», – теен ағаа Авраам+. 30Пай, тізең, алданған: «Чох, Авраам паба! Ӧліглердең піреезі андар парған полза, олар, пыросынып, чазыхтарынаң хыйа поларӌыхтар». 31Андада Авраам ағаа теен: «Олар, Моисейнең ухаанӌыларны испинчетселер, піреезі тіріл килзе дее, киртінместер»+.

17

Хыӌаланыстардаңар

(Мф 18:6-7, 21-22; Мк 9:42)

17^1•Иисус ӱгренӌілеріне чоохтаан:

– Кізіні чазыхха сухчатхан нимелер пол ла парчалар, че хыйал анзына, кемнең пастыра олар килчелер+. 2Олаңай кічіг кізілернің піреезін дее андағ кізее чазыхха сухтыртар орнына, аны, мойнына теербен тазын палғап алып, талайзар тастабысса, чахсы поларӌых+. 3Постарыңны сизініңер!

Харындазың синнең тоғыр пірее чазых ит салза, хырыс аны, пыросынза, тізең, пырозын таста+. 4Пір кӱнде синнең тоғыр читі хати чазых ит салза, анаң полған на сай, синзер киліп, «Пыросынчам» тіп турза, син аның пырозын ідӧк тастап тур+.

Киртіністеңер паза чоох истерінеңер

5Андада илӌілер Хан-пиге тееннер:

– Киртінізібісті хос пир+.

6Хан-пиг теен:

– Сынап сірер, горчицаның ӱренінӌе дее киртініп, пу смоковница ағазына «Мыннаң ходырылып, талайда одыртыл пар!» тіп чоохтанған ползаңар, ол чооғыңарны истерӌік+.

7Сірернің хайзыңар, хыра тартхан алай хой хадарған соонда, чазыдаң ибзер айланған чалӌыны «Табырах кил, стол кистіне одыр» тіп хығырар? 8Іди чоохтанар орнына «Чіӌең ниме тимнеп пир, анаң, арығ сӱбӱрек алныңа палғанып алып, чіп-ізіп алғанымӌа, хыримда хайын чӧр, соонаң позың чіп-ізіп аларзың» тібес пе ни? 9Чалӌызын, чахығларны толдырған ӱчӱн, алғыстир ба ни? Чох, сағынминчам. 10Сірер дее, прай чахаан нимелерні толдыр салып, чоохтаныңар: «Піс олаңай ла чалӌыларбыс. Иділӌең нимелерні ле ит салдыбыс».

Он кізіні ходырлығ ағырығдаң имнебіскені

11Иисус, Иерусалимзер парчадып, Самар чирінең Галилей чирінің аразынӌа ирткен. 12Пір аалзар кір париғанында, Ағаа чызығ палығлығ он кізі тоғас парған. Олар, Иисусты кӧр салып, оортахта турыбысханнар+. 13Анаң хысхырғаннар:

– Иисус Ӱгретчі! Айадах піске!

– 14Парыңар, абыстарға кӧзідіңер постарыңны! – чоохтанған Иисус, оларны кӧріп.

Париғаннарында, тізең, иттері арығ паза хазых пол парыбысхан+. 15Оларның пірсі, позының чазыл парғанын кӧріп, нандыра айлан киліп, хысхырып ала, Худайны саблаан. 16Иисустың алнында тӱңдере тӱзіп, Аны алғыстаан. Ол самар кізі полған+. 17Андада Иисус чоохтанған:

– Он кізі чазыл парған нимес пе зе? Тоғызы чи хайдадыр? 18Ноға пу мындағы нимес кізідең пасха пірдеезі Худайны алғыстирға нандыра айланмады?

19Анаң самар кізее чоохтанған:

– Турып, пар. Киртінізің сині арачылап халды+.

Худай хан-чирінің килерінеңер

(Мф 24:23-28, 37-41)

20•Хай пірее фарисейлер Иисустаң Худай хан-чирі хаӌан килер тіп сурғаннар. Иисус оларға нандырған:

– Худай хан-ӱлгӱзі пасхазына пілдіртпин килер+. 21Пірдеезі тібес: «Мына, мында ол» алай «Тігіне, тігде ол». Худай хан-ӱлгӱзі сірернің істіңерде[*].

22Ідӧк Ол ӱгренӌілеріне теен:

– Килер андағ тус, хаӌан сірер Кізі Оолғының пірее кӱнін кӧріп аларға сағынарзар, че кӧр полбассар+. 23Кізілер сірерге тирлер: «Мына мында» алай «Тігіне тігде», че андар-мындар чӱгӱр чӧріп, сӱріспеңер+. 24Хайди сағын тигірні пір хыринаң паза пір хырина читіре чарыт парыбысча, ідӧк полар Кізі Оолғы килген кӱнде. 25Че пастап Ол, кӧп чобалып, амғы тӧлге сӱрдіртерге кирек+. 26Нойның тузында хайди полған, ідӧк полар Кізі Оолғының тузында. 27Нойның позының илбек кимезіне одырыбысханына читіре, паза суғның, тазып, прайзын хырыбысхан тузына теере, олар прайзы, чіп, іскеннер, ипчі алып, ирге парғлааннар. 28Лоттың тузында даа ідӧк полған. Кізілер, чіп, іскеннер, садып, алғаннар, одыртып, пӱдіргеннер. 29Че, Лот Содом саардаң сых парыбысхан кӱн, тигірдең кӧйчеткен от паза сералығ наңмыр чаап, прайзын чох идібіскен+. 30Кізі Оолғы килген кӱн ідӧк полар. 31Ол кӱнде тура хырындағы кізі ибінзер ниме-нооларын аларға тӱспезін, чазыдағы кізі дее нанмазын+. 32Лоттың ипчізін сағысха киріңер. 33Позының тынын ал халарға кӱстенген кізі тыны чох халар, че позының тынын чідірген кізі, тынын хайраллап халар+. 34Тіпчем сірерге, ол хараазын пір тӧзектегі ікі кізінің пірсі алылар, паза пірсі, тізең, халғызылар. 35Теербеннең ун тартчатхан ікі ипчінің пірсі алылар, паза пірсі, тізең, халғызылар. 36Чазыда тоғынар ікі кізінің пірсі алылар, паза пірсі халғызылар.

37Андада ӱгренӌілері Хан-пигінең сурғаннар:

– Хайда полар пу ниме?

– Хайда сӧӧк, андар хусхуннар чыылызарлар, – нандырған оларға Иисус.

18

Сын нимес чарғыӌыдаңар

18^1Анаң Иисус хаӌан даа пазырарға кирек полчатханнаңар паза ізеністі чідірбестеңер кип-чоох чоохтап пирген.

–+
2Пір саарда чарғыӌы чуртаптыр. Ол Худайдаң даа хорыхпаӌаң, кізілердең дее чалтанмаӌаң. 3Олох саарда пір ӧкіс ипчі полған. Ол ипчі, чарғыӌызар чӧріп, сурынӌаң: «Арачыла мині миннең тоғыр полчатхан кізідең». 4Ол чарғыӌы ниме идерге ӱр хынмаан. Анаң позы позына теен: «Мин Худайдаң даа хорыхпинчам, кізілердең дее чалтанминчам, 5че пу ӧкіс ипчі миннең пір дее азырылбинча, арачылимдах аны, пеер киліп, хатап чархандырбазын тіп».

6Анаң Хан-пиг чоохтанған:

– Истіңер, ниме тіпче саба оңдайлығ чарғыӌы? 7Худай чи, хараа-кӱнӧрте Позынаң полыс пирерге сурынчатхан таллап алған кізілерінің алнына турбас па? Полызарға маңзырабас па+? 8Тіпчем сірерге, Ол, тӱрче полбинаңох, арачылап сығар. Че Кізі Оолғы, киліп, чирде киртіністі табар ба ни+?

Фарисей паза албан чығӌаң кізі

9Анаң Иисус, постарын арығ чӱректіг кізібін тіп сананып, пасхаларын нимее салбинчатханнарға мындағ кип-чоох чоохтап пирген:

–+
10Ікі кізі храмзар пазырарға кірген: пірсі фарисей, паза пірсі, тізең, албан чығӌаң кізі+. 11Фарисей, турып алып, позы алынӌа піди пазырған: «Худай! Пасха кізілер осхас тонағӌы, хыйыхтағӌы, кізінең чӧреечі алай албан чығӌаң пу кізі осхас полбинчатханым ӱчӱн, алғыстапчам Сині+. 12Мин, неделяда ікі хати ораза тудып, прай парыстың онынӌы чардығын Сағаа пирчем»+. 13Албан чығӌаң кізі, тізең, оортах турып, тигірзер харахтарын кӧдірерге дее тідінмеен, че, кӧксін сабынып, чоохтанған: «Худай! Айадах мині, чазыхтығ кізіні!» 14Тіпчем сірерге, мынзы, тігізінің хыринда артых ахтағлығ нанған. Позы позын кӧдірчеткен кізінің полғаны ла чабыс пастыртар, че позын чабыс тудынчатхан кізі ӧӧр кӧдірілер+.

Иисус палаларны алғапча

(Мф 19:13-15; Мк 10:13-16)

15•Иисуссар, холын теерт пирзін тіп, палаларны даа ағыл турғаннар, ӱгренӌілері, ол нимені кӧріп, кізілерні хырысханнар. 16Че Иисус, олғаннарны хығырып, чоохтанған:

– Палаларға Минзер иртерге чарадыңар, харығ полбаңар оларға. Пала осхас кізілерни Худай хан-чирі полар. 17Сынны чоохтапчам сірерге, кем позына Худай хан-ӱлгӱзін, олған чіли, чағын итпес, ол кізі хаӌан даа Худай хан-чирінзер кір полбас+.

Пай оол мӧгі чуртастаңар сурча

(Мф 19:16-30; Мк 10:17-31)

18•Пастых полчатхан пір кізі Иисустаң сурған:

– Чахсы полчатхан Ӱгретчі! Мӧгі чуртастығ полып алар ӱчӱн, мин ниме идерге кирекпін+?

19Иисус ағаа теен:

– Син ноға Мині чахсы полчатхан тідің? Пірдеезі чахсы нимес, чалғыс Худай ла андағ. 20Син пілчезің чахығларны: «оралыс чӧрбе, кізі ӧдірбе, оғырлаба, чой киречілебе, паба-іӌеңні улуғла».

– 21Мин пу чахығларны чиит тустаң сығара толдырчам, – теен ол кізі.

–+
22Сағаа ам даа пір ниме читпинче: нинӌе пар ниме-нооңны садыбызып, ахчаңны чох кізілерге ӱлебіс, андада син тигірде ис-пайлығ поларзың. Анаң, киліп, Минің соомӌа пар, – теен ағаа Иисус, аны истіп+.

23Ол, уғаа пай полғаннаңар, аны истіп, сағыссырап сыххан. 24Иисус, аның іди сағыссырапчатханын кӧріп, чоохтанған:

– Хайдағ сидіктір пай кізілерге Худай хан-ӱлгӱзінзер кіріп аларға! 25Пайның Худай хан-ӱлгӱзінзер кіріп аларының хыринда, тибее іңе ӱдінӌе ирт парыбызарға хай-хай оой.

26Аны искен кізілер сурғаннар:

– Андағда кем арачылан полар ни?

– 27Кізілер ит полбас нимені Худай ит полар, – нандырған Иисус+.

28Андада Пётр чоохтанған:

– Мына піс, прай нимебіс тасти, Синің сооңӌа чӧрчебіс+.

29Иисус оларға теен:

– Сынны чоохтапчам сірерге, Худай хан-ӱлгӱзі ӱчӱн позының туразын алай паба-іӌезін, харындастарын алай пиӌе-туңмаларын, ипчізін алай палаларын тастаан кізі+
30амғы туста хай-хай кӧп алар, килер туста даа мӧгі чуртастығ полар.

Иисус ӧлерінеңер ӱзінӌізін ухаанӌылапча

(Мф 20:17-19; Мк 10:32-34)

31•Он ікі ӱгренӌізін оортах хығырып, Иисус оларға теен:

– Мына піс Иерусалимзер парирбыс, анда ухаанӌыларның Кізі Оолғынаңар пасхан нимелері прайзы тол парар. 32Аны Худайы чохтарға пирібізіп, кӱліп, сӧклеп, Ағаа чапсыра тӱкӱрерлер. 33Соғарлар Аны, анаң ӧдір саларлар. Че ӱзінӌі кӱнінде Ол тіріл килер+.

34Че ӱгренӌілері ол нимелернің пірдеезін піл полбааннар; пу сӧстер пілдізі чох полған оларға, чоохтаан нимені, тізең, оңар полбааннар+.

Харах чох кізіні имнебіскені

(Мф 20:29-34; Мк 10:46-52)

35•Иисус Иерихонға чит килигенде, чол хазында харах чох пір кізі кіленіп одырған. 36Позының хыринӌа чонның ирт париғанын истіп, ол сурған:

– Нимедір пу?

– 37Назареттегі Иисус парир, – тееннер ағаа.

– 38Иисус, Давид тӧлі! Айадах мағаа! – хысхырған харах чох кізі андада+.

39Алнында парчатханнар аны, тызып, тымылдырарға харасханнар, че ол уламох тың хысхырған:

– Давид тӧлі! Айадах мині!

40Иисус, тохти тӱзіп, ол кізіні Позынзар ағыл килерге чоохтаан. Харах чох кізі пас килгенде, аннаң сурған:

– 41Ниме кирек сағаа Миннең?

– Хан-пигім! Харахтарым кӧрзіннер! – теен ол кізі.

– 42Кӧрзін харахтарың! Киртінізің сині арачылады, – теен ағаа Иисус+.

43Сах андох ол кізі кӧр сыххан. Анаң, Худайны саблап, Иисустың соонӌа парған. Прай чон, пу нимені кӧріп, Худайны саблаан.

19

Закхей

19^1Соонаң Иисус, Иерихонзар кіріп, саарӌа париған. 2Ол саарда албан чығӌаңнарның пастығы полчатхан Закхей тіп пір пай кізі чуртаан. 3Иисусты, кем полӌаң тіп, кӧріп аларға иткен, че чабыс сыны ӱчӱн, кізілер кистінең кӧр полбинчатхан. 4Анаң, Иисусты кӧріп аларға тіп, алнынзар чӱгӱріп, Ол парӌаң чолның хазындағы смоковница ағазына сых парған. 5Иисус, ол чирге чидіп, аны кӧр салып, чоохтанған:

– Закхей! Тӱс табырах ағастаң. Пӱӱн Мағаа синің тураңда поларға кирек.

6Ол, табырах ла тӱзіп, Иисусты ӧрчіліг удурлаан. 7Анзын кӧргеннернің прайзы, Иисусты чазыхтығ кізізер кірче тіп, тарығып чоохтасхлаан+. 8Закхей, тізең, тура тӱзіп, Хан-пиге чоохтанған:

– Хан-пигім! Мин чох кізілерге пайымның чарымын пир саларбын. Пірее дее кізіні хыйыхтаан ползам, ағаа тӧрт анӌа нандырарбын+.

9Иисус ағаа теен:

– Пӱӱн пу тураа арачыланыс килді. Пу даа кізі Авраам тӧлі нооза+. 10Кізі Оолғы, чіткенін таап, арачылирға килген.

