Мукаддес Китап
Author: Мукаддес Китап Терҗиме Институты
Date: 2018-09-17T08:44:14.257972+00:00

Гириш

Гириш

1. Ермея

2. Сөзлүк

Элиңиздәки Мукаддес Китап хер бир адам үчин иң ваҗып китапдыр! Бу китап аркалы адамзат өз Ярадыҗысы Худайы танап, Онуң биз үчин ниетлән аҗайып максадыны өвренер ве иман эдип, бакы яшайша эе болар. Бейик патыша болан Давут пыгамбер Худайың Сөзи барада өз мезмурларының биринде: «Сениң сөзүң – чыра аякларыма, ол – ягтылык мениң ёдама» дийип айдяр. Худайың Сөзи, догрудан-да, хер бир ынсаның дурмушы үчин чырадыр, йөрейән ёлуны ягтылдян нурдур! Гой, Худай бу китабы окаян хер бир ынсана пәхим-пайхас берип, Өз Сөзүниң уммасыз байлыгыны оңа багыш этсин!

Китапларың атлары

Мукаддес Китабың дүзүмине гирйән китапларың атлары дүрли-дүрлүдир:

- •Китап я-да онуң эсасы бөлеги белли бир адам тарапындан язылып, шол адамың ады билен атландырыляр, мысал үчин, «Сүлейманың пәхимлери».

- •Китап хайсыдыр бир адам барада язылып, шол адамың адына лайыклыкда атландырыляр, мысал үчин, «Рут».

- •Китап ысрайыл халкының тарыхының хайсыдыр бир дөврүни беян эдип, шол дөвүрдәки вакалара, ягдайлара лайыклыкда атландырыляр, мысал үчин, «Ысраыыл сердарлары». Булар барада хас гиңишлейин маглуматы алмак үчин, хер китабың башында берилйән гириш бөлүмине гөз айлаң.

Мукаддес Китабың дүзүмине гирйән китаплар шу топарлара бөлүнйәр:

- •Көне Әхт

- ◦Төврат (Гелип чыкыш – Канун таглыматы)

- ◦Ир дөвүрдәки пыгамберлер; бу китаплар топары кәвагт «Тарыхы китаплар» дийлип хем атландырыляр (Ешува – Патышалар (Икинҗи китап))

- ◦Язгылар, шейле топара Зебур ве Сүлейманың пәхимлери ялы китаплар гирйәр. (Йыл язгылары – Нагмалар нагмасы)

- ◦Бейлеки пыгамберлер (Ишая – Малакы)

- •Тәзе Әхт

- ◦Хош хабарлар. Муңа дөрт китап дегишли болуп, олар дүрли адамлар тарапындан языландыр. Олар өзлериниң шаят болан вакаларыны беян эдйәрлер.

- ◦«Ресулларың ишлери» атлы китап Лука тарапындан языландыр. Ол бу китапда Иса Месихиң гөге гөтериленден соң болан вакалары беян эдйәр.

- ◦Хатлар. Булар Павлус, Петрус ве Ёханна ялы авторларың месихи йыгнаклара язан хатларыдыр.

- ◦«Ёханна гелен аянлык» эдебиятың айратын гөрнүши болуп, онда Худайдан гелен гөрнүшлер ве аянлыклар беян эдилйәр.

Ёкарда агзалан китаплар топлумларының хер бири өзүне махсус болан жанрда языландыр. Шонуң үчин-де окыҗы китабы оканда, онуң жанр айратынлыгыны хасаба алмалыдыр.

«Көне Әхт» ве «Тәзе Әхт» китапларына гошмача сөзбашылар берилйәр. «Көне Әхтиң» дүзүмине пыгамберлериң китапларының хем гирйәндигине гарамаздан, оңа түркмен окыҗыларына гиңден таныш болан «Төврат» ве «Зебур» диен гошмача сөзбашылар берилди. «Тәзе Әхт» китабына «Инҗил» диен гошмача сөзбашы берилсе-де, онуң дүзүмине «Инҗилден» башга китаплар ве иманлылар йыгнакларына язылан хатлар гирйәр.

Худайың атлары

Көне Әхт китабы түркмен дилине асыл нусгадан, ягны еврей дилинден терҗиме эдилди. Бу китабың еврей дилиндәки асыл нусгасында Худайың бирнәче ады душ гелйәр. Онуң «Элохим» ады хас көп уланылып, ол түркмен дилине «Худай» дийип терҗиме эдилди. Онуң бейлеки ады Яхве болуп, ол хем «Худай» диймеги аңладяр. Бу ат түркмен дилине «Реб» дийип терҗиме эдилди. «Реб» сөзи Худайың әхт баглашан, Өзүни халкына аян эден я-да ынсан кешбинде пейда болан ягдайларына дегишли вакаларда уланылды. Худайың «Эл-Шаддай» ады түркмен дилине «Гудратыгүйчли» дийип, «Эл-Элён» болса «Бейик Худай» дийип терҗиме эдилди. Худайың китапда сейрек душ гелйән «Адонай» ады «Таңры» дийип терҗиме эдилди. Херекет эдйән, бейик ишлери амала ашырян Худайы суратландырмак үчин еврей дилинде утгашдырылып уланылан «Яхве Элохим» ады түркмен дилине «Худайымыз Реб» дийип терҗиме эдилди.

Тәзе Әхт китабының асыл нусгасы грек дилинде язылып, онда Худай бабатда «куриос» диен сөз уланыляр. Китабың язга гечирилен дөврүнде бу сөз «ага» я-да «хоҗайын, эе» диймеги аңладярды. Көне Әхтиң грек дилиндәки терҗимесинде Худайың «Яхве» ве «Адонай» атлары хем «куриос» дийип терҗиме эдилендир. Шонуң үчин-де, Тәзе Әхт китабында адамлар Иса Месихе «куриос» дийип йүзлененлеринде, Оны Худай хөкмүнде кабул эдендиклери әшгәр боляр. Шейле ягдайларда «куриос» сөзи түркмен дилине «Реб» дийип терҗиме эдилди. Мундан башга-да, Иса Месих өлүмден диреленден соң Оңа Куриос Иса Месих дийип йүзленилип, бу ат түркмен дилине «Реббимиз Иса Месих» дийип терҗиме эдилди.

Мукаддес Язгылар ве тарыхы вакалар

Мукаддес Язгыларда беян эдилйән вакалара долы ве догры дүшүнмек үчин, олара шол дөвүрде болуп гечен тарыхы вакалар билен умумы багланышыкда гарамалыдыр. Ашакда Мукаддес Язгыларда беян эдилен тарыхы дөвүрлериң ве империяларың ады берилйәр:

1.Ыбрайым пыгамбериң дөврүне ченли болуп гечен вакалар. Худай дүнйәни ярадяр. Ол Адам атаны ве Хов энәни ярадып, олары Эрем багында ерлешдирйәр. Эмма олар Худайың эмрини бозансоңлар, Эремден махрум эдилйәрлер. Оларың несли көпелип, ер йүзүне яйраяр, гүнә ичинде яшап, өз дурмушларына гүмра болуп, Яраданы унудяр. Худайың муңа җуда гахары гелип, тутуш адамзады ёк этмеги ниет эдинйәр. Ол Өз ниетини берҗай этмек үчин, ер йүзүне элхенч сил иберйәр-де, Нух пыгамбер билен онуң машгаласындан башга тутуш адамзады ёк эдйәр. Хава, Худай шол силде диңе Нух пыгамбери ве онуң машгаласыны халас эдйәр, себәби олар дири Худая иман эдип, Оңа сежде эдйәрдилер. Беян эдилйән вакаларың шу тапгыры Нухуң несиллериниң Бабыл минарасыны гуршы ве тутуш адамзадың несил дарагтының дөрейши билен тамамланяр.

2.Ыбрайым пыгамбер барадакы вакалар. Хич перзенди болмадык Ыбрайым пыгамбере Худай бир огул берҗекдигини, ондан бейик бир миллет яратҗакдыгыны вада берйәр. Мундан башга-да, Худай пыгамбере онуң неслине «бал билен сүйт акян» Кенган топрагыны-да мирас берҗекдигини вада эдйәр. Ыбрайым пыгамбер вада берлен юрда гөчүп, ол ерде чадырда бир чарвадар кимин яшаяр. Худай Ыбрайымың агтыгы Якуба «Ысрайыл» дийип ат берйәр. Ысрайылың он ики оглы болуп, олар тутуш халкың несилбашылары боляр. Ысрайылың Юсуп атлы сөйгүли оглы доганлары тарапындан Мүсүр гулчулыгына сатылса-да, Худай оны ялңыз гоймаяр. Юсуп пыгамбер Худайың көмеги билен тутуш Мүсүр юрдунда икинҗи дереҗели адам боляр. Ол ачлык дөврүнде тутуш юрды ве өз атасының машгаласыны халас эдйәр. Онуң несли Мүсүрде җуда көпелйәр, эмма Юсуп пыгамбер арадан чыкандан соң, олар Мүсүр юрдунда гул болярлар.

3.Мүсүрден чыкыш ве вада эдилен топрагы эелемек барадакы вакалар:

а.Муса Ысрайылың неслини мүсүр гулчулыгындан азат эдйәр. Ысрайылың огулларындан дөрән тирелер чөлде Худая эерип, Ондан Мукаддес Кануны кабул эдйәрлер. Худай олара леви тиресини руханычылыга беллемеги ве Өзи үчин мукаддес чадыры ясамагы буюряр. Бу чадыр Худая сежде этмек үчин ниетлененди.

б.Ешува ысрайыллары Ыбрайым пыгамбере вада берлен топрага – Кенгана гетирйәр. Олар бу топрагы шол ерде яшап йөрен тирелерден басып алярлар. Бу тирелериң аглаба бөлеги Нух пыгамбериң Хам ве Яфес атлы огулларының несиллериди. Ыбрайым пыгамбер болса Нух пыгамбериң новбахар оглы Самың неслиди. Ысрайылың душманлары болан аммонлар ве моваплар болса Лутуң несиллериди. Басылып алнан юрт он ики бөлеге бөлүнип, ысрайыл тирелериниң арасында биҗе боюнча пайланыляр. Юсубың ики оглундан ики тире эмеле гелйәр, себәби Ысрайыл пыгамбер дүнйәден өтмәнкә олары өз огуллары хөкмүнде кабул эдип, ак пата берипди. Шонуң үчин-де, он ики бөлеге бөлүнен топрак Ысрайылың он бир оглуның несиллериниң арасында мүлк хөкмүнде пайланыляр. Ысрайылың Леви оглуның несиллери болса руханычылыга беллененсоңлар, топракдан хич мүлк алмаярлар, себәби Ысрайыл Худайы Реббиң Өзи оларың мүлкүди.

4.Он ики тирәниң бир патышалыгы эмеле гетириши барадакы вакалар:

а.Шавул патыша Ысрайылың илкинҗи патышасы боляр. Соңра Давут пыгамбер Ысрайыла патыша боляр ве он ики тирәни бирлешдирип, бир миллети эмеле гетирйәр--де, өз чәклерини гиңелдйәр.

б.Сүлейман пыгамбер Реббе сежде этмек үчин дүнйәде деңи-тайы болмадык ыбадатхананы гуряр.

5.Патышалыгың бөлүнмеги барадакы вакалар. Сүлейман пыгамбер арадан чыкандан соң, онуң ики оглуның арасында уруш башланяр. Юрдуң демиргазыгындакы он тире Сүлейманың огулларының бирини голдап, Ысрайыл патышалыгыны эмеле гетирйәр. Яхуда ве бенямин тирелери болса Сүлейманың бейлеки оглуны голдап, юрдуң гүнортасында Яхуда патышалыгыны эмеле гетирйәр. Яхуда ве Ысрайыл патышалыклары пыгамберлериң язгыларында көп ятланыляр. Демиргазык патышалыгы бабыллылар тарапындан басылып алыняр, илаты болса Бабыла сүргүн эдилйәр.

6.Сүргүнлик дөври ыбадатхана вейран эдилйәр, гүнорта патышалыгы болан Яхуданың абрайлы ве гөрнүкли адамлары, машгалалары бабыллылар тарапындан есир алыняр.

7.Дикелдиш дөври – Парс империясы дөрәнден соң яхудылара өз ватанына, Ысрайыла доланмак ругсат эдилйәр. Олар өз юрдуна доланып, шәхери ве ыбадатхананы дикелдйәрлер.

8.Көне ве Тәзе Әхтиң аралыгындакы дөвүр – Македония империясы. Ортаер деңзи македониялылар тарапындан басылып алыняр. Македонлар грек дилини яйрадып, билим улгамыны өсдүрип яйбаңландырярлар.

9.Иса Месихиң дурмушы ве хызматы. Шол дөвүрде яхудылар Рим империясына гарашлы болуп, онуң беллән патышаларының голастында яшаярдылар. Шейле патышаларың бири-де Хирод болуп, ол Рим императорына долы гарашлы болупдыр.

10.Илкинҗи месихилер йыгнагы. Иса Месих гөге гөтериленден соң, Оңа иман эденлериң саны барха артяр. Гүйчли ызарланмалара, сөгүлмелере ве эҗирлере гарамаздан, оларың саны барха көпелйәр. Месихи йыгнаклар Орта Гүндогардан Рим империясының Азия велаятына (хәзирки Түркие), хатда Европа юртларына ченли яйраяр.

Мукаддес Язгыларың жанрлары

Мукаддес Язгыларың терҗимесинде үч дүрли жанр: кысса (беян этме), гошгы (я ак гошгы) ве гошгы жанрында язылан проза уланылды. Гошгы жанрында язылан проза долы капыя эе болмаса-да, гошгы ялы окаляр. Шонуң үчин-де, шейле жанрда язылан пыгамберлик китаплары терҗиме эдиленде, олар гошгы гөрнүшде реҗеленди. Еврей шыгрыетинде «параллелизм» усулы гиңден уланыляр. Шейле усулда язылан гошгуларың биринҗи сетиринде беян эдилйән пикир икинҗи сетиринде гайталанып, манысы хас гиңишлейин дүшүндирилйәр.

Голязмалар

Көне Әхт китабы түркмен дилине еврей дилинде язылан Масоретик текстлеринден терҗиме эдилди. Бу Масоретик текст Библия Хебрайиканың соңкы неширинде чап эдилди. Зерурлыгың дөрән ягдайларында шу нешириң теклип эден алтернатив дүшүндирмелеринден хем угур алнып, олара дегишли чыкгытлар берилди. Тәзе Әхт китабы грек дилиндәки голыазмадан (Бирлешен Мукаддес китап җемгыети, 4‑нҗи нешири) терҗиме эдилди. Бу гөрнүшдәки аятларың Текстус Ресептус билен тапавутлы болан ягдайларында олара хем дегишли чыкгытлар берилди.

Чыкгытлар

Терҗимеде чыкгытларың бирнәче гөрнүшлери уланылды. Оларың иң йөнекейи окыҗа дүшнүксиз я-да нәбелли болан сөзе дүшүндириш берйәр. Шейле сөзлер китабың ахырында берилйән Сөзлүкде хем ерлешдирилендир. Чыкгытларың ене бир гөрнүши терҗиме эдилен асыл нусгадакы аятларың башга гөрнүшиниң бардыгыны хем гөркезйәр. Шейле аятларың арасындакы тапавут җикме-җик гөркезилмесе-де, хайсы асыл нусгадан алнандыгы мәлим эдилйәр.

Өлчег бирликлери

Мукаддес Язгыларың терҗимесинде өлчег бирликлерини аңлатмак үчин мысгал, гадак, батман ялы гадымы көне түркмен өлчег бириклери уланылды. Оларың хәзирки дөвүрдәки такмынан өлчегини гөркезмек үчин дегишли чыкгытлар берилди. Шейле-де, чыкгытларда көне еврей ве грек өлчеглери уланылды. Сиз бу өлчег бирликлерини китабың ахырында берилйән таблисада гөрүп билерсиңиз.

Салгыланма аятлары

Тәзе Әхтиң китапларында Көне Әхтден мысал гетириленде, онуң хайсы китапдан алнандыгыны гөркезмек үчин салгыланма аятлары берилйәр. Бу окыҗа аядың я-да бабың асыл мазмуныны тапмагы еңиллешдирмек максады билен эдилди.

Мукаддес Язгыларың стили

Мукаддес Язгыларың стили өзболушлыдыр. Себәби онуң асыл нусгасының язылан дөврүндәки дурмуш ягдайларының, дәп-дессурларының кәбирлери түркмен дурмушы ве медениети үчин нәтанышдыр. Шоңа гөрә-де, терҗимечилер асыл нусганың манысының түркмен окыҗысына дүшнүкли болмагы үчин бу ише өрән сересаплы чемелешдилер. Олар асыл нусганың манысының үйтгедилмегине я-да тесвирленмегине ёл бермезлик үчин, оны сөзме-сөз терҗиме этмекден я-да диңе манысыны терҗиме этмекден гача дурдулар. Өңде гойлан меселәниң кын боландыгына гарамаздан, терҗиме адаты окыҗа дүшнүкли болуп, манысының арасса, анык ве тебигы болмагы үчин сада дилде эдилди. Терҗиме стилиниң дүрли болмагы терҗимелериң хем дүрли боляндыгыны аңладяр. Шонуң үчин-де, хайсыдыр бир терҗимәни башга терҗиме билен деңешдирип, онуң нәдогры эдилендигини айтмак ерликсиздир. Терҗимелериң бирмеңзеш болуп, адалгаларың я-да җүмлелериң башгача, окыҗа хас дүшнүкли тәрде берилмеги ахмалдыр. Мундан башга-да, терҗимелериң хеммеси белли бир дереҗеде дүшүндирмелере эедир. Терҗимәниң довамында душ гелен икиманылы сөзлемлериң аглаба бөлегиниң дүшүндирилмелери окыҗының пайына галдырылды. Йөне манысы өрән чылшырымлы ве айдың болмадык аятларың кәбирлери садалашдырылып, окыҗа дүшнүкли болар ялы терҗиме эдилди. Шейле аятларың терҗимесинде көп алымлар тарапындан бу бабатда кабул эдилен дүшүндиришлерден угур алынды.

Мукаддес Китап Терҗиме институты

Көне Әхт

Ермея

Ермея пыгамбериң китабы

Гириш

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28
- 29
- 30
- 31
- 32
- 33
- 34
- 35
- 36
- 37
- 38
- 39
- 40
- 41
- 42
- 43
- 44
- 45
- 46
- 47
- 48
- 49
- 50
- 51
- 52

Ермея пыгамбер Яхуда юрдунда, Иерусалимиң демиргазык тарапында ерлешйән Анатот обасында руханының машгаласында догуляр. Ысрайыл юрды икә бөлүненден соң, Яхуда Гүнорта патышалыгына дегишлиди.

Ермея б. э. өң 626-нҗы йылда пыгамберлик эдип башлаяр. Онуң ады «Реб бейгелдйәр», «Реб беркарар эдйәр», «Реб айлап ташлаяр» диймеги аңладяр. «Айлап ташлаяр» – бу ерде душманчылыклы дүнйә пыгамбери ташлаяр я-да миллетлери гүнәлери зерарлы ере пылчап уряр диен маныда уланыляр.

Реб Яхуда юрдуның үстүнден җеза индерҗек боланы үчин, Ермея пыгамбере өйленмеги ве чага эдинмеги гадаган эдйәр. Шол җезаландырылышың довамында индики несил бүтинлей ёк эдилмелиди. Ермея яхуды халкы җезаландырылып, Бабыла сүргүн эдилҗекдиги барада пыгамберлик эдени үчин, өз дөвүрдешлериниң арасында халанылмаярды. Йөне шейле боландыгына гарамаздан, Барук атлы адам онуң садык ёлдашына өврүлип, пыгамбериң әхли айданларыны язга гечирйәр. Ермея өмрүниң ахыркы гүнлерини Бабылда дәл-де, Мүсүрде гечирйәр. Алымларың чакламаларына гөрә, ол хут шол ерде арадан чыкяр я-да өлдүрилйәр.

Ермеяның пыгамберликлери кәвагт, айратын хем Бабыл сүргүнлигинде рухдан дүшен халка теселли берйәрди. Реб олара Бабыл юрдунда орнашмагы буйруп, шейле диййәр: «Өйлер гуруп, оларда яшаң; баглар экип, мивесини ийиң. Өйлениң, огулларыңыз хем гызларыңыз болсун. Огулларыңызы өйлендириң, гызларыңызы дурмуша чыкарың. Олардан-да огуллар ве гызлар дүнйә инсин. Ол ерде азалмаң-да, гайтам көпелиң. Сизи есир эдип гетирен шәхеримиң парахатлыгыны газанмаклыга чалшың. Ол шәхер үчин Реббе дилег эдиң, чүнки сизиң парахатлыгыңыз онуң парахатлыгына баглыдыр» (29:5-7). Шейле пыгамберлик яхуда халкыны гең галдыряр, себәби олар ата-бабаларының юрдуна доланмагы күйсейәрдилер. Эмма Реб сөзүни довам эдип, яхудылара шейле диййәр: «Сизиң үчин ниетлән мейиллерими Өзүм билйәрин. Муны Реб айдяндыр. Булар сизе яманлык этмек дәл-де, умытлы гелҗек бермек үчин парахатлык ниетлеридир». (29:11).

Китапда Реббиң халкының галкынышы, Онуң гелеҗекде олар билен багланышҗак тәзе әхти барада хем пыгамберликлер бардыр. Бу пыгамберликлер китабың 30 – 33‑нҗи бапларында, айратын-да 31‑нҗи бабында беян эдилйәр.

Китабың ахыркы бапларында Бабыл ве Мүсүр ялы даш-төверекде ерлешйән юртларда яшаян халклара гаршы айдылан пыгамберликлер беян эдилйәр (46 – 51‑нҗи баплар). Бу пыгамберликлер Реббиң тутуш дүнйәни гөзегчиликде саклаяндыгына шаятлык эдйәр. Китап Ермеяның әхли пыгамберликлери айдылып болнандан соң сөзсоңы, ягны Иерусалимиң йыкылҗакдыгы барадакы пыгамберлиги билен тамамланяр. Бу гөзел шәхериң вейран эдилҗекдиги хем Ермея пыгамбер тарапындан айдылыпды.

Ермея пыгамбер «Ермеяның агысы» атлы китабың хем авторыдыр.

Мазмуны

- Реб Ермея пыгамбери чагыряр 1:1-19

- Ёшыя, Ехоякым, Ехоякын ве Сидкия патышаларың шалык сүрен дөврүнде айдылан пыгамберликлер 2:1–25:38

- Ермеяның дурмушында болан вакалар 26:1–45:5

- Миллетлере гаршы айдылан пыгамберликлер 46:1–51:64

- Иерусалимиң йыкылмагы 52:1-34

1‑нҗи бап

1^1Булар бенямин топрагындакы Анатот обасында яшаян руханыларың бири болан Хилкияның оглы Ермеяның сөзлеридир+. 2Амон оглы Ёшыяның Яхудада патышалыгының он үчүнҗи йылында Ермея Реббиң сөзи аян болды+. 3Ёшыяның оглы Ехоякымың дөврүнден, онуң бейлеки оглы Сидкияның шалыгының он биринҗи йылының бәшинҗи айына ченли, ягны Иерусалим халкының есир эдилип әкидилен вагтына ченли Ермея Реббиң сөзүниң гелмеги довам этди+.

Реб Ермеяны чагыряр

4Маңа Реббиң шу сөзи аян болды:+

5«Мен сени энеңиң гөвресинде
шекил бермезимден өң танадым.
Энеден догулмазыңдан өң
сени Өзүме багыш этдим,
миллетлере пыгамбер белледим».

6Шонда мен: «Вах, Хөкмүрован Реббим! Мен дүзүвли геплемәни-де оңарамок. Мен энтек яш оглан ахыры» дийдим+. 7Эмма Реб маңа шейле дийди:

«Сен өзүңе яш оглан дийме.

Кимиң янына иберсем, гидерсиң;
нәме буюрсам, шоны айдарсың.

8Олардан горкма,
сени халас этмек үчин

Мен сениң билендирин».

Муны Реб айдяндыр+.

9Соңра Реб элини узадып, агзыма дегирди ве маңа шейле дийди:

«Ине, Мен сөзлерими сениң агзыңа салдым+.
10Бу гүн Мен саңа миллетлери хем шалыклары
согруп ташламагы ве йыкмагы,
ёк этмеги ве ер билен егсан этмеги,
гурмагы ве бина этмеги табшырярын»+.

11Маңа Реббиң шу сөзи аян болды: «Ермея, сен нәме гөрйәрсиң?» дийип сорады. Мен: «Бадам агаҗының шахасыны гөрйәрин» дийдим+. 12Онсоң Реб маңа: «Догры гөрдүң, чүнки Мен хер бир сөзүмиң амала ашмагына гөзегчилик эдйәрин[*]» дийди. 13Маңа ене Реббиң сөзи гелип, Ол: «Нәме гөрйәрсиң?» дийип сорады. Мен: «Демиргазыкда биз тарапа гышарып гайнап дуран газаны гөрйәрин» дийип җогап бердим+. 14Реб маңа шейле дийди: «Юрдуң әхли илатының үстүне демиргазыкдан бетбагтлык инер+. 15Ине, Мен демиргазыкдакы әхли миллетлери чагырярын, муны Мен – Реб айдяндырын. Оларың патышаларының әхлиси гелип, өзлериниң тагтыны Иерусалим дервезелериниң гирелгесинде, онуң даш-төверегиндәки диварларының ве Яхуданың әхли шәхерлериниң гаршысында гурарлар+. 16Оларың Менден йүз өврүп эден әхли писликлери үчин, башга худайлара садакалар берип, өз эллериниң ясан ишлерине сежде эдендиклери үчин, Мен оларың гаршысына Өз хөкүмими ыглан эдерин. 17Эмма сен велин, билиңи берк гуша. Тур-да, буюрян әхли затларымы олара айт. Олардан горкма, ёгсам Мен-де сени оларың гөзүниң алнында горка саларын+. 18Ине, бу гүн Мен сени тутуш юрдуң гаршысына – Яхуда патышаларына, онуң ёлбашчыларына, руханыларына, юрдуң халкына гаршы берк гала, демир сүтүн ве бүрүнч дивар этдим+. 19Олар сениң гаршыңа сөвешерлер, эмма сенден үстүн чыкмазлар. Чүнки сени халас этмек үчин Мен сениң билендирин». Муны Реб айдяндыр.

2‑нҗи бап

Ысрайыл халкы Ребден йүз өвүрйәр

2^1Маңа Реббиң шу сөзи аян болды: 2«Гит-де, шулары Иерусалим халкына җар эт. Реб шейле диййәр дий:

„Мен сениң яшлыгыңдакы вепаңы,
гелин вагтыңдакы сөйгиңи ятлаян,
чөлде – экин битмейән ерде,
Мениң ызыма эеришиңи ятлаян+.
3Ысрайыл Реб үчин мукаддес халкдыр,
Онуң хасылының илкинҗи мивесидир.
Ондан иенлериң әхлиси языклы болуп,
үстлеринден бетбагтлык инди“.
Муны Реб айдяндыр+.
4Реббиң сөзүне гулак асың,
эй, Якуп несли,
Ысрайылың әхли ковумлары!
5Реб шейле диййәр:
„Менден узаклашар ялы,
ата-бабаларыңыз Менден
нәме яманлык гөрдүлер?
Бидерек затларың ызына эерип,
өзлери-де бидерек болдулар+.
6Олар: ‘Бизи Мүсүрден чыкаран,
чөлде, чукурлыкда хем чолалыкда,
гурак хем түм гараңкылыкда,
хич кимиң аяк басмадык,
хич кимиң яшамадык еринде
бизе ёл гөркезен Реб ниреде?’
дийип сорамадылар+.
7Мивесидир нәз-ныгматындан ийсин дийип,
гетирдим Мен сизи берекетли ере.
Эмма гирениңизде ол ере,
харам этдиңиз сиз үлкәми,
неҗис зада өвүрдиңиз мүлкүми+.
8Руханылар: ‘Реб ханы?’ дийип сорамадылар.
Казылар Мени танамадылар,
ёлбашчылар Маңа гаршы питне туруздылар,
пыгамберлер Багал бутуның адындан
пыгамберлик эдип,
бидерек затларың ызына эердилер+.

9Шонуң үчин хем Мен ене бир гезек сизи язгарярын.

Муны Реб айдяндыр.

Мен сизиң чагаларыңызың чагаларыны хем язгарярын+.

10Киприң кенарякаларына гидип гөрүң,

Кедара адам ёллап, үнс билен гөзден гечириң.

Сер салың, хей, өң болупмы шейле затлар+?

11Өз худайларыны чалшан миллет бармы?

Ёгсам оларың худайлары Худаям дәл.

Эмма Мениң халкым өз шөхратлы Худайыны
чалышды бидерек зада+.

12Эй, гөклер, муңа аңк-таңк болуң,
горкудан титрешиң.

Муны Реб айдяндыр.

13Чүнки Мениң халкым ики саны пис иш этди:

акар сувларың гөзбашы болан Мени терк этдилер,
өзлерине ховданлар, гырасы чат ачан,
сув сакламаян ховданлар газдылар+.

14Ысрайыл гулмы нәме?

Ол догабитди хызматкәрми?

Онда нечүн ол олҗа болды?

15Арсланлар оңа гаршы арладылар,
сеслерине бат бердилер.

Ысрайыл юрдуны вейран этдилер,
шәхерлерини хараба өвүрдилер,
ол ерде бир адам-да галмады+.

16Мемфис ве Тахпанхес халкы
пытратды келлечанагыңы.

17Терк этдиң ёл гөркезйән Худайың Ребби,
индердиң шейдип өз башыңдан булары.

18Инди нәме үчин Нилиң сувундан ичмәге
гидйәрсиңиз Мүсүре?

Евфрат дерясындан ганмага
гидйәрсиңиз Ашура+?

19Сизи өз пислигиңиз җезаландырар,
дөнүклигиңиз паш эдер.

Өз Худайыңыз Ребби терк этмегиң,

Ондан горкмазлыгың писликдигини,
аҗыдыгыны билиң хем гөрүң.

Муны Гудратыгүйчли–Хөкмүрован Реб айдяндыр.

20Сен биреййәм боюнтырыгыңы дөвүп,
дийдиң танапларыңы үзүп:

‘Саңа гуллук этмерин’.

Хер бир бейик байырлыкда бутлара сежде этдиң,
гүр япраклы хер бир агаҗың астында
зына этдиң серлип ятып+.

21Экипдим сени иң оңат тохумдан
сайлама үзүм агаҗы хөкмүнде.

Эйсем нәдип сен азып,
өврүлдиң ябаны үзүм агаҗына+?

22Ювсаң-да ашгар билен өзүңи, сүртсең-де көп сабыны,
дурандыр хузурымда языгыңың тагмасы.

Муны Хөкмүрован Реб айдяндыр+.

23Сен нәдип: ‘Мен харам дәл.

Багал бутуның ызына эермедим’ дийип билйәрсиң?

Җүлгеде эден гүнәңе серет, нәме эдениңи гөр!

Сен өзүни ол ере, бу ере урян йылдам маясың.

24Сен чөле өвренишен,
гызгын деми билен шемала
пышгыран гулансың.

Эсрән вагты оны ким саклап билер?

Ядамаз оны гөзлейәнлең хиҗиси,
эсрән вагты тапарлар оны+.

25Аягыңы ялаңачлыкдан,
богазыңы сувсузлыкдан гора.

Эмма сен: ‘Тамакин болма!

Мен кесеки худайлары сөйдүм,
оларың ызына эерерин!’ дийдиң+.

26Тутуланында огрының утанышы дек,
ысрайыл халкы-да, онуң патышалары-да,
ёлбашчыларыдыр руханылары-да,
пыгамберлери-де утандылар+.

27Олар бир агаҗа ‘Сен мениң атамсың’,
бир даша ‘Мени сен догурдың’ диййәрлер.

Олар Маңа йүзлерини дәл-де, еңселерини өвүрдилер.

Эмма башларындан бела иненде,

‘Гел-де, бизи халас эт!’ диййәрлер+.

28Ханы, өзүңизе ясан худайларыңыз ниреде?

Башыңыздан бела иненде,
сизи халас эдип билйән болсалар, гой, гелсинлер.

