Мукаддес Китап
Author: Мукаддес Китап Терҗиме Институты
Date: 2018-09-17T08:29:18.626459+00:00

Гириш

Гириш

1. Эйюп

2. Сөзлүк

Элиңиздәки Мукаддес Китап хер бир адам үчин иң ваҗып китапдыр! Бу китап аркалы адамзат өз Ярадыҗысы Худайы танап, Онуң биз үчин ниетлән аҗайып максадыны өвренер ве иман эдип, бакы яшайша эе болар. Бейик патыша болан Давут пыгамбер Худайың Сөзи барада өз мезмурларының биринде: «Сениң сөзүң – чыра аякларыма, ол – ягтылык мениң ёдама» дийип айдяр. Худайың Сөзи, догрудан-да, хер бир ынсаның дурмушы үчин чырадыр, йөрейән ёлуны ягтылдян нурдур! Гой, Худай бу китабы окаян хер бир ынсана пәхим-пайхас берип, Өз Сөзүниң уммасыз байлыгыны оңа багыш этсин!

Китапларың атлары

Мукаддес Китабың дүзүмине гирйән китапларың атлары дүрли-дүрлүдир:

- •Китап я-да онуң эсасы бөлеги белли бир адам тарапындан язылып, шол адамың ады билен атландырыляр, мысал үчин, «Сүлейманың пәхимлери».

- •Китап хайсыдыр бир адам барада язылып, шол адамың адына лайыклыкда атландырыляр, мысал үчин, «Рут».

- •Китап ысрайыл халкының тарыхының хайсыдыр бир дөврүни беян эдип, шол дөвүрдәки вакалара, ягдайлара лайыклыкда атландырыляр, мысал үчин, «Ысраыыл сердарлары». Булар барада хас гиңишлейин маглуматы алмак үчин, хер китабың башында берилйән гириш бөлүмине гөз айлаң.

Мукаддес Китабың дүзүмине гирйән китаплар шу топарлара бөлүнйәр:

- •Көне Әхт

- ◦Төврат (Гелип чыкыш – Канун таглыматы)

- ◦Ир дөвүрдәки пыгамберлер; бу китаплар топары кәвагт «Тарыхы китаплар» дийлип хем атландырыляр (Ешува – Патышалар (Икинҗи китап))

- ◦Язгылар, шейле топара Зебур ве Сүлейманың пәхимлери ялы китаплар гирйәр. (Йыл язгылары – Нагмалар нагмасы)

- ◦Бейлеки пыгамберлер (Ишая – Малакы)

- •Тәзе Әхт

- ◦Хош хабарлар. Муңа дөрт китап дегишли болуп, олар дүрли адамлар тарапындан языландыр. Олар өзлериниң шаят болан вакаларыны беян эдйәрлер.

- ◦«Ресулларың ишлери» атлы китап Лука тарапындан языландыр. Ол бу китапда Иса Месихиң гөге гөтериленден соң болан вакалары беян эдйәр.

- ◦Хатлар. Булар Павлус, Петрус ве Ёханна ялы авторларың месихи йыгнаклара язан хатларыдыр.

- ◦«Ёханна гелен аянлык» эдебиятың айратын гөрнүши болуп, онда Худайдан гелен гөрнүшлер ве аянлыклар беян эдилйәр.

Ёкарда агзалан китаплар топлумларының хер бири өзүне махсус болан жанрда языландыр. Шонуң үчин-де окыҗы китабы оканда, онуң жанр айратынлыгыны хасаба алмалыдыр.

«Көне Әхт» ве «Тәзе Әхт» китапларына гошмача сөзбашылар берилйәр. «Көне Әхтиң» дүзүмине пыгамберлериң китапларының хем гирйәндигине гарамаздан, оңа түркмен окыҗыларына гиңден таныш болан «Төврат» ве «Зебур» диен гошмача сөзбашылар берилди. «Тәзе Әхт» китабына «Инҗил» диен гошмача сөзбашы берилсе-де, онуң дүзүмине «Инҗилден» башга китаплар ве иманлылар йыгнакларына язылан хатлар гирйәр.

Худайың атлары

Көне Әхт китабы түркмен дилине асыл нусгадан, ягны еврей дилинден терҗиме эдилди. Бу китабың еврей дилиндәки асыл нусгасында Худайың бирнәче ады душ гелйәр. Онуң «Элохим» ады хас көп уланылып, ол түркмен дилине «Худай» дийип терҗиме эдилди. Онуң бейлеки ады Яхве болуп, ол хем «Худай» диймеги аңладяр. Бу ат түркмен дилине «Реб» дийип терҗиме эдилди. «Реб» сөзи Худайың әхт баглашан, Өзүни халкына аян эден я-да ынсан кешбинде пейда болан ягдайларына дегишли вакаларда уланылды. Худайың «Эл-Шаддай» ады түркмен дилине «Гудратыгүйчли» дийип, «Эл-Элён» болса «Бейик Худай» дийип терҗиме эдилди. Худайың китапда сейрек душ гелйән «Адонай» ады «Таңры» дийип терҗиме эдилди. Херекет эдйән, бейик ишлери амала ашырян Худайы суратландырмак үчин еврей дилинде утгашдырылып уланылан «Яхве Элохим» ады түркмен дилине «Худайымыз Реб» дийип терҗиме эдилди.

Тәзе Әхт китабының асыл нусгасы грек дилинде язылып, онда Худай бабатда «куриос» диен сөз уланыляр. Китабың язга гечирилен дөврүнде бу сөз «ага» я-да «хоҗайын, эе» диймеги аңладярды. Көне Әхтиң грек дилиндәки терҗимесинде Худайың «Яхве» ве «Адонай» атлары хем «куриос» дийип терҗиме эдилендир. Шонуң үчин-де, Тәзе Әхт китабында адамлар Иса Месихе «куриос» дийип йүзлененлеринде, Оны Худай хөкмүнде кабул эдендиклери әшгәр боляр. Шейле ягдайларда «куриос» сөзи түркмен дилине «Реб» дийип терҗиме эдилди. Мундан башга-да, Иса Месих өлүмден диреленден соң Оңа Куриос Иса Месих дийип йүзленилип, бу ат түркмен дилине «Реббимиз Иса Месих» дийип терҗиме эдилди.

Мукаддес Язгылар ве тарыхы вакалар

Мукаддес Язгыларда беян эдилйән вакалара долы ве догры дүшүнмек үчин, олара шол дөвүрде болуп гечен тарыхы вакалар билен умумы багланышыкда гарамалыдыр. Ашакда Мукаддес Язгыларда беян эдилен тарыхы дөвүрлериң ве империяларың ады берилйәр:

1.Ыбрайым пыгамбериң дөврүне ченли болуп гечен вакалар. Худай дүнйәни ярадяр. Ол Адам атаны ве Хов энәни ярадып, олары Эрем багында ерлешдирйәр. Эмма олар Худайың эмрини бозансоңлар, Эремден махрум эдилйәрлер. Оларың несли көпелип, ер йүзүне яйраяр, гүнә ичинде яшап, өз дурмушларына гүмра болуп, Яраданы унудяр. Худайың муңа җуда гахары гелип, тутуш адамзады ёк этмеги ниет эдинйәр. Ол Өз ниетини берҗай этмек үчин, ер йүзүне элхенч сил иберйәр-де, Нух пыгамбер билен онуң машгаласындан башга тутуш адамзады ёк эдйәр. Хава, Худай шол силде диңе Нух пыгамбери ве онуң машгаласыны халас эдйәр, себәби олар дири Худая иман эдип, Оңа сежде эдйәрдилер. Беян эдилйән вакаларың шу тапгыры Нухуң несиллериниң Бабыл минарасыны гуршы ве тутуш адамзадың несил дарагтының дөрейши билен тамамланяр.

2.Ыбрайым пыгамбер барадакы вакалар. Хич перзенди болмадык Ыбрайым пыгамбере Худай бир огул берҗекдигини, ондан бейик бир миллет яратҗакдыгыны вада берйәр. Мундан башга-да, Худай пыгамбере онуң неслине «бал билен сүйт акян» Кенган топрагыны-да мирас берҗекдигини вада эдйәр. Ыбрайым пыгамбер вада берлен юрда гөчүп, ол ерде чадырда бир чарвадар кимин яшаяр. Худай Ыбрайымың агтыгы Якуба «Ысрайыл» дийип ат берйәр. Ысрайылың он ики оглы болуп, олар тутуш халкың несилбашылары боляр. Ысрайылың Юсуп атлы сөйгүли оглы доганлары тарапындан Мүсүр гулчулыгына сатылса-да, Худай оны ялңыз гоймаяр. Юсуп пыгамбер Худайың көмеги билен тутуш Мүсүр юрдунда икинҗи дереҗели адам боляр. Ол ачлык дөврүнде тутуш юрды ве өз атасының машгаласыны халас эдйәр. Онуң несли Мүсүрде җуда көпелйәр, эмма Юсуп пыгамбер арадан чыкандан соң, олар Мүсүр юрдунда гул болярлар.

3.Мүсүрден чыкыш ве вада эдилен топрагы эелемек барадакы вакалар:

а.Муса Ысрайылың неслини мүсүр гулчулыгындан азат эдйәр. Ысрайылың огулларындан дөрән тирелер чөлде Худая эерип, Ондан Мукаддес Кануны кабул эдйәрлер. Худай олара леви тиресини руханычылыга беллемеги ве Өзи үчин мукаддес чадыры ясамагы буюряр. Бу чадыр Худая сежде этмек үчин ниетлененди.

б.Ешува ысрайыллары Ыбрайым пыгамбере вада берлен топрага – Кенгана гетирйәр. Олар бу топрагы шол ерде яшап йөрен тирелерден басып алярлар. Бу тирелериң аглаба бөлеги Нух пыгамбериң Хам ве Яфес атлы огулларының несиллериди. Ыбрайым пыгамбер болса Нух пыгамбериң новбахар оглы Самың неслиди. Ысрайылың душманлары болан аммонлар ве моваплар болса Лутуң несиллериди. Басылып алнан юрт он ики бөлеге бөлүнип, ысрайыл тирелериниң арасында биҗе боюнча пайланыляр. Юсубың ики оглундан ики тире эмеле гелйәр, себәби Ысрайыл пыгамбер дүнйәден өтмәнкә олары өз огуллары хөкмүнде кабул эдип, ак пата берипди. Шонуң үчин-де, он ики бөлеге бөлүнен топрак Ысрайылың он бир оглуның несиллериниң арасында мүлк хөкмүнде пайланыляр. Ысрайылың Леви оглуның несиллери болса руханычылыга беллененсоңлар, топракдан хич мүлк алмаярлар, себәби Ысрайыл Худайы Реббиң Өзи оларың мүлкүди.

4.Он ики тирәниң бир патышалыгы эмеле гетириши барадакы вакалар:

а.Шавул патыша Ысрайылың илкинҗи патышасы боляр. Соңра Давут пыгамбер Ысрайыла патыша боляр ве он ики тирәни бирлешдирип, бир миллети эмеле гетирйәр--де, өз чәклерини гиңелдйәр.

б.Сүлейман пыгамбер Реббе сежде этмек үчин дүнйәде деңи-тайы болмадык ыбадатхананы гуряр.

5.Патышалыгың бөлүнмеги барадакы вакалар. Сүлейман пыгамбер арадан чыкандан соң, онуң ики оглуның арасында уруш башланяр. Юрдуң демиргазыгындакы он тире Сүлейманың огулларының бирини голдап, Ысрайыл патышалыгыны эмеле гетирйәр. Яхуда ве бенямин тирелери болса Сүлейманың бейлеки оглуны голдап, юрдуң гүнортасында Яхуда патышалыгыны эмеле гетирйәр. Яхуда ве Ысрайыл патышалыклары пыгамберлериң язгыларында көп ятланыляр. Демиргазык патышалыгы бабыллылар тарапындан басылып алыняр, илаты болса Бабыла сүргүн эдилйәр.

6.Сүргүнлик дөври ыбадатхана вейран эдилйәр, гүнорта патышалыгы болан Яхуданың абрайлы ве гөрнүкли адамлары, машгалалары бабыллылар тарапындан есир алыняр.

7.Дикелдиш дөври – Парс империясы дөрәнден соң яхудылара өз ватанына, Ысрайыла доланмак ругсат эдилйәр. Олар өз юрдуна доланып, шәхери ве ыбадатхананы дикелдйәрлер.

8.Көне ве Тәзе Әхтиң аралыгындакы дөвүр – Македония империясы. Ортаер деңзи македониялылар тарапындан басылып алыняр. Македонлар грек дилини яйрадып, билим улгамыны өсдүрип яйбаңландырярлар.

9.Иса Месихиң дурмушы ве хызматы. Шол дөвүрде яхудылар Рим империясына гарашлы болуп, онуң беллән патышаларының голастында яшаярдылар. Шейле патышаларың бири-де Хирод болуп, ол Рим императорына долы гарашлы болупдыр.

10.Илкинҗи месихилер йыгнагы. Иса Месих гөге гөтериленден соң, Оңа иман эденлериң саны барха артяр. Гүйчли ызарланмалара, сөгүлмелере ве эҗирлере гарамаздан, оларың саны барха көпелйәр. Месихи йыгнаклар Орта Гүндогардан Рим империясының Азия велаятына (хәзирки Түркие), хатда Европа юртларына ченли яйраяр.

Мукаддес Язгыларың жанрлары

Мукаддес Язгыларың терҗимесинде үч дүрли жанр: кысса (беян этме), гошгы (я ак гошгы) ве гошгы жанрында язылан проза уланылды. Гошгы жанрында язылан проза долы капыя эе болмаса-да, гошгы ялы окаляр. Шонуң үчин-де, шейле жанрда язылан пыгамберлик китаплары терҗиме эдиленде, олар гошгы гөрнүшде реҗеленди. Еврей шыгрыетинде «параллелизм» усулы гиңден уланыляр. Шейле усулда язылан гошгуларың биринҗи сетиринде беян эдилйән пикир икинҗи сетиринде гайталанып, манысы хас гиңишлейин дүшүндирилйәр.

Голязмалар

Көне Әхт китабы түркмен дилине еврей дилинде язылан Масоретик текстлеринден терҗиме эдилди. Бу Масоретик текст Библия Хебрайиканың соңкы неширинде чап эдилди. Зерурлыгың дөрән ягдайларында шу нешириң теклип эден алтернатив дүшүндирмелеринден хем угур алнып, олара дегишли чыкгытлар берилди. Тәзе Әхт китабы грек дилиндәки голыазмадан (Бирлешен Мукаддес китап җемгыети, 4‑нҗи нешири) терҗиме эдилди. Бу гөрнүшдәки аятларың Текстус Ресептус билен тапавутлы болан ягдайларында олара хем дегишли чыкгытлар берилди.

Чыкгытлар

Терҗимеде чыкгытларың бирнәче гөрнүшлери уланылды. Оларың иң йөнекейи окыҗа дүшнүксиз я-да нәбелли болан сөзе дүшүндириш берйәр. Шейле сөзлер китабың ахырында берилйән Сөзлүкде хем ерлешдирилендир. Чыкгытларың ене бир гөрнүши терҗиме эдилен асыл нусгадакы аятларың башга гөрнүшиниң бардыгыны хем гөркезйәр. Шейле аятларың арасындакы тапавут җикме-җик гөркезилмесе-де, хайсы асыл нусгадан алнандыгы мәлим эдилйәр.

Өлчег бирликлери

Мукаддес Язгыларың терҗимесинде өлчег бирликлерини аңлатмак үчин мысгал, гадак, батман ялы гадымы көне түркмен өлчег бириклери уланылды. Оларың хәзирки дөвүрдәки такмынан өлчегини гөркезмек үчин дегишли чыкгытлар берилди. Шейле-де, чыкгытларда көне еврей ве грек өлчеглери уланылды. Сиз бу өлчег бирликлерини китабың ахырында берилйән таблисада гөрүп билерсиңиз.

Салгыланма аятлары

Тәзе Әхтиң китапларында Көне Әхтден мысал гетириленде, онуң хайсы китапдан алнандыгыны гөркезмек үчин салгыланма аятлары берилйәр. Бу окыҗа аядың я-да бабың асыл мазмуныны тапмагы еңиллешдирмек максады билен эдилди.

Мукаддес Язгыларың стили

Мукаддес Язгыларың стили өзболушлыдыр. Себәби онуң асыл нусгасының язылан дөврүндәки дурмуш ягдайларының, дәп-дессурларының кәбирлери түркмен дурмушы ве медениети үчин нәтанышдыр. Шоңа гөрә-де, терҗимечилер асыл нусганың манысының түркмен окыҗысына дүшнүкли болмагы үчин бу ише өрән сересаплы чемелешдилер. Олар асыл нусганың манысының үйтгедилмегине я-да тесвирленмегине ёл бермезлик үчин, оны сөзме-сөз терҗиме этмекден я-да диңе манысыны терҗиме этмекден гача дурдулар. Өңде гойлан меселәниң кын боландыгына гарамаздан, терҗиме адаты окыҗа дүшнүкли болуп, манысының арасса, анык ве тебигы болмагы үчин сада дилде эдилди. Терҗиме стилиниң дүрли болмагы терҗимелериң хем дүрли боляндыгыны аңладяр. Шонуң үчин-де, хайсыдыр бир терҗимәни башга терҗиме билен деңешдирип, онуң нәдогры эдилендигини айтмак ерликсиздир. Терҗимелериң бирмеңзеш болуп, адалгаларың я-да җүмлелериң башгача, окыҗа хас дүшнүкли тәрде берилмеги ахмалдыр. Мундан башга-да, терҗимелериң хеммеси белли бир дереҗеде дүшүндирмелере эедир. Терҗимәниң довамында душ гелен икиманылы сөзлемлериң аглаба бөлегиниң дүшүндирилмелери окыҗының пайына галдырылды. Йөне манысы өрән чылшырымлы ве айдың болмадык аятларың кәбирлери садалашдырылып, окыҗа дүшнүкли болар ялы терҗиме эдилди. Шейле аятларың терҗимесинде көп алымлар тарапындан бу бабатда кабул эдилен дүшүндиришлерден угур алынды.

Мукаддес Китап Терҗиме институты

Көне Әхт

Эйюп

Эйюп

Гириш

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28
- 29
- 30
- 31
- 32
- 33
- 34
- 35
- 36
- 37
- 38
- 39
- 40
- 41
- 42

Сүлейманың пәхимлери, Вагыз китабы, мезмурларың кәбирлери ялы, Эйюп китабы хем өвүт-үндев әхеңинде язылан китапдыр.

Китапда Эйюп пыгамбериң өмри беян эдилйәр. Ол яхуды болмаса-да, дири Худая иман эдип, өрән догручылды. Эйюп шейле иманы үчин Худай тарапындан болдан-бол ялканан адам хасапланярды. Гүнлериң биринде Эйюп шейтан тарапындан сынага салыняр. Агыр мушакгатлар Эйюбың башындан инйәр: ол чагаларының барыны, әгирт мал сүрүлерини, тутуш эмләгини бир гүнде йитирйәр. Ол энчеме йыллап агыр кеселлерден эҗир чекйәр. Эйюбың якын достлары онуң халындан хабар тутмага, теселли бермәге гелйәрлер. Ниетлериниң ягшыдыгына гарамаздан, оларың теселлиси Эйюбың җебир-җепаларыны өңкүден-де артдыряр. Эйюп Худая налыш эдип, гөрйән гөргүлери, чекйән җебирлери барада Оңа арз эдйәр. Китабың ахырында Худай гүйч-гудрат ичинде Эйюба җогап берйәр. Худайың җогабындан соң Эйюп айдара сөз тапман, башындан гумдур күл совруп, тоба эдйәр.

Җебир чекйән ве мунуң асыл себәбини агтарып: «Мен нәме үчин шейле җебир чекйәркәм?» дийип сораян адамлар бу китапда өз сорагларына җогап тапып билерлер.

Мазмуны

- Эйюп пыгамбер ве онуң машгаласы 1:1–2:13
- Эйюп ве онуң достлары 3:1–31:40
- Эйюбың ахы-наласы 3:1-26
- Биринҗи геплешик 4:1–14:22
- Икинҗи геплешик 15:1–21:34
- Үчүнҗи геплешик 22:1–27:23
- Пайхас өвгүси 28:1-28
- Эйюбың соңкы сөзи 29:1–31:40
- Элиху сөз сөзлейәр 32:1–37:24
- Реб Эйюба җогап берйәр 38:1–42:6

1‑нҗи бап

Эйюп ве онуң машгаласы

1^1Ус юрдунда Эйюп атлы бир адам барды. Ол акйүрекли, догручыл, Худайдан горкян ве шерден гача дурян адамды+. 2Онуң еди оглы билен үч гызы барды. 3Шейле хем онуң еди мүң гоюн-гечиси, үч мүң дүеси, мүң өкүзи, бәш йүз уркачы эшеги ве биртопар гул-гырнаклары барды. Ол әхли гүндогарлыларың арасында иң байыды+.

4Эйюбың огулларының херси нобатма-нобат өз өйлеринде мейлис гурардылар ве биле ийип-ичмек үчин адам ёллап, үч уясыны-да чагырардылар. 5Мейлис гутаранының эртеси ир билен туруп, Эйюп чагаларыны чагырдарды. Ол: «Белки, чагаларым ичлеринден Худая гаргынып гүнә эдендирлер» дийип, олары пәклемек үчин баш санына гөрә якма гурбанлыкларыны хөдүрләрди. Эйюп хемише шейле эдерди+.

Эйюбың биринҗи сынагы

6Бир гүн ылахы барлыклар Реббиң хузурында хәзир болмага геленлеринде, шейтан-да оларың арасы билен гелди+. 7Реб шейтандан: «Ниреден гелйәрсиң?» дийип сорады. Шейтан Реббе: «Бүтин ер йүзүне айланып, сыяхат эдип гелйәрин» дийип җогап берди+. 8Реб шейтана: «Сен гулум Эйюба үнс бердиңми? Дүнйәде онуң ялы адам ёкдур; ол акйүрекли, догручыл, Худайдан горкян ве шерден гача дурян адамдыр» дийди. 9Шейтан Реббе шейле җогап берди: «Эйюп Худайдан йөне ере горкяндыр өйдйәңми? 10Сен онуң өзүни, машгаласыны ве бар мал-мүлкүни Өз пенаңда саклаярсың ахырын! Онуң эллериниң ишине берекет бердиң, юртда мал-гарасыны өрңетдиң+. 11Ханы, Сен онуң мал-мүлкүне эл уруп бир гөр, ол шонда Саңа гаргынмазмыка?»+
12Реб шейтана: «Боляр, гой, Эйюбың әхли зады сениңки болсун, йөне онуң өзүне дегме» дийди. Шейдип, шейтан Реббиң хузурындан чыкып гитди.

13Бир гүн Эйюбың огуллары билен гызлары улы доганларының өйүнде нахар ийип, шерап ичип отырдылар. 14Бир чапар Эйюба шейле хабар гетирди: «Биз өкүзлер билен ер сүрүп йөркәк, эшеклер-де оларың ызында отлап йөркәлер, 15шебалылар үстүмизе чозуп, маллары сүрүп әкитдилер, хызматкәрлериң-де барыны гылычдан гечирдилер. Саңа шу хабары етирмек үчин диңе мен гачып гутулдым»+. 16Ол сөзүни соңламанка, икинҗи бир чапар гелип: «Гөкде йылдырым чакып, гоюнларыңың ве хызматкәрлериңиң барыны якып, күле өвүрди. Саңа шу хабары етирмек үчин диңе мен гачып гутулдым» дийди+. 17Ол сөзүни соңламанка, үчүнҗи бир чапар гелип: «Бабыллылар үч топар болуп дүелериң үстүне чоздулар-да, олары сүрүп әкитдилер, хызматкәрлериң-де барыны гылычдан гечирдилер. Саңа шу хабары етирмек үчин диңе мен гачып гутулдым» дийди+. 18-19Ол хениз сөзүни тамамламанка, башга бир чапар: «Сениң огулларыңдыр гызларың улы доганларының өйүнде нахар ийип, шерап ичип отыркалар, чөл тарапдан бир гүйчли тупан гелип, өйи тутушлыгына юмурды. Өй яшларың үстүне йыкылды ве оларың бары өлди. Саңа шу хабары етирмек үчин диңе мен гачып гутулдым» диен хабары гетирди.

20Эйюп еринден галып, якасыны йыртды, сачыны сырып, йүзүни ере берип сежде этди+. 21Ол:

«Ялаңач индим бу дүнйә,
ялаңач-да доланарын о дүнйә.

Берен-де Ребдир, алан-да Ребдир.

Гой, Реббиң адына алкыш болсун!» дийди+.

22Эйюп бу агыр мушакгатлыкларың астында-да, Худайы язгарып, гүнә этмеди.

2‑нҗи бап

Эйюбың икинҗи сынагы

2^1Башга бир гүн ылахы барлыклар Реббиң хузурына геленлеринде, шейтан-да оларың арасы билен Реббиң хузурында хәзир болмага гелди+. 2Реб шейтандан: «Ниреден гелйәрсиң?» дийип сорады. Шейтан Реббе: «Бүтин ер йүзүне айланып, сыяхат эдип гелйәрин» дийип җогап берди. 3Реб шейтана: «Сен гулум Эйюба үнс бердиңми? Дүнйәде онуң ялы адам ёкдур. Ол акйүрекли, догручыл, Худайдан горкян ве шерден гача дурян адамдыр. Сен Мени Эйюбы себәпсиз хеләк этмәге өҗүкдирдиң, йөне ол энтегем пәклигинде мәкәм дур» дийди. 4Шейтан Реббе шейле җогап берди: «Тен дерегине тен! Ынсан өз җаны үчин бар задындан гечер. 5Сен онуң сүегине ве тенине эл дегрип гөр, шонда-да ол Саңа гаргынмазмыка?» 6Реб шейтана: «Боляр, Эйюп сениң элиңде, йөне онуң җаныны ая» дийди.

7Шейдип, шейтан Реббиң хузурындан чыкып гитди-де, Эйюбың сүйр депесинден дабанына ченли агырылы чыбанлар чыкарды+. 8Эйюп гашанмак үчин бир күйзе дөвүгини алды-да, күлүң үстүнде отурды+.

9Эйюбың аялы оңа: «Энтегем пәклигиңи мәкәм саклап йөрмүсиң? Худайы нәлетле-де, өл» дийди. 10Эмма Эйюп аялына: «Сен акмак аял ялы геплейәрсиң. Худайдан ягшылыгы кабул эдип, яманлыгы кабул этмәлими?» дийип җогап берди. Шунча хасратларың ичинде-де Эйюп гепи-сөзи билен гүнә этмеди+.

Эйюбың үч досты

11Эйюбың үч досты: тейманлы Элипаз, шувалы Билдат ве нагамлы Сопар онуң башына дүшен белалар хакында эшидип, өз болян ерлеринден ёла дүшдүлер. Олар Эйюба дуйгудашлык билдирип, гөвнүне теселли бермәге гитмек үчин душушдылар+. 12Олар Эйюбы узакдан гөрүп, оны танамадылар. Онуң достлары сес эдип аглашдылар, якаларыны йыртып, башларындан күл совурдылар+. 13Эйюбың достлары еди гиҗе-гүндизләп онуң билен биле ерде отурдылар. Дерди җуда чөкдер болансоң, хич ким оңа сөз гатмады+.

3‑нҗи бап

Эйюп геплейәр

3^1Ахыры Эйюп дил ачды ве өз дүнйә инен гүнүни нәлетледи. 2Ол шейле дийди:

3«Гой, мениң доглан гүнүм гурасын!

„Гөвреде огул чага галды“ дийлен гиҗә нәлет сиңсин!+

4Гой, шол гүн гараңкылыга өврүлсин!

Гөкдәки Худай шол гүни унутсын,
онуң үстүне ягты дүшмесин!

5Гой, шол гүни гараңкылык, түм гараңкылык гуршасын.

Булутлар өртсүн оны,
гараңкылык оны горка салсын!
6Шол гиҗәни зулмат гапласын,
ол гиҗе йылың гүнлерине гиризилмесин.
7Гой, ол өнелгесиз гиҗе болсун,
онда шатлыклы оваз эшидилмесин!
8Гой, гүнлери нәлетлейәнлер,
Ливятаны[*] оярмагы башарянлар
шол гүни нәлетлесинлер!
9Даң йылдызлары шугла сачмасын шол гүн,
ышыга умыт багласын,
йөне ышык болмасын,
даң шапагына йүзи дүшмесин!
10Чүнки ол энемиң ятгысыны япмады,
хасраты мениң гөзлеримден гизлемеди.

11Нәме үчин дүнйә инәемде өлмәндирин?

Гөвреден чыкан дессиме җан бермәндирин+?

12Этеге салынмасам болҗак экен!

Эмдирилмәнлер гечсем болҗак экен!

13Онда мен хәзир рахатлыкда ятардым,
дынчлыкда болардым.

14Хараба өврүлен биналары гуран
дүнйәниң шалары, геңешчилери билен,

15өйлерини күмүшден долдуран,
алтын топлан хан-беглер билен дынчлыкда болардым.

16Нәме үчин өли доглан чага дек,
ягта гөзи дүшмедик чага дек ере гөмүлмәндирин мен?!+

17Ол ерде яманлар яманлыкдан эл чекйәрлер,
ядавлар-да дынч алярлар.

18Ол ерде есирлер асудалыкдадыр,
олар гөзегчилериниң сеслеринден дынчдыр.

19Бай-да, гарып-да бардыр ол ерде,
гуллар-да хоҗайынларындан азатдыр.

20Нәме үчин җебир-җепа чекйәне нур,
калбы хасратла-да өмүр берилйәр+?
21Аҗалы арзув эдйәрлер, аҗал гелмейәр,
оны гизленен хазынадан көп агтарярлар+.
22Габра говшанларында, шатланярлар,
җошуп, шовхун эдйәрлер+.
23Нәме үчин ёлуны гөрүп билмейәне,
Худайың түмлүге гапланына өмүр берилйәр+?
24Чөреге дерек ахы-зар ювудян,
ахы-налаларым эдил сув кимин дөкүлйәр.
25Хакыкатданам, горкым башыма гелйәр,
хедер эденим-де үстүмден инйәр+.
26Менде не рахатлык бар,
не асудалык, не-де дынчлык бар,
диңе түкениксиз мушакгат гелйәр».

4‑нҗи бап

Элипаз җогап берйәр

4^1Тейманлы Элипаз сөзе башлап, шейле дийди:

2«Сениң билен сөзлешмәге сынанышсак, саңа агыр дегмезми?

Геплемекден сакланып билйән бармы нәме?

3Ине, сен көплере тәлим бердиң,
эҗизлере медет бердиң+.

4Сөзлериң бүдрейәнлере голдав болды,
икирҗиңленйәнлери беркитдиң.

5Эмма инди өз башыңа геленде, рухдан дүшйәң,
бела учраңда, өзүңи йитирйәң.

6Ынамың Худайдан горкмакда,
умыдың пәк дурмушда дәлми+?

7Ядыңа сал, хей, бигүнәниң ёгаланы бармы?

Догручылларың хеләк боланы бармы+?

8Гөршүме гөрә пислик сүрүмини гечирип,
хасраты экйәнлер,
шоны-да оряндырлар+.

9Олар Худайың деми билен хеләк болярлар,

Онуң газабы билен ёк болярлар+.

10Арсланың аррылдысы, газаплы шириң сеси кесилйәр,
чага арсланларың дишлери сындырыляр.

11Гүйчли арслан авсызлыкдан хеләк боляр,
эне арсланың чагалары пытрадыляр.

12Маңа гизлинликде бир сөз гелди,
гулагыма бир пышырды илди.
13Гиҗеки гөрнүшлерден дөрән пикирлер ичинде,
ынсанлары агыр укы басян махалында,+
14мени горкы, титреме гаплады,
бүтин беденим сарсды+.
15Бир рух йүзүми сырып гечип гитди,
эндамымың түйлери сых-сых болды.
16Ол үмсүм дурды,
йөне онуң кешбини сайгарып билмедим.
Гөзүмиң алнында бир сырат дурды,
үмсүмликди, соң бир сес эшитдим:+
17„Хей-де ынсан Худайдан догры болуп билерми?
Ынсан өз Ярадыҗысындан пәк болуп билерми+?
18Ол хатда Өз гулларына ынам этмейәр,
Өз перишделеринден ялңышлык тапяр+.

19Онсоң Ол топракдан ярадылан ынсана ненең ынам этсин!

Оларың эсасы тоздандыр,
олар гүеден тиз гырыляндырлар.

20Эртир билен агшам аралыгында йитирим болярлар,
хич кимиң гөзүне илмән эбеди ёк болярлар.

21Оларың өмүр танаплары кесилип,
дүнйәден пайхассыз өтүп гидйәрлер“»+.

5‑нҗи бап

Элипаз сөзүни довам эдйәр

5^1«Ханы, чагыр, җогап берен тапылармыка?

Сен перишделериң хайсына йүзленҗек+?

2Акмагы гахар-газап өлдүрйәр,
наданы габанҗаңлык ёк эдйәр+.

3Көк урян акмаклары гөрдүм,
эмма оларың өйлери дуйдансыз нәлетленди.

4Чагалары ховпсузлыкдан узакдыр,
адалатдан махрум эдилйәрлер олар,
ховандарлык эдйән ёкдур олара.

5Ачлар акмакларың хасылыны иййәрлер,
оны тикенлериң арасындан йыгып алярлар,
ачгөзлер байлыкларыны ювудярлар.

6Чүнки мушакгатлык топракдан чыкмаз,
хасрат-да ерде битмез.

7Учгуның ёкарык учушы дек,
ынсан хасрат үчин догуляр.

8Мен болсам Худая йүз тутардым,
давамы Оңа табшырардым.
9Ол акыла сыгмаҗак, бейик ишлери эдйәр,
сан-саҗаксыз гудратлары гөркезйәр+.
10Ер йүзүне ягыш ягдырып,
мейданлары суварян-да Олдур+.
11Ол кемсидиленлери арша чыкаряр,
гуссалылар ховпдан дыняр+.
12Хилегәрлериң ниетлерини бозяр Ол,
гуран хилелерини пуҗа чыкаряр.
13Акыллысыраяны өз хилесинде тутяр,
мекирлериң маслахаты еле совруляр+.
14Гүндизлери гараңкылыга өврүлип,
гүндизиң гүнортаны гиҗе дек сермешип гезйәрлер+.

15Ол мәтәчлери гылычдан,
гүйчлүлериң дилинден
хем элинден халас эдйәр+.
16Шейдип, пукараларда умыт боляр,
адалатсызлык агзыны юмяр+.

17Гөр, нәхили багтлы Худайың тербиелейәни!

Гудратыгүйчлиниң теммисини рет этме+.

18Чүнки яралаян-да Ол, сараян-да Ол,
шикес етирйән-де Ол, шыпа берйән-де Ол+.

19Ол сени алты бетбагтчылыкдан гутарар,
единҗиден-де саңа зыян етмез+.

20Ол сени ачлыкда өлүмден,
урушда гылычдан гутарар+.

21Ол сени дузлы дилден горар,
гыргын геленде, сен горкмарсың+.

22Гыргының, ачлыгың үстүнден гүлерсиң,
ябаны хайванлардан хедер этмерсиң.

23Мейдан дашлары билен дил тапышарсың,
ябаны хайванлар билен агзыбир боларсың.

24Чадырыңың асудалыкдадыгыны билерсиң,
сүриңе гөз айлаңда, саны түкел болар.

25Сан-саҗаксыз несил гөрерсиң,
зүрятларың яйладакы отлар кимин болар+.

26Өз мөвсүминде хармана йыгналян галла десселери дек
сен хем габра гоҗалып гирерсиң+.

27Дерңев гечирдик, бу хакыкатдыр,
муны диңле-де, өзүң үчин белләп ал».

6-нҗы бап

Эйюп Элипаза җогап берйәр

6^1Эйюп шейле җогап берди:

2«Вах, дердим өлчелседи,
бетбагтлыгым терезиде чекилседи!

3Деңиз чәгелеринденем агыр чыкарды,
шонуң үчин мен ойланышыксыз гепледим+.

4Чүнки Гудратыгүйчлиниң оклары ичимде,
рухум оларың зәхерини ичйәр,

Худайың ховплары гаршыма хатарланан+.

5Гулан отлагдака аңңырярмы?

Я өкүз ахырының башында молаярмы?

6Тагамсыз зат дузсуз ийилйәрми?

Юмуртганың агында тагам бармы?

7Бейле нахарлара ишдәм ёк,
булар йүрегими булаярлар.

8Вах, арзувым хасыл болуп,
Худай маңа умыт берседи!
9Керем эдип, Худай җанымы алсады,
элини узадып, өмүр танапымы кесседи!+
10Бу маңа теселли боларды,
гүйчли дерт ичинде хем бегенердим,
чүнки мен Мукаддес Боланың сөзлерини рет этмедим.

11Гарашмага гүйҗүм бармы нә?

Сабыр этмәге соңум бармы нә?

12Дашданмы гүйҗүм?

Бүрүнчденми теним?

13Алачсыз галанымда,
өзүме ярдам этмәге гүйҗүм етерми?

14Достуна мәхирлик этмейән,

Гудратыгүйчлүден горкмагы рет эдйәндир.

15Достларым акаба яп кимин дурнуксыздыр,
акар сувлы чешмелер киминдир+.

16Чешмелер бузлар эрәнде дашярлар,
гар сувларындан долярлар.

17Җөвзада чешмелер гураярлар,
ыссыда гайып болярлар.

18Кервенлер ёлларындан совлуп,
сув гөзлегинде энтәп хеләк болярлар.

19Сув агтарярлар Тейманың кервенлери,

Шебаның ёлагчылары умытда болярлар+.

20Олар ынам эдендиклери үчин утанярлар,
ол ере гелип, рухдан дүшйәрлер.

21Сиз хем мениң үчин шол чешмелер ялы болдуңыз,
бетбагтлыгымы гөрүп горкярсыңыз.

22Мен сизе: „Маңа зат бериң,
байлыгыңыздан бериң“ дийдимми?

23„Мени душман элинден халас эдиң,
мени гаракчыларың элинден ызыма сатын алың“ дийдимми я?

24Маңа өвредиң, онсоң дымайын,
ялңышымы дүшүндириң.

25Догры сөзлер гүйчлүдир!

Йөне сизиң бош сөзлериңиз нәмәни субут эдйәр?

26Сөзлерими дүзедерин өйдйәрсиңизми?

Эҗизиң гепини еле совурярсыңызмы+?

27Хатда етим үчин биҗе атарсыңыз,
достуңыза баха кесерсиңиз.

28Инди мерхемет эдип, маңа середиң,
йүзүңизе бакып, ялан сөзләп билмен.

