Author: Институт перевода Библии
Date: 2022-09-02T20:12:50.780200+00:00

Наа Молӌағ: 1 Петрның

Наа Молӌағ: 1 Петрның

1. Наа Молӌағ

1. Сӧстік

2. Карталар

Наа Молӌағ

Наа Молӌағ

1. Сӧс Алны

1. 1 Петрның

Сӧс Алны

Сӧс алны

Аарлығ хығырығӌылар!

Сірернің алныңарда хакас тіліне тілбестелген Наа Молӌағ. Наа Молӌағнаң Пурунғы Молӌағ пір кинде полып, тилекейде иң хығырылчатхан Худайның (Ызых) Пічии алай ба Библия полча.

Наа Молӌағ – ол 27 кинденің чыындызы полча. Андар тӧрт Чахсы Хабар, Худай илӌілерінің чуртастарынаңар кинде, Илӌілернің пічіктері паза Ухаанӌыларның Азых Чооғы киріл парғаннар. Грек тілінең «Евангелие» сӧс «Чахсы Хабар» тіп тілбестелче. Іди Иисус Христос Позының ӱгредиин адап салған, сах ідӧк Наа Молӌағның пастағы тӧрт киндезі адалча. Анда евангелисттер Матфей, Марк, Лука паза Иоанн Иисус Христостың чуртазынаңар паза иткен киректерінеңер, Аның ӱгредиинеңер паза Ол иткен хайхастардаңар, Аның ӧлімінеңер паза тірілгенінеңер чоохтапчалар.

Худай илӌілерінің чуртастарынаңар киндеде Иисус Христостаңар Чахсы Хабар хайди тарадылғаннаңар чоохталча. Пу киндеде Христос киртінізінің пастағы чылларында полған киректернің изерезі кӧзіділчеткеннеңер, ол тархынның тың аарлалчатхан киречізі полча. Анда илӌілернің кӱстенізі сылтаанда, Иисус Христостаңар хабар тиксі-тилекейге хайди тарадылғаннаңар чоохталча.

Наа Молӌаға ідӧк Павелнің, Петрның, Иоанның паза илӌілернің пасхалары даа Христос тӧрееннең 1-ғы чӱс чылында пасхан 21 пічии кірген. Полған на пічік кемге-де, христиан ӧмелеріне алай алынӌа кізілерге адалып, пазыл парғаннар.

Наа Молӌағның халғанӌы киндезі, Илӌілернің Азых Чооғы, ухаанӌы ниме. Аны хығырары оой ла нимес. Анда тилекейнің тархынында Худай полғанының чазыдын асчатхан кӧп омалар пар. Пу киндеде ідӧк Худай тилекейні чарғылирдаңар паза пу чир-чарыхтың орнына «наа тигірнең наа чир» тіп адалчатхан артых, мӧгі хан-чир килерінеңер чоохталча.

Наа Молӌағны тілбестирінде тузаланылчатхан сын пічіктердеңер

Наа Молӌағ пурунғы грек тілінең пазыл парған. Ол кӧп хати холнан хобырылған. Прай ла грек пічіктері пір тӧӧй ниместер. Че пасхалалчатхан орыннарның кӧп сабазы сағыс хоостыра тың на ырабинчалар. Пурунғы пасха пічіктернең тиңни Наа Молӌағның пічиинде андағ киліспес орыннар асхынахтар.

Хакас тіліне тілбестег орыс Синод тілбестиине тӧстенче. Піс пілчеткен иң артых пічіктер пірее чирлерде Синод тілбестиинең пасхалалчалар. Хығырығӌыларға грек пічіктерінең пасхалалчатхан андағ орыннар страницаның алтында паза кинденің соондағы таблицаларда чарыда чоохталчалар.

Синод тілбестии удаа таныс грек пічіктерінің пірдеезіне тӧстенминче. (Сағамғы Синод тілбестеглері андағ орыннарны курсивнең алай тӧрткіл скобкаларнаң таныхтапчалар. Че пірееде пір дее хайди таныхтабинчалар). Андағ оңдайларда хакас тілбестии грек пічиин хооп, Синод тілбестиинең пасхалалчатханына сноскаларда ӱндеспинче.

Пу киндее хоза сығарылған нимелер

Кинденің соонда сӧстік табарзар. Анда хакас тілбестиинде тузаланылчатхан паза чарыда чоохтиры киректелчеткен сӧстерні таап аларзар. Сӧстікте пирілчеткен сӧстернің ӱстӱнде мындағ «#» підір пазылых полча. Кинденің соонда, тізең, Наа Молӌағ тузындағы Палестин паза Чағынғы Іскеркі чирлернің карталары, ідӧк Библия тузында полған киректернің орыннарының сомнары кӧзіділ парғаннар.

Хакас тіліне тілбестегдеңер

Тілбестег чахсы синде иділерінің ӱчӱн паза сын грек пічиинің сағызын хыйыстырбастың ӱчӱн, Библияны тілбестепчетсе, хайзы-пірсі сыныхтағлар хайди даа иділедірлер. Хакас тілбестегде, грек пічиин чарытчатса, Библияны тілбестеӌең институттың пасха даа тоғыстарында чіли, пу тоғыста тілбесчілер чоннар аразында алылған оңдайларны хыйыстырбасха кӱстенчелер. Піске грек пічиинің пасха-пасха оңдайли чарыдылчатхан орыннарының тілбестеге пірсін не аларға киліскен, пасхазын (грек пічиинің чарыдылчатхан олох орнын) сноскаа кир салғабыс.

Наа Молӌағ ікі муңӌа чыл мының алнында пазыл парған. Ол сыынаң аны чӱзерлеп улуғ-кічіг тіллерге тілбестеп салғаннар. Амды ол санға хакас тілі кірібӧк парды. Худай Пічии хакас тіліне тілбестелгеннең кӧп ле тус иртпеді – пу проектке он чыл азыра ла. Пу тустың аразына Библияны тілбестеӌең институтнаң Марктың Чахсы хабары (1995), Луканың Чахсы Хабары, Худай илӌілерінің чуртастары (1999), Иоанның Чахсы Хабары, Иоанның пічіктері паза Азых чоох Киндезі (2004), тӧрт Чахсы Хабар (2007) тілбестеліп, сынағ оңдайынаң сығарыл парғаннар.

Библияны тілбестеӌең институт Наа Молӌағны хакас тіліне тілбестир тоғыста кӧп чыллар изере араласхан тілбесчілерге паза редакторларға, ідӧк пу тілбестегні чарыхха сығарарына хабасхан прай кізілерге алынӌа алғызын читірче.

Библияны тілбестеӌең институт

1 Петрның

1 Петрның

1. Пётр Илӌінің Пастағы Пічии

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

Пётр Илӌінің Пастағы Пічии

Пётр илӌінің пастағы пічии

Позының пастағы пічиин Петр илӌі Римде наа эраның 63 алай 64 чылларында пасхан полар. Пічікті пазарға ағаа илӌі Павелнең хада тоғынчатхан Сила тіп кізі полысхан. Пічік Кічіг Азияның (сағамғы Тӱрк чирінің) алтынзархызында орныхчатхан, Павел илӌінің ӱгредии сылтаанда тӧстел парған христиан ӧмелеріне адалып пазыл парған.

Ол туста христианнарға чон аразында чуртирға сидіктең сидік ле пол турған: киртіністері ӱчӱн оларны хыйыхтааннар паза оларға кӱлгеннер. Христианнарға киртіністең хыйа полыбызып, чуртас оңдайларына тартыл парыбызарынаң постарынаң кӱрезерге килісчең. Петр оларға киртіністері ӱчӱн, Иисус чіли, ирееленерге тимде полардаңар паза ах-арығ чуртирдаңар хатабох чоохтапча. Хан-пиг хатап пу чирге айлан килзе, Позына киртістіг полғаннары ӱчӱн, оларны сыйыхтир. Пу ізеніс киртінчеткеннерге чуртастарында урунчатхан прай сидіксіністерін сыдас парыбызарға кӱс пирер.

1

Тіріг ізеніс

1^1Мин, Иисус Христостың илӌізі Пётр, сірерге, иблерінең ырах – Понт, Галат, Каппадок, Асий паза Вифиний чирлерінӌе – тарасхлап парып чӧрчеткен, Худайның таллаан кізілеріне, пасчам[*]+. 2Нимені азынада пӧгінчеткен Худай Паба сірерні, таллап, Худай Худы пастыра ах-арығ иткен. Іди Иисус Христостың сӧзі хоостыра полып, сірер Аның ханынаң арығлаларға таллалғазар. Худайның паарсазы паза амыры сірерде кӧптелзін+.

3Худай, Хан-пигібіс Иисус Христостың Пабазы, сабланзын. Аның илбек ӧлӌей пары хоостыра Ол пісті нааӌыли тӧріткен. Иисус Христосты ӧліглердең тірілдіріп, Ол піске тіріг ізеністі паза+
4тигірде хайраллалчатхан изелбес, арығ, уурабас ӱлӱзібісті пирген+. 5Киртініп ала, сірер Худайның кӱзінең арачылалчазар. Худай сірерні тӱгенӌі тустарда азылар арачыланысха тимнепче+.

