Мукаддес Китап
Author: Мукаддес Китап Терҗиме Институты
Date: 2018-09-17T10:18:05.522891+00:00

Гириш

Гириш

1. Аянлык

2. Сөзлүк

Элиңиздәки Мукаддес Китап хер бир адам үчин иң ваҗып китапдыр! Бу китап аркалы адамзат өз Ярадыҗысы Худайы танап, Онуң биз үчин ниетлән аҗайып максадыны өвренер ве иман эдип, бакы яшайша эе болар. Бейик патыша болан Давут пыгамбер Худайың Сөзи барада өз мезмурларының биринде: «Сениң сөзүң – чыра аякларыма, ол – ягтылык мениң ёдама» дийип айдяр. Худайың Сөзи, догрудан-да, хер бир ынсаның дурмушы үчин чырадыр, йөрейән ёлуны ягтылдян нурдур! Гой, Худай бу китабы окаян хер бир ынсана пәхим-пайхас берип, Өз Сөзүниң уммасыз байлыгыны оңа багыш этсин!

Китапларың атлары

Мукаддес Китабың дүзүмине гирйән китапларың атлары дүрли-дүрлүдир:

- •Китап я-да онуң эсасы бөлеги белли бир адам тарапындан язылып, шол адамың ады билен атландырыляр, мысал үчин, «Сүлейманың пәхимлери».

- •Китап хайсыдыр бир адам барада язылып, шол адамың адына лайыклыкда атландырыляр, мысал үчин, «Рут».

- •Китап ысрайыл халкының тарыхының хайсыдыр бир дөврүни беян эдип, шол дөвүрдәки вакалара, ягдайлара лайыклыкда атландырыляр, мысал үчин, «Ысраыыл сердарлары». Булар барада хас гиңишлейин маглуматы алмак үчин, хер китабың башында берилйән гириш бөлүмине гөз айлаң.

Мукаддес Китабың дүзүмине гирйән китаплар шу топарлара бөлүнйәр:

- •Көне Әхт

- ◦Төврат (Гелип чыкыш – Канун таглыматы)

- ◦Ир дөвүрдәки пыгамберлер; бу китаплар топары кәвагт «Тарыхы китаплар» дийлип хем атландырыляр (Ешува – Патышалар (Икинҗи китап))

- ◦Язгылар, шейле топара Зебур ве Сүлейманың пәхимлери ялы китаплар гирйәр. (Йыл язгылары – Нагмалар нагмасы)

- ◦Бейлеки пыгамберлер (Ишая – Малакы)

- •Тәзе Әхт

- ◦Хош хабарлар. Муңа дөрт китап дегишли болуп, олар дүрли адамлар тарапындан языландыр. Олар өзлериниң шаят болан вакаларыны беян эдйәрлер.

- ◦«Ресулларың ишлери» атлы китап Лука тарапындан языландыр. Ол бу китапда Иса Месихиң гөге гөтериленден соң болан вакалары беян эдйәр.

- ◦Хатлар. Булар Павлус, Петрус ве Ёханна ялы авторларың месихи йыгнаклара язан хатларыдыр.

- ◦«Ёханна гелен аянлык» эдебиятың айратын гөрнүши болуп, онда Худайдан гелен гөрнүшлер ве аянлыклар беян эдилйәр.

Ёкарда агзалан китаплар топлумларының хер бири өзүне махсус болан жанрда языландыр. Шонуң үчин-де окыҗы китабы оканда, онуң жанр айратынлыгыны хасаба алмалыдыр.

«Көне Әхт» ве «Тәзе Әхт» китапларына гошмача сөзбашылар берилйәр. «Көне Әхтиң» дүзүмине пыгамберлериң китапларының хем гирйәндигине гарамаздан, оңа түркмен окыҗыларына гиңден таныш болан «Төврат» ве «Зебур» диен гошмача сөзбашылар берилди. «Тәзе Әхт» китабына «Инҗил» диен гошмача сөзбашы берилсе-де, онуң дүзүмине «Инҗилден» башга китаплар ве иманлылар йыгнакларына язылан хатлар гирйәр.

Худайың атлары

Көне Әхт китабы түркмен дилине асыл нусгадан, ягны еврей дилинден терҗиме эдилди. Бу китабың еврей дилиндәки асыл нусгасында Худайың бирнәче ады душ гелйәр. Онуң «Элохим» ады хас көп уланылып, ол түркмен дилине «Худай» дийип терҗиме эдилди. Онуң бейлеки ады Яхве болуп, ол хем «Худай» диймеги аңладяр. Бу ат түркмен дилине «Реб» дийип терҗиме эдилди. «Реб» сөзи Худайың әхт баглашан, Өзүни халкына аян эден я-да ынсан кешбинде пейда болан ягдайларына дегишли вакаларда уланылды. Худайың «Эл-Шаддай» ады түркмен дилине «Гудратыгүйчли» дийип, «Эл-Элён» болса «Бейик Худай» дийип терҗиме эдилди. Худайың китапда сейрек душ гелйән «Адонай» ады «Таңры» дийип терҗиме эдилди. Херекет эдйән, бейик ишлери амала ашырян Худайы суратландырмак үчин еврей дилинде утгашдырылып уланылан «Яхве Элохим» ады түркмен дилине «Худайымыз Реб» дийип терҗиме эдилди.

Тәзе Әхт китабының асыл нусгасы грек дилинде язылып, онда Худай бабатда «куриос» диен сөз уланыляр. Китабың язга гечирилен дөврүнде бу сөз «ага» я-да «хоҗайын, эе» диймеги аңладярды. Көне Әхтиң грек дилиндәки терҗимесинде Худайың «Яхве» ве «Адонай» атлары хем «куриос» дийип терҗиме эдилендир. Шонуң үчин-де, Тәзе Әхт китабында адамлар Иса Месихе «куриос» дийип йүзлененлеринде, Оны Худай хөкмүнде кабул эдендиклери әшгәр боляр. Шейле ягдайларда «куриос» сөзи түркмен дилине «Реб» дийип терҗиме эдилди. Мундан башга-да, Иса Месих өлүмден диреленден соң Оңа Куриос Иса Месих дийип йүзленилип, бу ат түркмен дилине «Реббимиз Иса Месих» дийип терҗиме эдилди.

Мукаддес Язгылар ве тарыхы вакалар

Мукаддес Язгыларда беян эдилйән вакалара долы ве догры дүшүнмек үчин, олара шол дөвүрде болуп гечен тарыхы вакалар билен умумы багланышыкда гарамалыдыр. Ашакда Мукаддес Язгыларда беян эдилен тарыхы дөвүрлериң ве империяларың ады берилйәр:

1.Ыбрайым пыгамбериң дөврүне ченли болуп гечен вакалар. Худай дүнйәни ярадяр. Ол Адам атаны ве Хов энәни ярадып, олары Эрем багында ерлешдирйәр. Эмма олар Худайың эмрини бозансоңлар, Эремден махрум эдилйәрлер. Оларың несли көпелип, ер йүзүне яйраяр, гүнә ичинде яшап, өз дурмушларына гүмра болуп, Яраданы унудяр. Худайың муңа җуда гахары гелип, тутуш адамзады ёк этмеги ниет эдинйәр. Ол Өз ниетини берҗай этмек үчин, ер йүзүне элхенч сил иберйәр-де, Нух пыгамбер билен онуң машгаласындан башга тутуш адамзады ёк эдйәр. Хава, Худай шол силде диңе Нух пыгамбери ве онуң машгаласыны халас эдйәр, себәби олар дири Худая иман эдип, Оңа сежде эдйәрдилер. Беян эдилйән вакаларың шу тапгыры Нухуң несиллериниң Бабыл минарасыны гуршы ве тутуш адамзадың несил дарагтының дөрейши билен тамамланяр.

2.Ыбрайым пыгамбер барадакы вакалар. Хич перзенди болмадык Ыбрайым пыгамбере Худай бир огул берҗекдигини, ондан бейик бир миллет яратҗакдыгыны вада берйәр. Мундан башга-да, Худай пыгамбере онуң неслине «бал билен сүйт акян» Кенган топрагыны-да мирас берҗекдигини вада эдйәр. Ыбрайым пыгамбер вада берлен юрда гөчүп, ол ерде чадырда бир чарвадар кимин яшаяр. Худай Ыбрайымың агтыгы Якуба «Ысрайыл» дийип ат берйәр. Ысрайылың он ики оглы болуп, олар тутуш халкың несилбашылары боляр. Ысрайылың Юсуп атлы сөйгүли оглы доганлары тарапындан Мүсүр гулчулыгына сатылса-да, Худай оны ялңыз гоймаяр. Юсуп пыгамбер Худайың көмеги билен тутуш Мүсүр юрдунда икинҗи дереҗели адам боляр. Ол ачлык дөврүнде тутуш юрды ве өз атасының машгаласыны халас эдйәр. Онуң несли Мүсүрде җуда көпелйәр, эмма Юсуп пыгамбер арадан чыкандан соң, олар Мүсүр юрдунда гул болярлар.

3.Мүсүрден чыкыш ве вада эдилен топрагы эелемек барадакы вакалар:

а.Муса Ысрайылың неслини мүсүр гулчулыгындан азат эдйәр. Ысрайылың огулларындан дөрән тирелер чөлде Худая эерип, Ондан Мукаддес Кануны кабул эдйәрлер. Худай олара леви тиресини руханычылыга беллемеги ве Өзи үчин мукаддес чадыры ясамагы буюряр. Бу чадыр Худая сежде этмек үчин ниетлененди.

б.Ешува ысрайыллары Ыбрайым пыгамбере вада берлен топрага – Кенгана гетирйәр. Олар бу топрагы шол ерде яшап йөрен тирелерден басып алярлар. Бу тирелериң аглаба бөлеги Нух пыгамбериң Хам ве Яфес атлы огулларының несиллериди. Ыбрайым пыгамбер болса Нух пыгамбериң новбахар оглы Самың неслиди. Ысрайылың душманлары болан аммонлар ве моваплар болса Лутуң несиллериди. Басылып алнан юрт он ики бөлеге бөлүнип, ысрайыл тирелериниң арасында биҗе боюнча пайланыляр. Юсубың ики оглундан ики тире эмеле гелйәр, себәби Ысрайыл пыгамбер дүнйәден өтмәнкә олары өз огуллары хөкмүнде кабул эдип, ак пата берипди. Шонуң үчин-де, он ики бөлеге бөлүнен топрак Ысрайылың он бир оглуның несиллериниң арасында мүлк хөкмүнде пайланыляр. Ысрайылың Леви оглуның несиллери болса руханычылыга беллененсоңлар, топракдан хич мүлк алмаярлар, себәби Ысрайыл Худайы Реббиң Өзи оларың мүлкүди.

4.Он ики тирәниң бир патышалыгы эмеле гетириши барадакы вакалар:

а.Шавул патыша Ысрайылың илкинҗи патышасы боляр. Соңра Давут пыгамбер Ысрайыла патыша боляр ве он ики тирәни бирлешдирип, бир миллети эмеле гетирйәр--де, өз чәклерини гиңелдйәр.

б.Сүлейман пыгамбер Реббе сежде этмек үчин дүнйәде деңи-тайы болмадык ыбадатхананы гуряр.

5.Патышалыгың бөлүнмеги барадакы вакалар. Сүлейман пыгамбер арадан чыкандан соң, онуң ики оглуның арасында уруш башланяр. Юрдуң демиргазыгындакы он тире Сүлейманың огулларының бирини голдап, Ысрайыл патышалыгыны эмеле гетирйәр. Яхуда ве бенямин тирелери болса Сүлейманың бейлеки оглуны голдап, юрдуң гүнортасында Яхуда патышалыгыны эмеле гетирйәр. Яхуда ве Ысрайыл патышалыклары пыгамберлериң язгыларында көп ятланыляр. Демиргазык патышалыгы бабыллылар тарапындан басылып алыняр, илаты болса Бабыла сүргүн эдилйәр.

6.Сүргүнлик дөври ыбадатхана вейран эдилйәр, гүнорта патышалыгы болан Яхуданың абрайлы ве гөрнүкли адамлары, машгалалары бабыллылар тарапындан есир алыняр.

7.Дикелдиш дөври – Парс империясы дөрәнден соң яхудылара өз ватанына, Ысрайыла доланмак ругсат эдилйәр. Олар өз юрдуна доланып, шәхери ве ыбадатхананы дикелдйәрлер.

8.Көне ве Тәзе Әхтиң аралыгындакы дөвүр – Македония империясы. Ортаер деңзи македониялылар тарапындан басылып алыняр. Македонлар грек дилини яйрадып, билим улгамыны өсдүрип яйбаңландырярлар.

9.Иса Месихиң дурмушы ве хызматы. Шол дөвүрде яхудылар Рим империясына гарашлы болуп, онуң беллән патышаларының голастында яшаярдылар. Шейле патышаларың бири-де Хирод болуп, ол Рим императорына долы гарашлы болупдыр.

10.Илкинҗи месихилер йыгнагы. Иса Месих гөге гөтериленден соң, Оңа иман эденлериң саны барха артяр. Гүйчли ызарланмалара, сөгүлмелере ве эҗирлере гарамаздан, оларың саны барха көпелйәр. Месихи йыгнаклар Орта Гүндогардан Рим империясының Азия велаятына (хәзирки Түркие), хатда Европа юртларына ченли яйраяр.

Мукаддес Язгыларың жанрлары

Мукаддес Язгыларың терҗимесинде үч дүрли жанр: кысса (беян этме), гошгы (я ак гошгы) ве гошгы жанрында язылан проза уланылды. Гошгы жанрында язылан проза долы капыя эе болмаса-да, гошгы ялы окаляр. Шонуң үчин-де, шейле жанрда язылан пыгамберлик китаплары терҗиме эдиленде, олар гошгы гөрнүшде реҗеленди. Еврей шыгрыетинде «параллелизм» усулы гиңден уланыляр. Шейле усулда язылан гошгуларың биринҗи сетиринде беян эдилйән пикир икинҗи сетиринде гайталанып, манысы хас гиңишлейин дүшүндирилйәр.

Голязмалар

Көне Әхт китабы түркмен дилине еврей дилинде язылан Масоретик текстлеринден терҗиме эдилди. Бу Масоретик текст Библия Хебрайиканың соңкы неширинде чап эдилди. Зерурлыгың дөрән ягдайларында шу нешириң теклип эден алтернатив дүшүндирмелеринден хем угур алнып, олара дегишли чыкгытлар берилди. Тәзе Әхт китабы грек дилиндәки голыазмадан (Бирлешен Мукаддес китап җемгыети, 4‑нҗи нешири) терҗиме эдилди. Бу гөрнүшдәки аятларың Текстус Ресептус билен тапавутлы болан ягдайларында олара хем дегишли чыкгытлар берилди.

Чыкгытлар

Терҗимеде чыкгытларың бирнәче гөрнүшлери уланылды. Оларың иң йөнекейи окыҗа дүшнүксиз я-да нәбелли болан сөзе дүшүндириш берйәр. Шейле сөзлер китабың ахырында берилйән Сөзлүкде хем ерлешдирилендир. Чыкгытларың ене бир гөрнүши терҗиме эдилен асыл нусгадакы аятларың башга гөрнүшиниң бардыгыны хем гөркезйәр. Шейле аятларың арасындакы тапавут җикме-җик гөркезилмесе-де, хайсы асыл нусгадан алнандыгы мәлим эдилйәр.

Өлчег бирликлери

Мукаддес Язгыларың терҗимесинде өлчег бирликлерини аңлатмак үчин мысгал, гадак, батман ялы гадымы көне түркмен өлчег бириклери уланылды. Оларың хәзирки дөвүрдәки такмынан өлчегини гөркезмек үчин дегишли чыкгытлар берилди. Шейле-де, чыкгытларда көне еврей ве грек өлчеглери уланылды. Сиз бу өлчег бирликлерини китабың ахырында берилйән таблисада гөрүп билерсиңиз.

Салгыланма аятлары

Тәзе Әхтиң китапларында Көне Әхтден мысал гетириленде, онуң хайсы китапдан алнандыгыны гөркезмек үчин салгыланма аятлары берилйәр. Бу окыҗа аядың я-да бабың асыл мазмуныны тапмагы еңиллешдирмек максады билен эдилди.

Мукаддес Язгыларың стили

Мукаддес Язгыларың стили өзболушлыдыр. Себәби онуң асыл нусгасының язылан дөврүндәки дурмуш ягдайларының, дәп-дессурларының кәбирлери түркмен дурмушы ве медениети үчин нәтанышдыр. Шоңа гөрә-де, терҗимечилер асыл нусганың манысының түркмен окыҗысына дүшнүкли болмагы үчин бу ише өрән сересаплы чемелешдилер. Олар асыл нусганың манысының үйтгедилмегине я-да тесвирленмегине ёл бермезлик үчин, оны сөзме-сөз терҗиме этмекден я-да диңе манысыны терҗиме этмекден гача дурдулар. Өңде гойлан меселәниң кын боландыгына гарамаздан, терҗиме адаты окыҗа дүшнүкли болуп, манысының арасса, анык ве тебигы болмагы үчин сада дилде эдилди. Терҗиме стилиниң дүрли болмагы терҗимелериң хем дүрли боляндыгыны аңладяр. Шонуң үчин-де, хайсыдыр бир терҗимәни башга терҗиме билен деңешдирип, онуң нәдогры эдилендигини айтмак ерликсиздир. Терҗимелериң бирмеңзеш болуп, адалгаларың я-да җүмлелериң башгача, окыҗа хас дүшнүкли тәрде берилмеги ахмалдыр. Мундан башга-да, терҗимелериң хеммеси белли бир дереҗеде дүшүндирмелере эедир. Терҗимәниң довамында душ гелен икиманылы сөзлемлериң аглаба бөлегиниң дүшүндирилмелери окыҗының пайына галдырылды. Йөне манысы өрән чылшырымлы ве айдың болмадык аятларың кәбирлери садалашдырылып, окыҗа дүшнүкли болар ялы терҗиме эдилди. Шейле аятларың терҗимесинде көп алымлар тарапындан бу бабатда кабул эдилен дүшүндиришлерден угур алынды.

Мукаддес Китап Терҗиме институты

Тәзе Әхт

Аянлык

Ёханна гелен аянлык

Гириш

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22

Ёханна гелен аянлык Иса Месих е Реб хөкмүнде иман эдип, Оңа эерен месихилериң ызарланан дөврүнде язылды. Авторың эсасы максады иман угрундакы шейле ызарланмалар ве җебир-җепалар дөврүнде иманлылары рухландырып, олара умыт бермекден ыбаратдыр. Ол окыҗыларыны шейле дөвүрде өз иманларына садык галмага чагыряр.

Китап эсасан-да нышанлар аркалы беян эдилен аянлыклардан ве гөрнүшлерден ыбаратдыр. Оларың нышанлар аркалы берлен беяны шол дөвүрде яшан месихилер үчин дүшнүкли болса-да, бизиң дөврүмиз үчин гизлин сыр болуп дуряндыр. Айдымларың, сазларың, гошгуларың мовзуклары ялы, бу китабың хем мовзугы дүрли гөрнүшлер топары аркалы дүрли тәрлерде өвран-өвран гайталаняр. Китабың дүшүндиришлериниң дүрли-дүрлүдигине гарамаздан, онуң эсасы мовзугы айдыңдыр: Худай бизиң Реббимиз Иса Месих аркалы Өз душманларыны, шол санда иблиси гутарныклы ве долы еңҗекдир. Бу еңиш долы амала ашандан соң Худай Өзүне садык галан халкыны тәзе гөгүң ве тәзе ериң ялканышлары билен сылаглаҗакдыр.

Мазмуны

- Гириш 1:1-8
- Ачык гөрнүш ве еди йыгнага хат 1:9–3:22
- Гөкдәки тагт 4:1–4:11
- Еди мөхүр билен мөхүрленен хат 5:1–8:1
- Еди сурнай 8:2–11:19
- Аждарха ве ики җандар 12:1–13:18
- Дүрли гөрнүшлер 14:1–15:8
- Худайың газабы ве еди кәсе 16:1-21

- Бабыл вейран эдилйәр, җандар, галп пыгамбер ве иблис еңилйәр 17:1–20:10

- Иң соңкы хөкүм 20:11-15

- Тәзе гөк, тәзе ер ве тәзе Иерусалим 21:1–22:5

- Җемлеме 22:6-21

1‑нҗи бап

1^1Бу китап Иса Месих иң берен аянлыгыдыр. Худай якын вагтда болмалы вакалары Өз бенделерине аян этмек үчин, бу аянлыгы Иса Месих е берди. Иса Месих хем оны Худайың перишдеси аркалы Өз гулы Ёханна аян этди+. 2Ёханна хем Худайың Иса Месих барадакы хабарыны, ягны гөрен затларының барыны шаят хөкмүнде беян этди+. 3Бу пыгамберлик сөзлерини йыгнага окап берйән багтлыдыр! Бу сөзлери эшидип, олары ерине етирйән багтлыдыр, чүнки бу пыгамберлигиң берҗай болмалы вагты голайдыр+.

Еди йыгнага салам

4Азия велаятындакы еди йыгнага мен Ёханнадан догайы салам! Озал болан, хәзир хем бар, гелеҗекде хем болҗак Худайың, Онуң тагтының өңүндәки Худайың еди Рухуның мерхемети сизе яр болсун!+
5-6Өлүмден илкинҗи болуп дирелен, дүнйә шаларының Хөкүмдары болан садык шаят Иса Месих иң мерхемети ве парахатлыгы сизе яр болсун!

Шөхрат ве гудрат бакы Месих иңкидир! Чүнки Ол бизи сөенсоң, ганыны дөкүп, гүнәлеримизден азат этди. Ол бизден Шалык ярадып, Атасы Худая хызмат этмек үчин бизи руханылар белледи. Омын!+
7+Ине, Ол булутларың арасы билен гелйәр! Оны хеммелер, хатда Оны дешим-дешим эденлер хем гөрер. Дүнйәниң әхли халклары Ол себәпли агларлар. Бу догрудан-да шейле болар! Омын+. 8Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Алфа ве Омега[*] Мендирин[*]. Мен озал болан, хәзир бар, гелеҗекде хем болҗак Хөкмүрован Ребдирин».

Ёханна Ынсан Оглуна меңзеш Бирини гөрйәр

9Иса Месих иң шәгирди хөкмүнде гөргүлере, Худайың Шалыгына ве чыдамлылыга шәрикдешиңиз болан мен Ёханна доганыңыз Патмос диен адададым. Мен Хош Хабары вагыз эдип, Иса Месих хакда шаятлык эденим себәпли бу ада сүргүн эдилипдим+. 10Реббиң гүнүнде Оңа сежде эдйәркәм, мениң үстүме Мукаддес Рух инди. Онсоң мен еңсе тарапымда сурнайыңкы ялы гүйчли бир сес эшитдим. Ол сес:+
11«Гөрйәнлериңи яз-да, оны еди йыгнага: Эфесе, Измире, Пергамона, Тиятира, Сардисе, Филаделфия ве Лаодикия ёлла» дийди. 12Мен өзүм билен геплешйәни гөрҗек болуп, сес гелен тарапа өврүлдим. Өврүленимде, еди алтын чыраданы,+
13+оларың арасында болса ынсан оглуна меңзеш Бирини гөрдүм. Онуң эгниндәки лыбасы топугына дүшүп дурды, билинде болса алтындан гушагы барды+. 14Онуң сачлары йүң ялы, гар ялы ап-акды, гөзлери алавлаян от ялыды,+
15аяклары күреде гызардылан мис ялы ялпылдаярды, сеси әгирт умманың гүввүлдиси ялыды+. 16Саг элинде еди йылдыз барды, агзындан ики йүзли кесгир гылыч чыкып дурды. Онуң йүзи сүйргүнортаның Гүни кимин парлаярды+. 17Мен Оны гөрен бадыма өли кимин аякларына йыкылдым. Эмма Ол элини эгниме гоюп, шейле дийди: «Горкма! Илкинҗи ве Ахыркы Мендирин+. 18Мен диридирин. Өлүдим, йөне, ине, инди эбедилик диридирин. Өлүмиң-де, өлүлер дүнйәсиниң-де ачары Мендедир+. 19Озалкы, шу вагт гөрйәнлериңи ве мундан бейләк гөрҗек затларыңың барыны яз. 20Мениң саг элимде гөрйән еди йылдызың ве еди алтын чыраданың сыры шейле: еди йылдыз еди йыгнагың перишделерини, еди чырадан хем еди йыгнагы аңладяндыр».

2‑нҗи бап

Эфесдәки йыгнага

2^1«Эфесдәки йыгнагың перишдесине шуны яз:

Еди йылдызы саг элинде Саклаян, еди алтын чыраданың арасында Гезйән шейле диййәр:+
2„Мен сениң әхли эденлериңи, шол санда зәхмет чекендигиңи, гайратлыдыгыңы билйәрин. Сениң яман адамлары йигренйәндигиңи хем билйәрин. Сен өзлерини ресул сайянлары сынап, оларың ялан ресулдыкларыны әшгәр этдиң+. 3Сен гайратлысың, Мениң угрумда көп мушакгатлара чыдадың, рухдан дүшмедиң. 4Эмма сенде оңламаян бир задым бар: сен Мени илкибашда сөйшүң ялы сөймейәрсиң+. 5Шонуң үчин, хайсы белентликден йыкыланыңы ядыңа сал! Тоба эт-де, илкибашда эден ишлериңи амал эт! Эгер тоба гелмесең, яныңа барып, чыраданыңы еринден айрарын. 6Йөне шу эдйәнлериңи велин оңлаярын: сен николачыларың[*] эдйән ишлерини йигренйәрсиң. Мен хем олары йигренйәрин. 7Гулагы бар адам Мукаддес Рухуң йыгнаклара нәме диййәнини эшитсин! Яманлыкдан үстүн гелене Худайың җеннетдәки яшайыш дарагтының мивесинден иймәге ругсат эдерин“»+.

Измирдәки йыгнага

8«Измирдәки йыгнагың перишдесине шуны яз:

Өлен ве Дирелен, Илкинҗи ве Ахыркы шейле диййәр:+
9„Мен сениң мушакгатларыңы ве гарыплыгыңы билйәрин, аслында велин сен байсың! Мен өзлерини яхуды сайянларың саңа дил етирйәндиклерини хем билйәрин. Йөне олар яхудылар дәл-де, шейтаның үйшмелеңидир+. 10Гөрҗек гөргүлериңден горкма! Ине, сынамак үчин, иблис сизиң кәбирлериңизи туссаг этдирер. Сиз он гүнләп мушакгат чекерсиңиз. Өлүм ховпы үстүңе абананда-да, садык гал, Мен саңа яшайыш тәҗини берерин+. 11Гулагы бар адам Мукаддес Рухуң йыгнаклара нәме диййәнини эшитсин! Яманлыкдан үстүн гелен икинҗи өлүмиң җебирлерине дучар болмаз“»+.

Пергамондакы йыгнага

12«Пергамондакы йыгнагың перишдесине шуны яз:

Ики йүзли кесгир гылыҗы Болан шейле диййәр:+
13„Сениң ниреде яшаяныңы билйәрин, шейтаның тагты хем шол ердедир. Эмма муңа гарамаздан, сен Маңа садык болуп галансың. Сен хатда өз шәхериңде, хава, шейтаның яшаян шәхеринде садык гүвәм Антибиң өлдүрилен гүнлеринде-де Маңа болан иманыңдан дәнен дәлсиң. 14Йөне сенде оңламаян кәбир затларым бар. Сизиң араңызда Билгамың таглыматына эерйәнлер бар. Билгам ысрайыл халкыны гүнәниң торуна салмагың ёлуны Баллага өвретди. Шейдип, ысрайыл халкы бута берлен гурбанлыгы ийип, зына этди+. 15Шейле-де, араңызда николачыларың таглыматына эерйәнлер хем бар+. 16Тоба эт! Ёгса тизара яныңа барып, агзымдакы гылыч билен олара гаршы уршарын+. 17Гулагы бар адам Мукаддес Рухуң йыгнаклара нәме диййәнини эшитсин! Яманлыкдан үстүн чыкана яшырын сакланан маннадан[*] берерин. Мундан башга-да, оңа йүзүне тәзе ат язылгы бир ак даш берерин. Бу ады дашы алҗак адамдан башга хич ким билмез“»+.

Тиятирадакы йыгнага

18«Тиятирадакы йыгнагың перишдесине шуны яз:

Гөзлери алавлаян от ялы, аяклары мис ялы ялпылдаян Худайың Оглы[*] шейле диййәр:+
19„Мен сениң әхли эденлериңи, сөйгиңи, иманыңы, хызматыңы ве гайратыңы билйәрин. Сениң хәзирки эдйәнлериңиң озалкылардан көпдүгини хем билйәрин. 20Эмма сенде оңламаян бир задым бар: сен өзүни пыгамбер сайян Изебел атлы аялың эденлерине гечиримлилик эдйәрсиң. Ол Мениң бенделерими өз таглыматы билен аздырып, олара зынахорлык этдирҗек боляр, бута хөдүрленен гурбанлыклардан ийдирҗек боляр+. 21Мен оңа тоба этмәге вагт бердим, йөне ол азгынлыгындан йүз өвреси геленок+. 22Шонуң үчин-де, Мен оны хассалык дүшегинде ятырарын. Бу аял билен зына эденлере-де, онуң азгынлыгындан[*] йүз өвүрмеселер, җебир-җепа чекдирерин. 23Мен онуң чагаларыны хем өлдүрерин. Шонда хемме йыгнаклар Мениң йүреклери ве пикирлери дерңейәндигими билерлер. Мен сизиң хер бириңизе эден ишлериңизе гөрә җеза берерин+. 24-25Эмма сизе, ягны Тиятирадакы Изабелиң бу таглыматына эермедиклериң ве ‘шейтаның сырлары’ дийилйәнлери билмейәнлериң барына шуны айдярын: эгер иманыңызы Мен гелйәнчәм сакласаңыз, сизиң үстүңизе башга зат йүклемерин+. 26-28+Атамың Маңа ыгтыяр берши ялы, Мен хем яманлыкдан үстүн чыкана, Мениң ырадамы ахыра ченли берҗай эдене миллетлериң үстүнден ыгтыяр берерин. Ол миллетлери демир хасасы билен доландырар; олары күйзегәриң голчасы дей чым-пытрак эдер. Мен оңа даң йылдызыны хем берерин+. 29Гулагы бар адам Мукаддес Рухуң йыгнаклара нәме диййәнини эшитсин!“»+

3‑нҗи бап

Сардисдәки йыгнага

3^1«Сардисдәки йыгнагың перишдесине шуны яз:

Худая хызмат эдйән еди Рухы Доландырян, элинде еди йылдызы Саклаян шейле диййәр: „Мен сениң әхли эденлериңи билйәрин. Сен дири хасаплансаң-да, өлүсиң+. 2Оян! Өзүңде галан ве өлҗек болуп дуран затлары беркит. Себәби Худайың назарында ишлериңиң бири-де кәмил дәл экен. 3Эшиденлериңи ве өврененлериңи яда сал, олары берҗай эт-де тоба гел. Оянмасаң, бир огры ялы барарын. Мениң хайсы сагатда үстүңе барҗагымы-да билмән галарсың+. 4Йөне Сардисде өз лыбасыны хапаламадык бирнәче адам бар. Олар Мениң билен ак лыбаслара бесленип гезерлер, себәби муңа мынасыпдырлар+. 5Яманлыкдан үстүн гелен хем ак лыбаса бесленер. Мен онуң адыны яшайыш китабындан өчүрмерин, Атамың ве Онуң перишделериниң хузурында адының бу китапда языландыгыны тассыкларын+. 6Гулагы бар адам Мукаддес Рухуң йыгнаклара нәме диййәнини эшитсин!“»+

Филаделфиядакы йыгнага

7«Филаделфиядакы йыгнагың перишдесине шуны яз:

Бу хабар мукаддес ве хакыкы Боландандыр. Ол Давут ачарының Эесидир. Онуң ачан гапысыны хич ким япып билмез. Онуң япан гапысыны хич ким ачып билмез. Ине, Ол шейле диййәр:+
8„Сениң әхли эденлериңи билйәрин. Ине, өңүңде бир гапыны ачып гойдум, оны хич ким япып билмез. Гүйҗүңиң аздыгыны хем билйәрин. Йөне муңа гарамаздан, Мениң сөзүми берҗай этдиң, адымдан дәнмедиң. 9Мен шейтаның үйшмелеңини гелип, аягыңа йыкылмага меҗбур эдерин, олар сени сөййәндигими билерлер. Олар өзлерини яхуды сайсалар-да, олар асла яхуды дәл, олар ялан алдаярлар+. 10Сен буйрукларымы берҗай эдип, иманда берк дурдуң. Шоңа гөрә-де, ер йүзүниң яшайҗыларыны сынамак үчин бүтин дүнйәниң үстүнден инҗек сынаг пурсадында сени горарын+. 11Мен басым барарын. Тәҗиңи хич ким алмаз ялы, иманда берк дур+. 12Яманлыкдан үстүн гелени Худайымың ыбадатханасының диреги эдерин. Ол шол ерде бакы галар. Мен онуң маңлайына Худайымың адыны ве Худайымың шәхериниң адыны язарын. Бу шәхер гөкден, Худайымың хузурындан инйән тәзе Иерусалимдир. Мен онуң маңлайына Өз адымы хем язарын+. 13Гулагы бар адам Мукаддес Рухуң йыгнаклара нәме диййәнини эшитсин!“»+

Лаодикиядакы йыгнага

14«Лаодикиядакы йыгнагың перишдесине шуны яз:

Садык ве догручыл Шаят, Худайың яраданларының Башы, Омын дийип Атландырылян шейле диййәр:+
15„Сениң әхли эденлериңи билйәрин, сениң не совук, не-де гызгындыгыңы билйәрин. Вах, кәшгә совук я гызгын болсадың! 16Сен не гызгын, не-де совук, йөне йылы боланың үчин Мен сени гусарын. 17Сен: ‘Мен байдырын, баяп, зада зар дәлдирин’ диййәрсиң. Аслында велин налаҗедейин, бетбагт, гедай, көр ве ялаңачдыгыңы билмейәрсиң!+
18Гел, Мен саңа маслахат берейин: баяр ялы, Менден отда арассаланан алтыны сатын ал; ялаңачлыгың айбыны өртер ялы, Менден ак эгин-эшик сатын ал; гөрүп билер ялы, Менден гөзүңе мелхем сатын ал+. 19Мен Өз сөййәнлериме кәйәп, олары тербиелейәндирин. Шонуң үчин-де, ыхласлы бол, тоба эт!+
20Ине, мен ишикде дурын, гапыны какярын. Сесими эшидип, гапыны ачаның өйүне гирерин. Мен онуң билен, ол хем Мениң билен бир сачак башында тагам иер+. 21Мен яманлыкдан үстүн гелип, Атам билен Онуң тагтында отурышым ялы, еңиҗә-де Мениң билен Өз тагтымда отурмага ыгтыяр берерин+. 22Гулагы бар адам Мукаддес Рухуң йыгнаклара нәме диййәнини эшитсин!“»+

4‑нҗи бап

Гөкдәки тагт

4^1Шондан соң гөкде бир ачык гапыны гөрдүм. Илкибашда мениң билен геплешен, сурнайың сесине меңзейән сес маңа: «Ёкары чык, Мен саңа мундан соң болмалы затлары гөркезейин» дийди+. 2Шол пурсадың өзүнде мениң үстүме Мукаддес Рух инди. Мен гөкде бир тагтың дураныны, онуң үстүнде-де Бириниң отурандыгыны гөрдүм+. 3Тагтда Отураның кешби яшма, хакык дашлары кимин шөхле сачярды, тагтың төверегинде зүмеррет ялы әлемгошар барды+. 4Тагтың төверегинде ене-де йигрими дөрт тагт барды, бу тагтларың үстүнде яшулулар отырды. Оларың эгнинде ак лыбаслары, башларында алтын тәчлери барды+. 5Тагтдан йылдырымлар чакярды, батлы сеслер ве гөк гүррүлдиси эшидилйәрди. Тагтың өңүнде еди чыра янып дурды, бу Худайың еди Рухуды+. 6Тагтың гаршысында булгур кимин дуры, чүйшеден ясалан ялы бир деңиз барды. Тагтың ортасында ве төверегинде дөрт саны махлук барды. Оларың өңи-де, аркасы-да гөзлерден долуды+. 7Биринҗи махлук арслана, икинҗи махлук өкүзе меңзейәрди. Үчүнҗи махлугың йүзи адамың йүзи ялыды, дөрдүнҗи махлук учуп барян бүргүде меңзейәрди+. 8Бу дөрт махлугың херсиниң алты ганаты барды. Оларың хемме ери, хатда ганатларының ашагы-да гөзлерден дос-долуды. Олар гиҗе-гүндиз ызыны үзмән:

«Хөкмүрован Реб Худай мукаддесдир,
мукаддесдир, мукаддесдир,
Ол гечмишде барды, хәзир хем бар,
гелеҗекде хем болҗакдыр» – дийип гайталаярдылар+.