29Говуҗа пикирлениң, адалатсызлык этмәң,
яңадан гараң, мен хакдырын.

30Агзымдан нәхак сөз чыкянмыдыр?

Бетбагтлыгы гөрен дәлдирин өйдйәңизми?»

7‑нҗи бап

Эйюп сөзүни довам эдйәр

7^1«Ынсанларың ердәки дурмушы җуда мүшгил дәлми?

Гүзераны гүнлүкчиниң гүзераны ялы дәлми+?
2Көлегәни күйсейән гул,
муздуна гарашян гүнлүкчилер кимин,+
3кысматыма бош айлар язылды,
Мушакгатлы гиҗелер белленилди.
4Дүшегиме гечип: „Хачан тураркам?!“ диййән,
эмма гиҗе гутарныксыз гиҗә өврүлйәр,
икияна урнуп, даңымы атарян+.
5Беденим гуртдур кесмеклер билен өртүлендир,
хамым кесмекләп, соңам ириң акяр.
6Гүнлерим докмачының мәкисинден чалт,
олар умытсызлыкда гечип баряр+.
7Унутма, эй, Худай, өмрүм бир демдир,
гайдып ягшылыга гөзүм дүшмез.
8Гөзлериң мени шу пурсат гөрйәр,
йөне мундан бейләк мени гөрмерсиң,
гөзлериң мени гөзләр, эмма мени тапмарсың+.

9Булудың селчеңләп, гайып болшы дей,
өлүлер дүнйәсине гиденлер-де ызларына доланмазлар.

10Өйлерине гайдып гелмезлер,
өз меканлары олары танамаз+.
11Шонуң үчинем үмсүм болҗак дәл,
җанымың янгыҗына геплеҗек,
аҗы хасрат билен шикаят этҗек.
12Мени гөз астында сакларың ялы,
мен деңиз я деңиз аждархасымы нәме?
13Дүшегим маңа теселли берер,
чарпаям зейренҗими диңдирер дийсем,
14мени дүйшлер билен горкузяң,
гөрнүшлер билен йүрегими яряң.
15Шу тенде яшандан,
боглуп өленим говудыр.

16Мен җанымдан дойдум; бу дүнйә бакы гелен дәлдирин,
мени өз гүнүме гой, чүнки өмрүм бир демдир+.

17-18Ынсанлары бейгелдип,
олара үнс берериң ялы,
хер сәхер идәп,
хер салым сынарың ялы,
олар ким болупдырлар++?
19Хачана деңеч мени гөз астында саклаҗак,
түйкүлигими ювутмага-да еке гойҗак дәлми инди+?

20Гүнә этсем, Саңа зелели нәме,
эй, ынсан Гөзегчиси?

Нәме үчин мени Өзүңе гаршыдаш этдиң?

Нәме үчин мен Саңа йүк болдум+?

21Нәме үчин языкларымы багышлап,
этмишлерими өтмейәң?

Чүнки инди габра гирерин,
мени агтарарсың, йөне тапмарсың».

8‑нҗи бап

Билдат Эйюба җогап берйәр

8^1Онсоң шувалы Билдат шейле дийди:+

2«Хачана деңеч шейле гүрлеҗек?

Агзыңдан чыкян сөзлер
гүйчли шемал дей дерексиз.

3Хей-де, Худай адалаты бозянмыдыр?

Гудратыгүйчли хакыкаты ёйянмыдыр+?

4Огулларың Худая гаршы гүнә эден болсалар,

Худай-да олара языкларына гөрә җеза берендир.

5Эгер Худайы агтарсаң,

Гудратыгүйчлә ялбарсаң,

6пәк ве догручыл болсаң,
элбетде, Ол сениң үчин аяга галар,
сылаглап, хоҗалыгыңы дикелдер+.

7Өңүң уҗыпсыз-да болса,
соңуң бейик болар.

8Овалкы несиллерден сора-да,
оларың ата-бабаларының дерңевине назар сал+.
9Чүнки биз дүйнкилердирис,
билйән задымыз ёкдур,
ердәки өмрүмиз көлеге киминдир+.
10Олар саңа өвретмезлерми, айтмазлармы,
йүреклериндәки сөзлери диле гетирмезлерми?

11Батгасыз ерде гаргы битерми?

Сувсуз ерде гамыш өсерми?

12Олар энтек гөккә, орулманка,
отлардан өң гураярлар+.

13Худайы унудан хер кесиң соңы-да шейле гутарар,
худайсызың умыды өлер+.

14Бил баглаяны берк дәлдир,
даяняны мөйүң кереби киминдир+.

15Өйүне сөенйәр, йөне ол йыкылар,
оңа берк япышяр, йөне ол чагшар+.

16Худайсызлар гүнешде гүллейән өсүмлик кимин,
оларың шахалары тутуш бага яйраяр.

17Көклери даш үйшмеклериниң дашына оралып,
дашларың арасында ятяндыр.

18Эгер ерлеринден гопарылса,
ер инкәр эдип: „Сени гөрмедим“ диер+.

19Шады-хоррамлыгы узага чекйән дәлдир оларың,
оларың ерини башгалар тутарлар.

20Худай акйүреклини терк этмез,
пислик эдйәне ярдам бермез.

21Ол ене агзыңы гүлкүден,
леблериңи шадыян оваздан долдурар+.

22Душманларың уяда галар,
яманларың чадыры вейран болар»+.

9-нҗы бап

Эйюп Билдада җогап берйәр

9^1Эйюп шейле җогап берди:

2«Догрусы, мунуң шейледигини мен билйән,
йөне Худайың өңүнде ынсан ненең догры болуп билер+?

3Худай билен җеделлешмек ислән,

Онуң мүңден бир совалына-да җогап берип билмез+.

4Худай пайхаслыдыр, гудратлыдыр,

Онуң гаршысына гидип, Ондан үстүн чыкан бармыдыр?

5Ол даглары еринден сүйшүрйәр, йөне муны билмейәрлер,
газабына даглары терс дүңдерйәр.

6Ол ери сарсдырып,

Онуң сүтүнлерини титредйәр+.

7Ол Гүне буйрук берйәр – Гүн догмаяр,
йылдызлары мөхүрләп, гадаган эдйәр.

8Онуң еке Өзи гөги яратды,

Ол деңиз толкунларының үстүнде гезйәр+.

9Улы Едигени, Орионы,

Үлкери ве гүнорта йылдызларыны ярадан Олдур+.

10Акыла сыгмаҗак бейик ишлери,
сансыз тәсин ишлери эдйән-де Олдур+.

11Ине, Худай гапдалымдан гечйәр, эмма Оны гөрмейәрин,
гечип гидйәр, йөне Оңа гөзүм дүшмейәр.

12Ол тутуп әкидйәр – Оны саклап билҗек бармы?

„Эдйәниң нәме?“ дийип билҗек бармы Оңа?

13Худай газабындан дөнмез,

Рахабың[*] көмекчилери Онуң аяк астына дүшйәр+.

14Онсоң мен Оңа нәдип җогап берип билейин,
җеделлешмәге сөзлери ниреден тапайын?

15Бигүнә болсам-да, Оңа җогап берип билмерин,

Хөкүмдарыма рехим эт дийип ялбарарын+.

16Чагыранымда, маңа җогап беренем болса,

Онуң мени диңлеҗекдигине ынам этмейән.

17Ол башыма харасат индерйәр,
нәхак ере яраларымы артдыряр Ол.

18Маңа дем алмага салым бермейәр,

Ол калбымы хасратдан долдуряр.

19Гүйч сыналса, элбетде, Ол гүйчли чыкар!

Сораг адалатлылык хакда болса, ким Худая хөкүм эдип билер+?

20Бигүнә болсам-да, өз дилим маңа хөкүм эдер,
акйүрекли болсам-да, ол мени нәхак чыкарар+.
21Мен акйүрекли, йөне пархы ёк маңа,
мен өз дурмушымы йигренйәрин+.
22Барыбир, шонуң үчинем

„Ол айыпсызы-да, айыплыны-да ёк эдйәр“ диййән+.

23Бетбагтчылык дуйдансыз өлүм гетиренде,

Ол бигүнәлериң башындан инен бела гүлйәр.

24Дүнйә эрбетлериң элине берлендир,
дүнйә казыларының гөзлерини баглаян Олдур.

Эгер Ол болмаса, онда ким+?

25Гүнлерим чапардан чаласындыр,
ягшылык гөрмезден чалт гечип баряр+.
26Гамышдан эдилен гайык дей,
авуна окдурылян бүргүт дей
гайып баряр.
27„Арзымы унудайын,
йүзүми ягтылдып, шат болайын“ дийсем,
28әхли мушакгатлыкларымдан эйменйән,
чүнки Сениң мени бигүнә саймаҗагыңы билйән.
29Барыбир хөкүм эдилерин,
нәме үчин йөне ере җан эдйән?
30Гар сувуна ювнуп,
эллерими ашгар билен тәмизлесем-де,+
31Сен мени лай чукура ташларсың,
хатда өз эшиклериме йигренҗи гөрнерин.
32Чүнки Оңа җогап берерим ялы,
каза биле гидеримиз ялы,
Ол ынсан дәл ахырын!+
33Вах, икимизи-де диңләп,
элини үстүмизе гояр ялы,
арамызда бир арачы болсады!
34Хасасыны депәмден айырсады Худай,
үстүмден ховп абандырмасады!
35Шонда мен горкман гепләрдим,
бу халда велин, хич зат эдип билмейәрин».

10-нҗы бап

Эйюп сөзүни довам эдйәр

10^1«Дурмушымы йигренйәрин,
эркинлик билен арз эдерин,
аҗы хасратдан гепләрин+.
2Худая диерин: „Маңа хөкүм этме,
мени нәмеде гүнәкәрлейәниңи айт“+.
3Мени эзмек, Өз элиң ишини рет этмек,
пислериң дилдүвшүгини голдамак
Саңа говумы?
4Эйсем Сениң гөзлериң ынсан гөзлерими?
Ынсаның гөрши дек гөрйәңми+?
5Гүнлериң ынсаның гүнлери ялы дәлдир,
ынсаның йыллары ялы дәлдир йылларың,
6Шонда-да этмиш агтарярсың,
гүнә гөзлейәрсиң менден.
7Языксыздыгымы,
элиңден хич кимиң халас этмеҗекдигини билйәң+.

8Эллериң маңа бичим берди, мени яратды,
инди болса мени хеләк этмекчи боляң+.

9Ядыңа сал! Сен мени топракдан яратдың,
инди ене-де топрага өвүрҗекми мени+?

10Мени сүйт кимин дөкмәнмидиң?

Пейнир кимин гаталтманмыдың+?

11Мени сүңклер ве сиңирлер билен бирлешдирдиң,
эт хем дери билен өртдүң.

12Маңа яшайыш бердиң, мерхемет этдиң,
аладаң җанымы горап саклады.

13Эмма булары йүрегиңде гизледиң,
хыялыңда шейле затларың бардыгыны билйәрин.

14Гүнә этсем, гөз астыңда саклаярсың,
этмишими җезасыз гоймаярсың.

15Гүнәли болсам, дат гүнүме!

Бигүнә болсам-да, башымы ерден галдырып билемок,
чүнки уяда галан мен, агырдыр дердим.

16Шир кимин топуляң галдырсам башым,
гудратларыңы маңа гаршы уланярсың.

17Тәзеден маңа хүҗүм эдйәрсиң,
маңа болан гахар-газабың мөвч аляр,
гаршыма гошун үстүне гошун гетирйәң+.

18Нәме үчин мени ягты яланча индердиң?

Вах, хич ким гөрмәнкә өлен болсадым+.

19Кәшгә дүнйә асла инмедик болсадым,
эҗемиң гөвресинден гөни габра ташланардым.

20Гүнлерим гысгадыр,
мени өз гүнүме гой!+

21-22Гараңкы, түм гараңкы дүнйә,
зулматдан, түмлүкден долы дүнйә.

Ягтылыгы гараңкылык ялы болан дияра гитмезимден өң,
гой, бираз ынҗалык тапайын өзүме»+.

11‑нҗи бап

Сопар Эйюба җогап берйәр

11^1Нагамлы Сопар шейле дийди:+

2«Көп сөзе җогап берилмесинми?

Яңраны сөзлери акласынмы?

3Яңралыгың бейлекилери дымдырар өйдйәңми?

Масгараланыңда, өзүңем утандырылмазмыкаң?

4Чүнки сен: „Таглыматым сапдыр,
мен Худайың назарында пәкдирин“ диййәң+.

5Кәшгә инди Худай геплеседи,
саңа гаршы дил ярсады.

6Ол саңа пайхасың сырларыны дүшүндирседи!

Чүнки пайхас көптараплыдыр.

Сен билгин, Худай этмишлериңиң кәсини унутды.

7Худайың сырларына акыл етирип билермиң?

Гудратыгүйчлиниң аңры чәгине етип билермиң?

8Олар гөкденем бейикдир, сен нәме эдип билйәң?

Өлүлер дүнйәсинденем чуңдур, сен нәме билйәң+?

9Оларың өлчеги әлемден узын,
деңизден гиңдир.

10Эгер Ол гелип, сени зындана атса,
хөкүм этмек үчин чагырса, ким Оны саклап билер+?

11Чүнки Ол яланчылары билйәндир,

Ол пислиги гөрүбем, оңа үнс бермезми?

12Гуландан ынсаның догулмайшы ялы,
акмагың-да акылы гоялмаз.

13Йүрегиңи Оңа багышлап,
эллериңи Худая тарап узатсаң,+
14пис ишлериңи бес этсең,
чадырыңда этмише орун бермесең,+
15шонда сен уятлы башыңы галдырарсың,
берк дурарсың, горкмарсың.
16Мушакгатыңы унударсың,
акып гиден сувлар дек ятларсың оны.
17Гүнорта чагынданам ягты болар өмрүң,
сәхер дей болар гараңкылыгың+.
18Умытлыдыгың үчин аркайын боларсың,
гораларсың, ховпсузлыкда дынч аларсың.
19Ятаныңда сени горкузан болмаз,
көплер саңа яранҗаңлык эдерлер+.
20Эмма пислер умытдан эл үзерлер,
гачара ерлери болмаз оларың,
умыт учгунлары сөнер».

12‑нҗи бап

Эйюп Сопара җогап берйәр

12^1Эйюп шейле дийди:

2«Сиз бар зады билйәнсиңиз,
сиз өлениңизде, пайхас-да сиз билен өлер!

3Мениң-де акылым сизиңки ялы,
мен-де сизден кем дәлдирин,
бу затлары билмейән бармы?

4Өз достларыма гүлки болдум!
Худайы чагырдым, Ол-да маңа җогап берди,
догручыл, пәк болсам-да, мен иле гүлки!+
5Дертсизлер бетбагтларың үстүнден гүлйәрлер,
бүдрейәнлери итип гойберйәрлер.
6Гаракчыларың чадырлары асуда,
Худайы газапландырянлар ховпсуз,
олар диңе өз гүйҗүне сыгыняндыр+.

7Хайванлардан сора, олар саңа өвредерлер,
гушлардан сора, олар саңа айдып берерлер.

8Ерден сора, саңа өвредер ол,
деңзиң балыклары саңа айдып берерлер.

9Муны Реббиң элиниң эдендигини
буларың хайсысы билйән дәлдир?

10Хер бир җандарың җаны,
бүтин адамзадың деми Онуң элиндедир+.

11Агзың тагамы дадышы дей,
гулагам сөзлери селҗермезми+?

12Пайхас гаррыларда,
дүшүнҗе узак өмүрдедир+.

13Пайхасам, гудратам Худайдадыр,
өвүт-де, даналык-да Онуңкыдыр.

14Худайың йыканыны хич ким дикелдип билмез,

Онуң габаныны хич ким бошадып билмез+.

15Худай сувлары тогтатса, бар зат гураяр,
иберсе-де, дүнйәни сил аляр.

16Гудратам, пайхасам Онуңкыдыр,
алдан-да, алданан-да Онуңкыдыр.

17Ол хөкүмдарлары кемсидип,
казылары акмаклара өвүрйәр+.

18Ол шаларың гушагыны говшадып,
биллерине йүп баглаяр+.

19Руханылары кемсидип,
гүйчлүлери агдаряр.

20Ынамлы маслахатчылары дымдырып,
яшулулары акылындан махрум эдйәр.

21Шазадалары иле рысва эдйәр Ол,
гүйчлүлери ярагсызландыряр+.

22Гараңкылык җүммүшиниң сырларыны ачяр,
түм гараңкылыгы ягтылыга өвүрйәр+.

23Миллетлери бейгелдип, ызысүре ёк эдйәр,
миллетлери артдырып, олары сүргүн эдйәр+.

24Баштутанлары акылындан азашдырып,
ёлсуз чөлде ыкдырян-да Олдур+.

25Олар гараңкыда ышыксыз сермелешип йөрйәрлер,
олары серхош кимин энтиредйәр»+.

13‑нҗи бап

Эйюп сөзүни довам эдйәр

13^1«Буларың барыны гөзлерим гөрди,
гулагым эшидип, дүшүндим.

2Сизиң билйәниңизи мен-де билйәрин,
мен сизден кем дәлдирин.

3Эмма мен Гудратыгүйчли билен геплешип,
давамы Худай билен этмек ислейән+.

4Сиз болса ярамы ялан сөзлер билен беҗерйәңиз,
барыңыз дерексиз лукмандырсыңыз.

5Вах, сиз бүтинлей дымсадыңыз!

Ана, шонда сиз пайхаслы болардыңыз!+

6Диңләң мениң делиллерими,
гулак гоюң мениң чекишмелериме!

7Худайың адындан нәхак сөзлери сөзлеҗекми?

Хилели сөзлер айтҗакмы Онуң адына?

8Сизми Худайың тарапыны тутҗак?

Онуң үчин дава этҗек?

9Худай сизи сынаса, сынагдан гечермикәңиз?

Ынсаның ынсаны алдайшы ялы,

Оны-да алдап билермикәңиз+?

10Худайың тарапыны гизлин тутсаңыз,

Ол сизи хөкман җезаландырар.

11Онуң шан-шөхраты сизи эймендирип,
горкусы үстүңизе абанмазмы?

12Накылларыңыз күл дей дерексиздир,
делиллериңиз хич бир эсассыздыр.

13Инди сиз дымың-да, маңа геплемәге гезек бериң,
мен баша геленини гөрейин.

14Теними дишим билен тике-тике эдип,
җанымы өз элимде гояйын.

15Ол мени өлдүрер, менде умыт ёк.

Ёлларымың догрудыгыны Оңа субут эдерин.

16Ине, шу мениң гутулышым болар,
чүнки худайсызлар Онуң хузурына барып билмез.

17Сөзлериме дыкгат билен гулак гоюң,
айдянларым гулагыңызда галсын.

18Мен давамы тайярладым,
акланҗагымы билйәрин.

19Ким мениң билен җедел этҗек?

Шондан соң лал-җим болуп өлердим+.

20Я Худай, мениң ики ислегими ерине етирәй,
шонда мен Сенден гизленмерин:

21Менден элиңи чек,
мени Өз ховпуңдан азат эт+.

22Онсоң мени чагыр, мен-де җогап берейин,
я-да мен гепләйин, Сен маңа җогап бер+.

23Этмишлерим, гүнәлерим көпмүдир?

Маңа языгымы, гүнәми гөркез.

24Нәме үчин менден йүзүңи гизләп,
мени Өзүңе душман сайярсың+?

25Елиң гачыран япрагыны эймендирҗекми?

Гуры саманы ковалаҗакмы+?

26Маңа гаршы аҗы айыпламалар язярсың,
яшлыкдакы этмишлерими мирас берйәрсиң+.

27Аякларыма күнде урярсың,
хер бир әдимими гаравуллап,
аяк ызларыма ченли барлаярсың+.

28Ынсан бир чүйрән зат,
гүе деген эшик кимин даргаяр»+.

14‑нҗи бап

Эйюп сөзүни довам эдйәр

14^1«Ынсандан доглан ынсаның өмри гысга,
дерди көп боляндыр+.

2Ол гүл кимин ачыляр, соляр,
көлеге кимин йитйәр, ыз галмаяр+.

3Мениң яла дагам гөз дикйәңми Сен?

Хөкүм этмек үчин мени хузурыңа гетирйәңми?

4Ким харамдан тәмизи чыкарып билйәр?

Хич ким!+

5Ынсаның гүни саналгыдыр,
айларының саны кесгитленендир,
олар Сениң беллән чәклериңден гечип билмейәрлер.

6Олардан гөзүңи айыр, өз гүнлерине гой,
иш гүнүни соңлан ишчи дек
дынч алсынлар+.
7Хатда агаҗа-да умыт бардыр,
ол чапылса, ене гөгерер,
пудаклары эгсилмез.
8Көки ерде гаррап,
төңңеси топракда гурап гитсе-де,
9сув ысыны алан бадына өсүнтги чыкарып,
яш агач кимин шахалаяр.
10Эмма ынсан өлүп, ёк боляр,
адамзат җан берип, йитирим боляр.
11Көл сувларының гурайшы,
деряның гурап, чөле дөнүши кимин,+
12ынсан хем ятяр-да, гайдып турмаяр,
гөклер ёк болянча, адамлар оянмазлар,
укуларындан турузылмаз+.

13Вах, мени өлүлер дүнйәсинде гизлеседиң,
газабың ятышянча, мени яшырсадың,
маңа мөхлет берип, онсоң мени ятласадың!+

14Ынсан өлер-де, дирелерми?

Мен тә азат эдилйәнчәм,
азаплы гуллугымың әхли гүнлеринде гарашарын+.

15Сен чагырарсың, мен-де җогап берерин.

Өз элиңиң яраданыны күйсәрсиң+.

16Шонда Сен әдимлерими санарсың,
йөне гүнәми ызарламагыңы бес эдерсиң+.

17Языгым торба салнып мөхүрленер,
этмишимиң үстүни өртерсиң.

18Даг опурылып, вейран боляр,
гая еринден гопарыляр;
19сувлар дашларың йүзүни ялмаяр,
силлер ериң топрагыны сырып әкидйәр,
Сен хем ынсанларың умыдыны шейле ёк эдйәрсиң.
20Ынсанлардан хемишелик үстүн чыкяң,
олар ёк болярлар,
йүзүни үйтгедип, гайры ере ёллаяң.

21Огуллары хормата эе болярлар, олар мундан хабарсыз,
масгараланярлар, олар муны билмейәрлер+.

22Олар диңе өз беденлериниң агырысыны дуюп,
диңе өзлери үчин яс тутярлар».

15‑нҗи бап

Элипаз Эйюба җогап берйәр

15^1Онсоң тейманлы Элипаз шейле дийди:+

2«Акыллы адам бош сөзлер билен җогап берерми?

Өзүни гүндогар шемалындан долдурармы+?

3Ол бидерек геп билен,
дерексиз сөзлер билен дава- -җенҗел турзармы?

4Худайдан хедер этмеги арадан айырярсың,

Худай барада ойланмага пәсгел берйәрсиң.

5Этмишиң гепиңе тәсир эдйәр,
хилегәриң дилинде гүрлейәрсиң.

6Сени язгарян мен дәл, өз агзың,
додакларың саңа гаршы шаятлык эдйәр+.

7Илки доглан ынсан сенмисиң?

Даглардан өң ярадылдыңмы+?

8Худайың меҗлисини диңледиңми?

Еке-тәк дана адамдырын өйдйәңми+?

9Бизиң билмейән хайсы задымызы билйәрсиң?

Бизиң дүшүнмейән хайсы задымыза дүшүнйәрсиң+?

10Бизде чал сачлы-да, гоҗалар-да бардыр,
оларың яшлары сең какаңкыдан-‑да улудыр.

11Худайың саңа берйән теселлилери кемлик эдйәрми?

Хошамай сөз етерлик дәлми я саңа?

12Йүрегиң нәмә мөвч аляр?

Гөзлериңден нәме үчин от сычраяр?

13Нәме үчин Худая газапланып,
агзыңдан бейле сөзлери чыкарярсың?

14Тәмиз болар ялы, ынсан ким болупдыр?

Ынсандан доглан догры болуп билерми+?

15Худай хатда Өз перишделерине ынам этмейәр,
гөклер-де Онуң назарында тәмиз дәл+.

16Этмиши сув кимин ичйән,
йигренҗи, бозук ынсана Худай ненең ынам этсин+.

17Диңле мени, саңа дүшүндирейин,
гөреними беян эдейин,
18акылдарларың айданларыны,
ата-бабаларының гизлемедик пәхимлерини+.
19(Юрт диңе араларында гелмишек болмадык
ата-бабалара берленди.)
20Пислер бүтин өмрүне эҗир чекйәндирлер,
залымлара берлен йыллар саналгыдыр.
21Элхенч сеслер оларың гулагындан гитмез,
асудалыкдака оларың үстүне талаңчы дөкүлер.

22Гараңкылыкдан гутулҗагына ынам ёкдур оларда,
оларың такдыры гылычдыр.

23„Ниредекә?“ дийип, бир дөвүм нан үчин сергезданлык эдйәрлер,
гараңкылык гүнүниң якындыгыны билйәрлер.

24Алада ве хорлук олары горкузяр,
сөвеше тайынланан ша кимин олара хүҗүм эдйәр.

25Чүнки пислер Худая гаршы эл гөтерйәр,

Гудратыгүйчлә гаршы чыкяр.

26Бойнуёгынлык эдип, галың, юмры галканы алып,

Худайың үстүне топулярлар олар.
27Йүзлеринден яг дамып,
биллерини яг алса-да,+
28вейран эдилен шәхерлерде,
харабачылыга өврүлен,
отурылмаян, адамсыз өйлерде яшарлар.

29Хич хачан баямазлар, байлыклары узага чекмез,
мал-мүлклери ер йүзүне яйрамаз.

30Гараңкылыкдан гачып билмезлер,
пудакларыны ялын ёк эден агач кимин боларлар,

Худайың демине ёк боларлар+.

31Бошлуга бил баглап, өзлерини алдатмасынлар,
чүнки бошлук оларың музды болар.

32Вагтындан өң иши гайдар,
пудаклары гөгермез+.

33Гөк үзүмлери дөкүлен үзүм агаҗы,
гүллери дөкүлен зейтун агаҗы ялыдыр олар.

34Чүнки худайсызларың җемагаты гысыр галар,
парахорларың-да чадырларыны от алар+.

35Олар хасратдан хамыла болуп, пислик догурярлар,
ичлери хем хиледен долудыр»+.

16-нҗы бап

Эйюп Элипаза җогап берйәр

16^1Эйюп шейле дийди:

2«Мен булар ялы затлары көп эшитдим.

Сизиң барыңыз дерексиз теселли бериҗилер!

3Бош сөзлериңиз хачан гутарҗак?

Сизи давалашмага меҗбур эдйән зат нәме+?

4Сиз мениң ериме болан болсадыңыз,
менем сизиң ялы гепләп билердим.

Сизе гаршы акгынлы сөзләп,
башымы яйкардым.

5Сизи өз сөзлерим билен рухландырардым,
көшешдириҗи сөзлерим дердиңизи еңледерди.

6Геплесем-де дердим еңлемейәр,
дыманым билен җаным арам тапмаяр.

7Я Худай, Сен мени халыс тапдан дүшүрдиң,
бүтин хоҗалыгымы вейран этдиң+.

8Гурпсузлыгым муңа шаятлык эдйәр,
меҗалсызлыгым гаршыма гүвәлик эдйәр.

9Худай маңа йигренч билен середип, гахарына мени парчалаяр,

Ол маңа дишлерини гыҗаяр,
душманымың гөзлери ичимден гечйәр+.
10Адамлар маңа агызларыны өвелдип,
мени масгаралап, яңагыма урярлар,
гаршыма дил бирикдирйәрлер+.
11Худай мени нәлеткерделериң,
пислериң элине берди.

12Рахатлыкда яшаярдым, эмма Худай мени сарсдырды,
бойнумдан тутуп, бөлек-бөлек этди,
мени Өзүне нышана эдинди+.
13Онуң кеманчылары дашымы гуршаяр,
рехимсизлик билен бөврүми дешйәр,
өдүми ере дөкйәр+.
14Беденими дилим-дилим эдйәр,
уршуҗы кимин үстүме топуляр.

15Эгниме җул тикиндим,
башымы тоза сокдум.

16Агламакдан яңа йүзүм гызаряр,
гөзүми түм гараңкылык өртйәр.

17Йөне мен җенаят этмедим,
дилегим-де пәкдир.

18Эй, топрак, ганымың үстүни өртме,
перядым асла диңмесин.

19Ине, шу пурсат шаядым гөкде,
хемаяткәрим ёкарда+.

20Достларым мени масгаралаярлар,

Худая гөз-яш эдйән.

21Адамзат оглы билен гоңшусының арасында болшы ялы,
ынсан билен Худайың арасында-да бир төвеллачы болсады!

22Барса-гелмезе гидерин
бирнәче йылдан».

17‑нҗи бап

Эйюп сөзүни довам эдйәр

17^1«Рухум сынды, гүнлерим тамам,
маңа габыр гарашяр.

2Даш-төверегим яңсылайҗылардан долы,
гөзүм оларың душманчылыгыны гөрйәр+.

3Өзүң маңа кепиллик бергин,

Сенден башга маңа ким кепил болҗак+?

4Оларың аңыны дүшүнҗеден гизледиң,
шонуң үчин олары бейгелтмерсиң.

5Пара үчин достларыны сатянларың
чагаларының гөзлери көр болар.

6Худай мени иле геп этди,
олар йүзүме түйкүрйәрлер+.
7Гайгыдан яңа гөзүм күтелди,
он ики сынам чөпе дөнди.
8Догручыл адам дердиме аңк боляр,
бигүнә-де худайсыза гаршы газап атына атланяр.

9Догручыллар өз ёлларыны тутарлар,
эли тәмизлериң гүйҗи артар.

10Эмма хеммәңиз гайдып гелсеңиз-де,
араңыздан акыллы адам тапмарын.
11Гүнлерим тамам,
ниетлерим, йүрек арзувларым-‑да пуҗа чыкды+.
12Олар гиҗәни гүндиз эдйәрлер,
„Ягтылык гараңкылыга якын“ диййәрлер+.
13Өлүлер дүнйәсини өйүм дек күйсесем,
дүшегими гараңкылыкда язсам,+
14габра: „Сен атамсың“,
гурда: „Сен энемсиң, уямсың“ диен болсам,
15онда умыдым ханы?
Умыдымы гөрҗек ким?

16Умыт мениң билен өлүлер дүнйәсине инер өйдйәңми?

Мениң билен биле гөре гирерми?»

18‑нҗи бап

Билдат Эйюба җогап берйәр

18^1Онсоң шувалы Билдат шейле дийди:+

2«Не заман гутарҗак сөзүңи?

Оңатҗа пикирлен, онсоң геплешерис,

3биз нәме үчин хайван сайылярыс,
нәме үчин акмак гөрүнйәрис гөзүңе+?

4Гахарыңа өз җаныңа зор салярсың,
сен дийип дүнйә терк эдилсинми?

Гаялар сүйшсүнми?

5Пислериң ышыгы сөнйәр,
от ялынлары парламаяр+.

6Чадырындакы нур гараңкылыга өврүлйәр,
депелериндәки чырасы сөнйәр.

7Гадамларының бады говшаяр,
өз ишлери йыкяр олары+.

8Өз аяклары билен тора дүшйәрлер,
өзлери гарыма йыкылярлар+.

9Аягы гапана дүшйәр,
олары дузак гапҗаяр.

10Олар үчин ере сыртмак чекилйәр,
ёлларына дузак гуруляр.

11Чар тарапдан ховп абаняр олара,
ховп оларың сөбүгине дүшйәр+.

12Гүйч-кувват галмаз ачлыкдан яңа,
янларындан бетбагтчылык айрылмаз.

13Дерилерини дерт иййәр,
эл-аякларыны өлүм ювудяр.

14Ынам эден чадырындан алнып гидилип,
ховплар шасының янына гетирилйәр.

15Чадырларында хич зат галмаяр,
юртларына күкүрт ягдырыляр+.

16Көклери гураяр ашакда,
шахалары соляр ёкарда.

17Ер йүзүнде оларың атлары унудыляр,
көчелерде атлары ятланылмаяр+.

18Ягтылыкдан гараңкылыга итилип,
дүнйәден ковулярлар.

19Халкының арасында не зүряды, не-де неберелери бар,
месгенинде ызында хич ким галмаяр+

20Өңки несиллер оларың такдырына хайран галярлар,
ховп гуршаяр соңкы несиллери.

21Шейле боляндыр эрбедиң кысматы,

Худайы танамаяның месгени шудур»+.

19-нҗы бап

Эйюп Билдада җогап берйәр

19^1Эйюп шейле дийди:

2«Хачана деңеч мени гынап,
сөзлериңиз билен пагыш-пара этҗек?
3Он мертебе гөвнүме дегдиңиз,
утанаңзокмы шейле эзъет бермәге?
4Догруданам, хата иш эден болсам,
хатам өз бойнума.
5Өзүңизи өңүмде ёкары тутуп,
айыбымы йүзүме урсаңыз,
6шуны билип гоюң, Худай мени нәхак сайды,
Ол дашыма Өз торуны чекди.

7„Бу – зорлук“ дийип перят эдйәрин,
эмма җогап берйән ёк.

Медет диләп ялбарярын,
эмма адалат ёк+.

8Ёлума гермев чекди, гечип билемок,
ёдаларымы гараңкыратды+.

9Мени ат-абрайдан дүшүрип,
башымдан тәҗими алды+.

10Мени чар тарапдан гысып- -говурды, сандан галдым,
умыдымы агач дейин көки билен согурды.

11Ол маңа газапланяр,
мени Өзүне душман сайяр+.

12Лешгерлери үстүме хүҗүм эдйәрлер,
маңа гаршы япгыт галдырярлар,
чадырымың төверегинде дүшелге гурярлар+.

13Гарындашларымы менден дашлашдырды,
танышларым маңа ят болдулар+.
14Якынларым мени рет этдилер,
достларым мени унутдылар.
15Сачагымдан дуз иенлер хем унутдылар мени,
хатда өз гырнакларым-да мени ят сайярлар,
оларың гөзүне мен бир кесеки.
16Хызматкәрими чагырян, йөне җогап ёк,
ялбар-якар этмели болян өзүм.
17Демим аялымда йигренч дөредйәр,
өз машгалам мени йигренйәр+.
18Яш чагалар-да мени кемсидйәрлер,
аяга галанымда, мени яңсылаярлар+.
19Ичгин достларым мени йигренйәрлер,
эй гөренлерим менден йүз өвүрдилер.
20Диңе хам билен сүңке өврүлдим,
өлүмиң бәри янында дурун мен.

21Маңа рехим эдиң, эй, достларым, рехим эдиң, маңа!

Чүнки Худай маңа эл урды+.

22Нәме үчин сизем Худай ялы мени ызарлаярсыңыз,
нәме мениң тенимден доймаярсыңызмы?

23Вах, мениң сөзлерим язылсады!
Вах, олар китаба язылсады!+
24Вах, сөзлерим демир галам ве гуршун билен
гаяның йүзүне эбедилик оюлып язылсады!+
25Чүнки мен Пенакәримиң диридигини,
ахырында Онуң бу ерде дурҗакдыгыны билйәрин+.
26Хамым чүйрәнден соңам
тенимде Худайы гөрерин+.
27Худайы кесеки гөзи билен дәл-де,
өз гөзлерим билен гөрерин,
йүрегим үзүлип баряр.
28„Биз оны нәхили ызарларыс?
Беланың көрүги Эйюпдыр“ дийсеңиз,
29сиз гылычдан хедер эдиң,
чүнки газап гылыч җезасыны гетирйәр,
шонда хөкүмиң бардыгыны билерсиңиз»+.

20‑нҗи бап

Сопар Эйюба җогап берйәр

20^1Онсоң нагамлы Сопар шейле дийди:+

2«Гулак гой! Пикирлерим җогап бермәге меҗбур эдйәр,
мундан артык сакланып билмерин.

3Сөзлериң билен мени кемсидйәң,
дүшүнҗәм саңа җогап бердирйәр.

4Овалдан бәри,
ынсаның дүнйә гелшинден бәри билмейәрмидиң муны+?

5Пислериң хешеллеси вагтлайындыр,
худайсызың шатлыгы бир салымлыкдыр.
6Оларың бойы хатда гөклере етип,
башлары булутлара дегсе-де,+
7пислер өз неҗасаты кимин бакы ёк боларлар,
олары танаянлар: „Олар ниреде?“ диерлер+.
8Дүйш кимин учуп гидерлер,
гиҗеки гөрнүш кимин гайып боларлар+.
9Бир гөрен гөз гайдып гөрмез олары,
меканы-да олары икиленч гөрмез+.

10Огуллары пукараларың өңлеринде өзлерини кичелдерлер,
эллери билен оларың байлыгыны ызына гайтарарлар.

11Беденлери яшлык гуҗурындан долы хем болса,
олар билен топрак астында ятарлар.

12Хатда яманлык агза датлы гөрнүп,
оны дилиниң астында гизлеселер-де,+
13яманлыгы саклап, гойбермән,
агызларында сакласалар-да,
14иенлери ашгазанында туршар,
ичлеринде йыланың зәхерине дөнер.
15Байлыгы ювудып, ене гусярлар оны,
Худай оны ичлеринден чыкаряр.
16Йыланларың зәхерини сорарлар,
алахөврениң диши олары өлдүрер.
17Акар сувларың,
балдыр гаймак акян дерелериң хөзирини гөрмезлер.

18Газананларыны иймән, ызына гайтарарлар,
эден сөвда-сатыгындан хайыр гөрмезлер.

19Чүнки пукаралары эзип, олардан йүз өвүрдилер,
өз гурмадык өйлерини эеледилер.

20Ачгөзлүкден калплары рахатлык тапмаз,
арзылы затлары олары халас этмез.
21Иенлеринден артаны болмады,
мунуң үчин ровачлыклары узага чекмез.
22Боллукда азап чекерлер,
депелеринден мушакгат инер.
23Гарынларыны дойранларында,
Худай ловлаян газабыны үстлерине дөкер,
газабыны башларындан иймит кимин ягдырар.
24Демир ярагдан гачып гутулсалар,
бүрүнч яй ичлеринден парран гечер.
25Ок ичлеринден бөвсүп гечер,
ялпылдаян уҗы бөвүрлеринден чыкар,
үстлерине ховп абанар+.
26Түм гараңкылыкда хазыналары ёк болар,
үфленмедик от олары ювудар,
чадырларында галанларыны якып ёк эдер+.
27Гөклер шаятлык эдер этмишлерине,
бүтин әлем-җахан олара гаршы чыкар.
28Худайың газап гүни
өйлери эмләги билен сүпүрилип әкидилер.
29Ине, шудур пислериң Худайдан алҗак пайы,
Худайың олара берен мирасы»+.