Кӱмӱс ахчадаңар кип-чоох

(Мф 25:14-30)

11•Мыны истіпчеткеннерге Иисус хоза кип-чоох чоохтап пирген. Иисус Иерусалимнең ырах нимес полғаннаңар, прайзы Худай хан-чирі тӱрче полбинаң азыл парарға кирек тіп сағынған+. 12Иисус мындағ ниме чоохтаан:

– Пір саблығ сӧӧктең сыххан кізі, ыраххы чирдегі ханның ӱлгӱзін холға киріп, нандыра айлан килерге тимненчедіп, 13позынзар он чалӌызын хығырып алып, оларға, пірер кӱмӱс ахча пиріп, теен: «Мин айланғанӌа, пу ахчаны постарыңа тузалығ тудыныңар». 14Че мындағы кізілер ағаа хыртыстанӌаңнар, аннаңар ол парыбысхандох, аның соонӌа кізілерні ызып, піди чахыбысханнар: «Аны, пістің ханыбыс ползын тіп, хынминчабыс»+. 15Ол кізі, хан-ӱлгӱзін холға киріп, позының чирінзер айлан килген. Анаң, пирген ахчанаң хайди тузаланғаннарын пілерге полып, ахча пирген чалӌыларын позынзар хығыртыбысхан. 16Пастағы чалӌызы, кір киліп, чоохтанған: «Ээзім! Синің пір кӱмӱс ахчаңны он кӱмӱс ахчаа читірдім». 17«Чахсы, кӱстенӌік чалӌым! Син, кічіг киректе ізестіг полғаның ӱчӱн, амды он саарның пазы поларзың», – нандырған ағаа ээзі+. 18Ікінӌі чалӌызы, кір киліп, чоохтанған: «Ээзім! Синің пір кӱмӱс ахчаңнаң пис кӱмӱс ахча идіп алғам». 19«Син андағда пис саарның пазы пол», – нандырған мынзына даа ээзі. 20Паза пірсі, кір киліп, чоохтанған: «Ээзім! Мына синің кӱмӱс ахчаң. Мин аны, сӱбӱрекке ораап, хайраллаам. 21Син хатығ кізізің: салбаан даа нимені алып алчазың, таарыбаан даа асты кизіп алчазың, аннаңар мин синнең хорыххам». 22Ээзі ағаа нандырған: «Мин сині синіңӧк сӧстеріңнең чарғылирбын, чабал чалӌы! Минің хатығ кізі полчатханымны, салбаан даа нимені алып алчатханымны, таарыбаан даа асты кизіп алчатханымны пілгезің. 23Андағда ноға мині, киліп, артых ахча алып алзын тіп, ахчамнаң артых парыс кірер иде тудынмаазың?» 24Анаң хости турчатхан чалӌыларына чахаан: «Аның кӱмӱс ахчазын, алып алып, он кӱмӱс ахчалығ чалӌаа пирібізіңер». 25Че олар ағаа нандырғаннар: «Ээбіс! Аның он кӱмӱс ахчазы пар нооза». 26Че ээзі теен: «Тіпчем сірерге, ниме-ноолығ кізее хозылар, ниме-ноозы чох кізінің, тізең, пар даа нимезі алылар+. 27Мині постарының ханы идерге хынмаан ыырӌыларымны, пеер ағыл киліп, минің алнымда соғыбызыңар»+.

Иисустың Иерусалимзер кіргені

(Мф 21:1-11; Мк 11:1-11; Ин 12:12-19)

28•Мыны чоохтирын тоозып, Иисус аннаң андар Иерусалимзер алдыра чорых тутхан. 29Ол, Елеон тағдағы Виффагий паза Вифаний аалларзар чит киліп, Позынаң пурун ікі ӱгренӌізін ызып,+
30оларға теен:

– Тігі сариндағы аалзар парыңар, андар кіріп, пағда турчатхан хаӌан даа кізі мӱнмеен чиит эштекті таап, систіп алып, пеер ағыл киліңер. 31Пірее кізі «Ноға систіпчезер?» тіп сурза, «Аны Хан-пигібіс киректепче» тіп нандырыңар ағаа.

32Ысхан кізілері, парып, прай нимені хап-орта, Иисус чоохтаанни, таап алғаннар. 33Олар эштектің паан сисчеткеннерінде, аның ээлері олардаң сурғаннар:

– Ноға пу эштекті систіпчезер?

– 34Аны Хан-пигібіс киректепче, – нандырғаннар олар.

35Анаң аны Иисуссар ағыл килгеннер. Эштектің арғазына кип-азахтарын тӧзеп, Иисусты мӱндірібіскеннер. 36Иисус іди париғанда, Аның чолына кип-азахтар тӧзеп одырғаннар.

37Ол Елеон тағдаң инӌең чирге чит килгенде, нинӌе пар ӱгренӌілері прайзы кӧрген хайхастары ӱчӱн Худайны, ӧрчіліг хысхырып, саблап сыхханнар:

– 38Хан Худайның адынаң Килчеткенге алғас ползын! Тигірде амыр хоных паза Худайға сабланыс ползын!

39Чон аразындағы хай пірее фарисейлер Иисусха чоохтанғаннар:

– Ӱгретчі! Ӱгренӌілеріңе амыразыннар тіп чоохта.

–+
40Тіпчем сірерге, олар сым пол парзалар, тастар хысхыр сығарлар, – нандырған оларға Иисус.

Иисус Иерусалимге ылғапча

41Иисус, саарзар чағдап киліп, андар кӧріп ала, ылғап, чоохтанған:

–+
42Пӱӱн дее пілген ползаң, Иерусалим, амыр чуртасха ниме кирек полчатханын! Че сағам ол синің харахтарыңа кӧрінмес иде чабых! 43Килер андағ тус, хаӌан ыырӌыларың сині туйухти ниме-ноолар ӱӱп, ибірібізіп, сині прай саринаң хысти пазарлар. 44Анаң сині прай изеп салып, чуртағӌыларыңны синдӧк ӧдір саларлар. Худай синзер килген тусты пілбин халғаның ӱчӱн, тас ӱстӱнде тас халғыспастар+.

Храмны арығлааны

(Мф 21:12-17; Мк 11:15-19; Ин 2:13-22)

45•Анаң храм сиденінзер кір киліп, анда садығ итчеткеннернең ниме-ноо алчатханнарны сығара сӱр сыххан.

– 46Пазылған полған: «Минің храмым – пазырӌаң тура», сірер, тізең, аны тонағӌылар ордазына айландыр салғазар, – чоохтанған оларға.

47Анаң Ол храм чирінде кӱннің сай кізілерні ӱгреткен. Улуғ абыстар, Моисей Чахии пілігӌілері паза ах сағаллар Иисусты ӧдірер сылтағ тілееннер. 48Че, прай чон Аның чооғын искеннең истіп ле турғаннаңар, анзын толдырар оңдай пір дее таап полбинчатханнар.

20

Хайдағ ӱлгӱнең?

(Мф 21:23-27; Мк 11:27-33)

20^1•Пірсінде Иисус, храмда кізілерні ӱгредіп, Чахсы Хабар искірчеткенде, улуғ абыстар паза Моисей Чахии пілігӌілерінең хада ах сағаллар чағын пас киліп, 2тееннер Ағаа:

– Чоохтап пир піске, киректеріңні хайдағ ӱлгӱнең итчезің? Кем пирген Сағаа пу ӱлгӱні+?

3Иисус оларға нандырған:

– Мин дее сірердең пір ниме сурып аларға сағынчам. Чоохтаңардах мағаа: 4Иоанның кіреске тӱзіргені кізілердең ме алай Худайдаң ма+?

5Олар, пос аразында ӱзӱріп, чоохтасханнар:

– «Худайдаң» тізебіс, «Андағда ноға сірер Иоаннға киртінмеезер?» сурар Ол+. 6«Кізілердең» тіп чоохтанзабыс, андада чон пісті таснаң чаалир. Олар Иоанның ухаанӌы полчатханын ікінӌілебинчелер, нооза+.

7Аннаңар олар нандырғаннар: «Пілбинчебіс, хайдағ ӱлгӱнең». 8Андада Иисус оларға теен:

– Мин дее сірерге чоохтабаспын пу нимелерні хайдағ ӱлгӱнең итчеткенімні.

Виноград ӧскірӌеңнердеңер кип-чоох

(Мф 21:33-46; Мк 12:1-12)

9•Анаң Иисус чонға пу кип-чоохты чоохтап сыххан:

– Пір кізі, виноград одыртып салып, аны виноград ӧскірчеткен кізілерге пирібістір, позы ибдең ӱрге парыбыстыр+. 10Тузы чит килгенде, ол чалӌызын виноград ӧскірчеткеннерзер позының ӱлӱзін ағыл килерге ызыбысхан. Че виноград ӧскірчеткеннер ол чалӌыны, сох салып, пір дее ниме пирбин, нандыра ызыбыстырлар. 11Ол кізі пазох пір чалӌызын андар ысхан, че виноград ӧскірчеткеннер, пу даа чалӌызын ідӧк соғып-сӧклеп, пір дее ниме пирбин, ибзер нандыра ызыбысханнар. 12Анаң ӱзінӌі чалӌызын ысхан, че анзын даа, палығлап, сӱрібіскеннер+. 13Андада виноградниктің ээзі чоохтанған: «Хайди итчең? Хынчатхан оолғымны ызим, аны кӧрзе, китенерлер»+. 14Че виноградникті ӧскірчеткен кізілер, аны кӧр салып, пос аразында чоохтасханнар: «Пу пабазының пайын холға кирӌең чалғыс оолғы. Парып, ӧдірібізееңер аны, андада халған анығ піске халар»+. 15Анаң аны, виноградниктең оортах иде апарып, ӧдір салғаннар. Ам виноградниктің ээзі ол кізілерні хайди идер ни+? 16Киліп, виноградник ӧскірчеткеннерні ӧдір салып, виноградникті пасха кізілерге кӧрерге пирібізер.

Пу чоохты искен кізілер тееннер:

– Андағ ниме полбас!+

17Иисус, тізең, оларзар кӧріп, теен:

– «Пӱдірігӌілернің хыйа тастаан тазы соонаң иң кирек, тура пулиин тутчаң тас пол парған», – тіп пазылғаны нимені таныхтапча? 18Ол тасха тӱскен полған на кізі чоо тӱс парар, ол тас, тізең, пірее кізінің ӱстӱне тӱс парза, аны чоо чабыра пазыбызар.

Рим Хағаныға албан тӧлирге кирек пе?

(Мф 22:15-22; Мк 12:13-17)

19•Олох туста, Моисей Чахии пілігӌілері паза улуғ абыстар пу кип-чоохтың постарына чарыдылғанын сизініп, Иисусты хаап аларға иткеннер, че чоннаң хорыхханнар. 20Олар, Иисусты китеп, сурығларнаң хазалып, пірее чарабас сӧзі ӱчӱн пастыхтарның паза ханның ӱлгӱзіндегілернің холына пирібізерге полып, Андар киртінеечік полчатхан чойырхостарны ысханнар.

–+
21Ӱгретчі! Синің, орта чоохтап, пірдеезіне чойырхабин, Худайның чолынӌа парарға сын ӱгретчеткеніңні пілчебіс. 22Піске чи Рим хағаныға албан тӧлирге кирек пе, чох па? – сурғаннар олар Аннаң+.

23Иисус, тізең, оларның кӧйтіктенчеткеннерін сизініп, теен:

– Нимее мині сынап одырзар+? 24Мағаа динарий ахчаны кӧзіт пиріңер. Кемнің омазы паза ады анда?

– Хағанни, – нандырғаннар олар.

– 25Андағда хағаннин – хағанға, Худайнин Худайға пир турыңар, – чоохтанған оларға Иисус+.

26Іди олар чон алнында Иисусты сӧзінең тут полбин, Аның нандыриина чапсып, паза пір дее ниме тібееннер.

Тірілердеңер чоох

(Мф 22:23-33; Мк 12:18-27)

27•Андада ӧлім соонда кізі тірілбинче тіпчеткен саддукейлердең нинӌе-де кізі, пас киліп, Иисустаң сурған:

–+
28Ӱгретчі! Моисей піди пасхан: «Хоных хонған пірее кізі, пала чох чуртап, ӱреп парза, аның туңмазы, ипчізін ал салып, ӱреен харындазының тӧлін узаратсын».

29Читі харындас полтыр. Улуғ харындастары, ипчі алып, пала чох ӱреп партыр. 30Ипчізін ікінӌі харындазы алып, ідӧк пала чох ӱреп партыр. 31Ол ипчіні ӱзінӌі харындазы алып, ӱребӧк парған. Іди прай читі харындас, ол ипчінең чуртап, палалары чох ӱрептір. 32Прайзының соонаң ол ипчі дее ӱреп парған. 33Амды олар прайзы тіріл килзелер, ол ипчі хайзыни полар? Читі харындастың прайзы ол ипчінең чуртаан нооза.

34Иисус оларға нандырған:

– Пу чуртастағы кізілер, ипчі алып, ирге парчалар. 35Че тіріл киліп, килер чуртасха турыстығ иреннернең ипчілер алыспастар+. 36Олар, ангеллер осхас пол парып, ӱребестер. Олар, Худай тірілдіргеннеңер, Аның палалары полчалар. 37Ӱреен кізілернің тіріл килерін Моисей дее кӧзіткен: успас отнаң кӧйчеткен ағазахтаңар чоохта Хан Худайны Авраамның даа, Исаактың даа, Иаковтың даа Худайы тіп адапча. 38Худай – тіріглернің Худайы, ӧліглерни нимес, Ағаа прайзы тіріглер нооза.

– 39Ӱгретчі! Син маңат чоохтадың, – тееннер Моисей Чахии пілігӌілерінің хай піреезі. 40Паза Иисустаң пір дее ниме сурастырғлирға тідінмееннер.

Мессий-Христос кемнің тӧлі?

(Мф 22:41-46; Мк 12:35-37)

Иисус, тізең, оларға теен:

–+
41•Ноға Мессий-Христосты Давидтің тӧлі тіпчелер+? 42-43Давид, тізең, позы Ырлар киндеде чоохтапча: «Ӧӧркі Чайаачы Хан-пигіме теен: „Мин Синің прай ыырӌыларыңны азааң алтына тастаанӌа, мында Минің оң саримда одыр тур“»+. 44Іди Давид Аны «Хан-пигім» тіп адапча, хайди андағда Мессий-Христос Давидтің тӧлі полӌаң?

Моисей Чахии пілігӌілерінең китеніңер

(Мф 23:1-36; Мк 12:38-40; Лк 11:37-54)

45Иисус, Аны прай чон истіп турчатханда, ӱгренӌілеріне теен:

– 46Китеніңер Моисей Чахии пілігӌілерінең: олар, узун киптеріне чазан салып, чон кӧп чирлерде чӧрерге паза постарын алғыстаснаң удурладарға хынчалар.

Олар синагогаларда алнындағы орыннарда, той-пайларда даа тӧрде одырарға хынадырлар+. 47Ӧкіс ипчілерні ӱреге кир саладырлар, анаң чон алнында ӱр пазыраачых поладырлар. Худай чарғызы оларға артых тӱзер.

21

Ӧкіс ипчі салған ӱлӱс

(Мк 12:41-44)

21^1•Иисус, ибіре кӧріп, пай кізілернің постарының сыйыхтарын сыйых салӌаң ідіссер салчатханнарын кӧр салған+. 2Саңай чох чуртапчатхан ӧкіс ипчінің андар ікі оох ахча сал салғанын кӧрібӧк салған. 3Иисус чоохтанған:

– Сынны тіпчем сірерге, чох чуртапчатхан пу ӧкіс ипчі прайзынаң кӧп ахча сал салды. 4Тігі кізілер постарының пайларының артханың Худайға сыйых салдылар, пу ӧкіс ипчі, тізең, позының чуртаӌаң пар-чох ахчазын андар салды+.

Храмның иңзерілерінеңер паза тӱгенӌі тустаңар

(Мф 24:1-2; Мк 13:1-2)

5•Хай піреезі Храм сіліг тастарнаң чазалған паза аарлығ сыйыхтарнаң иділген тіп чоохтасхан. Иисус теен:

– 6Килер тус, хаӌан тастың ӱстӱнде тас халбас, сірер мында кӧрчеткен нимелернің прайзы иңзеріл парар.

–+
7Ӱгретчі! Хаӌан полар ол ниме? Ол нименің поларына хайдағ танығ полар? – сурғаннар олар.

8Иисус нандырған:

– Китеніңер, алаахтыртпас ӱчӱн. Кӧп кізі, Минің адымнаң аданып киліп, «Мин Мессий-Христоспын!», «Ол тус чағыннап килді» тир, андағ кізілернің соонӌа парбаңар+. 9Чағынғы паза ыраххы чаалардаңар ис салып, хорыхпаңар. Пастап андағ нимелер пол парарға киректер, че анзы тӱгенӌізінің сах андох полары нимес.

10Аннаң андар теен:

– Чон чоннаң, Хан Ханнаң тоғыр кӧдірерлер+. 11Анда-мында чир тітірир, ӧзӧгістең паза ағырығлардаң хырылыс полар, андағ-мындағ хорғыстығ нимелер паза улуғ танығлар тигірдең кӧрінерлер+. 12Че прай пу нимедең пурун сірерні, Миннең ӱчӱн хаап, сӱрерлер, синагогаларда чарғылап, хариблерге чабарлар, Миннең ӱчӱн ханнарнаң пиглернің алнына сығарарлар+. 13Анзы сірерге Миннеңер чоохтирға пирілген оңдай полар. 14Істіңерде чарғыда ниме чоохтирдаңар азынада сағынмасха пӧгін салыңар. 15Мин сірерге ыырӌыңарның пірдеезі нандыр полбас, тоғырлан таа полбас сӧстер паза кӱлӱк сағыс пирербін+. 16Паба-іӌеңер дее, харындастарың даа, туғаннарыңнаң арғыстарың даа сірердең хыйа полыбызарлар. Сірернің піреелерін ӧдір тее саларлар. 17Минің адым ӱчӱн сірерні прайзы хырт кӧрер. 18Че сірернің пастарыңнаң пір сас таа тӱспес+. 19Сыдазыңар, андада тыныңарны арачылап халарзар.