9Махлуклар хер гезек тагтда Отураны, бакы яшаян Худайы шөхратландырып, Оңа хормат билдирип, шүкүр эденлеринде, 10йигрими дөрт яшулы тагтда Отураның өңүнде йүзин дүшүп, бакы яшаян Худая сежде эдйәрдилер, тәчлерини тагтың өңүнде гоюп:

11«Я Реб Худайымыз!

Сен шөхрата, хормата ве гудрата мынасыпсың.

Хемме зады Сен ярадансың.

Әхлиси ырадаңа гөрә дөредилди ве ярадылды» диййәрдилер+.

5‑нҗи бап

Дүйрленен кагыз ве Гузы

5^1Мен тагтда Отураның саг элинде дүйрленен бир кагыз гөрдүм. Онуң ики тарапында-да язгылар болуп, еди мөхүр билен мөхүрлененди+. 2Соңра гүйчли бир перишдәни гөрдүм. Ол батлы сеси билен: «Дүйрленен кагызың мөхүрлерини дөвмәге[*], оны ачмага ким мынасып?» дийип сораярды. 3Эмма дүйрленен кагызы ачып, оңа середип билҗек адам не гөкде, не ерде, не-де ериң астында барды. 4Мен аҗы гөзяш дөкүп агладым, себәби дүйрленен кагызы ачып, онуң ичине серетмәге мынасып хич ким тапылмады. 5Шонда яшулуларың бири маңа шейле дийди: «Аглама! Ине, Яхуда тиресинден, Давудың көкүнден болан Арслан үстүн чыкды. Ол еди мөхүр билен мөхүрленен дүйрленен кагызы ачмагы башарар»+. 6Онсоң мен дамагы чалнан гуза меңзейән бир Гузыны гөрдүм. Гузы тагтың ортасында, дөрт махлук билен яшулуларың арасында дурды. Гузының еди шахы билен еди гөзи барды. Бу гөзлер Худайың бүтин дүнйә иберилен еди Рухудыр+. 7Гузы гелди-де, тагтда Отураның саг элинден дүйрленен кагызы алды. 8Ол дүйрленен кагызы элине аланда, дөрт махлук ве йигрими дөрт яшулы Гузының өңүнде йүзин дүшүп, Оңа сежде этдилер. Оларың хер бириниң элинде арфа ве якымлы ыслы түтетгиден долы алтын кәсе барды. Бу якымлы ыслы түтетгилер Худайың халкының дога-дилеглеридир+. 9Олар тәзе бир айдым айдярдылар:

Сен мынасыпсың бу кагызы алмага,
хем-де онуң мөхүрлерини дөвмәге.
Чүнки Сен дамагың чалнып, Өз ганың билен,
хер тиреден, хер дилден,
хер халкдан хем-де миллетден
Худай үчин адамлары[*] сатын алансың+.

10Сен олардан шалык яратдың,

Худайымыза хызмат этмек үчин олары руханы белледиң,
олар ер йүзүнде шалык сүрерлер[*]!+

11Онсоң мен тагтың, җанлы махлукларың хем-де яшулуларың төверегиндәки перишделери гөрдүм ве оларың сеслерини эшитдим. Олар санардан көпди, мүңлерче мүңди, он мүңлерче он мүңди+. 12Олар батлы сес билен:

«Дамагы чалнан Гузы
гүйҗи хем-де байлыгы,
пайхасы хем гудраты,
хорматы хем шөхраты
өвгүлери алмага мынасыпдыр!» диййәрдилер+.

13Онсоң гөкдәки, ер йүзүндәки, ер астындакы ве деңиздәки хер бир махлугың, әлемдәки бар задың:

«Тагтда Отурана ве Гуза
бакы өвгүлер болсун!

Хормат, шөхрат ве гудрат

Олара бакы яр болсун!» диййәнлерини эшитдим+.

14Дөрт махлук «Омын!» диййәрди, яшулулар йүзин дүшүп, сежде эдйәрдилер[*]+.

6‑нҗи бап

Еди мөхүр

6^1Онсоң мен Гузының еди мөхүриң бирини дөвенини гөрдүм. Шонда махлукларың бириниң гөк гүррүлдиси ялы сес билен «Бәри чык[*]!» диенини эшитдим+. 2Гөрсем, ине, бир ак ат дур. Онуң үстүндәки атлының элинде яй барды. Бу атлының башына бир тәч гейдирилди. Ол тәзе еңишлере тайын еңиҗи кимин чыкды+. 3Гузы икинҗи мөхүри дөвенде, икинҗи махлугың хем: «Бәри чык!» диенини эшитдим. 4Шонда икинҗи бир ат – гызыл ат чыкды. Адамлар бири-бирини өлдүрер ялы, шол атла ер йүзүни парахатлыкдан махрум этмәге ыгтыяр берленди. Оңа улы бир гылыч хем берилди+. 5Гузы үчүнҗи мөхүри дөвенде, үчүнҗи махлугың хем: «Бәри чык!» диенини эшитдим. Гөрсем, ине, бир гара ат дур. Онуң үстүндәки атлының элинде бир терези барды. 6Онсоң мен дөрт махлугың арасындан гөйә бир сесиң: «Узаклы гүн ишләп газанҗак хакы диңе бир кәсе бугдай билен үч кәсе арпа етсин! Эмма зейтун ве үзүм агачларыны заялама!» диенини эшитдим+. 7Гузы дөрдүнҗи мөхүри дөвенде, дөрдүнҗи махлугың хем: «Бәри чык!» диенини эшитдим. 8Гөрсем, ине, реңки солгун бир ат дур. Онуң үстүндәки атлының ады Өлүмди, онуң ызындан өлүлер дүнйәси гелйәрди. Олара ериң дөртден бир бөлегине ыгтыяр берлип, шол ердәки адамлары гылыч, ачлык, мерги, вагшы хайванлар билен өлдүрмәге ругсат эдилипди+. 9Гузы бәшинҗи мөхүри дөвенде, гурбанлык сыпасының ашагында Худайың Хош Хабары угрунда ве эден шаятлыклары үчин өлдүриленлериң җанларыны гөрдүм+. 10Олар батлы сес билен гыгырып: «Эй, мукаддес ве хакыкы Реб! Сен ер йүзүниң илатыны хачан хөкүм этҗек? Бизиң ганымызы олардан хачан сораҗак?» дийип сорадылар+. 11Шонда олара ак лыбас берлип, ене аз салым сабыр этмелидигини айтдылар. Чүнки оларың хатарына өзлери ялы өлдүрилҗек ёлдашларының ве доганларының долы саны гошулмалыды+. 12Гузы алтынҗы мөхүри дөвенде, ериң гаты чайкананыны гөрдүм. Гүн гара йүңден докалан җул кимин гаралды, Ай болса гана дөнди+. 13Асмандакы йылдызлар ере пайырдап дөкүлдилер. Олар бишмедик инҗирлериң гүйчли елиң зарбына ере дөкүлиши ялы гачдылар+. 14Гөк хем кагыз кимин дүйрленип, гөзден йитди. Дагларың, адаларың әхлиси өз еринден гозганды+. 15Дүнйәниң шалары, шазадалары, мүңбашылары, байлары, ыгтыярлылары, хемме гуллар ве азат адамлар говакларда, дагың гаяларында гизлендилер+. 16Олар даглара ве гаялара йүзленип, шейле дийдилер: «Бизиң үстүмизе йыкылың! Бизи тагтда Отураның йүзүнден, Гузының газабындан гизләң!+
17Чүнки Оларың[*] газабының гүни етип гелди. Муңа дөз гелҗек бармы?»+

7‑нҗи бап

Мөхүрленен 144000 адам

7^1Шундан соң ериң дөрт бурчунда дуран дөрт перишдәни гөрдүм. Олар ер йүзүне, деңзе я-да агачлара өвүсмесин дийип, ериң дөрт тарапындакы еллери саклап дурдулар+. 2Олара ере, деңзе зыян етирмеклик ыгтыяры берлипди. Соңра гүндогардан ёкары чыкып барян перишдәни гөрдүм. Онда Дири Худайың мөхүри барды. Ол шол дөрт перишдә батлы гыгырып, шейле дийди: 3«Биз Худайымызың гулларының маңлайына мөхүр басянчак, ере, деңзе ве агачлара зыян етирмәң!»+
4Мен мөхүрлененлериң саныны эшитдим. Ысрайыл халкының әхли тирелеринден бир йүз кырк дөрт мүң адам мөхүрлененди:

5Яхуда тиресинден он ики мүң адам,
рубен тиресинден он ики мүң адам,
гат тиресинден он ики мүң адам,
6ашер тиресинден он ики мүң адам,
нафталы тиресинден он ики мүң адам,
манаша тиресинден он ики мүң адам,
7шимгон тиресинден он ики мүң адам,
леви тиресинден он ики мүң адам,
ысакар тиресинден он ики мүң адам,
8зебулун тиресинден он ики мүң адам,
юсуп тиресинден он ики мүң адам,
бенямин тиресинден он ики мүң адам.

Ак лыбаса бесленен мәхелле

9Мундан соң хер миллетден, хер халкдан, хер тиреден, хер дилден болан, хич кимиң санап билмеҗек әгирт мәхеллесиниң тагтың ве Гузының өңүнде дураныны гөрдүм. Олар ак лыбасдадылар ве эллеринде палма агаҗының шахалары барды+. 10Олар батлы сес билен гыгырып: «Тагтда отуран Худайымыз ве Гузы бизиң Халасгәримиздир» диййәрдилер+. 11Тагтың, яшулуларың ве дөрт махлугың төверегиндәки перишделериң әхлиси йүзин дүшүп, Худая сежде этдилер+. 12Олар шейле диййәрдилер:

«Омын!

Худайымыза өвги, шан-шөхрат болсун!

Оңа пайхас, шүкүрлер, хормат, гудрат ве кувват
эбедилик яр болсун!

Омын!»+

13Онсоң яшулулардан бири менден: «Бу ак лыбаса беслененлер ким, ниреден гелипдирлер?» дийип сорады. 14Мен: «Муны сен билйәнсиң, агам!» дийип җогап бердим. Яшулы: «Булар шол агыр мушакгатлары башдан гечиренлер. Олар өз лыбасларыны Гузының ганы билен ювуп, олары ап-ак этдилер+. 15Шоңа гөрә, олар Худайың тагтының өңүнде болуп, гиҗе-гүндиз Онуң ыбадатханасында Оңа хызмат эдйәрлер. Тагтда Отуран олары Өз пенасында саклаяр. 16Олар инди асла аҗыкмазлар, асла сувсамазлар, олары гүн урмаз, җөвза-да якмаз+. 17Чүнки тагтың ортасында дуран Гузы олары бакар, олары яшайыш сувуның гөзбашларына әкидер. Худай оларың гөзяшларының хер дамҗасыны сүпүрер»+.

8‑нҗи бап

Единҗи мөхүр

8^1Гузы единҗи мөхүри дөвенде, гөкде ярым сагада голай үмсүмлик болды+. 2Мен Худайың өңүнде дуран еди перишдәни гөрдүм. Олара еди сурнай берилди+. 3Башга бир перишде гелип, гурбанлык сыпасының өңүнде дурды. Онуң элинде алтындан гап барды. Бу перишдә көп мукдарда якымлы ыслы түтетги берилди. Ол бу түтетгини Худайың халкының дога-дилеглерине гошуп, тагтың өңүндәки алтындан ясалан гурбанлык сыпасында хөдүр этмелиди+. 4Худайың халкының дога-дилеглери билен бирликде якымлы ыслы түтетгиниң түссеси перишдәниң элинден Худайың хузурына тарап ёкары гөтерилди+. 5Перишде габы алып, оны гурбанлык сыпасындакы отдан долдурды-да, оны гөкден ере зыңды. Шонда гөк гүрләп, гүңлеч гүррүлди эшидилди, йылдырым чакып, ер титреди+.

Еди сурнай

6Онсоң еди перишдәниң херси элиндәки сурнайы чалмага тайярландылар. 7Биринҗи перишде сурнайыны чалды. Ган гатышыклы долы ве от дөрәп, ер йүзүне дөкүлди. Ериң үчден бири[*], агачларың үчден бири, гөк отларың бары янып көйди+. 8Икинҗи перишде сурнайыны чалды. Шонда алавлап янян әпет даг ялы бир зат деңзе зыңылды. Деңзиң сувуның үчден бири гана өврүлип,+
9онда яшаян җанлы-җандарларың үчден бири гырылды, гәмилериң үчден бири хеләк болды+. 10Үчүнҗи перишде сурнайыны чалды. Гөкден алавлап янян от ялы әпет бир йылдыз деряларың үчден бириниң үстүне, сув гөзбашларына гачды+. 11Ол йылдызың ады Ёвшандыр. Сувларың үчден бири аҗады. Аҗы сувдан ичен адамларың энчемеси өлди+. 12Дөрдүнҗи перишде сурнайыны чалды. Гүнүң үчден бир бөлегине, Айың үчден бир бөлегине, йылдызларың үчден бир бөлегине зарба урлуп, оларың үчден бир бөлеги гаралды. Нетиҗеде, гүндизиң ве гиҗәниң үчден бир бөлеги ягтысыз галды+. 13Соңра мен гөкде учуп йөрен бүргүди[*] гөрдүм. Онуң батлы сес билен шейле диййәнини эшитдим: «Сурнай чалҗак бейлеки үч перишдәниң сурнайының сесинден яңа ер йүзүнде яшаянларың гүнүне вай-вай-вай!»

9-нҗы бап

9^1Бәшинҗи перишде сурнайыны чалды. Мен гөкден ере гачан бир йылдыз гөрдүм. Йылдыза довзах гуюсының ачары берилди+. 2Ол довзах гуюсыны ачанда, ондан әпет оҗагың түссеси ялы түссе буругсалап чыкды. Бу түсседен яңа Гүн ве Ай гаралды. 3Түсседен ер йүзүне чекиртгелер ягды. Олара ер йүзүндәки ичянларыңкы ялы гүйч берлипди+. 4Олара ер йүзүниң отуна, өсүмлигине я-да агаҗына дәл-де, диңе маңлайында Худайың мөхүри болмадык адамлара зыян етирмек буйрулды+. 5Олара бу адамлары өлдүрмән, диңе бәш айлап гынамага ыгтыяр берилди. Чекиртгелериң берйән эзъети ичянларың адамы чаканда берйән ызасына меңзейәрди. 6Адамлар шол гүнлерде өлүми агтарарлар, йөне оны тапмазлар. Өлүми күйсәрлер, йөне өлүм олардан гачар+. 7Чекиртгелериң гөрнүши сөвеше гирҗек бедевлериңкә меңзейәрди. Оларың башларында алтын тәҗе меңзеш зат барды, йүзлери адамыңка меңзейәрди+. 8Сачлары аялың сачы, дишлери-де арсланыңкы ялыды+. 9Оларың дөши демир совут ялыды. Ганатларының сеси көпсанлы сөвеш арабаларының шакырдысына меңзейәрди+. 10Ичянларыңкы ялы гуйруклары ве нешдерлери барды. Адамлара бәш айлап эҗир чекдирмек үчин берлен гүйчлери гуйрукларындады. 11Олара дүйпсүз довзахың перишдеси хөкүмдарлык эдйәрди. Бу перишдәниң ады еврейче Абаддон[*], грекче болса Аполлиёндыр[*]. 12Биринҗи бела гечди, онуң ызындан ене-де ики бела гелйәр+.

13Алтынҗы перишде сурнайыны чалды. Мен Худайың өңүндәки алтындан ясалан гурбанлык сыпасының дөрт шахындан чыкян сеси эшитдим+. 14Бу сес эли сурнайлы перишдә: «Бейик Евфрат дерясының боюнда даңылгы дуран дөрт перишдәни бошат» дийди+. 15Дөрт перишде бошадылды. Олар шол йыл, шол ай, шол гүн, шол сагат үчин тайярланылып, адамларың үчден бирини өлдүрмәге ниетленипди+. 16Атлы гошунларының саны мүңлерче мүңди, оларың саныны мениң өзүм эшитдим. 17Гөрнүшимде гөрен атларымың ве оларың үстүндәкилериң гөрнүши шейледи: атлыларың совутлары от ялы гызыл, гойы гөк ве күкүрт ялы сарыды; атларың келлеси арсланыңка меңзейәрди, агызларындан от, түссе ве күкүрт чыкярды. 18Адамларың үчден бири оларың агзындан чыкян отдан, түсседен ве күкүртден – шу үч беладан өлди. 19Атларың гүйҗи хем агызларында, хем гуйрукларындады. Оларың гуйруклары йылана меңзейәрди, себәби оларың уҗы йыланың келлеси ялыды. Олар шонуң билен адамлары хеләклейәрдилер. 20Бу белалардан аман галан адамлар шонда-да эллериниң пис ишлеринден дәнип, тоба гелмедилер. Олар җынлара, алтындан, күмүшден, бүрүнчден, дашдан ве агачдан ясалып, эшитмейән, гөрмейән, йөремейән бутлара сежде этмеклерини бес этмедилер+. 21Олар ганхорлыкларындан, җадыгөйликлеринден, азгынлыкларындан ве огурлыкларындан дәнмедилер, тоба гелмедилер+.

10-нҗы бап

Перишде ве китапча

10^1Онсоң мен гөкден ашак инип гелйән башга бир гүйчли перишдәни гөрдүм. Ол булуда бүренипди, онуң башының ёкарсында әлемгошар шугла сачярды. Перишдәниң йүзи гүн ялы шөхле сачярды, аяклары болса от сүтүнлери ялыды+. 2Элинде ачык китапча барды. Ол саг аягыны деңзе, чеп аягыны болса ериң үстүнде гойды-да,+
3арсланың аррылдысына меңзеш батлы сес билен гыгырды. Соңра еди гөк гүррүлдиси гүрледи+. 4Бу еди гөк гүррүлдиси гүрләнде, мен язмага тайярландым. Йөне гөкден: «Еди гөк гүррүлдисиниң айданларыны язма, йөне мөхүрле! Гой, олар гизлин галсын!» диен бир сес эшитдим+. 5Деңзиң ве ериң йүзүнде дураныны гөрен перишдәм саг элини гөге галдырды. 6Ол гөги ве гөкдәкилери, ери ве ердәкилери, деңзи ве деңиздәкилери Яраданың, бакы яшаян Худайың адындан ант ичип, шейле дийди: «Инди гиҗикме болмаз! 7Единҗи перишдәниң сурнайыны чалҗак гүни Худай Өз пыгамбер гулларына ыглан эдиши ялы, Онуң сыры амала ашар»+. 8Соңра гөкден эшиден сесим ене-де мениң билен геплешип, маңа: «Бар, деңзиң ве ериң йүзүнде дуран перишдәниң элиндәки ачык китапчаны ал!» дийди. 9Мен перишдәниң янына барып, китапчаны маңа бермегини хайыш этдим. Ол хем маңа: «Ал, ий! Ол ичиңи аҗадар, йөне агзыңда бал ялы сүйҗи болар» дийди+. 10Мен китапчаны перишдәниң элинден алып ийдим. Ол агзымда бал ялы сүйҗүди, эмма оны иенимден соң, ичим аҗады. 11Онсоң ол маңа: «Сен ене-де көп халклар, миллетлер, диллер ве патышалар хакда пыгамберлик этмелисиң» дийди.

11‑нҗи бап

Ики шаят

11^1Маңа бир өлчег таягы берлип, шейле дийилди: «Гит-де, Худайың ыбадатханасыны, гурбанлык сыпасыны өлче, ол ерде сежде эдйәнлери сана+. 2Эмма ыбадатхананың дашкы ховлусыны хасаба алма, оны өлчеме, себәби ол башга миллетлере берлендир. Олар мукаддес шәхери кырк ики айлап депеләр+. 3Мен ики шаядымы иберерин. Олар хем җул гейнип, бир мүң ики йүз алтмыш гүнләп пыгамберлик эдерлер. 4Дүнйәниң Реббиниң өңүнде дуран ики зейтун агаҗы, ики чырадан, ине, шулардыр+. 5Кимдир бири олара зыян етирҗек болса, оларың агзындан чыкан от душманларыны көйдүрер. Олара зыян етирмекчи болан шейле өлдүрилмелидир+. 6Пыгамберлик эден гүнлери ягыш ягмаз ялы, оларың гөги багламага ыгтыяры бардыр. Оларың сувы гана өвүрмәге, ер йүзүни ислән вагтлары дүрли бела-күлпетлере ёлукдырмага ыгтыярлары бардыр+. 7Олар пыгамберликлерини тамамланларында, довзахдан чыкан җандар олар билен уршар. Җандар олары еңер ве өлдүрер+. 8Оларың җесетлери бейик шәхериң баш көчесинде серлип ятар. Оларың Ребби хем бу шәхерде хача чүйленди. Адамлар яңсылап, бу шәхери „Содом“ я-да „Мүсүр“ дийип атландырярдылар+. 9Хер халкдан, тиреден, дилден ве миллетден болан адамлар үч ярым гүнләп оларың җесетлерине томаша эдерлер ве җайламага ругсат бермезлер+. 10Ер йүзүниң илаты оларың бу ягдайына бегенишип, байрам эдер, бири-бирлерине совгатлар ёллар. Себәби бу ики пыгамбер ер йүзүнде яшаянлара көп сүтем эдипди». 11Эмма үч ярым гүнден Худайың дирилик деми оларың беденине гирип, олар аяга галдылар. Муны гөренлери ховсала гаплап алды+. 12Ики пыгамбер гөкден: «Бәри, ёкары чыкың!» диййән батлы сеси эшитди. Онсоң олар душманларының гөзүниң алнында булутда гөге галдылар+. 13Шол сагат бир гүйчли ертитреме болуп, шәхериң ондан бири юмрулды. Ертитремеде еди мүң адам хеләк болды. Аман галанлар горкуп, Гөгүң Худайыны шөхратландырдылар+. 14Икинҗи бела хем гечди. Ине, басым, үчүнҗи бела етип гелйәр!+

Единҗи сурнай чалыняр

15Единҗи перишде сурнайыны чалды. Гөкден:

«Дүнйә шалыгы инди Реббимизиң ве Онуң Сайланының шалыгыдыр.

Худай асырларбойы шалык сүрҗекдир» – дийип гыгырян батлы сеслер эшидилди+.

16Худайың өңүнде тагтларында отуран йигрими дөрт яшулы Онуң өңүнде йүзин дүшди-де, Оңа сежде эдип,+
17шейле дийди:

«Я Реб Хөкмүрован Худай!

Сен хәзир бар, гечмишде-де болдуң[*].

Биз Саңа шүкүр эдйәрис.

Чүнки Сен бейик гудратыңа бесленип,
шалык сүрүп башладың+.

18Миллетлер Саңа гахарландылар.

Инди Сен хем газаба мүндүң.

Инди өлүлере казылык этмегиң вагты гелди.

Сениң гулларың болан пыгамберлери,

Өз халкыңы ве Сенден горкян улы-кичи барыны
сылагламагың вагты гелди.

Ери харабалыга өвренлери хеләк этмегиң вагты гелди»+.

19Онсоң Худайың гөкдәки ыбадатханасы ачылып, онуң ичиндәки Әхт сандыгы гөрүнди. Шол пурсатда йылдырымлар чакды, батлы сеслер, гөк гүррүлдиси эшидилди, ер титрәп, гүйчли долы ягды+.

12‑нҗи бап

Аял ве аждарха

12^1Асманда тәсин бир аламат: Гүне бесленен бир аял пейда болды. Онуң аякларының астында яңы доган Ай, башында он ики йылдызлы тәҗи барды+. 2Аял гөврелиди. Догурҗак болуп, бургусы тутуп гыгырярды. 3Соңра асманда башга бир аламат пейда болды. Бу еди келлели, он шахлы, келлелеринде еди тәҗи болан әпет гызыл аждархады+. 4Ол гөкдәки йылдызларың үчден бирини гуйругы билен сырып, ер йүзүне зыңды. Аждарха догулҗак чаганы бада-бат ювутмак үчин, бургусы тутян аялың өңүнде дурды+. 5+Аял бир огул – әхли миллетлери демир хасасы билен доландырҗак бир оглан догурды. Онуң чагасы алнып, Худайың хузурына – Онуң тагтына элтилди+. 6Аял болса чөле гачып гитди. Ол чөлде мүң ики йүз алтмыш гүнләп иймитленер ялы, Худай шол ерде оңа бир ер тайярлапды+. 7Онсоң гөкде уруш башланды. Микайыл ве онуң перишделери аждарха билен урушдылар. Аждарха-да өз перишделери билен олара гаршы урушды+. 8Эмма аждарханың еңмәге гүйҗи етмән, гөкдәки ерлерини элден гидерди. 9Улы аждарха өз перишделери билен ере ташланды. Хава, бүтин дүнйәни аздырып, иблис я-да шейтан дийип атландырылян бу гадымы йылан ере ташланды+. 10Мундан соң гөкден бир батлы сес эшитдим. Ол шейле дийди: «Ине, Худайымызың халас этҗек пурсады гелди! Онуң гудраты ве шалыгы амала ашды. Онуң Сайланының хөкмүрованлыгы беркарар болды. Худайымызың хузурында доганларымызы гиҗе-гүндиз айыплаян, олара төхмет атян шейтан ашак зыңылды+. 11Доганларымыз Гузының ганы аркалы, өз шаятлыклары аркалы оны еңдилер. Хатда өлүм ховпы үстлерине абананда-да, җанларыны аямадылар+. 12Шоңа гөрә, эй, гөк ве онда яшаянлар, хешелле какың! Эй, ер ве деңиз, сизиң болса халыңыза вай! Чүнки иблис яныңыза инди, ол вагтының азаландыгыны биленсоң, газап атына мүнди»+.

13Аждарха өзүниң ере зыңландыгына дүшүненде, огул догран аялы коваламага башлады. 14Аяла йыланың өңүнден чөле, бир вагта, ики вагта, ярым вагта ченли иймитленҗек ерине учуп гачар ялы, улы бүргүдиң ики ганаты берилди+. 15Йылан болса аялы силе гарк этмек үчин, агзыны ачып, онуң ызындан деря ялы сув акдырды. 16Эмма ер агзыны ачып, аждарханың агзындан акдыран дерясыны ювудып, аяла көмек этди. 17Онсоң аждарха аяла гаты газапланды. Ол аялың бейлеки чагалары, ягны Худайың буйрукларыны берҗай эдип, Иса барада шаятлык эдйәнлер билен урушмага гитди+.

13‑нҗи бап

13^1Аждарха деңзиң кенарында дурды[*].

Деңизден чыкан җандар

Шондан соң мен деңизден бир җандарың чыкып гелйәнини гөрдүм. Онуң он шахы ве еди келлеси барды. Шахларының херсине бир тәч гейдирилгиди, келлелеринде Худая дил етирйән атлар язылгыды+. 2Гөрен җандарым гаплаңа меңзейәрди. Аяклары айының аяклары ялы, агзы болса арсланың агзы ялыды. Аждарха бу җандара өз гүйҗүни, тагтыны ве улы ыгтыярыны берди+. 3Җандарың келлелериниң бирине өлүм ярасы салнан экен. Йөне бу яра битди. Бүтин дүнйә хайран галып, җандарың ызына дүшди. 4Адамлар аждарха сежде этдилер, себәби ол өз ыгтыярыны җандара берипди[*]. Олар: «Җандара тай гелҗек бармы? Оңа гаршы уршуп билҗек бармы?» дийип, оңа хем сежде этдилер. 5Җандара текепбир ве Худая дил етирйән сөзлери совурян бир агыз берилди. Шейле хем оңа өз ыгтыярыны кырк ики айлап уланмаклык хукугы берилди+. 6Ол Худая сөгмек, Онуң адына, месгенине, гөкде месген тутанлара сөгмек үчин агзыны ачды. 7Җандара Худайың халкы билен сөвешип, олары еңмеклик ыгтыяры берилди. Шейле-де оңа хер тирәниң, хер халкың, хер дилден ве хер миллетиң үстүнден хөкүм сүрмеклик ыгтыяры берилди+. 8Ер йүзүнде яшаян хер бир ынсан бу җандара сежде эдер. Бу җандара диңе дүнйә ярадылмаздан өң атлары Яшайыш китабына язылан адамлар сежде этмез. Яшайыш китабы дамагы чалнан Гузыныңкыдыр+. 9Гулагы бар адам эшитсин!+

10Туссаг эдилмели[*] – туссаг эдилер, гылычдан өлмели[*] – гылычдан өлер. Худайың халкының гайратлылыгы ве садыклыгы, ине, шу ерде герекдир+.

Ерден чыкан җандар

11Шондан соң мен ерден чыкып гелйән башга бир җандары гөрдүм. Онуң гузыныңка меңзеш ики шахы болса-да, аждарха ялы геплейәрди. 12Ол биринҗи җандара хызмат эдип, онуң бүтин ыгтыярыны амал эдйәрди, тутуш ер йүзүни ве онуң илатыны өлүм ховплы ярасы битен җандара сежде этмәге меҗбур эдйәрди. 13Бу икинҗи җандар улы аламатлары гөркезйәрди, хатда ынсанларың гөзлериниң алнында гөкден ере от хем ягдырярды+. 14Бу җандар биринҗи җандарың адындан аламатлар гөркезип, ер йүзүниң илатыны алдава салярды. Ол гылыч билен өлүм ховплы яра салнандыгына гарамаздан, дирелен җандарың хейкелини ясамагы илата буюрды+. 15Оңа җандарың хейкелине җан берме гүйҗи берилди. Җандарың хейкели гепләп башлады-да, өзүне сежде этмейәнлери өлдүртди+. 16Икинҗи җандар хемме ынсанлары: кичилери ве улулары, байлары ве гарыплары, азатлары ве гуллары саг элине я-да маңлайына тагма басдырмага меҗбур этди. 17Ол җандарың тагмасы болмадыклара зат сатын алмага я-да сатмага ругсат бермейәрди. Бу тагма җандарың адыны я-да адының саныны аңладяндыр. 18Бу ерде даналык герекдир. Дүшби адам, гой, бу җандарың саныны хасаплап чыкарсын, чүнки бу сан белли бир адамы аңладяндыр. Онуң саны-да алты йүз алтмыш алтыдыр.