21‑нҗи бап

Эйюп Сопара җогап берйәр

21^1Эйюп шейле дийди:

2«Дыкгат билен гулак гоюң сөзүме,
гой, бу сизиң маңа берҗек теселлиңиз болсун.

3Гезек бериң, мен гепләйин,
сөзүми гутаранымдан соң масгаралаң+.

4Ынсана арз-шикаят эдйәнми мен?

Ненең җаным янмасын?

5Халыма середип, акылыңыз чашсын,
элиңизи агзыңыза тутуң+.

6Дердими яда саланымда, галагопланярын,
сүңңүме галпылды аралашяр.

7Нәме үчин пислер яшаярлар,
гоҗалыга етип, гуҗур-гайратлары артяр+?

8Перзентлери янларында,
зүрятлары гөзлериниң алнында.

9Өйлеринде ховпсузлыкда, горкусыз яшаярлар,

Худай-да олара җеза бермейәр.

10Өкүзлери кемсиз өрңейәр,
сыгырлары гузляр, гөле дүшмейәр.

11Чагаларыны сүри кимин ёла салярлар,
огланлары танс эдишйәрлер.

12Депрек, лира билен айдым айдышып,
шатланярлар олар түйдүк сесине.

13Өмүрлерини хошвагтлыкда гечирип,
өлүлер дүнйәсине асудалыкда гирйәрлер.

14Пислер Худая шейле диййәрлер: „Бизи өз гүнүмизе гой!

Чүнки биз Сениң ёлуңы өвренмек ислемейәрис+.

15Гудратыгүйчли ким болупдыр

Оңа сежде эдеримиз ялы?

Оңа дилег эдип, гөрйән хайрымыз нәме?“+

16Ровачлыгы өз эллеринде дәлми нәме?

Пислериң несихаты менден узакда болсун!+

17Пислериң чырасы нәче гезек өчди?

Башларына үзнүксиз бетбагтчылык абананыны гөрдүңми?

Худай газабына олары гөргә дучар эдйәрми+?

18Хачан олар еле соврулян саман ялы,
түвелей өңүндәки саман чөпи ялы болдулар+?

19Сиз: „Худай аталарының җезасыны чагаларына чекдирйәр“ диййәңиз.

Гой, аталарың муны билери ялы,

Худай олара алмытыны берсин+.

20Аталар хеләкчилигини өз гөзлери билен гөрсүнлер,
олар Гудратыгүйчлиниң газабындан ичсинлер+.

21Чүнки бу дүнйәден өтенсоңлар,
ызларында галан хоҗалыгындан нәме гайгысы болсун?

22Гөкдәкилере хөкүм эдйән Худая
акыл берип билҗек бармыдыр+?

23Бири сагатка өлйәр,
бүс-бүтин рахат ве гайгысыз.

24Эти-ганы еринде болуп,
сүңклери йиликден долудыр.

25Бейлеки бири дерт чекип,
говулыга гөзи дүшмән өлйәр.

26Олар топрак астында биле ятярлар,
үстлерини гуртлар басяр.

27Билйән мен сизиң пикирлериңизи,
гаршыма эдйән дилдүвшүклериңизи.

28Чүнки сиз: „Асылзадаң өйи ниреде?

Пислериң чадыры ниреде?“ диййәңиз.

29Ёлагчылардан сорамадыңызмы?

Шаятлыкларына гулак асмадыңызмы?

30Пислер пеләкет гүни аман галярлар,

Худайың газаплы гүнүнден гутарылярлар+.

31Пислериң херекетлерини ким йүзлерине басҗак?

Этмишлерине гөрә ким олара җеза берҗек+?

32Олар габра гетириленде,
мазарларының башында сакчы гоюляр.

33Җайланан топрагы олара якымлыдыр,
хеммелер оларың ызына дүшерлер,
оларың өңүнден гиденлер сан-саҗаксыздыр.

34Сиз бош сөзлериңиз билен маңа нәме теселли берҗек?

Бар диййән затларыңыз галпдыр».

22‑нҗи бап

Элипаз Эйюба җогап берйәр

22^1Тейманлы Элипаз шейле дийди:+

2«Ынсан Худая ярамлы болуп билерми?

Хатда иң акылдарың Оңа пейдасы дегерми?

3Догрулыгыңдан Гудратыгүйчли нәме леззет аляр?

Пәк дурмушда яшаяның Худая нәме хайры бар+?

4Худайың сени җезаландырмасы, хөкүм этмеси

Ондан горкяндыгың үчинми?

5Эрбетлигиң уммасыз,
этмишлериң түкениксиз дәлми?

6Чүнки өз доганыңдан нәхак гирев алдың,
эшиклерине ченли сыпырып, олары ялаңач гойдуң+.

7Ядава ичмәге сув бермедиң,
ачдан чөрегиңи гысгандың+.

8Ине, гүйчлүлер үлкә эе боляндыр,
хорматланян онда яшаяндыр.

9Дул хатынлары ызына бош гойбердиң,
етимлери эздиң+.

10Мунуң үчин даш-төверегиң дузаклар билен гуршаляр,
дуйдансыз горкы сени галагоплуга саляр+.

11Хич зады гөрүп билмезиң ялы, гараңкылык сени басяр,
сил гелип, сени гарк эдйәр+.

12Худай гөклериң ёкарсында дәлмидир?

Ёкардакы йылдызлара назар сал, олар, гөр, нәхили белентликде!+

13Шонуң үчин сен: „Худай нәмәни билйәр?

Ол түм гараңкылык ичинден хөкүм эдип билйәрми+?

14Булутлар Оңа тутудыр, Ол гөрүп билмез,

Ол гөк гүммезинде гезйәндир“ диййәң.

15Пислериң йөрән
көне ёлуны тутҗакмы?

16Олар вагтындан өң йыгналдылар,
дүйплерини сув алды+.

17Олар Худая: „Бизи өз гүнүмизе гой!

Гудратыгүйчли, сен бизе нәме эдип билерсиң?“ дийдилер+.

18Шонда-да Худай өйлерини берекет билен долдурды,
пислериң маслахаты менден узакда болсун!+

19Догручыллар пислериң вейран эдиленини гөрүп бегенйәр,
бигүнә хем оларың үстүнден гүлйәр+.

20Олар: „Ягыларымыз ёк эдилди,
галан затлары янып күл болды“ диййәрлер.

21Худай билен дост бол, рахатлыкда бол,
шонда хайыр тапарсың.

22Гулак гой Онуң агзындан чыкян өвүт-үндеве,
сөзлерини йүрегиңде сакла+.

23Гудратыгүйчлә тарап өврүлсең, өңки халыңа говшарсың,
этмиши чадырыңдан узаклашдырсаң,+

24алтыны топрага,

Опыр тылласыны җүлгедәки дашларың арасына атсаң,+

25Гудратыгүйчлини өз алтының,
гымматбаха күмшүң сайсаң,

26ине, шонда Гудратыгүйчлүден гөвнүхош боларсың,

Худая йүз тутарсың+.

27Худайдан дилег эдерсиң, Ол хем сени эшидер,
сен худайёлуларыңы берерсиң+.

28Ол диен задыңы ерине етирер,
ёлларыңа нур чайылар+.

29Бейлекилер кемсидиленде: „Ериңден гал“ диййәң,
чүнки Худай пес гөвүнлилери халас эдйәр.

30Худай хатда языклылары-да халас эдер,
олар сениң эллериң тәмизлиги үчин гутуларлар»+.

23‑нҗи бап

Эйюбың шикаяты

23^1Эйюп шейле дийди:

2«Бу гүн ач-ачан арз-шикаят эдйән,

Худайың эли ахы-зарыма гарамаздан агыр.

3Вах, Худайы ниреден тапмалыдыгыны бир билседим,

Онуң месгенине барардым.

4Арзымы Онуң хузурында беян эдердим,
даваларымы җикме-җик аян эдердим+.

5Онуң маңа берҗек җогабыны билердим,
айтҗак задына дүшүнердим.

6Ол бейик гүйҗи билен гаршыма чыкармыды?

Ёк, Ол маңа гулак асарды.

7Догручыл адам хузурында Онуң билен давалашып билер,
мен Хөкүмдарымың янында хакыкат газанардым.

8Гүндогара гитсем, Худай ол ерде ёк,
гүнбатара гитсем, Оны тапып билмейәрин.

9Демиргазыкда ишлейәр, Оны гөзүм сайгарып биленок,
гүнорта өврүлйәр, Оны гөрүп билмейәрин.

10Эмма Ол мениң йөрейән ёлумы билйәр,
мени сынага саланда, алтын дей пәк чыкарын+.

11Худайы әдимме-әдим ызладым,

Худайың ёлуны тутуп, ондан чыкмадым.

12Берен табшырыкларындан дөнмедим,
сөзлерини калбымда арзылап сакладым.

13Худай карар чыкаряр, ким Оңа гаршы чыкып билер?

Ол ислән задыны эдйәр+.

14Йүрегине дүвенлерини эдер Ол,
оларың ене, гөр, нәчеси Онда бардыр.

15Шонуң үчин Онуң билен йүзбе- -йүз болмакдан эйменйән,
пикир эденимде, Ондан горкярын.

16Худай мениң йүрегими эҗизлетди,

Гудратыгүйчли мени эймендирди.

17Гараңкылык мени ёк этседи,
йүзүми зулмат өртседи».

24‑нҗи бап

Эйюп шикаятыны довам эдйәр

24^1«Нәме үчин Гудратыгүйчли хөкүме вагт беллемейәр?

Нәме үчин Оны танаянлар бу гүнлери гөрмейәрлер?

2Адамлар арачәк дашлары сүйшүрйәрлер,
сүрүлери огурлаярлар-да, бакярлар+.
3Етимлериң эшегини огурлап әкидйәрлер,
дул хатының өкүзини гирев алярлар.
4Мәтәчлери ёлдан ковярлар,
юрдуң гарыплары олардан букулярлар+.
5Чөлдәки гуланлар кимин,
ёксулларың херси бир яна дагап гидйәр,
Олар чагалары үчин чөлде иймит гөзлейәрлер.

6Иймитлерини кесекилериң экин мейданындан йыгнамалы болярлар,
эрбетлериң үзүм багындан галан-гачаныны йыгярлар.

7Гиҗе эшиксиз, ялаңач ятярлар,
совукда япынмага ёрганлары ёк+.

8Даглара яган чабгадан эзилйәрлер,
гаяны пена эдинип гуҗаклаярлар.

9Сүйтден айрылмадык етим чага огурланяр,
гарыбың чагасы гирев алыняр.

10Олар дашарда ялаңач энтейәрлер,
ач гарна бугдай десселерини дашаярлар.

11Дашларың арасында яг үчин зейтуны енчйәрлер,
шерап үчин үзүм сыкярлар, эмма өзлери тешнедир.

12Шәхерлерден өлүп барянларың иңңилдиси эшидилйәр,
җаны хасратлылар перят эдйәрлер,
эмма шонда-да Худай оларың дилеглерине үнс бермейәр+.

13Ине, ягтылыга гаршы баш гөтерйәнлер бар,
ягтылыгың ёлуны танамаз олар,
онуң ёдаларындан йөремезлер+.
14Гарыбы, ёксулы өлдүрмек үчин,
ганхор алагараңкылыкда ояняр,
гиҗесине болса огурлык эдйәр.
15Зына эдйәнлериң гөзи алагараңкылыкдадыр,
хич ким гөрмез өйдйәрлер,
йүзлерини бүрейәрлер+.
16Гиҗесине өй талаярлар,
гүндизине гизленйәрлер,
Ышыгың нәмедигини билмейәрлер.
17Чүнки сәхер олара түм гараңкылыкдыр,
түм гараңкылыгың ховпларына өвренишен олар.

18Пислер сувуң йүзүндәки көпүк киминдир,
оларың ер пайы нәлетленендир,
хич ким оларың үзүм багына аяк басмаз.

19Гураклыгың ве ыссының гар сувларыны соруп алшы дей,
өлүлер дүнйәси-де гүнәкәрлери ювудяндыр.
20Олары эне ятгысы унудяр,
гурт олары ийип, леззет аляр,
олар хич кимиң ядына дүшмейәрлер,
адалатсызлык агач кимин сындырыляр+.
21Пислер өнелгесиз аяла сүтем эдйәрлер,
дул хатына ягшылык этмейәрлер.
22Худай гудраты билен гүйчлүлери ере чаляр,
олар бейгелселер-де, яшамага умытлары галмаз.

23Худай олара ховпсузлык берйәр, олар Оңа даянярлар,

Онуң гөзи оларың ёлларындадыр.

24Бир салым гөтерилип, соңра йитирим болярлар,
башгалар ялы гурап, ёк болярлар,
дәне башлары кимин кесилйәрлер+.

25Мен нәхак болсам, яланчылыгымы ким субут этҗек?

Ким сөзлеримиң дерексиздигини гөркезҗек?»

25‑нҗи бап

Билдадың сөзи

25^1Шувалы Билдат шейле дийди:+

2«Худай гудратлы ве хайбатлыдыр!

Гөкде асудалыгы берйән Олдур.

3Гошуныны санамага сан етҗекми?

Гүни кимиң үстүне догмаз+?

4Ынсан Худайың өңүнде нәдип догры болуп билер?

Ынсандан доглан нәдип пәк болуп билер+?
5Хатда Худая Ай шугла сачмаса,
йылдызлар Оңа өчүгси гөрүнсе,
6онда ынсан Худайың гөзүне гурчукча,
адамзат-да гуртча гөрнер!»+

26-нҗы бап

Эйюп Билдада җогап берйәр

26^1Эйюп шейле дийди:

2«Сен кувватсыза нәхили ярдам этдиң!

Гүйчсүзе нәхили медет бердиң!

3Акмага нәхили пайхас бердиң,
пайхассыза нәхили өвүт бердиң!

4Бу сөзлери саңа өвреден ким?

Сен аркалы геплейән кимиң рухы?

5Чуң сувларың астындакы өлүлер
өз меканларында титрешйәрлер.

6Худайың өңүнде өлүлер дүнйәси ялаңачдыр,
хеләкчилик ериниң өртүги ёкдур+.

7Худай гөклери бошлугың үстүне язяр,
ери-де хич затдан асяр+.

8Сувлары булутларың ичинде саклаяр,
булутлар оларың аграмына бөвсүлмейәр+.

9Тагтының йүзүни бүрейәр,
үстүни булут билен өртйәр.

10Ягтылык билен гараңкылыгың арасына,
сувларың йүзүне серхет чекди+.

11Гөгүң сүтүнлери сарсяр,

Худайдан горкуларына титрешйәр+.

12Гүйҗи билен деңзи тогтатды Ол,
әпет Рахабы ёк этди пайхасы билен+.

13Гөклер Онуң деми билен гөзел болды,
аждарханы эли билен ёк этди+.

14Уҗыпсызҗа бөлегидир булар Онуң ёлларының,

Ол хакда эшидйәнлеримиз, гөр, нәхили аз!

Дүшүнип билҗек бармы гудратының бейиклигине Онуң?»

27‑нҗи бап

Эйюп сөзүни довам эдйәр

27^1Эйюп сөзүни довам эдип, шейле дийди:

2«Хакымдан махрум эден Худайың,
маңа аҗы хасрат чекдирен
Гудратыгүйчлиниң адындан ант ичйән,+
3ичимде җаным,
бурнумда Худайың деми барка,+
4хакы сөзләрин диңе,
дилиме алман нәхак сөз.
5Сизи акламарын асла,
тә өлйәнчәм, пәклигимде галарын.
6Догрулыгымы пугта сакларын, гойбермен,
өмүрбойы паш этмез мени выжданым.

7Гой, душманларым эрбетлериң гүнүне,
гаршыдашларым пислериң гүнүне дүшсүн!

8Худай худайсызы ёк эдип, җаныны алансоң,
онда нәме умыт болсун+?

9Үстүне бетбагтчылык абананда,

Худай онуң перядыны эшидерми+?

10Гудратыгүйчлүден хошал болармы ол?

Ол хер заман медет диләрми Худайдан?

11Сизе Худайың гудратыны,
яшырман аян эдерин Гудратыгүйчлиниң ёлларын.

12Муны өз гөзүңиз билен гөрдүңиз,
нәме үчин бейле бош гүррүң эдйәңиз?

13Шудур Худайың эрбетлере берҗек пайы,

Гудратыгүйчлиниң залымлара берҗек мирасы:+

14Нәче көп болса-да, огуллары гылычдан гырылярлар,
зүрятлары-да ачлыкдан+.
15Аман галанлары гыргындан өлүп гөмлерлер,
дул хатынлары ясын тутмаз оларың+.
16Күмши чәге кимин йыгнап,
гейим барын топласалар-да,+
17догручыллар геер олары,
бигүнәлер пайлашарлар ол күмүшлери+.
18Хөвүртгелер ялы,
сакчың чатмасы ялы
дикйәрлер өйлерини+.
19Барлы байлык билен ука гиденем болса,
гөзүни ачанда, тапмаз байлыгын+.
20Олары горкы басяр сил кимин,
гиҗесине түвелей учурып әкидйәр.
21Сөртүк ели өз угруна гөтерип әкидйәр,
олары өз месгенлеринден сүпүрип ташлаяр+.
22Газап билен үстлерине окдурыляр ел,
бу газаплы елден гачмага сынанышярлар.
23Ел олара эл чарпып,
еринден сыкылык атяр»+.

28‑нҗи бап

Пайхас өвгүси

28^1«Элбетде күмшүң кәни,
алтының эредилйән гөвеҗи бардыр.
2Демир ерден алыняр,
мис дашдан эредилйәр.
3Ынсан гараңкылыгың соңуна чыкяр,
зулматда мис агтарып,
түм гараңкылыкда ериң аңры чәгине етйәр.
4Ынсан аягы дегмедик ерлерде,
йүплерден ашак салланып,
илатсыз ерде магдан газяр.
5Ерден чөрек өнйәр,
асты болса от билен оюк-оюк эдилйәр.
6Дашлары гөк якудың меканы,
топрагында алтын бар.
7Бу ёданы йыртыҗы гуш билйән дәлдир,
оңа алгырың гөзи дүшмедик асла.

8Буйсанҗаң хайванлар ол ере аяк басан дәлдирлер,
арсланың-да аягы деген дәлдир оңа.

9Магданчылар гаялары агтарып,
дагларың дүйбүне ченли газярлар.

10Гаяларың ичинден магдан газып алярлар,
гөзлери гымматбаха затларың гөзлегиндедир.

11Чешмелериң акымыны тогтадып,
гизлин хазыналары йүзе чыкарярлар.

12Эмма пайхас ниреден гелйәр?

Дүшүнҗәниң гөзбашы ниреде+?

13Пайхасың гадырыны билмейәр ынсан,
тапылгысыздыр ол бу дүнйәде+.

14Чуңлук: „Ол менде ёкдур“ диййәр,
деңиз: „Ол менде дәл“ диййәр.

15Не сап алтына, не-де күмше,
чалшып боляр оны+.

16Опыр алтыны, гымматбаха хакык,
гөк якут онуң бахасына етмез+.

17Не алтын, не-де гөвхер оңа тай гелер,
оны сап алтын гаплара чалшып болмаз.

18Мерҗен билен дүрүң-ә адам агзалмасын,
пайхасың бахасы лагылданам гымматлыдыр+.

19Эфиопия топрагының гөк якуды оңа тай гелмез,
хатда сап алтын билен хем баха кесип болмаз.

20Онда пайхас ниреден гелйәр?

Дүшүнҗәниң гөзбашы ниреде?

21Әхли җанлы-җандардан гизленйәндир ол,
гөкдәки гушлардан хем яшырыляндыр.

22Хеләкчилик ве Өлүм:

„Диңе пайхасың мыш-мышыны эшитдик“ диййәрлер.

23Пайхаса ёлы Худай билйәр,
онуң меканыны диңе Ол билйәр.

24Чүнки Худай ериң аңры чәгине сер саляр,
гөклериң астындакы әхли зады гөрйәр.

25Елиң аграмыны кесгитләп,
сувлары өлчеге гөрә пайланда,

26ягыш ягдырып,
гөк гүбүрдисине ёл ачан вагты,+

27Ол пайхасы гөрүп, ыглан этди,
оны тассыклады, соңам сынады+.

28Онсоң Ол адамзада:

„Ине, Ребден горкмак – бу пайхасдыр.

Шерден гача дурмак – бу дүшүнҗедир“ дийди»+.

29-нҗы бап

Эйюбың соңкы сөзи

29^1Эйюп сөзүни довам эдип, шейле дийди:

2«Вах, мен ене өңки айлара доланып барсадым!

Худайың мени горан гүнлериндәки ялы болсадым!

3Шол вагтлар Худайың чырасы депәме нур сачарды,
гараңкылыкда Онуң нуры билен йөрәрдим+.
4Җахылкам Худай маңа яр болуп,
чадырымы горапды.
5Шол дөвүрде Гудратыгүйчли мениң биленди,
чагаларымыңам бары төверегимдеди+.
6Ёлларым сүйт билен ювларды,
гаядан зейтун ягы акарды!+
7Шәхер дервезесине баранымда,
мейданчада отурмага ериме геченимде,
8яшлар мени гөрүп, ёл берердилер,
гаррылар-да өр турардылар.
9Хан-беглер-де гүррүңлерини бес эдип,
эллери билен агызларыны тутардылар.
10Баштутанлардан сес-үйн чыкмазды,
олар мениң өңүмде лал-җим болардылар+.
11Сөзүми эшиден мени өверди,
гөрен-де, мени тарыпларды.
12Чүнки мен харай ислән гарыбы,
көмеге мәтәч етими халас эдердим+.
13Өлүмиң бәри янындакыларың алкышыны алардым,
дул хатынларың калбына нагмалар берердим.
14Догручыллыгы эшик кимин гейдим,
ол мени өртди;
адалатым болса дон ве селле киминди+.
15Көрлере гөздүм,
агсаклара-да аякдым.
16Гарыплара атадым,
ятларың хукукларыны горардым+.
17Эрбетлериң әңини яздырып,
авуны агызларындан алардым+.
18Мен өз янымдан шейле пикир эдердим:
„Гүнлерим чәге кимин көп болуп,
өз өйүмде асудалыкда өлерин.
19Көклерим сувлара тарап яйрап,
шахаларыма бүтин гиҗе чыг дүшйәр.
20Ат-абрайым көнелмез,
яйым элимде болар элмыдам“.
21Хеммелер сөзлериме сабырлы гулак гоюп,
маслахатымы сес-үйнсүз диңләрдилер.

22Сөзүми соңланымдан соң, мениң билен давалашян болмазды,
сөзлерим ягыш дамҗалары кимин якымлыды олара.
23Ягша гарашышлары ялы маңа гарашардылар,
сөзлерими яз ягшы дей ичердилер+.
24Йылгырып баканымда, гөзлерине ынанмаздылар,
нурана йүзүмден рухланардылар.
25Олара баш болуп, ёл гөркезйән мендим,
лешгерлериң арасындакы ша кимин,
яс тутянлара гөвүнлик берйән адам ялы яшардым».

30-нҗы бап

Эйюп өз дерди барада айдяр

30^1«Эмма инди яшкичилер,
үстүмден гүлйәрлер,
аталарыны сүрими гораян
итлериң янында гоймага-да лайык гөрмездим+.
2Олардан маңа не пейда бар?
Билеклеринде кувват ёк.
3Олар мәтәчликден, ачлыкдан яңа
гиҗе чөлде, харабалыкда ер гемирйәрлер.
4Чөлдәки аҗы отлары йыгярлар,
иймитлери сүбселигиң көкүдир.
5Олар халк арасындан ковулярлар,
халк огрулар ялы оларың үстүне гыгырышяр.
6Җүлгедәки говакларда, ердәки чукурларда,
гаяларың арасында месген тутярлар.
7Чалылар арасында увлашып,
тикенеклер астында бири-бирлерине дыкнышярлар.

8Акмак, атсыз-сорсуз ынсан огуллары
гамчыланып, юртдан чыкарылды.

9Инди оларың огуллары мени нагма билен яңсылаярлар,
мен олар үчин гүлки болуп галдым+.

10Мени йигренйәрлер, менден гача дурярлар,
йүзүме түйкүрмеги-де хич затча гөрмейәрлер+.

11Яйымың киршини кесип, Худайың маңа эҗир чекдирендиги үчин,
олар гөзүмиң алнында исләнини эдйәрлер.
12Әҗит-мәҗитлер сагымдан хүҗүм эдип,
аякларымы бүдредйәрлер,
басып алмак үчин, ёллары тайярлаярлар+.
13Ёлумы бекләп,
мени ёк этмәге чалышярлар,
олары тогтадян ёк.
14Дивар гәдиклеринден гечип,
харабалыгың арасындан үстүме топулярлар.
15Үстүме ховп абаняр,
шан-шөхратым еле совруляр,
хошвагтлыгым булут кимин гечип гитди+.

16Инди җаным такатдан дүшди,
мени мушакгатлы гүнлер гуршап алды.
17Гиҗесине сүңңүм сызлаяр,
җанымы гемирйән агырылар дынувсыздыр.
18Худай газап билен якамдан тутяр,
эзенегимден япышяр.
19Худай мени лая батырды,
тоза, күле дөндүм мен.
20Саңа ялбарян, маңа җогап бермейәң,
аяга галян, Сен гөзүңи диңе маңа дикйәң.
21Маңа рехимсизлик этдиң,
гүйч-гудратың билен мени эзйәң.
22Мени галдырып, еле коваладяң,
гай ичинде дерби-дагын эдйәң+.
23Билйән мен, башымдан өлүм индерҗегиңи,
әхли дирилер үчин тайынлан ериңе әкитҗекдигиңи.

24Медет диләп перят эдйәне,
бетбагта гаршы эл галдырмак болмаз ахырын!

25Гара гүнлиниң халына агламадыммы?

Ёксуллар үчин йүрегим гыйым- -гыйым болмадымы?

26Эмма ягшылыга умыт багламда, яманлык гелди,
ягтылыга гарашанымда, зулмат гелди+.

27Ичим от алып, ынҗалык тапмаяр,
мушакгатлы гүнлер башыма дүшйәр.

28Гүнешсиз хамым гараляр,
җемагат арасында дуруп, перят эдйәрин.

29Шагаллара гардаш,
дүегушлара ёлдаш болдум.

30Хамым гаралып союляр,
сүеклерим гыздырмадан яняр+.

31Лирамың овазы яса,
түйдүгимиң овазы агы сесине дөнйәр».

31‑нҗи бап

Эйюп өз айыпсызлыгыны тассыклаяр

31^1«Бой гыза гыя гөз билен
бакмаҗагыма ант ичдим+.
2Чүнки ёкардакы Худайдан пайым недир,
гөкдәки Гудратыгүйчлүден мирасым недир дийип пикир этдим+.

3Эрбетлериң башындан бетбагтчылык,
пислик эдйәнлериң башындан бела инмейәрми?
4Ол йөрейән ёлларымы гөрүп,
хер әдимими ызарлаяр+.
5Мен ялан сөзләп,
хилегәрлиге йүз уран болсам,
6Худай адыл хөкүм этсин,
мениң пәкдигими билсин+.
7Аягым ёлдан чыкан болса,
йүрегим гөзүме эерен болса,
эллериме гара ёкдуран болсам,
8гой, экеними башгалар ийсин,
экиним көки билен согрулсын+.

9Йүрегими бир аяла алдыран болсам,
гоңшымың гапысында букуда ятан болсам,+
10гой, аялым башганың бугдайыны үвесин,
гой, оңа башга эркеклер янашсын+.
11Чүнки бу азгынлыкдыр,
хөкүм эдилмели җенаятдыр.
12Бу хеләкчилик ерине ченли якян от,
бар экиними көки билен якар ол+.

13Гулум я-да гырнагым маңа арз-шикаят эденде,
мен олара адалатсызлык эден болсам,

14Худай аяга галанда, мен нәме эдерин?

Ол хасап соранда, Оңа нәме җогап берерин?

15Энемиң гөвресинде мени ярадан, олары-да яратмадымы нәме?

Гөвреде бизе шекил берен бир Худай дәлми нәме+?

16Гарыплары исләнинден махрум эден болсам,
дул хатыны умытдан дүшүрен болсам,
17я-да нанымы еке ийип,
етимлер билен пайлашмадык болсам,+

18(яшлыгымдан бәри етимлере аталык эдип гелдим,
догланым бәри дул хатынлара ёл гөркезип гелдим)+

19эшиксиз хеләк боланы,
япынҗасы болмадык мәтәҗи гөрүп,

20олары гоюнларымың йүңи билен йылатмадык болсам,
олар хем бүтин йүреги билен мени алкышламадык болсалар,+

21көмекчилеримиң тарапымы чалҗагына гөзүм етип,
етиме эл галдыран болсам,+
22гой, омзум язсын,
голум омзумдан омрулсын.

23Чүнки Худайдан гелҗек бетбагтчылыкдан горкдум,
бейиклигинден яңа Онуң хузурында дуруп билмездим.

24Алтына бил баглан болсам,
сап алтына ынам эден болсам,+
25уммасыз байлыгыма буйсанып,
элимиң газанҗына гуванан болсам,+
26парлаян Гүне гарап,
асмандакы аҗайып Ая бакып,
27көңлүмиң мейлини аздырып,
Ая, гүне сежде хөкмүнде йүзүме сылан болсам,+
28бу хем хөкүме лайык этмиш боларды,
гөкдәки Худайы инкәр этдигим боларды.

29Душманларымың хеләкчилигине бегенип,
башларындан бела иненде, хешелле какан дәлдирин+.

30(Гаргыш билен оларың өлүмини диләп,
дилим билен гүнә этмедим.)+
31Чадырымдакылар: „Эйюбың берен этинден
гарныны доюрмаян бармы?“ диен болсалар,
32(мысапыр көчеде ятан дәлдир,
чүнки гапым мыдама ёлагчылар үчин ачыкды)+
33-34мәхелледен җуда горкуп,
оларың йигренҗинден хедер эдип,
дымып, даша чыкман,
йүрекде этмишлерими гизләп,
бейлекилер ялы языкларымы яшыран дәлдирин+.

35Вах, маңа бир гулак асян болсады!

Вах, Гудратыгүйчли Худай, Сен бир маңа җогап берседиң!

Шонда айдан затларымың хакдыгыны субут эдип, гол чекердим!

Вах, Айыплайҗым хөкүмлери язып, элиме берседи!+

36Шүбхесиз оны гершимде гөтерип,
башыма тәч эдердим.

37Хер әтлән әдимимиң хасабатыны берердим Оңа,
шазада кимин Онуң хузурына барардым.

38Ерим маңа гаршы перят эден болса,
онуң кешлери биле аглашян болса,
39төлегсиз ериң хасылындан иен болсам,
ер эелериниң җанына каст эден болсам,
40гой, ол ерде бугдай ерине тикен,
арпа ерине хашал отлар битсин!»

Эйюбың сөзлери тамам болды+.

32‑нҗи бап

Элиху Эйюбың достларына җогап берйәр

32^1Шейдип, бу үч киши Эйюп билен җеделини бес этди, чүнки Эйюп өз гөзүне догручыл гөрүнди. 2Онсоң рам уругындан, бүз тиресинден болан Баракелиң оглы Элиху муңа газапланды. Онуң Эйюба гаты гахары гелди, себәби Эйюп Худайы дәл-де, өзүни аклады+. 3Элиху Эйюбың үч достуна-да гаты гахарланды, чүнки олар догры җогап тапмансоңлар, Худай гүнәкәр ялы болуп гөрүнди. 4Элиху бейлекилерден яш боландыгы үчин, Эйюп билен геплешмәге өз нобатына гарашды+. 5Бу үч адамдан җогап ёкдугыны гөренде, Элиху газапланды.

6Бүз тиресинден болан Баракелиң оглы Элиху шейле җогап берди:

«Мен яш, сиз гарры,
шонуң үчин мен чекиндим,
өз пикирими айтмага горкдум.
7Ичими гепледип: „Гой, гоҗалар геплесинлер,
яшулулар пайхас берсинлер“ дийдим+.
8Йөне ынсана ичиндәки рух,
Гудратыгүйчлиниң деми акыл берйәр+.
9Пайхас диңе гоҗаларда дәлдир,
хакыката дүшүнйән диңе яшулулар дәлдир.
10Шонуң үчин: „Маңа гулак салың,
мен өз пикирими беян этсем“ диййән.

11Ине, мен сөзлериңизе гарашдым,
айтҗак задыңызы агтаряркаңыз,
парасатлы гепиңизе гулак асдым.
12Сизи дыкгат билен диңледим,
эмма хич бириңиз Эйюбың нәхаклыгыны субут этмедиңиз,
хич бириңиз онуң сөзлерине җогап бермедиңиз.

13Сиз: „Биз пайхас тапдык,
оны Худай нәхак чыкарсын, ынсан дәл“ диймәң.

14Эйюп сөзлерини маңа гаршы гөнүкдирмеди,
оңа сизиң сөзлериңиз билен җогап бермерин.

15„Олар горкуп, җогап берип билмейәрлер,
сөз тапмаярлар айтмага.
16Олардан сес-седа чыкмаяр,
олар җогапсыз дурлар“ дийип,
мен гарашайынмы инди?
17Мен-де өз җогабымы берерин,
өз пикирими беян эдерин.
18Чүнки мен сөзден долы,
ичимдәки рух мени гыссаяр.
19Ине, ичим ачылмадык шерап кимин,
тәзе мешик кимин ярылып баряр.
20Гепләп, ичими совадайын,
дил ачып, саңа җогап берейин+.
21Адамдан йүз гөрмерин,
яранҗаңлык этмен хич киме.
22Яранҗаңлык этмеги башармаян мен,
ёгса Яраданым мени-де ёк эдерди».

33‑нҗи бап

Элиху Эйюба җогап берйәр

33^1«Инди маңа гулак гой, эй, Эйюп,
дийҗек сөзлерими диңле.

2Ине, агзымы ачян,
сөзлерим дилимиң уҗунда.

3Сөзлерим пәк йүрекден чыкяр,
хер дийҗек сөзүм хакыкатдыр.

4Худайың Рухы мени яратды,

Гудратыгүйчлиниң деми маңа яшайыш берйәр+.

5Башарсаң, маңа җогап бер,
җеделлешиге тайынлан-да, өңүмде дик дур!

6Худайың хузурында менем эдил сениң ялыдырын,
менем топракдан ярадылдым+.

7Менден горкмак герек дәл,
хүҗүмим агыр болмаз+.

8Геплериңи өз гулагым билен эшитдим,
сөзлериң гулагымда яңланып дур.
9Сен: „Мен пәк, языксыз,
тәмиз, менде этмиш ёкдур+.
10Шонда-да Худай маңа гаршы бахана тапяр,
мени Өзүне душман сайяр,+
11аякларыма күнде саляр,
бүтин ёлларымы сынлаяр“ диййәрсиң+.

12Эмма мен саңа диййән: сен бу бабатда нәхак,
чүнки Худай ынсандан бейикдир.

13„Ынсаның хич бир сөзүне җогап бермейәр“ дийип,
нәме үчин Онуң билен җеделлешйәрсиң+?
14Чүнки Худай ынсана бир ёла,
дүшүнмесе икинҗи ёла-да геплейәр.
15Дүйш, гиҗеки гөрнүш аркалы,
ынсанлары агыр укы басанда,
дүшеклеринде ятыркалар,+
16ынсанларың гулакларына гепләп,
олары дуйдурышлар билен горкузяр+.
17Ол муны ынсанлары пис ишлерден,
текепбирликден сакламак үчин,
18оларың җаныны габырдан,
өмрүни өлүмден гутармак үчин эдйәр.
19Дүшегинде агырылар билен,
сүеклериниң дынувсыз сызламасы билен олары җезаландыряр+.

20Шонда нәсагың ишдәси кесилип,
ол леззетли нахары-да йигренйәр+.
21Тени гурап, гөзе илмейәр,
гөрүнмедик сүңклери инди чыкышып дур.
22Бир аягы габырдадыр оларың,
бәрсинден аңырсы якындыр.
23Йөне мүңлерден бир перишде арачы болуп,
ынсана догручыллыгы аян этмәге гелсе,+
24оңа рехими инип:
„Габырдан халас эт,
мен онуң үчин төлег тапдым“ дийсе,+
25гой, онуң тени чаганыңкы кимин тәзеленсин,
ол яшлык дөврүне доланып барсын+.

26Ынсан Худайдан дилег эдйәр, Худай оны кабул эдйәр,
ол шатлык билен Худайың хузурына гелйәр,

Худай онуң догручыллыгыны дикелдйәр+.

27Ол халкың өңүнде айдым айдып:

„Гүнә этдим, догры ёлдан чыкдым,
эмма Худай маңа җеза бермеди.

28Ол җанымы габырдан гутарды,
инди дурмушың хөзирини гөрерин“ диййәр+.

29-30Ынсаның җаныны габырдан гутарҗак болуп,
Олара шатлыклы дурмуш берҗек болуп,
Худай бу затлары
өвран-өвран гайталаяр+.
31Үнс бер, Эйюп, маңа гулак гой,
үмсүм бол, мен гепләйин.
32Эгер айтҗак задың болса айт,
гепле, чүнки мен сени акламак ислейән.
33Ёгса-да маңа гулак гой,
үмсүм бол, мен саңа пайхаслылык өвредейин».

34‑нҗи бап

Элиху Эйюбы гүнәкәрлейәр

34^1Элиху сөзүни довам эдип, шейле дийди:

2«Эй, акылсумаклар, сөзлериме гулак гоюң,
эй, билимсеклер, мени диңләң.

3Дилиң нахарың тагамыны дадышы ялы,
гулак хем сөзлери барлаяр+.

4Гелиң, хакыкаты сайлалың,
ягшыны бирликде өвренелиң.

5Чүнки Эйюп: „Мен бигүнә,

Худай мени хакымдан махрум этди+.

6Мен хак болсам-да, яланчы сайылярын,
языксыз болсам-да, дердиме эм ёк“ дийди.

7Эйюп ялы адам бармы?

Ол яңсыламаны сув дек ичйәр+.

8Пислик эдйәнлер билен үлпет болуп,
эрбетлер билен тиркешйәр+.

9Чүнки Эйюп: „Худайы хошнут этмек
ынсана пейда бермез“ диййәр+.

10Муңа гөрә, эй, билимсеклер, маңа гулак асың,
хей-де, Худай пислик эдерми?

Гудратыгүйчли нәхаклык эдерми+?

11Худай ынсанларың этмишлерини башларындан индерер,
олара өз пәлинден тапдырар+.

12Догрусы, Худай хич хачан пислик этмез,

Гудратыгүйчли адалаты ёймаз+.

13Оңа бүтин ер йүзүниң үстүнден хөкмүрованлыгы берен ким?

