Мукаддес Китап
Author: Мукаддес Китап Терҗиме Институты
Date: 2018-09-17T07:57:35.019795+00:00

Гириш

Гириш

1. Чөлде

2. Сөзлүк

Элиңиздәки Мукаддес Китап хер бир адам үчин иң ваҗып китапдыр! Бу китап аркалы адамзат өз Ярадыҗысы Худайы танап, Онуң биз үчин ниетлән аҗайып максадыны өвренер ве иман эдип, бакы яшайша эе болар. Бейик патыша болан Давут пыгамбер Худайың Сөзи барада өз мезмурларының биринде: «Сениң сөзүң – чыра аякларыма, ол – ягтылык мениң ёдама» дийип айдяр. Худайың Сөзи, догрудан-да, хер бир ынсаның дурмушы үчин чырадыр, йөрейән ёлуны ягтылдян нурдур! Гой, Худай бу китабы окаян хер бир ынсана пәхим-пайхас берип, Өз Сөзүниң уммасыз байлыгыны оңа багыш этсин!

Китапларың атлары

Мукаддес Китабың дүзүмине гирйән китапларың атлары дүрли-дүрлүдир:

- •Китап я-да онуң эсасы бөлеги белли бир адам тарапындан язылып, шол адамың ады билен атландырыляр, мысал үчин, «Сүлейманың пәхимлери».

- •Китап хайсыдыр бир адам барада язылып, шол адамың адына лайыклыкда атландырыляр, мысал үчин, «Рут».

- •Китап ысрайыл халкының тарыхының хайсыдыр бир дөврүни беян эдип, шол дөвүрдәки вакалара, ягдайлара лайыклыкда атландырыляр, мысал үчин, «Ысраыыл сердарлары». Булар барада хас гиңишлейин маглуматы алмак үчин, хер китабың башында берилйән гириш бөлүмине гөз айлаң.

Мукаддес Китабың дүзүмине гирйән китаплар шу топарлара бөлүнйәр:

- •Көне Әхт

- ◦Төврат (Гелип чыкыш – Канун таглыматы)

- ◦Ир дөвүрдәки пыгамберлер; бу китаплар топары кәвагт «Тарыхы китаплар» дийлип хем атландырыляр (Ешува – Патышалар (Икинҗи китап))

- ◦Язгылар, шейле топара Зебур ве Сүлейманың пәхимлери ялы китаплар гирйәр. (Йыл язгылары – Нагмалар нагмасы)

- ◦Бейлеки пыгамберлер (Ишая – Малакы)

- •Тәзе Әхт

- ◦Хош хабарлар. Муңа дөрт китап дегишли болуп, олар дүрли адамлар тарапындан языландыр. Олар өзлериниң шаят болан вакаларыны беян эдйәрлер.

- ◦«Ресулларың ишлери» атлы китап Лука тарапындан языландыр. Ол бу китапда Иса Месихиң гөге гөтериленден соң болан вакалары беян эдйәр.

- ◦Хатлар. Булар Павлус, Петрус ве Ёханна ялы авторларың месихи йыгнаклара язан хатларыдыр.

- ◦«Ёханна гелен аянлык» эдебиятың айратын гөрнүши болуп, онда Худайдан гелен гөрнүшлер ве аянлыклар беян эдилйәр.

Ёкарда агзалан китаплар топлумларының хер бири өзүне махсус болан жанрда языландыр. Шонуң үчин-де окыҗы китабы оканда, онуң жанр айратынлыгыны хасаба алмалыдыр.

«Көне Әхт» ве «Тәзе Әхт» китапларына гошмача сөзбашылар берилйәр. «Көне Әхтиң» дүзүмине пыгамберлериң китапларының хем гирйәндигине гарамаздан, оңа түркмен окыҗыларына гиңден таныш болан «Төврат» ве «Зебур» диен гошмача сөзбашылар берилди. «Тәзе Әхт» китабына «Инҗил» диен гошмача сөзбашы берилсе-де, онуң дүзүмине «Инҗилден» башга китаплар ве иманлылар йыгнакларына язылан хатлар гирйәр.

Худайың атлары

Көне Әхт китабы түркмен дилине асыл нусгадан, ягны еврей дилинден терҗиме эдилди. Бу китабың еврей дилиндәки асыл нусгасында Худайың бирнәче ады душ гелйәр. Онуң «Элохим» ады хас көп уланылып, ол түркмен дилине «Худай» дийип терҗиме эдилди. Онуң бейлеки ады Яхве болуп, ол хем «Худай» диймеги аңладяр. Бу ат түркмен дилине «Реб» дийип терҗиме эдилди. «Реб» сөзи Худайың әхт баглашан, Өзүни халкына аян эден я-да ынсан кешбинде пейда болан ягдайларына дегишли вакаларда уланылды. Худайың «Эл-Шаддай» ады түркмен дилине «Гудратыгүйчли» дийип, «Эл-Элён» болса «Бейик Худай» дийип терҗиме эдилди. Худайың китапда сейрек душ гелйән «Адонай» ады «Таңры» дийип терҗиме эдилди. Херекет эдйән, бейик ишлери амала ашырян Худайы суратландырмак үчин еврей дилинде утгашдырылып уланылан «Яхве Элохим» ады түркмен дилине «Худайымыз Реб» дийип терҗиме эдилди.

Тәзе Әхт китабының асыл нусгасы грек дилинде язылып, онда Худай бабатда «куриос» диен сөз уланыляр. Китабың язга гечирилен дөврүнде бу сөз «ага» я-да «хоҗайын, эе» диймеги аңладярды. Көне Әхтиң грек дилиндәки терҗимесинде Худайың «Яхве» ве «Адонай» атлары хем «куриос» дийип терҗиме эдилендир. Шонуң үчин-де, Тәзе Әхт китабында адамлар Иса Месихе «куриос» дийип йүзлененлеринде, Оны Худай хөкмүнде кабул эдендиклери әшгәр боляр. Шейле ягдайларда «куриос» сөзи түркмен дилине «Реб» дийип терҗиме эдилди. Мундан башга-да, Иса Месих өлүмден диреленден соң Оңа Куриос Иса Месих дийип йүзленилип, бу ат түркмен дилине «Реббимиз Иса Месих» дийип терҗиме эдилди.

Мукаддес Язгылар ве тарыхы вакалар

Мукаддес Язгыларда беян эдилйән вакалара долы ве догры дүшүнмек үчин, олара шол дөвүрде болуп гечен тарыхы вакалар билен умумы багланышыкда гарамалыдыр. Ашакда Мукаддес Язгыларда беян эдилен тарыхы дөвүрлериң ве империяларың ады берилйәр:

1.Ыбрайым пыгамбериң дөврүне ченли болуп гечен вакалар. Худай дүнйәни ярадяр. Ол Адам атаны ве Хов энәни ярадып, олары Эрем багында ерлешдирйәр. Эмма олар Худайың эмрини бозансоңлар, Эремден махрум эдилйәрлер. Оларың несли көпелип, ер йүзүне яйраяр, гүнә ичинде яшап, өз дурмушларына гүмра болуп, Яраданы унудяр. Худайың муңа җуда гахары гелип, тутуш адамзады ёк этмеги ниет эдинйәр. Ол Өз ниетини берҗай этмек үчин, ер йүзүне элхенч сил иберйәр-де, Нух пыгамбер билен онуң машгаласындан башга тутуш адамзады ёк эдйәр. Хава, Худай шол силде диңе Нух пыгамбери ве онуң машгаласыны халас эдйәр, себәби олар дири Худая иман эдип, Оңа сежде эдйәрдилер. Беян эдилйән вакаларың шу тапгыры Нухуң несиллериниң Бабыл минарасыны гуршы ве тутуш адамзадың несил дарагтының дөрейши билен тамамланяр.

2.Ыбрайым пыгамбер барадакы вакалар. Хич перзенди болмадык Ыбрайым пыгамбере Худай бир огул берҗекдигини, ондан бейик бир миллет яратҗакдыгыны вада берйәр. Мундан башга-да, Худай пыгамбере онуң неслине «бал билен сүйт акян» Кенган топрагыны-да мирас берҗекдигини вада эдйәр. Ыбрайым пыгамбер вада берлен юрда гөчүп, ол ерде чадырда бир чарвадар кимин яшаяр. Худай Ыбрайымың агтыгы Якуба «Ысрайыл» дийип ат берйәр. Ысрайылың он ики оглы болуп, олар тутуш халкың несилбашылары боляр. Ысрайылың Юсуп атлы сөйгүли оглы доганлары тарапындан Мүсүр гулчулыгына сатылса-да, Худай оны ялңыз гоймаяр. Юсуп пыгамбер Худайың көмеги билен тутуш Мүсүр юрдунда икинҗи дереҗели адам боляр. Ол ачлык дөврүнде тутуш юрды ве өз атасының машгаласыны халас эдйәр. Онуң несли Мүсүрде җуда көпелйәр, эмма Юсуп пыгамбер арадан чыкандан соң, олар Мүсүр юрдунда гул болярлар.

3.Мүсүрден чыкыш ве вада эдилен топрагы эелемек барадакы вакалар:

а.Муса Ысрайылың неслини мүсүр гулчулыгындан азат эдйәр. Ысрайылың огулларындан дөрән тирелер чөлде Худая эерип, Ондан Мукаддес Кануны кабул эдйәрлер. Худай олара леви тиресини руханычылыга беллемеги ве Өзи үчин мукаддес чадыры ясамагы буюряр. Бу чадыр Худая сежде этмек үчин ниетлененди.

б.Ешува ысрайыллары Ыбрайым пыгамбере вада берлен топрага – Кенгана гетирйәр. Олар бу топрагы шол ерде яшап йөрен тирелерден басып алярлар. Бу тирелериң аглаба бөлеги Нух пыгамбериң Хам ве Яфес атлы огулларының несиллериди. Ыбрайым пыгамбер болса Нух пыгамбериң новбахар оглы Самың неслиди. Ысрайылың душманлары болан аммонлар ве моваплар болса Лутуң несиллериди. Басылып алнан юрт он ики бөлеге бөлүнип, ысрайыл тирелериниң арасында биҗе боюнча пайланыляр. Юсубың ики оглундан ики тире эмеле гелйәр, себәби Ысрайыл пыгамбер дүнйәден өтмәнкә олары өз огуллары хөкмүнде кабул эдип, ак пата берипди. Шонуң үчин-де, он ики бөлеге бөлүнен топрак Ысрайылың он бир оглуның несиллериниң арасында мүлк хөкмүнде пайланыляр. Ысрайылың Леви оглуның несиллери болса руханычылыга беллененсоңлар, топракдан хич мүлк алмаярлар, себәби Ысрайыл Худайы Реббиң Өзи оларың мүлкүди.

4.Он ики тирәниң бир патышалыгы эмеле гетириши барадакы вакалар:

а.Шавул патыша Ысрайылың илкинҗи патышасы боляр. Соңра Давут пыгамбер Ысрайыла патыша боляр ве он ики тирәни бирлешдирип, бир миллети эмеле гетирйәр--де, өз чәклерини гиңелдйәр.

б.Сүлейман пыгамбер Реббе сежде этмек үчин дүнйәде деңи-тайы болмадык ыбадатхананы гуряр.

5.Патышалыгың бөлүнмеги барадакы вакалар. Сүлейман пыгамбер арадан чыкандан соң, онуң ики оглуның арасында уруш башланяр. Юрдуң демиргазыгындакы он тире Сүлейманың огулларының бирини голдап, Ысрайыл патышалыгыны эмеле гетирйәр. Яхуда ве бенямин тирелери болса Сүлейманың бейлеки оглуны голдап, юрдуң гүнортасында Яхуда патышалыгыны эмеле гетирйәр. Яхуда ве Ысрайыл патышалыклары пыгамберлериң язгыларында көп ятланыляр. Демиргазык патышалыгы бабыллылар тарапындан басылып алыняр, илаты болса Бабыла сүргүн эдилйәр.

6.Сүргүнлик дөври ыбадатхана вейран эдилйәр, гүнорта патышалыгы болан Яхуданың абрайлы ве гөрнүкли адамлары, машгалалары бабыллылар тарапындан есир алыняр.

7.Дикелдиш дөври – Парс империясы дөрәнден соң яхудылара өз ватанына, Ысрайыла доланмак ругсат эдилйәр. Олар өз юрдуна доланып, шәхери ве ыбадатхананы дикелдйәрлер.

8.Көне ве Тәзе Әхтиң аралыгындакы дөвүр – Македония империясы. Ортаер деңзи македониялылар тарапындан басылып алыняр. Македонлар грек дилини яйрадып, билим улгамыны өсдүрип яйбаңландырярлар.

9.Иса Месихиң дурмушы ве хызматы. Шол дөвүрде яхудылар Рим империясына гарашлы болуп, онуң беллән патышаларының голастында яшаярдылар. Шейле патышаларың бири-де Хирод болуп, ол Рим императорына долы гарашлы болупдыр.

10.Илкинҗи месихилер йыгнагы. Иса Месих гөге гөтериленден соң, Оңа иман эденлериң саны барха артяр. Гүйчли ызарланмалара, сөгүлмелере ве эҗирлере гарамаздан, оларың саны барха көпелйәр. Месихи йыгнаклар Орта Гүндогардан Рим империясының Азия велаятына (хәзирки Түркие), хатда Европа юртларына ченли яйраяр.

Мукаддес Язгыларың жанрлары

Мукаддес Язгыларың терҗимесинде үч дүрли жанр: кысса (беян этме), гошгы (я ак гошгы) ве гошгы жанрында язылан проза уланылды. Гошгы жанрында язылан проза долы капыя эе болмаса-да, гошгы ялы окаляр. Шонуң үчин-де, шейле жанрда язылан пыгамберлик китаплары терҗиме эдиленде, олар гошгы гөрнүшде реҗеленди. Еврей шыгрыетинде «параллелизм» усулы гиңден уланыляр. Шейле усулда язылан гошгуларың биринҗи сетиринде беян эдилйән пикир икинҗи сетиринде гайталанып, манысы хас гиңишлейин дүшүндирилйәр.

Голязмалар

Көне Әхт китабы түркмен дилине еврей дилинде язылан Масоретик текстлеринден терҗиме эдилди. Бу Масоретик текст Библия Хебрайиканың соңкы неширинде чап эдилди. Зерурлыгың дөрән ягдайларында шу нешириң теклип эден алтернатив дүшүндирмелеринден хем угур алнып, олара дегишли чыкгытлар берилди. Тәзе Әхт китабы грек дилиндәки голыазмадан (Бирлешен Мукаддес китап җемгыети, 4‑нҗи нешири) терҗиме эдилди. Бу гөрнүшдәки аятларың Текстус Ресептус билен тапавутлы болан ягдайларында олара хем дегишли чыкгытлар берилди.

Чыкгытлар

Терҗимеде чыкгытларың бирнәче гөрнүшлери уланылды. Оларың иң йөнекейи окыҗа дүшнүксиз я-да нәбелли болан сөзе дүшүндириш берйәр. Шейле сөзлер китабың ахырында берилйән Сөзлүкде хем ерлешдирилендир. Чыкгытларың ене бир гөрнүши терҗиме эдилен асыл нусгадакы аятларың башга гөрнүшиниң бардыгыны хем гөркезйәр. Шейле аятларың арасындакы тапавут җикме-җик гөркезилмесе-де, хайсы асыл нусгадан алнандыгы мәлим эдилйәр.

Өлчег бирликлери

Мукаддес Язгыларың терҗимесинде өлчег бирликлерини аңлатмак үчин мысгал, гадак, батман ялы гадымы көне түркмен өлчег бириклери уланылды. Оларың хәзирки дөвүрдәки такмынан өлчегини гөркезмек үчин дегишли чыкгытлар берилди. Шейле-де, чыкгытларда көне еврей ве грек өлчеглери уланылды. Сиз бу өлчег бирликлерини китабың ахырында берилйән таблисада гөрүп билерсиңиз.

Салгыланма аятлары

Тәзе Әхтиң китапларында Көне Әхтден мысал гетириленде, онуң хайсы китапдан алнандыгыны гөркезмек үчин салгыланма аятлары берилйәр. Бу окыҗа аядың я-да бабың асыл мазмуныны тапмагы еңиллешдирмек максады билен эдилди.

Мукаддес Язгыларың стили

Мукаддес Язгыларың стили өзболушлыдыр. Себәби онуң асыл нусгасының язылан дөврүндәки дурмуш ягдайларының, дәп-дессурларының кәбирлери түркмен дурмушы ве медениети үчин нәтанышдыр. Шоңа гөрә-де, терҗимечилер асыл нусганың манысының түркмен окыҗысына дүшнүкли болмагы үчин бу ише өрән сересаплы чемелешдилер. Олар асыл нусганың манысының үйтгедилмегине я-да тесвирленмегине ёл бермезлик үчин, оны сөзме-сөз терҗиме этмекден я-да диңе манысыны терҗиме этмекден гача дурдулар. Өңде гойлан меселәниң кын боландыгына гарамаздан, терҗиме адаты окыҗа дүшнүкли болуп, манысының арасса, анык ве тебигы болмагы үчин сада дилде эдилди. Терҗиме стилиниң дүрли болмагы терҗимелериң хем дүрли боляндыгыны аңладяр. Шонуң үчин-де, хайсыдыр бир терҗимәни башга терҗиме билен деңешдирип, онуң нәдогры эдилендигини айтмак ерликсиздир. Терҗимелериң бирмеңзеш болуп, адалгаларың я-да җүмлелериң башгача, окыҗа хас дүшнүкли тәрде берилмеги ахмалдыр. Мундан башга-да, терҗимелериң хеммеси белли бир дереҗеде дүшүндирмелере эедир. Терҗимәниң довамында душ гелен икиманылы сөзлемлериң аглаба бөлегиниң дүшүндирилмелери окыҗының пайына галдырылды. Йөне манысы өрән чылшырымлы ве айдың болмадык аятларың кәбирлери садалашдырылып, окыҗа дүшнүкли болар ялы терҗиме эдилди. Шейле аятларың терҗимесинде көп алымлар тарапындан бу бабатда кабул эдилен дүшүндиришлерден угур алынды.

Мукаддес Китап Терҗиме институты

Көне Әхт

Чөлде

Чөлде

Гириш

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28
- 29
- 30
- 31
- 32
- 33
- 34
- 35
- 36

Чөлде китабында ысрайыл халкының мүсүр гулчулыгындан соңкы тарыхы беян эдилйәр. Ысрайыл халкы Синай дагындан вада берлен Кенган юрдуна етйәнчә, кырк йыллап чөлде гезмели боляр. Шонуң үчин-де, бу китап Чөлде дийип атландырылып, шол кырк йылың довамында болуп гечен вакалары беян эдйәр.

Китап үч бөлүмден ыбаратдыр. Биринҗи бөлүмде (1:1–9:23) Худай Муса пыгамбере ысрайыл халкыны санамагы буюряр. Соңра Ол Муса ысрайыл халкына дүшелге гуруп, левилери хызмата беллемек үчин гөркезмелер берйәр. Бу бөлүм хеммелериң Песах байрамчылыгыны белләп, Реббе гурбанлыклар хөдүрлемеги билен тамамланяр.

Икинҗи бөлүмде (10:1–21:35) ысрайылларың Иордан дерясының гүндогарында яшаян миллете тарап, ягны Моваба баряркалар, ёлда болуп гечен вакалар беян эдилйәр. Чөлүң ичинден гечилен бу ёл гаты агырды. Халк йыгы-йыгыдан арз-шикаят эдип, Мусаның ве Худайың гаршысына баш гөтерйәр. Ысрайыллар Кенганда яшаян миллетлер барада эшидип, юрда гирмекден боюн товлаярлар. Шонуң үчин-де, Реб олары җезаландырып, кырк йыллап чөлде яшадяр. Бу бөлүм халкың Мовапдакы Писга дагының голайында дүшлемеги билен тамамланяр.

Үчүнҗи бөлүм (22:1–36:13) ысрайылларың юрдуң диңе Иордан дерясының гүндогар тарапыны – гүнортада Мовап арачәгинден демиргазыкда Җелиле көлүне ченли аралыгы басып алмагы билен башланяр. Мовап патышасы ысрайыл халкына нәлет окатмак үчин, кесеки Билгам пыгамбери хакына тутяр. Эмма ол пыгамбер халка нәлет окаман, Реббиң буйругына гөрә оны ялкаяр.

Ысрайыллар Иордан дерясындан гечип, Кенган юрдуны басып алмага тайярлык гөрйәрлер. Йөне халкың бир бөлеги Иордан дерясының гүндогарында галмагы макул билйәр. Шейдип, Ысрайыллар икинҗи гезек хасаба алыняр. Реб Ешуваны Ысрайыла баштутан беллейәр ве оңа тирелериң арасында юрды пайламага көмек эдер ялы, башга баштутанлары-да сайлаяр. Китап Реббиң ысрайыллара гошмача канунлары бермеги билен тамамланяр.

Чөлде китабы гозгалаңчы, рухдан дүшен ве Реббиң өз аладасыны этҗегине ынанмакдан боюн гачыран халк хакындадыр. Китапда Реббиң урушда халкы горап, ёвуз чөлде олары азык, сув билен үпҗүн эдиши гөркезилйәр. Реб Өзүниң ысрайыллары ёк этмек ислемейәндигини энчеме гезек айдяр. Реб, эдил Харуның дилег эдиши ялы, олары ялкамак ислейәр:

«Гой, Реб сизи ялкап, Өз пенасында сакласын! Реб гүлер йүзи билен баксын, сизе мерхемет этсин! Реб сизе назарыны салып, саламатлык берсин!»

6:24-26.

Мазмуны

- Синай дагында: ёла дүшмәге тайярлык 1:1–9:23

- Чөлде: башбозарлар, өлүм ве еңиш 10:1–21:35

- Мовап дүзлүгинде: юрда гирмәге тайярлык 22:1–36:13

1‑нҗи бап

Муса ысрайыллары хасаба аляр

1^1Реб Синай чөлүнде ысрайыл халкының Мүсүрден чыканының икинҗи йылының икинҗи айының биринҗи гүни Өзүне йүз тутулян чадырың ичинде Муса шейле дийди:+
2«Уругларына ве ковумларына гөрә бүтин ысрайыл халкының хер бир эркегини екеме-еке хасаба ал+. 3Яшы йигрими ве ондан ёкары болан ысрайыл гошунында сөвеше укыплы хемме адамы Харун икиңиз топар-топар эдип, язып хасаба алмалысыңыз. 4Яныңызда хер тиреден бир адам, ягны өз уругының баштутаны болсун. 5Сизе көмек этмели адамлар шулардыр:

Рубен тиресинден Шедеюрың оглы Элисур;+

6шимгон тиресинден Сурышадайың оглы Шелумыел;+

7яхуда тиресинден Эминадабың оглы Нахшон;+
8ысакар тиресинден Сугарың оглы Нетанел;+
9зебулун тиресинден Хелоның оглы Элияп+.
10Юсубың огулларындан:
эфрайым тиресинден Эмихудың оглы Элишама;
манаша тиресинден Педахсурың оглы Гамлыел+.
11Бенямин тиресинден Гидгонының оглы Абыдан;+
12дан тиресинден Эмишадайың оглы Ахыгезер;+
13ашер тиресинден Окраның оглы Пагыел;+
14гат тиресинден Дегувалың оглы Элясап;+
15нафталы тиресинден Эйнаның оглы Ахура»+.

16Булар өз ковумлары ве тирелери үчин ысрайыл халкының ичинден белленен баштутанларды.

17Муса билен Харун бу атлары белленен адамлары янларына алып, 18-19икинҗи айың биринҗи гүни халкы йыгнадылар. Реббиң Муса буйрушы ялы эдип, яшы йигрими ве ондан ёкары болан адамлар өз уругларына ве ковумларына гөрә атларыны екеме-еке мәлим этдилер. Шейдип, Муса Синай чөлүнде оларың саныны язып алды. 20Ысрайылың новбахар оглы Рубениң несиллеринден сөвешмәге укыплы, яшы йигрими ве ондан ёкары болан эркек адамлар уругларына ве ковумларына гөрә екеме-еке хасаба алынды. 21Рубен тиресинден хасаба алнанлар кырк алты мүң бәш йүз адам болды+.

22Шимгоның несиллеринден сөвешмәге укыплы, йигрими ве ондан ёкары яшлы, санавда болан эркек адамлар уругларына ве ковумларына гөрә екеме-еке хасаба алынды. 23Шимгон тиресинден хасаба алнанлар элли докуз мүң үч йүз адам болды+.

24Гатың несиллеринден сөвешмәге укыплы, яшы йигрими ве ондан ёкары болан эркек адамлар уругларына ве ковумларына гөрә екеме-еке хасаба алынды. 25Гат тиресинден хасаба алнанлар кырк бәш мүң алты йүз элли адам болды+.

26Яхуданың несиллеринден сөвешмәге укыплы, яшы йигрими ве ондан ёкары болан эркек адамлар уругларына ве ковумларына гөрә екеме-еке хасаба алынды. 27Яхуда тиресинден хасаба алнанлар етмиш дөрт мүң алты йүз адам болды+.

28Ысакарың несиллеринден сөвешмәге укыплы, яшы йигрими ве ондан ёкары болан эркек адамлар уругларына ве ковумларына гөрә екеме-еке хасаба алынды. 29Ысакар тиресинден хасаба алнанлар элли дөрт мүң дөрт йүз адам болды+.

30Зебулуның несиллеринден сөвешмәге укыплы, яшы йигрими ве ондан ёкары болан эркек адамлар уругларына ве ковумларына гөрә екеме-еке хасаба алынды. 31Зебулун тиресинден хасаба алнанлар элли еди мүң дөрт йүз адам болды+.

32Юсубың, ягны Эфрайымың несиллеринден сөвешмәге укыплы, яшы йигрими ве ондан ёкары болан эркек адамлар уругларына ве ковумларына гөрә екеме-еке хасаба алынды. 33Эфрайым тиресинден хасаба алнанлар кырк мүң бәш йүз адам болды+.

34Манашаның несиллеринден сөвешмәге укыплы, яшы йигрими ве ондан ёкары болан эркек адамлар уругларына ве ковумларына гөрә екеме-еке хасаба алынды. 35Манаша тиресинден хасаба алнанлар отуз ики мүң ики йүз адам болды+.

36Беняминиң несиллеринден сөвешмәге укыплы, яшы йигрими ве ондан ёкары болан эркек адамлар уругларына ве ковумларына гөрә, екеме-еке хасаба алынды. 37Бенямин тиресинден хасаба алнанлар отуз бәш мүң дөрт йүз адам болды+.

38Даның несиллеринден, сөвешмәге укыплы, яшы йигрими ве ондан ёкары болан эркек адамлар уругларына ве ковумларына гөрә екеме-еке хасаба алынды. 39Дан тиресинден хасаба алнанлар алтмыш ики мүң еди йүз адам болды+.

40Ашериң несиллеринден сөвешмәге укыплы, яшы йигрими ве ондан ёкары болан эркек адамлар уругларына ве ковумларына гөрә екеме-еке хасаба алынды. 41Ашер тиресинден хасаба алнанлар кырк бир мүң бәш йүз адам болды+.

42Нафталының несиллеринден сөвешмәге укыплы, яшы йигрими ве ондан ёкары болан эркек адамлар уругларына ве ковумларына гөрә екеме-еке хасаба алынды. 43Нафталы тиресинден хасаба алнанлар элли үч мүң дөрт йүз адам болды+. 44Хер бири өз тиресине векилчилик эдйән Ысрайылың он ики баштутанының көмеги билен Мусаның ве Харуның тарапындан хасаба алнанлар шуларды. 45Ысрайыл гошунында сөвеше укыплы, яшы йигрими ве ондан ёкары боланларың әхлиси өз ковумларына гөрә хасаба алынды. 46Оларың җеми алты йүз үч мүң бәш йүз элли адам болды+.

47Эмма левилер өз тирелерине гөрә хасаба алынмадылар. 48Реб Муса шейле дийипди: 49«Диңе леви тиресиниң адамларыны хасаба алма, олары ысрайыл халкы билен биле санама. 50Оңа дерек олары мукаддес әхт чадырына, онуң әхли эсбапларына ве оңа дегишли затларың хеммесине җогапкәр эдип гой. Мукаддес чадыры ве онуң әхли эсбапларыны олар гөтерсинлер ве оңа гөзегчилик этсинлер, өз чадырларыны онуң төверегинде диксинлер. 51Мукаддес чадыр гөчүрилмели боланда, оны левилер йыгнасынлар. Мукаддес өй дикилмели боланда, оны левилер диксинлер. Левилерден башга, ким оңа голайлашса, онуң җезасы өлүмдир. 52Ысрайылларың херси бөлүнен тире топарына гөрә, өз дүшелгесинде өз тугы астында дүшлесинлер. 53Эмма левилер ысрайыл халкының башына Худайың газабы инмез ялы, чадырларыны мукаддес әхт чадырының төверегинде диксинлер. Мукаддес әхт чадырыны горамак кешигини-де левилер чексинлер»+. 54Ысрайыллар эдил Реббиң Муса табшырышы ялы этдилер.

2‑нҗи бап

Тирелериң ерлешиш ве йөриш тертиби

2^1Реб Муса билен Харуна шейле дийди: 2«Ысрайыл тирелери дүшләнде, херси өз дүшелгесинде өз уругларының тугы астында чадырларыны диксинлер. Олар чадырларыны Реббе йүз тутулян чадырдан узагракда диксинлер. 3Яхуда гошунлары мукаддес чадырың гүндогарында өз тугы астында дүшелгесини гурсун. Яхудаларың баштутаны Эминадабың оглы Нахшондыр+. 4Онуң гошунында хасаба алнанлар етмиш дөрт мүң алты йүз адамдыр. 5Онуң янында ысакар тиресиниң дүшелгеси болсун. Ысакарларың баштутаны Сугарың оглы Нетанелдир. 6Онуң гошунында хасаба алнанлар элли дөрт мүң дөрт йүз адамдыр. 7Онуң гапдалында зебулун тиреси чадырыны диксин. Зебулунларың баштутаны Хелоның оглы Элияпдыр. 8Онуң гошунында хасаба алнанлар элли еди мүң дөрт йүз адамдыр. 9Яхуда дүшелгесиндәки хасаба алнан гошуның җеми бир йүз сегсен алты мүң дөрт йүз адам. Йөрише илкинҗи болуп шолар чыксынлар+.

10Гүнорта гапдалында, өз тугы астында рубен гошунларының дүшелгеси болсун. Рубенлериң баштутаны Шедеюрың оглы Элисурдыр. 11Онуң гошунында хасаба алнанлар кырк алты мүң бәш йүз адамдыр. 12Онуң янында шимгон тиресиниң дүшелгеси болсун. Шимгонларың баштутаны Сурышадайың оглы Шелумыелдир. 13Онуң гошунында хасаба алнанлар элли докуз мүң үч йүз адамдыр. 14Онуң гапдалында гат тиреси чадырыны диксин. Гатларың баштутаны Регувалың оглы Элясапдыр. 15Онуң гошунында хасаба алнанлар кырк бәш мүң алты йүз элли адамдыр. 16Рубен дүшелгесиндәки хасаба алнан гошуның җеми бир йүз элли бир мүң дөрт йүз элли адам. Олар йөрише икинҗи болуп чыксынлар+.

17Левилериң дүшелгеси Реббе йүз тутулян чадыр билен билеликде бейлеки дүшелгелериң ортасында йөремелидир. Эдил дүшлейишлери ялы, хер бир адам өз орнунда, өз тугы астында йөрише чыксын+.

18Гүнбатар гапдалында өз тугы астында эфрайым гошунларының дүшелгеси болсун. Эфрайымларың баштутаны Эмихудың оглы Элишамадыр. 19Онуң гошунында хасаба алнанлар кырк мүң бәш йүз адамдыр. 20Онуң янында манаша тиресиниң дүшелгеси болсун. Манашаларың баштутаны Педахсурың оглы Гамалыелдир. 21Онуң гошунында хасаба алнанлар отуз ики мүң ики йүз адамдыр. 22Онуң гапдалында бенямин тиресиниң дүшелгеси болсун. Беняминлериң баштутаны Гидгонының оглы Абыдандыр. 23Онуң гошунында хасаба алнанлар отуз бәш мүң дөрт йүз адамдыр. 24Эфрайым дүшелгесиндәки гошуның җеми бир йүз секиз мүң бир йүз адам. Олар йөрише үчүнҗи болуп чыксынлар+.

25Демиргазык гапдалында, өз тугы астында дан гошунларының дүшелгеси болсун. Данларың баштутаны Эмишадайың оглы Ахыгезердир. 26Онуң гошунында хасаба алнанлар алтмыш ики мүң еди йүз адамдыр. 27Онуң янында ашер тиресиниң дүшелгеси болсун. Ашерлериң баштутаны Окраның оглы Пагыелдир. 28Онуң гошунында хасаба алнанлар кырк бир мүң бәш йүз адамдыр. 29Онуң гапдалында нафталы тиресиниң дүшелгеси болсун. Нафталыларың баштутаны Эйнаның оглы Ахурадыр. 30Онуң гошунында хасаба алнанлар элли үч мүң дөрт йүз адамдыр. 31Дан дүшелгесиндәки гошуның җеми бир йүз элли еди мүң алты йүз адам. Олар иң соңкы болуп, херси өз тугы астында йөрише чыксынлар»+.

32Ысрайылларың уругларына гөрә хасаба алнанларының җеми шейледи. Дүшелгелердәки хасаба алнан гошуның җеми алты йүз үч мүң бәш йүз элли адам болды+. 33Реббиң Муса буйрушы ялы, левилер бейлеки ысрайылларың арасында хасаба алынмады+.

34Ысрайыллар эдил Реббиң Муса буйрушы ялы этдилер. Оларың хер бири өз тугы астында ерлешип, өз уругына ве ковумына гөрә, айдылан тертипде йөрише чыкдылар.

3‑нҗи бап

Харуның огуллары

3^1Реббиң Синай дагында Муса билен геплешен вагты Харуның ве Мусаның несиллери шуларды: 2Харуның дөрт оглы барды, оларың атлары шулардыр: Надап, Абыху, Элгазар ве Ытамар. Надап онуң новбахар оглуды+. 3Харуның огулларындан руханычылыга белленип, багыш эдиленлери шулардыр. 4Эмма Надап билен Абыху Синай чөлүнде мукаддес болмадык оды Реббиң хузурында хөдүр эдендиклери үчин өлдүлер. Олардан зүрят галмады. Элгазар билен Ытамар болса аталары Харуның яшан дөврүнде руханы болуп хызмат этдилер+.

Левилериң борчлары

5Онсоң Реб Муса шейле дийди: 6«Леви тиресини гетир-де, руханы Харуның хызматында гой, олар оңа көмек этсинлер+. 7Олар мукаддес чадырың хызматыны эдип, Харун ве тутуш халк үчин Реббе йүз тутулян чадырың горамак кешигини чексинлер. 8Олар ысрайылларың хатырасына мукаддес чадырың хызматыны эдип, Реббе йүз тутулян чадырың әхли эсбапларына гөзегчилик этсинлер. 9Левилери Харуның ве онуң несиллериниң ыгтыярына бер. Олар ысрайылларың арасындан Харуның ыгтыярына долы берлендир+. 10Харуны ве онуң огулларыны хасаба ал. Руханычылык везипесини диңе шолар ерине етирмелидирлер, олардан башга ким мукаддес чадыра голайлашса, онуң җезасы өлүмдир»+. 11Онсоң Реб Муса шейле дийди: 12«Мен левилери ысрайылларың новбахар огулларына дерек кабул эдип алдым. Левилер Мениңкидир, 13чүнки новбахар огулларың бары Маңа дегишлидир. Мүсүрде новбахар огуллары өлдүрен гүнүм, Ысрайылда хайвану-ынсаның илкинҗи догланларының барыны Өзүме багыш этдим. Олар Мениңкидир. Мен Ребдирин»+.

Муса левилери хасаба аляр

14Соңра Синай чөлүнде Реб Муса: 15«Левилериң бир айлык ве ондан ёкары яшда болан эркек гөбеклилериниң хеммесини уругларына ве ковумларына гөрә язып хасаба ал» дийди. 16Онсоң Муса Реббиң сөзүне гөрә олары өзүне буйрулышы ялы хасаба алды. 17Леви огулларының атлары шулардыр: Гершон, Кохат, Мерары+. 18Уругларына гөрә Гершоның огулларының атлары шулардыр: Либни ве Шимги+. 19Уругларына гөрә Кохадың огуллары: Имран, Йисхар, Хеброн ве Узыел+. 20Уругларына гөрә Мерарының огуллары: Махлы ве Мушы. Ковумларына гөрә леви уруглары шулардыр+.

21Гершондан либни ве шимги уруглары гелип чыкандыр, буларың икиси хем Гершоның уругларыдыр. 22Оларың бир айлык ве ондан ёкары яшда болан эркек гөбеклилериниң саны еди мүң бәш йүз адам болды. 23Гершон уруглары мукаддес чадырың еңсесинде, гүнбатар гапдалында чадыр дикмелидилер+. 24Гершон уругларының баштутаны Лаелиң оглы Элясапды. 25Гершон огуллары Реббе йүз тутулян чадыра дегишли гораг хызматларындан шулара: мукаддес чадырың ички ве дашкы өртүклерине, чадырың гирелгеси үчин япынҗа,+
26хаядың перделерине, мукаддес чадырың ве гурбанлык сыпасының дашындакы хаядың дервезесиниң япынҗасына, онуң зынҗырларына ве булара дегишли әхли хызматлара җогапкәрдирлер.

27Кохатдан имрам, йисхар, хеброн, узыел уруглары гелип чыкандыр, буларың бары Кохадың уругларыдырлар+. 28Буларың яшы бир айлык ве ондан ёкары болан эркек гөбеклилериниң саны секиз мүң алты йүз болды. Булар мукаддес затлары горамаклыга җогапкәрдирлер. 29Кохат уруглары мукаддес чадырың гүнорта гапдалында дүшлемелидилер. 30Кохат уругларының баштутаны Узыелиң оглы Элисапанды. 31Олар гораг хызматларындан шулара: сандыга, хантагта, чырадана, гурбанлык сыпасына, мукаддес өйүң энҗамларына, япынҗа ве булара дегишли әхли хызматлара җогапкәрдирлер+. 32Руханы Харуның оглы Элгазар леви баштутанларының башлыгыды ве мукаддес затлара җогапкәрчилик чекйән левилериң үстүнден гараярды+.

33Мерарыдан махлы ве мушы уруглары гелип чыкандыр. Буларың икиси хем Мерарының уругыдыр. 34Оларың бир айлык ве ондан ёкары яшда болан эркек гөбеклилериниң саны алты мүң ики йүз болды. 35Мерары уругларының баштутаны Абыхайыл оглы Сурыелди. Олар мукаддес чадырың демиргазык тарапында дүшлемелидилер. 36Мерары огуллары мукаддес чадыра дегишли гораг хызматларындан шулара: онуң чарчуваларына, таякларына, сүтүнлерине ве олары саклаян дабанлара, әхли эсбапларына ве булара дегишли әхли хызматлара җогапкәрдирлер+. 37Шейле хем хаядың дашындакы сүтүнлериң дабанлары, газыклары ве зынҗырлары билен биле олара табшырылды.

38Муса билен Харуның ве онуң огулларының дүшелгеси гүндогар тарапда, Реббе йүз тутулян өйүң өңүнде, ягны мукаддес чадырың гирелгесиниң өңүнде болсун. Олар ысрайылларың хатырасына мукаддес өйи горамак кешигини чекерлер. Олардан башга ким муңа голайлашса, онуң җезасы өлүмдир. 39Реббиң буйругына гөрә, Муса билен Харуның уругларына гөрә хасаба алан, бир айлык ве ондан ёкары яшда болан левилериң эркек гөбеклилериниң саны йигрими ики мүң болды+.

Ысрайылың новбахар огуллары ызына сатын алыняр

40Соңра Реб Муса шейле дийди: «Ысрайылың бир айлык ве ондан ёкары яшда болан әхли новбахар огулларыны екеме-еке сана ве язга гечир. 41Оларың дерегине левилери Мен–Реб үчин кабул эт, оларың малларыны болса ысрайылларың илкинҗи доглан малларының өвезине кабул эт». 42Шейдип, Муса Реббиң өзүне буйрушы ялы, ысрайылларың новбахар огулларының әхлисини хасаба алды. 43Атлары билен хасаба алнан бир айлык ве ондан ёкары яшда болан эркек гөбеклилериң җеми саны йигрими ики мүң ики йүз етмиш үч болды.

44Онсоң Реб Муса шейле дийди: 45«Ысрайылларың новбахар огулларының дерегине левилери, малларының дерегине болса левилериң малларыны кабул эт. Левилер Мениңкидир, Мен Ребдирин. 46Ысрайылың новбахар огуллары левилере гаранда ики йүз етмиш үч адам артыкмач болды. Олары сатын алмак үчин, 47адам башына мукаддес өйүң ресми өлчеги боюнча бәш шекел күмүш ал. Бир шекел ики мысгала[*] деңдир+. 48Левилериң санындан артыкмачлары сатын алмага төленен пулы Харуна ве онуң огулларына бер». 49Шейдип, Муса левилериң санындан артык боланларың өвезине төлег пулларыны алды. 50Ысрайылың новбахар огулларындан мукаддес өйүң ресми өлчеги билен ол бир пут[*] күмүш алды. 51Онсоң Реббиң буйруп айдышы ялы, Муса төлег пулларыны Харуна ве онуң огулларына берди.

4‑нҗи бап

Леви уругларының борчлары

4^1Реб Муса билен Харуна шейле дийди: 2«Бейлеки левилерден айратынлыкда, уругларына ве ковумларына гөрә кохатларың 3Реббе йүз тутулян чадырда ишлемәге яравлы, отуз яшдан элли яша ченли боланларының хеммесини хасаба ал+.

4Кохатларың Реббе йүз тутулян чадырда ерине етирмели хызматы иң мукаддес затлар билен багланышыклыдыр. 5Дүшелге гөчмели боланда, Харун ве онуң огуллары чадыра гирип, иң мукаддес отагы бөлүп дуран тутыны айырсынлар ве онуң билен Әхт сандыгыны басырсынлар. 6Онуң үстүни сайлама дериден эдилен япынҗа билен япып, үстүне гөк кетени чексинлер ве сандыгың сырыкларыны ерине гойсунлар+. 7Хөдүр чөреклери гоюлян хантагтаның үстүне гөк кетени язып, онуң үстүнде табаклары ве җамлары, ичги садакасы үчин күйзелери ве шакәселери гойсунлар. Хемишелик чөрек хем онуң үстүнде болсун. 8Соңра оларың үстүнден гырмызы мата япып, оны хем сайлама дериден эдилен япынҗа билен басырсынлар ве онуң сырыкларыны ерине отуртсынлар. 9Чыраданы, онуң чыраларыны, мүченеклерини, новаларыны ве зейтун ягы салынян әхли гапларыны гөк кетени билен басырсынлар. 10Онсоң әхли энҗамлары билен билеликде оны сайлама дериден эдилен япынҗа билен басырып, земмериң үстүнде гойсунлар. 11Алтындан эдилен сыпаның үстүне гөк кетени япып, оны сайлама дериден эдилен япынҗа билен басырсынлар ве онуң сырыкларыны ерине отуртсынлар. 12Мукаддес өйде ыбадат эдиленде уланылян әхли энҗамлары алып, олары гөк кетенә доласынлар ве сайлама дериден эдилен япынҗа билен басырсынлар. Онсоң олары земмериң үстүнде гойсунлар. 13Гурбанлык сыпасының үстүнден күли айрып, үстүне гырмызы матаны япсынлар. 14Онуң үстүне гурбанлык сыпасының әхли энҗамларыны, ягны ыбадат эдиленде уланылян маңңаллары, чаршаклары, күл атарлары, легенлери гоюп, үстүне сайлама дериден эдилен япынҗаны япсынлар ве сырыкларыны ерине отуртсынлар. 15Дүшелге гөчмели боланда, Харун ве онуң огуллары мукаддес өйи ве онуң әхли эсбапларыны басырып болансоңлар, кохатлар булары гөтермәге гелерлер. Йөне олар мукаддес затлара галташмасынлар, ёгсам өлерлер. Ине, кохатларың чадырдакы гөтерҗек затлары шулардыр+. 16Руханы Харуның оглы Элгазара чыра ягына, якымлы ыслы түтетгә, адаты галла садакасына ве месх ягына гөзегчилик этмек табшырылсын. Шейле хем оңа тутуш мукаддес чадыр ве онуң ичиндәки әхли энҗамлары, мукаддес отаг ве онуң энҗамлары табшырылсын»+.

17Онсоң Реб Муса билен Харуна шейле дийди: 18«Левилериң арасында кохат уругының ёк болуп гитмегине ёл бермәң. 19Олар иң мукаддес затлара галташанларында өлмән аман галарлары ялы, сиз шейле эдиң: Харун ве онуң огуллары ичери гирип, кохатларың херсиниң ерине етирмели хызматыны я-да гөтермели йүкүни гөркезсин. 20Эмма кохатлар мукаддес затлара сәхел салымлык хем серетмели дәлдирлер, ёгсам олар өлерлер»+.

21Соңра Реб Муса шейле дийди: 22-23«Уругларына ве ковумларына гөрә гершонларың Реббе йүз тутулян чадырда ишлемәге яравлы, отуз яшдан элли яша ченли боланларының хеммесини язып хасаба ал. 24Гершон уругларының этмели ишлери ве дашамалы йүклери шулардан ыбарат:+
25олар мукаддес чадырың тутуларыны, Реббе йүз тутулян чадыры ве онуң япынҗасыны, онуң сайлама дериден эдилен дашкы япынҗасыны ве гирелгесиндәки пердәни, 26хаядың перделерини, мукаддес чадырың ве гурбанлык сыпасының дашындакы хаядың дервезесиниң япынҗасыны ве онуң зынҗырларыны, олара дегишли әхли эсбаплары гөтерсинлер. Бу затлар билен багланышыклы ишлериң хеммесини этсинлер. 27Йүк дашамагы ве башга ишлери – әхли хызматлары гершонлар Харуның ве онуң огулларының буйругы эсасында битирсинлер. Гөтерйән затларыны горамаклыга олары борчлы эдиң. 28Руханы Харуның оглы Ытамарың гөзегчилиги астында гершонларың Реббе йүз тутулян чадыр билен багланышыклы этмели ишлери ве гораг везипелери, ине, шулардыр.

29-30Инди болса уругларына ве ковумларына гөрә мерарылары Реббе йүз тутулян чадырда ишлемәге яравлы отуз яшдан элли яша ченли боланларының хеммесини язга гечир. 31Реббе йүз тутулян чадырда хызмат этмек билен оларың гөтермели ве горамалы затлары шулардыр: мукаддес чадырың чарчувалары, таяклары, сүтүнлери ве олары саклаян дабанлары,+
32хаядың сүтүнлери ве дабанлары, газыклары, зынҗырлары, олара дегишли әхли энҗамлар. Оларың гөтермели затларыны атма-ат санап табшырың. 33Руханы Харуның оглы Ытамарың гөзегчилиги астында мерарыларың Реббе йүз тутулян чадыр билен багланышыклы этмели ишлери, ине, шулардыр». 34Онсоң Муса билен Харун ве халкың ёлбашчылары уругларына ве ковумларына гөрә кохатлары язга гечирдилер. 35Реббе йүз тутулян чадырда ишлемәге яравлы отуз яшдан элли яша ченли боланларының 36уругларына гөрә хасаба алнаны ики мүң еди йүз элли адам болды. 37Бу Реббе йүз тутулян чадырда хызмат эден әхли кохатларың уругларының баш саныдыр. Реббиң Мусаның үсти билен буйрушы ялы, олары Муса билен Харун хасаба алды. 38Уругларына ве ковумларына гөрә хасаба алнан гершонларың саны шудур: 39Реббе йүз тутулян чадырда ишлемәге яравлы отуз яшдан элли яша ченли боланлары 40уругларына ве ковумларына гөрә ики мүң алты йүз отуз адам болды. 41Бу Реббе йүз тутулян чадырда хызмат эден әхли гершонларың уругларының баш саныдыр. Реббиң буйрушы ялы, олары Муса билен Харун хасаба алды. 42Уругларына ве ковумларына гөрә, мерарыларың саны шудур: 43Реббе йүз тутулян чадырда ишлемәге яравлы отуз яшдан элли яша ченли боланлары 44уругларына гөрә җеми үч мүң ики йүз адам болды. 45Бу Реббе йүз тутулян чадырда хызмат эден әхли мерарыларың уругларының баш саныдыр. Реббиң Мусаның үсти билен буйрушы ялы, олары Муса билен Харун хасаба алды. 46Муса билен Харуның ве ысрайыл ёлбашчыларының уругларына ве ковумларына гөрә хасаба алан, 47Реббе йүз тутулян чадырда ишлемәге ве йүк гөтермәге яравлы, отуз яшдан элли яша ченли болан 48левилери секиз мүң бәш йүз сегсен адам болды. 49Реббиң Мусаның үсти билен берен буйругына гөрә, хер бир адамың ерине етирмели иши ве гөтермели йүки белли эдилди. Реббиң буйрушы ялы, олар Муса тарапындан хасаба алындылар.

5‑нҗи бап

Дүшелгәни тәмиз сакламак

5^1Реб Муса шейле дийди: 2«Ысрайыллара буйрук бер: ёканчлы дери ве акма кеселлини я-да өлә галташып харам боланы,+
3эркек кишими я аял пархы ёк, Ысрайыл дүшелгесини харама чыкармаз ялы, дүшелгеден хөкман чыкарың, чүнки оларың арасында Мен яшаярын»+. 4Ысрайыллар шейле хем этдилер, олары дүшелгеден чыкардылар. Реббиң Муса диенлериниң әхлисини ысрайыллар берҗай этдилер.

Гүнәниң өвезини долмак

5Реб Муса шейле дийди: 6«Ысрайыллара айт: эгер эркек я-да аял бир адамың гаршысына гүнә этсе ве Реббе дөнүклик эдип, гүнә газанса,+
7ол эден гүнәсини боюн алсын ве гүнәси үчин өвезлик төлегини төлесин. Ене онуң үстүне өвезлик төлегиң бәшден бир бөлегини гошуп, җебир чекен кишә берсин+. 8Эгер җебир чекен өлсе ве хун алмага хоссары болмаса, онда эдилен гүнә үчин төленен хун Реббе багыш эдилип, рухана берилсин. Бу гүнәкәриң гүнәсини сапламак үчин үстесине гоч хем берилсин. 9Ысрайылларың әхли мукаддес садакаларының арасындан гетирилен хер бир садака руханыңкыдыр. 10Хеммәниң берйән мукаддес садакалары руханыңкыдыр, ким нәме берсе руханыңкыдыр».