14‑нҗи бап

Гузы ве 144000 адам

14^1Соңра мен Сион дагында Гузының дураныны гөрдүм. Онуң янында бир йүз кырк дөрт мүң адам дурды. Оларың маңлайында Гузының ве Онуң Атасының ады язылгыды+. 2Мен гөкден әгирт улы умманың гүввүлдиси ялы, гүйчли гөк гүррүлдисиниң сеси ялы бир сес эшитдим. Бу сес арфачыларың чалян овазына меңзейәрди+. 3Яңкы бир йүз кырк дөрт мүң адам тагтың өңүнде, дөрт махлугың ве яшулуларың өңүнде тәзе айдым айдярдылар. Тутуш адамзадың арасындан азат эдилен бу бир йүз кырк дөрт мүң адамдан башга хич ким бу айдымы өвренип билмейәрди+. 4Булар өмүрлеринде аяла янашман, өз пәклигини сакланларды. Булар Гузы нирә гитсе, Онуң ызына эерйәнлерди. Булар ынсанларың арасындан азат эдилип, илкинҗи хасыл хөкмүнде Худая ве Гуза багыш эдиленлерди+. 5Буларың агызларындан ялан сөз чыкан дәлдир, олар мүйнсүздирлер[*]+.

Үч перишде

6Соңра мен гөкде учуп йөрен бир перишдәни гөрдүм. Ол ер йүзүнде яшаянлара: хер миллете ве тирә, хер диле ве хер халка ыглан этҗек болуп, эбеди Хош Хабары гетирйәрди. 7Ол батлы сес билен шейле диййәрди: «Худайдан горкуң! Оны бейгелдиң! Чүнки Онуң казылык этҗек сагады гелди! Ери, гөги, деңзи, сув гөзбашларыны Ярадана сежде эдиң!»

8Онуң ызындан учуп гелйән икинҗи перишде шейле диййәрди: «Йыкылды! Бейик Бабыл йыкылды! Өз азгын хыҗувларының шерабыны әхли миллетлере ичирди»+. 9Оларың ызындан учуп гелен үчүнҗи бир перишде батлы сес билен шейле диййәрди: «Кимде-ким җандара ве онуң хейкелине сежде этсе, маңлайына я-да элине онуң тагмасыны басдырса,+
10Худайың газап кәсесинден ичер. Бу кәсе Худайың газабының шерабындан, хич зат гарылмадык сап шерапдан долудыр. Шейле адам мукаддес перишделериң ве Гузының өңүнде от, күкүрт билен гыналар+. 11Гыналмаларының түссеси болса эбеди түтәр. Җандара ве онуң хейкелине сежде эденлер я-да онуң адының тагмасыны басдыран адамлар не гиҗе, не-де гүндиз дынч аларлар»+. 12Шоңа гөрә-де, Худайың буйрукларыны берҗай эдип, Иса Месих е садык болуп галянлар гайратлы болмалыдыр+. 13Онсоң гөкден бир сес эшитдим. Ол шейле дийди: «Муны яз: „Мундан бейләк Реббимизе иман эдип өленлер багтлыдыр!“» Рух хем шейле дийди: «Хава, олар чекен зәхметлеринден дынч аларлар, чекен зәхметлериниң рәхнетини гөрерлер»+.

Ериң хасылы оруляр

14Онсоң гөрсем, ине, бир ак булут бар. Булудың үстүнде ынсан оглуна меңзеш Бири отырды. Онуң башында алтын тәҗи, элинде хем өтгүр орагы барды+. 15Ыбадатханадан чыкан башга бир перишде булудың үстүнде Отурана батлы сес билен шейле дийди: «Орагыңы ишлет-де, ор! Орак вагты етип гелди, себәби ериң хасылы етишди»+. 16Булудың үстүнде Отуран орагыны ер йүзүнде ишлетди. Шейдип, ериң хем хасылы орулды+. 17Гөкдәки ыбадатханадан башга бир перишде чыкды. Онуң хем өтгүр орагы барды. 18Соңра гурбанлык сыпасындакы ода гөзегчилик эдйән башга бир перишде сыпадан чыкып, өтгүр оракла батлы сес билен шейле дийди: «Сен-де өтгүр орагыңы ишлет. Ердәки үзүм агаҗындакы салкымлары йыг, чүнки үзүм бишипдир». 19Перишде орагыны ериң йүзүнде ишлетди-де, ондакы үзүм салкымларыны йыгып, Худайың үзүм сыкян улы гахар-газап чукурына ташлады+. 20Салкымлар шәхериң дашындакы чукурда сыкылды. Ган чукурдан чогуп чыкды-да, ат уянының дереҗесине галып, үч йүз чакрым[*] аралыга яйрады.

15‑нҗи бап

Еди перишде ве еди бела

15^1Шондан соң мен гөкде ене бир улы ве тәсин аламат гөрдүм: гөкде еди перишде, херсиниң элинде болса бир бела барды. Бу белалар соңкы белалар болуп, олар Худайың газабыны соңлаярдылар+. 2Мен от билен гарышык, чүйшеден ясалан деңиз ялы бир зат гөрдүм. Онуң үстүнде җандары, онуң хейкелини[*], адыны аңладян саны еңенлер дурды. Оларың эллеринде Худайың берен арфалары барды+. 3Олар Худайың гулы Мусаның ве Гузының айдымыны айдярдылар:

«Я Реб Хөкмүрован Худай!

Сениң ишлериң бейик, тәсиндир.

Эй, миллетлериң Шасы[*]!

Сениң ёлларың догры ве хакдыр+.

4Я Реб, Сенден горкмаҗак бармы?

Адыңа шөхрат айтмаҗак бармы?

Чүнки мукаддес еке-тәк Сенсиң!

Әхли миллетлер хузурыңа гелерлер,
олар Саңа сежде эдерлер.

Чүнки адалатлы хөкүмлериң аян болды»+.

5Мундан соң гөкдәки ыбадатхананың, ягны әхт чадырының ачыланыны гөрдүм+. 6Ыбадатханадан еди беланы гетирйән еди перишде чыкды. Оларың эгнинде тәмиз, ап-ак зыгыр лыбаслар, биллеринде болса алтындан гушаклары барды+. 7Дөрт махлугың бири еди перишдә бакы яшаян Худайың газабындан долы еди алтын кәсе берди+. 8Ыбадатхана Худайың шөхратының, гудратының түссесинден долды. Еди перишдәниң еди беласы тамамланянча, хич ким ыбадатхана гирип билмеди+.

16-нҗы бап

Худайың газабы ве еди кәсе

16^1Шондан соң мен ыбадатханадан еди перишдә: «Гидиң-де, Худайың газабындан долы еди кәсәни ериң йүзүне дөкүң!» диен батлы сеси эшитдим+. 2Биринҗи перишде гидип, кәсесини ере дөкди. Җандарың тагмасы болан ве онуң хейкелине сежде эден адамларда эрбет ве агырылы яралар пейда болды+. 3Икинҗи перишде кәсесини деңзе дөкди. Деңиз өлиниң ганына меңзеш гана өврүлди-де, ондакы җанлы-җандарың әхлиси гырылды+. 4Үчүнҗи перишде кәсесини дерялара, сув гөзбашларына дөкди. Олар-да гана өврүлди+. 5Мен сувлара гөзегчилик эдйән перишдәниң шейле диенини эшитдим: «Эй, хәзир бар ве гечмишде болан Мукаддес Худай! Сен шу хөкүми чыкармак билен адалатлыдыгыңы аян этдиң+. 6Олар халкыңың ве пыгамберлериңиң ганыны дөкди, Сен хем олара ган ичирип, алмытыны бердиң!»+

7Мен гурбанлык сыпасындан бир сесиң: «Хава, Реб Хөкмүрован Худай, Сениң хөкүмлериң хакдыр, адылдыр» дийип җогап беренини эшитдим+.

8Дөрдүнҗи перишде кәсесини Гүне дөкди. Гүне ынсанлары от билен якып-көйдүрмеклик гүйҗи берилди. 9Гүйчли ховур ынсанлары якып-көйдүрди. Йөне олар тоба гелмедилер, Худайы шөхратландырмадылар. Терсине, бу белалара хөкүмини йөредйән Худая гаргадылар+. 10Бәшинҗи перишде кәсесини җандарың тагтына дөкди. Җандарың патышалыгы түмлүге гапланды. Ынсанлар чекйән эҗирлеринден яңа диллерини дишледилер+. 11Олар этмишлеринден дәнмедилер, тоба гелмедилер, терсине, эҗирлери ве яралары үчин Гөгүң Худайына гаргадылар. 12Алтынҗы перишде кәсесини бейик Евфрат дерясына дөкди. Гүндогардан гелйән патышаларың ёлуның ачылмагы үчин, деряның сувы гурады+. 13Онсоң аждарханың, җандарың ве галп пыгамбериң агызларындан гурбага меңзеш үч эрбет рухуң чыканыны гөрдүм+. 14Булар аламатлар гөркезип билйән җынларың рухларыдыр. Булар Хөкмүрован Худайың бейик гүнүнде болҗак сөвеш үчин бүтин дүнйәниң патышаларыны үйшүрмәге барярлар+.

15«Ине, Мен бир огры кимин гелйәрин! Оя болан багтлыдыр! Ялаңач гезмән, уятларыны гөркезмән, эшиклерини эгнинде саклан багтлыдыр!»+

16Онсоң эрбет рухлар патышалары еврейче «Армагеддон» дийилйән ере үйшүрдилер. 17Единҗи перишде кәсесини хова серпип гойберди. Ыбадатханадакы[*] тагтдан: «Амала ашды!» диен батлы бир сес эшидилди. 18Шондан соң йылдырымлар чакды, гүммүрдәп, гөк гүрледи, гүйчли ертитреме болды. Ынсанлар ер йүзүнде яшап башланы бәри шейле гүйчли ертитреме болманды+. 19Бейик шәхер үч бөлек болды. Миллетлериң шәхерлери вейран болды. Худай Бабыл шәхерини яда салып, гахар-газабындан долы шераплы кәсесинден бу шәхере ичирди+. 20Адаларың әхлиси йитирим болды, даглар гөзден гайып болды+. 21Ынсанларың үстүне гөкден херсиниң аграмы бир батмана голай гүйчли долы ягды. Ынсанлар долы беласы үчин Худая гаргадылар, себәби бу бела дийсең айылганчды+.

17‑нҗи бап

Аял ве җандар

17^1Эли кәсели еди перишдәниң бири гелип, маңа шейле дийди:

«Гел, мен саңа көп сувларың үстүнден хөкмүрованлык йөредйән улы лолының җезасыны гөркезейин+. 2Дүнйәниң патышалары онуң билен зына этдилер, ериң илаты онуң зынахорлык шерабындан ичип-ичип серхош болды»+. 3Онсоң перишде мени Мукаддес Рух аркалы чөле әкитди. Мен ол ерде гып-гызыл җандарың үстүнде отуран бир аялы гөрдүм. Бу җандарың тутуш эндамы Худая дил етирйән атлардан долуды, онуң еди келлеси, он шахы барды+. 4Аял болса гойы гырмызы ве ал-гызыл лыбаслара бесленип, алтын, гымматбаха дашлар ве дүрлер билен безенипди. Онуң элинде йигренҗи затлардан ве зынахорлыгының неҗислигинден долы алтын шакәсе барды. 5Бу аялың маңлайында «Бейик Бабыл, дүнйә лолуларының ве неҗисликлериниң энеси» диен сырлы ат язылгыды. 6Онсоң аялың Худайың халкының ве Исаның шаятларының ганыны ичип, серхош боланыны гөрдүм. Муны гөрүп, гаты гең галдым+. 7Перишде маңа шейле дийди: «Нәме гең галярсың? Аялың, онуң атланып барян еди башлы ве он шахлы җандарының сырыны мен саңа айдайын. 8Сениң гөрен җандарың бирвагтлар барды, йөне инди ёк. Эмма соңра ол хеләк болмазындан өң өлүлер дүнйәсинден чыкар. Ер йүзүниң илаты, ягны дүнйә ярадыланы бәри атлары яшайыш китабына язылмадыклар бу җандары гөренлеринде хайран галарлар, себәби ол бирвагтлар барды, инди ёк, йөне ене гелер+. 9Булара дүшүнмек үчин пайхас ве даналык герек. Еди келле – бу аялың отуран еди дагыны ве еди патышаны аңладяр. 10Оларың бәшиси хеләк болды, бири шалык сүрйәр, ене-де бири хениз геленок. Йөне ол геленде, узак шалык сүрмез. 11Бирвагтлар бар болуп, инди ёк җандар болса секизинҗидир. Шол бир вагтың өзүнде-де ол едилериң бири болуп, хеләк болмага баряндыр. 12Сениң гөрен он шахың болса хениз патышалыга етмедик он патышадыр. Йөне олар җандар билен биле бир сагат патышалык этмәге ыгтыяр аларлар+. 13Бу он патышаның максады бир болуп, олар өз гүйчлерини ве ыгтыярларыны җандара берерлер. 14Олар Гузы билен сөвешерлер, йөне Гузы олары еңер. Чүнки Гузы шаларың Шасы, таңрыларың Таңрысыдыр. Онуң чагыранлары, сайланлары ве садыклары Онуң билен боларлар»+. 15Перишде маңа ене шейле дийди: «Лолының хөкмүрованлык сүрйән көп сувлары хер миллетден, хер халкдан, хер дилден болан әгирт мәхелләни аңладяндыр. 16Сениң гөрен он шахың ве җандар бу аялы йигренерлер. Олар оны тоздурып, ялаңачларлар; онуң этини ийип, оны отларлар+. 17Чүнки Худай Өз максадыны амала ашырмак ислегини оларың йүрегине гуйды. Шунлукда, олар Худайың сөзлери берҗай болянча, өзлериниң хөкмүрованлык ыгтыярыны җандара бермәге бирагыздан разы боларлар. 18Гөрен аялың болса ер йүзүниң патышаларына хөкмүрованлык эдйән бейик шәхердир!»

18‑нҗи бап

Бабыл вейран эдилйәр

18^1Мундан соң мен гөкден инип гелйән башга бир перишдәни гөрдүм. Онуң улы ыгтыяры болуп, шөхраты бүтин дүнйә нур сачды+. 2Перишде батлы гыгырып, шейле дийди: «Йыкылды! Бейик Бабыл йыкылды! Ол җынларың месгенине өврүлди, әхли арвахларың сүренине өврүлди, дүрли харам ве неҗис гушларың пенасына өврүлди+. 3Чүнки әхли миллетлер онуң азгын хыҗувларының шерабыны ичдилер. Дүнйәниң шалары онуң билен зына этдилер, тәҗирлери онуң гөчгүнли айшы-эшретинден баядылар»+. 4Онсоң мен гөкден башга бир сес эшитдим. Ол шейле диййәрди: «Эй, халкым! Онуң гүнәлерине шәрик болмаз ялы, онуң белаларына учрамаз ялы, ол ерден чык+. 5Чүнки онуң гүнәлери бейгелип гөге етди, Худай онуң җенаятларыны ятлады+. 6Ол сизе нәме эден болса, сиз хем оңа шоны эдиң. Онуң эденлерини ики эссе эдип гайтарың! Оңа ики эссе гүйчли гарылан шерапдан ичириң!+
7Ол нәче шөхратланып, айшы-эшрет чекен болса, шонча-да җебир, гам-гусса бериң оңа! Чүнки ол өз йүрегинде шейле диййәр: „Мен мелике кимин отырын, дул дәлдирин, асла яс тутмарын“+. 8Шоңа гөрә, бир гүнүң ичинде өлүм, яс, ачлык беласы башына инер, оны от якып көйдүрер. Чүнки оны хөкүм эден Худай гүйчлүдир!+
9Онуң билен зына эден, айшы-‑эшретине шәрик болан дүнйәниң патышалары онуң янгынының түссесини гөренлеринде, яс тутуп, агларлар+. 10Олар онуң чекйән җебирлеринден хопугып, узакда дуран ерлеринден шейле диерлер: „Эй, бейик шәхер, халыңа вай! Эй, кувватлылык шәхери Бабыл, халыңа вай! Сен бир сагадың ичинде җезаңы алдың!“

11Дүнйә тәҗирлери онуң үчин яс тутуп, агларлар, себәби инди оларың харытларыны сатын алҗак ёк. 12Алтыны, күмши, гымматбаха дашлары, дүрлери, непис зыгыр маталары, гырмызы реңкли гыммат маталары, йүпеги ве ал-гызыл маталары, хошбой ыслы агаҗы, пил сүңкүнден, гымматбаха агачлардан, бүрүнчден, демирден ве мермерден ясалан дүрли харытлары, 13далчын, ве бейлеки тагамлыклары, якымлы ыслы түтетгилери, мүшк-анбарлары, шерабы, зейтун ягыны, кепексиз уны ве бугдайы, сыгырдыр гоюнлары, атлардыр арабалары, адамларың җаныны ве тенини сатын алҗак инди ёк. 14Тәҗирлер шейле диерлер: „Гөвнүң күйсән мивелери йитип гитди. Байлыгың ве гөз гамашдырыҗы аҗайыплыгың гайып болды, олар инди асла доланмаз“. 15Бабылда өз харытларыны сатып баян тәҗирлер шәхериң җебирлеринден хопугарлар. Узакда дуран ерлеринден яс тутуп, агларлар. 16Олар мөңңүришип, шейле диерлер: „Вай, бейик шәхериң халына вай! Ол непис зыгыр, гойы гырмызы ве ал-гызыл гейнерди, алтын, гымматбаха дашлар ве дүрлер билен безенерди. 17Шейле әгирт улы байлык бир сагадың ичинде вейран болды!“

Хемме гәмичилер, деңиз ёлагчылары ве әхли деңизчилер – деңизден экленйәнлериң бары узакда дуруп,+
18шәхериң янгынының түссесини гөренлеринде: „Бу шәхере тай гелҗек шәхер бармыды?“ диерлер+. 19Олар башларындан гум совруп, агларлар, яс тутуп, сес эдип мөңңүрерлер: „Вай, халыңа вай, бейик шәхер! Деңизде гәмилери боланларың бары бу шәхериң байлыгы аркалы баяпды. Инди болса ол бир сагатда вейран эдилди!“+

20Эй, гөклер, шатланың! Эй, Худайың халкы, ресуллар ве пыгамберлер, шатланың! Бабылың сизе эденлери үчин Худай оны җезаландырды»+.

21Соңра бир гүйчли перишде әпет дегирмен дашы ялы дашы галдырып, оны деңзе зыңып, шейле дийди: «Бейик Бабыл шәхери, ине, шейле гүйч билен зыңлар! Ол инди асла тапылмаз!+
22Арфачыларың ве айдымчыларың, түйдүкчилериң ве сурнайчыларың овазы инди сенде яңланмаз. Инди сенден сенетчилер-де, сенет-де тапылмаз. Инди сенден дегирмениң сеси асла эшидилмез+. 23Чыраларыңың ышыгы инди ягты сачмаз, өйленйән йигитдир гелниң сеси инди сенден эшидилмез. Сениң тәҗирлериң дүнйәниң бейик адамларыды, сениң җадыгөйлигиң әхли миллетлери ёлдан чыкарды+. 24Пыгамберлериң ве Худайың халкының – дүнйәде өлдүриленлериң әхлисиниң ганы сенде тапылды»+.

19-нҗы бап

Худая шөхрат!

19^1Соңра мен гөкде улы мәхелләниң сесине меңзеш батлы сеслер эшитдим. Олар: «Худая шан-шөхрат болсун! Худай бизиң Халасгәримиздир, шөхрат ве гудрат Онуңкыдыр+. 2Чүнки Онуң хөкүмлери догры, адылдыр: зынасы билен дүнйәни аздыран улы лолыны Ол хөкүм этди, гулларыны өлдүрен лолудан оларың арыны алды»+.

3Мәхелле ене-де шейле дийди: «Худая шан-шөхрат болсун! Хава, лолының түссеси эбеди түтәр!»+

4Йигрими дөрт яшулы, дөрт махлук йүзин дүшүп: «Омын! Худая шан-шөхрат болсун!» дийип, тагтда отуран Худая сежде этдилер+. 5Онсоң тагтдан чыкан бир сес шейле дийди: «Эй, Худайымызың әхли гуллары, Ондан горкянларың улы-кичи – әхлиси, Оңа алкыш айдың!»+

6Соңра мен бир улы мәхелләниң сесине, әгирт улы умманың гүввүлдисине, гүйчли гөк гүррүлдисине меңзеш сеслер эшитдим. Олар шейле диййәрдилер:

«Худая шан-шөхрат болсун!
Чүнки Реббимиз Хөкмүрован Худай
хөкмүрованлык сүрүп башлады!+

7Гелиң, бегенелиң хем шатланалың!

Оны шөхратландыралың!
Чүнки Гузының тойы башланяр,
Онуң гелинлиги хем тайяр болуп дур:+

8Оңа бесленмәге непис, парлак,

пәк зыгырдан лыбас берилди».

Бу лыбас Худайың халкының догры ишлеридир+. 9Онсоң перишде маңа шейле дийди: «Шулары яз: Гузының ника тоюна чагырыланлар багтлыдыр!» Ол сөзүни довам эдип: «Ине, булар Худайың хакыкы сөзлеридир» дийди. 10Мен перишдә сежде этмек үчин, онуң аякларына йыкылдым. Эмма ол маңа шейле дийди: «Ёк, маңа сежде этме! Мен хем сен ве Иса барада шаятлык эдйән доганларың ялы Худайың бир гулудырын. Диңе Худая сежде эт! Иса барада шаятлык эдйәнлер пыгамберлик рухуна эе боляндырлар»+.

Ак атлы

11Соңра мен ачылан гөги ве ол ерде дуран бир ак аты гөрдүм. Аты мүнүп отуран Садык ве Хакыкат дийип атландырылярды. Ол адыл хөкүм чыкаряндыр ве адалатлы сөвешйәндир+. 12Онуң гөзлери от ялы янярды, башында хем биртопар тәҗи барды. Онуң маңлайына Онуң ады язылгыды, йөне бу ады Өзүнден башга хич ким билйән дәлдир+. 13Онуң эгниндәки доны гана бояланды. Бу ак атлы «Худайың Сөзи» дийлип атландырылярды+. 14Непис, ап-ак ве тәмиз зыгыра бесленен гөкдәки гошун ак атлара атланып, Онуң ызындан гелйәрди. 15+Миллетлери урмак үчин, Онуң агзындан кесгир бир гылыч чыкып дурды. Ол олары демир хасасы билен доландырар. Ол шерап сыкылян чукурда Хөкмүрован Худайың газаплы гахарының шерабыны сыкяр+. 16Онуң донунда ве будунда «ШАЛАРЫҢ ШАСЫ, ТАҢРЫЛАРЫҢ ТАҢРЫСЫ» диен ат язылгыды+. 17Онсоң мен Гүнүң үстүнде дуран бир перишдәни гөрдүм. Ол гөкде учуп йөрен гушларың әхлисине батлы сеси билен гыгырып, шейле дийди: «Гелиң, Худайың улы мейлисине гелиң!+
18Патышаларың, мүңбашыларың, гүйчли сөвешиҗилериң ләшини, атларың ве атлыларың ләшини, эркинлериң ве гулларың ләшини, кичилериң ве улуларың ләшини иймәге топланың!»+
19Онсоң мен җандары, дүнйә патышаларыны ве оларың гошунларыны гөрдүм. Олар ата атланып Отуран ве Онуң гошунлары билен сөвешмек үчин үйшүпдирлер+. 20Эмма җандар ве онуң билен биле галп пыгамбер есир алынды. Бу галп пыгамбер җандарың адындан аламатлар гөркезерди, җандарың тагмасыны өзүне басдырып, онуң хейкелине сежде эденлери алдарды. Җандар-да, галп пыгамбер-де дирилигине янып дуран күкүртли көле зыңылды+. 21Галанлары болса ата атланып Отураның агзындан чыкан гылыч билен өлдүрилдилер. Гушларың хеммеси буларың ләшинден дойды+.

20‑нҗи бап

Мүң йыл

20^1Соңра мен гөкден инип гелйән бир перишдәни гөрдүм. Онуң элинде довзахың ачары билен улы бир зынҗыр барды+. 2Перишде аждарханы, ягны иблис я-да шейтан дийип атландырылян гадымы йыланы тутды-да, оны мүң йыл мөхлет билен зынҗырлады+. 3Перишде оны довзаха ташлады-да, гулплап, үстүнден мөхүрледи. Ол муны мүң йыл долянча, аждарха гайдып миллетлери алдамасын дийип этди. Мүң йылдан соң ол аз вагтлык бошадылмалыдыр+. 4Онсоң мен тагтлары, оларың үстүнде отуранлары гөрдүм. Олара казылык этмеклик ыгтыяры берилди. Мундан башга-да, мен Иса ве Худайың Хош Хабары хакда шаятлык эденлери үчин башлары кесиленлериң җанларыны гөрдүм. Олар җандара ве онуң бутуна сежде этмәндилер, маңлайына я-да эллерине онуң тагмасыны басдырмандылар. Олар дирелип, Месих билен мүң йыл шалык сүрдүлер+. 5Бу илкинҗи дирелишдир. Бейлеки өлүлер болса мүң йыл гечйәнчә дирелмеди. 6Илкинҗи дирелишде пайы болан багтлы ве мукаддесдир! Икинҗи өлүм олара өз хөкүмини йөредип билмез. Олар Худайың ве Месих иң руханылары болуп, Онуң билен мүң йыл шалык сүрерлер+.

Шейтан хөкүм эдилйәр

7Мүң йыл доландан соң, шейтан туссагдан бошадылар. 8Ол чыкып, ериң дөрт күнҗегиндәки халклары, ягны гог-‑магоглары алдап, олары сөвеше топлар. Топлананларың саны деңиз кенарындакы чәге киминдир+. 9Олар ер йүзүни гуршап алдылар, Худайың халкының дүшелгесини, Онуң сөйгүли шәхерини габадылар. Эмма гөкден инен от олары якып күл этди+. 10Олары алдан иблис болса янып дуран күкүртли көле зыңылды. Җандар билен галп пыгамбер хем шол ердедир. Олар гиҗе-‑гүндиз эбедилик эҗир чекерлер+.

Өлүлере казылык эдилйәр

11Соңра мен улы ак тагт ве онуң үстүнде Отураны гөрдүм. Ер, гөк Онуң хузурындан йитип гитди, олары соңра тапып-да болмады+. 12Мен тагтың өңүнде дуран улудыр кичи өлүлери гөрдүм. Китаплар ачылды. Яшайыш китабы атлы ене бир китап ачылды. Китапларда языланлара середилип, өлүлере эден ишлерине гөрә казылык эдилди+. 13Деңиз өзүндәки өлүлери берди. Өлүм ве өлүлер дүнйәси-де өзүндәки өлүлери берди. Оларың хер бирине эден ишлерине гөрә казылык эдилди+. 14Онсоң өлүм ве өлүлер дүнйәси янып дуран көле зыңылды. Ине, бу отлы көл икинҗи өлүмдир. 15Атлары яшайыш китабына язылмадыкларың әхлиси янып дуран көле зыңылды+.

21‑нҗи бап

Тәзе Иерусалим

21^1Онсоң мен бир тәзе гөк билен бир тәзе ер гөрдүм. Чүнки өңки гөк ве ер айрылыпды. Инди хич бир деңиз хем ёкды+. 2Мен Мукаддес Шәхери – тәзе Иерусалими гөрдүм. Ол гөкден, Худайың хузурындан инип гелйәрди. Тәзе Иерусалим өйленйән йигит үчин безенип-бесленип гелйән гелне меңзейәрди+. 3+Мен тагтдан[*] батлы бир сесиң шейле диенини эшитдим: «Худайың месгени инди ынсанларың арасындадыр! Ол инди ынсанларың арасында месген тутар. Олар Онуң халкы боларлар, Ол хем олар билен болуп, оларың Худайы болар+. 4Ол Өз халкының гөзлериниң хер бир гөзяшыны сүпүрер. Инди не өлүм, не-де яс, не агы, не-де агыры болар. Чүнки өңки затлар гечип гитди»+. 5Тагтда Отуран: «Ине, әхли зады тәзелейәрин» дийди. Соңра маңа: «Булары яз, себәби бу сөзлер ыгтыбарлы ве чындыр» дийди+. 6Ол маңа ене-де шейле дийди: «Амала ашды. Алфа ве Омега[*], Башлангыч ве Соң Мендирин. Мен сувсана яшайыш сувуның гөзбашындан мугт ичирерин+. 7Еңен, ине, буларың барыны мирас алар. Мен онуң Худайы боларын, ол хем Мениң перзендим болар+. 8Эмма горкагың, имансызың, кеззабың, ганхорың, зынахорың, җадыгөйүң, бутпаразың ве хемме яланчыларың – әхлисиниң пайына янян күкүртли от көли дүшер. Икинҗи өлүм, ине, будур»+.

9Соңра соңкы еди бела билен долдурылан еди кәсели еди перишдәниң бири мениң яныма гелип: «Гел, мен саңа гелни, Гуза аял болҗагы гөркезейин» дийди+. 10Перишде мени Мукаддес Рух аркалы бир улы, бейик дага чыкарды. Ол ерден маңа гөкден, Худайың хузурындан инип гелйән мукаддес шәхери – Иерусалими гөркезди[*]+. 11Ол Худайың шан-шөхратындан долуп, бир җуда гымматбаха даш ялы, булдурап дуран яшма дашы ялы парлаярды+. 12Шәхериң улы ве белент диварлары, он ики дервезеси барды. Хер дервезәниң агзында бир перишде барды. Дервезелере ысрайыл халкының он ики тиресиниң ады язылгыды. 13Гүндогарда үч дервезе, демиргазыкда үч дервезе, гүнортада үч дервезе, гүнбатарда үч дервезе барды+. 14Шәхериң дивары он ики бинядың үстүнде бина эдилипди, олара Гузының он ики ресулының ады язылгыды+. 15Мениң билен геплешен перишдәниң элинде шәхери, онуң дервезелерини ве диварыны өлчәр ялы алтындан өлчег таягы барды+. 16Шәхер дөртбурчлук шекилинде болуп, онуң бойы билен ини деңди. Перишде шәхери өлчеди. Шәхериң бойы ики мүң ики йүз чакрым[*] болуп чыкды. Онуң ини, бейиклиги хем бойы ялыды+. 17Перишде шәхериң диварыны-да өлчеди. Диварың бейиклиги[*] йүз кырк дөрт тирсек чыкды. Перишде булары өлчәнде, ынсанларың уланян өлчегини уланды. 18Дивар яшма дашындан гурлупды. Шәхериң өзи болса тегмилтсиз айна ялы сап алтындан бина эдилипди. 19Шәхер диварының бинятлары хер дүрли гымматбаха дашлар билен безеленди. Биринҗи биняды яшма дашы билен безеленди, икинҗиси гойы реңкли пөвризе дашы, үчүнҗиси хакык, дөрдүнҗиси зүмеррет,+
20бәшинҗиси сардоникс, алтынҗысы гырмызы сардоникс, единҗиси алтын-сары даш, секизинҗиси гөк зүмеррет, докузынҗысы гойы сары даш, онунҗысы пөвризе, он биринҗиси мәмиши реңкли даш, он икинҗиси беневше реңкли гымматбаха дашлары билен безеленди. 21Он ики дервезе он ики дүрден, ягны хер дервезе бүтеви бир дүрден ясаланды. Шәхериң шаёлы сап алтындан болуп, айна ялы ялпылдаярды. 22Мен бу шәхерде ыбадатхана гөрмедим. Чүнки Хөкмүрован Реб Худай ве Гузы шәхериң ыбадатханасыдыр+. 23Шәхери ягтыландырмак үчин Гүн я-да Ай герек дәл. Чүнки шәхери Худайың шөхраты ягтыландыряр, Гузы хем онуң чырасыдыр+. 24Халклар бу шәхериң нурунда гезерлер. Дүнйәниң шалары оңа өз шан-шөхратыны гетирерлер+. 25Шәхериң дервезелери узаклы гүн ачык болар, олар гулпланмаз, себәби ол ерде гиҗе болмаз+. 26Миллетлер бу шәхере өз шан-шөхратларыны гетирип, Худая ве Гуза хормат билдирерлер. 27Бу шәхере хич бир мурдар зат, неҗислик эдйәнлериң, ялан сөзлейәнлериң хич бири гирмез. Оңа диңе Гузының яшайыш китабына атлары языланлар гирерлер+.

22‑нҗи бап

Яшайыш сувы

22^1Соңра перишде маңа айна ялы ялпылдаян деряны гөркезди. Бу деряда яшайыш сувы акярды. Ол Худайың ве Гузының тагтындан чыкып гайдярды+. 2Шәхериң шаёлуның ортасында, деряның хер кенарында яшайыш дарагты өсүп отырды. Бу дарагтлар хер айда миве берип, йылда он ики гезек хасыл гетирйәрди. Дарагтларың япраклары миллетлере шыпа берйәрди+. 3Бу шәхерде инди асла нәлет болмаз. Худайың ве Гузының тагты бу шәхерде болар. Худайың бенделери Оңа хызмат эдерлер. 4Олар Худайың йүзүни гөрерлер, маңлайларында Онуң ады болар+. 5Шәхерде гиҗе асла болмаз. Не чыраның ышыгы, не-де гүнүң нуры герек болар, себәби Реб Худай олара нур сачар. Олар эбедилик шалык сүрерлер+.

Иса Месих гелйәр

6Перишде маңа шейле дийди: «Бу сөзлер ыгтыбарлы ве чындыр! Пыгамберлерини ылхамландырян Реб Худай тиз вагтда болҗак вакалары Өз бенделерине гөркезмек үчин перишдесини ёллады»+. 7«Ине, Мен тизара барарын! Бу китабың пыгамберлик сөзлерини йүрегинде саклаян багтлыдыр!»+
8Мен Ёханна булары гөрдүм ве эшитдим. Булары эшиденимден ве гөренимден соң, бу вакалары маңа гөркезен перишдә сежде этмекчи болуп, онуң аякларына йыкылдым+. 9Эмма перишде маңа шейле дийди: «Ёк, маңа сежде этме! Мен хем сен ялы, пыгамбер доганларың ве бу китабың пыгамберлик сөзлерини йүрегинде саклаянлар ялы Худайың бир гулудырын. Диңе Худая сежде эт!» 10Онсоң ол маңа шейле дийди: «Бу китабың пыгамберлик сөзлерини гизлин саклама! Чүнки оларың берҗай болмалы вагты голайдыр+. 11Гой, яманлык эдйән ене яманлык этсин, пислик эдйән ене пислик этсин. Догры иш эдйән ене догрулык этсин, мукаддес өз мукаддеслигини сакласын»+.