Бүтин дүнйәни Онуң ыгтыярында гоян ким?
14Худай ниет эдип,
Өз рухуны, демини ызына алса,
15бүтин адамзат хеләк болар,
ынсанлар ене топрага өврүлерлер+.

16Дүшүнҗәң болса, диңле,
сөзүме гулак гой.

17Адалаты йигренйән хөкүм сүрүп билерми?

Догручылы, гудратлы Боланы язгарҗакмы?

18Ол патыша: „Сен дейюс“,
беглере: „Сиз пис“ диййәр.

19Хан-беглерден йүз гөрмейәр,
байы гарыпдан ёкары тутмаяр,
чүнки хеммелер Онуң элиниң яраданыдыр+.

20Олар гөз юмуп-ачасы салымда өлйәрлер,
адамлар гиҗе лерзана гелип, дүнйәден өтйәрлер,
гүйчлүлер хем ынсан эли дегмезден ёк болярлар+.

21Худайың гөзлери ынсанларың ёлуна дикилгидир,

Ол ынсанларың хер әдимини гөрйәр+.

22Пислер гизленер ялы,
не гараңкылык, не-де түм гараңкылык бар+.

23Өз хузурына хөкүме гелсинлер дийип,
ынсанлара гүн беллемек герек дәл Худая.

24Худай барламаздан гүйчлүлери гырып,
ерлерине башгалары гойяр+.

25Худай оларың этмишлерини билип,
бир гиҗеде олары агдаряр, олар эзилйәрлер.

26Худай олары пислиги үчин
хеммәниң гөзүниң алнында җезаландыряр.

27Чүнки олар Онуң ызына эермедилер,

Онуң ёлларыны әсгермезлик этдилер.

28Гарыпларың наласы Худая барып етди,

Ол эзиленлериң наласыны эшитди+.

29Йөне Худай үмсүм болса, ким Оны язгарып билер?

Ол йүзүни гизлесе, ким Оны гөрүп билер?

Миллет болсун, адам болсун, пархы ёк,

30худайсыз адам шалык сүрүп,
халка дузак гурмасын.

31Худая: „Җезамы чекдим,
инди пис иш этмерин.
32Гөрмейәними маңа өврет,
этмиш эден болсам, инди гайталаман“ диениңиз бармы?

33Худай ислейшиңе гөрә
саңа адалатлылык берсинми?

Сен Оны рет этдиң.

Сен карара гелмелисиң, мен дәл,
шонуң үчин билйәниңи айт.

34Дүшүнҗеси боланлар,
мени диңлейән акылдарлар:
35„Эйюп билмезден гүрлейәр,
онуң сөзлери манысыз“ диерлер+.
36Эрбетлер ялы җогап гайтаряндыгы үчин,
Эйюп ахыра ченли сынагда болсун!
37Чүнки ол гүнәсине гүнә гошяр,
арамызда кинаялы эл чарпып,
Худая гаршы гепини көпелдйәр»+.

35‑нҗи бап

Элиху сөзүни довам эдйәр

35^1Элиху шейле дийди:

2«Сениң: „Худайың өңүнде хакдырын“ диймәң
догры дәл Эйюп!

3Сен Худая: „Гүнәмиң Саңа нәме дахылы бар?

Гүнәсизликден нәме пейда гөрдүм?“ диййәрсиң+.

4Мен сени ве достларыңы
җогапсыз галдырмарын.

5Гөклере середип гөр,
булутлара гөз гездир, олар сенден белент+.

6Гүнә эден болсаң, Худая нәме зыяны бар?

Языгың көпелсе, Худая зелели нәме?

7Догрулыгың Худая не пейдасы бар,

Онуң саңа мәтәчлиги нәме+?

8Пислигиң өзүң ялы адамлара тәсири етйәр,
догручыллыгың бейлеки ынсанлар үчиндир.

9Ынсанлар агыр сүтем астында перят эдйәрлер,
гүйчлүлериң элинден гутулмак үчин ярдам сораярлар+.

10Йөне хич ким: „Гиҗесине айдымлар берйән Яраданым ниреде+?

11Ол бизе ер йүзүндәки хайванлардан көп өвредйәр,
бизи гөкдәки гушлардан акыллы эдйәр“ диймейәр.

12Яманлык эдйәнлериң текепбирлиги зерарлы,
олар налыш эденде, Худай җогап бермейәр+.
13Элбетде, Худай бош налышы диңлемейәр,
Гудратыгүйчли оңа әхмиет бермейәр.
14Худайы гөрмейәрин дийсең-де,
даваң Онуң өңүндедир, Оңа гараш+.
15Инди Худай гахарына җеза бермейәр,
гүнә гаты үнс бермейәр дийип,
16Эйюп бидерек сөзләп,
хич зат билмезден гепини көпелдйәр»+.

36-нҗы бап

Элиху Худайың гүйҗүни беян эдйәр

36^1Элиху сөзүни довам эдип, шейле дийди:

2«Бираз сабыр эт, мен саңа дүшүндирейин,

Худай үчин айтмалы сөзүм бар.

3Билимими дүрли чешмелерден топлап,

Яраданымың адылдыгыны субут эдерин.

4Догруданам, сөзлерим ялан дәл,
гаршыңда дуран билимде кәмилдир+.

5Элбетде, Худай гудратлы,
хич кими кемситмейәр Ол,
Ол пайхасда гудратлыдыр.
6Эрбетлери дири гоймаз Ол,
эзиленлере адалатлылык берйәр+.
7Догрулардан гөзүни айырмаз,
олары шалар билен тагтда отурдып,
мертебелерини эбедилик бейгелдйәр+.
8Догручыллар зынҗыр билен багланып,
азап дузагына дүшүрилен болсалар,+
9Худай гөдек ишлерини, языкларыны
олара аян этмеги үчиндир.
10Өвүт-үндевини диңледип,
писликден дөнмеклиги буюряр+.
11Олар Худая гулак салып, Оңа хызмат этселер,
гүнлерини хошвагтлыкда,
йылларыны шады-хоррамлыкда гечирерлер.
12Гулак асмасалар, гылычдан хеләк боларлар,
дүнйәден пәхим-пайхассыз өтүп гидерлер+.

13Худайсызлар гахар-газабы ичинде саклаярлар,

Худай олары җезаландырса-да, Ондан ярдам дилемейәрлер.

14Яшлыкда өлүп гидйәрлер,
өмүрлери азгынлыкда гутаряр.
15Худай эзиленлери азапларындан гутаряр,
мушакгатлылара Өзүни эшитдирйәр.
16Ол сени хем дертден азат эдип,
чәксиз гиңишлиге чыкарды,
сачагыңы нәз-ныгматлардан долдурды+.
17Инди сен эрбетлере хак болан җезаны чекйәң,
хөкүмден ве адалатдан гутулып билмерсиң.
18Сак бол, байлык билен алданайма,
пара гызыгып, ёлдан чыкайма.
19Байлыгың, эгсилмез гүйч-гайратың
сени дертден гутарып билерми+?
20Халкларың ер йүзүнден
ёк эдилҗек гиҗесини арзув этме.
21Сересап бол! Писликден йүз өвүр,
сени гүнәден сакламак үчин мушакгатлык иберилди.

22Худайың гудраты бейикдир,

Онуң ялы тәлим берйән бармыдыр?

23Худая нәме этмелидигини өвреден ким?

Ким Оңа: „Эдениң телек“ дийип билйәр?

24Худайың ишлерини өвмеги унутма,
ынсанлар бу хакда айдым айтдылар.

25Бүтин ынсанлар Худайың ишлерини гөрди,
хер кес оңа узакдан середйәр.

26Худай, хакыкатданам, бейикдир,

Онуң бейиклигине долы дүшүнип билмейәрис,

Онуң өмүр йыллары акыла сыгмаз+.

27Худай сув дамҗаларыны гөге йыгнап,
ягыш дамҗаларына өвүрйәр+.

28Булутлардан ягыш ягяр,
ынсанларың үстүнден бол ягмыр ягдыряр.

29Булутларың яйрадылышына,
асманың гүбүрдисине дүшүнип билйән бармы?

30Худай гөкде йылдырым чакдыряр,
деңизлериң дүйбүне ченли өртйәр.

31Худай халкы шейле доландыряр,
олары болелин иймит билен үпҗүн эдйәр.

32Йылдырымы Өз элинде саклап,

Өз беллән еринде чакмагы буюряр+.

33Гөк гүммүрдиси апы-тупаның етип гелйәндигини дуйдуряр,
хатда мал-гара апы-тупаның етип гелйәнини билдирйәр.

37‑нҗи бап

37^1Гүммүрдә йүрегим галпылдап,
агзымдан чыкып гелйәр.
2Диңләң Онуң гүммүрдейән сесини,
агзындан чыкян овазы эшидиң.
3Йылдырымы гөгүң астындакы әхли ере,
ер йүзүниң дөрт күнҗегине иберйәр+.
4Онсоң Онуң гүңлеч сеси эшидилйәр,
Ол гөк кимин гүммүрдейәр,
Өз бар сесине сесленйәр+.
5Худайың сеси тәсин гүррүлди берйәр,
бизиң акыл етиреримизден хас бейик ишлери эдйәр+.

6Чүнки Ол гара „яг“ дийип,
ягша-да „гүйчли яг“ дийип буйрук берйәр+.
7Мунуң үчин әхли ынсанларың иши тогтадыляр,
олар Онуң бейик ишлерини шонда билерлер.
8Хайванлар өз хинлерине гирйәрлер,
өз сүренлеринде галярлар+.
9Харасат өз меканындан чыкяр,
совук гүйчли елден гелйәр.
10Худайың демине буз эмеле гелип,
сув гиңишликлери доңяр+.
11Худай булутлары ыгалдан долдурып,
оларың арасындан йылдырымы ере пытрадяр.
12Онуң буйругына гөрә,
бүтин ер йүзүне айланярлар,
Худайың буйрукларына боюн болярлар+.
13Я ынсанлары җезаландырмак үчин,
я-да ер йүзүни суварып,
Өз сөйгүсини гөркезмек үчин,
Ол ягыш ягдыряр+.

14Эйюп, диңле муны,
тогта-да, Худайың бейик ишлери хакында пикирлен.

15Худайың булутлары нәхили доландыряныны,
нәдип йылдырым чакдыряныны билйәңми?
16Булутларың деңаграмлылыгыны,
кәмил Билимлиниң тәсин ишлерини билйәңми+?
17Ер йүзүне гүнорта ели өвүсйән мөвсүмде,
эшиклери ыссыдан эндамына япышян сен,
18гуйма бүрүнч айна дек берк болан асманы
Худай билен биле гуюп билермиң+?

19Худая нәме диймелидигини бизе өврет,
сөзүмизи беян эдип билмейәрис, чүнки биз гараңкылыкда+.

20Гүрлешмек ислейәними Худая айтмалымы?

Ювудылмак ислейән бармы?

21Шемал гечип, булутлар сырыланда,
гөкде парлаян нура
хич ким середип билмез.

22Худай демиргазыкдан алтын шөхле сачып гелйәр,

Ол гудратлы шөвкете бесленендир.

23Гудратыгүйчли элъетмез, гудратда бейикдир,

Ол адылдыр, догрулыкда бейикдир,

Ол хич зулум этмейәр.

24Шонуң үчинем ынсанлар Ондан горкярлар,

Худай оларың пайхасына үнс бермейәр»+.

38‑нҗи бап

Реб Эйюба җогап берйәр

38^1Онсоң Реб харасадың ичинден Эйюба шейле җогап берди:+

2«Надан сөзлериң билен
несихатымы гаралар ялы ким болупсың+?
3Эркек кимин билиңи берк гуша,
сени сораг этҗек, Маңа җогап бер!+

4Мен ериң дүйбүни тутанымда, сен ниредедиң?

Билйән болсаң, айт ханы!+

5Ериң өлчегини кесгитлән ким?

Сен булары билйәндирин өйдйәңми?

Онуң үстүнден йүп чекен ким?

6Ер сүтүнлерини саклаян диреглер нәмә беркидилен?

Онуң бурч дашыны ким гойды+?

7Шонда даң йылдызлары айдым айдышдылар,
әхли ылахы барлыклар бегенҗинден гыгырышдылар+.

8Деңиз ери бөвсүп чыканда,
онуң өңүне бөвет басан ким+?

9Деңзи булутлар билен өртүп,
оны түм гараңкылыга гаплан Мендирин.

10Деңзе гөзенекдир гапы гоюп,
оңа чәк чекен-де Мендирин.

11Деңзе: „Шу ере ченли акып, мундан аңрык гечмерсиң,
гүйчли толкунларың шу ерде тогтасын!“ дийдим.

12-13Шөхлесини ер йүзүниң дөрт күнҗегине яйрадар ялы,
эрбетлери гизленен еринден силтерләп чыкарар ялы,
өмрүңде ир сәхере буйрук бердиңми?

Даң шапагына ерини гөркездиңми?

14Ер йүзи мөхүр басылан тоюн,
лыбас кимин гөзе гөрүнйәр.

15Эрбетлер нурдан махрум эдилйәр,
ёкары галдырылан гол дөвүлйәр+.

16Деңзиң гөзбашларына барып гөрдүңми?

Чуңлукларың дүйплерине гезеленч этдиңми?

17Саңа өлүлер дүнйәсиниң гапылары гөркезилдими?

Түм гараңкылыгың дервезелерини гөрдүңми?

18Дүнйә гиңишлигине сер салдыңмы?

Айт, онда шуларың барыны билйән болсаң.

19Ягтылыгың месгенине гидйән ёл ниреде?

Гараңкылыгың меканы ниреде?

20Олары ерли-ерине әкидип билермиң?

Оларың месгенлерине гидйән ёдалары билйәңми?

21Сен булары билйәндирин өйдйәңми?

Сен нәме шол дөвүрде догулдыңмы?!

Шонча йыллар яшадыңмы?

22Гарың аммарларына гирип гөрдүңми?

Долы аммарларына сер салдыңмы+?

23Олары бетбагтлы гүнлер үчин,
говга ве сөвеш гүнлери үчин саклаярын+.

24Йылдырымың ниреден гелйәнини,
гүндогар елиниң ниреден башлаяныны билйәңми?

25-27Ынсаның аяк басмадык ерине,
яшалмаян чөле ягыш ягсын,
хараба өврүлен чөл сувдан ганып,
ол ерде от битсин дийип,
ягыш акымлары үчин ябы,
йылдырымлара ёл ачан ким++?

28Ягшың атасы бармы?

Чыг дамҗаларыны ярадан ким+?

29Буз кимиң ятгысындан чыкды?

Гөклерден дүшен гыравы ким догурды+?

30Сувлар гаты даша дөнйәр,
деңзиң йүзи доңяр+.

31Үлкер йылдызларының зынҗырларыны баглап билермиң?

Орионың багларыны чөзүп билермиң+?

32Йылдызлар топлумыны өз мөвсүмлеринде чыкарып билермиң?

Улы, Кичи Едигене ёл гөркезип билермиң+?

33Гөгүң канунларыны билйәңми сен?

Ерде оларың хөкүмини йөредип билермиң+?

34Башыңа бол ягыш ягсын дийип,
булутлара буйрук берип билермиң?

35Саңа: „Биз сениң хызматыңда“ диер ялы,
йылдырым чакдырып билермиң?

36Леглеге пайхас берен ким?

Хораза дүшүнҗе берен ким?

37Кимиң булутлары санамага пайхасы етер?

Гөгүң тулумларыны ким агдарып билер?

38Шонда топрак гатап,
кесеклер бири-бирлерине япышярлар.

39-40Ширлер сүренлерине сүмен пурсады
я-да сүмме токайда букуда ятырка,
шир үчин ав авлап билермиң?
Чага арсланларың гарныны дойруп билермиң++?
41Гарга балалары Худая налыш эдип,
ачлыкдан энтәнлеринде,
олары олҗа билен үпҗүн эдйән ким+?

39-нҗы бап

39^1Даг гечилериниң хачан гузлаяныны билйәңми?

Кейиклери гузлаян вагты сынлаяңмы сен+?

2-3Олар бүкүлип, бургусы тутуп, чагаланда,
оларың нәвагт айларының долуп,
гузламалы пурсадыны билйәңми?

4Балалары чөлде өсүп, гүйч аляр,
чыкып гидип, ызларына доланмазлар.

5Гуланы бошадып гойберен ким?

Гуланы душагындан бошадан ким?

6Олара чөллери өй,
шор ерлери месген эдип бердим.

7Ол шәхериң галмагалына гүлйәр,
мал сүрйәниң гыкылыгыны эшитмейәр.

8Өри үчин депелерде энтейәр,
гөк отлук агтаряр.

9Ябаны өкүз саңа хызмат этмәге разы болармыка?

Гиҗәни сениң ахырыңың башында гечирермикә?

10Ер сүрдүрмек үчин ябаны өкүзе боюнтырык салып билермиң?

Я-да ол сениң ызыңдан ерлере мала басармыка?

11Онуң бейик гүйҗүне бил баглап билермикәң?

Агыр ишиңи оңа табшырып билермикәң?

12Ябаны өкүзиң хасылыңы йыгнап,
харманыңа үйшүрҗекдигине ынамың бармы?

13Леглегиңки кимин ганат-пери болмаса-да,
дүегуш бегенчли ганат какяр.
14Дүегуш ерде юмуртгалаяр,
олары гумда йыладяр.
15Юмуртгаларың аяк астында енҗилҗегини,
ябаны хайванларың олары басгылаҗакдыгыны унудяр.

16Балаларыны эдил кесекиниңки кимин забун тутяр,
зәхметиниң бидерек болҗагындан хедер этмейәр+.

17Чүнки Худай оны пайхасдан махрум эдендир,
оңа аң бермәндир.

18Эмма дүегуш ганат яйып ылганда,
атың ве чапыксуварының үстүнден гүлйәр.

19Бедеве гүйч-кувват берйән сенми?

Онуң бойнуна ялы битирйән сенми?

20Сенми оны чекиртге кимин бөкдүрйән?

Кишңәнде, айылганчдыр онуң сеси+.

21Газаплы ер пешәп, гүйҗүне буйсаняндыр,
душманың үстүне окдурыляр.

22Горка гүлүп, хич затдан хедер этмейәр,
гылычдан хем гачмаяр.

23Сагдак, ялпылдавук найза ве ханҗар оңа дегип,
зарңылдап, ызына атыляр.

24Буйсанчдан мөвч алып, эсли аралыга чапяр,
үмсүм дурмаз ол сурнай сесине+.

25Сурнай сеси яңлананда, ол кишңейәр,
сөвеш ысыны, серкерделериң гох-галмагалыны,
сөвеш гыкылыкларыны узакдан дуйяр.

26Гыргы сениң пайхасың билен гөкде гайып,
ганатларыны яйып, гүнорта тарап учярмы?

27Бүргүт сениң буйругың билен гөге галып,
белентликде хөвүртге ясанярмы?

28Ол учут гаяларда яшап,
олары өзүне гала эдинйәр.

29Авуны шол ерден гөзлейәр,
гөзлери авуны узакдан гөрйәр.

30Балалары гандан иймитленйәрлер,
ниреде ләш болса, олар шол ердедир».

31Реб Эйюба шейле дийди:

32«Гудратыгүйчли билен җеделлешен Оңа дүзедиш берерми?

Худай билен давалашян җогап берсин»+.

33Эйюп Реббе шейле җогап берди:

34«Вах, мен бир санда ёк адам,

Саңа нәме җогап берейин?

Агзыма бек боларын инди+.

35Көп гезек гепледим, йөне менде җогап ёк,
мундан артык геплемен инди».

40-нҗы бап

Реб сөзүни довам эдйәр

40^1Реб харасадың ичинден шейле җогап берди:+

2«Эркек кимин билиңи берк гуша,
сени сораг этҗек, Маңа җогап бер+.

3Мени адалатсызлыкда айыплаҗакмы сен?

Өзүңи акламак үчин Мени хөкүм этҗекми инди+?

4Худайың гүйҗи ялы гүйҗүң бармы?

Онуңкы ялы гүңлеч сесиң бармы+?

5Өзүңи шан-шөхрат ве белент мертебе билен безе,
шөхрат ве хормат донуны гей.

6Мөвч алян газабыңы дөк,
текепбирлере бакып, олары боюн эгдир.

7Текепбирлере гарап, олары дыза чөкер,
эрбетлери дуран ерлеринде мынҗырат.

8Хеммесини биле топрага гөм,
олары габырда багла.

9Шонда саг элиңиң сени халас эдип билҗегини

Мен-де боюн аларын+.

10Ине, Бәхемоса[*] серет,
сени ярадышым кимин, оны-да Мен яратдым,
ол өкүз кимин от иййәр+.
11Гөр, онуң билинде нәхили гүйч бар,
гарнындакы мускуллары нәхили гүйчли!
12Гуйругыны кедр агаҗы кимин саллаяр,
будуның сиңирлери өрүм-өрүмдир.
13Сүңклери бүрүнч турбалар кимин,
гапыргалары демир гөзенеклери киминдир.

14Бәхемос Худайың бейик ишлериниң арасында иң аҗайыбыдыр,
диңе Яраданы оңа гылыч билен голайлашып билер.

15Байырлар онуң отлагыдыр,
ол ерде хайванлар яйнашярлар.
16Ол гырымсы агачлар астында,
гамышлык билен өртүлен батгалыкда ятяр.
17Гырымсы агачлар үстүне көлеге саляр,
дерәниң сөвүтлери оны гуршаяр.
18Деря җошса-да, ол эйменмез,

Иордан дашып, агзына-бурнуна гелсе-де, ол асла әвмез.

19Ким оны гарбак билен тутуп билҗек?

Ким чеңңек билен онуң бурнуны дешип билҗек?

20Ливятаны[*] чеңңек билен тутуп билермиң?

Я-да онуң дилине сыртмак салып билермиң?

21Бурнундан йүп гечирип билермиң?

Я-да әңинден чеңңеги өтүрип билермиң?

22Ол саңа ялбарып-якарармыка?

Ширин сөзлери билен сени ырармыка?

23Өзүни эбедилик гулуң эдериң ялы,
сең билен әхт баглашармыка+?

24Гуш билен ойнайшың ялы онуң биленем ойнармыкаң?

Оны гызларыңа гүйменҗе эдип баглап билермиң?

25Тәҗирлер оны алып-сатып билермикәлер?

Сөвдагәрлер оны өз араларында пайлашып билермикәлер?

26Дерисини найза билен,
келлесини балыкчыларың гадалгасы билен дешим-дешим эдип билермиң?

27Оңа элиңи дегрип гөр, ол саңа гөз гөркезмезмикә,
сен оны икиленч гайталамарсың.

41‑нҗи бап

41^1Оны тутмак умыды нетиҗесиздир,
гарасыны гөрениң горкудан йүреги ярылар+.

2Оны оярып билҗек йүрекли адам ёкдур.

Ким Мениң өңүмде дуруп билҗек?

3Ким Менден хасабат бермегими сораяр?

Гөгүң астындакы бар зат Мениңкидир+.

4Ливятаның беден агзалары,
бейик гүйҗи ве гөзел сыраты барада дыммарын.

5Ким онуң совудыны чыкарып билер?

Ким оңа яраг билен голайлап билер?

6Ким онуң агзыны ачмага йүрек эдер?

Агзындакы дишлери горкунчдыр.

7Аркасы ыкҗам мөхүр билен мәкәмленен,
хатар-хатар галканлар билен өртүлен.

8Олар бири-бирлерине шейле якын велин,
хатда араларындан хова гечмейәр.

9Бирек-биреклерине япышдырылгыдыр олар,
мәкәм сепленендирлер, олары айрып болмаз.

10Асгыранда от сачяр,
гөзлери даң шапагы кимин янып дур.

11Агзындан ялын чыкяр,
от учгунлары сычраяр.

12Бурнуның дешиклеринден гайнаян газан,
янян гамыш кимин түссе чыкяр.

13Деми көмүрлери көредйәр,
агзындан алав чыкяр.

14Гүйч онуң бойнундадыр,
горкы онуң хузурында танс эдйәр.

15Этиниң гатлары бири-бирине япышып,
эндамында беркән, ол гымылдамаяр.

16Йүреги даш кимин гаты,
дегирмен дашы кимин гатыдыр.

17Ол еринден галанда, гүйчлүлер лерзана гелйәр,
горкудан яңа титрәп, өзлерини йитирйәрлер.

18Оңа гылыч кәр этмез,
найза, ханҗар ве ок өтмез.

19Ол демри саман,
бүрүнҗи чүйрүк агач сайяр.

20Атылан окдан гачмаз,
сапан дашлары оңа саман овнугы киминдир.

21Сердесселери саман сайяр,
өзүне тарап зыңлан найзалара гүлйәр.

22Гарнының асты гыйчак күйзе дөвүклери киминдир,
палчыгың үстүне дөвек кимин ыз галдырар.
23Чуңлугың сувларыны газан кимин гайнадяр,
деңзи мелхем гайнадылян габа дөндерйәр,
24ызында парлак ыз галдыряр,
деңиз агаран сача меңзедилйәр.
25Бүтин әлемде онуң деңи-тайы ёкдур,
бу махлук горкы-үркини билйән дәлдир.
26Ол әхли җандарларың ичинде иң текепбиридир,
йыртыҗы хайванларың иң бойнуёгыныдыр».

42‑нҗи бап

Эйюп тоба эдйәр

42^1Онсоң Эйюп Реббе шейле җогап берди:

2«Мен билйән, Сениң элиңден хемме зат гелйәр,
гөвнүңе гелен зады амала ашыряң+.

3Несихатыңы гаралаҗак бармы?

Шонуң үчинем мен дүшүнмедик,
асла акыл етирип билмедик затларым барада гепледим+.

4Инди маңа гулак ассана, мен геплеҗек,

Сенден сорайын, маңа җогап берсене+.

5Сен хакда гулагым билен эшидипдим,
инди Сени өз гөзлерим билен гөрдүм.

6Мунуң үчин өзүми йигренип,
башымдан гумдур күл совруп тоба эдйәрин»+.

Эйюбың тәзе дурмушы

7Реб Эйюп билен гүррүңини тамамландан соң, тейманлы Элипаза йүзленип, шейле дийди: «Мениң саңа ве сениң бейлеки ики достуңа гаршы газабым ловлаяр, чүнки сиз гулум Эйюп ялы Мен барада хакыкаты сөзлемедиңиз+. 8Шонуң үчин хем инди еди өкүз билен еди гочы алың-да, гулум Эйюбың янына барып, өзүңиз үчин якма гурбанлыгыны хөдүр эдиң. Гулум Эйюп сизиң үчин дилег эдер. Мен сиз билен акмаклыгыңыза гөрә иш салышмарын, онуң дилегини кабул эдерин, чүнки сиз Мен барада хакыкаты гулум Эйюп ялы сөзлемедиңиз»+. 9Шейдип, тейманлы Элипаз, шувалы Билдат хем-де нагамлы Сопар Эйюбың янына гидип, Реббиң табшырышы ялы хем этдилер. Реб Эйюбың дилегини кабул этди+.

10Эйюп достлары үчин дилег эденден соң, Реб оңа бар затларыны ызына гайтарып берди. Реб оңа өңкүсинден ики эссе көп зат берди+. 11Онсоң әхли доганларыдыр уялары ве өңки танышлары Эйюбы гөрмәге гелип, өйүнде биле чөрек ийдилер. Онуң башына Реббиң гетирен белалары үчин дуйгудашлык билдирип, оңа теселли бердилер. Оларың херси Эйюба бир бөлек күмүш билен алтын йүзүк бердилер+.

12Реб Эйюбың соңкы дурмушыны өңки дурмушындан-да хас берекетли этди. Онуң он дөрт мүң гоюн-гечиси, алты мүң дүеси, мүң җүбүт өкүзи ве мүң уркачы эшеги барды. 13Шейле хем еди оглы, үч гызы барды+. 14Биринҗи гызының ады Емима, икинҗисиниң ады Кесия, үчүнҗисиниң ады Керенхаппукды. 15Дүнйәниң хич бир күнҗегинде Эйюбың гызлары ялы гөрмегей гызлар ёкды. Какалары эркек доганлары билен бирликде олара-да мирас берди+.

16Мундан соң Эйюп йүз кырк йыл яшап, чагаларыны, дөрт арка ченли агтык-човлук гөрди+. 17Шейдип, Эйюп гоҗалып, дурмушдан разы болуп дүнйәден өтди.

* 3:8 Ливятан – деңиз аждархасы. Сөзлүге серет.

* 9:13 Рахап – гадымы роваятларда душ гелйән әпет деңиз җандары. Сөзлүге серет.

* 40:10 Бәхемос – бизе мәлим болмадык әпет хайван.

* 40:20 Ливятан – деңиз аждархасы. Сөзлүге серет.

+ 1:1 Гчк 22:21, Ерм 25:20, Агы 4:21, Эзк 14:14, Эзк 14:20, Яку 5:11, Гчк 6:9, Зеб 17:22-24

+ 1:3 Сер 6:3
+ 1:5 1Шам 16:5, Гчк 8:20
+ 1:6 Эйп 2:1, Эйп 38:7
+ 1:7 1Пет 5:8
+ 1:10 Зеб 127:2
+ 1:11 Рут 1:13, Эйп 19:21
+ 1:15 1Пат 10:1
+ 1:16 2Пат 1:10
+ 1:17 Сер 7:16, 1Шам 11:11, 2Пат 24:2
+ 1:20 Гчк 37:29, Гчк 37:34

+ 1:21 Гчк 3:19, Ваг 3:10, Ваг 5:14, 1Тим 6:7, Зеб 112:2

+ 2:1 Эйп 1:6
+ 2:7 Мср 9:9, Кан 28:35
+ 2:8 Эзк 27:30, Юнс 3:6
+ 2:10 Зеб 38:2

+ 2:11 Сүл 17:17, Гчк 36:15, Ерм 49:7, Гчк 25:2

+ 2:12 Гчк 37:29, Эзк 27:30
+ 2:13 Агы 2:10, Эзк 3:15
+ 3:3 Ерм 20:14-18
+ 3:11 Эйп 10:18-19
+ 3:16 Зеб 57:8, Ваг 6:3
+ 3:20 Ерм 20:18
+ 3:21 Ерм 8:3, Аян 9:6
+ 3:22 Ваг 3:20
+ 3:23 Эйп 19:8
+ 3:25 Сүл 10:24, Иша 66:4
+ 4:3 Иша 35:3
+ 4:6 Эйп 1:1
+ 4:7 Зеб 33:10-11, Зеб 36:25, Сүл 10:3
+ 4:8 Сүл 22:8, Гал 6:7-8

+ 4:9 Мср 15:8, Зеб 17:16, Эйп 15:30, Иша 30:33

+ 4:13 Гчк 15:12, Эйп 33:15
+ 4:14 Зеб 118:120
+ 4:16 1Пат 19:12
+ 4:17 Эйп 9:2, Эйп 25:4, Зеб 142:2, Ваг 7:20
+ 4:18 Эйп 15:15
+ 4:21 Эйп 36:12
+ 5:1 Эйп 15:15, Зеб 88:6, Зак 14:5
+ 5:2 Сүл 29:11
+ 5:9 Эйп 9:10, Эйп 37:5
+ 5:10 Зеб 64:10, Зеб 146:8
+ 5:11 1Шам 2:7
+ 5:13 Эйп 18:7, 1Кор 3:19
+ 5:14 Кан 28:29, Эйп 12:25, Иша 59:10
+ 5:15 Зеб 34:10
+ 5:16 Зеб 62:12, Зеб 106:42
+ 5:17 Зеб 93:12, Сүл 3:11
+ 5:18 Кан 32:39, Иша 30:26, Хош 6:1
+ 5:19 Зеб 33:20, Сүл 6:16, Сүл 30:18
+ 5:20 1Пат 17:6, Зеб 32:19, Зеб 36:19
+ 5:21 Зеб 30:21
+ 5:25 Зеб 71:16
+ 5:26 Гчк 15:15, Гчк 25:8
+ 6:3 Сүл 27:3
+ 6:4 Кан 32:23, Зеб 37:3, Агы 3:13
+ 6:9 1Пат 19:4, Юнс 4:3
+ 6:15 Зеб 40:10, Ерм 15:18

+ 6:19 Гчк 25:15, Иша 21:14, Ерм 25:23, 1Пат 10:1

+ 6:26 Эйп 15:2
+ 7:1 Эйп 14:6, Эйп 14:14
+ 7:2 Лев 19:13
+ 7:4 Кан 28:67
+ 7:6 Эйп 9:25, Иша 38:12, Эйп 17:11
+ 7:8 Эйп 20:9
+ 7:10 Зеб 36:10, Зеб 102:16

+ 7:16 Эйп 9:21, Эйп 10:1, Эйп 10:20, Ваг 1:2, Зеб 38:6-7, Зеб 61:10, Зеб 143:4

+ 7:17 Зеб 8:5, Зеб 143:3
+ 7:18 Зеб 10:5
+ 7:19 Эйп 14:6, Зеб 38:14
+ 7:20 Эйп 16:12, Агы 3:12
+ 8:1 Эйп 2:11
+ 8:3 Эйп 34:12
+ 8:6 Сүл 3:33
+ 8:8 Кан 32:7
+ 8:9 Зеб 101:12, Ваг 6:12
+ 8:12 Зеб 128:6

+ 8:13 Зеб 9:18, Эйп 27:8, Сүл 10:28, Сүл 11:7

+ 8:14 Иша 59:6
+ 8:15 Эйп 27:18
+ 8:18 Эйп 7:10
+ 8:21 Зеб 125:2
+ 8:22 Зеб 108:29
+ 9:2 Эйп 4:17, Эйп 15:14, Эйп 25:4
+ 9:3 Эйп 10:2
+ 9:6 Иша 2:19, Иша 13:13, Хаг 2:6

+ 9:8 Эйп 26:7, Зеб 103:2, Иша 40:22, Ерм 10:12, Ерм 51:15

+ 9:9 Эйп 38:31-32, Амо 5:8
+ 9:10 Эйп 5:9
+ 9:13 Эйп 26:12, Зеб 88:11, Иша 51:9
+ 9:15 1Кор 4:4
+ 9:19 Ерм 49:19, Ерм 50:44
+ 9:20 Эйп 15:6
+ 9:21 Эйп 1:1, Эйп 1:8, Эйп 7:16, Эйп 10:1
+ 9:22 Ваг 9:2, Эзк 21:3
+ 9:24 Эйп 12:17
+ 9:25 Эйп 7:6
+ 9:30 Ерм 2:22

+ 9:32 Эйп 33:13, Эйп 39:32, Ваг 6:10, Иша 45:9, Рим 9:20

+ 10:1 Эйп 7:16, Эйп 9:21
+ 10:2 Эйп 9:3
+ 10:4 1Шам 16:7
+ 10:7 Эйп 2:3, Кан 32:39, Иша 43:13
+ 10:8 Зеб 118:71
+ 10:9 Эйп 4:19, Эйп 33:6, Иша 64:8
+ 10:10 Зеб 138:13
+ 10:17 Эйп 19:12
+ 10:18 Эйп 3:11-12, Ерм 20:14-18
+ 10:20 Эйп 14:1, Эйп 7:16
+ 10:21 Зеб 87:7, Зеб 87:13, Зеб 38:14
+ 11:1 Эйп 2:11
+ 11:4 Эйп 10:7
+ 11:8 Зеб 138:8
+ 11:10 Эйп 9:12, Эйп 12:14
+ 11:13 Зеб 142:6
+ 11:14 Эйп 22:23

+ 11:17 Эйп 22:28, Сүл 4:18, Иша 60:3, Дан 12:3

+ 11:19 Сүл 3:24

+ 12:4 Зеб 90:14, Эйп 16:10, Эйп 17:2, Эйп 30:1

+ 12:6 Эйп 21:7
+ 12:10 Чөл 16:22, Дан 5:23, Рес 17:28
+ 12:11 Эйп 34:3
+ 12:12 Эйп 32:7
+ 12:14 Ваг 7:13, Эйп 11:10
+ 12:17 Эйп 9:24
+ 12:18 Дан 2:21, Дан 5:20
+ 12:21 Зеб 106:40, Иша 40:23
+ 12:22 Дан 2:22, Ваг 12:14, 1Кор 4:5
+ 12:23 Иша 9:3, Иша 26:15
+ 12:24 Зеб 106:40
+ 12:25 Кан 28:29, Эйп 5:14, Зеб 106:27
+ 13:3 Эйп 23:4
+ 13:5 Сүл 17:28
+ 13:9 Гал 6:7
+ 13:19 Иша 50:8
+ 13:21 Зеб 38:11, Эйп 33:7
+ 13:22 Эйп 14:15
+ 13:24 Эйп 19:11, Эйп 33:10
+ 13:25 Зеб 82:14
+ 13:26 Зеб 24:7
+ 13:27 Эйп 33:11
+ 13:28 Иша 50:9, Яку 5:2
+ 14:1 Эйп 15:14, Эйп 25:4, Гчк 47:9

+ 14:2 1ЙЙ 29:15, Зеб 101:12, Зеб 143:4, Ваг 6:12, Ваг 8:13

+ 14:4 Эйп 15:14
+ 14:6 Эйп 7:19, Эйп 7:1-2
+ 14:11 Иша 19:5
+ 14:12 Зеб 88:30
+ 14:13 Эйп 21:13
+ 14:14 Иша 26:19, Эйп 7:1
+ 14:15 Эйп 13:22
+ 14:16 Эйп 31:4, Эйп 34:21
+ 14:21 Ваг 9:5
+ 15:1 Эйп 2:11
+ 15:2 Эйп 16:3, Эйп 6:26
+ 15:6 Эйп 9:20, Лук 19:22
+ 15:7 Сүл 8:25, Зеб 89:3
+ 15:8 Ерм 23:18
+ 15:9 Эйп 12:3, Эйп 13:2

+ 15:14 Эйп 4:17, Эйп 9:2, Эйп 14:1, Эйп 25:4-6, Зеб 50:7

+ 15:15 Эйп 4:18, Эйп 5:1, Зеб 88:6, Зак 14:5
+ 15:16 Эйп 34:7, Сүл 19:28, Эйп 25:6
+ 15:18 Зеб 77:4
+ 15:27 Зеб 72:7
+ 15:30 Эйп 4:9
+ 15:32 Эйп 22:16, Зеб 54:24
+ 15:34 Эйп 20:26, Зеб 20:10
+ 15:35 Зеб 7:15, Иша 59:4, Яку 1:15
+ 16:3 Эйп 15:2
+ 16:7 Эйп 1:15-19
+ 16:9 Зеб 34:15, Зеб 36:12