Бивепа аял хакында

11Реб Муса шейле дийди: 12«Ысрайыллара айт: эгер бириниң аялы терс ёла дүшүп, бивепалык этсе, 13башга бир адам билен ятып, муны әри билмесе, шейдибем, аял гүнәли болса-да, айыбы әшгәр болмаса, гаршысына шаят тапылмаса ве ол бу иш үстүнде тутулмаса,+
14әри болса вас-вас кеселине учрап, гүнәли аялына мүңкүр болса я-да аялы гүнәли болмаса-да оңа мүңкүрлик этсе, 15онда әри аялыны руханының янына алып гелсин. Аялы үчин берилмели садаканы, ягны бир батманың ондан бири арпа унуны гетирсин. Мунуң мүңкүрлик галла садакасыдыгы, ягны этмиши әшгәр эдйән садакадыгы үчин, унуң үстүне зейтун ягы гуюлмасын, онуң үстүне якымлы ыслы түтетги-де гоюлмасын+. 16Онсоң руханы ол аялы гетирип, Реббиң хузурында дурузсын. 17Руханы мукаддес сувдан тоюн габа гуюп алсын ве мукаддес чадырың ичинден топрак алып, сува гуйсун. 18Руханы ол аялы Реббиң хузурында дурзуп, онуң сачыны яйсын ве онуң гошавуҗына мүңкүрлик садакасыны, ягны этмиши ятладып дурян айыплама садакасыны гуйсун. Руханы өз элинде нәлет гетирҗек аҗылык сувуны сакласын. 19Руханы аяла касам ичирип шейле дийсин: „Эгер сен башга бир адам билен ятмадык болсаң, өз әриңиң ыгтыярындакаң гүнә этмедик болсаң, онда нәлет гетирйән бу аҗылык сувы саңа зепер етирмесин“. 20-21Руханы аяла нәлет антыны ичирип шейле дийсин: „Эмма сен өз әриңиң ыгтыярындакаң терс ёла дүшүп, гүнәли болсаң ве башга адам билен ятан болсаң, Реб сени Өз халкыңың арасында йигренҗе ве гаргыша сезевар этсин. Гой, Реб сениң уят ериңи гуратсын, гарның чишип гитсин. 22Бу нәлет гетирйән сув сениң ичиңе орнап, гарныңы чиширсин, уят ериңи гуратсын!“

Аял хем „Омын. Омын“ дийсин+. 23Онсоң руханы бу нәлет сөзлерини язып, оны аҗылык сувунда ювсун. 24Нәлет гетирйән аҗылык сувуны аяла ичирмели. Нәлет гетирйән аҗылык сувы аялың ичине орнап, гүйчли агыры дөредер. 25Руханы мүңкүрлик садакасыны аялың элинден алып, оны Реббиң хузурында ёкары галдырсын ве гурбанлык сыпасына алып гелсин. 26Онсоң руханы Реббиң ёлуна берилйән пай хөкмүнде галла садакасындан бир гошавуҗыны алып, оны гурбанлык сыпасында яксын. Соңра аяла сувы ичирсин. 27Аяла сувы ичиренден соң, эгер аял гүнәли болуп, әрине бивепалык эден болса, нәлет гетирйән сув онуң ичине орнап, гүйчли агыры дөредер. Ол аялың уят ери гурар, гарны чишер. 28Эмма аял гүнәли болман тәмиз болса, оңа хич хили зепер этмез ве ене-де чага догруп билер. 29Аял өз әриниң ыгтыярындака терс ёла дүшүп, өзүниң гүнәлидигине мүңкүр болан ягдайында канун шудур. 30Я-да әри вас-вас кеселине учрап, аялына мүңкүрлик эдип башласа, онда ол аялыны Реббиң хузурына гетирсин ве руханы ол аял бабатда бу кануны улансын. 31Әри языклы болмаз, эмма аялы велин эден гүнәси үчин җезасыны чексин».

6-нҗы бап

Назырлык дүзгүни

6^1Реб Муса шейле дийди: 2«Ысрайыллара айт: эгер эркек я аял назыр болмага касам ичип, өзүни Реббе багыш этсе,+
3онда ол шерапдан ве чакырдан датмасын. Шерап сиркесини-де, башга сирке-де уланмасын, үзүм шербедини-де ичмесин, тер үзүм-де, кишмиш-де иймесин. 4Назырлык дөврүниң бүтин довамында үзүмден өндүрилен хич бир зады, хатда үзүмиң габыгыны я дәнесини-де агзына алмасын. 5Назыр болмага касам ичен дөврүниң бүтин довамында онуң келлесине хич бир пәки дегмесин, өзүни Реббе багыш эден гүнлери гутарянча, назыр болан адам мукаддесдир, ол сачыны өсдүрсин+. 6-7Онуң сачы Реббе багыш эдилендигиниң нышаныдыр. Өзүни Реббе багыш эден гүнлеринде ол җеседе голайлашмасын. Хатда онуң атасы я энеси, доганы я уясы өләенде-де, ол өзүни харам этмесин+. 8Назырлык дөврүниң бүтин довамында бу адам Реббе багыш эдилен адамдыр.

9Эгер гапдалындакыларың бири дуйдансызлыкда өлүп, назырың мукаддес сачыны харам этсе, онда ол тәмизленилйән гүн болан единҗи гүни сачыны сырсын. 10Секизинҗи гүн ол ики гумрыны я-да ики кепдери чагасыны гетирип, Реббе йүз тутулян чадырың гирелгесинде рухана берсин+. 11Руханы оларың бирини гүнә гурбанлыгы, бейлекисини болса якма гурбанлыгы хөкмүнде хөдүр эдип, назыры гүнәсинден сапласын, чүнки ол җеседе голайлашандыгы зерарлы языклы болупды. Назыр шол гүнүң өзүнде сачыны тәзеден багыш этсин. 12Ол назырлыга тәзеден башламак үчин, өзүни Реббе багыш этсин ве язык гурбанлыгы хөкмүнде биряшар эркек токлы гетирсин. Чүнки мукаддес эдилен сачың харам боландыгы үчин, өңки гүнлер хасап эдилмейәр.

13Назырлык мөхлети гутаранда, назырлар үчин шу дүзгүни берҗай этсинлер: оны Реббе йүз тутулян чадырың гирелгесине гетирсинлер. 14Ол Реббе өз пешгешини хөдүр этсин, биряшар шикессиз эркек токлыны якма гурбанлыгы хөкмүнде, биряшар шикессиз уркачы токлыны гүнә гурбанлыгы хөкмүнде, шикессиз бир гочы болса саламатлык гурбанлыгы хөкмүнде хөдүр этсин+. 15Бир себет петири, сайлама бугдай унундан зейтун ягына югрулан күлчелери, йүзүне зейтун ягы чалнан челпеклери, олар билен биле галла ве ичги садакасыны берсин+. 16Руханы булары Реббиң хузурында хөдүр этсин, оларың гүнә хем-де якма гурбанлыгыны-да хөдүр этсин. 17Бир себет петир билен гочы саламатлык гурбанлыгы хөкмүнде хөдүр этсин. Шейле хем руханы галла хем ичги садакасыны-да хөдүр этсин. 18Соңра назыр Реббе йүз тутулян чадырың гирелгесинде, Реббе багыш эдилен сачыны сырып, саламатлык гурбанлыгының ашагында янып дуран ода ташласын. 19Назыр Реббе багыш эдилен сачыны сырып болансоң, руханы гочуң гайнан бир будуны, себетден бир петири ве йүзүне зейтун ягы чалнан бир челпеги алып, олары назырың элине берсин+. 20Онсоң руханы гөтерме садакасы хөкмүнде олары Реббиң хузурында ёкары галдырсын. Гөтерме садака хөкмүнде дөш хем, үвреме садака хөкмүнде бут хем руханы үчин мукаддес пайдыр. Шондан соңра назыр болан адам шерап ичип билер+. 21Ине, касам ичип, назыр боландыгы ве онуң Реббе багыш эдилендиги үчин берилйән назырлык гурбанлыклары хакындакы дүзгүн шулардан ыбаратдыр. Эгер ол назырлык касамының талап эдйән затларындан башга-да садака бермеги вада берен болса, онда берен вадасыны долы берҗай этсин».

Руханы патасы

22Реб Муса шейле дийди: 23«Харуна ве онуң огулларына айт, ысрайыллара пата берсинлер. Сиз олара шейле дийиң:+

24„Гой, Реб сизи ялкап, Өз пенасында сакласын!+

25Реб гүлер йүзи билен баксын, сизе мерхемет этсин!+

26Реб сизе назарыны салып, саламатлык берсин!

27Шейдип, Харун ве онуң огуллары ысрайыллара Мениң адым билен пата берсинлер, Мен хем олары ялкарын“».

7‑нҗи бап

Баштутанлар садакаларыны гетирйәрлер

7^1Муса мукаддес чадыры дикип болуп, ичиниң әхли эсбаплары билен бирликде онуң үстүне яг сепеләп мукаддес этди. Гурбанлык сыпасыны-да онуң әхли энҗамлары билен бирликде онуң үстүне яг сепеләп мукаддес этди+. 2-3Шондан соң илат санавына ёлбашчылык эден ысрайыл баштутанлары, ягны уругбашылары ве тиребашылары өз садакаларыны Реббиң хузурына гетирдилер. Олар алты саны үсти өртүлги араба билен он ики өкүзи – хер ики баштутан үчин бир араба ве хер баштутан үчин бир өкүзи мукаддес чадырың өңүне гетирдилер. 4Онсоң Реб Муса шейле дийди: 5«Оларың садакаларыны кабул эдип ал, Реббе йүз тутулян чадырда эдилйән ишлер үчин герек болар. Олары левилере хер бириниң битирйән ишлерине гөрә бер». 6Муса арабалары ве өкүзлери гетирип, левилере берди. 7Ол эдйән ишлерине гөрә ики араба билен дөрт өкүзи гершонлара берди+. 8Дөрт араба билен секиз өкүзи болса эдйән ишлерине гөрә мерарылара берди. Олар руханы Харуның оглы Ытамарың ёлбашчылыгы астында ишлейәрдилер+. 9Эмма ол кохатлара хич зат бермеди, чүнки оларың везипеси мукаддес затлары эгинлеринде дашамакды+.

10Гурбанлык сыпасының үстүне яг сепеләп, мукаддес эдиленден соң, баштутанлар хем онуң багыш эдилиш дабарасына садакалар хөдүрледилер. Олар өз садакаларыны гурбанлык сыпасының өңүне гетирдилер. 11Реб Муса: «Гурбанлык сыпасының багыш эдилишине хер гүн бир баштутан өз садакаларыны хөдүр этсин» дийди.

12Биринҗи гүн яхуда тиресинден Эминадабың оглы Нахшон садакаларыны хөдүр этди+. 13Онуң садакалары шулардан ыбаратды: Мукаддес өйүң ресми өлчеги билен аграмы үч йүз элли мысгал[*] болан күмүш табак, аграмы йүз элли мысгал[*] болан күмүш леген. Оларың икисем галла садакасы үчин зейтун ягы билен гарылан сайлама бугдай унундан долуды. 14Ичи түтетгиден долы, аграмы йигрими мысгал[*] болан алтын җам+. 15Якма гурбанлыгы үчин бир өкүзче, бир гоч, биряшар эркек токлы+. 16Гүнә гурбанлыгы үчин бир теке+. 17Саламатлык гурбанлыгы үчин хем ики өкүз, бәш гоч, бәш теке ве бәш саны биряшар эркек токлы. Ине, шулар Эминадабың оглы Нахшоның садакаларыды+.

18Икинҗи гүн ысакарларың баштутаны Сугарың оглы Нетанел садакаларыны хөдүр этди+. 19Онуң садакалары шулардан ыбаратды: мукаддес өйүң ресми өлчеги билен аграмы үч йүз элли мысгал болан күмүш табак, аграмы йүз элли мысгал болан күмүш леген. Оларың икисем галла садакасы үчин зейтун ягы билен гарылан сайлама бугдай унундан долуды. 20Ичи түтетгиден долы, аграмы йигрими мысгал болан алтын җам. 21Якма гурбанлыгы үчин бир өкүзче, бир гоч, биряшар эркек токлы. 22Гүнә гурбанлыгы үчин бир теке. 23Саламатлык гурбанлыгы үчин хем ики өкүз, бәш гоч, бәш теке ве бәш саны биряшар эркек токлы. Ине, шулар Сугарың оглы Нетанелиң садакаларыды.

24Үчүнҗи гүн зебулунларың баштутаны Хелоның оглы Элияп садакаларыны хөдүр этди+. 25Онуң садакалары шулардан ыбаратды: мукаддес өйүң ресми өлчеги билен аграмы үч йүз элли мысгал болан күмүш табак, аграмы йүз элли мысгал болан күмүш леген. Оларың икисем галла садакасы үчин зейтун ягы билен гарылан сайлама бугдай ундан долуды. 26Ичи түтетгиден долы, аграмы йигрими мысгал болан алтын җам. 27Якма гурбанлыгы үчин бир өкүзче, бир гоч, биряшар эркек токлы. 28Гүнә гурбанлыгы үчин бир теке. 29Саламатлык гурбанлыгы үчин хем ики өкүз, бәш гоч, бәш теке ве бәш саны биряшар эркек токлы. Ине, шулар Хелоның оглы Элиябың садакаларыды.

30Дөрдүнҗи гүн рубенлериң баштутаны Шедеюрың оглы Элисур садакаларыны хөдүр этди+. 31Онуң садакалары шулардан ыбаратды: мукаддес өйүң ресми өлчеги билен аграмы үч йүз элли мысгал болан күмүш табак, аграмы йүз элли мысгал болан күмүш леген. Оларың икисем галла садакасы үчин зейтун ягы билен гарылан сайлама бугдай унундан долуды. 32Ичи түтетгиден долы, аграмы йигрими мысгал болан алтын җам. 33Якма гурбанлыгы үчин бир өкүзче, бир гоч, биряшар эркек токлы. 34Гүнә гурбанлыгы үчин бир теке. 35Саламатлык гурбанлыгы үчин хем ики өкүз, бәш гоч, бәш теке ве бәш саны биряшар эркек токлы. Ине, шулар Шедеюрың оглы Элисурың садакаларыды.

36Бәшинҗи гүн шимгонларың баштутаны Сурышадайың оглы Шелумыел садакаларыны хөдүр этди+. 37Онуң садакалары шулардан ыбаратды: мукаддес өйүң ресми өлчеги билен аграмы үч йүз элли мысгал болан күмүш табак, аграмы йүз элли мысгал болан күмүш леген. Оларың икисем галла садакасы үчин зейтун ягы билен гарылан сайлама бугдай унундан долуды. 38Ичи түтетгиден долы, аграмы йигрими мысгал болан алтын җам. 39Якма гурбанлыгы үчин бир өкүзче, бир гоч, биряшар эркек токлы. 40Гүнә гурбанлыгы үчин бир теке. 41Саламатлык гурбанлыгы үчин хем ики өкүз, бәш гоч, бәш теке ве бәш биряшар эркек токлы. Ине, шулар Сурышадайың оглы Шелумыелиң садакаларыды.

42Алтынҗы гүн гатларың баштутаны Дегувалың оглы Элясап садакаларыны хөдүр этди+. 43Онуң садакалары шулардан ыбаратды: мукаддес өйүң ресми өлчеги билен аграмы үч йүз элли мысгал болан күмүш табак, аграмы йүз элли мысгал болан күмүш леген. Оларың икисем галла садакасы үчин зейтун ягы билен гарылан сайлама бугдай унундан долуды. 44Ичи түтетгиден долы, аграмы йигрими мысгал болан алтын җам. 45Якма гурбанлыгы үчин бир өкүзче, бир гоч, биряшар эркек токлы. 46Гүнә гурбанлыгы үчин бир теке. 47Саламатлык гурбанлыгы үчин хем ики өкүз, бәш гоч, бәш теке ве бәш биряшар эркек токлы. Ине, шулар Дегувалың оглы Элясабың садакаларыды.

48Единҗи гүн эфрайымларың баштутаны Эмихудың оглы Элишама садакаларыны хөдүр этди+. 49Онуң садакалары шулардан ыбаратды: мукаддес өйүң ресми өлчеги билен аграмы үч йүз элли мысгал болан күмүш табак, аграмы йүз элли мысгал болан күмүш леген. Оларың икисем галла садакасы үчин зейтун ягы билен гарылан сайлама бугдай унундан долуды. 50Ичи түтетгиден долы, аграмы йигрими мысгал болан алтын җам. 51Якма гурбанлыгы үчин бир өкүзче, бир гоч, биряшар эркек токлы. 52Гүнә гурбанлыгы үчин бир теке. 53Саламатлык гурбанлыгы үчин хем ики өкүз, бәш гоч, бәш теке ве бәш биряшар эркек токлы. Ине, шулар Эмихудың оглы Элишаманың садакаларыды.

54Секизинҗи гүн манашаларың баштутаны Педахсурың оглы Гамлыел садакаларыны хөдүр этди+. 55Онуң садакалары шулардан ыбаратды: мукаддес өйүң ресми өлчеги билен аграмы үч йүз элли мысгал болан күмүш табак, аграмы йүз элли мысгал болан күмүш леген. Оларың икисем галла садакасы үчин зейтун ягы билен гарылан сайлама бугдай унундан долуды. 56Ичи түтетгиден долы, аграмы йигрими мысгал болан алтын җам. 57Якма гурбанлыгы үчин бир өкүзче, бир гоч, биряшар эркек токлы. 58Гүнә гурбанлыгы үчин бир теке. 59Саламатлык гурбанлыгы үчин хем ики өкүз, бәш гоч, бәш теке ве бәш биряшар эркек токлы. Ине, шулар Педахсурың оглы Гамлыелиң садакаларыды.

60Докузынҗы гүн беняминлериң баштутаны Гидгонының оглы Абыдан садакаларыны хөдүр этди+. 61Онуң садакалары шулардан ыбаратды: мукаддес өйүң ресми өлчеги билен аграмы үч йүз элли мысгал болан күмүш табак, аграмы йүз элли мысгал болан күмүш леген. Оларың икисем галла садакасы үчин зейтун ягы билен гарылан сайлама бугдай унундан долуды. 62Ичи түтетгиден долы, аграмы йигрими мысгал болан алтын җам. 63Якма гурбанлыгы үчин бир өкүзче, бир гоч, биряшар эркек токлы. 64Гүнә гурбанлыгы үчин бир теке. 65Саламатлык гурбанлыгы үчин хем ики өкүз, бәш гоч, бәш теке ве бәш биряшар эркек токлы. Ине, шулар Гидгонының оглы Абыданың садакаларыды.

66Онунҗы гүн данларың баштутаны Эмишадайың оглы Ахыгезер садакаларыны хөдүр этди+. 67Онуң садакалары шулардан ыбаратды: мукаддес өйүң ресми өлчеги билен аграмы үч йүз элли мысгал болан күмүш табак, аграмы йүз элли мысгал болан күмүш леген. Оларың икисем галла садакасы үчин зейтун ягы билен гарылан сайлама бугдай унундан долуды. 68Ичи түтетгиден долы, аграмы йигрими мысгал болан алтын җам. 69Якма гурбанлыгы үчин бир өкүзче, бир гоч, биряшар эркек токлы. 70Гүнә гурбанлыгы үчин бир теке. 71Саламатлык гурбанлыгы үчин хем ики өкүз, бәш гоч, бәш теке ве бәш саны биряшар эркек токлы. Ине, шулар Эмишадайың оглы Ахыгезериң садакаларыды.

72Он биринҗи гүн ашерлериң баштутаны Окраның оглы Пагыел садакаларыны хөдүр этди+. 73Онуң садакалары шулардан ыбаратды: мукаддес өйүң ресми өлчеги билен аграмы үч йүз элли мысгал болан күмүш табак, аграмы йүз элли мысгал болан күмүш леген. Оларың икисем галла садакасы үчин зейтун ягы билен гарылан сайлама бугдай унундан долуды. 74Ичи түтетгиден долы, аграмы йигрими мысгал болан алтын җам. 75Якма гурбанлыгы үчин бир өкүзче, бир гоч, биряшар эркек токлы. 76Гүнә гурбанлыгы үчин бир теке. 77Саламатлык гурбанлыгы үчин хем ики өкүз, бәш гоч, бәш теке ве бәш биряшар эркек токлы. Ине, шулар Окраның оглы Пагыелиң садакаларыды.

78Он икинҗи гүн нафталыларың баштутаны Эйнаның оглы Ахура садакаларыны хөдүр этди+. 79Онуң садакалары шулардан ыбаратды: Мукаддес өйүң ресми өлчеги билен аграмы үч йүз элли мысгал болан күмүш табак, аграмы йүз элли мысгал болан күмүш леген. Оларың икисем галла садакасы үчин зейтун ягы билен гарылан сайлама бугдай унундан долуды. 80Ичи түтетгиден долы, аграмы йигрими мысгал болан алтын җам. 81Якма гурбанлыгы үчин бир өкүзче, бир гоч, биряшар эркек токлы. 82Гүнә гурбанлыгы үчин бир теке. 83Саламатлык гурбанлыгы үчин хем ики өкүз, бәш гоч, бәш теке ве бәш биряшар эркек токлы. Ине, шулар Эйнаның оглы Ахураның садакаларыды.

84Гурбанлык сыпасының үстүне яг сепеләп, мукаддес эдиленден соң, ысрайыл баштутанларының онуң багыш эдилиш дабарасына хөдүр эден садакалары, ине, шулардан ыбаратды: он ики күмүш табак, он ики күмүш леген ве он ики алтын җам. 85Хер күмүш табагың аграмы үч йүз элли мысгалды ве хер күмүш легениң аграмы йүз элли мысгалды. Әхли күмүш гапларың аграмы мукаддес өйүң ресми өлчеги билен алты мүң мысгалды[*]. 86Ичи түтетгиден долы, хер бириниң аграмы йигрими мысгал болан он ики саны алтын кепҗәниң җеми аграмы мукаддес өйүң ресми өлчеги билен ики йүз кырк мысгалды[*]. 87Якма гурбанлыгы үчин янының галла садакасы билен багыш эдилен малларың саны он ики өкүз, он ики гоч, он ики биряшар эркек токлы ве гүнә гурбанлыгы үчин он ики теке болды. 88Саламатлык гурбанлыгы үчин багыш эдилен малларың җеми саны: йигрими дөрт өкүз, алтмыш гоч, алтмыш теке ве алтмыш биряшар эркек токлы болды. Булар гурбанлык сыпасына яг сепеләп, мукаддес эдиленден соң, онуң багыш эдилиш дабарасына хөдүр эдилен садакалардыр.

89Муса Реб билен геплешмек үчин, Реббе йүз тутулян чадыра гиренде, ики керубың[*] арасындан гелйән сеси эшидйәрди. Бу ики керуп Әхт сандыгының гапагының үстүндеди. Шейдип, Реб Муса билен геплешерди+.

8‑нҗи бап

Харун чыралары ерлешдирйәр

8^1Реб Муса шейле дийди: 2«Харуна айт: ол чыралары чырадана отурданда, оларың ягтысы чыраданың өңүне дүшер ялы эдип отуртсын». 3Харун шейле хем этди. Реббиң Муса буйрушы ялы, ол чыралары чыраданың өңүне ягты сачар ялы эдип ерлешдирди. 4Чыраданың гурлушы шейледи: аягындан тә чыра отурдылян гүллерине ченли дөвме сап алтындан ясаланды. Харун чыраданы Реббиң Муса гөркезен нусгасы боюнча ясады.

Левилер Реббе багыш эдилйәр

5Реб Муса шейле дийди: 6«Ысрайылларың арасындан левилери бөлүп айыр-да, олары тәмизле. 7Олары тәмизлемек үчин шейле эт: оларың үстүне тәмизлик сувуны сепеле, онсоң олар бедениндәки әхли түйлери сырсынлар, эшиклерини ювсунлар, шейдип, өзлерини тәмизлесинлер+. 8Соңра олар бир өкүзче билен галла садакасы үчин зейтун ягына гарылан сайлама бугдай унуны алсынлар. Сен хем гүнә гурбанлыгы үчин бир өкүзче ал+. 9Онсоң левилери Реббе йүз тутулян чадырың өңүне гетирип, бүтин ысрайыл җемагатыны йыгна. 10Левилери Реббиң хузурына гетирен махалың ысрайыллар эллерини левилериң келлесине гойсунлар. 11Харун левилери ысрайылларың берйән гөтерме садакасы хөкмүнде Реббе багыш этсин. Шонда олар Реббиң хызматыны эдип билерлер. 12Онсоң левилер эллерини өкүзчелериң келлесине гойсунлар. Оларың бирини гүнә гурбанлыгы үчин, бейлекисини-де левилери гүнәсинден сапламак үчин, якма гурбанлыгы хөкмүнде Реббе багыш этсинлер. 13Соңра левилери Харуның огулларының өңүнде дурзуп, олары Реббе багыш эт.

14Шейдип, сен левилери ысрайылларың арасындан сайлап аларсың, инди олар Реббиңки боларлар+. 15Сен левилери тәмизләп, олары Реббе багыш эдениңден соң, олар Реббе йүз тутулян чадырда хызмат этмек үчин ичери гирип билерлер. 16Чүнки ысрайылларың арасында олар инди бүтинлей Реббе дегишлидирлер. Реб левилери әхли ысрайыл аялларының илкинҗи догран огулларының өвезине Өзүне алды+. 17Чүнки ысрайылларың арасында хайван болсун, ынсан болсун пархы ёк, илкинҗи догланлар Реббиңкидир. Мүсүр юрдунда новбахар огуллары гыран гүни, Реб олары Өзүне багыш этди. 18Ол левилери болса ысрайылың новбахар огулларының өвезине тутушлыгына Өзүне алды. 19Онуң үстесине-де, Ол ысрайыллардан левилери Харуна ве онуң огулларына пешгеш хөкмүнде берди. Чүнки левилер ысрайыллара дерек Реббе йүз тутулян өйде ишлейәндиклери үчин, ысрайыллары гүнәлеринден сапларлар. Левилер ысрайыллары мукаддес затлара хас голай гелмекден горарлар, ёгсам ысрайыллар хеләк боларлар»+.

20Муса билен Харун ве бүтин ысрайыл халкы левилер үчин айдылан затлары этдилер. Ысрайыллар Реббиң левилер хакда Муса буйранларының барыны берҗай этдилер. 21Левилер өзлерини тәмизләп, эшиклерини ювдулар. Онсоң Харун олары гөтерме садакасы хөкмүнде Реббиң хузурында хөдүр этди ве тәмизлемек үчин, олары гүнәлеринден саплады. 22Шондан соңра левилер Харуның ве онуң огулларының ыгтыярлыгында Реббе йүз тутулян чадыра хызмат этмәге гирдилер. Олар левилер хакда эдил Реббиң Муса буйрушы ялы хем этдилер. 23Реб Муса шейле дийди: 24«Левилере дегишли дүзгүн шейледир: яшы йигрими бәш ве ондан ёкары боланлар Реббе йүз тутулян чадырың хызматыны этмелидирлер+. 25Элли яшдан соң олар хызматдан бошадылмалыдырлар ве мундан бейләк гуллук этмели дәлдирлер. 26Олар Реббе йүз тутулян чадыры горамак кешигини чекйән өз леви доганларына көмек эдип билерлер. Ине, сен шейдип, левилериң ерине етирйән борчларыны шунуң ялы кадалашдыргын».

9-нҗы бап

Песах байрамы

9^1Ысрайылларың Мүсүрден чыканларындан соңкы икинҗи йылың биринҗи айында[*] Реб Синай чөлүнде Муса билен геплешип, шейле дийди: 2«Ысрайыллар кесгитленен вагтда Песах байрамыны беллесинлер+. 3Шу айың он дөрдүне, белленен вагтда, агшамара оны әхли дүзгүнлере ве када-кануна лайыклыкда гечирсинлер». 4Шейлеликде, Муса ысрайыллара Песах байрамыны беллемелидиклерини айтды. 5Шоңа гөрә, ысрайыллар Синай чөлүнде биринҗи айың он дөрдүне, агшамара Песах байрамыны белледилер. Ысрайыллар Реббиң Муса табшыран затларының әхлисини берҗай этдилер. 6Эмма өлә галташанлыгы зерарлы харам боланлар-да барды. Олар шол гүн Песах байрамының гечирилишине гатнашып билмедилер. Шонуң үчин олар Муса билен Харуның янына гелип:+
7«Өлә галташып харам болсак-да, биз нәме үчин бейлеки ысрайыллар билен биле Реббе белленен вагтда гурбанлык бермели дәлмишик?» дийдилер. 8Муса олара: «Гарашың, сиз хакда Реббиң нәме табшырык берйәнини билейин» дийди.

9Реб Муса шейле дийди: 10«Ысрайыллара айт, сизиң бириңизиң я-да несиллериңизден бириниң өлә галташып, харам боландыгына я-да узак сапарда боландыгына гарамаздан, Реббиң Песах байрамыны белләп билерсиңиз. 11Олар икинҗи айың он дөрдүне, агшам Песах гурбаныны союп, оны петир ве аҗы отлар билен ийсинлер+. 12Эртире ченли гурбанлыкдан хич зат галмасын ве онуң екеҗе сүңки-де дөвүлмесин. Песах байрамы өзүниң әхли када-канунларына лайыклыкда белленсин+. 13Эмма кимде-ким тәмиздигине ве узак ёла гитмәндигине гарамаздан, Песах байрамыны беллемесе, онда ол Реббе берилмели садаканы белленен вагтында бермәнлиги үчин, халкың арасындан ковлуп чыкарылсын. Бейле адам эден гүнәси үчин җезасыны чекмелидир. 14Эгер араңызда яшаян гелмишеклерден бири Реббиң Песах байрамыны беллесе, онда ол оны әхли када-канунлара лайыклыкда гечирсин. Аслы ысрайыллы болан үчин хем, гелмишек үчин хем бир дүзгүн болсун»+.

Мукаддес чадыры бүрән булут

15Мукаддес чадырың, ягны әхт чадырының гурлан гүни, оны булут гаплап алды. Агшамдан тә эртире ченли булут ода меңзәп, мукаддес чадырың депесинде дурды+. 16Бу хемише шейле болды, гүндизлерине мукаддес чадыры бүрейән булут гиҗелерине ода меңзейәрди. 17Булут чадырың үстүнден гөтериленсоң, ысрайыллар ёла дүшердилер. Булут нирә гелип дурса, ысрайыллар хем шол ерде дүшелге гурардылар+. 18Ысрайыллар Реббиң буйругы билен ёла дүшүп, Реббиң буйругы билен хем дүшләрдилер. Булут мукаддес чадырың депесинде нәче вагтлап сакланса, олар хем өз дүшелгелеринде шонча вагт сакланардылар. 19Хатда булудың мукаддес чадырың депесинде сакланмагы узага чексе-де, ысрайыллар Реббиң буйругыны берҗай эдип гөчмездилер. 20Кәвагтлар булут мукаддес чадырың депесинде диңе санлыҗа гүн гөрнерди, олар хем Реббиң буйругына гөрә дүшелгелеринде болуп, соңра Реббиң буйругы билен хем ёла дүшердилер. 21Кәвагтлар болса булут диңе агшамдан эртире ченли сакланарды, булут ирден гөтериленсоң, олар ёла дүшердилер. Гүндиз болсун, гиҗе болсун – пархы ёк, булут ёкары гӧтериленде ысрайыллар хем ёла дүшердилер. 22Булут мукаддес чадырың депесинде ики гүн сакланса-да, бир ай сакланса-да, хатда ондан хем узак вагтлап сакланмагыны довам этсе-де, ысрайыллар дүшлән ерлеринден гөчмездилер. Эмма булут гөтерилен бадына, олар ене ёла дүшердилер. 23Ысрайыллар Реббиң буйругы билен дүшләп, Реббиң буйругы билен хем ёла дүшердилер. Олар Реббиң Муса аркалы берйән буйрукларыны берҗай этдилер.

10-нҗы бап

Күмүш сурнайлар

10^1Реб Муса шейле дийди: 2«Өзүңе дөвме сап күмүшден ики саны сурнай яса. Олары җемагаты чагырмак ве дүшелгелери гөчүрмек үчин уланарсың. 3Ики сурнай дең чалнанда, бүтин җемагат сениң яныңа, Реббе йүз тутулян чадырың гирелгесине йыгнансын+. 4Эгер сурнайларың бири чалынса, онда ысрайыл ёлбашчылары, ягны тире баштутанлары сениң яныңа йыгнансынлар. 5Сурнай гысга-гысга чалынса, гүндогар тарапдакы дүшелгелер ёла чыксын+. 6Сурнай икинҗи гезек гысга чалынса, онда гүнорта тарапдакы дүшелгелер ёла дүшсүн. Дүшелгәниң гөчмелидигини аңладян сурнай гысга чалынсын+. 7Эмма җемагаты йыгнамак герек боланда, сурнай узак чалынсын, гысга чалынмасын. 8Сурнайлары руханы Харуның огуллары чалсынлар. Бу сизиң ве гелҗекки несиллериңиз үчин эбедилик дүзгүн болсун+. 9Юрдуңызда сизиң үстүңизе чозан душмана гаршы сөвеше чыканыңызда, сурнайлар билен сөвеш сазыны чалың. Шонда Худайыңыз Реб сизи ятлар ве душманларыңыздан халас эдер+. 10Шат гүнүңизде, беллемели байрамларыңызда ве хер айың башында, якма ве саламатлык гурбанлыгыңызың башында сурнайлары чалың. Олар сизиң Худайыңыз Реббиң хузурында ятланмагыңыз үчин хызмат эдер. Худайыңыз Реб Мендирин»+.

Ысрайыллар Синай дагындан гидйәрлер

11Ысрайылларың Мүсүрден чыканларындан соңкы икинҗи йылың икинҗи айында, айың йигримиси гүни мукаддес әхт чадырының депесинден булут гөтерилди. 12Ысрайыллар гөчмәге тайярланып, Синай чөлүнден чыкып уградылар. Булут Паран чөлүне гелип дурды+. 13Олар илкинҗи гезек Реббиң Муса аркалы берен буйругы билен ёла дүшдүлер. 14Яхудаларың дүшелгеси топар-топар болуп, өз тугы астында илкинҗи болуп ёла дүшди. Бу тутуш топара Эминадабың оглы Нахшон баштутанлык эдйәрди+. 15Ысакар тиресиниң топарына Сугарың оглы Нетанел баштутанлык эдйәрди. 16Зебулун тиресиниң топарына Хелоның оглы Элияп баштутанлык эдйәрди.

17Онсоң мукаддес чадыр сөкүлди ве оны гөтерйән гершонлар билен мерарылар ёла дүшдүлер+. 18Соңра рубенлериң дүшелгеси топар-топар болуп, өз тугы астында ёла дүшди. Бу тутуш топара Шедеюрың оглы Элисур баштутанлык эдйәрди+. 19Шимгон тиресиниң топарына Сурышадайың оглы Шелумыел баштутанлык эдйәрди. 20Гат тиресиниң топарына болса Дегувалың оглы Элясап баштутанлык эдйәрди.

21Соңра мукаддес затлары гөтерйән кохатлар ёла дүшдүлер. Булар барып етйәнчә, гершонлар ве мерарылар мукаддес чадыры дикердилер+. 22Соңра эфрайымларың дүшелгеси топар-топар болуп, өз тугы астында ёла дүшдүлер. Бу тутуш топара Эмихудың оглы Элишама баштутанлык эдйәрди+. 23Манаша тиресиниң топарына Педахсурың оглы Гамлыел баштутанлык эдйәрди. 24Бенямин тиресиниң топарына болса Гидгонының оглы Абыдан баштутанлык эдйәрди.

25Иң соңунда дүшелгелериң ызкы горагы хөкмүнде данларың дүшелгеси топар-топар болуп, өз тугы астында ёла дүшди. Бу тутуш топара Эмишадайың оглы Ахыгезер баштутанлык эдйәрди+. 26Ашер тиресиниң топарына Окраның оглы Пагыел баштутанлык эдйәрди. 27Нафталы тиресиниң топарына болса Эйнаның оглы Ахура баштутанлык эдйәрди. 28Ысрайыллар гөченлеринде топар-топар болуп, шу тертипде гидердилер.

29Муса гайынатасы мидянлы Регувалың оглы Хобаба: «Биз Реббиң „сизе берҗек“ диен ерине тарап ёла дүшйәрис. Йөр, бизиң билен гит, биз саңа ягшылык эдерис. Чүнки Реб Ысрайыла ягшылык этҗекдигини вада берди» дийди+. 30Эмма Хобап оңа: «Ёк, мен гитҗек дәл. Мен өз юрдума, гарындашларымың янына гитҗек» дийди. 31Муса оңа: «Бизи ташлап гитме! Чүнки чөлде дүшлеҗек ерлеримизи сен говы билйәрсиң, бизе ёлбелетчилик эт. 32Эгер бизиң билен гитсең, Реббиң бизе этҗек ягшылыкларыны сениң билен пайлашарыс» дийди+.

33Онсоң ысрайыллар Реббиң дагындан гайдып, үч гүн йөредилер. Оларың дүшлеҗек ерини тапмак үчин, Реббиң Әхт сандыгы хем ёлуң бүтин довамында оларың өңүнден барярды. 34Дүшелгеден чыкып угранлары бәри Реббиң булуды гүндиз оларың үстүндеди+.

35Хер сапар Әхт сандыгы ёла дүшенде, Муса шейле диерди:

«Галкын, эй, Реб! Гой, душманларың даргасын,
сени йигренйәнлер Сениң өңүңден гачсын»+.

36Әхт сандыгы саклананда болса ол шейле диерди:

«Эй, Реб, мүңлерче ысрайыл ковумларына сары өврүл!»

11‑нҗи бап

Халкың шикаятлары

11^1Халк гөрйән гөргүлери хакда Реббе эшитдирип, шикаят эдип башлады. Реб муны эшиденде гаты гахарланды. Онсоң Реббиң оды оларың гаршысына туташып, янгын дүшелгәниң бир четини ёк этди+. 2Халк Муса перят этди, Муса-да Реббе ялбарып дилег этди. От сөнди+. 3Шонуң үчин хем ол ере Табгера[*] дийип ат гойдулар. Чүнки Реббиң иберен оды оларың гаршысына туташыпды.

4Ысрайылларың арасындакы гелмишеклерден йыгнананларың ачгөзлүги артды. Хатда ысрайыллар хем соҗашып, шейле эңрейәрдилер: «Вах, инди эт иймәге-де зар болдук+. 5Мүсүрде мугтҗа иййән балыкларымыз, хыярларымыз, гавунларымыз, соганларымыз, дүйп соганларымыз, сарымсакларымыз ят болды-ла. 6Маннадан башга гөрйән задымыз болмансоң, ысгын-мыдарымыз галмады»+.

7Манна кинзаның тохумына меңзеш болуп, реңки-де сакызыңкы ялы сарымтыл акды. 8Халк чыкып, оны йыгнарды ве дегирменде үвәрди я-да сокуда дөверди. Соңра газанда гайнадып, ондан петир көкелер биширердилер. Онуң тагамы зейтун ягына югрулып биширилен челпегиң тагамы ялыды+. 9Дүшелгәниң үстүне гиҗе дүшйән чыг билен биле манна-да ягарды.

10Муса халкың, хер машгаланың өз чадырының агзында аглаяндыкларыны эшитди. Реббиң муңа җуда гахарының гелендиги үчин, Мусаның җаны янярды. 11Онсоң Муса Реббе шейле дийди: «Нәме үчин Сен Өз гулуңы бейле гынаярсың? Бүтин халкың йүкүни мениң бойнума атар ялы, нәме себәпден мен Сениң назарыңда мерхемет газанмадым? 12Бу гиден халкы гарнымда гөтерип, мен догрупмыдым нәме? Сен маңа: „Олары сүйтден айрылмадык чаганы энекесиниң гөтериши дей, гуҗагыңда гөтер“ диер ялы, оларың ата-бабаларына ант ичип сөз берен юрдуңа ченли мениң гөтерип бармагымы ислейәрмиң? 13Бүтин халка етер ялы эти мен ниреден тапайын? Чүнки олар мениң яныма гелип: „Бизе иймәге эт бер“ дийип, эңрешип дурлар. 14Бүтин халкың гараматыны мениң бир өзүм чекип билмен, чүнки бу мениң үчин җуда агыр+. 15Маңа бейле дарашандан, эгер Сениң назарыңда мерхемет газанан болсам, говусы, Сен мениң җанымы ал, мен хем бу азаплардан дынайын»+.

Етмиш яшулы

16Реб Муса шейле дийди: «Халкың арасында оларың баштутанлары ве серкерделери хөкмүнде таналян етмиш яшулыны Мениң яныма йыгна. Олары Маңа йүз тутулян чадыра гетир, гой, олар сениң яныңда дурсунлар+. 17Мен ашак инип, ол ерде сениң билен геплешерин. Саңа берен Рухумдан алып, олара-да берерин. Ана онсоң, халкың гараматыны еке өзүң чекмерсиң, халкың гараматыны олар сениң билен дең чекишерлер+. 18Халка-да айт, эртир үчин инлерини тәмизләп, мукаддес этсинлер, чүнки эртир олар эт иерлер. „Вах, инди эт иймәге-де зар болдук. Мүсүрде яшайшымыз, мундан хас оңатды“ дийип налаяныңызы Реб эшитди. Шонуң үчин Реб сизе иер ялы эт берҗек+. 19Бир гүн я ики гүн дәл, бәш гүн я он гүн дәл, я-да йигрими гүн дәл, 20эйсем, тутуш бир айлап, тә аша дүшйәнчәңиз, тә ирйәнчәңиз эт иерсиңиз. Чүнки сиз араңызда болан Ребби рет этдиңиз ве Онуң хузурында: „Нәме үчин биз Мүсүрден чыкдык?“ дийип агладыңыз». 21Эмма Муса Реббе шейле дийди: «Бу халк алты йүз мүң адамдан ыбарат. Сен болса олары бир айлап эт билен бакарын диййәрсиң+. 22Әхли доварлары ве мал-гаралары өлдүрениңде, олары дойруп болармы? Деңиздәки әхли балыклары тутаныңда, булар доярмы?» 23Реб Муса: «Реббиң гүйҗүниң чәги бармы нәме? Мениң сизе айдан сөзлерим берҗай болярмы я ёк, ине, гөрерсиң!» дийди+.

24Муса чыкып, Реббиң сөзлерини халка етирди. Халкың арасындан етмиш яшулыны йыгнап, олары чадырың төверегинде дурузды. 25Онсоң Реб булудың ичинде ашак инип, Муса билен геплешди. Онуң үстүндәки рухдан алып, етмиш яшулының үстүне гойды. Рух яшулуларың үстүне инен бадына, олар җошуп пыгамберлик эдип башладылар, йөне олар соңра гайдып бейле этмедилер.

26Элдат ве Мейдат атлы ики адам дүшелгеде галыпды. Олар сайланан етмиш яшулының арасындадылар, эмма чадыра гитмән галыпдылар, ине, онсоң олар дүшелгеде җошуп пыгамберлик эдип башладылар. 27Бир яш йигит ылгап гелип, Муса: «Элдат билен Мейдат дүшелгеде пыгамберлик эдйәр» дийди. 28Муңа Мусаның көмекчиси, онуң сайлан адамларының бири болан Нунуң оглы Ешува: «Агам, Муса, олара гадаган эт!» дийди. 29Эмма Муса оңа: «Сен мениң үчин габанҗаңлык эдйәрмиң? Кәшгә Реббиң бүтин халкы пыгамбер болсады ве Реб Өз Рухуны оларың барына берседи!» дийип җогап берди. 30Соңра Муса билен ысрайыл яшулулары дүшелгә доландылар.

Беденелер

31Реб бир ел өвүсдирди. Дүшелгәниң чар тарапы елиң гетирен беденелери билен гуршалды. Беденелер бир гүнлүк ёл аралыгында ерден ики тирсек бейикликде учушып йөрдүлер[*]+. 32Халк шол гүни гиҗе-гүндизләп ве эртеси гүни беденелери тутуп йыгнады. Иң аз йыгнан киши он эшек йүки бедене йыгнады. Соңра олары дүшелгәниң төверегине сердилер. 33Эмма халк энтек этиң хеммесини ийип етишмәнкә, Реб газапланып, дүшелгә элхенч гыргынчылык иберди.

34Шейлеликде, ол ер Кибротхатава[*] дийип атландырылды, себәби олар шол ерде ачгөзлүк эденлери җайладылар.

35Онсоң ысрайыл халкы Кибротхатавадан Хасерота гөчди+.

12‑нҗи бап

Меръемиң ве Харуның гөриплиги

12^1Меръем билен Харун Мусаның эфиопиялы аяла өйленендиги үчин язгардылар. (Хакыкатданам Мусаның икинҗи аялы Эфиопияданды.) 2Олар: «Реб диңе бир Муса билен геплешмән, бизиң биленем геплешди ахырын» дийдилер. Реб оларың бу диенлерини эшитди. 3Муса җуда кичигөвүнли адамды, бейле адам ер йүзүнде башга ёкды. 4Бирденкә Реб Муса, Харуна ве Меръеме: «Үчиңизем Маңа йүз тутулян чадыра гелиң» дийди. Онсоң оларың үчүси-де ол ере гитдилер. 5Реб булут сүтүни гөрнүшинде ашак инди ве чадырың гирелгесинде дуруп, Харун билен Меръеми чагырды. Олар өңе чыкдылар. 6Реб олара шейле дийди: «Мениң сөзлериме гулак салың:

„Эгер араңызда пыгамберлер бар болса,
Мен-Реб гөрнүшлерде Өзүми аян эдип,
Олар билен дүйшде геплешйәрин+.
7Йөне гулум Муса билен бейле дәлдир,
Ол тутуш халкымың садык ёлбашчысыдыр+.

8Мен онуң билен сырлы дәл-де, ачык, йүзбе-йүз геплешйәрин.

Хатда ол Мен Реббиң кешбини-де гөрйәр.

Сиз нәме үчин гулум Мусаның йүзүне гелмәге горкмадыңыз?“»+
9Олара гаршы Реббиң гахары гелди ве Реб ол ерден гитди. 10Булут чадырың депесинден сырыланда, Меръем дери кеселине учрап, ак гар ялы пис ачды. Харун Меръеме тарап середип, онуң дери кеселине учрандыгыны гөрди+. 11Онсоң Харун Муса: «Җенабым, акмаклык эдип газанан гүнәмиз үчин бизи җезаландырма. 12Меръемиң бедени ярысы чүйрән халда энеден өли доглан чаганыңка меңземесин» дийди. 13Онсоң Муса Реббе перят эдип: «Эй, Худайым, оңа шыпа бер» дийип ялбарды. 14Эмма Реб Муса: «Эгер атасы онуң йүзүне түйкүрен болсады, ол еди гүнләп утанчлы халда болмазмыды? Гой, ол еди гүнләп дүшелгәниң дашында болсун. Ол соңра ене дүшелгә гирип билер» дийип җогап берди+. 15Шейдип, Меръем еди гүнләп дүшелгәниң дашында сакланылды. Ол дүшелгә гиризилйәнчә, халк ол ерден гөчмеди.

13‑нҗи бап

Муса Кенгана ичалылар иберйәр

(Канун таглыматы 1:19-33)

13^1⚫Шондан соң халк Хасеротдан гөчүп гайдып, Паран чөлүнде дүшелге гурды+. 2Реб Муса шейле дийди: 3«Мениң ысрайыллара берйән Кенган юрдумы сынламак үчин, тирелериң херсинден бир сердары ичалы эдип, ол ере ибер»+. 4Муса Реббиң буйругы билен Паран чөлүнден адамлары угратды. Оларың хеммеси ысрайыл сердарларыды+. 5Оларың атлары шулардыр: рубен тиресинден Закурың оглы Шаммува; 6шимгон тиресинден Хорының оглы Шапат; 7яхуда тиресинден Епуннәниң оглы Калеп;+
8ысакар тиресинден Юсубың оглы Йыгал; 9эфрайым тиресинден Нунуң оглы Хошея; 10бенямин тиресинден Рапувың оглы Палты; 11зебулун тиресинден Содының оглы Гадыел; 12юсуп тиресинден, ягны манаша тиресинден Сусының оглы Гады; 13дан тиресинден Гемаллының оглы Эмиел; 14ашер тиресинден Микайылың оглы Сетур; 15нафталы тиресинден Вопсының оглы Нахбы; 16гат тиресинден Макының оглы Гевувал. 17Юрды гөзден гечирмек үчин, Мусаның иберен адамлары шулардыр. Муса Нунуң оглы Хошея Ешува[*] адыны берди+.

18Муса олары Кенган юрдуны гөзден гечирмек үчин уграданда, шейле дийди: «Мундан гөни Негебе гидип, даглыга чыкың. 19Юрдуң нәхилидигини сынлаң. Ол ерде яшаян халк гүйчлүми я эҗиз, көплүкми я азлык? 20Оларың яшаян ери говумы я-да эрбет? Олар галаларда яшаярмы я-да ачык мейданда? 21Мес топраклымы я аррык, агачлымы, агачсыз? Батыргай херекет эдиң ве ол юрдуң мивелеринден гетириң».

Ол вагтлар үзүмлериң етишйән мөвсүмиди. 22Шейдип, олар ёла дүшдүлер ве Син чөлүнден тә Лебохамадың голайындакы Рехоп галасына ченли болан ерлери гөзден гечирдилер. 23Олар Негебе чыкдылар ве Хеброна гелдилер. Ол ерде Ахыман, Шешай ве Талмай уруглары хем яшапды. Олар Анагың несиллериди. (Хеброн Мүсүрдәки Зоган галасындан еди йыл өң гурлупды.)+
24Олар Эшкол дересине баранларында ол ерден бир салкым үзүми шахасы билен биле кесип алдылар ве оны ики адам болуп таякдан асып гөтердилер. Олар аз-овлак нар билен инҗир хем алдылар+. 25Ысрайылларың кесен үзүм салкымларындан соң, ол ере Эшкол[*] дереси диен ат галды.