6Сірер анзына ӧрініңер. Сағамғы туста, аймах-пасха сынағлар иртіп, чобаларға килісчеткен дее полза, ӧрініңер+. 7Анзы киртіністеріңні сынир ӱчӱн кирек. Андада киртіністерің уурап парчатхан алтыннаң аарлығ полар. Алтынны даа сынға от-чалыннаң сыныхтидырлар. Сірернің киртіністерің сынға сынағны ирт парза, Христос килер туста сірерге махтас, сабланыс паза аарлас полар+. 8Сірер Аны хаӌан даа кӧрбеен дее ползар, Ағаа хынчазар. Сағам даа, Аны кӧрбинчеткен дее ползар, Ағаа киртінчезер паза чоохтап таа полбас ӧрініс сірерні толдырча+. 9Киртіністерің сірерні арачыланысха ағылча нооза.

10Ухаанӌылар, сірерге пирілген паарсастаңар ухааннап, ол арачыланыс хайди поларын матап істескеннер паза сурастырғлааннар+. 11Ухаанӌы кізілерде полған Христостың Худы Христостың ирееленістерінеңер паза Аның соондағы сабланызынаңар оларға азынада чоохтаан. Олар анзын хаӌан паза хайди поларын істескеннер+. 12Ухаанӌылар, постарының нимес, сірернің ӱчӱн анзын итчеткенін Худай оларға ас пирген. Амды, тізең, ол ниме сірерге Чахсы Хабардаңар чоохтаан кізілердең пастыра чарлал парды. Ухаанӌылар тигірдең ызылған Худай Худының хоостыра анзын сірерге чарлааннар. Ангеллер дее пу хабарның ниме полчатханын оңарып аларға хынчалар+.

Ах-арығ чуртас чуртаңар

13Аннаңар сағыстарыңны суғлухтабызыңар, сизіктіг тудынып, Иисус Христостың килгені хоостыра сірерге пирілер паарсасха пар-чох ізеніс тудыңар+. 14Чоох истеечі палалар осхас полыңар. Ит-хан ойнастарына тартылбаңар. Сірер Иисустаңар Чахсы Хабарны пілбееннеңер анзына сабыл турғазар+. 15Сірерні хығыртхан Худай ах-арығ полчатханнаңар, сірер дее прай киректеріңде ах-арығ полыңар+. 16Аннаңар піди пазылых: Ах-арығ полыңар, Мин дее ах-арығбын нооза.

17Худай сірернің Пабаңар полча тіпчезер бе? Че Ол чарғылапчатса, кізілерні талластырар чоғыл, иткен киректері хоостыра чарғылапчадыр. Пу ах-чарыхта чӧрчеткен тустарыңны Худайны улуғлап иртіріңер+. 18Ӧбекелердең алған тик чуртастаң позыдыл парғаннарыңны пілчезер: сірернің ӱчӱн уурап парчатхан алтын-кӱмӱснең тӧлелбеен нооза+. 19Че сірернің ӱчӱн Христостың ханынаң тӧлелді. Ол, пір чазых чох арығ хураған чіли, 20тилекей пӱткелектӧк пу толыға салыларынаңар азынада пӧгіл парған полған. Че сірернің ӱчӱн тӱгенӌі туста килібіскен+. 21Аннаң пастыра сірер Худайға киртін парғазар. Худайға киртініс паза ізеніс аларларың ӱчӱн, Худай, Аны тірілдіріп, Ағаа сабланыс пирген.

22Удур-тӧдір Христостың кізілері чіли сын чӱрекнең хынызар ӱчӱн, сірер сынның оңдайынӌа полып, Худай Худының пастыра сағыстарыңны арығлабысхазар. Худай Худының пастыра сағыстарыңны арығлабызыңар. Удур-тӧдір арығ чӱрекнең хынызыңар+. 23Сірерге чызып парчатхан ӱрен нимес, мӧгі ӱрен чуртасты пирген. Ол ӱрен Худайның тӱгенмес тіріг сӧзі полча+. 24Ноо даа кізі ӧсчеткен от осхас. Аның хайдағ даа сабланызы от пазындағы чахайах осхас: от хуруп парча – чахайах салых парча. 25Че Худайның сӧзі хаӌан даа чітпес. Ол сірерге Чахсы Хабарда чоохталған сӧс+.

2

Тіріг тасха киліңер

2^1Ол оңдайнаң хайдағ даа чабал нимені, хайдағ даа алаахтырысты, чой хылынысты, чой чоохты постарыңнаң хыйа идіңер+. 2Сірер, наа тӧреен палалар чіли, сӧстің арығ сӱдін кирексіңер. Аның сылтаанда, ӧзіп, арачыланысха чидерзер+. 3Сірер Хан-пигнің чахсызын сынап алдыңар. 4Хан-пигзер киліңер. Ол кізілернің хыйа иткен, Худайның, тізең, таллап алған аарлығ тіріг тазы полча+. 5Сірер постарыңны даа, тіріг тастарны чіли, Хут чуртир тураның пӱдіриине салыңар. Ах-арығ абыстар полыбызыңар, андада сірер Хут таллаан тайығлар идерзер. Иисус Христостың сылтаанда ол тайығлар Худайға килістірелер+. 6Худай Пічиинде піди пазыл парған нооза: Мына Мин Сион тағның пазында тура тӧзін тутчатхан тасты салчам. Ол таллаан аарлығ тас. Ағаа киртінчеткен кізі уйатха кірбес+.

7Сірерге, киртінчеткен кізілерге, ол аарлығ ниме полча. Киртінминчеткеннерге, тізең, ол пӱдірігӌілер хыйа ал тастаан тас. Че ол ӧӧн тас пол парды. Киртінминчеткен кізілерге ол харылӌаң ниме, кізі аңдарылӌаң хайа тас+. 8Худай сӧзін истерге хынмин, олар пу тасха харылчалар. Худай оларға іди салған+.

9Сірер, тізең, таллап алған тӧлзер, Хан-пигнің абыстары, ах-арығ чоны полчазар. Сірер Худайның кізілерізер. Сірерні харасхыдаң Позының хайхастығ чариинзар хығыртхан Худай, Аның сабланызын тарадарларың ӱчӱн, сірерні андағ чон ит салған+. 10Алында сірер Аның чоны полбаазар. Амды, тізең, Худай чонызар. Алында сірерге пірдеезі айабаӌаң, амды сірерге Худай айапча+.

Худайның нымысчылары полып чуртаңар

11Хынғаннарым, сірер пу чирде килген чон осхассар. Мин сірердең сурынчам, кізі чӱреен ардатчатхан ит-ханның хыӌыхтаныстарынаң хыйа полыңар+. 12Пасха чонның аразында сірерні чабал кізілер тіп чоохтапчатсалар даа, чахсы ла чӧріңер. Худай оларзар килген туста, тізең, олар, чахсы киректеріңні кӧріп, Худайны саблирлар+.

13Хан-пигнің ӱчӱн кізі турғысхан ноо даа ӱлгӱнің холында чӧріңер. Прайзының ӱстӱндегі хан даа ползын,+
14сайбағӌыларны хатығлирға, чахсы кізілерні махтирға турғызылған устағӌылар даа ползыннар – чоох истіңер+. 15Худайның кӧңні андағ нооза: піс позыбыс чахсы киректерібіснең сағыс таа, піліс тее чох кізілерні тығырарға кирекпіс. 16Сірер пос кізізер. Че сірер Худайның хулларызар. Пос кізілер полчатханнарыңнаң чабал киректеріңні ахтабаңар+. 17Прайзын аарлаңар, харындастарыңа хыныңар, Худайдаң хорығыңар, ханны улуғлаңар+.

18Нымысчылар, ээлеріңнең хорығып, оларның чооғың истіңер. Амыр, чахсы ээлернің не нимес, че хазыр даа хылыхтығ ээлернің чооғын исчедіңер+. 19Чобағларында паза тиктең хатығлатханында Худайны сағынчатхан кізіні Худай Позының кӧңніне алча+. 20Пыролан парған ӱчӱн сохтырғанға тыстанчатсаңар, махтатчаң сылтағларың пар ба? Че чахсы итчеткен ӱчӱн ирее кӧрчетсеңер, Худай сірерні кӧңніне алча. 21Худай сірерні іди поларға хығыртхан. Христос сірернің ӱчӱн ирее кӧріп, Позы сірерге кӧзідім полған нооза. Сірер дее Аның чолынӌа парыңар+. 22Ол пір дее чазых итпеен. Аның ахсынаң чой чоох сыхпаан. 23Аны сӧклееннер, ол, тізең, удур тапсабаан. Ол ирееленген, че пірдеезіне хыӌанмаан. Орта Чарғыӌының холына ол прай нимезін пирібіскен+. 24Пістің чазыхтарыбысты Ол Позының иді-ханынаң ӧӧре кӧдірібіскен паза кіреске хазатырт салған. Ол анзын пістің чазыхха ӧл парарыбыстың, орта чуртасха, тізең, айлан парарыбыстың ӱчӱн иткен. Аның палығлары сірерні чазылдыр салғаннар+. 25Сірер астых чӧрчеткен хойлар осхас полғазар. Амды, тізең, сірернің чуртастарыңны хайраллапчатхан Хадарӌызар айлан килгезер+.