12«Ине, Мен тизара барарын! Хер кесе эден ишлерине гөрә берҗек сылагларым янымдадыр!+
13Алфа ве Омега, Илкинҗи ве Ахыркы, Башлангыч ве Соң Мендирин»+.

14Өз лыбасларыны ювянлар багтлыдыр![*] Оларың яшайыш дарагтының мивесинден иймәге, шәхер дервезесинден гирмәге хаклары бардыр+. 15Эмма «итлер», ягны җадыгөйлер, зынахорлар, ганхорлар, бутпаразлар, яланы сөйүп, оны амал эдйәнлер – буларың бары шәхериң дашында галар+. 16«Мен, Иса Месих , бу пыгамберлиги иманлылар йыгнагына етирмек үчин Өз перишдәми сизе ёлладым. Мен Давудың көкүнден, ягны онуң неслинден болан парлак даң йылдызыдырын!»+
17Мукаддес Рух ве Гелинлик «Гел!» диййәрлер. Эшидйән хер кес хем «Гел!» дийсин. Сувсан гелсин. Ким өз тешнелигини гандырмак ислесе, гой, яшайыш сувундан мугт ичсин!+
18Бу китабың пыгамберлик сөзлерини эшидйән хер кесе дуйдурярын: кимде-ким бу сөзлере бир зат гошса, Худай хем онуң җезасына бу китапда агзалан белалары гошар+. 19Кимде-ким бу китабың пыгамберлик сөзлеринден бир зады айырса, Худай хем бу китапда агзалян яшайыш дарагтының мивесинден иймек ве мукаддес шәхерде яшамак хукугындан оны махрум эдер. 20Бу вакаларың Шаяды: «Хава, Мен тиз барарын!» диййәр. Омын! Я Реббимиз Иса, гел!+
21Гой, Реббимиз Исаның мерхемети әхлиңизе яр болсун![*]

* 1:8 Алфа ве Омега – Алфа грек элипбийиниң биринҗи, Омега болса иң соңкы харпы.

* 1:8 Алфа ве Омега Мендирин – кәбир голязмаларда Алфа ве Омега, Башлангыч ве Соң Мендирин.

* 2:6 Николачылар – Никола атлы галп мугаллымың шәгиртлери.

* 2:17 Манна – чөлде Худай тарапындан ысрайыллара берлен үйтгешик иймит. Сөзлүге серет.

* 2:18 Худайың Оглы – Көне Әхтде бу ат патышалар үчин уланылярды. Тәзе Әхтде болса бу ат Худай тарапындан сайланып-сечилен диймеги аңладяр. Сөзлүге серет.

* 2:22 Онуң азгынлыгындан – кәбир голязмаларда өз азгынлыкларындан.

* 5:2 Мөхүрлерини дөвмәге – гадымы дөвүрлерде хаты сүргүч билен мөхүрлейәрдилер.

* 5:9 Адамлары – кәбир голязмаларда бизи.

* 5:10 Олары руханы белледиң, олар ер йүзүнде шалык сүрерлер – бу җүмле кәбир голязмаларда бизи руханы белледиң, биз ер йүзүнде шалык сүрерис дийип душ гелйәр.

* 5:14 Сежде эдйәрдилер – кәбир голязмаларда бакы яшаян Худая сежде эдйәрдилер.

* 6:1 Кәбир голязмаларда Бәри чык-да, гөр, шейле хем 3, 5 ве 7‑нҗи аятларда.

* 6:17 Оларың – кәбир голязмаларда Онуң.

* 8:7 Ериң үчден бири – бу сөзлер кәбир голязмаларда ёк.

* 8:13 Бүргүди – кәбир голязмаларда перишдәни.

* 9:11 Абаддон – еврейче бу сөз хеләклейҗи диймеги аңладяр.

* 9:11 Аполлиён – грекче бу сөз хем хеләклейҗи диймеги аңладяр.

* 11:17 Кәбир голязмаларда ве гелҗекде болҗаксың диен җүмле хем бар.

* 13:1 Аждарха… дурды – кәбир голязмаларда Мен… дурдум.

* 13:4 Адамлар… берипди – бу җүмле кәбир голязмаларда Адамлар өз ыгтыярыны җандара берен аждарха сежде этдилер дийип душ гелйәр.

* 13:10 Туссаг эдилмели – кәбир голязмаларда Бирини туссаг эден.

* 13:10 Гылычдан өлмели – кәбир голязмаларда бирини гылыч билен өлдүрен.

* 14:5 Олар мүйнсүздирлер – кәбир голязмаларда олар Худайың тагтының өңүнде мүйнсүздирлер.

* 14:20 Үч йүз чакрым – грекче 1600 стадиос. Бу такм. 300 километре деңдир.

* 15:2 Кәбир голязмаларда онуң тагмасыны диен сөзлер хем бар.

* 15:3 Миллетлериң Шасы – кәбир голязмаларда Өз халкының Шасы.

* 16:17 Ыбадатханадакы – кәбир голязмаларда гөкдәки ыбадатханадакы.

* 21:3 Тагтдан – кәбир голязмаларда гөкден.

* 21:6 Алфа ве Омега – Алфа грек элипбийиниң биринҗи, Омега болса иң соңкы харпы.

* 21:10 Мукаддес шәхери – Иерусалими гөркезди – бу җүмле кәбир голязмаларда бейик шәхери, мукаддес Иерусалими гөркезди дийип душ гелйәр.

* 21:16 Ики мүң ики йүз чакрым – грекче 12000 стадиос. Бу такм. 2200 километре деңдир.

* 21:17 Бейиклиги – я-да галыңлыгы.

* 22:14 Өз лыбасларыны ювянлар багтлыдыр! – бу җүмле кәбир голязмаларда Онуң буйрукларыны берҗай эдйәнлер багтлыдыр! дийип душ гелйәр.

* 22:21 Кәбир голязмаларда Омын диен сөз хем бар.

+ 1:1 Аян 22:6
+ 1:2 Ёха 19:35
+ 1:3 Аян 22:7, Аян 22:10

+ 1:4 Мср 3:14, Аян 3:1, Аян 4:5, Аян 5:6, Ёха 3:11, 1Тим 6:13, Рес 26:23, 1Кор 15:20, Кол 1:18, 1Пет 1:18-19

+ 1:6 Мср 19:6, 1Пет 2:9, Аян 5:10, Аян 20:6, 1Пет 4:11, Яхд 1:24-25, Аян 5:13

+ 1:7 Зак 12:10.
+ 1:7 Дан 7:13, Зак 12:10
+ 1:9 Мар 10:39
+ 1:10 Эзк 1:3, Аян 4:2
+ 1:12 Мср 25:1, Мср 25:37, Зак 4:2
+ 1:13-14 Дан 7:9,13.
+ 1:13 Дан 7:13, Дан 10:5-6, Аян 15:6
+ 1:14 Дан 7:9, Аян 2:18, Аян 19:12
+ 1:15 Эзк 1:7, Дан 10:6, Эзк 1:24, Эзк 43:2

+ 1:16 Иша 49:2, Евр 4:12, Аян 19:15, Дан 8:17, Дан 10:9, Мат 17:2

+ 1:17 Мат 28:4, Иша 41:4, Иша 44:6, Иша 48:12, Аян 2:8, Аян 22:13

+ 1:18 Рим 6:9, Рим 14:9, Аян 9:1, Аян 20:1
+ 2:1 Аян 1:13, Аян 1:16
+ 2:2 2Кор 11:13, 1Ёха 4:1
+ 2:4 Ерм 2:2

+ 2:7 Мат 11:15, Мар 4:9, Лук 8:8, Аян 3:6, Аян 3:13, Аян 3:22, Аян 13:9, Аян 3:5, Аян 21:7, Лук 23:43, 2Кор 12:4, Гчк 2:9, Гчк 3:22, Эзк 28:13, Аян 22:2

+ 2:8 Аян 1:17-18
+ 2:9 Яку 2:5, 2Кор 8:9, Аян 3:9
+ 2:10 Аян 12:11, Яку 1:12, Аян 3:11
+ 2:11 Аян 2:7, Аян 20:6, Аян 21:8
+ 2:12 Аян 1:16

+ 2:14 Чөл 22:5, Чөл 25:1-2, Чөл 31:16, 2Пет 2:15, Рес 15:29, 1Кор 8:10, 1Кор 10:19

+ 2:15 Аян 2:6

+ 2:16 Иша 11:4, 2Сал 2:8

+ 2:17 Аян 2:7, Мср 16:31, Ёха 6:48-50, Иша 62:2, Иша 65:15, Аян 3:12, Аян 19:12

+ 2:18 Аян 1:14-15
+ 2:20 1Пат 16:31, 1Пат 21:25, Аян 2:14
+ 2:21 2Пет 3:9, 2Пет 3:15

+ 2:23 1Шам 16:7, Ерм 11:20, Ерм 20:12, Мат 16:27

+ 2:25 Аян 3:11

+ 2:26-28 Зеб 2:8-9.

+ 2:26 Зеб 2:9, Аян 12:5, Аян 19:15, Чөл 24:17, Аян 22:16

+ 2:29 Аян 2:7

+ 3:1 Аян 1:4-5, Аян 1:16, Рим 1:15, Эфе 2:1, Эфе 2:5, Кол 2:13, 1Тим 5:6

+ 3:3 Мат 24:43-44, 2Пет 3:10, 1Сал 5:2, Аян 16:15

+ 3:4 Яхд 1:23, Аян 6:11, Аян 7:9, Мат 10:11, Мат 22:8, Рес 13:46

+ 3:5 Аян 2:7, Аян 21:7, Мср 32:32, Зеб 55:9, Зеб 68:29, Мал 3:16, Лук 10:19, Мат 10:32

+ 3:6 Аян 2:7
+ 3:7 Иша 22:22, Эйп 12:14
+ 3:9 Аян 2:9
+ 3:10 2Пет 2:9, 1Кор 10:13

+ 3:11 Аян 22:7, Аян 22:12, Аян 22:20, Аян 2:25

+ 3:12 Аян 2:7, 1Пат 7:21, Зеб 22:6, Эзк 48:35, Иша 62:2, Аян 2:17

+ 3:13 Аян 2:7

+ 3:14 Сүл 8:22, Кол 1:15, Кол 1:18, 1Кор 14:16, 2Кор 1:20

+ 3:17 Хош 12:8, Зак 11:5, 1Кор 4:8, Ёха 9:39-41

+ 3:18 Аян 16:15
+ 3:19 Сүл 3:12, Евр 12:5-6
+ 3:20 Лук 12:36, Ёха 14:23

+ 3:21 Ёха 16:33, Зеб 109:1, Мар 16:19, Мат 19:28, Лук 22:30

+ 3:22 Аян 2:7

+ 4:1 Аян 1:10

+ 4:2 Эзк 1:3, Аян 1:10, 1Пат 22:19, Иша 6:1, Дан 7:9

+ 4:3 Эзк 1:28

+ 4:4 Аян 3:4

+ 4:5 Аян 8:5, Аян 11:19, Аян 16:18, Аян 1:4-5, Зак 4:2

+ 4:6 Эзк 1:22, Аян 15:2, Эзк 1:5, Эзк 1:18, Эзк 10:12

+ 4:7 Эзк 1:10
+ 4:8 Иша 6:2, Эзк 1:11, Иша 6:3
+ 4:11 Аян 5:12, Зеб 32:9-11

+ 5:1 Эзк 2:9-10, Иша 8:16, Иша 29:11, Дан 12:4, Аян 10:4, Аян 22:10

+ 5:5 Иша 11:10, Аян 22:16, Гчк 49:9

+ 5:6 Иша 53:7, Ёха 1:29, Ёха 1:36, 1Пет 1:19, Рес 8:32-33, Зак 3:9, Зак 4:10, Аян 1:4-5

+ 5:8 Зеб 140:2, Аян 8:3-4

+ 5:9 Зеб 32:3, Аян 14:3, Аян 7:9, Аян 11:9, Аян 14:6, Аян 14:3-4

+ 5:10 Мср 19:6, 1Пет 2:9, Аян 1:6
+ 5:11 Дан 7:10, Лук 2:13
+ 5:12 Аян 4:11

+ 5:13 Зеб 144:16, Зеб 150:6, 1Пет 4:11, Яхд 1:24-25, Аян 1:6, Аян 7:12

+ 5:14 Аян 4:10
+ 6:1 Аян 5:1, Аян 4:7, Аян 14:2, Аян 19:6
+ 6:2 Зак 1:8-10, Зак 6:1-4
+ 6:4 Зак 1:8, Зак 6:2, Мар 13:8
+ 6:6 Аян 7:3

+ 6:8 Лев 26:22, Кан 32:24, Эзк 5:17, Эзк 14:21

+ 6:9 Аян 20:4

+ 6:10 Кан 32:43, Зеб 78:10, Зеб 93:3, Зеб 118:84, Лук 18:7, 2Сал 1:6, Аян 19:2

+ 6:11 Аян 3:4

+ 6:12 Мар 13:8, Аян 11:13, Иша 50:3, Ёвл 2:30

+ 6:13 Иша 34:4
+ 6:14 Аян 16:20
+ 6:15 Иша 2:10, Иша 2:19
+ 6:16 Хош 10:8, Лук 23:30
+ 6:17 Зеб 75:8, Ерм 30:7, Ёвл 2:11, Мал 3:2
+ 7:1 Ерм 49:36, Дан 7:2
+ 7:3 Эзк 9:4, Аян 14:1, Аян 22:4
+ 7:9 Аян 3:4
+ 7:10 Аян 12:10, Аян 19:1
+ 7:11 Аян 4:6
+ 7:12 Аян 5:13-14

+ 7:14 Мат 24:21, Зак 3:4, Евр 9:14, Аян 19:8, Аян 22:14

+ 7:16 Зеб 120:6, Иша 49:10

+ 7:17 2Шам 5:2, Зеб 22:1, Ёха 10:11, Иша 25:8, Аян 21:4

+ 8:1 Аян 5:1

+ 8:2 Мат 18:10-11

+ 8:3 Амо 9:1, Мср 30:7, Чөл 16:46, Зеб 140:2, Аян 5:8

+ 8:4 Рес 10:4

+ 8:5 Лев 16:12, Эзк 10:2, Аян 4:5

+ 8:7 Мср 9:23-24, Эзк 38:22, Ёвл 2:30, Амо 7:4

+ 8:8 Ерм 51:25, Мср 7:17, Мср 7:19, Аян 11:6
+ 8:9 Иша 2:16
+ 8:10 Иша 14:12, Аян 9:1
+ 8:11 Ерм 9:15, Ерм 23:15

+ 8:12 Мср 10:21-23, Иша 13:10, Ёвл 2:10, Ёвл 3:15

+ 9:1 Иша 14:12, Лук 10:18, Аян 8:10, Аян 12:8-9, Аян 1:18

+ 9:3 Мср 10:4
+ 9:4 Аян 7:2-4
+ 9:6 Эйп 3:21, Ерм 8:3
+ 9:7 Ёвл 2:4, Дан 7:8
+ 9:8 Ёвл 1:6
+ 9:9 Ёвл 2:5
+ 9:12 Аян 11:14
+ 9:13 Мср 27:2, Мср 30:2
+ 9:14 Аян 16:12
+ 9:15 Зак 13:8
+ 9:20 1Кор 10:20, Зеб 134:15-18, Дан 5:23
+ 9:21 Аян 21:8, Аян 22:15
+ 10:1 Эзк 1:28, Аян 4:3, Аян 1:15-16
+ 10:2 Эзк 2:9
+ 10:3 Ёвл 3:16, Амо 1:2

+ 10:4 Иша 8:16, Иша 29:11, Дан 8:26, Дан 12:4, Аян 5:1, Аян 22:10

+ 10:7 Аян 11:15
+ 10:9 Зеб 118:103, Ерм 15:16, Эзк 3:1-3
+ 11:1 Эзк 40:3, Аян 21:15

+ 11:2 Эзк 40:17, Лук 21:24, Аян 12:6, Аян 13:5

+ 11:4 Зак 4:2-3, Зак 4:11, Зак 4:14
+ 11:5 2Пат 1:10, Ерм 5:14
+ 11:6 1Пат 17:1, Мср 7:17, Мср 7:19, Аян 8:8
+ 11:7 Аян 9:1, Дан 7:21, Дан 8:24
+ 11:8 Иша 1:10, Иша 3:9
+ 11:9 Зеб 78:2-3
+ 11:11 Гчк 2:7, Эзк 37:10
+ 11:12 Аян 4:1, 1Сал 4:17
+ 11:13 Аян 6:12
+ 11:14 Аян 8:13, Аян 9:12

+ 11:15 Иша 27:12, Мат 24:31, Аян 10:7, Мср 15:18, Дан 7:14, Дан 7:27, Абд 1:21, Зак 14:9, Лук 1:33, 1Кор 15:24

+ 11:16 Аян 4:4
+ 11:17 Аян 1:4, Аян 16:5
+ 11:18 Зеб 2:1, Аян 20:12

+ 11:19 Аян 15:5, Мср 9:23, Ешу 10:11, Аян 16:21

+ 12:1 Гчк 37:9
+ 12:3 Дан 7:7, Аян 13:1, Аян 17:3, Аян 17:12
+ 12:4 Дан 8:10
+ 12:5 Зеб 2:8-9.
+ 12:5 Зеб 2:9, Аян 2:27, Аян 19:15
+ 12:6 Аян 11:3, Аян 13:5
+ 12:7 Дан 10:13, Дан 12:1, Яхд 1:9

+ 12:9 1ЙЙ 21:1, Эйп 1:6, Зак 3:1, Гчк 3:1, Аян 20:2, Лук 10:18, Ёха 12:31

+ 12:10 Эйп 1:9-11, Эйп 2:4-5, Зак 3:1

+ 12:11 Аян 15:2, Лук 14:26, Ёха 12:25, Аян 2:10

+ 12:12 Зеб 95:11, Иша 44:23, Иша 49:13

+ 12:14 Мср 19:4, Кан 32:11, Дан 7:25, Аян 13:5

+ 12:17 Гчк 3:15
+ 13:1 Дан 7:3, Аян 12:3
+ 13:2 Дан 7:4-6, Лук 4:6

+ 13:5 Дан 7:8, Дан 11:36, Дан 7:25, Аян 11:2, Аян 12:6

+ 13:7 Дан 7:21, Дан 8:24, Аян 11:7, Аян 12:17

+ 13:8 Аян 3:5
+ 13:9 Аян 2:7
+ 13:10 Ерм 15:2, Ерм 43:11, Аян 14:12

+ 13:13 Кан 13:1-3, Мар 13:22, Аян 16:13, Аян 19:20, 2Пат 1:10, Лук 9:54

+ 13:14 Мат 24:24, Мар 13:22, 2Сал 2:9

+ 13:15 Дан 3:6

+ 14:1 Зеб 2:6, Зеб 9:12, Евр 12:22, Аян 3:12, Аян 7:3-4

+ 14:2 Эзк 1:24, Эзк 43:2, Аян 1:15, Аян 6:1

+ 14:3 Зеб 32:3, Аян 5:9

+ 14:4 2Кор 11:2, Ерм 2:3, Яку 1:18, 2Сал 2:13

+ 14:5 Сеп 3:13
+ 14:8 Иша 21:9, Ерм 51:8, Аян 18:2
+ 14:9 Аян 13:15

+ 14:10 Зеб 74:8, Иша 51:17, Ерм 25:15, Абд 1:16, Зак 12:2, Аян 14:10, Аян 20:10

+ 14:11 Иша 34:10
+ 14:12 Аян 13:10
+ 14:13 Аян 20:6
+ 14:14 Дан 7:13, Дан 10:5-6, Аян 1:13
+ 14:15 Ёвл 3:13, Мар 4:29
+ 14:16 Ерм 51:33
+ 14:19 Иша 63:3, Ёвл 3:13, Аян 19:15
+ 15:1 Аян 16:1, Аян 17:1, Аян 21:9
+ 15:2 Аян 4:6, Аян 12:11, Аян 13:17
+ 15:3 Мср 15:1, Кан 31:30, Зеб 91:6
+ 15:4 Ерм 10:7, Зеб 85:9
+ 15:5 Мср 38:21, Аян 11:19
+ 15:6 Аян 1:13
+ 15:7 Аян 4:6
+ 15:8 Мср 40:34-35, 1Пат 8:10-11, Иша 6:4
+ 16:1 Аян 15:1, Зеб 78:6, Ерм 10:25
+ 16:2 Аян 13:16, Мср 9:9-11
+ 16:3 Аян 8:8-9
+ 16:4 Мср 7:17-20
+ 16:5 Аян 1:4, Аян 11:17, Ерм 12:1
+ 16:6 Мат 23:35, Аян 18:24, Иша 49:26
+ 16:7 Аян 6:9
+ 16:9 Дан 5:23, Рес 12:23
+ 16:10 Аян 13:2, Мср 10:21-22
+ 16:12 Аян 9:14, Иша 11:15, Иша 44:27
+ 16:13 Аян 12:3, Аян 13:11
+ 16:14 Мар 13:22, Аян 13:13

+ 16:15 Мат 24:43-44, 2Пет 3:10, 1Сал 5:2, Аян 3:3, Аян 3:18

+ 16:18 Эзк 38:19, Амо 1:1, Хаг 2:6, Дан 12:1, Мар 13:19

+ 16:19 Аян 14:10

+ 16:20 Аян 6:14

+ 16:21 Мср 9:23-25, Ешу 10:11, Иша 30:30, Аян 11:19

+ 17:1 Аян 15:1, Аян 21:9, Ерм 51:13, Нах 3:4
+ 17:2 Иша 23:17, Нах 3:4, Ерм 51:7, Аян 14:8
+ 17:3 Эзк 37:1, Аян 12:3
+ 17:6 Аян 16:6
+ 17:8 Аян 9:1, Аян 11:7
+ 17:12 Дан 7:7, Дан 7:24, Аян 12:3

+ 17:14 Кан 10:17, 1Тим 6:15, Аян 19:16, Эзр 7:12, Эзк 26:7, Дан 2:37

+ 17:16 Эзк 28:18, Аян 18:8

+ 18:1 Эзк 43:2

+ 18:2 Иша 21:9, Аян 14:8, Иша 13:21, Иша 34:11, Иша 34:14

+ 18:3 Нах 3:4, Аян 17:2, Эзк 27:33
+ 18:4 Иша 48:20, Ерм 50:8, Ерм 51:45
+ 18:5 2ЙЙ 28:9, Эзр 9:6, Ерм 51:9, Юнс 1:2
+ 18:6 Зеб 136:8, Ерм 50:15, Ерм 16:18
+ 18:7 Иша 47:7
+ 18:8 Эзк 28:18, Аян 17:16
+ 18:9 Ерм 51:8
+ 18:17 Эзк 27:28-29
+ 18:18 Эзк 27:32
+ 18:19 Эзк 27:30
+ 18:20 Ерм 51:48
+ 18:21 Ерм 51:63-64
+ 18:22 Иша 14:11, Иша 24:8, Эзк 26:13
+ 18:23 Ерм 7:34, Ерм 16:9, Нах 3:4
+ 18:24 Мат 23:35, Аян 16:6, Аян 17:6
+ 19:1 Зеб 61:12, Аян 7:10
+ 19:2 Кан 32:43, 2Пат 9:7, Аян 6:10
+ 19:3 Иша 34:10, Аян 14:11, Аян 18:9
+ 19:4 Аян 4:4
+ 19:5 Зеб 133:1, Зеб 134:1
+ 19:6 Эзк 1:24, Аян 1:15, Аян 6:1, Зеб 92:1
+ 19:7 Мат 22:2, Мат 25:10, Аян 21:2
+ 19:8 Иша 61:10, Зак 3:4, Аян 7:14
+ 19:10 Рес 10:25-26, Аян 22:8-9
+ 19:11 Эзк 1:1
+ 19:12 Аян 1:14, Аян 2:17
+ 19:13 Ёха 1:1
+ 19:15 Зеб 2:8-9.

+ 19:15 Иша 49:2, Аян 1:16, Зеб 2:9, Аян 2:27, Аян 12:5, Иша 63:3, Ёвл 3:13, Аян 14:19-20

+ 19:16 Кан 10:17
+ 19:17 Ерм 12:9, Эзк 39:17-20
+ 19:18 Эзк 39:18-20
+ 19:19 Аян 16:16
+ 19:20 Аян 13:11-15, Аян 16:13, Дан 7:11-12
+ 19:21 Иша 49:2, Аян 1:16
+ 20:1 Аян 9:1
+ 20:2 Гчк 3:1, Аян 12:9
+ 20:3 Зеб 54:24, Дан 6:17

+ 20:4 Дан 7:9, Мат 19:28, Аян 6:9, Аян 13:12-16, Дан 7:18

+ 20:6 Аян 2:11, Аян 14:13, Аян 21:8, Мср 19:6, Аян 1:6

+ 20:8 Эзк 38:2, Эзк 39:1, Аян 16:14

+ 20:9 2Пат 1:10, Эзк 38:22, Эзк 39:6, Аян 11:5

+ 20:10 Аян 19:20

+ 20:11 Зеб 101:27

+ 20:12 Мср 32:32, Мср 32:33, Дан 7:10, Дан 12:1, Мат 16:27

+ 20:13 Рес 24:15

+ 20:15 Мат 13:42, Мат 13:50

+ 21:1 Иша 65:17, Иша 66:22, 2Пет 3:13, Аян 20:11

+ 21:2 Гал 4:26, Евр 12:22, Иша 61:10, Аян 19:7

+ 21:3 Эзк 37:27; Лев 26:11-12.

+ 21:3 Лев 26:11-12, Эзк 37:27

+ 21:4 Иша 25:8, Иша 65:19, Аян 7:17, Иша 35:10, Иша 43:18, Иша 51:11

+ 21:5 Иша 43:19, 2Кор 5:17

+ 21:6 Иша 44:6, Иша 48:12, Аян 1:6, Аян 22:13, Иша 55:1, Ёха 4:10, Ёха 7:37

+ 21:7 Аян 2:7, Аян 3:5, Мат 25:34, 2Шам 7:14, 2Кор 6:18

+ 21:8 1Кор 6:9-10, Гал 5:19-21, Аян 22:15, Иша 66:24, Аян 2:11, Аян 20:6

+ 21:9 Аян 15:1, Аян 17:1
+ 21:10 Эзк 40:2, Аян 17:3
+ 21:11 Мср 40:34
+ 21:13 Эзк 48:30-34
+ 21:14 Эфе 2:20
+ 21:15 Эзк 40:3, Аян 11:1
+ 21:16 Эзк 48:16
+ 21:19 Мср 28:17-20, Иша 54:11-12, Эзк 28:13
+ 21:22 Иша 8:14, Эзк 11:16
+ 21:23 Иша 60:19-20, Аян 22:5
+ 21:24 Иша 60:3
+ 21:25 Иша 60:11, Зак 14:7

+ 21:27 Иша 35:8, Иша 52:1, Ёвл 3:17, Нах 1:15, Зеб 117:20

+ 22:1 Эзк 47:1, Зак 14:8

+ 22:2 Гчк 2:9, Гчк 3:22, Эзк 47:7, Эзк 47:12, Аян 2:7

+ 22:4 Эйп 19:26, Зеб 16:15, Мат 5:8, 1Ёха 3:2, Евр 12:14, Аян 7:3-4

+ 22:5 Зеб 35:10, Иша 60:19-20, Аян 21:23
+ 22:6 Аян 1:1
+ 22:7 Аян 3:11, Аян 1:3
+ 22:8 Аян 19:10
+ 22:10 Дан 12:4, Аян 10:4, Аян 1:3
+ 22:11 Дан 12:10, 2Тим 3:13
+ 22:12 Иша 40:10, Иша 62:11, Мат 16:27

+ 22:13 Иша 44:6, Иша 48:12, Аян 1:8, Аян 21:6

+ 22:14 Аян 7:14

+ 22:15 Сүл 12:22, 1Кор 6:9-10, Гал 5:19-21, Аян 21:8

+ 22:16 Иша 11:10, Аян 5:5, Чөл 24:17, Аян 2:26

+ 22:17 Аян 21:2, Аян 21:9, Иша 55:1, Ёха 7:37, Аян 21:6

+ 22:18 Кан 4:2, Кан 12:32, Сүл 30:6

+ 22:20 1Кор 16:22

+ https://ibt.org.ru/ftpmirror/pub/ebook/TKM/TKC/1-2017//Мукаддес-Китап__Full.azw3

Сөзлүк

Сөзлүк

1. А
2. Б
3. Ч
4. Д
5. Э
6. Ә
7. Ф
8. Г
9. Х
10. И
11. Җ
12. К
13. Л
14. М
15. Н
16. О
17. Ө
18. П
19. Р
20. С
21. Ш
22. Т
23. У
24. Ы
25. Я
26. Е
27. Ю
28. Й
29. З

А

А

1. Адалатлы
2. Адам ата
3. Агта
4. Агыз беклемек
5. Ахалот
6. Аждарха
7. Акмак
8. Аламот
9. Алоэ
10. Амалеклер
11. Аммонлар
12. Аморлар
13. Анаклар
14. Араба дүзлүги
15. Арамей дили
16. Арфа
17. Артемис
18. Арвах-җын
19. Арёпагус
20. Ашера
21. Ашторет
22. Ашур
23. Аянлык
24. Азия

Адалатлы – Худай хемише адалатлы. Ол элмыдама догры иш эдйәр ве хемише оңат карарлары чыкаряр. Мукаддес Китаба лайыклыкда, Худай хер бир адама, улы болсун, кичи болсун, бай я-да гарып, пархы ёк – хеммелере адалатлы гарамаклыгы үндейәр. Ол Өз халкына шейле диййәр:

«Ягшылык этмеги өврениң,
адалаты агтарың,
эзъет чекйәни халас эдиң,
етими гораң,
дул хатына арка дуруң» (Иша 1:17).

Казыларың, юрт баштутанларының, дини ёлбашчыларың халкың үстүнден хөкүм сүрйәндиклери үчин, Худай олардан адалатлы карарлары чыкармагы талап эдйәр ве адалатсыз херекетлер эден ягдайында, олары ёвузлык билен хөкүм эдйәр.

Серет: Догры.

Адам ата – Худай тарапындан ярадылан илкинҗи ынсан. Онуң аялы Хов эне болупдыр. Олар әхли ынсанларың ата-энеси болупдыр. Адам атаның ады еврейче «ынсан» диймеги аңладяр.

Гчк 2-3.

Агта – тарыхың кәбир дөвүрлеринде дүрли миллетлерде агталар хөкүмдарларың ёлбашчылыгы астында ёкары везипәни эеләпдирлер. Худайың гадаган эдйәндиги үчин, олары бичмеклик еврейлериң дәп-дессурында болмандыр.

Эст 2:3; Рес 8:27.

Агыз беклемек – агыз беклемегиң максады Худайың хузурында өзүңи песпәл тутмак я-да кәбир паҗыгалы ягдайда яс тутмак, гам-гусса дөври Худайы чагырмак болупдыр. Догры дурмушда яшамаздан, гарыплара ве эҗизлере адалатлы гарамаздан, агыз беклемеклигиң хич хили пейдасының ёкдугыны ве мунуң Худайың гөвнүнден турмаяндыгыны пыгамберлер халка ятладыпдырлар.

Сер 20:26; Иша 58:3-5; Ёв 1:14; Юн 3:5; Эст 4:16.

Ахалот – Хиндистанда өсйән ве өзени хошбой ыслы агач. Онуң өзенини гейимлере я-да отага хошбой ыс бермек үчин уланыпдырлар.

Зеб 44:9; Сүл 7:17; Нгм 4:14.

Аждарха – гадымы еврей дүшүнҗесинде деңиз аждархасы башагайлыгы аңладып, әлем-җаханың ярадылышының ирки дөвүрлеринде пейда болупдыр. Кәте аждарха Рахап дийлип атландырылыпдыр (Эйп 9:3; 26:12; Иша 51:9), кәте болса Ливятан (Эйп 3:8; 41:1; Зеб 73:14; Иша 27:1). Шейле хем бу миллетлер үчин бир нышан, ягны Ысрайылың душманы болупдыр (Зеб 86:4). Икинҗи пикир Тәзе Әхтде Аянлык китабында габат гелйәр, Иса Месихе ынанянлара гаршы урушда аждарха эрбет гүйчлериң нышаныдыр.

Акмак – пайхас эдебиятында: Зебурың кәбир мезмурларында, Сүлейманың пәхимлеринде, Вагызда, Эйюпда «акмак» диңе бир акылсыз адам дәл-де, эйсем, акыл-пайхасы рет эдйән адамдыр. Шонуң үчин хем ол өлүм ве вейранчылык ёлундан барян адамдыр. Бейле адам Худай барада ве Худайың ислеги барада пикир этмейән, алада этмейән, текепбир, гедем, бипарх адам. Ол хатда дине ве пайхаслы өвүт-үндеве гаршы чыкып, булар барада яман затлары гепләп билйәр. Пайхас эдебиятында беян эдилен хәсиетлерден башга-да акмак адам өзүниң неҗис гылык-хәсиети билен таналыпдыр. Ишая пыгамбериң китабында акмак адам барада шейле дийилйәр: «Акмак биедеплик билен геплейәр, онуң ниети пислик этмекдир, иши яманлык этмек, Реббе дил етирмек, ачлары ач, сувсузлары сувсуз гоймакдыр» (Иша 32:6).