Танығлар паза хорғыстар

(Мф 24:15-21, 29-31; Мк 13:14-19, 24-27)

20•Чааӌыларның Иерусалимні ибір салғанын кӧр салзаңар, аның иңзерілер тузының чит килгенін піліңер. 21Андада Иудей чиріндегілер тағларзар тиссіннер, саардағылар аның тастынзар сығара ойлазыннар, тастындағылары, тізең, саарзар кірбезіннер. 22Анзы, Худай Пічиинде пазылған нимелернің прайзы тол парар ӱчӱн, хатығлатчаң кӱннер полар. 23Ол кӱннерде тойлығ паза час палалығ ипчілерге хыйал-чобағ тӱзер! Илбек саай полар пу чирде, паза Худайның чабалланғаны чидер ол чонға+. 24Оларның хайзылары хылыстарнаң ӧдіртіп, пасхалары андағ-мындағ чоннарзар сӱрдірт парыбызарлар. Иерусалимні, тізең, Худайы чохтар, тустары тоозылғанӌа, типсирлер+.

25•Кӱнде, айда, чылтыстарда таңнастығ нимелер пол турарлар. Чир ӱстӱндегі нинӌе пар чоннарның прайзы ізеніс чох ах-тик чӧрер. Талай, тізең, суулап, чабалланар. 26Чир-чарыхха килчеткен саайларны сахтап, кізілер хорыхханнарына таларлар. Тигірнің кӱстері тітіри тӱзерлер. 27Олох арада Кізі Оолғының илбек кӱзінде паза сабланызында пулуттарӌа пас париғанын кӧр саларлар. 28Пу нимелер пол сыхсалар, чіке турып, пастарыңны чоғар кӧдіріңер, арачыланыстарың чағыннапча нооза.

Ол кӱн хаӌан полар?

(Мф 24:32-35; Мк 13:28-31)

29•Анаң оларға пу кип-чоохты чоохтап пирген:

– Кӧріңер пу смоковницаны, пасха даа ағастарны. 30Оларның пӱрленчеткенін кӧріп, чайғының чағдап килгенін постарың піліп алчазар. 31Сірер дее ідӧк, Минің чоохтаанымның толчатханын кӧріп, Худай хан-ӱлгӱзінің чағдапчатханын піліңер. 32Сынны чоохтапчам сірерге, прай пу ниме амғы тӧл ӱзілгелеккеӧк полар+. 33Тигірнең чир чіт парарлар, Минің сӧзім, тізең, халар+.

Узубаңар

34Ол кӱн сірер сағыбаанға орта килібіспезін тіп, сиргек тудыныңар, иртіре чырғап, чуртастың оох-теек нимелеріне пастырбаңар. 35Ол кӱн, сӧзірбе чіли, чир ӱстӱндегілернің прайзына чидер. 36Че, сыбыра сиргек полып, пазыр чӧріңер, андада, прай полар саайлардаң ос халып, Кізі Оолғының алнында турарзар+.

37Иисус, кӱнӧрте храмда кізілерні ӱгредіп, хараазын, тізең, Елеон тағда иртірӌең+. 38Иртенӧк прай чон Аны истерге храмзар чыылысчаң.

22

Иисустаң тоғыр чӧптезіг

(Мф 26:1-5, 14-16; Мк 14:1-2, 10-11; Ин 11:45-53)

22^1•Пасха тіп адалчатхан Ачытпаан халас пайрамы чағдапчатхан. 2Моисей Чахии пілігӌілерінең улуғ абыстар Иисусты чох идерге оңдай тілееннер, че чоннаң хорыхханнар.

3Ол туста он ікі ӱгренӌі аразындағы пір ӱгренӌінің істінзер, Искариот тіп солалығ Иудазар, сайтан кір парған+. 4Іди Иуда улуғ абыстарзар паза храм хадағӌыларының пастыхтарынзар Иисусты садыбызардаңар чӧптезерге парған. 5Олар, ӧрін парып, ағаа ахча пирерге чарат салғаннар. 6Иуда даа, сӧс пиріп, кізілерге пілдіртпес иде Иисусты холларына туди пирер оңдайны хадарған+.

Ӱлӱкӱн чиизін тимнеені

(Мф 26:17-25; Мк 14:12-21; Ин 13:21-30)

7•Ачытпаан халас пайрамы чит килгенде, Пасхаа салылған хурағанны соғарға кирек полған+. 8Иисус, Пётрнаң Иоанны ызып, теен:

– Парып, піске Пасханың чиизін тимнеп салыңар.

– 9Чиисті хайда тимнеп салибіс тіп сағынчазың? – сурғаннар олар Иисустаң.

10Иисус оларға нандырған:

– Саарзар кірер арада, сірерге суғлығ ыраға апарчатхан кізі тоғас парар. Аның соонӌа парып, ол кірген тураа кіріңер. 11Анаң тура ээзіне чоохтирзар: «Ӱгретчі, ӱгренӌілерінең хада Пасха чиизін чіӌең орын хайдадыр тіп, сурча». 12Ол кізі сірерге ӧӧркі хадылдағы улуғ пӧлікте орын кӧзіт пирер. Анда тимнеп салыңар.

13Олар парып, прай нимені Иисус чоохтаанни таап алып, Пасха чиизін тимнеп салғаннар.

Иирдегі чиис

14•Тузы читкенде, Иисус он ікі илӌізінең хада азыранарға одырған. 15Иисус оларға чоохтанған:

– Пу Пасха чиизін, ирееленгелекке, сірернең хада чіп аларым уғаа тың килген! 16Тіпчем, нооза, сірерге, Худай хан-чирінде прай ол ниме тол парбаанда, Мағаа пу чиисті паза чиирге киліспес+.

17Анаң Ол, чірче алып, Худайны алғыстап, чоохтанған:

– Мыны алып, ӱлезіп алыңар. 18Тіпчем сірерге, Худай хан-чирі пеер килбеенде, пу виноград арағазын паза іспеспін.

19Анаң Ол, халас алып, Худайны алғыстап ала, сындырып, ӱгренӌілеріне пирген:

– Мына пу сірернің ӱчӱн пирілчеткен Минің ит-сӧӧгім. Мынзын, Мині сағысха киріп, ит турыңар+.

20Азыранып алған соонда, чірченең дее ідӧк идіп, чоохтанған:

– Пу чірче – сірернің ӱчӱн тӧгілчеткен ханымнаң таныхталған Наа Молӌағ. 21Мына пу, тізең, стол кистінде Миннең хада одырып, Мині сатчатханының холы+. 22Итсе-де Кізі Оолғы пӧгіл парған оңдайӌа парча, че хыйал анзына, кем Аны сатча!+

23Андада ӱгренӌілері, хайзылары андағ ниме идерге итче полӌаң ни тіп, удур-тӧдір сурастырғлааннар.

Кем улуғдыр

24•Анаң араларында оларның хайзы улии полчатханынаңар талас парыбысхан. 25Иисус оларға теен:

– Ханнар чоннарға ӱлгӱ полчалар, оларны холда тутчатханнар, тізең, постарын чонның арғыстары тіп адатчалар. 26Че сірернің араңарда іди полбазын: иң улииңар иң кічии осхас ползын, пастых, тізең, позын чалӌы чіли тудынзын+. 27Хайзы улуғ: стол кистінде одырчатханы ба алай аның ибіре хайын чӧрчеткені бе? Стол кистінде одырчатханы нимес пе зе? Мин, тізең, сірернің араңарда нымысчы осхаспын+.

28Прай аар сыныхтағларымда сірер Миннең хада полғазар+. 29Хайди Пабам Мағаа Позының хан-ӱлгӱзін пирген, Мин дее ідӧк сірерге аны пирчем+. 30Сірер, Минің хан-чирімде столым кистіне одырып, ізіп чиирзер. Ӱлгӱ сіреелерінде одырып, Израиль чонының он ікі сӧӧгін чарғылирзар+.

Иисус Пётрның хыйа поларынаңар ухаанӌылапча

(Мф 26:31-35; Мк 14:27-31; Ин 13:36-38)

31•Анаң Хан-пиг чоохтанған:

– Симон! Симон! Сайтанға сірерні, пуғдайны чіли, илгебізерге чарадылған. 32Че Мин, киртінізіңнің кӱзі син парбазын тіп, синің ӱчӱн пазырғам. Син дее, соонаң Минзер хатап айланып, харындастарыңның киртінізін тыыдарға кирексің.

–+
33Хан-пигім! Мин Синнең хада харибге дее, ӧлімге дее парарға тимдебін, – теен Ағаа Пётр.

–+
34Тіпчем сағаа, Пётр, пу хараазын, питук тапсаанӌа, син Миннең ӱс хати, пілбинчем тіп, хыйа полыбызарзың, – нандырған ағаа Иисус.

Ікі хылыс

35Анаң ӱгренӌілеріне чоохтанған:

– Хаӌан сірерні ахча хапчығы даа, сӱӱмек тее, ӧдік тее чох ысханымда, сірер пірее нимее хызылғазар ба?

– Чох, пір дее нимее хызылбаабыс, – нандырғаннар олар+. 36Андада Иисус оларға теен:

– Че амды кемде ахча хапчығы ба, сӱӱмегі бе пар, алып ал аны, чох полза, тізең, кип-азааң садып, хылыс садызып ал. 37Тіпчем, нооза, сірерге «Сайбағӌыларнаң пір пол парды» тіп, Миннеңер пазылғаны тол парарға кирек. Миннеңер пазылған нимелернің прайзы тол парарға чӧр нооза.

– 38Хан-пигібіс! Мына мында ікі хылыс, – тееннер ӱгренӌілері.

– Чидер, – нандырған оларға Иисус.

Гефсиман садында пазырғаны

(Мф 26:36-46; Мк 14:32-42)

39•Иисус, саардаң сығып, пазох Елеон тағзар чол тутхан. Ӱгренӌілері соонӌа парғаннар. 40Кирек орынға чит киліп, оларға чоохтанған:

– Хыӌаланыстарға пастырбас ӱчӱн, пазырыңар+.

41Позы, тізең, хыйа тасталған тас синінӌе оортах парып, тізекке тӱзіп, пазыр сыххан:

– 42Пабам! Пу хыйаллығ чірчені Миннең хыйа апарыбызарға чаратхан ползаң! Итсе-де, Минің кӧңнімӌе нимес, Сининӌе ползын+.

43Тигірдең ангел Андар тӱс киліп, Аның кӧңнін тыытхан+. 44Тыны тар полып, Иисус уламох тың пазырған, тирі, тізең, хан тамӌыхтары чіли, чирзер тоолаан. 45Пазырып алып, тур килбинең, Иисус ӱгренӌілерінзер айланған. Кӧрзе, олар, аар сағыстарға пастырып, узубыстырлар. 46Андада Иисус оларға теен:

– Ноға узупчазар? Турып, хыӌаланыстарға пастырбас ӱчӱн, пазырыңар.

Иисусты тудып алғаннар

(Мф 26:47-56; Мк 14:43-50; Ин 18:3-11)

47•Ол іди чоохтанчатхан аразында, кізілер кӧріне тӱскеннер. Прайзының алнында Иуда тіп ады-солалығ он ікі ӱгренӌінің пірсі килиген. Иуда, «Кемні охсанам, Анзы полар» тіп, кізілерге танығ пирерінеңер чоохтаан полған. Амды, Иисусты охсаныбызарға полып, Андар пас килген+.

48Иисус, тізең, ағаа теен:

– Иуда! Син Кізі Оолғын охсаныснаң сатчазың ма?

49Иисуснаң хада полғаннар, ниме поларға итчеткенін кӧріп, Аннаң сурғаннар:

– Хан-пигібіс! Хылыстарнаң сабибыс па+?

50Оларның пірсі, тізең, хылыс сығара тартып, иң улуғ абыстың нымысчызының оң хулаан ӱзе сабысхан. 51Андада Иисус тібіскен:

– Тохтаңар, чидер.

Ол, нымысчының хулаана холын теертіп, имнебіскен. 52Анаң Иисус Позын тударға килген улуғ абыстарға, храм хадағӌыларының пастыхтарына паза ах сағалларға теен:

– Сірер хылыстарнаң паза ӧзектернең Мині, сайбағӌыны ла чіли, тударға килдіңер бе! 53Мин сірернең хада кӱннің сай храмда полӌаңмын, че сірер Минзер холларың кӧдірбеӌеңзер. Амды – сірернің тузыңар паза харасхының ӱлгӱзі+.

Пётр Иисустаң хыйа полча

54•Иисусты, тудып алып, иң улуғ абыстың туразынзар ағыл килгеннер. Пётр оларның соонӌа оортахта парған. 55Анаң олар, сиден істінде от одынып, ибіре одырғлабысханнар. Пётр оларның аразындох одыр салған. 56Пір чалӌы ипчі, аның от хазында одырчатханын кӧр салып, андар хази кӧріп, чоохтанған:

– Пу даа кізі Иисуснаң хада полған.

– 57Мин Аны пілбинчем, – теен ол ипчее Пётр, Иисустаң хыйа полып.

58Тӱрче полбинаң, пазох пір кізі, Пётрны кӧр салып, теен:

– Син дее оларның пірсізің.

Че Пётр ол кізее нандырған:

– Чох.

59Пір часча ирт парғанда, пазох пір кізі хатығ чоохтанған:

– Ікінӌілес чоғыл, пу даа кізі Иисуснаң хада полған. Ол даа Галилей чирінең нооза.

60Че Пётр, ол кізее нандырып, теен:

– Нимедеңер чоохтапчатханыңны пілбинчем.

Ол іди чоохтан париғандох, питук тапси тӱскен. 61Андада Хан-пиг Пётрзар, айланып, кӧрібіскен. Пётр, тізең, Аның «Питук тапсаанӌа, син Миннең ӱс хати хыйа полыбызарзың» теен сӧстерін сағысха кир килген+. 62Пётр, сых парыбызып, ачығ ылғап сыххан.

Иисус ӧӧркі чарғы алнында

(Мф 26:59-68; Мк 14:55-65; Ин 18:19-24)

63•Иисусты хадарчатхан кізілер Аны, сӧклеп ала, сохханнар. 64Анаң Аны, сӱбӱрекнең пӱргебізіп, сырайынаң сапхан саанаң «Ухаанӌы ползаң, чоохта, кем Сині сапты?» тіп сурғаннар. 65Паза кӧп аймах-пасха сӧстернең Аны сӧклееннер.

66•Таң чарып килгенде, ах сағаллар, улуғ абыстар паза Моисей Чахии пілігӌілері, чыыл киліп, Иисусты постарының ӧӧркі чарғызына ағыл килгеннер.

– 67Чоохтадах піске, Мессий-Христос Синзің ме? – сурғаннар Аннаң.

Иисус оларға нандырған:

– Чоохтап пирзем, сірер Мағаа киртінмессер. 68Сурығлар сурзам, тізең, сірер суриима даа нандырбассар, Мині дее позытпассар. 69Мының соонаң Кізі Оолғы Илбек Худайның оң саринда одырар.

–+
70Андағда Син Худай Оолғызың ма?

Иисус оларға нандырған:

– Анзын, Минмін тіп, позыңар чоохтадыңар.

71Олар, тізең, тееннер:

– Хайдағ киречілес піске ам даа кирек? Позының чоохтаанын истібіс нооза+.

23

Иисус Пилаттың алнында

(Мф 27:1-2, 11-14; Мк 15:1-5; Ин 18:28-38)

23^1•Анаң прайзы, тур киліп, Иисусты Пилатсар апарып,+
2пыролап, чоохтанғаннар:

– Пу кізінің, хағанға албан тӧлеттірбин, Позын Мессий-Христоспын, ханмын тіп аданып, чонны ардатчатханын кӧргебіс+.

3Андада Пилат Иисустаң сурған:

– Синзің ме Иудей ханы?

– Син тідің аны, – нандырған ағаа Иисус+.

4Пилат улуғ абыстарға паза чонға чоохтанған:

– Мин Пу Кізіде пір дее пыро таппинчам+.

5Че олар, уламох хатығланып, чоохтанғаннар:

– Ол прай Иудей чирінӌе, Галилей чирінең пасти пу чирге теере, чонны, ӱгрет чӧріп, путхапча.

6Пилат, Галилей чирінеңер истіп салып, сурған:

– Ол Галилей чирінең ме?

7Пилат, Иисустың Ирод ханның чирінең полчатханын піл салып, Аны Иродсар ызыбысхан, анзы ол туста Иерусалимдӧк полған+. 8Ирод хан, Иисустаңар кӧп истіп, хаӌанох Аны кӧрері килген, аннаңар, кӧр салып, уғаа тың ӧрін парған паза пірее таңнастығ ниме кӧріп аларға ізенген+. 9Ирод кӧп сурығлар сурған, че Иисус ағаа пір дее нандырбаан. 10Улуғ абыстарнаң Моисей Чахии пілігӌілері, мындох турып, ӧкпеленіп, Аны пыролааннар. 11Ирод позының чааӌыларынаң хада, Иисусты пір дее нимее салбин, Ағаа кӱліп, пай кип-азах кизіртіп, Пилатсар нандыра ызыбысхан. 12Ол кӱн Пилатнаң Ирод нанӌылар полыбысханнар. Мының алнында, тізең, олар ыырлығ полғаннар.