3

Ипчілер паза ирлер

31-2Сірер, ипчілер, ідӧк ирлеріңнің сӧзінең сыхпаңар. Андада Худай сӧзін испинчеткен хай пірее ирлер, ипчілерінің чуртастары пастыра ла, артых чоохтаспин, Худайға хозыл парарлар. Сірернің арығ сағыстығ, Худайдаң хорығып чуртапчатханнарыңны кӧрзелер, оларға пір дее ниме чоохтирға кирек чох полар+. 3Сірерні састы сіліг ӱрінгені, алтын чазағларны алай кеен кип-азахты кискені нимес, 4че чӱректең тӧріпчеткен нымзах, амыр кӧңніңернің уурабас сілии чазазын. Худай анзын аарлапча+. 5Хаӌан-да Худайға ізенчеткен ах-арығ ипчілер дее, ирлерінің сӧзінең сыхпин, постарын іди чазаӌаңнар. 6Іди Сарра, Авраамны хан-пиг адап, аның чооғын исчең. Сірер чахсы ниме итчеткен ползар, паза пір дее нимедең хорыхпинчатсар, Сарраның палалары полчазар.

7Сірер дее, ирлер, ипчілеріңнең чуртап, піліңер: олар порт ідіс осхастар. Оларны улуғлаңар: ипчілер чуртас сыйиин ирлерінең хада аларлар. Андада, пазырчатса, сірерге пір дее ниме харығ полбас+.

Чахсы киректернің ӱчӱн ирееледерінеңер

8Ол оңдайнаң сірер прайларың пір сағыстығ, кізее ачынаачы, харындас-пиӌее хынаачы, паарсах, чалахай, пазымнығ поларға кирексер+. 9Чабалға чабалнаң, хырызынысха хырызыныснаң нандырбаңар, че алғас аларға хығыртылғаннарыңны піліп, кізілерні улам алғапчадыңар+. 10Кем чуртасха хынча паза чахсы кӱннерні кӧрері килче, ол кізі ахсын чабал сӧстердең, тілін чой чоохтардаң тудынып одырзын. 11Чабал нимедең хыйа полып, чахсы ниме итчет. Амырға тартылчат, ағаа харас. 12Худайның харахтары ах сағыстығ кізілерзер кӧрчелер. Аның хулахтары пазырчатханнарны тыңнапчалар. Че чабал ниме итчеткен кізілерні, чир-чарыхтаң чох идібізерге тіп, Худай оларға тоғыр кӧрче.

13Чахсы нимее кӱстенчетсер, сірерге пірее кізі хомай идер бе? 14Че сын нименің ӱчӱн ирее кӧрчетсеңер, сірер часкалығзар. Олар хорыхчатхан нимедең хорыхпаңар паза сағыссырабаңар+.

15Хан Худайны чӱректеріңде ах-арығ ал чӧріңер. Сірернің нимее ізенчеткеннеріңні сурчатхан ноо даа кізее нандырығ пирерге хаӌан даа тимде полыңар. Пазымнығ кізілерні, улуғлап ала, нандырчадыңар,+
16арығ сағыстығ полыңар. Андада сірерні чабал тіпчеткен, Христоста иптіг чуртапчатханнарыңны сӧклепчеткен кізілер постары уйатха кірерлер+. 17Чабал киректернің ӱчӱн ирее кӧргенӌе, Худайның кӧңнінӌе чахсы киректернің ӱчӱн иреелензе артых полар+.

18Христос пір хати пістің ӱчӱн иреелен парған. Орта чуртапчатхан Позы сайбағӌыларның ӱчӱн ирееленген. Ол анзын пісті Худайзар ағыларға тіп иткен. Христос кізі чіли ӧдірт салған, че Худынаң тіріл парған+. 19Ол пиктегдегі хуттарзар Хуттаң пастыра тӱзіп, ӱгреткен+. 20Ол Худайның чооғын испинчеткен кізілер полған. Ной керіп пӱдірчеткен тустардох Худай оларға ӱр тыстанған. Ол керіпте кӧп нимес, сигіс кізі суғдаң арачыланып алған. 21Амды піс тее суғ пастырох кіреске тӱсчебіс. Че анзы кізінің идінің кірін арығланғаны нимес. Ол Худайзар арығ чӱректіг айланғанын таныхтапча. Іди кіреске тӱскені Иисус Христостың тірілгені пастыра сірерні арачылапча+. 22Иисус Христос Худайның оң холында одырча. Хаӌан Ол тигірзер ӧӧрлебіскеніңде, Аның чооғын ангеллер паза ӱлгӱлер паза кӱстер ис сыхханнар+.

4

Худайның кӧңнінӌе чуртирға

4^1Христос пістің ӱчӱн иді-ханын иреелеткен. Сірер дее олох пӧгіннең тирін салыңар. Иді-ханын иреелетчеткен кізі чазых идерін тохтатча нооза+. 2Ол оңдайнаң кізі пу чирде чуртирға хала парған тусты, хыӌаланыстарына сабылбин, Худайның кӧңнінӌе чуртапча+. 3Ирткен туста сірер илееде ӱр Худайы чох кізілернің оңдайынӌа полғазар нооза. Сайбах хылынғазар, оралысха, іскее салынғазар. Сірер, кӱлет саап, араға іс чӧргезер паза, чахығдаң тоғыр хылынып, худай омалап иткен нимелерні улуғлаазар. 4Амды сайбахха паза кӱлетке хада салынминчатханнарыңа хахап, олар сірерні сӧклеп чӧрчелер+. 5Че олар Худайның алнында нандырығ тударлар. Ол ӧліглерні паза тіріглерні чарғылирға тимнен салған+. 6Аның ӱчӱн ӧліглерге дее Чахсы Хабар чарлалған. Олар кізілер чіли ит-хан хоостыра иткен киректерінің ӱчӱн чарғылатханнар. Анзы Худайның оңдайынӌа хут пастыра чуртирлары ӱчӱн иділген.

7Че прай ниме тоозыларына чағдап одыр. Аннаңар чахсы, орта сағынып ал турыңар, пазырчатсаңар, сизіктіг полыңар+. 8Иң пастағызында удур-тӧдір матап хынызыңар. Хыныс кӧп чазыхты чаап парыбысча нооза+. 9Кібіренмин, удур-тӧдір аалласчадыңар+. 10Сірер полғаныңар Худайдаң сыйых алғазар. Чахсы устағӌы полып, Худайның пу ӧң-пазы паарсазынаң иптіг тузаланыңар паза удур-тӧдір полызызыңар+. 11Чоохтанарға салылған кізі Худай сӧстерінең чоохтанзын. Полызарға салылған кізі Худай пирчеткен кӱснең тузаланзын. Худай Иисус Христостаң пастыра сабланзын. Худайға хаӌан даа сабланыс паза кӱс ползын! Аминь+.

Христос чіли ирееленерге уйатпаңар

12Хынғаннарым! Отнаң ӧртетчеткен чіли сынаттыртханнарыңа ӱрӱкпеңер. Ол сынағларны пасхаӌыл нимее санабаңар+. 13Христостың ирееленістерінде араласчатханнарыңа ӧрініңер. Ол Позының сабланызында килзе, сірер ӧрінерзер, сірернің чӱрееңер ӧрлир+. 14Сірерні Христостың адының ӱчӱн сӧклепчетселер, сірер часкалығзар: сабланыстың Худы, Худайның Худы сірерге тӱскен нооза. Тігілер аны хырысчалар, сірер, тізең, саблапчазар+. 15Сірер ирееленчетсер, тізең, ол ниме ӧдірістің, оғырластың, чабал иткеннің, пасха кізінің киректеріне кірісчеткеннің ӱчӱн полбазын. 16Христостың кізізі чіли ирееленчеткеннің ӱчӱн уйатпа, андағ ӱлӱс ӱчӱн Худайны сабла+.

17Амды чарғы тузы чит килді нооза. Ол Худайның ибінең пасталыбызар. Чарғы пістең пасталар полза, андағда Худайның Чахсы Хабарының сӧзін испинчеткен кізілернең ниме полар+? 18Ахтатхан кізі чадап арачыланчатханда, андағда Худайны улуғлабинчатхан, чазыхтығ кізінең ниме полар? 19Аннаңар Худайның кӧңнінӌе ирее кӧрчеткен кізілер, киртістіг Чайаачаа тыннарын пир салып, чахсы ниме итчетсіннер+.

5

Улуғ-кічіге ӱгреде чоохтааны

5^1Мин сірернің тигіриблеріңнің ах сағалларына айланчам. Мин дее ідӧк ах сағалбын, Христостың ирееленістерінің киречізібін, тӱрче поларынаң азыл парар Аның сабланызының араласчызыбын+. 2Худайның ӧӧрін хадарыңар. Олардаңар, ирік чохтаң на нимес, пос кӧңнінӌе Худай хынар иде сағыссыраңар. Анзын, посха хараспин, хынып идіңер+. 3Худайның ӱлӱзін ээленмеңер. Постың ӧӧріне кӧзідім полыңар+. 4Ӧӧн хадағӌы килзе, сірерге тӱгенмес сабланыстың сыйии пирілер+.