+ 16:10 Эйп 12:4, Эйп 17:2, Эйп 30:1, Иша 50:6

+ 16:12 Эйп 7:20
+ 16:13 Эйп 20:25
+ 16:19 Зеб 88:38
+ 17:2 Эйп 12:4, Эйп 16:10, Эйп 30:1
+ 17:3 Зеб 118:122, Сүл 22:26
+ 17:6 Кан 28:37, Эйп 30:9
+ 17:11 Эйп 7:6
+ 17:12 Иша 5:20
+ 17:13 Ваг 12:5
+ 18:1 Эйп 2:11, Эйп 8:1
+ 18:3 Зеб 72:22
+ 18:5 Эйп 21:17, Сүл 13:9, Сүл 24:20
+ 18:7 Эйп 5:13
+ 18:8 Зеб 9:16, Зеб 139:6
+ 18:11 Эйп 15:21, Эйп 20:25, Эйп 27:20
+ 18:15 Гчк 19:24, Зеб 10:6, Эзк 38:22
+ 18:17 Эйп 24:20, Зеб 33:17, Сүл 10:7
+ 18:19 Зеб 20:11
+ 18:21 Сер 2:10, Ерм 9:3, 2Сал 1:8
+ 19:7 Эйп 24:12, Хаб 1:2
+ 19:8 Эйп 3:23, Агы 3:9
+ 19:9 Зеб 88:40
+ 19:11 Эйп 13:24, Эйп 33:10
+ 19:12 Эйп 10:17, Эйп 30:12, Агы 3:5

+ 19:13 Зеб 30:12, Зеб 37:11, Зеб 68:9, Зеб 87:9

+ 19:17 Эйп 2:9
+ 19:18 2Пат 2:23
+ 19:21 Рут 1:13, Эйп 1:11
+ 19:23 Иша 30:8
+ 19:24 Ерм 17:1
+ 19:25 Сүл 23:11, Иша 43:14
+ 19:26 Зеб 16:15, 1Ёха 3:2
+ 19:29 Ваг 12:14
+ 20:1 Эйп 2:11, Эйп 11:1
+ 20:4 Гчк 2:7, Кан 4:32
+ 20:6 Иша 14:13-14
+ 20:7 Зеб 82:11
+ 20:8 Иша 29:7
+ 20:9 Эйп 7:8, Эйп 7:10
+ 20:12 Зеб 9:28
+ 20:25 Эйп 16:13
+ 20:26 Эйп 15:34, Зеб 20:10, Евр 12:29
+ 20:29 Эйп 27:13, Эйп 31:2
+ 21:3 Эйп 16:20
+ 21:5 Сүл 30:32, Мик 7:16

+ 21:7 Эйп 12:6, Зеб 72:3-4, Ваг 8:14, Ерм 12:1, Мал 3:15

+ 21:14 Эйп 22:17
+ 21:15 Мср 5:2
+ 21:16 Эйп 22:18, Зеб 1:1
+ 21:17 Эйп 18:5-6, Сүл 13:9, Сүл 24:20
+ 21:18 Зеб 1:4, Зеб 82:14, Сүл 10:25
+ 21:19 Мср 20:5

+ 21:20 Зеб 74:8, Иша 51:17, Ерм 25:15, Абд 1:16, Аян 14:10

+ 21:22 Иша 40:14, Рим 11:35, 1Кор 2:16, Эйп 4:18, Эйп 15:15

+ 21:30 Сүл 16:4
+ 21:31 Кан 7:10
+ 22:1 Эйп 2:11, Эйп 4:1, Эйп 15:1
+ 22:3 Эйп 35:7
+ 22:6 Мср 22:6, Кан 24:13
+ 22:7 Эйп 31:17
+ 22:9 Эйп 31:21, Иша 10:2, Эзк 22:7
+ 22:10 Эйп 18:8
+ 22:11 Юнс 2:4
+ 22:12 Эйп 35:5
+ 22:13 Зеб 72:11, Зеб 93:7
+ 22:16 Эйп 15:32
+ 22:17 Эйп 21:14
+ 22:18 Эйп 21:16
+ 22:19 Зеб 51:8, Зеб 57:11
+ 22:22 Сүл 2:6
+ 22:23 Эйп 11:14
+ 22:24 Гчк 10:29, 1Пат 9:28, 1ЙЙ 29:4
+ 22:26 Зеб 36:4, Иша 58:14
+ 22:27 Зеб 49:14, Ваг 5:3

+ 22:28 Эйп 11:17, Сүл 4:18, Иша 60:3, Дан 12:3

+ 22:30 Яку 5:15
+ 23:4 Эйп 13:3, Эйп 16:21
+ 23:10 Зеб 138:3, Зеб 65:10, 1Пет 1:7
+ 23:13 Сүл 19:21, Иша 14:26, Дан 4:32
+ 24:2 Кан 19:14, Сүл 22:28, Сүл 23:10
+ 24:4 Амо 2:7, Сүл 28:28
+ 24:7 Мср 22:26-27
+ 24:12 Хаб 1:2
+ 24:13 Ёха 3:19-20
+ 24:15 Сүл 7:9
+ 24:20 Эйп 18:17
+ 24:24 Зеб 36:10
+ 25:1 Эйп 2:11, Эйп 8:1, Эйп 18:1
+ 25:3 Мат 5:45

+ 25:4 Эйп 4:17, Эйп 9:2, Эйп 15:14, Зеб 142:2

+ 25:6 Эйп 15:16, Зеб 21:6, Иша 41:14
+ 26:6 Зеб 138:8, Сүл 15:11
+ 26:7 Эйп 9:8
+ 26:8 Сүл 30:4
+ 26:10 Гчк 1:9, Гчк 1:10, Сүл 8:29
+ 26:11 Зеб 103:7
+ 26:12 Эйп 9:13, Зеб 88:11, Иша 51:9
+ 26:13 Иша 27:1
+ 27:2 Эйп 34:5
+ 27:3 Эйп 33:4
+ 27:8 Эйп 8:13

+ 27:9 Зеб 17:42, Зеб 65:18, Сүл 1:28, Сүл 28:9, Ёха 9:31

+ 27:13 Эйп 20:29
+ 27:14 Иша 1:22
+ 27:15 Зеб 77:64
+ 27:16 Зак 9:3
+ 27:17 Зеб 38:7, Сүл 13:22
+ 27:18 Эйп 8:15
+ 27:19 Зеб 48:18
+ 27:21 Эйп 30:22
+ 27:23 Агы 2:15
+ 28:12 Сүл 16:16, Ваг 7:24
+ 28:13 Зеб 26:13, Иша 53:8, Эзк 26:20
+ 28:15 Сүл 3:14-15

+ 28:16 Гчк 10:29, 1Пат 9:28, 1ЙЙ 29:4, Эйп 22:24

+ 28:18 Сүл 8:11
+ 28:26 Эйп 38:25
+ 28:27 Сүл 8:22

+ 28:28 Зеб 110:10, Сүл 1:7, Сүл 9:10, Сүл 3:7, Сүл 14:16

+ 29:3 2Шам 22:29, Зеб 17:29, Зеб 118:105
+ 29:5 Эйп 1:2
+ 29:6 Гчк 49:12
+ 29:10 Зеб 136:6
+ 29:12 Зеб 81:5, Сүл 31:8
+ 29:14 Зеб 131:9
+ 29:16 Сүл 14:21, Сүл 29:7

+ 29:17 Зеб 3:7, Зеб 13:4, Зеб 57:7, Сүл 30:14

+ 29:23 Зеб 118:129
+ 30:1 Эйп 12:4, Эйп 16:10, Эйп 17:2
+ 30:9 Кан 28:37, Эйп 17:6
+ 30:10 Зеб 87:9
+ 30:12 Эйп 19:12
+ 30:15 Эйп 18:11
+ 30:22 Эйп 27:21
+ 30:26 Ерм 8:15, Ерм 14:19
+ 30:30 Агы 4:8, Зеб 101:3
+ 31:1 Сүл 6:25, Мат 5:28
+ 31:2 Эйп 20:29
+ 31:4 2ЙЙ 16:9, Сүл 15:3, Зак 4:10
+ 31:6 Дан 5:27
+ 31:8 Лев 26:16
+ 31:9 Эйп 24:15
+ 31:10 Кан 28:30, Ерм 8:10
+ 31:12 Сүл 6:27-29
+ 31:15 Сүл 22:2
+ 31:17 Эйп 22:7
+ 31:18 Яку 1:27
+ 31:20 Эйп 29:13
+ 31:21 Эйп 22:9
+ 31:24 Мар 10:22, Мар 10:24
+ 31:25 Зеб 61:11
+ 31:27 Кан 4:19
+ 31:29 Сүл 24:17-18
+ 31:30 Мат 5:44, Рим 12:14
+ 31:32 Сер 19:20-21
+ 31:33 Эйп 28:13
+ 31:35 Эйп 13:22
+ 31:40 Гчк 3:18
+ 32:2 Гчк 22:21
+ 32:4 Эйп 15:10
+ 32:7 Эйп 12:12
+ 32:8 Эйп 33:4, Зеб 118:100
+ 32:20 Зеб 38:4, Ерм 6:11, Ерм 20:10

+ 33:4 Гчк 2:7, Эйп 27:3, Эйп 32:8, Зеб 103:30, Рес 17:25

+ 33:6 Эйп 4:19, Эйп 10:9, Иша 64:8

+ 33:7 Эйп 13:21

+ 33:9 Эйп 9:21, Эйп 10:7, Эйп 12:4, Эйп 16:17, Эйп 27:5-6, Эйп 32:1

+ 33:10 Эйп 13:24, Эйп 19:11
+ 33:11 Эйп 13:27, Эйп 14:16
+ 33:13 Эйп 9:32, Эйп 39:32
+ 33:15 Чөл 12:6, Эйп 4:13
+ 33:16 Эйп 36:10
+ 33:19 Эйп 30:17
+ 33:20 Зеб 101:5, Зеб 106:18
+ 33:23 Зеб 33:8
+ 33:24 Зеб 48:8
+ 33:25 2Пат 5:14
+ 33:26 Зеб 16:15
+ 33:28 Зеб 15:10, Иша 38:17
+ 33:30 Зеб 55:14
+ 34:3 Эйп 12:11
+ 34:5 Эйп 27:2, Эйп 33:9
+ 34:7 Эйп 15:16, Сүл 19:28
+ 34:8 Зеб 1:1
+ 34:9 Эйп 9:22, Эйп 21:16
+ 34:10 Гчк 18:25, Зеб 91:16
+ 34:11 Сүл 24:12, Зеб 61:13
+ 34:12 Эйп 8:3

+ 34:15 Гчк 3:19, Зеб 89:4, Зеб 103:29, Ваг 3:20, Ваг 12:7

+ 34:19 Эйп 31:15, Сүл 22:2
+ 34:20 Дан 8:25
+ 34:21 Эйп 14:16, Эйп 31:4
+ 34:22 Зеб 138:12
+ 34:24 Зеб 2:9
+ 34:28 Эйп 35:9
+ 34:35 Эйп 35:15
+ 34:37 Эйп 27:23, Агы 2:15
+ 35:3 Эйп 9:22, Эйп 21:16
+ 35:5 Эйп 22:12
+ 35:7 Эйп 22:2-3
+ 35:9 Мср 2:23, Эйп 34:28, Ваг 4:1, Ваг 5:7
+ 35:10 Зеб 41:9
+ 35:12 Эйп 27:9
+ 35:14 Эйп 9:11, Эйп 23:9

+ 35:16 Эйп 34:35, Эйп 34:37, Эйп 38:2, Эйп 42:3

+ 36:4 Эйп 37:16
+ 36:6 Эйп 34:28
+ 36:7 Зеб 33:16, 1Шам 2:8
+ 36:8 Зеб 106:10
+ 36:10 Эйп 33:16
+ 36:12 Иша 1:19-20, Эйп 4:21
+ 36:16 Зеб 4:2
+ 36:19 Зеб 48:8, Сүл 11:4
+ 36:26 Зеб 101:28
+ 36:27 Сүл 3:20
+ 36:32 Хаб 3:4
+ 37:3 Эйп 36:30, Эйп 36:32
+ 37:4 2Шам 22:14, Зеб 17:14, Зеб 28:3-4
+ 37:5 Эйп 5:9
+ 37:6 Зеб 148:8
+ 37:8 Зеб 103:22
+ 37:10 Эйп 38:29-30
+ 37:12 Зеб 148:8
+ 37:13 Мср 9:18, 1Пат 18:45
+ 37:16 Эйп 36:4
+ 37:18 Иша 44:24
+ 37:19 Иша 60:2
+ 37:24 Сүл 15:33
+ 38:1 Эйп 40:1, Зак 9:14
+ 38:2 Эйп 35:16, Эйп 42:3
+ 38:3 Эйп 40:2
+ 38:4 Зеб 103:5, Сүл 8:29
+ 38:6 1Шам 2:8
+ 38:7 Гчк 6:2, Эйп 1:6, Эйп 2:1
+ 38:8 Гчк 1:9, Зеб 32:7, Зеб 103:9, Ерм 5:22
+ 38:15 Эйп 18:5
+ 38:22 Зеб 134:7
+ 38:23 Ешу 10:11, Иша 30:30
+ 38:25 Эйп 28:26
+ 38:26 Зеб 106:35, Иша 35:6, Иша 41:18
+ 38:28 Эйп 5:10
+ 38:29 Эйп 37:10, Зеб 147:5
+ 38:30 Эйп 37:10
+ 38:31 Эйп 9:9, Амо 5:8
+ 38:32 Эйп 9:9
+ 38:33 Ерм 31:35
+ 38:39 Зеб 103:21
+ 38:40 Зеб 16:11
+ 38:41 Зеб 146:9
+ 39:1 Зеб 103:18
+ 39:16 Агы 4:3
+ 39:20 Ерм 8:16
+ 39:24 Ерм 4:19, Амо 3:6
+ 39:32 Эйп 9:32, Эйп 33:13
+ 39:34 Эйп 42:6
+ 40:1 Эйп 38:1
+ 40:2 Эйп 38:3
+ 40:3 Эйп 32:2
+ 40:4 Эйп 37:4
+ 40:9 Зеб 97:1, Иша 59:16
+ 40:10 Чөл 22:4
+ 40:23 Ешу 9:15, Ешу 9:27

+ 41:1 Эйп 3:8, Эйп 40:20, Зеб 73:14, Зеб 103:26, Иша 27:1

+ 41:3 Мср 9:29, Зеб 23:1
+ 42:2 Гчк 18:14, Ерм 32:17, Мат 19:26
+ 42:3 Эйп 38:2
+ 42:4 Эйп 38:3, Эйп 40:2
+ 42:6 Эйп 2:8
+ 42:7 Эйп 2:11

+ 42:8 Чөл 23:1, 1ЙЙ 15:26, Гчк 20:7, Яку 5:16

+ 42:9 Эйп 2:11
+ 42:10 Иша 40:2, Иша 61:7
+ 42:11 Эйп 19:13
+ 42:13 Эйп 1:2
+ 42:15 Чөл 27:1-8
+ 42:16 Гчк 50:23

+ https://ibt.org.ru/ftpmirror/pub/ebook/TKM/TKC/1-2017//Мукаддес-Китап__Full.azw3

Сөзлүк

Сөзлүк

1. А
2. Б
3. Ч
4. Д
5. Э
6. Ә
7. Ф
8. Г
9. Х
10. И
11. Җ
12. К
13. Л
14. М
15. Н
16. О
17. Ө
18. П
19. Р
20. С
21. Ш
22. Т
23. У
24. Ы
25. Я
26. Е
27. Ю
28. Й
29. З

А

А

1. Адалатлы
2. Адам ата
3. Агта
4. Агыз беклемек
5. Ахалот
6. Аждарха
7. Акмак
8. Аламот
9. Алоэ
10. Амалеклер
11. Аммонлар
12. Аморлар
13. Анаклар
14. Араба дүзлүги
15. Арамей дили
16. Арфа
17. Артемис
18. Арвах-җын
19. Арёпагус
20. Ашера
21. Ашторет
22. Ашур
23. Аянлык
24. Азия

Адалатлы – Худай хемише адалатлы. Ол элмыдама догры иш эдйәр ве хемише оңат карарлары чыкаряр. Мукаддес Китаба лайыклыкда, Худай хер бир адама, улы болсун, кичи болсун, бай я-да гарып, пархы ёк – хеммелере адалатлы гарамаклыгы үндейәр. Ол Өз халкына шейле диййәр:

«Ягшылык этмеги өврениң,
адалаты агтарың,
эзъет чекйәни халас эдиң,
етими гораң,
дул хатына арка дуруң» (Иша 1:17).

Казыларың, юрт баштутанларының, дини ёлбашчыларың халкың үстүнден хөкүм сүрйәндиклери үчин, Худай олардан адалатлы карарлары чыкармагы талап эдйәр ве адалатсыз херекетлер эден ягдайында, олары ёвузлык билен хөкүм эдйәр.

Серет: Догры.

Адам ата – Худай тарапындан ярадылан илкинҗи ынсан. Онуң аялы Хов эне болупдыр. Олар әхли ынсанларың ата-энеси болупдыр. Адам атаның ады еврейче «ынсан» диймеги аңладяр.

Гчк 2-3.

Агта – тарыхың кәбир дөвүрлеринде дүрли миллетлерде агталар хөкүмдарларың ёлбашчылыгы астында ёкары везипәни эеләпдирлер. Худайың гадаган эдйәндиги үчин, олары бичмеклик еврейлериң дәп-дессурында болмандыр.

Эст 2:3; Рес 8:27.

Агыз беклемек – агыз беклемегиң максады Худайың хузурында өзүңи песпәл тутмак я-да кәбир паҗыгалы ягдайда яс тутмак, гам-гусса дөври Худайы чагырмак болупдыр. Догры дурмушда яшамаздан, гарыплара ве эҗизлере адалатлы гарамаздан, агыз беклемеклигиң хич хили пейдасының ёкдугыны ве мунуң Худайың гөвнүнден турмаяндыгыны пыгамберлер халка ятладыпдырлар.

Сер 20:26; Иша 58:3-5; Ёв 1:14; Юн 3:5; Эст 4:16.

Ахалот – Хиндистанда өсйән ве өзени хошбой ыслы агач. Онуң өзенини гейимлере я-да отага хошбой ыс бермек үчин уланыпдырлар.

Зеб 44:9; Сүл 7:17; Нгм 4:14.

Аждарха – гадымы еврей дүшүнҗесинде деңиз аждархасы башагайлыгы аңладып, әлем-җаханың ярадылышының ирки дөвүрлеринде пейда болупдыр. Кәте аждарха Рахап дийлип атландырылыпдыр (Эйп 9:3; 26:12; Иша 51:9), кәте болса Ливятан (Эйп 3:8; 41:1; Зеб 73:14; Иша 27:1). Шейле хем бу миллетлер үчин бир нышан, ягны Ысрайылың душманы болупдыр (Зеб 86:4). Икинҗи пикир Тәзе Әхтде Аянлык китабында габат гелйәр, Иса Месихе ынанянлара гаршы урушда аждарха эрбет гүйчлериң нышаныдыр.

Акмак – пайхас эдебиятында: Зебурың кәбир мезмурларында, Сүлейманың пәхимлеринде, Вагызда, Эйюпда «акмак» диңе бир акылсыз адам дәл-де, эйсем, акыл-пайхасы рет эдйән адамдыр. Шонуң үчин хем ол өлүм ве вейранчылык ёлундан барян адамдыр. Бейле адам Худай барада ве Худайың ислеги барада пикир этмейән, алада этмейән, текепбир, гедем, бипарх адам. Ол хатда дине ве пайхаслы өвүт-үндеве гаршы чыкып, булар барада яман затлары гепләп билйәр. Пайхас эдебиятында беян эдилен хәсиетлерден башга-да акмак адам өзүниң неҗис гылык-хәсиети билен таналыпдыр. Ишая пыгамбериң китабында акмак адам барада шейле дийилйәр: «Акмак биедеплик билен геплейәр, онуң ниети пислик этмекдир, иши яманлык этмек, Реббе дил етирмек, ачлары ач, сувсузлары сувсуз гоймакдыр» (Иша 32:6).

Зеб 52:1; Сүл 17:17-21

Серет: Надан.

Аламот – манысы белли дәл. Белки әхең, белки-де саз гуралы болмагы әхтимал.

1ЙЙ 15:21.

Алоэ – Тәзе Әхт дөврүнде алоэ өлен адамың җеседини җайламага тайярламакда уланылыпдыр.

Ёх 19:39.

Амалеклер – Ысрайыл халкы Кенган юрдуны эелемезден өң, онуң голайында яшан халк. Олар, эсасан, Дуз деңзиниң гүнорта-гүндогарында, ягны Негепде яшан чарва халк болупдыр.

Мср 17:8-16; Кан 25:17-19; 1Шам 15:2, 30:1-5; 1ЙЙ 4:43.

Аммонлар – Лутуң оглы Бенамының несиллери. Аммонлар Иордан дерясының гүндогарында яшапдырлар. Олар Молек худайына сежде эдипдирлер.

Гчк 19:30-38; Кан 23:3.

Серет: Лут.

Аморлар – Ысрайыл халкы Кенган юрдуны эелемезден өң, ол ерде яшан халкларың бири. Олар өзлериниң әпет узын бойлары билен таналыпдыр. Месопотамияның тутуш төверегинде өзүниң шәхерлери ве ханлары билен аморлар өрән гүйчли халк болупдыр. Ысрайыллар Кенгана чозан вагтында, олар, эсасан хем, Иордан дерясының гүндогарында ве Иорданың гүнбатар дагларында яшан Ог хем Сихон атлы ики ханың ханлыгындакы гүйҗе даяныпдырлар.

Гчк 10:16; 15:16; Чөл 13:29; 21:13-34; Амо 2:10.

Серет: Кенганлар.

Анаклар – Ысрайыл халкы эелемезден өң, Кенган юрдуның голайында яшан халкларың бири. Олар Хеброн галасында ве онуң даш-төверегинде яшапдырлар. Анаклар үч уругдан ыбарат болуп, олар Нефиллериң несиллери болупдырлар.

Кан 9:2; Еш 11:21,22.

Серет: Нефиллер.

Араба дүзлүги – Иордан дерясының дүзлүгинден Дуз деңзиниң гүнорта-демиргазыгына ченли яйылып гидйән гуры ве текиз ер.

Чөл 22:1; 26:3.

Арамей дили – бу дил еврей дилине дегишлидир. Б. э. өң VI асырда бу эсасы дил хөкмүнде өсүп, гадымы якын Гүндогарда (хәзирки Орта Гүндогарда) дипломатия ве тәҗирчилик үчин уланылыпдыр. Ысрайыллар Бабыл сүргүнинден доланып геленлеринден соң, халк еврей дилине гаранда арамей дилинде хас көп геплемәге башлапдыр. Көне Әхтиң кәбир бөлеклери арамей дилинде язылыпдыр, ягны Эзр 4:8–6:18; 7:12-26; Дан 2:4–7:28. Исаның дөврүнде бу дил яхудылар ве Иса тарапындан гиңден уланылыпдыр, шонуң үчин Тәзе Әхтде бирнәче арамей сөзлери бар.

2Пат 18:26,28; Мат 5:22; Ёх 5:2; 19:13.

Серет: Еврей.

Арфа – киришли саз гуралының бир гөрнүши.

Зеб 32:2; 56:9.

1624-нҗи сахыпадакы сурата серет.

Артемис – греклериң зенан худайының ады, оңа айратын Азия велаятында сежде эдипдирлер. Гадымы дүнйәниң еди гудратының бири болан онуң бутханасы Эфес шәхериниң эдил дашында ерлешипдир.

Рес 19:24-35.

Арвах-җын – Шейтана гуллук эдйән эрбет рухдур. Ол адама зыян етирип я-да оны эеләп билйәр. Исада олары ковуп чыкарян гудрат болупдыр ве Ол арвах-җын эелән адама шыпа берипдир. Ресуллара хем Исаның ады билен арвах-җынлары ковуп чыкармак гудраты берлипдир.

Мат 8:16; Лук 8:26; Рес 8:7; 16:18.

Арёпагус – Гресияның Афины шәхериндәки байырлык. Афины шәхериниң мөхүм адамлары бу байырлыкда душушып ваҗып меселелер барада геңешипдирлер. Бу адамларың геңеши хем Арёпагус дийлип атландырылыпдыр.

Рес 17:19,22,34.

Ашера – хасыл берйән иң мөхүм зенан худайы хасапланып, оңа Кенганда ве Сирияда сежде эдипдирлер. Бу зенан худайы көпленч Багал худайы билен гатнашыпдыр. Адамларың оңа сежде этмек үчин үйшен еринде, онуң агачдан я-да дашдан ёнулып ясалан хейкели дикилипдир.

Мср 34:13; Кан 7:5; 12:3; 16:21.

Ашторет – Суруң ве Сидоның эсасы зенан худайы болуп, оңа Мүсүрде ве Кенганда сежде эдипдирлер.

Сер 2:13; 2Пат 23:13.

Ашур – б. э. өң IX ве VIII асырларда Ашур Ысрайылың гүндогарында гүйчли империя болупдыр. Онуң пайтагт шәхери болан Ниневе хәзирки демиргазык Ыракда ерлешипдир. Б. э. өң 722‑нҗи йылда ашурлар Ысрайыл патышалыгыны басып алыпдырлар ве көп адамлары есир эдип әкидипдирлер. Соңра ашурлар өз империясының бейлеки бөлеклеринден адамлары Ысрайылың юрдунда орнашдырыпдырлар. Өз юрдунда галан ысрайыл халкы бу адамлар билен гыз алшып-бершипдир. Ашурлар Яхуда патышалыгының хем үстүне чозупдырлар, эмма еңип билмәндирлер. Соңрак Ниневе пайтагты Худайың җезасы хөкмүнде душманың еңиҗи гошунлары тарапындан бүтинлей вейран эдилипдир.

2Пат 18:9–19:36; Нах 1-3.

Аянлык – кәвагт пыгамберлере Худай тарапындан аянлык берилйәр. Онда хәзирки ве гелҗекки затлар барада гөрнүш боляр. Шейле аянлыкларда Худай Өз мерхеметини ве хөкүмини гөркезйәр.

Гчк 41:25; Мср 6:3; Иша 40:5; 45:21; 65:1; Хаб 1:1; Рим 1:17; 1Кор 14:26.

Серет: Гөрнүш.

Азия – Тәзе Әхт дөврүнде Рим империясының иң бай велаяты болупдыр. Бу гүнки гүн бу велаят Түркийәниң арачәклеринде ерлешйәр.

Рес 19:10; Рим 16:5; 1Кор 16:19.

Карта серет.

Б

Б

1. Бабыл
2. Багал
3. Баш руханы
4. Башан
5. Байрам йылы
6. Байрамчылыклар
7. Берекет
8. Беелзебул
9. Бу дүнйәниң хөкүмдары
10. Бут
11. Бүтинлей ёк этмек

Бабыл – Бабыл шәхери Бабыл империясының пайтагты болупдыр ве ол хәзирки гүнорта Ыракда ерлешипдир. Б. э. өң 586-нҗы йылда бабыллылар Яхуда патышалыгыны басып алыпдырлар ве көп адамлары Бабыла есир эдип әкидипдирлер.

2Пат 25:1-12.

Серет: Яхуда.

Багал – кенганлар тарапындан сежде эдилен харасат худайы. Багал сөзи аслында «хоҗайын», шейле хем «әр» диймеги аңладяр.

1Пат 18:1-45; Ер 7:9; Хош 11:2.

Баш руханы – Левиниң несли болан Харун пыгамбер ве онуң огуллары Худай тарапындан руханы болмаклыга сайланыпдырлар. Олар Мукаддес чадырда Худая хызмат эдипдирлер. Харун пыгамбер илкинҗи Баш руханы хөкмүнде сайланыпдыр. Диңе Баш рухана Иң мукаддес отага гирмәге ругсат эдилипдир. Ол ысрайыллары гүнәлеринден сапламак үчин ол ере йылда бир гезек «Гүнәден сапланма» гүни гирипдир. Еврейлер китабының авторы Исаны кәмил Баш руханы хөкмүнде беян эдйәр.

Мср 28; Лев 16.

1623-нҗи сахыпадакы сурата серет.

Башан – бу гүнорта Сирияның текиз җүлгелери ве байырлыклары. Ол Җелиле көлүниң ве Иордан дерясының гүндогар тарапында ерлешйәр. Башан Гилгат этрабының демиргазыгында болуп, өзүниң семиз сыгырлары ве бол хасылы билен мешхур болупдыр.

Еш 12:5; 13:11; Кан 3:10.

Байрам йылы – хер элли йылдан ысрайыл халкы топрак, мирас, карз ве гуллар бабатда Худай тарапындан берлен йөрите дүзгүнлери берҗай этмели болупдыр.

Лев 25:1-34.

Байрамчылыклар – Мукаддес Китапда ысрайыл халкы тарапындан белленен бирнәче мөхүм байрамчылыклар айдылып гечилйәр. Ашакдакы санавда бу байрамларың атлары берилйәр:

Чатма байрамы

Эллинҗи гүн байрамы

Галла байрамы

Гүнәден сапланма гүни

Хасыл байрамы

Песах байрамы

Петир байрамы

Пурым байрамы

Сурнай байрамы

Тәзе Ай байрамы

Бу байрамлар барадакы маглуматлары сөзлүкден, оларың херсиниң адының ашагындан тапып билерсиңиз.

Берекет –

Серет: Ялкамак.

Беелзебул – арвах-җынларың ёлбашчысының ады. Бу ат «Багалзебупдан» гелип чыкандыр; Багалзебуп Көне Әхт дөврүнде ысрайыллара голай яшан халкларың сежде эден худайларының биридир (2Пат 1:2-16). Беелзебулың бейлеки ады шейтандыр.

Мат 10:25; 12:21,24,27; Мар 3:19,22,22; Лук 11:15,18,19.

Серет: Шейтан.

Бу дүнйәниң хөкүмдары –

Серет: Шейтан.

Бут – дашдан, агачдан я-да башга бир затдан ясалан хейкел, адамлар олары худай хөкмүнде хасаплап, сежде этмек үчин уланыпдырлар. Буларың кәбири сеждегәхде саклар ялы улы болупдыр, кәбири өйде саклар ялы кичи болупдыр.

Мср 20:4; Иша 40:19-20.

Серет: Өй бутлары.

Бүтинлей ёк этмек – Худайың Өз халкына сөз берен юрдунда урушдан соң олҗа дүшен эмләги, ягны есирлери, хайванлары ве харытлары ысрайыл халкының бәхбиди үчин алынман, эйсем бүтинлей ёк этмек аркалы Худая багыш эдилипдир.

Еш 6:17-21.

Ч

Ч

1. Чатма байрамы

Чатма байрамы – еврейлериң сененамасы боюнча единҗи айың, ягны Тишри айының (муңа Этаным айы хем дийлипдир) он бәши билен йигрими бири аралыгында, Гүнәден сапланма гүнүниң ыз яны белленилипдир. Бу хепдәниң довамында ысрайыл халкы Мүсүрден Кенгана барянча, чөлде азашып гезен дөврүни ятлапдыр. Халк Худая белленен гурбанлыклары хөдүрләпдир ве чатмаларда яшапдыр. Бу байрамчылык иң соңкы галланың ве мивелериң йыгналян дөври болупдыр, шонуң үчин бу дөвүрде хасыл тойы тутулыпдыр.

Мүс 23:16, 34:22, Лев 23:33-36, 39-43, Чөл 29:12-34, Кан 16:13-15, Зек 14:16-19.

Д

Д

1. Дагон
2. Давут галасы
3. Давут Оглы
4. Давут пыгамбер
5. Декаполис
6. Дери кесели
7. Дикме даш
8. Дога-дилег этмек
9. Догры

Дагон – бу пилиштлилериң худайы болуп, онуң гөвресиниң ярысындан ёкарсы адам, ашакы ярысы балык хөкмүнде суратландырылыпдыр.

1Шам 5:2.

Давут галасы – Сион дагында Иерусалимиң көне бөлеги, Давут пыгамбериң ябуслыларың илатыны басып алан ери.

2Шам 5:6-9; 1ЙЙ 11:5.

Серет: Ички гала.

Давут Оглы – Худай хезрети Давут патыша онуң несиллериниң бириниң мүдимилик шалык сүрҗекдигини сөз берипдир (2Шам 7:12-16; Иша 9:6-7). Исаның дөврүнде яхудылар бу Патыша гарашыпдырлар ве Оны Месих дийип атландырыпдырлар. Иса гарашылян Патыша хөкмүнде таналыпдыр ве Ол Давут Оглы дийлип атландырылыпдыр.

Мат 9:27; 15:22.

Серет: Худайың Оглы; Месих.

Давут пыгамбер – чөлде чопанчылык эдип йөркә, Худай Давуды ысрайыл халкына патыша эдип сайлаяр. Ол Иерусалими басып алып, оны пайтагт шәхери этмек билен душманларының үстүнден ысрайыл халкына еңиш гетирипдир. Давут пыгамбер догручыл хем адалатлы патыша болупдыр, йөне ол хем гүнә эдипдир. Шейле хем ол сазанда ве шахыр болупдыр, ол көп санлы мезмурлар языпдыр, булар соңра Зебур китабының бир бөлеги болупдыр. Давут пыгамберден соң онуң оглы Сүлейман пыгамбер патыша болупдыр. Давут Худая өрән садык болупдыр, Худай диңе Давудың неслинден бириниң хемишелик патыша болҗакдыгына сөз берипдир. Маттаның Хош Хабары китабыны ачанымызда, ол ерде Худайың Давуда сөз берен неслиниң Исадыгы хакда гүррүң берилйәр.

1Са 16:13-23; 17:12-58; 2Са 7; 11; Зеб 88:4; Мат 1:1; Рим 4:6; 2Ти 2:8; Айн 5:5.

Декаполис – Самария билен Җелиләниң гүндогарындакы он шәхер, олар Грек империясы дөврүнде гурлупдыр. Исаның дөврүнде олар Рим империясына дегишли болсалар-да, өзлери хөкүмдарлык эдипдирлер.

Мат 4:25; Мар 7:31.

Дери кесели – Көне ве Тәзе Әхт дөврүнде дери кеселиниң көп дүрли гөрнүшлери болупдыр. Дери кеселиниң хайсам болса бирине ёлуган адам, бу кесел бейлекилере ёкушмаз ялы ве ол башга адамы элләп, оны-да харам этмез ялы, башгалардан айры сакланыпдыр.

Лев 13:45-46; 2Пат 5:1-27; Мат 8:1-4; Лук 7:22.

Дикме даш – бу узын даш болуп, дим-‑дик гойлупдыр. Бу дикме даш кимдир бириниң мазарыны беллемек үчин я-да мөхүм бир зады я-да адамы ятламак үчин гөркезме хөкмүнде уланылыпдыр. Олар кераматлы хасапланыпдыр.

Гчк 28:18-22; 35:20; Мср 24:4; 2Шам 18:18.

Дога-дилег этмек – Мукаддес Китапда дога-дилег этмек – китапдан окамак я-да ят тутуп айтмак дәл-де, адатча калбыңдакы затлары Худая йүрекден беян этмекдир. Шейле хем дога-дилег этмек, көп халатда Худая алкыш айтмагы я-да Ондан көмек сорап ялбармагы аңладыпдыр. Мукаддес Китап бизе дурмушымызың әхли угурлары бабатда, шейле хем өз танаян ве бүтин дүнйәден эшидип, хатда танамаян адамларымызың хем мәтәчликлери догрусында Худай билен геплешип билйәндигимизи өвредйәр. Исаның бизе нәдип дога-дилег этмелидигини өвреден нусгасы Маттаның Хош Хабарының 6-нҗы бабының 9-13 аятларында ве Луканың Хош Хабарының 11‑нҗи бабының 2-4 аятларында гөркезлендир.

2Шам 7:27; Зеб 6:10; 141:2; Мат 6:9-13; Лук 11:2-4; Як 5:12-18; 1Пет 4:7; Фил 4:6; Кол 4:2; 1Тим 2:1-4.

Серет: Сежде этмек.

Догры – Мукаддес Китап Худайың догрудыгыны өвредйәр, Онуң әхли ишлери догрудыр. Шонуң үчин хем Худайың халкы Онуң буйрукларына табын болмак билен, Онуң хузурында догры ишлери этмәге чагырыландыр. Ишая пыгамбер халка: «Адалаты саклаң, догры ишлери эдиң» дийип, өвүт-үндев эдипдир (Иша 56:1). Тәзе Әхтде дашкы гөрнүши догры, эмма ичи эрбетликден долы адамларың хакыкатда кимдигини Худайың билйәндигини Иса бизе дуйдуряр. Шейле адамлар Худайың җезасындан гачып гутулмазлар. Павлус Худайың Ыбрайым пыгамбери иманы себәпли догры хасапландыгыны өвредйәр, эдил шунуң ялы, биз хем Худай тарапындан догры адамлар хасапланмак ислейән болсак, онда Худайың сайлап-сечен Иса Месихине иман этмелидирис.

Гчк 6:9; 15:6; Кан 12:25; Зеб 33:16; 63:11; Мат 13:49; Рим 4:3.

Серет: Адалатлы.

Э

Э

1. Эфиопия
2. Эфот
3. Эл гоймак
4. Эллинҗи гүн байрамы
5. Эляша пыгамбер
6. Эпикурчы философлар

Эфиопия – Мукаддес Китапда Эфиопия дийлип терҗиме эдилен ере хәзирки Суданың бир бөлеги ве гүнорта Мүсүр, шейле хем Эфиопияның демиргазык бөлеги гирйәр.

2Шам 18:21; Иша 11:11; 18:1; 20:3; Рес 8:25.

Эфот –

1. дини дабаралар гечирилйән вагты Баш руханының геййән еңсиз үстки эшиги. Гурсакчада сакланян Урым ве Туммым эфодың өң тарапына багланыпдыр (Мср 28:6-14).

2. Зыгыр матадан эдилен эшиклери руханылар ве хезрети Давут патыша гейипдир (1Шам 22:18; 2Шам 6:14).

3. Сежде эдилйән бир зат (Сер 8:26-27; 17:5).

Серет: Гурсакча; Урым ве Туммым. 1621-нҗи сахыпадакы сурата серет.

Эл гоймак – Мукаддес Китапда адамлар башга бир адама пата бермек ве тәзе везипә белленендигини ыглан этмек үчин онуң үстүне элини гоюпдырлар. Иса адамлара пата беренде, шейле хем шыпа беренде, элини оларың үстүне гоюпдыр. Эдил шунуң ялы, ресуллар адамларың үстүне эллерини гоянларында, олар Мукаддес Рухы кабул эдипдирлер я-да шыпа алыпдырлар.

Гчк 48:14; Чөл 8:10; Мар 10:16; Лук 4:40; Рес 6:7; 13:3; 19:6.

Эллинҗи гүн байрамы – Исаның дөврүнде ысрайылларың Галла байрамы грекче «Пентикост» дийлип атландырылыпдыр, бу Эллинҗи гүн диймеги аңладыпдыр. Себәби Галла байрамы Песах байрамындан элли гүн соң белленилипдир.