Зеб 52:1; Сүл 17:17-21

Серет: Надан.

Аламот – манысы белли дәл. Белки әхең, белки-де саз гуралы болмагы әхтимал.

1ЙЙ 15:21.

Алоэ – Тәзе Әхт дөврүнде алоэ өлен адамың җеседини җайламага тайярламакда уланылыпдыр.

Ёх 19:39.

Амалеклер – Ысрайыл халкы Кенган юрдуны эелемезден өң, онуң голайында яшан халк. Олар, эсасан, Дуз деңзиниң гүнорта-гүндогарында, ягны Негепде яшан чарва халк болупдыр.

Мср 17:8-16; Кан 25:17-19; 1Шам 15:2, 30:1-5; 1ЙЙ 4:43.

Аммонлар – Лутуң оглы Бенамының несиллери. Аммонлар Иордан дерясының гүндогарында яшапдырлар. Олар Молек худайына сежде эдипдирлер.

Гчк 19:30-38; Кан 23:3.

Серет: Лут.

Аморлар – Ысрайыл халкы Кенган юрдуны эелемезден өң, ол ерде яшан халкларың бири. Олар өзлериниң әпет узын бойлары билен таналыпдыр. Месопотамияның тутуш төверегинде өзүниң шәхерлери ве ханлары билен аморлар өрән гүйчли халк болупдыр. Ысрайыллар Кенгана чозан вагтында, олар, эсасан хем, Иордан дерясының гүндогарында ве Иорданың гүнбатар дагларында яшан Ог хем Сихон атлы ики ханың ханлыгындакы гүйҗе даяныпдырлар.

Гчк 10:16; 15:16; Чөл 13:29; 21:13-34; Амо 2:10.

Серет: Кенганлар.

Анаклар – Ысрайыл халкы эелемезден өң, Кенган юрдуның голайында яшан халкларың бири. Олар Хеброн галасында ве онуң даш-төверегинде яшапдырлар. Анаклар үч уругдан ыбарат болуп, олар Нефиллериң несиллери болупдырлар.

Кан 9:2; Еш 11:21,22.

Серет: Нефиллер.

Араба дүзлүги – Иордан дерясының дүзлүгинден Дуз деңзиниң гүнорта-демиргазыгына ченли яйылып гидйән гуры ве текиз ер.

Чөл 22:1; 26:3.

Арамей дили – бу дил еврей дилине дегишлидир. Б. э. өң VI асырда бу эсасы дил хөкмүнде өсүп, гадымы якын Гүндогарда (хәзирки Орта Гүндогарда) дипломатия ве тәҗирчилик үчин уланылыпдыр. Ысрайыллар Бабыл сүргүнинден доланып геленлеринден соң, халк еврей дилине гаранда арамей дилинде хас көп геплемәге башлапдыр. Көне Әхтиң кәбир бөлеклери арамей дилинде язылыпдыр, ягны Эзр 4:8–6:18; 7:12-26; Дан 2:4–7:28. Исаның дөврүнде бу дил яхудылар ве Иса тарапындан гиңден уланылыпдыр, шонуң үчин Тәзе Әхтде бирнәче арамей сөзлери бар.

2Пат 18:26,28; Мат 5:22; Ёх 5:2; 19:13.

Серет: Еврей.

Арфа – киришли саз гуралының бир гөрнүши.

Зеб 32:2; 56:9.

1624-нҗи сахыпадакы сурата серет.

Артемис – греклериң зенан худайының ады, оңа айратын Азия велаятында сежде эдипдирлер. Гадымы дүнйәниң еди гудратының бири болан онуң бутханасы Эфес шәхериниң эдил дашында ерлешипдир.

Рес 19:24-35.

Арвах-җын – Шейтана гуллук эдйән эрбет рухдур. Ол адама зыян етирип я-да оны эеләп билйәр. Исада олары ковуп чыкарян гудрат болупдыр ве Ол арвах-җын эелән адама шыпа берипдир. Ресуллара хем Исаның ады билен арвах-җынлары ковуп чыкармак гудраты берлипдир.

Мат 8:16; Лук 8:26; Рес 8:7; 16:18.

Арёпагус – Гресияның Афины шәхериндәки байырлык. Афины шәхериниң мөхүм адамлары бу байырлыкда душушып ваҗып меселелер барада геңешипдирлер. Бу адамларың геңеши хем Арёпагус дийлип атландырылыпдыр.

Рес 17:19,22,34.

Ашера – хасыл берйән иң мөхүм зенан худайы хасапланып, оңа Кенганда ве Сирияда сежде эдипдирлер. Бу зенан худайы көпленч Багал худайы билен гатнашыпдыр. Адамларың оңа сежде этмек үчин үйшен еринде, онуң агачдан я-да дашдан ёнулып ясалан хейкели дикилипдир.

Мср 34:13; Кан 7:5; 12:3; 16:21.

Ашторет – Суруң ве Сидоның эсасы зенан худайы болуп, оңа Мүсүрде ве Кенганда сежде эдипдирлер.

Сер 2:13; 2Пат 23:13.

Ашур – б. э. өң IX ве VIII асырларда Ашур Ысрайылың гүндогарында гүйчли империя болупдыр. Онуң пайтагт шәхери болан Ниневе хәзирки демиргазык Ыракда ерлешипдир. Б. э. өң 722‑нҗи йылда ашурлар Ысрайыл патышалыгыны басып алыпдырлар ве көп адамлары есир эдип әкидипдирлер. Соңра ашурлар өз империясының бейлеки бөлеклеринден адамлары Ысрайылың юрдунда орнашдырыпдырлар. Өз юрдунда галан ысрайыл халкы бу адамлар билен гыз алшып-бершипдир. Ашурлар Яхуда патышалыгының хем үстүне чозупдырлар, эмма еңип билмәндирлер. Соңрак Ниневе пайтагты Худайың җезасы хөкмүнде душманың еңиҗи гошунлары тарапындан бүтинлей вейран эдилипдир.

2Пат 18:9–19:36; Нах 1-3.

Аянлык – кәвагт пыгамберлере Худай тарапындан аянлык берилйәр. Онда хәзирки ве гелҗекки затлар барада гөрнүш боляр. Шейле аянлыкларда Худай Өз мерхеметини ве хөкүмини гөркезйәр.

Гчк 41:25; Мср 6:3; Иша 40:5; 45:21; 65:1; Хаб 1:1; Рим 1:17; 1Кор 14:26.

Серет: Гөрнүш.

Азия – Тәзе Әхт дөврүнде Рим империясының иң бай велаяты болупдыр. Бу гүнки гүн бу велаят Түркийәниң арачәклеринде ерлешйәр.

Рес 19:10; Рим 16:5; 1Кор 16:19.

Карта серет.

Б

Б

1. Бабыл
2. Багал
3. Баш руханы
4. Башан
5. Байрам йылы
6. Байрамчылыклар
7. Берекет
8. Беелзебул
9. Бу дүнйәниң хөкүмдары
10. Бут
11. Бүтинлей ёк этмек

Бабыл – Бабыл шәхери Бабыл империясының пайтагты болупдыр ве ол хәзирки гүнорта Ыракда ерлешипдир. Б. э. өң 586-нҗы йылда бабыллылар Яхуда патышалыгыны басып алыпдырлар ве көп адамлары Бабыла есир эдип әкидипдирлер.

2Пат 25:1-12.

Серет: Яхуда.

Багал – кенганлар тарапындан сежде эдилен харасат худайы. Багал сөзи аслында «хоҗайын», шейле хем «әр» диймеги аңладяр.

1Пат 18:1-45; Ер 7:9; Хош 11:2.

Баш руханы – Левиниң несли болан Харун пыгамбер ве онуң огуллары Худай тарапындан руханы болмаклыга сайланыпдырлар. Олар Мукаддес чадырда Худая хызмат эдипдирлер. Харун пыгамбер илкинҗи Баш руханы хөкмүнде сайланыпдыр. Диңе Баш рухана Иң мукаддес отага гирмәге ругсат эдилипдир. Ол ысрайыллары гүнәлеринден сапламак үчин ол ере йылда бир гезек «Гүнәден сапланма» гүни гирипдир. Еврейлер китабының авторы Исаны кәмил Баш руханы хөкмүнде беян эдйәр.

Мср 28; Лев 16.

1623-нҗи сахыпадакы сурата серет.

Башан – бу гүнорта Сирияның текиз җүлгелери ве байырлыклары. Ол Җелиле көлүниң ве Иордан дерясының гүндогар тарапында ерлешйәр. Башан Гилгат этрабының демиргазыгында болуп, өзүниң семиз сыгырлары ве бол хасылы билен мешхур болупдыр.

Еш 12:5; 13:11; Кан 3:10.

Байрам йылы – хер элли йылдан ысрайыл халкы топрак, мирас, карз ве гуллар бабатда Худай тарапындан берлен йөрите дүзгүнлери берҗай этмели болупдыр.

Лев 25:1-34.

Байрамчылыклар – Мукаддес Китапда ысрайыл халкы тарапындан белленен бирнәче мөхүм байрамчылыклар айдылып гечилйәр. Ашакдакы санавда бу байрамларың атлары берилйәр:

Чатма байрамы

Эллинҗи гүн байрамы

Галла байрамы

Гүнәден сапланма гүни

Хасыл байрамы

Песах байрамы

Петир байрамы

Пурым байрамы

Сурнай байрамы

Тәзе Ай байрамы

Бу байрамлар барадакы маглуматлары сөзлүкден, оларың херсиниң адының ашагындан тапып билерсиңиз.

Берекет –

Серет: Ялкамак.

Беелзебул – арвах-җынларың ёлбашчысының ады. Бу ат «Багалзебупдан» гелип чыкандыр; Багалзебуп Көне Әхт дөврүнде ысрайыллара голай яшан халкларың сежде эден худайларының биридир (2Пат 1:2-16). Беелзебулың бейлеки ады шейтандыр.

Мат 10:25; 12:21,24,27; Мар 3:19,22,22; Лук 11:15,18,19.

Серет: Шейтан.

Бу дүнйәниң хөкүмдары –

Серет: Шейтан.

Бут – дашдан, агачдан я-да башга бир затдан ясалан хейкел, адамлар олары худай хөкмүнде хасаплап, сежде этмек үчин уланыпдырлар. Буларың кәбири сеждегәхде саклар ялы улы болупдыр, кәбири өйде саклар ялы кичи болупдыр.

Мср 20:4; Иша 40:19-20.

Серет: Өй бутлары.

Бүтинлей ёк этмек – Худайың Өз халкына сөз берен юрдунда урушдан соң олҗа дүшен эмләги, ягны есирлери, хайванлары ве харытлары ысрайыл халкының бәхбиди үчин алынман, эйсем бүтинлей ёк этмек аркалы Худая багыш эдилипдир.

Еш 6:17-21.

Ч

Ч

1. Чатма байрамы

Чатма байрамы – еврейлериң сененамасы боюнча единҗи айың, ягны Тишри айының (муңа Этаным айы хем дийлипдир) он бәши билен йигрими бири аралыгында, Гүнәден сапланма гүнүниң ыз яны белленилипдир. Бу хепдәниң довамында ысрайыл халкы Мүсүрден Кенгана барянча, чөлде азашып гезен дөврүни ятлапдыр. Халк Худая белленен гурбанлыклары хөдүрләпдир ве чатмаларда яшапдыр. Бу байрамчылык иң соңкы галланың ве мивелериң йыгналян дөври болупдыр, шонуң үчин бу дөвүрде хасыл тойы тутулыпдыр.

Мүс 23:16, 34:22, Лев 23:33-36, 39-43, Чөл 29:12-34, Кан 16:13-15, Зек 14:16-19.

Д

Д

1. Дагон
2. Давут галасы
3. Давут Оглы
4. Давут пыгамбер
5. Декаполис
6. Дери кесели
7. Дикме даш
8. Дога-дилег этмек
9. Догры

Дагон – бу пилиштлилериң худайы болуп, онуң гөвресиниң ярысындан ёкарсы адам, ашакы ярысы балык хөкмүнде суратландырылыпдыр.

1Шам 5:2.

Давут галасы – Сион дагында Иерусалимиң көне бөлеги, Давут пыгамбериң ябуслыларың илатыны басып алан ери.

2Шам 5:6-9; 1ЙЙ 11:5.

Серет: Ички гала.

Давут Оглы – Худай хезрети Давут патыша онуң несиллериниң бириниң мүдимилик шалык сүрҗекдигини сөз берипдир (2Шам 7:12-16; Иша 9:6-7). Исаның дөврүнде яхудылар бу Патыша гарашыпдырлар ве Оны Месих дийип атландырыпдырлар. Иса гарашылян Патыша хөкмүнде таналыпдыр ве Ол Давут Оглы дийлип атландырылыпдыр.

Мат 9:27; 15:22.

Серет: Худайың Оглы; Месих.

Давут пыгамбер – чөлде чопанчылык эдип йөркә, Худай Давуды ысрайыл халкына патыша эдип сайлаяр. Ол Иерусалими басып алып, оны пайтагт шәхери этмек билен душманларының үстүнден ысрайыл халкына еңиш гетирипдир. Давут пыгамбер догручыл хем адалатлы патыша болупдыр, йөне ол хем гүнә эдипдир. Шейле хем ол сазанда ве шахыр болупдыр, ол көп санлы мезмурлар языпдыр, булар соңра Зебур китабының бир бөлеги болупдыр. Давут пыгамберден соң онуң оглы Сүлейман пыгамбер патыша болупдыр. Давут Худая өрән садык болупдыр, Худай диңе Давудың неслинден бириниң хемишелик патыша болҗакдыгына сөз берипдир. Маттаның Хош Хабары китабыны ачанымызда, ол ерде Худайың Давуда сөз берен неслиниң Исадыгы хакда гүррүң берилйәр.

1Са 16:13-23; 17:12-58; 2Са 7; 11; Зеб 88:4; Мат 1:1; Рим 4:6; 2Ти 2:8; Айн 5:5.

Декаполис – Самария билен Җелиләниң гүндогарындакы он шәхер, олар Грек империясы дөврүнде гурлупдыр. Исаның дөврүнде олар Рим империясына дегишли болсалар-да, өзлери хөкүмдарлык эдипдирлер.

Мат 4:25; Мар 7:31.

Дери кесели – Көне ве Тәзе Әхт дөврүнде дери кеселиниң көп дүрли гөрнүшлери болупдыр. Дери кеселиниң хайсам болса бирине ёлуган адам, бу кесел бейлекилере ёкушмаз ялы ве ол башга адамы элләп, оны-да харам этмез ялы, башгалардан айры сакланыпдыр.

Лев 13:45-46; 2Пат 5:1-27; Мат 8:1-4; Лук 7:22.

Дикме даш – бу узын даш болуп, дим-‑дик гойлупдыр. Бу дикме даш кимдир бириниң мазарыны беллемек үчин я-да мөхүм бир зады я-да адамы ятламак үчин гөркезме хөкмүнде уланылыпдыр. Олар кераматлы хасапланыпдыр.

Гчк 28:18-22; 35:20; Мср 24:4; 2Шам 18:18.

Дога-дилег этмек – Мукаддес Китапда дога-дилег этмек – китапдан окамак я-да ят тутуп айтмак дәл-де, адатча калбыңдакы затлары Худая йүрекден беян этмекдир. Шейле хем дога-дилег этмек, көп халатда Худая алкыш айтмагы я-да Ондан көмек сорап ялбармагы аңладыпдыр. Мукаддес Китап бизе дурмушымызың әхли угурлары бабатда, шейле хем өз танаян ве бүтин дүнйәден эшидип, хатда танамаян адамларымызың хем мәтәчликлери догрусында Худай билен геплешип билйәндигимизи өвредйәр. Исаның бизе нәдип дога-дилег этмелидигини өвреден нусгасы Маттаның Хош Хабарының 6-нҗы бабының 9-13 аятларында ве Луканың Хош Хабарының 11‑нҗи бабының 2-4 аятларында гөркезлендир.

2Шам 7:27; Зеб 6:10; 141:2; Мат 6:9-13; Лук 11:2-4; Як 5:12-18; 1Пет 4:7; Фил 4:6; Кол 4:2; 1Тим 2:1-4.

Серет: Сежде этмек.

Догры – Мукаддес Китап Худайың догрудыгыны өвредйәр, Онуң әхли ишлери догрудыр. Шонуң үчин хем Худайың халкы Онуң буйрукларына табын болмак билен, Онуң хузурында догры ишлери этмәге чагырыландыр. Ишая пыгамбер халка: «Адалаты саклаң, догры ишлери эдиң» дийип, өвүт-үндев эдипдир (Иша 56:1). Тәзе Әхтде дашкы гөрнүши догры, эмма ичи эрбетликден долы адамларың хакыкатда кимдигини Худайың билйәндигини Иса бизе дуйдуряр. Шейле адамлар Худайың җезасындан гачып гутулмазлар. Павлус Худайың Ыбрайым пыгамбери иманы себәпли догры хасапландыгыны өвредйәр, эдил шунуң ялы, биз хем Худай тарапындан догры адамлар хасапланмак ислейән болсак, онда Худайың сайлап-сечен Иса Месихине иман этмелидирис.

Гчк 6:9; 15:6; Кан 12:25; Зеб 33:16; 63:11; Мат 13:49; Рим 4:3.

Серет: Адалатлы.

Э

Э

1. Эфиопия
2. Эфот
3. Эл гоймак
4. Эллинҗи гүн байрамы
5. Эляша пыгамбер
6. Эпикурчы философлар

Эфиопия – Мукаддес Китапда Эфиопия дийлип терҗиме эдилен ере хәзирки Суданың бир бөлеги ве гүнорта Мүсүр, шейле хем Эфиопияның демиргазык бөлеги гирйәр.

2Шам 18:21; Иша 11:11; 18:1; 20:3; Рес 8:25.

Эфот –

1. дини дабаралар гечирилйән вагты Баш руханының геййән еңсиз үстки эшиги. Гурсакчада сакланян Урым ве Туммым эфодың өң тарапына багланыпдыр (Мср 28:6-14).

2. Зыгыр матадан эдилен эшиклери руханылар ве хезрети Давут патыша гейипдир (1Шам 22:18; 2Шам 6:14).

3. Сежде эдилйән бир зат (Сер 8:26-27; 17:5).

Серет: Гурсакча; Урым ве Туммым. 1621-нҗи сахыпадакы сурата серет.

Эл гоймак – Мукаддес Китапда адамлар башга бир адама пата бермек ве тәзе везипә белленендигини ыглан этмек үчин онуң үстүне элини гоюпдырлар. Иса адамлара пата беренде, шейле хем шыпа беренде, элини оларың үстүне гоюпдыр. Эдил шунуң ялы, ресуллар адамларың үстүне эллерини гоянларында, олар Мукаддес Рухы кабул эдипдирлер я-да шыпа алыпдырлар.

Гчк 48:14; Чөл 8:10; Мар 10:16; Лук 4:40; Рес 6:7; 13:3; 19:6.

Эллинҗи гүн байрамы – Исаның дөврүнде ысрайылларың Галла байрамы грекче «Пентикост» дийлип атландырылыпдыр, бу Эллинҗи гүн диймеги аңладыпдыр. Себәби Галла байрамы Песах байрамындан элли гүн соң белленилипдир.

Рес 2:1

Серет: Галла байрамы; Песах байрамы.

Эляша пыгамбер – Ыляс пыгамберден соң, онуң хызматыны довам этдирен пыгамбердир. Ол хем Ыляс пыгамбер ялы көп гудратлар гөркезипдир.

1Пат 19:16-21; 2Пат 2-13.

Эпикурчы философлар – эпикурчылар Эпикур атлы философың таглыматларына эерипдирлер. Ол адамларың дурмушда багтлы болмалыдыкларыны ве агыры билен горкыны айрып ташламалыдыкларыны өвредипдир.

Рес 17:18.

Ә

Ә

1. Әхт

2. Әхт сандыгы

Әхт – Мукаддес Китапда Худай билен ынсанларың арасында баглашылан эсасы бәш әхт бар:

1. Нух билен баглашылан әхт (Гчк 6:18; 9:8-17).

2. Ыбрайым билен баглашылан әхт (Гчк 15; 17).

3. Канун бабатда ысрайыл халкы билен баглашылан әхт (Мср 19:5; 24; Кан 4:13).

4. Давут билен баглашылан әхт (2Шам 7:8-16).

5. Иса Месихиң үсти билен баглашылан тәзе әхт (Ер 31:31-34; Лук 22:20; Ев 8:6-13).

Гчк 9:9-17; 15:18; Мср 6:3-6; 19:5-6; 2Шам 5:3; Зеб 88:4-5.

Әхт сандыгы – агачдан ясалып, алтына гапланан сандык болупдыр. Йүзүне Он табшырык язылан ики ясы даш бөлеги хем онуң ичинде сакланыпдыр. Сандыгың гапагының үстүнде ганатларыны яйып отуран ики саны керубың шекили болупдыр. Бу сандык мукаддес болупдыр ве Худайың хузуры онуң төверегини гуршапдыр, оңа эл дегирмек гадаган экен. Сандык чадырың Иң мукаддес отагында адамлардан гизлен сакланыпдыр, соңрак болса ыбадатхана гөчүрилипдир. Диңе Гүнәден сапланма гүни баш руханы оңа якын барып билипдир, ол яны билен түтетги алыпдыр, мунуң түссеси болса сандыгың гапагыны гөрүнмез ялы руханыдан гизләпдир.

Мср 25:10-22; 26:33; Лев 16:13-15; Чөл 10:33-36; Еш 3; 1Шам 5; 2ЙЙ 5:2-10.

Серет: Баш руханы.

Ф

Ф

1. Фараон
2. Фарисейлер
3. Финикия

Фараон – бу ат Мүсүр патышасы үчин берлен атдыр.

Гчк 12:10-20; Мср 1-14.

Фарисейлер – Исаның дөврүнде фарисейлер яхудыларың доландырян меҗлисинде гүйчли топар болупдыр. Олар саддукейлер билен ишлешипдирлер, эмма олардан тапавуды, фарисейлер адамларың дирелҗекдигине ынаныпдырлар. Фарисейлер Худайың Муса берен әхли канунларыны билипдирлер ве олар адамлара бу канунлары эдил язылышы ялы ерине етирмеги өвредипдирлер. Шейле хем олар өзлериниң Кануна гошан дәп-дессурларыны ве дүзгүнлерини халка өвредипдирлер.

Мат 15:1; Лук 11:39; Лук 20:27; Ёх 11:46.

Серет: Меҗлис; Саддукейлер. 1626-нҗы сахыпадакы сурата серет.

Финикия – Ортаер деңзиниң кенарындакы мейдана греклер Финикия дийип ат берипдирлер. Хәзирки вагтда бу ер Ливаның бир бөлегидир. Сур ве Сидон онуң иң ваҗып шәхерлери болупдыр, оларың халкы мешхур деңизчилер ве сөвдагәрлер болупдыр.

Рес 11:19; 15:3; 21:2.

Г

Г

1. Гала дервезелери
2. Галла байрамы
3. Галла садакасы
4. Ган
5. Гиргашлар
6. Гитит
7. Гомора
8. Гөгүң Шалыгы
9. Гөк
10. Гөргүр
11. Гөрнүш
12. Греклер
13. Гурбанлык сыпасы
14. Гурбанлыклар
15. Гурсакча
16. Гүнә гурбанлыгы
17. Гүнәден сапланма гүни
18. Гырнак аял
19. Гызыл деңиз

Гала дервезелери – галаларың ве шәхерлериң төвереги гораг үчин диварлар билен өртүлипдир. Дервезелериң өңүндәки ачык мейдан адамлара душушмак үчин аматлы ер болупдыр, шейле хем бу ер хөкүм ыглан эдилйән, җемгыетчилик йыгнаклары гечирилйән ве сөвда-сатык эдилйән ер болупдыр.

Рут 4:1-11; 2Шам 19:8.

Галла байрамы – еврейлериң сененамасы боюнча үчүнҗи айың, ягны Сиван айының алтысына белленипдир. Бу томусда, Песах байрамындан соңра еди хепде геченсоң белленипдир. Шол еди хепдәниң довамында хасыл йыгналыпдыр, арпадан башлап, бугдая ченли йыгналыпдыр. Шол гүн ысрайыл халкы Худайың хасыла берен берекеди үчин той эдип, хер дүрли садакалар гетирипдир. Исаның дөврүнде бу байрам Эллинҗи гүн байрамы хөкмүнде мешхур болупдыр.

Лев 23:15-21; Кан 16:9-12.

Серет: Эллинҗи гүн байрамы; Песах байрамы.

Галла садакасы – бу садака көпленч хасыл үчин миннетдарлык билдирилип, Худая ве руханылара совгат хөкмүнде берлипдир. Бу садака чиг я-да бишен галла болупдыр, я-да олар галланы үвәп, уны яг ве якымлы ыслы затлар билен гарып, ондан бир затлар биширип гетирипдирлер.

Мср 40:29; Лев 2:1-16; 6:14-17; 23:9.

Ган – Төвратда ган гаты мөхүм зат хасапланяр. Ган диңе Худая дегишли болан дурмуш габы хасапланылды, шонуң үчин кимдир бири өлдүрилсе, шол ган акан топрак харам сайылды. Хайван өлдүриленде, онуң ганыны ере акдырыпдырлар. Хич киме ол гандан ичмәге я-да нахар тайярламага ругсат эдилмәндир. Гурбанлыклар хөдүрлененде, малларың ганы адамлары ве гурбанлык сыпаларыны мукаддес этмек үчин уланылыпдыр.

Гчк 4:10; 9:4; 37:26; Мср 29:21; Лев 1:5; 16:18-19; 17:10-11.

Гиргашлар – Ысрайыл халкы Кенган юрдуны эелемезден өң, ол ерде яшан халкларың бири

Гчк 15:21.

Серет: Кенган.

Гитит – манысы белли дәл. Саз гуралларының бир гөрнүши болмагы әхтимал.

Зеб 8:1: 80:1; 83:1.

Гомора – Өли деңзиң демиргазыгындакы Иордан җүлгесинде ерлешйән бир шәхер. Халкының эден писликлери себәпли Гомора Содом шәхери билен бирликде Худай тарапындан вейран эдилди.

Гчк 19; Иса 1:9; Ер 23:14; Мат 10:15.

Гөгүң Шалыгы –

Серет: Худайың Шалыгы.

Гөк – бу асмандан-да ёкарда болуп, Худайың ве Онуң перишделериниң яшаян ерини аңлатмак үчин уланылыпдыр. Тәзе Әхтде Исаның гөкден гелендиги ве өлүмден диреленден соң, ене гөге гөтерилендиги, шейле хем Хөкүм гүни Онуң ене гелҗекдиги айдыляр. Ким Иса ынанян болса, Онуң билен биле гөге гөтерилер. Аянлык китабында тәзе гөгүң ве тәзе ериң шекили суратландырыляр.

Гчк 1:30; 21:17; Еш 5:14; 1Пат 8:27,30; Зеб 52:3; Мар 11:25; Ёх 6:41-51; 2Кор 5:1,2; Фил 3:14,20; 1Сал 4:16; 2Сал 1:7-8; Айн 21:1-4.

Гөргүр –

Серет: Пыгамбер.

Гөрнүш – кимдир бирине башгалара етирмек үчин берилйән хабар. Худайдан гелен гөрнүшлер Көне Әхтде, эсасан хем Пыгамберлик китапларында беян эдилйәр. «Гөрнүш» ве «аянлык» сөзлериниң манысы бири-бирине өрән якын.

Чөл 12:6; Рес 10:9-16.

Серет: Аянлык; Пыгамбер.

Греклер – Исгендер Зүлкарнейниң ве онуң гошунының басып алан чәклеринде яшаян халкларың хеммеси диен ялы грек медениетини ве дилини кабул эдипдирлер. Шонуң үчин-де, Иса Месихиң дөврүнде яшан яхудылар арамей дилинде дәл-де, грек дилинде гүрлешйәрдилер. Грек медениети оларың дүнйәгарайшына ве пикирлерине гүйчли тәсирини етирйәрди. Шоңа гөрә-де, Тәзе Әхтиң китаплары грек дилинде языландыр.

Гурбанлык сыпасы –

Серет: Сыпа.

Гурбанлыклар – Көне Әхтде беян эдилен эсасы гурбанлыклар шулардыр: Якма гурбанлыгы; Саламатлык гурбанлыгы; Гүнә гурбанлыгы; Язык гурбанлыгы. Гурбанлыклар барадакы маглуматлары бу сөзлүкде оларың херсиниң адының ашагындан окап билерсиңиз.

Гурсакча – бу баш руханы тарапындан гейлип, эфодың үстүнден багланыпдыр. Гурсакчаның йүзүне Ысрайылың он ики тиресиниң хер бири үчин он ики саны гымматбаха даш тикилипдир. Онуң ичинде кераматлы сайылан ики зат, Урым ве Туммым болупдыр.

Мср 28:4-30

Серет: Эфот; Урым ве Туммым.

Гүнә гурбанлыгы – бир адам я-да тутуш халк Реббиң берен буйрукларыны төтәнден бозанда, шу гурбанлык аркалы руханы олары гүнәлеринден саплапдыр.

Лев 4:2-35.

Гүнәден сапланма гүни – бу еврейлериң сененамасы боюнча единҗи айың, ягны Тишри айының (муңа Этаным айы хем дийлипдир) онуна белленилипдир. Бу Сурнай байрамындан соң гүйзде болупдыр. Шол гүн адамлар ишлемән, дынч алыпдырлар ве агыз бекләпдирлер. Руханылар өзлерини ве халкы эден гүнәлеринден сапламак үчин, шейле хем Мукаддес чадыры ве гурбанлык сыпасыны тәмизлемек үчин белленилен гурбанлыклары хөдүрләпдирлер. Бу йылың довамында иң мөхүм байрам болупдыр.

Лев 16.

Гырнак аял – бу гырнак я-да есир алнан аял болупдыр. Онуң машгалада дереҗеси хемишелик экен, белли бир хукугы болупдыр, эмма хоҗайынының аялы билен деңхукуклы болмандыр.

Гчк 22:24; 2Шам 5:13; 1Пат 11:3.

Гызыл деңиз – Көне Әхтде бу ат Гызыл деңиз дийлип терҗиме эдилйәр, ол сөзме-сөз «Ям суф» болуп, «Гамыш деңзи» диймеги аңладяр. Кәбир алымлар «Ям суф» Мүсүр билен Ысрайылың арасында ерлешйән бир айлагы аңладяр дийип пикир эдйәрлер.

Мср 10:19.

Х

Х

1. Хача чүйлемек
2. Халасгәр
3. Хантагта
4. Хасыл байрамы
5. Хеләкчилик ери
6. Хепдәниң биринҗи гүни
7. Хермон дагы
8. Хетлер
9. Хигаён
10. Хирод
11. Хивилер
12. Хореп
13. Хорылар
14. Хоссар
15. Хош хабар
16. Хошбой ыслы гамыш
17. Хошея пыгамбер
18. Хов эне
19. Хөдүр чөреги
20. Худай
21. Худайың Гузусы
22. Худайың Оглы
23. Худайың Шалыгы
24. Хызмат этмек

Хача чүйлемек – Рим империясында элхенч җенаят эденлери хача чүйләп, олара өлүм җезасыны бермеклик адат болупдыр. Ол ерде эсгерлер ол адамы хача чүйләпдирлер я-да йүп билен хача баглапдырлар. Соңра хачы дикләпдирлер ве ол адам деми гутарып өлйәнчә, шол хачда дурупдыр. Хачда чүйленип өлдүрилмек улы масгарачылык хасапланыпдыр.

Мат 27; Мар 15; Лук 23; Ёх 19.

Халасгәр – Көне Әхтде Худай Халасгәрдир, себәби Ол Өз халкыны душманларындан халас этди. Пыгамберлери аркалы геплемек билен, Худай Өзүни Халасгәр дийип атландыряр. Еврейче «Ешува» диен ат «Реб – Халасгәр» диймеги аңладяр. Ешува ве Иса диен ики адың еврейче язылышы «Ехошува» диен сөзден гелип чыкяр. Юсуба гөрнен перишде Исаның Өз халкыны гүнәлеринден халас этҗекдигини хабар берйәр. Исаның доглан гиҗеси Җебрайыл перишде «Сизиң үчин Халасгәр догулды» дийип җар эдйәр.

Иша 43:3; Мат 1:21; Лук 2:11.

Хантагта – Реббе хөдүр эдилен чөреклери гоймак үчин йөрите ясалан тагта. Хантагта агачдан ясалып, сап алтына гапланыпдыр. Ол Мукаддес чадырың ичинде, соңрак Иерусалимдәки ыбадатханада гойлупдыр.

Мср 25:23-30, 26:35.

Серет: Хөдүр чөреги.

Хасыл байрамы – бу еврейлериң сененамасы боюнча единҗи айда, ягны Тишри айында (муңа Этаным айы хем дийлипдир) эдил Гүнәден сапланма гүнүниң ыз яны белленипдир. Тишри айы гүйз паслында болупдыр. Бу Чатма байрамының бир бөлеги болуп, Көне Әхтде ики гезек габат гелйәр.

Мср 23:16; 34:22.

Серет: Чатма байрамы.

Хеләкчилик ери –

Серет: Өлүлер дүнйәси.

Эйп 26:6; 28:22; 31:12; Зеб 87:12.

Хепдәниң биринҗи гүни – бу еврейлериң сененамасы боюнча екшенбе гүни.

Хермон дагы – Ысрайыл топрагында иң бейик даг болуп, юрдуң демиргазыгында ерлешипдир.