5Сірер дее, чииттер, улуғларның чооғын исчедіңер. Удур-тӧдір пазымнығ хайызыңар. Худай кӧкеесімнердең тоғыр кӱресче, пазымнығларға, тізең, паарсазын читірче+. 6Ана іди, тузы читсе, Худай сірерні кӧдірібіссін тіп, Аның кӱстіг ӱлгӱзіне кіріңер. 7Худай сірердеңер сағынча. Аннаңар прай сағыссырастарыңны Ағаа салдырыбызыңар+.

8Китеніңер, сизіктіг полыңар. Ыырӌыңар, сайтан, ыыран чӧрчеткен ала парыс чіли, кемні чібізерін тілеп чӧрче+. 9Пик киртіністеріңнең ағаа тоғырланыңар. Тилекейдегі пасха даа харындастарыңа андағох ирееленістер кӧрерге килісчеткенін пілчезер нооза+. 10Сірерге ӧң-пазы паарсазын пирчеткен Худай Христостың пастыра сірерні тӱгенмес сабланысха хығыртхан. Сірер ирееленісті тӱрче ле кӧрерзер, че Худай Позы сірерні пик ит салар, кӱстеріңні хатап киріп, сірерні сыдамах ит салар+. 11Аның хаӌан даа сабланыс паза ӱлгӱ ползын. Аминь+.

12Мин мыны Силуаннаң пастыра хысхаӌахти пас салдым. Мин аны киртістіг харындазыбысха санапчам. Сірернің кӧңніңерні кӧдір пирерге паза прай пу ниме Худайның сын паарсазы полчатханын киречілирге сағынчам. Пу паарсаста сыбыра полчадыңар+.

13Сірернең хада таллалған Вавилондағы Худай чоны сірерге изен читірче. Ідӧк оолғым Марк сірерге изен читірче+. 14Арығ чӱрекнең охсанызып[*], удур-тӧдір изеннесчедіңер. Христоснаң хада полчатханнарға прайзына амыр хоных ползын. Аминь.+

* 1:1 Понт, Галат, Каппадок, Асий паза Вифиний чирлері сағамғы Тӱрк чирінің аймахтары.

* 5:14 Еврей кибірі хоостыра иреннер охсанызып изенесчеңнер.

+ 1:1 Мф 4:18-21, Ин 1:40-42, Иак 1:1

+ 1:2 Евр 12:24, 2 Пет 1:2, Иуд 1:2

+ 1:3 2 Кор 1:3, Еф 1:3, 1 Пет 3:21, Ин 3:3, Тит 3:5

+ 1:4 Мф 6:20, Мф 19:21, Кол 1:5
+ 1:5 Еф 2:8
+ 1:6 Мф 5:11-12, Иак 1:2-3
+ 1:7 1 Кор 3:13, Рим 2:10
+ 1:8 Ин 20:29
+ 1:10 2 Пет 1:19
+ 1:11 Рим 8:9, Лк 24:26
+ 1:12 Илҷ 2:2-4
+ 1:13 Мк 13:33-34, Еф 6:18, 1 Фес 5:6

+ 1:14 Илҷ 17:30, Еф 4:18-19, Рим 12:2, Тит 3:3

+ 1:15 1 Ин 3:3, 2 Пет 3:11
+ 1:17 2 Кор 6:18
+ 1:18 Ин 1:29, Илҷ 20:28, Евр 9:14
+ 1:20 Евр 1:2
+ 1:22 Ин 13:34, Рим 12:9, Евр 13:1
+ 1:23 Ин 1:13, Евр 4:12
+ 1:25 Иак 1:10-11
+ 2:1 Еф 4:31, Кол 3:8
+ 2:2 Мф 18:3, 1 Кор 3:2, Евр 5:13
+ 2:4 1 Кор 10:4
+ 2:5 Еф 2:20-22,
+ 2:6 Рим 9:33, Рим 10:11
+ 2:7 Мк 12:11, Илҷ 4:11
+ 2:8 Рим 9:33
+ 2:9 Аз.ч. 1:6, Аз.ч. 5:10, Ин 1:9
+ 2:10 Рим 9:25

+ 2:11 Иак 4:1, Рим 7:23, Рим 13:14, Гал 5:24

+ 2:12 Мф 5:16, 2 Кор 9:13, Гал 1:24
+ 2:13 Рим 13:1, Тит 3:1
+ 2:14 Рим 13:3-4

+ 2:16 Ин 8:32, Иак 1:25, Иак 2:12, Рим 6:18, 1 Кор 7:22, 2 Кор 3:17, Гал 5:1, Гал 5:13, 1 Кор 7:22

+ 2:17 Рим 13:7
+ 2:18 Еф 6:5, Кол 3:22, 1 Тим 6:1, Тит 2:9
+ 2:19 1 Пет 3:14, 1 Пет 3:17, 1 Пет 4:16
+ 2:21 Илҷ 14:22, Ин 13:15
+ 2:23 Мф 5:39, Лк 23:46
+ 2:24 Рим 6:2, Гал 2:19, Гал 5:24,
+ 2:25 Лк 15:6

+ 3:1 1 Кор 14:34, Еф 5:22, Кол 3:18, Тит 2:5

+ 3:4 1 Тим 2:9
+ 3:7 Еф 5:25, Кол 3:19
+ 3:8 Рим 12:16

+ 3:9 1 Фес 5:15, Рим 12:17, Мф 5:44, Рим 12:14, 1 Кор 4:12

+ 3:14 Мф 5:10, 1 Пет 2:19-20, 1 Пет 4:14-16,
+ 3:15 Кол 4:6
+ 3:16 1 Пет 2:12, Лк 13:17
+ 3:17 1 Пет 2:20
+ 3:18 1 Пет 2:21, 1 Пет 4:1, Евр 9:26-28
+ 3:19 2 Пет 2:5
+ 3:21 Рим 6:4, Мк 16:16, 1 Пет 1:3

+ 3:22 Лк 24:51, Илҷ 1:9, Мк 16:19, Рим 8:34, Рим 8:38, 1 Кор 15:24, Еф 1:21

+ 4:1 1 Пет 3:18, Рим 6:2, Рим 6:7, Гал 5:24, Кол 3:3

+ 4:2 Рим 6:14, Рим 14:7-8, 2 Кор 5:15, Тит 2:12

+ 4:4 Еф 4:17-19, 1 Пет 2:12, 1 Пет 3:16

+ 4:5 Ин 5:22, Илҷ 10:42, 1 Пет 4:5

+ 4:7 Иак 5:8, 1 Кор 7:29, 1 Кор 7:31, Мк 14:38

+ 4:8 Иак 5:20
+ 4:9 Евр 13:2
+ 4:10 Рим 12:6-8, 1 Кор 7:7, Лк 12:42-43

+ 4:11 Ин 13:31, 1 Кор 10:31, Иуд 1:24-25, Аз.ч. 1:6, Аз.ч. 5:13

+ 4:12 1 Пет 1:7
+ 4:13 Илҷ 5:41, Флп 3:11
+ 4:14 Мф 5:11
+ 4:16 1 Пет 2:19-20
+ 4:17 Рим 2:9,
+ 4:19 Лк 23:46
+ 5:1 Лк 24:48, Рим 8:17

+ 5:2 Ин 21:16-17, Илҷ 20:28, 1 Тим 3:8, Тит 1:7

+ 5:3 Мф 20:25-26, Флп 3:17, 2 Фес 3:9, 1 Тим 4:12, Тит 2:7

+ 5:4 Ин 10:11, Евр 13:20, 1 Кор 9:25
+ 5:5 Иак 4:6
+ 5:7 Мф 6:25, Флп 4:6

+ 5:8 Мк 13:33-34, 1 Пет 5:8, Еф 6:18, 1 Фес 5:6, 2 Кор 2:11, Еф 6:11

+ 5:9 Иак 4:7, Илҷ 14:22, 1 Фес 3:3
+ 5:10 2 Тим 2:10
+ 5:11 1 Пет 4:11

+ 5:12 Илҷ 15:22, Илҷ 15:40, 1 Фес 1:1, 2 Фес 1:1

+ 5:13 Илҷ 12:12, Илҷ 13:5, Илҷ 15:37

+ 5:14 Рим 16:16

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=XKS

Сӧстік

Сӧстік

1. А

2. В

3. Г

4. Д

5. И

6. К

7. Л

8. М

9. О

10. П

11. С

12. Т

13. У

14. Ф

15. Х

16. Ч

17. Ы

Абыс – Иерусалимдегі Храмның тоғынӌызы. Еврейлернің киртінізінде абыстар Худайға тайығ иртірчелер. Моисей Чахии хоостыра абыстарға Моисейнің харындазы Ааронның на тӧлінең сыххан кізілер турғызылчалар. Абыстар он ікі пӧлікке чарылӌаңнар. Полғаны ла Храмда пір чылда ікі ле хати ікілер неделя тоғынӌаң.

Авраам – пу сӧс еврей тілінең «кӧп кізінің пабазы» тіп тілбестелче. Ол Худай таллап алған кізі полған. Худай Авраамны сӧбірезінең хада, пос чирінең сығып, ыраххы Ханаан чирінзер кӧс парыбызарға хығырған. Худай, аннаң хада чӧптезіг идіп, аны кӧп саннығ чонның адазы ит саларға молӌаан (Пастағлар 12– 22 ). Іди Авраам израиль чонының ӧбекезі полыбысхан. Авраам еврейлерге постарын Худай таллап алғанын таныхтапчатхан кізі полған (Ин 8:33, 39).