Ичалыларың гетирен хабары

26Олар юрды кырк гүнләп сынлансоңлар, ызларына гайтдылар. 27Олар Паран чөлүндәки Кадеше, Муса билен Харуның ве бүтин ысрайыл җемагатының янына гайдып гелдилер. Олар тутуш җемагата гөрүп-эшиденлерини хабар берип, ол ерден гетирен мивелерини гөркездилер. 28Олар Муса шейле дийдилер: «Биз сениң иберен юрдуңа бардык. Ол ерде, хакыкатданам, сүйт ве бал акяр, ине, булар хем шол ериң мивелеринден. 29Эмма ол ерде яшаян халк бичак гүйчли экен. Оларың галалары берк диварлы ве өрән улы. Хатда ол ерде биз Анагың несиллерини-де гөрдүк. 30Негеп үлкесинде амалеклер, даглык ерлерде хетлер, ябуслар, аморлар, деңиз якасында ве Иордан дерясының боюнда болса кенганлар яшаян экенлер»+.

31Эмма Калеп Мусаның өңүнде дуран халкың сесини кесип: «Деррев гиделиң-де, ол юрды басып алалың, чүнки олары еңмәге бизиң хөкман гүйҗүмиз етер» дийди+. 32Онуң билен гиден адамлар болса: «Биз ол халкың гаршысына чыкып билмерис, чүнки олар бизден хас гүйчли» дийдилер+. 33Шейлеликде, олар гөрүп гелен юрды хакында ысрайыллара якымсыз затлар айдып, шейле дийдилер: «Бизиң сынламак үчин ичинден гечен юрдумыз өз илатыны өзи ийип йөрен юрт экен. Ол ерде яшаян адамларың хеммеси гаты ири адамлар экен+. 34Биз ол ерде нефиллери[*] (анаклар нефиллериң несиллеридир) гөрдүк. Оларың янында өзүмизи эдил чекиртге ялы дуйдук. Олара-да биз чекиртге ялыҗак болуп гөрүндик»+.

14‑нҗи бап

Халк перят эдйәр

14^1⚫Онсоң бүтин халк гаты сес билен перят эдип, шол гиҗәни аглап гечирди. 2Бүтин ысрайыл халкы Муса билен Харундан зейренишип, шейле дийди: «Биз Мүсүр юрдунда я-да бу чөллүкде өлен болсак, мундан говы боларды!+
3Нәме себәпден Реб бизи гылычдан гечиртмек үчин, аялларымыз билен чагаларымызы есир этмек үчин бу юрда алып барярка? Мүсүре долансак, гайтам, бизиң үчин говы болмазмы?» 4Шондан соң олар бири-бирилерине: «Гелиң, өзүмизе баштутан сайлалың-да, Мүсүре доланалың» дийишдилер+. 5Муса билен Харун бүтин ысрайыл халкының өңүнде йүзин йыкылдылар+. 6Юрды сынламага гиденлериң арасында болан Нунуң оглы Ешува билен Епуннәниң оглы Калеп гынанчдан яңа якаларыны йыртып,+
7бүтин ысрайыл халкына шейле дийдилер: «Сынламак үчин ичинден гечен юрдумыз җуда говы юрт экен. 8Эгер Реб бизден разы болса, бизи ол юрда алып барып, сүйт ве бал акян юрды бизе берер. 9Йөне сиз Реббиң гаршысына питне турузмаң ве ол юрдуң илатындан горкмаң. Чүнки олар бизиң хөрегимиздир, оларың горагчысы олардан йүз дөндерди, йөне Реб бизиң билендир, олардан горкмаң»+. 10Эмма бүтин җемагат олары дашламалы дийип хайбат атды.

Шонда Реббе йүз тутулян чадырда әхли ысрайыллара Реббиң шөхраты гөрүнди+.

Муса халк үчин дилег эдйәр

11Реб Муса шейле дийди: «Бу халк хачана ченли Мени әсгермән гезҗеккә? Араларында гөркезен әхли аламатларымы гөрүбем, булар хачана ченли Маңа ынанмакдан боюн товлаҗаккалар? 12Мен булары гыргына берерин ве мирасдан махрум эдерин. Сенден булара гөрә хас бейик ве хас гүйчли бир миллет дөредерин»+. 13-14Муса Реббе шейле дийди: «Онда бу затлары мүсүрлилер эшидерлер, онсоң олар муны бизиң барян юрдумызың яшайҗыларына айдарлар, чүнки бу ысрайыл халкыны Өз гудратың билен мүсүрлилериң арасындан Сен алып чыкдың. Бу юрдуң яшайҗылары болса, я Реб, Сениң бу ысрайыл халкының арасындадыгыңы, я Реб, олар билен йүзбе-йүз гөрүшйәндигиңи, Сениң булудыңың оларың депесиндедигини ве олара гүндизине булут сүтүни, гиҗесине от сүтүни болуп, ёл гөркезйәндигиңи эййәм эшитдилер+. 15Индем Сен, бу халкың барыны бирден гыргына берсең, онда Сениң шөхратыңы эшиден миллетлер: 16„Реб олары ант ичип сөз берен юрдуна гетирип билмәндиги үчин, олары чөлде гыргына берди“ дийип айдарлар+. 17Шонуң үчин хем, гой, инди Өз сөз берип, шу айдышың ялы, Сен Реббиң гүйҗи бейик болсун!+
18Сен: „Мен-Реб – гиң гөвүнли, садык сөйгә бай. Этмиши ве языгы багышлаярын. Йөне гүнәлини җезасыз хем гоймаярын. Аталарының этмишиниң җезасыны чагаларына, оларың үчүнҗи ве дөрдүнҗи аркасына чекдирйәрин“ дийипдиң. 19Мүсүрден чыкалымыз бәри, буларың гүнәлерини багышлап гелшиң ялы, халкың бу этмишини-де Өз бейик садык сөйгиңиң хатырасына багышла».

20⚫Реб шейле җогап берди: «Мен сениң айдышың ялы булары багышларын. 21Йөне Мен барлыгымдан ве бүтин дүнйәни долдуран шөхратымдан касам эдйәрин:+
22Мениң шөхратымы, Мүсүрде ве чөлде гөркезен аламатларымы гөрен, шонда-да Мени он гезек сынап, Мениң сөзүме боюн болмадыкларың хич бири 23аталарына вада берен юрдума гирмез. Мени әсгермедиклериң екеҗеси-де бу юрды гөрмез+. 24Эмма гулум Калебиң рухы оларыңкы ялы дәл, ол бүтин йүреги билен Мениң ызыма эерди. Шонуң үчин Мен оны өзүниң сынлан юрдуна алып барарын. Онуң несиллери оны эеләрлер+. 25Инди болса амалеклер билен кенганларың җүлгелерде яшаяндыклары үчин, эртириң өзүнде өврүлип, Гызыл деңзиң[*] ёлы билен чөле тарап ёла дүшүң».

Реб шикаятчы халкы җезаландыряр

26Реб Муса билен Харуна шейле дийди: 27«Бу азгын халк хачана ченли Мениң гаршыма шикаят этҗеккә? Мен ысрайылларың Мениң гаршыма шикаят эдип хүңүрдешйәндиклерини эшитдим. 28Олара айт, Өз барлыгымдан ант ичип айдярын, Мен сизиң налап айдан затларыңызың барыны өз башыңыза гетирерин. 29Шу чөлде ләшиңизи серерин. Илат санавында хасаба алнып, яшы йигрими ве ондан ёкары болуп, Менден наланларың+
30хич бири Мениң сизе орнашмага сөз берен юрдума гирмез. Оңа диңе Епуннәниң оглы Калеп билен Нунуң оглы Ешува гирип билер+. 31Эмма сизиң есир дүшер өйден перзентлериңизи велин Мен ол ере алып барарын. Сизиң йүз өврен юрдуңызың нәхилидигини олар билерлер. 32Эмма сизиң ләшлериңиз бу чөллүкде серлер. 33Сизиң чагаларыңыз хем кырк йыллап чөлде гөчүп-гонуп гезерлер ве сизиң бивепадыгыңыз үчин җебир чекерлер. Бу сизиң хеммәңиз өлүп гутарянчаңыз довам эдер+. 34Сизе ол юрды гөзден гечирмәге кырк гүн герек болан болса, кырк гүнүң хер гүни үчин бир йыл, җеми кырк йыллап этмишлериңиз үчин җеза чекерсиңиз. Сизден йүз өвренимде, Мениң нәхили боляндыгымы сиз шондан билерсиңиз+. 35Мен-Реб шейле диймек билен, бу айданларымы Мениң гаршыма бирлешен бу азгын халкың башындан индерерин. Шу чөллүкде буларың барыны гырып, ёк эдерин».

36-37Мусаның юрды гөзден гечирмәге иберен адамлары ол юрт хакда гетирен ярамаз хабарлары билен халкы Реббе гаршы өҗүкдирендиклери үчин, Онуң хузурында гыргына берлип өлдүлер. 38Олардан диңе Нунуң оглы Ешува билен Епуннәниң оглы Калеп дири галды+.

39⚫Муса бу сөзлери бүтин ысрайыллара етиренде, халк улы гайга батды. 40Халк даңдан ир билен туруп, даглыга чыкмага башлап: «Ине, биз Реббиң сөз берен ерине барярыс, чүнки биз гүнә газандык» дийдилер. 41Эмма Муса олара шейле дийди: «Нәме үчин сиз Реббиң буйругына гаршы гитмегиңизи довам эдйәрсиңиз? Оныңыз баша бармаз! 42Сөвеше чыкмаң, чүнки Реб сизиң араңызда дәл. Душманларыңыза өзүңизи пайхынлатмаң! 43Өңүңизде амалеклер билен кенганлар бардыр ве сиз гылычдан гечирилерсиңиз. Чүнки сиз Реббиң ызына эермекден боюн товладыңыз, Реб сизиң билен болмаз»+. 44Эмма олар мен-менлик эдип, даглыга дырмашып чыкдылар. Йөне оларың янында Реббиң Әхт сандыгы-да, Муса-да ёкды, олар дүшелгедедилер. 45Онсоң шол даглыкда яшаян амалеклер билен кенганлар ашак индилер ве Хорма галасына ченли оларың ызындан ковуп, олары күл-пеекун этдилер+.

15‑нҗи бап

Садакалар хакда

15^1Реб Муса шейле дийди: 2«Ысрайыллара айт, месген тутмагыңыз үчин Мениң сизе берйән юрдума гирениңизде, 3гара малы я гоюн-гечини Реббе от үсти билен хөдүр эдип, ондан айдылан я-да мейлетин садака хөкмүнде берениңизде ве беллемели байрамларыңызда эдилиши ялы, якма гурбанлык я-да башга гурбанлык берениңизде, оларың якымлы ысы Реббе хош якяр+. 4Шу хили садаканы берен адам онуң яны билен бир күйзе[*] зейтун ягына югрулан, бир батманың ондан бири мөчбериндәки сайлама бугдай унундан галла садакасыны хем берсин. 5Мундан башга-да, сиз якма гурбанлык я-да башга гурбанлык билен билеликде хер бир токлының яны билен ичги садакасы хөкмүнде бир күйзе шерабы хөдүрләң. 6Гочуң яны билен бир ярым күйзе[*] зейтун ягына югрулан, бир батманың ондан ики мөчбериндәки сайлама бугдай унундан галла садакасыны бериң. 7Реббе якымлы ыслы ичги садакасы хөкмүнде бир ярым күйзе шерабы хөдүр эдиң. 8Реббе якма гурбанлык я башга гурбанлык, айдылан садака я-да саламатлык гурбанлыгы хөкмүнде өкүз хөдүр этсеңиз,+
9онда өкүз билен бирликде ики күйзе[*] зейтун ягына югрулан, бир батманың ондан үч мөчбериндәки сайлама бугдай унундан галла садакасыны хөдүр эдиң. 10Ичги садакасы хөкмүнде ики күйзе шерабы хөдүр эдиң. От үсти билен берилйән бу садаканың якымлы ысы Реббе хош якяр+.

11Хер бир өкүзи, гочы, эркек токлыны я-да овлагы садака берениңизде шейле эдиң. 12Садака берилйән малларың санына гөрә онуң яны билен берилйән садаканың хем мукдары артдырылсын. 13Аслы ысрайыл болан хер бир адам от үсти билен Реббе якымлы ыслы садака беренинде, шу айдыланлары берҗай этсин. 14Араңызда мыдамалык я-да вагтлайын яшаян гелмишеклерден бири от үсти билен Реббе якымлы ыслы садака бермекчи болса, ол хем шу кадалары берҗай этсин. 15Эй, җемагат, сизиң үчинем, араңызда яшаян гелмишеклер үчинем дүзгүн бирдир. Бу сизиң гелҗекки несиллериңизе-де эбедилик дүзгүн болсун. Реббиң өңүнде сиз хем, гелмишек хем деңдир+. 16Сизе-де, араңызда яшаян гелмишеклере-де када-канунлар бирмеңзешдир». 17Реб Муса шейле дийди: 18«Ысрайыллара айт, Мениң сизи алып барян юрдума гирениңизден соң, 19шол топрагың чөрегинден иениңизде, сиз ондан Реббе садака берерсиңиз+. 20Илкинҗи югран хамырыңыздан бир чөреги эдил хармандан садака бершиңиз ялы эдип хөдүр эдиң. 21Илкинҗи хамырдан Реббе берйән бу садакаңыз несиллер бойы довам этсин.

22-23Эгер сиз төтәнликде ялңышып, Реббиң Муса айдан бу буйрукларыны – Реббиң Муса аркалы сизе буйран әхли табшырыкларыны Реббиң буйран гүнүнден башлап, тә соңкы несиллериңизе ченли берҗай этмесеңиз+
24ве бу сәвлиги халк төтәнликде гойберен болса, онда бүтин халк бир өкүзчәни Реббе якымлы ыслы якма гурбанлыгы хөкмүнде хөдүр этсин. Онуң яны билен дүзгүне гөрә галла ве ичги садакасыны берсинлер хем-де бир текәни гүнә гурбанлыгы хөкмүнде хөдүр этсинлер+. 25Руханы бүтин ысрайыл халкыны гүнәсинден сапласын, шонда оларың гүнәси гечилер. Чүнки халк төтәнликден гүнә этди ве олар өз садакаларыны Реббе от үсти билен берилйән садака хөкмүнде хөдүр этдилер. Өз ялңышлыклары үчин Реббе гүнә гурбанлыгыны бердилер. 26Бүтин ысрайыл халкының хем, оларың арасындакы гелмишеклериң хем гүнәси гечилер, чүнки халк төтәнликден гүнә газанды.

27Эгер бир киши төтәнликден гүнә этсе, гой, ол гүнә гурбанлыгы үчин биряшар уркачы чебши хөдүр этсин+. 28Руханы Реббиң хузурында ялңышып гүнә эдени гүнәсинден сапласын, онуң гүнәси гечилер. 29Төтәнликде гүнә эдип, араңызда яшаян аслы ысрайыл болан үчин хем, гелмишек үчин хем бир канун болсун+. 30Эмма аслы ысрайыл болан бири я-да гелмишеклерден бири текепбирлик билен гүнә иш эдип, Реббе дил етирсе, халкың арасындан ковлуп чыкарылсын+. 31Реббиң сөзүни әсгермән, Онуң табшырыгыны бозандыгы үчин, бейле адам бүтинлей ковлуп чыкарылсын, өз җезасыны чексин».

Сабат гүни ишлән адам өлдүрилйәр

32-33Ысрайыллар чөлдекәлер, Сабат гүни олар одун йыгып йөрен адамы гөрдүлер ве олар оны тутуп, Муса билен Харуның ве бүтин җемагатың хузурына гетирдилер+. 34Оңа нәме эдилмелидиги энтек белли болмансоң, олар оны туссаг астына алдылар+. 35Онсоң Реб Муса: «Ол адам өлүме хөкүм эдилсин. Оны Ысрайыл дүшелгесиниң дашына чыкарып, бүтин җемагат дашлап өлдүрсин» дийди+. 36Дүшелгәниң дашына чыкарып, эдил Реббиң Муса буйрушы ялы, бүтин халк оны дашлап өлдүрди.

Гейимлердәки готазлар

37Реб Муса шейле дийди: 38«Ысрайыллара айт, олар несилден-несле гейимлериниң этегиниң хер бурчуна готазҗык тиксинлер ве хер бир готазҗыга гөк йүплүк гошсунлар+. 39Хер гезек готазҗыклара гөзүңиз дүшенде, сиз Реббиң әхли табшырыкларыны яда саларсыңыз ве олары берҗай эдерсиңиз, йүрегиңизиң ве гөзлериңизиң ислегине ковалашмарсыңыз. 40Шейдип, Мениң әхли табшырыкларымы ятда саклап, олары берҗай эдерсиңиз ве өз Реббиңиз үчин мукаддес боларсыңыз+. 41Худайыңыз Реб Мендирин, Мен сизи Мүсүрден сизиң Худайыңыз болмак үчин алып чыкдым. Худайыңыз Реб Мендирин!»+

16-нҗы бап

Кораның, Датаның ве Абырамың гозгалаңы

16^1⚫Ине, леви тиресиниң кохат уругындан болан Йисхарың оглы Кора, рубен тиресинден Элиябың огуллары Датан билен Абырам ве Пелетиң оглы Он дагы+
2Муса гаршы баш гөтердилер. Олар җемагатдан сайланып, халк баштутанлары болан атлы-абрайлы ысрайылларың ики йүз эллисини янларына алдылар. 3Олар Муса билен Харуның гаршысына йыгнанып: «Сиз җуда өте гечдиңиз! Бүтин халк, хер бир киши мукаддесдир, Реб хем оларың арасындадыр. Шонда-да сиз өзүңизи нәме үчин Реббиң җемагатындан ёкары тутярсыңыз?» дийдилер+. 4Муса муны эшидип, йүзин йыкылды+. 5Соңра ол Кора ве онуң топарына шейле җогап берди: «Өзүниң кимдигини, кимиң мукаддесдигини ве Реббиң янына киме голайлашмага ругсат эдилендигини Ол сәхер билен аян эдер. Реб Өз сайланына янына голай бармага ругсат эдер+. 6Эй, Кора хем-де онуң ёлдашлары, түтетги гапларыңызы алың. 7Эртир оларың ичине от салып, Реббиң хузурында якымлы ыслы түтетги якың. Онсоң Реб кими сайласа, шол хем мукаддес болар. Сиз – левилер, җуда өте гечдиңиз!»+
8Соңра Муса Кора йүзленип, шейле дийди: «Эй, левилер, маңа гулак салың! 9Ысрайыл Худайы сизи ысрайыл халкының арасындан сайлап алды. Сиз Реббиң мукаддес чадырының хызматыны эдериңиз ялы ве халкың өңүнде дуруп олара хызмат эдериңиз ялы, Ол сизе Өзүне якынлашмага мүмкинчилик берди. Сизе инди шу-да азмы+? 10Ол сизе ве сизиң бүтин леви доганларыңыза Өзүне голай бармага ругсат берен болса-да, сиз мунуң үстесине руханылык везипесини хем талап эдйәрмисиңиз?! 11Сен әхли ёлдашларың билен биле Харуна гаршы болдуң, хакыкатда болса бу сизиң Реббе гаршы болдугыңыздыр»+.

12Муса Элиябың огуллары Датан билен Абырамы чагырмага адам угратды. Йөне олар шейле җогап бердилер: «Биз барҗак дәл! 13Бизи чөлде өлдүрмек үчин, сүйт ве бал акян Мүсүр топрагындан чыкарып, шу ере гетирениңи аз гөрйәрмиң? Ене-де үстүмизден хөкүм хем сүрҗек болярмың+? 14Бизи сүйт ве бал акян юрда гетирмедигиң-ә белли, я болмаса бизе мейданлары, үзүмчиликлери мүлк эдип бермедиң. Бу адамларың нәме гөзүни чыкарҗакмы? Биз барҗак дәл».

15Мусаның муңа гаты гахары гелип, Реббе: «Оларың садакаларыны кабул этме, мен оларың хич бириниң гөвнүне дегмәндим, хатда олардан екеҗе эшек-де алмандым» дийди+. 16Муса Кора йүзленип шейле дийди: «Әхли ёлдашларың эртир Реббиң хузурына гелсин, Харун икиңизем шол ере гелиң. 17Хер бириңиз өз түтетги гапларыңыза якымлы ыслы түтетги салың, ики йүз элли кишиниң хер бири өз түтетги габыны гөтерип, Реббиң хузурына гелсин. Харун икиңизем түтетги гапларыңызы гетириң». 18Шейдип, хер ким өз түтетги габында от якып, үстүне-де якымлы ыслы түтетги гоюп, Муса ве Харун билен биле Реббе йүз тутулян чадырың гирелгесинде дурдулар. 19Соңра Кора Муса билен Харуның гаршысына чыкмак үчин, бүтин җемагаты Реббе йүз тутулян чадырың гирелгесине йыгнады, шонда бүтин җемагата Реббиң шөхраты гөрүнди.

20Реб Муса билен Харуна шейле дийди: 21«Сиз бу җемагатдан бир гыра чекилиң, Мен булары бир демде ёк эдейин!»+
22Эмма Муса билен Харун йүзин йыкылып: «Эй, Худай, әхли адамзадың гөзбашы болан Худай, бир адам гүнә этди дийип, бүтин җемагата газапланярмың?» дийдилер+.

23Реб Муса: 24«Җемагата етир, гой, Кораның, Датаның ве Абырамың чадырларындан дашрак чекилсинлер» дийди. 25Муса еринден туруп, Датаның ве Абырамың янына гитди, Ысрайыл яшулулары-да онуң ызына дүшдүлер. 26Онсоң Муса халка йүзленип: «Ол азгынларың чадырларының голайына бармаң ве оларың хич бир задыны-да эллемәң, ёгсам оларың гүнәлери зерарлы сизем ёк боларсыңыз» дийди+. 27Җемагат Кораның, Датаның ве Абырамың чадырларындан узага чекилди. Датан билен Абырам болса даш чыкып, аяллары, чагалары билен өз чадырларының гирелгесиниң өңүнде дурдулар. 28Муса шейле дийди: «Бу ишлериң әхлисини этмегим үчин мени Реббиң иберенини, мениң өзбашдак херекет этмейәндигими сиз шу затлардан билерсиңиз. 29Эгер бу адамлар хем бейлекилер ялы өз аҗалына өлселер, онда мени Реббиң ибермедигидир+. 30Эмма Реб энтек гөрлүп-эшидилмедик бир зат эдәйсе, ягны ер дарка ярылып, бу адамлары ве олара дегишли затларың хеммесини ювутса, олар хем дирилигине өлүлер дүнйәсине дүшселер, шонда бу адамларың Ребби әсгермезлик эдендиклерине гөз етирерсиңиз»+.

31Муса бу затлары айдып гутаран бадына, оларың астындакы ер дарка ярылды. 32Ер агзыны ачып, олары ве машгалаларыны – Кора дегишли болан адамларың ве эмләгиң барыны ювутды. 33Шейдип, олар әхли гош-голамлары билен биле дирилигине өлүлер дүнйәсине дүшдүлер. Оларың ызындан ер япылды ве олар җемагатың арасындан гайып болдулар+. 34Оларың төверегинде дуран әхли ысрайыллар болса, оларың дады-перядыны эшиденлеринде: «Ер бизи-де ювудар!» дийшип гачдылар. 35Онсоң Ребден бир от чыкып, якымлы ыслы түтетги хөдүр эден ики йүз элли кишини якып ёк этди+.

36Реб Муса шейле дийди: 37«Руханы Харуның оглы Элгазара айт, маңңалларың мукаддесдиги үчин олары одуң ичинден чыкарсын ве оларың ичиндәки көзлери четде гиң эдип пытрадып ташласын. 38Җана каст эдип, гүнә эден бу адамларың маңңалларындан болса юкаҗык гапаклар ясаң. Маңңаллар Реббиң хузурына элтиленсоң, мукаддес болдулар. Гой, олар ысрайыллар үчин нышан болсунлар». 39Онсоң руханы Элгазар яндырылан адамлар тарапындан Реббиң хузурына элтилен бүрүнч маңңаллары алып, олардан гурбанлык сыпасыны япар ялы гапаклар ясатды. 40Бу ысрайыллара Харуның неслинден болмадык кишиниң Реббиң хузурында якымлы ыслы түтетгини хөдүр этмели дәлдигини, ёгсам Кораның ве онуң ёлдашларының гүнүне дүшҗекдигини ятладып дурмак үчинди. Элгазар буларың барыны эдил Реббиң Муса аркалы өзүне айдышы ялы этди+.

41Йөне эртеси гүн Ысрайыл огулларының бүтин җемагаты Муса билен Харуна гаршы чыкып: «Реббиң халкыны сиз өлдүрдиңиз» дийдилер. 42Җемагат олара гаршы топлананда, Муса билен Харун Реббе йүз тутулян чадыра тарап өврүлдилер. Ине, гөрселер, оны булут бүрәп, Реббиң шөхраты гөрүнди. 43Онсоң Муса билен Харун Реббе йүз тутулян чадырың өңүне гелдилер. 44Реб Муса шейле дийди: 45«Бу җемагатың арасындан гыра чыкың, Мен булары бир демде ёк эдейин». Олар йүзин йыкылдылар+. 46Муса Харуна шейле дийди: «Өз түтетги якылян габыңы ал, оңа гурбанлык сыпасындан көз алып сал, онуң үстүне-де якымлы ыслы түтетгини гоюп, халкы гүнәлеринден сапламак үчин, чалтлык билен оларың арасына бар. Чүнки Реббиң гахар-газабы туташды, гыргынчылык башланды»+. 47Харун Мусаның буйрушы ялы, түтетги габыны алып, җемагатың арасына ылгап барды. Ол гыргынчылыгың башланыны гөренде, көзлериң үстүне якымлы ыслы түтетгини гоюп, халкы гүнәсинден саплады. 48Харун өлүлер билен дирилериң арасында дурансоң, гыргынчылык тогтады+. 49Кораның гозгалаңында өленлерден башга, гыргынчылыкдан өленлериң саны он дөрт мүң еди йүз адам болды. 50Гыргынчылык тогтадылансоң, Харун Мусаның янына, Реббе йүз тутулян чадырың гирелгесине гайдып гелди.

17‑нҗи бап

Харуның хасасы

17^1Реб Муса шейле дийди: 2«Ысрайыллара өз тире баштутанларының хеммесинден, ягны хер тиреден бир хаса – җеми он ики хаса йыгнап, олары саңа гетирип бермеклерини табшыр. Оларың херсиниң атларыны өз хасаларына язып гой. 3Харуның адыны левилериң хасасына яз. Чүнки хер тире баштутаны үчин бир хаса болмалыдыр. 4Хасалары гетирип, сизиң билен душушян ерим болан Маңа йүз тутулян чадырдакы Әхт сандыгының өңүнде гой+. 5Мениң сайлан адамымың хасасы гөгерер, шейдип, Мен ысрайылларың сизден нәразылыкларының соңуна чыкарын». 6Муса Реббиң сөзлерини ысрайыллара етирди. Оларың тире баштутанларының хеммеси хасаларыны, хер тире үчин бир хасаны – җеми он ики хасаны Муса бердилер. Харуның хасасы-да шоларың арасындады. 7Онсоң Муса хасаны гетирип, Реббиң хузурында әхт чадырында гойды.

8Эртеси гүн Муса әхт чадырына гирди, гөрсе, ине, леви тиресиниң берен, Харуның ады язылан хасасы, хакыкатданам, гөгерен экен. Онда пынтыклар, гүллер ве етишен бадамлар барды+. 9Онсоң Муса хасалары Реббиң хузурындан алып, әхли ысрайылларың өңүне чыкарды. Олар бу ахвалата сын этдилер ве хер ким өз хасасыны алды. 10Реб Муса шейле дийди: «Харуның хасасыны ызына гетирип, Әхт сандыгының өңүнде гой. Ол питнечилер үчин дуйдурыш аламаты хөкмүнде сакланар. Шейдип, сен оларың Менден нәразы болмакларының соңуна чыкарсың, ёгсам олар өлерлер». 11Муса хемме зады эдил Реббиң буйрушы ялы этди.

12Ысрайыллар Муса: «Онда бизиң ишимиз гайдыпдыр! Бизиң барымыз хеләк боларыс! 13Ким Реббиң мукаддес чадырына голайлашса, ол өлер. Шейдип, инди бизиң хеммәмиз гырлаймалымы?» дийдилер.

18‑нҗи бап

Руханылар билен левилериң борчлары

18^1Реб Харуна шейле дийди: «Сен, сениң огулларың ве уругыңыз билен билеликде мукаддес затлар билен багланышыклы эдилен хата ишлере җогапкәр боларсыңыз. Руханычылыга дегишли болан ишлерде хата гойберилсе, оңа диңе сен өз огулларың билен биле җогапкәр боларсың+. 2Огулларың билен әхт чадырының өңүнде хызмат эдйәркәң, атаңыз Левиниң тиресинден болан әхли доган-гарындашларыңыз сизе гошулып, сизе хызмат эдерлери ялы, олары-да яныңа гетир+. 3Гой, олар тутуш өйи горап, сениң үчин горамак ишини ерине етирсинлер. Йөне олар мукаддес өйүң энҗамларына я-да гурбанлык сыпасына асла голайлашмасынлар, ёгсам оларам, сизем хеләк боларсыңыз. 4Йүз тутулян чадырың ишини ерине етирмәге онуң әхли хызматыны этмәге сен җогапкәр боларсың. Башга бир кесеки сизе якынлашмасын. 5Мундан бейләк ысрайылларың депесинден газабым инмез ялы, мукаддес ериң ве гурбанлык сыпасының ишлерини сизиң өзүңиз эдиң+. 6Сизе пешгеш хөкмүнде, ысрайылларың арасындан леви доганларыңызы Мениң Өзүм сайлап алдым. Йүз тутулян чадырың хызматыны эдерлери ялы, олар Маңа багыш эдилендир. 7Эмма сен огулларың билен гурбанлык сыпасына, иң мукаддес отага дегишли ишлериң әхлисини ыхлас билен берҗай этмелисиң. Руханылыгы сизе Мен пешгеш бердим. Сизден башга оңа ким голайлашса, онуң җезасы өлүмдир»+.

Руханыларың пайы

8Реб Харуна шейле дийди: «Маңа берлен садакалара гөз-гулак болмагы саңа табшырдым. Ысрайылларың әхли мукаддес совгатларыны руханычылык пайыңыз хөкмүнде саңа ве сениң огулларыңа эбедилик бердим+. 9Иң мукаддес садака хөкмүнде отда якылмаян затлардан шулар сизиңки болар: оларың иң мукаддес зат хөкмүнде Маңа хөдүр эдйән хер бир садакасы, галла садакасымы, гүнә гурбанлыгымы я язык гурбанлыгымы, пархы ёк, булар саңа ве сениң огулларыңа дегишлидир. 10Олары сиз иң мукаддес зат хөкмүнде иймелисиңиз, хемме эркеклер олардан ийип билерлер. Булар сизиң үчин мукаддесдир. 11Ине, булар хем сизиңкидир: хөдүр эдилен совгатлары ве ысрайылларың гөтерме садакасы хөкмүнде берлен садакалары Мен саңа ве сениң огул-гызларыңа эбедилик пай эдип бердим. Сениң машгалаңдакы хер бир тәмиз адам олардан ийип билер+. 12Оларың Реббе хөдүр эдйән иң оңат зейтун ягыны, иң оңат шерабыны ве бугдайыны, иң оңат өнүмлерини сизе бердим+. 13Оларың топрагындан өнен илкинҗи хасылындан Реббе гетириленлериниң хеммеси сизиңки болар. Сениң машгалаңдакы хер бир тәмиз адам ондан ийип билер+. 14Ысрайылда Реббе айры гойлан хемме зат сениңки болар+. 15Ынсан болсун, хайван болсун, пархы ёк, Реббе хөдүр эдилйән хер җандарың илкинҗи эркек доглан чагасы сениңки болар. Эмма ынсаның ве харам малларың илкинҗи эркек доглан чагасыны ызына сатын алмалысың+. 16Чагалар бир айлык боланда, ызына сатын алмак бахасы мукаддес өйүң ресми өлчеги боюнча бәш шекел күмүш болсун. Бир шекел ики мысгала[*] деңдир+. 17Йөне сыгрың, гойнуң, гечиниң илки гузланлары үчин төлег алма, олар мукаддесдирлер. Оларың ганыны гурбанлык сыпасына тарап серпип, ягыны-да Реббе от үсти билен берилйән якымлы ыслы гурбанлык хөкмүнде отда як+. 18Гөтерме садакасының дөши ве саг буды ялы, сыгрың, гойнуң, гечиниң илки гузланларының эти хем сениңкидир+. 19Ысрайылларың Реббе хөдүр эдйән әхли мукаддес садакаларыны саңа ве сениң огул-гызларыңа эбедилик пай хөкмүнде бердим. Бу сениң ве несиллериң билен Мениң эден мүдимилик әхтимдир»+. 20Соңра Реб Харуна шейле дийди: «Оларың топрагында сениң мүлкүң болмаз, оларың арасындан саңа пай берилмез. Ысрайылларың арасындакы сениң пайың ве мүлкүң Мендирин+.

Левилериң пайы

21Левилере Реббе йүз тутулян чадырда эдйән хызматларының өвезине пай хөкмүнде ысрайылларың Маңа берйән хемме ондан бирини бердим+. 22Мундан бейләк ысрайыллар Реббе йүз тутулян чадыра голайлашмасынлар, ёгсам олар гүнәлери үчин җеза чекип өлерлер. 23Реббе йүз тутулян чадырың хызматыны левилер этсинлер, олар өз хата ишлерине җогапкәр боларлар. Бу сизе несиллер бойы эбедилик парз болсун. Йөне ысрайылларың арасында левилериң мүлки болмаз. 24Себәби Мен левилере пай эдип, ысрайылларың Маңа садака хөкмүнде берйән ондан бирини бердим». Шонуң үчин хем, Мен левилере ысрайыл халкының арасындан мирас бермерин дийдим. 25Онсоң Реб Муса шейле дийди: 26«Левилере айт, олара пай хөкмүнде берен ондан бирими ысрайыллардан кабул эдип аланларында-да, ондан Маңа садака эдип, ондан бирлериң ондан бирини берсинлер+. 27Бу олар үчин тәзе хармандан берлен галла я-да тәзе шерап садакасы билен дең хасап эдилер. 28Шейдип, олар хем ысрайыллардан алян ондан биринден Реббе садака берсинлер ве Реббиң садакасыны руханы Харуна берсинлер. 29Левилере берилйән совгатлардан Реббиң садака пайыны берсинлер. Хеммесиниң иң говусыны Реббиң мукаддес пайы хөкмүнде берсинлер. 30Левилере ене шуны айт: дайханың садака беренинден соң галаныны өзүне алшы ялы, левилер хем садаканың иң говусыны хөдүр эденлеринден соң галаныны өзлерине алсынлар. 31Олар ве оларың машгалалары оны ислендик ерде ийип билерлер. Чүнки ол Реббе йүз тутулян чадырда левилериң эдйән хызматының хакыдыр. 32Онуң иң говусыны садака берениңизден соң, ондан ийсеңиз, языклы болмарсыңыз. Эмма ысрайылларың берйән мукаддес совгатларының иң говы бөлеги садака берилмәнкә ийип, харама чыкармаң, ёгсам өлерсиңиз».

19-нҗы бап

Тәмизлейиш сувы

19^1Реб Муса билен Харуна шейле дийди: 2«Реббиң буйран канунындакы парз шудур: ысрайыллар сизе гурат, шикессиз, бойнуна боюнтырык салынмадык бир гызыл сыгыр гетирсинлер+. 3Оны сиз руханы Элгазара берерсиңиз. Сыгры Ысрайыл дүшелгесиниң дашына алып чыкып, Элгазарың өңүнде сойсунлар. 4Руханы Элгазар онуң ганына бармагыны батырып, Реббе йүз тутулян чадырың өңүне тарап еди гезек сепелесин+. 5Соңра сыгыр дериси, эти, ганы ве ичгошы билен билеликде Элгазарың гөзүниң алнында якылсын+. 6Руханы бир бөлек кедр агаҗыны, кәкилик отуны, гызыл реңкли сапак алсын-да, олары сыгры якып дуран ода атсын+. 7Онсоң руханы гейимлерини ювсун ве сува дүшсүн, шондан соң ол Ысрайыл дүшелгесине гирип билер. Эмма ол агшама ченли харамдыр+. 8Сыгры ода якан адам хем гейимлерини ювсун ве сува дүшсүн. Ол хем агшама ченли харамдыр. 9Онсоң сыгрың күлүни тәмиз адамларың бири йыгнап алып, дүшелгәңизиң дашында халал ерде гойсун. Бу күл ысрайыл халкы үчиндир, ол тәмизлик сувы үчин саклансын. Бу гүнә гурбанлыгының бир гөрнүшидир+. 10Сыгрың күлүни йыгнан адам гейимлерини ювсун, ол агшама ченли харамдыр. Бу ысрайыллар үчин ве оларың арасында яшаян гелмишеклер үчин эбедилик дүзгүндир+.

11Җеседе деген киши еди гүнләп харамдыр. 12Үчүнҗи ве единҗи гүнлерде ол өзүни тәмизлик сувы билен тәмизлесин, шонда ол тәмизленер. Эмма ол өзүни үчүнҗи ве единҗи гүнлерде тәмизлемесе, тәмиз болмаз+. 13Җеседе галташандан соң, өзүни тәмизлемедик адам Реббиң мукаддес чадырыны харам эдер. Бейле адам Ысрайылдан ковлуп чыкарылсын. Онуң үстүне тәмизлик сувы сепилмәндир, шонуң үчин ол харамлыгына галыпдыр, онуң харамлыгы энтегем онуң бойнундадыр+.

14Эгер чадырда бири өлсе, шу када уланылсын: чадырың ичиндәки ве шол вагт чадыра гирен хер бир адам еди гүн харам хасаплансын. 15Чадырың ичиндәки агзы ачык болан хемме гаплары харам болар+. 16Эгер кимде-ким мейданда гылычдан өлен я өз аҗалына өлен адамың җеседине, я-да адам сүңкүне я мазарына галташса, ол еди гүн харам сайылар. 17Харам сайылан адам үчин якылан гүнә гурбанлыгының күлүнден бир габа салып, онуң үстүне чешме сувуны гуюң. 18Онсоң тәмиз адамлардан бири кәкилик отуны сува батырып, чадырың, онуң ичиндәки эсбапларың үстүне сепелесин. Шейле-де ол ердәки адамларың ве мейданда гылычдан өлен я өз аҗалына өлен адамың җеседине, я-да адам сүңкүне я мазарына галташан кишиниң үстүне сепелесин+. 19Тәмиз адам харам кишилериң үстүне сувы үчүнҗи ве единҗи гүнлер сепелесин. Единҗи гүн олар тәмизленерлер. Соңра олар гейимлерини ювсунлар ве сува дүшсүнлер, агшама ченли олар тәмизленерлер+. 20Эмма харам болубам өзүни тәмизлемейәнлер җемагатың арасындан ковлуп чыкарылсын. Чүнки олар Реббиң мукаддес өйүни харам эдендирлер. Оларың үстүне тәмизлик сувуның сепилмәндиги үчин, олар харамдырлар+. 21Бу олар үчин эбедилик дүзгүн болсун. Тәмизлик сувуны сепйән адам гейимлерини ювсун. Тәмизлик сувуны эллән адам агшама ченли харамдыр. 22Харам адамың хер бир эллән зады-да харам болар. Харам адамы эллән киши-де агшама ченли харамдыр»+.

20‑нҗи бап

Гаядан чыкан сув

20^1Бүтин ысрайыл җемагаты биринҗи айда Син чөлүне гелди. Халк Кадешде дүшледи. Ол ерде Меръем арадан чыкды ве җайланды+. 2Оларың дүшлән еринде сув ёкды, онсоң җемагат Муса билен Харуның гаршысына топланды+. 3Олар Муса билен давалашып, шейле дийдилер: «Реббиң хузурында доган-гарындашларымыз өленде, биз хем гырлан болсак говы боларды!+
4Нәме үчин сиз Реббиң халкыны бу чөл-беевана алып гелдиңиз? Бизи ве мал-гараларымызы бу ере гырмак үчин гетирдиңизми? 5Нәме үчин сиз бизи бу ёвуз ере Мүсүрден алып гайтдыңыз? Бу ерде не экин, не инҗир, не үзүм, не-де нар битер, мунда хатда ичмәге сувам ёк ахырын!» 6Онсоң Муса билен Харун җемагатың өңүнден гитдилер ве Реббе йүз тутулян чадырың гирелгесине барып, ере йүзин йыкылдылар. Реббиң шөхраты булара гөрүнди+. 7Реб Муса шейле дийди: 8«Хасаны ал ве доганың Харун билен халкы йыгна. Онсоң оларың гөзүниң алнында гая: „Сув бер!“ дийип буйрук бер. Шейдип, халка гаядан сув чыкарып берерсиң ве оларың малларыны сува якарсың». 9Муса Реббиң буйрушы ялы барып, хасаны алды. 10Онсоң Муса Харун билен биле халкы гаяның өңүне йыгнап, олара: «Гулак гоюң, эй, питнечилер! Биз инди сизиң үчин шу гаядан сув чыкармалымы?» дийди+. 11Соңра Муса элини ёкары галдырып, хасасы билен гаяны ики гезек урды велин, гаядан шаглап, сув акып башлады. Бүтин халк ве оларың маллары сувдан гандылар. 12Эмма Реб Муса билен Харуна: «Маңа долы ынанман, ысрайылларың гөзүниң алнында Мениң мукаддеслигими ыкрар этмәндигиңиз үчин, сиз бу җемагаты олара берен юрдума гетирип билмерсиңиз» дийди+. 13Ысрайыл халкы бу ерде Реб билен дава эдени үчин, бу сувуң чыкан ерине Мериба[*] дийип ат берилди. Ол ерде Реб Өз мукаддеслигини гөркезди.

Эдомдан гечмәге ругсат берилмейәр

14Муса Кадешден Эдомың патышасына шу хабар билен илчилер ёллады: «Доганларыңыз ысрайыл халкы шейле диййәр: „Бизиң башымыздан инен әхли кынчылыклардан хабарыңыз бардыр+. 15Аталарымыз Мүсүре гитдилер ве ол ерде узак вагтлап яшадылар. Мүсүрлилер бизи ве аталарымызы эздилер+. 16Биз Реббе дады-перят этдик. Ол бизиң сесимизи эшитди ве Өз перишдесини иберип, бизи Мүсүрден чыкарды. Ине, инди биз Кадешде – сизиң серхедиңизе голай шәхерчеде дурус+. 17Бизе юрдуңызың ичинден гечип гитмәге ругсат бер. Биз экинлериң я үзүмчиликлериң ичинден йөремерис я-да гуюларыңыздан сув ичмерис. Тә сизиң юрдуңыздан чыкянчак, сага-сола совулман, диңе шаёлдан йөрәрис“»+. 18Эмма эдомлылар шейле җогап бердилер: «Юрдумызың ичинден гечмерсиңиз, эгер гечҗек болуп сынанышайсаңыз гылыч алып, гаршыңыза чыкарыс». 19Ысрайыллар: «Биз шаёлдан чыкман йөрәрис, эгер биз ве бизиң малларымыз сизиң сувуңыздан ичәйсек, биз онуң үчин төлег төләрис. Бизе диңе пыяда гечип гитмәге ругсат берсеңиз боляр» дийдилер+. 20Йөне олар: «Ёк, гечмерсиңиз!» дийип җогап бердилер. Онсоң эдомлылар агыр ярагланан улы гошун билен оларың гаршысына чыкдылар. 21Эдомлылар гечмәге ёл бермәнсоңлар, ысрайыллар ол ерден совлуп гечдилер+.

Харуның өлүми

22Бүтин ысрайыл халкы Кадешден гөчүп, Хор дагына гелип дүшди+. 23Онсоң Реб Муса билен Харуна Хор дагында, Эдом топрагының серхединде шейле дийди: 24«Харуның өлүп, өз ата-бабаларына говушмалы вагты етди. Ол ысрайыллара вада берен юрдума гирмез, себәби сиз Мериба чешмесиниң янында Мениң буйругыма боюн эгмәндиңиз+. 25Харуны ве онуң оглы Элгазары яныңа ал-да, олары Хор дагына чыкар. 26Харуның эгнинден руханылык лыбасларыны чыкарып, олары оглы Элгазара гейдир. Харун болса шол ерде өлүп, өз ата-бабаларына говшар»+. 27Муса Реббиң буйрушы ялы этди. Әхли халкың гөзүниң алнында олар Хор дагына чыкдылар. 28Муса Харуның эгнинден руханылык лыбасларыны чыкарып, онуң оглы Элгазара гейдирди. Харун болса шол ерде, дагың депесинде җан берди. Муса билен Элгазар дагдан дүшдүлер+. 29Харуның өлендигини гөрен бүтин ысрайыл халкы отуз гүнләп онуң үчин яс тутды+.

21‑нҗи бап

Ысрайыллар аратлылары ёк эдйәр

21^1Негеп чөлүндәки Арат галасының кенган ханы ысрайылларың Атарым ёлундан гелйәндигини эшиденде, ол ысрайыллар билен уршуп, оларың бирнәчесини есир алды+. 2Шонда ысрайыллар Реббе вада берип: «Эгер хакыкатдан хем бу халкы бизиң элимизе берсең, оларың галаларыны Саңа айры гойландыгы үчин бүтинлей ёк эдерис» дийдилер+. 3Реб ысрайыл халкының сесини эшитди ве кенганлары оларың элине берди. Ысрайыллар олары гырып, оларың галаларыны-да бүтинлей ёк этдилер. Шондан соң ол ере Хорма[*] диен ат галды.

Бүрүнч йылан

4Онсоң ысрайыллар Хор дагындан гөчүп, Эдом юрдуның дашындан айланып өтмек үчин, Гызыл деңзиң ёлы билен гитдилер. Эмма ёлда халк сабырсызлык этди+. 5Олар Худайың ве Мусаның гаршысына: «Бизи Мүсүрден чөлде гырылмагымыз үчин алып гайтдыңызмы? Бу ерде не чөрек, не-де сув бар. Бу тагамсыз иймитден-де халыс ирдик» дийдилер+. 6Реб муңа җогап эдип, халкың арасына зәхерли йыланлар иберди. Оларың зәхеринден ысрайыллардан көп адам өлди. 7Халк Мусаның янына гелип: «Реббе ве саңа дил етирип, биз гүнә иш этдик. Йыланлары арамыздан айрар ялы, Ребден дилег эт» дийдилер. Муса халк үчин дилег этди. 8Реб Муса: «Бир зәхерли йыланың шекилини яса ве оны узын сырыгың уҗуна беркит. Йылан чакан адам оңа середен бадына сагалар» дийди. 9Онсоң Муса сап бүрүнчден йылан ясап, оны сырыгың уҗуна беркитди. Хер бир йылан чакан адам оңа середен бадына сагалып, дири галарды+.

Моваба тарап йөриш

10Ысрайыллар гөчдүлер ве гелип, Оботда дүшледилер+. 11Соңра Оботдан гөчүп, Мовабың гүндогарындакы чөллүкде, Ией Абарымда дүшледилер+. 12Ол ерден хем Зерет дересине гөчүп бардылар+. 13Ол ерден хем гөчүп, Арнон җүлгесиниң аңырсында, аморларың серхединден бәри яйылып ятан чөллүкде дүшледилер. Арнон җүлгеси Мовап билен Аморың арасындан гечйән Мовабың серхеди болуп хызмат эдйәрди+. 14-15Шейдип, «Реббиң сөвешлери китабында» Супа үлкесиндәки Вахеп галасы хакында, Арнон дерелериниң япгытлары хакында, Мовабың серхединиң бойы билен Ар галасына ченли яйылян бу дерелериң япгытлары хакында хем ятланыляр+.

16Ысрайыллар ол ерден Беере[*], Реббиң Муса: «Халкы бир ере йыгна, олара сув берҗек» диен гуюсына тарап ёла дүшдүлер. 17Шонда олар шу айдымы айтдылар:

«Сувларың җошсун, эй, гуйы! Мунуң шанына айдым айдалың!

18Патышалык хасасы билен,
солтанлык найзасы билен,
баштутанларың ачды бу гуйыны,
халк шазадалары газды бу гуйыны».

Олар чөллүкден Матана ченли, 19Матанадан Нахалыеле ченли, Нахалыелден Бамота, 20Бамотдан болса чөлүң үстүне абанып дуран Писга дагының депеси билен Мовап топрагында ерлешйән җүлгә ченли гитдилер.

Ысрайыллар Сихон ханының ерлерини эелейәрлер

(Канун таглыматы 2:26 – 3:11)

21⚫Соңра ысрайыллар аморларың ханы Сихона илчилер ёллап, шейле дийдилер: 22«Бизе юрдуңызың ичинден гечип гитмәге ругсат бер. Биз экинлериң я үзүмчиликлериң ичине совулмарыс я-да гуюларыңыздан сув ичмерис. Биз тә сизиң юрдуңыздан чыкянчак, диңе шаёлдан йөрәрис»+. 23Эмма Сихон өз юрдуның ичинден гечип гитмәге ысрайыллара ругсат бермеди. Ол бүтин гошуныны йыгнап, ысрайылларың гаршысына чөле чыкды ве Яхаса гелип, олар билен сөвеше гирди. 24Ысрайыллар Сихоны гылычдан гечирип, онуң Арнондан Ябога ченли, тә Аммоның серхедине ченли болан ерлериниң барыны эеледилер. Аммоның серхеди болса гүйчли горалярды+. 25Ысрайыллар аморларың галаларының хеммесини басып алдылар. Олар аморларың әхли галаларында, хатда Хешбонда ве онуң әхли обаларында орнашдылар. 26Хешбон галасы аморларың ханы Сихоның пайтагт галасыды. Сихон Мовабың өңки ханы билен уршуп, онуң Арнона ченли болан әхли ерлерини басып алыпды. 27Бу хакда багшылар шейле диййәрлер:

«Хешбона гелиң, гой, ол гурулсын,
гой, Сихон галасы дикелдилсин.

28Чүнки Хешбондан от,

Сихоның галасындан ялын чыкды.

Мовабың Ар галасыны ялын гуршады,

Арнон депелерини-де, ювутды ол+.

29Вай, саңа, эй, Мовап!

Сиз хеләк болдуңыз, эй, Кемош[*] халкы!