Хетлер – Ысрайыл халкы Кенган юрдуны эелемезден өң, ол ерде яшан халкларың бири. Б. э. өң 1200‑нҗи йылда оларың улы империясы болупдыр, хәзирки Түркийәниң бир бөлеги болупдыр.

Серет: Кенган.

Гчк 10:15.

Хигаён – бу саз гуралының бир гөрнүши.

Зеб 9:17.

Хирод – Тәзе Әхтде Хирод дийлип атландырылян дөрт адам бар:

1. Иса доглан вагты Яхуданың патышасы болан, Бейик Хирод дийлип атландырылан патыша. Иса бәбеккә Оны өлдүрмәге сынанышан хем шолды (Мат 2:1-22; Лук 1:5).

2. Иса вагыз эден ве гудратлар гөркезен дөври Җелиледе патыша болан Хирод Антип. Доганының аялы Хиродия өйленен ве Яхя чүмдүриҗиниң келлесини чапмагы буйран хем шолды. Яхудылар Исаны хача чүйлемезден өң, шу Хирод тарапындан тутуп гетирйәрлер. (Мар 6:14-29; Лук 23:6-12).

3. Патыша Хирод Агрип биринҗи, ирки йыгнакда Исаның ызына эеренлери ызарлан адам. Ол Яхяның доганы Якубы өлдүрдйәр (Рес 12:1-23).

4. Патыша Хирод Агрип Икинҗи, Павлус император тарапындан хөкүм эдилмеги үчин Риме иберилмезден өң, оны өз ягдайы билен танышдыряр (Рес 25:13–26:2; 26:19, 27-32).

Хивилер – Ысрайыл халкы эелемезден өң, Кенганда яшан халкларың бири. Олар юрдуң меркезинде яшапдырлар.

Гчк 10:17; Мср 3:17; 13:5.

Серет: Кенган.

Хореп –

Серет: Синай.

Хорылар – Ысрайыл халкы эелемезден өң, Кенганда яшан халкларың бири.

Гчк 14:6; 36:20-30; Кан 2:21-22.

Серет: Кенган.

Хоссар – гадымы Ысрайылда хоссарың дүрли җогапкәрчилиги болупдыр. Онуң гарындашы өлдүриленде, гандардан хун алыпдыр. Машгалада мирас галар ялы, оңа сатылан эмләги ызына сатын алмага ругсат эдилипдир.

Чөл 35:12-27; Рут 4:1-8; Эйп 19:25;

Хош хабар – Тәзе Әхтде бу сөз Исаның өлүми ве Онуң өлүмден дирелмеги аркалы Худайың Шалыгының беркарар боландыгы, Оңа ынанянларың халас эдилендиги барадакы хабар.

Мат 4:23; Мар 1:15; Рим 1:16; 1Кор 15:1-11; Гал 1:11.

Хошбой ыслы гамыш – атырлар ве яглар алмак үчин уланылан гамшың бир гөрнүши.

Мср 30:23; Наг 4:14; Иша 43:24; Йрм 6:20; Эзк 27:19.

Хошея пыгамбер –

Серет: Хош 1; Рим 9:25.

Хов эне – Хов әхли адамзадың энеси болупдыр, онуң ады еврейче «яшайыш» диймеги аңладыпдыр.

Гчк 3:20.

Хөдүр чөреги – чадырда, соңра ыбадатханада хантагтаның үстүнде гойлан он ики саны петир чөреги. Чөреклер хантагтада бир хепделәп галдырылыпдыр. Соңра тәзе он ики чөрек билен чалшырылыпдыр. Хантагтадан айрылан бу чөреклери диңе руханылара иймәге ругсат эдилипдир.

Лев 24:5-9; 1Шам 21:4

Серет: Мукаддес отаг.

Худай – гөги ве ери, ягны тутуш әлем-җаханы ярадан Худайдыр. Худай башга-да энчеме атлар билен атландырылыпдыр, эмма оларың хеммеси шол бир Худайы аңладыпдыр: Реб, Бейик Худай, Хөкмүрован Реб, Мукаддес.

Серет: Реб.

Худайың Гузусы – Яхя чүмдүриҗи Иса Месихи Худайың Гузусы дийип атландыряр. Яхудыларың урп-адатларына гөрә, Худай оларың гүнәлерини багышламагы үчин, олар җанлы союп, Худая гурбанлык берипдирлер. Бу гурбанлык аркалы олар Худайың назарында пәк сайылыпдыр. Яхя, белки, бу гурбанлыгы гөз өңүнде тутуп, Исаны шейле атландырандыр. Белки-де, Оны Песах гузусы өйдүп пикир эдендир. Песах байрамында ысрайыллар җанлы союп, өзлериниң новбахар огулларының шол җанлының ганы аркалы өлүм перишдесиниң элинден халас боландыкларыны ятлапдырлар. Аянлык китабының 5‑нҗи бабында беян эдилен гөрнүшде Месих Гузы хөкмүнде суратландырыляр.

Ёх 1:29, 36; Лев 4:32; Мср 12:21-27.

Серет: Гүнә гурбанлыгы; Песах байрамы.

Худайың Оглы – Көне Әхтде «Худайың Оглы» патышалар үчин, иң мөхүм патыша болан Давут пыгамбер үчин уланылыпдыр. Реб Давудың оглуның хемишелик шалык сүрҗекдигини ве Худай билен ата-огул гатнашыгының болҗакдыгыны сөз берйәр. Бу огул яхудылар тарапындан Месих дийлип атландырылыпдыр. Шейлеликде, Тәзе Әхтде бу атлар, ягны Худайың Оглы ве Месих, икиси хем диңе Иса үчин уланыляр. Буларың икиси хем Худайың Шалыгыны беркарар этмек үчин Худай тарапындан Сайланып-сечилен диймеги аңладяр, Худай билен Исаның деңхукуклы гатнашыгы бар.

Серет: Месих.

Худайың Шалыгы – Матта тарапындан Худайың Шалыгына «Гөгүң Шалыгы» хем дийилйәр. Иса Месих бу дүнйә геленде, адамларың Худай билен тәзе арагатнашыкда яшамагына ёл ачмак аркалы Худайың Шалыгыны беркарар этди. Худайың Шалыгының адамлары Иса ынанян ве табын болян адамларды. Иса Месих доланып геленде, Худайың Шалыгы долы тамам болар ве бу әхли адамлара айдың аян болар.

Мат 19:24; Лук 13:29; Ёх 3:3-5; Рим 14:17.

Хызмат этмек – Мукаддес Китапда бу сөз диңе бир хоҗайынларына хызмат эдйән адамлары дәл-де, эйсем Худая хызмат эдйән Онуң адамларыны хем аңладыпдыр. Иса ынанянлар Хош Хабары вагыз эдип ве бейлеки месихилере ягшылык эдип, оларың мәтәчликлерине көмек этмек билен Оңа хызмат эдйәрлер.

Чөл 16:8-9; Кан 6:13; Еш 23:7,16; 24:24.

Серет: Сежде этмек.

И

И

1. Иблис
2. Ичги садакасы
3. Ички гала
4. Император
5. Инҗил
6. Иң мукаддес отаг
7. Иордан дерясы
8. Иса
9. Ишая пыгамбер
10. Иерусалим

Иблис –

Серет: Шейтан.

Ичги садакасы – гурбанлык сыпасының үстүне шерап, кәте яг гуймак билен Худая хөдүр эдилипдир.

Гчк 35:14; Лев 23:13.

Ички гала – диварлар билен өртүлен галаның ичиндәки беркитме. Бу шәхериң иң бейик ери болупдыр.

1Пат 16:18; 2Пат 15:25; Ер 30:18.

Император – Рим империясының патышасы. Тәзе Әхтде үч император ятланяр:

1. Император Август, ол Октавиян дийлип хем атландырылярды (б. э. өң 27‑нҗи йылдан б. э. 14‑нҗи йылына ченли). Иса догланда, ол императорды (Лук 2:1).

2. Император Тибериюс (б. э. 14-37 йй). Иса вагыз эден ве өлүп-дирелен дөври ол императорды (Лук 3:1; Ёха 19:12).

3. Император Клавдий (б. э. 41-54 йй). Ол яхудылары Римден ковуп чыкарды (Рес 18:1-4).

Инҗил – Тәзе Әхт.

Иң мукаддес отаг – Мукаддес чадырың иң ички отагы, соңрак бу ыбадатханада Әхт сандыгының сакланан ери болупдыр. («Мукаддес чадыр» ве «Ыбадатхана» сөзлериниң ашагында берлен суратлара середиң.) Сүлейманың гуран ыбадатханасында бу ички отаг дийлип атландырылды ве ол ерде керупларың шекили хем болупдыр. Ички отаг дашкы отагдан улы туты аркалы бөлүнипдир. Кануна гөрә, диңе баш рухана ички отага гирмәге ругсат берлипдир, ол хем диңе йылда бир гезек, Гүнәден сапланма гүни гирип билипдир.

Мср 26:33; Лев 16:1-2; 1Пат 6:16-30.

1628‑нҗи сахыпадакы сурата серет.

Серет: Гүнәден сапланма гүни; Керуп; Мукаддес отаг; Мукаддес өй; Туты; Ыбадатхана.

Иордан дерясы – Җелиле көли билен Өли деңзиң арасындан акян деря. Гүндогарда Ысрайыл юрдуның арачәги хөкмүнде уланылыпдыр. Ысрайыллар Кенгана гирмезден өң бу дерядан гечипдирлер.

Еш 2:1.

Карта серет

Серет: Җелиле.

Иса – Исаның еврейче ады «Ешува» болуп, ол «Реб халас эдйәр» диймеги аңладяр. I асырда бу ат яхудылар үчин йөргүнли ат болупдыр.

Ишая пыгамбер – Ишая пыгамбер Яхуда патышалары Узыяның, Ётамың, Ахазың ве Хизкияның дөврүнде пыгамберлик эдипдир. Ол б. э. өң VIII асырда яшап гечди. Ишая билимли адам болупдыр, ол патышаның маслахатчысы хөкмүнде өмрүни Иерусалимде гечирипдир. Бу дөвүрде Ысрайыл патышалыгы Ассырия империясы тарапындан басылып алнып, Яхуда патышалыгы болса хемише ховп астында болупдыр. Ишаяның пыгамберликлериниң аглабасы Худайың Өз халкыны халас эдйәндиги барададыр, эмма шол бир вагтың өзүнде ол ысрайыллара пислик эдйәнлери, адалатсызлары ве бута чокунянлары Худайың хөкүм этҗекдигини дуйдурыпдыр. Ишая даш-төверегинде болуп гечйән вакалара дегишли гөрнүшлер гөрүпдир, шейле хем ол гелҗекде болҗак затлары гөрнүш аркалы өңден гөрүпдир, эсасан хем эҗир чекмек билен Худайың халкыны халас этҗек Гул барадакы гөрнүши гөрүпдир. Тәзе Әхтде бу пыгамберликлер Иса Месихде амала ашмак билен айдың әшгәр боляр.

2Пат 19-20; Иша 1, 6; Мат 4:14; 8:17; 12:17; Ёх 12:38-41; Рес 8:28-35.

Иерусалим – Иерусалим Давут пыгамбер билен Сүлейман пыгамбериң хөкүмдарлык эден дөврүнде Ысрайылың пайтагты болупдыр. Сүлейманың өлүминден соңра бу Яхуда патышалыгының пайтагты болупдыр. Бу шәхер Сион ады билен хем тутулыпдыр.

2Шам 5:6-15; 2ЙЙ 9:25; 2ЙЙ 11:5-17; Зеб 68:36.

Җ

Җ

1. Җебрайыл перишде
2. Җелиле
3. Җеннет
4. Җул гейинмек

Җебрайыл перишде – адамзада Худайың хабарыны гетирйән перишде. Көне Әхтде ол Даныел пыгамбере гөрнүп, оңа Худайдан гелен гөрнүшлери дүшүндирйәр. Тәзе Әхтде ол Зекаря гөрнүп, Яхяның догулҗакдыгыны, шейле-де Меръеме гөрнүп, Иса Месихиң догулҗакдыгыны хабар берйәр.

Дан 8:14-19; 9:19-21; Лук 1:19,26.

Җелиле – Ысрайыл юрдуның демиргазык этрабы.

Мат 2:22; Иша 9:1.

Җеннет – грекче бу сөз «овадан баг» диймеги аңладяр. Тәзе Әхтде бу сөз Иса ынанянларың өлүмден соң гидйән аҗайып ерини аңладяр.

Лук 23:43; Айн 2:7.

Җул гейинмек – гадымы Ысрайылда адамлар эден гүнәсине тоба эдйәндиклерини гөркезенлеринде я-да кимдир бириниң ясыны тутанларында, җул гейнипдирлер ве күлүң үстүнде отурыпдырлар я-да депелеринден күл сепеләпдирлер. Умуман бу гам-гуссаны гөркезмек үчин уланылыпдыр.

2Шам 3:31; Нех 9:1; Мат 11:21.

К

К

1. Канун
2. Канун китабы
3. Кемош
4. Кенган
5. Кенганлар
6. Керуп
7. Кесетлер
8. Кейнлер
9. Кәкилик оты
10. Көне Әхт
11. Күл үстүнде отурмак

Канун – Төврадың бәш китабы: муңа сежде, мукаддес өй, байрамлар, гурбанлыклар ве садакалар дегишли болуп, иң эсасы хем Худайың халкы хөкмүнде ысрайылларың нәхили яшамалыдыкларына дегишли Худайың берен канунларындан ыбарат. Бу көпленч Мусаның кануны (Еш 8:29) я-да Мукаддес канун (Мат 23:23) дийлип атландырылыпдыр. Кануның эсасы бөлеги Он табшырыкдыр (Мср 20:1-17; Кан 5:6-21).

Серет: Канун китабы; Төврат.

Канун китабы – муңа Реббиң берен канунларындан ыбарат болан Канун таглыматы китабының бир бөлеги я-да Төврадың бәш китабы дегишлидир.

Кан 30:9-10; Еш 1:8; Гал 3:10.

Серет: Төврат.

Кемош – Мовапларың худайы.

1Пат 11:7, 33; Йрм 48:13,46.

Серет: Моваплар.

Кенган – Нухуң агтыкларының бириниң ады. Онуң несиллери болан кенганлар Ортаер деңзи билен Иордан дерясының аралыгында орнашыпдырлар, шонуң үчин ол ере Кенган ады берлипдир. Соңра олар ысрайыллар тарапындан басылып алныпдыр.

Гчк 9:18; 12:5; Мср 6:4; Еш 5:12.

Кенганлар – кенганың илаты гарышык болуп, финикиялылара якын болупдыр. Кәвагт бу сөз ол ерде яшан әхли тирелери аңладып, умумы уланылыпдыр, кәте диңе бир тирәни гөркезмек үчин уланылыпдыр. Соңра олар Кенганы басып алан ысрайыллар тарапындан өлдүрилипдир, дири галанлары-да ковлуп чыкарылыпдыр.

Гчк 12:6; 15:18-21; Еш 16:10.

Керуп – ганатлы перишделер. Олар Эрем багында яшайыш дарагтыны горапдырлар. Эзекиел (ягны Кифл) пыгамбериң гөрен гөрнүшинде керуплар Худайың тагтының депесинде ерлешипдир. Әхт сандыгының үстүнде ганатларыны гапагың үстүне яйып отуран ики саны керубың алтындан ясалан кешби бар.

Гчк 3:24; Мср 25:18-22.

Серет: Әхт сандыгы; Перишде; Серафлар.

Кесетлер – илки Месопотамиядакы дүзлүкде, соңра Бабыл шәхеринде яшан тире. Кесетлер ол ердәки яшан тирелериниң арасында иң гүйчли тире болупдыр ве шонуң үчин оларың ады көпленч тутуш бабыллылары аңлатмак үчин уланылыпдыр.

Эзр 5:12; Иша 47:1.

Серет: Бабыл.

Кейнлер – Ысрайыл халкы эелемезден өң, Кенган юрдунда яшан халкларың бири.

Гчк 15:19; 4:11; 1Шам 15:6; 27:10; 1ЙЙ 2:55.

Серет: Кенган.

Кәкилик оты – якымлы ыслы өсүмлик. Руханы бир богдак кәкилик отуны сува я-да гана батырып, тәмизлемек үчин адамларың я-да бейлеки затларың үстүне сепипдир.

Лев 14:4,6; Зеб 50:9.

Серет: Мурдар; Тәмиз.

Көне Әхт – ол Төвратдан, Зебурдан, Тарыхы, Даналык ве Пыгамберлик китапларындан ыбарат. Бу китаплар Иса Месих гелмезден өң язылыпдыр, оларың кәбиринде Онуң гелҗекдиги барадакы пыгамберликлер бар.

Серет: Пыгамберлик этмек; Тәзе Әхт; Төврат; Зебур.

Күл үстүнде отурмак –

Серет: Җул гейинмек.

Л

Л

1. Ладан
2. Левилер
3. Лира
4. Ливан
5. Ливятан
6. Лолы
7. Лут

Ладан – гырымсы агаҗың гүр япрагындан чыкян шире. Шире гатаяр ве якымлы ыслы шепбик хөкмүнде сатыляр, оны оврадып, ондан дерман ясаярлар.

Гчк 37:25; 43:11.

Левилер – Левилер Якубың оглы Левиниң несиллеридир. Леви тиреси үч уруга бөлүнипдир: Гершоның, Кохадың ве Мерарының несиллери. Мусаның дөврүнде Худай леви тиресинден болан Харун пыгамбериң несиллерини руханылыга сайлапдыр; бейлеки левилериң әхлисини Мукаддес чадырда хызмат эдип, руханылара көмеклешмәге белләпдир. Диңе шу тирәниң өзбашдак мүлк ери болмандыр, себәби оларың везипеси Мукаддес чадырда, соңра ыбадатханада хызмат этмек болупдыр. Шонуң үчин булара мүлк ер бейлеки тирелерден бөлүнип берлипдир.

Мср 6:25; 38:21; Лев 25:32ф; Чөл 3:6.

Серет: Руханы.

Лира – Ысрайылда ве онуң даш-төверегиндәки үлкелерде уланылан киришли саз гуралы. Ол улы гөврүмли арфа меңзеш болупдыр.

Гчк 4:21; 1Шам 16:15-23; Зеб 70:22.

1624-нҗи сахыпадакы сурата серет.

Ливан – Ысрайылың демиргазык арачәгинде ерлешйән даглык юрт, ол кедр токайлыгы билен мешхур болупдыр. Сүлейман патыша Иерусалимде көшгүни ве ыбадатхананы Ливаның кедр хем бейлеки агачларындан гурупдыр.

1Пат 5:6-10; Эзр 3:7; Иша 60:13.

Ливятан –

Серет: Аждарха.

Лолы – газанч үчин тенини сатян аял.

Сүл 9:3; Хош 4:14; Як 2:25; 1Кор 6:15,16.

Лут – Ыбрайым пыгамбериң доганының оглы. Ол овнуклы-ирили маллары ве чадырлары билен Содом галасының төверегиндәки дереде месген тутупдыр. Соңра Реб Содом билен Гомора шәхерлериниң икисини вейран эдипдир, йөне перишделер Луты машгаласы билен биле халас эдипдирлер. Лут мовапларың ве аммонларың атасыды, соңра онуң несиллери Ысрайылың душманы болупдырлар.

Гчк 12:4–14:16; 19:1-36; 2Пет 2:7,8.

М

М

1. Мадай
2. Манна
3. Маскил
4. Меҗлис
5. Меръем
6. Месх ягы
7. Месих
8. Месопотамия
9. Мейлетин садака
10. Мезмур
11. Мәликсадык
12. Мидянлар
13. Микайыл
14. Миктам
15. Миллетлер
16. Милло
17. Мирас
18. Молек
19. Моваплар
20. Мукаддес
21. Мукаддес чадыр
22. Мукаддес чөрек
23. Мукаддес даг
24. Мукаддес отаг
25. Мукаддес өй
26. Мукаддес Рух
27. Мурдар
28. Муса пыгамбер
29. Мут лабен
30. Мүр
31. Мүрзе

Мадай – хәзирки гүнбатар-демиргазык Эйранда ерлешйән гүйчли патышалык. Парс империясында мадайлар парслар билен биле бир патышалыкда гуллук эдипдирлер. Шонуң үчин оларың канунларына «Медес ве парс канунлары» дийлипдир.

2Пат 17:6; Эст 1:19; Дан 6:8,12,15; Рес 2:9.

Серет: Парс империясы.

Манна – Ысрайыллар Синай чөлүнде азашып йөркәлер, Худай тарапындан асмандан яган иймит.

Мср 16:31-35; Чөл 11:6; Зеб 77:24; Ёх 6:31-58.

Маскил – Зебур китабында бир айдымың гөрнүши. Олар бирнәче максатлар үчин язылыпдыр: гудратлы ишлери үчин Худайы шөхратландырмак; халкың бетбагтчылыгына я-да шахсы гынанҗына яс тутмак; шейле хем алкыш айтмак ве ялбармак үчин.

Зеб 31; 41; 52; 89; 142.

Серет: Мезмур; Зебур.

Меҗлис – Мукаддес Китапда бирнәче меҗлис агзалып гечилйәр. Оларың икиси иң мөхүмидир:

1. Худайың меҗлиси.

2. Яхудыларың меҗлиси. Худайың меҗлисине перишделер ве гөгүң башга ылахы барлыклары йыгнанярлар. Яхудыларың меҗлисине иң мөхүм яхуды адамларындан етмиш бириси дегишли болупдыр. Оларың арасында фарисейлер ве саддукейлер болуп, Баш руханы меҗлисе баштутанлык эдипдир. Римлилериң хөкүмдарлыгы астында меҗлисиң раят ве җенаят ишлерине гарамага ыгтыяры болупдыр, йөне хич кими хөкүм этмәге хукугы болмандыр.

Эйп 15:8; Зеб 81:1; 88:6: Мар 14:53-65; Рес 4:1-22.

Меръем – Тәзе Әхтде Меръем атлы бирнәче аял бар:

1. Исаның эҗеси Меръем.

2. Магдалалы Меръем. Иса Магдалалы Меръемден еди саны эрбет рухы чыкарды ве Меръем Исаның ызына эериҗилериң бири болды (Мат 27:55-56; Мар 16:9; Лук 8:2; Ёх 20:1-2; 11-18 ве бейлеки бөлеклер).

3. Бейтаниядакы Меръем. Ол Марта билен Лазарың доганыды. Ол Исаның аягуҗунда отурып, Онуң өвүтлерини диңледи (Лук 10:38-42; Ёх 11:1-5; 12:1-7).

4. Якуп билен Юсубың эҗеси Меръем. Бу Меръем Клеопасың аялы Меръем болмагы ахмал, йөне бу анык дәл (Мат 27:56; Мар 15:40; 16:1; Лук 24:10).

5. Ёханнаның (оңа Марк хем дийипдирлер) эҗеси Меръем. Бу Меръемиң Иерусалимде өйи болупдыр ве Иса шәгиртлери билен ол ерде душушыпдыр (Рес 12:12).

Месх ягы – кимдир бириниң Реббе багыш эдилендигиниң я-да мукаддес эдилендигиниң нышаны хөкмүнде онуң депесине яг гуйлупдыр я-да сепилипдир.

Мср 25:6.

Серет: Яг гуймак, Месих. 1628-нҗи сахыпадакы сурата серет.

Месих – бу ат «депесинден яг гуйлан адамы» аңладыпдыр. Көне Әхтде кимдир бириниң депесинден яг гуймак онуң руханы я-да патыша хөкмүнде Худай тарапындан айратын сайланандыгының нышаны болупдыр. Месих диен ат яхудылар тарапындан уланылып башланыпдыр ве олар муны Худайың олара ибермеги вада берен Патышасының ады үчин уланыпдырлар. Бу Патыша хемишелик хөкүм сүрмелиди ве Ысрайылы душманларындан халас этмелиди. Иса ынанянлар ве Оңа эерйәнлер Исаның Месихдигине, Онуң әхли адамлары халас эдип, Худайың Шалыгыны беркарар этмек үчин Худай тарапындан сайланып иберилендигине ынанярлар. Грекче Месих сөзи «Христос» диймекдир.

Мат 1:1; Мар 8: 27-29; Лук 2:11; Ёх 20:31; Рес 18:28.

Серет: Худайың оглы; Яг гуймак.

Месопотамия – гадымы дөвүрде Евфрат дерясының гүнбатарындан Тигрис дерясының гүндогарына ченли болан аралык Месопотамия дийлип атландырылыпдыр. Бабыллылар ве ассыриялылар билен бирликде көп гадымы медениетлер бу ерде башланыпдыр.

Гчк 24:10; 25:20; Рес 2:9; 7:2.

Мейлетин садака – бу дүрли себәплер үчин Худая гетирилен дүрли гөрнүшли садакалар болупдыр. Меселем, адамлар мейлетин яг, якымлы ыслы түтетги, гейим-геҗим, агач, күмүш ве Мукаддес чадырың гурлушыгы үчин бейлеки затлары гетирипдирлер (Мср 35:20-29). Эмма шахсы себәплер үчин гурбанлык я-да садака ислендик гөрнүшде мейлетин берипдирлер.

Мср 35:29; 36:3; Лев 7:16.

Мезмур – Зебур китабында айдымың бир гөрнүши. Бирнәче максатлар үчин: Худайы шөхратландырмак үчин, халкың бетбагтчылыгына я-да шахсы эҗир чекмелерине яс тутмак үчин, патышаны беллемек, Худая миннетдарлык билдирмек, ыбадатхана баряркаң шатланып айдым айтмак; Худая ялбарып дога-дилег этмек үчин язылан айдымлардыр. Бу айдымлар Зебур китабында топланандыр. Исаның ызына эерйәнлер бир ере үйшенлеринде, мезмур айдыпдырлар.

Зеб 5:1; 18:1; Эфе 5:19; Кол 3:16.

Серет: Зебур.

Мәликсадык – Иерусалимиң гадымы патышасы ве руханысы. Онуң ады «догрулык патышасы» диймеги аңладяр. Көне Әхтде Мәликсадык Ыбрайым пыгамбере душяр ве оңа пата берйәр (Гчк 14:17-20). 109-нҗы мезмурда Мәликсадык «мүдимилик руханы» дийлип атландырыляр ве Еврейлере хат китабының 5‑нҗи бабының 6-нҗы аядында Иса «Мәликсадык дереҗесиндәки» руханы хөкмүнде танышдырыляр. Иса Худайың сагында отурян мүдимилик Баш Руханыдыр ве Ол месихилер үчин төвелла эдйәр.

Мидянлар – Ыбрайым пыгамбериң оглы Мидяның несиллери (Гчк 25:1,2). Муса өмрүни Мидян юрдунда гечирипдир, Мидян Синай ярым адасының бир бөлеги болмагы ахмал. Сердарлар дөврүнде мидянлар ысрайылларың эсасы душманы болупдыр. «Мидянлар» ве «Ысмайыллар» диен сөзлер кәте чалшырылып уланылыпдыр (Гчк 37:25-29).

Гчк 25:1,2; 37:25-29.

Серет: Ысмайыл пыгамбер.

Микайыл – хер миллетиң өзүниң сердар перишдеси болупдыр диен пикир бар, оларың херекетлери өз миллети билен баглы болупдыр. Бу барада илкинҗи гезек Даныел пыгамбериң китабында парс ве грек сердарларының перишдеси, шейле хем Ысрайылың сердары Микайыл перишде барада айдыляр.

Дан 10:13,20; 12:1.

Миктам – Зебур китабында габат гелйән айдымың гөрнүши.

Зеб 15:1.

Миллетлер – Мукаддес Китапда бу адатча яхуды дәл миллетлери аңладыпдыр. Ысрайыл халкы Худай тарапындан Онуң халкы болмак үчин сайланыпдыр, эмма Худай әхли миллетлериң халкларының халас болмагыны ве оларың хем Өз халкы болмагыны исләпдир.

Лев 26:12; Эфе 2:11-13.

Милло – топрак билен долдурылан җайрык я-да бошлук ер. Кәте бу сөз галаның диварына чыкмак үчин гурлан япгыды аңладыпдыр.

2Шам 5:9.

Мирас – тутуш Кенган юрды Худай тарапындан ысрайыллара мүдимилик мирас хөкмүнде сөз берлипдир. Ешуваның дөврүнде ер биҗе боюнча Ысрайылың он ики тиресине пайланып берлипдир, шейлеликде, хер тирәниң өз ери болупдыр ве мирас хөкмүнде несилден несле гечипдир. Муңа гарамаздан, ысрайыл халкы Худайың Өз «мирасы» хөкмүнде суратландырылыпдыр. Ине, шонуң үчин Худай билен ысрайыл халкының арасындакы әхте гөрә, Ол диңе оларың Худайы болупдыр, олар болса Онуң халкы болупдыр. Ким Иса ынанян болса, онуң мирасы Худайың Шалыгыдыр ве бакы яшайышдыр.

Мср 32:13; Еш 13:6-8; Зеб 33:12; Як 2:5.

Молек – аммонларың эсасы худайы. Адамлар кәте өз чагаларыны Молек худайына гурбанлык бермек билен оңа сежде эдипдирлер. Худайың кануны бу адаты өрән язгарса-да, бир гезек хатда ысрайыл халкы-да Иерусалимиң голайындакы Хинном җүлгесинде огул-гызларыны Молек худайына хөдүр этди.

Лев 18:21; 20:2-5; 1Пат 11:7; Ер 32:35.

Моваплар – Ыбрайым пыгамбериң егени Лутуң несиллери. Олар Өли деңзиң гүндогарындакы Мовап юрдунда яшапдырлар. Моваплар өзлериниң эсасы худайы хөкмүнде Кемоша сежде эдипдирлер. Оларың геплешик дили еврей дилине дегишли болупдыр. Олар Ысрайылың душманы болупдырлар ве көпленч Ысрайылың пыгамберлери тарапындан паш эдилипдирлер. Муңа гарамаздан, Рут ак йүрекли моваплы аял болупдыр. Бабыллылар моваплары дерби-дагын эдипдирлер.

Иша 15-16; Ер 49; Зеп 2:8-11.

Мукаддес – Төвратда «мукаддес» адаты максатлар үчин дәл-де, Худайың максатлары үчин айры гойлан диймеги аңладяр. Бу руханылара я-да ысрайыл халкына, я-да Мукаддес чадыр ве гурбанлык сыпасы ялы затлара дегишлидир. Мукаддес эдилен адамлар я-да затлар пәк сакланылмалыды. Мукаддес Китапда мукаддес адамларың пәклигине оларың ахлак хәсиетлери хем дегишли болупдыр: «Өзүңизи чагыран Худайың мукаддес болшы ялы, сиз хем әхли эдйән ишлериңизде мукаддес болуң» (1Пет 1:15).

Мср 3:5; 16:23; 19:6; 25:8; Иша 6:3.

Мукаддес чадыр – Мукаддес чадыр Әхт сыпасыны ве ыбадат үчин бейлеки энҗамлары ерлешдирмек үчин гурлан чадырдыр. Тутуш гурлуша Мукаддес чадыр дийлипдир (1622‑нҗи ве 1628‑нҗи сахыпадакы суратлара серет). Мукаддес чадырың ичинде ики отаг болупдыр: мукаддес отаг ве иң мукаддес отаг. Чадыр гечиниң йүңүнден эдиленди ве онуң диварының ич тарапы овадан тутулар билен өртүленди. Онуң төвереги хаят билен гуршалып, дашына хаят айланыпдыр. Мукаддес чадыр билен онуң ховлусына Худайың мукаддес өйи дийлипдир. Ысрайыллар чарва адамлар болупдырлар, шонуң үчин олар гөченлеринде, чадыры сөкүп алып, өз янлары билен әкидипдирлер. Мукаддес чадыр Реббе йүз тутулян чадыр хөкмүнде хем белли болупдыр. Ховлуда Худая садакалар ве гурбанлыклар хөдүр этмек үчин гурбанлык сыпасы, шейле хем руханылар ювнар ялы сувдан долы бүрүнч леген дурупдыр. Өңки дөвүрдәки гөчме мукаддес чадыр Сүлейманың дөврүнде дашдан ве агачдан салнан ыбадатхана билен чалшырылыпдыр.

Мср 26:1-35

Серет: Иң мукаддес отаг; Мукаддес чадыр; Мукаддес өй; Реббе йүз тутулян чадыр; Ыбадатхана. 1622-нҗи сахыпадакы сурата серет.

Мукаддес чөрек –

Серет: Хөдүр чөреги.

Мукаддес даг – Иерусалимдәки даг, ол ерде ыбадатхана гурлупдыр ве сежде эдилипдир (адатча Сион дагы билен мешхур болупдыр).

Серет: Иерусалим; Сион.

Зеб 2:6; 14:1; 98:9; Иша 27:13; Ёл 2:1-2.

Мукаддес отаг – Мукаддес чадырдакы отаг, ол ерде руханылар Худайың хузурында өз хызматларыны ерине етирипдирлер. Мукаддес отагың ичинде якымлы ыслы гурбанлык сыпасы, чырадан, үстүнде хөдүр чөреклери болан хантагта барды. Бу отаг Иң мукаддес отагдан туты аркалы бөлүнипдир. Сүлейман чадыры ыбадатхана билен чалшанда, бу отаг дашкы отаг ады билен, Иң мукаддес отаг болса, ички отаг ады билен белли болупдыр.

Мср 26:30-34; 1Пат 6:14-18

Серет: Иң мукаддес отаг; Мукаддес чадыр; Мукаддес өй; Ыбадатхана.

Мукаддес өй – бу ат Мукаддес чадыра ве онуң хаядына, соңрак болса ыбадатхана дегишлидир. Ол ерде руханылар Худайың хузурында өз хызматларыны ерине етирипдирлер.

Мср 25:8; 36:1; Лев 19:30; 1ЙЙ 22:19; Зеб 23:3.