Адам – (пурунғы еврей тілінең «кізі» тіп тілбестелче) – Ева ипчізінең хада Худайның пастағы чайап салған кізізі. Пастап олар райда (Едем садта) чуртааннар, че соонаң Худай чахиин сайбабызып, ол оңдайнаң чазых ит салғаннар. Ол сыынаң тӧллері чазыхтығ чуртааннар, чазыхтың ӱчӱн хатығлас, тізең, ӧлім полған. Наа Молӌағда Иисус Христос «халғанӌы Адам» тіп адалған (1 Кор 15:45). Пастағы Адамнаң пастыра тилекейге чазых паза ӧлім кіргеннер. Че Христос чир-чалбахха паарсас, пыро тастирын паза ахтаныс ағылған (Рим 5:12; 1 Кор 15:22).

Азых чоох – Анзы Худайның пірее кізее Позының кӧңнін азып, кӧзіткені полча. Ол анзын ӧң-пазы оңдайнаң идедір: піреезінзер кӧні Позы килче, кемзер-де ангеллерін ызыбысча, кемге-де Позының кӧңнін тӱсте паза кӧспекнең ас пирче.

Айналар – Сайтанның, ӧӧн айнаның, нымысчылары полчатхан чабал хуттар. Айналар, кізізер кіріп, аны тың иреелепчелер. Сағызын хомай итчелер, аймах ағырығларнаң ағыртчалар паза кізіні хомай киректерні итіртчелер, Иисус Христос, айналарға хаптырған кізілерні имнеп, айналарны сығара сӱрібіс турған. Иисустың ӱгренӌілері ідӧк имнеӌеңнер.

Албан чығӌаңнар – Палестинде орындағы чонның санынаң Рим хағанадының хазна чыындызына албан чыыпчатхан кізі. Албан чығӌаңнар Худайға киртінминчеткен Рим ӱлгӱзіне тоғынчатханнаңар, еврейлер оларны хырт кӧрӌеңнер. Ағаа хоза албан чыыпчатхан кізілер ахчаны, постарына халғызарға тіп, пастыхтарға киректелгеннең кӧп чығӌаңнар.

Алғас – пу сӧстің Наа Молчағда мындағ оңнағлар: 1) пірее кізее Худай Позы паарсазын читіргені алай чахсы иткені (Еф 1:3); 2) пірее кізінің пасха кізее Худайдаң паарсазын читір пирерге, чахсы ит пирерге сурынғаны – сӧстерінең (Рим 12:14) алай хол салып (Мк 10:16). Алғастаң тоғыр-пасха ниме харғас полча.

Аминь – «андағ ползын» теенін таныхтапчатхан еврей сӧзі. Пу сӧс пазырыс соонда чоохталӌаң. Ідӧк Наа Молӌағның хай-пірее грек пічіктерінде кинделернің соонда пазыладыр.

Ангел – пу сӧс грек тілінең «илӌі» алай «хабар ағылған» тіп тілбестелче. Ангеллерні Худай чайаан. Олар, Худайға нымысчы полып, кізілерге полысчалар.

Антихрист – грек тілінең «Христостың ыырӌызы» тіп тілбестелче. Антихрист – прай чабал нимелерні таныхтапча. Ол чир ӱстӱне Христостаң тоғыр чаалазарға сыға салча паза Христосха чох итіртче (кӧр Аз.ч.). Иоанн илӌі антихристтеңер паза антихристтердеңер піди пасча: «Антихрист тилекейге килерінеңер сірер искезер. Амды кӧп антихристтер сых килгеннер…» (1 Ин 2:18). Антихристтер олар Христостаңар Библиядағы ӱгредігні саба оңдайнаң апарчатхан чой ӱгретчілер.

Арығ чӱректіг кізі – Худай Пічиинде (Библияда) Худай чахығларын толдырып чуртирға кӱстенчеткен прай кізілерні іди адапчалар. Ол кізілер Моисей Чахиин толдыр полбастарын пілінзелер дее, олох туста Худай постарына чазыхтардаң позыдар Арачылағӌыны ызарына киртінгеннер.

Асий чирі – Римнің холында полған Кічіг Азияның кидеркі сариндағы аймах (сағамғы Тӱрк чирінің чардығы). Азия континентінең алӌаастабасха кирек.

Ах-арығ – кӧр «ызых».

Ах сағал – Наа Молӌағ киндеде пу сӧс саардағы тигіриб устапчатхан кізіні алай кізілерні таныхтапча. Ол, Худай паза тигірибдегілер таллап алған кізі, прай саринаң ах хылыхтығ паза пик киртіністіг кізі.

Вавилон – сағамғы Ирактың чирінде турған саар. Христос тӧрирінең 600 чӱс чыл азындыра вавилондағылар Иудей чирін чаалап алғаннар, Иерусалим саарны паза Храмны иңзер салғаннар. Иудей чуртағӌыларынаң кӧп чон 70 чыл Вавилон хан-чирінде пазығда полғаннар. Наа Молӌағ Вавилоннаңар чоохтапчатса, чазыхты паза Худайға, Аның чонына тоғырланчатхан кӱстерні таныхтапча.

Галилей чирі – Палестин чирінің алтынзархы чардығы. Анда кӧбізі иудей нимес кізілер чуртапчатханнаңар, пасха чон (язычниктер) чирі тіп адаӌаңнар. Иудей чирінің паза Галилей чирінің аразында Самар чирі полған. Иисус Позының ӱгредіглерінің кӧбізін Галилей чирінде искірӌең.

Давид – Иуданың сӧӧгінең сыххан Израильнің иң саблығ ханы. Ол Пурунғы Молӌағдағы Ырлар киндезінің авторларының пірсі. Амыр паза сын чуртасха кӱстеніп, Давид Худайның кӧңнін толдырған. Аның ӱчӱн Худай, ағаа сыйых идіп, Израиль ханнары хаӌан даа Давидтің тӧлінең сығарлар тіп молӌаан. Еврей ухаанӌылары тиксі-тилекейнің ханы, анынаң сын оңдайнаң устап парар Мессий Давидтің тӧлінең полар тіп киречілееннер.

Динарий – Римнің холындағы чирлерде тузаланылған кӱмӱс ахча. Пір динарий пір кізінің пір кӱнге тоғынып алған чал ахчазына тиңнелче.

Иаков (ИЗРАИЛЬ) – еврейлернің ӧбекезі, Исаактың оолғы, Авраамның пархазы. Ікіс харындазы Исавтың туңмазы. Иаков Исавтың соонаң тӧреен дее полза, че Худай аны таллап алғаннаңар, Иаков тун паланың ӱлӱзін алып алған. Аның он ікі оолғынаң (оларның аттары Рувим, Симсон, Левий, Иуда, Дан, Пеффалим, Гад, Асир, Иссахар, Завулон, Иосиф, Вениамин) еврей чонының он ікі сӧӧгі сыххан. Иаковха Худай пирген «Израиль» атнаң Иаковтың тӧлі полчатхан еврейлер паза Худай оларға пирген хан-чир адал сыхханнар.

Иліг кӱн пайрамы (Тросин) – еврейлернің киртінізі хоостыра Пасханың иліг кӱн соонда таныхталчатхан тоңас чыырына чарыдылған пайрам. Пурунда еврейлер, пу пайрам тузында Иерусалимде Худайға пазырып аларға тіп, Израильнің парчан пулуңнарынаң паза пасха хан-чирлерінең чыылыс парӌаңнар. Пу пайрам кӱнінде Христостың ӱгренӌілеріне Худай Худы тӱс килген соонда олар таныс нимес тіллернең чоохтас сыхханнар (Илӌ 2).

Илӌі – іди піс «апостол» грек сӧзін тілбестепчебіс. Пу сӧс грек тілінең «ӧнетін чахығнаң алай хабарнаң ызылған кізі» тіп тілбестелче. Иисус Христос, Позының ӱгренӌілерінің аразынаң он ікі кізіні таллап, оларны илӌілер тіп адаан. Оларға ӧнетін чахығ пирілген: Арачылағӌыдаңар Чахсы Хабарны чонға читір пирерге. Пу он ікі илӌідең пасха соонаң даа илӌілер полғаннар. Кӧзідімге алза, Матфий (Илӌ 1:15-26) паза Павел (Гал 1:1).

Иуда – Наа Молӌағда мындағ атты пір ле кізі ал чӧрбинче. Оларның аразында ӧӧн кізілер: 1) Иаковтың оолларының пірсі, Израиль тӧстеен пір сӧӧктің пазы. Иуданың адынаң хоостыра тӧлі иудейлер тіп адал сыхханнар (Наа Молӌағда пу сӧснең прай еврейлерні адидырлар), олар орныххан Израиль хан-чирінің аймағы, тізең, Иудей чирі тіп адал парған. Иуданың тӧлінең Израильнің илбек ханы Давид паза Аның тӧлі Иисус Христос полғаннар. Давид тее паза Иисус таа Иудей чирінің пір саарында, Вифлеемде тӧрееннер. 2) Христосты садыбысхан ӱгренӌізі Симонның Искариот Иудазы. 3) Иуда Хан-пиг Иисус Христостың туңмазы. Иуданың пічиин ол пасхан поларға айабас.