Кіреске хазирға чарғылааннары

(Мф 27:15-26; Мк 15:6-15; Ин 18:39—19:16)

13•Пилат, улуғ абыстарны, пастыхтарны паза чонны чыып алып, 14оларға чоохтанған:

– Сірер минзер Пу Кізіні, чонны ардатча тіп, ағыл килгезер. Мин, тізең, сірернің кӧзіңерге, сурастырғлап, тӱптестірдім, че сірернің пыролапчатхан нимелеріңнің пірдеезін Анда таппадым. 15Мин Аны Иродсар ысхамох нооза, че Ирод хан даа Аның ӧлімге чарғыладар андағ-мындағ пырозын таппиндыр. 16Аннаңар мин Аны, соғарға чахып, позыдыбызарбын.

17Ағаа ӱлӱкӱнге орта харибдең піреезін позыдыбызарға кирек полтыр. 18Че прай чон хысхыр сыххан:

– Ӧлім Ағаа! Варавваны позыт піске!

19Варавва, саарда хорылыстар идіп, кізі ӧдіріп, харибге кірген полған. 20Пилат Иисусты позыдыбызарға хатабох полып, тыыда чоохтанған. 21Че кізілер «Хазирға! Хазирға Аны!» тіп хысхырысханнар. 22Андада Пилат оларға ӱзінӌізін чоохтанған:

– Ол хайдағ хомай ниме ит салған? Мин Аны ӧлімге чарғылаӌаң пір дее ниме таппадым, аннаңар Аны, хатығлап-сохтырып, позыдыбызарбын.

23Че олар, уламох тың хысхырызып, Иисусты кіреске хазирға хысханнар. Оларның аах-уух тӱскеннері улуғ абыстарнинаң асхан. 24Андада Пилат ол кізілернің сурынызы хоостыра идерге чарат салған. 25Пилат, кізілер сурғаннары ӱчӱн, сайбах-хорылыстар иткен паза кізі ӧдірген Варавваны харибдең позыдыбысхан. Иисусты, тізең, оларның холына пирібіскен.

Голгофазар чол

(Мф 27:32-44; Мк 15:21-32; Ин 19:17-27)

26•Кізілер, Иисусты апарчадып, чолда хырадаң саарзар айланчатхан Киринейдегі Симонны тохтадып, ағаа кіресті, Иисустың соонӌа апарзын тіп, чӱктендірібіскеннер. 27Иисустың соонӌа кӧп кізі парчатхан; оларның аразында, Иисусха айап, ылғап, сыхтапчатхан ипчілер полғаннар. 28Иисус, ипчілерзер айланып, чоохтанған:

– Иерусалимдегі ипчілер! Мағаа нимес, постарыңа паза палаларыңа ылғаңар. 29«Часкалығлар тӧлі чохтар, пала тӧрітпееннер паза азырабааннар» тіп чоохтанӌаң кӱннер чағыннапчалар+. 30Андада кізілер тағларға «Ӱстӱбіске иңзеріліңер!», тӧңнерге, тізең, «Пӱрги чабызыңар пісті!» тирлер+. 31Кӧгерчеткен ағасты іди итчетселер, хуруғ ағаснаң чи ниме полар?

Иисусты кіреске хазааны

32Кізілер Иисуснаң хада ікі сайбағӌыны ӧдірерге апарғаннар.

33Хуу пас тіп адалчатхан тас тигейліг тӧңзер чит килгенде, Иисусты кіреске хазап салғаннар, ікі сайбағӌыны даа, пірсін Иисустың оң саринда, паза пірсін сол саринда хазабох салғаннар. 34Иисус, тізең, чоохтанған:

– Пабам! Пу кізілернің пыроларын таста, ниме итчеткеннерін пілбинчелер нооза.

Анаң чааӌылар, ӱлӱске тас тастап, Иисустың кип-азаан ӱлескеннер+. 35Чон мындох кӧр турған. Оларнаң хада Иисусха пастыхтар даа кӱл турғаннар:

– Пасха кізілерні арачылаан, Худай таллаан Мессий-Христос полчатса, Позын арачылазын+.

36Чааӌылар даа, Иисусха чағын киліп, хуйаң арағаны сыындырып, кӱліп, 37ідӧк чоохтан турғаннар:

– Син сынап Иудей ханы полчатсаң, Позыңны арачыла.

38Иисустың пазы ӱстӱнде, кіреске грек, Рим паза еврей тіллерінең «Пу Иудей ханы» тіп пазылых чарды хазал парған полған. 39Хости хазаттыртхан сайбағӌыларның пірсі ідӧк, Иисусты чабаллап, чоохтанған:

– Син, Мессий-Христос полчатсаң, Позыңны паза пісті арачылап хал!

40Че сайбағӌыларның паза пірсі, анзын тызып, чоохтанған:

– Син Худайдаң хорыхпинчазың ма? Сині позыңны даа ідӧк хазап салғаннар нимес пе зе? 41Пісті орта хазап салғаннар. Піс позыбыс иткен нимелерібіске турыстығ нандырығ тутчабыс. Ол, тізең, пір дее хомай ниме итпеен+.

42Анаң Иисусха теен:

– Позыңның хан-чиріңе читсең, Хан-пигім, мині сағыста тут!

– 43Сынны сағаа чоохтапчам, син пӱӱнӧк Миннең хада Худай садында поларзың, – нандырған ағаа Иисус.

Иисустың ӧлімі

(Мф 27:45-56; Мк 15:33-41; Ин 19:28-30)

44•Кӱн ортызында, прай чир ӱстӱнде кинетін чыплама харасхы пол чӧрібізіп, ӱс часча[*] іди турған. 45Кӱн чох пол парған. Храмдағы кӧзеңе ортызынӌа талал чӧрібіскен. 46Иисус тың табыснаң хысхыра тӱскен:

– Пабам! Синің холыңа Позымның худын пирчем!

Іди чоохтанып, Ол тынын позыдыбысхан+.

47Чӱспазы, пу полчатхан нимені кӧріп, Худайны сабландырып, чоохтанған:

– Пу Кізі сыннаң даа арығ чӱректіг полтыр!

48Пу нимее чыылысхан чонның прайзы, полған нимені кӧріп, иблерінзер кӧксілерін сабынып ала айланған+. 49Иисусты пілгеннернің прайзы, Аның соонӌа Галилей чирінең пеер килген ипчілер, тастыхти турып, ниме полчатханын кӧрчеткеннер+.

Иисусты чығаны

(Мф 27:57-61; Мк 15:42-47; Ин 19:38-42)

50•Ӧӧркі чарғыда чағбан, арығ чӱректіг Иосиф тіп пір кізі 51Иудей чиріндегі Аримафей саардаң полған, Худай хан-ӱлгӱзінің килерін сағыпчатхан кізі пу чӧптезігде паза киректерде араласпаан полған. 52Ол, Пилатсар киліп, Иисустың сӧӧгін сурап алған, 53анаң Иисусты, кірестең тӱзіріп, улуғ иснең ораабызып, хайада хую чіли киртілген паза пірдеезін чығбаан хомдыда чыып салған. 54Ол кӱн пятница полған, суббота чидіп одырған.

55Иосифтің соонӌа Галилей чирінең пеер Иисуснаң хада килген ипчілер парғаннар. Иисусты хайда паза хайди чығанын кӧргеннер. 56Анаң, туразар айланып, тадылығ чыстығ хайахтар паза чухтар тимнееннер. Суббота кӱнде, чахығ хоостыра, пір дее ниме итпин, тынанғаннар.

24

Иисус Христостың тірілгені

(Мф 28:1-10; Мк 16:1-8; Ин 20:1-10)

24^1•Неделяның пастағы кӱнінде[*] иртен иртӧк ипчілер, азынада тимнеп салған тадылығ чыстығ хайахтарын тудына, Иисустың хомдызынзар читкеннер, оларнаң хада хай пірее кізілер полғаннарох. 2Кӧрзелер, хуюны чапхан улуғ тас хыйа іділ партыр. 3Хую істінзер кіріп, Иисус Хан-пигнің сӧӧгін таппааннар. 4Олар іди ниме пол парғанын піл полбин турчатханнарында, кинетін чылтырах кип-азахтығ ікі ирен алныларында тура тӱскен+. 5Ипчілер хорыхханнарына чирге тӱңдере тӱскеннерінде, тігілері чоохтанғаннар:

– Сірер ноға тірігні ӧліглер аразында кӧрглепчезер? 6Ол мында чоғыл: Ол тіріл килген; Галилей чиріндӧк сірерге чоохтаан нимені сағысха киріңер: 7Кізі Оолғының, чазыхтығ кізілернің холына пиріліп, кіреске хазатыртып, ӱзінӌі кӱнінде тіріл килерге кирек полчатханын+.

8Андада олар, Иисустың сӧстерін сағысха киріп,+
9хуюдаң айлан киліп, он пір ӱгренӌее паза пасха даа кізілерге прай нимені чоохтап пиргеннер. 10Ана олар: Мария Магдалина, Иоанна, Иаковтың іӌезі Мария паза оларнаң хада полған пасха даа ипчілер пу нимелердеңер илӌілерге чоохтап пиргеннер+. 11Ипчілернің чооғына, олаңай тілбіресчелер тіп нимее салбин, киртінмееннер+. 12Че Пётр, тура хонып, хуюзар чӱгӱр парған. Мӧкейіп, кӧрзе, хую істінде Иисусты ораан сӱбӱректер ле чатхлапчалар, анаң, позы алынӌа таңнап ала, нандыра айлан килген.

Еммаус аалзар парчатхан чолда

(Мк 16:12-13)

13•Олох кӱн ікі ӱгренӌізі, Иерусалимнең алтон стадийӌе[*] тастыхти турчатхан Эммаус тіп аалзар парчадып, 14пу полған тылаастардаңар чоохтазып одырғаннар. 15Іди олар, чоохтазып, ӱзӱр париғаннарында, Иисус, Позы оларзар пас киліп, хада пар сыххан. 16Че оларның харахтары таныбас иде пол парғаннар, аннаңар олар Аны таныбааннар.

–+
17Нимедеңер чоохтас паризар паза нимее іди хомзын-ӧзелчезер? – теен оларға Иисус.

– 18Иерусалимзер килгеннернің аразында син не чалғыс позың пу кӱннерде анда ниме полғанын испеезің ме таң? – нандырған Ағаа ӱгренӌілерінің пірсі, Клеопа.

–+
19Нимедеңер? – сурған Иисус.

Олар Ағаа нандырғаннар:

– Назареттең сыххан Иисустаңар. Ол Худайның даа, чонның даа алнында сӧзінең паза киректерінең кӱстіг Ухаанӌы полған. 20Пістің улуғ абыстар паза пастыхтар Иисусты ӧлімге чарғылирға пирібіскеннер, анаң Аны кіреске хазап салғаннар+. 21Піс, тізең, Ағаа, Израильні арачылаӌаң Кізі полар тіп, ізенгебіс. Ол ниме полғаннаң, пӱӱн ӱзінӌі кӱні пол парды. 22Че пістің ипчілернің хай піреезі пісті хайхатты: олар, иртенӧк Аны чыған чирзер парып, 23Аның сӧӧгін таппиндырлар. Анаң, нандыра айланып, піссер ангеллер килгеннер, олар Ол тіріг тееннер тіп чоохтааннар. 24Анаң пістің кізілернің хай піреезі хуюзар парған, анда ипчілерӧк чоохтаанни полған, Аны кӧр таппааннар.

25Андада Иисус оларға теен:

– О, сағыс читпестер, ухаанӌылар чоохтаан прай нимее киртін пілбес чӱректіглер! 26Мессий-Христосха, сабланызына кірер ӱчӱн, іди ирееленерге кирек полған ни+?

27Анаң Ол, прай Худай Пічиинде, Моисей Чахиинаң пастади прай ухаанӌыларнинда Позынаңар ниме чоохталғанын пуларға изерістіре прай чарыт пирген+.

28Олар парчатхан аалға чағдап килгеннерінде, Иисус аннаң андарох парарға идеечік полыбысхан. 29Че ӱгренӌілері, Аны тохтадып, тееннер:

– Хал піснең хада; кӱн хонып, иир поларға чӧр.

Иисус, аалзар кіріп, оларнаң хада халған. 30Оларнаң хада азыранарға одырып, Иисус халасты алып, алғабызып, сындырып, оларға пирген+. 31Андада ла оларның харахтары азыл чӧрібіскеннер. Олар, тізең, Иисусты танып салғаннар, че Ол сах андох оларның харахтарына кӧрінмес пол парған. 32Олар, пос аразында чоохтазып ала, тееннер:

– Ол, чолда піснең чоохтазып, Худай Пічиинеңер чарытчатханда, пістің чӱреебіс ачыбаан ма ни?

33Олар, сах андох тыхтанып, Иерусалимзер айланғаннар, анаң он пір ӱгренӌіні паза оларнаң хада чыылған кізілерні таап алғаннар. 34Анзылары «Сынап таа Хан-пигібіс тіріл килтір. Ол Симонға кӧрінтір» тіп чоохтанғаннар+. 35Пулар даа чолда ниме полғанын, хайди, халас сындыр пиргенде, Аны танып салғаннарын чоохтап пиргеннер.

Иисустың ӱгренӌілерге кӧрінгені

(Мф 28:16-20; Мк 16:14-18; Ин 20:19-23; Илӌ 1:6-8)

36•Пу нимелерні чоохтасчатхан арада, Иисус Позы, оларның аразында тура тӱзіп, теен:

– Амыр хоных сірерге.

37Пулар, хорыхханнарына алаң ас парып, кізі худын кӧрчебіс тіп сағынғаннар+. 38Че Иисус оларға теен:

– Нимее хорых пардыңар? Ноға андағ сағыстар чӱректеріңе кірче? 39Кӧріңер Минің холларымны, азахтарымны: Мынзы Мин сын Позыммын: чахсы иде кӧріп, холларыңны теертіп кӧріңер. Хуттың сӧӧгі дее, иді дее чох поладыр нооза, Мини, тізең, кӧрчезер нимес пе зе, пар+.

40Іди тіп, хол-азахтарын кӧзіткен. 41Олар, ӧрінгеннеріне ам даа киртін полбин, чапсып турчатханнарында, Иисус оларға теен:

– Сірернің мында пірее чіӌең ниме пар ба+?

42Олар ағаа хойғалаан палыхтаң пір кизек паза сота мӧӧтті сындыр пиргеннер. 43Иисус, чіӌең нимені алып, оларның кӧзіне чіп сыххан. 44Анаң оларға теен:

– Сірернең хада полғанда, чоохтаан сӧстерім мынзын таныхтапча: Моисей Чахиинда, ухаанӌыларның пічіктерінде паза Ырларда Миннеңер пазылған прай нимелер тол парарға киректер.

45Анаң Худай Пічиинде пазылған нимелердеңер оңарылдыра чарыт пиріп,+
46оларға чоохтанған:

– Пазылғанға кӧре, Мессий-Христос, ирееленерге, анаң, ӧдірт салып, ӱзінӌі кӱнінде тіріл килерге кирек+. 47Амды Аның адынаң, Иерусалимнең пастади, прай чоннарны, пыросынып, чазыхтардаң позирға ӱгредерге кирек. 48Сірер прай мынзына киречізер+. 49Мин сірерге Позымның Пабам молӌаан нимені ысчам. Сірерге ӧӧртін кӱс пирілгенӌе Иерусалим саарда пол турыңар+.

Иисус Христостың тигірзер ӧӧрлеені

(Мк 16:19-20; Илӌ 1:9-11)

50•Анаң Иисус оларны, саардаң сығарып, Вифанийа теере апарған паза, холларын кӧдіріп, оларны алғабысхан+. 51Іди алғап, Ол, олардаң оортахтаң оортах ла полып, тигірзер ӧӧрлеп сыххан. 52Ӱгренӌілері, Ағаа пазырған соонда, улуғ ӧрчіде Иерусалимзер айланғаннар+. 53Анаң олар, Худайны сабландырып паза алғап, сыбыра храмда полғаннар. Аминь+.

* 1:3 Феофил – грек тілінде Худайға хынчатхан кізі.

* 1:37 Пу стихты «Худай ит полбас пір дее ниме чоғыл» тіп тее тілбестирге чарир.

* 11:44 Моисей Чахии хоостыра сӧӧк чатчатхан орынға теңен кізі арығ нимес пол парча.