Эй, яхуда халкы, шәхерлериң саны нәче болса,
худайларыңың саны хем шончадыр+.

29Нечүн сиз Маңа шикаят эдйәңиз?

Барыңыз Маңа гаршы баш галдырдыңыз.

Муны Реб айдяндыр.

30Перзентлериңизе нәхак темми берен экеним,
барыбир олар ёла гелмедилер.

Өз гылыҗыңыз йыртыҗы арслан дей
пыгамберлериңизи ювутды+.

31Эй, бу дөврүң несиллери,

Реббиң сөзүне гулак гоюң.

Мен Ысрайыл үчин бир чөллүк,
болдуммы түм гараңкы юрт?

Нечүн диййәр халкым: ‘Биз эркин,
бармарыс яныңа гайдып’?

32Хей-де гыз өз шай-сеплерини,
гелин өз күртесини унудармы?

Эмма халкым Мени сансыз гүнләп унутды+.

33Сен ойнашларыңы гөзләниңде,
ёлуңы тапмага нәхили уссат!

Хатда пис аяла-да ёлларыңы өвретдиң+.

34Этегиң-де бигүнә гарыбың ганына боялан,
оны сен огурлыкда тутмадың ёгсам.

Бу затларың барына гарамаздан,+

35сен диййәң: ‘Мен гүнәсиз, элбетде,

Реббиң гахары совулды менден’.

Ине, ‘Мен гүнә этмедим’ диениң үчин,

Мен сениң үстүңден хөкүм чыкарарын.

36Нечүн ызлы-ызына эдйәрсиң сен дөнүклик?

Ашурда масгара болшуң дек,
масгара боларсың Мүсүрде хем+.

37Реб рет этди бил баглаян халкларыңы,
инди ровачлык газанмарсың олаң үсти билен.

Чыкарсың элиңи йүзүңе тутуп, ол ерден хем“».

3‑нҗи бап

3^1«Айдалы, бир адам аялының талагыны берйәр, ол аял хем онуң билен айрылышып, башга бирине баряр. Мундан соң яңкы адам бу аялы икинҗи гезек алармы? Бейле этсе юрт бүтинлей харам болмазмы? Сен болса, эй, Ысрайыл, көп ойнашлар билен зына этдиң. Инди бир Маңа тарап өврүлерсиңми? Муны Реб айдяндыр+. 2Серет, ялаңач гаялара назар сал!

Хей, сениң зына этмедик ериң бармы?

Чөлдәки гаракчылар ялы
ёлларың гырасында отурып,
ойнашларыңа гарашдың.

Лолучылыгың хем пислигиң билен
юрды харама чыкардың+.

3Шонуң үчин ягмырларың ызы кесилди,
яз ягшы ягмады.

Сен бихая лола меңзедиң,
утанҗың нәмедигини билмедиң+.

4Инди сен Маңа: „Атам,
яшлыгымдан Сен достумсың!

5Сен өмүрлик гахарланҗакмы?

Өйке-кинәңи бакы саклаҗакмы?“ дийип айтдың.

Ине, сен шу затлары айтсаң-да,
эдип билен яманлыкларыңы этдиң»+.

Бивепа Ысрайыл ве Яхуда

6Ёшыя патышаның дөврүнде Реб маңа шейле дийди: «Сен бивепа Ысрайылың эден затларыны гөрдүңми? Хер бир бейик байырда, гүр япраклы хер бир агаҗың астында зына этди+. 7Мен ол бу затлары эденден соң, Маңа тарап өврүлер өйтдүм, эмма ол өврүлмеди; муны онуң хайын уясы гөрди. 8Мен әхли эден зыналары үчин бивепа Ысрайылың талагыны берип, ковуп гойберенимде хем онуң хайын уясы Яхуданың хич горкмандыгыны, гайтам онуң хем лолы болуп, зына эдендигини гөрдүм+. 9Ысрайыл хич әхмиет бермеди, дашлара ве агачлара сежде этмек билен, зына этди ве юрды бүтинлей харама чыкарды+. 10Бу әхли затлара гарамаздан, онуң хайын уясы Яхуда Маңа чын йүрекден дәл-де, яландан доланды». Муны Реб айдяндыр+.

11Реб маңа шейле дийди: «Бивепа Ысрайыл хайын Яхуда гаранда адыл болуп чыкды+. 12Гит-де, бу сөзлери демиргазыга җар эдип, шейле дий: „Эй, бивепа Ысрайыл, Маңа долан! Муны Реб айдяндыр. Мен мерхеметлидирин, инди Мен саңа газаплы бакмарын, гахарымы бакы сакламарын. Муны Реб айдяндыр+. 13Эмма сен өз языгыңы боюн ал: өз Худайың Реббиң гаршысына баш галдырдың, гүр япраклы хер бир агаҗың астында кесеки худайлара көңүл бердиң, Маңа гулак асмадың. Муны Реб айдяндыр+. 14Эй, бивепа халк, Маңа долан, муны Мен – Реб айдяндырын, чүнки сизиң хоҗайыныңыз Мендирин. Мен сизи бир-бирден шәхерден, ики-икиден уругдан чыкарып, Сиона[*] гетирерин. 15Мен сизе Өз гөвнүмдәки ялы чопанлары берҗек, олар сизи билим ве дүшүнҗе билен бакарлар+. 16Сиз юртда көпелип, сан-саҗаксыз боланыңызда, олар гайдып Реббиң Әхт сандыгыны агзамазлар. Муны Реб айдяндыр. Ол келлә гелмез я-да ятланылмаз, оны күйсемезлер, башгасыны-да ясамазлар+. 17Шол дөвүр Иерусалим Реббиң тагты дийлип атландырылар ве әхли миллетлер шол ерде, Иерусалимде Реббиң хузурына үйшерлер. Мундан бейләк олар кесирлик билен яман ниетлерине ковалашмазлар. 18Шол гүнлерде яхуда халкы ысрайыл халкы билен бирлешер. Икиси бирликде демиргазык юртдан чыкып, Мениң ата-бабаларына мүлк эдип берен юрдума гелер+.

19Сизи чагаларымың арасында орнашдырып,
сизе гөзел юрды –
әхли миллетлериң иң аҗайып мирасыны бермекчидим.

Сиз Мени Атам дийип чагырарсыңыз,

Менден йүз өвүрмерсиңиз өйтдүм.

20Эмма бир аялың өз әрине бивепалык эдиши ялы,
сиз хем Маңа бивепалык этдиңиз, эй, ысрайыл халкы!“»

Муны Реб айдяндыр+.

21Ялаңач гаялардан бир сес эшидилйәр,

бу ысрайыл халкының агысы хем ахы-наласыдыр.

Чүнки олар ёлларыны урдурдылар,
өзлериниң Худайы Ребби унутдылар+.

22«Доланың, эй, бивепа перзентлер,

Мен бивепалыгыңыза шыпа берерин».
Халк диер: «Ине, биз Сениң яныңа гелйәрис,
чүнки Худайымыз Реб Сенсиң!»+
23Догрудан-да, депелерден, даглардан гелйән
гыкылыкдыр говгалар яландыр.
Хакыкатдан хем Худайымыз Реб
Ысрайылы халас эдйәр.

24Яшлыгымыздан бәри ата-бабаларымызың бар зәхметини, оларың сыгырдыр гоюн сүрүлерини, огулдыр гызларыны бихая бутлар ювудып-ялмап гелйәрлер. 25Утанҗымызда яталың, рысвалык ёрганымыз болсун; чүнки ата-бабаларымыз ве биз яшлыгымыздан тә шу гүне ченли Худайымыз Реббе гаршы гүнә эдип гелдик. Худайымыз Реббе гулак асмадык+.

4‑нҗи бап

41-2«Эй, Ысрайыл! Эгер доланмак ислесең,
Маңа тарап долан.
Эгер азашмасаң,
йигренҗи бутларыңы
хузурымдан айырсаң,
хакыкатда, адыллыкда ве догрулыкда
„Дири Ребден ант ичйәрин!“ дийсең,
онда миллетлер Ребден пата аларлар,
Онуң билен магтанарлар».
Муны Реб айдяндыр++.

3Шонуң үчин Реб яхуда халкына ве Иерусалим илатына шейле диййәр:

«Сүрүлмедик ериңизи сүрүң,
тикенлериң арасына экин экмәң+.
4Эй, яхуда халкы ве Иерусалим илаты,
Мен-Реб үчин йүрегиңизи сүннетләп,
өзүңизи Маңа бүтинлей багыш эдиң.
Ёгсам пис ишлериңиз себәпли
Мен газабымы от кимин ловладарын,
оны хич ким сөндүрип билмез»+.

Демиргазыкдан бетбагтлык гелйәр

5Шуны Яхудада ыглан эт, Иерусалимде җар эт:

«Юртда сурнай чалың!

Батлы гыгырып дийиң:

„Гелиң, үйшүп, берк галалара гирелиң!“+.

6Сиона тарап ёлы гөркезйән бир нышан гоюң,
гачып гутулың, эгленмәң!

Чүнки Мен демиргазыкдан бела,
әпет бетбагтлык индерерин+.

7Арслан сүренинден чыкды,
миллетлери хеләклейҗи ёла дүшди.

Юрдуңызы вейран этмек үчин,

Ол меканындан чыкды.

Шәхерлериңиз ер билен егсан болуп,
илатсыз хараба дөнер+.

8Мунуң үчин җул гейниң,
зарынлап аглаң.

Чүнки Реббиң гахар-газабы
бизден совулмады»+.

9«Шол гүн патышаның ве баштутанларың йүреги хопугар. Руханылар аңк-таңк боларлар, пыгамберлер гең галарлар». Муны Реб айдяндыр.

10Онсоң мен шейле дийдим: «Вах, Хөкмүрован Реб! Бу халкы ве Иерусалими бүтинлей алдап, сизиң үчин саг-саламатлык болҗак дийдиң. Эмма гылыч богазымыза гоюлды!»+
11Шол вагт бу халка ве Иерусалиме шейле дийлер: «Сәхрадакы ялаңач гаялардан эзиз халкымың үстүне гызгын эпгек өвсер, бу харман совурмак я-да арассаламак үчин дәлдир. 12Менден гелен бу эпгек булардан хас гүйчли болар. Олара гаршы хөкүм эден Мен-Ребдирин+.

13Ине, душман булут кимин гелйәр,
сөвеш арабалары харасат киминдир.

Онуң атлары бүргүтден йылдамдыр.

Дат гүнүмизе, биз вейран болдук!+

14Йүрегиңи тәмизләп пәкле писликден,
эй, Иерусалим, халас боларсың шонда.

Эрбет ниетлериңи ене
нәче вагт саклаҗак ичиңде+?

15Чүнки Дандан бир сес эшидилйәр,

Эфрайым дагындан өлүм хабары гелйәр».

16Миллетлере ыглан эдиң, Иерусалиме җар эдиң: «Ине, олар гелдилер! Узак юртдан габавчылар гелип, Яхуда шәхерлерине гаршы сөвеш награларыны чекерлер. 17Олар экин сакчылары ялы онуң даш-төверегини габарлар, чүнки Иерусалим Маңа гаршы баш галдырды. Муны Реб айдяндыр+. 18Булары сениң башыңа гетирен өз ёлларың ве ишлериңдир. Бу сениң җезаң! Нәхили аҗы! Бу сениң йүрегиңиң төрүне етди»+.

19Вах җаным, вах җаным! Агырыма чыдамок!
Вах, калбымың айнасы! Йүрегим хасрат чекйәр,
үмсүм болуп билемок, чүнки сен, эй, җаным,
эшитдиң сурнай сесин, сөвеш награсын+.
20Бетбагтлык үстүне бетбагтлык гелди,
тутуш юрт вес-вейран болды,
ёк болды бирденкә чадырларым,
бир демде перделерим+.
21Хачана ченли мен сөвеш тугуны гөрүп,
сурнай сесини эшитмеликәм?
22«Мениң халкым акмак,
олар Мени танамаярлар.
Олар кемакыл чагалар, оларда дүшүнҗе ёк.
Олар яманлык этмеги башарярлар-да,
ягшылык этмегиң нәмедигини биленок»+.

23Мен–Ермея ере сын этдим,
ине, ол шекилсиз бошлукды.
Асмана бакдым, онда ышык ёкды+.
24Даглара серетдим, олар титрейәрди,
әхли депелер икияна ыраң атярды+.
25Серетдим, хич бир ынсан ёкды,
гөкдәки әхли гушлар учуп гидипдир+.
26Серетдим, ине, Реббиң хузурындан,
Онуң ловлаян газабындан яңа
хасыллы топрак чөле дөнүпдир,
әхли шәхерлер вейран болупдыр+.

27Мунуң үчин Реб шейле диййәр: «Тутуш юрт хараба дөнер, йөне Мен онуң бүтинлей соңуна чыкмарын+.

28Шонуң үчин юрт яс тутар, асман гаралар.

Мен сөзледим, Мен карар этдим,
гайтмышым этмерин, пикиримден дәнмерин»+.

29Әхли шәхериң халкы атлыларың ве яйчыларың гүпүрдисинден гачяр. Кимси җеңңеле сүмйәр, кимси гаялара дырмашяр. Шәхерлериң әхлиси терк эдилди, оларда хич ким яшамаяр. 30Эй, сен, вейран болан шәхер! Сен гырмызы эшиклер гейсең-де, алтын шай-сеплер дакынсаң-да, гөзүңе сүрме чексең-де, газанан задың болмаз. Өзүңи бидерек ере безейәрсиң. Ойнашларың сени йигренйәрлер, олар сениң җаныңың кастына чыкдылар+. 31Мен бургусы тутян аялың сесини, илкинҗи чагасыны догуряның иңңилдисини, эллерини узадып: «Вай халыма! Ганхорларың өңүнде җаным тапдан дүшйәр-ле!» дийип, соҗаян Сион гызының[*] агысыны эшитдим+.

5‑нҗи бап

Худайың тутуш халкы бихаялык эдйәр

5^1«Иерусалимиң көчелерине айланың,

даш-төверегиңизи сынлаң, белләң!

Шәхер мейданчаларында агтарың.

Эгер адалаты берҗай эдип,
хакыкаты гөзлейән бир адам тапсаңыз,
онда Мен бу шәхери багышлайын+.

2„Ребден ант ичйәрин“ дийселер-де,
олар аслында ялан ере ант ичйәрлер»+.

3Я Реб, Сениң назарың хакыката дикилен дәлмидир?

Олары урдуң, эмма олар агыры дуймадылар.
Олары хеләк этдиң, эмма олар
йүз өвүрдилер догры ёлдан.
Олар йүзлерини гаядан-да гаталдып,
ызларына доланмак ислемедилер+.
4Мен шейле дийдим:
«Булар бир гарып хем акмаклар;
чүнки олар Реббиң ёлуны,
өз Худайының кануныны билмейәр+.
5Мен атлы-абрайлы адамларың янына гидип,
олар билен геплешейин. Олар Реббиң ёлуны,
өз Худайының кануныны билйәндирлер».
Эмма оларың бары бирмеңзеш болуп,
боюнтырыгы дөвдүлер, йүплери гырдылар+.
6Шонуң үчин оларың языкларының сансыздыгы,
дөнүклигиниң чөкдердиги үчин токайдан арслан чыкып,
олары парчалар, чөлден бир мөҗек чыкып, олары хеләкләр.

Шәхерлериниң гапдалында бир гаплаң букуда ятып,
ким ол ерден даша чыкса, бөлек-бөлек эдер+.

7«Мундан соң Мен сени нәдип багышлайын?

Чагаларың Мени терк этдилер,
олар худайларындан ант ичдилер,
ёгсам олар Худаям дәл.

Олары дойранымда зына этдилер,
топарланышып, лолуларың өйлерине гитдилер+.

8Олар эсрән айгыр атлар ялы болуп,
херси өз гоңшусының аялына кишңейәр+.

9Бу затлар үчин Мен олары җезасыз галдырарынмы?

Җаным бейле миллетден өч алмазмы?»

Муны Реб айдяндыр+.

10«Үзүмчилигиң ичинден гечип, оны вейран эдиң,
эмма бүтинлей ёк этмәң.

Шахаларыны дөвүп ташлаң,
олар Реббе дегишли дәлдир+.

11Ысрайыл ве яхуда халклары

Маңа бүтинлей бивепалык этдилер».

Муны Реб айдяндыр.

12«Олар Реббиң айданыны рет эдип, шейле дийдилер:

„Ол хич зат этмез.

Бела-бетер башымыздан инмез,
биз уруш я-да ачлык гөрмерис+.

13Пыгамберлер шемал ялыдыр,

Реббиң сөзи олара аян дәлдир.

Бу күлпетлер олаң өз башындан инсин!“»+.

14Мунуң үчин Хөкмүрован Бейик Худай шейле диййәр:

«Шейле сөзлери айдандыклары үчин,
сөзлерими агзыңда алава өврерин.

Бу халкы болса одун эдерин,
от олары яндырып ёк эдер»+.

15«Эй, ысрайыл халкы, сизиң үстүңизе
узак юртдан бир миллети чоздурҗак.

Ол гүйчли хем гадымы миллетдир.

Сен ол миллетиң дилини билмерсиң,
нәме айдянына дүшүнмерсиң.

Муны Реб айдяндыр+.

16Оларың сагдагы ачык габыр ялыдыр,
барысы батыр сөвешиҗилердир+.

17Олар сизиң хасылыңызы ве иймитиңизи,
огул-гызларыңызы ювудып-ялмарлар.

Гоюнларыңыздыр сыгырларыңызы,
үзүмлериңиздир инҗирлериңизи иерлер.

Сизиң бил баглаян берк галаларыңызы
гылыч билен вейран эдерлер+.

18Мен хатда шол гүнлерде-де сени бүтинлей ёк этмерин. Муны Реб айдяндыр». 19«Халк сенден: „Нәме үчин Худайымыз Реб бизе бу затлары этди?“ дийип сораса, сен олара шейле җогап бер: „Сиз Оны терк эдип, юрдуңыздакы кесеки худайлара гуллук этдиңиз. Инди сиз хем өзүңизе дегишли болмадык бир юртда кесекилере гуллук эдерсиңиз“+.

20Муны Якубың неслине җар эт,
яхуда халкына ыглан эт.
21Эй, гөзли болуп гөрмейән,
гулаклы болуп эшитмейән
надан хем дүшүнҗесиз халк,
инди муңа гулак ас:+
22Менден горкмарсыңызмы? Муны Реб айдяндыр.
Хузурымда титрешмерсиңизми?
Мен чәгәни деңзе арачәк этдим,
бу эбедилик арачәк болар, хич хачан бозулмаз.
Толкунлар дашса-да, үстүн чыкмаз,
гүввүлдесе-де, ондан ашмаз»+.
23Эмма бу халк текепбир ве питнечи.
Олар аздылар, ёлдан чыкдылар+.
24Олар муны йүрекден диймейәрлер:
«Гелиң, гүйз хем яз ягышларыны
өз мөвсүминде ягдырян,
биз үчин орак-йыгым хепделерини саклаян
Худайымыз Ребден горкалың»+.
25Этмишлериңиз булары сизден узаклашдырды,
гүнәлериңиз сизи ягшылыкдан махрум этди.

26«Мениң халкымың арасында эрбет адамлар бар.

Олар гуш авламак үчин, букуда ятянлар ялы
дузак гуруп, ынсанлары тутярлар+.

27Гушлардан долы капаса ялы,
оларың өйлери-де хиледен долы.

Шейдип, олар бейгелдилер, баядылар,

28семредилер, ёгнадылар.

Хетден ашды оларың бетпәллиги,
чөзмедилер адалатлы етимиң давасыны,
горамадылар гарыбың хич бир хукугыны+.

29Бу затлар үчин Мен олары җезаландырмарынмы?

Мунуң ялы миллетден, хей-де, өч алмарынмы?

Муны Реб айдяндыр+.

30Юртда гең хем элхенч зат болды:

31пыгамберлер галп пыгамберлик эдйәрлер,
руханылар оларың гөркезмеси билен доландырярлар.

Мениң халкым болса муны сөййәр.

Эмма бу затларың соңы геленде нәме эдерсиңиз?»+

6-нҗы бап

Душманлар Иерусалими габаярлар

6^1«Эй, бенямин халкы, җаныңызы халас этмек үчин

Иерусалимден гачың!
Тековада сурнай чалың,
Бейтхакеремде бир нышан дикиң,
чүнки демиргазыкдан бир бетбагтлык,
әпет вейранчылык етип гелйәр+.

2Сион гызы – овадан хем нәзик гызы хеләк эдерин.

3Чопанлар сүрүлери билен онуң янына гелерлер.

Чадырларыны онуң даш- -төверегинде дикип,
хер ким өзүниң өри мейданында отлар.

4Иерусалиме гаршы сөвешмәге тайярланың.

Туруң, гүндизиң гүни чозалың!

Ишимиз гайтды!

Гүн яшып баряр,
өйлән көлегелер узаляр!+

5Туруң, гиҗе чозалың,
галаларыны вейран эделиң!»

6Мунуң үчин Хөкмүрован Реб шейле диййәр:

«Иерусалимиң агачларыны кесиң,
диварына чыкмак үчин япгыт гуруң.

Бу шәхер җезаландырылмалыдыр,
мунуң ичинде зулумдан башга зат ёкдур+.

7Чешмеден сув нәхили җошян болса,
бу шәхерден-де пислик шейле җошяндыр.

Ичинде эшидилйәр зорлук хем зулум,
хассалык хем яралар бар гөрйәним+.

8Эй, Иерусалим, акылыңа айлан,
ёгсам Мен сенден йүз өврерин.

Сени харабачылыга,
илатсыз бир юрда өврерин».

9Хөкмүрован Реб шейле диййәр:

«Үзүмиң соңкы салкымының йыгналышы ялы,

Ысрайылың аман галанлары хем
соңкусына ченли йыгналар.

Шонуң үчин үзүм йыгянчы дей
элиңи соңкы гезек шаха узат».

10«Олар эшидер ялы мен киме айдайын,
киме дуйдурыш берейин?

Середиң, оларың гулаклары гапык,
эшитмейәрлер.

Олар Реббиң сөзүнден хошал болмаярлар,
гайтам, оны яңсылаярлар+.

11Мунуң үчин мен Реббиң газабындан долудырын,
гахарымы сакламакдан халыс ирдим».

«Оны көчедәки чагаларың,
топланан йигитлериң үстүне дөк.
Әр-аялың икисини-де тутуп әкидерлер,
гаррыдыр гоҗа-да олардан сыпмаз+.
12Олар өйлеридир меллеклери билен
аяллары берлер башгалара,
Мен элими галдырарын
бу юрдуң илатына».
Муны Реб айдяндыр+.
13«Улудан-кичә әхлиси харам газанҗың ышкында,
пыгамберден рухана ченли
хер кес гүн гөрйәр хиле билен+.
14Саг-саламатлык болмаса хем
„саг-саламатлык, саг-саламатлык“ дийип,
халкымың ярасыны йүзлей беҗердилер+.
15Олар өзлерини бихая алып барып,
неҗис ишлер этдилер, эмма муңа утанмадылар.
Утанып гызармагың нәмедигини билмедилер.
Шонуң үчин олар-да хеләк болуп,
йыкыланларың арасына йыкыларлар,
җезаландыранымда, ер билен егсан боларлар».
Муны Реб айдяндыр+.

16Реб шейле диййәр:

«Ёлуң чатрыгында дуруп середиң,
овалкы ёдалар хакда сорап,
ягшы ёлуң ниредедигини өврениң;
ондан йөрәң, җаныңыз рахатлык тапар.

Эмма олар: „Ол ёлдан йөремерис“ дийдилер+.

17Мен сизиң үстүңизден гөзегчи гоюп:

„Сурнайың сесине гулак асың!“ дийдим.

Эмма олар: „Гулак асмарыс“ дийдилер+.

18Шонуң үчин хем, эй, миллетлер гулак гоюң.

Оларың башындан нәме инҗегини, эй, шаятлар билиң.

19Диңле, эй, ер йүзи.

Бу халкың башындан бетбагтлык индерерин.

Бу оларың эден ниетлериниң мивеси болар,
себәби Мениң сөзлериме гулак асмадылар,
таглыматымы болса рет этдилер+.

20Нәме үчин Маңа Шебадан якымлы ыслы түтетги,
узак юртдан хошбой ыслы гамыш гетирилйәр?

Якма гурбанлыкларыңызы кабул этмерин,
садакаларыңыз-да турмаяр гөвнүмден»+.

21Шонуң үчин хем Мен-Реб шейле диййәрин:

«Ине, Мен бу халкың өңүне бүдреме дашыны гоярын,
ата-энелер чагалары билен бүдрәп йыкылар,
гоңшусы досты билен бирликде хеләк болар»+.

22Реб шейле диййәр:

«Ине, демиргазык юртдан бир халк гелйәр,
ериң уҗундан бир бейик миллет аяга галяр+.

23Олар яйдыр найза билен ярагланан,
өзлери-де рехимсиз хем залымдырлар.

Сеслери деңиз ялы гүввүлдейәр.

Эй, Сион гызы! Олар атлара атланып,
бир адам ялы сөвеше тайярланып,
сениң гаршыңа нызама дурдулар».

24«Олар хакдакы хабары эшиденимизде,
эллеримизиң ысгыны гачды.

Догурян аял кимин
чекйәрис дерт-азаплары+.

25Дашары чыкмаң, ёлдан йөремәң,
чүнки душманың элинде гылыч бар,
әхли тарапдан ховп абаняр+.

26Эй, Мениң эзиз халкым!

Җул гейнип, күл үстүнде отур.

Ялңыз чагаң үчин яс тутян дек аҗы гөзяш дөк,
чүнки үстүмизе дуйдансыз хеләклейҗи гелер»+.

27«Мен сени халкымың арасында
барлагчы хем дерңевчи гойдум,
эден ишлерини барларсың, дерңәрсиң+.
28Оларың бары текепбир питнечидирлер,
гыбатдыр төхмет билен яшаярлар.
Йүреги бүрүнч, демир дей гатап,
хеммеси ёлдан чыкандыр.
29Көрүк гыздырыляр, отда гуршун эрейәр,
эмма зергәриң бу эден иши пучдур,
шонда-да пислик хич айрылмаяр.
30Олара „ялан күмүш“ дийлер,
чүнки Реб олары рет этди»+.

7‑нҗи бап

Ермея ыбадатханада вагыз эдйәр

7^1Ермея Реббиң сөзи аян болды: 2«Реббиң өйүниң дервезесинде дуруп, шу сөзи җар эт: „Эй, Реббе ыбадат этмек үчин, бу дервезелерден гирйән тутуш Яхуда! Реббиң сөзүне гулак ас“+. 3Ысрайылың Худайы, Хөкмүрован Реб шейле диййәр: „Ёлларыңызы хем ишлериңизи дүзедиң, шонда Мен сизи бу ерде яшадарын+. 4‘Бу Реббиң ыбадатханасы! Реббиң ыбадатханасы! Реббиң ыбадатханасы бу ерде!’ диен сөзлере бил багламаң+.

5Эгер ёлларыңыздыр ишлериңизи чындан дүзетсеңиз, бири-бириңизе хакыкатдан хем адалатлы гарасаңыз,+
6гелмишеге, етим билен дул хатына зулум этмесеңиз, бу ерде нәхак ган дөкмесеңиз, өзүңизе зыян етирйән башга худайларың ызына дүшмесеңиз, 7онда Мен сизи бу ерде, овалдан ата-бабаларыңыза бакы хем эбедилик берен юрдумда яшадарын+. 8Ине, сиз дерексиз ялан сөзлере бил баглаярсыңыз. 9Сиз огурлык эдйәрсиңиз, адам өлдүрйәрсиңиз, зына эдйәрсиңиз, яландан ант ичйәрсиңиз, Багал бутуна садака хөдүр эдйәрсиңиз, танамаян башга худайларыңызың ызына эерйәрсиңиз+. 10Соңра шу неҗис ишлери этмек үчин Мениң адым дакылан өе гелип, хузурымда дуруп, ‘Биз халас болдук!’ диййәрсиңизми? 11Мениң адым дакылан бу өй сизиң үчин гаракчыларың сүренине өврүлдими? Эмма Мен нәме эдйәниңизи гөрйәрин. Муны Реб айдяндыр+. 12Инди Шилодакы илкинҗи гезек адымы дакан ериме гидиң ве ысрайыл халкымың пислиги үчин, оңа нәме эдендигими гөрүң. 13Бу неҗис затларың әхлисини этдиңиз; муны Реб айдяндыр. Мен сизе өвран-өвран айданымда гулак асмадыңыз, сизи чагыранымда җогап бермедиңиз+. 14Мунуң үчин Мениң адым дакылан, сизиң бил баглан бу өйүңизи – сизе ве ата-бабаларыңыза берен бу ерими Шилоны нәхили ёк эден болсам, шейле эдерин. 15Әхли гарындашларыңызы, тутуш эфрайым несиллерини ковшум ялы, сизи хем хузурымдан коварын“+.

Халкың бойнуёгынлыгы

16Эй, Ермея, сен бу халк үчин дилег этме, олар үчин перят этме, ялбарма, хузурымда олара төвеллачы болма, барыбир Мен сени диңлемерин+. 17Яхуданың галаларында, Иерусалимиң көчелеринде оларың нәме эдйәндиклерини гөрмейәрсиңми? 18Чагалары одун йыгнаяр, аталары от якяр, аяллары хамыр югруп, асман меликеси үчин көке биширйәр. Бу халк башга худайлара ичги садакасыны хөдүрлейәр. Бу затлар Мениң гахарымы гетирйәр. 19Олар Мени ынҗадярлармы? Ёк, өзлерини ынҗадып, утанҗа галярлар. Муны Мен-Реб айдяндырын. 20Мунуң үчин Мен – Хөкмүрован Реб шейле диййәрин: „Ине, Мен гахар-газабымы бу ериң, ынсандыр хайванларың, мейдандакы агачларың, топрагың хасылының үстүне дөкерин. Ол от болуп туташар ве сөндүрилмез“+.

21Ысрайылың Худайы, Хөкмүрован Реб шейле диййәр: „Якма гурбанлыгыңызы бейлеки садакаларыңыза гошуп, икисиниң хем этини ийибериң+. 22Чүнки Мен ата-бабаларыңызы Мүсүрден чыкарып гетиренимде, олара якма гурбанлыгы билен бейлеки гурбанлыклар хакда хич зат айтмандым я-да буйрук бермәндим+. 23Олара диңе шу буйругы берипдим: ‘Маңа гулак асың. Мен сизиң Худайыңыз, сиз хем Мениң халкымсыңыз. Диңе Мениң гөркезен ёлумдан йөрәң, шонда говы гүнлер гөрерсиңиз’+. 24Эмма олар диңлемедилер, гулак асмадылар, гайтам, кесирлик билен өз яман ниетлерине ковалашып, пис йүреклерине гөрә херекет этдилер. Илерлемегиң дерегине гайра тесдилер+. 25Ата-бабаларыңызың Мүсүрден чыкан гүнүнден тә шу гүне ченли Мен сизиң яныңыза гулларым болан пыгамберлеримиң әхлисини хер гүн ызлы-ызына ибердим+. 26Эмма халк Мени диңлемеди, Маңа гулак асмады, гайтам бойнуёгынлык эдип, ата-бабаларындан хем бетер пислик этди“+.

27Сен олара шу сөзлериң барыны айдарсың, эмма олар сени-де диңлемезлер. Сен олары чагырарсың, эмма олар җогап бермезлер. 28Мунуң үчин сен олара шейле дий: „Бу өзлериниң Худайы Реббе гулак асмаян, догры ёла гелмейән миллетдир. Хич ким хакыкаты айтмаяр, ол хакда дил хем ярмаяр.