Иудей чирі – Израиль хан-чирінің ӱстӱнзархы аймағы. Алында пір полған Израиль хан-чирі сайбал парған соонда Иудей чирі тіп Ӱстӱнзархы хан-чирні адап сыхханнар. Кӧр ідӧк Иуда.

Иудейлер – иң пастап іди Иуданың сӧӧгінең сыххан кізілерні адаӌаңнар (кӧр Иуда). Соонаң пу сӧснең ідӧк еврейлерні паза израиль кізілерні адап сыхханнар. Итсе «иудейлер» сӧснең чонны нимес, киртініс пірігізін адидырлар. Иоанн пасхан Чахсы Хабарда удаа еврейлернің киртіністе устағ-пас полчатхан кізілерні адапчалар.

Кип-чоох – пу ӱгредігліг чоох. Анда Чахсы Хабардаңар, Худайдаңар паза Худай хан-чирінеңер піліс пирілче. Ол чазыт оңдайнаң чоохталчатхан киректі исчеткен кізілерні сағынарға ӱгретче.

Кізі Оолғы – Чахсы Хабар киндеде Иисус Позын іди удаа аданӌаң. Пу сӧстер Пурунғы Молӌағ киндеде ухаанӌы Даниилнің киндезінде учурапча. Анда Худай тӱгенӌі чылда Кізі Оолғына аарлас, сабланыс паза ӱлгӱ пирер тіп чоохталча. Анзы Кізі Оолғының ідӧк Мессий-Арачылағӌы полчатханын кӧзітче. Еврей тілінең пу олаңай ла «кізі» тіп сӧсті таныхтапча.

Кірес – Рим хағанадында Иисус Христостың тузында иң аар сайбағ ит салған ӧлімге чарғылатхан кізілерні анынаң пастыра чох итчеңнер. Ол азаа чирге хазалған, харчи сабылған ағастығ, чазаан тӧге полған. Кіреске хазатыртып ӧдірткені тың иреелестіг паза уйадыстығ саналӌаң.

Кіреске тӱскені (сомдырғаны) – пу кибір кізі, суға патыра кіріп, арығлал парчатханын таныхтапча. Еврейлер пу кибір хоостыра постарын арығланӌаңнар паза храмда тузаланчатхан ідіс-хамысты арығлаӌаңнар. Иисустың тузында Иоанн кізілерні, чазыхтарынаң хыйа полчатханын таныхтап, суғда кіреске тӱзірген. Соонаң пу кибірнең христианнар тигірибі тузалан сыххан.

Левиттер – Олар абыс полбазалар даа, храмда Худайны кӧглернең саблирында, тайыға салылчатхан малны тимнирінде полысчаңнар. Аннаң пасха олар Моисей Чахиин ӱгреніп, чонға таратчаңнар. Левиттер поларға Израиль чонының он ікі сӧӧгінің пірсін тӧстеен Иаковтың Левий оолғының на тӧліне чарадылӌаң.

Мессий-Христос – еврей тілінең пу сӧсті тілбестезе, «Худай таллаан» алай «Худай сӱрткен» тіп оңнирға чарир. «Мессий» сӧс грек тілінең «Христос» полар. Пурунғы Молӌағның тузында, абыстарға, ханнарға паза хай пірее ухаанӌыларға пастарын хайахнаң сӱртіп, турғысчаңнар. Аннаңар Мессий ідӧк «турғызылған» тіп тілбестелче. Мессий – ол Худай ысхан кізі, Арачылағӌы-хан. Аның килерінеңер Пурунғы Молӌағның кинделерінде чоохталча. Иисустың тузында еврейлер Мессийнің килерін сағааннар. Ол, киліп, оларны римляннарның ӱлгӱзінең позыдыбызар паза чир ӱстӱнде Худай хан-ӱлгӱзін турғызыбызар тіп киртінгеннер.

«Минмін» – иудей тілінең «Яхве». Худай, Позын Моисейге кӧріндіртіп, піди аданған. Аның соонаң Ол Моисейні Израиль чонын Египет холынаң осхырарға ысхан. Пу сӧс иудейлерге уғаа ызых полғаннаңар, аны адирға даа чарадылбаӌаң. Пу сӧстің орнына «Хан-пиг» сӧснең тузаланӌаңнар. Пурунғы Молӌағ киндезін грек тіліне пурунғыда тілбестеенде, «Яхве» сӧсті «Минмін» тіп тілбестееннер. Иоанн пасхан Чахсы Хабар киндезінде Иисус Позынаңар іди удаа чоохтанӌаң.

Моисей – ол Израиль чонының иң илбек устағӌызы. Худай аны израиль чонын Египет холынаң осхырарға таллап алған. Моисей, еврейлерні піріктіріп, оларға Худай пирген чахығларны читір пирерге кирек полған. Ол израиль чонын тӧстеп салып, аны Худай молӌаан чирзер апарған. Израиль чоны Моисей пирген чахығлары хоостыра чуртаан паза ағаа киртінген. Пурунғы Молӌағның пастағы пис киндезін Моисейни тіп санапчалар.

Моисей Чахии – ол Пурунғы Молӌағның пастағы пис киндезінде пазылған чахығлар. Ол кинделерде тилекейнің чайалғанынаңар, пастағы кізілернің чазых иткенінеңер чоохталча. Аннаң андар еврей чоны хайдаң сыхханынаңар, хайди Худай еврейлерні Египет холынаң позытханынаңар паза Палестин чирін оларға пиргенінеңер пазылча. Ағаа хоза ол кинделерде Худай пурунғы еврей чонына пирген чахығлар полар. Иң ӧӧні – он чахығ, аннаң даа пасха чахығлар паза кибірлер. Аннаңар ол пастағы пис киндені пӱкӱлее «Чахығ» тіп адапчалар. Пірееде прай Пурунғы Молӌағ киндезін «Чахығ» тіп адапчалар. Ол Чахығдағы ӧӧн чарадығларны Худай Моисейдең пастыра пиргеннеңер, ол чахығларны «Моисей Чахии» тіп адапчалар.

Молӌағ – («чахығ», «чӧптезіг») – Библияда Худайның Позының кӧңнінӌе кізілернең молӌасханы ӧӧн орында турча. Молӌағ алылчатса, ноо даа сари позының ниме идерін пӧгініп, молӌағ пирче. Синай тағда Худай Моисейдең пастыра прай еврей чонынаң молӌас салған. Ол молӌағны «Пурунғы Молӌағ» тіп адапчалар. Худай еврейлерні алғирға паза прай ыырӌылардаң арачылирға молӌап салған. Олар даа, постарының саринаң Худайға киртістіг поларға, Аның чахығда пазыл парған кӧңнін толдырарға киректер. Ухаанӌылар Худайның паза кізілернің аразында Наа Молӌағ полардаңар чоохтаан полғаннар. Наа Молӌағ Иисус Христостың тӧгілген ханынаң пик киречілел парған (1 Кор 11:25).

Мӧгі чуртас – Худай Пічиинде (Библияда) пу пір дее тоозылбинчатхан чуртасты ла нимес, че пу чир ӱстӱ чох пол парза, Худай хан-чирінде пір дее чобағ паза сағыссырас чох чуртас поларын таныхтапча. Ол чуртасты алғаны – Худай иң улуғ сыйых пиргеніне саналча. Андағ чуртасты Худай Иисус Христос Арачылағӌаа киртінгені пастыра пирче. Ағаа киртінминчеткен кізілер мӧгі чуртас ал полбинчалар. Оларны «геенна» – кӧйчеткен кӧл – сағыпча. Олар Худайға пір дее чағын пол полбастар.

Ораза – чиис чібин, пірееде ідӧк суғ даа іспин чӧргені. Пурунғы Молӌағ хоостыра еврейлер пу кибірге тудынӌаңнар. Улам чазыхтарын тастирға сурынған туста алай Худайға ӧнетін сурыныстарнаң айланчатса. Чахсы Хабарда Иисус хырых кӱн ораза тутхан тіп пазылча. Матфей пасхан Чахсы Хабарда (6:16-18) Иисус оразаны хайди тудардаңар чоохтапча.

Отахтар турғысчаң пайрам – иудейлернің Египеттең Худай пирген чирзер 40 чыл парған тусха чарыдылған пайрам. Пу 40 чыл аразында олар хуу чазыда чӧріп, отахтарда чуртааннар. Ол чорыхты таныхтап, еврейлер чылның сай пайрам тузында пір нидиле отахтарда чуртапчалар.

Пасха тіп ӱлӱкӱн – пу сӧс еврей тілінең «хыринӌа парарға» алай ба пасха тузазында «айабызарға» тіп тілбестелче. Пу ӱлӱкӱнні чыл сай часхыда таныхтапчалар. Израиль чонын Египет холынаң Худай осхырғанын піди хумартхылапчалар. Египет ханы еврейлерні позыдыбыссын тіп, Худай Позының ангелін Египеттегі кізілернің тун палаларын паза малларның пастағы тӧлін ӧдірібізерге ысхан. Ангел, еврейлерге теңмин, хыринӌа ирт парыбысхан. Еврейлер постарының тураларын хураған ханынаң таңмалап салғаннар. Аннаңар оларның тун палалары тіріг халғаннар. Аны сағысха киріп, пу ӱлӱкӱнде тайыға хурағанны салчалар. Анаң ол хурағанны тооза чіпчелер. Пір кизек тее итті ікінӌі кӱннің ииріне артызарға чарабас.