* 17:21 «Сірернің істіңерде» сӧстерні грек тілінде «сірернің араңарда» тіп оңарарға чарир.

* 23:44 Грек тілінде: «алты частаң тоғыс часха читіре» тіп пазылча. Пісте пу сӧстер «кӱнӧрте он ікі частаң ӱс часха читіре» тіп сӧстерге килісче.

* 24:1 Иудейлернің неделя позырах кӱннең пасталӌаң.

* 24:13 Алтон стадийӌе – он пір километрге тиң.

+ 1:3 Илҷ 1:1
+ 1:5 Мф 2:1,
+ 1:6 Флп 3:6
+ 1:13 Илҷ 10:4
+ 1:15 Лк 7:28, Лк 7:33, Гал 1:15
+ 1:17 Мф 11:14, Мф 17:12-13, Мк 1:2
+ 1:26 Мф 2:23, Ин 1:45, Мф 1:16
+ 1:31 Мф 1:20
+ 1:32 Мк 11:10
+ 1:33 1 Кор 15:24, Аз.ч. 11:15
+ 1:35 Мф 18:20, Мф 14:33
+ 1:37 Мк 10:27
+ 1:48 Лк 11:27
+ 1:54 Рим 4:13, Гал 3:16, Евр 2:16
+ 1:69 Илҷ 3:21, Рим 1:2, Тит 1:1-2
+ 1:73 Евр 6:13,
+ 1:76 Лк 7:26, Лк 20:6, Мф 3:3, Мк 1:2-3
+ 1:77 Лк 3:3
+ 1:79 Мф 4:16
+ 1:80 Лк 3:2
• 2:1 Мф 1:18-25
+ 2:1 Илҷ 5:37
+ 2:4 Лк 1:26-27,
+ 2:9 Илҷ 12:7
+ 2:11 Мф 1:21,
+ 2:13 Аз.ч. 5:11
+ 2:14 Лк 19:38
+ 2:19 Лк 2:51
+ 2:30 Ин 8:12
+ 2:35 Ин 19:25
+ 2:37 Илҷ 13:2, Илҷ 14:23
+ 2:39 Мф 2:23, Лк 1:26-27
+ 2:50 Лк 9:45, Лк 18:34
+ 2:51 Лк 2:19
• 3:1 Мф 3:1-12, Мк 1:1-8, Ин 1:19-28
+ 3:1 Лк 13:1, Лк 23:1, Лк 9:7

+ 3:2 Мф 26:3, Ин 11:49, Лк 1:63, Лк 1:80, Ин 1:6-7

+ 3:7 Мф 12:34, Мф 23:33
+ 3:8 Лк 16:24, Ин 8:33
+ 3:9 Лк 13:9, Мф 7:19
+ 3:10 Илҷ 2:37, Илҷ 16:30
+ 3:11 Мф 25:35, Иак 2:15-16
+ 3:14 Лк 19:8
+ 3:15 Ин 1:19-20
+ 3:17 Мф 13:30

+ 3:20 Мф 11:2, Мф 14:1-12, Мк 6:17-18, Ин 3:24

• 3:21 Мф 3:13-17, Мк 1:9-11

+ 3:21 Илҷ 7:56

+ 3:22 Ин 1:32-33, Мк 9:7, Ин 12:28, Лк 9:35, 2 Пет 1:17

• 3:23 Мф 1:1-17
• 4:1 Мф 4:1-11, Мк 1:12-13
+ 4:2 1 Фес 3:5, Мф 21:18
+ 4:6 1 Ин 5:19, Аз.ч. 13:2
• 4:14 Мф 13:53-58, Мк 6:1-6
+ 4:15 Мк 1:21
+ 4:16 Мф 2:23, Лк 2:39
+ 4:23 Мф 11:23, Мк 2:1-12, Ин 4:46-53
+ 4:24 Ин 4:44
+ 4:25 Иак 5:17
+ 4:30 Ин 8:59, Ин 10:39
• 4:31 Мк 1:21-28
+ 4:31 Мф 4:13
+ 4:32 Мф 7:28-29

+ 4:34 Мф 8:29, Мк 1:23-24, Лк 8:28, Илҷ 19:15

+ 4:35 Лк 9:42, Илҷ 8:7
• 4:38 Мф 8:14-17, Мк 1:29-34
+ 4:38 1 Кор 9:5
+ 4:41 Мф 12:16, Мк 3:12
• 4:42 Мк 1:35-39
+ 4:42 Лк 5:16
• 5:1 Мф 4:18-22, Мк 1:16-20
+ 5:1 Мф 14:34, Мк 6:53
+ 5:4 Ин 21:6
+ 5:10 Мф 13:47
• 5:12 Мф 8:1-4, Мк 1:40-45
+ 5:12 Мк 9:22
+ 5:14 Мф 9:30, Мф 17:9, Мк 1:34, Лк 17:14
+ 5:16 Мф 14:23, Лк 4:42
• 5:17 Мф 9:1-8, Мк 2:1-12
+ 5:17 Лк 6:19, Лк 8:46
+ 5:20 Мф 8:10, Мк 10:52, Лк 7:48
+ 5:21 Мф 26:65,
• 5:27 Мф 9:9-17, Мк 2:13-22
+ 5:29 Лк 19:6
+ 5:30 Лк 15:2
+ 5:32 Лк 15:7, 1 Тим 1:15
• 5:33 Мф 9:14-17, Мк 2:18-22
+ 5:33 Мф 11:2, Лк 11:1, Ин 1:35, Лк 18:12

+ 5:34 Мф 25:1-13, Ин 3:29, Аз.ч. 19:7, Аз.ч. 21:2

+ 5:35 Мк 14:7, Лк 17:22
• 6:1 Мф 12:1-14, Мк 2:23
+ 6:6 Мк 1:21
+ 6:7 Лк 14:1, Лк 20:20
+ 6:9 Лк 14:3
• 6:12 Мф 10:1-4, Мк 3:13-19
+ 6:14 Мф 16:18, Ин 1:42
+ 6:15 Мф 9:9
+ 6:16 Лк 22:47
• 6:17 Мф 4:23
+ 6:19 Лк 5:17, Лк 8:46
+ 6:21 Ин 7:37, 2 Кор 7:10
+ 6:22 1 Пет 4:14
+ 6:23 Илҷ 5:41, Иак 1:2, 2 Кор 12:10
+ 6:24 Мф 6:2, Иак 5:1
• 6:27 Мф 5:38-48
+ 6:28 Лк 23:34, Илҷ 7:60, 1 Пет 3:9
+ 6:29 1 Пет 2:23, 1 Кор 6:7
+ 6:31 Мф 7:12
+ 6:36 Мф 5:7
• 6:37 Мф 7:1-5

+ 6:37 Рим 14:10, 1 Кор 4:5, Рим 2:1, Рим 14:10, Иак 2:13

+ 6:38 2 Кор 9:6, Мк 4:24, Рим 2:1
+ 6:39 Мф 15:14
+ 6:40 Мф 10:24, Ин 13:16
• 6:43 Мф 7:17-20, Мф 12:33-35
+ 6:45 Мф 15:18, Иак 3:6
• 6:46 Мф 7:24-27
+ 6:46 Мф 7:22, Мф 25:11, Ин 13:13
• 7:1 Мф 8:5-13
+ 7:4 Илҷ 10:2
+ 7:13 Мф 20:34
+ 7:14 Лк 8:54
+ 7:16 Мф 21:11
• 7:18 Мф 11:2-19
+ 7:19 Ин 4:25, Ин 6:14, Ин 11:27
+ 7:23 Ин 6:61, Ин 16:1
+ 7:24 Лк 3:2
+ 7:26 Мф 14:5, Мф 21:26
+ 7:27 Мк 1:2
+ 7:28 Лк 1:15
+ 7:29 Лк 3:12
+ 7:33 Мф 3:4, Лк 1:15
+ 7:34 Ин 2:1, Ин 12:2, Лк 5:30
• 7:36 Мф 26:6-13, Мк 14:3-9, Ин 12:1-8
+ 7:39 Лк 15:2
+ 7:41 Мф 18:28

+ 7:42 Мф 6:14, Мк 11:25-26, Еф 4:32, Кол 3:13

+ 7:48 Лк 5:20
+ 7:50 Лк 8:48, Лк 17:19, Лк 18:42, Еф 2:8
+ 8:1 Лк 4:43

+ 8:2 Лк 23:49, Мф 27:56, Мк 16:9, Лк 24:10, Ин 19:25

+ 8:3 Лк 24:10
• 8:4 Мф 13:1-9, Мк 4:1-9
+ 8:8 Мф 11:15, Аз.ч. 2:7
• 8:9 Мф 13:10-23, Мк 4:10-25
+ 8:10 Мф 19:11,
+ 8:11 Илҷ 8:4
+ 8:13 Гал 1:6, Евр 6:4
+ 8:14 Мф 6:25, Мк 10:23, 1 Тим 6:10
+ 8:15 Ин 15:5
+ 8:16 Мф 5:15, Лк 11:33
+ 8:17 Мф 10:26, Лк 12:2
• 8:19 Мф 12:46-50, Мк 3:31-35

+ 8:19 Мк 6:3, Ин 2:12, Ин 7:3, Илҷ 1:14, 1 Кор 9:5, Гал 1:19

+ 8:21 Ин 15:14, Евр 2:11
• 8:22 Мф 8:23-27, Мк 4:35-41
+ 8:22 Мф 8:18, Мк 4:35
• 8:26 Мф 8:28-34, Мк 5:1-20
+ 8:28 Лк 4:34
+ 8:35 Лк 10:39
+ 8:37 Лк 5:8, Илҷ 16:39
• 8:40 Мф 9:18-26, Мк 5:21-43
+ 8:41 Лк 13:14, Илҷ 13:15, Илҷ 18:8
+ 8:44 Мк 3:10
+ 8:46 Лк 5:17, Лк 6:19
+ 8:48 Лк 7:50, Еф 2:8
+ 8:51 Мк 14:33, Лк 9:28
+ 8:52 Ин 11:11

+ 8:54 Мк 1:31, Мк 9:27, Илҷ 3:7, Илҷ 9:41, Лк 7:14

+ 8:56 Мк 1:44, Мк 9:9
• 9:1 Мф 10:5-15, Мк 6:7-13
+ 9:1 Лк 6:12-16
+ 9:5 Илҷ 13:51
+ 9:6 Мк 1:15
• 9:7 Мф 14:1-12, Мк 6:14-29
+ 9:7 Лк 3:1, Лк 9:19
+ 9:9 Лк 3:19-20, Лк 23:8
• 9:10 Мф 14:13-21, Мк 6:30-44, Ин 6:1-14
+ 9:10 Лк 9:2
• 9:18 Мф 16:13-19, Мк 8:27-29
+ 9:19 Лк 9:7,
+ 9:20 Лк 22:67, Ин 11:27
• 9:21 Мф 16:20-28, Мк 8:30
+ 9:22 Лк 17:25, Лк 18:33, Лк 24:7, Ин 2:19
+ 9:23 Мф 10:38-39, Лк 14:27
+ 9:25 Лк 12:20
+ 9:26 Рим 1:16, 2 Тим 1:8,
+ 9:27 Лк 21:32, Ин 21:22
• 9:28 Мф 17:1-8, Мк 9:2-8
+ 9:28 Мк 14:33, Лк 8:51
+ 9:35 Лк 23:35, 2 Пет 1:17
• 9:37 Мф 17:14-18, Мк 9:14-27
+ 9:42 Лк 4:35
• 9:43 Мф 17:22-23, Мк 9:30-32
+ 9:44 Лк 9:22, Лк 18:32-33
+ 9:45 Лк 2:50, Лк 18:34
• 9:46 Мф 18:1-5, Мк 9:33-40
+ 9:48 Мф 10:40, Лк 10:16, Ин 13:20
+ 9:49 Мф 7:22, Мф 12:27, Илҷ 19:13,
+ 9:50 Лк 11:23
+ 9:51 Лк 24:51, Илҷ 1:9
+ 9:52 Мф 10:5
+ 9:54 Аз.ч. 13:13
• 9:57 Мф 8:19-22
• 10:1 Мф 10:7-16
+ 10:2 Мф 9:37-38, Ин 4:35
+ 10:3 Мф 10:16
+ 10:7 Гал 6:6, 1 Тим 5:18
+ 10:8 1 Кор 10:27
+ 10:9 Мк 1:15
+ 10:11 Илҷ 13:51
• 10:13 Мф 11:20-24
+ 10:13 Мк 6:45, Мк 8:21, Мк 3:7

+ 10:16 Мф 10:40, Мф 25:45, Ин 13:20, Гал 4:14

+ 10:17 Мк 16:17, Илҷ 5:16, Илҷ 8:7, Илҷ 16:18, Илҷ 19:12

+ 10:18 Аз.ч. 9:1, Аз.ч. 12:8-9
+ 10:19 Мк 16:18, Илҷ 28:3-5
+ 10:20 Евр 12:23, Аз.ч. 3:5
• 10:21 Мф 11:25-27, Мф 13:16-17
+ 10:22 Ин 6:46, Ин 7:29, Ин 8:19, Ин 10:15
+ 10:23 Мф 13:16-17
+ 10:24 Евр 11:13, 1 Пет 1:10-12
+ 10:25 Лк 18:18
+ 10:27 Мф 22:37, Мк 12:30
+ 10:28 Рим 10:5, Гал 3:12
+ 10:33 Ин 4:9, Ин 8:48
+ 10:38 Ин 11:1, Ин 12:2
+ 10:39 Лк 8:35
+ 10:41 Лк 12:25
• 11:1 Мф 6:9-15, Мф 7:7-11
+ 11:1 Мф 11:2, Мк 2:18, Ин 1:35
+ 11:4 Мф 26:41