Огулларыңыз босгунлара өврүлди,
гызларыңыз амор ханы Сихоның есири болдулар+.

30Шейдип, биз олары ер билен егсан этдик.

Хешбондан Дибона барянчак гырылдылар.

Мейдеба узалян Нопа ченли олары ёк этдик»+.

31Шунлукда, ысрайыллар аморларың юрдунда орнашдылар. 32Муса Язер галасыны гөзден гечирмек үчин, ичалылар угратды. Соңра ысрайыллар онуң төверегиндәки обалары басып алдылар ве ол ердәки аморлары ковуп чыкардылар+.

Ысрайыллар Ог ханың юрдуны эелейәрлер

33Соңра ысрайыллар Башан юрдуна тарап ёлуны довам этдирдилер. Башан ханы Ог ысрайыллар билен сөвешмек үчин, Эдрей галасында әхли уршуҗылары билен оларың гаршысына чыкды+. 34Реб Муса: «Мен Огы, онуң әхли халкыны ве юрдуны сениң элиңе бердим. Ондан горкма. Хешбонда ханлык сүрен амор ханы Сихоны ёк эдишиң ялы, Огы хем ёк эт» дийди+. 35Ысрайыллар Огы, онуң огулларыны ве бүтин гошуныны екеҗе адам гойман гырып, онуң юрдуны эеледилер.

22‑нҗи бап

Мовап патышасы Билгамы чагырдяр

22^1Ысрайыллар ёла дүшүп, Иордан дерясының боюнда, Ерихоның гаршысында ерлешйән Мовап дүзлүгинде дүшледилер. 2Ысрайылларың аморларың башына салан әхли ишлеринден Сипор оглы Баллагың хабары барды+. 3Моваплылар ысрайыл халкының көпдүгини гөренлеринде, җуда горкдулар. Шейдип, моваплылар ысрайыллар себәпли довла дүшдүлер. 4Онсоң моваплылар Мидян яшулуларына шейле хабар ёлладылар: «Өкүзиң мейдандакы отлары ялмап-ювудышы ялы, бу гелйән мәхелле хем төверек-дашымыздакы затларың хеммесини ялмап-ювудар».

Ол вагтлар Сипор оглы Баллак Мовабың патышасыды. 5Баллак Бегор оглы Билгамы чагырмак үчин чапарлар ёллады. Билгам Евфрат дерясының боюнда, Петорда өз тохум-тиҗиниң арасында яшаярды. Баллак Билгама: «Мүсүрден бир халк чыкып гелип, бүтин ер йүзүне яйрады. Ине, инди олар мениң алкымыма дыкылып гелдилер+. 6Шонуң үчинем гелип, олары мениң хайрыма нәлетле. Чүнки олар менден гүйчли, белки шондан соң мен олары еңип, юртдан ковуп чыкарып билерин. Чүнки сениң ялканыңың ялканяндыгыны, нәлетләниңиң болса нәлетленйәндигини мен билйәрин» дийип хабар иберди+.

7Онсоң Мовабың ве Мидяның яшулулары эллерине нәлет үчин төлег хакыны алып, Билгамың янына гитдилер ве Баллагың хабарыны оңа етирдилер. 8Билгам олара: «Гиҗәни шу ерде гечириң, Реб маңа нәме дийсе, мен оны сизе етирерин» дийди. Шейдип, моваплы эмелдарлар Билгамың янында галдылар. 9Худай Билгама гөрнүп: «Сениң яныңдакы адамлар ким?» дийип сорады. 10Билгам Худая шейле җогап берди: «Мовап патышасы Сипор оглы Баллак маңа шейле хабар иберди: 11„Мүсүрден бир халк чыкып, бүтин ер йүзүне яйрады. Сен гел-де, мениң хайрыма олары нәлетле, белки шондан соң мен оларың гаршысына сөвешип билерин ве ковуп чыкарарын“». 12Эмма Худай Билгама: «Сен булар билен гитме! Бу халкы нәлетлеме, чүнки ол халк ялканандыр!» дийди. 13Билгам эртеси туруп, Баллагың эмелдарларына: «Өз юрдуңыза доланың, себәби Реб маңа сизиң билен гитмәге ругсат бермеди» дийди. 14Онсоң моваплы эмелдарлар Баллагың янына доланып гелип, оңа: «Билгам бизиң билен гайтмага разы болмады» дийдилер.

15Баллак болса инди өңкүлерден-де хас көп ве хас абрайлы эмелдарларыны иберди. 16Олар гелип, Билгама шейле дийдилер: «Сипор оглы Баллак шейле диййәр: „Хайыш эдйәрин, мениң яныма гелмекден йүз өвүрмесене. 17Чүнки мен сениң сылаг-серпайыңы етирип, гөвнүңиң ислән задыны битирерин. Сен диңе гел-де, мениң үчин шол халкы нәлетле“». 18Билгам Баллагың адамларына шейле җогап берди: «Баллак хатда өз өйүндәки алтын-күмшүң барыны берсе-де, мен Худайым Реббиң эмрини бозуп, хич хили улы я-да кичи иш эдип билмерин+. 19Говусы сиз хем бу гиҗе шу ерде галың. Мен Реббиң маңа ене нәме дийҗегини билейин». 20Шол гиҗе Худай Билгама гөрнүп, оңа: «Эгер бу адамлар сени чагырмак үчин гелен болсалар, сен олар билен гит, йөне диңе Мениң айданларымы эдерсиң» дийди. 21Онсоң Билгам эртеси ирден туруп, эшегини гаңңалады-да, моваплы эмелдарлар билен ёла дүшди.

Билгам, онуң эшеги ве перишде

22Билгам эмелдарлар билен гиденинде, Худайың гахары гелди. Онсоң Реббиң перишдеси Билгама пәсгел бермек үчин, онуң ёлунда дурды. Билгам эшегини мүнүп барярды ве онуң ики хызматкәри-де янындады. 23Эшек эли сырылан гылычлы, ёлуң үстүнде дуран Реббиң перишдесини гөрен бадына ёлдан совлуп, атызың ичине тутдурды. Билгам болса эшеги ёла чыкарҗак болуп сайгыламага башлады+. 24Онсоң Реббиң перишдеси үзүмчилигиң ичинден гечйән ики гапдалы дивар болан дараҗык ёданың угрунда пейда болды. 25Эшек Реббиң перишдесини гөрүп, дивара тарап гысылды. Билгамың аягы-да дивар билен аралыкда гысылып галды ве ол ене-де эшеги сайгылап башлады. 26Реббиң перишдеси ене өңе гидип, инди ёданың не сага, не-де чепе өврүлип болян дар еринде пейда болды. 27Эшек бу гезек Реббиң перишдесини гөрүп, Билгамың астында ашак чөкүп ятыберди. Муңа Билгамың гаты гахары гелип, хасасы билен ол җанавары урмага башлады. 28Онсоң Реб эшеге дил битирди ве эшек Билгама: «Мени үч гезек бейле енҗер ялы, мен саңа нәме этдим?» дийди. 29Билгам эшеге: «Себәби сен мени дәлиретдиң! Эгер элимде гылыч болсады, сени хәзириң өзүнде өлдүрердим!» дийип җогап берди. 30Шонда эшек Билгама: «Мен сениң бүтин өмрүңе мүнүп йөрен эшегиң дәлми нәме? Хей, мундан озал шейле гылык гөркезипмидим?» дийди. Билгам: «Ёк» дийип җогап берди.

31Мундан соң Реб Билгамың гөзүни ачды. Ол эли сырылан гылычлы Реббиң перишдесиниң ёлда дурандыгыны гөрди. Билгам тагзым эдип, өзүни йүзинлигине ере гойберди. 32Реббиң перишдеси оңа шейле дийди: «Нәме үчин сен эшегиңи үч гезек урдуң? Мен душман хөкмүнде саңа пәсгел бермек үчин чыкдым, себәби сен Мениң назарымда габахат ёлдан барярсың. 33Эшек Мени гөрди ве үч сапар Мениң өңүмден совулды. Эгер ол совулмадык болса, хакыкатдан хем Мен сени өлдүрердим, оны болса дири галдырардым». 34Онсоң Билгам Реббиң перишдесине: «Мен гүнә этдим, Сениң гаршымда ёлда дураныңы билмәндирин. Инди Сен эгер мениң гитмегими оңламаян болсаң, мен өйүме гайдайын» дийди. 35Реббиң перишдеси Билгама: «Бу адамлар билен гит, йөне диңе Мениң айт диен затларымы айдарсың» дийди. Онсоң Билгам Баллагың эмелдарлары билен гитди.

36Баллак Билгамың гелендигини эшиденде, оны гаршыламак үчин, Арнон җүлгесиниң голайында, серхедиң иң четки нокадында ерлешйән Мовабың Ар галасына гитди+. 37Баллак Билгама: «Сени чагыртмак үчин адам ибермедимми?! Нәме үчин сен мениң яныма гелмедиң? Мегерем, өзүңе мынасып хеззет-хормат эдип билмез өйденсиң?» дийди. 38Билгам Баллага: «Ине, мен сениң яныңа гелдим! Менде нәме бир зат айтмага гүйч бармыдыр? Мен диңе Худайың агзыма салан сөзлерини сөзләрин» дийди+. 39Онсоң Билгам Баллак билен ёла чыкып, Кирятхусота гелдилер. 40Баллак өкүзлери ве гоюнлары гурбанлык берип, олары Билгама ве онуң янындакы эмелдарларына иберди.

41Эртеси гүн Баллак Билгамы алып, оны Бамотбагала гетирди. Ол ерден Билгам ысрайыл халкының бир бөлегини гөрүп билйәрди.

23‑нҗи бап

Билгама гелен илкинҗи аянлык

23^1Онсоң Билгам Баллага: «Маңа шу ерде еди саны гурбанлык сыпасыны гур-да, еди өкүз билен еди саны гочы тайярлап гой» дийди+. 2Баллак Билгамың айдышы ялы этди. Онсоң Баллак билен Билгам хер гурбанлык сыпасында бир өкүзи ве бир гочы гурбанлык бердилер. 3Соңра Билгам Баллага: «Сен бу ерде өз якма гурбанлыгыңың янында дур, мен гидейин. Әхтимал, Реб маңа гөрнер ве Ол маңа нәме дийсе, мен оны саңа етирерин» дийип, ол депә чыкды. 4Худай Билгам билен душушды ве Билгам Оңа: «Мен еди саны гурбанлык сыпасыны тайярладым ве оларың хер бириниң үстүнде бир өкүз билен бир гочы гурбанлык бердим» дийди. 5Реб Билгамың агзына айтмалы сөзлерини салып: «Баллагың янына бар ве оңа шулары айт» дийди. 6Билгам Баллагың янына гайтды. Баллак Мовабың әхли эмелдарлары билен өз якма гурбанлыкларының янында дурды. 7Онсоң Билгам Худайдан гелен аянлыгы хабар берип, шейле дийди:

«Мовап патышасы Баллак мени гүндогардакы даглардан,

Сирия юрдундан гетирип, шейле дийди:

„Гел, мениң үчин Якубы нәлетле,
гел-де, Ысрайыла гарга!“

8Худайың нәлетлемедигини мен нәдип нәлетләйин?

Реббиң гаргамадыгына мен нәхили гаргайын+?

9Гаяларың депесинден мен Ысрайылы гөрйәрин.

Байырлардан мен оңа бакып дурун.

Ине, айры яшаян бир халкдыр ол,
миллетлер арасында айры хасапланяр+.

10Якубың несиллерини ким санап билер?

Ысрайылың дөртден бирини ким хасаплап билер?

Маңа-да догручыл адамларың өлүши дек өлмәге,
өмрүмиң ысрайылыңкы дей гутармагына ругсат эт!»+

11Онсоң Баллак Билгама: «Сен мени нәдәйдиң? Душманларыма нәлет окасын дийип, сени йөрите шу ере гетиртдим. Сен болса олара хич зат этмән, гайтам, олары ялкаярсың!» дийди. 12Билгам оңа: «Мен диңе сересаплылык билен Реббиң агзыма салан сөзлерини айтмаярынмы нәме?» дийип җогап берди.

Билгама гелен икинҗи аянлык

13Онсоң Баллак оңа: «Хайыш эдйәрин, мениң ызыма дүш, башга ере гидели, сен ол ерден оларың хеммесини дәл, бир бөлегини гөрерсиң. Мениң үчин олары шол ерден нәлетле» дийди. 14Шейдип, Баллак Билгамы Зопым яйласына, Писга дагының депесине алып барды. Ол ерде еди саны гурбанлык сыпасыны гуруп, оларың херсиниң үстүнде бир өкүз билен бир гочы гурбанлык берди. 15Билгам Баллага: «Мен ол ерде Реб билен душушянчам, сен шу ерде өз якма гурбанлыкларың янында дур» дийди. 16Реб Билгама гөрүнди ве онуң агзына сөз салып: «Баллагың янына барып, шу затлары айт» дийди. 17Билгам геленде, Баллак Мовабың эмелдарлары билен өз якма гурбанлыкларының янында дурды. Баллак ондан: «Реб нәме дийди?» дийип сорады. 18Билгам инди болҗак затлардан хабар берип, шейле дийди:

«Эй, Сипор оглы Баллак,
оян-да, маңа гулак гой.

19Худай ынсан дәл ахырын,
ялан сөзләр ялы.

Ол адам оглы дәл, пикирини үйтгедер ялы.

Хей, Онуң берен вадасының,
айдан сөзүниң битмедиги бармы+?

20Ине, Ол маңа Ысрайылы ялка дийип эмр этди.

Худайың Өзи ялканда, мен оны үйтгедип билмейәрин.

21Мен Якуба хич хили бетбагтлык ёкдугыны,

Ысрайылда бела-бетериң болмаҗагыны гөрйәрин.

Ысрайыл Худайы Реб олар билендир.

Олар Оны өз патышасы хөкмүнде алкышлаярлар.

22Олары Мүсүрден чыкарян Худайдыр,
ябаны өкүзиң гүйҗи дей гүйч билен чыкаряр+.

23Якуба хич бир дога-җады тәсир этмез,

Ысрайылың гаршысына тәлей гараның пейдасы ёкдур.

Инди болса Ысрайыл ве Якуп хакда:

„Гөр, Худайың эден затларыны!“ диерлер+.

24Серет, халк шир дек оянып,
арслан дей еринден туряр!

Ол инди авуны ийип дойянча,
өлдүренлериниң ганындан ганянча көшешмез»+.

25Онсоң Баллак Билгама: «Сен олары нәлетлеме-де, ялкама-да» дийди.

26Эмма Билгам Баллага: «„Реб маңа нәме дийсе, мен хем шоны айдарын“ дийип, саңа айтмадыммы нәме?» дийип җогап берди.

27Онсоң Баллак Билгама: «Йөр, мен сени башга бир ере әкидейин, белки сениң олары шол ерде нәлетлемегиң Худайың гөвнүне ярар» дийди. 28Онсоң Баллак Билгамы алып, чөле бакып дуран Пегор дагының депесине гетирди. 29Билгам Баллага: «Бу ерде еди саны гурбанлык сыпасыны гур-да, мениң үчин еди өкүз билен еди гоч тайярлап гой» дийди. 30Онсоң Баллак эдил Билгамың айдышы ялы эдип, хер бир гурбанлык сыпасының үстүнде бир өкүз билен бир гочы гурбанлык берди.

24‑нҗи бап

Билгама гелен үчүнҗи аянлык

24^1Билгам Реббиң ысрайыл халкыны ялкамакдан хошал боляндыгыны билди. Шонуң үчин хем ол өңкүси ялы палчылык эдип йөрмеди-де, гөни чөле тарап тутдурды. 2Билгам середип, ысрайыл халкының дүшелгеде тире-тире болуп отурандыгыны гөрди. Шол пурсат онуң үстүне Худайың Рухы инди+. 3Онсоң ол гелҗекден сөз ачып, шейле дийди:

«Бегор оглы Билгам сөзлейәр,
гөзи билен айдың гөрйән диййәр,

4Худайың сөзлерини эшидйән,

Гудратыгүйчлүден гөрнүш гөрйән,
ере йүзин дүшүп, гөзүм билен айдың гөрйән.

5Эй, Якуп, чадырларың не аҗап,
эй, Ысрайыл дүшелгелериң не гөзел!

6Гиң җүлгелер кимин узаляр.

Деря кенарындакы баглар дей узалып,

Реббиң экен хошбой ыслы агачлары дей,
эдил сув боюнда битен кедрлер дей гөрүнйәр.

7Ысрайыл мешигинден сувлар чогар.

Тохумлары бол сув билен суварылар.

Онуң патышасы Агакдан-да бейик болар.

Патышалыгы болса хас-да бейгелер.

8Худай олары Мүсүрден
ябаны өкүзиң гүйҗи дей гүйч билен чыкаряр.

Олар душман миллетлерини ийип,
сүңклерини чейнәрлер,
пейкам билен яраларлар+.

9Ысрайыл эдил арслан дей,
эне шир дей ятар.

Ким оны турузмага милт эдер?

Чүнки Ысрайылы ялкан ялканар,
нәлетлән нәлетленер»+.

10Онсоң Баллагың калбында Билгама гаршы газап оды туташды. Ол эллерини шарпылдадып, бири-бирине уруп, Билгама шейле дийди: «Мен сени душманларыма нәлет окатмак үчин чагырыпдым, сен болсаң, эййәм үч гезек олара ак пата бердиң+. 11Инди бу ерден гүм бол-да, өйүңе гит! Мен сени оңат сылаглаҗакдым, эмма Реб саңа хич бир сылагы рова гөрмеди». 12Онда Билгам Баллага: «Мен сениң ёллан адамларыңа: 13„Баллак хатда өз өйүндәки алтын-күмшүң барыны берсе-де, мен Худайым Реббиң эмрини бозуп, өз эркиме оңат иш хем, эрбет иш хем эдип билмерин. Реб нәме дийсе, менем шоны гайталарын“ дийип айтманмыдым? 14Ине, инди мен өз илиме гайтманкам, бу ысрайыл халкының гелҗек гүнлерде сениң халкыңа нәмелер этҗекдиги билен сени хабардар эдейин» дийди.

Билгама гелен дөрдүнҗи аянлык

15Онсоң Билгам гелҗекден сөз ачып, шейле дийди:

«Бегор оглы Билгам сөзлейәр,
гөзи билен айдың гөрйән диййәр.
16Худайың сөзлерини эшидйән,
Бейик Худайдан билим алян,
Гудратыгүйчлүден гөрнүш гөрйән,
ере йүзин дүшүп, гөзүм билен айдың гөрйән.
17Мен оны гөрйән, йөне хәзир дәл,
оңа бакян, йөне якын дәл.
Якубың неслинден йылдыз дөрәр.
Ысрайылдан бир шалык хасасы гөтерилип,
Мовабың маңлайыны ярар,
Шислериң башыны мынҗырадар+.
18Эдом эеленилер,
Сегир өз душманларының мүлкүне өврүлер.
Ысрайыл болса хас кувватланар+.
19Якуп неслинден болан бири хөкүм сүрер,
галада дири галанларың барыны гырар».

20Соңра ол амалеклере середип, сөзүни шейле довам этди:

«Амалек миллетлериң найбашысыды,
эмма онуң ызы мүдимилик йитер»+.

21Онсоң ол кейнлере бакып, шейле дийди:

«Сизиң месгениңиз ховпсуз ерде,
ол гаяның депесиндәки хөвүртге дей амандыр+.

22Эмма, эй, Кейн, ашурлар сизи есир аланда,
сиз янып ёк боларсыңыз».

23Билгам ене-де сөзүни довам эдип, шейле дийди:

«Худай булары амал эденде, яшаҗак адамларың дат гүнүне!

24Эмма Китимден гәмилер гелип,
Ашур билен Эбери гулчулыкда эзерлер,
оларың ызы хем мүдимилик йитер»+.

25Шондан соң Билгам өйүне тарап ёла дүшди. Баллак хем өз ёлы билен гитди.

25‑нҗи бап

Ысрайыллар кесеки худайлара сыгыняр

25^1Ысрайыллар Шитимде яшаяркалар, моваплы аяллар билен зына этмәге башладылар+. 2Ол аяллар ысрайыллары өз худайларына хөдүр эден гурбанлыкларына чагырярдылар. Ысрайыллар оларың гурбанлыкларындан ийип, оларың худайларына сежде эдйәрдилер+. 3Шейдип, ысрайыллар Багалпегор бутуна өзлерини багыш этдилер. Ысрайылларың гаршысына Реббиң гахары гелди+. 4Онсоң Реб Муса: «Реббиң гахар-газабы Ысрайылдан совлар ялы, халкың әхли ёлбашчыларыны гетирип, олары өлдүрип, Гүнүң астында сер» дийди+. 5Муса ысрайыл сердарларына: «Сизиң хер бириңиз өз адамларыңызың арасында Багалпегор бутуна сежде эдйәнлере гошулан хер кеси өлдүриң!» дийип буйрук берди.

6Муса ве бүтин ысрайыл халкы Реббе йүз тутулян чадырың ишигинде аглашып дуркалар, бир ысрайыллы эркек киши оларың гөзүниң алнында бир мидянлы аялы өз машгаласына гетирди. 7Муны гөрен Элгазарың оглы, руханы Харуның агтыгы Пинехас халкың арасындан чыкып, элине найза алды+. 8Ол ысрайыллының ызындан чадыра гирип, найзаны бирбада оларың икисиниң хем – ысрайыллының хем, мидянлы аялың хем гарнындан сокды. Шол бада ысрайыл халкының арасына иберилен гыргынчылык тогтадылды+. 9Эмма гыргынчылыкдан эййәм йигрими дөрт мүң ысрайыллы өлүпди.

10Реб Муса шейле дийди: 11«Ысрайыл халкындан Мениң гахарымы Элгазарың оглы, руханы Харуның агтыгы Пинехас гайтарды, оларың арасында ол Маңа өзүниң хакыкы вепадардыгыны гөркезди. Шонуң үчин мен олары габанып, бүтинлей ёк этмедим. 12Шоңа гөрә хем оңа шуны айт: „Мен онуң билен парахатчылык әхтими баглашярын+. 13Пинехас өз Худайына вепадарлыгыны гөркезип, ысрайыллары гүнәсинден сапландыгы үчин, оңа ве онуң неслине руханылыгы мүдимилик багыш эдйәрин“»+.

14Мидян аялы билен бирликде өлдүрилен ысрайыллының ады Салувың оглы Зимриди. Ол шимгон тире баштутанларының бириди. 15Онуң билен биле өлдүрилен аялың ады болса Суруң гызы Козбыды. Сур мидян тиресиниң баштутанларының бириди+.

16Реб Муса шейле дийди: 17«Мидянлары инди Ысрайылың душманы сайың, олары гырың!+
18Ине, оларың Пегорда эден ишлери: олар гыз доганлары, мидянлы тиребашының гызы Козбының үсти билен ысрайыллара дузак гурдулар. Сизе хиле салып, душман ялы дарашдылар. Пегора гыргынчылыгың гелмегиниң себәпкәри боланы үчин Козбы өлдүрилди».

26-нҗы бап

Муса ысрайыллары икинҗи гезек хасаба аляр

26^1Реб ысрайыллары гыргынчылык билен ёк этмегини бес эденден соң, Муса билен Харуның оглы Элгазара: 2«Яшы йигрими ве ондан ёкары болан сөвеше укыплы, бүтин ысрайыл халкының хер бир эркегиниң саныны ковумларына гөрә екеме-еке хасаба ал» дийди+.

3Ысрайыл халкы бу вагт Иордан дерясының боюнда, Ерихоның гаршысында ерлешйән Мовап дүзлүгинде дүшелге гурупды. Муса билен Элгазар ысрайыллара Реббиң Муса буйрушы ялы: 4«Яшы йигрими ве ондан ёкары болан адамларың хасабыны алың» дийдилер.

Мүсүрден чыкып гелен ысрайылларың санавы шулардыр:

5Ысрайылың новбахар оглы Рубениң несиллеринден: Ханогың неслинден ханоклар уругы, Паллувың неслинден паллулар уругы,+
6Хесроның неслинден хесронлар уругы, Кармының неслинден кармылар уругы+. 7Буларың бары рубенлериң уругларыдыр, олар кырк үч мүң еди йүз отуз адам болды+. 8Паллувың огулларындан Элияп. 9Элиябың неслинден: Немувал, Датан ве Абырам. Булар шол халкың ичинден сайланан, Реббе боюн эгмән, Муса билен Харуның гаршысына гозгалаң турзан Кораның топарына гошулан Датан билен Абырамдыр+. 10Ер ярылып, олары Кора билен бирликде ювудыпды. Ол ердәки ики йүз элли адам ода яныпды. Олар шейдип, башгалара-да гөз болупдылар+. 11Кораның огуллары болса өлмән галыпдылар+.

12Уругларына гөрә Шимгон огуллары шулардыр: Немувалың неслинден немуваллар уругы, Ямының неслинден ямынлар уругы, Якиниң неслинден якинлер уругы,+
13Зераның неслинден зералар уругы, Шавулың неслинден шавуллар уругы. 14Шимгон уруглары шулардан ыбаратдыр, олар йигрими ики мүң ики йүз адамдыр+.

15Уругларына гөрә Гат огуллары шулардыр: Сепоның неслинден сепонлар уругы, Хагының неслинден хагылар уругы, Шунының неслинден шунылар уругы,+
16Ознының неслинден ознылар уругы, Эриниң неслинден эрилер уругы, 17Ародың неслинден аротлар уругы, Арелиниң неслинден арелилер уругы. 18Гат уруглары шулардыр, олар кырк мүң бәш йүз адамдыр+.

19Яхуданың огуллары: Эр ве Онан. Оларың икиси хем Кенган топрагында өлдүлер+. 20Уругларына гөрә Яхуданың огуллары шулардыр: Шеланың неслинден шелалар уругы, Пересиң неслинден переслер уругы, Зераның неслинден зералар уругы. 21Перес огулларындан боланлар шулардыр: Хесроның неслинден хесронлар уругы, Хамулың неслинден хамуллар уругы. 22Яхуданың уруглары шулардан ыбаратдыр, оларың адам саны етмиш алты мүң бәш йүз кишидир+.

23Уругларына гөрә Ысакарың огуллары шулардыр: Толаның неслинден толалар уругы, Пуваның неслинден пунылар уругы,+
24Яшубың неслинден яшуплар уругы, Шимроның неслинден шимронлар уругы. 25Ысакар уруглары шулардыр, оларың адам саны алтмыш дөрт мүң үч йүз кишидир+.

26Уругларына гөрә Зебулун огуллары шулардыр: Сарадың неслинден саратлар уругы, Эйлоның неслинден эйлонлар уругы, Яхлеелиң неслинден яхлееллер уругы+. 27Зебулун уруглары шулардыр, оларың адам саны алтмыш мүң бәш йүз кишидир+.

28Уругларына гөрә Юсубың огуллары: Манаша билен Эфрайым+. 29Манашаның огуллары: Макырың неслинден макырлар уругы. Макыр Гилгадың атасыды, Гилгадың неслинден гилгатлар уругы+. 30Гилгадың огулларындан боланлар: Игезериң неслинден игезерлер уругы, Хелегиң неслинден хелеклер уругы, 31Асрыелиң неслинден асрыеллер уругы, Шекемиң неслинден шекемлер уругы, 32Шемиданың неслинден шемидалар уругы, Хепериң неслинден хеперлер уругы. 33Хепериң оглы Селопхадың оглы ёкды, йөне онуң Махла, Нога, Хогла, Милка ве Тирса атлы гызлары барды+. 34Манаша уруглары шулардан ыбаратдыр, оларың адам саны элли ики мүң еди йүз кишидир+.

35Уругларына гөрә Эфрайымың неслинден дөрәнлер шулардыр: Шутеланың неслинден шутелалар уругы, Бекериң неслинден бекерлер уругы, Таханың неслинден таханлар уругы+. 36Булар Шутеланың неслинден дөрәнлердир: Эраның неслинден эранлар уругы. 37Эфрайым уруглары шулардыр, оларың адам саны отуз ики мүң бәш йүз кишидир. Уругларына гөрә Юсубың несиллери шуларды+.

38Уругларына гөрә Беняминиң огуллары шулардыр: Баланың неслинден балалар уругы, Ашбелиң неслинден ашбеллер уругы, Ахырамың неслинден ахырамлар уругы,+
39Шефуфамың неслинден шуфамлар уругы, Хупамың неслинден хупамлар уругы. 40Баланың Арт ве Нагаман атлы огуллары барды: Артың неслинден артлар уругы, Нагаманың неслинден нагаманлар уругы. 41Уругларына гөрә Беняминиң несиллери шуларды, оларың адам саны кырк бәш мүң алты йүз кишидир+.

42Уругларына гөрә Даның огулларындан боланлар шуларды: Шухамың неслинден шухамлар уругы. Булар Дан уругларыды+. 43Шухам уругларының хеммесиниң җеми алтмыш дөрт мүң дөрт йүз адамды+.

44Уругларына гөрә Ашер огулларындан дөрәнлер шуларды: Йимнаның неслинден йимналар уругы, Йишвиниң неслинден йишвилер уругы, Бериганың неслинден беригалар уругы+. 45Бериганың огулларындан: Хебериң неслинден хеберлер уругы, Малкыелиң неслинден малкыеллер уругы. 46Ашериң гызының ады Серады. 47Булар ашер уругларыды, оларың адам саны элли үч мүң дөрт йүз кишидир+.

48Уругларына гөрә Нафталының огулларындан дөрәнлер: Яхсеелиң неслинден яхсеел уругы, Гунының неслинден гунылар уругы,+
49Езериң неслинден езерлер уругы, Шиллемиң неслинден шиллемлер уругы. 50Булар нафталы уругларыды, оларың адам саны кырк бәш мүң дөрт йүз кишидир+.

51Саналып, хасаба алнан ысрайылларың җеми алты йүз бир мүң еди йүз отуз адам болды+.

52Реб Муса шейле дийди: 53«Адамларының санына гөрә, ерлери тирелериң арасында мүлк эдип пайлаң+. 54Улы тирелере улы, кичи тирелере кичи мүлк ер бериң. Хер бир тирә хасаба алнан санына гөрә мүлк берилмелидир+. 55Юрды биҗе боюнча тирелер арасында пайлашсынлар. Хер ким өз тиресиниң пайына гөрә эелемелидир. 56Ер биҗе атылып пайлансын, улы пайы улы тирә, кичи пайы кичи тирә бериң».

57⚫Уругларына гөрә левилериң санавы: Гершоның неслинден гершонлар уругы, Кохадың неслинден кохатлар уругы, Мерарының неслинден мерарылар уругы. 58Булар хем Леви уругларыдыр: либнилер уругы, хебронлар уругы, махлылар уругы, мушылар уругы, коралар уругы. Кохат Имраның атасыды. 59Имраның аялының ады Ёкебетди. Ол Левиниң гызыды ве Мүсүрде доглупды. Ёкебет билен Имрандан Харун, Муса ве оларың уясы Меръем догулды. 60Харуның Надап, Абыху, Элгазар ве Ытамар диен огуллары болды+. 61Эмма Надап билен Абыху Реббиң хузурында мукаддес болмадык оды хөдүр эдендиклери үчин өлдүлер+. 62Бир айлык ве ондан ёкары яшындакы хасаба алнан эркек гөбекли левилер йигрими үч мүң адам болды. Левилер ысрайыллардан айры хасаба алындылар. Чүнки олара Ысрайылда хич бир пай берилмеди+.

63Иордан дерясының боюнда, Ерихоның гаршысындакы Мовап дүзлүгинде Муса билен Элгазар Ысрайылың илат санавыны гечиренлеринде, әхли тирелериң хасабыны алдылар. 64Муса билен руханы Харуның Синай чөлүнде гечирен илат санавында хасаба аланларының екеҗеси-де бу гезекдәкилериң арасында ёкды. 65Чүнки Реб олар хакда шейле дийипди: «Оларың хеммеси чөлде өлүп гидерлер. Епуннәниң оглы Калеп билен Нунуң оглы Ешувадан башга оларың екеҗеси хем дири галмаз»+.

27‑нҗи бап

Селопхадың гызлары

27^1⚫Онсоң Селопхадың гызлары өңе чыкдылар. Селопхат Хепериң оглы, Гилгадың агтыгы, Макырың човлугы, Юсубың оглы Манашаның ювлугыды. Ол Манашаның уругынданды. Онуң гызларының атлары Махла, Нога, Хогла, Милка ве Тирсады+. 2Олар гелип, Мусаның, руханы Элгазарың, баштутанларың ве бүтин халкың өңүнде, Реббе йүз тутулян чадырың гирелгесинде дуруп: 3«Бизиң атамыз чөлде җан берди. Ол Реббиң гаршысына баш гөтерен Кораның топарына гошулмады, ол өз гүнәси үчин өлди ве ондан огул галмады+. 4Оглы болманлыгы үчин, какамызың ады өз уругының арасындан йитип гидәймелими? Какамызың доган-гарындашларының арасындан бизе-де мүлк бериң» дийдилер+.

5Муса буларың давасыны Реббиң дыкгатына етирди. 6Реб Муса шейле җогап берди: 7«Селопхадың гызларының диййәни догры, сен хөкман олара какаларының доган-гарындашларының арасындан мүлк бер хем-де какаларының ер пайыны олара гечир. 8Ысрайыллара-да айт, эгер бир адам өлсе ве онуң ызында оглы галмаса, онда онуң мүлки гызына гечирилмелидир. 9Эгер онуң гызы хем болмаса, онда онуң мүлки доганларына берилсин. 10Эгер онуң доганлары-да болмаса, онда мүлки атасының доганларына берилсин. 11Эгер атасының доганлары-да болмаса, онда мүлки өз уругындан оңа иң якын болан гарындашына берилсин. Мен Реббиң Муса буйрушым ялы, ысрайыллара шейле дүзгүн парз болсун»+.

Ешува Мусаның ерине ёлбашчы белленйәр

12Реб Муса шейле дийди: «Абарым дагларының аралыгында ерлешйән шу дагың депесине чык-да, Мениң ысрайыллара берйән юрдума сын эт+. 13Оны сынланыңдан соң, сен хем доганың Харун ялы, өз ата-бабаларыңа говшарсың+. 14Чүнки сиз икиңиз Син чөлүнде халк Мениң гаршыма баш гөтеренде, Мениң эмриме гаршы чыкдыңыз. Чешмәниң боюнда, оларың гөзүниң алнында Мениң мукаддесдигими ыкрар этмедиңиз». (Бу Син чөлүндәки Кадешиң голайында ерлешйән Мериба чешмесидир.)+
15Муса Реббе: 16«Реб, әхли адамзадың гөзбашы болан Худай, гой, халкың үстүнден бир адамы ёлбашчы беллесин+. 17Ол белленен адам сөвешде баштутан болуп, халкың өңүне дүшсүн, гой, Реббиң җемагаты чопансыз сүри ялы болмасын» дийди+. 18Онда Реб Муса шейле дийди: «Мениң Рухумдан долан Нунуң оглы Ешуваны сайла-да, эллериңи онуң үстүнде гой+. 19Оны руханы Элгазарың ве бүтин халкың өңүнде дурзуп, оларың гөзүниң алнында оны халка ёлбашчы белле+. 20Бүтин ысрайыл халкы табын болар ялы, оңа өз ыгтыярлыкларыңдан бер+. 21Эмма ол хер бир меселеде руханы Элгазара маслахат салсын. Элгазар болса оңа Урымың[*] көмеги билен Реббиң ислегини билип берер. Ешува ве бүтин ысрайыл халкы хемме ягдайда шуңа гарап иш тутсун». 22Муса Реббиң өзүне буйрушы ялы этди. Ол Ешуваны гетирип, руханы Элгазарың ве бүтин халкың өңүнде дурузды. 23Онсоң эллерини Ешуваның депесинде гоюп, Реббиң өзүне айдышы ялы, оны халкың ёлбашчысы белледи.

28‑нҗи бап

Хер гүн берилмели гурбанлыклар

(Мүсүрден чыкыш 29:38-43; Левилер 6:8-13)

28^1⚫Реб Муса шейле дийди: 2«Ысрайыллара шейле буйрук бер, Маңа берйән садакаларыны өз белленен вагтында хөдүр этсинлер. Булар Мениң нахарымдыр, Маңа от үсти билен берилйән якымлы ыслы гурбанлыклардыр+. 3Олара айт, Маңа от үсти билен берҗек гүнделик якма гурбанлыклары шикессиз ики саны биряшар эркек токлы болсун. 4Токлуларың бирини ир билен, бейлекисини агшамара берсинлер. 5Токлулар билен биле галла садакасы үчин бир күйзе[*] сап зейтун ягы билен гарылан, бир батманың ондан бирине барабар сайлама бугдай унуны садака берсинлер. 6Бу Синай дагында буйрулан гүнделик якма гурбанлыгы болуп, Реббе от үсти билен берилйән якымлы ыслы гурбанлыкдыр. 7Хер токлы билен биле ичги садакасы хөкмүнде Реббе бир күйзе шерабы хөдүр эдип, оны мукаддес ерде гуйсунлар. 8Бейлеки токлыны агшамара, галла ве ичги садакасы билен бирликде, эдил ирденки ялы хөдүр эдиң. Бу от үсти билен Реббе берилйән якымлы ыслы гурбанлыкдыр. 9Сабат гүни шикессиз биряшар эркек токлудан икисини, зейтун ягы гарылан бир батманың ондан ики мөчбериндәки сайлама бугдай унуны ве ичги садакасыны хөдүр этсинлер. 10Гүнделик берилйән якма гурбанлыгының ве ичги садакасының дашындан, хер Сабат гүни берилйән якма гурбанлыгы шудур+.

Хер ай берилмели садакалар

11Хер айың башында ики өкүзчәни, бир гочы, шикессиз еди саны биряшар эркек токлыны якма гурбанлыгы хөкмүнде Реббе багыш этсинлер+. 12Хер өкүз үчин галла садакасы хөкмүнде зейтун ягы гарылан бир батманың ондан үч мөчбериндәки сайлама бугдай унуны ве гоч үчин галла садакасы хөкмүнде, зейтун ягы гарылан бир батманың ондан ики мөчбериндәки сайлама бугдай унуны хөдүр этсинлер. 13Хер токлы үчин галла садакасы хөкмүнде зейтун ягы гарылан бир батманың ондан бир мөчбериндәки сайлама бугдай унуны Реббе от үсти билен берилйән якымлы ыслы гурбанлык хөкмүнде хөдүр этсинлер. 14Хер өкүз үчин ичги садакасы хөкмүнде ики күйзе шерабы, гоч үчин бир ярым күйзе шерабы, хер токлы үчин болса, бир күйзе шерабы хөдүр этсинлер. Йыл бойы хер тәзе Айда берилмели якма гурбанлыгы шудур. 15Гүнделик берилйән якма гурбанлыгы билен ичги садакасындан башга-да, Реббе гүнә гурбанлыгы үчин бир теке хөдүр эдилсин.

Песах гурбанлыгы

(Левилер 23:3-32)

16⚫Биринҗи айың он дөрдүне Реббе Песах гурбанлыгы хөдүр эдилсин+. 17Шу айың он бәши гүни байрамдыр. Сиз еди гүнләп петир иймелисиңиз+. 18Шу гүнлериң илкинҗи гүни сиз халкы мукаддес йыгнанышыга чагырың. Шол гүн сиз ишлемәң. 19Реббе от үсти билен берилйән якма гурбанлыгы хөкмүнде ики өкүзчәни, бир гочы ве шикессиз биряшар эркек токлудан еди санысыны хөдүр эдиң. 20Оларың галла садакасы зейтун ягы гарылан сайлама бугдай унундан болсун. Хер өкүз үчин бир батманың ондан үч мөчбериндәки уны, гоч үчин болса бир батманың ондан ики мөчбериндәки уны хөдүр этсинлер. 21Еди токлының хер бири үчин, бир батманың ондан бир мөчбериндәки уны хөдүр этсинлер. 22Олар гүнәлеринден сапланмак үчин, гүнә гурбанлыгы хөкмүнде бир текәни гурбанлык этсинлер. 23Булары гүнделик берилйән гурбанлыклара дегишли болуп, ирден берилйән якма гурбанлыкларың дашындан хөдүр этсинлер. 24Шейдип, олар хер гүн – еди гүнләп, от үсти билен Реббе якымлы ыслы иймит садакасыны хөдүр этсинлер. Бу гүнделик берилйән якма гурбанлыгыдыр, ол ичги садакасының дашындан берилсин. 25Единҗи гүн болса мукаддес йыгнанышык гечирсинлер ве шол гүн ишлемесинлер.

Галла байрамындакы садакалар

26⚫Илкинҗи Хасыл байрамы гүни, ягны Галла байрамында тәзе бугдайдан Реббе галла садакасыны хөдүр эдениңизде, мукаддес йыгнанышык гечириң ве шол гүн ишлемәң. 27Ики өкүзчәни, бир гочы, еди саны биряшар эркек токлыны Реббе якымлы ыслы якма гурбанлыгы хөкмүнде хөдүр эдиң. 28Галла садакаңыз зейтун ягы гарылан сайлама бугдай унундан болуп, хер өкүз үчин бир батманың ондан үч, гоч үчин бир батманың ондан ики, 29еди токлының хер бири үчин бир батманың ондан бир мөчбериндәки ундан берилсин. 30Гүнәлериңизден сапланмак үчин, бир текәни гурбанлык бериң. 31Олары гүнделик берилйән якма гурбанлыгының ве галла садакасының дашындан, янының ичги садакасы билен бирликде хөдүр эдиң. Олар шикессиз болмалыдырлар.

29-нҗы бап

Сурнай байрамындакы садакалар

29^1Единҗи айың биринҗи гүнүнде сиз мукаддес йыгнанышык гечириң ве шол гүн ишлемәң. Бу гүн сизиң үчин сурнай чалынян гүндүр+. 2Бир өкүзчәни, бир гочы ве шикессиз еди саны биряшар эркек токлыны Реббе якымлы ыслы якма гурбанлыгы хөкмүнде хөдүр эдиң. 3Оларың яны билен берилйән галла садакасы зейтун ягы гарылан сайлама бугдай унундан болуп, өкүз үчин бир батманың ондан үч, гоч үчин бир батманың ондан ики, 4хер токлы үчин хем бир батманың ондан бир мөчбериндәки ундан берилсин. 5Гүнәлериңизден сапланмак үчин бир текәни гүнә гурбанлыгы хөкмүнде хөдүр эдиң. 6Бу тәзе Айдакы гүнделик берилйән якма гурбанлыгының ве оларың дүзгүне гөрә берйән галла ве ичги садакасының дашындандыр. Булар Реббе от үсти билен берилйән якымлы ыслы садакалардыр.

Гүнәден сапланма гүнүндәки садакалар

7Шу единҗи айың онунҗы гүни сиз мукаддес йыгнанышык гечирип, өз ислегиңизи терк эдип, агыз бекләң, шол гүн ишлемәң+. 8Бир өкүзчәни, бир гочы, еди саны биряшар эркек токлыны Реббе якымлы ыслы якма гурбанлыгы хөкмүнде хөдүр эдиң. Олар шикессиз болмалыдырлар. 9Оларың яны билен хөдүр эдилйән галла садакасы зейтун ягы гарылан сайлама бугдай унундан болуп, өкүз үчин бир батманың ондан үч, гоч үчин бир батманың ондан ики, 10еди токлының хер бири үчин хем бир батманың ондан бир мөчбериндәки ундан берилсин. 11Гүнәден саплаян гүнә гурбанлыгының, гүнделик берилйән якма гурбанлыгының, онуң галла ве ичги садакасының дашындан бир текәни гүнә гурбанлыгы хөкмүнде хөдүр эдиң.

Чатма байрамындакы садакалар

12⚫Единҗи айың он бәшине сиз мукаддес йыгнанышык гечириң, шол гүн ишлемәң. Реббиң шанына еди гүнләп байрам эдиң+. 13Он үч саны өкүзчәни, ики саны гочы, он дөрт саны биряшар эркек токлыны от үсти билен якымлы ыслы якма гурбанлыгы хөкмүнде Реббе хөдүр эдиң. Олар шикессиз болмалыдырлар. 14Оларың яны билен берилйән галла садакасы, зейтун ягы гарылан сайлама бугдай унундан болуп, он үч өкүзчәниң хер бири үчин бир батманың ондан үч, ики гочуң хер бири үчин бир батманың ондан ики, 15он дөрт токлының хер бири үчин бир батманың ондан бир мөчбериндәки ундан берилсин. 16Гүнделик берилйән якма гурбанлыгының, галла ве ичги садакасының дашындан бир текәни гүнә гурбанлыгы үчин хөдүр эдиң.

17Икинҗи гүн шикессиз он ики саны өкүзчәни, шикессиз он дөрт саны биряшар эркек токлыны хөдүр эдиң. 18Өкүзлериң, гочларың ве токлуларың санына гөрә, оларың яны билен берилйән галла ве ичги садакаларыны хөдүр эдиң. 19Гүнделик берилйән якма гурбанлыгының, галла ве ичги садакасының дашындан бир текәни гүнә гурбанлыгы үчин хөдүр эдиң.

20Үчүнҗи гүн шикессиз он бир саны өкүзи, ики саны гочы, шикессиз он дөрт саны биряшар эркек токлыны хөдүр эдиң. 21Өкүзлериң, гочларың ве токлуларың санына гөрә, оларың яны билен берилйән галла ве ичги садакаларыны хөдүр эдиң. 22Гүнделик берилйән якма гурбанлыгының, галла ве ичги садакасының дашындан бир текәни гүнә гурбанлыгы үчин хөдүр эдиң.

23Дөрдүнҗи гүн шикессиз он өкүзи, ики гочы, шикессиз он дөрт саны биряшар эркек токлыны гурбанлык хөкмүнде хөдүр эдиң. 24Өкүзлериң, гочларың ве токлуларың санына гөрә, оларың яны билен берилйән галла ве ичги садакаларыны хөдүр эдиң. 25Гүнделик берилйән якма гурбанлыгының, галла ве ичги садакасының дашындан бир текәни гүнә гурбанлыгы үчин хөдүр эдиң.

26Бәшинҗи гүн шикессиз докуз өкүзи, ики гочы, шикессиз он дөрт саны биряшар эркек токлыны гурбанлык хөкмүнде хөдүр эдиң. 27Өкүзлериң, гочларың ве токлуларың санына гөрә, оларың яны билен берилйән галла ве ичги садакаларыны хөдүр эдиң. 28Гүнделик берилйән якма гурбанлыгының, галла ве ичги садакаларының дашындан бир текәни гүнә гурбанлыгы үчин хөдүр эдиң.

29Алтынҗы гүн шикессиз секиз саны өкүзи, ики саны гочы, шикессиз он дөрт саны биряшар эркек токлыны гурбанлык хөкмүнде хөдүр эдиң. 30Өкүзлериң, гочларың ве токлуларың санына гөрә, оларың яны билен берилйән галла ве ичги садакаларыны хөдүр эдиң. 31Гүнделик берилйән якма гурбанлыгының, галла ве ичги садакаларының дашындан бир текәни гүнә гурбанлыгы үчин хөдүр эдиң.

32Единҗи гүн шикессиз еди өкүзи, ики гочы, шикессиз он дөрт саны биряшар эркек токлыны гурбанлык хөкмүнде хөдүр эдиң. 33Өкүзлериң, гочларың ве токлуларың санына гөрә, оларың яны билен берилйән галла ве ичги садакаларыны хөдүр эдиң. 34Гүнделик берилйән якма гурбанлыгының, галла ве ичги садакаларының дашындан бир текәни гүнә гурбанлыгы үчин хөдүр эдиң.

35Секизинҗи гүн сиз мукаддес йыгнанышык гечириң, шол гүн ишлемәң. 36Бир өкүзи, бир гочы, шикессиз еди саны биряшар эркек токлыны от үсти билен якымлы ыслы якма гурбанлыгы хөкмүнде Реббе хөдүр эдиң. 37Өкүзлериң, гочларың ве токлуларың санына гөрә, оларың яны билен берилйән галла ве ичги садакаларыны хөдүр эдиң. 38Гүнделик берилйән якма гурбанлыгының, галла ве ичги садакаларының дашындан бир текәни гүнә гурбанлыгы үчин хөдүр эдиң.

39Булары сиз айдылан садакаңызың, мейлетин садакаңызың, якма гурбанлыгыңызың, галла ве ичги садакаларыңызың, саламатлык гурбанлыгыңызың дашындан беллемели байрамларыңызда Реббе хөдүр эдиң»+.

30-нҗы бап

Касам хакда

30^1Шейлеликде, Муса Реббиң буйран затларының барыны ысрайыл халкының дыкгатына етирди. 2Соңра Муса ысрайыл тире баштутанларына шейле дийди: «Ине, Реб сизе шу затлары буюрды: 3„Эгер бир адам Реббе вада этсе я-да хер хили затдан өзүни сакламага касам ичсе, онда ол берен сөзүни бозман, агзы билен айдан вадасыны берҗай этсин+.

4Эгер аял машгала яш вагты, энтек атасы өйүндекә, Реббе вада этсе я-да касам ичсе, 5атасы-да гызының эден вадасыны я-да касамыны эшидибем оңа хич зат диймесе, онда ол аялың эден вадасы я-да касамы өз гүйҗүнде галар. 6Эмма атасы булары эшидип, өз нәразылыгыны билдирсе, гызының эден вадасы, ичен касамы өз гүйҗүни йитирйәр. Атасының оңламандыгы себәпли, Реб бу гызы багышлар.

7Эгер гыз вада эдип я-да бир зат бабатда ойланман касам ичип, соңам дурмуша чыкса, 8әри хем бу затлардан хабарлы болубам хич зат диймесе, онда гызың эден вадасы, ичен касамы өз гүйҗүнде галар. 9Эмма әри бу затлары эшидип оңламаса, онда аялының эден вадасыны я-да ойланман ичен касамыны рет эдер ве Реб берҗай этмедик касамы үчин бу аялы багышлар. 10Эмма дул аялың я-да әри билен айрылышан аялың эден вадасы, өзүни сакламага ичен касамы берҗай эдилмелидир. 11Эгер дурмуша чыкан аял вада эден я-да хер хили затдан өзүни сакламага касам ичен болса, 12әри-де муны эшидип, хич зат диймән, гаршы болмадык болса, онда аялың эден вадасы я касамы өз гүйҗүнде галар. 13Эмма әри булары эшидип, өз нәразылыгыны билдирен болса, онда ол аялының берен әхли вадаларыны, ичен касамыны рет эдйәр. Әриниң оңламандыгы себәпли, вадасыны берҗай эдип билмедик бу аялы Реб багышлар. 14Аялының эден ислендик вадасыны я-да ичен касамыны әри тассыклап я-да рет эдип билер. 15Эмма әри аялының эден вадасыны я-да ичен касамыны эшидип, шол гүнүң өзүнде оңа гаршы чыкмадык болса, онда аялының эден вадасыдыр касамыны әри оңлан хасап эдилер. Чүнки әри олара гаршы аялына хич зат диймәнди. 16Йөне әри олары эшиден бадына хич зат диймән, оны бираз вагтдан соң рет этсе, онда аялының гүнәлери әриниң бойнунадыр“».