Рес 2:1

Серет: Галла байрамы; Песах байрамы.

Эляша пыгамбер – Ыляс пыгамберден соң, онуң хызматыны довам этдирен пыгамбердир. Ол хем Ыляс пыгамбер ялы көп гудратлар гөркезипдир.

1Пат 19:16-21; 2Пат 2-13.

Эпикурчы философлар – эпикурчылар Эпикур атлы философың таглыматларына эерипдирлер. Ол адамларың дурмушда багтлы болмалыдыкларыны ве агыры билен горкыны айрып ташламалыдыкларыны өвредипдир.

Рес 17:18.

Ә

Ә

1. Әхт

2. Әхт сандыгы

Әхт – Мукаддес Китапда Худай билен ынсанларың арасында баглашылан эсасы бәш әхт бар:

1. Нух билен баглашылан әхт (Гчк 6:18; 9:8-17).

2. Ыбрайым билен баглашылан әхт (Гчк 15; 17).

3. Канун бабатда ысрайыл халкы билен баглашылан әхт (Мср 19:5; 24; Кан 4:13).

4. Давут билен баглашылан әхт (2Шам 7:8-16).

5. Иса Месихиң үсти билен баглашылан тәзе әхт (Ер 31:31-34; Лук 22:20; Ев 8:6-13).

Гчк 9:9-17; 15:18; Мср 6:3-6; 19:5-6; 2Шам 5:3; Зеб 88:4-5.

Әхт сандыгы – агачдан ясалып, алтына гапланан сандык болупдыр. Йүзүне Он табшырык язылан ики ясы даш бөлеги хем онуң ичинде сакланыпдыр. Сандыгың гапагының үстүнде ганатларыны яйып отуран ики саны керубың шекили болупдыр. Бу сандык мукаддес болупдыр ве Худайың хузуры онуң төверегини гуршапдыр, оңа эл дегирмек гадаган экен. Сандык чадырың Иң мукаддес отагында адамлардан гизлен сакланыпдыр, соңрак болса ыбадатхана гөчүрилипдир. Диңе Гүнәден сапланма гүни баш руханы оңа якын барып билипдир, ол яны билен түтетги алыпдыр, мунуң түссеси болса сандыгың гапагыны гөрүнмез ялы руханыдан гизләпдир.

Мср 25:10-22; 26:33; Лев 16:13-15; Чөл 10:33-36; Еш 3; 1Шам 5; 2ЙЙ 5:2-10.

Серет: Баш руханы.

Ф

Ф

1. Фараон
2. Фарисейлер
3. Финикия

Фараон – бу ат Мүсүр патышасы үчин берлен атдыр.

Гчк 12:10-20; Мср 1-14.

Фарисейлер – Исаның дөврүнде фарисейлер яхудыларың доландырян меҗлисинде гүйчли топар болупдыр. Олар саддукейлер билен ишлешипдирлер, эмма олардан тапавуды, фарисейлер адамларың дирелҗекдигине ынаныпдырлар. Фарисейлер Худайың Муса берен әхли канунларыны билипдирлер ве олар адамлара бу канунлары эдил язылышы ялы ерине етирмеги өвредипдирлер. Шейле хем олар өзлериниң Кануна гошан дәп-дессурларыны ве дүзгүнлерини халка өвредипдирлер.

Мат 15:1; Лук 11:39; Лук 20:27; Ёх 11:46.

Серет: Меҗлис; Саддукейлер. 1626-нҗы сахыпадакы сурата серет.

Финикия – Ортаер деңзиниң кенарындакы мейдана греклер Финикия дийип ат берипдирлер. Хәзирки вагтда бу ер Ливаның бир бөлегидир. Сур ве Сидон онуң иң ваҗып шәхерлери болупдыр, оларың халкы мешхур деңизчилер ве сөвдагәрлер болупдыр.

Рес 11:19; 15:3; 21:2.

Г

Г

1. Гала дервезелери
2. Галла байрамы
3. Галла садакасы
4. Ган
5. Гиргашлар
6. Гитит
7. Гомора
8. Гөгүң Шалыгы
9. Гөк
10. Гөргүр
11. Гөрнүш
12. Греклер
13. Гурбанлык сыпасы
14. Гурбанлыклар
15. Гурсакча
16. Гүнә гурбанлыгы
17. Гүнәден сапланма гүни
18. Гырнак аял
19. Гызыл деңиз

Гала дервезелери – галаларың ве шәхерлериң төвереги гораг үчин диварлар билен өртүлипдир. Дервезелериң өңүндәки ачык мейдан адамлара душушмак үчин аматлы ер болупдыр, шейле хем бу ер хөкүм ыглан эдилйән, җемгыетчилик йыгнаклары гечирилйән ве сөвда-сатык эдилйән ер болупдыр.

Рут 4:1-11; 2Шам 19:8.

Галла байрамы – еврейлериң сененамасы боюнча үчүнҗи айың, ягны Сиван айының алтысына белленипдир. Бу томусда, Песах байрамындан соңра еди хепде геченсоң белленипдир. Шол еди хепдәниң довамында хасыл йыгналыпдыр, арпадан башлап, бугдая ченли йыгналыпдыр. Шол гүн ысрайыл халкы Худайың хасыла берен берекеди үчин той эдип, хер дүрли садакалар гетирипдир. Исаның дөврүнде бу байрам Эллинҗи гүн байрамы хөкмүнде мешхур болупдыр.

Лев 23:15-21; Кан 16:9-12.

Серет: Эллинҗи гүн байрамы; Песах байрамы.

Галла садакасы – бу садака көпленч хасыл үчин миннетдарлык билдирилип, Худая ве руханылара совгат хөкмүнде берлипдир. Бу садака чиг я-да бишен галла болупдыр, я-да олар галланы үвәп, уны яг ве якымлы ыслы затлар билен гарып, ондан бир затлар биширип гетирипдирлер.

Мср 40:29; Лев 2:1-16; 6:14-17; 23:9.

Ган – Төвратда ган гаты мөхүм зат хасапланяр. Ган диңе Худая дегишли болан дурмуш габы хасапланылды, шонуң үчин кимдир бири өлдүрилсе, шол ган акан топрак харам сайылды. Хайван өлдүриленде, онуң ганыны ере акдырыпдырлар. Хич киме ол гандан ичмәге я-да нахар тайярламага ругсат эдилмәндир. Гурбанлыклар хөдүрлененде, малларың ганы адамлары ве гурбанлык сыпаларыны мукаддес этмек үчин уланылыпдыр.

Гчк 4:10; 9:4; 37:26; Мср 29:21; Лев 1:5; 16:18-19; 17:10-11.

Гиргашлар – Ысрайыл халкы Кенган юрдуны эелемезден өң, ол ерде яшан халкларың бири

Гчк 15:21.

Серет: Кенган.

Гитит – манысы белли дәл. Саз гуралларының бир гөрнүши болмагы әхтимал.

Зеб 8:1: 80:1; 83:1.

Гомора – Өли деңзиң демиргазыгындакы Иордан җүлгесинде ерлешйән бир шәхер. Халкының эден писликлери себәпли Гомора Содом шәхери билен бирликде Худай тарапындан вейран эдилди.

Гчк 19; Иса 1:9; Ер 23:14; Мат 10:15.

Гөгүң Шалыгы –

Серет: Худайың Шалыгы.

Гөк – бу асмандан-да ёкарда болуп, Худайың ве Онуң перишделериниң яшаян ерини аңлатмак үчин уланылыпдыр. Тәзе Әхтде Исаның гөкден гелендиги ве өлүмден диреленден соң, ене гөге гөтерилендиги, шейле хем Хөкүм гүни Онуң ене гелҗекдиги айдыляр. Ким Иса ынанян болса, Онуң билен биле гөге гөтерилер. Аянлык китабында тәзе гөгүң ве тәзе ериң шекили суратландырыляр.

Гчк 1:30; 21:17; Еш 5:14; 1Пат 8:27,30; Зеб 52:3; Мар 11:25; Ёх 6:41-51; 2Кор 5:1,2; Фил 3:14,20; 1Сал 4:16; 2Сал 1:7-8; Айн 21:1-4.

Гөргүр –

Серет: Пыгамбер.

Гөрнүш – кимдир бирине башгалара етирмек үчин берилйән хабар. Худайдан гелен гөрнүшлер Көне Әхтде, эсасан хем Пыгамберлик китапларында беян эдилйәр. «Гөрнүш» ве «аянлык» сөзлериниң манысы бири-бирине өрән якын.

Чөл 12:6; Рес 10:9-16.

Серет: Аянлык; Пыгамбер.

Греклер – Исгендер Зүлкарнейниң ве онуң гошунының басып алан чәклеринде яшаян халкларың хеммеси диен ялы грек медениетини ве дилини кабул эдипдирлер. Шонуң үчин-де, Иса Месихиң дөврүнде яшан яхудылар арамей дилинде дәл-де, грек дилинде гүрлешйәрдилер. Грек медениети оларың дүнйәгарайшына ве пикирлерине гүйчли тәсирини етирйәрди. Шоңа гөрә-де, Тәзе Әхтиң китаплары грек дилинде языландыр.

Гурбанлык сыпасы –

Серет: Сыпа.

Гурбанлыклар – Көне Әхтде беян эдилен эсасы гурбанлыклар шулардыр: Якма гурбанлыгы; Саламатлык гурбанлыгы; Гүнә гурбанлыгы; Язык гурбанлыгы. Гурбанлыклар барадакы маглуматлары бу сөзлүкде оларың херсиниң адының ашагындан окап билерсиңиз.

Гурсакча – бу баш руханы тарапындан гейлип, эфодың үстүнден багланыпдыр. Гурсакчаның йүзүне Ысрайылың он ики тиресиниң хер бири үчин он ики саны гымматбаха даш тикилипдир. Онуң ичинде кераматлы сайылан ики зат, Урым ве Туммым болупдыр.

Мср 28:4-30

Серет: Эфот; Урым ве Туммым.

Гүнә гурбанлыгы – бир адам я-да тутуш халк Реббиң берен буйрукларыны төтәнден бозанда, шу гурбанлык аркалы руханы олары гүнәлеринден саплапдыр.

Лев 4:2-35.

Гүнәден сапланма гүни – бу еврейлериң сененамасы боюнча единҗи айың, ягны Тишри айының (муңа Этаным айы хем дийлипдир) онуна белленилипдир. Бу Сурнай байрамындан соң гүйзде болупдыр. Шол гүн адамлар ишлемән, дынч алыпдырлар ве агыз бекләпдирлер. Руханылар өзлерини ве халкы эден гүнәлеринден сапламак үчин, шейле хем Мукаддес чадыры ве гурбанлык сыпасыны тәмизлемек үчин белленилен гурбанлыклары хөдүрләпдирлер. Бу йылың довамында иң мөхүм байрам болупдыр.

Лев 16.

Гырнак аял – бу гырнак я-да есир алнан аял болупдыр. Онуң машгалада дереҗеси хемишелик экен, белли бир хукугы болупдыр, эмма хоҗайынының аялы билен деңхукуклы болмандыр.

Гчк 22:24; 2Шам 5:13; 1Пат 11:3.

Гызыл деңиз – Көне Әхтде бу ат Гызыл деңиз дийлип терҗиме эдилйәр, ол сөзме-сөз «Ям суф» болуп, «Гамыш деңзи» диймеги аңладяр. Кәбир алымлар «Ям суф» Мүсүр билен Ысрайылың арасында ерлешйән бир айлагы аңладяр дийип пикир эдйәрлер.

Мср 10:19.

Х

Х

1. Хача чүйлемек
2. Халасгәр
3. Хантагта
4. Хасыл байрамы
5. Хеләкчилик ери
6. Хепдәниң биринҗи гүни
7. Хермон дагы
8. Хетлер
9. Хигаён
10. Хирод
11. Хивилер
12. Хореп
13. Хорылар
14. Хоссар
15. Хош хабар
16. Хошбой ыслы гамыш
17. Хошея пыгамбер
18. Хов эне
19. Хөдүр чөреги
20. Худай
21. Худайың Гузусы
22. Худайың Оглы
23. Худайың Шалыгы
24. Хызмат этмек

Хача чүйлемек – Рим империясында элхенч җенаят эденлери хача чүйләп, олара өлүм җезасыны бермеклик адат болупдыр. Ол ерде эсгерлер ол адамы хача чүйләпдирлер я-да йүп билен хача баглапдырлар. Соңра хачы дикләпдирлер ве ол адам деми гутарып өлйәнчә, шол хачда дурупдыр. Хачда чүйленип өлдүрилмек улы масгарачылык хасапланыпдыр.

Мат 27; Мар 15; Лук 23; Ёх 19.

Халасгәр – Көне Әхтде Худай Халасгәрдир, себәби Ол Өз халкыны душманларындан халас этди. Пыгамберлери аркалы геплемек билен, Худай Өзүни Халасгәр дийип атландыряр. Еврейче «Ешува» диен ат «Реб – Халасгәр» диймеги аңладяр. Ешува ве Иса диен ики адың еврейче язылышы «Ехошува» диен сөзден гелип чыкяр. Юсуба гөрнен перишде Исаның Өз халкыны гүнәлеринден халас этҗекдигини хабар берйәр. Исаның доглан гиҗеси Җебрайыл перишде «Сизиң үчин Халасгәр догулды» дийип җар эдйәр.

Иша 43:3; Мат 1:21; Лук 2:11.

Хантагта – Реббе хөдүр эдилен чөреклери гоймак үчин йөрите ясалан тагта. Хантагта агачдан ясалып, сап алтына гапланыпдыр. Ол Мукаддес чадырың ичинде, соңрак Иерусалимдәки ыбадатханада гойлупдыр.

Мср 25:23-30, 26:35.

Серет: Хөдүр чөреги.

Хасыл байрамы – бу еврейлериң сененамасы боюнча единҗи айда, ягны Тишри айында (муңа Этаным айы хем дийлипдир) эдил Гүнәден сапланма гүнүниң ыз яны белленипдир. Тишри айы гүйз паслында болупдыр. Бу Чатма байрамының бир бөлеги болуп, Көне Әхтде ики гезек габат гелйәр.

Мср 23:16; 34:22.

Серет: Чатма байрамы.

Хеләкчилик ери –

Серет: Өлүлер дүнйәси.

Эйп 26:6; 28:22; 31:12; Зеб 87:12.

Хепдәниң биринҗи гүни – бу еврейлериң сененамасы боюнча екшенбе гүни.

Хермон дагы – Ысрайыл топрагында иң бейик даг болуп, юрдуң демиргазыгында ерлешипдир.

Хетлер – Ысрайыл халкы Кенган юрдуны эелемезден өң, ол ерде яшан халкларың бири. Б. э. өң 1200‑нҗи йылда оларың улы империясы болупдыр, хәзирки Түркийәниң бир бөлеги болупдыр.

Серет: Кенган.

Гчк 10:15.

Хигаён – бу саз гуралының бир гөрнүши.

Зеб 9:17.

Хирод – Тәзе Әхтде Хирод дийлип атландырылян дөрт адам бар:

1. Иса доглан вагты Яхуданың патышасы болан, Бейик Хирод дийлип атландырылан патыша. Иса бәбеккә Оны өлдүрмәге сынанышан хем шолды (Мат 2:1-22; Лук 1:5).

2. Иса вагыз эден ве гудратлар гөркезен дөври Җелиледе патыша болан Хирод Антип. Доганының аялы Хиродия өйленен ве Яхя чүмдүриҗиниң келлесини чапмагы буйран хем шолды. Яхудылар Исаны хача чүйлемезден өң, шу Хирод тарапындан тутуп гетирйәрлер. (Мар 6:14-29; Лук 23:6-12).

3. Патыша Хирод Агрип биринҗи, ирки йыгнакда Исаның ызына эеренлери ызарлан адам. Ол Яхяның доганы Якубы өлдүрдйәр (Рес 12:1-23).

4. Патыша Хирод Агрип Икинҗи, Павлус император тарапындан хөкүм эдилмеги үчин Риме иберилмезден өң, оны өз ягдайы билен танышдыряр (Рес 25:13–26:2; 26:19, 27-32).

Хивилер – Ысрайыл халкы эелемезден өң, Кенганда яшан халкларың бири. Олар юрдуң меркезинде яшапдырлар.

Гчк 10:17; Мср 3:17; 13:5.

Серет: Кенган.

Хореп –

Серет: Синай.

Хорылар – Ысрайыл халкы эелемезден өң, Кенганда яшан халкларың бири.

Гчк 14:6; 36:20-30; Кан 2:21-22.

Серет: Кенган.

Хоссар – гадымы Ысрайылда хоссарың дүрли җогапкәрчилиги болупдыр. Онуң гарындашы өлдүриленде, гандардан хун алыпдыр. Машгалада мирас галар ялы, оңа сатылан эмләги ызына сатын алмага ругсат эдилипдир.

Чөл 35:12-27; Рут 4:1-8; Эйп 19:25;

Хош хабар – Тәзе Әхтде бу сөз Исаның өлүми ве Онуң өлүмден дирелмеги аркалы Худайың Шалыгының беркарар боландыгы, Оңа ынанянларың халас эдилендиги барадакы хабар.

Мат 4:23; Мар 1:15; Рим 1:16; 1Кор 15:1-11; Гал 1:11.

Хошбой ыслы гамыш – атырлар ве яглар алмак үчин уланылан гамшың бир гөрнүши.

Мср 30:23; Наг 4:14; Иша 43:24; Йрм 6:20; Эзк 27:19.

Хошея пыгамбер –

Серет: Хош 1; Рим 9:25.

Хов эне – Хов әхли адамзадың энеси болупдыр, онуң ады еврейче «яшайыш» диймеги аңладыпдыр.

Гчк 3:20.

Хөдүр чөреги – чадырда, соңра ыбадатханада хантагтаның үстүнде гойлан он ики саны петир чөреги. Чөреклер хантагтада бир хепделәп галдырылыпдыр. Соңра тәзе он ики чөрек билен чалшырылыпдыр. Хантагтадан айрылан бу чөреклери диңе руханылара иймәге ругсат эдилипдир.

Лев 24:5-9; 1Шам 21:4

Серет: Мукаддес отаг.

Худай – гөги ве ери, ягны тутуш әлем-җаханы ярадан Худайдыр. Худай башга-да энчеме атлар билен атландырылыпдыр, эмма оларың хеммеси шол бир Худайы аңладыпдыр: Реб, Бейик Худай, Хөкмүрован Реб, Мукаддес.

Серет: Реб.

Худайың Гузусы – Яхя чүмдүриҗи Иса Месихи Худайың Гузусы дийип атландыряр. Яхудыларың урп-адатларына гөрә, Худай оларың гүнәлерини багышламагы үчин, олар җанлы союп, Худая гурбанлык берипдирлер. Бу гурбанлык аркалы олар Худайың назарында пәк сайылыпдыр. Яхя, белки, бу гурбанлыгы гөз өңүнде тутуп, Исаны шейле атландырандыр. Белки-де, Оны Песах гузусы өйдүп пикир эдендир. Песах байрамында ысрайыллар җанлы союп, өзлериниң новбахар огулларының шол җанлының ганы аркалы өлүм перишдесиниң элинден халас боландыкларыны ятлапдырлар. Аянлык китабының 5‑нҗи бабында беян эдилен гөрнүшде Месих Гузы хөкмүнде суратландырыляр.

Ёх 1:29, 36; Лев 4:32; Мср 12:21-27.

Серет: Гүнә гурбанлыгы; Песах байрамы.

Худайың Оглы – Көне Әхтде «Худайың Оглы» патышалар үчин, иң мөхүм патыша болан Давут пыгамбер үчин уланылыпдыр. Реб Давудың оглуның хемишелик шалык сүрҗекдигини ве Худай билен ата-огул гатнашыгының болҗакдыгыны сөз берйәр. Бу огул яхудылар тарапындан Месих дийлип атландырылыпдыр. Шейлеликде, Тәзе Әхтде бу атлар, ягны Худайың Оглы ве Месих, икиси хем диңе Иса үчин уланыляр. Буларың икиси хем Худайың Шалыгыны беркарар этмек үчин Худай тарапындан Сайланып-сечилен диймеги аңладяр, Худай билен Исаның деңхукуклы гатнашыгы бар.

Серет: Месих.

Худайың Шалыгы – Матта тарапындан Худайың Шалыгына «Гөгүң Шалыгы» хем дийилйәр. Иса Месих бу дүнйә геленде, адамларың Худай билен тәзе арагатнашыкда яшамагына ёл ачмак аркалы Худайың Шалыгыны беркарар этди. Худайың Шалыгының адамлары Иса ынанян ве табын болян адамларды. Иса Месих доланып геленде, Худайың Шалыгы долы тамам болар ве бу әхли адамлара айдың аян болар.

Мат 19:24; Лук 13:29; Ёх 3:3-5; Рим 14:17.

Хызмат этмек – Мукаддес Китапда бу сөз диңе бир хоҗайынларына хызмат эдйән адамлары дәл-де, эйсем Худая хызмат эдйән Онуң адамларыны хем аңладыпдыр. Иса ынанянлар Хош Хабары вагыз эдип ве бейлеки месихилере ягшылык эдип, оларың мәтәчликлерине көмек этмек билен Оңа хызмат эдйәрлер.

Чөл 16:8-9; Кан 6:13; Еш 23:7,16; 24:24.

Серет: Сежде этмек.

И

И

1. Иблис
2. Ичги садакасы
3. Ички гала
4. Император
5. Инҗил
6. Иң мукаддес отаг
7. Иордан дерясы
8. Иса
9. Ишая пыгамбер
10. Иерусалим

Иблис –

Серет: Шейтан.

Ичги садакасы – гурбанлык сыпасының үстүне шерап, кәте яг гуймак билен Худая хөдүр эдилипдир.

Гчк 35:14; Лев 23:13.

Ички гала – диварлар билен өртүлен галаның ичиндәки беркитме. Бу шәхериң иң бейик ери болупдыр.

1Пат 16:18; 2Пат 15:25; Ер 30:18.

Император – Рим империясының патышасы. Тәзе Әхтде үч император ятланяр:

1. Император Август, ол Октавиян дийлип хем атландырылярды (б. э. өң 27‑нҗи йылдан б. э. 14‑нҗи йылына ченли). Иса догланда, ол императорды (Лук 2:1).

2. Император Тибериюс (б. э. 14-37 йй). Иса вагыз эден ве өлүп-дирелен дөври ол императорды (Лук 3:1; Ёха 19:12).

3. Император Клавдий (б. э. 41-54 йй). Ол яхудылары Римден ковуп чыкарды (Рес 18:1-4).

Инҗил – Тәзе Әхт.

Иң мукаддес отаг – Мукаддес чадырың иң ички отагы, соңрак бу ыбадатханада Әхт сандыгының сакланан ери болупдыр. («Мукаддес чадыр» ве «Ыбадатхана» сөзлериниң ашагында берлен суратлара середиң.) Сүлейманың гуран ыбадатханасында бу ички отаг дийлип атландырылды ве ол ерде керупларың шекили хем болупдыр. Ички отаг дашкы отагдан улы туты аркалы бөлүнипдир. Кануна гөрә, диңе баш рухана ички отага гирмәге ругсат берлипдир, ол хем диңе йылда бир гезек, Гүнәден сапланма гүни гирип билипдир.

Мср 26:33; Лев 16:1-2; 1Пат 6:16-30.

1628‑нҗи сахыпадакы сурата серет.

Серет: Гүнәден сапланма гүни; Керуп; Мукаддес отаг; Мукаддес өй; Туты; Ыбадатхана.

Иордан дерясы – Җелиле көли билен Өли деңзиң арасындан акян деря. Гүндогарда Ысрайыл юрдуның арачәги хөкмүнде уланылыпдыр. Ысрайыллар Кенгана гирмезден өң бу дерядан гечипдирлер.

Еш 2:1.

Карта серет

Серет: Җелиле.

Иса – Исаның еврейче ады «Ешува» болуп, ол «Реб халас эдйәр» диймеги аңладяр. I асырда бу ат яхудылар үчин йөргүнли ат болупдыр.

Ишая пыгамбер – Ишая пыгамбер Яхуда патышалары Узыяның, Ётамың, Ахазың ве Хизкияның дөврүнде пыгамберлик эдипдир. Ол б. э. өң VIII асырда яшап гечди. Ишая билимли адам болупдыр, ол патышаның маслахатчысы хөкмүнде өмрүни Иерусалимде гечирипдир. Бу дөвүрде Ысрайыл патышалыгы Ассырия империясы тарапындан басылып алнып, Яхуда патышалыгы болса хемише ховп астында болупдыр. Ишаяның пыгамберликлериниң аглабасы Худайың Өз халкыны халас эдйәндиги барададыр, эмма шол бир вагтың өзүнде ол ысрайыллара пислик эдйәнлери, адалатсызлары ве бута чокунянлары Худайың хөкүм этҗекдигини дуйдурыпдыр. Ишая даш-төверегинде болуп гечйән вакалара дегишли гөрнүшлер гөрүпдир, шейле хем ол гелҗекде болҗак затлары гөрнүш аркалы өңден гөрүпдир, эсасан хем эҗир чекмек билен Худайың халкыны халас этҗек Гул барадакы гөрнүши гөрүпдир. Тәзе Әхтде бу пыгамберликлер Иса Месихде амала ашмак билен айдың әшгәр боляр.

2Пат 19-20; Иша 1, 6; Мат 4:14; 8:17; 12:17; Ёх 12:38-41; Рес 8:28-35.

Иерусалим – Иерусалим Давут пыгамбер билен Сүлейман пыгамбериң хөкүмдарлык эден дөврүнде Ысрайылың пайтагты болупдыр. Сүлейманың өлүминден соңра бу Яхуда патышалыгының пайтагты болупдыр. Бу шәхер Сион ады билен хем тутулыпдыр.

2Шам 5:6-15; 2ЙЙ 9:25; 2ЙЙ 11:5-17; Зеб 68:36.

Җ

Җ

1. Җебрайыл перишде
2. Җелиле
3. Җеннет
4. Җул гейинмек

Җебрайыл перишде – адамзада Худайың хабарыны гетирйән перишде. Көне Әхтде ол Даныел пыгамбере гөрнүп, оңа Худайдан гелен гөрнүшлери дүшүндирйәр. Тәзе Әхтде ол Зекаря гөрнүп, Яхяның догулҗакдыгыны, шейле-де Меръеме гөрнүп, Иса Месихиң догулҗакдыгыны хабар берйәр.

Дан 8:14-19; 9:19-21; Лук 1:19,26.

Җелиле – Ысрайыл юрдуның демиргазык этрабы.

Мат 2:22; Иша 9:1.

Җеннет – грекче бу сөз «овадан баг» диймеги аңладяр. Тәзе Әхтде бу сөз Иса ынанянларың өлүмден соң гидйән аҗайып ерини аңладяр.

Лук 23:43; Айн 2:7.

Җул гейинмек – гадымы Ысрайылда адамлар эден гүнәсине тоба эдйәндиклерини гөркезенлеринде я-да кимдир бириниң ясыны тутанларында, җул гейнипдирлер ве күлүң үстүнде отурыпдырлар я-да депелеринден күл сепеләпдирлер. Умуман бу гам-гуссаны гөркезмек үчин уланылыпдыр.

2Шам 3:31; Нех 9:1; Мат 11:21.

К

К

1. Канун
2. Канун китабы
3. Кемош
4. Кенган
5. Кенганлар
6. Керуп
7. Кесетлер
8. Кейнлер
9. Кәкилик оты
10. Көне Әхт
11. Күл үстүнде отурмак

Канун – Төврадың бәш китабы: муңа сежде, мукаддес өй, байрамлар, гурбанлыклар ве садакалар дегишли болуп, иң эсасы хем Худайың халкы хөкмүнде ысрайылларың нәхили яшамалыдыкларына дегишли Худайың берен канунларындан ыбарат. Бу көпленч Мусаның кануны (Еш 8:29) я-да Мукаддес канун (Мат 23:23) дийлип атландырылыпдыр. Кануның эсасы бөлеги Он табшырыкдыр (Мср 20:1-17; Кан 5:6-21).

Серет: Канун китабы; Төврат.

Канун китабы – муңа Реббиң берен канунларындан ыбарат болан Канун таглыматы китабының бир бөлеги я-да Төврадың бәш китабы дегишлидир.

Кан 30:9-10; Еш 1:8; Гал 3:10.

Серет: Төврат.

Кемош – Мовапларың худайы.

1Пат 11:7, 33; Йрм 48:13,46.

Серет: Моваплар.

Кенган – Нухуң агтыкларының бириниң ады. Онуң несиллери болан кенганлар Ортаер деңзи билен Иордан дерясының аралыгында орнашыпдырлар, шонуң үчин ол ере Кенган ады берлипдир. Соңра олар ысрайыллар тарапындан басылып алныпдыр.

Гчк 9:18; 12:5; Мср 6:4; Еш 5:12.

Кенганлар – кенганың илаты гарышык болуп, финикиялылара якын болупдыр. Кәвагт бу сөз ол ерде яшан әхли тирелери аңладып, умумы уланылыпдыр, кәте диңе бир тирәни гөркезмек үчин уланылыпдыр. Соңра олар Кенганы басып алан ысрайыллар тарапындан өлдүрилипдир, дири галанлары-да ковлуп чыкарылыпдыр.

Гчк 12:6; 15:18-21; Еш 16:10.

Керуп – ганатлы перишделер. Олар Эрем багында яшайыш дарагтыны горапдырлар. Эзекиел (ягны Кифл) пыгамбериң гөрен гөрнүшинде керуплар Худайың тагтының депесинде ерлешипдир. Әхт сандыгының үстүнде ганатларыны гапагың үстүне яйып отуран ики саны керубың алтындан ясалан кешби бар.

Гчк 3:24; Мср 25:18-22.

Серет: Әхт сандыгы; Перишде; Серафлар.

Кесетлер – илки Месопотамиядакы дүзлүкде, соңра Бабыл шәхеринде яшан тире. Кесетлер ол ердәки яшан тирелериниң арасында иң гүйчли тире болупдыр ве шонуң үчин оларың ады көпленч тутуш бабыллылары аңлатмак үчин уланылыпдыр.

Эзр 5:12; Иша 47:1.

Серет: Бабыл.

Кейнлер – Ысрайыл халкы эелемезден өң, Кенган юрдунда яшан халкларың бири.

Гчк 15:19; 4:11; 1Шам 15:6; 27:10; 1ЙЙ 2:55.

Серет: Кенган.

Кәкилик оты – якымлы ыслы өсүмлик. Руханы бир богдак кәкилик отуны сува я-да гана батырып, тәмизлемек үчин адамларың я-да бейлеки затларың үстүне сепипдир.

Лев 14:4,6; Зеб 50:9.

Серет: Мурдар; Тәмиз.

Көне Әхт – ол Төвратдан, Зебурдан, Тарыхы, Даналык ве Пыгамберлик китапларындан ыбарат. Бу китаплар Иса Месих гелмезден өң язылыпдыр, оларың кәбиринде Онуң гелҗекдиги барадакы пыгамберликлер бар.

Серет: Пыгамберлик этмек; Тәзе Әхт; Төврат; Зебур.

Күл үстүнде отурмак –

Серет: Җул гейинмек.

Л

Л

1. Ладан
2. Левилер
3. Лира
4. Ливан
5. Ливятан
6. Лолы
7. Лут

Ладан – гырымсы агаҗың гүр япрагындан чыкян шире. Шире гатаяр ве якымлы ыслы шепбик хөкмүнде сатыляр, оны оврадып, ондан дерман ясаярлар.

Гчк 37:25; 43:11.

Левилер – Левилер Якубың оглы Левиниң несиллеридир. Леви тиреси үч уруга бөлүнипдир: Гершоның, Кохадың ве Мерарының несиллери. Мусаның дөврүнде Худай леви тиресинден болан Харун пыгамбериң несиллерини руханылыга сайлапдыр; бейлеки левилериң әхлисини Мукаддес чадырда хызмат эдип, руханылара көмеклешмәге белләпдир. Диңе шу тирәниң өзбашдак мүлк ери болмандыр, себәби оларың везипеси Мукаддес чадырда, соңра ыбадатханада хызмат этмек болупдыр. Шонуң үчин булара мүлк ер бейлеки тирелерден бөлүнип берлипдир.

Мср 6:25; 38:21; Лев 25:32ф; Чөл 3:6.

Серет: Руханы.

Лира – Ысрайылда ве онуң даш-төверегиндәки үлкелерде уланылан киришли саз гуралы. Ол улы гөврүмли арфа меңзеш болупдыр.

Гчк 4:21; 1Шам 16:15-23; Зеб 70:22.

1624-нҗи сахыпадакы сурата серет.

Ливан – Ысрайылың демиргазык арачәгинде ерлешйән даглык юрт, ол кедр токайлыгы билен мешхур болупдыр. Сүлейман патыша Иерусалимде көшгүни ве ыбадатхананы Ливаның кедр хем бейлеки агачларындан гурупдыр.

1Пат 5:6-10; Эзр 3:7; Иша 60:13.

Ливятан –

Серет: Аждарха.

Лолы – газанч үчин тенини сатян аял.

Сүл 9:3; Хош 4:14; Як 2:25; 1Кор 6:15,16.

Лут – Ыбрайым пыгамбериң доганының оглы. Ол овнуклы-ирили маллары ве чадырлары билен Содом галасының төверегиндәки дереде месген тутупдыр. Соңра Реб Содом билен Гомора шәхерлериниң икисини вейран эдипдир, йөне перишделер Луты машгаласы билен биле халас эдипдирлер. Лут мовапларың ве аммонларың атасыды, соңра онуң несиллери Ысрайылың душманы болупдырлар.

Гчк 12:4–14:16; 19:1-36; 2Пет 2:7,8.

М

М

1. Мадай
2. Манна
3. Маскил
4. Меҗлис
5. Меръем
6. Месх ягы
7. Месих
8. Месопотамия
9. Мейлетин садака
10. Мезмур
11. Мәликсадык
12. Мидянлар
13. Микайыл
14. Миктам
15. Миллетлер
16. Милло
17. Мирас
18. Молек
19. Моваплар
20. Мукаддес
21. Мукаддес чадыр
22. Мукаддес чөрек
23. Мукаддес даг
24. Мукаддес отаг
25. Мукаддес өй
26. Мукаддес Рух
27. Мурдар
28. Муса пыгамбер
29. Мут лабен
30. Мүр
31. Мүрзе

Мадай – хәзирки гүнбатар-демиргазык Эйранда ерлешйән гүйчли патышалык. Парс империясында мадайлар парслар билен биле бир патышалыкда гуллук эдипдирлер. Шонуң үчин оларың канунларына «Медес ве парс канунлары» дийлипдир.

2Пат 17:6; Эст 1:19; Дан 6:8,12,15; Рес 2:9.

Серет: Парс империясы.

Манна – Ысрайыллар Синай чөлүнде азашып йөркәлер, Худай тарапындан асмандан яган иймит.

Мср 16:31-35; Чөл 11:6; Зеб 77:24; Ёх 6:31-58.

Маскил – Зебур китабында бир айдымың гөрнүши. Олар бирнәче максатлар үчин язылыпдыр: гудратлы ишлери үчин Худайы шөхратландырмак; халкың бетбагтчылыгына я-да шахсы гынанҗына яс тутмак; шейле хем алкыш айтмак ве ялбармак үчин.

Зеб 31; 41; 52; 89; 142.

Серет: Мезмур; Зебур.

Меҗлис – Мукаддес Китапда бирнәче меҗлис агзалып гечилйәр. Оларың икиси иң мөхүмидир:

1. Худайың меҗлиси.

2. Яхудыларың меҗлиси. Худайың меҗлисине перишделер ве гөгүң башга ылахы барлыклары йыгнанярлар. Яхудыларың меҗлисине иң мөхүм яхуды адамларындан етмиш бириси дегишли болупдыр. Оларың арасында фарисейлер ве саддукейлер болуп, Баш руханы меҗлисе баштутанлык эдипдир. Римлилериң хөкүмдарлыгы астында меҗлисиң раят ве җенаят ишлерине гарамага ыгтыяры болупдыр, йөне хич кими хөкүм этмәге хукугы болмандыр.

Эйп 15:8; Зеб 81:1; 88:6: Мар 14:53-65; Рес 4:1-22.

Меръем – Тәзе Әхтде Меръем атлы бирнәче аял бар:

1. Исаның эҗеси Меръем.

2. Магдалалы Меръем. Иса Магдалалы Меръемден еди саны эрбет рухы чыкарды ве Меръем Исаның ызына эериҗилериң бири болды (Мат 27:55-56; Мар 16:9; Лук 8:2; Ёх 20:1-2; 11-18 ве бейлеки бөлеклер).

3. Бейтаниядакы Меръем. Ол Марта билен Лазарың доганыды. Ол Исаның аягуҗунда отурып, Онуң өвүтлерини диңледи (Лук 10:38-42; Ёх 11:1-5; 12:1-7).

4. Якуп билен Юсубың эҗеси Меръем. Бу Меръем Клеопасың аялы Меръем болмагы ахмал, йөне бу анык дәл (Мат 27:56; Мар 15:40; 16:1; Лук 24:10).

5. Ёханнаның (оңа Марк хем дийипдирлер) эҗеси Меръем. Бу Меръемиң Иерусалимде өйи болупдыр ве Иса шәгиртлери билен ол ерде душушыпдыр (Рес 12:12).

Месх ягы – кимдир бириниң Реббе багыш эдилендигиниң я-да мукаддес эдилендигиниң нышаны хөкмүнде онуң депесине яг гуйлупдыр я-да сепилипдир.

Мср 25:6.

Серет: Яг гуймак, Месих. 1628-нҗи сахыпадакы сурата серет.

Месих – бу ат «депесинден яг гуйлан адамы» аңладыпдыр. Көне Әхтде кимдир бириниң депесинден яг гуймак онуң руханы я-да патыша хөкмүнде Худай тарапындан айратын сайланандыгының нышаны болупдыр. Месих диен ат яхудылар тарапындан уланылып башланыпдыр ве олар муны Худайың олара ибермеги вада берен Патышасының ады үчин уланыпдырлар. Бу Патыша хемишелик хөкүм сүрмелиди ве Ысрайылы душманларындан халас этмелиди. Иса ынанянлар ве Оңа эерйәнлер Исаның Месихдигине, Онуң әхли адамлары халас эдип, Худайың Шалыгыны беркарар этмек үчин Худай тарапындан сайланып иберилендигине ынанярлар. Грекче Месих сөзи «Христос» диймекдир.

Мат 1:1; Мар 8: 27-29; Лук 2:11; Ёх 20:31; Рес 18:28.

Серет: Худайың оглы; Яг гуймак.