+ 11:10 Мф 18:19, Мф 21:22, Мк 11:24, Ин 14:13-14, 1 Ин 3:22, 1 Ин 5:14

+ 11:13 Мф 12:34, Илҷ 2:38
• 11:14 Мф 12:22-30, Мф 12:43-45, Мк 3:20-27
+ 11:15 Мф 9:34, Мф 10:25
+ 11:16 Мк 8:11, 1 Кор 1:22
+ 11:19 Лк 9:49, Илҷ 19:13
+ 11:23 Лк 9:50
+ 11:26 2 Пет 2:20
+ 11:27 Лк 1:48
+ 11:28 Ин 13:17, Иак 1:22, Рим 2:13
• 11:29 Мф 12:38-42, Мф 16:1-4, Мк 8:11-13
+ 11:31 Мф 12:6
+ 11:32 Йона 3:5
• 11:33 Мф 6:22-23
+ 11:33 Мф 5:15, Мк 4:21, Лк 8:16
• 11:37 Мф 23:1-36, Мк 12:38-40, Лк 20:45-47
+ 11:38 Мк 7:3-5
+ 11:42 Лк 18:12
+ 11:43 Лк 14:7, Лк 20:46
+ 11:48 Илҷ 7:51-52
+ 11:49 Мф 21:35
+ 11:50 Аз.ч. 18:24, 1 Ин 3:12, Евр 11:4,
+ 11:54 Лк 20:20
+ 12:1 Мф 16:6, Мк 8:15, 1 Кор 5:7-8
+ 12:2 Мф 10:26, Мк 4:22, Лк 8:17
• 12:4 Мф 10:17-20, Мф 10:28-33
+ 12:5 Евр 10:31
+ 12:7 Мф 6:26, Мф 12:12
+ 12:8 Рим 10:9, Аз.ч. 3:5
+ 12:9 Мф 25:12, 1 Ин 2:23, 2 Тим 2:12
+ 12:10 Мф 12:31-32, Мк 3:29
• 12:13 Мф 6:19-21, Мф 6:25-34
+ 12:15 1 Тим 6:6-10,
+ 12:21 1 Тим 6:18
+ 12:22 Флп 4:6, 1 Пет 5:7
+ 12:24 Мф 10:31, Мф 12:12
+ 12:28 Мф 8:26, Мф 14:31, Мф 16:8
+ 12:32 Ин 10:16, Лк 22:29
+ 12:33 Мф 19:21, Лк 18:22
• 12:35 Мф 24:45-51
+ 12:36 Аз.ч. 3:20
+ 12:39 2 Пет 3:10, 1 Фес 5:2
+ 12:43 Мф 25:21, Ин 13:17
+ 12:45 Мф 25:5
• 12:49 Мф 10:34-36
+ 12:50 Мк 10:38
+ 12:51 Илҷ 14:4
• 12:54 Мф 5:25-26, Мф 16:2-3
+ 13:1 Лк 3:1, Лк 23:1
+ 13:4 Ин 9:7, Ин 9:11
+ 13:6 Мф 21:19, Мк 11:13
+ 13:7 Мф 7:19, Лк 3:9
+ 13:10 Мф 4:23, Мк 6:2
+ 13:14 Лк 8:41, Илҷ 13:15, Илҷ 18:8,
+ 13:15 Лк 14:5
+ 13:17 1 Пет 3:16
• 13:18 Мф 13:31-33, Мк 4:30-32
+ 13:19 Мф 17:20, Лк 17:6,
+ 13:21 1 Кор 5:6, Гал 5:9
• 13:22 Мф 7:13-14, Мф 7:21-23
+ 13:25 Мф 25:11-12
+ 13:28 Мф 8:12
+ 13:29 Мф 8:11, Еф 3:6
+ 13:30 Мф 19:30, Мф 20:16, Мк 10:31
• 13:31 Мф 23:37-39
+ 13:31 Лк 3:1, Лк 9:7
+ 13:34 Илҷ 7:52,
+ 13:35 Лк 19:38
+ 14:1 Лк 6:7, Лк 20:20
+ 14:3 Мф 12:10, Мк 3:4
+ 14:5 Лк 13:15
+ 14:7 Лк 11:43
+ 14:11 Мф 23:12, Лк 18:14
+ 14:14 1 Кор 15:23, 1 Фес 4:16
• 14:15 Мф 22:1-10
+ 14:15 Аз.ч. 19:9
• 14:25 Мф 10:37-38
+ 14:26 Ин 12:25
+ 14:27 Мф 16:24, Лк 9:23
+ 14:34 Мф 5:13, Мк 9:50
+ 14:35 Мф 11:15, Лк 8:8, Аз.ч. 2:7
• 15:1 Мф 18:12-14
+ 15:2 Лк 5:30, Лк 19:7
+ 15:6 1 Пет 2:25
+ 15:7 Лк 5:31-32
+ 15:24 Рим 11:15, Еф 2:1, Еф 2:5, Кол 2:13
+ 16:8 Ин 12:36, 1 Фес 5:5
+ 16:10 Мф 25:21, Лк 19:17
+ 16:13 Мф 6:24
• 16:14 Мф 11:12-13
+ 16:14 1 Тим 6:10
+ 16:16 Мф 3:2, Лк 4:43, Мф 11:12-13
+ 16:17 Мф 5:18
+ 16:18 Мф 5:32, Мф 19:19
+ 16:22 Мф 18:10, Илҷ 12:15
+ 16:23 Мф 11:23, Мф 8:11
+ 16:24 Лк 3:8
+ 16:29 Илҷ 26:22, Илҷ 28:23
+ 16:31 Мф 28:11-15, Ин 12:10-11
• 17:1 Мф 18:6-7, Мф 18:21-22
+ 17:1 Лк 22:22
+ 17:2 Мк 9:42
+ 17:3 Мф 18:15
+ 17:4 Мф 6:14
+ 17:5 Мк 9:24
+ 17:6 Мф 17:20, Лк 13:19
+ 17:12 Лк 5:11,
+ 17:14 Мф 8:4, Мк 1:44, Лк 5:14
+ 17:16 Лк 5:12, Ин 4:9
+ 17:19 Мк 10:52, Лк 7:50, Еф 2:8
• 17:20 Мф 24:23-28, Мф 24:37-41
+ 17:20 Лк 19:11, Илҷ 1:6
+ 17:22 Лк 5:35, Ин 8:56
+ 17:23 Мк 13:21, Лк 21:28
+ 17:25 Лк 9:22
+ 17:29 2 Пет 2:6-8
+ 17:31 Мк 13:15
+ 17:33 Мф 10:39

+ 18:1 Лк 21:36, Рим 12:12, Еф 6:18, Кол 4:2, 1 Фес 5:17

+ 18:7 Аз.ч. 6:10, Мк 13:20, Рим 8:33, Кол 3:12, Тит 1:1

+ 18:8 Евр 10:37
+ 18:9 Лк 16:15
+ 18:10 Илҷ 3:1
+ 18:11 Мф 6:5
+ 18:12 Лк 5:33, Лк 11:42
+ 18:14 Мф 23:12, Лк 14:11
• 18:15 Мф 19:13-15, Мк 10:13-16
+ 18:17 Мф 18:3
• 18:18 Мф 19:16-30, Мк 10:17-31
+ 18:18 Лк 10:25
+ 18:21 Флп 3:6
+ 18:22 Лк 12:33
+ 18:27 Мк 14:36
+ 18:28 Лк 5:11
+ 18:29 Лк 14:26
• 18:31 Мф 20:17-19, Мк 10:32-34
+ 18:33 Лк 9:22, Лк 24:7, Ин 2:19
+ 18:34 Лк 2:50, Лк 9:45
• 18:35 Мф 20:29-34, Мк 10:46-52
+ 18:38 Мф 22:42, Лк 1:32
+ 18:42 Лк 7:50, Еф 2:8
+ 19:7 Лк 5:30, Лк 15:2
+ 19:8 Лк 3:14
+ 19:9 Лк 3:8, Ин 8:33, Ин 8:39
• 19:11 Мф 25:14-30
+ 19:11 Лк 17:20, Илҷ 1:6
+ 19:14 Ин 15:8
+ 19:17 Лк 16:10
+ 19:26 Мф 13:12
+ 19:27 Мф 22:7, Лк 20:16
• 19:28 Мф 21:1-11, Мк 11:1-11, Ин 12:12-19
+ 19:29 Илҷ 1:12
+ 19:39 Мф 21:15-16
+ 19:41 Ин 11:35
+ 19:44 Лк 21:6
• 19:45 Мф 21:12-17, Мк 11:15-19, Ин 2:13-22
• 20:1 Мф 21:23-27, Мк 11:27-33
+ 20:2 Илҷ 4:7
+ 20:4 Лк 3:3
+ 20:5 Лк 7:30
+ 20:6 Лк 7:26, Лк 9:8
• 20:9 Мф 21:33-46, Мк 12:1-12
+ 20:9 Мк 13:34
+ 20:12 Лк 11:48-49
+ 20:13 Мф 3:17, Евр 1:1
+ 20:14 Евр 1:2
+ 20:15 Евр 13:12
+ 20:16 Илҷ 13:46
• 20:19 Мф 22:15-22, Мк 12:13-17
+ 20:20 Лк 6:7, Лк 14:1, Лк 11:54
+ 20:22 Мф 17:24-25
+ 20:23 Мк 7:6, Лк 12:1
+ 20:25 Рим 13:7
• 20:27 Мф 22:23-33, Мк 12:18-27
+ 20:27 Илҷ 23:8
+ 20:35 2 Фес 1:5
+ 20:40 Мф 22:46
• 20:41 Мф 22:41-46, Мк 12:35-40
+ 20:41 Лк 1:32, Лк 18:38
+ 20:42 Илҷ 2:34-35
+ 20:46 Лк 11:43
• 21:1 Мк 12:41-44
+ 21:1 Мф 27:6, Ин 8:20
+ 21:4 2 Кор 8:1-3, 2 Кор 8:12
• 21:5 Мф 24:1-14, Мк 13:1-13
+ 21:6 Лк 19:44
+ 21:8 1 Ин 3:7, Кол 2:8, 2 Фес 2:3,
+ 21:10 Аз.ч. 6:4
+ 21:11 Илҷ 11:28, Аз.ч. 6:8, Аз.ч. 6:12

+ 21:12 Илҷ 4:3, Илҷ 17:6, Илҷ 18:12, Илҷ 24:1, Илҷ 25:6

+ 21:15 Илҷ 6:10
+ 21:18 Илҷ 27:34
• 21:20 Мф 24:15-21, Мк 13:14-19
+ 21:23 Мф 27:25, 1 Фес 2:16
+ 21:24 Аз.ч. 11:2
• 21:25 Мф 24:29-31, Мк 13:24-27
• 21:29 Мф 24:32-35, Мк 13:28-31
+ 21:32 Лк 9:27
+ 21:33 2 Пет 3:10

+ 21:36 Мф 25:13, 1 Фес 5:6, Лк 18:1, Рим 12:12, Еф 6:18, Кол 4:2, 1 Фес 5:17

+ 21:37 Мф 21:23, Мф 26:55

• 22:1 Мф 26:1-5, Мф 26:14-16, Мк 14:1-2, Мк 14:10-11, Ин 11:45-53

+ 22:3 Ин 13:2
+ 22:6 Илҷ 1:16
• 22:7 Мф 26:17-25, Мк 14:12-21, Ин 13:21-30
+ 22:7 1 Кор 5:7

• 22:14 Мф 26:26-30, Мк 14:22-26, 1 Кор 11:23-25

+ 22:16 Аз.ч. 19:9
+ 22:19 Ин 6:51, 1 Кор 10:16, 1 Кор 11:24
+ 22:21 Ин 13:18
+ 22:22 Илҷ 2:23
• 22:24 Мф 18:1-5, Мк 9:33-37, Лк 9:46-50
+ 22:26 Мф 20:26, Мк 10:43-44
+ 22:27 Мф 20:28, Ин 13:4-5
+ 22:28 Евр 2:18
+ 22:29 Лк 12:32
+ 22:30 Мф 19:28, Аз.ч. 3:21
• 22:31 Мф 26:31-35, Мк 14:27-31, Ин 13:36-38
+ 22:32 Ин 17:9
+ 22:33 Ин 21:19, Илҷ 12:4
+ 22:35 Лк 9:3, Лк 10:4
• 22:39 Мф 26:36-46, Мк 14:32-42
+ 22:40 Мф 6:13
+ 22:42 Мк 10:38, Ин 18:11, Евр 5:7, Мф 6:10
+ 22:43 Мф 4:11, Мк 1:13
• 22:47 Мф 26:47-56, Мк 14:43-50, Ин 18:3-11
+ 22:47 Илҷ 1:16
+ 22:49 Лк 22:38
+ 22:53 Лк 20:1, Еф 6:12

• 22:54 Мф 26:57-58, Мф 26:69-75, Мк 14:53-54, Мк 14:66-72, Ин 18:12-18, Ин 18:25-27

+ 22:61 Лк 22:34
• 22:63 Мф 26:67-68, Мк 14:65
• 22:66 Мф 26:59-66, Мк 14:55-64, Ин 18:19-24
+ 22:69 Мк 16:19, Илҷ 7:56, Евр 1:3
+ 22:71 Мф 9:3, Ин 10:36

• 23:1 Мф 27:1-2, Мф 27:11-14, Мк 15:1-5, Ин 18:28-30

+ 23:1 Лк 3:1, Лк 13:1, Илҷ 3:13, Илҷ 4:27, 1 Тим 6:13

+ 23:2 Илҷ 17:7, Лк 20:25
+ 23:3 Мф 2:2
+ 23:4 Ин 18:38, Ин 19:4, Евр 4:15
+ 23:7 Лк 3:1, Лк 9:7
+ 23:8 Лк 9:9
• 23:13 Мф 27:15-26, Мк 15:6-15, Ин 18:39
• 23:26 Мф 27:32-44, Мк 15:21-32, Ин 19:17-27
+ 23:29 Мк 13:17, Лк 21:23
+ 23:30 Аз.ч. 6:16
+ 23:34 Илҷ 7:60,
+ 23:35 Лк 9:35, Ин 10:18
+ 23:41 Лк 23:4, Евр 4:15
• 23:44 Мф 27:45-56, Мк 15:33-41, Ин 19:28-30
+ 23:46 Илҷ 7:59
+ 23:48 Лк 18:13
+ 23:49 Лк 8:2
• 23:50 Мф 27:57-61, Мк 15:42-47, Ин 19:38-42
• 24:1 Мф 28:1-10, Мк 16:1-8, Ин 20:1-10
+ 24:4 Ин 20:12
+ 24:7 Лк 9:22, Лк 18:33, Ин 2:19
+ 24:8 Ин 2:22
+ 24:10 Мк 15:40, Лк 8:2-3
+ 24:11 Мк 16:11
• 24:13 Мк 16:12-13
+ 24:16 Ин 20:14
+ 24:18 Ин 19:25
+ 24:20 Илҷ 2:23
+ 24:26 1 Пет 1:11
+ 24:27 Илҷ 8:35
+ 24:30 Лк 9:16
+ 24:34 1 Кор 15:5

• 24:36 Мф 28:16-20, Мк 16:14-18, Ин 20:19-23, Илҷ 1:6-8

+ 24:37 Мф 14:26, Мк 6:49
+ 24:39 1 Ин 1:1
+ 24:41 Ин 21:5
+ 24:45 Илҷ 16:14
+ 24:46 Лк 24:27
+ 24:48 Илҷ 1:8
+ 24:49 Ин 14:26, Илҷ 1:8, Илҷ 1:4, Илҷ 2:4
• 24:50 Мк 16:19-20, Илҷ 1:9-11
+ 24:50 Мф 21:17, Лк 19:29, Ин 11:18, Илҷ 1:9
+ 24:52 Мф 28:9
+ 24:53 Илҷ 2:46, Илҷ 3:1, Илҷ 5:21

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=XKS

Сӧстік

Сӧстік

1. А

2. В

3. Г

4. Д

5. И

6. К

7. Л

8. М

9. О

10. П

11. С

12. Т

13. У

14. Ф

15. Х

16. Ч

17. Ы

Абыс – Иерусалимдегі Храмның тоғынӌызы. Еврейлернің киртінізінде абыстар Худайға тайығ иртірчелер. Моисей Чахии хоостыра абыстарға Моисейнің харындазы Ааронның на тӧлінең сыххан кізілер турғызылчалар. Абыстар он ікі пӧлікке чарылӌаңнар. Полғаны ла Храмда пір чылда ікі ле хати ікілер неделя тоғынӌаң.

Авраам – пу сӧс еврей тілінең «кӧп кізінің пабазы» тіп тілбестелче. Ол Худай таллап алған кізі полған. Худай Авраамны сӧбірезінең хада, пос чирінең сығып, ыраххы Ханаан чирінзер кӧс парыбызарға хығырған. Худай, аннаң хада чӧптезіг идіп, аны кӧп саннығ чонның адазы ит саларға молӌаан (Пастағлар 12– 22 ). Іди Авраам израиль чонының ӧбекезі полыбысхан. Авраам еврейлерге постарын Худай таллап алғанын таныхтапчатхан кізі полған (Ин 8:33, 39).

Адам – (пурунғы еврей тілінең «кізі» тіп тілбестелче) – Ева ипчізінең хада Худайның пастағы чайап салған кізізі. Пастап олар райда (Едем садта) чуртааннар, че соонаң Худай чахиин сайбабызып, ол оңдайнаң чазых ит салғаннар. Ол сыынаң тӧллері чазыхтығ чуртааннар, чазыхтың ӱчӱн хатығлас, тізең, ӧлім полған. Наа Молӌағда Иисус Христос «халғанӌы Адам» тіп адалған (1 Кор 15:45). Пастағы Адамнаң пастыра тилекейге чазых паза ӧлім кіргеннер. Че Христос чир-чалбахха паарсас, пыро тастирын паза ахтаныс ағылған (Рим 5:12; 1 Кор 15:22).

Азых чоох – Анзы Худайның пірее кізее Позының кӧңнін азып, кӧзіткені полча. Ол анзын ӧң-пазы оңдайнаң идедір: піреезінзер кӧні Позы килче, кемзер-де ангеллерін ызыбысча, кемге-де Позының кӧңнін тӱсте паза кӧспекнең ас пирче.

Айналар – Сайтанның, ӧӧн айнаның, нымысчылары полчатхан чабал хуттар. Айналар, кізізер кіріп, аны тың иреелепчелер. Сағызын хомай итчелер, аймах ағырығларнаң ағыртчалар паза кізіні хомай киректерні итіртчелер, Иисус Христос, айналарға хаптырған кізілерні имнеп, айналарны сығара сӱрібіс турған. Иисустың ӱгренӌілері ідӧк имнеӌеңнер.

Албан чығӌаңнар – Палестинде орындағы чонның санынаң Рим хағанадының хазна чыындызына албан чыыпчатхан кізі. Албан чығӌаңнар Худайға киртінминчеткен Рим ӱлгӱзіне тоғынчатханнаңар, еврейлер оларны хырт кӧрӌеңнер. Ағаа хоза албан чыыпчатхан кізілер ахчаны, постарына халғызарға тіп, пастыхтарға киректелгеннең кӧп чығӌаңнар.

Алғас – пу сӧстің Наа Молчағда мындағ оңнағлар: 1) пірее кізее Худай Позы паарсазын читіргені алай чахсы иткені (Еф 1:3); 2) пірее кізінің пасха кізее Худайдаң паарсазын читір пирерге, чахсы ит пирерге сурынғаны – сӧстерінең (Рим 12:14) алай хол салып (Мк 10:16). Алғастаң тоғыр-пасха ниме харғас полча.