Мукаддес Рух – Худайың Рухы болуп, Ол дүнйәде гудрат аркалы херекет эдйәр. Көне Әхтде Худайың Рухы адамлара инип, олар пыгамберлик эдипдирлер. Тәзе Әхтде Иса ынанянларың хеммеси Мукаддес Рухы кабул эдйәрлер.

Эйп 33:4; 1Шам 19:20; Рим 8:15.

Серет: Рух.

Мурдар – гадымы Ысрайылда эгер адам дини тайдан тәмиз болмаса, ол мурдар хасапланыпдыр. Левилер ве Чөлде китапларында нәхили адамың мурдар хасапланяндыгы беян эдилендир. Ысрайыллар Мукаддес өйде борчларыны ерине етирмәге башланларында, Худай олара бу ери мурдар этмезлиги буюрды. Иса адамы хакыкатдан нәмәниң мурдар эдйәндигини, ягны йүрекден чыкян эрбет пикирлериң ве херекетлериң мурдар эдйәндигини өвредйәр.

Лев 15:31; Эзк 5:11; Мат 15:11.

Серет: Тәмиз.

Муса пыгамбер – Ысрайыллар Мүсүрде гулчулыкда боланларында, Муса пыгамбер олара баш болмак үчин Худай тарапындан чагырылан адам. Ол Мүсүр патышасындан ысрайылларың гидип, чөлде Реббе ыбадат этмеклери үчин ругсат бермегини сораяр. Йөне фараон мунуң билен Реб диңе Мүсүр топрагына биртопар бетбагтчылыклар индеренден соң ылалашяр. Муса халка энчеме йыллап чөлде ёлбашчылык эдйәр, эмма сөз берлен Кенган юрдуны диңе узакдан гөрүп билйәр. Мукаддес Китабың илкинҗи бәш китабы Төврат хөкмүнде белли болуп, эсасан, Муса тарапындан языландыр.

Мут лабен – бу сөзүң манысы барада алымлар җеделлешйәрлер. Онуң «Лабениң өлүми» диен маныны аңладян болмагы мүмкин ве ол мезмурың нәме үчин языландыгының себәбини гөркезйәр. Белки, ол мезмурың нәдип айдым эдип айдыландыгыны я-да нәхили саз гуралында чалнандыгыны гөркезендир.

Зеб 9:1.

Мүр – мүр өсүмлиги гүр тикенли ве шахалы гырымсы агачдыр. Якымлы ыслы түтетги онуң шахаларындан алыняр ве ол гуранда гатаяр. Ол өрән гымматбаха түтетги болуп, атыр ясамак үчин яг билен гарыляр ве җеседи җайламага тайярламак үчин уланыляр. Мүрүң тагамы аҗы болупдыр. Бу агырыны еңиллешдирйәр дийип хем ынаныпдырлар. Бу хәсиетлериң, белки, эсгерлериң оны шераба гарып, Иса берендиклери билен баглы болмагы хем ахмал (Мар 15:23).

Зеб 44:9; Сүл 7:17; Наг 5:5.

Мүрзе – мүрзәниң эсасы кәри ресминамаларың гөчүрмесини тайярламакдыр. Шейле хем олар хатлары, карарлары ве бейлеки ресминамалары языпдырлар, олар пайхаслы ве дүшүнҗели хасапланыпдыр. Мүрзелер язып билйәндиклери үчин, кәте малие язгыларыны хем саклапдырлар. Мүрзелер көпленч патыша билен якындан ишләнсоңлар, оларың кәбири ресминамаларың гөчүрмесини ерине етирмеклиги ве ёлбашчы болмаклыгы газаныпдыр. Исаның дөврүнде олар Төврат мугаллымлары хөкмүнде белли бир топары аңладыпдырлар.

2Пат 12:10; 25:9; Эст 8:9; Эзр 7:6,10,11,21; Ер 8:8.

Н

Н

1. Надан
2. Нард
3. Назыр
4. Нефиллер
5. Негеп чөли
6. Новбахар огул
7. Нух пыгамбер

Надан – Сүлейманың пәхимлери китабында надан адам барада көп гүррүң эдилйәр. Надан самсык дәл-де, эйсем Худайың халаян ёкары ахлак дурмушында яшамага пайхасы кемлик эдйән адамдыр.

Кан 32:6; Сүл 1:22; 7:7; 9:6.

Нард – нард өсүмлигиң сүммүли ве онуң көкүнден алынян ыслы ягы болупдыр. Нарддан ясалан хошбой ыслы яг өрән гыммат болупдыр, онуң бахасы бир йылың иш хакына барабар болупдыр.

Наг 1:11; Мар 14:3.

Назыр – назыр мукаддеслик дереҗесини алан хем-де сач-сакгалыны сырман, сачыны өсдүрип, шерап хем гүйчли ичгилери ичмекден сакланып, өзүни Реббе багыш этмеги вада берен адам болупдыр. Бир гудрат аркалы өзүниң я-да Шимшон ялы эҗесиниң вадасы аркалы адам назыр болупдыр. Соңы билен шейле адам өзүни Худая багыш этмек вадасы аркалы айратын дереҗә эе болупдыр.

13:5,7; 16:17 Амо 2:11.

Нефиллер – Нефиллер өрән узын ве гүйчли адамлар болупдырлар, олар Гелип чыкыш китабының 6-нҗы бабында ылахы барлыкларың ве ынсан гызларының несиллери хөкмүнде ятланып гечилйәр. Соңрак, ысрайыллар Кенган юрдуны гөзден гечирмәге гиденлеринде, нефиллери (ягны нефиллерден гелип чыкан анаклары) гөрүпдирлер.

Гчк 6:4; Чөл 13:33.

Серет: Анаклар.

Негеп чөли – Ысрайылың гүнорта бөлегиндәки чөл.

Гчк 12:9; 13:1,3; 20:1.

Новбахар огул – гадымы гүнорта җемгыетинде илкинҗи доглан огул үйтгешик хасапланыпдыр. Ол огул какасы арадан чыкандан соң, машгаланың башы болупдыр, какасының патасыны алыпдыр, мирасдан ики эссе пай алыпдыр. Мүсүрде Песах вакасы болуп геченден соң, хер бир новбахар огул Худая дегишли болупдыр ве машгаласы оңа дерек садака берип, оны ызына сатын алып билипдир.

Гчк 49:3; 27; Мср 13:2; Кан 21:17.

Серет: Ызына сатын алмак.

Нух пыгамбер – Нух пыгамбер өз машгаласыны, шейле хем халал ве харам хайванлары халас этмек үчин Худай тарапындан гәми гурмаклыга чагырылан адам болупдыр. Ол Худайың назарында догры сайылыпдыр. Силиң сувлары чекиленден соңра, Худай онуң билен әхт эдишип, мундан бейләк хич вагт ер йүзүни сил билен вейран этмеҗекдигине сөз берйәр.

Гчк 5:29; 6:8; Иша 54:9; Лук 17:27: 1Пет 3:20; 2Пет 2:5; Ев 11:7.

О

О

1. Омын

2. Ондан бири

Омын – көпленч дога-дилеглер эдиленде, оны җемлемек үчин уланыляр. «Омын» сөзи «Гой, шейле болсун!» диймеги аңладяр. Бу еврейче «Бу хөкман» диен сөзе эсасланяр.

Чөл 5:22 Кан 27:15-26; Рим 1:25.

Ондан бири – гадымы Ысрайылда хасылың ондан бири Реббе берлипдир. Муны аммарлара йыгнап, руханыларың ве левилериң иймити үчин харчлапдырлар. Исаның дөврүнде адамың өндүрен өнүминден я-да гирдеҗисинден ондан бири ыбадатхана руханыларына берлипдир.

Чөл 18:21; Кан 14:22.

Ө

Ө

1. Өлүлер дүнйәси

2. Өй бутлары

Өлүлер дүнйәси – гадымы Ысрайылың халкы Өлүлер дүнйәси ериң ашагында дийип дүшүнипдир, эмма ол довзах дәлдир. Хер кес өленден соң, ол ере инипдир. Ол ер үмсүм, гараңкы ер болупдыр. Гоҗалык яшына етип өлениңден соң, ата-бабаларыңа говушмак оңатды, йөне яш өлмек говы дәлди. Якуп өз оглы Юсуп үчин яс тутса-да, өлүлер дүнйәсине инмек ислемеди. Бу ере Хеләкчилик ери хем дийлипдир.

Гчк 37:25; 42:38; 44:29,31.

Өй бутлары – өй бутларына бутпаразлар, кә халатда ысрайыллар тарапындан сежде эдилипдир. Олар өйлерде сакланып, кераматлы сайылыпдыр.

Гчк 31:19; 2Пат 23:24.

П

П

1. Парс империясы
2. Парз
3. Пата
4. Патрос
5. Перишде
6. Перизлер
7. Перман
8. Песах байрамы
9. Петир байрамы
10. Пилат
11. Пилиштлилер
12. Пурым байрамы
13. Пыгамбер
14. Пыгамберлик этмек

Парс империясы – Бабыл империясындан соң эмеле гелен гүйчли ве хас улы империя болупдыр. Парс империясы Гресиядан Мүсүре ченли ве Орта Азия ченли ерлери, шол санда Ысрайылы хем басып алыпдыр. Кәте бу империя «Мадай-Парс империясы» дийип атландырылыпдыр, себәби онуң дүзүмине гирен мадай миллети империяны доландырмакда ваҗып орны эеләпдир. Парс канунлары «Парсларың ве мадайларың канунлары» дийип атландырылыпдыр.

Эст 1:19; Дан 6:8,12,15.

Серет: Мадай.

Парз –

Серет: Канун.

Пата –

Серет: Ялкамак.

Патрос – Мүсүриң гүнорта бөлеги.

Иша 11:11; Йрм 44:1, 15; Эзк 29:14; 30:14.

Перишде – перишделер адамлар үчин Худайың хабарчылары ве векиллеридирлер. Олар Худайың хузурында яшап, хемише Оны алкышлаярлар. Керуплар ве Серафлар перишделериң бир гөрнүшидирлер. Мукаддес Китапда ики саны мөхүм перишдәниң: Микайыл билен Җебрайылың ады агзалып гечилйәр.

Гчк 3:24; 16:7-11; Иша 6:2.

Серет: Җебрайыл; Микайыл.

Перизлер – Ысрайыл халкы Кенган юрдуны эелемезден өң, ол ерде яшан халкларың бири.

Гчк 13:7; Еш 3:10.

Перман –

Серет: Канун.

Песах байрамы – еврейлериң сененамасы боюнча биринҗи айың, ягны Абып (бейлеки ады Нисан) айының он дөрдүнҗи гүни агшам белленилипдир. Бу бахар паслының ыз янында болупдыр. Шол агшам ысрайыл халкы Худайың өзлерини Мүсүр гулчулыгындан нәхили халас эдендигини ве Мүсүрден гайтмазының өң янында агшам гурбанлык җанлысының ганы аркалы өз новбахар огулларының нәхили азат боландыгыны ятлапдырлар. Адамлар гузы я-да гечи союп, хеммеси билеликде Песах нахарыны ийипдирлер, оны аҗы гөк отлар ве петир билен ийипдирлер.

Мср 12:1-13,21-51; Лев 23:5; Чөл 9:1-14, Кан 6:1-7.

Петир байрамы – еврейлериң сененамасы боюнча биринҗи айың, ягны Абып (бейлеки ады Нисан) айының он бәшинден йигрими бири аралыгында белленилипдир. Бу байрам Песах байрамының ыз яны башлапдыр, Көне Әхтиң кәбир парчаларында бу ики байрам бир байрам ялы гөркезилипдир. Шол хепдәниң довамында ысрайыл халкы өзлерини Мүсүр гулчулыгындан Худайың нәхили алып чыкандыгыны ятлапдырлар. Адамлар өйлеринден әхли хамырмаялары чыкарып зыңыпдырлар, хамырмаялы чөрек иймәндирлер. Олар байрамың биринҗи ве единҗи гүнлери мукаддес йыгнанышык эдип, Худая гурбанлыклар хөдүрләпдирлер.

Мср 12:14-20; 13:3-10; 23:15; 34:18; Лев 23:6-8; Чөл 28:17-25; Кан 16:3-4,8.

Пилат – Исаның өвреден ве вагыз эден гүнлеринде Понтий Пилат Яхуданың үстүнден хөкүм сүрен Рим императорыдыр.

Мат 27; Рес 3:13.

Пилиштлилер – б. э. өң XIII асырың ахырларында Ысрайылың гүнорта-гүнбатарындакы кенаряка золагыны эелән халк. Пилиштлилер бәш саны шәхери: Газаны, Ашкелоны, Ашдоды, Гаты ве Экроны эсасландырыпдырлар. Б. э. өң XII асырда олар ер чәклерини гүндогар тарапа гиңелдип башлаярлар. Бу ягдай Кенган тарапдан өз чәклерини гүнбатара гиңелдйән ысрайыл халкы билен пилиштлилериң арасында душманчылык дөредипдир. Шейлеликде, хезрети Давут патыша тарапындан долы дерби-дагын эдилйәнчәлер, пилиштлилер Ысрайылың эсасы душманы болупдырлар.

2Шам 8:1; 1ЙЙ 18:1.

Пурым байрамы – бу байрам еврей халкының дурмушына Парс империясы дөврүнде гошулыпдыр. Бу еврейлериң сененамасы боюнча он икинҗи айың, ягны Адар айының он дөрдүне ве он бәшине, ирки бахарда белленилипдир. Бу ики гүнүң довамында ысрайыл халкы Эстериң дөврүнде өзлериниң долы ёк эдилмекден Худайың нәхили халас эдендигини ятлапдыр. Олар шатланыпдырлар, ийип-ичипдирлер ве бири-бирилерине совгат берипдирлер.

Эст 9:20-32.

Пыгамбер – Худайың хабарыны халка етирмек үчин Худай тарапындан чагырылан адам. Ыляс ялы ирки пыгамберлер (Гөргүрлер) Худая сыгынян топар болуп, кәте оларда үйтгешик теҗрибе болупдыр ве тәсин гудратлар гөркезипдирлер. Шамувел пыгамбер өзүни көпленч сердар хөкмүнде алып барыпдыр. Соңрак Ермея ялы пыгамберлере Худайдан аянлык инипдир ве олар бу аянлыклары халка етирипдирлер.

1Шам 3:20; 9:9; 10:5-11; 1Пат 17 – 18; Ер 1:5.

Пыгамберлик этмек – Худайың халка ниетлән хабарыны оңа етирмек. Бу хабарлар көпленч аянлыкларың ве дүйшлериң үсти билен берлипдир. Гадымыетдәки пыгамберлериң дөврүнде бу сөз пыгамбериң аша җошгунлык ягдайыны беян этмекде хем уланылыпдыр.

1Шам 10:5ф; Ер 2:8.

Серет: Аянлык; Пыгамбер.

Р

Р

1. Рабби
2. Рахап
3. Рапалар
4. Реб
5. Реббе хөдүр эдилен чөрек
6. Реббе йүз тутулян чадыр
7. Реббиң гүни
8. Реббиң өйи
9. Реббиң сачагы
10. Ресуллар
11. Римлилер
12. Рух
13. Руханы

Рабби – еврейлер акыллы ве ваҗып адамлара йүзлененлеринде, «Рабби» сөзүни уланыпдырлар, бу мугаллым диймеги аңладяр. Бу сылаг-хорматы аңладян сөздүр. «Раббуни» диен сөз хем шу маныны аңладяр.

Ёх 1:38; 3:2; 20:16.

Рахап –

Серет: Аждарха.

Рапалар – Ысрайыл халкы басып алмаздан өң, Кенганда яшан халкларың бири. Анаклар ялы олар хем өрән узын ве даяв адамлар болупдырлар.

Кан 2:11, 20; Еш 12:4.

Серет: Анаклар; Кенган.

Реб – гадымы вагтларда Худайың адыны айтмакдан сакланмак үчин яхудылар Оңа «Адонай» дийип салгыланыпдырлар, бу эе я-да хоҗайын диймеги аңладыпдыр. Көне Әхтиң түркменче терҗимесинде Худайың ады Реб сөзи билен терҗиме эдилди, себәби бу хем ага я-да эе диймеги аңладяр. Б. э. өң III асырда Көне Әхт грек дилине терҗиме эдилипдир ве «куриос» диен грек сөзи Худайың ады үчин уланылыпдыр. Соңра Тәзе Әхт язылан вагтында шол бир «куриос» сөзи Иса Месих үчин уланылыпдыр ве көпленч Реб дийлип терҗиме эдилипдир.

Реббе хөдүр эдилен чөрек –

Серет: Хөдүр чөрек.

Реббе йүз тутулян чадыр – шейле хем бу ере Мукаддес чадыр хем дийлипдир, бу ерде руханылар өз борчларыны ерине етирипдирлер. Муңа Реббе йүз тутулян чадыр дийилмегиниң себәби Худай руханылара ве адамлара чадырың гирелгесинде гепләпдир (Мср 29:42-43). Шейле хем Муса Худай билен бу ерде душушыпдыр (Мср 33:7-11).

Мср 29:42-43; 33:7-11.

Реббиң гүни – адатча шол гүн кесеки миллетлер үчин җеза гүни, Худайың сайлан халкы үчин болса акланма я-да хасаплашык гүни дийлип пикир эдилипдир. Муңа гарамаздан, пыгамберлер шол гүн ысрайылларың хем гүнәлери үчин җезаландырылҗакдыгыны олара дуйдурыпдырлар. Тәзе Әхтде Реббиң гүни казылык этмәге ве Өз халкыны халас этмәге Исаның гелҗек гүнүдир.

Ер 46:10; Амо 5:17-27; 1Сал 5:1-9.

Реббиң өйи – бу сөз Ыбадатхананы аңлатмак үчин уланылыпдыр.

1Пат 3:1; Мик 4:1.

Серет: Ыбадатхана.

Реббиң сачагы – бу гурбанлык сыпасы үчин башга сөз болуп, диңе Малакы китабында уланыляр. Тәзе Әхтде бу сачак йыгнак агзаларының бир ере үйшүп, нахар ийип, Исаның өлүмини ве тәзеден дирелмегини ятламакларыны аңладыпдыр.

1Кор 11:17-33.

Ресуллар – Иса Өзүниң якын ёлдашларындан, таныш шәгиртлеринден он ики саны ресулы сайлаяр. Ол адамлар Онуң билен биледилер ве Иса олара әхли зады өвредипдир; олар Исаның өленини ве тәзеден диреленини өз гөзлери билен гөрүпдирлер. Иса олары гөрен затларыны гүррүң бермеклери үчин ве Худайың Шалыгы барада вагыз этмеклери үчин адамларың арасына иберйәр. Олар Иса ынанян адамларың ёлбашчысы болярлар.

Мар 3:14; Лук 22:14; Рес 1:2; 1Кор 15:7.

Римлилер – Рим империясының илаты. Римлилер Исаның яшан дөврүнде Демиргазык Африканың кәбир бөлеклеринде ве Орта Гүндогарда, хәзирки тутуш Түркийәниң ве Европаның көп бөлеклеринде хөкүм сүрдүлер.

Рес 28:17.

Рух – еврейче «рух» диен сөз шемал диймеги, шейле-де адамзадың рухуны ве Худайың Рухуны аңладыпдыр. Тәзе Әхтде шейтан тарапындан ынсаның калбына орнашян эрбет рух барада хем гүррүң эдилйәр. Иса адамлардан бу эрбет рухлары ковуп чыкарды.

Серет: Мукаддес Рух.

Гчк 1:2; Мср 15:8; 1Шам 10:6,10; Ёл 3:2; Мат 12:45; Мар 9:25; Лук 11:26; 13:11; Рес 16:16.

Руханы – ол дини дессурлары ве хызматлары ерине етирмәге айратын укыплы адам болупдыр. Ысрайыл халкының арасында Муса пыгамбер аркалы берлен кануна гөрә, Мусаның агасы Харун пыгамбериң несли руханы болупдыр, олар Мукаддес өйде, соңрак болса Иерусалимдәки ыбадатханада хызмат этмәге сайланыпдырлар. Олар сежде этмәге, садакалар бермәге, дини дессурлары ве байрамлары беллемәге ёлбашчылык эдипдирлер. Руханыларың ишлери левилер тарапындан пайланыпдыр. Мукаддес отага, соңрак ыбадатхана гирмәге диңе руханылара ругсат эдилипдир.

Гчк 41:45; Мср 19:6; 30:30.

Серет: Баш руханы; Левилер; Мукаддес өй.

С

С

1. Сабат гүни
2. Садака
3. Саддукейлер
4. Саламатлык гурбанлыгы
5. Салгытчы
6. Салим
7. Самария
8. Сара

9. Сежде эдилйән ериң азгын аяллары я эркеклери

10. Сежде этмек
11. Сеждегәх
12. Села
13. Серафлар
14. Сердар
15. Сидон
16. Синагога
17. Синай
18. Сион
19. Сион гызы
20. Содом
21. Сөвеш арабасы
22. Стоик таглыматчылар
23. Сур
24. Сурнай байрамы
25. Сува чүмдүрмек
26. Сүлейман пыгамбер
27. Сүннет
28. Сүннетсизлер
29. Сүргүн
30. Сыпа

Сабат гүни – бу еврейлерде хепдәниң единҗи гүни болуп, дынч алмак үчин айратын гүн хасапланыпдыр, бу анна гүни Гүн яшандан башлап, шенбе гүни Гүн яшанда тамамланыпдыр. Ол гүн мукаддес гүн сайылып, хич бир иш эдилмәндир. Исаның дөврүнде яхудыларың Сабат гүнүне дегишли көп дүзгүнлер болупдыр.

Гчк 2:3; Мср 16:23; Лев 16:31.

Садака – Өзүниң буйрушы ялы, Реббе садака хөкмүнде ысрайыллар руханылара галла, миве, яг, шерап, чөрек, мал-гаралар, пул, шай-сеп, эгин-эшик, алтын-күмүш гетирипдирлер. Эгер халк догры яшамаса, оларың садакасыны Реббиң кабул этмеҗекдигини пыгамберлер олара дуйдурыпдырлар (Иша 1:10-17).

Серет: Галла садакасы; Гурбанлыклар; Ичги садакасы; Мейлетин садака.

Саддукейлер – Саддукейлер яхудыларың арасында ёкары дереҗели, бай адамлар болупдырлар ве еврей меҗлисинде отурыпдырлар. Олар халкың Худай тарапындан Муса берлен кануна эермелидигине ынаныпдырлар, йөне соңрак бу канунлара гошулан дүзгүнлере ве адатлара ынанмандырлар. Олар адамың өленден соң дирелйәндигине ынанмандырлар. Шонуң үчин хем олар фарисейлер билен көпленч шу меселелер барада давалашыпдырлар.

Мат 16:1; Мар 12:18; Рес 4:1.

Серет: Фарисейлер; Меҗлис.

Саламатлык гурбанлыгы – бу гурбанлык хайсам болса бир говы зат үчин Худая миннетдарлык билдирмек үчин берлипдир, шейле хем Худая айдылан садака я-да мейлетин садака хөкмүнде берлипдир. Мал өлдүриленден соң, онуң бир бөлеги гурбанлык сыпасының үстүнде якылыпдыр, бейлеки бөлеги гурбанлык берйән адамың машгаласы ве руханы тарапындан ийлипдир.

Лев 3:1-17; 1Пат 9:25.

Салгытчы – Исаның дөврүнде салгытчылар яхудылары басып алан ве зорлук билен оларың үстүнден хөкүм сүрйән Рим империясы үчин ишләпдирлер. Шонуң үчин яхудылар салгытчылары йигренипдирлер. Мунуң үстесине-де салгытчылар көпленч өзлерине алмак үчин, адамлардан алмалысындан көп пул талап эдипдирлер.

Мат 9:10; 10:2-4; 21:31; Лук 18:8.

Салим – Иерусалимиң гысга ады.

Гчк 14:18; Зеб 75:3.

Самария –

1. Б. э. өң IX асырда Омры патыша демиргазык ысрайыл тирелериниң пайтагт шәхери хөкмүнде Самарияны беркарар эдипдир.

2. Исаның дөврүнде хем шәхериң ерлешен ери болан рим этрабының ады болупдыр.

1Пат 13:32; 16:24; 2Пат 17:24.

Серет: Ысрайыл.

Карта серет.

Сара – Сара Ыбрайым пыгамбериң аялы болупдыр. Онуң ады аслында Серай болупдыр, эмма Худай оңа Сара адыны берипдир. Ол өнелгесизди, эмма ахырсоңунда, гаррылык яшында Худайың гудраты билен бир огул догрупдыр.

Гчк 17:15.

Сежде эдилйән ериң азгын аяллары я эркеклери – аяллар (кәте эркеклер) Кенган худайларына сежде эдилйән ерлерде пул төлән адам билен җынс гатнашыгыны эдипдирлер. Олар бейле этмеклик топрагың бол хасыл гетирмегиниң кепили дийип пикир эдипдирлер. Кенгана яшамага гелен ысрайыллар хем олардан гөрелде алып, өзлериниң сеждегәхлеринде бу иши эдипдирлер.

1Пат 14:24; 15:12; 22:46; 2Пат 23:7; Хош 4:14.

Сежде этмек – гадымы дөвүрде ысрайыллар Реббе сежде этмек үчин өзлерини тәмизләпдирлер, дога-дилег эдипдирлер, мезмурлары айдым эдип айдыпдырлар, рухана садака гетирипдирлер. Буларың кәбири өзбашдак, я-да машгала билен, я болмаса улы топар болуп ерине етирилипдир. Кәбирилери муны өйде, башга бирилери болса сежде эдилйән ерде берҗай эдипдирлер. Ысрайыллар Реббе ислендик ерде сежде эдипдирлер, руханының ёлбашчылыгында Худайың халкы хөкмүнде ысрайыллардан хеммесиниң билеликде сежде этмеклери талап эдиленде олар үчин йөрите гүнлер ве байрамлар белленилипдир. Ысрайылың тутуш тарыхы боюнча оларың сежде этмеклерине башга миллетлер терс тәсир эдипдирлер, меселем, олар бут ясамак билен Худайың гахарыны гетирипдирлер.

Гчк 22:5; Мср 3:12; Зеб 5:8; Иша 44:15

Серет: Хызмат этмек.

Сеждегәх – Кенган динине уйянларың сежде эдйән ери я-да кераматлы ери: Ашера бутлары дикилипдир ве олара гурбанлыклар берлипдир, шейле хем топрагың хер йыл бол хасыл бермеги үчин лолучылык эдилипдир. Олар адатча бейик депелерде, шейле хем улы агачларың ашагында, байырларда, башга ерлерде лолучылык эдипдирлер. Бу ишлер хемише Реб тарапындан пыгамберлер аркалы паш эдилипдир.

Серет: Ашера.

Лев 26:30; 1Пат 3:2-4; 2Пат 23:1-28; Ер 7:31.

Села – Зебурда уланылян сөз. Манысы белли дәл, белки, сазың довамындакы сәгинме болмагы ахмал.

Зеб 3:1.

Серафлар – ганатлы перишделер. Ишая пыгамбер Худайың тәҗиниң дашындан пырланян серафлары гөрүпдир ве шейле дийип җар эдипдир: «Хөкмүрован Реб мукаддесдир, мукаддесдир, мукаддесдир» (Иша 6:3). Еврейче бу сөз «янянлар» диймеги аңладяр.

Серет: Керуп; Перишде.

Иша 6:2,6.

Сердар – Худай тарапындан сайланан ёлбашчылар. Сердарлар патыша болмаздан өң, өз душманлары билен урушмакда ысрайыл халкына ёлбашчылык эдипдирлер. Шейле хем олар Худайың ислегини халка етирипдирлер ве казы хөкмүнде дава-‑җенҗеллери чөзүпдирлер.

Чөл 25:5; Сер 2:16; Рут 1:1; 1Шам 7:6.

Сидон – бу шәхер хәзирки Ливаның кенарында ерлешипдир. Мукаддес Китабың дөврүнде ол сөвданың ве агач уссачылыгының меркези болупдыр, бу шәхер көп асырларың довамында дүрли халклар, ягны бабыллылар, греклер, римлилер тарапындан басылып алныпдыр.

Серет: Финикия.

Синагога – синагога яхудыларың, адатча, Сабат гүни йыгнанышян ери болупдыр, олар дога-дилег этмек үчин, окалян Төврадың аятларыны ве Худайың канунының дүшүндирилишини диңлемек үчин үйшүпдирлер. Тәзе Әхт дөврүнде синагогалар яхуды җемагатының бар еринде, тутуш Рим империясында болупдыр.

Мат 4:23; Мар 1:39; Лук 4:16; Ёх 9:22; Рес 9:2.

1629-нҗы сахыпадакы сурата серет.

Синай – бу дагың бейлеки ады Хорепдир. Муса йүзүне Он Табшырык язылан ясы дашлары алмак үчин бу дага чыкыпдыр.

Мср 19:18; 24:16; 31:18; Зеб 67:18.

Серет: Хореп.

Сион – Иерусалимде ыбадатхана гурлан депе.

2Шам 5:7; 2Пат 19:31; Зеб 9:11; Иша 35:10

Серет: Сион гызы.

Сион гызы – бу сөз гошгы стилинде уланылып, Иерусалимиң илатыны аңлатмак үчин уланылыпдыр.

Зеб 9:14-15; Иша 1:8; Лам 1:6; Мик 4:8.

Серет: Сион.

Содом – Содом Лут билен онуң машгаласының яшан шәхериниң ады. Содом билен Гомораның халкы көп неҗис ишлери эдипдирлер, шонуң үчин Худай бу шәхерлери якып вейран эдипдир.

Гчк 13:12; 18:16; Мат 10:15; Йхд 1:7.

Сөвеш арабасы – бир ата я-да бирден көп ата дакылан ики тигирли араба болуп, ол сөвеш үчин уланылыпдыр, көпленч онуң үстүнде ики саны сөвешиҗи адам болупдыр, оларың элинде ок-яйы я-да найзасы болупдыр.

Мср 14:6; Еш 17:16; 1Шам 13:5; 2ЙЙ 1:14.

1625-нҗи сахыпадакы сурата серет.

Стоик таглыматчылар – Зино философың ызына эериҗилер. Зино адамлара өз дурмушына өзлериниң хөкүмдарлык этмегини өвредипдир ве яшайшы хич хили леззетиң я-да агырының тәсири етмезден кабул этмеги ныгтапдыр.

Рес 17:18.

Сур – айлагда ерлешйән гадымы Финикияның бир шәхери болупдыр, ол хәзирки вагтда Ливаның бир бөлегидир. Сур бай шәхер болуп, ол тәҗирчиликде ве маталары гөк реңке боямакда мешхур болупдыр.

Серет: Финикия.

Сурнай байрамы – Ол еврейлериң сененамасы боюнча Тишри айының бирине (муңа Этаным айы хем дийипдирлер), ягны единҗи айда белленилипдир. Бу гүйз паслының ирки дөврүнде болупдыр. Шол гүн ысрайыл халкы ишлемән дынч алыпдыр. Олар йыгнак үчин биле үйшүп, сурнайлар чалыпдырлар ве белленен гурбанлыклары хөдүрләпдирлер.

Лев 16; 23:26-32; Чөл 29:7-11.

Сува чүмдүрмек – Яхя яхудылары гүнәлерине тоба эдендиклериниң нышаны хөкмүнде Иордан дерясында сува чүмдүрип чыкарыпдыр. Ирки месихилер тәзе иман эден адамлары ислендик сув бар болан ерде олары сува чүмдүрипдирлер, бу оларың инди Месихиң шәгиртлеридигини гөркезмек үчин эдилипдир.

Мат 3:11; Рес 1:5; 8:12.

Сүлейман пыгамбер – Давут пыгамбериң оглы, ол Давут өленден соң патыша боляр. Ол Иерусалимде илкинҗи ыбадатхананы гурупдыр, ысрайыл халкының гүйҗүни ве шөхратыны газаныпдыр, шейле хем көп санлы салгытлар, эсгерлер, сөвеш арабаларыны, аяллар эдинипдир. Ол аяллар бабатда говшакдыгына гарамаздан, тутуш ер йүзүнде иң акыллы адам сайылыпдыр.

2Шам 5:14; 12:24; 1Пат 1:39; 4:29-34; 10:1; 11:1-6.

Серет: Давут пыгамбер.

Сүннет – сүннет Худай билен Ыбрайым пыгамбериң несиллериниң, ягны ысрайылларың арасындакы әхтиң нышаны болупдыр. Бу оларың инди Худайың халкы боландыкларының ве Худайың таглыматына табын болҗакдыкларының нышаныны гөркезипдир. Сүннет кануна гөрә, огланҗыклар секиз гүнлүккә ерине етирилипдир. Ресулларың дөврүнде месихилериң арасында аслы яхуды дәллери сүннет этмек барада улы җедел болупдыр. Павлус мунуң билен разылашмандыр. Ол бу барада Галатя язан хатында, шейле хем бейлеки көп хатларында языпдыр. Ол Иса Месих аркалы Худай Өзи үчин тәзе адамлары ярадандыгыны айдяр ве онуң агзасы болмак үчин талап эдилйән екеҗе зат, ол хем Иса Месихе иман этмекдир диййәр. Сува чүмдүрилмек инди Худайың халкына дегишлидигиң нышаныдыр, Иса Месихе иман этмек аркалы Мукаддес Рухуң гүйҗи ве мерхемети билен Худая табын болмак ислегидир.

Гчк 17:10; Лев 12:3.

Сүннетсизлер – бу сөз Худайың Ыбрайым пыгамбер билен эден әхтине дегишли болмадык адамлары аңладыпдыр. Исаның дөврүнде бу сөз эсасан яхуды дәллере дегишли болупдыр.

Серет: Миллетлер.