29Эй, яхуда халкы, сачыңы сыр-да, ялаңач гаяларда агы айт. Чүнки Реб газабыны үстүне дөкен бу неслини терк эдип, оны ташлады. 30Яхуда халкы Мениң назарымда эрбет ишлери этди, муны Мен – Реб айдяндырын. Олар Мениң адым дакылан өйде неҗис затларыны гоюп, оны мурдар этдилер+. 31Огул-гызларыны ода якып, гурбанлык этмек үчин, Бенхинном дересинде Топет сеждегәхлерини гурдулар. Бейле иши Мен олара буюрмадым, бейтмек келләме-де гелмеди+. 32Шонуң үчин хем шейле гүнлер гелер, муны Реб айдяндыр, ол ере Топет я-да Бенхинном дереси дийилмән, Өлүм җүлгеси дийлер. Топетде өлүлери җайламак үчин ер галмаз. 33Бу халкың җесетлери гушлара ве йыртыҗы хайванлара шам болар, олары хич ким ковмаз+. 34Юрдуң харабачылыга өврүлендиги үчин, Яхуданың шәхерлеринде, Иерусалимиң көчелеринде шатлыкдыр гүлки сесини, йигит билен гелниң той сесини кесерин“»+.

8‑нҗи бап

8^1«Шол вагт Яхуда патышаларының, ёлбашчыларының, руханыларының, пыгамберлериниң сүңклери, Иерусалимиң илатының сүңклери габырларындан чыкарылар. Муны Реб айдяндыр. 2Бу сүңклер оларың өз сөен, гуллук эден, ызларына эерен, маслахат сорап сежде эден затларының, ягны Гүнүң, Айың, тутуш асман җисимлериниң астына серлер. Олар йыгналып җайланылмаз, топрагың йүзүнде дерс ялы ятар+. 3Бу пис ковумдан аман галанларың хеммеси даргадан ерлеримде яшайшы дәл-де, өлүми сайлар». Муны Хөкмүрован Реб айдяндыр+.

Халкда утанч ёк

4Сен олара Реб шейле диййәр дий:

«Йыкылан ынсан галмазмы гайдып?

Ёлундан азашанлар гелмезми ёла?

5Нәме үчин бу халк ёлдан чыкды?

Иерусалим дынгысыз дөнүклик эдйәр.

Олар ялана берк япышып,
ыза доланмакдан боюн товлаяр.

6Мен үнс берип диңледим,
догрусыны айтмаяр олар.

Хиҗиси: „Бу эденим нәме?“ дийип,
өз пислигине тоба этмейәр.

Сөвешде чапян ат кимин
херси өз ёлуна ёртяр.

7Хатда леглек хем өз мөвсүмини билйәр.

Гумры, гарлавач, дурна-да
гөчмели пурсадыны билйәр.

Эмма халкым Мен-Реббиң парзларыны билмейәр+.

8Нәдип сиз муны айдып билйәңиз:

„Биз акыллы, Реббиң кануны биздедир“?

Хакыкатда, бу кануны ялана өврен
хилегәр канунчыларың галамыдыр+.

9Акылдарлар утанҗа галдылар,
ховп ичинде дузага дүшдүлер.

Олар Реббиң сөзүни рет этдилер.

Оларда нәме пәхим бар?

10Улудан-кичә әхлиси
харам газанҗың ышкында,
пыгамберден рухана ченли
хер кес хиле билен гүн гөрйәр.

Шонуң үчин аялларыны башгалара,
меллеклерини талаңчылара берерин+.

11Саг-саламатлык болмаса хем

„саг-саламатлык, саг-саламатлык“ дийип,
халкымың ярасыны йүзлей беҗердилер+.

12Неҗис ишлери эденлеринде утандылармы?

Ёк, асла утанмадылар.

Йүз гызарманың нәмедигини хем билмедилер.

Шонуң үчин хем олар-да хеләк болуп,
йыкыланларың арасына йыкыларлар,
җезаландыранымда ер билен егсан боларлар.

Муны Реб айдяндыр+.

13Олаң хасылыны вес-вейран эдерин,
үзүм шахалары-да,
инҗир агаҗы-да миве бермез,
хатда япраклары-да гурар.

Олара нәме берен болсам,
эллеринден алнар».

Муны Реб айдяндыр+.

14Нәме үчин биз энтек хем бу ерде отырыс?

Гелиң, үйшүп, берк галалара чозалың-да,
ол ерде хеләк болалың.

Реббе гаршы гүнә эдендигимиз үчин,

Худайымыз Реб зәхерли сув берип,
бизи өлүме сезевар этди+.

15Саг-саламатлыга гарашдык,
эмма хич говулык ёк.

Шыпа пурсадына гарашдык,
эмма оңа дерек ховп абанды+.

16Душман атларының хоррулдысы Дандан эшидилйәр,
бедевлериниң кишңемесинден тутуш ер йүзи титрейәр.

Олар бу юрды, онуң ичиндәки әхли затлары,
шәхери хем онда яшаянлары ёк этмәге гелдилер+.

17«Ине, Мен үстүңизе зәхерли йыланлары,
алахөвренлери иберерин,
олар сизи чакарлар».

Муны Реб айдяндыр+.

Пыгамбер халк үчин яс тутяр

18Дердиме шыпа ёкдур,

йүрегим яралыдыр мениң.

19Ине, эзиз халкымың перяды
ериң аңры уҗундан эшидилйәр:

«Реб Сионда дәлмидир?

Онуң Патышасы ол ерде дәлми?»

«Нәме үчин олар өзлериниң йигренҗи затлары,
өзге неҗисликлери билен гахарымы гетирдилер?»+

20Халк: «Орак дөври өтди, томус гутарды,
эмма биз халас болмадык» диййәр.

21Бичәре халкымың ярасындан өтри мен-де яралы,
яс тутярын, үстүме ховп абанды+.

22Гилгатда мелхем ёкмудыр?

Ол ерде тебип ёкмудыр?

Онда нәме үчин бичәре халкымың
ярасына эм эдилмейәр+?

9-нҗы бап

9^1Вах, кәшге башым бир булак,

гөзлерим гөзяш чешмеси болсады!
Бичәре халкымың өлдүриленлери үчин
агласадым мен гиҗе-гүндиз!+
2Кәшге халкымы ташлап,
олардан узакда боларым ялы
чөлде бир кервенсарай тапсадым!
Чүнки оларың хеммеси
зынахор, биртопар хайын+.
3«Ялан үчин диллерини яй кимин эгрелдйәрлер.

Юртда оларың гүйҗи нәдогрулык билен гүйчленйәр,
чүнки пислик үстүне пислик эдйәрлер,

Мени асла танамаярлар».

Муны Реб айдяндыр+.

4Хер кес өз достундан әгә болсун,
хич бир догана ынам этмәң.

Чүнки хер бир доган яланчыдыр,
хер бир дост ялан геп гездирйәр+.

5Хер ким өз достуны алдаяр,
хич ким хакыкаты сөзлемейәр.

Диллерине ялан сөзлемеги өвретдилер,
шер ишлер эдип, тоба этмеги билмедилер.

6Зулум үстүне зулум, ялан үстүне ялан ягяр!

Олар Мени танамакдан йүз өвүрйәрлер.

Муны Реб айдяндыр.

7Мунуң үчин Хөкмүрован Реб шейле диййәр:

«Мен олары эредип, сынагдан гечирерин.

Бичәре халкымы башга нәме эдип билерин+?

8Диллери өлдүриҗи пейкамдыр,
хиле билен сөзлейәрлер.

Гоңшуларына хош сөзлер айдярлар,
йүрегинде болса дузак гурярлар+.

9Бу затлар үчин Мен олары, хей-де, җезаландырмарынмы?

Бейле миллетден өч алмарынмы?»

Муны Реб айдяндыр+.

10Мен даглар үчин аглаярын, ахы-‑нала чекйәрин,
чөлүң өрүлери үчин яс тутярын,
себәби олар харабалыга өврүлди,
ол ерден гечйән ёк.
Мал-гараларың сеси эшидилмейәр,
гушлар-да, хайванлар-да гачып гитдилер+.
11Мен Иерусалими вейран эдип,
шагаллар сүренине өврерин.
Яхуда шәхерлерини илатсыз гоюп,
харабачылыга өврерин+.

12Муңа дүшүнер ялы пайхаслы бири бармыдыр? Муны ыглан эдер ялы Реббиң сөзлән кишиси ким? Нәме үчин юрт вейран болуп, ичинден хич ким гечмез ялы, чөл кимин бошап ятыр? 13Реб шейле диййәр: «Олар өзлерине берен канунымы рет этдилер, сөзүме гулак асмадылар, ол боюнча херекет этмедилер. 14Гайтам, кесирлик билен ниетлерини ямана дүвүп, ата-бабаларының өвредиши ялы, Багал бутуның ызына эердилер». 15Шонуң үчин хем Ысрайыл Худайы Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Мен бу халка аҗы ёвшан ийдирерин, зәхерли сув ичирерин+. 16Мен олары өзлериниң хем, ата-бабаларының хем танамадык миллетиниң арасына пытрадарын. Олары ёк эдйәнчәм, ызларына гылыч саларын»+.

Халк җезасы үчин яс тутяр

17Хөкмүрован Реб шейле диййәр:

«Ягшы ойланып гөрүң, агычы аяллары чагырың, гелсинлер.

Иң эзберлерини чагырдың, гелсинлер+.

18Деррев гелип, бизиң үчин агы айтсынлар.

Гой, гөзлеримизиң яшы кепемесин,
габакларымыздан сил болуп аксын»+.

19Ине, Сиондан перят эшидилйәр:

«Бизи, гөр, нәхили вейран этдилер!

Гаты утанҗа галдык,
чүнки юрдумызы терк этдик,
өйлеримиз ер билен егсан болды».

20Эй, аяллар, Реббиң сөзүни эшидиң,
агзындан чыкян сөзе гулак асың.

Гызларыңыза яс тутмагы,
гоңшыңыза агы айтмагы өвредиң.

21Көчелерден чагалары,
мейданчалардан яш йигитлери
гырып ташламак үчин,
өлүм пенҗирелеримизе дырмашып,
галаларымыза гирди.

22Реб шейле айдяр дий:

«Ынсан җесетлери экин мейданына сепилен дерс дей,
оракчының ызындакы десселер дей топрага серлер.

Олары хич ким йыгнамаз»+.

23Реб шейле диййәр: «Пайхаслы пайхасына, гүйчли гүйҗүне магтанмасын, бай байлыгына өвүнмесин+. 24Өвүнйән диңе Маңа дүшүнйәнлиги ве танаянлыгы билен өвүнсин, ер йүзүнде садык сөйги, адалат ве догручыллык билен херекет эдйән Мен – Ребдирин. Чүнки Мен булардан леззет алярын. Муны Реб айдяндыр+. 25Шейле гүнлер гелер, тени сүннетли болуп-да, йүреги сүннетсиз адамлары җезаландырарын. Муны Реб айдяндыр. 26Мүсүри, Яхуданы, Эдомы, аммонлары, Мовабы ве чөлде яшаян гырчув сакгаллыларың хеммесини җезаландырарын. Чүнки бу миллетлериң әхлиси сүннетсиз, тутуш ысрайыл халкының йүреги-де сүннетсиз»+.

10-нҗы бап

Бутлардан горкмаң!

10^1Эй, ысрайыл халкы, Реббиң сизе айдян сөзүни диңләң. 2Реб шейле диййәр:

«Гөгүң аламатларындан горкмаң,
олардан диңе миллетлер горкяндыр.

Миллетлериң ёлундан гөрелде алмаң.

3Халкларың дәп-дессурлары бошдур,
токайдан кесилен агаҗа
уссаның гуралы шекил берйәр.

4Оны алтын-күмүш билен безәп,
гымылдамаз ялы,
чекич билен чүйләп беркидйәрлер+.

5Оларың бутлары экин гарантгасы ялы,
гепләп билйән дәлдирлер.

Йөрәп билмейәндиклери үчин
олары гөтерип әкитмелидир.

Олардан горкмаң:

Чүнки олар не яманлык эдерлер,
не-де ягшылык»+.

6Саңа меңзеш ёкдур, я Реб.

Сен бейиксиң, гудратда адың бейикдир+.

7Сенден горкмаҗак бармы, эй, миллетлер Шасы?!

Чүнки бу диңе Саңа ярашяндыр.

Миллетлериң әхли акылдарларының,
бар патышалыкларының арасында

Сениң ялысы ёкдур+.

8Оларың бары акмак хем акылсыздыр.

Бидерек бутлардан тәлим алярлар,
олар гуран агачдан ясаландыр!

9Таршышдан – енҗилен күмүш,

Упаздан алтын гетирилйәр.

Уссаның хем зергәриң хүнәридир бутлар,
гөк хем гырмызы эшик гейдирерлер олара,
барысы хем өкде хүнәрментлериң ишидир+.

10Эмма Реб хакыкы Худайдыр,

Ол дири Худай хем бакы Патышадыр.

Онуң гахарындан титрейәр тутуш ер,
газабына гаршы дуруп билмез миллетлер.

11«Олара шейле дий: „Гөги хем ери яратмадык худайлар ер йүзүнден ве гөгүң астындан ёк боларлар“»+.

12Ери Өз гудраты билен ярадан Ребдир.
Ол пайхасы билен дүнйәни беркарар этди,
акылы билен гөклери яйды+.
13Ол гүрләнде, шаглаяр гөкдәки сувлар,
гөтерилйәр ериң учларындан булутлар.
Ягыш үчин йылдырымлар чакдыряр,
аммарларындан шемал өвүсдирйәр+.
14Хер бир адам акмак хем надандыр,
хер зергәр ясан бутларындан уяда галар,
олар ясаландыр, оларда җан ёкдур+.
15Булар бидерекдир, масгарабазлаң ишидир;
җезаландыранымда олар ёк боларлар.
16Эмма Якубың пайы бейле дәлдир,
чүнки әхли затлары ярадан Худайдыр,
Ысрайыл тиреси Онуң мирасыдыр,
Онуң ады Хөкмүрован Ребдир+.

Бетбагтлык гелйәр

17Эй, габавда отуранлар,
шайыңызы тутуң!

18Чүнки Реб шейле диййәр:

«Ине, бу гезек Мен бу юрдуң илатыны
узаклара ташларын.

Гөрсүнлер дийип,
үстлерине бела индерерин».

19Чекйән хасратымдан яңа дат гүнүме!

Ярам агыр, эмма мен:

«Догруданам, бу мениң дердим,
муны чекмегим герек» дийдим+.

20Чадырым йыкылды, үзүлди әхли танаплары.

Чагаларым ташлап гитдилер мени, ёк олар инди.

Чадырымы тәзеден дикмәге,
хич ким ёк перделерими асмага+.

21Чүнки азашдылар чопанлар акылындан,

Ребби агтармадылар.

Шонуң үчин болмады угруна ишлери,
даргады әхли сүрүлери+.

22Диңләң, бир хабар гелйәр!

Яхуда шәхерлерини харабалыга,
шагаллар сүренине өвүрмек үчин
демиргазык юртдан улы гопгун гелйәр+.

23Я Реб, мен ынсаның ёлуның өз элинде дәлдигини,
догры әдим басмагың ыгтыярында дәлдигини билйәрин+.

24Газабың билен дәл-де, адалатың билен,
я Реб, мени тербиеле!

Ёгсам мени хич эдерсиң+.

25Газабыңы дөк Сени танамаян миллетлериң,
адыңы чагырмаян халкларың үстүнден.

Чүнки олар Якубың неслини ялмадылар,
оны ювудып, ёк этдилер,
меканыны вейран этдилер+.

11‑нҗи бап

Ысрайыл ве яхуда халкы әхти бозяр

11^1Ермея Реббиң шу сөзи аян болды: 2«Бу әхтиң шертлерине гулак гой. Яхуда халкы билен Иерусалим илатына беян эт. 3Олара Ысрайыл Худайы Реб шейле диййәр дий: „Бу әхтиң шертлерине гулак асмадык адама нәлет болсун!+
4Мен ата-бабаларыңызы Мүсүрден – демир оҗагындан чыкаран гүнүм олара шейле буйрук бердим: ‘Мениң сөзүме гулак асып, Мениң буйран әхли табшырыкларымы ерине етириң. Шонда сиз Мениң халкым, Мен хем сизиң Худайыңыз боларын+. 5Шейтсеңиз, Мен ата-бабаларыңыза сүйт ве бал акян юрды бермеги ант ичип, берен сөзүми ерине етирерин’. Ине, гөршүңиз ялы, оны сизе бердим“». Онсоң мен: «Гой, шейле болсун, я Реб!» дийип җогап бердим+. 6Реб маңа бу сөзлериң хеммесини Яхуданың шәхерлеринде, Иерусалимиң көчелеринде җар эт-де, шуны айт дийди: «Бу әхтиң сөзлерине гулак асың, олары берҗай эдиң. 7Чүнки Мен сизиң ата-бабаларыңызы Мүсүрден чыкаран гүнүмден тә шу гүне ченли дынгысыз „Сөзүме гулак асың“ дийип, берк дуйдурыш берип гелдим. 8Эмма олар диңлемедилер, гулак асмадылар, гайтам, кесирлик билен өз яман ниетлерине эерип, херси өзүче херекет этди. Мунуң үчин Мен бу әхтиң әхли сөзлерини оларың башларындан индердим. Мен олара булары берҗай этмеги буйрупдым, эмма олар этмедилер»+.

9Реб маңа шейле дийди: «Яхуда халкы билен Иерусалимиң илатының арасындакы дилдүвшүгиң үсти ачылды+. 10Олар ене-де сөзлериме гулак асмак ислемедик ата-бабаларының этмишлерине тарап доландылар. Башга худайларың ызына дүшүп, олара гуллук этдилер. Ысрайыл ве яхуда халкы өзлериниң ата-бабалары билен эден әхтими боздулар+. 11Шонуң үчин хем Реб шейле диййәр: „Мен оларың башындан бела индерерин, олар гачып, гутулып билмезлер. Олар Маңа дады-перят эдерлер, эмма Мен олары диңлемерин+. 12Онсоң Иерусалимиң ве Яхуда шәхерлериниң илаты гидип, өзлериниң садака берен худайларына дады-перят эдерлер, эмма бетбагтлык геленде, бу худайлар олары асла халас этмез+. 13Чүнки худайларың саны шәхерлериң саны билен деңдир, эй, Яхуда! Сиз Иерусалимиң көчелериниң санына гөрә утанчлы затлар үчин гурбанлык сыпаларыны, Багал бутуна гурбанлыклар хөдүр этмек үчин гурбанлык сыпаларыны гурдуңыз+. 14Эй, Ермея, сен-де бу халк үчин дилег этме, олар үчин дады-перят этме, ялбарма, чүнки бетбагтчылыга учрап, Мени чагыранларында, олары диңлемерин+. 15Көп пис ишлер эденинден соң, сөйгүли халкымың Мениң өйүмде нәме иши барка? Хатда Реббе багыш эдилен эт көмек этмез. Сиз пислик этмекде шатланярсыңыз+. 16Реб саңа ‘Мивеси датлы, яшыл япраклы зейтун агаҗы’ дийип ат берди. Эмма гүйчли галмагаллы гопгун билен оны ода берер, онуң шахалары янып күл болар+. 17Ысрайыл билен яхуда халкы пислик этди, олар Багал бутуна садакалар хөдүр эдип, Мениң гахарымы гетирдилер. Шонуң үчин сени экип отурдан Мен Хөкмүрован Реб башыңдан бетбагтлык индермеги карар этдим“»+.

Халк Ермея гаршы хиле гураяр

18Шол вагт Реб халкың эден писликлерини маңа гөркезди.

Ол муны маңа әшгәр этди.
Я Реб, оларың эден ишлерини маңа аян этдиң.
19Мен болсам дамагы чалынмага әкидилен
юваш бир гузы киминдим.
Оларың: «Гелиң, агаҗы мивеси билен ёк эделиң,
мундан бейләк онуң ады ятланмаз ялы,
оны дирилериң юрдундан кесип ташлалың» дийип,
мениң гаршыма хиле гуряндыкларыны билмедим+.
20Эмма, эй, адалатлы хөкүм эдйән,
йүреклери ве пикирлери сынаян Хөкмүрован Реб!
Давамы Саңа аян эдйәрин,
олардан алҗак өҗүңи гөрейин!+

21Шонуң үчин хем сениң җаныңың кастына чыкып: «Сен Реббиң адындан пыгамберлик этмели дәлсиң, ёгсам бизиң элимизден өлерсиң» диййән анатот халкы хакында Хөкмүрован Реб шейле диййәндир+. 22Хава, Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Мен олары җезаландырарын. Оларың яш йигитлери гылычдан гечирилер, огулдыр-гызлары ачлыкдан өлерлер. 23Олардан аман галаны болмаз. Чүнки вагты геленде, Мен анатот халкының башындан бетбагтлык индерерин».

12‑нҗи бап

Ермея Реббе налыш эдйәр

12^1Я Реб, Сениң билен давалашсам,

Сен хемише хаклы чыкярсың.

Эмма ене-де адалат барада

Сениң билен гүрлешмек ислейәрин.

Нәме үчин эрбетлең ёлы ровачланяр?

Нәме үчин хайынлар асуда яшаяр+?

2Олары Сен отуртдың, көк урдулар.

Өсүп-улалып, миве бердилер.

Сениң адың диллеринден дүшмейәр,
эмма йүреклери Сенден узакдыр+.

3Мени болса, я Реб, Сен танаярсың,
мени гөрйәрсиң, Өзүң хакдакы
пикирлерими сынаярсың.

Олары союлмалы гоюн кимин чыкар-да,
союлҗак гүни үчин тайярла+.

4Хачана ченли юрт яс тутуп,
отлар саралып солар?

Ол ерде яшаянлаң пис ишлеринден яңа
хайванлар билен гушлар йитип гитдилер.

Чүнки бу халк диййәр:

«Ол бизе нәме болҗагыны гөрмейәр»+.

Реб Ермея җогап берйәр

5Эй, Ермея, пыядалар билен ылгап ядаян болсаң,

онда атлылар билен нәдип ярышҗак?

Эгер ховпсуз юртда бүдрейән болсаң,
онда Иордан җеңңелинден нәдип чыкҗак?

6Саңа хатда доган-гарындашларың,
өз машгалаң-да хайынлык этди.

Еңсәңден сеслерине бат бердилер.

Йүзүңе ягшы сөзлер айтсалар-да,
ынанмавери сен олара+.

7Мен халкымы терк этдим,
мирасымы ташладым,
җандан сөййән халкымы
душманларының элине бердим.

8Мирасым Мениң үчин
токайдакы арслан кимин болды.

Маңа тарап награ чекди,
шонуң үчин Мен оны йигренйәрин.

9Мирасым назарымда гыргы дей болдумы?

Хер тарапдан вагшы гушлар үстүне чозды.

Гидиң-де, әхли ябаны хайванлары топлаң,
гой, олар мирасымы ювудып-ялмасынлар+.

10Көп чопанлар үзүм багымы вейран этдилер,
экин мейданымы депеләп тоздурдылар,
аҗайып меллегими такыр чөле өвүрдилер+.

11Оны харабачылыга дөндердилер,
хараба ичинде хузурымда аглаяр.

Тутуш юрт вейран болды,
эмма хич кимиң пиңине-де дәл.

12Чөлдәки әхли депелере
талаңчылар гелдилер.

Чүнки юрдуң бир четинден бейлекисине ченли

Реббиң гылыҗы хеләк эдер, хич ким аман галмаз.

13Олар бугдай экип, тикен ордулар,
гара зәхмет чекип, хайыр гөрмедилер.

Реббиң гахар-газабындан яңа
алан хасылларына утансынлар+.

14«Ысрайыл халкым үчин берен мүлкүме эл уран әхли эрбет гоңшуларымы юртларындан согруп ташларын. Яхуда халкыны-да оларың арасындан согруп ташларын. Муны Реб айдяндыр+. 15Хеммесини согруп ташланымдан соң, олара ене йүрегим авар. Оларың хер бирини өз мүлкүне, өз топрагына гайтарып гетирерин+. 16Халкыма Багалың адындан ант ичмеги өвредишлери ялы, өзлери-де халкымың ёлларыны ыхлас билен өвренип: „Ребден ант ичйәрин“ дийип, Мениң адымдан ант ичмеги өвренселер, онда олар-да халкымың арасында орнашарлар+. 17Эмма гулак асмадык хер бир миллети көки билен бүтинлей гопарып ташларын ве ёк эдерин».

13‑нҗи бап

Зыгыр матадан тикилен гушак

13^1Реб маңа: «Гит-де, өзүңе непис зыгыр матадан тикилен гушак сатын алып, оны билиңе гуша, йөне оны сува батырма» дийди+. 2Шейлеликде, мен Реббиң сөзи боюнча бир гушак сатын алып, оны билиме гушадым. 3Маңа ене Реббиң шу сөзи аян болды: 4«Билиңдәки сатын алан гушагыңы ал-да, Евфрат обасына гит. Оны ол ерде бир гаяның җайрыгында гизле». 5Реббиң буйругы боюнча мен гидип, гушагы Евфрат обасында гизледим. 6Көп гүн геченден соң, Реб маңа: «Тур, Евфрат обасына гит-де, гизлемеги буйран гушагымы ал» дийди. 7Онсоң мен Евфрат обасына гитдим, гизлән еримден газып, гушагы алдым. Эмма гушак чүйрәп заяланан экен. Ол хич зада яраҗак дәлди. 8Маңа Реббиң шу сөзи аян болды: 9«Реб шейле диййәр: „Мен Яхуданың текепбирлигини ве Иерусалимиң аша гедемлигини хут шонуң ялы эдип чүйредерин. 10Бу пис халк кесирлик билен өз ислеглерине ковалашып, сөзүме гулак асмак ислемейәр. Олар башга худайларың ызына дүшүп, олара гуллук ве сежде эдйәрлер. Шонуң үчин олар хем хич дерде ярамаян шу гушак ялы боларлар. 11Гушак ынсаның билине нәхили япышян болса, Мен хем тутуш ысрайыл ве яхуда халкларыны Өзүме шейле япышдырарын. Оларың Маңа ат-абрай, өвги ве шөхрат гетирҗек Өз халкым болмагыны иследим, эмма олар гулак асмадылар. Муны Реб айдяндыр“.

Шераплы күйзе

12Олара шу сөзи етир, Ысрайыл Худайы Реб: „Әхли күйзелер шерапдан долар“ диййәр дий. Олар саңа: „Әхли күйзәниң шерапдан долҗагыны биз нәме билйән дәлдирис өйдйәңми?“ диерлер. 13Шонда олара Реб шейле диййәр дий: „Бу юртда яшаянларың әхлисини: Давудың тагтында отуран патышалары, руханылары, пыгамберлери, Иерусалимиң тутуш илатыны серхош болянчалар шерапдан дойрарын+. 14Мен олары ата-энелери ве чагалары билен бирликде бири-бирини гырлышдырарын. Олары ёк эденимде, гөзүм гайгырмаз, хайпым гелмез, йүрегим авамаз. Муны Реб айдяндыр“+.

Иерусалим җезаландырылар

15Эшидиң, гулак гоюң, текепбирлик этмәң,

чүнки Реб геплейәр.
16Гараңкылык дүшүрмезден өң,
зулмат дагларында
аякларыңызы бүдретмезден өң,
Худайыңыз Ребби шөхратландырың.
Сиз ышыга гарашярсыңыз,
эмма Реб оны өлүм көлегесине өврүп,
түм гараңкылыга гаплар+.
17Эмма сиз муңа гулак асмасаңыз,
текепбирлигиңиз үчин гизлинликде агларын;
Реббиң сүрүсиниң есир эдилендиги үчин,
гөзлеримиң яшы дөкүлип, сил болуп акар+.
18Патыша билен онуң эҗесине айт:
„Тагтыңыздан дүшүп, ашакда отурың,
чүнки шөхрат тәҗиңиз башыңыздан айрылды“+.
19Негебиң шәхерлери япылды,
олары ачҗак ёкдур.
Бүтин Яхуда сүргүн эдилди,
тутушлыгына сүргүн эдилди.
20Башыңызы галдырып,
демиргазыкдан гелйәнлери гөрүң.
Саңа берлен сүри,
аҗайып сүриң ниреде+?
21Ёлбашчы эдип етишдирен адамларыңы
Реб өзүңе хоҗайын этсе, нәме диерсиң?
Догурян аялың бургусы ялы
сени-де санҗы тутмазмы+?
22Эгер ичиңден: „Нәме үчин бу затлар
мениң башыма дүшдүкә?“ диййән болсаң,
бу этмишлериңиң көплүги себәпли
этегиң ачылды ве намысыңа дегилди+.
23Эфиопиялы өз тениниң реңкини,
гаплаң менеклерини үйтгедип билерми?

Сиз хем шонуң ялы шер ишлериңизе уйгунлашансыңыз
ягшылык этмеги асла билмейәрсиңиз.

24Мен олары чөл ели билен соврулян
саман күлкеси кимин даргадарын+.

25Сениң несибәң, саңа өлчәп берен пайым будур.

Муны Мен – Реб айдяндырын,
чүнки сен Мени унутдың,
ялана бил багладың+.
26Мен-де уят ериң ачылсын дийип,
этегиңи йүзүңе ченли галдырарын+.
27Мейданда ве депелериң үстүнде
сениң эден неҗис ишлериңи: зынахорлыгыңы,
эсрәп кишңейшиңи, хаясыз лолучылыгыңы гөрдүм.
Дат гүнүңе, эй, Иерусалим!
Тәмизленмегиң үчин,
ене нәче вагт герек саңа?!»+

14‑нҗи бап

Гуракчылык ве гылыч

14^1Гуракчылык барада Ермея Реббиң шу сөзи аян болды:

2«Яхуда яс тутяр,
онуң шәхерлери перят эдйәр.
Халкы хасратдан яңа ере чөкди,
Иерусалимиң перяды барха гүйҗейәр+.
3Хан-беглери хызматкәрлерини
сув гетирмәге иберйәрлер.
Олар гуя гелип, сув тапмаярлар,
ызларына бош күйзели доланярлар.
Олар алҗыраңңылыга дүшүп,
утанч ичинде башларыны бүрейәрлер.
4Юртда ягыш ягмансоң,
топрак чат ачды.
Муңа дайханлар утанып,
башларыны бүрейәрлер+.
5Хатда чөлдәки кейик хем
иймәге от болмансоң,
ташлаяр яңы гузлан овлагыны.
6Гуланлар ялаңач гаяларда дуруп,
эдил шагаллар ялы хашлап дем алярлар.
Отлы яйла болмансоң,
өчди оларың гөзлериниң нуры».
7Этмишлеримиз бизе гаршы шаятлык этсе-де,
Өз адыңың хатырасына бир зат эдәй, я Реб!
Бизиң дөнүклигимиз чөкдердир җуда,
чүнки биз Саңа гаршы этдик гүнә+.
8Эй, Ысрайылың Умыды,
хасратлы вагтындакы Халасгәри!
Нечүн боляң бу юртда гелмишек ялы,
гиҗәни гечирмек үчин дүшлән өтегчи ялы+?
9Нечүн Сен чашан адам ялы,
халас этмәге гүйҗи етмейән
батыр сөвешиҗи ялы боляң?
Эмма Сен бизиң арамыздасың,
биз Сениң адың билен чагырылдык,
бизи терк этме, я Реб!
10Бу халк хакда Реб шейле диййәр:

«Олар, хакыкатдан-да, айланып гезмеги халадылар,
аякларына дынчлык бермедилер.

Шонуң үчин Мен-Реб олардан хошал дәлдирин.

Инди оларың этмишлерини ятларын,
гүнәлери үчин җезаландырарын»+.

Ялан пыгамберлер

11Онсоң Реб маңа шейле дийди: «Бу халкың абаданчылыгы үчин дилег этме+. 12Олар агыз беклеселер-де, оларың перядына гулак асмарын. Олар якма гурбанлыгыны, галла садакасыны хөдүрлеселер-де, Мен олары кабул этмерин. Терсине, гылыч, ачлык ве мерги билен олары ёк эдерин»+. 13Онсоң мен Реббе: «Вах, Хөкмүрован Реббим! Пыгамберлер олара гылыч йүзүни гөрмерсиңиз, ачлык беласыны чекмерсиңиз, бу ерде хакыкатдан-да саг-саламат яшарсыңыз диййәрлер» дийдим+. 14Реб маңа шейле җогап берди: «Пыгамберлер Мениң адымдан яландан пыгамберлик эдйәрлер. Олары Мен ёлламадым. Олара Мен не буйрук бердим, не-де олар билен геплешдим. Оларың сизе эдйән пыгамберликлери галп гөрнүш, бидерек палчылык билен өз йүреклериниң хилесидир»+. 15Шонуң үчин хем бу пыгамберлер барада Реб шейле диййәр: «Мен ёлламасам хем Мениң адымдан пыгамберлик эдип, „Бу юрда гылыч ве ачлык гелмез“ диййәрлер. Эмма бу пыгамберлериң өзлери гылычдан ве ачлыкдан хеләк боларлар+. 16Оларың пыгамберлик эден халкы-да ачлык ве гылыч себәпли Иерусалимиң көчелерине ташланар. Оларың өзлерини, аялларыны ве огул-‑гызларыны җайлан болмаз. Чүнки эден писликлерини Мен оларың өз башларындан индерерин+. 17Сен олара шу сөзи етир: „Гой, гөзлеримиң яшы гиҗе-гүндиз кепемесин, чүнки бой гызым – эзиз халкым агыр яраланды, гүйчли зарба сезевар болды+. 18Мейдана чыксам, гылычдан гечириленлери гөрйәрин! Шәхере гирсем, ачлыкдан хеләк боланлары гөрйәрин! Пыгамбер-де, руханы-да хич зада дүшүнмән, юртда энтешип йөрлер“»+.