Аминь – «андағ ползын» теенін таныхтапчатхан еврей сӧзі. Пу сӧс пазырыс соонда чоохталӌаң. Ідӧк Наа Молӌағның хай-пірее грек пічіктерінде кинделернің соонда пазыладыр.

Ангел – пу сӧс грек тілінең «илӌі» алай «хабар ағылған» тіп тілбестелче. Ангеллерні Худай чайаан. Олар, Худайға нымысчы полып, кізілерге полысчалар.

Антихрист – грек тілінең «Христостың ыырӌызы» тіп тілбестелче. Антихрист – прай чабал нимелерні таныхтапча. Ол чир ӱстӱне Христостаң тоғыр чаалазарға сыға салча паза Христосха чох итіртче (кӧр Аз.ч.). Иоанн илӌі антихристтеңер паза антихристтердеңер піди пасча: «Антихрист тилекейге килерінеңер сірер искезер. Амды кӧп антихристтер сых килгеннер…» (1 Ин 2:18). Антихристтер олар Христостаңар Библиядағы ӱгредігні саба оңдайнаң апарчатхан чой ӱгретчілер.

Арығ чӱректіг кізі – Худай Пічиинде (Библияда) Худай чахығларын толдырып чуртирға кӱстенчеткен прай кізілерні іди адапчалар. Ол кізілер Моисей Чахиин толдыр полбастарын пілінзелер дее, олох туста Худай постарына чазыхтардаң позыдар Арачылағӌыны ызарына киртінгеннер.

Асий чирі – Римнің холында полған Кічіг Азияның кидеркі сариндағы аймах (сағамғы Тӱрк чирінің чардығы). Азия континентінең алӌаастабасха кирек.

Ах-арығ – кӧр «ызых».

Ах сағал – Наа Молӌағ киндеде пу сӧс саардағы тигіриб устапчатхан кізіні алай кізілерні таныхтапча. Ол, Худай паза тигірибдегілер таллап алған кізі, прай саринаң ах хылыхтығ паза пик киртіністіг кізі.

Вавилон – сағамғы Ирактың чирінде турған саар. Христос тӧрирінең 600 чӱс чыл азындыра вавилондағылар Иудей чирін чаалап алғаннар, Иерусалим саарны паза Храмны иңзер салғаннар. Иудей чуртағӌыларынаң кӧп чон 70 чыл Вавилон хан-чирінде пазығда полғаннар. Наа Молӌағ Вавилоннаңар чоохтапчатса, чазыхты паза Худайға, Аның чонына тоғырланчатхан кӱстерні таныхтапча.

Галилей чирі – Палестин чирінің алтынзархы чардығы. Анда кӧбізі иудей нимес кізілер чуртапчатханнаңар, пасха чон (язычниктер) чирі тіп адаӌаңнар. Иудей чирінің паза Галилей чирінің аразында Самар чирі полған. Иисус Позының ӱгредіглерінің кӧбізін Галилей чирінде искірӌең.

Давид – Иуданың сӧӧгінең сыххан Израильнің иң саблығ ханы. Ол Пурунғы Молӌағдағы Ырлар киндезінің авторларының пірсі. Амыр паза сын чуртасха кӱстеніп, Давид Худайның кӧңнін толдырған. Аның ӱчӱн Худай, ағаа сыйых идіп, Израиль ханнары хаӌан даа Давидтің тӧлінең сығарлар тіп молӌаан. Еврей ухаанӌылары тиксі-тилекейнің ханы, анынаң сын оңдайнаң устап парар Мессий Давидтің тӧлінең полар тіп киречілееннер.

Динарий – Римнің холындағы чирлерде тузаланылған кӱмӱс ахча. Пір динарий пір кізінің пір кӱнге тоғынып алған чал ахчазына тиңнелче.

Иаков (ИЗРАИЛЬ) – еврейлернің ӧбекезі, Исаактың оолғы, Авраамның пархазы. Ікіс харындазы Исавтың туңмазы. Иаков Исавтың соонаң тӧреен дее полза, че Худай аны таллап алғаннаңар, Иаков тун паланың ӱлӱзін алып алған. Аның он ікі оолғынаң (оларның аттары Рувим, Симсон, Левий, Иуда, Дан, Пеффалим, Гад, Асир, Иссахар, Завулон, Иосиф, Вениамин) еврей чонының он ікі сӧӧгі сыххан. Иаковха Худай пирген «Израиль» атнаң Иаковтың тӧлі полчатхан еврейлер паза Худай оларға пирген хан-чир адал сыхханнар.

Иліг кӱн пайрамы (Тросин) – еврейлернің киртінізі хоостыра Пасханың иліг кӱн соонда таныхталчатхан тоңас чыырына чарыдылған пайрам. Пурунда еврейлер, пу пайрам тузында Иерусалимде Худайға пазырып аларға тіп, Израильнің парчан пулуңнарынаң паза пасха хан-чирлерінең чыылыс парӌаңнар. Пу пайрам кӱнінде Христостың ӱгренӌілеріне Худай Худы тӱс килген соонда олар таныс нимес тіллернең чоохтас сыхханнар (Илӌ 2).

Илӌі – іди піс «апостол» грек сӧзін тілбестепчебіс. Пу сӧс грек тілінең «ӧнетін чахығнаң алай хабарнаң ызылған кізі» тіп тілбестелче. Иисус Христос, Позының ӱгренӌілерінің аразынаң он ікі кізіні таллап, оларны илӌілер тіп адаан. Оларға ӧнетін чахығ пирілген: Арачылағӌыдаңар Чахсы Хабарны чонға читір пирерге. Пу он ікі илӌідең пасха соонаң даа илӌілер полғаннар. Кӧзідімге алза, Матфий (Илӌ 1:15-26) паза Павел (Гал 1:1).

Иуда – Наа Молӌағда мындағ атты пір ле кізі ал чӧрбинче. Оларның аразында ӧӧн кізілер: 1) Иаковтың оолларының пірсі, Израиль тӧстеен пір сӧӧктің пазы. Иуданың адынаң хоостыра тӧлі иудейлер тіп адал сыхханнар (Наа Молӌағда пу сӧснең прай еврейлерні адидырлар), олар орныххан Израиль хан-чирінің аймағы, тізең, Иудей чирі тіп адал парған. Иуданың тӧлінең Израильнің илбек ханы Давид паза Аның тӧлі Иисус Христос полғаннар. Давид тее паза Иисус таа Иудей чирінің пір саарында, Вифлеемде тӧрееннер. 2) Христосты садыбысхан ӱгренӌізі Симонның Искариот Иудазы. 3) Иуда Хан-пиг Иисус Христостың туңмазы. Иуданың пічиин ол пасхан поларға айабас.

Иудей чирі – Израиль хан-чирінің ӱстӱнзархы аймағы. Алында пір полған Израиль хан-чирі сайбал парған соонда Иудей чирі тіп Ӱстӱнзархы хан-чирні адап сыхханнар. Кӧр ідӧк Иуда.

Иудейлер – иң пастап іди Иуданың сӧӧгінең сыххан кізілерні адаӌаңнар (кӧр Иуда). Соонаң пу сӧснең ідӧк еврейлерні паза израиль кізілерні адап сыхханнар. Итсе «иудейлер» сӧснең чонны нимес, киртініс пірігізін адидырлар. Иоанн пасхан Чахсы Хабарда удаа еврейлернің киртіністе устағ-пас полчатхан кізілерні адапчалар.

Кип-чоох – пу ӱгредігліг чоох. Анда Чахсы Хабардаңар, Худайдаңар паза Худай хан-чирінеңер піліс пирілче. Ол чазыт оңдайнаң чоохталчатхан киректі исчеткен кізілерні сағынарға ӱгретче.

Кізі Оолғы – Чахсы Хабар киндеде Иисус Позын іди удаа аданӌаң. Пу сӧстер Пурунғы Молӌағ киндеде ухаанӌы Даниилнің киндезінде учурапча. Анда Худай тӱгенӌі чылда Кізі Оолғына аарлас, сабланыс паза ӱлгӱ пирер тіп чоохталча. Анзы Кізі Оолғының ідӧк Мессий-Арачылағӌы полчатханын кӧзітче. Еврей тілінең пу олаңай ла «кізі» тіп сӧсті таныхтапча.

Кірес – Рим хағанадында Иисус Христостың тузында иң аар сайбағ ит салған ӧлімге чарғылатхан кізілерні анынаң пастыра чох итчеңнер. Ол азаа чирге хазалған, харчи сабылған ағастығ, чазаан тӧге полған. Кіреске хазатыртып ӧдірткені тың иреелестіг паза уйадыстығ саналӌаң.

Кіреске тӱскені (сомдырғаны) – пу кибір кізі, суға патыра кіріп, арығлал парчатханын таныхтапча. Еврейлер пу кибір хоостыра постарын арығланӌаңнар паза храмда тузаланчатхан ідіс-хамысты арығлаӌаңнар. Иисустың тузында Иоанн кізілерні, чазыхтарынаң хыйа полчатханын таныхтап, суғда кіреске тӱзірген. Соонаң пу кибірнең христианнар тигірибі тузалан сыххан.

Левиттер – Олар абыс полбазалар даа, храмда Худайны кӧглернең саблирында, тайыға салылчатхан малны тимнирінде полысчаңнар. Аннаң пасха олар Моисей Чахиин ӱгреніп, чонға таратчаңнар. Левиттер поларға Израиль чонының он ікі сӧӧгінің пірсін тӧстеен Иаковтың Левий оолғының на тӧліне чарадылӌаң.

Мессий-Христос – еврей тілінең пу сӧсті тілбестезе, «Худай таллаан» алай «Худай сӱрткен» тіп оңнирға чарир. «Мессий» сӧс грек тілінең «Христос» полар. Пурунғы Молӌағның тузында, абыстарға, ханнарға паза хай пірее ухаанӌыларға пастарын хайахнаң сӱртіп, турғысчаңнар. Аннаңар Мессий ідӧк «турғызылған» тіп тілбестелче. Мессий – ол Худай ысхан кізі, Арачылағӌы-хан. Аның килерінеңер Пурунғы Молӌағның кинделерінде чоохталча. Иисустың тузында еврейлер Мессийнің килерін сағааннар. Ол, киліп, оларны римляннарның ӱлгӱзінең позыдыбызар паза чир ӱстӱнде Худай хан-ӱлгӱзін турғызыбызар тіп киртінгеннер.

«Минмін» – иудей тілінең «Яхве». Худай, Позын Моисейге кӧріндіртіп, піди аданған. Аның соонаң Ол Моисейні Израиль чонын Египет холынаң осхырарға ысхан. Пу сӧс иудейлерге уғаа ызых полғаннаңар, аны адирға даа чарадылбаӌаң. Пу сӧстің орнына «Хан-пиг» сӧснең тузаланӌаңнар. Пурунғы Молӌағ киндезін грек тіліне пурунғыда тілбестеенде, «Яхве» сӧсті «Минмін» тіп тілбестееннер. Иоанн пасхан Чахсы Хабар киндезінде Иисус Позынаңар іди удаа чоохтанӌаң.

Моисей – ол Израиль чонының иң илбек устағӌызы. Худай аны израиль чонын Египет холынаң осхырарға таллап алған. Моисей, еврейлерні піріктіріп, оларға Худай пирген чахығларны читір пирерге кирек полған. Ол израиль чонын тӧстеп салып, аны Худай молӌаан чирзер апарған. Израиль чоны Моисей пирген чахығлары хоостыра чуртаан паза ағаа киртінген. Пурунғы Молӌағның пастағы пис киндезін Моисейни тіп санапчалар.

Моисей Чахии – ол Пурунғы Молӌағның пастағы пис киндезінде пазылған чахығлар. Ол кинделерде тилекейнің чайалғанынаңар, пастағы кізілернің чазых иткенінеңер чоохталча. Аннаң андар еврей чоны хайдаң сыхханынаңар, хайди Худай еврейлерні Египет холынаң позытханынаңар паза Палестин чирін оларға пиргенінеңер пазылча. Ағаа хоза ол кинделерде Худай пурунғы еврей чонына пирген чахығлар полар. Иң ӧӧні – он чахығ, аннаң даа пасха чахығлар паза кибірлер. Аннаңар ол пастағы пис киндені пӱкӱлее «Чахығ» тіп адапчалар. Пірееде прай Пурунғы Молӌағ киндезін «Чахығ» тіп адапчалар. Ол Чахығдағы ӧӧн чарадығларны Худай Моисейдең пастыра пиргеннеңер, ол чахығларны «Моисей Чахии» тіп адапчалар.

Молӌағ – («чахығ», «чӧптезіг») – Библияда Худайның Позының кӧңнінӌе кізілернең молӌасханы ӧӧн орында турча. Молӌағ алылчатса, ноо даа сари позының ниме идерін пӧгініп, молӌағ пирче. Синай тағда Худай Моисейдең пастыра прай еврей чонынаң молӌас салған. Ол молӌағны «Пурунғы Молӌағ» тіп адапчалар. Худай еврейлерні алғирға паза прай ыырӌылардаң арачылирға молӌап салған. Олар даа, постарының саринаң Худайға киртістіг поларға, Аның чахығда пазыл парған кӧңнін толдырарға киректер. Ухаанӌылар Худайның паза кізілернің аразында Наа Молӌағ полардаңар чоохтаан полғаннар. Наа Молӌағ Иисус Христостың тӧгілген ханынаң пик киречілел парған (1 Кор 11:25).

Мӧгі чуртас – Худай Пічиинде (Библияда) пу пір дее тоозылбинчатхан чуртасты ла нимес, че пу чир ӱстӱ чох пол парза, Худай хан-чирінде пір дее чобағ паза сағыссырас чох чуртас поларын таныхтапча. Ол чуртасты алғаны – Худай иң улуғ сыйых пиргеніне саналча. Андағ чуртасты Худай Иисус Христос Арачылағӌаа киртінгені пастыра пирче. Ағаа киртінминчеткен кізілер мӧгі чуртас ал полбинчалар. Оларны «геенна» – кӧйчеткен кӧл – сағыпча. Олар Худайға пір дее чағын пол полбастар.

Ораза – чиис чібин, пірееде ідӧк суғ даа іспин чӧргені. Пурунғы Молӌағ хоостыра еврейлер пу кибірге тудынӌаңнар. Улам чазыхтарын тастирға сурынған туста алай Худайға ӧнетін сурыныстарнаң айланчатса. Чахсы Хабарда Иисус хырых кӱн ораза тутхан тіп пазылча. Матфей пасхан Чахсы Хабарда (6:16-18) Иисус оразаны хайди тудардаңар чоохтапча.

Отахтар турғысчаң пайрам – иудейлернің Египеттең Худай пирген чирзер 40 чыл парған тусха чарыдылған пайрам. Пу 40 чыл аразында олар хуу чазыда чӧріп, отахтарда чуртааннар. Ол чорыхты таныхтап, еврейлер чылның сай пайрам тузында пір нидиле отахтарда чуртапчалар.

Пасха тіп ӱлӱкӱн – пу сӧс еврей тілінең «хыринӌа парарға» алай ба пасха тузазында «айабызарға» тіп тілбестелче. Пу ӱлӱкӱнні чыл сай часхыда таныхтапчалар. Израиль чонын Египет холынаң Худай осхырғанын піди хумартхылапчалар. Египет ханы еврейлерні позыдыбыссын тіп, Худай Позының ангелін Египеттегі кізілернің тун палаларын паза малларның пастағы тӧлін ӧдірібізерге ысхан. Ангел, еврейлерге теңмин, хыринӌа ирт парыбысхан. Еврейлер постарының тураларын хураған ханынаң таңмалап салғаннар. Аннаңар оларның тун палалары тіріг халғаннар. Аны сағысха киріп, пу ӱлӱкӱнде тайыға хурағанны салчалар. Анаң ол хурағанны тооза чіпчелер. Пір кизек тее итті ікінӌі кӱннің ииріне артызарға чарабас.

Пасха худайлығлар – постарының сағыстары хоостыра еврейлер «пасха худайлығлар» тіп Чалғыс Худайға киртінминчеткен, Худай таллаан чоннаң полбинчатхан прай еврей нимес чонны адааннар. Пірее тілбестеглерде «пасха чоннар» алай «прай пасха чоннар» тіп пазылча. Еврейлер пасха худайлығларны арығ нимес чонға санап, оларнаң палғалыс тутпасха кӱстенӌеңнер.

Сабланыс – Библияда «Худайның сабланызы» теені Худайның тиксі ӱлгӱзін тутчатханын паза Аның илбегін таныхтапча. Пірее тустарда Худайның сабланызы израиль чонының алнында тың чарып, ыс-от полып кӧрін килӌең.