Сүргүн – Мукаддес Китапда бу сөз яхуда халкының б. э. өң 586-нҗы йылда (Ёхаякым патышасы үчин б. э. өң 597‑нҗи йыл) топарлайын Бабыла сүргүн эдилендиги суратландырылыпдыр. Яхудалар ол ерде парс империясы Бабыл империясыны басып алянча яшапдырлар, соңра Куреш патышасы яхудалара Иерусалим топрагына доланмага ругсат эдипдир.

2Пат 19.

Сыпа – гадымы Ысрайылда ики дүрли сыпа болупдыр, биринҗиси дүрли гөрнүшли садакалары хөдүрлемек үчин ве хайванлары союп, якма гурбанлыгы хөкмүнде бермек үчин уланылыпдыр. Икинҗиси болса якымлы ыслы түтетги үчин уланылыпдыр.

1. Иң ирки гурбанлык сыпасы палчыкдан я-да дашдан, соңрак болса агачдан ве бүрүнчден ясалыпдыр (Мср 13:19-20; 20:24-25). Гурбанлык сыпасы ховлуда мукаддес чадырың дашында гойлупдыр (Мср 27:1-12). Ыбадатхана гурланда, уллакан гурбанлык сыпасыны ыбадатхананың ховлусында гоюпдырлар (2ЙЙ 4:1).

2. Түтетги сыпасы агачдан ясалып, сап алтына өртүлипдир (Мср 30:1-10). Хер гүн ирден ве агшам руханылар Худая садака хөкмүнде якымлы ыслы түтетги түтедипдирлер. Оларың икиси хем Мукаддес чадырда ве Ыбадатханада Иң мукаддес отагы мукаддес отагдан бөлүп дуран тутының өңүнде ерлешдирилипдир (Мср 26:33).

Серет: Мукаддес чадыр; Ыбадатхана.

1620-нҗи, 1621-нҗи ве 1627-нҗи сахыпадакы суратлара серет.

Ш

Ш

1. Шеминит
2. Шейтан
3. Шигаён
4. Шөхрат

Шеминит – сазың ады болмагы әхтимал.

1ЙЙ 15:21.

Шейтан – Ол Худайың ве Оңа уйян вепалы адамларың душманы болупдыр. Онуң ады «гүнәлейҗи» диймеги аңладыпдыр. Шейле хем оны иблис, җынларың хөкүмдары ве бу дүнйәниң хөкүмдары дийип атландырыпдырлар. Онуң пис ишини Эйюп китабында гөрмек боляр; Иса Өз сөзлери ве бейик гудратлары билен шейтандан үстүндигини гөркезйәр.

Эйп 1; Мат 4:3; Мар 3:23; Лук 13:16; Айн 2:20.

Шигаён – сазың ады болмагы әхтимал.

Зеб 7:1.

Шөхрат – Худайың шөхраты Мукаддес Китапда кәте ягты шөхле я-да от хөкмүнде, я болмаса булут хөкмүнде суратландырыляр. Адамлар Онуң шөхратыны чөлде сежде эдилйән ерлерде, перишделер пейда боланда гөрүпдирлер. Дүнйәниң ахырында Иса доланып геленде, Худайың шөхратына бесленип гелер.

Гчк 45:13; Мср 16:7, 10; 1Шам 4:21; Иша 6:3; Хош 4:7; Хаб 2:14.

Т

Т

1. Табшырык
2. Тегелек ховуз
3. Тәмиз
4. Тәзе Ай байрамы
5. Тәзе Әхт
6. Төврат
7. Төврат мугаллымы
8. Туты
9. Түтетги
10. Түтетги сыпасы

Табшырык –

Серет: Канун.

Тегелек ховуз – бүрүнчден ясалан улы ховуз. Ол ыбадатхананың ховлусында гойлуп, ичи сувдан долдурылыпдыр ве руханылар ондан эллерини ве аякларыны ювупдырлар.

1Пат 7:23-26; 2ЙЙ 4:2-6,10.

Тәмиз – Ысрайыллара тәмиз болмалыдыклары айдылыпдыр, себәби олар Худайың халкыды ве Худай мукаддесдир (Лев 11:44). Тәмиз болмак үчин олар харам хасапланян затлардан дашда болмалыдылар ве йыгы-йыгыдан ювнуп дурмалыдылар; шейле хем олары руханы тарапындан тәмизлемек герекди (Лев 14:1-7). Бир адамың гүнәси билен тутуш халк тәмиз болман билйәрди (Еш 22:17). Өйлери ве затлары хем тәмизлемек герекди (Лев 14:33-53). Мукаддес Китап хич кимиң өз йүрегини тәмиз саклап билмеҗекдигини өвредйәр, шонуң үчин хем адамлара Худайың мерхемети ве багышламагы герек (Сүл 20:9).

Серет: Кәкилик оты; Мурдар.

Тәзе Ай байрамы – еврейлер тәзе Айың пейда болмагыны хер айда улы байрам эдип белләпдирлер. Олар бу гүни сурнай чалмак билен ве якма гурбанлыгыны хөдүр этмек билен белләпдирлер.

Чөл 29:6; Эзр 3:5; Зеб 81:3.

Тәзе Әхт – бу дөрт Хош Хабардан, ресуллар тарапындан язылан дүрли хатлардан ве Аянлык китабындан ыбарат.

Төврат –

1. Худай тарапындан Муса пыгамбере берлен Мукаддес Канун.

2. Бу Канундан ыбарат болан Көне Әхтиң илкинҗи бәш китабы (Гчк – Кан). Бир гезек, Ёшыя патышаның шалык сүрен дөврүнде ыбадатханада Төврат тапыляр. Бу болса өңки патышаларың кәбирилериниң мунуң бардыгындан бихабардыкларыны аңладяр.

Серет: Канун.

2Пат 22:8-10; Мат 5:18.

Төврат мугаллымы – Исаның дөврүнде Төврат мугаллымлары канундан оңат баш чыкарыпдырлар ве синагогаларда окадыпдырлар. Олар еврейлериң баш меҗлисинде векилчилик этмек билен гүйчли топар болупдырлар. Бизиң Эзра китабындан гөршүмиз ялы, оларың топары мүрзелерден гелип чыкыпдыр, мүрзелер язгылары ве ресминамалары языпдырлар, эмма асырларың гечмеги билен олар хем еврей канунындан өкде баш чыкарыпдырлар, себәби олар оны дүйрленен кагыза гөчүрипдирлер ве оны долы җикме-җик билипдирлер.

Мат 2:4; 7:29; Лук 6:7; Ёх 8:3.

Серет: Мүрзе.

Туты – овадан безелен туты чадырда, соңрак болса Иерусалимдәки ыбадатханада Иң мукаддес отагы мукаддес отагдан бөлүпдир. Бу тутудан гечмәге йылда бир гезек, Гүнәден сапланма гүни диңе баш рухана ругсат эдилипдир.

Мср 26:31-33; 2ЙЙ 3:14.

Серет: Мукаддес чадыр.

Түтетги – түтетги дүрли гөрнүшли өсүмликлерден ве агачлардан алныпдыр ве олар кесиленде, якымлы ыс берипдир. Олар чалт гатапдыр ве бөлеклере бөлүнипдир я-да овраныпдыр. Түтетги якылыпдыр я-да яг билен гарылып, дүрли максатлар үчин уланылыпдыр. Көне Әхт дөврүнде руханы түтетгини гурбанлык сыпасында мукаддес чадырда, соңрак ыбадатханада түтедипдир. Ысрайыл халкына муны галла билен гарып, садака хөкмүнде гетирмек хем буйрулыпдыр.

Мср 30:1-8; 34-38; Лев 1:1; 16:12; Мат 2:11; Лук 24:1.

Серет: Ладан; Мүр.

Түтетги сыпасы –

Серет: Сыпа.

У

У

1. Урым ве Туммым

Урым ве Туммым – Урым ве Туммым Худайың ислегини аян этмек үчин уланылыпдыр. Олар баш руханының гурсакчасында сакланыпдыр.

Мср 28:30; Лев 8:8; Кан 33:8.

Серет: Эфот; Гурсакча.

Ы

Ы

1. Ыбадатхана
2. Ыбрайым пыгамбер
3. Ыляс пыгамбер
4. Ынсан оглы
5. Ысхак пыгамбер
6. Ысмайыл пыгамбер
7. Ысрайыл
8. Ысрайылың он ики тиреси
9. Ызына сатын алмак

Ыбадатхана – Сүлейман патыша Иерусалимде илкинҗи ыбадатхананы гурупдыр (1Пат 6-7; 2ЙЙ 2-4). Бабыллылар бу ыбадатхананы вейран эдипдирлер ве онуң әхли гымматбаха затларыны Бабыла әкидипдирлер. Кәбир яхудылар Бабыл сүргүнлигинден доланып баранларындан соң, бу ыбадатхана б. э. өң 520 – 515‑нҗи йылларда тәзеден гурлупдыр. Хирод патышаның хөкүмдарлык эден дөврүнде (б. э. өң 37‑нҗи йылындан б. э. 4‑нҗи йылына ченли) бу ыбадатхана улалдылып, хас-да оваданлашдырылыпдыр. Бизиң эйямымызың 70‑нҗи йылында ыбадатхана римлилер тарапындан вейран эдилипдир ве хич хачан тәзеден дикелдилмәндир.

1Пат 5:5; 6:2 2Пат 25:8-17; Эзк 40-46; Нех 8.

Серет: Мукаддес өй.

1622-нҗи сахыпадакы сурата серет.

Ыбрайым пыгамбер – Ысрайыл халкының илкинҗи атасы. Ыбрайым пыгамбер дийип атландырылмаздан өң, онуң ады Ыбрам болупдыр. Ол чарва дурмушда яшапдыр, онуң аялы Сара, огуллары хезрети Ысхак ве хезрети Ысмайыл болупдыр. Хезрети Ысхагың оглы Якуп Ысрайылың он ики тиресиниң атасы болупдыр.

Гчк 11:27–12:8; 15:1-21; 17:5.

Серет: Ысхак пыгамбер; Ысмайыл пыгамбер; Якуп.

Ыляс пыгамбер –

Серет: пыгамбер.

Ынсан оглы – бу ат Зебурда ве Эзекиел (ягны Кифл) пыгамбериң китабында ынсаны аңладыпдыр. Эмма ол Даныел пыгамбериң китабының 7‑нҗи бабында Худай тарапындан шөхрат ве соңсуз патышалык берлен киши үчин уланылыпдыр. Бу киши Месих болмалы дийлип дүшүнилипдир. Иса Худайдан ыгтыярлык алан хөкмүнде бу ады Өзи үчин уланыпдыр. Ол эҗир чекип өлди ве дирелип гөге гөтерилди, эмма Ол ене ере казылык этмәге ве Өз халкыны халас этмәге гелер.

Зеб 8:5; 145:3; Мар 8:38; Ёх 3:13-14.

Ысхак пыгамбер – Худайың берен вадасына гөрә, Ыбрайымың Сарадан болан оглы. Ысхак Худайың ялкан адамы болуп, Якуп билен Ысавың какасыдыр.

Гчк 17:19-21; 21:3-12; 22:1-9; 27:1-46; 35:29.

Серет: Ыбрайым пыгамбер; Якуп.

Ысмайыл пыгамбер – Ыбрайым пыгамбериң Хаҗар атлы гырнагындан доглан новбахар оглы.

Гчк 16:11,15,16; 17:18-26; 25:9-17; 28:9; 36:3

Серет: Гырнак аял.

Ысрайыл – Якуп Пениелде Худай билен тутлушанда, Худай онуң адыны Ысрайыл дийип үйтгедйәр. Көне Әхтде Якубың несиллери он ики тирәни эмеле гетирип, ысрайыл халкы дийлип атландырыляр. Көне Әхтиң пыгамберлик ве гошгы язгыларында «Якубың» ады көпленч ысрайыл халкыны аңлатмак үчин уланылыпдыр. Сүлейман патышаның өлүминден соң, Демиргазыкдакы он тире Гүнортадакы яхуда хем бенямин тирелеринден айрыляр ве Ысрайыл адыны саклаяр. Ысрайыл патышалыгының Самарияда өз пайтагты болупдыр. Гүнортада ики тире Яхуда патышалыгыны эмеле гетирипдир. Шонуң үчин хем Көне Әхтиң кәбир ерлеринде «Ысрайыл» сөзи диңе Демиргазыкдакы он тирәни я-да Демиргазык патышалыгыны аңладыпдыр, көпленч болса Ыбрайым пыгамбериң агтыгы Якубың әхли несиллерини аңладыпдыр. Мукаддес Китап бу халкың Худайың сайлан ве сөен халкы боландыгыны өвредйәр, оларың үсти билен Худай дүнйәниң әхли халкларыны ялкамагы карар этди. Ысрайыл Худай тарапындан горалды ве ялканды, Худай олар билен әхт баглашды ве олара үйтгешик вадалар берди. Шейле хем, Ысрайыл Худайың кануныны кабул этди ве Худай олара пыгамберлер аркалы гепледи.

Гчк 32:28; 46:8; 49:28 Мср 1:1; 2ЙЙ 10:16; 2ЙЙ 11:1; Иша 9:7.

Серет: Якуп; Яхуда.

Ысрайылың он ики тиреси – Ысрайыл (өңки ады Якупды) огулларының әхли несиллери, оларың атлары Рубен, Шимгон, Леви, Яхуда, Зебулун, Ысакар, Дан, Гат, Ашер, Нафталы, Бенямин ве ики саны ярым тире, Эфрайым ве Манаша. Эфрайым ве Манаша Юсубың огуллары болуп, олар Юсубың какасы Ысрайыл тарапындан айратын сөйлүпдирлер.

Гчк 35:23-26; 41:51-52; 48:5; 49:28; Мср 1:1-5; Еш 17:1-18; 1ЙЙ 2:1-2; 6:63.

Серет: Ысрайыл; Яхуда; Якуп; Юсуп.

Ызына сатын алмак – илкинҗи доглан хайванлар, шейле хем, адамлар Реббе дегишли болупдыр. Улы мерхемет эдип, Реб еврейлере новбахар огулларыны ве илкинҗи болан эшеклерини ызына сатын алмага ругсат эдипдир. Олар муны Худая бермек үчин рухана садака я-да гурбанлык гетирмек аркалы ерине етирипдирлер. Реб новбахар огулларыны Мүсүрде өлүмден нәхили халас эдендигини хемише ятламаклары үчин ысрайыллара када-канунлар берипдир.

Мср 13:13-15; 34:19-20.

Я

Я

1. Ябуслар
2. Яг
3. Яг гуймак
4. Яхуда
5. Яхудаларың дили
6. Яхуды
7. Якма гурбанлыгы
8. Якуп пыгамбер
9. Ялкамак
10. Яшулулар
11. Язык гурбанлыгы

Ябуслар – Ысрайыл халкы эелемезден өң, Кенганда яшан халкларың бири. Олар хезрети Давут патыша тарапындан эеленйәнчәлер, Иерусалимде ве онуң төверегинде яшапдырлар.

Гчк 10:15; Еш 3:10; 2Шам 5:6; 1Пат 9:20.

Серет: Кенган.

Яг – адатча Көне Әхтде зейтун ягы. Зейтун ягы гадымы Ысрайылда бирнәче максатлар үчин уланылыпдыр. Ол чыраларың ягы үчин, яралары беҗермек үчин ве деридәки ёкушян яралары беҗермек үчин уланылыпдыр. Кәте ягы атыр билен гарып, якымлы ыс бермек үчин дерә ве сача чалыпдырлар. Гымматбаха яг кимдир бири патышалыга, руханылыга, пыгамберлиге сайлананда, онуң депесинден гуйлупдыр, шейле хем мукаддес затлары пәклемек үчин оларың үстүне серпилипдир. Шейлеликде, яг бүтевүлигиң, саг-саламатлыгың, Худайың Рухуның гудратының ве тәмизленмегиң нышаны болупдыр.

Мср 25:6; 29:7; Лев 7:10; 14:26; 1Шам 10:1.

Яг гуймак – сайланан адамың я-да бир задың үстүне зейтун ягыны гуймак билен йөрите хызмат үчин айры гойландыгыны аңлатмак. Кимдир бириниң депесине яг гуйлуп, ол патышалыга я-да руханылыга белленилипдир. Гурбанлык сыпасы, тутуш мукаддес чадыр мукаддес эдилмек үчин, оларың үстүне яг серпилипдир. Тәзе Әхтде месихилер шыпа алмак үчин дилег эдйән адамларының үстүне яг гуюпдырлар. Иса «Месих» дийлип атландырыляр, бу «яг гуйлан» диймеги аңладяр, ягны Худай тарапындан сайланып белленен диймекдир.

Мср 40:9,15; Лев 4:3; 1Шам. 16:13.

Серет: Месх ягы; Месих. 1628-нҗи сахыпадакы сурата серет.

Яхуда –Якубың он ики оглуның бириниң ады ве яхуда тиресиниң ата-‑бабасы. Яхуда тиреси бейик болупдыр, оңа мүлк пай дийлип берлен ер хем улы болупдыр ве «Яхуда» дийип атландырылыпдыр. Сүлейман патыша өленден соң, Демиргазык тирелер Гүнорта тирелеринден, ягны яхуда ве бенямин тиресинден айры чыканларында, бу ики тире Яхуда патышалыгыны эмеле гетирипдир. Гүнорта патышалыгының Давут пыгамбериң несиллери болан өз патышалары болупдыр ве онуң пайтагты Иерусалим болупдыр.

Гчк 29:35; 35:22-23; 38:1-26; 49:8; Мср 31:2; Еш 15:1-12; 1Шам 17:12.

Серет: Ысрайыл.

Яхудаларың дили –

2Пат 18:26.

Серет: Еврей.

Яхуды – аслы еврей болан адам. «Яхуды» ады «Яхуда» сөзүнден гелип чыкандыр. Б. э. өң 586-нҗы йылда Яхуда патышалыгы бабыллылар тарапындан басылып алыняр ве халк Бабыла сүргүн эдилйәр. Сүргүн дөврүнде ве ондан соң хем «яхуды» сөзи халкы ве ысрайыл тирелеринден болан ислендик адамы аңлатмак үчин гиңден уланылыпдыр. Адамзады халас этмек үчин ве Худайың Шалыгыны беркарар этмек үчин Исаның Худай тарапындан иберилендигине ынанан илкинҗи адамлар яхудылар болупдыр.

Нех 1:2; Эст 3:4; 9:1-6.

Серет: Бабыл, Яхуда.

Якма гурбанлыгы – бу айратын гурбанлык болуп, мал сойландан соң, онуң әхли бөлеклери гурбанлык сыпасында бүтинлей якыляр. От якыландан соңра, гурбанлык отда янып түссә өврүлипдир. Асмана етйән бу гурбанлыгың түссесиниң ысы Худая ярапдыр.

Гчк 8:20; 22:2; Лев 1:2-17.

Якуп пыгамбер – хезрети Ысхагың оглы, Ыбрайым пыгамбериң агтыгы, ол Худай тарапындан вада берлен ялканыша эе болупдыр. Якуп Пениелде Худай билен гөреш тутанда, Худай Якубың адыны Ысрайыл дийип үйтгетди. Якубың он ики оглы болупдыр ве бу огуллар ысрайыл халкының он ики тиресиниң ата-бабасы болупдыр.

Гчк 25:19; 27:6; 32:22-30; 35:22-26.

Серет: Ыбрайым пыгамбер; Ысхак пыгамбер; Ысрайыл; Яхуда.

Ялкамак – Худайың ниети ве ислеги адамзады ялкамаклык болуп, бу Онуң ыкрар эден әхтиниң меркезинде ерлешйәр. Ыбрайым пыгамбериң үсти билен Худай ер йүзүндәки әхли адамлары ялкамаклыгы вада берди (Гчк 12:3). Бу вада Ыбрайым пыгамбериң несли болан Иса Месихиң үсти билен амала ашды (Гал 3:14). Мукаддес Китап Худайың диңе догры адамлары ялкаяндыгыны өвредйәр, себәби олар Худайы сөййәрлер ве Оңа табын болярлар. Тәзе Әхтде ялканмак дүшүнҗеси хас гиң, ягны муңа диңе бир байлык гирмән, эйсем бу ве индики дурмушда рухы тайдан ялканмак хем гирйәр. Иса эерйәнлер дирелиш гүнүнде Худайың өзлерини ялкаҗакдыгыны билйәрлер (Мат 25:34). Онуң манысы «нәлетлемек» сөзи билен гапма-гаршыдыр.

Гчк 1:22,28; 12:3; Кан 28:1-12; Мат 25:34; Лук 14:14; Эфе 1:3.

Яшулулар – Ысрайыл халкының бүтин тарыхының довамында, хатда Исаның дөврүнде яшулулар ёлбашчылык этмәге, өвретмәге ве адамларың үстүнден ыгтыярлыгы йөретмәге җогапкәр болупдырлар. Олар кәте өз борчларыны догры ве адалатлы берҗай этмәндирлер, шонуң үчин Худай олары пыгамберлериниң үсти билен язгарыпдыр. Йыгнакларда Исаның ызына эерйәнлериң арасында бу хызматы йыгнагың ёлбашчылары ерине етирипдирлер. Аянлык китабында яшулулар Иса Месихе иман этмек аркалы әхли халас боланлары аңладыпдыр.

Мср 3:18; 4:29; Лев 4:15; Кан 19:12; Рут 4:2,9; Иша 3:14; Айн 4:4.

Язык гурбанлыгы – эгер кимдир бири төтәнден гүнә эден болса я-да харам затлары эллән болса, онда бу гурбанлык аркалы руханы олары гүнәсинден саплапдыр.

Лев 5:2-19.

Е

Е

1. Едутун
2. Ехошапат җүлгеси
3. Еврей

Едутун – ол 1ЙЙ 16:41-де беян эдилйән Давут пыгамбериң баш сазандаларының бири болан болмагы әхтимал; башга бир манысы «боюн эгдирмекдир».

1ЙЙ 16:41.

Ехошапат җүлгеси – бу ер Иерусалимиң голайындакы җүлге үчин уланылян атдыр, ягны ол Иерусалиме гаршы йыгнанан миллетлере Худайың ыглан эден җезасының беян эдилйән ери болупдыр. Ёвел китабының 3‑нҗи бабының 14‑нҗи аядында бу хөкүм җүлгеси дийлип атландырылыпдыр.

Ёв 3:2,12,14.

Еврей –

1. Аслы нәбелли көне сөз, бу ысрайыл халкы үчин уланылыпдыр. Шейле хем бу Ыбрайым пыгамбериң асыл гелип чыкышыны гөркезмек үчин уланылыпдыр.

2. Б. э. өң 586-нҗы йылда Бабыл сүргүни дөврүне ченли, эсасан, ысрайыл халкы тарапындан уланылан дил. Халк сүргүнден доланып геленден соң, оларың аглабасы бу диле дерек арамей дилинде гүрләпдир. Көне Әхтиң көп ери еврей дилинде язылыпдыр.

Гчк 14:13; 39:14,17; 40:15; 41:22; 43:32; Мср 1:15-19; 21:2; 1Шам 4:6

Серет: Арамей.

Ю

Ю

1. Юнус пыгамбер

2. Юсуп пыгамбер

Юнус пыгамбер – Ниневе халкының пис ишлери үчин олары Худайың вейран этҗекдиги барада дуйдурыш берен пыгамбер. Онуң дуйдурышы себәпли халк тоба этди ве Худай олары багышлады.

Юнус китабы.

Юсуп пыгамбер – Ысрайылың иң сөйгүли оглы, Эфрайым билен Манашаның какасы. Доганлары оны гул эдип сатдылар, эмма Худай оны халас этди ве Мүсүр патышасының «саг эли» этди. Ол ерде Юсуп доганларыны ве тутуш машгаласыны, шейле хем көп мүсүрлилери узак вагтлап болан гуракчылык дөврүнде ачлыкдан халас этмекде эсасы хызматы битирди.

Гчк 30:24-25; 37:1–50:26.

Серет: Фараон.

Й

Й

1. Йыгнагың хызматчысы
2. Йыгнагың ёлбашчылары
3. Йыгнак

Йыгнагың хызматчысы – Иса гөге гөтериленден соң ве Мукаддес Рух иненден соң, месихилер топарына окатмага ве хызмат этмәге белленен йөрите адамлар тарапындан ёлбашчылык эдилипдир. Мунда белли бир дүзгүн болмандыр, муңа гарамаздан Павлус өз хатларында нәхили адамларың ёлбашчылык этмелидиги барада анык гөркезмелер берипдир. Иса башгалара хызмат этмеклиге өрән ёкары баха берипдир.

Рес 14:23; 1Пет 5:1-4; 1Тим 3:1-13; Рим 16:1; 1Тим 5:17-21; Тит 1:5-9; Ев 13:7,17.

Йыгнагың ёлбашчылары –

Серет: Яшулулар.

Йыгнак – Тәзе Әхт дөврүнде Иса ынанянлар сежде этмек үчин Иерусалимдәки ыбадатханада йыгнанышыпдырлар. Мундан соң тизара олар өз өйлеринде йыгнанышып башлапдырлар. Хош Хабар тутуш Рим империясында вагыз эдиленсоң, йыгнаклар көп ерлерде гурналды. Бу гүнки гүн йыгнаклар дүнйәниң әхли ерлеринде гечирилйәр. Бу йыгнакларың әхлиси бир бейик Йыгнагың бөлүми хасапланып, онуң дүзүми Исаның дөврүнден тә шу гүне ченли месихилерден ыбаратдыр.

Мат 16:18; Рес 8:1; 9:31; Рим 16:5; 1Кор 11:18; Эфе 5:23-32; Айн 1:11.

З

З

1. Зебур
2. Зекат
3. Зыгыр
4. Зыярат нагмасы

Зебур – 150 мезмурдан ыбарат топлум, оларың көпүси Давут пыгамбер тарапындан языландыр. Зебур Көне Әхтиң бир бөлегидир.

Серет: Давут пыгамбер; Көне әхт; Мезмур.

Зекат –

Серет: Ондан бири.

Зыгыр – Орта Гүндогарда өсүмлигиң бир гөрнүши. Зыгыр үйшмегини йыгнап, сувда эзипдирлер, соңра гурадып, сүйүмини айратын алып, ондан йүплүк өрүпдирлер ве ондан непис мата докапдырлар. Ахырында, докалан зыгыр мата йүң мата гаранда гыммат хасапланыпдыр, себәби оны ыссы ховада геймек якымлы болупдыр ве оны өндүрмек кын болупдыр. Руханы гейимлериниң кәбирлери зыгыр матадан докалыпдыр.

Мср 9:31; 25:4; 26:1; Лев 6:10; 16:4; Сүл 31:13; Дан 10:5.

Зыярат нагмасы – Еврейче «ёкары чыкян айдым» диймекдир. Бу айдым дагың ёкарсында ерлешйән ыбадатхана чыкыланда айдылыпдыр. Бу айдымлар дини байрамчылыклар үчин Иерусалиме баряркалар, ёлда зыяратчылар тарапындан айдылып, ыбадатханада байрамчылыгың бир бөлеги хөкмүнде сежде эдипдирлер. Бу сөз кәбир мезмурың еврейче адының бир бөлегидир.

Зеб 119-133.

Table of Contents

Гириш

Аянлык

- 1‑нҗи бап
- 2‑нҗи бап
- 3‑нҗи бап
- 4‑нҗи бап
- 5‑нҗи бап
- 6‑нҗи бап
- 7‑нҗи бап
- 8‑нҗи бап
- 9-нҗы бап
- 10-нҗы бап
- 11‑нҗи бап
- 12‑нҗи бап
- 13‑нҗи бап
- 14‑нҗи бап
- 15‑нҗи бап
- 16-нҗы бап
- 17‑нҗи бап
- 18‑нҗи бап
- 19-нҗы бап
- 20‑нҗи бап
- 21‑нҗи бап
- 22‑нҗи бап

Сөзлүк

А

- Адалатлы
- Адам ата
- Агта
- Агыз беклемек
- Ахалот
- Аждарха
- Акмак
- Аламот
- Алоэ
- Амалеклер
- Аммонлар
- Аморлар
- Анаклар
- Араба дүзлүги
- Арамей дили
- Арфа
- Артемис
- Арвах-җын
- Арёпагус
- Ашера
- Ашторет
- Ашур
- Аянлык
- Азия

Б

- Бабыл
- Багал
- Баш руханы
- Башан
- Байрам йылы
- Байрамчылыклар
- Берекет
- Беелзебул
- Бу дүнйәниң хөкүмдары
- Бут
- Бүтинлей ёк этмек

Ч

- Чатма байрамы

Д

- Дагон
- Давут галасы
- Давут Оглы
- Давут пыгамбер
- Декаполис
- Дери кесели
- Дикме даш
- Дога-дилег этмек
- Догры

Э

- Эфиопия
- Эфот
- Эл гоймак
- Эллинҗи гүн байрамы
- Эляша пыгамбер
- Эпикурчы философлар

Ә

- Әхт

- Әхт сандыгы

Ф

- Фараон
- Фарисейлер
- Финикия

Г

- Гала дервезелери
- Галла байрамы
- Галла садакасы
- Ган
- Гиргашлар
- Гитит
- Гомора
- Гөгүң Шалыгы
- Гөк
- Гөргүр
- Гөрнүш
- Греклер
- Гурбанлык сыпасы
- Гурбанлыклар
- Гурсакча
- Гүнә гурбанлыгы
- Гүнәден сапланма гүни
- Гырнак аял
- Гызыл деңиз

Х

- Хача чүйлемек
- Халасгәр
- Хантагта
- Хасыл байрамы
- Хеләкчилик ери
- Хепдәниң биринҗи гүни
- Хермон дагы
- Хетлер
- Хигаён
- Хирод
- Хивилер
- Хореп
- Хорылар
- Хоссар
- Хош хабар
- Хошбой ыслы гамыш
- Хошея пыгамбер
- Хов эне
- Хөдүр чөреги
- Худай
- Худайың Гузусы
- Худайың Оглы
- Худайың Шалыгы
- Хызмат этмек

И

- Иблис
- Ичги садакасы
- Ички гала
- Император
- Инҗил
- Иң мукаддес отаг
- Иордан дерясы
- Иса
- Ишая пыгамбер
- Иерусалим

Җ

- Җебрайыл перишде
- Җелиле
- Җеннет
- Җул гейинмек

К

- Канун
- Канун китабы
- Кемош
- Кенган
- Кенганлар
- Керуп
- Кесетлер
- Кейнлер
- Кәкилик оты
- Көне Әхт
- Күл үстүнде отурмак

Л

- Ладан
- Левилер
- Лира
- Ливан
- Ливятан
- Лолы
- Лут

М

- Мадай
- Манна
- Маскил
- Меҗлис
- Меръем
- Месх ягы
- Месих
- Месопотамия
- Мейлетин садака
- Мезмур
- Мәликсадык
- Мидянлар
- Микайыл
- Миктам
- Миллетлер
- Милло
- Мирас
- Молек
- Моваплар
- Мукаддес
- Мукаддес чадыр
- Мукаддес чөрек
- Мукаддес даг
- Мукаддес отаг
- Мукаддес өй
- Мукаддес Рух
- Мурдар
- Муса пыгамбер
- Мут лабен
- Мүр
- Мүрзе

Н

- Надан
- Нард
- Назыр
- Нефиллер
- Негеп чөли
- Новбахар огул
- Нух пыгамбер

О

- Омын

- Ондан бири

Ө

- Өлүлер дүнйәси

- Өй бутлары

П

- Парс империясы
- Парз
- Пата
- Патрос
- Перишде
- Перизлер
- Перман
- Песах байрамы
- Петир байрамы
- Пилат
- Пилиштлилер
- Пурым байрамы
- Пыгамбер
- Пыгамберлик этмек

Р

- Рабби
- Рахап
- Рапалар
- Реб
- Реббе хөдүр эдилен чөрек
- Реббе йүз тутулян чадыр
- Реббиң гүни
- Реббиң өйи
- Реббиң сачагы
- Ресуллар
- Римлилер
- Рух
- Руханы

С

- Сабат гүни
- Садака
- Саддукейлер
- Саламатлык гурбанлыгы
- Салгытчы
- Салим
- Самария
- Сара

- Сежде эдилйән ериң азгын аяллары я эркеклери

- Сежде этмек
- Сеждегәх
- Села
- Серафлар
- Сердар
- Сидон
- Синагога
- Синай
- Сион
- Сион гызы
- Содом
- Сөвеш арабасы
- Стоик таглыматчылар
- Сур
- Сурнай байрамы
- Сува чүмдүрмек
- Сүлейман пыгамбер
- Сүннет
- Сүннетсизлер
- Сүргүн
- Сыпа

Ш

- Шеминит
- Шейтан
- Шигаён
- Шөхрат

Т

- Табшырык
- Тегелек ховуз
- Тәмиз
- Тәзе Ай байрамы
- Тәзе Әхт
- Төврат
- Төврат мугаллымы
- Туты
- Түтетги
- Түтетги сыпасы

У

- Урым ве Туммым

Ы

- Ыбадатхана
- Ыбрайым пыгамбер
- Ыляс пыгамбер
- Ынсан оглы
- Ысхак пыгамбер
- Ысмайыл пыгамбер
- Ысрайыл
- Ысрайылың он ики тиреси
- Ызына сатын алмак

Я

- Ябуслар
- Яг
- Яг гуймак
- Яхуда
- Яхудаларың дили
- Яхуды
- Якма гурбанлыгы
- Якуп пыгамбер
- Ялкамак
- Яшулулар
- Язык гурбанлыгы

Е

- Едутун
- Ехошапат җүлгеси
- Еврей

Ю

- Юнус пыгамбер

- Юсуп пыгамбер

Й

- Йыгнагың хызматчысы
- Йыгнагың ёлбашчылары
- Йыгнак

З

- Зебур
- Зекат
- Зыгыр
- Зыярат нагмасы