Месопотамия – гадымы дөвүрде Евфрат дерясының гүнбатарындан Тигрис дерясының гүндогарына ченли болан аралык Месопотамия дийлип атландырылыпдыр. Бабыллылар ве ассыриялылар билен бирликде көп гадымы медениетлер бу ерде башланыпдыр.

Гчк 24:10; 25:20; Рес 2:9; 7:2.

Мейлетин садака – бу дүрли себәплер үчин Худая гетирилен дүрли гөрнүшли садакалар болупдыр. Меселем, адамлар мейлетин яг, якымлы ыслы түтетги, гейим-геҗим, агач, күмүш ве Мукаддес чадырың гурлушыгы үчин бейлеки затлары гетирипдирлер (Мср 35:20-29). Эмма шахсы себәплер үчин гурбанлык я-да садака ислендик гөрнүшде мейлетин берипдирлер.

Мср 35:29; 36:3; Лев 7:16.

Мезмур – Зебур китабында айдымың бир гөрнүши. Бирнәче максатлар үчин: Худайы шөхратландырмак үчин, халкың бетбагтчылыгына я-да шахсы эҗир чекмелерине яс тутмак үчин, патышаны беллемек, Худая миннетдарлык билдирмек, ыбадатхана баряркаң шатланып айдым айтмак; Худая ялбарып дога-дилег этмек үчин язылан айдымлардыр. Бу айдымлар Зебур китабында топланандыр. Исаның ызына эерйәнлер бир ере үйшенлеринде, мезмур айдыпдырлар.

Зеб 5:1; 18:1; Эфе 5:19; Кол 3:16.

Серет: Зебур.

Мәликсадык – Иерусалимиң гадымы патышасы ве руханысы. Онуң ады «догрулык патышасы» диймеги аңладяр. Көне Әхтде Мәликсадык Ыбрайым пыгамбере душяр ве оңа пата берйәр (Гчк 14:17-20). 109-нҗы мезмурда Мәликсадык «мүдимилик руханы» дийлип атландырыляр ве Еврейлере хат китабының 5‑нҗи бабының 6-нҗы аядында Иса «Мәликсадык дереҗесиндәки» руханы хөкмүнде танышдырыляр. Иса Худайың сагында отурян мүдимилик Баш Руханыдыр ве Ол месихилер үчин төвелла эдйәр.

Мидянлар – Ыбрайым пыгамбериң оглы Мидяның несиллери (Гчк 25:1,2). Муса өмрүни Мидян юрдунда гечирипдир, Мидян Синай ярым адасының бир бөлеги болмагы ахмал. Сердарлар дөврүнде мидянлар ысрайылларың эсасы душманы болупдыр. «Мидянлар» ве «Ысмайыллар» диен сөзлер кәте чалшырылып уланылыпдыр (Гчк 37:25-29).

Гчк 25:1,2; 37:25-29.

Серет: Ысмайыл пыгамбер.

Микайыл – хер миллетиң өзүниң сердар перишдеси болупдыр диен пикир бар, оларың херекетлери өз миллети билен баглы болупдыр. Бу барада илкинҗи гезек Даныел пыгамбериң китабында парс ве грек сердарларының перишдеси, шейле хем Ысрайылың сердары Микайыл перишде барада айдыляр.

Дан 10:13,20; 12:1.

Миктам – Зебур китабында габат гелйән айдымың гөрнүши.

Зеб 15:1.

Миллетлер – Мукаддес Китапда бу адатча яхуды дәл миллетлери аңладыпдыр. Ысрайыл халкы Худай тарапындан Онуң халкы болмак үчин сайланыпдыр, эмма Худай әхли миллетлериң халкларының халас болмагыны ве оларың хем Өз халкы болмагыны исләпдир.

Лев 26:12; Эфе 2:11-13.

Милло – топрак билен долдурылан җайрык я-да бошлук ер. Кәте бу сөз галаның диварына чыкмак үчин гурлан япгыды аңладыпдыр.

2Шам 5:9.

Мирас – тутуш Кенган юрды Худай тарапындан ысрайыллара мүдимилик мирас хөкмүнде сөз берлипдир. Ешуваның дөврүнде ер биҗе боюнча Ысрайылың он ики тиресине пайланып берлипдир, шейлеликде, хер тирәниң өз ери болупдыр ве мирас хөкмүнде несилден несле гечипдир. Муңа гарамаздан, ысрайыл халкы Худайың Өз «мирасы» хөкмүнде суратландырылыпдыр. Ине, шонуң үчин Худай билен ысрайыл халкының арасындакы әхте гөрә, Ол диңе оларың Худайы болупдыр, олар болса Онуң халкы болупдыр. Ким Иса ынанян болса, онуң мирасы Худайың Шалыгыдыр ве бакы яшайышдыр.

Мср 32:13; Еш 13:6-8; Зеб 33:12; Як 2:5.

Молек – аммонларың эсасы худайы. Адамлар кәте өз чагаларыны Молек худайына гурбанлык бермек билен оңа сежде эдипдирлер. Худайың кануны бу адаты өрән язгарса-да, бир гезек хатда ысрайыл халкы-да Иерусалимиң голайындакы Хинном җүлгесинде огул-гызларыны Молек худайына хөдүр этди.

Лев 18:21; 20:2-5; 1Пат 11:7; Ер 32:35.

Моваплар – Ыбрайым пыгамбериң егени Лутуң несиллери. Олар Өли деңзиң гүндогарындакы Мовап юрдунда яшапдырлар. Моваплар өзлериниң эсасы худайы хөкмүнде Кемоша сежде эдипдирлер. Оларың геплешик дили еврей дилине дегишли болупдыр. Олар Ысрайылың душманы болупдырлар ве көпленч Ысрайылың пыгамберлери тарапындан паш эдилипдирлер. Муңа гарамаздан, Рут ак йүрекли моваплы аял болупдыр. Бабыллылар моваплары дерби-дагын эдипдирлер.

Иша 15-16; Ер 49; Зеп 2:8-11.

Мукаддес – Төвратда «мукаддес» адаты максатлар үчин дәл-де, Худайың максатлары үчин айры гойлан диймеги аңладяр. Бу руханылара я-да ысрайыл халкына, я-да Мукаддес чадыр ве гурбанлык сыпасы ялы затлара дегишлидир. Мукаддес эдилен адамлар я-да затлар пәк сакланылмалыды. Мукаддес Китапда мукаддес адамларың пәклигине оларың ахлак хәсиетлери хем дегишли болупдыр: «Өзүңизи чагыран Худайың мукаддес болшы ялы, сиз хем әхли эдйән ишлериңизде мукаддес болуң» (1Пет 1:15).

Мср 3:5; 16:23; 19:6; 25:8; Иша 6:3.

Мукаддес чадыр – Мукаддес чадыр Әхт сыпасыны ве ыбадат үчин бейлеки энҗамлары ерлешдирмек үчин гурлан чадырдыр. Тутуш гурлуша Мукаддес чадыр дийлипдир (1622‑нҗи ве 1628‑нҗи сахыпадакы суратлара серет). Мукаддес чадырың ичинде ики отаг болупдыр: мукаддес отаг ве иң мукаддес отаг. Чадыр гечиниң йүңүнден эдиленди ве онуң диварының ич тарапы овадан тутулар билен өртүленди. Онуң төвереги хаят билен гуршалып, дашына хаят айланыпдыр. Мукаддес чадыр билен онуң ховлусына Худайың мукаддес өйи дийлипдир. Ысрайыллар чарва адамлар болупдырлар, шонуң үчин олар гөченлеринде, чадыры сөкүп алып, өз янлары билен әкидипдирлер. Мукаддес чадыр Реббе йүз тутулян чадыр хөкмүнде хем белли болупдыр. Ховлуда Худая садакалар ве гурбанлыклар хөдүр этмек үчин гурбанлык сыпасы, шейле хем руханылар ювнар ялы сувдан долы бүрүнч леген дурупдыр. Өңки дөвүрдәки гөчме мукаддес чадыр Сүлейманың дөврүнде дашдан ве агачдан салнан ыбадатхана билен чалшырылыпдыр.

Мср 26:1-35

Серет: Иң мукаддес отаг; Мукаддес чадыр; Мукаддес өй; Реббе йүз тутулян чадыр; Ыбадатхана. 1622-нҗи сахыпадакы сурата серет.

Мукаддес чөрек –

Серет: Хөдүр чөреги.

Мукаддес даг – Иерусалимдәки даг, ол ерде ыбадатхана гурлупдыр ве сежде эдилипдир (адатча Сион дагы билен мешхур болупдыр).

Серет: Иерусалим; Сион.

Зеб 2:6; 14:1; 98:9; Иша 27:13; Ёл 2:1-2.

Мукаддес отаг – Мукаддес чадырдакы отаг, ол ерде руханылар Худайың хузурында өз хызматларыны ерине етирипдирлер. Мукаддес отагың ичинде якымлы ыслы гурбанлык сыпасы, чырадан, үстүнде хөдүр чөреклери болан хантагта барды. Бу отаг Иң мукаддес отагдан туты аркалы бөлүнипдир. Сүлейман чадыры ыбадатхана билен чалшанда, бу отаг дашкы отаг ады билен, Иң мукаддес отаг болса, ички отаг ады билен белли болупдыр.

Мср 26:30-34; 1Пат 6:14-18

Серет: Иң мукаддес отаг; Мукаддес чадыр; Мукаддес өй; Ыбадатхана.

Мукаддес өй – бу ат Мукаддес чадыра ве онуң хаядына, соңрак болса ыбадатхана дегишлидир. Ол ерде руханылар Худайың хузурында өз хызматларыны ерине етирипдирлер.

Мср 25:8; 36:1; Лев 19:30; 1ЙЙ 22:19; Зеб 23:3.

Мукаддес Рух – Худайың Рухы болуп, Ол дүнйәде гудрат аркалы херекет эдйәр. Көне Әхтде Худайың Рухы адамлара инип, олар пыгамберлик эдипдирлер. Тәзе Әхтде Иса ынанянларың хеммеси Мукаддес Рухы кабул эдйәрлер.

Эйп 33:4; 1Шам 19:20; Рим 8:15.

Серет: Рух.

Мурдар – гадымы Ысрайылда эгер адам дини тайдан тәмиз болмаса, ол мурдар хасапланыпдыр. Левилер ве Чөлде китапларында нәхили адамың мурдар хасапланяндыгы беян эдилендир. Ысрайыллар Мукаддес өйде борчларыны ерине етирмәге башланларында, Худай олара бу ери мурдар этмезлиги буюрды. Иса адамы хакыкатдан нәмәниң мурдар эдйәндигини, ягны йүрекден чыкян эрбет пикирлериң ве херекетлериң мурдар эдйәндигини өвредйәр.

Лев 15:31; Эзк 5:11; Мат 15:11.

Серет: Тәмиз.

Муса пыгамбер – Ысрайыллар Мүсүрде гулчулыкда боланларында, Муса пыгамбер олара баш болмак үчин Худай тарапындан чагырылан адам. Ол Мүсүр патышасындан ысрайылларың гидип, чөлде Реббе ыбадат этмеклери үчин ругсат бермегини сораяр. Йөне фараон мунуң билен Реб диңе Мүсүр топрагына биртопар бетбагтчылыклар индеренден соң ылалашяр. Муса халка энчеме йыллап чөлде ёлбашчылык эдйәр, эмма сөз берлен Кенган юрдуны диңе узакдан гөрүп билйәр. Мукаддес Китабың илкинҗи бәш китабы Төврат хөкмүнде белли болуп, эсасан, Муса тарапындан языландыр.

Мут лабен – бу сөзүң манысы барада алымлар җеделлешйәрлер. Онуң «Лабениң өлүми» диен маныны аңладян болмагы мүмкин ве ол мезмурың нәме үчин языландыгының себәбини гөркезйәр. Белки, ол мезмурың нәдип айдым эдип айдыландыгыны я-да нәхили саз гуралында чалнандыгыны гөркезендир.

Зеб 9:1.

Мүр – мүр өсүмлиги гүр тикенли ве шахалы гырымсы агачдыр. Якымлы ыслы түтетги онуң шахаларындан алыняр ве ол гуранда гатаяр. Ол өрән гымматбаха түтетги болуп, атыр ясамак үчин яг билен гарыляр ве җеседи җайламага тайярламак үчин уланыляр. Мүрүң тагамы аҗы болупдыр. Бу агырыны еңиллешдирйәр дийип хем ынаныпдырлар. Бу хәсиетлериң, белки, эсгерлериң оны шераба гарып, Иса берендиклери билен баглы болмагы хем ахмал (Мар 15:23).

Зеб 44:9; Сүл 7:17; Наг 5:5.

Мүрзе – мүрзәниң эсасы кәри ресминамаларың гөчүрмесини тайярламакдыр. Шейле хем олар хатлары, карарлары ве бейлеки ресминамалары языпдырлар, олар пайхаслы ве дүшүнҗели хасапланыпдыр. Мүрзелер язып билйәндиклери үчин, кәте малие язгыларыны хем саклапдырлар. Мүрзелер көпленч патыша билен якындан ишләнсоңлар, оларың кәбири ресминамаларың гөчүрмесини ерине етирмеклиги ве ёлбашчы болмаклыгы газаныпдыр. Исаның дөврүнде олар Төврат мугаллымлары хөкмүнде белли бир топары аңладыпдырлар.

2Пат 12:10; 25:9; Эст 8:9; Эзр 7:6,10,11,21; Ер 8:8.

Н

Н

1. Надан
2. Нард
3. Назыр
4. Нефиллер
5. Негеп чөли
6. Новбахар огул
7. Нух пыгамбер

Надан – Сүлейманың пәхимлери китабында надан адам барада көп гүррүң эдилйәр. Надан самсык дәл-де, эйсем Худайың халаян ёкары ахлак дурмушында яшамага пайхасы кемлик эдйән адамдыр.

Кан 32:6; Сүл 1:22; 7:7; 9:6.

Нард – нард өсүмлигиң сүммүли ве онуң көкүнден алынян ыслы ягы болупдыр. Нарддан ясалан хошбой ыслы яг өрән гыммат болупдыр, онуң бахасы бир йылың иш хакына барабар болупдыр.

Наг 1:11; Мар 14:3.

Назыр – назыр мукаддеслик дереҗесини алан хем-де сач-сакгалыны сырман, сачыны өсдүрип, шерап хем гүйчли ичгилери ичмекден сакланып, өзүни Реббе багыш этмеги вада берен адам болупдыр. Бир гудрат аркалы өзүниң я-да Шимшон ялы эҗесиниң вадасы аркалы адам назыр болупдыр. Соңы билен шейле адам өзүни Худая багыш этмек вадасы аркалы айратын дереҗә эе болупдыр.

13:5,7; 16:17 Амо 2:11.

Нефиллер – Нефиллер өрән узын ве гүйчли адамлар болупдырлар, олар Гелип чыкыш китабының 6-нҗы бабында ылахы барлыкларың ве ынсан гызларының несиллери хөкмүнде ятланып гечилйәр. Соңрак, ысрайыллар Кенган юрдуны гөзден гечирмәге гиденлеринде, нефиллери (ягны нефиллерден гелип чыкан анаклары) гөрүпдирлер.

Гчк 6:4; Чөл 13:33.

Серет: Анаклар.

Негеп чөли – Ысрайылың гүнорта бөлегиндәки чөл.

Гчк 12:9; 13:1,3; 20:1.

Новбахар огул – гадымы гүнорта җемгыетинде илкинҗи доглан огул үйтгешик хасапланыпдыр. Ол огул какасы арадан чыкандан соң, машгаланың башы болупдыр, какасының патасыны алыпдыр, мирасдан ики эссе пай алыпдыр. Мүсүрде Песах вакасы болуп геченден соң, хер бир новбахар огул Худая дегишли болупдыр ве машгаласы оңа дерек садака берип, оны ызына сатын алып билипдир.

Гчк 49:3; 27; Мср 13:2; Кан 21:17.

Серет: Ызына сатын алмак.

Нух пыгамбер – Нух пыгамбер өз машгаласыны, шейле хем халал ве харам хайванлары халас этмек үчин Худай тарапындан гәми гурмаклыга чагырылан адам болупдыр. Ол Худайың назарында догры сайылыпдыр. Силиң сувлары чекиленден соңра, Худай онуң билен әхт эдишип, мундан бейләк хич вагт ер йүзүни сил билен вейран этмеҗекдигине сөз берйәр.

Гчк 5:29; 6:8; Иша 54:9; Лук 17:27: 1Пет 3:20; 2Пет 2:5; Ев 11:7.

О

О

1. Омын

2. Ондан бири

Омын – көпленч дога-дилеглер эдиленде, оны җемлемек үчин уланыляр. «Омын» сөзи «Гой, шейле болсун!» диймеги аңладяр. Бу еврейче «Бу хөкман» диен сөзе эсасланяр.

Чөл 5:22 Кан 27:15-26; Рим 1:25.

Ондан бири – гадымы Ысрайылда хасылың ондан бири Реббе берлипдир. Муны аммарлара йыгнап, руханыларың ве левилериң иймити үчин харчлапдырлар. Исаның дөврүнде адамың өндүрен өнүминден я-да гирдеҗисинден ондан бири ыбадатхана руханыларына берлипдир.

Чөл 18:21; Кан 14:22.

Ө

Ө

1. Өлүлер дүнйәси

2. Өй бутлары

Өлүлер дүнйәси – гадымы Ысрайылың халкы Өлүлер дүнйәси ериң ашагында дийип дүшүнипдир, эмма ол довзах дәлдир. Хер кес өленден соң, ол ере инипдир. Ол ер үмсүм, гараңкы ер болупдыр. Гоҗалык яшына етип өлениңден соң, ата-бабаларыңа говушмак оңатды, йөне яш өлмек говы дәлди. Якуп өз оглы Юсуп үчин яс тутса-да, өлүлер дүнйәсине инмек ислемеди. Бу ере Хеләкчилик ери хем дийлипдир.

Гчк 37:25; 42:38; 44:29,31.

Өй бутлары – өй бутларына бутпаразлар, кә халатда ысрайыллар тарапындан сежде эдилипдир. Олар өйлерде сакланып, кераматлы сайылыпдыр.

Гчк 31:19; 2Пат 23:24.

П

П

1. Парс империясы
2. Парз
3. Пата
4. Патрос
5. Перишде
6. Перизлер
7. Перман
8. Песах байрамы
9. Петир байрамы
10. Пилат
11. Пилиштлилер
12. Пурым байрамы
13. Пыгамбер
14. Пыгамберлик этмек

Парс империясы – Бабыл империясындан соң эмеле гелен гүйчли ве хас улы империя болупдыр. Парс империясы Гресиядан Мүсүре ченли ве Орта Азия ченли ерлери, шол санда Ысрайылы хем басып алыпдыр. Кәте бу империя «Мадай-Парс империясы» дийип атландырылыпдыр, себәби онуң дүзүмине гирен мадай миллети империяны доландырмакда ваҗып орны эеләпдир. Парс канунлары «Парсларың ве мадайларың канунлары» дийип атландырылыпдыр.

Эст 1:19; Дан 6:8,12,15.

Серет: Мадай.

Парз –

Серет: Канун.

Пата –

Серет: Ялкамак.

Патрос – Мүсүриң гүнорта бөлеги.

Иша 11:11; Йрм 44:1, 15; Эзк 29:14; 30:14.

Перишде – перишделер адамлар үчин Худайың хабарчылары ве векиллеридирлер. Олар Худайың хузурында яшап, хемише Оны алкышлаярлар. Керуплар ве Серафлар перишделериң бир гөрнүшидирлер. Мукаддес Китапда ики саны мөхүм перишдәниң: Микайыл билен Җебрайылың ады агзалып гечилйәр.

Гчк 3:24; 16:7-11; Иша 6:2.

Серет: Җебрайыл; Микайыл.

Перизлер – Ысрайыл халкы Кенган юрдуны эелемезден өң, ол ерде яшан халкларың бири.

Гчк 13:7; Еш 3:10.

Перман –

Серет: Канун.

Песах байрамы – еврейлериң сененамасы боюнча биринҗи айың, ягны Абып (бейлеки ады Нисан) айының он дөрдүнҗи гүни агшам белленилипдир. Бу бахар паслының ыз янында болупдыр. Шол агшам ысрайыл халкы Худайың өзлерини Мүсүр гулчулыгындан нәхили халас эдендигини ве Мүсүрден гайтмазының өң янында агшам гурбанлык җанлысының ганы аркалы өз новбахар огулларының нәхили азат боландыгыны ятлапдырлар. Адамлар гузы я-да гечи союп, хеммеси билеликде Песах нахарыны ийипдирлер, оны аҗы гөк отлар ве петир билен ийипдирлер.

Мср 12:1-13,21-51; Лев 23:5; Чөл 9:1-14, Кан 6:1-7.

Петир байрамы – еврейлериң сененамасы боюнча биринҗи айың, ягны Абып (бейлеки ады Нисан) айының он бәшинден йигрими бири аралыгында белленилипдир. Бу байрам Песах байрамының ыз яны башлапдыр, Көне Әхтиң кәбир парчаларында бу ики байрам бир байрам ялы гөркезилипдир. Шол хепдәниң довамында ысрайыл халкы өзлерини Мүсүр гулчулыгындан Худайың нәхили алып чыкандыгыны ятлапдырлар. Адамлар өйлеринден әхли хамырмаялары чыкарып зыңыпдырлар, хамырмаялы чөрек иймәндирлер. Олар байрамың биринҗи ве единҗи гүнлери мукаддес йыгнанышык эдип, Худая гурбанлыклар хөдүрләпдирлер.

Мср 12:14-20; 13:3-10; 23:15; 34:18; Лев 23:6-8; Чөл 28:17-25; Кан 16:3-4,8.

Пилат – Исаның өвреден ве вагыз эден гүнлеринде Понтий Пилат Яхуданың үстүнден хөкүм сүрен Рим императорыдыр.

Мат 27; Рес 3:13.

Пилиштлилер – б. э. өң XIII асырың ахырларында Ысрайылың гүнорта-гүнбатарындакы кенаряка золагыны эелән халк. Пилиштлилер бәш саны шәхери: Газаны, Ашкелоны, Ашдоды, Гаты ве Экроны эсасландырыпдырлар. Б. э. өң XII асырда олар ер чәклерини гүндогар тарапа гиңелдип башлаярлар. Бу ягдай Кенган тарапдан өз чәклерини гүнбатара гиңелдйән ысрайыл халкы билен пилиштлилериң арасында душманчылык дөредипдир. Шейлеликде, хезрети Давут патыша тарапындан долы дерби-дагын эдилйәнчәлер, пилиштлилер Ысрайылың эсасы душманы болупдырлар.

2Шам 8:1; 1ЙЙ 18:1.

Пурым байрамы – бу байрам еврей халкының дурмушына Парс империясы дөврүнде гошулыпдыр. Бу еврейлериң сененамасы боюнча он икинҗи айың, ягны Адар айының он дөрдүне ве он бәшине, ирки бахарда белленилипдир. Бу ики гүнүң довамында ысрайыл халкы Эстериң дөврүнде өзлериниң долы ёк эдилмекден Худайың нәхили халас эдендигини ятлапдыр. Олар шатланыпдырлар, ийип-ичипдирлер ве бири-бирилерине совгат берипдирлер.

Эст 9:20-32.

Пыгамбер – Худайың хабарыны халка етирмек үчин Худай тарапындан чагырылан адам. Ыляс ялы ирки пыгамберлер (Гөргүрлер) Худая сыгынян топар болуп, кәте оларда үйтгешик теҗрибе болупдыр ве тәсин гудратлар гөркезипдирлер. Шамувел пыгамбер өзүни көпленч сердар хөкмүнде алып барыпдыр. Соңрак Ермея ялы пыгамберлере Худайдан аянлык инипдир ве олар бу аянлыклары халка етирипдирлер.

1Шам 3:20; 9:9; 10:5-11; 1Пат 17 – 18; Ер 1:5.

Пыгамберлик этмек – Худайың халка ниетлән хабарыны оңа етирмек. Бу хабарлар көпленч аянлыкларың ве дүйшлериң үсти билен берлипдир. Гадымыетдәки пыгамберлериң дөврүнде бу сөз пыгамбериң аша җошгунлык ягдайыны беян этмекде хем уланылыпдыр.

1Шам 10:5ф; Ер 2:8.

Серет: Аянлык; Пыгамбер.

Р

Р

1. Рабби
2. Рахап
3. Рапалар
4. Реб
5. Реббе хөдүр эдилен чөрек
6. Реббе йүз тутулян чадыр
7. Реббиң гүни
8. Реббиң өйи
9. Реббиң сачагы
10. Ресуллар
11. Римлилер
12. Рух
13. Руханы

Рабби – еврейлер акыллы ве ваҗып адамлара йүзлененлеринде, «Рабби» сөзүни уланыпдырлар, бу мугаллым диймеги аңладяр. Бу сылаг-хорматы аңладян сөздүр. «Раббуни» диен сөз хем шу маныны аңладяр.

Ёх 1:38; 3:2; 20:16.

Рахап –

Серет: Аждарха.

Рапалар – Ысрайыл халкы басып алмаздан өң, Кенганда яшан халкларың бири. Анаклар ялы олар хем өрән узын ве даяв адамлар болупдырлар.

Кан 2:11, 20; Еш 12:4.

Серет: Анаклар; Кенган.

Реб – гадымы вагтларда Худайың адыны айтмакдан сакланмак үчин яхудылар Оңа «Адонай» дийип салгыланыпдырлар, бу эе я-да хоҗайын диймеги аңладыпдыр. Көне Әхтиң түркменче терҗимесинде Худайың ады Реб сөзи билен терҗиме эдилди, себәби бу хем ага я-да эе диймеги аңладяр. Б. э. өң III асырда Көне Әхт грек дилине терҗиме эдилипдир ве «куриос» диен грек сөзи Худайың ады үчин уланылыпдыр. Соңра Тәзе Әхт язылан вагтында шол бир «куриос» сөзи Иса Месих үчин уланылыпдыр ве көпленч Реб дийлип терҗиме эдилипдир.

Реббе хөдүр эдилен чөрек –

Серет: Хөдүр чөрек.

Реббе йүз тутулян чадыр – шейле хем бу ере Мукаддес чадыр хем дийлипдир, бу ерде руханылар өз борчларыны ерине етирипдирлер. Муңа Реббе йүз тутулян чадыр дийилмегиниң себәби Худай руханылара ве адамлара чадырың гирелгесинде гепләпдир (Мср 29:42-43). Шейле хем Муса Худай билен бу ерде душушыпдыр (Мср 33:7-11).

Мср 29:42-43; 33:7-11.

Реббиң гүни – адатча шол гүн кесеки миллетлер үчин җеза гүни, Худайың сайлан халкы үчин болса акланма я-да хасаплашык гүни дийлип пикир эдилипдир. Муңа гарамаздан, пыгамберлер шол гүн ысрайылларың хем гүнәлери үчин җезаландырылҗакдыгыны олара дуйдурыпдырлар. Тәзе Әхтде Реббиң гүни казылык этмәге ве Өз халкыны халас этмәге Исаның гелҗек гүнүдир.

Ер 46:10; Амо 5:17-27; 1Сал 5:1-9.

Реббиң өйи – бу сөз Ыбадатхананы аңлатмак үчин уланылыпдыр.

1Пат 3:1; Мик 4:1.

Серет: Ыбадатхана.

Реббиң сачагы – бу гурбанлык сыпасы үчин башга сөз болуп, диңе Малакы китабында уланыляр. Тәзе Әхтде бу сачак йыгнак агзаларының бир ере үйшүп, нахар ийип, Исаның өлүмини ве тәзеден дирелмегини ятламакларыны аңладыпдыр.

1Кор 11:17-33.

Ресуллар – Иса Өзүниң якын ёлдашларындан, таныш шәгиртлеринден он ики саны ресулы сайлаяр. Ол адамлар Онуң билен биледилер ве Иса олара әхли зады өвредипдир; олар Исаның өленини ве тәзеден диреленини өз гөзлери билен гөрүпдирлер. Иса олары гөрен затларыны гүррүң бермеклери үчин ве Худайың Шалыгы барада вагыз этмеклери үчин адамларың арасына иберйәр. Олар Иса ынанян адамларың ёлбашчысы болярлар.

Мар 3:14; Лук 22:14; Рес 1:2; 1Кор 15:7.

Римлилер – Рим империясының илаты. Римлилер Исаның яшан дөврүнде Демиргазык Африканың кәбир бөлеклеринде ве Орта Гүндогарда, хәзирки тутуш Түркийәниң ве Европаның көп бөлеклеринде хөкүм сүрдүлер.

Рес 28:17.

Рух – еврейче «рух» диен сөз шемал диймеги, шейле-де адамзадың рухуны ве Худайың Рухуны аңладыпдыр. Тәзе Әхтде шейтан тарапындан ынсаның калбына орнашян эрбет рух барада хем гүррүң эдилйәр. Иса адамлардан бу эрбет рухлары ковуп чыкарды.

Серет: Мукаддес Рух.

Гчк 1:2; Мср 15:8; 1Шам 10:6,10; Ёл 3:2; Мат 12:45; Мар 9:25; Лук 11:26; 13:11; Рес 16:16.

Руханы – ол дини дессурлары ве хызматлары ерине етирмәге айратын укыплы адам болупдыр. Ысрайыл халкының арасында Муса пыгамбер аркалы берлен кануна гөрә, Мусаның агасы Харун пыгамбериң несли руханы болупдыр, олар Мукаддес өйде, соңрак болса Иерусалимдәки ыбадатханада хызмат этмәге сайланыпдырлар. Олар сежде этмәге, садакалар бермәге, дини дессурлары ве байрамлары беллемәге ёлбашчылык эдипдирлер. Руханыларың ишлери левилер тарапындан пайланыпдыр. Мукаддес отага, соңрак ыбадатхана гирмәге диңе руханылара ругсат эдилипдир.

Гчк 41:45; Мср 19:6; 30:30.

Серет: Баш руханы; Левилер; Мукаддес өй.

С

С

1. Сабат гүни
2. Садака
3. Саддукейлер
4. Саламатлык гурбанлыгы
5. Салгытчы
6. Салим
7. Самария
8. Сара

9. Сежде эдилйән ериң азгын аяллары я эркеклери

10. Сежде этмек
11. Сеждегәх
12. Села
13. Серафлар
14. Сердар
15. Сидон
16. Синагога
17. Синай
18. Сион
19. Сион гызы
20. Содом
21. Сөвеш арабасы
22. Стоик таглыматчылар
23. Сур
24. Сурнай байрамы
25. Сува чүмдүрмек
26. Сүлейман пыгамбер
27. Сүннет
28. Сүннетсизлер
29. Сүргүн
30. Сыпа

Сабат гүни – бу еврейлерде хепдәниң единҗи гүни болуп, дынч алмак үчин айратын гүн хасапланыпдыр, бу анна гүни Гүн яшандан башлап, шенбе гүни Гүн яшанда тамамланыпдыр. Ол гүн мукаддес гүн сайылып, хич бир иш эдилмәндир. Исаның дөврүнде яхудыларың Сабат гүнүне дегишли көп дүзгүнлер болупдыр.

Гчк 2:3; Мср 16:23; Лев 16:31.

Садака – Өзүниң буйрушы ялы, Реббе садака хөкмүнде ысрайыллар руханылара галла, миве, яг, шерап, чөрек, мал-гаралар, пул, шай-сеп, эгин-эшик, алтын-күмүш гетирипдирлер. Эгер халк догры яшамаса, оларың садакасыны Реббиң кабул этмеҗекдигини пыгамберлер олара дуйдурыпдырлар (Иша 1:10-17).

Серет: Галла садакасы; Гурбанлыклар; Ичги садакасы; Мейлетин садака.

Саддукейлер – Саддукейлер яхудыларың арасында ёкары дереҗели, бай адамлар болупдырлар ве еврей меҗлисинде отурыпдырлар. Олар халкың Худай тарапындан Муса берлен кануна эермелидигине ынаныпдырлар, йөне соңрак бу канунлара гошулан дүзгүнлере ве адатлара ынанмандырлар. Олар адамың өленден соң дирелйәндигине ынанмандырлар. Шонуң үчин хем олар фарисейлер билен көпленч шу меселелер барада давалашыпдырлар.

Мат 16:1; Мар 12:18; Рес 4:1.

Серет: Фарисейлер; Меҗлис.

Саламатлык гурбанлыгы – бу гурбанлык хайсам болса бир говы зат үчин Худая миннетдарлык билдирмек үчин берлипдир, шейле хем Худая айдылан садака я-да мейлетин садака хөкмүнде берлипдир. Мал өлдүриленден соң, онуң бир бөлеги гурбанлык сыпасының үстүнде якылыпдыр, бейлеки бөлеги гурбанлык берйән адамың машгаласы ве руханы тарапындан ийлипдир.

Лев 3:1-17; 1Пат 9:25.

Салгытчы – Исаның дөврүнде салгытчылар яхудылары басып алан ве зорлук билен оларың үстүнден хөкүм сүрйән Рим империясы үчин ишләпдирлер. Шонуң үчин яхудылар салгытчылары йигренипдирлер. Мунуң үстесине-де салгытчылар көпленч өзлерине алмак үчин, адамлардан алмалысындан көп пул талап эдипдирлер.

Мат 9:10; 10:2-4; 21:31; Лук 18:8.

Салим – Иерусалимиң гысга ады.

Гчк 14:18; Зеб 75:3.

Самария –

1. Б. э. өң IX асырда Омры патыша демиргазык ысрайыл тирелериниң пайтагт шәхери хөкмүнде Самарияны беркарар эдипдир.

2. Исаның дөврүнде хем шәхериң ерлешен ери болан рим этрабының ады болупдыр.

1Пат 13:32; 16:24; 2Пат 17:24.

Серет: Ысрайыл.

Карта серет.

Сара – Сара Ыбрайым пыгамбериң аялы болупдыр. Онуң ады аслында Серай болупдыр, эмма Худай оңа Сара адыны берипдир. Ол өнелгесизди, эмма ахырсоңунда, гаррылык яшында Худайың гудраты билен бир огул догрупдыр.

Гчк 17:15.

Сежде эдилйән ериң азгын аяллары я эркеклери – аяллар (кәте эркеклер) Кенган худайларына сежде эдилйән ерлерде пул төлән адам билен җынс гатнашыгыны эдипдирлер. Олар бейле этмеклик топрагың бол хасыл гетирмегиниң кепили дийип пикир эдипдирлер. Кенгана яшамага гелен ысрайыллар хем олардан гөрелде алып, өзлериниң сеждегәхлеринде бу иши эдипдирлер.

1Пат 14:24; 15:12; 22:46; 2Пат 23:7; Хош 4:14.

Сежде этмек – гадымы дөвүрде ысрайыллар Реббе сежде этмек үчин өзлерини тәмизләпдирлер, дога-дилег эдипдирлер, мезмурлары айдым эдип айдыпдырлар, рухана садака гетирипдирлер. Буларың кәбири өзбашдак, я-да машгала билен, я болмаса улы топар болуп ерине етирилипдир. Кәбирилери муны өйде, башга бирилери болса сежде эдилйән ерде берҗай эдипдирлер. Ысрайыллар Реббе ислендик ерде сежде эдипдирлер, руханының ёлбашчылыгында Худайың халкы хөкмүнде ысрайыллардан хеммесиниң билеликде сежде этмеклери талап эдиленде олар үчин йөрите гүнлер ве байрамлар белленилипдир. Ысрайылың тутуш тарыхы боюнча оларың сежде этмеклерине башга миллетлер терс тәсир эдипдирлер, меселем, олар бут ясамак билен Худайың гахарыны гетирипдирлер.

Гчк 22:5; Мср 3:12; Зеб 5:8; Иша 44:15

Серет: Хызмат этмек.

Сеждегәх – Кенган динине уйянларың сежде эдйән ери я-да кераматлы ери: Ашера бутлары дикилипдир ве олара гурбанлыклар берлипдир, шейле хем топрагың хер йыл бол хасыл бермеги үчин лолучылык эдилипдир. Олар адатча бейик депелерде, шейле хем улы агачларың ашагында, байырларда, башга ерлерде лолучылык эдипдирлер. Бу ишлер хемише Реб тарапындан пыгамберлер аркалы паш эдилипдир.

Серет: Ашера.

Лев 26:30; 1Пат 3:2-4; 2Пат 23:1-28; Ер 7:31.

Села – Зебурда уланылян сөз. Манысы белли дәл, белки, сазың довамындакы сәгинме болмагы ахмал.

Зеб 3:1.

Серафлар – ганатлы перишделер. Ишая пыгамбер Худайың тәҗиниң дашындан пырланян серафлары гөрүпдир ве шейле дийип җар эдипдир: «Хөкмүрован Реб мукаддесдир, мукаддесдир, мукаддесдир» (Иша 6:3). Еврейче бу сөз «янянлар» диймеги аңладяр.

Серет: Керуп; Перишде.

Иша 6:2,6.

Сердар – Худай тарапындан сайланан ёлбашчылар. Сердарлар патыша болмаздан өң, өз душманлары билен урушмакда ысрайыл халкына ёлбашчылык эдипдирлер. Шейле хем олар Худайың ислегини халка етирипдирлер ве казы хөкмүнде дава-‑җенҗеллери чөзүпдирлер.

Чөл 25:5; Сер 2:16; Рут 1:1; 1Шам 7:6.

Сидон – бу шәхер хәзирки Ливаның кенарында ерлешипдир. Мукаддес Китабың дөврүнде ол сөвданың ве агач уссачылыгының меркези болупдыр, бу шәхер көп асырларың довамында дүрли халклар, ягны бабыллылар, греклер, римлилер тарапындан басылып алныпдыр.

Серет: Финикия.

Синагога – синагога яхудыларың, адатча, Сабат гүни йыгнанышян ери болупдыр, олар дога-дилег этмек үчин, окалян Төврадың аятларыны ве Худайың канунының дүшүндирилишини диңлемек үчин үйшүпдирлер. Тәзе Әхт дөврүнде синагогалар яхуды җемагатының бар еринде, тутуш Рим империясында болупдыр.

Мат 4:23; Мар 1:39; Лук 4:16; Ёх 9:22; Рес 9:2.

1629-нҗы сахыпадакы сурата серет.

Синай – бу дагың бейлеки ады Хорепдир. Муса йүзүне Он Табшырык язылан ясы дашлары алмак үчин бу дага чыкыпдыр.

Мср 19:18; 24:16; 31:18; Зеб 67:18.

Серет: Хореп.

Сион – Иерусалимде ыбадатхана гурлан депе.

2Шам 5:7; 2Пат 19:31; Зеб 9:11; Иша 35:10

Серет: Сион гызы.

Сион гызы – бу сөз гошгы стилинде уланылып, Иерусалимиң илатыны аңлатмак үчин уланылыпдыр.

Зеб 9:14-15; Иша 1:8; Лам 1:6; Мик 4:8.