19Яхуданы бүтинлей рет этдиңми?

Сионы йүрекден йигренйәрсиңми?

Нәме үчин шыпа тапмаз ялы,
бизи бейле яраладың?

Биз парахатлык гөзледик,
эмма хайыр тапмадык.

Шыпа вагтына гарашдык,
эмма ховп абаняр+.

20Я Реб, биз өз пислигимизи,
ата-бабаларымызың языгыны боюн алярыс.

Чүнки биз Саңа гаршы гүнә этдик+.

21Өз адыңың хатырасына бизден йүз өвүрме.

Өз шөхратлы тагтыңы песелтме.

Бизиң билен эден әхтиңи яда сал,
оны бозма+.

22Миллетлериң бутларының арасында
ягыш ягдырып билйәни бармы?

Асман чабга ягдырып билерми?

Муны диңе Сен эдип билйәрсиң,
я Бейик Худайымыз!

Буларың барыны эдйән Сенсиң.

Сендедир умыдымыз!+

15‑нҗи бап

Реб рехимдарлык этмейәр

15^1Соңра Реб маңа шейле дийди: «Хатда Муса билен Шамувел хузурымда дуруп ялбарсалар-да, йүрегим бу халка тарап өврүлмез. Халкымы хузурымдан ков, гой, гитсин!+
2Олар сенден: „Биз нирә гидели?“ дийип сорасалар, сен олара Реб шейле диййәр дий: „Гыргына хөкүм эдиленлери гыргына, гылыҗа хөкүм эдиленлери гылыҗа, ачлыга хөкүм эдиленлери ачлыга, сүргүне хөкүм эдиленлери сүргүне иберерин“»+. 3«Оларың башындан дөрт хили бетбагтлык индерерин: өлдүрмек үчин – гылыҗы, дүйт-мүйт этмек үчин – итлери, ийип ёк этмек үчин – вагшы гушлар билен йыртыҗы хайванлары иберерин. Муны Реб айдяндыр+. 4Яхуда патышасы Хизкияның оглы Манашаның Иерусалимде эден ишлеринден яңа бүтин дүнйәниң патышалыкларыны ховп астына саларын+.

5Эй, Иерусалим, кимиң саңа йүреги авар?

Сениң үчин ким аглар?

Хал-ягдайыңы сорамак үчин ёлундан совлуп,
ким сениң яныңа гелер?»+

6«Сен Мени рет этдиң, ыза тесдиң.

Мен хем элими саңа гаршы галдырып,
сени ёк эдерин.

Мерхемет этмекден халыс ядадым.

Муны Реб айдяндыр.

7Юрдуң дервезелеринде
халкымы чаршак билен соврарын.

Перзентсиз гоюп, олары хеләк эдерин,
чүнки олар пис ёлларындан дәнмедилер.

8Оларың дул аялларыны
деңиз чәгесинден-де көпелдерин.

Йигитлериң хем эҗелериниң үстүне
гүнорта чагы хеләклейҗи иберерин.

Эҗелерини дуйдансыз горкы
ве ховп астына саларын.

9Еди чагалы аял
деми-демине етмән җан берди.

Онуң гүнеши гүндизиң гүни яшды,
ол утанҗа галып, масгара болды.

Галанларыны болса душманларының
өңүнде гылыҗа табшырарын».

Муны Реб айдяндыр+.

Ермея Реббе шикаят эдйәр

10«Вай мениң халыма! Вах, эҗем, сен мени бүтин дүнйә билен җеделлешсин хем дава этсин дийип догрупсың! Мен хич киме карз бермедим хем, алмадым хем. Шонда-да хеммелер маңа нәлет окаярлар»+.

11Реб шейле дийди:

«Мен ысрайыл халкыны диңе
ягшылык үчин гойберерин.

Бетбагтлык ве хасрат дөврүнде
душманыңы саңа табын эдерин.

12Хич ким демир, онда-да демиргазык демри билен
бүрүнҗи дөвүп билмез.
13Юрдуң әхли еринде эден гүнәлең үчин
талаңа берерин байлыгыңы ве хазынаңы+.
14Мен сени танамаян юрдуңда
душманларыңа гул эдерин[*],
газабым сизе гаршы от болуп туташып, эбедилик янар»+.

15«Я Реб, Өзүң билйәрсиң.

Мени яда сал, ярдам эт маңа.

Мени ызарланлардан арымы алайын.

Олара сабыр-такатлы болма,
мени өлдүрмеклерине ёл берме.

Бу кемсидилмелере Сениң хатыраң үчин
чыдаяндыгымы билгин+.

16Сениң сөзлериңи тапып ийдим.

Сөзлериң маңа шатлык, йүрегиме бегенч берди.

Чүнки мен Сениң адың билен тутулдым,
эй, Реб Хөкмүрован Худай!+

17Кейп чекйәнлериң мейлисинде отурмадым,
шатланмадым мен.

Сениң элиң үстүмде болуп,
мени газапдан долдураның үчин
ялңыз өзүм отурдым,+

18Нечүн мениң агырым дынгысыз?

Нечүн яраларыма шыпа ёк?

Нечүн олары беҗерип болмаяр?

Сен мениң үчин сувы ыгтыбарсыз булак,
алдавчы бир чешме болҗакмы?»+

19Мунуң үчин Реб шейле диййәр:

«Эгер тоба этсең, сени ене кабул эдип,
хузурымда дурзарын.

Эгер бидерек сөзлери дәл-де,
гымматлы сөзлери айтсаң,

Мениң дилим билен гепләрсиң.

Бу халкың өзи саңа тарап өврүлер,
эмма сен олара тарап өврүлмерсиң.

20Мен сени бу халк үчин
бүрүнчден берк дивар эдерин.

Олар сениң гаршыңа сөвешерлер,
эмма еңип билмезлер.

Халас этмек, өлүмден гутармак үчин

Мен сениң билендирин.

Муны Реб айдяндыр+.

21Сени эрбетлериң элинден азат эдерин,
рехимсизлериң пенҗесинден халас эдерин».

16-нҗы бап

Реббиң Ермея берен табшырыклары

16^1Маңа Реббиң шу сөзи аян болды: 2«Өзүңе аял алма, бу ерде огулларың, гызларың болмасын. 3Бу юртда доглан огуллар ве гызлар, олары дүнйә индерен эне-аталар хакда Мен-Реб шейле диййәрин: 4Олар агыр кеселлерден өлерлер, олар үчин яс тутулмаз, җесетлери җайланылмаз, топрагың йүзүнде дерс ялы болуп ятарлар. Олар гылычдан ве ачлыкдан хеләк боларлар. Җесетлери гушлара ве йыртыҗы хайванлара шам болар+. 5Чүнки Реб шейле диййәр: „Яс тутулян өе гирме, матам тутмак, агламак үчин гитме. Чүнки Мен бу халкдан саг-саламатлыгымы, сөйгими ве рехим-шепагатымы айырдым. Муны Реб айдяндыр+. 6Бу юртда улудан-кичә хеммелер өлер. Олары җайламазлар, хич ким олар үчин яс тутмаз, өз беденини яраламаз я-да сачыны сырмаз+. 7Яс тутяны көшешдирмек үчин хич ким онуң билен чөрек иймез. Эне-атасыны йитирене теселли кәсесинден ичирмезлер. 8Мейлис эдилйән өе гирме, олар билен отурма, ийип-ичме“. 9Ысрайыл Худайы Хөкмүрован Реб шейле диййәр: „Сизиң гүнлериңизде гөзүңизиң алнында бу ерден шатлыкдыр гүлки сесини, өйленйән йигит билен гелниң той сесини кесерин“+. 10Бу сөзлериң әхлисини халка етирениңде, олар саңа: „Нәме үчин Реб бизиң үстүмизден бу элхенч бетбагтлыгы индерҗегини айтдыка? Бизиң языгымыз нәме? Худайымыз Реббе гаршы биз нәме гүнә этдиккәк?“ диерлер+. 11Шонда сен олара Реб, ине, шейле айдяр дий: „Бу сизиң ата-бабаларыңызың Мени терк эдендиклери үчиндир. Олар башга худайларың ызына дүшдүлер, олара гуллук хем сежде этдилер. Менден йүз өвүрдилер, канунымы ерине етирмедилер+. 12Сиз болса ата-бабаларыңыздан-да бетер пислик этдиңиз. Маңа гулак асман, хер бириңиз кесирлик билен өз эрбет ниетлериңизиң ызына дүшдүңиз+. 13Мунуң үчин Мен сизи бу юртдан чыкарып, өзүңизиң-де, ата-бабаларыңызың-да танамаян юрдуна ташларын. Ол ерде гиҗе-гүндиз башга худайлара гуллук эдерсиңиз, Мен сизе мерхемет этмерин“+.

Халк сүргүнден гайдып гелйәр

14Мунуң үчин Реб шейле диййәр: „Шейле гүнлер гелер, адамлар гайдып ысрайыл халкыны Мүсүрден чыкаран Ребден ант ичйәрин диймезлер. 15Мунуң дерегине ысрайыл халкыны демиргазык юртдан, даргадылан бейлеки юртлардан чыкаран Ребден ант ичйәрин дийҗек гүнлери гелер. Чүнки Мен олары ата-бабаларына берен топрагыма гайтарып гетирерин“+. 16Реб шейле диййәр: „Мен көп балыкчылары ёлларын, олары тутарлар. Ондан соңра Мен көп авчылары ёлларын. Хер дагың, хер депәниң үстүнден ве хер гаяның говагындан олары авларлар+. 17Чүнки Мениң гөзлерим оларың эдйән пис ишлериндедир. Олар Мениң хузурымдан гизленип билмез, этмишлери назарымдан сыпмаз+. 18Олар йигренҗи маслык бутлары билен юрдумы харама чыкардылар, мүлкүми неҗис затларындан долдурдылар. Шонуң үчин Мен олара этмишлеридир гүнәлери үчин ики эссе төледерин“»+.

19Реб мениң гүйҗүм хем галамдыр,
бетбагтлык гүнүнде Пенакәримдир!
Дүнйәниң дөрт күнҗүнден миллетлер
Сениң хузурыңа гелип:
«Бизиң ата-бабаларымыз диңе ялан затлары,
өзлерине бирҗик-де пейдасы болмадык
бидерек бутлары мирас алдылар» диерлер+.
20Хей, ынсан өзүне худайлар ясармы?
Олар худай дәл ахырын!+

21«Шонуң үчин хем, Мен-Реб бу гезек олара гүйҗүми ве гудратымы хөкман гөркезерин. Шонда олар Мениң адымың Ребдигини билерлер».

17‑нҗи бап

Яхуданың гүнәси

17^1«Яхуданың гүнәси демир галам билен язылды. Бу оларың йүреклериниң гатына, гурбанлык сыпаларының шахларына чакмак дашы билен оюлып язылды+. 2Хер гүр япраклы агаҗың янындакы ве бейик байырдакы гурбанлык сыпалары, Ашера бутлары оларың чагаларының ядындадыр+. 3Сениң байлыгыңы ве тутуш хазыналарыңы юрдуңда эден гүнәлериңиң төлеги хөкмүнде[*] олҗа эдип пайларын. 4Саңа берен мүлкүми өз гүнәң билен йитирдиң. Мен сени танамаян юрдуңда душманларыңа гул эдерин, чүнки сиз Мениң газабымы туташдырдыңыз, ол эбедилик ловлар»+.

Реббе бил багла!

5Реб шейле диййәр:

«Ынсана бил баглан,
ынсаның гүйҗүне даянан,
йүреги Ребден дашлашан
адама нәлет болсун!+
6Ол чөлдәки бир чалы ялыдыр,
ягшылык геленде оны гөрмез.
Гурак чөлде, илатсыз шорлукда яшар+.
7Реббе бил баглан,
Реббе даянан адам нәхили багтлы!+
8Ол сувуң якасында отурдылан агач киминдир,
чешмәниң боюнда көкүни яйрадар.
Ыссыдан горкян дәлдир,
япрагы хемише яшылдыр.
Йыл гурак геленде хем гайга батмаз,
миве бермекден асла галмаз»+.
9Ынсан йүреги әхли затдан хилегәрдир,
халыс ёлдан чыкандыр.
Оңа ким дүшүнип билер?
10«Мен-Реб хер ынсана тутан ёлуна,
эден ишлерине гөрә җеза бермек үчин,
ынсаның йүрегини барлаярын,
пикирлерини сынаярын»+.
11Харам байлык топлан өз гузламадык
юмуртгаларының үстүнде отуран кәкилик киминдир.

Өмри ярпы боланда, ол байлык элден гидер,
өмрүниң ахырында болса ол акмак болуп чыкар+.

12Мукаддес өйүмиз овал-башдан
беленде гөтерилен
шөхратлы тагт киминдир.

13Я Реб! Эй, Ысрайылың Умыды!

Сени терк эденлериң бары утанҗа галар.

«Менден йүз өвренлер тоз-‑топрага сиңип гидерлер,
чүнки олар Мен Ребби – дири сувлар чешмесини, терк этдилер»+.

14Я Реб, маңа шыпа бер, сагалайын.

Мени халас эт, халас болайын,
чүнки өвгим диңе Сенсиң.

15Ине, олар маңа: «Реббиң сөзи ниреде?

Ханы, ол амала ашсын-да!» диййәрлер+.

16Мен хызматыңда чопан болмакдан гачмадым.

Бетбагтлык гүнүниң гелмегини-де ислемедим.

Агзымдан чыкян хер бир сөзи Өзүң билйәнсиң,
я Реб, ол сөз хузурыңда аяндыр.

17Мени ховп астына салма,
бетбагтлык гүни пенакәрим Сенсиң+.

18Гой, мени ызарлаянлар утанҗа галсын,
эмма мени утанҗа гойма.

Гой, олар горка дүшсүн,
эмма мени горка салма.

Башларындан бетбагтлык гүнүни индерип,
гоша гыргынчылык билен ёк эт олары+.

19Реб маңа шейле дийди: «Яхуда патышаларының гирип-чыкян Халк дервезеси билен Иерусалимиң әхли дервезелерине гит-де, ол ерде дур. 20Онсоң халка шейле дий: „Эй, Яхуда патышалары, тутуш Яхуда ве бу дервезелерден гирйән әхли Иерусалим илаты, Реббиң сөзүне гулак асың!“». 21Реб шейле диййәр: «Өз җаныңызың хатырасына Сабат гүни йүк гөтермәң, Иерусалимиң дервезелеринден ичери йүк салмаң+. 22Сабат гүни өйүңизден йүк чыкармаң, хич бир иш этмәң. Мениң ата-бабаларыңыза буйрушым ялы, Сабат гүнүни мукаддес хасаплаң+. 23Эмма олар Мени диңлемедилер, гулак асмадылар. Бойнуёгынлык эдип, Мени диңлемедилер, тербийәми алмадылар». 24Реб ене шуны айдяндыр: «Эгер сиз Маңа гулак асып, Сабат гүни бу шәхериң дервезелеринден йүк салмасаңыз, хич бир иш этмән, Сабат гүнүни мукаддес хасапласаңыз, 25онда Давут тагтында отурҗак патышалар өз эмелдарлары билен сөвеш арабаларына, атлара мүнүп, яхуда халкы ве Иерусалимиң илаты билен бирликде бу шәхериң дервезелеринден гирерлер. Бу шәхер эбеди илатлы болар+. 26Яхуда шәхерлеринден, Иерусалимиң этрапларындан, бенямин топрагындан, гүнбатар байырлыкдан, даглыкдан ве Негепден адамлар гелерлер. Олар Реббиң өйүне якма гурбанлыклары билен бейлеки гурбанлыклары, галла садакасыны, якымлы ыслы түтетги билен шүкүр садакасыны гетирерлер+. 27Эмма Мени диңлемесеңиз, Сабат гүни Иерусалимиң дервезелеринден йүкли гирип, Сабат гүнүни мукаддес хасапламасаңыз, онда Мен шәхериң дервезелерини ода берерин. От Иерусалимиң ички галаларыны якып яндырар, ол хич вагт сөнмез»+.

18‑нҗи бап

Ермея күйзегәриң өйүнде

18^1Ермея Реббиң шу сөзи аян болды:+
2«Тур, күйзегәриң өйүне гир, сөзлерими шол ерде саңа аян эдерин». 3Мен күйзегәриң өйүне гитдим. Мен онуң чархың башында ишләп отураныны гөрдүм+. 4Күйзегәриң тоюндан ясаян күйзеси элинде дөвленде, ол өз ислейши ялы палчыкдан башга бир күйзе ясады. 5Онсоң маңа ене Реббиң шу сөзи аян болды: 6«Эй, ысрайыл халкы, Мен-де сизи бу күйзегәриң ясайшы ялы ясап билмеринми? Муны Мен-Реб айдяндырын. Эдил күйзегәриң элинде тоюн нәхили болса, сиз хем Мениң элимде шейлесиңиз, эй, ысрайыл халкы!+
7Мен бир миллети я-да патышалыгы согруп ташламак, юмруп ёк этмек барада җар этсем,+
8эмма гүррүңини эден бу миллетим шонда эрбетлигинден дөнсе, онуң башындан индерҗек бетбагтлыгымдан эл чекерин+. 9Айдалы, Мен бир миллети я-да патышалыгы беркарар эдип, бина этмек хакында җар эден болсам, 10эмма бу миллет мениң назарымда пис ишлер эдип, сөзүме гулак асмаса, онда Мен оңа этҗек ягшылыгымдан эл чекерин+. 11Шонуң үчин хем инди яхуда халкы билен Иерусалим илатына Реб шейле диййәр дий: „Мен сизе гаршы эрбет пикирлер дүзүп, башыңыза бела-бетер гетирерин. Инди хер бириңиз пис ёлларыңыздан дөнүң, яшайшыңызы ве херекетлериңизи дүзедиң“+. 12Эмма олар: „Бидереклик! Биз өз пикирлеримизе эерерис, кесирлик билен өз эрбет ниетлеримизе гөрә херекет эдерис“ диерлер+. 13Мунуң үчин Реб шейле диййәр: „Миллетлер арасында сораң, булар ялы зады ким эшидипдир? Ысрайыл бой гызы өрән элхенч иш этди. 14Ливаның гары онуң бейик гаяларыны, хей, терк эдерми? Онуң узакдан акян совук булаклары хей кесилерми? 15Эмма халкым болса Мени терк этди, бидерек худайлара түтетги якды. Бу худайлар оларың гитҗек ёлларында, овалкы ёлларда бүдремеклерине себәп болдулар. Олар чаркандаклы ёлдан йөрәп, догры ёлы терк этдилер+. 16Олар бу юрды элхенчлиге, эбедилик масгарачылыга өвүрдилер. Ондан гечйәнлериң барыны горкы басар, олар гең галып, башларыны яйкарлар+. 17Олары душманларының өңүнде гүндогар шемалы кимин пытрадарын. Башларындан бетбагтлык инен гүни йүзүми дәл-де, еңсәми гөркезерин“»+. 18Шонда халк: «Гелиң, Ермея гаршы дил дүвшелиң. Руханыларың өвретҗек кануны-да, акылдарларың берҗек маслахаты-да, пыгамберлериң аян этҗек сөзи-де етерлик ахырын. Гелиң, оңа дилимиз билен хүҗүм эделиң, хич бир сөзүне гулак асмалың» дийди+.

19Я Реб, Сен маңа гулак гой,
гаршыдашларымың сесини эшит!

20Ягшылыга яманлык эдилерми?

Эмма олар җанымы алмак үчин чукур газдылар.

Газабыңы олардан совмак,
олара ягшылык дилемек үчин,
хузурыңда нәхили дуранымы ядыңа сал+.

21Мунуң үчин чагаларыны ачлыга бер,
кесгир гылыҗа табшыр.

Аяллары перзентсиз дул галсын,
эркеклерини аҗал алсын,
яш йигитлери сөвешде гылычдан өлсүн+.

22Үстлерине гаракчылары дуйдансыз дөкениңде,
өйлеринден дады-перят эшидилсин.

Чүнки мени тутмак үчин чукур газдылар,
аягымың астына гизлин дузак гурдулар+.

23Я Реб, Сен мени өлдүрмек үчин эдилен
бу дилдүвшүклериң барыны билйәнсиң.

Оларың языгыны багышлама,
гүнәлерини назарыңдан дүшүрме.

Гой, олар хузурыңда йыкылсынлар,
олара гаршы газабыңда херекет эт+.

19-нҗы бап

Дөвлен күйзе

19^1Реб шейле дийди: «Гит-де, күйзегәриң тоюндан ясан бир күйзесини сатын ал. Халкың ве руханыларың яшулуларындан бирнәчесини яның билен алып,+
2Күйзе дөвүги диен дервезәниң голайындакы Бенхинном дересине гит. Саңа айтҗак сөзлерими шол ерде ыглан эт+. 3Олара: „Эй, Яхуда патышалары билен Иерусалим илаты, Реббиң сөзүне гулак асың“ дий. Ысрайыл Худайы Хөкмүрован Реб шейле диййәр: „Мен бу ериң үстүнден шейле бир бетбагтлык индерерин велин, оны эшиденлериң гулаклары шаңлар+. 4Чүнки бу халк Мени терк этди, бу ери харама чыкарды. Олар ата-бабаларының хем, Яхуда патышаларының хем танамаян башга худайларына садакалар хөдүр этдилер, бу ери бигүнә дөкүлен гандан долдурдылар+. 5Чагаларыны отда якып, Багал бутуна якма гурбанлык хөкмүнде хөдүрлемек үчин сеждегәхлер гурдулар. Мен олара бейле иши буюрмандым, айтмандым, бейле зат келләме-де гелмәнди+. 6Шонуң үчин хем инди ол ере ‘Топет’ я-да ‘Бенхинном дереси’ дийилмән, ‘Өлүм җүлгеси’ дийилҗек гүнлер гелер. Муны Реб айдяндыр. 7Бу ерде Яхуда билен Иерусалимиң ниетлерини пуҗа чыкарарын. Олары җанларының кастына чыканларың элине берип, душманларының өңүнде гылычдан хеләк эдерин. Җесетлерини гушлара ве йыртыҗы хайванлара шам эдерин+. 8Мен бу шәхери харабачылыга өврүп, рысва эдерин. Ол ерден гечйәнлериң барыны горкы басар ве онуң башындан инен әхли бела-бетерлер себәпли оңа сыкылык чаларлар+. 9Огулларының ве гызларының этини өзлерине ийдирерин. Җанларының кастына чыкан душманлары олары габава саланда, чекйән хасратларындан яңа бири-бириниң этини иерлер“+.

10Онсоң сен өзүң билен гиденлериң гөзүниң алнында күйзәни дөв. 11Олара Хөкмүрован Реб шейле диййәр дий: „Күйзегәриң күйзесиниң дөвлүши ялы, оны тәзеден беҗерип болмайшы ялы, Мен хем бу халкы ве шәхери шейдип дөверин. Топетде өлүлери җайламак үчин ер галмаз+. 12Мен бу ери хем, онуң илатыны хем шейле эдерин. Бу шәхери эдил Топет ялы эдерин. Муны Реб айдяндыр. 13Иерусалимиң өйлери-де, Яхуданың патышаларының көшклери-де Топет ялы мурдар сайылар. Чүнки бу өйлериң әхлисиниң үчегинде асман җисимлерине якымлы ыслы түтетгилер якдылар, башга худайлара ичги садакасыны хөдүрледилер“»+.

14Онсоң Ермея өзүни Реббиң пыгамберлик этмек үчин иберен ери болан Топетден гелди. Ол Реббиң өйүниң ховлусында дуруп, тутуш халка шейле дийди:+
15«Ысрайыл Худайы Хөкмүрован Реб шейле диййәр: „Оларың бойнуёгынлык эдип, Маңа гулак асмакдан йүз өврендиклери үчин, инди Мен бу шәхериң ве онуң әхли обаларының гаршысына айдан әхли бела-бетерлерими үстлеринден индерерин“».

20‑нҗи бап

Иммериң оглы Пашхур руханы

20^1Реббиң өйүниң баш гөзегчиси Иммериң оглы Пашхур руханы Ермеяның бу сөзлери пыгамберлик эденини эшитди. 2Онсоң Пашхур Ермея пыгамбери урды ве Реббиң өйүндәки ёкаркы Бенямин дервезесинде аякларына күнде салды+. 3Эртеси сәхер билен Пашхур Ермеяны күндеден бошаданда, Ермея оңа шейле дийди: «Реб сени Пашхур дәл-де, Магор Мисабып[*] дийип атландырды+. 4Чүнки Реб шейле диййәр: „Мен сениң өзүңи ве дост-‑ярларың барыны ховп астына саларын. Оларың душман гылыҗындан хеләк болшуны өз гөзлериң билен гөрерсиң. Мен тутуш Яхуданы Бабыл патышасының элине берерин. Бу патыша олары Бабыла әкидер ве гылычдан гечирер. 5Мен бу шәхериң әхли байлыгыны, мал-мүлкүни, гымматбаха затлары билен Яхуда патышаларының әхли генҗи-хазыналарыны душманларының элине берерин. Олара талаң салып, әхли затларыны Бабыла әкидерлер+. 6Эй, Пашхур, сен билен сениң өйүңде яшаянларың бары Бабыла сүргүн эдилер. Сен-де, сени сөййәнлер-де, ягны сениң яландан пыгамберлик эден адамларың-да шол ерде өлүп, шол ерде җайланарсыңыз“»+.

Ермея Реббе шикаят эдйәр

7Я Реб, Сен мени алдадың,
мен-де алдандым.

Сен менден гүйчлүсиң,

Сен мени еңдиң.

Бүтин гүн мен болдум гүлки,
яңсылаяр хер ким мени+.

8Чүнки геплесем, перят эдйәрин,

«Зорлук ве зулум!» дийип гыгырярын.

Реббиң сөзүнден яңа бүтин гүн
кемсидилдим ве масгара болдум.

9Мен: «Инди Ол хакда дил ярмарын,

Онуң адындан геплемерин» дийсем,

Онуң сөзи сүеклериме орнашып,
йүрегиме от берди.

Оны ичимде сакламакдан ирдим,
мундан артык чыдап билмейәрин+.

10Мен: «Әхли тарапдан ховп абаняр!

Үстүнден арз эдиң! Бизем арз эделиң!»

диен пышырдылары эшитдим.

Әхли якын достларым
бүдремегиме гөз дикип:

«Белки, алданар, шонда еңерис оны,
ондан аларыс арымызы» диййәрлер+.

11Эмма Реб батыр сөвешиҗи кимин мениң билендир,
шонуң үчин мени ызарлаянлар бүдрәрлер,
еңип билмезлер.
Үстүнлик газанып билмәндиклери үчин,
олар эрбет утанҗа галарлар.
Оларың утанҗы эбедилик болар,
хич вагт унудылмаз+.
12Эй, Хөкмүрован Реб, догры адамлары сынаян,
йүреклери гөрйән ве пикирлери окаян Сенсиң!
Давамы Саңа мәлим эдйәрин,
олардан алҗак өҗүңи гөрейин!+

13Реббе нагма айдың,
Реббе алкыш окаң!
Чүнки гарыбың җаныны
ярамазларың элинден
Ол халас этди+.

14Мениң доглан гүнүме нәлет болсун!
Энемиң мени догран гүнүне алкыш болмасын!+
15«Оглуң болды!» дийип,
какамы бегендирен
бушлукча нәлет болсун!
16Гой, ол адам Реббиң гайгырман
юмран шәхерлери кимин болсун!
Сәхер дады-перят,
гүнортан ахы-нала эшидилсин!+
17Чүнки ол адам ятгыдакам өлдүрмеди,
ёгсам энем мениң мазарым боларды,
онуң ятгысы эбедилик гөврели боларды+.
18Мен нәме үчин энеден догулдымкам?
Гайгы-хасрат чекип,
өмрүми рысвалыкда гечирмек үчинми+?

21‑нҗи бап

Реб Сидкияның хайышыны рет эдйәр

21^1Патыша Сидкия Малкыяның оглы Пашхур билен Магасеяның оглы Сепаня руханыны Ермеяның янына иберенде, Ермея Реббиң шу сөзи аян болды. Пашхур билен Сепаня оңа:+
2«Бабыл патышасы Небукаднесарың гаршымыза урушяндыгы себәпли бизиң үчин Реббе ялбарсана. Белки, Реб бизиң үчин Өз аҗайып гудратларының бирини гөркезип, Небукаднесары юрдумыздан ковар» дийди+. 3Ермея олара Сидкия шуны айдың дийди: 4«Ысрайыл Худайы Реб шейле диййәр: „Сизиң дашкы диварларыңызы габаян Бабыл патышасы билен бабыллыларың гаршысына уланян элиңиздәки ярагларыңызы ызына өврерин. Оларың хеммесини бу шәхериң ортасына үйшүрерин. 5Гүйч-гудратым билен, гүйчли гахарым билен газап атына атланып, Мениң Өзүм сизиң гаршыңыза уршарын+. 6Мен бу шәхердәкилериң барыны: ынсандыр хайваныны хеләк эдерин. Олар айылганч мергиден өлерлер. 7Мундан соң Яхуданың патышасы Сидкияны, онуң эмелдарларыны, бу шәхериң илатыны урушдан, ачлыкдан ве мергиден аман галанларың барыны Бабыл патышасы Небукаднесарың, өз җанларының кастына чыкан душманларының элине берерин. Небукаднесар олары гылычдан гечирер, олары гайгырмаз, олара хайпы гелмез ве йүреги авамаз. Муны Реб айдяндыр“+.

8Бу халка хем Реб шейле диййәр дий: „Ине, Мен яшайыш ёлы билен өлүм ёлуны сизиң өңүңизде гойярын+. 9Бу шәхерде галан гылычдан, ачлыкдан ве мергиден өлер, эмма дашары чыкып, өзлерини габан бабыллыларың элине дүшен өз җаныны гутарып аман галар+. 10Мен бу шәхере ягшылык дәл-де, бетбагтлык индермек карарына гелдим. Муны Реб айдяндыр. Бу Бабыл патышасының элине берлер ве ол хем муны ода якар“+. 11Яхуда патышасының неслине айт, Реббиң сөзүне гулак асың дий:+
12„Эй, Давудың несли! Реб шейле диййәр:

‘Эртирине адалаты берҗай эдиң,
талананы залымың элинден халас эдиң.
Ёгсам пис ишлериңиз зерарлы
газабым от кимин ловлап яндыраймасын,
оны хич ким сөндүрип билмез.
13Мен саңа гаршыдырын,
эй, өзүни дүзде гая сайян
җүлге илаты!’.
Муны Реб айдяндыр.
Сиз диййәңиз: ‘Бизе ким гаршы чыкып билер?
Месгенимизе ким гирип билер?’+
14Мен сизи эден ишлериңизе
гөрә җезаландырарын,
токайыңыза от берерин,
от төверегиңиздәки затлары якып яндырар“».
Муны Реб айдяндыр+.