Саддукей – Иисустың тузында еврейлернің аразындағы иң кӱстіг киртініс чӧрімі. Саддукейлернің илеедезі Ӧӧркі Чарғаа кірӌеңнер, оларның санынаң иң улуғ абыстар даа сыхчаң полған. Фарисейлерӧк чіли, олар Моисей Чахиина хатығ тудынӌаңнар. Итсе, саддукейлер, фарисейлердең пасхалалып, Худай Пічиинің кинделерінең Моисей пасхан пастағы пис киндені ле орта тіп санааннар. Ӧліглер тірілерінеңер Моисей Чахиинда пазылбаан тіп санапчатханнаңар, олар анзына киртінмеӌеңнер.

Сайтан – пу «ыырӌы» тіп сӧсті таныхтапча. Ол Худай чайап салған хут полча. Анаң ол хут Худайдаң тоғыр пол сығып, позының соонӌа кӧп ангеллерні апарған. Ол ангеллерні соонаң айналар тіп адап сыхханнар. Сайтан, кізілерні чазых идерге кӧӧктіріп, Худайның пай пӧгіннерінең тоғыр полча. Иоанның Азых чооғында сайтанның чиңдіргенінеңер паза аның чох иділгенінеңер чоохталча.

Самарлар – іди Самар чирінде чуртапчатхан чонны адаӌаңнар. Ол чон, иудейлерӧк чіли, Моисей пирген чахығӌа чуртааннар паза постарын, пурунғы израиль чонының тӧлі тіп, санаӌаңнар. Че самарларның ӧбекелері, израиль чонынаң сыххан даа ползалар, пасха худайларға пазырӌаңнар. Аннаңар иудейлер, оларны киртіністері хоостыра кірліглерге санап, оларға чағын полбаӌаңнар.

Синагога – іди еврейлер постарының Худайға пазырӌаң ибін адаӌаңнар. Олар, пеер суббота сай чыылызып, Худай Пічиин паза молитваларны хығырӌаңнар. Иисустың тузында еврейлер чуртапчатхан кӧп саарларда синагогалар полӌаңнар. Синагогада чыылысхан кізілернің полған на постаң кізізі Худай Пічиинең кизекті хығыр пирӌең.

Синай – Чир ортызындағы талайның (Средиземнай талай) ӱстӱнзархы саринда, сағамғы Египеттің чирінде турчатхан тағ. Пу тағда Худай Моисейнең чоохтазып, еврей чонынаң молӌас салған (чӧпке кірген).

Соломон – Давидтің оолғы, Израиль ханы, кӱлӱгі илбек кізі. Аның тузында Израиль хан-чирі ӧңненген. Иерусалимде Худай храмын пӱдір салған (аның алнында еврейлер Худайға ызых отахта пазырӌаң полғаннар).

Сомнаан худайлар (Тӧстер) – іди еврейлер ибіркі чоннарның, худай идіп, пазырчатхан омалығ тӧстерні адаӌаңнар.

Суббота – еврейлернің «шавват» сӧзінең пӱткен. Ол «тынағ кӱні» теені полча. Худай анынаң чирні чайап тоосханын таныхтаан. (Пастағлар 2:2-3 ). Моисей Чахиинда, пу пір дее тоғыс итпеӌең кӱн тіп, хатығлап чоохталча (Сығыс 20:8-11 ). Иисус Позын «Суббота ээзі» тіп адаан (Лк 6:5) паза пу пір дее ниме итпес кӱн нимес, че чахсы киректер итчең кӱн тіп ӱгреткен.

Сӱннет – Худайның иудейлерге пирген чахииның таңмазы. Худайның паза еврейлернің пабазы Авраамның аразындағы чӧптезіг хоостыра полған на ир пала пу кибір оңдайын иртерге кирек полған. Худайның израиль чонынаң Синай тағдағы молӌаанда Ол пу кибірні толдырарға хатап чахаан. Пу чахығ хоостыра ир кізінің алнының кизек теерізі кизілӌең. Пу кибір мусульманнарда парох.

Тайығ – Худай Пічиинде (Библияда) тайығ пастағызынаң сығара адалча. Худайны улуғлап пастағы тайығ иткен кізілер Адамнаң Еваның ооллары Каиннең Авель полчалар (Пастағлар 4 ). Моисей Чахии еврейлерге аймах тайығларны идерін чоохтап салған. Олар ӧӧнінде ікі пасха полғаннар: чазыхтары ӱчӱн паза алғас тайығлары. Тайыға хай пірее маллардаң паза хустардаң, алай чахсы чыстығ оттардаң салӌаңнар. Тайыға салған ит алай тамах чардыхти ӧртелӌең, чардыхти левиттерге паза абыстарға чииске пиріл парӌаң. Наа Молӌағда прай кізілернің чазыхтары ӱчӱн тӱгенӌі тайығ Иисус Христос полыбысхан.

Тайығ салӌаң орын – Еврейлернің Моисей Чахии хоостыра итчеткен тайығларының орны. Моисей Чахии хоостыра пасха орыннарда тайығ саларға чарадылбаӌаң. Иисустың тузында ол орын Иерусалимдегі храмда полған. Тайыға салылчатхан мал храм алнындағы сиден істінде соғылӌаң. Тайып ӧртеен тадылығ чыстығ оттар, тізең, храм істіндегі кӧзеңенің алнында ысталӌаңнар.

Тигіриб – пу сӧс храмны алай тураны таныхтабинча. Церковь алай тигіриб – ол киртінчеткен кізілернің чыылығлары. Наа Молӌағ киндеде Христосха киртінчеткеннернің полған на саардағы чыылығларын іди адаӌаңнар.

Тигір хан-чирі – кӧр Худай хан-чирі.

Тус сананызы – пурунғы еврейлернің алты сағат иртеннең алты сағат иирге теере кӱнӧрткізі саналӌаң. Кӱн хонызынаң кӱн сығызына теере хараа саналӌаң (6 сағат иирдең 6 сағат иртенге теере). Наа Молӌағ тузында хараағы тус тӧрт хадаға чарылӌаң, кӱнӧрткі тус, кӱн сығызынаң кӱн хонызына теере он ікі сағатха пӧлілӌең. Ӱзінӌі сағат 9 сағат иртенге килісче, алтынӌы сағат – 12-ке, читінӌі сағат – 13-ке, тоғызынӌы сағат – 15-ке, онынӌы сағат – 16-та, он пірінӌі сағат – 17-те, ӱс сағат хараа – 21 сағатха килісчең.

Тӱгенӌі кӱн – пу сӧстер Христостың чир ӱстӱнзер хатап килер тузын таныхтапчалар. Ол туста прай ӧлген кізілер тіріл киліп, прайзы Худайға чарғылаттырарлар.

Ухаанӌы – Худайның сӧзін истіп, ол сӧсті чонға читірчеткен кізілерні іди адапчалар. Ухаанӌылар кізілерні Худайны аарлирға, Аның кӧңнін толдырарға, Ағаа чағыннирға, хынарға паза чабал ниме итпеске ӱгретчеңнер. Еврейлернің кӧп ухаанӌылары Худайдаң искен сӧстерні пічікке пасчаңнар. Ол пічіктер Пурунғы Молӌағ киндезінделер.

Фарисейлер – Иисустың тузындағы еврейлернің киртініс чӧрімі. Фарисейлер Моисей Чахиин паза кибірлерні уғаа хатығ тутчаңнар. Оларны чон аразында тың улуғлаӌаңнар. Олар постары даа уғаа киртінчеткеннерінең паза сын оңдайнаң чуртапчатханнарынаң поғдархаӌаңнар. Иисус оларны, Моисей Чахиин хыйыстырбааны хыныстаң паза паарсастаң артых тіп, санапчатханнары ӱчӱн хомайлан. Иисус оларны хомайлааннаңар паза олар Аны Мессий поларға килістіре кӧрбееннеңер, Фарисейлер Аны ӧлімге пир салғаннар.

Хайхас – чир-чайаанның чуртас оңдайын алыстырчатхан Худайның кӱзі. Іди Худай кӱзінең чазылбас ағырығлар даа чох пол парчалар, ӧлген кізілер дее тіріл килчелер паза пасха даа хайхастар иділчелер. Андағ хайхастарны ідӧк «танығлар» тіп адаӌаңнар. Худай Пічиинде (Библияда) анзы, Худайдаңар киречілеп, ӧӧн орында полча. Іди «танығлар» алай ба хайхастар кізілерге ле полыспинчалар, ідӧк Худай пар полчатханын таныхтапчалар. Иисус итчеткен хайхастар Аның Мессий полчатханын киречілееннер.

Хан-пиг, Хан Худай – іди піс «куриос» тіп грек сӧзін тілбестепчебіс. Пу сӧстің ікі ӧӧн тании полған: 1) грек тілінде алында даа, сағам даа пасха кізізер иптіг айланғаны полча. 2) Пурунғы Молӌағны хығырчатхан еврейлер Худайны, чайыдып, Адонай (пиг, ээзі) адаӌаңнар. Пурунғы Молӌағ грек тіліне тілбестелчеткенде, еврейлер «Адонай» сӧсті тузаланған орында гректер «Куриос» пасчаңнар. Іди пу сӧс Наа Молӌаға «Худай» сӧсті таныхтап, кірген. Хакас тілбестеенде «Хан Худай» сӧстер орных парғаннар. Иисусты адап, тізең, Хан-пиг адапчабыс. Иисус сынында Худай Оолғы паза Худай полза даа, Наа Молӌағны тілбестепчетсе, Аны Хан Худай адирға чарадылбинча. Анзы тигіриб чоны Иисустың Худай полчатханын, Ол ӧлімнең тіріл килгенде ле, піліп алғаннаң палғалыстығ. Наа Молӌағның авторлары Иисусты «Куриос» тіп адапчатханнары олар Аны сынында Худайға санапчатханнарын пазох хатап киречілепче.

Храм – ол Иерусалим саардағы ызых иб. Еврейлер мында ла Худайға тайығ салӌаңнар паза ӱлӱкӱннерде чыылысчаңнар. Храмны иң пастап пістің эраның алнындағы 10 векте еврейлернің илбек ханы Соломон пӱдірген. Ол храмны пістің эраның алнында 586 чылда Вавилон азымахчылары иңзергеннер. Иисустың тузындағы храмны иудей ханы Илбек Ирод пӱдірген полған. Храмның туразы ибіре галереялар пӱдірілген полған. Галереялар храм ибіре полған чирні пӧліктерге чарғаннар (кинденің соондағы схеманы кӧріңер). Храм галереяларында кізілер кӧп чыылыс парӌаңнар. Иисус ухаанӌылаан хоостыра тӱрче поларынаң, ол тіріл килген соонда, пістің вектегі 70 чылда ол храмны римляннар иңзер салғаннар. Ол храмны, паза нааӌылабин, амға теере пӱдірбееннер.

Худай Пічии – аны піс амды Пурунғы Молӌағ киндезі тіп адапчабыс. Иисустың тузында еврейлер аны Худай Пічии тіӌеңнер. Анда Моисей Чахии, ухаанӌыларның кинделері паза Пічіктер полғаннар. Соонаң Наа Молӌағ киндезін ідӧк адап сыхханнар. Сағам христианнар Библияның прай кинделерін Худай Пічии тіп адапчалар.

Худай хан-чирі, Тигір хан-чирі, Худай хан-ӱлгӱзі, Тигір хан-ӱлгӱзі – Наа Молӌағда Худай хан-чирі теені ікі танығлығ: 1) ол орынны таныхтапча. 2) ол Худай ӱлгӱзін таныхтапча. Аннаңар пістің тілбестегде сағысты орта читірерге артых чарапчатхан – «хан-чирі» алай «хан-ӱлгӱзі» – сӧстернең ікі оңдайли тузаланчабыс.

Худай Худы – Ол Иисус Христосты кіреске тӱзірчеткен туста тӱскен (Мф 3:16) паза Ағаа кӱс пирген (Мф 12:8). Худай Худы, Иисус тигірзер ӧӧрлебіскенде, чирге, киртінчеткен кізілерге полызарға, оларны часхарарға паза кӱс пирерге тіп, ызылған (Ин 16:5). Иисус Худай Худынаң тоғыр иткен чазых тасталбас теен (Мф 12:31-32). Худай Худы киртінчеткен кізілерде чуртапча (Рим 8:9). Худай Пічии (Библия) киртіністіг кізілерні Худай Худынаң тол парарға сыбыра хығырча (Еф 5:19).

Худай Хурағаны – Пурунғы Молӌағ киндезінде хурағанны тайыға салӌаңнар тіп чоохталча. Ӧӧнінде, Пасха тіп ӱлӱкӱнде. Наа Молӌағ киндезінде Иисус Христосты «Худай Хурағаны» тіп адаӌаңнар. Иисусты иң пастап іди кіреске тӱзірӌең Иоанн адаан. (Ин 1:36). Ол Иисусты Худай хынчатхан, Аны Худайның пӧгінін толдырчатхан кізее санаан. Иисустың кірестегі ӧлімі соонда, «Худай Хурағаны» сӧс наа ниме таныхтап сыххан. Іди Худай Оолғын адап сыхханнар, Ол Позының тынын, кізілерні чазыхтарынаң арачылирға тіп, тайыға пирібіскен.

Чазых – анзы Худайны испеені паза Аның чахиин сайбапчатханы, Худайға удурласчатханы, Аны Хан-пиг тіп адабинчатханы полча. Иң пастағы чазыхты пастағы кізілер Адамнаң Ева идібіскеннер.

Чир тӱбі – Ол ӧліг кізілернің орны. Анда Христосха киртінмеен кізілернің хуттары ӧлім соонда полчалар. Анаң «тӱгенӌі кӱн» читсе, олар тіріл киліп, Худайға чарғылаттырарлар.

Чир ӱстӱ, чир-чалбах – пу сӧс чир-чайанны, кізілерні, мал-хусты, прай тіріг нимені таныхтапча. Че Иоанн илӌінің пічиинде пу сӧске наа сағыс пирілче. Анзы чир ӱстӱндегі прай чабал кӱстерні, Худайға паза Христосха тоғырланчатхан нимелерні таныхтапча. Ідӧк Худайны пілбинчеткен паза Худайға тоғыр полчатхан кізілерні таныхтапча.

Ызых, Ах-арығ – Пурунғы Молӌағда ӧӧнінде Худайға ла килістіре танығ. Иерусалим храмында Иң ызых орын Хан Худай Позының чонынаң хада полчатхан орын полған. Андар абыстар пастығына чылда пір ле хати кірерге чарадылӌаң. Кірер алнында ағаа, ӧнетін тайығ идіп, позын арығланып аларға кирек полған. Ызых нимелер Худайни полғаннар. Наа Молӌағда Иисус Христосха киртініс пастыра Аның ханынаң чазыхтарынаң арығланып алған кізілерні ах-арығ тіп адапчалар. Іди олар Худайға чағдирға оңдай алғаннар (Евр 9). Андағ кізілер Худайның холындалар, аннаңар ах-арығ кізілер тіп адалчалар.

Карталар

Библияда чоохталчатхан орыннарның сомнары паза карталар

Table of Contents

Наа Молӌағ: Лука

Наа Молӌағ

- Сӧс Алны

- Лука

- Луканың Чахсы Хабары
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24

Сӧстік

- Абыс
- Авраам
- Адам
- Азых чоох
- Айналар
- Албан чығӌаңнар
- Алғас
- Аминь
- Ангел
- Антихрист
- Арығ чӱректіг кізі
- Асий чирі
- Ах-арығ
- Ах сағал
- Вавилон
- Галилей чирі
- Давид
- Динарий
- Иаков (ИЗРАИЛЬ)
- Иліг кӱн пайрамы (Тросин)
- Илӌі
- Иуда
- Иудей чирі
- Иудейлер
- Кип-чоох
- Кізі Оолғы
- Кірес
- Кіреске тӱскені (сомдырғаны)
- Левиттер
- Мессий-Христос
- «Минмін»
- Моисей
- Моисей Чахии
- Молӌағ
- Мӧгі чуртас
- Ораза
- Отахтар турғысчаң пайрам
- Пасха тіп ӱлӱкӱн
- Пасха худайлығлар
- Сабланыс
- Саддукей
- Сайтан
- Самарлар
- Синагога
- Синай
- Соломон
- Сомнаан худайлар (Тӧстер)
- Суббота
- Сӱннет
- Тайығ
- Тайығ салӌаң орын
- Тигіриб
- Тигір хан-чирі
- Тус сананызы
- Тӱгенӌі кӱн
- Ухаанӌы
- Фарисейлер
- Хайхас
- Хан-пиг, Хан Худай
- Храм
- Худай Пічии

- Худай хан-чирі, Тигір хан-чирі, Худай хан-ӱлгӱзі, Тигір хан-ӱлгӱзі

- Худай Худы
- Худай Хурағаны
- Чазых
- Чир тӱбі
- Чир ӱстӱ, чир-чалбах
- Ызых, Ах-арығ

Карталар