Серет: Сион.

Содом – Содом Лут билен онуң машгаласының яшан шәхериниң ады. Содом билен Гомораның халкы көп неҗис ишлери эдипдирлер, шонуң үчин Худай бу шәхерлери якып вейран эдипдир.

Гчк 13:12; 18:16; Мат 10:15; Йхд 1:7.

Сөвеш арабасы – бир ата я-да бирден көп ата дакылан ики тигирли араба болуп, ол сөвеш үчин уланылыпдыр, көпленч онуң үстүнде ики саны сөвешиҗи адам болупдыр, оларың элинде ок-яйы я-да найзасы болупдыр.

Мср 14:6; Еш 17:16; 1Шам 13:5; 2ЙЙ 1:14.

1625-нҗи сахыпадакы сурата серет.

Стоик таглыматчылар – Зино философың ызына эериҗилер. Зино адамлара өз дурмушына өзлериниң хөкүмдарлык этмегини өвредипдир ве яшайшы хич хили леззетиң я-да агырының тәсири етмезден кабул этмеги ныгтапдыр.

Рес 17:18.

Сур – айлагда ерлешйән гадымы Финикияның бир шәхери болупдыр, ол хәзирки вагтда Ливаның бир бөлегидир. Сур бай шәхер болуп, ол тәҗирчиликде ве маталары гөк реңке боямакда мешхур болупдыр.

Серет: Финикия.

Сурнай байрамы – Ол еврейлериң сененамасы боюнча Тишри айының бирине (муңа Этаным айы хем дийипдирлер), ягны единҗи айда белленилипдир. Бу гүйз паслының ирки дөврүнде болупдыр. Шол гүн ысрайыл халкы ишлемән дынч алыпдыр. Олар йыгнак үчин биле үйшүп, сурнайлар чалыпдырлар ве белленен гурбанлыклары хөдүрләпдирлер.

Лев 16; 23:26-32; Чөл 29:7-11.

Сува чүмдүрмек – Яхя яхудылары гүнәлерине тоба эдендиклериниң нышаны хөкмүнде Иордан дерясында сува чүмдүрип чыкарыпдыр. Ирки месихилер тәзе иман эден адамлары ислендик сув бар болан ерде олары сува чүмдүрипдирлер, бу оларың инди Месихиң шәгиртлеридигини гөркезмек үчин эдилипдир.

Мат 3:11; Рес 1:5; 8:12.

Сүлейман пыгамбер – Давут пыгамбериң оглы, ол Давут өленден соң патыша боляр. Ол Иерусалимде илкинҗи ыбадатхананы гурупдыр, ысрайыл халкының гүйҗүни ве шөхратыны газаныпдыр, шейле хем көп санлы салгытлар, эсгерлер, сөвеш арабаларыны, аяллар эдинипдир. Ол аяллар бабатда говшакдыгына гарамаздан, тутуш ер йүзүнде иң акыллы адам сайылыпдыр.

2Шам 5:14; 12:24; 1Пат 1:39; 4:29-34; 10:1; 11:1-6.

Серет: Давут пыгамбер.

Сүннет – сүннет Худай билен Ыбрайым пыгамбериң несиллериниң, ягны ысрайылларың арасындакы әхтиң нышаны болупдыр. Бу оларың инди Худайың халкы боландыкларының ве Худайың таглыматына табын болҗакдыкларының нышаныны гөркезипдир. Сүннет кануна гөрә, огланҗыклар секиз гүнлүккә ерине етирилипдир. Ресулларың дөврүнде месихилериң арасында аслы яхуды дәллери сүннет этмек барада улы җедел болупдыр. Павлус мунуң билен разылашмандыр. Ол бу барада Галатя язан хатында, шейле хем бейлеки көп хатларында языпдыр. Ол Иса Месих аркалы Худай Өзи үчин тәзе адамлары ярадандыгыны айдяр ве онуң агзасы болмак үчин талап эдилйән екеҗе зат, ол хем Иса Месихе иман этмекдир диййәр. Сува чүмдүрилмек инди Худайың халкына дегишлидигиң нышаныдыр, Иса Месихе иман этмек аркалы Мукаддес Рухуң гүйҗи ве мерхемети билен Худая табын болмак ислегидир.

Гчк 17:10; Лев 12:3.

Сүннетсизлер – бу сөз Худайың Ыбрайым пыгамбер билен эден әхтине дегишли болмадык адамлары аңладыпдыр. Исаның дөврүнде бу сөз эсасан яхуды дәллере дегишли болупдыр.

Серет: Миллетлер.

Сүргүн – Мукаддес Китапда бу сөз яхуда халкының б. э. өң 586-нҗы йылда (Ёхаякым патышасы үчин б. э. өң 597‑нҗи йыл) топарлайын Бабыла сүргүн эдилендиги суратландырылыпдыр. Яхудалар ол ерде парс империясы Бабыл империясыны басып алянча яшапдырлар, соңра Куреш патышасы яхудалара Иерусалим топрагына доланмага ругсат эдипдир.

2Пат 19.

Сыпа – гадымы Ысрайылда ики дүрли сыпа болупдыр, биринҗиси дүрли гөрнүшли садакалары хөдүрлемек үчин ве хайванлары союп, якма гурбанлыгы хөкмүнде бермек үчин уланылыпдыр. Икинҗиси болса якымлы ыслы түтетги үчин уланылыпдыр.

1. Иң ирки гурбанлык сыпасы палчыкдан я-да дашдан, соңрак болса агачдан ве бүрүнчден ясалыпдыр (Мср 13:19-20; 20:24-25). Гурбанлык сыпасы ховлуда мукаддес чадырың дашында гойлупдыр (Мср 27:1-12). Ыбадатхана гурланда, уллакан гурбанлык сыпасыны ыбадатхананың ховлусында гоюпдырлар (2ЙЙ 4:1).

2. Түтетги сыпасы агачдан ясалып, сап алтына өртүлипдир (Мср 30:1-10). Хер гүн ирден ве агшам руханылар Худая садака хөкмүнде якымлы ыслы түтетги түтедипдирлер. Оларың икиси хем Мукаддес чадырда ве Ыбадатханада Иң мукаддес отагы мукаддес отагдан бөлүп дуран тутының өңүнде ерлешдирилипдир (Мср 26:33).

Серет: Мукаддес чадыр; Ыбадатхана.

1620-нҗи, 1621-нҗи ве 1627-нҗи сахыпадакы суратлара серет.

Ш

Ш

1. Шеминит
2. Шейтан
3. Шигаён
4. Шөхрат

Шеминит – сазың ады болмагы әхтимал.

1ЙЙ 15:21.

Шейтан – Ол Худайың ве Оңа уйян вепалы адамларың душманы болупдыр. Онуң ады «гүнәлейҗи» диймеги аңладыпдыр. Шейле хем оны иблис, җынларың хөкүмдары ве бу дүнйәниң хөкүмдары дийип атландырыпдырлар. Онуң пис ишини Эйюп китабында гөрмек боляр; Иса Өз сөзлери ве бейик гудратлары билен шейтандан үстүндигини гөркезйәр.

Эйп 1; Мат 4:3; Мар 3:23; Лук 13:16; Айн 2:20.

Шигаён – сазың ады болмагы әхтимал.

Зеб 7:1.

Шөхрат – Худайың шөхраты Мукаддес Китапда кәте ягты шөхле я-да от хөкмүнде, я болмаса булут хөкмүнде суратландырыляр. Адамлар Онуң шөхратыны чөлде сежде эдилйән ерлерде, перишделер пейда боланда гөрүпдирлер. Дүнйәниң ахырында Иса доланып геленде, Худайың шөхратына бесленип гелер.

Гчк 45:13; Мср 16:7, 10; 1Шам 4:21; Иша 6:3; Хош 4:7; Хаб 2:14.

Т

Т

1. Табшырык
2. Тегелек ховуз
3. Тәмиз
4. Тәзе Ай байрамы
5. Тәзе Әхт
6. Төврат
7. Төврат мугаллымы
8. Туты
9. Түтетги
10. Түтетги сыпасы

Табшырык –

Серет: Канун.

Тегелек ховуз – бүрүнчден ясалан улы ховуз. Ол ыбадатхананың ховлусында гойлуп, ичи сувдан долдурылыпдыр ве руханылар ондан эллерини ве аякларыны ювупдырлар.

1Пат 7:23-26; 2ЙЙ 4:2-6,10.

Тәмиз – Ысрайыллара тәмиз болмалыдыклары айдылыпдыр, себәби олар Худайың халкыды ве Худай мукаддесдир (Лев 11:44). Тәмиз болмак үчин олар харам хасапланян затлардан дашда болмалыдылар ве йыгы-йыгыдан ювнуп дурмалыдылар; шейле хем олары руханы тарапындан тәмизлемек герекди (Лев 14:1-7). Бир адамың гүнәси билен тутуш халк тәмиз болман билйәрди (Еш 22:17). Өйлери ве затлары хем тәмизлемек герекди (Лев 14:33-53). Мукаддес Китап хич кимиң өз йүрегини тәмиз саклап билмеҗекдигини өвредйәр, шонуң үчин хем адамлара Худайың мерхемети ве багышламагы герек (Сүл 20:9).

Серет: Кәкилик оты; Мурдар.

Тәзе Ай байрамы – еврейлер тәзе Айың пейда болмагыны хер айда улы байрам эдип белләпдирлер. Олар бу гүни сурнай чалмак билен ве якма гурбанлыгыны хөдүр этмек билен белләпдирлер.

Чөл 29:6; Эзр 3:5; Зеб 81:3.

Тәзе Әхт – бу дөрт Хош Хабардан, ресуллар тарапындан язылан дүрли хатлардан ве Аянлык китабындан ыбарат.

Төврат –

1. Худай тарапындан Муса пыгамбере берлен Мукаддес Канун.

2. Бу Канундан ыбарат болан Көне Әхтиң илкинҗи бәш китабы (Гчк – Кан). Бир гезек, Ёшыя патышаның шалык сүрен дөврүнде ыбадатханада Төврат тапыляр. Бу болса өңки патышаларың кәбирилериниң мунуң бардыгындан бихабардыкларыны аңладяр.

Серет: Канун.

2Пат 22:8-10; Мат 5:18.

Төврат мугаллымы – Исаның дөврүнде Төврат мугаллымлары канундан оңат баш чыкарыпдырлар ве синагогаларда окадыпдырлар. Олар еврейлериң баш меҗлисинде векилчилик этмек билен гүйчли топар болупдырлар. Бизиң Эзра китабындан гөршүмиз ялы, оларың топары мүрзелерден гелип чыкыпдыр, мүрзелер язгылары ве ресминамалары языпдырлар, эмма асырларың гечмеги билен олар хем еврей канунындан өкде баш чыкарыпдырлар, себәби олар оны дүйрленен кагыза гөчүрипдирлер ве оны долы җикме-җик билипдирлер.

Мат 2:4; 7:29; Лук 6:7; Ёх 8:3.

Серет: Мүрзе.

Туты – овадан безелен туты чадырда, соңрак болса Иерусалимдәки ыбадатханада Иң мукаддес отагы мукаддес отагдан бөлүпдир. Бу тутудан гечмәге йылда бир гезек, Гүнәден сапланма гүни диңе баш рухана ругсат эдилипдир.

Мср 26:31-33; 2ЙЙ 3:14.

Серет: Мукаддес чадыр.

Түтетги – түтетги дүрли гөрнүшли өсүмликлерден ве агачлардан алныпдыр ве олар кесиленде, якымлы ыс берипдир. Олар чалт гатапдыр ве бөлеклере бөлүнипдир я-да овраныпдыр. Түтетги якылыпдыр я-да яг билен гарылып, дүрли максатлар үчин уланылыпдыр. Көне Әхт дөврүнде руханы түтетгини гурбанлык сыпасында мукаддес чадырда, соңрак ыбадатханада түтедипдир. Ысрайыл халкына муны галла билен гарып, садака хөкмүнде гетирмек хем буйрулыпдыр.

Мср 30:1-8; 34-38; Лев 1:1; 16:12; Мат 2:11; Лук 24:1.

Серет: Ладан; Мүр.

Түтетги сыпасы –

Серет: Сыпа.

У

У

1. Урым ве Туммым

Урым ве Туммым – Урым ве Туммым Худайың ислегини аян этмек үчин уланылыпдыр. Олар баш руханының гурсакчасында сакланыпдыр.

Мср 28:30; Лев 8:8; Кан 33:8.

Серет: Эфот; Гурсакча.

Ы

Ы

1. Ыбадатхана
2. Ыбрайым пыгамбер
3. Ыляс пыгамбер
4. Ынсан оглы
5. Ысхак пыгамбер
6. Ысмайыл пыгамбер
7. Ысрайыл
8. Ысрайылың он ики тиреси
9. Ызына сатын алмак

Ыбадатхана – Сүлейман патыша Иерусалимде илкинҗи ыбадатхананы гурупдыр (1Пат 6-7; 2ЙЙ 2-4). Бабыллылар бу ыбадатхананы вейран эдипдирлер ве онуң әхли гымматбаха затларыны Бабыла әкидипдирлер. Кәбир яхудылар Бабыл сүргүнлигинден доланып баранларындан соң, бу ыбадатхана б. э. өң 520 – 515‑нҗи йылларда тәзеден гурлупдыр. Хирод патышаның хөкүмдарлык эден дөврүнде (б. э. өң 37‑нҗи йылындан б. э. 4‑нҗи йылына ченли) бу ыбадатхана улалдылып, хас-да оваданлашдырылыпдыр. Бизиң эйямымызың 70‑нҗи йылында ыбадатхана римлилер тарапындан вейран эдилипдир ве хич хачан тәзеден дикелдилмәндир.

1Пат 5:5; 6:2 2Пат 25:8-17; Эзк 40-46; Нех 8.

Серет: Мукаддес өй.

1622-нҗи сахыпадакы сурата серет.

Ыбрайым пыгамбер – Ысрайыл халкының илкинҗи атасы. Ыбрайым пыгамбер дийип атландырылмаздан өң, онуң ады Ыбрам болупдыр. Ол чарва дурмушда яшапдыр, онуң аялы Сара, огуллары хезрети Ысхак ве хезрети Ысмайыл болупдыр. Хезрети Ысхагың оглы Якуп Ысрайылың он ики тиресиниң атасы болупдыр.

Гчк 11:27–12:8; 15:1-21; 17:5.

Серет: Ысхак пыгамбер; Ысмайыл пыгамбер; Якуп.

Ыляс пыгамбер –

Серет: пыгамбер.

Ынсан оглы – бу ат Зебурда ве Эзекиел (ягны Кифл) пыгамбериң китабында ынсаны аңладыпдыр. Эмма ол Даныел пыгамбериң китабының 7‑нҗи бабында Худай тарапындан шөхрат ве соңсуз патышалык берлен киши үчин уланылыпдыр. Бу киши Месих болмалы дийлип дүшүнилипдир. Иса Худайдан ыгтыярлык алан хөкмүнде бу ады Өзи үчин уланыпдыр. Ол эҗир чекип өлди ве дирелип гөге гөтерилди, эмма Ол ене ере казылык этмәге ве Өз халкыны халас этмәге гелер.

Зеб 8:5; 145:3; Мар 8:38; Ёх 3:13-14.

Ысхак пыгамбер – Худайың берен вадасына гөрә, Ыбрайымың Сарадан болан оглы. Ысхак Худайың ялкан адамы болуп, Якуп билен Ысавың какасыдыр.

Гчк 17:19-21; 21:3-12; 22:1-9; 27:1-46; 35:29.

Серет: Ыбрайым пыгамбер; Якуп.

Ысмайыл пыгамбер – Ыбрайым пыгамбериң Хаҗар атлы гырнагындан доглан новбахар оглы.

Гчк 16:11,15,16; 17:18-26; 25:9-17; 28:9; 36:3

Серет: Гырнак аял.

Ысрайыл – Якуп Пениелде Худай билен тутлушанда, Худай онуң адыны Ысрайыл дийип үйтгедйәр. Көне Әхтде Якубың несиллери он ики тирәни эмеле гетирип, ысрайыл халкы дийлип атландырыляр. Көне Әхтиң пыгамберлик ве гошгы язгыларында «Якубың» ады көпленч ысрайыл халкыны аңлатмак үчин уланылыпдыр. Сүлейман патышаның өлүминден соң, Демиргазыкдакы он тире Гүнортадакы яхуда хем бенямин тирелеринден айрыляр ве Ысрайыл адыны саклаяр. Ысрайыл патышалыгының Самарияда өз пайтагты болупдыр. Гүнортада ики тире Яхуда патышалыгыны эмеле гетирипдир. Шонуң үчин хем Көне Әхтиң кәбир ерлеринде «Ысрайыл» сөзи диңе Демиргазыкдакы он тирәни я-да Демиргазык патышалыгыны аңладыпдыр, көпленч болса Ыбрайым пыгамбериң агтыгы Якубың әхли несиллерини аңладыпдыр. Мукаддес Китап бу халкың Худайың сайлан ве сөен халкы боландыгыны өвредйәр, оларың үсти билен Худай дүнйәниң әхли халкларыны ялкамагы карар этди. Ысрайыл Худай тарапындан горалды ве ялканды, Худай олар билен әхт баглашды ве олара үйтгешик вадалар берди. Шейле хем, Ысрайыл Худайың кануныны кабул этди ве Худай олара пыгамберлер аркалы гепледи.

Гчк 32:28; 46:8; 49:28 Мср 1:1; 2ЙЙ 10:16; 2ЙЙ 11:1; Иша 9:7.

Серет: Якуп; Яхуда.

Ысрайылың он ики тиреси – Ысрайыл (өңки ады Якупды) огулларының әхли несиллери, оларың атлары Рубен, Шимгон, Леви, Яхуда, Зебулун, Ысакар, Дан, Гат, Ашер, Нафталы, Бенямин ве ики саны ярым тире, Эфрайым ве Манаша. Эфрайым ве Манаша Юсубың огуллары болуп, олар Юсубың какасы Ысрайыл тарапындан айратын сөйлүпдирлер.

Гчк 35:23-26; 41:51-52; 48:5; 49:28; Мср 1:1-5; Еш 17:1-18; 1ЙЙ 2:1-2; 6:63.

Серет: Ысрайыл; Яхуда; Якуп; Юсуп.

Ызына сатын алмак – илкинҗи доглан хайванлар, шейле хем, адамлар Реббе дегишли болупдыр. Улы мерхемет эдип, Реб еврейлере новбахар огулларыны ве илкинҗи болан эшеклерини ызына сатын алмага ругсат эдипдир. Олар муны Худая бермек үчин рухана садака я-да гурбанлык гетирмек аркалы ерине етирипдирлер. Реб новбахар огулларыны Мүсүрде өлүмден нәхили халас эдендигини хемише ятламаклары үчин ысрайыллара када-канунлар берипдир.

Мср 13:13-15; 34:19-20.

Я

Я

1. Ябуслар
2. Яг
3. Яг гуймак
4. Яхуда
5. Яхудаларың дили
6. Яхуды
7. Якма гурбанлыгы
8. Якуп пыгамбер
9. Ялкамак
10. Яшулулар
11. Язык гурбанлыгы

Ябуслар – Ысрайыл халкы эелемезден өң, Кенганда яшан халкларың бири. Олар хезрети Давут патыша тарапындан эеленйәнчәлер, Иерусалимде ве онуң төверегинде яшапдырлар.

Гчк 10:15; Еш 3:10; 2Шам 5:6; 1Пат 9:20.

Серет: Кенган.

Яг – адатча Көне Әхтде зейтун ягы. Зейтун ягы гадымы Ысрайылда бирнәче максатлар үчин уланылыпдыр. Ол чыраларың ягы үчин, яралары беҗермек үчин ве деридәки ёкушян яралары беҗермек үчин уланылыпдыр. Кәте ягы атыр билен гарып, якымлы ыс бермек үчин дерә ве сача чалыпдырлар. Гымматбаха яг кимдир бири патышалыга, руханылыга, пыгамберлиге сайлананда, онуң депесинден гуйлупдыр, шейле хем мукаддес затлары пәклемек үчин оларың үстүне серпилипдир. Шейлеликде, яг бүтевүлигиң, саг-саламатлыгың, Худайың Рухуның гудратының ве тәмизленмегиң нышаны болупдыр.

Мср 25:6; 29:7; Лев 7:10; 14:26; 1Шам 10:1.

Яг гуймак – сайланан адамың я-да бир задың үстүне зейтун ягыны гуймак билен йөрите хызмат үчин айры гойландыгыны аңлатмак. Кимдир бириниң депесине яг гуйлуп, ол патышалыга я-да руханылыга белленилипдир. Гурбанлык сыпасы, тутуш мукаддес чадыр мукаддес эдилмек үчин, оларың үстүне яг серпилипдир. Тәзе Әхтде месихилер шыпа алмак үчин дилег эдйән адамларының үстүне яг гуюпдырлар. Иса «Месих» дийлип атландырыляр, бу «яг гуйлан» диймеги аңладяр, ягны Худай тарапындан сайланып белленен диймекдир.

Мср 40:9,15; Лев 4:3; 1Шам. 16:13.

Серет: Месх ягы; Месих. 1628-нҗи сахыпадакы сурата серет.

Яхуда –Якубың он ики оглуның бириниң ады ве яхуда тиресиниң ата-‑бабасы. Яхуда тиреси бейик болупдыр, оңа мүлк пай дийлип берлен ер хем улы болупдыр ве «Яхуда» дийип атландырылыпдыр. Сүлейман патыша өленден соң, Демиргазык тирелер Гүнорта тирелеринден, ягны яхуда ве бенямин тиресинден айры чыканларында, бу ики тире Яхуда патышалыгыны эмеле гетирипдир. Гүнорта патышалыгының Давут пыгамбериң несиллери болан өз патышалары болупдыр ве онуң пайтагты Иерусалим болупдыр.

Гчк 29:35; 35:22-23; 38:1-26; 49:8; Мср 31:2; Еш 15:1-12; 1Шам 17:12.

Серет: Ысрайыл.

Яхудаларың дили –

2Пат 18:26.

Серет: Еврей.

Яхуды – аслы еврей болан адам. «Яхуды» ады «Яхуда» сөзүнден гелип чыкандыр. Б. э. өң 586-нҗы йылда Яхуда патышалыгы бабыллылар тарапындан басылып алыняр ве халк Бабыла сүргүн эдилйәр. Сүргүн дөврүнде ве ондан соң хем «яхуды» сөзи халкы ве ысрайыл тирелеринден болан ислендик адамы аңлатмак үчин гиңден уланылыпдыр. Адамзады халас этмек үчин ве Худайың Шалыгыны беркарар этмек үчин Исаның Худай тарапындан иберилендигине ынанан илкинҗи адамлар яхудылар болупдыр.

Нех 1:2; Эст 3:4; 9:1-6.

Серет: Бабыл, Яхуда.

Якма гурбанлыгы – бу айратын гурбанлык болуп, мал сойландан соң, онуң әхли бөлеклери гурбанлык сыпасында бүтинлей якыляр. От якыландан соңра, гурбанлык отда янып түссә өврүлипдир. Асмана етйән бу гурбанлыгың түссесиниң ысы Худая ярапдыр.

Гчк 8:20; 22:2; Лев 1:2-17.

Якуп пыгамбер – хезрети Ысхагың оглы, Ыбрайым пыгамбериң агтыгы, ол Худай тарапындан вада берлен ялканыша эе болупдыр. Якуп Пениелде Худай билен гөреш тутанда, Худай Якубың адыны Ысрайыл дийип үйтгетди. Якубың он ики оглы болупдыр ве бу огуллар ысрайыл халкының он ики тиресиниң ата-бабасы болупдыр.

Гчк 25:19; 27:6; 32:22-30; 35:22-26.

Серет: Ыбрайым пыгамбер; Ысхак пыгамбер; Ысрайыл; Яхуда.

Ялкамак – Худайың ниети ве ислеги адамзады ялкамаклык болуп, бу Онуң ыкрар эден әхтиниң меркезинде ерлешйәр. Ыбрайым пыгамбериң үсти билен Худай ер йүзүндәки әхли адамлары ялкамаклыгы вада берди (Гчк 12:3). Бу вада Ыбрайым пыгамбериң несли болан Иса Месихиң үсти билен амала ашды (Гал 3:14). Мукаддес Китап Худайың диңе догры адамлары ялкаяндыгыны өвредйәр, себәби олар Худайы сөййәрлер ве Оңа табын болярлар. Тәзе Әхтде ялканмак дүшүнҗеси хас гиң, ягны муңа диңе бир байлык гирмән, эйсем бу ве индики дурмушда рухы тайдан ялканмак хем гирйәр. Иса эерйәнлер дирелиш гүнүнде Худайың өзлерини ялкаҗакдыгыны билйәрлер (Мат 25:34). Онуң манысы «нәлетлемек» сөзи билен гапма-гаршыдыр.

Гчк 1:22,28; 12:3; Кан 28:1-12; Мат 25:34; Лук 14:14; Эфе 1:3.

Яшулулар – Ысрайыл халкының бүтин тарыхының довамында, хатда Исаның дөврүнде яшулулар ёлбашчылык этмәге, өвретмәге ве адамларың үстүнден ыгтыярлыгы йөретмәге җогапкәр болупдырлар. Олар кәте өз борчларыны догры ве адалатлы берҗай этмәндирлер, шонуң үчин Худай олары пыгамберлериниң үсти билен язгарыпдыр. Йыгнакларда Исаның ызына эерйәнлериң арасында бу хызматы йыгнагың ёлбашчылары ерине етирипдирлер. Аянлык китабында яшулулар Иса Месихе иман этмек аркалы әхли халас боланлары аңладыпдыр.

Мср 3:18; 4:29; Лев 4:15; Кан 19:12; Рут 4:2,9; Иша 3:14; Айн 4:4.

Язык гурбанлыгы – эгер кимдир бири төтәнден гүнә эден болса я-да харам затлары эллән болса, онда бу гурбанлык аркалы руханы олары гүнәсинден саплапдыр.

Лев 5:2-19.

Е

Е

1. Едутун
2. Ехошапат җүлгеси
3. Еврей

Едутун – ол 1ЙЙ 16:41-де беян эдилйән Давут пыгамбериң баш сазандаларының бири болан болмагы әхтимал; башга бир манысы «боюн эгдирмекдир».

1ЙЙ 16:41.

Ехошапат җүлгеси – бу ер Иерусалимиң голайындакы җүлге үчин уланылян атдыр, ягны ол Иерусалиме гаршы йыгнанан миллетлере Худайың ыглан эден җезасының беян эдилйән ери болупдыр. Ёвел китабының 3‑нҗи бабының 14‑нҗи аядында бу хөкүм җүлгеси дийлип атландырылыпдыр.

Ёв 3:2,12,14.

Еврей –

1. Аслы нәбелли көне сөз, бу ысрайыл халкы үчин уланылыпдыр. Шейле хем бу Ыбрайым пыгамбериң асыл гелип чыкышыны гөркезмек үчин уланылыпдыр.

2. Б. э. өң 586-нҗы йылда Бабыл сүргүни дөврүне ченли, эсасан, ысрайыл халкы тарапындан уланылан дил. Халк сүргүнден доланып геленден соң, оларың аглабасы бу диле дерек арамей дилинде гүрләпдир. Көне Әхтиң көп ери еврей дилинде язылыпдыр.

Гчк 14:13; 39:14,17; 40:15; 41:22; 43:32; Мср 1:15-19; 21:2; 1Шам 4:6

Серет: Арамей.

Ю

Ю

1. Юнус пыгамбер

2. Юсуп пыгамбер

Юнус пыгамбер – Ниневе халкының пис ишлери үчин олары Худайың вейран этҗекдиги барада дуйдурыш берен пыгамбер. Онуң дуйдурышы себәпли халк тоба этди ве Худай олары багышлады.

Юнус китабы.

Юсуп пыгамбер – Ысрайылың иң сөйгүли оглы, Эфрайым билен Манашаның какасы. Доганлары оны гул эдип сатдылар, эмма Худай оны халас этди ве Мүсүр патышасының «саг эли» этди. Ол ерде Юсуп доганларыны ве тутуш машгаласыны, шейле хем көп мүсүрлилери узак вагтлап болан гуракчылык дөврүнде ачлыкдан халас этмекде эсасы хызматы битирди.

Гчк 30:24-25; 37:1–50:26.

Серет: Фараон.

Й

Й

1. Йыгнагың хызматчысы
2. Йыгнагың ёлбашчылары
3. Йыгнак

Йыгнагың хызматчысы – Иса гөге гөтериленден соң ве Мукаддес Рух иненден соң, месихилер топарына окатмага ве хызмат этмәге белленен йөрите адамлар тарапындан ёлбашчылык эдилипдир. Мунда белли бир дүзгүн болмандыр, муңа гарамаздан Павлус өз хатларында нәхили адамларың ёлбашчылык этмелидиги барада анык гөркезмелер берипдир. Иса башгалара хызмат этмеклиге өрән ёкары баха берипдир.

Рес 14:23; 1Пет 5:1-4; 1Тим 3:1-13; Рим 16:1; 1Тим 5:17-21; Тит 1:5-9; Ев 13:7,17.

Йыгнагың ёлбашчылары –

Серет: Яшулулар.

Йыгнак – Тәзе Әхт дөврүнде Иса ынанянлар сежде этмек үчин Иерусалимдәки ыбадатханада йыгнанышыпдырлар. Мундан соң тизара олар өз өйлеринде йыгнанышып башлапдырлар. Хош Хабар тутуш Рим империясында вагыз эдиленсоң, йыгнаклар көп ерлерде гурналды. Бу гүнки гүн йыгнаклар дүнйәниң әхли ерлеринде гечирилйәр. Бу йыгнакларың әхлиси бир бейик Йыгнагың бөлүми хасапланып, онуң дүзүми Исаның дөврүнден тә шу гүне ченли месихилерден ыбаратдыр.

Мат 16:18; Рес 8:1; 9:31; Рим 16:5; 1Кор 11:18; Эфе 5:23-32; Айн 1:11.

З

З

1. Зебур
2. Зекат
3. Зыгыр
4. Зыярат нагмасы

Зебур – 150 мезмурдан ыбарат топлум, оларың көпүси Давут пыгамбер тарапындан языландыр. Зебур Көне Әхтиң бир бөлегидир.

Серет: Давут пыгамбер; Көне әхт; Мезмур.

Зекат –

Серет: Ондан бири.

Зыгыр – Орта Гүндогарда өсүмлигиң бир гөрнүши. Зыгыр үйшмегини йыгнап, сувда эзипдирлер, соңра гурадып, сүйүмини айратын алып, ондан йүплүк өрүпдирлер ве ондан непис мата докапдырлар. Ахырында, докалан зыгыр мата йүң мата гаранда гыммат хасапланыпдыр, себәби оны ыссы ховада геймек якымлы болупдыр ве оны өндүрмек кын болупдыр. Руханы гейимлериниң кәбирлери зыгыр матадан докалыпдыр.

Мср 9:31; 25:4; 26:1; Лев 6:10; 16:4; Сүл 31:13; Дан 10:5.

Зыярат нагмасы – Еврейче «ёкары чыкян айдым» диймекдир. Бу айдым дагың ёкарсында ерлешйән ыбадатхана чыкыланда айдылыпдыр. Бу айдымлар дини байрамчылыклар үчин Иерусалиме баряркалар, ёлда зыяратчылар тарапындан айдылып, ыбадатханада байрамчылыгың бир бөлеги хөкмүнде сежде эдипдирлер. Бу сөз кәбир мезмурың еврейче адының бир бөлегидир.

Зеб 119-133.

Table of Contents

Гириш

Эйюп

- 1‑нҗи бап
- 2‑нҗи бап
- 3‑нҗи бап
- 4‑нҗи бап
- 5‑нҗи бап
- 6-нҗы бап
- 7‑нҗи бап
- 8‑нҗи бап
- 9-нҗы бап
- 10-нҗы бап
- 11‑нҗи бап
- 12‑нҗи бап
- 13‑нҗи бап
- 14‑нҗи бап
- 15‑нҗи бап
- 16-нҗы бап
- 17‑нҗи бап
- 18‑нҗи бап
- 19-нҗы бап
- 20‑нҗи бап
- 21‑нҗи бап
- 22‑нҗи бап
- 23‑нҗи бап
- 24‑нҗи бап
- 25‑нҗи бап
- 26-нҗы бап
- 27‑нҗи бап
- 28‑нҗи бап
- 29-нҗы бап
- 30-нҗы бап
- 31‑нҗи бап
- 32‑нҗи бап
- 33‑нҗи бап
- 34‑нҗи бап
- 35‑нҗи бап
- 36-нҗы бап
- 37‑нҗи бап
- 38‑нҗи бап
- 39-нҗы бап
- 40-нҗы бап
- 41‑нҗи бап
- 42‑нҗи бап

Сөзлүк

А

- Адалатлы
- Адам ата
- Агта
- Агыз беклемек
- Ахалот
- Аждарха
- Акмак
- Аламот
- Алоэ
- Амалеклер
- Аммонлар
- Аморлар
- Анаклар
- Араба дүзлүги
- Арамей дили
- Арфа
- Артемис
- Арвах-җын
- Арёпагус
- Ашера
- Ашторет
- Ашур
- Аянлык
- Азия

Б

- Бабыл
- Багал
- Баш руханы
- Башан
- Байрам йылы
- Байрамчылыклар
- Берекет
- Беелзебул
- Бу дүнйәниң хөкүмдары
- Бут
- Бүтинлей ёк этмек

Ч

- Чатма байрамы

Д

- Дагон
- Давут галасы
- Давут Оглы
- Давут пыгамбер
- Декаполис
- Дери кесели
- Дикме даш
- Дога-дилег этмек
- Догры

Э

- Эфиопия
- Эфот
- Эл гоймак
- Эллинҗи гүн байрамы
- Эляша пыгамбер
- Эпикурчы философлар

Ә

- Әхт

- Әхт сандыгы

Ф

- Фараон
- Фарисейлер
- Финикия

Г

- Гала дервезелери
- Галла байрамы
- Галла садакасы
- Ган
- Гиргашлар
- Гитит
- Гомора
- Гөгүң Шалыгы
- Гөк
- Гөргүр
- Гөрнүш
- Греклер
- Гурбанлык сыпасы
- Гурбанлыклар
- Гурсакча
- Гүнә гурбанлыгы
- Гүнәден сапланма гүни
- Гырнак аял
- Гызыл деңиз

Х

- Хача чүйлемек
- Халасгәр
- Хантагта
- Хасыл байрамы
- Хеләкчилик ери
- Хепдәниң биринҗи гүни
- Хермон дагы
- Хетлер
- Хигаён
- Хирод
- Хивилер
- Хореп
- Хорылар
- Хоссар
- Хош хабар
- Хошбой ыслы гамыш
- Хошея пыгамбер
- Хов эне
- Хөдүр чөреги
- Худай
- Худайың Гузусы
- Худайың Оглы
- Худайың Шалыгы
- Хызмат этмек

И

- Иблис
- Ичги садакасы
- Ички гала
- Император
- Инҗил
- Иң мукаддес отаг
- Иордан дерясы
- Иса
- Ишая пыгамбер
- Иерусалим

Җ

- Җебрайыл перишде
- Җелиле
- Җеннет
- Җул гейинмек

К

- Канун
- Канун китабы
- Кемош
- Кенган
- Кенганлар
- Керуп
- Кесетлер
- Кейнлер
- Кәкилик оты
- Көне Әхт
- Күл үстүнде отурмак

Л

- Ладан
- Левилер
- Лира
- Ливан
- Ливятан
- Лолы
- Лут

М

- Мадай
- Манна
- Маскил
- Меҗлис
- Меръем
- Месх ягы
- Месих
- Месопотамия
- Мейлетин садака
- Мезмур
- Мәликсадык
- Мидянлар
- Микайыл
- Миктам
- Миллетлер
- Милло
- Мирас
- Молек
- Моваплар
- Мукаддес
- Мукаддес чадыр
- Мукаддес чөрек
- Мукаддес даг
- Мукаддес отаг
- Мукаддес өй
- Мукаддес Рух
- Мурдар
- Муса пыгамбер
- Мут лабен
- Мүр
- Мүрзе

Н

- Надан
- Нард
- Назыр
- Нефиллер
- Негеп чөли
- Новбахар огул
- Нух пыгамбер

О

- Омын

- Ондан бири

Ө

- Өлүлер дүнйәси

- Өй бутлары

П

- Парс империясы
- Парз
- Пата
- Патрос
- Перишде
- Перизлер
- Перман
- Песах байрамы
- Петир байрамы
- Пилат
- Пилиштлилер
- Пурым байрамы
- Пыгамбер
- Пыгамберлик этмек

Р

- Рабби
- Рахап
- Рапалар
- Реб
- Реббе хөдүр эдилен чөрек
- Реббе йүз тутулян чадыр
- Реббиң гүни
- Реббиң өйи
- Реббиң сачагы
- Ресуллар
- Римлилер
- Рух
- Руханы

С

- Сабат гүни
- Садака
- Саддукейлер
- Саламатлык гурбанлыгы
- Салгытчы
- Салим
- Самария
- Сара

- Сежде эдилйән ериң азгын аяллары я эркеклери

- Сежде этмек
- Сеждегәх
- Села
- Серафлар
- Сердар
- Сидон
- Синагога
- Синай
- Сион
- Сион гызы
- Содом
- Сөвеш арабасы
- Стоик таглыматчылар
- Сур
- Сурнай байрамы
- Сува чүмдүрмек
- Сүлейман пыгамбер
- Сүннет
- Сүннетсизлер
- Сүргүн
- Сыпа

Ш

- Шеминит
- Шейтан
- Шигаён
- Шөхрат

Т

- Табшырык
- Тегелек ховуз
- Тәмиз
- Тәзе Ай байрамы
- Тәзе Әхт
- Төврат
- Төврат мугаллымы
- Туты
- Түтетги
- Түтетги сыпасы

У

- Урым ве Туммым

Ы

- Ыбадатхана
- Ыбрайым пыгамбер
- Ыляс пыгамбер
- Ынсан оглы
- Ысхак пыгамбер
- Ысмайыл пыгамбер
- Ысрайыл
- Ысрайылың он ики тиреси
- Ызына сатын алмак

Я

- Ябуслар
- Яг
- Яг гуймак
- Яхуда
- Яхудаларың дили
- Яхуды
- Якма гурбанлыгы
- Якуп пыгамбер
- Ялкамак
- Яшулулар
- Язык гурбанлыгы

Е

- Едутун
- Ехошапат җүлгеси
- Еврей

Ю

- Юнус пыгамбер

- Юсуп пыгамбер

Й

- Йыгнагың хызматчысы
- Йыгнагың ёлбашчылары
- Йыгнак

З

- Зебур
- Зекат
- Зыгыр
- Зыярат нагмасы