17Әр-аялың ве энтек атасы өйүнде яшаян гыз билен атасының арасындакы гатнашыклар хакында Реббиң Муса буйран дүзгүнлери шулардан ыбаратдыр.

31‑нҗи бап

Мидянларың гаршысына уруш

31^1Реб Муса: 2«Ысрайыллара гаршы эден иши үчин мидянларың җезасыны бер. Соңра аманадыңы табшырып, өз ата-бабаларыңа говшарсың» дийди+. 3Онсоң Муса гелип, халка: «Мидянларың гаршысына урушмак үчин өз араңыздан эсгерлер сайлаң, гой, олар Реббе эден иши үчин мидянларың җезасыны берсинлер. 4Хер ысрайыл тиресинден мүң адамы урша ёллаң» дийди. 5Шейлеликде, ысрайыл тирелериниң херсинден мүң адам, җеми он ики мүң яраглы эсгер йыгнанды. 6Муса олары руханы Элгазарың оглы Пинехас билен биле урша угратды. Пинехас янына мукаддес өйүң энҗамлары билен сөвеш сазыны чалар ялы сурнайлар хем алды+. 7Ысрайыллар Реббиң Муса буйрушы ялы, мидянлар билен уршуп, оларың әхли эркек гөбеклисини гырдылар. 8Өлдүриленлериң арасында Эви, Рекем, Сур, Хур ве Реба атлы бәш саны Мидян ханы-да барды. Бегор оглы Билгамы-да ысрайыллар гылычдан гечирдилер+. 9Онсоң ысрайыллар мидян аялларыдыр чагаларыны есир алып, мидянларың әхли мал-гараларыны, сүрүлерини ве әхли затларыны олҗа алдылар. 10Мидянларың яшан әхли галаларыдыр обаларыны якдылар. 11Таланып алнан затлары ве әхли олҗаны, адамлардыр маллары болса алып гайтдылар. 12Онсоң олар есирлери, олҗаларыны ве таланып алнан затлары Иордан дерясының боюнда, Ерихоның гаршысында ерлешйән Мовап дүзлүгиндәки дүшелгеде болан Муса билен руханы Элгазара ве ысрайыл халкына гетирдилер.

13Муса, руханы Элгазар ве бүтин халкың баштутанлары олары гаршы алмага дүшелгәниң дашына чыкдылар. 14Урушдан гайдып гелен гошун серкерделерине – мүңбашылара, йүзбашылара Мусаның гахары гелди. 15Муса олара: «Аялларың хеммесини дири галдырдыңызмы?» дийип йүзленди+. 16«Бу аяллар Билгамың маслахаты билен Пегорда ысрайыллара Реббе гаршы дөнүклик этдирдилер. Шонуң үчинем, Реббиң халкының арасына гыргынчылык аралашды+. 17Инди болса эркек гөбекли әхли чагалары ве эркек киши билен янашан аялларың хеммесини өлдүриң+. 18Эмма эркек киши билен янашмадык яш гызларың әхлисини өзүңиз үчин дири галдырың+. 19Араңызда ким адам өлдүрен я-да өлә галташан болса еди гүн дүшелгәниң дашында галсын. Үчүнҗи ве единҗи гүнлер өзүңизи хем-де есирлериңизи тәмизләң+. 20Бар эшиклери, дериден, гечи йүңүнден эдилен хер бир зады ве агачдан ясалан гап-гачларың әхлисини тәмизләң».

21Руханы Элгазар урша гидип гелен эсгерлере шейле дийди: «Реббиң Муса буйран канунының парзлары шулардан ыбарат: 22алтын, күмүш, бүрүнч, демир, галайы ве гуршун ялы 23ода чыдамлы затларың әхлисини одуң ичинден гечирип халаллаң. Ондан башга-да, олар тәмизлик сувы билен хем халаллансын. Галан ода чыдамсыз затлар болса сувдан гечирилсин. 24Единҗи гүн эшиклериңизи ювмалысыңыз ве тәмиз болмалысыңыз. Ондан соңра дүшелгә гирип билерсиңиз»+.

Олҗа пайланыляр

25Реб Муса шейле дийди: 26«Сен, руханы Элгазар ве халкың уругбашылары гетирилен әхли олҗаны, аяллары ве мал-гаралары хасаплаң. 27Олҗаны ики бөлеге бөлүп, бир бөлегини урша гатнашан эсгерлере, галаныны болса җемагата пайлаң+. 28Урша гатнашан эсгерлериң пайындан – ынсан, сыгыр, эшек, гоюн-гечиден Реббе пач хөкмүнде бәш йүзден бирини айры гоюң. 29Эсгерлериң пайындан алып, оны Реббе садака хөкмүнде руханы Элгазара бериң. 30Ысрайылларың пайындан: ынсан, сыгыр, гоюн, гечи, әхли мал-гараларың эллиден бирини алып, Реббиң мукаддес чадырыны гораян левилере бериң». 31Муса билен руханы Элгазар Реббиң Муса буйрушы ялы этдилер.

32Алнан олҗаның эсгерлерден артаны: алты йүз етмиш бәш мүң гоюндыр гечи, 33етмиш ики мүң ири мал, 34алтмыш бир мүң эшек 35ве эркек билен янашмадык отуз ики мүң бой гыз. 36Урша гатнашан эсгерлериң пайына үч йүз отуз еди мүң бәш йүз гоюндыр гечи дүшди. 37Олардан алты йүз етмиш бәш гоюндыр гечи Реббе пач хөкмүнде берилди. 38Ири малың җеми отуз алты мүң болуп, олардан пач хөкмүнде Реббе етмиш икиси берилди. 39Эшеклериң җеми саны отуз мүң бәш йүз болуп, олардан пач хөкмүнде Реббе алтмыш бириси берилди. 40Гызларың җеми саны он алты мүң болуп, олардан отуз икиси Реббе пач хөкмүнде берилди. 41Муса Реббиң өзүне буйрушы ялы, Реббе берлен пачларың хеммесини садака хөкмүнде руханы Элгазара берди.

42-46Җемагатың пайы хөкмүнде Мусаның эсгерлерден айран бөлеги үч йүз отуз еди мүң бәш йүз гоюндыр гечиден, отуз алты мүң ири малдан, отуз мүң бәш йүз эшекден ве он алты мүң гыздан ыбарат болды. 47Реббиң өзүне буйрушы ялы, Муса ысрайылларың пайындан хер элли адамдан ве мал-гаралардан бирини алып, Реббиң мукаддес чадырыны гораян левилере берди.

48-49Соңра гошун серкерделери – мүңбашылар, йүзбашылар Мусаның янына гелип, оңа шейле дийдилер: «Биз гулларың ёлбашчылык эдйән гошунымыздакы эсгерлери санап чыкдык. Оларың екеҗеси хем кем дәл. 50Биз өз тапан алтын шай-сеплеримизи: улы ве кичи билезиклери, мөхүрли йүзүклери, гулакхалкалары ве асыклары өз гүнәлеримизден сапланмак үчин, Реббиң хузурына садака гетирдик»+. 51Муса билен руханы Элгазар олардан әхли безег шай-сеплери гөрнүшиндәки алтыны кабул эдип алдылар. 52Мүңбашылардан ве йүзбашылардан Реббе садака хөкмүнде хөдүр эдилен алтының аграмы он ики пут[*] болды. 53Урша гатнашан эсгерлер болса алан олҗаларыны өзлерине галдырдылар+. 54Шейдип, Муса билен руханы Элгазар мүңбашылардан, йүзбашылардан алтыны кабул эдип алдылар. Оны Реббиң ёлуна берилйән пай хөкмүнде ысрайыллар үчин Реббе йүз тутулян чадыра гетирдилер+.

32‑нҗи бап

Иорданың гүндогарындакы тирелер

(Канун таглыматы 3:12-22)

32^1Рубенлер билен гатларың мал-гарасы гаты көпди. Язер ве Гилгат топракларында мал бакмага оңат ерлериң бардыгыны гөренлеринде,+
2гатлар билен рубенлер гелип, Муса билен руханы Элгазара ве халкың баштутанларына шейле дийдилер: 3«Атарот, Дибон, Язер, Нимра, Хешбон, Элгала, Себам, Небо ве Бегон ялы 4Реббиң ысрайыл халкы үчин басып алан ерлери мал бакмага аматлы ерлердир. Сизиң гулларыңызың болса мал-гарасы бар»+. 5Олар шейле довам этдилер: «Эгер биз сизиң өңүңизде мерхемет газанан болсак, гой, бу топрак биз гулларыңыза мүлк эдилип берилсин. Бизи Иордан дерясындан аңры гечирмәң».

6Муса олара шейле җогап берди: «Доганларыңыз урша гидйәркә, сиз бу тайда галмакчымы? 7Нәме себәпден Реббиң өзлерине берен юрдуна гитмезликлери үчин, ысрайылларың йүрегине довул салҗак болярсыңыз? 8Юрды гөзден гечирсинлер дийип, Кадешбарнеядан уградан аталарыңыз хем шейле эдипдилер+. 9Эшкол дересине ченли гидип, юрды сынланларындан соң, олар гелип, Реббиң өзлерине берен юрдуна гирмезликлери үчин, ысрайылларың йүреклерине горкы салыпдылар. 10Ол гүн Реббиң гахары гелди ве Ол ант ичип, шейле дийди:+
11„Мүсүрден чыкан яшы йигрими ве ондан ёкары болан адамларың хич бири Ыбрайыма, Ысхага ве Якуба вада берен юрдумы гөрмез. Чүнки олар Маңа бүтин калплары билен ынанмадылар+. 12Мениң вада берен юрдума диңе Епуннәниң оглы Калеп билен Нунуң оглы Ешува барып билер, чүнки олар Маңа бүтин калбы билен ынандылар“+. 13Онсоң Ысрайылың гаршысына Реббиң гахары гелди ве Ол Өз назарында пислик эден несил өлүп гутарянча, олары кырк йыллап чөлде энтетди+. 14Ине, инди болса сиз – гүнәкәрлериң несли, өз аталарыңызың орнуна гечип, Ысрайылың гаршысына Реббиң гахар-газап одуны хас-да туташдырдыңыз! 15Эгер сиз Реббиң ызына эермекден боюн товласаңыз, Ол бүтин халкы ене-де чөлүң ичинде еке ташлар. Сиз хем халкың өлүмине себәп боларсыңыз».

16Онсоң рубенлер билен гатлар Мусаның янына гелип, оңа шейле дийдилер: «Биз бу ерде довар сүрүлеримиз үчин агыллар ве чагаларымыз үчин галалар гурҗак. 17Эмма биз сөвеше тайяр болуп, гайдувсыз эсгерлер хөкмүнде ысрайылларың өңүнден гидерис ве олары бармалы ерлерине ченли элтерис. Шу вагт болса, бизиң чагаларымыз бу үлкәниң илатындан горанып, беркидилен галаларда яшарлар+. 18Ысрайылларың хер бири өз мүлкүне эе болянча, биз өйүмизе гайтмарыс+. 19Биз олар билен бирликде Иорданың аңры гапдалындан мүлк ер алмарыс, чүнки бизиң пайымыза Иорданың бәри гапдалы, гүндогар тарапы дүшди»+.

20Шонда Муса олара шейле дийди: «Эгер сиз шу айданларыңызы эдип, гайдувсыз эсгерлер хөкмүнде Реббиң хузурында сөвеше гитсеңиз, 21Реб душманларыны гачмага меҗбур эдйәнчә, гайдувсыз эсгерлер хөкмүнде хеммәңиз Реббиң хузурында Иорданың аңры тарапына гечсеңиз 22ве юрт Реббе табын болса, ондан соң сиз ызыңыза доланып билерсиңиз. Бу сизиң Реббиң ве Ысрайылың өңүндәки борчларыңызы ерине етирдигиңиз болар ве бу үлке Реббиң хузурында сизиң мүлкүңиз болар. 23Эгер бейле этмесеңиз, Реббе гаршы гүнә иш этдигиңиз болар ве хөкман газанан гүнәңизиң җезасыны чекерсиңиз. 24Чагаларыңыз үчин галалар, сүрүлериңиз үчин агыллар гуруң, йөне берен вадаңызы берҗай эдиң».

25Онсоң гатлар билен рубенлер Муса шейле дийдилер: «Агамыз нәме буюрса, биз гулларың берҗай эдерис. 26Чага-чугаларымыз, аялларымыз, доварларымыз ве әхли мал-гараларымыз бу ерде, Гилгат галасында галар. 27Гулларың болан биз болса, гайдувсыз эсгерлер хөкмүнде хеммәмиз агамызың айдышы ялы, дерядан гечип, Реббиң хузурында сөвеше чыкарыс».

28Онсоң Муса олар хакда руханы Элгазара, Нунуң оглы Ешува ве ысрайыл тирелериниң уругбашыларына шейле буйрук берди: 29«Эгер гатлар билен рубенлер гайдувсыз эсгерлер хөкмүнде хеммеси Реббиң хузурында сизиң билен Иордандан гечселер ве ол юрт сизе табын болса, онда сиз олара Гилгат үлкесини мүлк эдип бериң. 30Эмма олар гайдувсыз эсгерлер хөкмүнде сизиң билен дерядан гечмеселер, онда сизиң араңызда Кенган топрагындан мүлк аларлар». 31Гатлар билен рубенлер шейле җогап бердилер: «Реб сениң гулларыңа нәме буюрса, биз шоны-да берҗай эдерис. 32Биз гайдувсыз эсгерлер хөкмүнде Реббиң хузурында дерядан гечип, Кенган юрдуна гирерис, йөне бизе мирас дүшен мүлкүмиз, гой, Иорданың шу гүндогар гапдалы болсун».

33Муса гатлар билен рубенлере ве Юсубың несли болан манаша тиресиниң ярысына амор ханы Сихоның юрдуны ве Башаның ханы Огуң юрдуны, оларың төверегиндәки галаларыдыр обалары билен бирликде берди. 34Онсоң гатлар Дибон, Атарот, Арогер, 35Атротшопан, Язер, Ёгбоха, 36Бейтнимра ве Бейтхаран ялы берк галалары дикелтдилер ве доварлар үчин агыллар гурдулар. 37Рубенлер болса Хешбон, Элгала, Кирятайым, 38Небо, Багалмегон (олар кәбир галаның атларыны чалышдылар) ве Сибма галасыны тәзеден гурдулар. Олар тәзеден гуран галаларына башга атлар дакдылар. 39Манашаның оглы Макырың несиллери гидип, Гилгады басып алдылар ве ол ерден аморлары ковдулар+. 40Муса Гилгады Манашаның оглы Макырың несиллерине берди. Олар ол ерде месген тутдулар+. 41Манашаның оглы Яйыр гидип, оларың обаларыны басып алды ве оларың адына Хавотяйыр[*] гойды+. 42Ноба гидип, Кенаты ве онуң төверегиндәки обалары басып алып, ол ере Ноба дийип, өз адыны дакды.

33‑нҗи бап

Мүсүрден Моваба ченли йөриш

33^1Муса билен Харуның ёлбашчылыгы астында тиреме-тире йөрейән ысрайылларың Мүсүрден чыканларындан соңкы дүшлән дүшелгелери шулардыр. 2Муса Реббиң эмри билен дүшлән дүшелгелерини хер гезек язып белледи. Оларың дүшлән дүшелгелери шулардыр: 3ысрайыллар биринҗи айың он бәшине Песах байрамының эртеси гүни мүсүрлилериң гөзүниң алнында аркайынлык билен Рагмесес галасындан чыкып гайтдылар+. 4Ол вагт мүсүрлилер Реббиң гыран новбахар огулларыны җайлаярдылар. Реб хатда оларың худайларыны-да җезаландырыпды+.

5Ысрайыллар Рагмесесден чыкып, Сукотда дүшледилер+. 6Соңра Сукотдан чыкып, чөлүң гырасындакы Этамда дүшледилер+. 7Этамдан чыкып, олар ызларына, Багалсепоның гүндогарындакы Пихахырота тарап өврүлип, Мигдолың голайында дүшледилер+. 8Пихахыротдан чыкып, деңзиң ичи билен чөле тарап гитдилер. Этам чөлүнде үч гүнләп йөрәп, Марада дүшледилер+. 9Ысрайыллар Марадан чыкып, Эйлиме гелдилер. Ол ерде он ики саны сувлы чешме ве етмиш саны палма агаҗы барды. Олар сувуң башында дүшледилер+. 10Эйлимден чыкып гелип, Гызыл деңзиң кенарында дүшледилер. 11Гызыл деңзиң кенарындан гайдып, Син чөлүнде,+
12Син чөлүнден гайдып, Допкада, 13Допкадан чыкып гелип, Алушда, 14Алушдан чыкып гелип, Репидимде дүшледилер. Ол ерде халк үчин ичмәге сув ёкды+. 15Соң Репидимден чыкып, Синай чөлүнде,+
16Синай чөлүнден чыкып гелип, Кибротхатавада,+
17Кибротхатавадан чыкып гелип, Хасеротда,+
18Хасеротдан чыкып гелип, Ритмада, 19Ритмадан чыкып гелип, Риммонпересде, 20Риммонпересден чыкып гелип, Либнада, 21Либнадан чыкып гелип, Рисада, 22Рисадан чыкып гелип, Кехелатада, 23Кехелатадан чыкып гелип, Шепер дагында, 24Шепер дагындан чыкып гелип, Харадада, 25Харададан чыкып гелип, Макхелотда, 26Макхелотдан чыкып гелип, Тахатда, 27Тахатдан чыкып гелип, Терада, 28Терадан чыкып гелип, Миткада, 29Миткадан чыкып гелип, Хашмонада, 30Хашмонадан чыкып гелип, Мосеротда, 31Мосеротдан чыкып гелип, Бенеягаканда+. 32Бенеягакандан чыкып гелип, Хорхагыдгатда, 33Хорхагыдгатдан чыкып гелип, Ётбатада,+
34Ётбатадан чыкып гелип, Абронда, 35Аброндан чыкып гелип, Эсёнгеберде,+
36Эсёнгеберден чыкып гелип, Син чөлүнде (ягны Кадешде),+
37Кадешден чыкып гелип, Эдомың серхединдәки Хор дагында дүшледилер+.

38Руханы Харун Реббиң буйругы билен Хор дагына чыкды. Ол шол ерде ысрайылларың Мүсүрден чыканларындан соңкы кыркынҗы йылының бәшинҗи айының биринҗи гүни аманадыны табшырды+. 39Хор дагында өлен Харун бир йүз йигрими үч яшындады.

40Негепде яшаян кенган Арат ханы ысрайылларың гелйәндиги хакда эшитди+.

41Ысрайыллар Хор дагындан гайдып, Салмонада дүшледилер. 42Салмонадан чыкып, Пунонда дүшледилер. 43Пунондан чыкып, Оботда дүшледилер+. 44Оботдан чыкып, Мовап юрдундакы Ией Абарымда дүшледилер+. 45Ией Абарымдан чыкып, Дибонгатда дүшледилер. 46Дибонгатдан чыкып, Алмондыблатаймада дүшледилер. 47Алмондыблатаймадан чыкып, Небоның голайындакы Абарым дагларында дүшледилер+. 48Абарым дагларындан гайдып, Иордан дерясының боюнда, Ерихоның гаршысында ерлешйән Мовап дүзлүгинде дүшледилер+. 49Олар Иордан дерясының боюнда, Бейтъешимотдан тә Абелшитиме ченли Мовап дүзлүгинде дүшелге гуруп отурдылар+.

Кенганың басылып алынмалы ерлери

50Иорданың боюнда, Ерихоның гаршысындакы Мовап дүзлүгинде Реб Муса билен геплешип, оңа шейле дийди: 51«Ысрайыллара айт, Иордан дерясындан гечип, Кенгана баранларында, 52юрдуң илатының хеммесини ковуп чыкарсынлар. Оларың әхли даш ве гуйма бутларыны дөвсүнлер, сеждегәхлерини ёк этсинлер+. 53Юрды басып алып, ол ерде месген тутсунлар, чүнки Мен оны олара мүлк эдип бердим. 54Юрды биҗе боюнча тирелер арасында пайлашсынлар. Улы тирә улы мүлк, кичи тирә-де кичи мүлк берилсин. Кимиң биҗеси чыкса, мүлк хем шонуңкы болар. Мүлк тирелере гөрә пайлансын+. 55Эмма ысрайыллар ерли илаты ковуп чыкармасалар, онда ол ерде галанлар ысрайылларың гөзлерине дүртүлен иңңе, бөвүрлерине санҗылан тикен ялы боларлар. Яшаҗак юртларында олар ысрайыллары эзерлер. 56Мен хем олара чекдирҗек азапларымы ысрайылларың башындан индерерин».

34‑нҗи бап

Юрдуң серхетлери

34^1⚫Реб Муса шейле дийди: 2«Ысрайыллара шейле буйрук бер: „Сиз Кенган юрдуна гирениңизде, сизе мүлк хөкмүнде берилйән бу топрагың серхетлери чәклендирилендир. 3Сизиң гүнорта серхедиңиз Син чөлүнден Эдом серхединиң боюна узалып гидер. Ол гүндогарда Өли деңзиң гүнорта кенарындан башланяндыр+. 4Соңра серхет Ичян гечидиниң гүнортасындан өврүлип, Син чөлүне гечер. Ондан Кадешбарнеяның гүнортасына ченли, Хасарадара тарап узалып, Асмона тарап гечер. 5Серхет Асмондан өврүлип, Мүсүр дерясына тарап узалып гидер ве онуң чети Ортаер деңзине барып етер.

6Ортаер деңзи ве онуң кенары сизиң гүнбатар серхедиңиз болуп хызмат эдер. Бу сизиң гүнбатар арачәгиңиз болар.

7Сизиң демиргазык арачәгиңиз шейле болар: Ортаер деңзинден Хор дагына ченли аралыкда өз серхедиңизи белләрсиңиз+. 8Хор дагындан Лебохамада ченли өз серхедиңизи белләрсиңиз ве серхет ондан соң Седат галасының ичинден гечер+. 9Арачәк Седатдан гүндогара Зипрона тарап узалып, онуң бир уҗы Хасарейнана етер. Бу сизиң демиргазык серхедиңиз болар.

10Гүндогар серхедиңиз демиргазыкда Хасарейнандан башланып, гүнорта Шепама тарап узалып гидер. 11Серхет Шепамдан Айының гүндогар гапдалындакы Рибла тарап өврүлип, Киннерет деңзиниң гүндогар япгыдына ченли барып етер+. 12Соңра серхет Иорданың бойы билен ашаклыгына гидип, онуң чети Өли деңзе барып етер. Даш-төверегинде шейле серхетлери болан бу юрт сизиң юрдуңыз болар“»+. 13Муса ысрайыллара буйрук берип, шейле дийди: «Реббиң сизе биҗе атып, докуз тирәниң ве гүнбатардакы манаша тиресиниң арасында пайламагы эмр эден мүлки, ине, шу топракдыр. 14Рубен, гат тирелери ве гүндогардакы манаша тиреси уругларына гөрә өзлериниң мүлкүни эййәм алдылар. 15Бу ики тире ве манаша тиресиниң ярысы өзлерине мүлки Иорданың аңырсындан, Ерихоның гүндогарындан алдылар».

Тире ёлбашчылары

16Реб Муса шейле дийди: 17«Ери сизе мүлк эдип пайлап берҗек адамлар, ине шулардыр: руханы Элгазар ве Нунуң оглы Ешува+. 18Мүлки пайламак үчин хер тиреден бир адамы ёлбашчы хем сайлаң. 19Ёлбашчы сайланмалы адамлар шулардыр: яхуда тиресинден Епуннәниң оглы Калеп+. 20Шимгон тиресинден Эмихудың оглы Шамувел. 21Бенямин тиресинден Кислоның оглы Элидат. 22Дан тиресинден Ёглының оглы Букы сердар. 23Юсубың несиллери: манаша тиресинден Эфодың оглы Ханныел сердар. 24Эфрайым тиресинден Шиптаның оглы Кемувал сердар. 25Зебулун тиресинден Парнагың оглы Элисапан сердар. 26Ысакар тиресинден Азаның оглы Палтыел сердар. 27Ашер тиресинден Шеломының оглы Ахыхут сердар. 28Нафталы тиресинден Эмихудың оглы Педахел сердар». 29Реббиң Кенган юрдунда ысрайыллара мүлк пайлап бермеги эмр эден адамлары шулардан ыбаратды.

35‑нҗи бап

Левилере берилмели галалар

35^1⚫Иордан дерясының боюнда, Ерихоның гаршысында ерлешйән Мовап дүзлүгинде Реб Муса шейле дийди: 2«Ысрайыллара шейле буйрук бер, гой, олар өзлерине мирас дүшен мүлклеринден левилере яшар ялы галалар берсинлер. Шол галаларың төверегиндәки өри мейданларыны-да левилере берсинлер. 3Бу галалар левилериң яшамагы үчиндир. Галаларың төверегиндәки өри мейданлары болса левилериң сүрүлери ве әхли мал-гаралары үчиндир. 4-5Галаның диварындан чар тарапа мүң тирсек аралык гоюп, онуң гүндогар ве гүнорта тарапларыны ики мүң тирсек, гүнбатар ве демиргазык тарапларыны-да ики мүң тирсек эдип, левилере берилҗек галаларың өри мейданларыны дөртбурч шекилинде өлчәң».

Гачыбаталга галалары

(Канун таглыматы 19:1-13; Ешува 20:1-9)

6«Левилере берйән галаларыңызың алтысы гачыбаталга галалары болсун. Булардан башга ене кырк ики галаны левилере бериң+. 7Левилере өри мейданлары билен бирликде җеми кырк секиз гала бериң. 8Олара берҗек галаларыңыз тире пайы гөрнүшинде болсун. Галалары көп болан улы ысрайыл тиресинден көп гала, галалары аз болан кичирәк тиреден болса аз гала алнып, хер тире өз мүлк пайына гөрә левилере берсин». 9⚫Соңра Реб Муса шейле дийди: 10«Ысрайыллара айт, Иордан дерясындан гечип, Кенган топрагына гирениңизде, 11өзүңиз үчин гачыбаталга галаларыны сайлаң. Төтәнликде адам өлдүрен ганхор, гой, шол ере гачсын+. 12Бу галалар ганхора җемагатың өңүнде хөкүм чыкарылянча, өлдүрилениң хоссарындан гачыбаталга болуп хызмат этсин.

13Өзүңиз үчин җеми алты саны гачыбаталга галасыны белләң: 14оларың үчүси Иордан дерясының гүндогар тарапында, үчүси хем Кенган топрагында болсун. 15Бу алты гала ысрайыллара ве араңызда яшаян гелмишеклере, гөчүп геленлере гачыбаталга болуп хызмат этсин. Төтәнликде адам өлдүрип, ганхор болан адам ол ере гачып билер.

Ганхорлык ве ар алмак хакда

16Эгер-де бири демирден ясалан зат билен башга бирини уруп өлдүрсе, ол адам ганхордыр. Ганхорың җезасы өлүм болсун. 17Эгер бири адама дегенде өлдүрип билҗек даш билен адам уруп өлдүрсе, ол ганхордыр. Ганхорың җезасы өлүм болсун. 18Я-да бири адама дегенде өлдүрип билҗек агач бөлеги билен адам уруп өлдүрсе, ол ганхордыр. Ганхорың җезасы өлүм болсун. 19Дөкүлен ган үчин өлдүрилениң хоссары ганхоры өлдүрер. Ол өз гандарыны душан еринде өлдүрсин. 20Шунуң ялы-да, эгер бири башга бир адамы йигренйәндиги үчин итекләп я-да башга бири букуда ятып, оңа тарап бир зат зыңып өлдүрсе, 21я-да душманчылыкдан оны эли билен уруп өлдүрсе, онда оны өлдүрен адам өлүме хөкүм эдилсин. Ол адам ганхордыр, өлдүрилениң хоссары ганхоры душан еринде өлдүрсин.

22Эмма бири душманчылык этмезден, бир адамы төтәнликде итип гойберсе я-да букуда ятып пейлемезден, оңа тарап бир зат зыңып гойберсе,+
23я-да адама дегенде өлдүрип билҗек дашы серетмән зыңып, төтәнликде бир адамың ганына галса, өлдүрен билен өлениң арасында душманчылык болмандыгына ве өлдүрениң оңа шикес етирмек ислемәндигине гарамаздан, 24ганхор билен өлдүрилениң хоссарының арасындакы даваны шу када-канунлар боюнча җемагат чөзсүн. 25Җемагат өлдүрилениң хоссарының элинден ганхоры халас этсин ве оны башдакы гачып баран гачыбаталга галасына угратсын. Депесине мукаддес яг гуйлуп белленен баш руханы өлйәнчә, ганхор шол ерде болмалыдыр+. 26Эмма ганхор илки гачып баран гачыбаталга галасының чәгинден даша чыкса 27ве өлдүрилениң хоссары оны тапып өлдүрсе, өлдүрилениң хоссары ганхор сайылмалы дәлдир. 28Чүнки ганхор баш руханы өлйәнчә, гачыбаталга галасының дашына чыкмалы дәлдир. Ол диңе баш руханы өленден соң, өз өйүне гайдып билер.

29Булар сиз ниреде яшасаңыз-да, несиллер бойы сизе парз ве хөкүм болсун.

30Эгер бир адам башга бир адамы өлдүрсе, шаятларың гөркезмеси эсасында ол өлүме хөкүм эдилсин, эмма диңе бир шаядың гөркезмеси эсасында ол өлүме хөкүм эдилмели дәлдир+. 31Өлүм җезасына хөкүм эдилен ганхорың җанының өвезине хун алынмасын, ганхор өлдүрилмелидир+. 32Гачыбаталга галасына гачып баран бириниң баш руханы өлмезден өң өз топрагына гайдып бармагы үчин ондан төлег алмаң. 33Ган топрагы харама чыкаряндыр, өз яшаян топрагыңызы харамламаң. Дөкүлен ганы топракдан диңе ганхорың ганы билен ювуп болар+. 34Мениң мекан тутан топрагымы, ягны өз яшаян ериңизи харамламаң. Чүнки ысрайыл халкының арасында яшаян Реб Мендирин»+.

36-нҗы бап

Дурмуша чыкан гызларың мүлки

36^1⚫Макырың оглы, Манашаның агтыгы, Юсубың човлугы болан Гилгадың несиллериниң уругбашылары өңе чыкып, Мусаның, ёлбашчыларың ве ысрайыл тирелериниң уругбашыларының өңүнде шейле дийдилер: 2«Реб юрды биҗе атып, мүлк хөкмүнде ысрайыллара пайлап бер дийип, агамыз Муса эмр этди. Доганымыз Селопхадың мүлкүни онуң гызларына бермеги хем Реб агамыза буюрды. 3Эгер Селопхадың гызлары Ысрайылың башга тиресинден боланлара дурмуша чыксалар, онда оларың мүлки бизиң мүлкүмизден айрылып, баран әрлериниң тиресине гошулар. Шейдип, биҗеде бизиң мүлк пайымыз кемелер. 4Ысрайылларың байрам йылы геленде болса, гызларың мүлки әрлериниң тиресиниң мүлкүне гошулар. Шейлеликде, оларың мүлки бизиң тирәмизиң мүлкүнден алнар»+.

5Онсоң Муса Реббиң эмри боюнча ысрайыллара шейле буюрды: «Юсубың тиресиниң несиллериниң диййәни догрудыр. 6Селопхадың гызлары хакда Реб шейле дийди: „Олар ислән адамсына дурмуша чыкып билерлер, йөне оларың барҗак кишилери өз тирелеринден болсун. 7Ысрайылларың мүлки бир тиреден башга бир тирә гечмели дәлдир. Әхли ысрайыллар өз тирелериниң мүлкүне эелик этсинлер+. 8Ислендик ысрайыл тиресинден мүлк алан гыз, өз тиресинден болан кишә дурмуша чыксын. Шонда хер бир ысрайыллы өз аталарының мүлкүне мүдимилик эелик эдип билер+. 9Хич бир мүлк бир тиреден башга бир тирә гечмели дәлдир. Ысрайыл тирелериниң хер бири өз мүлкүне эелик этсин“».

10Селопхадың гызлары Реббиң Муса буйрушы ялы хем этдилер. 11Онуң гызлары Махла, Тирса, Хогла, Милка ве Нога өз какасының доганларының огулларына дурмуша чыкдылар. 12Олар Юсубың оглы Манашаның несиллериниң уругларындан болан кишилере дурмуша чыкдылар. Шейдип, оларың мүлки өз аталарының тиресинде галды.

13Иордан дерясының боюнда, Ерихоның гаршысында ерлешйән Мовап дүзлүгинде Реббиң Муса аркалы ысрайыллара берен парзлардыр хөкүмлери шулардан ыбаратды.

* 3:47 Ики мысгал – еврейче йигрими гера. Бу такм. 10 гр деңдир.

* 3:50 Бир пут – еврейче бир мүң үч йүз алтмыш бәш шекел. Бу такм. 15,5 кг деңдир.

* 7:13 Үч йүз элли мысгал – еврейче йүз отуз шекел. Бу такм. 1,5 кг деңдир.

* 7:13 Йүз элли мысгал – еврейче етмиш шекел. Бу такм. 800 гр деңдир.

* 7:14 Йигрими мысгал – еврейче он шекел. Бу такм. 110 гр деңдир.

* 7:85 Алты мүң мысгал – еврейче ики мүң дөрт йүз шекел. Бу такм. 28 кг деңдир.

* 7:86 Ики йүз кырк мысгал – еврейче йүз йигрими шекел. Бу такм. 1,3 кг деңдир.

* 7:89 Керуп – перишделериң бир гөрнүши. Сөзлүге серет.

* 9:1 Еврейлериң сененамасы боюнча йылың биринҗи айы такмынан апрел айына габат гелйәр. Серет: Мср 13:4.

* 11:3 Еврейче Табгера ве янян ер диен сөзлериң айдылышы меңзешдир.

* 11:31 Дүшелгәниң чар тарапы… йөрдүлер – я-да: Ел деңизден беденелери гетирип, дүшелгәниң чар тарапыны, бир гүнлүк ёл аралыгыны ики тирсек бойы галыңлыкда бедене билен бүрәп ташлады.

* 11:34 Кибротхатава – бу сөз ачгөзлер үчин газылан габырлар диймеги аңладяр.

* 13:17 Ешува – бу сөз халасгәр диймеги аңладяр. Сөзлүкде «Халасгәр» сөзүне серет.

* 13:25 Эшкол – бу сөз үзүм салкымы диймеги аңладяр.

* 13:34 Нефиллери – хайбатлы ве гүйчли адамлар. Сөзлүге серет.

* 14:25 Гызыл деңиз – еврейче Гамыш деңзи.

* 15:4 Бир күйзе – еврейче хиниң дөртден бири. Бу такм. 1 литре деңдир.

* 15:6 Бир ярым күйзе – еврейче хиниң үчден бири. Бу такм. 1,5 литре деңдир.

* 15:9 Ики күйзе – еврейче бир хиниң ярысы. Бу такм. 2 литре деңдир.

* 18:16 Ики мысгал – еврейче йигрими гера. Бу такм. 10 гр деңдир.

* 20:13 Мериба – бу сөз дава диймеги аңладяр.

* 21:3 Еврейче Хорма ве бүтинлей ёк этдилер диен сөзлериң айдылышы меңзешдир.

* 21:16 Беер – бу сөз гуйы диймеги аңладяр.

* 21:29 Кемош – мовапларың худайы.

* 27:21 Урым – Худайың ислегини билмек үчин, руханылар тарапындан уланылан даш. Сөзлүге серет.

* 28:5 Бир күйзе – еврейче хиниң дөртден бири. Бу такм. 1 литре деңдир.

* 31:52 Он ики пут – еврейче он алты мүң еди йүз элли шекел. Бу такм. 200 кг деңдир.

* 32:41 Хавотяйыр – бу сөз Яйырың обалары диймеги аңладяр.

+ 1:1 Мср 19:1, Мср 25:22

+ 1:2 Мср 30:12-14, Мср 38:26, Чөл 26:2, 2Шам 24:1, 1ЙЙ 21:2

+ 1:5 Чөл 7:30
+ 1:6 Чөл 7:36
+ 1:7 Мср 6:23, Рут 4:20, 1ЙЙ 2:10
+ 1:8 Чөл 7:18
+ 1:9 Чөл 7:24
+ 1:10 Чөл 7:48
+ 1:11 Чөл 7:60
+ 1:12 Чөл 7:66
+ 1:13 Чөл 7:72
+ 1:14 Чөл 7:42
+ 1:15 Чөл 7:78
+ 1:21 Чөл 26:7
+ 1:23 Чөл 26:14
+ 1:25 Чөл 26:18
+ 1:27 Чөл 26:22
+ 1:29 Чөл 26:25
+ 1:31 Чөл 1:27
+ 1:33 Чөл 26:37
+ 1:35 Чөл 26:34
+ 1:37 Чөл 26:41
+ 1:39 Чөл 26:43
+ 1:41 Чөл 26:47
+ 1:43 Чөл 26:50
+ 1:46 Мср 38:26, Чөл 26:51

+ 1:53 Чөл 8:19, Чөл 16:46, Чөл 18:5, 1ЙЙ 9:27

+ 2:3 Чөл 1:7
+ 2:9 Чөл 10:14
+ 2:16 Чөл 10:18-20
+ 2:17 Чөл 10:17, Чөл 10:21
+ 2:24 Чөл 10:22-24
+ 2:31 Чөл 10:25-27
+ 2:32 Мср 38:26, Чөл 1:46, Чөл 26:51
+ 2:33 Чөл 1:47-53
+ 3:2 Мср 6:23
+ 3:4 Лев 10:2, 1ЙЙ 24:2
+ 3:6 Чөл 18:2
+ 3:9 Чөл 8:19, Чөл 18:6
+ 3:10 Чөл 16:40, 2ЙЙ 26:18
+ 3:13 Мср 13:2, Мср 13:11-16
+ 3:17 Гчк 46:11, Мср 6:16-19, Мср 10:2
+ 3:18 1ЙЙ 6:17, 1ЙЙ 23:7
+ 3:19 1ЙЙ 6:2, 1ЙЙ 6:18, 1ЙЙ 23:12
+ 3:20 1ЙЙ 6:19, 1ЙЙ 23:21
+ 3:23 Чөл 1:53
+ 3:25 Чөл 4:24-26
+ 3:27 1ЙЙ 26:23
+ 3:31 Чөл 4:4, Чөл 4:15
+ 3:32 Чөл 4:16
+ 3:36 Чөл 4:31-32
+ 3:39 Чөл 26:62
+ 3:47 Мср 13:13, Чөл 18:15-16, Мср 30:13

+ 4:3 Чөл 8:24-25, 1ЙЙ 23:3, 1ЙЙ 23:24, 1ЙЙ 23:27

+ 4:6 Мср 25:5
+ 4:15 2Шам 6:6-7, 1ЙЙ 13:9-10
+ 4:16 Чөл 3:32
+ 4:20 1Шам 6:19
+ 4:24 Чөл 3:25-26
+ 4:31 Чөл 3:36-37
+ 5:2 Лев 13:3, Лев 15:2, Лев 13:46
+ 5:3 Лев 15:31
+ 5:6 Лев 6:2-3
+ 5:7 Лев 5:5, Лев 6:5
+ 5:13 Мср 20:14, Лев 18:20
+ 5:15 Лев 5:11
+ 5:22 Зеб 108:18
+ 6:2 Сер 13:5, Амо 2:11-12
+ 6:5 Эзк 44:20
+ 6:6 Лев 21:11
+ 6:10 Лев 1:14, Лев 5:7
+ 6:14 Лев 3:6, Лев 4:32
+ 6:15 Лев 2:4
+ 6:19 Мср 29:23-24
+ 6:20 Лев 7:31
+ 6:23 Лев 9:23, Кан 21:5, 1ЙЙ 23:13
+ 6:24 Зеб 120:8, Зеб 133:3

+ 6:25 Зеб 4:7, Зеб 30:17, Зеб 66:2, Зеб 79:4, Зеб 79:8, Зеб 79:20, Зеб 118:135

+ 7:1 Мср 40:17, Лев 8:10
+ 7:7 Чөл 4:25
+ 7:8 Чөл 4:31
+ 7:9 Чөл 3:31
+ 7:12 Мср 6:23, Чөл 1:7
+ 7:14 Мср 30:34-35
+ 7:15 Лев 1:2-3
+ 7:16 Лев 4:23-24
+ 7:17 Лев 3:1
+ 7:18 Чөл 1:8
+ 7:24 Чөл 1:9
+ 7:30 Чөл 1:5
+ 7:36 Чөл 1:6
+ 7:42 Чөл 1:14
+ 7:48 Чөл 1:10, 1ЙЙ 7:26-27
+ 7:54 Чөл 1:10
+ 7:60 Чөл 1:11
+ 7:66 Чөл 1:12
+ 7:72 Чөл 1:13
+ 7:78 Чөл 1:15
+ 7:89 Мср 25:22
+ 8:7 Чөл 19:9, Чөл 19:17
+ 8:8 Лев 2:1
+ 8:14 Чөл 3:45
+ 8:16 Мср 13:2, Мср 13:11-16
+ 8:19 Чөл 3:9, Чөл 1:53
+ 8:24 Чөл 4:3, 1ЙЙ 23:24, 1ЙЙ 23:27
+ 9:2 Мср 12:1, Лев 23:5
+ 9:6 Лев 21:1, Чөл 5:2
+ 9:11 Мср 12:6, 2ЙЙ 30:2
+ 9:12 Мср 12:46, Ёха 19:36
+ 9:14 Мср 12:48-49
+ 9:15 Мср 13:21, Мср 40:17
+ 9:17 Мср 40:36
+ 10:3 Ёвл 2:15
+ 10:5 Чөл 2:3-9
+ 10:6 Чөл 2:10-16
+ 10:8 1ЙЙ 15:24
+ 10:9 Чөл 31:6, 2ЙЙ 13:12, 2ЙЙ 13:14
+ 10:10 Чөл 29:1, Зеб 80:4, Чөл 28:11-15
+ 10:12 Гчк 21:21
+ 10:14 Чөл 2:9, Чөл 1:7-9
+ 10:17 Чөл 2:17
+ 10:18 Чөл 2:10-16
+ 10:21 Чөл 4:4-15, Чөл 7:9
+ 10:22 Чөл 2:18-24
+ 10:25 Чөл 2:25-31
+ 10:29 Мср 2:18, Гчк 12:7, Гчк 32:12
+ 10:32 Сер 1:16
+ 10:34 Мср 13:21
+ 10:35 Зеб 67:2, Иша 33:10
+ 11:1 Лев 10:2, Чөл 16:35
+ 11:2 Яку 5:16
+ 11:4 Мср 12:38, 1Кор 10:6
+ 11:6 Чөл 21:5
+ 11:8 Мср 16:13, Мср 16:15-31
+ 11:14 Мср 18:18, Кан 1:9
+ 11:15 Юнс 4:3
+ 11:16 Мср 24:1, Кан 1:15
+ 11:17 2Пат 2:9, Нех 9:20
+ 11:18 Мср 19:10
+ 11:21 Мср 12:37

+ 11:23 Иша 50:2, Иша 59:1, Чөл 23:19, Эзк 12:25

+ 11:31 Мср 16:13
+ 11:35 Чөл 33:17
+ 12:6 Гчк 46:2, Дан 8:2
+ 12:7 Евр 3:2, Евр 3:5
+ 12:8 Мср 33:11, Мср 33:19
+ 12:10 Лев 13:3
+ 12:14 Лев 13:46, Чөл 5:2
⚫ 13:1 Кан 1:19-25
+ 13:1 Чөл 10:12, Гчк 21:21
+ 13:3 Ешу 3:12
+ 13:4 Чөл 32:8, Кан 1:22
+ 13:7 Чөл 13:31
+ 13:17 Чөл 11:28, Чөл 14:6

+ 13:23 Ешу 15:14, Сер 1:10, Зеб 77:12, Зеб 77:43, Иша 19:11, Иша 30:4

+ 13:24 Чөл 32:9, Кан 1:24-25

+ 13:30 Мср 17:8

+ 13:31 Чөл 13:7, Чөл 14:6, Чөл 26:65, Чөл 32:12, Чөл 34:19, Кан 1:36, Ешу 14:6-15, Ешу 15:13-19, Сер 1:12-15, 1ЙЙ 2:9, 1ЙЙ 2:18

+ 13:32 Ешу 14:8
+ 13:33 Эзк 36:12
+ 13:34 Гчк 6:4, Иша 40:22
⚫ 14:1 Кан 1:26-32
+ 14:2 Мср 16:3, Чөл 20:3
+ 14:4 Нех 9:17

+ 14:5 Чөл 16:4, Чөл 16:22, Чөл 16:45, Чөл 20:6, Ешу 7:6

+ 14:6 Мср 24:13, Чөл 11:28, Чөл 13:31, Мар 14:63, Рес 14:14

+ 14:9 Рим 8:31
+ 14:10 Мср 17:4
+ 14:12 Мср 32:10
+ 14:14 Мср 15:14-15
+ 14:16 Кан 9:28
+ 14:17 Мср 34:6, Мср 20:5, Кан 5:9
⚫ 14:20 Кан 1:34-40

+ 14:21 Зеб 71:19, Иша 6:3, Иша 11:9, Хаб 2:14

+ 14:23 Кан 12:9-10, Зеб 94:11
+ 14:24 Чөл 13:30, Чөл 14:6, Ешу 14:10
+ 14:29 Евр 3:17, Чөл 1:2-3
+ 14:30 Чөл 26:64-65
+ 14:33 Кан 1:3, Кан 8:2
+ 14:34 Эзк 4:5-6
+ 14:38 Чөл 26:65
⚫ 14:39 Кан 1:40-46
+ 14:43 Чөл 13:30
+ 14:45 Чөл 21:3, Сер 1:17

+ 15:3 Мср 29:18, Лев 1:2-3, Лев 22:21, Мср 23:14

+ 15:8 Лев 3:1

+ 15:10 Лев 1:9

+ 15:15 Мср 12:49, Лев 19:34, Лев 24:22, Кан 10:19

+ 15:19 Ешу 5:11-12
+ 15:22 Лев 4:2, Лев 4:27, Лев 5:15
+ 15:24 Лев 4:13
+ 15:27 Лев 4:27-28
+ 15:29 Чөл 15:15
+ 15:30 Евр 10:26
+ 15:32 Мср 35:3
+ 15:34 Лев 24:12
+ 15:35 Мср 31:14, Лев 24:14-16
+ 15:38 Кан 22:12, Мат 23:5
+ 15:40 Лев 11:44
+ 15:41 Лев 22:33
⚫ 16:1 Зеб 105:16-18
+ 16:1 Мср 6:16, Мср 6:18, Мср 6:21
+ 16:3 Мср 19:6
+ 16:4 Чөл 14:5
+ 16:5 2Тим 2:19
+ 16:7 Лев 10:1
+ 16:9 Чөл 8:14
+ 16:11 Мср 16:7-8
+ 16:13 Мср 2:14
+ 16:15 1Шам 12:3
+ 16:21 Мср 33:5

+ 16:22 Чөл 14:5, Чөл 27:16, Эйп 12:10, Ваг 12:7, Зак 12:1, Рес 17:28, Гчк 18:23

+ 16:26 2Тим 2:19
+ 16:29 1Пат 22:28
+ 16:30 Зеб 54:16
+ 16:33 Сүл 1:12
+ 16:35 Лев 10:2, Чөл 11:1
+ 16:40 Чөл 3:10, 2ЙЙ 26:18
+ 16:45 Мср 33:5, Чөл 14:5
+ 16:46 Лев 16:12, Чөл 1:53
+ 16:48 Чөл 25:8, 2Шам 24:25
+ 17:4 Мср 25:22
+ 17:8 Евр 9:4
+ 18:1 Мср 28:38
+ 18:2 Чөл 3:6-10
+ 18:5 Чөл 1:53
+ 18:7 Мср 26:31, Лев 16:2, Чөл 1:51
+ 18:8 Лев 7:32, Чөл 5:9, Мср 29:28
+ 18:11 Лев 22:2, Лев 22:3, Лев 22:11-13
+ 18:12 Кан 18:4
+ 18:13 Мср 23:19
+ 18:14 Лев 27:21, Лев 27:28
+ 18:15 Мср 13:2, Мср 13:11-16, Чөл 3:46-47
+ 18:16 Мср 30:13
+ 18:17 Мср 13:2, Мср 13:11-16
+ 18:18 Мср 29:26-28
+ 18:19 Лев 2:13, 2ЙЙ 13:5

+ 18:20 Кан 10:9, Кан 12:12, Кан 14:27, Кан 18:1-2, Ешу 13:33, Ешу 14:3, Ешу 18:7, Эзк 44:28

+ 18:21 Лев 27:30, Кан 14:22
+ 18:26 Нех 10:38
+ 19:2 Кан 21:3, 1Шам 6:7
+ 19:4 Лев 4:16-17
+ 19:5 Мср 29:14, Лев 4:11-12, Лев 9:11
+ 19:6 Мср 12:22, Лев 14:4
+ 19:7 Лев 11:25
+ 19:9 Чөл 8:7
+ 19:10 Лев 11:25
+ 19:12 Чөл 31:19
+ 19:13 Лев 15:31
+ 19:15 Лев 11:32
+ 19:18 Мср 12:22
+ 19:19 Лев 11:25
+ 19:20 Лев 15:31
+ 19:22 Хаг 2:13
+ 20:1 Мср 15:20
+ 20:2 Мср 17:1-7
+ 20:3 Мср 16:3, Чөл 14:2
+ 20:6 Чөл 14:5
+ 20:10 Зеб 105:33
+ 20:12 Чөл 27:14, Кан 31:2
+ 20:14 Гчк 25:24-26, Кан 2:4
+ 20:15 Гчк 46:6-7, Мср 1:11
+ 20:16 Мср 2:23, Мср 3:7, Мср 14:19
+ 20:17 Чөл 21:22, Кан 2:27
+ 20:19 Кан 2:28
+ 20:21 Сер 11:16-17
+ 20:22 Чөл 33:37
+ 20:24 Чөл 20:12
+ 20:26 Мср 28:2, Мср 29:29
+ 20:28 Чөл 33:38-39, Кан 10:6
+ 20:29 Кан 34:8
+ 21:1 Чөл 33:40