22‑нҗи бап

22^1Онсоң Реб маңа Яхуда патышасының өйүне бар-да, ол ерде шу сөзи аян эт дийди: 2«Эй, Давут тагтында отуран Яхуда патышасы, сениң өзүң, эмелдарларың ве бу дервезеден гирйән халкың билен бирликде Реббиң сөзүни эшидиң! 3Реб шейле диййәр: „Адалаты ве догручыллыгы берҗай эдиң, эзилени залымың элинден халас эдиң; гелмишеге, етим билен дул аяла азар бермәң, зорлук этмәң, бу ерде нәхак ган дөкмәң+. 4Эгер сиз бу иши хакыкатдан этсеңиз, онда Давут тагтында отурҗак патышалар атлара ве сөвеш арабалара мүнүп, оларың өзлери, хызматкәрлери хем халкы бу өйүң дервезелеринден гирерлер+. 5Эгер-де бу сөзлери диңлемесеңиз, Өз барлыгымдан ант ичйәрин, бу өй хараба дөнер. Муны Реб айдяндыр“+.

6Чүнки Яхуда патышасының көшги барада Реб шейле диййәр:

„Сен гөзүме гөзел Гилгат токайы дей,
Ливан агачларына бүренен даг дей болсаң-да,
Мен сени хөкман чөллүге,
илатсыз шәхере өврерин.
7Гаршыңа эллери яраглы
хеләклейҗилери белләрин.
Олар сайлама кедрлериңи чапып,
олары ода атарлар+.

8Көп миллетлер бу шәхериң янындан геченде, бири-бирине: ‘Бу бейик шәхери Реб нәме үчин бейтдикә?’ диерлер+. 9Олара шейле җогап берерлер: ‘Олар өзлериниң Худайы Реббиң әхтини терк этдилер, башга худайлара сежде ве гуллук этдилер’“+.

Яхуданың патышалары җезаландырыляр

10Өлен үчин агламан, оңа яс тутман,
эйсем сүргүне гиден үчин зар-зар аглаң,
чүнки ол инди өврүлип гелмез,
догдук меканыны гөрмез+.

11Какасы Ёшыяның ерине Яхуданың патышасы болан ве ол ерден чыкып гайдан Шаллум[*] хакында Реб шейле диййәр: „Ол бу ере инди өврүлип гелмез. 12Есир эдилип әкидилен еринде өлер ве бу юрды гайдып гөрмез“+.

Ехоякым патыша хакындакы пыгамберлик

13Өйүни нәдогрулык билен гуряның,

эйваныны адалатсызлык билен гиңелдйәниң,
башга бирини мугт ишледип,
онуң хакыны бермейәниң дат гүнүне!+
14„Өзүме ёкаркы гатда гиң
отаглары болан аҗайып көшк салнарын“
диййәниң халына вай!
Ол көшгүне бейик пенҗирелер гояр,
кедр агаҗы билен өртүп,
оны гырмызы реңке бояр.
15Кедр агаҗыны башгалардан
көп улананың билен нәме,
патыша болаярмың?
Атаң хем дойянча бол ийип-ичйәрди,
йөне ол адалатлыды хем догручылды.
Шонуң үчинем онуң ишлери угруна болды+.
16Ол гарыбың, мәтәҗиң хакыны алып берди;
мунуң үчин онуңкы угруна болды.
Бу Мени танамагың манысы дәлмидир?
Муны Реб айдяндыр+.
17Эмма сениң гөзүң ве йүрегиң
харам газанҗа, бигүнә ган дөкмәге,
зулум хем зорлук этмәге дикилипдир.

18Мунуң үчин Яхуда патышасы Ёшыяның оглы Ехоякым хакда Реб шейле диййәр:

„Онуң үчин: ‘Вай, гардашым!’

я-да ‘Вай, җигерим!’ дийип яс тутмазлар.

‘Вай, ага!’ я-да ‘Вай, онуң алыхезретлери!’ дийип,
онуң үчин яс тутуп агламазлар+.

19Маслыгыны сүйрәп,

Иерусалим дервезесинден чыкарып зыңарлар,
эшек гөмен ялы эдип гөмерлер“+.

Иерусалим хакындакы пыгамберлик

20Ливана чык-да, перят эт.
Башанда сесиңи гаталт,
Абарымдан перят эт,
чүнки әхли ойнашларың гырылды+.
21Ишиң ровачка, Мен саңа йүзлендим,
йөне сен: „Диңлемерин“ дийдиң;
яшлыгыңдан бәри ёлуң шу болды,
сөзүме хич гулак асмаярдың.
22Әхли ёлбашчыларыңы ел әкидер,
ойнашларың сүргүн эдилер.
Шонда эден писликлериңден яңа,
утанҗа галып, боларсың рысва.
23Эй, Ливанда месген тутан,
кедр агачларында хөвүртге ясан!
Сени чага догуряныңкы ялы бургыдыр
санҗы гуршанда, чекерсиң ахы-нала!+

24Өз барлыгымдан ант ичйәрин, муны Мен – Реб айдяндырын. Эй, Яхуда патышасы Ехоякымың оглы Ехоякын, саг элимдәки мөхүр йүзүги болаянам болсаң, Мен сени чыкарып ташларын+. 25Сени җаныңың кастындакыларың, горкян адамларыңың элине, Бабыл патышасы Небукаднесар билен бабыллыларың элине берерин. 26Сен билен сени догран эҗеңи өзүңизиң догулмадык ериңиз болан башга юрда зыңарын, шол ерде-де өлерсиңиз+. 27Сизиң шу юрда ене доланасыңыз гелер, йөне оңа хич вагт йүзүңиз дүшмез». 28Бу Ехоякын диен адам әсгерилмейән дөвүк күйзе болуп, хич киме герекмеҗек гапдыр. Ол несли билен бирликде өзлериниң танамаян юрдуна ташланды+. 29Эй, юрт, юрт, юрт! Реббиң сөзүни эшит!+
30Реб шейле диййәр: «Бу адамы зүрятсыз, өмрүнде иши оңуна болмаҗак адам дийип язың. Чүнки инди онуң неслинден хич кимиң иши оңуна болмаз, хич бири Давут тагтында отурмаз ве Яхудада хөкүм сүрмез»+.

23‑нҗи бап

Догручыл Шаха

23^1«Мениң өримиң гоюнларыны ёк эдип, даргадян чопанларың вай халына! Муны Реб айдяндыр+. 2Шонуң үчин Ысрайыл Худайы Реб халкымы бакян чопанлар хакда шейле диййәр: „Сиз Мениң сүрими даргатдыңыз, ковдуңыз, олары идетмедиңиз. Ине, Мен ярамаз ишлериңиз зерарлы сизи җезаландырарын. Муны Реб айдяндыр. 3Сүримиң галанларыны олары даргадан әхли юртларымдан йыгнарын, олары гайтадан агылларына гетирерин; олар көпелерлер, өрңәрлер+. 4Олара чопанлар гоярын, олар инди горкмазлар, хедер этмезлер ве йитирим болмазлар. Муны Реб айдяндыр+.

5Ине, Мениң Давудың неслинден бир догручыл Шаха чыкарҗак гүнлерим гелйәр; муны Реб айдяндыр. Ол ша тагтына чыкып, пайхаслы хөкүм сүрер, юртда адалат ве догручыллык билен херекет эдер+. 6Онуң дөврүнде Яхуда халас болар, Ысрайыл ховпсуз яшар. Оны: ‘Реб – бизиң Хакперверимиздир!’ дийип атландырарлар+.

7Шонуң үчин хем шейле гүнлер гелер, мундан бейләк ‘Ысрайыл халкыны Мүсүр юрдундан чыкаран Реббиң барлыгындан ант ичйәрин’ дийилмез. Муны Реб айдяндыр. 8Муңа дерек: ‘Ысрайыл халкының тохум-тиҗини демиргазык юрдундан ве даргадан юртларындан чыкарып гетирен Реббиң барлыгындан ант ичйәрин’ дийилҗек гүнлер гелер. Олар өз юртларында яшарлар“»+.

Галп пыгамберлер

9Пыгамберлер хакында:
Йүрегим ичимде сынды,
әхли сүңклерим сандыраяр.
Реб себәпли,
Онуң мукаддес сөзлери себәпли
мен серхош адам кимин,
шерабың есири кимин болдум.
10Чүнки юрт зынахорлыкдан долудыр,
юрт нәлет зерарлы яс тутяр,
чөлүң өрүлери гураяр.
Адамлар пис ёла дүшүп,
гүйчлерини зорлуга сарп эдйәр.
11«Пыгамбер-де, руханы-да худайсыздыр,
оларың пислигини хатда Өз өйүмде-де гөрдүм.
Муны Реб айдяндыр+.
12Мунуң үчин йөрейән ёллары олара
гараңкыдакы сүрчек ер кимин болар,
ол ерде бүдрәп йыкыларлар.
Чүнки җеза йылы
оларың башына бела гетирерин.
Муны Реб айдяндыр+.
13Самария пыгамберлериниң арасында
Мен бу неҗис иши гөрдүм:
Багалың адындан пыгамберлик эдип,
олар Мениң халкым ысрайылы аздырдылар+.
14Иерусалимиң пыгамберлериниң арасында-да
айылганч зат гөрдүм:
олар зына эдйәрлер, ялана эерйәрлер,
яманлык эдйәнлери гүйчлендирйәрлер,
шейдип, хич ким эрбетликден эл чекмейәр.
Мениң үчин оларың әхлиси Содом кимин,
болды Иерусалимиң илаты Гомора кимин+.

15Шонуң үчин пыгамберлер хакында Хөкмүрован Реб шейле диййәр:

„Мен олара аҗы ёвшан ийдирҗек,
зәхерли сув ичирҗек.

Чүнки Иерусалим пыгамберлериниң
худайсызлыгы тутуш юрда яйрады“+.

16Хөкмүрован Реб шейле диййәр: „Өзүңизе пыгамберлик эдйән пыгамберлериң сөзлерини диңлемәң, олар сизе бидерек затлар өвредйәрлер. Олар Реббиң агзындан чыкан сөзлери дәл-де, өз йүреклериниң хыялыны сөзлейәрлер+. 17Олар Мени йигренйәнлере хемише ‘Реб сизе парахатлык болар дийди’ диййәрлер. Кесирлик билен өз яман ниетлерине эерйәнлере ‘Башыңыза бетбагтлык гелмез’ диййәрлер+.

18Реббиң сөзүни эшидип, гөрмек үчин,

ким Онуң маслахатында болды?

Онуң сөзүни ерине етирмек үчин,
ким Оңа гулак асды+?

19Ине, Реббиң гызгын газабы, харасады гопуп,
газаплы ловлаян харасады эрбетлериң башына инер+.

20Йүрегиниң ниетини амала ашырянча,
Реббиң гахар оды ятышмаз.
Сиз муңа ахыркы гүнлерде дүшүнерсиңиз+.
21Бу пыгамберлери Мен ёлламадым,
оларың өзлери ылгадылар.
Олар билен геплешмедим,
өзлеринден пыгамберлик этдилер+.
22Эмма олар маслахатымы алсадылар,
халкыма сөзлерими эшитдирердилер,
шонда халкы яман ёлларындан,
шер ишлеринден гайтарардылар.

23Эйсем Мен диңе якындакы Худаймы? Узакдакы Худай дәлми? Муны Реб айдяндыр+. 24Гизлин ерлерде букуланы Мениң гөрмеҗек гүманым бармы? Муны Реб айдяндыр. Асманы хем ери Мен долдурмаярынмы? Муны Реб айдяндыр+. 25Мениң адымдан галп пыгамберлик эдйән пыгамберлериң ‘Дүйш гөрдүм, дүйш гөрдүм!’ дийишлерини эшитдим+. 26Ялан сөзлейән, өз йүрек хилелерини беян эдйән пыгамберлериң калбында бу хачана ченли довам эдер? 27Багал себәпли ата-бабалар Мениң адымы унутдылар. Инди бу пыгамберлер хем бири-бирине гүррүң берйән дүйшлери аркалы халкыма Мениң адымы унутдырҗак болярлар+. 28Пыгамбер өз гөрен бош дүйшлерини гүррүң бериберсин, эмма Мениң сөзүми эшиден хер кес сөзүми хакыкы беян этсин. Хей-де, бугдайы саман билен деңәп болармы? Муны Реб айдяндыр. 29Мениң сөзүм от кимин, гаяны бөлек-бөлек эдйән токмак кимин дәлмидир? Муны Реб айдяндыр. 30Мунуң үчин Мен бири-бирлеринден сөзүми огурлаян пыгамберлере гаршыдырын. Муны Реб айдяндыр+. 31‘Реб шейле диййәр’ дийип, өз биленлерини айдян пыгамберлере Мен гаршыдырын“. Муны Реб айдяндыр. 32Реб шейле диййәр: „Мен ялан дүйшлер билен пыгамберлик эдйәнлере гаршыдырын. Олар бу дүйшлери айдып, ялан сөзлери ве бош өвүнмелери билен Мениң халкымы аздырярлар. Олары Мен ёлламадым, олара Мен табшырык бермедим. Оларың бу халка асла пейдасы ёк“. Муны Реб айдяндыр+. 33Бу халк я-да бир пыгамбер, я болмаса бир руханы сенден: „Ребден гелен пыгамберлик йүки нәме?“ дийип сораса, сен олара: „Сизиң өзүңиз йүк ахырын. Мен сизи терк эдерин“ дийип җогап бер. Муны Реб айдяндыр. 34Эгер бир пыгамбер, руханы я-да халкың ичинден бири „Бу Ребден гелен пыгамберлик сөзи[*]“ дийсе, ол адамы хем, онуң тутуш хоҗалыгыны хем җезаландырарын. 35Сиз өз араңызда бири-бириңизден: „Реб нәме җогап берди? Реб нәме дийди?“ дийип сорамалысыңыз. 36Эмма мундан бейләк Ребден гелен пыгамберлик сөзүни агзамарсыңыз, чүнки хер кес өз сөзүни пыгамберлик сөзи дийип сайяр. Шейдип, сиз дири Худайың, Хөкмүрован Худайымыз Реббиң сөзлерини ёйдуңыз. 37Сиз пыгамберден: „Реб саңа нәме җогап берди? Нәме дийди?“ дийип сорамалысыңыз. 38Эмма сиз: „Ребден гелен пыгамберлик сөзи“ диййәрсиңиз. Муны Реб айдяндыр. Мен сизе бу сөзлери айтмаң дийип хабар иберен хем болсам, сиз „Ребден гелен пыгамберлик сөзи“ диен сөзлери ене айтдыңыз. 39Шонуң үчин хем Мен сизи терк эдип, сизи-де, өзүңизе ве ата-бабаларыңыза берен шәхерими-де хузурымдан айрып ташларын. 40Үстүңизе хич вагт унудылмаҗак эбедилик утанч ве түкениксиз рысвалык гетирерин»+.

24‑нҗи бап

Ики себет инҗир

24^1Бабыл патышасы Небукаднесар Яхуда патышасы Ехоякымың оглы Еконяны[*], Яхуданың ёлбашчыларыны, хүнәрментлер билен демирчилери Иерусалимден Бабыла есир эдип әкитди. Бу вакадан соң Реб маңа Өзүниң ыбадатханасының өңүнде гойлан ики себет инҗири гөркезди+. 2Бир себетде ир етишйән инҗирлер барды. Олар дийсең говуды. Бейлеки себетде болса иймәге ярамаян гаты эрбет инҗирлер барды+. 3Онсоң Реб менден: «Ермея, нәме гөрйәрсиң?» дийип сорады. Мен: «Инҗир. Говулары гаты говы, эрбетлери болса гаты эрбет, чүйрүклигинден яңа олары иер ялы дәл» дийдим.

4Онсоң маңа Реббиң шу сөзи аян болды: 5«Ысрайыл Худайы Реб шейле диййәр: „Бу ерден бабыллыларың юрдуна сүргүн эдилен Яхуда есирлерини бу говы инҗирлер ялы ягшы саярын. 6Назарым ягшылык үчин оларда болар, олары ене бу юрда гетирерин. Олары бина эдерин, йыкмарын; олары экерин, согруп ташламарын+. 7Оларың йүреклерине Мени танамак ислегини саларын, шонда олар Мениң Ребдигими билерлер. Олар Мениң халкым болар, Мен-де оларың Худайы боларын, чүнки олар тутуш калбы билен Маңа өврүлерлер“+.

8Реб шейле диййәр: „Эмма Яхуда патышасы Сидкияны, онуң ёлбашчыларыны, бу юртда Иерусалимиң аман галанлары билен Мүсүрде яшаянлары эдил ярамсыз чүйрүк инҗир ялы эдерин+. 9Мен олары ер йүзүниң әхли патышалыклары үчин ховпа ве яманлыга өврерин. Сүргүн эден хер бир еримде болса, олар масгара, геп-гүррүң, гүлки болуп нәлетленерлер+. 10Өзлерине хем ата-бабаларына берен юрдумдан долы ёк болянчалар үстлерине гылыч, ачлык, мерги иберерин“»+.

25‑нҗи бап

Етмиш йыл

25^1Яхуда патышасы Ёшыяның оглы Ехоякымың шалыгының дөрдүнҗи йылында (бу Бабыл патышасы Небукаднесарың патышалыгының биринҗи йылыды) Ермея бүтин яхуда халкы хакында Реббиң сөзи аян болды+. 2Ермея пыгамбер муны бүтин яхуда халкына ве тутуш Иерусалим илатына етирип, шейле дийди: 3«Ине, йигрими үч йыл бәри, Яхуда патышасы Амоның оглы Ёшыяның шалыгының он үчүнҗи йылындан тә шу гүне ченли Реббиң сөзи маңа аян болуп гелйәр. Мен-де хер гүн оны сизе дынгысыз айтдым, йөне сиз диңлемедиңиз+. 4Реб Өзүниң гуллары болан пыгамберлери гайта-гайта сизе ёллады, эмма сиз диңлемедиңиз, гулак асмадыңыз+. 5Олар сизе шейле дийдилер: „Инди хер бириңиз өз яман ёлуңыздан, пис ишлериңизден дөнүп, Мен-Реббиң овал-башдан өзүңизе ве ата-бабаларыңыза эбедилик берен юрдумда месген тутуң+. 6Башга худайлара гуллук ве сежде этҗек болуп, оларың ызына дүшмәң. Эллериңизиң иши билен Мениң гахарымы гетирмәң, Мен-де сизе зыян етирмәйин“+. 7Йөне сиз Мени диңлемедиңиз. Муны Мен – Реб айдяндырын. Өз эллериңизиң ишлери билен гахарымы гетирип, өзүңизе зепер етирдиңиз. 8Мунуң үчин Хөкмүрован Реб шейле диййәр: „Мениң сөзлериме гулак асмандыгыңыз үчин, 9Мен-де бүтин демиргазык тирелери билен Бабыл патышасы болан бендәм Небукаднесары чагырарын. Муны Реб айдяндыр. Олары бу юрдуң, онуң илатының, даш-төверекдәки әхли миллетлериң үстүне алып гелерин. Бу халклары бүтинлей ёк эдип, бу юрды ховпа, рысвачылыга ве эбедилик харабачылыга өврерин+. 10Шатлыкдыр гүлки сесини, өйленйән йигит билен гелниң той сесини, дегирмен дашларының сесини ве чыраның ышыгыны олардан айрарын+. 11Бу юрт тутушлыгына харабачылыга ве горкунч ере өврүлер. Бу миллетлер етмиш йыллап Бабыл патышасына гуллук эдерлер+. 12Етмиш йылдан соң, Мен Бабыл патышасыны, онуң миллетини ве бабыллыларың юрдуны этмишлери үчин җезаландырарын, оны эбедилик харабачылыга өврерин. Муны Реб айдяндыр. 13Онуң гаршысына айдан әхли сөзлерими, Ермеяның әхли миллетлер барада эден пыгамберлигини, бу китапда язылан затларың барыны ол юрдуң башына гетирерин+. 14Чүнки көп миллетлер ве бейик патышалар олары гула өврерлер. Мен олара этмишлерине гөрә, эллериниң ишине гөрә алмытларыны берерин“»+.

Реббиң газап кәсеси

15Ысрайыл Худайы Реб маңа шейле дийди: «Газапдан пүрепүр бу кәсәни Мениң элимден ал-да, сени янларына иберҗек әхли миллетлериме оны шерап дек ичир+. 16Олар оны ичип, икияна ыранарлар ве араларына иберҗек гылыҗымдан дәлирәрлер»+.

17Онсоң мен кәсәни Реббиң элинден алдым, оны Реббиң мени иберен әхли миллетлерине ичирдим+. 18Бу гүнки болшы ялы харабачылык, ховп, рысвачылык, нәлетленен ер болсун дийип, ондан Иерусалиме, Яхуда шәхерлерине, патышалары билен ёлбашчыларына ичирдим. 19Башга-да Мүсүр патышасы фараона, онуң эмелдарларына, ёлбашчыларына, тутуш халкына;+
20әхли кесеки халка, Ус юрдуның хемме патышаларына, бүтин пилиштлилер юрдуның патышаларына: Ашкелона, Газа, Экрона, Ашдодың аман галанларына;+
21Эдома, Моваба, аммонлара;+
22әхли Сур хем Сидон патышалары билен деңзиң аңырсындакы халкларың патышаларына;+
23Дедана, Тейма, Бүзе хем-де сач-сакгалларыны гыркан әхли халклара;+
24Арабыстаның ве чөлде яшаян кесеки халкларың әхли патышаларына; 25бүтин Зимри, Эйлам, Мадай патышаларына;+
26демиргазыгың якыну-узак патышаларының хеммесине ве ер йүзүндәки әхли патышалыклара нобатма-нобат ичирдим. Иң соңкы болуп ондан Шешак[*] патышасы ичҗекдир.

27«Соңра сен олара Ысрайыл Худайы Хөкмүрован Реб шейле диййәр дий: „Ичип, серхош болуң, гусуң ве араңыза иберҗек гылыҗымдан йыкылың, гайдып ериңизден галмаң“+. 28Эгер олар элиңдәки кәсәни алман, ичмекден йүз өврәйселер, олара Хөкмүрован Реб шейле диййәр дий: „Хөкман ичерсиңиз!+
29Ине, Мен Өз адым дакылан шәхериң үстүнден бетбагтлык индермәге башлаярын. Сиз җезасыз галарыс өйдйәрсиңизми? Җезасыз галмарсыңыз, чүнки Мен ер йүзүнде яшаян хер бир ынсаның үстүнден гылыч индерерин“. Муны Хөкмүрован Реб айдяндыр+.

30Шонуң үчин хем олара гаршы бу сөзлериң барыны пыгамберлик эт-де, шейле дий:

„Реб ёкардан награ чекер,
мукаддес меканындан сесленер,
агылына гаршы гүңлеч арлар.

Бүтин дүнйәниң илатына гаршы
үзүм сыкянлар кимин гыгырар+.

31Аррылдысы ер йүзүниң учларына етер,
чүнки Реббиң миллетлер билен давасы бар.

Ол әхли адамзада хөкүм чыкарар,
эрбетлери гылычдан гечирер“.

Муны Реб айдяндыр.

32Хөкмүрован Реб шейле диййәр:

„Ине, бела миллетден-миллете яйраяр,
ериң аңры уҗундан улы харасат гопар“+.

33Ол гүн Реббиң өлдүренлери ериң бир уҗундан бейлеки уҗуна етер. Олар үчин яс тутулмаз, йыгналып җайланылмаз. Олар зир-зибил ялы чашып ятарлар+.

34Мөңңүриң, эй, чопанлар! Дады- -перят эдиң!

Эй, сүриниң баштутанлары, күле тогаланың!

Чүнки гелди өлдүрилҗек, даргадылҗак гүнүңиз,
йыкылып парчаланарсыңыз гымматлы гап кимин+.

35Чопанлар гачып билмезлер,
сүри баштутанлары гутулып билмезлер.

36Эшит чопанларың перят эдйән сесини,
сүри баштутанларының уввулдысыны!

Чүнки Реб вейран эдйәр олаң өрүсини.

37Реббиң гахар-газабындан яңа
парахат агыллар даргады.

38Реб арслан дей сүренинден чыкды.

Онуң ловлаян газабындан яңа,
залымларың гахарындан яңа,
олаң юрды харабалыга дөнди».

26-нҗы бап

Халк Ермеяны өлдүрмек ислейәр

26^1Яхуда патышасы Ёшыяның оглы Ехоякымың патышалыгының башында Реббиң шу сөзи аян болды:+
2«Реб шейле диййәр: Реббиң өйүниң ховлусында дур-да, сежде этмек үчин Яхуда шәхерлеринден ол ере гелен хер кесе айт. Саңа айтмагы буйран сөзлеримиң екеҗесини-де гачырман, барыны олара етир+. 3Белки, диңләрлер ве яман ёлларындан дөнерлер. Шонда Мен хем оларың пис ишлери зерарлы башларындан бетбагтлык индермек ниетимден эл чекерин+. 4Олара Реб шейле диййәр дий: „Эгер сиз Маңа гулак гоймасаңыз, берен кануныма гөрә йөремесеңиз,+
5сизе гайта-гайта ёллан гулларым пыгамберлериң сөзлерини өңки ялы ене-де диңлемесеңиз,+
6онда Мен бу өйи Шило кимин ёк эдерин. Бу шәхери болса ер йүзүниң әхли миллетлериниң арасында нәлете дучар эдерин“».

7Руханылар, пыгамберлер ве әхли халк Реббиң өйүнде Ермеяның айдан бу сөзлерини эшитдилер. 8Ермея Реббиң әхли халка айт дийип, өзүне буйран затларының барыны айдып боланында, руханылар, пыгамберлер ве әхли халк оны тутуп: «Сен хөкман өлерсиң! 9Нәме үчин сен: „Бу өй Шило кимин болар ве бу шәхер илатсыз харабачылыга өврүлер“ дийип, Реббиң адындан пыгамберлик этдиң?» дийдилер. Реббиң өйүнде әхли халк Ермеяның дашыны габады.

10Яхуданың ёлбашчылары бу затлары эшиденлеринде, патышаның көшгүнден чыкып, Реббиң өйүне гелдилер ве Тәзе дервезәниң гирелгесинде отурдылар+. 11Онсоң руханылар, пыгамберлер ёлбашчылар билен әхли халка йүзленип: «Өз гулакларыңыз билен эшидишиңиз ялы, ол адамы бу шәхере гаршы пыгамберлик эдендиги үчин, өлүм җезасына хөкүм этмели» дийдилер. 12Шонда Ермея әхли ёлбашчылара ве тутуш халка йүзленип, шейле дийди: «Бу өй билен шәхер хакда яңкы эшиден сөзлериңизи пыгамберлик этмегим үчин мени Реб ёллады. 13Инди ёлларыңызы ве ишлериңизи дүзедиң, Худайыңыз Реббе гулак асың. Шонда Реб-де сизиң гаршыңыза айдан бетбагтчылыгыны гойболсун эдер+. 14Мен болса, ине, сизиң элиңизде. Нәмәни говы хем догры гөрсеңиз, маңа шоны эдиң+. 15Эмма шуны берк билип гоюң, эгер мени өлдүрсеңиз, бу шәхер-де, мунда яшаян илат билен сиз-де дөкүлен бигүнә ган үчин җогапкәр боларсыңыз. Хакыкатдан хем, бу сөзлериң барыны сизиң гулагыңыза етирмегим үчин мени Реб ёллады».

16Онсоң ёлбашчылар билен әхли халк руханылара: «Бу адам бизе Худайымыз Реббиң адындан гепләндиги үчин, ол өлүме хөкүм эдилмели дәлдир» дийдилер. 17Онсоң юрдуң бирнәче яшулусы өңе чыкып, ол ерде йыгнанан халка шейле дийди:+
18«Яхуда патышасы Хизкияның дөврүнде морешетли Мика пыгамберлик эдип, ол әхли халка Хөкмүрован Реб шейле диййәр дийип йүзленди:

„Сион экин мейданы кимин сүрлер.

Иерусалим харабачылыга өврүлип,
даг депесиндәки ыбадатхананы
җеңңеллик басар“[*]+.

19Яхуда патышасы Хизкия ве тутуш Яхуда Миканы өлдүрдими? Ёк, Хизкия Ребден горкуп, Оңа ялбарды. Реб-де халкың гаршысына айдан бетбагтчылыгыны гойболсун этди. Биз болсак өз җанымыза элхенч бетбагтлык гетирйәрис!»+
20Реббиң адындан пыгамберлик эден ене бир адам барды, ол кирятъегарымлы Шемагяның оглы Урыяды. Ол хем эдил Ермея ялы сөзләп, бу шәхер билен юрдуң гаршысына пыгамберлик этди+.

21Ехоякым патыша билен онуң әхли эдермен уршуҗылары, эмелдарлары онуң сөзлерини эшиденлеринде, патыша оны өлдүрҗек болды. Эмма Урыя муны эшиден бадына, горкуп, Мүсүре гачып гитди+. 22Ехоякым патыша Акборың оглы Элнатаны ве онуң билен бирнәче адамы Мүсүре иберди+. 23Олар Урыяны Мүсүрден чыкарып, Ехоякым патышаның янына гетирдилер. Ол оны гылыч билен өлдүрип, җеседини хем йөнекей халкың гонамчылыгына зыңдырды.

24Эмма Шапаның оглы Ахыкамың Ермеяны гораяндыгы себәпли, ол өлдүрилмәге халкың элине берилмеди+.

27‑нҗи бап

Ермея боюнтырык дакыняр

27^1Яхуда патышасы Ёшыяның оглы Сидкияның[*] шалыгының башлангыҗында Ермея Реббиң шу сөзи аян болды+. 2Реб маңа шейле дийди: «Агачдан бир боюнтырык ясап, танап билен оны бойнуңа дак+. 3Соңра Иерусалимдәки Яхуда патышасы Сидкияның янына гелен чапарларың үсти билен Эдом, Мовап, Аммон, Сур ве Сидон патышаларына боюнтырыклар ибер+. 4Чапарлара өз хоҗайынларына Ысрайыл Худайы Хөкмүрован Реббиң шейле диййәндигини буюр: 5„Мен дүнйәни, ер йүзүнде яшаян ынсанлардыр хайванлары бейик гудратым хем гүйҗүм билен яратдым. Олары гөвнүмиң ислән кишисине берерин+. 6Инди бу юртларың барыны Бабыл патышасы бендәм Небукаднесара бердим. Хызмат этсинлер дийип, ябаны хайванлары-да оңа бердим+. 7Юрдуның соңы гелйәнчә, әхли миллетлер онуң өзүне, оглуна ве агтыгына гуллук эдерлер. Соңра болса, көп миллетлер ве бейик патышалар оны өзлерине гул эдерлер+.

8Эмма хайсы хем болса бир миллет я-да патышалык Бабыл патышасы Небукаднесара гуллук этмесе, онуң боюнтырыгыны дакынмаса, Мен олары бу патышаның эли билен долы ёк эдйәнчәм, шол миллети гылыч, ачлык ве мерги билен җезаландырарын. Муны Мен – Реб айдяндырын“+. 9„Шонуң үчин хем сиз ‘Бабыл патышасына гуллук этмәң’ диййән пыгамберлериңизи, палчыларыңызы, дүйш ёруҗыларыңызы, җадыгөйлериңизи, мүнечҗимлериңизи диңлемәң+. 10Олар сизе яландан пыгамберлик эдйәрлер. Мунуң нетиҗесинде Мен сизи юрдуңыздан айрып, сүргүн эдерин ве сиз хеләк боларсыңыз+. 11Эмма Бабыл патышасының боюнтырыгыны дакынып, оңа гуллук эден миллети өз топрагында гоярын. Олар топрагы беҗерип, ол ерде яшарлар. Муны Реб айдяндыр“».

12Мен Яхуда патышасы Сидкия хем хут шол сөзлери айдып, шейле дийдим: «Бойнуңыза Бабыл патышасының боюнтырыгыны дакынып, онуң өзүне хем халкына гуллук эдиң ве дири галың+. 13Реб Бабыл патышасына гуллук этмеҗек хер бир миллетиң өлҗекдигини айтды ахырын. Нәме, сен хем өз халкың билен гылычдан, ачлыкдан, мергиден өлмекчими+? 14Сиз: „Бабыл патышасына гуллук этмәң“ диййән пыгамберлериң сөзлерини диңлемәң, чүнки олар сизе яландан пыгамберлик эдйәрлер. 15Олары Мен ёлламадым, олар сизе Мениң адымдан галп пыгамберлик эдйәрлер. Мунуң нетиҗесинде Мен сизи-де, сизе пыгамберлик эдйән бу пыгамберлери-де ковуп чыкарарын, сизиң барыңыз хеләк боларсыңыз. Муны Мен – Реб айдяндырын».