Пасха худайлығлар – постарының сағыстары хоостыра еврейлер «пасха худайлығлар» тіп Чалғыс Худайға киртінминчеткен, Худай таллаан чоннаң полбинчатхан прай еврей нимес чонны адааннар. Пірее тілбестеглерде «пасха чоннар» алай «прай пасха чоннар» тіп пазылча. Еврейлер пасха худайлығларны арығ нимес чонға санап, оларнаң палғалыс тутпасха кӱстенӌеңнер.

Сабланыс – Библияда «Худайның сабланызы» теені Худайның тиксі ӱлгӱзін тутчатханын паза Аның илбегін таныхтапча. Пірее тустарда Худайның сабланызы израиль чонының алнында тың чарып, ыс-от полып кӧрін килӌең.

Саддукей – Иисустың тузында еврейлернің аразындағы иң кӱстіг киртініс чӧрімі. Саддукейлернің илеедезі Ӧӧркі Чарғаа кірӌеңнер, оларның санынаң иң улуғ абыстар даа сыхчаң полған. Фарисейлерӧк чіли, олар Моисей Чахиина хатығ тудынӌаңнар. Итсе, саддукейлер, фарисейлердең пасхалалып, Худай Пічиинің кинделерінең Моисей пасхан пастағы пис киндені ле орта тіп санааннар. Ӧліглер тірілерінеңер Моисей Чахиинда пазылбаан тіп санапчатханнаңар, олар анзына киртінмеӌеңнер.

Сайтан – пу «ыырӌы» тіп сӧсті таныхтапча. Ол Худай чайап салған хут полча. Анаң ол хут Худайдаң тоғыр пол сығып, позының соонӌа кӧп ангеллерні апарған. Ол ангеллерні соонаң айналар тіп адап сыхханнар. Сайтан, кізілерні чазых идерге кӧӧктіріп, Худайның пай пӧгіннерінең тоғыр полча. Иоанның Азых чооғында сайтанның чиңдіргенінеңер паза аның чох иділгенінеңер чоохталча.

Самарлар – іди Самар чирінде чуртапчатхан чонны адаӌаңнар. Ол чон, иудейлерӧк чіли, Моисей пирген чахығӌа чуртааннар паза постарын, пурунғы израиль чонының тӧлі тіп, санаӌаңнар. Че самарларның ӧбекелері, израиль чонынаң сыххан даа ползалар, пасха худайларға пазырӌаңнар. Аннаңар иудейлер, оларны киртіністері хоостыра кірліглерге санап, оларға чағын полбаӌаңнар.

Синагога – іди еврейлер постарының Худайға пазырӌаң ибін адаӌаңнар. Олар, пеер суббота сай чыылызып, Худай Пічиин паза молитваларны хығырӌаңнар. Иисустың тузында еврейлер чуртапчатхан кӧп саарларда синагогалар полӌаңнар. Синагогада чыылысхан кізілернің полған на постаң кізізі Худай Пічиинең кизекті хығыр пирӌең.

Синай – Чир ортызындағы талайның (Средиземнай талай) ӱстӱнзархы саринда, сағамғы Египеттің чирінде турчатхан тағ. Пу тағда Худай Моисейнең чоохтазып, еврей чонынаң молӌас салған (чӧпке кірген).

Соломон – Давидтің оолғы, Израиль ханы, кӱлӱгі илбек кізі. Аның тузында Израиль хан-чирі ӧңненген. Иерусалимде Худай храмын пӱдір салған (аның алнында еврейлер Худайға ызых отахта пазырӌаң полғаннар).

Сомнаан худайлар (Тӧстер) – іди еврейлер ибіркі чоннарның, худай идіп, пазырчатхан омалығ тӧстерні адаӌаңнар.

Суббота – еврейлернің «шавват» сӧзінең пӱткен. Ол «тынағ кӱні» теені полча. Худай анынаң чирні чайап тоосханын таныхтаан. (Пастағлар 2:2-3 ). Моисей Чахиинда, пу пір дее тоғыс итпеӌең кӱн тіп, хатығлап чоохталча (Сығыс 20:8-11 ). Иисус Позын «Суббота ээзі» тіп адаан (Лк 6:5) паза пу пір дее ниме итпес кӱн нимес, че чахсы киректер итчең кӱн тіп ӱгреткен.

Сӱннет – Худайның иудейлерге пирген чахииның таңмазы. Худайның паза еврейлернің пабазы Авраамның аразындағы чӧптезіг хоостыра полған на ир пала пу кибір оңдайын иртерге кирек полған. Худайның израиль чонынаң Синай тағдағы молӌаанда Ол пу кибірні толдырарға хатап чахаан. Пу чахығ хоостыра ир кізінің алнының кизек теерізі кизілӌең. Пу кибір мусульманнарда парох.

Тайығ – Худай Пічиинде (Библияда) тайығ пастағызынаң сығара адалча. Худайны улуғлап пастағы тайығ иткен кізілер Адамнаң Еваның ооллары Каиннең Авель полчалар (Пастағлар 4 ). Моисей Чахии еврейлерге аймах тайығларны идерін чоохтап салған. Олар ӧӧнінде ікі пасха полғаннар: чазыхтары ӱчӱн паза алғас тайығлары. Тайыға хай пірее маллардаң паза хустардаң, алай чахсы чыстығ оттардаң салӌаңнар. Тайыға салған ит алай тамах чардыхти ӧртелӌең, чардыхти левиттерге паза абыстарға чииске пиріл парӌаң. Наа Молӌағда прай кізілернің чазыхтары ӱчӱн тӱгенӌі тайығ Иисус Христос полыбысхан.

Тайығ салӌаң орын – Еврейлернің Моисей Чахии хоостыра итчеткен тайығларының орны. Моисей Чахии хоостыра пасха орыннарда тайығ саларға чарадылбаӌаң. Иисустың тузында ол орын Иерусалимдегі храмда полған. Тайыға салылчатхан мал храм алнындағы сиден істінде соғылӌаң. Тайып ӧртеен тадылығ чыстығ оттар, тізең, храм істіндегі кӧзеңенің алнында ысталӌаңнар.

Тигіриб – пу сӧс храмны алай тураны таныхтабинча. Церковь алай тигіриб – ол киртінчеткен кізілернің чыылығлары. Наа Молӌағ киндеде Христосха киртінчеткеннернің полған на саардағы чыылығларын іди адаӌаңнар.

Тигір хан-чирі – кӧр Худай хан-чирі.

Тус сананызы – пурунғы еврейлернің алты сағат иртеннең алты сағат иирге теере кӱнӧрткізі саналӌаң. Кӱн хонызынаң кӱн сығызына теере хараа саналӌаң (6 сағат иирдең 6 сағат иртенге теере). Наа Молӌағ тузында хараағы тус тӧрт хадаға чарылӌаң, кӱнӧрткі тус, кӱн сығызынаң кӱн хонызына теере он ікі сағатха пӧлілӌең. Ӱзінӌі сағат 9 сағат иртенге килісче, алтынӌы сағат – 12-ке, читінӌі сағат – 13-ке, тоғызынӌы сағат – 15-ке, онынӌы сағат – 16-та, он пірінӌі сағат – 17-те, ӱс сағат хараа – 21 сағатха килісчең.

Тӱгенӌі кӱн – пу сӧстер Христостың чир ӱстӱнзер хатап килер тузын таныхтапчалар. Ол туста прай ӧлген кізілер тіріл киліп, прайзы Худайға чарғылаттырарлар.

Ухаанӌы – Худайның сӧзін истіп, ол сӧсті чонға читірчеткен кізілерні іди адапчалар. Ухаанӌылар кізілерні Худайны аарлирға, Аның кӧңнін толдырарға, Ағаа чағыннирға, хынарға паза чабал ниме итпеске ӱгретчеңнер. Еврейлернің кӧп ухаанӌылары Худайдаң искен сӧстерні пічікке пасчаңнар. Ол пічіктер Пурунғы Молӌағ киндезінделер.

Фарисейлер – Иисустың тузындағы еврейлернің киртініс чӧрімі. Фарисейлер Моисей Чахиин паза кибірлерні уғаа хатығ тутчаңнар. Оларны чон аразында тың улуғлаӌаңнар. Олар постары даа уғаа киртінчеткеннерінең паза сын оңдайнаң чуртапчатханнарынаң поғдархаӌаңнар. Иисус оларны, Моисей Чахиин хыйыстырбааны хыныстаң паза паарсастаң артых тіп, санапчатханнары ӱчӱн хомайлан. Иисус оларны хомайлааннаңар паза олар Аны Мессий поларға килістіре кӧрбееннеңер, Фарисейлер Аны ӧлімге пир салғаннар.