+ 21:2 Лев 27:29, Кан 7:2, Сер 11:30-31, Гчк 28:20

+ 21:4 Сер 11:18
+ 21:5 Чөл 11:4-6, Чөл 11:20
+ 21:9 2Пат 18:4, Ёха 3:14
+ 21:10 Чөл 33:43
+ 21:11 Чөл 33:44
+ 21:12 Кан 2:13
+ 21:13 Чөл 22:36, Сер 11:18
+ 21:15 Кан 2:9, Кан 2:18, Кан 2:29, Иша 15:1
⚫ 21:21 Кан 2:24, Сер 11:19-22
+ 21:22 Чөл 20:17, Чөл 20:19
+ 21:24 Кан 3:16, Ешу 12:2, Сер 11:13
+ 21:28 Ерм 48:45-46

+ 21:29 Сер 11:24, Рут 1:15, 1Пат 11:7, 2Пат 23:13, Ерм 48:7

+ 21:30 Чөл 32:3, Ешу 13:17, Иша 15:2, Ерм 48:18, 1ЙЙ 19:7, Иша 15:2

+ 21:32 Чөл 32:1, Ешу 13:25, 2Шам 24:5, Ерм 48:32

+ 21:33 Ешу 13:12
+ 21:34 Кан 3:1-2
+ 22:2 Сер 11:25, Мср 15:15, Эйп 40:10
+ 22:5 Кан 23:4
+ 22:6 Ешу 24:9, Нех 13:2, Мик 6:5
+ 22:18 1Пат 13:8, 1Пат 22:14
+ 22:23 Ешу 5:13
+ 22:36 Чөл 21:13, Чөл 21:15
+ 22:38 Амо 3:8
+ 23:1 Эйп 42:8, 1ЙЙ 15:26
+ 23:8 Сүл 26:2
+ 23:9 Кан 33:28, Мср 33:16
+ 23:10 Гчк 13:16

+ 23:19 Хош 11:9, 1Шам 15:29, 2Тим 2:13, Тит 1:1-2, Мал 3:6

+ 23:22 Чөл 24:8
+ 23:23 Зеб 43:1
+ 23:24 Гчк 49:9, Гчк 49:27

+ 24:2 Чөл 11:25, Сер 3:10, 1Шам 10:10, 1Шам 16:13, 1Шам 19:20, 2ЙЙ 15:1, 2ЙЙ 20:14, 2ЙЙ 24:20

+ 24:8 Чөл 23:22
+ 24:9 Гчк 49:9, Гчк 12:3, Гчк 27:29
+ 24:10 Кан 23:5

+ 24:17 Мат 2:2, Аян 22:16, Гчк 49:10, Ерм 48:45

+ 24:18 2Шам 8:14

+ 24:20 Гчк 36:12, Мср 17:8

+ 24:21 Гчк 15:19, Сер 1:16, Сер 4:11, Сер 5:24, 1Шам 15:6, 1Шам 27:10, 1Шам 30:29, 1ЙЙ 2:55, 1ЙЙ 21:28-29, Ерм 49:16

+ 24:24 Дан 11:30, Гчк 10:21, Гчк 10:25
+ 25:1 Чөл 33:49, Ешу 2:1, Ешу 3:1
+ 25:2 Мср 34:15

+ 25:3 Чөл 31:16, Ешу 22:17, Зеб 105:28-29, Хош 9:10

+ 25:4 Кан 4:3, Кан 21:22
+ 25:7 Мср 6:25
+ 25:8 Зеб 105:30, Чөл 16:48, 2Шам 24:25

+ 25:12 Иша 54:10, Эзк 34:25, Эзк 37:26, Хош 2:18

+ 25:13 1ЙЙ 6:4-15
+ 25:15 Чөл 31:8
+ 25:17 Чөл 31:2, Чөл 31:7

+ 26:2 Мср 30:12-14, Мср 38:26, Чөл 1:2, Чөл 1:3, 2Шам 24:1, 1ЙЙ 21:2

+ 26:5 Мср 6:14, 1ЙЙ 5:1-3
+ 26:6 Гчк 46:8-9
+ 26:7 Чөл 1:21
+ 26:9 Чөл 16:1-2
+ 26:10 Чөл 16:31-35
+ 26:11 Мср 6:24
+ 26:12 Гчк 46:10, Мср 6:15, 1ЙЙ 4:24
+ 26:14 Чөл 1:23
+ 26:15 Гчк 46:16
+ 26:18 Чөл 1:25
+ 26:19 Гчк 38:1-30, Гчк 46:12, 1ЙЙ 2:3-5
+ 26:22 Чөл 1:27
+ 26:23 Гчк 46:13, 1ЙЙ 7:1
+ 26:25 Чөл 1:29
+ 26:26 Гчк 46:14
+ 26:27 Чөл 1:31
+ 26:28 Гчк 46:20
+ 26:29 1ЙЙ 7:14-19
+ 26:33 Чөл 27:1-7
+ 26:34 Чөл 1:35
+ 26:35 1ЙЙ 7:20-27
+ 26:37 Чөл 1:33
+ 26:38 Гчк 46:21, 1ЙЙ 7:6-12, 1ЙЙ 8:1-5
+ 26:41 Чөл 1:37
+ 26:42 Гчк 46:23
+ 26:43 Чөл 1:39
+ 26:44 Гчк 46:17, 1ЙЙ 7:30-40
+ 26:47 Чөл 1:41
+ 26:48 Гчк 46:24, 1ЙЙ 7:13
+ 26:50 Чөл 1:43
+ 26:51 Чөл 1:46
+ 26:53 Ешу 11:23
+ 26:54 Чөл 33:54
⚫ 26:57 Мср 6:16-25, 1ЙЙ 6:1-3, 1ЙЙ 6:16-30
+ 26:60 Мср 6:23-25
+ 26:61 Лев 10:2
+ 26:62 Чөл 3:39
+ 26:65 Чөл 14:28-30
⚫ 27:1 Чөл 36:1-12
+ 27:1 Чөл 26:33, Ешу 17:3-4
+ 27:3 Чөл 16:1-35, Чөл 16:49
+ 27:4 Эйп 42:15
+ 27:11 Рут 4:3-6, Ерм 32:6-9
+ 27:12 Кан 3:27, Кан 32:49
+ 27:13 Чөл 20:24
+ 27:14 Чөл 20:12-13
+ 27:16 Чөл 16:22

+ 27:17 1Пат 22:17, Эзк 34:5, Зак 10:2, Мат 9:36, Мар 6:34

+ 27:18 Мср 24:13
+ 27:19 Кан 3:28, Кан 31:14
+ 27:20 Ешу 1:16-18
⚫ 28:1 Мср 29:38-42
+ 28:2 Лев 3:11, Лев 21:6, Лев 1:9
+ 28:10 Эзк 46:4-5
+ 28:11 Чөл 10:10
⚫ 28:16 Мср 13:3-7, Лев 23:5-8, Кан 16:1-8
+ 28:16 Мср 12:1-13
+ 28:17 Мср 23:15
⚫ 28:26 Кан 16:9-12
+ 29:1 Лев 23:23-25
+ 29:7 Лев 16:29-31, Лев 23:27-32
⚫ 29:12 Лев 23:33-43, Кан 16:13-15
+ 29:12 Эзр 3:4
+ 29:39 Лев 7:16
+ 30:3 Лев 5:4, Кан 23:21, Зеб 49:14, Ваг 5:3
+ 31:2 Чөл 25:17
+ 31:6 Чөл 10:9
+ 31:8 Чөл 25:15, Ешу 13:21
+ 31:15 1Шам 15:3
+ 31:16 Чөл 25:1-5
+ 31:17 Сер 21:11
+ 31:18 Кан 21:10-14
+ 31:19 Чөл 19:12, Чөл 19:22
+ 31:24 Лев 11:25, Чөл 19:10
+ 31:27 Ешу 22:8, 1Шам 30:24
+ 31:50 Мср 30:12
+ 31:53 Кан 20:14
+ 31:54 Мср 30:16
+ 32:1 Чөл 21:32
+ 32:4 Чөл 21:24, Чөл 21:35
+ 32:8 Чөл 13:3-4, Чөл 13:21-33
+ 32:10 Кан 1:34-36
+ 32:11 Чөл 14:29
+ 32:12 Чөл 14:6
+ 32:13 Чөл 14:33-35
+ 32:17 Ешу 4:12-13
+ 32:18 Ешу 22:4
+ 32:19 Ешу 13:8
+ 32:39 Гчк 50:23, 1ЙЙ 7:14-15
+ 32:40 Ешу 13:31, Ешу 17:1
+ 32:41 Кан 3:14-15, 1Пат 4:13, 1ЙЙ 2:21-23
+ 33:3 Мср 14:8
+ 33:4 Мср 12:12, Мср 12:29
+ 33:5 Мср 12:37
+ 33:6 Мср 13:20
+ 33:7 Мср 14:2
+ 33:8 Мср 15:22-23
+ 33:9 Мср 15:27
+ 33:11 Мср 16:1
+ 33:14 Мср 17:1
+ 33:15 Мср 19:2
+ 33:16 Чөл 11:34
+ 33:17 Чөл 11:35
+ 33:31 Кан 10:6
+ 33:33 Кан 10:7
+ 33:35 Кан 2:8
+ 33:36 Чөл 20:1, Чөл 27:14
+ 33:37 Чөл 20:22
+ 33:38 Чөл 20:28, Кан 10:6
+ 33:40 Чөл 21:1
+ 33:43 Чөл 21:10
+ 33:44 Чөл 21:11
+ 33:47 Кан 32:49
+ 33:48 Чөл 22:1
+ 33:49 Чөл 25:1
+ 33:52 Мср 23:24, Кан 7:5
+ 33:54 Чөл 26:54
⚫ 34:1 Эзк 47:13-21
+ 34:3 Ешу 15:1-4
+ 34:7 Чөл 33:37-39
+ 34:8 2Пат 14:25
+ 34:11 2Пат 23:33, Ерм 39:5

+ 34:12 Гчк 15:18, Мср 23:31, Кан 11:24, Ешу 1:4

+ 34:17 Ешу 14:1, Ешу 19:51
+ 34:19 Чөл 14:6
⚫ 35:1 Ешу 21:1-42
+ 35:6 Кан 4:41-43, Ешу 20:7-8
⚫ 35:9 Кан 4:41-43, Кан 19:1-13, Ешу 20:1-9
+ 35:11 Мср 21:13
+ 35:22 Мср 21:13
+ 35:25 Мср 29:7
+ 35:30 Кан 17:6, Кан 19:15
+ 35:31 Гчк 8:22, Мср 21:12, Мср 21:30
+ 35:33 Зеб 105:38, Гчк 9:6
+ 35:34 Лев 18:25
⚫ 36:1 Чөл 27:1-7, Ешу 17:3-6
+ 36:4 Лев 25:10
+ 36:7 1Пат 21:1-16, Эзк 45:9, Эзк 46:18
+ 36:8 1ЙЙ 23:22

+ https://ibt.org.ru/ftpmirror/pub/ebook/TKM/TKC/1-2017//Мукаддес-Китап__Full.azw3

Сөзлүк

Сөзлүк

1. А
2. Б
3. Ч
4. Д
5. Э
6. Ә
7. Ф
8. Г
9. Х
10. И
11. Җ
12. К
13. Л
14. М
15. Н
16. О
17. Ө
18. П
19. Р
20. С
21. Ш
22. Т
23. У
24. Ы
25. Я
26. Е
27. Ю
28. Й
29. З

А

А

1. Адалатлы
2. Адам ата
3. Агта
4. Агыз беклемек
5. Ахалот
6. Аждарха
7. Акмак
8. Аламот
9. Алоэ
10. Амалеклер
11. Аммонлар
12. Аморлар
13. Анаклар
14. Араба дүзлүги
15. Арамей дили
16. Арфа
17. Артемис
18. Арвах-җын
19. Арёпагус
20. Ашера
21. Ашторет
22. Ашур
23. Аянлык
24. Азия

Адалатлы – Худай хемише адалатлы. Ол элмыдама догры иш эдйәр ве хемише оңат карарлары чыкаряр. Мукаддес Китаба лайыклыкда, Худай хер бир адама, улы болсун, кичи болсун, бай я-да гарып, пархы ёк – хеммелере адалатлы гарамаклыгы үндейәр. Ол Өз халкына шейле диййәр:

«Ягшылык этмеги өврениң,
адалаты агтарың,
эзъет чекйәни халас эдиң,
етими гораң,
дул хатына арка дуруң» (Иша 1:17).

Казыларың, юрт баштутанларының, дини ёлбашчыларың халкың үстүнден хөкүм сүрйәндиклери үчин, Худай олардан адалатлы карарлары чыкармагы талап эдйәр ве адалатсыз херекетлер эден ягдайында, олары ёвузлык билен хөкүм эдйәр.

Серет: Догры.

Адам ата – Худай тарапындан ярадылан илкинҗи ынсан. Онуң аялы Хов эне болупдыр. Олар әхли ынсанларың ата-энеси болупдыр. Адам атаның ады еврейче «ынсан» диймеги аңладяр.

Гчк 2-3.

Агта – тарыхың кәбир дөвүрлеринде дүрли миллетлерде агталар хөкүмдарларың ёлбашчылыгы астында ёкары везипәни эеләпдирлер. Худайың гадаган эдйәндиги үчин, олары бичмеклик еврейлериң дәп-дессурында болмандыр.

Эст 2:3; Рес 8:27.

Агыз беклемек – агыз беклемегиң максады Худайың хузурында өзүңи песпәл тутмак я-да кәбир паҗыгалы ягдайда яс тутмак, гам-гусса дөври Худайы чагырмак болупдыр. Догры дурмушда яшамаздан, гарыплара ве эҗизлере адалатлы гарамаздан, агыз беклемеклигиң хич хили пейдасының ёкдугыны ве мунуң Худайың гөвнүнден турмаяндыгыны пыгамберлер халка ятладыпдырлар.

Сер 20:26; Иша 58:3-5; Ёв 1:14; Юн 3:5; Эст 4:16.

Ахалот – Хиндистанда өсйән ве өзени хошбой ыслы агач. Онуң өзенини гейимлере я-да отага хошбой ыс бермек үчин уланыпдырлар.

Зеб 44:9; Сүл 7:17; Нгм 4:14.

Аждарха – гадымы еврей дүшүнҗесинде деңиз аждархасы башагайлыгы аңладып, әлем-җаханың ярадылышының ирки дөвүрлеринде пейда болупдыр. Кәте аждарха Рахап дийлип атландырылыпдыр (Эйп 9:3; 26:12; Иша 51:9), кәте болса Ливятан (Эйп 3:8; 41:1; Зеб 73:14; Иша 27:1). Шейле хем бу миллетлер үчин бир нышан, ягны Ысрайылың душманы болупдыр (Зеб 86:4). Икинҗи пикир Тәзе Әхтде Аянлык китабында габат гелйәр, Иса Месихе ынанянлара гаршы урушда аждарха эрбет гүйчлериң нышаныдыр.

Акмак – пайхас эдебиятында: Зебурың кәбир мезмурларында, Сүлейманың пәхимлеринде, Вагызда, Эйюпда «акмак» диңе бир акылсыз адам дәл-де, эйсем, акыл-пайхасы рет эдйән адамдыр. Шонуң үчин хем ол өлүм ве вейранчылык ёлундан барян адамдыр. Бейле адам Худай барада ве Худайың ислеги барада пикир этмейән, алада этмейән, текепбир, гедем, бипарх адам. Ол хатда дине ве пайхаслы өвүт-үндеве гаршы чыкып, булар барада яман затлары гепләп билйәр. Пайхас эдебиятында беян эдилен хәсиетлерден башга-да акмак адам өзүниң неҗис гылык-хәсиети билен таналыпдыр. Ишая пыгамбериң китабында акмак адам барада шейле дийилйәр: «Акмак биедеплик билен геплейәр, онуң ниети пислик этмекдир, иши яманлык этмек, Реббе дил етирмек, ачлары ач, сувсузлары сувсуз гоймакдыр» (Иша 32:6).

Зеб 52:1; Сүл 17:17-21

Серет: Надан.

Аламот – манысы белли дәл. Белки әхең, белки-де саз гуралы болмагы әхтимал.

1ЙЙ 15:21.

Алоэ – Тәзе Әхт дөврүнде алоэ өлен адамың җеседини җайламага тайярламакда уланылыпдыр.

Ёх 19:39.

Амалеклер – Ысрайыл халкы Кенган юрдуны эелемезден өң, онуң голайында яшан халк. Олар, эсасан, Дуз деңзиниң гүнорта-гүндогарында, ягны Негепде яшан чарва халк болупдыр.

Мср 17:8-16; Кан 25:17-19; 1Шам 15:2, 30:1-5; 1ЙЙ 4:43.

Аммонлар – Лутуң оглы Бенамының несиллери. Аммонлар Иордан дерясының гүндогарында яшапдырлар. Олар Молек худайына сежде эдипдирлер.

Гчк 19:30-38; Кан 23:3.

Серет: Лут.

Аморлар – Ысрайыл халкы Кенган юрдуны эелемезден өң, ол ерде яшан халкларың бири. Олар өзлериниң әпет узын бойлары билен таналыпдыр. Месопотамияның тутуш төверегинде өзүниң шәхерлери ве ханлары билен аморлар өрән гүйчли халк болупдыр. Ысрайыллар Кенгана чозан вагтында, олар, эсасан хем, Иордан дерясының гүндогарында ве Иорданың гүнбатар дагларында яшан Ог хем Сихон атлы ики ханың ханлыгындакы гүйҗе даяныпдырлар.

Гчк 10:16; 15:16; Чөл 13:29; 21:13-34; Амо 2:10.

Серет: Кенганлар.

Анаклар – Ысрайыл халкы эелемезден өң, Кенган юрдуның голайында яшан халкларың бири. Олар Хеброн галасында ве онуң даш-төверегинде яшапдырлар. Анаклар үч уругдан ыбарат болуп, олар Нефиллериң несиллери болупдырлар.

Кан 9:2; Еш 11:21,22.

Серет: Нефиллер.

Араба дүзлүги – Иордан дерясының дүзлүгинден Дуз деңзиниң гүнорта-демиргазыгына ченли яйылып гидйән гуры ве текиз ер.

Чөл 22:1; 26:3.

Арамей дили – бу дил еврей дилине дегишлидир. Б. э. өң VI асырда бу эсасы дил хөкмүнде өсүп, гадымы якын Гүндогарда (хәзирки Орта Гүндогарда) дипломатия ве тәҗирчилик үчин уланылыпдыр. Ысрайыллар Бабыл сүргүнинден доланып геленлеринден соң, халк еврей дилине гаранда арамей дилинде хас көп геплемәге башлапдыр. Көне Әхтиң кәбир бөлеклери арамей дилинде язылыпдыр, ягны Эзр 4:8–6:18; 7:12-26; Дан 2:4–7:28. Исаның дөврүнде бу дил яхудылар ве Иса тарапындан гиңден уланылыпдыр, шонуң үчин Тәзе Әхтде бирнәче арамей сөзлери бар.

2Пат 18:26,28; Мат 5:22; Ёх 5:2; 19:13.

Серет: Еврей.

Арфа – киришли саз гуралының бир гөрнүши.

Зеб 32:2; 56:9.

1624-нҗи сахыпадакы сурата серет.

Артемис – греклериң зенан худайының ады, оңа айратын Азия велаятында сежде эдипдирлер. Гадымы дүнйәниң еди гудратының бири болан онуң бутханасы Эфес шәхериниң эдил дашында ерлешипдир.

Рес 19:24-35.

Арвах-җын – Шейтана гуллук эдйән эрбет рухдур. Ол адама зыян етирип я-да оны эеләп билйәр. Исада олары ковуп чыкарян гудрат болупдыр ве Ол арвах-җын эелән адама шыпа берипдир. Ресуллара хем Исаның ады билен арвах-җынлары ковуп чыкармак гудраты берлипдир.

Мат 8:16; Лук 8:26; Рес 8:7; 16:18.

Арёпагус – Гресияның Афины шәхериндәки байырлык. Афины шәхериниң мөхүм адамлары бу байырлыкда душушып ваҗып меселелер барада геңешипдирлер. Бу адамларың геңеши хем Арёпагус дийлип атландырылыпдыр.

Рес 17:19,22,34.

Ашера – хасыл берйән иң мөхүм зенан худайы хасапланып, оңа Кенганда ве Сирияда сежде эдипдирлер. Бу зенан худайы көпленч Багал худайы билен гатнашыпдыр. Адамларың оңа сежде этмек үчин үйшен еринде, онуң агачдан я-да дашдан ёнулып ясалан хейкели дикилипдир.

Мср 34:13; Кан 7:5; 12:3; 16:21.

Ашторет – Суруң ве Сидоның эсасы зенан худайы болуп, оңа Мүсүрде ве Кенганда сежде эдипдирлер.

Сер 2:13; 2Пат 23:13.

Ашур – б. э. өң IX ве VIII асырларда Ашур Ысрайылың гүндогарында гүйчли империя болупдыр. Онуң пайтагт шәхери болан Ниневе хәзирки демиргазык Ыракда ерлешипдир. Б. э. өң 722‑нҗи йылда ашурлар Ысрайыл патышалыгыны басып алыпдырлар ве көп адамлары есир эдип әкидипдирлер. Соңра ашурлар өз империясының бейлеки бөлеклеринден адамлары Ысрайылың юрдунда орнашдырыпдырлар. Өз юрдунда галан ысрайыл халкы бу адамлар билен гыз алшып-бершипдир. Ашурлар Яхуда патышалыгының хем үстүне чозупдырлар, эмма еңип билмәндирлер. Соңрак Ниневе пайтагты Худайың җезасы хөкмүнде душманың еңиҗи гошунлары тарапындан бүтинлей вейран эдилипдир.

2Пат 18:9–19:36; Нах 1-3.

Аянлык – кәвагт пыгамберлере Худай тарапындан аянлык берилйәр. Онда хәзирки ве гелҗекки затлар барада гөрнүш боляр. Шейле аянлыкларда Худай Өз мерхеметини ве хөкүмини гөркезйәр.

Гчк 41:25; Мср 6:3; Иша 40:5; 45:21; 65:1; Хаб 1:1; Рим 1:17; 1Кор 14:26.

Серет: Гөрнүш.

Азия – Тәзе Әхт дөврүнде Рим империясының иң бай велаяты болупдыр. Бу гүнки гүн бу велаят Түркийәниң арачәклеринде ерлешйәр.

Рес 19:10; Рим 16:5; 1Кор 16:19.

Карта серет.

Б

Б

1. Бабыл
2. Багал
3. Баш руханы
4. Башан
5. Байрам йылы
6. Байрамчылыклар
7. Берекет
8. Беелзебул
9. Бу дүнйәниң хөкүмдары
10. Бут
11. Бүтинлей ёк этмек

Бабыл – Бабыл шәхери Бабыл империясының пайтагты болупдыр ве ол хәзирки гүнорта Ыракда ерлешипдир. Б. э. өң 586-нҗы йылда бабыллылар Яхуда патышалыгыны басып алыпдырлар ве көп адамлары Бабыла есир эдип әкидипдирлер.

2Пат 25:1-12.

Серет: Яхуда.

Багал – кенганлар тарапындан сежде эдилен харасат худайы. Багал сөзи аслында «хоҗайын», шейле хем «әр» диймеги аңладяр.

1Пат 18:1-45; Ер 7:9; Хош 11:2.

Баш руханы – Левиниң несли болан Харун пыгамбер ве онуң огуллары Худай тарапындан руханы болмаклыга сайланыпдырлар. Олар Мукаддес чадырда Худая хызмат эдипдирлер. Харун пыгамбер илкинҗи Баш руханы хөкмүнде сайланыпдыр. Диңе Баш рухана Иң мукаддес отага гирмәге ругсат эдилипдир. Ол ысрайыллары гүнәлеринден сапламак үчин ол ере йылда бир гезек «Гүнәден сапланма» гүни гирипдир. Еврейлер китабының авторы Исаны кәмил Баш руханы хөкмүнде беян эдйәр.

Мср 28; Лев 16.

1623-нҗи сахыпадакы сурата серет.

Башан – бу гүнорта Сирияның текиз җүлгелери ве байырлыклары. Ол Җелиле көлүниң ве Иордан дерясының гүндогар тарапында ерлешйәр. Башан Гилгат этрабының демиргазыгында болуп, өзүниң семиз сыгырлары ве бол хасылы билен мешхур болупдыр.

Еш 12:5; 13:11; Кан 3:10.

Байрам йылы – хер элли йылдан ысрайыл халкы топрак, мирас, карз ве гуллар бабатда Худай тарапындан берлен йөрите дүзгүнлери берҗай этмели болупдыр.

Лев 25:1-34.

Байрамчылыклар – Мукаддес Китапда ысрайыл халкы тарапындан белленен бирнәче мөхүм байрамчылыклар айдылып гечилйәр. Ашакдакы санавда бу байрамларың атлары берилйәр:

Чатма байрамы

Эллинҗи гүн байрамы

Галла байрамы

Гүнәден сапланма гүни

Хасыл байрамы

Песах байрамы

Петир байрамы

Пурым байрамы

Сурнай байрамы

Тәзе Ай байрамы

Бу байрамлар барадакы маглуматлары сөзлүкден, оларың херсиниң адының ашагындан тапып билерсиңиз.

Берекет –

Серет: Ялкамак.

Беелзебул – арвах-җынларың ёлбашчысының ады. Бу ат «Багалзебупдан» гелип чыкандыр; Багалзебуп Көне Әхт дөврүнде ысрайыллара голай яшан халкларың сежде эден худайларының биридир (2Пат 1:2-16). Беелзебулың бейлеки ады шейтандыр.

Мат 10:25; 12:21,24,27; Мар 3:19,22,22; Лук 11:15,18,19.

Серет: Шейтан.

Бу дүнйәниң хөкүмдары –

Серет: Шейтан.

Бут – дашдан, агачдан я-да башга бир затдан ясалан хейкел, адамлар олары худай хөкмүнде хасаплап, сежде этмек үчин уланыпдырлар. Буларың кәбири сеждегәхде саклар ялы улы болупдыр, кәбири өйде саклар ялы кичи болупдыр.

Мср 20:4; Иша 40:19-20.

Серет: Өй бутлары.

Бүтинлей ёк этмек – Худайың Өз халкына сөз берен юрдунда урушдан соң олҗа дүшен эмләги, ягны есирлери, хайванлары ве харытлары ысрайыл халкының бәхбиди үчин алынман, эйсем бүтинлей ёк этмек аркалы Худая багыш эдилипдир.

Еш 6:17-21.

Ч

Ч

1. Чатма байрамы

Чатма байрамы – еврейлериң сененамасы боюнча единҗи айың, ягны Тишри айының (муңа Этаным айы хем дийлипдир) он бәши билен йигрими бири аралыгында, Гүнәден сапланма гүнүниң ыз яны белленилипдир. Бу хепдәниң довамында ысрайыл халкы Мүсүрден Кенгана барянча, чөлде азашып гезен дөврүни ятлапдыр. Халк Худая белленен гурбанлыклары хөдүрләпдир ве чатмаларда яшапдыр. Бу байрамчылык иң соңкы галланың ве мивелериң йыгналян дөври болупдыр, шонуң үчин бу дөвүрде хасыл тойы тутулыпдыр.

Мүс 23:16, 34:22, Лев 23:33-36, 39-43, Чөл 29:12-34, Кан 16:13-15, Зек 14:16-19.

Д

Д

1. Дагон
2. Давут галасы
3. Давут Оглы
4. Давут пыгамбер
5. Декаполис
6. Дери кесели
7. Дикме даш
8. Дога-дилег этмек
9. Догры

Дагон – бу пилиштлилериң худайы болуп, онуң гөвресиниң ярысындан ёкарсы адам, ашакы ярысы балык хөкмүнде суратландырылыпдыр.

1Шам 5:2.

Давут галасы – Сион дагында Иерусалимиң көне бөлеги, Давут пыгамбериң ябуслыларың илатыны басып алан ери.

2Шам 5:6-9; 1ЙЙ 11:5.

Серет: Ички гала.

Давут Оглы – Худай хезрети Давут патыша онуң несиллериниң бириниң мүдимилик шалык сүрҗекдигини сөз берипдир (2Шам 7:12-16; Иша 9:6-7). Исаның дөврүнде яхудылар бу Патыша гарашыпдырлар ве Оны Месих дийип атландырыпдырлар. Иса гарашылян Патыша хөкмүнде таналыпдыр ве Ол Давут Оглы дийлип атландырылыпдыр.

Мат 9:27; 15:22.

Серет: Худайың Оглы; Месих.

Давут пыгамбер – чөлде чопанчылык эдип йөркә, Худай Давуды ысрайыл халкына патыша эдип сайлаяр. Ол Иерусалими басып алып, оны пайтагт шәхери этмек билен душманларының үстүнден ысрайыл халкына еңиш гетирипдир. Давут пыгамбер догручыл хем адалатлы патыша болупдыр, йөне ол хем гүнә эдипдир. Шейле хем ол сазанда ве шахыр болупдыр, ол көп санлы мезмурлар языпдыр, булар соңра Зебур китабының бир бөлеги болупдыр. Давут пыгамберден соң онуң оглы Сүлейман пыгамбер патыша болупдыр. Давут Худая өрән садык болупдыр, Худай диңе Давудың неслинден бириниң хемишелик патыша болҗакдыгына сөз берипдир. Маттаның Хош Хабары китабыны ачанымызда, ол ерде Худайың Давуда сөз берен неслиниң Исадыгы хакда гүррүң берилйәр.

1Са 16:13-23; 17:12-58; 2Са 7; 11; Зеб 88:4; Мат 1:1; Рим 4:6; 2Ти 2:8; Айн 5:5.

Декаполис – Самария билен Җелиләниң гүндогарындакы он шәхер, олар Грек империясы дөврүнде гурлупдыр. Исаның дөврүнде олар Рим империясына дегишли болсалар-да, өзлери хөкүмдарлык эдипдирлер.

Мат 4:25; Мар 7:31.

Дери кесели – Көне ве Тәзе Әхт дөврүнде дери кеселиниң көп дүрли гөрнүшлери болупдыр. Дери кеселиниң хайсам болса бирине ёлуган адам, бу кесел бейлекилере ёкушмаз ялы ве ол башга адамы элләп, оны-да харам этмез ялы, башгалардан айры сакланыпдыр.

Лев 13:45-46; 2Пат 5:1-27; Мат 8:1-4; Лук 7:22.

Дикме даш – бу узын даш болуп, дим-‑дик гойлупдыр. Бу дикме даш кимдир бириниң мазарыны беллемек үчин я-да мөхүм бир зады я-да адамы ятламак үчин гөркезме хөкмүнде уланылыпдыр. Олар кераматлы хасапланыпдыр.

Гчк 28:18-22; 35:20; Мср 24:4; 2Шам 18:18.

Дога-дилег этмек – Мукаддес Китапда дога-дилег этмек – китапдан окамак я-да ят тутуп айтмак дәл-де, адатча калбыңдакы затлары Худая йүрекден беян этмекдир. Шейле хем дога-дилег этмек, көп халатда Худая алкыш айтмагы я-да Ондан көмек сорап ялбармагы аңладыпдыр. Мукаддес Китап бизе дурмушымызың әхли угурлары бабатда, шейле хем өз танаян ве бүтин дүнйәден эшидип, хатда танамаян адамларымызың хем мәтәчликлери догрусында Худай билен геплешип билйәндигимизи өвредйәр. Исаның бизе нәдип дога-дилег этмелидигини өвреден нусгасы Маттаның Хош Хабарының 6-нҗы бабының 9-13 аятларында ве Луканың Хош Хабарының 11‑нҗи бабының 2-4 аятларында гөркезлендир.

2Шам 7:27; Зеб 6:10; 141:2; Мат 6:9-13; Лук 11:2-4; Як 5:12-18; 1Пет 4:7; Фил 4:6; Кол 4:2; 1Тим 2:1-4.

Серет: Сежде этмек.

Догры – Мукаддес Китап Худайың догрудыгыны өвредйәр, Онуң әхли ишлери догрудыр. Шонуң үчин хем Худайың халкы Онуң буйрукларына табын болмак билен, Онуң хузурында догры ишлери этмәге чагырыландыр. Ишая пыгамбер халка: «Адалаты саклаң, догры ишлери эдиң» дийип, өвүт-үндев эдипдир (Иша 56:1). Тәзе Әхтде дашкы гөрнүши догры, эмма ичи эрбетликден долы адамларың хакыкатда кимдигини Худайың билйәндигини Иса бизе дуйдуряр. Шейле адамлар Худайың җезасындан гачып гутулмазлар. Павлус Худайың Ыбрайым пыгамбери иманы себәпли догры хасапландыгыны өвредйәр, эдил шунуң ялы, биз хем Худай тарапындан догры адамлар хасапланмак ислейән болсак, онда Худайың сайлап-сечен Иса Месихине иман этмелидирис.

Гчк 6:9; 15:6; Кан 12:25; Зеб 33:16; 63:11; Мат 13:49; Рим 4:3.

Серет: Адалатлы.

Э

Э

1. Эфиопия
2. Эфот
3. Эл гоймак
4. Эллинҗи гүн байрамы
5. Эляша пыгамбер
6. Эпикурчы философлар

Эфиопия – Мукаддес Китапда Эфиопия дийлип терҗиме эдилен ере хәзирки Суданың бир бөлеги ве гүнорта Мүсүр, шейле хем Эфиопияның демиргазык бөлеги гирйәр.

2Шам 18:21; Иша 11:11; 18:1; 20:3; Рес 8:25.

Эфот –

1. дини дабаралар гечирилйән вагты Баш руханының геййән еңсиз үстки эшиги. Гурсакчада сакланян Урым ве Туммым эфодың өң тарапына багланыпдыр (Мср 28:6-14).

2. Зыгыр матадан эдилен эшиклери руханылар ве хезрети Давут патыша гейипдир (1Шам 22:18; 2Шам 6:14).

3. Сежде эдилйән бир зат (Сер 8:26-27; 17:5).

Серет: Гурсакча; Урым ве Туммым. 1621-нҗи сахыпадакы сурата серет.

Эл гоймак – Мукаддес Китапда адамлар башга бир адама пата бермек ве тәзе везипә белленендигини ыглан этмек үчин онуң үстүне элини гоюпдырлар. Иса адамлара пата беренде, шейле хем шыпа беренде, элини оларың үстүне гоюпдыр. Эдил шунуң ялы, ресуллар адамларың үстүне эллерини гоянларында, олар Мукаддес Рухы кабул эдипдирлер я-да шыпа алыпдырлар.

Гчк 48:14; Чөл 8:10; Мар 10:16; Лук 4:40; Рес 6:7; 13:3; 19:6.

Эллинҗи гүн байрамы – Исаның дөврүнде ысрайылларың Галла байрамы грекче «Пентикост» дийлип атландырылыпдыр, бу Эллинҗи гүн диймеги аңладыпдыр. Себәби Галла байрамы Песах байрамындан элли гүн соң белленилипдир.

Рес 2:1

Серет: Галла байрамы; Песах байрамы.

Эляша пыгамбер – Ыляс пыгамберден соң, онуң хызматыны довам этдирен пыгамбердир. Ол хем Ыляс пыгамбер ялы көп гудратлар гөркезипдир.

1Пат 19:16-21; 2Пат 2-13.

Эпикурчы философлар – эпикурчылар Эпикур атлы философың таглыматларына эерипдирлер. Ол адамларың дурмушда багтлы болмалыдыкларыны ве агыры билен горкыны айрып ташламалыдыкларыны өвредипдир.

Рес 17:18.

Ә

Ә

1. Әхт

2. Әхт сандыгы

Әхт – Мукаддес Китапда Худай билен ынсанларың арасында баглашылан эсасы бәш әхт бар:

1. Нух билен баглашылан әхт (Гчк 6:18; 9:8-17).

2. Ыбрайым билен баглашылан әхт (Гчк 15; 17).

3. Канун бабатда ысрайыл халкы билен баглашылан әхт (Мср 19:5; 24; Кан 4:13).

4. Давут билен баглашылан әхт (2Шам 7:8-16).

5. Иса Месихиң үсти билен баглашылан тәзе әхт (Ер 31:31-34; Лук 22:20; Ев 8:6-13).

Гчк 9:9-17; 15:18; Мср 6:3-6; 19:5-6; 2Шам 5:3; Зеб 88:4-5.

Әхт сандыгы – агачдан ясалып, алтына гапланан сандык болупдыр. Йүзүне Он табшырык язылан ики ясы даш бөлеги хем онуң ичинде сакланыпдыр. Сандыгың гапагының үстүнде ганатларыны яйып отуран ики саны керубың шекили болупдыр. Бу сандык мукаддес болупдыр ве Худайың хузуры онуң төверегини гуршапдыр, оңа эл дегирмек гадаган экен. Сандык чадырың Иң мукаддес отагында адамлардан гизлен сакланыпдыр, соңрак болса ыбадатхана гөчүрилипдир. Диңе Гүнәден сапланма гүни баш руханы оңа якын барып билипдир, ол яны билен түтетги алыпдыр, мунуң түссеси болса сандыгың гапагыны гөрүнмез ялы руханыдан гизләпдир.

Мср 25:10-22; 26:33; Лев 16:13-15; Чөл 10:33-36; Еш 3; 1Шам 5; 2ЙЙ 5:2-10.

Серет: Баш руханы.

Ф

Ф

1. Фараон
2. Фарисейлер
3. Финикия

Фараон – бу ат Мүсүр патышасы үчин берлен атдыр.

Гчк 12:10-20; Мср 1-14.

Фарисейлер – Исаның дөврүнде фарисейлер яхудыларың доландырян меҗлисинде гүйчли топар болупдыр. Олар саддукейлер билен ишлешипдирлер, эмма олардан тапавуды, фарисейлер адамларың дирелҗекдигине ынаныпдырлар. Фарисейлер Худайың Муса берен әхли канунларыны билипдирлер ве олар адамлара бу канунлары эдил язылышы ялы ерине етирмеги өвредипдирлер. Шейле хем олар өзлериниң Кануна гошан дәп-дессурларыны ве дүзгүнлерини халка өвредипдирлер.

Мат 15:1; Лук 11:39; Лук 20:27; Ёх 11:46.

Серет: Меҗлис; Саддукейлер. 1626-нҗы сахыпадакы сурата серет.

Финикия – Ортаер деңзиниң кенарындакы мейдана греклер Финикия дийип ат берипдирлер. Хәзирки вагтда бу ер Ливаның бир бөлегидир. Сур ве Сидон онуң иң ваҗып шәхерлери болупдыр, оларың халкы мешхур деңизчилер ве сөвдагәрлер болупдыр.

Рес 11:19; 15:3; 21:2.

Г

Г

1. Гала дервезелери
2. Галла байрамы
3. Галла садакасы
4. Ган
5. Гиргашлар
6. Гитит
7. Гомора
8. Гөгүң Шалыгы
9. Гөк
10. Гөргүр
11. Гөрнүш
12. Греклер
13. Гурбанлык сыпасы
14. Гурбанлыклар
15. Гурсакча
16. Гүнә гурбанлыгы
17. Гүнәден сапланма гүни
18. Гырнак аял
19. Гызыл деңиз

Гала дервезелери – галаларың ве шәхерлериң төвереги гораг үчин диварлар билен өртүлипдир. Дервезелериң өңүндәки ачык мейдан адамлара душушмак үчин аматлы ер болупдыр, шейле хем бу ер хөкүм ыглан эдилйән, җемгыетчилик йыгнаклары гечирилйән ве сөвда-сатык эдилйән ер болупдыр.

Рут 4:1-11; 2Шам 19:8.

Галла байрамы – еврейлериң сененамасы боюнча үчүнҗи айың, ягны Сиван айының алтысына белленипдир. Бу томусда, Песах байрамындан соңра еди хепде геченсоң белленипдир. Шол еди хепдәниң довамында хасыл йыгналыпдыр, арпадан башлап, бугдая ченли йыгналыпдыр. Шол гүн ысрайыл халкы Худайың хасыла берен берекеди үчин той эдип, хер дүрли садакалар гетирипдир. Исаның дөврүнде бу байрам Эллинҗи гүн байрамы хөкмүнде мешхур болупдыр.

Лев 23:15-21; Кан 16:9-12.

Серет: Эллинҗи гүн байрамы; Песах байрамы.

Галла садакасы – бу садака көпленч хасыл үчин миннетдарлык билдирилип, Худая ве руханылара совгат хөкмүнде берлипдир. Бу садака чиг я-да бишен галла болупдыр, я-да олар галланы үвәп, уны яг ве якымлы ыслы затлар билен гарып, ондан бир затлар биширип гетирипдирлер.

Мср 40:29; Лев 2:1-16; 6:14-17; 23:9.

Ган – Төвратда ган гаты мөхүм зат хасапланяр. Ган диңе Худая дегишли болан дурмуш габы хасапланылды, шонуң үчин кимдир бири өлдүрилсе, шол ган акан топрак харам сайылды. Хайван өлдүриленде, онуң ганыны ере акдырыпдырлар. Хич киме ол гандан ичмәге я-да нахар тайярламага ругсат эдилмәндир. Гурбанлыклар хөдүрлененде, малларың ганы адамлары ве гурбанлык сыпаларыны мукаддес этмек үчин уланылыпдыр.

Гчк 4:10; 9:4; 37:26; Мср 29:21; Лев 1:5; 16:18-19; 17:10-11.

Гиргашлар – Ысрайыл халкы Кенган юрдуны эелемезден өң, ол ерде яшан халкларың бири

Гчк 15:21.

Серет: Кенган.

Гитит – манысы белли дәл. Саз гуралларының бир гөрнүши болмагы әхтимал.

Зеб 8:1: 80:1; 83:1.

Гомора – Өли деңзиң демиргазыгындакы Иордан җүлгесинде ерлешйән бир шәхер. Халкының эден писликлери себәпли Гомора Содом шәхери билен бирликде Худай тарапындан вейран эдилди.

Гчк 19; Иса 1:9; Ер 23:14; Мат 10:15.

Гөгүң Шалыгы –

Серет: Худайың Шалыгы.

Гөк – бу асмандан-да ёкарда болуп, Худайың ве Онуң перишделериниң яшаян ерини аңлатмак үчин уланылыпдыр. Тәзе Әхтде Исаның гөкден гелендиги ве өлүмден диреленден соң, ене гөге гөтерилендиги, шейле хем Хөкүм гүни Онуң ене гелҗекдиги айдыляр. Ким Иса ынанян болса, Онуң билен биле гөге гөтерилер. Аянлык китабында тәзе гөгүң ве тәзе ериң шекили суратландырыляр.

Гчк 1:30; 21:17; Еш 5:14; 1Пат 8:27,30; Зеб 52:3; Мар 11:25; Ёх 6:41-51; 2Кор 5:1,2; Фил 3:14,20; 1Сал 4:16; 2Сал 1:7-8; Айн 21:1-4.

Гөргүр –

Серет: Пыгамбер.

Гөрнүш – кимдир бирине башгалара етирмек үчин берилйән хабар. Худайдан гелен гөрнүшлер Көне Әхтде, эсасан хем Пыгамберлик китапларында беян эдилйәр. «Гөрнүш» ве «аянлык» сөзлериниң манысы бири-бирине өрән якын.

Чөл 12:6; Рес 10:9-16.

Серет: Аянлык; Пыгамбер.

Греклер – Исгендер Зүлкарнейниң ве онуң гошунының басып алан чәклеринде яшаян халкларың хеммеси диен ялы грек медениетини ве дилини кабул эдипдирлер. Шонуң үчин-де, Иса Месихиң дөврүнде яшан яхудылар арамей дилинде дәл-де, грек дилинде гүрлешйәрдилер. Грек медениети оларың дүнйәгарайшына ве пикирлерине гүйчли тәсирини етирйәрди. Шоңа гөрә-де, Тәзе Әхтиң китаплары грек дилинде языландыр.

Гурбанлык сыпасы –

Серет: Сыпа.

Гурбанлыклар – Көне Әхтде беян эдилен эсасы гурбанлыклар шулардыр: Якма гурбанлыгы; Саламатлык гурбанлыгы; Гүнә гурбанлыгы; Язык гурбанлыгы. Гурбанлыклар барадакы маглуматлары бу сөзлүкде оларың херсиниң адының ашагындан окап билерсиңиз.

Гурсакча – бу баш руханы тарапындан гейлип, эфодың үстүнден багланыпдыр. Гурсакчаның йүзүне Ысрайылың он ики тиресиниң хер бири үчин он ики саны гымматбаха даш тикилипдир. Онуң ичинде кераматлы сайылан ики зат, Урым ве Туммым болупдыр.

Мср 28:4-30

Серет: Эфот; Урым ве Туммым.

Гүнә гурбанлыгы – бир адам я-да тутуш халк Реббиң берен буйрукларыны төтәнден бозанда, шу гурбанлык аркалы руханы олары гүнәлеринден саплапдыр.

Лев 4:2-35.

Гүнәден сапланма гүни – бу еврейлериң сененамасы боюнча единҗи айың, ягны Тишри айының (муңа Этаным айы хем дийлипдир) онуна белленилипдир. Бу Сурнай байрамындан соң гүйзде болупдыр. Шол гүн адамлар ишлемән, дынч алыпдырлар ве агыз бекләпдирлер. Руханылар өзлерини ве халкы эден гүнәлеринден сапламак үчин, шейле хем Мукаддес чадыры ве гурбанлык сыпасыны тәмизлемек үчин белленилен гурбанлыклары хөдүрләпдирлер. Бу йылың довамында иң мөхүм байрам болупдыр.

Лев 16.

Гырнак аял – бу гырнак я-да есир алнан аял болупдыр. Онуң машгалада дереҗеси хемишелик экен, белли бир хукугы болупдыр, эмма хоҗайынының аялы билен деңхукуклы болмандыр.

Гчк 22:24; 2Шам 5:13; 1Пат 11:3.

Гызыл деңиз – Көне Әхтде бу ат Гызыл деңиз дийлип терҗиме эдилйәр, ол сөзме-сөз «Ям суф» болуп, «Гамыш деңзи» диймеги аңладяр. Кәбир алымлар «Ям суф» Мүсүр билен Ысрайылың арасында ерлешйән бир айлагы аңладяр дийип пикир эдйәрлер.

Мср 10:19.

Х

Х

1. Хача чүйлемек
2. Халасгәр
3. Хантагта
4. Хасыл байрамы
5. Хеләкчилик ери
6. Хепдәниң биринҗи гүни
7. Хермон дагы
8. Хетлер
9. Хигаён
10. Хирод
11. Хивилер
12. Хореп
13. Хорылар
14. Хоссар
15. Хош хабар
16. Хошбой ыслы гамыш
17. Хошея пыгамбер
18. Хов эне
19. Хөдүр чөреги
20. Худай
21. Худайың Гузусы
22. Худайың Оглы
23. Худайың Шалыгы
24. Хызмат этмек

Хача чүйлемек – Рим империясында элхенч җенаят эденлери хача чүйләп, олара өлүм җезасыны бермеклик адат болупдыр. Ол ерде эсгерлер ол адамы хача чүйләпдирлер я-да йүп билен хача баглапдырлар. Соңра хачы дикләпдирлер ве ол адам деми гутарып өлйәнчә, шол хачда дурупдыр. Хачда чүйленип өлдүрилмек улы масгарачылык хасапланыпдыр.

Мат 27; Мар 15; Лук 23; Ёх 19.

Халасгәр – Көне Әхтде Худай Халасгәрдир, себәби Ол Өз халкыны душманларындан халас этди. Пыгамберлери аркалы геплемек билен, Худай Өзүни Халасгәр дийип атландыряр. Еврейче «Ешува» диен ат «Реб – Халасгәр» диймеги аңладяр. Ешува ве Иса диен ики адың еврейче язылышы «Ехошува» диен сөзден гелип чыкяр. Юсуба гөрнен перишде Исаның Өз халкыны гүнәлеринден халас этҗекдигини хабар берйәр. Исаның доглан гиҗеси Җебрайыл перишде «Сизиң үчин Халасгәр догулды» дийип җар эдйәр.

Иша 43:3; Мат 1:21; Лук 2:11.

Хантагта – Реббе хөдүр эдилен чөреклери гоймак үчин йөрите ясалан тагта. Хантагта агачдан ясалып, сап алтына гапланыпдыр. Ол Мукаддес чадырың ичинде, соңрак Иерусалимдәки ыбадатханада гойлупдыр.

Мср 25:23-30, 26:35.

Серет: Хөдүр чөреги.

Хасыл байрамы – бу еврейлериң сененамасы боюнча единҗи айда, ягны Тишри айында (муңа Этаным айы хем дийлипдир) эдил Гүнәден сапланма гүнүниң ыз яны белленипдир. Тишри айы гүйз паслында болупдыр. Бу Чатма байрамының бир бөлеги болуп, Көне Әхтде ики гезек габат гелйәр.

Мср 23:16; 34:22.

Серет: Чатма байрамы.

Хеләкчилик ери –

Серет: Өлүлер дүнйәси.

Эйп 26:6; 28:22; 31:12; Зеб 87:12.

Хепдәниң биринҗи гүни – бу еврейлериң сененамасы боюнча екшенбе гүни.

Хермон дагы – Ысрайыл топрагында иң бейик даг болуп, юрдуң демиргазыгында ерлешипдир.

Хетлер – Ысрайыл халкы Кенган юрдуны эелемезден өң, ол ерде яшан халкларың бири. Б. э. өң 1200‑нҗи йылда оларың улы империясы болупдыр, хәзирки Түркийәниң бир бөлеги болупдыр.

Серет: Кенган.

Гчк 10:15.

Хигаён – бу саз гуралының бир гөрнүши.

Зеб 9:17.

Хирод – Тәзе Әхтде Хирод дийлип атландырылян дөрт адам бар:

1. Иса доглан вагты Яхуданың патышасы болан, Бейик Хирод дийлип атландырылан патыша. Иса бәбеккә Оны өлдүрмәге сынанышан хем шолды (Мат 2:1-22; Лук 1:5).