16Соңра мен руханылара ве тутуш халка Реб шейле диййәр дийип йүзлендим: «Сиз өзүңизе: „Реббиң ыбадатханасындакы гап-гачлар басым Бабылдан ызына гетирилер“ диййән пыгамберлериңизиң сөзлерини диңлемәң. Олар сизе яландан пыгамберлик эдйәрлер+. 17Олары диңлемәң, Бабыл патышасына гуллук эдип, дири галың. Бу шәхер нәме үчин вейран болсун? 18Эгер олар пыгамбер болян болсалар, Реббиң сөзи оларда болса, онда Реббиң ыбадатханасында, Яхуда патышасының көшгүнде ве Иерусалимде галан гап-гачлар Бабыла әкидилмесин дийип, Хөкмүрован Реббе ялбарсынлар.

19-20Бабыл патышасы Небукаднесарың Яхуда патышасы Ехоякымың оглы Еконя ве Яхуданың, Иерусалимиң бегзадаларыны Иерусалимден Бабыла есир эдип әкиденде алып гитмедик затлары: сүтүнлер, ховуз, араба ве бейлеки гап-гачлар бар. Хөкмүрован Реб олар хакда сөз ачяр+. 21Хава, Ысрайыл Худайы Хөкмүрован Реб Өз ыбадатханасында, Яхуда патышасының көшгүнде ве Иерусалимде галан шол гап-гачлар хакда шейле диййәр: 22„Олар Бабыла әкидилер, олара гайтадан назар салҗак гүнүме ченли, шол ерде галар. Онсоң Мен олары чыкарып, бу ере гайтарып гетирерин“. Муны Реб айдяндыр»+.

28‑нҗи бап

Азурың оглы Хананя галп пыгамбер

28^1Шол йылың, ягны дөрдүнҗи йылың бәшинҗи айында Яхуда патышасы Сидкияның патышалыгының башлангыҗында гибгонлы Азурың оглы Хананя пыгамбер Реббиң ыбадатханасындакы руханылар билен әхли халкың өңүнде маңа шейле дийди:+
2«Ысрайыл Худайы Хөкмүрован Реб шейле диййәр: „Бабыл патышасының боюнтырыгыны дөвдүм+. 3Бабыл патышасы Небукаднесарың бу ерден алып, Бабыла әкиден Реббиң ыбадатханасының әхли гап-гачларыны ики йылың ичинде бу ере ызына гетирерин+. 4Яхуда патышасы Ехоякымың оглы Еконя билен Яхудадан Бабыла сүргүн эдиленлериң әхлисини ызына бу ере гетирерин, чүнки Бабыл патышасының боюнтырыгыны дөверин“. Муны Реб айдяндыр».

5Онсоң Ермея пыгамбер руханыларың ве Реббиң ыбадатханасында дуран әхли халкың гөзлериниң алнында Хананя пыгамбер билен геплешди. 6Ермея пыгамбер шейле дийди: «Омын! Айданың гелсин! Гой, Реб Өз ыбадатханасының гап-гачларыны ве сүргүне гиденлериң барыны Бабылдан бу ере ызына гетирип, сениң пыгамберлик эдип айдан сөзлериңи амала ашырсын! 7Инди болса саңа ве әхли халка эшитдирип айтҗак бу сөзүми диңле. 8Менденем, сенденем өң яшап гечен пыгамберлер көп юртлара ве бейик патышалыклара гаршы уршы, бетбагтлыгы, мергини овалдан бәри пыгамберлик эдипдилер. 9Эмма саг-саламатлыгы пыгамберлик эдйәниң сөзи хакыкатдан-да амала ашанда, диңе шонда ол пыгамбери Реббиң ёлландыгы белли болар»+.

10Шонда Хананя пыгамбер Ермеяның бойнундакы боюнтырыгы чыкарып, оны дөвди+. 11Онсоң Хананя әхли халкың өңүнде сөз сөзләп: «Реб шейле диййәр: „Мен ики йылың ичинде Бабыл патышасы Небукаднесарың боюнтырыгыны әхли миллетлериң бойнундан айрып, шейле дөверин“» дийди. Ермея пыгамбер болса өз ёлуна гитди. 12Хананя пыгамбер Ермея пыгамбериң бойнундакы боюнтырыгы дөвенинден соңра, Ермея Реббиң сөзи аян болды: 13«Бар, Хананя Реб шейле диййәр дийип айт: „Сен агач боюнтырыгы дөвдүң, эмма онуң ерине демир боюнтырык ясарсың! 14Чүнки Ысрайыл Худайы Мен Хөкмүрован Реб бу миллетлериң хеммеси Бабыл патышасы Небукаднесара гуллук этсинлер дийип, бойнуна демир боюнтырык салдым, олар оңа гуллук эдерлер. Онуң ыгтыярына хатда ябаны хайванлары-да бердим“»+. 15Онсоң Ермея пыгамбер Хананя пыгамбере шейле дийди: «Эй, Хананя, инди эшит! Сени Реб ёлламады, эмма сен бу халкы ялан геплере ынандырдың+. 16Мунуң үчин Реб шейле диййәр: „Ине, Мен сени ер йүзүнден согруп ташларын. Шу йыл өлерсиң, чүнки сен Реббиң гаршысына гепледиң“». 17Шейлеликде, Хананя пыгамбер шол йылың единҗи айында өлди.

29-нҗы бап

Ермеяның сүргүндәкилере язан хаты

29^1Ермея пыгамбер сүргүндәкилериң арасында аман галан яшулулара, руханылара, пыгамберлере ве Небукаднесарың Иерусалимден Бабыла әкиден әхли халкына Иерусалимден бир хат ёллады+. 2Бу хат Еконя патыша билен онуң эҗеси, көшк эмелдарлары, Яхуданың ве Иерусалимиң ёлбашчылары, хүнәрментлер хем-де демирчилер Иерусалимден сүргүн эдиленден соң иберилди+. 3Бу Яхуда патышасы Сидкияның Бабыл патышасы Небукаднесарың янына иберен Шапаның оглы Эласаның ве Хилкияның оглы Гемаряның эли билен говшурылды. Онда шейле дийилйәр:

4«Ысрайыл Худайы Мен Хөкмүрован Реб Иерусалимден Бабыла есир эдип әкиден әхли адамларыма шейле диййәрин: 5„Өйлер гуруп, оларда яшаң; баглар экип, мивесини ийиң. 6Өйлениң, огулларыңыз хем гызларыңыз болсун. Огулларыңызы өйлендириң, гызларыңызы дурмуша чыкарың. Олардан-да огуллар ве гызлар дүнйә инсин. Ол ерде азалмаң-да, гайтам көпелиң. 7Сизи есир эдип гетирен шәхеримиң парахатлыгыны газанмаклыга чалшың. Ол шәхер үчин Реббе дилег эдиң, чүнки сизиң парахатлыгыңыз онуң парахатлыгына баглыдыр“+. 8Ысрайыл Худайы Хөкмүрован Реб шейле диййәр: „Араңыздакы пыгамберлериңизе, палманларыңыза өзүңизи алдатмаң, сизиң үчин гөрйән дүйшлерине гулак асмаң+. 9Олар сизе Мениң адымдан ялан пыгамберлик эдйәрлер. Олары Мен ёлламадым, муны Реб айдяндыр“+.

10Чүнки Реб шейле диййәр: „Бабылдакы сүргүнлигиңизиң етмиш йылы доланда, Мен сизе назар саларын. Сизи бу ере гайтарып гетирмеклиге берен хош сөзүми Мен амала ашырарын+. 11Чүнки сизиң үчин ниетлән мейиллерими Өзүм билйәрин. Муны Реб айдяндыр. Булар сизе яманлык этмек дәл-де, умытлы гелҗек бермек үчин парахатлык ниетлеридир. 12Онсоң Мени чагырарсыңыз, гелип, Маңа дога окарсыңыз, Мен-де сизи эшидерин+. 13Мени агтарарсыңыз; бүтин йүрегиңиз билен агтаран махалыңыз Мени тапарсыңыз+. 14Шонда сиз Мени тапарсыңыз, муны Мен – Реб айдяндырын. Мен сизе өңки абаданчылыгыңызы гайтарып берерин, сизи кован ерлеримиң барындан, әхли миллетлериң арасындан ызыңыза йыгнарын. Муны Реб айдяндыр. Мен сизи ниреден сүргүн эден болсам, шол ере хем гайтарып гетирерин+. 15Эмма сиз: ‘Реб Бабылда бизиң үчин пыгамберлер белледи’ диййәрсиңиз. 16Реб Давудың тагтында отуран патыша хакда, бу шәхерде яшаян әхли халк, ягны сизиң билен сүргүне гитмедик доганларыңыз хакда шейле диййәндир“+. 17Хөкмүрован Реб шейле диййәр: „Мен оларың үстүне гылыҗы, ачлыгы, мергини ёлларын. Олары ийип болмаян чүйрүк инҗирлер кимин эдерин. 18Олары гылыч, ачлык, мерги билен ковалап, ер йүзүндәки әхли патышалыклар үчин ховп саларын. Даргадып гойберен әхли миллетлеримиң арасында олары гаргыша, ховпа, рысвачылыга ве кәйинҗе өврерин+. 19Чүнки олар Мениң сөзлерими ве гайта-гайта өзлерине ёллан гулларым болан пыгамберлериң сөзлерини диңлемедилер. Муны Реб айдяндыр. Эй, сүргүндәкилер, сиз хем гулак асмадыңыз. Муны Реб айдяндыр+. 20Шонуң үчин хем, Иерусалимден Бабыла сүргүн эдилен барыңыз Мен-Реббиң сөзүни диңләң“.

21Мениң адым билен сизе яландан пыгамберлик эдйән Колаяның оглы Ахап билен Магасеяның оглы Сидкия хакда Ысрайыл Худайы Хөкмүрован Реб шейле диййәр: „Мен олары Бабыл патышасы Небукаднесарың элине табшырарын. Ол хем гөзүңизиң алнында олары өлдүрер+. 22Яхудадан Бабыла сүргүн эдиленлериң бары оларың адыны гаргыш хөкмүнде уланып: ‘Гой, Реб сени Бабыл патышасының дирилигине ода якан Сидкия ве Ахап кимин этсин!’ диерлер+. 23Олар Ысрайылда ярамаз ишлере баш гошдулар, гоңшуларының аяллары билен зына этдилер, өзлерине буюрмасам хем Мениң адымдан ялан сөзлери айтдылар. Билйән хем гүвә гечйән Мендирин“. Муны Реб айдяндыр»+.

24-25«Нехеламлы Шемагя Ысрайыл Худайы Хөкмүрован Реб шейле диййәр дий: „Сен Иерусалимдәки әхли халка, Магасеяның оглы Сепаня рухана ве әхли руханылара өз адыңдан хатлар ёллап, шейле дийдиң:+

26‘Руханы Ехояданың дерегине сени Реббиң Өзи руханы эдип белледи. Реббиң өйүниң баш гөзегчилери ол ерде өзүни пыгамбер эдип гөркезйән хер бир дәли адамы күнделәп, демир зынҗыра багласынлар+. 27Онда нәме үчин сизе пыгамберлик эдйән анатотлы Ермея чәре гөрмейәрсиңиз? 28Ол бизе есирлигиң узага чекҗекдиги, өйлер гуруп, оларда яшамагымызы, баглар экип, оларың мивесини иймегимизи айдып, бу ере – Бабыла хабар ёллады ахырын’“».

29Сепаня руханы бу хаты Ермея эшитдирип окады. 30Онсоң Ермея Реббиң шу сөзи аян болды: 31«Әхли сүргүндәкилере хабар ёллап, Реб нехеламлы Шемагя хакда шейле диййәр дий: „Мен оны ёлламадык хем болсам, Шемагя сизе пыгамберлик эдип, ялана бил багладяр“+. 32Шонуң үчин хем, Реб шейле диййәр: „Нехеламлы Шемагя Мен-Реббиң гаршысына гепләндиги үчин оны ве онуң неслини җезаландырарын. Бу халкың арасында онуң неслинден екеҗе киши хем аман галмаз, Мениң Өз халкыма этҗек ягшылыгымы гөрмез. Муны Реб айдяндыр“».

30-нҗы бап

Реббиң Өз халкына берен вадасы

30^1Ермея Реббиң шу сөзи аян болды: 2«Ысрайыл Худайы Реб шейле диййәр: „Саңа айдан әхли сөзлерими бир китаба яз+. 3Чүнки халкым Ысрайыл билен Яхуданың өңки абаданчылыгыны дикелтҗек гүнлерим етип гелйәр. Муны Реб айдяндыр. Мен олары ата-бабаларына берен юрдума гайтарып гетирерин, олар хем ол ери эеләрлер. Муны Реб айдяндыр“»+.

4Реббиң Ысрайыл билен Яхуда хакында айдан сөзлери шулардыр. 5Реб шейле диййәр:

«Сиз: „Биз саг-саламатлык дәл-де, ховп хем ховсала сесини эшитдик“ диййәңиз.

6Инди сораң, гөрүң,
хей, эркегем чага догрармы?

Нәме үчин чага догурян аял ялы
эркеклериң эллерини билинде гөрйәрин?

Нәме үчин хеммәниң йүзи солук+?

7Вах, бу нәхили горкунч гүн,
онуң ялы гүн башга ёкдур.

Бу Якуп үчин аладалы дөвүрдир,
эмма ол ондан ене-де гутулар»+.

8-9«Ол гүн шейле болар, Мен сениң бойнуңдакы боюнтырыгыңы дөверин, танапларыңы гырарын. Инди кесекилер сени өзлерине гул этмезлер. Муңа дерек сен өз Худайың Реббе ве Онуң Давудың неслинден тагтда отуртҗак патышаларына хызмат эдерсиң». Муны Хөкмүрован Реб айдяндыр++.

10«Горкма, эй, гулум Якуп,
ховатырланма, эй, Ысрайыл!

Чүнки Мен сени узак ерлерден,
неслиңи сүргүн болан юртдан халас эдерин.

Якуп ызына доланып,
дынчлыкда хем асудалыкда болар,
инди оны хич ким горкузмаз.

Муны Реб айдяндыр+.

11Мен сениң билендирин,

Мен сени халас эдерин.

Сени араларына даргадан миллетлеримиң
барыны ёк этсем-де,
сениң соңуңа чыкмарын.

Саңа адалатлы темми берерин,
эмма җезасыз-да галдырмарын».

Муны Реб айдяндыр+.

12Реб шейле диййәр:

«Сениң яраңы беҗерип болмаз,
дердиң гутулгысыздыр+.

13Сениң даваңы чөзүп берҗек ёк;
яраңа шыпа берҗек мелхем ёк.

14Әхли ойнашларың сени унутды,
олар сени сорап агтармаярлар,
языгыңың чөкдердиги себәпли,
гүнәлериңиң сан-саҗаксыздыгы үчин
сени душман зарбасы билен урдум,
саңа рехимсизлик билен җеза бердим.

15Нәме яраң үчин перят эдйәрсиң?

Дердиңе шыпа тапылмаз.

Языгыңың чөкдердиги зерарлы,
гүнәлериңиң сансыздыгы себәпли
сени шу гүне салдым.

16Эмма сени иенлериң әхлиси ийлер,
әхли душманларың сүргүн эдилер,
сени таланлар таланарлар,
олҗа аланлар олҗа боларлар+.

17Саңа „Ташланан“ диен ады дакып:

„Бу Сион[*], халыны сораян ёк“ дийдилер.

Эмма Мен сени ене-де сагалдарын,
яраларыңа шыпа берерин».

Муны Реб айдяндыр+.

18Реб шейле диййәр:

«Якубың чадырларының абаданчылыгыны дикелдерин,
онуң яшаян месгенлерине рехим эдерин.

Шәхер өз депелеринде бина эдилер,
берк гала өз еринде отурдылар.

19Олардан шүкүр хем шатлык сеслери гелер.

Мен олары көпелдерин, олар азалмаз,
олара хормат гойдурарын, олар песелмез+.

20Чагалары өңкүси ялы болар,
җемагаты хузурымда беркарар болар,
олара сүтем эдйәнлери җезаландырарын.

21Баштутаны оларың өзүнден болар,
хөкүмдары өз араларындан чыкар.

Мен оны Өзүме якынлашдырарын,
ол хем Маңа якынлашар.

Мен чагырмасам,
якынлашмага ким милт эдип билер?

Муны Реб айдяндыр.

22Сиз Мениң халкым боларсыңыз,

Мен-де сизиң Худайыңыз боларын»+.

23Ине, Реббиң гызгын газабы, харасады гопуп,
газаплы ловлаян харасады эрбетлериң башына инер+

24Йүрегиниң ниетини амала ашырянча,

Реббиң гахар-газабы ятышмаз.

Сиз муңа ахыркы гүнлерде дүшүнерсиңиз+.

31‑нҗи бап

31^1«Шол дөвүрде Мен әхли Ысрайыл тирелериниң Худайы боларын, олар-да Мениң халкым болар».

Муны Реб айдяндыр.

2Реб шейле диййәр:

«Өзлерине рахатлык гөзләп, узак ёл сөкенлеринде,
гылычдан гутулан халк чөлде мерхемет тапар».

3Реб узакдан маңа гөрнүп, шейле дийди:

«Мен сени түкениксиз сөйги билен сөйдүм,
шейдип, саңа садыклыгымы гөркездим+.

4Мен сени ене дикелдерин,
сен тәзеден дикелерсиң,
эй, Ысрайыл бой гызы!

Сен ене депреклериңи алып,
шадыян танс эдйәнлере гошуларсың+.

5Самария дагларында ене-де
үзүм агачларыны экерсиң.

Баг экенлер мивесинден-де иерлер+.

6Гөзегчилериң Эфрайым дагларында:

„Туруң, Худайымыз Реббиң янына,

Сиона чыкалың“ –
дийип гыгырҗак гүнлери гелер»+.

7Чүнки Реб шейле диййәр:

«Якуп үчин бегенчли айдым айдың,
миллетлериң баштутаны үчин батлы гыгырың.

Җар эдиң, өвгүлер айдып, шейле дийиң:

„Я Реб, халас эт халкыңы,

Ысрайылың аман галанларыны“.

8Ине, Мен олары демиргазык юрдундан гетирерин,
дүнйәниң аңры учларындан йыгнарын;
оларың арасында көр, агсак,
гөврели ве чага догурян хем болар;
олар улы мәхелле болуп бу ере доланар+.
9Олар аглай-аглай гелерлер,
ызларына гетиренимде дога окарлар.
Олары акар сувларың бойы билен,
таймазлар ялы текиз ёлдан йөредерин.
Чүнки Мен Ысрайылың Атасыдырын,
Эфрайым-да Мениң новбахарымдыр+.
10Реббиң сөзүни диңләң, эй, миллетлер,
оны узакдакы кенарларда ыглан эдип дийиң:
„Ысрайылы даргадан Худай оны йыгнар,
чопаның өз сүрүсини горайшы ялы горар“+.
11Чүнки Реб Якубы халас эйледи,
оны өзүнден гүйчлиниң элинден азат этди+.

12Олар гелип, Сионың белент депесинде айдым айдарлар,

Реббиң берен берекетлерине: бугдая, шераба, яга,
овлак-гуза ве гөлелере бегенип, гөвнүхош боларлар.

Олар суварылан баг кимин боларлар, асла солмазлар+.

13Шонда яш гызлар танс эдип бөкҗеклешерлер,
гоҗалардыр яш йигитлер бирликде шатланарлар.
Чүнки Мен оларың ясыны шатлыга өврерин,
гайгыларына теселли берип, олары шатландырарын+.

14Руханылары дойрарын бол иймитден,
халкым хем дояр нәз-ныгматдан».

Муны Реб айдяндыр.

15Реб шейле диййәр:

«Рамадан бир сес эшидилди,
агы ве аҗы перят сеслери,

Рахел чагалары үчин аглаяр,
теселли берилмегини ислемейәр,
чүнки инди олар ёк»+.

16Реб шейле диййәр:

«Сесиңи агыдан, гөзлериңи яшдан сакла,
чүнки чекйән зәхметиңиң өвези төленер,
чагалаң душман юрдундан ызына гелер.

Муны Реб айдяндыр.

17Сениң гелҗегиң үчин умыт бардыр,
чагалаң өз догдук меканына доланар.

Муны Реб айдяндыр.

18Мен Эфрайымың налаян сесини эшитдим:

„Мен баш өвредилмедик өкүз ялыдым.

Сен маңа тербие бердиң,
мен сапак алдым.

Мени догры ёла сал, ёла гелейин,
чүнки мениң Худайым Реб Сенсиң+.

19Ёлумы урдурамдан соң пушман эйледим,
акылыма айлананымда дызыма урдум.

Яшлыгымда эден айып ишлеримден яңа
утандым хем иле рысва болдум“.

20Эфрайым Мениң эзиз оглум дәлмидир?

Ол Мениң хошал болан балам дәлмидир?

Онуң адыны агзан чагымда,
оны сөйги билен ятлаярын Мен.

Шонуң үчин йүрегим оны күйсейәр,
оңа, элбетде, рехим эдерин.

Муны Реб айдяндыр+.

21Өзүң үчин челгилер гой,
ёл гөркезйән сүтүнлер дик,
ёлуңы, йөрән шаёлуңы говуҗа аныкла.

Ызыңа долан, эй, Ысрайыл бой гызы,
өз шәхерлериңе тарап өврүл!

22Сен хачана ченли икирҗиңленип йөрҗек,
эй, бивепа гыз?

Реб дүнйәде тәзе зат яратды:

аял гораяр эркеги»+.

23Ысрайыл Худайы Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Мен олара өңки абаданчылыгыны гайтарып беренимде, олар Яхуда юрдунда ве онуң шәхерлеринде ене-де шу сөзлери айдарлар:

„Реб сени ялкасын, эй, догрулык меканы,
эй, мукаддес даг!“+

24Дайханлар билен сүрүлерини бакян чопанлар Яхудада ве онуң шәхерлеринде биле яшарлар.

25Аргын җана дынчлык берерин,
әхли меҗалсызлары дойрарын».

26Шол пурсат мен оянып серетдим велин, укым шейле сүйҗи экен.

27Реб шейле айдяндыр: «Ысрайылда ве Яхудада ынсану-хайваны көпелтҗек гүнлерим хөкман гелер+. 28Мен олары согруп ташламагың ве йыкмагың, ер билен егсан эдип, ёк этмегиң, үстлеринден бетбагтлык индермегиң чемини нәхили аңтан болсам, гуруп, бина этмеги хем шонча аңтарын. Муны Реб айдяндыр+. 29Шол гүнлер адамлар: „Аталар туршы үзүм ийдилер, огулларың диши гамашды“ дийип, мундан бейләк бу накылы айтмазлар+. 30Йөне хер ким өз языгы үчин өлер, туршы үзүм иен хер адамың өз диши гамашар»+.

Тәзе әхт вадасы

31Реб шейле диййәр: «Ысрайыл ве яхуда халкы билен Мениң тәзе әхт баглашҗак гүнлерим хөкман гелер+. 32Бу әхт Мениң оларың ата-бабаларының эллеринден тутуп, Мүсүрден чыкаран гүнүм баглашан әхтим ялы дәлдир. Мен оларың Хоҗайыны болсам-да, олар шол әхтими боздулар». Муны Реб айдяндыр+. 33Реб шуны айдяндыр: «Ине, ол гүнлерден соң, Мениң ысрайыл халкы билен баглашҗак әхтим шудур: Мен канунымы оларың аңына салып, йүреклерине язарын. Мен оларың Худайы боларын, олар-да Мениң халкым болар+. 34Мундан бейләк хич ким өз гарындашына я-да дост-ярларына: „Ребби танаң!“ дийип өвретмез, себәби оларың улудан-кичә хеммеси Мени танар. Мен оларың этмишлерини багышларын, инди гүнәлерини ятламарын». Муны Реб айдяндыр+. 35Гүндизине ышык болсун дийип, Гүни берен, гиҗесине ышык болсун дийип, Айың ве йылдызларың канунларыны дүзен, толкунлар гүввүлдешер ялы, деңзи өҗүкдирен Реб, ады Хөкмүрован Реб шейле диййәр:+
36«Эгер бу канунлар Мениң хузурымда ятырылса, онда Ысрайыл несли-де хузурымда миллет болмакдан эбедилик айрылар». Муны Реб айдяндыр+. 37Реб шейле диййәр: «Эгер ёкарда гөклери өлчәп болян болса, ашакда ериң бинятларыны барлап болян болса, онда эден әхли ишлери үчин Мен хем бүтин Ысрайыл неслини рет эдерин». Муны Реб айдяндыр+. 38Реб шуны айдяндыр: «Хананел диңинден Бурч дервезесине ченли Иерусалим шәхериниң Мен-Реб үчин тәзеден гурулҗак гүнлери хөкман гелер+. 39Бу ерден өлчег йүпи Гареп депесине ченли догры узалып гидер ве Гова тарап өврүлер. 40Җесетлер ве күллер ташланан җүлгелериң хеммеси, Кидрон дересине ченли болан әхли ерлер, гүндогардакы Ат дервезесиниң четине ченли Маңа мукаддес болар. Шәхер инди еринден сөкүлмез, инди хич хачан йыкылмаз»+.

32‑нҗи бап

Ермея экин мейданыны сатын аляр

32^1Яхуда патышасы Сидкияның шалыгының онунҗы йылында Ермея Реббиң сөзи аян болды. Шол йыл Небукаднесарың шалыгының он секизинҗи йылыды+. 2Шол вагт Бабыл патышасының гошуны Иерусалими габапды. Ермея пыгамбер Яхуда патышасының көшгүндәки гаравулханада туссаглыкда сакланярды+. 3Яхуда патышасы Сидкия оны туссаг эдип, шейле дийди: «Сен нәме үчин бейле пыгамберлик этдиң? Сен Реб шулары айдяр дийдиң: „Мен бу шәхери Бабыл патышасының элине берерин, ол оны басып алар. 4Яхуда патышасы Сидкия бабыллыларың элинден гачып гутулып билмез, гайтам, ол Бабыл патышасының элине табшырылар ве оны өз гөзлери билен гөрүп, онуң билен йүзбе-йүз геплешер. 5Ол Сидкияны Бабыла әкидер. Мен Сидкия билен Өзүм хасаплашянчам, ол шол ерде болар. Бабыллыларың гаршысына сөвешсеңиз хем еңиш газанмарсыңыз“. Муны Реб айдяндыр»+. 6Ермея өзүне Реббиң шу сөзүниң гелендигини айтды: 7«Дайың Шаллумың оглы Ханамел гелип, саңа шейле диер: „Мениң Анатотдакы экин мейданымы сатын ал, себәби иң якын гарындашым боланың үчин, оны сатын алмага сен борчлусың“»+. 8Шейлеликде, Реббиң сөзүне гөрә дайымың оглы Ханамел гаравулхана, мениң яныма гелип: «Бенямин топрагында ерлешйән Анатот обасындакы мениң экин мейданымы сатын алсана, себәби мирас хукугы боюнча оны сатын алмага сен борчлусың. Оны өзүң үчин сатын ал» дийди. Шонда мен бу сөзүң Реббиңкидигини билдим+. 9Онсоң мен Анатотдакы экин мейданыны дайымың оглы Ханамелден сатын алдым. Экин мейданы үчин оңа отуз бәш мысгал[*] күмүш чекип бердим. 10Шаятлар чагырып, шертнама язып мөхүрледим ве күмши терезиде чекдим. 11Мен када-канунлар язылан мөхүрли ве ачык нусгалы сатув шертнамасыны алдым. 12Мен сатув шертнамасыны дайымың оглы Ханамелиң, оңа гол чекен шаятларың ве гаравулханада отуран әхли яхудаларың гөзлериниң алнында Махсеяның агтыгы, Нерияның оглы Баруга бердим+. 13Оларың гөзлериниң алнында Баруга табшырып, шейле дийдим: 14«Ысрайыл Худайы Хөкмүрован Реб шейле диййәр: „Бу ики шертнаманы – мөхүрленен сатув шертнамасы билен ачык шертнаманы ал-да, узак вагтлап сакланар ялы, бир тоюн габа салып гой“. 15Чүнки Ысрайыл Худайы Хөкмүрован Реб: „Бу юртда ене өйлер, экин мейданлары ве үзүм баглары сатын алнар“ диййәр». 16Сатув шертнамасыны Нерияның оглы Баруга беренимден соң, Реббе дилег эдип, шейле дийдим: 17«Эй, Хөкмүрован Реб! Бейик гудратың ве гүйҗүң билен ери ве гөги яратдың. Сениң үчин хич бир кын зат ёк+. 18Сен мүңлерче ынсанлара садык сөйгиңи гөркезйәрсиң, эмма аталарың этмишиниң җезасыны оларың чагаларына чекдирйәрсиң. Эй, бейик ве гудратлы Худай! Сениң адың Хөкмүрован Ребдир+. 19Сениң таглыматың ненеңси бейик, ишлериң нәхили гудратлы! Гөзлериң ынсанларың эдйән әхли ишлерини гөрйәндир. Хер кесе өз тутан ёлуна гөрә, ишиниң мивесине гөрә сылаглаярсың+. 20Сен Мүсүр юрдунда аламатлар, мугҗызалар гөркездиң. Бу аламатлары Ысрайылда ве тутуш адамзат арасында хем гөркезип, шу гүне ченли Өзүңе ат газандың+. 21Сен аламатлардыр мугҗызалар билен, гүйч-гудрат ве әпет элхенчликлериң гүйҗи билен Өз халкың Ысрайылы Мүсүр юрдундан чыкардың+. 22Ата-бабаларына вада эден бу сүйт ве бал акян юрды олара бердиң+. 23Олар гелип, оны эеледилер, эмма Саңа гулак асмадылар. Сениң кануныңа эермедилер, берҗай этмеклери үчин буйран табшырыкларыңың хич бирини ерине етирмедилер. Шонуң үчин хем, Сен бу бетбагтчылыкларың әхлисини оларың башындан индердиң+.

24Ине, душманлар шәхери эле салмак үчин япгытлар гурдулар. Гылыч, ачлык ве мерги себәпли шәхер өз гаршысына сөвешйән бабыллыларың элине берилди. Өз гөршүң ялы, Сениң айданларың әхлиси берҗай болды+. 25Я Хөкмүрован Реб! Шәхер бабыллыларың элине берилсе-де, Сен маңа: „Шаятларың гатнашмагында экин мейданыны күмүш берип, өзүңе сатын ал“ дийдиң».

26Онсоң Ермея Реббиң шу сөзи аян болды:+
27«Ине, бүтин адамзадың Худайы Реб Мендирин. Мениң үчин кын зат бармы? 28Шонуң үчин хем Мен-Реб шейле диййәрин: „Мен бу шәхери бабыллыларың ве Бабыл патышасы Небукаднесарың элине берерин, ол оны басып алар. 29Бу шәхериң гаршысына сөвешйән бабыллылар гелип, оны отларлар. Мениң гахарымы гетирип, үчеклеринде Багал бутуна хошбой ыслы түтетгилер якан ве башга худайлара ичги садакаларыны хөдүрлән халкымың өйлерини ода якарлар+. 30Чүнки ысрайыл ве яхуда халклары яшлыгындан бәри Мениң назарымда диңе эрбет ишлери этдилер. Ысрайыл халкы эллериниң иши билен хемише Мениң гахарымы гетирди. Муны Реб айдяндыр+. 31-32Яхуданың ве Иерусалимиң илаты, оларың патышалары, хан-беглери, руханылары, пыгамберлери, ягны ысрайыл ве яхуда халкларының бары диңе пислик эдип, Мениң гахарымы гетирди. Бу шәхериң бина эдилен гүнүнден тә шу гүне ченли Мениң гахарымы гетирендиги үчин, оны назарымдан ёк эдип ташлаҗак+. 33Олар Маңа йүзлерини дәл-де, еңселерини өвүрдилер. Мениң гайта-гайта өвреденлериме олар гулак асмадылар, догры ёла гелмедилер. 34Мениң адым дакылан өйде өз неҗис затларыны гоюп, өйүми мурдар этдилер+. 35Огул-гызларыны Молек худайына якма гурбанлык эдип бермек үчин, олар Бенхинном дересинде Багал бутуна сеждегәхлер гурдулар. Шейле неҗис ишлер эдип, Яхуданың гүнә газанмагыны Мен буюрмадым, булар ялы затлар келләме-де гелмеди“+.