Хайхас – чир-чайаанның чуртас оңдайын алыстырчатхан Худайның кӱзі. Іди Худай кӱзінең чазылбас ағырығлар даа чох пол парчалар, ӧлген кізілер дее тіріл килчелер паза пасха даа хайхастар иділчелер. Андағ хайхастарны ідӧк «танығлар» тіп адаӌаңнар. Худай Пічиинде (Библияда) анзы, Худайдаңар киречілеп, ӧӧн орында полча. Іди «танығлар» алай ба хайхастар кізілерге ле полыспинчалар, ідӧк Худай пар полчатханын таныхтапчалар. Иисус итчеткен хайхастар Аның Мессий полчатханын киречілееннер.

Хан-пиг, Хан Худай – іди піс «куриос» тіп грек сӧзін тілбестепчебіс. Пу сӧстің ікі ӧӧн тании полған: 1) грек тілінде алында даа, сағам даа пасха кізізер иптіг айланғаны полча. 2) Пурунғы Молӌағны хығырчатхан еврейлер Худайны, чайыдып, Адонай (пиг, ээзі) адаӌаңнар. Пурунғы Молӌағ грек тіліне тілбестелчеткенде, еврейлер «Адонай» сӧсті тузаланған орында гректер «Куриос» пасчаңнар. Іди пу сӧс Наа Молӌаға «Худай» сӧсті таныхтап, кірген. Хакас тілбестеенде «Хан Худай» сӧстер орных парғаннар. Иисусты адап, тізең, Хан-пиг адапчабыс. Иисус сынында Худай Оолғы паза Худай полза даа, Наа Молӌағны тілбестепчетсе, Аны Хан Худай адирға чарадылбинча. Анзы тигіриб чоны Иисустың Худай полчатханын, Ол ӧлімнең тіріл килгенде ле, піліп алғаннаң палғалыстығ. Наа Молӌағның авторлары Иисусты «Куриос» тіп адапчатханнары олар Аны сынында Худайға санапчатханнарын пазох хатап киречілепче.

Храм – ол Иерусалим саардағы ызых иб. Еврейлер мында ла Худайға тайығ салӌаңнар паза ӱлӱкӱннерде чыылысчаңнар. Храмны иң пастап пістің эраның алнындағы 10 векте еврейлернің илбек ханы Соломон пӱдірген. Ол храмны пістің эраның алнында 586 чылда Вавилон азымахчылары иңзергеннер. Иисустың тузындағы храмны иудей ханы Илбек Ирод пӱдірген полған. Храмның туразы ибіре галереялар пӱдірілген полған. Галереялар храм ибіре полған чирні пӧліктерге чарғаннар (кинденің соондағы схеманы кӧріңер). Храм галереяларында кізілер кӧп чыылыс парӌаңнар. Иисус ухаанӌылаан хоостыра тӱрче поларынаң, ол тіріл килген соонда, пістің вектегі 70 чылда ол храмны римляннар иңзер салғаннар. Ол храмны, паза нааӌылабин, амға теере пӱдірбееннер.

Худай Пічии – аны піс амды Пурунғы Молӌағ киндезі тіп адапчабыс. Иисустың тузында еврейлер аны Худай Пічии тіӌеңнер. Анда Моисей Чахии, ухаанӌыларның кинделері паза Пічіктер полғаннар. Соонаң Наа Молӌағ киндезін ідӧк адап сыхханнар. Сағам христианнар Библияның прай кинделерін Худай Пічии тіп адапчалар.

Худай хан-чирі, Тигір хан-чирі, Худай хан-ӱлгӱзі, Тигір хан-ӱлгӱзі – Наа Молӌағда Худай хан-чирі теені ікі танығлығ: 1) ол орынны таныхтапча. 2) ол Худай ӱлгӱзін таныхтапча. Аннаңар пістің тілбестегде сағысты орта читірерге артых чарапчатхан – «хан-чирі» алай «хан-ӱлгӱзі» – сӧстернең ікі оңдайли тузаланчабыс.

Худай Худы – Ол Иисус Христосты кіреске тӱзірчеткен туста тӱскен (Мф 3:16) паза Ағаа кӱс пирген (Мф 12:8). Худай Худы, Иисус тигірзер ӧӧрлебіскенде, чирге, киртінчеткен кізілерге полызарға, оларны часхарарға паза кӱс пирерге тіп, ызылған (Ин 16:5). Иисус Худай Худынаң тоғыр иткен чазых тасталбас теен (Мф 12:31-32). Худай Худы киртінчеткен кізілерде чуртапча (Рим 8:9). Худай Пічии (Библия) киртіністіг кізілерні Худай Худынаң тол парарға сыбыра хығырча (Еф 5:19).

Худай Хурағаны – Пурунғы Молӌағ киндезінде хурағанны тайыға салӌаңнар тіп чоохталча. Ӧӧнінде, Пасха тіп ӱлӱкӱнде. Наа Молӌағ киндезінде Иисус Христосты «Худай Хурағаны» тіп адаӌаңнар. Иисусты иң пастап іди кіреске тӱзірӌең Иоанн адаан. (Ин 1:36). Ол Иисусты Худай хынчатхан, Аны Худайның пӧгінін толдырчатхан кізее санаан. Иисустың кірестегі ӧлімі соонда, «Худай Хурағаны» сӧс наа ниме таныхтап сыххан. Іди Худай Оолғын адап сыхханнар, Ол Позының тынын, кізілерні чазыхтарынаң арачылирға тіп, тайыға пирібіскен.

Чазых – анзы Худайны испеені паза Аның чахиин сайбапчатханы, Худайға удурласчатханы, Аны Хан-пиг тіп адабинчатханы полча. Иң пастағы чазыхты пастағы кізілер Адамнаң Ева идібіскеннер.

Чир тӱбі – Ол ӧліг кізілернің орны. Анда Христосха киртінмеен кізілернің хуттары ӧлім соонда полчалар. Анаң «тӱгенӌі кӱн» читсе, олар тіріл киліп, Худайға чарғылаттырарлар.

Чир ӱстӱ, чир-чалбах – пу сӧс чир-чайанны, кізілерні, мал-хусты, прай тіріг нимені таныхтапча. Че Иоанн илӌінің пічиинде пу сӧске наа сағыс пирілче. Анзы чир ӱстӱндегі прай чабал кӱстерні, Худайға паза Христосха тоғырланчатхан нимелерні таныхтапча. Ідӧк Худайны пілбинчеткен паза Худайға тоғыр полчатхан кізілерні таныхтапча.

Ызых, Ах-арығ – Пурунғы Молӌағда ӧӧнінде Худайға ла килістіре танығ. Иерусалим храмында Иң ызых орын Хан Худай Позының чонынаң хада полчатхан орын полған. Андар абыстар пастығына чылда пір ле хати кірерге чарадылӌаң. Кірер алнында ағаа, ӧнетін тайығ идіп, позын арығланып аларға кирек полған. Ызых нимелер Худайни полғаннар. Наа Молӌағда Иисус Христосха киртініс пастыра Аның ханынаң чазыхтарынаң арығланып алған кізілерні ах-арығ тіп адапчалар. Іди олар Худайға чағдирға оңдай алғаннар (Евр 9). Андағ кізілер Худайның холындалар, аннаңар ах-арығ кізілер тіп адалчалар.

Карталар

Библияда чоохталчатхан орыннарның сомнары паза карталар

Table of Contents

Наа Молӌағ: 1 Петрның

Наа Молӌағ

- Сӧс Алны

- 1 Петрның

- Пётр Илӌінің Пастағы Пічии
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5

Сӧстік

- Абыс
- Авраам
- Адам
- Азых чоох
- Айналар
- Албан чығӌаңнар
- Алғас
- Аминь
- Ангел
- Антихрист
- Арығ чӱректіг кізі
- Асий чирі
- Ах-арығ
- Ах сағал
- Вавилон
- Галилей чирі
- Давид
- Динарий
- Иаков (ИЗРАИЛЬ)
- Иліг кӱн пайрамы (Тросин)
- Илӌі
- Иуда
- Иудей чирі
- Иудейлер
- Кип-чоох
- Кізі Оолғы
- Кірес
- Кіреске тӱскені (сомдырғаны)
- Левиттер
- Мессий-Христос
- «Минмін»
- Моисей
- Моисей Чахии
- Молӌағ
- Мӧгі чуртас
- Ораза
- Отахтар турғысчаң пайрам
- Пасха тіп ӱлӱкӱн
- Пасха худайлығлар
- Сабланыс
- Саддукей
- Сайтан
- Самарлар
- Синагога
- Синай
- Соломон
- Сомнаан худайлар (Тӧстер)
- Суббота
- Сӱннет
- Тайығ
- Тайығ салӌаң орын
- Тигіриб
- Тигір хан-чирі
- Тус сананызы
- Тӱгенӌі кӱн
- Ухаанӌы
- Фарисейлер
- Хайхас
- Хан-пиг, Хан Худай
- Храм
- Худай Пічии

- Худай хан-чирі, Тигір хан-чирі, Худай хан-ӱлгӱзі, Тигір хан-ӱлгӱзі

- Худай Худы
- Худай Хурағаны
- Чазых
- Чир тӱбі
- Чир ӱстӱ, чир-чалбах
- Ызых, Ах-арығ

Карталар