2. Иса вагыз эден ве гудратлар гөркезен дөври Җелиледе патыша болан Хирод Антип. Доганының аялы Хиродия өйленен ве Яхя чүмдүриҗиниң келлесини чапмагы буйран хем шолды. Яхудылар Исаны хача чүйлемезден өң, шу Хирод тарапындан тутуп гетирйәрлер. (Мар 6:14-29; Лук 23:6-12).

3. Патыша Хирод Агрип биринҗи, ирки йыгнакда Исаның ызына эеренлери ызарлан адам. Ол Яхяның доганы Якубы өлдүрдйәр (Рес 12:1-23).

4. Патыша Хирод Агрип Икинҗи, Павлус император тарапындан хөкүм эдилмеги үчин Риме иберилмезден өң, оны өз ягдайы билен танышдыряр (Рес 25:13–26:2; 26:19, 27-32).

Хивилер – Ысрайыл халкы эелемезден өң, Кенганда яшан халкларың бири. Олар юрдуң меркезинде яшапдырлар.

Гчк 10:17; Мср 3:17; 13:5.

Серет: Кенган.

Хореп –

Серет: Синай.

Хорылар – Ысрайыл халкы эелемезден өң, Кенганда яшан халкларың бири.

Гчк 14:6; 36:20-30; Кан 2:21-22.

Серет: Кенган.

Хоссар – гадымы Ысрайылда хоссарың дүрли җогапкәрчилиги болупдыр. Онуң гарындашы өлдүриленде, гандардан хун алыпдыр. Машгалада мирас галар ялы, оңа сатылан эмләги ызына сатын алмага ругсат эдилипдир.

Чөл 35:12-27; Рут 4:1-8; Эйп 19:25;

Хош хабар – Тәзе Әхтде бу сөз Исаның өлүми ве Онуң өлүмден дирелмеги аркалы Худайың Шалыгының беркарар боландыгы, Оңа ынанянларың халас эдилендиги барадакы хабар.

Мат 4:23; Мар 1:15; Рим 1:16; 1Кор 15:1-11; Гал 1:11.

Хошбой ыслы гамыш – атырлар ве яглар алмак үчин уланылан гамшың бир гөрнүши.

Мср 30:23; Наг 4:14; Иша 43:24; Йрм 6:20; Эзк 27:19.

Хошея пыгамбер –

Серет: Хош 1; Рим 9:25.

Хов эне – Хов әхли адамзадың энеси болупдыр, онуң ады еврейче «яшайыш» диймеги аңладыпдыр.

Гчк 3:20.

Хөдүр чөреги – чадырда, соңра ыбадатханада хантагтаның үстүнде гойлан он ики саны петир чөреги. Чөреклер хантагтада бир хепделәп галдырылыпдыр. Соңра тәзе он ики чөрек билен чалшырылыпдыр. Хантагтадан айрылан бу чөреклери диңе руханылара иймәге ругсат эдилипдир.

Лев 24:5-9; 1Шам 21:4

Серет: Мукаддес отаг.

Худай – гөги ве ери, ягны тутуш әлем-җаханы ярадан Худайдыр. Худай башга-да энчеме атлар билен атландырылыпдыр, эмма оларың хеммеси шол бир Худайы аңладыпдыр: Реб, Бейик Худай, Хөкмүрован Реб, Мукаддес.

Серет: Реб.

Худайың Гузусы – Яхя чүмдүриҗи Иса Месихи Худайың Гузусы дийип атландыряр. Яхудыларың урп-адатларына гөрә, Худай оларың гүнәлерини багышламагы үчин, олар җанлы союп, Худая гурбанлык берипдирлер. Бу гурбанлык аркалы олар Худайың назарында пәк сайылыпдыр. Яхя, белки, бу гурбанлыгы гөз өңүнде тутуп, Исаны шейле атландырандыр. Белки-де, Оны Песах гузусы өйдүп пикир эдендир. Песах байрамында ысрайыллар җанлы союп, өзлериниң новбахар огулларының шол җанлының ганы аркалы өлүм перишдесиниң элинден халас боландыкларыны ятлапдырлар. Аянлык китабының 5‑нҗи бабында беян эдилен гөрнүшде Месих Гузы хөкмүнде суратландырыляр.

Ёх 1:29, 36; Лев 4:32; Мср 12:21-27.

Серет: Гүнә гурбанлыгы; Песах байрамы.

Худайың Оглы – Көне Әхтде «Худайың Оглы» патышалар үчин, иң мөхүм патыша болан Давут пыгамбер үчин уланылыпдыр. Реб Давудың оглуның хемишелик шалык сүрҗекдигини ве Худай билен ата-огул гатнашыгының болҗакдыгыны сөз берйәр. Бу огул яхудылар тарапындан Месих дийлип атландырылыпдыр. Шейлеликде, Тәзе Әхтде бу атлар, ягны Худайың Оглы ве Месих, икиси хем диңе Иса үчин уланыляр. Буларың икиси хем Худайың Шалыгыны беркарар этмек үчин Худай тарапындан Сайланып-сечилен диймеги аңладяр, Худай билен Исаның деңхукуклы гатнашыгы бар.

Серет: Месих.

Худайың Шалыгы – Матта тарапындан Худайың Шалыгына «Гөгүң Шалыгы» хем дийилйәр. Иса Месих бу дүнйә геленде, адамларың Худай билен тәзе арагатнашыкда яшамагына ёл ачмак аркалы Худайың Шалыгыны беркарар этди. Худайың Шалыгының адамлары Иса ынанян ве табын болян адамларды. Иса Месих доланып геленде, Худайың Шалыгы долы тамам болар ве бу әхли адамлара айдың аян болар.

Мат 19:24; Лук 13:29; Ёх 3:3-5; Рим 14:17.

Хызмат этмек – Мукаддес Китапда бу сөз диңе бир хоҗайынларына хызмат эдйән адамлары дәл-де, эйсем Худая хызмат эдйән Онуң адамларыны хем аңладыпдыр. Иса ынанянлар Хош Хабары вагыз эдип ве бейлеки месихилере ягшылык эдип, оларың мәтәчликлерине көмек этмек билен Оңа хызмат эдйәрлер.

Чөл 16:8-9; Кан 6:13; Еш 23:7,16; 24:24.

Серет: Сежде этмек.

И

И

1. Иблис
2. Ичги садакасы
3. Ички гала
4. Император
5. Инҗил
6. Иң мукаддес отаг
7. Иордан дерясы
8. Иса
9. Ишая пыгамбер
10. Иерусалим

Иблис –

Серет: Шейтан.

Ичги садакасы – гурбанлык сыпасының үстүне шерап, кәте яг гуймак билен Худая хөдүр эдилипдир.

Гчк 35:14; Лев 23:13.

Ички гала – диварлар билен өртүлен галаның ичиндәки беркитме. Бу шәхериң иң бейик ери болупдыр.

1Пат 16:18; 2Пат 15:25; Ер 30:18.

Император – Рим империясының патышасы. Тәзе Әхтде үч император ятланяр:

1. Император Август, ол Октавиян дийлип хем атландырылярды (б. э. өң 27‑нҗи йылдан б. э. 14‑нҗи йылына ченли). Иса догланда, ол императорды (Лук 2:1).

2. Император Тибериюс (б. э. 14-37 йй). Иса вагыз эден ве өлүп-дирелен дөври ол императорды (Лук 3:1; Ёха 19:12).

3. Император Клавдий (б. э. 41-54 йй). Ол яхудылары Римден ковуп чыкарды (Рес 18:1-4).

Инҗил – Тәзе Әхт.

Иң мукаддес отаг – Мукаддес чадырың иң ички отагы, соңрак бу ыбадатханада Әхт сандыгының сакланан ери болупдыр. («Мукаддес чадыр» ве «Ыбадатхана» сөзлериниң ашагында берлен суратлара середиң.) Сүлейманың гуран ыбадатханасында бу ички отаг дийлип атландырылды ве ол ерде керупларың шекили хем болупдыр. Ички отаг дашкы отагдан улы туты аркалы бөлүнипдир. Кануна гөрә, диңе баш рухана ички отага гирмәге ругсат берлипдир, ол хем диңе йылда бир гезек, Гүнәден сапланма гүни гирип билипдир.

Мср 26:33; Лев 16:1-2; 1Пат 6:16-30.

1628‑нҗи сахыпадакы сурата серет.

Серет: Гүнәден сапланма гүни; Керуп; Мукаддес отаг; Мукаддес өй; Туты; Ыбадатхана.

Иордан дерясы – Җелиле көли билен Өли деңзиң арасындан акян деря. Гүндогарда Ысрайыл юрдуның арачәги хөкмүнде уланылыпдыр. Ысрайыллар Кенгана гирмезден өң бу дерядан гечипдирлер.

Еш 2:1.

Карта серет

Серет: Җелиле.

Иса – Исаның еврейче ады «Ешува» болуп, ол «Реб халас эдйәр» диймеги аңладяр. I асырда бу ат яхудылар үчин йөргүнли ат болупдыр.

Ишая пыгамбер – Ишая пыгамбер Яхуда патышалары Узыяның, Ётамың, Ахазың ве Хизкияның дөврүнде пыгамберлик эдипдир. Ол б. э. өң VIII асырда яшап гечди. Ишая билимли адам болупдыр, ол патышаның маслахатчысы хөкмүнде өмрүни Иерусалимде гечирипдир. Бу дөвүрде Ысрайыл патышалыгы Ассырия империясы тарапындан басылып алнып, Яхуда патышалыгы болса хемише ховп астында болупдыр. Ишаяның пыгамберликлериниң аглабасы Худайың Өз халкыны халас эдйәндиги барададыр, эмма шол бир вагтың өзүнде ол ысрайыллара пислик эдйәнлери, адалатсызлары ве бута чокунянлары Худайың хөкүм этҗекдигини дуйдурыпдыр. Ишая даш-төверегинде болуп гечйән вакалара дегишли гөрнүшлер гөрүпдир, шейле хем ол гелҗекде болҗак затлары гөрнүш аркалы өңден гөрүпдир, эсасан хем эҗир чекмек билен Худайың халкыны халас этҗек Гул барадакы гөрнүши гөрүпдир. Тәзе Әхтде бу пыгамберликлер Иса Месихде амала ашмак билен айдың әшгәр боляр.

2Пат 19-20; Иша 1, 6; Мат 4:14; 8:17; 12:17; Ёх 12:38-41; Рес 8:28-35.

Иерусалим – Иерусалим Давут пыгамбер билен Сүлейман пыгамбериң хөкүмдарлык эден дөврүнде Ысрайылың пайтагты болупдыр. Сүлейманың өлүминден соңра бу Яхуда патышалыгының пайтагты болупдыр. Бу шәхер Сион ады билен хем тутулыпдыр.

2Шам 5:6-15; 2ЙЙ 9:25; 2ЙЙ 11:5-17; Зеб 68:36.

Җ

Җ

1. Җебрайыл перишде
2. Җелиле
3. Җеннет
4. Җул гейинмек

Җебрайыл перишде – адамзада Худайың хабарыны гетирйән перишде. Көне Әхтде ол Даныел пыгамбере гөрнүп, оңа Худайдан гелен гөрнүшлери дүшүндирйәр. Тәзе Әхтде ол Зекаря гөрнүп, Яхяның догулҗакдыгыны, шейле-де Меръеме гөрнүп, Иса Месихиң догулҗакдыгыны хабар берйәр.

Дан 8:14-19; 9:19-21; Лук 1:19,26.

Җелиле – Ысрайыл юрдуның демиргазык этрабы.

Мат 2:22; Иша 9:1.

Җеннет – грекче бу сөз «овадан баг» диймеги аңладяр. Тәзе Әхтде бу сөз Иса ынанянларың өлүмден соң гидйән аҗайып ерини аңладяр.

Лук 23:43; Айн 2:7.

Җул гейинмек – гадымы Ысрайылда адамлар эден гүнәсине тоба эдйәндиклерини гөркезенлеринде я-да кимдир бириниң ясыны тутанларында, җул гейнипдирлер ве күлүң үстүнде отурыпдырлар я-да депелеринден күл сепеләпдирлер. Умуман бу гам-гуссаны гөркезмек үчин уланылыпдыр.

2Шам 3:31; Нех 9:1; Мат 11:21.

К

К

1. Канун
2. Канун китабы
3. Кемош
4. Кенган
5. Кенганлар
6. Керуп
7. Кесетлер
8. Кейнлер
9. Кәкилик оты
10. Көне Әхт
11. Күл үстүнде отурмак

Канун – Төврадың бәш китабы: муңа сежде, мукаддес өй, байрамлар, гурбанлыклар ве садакалар дегишли болуп, иң эсасы хем Худайың халкы хөкмүнде ысрайылларың нәхили яшамалыдыкларына дегишли Худайың берен канунларындан ыбарат. Бу көпленч Мусаның кануны (Еш 8:29) я-да Мукаддес канун (Мат 23:23) дийлип атландырылыпдыр. Кануның эсасы бөлеги Он табшырыкдыр (Мср 20:1-17; Кан 5:6-21).

Серет: Канун китабы; Төврат.

Канун китабы – муңа Реббиң берен канунларындан ыбарат болан Канун таглыматы китабының бир бөлеги я-да Төврадың бәш китабы дегишлидир.

Кан 30:9-10; Еш 1:8; Гал 3:10.

Серет: Төврат.

Кемош – Мовапларың худайы.

1Пат 11:7, 33; Йрм 48:13,46.

Серет: Моваплар.

Кенган – Нухуң агтыкларының бириниң ады. Онуң несиллери болан кенганлар Ортаер деңзи билен Иордан дерясының аралыгында орнашыпдырлар, шонуң үчин ол ере Кенган ады берлипдир. Соңра олар ысрайыллар тарапындан басылып алныпдыр.

Гчк 9:18; 12:5; Мср 6:4; Еш 5:12.

Кенганлар – кенганың илаты гарышык болуп, финикиялылара якын болупдыр. Кәвагт бу сөз ол ерде яшан әхли тирелери аңладып, умумы уланылыпдыр, кәте диңе бир тирәни гөркезмек үчин уланылыпдыр. Соңра олар Кенганы басып алан ысрайыллар тарапындан өлдүрилипдир, дири галанлары-да ковлуп чыкарылыпдыр.

Гчк 12:6; 15:18-21; Еш 16:10.

Керуп – ганатлы перишделер. Олар Эрем багында яшайыш дарагтыны горапдырлар. Эзекиел (ягны Кифл) пыгамбериң гөрен гөрнүшинде керуплар Худайың тагтының депесинде ерлешипдир. Әхт сандыгының үстүнде ганатларыны гапагың үстүне яйып отуран ики саны керубың алтындан ясалан кешби бар.

Гчк 3:24; Мср 25:18-22.

Серет: Әхт сандыгы; Перишде; Серафлар.

Кесетлер – илки Месопотамиядакы дүзлүкде, соңра Бабыл шәхеринде яшан тире. Кесетлер ол ердәки яшан тирелериниң арасында иң гүйчли тире болупдыр ве шонуң үчин оларың ады көпленч тутуш бабыллылары аңлатмак үчин уланылыпдыр.

Эзр 5:12; Иша 47:1.

Серет: Бабыл.

Кейнлер – Ысрайыл халкы эелемезден өң, Кенган юрдунда яшан халкларың бири.

Гчк 15:19; 4:11; 1Шам 15:6; 27:10; 1ЙЙ 2:55.

Серет: Кенган.

Кәкилик оты – якымлы ыслы өсүмлик. Руханы бир богдак кәкилик отуны сува я-да гана батырып, тәмизлемек үчин адамларың я-да бейлеки затларың үстүне сепипдир.

Лев 14:4,6; Зеб 50:9.

Серет: Мурдар; Тәмиз.

Көне Әхт – ол Төвратдан, Зебурдан, Тарыхы, Даналык ве Пыгамберлик китапларындан ыбарат. Бу китаплар Иса Месих гелмезден өң язылыпдыр, оларың кәбиринде Онуң гелҗекдиги барадакы пыгамберликлер бар.

Серет: Пыгамберлик этмек; Тәзе Әхт; Төврат; Зебур.

Күл үстүнде отурмак –

Серет: Җул гейинмек.

Л

Л

1. Ладан
2. Левилер
3. Лира
4. Ливан
5. Ливятан
6. Лолы
7. Лут

Ладан – гырымсы агаҗың гүр япрагындан чыкян шире. Шире гатаяр ве якымлы ыслы шепбик хөкмүнде сатыляр, оны оврадып, ондан дерман ясаярлар.

Гчк 37:25; 43:11.

Левилер – Левилер Якубың оглы Левиниң несиллеридир. Леви тиреси үч уруга бөлүнипдир: Гершоның, Кохадың ве Мерарының несиллери. Мусаның дөврүнде Худай леви тиресинден болан Харун пыгамбериң несиллерини руханылыга сайлапдыр; бейлеки левилериң әхлисини Мукаддес чадырда хызмат эдип, руханылара көмеклешмәге белләпдир. Диңе шу тирәниң өзбашдак мүлк ери болмандыр, себәби оларың везипеси Мукаддес чадырда, соңра ыбадатханада хызмат этмек болупдыр. Шонуң үчин булара мүлк ер бейлеки тирелерден бөлүнип берлипдир.

Мср 6:25; 38:21; Лев 25:32ф; Чөл 3:6.

Серет: Руханы.

Лира – Ысрайылда ве онуң даш-төверегиндәки үлкелерде уланылан киришли саз гуралы. Ол улы гөврүмли арфа меңзеш болупдыр.

Гчк 4:21; 1Шам 16:15-23; Зеб 70:22.

1624-нҗи сахыпадакы сурата серет.

Ливан – Ысрайылың демиргазык арачәгинде ерлешйән даглык юрт, ол кедр токайлыгы билен мешхур болупдыр. Сүлейман патыша Иерусалимде көшгүни ве ыбадатхананы Ливаның кедр хем бейлеки агачларындан гурупдыр.

1Пат 5:6-10; Эзр 3:7; Иша 60:13.

Ливятан –

Серет: Аждарха.

Лолы – газанч үчин тенини сатян аял.

Сүл 9:3; Хош 4:14; Як 2:25; 1Кор 6:15,16.

Лут – Ыбрайым пыгамбериң доганының оглы. Ол овнуклы-ирили маллары ве чадырлары билен Содом галасының төверегиндәки дереде месген тутупдыр. Соңра Реб Содом билен Гомора шәхерлериниң икисини вейран эдипдир, йөне перишделер Луты машгаласы билен биле халас эдипдирлер. Лут мовапларың ве аммонларың атасыды, соңра онуң несиллери Ысрайылың душманы болупдырлар.

Гчк 12:4–14:16; 19:1-36; 2Пет 2:7,8.

М

М

1. Мадай
2. Манна
3. Маскил
4. Меҗлис
5. Меръем
6. Месх ягы
7. Месих
8. Месопотамия
9. Мейлетин садака
10. Мезмур
11. Мәликсадык
12. Мидянлар
13. Микайыл
14. Миктам
15. Миллетлер
16. Милло
17. Мирас
18. Молек
19. Моваплар
20. Мукаддес
21. Мукаддес чадыр
22. Мукаддес чөрек
23. Мукаддес даг
24. Мукаддес отаг
25. Мукаддес өй
26. Мукаддес Рух
27. Мурдар
28. Муса пыгамбер
29. Мут лабен
30. Мүр
31. Мүрзе

Мадай – хәзирки гүнбатар-демиргазык Эйранда ерлешйән гүйчли патышалык. Парс империясында мадайлар парслар билен биле бир патышалыкда гуллук эдипдирлер. Шонуң үчин оларың канунларына «Медес ве парс канунлары» дийлипдир.

2Пат 17:6; Эст 1:19; Дан 6:8,12,15; Рес 2:9.

Серет: Парс империясы.

Манна – Ысрайыллар Синай чөлүнде азашып йөркәлер, Худай тарапындан асмандан яган иймит.

Мср 16:31-35; Чөл 11:6; Зеб 77:24; Ёх 6:31-58.

Маскил – Зебур китабында бир айдымың гөрнүши. Олар бирнәче максатлар үчин язылыпдыр: гудратлы ишлери үчин Худайы шөхратландырмак; халкың бетбагтчылыгына я-да шахсы гынанҗына яс тутмак; шейле хем алкыш айтмак ве ялбармак үчин.

Зеб 31; 41; 52; 89; 142.

Серет: Мезмур; Зебур.

Меҗлис – Мукаддес Китапда бирнәче меҗлис агзалып гечилйәр. Оларың икиси иң мөхүмидир:

1. Худайың меҗлиси.

2. Яхудыларың меҗлиси. Худайың меҗлисине перишделер ве гөгүң башга ылахы барлыклары йыгнанярлар. Яхудыларың меҗлисине иң мөхүм яхуды адамларындан етмиш бириси дегишли болупдыр. Оларың арасында фарисейлер ве саддукейлер болуп, Баш руханы меҗлисе баштутанлык эдипдир. Римлилериң хөкүмдарлыгы астында меҗлисиң раят ве җенаят ишлерине гарамага ыгтыяры болупдыр, йөне хич кими хөкүм этмәге хукугы болмандыр.

Эйп 15:8; Зеб 81:1; 88:6: Мар 14:53-65; Рес 4:1-22.

Меръем – Тәзе Әхтде Меръем атлы бирнәче аял бар:

1. Исаның эҗеси Меръем.

2. Магдалалы Меръем. Иса Магдалалы Меръемден еди саны эрбет рухы чыкарды ве Меръем Исаның ызына эериҗилериң бири болды (Мат 27:55-56; Мар 16:9; Лук 8:2; Ёх 20:1-2; 11-18 ве бейлеки бөлеклер).

3. Бейтаниядакы Меръем. Ол Марта билен Лазарың доганыды. Ол Исаның аягуҗунда отурып, Онуң өвүтлерини диңледи (Лук 10:38-42; Ёх 11:1-5; 12:1-7).

4. Якуп билен Юсубың эҗеси Меръем. Бу Меръем Клеопасың аялы Меръем болмагы ахмал, йөне бу анык дәл (Мат 27:56; Мар 15:40; 16:1; Лук 24:10).

5. Ёханнаның (оңа Марк хем дийипдирлер) эҗеси Меръем. Бу Меръемиң Иерусалимде өйи болупдыр ве Иса шәгиртлери билен ол ерде душушыпдыр (Рес 12:12).

Месх ягы – кимдир бириниң Реббе багыш эдилендигиниң я-да мукаддес эдилендигиниң нышаны хөкмүнде онуң депесине яг гуйлупдыр я-да сепилипдир.

Мср 25:6.

Серет: Яг гуймак, Месих. 1628-нҗи сахыпадакы сурата серет.

Месих – бу ат «депесинден яг гуйлан адамы» аңладыпдыр. Көне Әхтде кимдир бириниң депесинден яг гуймак онуң руханы я-да патыша хөкмүнде Худай тарапындан айратын сайланандыгының нышаны болупдыр. Месих диен ат яхудылар тарапындан уланылып башланыпдыр ве олар муны Худайың олара ибермеги вада берен Патышасының ады үчин уланыпдырлар. Бу Патыша хемишелик хөкүм сүрмелиди ве Ысрайылы душманларындан халас этмелиди. Иса ынанянлар ве Оңа эерйәнлер Исаның Месихдигине, Онуң әхли адамлары халас эдип, Худайың Шалыгыны беркарар этмек үчин Худай тарапындан сайланып иберилендигине ынанярлар. Грекче Месих сөзи «Христос» диймекдир.

Мат 1:1; Мар 8: 27-29; Лук 2:11; Ёх 20:31; Рес 18:28.

Серет: Худайың оглы; Яг гуймак.

Месопотамия – гадымы дөвүрде Евфрат дерясының гүнбатарындан Тигрис дерясының гүндогарына ченли болан аралык Месопотамия дийлип атландырылыпдыр. Бабыллылар ве ассыриялылар билен бирликде көп гадымы медениетлер бу ерде башланыпдыр.

Гчк 24:10; 25:20; Рес 2:9; 7:2.

Мейлетин садака – бу дүрли себәплер үчин Худая гетирилен дүрли гөрнүшли садакалар болупдыр. Меселем, адамлар мейлетин яг, якымлы ыслы түтетги, гейим-геҗим, агач, күмүш ве Мукаддес чадырың гурлушыгы үчин бейлеки затлары гетирипдирлер (Мср 35:20-29). Эмма шахсы себәплер үчин гурбанлык я-да садака ислендик гөрнүшде мейлетин берипдирлер.

Мср 35:29; 36:3; Лев 7:16.

Мезмур – Зебур китабында айдымың бир гөрнүши. Бирнәче максатлар үчин: Худайы шөхратландырмак үчин, халкың бетбагтчылыгына я-да шахсы эҗир чекмелерине яс тутмак үчин, патышаны беллемек, Худая миннетдарлык билдирмек, ыбадатхана баряркаң шатланып айдым айтмак; Худая ялбарып дога-дилег этмек үчин язылан айдымлардыр. Бу айдымлар Зебур китабында топланандыр. Исаның ызына эерйәнлер бир ере үйшенлеринде, мезмур айдыпдырлар.

Зеб 5:1; 18:1; Эфе 5:19; Кол 3:16.

Серет: Зебур.

Мәликсадык – Иерусалимиң гадымы патышасы ве руханысы. Онуң ады «догрулык патышасы» диймеги аңладяр. Көне Әхтде Мәликсадык Ыбрайым пыгамбере душяр ве оңа пата берйәр (Гчк 14:17-20). 109-нҗы мезмурда Мәликсадык «мүдимилик руханы» дийлип атландырыляр ве Еврейлере хат китабының 5‑нҗи бабының 6-нҗы аядында Иса «Мәликсадык дереҗесиндәки» руханы хөкмүнде танышдырыляр. Иса Худайың сагында отурян мүдимилик Баш Руханыдыр ве Ол месихилер үчин төвелла эдйәр.

Мидянлар – Ыбрайым пыгамбериң оглы Мидяның несиллери (Гчк 25:1,2). Муса өмрүни Мидян юрдунда гечирипдир, Мидян Синай ярым адасының бир бөлеги болмагы ахмал. Сердарлар дөврүнде мидянлар ысрайылларың эсасы душманы болупдыр. «Мидянлар» ве «Ысмайыллар» диен сөзлер кәте чалшырылып уланылыпдыр (Гчк 37:25-29).

Гчк 25:1,2; 37:25-29.

Серет: Ысмайыл пыгамбер.

Микайыл – хер миллетиң өзүниң сердар перишдеси болупдыр диен пикир бар, оларың херекетлери өз миллети билен баглы болупдыр. Бу барада илкинҗи гезек Даныел пыгамбериң китабында парс ве грек сердарларының перишдеси, шейле хем Ысрайылың сердары Микайыл перишде барада айдыляр.

Дан 10:13,20; 12:1.

Миктам – Зебур китабында габат гелйән айдымың гөрнүши.

Зеб 15:1.

Миллетлер – Мукаддес Китапда бу адатча яхуды дәл миллетлери аңладыпдыр. Ысрайыл халкы Худай тарапындан Онуң халкы болмак үчин сайланыпдыр, эмма Худай әхли миллетлериң халкларының халас болмагыны ве оларың хем Өз халкы болмагыны исләпдир.

Лев 26:12; Эфе 2:11-13.

Милло – топрак билен долдурылан җайрык я-да бошлук ер. Кәте бу сөз галаның диварына чыкмак үчин гурлан япгыды аңладыпдыр.

2Шам 5:9.

Мирас – тутуш Кенган юрды Худай тарапындан ысрайыллара мүдимилик мирас хөкмүнде сөз берлипдир. Ешуваның дөврүнде ер биҗе боюнча Ысрайылың он ики тиресине пайланып берлипдир, шейлеликде, хер тирәниң өз ери болупдыр ве мирас хөкмүнде несилден несле гечипдир. Муңа гарамаздан, ысрайыл халкы Худайың Өз «мирасы» хөкмүнде суратландырылыпдыр. Ине, шонуң үчин Худай билен ысрайыл халкының арасындакы әхте гөрә, Ол диңе оларың Худайы болупдыр, олар болса Онуң халкы болупдыр. Ким Иса ынанян болса, онуң мирасы Худайың Шалыгыдыр ве бакы яшайышдыр.

Мср 32:13; Еш 13:6-8; Зеб 33:12; Як 2:5.

Молек – аммонларың эсасы худайы. Адамлар кәте өз чагаларыны Молек худайына гурбанлык бермек билен оңа сежде эдипдирлер. Худайың кануны бу адаты өрән язгарса-да, бир гезек хатда ысрайыл халкы-да Иерусалимиң голайындакы Хинном җүлгесинде огул-гызларыны Молек худайына хөдүр этди.

Лев 18:21; 20:2-5; 1Пат 11:7; Ер 32:35.

Моваплар – Ыбрайым пыгамбериң егени Лутуң несиллери. Олар Өли деңзиң гүндогарындакы Мовап юрдунда яшапдырлар. Моваплар өзлериниң эсасы худайы хөкмүнде Кемоша сежде эдипдирлер. Оларың геплешик дили еврей дилине дегишли болупдыр. Олар Ысрайылың душманы болупдырлар ве көпленч Ысрайылың пыгамберлери тарапындан паш эдилипдирлер. Муңа гарамаздан, Рут ак йүрекли моваплы аял болупдыр. Бабыллылар моваплары дерби-дагын эдипдирлер.

Иша 15-16; Ер 49; Зеп 2:8-11.

Мукаддес – Төвратда «мукаддес» адаты максатлар үчин дәл-де, Худайың максатлары үчин айры гойлан диймеги аңладяр. Бу руханылара я-да ысрайыл халкына, я-да Мукаддес чадыр ве гурбанлык сыпасы ялы затлара дегишлидир. Мукаддес эдилен адамлар я-да затлар пәк сакланылмалыды. Мукаддес Китапда мукаддес адамларың пәклигине оларың ахлак хәсиетлери хем дегишли болупдыр: «Өзүңизи чагыран Худайың мукаддес болшы ялы, сиз хем әхли эдйән ишлериңизде мукаддес болуң» (1Пет 1:15).

Мср 3:5; 16:23; 19:6; 25:8; Иша 6:3.

Мукаддес чадыр – Мукаддес чадыр Әхт сыпасыны ве ыбадат үчин бейлеки энҗамлары ерлешдирмек үчин гурлан чадырдыр. Тутуш гурлуша Мукаддес чадыр дийлипдир (1622‑нҗи ве 1628‑нҗи сахыпадакы суратлара серет). Мукаддес чадырың ичинде ики отаг болупдыр: мукаддес отаг ве иң мукаддес отаг. Чадыр гечиниң йүңүнден эдиленди ве онуң диварының ич тарапы овадан тутулар билен өртүленди. Онуң төвереги хаят билен гуршалып, дашына хаят айланыпдыр. Мукаддес чадыр билен онуң ховлусына Худайың мукаддес өйи дийлипдир. Ысрайыллар чарва адамлар болупдырлар, шонуң үчин олар гөченлеринде, чадыры сөкүп алып, өз янлары билен әкидипдирлер. Мукаддес чадыр Реббе йүз тутулян чадыр хөкмүнде хем белли болупдыр. Ховлуда Худая садакалар ве гурбанлыклар хөдүр этмек үчин гурбанлык сыпасы, шейле хем руханылар ювнар ялы сувдан долы бүрүнч леген дурупдыр. Өңки дөвүрдәки гөчме мукаддес чадыр Сүлейманың дөврүнде дашдан ве агачдан салнан ыбадатхана билен чалшырылыпдыр.

Мср 26:1-35

Серет: Иң мукаддес отаг; Мукаддес чадыр; Мукаддес өй; Реббе йүз тутулян чадыр; Ыбадатхана. 1622-нҗи сахыпадакы сурата серет.

Мукаддес чөрек –

Серет: Хөдүр чөреги.

Мукаддес даг – Иерусалимдәки даг, ол ерде ыбадатхана гурлупдыр ве сежде эдилипдир (адатча Сион дагы билен мешхур болупдыр).

Серет: Иерусалим; Сион.

Зеб 2:6; 14:1; 98:9; Иша 27:13; Ёл 2:1-2.

Мукаддес отаг – Мукаддес чадырдакы отаг, ол ерде руханылар Худайың хузурында өз хызматларыны ерине етирипдирлер. Мукаддес отагың ичинде якымлы ыслы гурбанлык сыпасы, чырадан, үстүнде хөдүр чөреклери болан хантагта барды. Бу отаг Иң мукаддес отагдан туты аркалы бөлүнипдир. Сүлейман чадыры ыбадатхана билен чалшанда, бу отаг дашкы отаг ады билен, Иң мукаддес отаг болса, ички отаг ады билен белли болупдыр.

Мср 26:30-34; 1Пат 6:14-18

Серет: Иң мукаддес отаг; Мукаддес чадыр; Мукаддес өй; Ыбадатхана.

Мукаддес өй – бу ат Мукаддес чадыра ве онуң хаядына, соңрак болса ыбадатхана дегишлидир. Ол ерде руханылар Худайың хузурында өз хызматларыны ерине етирипдирлер.

Мср 25:8; 36:1; Лев 19:30; 1ЙЙ 22:19; Зеб 23:3.

Мукаддес Рух – Худайың Рухы болуп, Ол дүнйәде гудрат аркалы херекет эдйәр. Көне Әхтде Худайың Рухы адамлара инип, олар пыгамберлик эдипдирлер. Тәзе Әхтде Иса ынанянларың хеммеси Мукаддес Рухы кабул эдйәрлер.

Эйп 33:4; 1Шам 19:20; Рим 8:15.

Серет: Рух.

Мурдар – гадымы Ысрайылда эгер адам дини тайдан тәмиз болмаса, ол мурдар хасапланыпдыр. Левилер ве Чөлде китапларында нәхили адамың мурдар хасапланяндыгы беян эдилендир. Ысрайыллар Мукаддес өйде борчларыны ерине етирмәге башланларында, Худай олара бу ери мурдар этмезлиги буюрды. Иса адамы хакыкатдан нәмәниң мурдар эдйәндигини, ягны йүрекден чыкян эрбет пикирлериң ве херекетлериң мурдар эдйәндигини өвредйәр.

Лев 15:31; Эзк 5:11; Мат 15:11.

Серет: Тәмиз.

Муса пыгамбер – Ысрайыллар Мүсүрде гулчулыкда боланларында, Муса пыгамбер олара баш болмак үчин Худай тарапындан чагырылан адам. Ол Мүсүр патышасындан ысрайылларың гидип, чөлде Реббе ыбадат этмеклери үчин ругсат бермегини сораяр. Йөне фараон мунуң билен Реб диңе Мүсүр топрагына биртопар бетбагтчылыклар индеренден соң ылалашяр. Муса халка энчеме йыллап чөлде ёлбашчылык эдйәр, эмма сөз берлен Кенган юрдуны диңе узакдан гөрүп билйәр. Мукаддес Китабың илкинҗи бәш китабы Төврат хөкмүнде белли болуп, эсасан, Муса тарапындан языландыр.

Мут лабен – бу сөзүң манысы барада алымлар җеделлешйәрлер. Онуң «Лабениң өлүми» диен маныны аңладян болмагы мүмкин ве ол мезмурың нәме үчин языландыгының себәбини гөркезйәр. Белки, ол мезмурың нәдип айдым эдип айдыландыгыны я-да нәхили саз гуралында чалнандыгыны гөркезендир.

Зеб 9:1.

Мүр – мүр өсүмлиги гүр тикенли ве шахалы гырымсы агачдыр. Якымлы ыслы түтетги онуң шахаларындан алыняр ве ол гуранда гатаяр. Ол өрән гымматбаха түтетги болуп, атыр ясамак үчин яг билен гарыляр ве җеседи җайламага тайярламак үчин уланыляр. Мүрүң тагамы аҗы болупдыр. Бу агырыны еңиллешдирйәр дийип хем ынаныпдырлар. Бу хәсиетлериң, белки, эсгерлериң оны шераба гарып, Иса берендиклери билен баглы болмагы хем ахмал (Мар 15:23).

Зеб 44:9; Сүл 7:17; Наг 5:5.

Мүрзе – мүрзәниң эсасы кәри ресминамаларың гөчүрмесини тайярламакдыр. Шейле хем олар хатлары, карарлары ве бейлеки ресминамалары языпдырлар, олар пайхаслы ве дүшүнҗели хасапланыпдыр. Мүрзелер язып билйәндиклери үчин, кәте малие язгыларыны хем саклапдырлар. Мүрзелер көпленч патыша билен якындан ишләнсоңлар, оларың кәбири ресминамаларың гөчүрмесини ерине етирмеклиги ве ёлбашчы болмаклыгы газаныпдыр. Исаның дөврүнде олар Төврат мугаллымлары хөкмүнде белли бир топары аңладыпдырлар.

2Пат 12:10; 25:9; Эст 8:9; Эзр 7:6,10,11,21; Ер 8:8.

Н

Н

1. Надан
2. Нард
3. Назыр
4. Нефиллер
5. Негеп чөли
6. Новбахар огул
7. Нух пыгамбер

Надан – Сүлейманың пәхимлери китабында надан адам барада көп гүррүң эдилйәр. Надан самсык дәл-де, эйсем Худайың халаян ёкары ахлак дурмушында яшамага пайхасы кемлик эдйән адамдыр.

Кан 32:6; Сүл 1:22; 7:7; 9:6.

Нард – нард өсүмлигиң сүммүли ве онуң көкүнден алынян ыслы ягы болупдыр. Нарддан ясалан хошбой ыслы яг өрән гыммат болупдыр, онуң бахасы бир йылың иш хакына барабар болупдыр.

Наг 1:11; Мар 14:3.

Назыр – назыр мукаддеслик дереҗесини алан хем-де сач-сакгалыны сырман, сачыны өсдүрип, шерап хем гүйчли ичгилери ичмекден сакланып, өзүни Реббе багыш этмеги вада берен адам болупдыр. Бир гудрат аркалы өзүниң я-да Шимшон ялы эҗесиниң вадасы аркалы адам назыр болупдыр. Соңы билен шейле адам өзүни Худая багыш этмек вадасы аркалы айратын дереҗә эе болупдыр.

13:5,7; 16:17 Амо 2:11.

Нефиллер – Нефиллер өрән узын ве гүйчли адамлар болупдырлар, олар Гелип чыкыш китабының 6-нҗы бабында ылахы барлыкларың ве ынсан гызларының несиллери хөкмүнде ятланып гечилйәр. Соңрак, ысрайыллар Кенган юрдуны гөзден гечирмәге гиденлеринде, нефиллери (ягны нефиллерден гелип чыкан анаклары) гөрүпдирлер.

Гчк 6:4; Чөл 13:33.

Серет: Анаклар.

Негеп чөли – Ысрайылың гүнорта бөлегиндәки чөл.

Гчк 12:9; 13:1,3; 20:1.

Новбахар огул – гадымы гүнорта җемгыетинде илкинҗи доглан огул үйтгешик хасапланыпдыр. Ол огул какасы арадан чыкандан соң, машгаланың башы болупдыр, какасының патасыны алыпдыр, мирасдан ики эссе пай алыпдыр. Мүсүрде Песах вакасы болуп геченден соң, хер бир новбахар огул Худая дегишли болупдыр ве машгаласы оңа дерек садака берип, оны ызына сатын алып билипдир.

Гчк 49:3; 27; Мср 13:2; Кан 21:17.

Серет: Ызына сатын алмак.

Нух пыгамбер – Нух пыгамбер өз машгаласыны, шейле хем халал ве харам хайванлары халас этмек үчин Худай тарапындан гәми гурмаклыга чагырылан адам болупдыр. Ол Худайың назарында догры сайылыпдыр. Силиң сувлары чекиленден соңра, Худай онуң билен әхт эдишип, мундан бейләк хич вагт ер йүзүни сил билен вейран этмеҗекдигине сөз берйәр.

Гчк 5:29; 6:8; Иша 54:9; Лук 17:27: 1Пет 3:20; 2Пет 2:5; Ев 11:7.

О

О

1. Омын

2. Ондан бири

Омын – көпленч дога-дилеглер эдиленде, оны җемлемек үчин уланыляр. «Омын» сөзи «Гой, шейле болсун!» диймеги аңладяр. Бу еврейче «Бу хөкман» диен сөзе эсасланяр.

Чөл 5:22 Кан 27:15-26; Рим 1:25.

Ондан бири – гадымы Ысрайылда хасылың ондан бири Реббе берлипдир. Муны аммарлара йыгнап, руханыларың ве левилериң иймити үчин харчлапдырлар. Исаның дөврүнде адамың өндүрен өнүминден я-да гирдеҗисинден ондан бири ыбадатхана руханыларына берлипдир.

Чөл 18:21; Кан 14:22.

Ө

Ө

1. Өлүлер дүнйәси

2. Өй бутлары

Өлүлер дүнйәси – гадымы Ысрайылың халкы Өлүлер дүнйәси ериң ашагында дийип дүшүнипдир, эмма ол довзах дәлдир. Хер кес өленден соң, ол ере инипдир. Ол ер үмсүм, гараңкы ер болупдыр. Гоҗалык яшына етип өлениңден соң, ата-бабаларыңа говушмак оңатды, йөне яш өлмек говы дәлди. Якуп өз оглы Юсуп үчин яс тутса-да, өлүлер дүнйәсине инмек ислемеди. Бу ере Хеләкчилик ери хем дийлипдир.

Гчк 37:25; 42:38; 44:29,31.

Өй бутлары – өй бутларына бутпаразлар, кә халатда ысрайыллар тарапындан сежде эдилипдир. Олар өйлерде сакланып, кераматлы сайылыпдыр.

Гчк 31:19; 2Пат 23:24.

П

П

1. Парс империясы
2. Парз
3. Пата
4. Патрос
5. Перишде
6. Перизлер
7. Перман
8. Песах байрамы
9. Петир байрамы
10. Пилат
11. Пилиштлилер
12. Пурым байрамы
13. Пыгамбер
14. Пыгамберлик этмек

Парс империясы – Бабыл империясындан соң эмеле гелен гүйчли ве хас улы империя болупдыр. Парс империясы Гресиядан Мүсүре ченли ве Орта Азия ченли ерлери, шол санда Ысрайылы хем басып алыпдыр. Кәте бу империя «Мадай-Парс империясы» дийип атландырылыпдыр, себәби онуң дүзүмине гирен мадай миллети империяны доландырмакда ваҗып орны эеләпдир. Парс канунлары «Парсларың ве мадайларың канунлары» дийип атландырылыпдыр.

Эст 1:19; Дан 6:8,12,15.

Серет: Мадай.

Парз –

Серет: Канун.

Пата –

Серет: Ялкамак.

Патрос – Мүсүриң гүнорта бөлеги.

Иша 11:11; Йрм 44:1, 15; Эзк 29:14; 30:14.

Перишде – перишделер адамлар үчин Худайың хабарчылары ве векиллеридирлер. Олар Худайың хузурында яшап, хемише Оны алкышлаярлар. Керуплар ве Серафлар перишделериң бир гөрнүшидирлер. Мукаддес Китапда ики саны мөхүм перишдәниң: Микайыл билен Җебрайылың ады агзалып гечилйәр.

Гчк 3:24; 16:7-11; Иша 6:2.

Серет: Җебрайыл; Микайыл.

Перизлер – Ысрайыл халкы Кенган юрдуны эелемезден өң, ол ерде яшан халкларың бири.

Гчк 13:7; Еш 3:10.

Перман –

Серет: Канун.

Песах байрамы – еврейлериң сененамасы боюнча биринҗи айың, ягны Абып (бейлеки ады Нисан) айының он дөрдүнҗи гүни агшам белленилипдир. Бу бахар паслының ыз янында болупдыр. Шол агшам ысрайыл халкы Худайың өзлерини Мүсүр гулчулыгындан нәхили халас эдендигини ве Мүсүрден гайтмазының өң янында агшам гурбанлык җанлысының ганы аркалы өз новбахар огулларының нәхили азат боландыгыны ятлапдырлар. Адамлар гузы я-да гечи союп, хеммеси билеликде Песах нахарыны ийипдирлер, оны аҗы гөк отлар ве петир билен ийипдирлер.

Мср 12:1-13,21-51; Лев 23:5; Чөл 9:1-14, Кан 6:1-7.

Петир байрамы – еврейлериң сененамасы боюнча биринҗи айың, ягны Абып (бейлеки ады Нисан) айының он бәшинден йигрими бири аралыгында белленилипдир. Бу байрам Песах байрамының ыз яны башлапдыр, Көне Әхтиң кәбир парчаларында бу ики байрам бир байрам ялы гөркезилипдир. Шол хепдәниң довамында ысрайыл халкы өзлерини Мүсүр гулчулыгындан Худайың нәхили алып чыкандыгыны ятлапдырлар. Адамлар өйлеринден әхли хамырмаялары чыкарып зыңыпдырлар, хамырмаялы чөрек иймәндирлер. Олар байрамың биринҗи ве единҗи гүнлери мукаддес йыгнанышык эдип, Худая гурбанлыклар хөдүрләпдирлер.

Мср 12:14-20; 13:3-10; 23:15; 34:18; Лев 23:6-8; Чөл 28:17-25; Кан 16:3-4,8.

Пилат – Исаның өвреден ве вагыз эден гүнлеринде Понтий Пилат Яхуданың үстүнден хөкүм сүрен Рим императорыдыр.

Мат 27; Рес 3:13.

Пилиштлилер – б. э. өң XIII асырың ахырларында Ысрайылың гүнорта-гүнбатарындакы кенаряка золагыны эелән халк. Пилиштлилер бәш саны шәхери: Газаны, Ашкелоны, Ашдоды, Гаты ве Экроны эсасландырыпдырлар. Б. э. өң XII асырда олар ер чәклерини гүндогар тарапа гиңелдип башлаярлар. Бу ягдай Кенган тарапдан өз чәклерини гүнбатара гиңелдйән ысрайыл халкы билен пилиштлилериң арасында душманчылык дөредипдир. Шейлеликде, хезрети Давут патыша тарапындан долы дерби-дагын эдилйәнчәлер, пилиштлилер Ысрайылың эсасы душманы болупдырлар.

2Шам 8:1; 1ЙЙ 18:1.

Пурым байрамы – бу байрам еврей халкының дурмушына Парс империясы дөврүнде гошулыпдыр. Бу еврейлериң сененамасы боюнча он икинҗи айың, ягны Адар айының он дөрдүне ве он бәшине, ирки бахарда белленилипдир. Бу ики гүнүң довамында ысрайыл халкы Эстериң дөврүнде өзлериниң долы ёк эдилмекден Худайың нәхили халас эдендигини ятлапдыр. Олар шатланыпдырлар, ийип-ичипдирлер ве бири-бирилерине совгат берипдирлер.

Эст 9:20-32.

Пыгамбер – Худайың хабарыны халка етирмек үчин Худай тарапындан чагырылан адам. Ыляс ялы ирки пыгамберлер (Гөргүрлер) Худая сыгынян топар болуп, кәте оларда үйтгешик теҗрибе болупдыр ве тәсин гудратлар гөркезипдирлер. Шамувел пыгамбер өзүни көпленч сердар хөкмүнде алып барыпдыр. Соңрак Ермея ялы пыгамберлере Худайдан аянлык инипдир ве олар бу аянлыклары халка етирипдирлер.

1Шам 3:20; 9:9; 10:5-11; 1Пат 17 – 18; Ер 1:5.

Пыгамберлик этмек – Худайың халка ниетлән хабарыны оңа етирмек. Бу хабарлар көпленч аянлыкларың ве дүйшлериң үсти билен берлипдир. Гадымыетдәки пыгамберлериң дөврүнде бу сөз пыгамбериң аша җошгунлык ягдайыны беян этмекде хем уланылыпдыр.

1Шам 10:5ф; Ер 2:8.

Серет: Аянлык; Пыгамбер.

Р

Р

1. Рабби
2. Рахап
3. Рапалар
4. Реб
5. Реббе хөдүр эдилен чөрек
6. Реббе йүз тутулян чадыр
7. Реббиң гүни
8. Реббиң өйи
9. Реббиң сачагы
10. Ресуллар
11. Римлилер
12. Рух
13. Руханы

Рабби – еврейлер акыллы ве ваҗып адамлара йүзлененлеринде, «Рабби» сөзүни уланыпдырлар, бу мугаллым диймеги аңладяр. Бу сылаг-хорматы аңладян сөздүр. «Раббуни» диен сөз хем шу маныны аңладяр.

Ёх 1:38; 3:2; 20:16.

Рахап –

Серет: Аждарха.

Рапалар – Ысрайыл халкы басып алмаздан өң, Кенганда яшан халкларың бири. Анаклар ялы олар хем өрән узын ве даяв адамлар болупдырлар.

Кан 2:11, 20; Еш 12:4.

Серет: Анаклар; Кенган.

Реб – гадымы вагтларда Худайың адыны айтмакдан сакланмак үчин яхудылар Оңа «Адонай» дийип салгыланыпдырлар, бу эе я-да хоҗайын диймеги аңладыпдыр. Көне Әхтиң түркменче терҗимесинде Худайың ады Реб сөзи билен терҗиме эдилди, себәби бу хем ага я-да эе диймеги аңладяр. Б. э. өң III асырда Көне Әхт грек дилине терҗиме эдилипдир ве «куриос» диен грек сөзи Худайың ады үчин уланылыпдыр. Соңра Тәзе Әхт язылан вагтында шол бир «куриос» сөзи Иса Месих үчин уланылыпдыр ве көпленч Реб дийлип терҗиме эдилипдир.

Реббе хөдүр эдилен чөрек –

Серет: Хөдүр чөрек.

Реббе йүз тутулян чадыр – шейле хем бу ере Мукаддес чадыр хем дийлипдир, бу ерде руханылар өз борчларыны ерине етирипдирлер. Муңа Реббе йүз тутулян чадыр дийилмегиниң себәби Худай руханылара ве адамлара чадырың гирелгесинде гепләпдир (Мср 29:42-43). Шейле хем Муса Худай билен бу ерде душушыпдыр (Мср 33:7-11).

Мср 29:42-43; 33:7-11.

Реббиң гүни – адатча шол гүн кесеки миллетлер үчин җеза гүни, Худайың сайлан халкы үчин болса акланма я-да хасаплашык гүни дийлип пикир эдилипдир. Муңа гарамаздан, пыгамберлер шол гүн ысрайылларың хем гүнәлери үчин җезаландырылҗакдыгыны олара дуйдурыпдырлар. Тәзе Әхтде Реббиң гүни казылык этмәге ве Өз халкыны халас этмәге Исаның гелҗек гүнүдир.