36Шонуң үчин хем, сизиң „Гылыч, ачлык, мерги билен Бабыл патышасының элине берилди“ диййән бу шәхериңиз хакда Ысрайыл Худайы Реб шейле диййәр:+
37„Мен халкымы гахар-газабым, отлы газабым билен даргадан юртларымдан йыгнарын. Олары бу ере ызларына гетирерин ве ховпсузлыкда яшадарын+. 38Олар Мениң халкым болар, Мен-де оларың Худайы боларын+. 39Олар хемише Менден горкар ялы, бир йүрек ве бир ёл берерин. Бу оларың өзлери үчин хем, өзлеринден соңкы чагалары үчин хем ягшылык болар+. 40Ягшылык этмекден йүз дөндермеҗекдигиме олар билен эбеди әхт баглашарын. Менден хич йүз өврүп гитмезликлери үчин, йүреклерине Менден горкмагы саларын+. 41Мен олара ягшылык этмекден шатланарын ве хакыкатдан хем тутуш җаным-теним билен олары бу юртда орнашдырарын“+.

42Чүнки Реб шейле диййәр: „Бу халкың башына шу элхенч бетбагтлыгы нәхили гетирен болсам, олара хәзирки сөз берен әхли ягшылыкларымы-да шейле гетирерин+. 43Сизиң: ‘Бабыллыларың элине берлип, адамсыз ве хайвансыз харабалыга өврүлен’ диййән бу юрдуңызда ене-де экин мейданлары сатын алнар. 44Бенямин топрагында, Иерусалимиң төверегиндәки ерлерде, Яхуда галаларында, даглык галаларда, гүнбатар байырлыкда ве Негеп галаларында экин мейданлары күмше сатын алнып, шертнамалара гол чекилер, мөхүрленип, шаятлар чагырылар. Чүнки Мен оларың өңки абаданчылыгыны гайтарып берерин“. Муны Реб айдяндыр»+.

33‑нҗи бап

Реб юрдуң өңки абаданчылыгыны дикелдер

33^1Ермея гаравулханада хенизем туссаглыкда сакланярка, оңа икинҗи гезек Реббиң шу сөзи аян болды:+
2«Ери ярадан, оңа шекил берип, беркарар эден, ады Реб Болан шейле диййәр: 3„Мени чагыр, саңа җогап берейин, сениң билмейән бейик хем пынхан затларыңың сырыны айдайын“+. 4Япгытлар билен чозуҗылардан горанмак үчин йыкылан бу шәхериң өйлеридир Яхуданың патышаларының көшклери хакында Ысрайыл Худайы Реб шейле диййәр:+
5„Эсгерлер бабыллылар билен сөвешмәге чыкарлар, эмма олар өйлери гахар-газабымда хеләк эден ынсанларымың җесетлеринден долдурарлар. Шол ынсанларың эден әхли эрбетликлери үчин, Мен бу шәхерден йүзүми гизледим. 6Эмма Мен ол шәхере ене саглык ве шыпа берерин, олары сагалдарын, олара абаданчылык ве парахатлык эчилерин+. 7Мен Яхуданың ве Ысрайылың өңки абаданчылыгыны гайтарып берерин, олары өңкүси ялы эдип бина эдерин+.

8Олары Маңа гаршы эден әхли
гүнәлеринден сапларын;
Маңа гаршы эден әхли гүнәлерини,
бар эден этмишлерини багышларын+.

9Дүнйәдәки хемме миллетлер олара этҗек әхли ягшылыкларымы эшидерлер. Бу шәхер оларың өңүнде Мениң үчин ат-абрай, шатлык, өвги хем шөхрат болар. Әхли миллетлер Иерусалимиң халкына эден ягшылыкларым ве эчилен парахатлыгым себәпли горкуп титрешерлер“.

10Реб шейле диййәр: „Сиз бу шәхер вейран болуп, ынсансыз ве хайвансыз чөл болар дийдиңиз. Эмма илаты галман, ынсансыз ве хайвансыз чоларан Яхуда шәхерлеринде, Иерусалим көчелеринде ене-де+
11шатлыкдыр гүлки сеси, өйленйән йигит билен гелниң той сеси, Реббиң өйүне шүкүр садакаларыны гетирип, шу айдымы айдянларың сеси яңланар:

‘Хөкмүрован Реббе алкыш болсун!

Чүнки Реб ягшыдыр,
садык сөйгүси бакыдыр!’

Мен юрдуң өңки абаданчылыгыны озалкысы ялы гайтарып берерин. Муны Реб айдяндыр“+.

12Хөкмүрован Реб шейле диййәр: „Ынсансыз ве хайвансыз хараба болуп галан бу ерде, онуң әхли шәхерлеринде ене чопанларың өз сүрүлерини бакҗак яйлалары болар. 13Даглык, гүнбатар байырлык, Негеп ве Бенямин галалары билен Иерусалимиң төверегиндәки ерлерде ве Яхуда галаларында чопанлар ене-де гоюн санарлар. Муны Реб айдяндыр“.

14Реб шуны айдяндыр: „Мениң ысрайыл билен яхуда халкы хакында берен мерхеметли сөзүми ерине етирҗек гүнлерим гелер. 15Шол гүнлерде, шол вагтда Мен Давудың неслинден бир догручыл Шаха чыкарарын. Ол юртда адалаты хем догручыллыгы берҗай эдер+. 16Шол гүнлерде Яхуда халас болар, Иерусалим ховпсуз яшар. Оны: ‘Реб – бизиң Хакперверимиздир!’ дийип атландырарлар“+.

17Чүнки Реб шейле диййәр: „Давудың несли Ысрайыл тагтында бакы отурар+. 18Мениң хузурымда якма гурбанлыкларыны, галла садакасыны, бейлеки гурбанлыклары бермекде леви руханылары хич вагт кемлик этмез“».

19Ермея Реббиң шу сөзи аян болды:+
20«Реб шейле диййәр: „Гүндиз билен гиҗе өз вагтында болмаз ялы, Мениң гиҗе-‑гүндиз барадакы әхтими бозуп билсеңиз, 21онда тагтында патышалык этҗек оглы болмасын дийип, гулум Давут билен ве Маңа хызмат эден леви руханыларым билен эден әхтими-де бозуп болар+. 22Гулум Давудың неслини ве Маңа хызмат эдйән левилери сан-саҗаксыз асман җисимлери кимин, өлчәп болмаян деңзиң чәгеси кимин көпелдерин“»+.

23Ермея Реббиң шу сөзи аян болды: 24«Бу халкың: „Реб Өз сайлан ики тайпасыны-да рет этди“ дийип айдяныны гөреңокмы? Олар инди Мениң халкымы кемсидйәрлер, оны миллет хасап этмейәрлер. 25Реб шейле диййәр: „Гиҗе-гүндиз билен әхт баглашып, гөгүң ве ериң дүзгүнлерини Мен беркарар этдим+. 26Хут шунуң ялы, Якубың несли билен гулум Давудың неслини-де рет этмедим. Ыбрайымың, Ысхагың ве Якубың неслиниң үстүнден Давудың огулларындан бирини хөкүмдарлык этмек үчин сайладым. Чүнки Мен оларың өңки абаданчылыгыны гайтарып берерин ве олара рехимдарлык эдерин“»+.

34‑нҗи бап

Сидкия гелен хабар

34^1Бабыл патышасы Небукаднесар әхли гошуны, өз голастында болан бүтин дүнйәдәки патышалыклар ве халклар болуп, Иерусалим билен онуң шәхерлериниң гаршысына уршуп йөркәлер, Ермея Ребден шу сөз гелди:+
2«Ысрайыл Худайы Реб шейле диййәр: „Гит-де, Яхуда патышасы Сидкия йүзленип, оңа Реб шейле диййәр дий: ‘Мен бу шәхери Бабыл патышасының элине берерин, ол оны ода якар+. 3Сен, Сидкия, онуң элинден гачып гутулып билмерсиң, адамлар сени тутуп, онуң элине табшырарлар. Бабыл патышасыны өз гөзлериң билен гөрүп, онуң билен йүзбе-йүз геплешерсиң. Соңра Бабыла әкидилерсиң+. 4Йөне, эй, Яхуда патышасы Сидкия, Реббиң сөзүни эшит! Реб сениң гылычдан өлмеҗикдигиңи айдяр. 5Сен саг-саламатлыкда өлерсиң. Сенден өң патыша болан ата-бабаларың үчин хошбой ыслы түтетгилер якышлары ялы, сениң үчин-де муны якарлар ве саңа: ‘Вай, ага!’ дийип аглашарлар. Чүнки муны Мен – Реб айдяндырын’“»+.

6Шейдип, Ермея пыгамбер бу сөзлериң барыны Иерусалимде Яхуда патышасы Сидкия етирди. 7Шол вагт Бабыл патышасының гошуны Иерусалимиң гаршысына ве Яхуданың энтек эле салынмадык галаларының: Лакышың ве Азеканың гаршысына уршуп йөрди. Яхуданың берк галаларындан диңе шулар галыпды+.

Гуллар алданыляр

8Сидкия патыша Иерусалимдәки әхли халк билен әхт баглашып, гуллара азатлык ыглан эденинден соң, Ермея Реббиң шу сөзи аян болды. 9Бу әхте гөрә хер ким өз еврей гулуны ве гырнагыны азат этмелиди, оларың хич бири башга бир яхудылыны гул этмели дәлди+. 10Әхли ёлбашчылар билен тутуш халк бу әхте гулак асдылар. Хер ким өз гулуны ве гырнагыны азат этмек, мундан бейләк олары гул этмезлик әхти боюнча херекет этдилер. Олар муңа боюн болуп, олары азатлыга гойбердилер. 11Эмма соңра сөзлеринден дәнип, азат эден гулларыны ве гырнакларыны ызларына гетирдилер, олары ене-де зор билен гул ве гырнак этдилер.

12Шонда Ермея Реббиң сөзи гелип, 13Ысрайыл Худайы Реб шейле диййәр дийди: «Мен ата-бабаларыңызы Мүсүр юрдундан, ягны гул болуп яшан юрдундан чыкаран гүнүм олар билен әхт баглашып, шейле дийипдим:+
14„Өзлерини гул эдип сатып, сизе алты йыл гуллук эден еврей доганыңызы единҗи йылда азатлыга гойбериң“. Йөне сизиң ата-бабаларыңыз Мени диңлемедилер, гулак асмадылар+. 15Инди болса сиз тоба эдип, Мениң назарымда догры ишлери этдиңиз. Хер бириңиз өз еврей доганыңызың азатлыгыны ыглан этдиңиз. Хузурымда, адым дакылан өйде бу барада әхт баглашдыңыз. 16Эмма соңра сөзүңизден дәнип, Мениң адыма ыснат гетирдиңиз. Өз ислән ерлерине гиден гулдур гырнагы әхлиңиз ызына гетирдиңиз, олары ене-де зор билен гул ве гырнак эдиндиңиз. 17Шонуң үчин хем, Реб шейле диййәр: „Гул болан өз гарындашларыңызы, дост-ярларыңызы бошатмак барада сиз Маңа гулак асмадыңыз. Инди Мен-де сизи гылыч, мерги, ачлык белаларындан горамакдан бош. Сизи дүнйәниң әхли патышалыклары үчин ховпа дөндерерин. Муны Реб айдяндыр+. 18Әхт баглашыланда гөләни икә бөлүп, онуң бөлеклериниң арасындан гечйәрлер. Мен хем әхтими бозуп, хузурымда баглашылан әхтиң шертлерини берҗай этмедиклери эдил шол гөле кимин икә бөлерин. 19Гөләниң бөлеклериниң арасындан гечен Яхуда билен Иерусалим ёлбашчыларыны, көшк эмелдарларыны, руханылары ве юрдуң тутуш халкыны 20җанларының кастына чыкан душманларының элине берерин. Оларың җесетлери гушлара ве йыртыҗы хайванлара шам болар+. 21Яхуда патышасы Сидкияны өз эмелдарлары билен бирликде җанларының кастына чыкан душманларының элине, сизден хәзирликче ыза чекилен Бабыл патышасының гошунының элине берерин+. 22Мен буйрук берип, бабыллылары бу шәхере гайтарып гетирерин. Олар шәхере гаршы хүҗүм эдип, оны басып аларлар ве ода якарлар. Мен Яхуда шәхерлерини илатсыз харабачылыга өврерин“. Муны Реб айдяндыр»+.

35‑нҗи бап

Рекапларың гөрелдеси

35^1Яхуда патышасы Ёшыяның оглы Ехоякымың дөврүнде Ермея Реббиң шу сөзи аян болды:+
2«Рекабың ковумларының янына гидип, олар билен геплеш ве олары Реббиң өйүниң отагларының бирине гетир-де, шерап ичир»+. 3Онсоң мен Хабасыняның агтыгы, Ермеяның оглы Ягазаняны, онуң доганларыны, огулларыны ве Рекабың әхли ковумларыны алып, 4олары Худайың адамы болан Йыгдаляның оглы Хананың огулларының Реббиң өйүндәки отагына гетирдим. Бу отаг ёлбашчыларың отагының гапдалында, гапы сакчысы Шаллумың оглы Магасеяның отагының ёкарсындады. 5Онсоң мен Рекабың ковумларының өңүнде шерапдан долы күйзелер билен кәселер гоюп, олара: «Шерап ичиң» дийдим. 6Эмма олар шейле җогап бердилер: «Ёк, биз ичҗек дәл, чүнки атамыз Рекабың оглы Ёнадап бизе шейле буйрук берди: „Сизиң өзүңиз-де, чагаларыңыз-да хич вагт шерап ичмели дәлсиңиз+. 7Өзүңиз үчин өй гурмаң, экин экмәң, үзүм агачларыны отуртмаң, бу затлары эдинмәң. Эйсем бүтин өмрүңизе чадырларда яшаң. Шонда гелмишек болуп яшаян юрдуңызда узак өмүр сүрерсиңиз“. 8Биз атамыз Рекабың оглы Ёнадабың өзүмизе табшыран әхли буйрукларыны ерине етирдик. Бизиң өзүмиз-де, аялларымыз-да, огул-гызларымыз-да хич вагт шерап ичмедик. 9Ичинде яшар ялы өйлер гурмадык, баглар, үзүмчиликлер, экинлер экмедик. 10Биз чадырларда яшадык. Атамыз Ёнадаба гулак асып, өзүмизе табшыран әхли буйрукларыны ерине етирдик. 11Эмма Бабыл патышасы Небукаднесар бу юрда хүҗүм эденде, биз: „Гелиң, бабыллыларың ве сириялыларың гошунындан гачып, Иерусалиме гиделиң“ дийдик. Шонуң үчин хем биз Иерусалимде яшап йөрүс»+.

12Онсоң Ермея Реббиң сөзи гелип, 13Ысрайыл Худайы Хөкмүрован Реб шейле диййәр дийди: «Гит-де, яхуда халкы билен Иерусалимиң илатына шейле дий: „Сиз Мениң сөзлерими диңләп, хич бир сапак алҗак дәлмисиңиз? Муны Реб айдяндыр. 14Рекабың оглы Ёнадабың өз несиллерине шерап ичмәң диен табшырыгы берҗай эдилйәр. Олар тә шу гүне ченли шерап ичмән, ата-бабаларының табшырыгына гулак асярлар. Мен болсам сизе иргинсиз айтдым, эмма Мени диңлемедиңиз. 15Мен сизиң яныңыза ызлы-ызына гулларым болан пыгамберлеримиң әхлисини иберип: ‘Инди хер бириңиз пис ёлларыңыздан дөнүп, ягшылык эдиң, башга худайлара гуллук этмек үчин оларың ызына дүшмәң, шонда сиз өзүңизе хем ата-бабаларыңыза берен юрдумда яшарсыңыз’ дийдим. Эмма сиз Мени диңлемедиңиз, Маңа гулак асмадыңыз+. 16Рекабың оглы Ёнадабың несиллери өз ата-бабаларының берен табшырыгыны берҗай этдилер, эмма бу халк Мени диңлемеди“. 17Шонуң үчин хем, Ысрайыл Худайы Хөкмүрован Реб шейле диййәр: „Мен Өз айдан әхли бела-бетерлерими Яхуда билен Иерусалимде яшаян хер бир адамың башындан индерерин. Чүнки Мен олара айтдым, йөне олар диңлемедилер, олары чагырдым, йөне җогап бермедилер“»+.

18Ермея Рекабың ковумларына Ысрайыл Худайы Хөкмүрован Реб шейле диййәр дийди: «Сиз атаңыз Ёнадабың буйругына гулак асдыңыз, онуң әхли табшырыкларыны берҗай этдиңиз, сизе буйран әхли затларыны ерине етирдиңиз. 19Мунуң үчин Ысрайыл Худайы Хөкмүрован Реб шейле диййәр: „Рекабың оглы Ёнадабың неслинден Мениң хузурымда хызмат этҗек адамларың саны хич вагт кемелмез“».

36-нҗы бап

Барук кагыза язылан сөзлери ыбадатханада окаяр

36^1Яхуда патышасы Ёшыяның оглы Ехоякымың шалыгының дөрдүнҗи йылында Ермея Реббиң шу сөзи аян болды:+
2«Өзүңе дүйрленен кагыз ал-да, Ёшыяның дөврүнде сениң билен геплешен гүнүмден тә шу гүне ченли Ысрайыл, Яхуда ве әхли миллетлер хакында саңа айданларымың барыны яз+. 3Белки, яхуда халкы башындан индермеги ниет эден әхли бела-бетерлерим хакында эшиденде, өз яман ёлундан дөнер, Мен-де оларың этмишлерини ве гүнәлерини багышларын»+.

4Онсоң Ермея Нерияның оглы Баругы чагырды. Барук хем Реббиң Ермея айдан әхли сөзлерини онуң дилинден бир кагыза язды+. 5Ермея Баруга шейле буйрук берди: «Маңа Реббиң өйүне бармак гадаган. 6Йөне сен гит-де, мениң дилимден язып алан Реббиң сөзлерини агыз беклеме гүни Реббиң өйүнде халка окап бер. Оны Яхуда шәхерлеринден гелен әхли халка эшитдирип окап бер. 7Белки, олар Худайың хузурында ялбарарлар ве өз яман ёлундан дөнерлер. Чүнки Реббиң бу халкың гаршысына айдан сөзи гахар-газапдан долудыр». 8Реббиң өйүнде Нерияның оглы Барук дүйрленен голязмадан Реббиң сөзлерини окады. Ол Ермея пыгамбериң табшыран әхли задыны берҗай этди.

9Яхуда патышасы Ёшыяның оглы Ехоякымың шалыгының бәшинҗи йылының докузынҗы айында Иерусалим билен Яхуда шәхерлеринден гелен әхли халк Реббиң өйүнде агыз беклемеги ыглан этди+. 10Шонда Барук ёкаркы ховлуда, Реббиң өйүниң Тәзе дервезесиниң гирелгесинде ерлешйән Шапаның оглы кәтип Гемаряның отагында Ермеяның сөзлерини әхли халка эшитдирип окады+.

11Шапаның агтыгы, Гемаряның оглы Микая дүйрленен голязмадан окалан Реббиң сөзлерини эшиденде, 12патышаның көшгүндәки кәтибиң отагына гитди. Әхли ёлбашчылар, Элишама кәтип, Шемагяның оглы Делая, Акборың оглы Элнатан, Шапаның оглы Гемаря ве Хананяның оглы Сидкия хем-де әхли көшк эмелдарлары ол ерде отырдылар+. 13Баругың голязмадан халка окап берен әхли сөзлерини Микая олара айдып берди. 14Онсоң әхли көшк эмелдарлары: «Халка окалып берлен голязманы ал-да, янымыза гел» дийип, Кушының човлугы, Шелемяның агтыгы, Нетаняның оглы Егудыны Баругың янына ёлладылар. Нерияның оглы Барук-да голязманы алып, оларың янына гелди. 15Олар оңа: «Инди отур-да, оны бизе окап бер» дийдилер. Шейлеликде, Барук оны олара окап берди. 16Олар бу сөзлери эшиденлеринде, горкудан яңа бири-бирлерине бакышып, Баруга: «Биз бу сөзлериң әхлисини хөкман патыша айдарыс» дийдилер. 17Онсоң олар Барукдан: «Инди бизе айт, сен бу сөзлери нәдип яздың? Ермеяның өз дилинденми?» дийип сорадылар. 18Барук: «Ол бу сөзлериң барыны маңа дилден айтды, мен хем сыя билен кагыза гечирдим» дийип җогап берди. 19Онсоң көшк эмелдарлары Баруга: «Гидиң-де, Ермея икиңизем гизлениң, ниредедигиңизи хич ким билмесин» дийдилер. 20Олар голязманы кәтип Элишаманың отагында гойдулар, өзлери болса, көшкдәки патышаның янына гидип, әхли сөзлери оңа етирдилер. 21Патыша голязманы гетирмәге Егудыны иберди. Ол хем оны кәтип Элишаманың отагындан алып гелди. Соңра Егуды оны патыша ве онуң хузурындакы эмелдарлара эшитдирип окады.

Ехоякым патыша голязманы ода якяр

22Докузынҗы айды[*], патыша гыш көшгүнде отырды. Өңүндәки оҗакда болса, от янып дурды+. 23Егуды хер парчаны оканда, патыша кәтибиң пычагы билен дүйрленен голязманың шол бөлегини кесип, янып дуран оҗага ташлаярды, ол голязманың хеммесини отда якып болянча, шейле этди. 24Йөне бу сөзлериң хеммесини эшиден патышадыр онуң әхли хызматкәрлери горкмадылар, эгинбашларынам йыртмадылар+. 25Элнатан, Делая ве Гемаря патышадан голязманы якмазлыгыны ялбарып хайыш этселер-де, патыша олара гулак асмады. 26Патыша Ерахмеел шазада, Азрыелиң оглы Серая ве Абдеелиң оглы Шелемя дагы Барук кәтиби ве Ермея пыгамбери туссаг этмеги буюрды. Эмма Реб олары гизләпди+.

27Баругың Ермеяның дилинден язып алан кагызыны патыша яканындан соң, Ермея Реббиң шу сөзи аян болды: 28«Башга бир дүйрленен кагыз ал-да, Яхуда патышасы Ехоякымың якан голязмасындакы сөзлериң әхлисини оңа яз. 29Яхуда патышасы Ехоякыма болса, Реб шейле диййәр дий: „Сен голязманы якдың. Бабыл патышасының гелип, бу юрды вейран этҗекдиги, ондан ынсаны-да, хайваны-да ёк эдип ташлаҗакдыгы хакында нәме үчин бу кагызда яздың дийип, Ермеядан сорадың?“+. 30Мунуң үчин Реб Яхуда патышасы Ехоякым барада шейле диййәр: „Онуң неслинден хич ким Давут тагтында отурмаз. Җеседи гүндизиң ыссысына, гиҗәниң аязына ташланар+. 31Этмишлери үчин онуң өзүни, неслини ве хызматкәрлерини җезаландырарын. Олар хакда айдан әхли бела-бетерлерими оларың өзлериниң, Иерусалим илаты билен яхуда халкының башындан индерерин, себәби олар Маңа гулак асмадылар“». 32Онсоң Ермея башга бир дүйрленен кагызы Нерияның оглы Барук кәтибе берди. Барук хем Яхуда патышасы Ехоякымың ода якан кагызының әхли сөзлерини Ермеяның дилинден оңа язды. Бу дүйрленен кагыза башга-да көп пыгамберлик сөзлери язылды.

37‑нҗи бап

Ермея билен Сидкия патыша

37^1Бабыл патышасы Небукаднесар Ёшыяның оглы Сидкияны Ехоякымың оглы Ехоякының орнуна Яхуда юрдуна патыша эдип белледи+. 2Эмма не онуң өзи, не хызматкәрлери, не-де юрдуң халкы Реббиң Ермея пыгамбериң үсти билен айдан сөзлерине гулак асдылар+. 3Сидкия патыша Шелемяның оглы Ехукалыны ве Магасеяның оглы Сепаня руханыны шейле хабар билен Ермея пыгамбериң янына иберди: «Бизиң үчин Худайымыз Реббе ялбарсана!»+
4Ермея хениз туссаг эдилмәнди, ол халкың арасына аркайын чыкярды+. 5Шол арада фараоның гошуны Мүсүрден чыкыпды. Иерусалимиң дашыны габан бабыллылар олар хакдакы хабары эшидип, Иерусалимден чекилипдилер+.

6Шонда Ермея пыгамбере Реббиң шу сөзи аян болды:+
7«Менден медет сорамак үчин сизи Мениң яныма иберен Яхуда патышасына Ысрайыл Худайы Реб шейле диййәр дийиң: „Ине, сизе ярдам бермек үчин, Мүсүрден чыкан фараоның гошуны өз юрдуна Мүсүре доланар. 8Бабыллылар болса ене гелип, бу шәхере чозарлар ве оны эеләп якарлар“+. 9Реб шейле диййәр: „‘Бабыллылар хөкман үстүмизден айрылып гидер’ дийип, өзүңизи алдамаң; олар гитмезлер! 10Өзүңизе гаршы сөвешйән бабыллыларың тутуш гошуныны дерби-дагын этсеңиз-де, араларында диңе яралы адамлар галса-да, олар ене өз чадырларында аяга галып, бу шәхери якарлар“».

Ермея туссаг эдилйәр

11Фараоның гошуны зерарлы бабыллыларың гошуны Иерусалимден ыза чекиленде, 12Ермея бенямин топрагына барып, халкың арасында өз пайына дүшен мүлкүни алмак үчин Иерусалимден гитмек иследи. 13Ол Бенямин дервезесине етенде, Хананяның агтыгы, Шелемяның оглы Йирияй атлы баш гөзегчи Ермея пыгамбере: «Сен бабыллыларың тарапына гечҗек болярсың» дийип, оны туссаг этди+. 14Ермея болса: «Ялан! Мен бабыллыларың тарапына гечҗек боламок» дийди. Йөне Йирияй оңа гулак асмады ве Ермеяны туссаг эдип, ёлбашчыларың янына гетирди. 15Ермея гахарлары гелен ёлбашчылар, оны енҗип, туссагхана ташладылар. Бу зындан өң Ёнатан кәтибиң өйүди+. 16Ермеяны зындандакы чукура габадылар, ол энчеме гүнләп, ол ерде галды.

17Онсоң Сидкия патыша адам ёллап, Ермеяны өз көшгүне гетиртди. Патыша гизлинликде ондан: «Ребден, хей, сөз бармы?» дийип сорады. Ермея-да: «Хава, бар. Сен Бабыл патышасының элине табшырыларсың» дийди+. 18Ермея ене-де Сидкия патыша шейле дийди: «Мени туссагхана салар ялы, мен саңа, хызматкәрлериңдир бу халка гаршы нәме гүнә этдим? 19„Бабыл патышасы сизиң үстүңизе, бу юрдуң үстүне чозмаз“ дийип, сизе велилик эден пыгамберлериңиз ханы ниреде+? 20Инди маңа гулак гой, эй, җенабым патыша! Бу хайышымы берҗай этмегиңи товакга эдйәрин, мени гайдып Ёнатан кәтибиң өйүне иберме, ол ерде өлмәйин». 21Онсоң Сидкия патыша Ермеяны гаравулханада габап сакламакларыны буюрды. Шәхерде чөрек бүтинлей гутарянча, хер гүн оңа чөрекчилериң көчесинден бир чөрек гетирип бермеклерини буюрды. Шейдип, Ермея гаравулханада галды+.

38‑нҗи бап

Ермея гуррук гуя ташланяр

38^1Маттаның оглы Шепатя, Пашхурың оглы Гедаля, Шелемяның оглы Ехукал ве Малкыяның оглы Пашхур Ермеяның әхли халка айдан бу сөзлерини эшитдилер:+
2«Реб шейле диййәр: „Бу шәхерде галан адам гылычдан, ачлыкдан ве мергиден өлер, эмма бабыллыларың тарапына гечен адам дири галар, өз җаныны гутарып аман галар“+. 3Реб шейле диййәр: „Бу шәхер, элбетде, Бабыл патышасының гошунының элине берлер, ол оны басып алар“»+. 4Мунуң үчин ёлбашчылар патыша шейле дийдилер: «Бу адам өлдүрилсин, себәби ол шейле сөзлери айдып, бу шәхерде аман галан уршуҗылар билен әхли халкы рухдан дүшүрйәр. Чүнки бу адам бу халка ягшылык дәл-де, яманлык ислейәр»+. 5Сидкия патыша: «Ине, ол сизиң элиңизде, патыша сизе гаршы хич бир зат эдип билмез» дийди+. 6Онсоң Ермеяны тутуп, патышаның оглы Малкыяның гуррук гуюсына ташладылар, ол гуйы гаравулларың ховлусында ерлешйәрди. Оны танап билен ашак салладылар. Гуюда сув ёкды, диңе ләбик барды. Ермея ләбиге батды+. 7Патышаның эфиопиялы көшк эмелдары Эбетмелек Ермеяның гуя ташлананыны эшитди. Шол вагт патыша Бенямин дервезесинде отырды+. 8Эбетмелек патышаның көшгүнден чыкып, патыша йүзленип: 9«Эй, җенабым патыша! Бу адамлар Ермея пыгамбери гуррук гуя ташлап пислик этдилер. Ол ачлыкдан өлер, себәби инди шәхерде чөрек ёк» дийди+. 10Онсоң патыша эфиопиялы Эбетмелеге: «Яныңа отуз адам ал-да, Ермея пыгамбер өлмәнкә, оны гуюдан чыкар» дийип буйрук берди. 11Шейлеликде, Эбетмелек адамлары янына алып, патышаның көшгүндәки ерземине гирди ве ол ерден йыртык эгинбашлары, көне-сөне эсгилери алды. Олары танап билен гуйының ичине – Ермея саллады. 12Эфиопиялы Эбетмелек Ермея: «Инди йыртык эгинбашлар билен эсгилери голтугыңың ашагына гой-да, танапы гечир» дийди. Ермея-да айдылышы ялы этди. 13Шейдип, Ермеяны танап билен чекип, гуюдан чыкардылар. Ермея гаравулханада галды.

Сидкия патыша Ермеядан ене маслахат сораяр

14Онсоң Сидкия патыша адам иберип, Ермея пыгамбери Реббиң өйүниң үчүнҗи гирелгесине гетиртди. Патыша Ермея: «Мен сенден бир зат сораҗак, йөне менден хич зады гизлеме» дийди. 15Ермея Сидкия: «Эгер саңа айтсам, мени өлдүрерсиң. Эгер-де саңа маслахат берсем, мени диңлемерсиң» дийди. 16Сидкия патыша гизлинликде ант ичип, Ермея: «Бизе бу җаны берен дири Ребден ант ичйәрин, сени өлдүрмерин ве җаныңың кастына чыканларың элине сени бермерин» дийди. 17Онсоң Ермея Сидкия шейле дийди: «Ысрайыл Худайы Хөкмүрован Реб шейле диййәр: „Эгер Бабыл патышасының ёлбашчыларының янына барсаң, җаның дири галар ве бу шәхер ода якылмаз, өй-ичериң билен биле дири галарсың+. 18Эмма Бабыл патышасының ёлбашчыларының янына бармасаң, бу шәхер бабыллыларың элине берлер. Олар оны якарлар, сен-де оларың элинден гачып гутулмарсың“»+. 19Сидкия патыша Ермея: «Мен бабыллыларың тарапына гечен яхудаларың элине берлерин, олар маңа азар берерлер дийип горкярын» дийди+. 20Ермея шейле дийди: «Элине бермезлер. Өзүңе айдан затларым бабатда сен Реббе гулак гой ахыры. Шонда өзүң үчин ягшы болар, дири галарсың+. 21Эмма боюн эгмесең, Реб маңа шуны гөркезди: 22Ине, Яхуда патышасының көшгүнде галан әхли аяллар Бабыл патышасының ёлбашчыларына гетирилер. Ол аяллар саңа:

„Ынамдар достлаң сени алдава салды,
олар сени еңлише сезевар этди;
батга батды сениң аякларың,
ынамдарлаң сенден гачып гитди“+.

23Сениң әхли аялларың билен огулларыңы бабыллыларың элине берерлер. Сен оларың элинден гачып гутулмарсың, Бабыл патышасының элине дүшерсиң. Бу шәхер болса ода якылар»+.