Ер 46:10; Амо 5:17-27; 1Сал 5:1-9.

Реббиң өйи – бу сөз Ыбадатхананы аңлатмак үчин уланылыпдыр.

1Пат 3:1; Мик 4:1.

Серет: Ыбадатхана.

Реббиң сачагы – бу гурбанлык сыпасы үчин башга сөз болуп, диңе Малакы китабында уланыляр. Тәзе Әхтде бу сачак йыгнак агзаларының бир ере үйшүп, нахар ийип, Исаның өлүмини ве тәзеден дирелмегини ятламакларыны аңладыпдыр.

1Кор 11:17-33.

Ресуллар – Иса Өзүниң якын ёлдашларындан, таныш шәгиртлеринден он ики саны ресулы сайлаяр. Ол адамлар Онуң билен биледилер ве Иса олара әхли зады өвредипдир; олар Исаның өленини ве тәзеден диреленини өз гөзлери билен гөрүпдирлер. Иса олары гөрен затларыны гүррүң бермеклери үчин ве Худайың Шалыгы барада вагыз этмеклери үчин адамларың арасына иберйәр. Олар Иса ынанян адамларың ёлбашчысы болярлар.

Мар 3:14; Лук 22:14; Рес 1:2; 1Кор 15:7.

Римлилер – Рим империясының илаты. Римлилер Исаның яшан дөврүнде Демиргазык Африканың кәбир бөлеклеринде ве Орта Гүндогарда, хәзирки тутуш Түркийәниң ве Европаның көп бөлеклеринде хөкүм сүрдүлер.

Рес 28:17.

Рух – еврейче «рух» диен сөз шемал диймеги, шейле-де адамзадың рухуны ве Худайың Рухуны аңладыпдыр. Тәзе Әхтде шейтан тарапындан ынсаның калбына орнашян эрбет рух барада хем гүррүң эдилйәр. Иса адамлардан бу эрбет рухлары ковуп чыкарды.

Серет: Мукаддес Рух.

Гчк 1:2; Мср 15:8; 1Шам 10:6,10; Ёл 3:2; Мат 12:45; Мар 9:25; Лук 11:26; 13:11; Рес 16:16.

Руханы – ол дини дессурлары ве хызматлары ерине етирмәге айратын укыплы адам болупдыр. Ысрайыл халкының арасында Муса пыгамбер аркалы берлен кануна гөрә, Мусаның агасы Харун пыгамбериң несли руханы болупдыр, олар Мукаддес өйде, соңрак болса Иерусалимдәки ыбадатханада хызмат этмәге сайланыпдырлар. Олар сежде этмәге, садакалар бермәге, дини дессурлары ве байрамлары беллемәге ёлбашчылык эдипдирлер. Руханыларың ишлери левилер тарапындан пайланыпдыр. Мукаддес отага, соңрак ыбадатхана гирмәге диңе руханылара ругсат эдилипдир.

Гчк 41:45; Мср 19:6; 30:30.

Серет: Баш руханы; Левилер; Мукаддес өй.

С

С

1. Сабат гүни
2. Садака
3. Саддукейлер
4. Саламатлык гурбанлыгы
5. Салгытчы
6. Салим
7. Самария
8. Сара

9. Сежде эдилйән ериң азгын аяллары я эркеклери

10. Сежде этмек
11. Сеждегәх
12. Села
13. Серафлар
14. Сердар
15. Сидон
16. Синагога
17. Синай
18. Сион
19. Сион гызы
20. Содом
21. Сөвеш арабасы
22. Стоик таглыматчылар
23. Сур
24. Сурнай байрамы
25. Сува чүмдүрмек
26. Сүлейман пыгамбер
27. Сүннет
28. Сүннетсизлер
29. Сүргүн
30. Сыпа

Сабат гүни – бу еврейлерде хепдәниң единҗи гүни болуп, дынч алмак үчин айратын гүн хасапланыпдыр, бу анна гүни Гүн яшандан башлап, шенбе гүни Гүн яшанда тамамланыпдыр. Ол гүн мукаддес гүн сайылып, хич бир иш эдилмәндир. Исаның дөврүнде яхудыларың Сабат гүнүне дегишли көп дүзгүнлер болупдыр.

Гчк 2:3; Мср 16:23; Лев 16:31.

Садака – Өзүниң буйрушы ялы, Реббе садака хөкмүнде ысрайыллар руханылара галла, миве, яг, шерап, чөрек, мал-гаралар, пул, шай-сеп, эгин-эшик, алтын-күмүш гетирипдирлер. Эгер халк догры яшамаса, оларың садакасыны Реббиң кабул этмеҗекдигини пыгамберлер олара дуйдурыпдырлар (Иша 1:10-17).

Серет: Галла садакасы; Гурбанлыклар; Ичги садакасы; Мейлетин садака.

Саддукейлер – Саддукейлер яхудыларың арасында ёкары дереҗели, бай адамлар болупдырлар ве еврей меҗлисинде отурыпдырлар. Олар халкың Худай тарапындан Муса берлен кануна эермелидигине ынаныпдырлар, йөне соңрак бу канунлара гошулан дүзгүнлере ве адатлара ынанмандырлар. Олар адамың өленден соң дирелйәндигине ынанмандырлар. Шонуң үчин хем олар фарисейлер билен көпленч шу меселелер барада давалашыпдырлар.

Мат 16:1; Мар 12:18; Рес 4:1.

Серет: Фарисейлер; Меҗлис.

Саламатлык гурбанлыгы – бу гурбанлык хайсам болса бир говы зат үчин Худая миннетдарлык билдирмек үчин берлипдир, шейле хем Худая айдылан садака я-да мейлетин садака хөкмүнде берлипдир. Мал өлдүриленден соң, онуң бир бөлеги гурбанлык сыпасының үстүнде якылыпдыр, бейлеки бөлеги гурбанлык берйән адамың машгаласы ве руханы тарапындан ийлипдир.

Лев 3:1-17; 1Пат 9:25.

Салгытчы – Исаның дөврүнде салгытчылар яхудылары басып алан ве зорлук билен оларың үстүнден хөкүм сүрйән Рим империясы үчин ишләпдирлер. Шонуң үчин яхудылар салгытчылары йигренипдирлер. Мунуң үстесине-де салгытчылар көпленч өзлерине алмак үчин, адамлардан алмалысындан көп пул талап эдипдирлер.

Мат 9:10; 10:2-4; 21:31; Лук 18:8.

Салим – Иерусалимиң гысга ады.

Гчк 14:18; Зеб 75:3.

Самария –

1. Б. э. өң IX асырда Омры патыша демиргазык ысрайыл тирелериниң пайтагт шәхери хөкмүнде Самарияны беркарар эдипдир.

2. Исаның дөврүнде хем шәхериң ерлешен ери болан рим этрабының ады болупдыр.

1Пат 13:32; 16:24; 2Пат 17:24.

Серет: Ысрайыл.

Карта серет.

Сара – Сара Ыбрайым пыгамбериң аялы болупдыр. Онуң ады аслында Серай болупдыр, эмма Худай оңа Сара адыны берипдир. Ол өнелгесизди, эмма ахырсоңунда, гаррылык яшында Худайың гудраты билен бир огул догрупдыр.

Гчк 17:15.

Сежде эдилйән ериң азгын аяллары я эркеклери – аяллар (кәте эркеклер) Кенган худайларына сежде эдилйән ерлерде пул төлән адам билен җынс гатнашыгыны эдипдирлер. Олар бейле этмеклик топрагың бол хасыл гетирмегиниң кепили дийип пикир эдипдирлер. Кенгана яшамага гелен ысрайыллар хем олардан гөрелде алып, өзлериниң сеждегәхлеринде бу иши эдипдирлер.

1Пат 14:24; 15:12; 22:46; 2Пат 23:7; Хош 4:14.

Сежде этмек – гадымы дөвүрде ысрайыллар Реббе сежде этмек үчин өзлерини тәмизләпдирлер, дога-дилег эдипдирлер, мезмурлары айдым эдип айдыпдырлар, рухана садака гетирипдирлер. Буларың кәбири өзбашдак, я-да машгала билен, я болмаса улы топар болуп ерине етирилипдир. Кәбирилери муны өйде, башга бирилери болса сежде эдилйән ерде берҗай эдипдирлер. Ысрайыллар Реббе ислендик ерде сежде эдипдирлер, руханының ёлбашчылыгында Худайың халкы хөкмүнде ысрайыллардан хеммесиниң билеликде сежде этмеклери талап эдиленде олар үчин йөрите гүнлер ве байрамлар белленилипдир. Ысрайылың тутуш тарыхы боюнча оларың сежде этмеклерине башга миллетлер терс тәсир эдипдирлер, меселем, олар бут ясамак билен Худайың гахарыны гетирипдирлер.

Гчк 22:5; Мср 3:12; Зеб 5:8; Иша 44:15

Серет: Хызмат этмек.

Сеждегәх – Кенган динине уйянларың сежде эдйән ери я-да кераматлы ери: Ашера бутлары дикилипдир ве олара гурбанлыклар берлипдир, шейле хем топрагың хер йыл бол хасыл бермеги үчин лолучылык эдилипдир. Олар адатча бейик депелерде, шейле хем улы агачларың ашагында, байырларда, башга ерлерде лолучылык эдипдирлер. Бу ишлер хемише Реб тарапындан пыгамберлер аркалы паш эдилипдир.

Серет: Ашера.

Лев 26:30; 1Пат 3:2-4; 2Пат 23:1-28; Ер 7:31.

Села – Зебурда уланылян сөз. Манысы белли дәл, белки, сазың довамындакы сәгинме болмагы ахмал.

Зеб 3:1.

Серафлар – ганатлы перишделер. Ишая пыгамбер Худайың тәҗиниң дашындан пырланян серафлары гөрүпдир ве шейле дийип җар эдипдир: «Хөкмүрован Реб мукаддесдир, мукаддесдир, мукаддесдир» (Иша 6:3). Еврейче бу сөз «янянлар» диймеги аңладяр.

Серет: Керуп; Перишде.

Иша 6:2,6.

Сердар – Худай тарапындан сайланан ёлбашчылар. Сердарлар патыша болмаздан өң, өз душманлары билен урушмакда ысрайыл халкына ёлбашчылык эдипдирлер. Шейле хем олар Худайың ислегини халка етирипдирлер ве казы хөкмүнде дава-‑җенҗеллери чөзүпдирлер.

Чөл 25:5; Сер 2:16; Рут 1:1; 1Шам 7:6.

Сидон – бу шәхер хәзирки Ливаның кенарында ерлешипдир. Мукаддес Китабың дөврүнде ол сөвданың ве агач уссачылыгының меркези болупдыр, бу шәхер көп асырларың довамында дүрли халклар, ягны бабыллылар, греклер, римлилер тарапындан басылып алныпдыр.

Серет: Финикия.

Синагога – синагога яхудыларың, адатча, Сабат гүни йыгнанышян ери болупдыр, олар дога-дилег этмек үчин, окалян Төврадың аятларыны ве Худайың канунының дүшүндирилишини диңлемек үчин үйшүпдирлер. Тәзе Әхт дөврүнде синагогалар яхуды җемагатының бар еринде, тутуш Рим империясында болупдыр.

Мат 4:23; Мар 1:39; Лук 4:16; Ёх 9:22; Рес 9:2.

1629-нҗы сахыпадакы сурата серет.

Синай – бу дагың бейлеки ады Хорепдир. Муса йүзүне Он Табшырык язылан ясы дашлары алмак үчин бу дага чыкыпдыр.

Мср 19:18; 24:16; 31:18; Зеб 67:18.

Серет: Хореп.

Сион – Иерусалимде ыбадатхана гурлан депе.

2Шам 5:7; 2Пат 19:31; Зеб 9:11; Иша 35:10

Серет: Сион гызы.

Сион гызы – бу сөз гошгы стилинде уланылып, Иерусалимиң илатыны аңлатмак үчин уланылыпдыр.

Зеб 9:14-15; Иша 1:8; Лам 1:6; Мик 4:8.

Серет: Сион.

Содом – Содом Лут билен онуң машгаласының яшан шәхериниң ады. Содом билен Гомораның халкы көп неҗис ишлери эдипдирлер, шонуң үчин Худай бу шәхерлери якып вейран эдипдир.

Гчк 13:12; 18:16; Мат 10:15; Йхд 1:7.

Сөвеш арабасы – бир ата я-да бирден көп ата дакылан ики тигирли араба болуп, ол сөвеш үчин уланылыпдыр, көпленч онуң үстүнде ики саны сөвешиҗи адам болупдыр, оларың элинде ок-яйы я-да найзасы болупдыр.

Мср 14:6; Еш 17:16; 1Шам 13:5; 2ЙЙ 1:14.

1625-нҗи сахыпадакы сурата серет.

Стоик таглыматчылар – Зино философың ызына эериҗилер. Зино адамлара өз дурмушына өзлериниң хөкүмдарлык этмегини өвредипдир ве яшайшы хич хили леззетиң я-да агырының тәсири етмезден кабул этмеги ныгтапдыр.

Рес 17:18.

Сур – айлагда ерлешйән гадымы Финикияның бир шәхери болупдыр, ол хәзирки вагтда Ливаның бир бөлегидир. Сур бай шәхер болуп, ол тәҗирчиликде ве маталары гөк реңке боямакда мешхур болупдыр.

Серет: Финикия.

Сурнай байрамы – Ол еврейлериң сененамасы боюнча Тишри айының бирине (муңа Этаным айы хем дийипдирлер), ягны единҗи айда белленилипдир. Бу гүйз паслының ирки дөврүнде болупдыр. Шол гүн ысрайыл халкы ишлемән дынч алыпдыр. Олар йыгнак үчин биле үйшүп, сурнайлар чалыпдырлар ве белленен гурбанлыклары хөдүрләпдирлер.

Лев 16; 23:26-32; Чөл 29:7-11.

Сува чүмдүрмек – Яхя яхудылары гүнәлерине тоба эдендиклериниң нышаны хөкмүнде Иордан дерясында сува чүмдүрип чыкарыпдыр. Ирки месихилер тәзе иман эден адамлары ислендик сув бар болан ерде олары сува чүмдүрипдирлер, бу оларың инди Месихиң шәгиртлеридигини гөркезмек үчин эдилипдир.

Мат 3:11; Рес 1:5; 8:12.

Сүлейман пыгамбер – Давут пыгамбериң оглы, ол Давут өленден соң патыша боляр. Ол Иерусалимде илкинҗи ыбадатхананы гурупдыр, ысрайыл халкының гүйҗүни ве шөхратыны газаныпдыр, шейле хем көп санлы салгытлар, эсгерлер, сөвеш арабаларыны, аяллар эдинипдир. Ол аяллар бабатда говшакдыгына гарамаздан, тутуш ер йүзүнде иң акыллы адам сайылыпдыр.

2Шам 5:14; 12:24; 1Пат 1:39; 4:29-34; 10:1; 11:1-6.

Серет: Давут пыгамбер.

Сүннет – сүннет Худай билен Ыбрайым пыгамбериң несиллериниң, ягны ысрайылларың арасындакы әхтиң нышаны болупдыр. Бу оларың инди Худайың халкы боландыкларының ве Худайың таглыматына табын болҗакдыкларының нышаныны гөркезипдир. Сүннет кануна гөрә, огланҗыклар секиз гүнлүккә ерине етирилипдир. Ресулларың дөврүнде месихилериң арасында аслы яхуды дәллери сүннет этмек барада улы җедел болупдыр. Павлус мунуң билен разылашмандыр. Ол бу барада Галатя язан хатында, шейле хем бейлеки көп хатларында языпдыр. Ол Иса Месих аркалы Худай Өзи үчин тәзе адамлары ярадандыгыны айдяр ве онуң агзасы болмак үчин талап эдилйән екеҗе зат, ол хем Иса Месихе иман этмекдир диййәр. Сува чүмдүрилмек инди Худайың халкына дегишлидигиң нышаныдыр, Иса Месихе иман этмек аркалы Мукаддес Рухуң гүйҗи ве мерхемети билен Худая табын болмак ислегидир.

Гчк 17:10; Лев 12:3.

Сүннетсизлер – бу сөз Худайың Ыбрайым пыгамбер билен эден әхтине дегишли болмадык адамлары аңладыпдыр. Исаның дөврүнде бу сөз эсасан яхуды дәллере дегишли болупдыр.

Серет: Миллетлер.

Сүргүн – Мукаддес Китапда бу сөз яхуда халкының б. э. өң 586-нҗы йылда (Ёхаякым патышасы үчин б. э. өң 597‑нҗи йыл) топарлайын Бабыла сүргүн эдилендиги суратландырылыпдыр. Яхудалар ол ерде парс империясы Бабыл империясыны басып алянча яшапдырлар, соңра Куреш патышасы яхудалара Иерусалим топрагына доланмага ругсат эдипдир.

2Пат 19.

Сыпа – гадымы Ысрайылда ики дүрли сыпа болупдыр, биринҗиси дүрли гөрнүшли садакалары хөдүрлемек үчин ве хайванлары союп, якма гурбанлыгы хөкмүнде бермек үчин уланылыпдыр. Икинҗиси болса якымлы ыслы түтетги үчин уланылыпдыр.

1. Иң ирки гурбанлык сыпасы палчыкдан я-да дашдан, соңрак болса агачдан ве бүрүнчден ясалыпдыр (Мср 13:19-20; 20:24-25). Гурбанлык сыпасы ховлуда мукаддес чадырың дашында гойлупдыр (Мср 27:1-12). Ыбадатхана гурланда, уллакан гурбанлык сыпасыны ыбадатхананың ховлусында гоюпдырлар (2ЙЙ 4:1).

2. Түтетги сыпасы агачдан ясалып, сап алтына өртүлипдир (Мср 30:1-10). Хер гүн ирден ве агшам руханылар Худая садака хөкмүнде якымлы ыслы түтетги түтедипдирлер. Оларың икиси хем Мукаддес чадырда ве Ыбадатханада Иң мукаддес отагы мукаддес отагдан бөлүп дуран тутының өңүнде ерлешдирилипдир (Мср 26:33).

Серет: Мукаддес чадыр; Ыбадатхана.

1620-нҗи, 1621-нҗи ве 1627-нҗи сахыпадакы суратлара серет.

Ш

Ш

1. Шеминит
2. Шейтан
3. Шигаён
4. Шөхрат

Шеминит – сазың ады болмагы әхтимал.

1ЙЙ 15:21.

Шейтан – Ол Худайың ве Оңа уйян вепалы адамларың душманы болупдыр. Онуң ады «гүнәлейҗи» диймеги аңладыпдыр. Шейле хем оны иблис, җынларың хөкүмдары ве бу дүнйәниң хөкүмдары дийип атландырыпдырлар. Онуң пис ишини Эйюп китабында гөрмек боляр; Иса Өз сөзлери ве бейик гудратлары билен шейтандан үстүндигини гөркезйәр.

Эйп 1; Мат 4:3; Мар 3:23; Лук 13:16; Айн 2:20.

Шигаён – сазың ады болмагы әхтимал.

Зеб 7:1.

Шөхрат – Худайың шөхраты Мукаддес Китапда кәте ягты шөхле я-да от хөкмүнде, я болмаса булут хөкмүнде суратландырыляр. Адамлар Онуң шөхратыны чөлде сежде эдилйән ерлерде, перишделер пейда боланда гөрүпдирлер. Дүнйәниң ахырында Иса доланып геленде, Худайың шөхратына бесленип гелер.

Гчк 45:13; Мср 16:7, 10; 1Шам 4:21; Иша 6:3; Хош 4:7; Хаб 2:14.

Т

Т

1. Табшырык
2. Тегелек ховуз
3. Тәмиз
4. Тәзе Ай байрамы
5. Тәзе Әхт
6. Төврат
7. Төврат мугаллымы
8. Туты
9. Түтетги
10. Түтетги сыпасы

Табшырык –

Серет: Канун.

Тегелек ховуз – бүрүнчден ясалан улы ховуз. Ол ыбадатхананың ховлусында гойлуп, ичи сувдан долдурылыпдыр ве руханылар ондан эллерини ве аякларыны ювупдырлар.

1Пат 7:23-26; 2ЙЙ 4:2-6,10.

Тәмиз – Ысрайыллара тәмиз болмалыдыклары айдылыпдыр, себәби олар Худайың халкыды ве Худай мукаддесдир (Лев 11:44). Тәмиз болмак үчин олар харам хасапланян затлардан дашда болмалыдылар ве йыгы-йыгыдан ювнуп дурмалыдылар; шейле хем олары руханы тарапындан тәмизлемек герекди (Лев 14:1-7). Бир адамың гүнәси билен тутуш халк тәмиз болман билйәрди (Еш 22:17). Өйлери ве затлары хем тәмизлемек герекди (Лев 14:33-53). Мукаддес Китап хич кимиң өз йүрегини тәмиз саклап билмеҗекдигини өвредйәр, шонуң үчин хем адамлара Худайың мерхемети ве багышламагы герек (Сүл 20:9).

Серет: Кәкилик оты; Мурдар.

Тәзе Ай байрамы – еврейлер тәзе Айың пейда болмагыны хер айда улы байрам эдип белләпдирлер. Олар бу гүни сурнай чалмак билен ве якма гурбанлыгыны хөдүр этмек билен белләпдирлер.

Чөл 29:6; Эзр 3:5; Зеб 81:3.

Тәзе Әхт – бу дөрт Хош Хабардан, ресуллар тарапындан язылан дүрли хатлардан ве Аянлык китабындан ыбарат.

Төврат –

1. Худай тарапындан Муса пыгамбере берлен Мукаддес Канун.

2. Бу Канундан ыбарат болан Көне Әхтиң илкинҗи бәш китабы (Гчк – Кан). Бир гезек, Ёшыя патышаның шалык сүрен дөврүнде ыбадатханада Төврат тапыляр. Бу болса өңки патышаларың кәбирилериниң мунуң бардыгындан бихабардыкларыны аңладяр.

Серет: Канун.

2Пат 22:8-10; Мат 5:18.

Төврат мугаллымы – Исаның дөврүнде Төврат мугаллымлары канундан оңат баш чыкарыпдырлар ве синагогаларда окадыпдырлар. Олар еврейлериң баш меҗлисинде векилчилик этмек билен гүйчли топар болупдырлар. Бизиң Эзра китабындан гөршүмиз ялы, оларың топары мүрзелерден гелип чыкыпдыр, мүрзелер язгылары ве ресминамалары языпдырлар, эмма асырларың гечмеги билен олар хем еврей канунындан өкде баш чыкарыпдырлар, себәби олар оны дүйрленен кагыза гөчүрипдирлер ве оны долы җикме-җик билипдирлер.

Мат 2:4; 7:29; Лук 6:7; Ёх 8:3.

Серет: Мүрзе.

Туты – овадан безелен туты чадырда, соңрак болса Иерусалимдәки ыбадатханада Иң мукаддес отагы мукаддес отагдан бөлүпдир. Бу тутудан гечмәге йылда бир гезек, Гүнәден сапланма гүни диңе баш рухана ругсат эдилипдир.

Мср 26:31-33; 2ЙЙ 3:14.

Серет: Мукаддес чадыр.

Түтетги – түтетги дүрли гөрнүшли өсүмликлерден ве агачлардан алныпдыр ве олар кесиленде, якымлы ыс берипдир. Олар чалт гатапдыр ве бөлеклере бөлүнипдир я-да овраныпдыр. Түтетги якылыпдыр я-да яг билен гарылып, дүрли максатлар үчин уланылыпдыр. Көне Әхт дөврүнде руханы түтетгини гурбанлык сыпасында мукаддес чадырда, соңрак ыбадатханада түтедипдир. Ысрайыл халкына муны галла билен гарып, садака хөкмүнде гетирмек хем буйрулыпдыр.

Мср 30:1-8; 34-38; Лев 1:1; 16:12; Мат 2:11; Лук 24:1.

Серет: Ладан; Мүр.

Түтетги сыпасы –

Серет: Сыпа.

У

У

1. Урым ве Туммым

Урым ве Туммым – Урым ве Туммым Худайың ислегини аян этмек үчин уланылыпдыр. Олар баш руханының гурсакчасында сакланыпдыр.

Мср 28:30; Лев 8:8; Кан 33:8.

Серет: Эфот; Гурсакча.

Ы

Ы

1. Ыбадатхана
2. Ыбрайым пыгамбер
3. Ыляс пыгамбер
4. Ынсан оглы
5. Ысхак пыгамбер
6. Ысмайыл пыгамбер
7. Ысрайыл
8. Ысрайылың он ики тиреси
9. Ызына сатын алмак

Ыбадатхана – Сүлейман патыша Иерусалимде илкинҗи ыбадатхананы гурупдыр (1Пат 6-7; 2ЙЙ 2-4). Бабыллылар бу ыбадатхананы вейран эдипдирлер ве онуң әхли гымматбаха затларыны Бабыла әкидипдирлер. Кәбир яхудылар Бабыл сүргүнлигинден доланып баранларындан соң, бу ыбадатхана б. э. өң 520 – 515‑нҗи йылларда тәзеден гурлупдыр. Хирод патышаның хөкүмдарлык эден дөврүнде (б. э. өң 37‑нҗи йылындан б. э. 4‑нҗи йылына ченли) бу ыбадатхана улалдылып, хас-да оваданлашдырылыпдыр. Бизиң эйямымызың 70‑нҗи йылында ыбадатхана римлилер тарапындан вейран эдилипдир ве хич хачан тәзеден дикелдилмәндир.

1Пат 5:5; 6:2 2Пат 25:8-17; Эзк 40-46; Нех 8.

Серет: Мукаддес өй.

1622-нҗи сахыпадакы сурата серет.

Ыбрайым пыгамбер – Ысрайыл халкының илкинҗи атасы. Ыбрайым пыгамбер дийип атландырылмаздан өң, онуң ады Ыбрам болупдыр. Ол чарва дурмушда яшапдыр, онуң аялы Сара, огуллары хезрети Ысхак ве хезрети Ысмайыл болупдыр. Хезрети Ысхагың оглы Якуп Ысрайылың он ики тиресиниң атасы болупдыр.

Гчк 11:27–12:8; 15:1-21; 17:5.

Серет: Ысхак пыгамбер; Ысмайыл пыгамбер; Якуп.

Ыляс пыгамбер –

Серет: пыгамбер.

Ынсан оглы – бу ат Зебурда ве Эзекиел (ягны Кифл) пыгамбериң китабында ынсаны аңладыпдыр. Эмма ол Даныел пыгамбериң китабының 7‑нҗи бабында Худай тарапындан шөхрат ве соңсуз патышалык берлен киши үчин уланылыпдыр. Бу киши Месих болмалы дийлип дүшүнилипдир. Иса Худайдан ыгтыярлык алан хөкмүнде бу ады Өзи үчин уланыпдыр. Ол эҗир чекип өлди ве дирелип гөге гөтерилди, эмма Ол ене ере казылык этмәге ве Өз халкыны халас этмәге гелер.

Зеб 8:5; 145:3; Мар 8:38; Ёх 3:13-14.

Ысхак пыгамбер – Худайың берен вадасына гөрә, Ыбрайымың Сарадан болан оглы. Ысхак Худайың ялкан адамы болуп, Якуп билен Ысавың какасыдыр.

Гчк 17:19-21; 21:3-12; 22:1-9; 27:1-46; 35:29.

Серет: Ыбрайым пыгамбер; Якуп.

Ысмайыл пыгамбер – Ыбрайым пыгамбериң Хаҗар атлы гырнагындан доглан новбахар оглы.

Гчк 16:11,15,16; 17:18-26; 25:9-17; 28:9; 36:3

Серет: Гырнак аял.

Ысрайыл – Якуп Пениелде Худай билен тутлушанда, Худай онуң адыны Ысрайыл дийип үйтгедйәр. Көне Әхтде Якубың несиллери он ики тирәни эмеле гетирип, ысрайыл халкы дийлип атландырыляр. Көне Әхтиң пыгамберлик ве гошгы язгыларында «Якубың» ады көпленч ысрайыл халкыны аңлатмак үчин уланылыпдыр. Сүлейман патышаның өлүминден соң, Демиргазыкдакы он тире Гүнортадакы яхуда хем бенямин тирелеринден айрыляр ве Ысрайыл адыны саклаяр. Ысрайыл патышалыгының Самарияда өз пайтагты болупдыр. Гүнортада ики тире Яхуда патышалыгыны эмеле гетирипдир. Шонуң үчин хем Көне Әхтиң кәбир ерлеринде «Ысрайыл» сөзи диңе Демиргазыкдакы он тирәни я-да Демиргазык патышалыгыны аңладыпдыр, көпленч болса Ыбрайым пыгамбериң агтыгы Якубың әхли несиллерини аңладыпдыр. Мукаддес Китап бу халкың Худайың сайлан ве сөен халкы боландыгыны өвредйәр, оларың үсти билен Худай дүнйәниң әхли халкларыны ялкамагы карар этди. Ысрайыл Худай тарапындан горалды ве ялканды, Худай олар билен әхт баглашды ве олара үйтгешик вадалар берди. Шейле хем, Ысрайыл Худайың кануныны кабул этди ве Худай олара пыгамберлер аркалы гепледи.

Гчк 32:28; 46:8; 49:28 Мср 1:1; 2ЙЙ 10:16; 2ЙЙ 11:1; Иша 9:7.

Серет: Якуп; Яхуда.

Ысрайылың он ики тиреси – Ысрайыл (өңки ады Якупды) огулларының әхли несиллери, оларың атлары Рубен, Шимгон, Леви, Яхуда, Зебулун, Ысакар, Дан, Гат, Ашер, Нафталы, Бенямин ве ики саны ярым тире, Эфрайым ве Манаша. Эфрайым ве Манаша Юсубың огуллары болуп, олар Юсубың какасы Ысрайыл тарапындан айратын сөйлүпдирлер.

Гчк 35:23-26; 41:51-52; 48:5; 49:28; Мср 1:1-5; Еш 17:1-18; 1ЙЙ 2:1-2; 6:63.

Серет: Ысрайыл; Яхуда; Якуп; Юсуп.

Ызына сатын алмак – илкинҗи доглан хайванлар, шейле хем, адамлар Реббе дегишли болупдыр. Улы мерхемет эдип, Реб еврейлере новбахар огулларыны ве илкинҗи болан эшеклерини ызына сатын алмага ругсат эдипдир. Олар муны Худая бермек үчин рухана садака я-да гурбанлык гетирмек аркалы ерине етирипдирлер. Реб новбахар огулларыны Мүсүрде өлүмден нәхили халас эдендигини хемише ятламаклары үчин ысрайыллара када-канунлар берипдир.

Мср 13:13-15; 34:19-20.

Я

Я

1. Ябуслар
2. Яг
3. Яг гуймак
4. Яхуда
5. Яхудаларың дили
6. Яхуды
7. Якма гурбанлыгы
8. Якуп пыгамбер
9. Ялкамак
10. Яшулулар
11. Язык гурбанлыгы

Ябуслар – Ысрайыл халкы эелемезден өң, Кенганда яшан халкларың бири. Олар хезрети Давут патыша тарапындан эеленйәнчәлер, Иерусалимде ве онуң төверегинде яшапдырлар.

Гчк 10:15; Еш 3:10; 2Шам 5:6; 1Пат 9:20.

Серет: Кенган.

Яг – адатча Көне Әхтде зейтун ягы. Зейтун ягы гадымы Ысрайылда бирнәче максатлар үчин уланылыпдыр. Ол чыраларың ягы үчин, яралары беҗермек үчин ве деридәки ёкушян яралары беҗермек үчин уланылыпдыр. Кәте ягы атыр билен гарып, якымлы ыс бермек үчин дерә ве сача чалыпдырлар. Гымматбаха яг кимдир бири патышалыга, руханылыга, пыгамберлиге сайлананда, онуң депесинден гуйлупдыр, шейле хем мукаддес затлары пәклемек үчин оларың үстүне серпилипдир. Шейлеликде, яг бүтевүлигиң, саг-саламатлыгың, Худайың Рухуның гудратының ве тәмизленмегиң нышаны болупдыр.

Мср 25:6; 29:7; Лев 7:10; 14:26; 1Шам 10:1.

Яг гуймак – сайланан адамың я-да бир задың үстүне зейтун ягыны гуймак билен йөрите хызмат үчин айры гойландыгыны аңлатмак. Кимдир бириниң депесине яг гуйлуп, ол патышалыга я-да руханылыга белленилипдир. Гурбанлык сыпасы, тутуш мукаддес чадыр мукаддес эдилмек үчин, оларың үстүне яг серпилипдир. Тәзе Әхтде месихилер шыпа алмак үчин дилег эдйән адамларының үстүне яг гуюпдырлар. Иса «Месих» дийлип атландырыляр, бу «яг гуйлан» диймеги аңладяр, ягны Худай тарапындан сайланып белленен диймекдир.

Мср 40:9,15; Лев 4:3; 1Шам. 16:13.

Серет: Месх ягы; Месих. 1628-нҗи сахыпадакы сурата серет.

Яхуда –Якубың он ики оглуның бириниң ады ве яхуда тиресиниң ата-‑бабасы. Яхуда тиреси бейик болупдыр, оңа мүлк пай дийлип берлен ер хем улы болупдыр ве «Яхуда» дийип атландырылыпдыр. Сүлейман патыша өленден соң, Демиргазык тирелер Гүнорта тирелеринден, ягны яхуда ве бенямин тиресинден айры чыканларында, бу ики тире Яхуда патышалыгыны эмеле гетирипдир. Гүнорта патышалыгының Давут пыгамбериң несиллери болан өз патышалары болупдыр ве онуң пайтагты Иерусалим болупдыр.

Гчк 29:35; 35:22-23; 38:1-26; 49:8; Мср 31:2; Еш 15:1-12; 1Шам 17:12.

Серет: Ысрайыл.

Яхудаларың дили –

2Пат 18:26.

Серет: Еврей.

Яхуды – аслы еврей болан адам. «Яхуды» ады «Яхуда» сөзүнден гелип чыкандыр. Б. э. өң 586-нҗы йылда Яхуда патышалыгы бабыллылар тарапындан басылып алыняр ве халк Бабыла сүргүн эдилйәр. Сүргүн дөврүнде ве ондан соң хем «яхуды» сөзи халкы ве ысрайыл тирелеринден болан ислендик адамы аңлатмак үчин гиңден уланылыпдыр. Адамзады халас этмек үчин ве Худайың Шалыгыны беркарар этмек үчин Исаның Худай тарапындан иберилендигине ынанан илкинҗи адамлар яхудылар болупдыр.

Нех 1:2; Эст 3:4; 9:1-6.

Серет: Бабыл, Яхуда.

Якма гурбанлыгы – бу айратын гурбанлык болуп, мал сойландан соң, онуң әхли бөлеклери гурбанлык сыпасында бүтинлей якыляр. От якыландан соңра, гурбанлык отда янып түссә өврүлипдир. Асмана етйән бу гурбанлыгың түссесиниң ысы Худая ярапдыр.

Гчк 8:20; 22:2; Лев 1:2-17.

Якуп пыгамбер – хезрети Ысхагың оглы, Ыбрайым пыгамбериң агтыгы, ол Худай тарапындан вада берлен ялканыша эе болупдыр. Якуп Пениелде Худай билен гөреш тутанда, Худай Якубың адыны Ысрайыл дийип үйтгетди. Якубың он ики оглы болупдыр ве бу огуллар ысрайыл халкының он ики тиресиниң ата-бабасы болупдыр.

Гчк 25:19; 27:6; 32:22-30; 35:22-26.

Серет: Ыбрайым пыгамбер; Ысхак пыгамбер; Ысрайыл; Яхуда.

Ялкамак – Худайың ниети ве ислеги адамзады ялкамаклык болуп, бу Онуң ыкрар эден әхтиниң меркезинде ерлешйәр. Ыбрайым пыгамбериң үсти билен Худай ер йүзүндәки әхли адамлары ялкамаклыгы вада берди (Гчк 12:3). Бу вада Ыбрайым пыгамбериң несли болан Иса Месихиң үсти билен амала ашды (Гал 3:14). Мукаддес Китап Худайың диңе догры адамлары ялкаяндыгыны өвредйәр, себәби олар Худайы сөййәрлер ве Оңа табын болярлар. Тәзе Әхтде ялканмак дүшүнҗеси хас гиң, ягны муңа диңе бир байлык гирмән, эйсем бу ве индики дурмушда рухы тайдан ялканмак хем гирйәр. Иса эерйәнлер дирелиш гүнүнде Худайың өзлерини ялкаҗакдыгыны билйәрлер (Мат 25:34). Онуң манысы «нәлетлемек» сөзи билен гапма-гаршыдыр.

Гчк 1:22,28; 12:3; Кан 28:1-12; Мат 25:34; Лук 14:14; Эфе 1:3.

Яшулулар – Ысрайыл халкының бүтин тарыхының довамында, хатда Исаның дөврүнде яшулулар ёлбашчылык этмәге, өвретмәге ве адамларың үстүнден ыгтыярлыгы йөретмәге җогапкәр болупдырлар. Олар кәте өз борчларыны догры ве адалатлы берҗай этмәндирлер, шонуң үчин Худай олары пыгамберлериниң үсти билен язгарыпдыр. Йыгнакларда Исаның ызына эерйәнлериң арасында бу хызматы йыгнагың ёлбашчылары ерине етирипдирлер. Аянлык китабында яшулулар Иса Месихе иман этмек аркалы әхли халас боланлары аңладыпдыр.

Мср 3:18; 4:29; Лев 4:15; Кан 19:12; Рут 4:2,9; Иша 3:14; Айн 4:4.

Язык гурбанлыгы – эгер кимдир бири төтәнден гүнә эден болса я-да харам затлары эллән болса, онда бу гурбанлык аркалы руханы олары гүнәсинден саплапдыр.

Лев 5:2-19.

Е

Е

1. Едутун
2. Ехошапат җүлгеси
3. Еврей

Едутун – ол 1ЙЙ 16:41-де беян эдилйән Давут пыгамбериң баш сазандаларының бири болан болмагы әхтимал; башга бир манысы «боюн эгдирмекдир».

1ЙЙ 16:41.

Ехошапат җүлгеси – бу ер Иерусалимиң голайындакы җүлге үчин уланылян атдыр, ягны ол Иерусалиме гаршы йыгнанан миллетлере Худайың ыглан эден җезасының беян эдилйән ери болупдыр. Ёвел китабының 3‑нҗи бабының 14‑нҗи аядында бу хөкүм җүлгеси дийлип атландырылыпдыр.

Ёв 3:2,12,14.

Еврей –

1. Аслы нәбелли көне сөз, бу ысрайыл халкы үчин уланылыпдыр. Шейле хем бу Ыбрайым пыгамбериң асыл гелип чыкышыны гөркезмек үчин уланылыпдыр.

2. Б. э. өң 586-нҗы йылда Бабыл сүргүни дөврүне ченли, эсасан, ысрайыл халкы тарапындан уланылан дил. Халк сүргүнден доланып геленден соң, оларың аглабасы бу диле дерек арамей дилинде гүрләпдир. Көне Әхтиң көп ери еврей дилинде язылыпдыр.

Гчк 14:13; 39:14,17; 40:15; 41:22; 43:32; Мср 1:15-19; 21:2; 1Шам 4:6

Серет: Арамей.

Ю

Ю

1. Юнус пыгамбер

2. Юсуп пыгамбер

Юнус пыгамбер – Ниневе халкының пис ишлери үчин олары Худайың вейран этҗекдиги барада дуйдурыш берен пыгамбер. Онуң дуйдурышы себәпли халк тоба этди ве Худай олары багышлады.

Юнус китабы.

Юсуп пыгамбер – Ысрайылың иң сөйгүли оглы, Эфрайым билен Манашаның какасы. Доганлары оны гул эдип сатдылар, эмма Худай оны халас этди ве Мүсүр патышасының «саг эли» этди. Ол ерде Юсуп доганларыны ве тутуш машгаласыны, шейле хем көп мүсүрлилери узак вагтлап болан гуракчылык дөврүнде ачлыкдан халас этмекде эсасы хызматы битирди.

Гчк 30:24-25; 37:1–50:26.

Серет: Фараон.

Й

Й

1. Йыгнагың хызматчысы
2. Йыгнагың ёлбашчылары
3. Йыгнак

Йыгнагың хызматчысы – Иса гөге гөтериленден соң ве Мукаддес Рух иненден соң, месихилер топарына окатмага ве хызмат этмәге белленен йөрите адамлар тарапындан ёлбашчылык эдилипдир. Мунда белли бир дүзгүн болмандыр, муңа гарамаздан Павлус өз хатларында нәхили адамларың ёлбашчылык этмелидиги барада анык гөркезмелер берипдир. Иса башгалара хызмат этмеклиге өрән ёкары баха берипдир.

Рес 14:23; 1Пет 5:1-4; 1Тим 3:1-13; Рим 16:1; 1Тим 5:17-21; Тит 1:5-9; Ев 13:7,17.

Йыгнагың ёлбашчылары –

Серет: Яшулулар.

Йыгнак – Тәзе Әхт дөврүнде Иса ынанянлар сежде этмек үчин Иерусалимдәки ыбадатханада йыгнанышыпдырлар. Мундан соң тизара олар өз өйлеринде йыгнанышып башлапдырлар. Хош Хабар тутуш Рим империясында вагыз эдиленсоң, йыгнаклар көп ерлерде гурналды. Бу гүнки гүн йыгнаклар дүнйәниң әхли ерлеринде гечирилйәр. Бу йыгнакларың әхлиси бир бейик Йыгнагың бөлүми хасапланып, онуң дүзүми Исаның дөврүнден тә шу гүне ченли месихилерден ыбаратдыр.

Мат 16:18; Рес 8:1; 9:31; Рим 16:5; 1Кор 11:18; Эфе 5:23-32; Айн 1:11.

З

З

1. Зебур
2. Зекат
3. Зыгыр
4. Зыярат нагмасы

Зебур – 150 мезмурдан ыбарат топлум, оларың көпүси Давут пыгамбер тарапындан языландыр. Зебур Көне Әхтиң бир бөлегидир.

Серет: Давут пыгамбер; Көне әхт; Мезмур.

Зекат –

Серет: Ондан бири.

Зыгыр – Орта Гүндогарда өсүмлигиң бир гөрнүши. Зыгыр үйшмегини йыгнап, сувда эзипдирлер, соңра гурадып, сүйүмини айратын алып, ондан йүплүк өрүпдирлер ве ондан непис мата докапдырлар. Ахырында, докалан зыгыр мата йүң мата гаранда гыммат хасапланыпдыр, себәби оны ыссы ховада геймек якымлы болупдыр ве оны өндүрмек кын болупдыр. Руханы гейимлериниң кәбирлери зыгыр матадан докалыпдыр.

Мср 9:31; 25:4; 26:1; Лев 6:10; 16:4; Сүл 31:13; Дан 10:5.

Зыярат нагмасы – Еврейче «ёкары чыкян айдым» диймекдир. Бу айдым дагың ёкарсында ерлешйән ыбадатхана чыкыланда айдылыпдыр. Бу айдымлар дини байрамчылыклар үчин Иерусалиме баряркалар, ёлда зыяратчылар тарапындан айдылып, ыбадатханада байрамчылыгың бир бөлеги хөкмүнде сежде эдипдирлер. Бу сөз кәбир мезмурың еврейче адының бир бөлегидир.

Зеб 119-133.

Table of Contents

Гириш

Чөлде

- 1‑нҗи бап
- 2‑нҗи бап
- 3‑нҗи бап
- 4‑нҗи бап
- 5‑нҗи бап
- 6-нҗы бап
- 7‑нҗи бап
- 8‑нҗи бап
- 9-нҗы бап
- 10-нҗы бап
- 11‑нҗи бап
- 12‑нҗи бап
- 13‑нҗи бап
- 14‑нҗи бап
- 15‑нҗи бап
- 16-нҗы бап
- 17‑нҗи бап
- 18‑нҗи бап
- 19-нҗы бап
- 20‑нҗи бап
- 21‑нҗи бап
- 22‑нҗи бап
- 23‑нҗи бап
- 24‑нҗи бап
- 25‑нҗи бап
- 26-нҗы бап
- 27‑нҗи бап
- 28‑нҗи бап
- 29-нҗы бап
- 30-нҗы бап
- 31‑нҗи бап
- 32‑нҗи бап
- 33‑нҗи бап
- 34‑нҗи бап
- 35‑нҗи бап
- 36-нҗы бап

Сөзлүк

А

- Адалатлы
- Адам ата
- Агта
- Агыз беклемек
- Ахалот
- Аждарха
- Акмак
- Аламот
- Алоэ
- Амалеклер
- Аммонлар
- Аморлар
- Анаклар
- Араба дүзлүги
- Арамей дили
- Арфа
- Артемис
- Арвах-җын
- Арёпагус
- Ашера
- Ашторет
- Ашур
- Аянлык
- Азия

Б

- Бабыл
- Багал
- Баш руханы
- Башан
- Байрам йылы
- Байрамчылыклар
- Берекет
- Беелзебул
- Бу дүнйәниң хөкүмдары
- Бут
- Бүтинлей ёк этмек

Ч

- Чатма байрамы

Д

- Дагон
- Давут галасы
- Давут Оглы
- Давут пыгамбер
- Декаполис
- Дери кесели
- Дикме даш
- Дога-дилег этмек
- Догры

Э

- Эфиопия
- Эфот
- Эл гоймак
- Эллинҗи гүн байрамы
- Эляша пыгамбер
- Эпикурчы философлар

Ә

- Әхт

- Әхт сандыгы

Ф

- Фараон
- Фарисейлер
- Финикия

Г

- Гала дервезелери
- Галла байрамы
- Галла садакасы
- Ган
- Гиргашлар
- Гитит
- Гомора
- Гөгүң Шалыгы
- Гөк
- Гөргүр
- Гөрнүш
- Греклер
- Гурбанлык сыпасы
- Гурбанлыклар
- Гурсакча
- Гүнә гурбанлыгы
- Гүнәден сапланма гүни
- Гырнак аял
- Гызыл деңиз

Х

- Хача чүйлемек
- Халасгәр
- Хантагта
- Хасыл байрамы
- Хеләкчилик ери
- Хепдәниң биринҗи гүни
- Хермон дагы
- Хетлер
- Хигаён
- Хирод
- Хивилер
- Хореп
- Хорылар
- Хоссар
- Хош хабар
- Хошбой ыслы гамыш
- Хошея пыгамбер
- Хов эне
- Хөдүр чөреги
- Худай
- Худайың Гузусы
- Худайың Оглы
- Худайың Шалыгы
- Хызмат этмек

И

- Иблис
- Ичги садакасы
- Ички гала
- Император
- Инҗил
- Иң мукаддес отаг
- Иордан дерясы
- Иса
- Ишая пыгамбер
- Иерусалим

Җ

- Җебрайыл перишде
- Җелиле
- Җеннет
- Җул гейинмек

К

- Канун
- Канун китабы
- Кемош
- Кенган
- Кенганлар
- Керуп
- Кесетлер
- Кейнлер
- Кәкилик оты
- Көне Әхт
- Күл үстүнде отурмак

Л

- Ладан
- Левилер
- Лира
- Ливан
- Ливятан
- Лолы
- Лут

М

- Мадай
- Манна
- Маскил
- Меҗлис
- Меръем
- Месх ягы
- Месих
- Месопотамия
- Мейлетин садака
- Мезмур
- Мәликсадык
- Мидянлар
- Микайыл
- Миктам
- Миллетлер
- Милло
- Мирас
- Молек
- Моваплар
- Мукаддес
- Мукаддес чадыр
- Мукаддес чөрек
- Мукаддес даг
- Мукаддес отаг
- Мукаддес өй
- Мукаддес Рух
- Мурдар
- Муса пыгамбер
- Мут лабен
- Мүр
- Мүрзе

Н

- Надан
- Нард
- Назыр
- Нефиллер
- Негеп чөли
- Новбахар огул
- Нух пыгамбер

О

- Омын

- Ондан бири

Ө

- Өлүлер дүнйәси

- Өй бутлары

П

- Парс империясы
- Парз
- Пата
- Патрос
- Перишде
- Перизлер
- Перман
- Песах байрамы
- Петир байрамы
- Пилат
- Пилиштлилер
- Пурым байрамы
- Пыгамбер
- Пыгамберлик этмек

Р

- Рабби
- Рахап
- Рапалар
- Реб
- Реббе хөдүр эдилен чөрек
- Реббе йүз тутулян чадыр
- Реббиң гүни
- Реббиң өйи
- Реббиң сачагы
- Ресуллар
- Римлилер
- Рух
- Руханы

С

- Сабат гүни
- Садака
- Саддукейлер
- Саламатлык гурбанлыгы
- Салгытчы
- Салим
- Самария
- Сара

- Сежде эдилйән ериң азгын аяллары я эркеклери

- Сежде этмек
- Сеждегәх
- Села
- Серафлар
- Сердар
- Сидон
- Синагога
- Синай
- Сион
- Сион гызы
- Содом
- Сөвеш арабасы
- Стоик таглыматчылар
- Сур
- Сурнай байрамы
- Сува чүмдүрмек
- Сүлейман пыгамбер
- Сүннет
- Сүннетсизлер
- Сүргүн
- Сыпа

Ш

- Шеминит
- Шейтан
- Шигаён
- Шөхрат

Т

- Табшырык
- Тегелек ховуз
- Тәмиз
- Тәзе Ай байрамы
- Тәзе Әхт
- Төврат
- Төврат мугаллымы
- Туты
- Түтетги
- Түтетги сыпасы

У

- Урым ве Туммым

Ы

- Ыбадатхана
- Ыбрайым пыгамбер
- Ыляс пыгамбер
- Ынсан оглы
- Ысхак пыгамбер
- Ысмайыл пыгамбер
- Ысрайыл
- Ысрайылың он ики тиреси
- Ызына сатын алмак

Я

- Ябуслар
- Яг
- Яг гуймак
- Яхуда
- Яхудаларың дили
- Яхуды
- Якма гурбанлыгы
- Якуп пыгамбер
- Ялкамак
- Яшулулар
- Язык гурбанлыгы

Е

- Едутун
- Ехошапат җүлгеси
- Еврей

Ю

- Юнус пыгамбер

- Юсуп пыгамбер

Й

- Йыгнагың хызматчысы
- Йыгнагың ёлбашчылары
- Йыгнак

З

- Зебур
- Зекат
- Зыгыр
- Зыярат нагмасы