24Онсоң Сидкия Ермея шейле дийди: «Бу гүррүңимизи хич ким билмесин, ёгсам өлерсиң. 25Эгер ёлбашчылар мениң сениң билен геплешендигими эшидип, яныңа гелип: „Патыша билен араңызда нәме гүррүң болан болса, хич зады яшырман бизе айдып бер, ёгсам сениң ёгуңа янарыс“ дийселер, 26олара: „Мени ызыма Ёнатаның өйүне иберме, ёгсам мен ол ерде өлерин дийип патыша ялбардым“ дийип айт»+. 27Онсоң әхли ёлбашчылар Ермеяның янына гелип, оны сораг этдилер. Ол хем патышаның буйран сөзлерине гөрә җогап берди. Эдилен гүррүң билинмән галансоң, олар оңа хич зат диймедилер. 28Ермея Иерусалимиң басылып алнан гүнүне ченли гаравулханада галды.

39-нҗы бап

39^1⚫Иерусалим басылып алнанда, Ермея хениз-де шол ердеди.

Иерусалимиң сынмагы

Яхуда патышасы Сидкияның шалыгының докузынҗы йылының онунҗы айында Бабыл патышасы Небукаднесар әхли гошуны билен Иерусалимиң үстүне йөриш эдип, онуң дашыны габады+. 2Сидкияның шалыгының он биринҗи йылының дөрдүнҗи айының докузы гүни шәхериң дивары бөвсүлди+. 3Бабыл патышасының әхли ёлбашчылары ичерик гирип, Ортакы дервезеде отурдылар. Олар: самгарлы Нергал Шаресер, көшк эмелдары Небосарсеким, баш геңешчи Нергал Шаресер ве патышаның әхли бейлеки ёлбашчыларыды. 4Яхуда патышасы Сидкия ве онуң әхли эсгерлери диерлер гөренлеринде, гиҗе патышаның багының ёлундан, ики диварың арасындакы дервезеден чыкып, Араба дүзлүгине тарап гачып гитдилер. 5Эмма бабыллыларың гошуны оларың ызындан ковды ве Ерихо дүзлүгинде ызларындан етип, Сидкияны тутды. Онсоң бабыллылар оны тутуп, Хамат юрдуның Рибла галасында болан Бабыл патышасы Небукаднесарың янына гетирдилер, ол хем Сидкия барада хөкүм чыкарды+. 6Бабыл патышасы Риблада Сидкияның огулларыны өз гөзүниң алнында өлдүртди. Шейле-де, ол Яхуданың әхли ёлбашчыларыны өлдүртди. 7Ол Сидкияның гөзлерини ойдурды, оны зынҗыр билен даңып, Бабыла алып гитди+. 8Бабыллылар патышаның көшгүни, халкың өйлерини якдылар ве Иерусалимиң диварларыны йыкдылар+. 9Җанпеналарың баштутаны Небузарадон халкың шәхерде аман галанларының, Бабыл патышасының тарапына гечен гачгаклар билен бейлеки галан илатың барыны есир эдип әкитди+. 10Эмма җанпеналарың баштутаны шол вагт юртдакы хич бир эмләги болмадык гарып-гасарлара үзүм баглары билен экин мейданларыны берди.

11Бабыл патышасы Небукаднесар җанпеналарың баштутаны Небузарадона Ермея барада шейле буйрук берди: 12«Оны ал-да, оңа говуҗа гөз-гулак бол, хич бир зепер етирме, нәме сораса, шоны эт». 13Җанпеналарың баштутаны Небузарадон, көшк эмелдары Небушазбан, баш геңешчи Нергал Шаресер ве Бабыл патышасының әхли бейлеки ёлбашчылары 14адам ёллап, Ермеяны гаравулханадан гетиртдилер. Олар Шапаның агтыгы, Ахыкамың оглы Гедаля оны өйүне әкитмеги табшырдылар. Шейдип, Ермея өз халкының арасында галды+.

15Гаравулханада туссаглыкдака, Ермея Реббиң шу сөзи аян болды:+
16«Гит-де, эфиопиялы Эбетмелеге Ысрайыл Худайы Хөкмүрован Реб шейле диййәр дий: „Мен бу шәхере гаршы айдан сөзлерими ягшылык билен дәл-де, яманлык үсти билен амала ашырарын. Булар шол гүн сениң гөзлериңиң алнында амала ашар+. 17Эмма ол гүн Мен сени халас эдерин, муны Мен – Реб айдяндырын. Сен горкуп йөрен адамларыңың элине дүшмерсиң+. 18Мен сени хөкман халас эдерин. Сен гылычдан өлмерсиң, Маңа бил багландыгың үчин, сен өз җаныңы гутарып аман галарсың“. Муны Реб айдяндыр»+.

40-нҗы бап

Ермея икинҗи гезек бошадыляр

40^1Бабыла сүргүн эдилен әхли Иерусалим ве Яхуда есирлери билен бирликде Ермея хем зынҗыр билен багланып, Рама әкидилди. Ол ерде җанпеналарың баштутаны Небузарадон Ермеяны танап, оны бошатды. Соңра Ермея Реббиң сөзи аян болды+. 2Җанпеналарың баштутаны Ермеяны янына чагырып, оңа шейле дийди: «Бу юрдуң үстүнден бетбагтлык индерҗекдиги хакында Худайың Реб айдыпды+. 3Ине, оны индерип, айдышы ялы хем этди. Бу затларың бары Реббе гаршы гүнә эдендигиңиз ве Оңа гулак асмандыгыңыз үчин сизиң башыңыздан инди+. 4Инди мен сени эллериңи зынҗырдан бошадайын. Эгер мениң билен Бабыла гитмек ислесең, йөр, гидели, мен саңа гөз-гулак боларын. Эмма мениң билен Бабыла гитмек ислемесең, онда гал. Ине, өңүңде тутуш юрт ятыр! Нирә гитмек гөзүңе хош якса ве догры болса, шоңа гит». 5Ермея энтек җогап гайтарманка, ол ене сөзүни довам этди: «Бабыл патышасы тарапындан Яхуда шәхерлерине хәким гойлан Шапаның агтыгы, Ахыкамың оглы Гедаляның янына гит-де, онуң билен биле халкың арасында яшабер я-да нирә гитмеги догры хасапласаң, шоңа-да гит». Шейлеликде, җанпеналарың баштутаны оңа азык-овкат ве пешгешлер берип, оны ёла салды+. 6Онсоң Ермея Миспадакы Ахыкамың оглы Гедаляның янына гитди. Миспа барып, онуң билен бирликде юртда галан халкың арасында яшады+.

Яхуданың хәкими Гедаля

(2 Патышалар 25:23-24)

7⚫Сөвеш мейданындакы әхли гошун серкерделери билен оларың адамлары Бабыл патышасының Ахыкамың оглы Гедаляны хәким эдип белләндиги ве Бабыла сүргүн эдилмедик гарып эркеклери, аяллары, чагалары оңа табшырандыгы барада эшитдилер+. 8Нетаняның оглы Ысмайыл, Кареяның огуллары Ёханан хем Ёнатан, нетопалы Танхуметиң оглы Серая ве магакатлының оглы Язаня дагы өз гошунлары билен Миспадакы Гедаляның янына гелдилер+. 9Ахыкамың оглы, Шапаның агтыгы Гедаля олара ве оларың гошунына ант ичип, шейле дийди: «Бабыллылара гуллук этмекден горкмаң. Юртда галып, Бабыл патышасына гуллук эдиң. Шонда өзүңизе оңат болар. 10Мен болсам бу ере гелҗек бабыллыларың өңүнде сизе векилчилик эдер ялы, Миспада галҗак. Эмма сиз мивелер йыгып, шерап, яг йыгнаң. Олары аммарыңызда гоюң-да, эелән шәхерлериңизде яшабериң». 11Мовапда, аммонларың арасында, Эдомда ве башга юртларда яшаян әхли яхудалар-да Бабыл патышасының Яхуда юрдунда бир топары аман галдырандыгыны, оларың үстлеринден Шапаның агтыгы, Ахыкамың оглы Гедаляны хәким белләндигини эшитдилер. 12Яхудаларың әхлиси даргадылан ерлеринден ызларына доландылар. Олар Яхуда юрдуна, Миспада яшаян Гедаляның янына гелдилер. Гаты көп миве йыгнап, болелин шерап өндүрдилер.

13Кареяның оглы Ёханан билен сөвеш мейданындакы әхли гошун серкерделери Миспадакы Гедаляның янына гелип,+
14оңа: «Аммонларың патышасы Багалысың сени өлдүртмек үчин, Нетаняның оглы Ысмайылы иберендигини билйәрсиңми?» дийдилер. Эмма Ахыкамың оглы Гедаля олара ынанмады. 15Онсоң Кареяның оглы Ёханан Миспада Гедаля билен гизлинликде геплешип: «Гел, мен гидип, Нетаняның оглы Ысмайылы өлдүрейин, муны хич ким билмез. Болмаса, ол сени өлдүрер ве яныңа йыгнанан әхли яхудалар даргар. Яхудада аман галанлар хем хеләк болсунмы?» дийди. 16Эмма Ахыкамың оглы Гедаля Кареяның оглы Ёханана: «Сен Ысмайыл хакда ялан сөзлейәрсиң. Бу иши этме!» дийди.

41‑нҗи бап

Ысмайыл Гедаляны өлдүрйәр

41^1Единҗи айда патыша неслинден ве патышаның ёлбашчыларының бири болан Элишаманың агтыгы, Нетаняның оглы Ысмайыл өзүниң он адамы билен Миспадакы Ахыкамың оглы Гедаляның янына гелди. Ол ерде биле ийип-ичип отыркалар,+
2Нетаняның оглы Ысмайыл билен онуң янындакы он адам туруп, Бабыл патышасының юрдуң үстүнден беллән хәкими Шапаның агтыгы, Ахыкамың оглы Гедаляны гылыч билен өлдүрди+. 3Ысмайыл Миспада Гедаля билен биле болан әхли яхудалары-да, ол ердәки бабыл эсгерлерини-де өлдүрди.

4Гедаля өлдүриленден бир гүн геченсоң, энтек муны хич ким билмейәркә, 5Шекемден, Шилодан ве Самариядан сегсен адам гелди. Оларың сакгаллары сырылгыды, эгинбашлары сал-салды, беденлерине яра салныпды, эллеринде болса Реббиң өйүне гетирмек үчин галла садакасы билен якымлы ыслы түтетги барды+. 6Олары гаршыламак үчин, Миспадан Нетаняның оглы Ысмайыл гелди. Ол аглай-аглай адамларың деңине гелип, олара: «Ахыкамың оглы Гедаляның янына барың» дийди. 7Олар шәхериң ичине гиренлеринде, Нетаняның оглы Ысмайыл билен онуң янындакы адамлар олары өлдүрип, гуррук гуя ташладылар. 8Йөне оларың арасындан он адам: «Бизи өлдүрме! Бизиң мейданда гизләп гоян бугдайымыз, арпамыз, ягымыз ве балымыз бар» дийди. Шейлеликде, ол пикиринден дәнип, олары ёлдашлары билен бирликде өлдүрмеди. 9Ысмайыл өлдүрен адамларының җесетлериниң барыны гуррук гуя ташлады. Муны өң Аса патышасы Ысрайыл патышасы Багшадан горанмак үчин газдырыпды. Нетаняның оглы Ысмайыл оны адам җесединден долдурды+. 10Онсоң Ысмайыл җанпеналарың баштутаны Небузарадоның Миспада Ахыкамың оглы Гедаля берен халкының әхлисини, патышаның гызларыны, умуман, ол ерде аман галан халкың хеммесини есир алды. Нетаняның оглы Ысмайыл олары есир алып, аммонларың тарапына гечмек үчин ёла дүшди.

Ёханан халкы халас эдйәр

11Эмма Кареяның оглы Ёханан ве онуң янындакы әхли гошун серкерделери Нетаняның оглы Ысмайылың эден пис ишлерини эшиденлеринде,+
12адамларының барыны алып, Нетаняның оглы Ысмайыл билен урушмага гитдилер. Олар оны Гибгондакы әпет ховзуң башындан тапдылар+. 13Ысмайылың янындакы адамларың хеммеси Кареяның оглы Ёханан билен онуң гошун серкерделерини гөренлеринде бегендилер. 14Шейлеликде, Ысмайылың Миспадан есир алан адамларының бары ызына өврүлип, Кареяның оглы Ёханана гошулды. 15Эмма Нетаняның оглы Ысмайыл секиз адамы билен Ёханандан гачып, аммонларың янына гитди+. 16Кареяның оглы Ёханан янындакы гошун серкерделери билен аман галанларың хеммесини: эсгерлери, аяллары, чагалары ве көшк агталарыны Гибгондан ызларына гетирди. Нетаняның оглы Ысмайыл Миспада Ахыкамың оглы Гедаляны өлдүренинден соң, олары есир алыпды ве Гибгона гетирипди. 17-18Юрдуң үстүнден Бабыл патышасының беллән хәкими Ахыкамың оглы Гедаляны Нетаняның оглы Ысмайылың өлдүрендиги үчин, олар бабыллылардан горкярдылар ве олардан гачмак үчин Мүсүре тарап ёла дүшдүлер. Олар Бейтуллахамың голайындакы Герут Кимхамда сакландылар.

42‑нҗи бап

Халк Ермеядан Реббиң ислегини билип бермегини сораяр

42^1Онсоң гошун серкерделери, Кареяның оглы Ёханан, Хошаяның оглы Езаня[*] ве улудан-кичә әхли халк голая гелип,+
2Ермея пыгамбере шейле дийдилер: «Хайышымызы берҗай этмегиңи товакга эдйәрис, бизиң үчин, бу аман галанлар үчин Худайың Реббе дилег эт. Өз гөзүң билен гөршүң ялы, биз көпчүликдик, инди болса азалып галдык+. 3Нирә гитмелидигимизи, нәме иш этмелидигимизи, гой, Худайың Реб бизе гөркезсин». 4Ермея пыгамбер олара: «Боляр, ине, айдышыңыз ялы, мен Худайыңыз Реббе дилег эдерин ве Реб нәме җогап берсе, оны сизе аян эдерин. Сизден хич зады яшырмарын» дийди. 5Олар Ермея ене шейле дийдилер: «Эгер Худайың Реббиң бизе билдирмек үчин саңа аян эден хер бир сөзүни ерине етирмесек, гой, Реббиң Өзи бизе гаршы хакыкы ве вепалы шаят болсун+. 6Ягшы болса-да, яман болса-да, сени янына иберйән Худайымыз Реббе гулак асарыс. Ишимиз оңуна болар ялы, биз Худайымыз Реббе гулак асарыс»+.

7Он гүнден соң, Ермея Реббиң сөзи аян болды. 8Онсоң ол Кареяның оглы Ёхананы, онуң билен бирликде гошун серкерделерини ве улудан-кичә тутуш халкы чагырды. 9Олара шейле дийди: «Дилегиңизи мәлим этмегим үчин мени Ысрайыл Худайы Реббиң хузурына ибердиңиз. Ол хем шейле диййәр: 10„Эгер сиз шу юртда галсаңыз, Мен сизи гурарын, йыкмарын; бина эдерин, согруп ташламарын. Чүнки Мен сизиң башыңыздан индерен бетбагтчылыгыма өкүнйәрин+. 11Бабыл патышасындан горкмаң. Сиз ондан горкярдыңыз, эмма инди ондан горкмаң. Муны Реб айдяндыр. Чүнки сизи халас этмек ве онуң элинден гутармак үчин Мен сизиң билендирин. 12Мен онуң сизе рехими инер ялы эдерин, шонда онуң сизе хайпы гелип, сизи өз юрдуңыза иберер“.

13Эмма сиз: „Биз бу юртда яшаҗак дәл“ дийсеңиз ве Худайыңыз Реббе гулак асман, 14„Ёк, биз Мүсүр юрдуна гитҗек, ол ерде уруш гарасыны гөрмерис, сурнай сесини эшитмерис, чөрексиз ачлык чекмерис, биз ол ерде яшарыс“ дийсеңиз,+
15Реббиң сөзүни диңләң, эй, Яхуданың аман галанлары! Ысрайыл Худайы Хөкмүрован Реб шейле диййәр: „Эгер сиз Мүсүре гидип, ол ерде орнашмагы карар этсеңиз, 16горкян гылыҗыңыз ол ерде ызыңыздан етер, горкян ачлыгыңыз Мүсүрде сизиң якаңыздан япышар ве сиз ол ерде өлерсиңиз+. 17Орнашмак үчин Мүсүре гитмеги карар эден хер кес гылычдан, ачлыкдан ве мергиден өлер. Башларындан индерҗек бетбагтлыгымдан хич ким дири галмаз ве хич ким гачып гутулмаз“.

18Ысрайыл Худайы Хөкмүрован Реб шейле диййәр: „Иерусалим халкының үстүне гахар-газабымы дөкүшим ялы, Мүсүре гитсеңиз, сизиң үстүңизе-де гахарымы дөкерин. Сиз нәлете, ховпа, утанҗа ве гаргыша сезевар боларсыңыз. Бу ере гайдып гелмерсиңиз“. 19Эй, Яхуданың аман галанлары, Реб сизе: „Мүсүре гитмәң“ дийип буюрды. Билип гоюң, бу гүн муны сизе дуйдурандырын. 20Мени Худайыңыз Реббиң янына иберип: „Бизиң үчин Худайымыз Реббе дилег эт; Худайымыз Реббиң айдан әхли затларыны бизе билдир, биз-де ерине етирерис“ диениңизде, сиз улы хата гойбердиңиз. 21Мен оны сизе бу гүн хабар бердим, эмма Худайыңыз Реббиң мениң үстүм билен сизе айдан сөзлериниң хич бирине гулак асмадыңыз. 22Инди болса билип гоюң, гидип, яшаҗак болян ериңизде сиз гылычдан, ачлыкдан ве мергиден өлерсиңиз».

43‑нҗи бап

Халк Мүсүре гитмеги карар эдйәр

43^1Ермея тутуш халка өзлериниң Худайы Реббиң сөзлерини, оларың Худайы Реббиң өз үсти билен иберен сөзлериниң барыны долы етиренде, 2Хошаяның оглы Азаря, Кареяның оглы Ёханан ве текепбир адамлар Ермея шейле дийдилер: «Сен ялан сөзлейәрсиң! Худайымыз Реб сени бизе: „Месген тутмага Мүсүре гитмәң“ диймек үчин ёлланок+. 3Бабыллылар бизи өлдүрсинлер я-да Бабыла есир эдип әкитсинлер дийип, бизи оларың элине табшырмак үчин Нерияның оглы Барук сени бизиң үстүмизе күшгүрйәр»+. 4Шейдип, Кареяның оглы Ёханан, гошун серкерделериниң хеммеси ве тутуш халк Яхуда юрдунда яшамак бабатда Реббе гулак асмадылар. 5Кареяның оглы Ёханан ве гошун серкерделери өң әхли миллетлере даргадылып, инди Яхуда юрдуна доланып гелен халкың аман галанларының барыны алып гитдилер. 6Оларың арасында җанпеналарың баштутаны Небузарадоның Шапаның агтыгы Ахыкамың оглы Гедаляның янында галдыран эркеклери, аяллары, чагалары, патышаның гызлары – әхли адамлары, Ермея пыгамбер ве Нерияның оглы Барук дагы хем барды+. 7Олар Реббе гулак асман, Мүсүр юрдуна гитдилер ве Тахпанхесе гелдилер+.

8Онсоң Тахпанхесде Ермея Реббиң шу сөзи аян болды: 9«Элиңе улы дашлар ал-да, Тахпанхесде фараоның көшгүниң гирелгесиндәки мейданчаның керпичлериниң арасында гөм. Муны яхудаларың гөзлериниң алнында эт. 10Онсоң олара Ысрайыл Худайы Хөкмүрован Реб шейле диййәр дий: „Ине, Мен Бабылың патышасы бендәм Небукаднесары бу ере гетирип, тагтыны бу гөмен дашларымың үстүнде гурарын. Небукаднесар өз ша чадырыны бу дашларың үстүнде дикер+. 11Ол гелип, Мүсүр юрдуны вейран эдер. Өлүме хөкүм эдилен өлүме, сүргүне хөкүм эдилен сүргүне, гылыҗа хөкүм эдилен хем гылыҗа берлер+. 12Мен Мүсүр худайларының бутханаларыны ода якарын. Бабыл патышасы бутларың кәбирини яндырар, кәбирини-де яны билен әкидер. Бир чопан өз япынҗасыны бүрелерден нәхили тәмизлейән болса, Мүсүр юрдуны хем шейле тәмизләр. Соңра Бабыл патышасы ерден саг-аман чыкар+. 13Ол Мүсүрдәки Гүн худайының бутханасының дикме дашларыны йыкар ве Мүсүр худайларының әхли бутханаларыны ода берер“».

44‑нҗи бап

Реббиң Мүсүрдәки Өз халкына ёллан хабары

44^1Мүсүриң Мигдол, Тахпанхес, Мемфис галаларында ве Патрос велаятында яшаян әхли яхудалар хакда Ермея Реббиң шу сөзи аян болды:+
2-3«Ысрайыл Худайы Хөкмүрован Реб шейле диййәр: „Сиз Мениң Иерусалим билен тутуш Яхуда шәхерлериниң башындан индерен бетбагтчылыкларымы гөрдүңиз. Сизиң өзүңиз, ол шәхерлилер ве ата-бабаларыңыз танамаян башга худайларыңыза якымлы ыслы түтетги якмага, олара гуллук этмәге гидип, Мениң гахарымы гетирдиңиз. Шол себәпли, ине, бу гүн шәхерлер вейран болды ве илатсыз галды“+. 4Мен сизиң яныңыза ызлы-ызына гулларым болан пыгамберлерими иберип: „Бу неҗис иши этмәң, Мен оны йигренйәрин“ дийдим+. 5Эмма олар диңлемедилер, гулак асмадылар, башга худайлара түтетги якдылар, эрбетликлеринден хич дөнмедилер. 6Мунуң үчин гахар-газабым дөкүлип, Яхуданың шәхерлеринде, Иерусалим көчелеринде ловлады; олар эдил бу гүнкүси ялы вейран ве хараба болуп ятырлар.

7Инди болса Ысрайылың Худайы, Хөкмүрован Бейик Худай шейле диййәр: „Нәме үчин сиз өз башыңыздан бу әгирт улы бетбагтчылыгы индерйәрсиңиз? Өзүңизден соң хич ким галмаз ялы, Яхудадан эркеги, аялы, чага-чуганы ве бәбеги гырып ташлаҗаксыңызмы? 8Нәме үчин орнашмага барян юрдуңыз болан Мүсүрде башга худайлара түтетги якып, өз эден ишлериңиз билен Мениң гахарымы гетирйәрсиңиз? Сиз өз башыңыздан бетбагтлык индерип, дүнйәниң әхли миллетлериниң арасында өзүңизи нәлете ве утанҗа сезевар эдерсиңиз. 9Яхуда юрдунда, Иерусалимиң көчелеринде ата-бабаларыңызың, Яхуда патышаларының, оларың аялларының, өзүңизиң ве аялларыңызың эден пис ишлерини унутдыңызмы+? 10Олар бу гүне ченли тоба этмедилер, горкмадылар, сизиң ве ата-бабаларыңызың өңүнде гоян канунларыма ве парзларыма эермедилер“.

11Шонуң үчин Ысрайыл Худайы Хөкмүрован Реб шейле диййәр: „Мен үстүңизден бетбагтлык индерип, тутуш яхуда халкының соңуна чыкмак карарына гелдим. 12Мүсүре гидип, ол ерде орнашмагы йүрегине дүвен Яхуданың аман галанларыны ёк эдип ташларын, оларың хеммеси Мүсүр юрдунда хеләк боларлар. Олар гылычдан ве ачлыкдан гырларлар, улудан-кичә хеммеси гылычдан ве ачлыкдан өлерлер. Олар нәлете, ховпа, утанҗа ве гаргыша сезевар боларлар+. 13Мүсүр юрдунда яшаянлары-да Мен гылыч, ачлык ве мерги билен Иерусалими җезаландырышым ялы җезаландырарын+. 14Яшамак үчин Мүсүре гиден яхудалыларың аман галанларының хич бири-де гачып гутулмаз, дири галып, Яхуда юрдуна доланып бармаз. Ол ере доланып бармагы нәче ислеселер-де, ол ерден гачанларың диңе кәбири доланып барар“».

15Онсоң аялларының башга худайлара түтетги якяныны билйән әхли эркеклер, ол ерде дуран әхли аяллар, улы җемагат – Мүсүр юрдундакы Патросда яшаян тутуш халк Ермея шейле җогап бердилер: 16«Биз сениң Реббиң адындан айдян сөзлериңе гулак асмарыс+. 17Терсине, биз әхли зады өз эден касамымыза лайык эдерис. Асман меликесине түтетги якарыс ве оңа ичги садакасыны хөдүрләрис. Бизиң өзүмиз, ата-бабаларымыз, патышаларымыз ве ёлбашчыларымыз Яхуда шәхерлеринде, Иерусалим көчелеринде нәме эден болсак, шоны хем эдерис. Шол дөвүрде биз болелин ийип-ичердик, гүлләп өсердик, яманлык гарасыны гөрмездик+. 18Эмма биз асман меликесине түтетги якмагы ве оңа ичги садакасыны хөдүрлемеги бес эденимизден соң бар зада мәтәчлик чекйәрис, гылычдан ве ачлыкдан хеләк болярыс». 19Аяллар ене-де: «Хава, биз асман меликесине түтетги якып, ичги садакасыны хөдүр этдик. Эмма биз онуң кешбинде көкелер биширип, оңа ичги садакасыны хөдүр эденимизде әрлеримиз мундан бихабар боландыр өйдйәңизми?»

20Онсоң Ермея халка, эркеклере ве аяллара, ягны өзүне җогап берйән әхли халка шейле дийди: 21«Сизиң өзүңизиң, ата-бабаларыңызың, патышаларыңызың, ёлбашчыларыңызың, юрдуң халкының Яхуда шәхерлеринде ве Иерусалимиң көчелеринде түтетги яканыңызы Реб ядындан чыкардымы? Мундан Онуң хабары ёкмудыр? 22Реб эдйән пис ишлериңизден ве неҗис затларыңыздан яңа мундан артык сакланып билмеди. Мунуң үчин юрдуңыз бу гүнки болшы ялы, илатсыз харабачылыга өврүлди, ховпа ве гаргыша сезевар болды+. 23Сиз түтетги якдыңыз, Реббе гаршы гүнә этдиңиз, Реббе гулак асмадыңыз, Онуң канунларыны, парзларыны ве перманларыны берҗай этмедиңиз. Шонуң үчинем, ине, башыңыздан бу гүнки бела-бетерлер инди»+.

24Ермея әхли халка ве аяллара ене шейле дийди: «Эй, Мүсүр юрдундакы әхли яхудалылар, Реббиң сөзүни диңләң! 25Ысрайыл Худайы Хөкмүрован Реб шейле диййәр: „Сиз аялларыңыз билен бирликде асман меликесине түтетги якмак ве оңа ичги садакасыны хөдүрлемек үчин берен вадамызы берҗай эдерис дийип, агзыңыз билен айтдыңыз ве элиңиз билен этдиңиз. Боляр, ханы берен сөзүңизи ерине етириң-дә, вадаңызы берҗай эдиң-дә!“. 26Йөне, эй, Мүсүр юрдунда яшаян әхли яхудалылар, Реббиң сөзүни диңләң: „Мен Өз барлыгымдан ант ичдим, мундан бейләк тутуш Мүсүр юрдунда яхудалылар Мениң адымы агзамаз. Муны Реб айдяндыр. Оларың хич бири дири Хөкмүрован Ребден ант ичйәрин диймез. 27Мен олары ягшылык үчин дәл-де, яманлык үчин аңтаярын. Мүсүр юрдундакы яхудалыларың хеммеси долы гырлып ёк болянча, гылычдан ве ачлыкдан хеләк боларлар+. 28Гылычдан гачып гутулан диңе аз санлы адамлар Мүсүр юрдундан Яхуда юрдуна гайдып гелерлер. Мүсүре орнашмага гелен яхуда халкындан аман галанлар шонда Мениң сөзүмиң я-да оларың сөзүниң амала ашяндыгыны билерлер+. 29Сизи бу ерде җезаландырмагым, өзүңиз үчин бир аламат болар, муны Реб айдяндыр. Шонда Мениң сизиң гаршыңыза айдан сөзлеримиң амала ашҗакдыгыны билерсиңиз“. 30Реб шейле диййәр: „Яхуда патышасы Сидкияны җанының кастына чыкан душманы Бабыл патышасы Небукаднесарың элине бершим ялы, Мүсүр патышасы фараон Хопраны-да җанының кастына чыкан душманларының элине берерин“»+.

45‑нҗи бап

Баруга гелен хабар

45^1Яхуда патышасы Ёшыяның оглы Ехоякымың шалыгының дөрдүнҗи йылында Нерияның оглы Барук Ермеяның дилинден шу сөзлери китаба язып отырка, Ермея пыгамбериң оңа айдан сөзи:+
2«Эй, Барук! Ысрайыл Худайы Реб саңа шейле диййәр:+
3Сен: „Дат гүнүме! Чүнки Реб дердиме гайгы-хасрат гошды, ахы-наламдан яңа тапдан дүшдүм, рахатлык тапмаярын“ дийдиң». 4Реб Баруга шейле диййәр дийип айт: «Ине, тутуш ер йүзүнде дикеними йыкарын, экеними согруп ташларын. 5Нечүн сен өзүңе ченденаша көп сораярсың? Сорама, чүнки Мен бүтин адамзадың башындан бетбагтлык индерерин. Муны Реб айдяндыр. Эмма нирә гитсең-де, сылаг хөкмүнде җаныңы аман сакларын»+.

46-нҗы бап

Мүсүр хакындакы пыгамберлик

46^1Миллетлер хакында Ермея пыгамбере Реббиң сөзи аян болды+. 2Бу Мүсүр хакдадыр. Яхуда патышасы Ёшыяның оглы Ехоякымың шалыгының дөрдүнҗи йылында, Бабыл патышасы Небукаднесарың Евфрат дерясының якасындакы Каркемишде Мүсүр патышасы фараон Неконың гошуныны дерби-дагын этҗекдиги хакындакы хабардыр:+
3Улы хем кичи галканлары тайярлап, сөвеше гириң!

4Атлары эерләп, мүнүң, эй, атлылар!

Тувулгаңызы гейип, орнуңызда дуруң,
найзалары йителдиң ве совутлар гейиң.

5Мен нәме гөрйәрин?

Олар горкуп, ыза чекилдилер.

Батырлары ере чалнып,
ызларына гараман гачдылар.

Әхли тарапдан ховп абаняр.

Муны Реб айдяндыр+.

6Йүврүк гачып гутулмаз,
батыр халас болуп билмез;
демиргазыкда, Евфрадың кенарында
олар бүдрәп йыкыларлар.

7Ол нәмедир Нил кимин дашып,
сувлар кимин чайканян?

8Ол Мүсүрдир, Нил дей җошуп,
сувлар кимин чайканян.

Ол дийди: «Мен бейгелип, ер йүзүни гапларын,
шәхерлери илаты билен бирликде ёк эдерин».

9Эй, атлар, ел болуп учуң!

Эй, сөвеш арабалар, дәлирәп чапың!

Эй, батырлар, галканлы Эфиопия ве Пут,
эй, эли яйлы лутлар, орта сөвеше чыкың!

10Бу гүн Гудратыгүйчли–Хөкмүрован Реббиң гүнүдир;
бу гүн ягыларындан ар алынян өч гүнүдир;
гылыч олары ийип дояр, ганларыны ичип серхош болар;
чүнки демиргазык юрдунда, Евфрадың кенарында

Хөкмүрован Таңры Реббе гурбанлык берилйәр+.

11Эй, бичәре Мүсүр халкы,

Гилгада гит-де, мелхем ал!

Дерманы көп ичмегиң пучдур;
сениң дердиңе шыпа ёкдур+.

12Сениң утанҗыңы миллетлер эшитдилер,
ер йүзүне долды дады-перядың.

Ики уршуҗы бири-бирине бүдрәп,
икиси-де бирликде ере язылды+.

13Бабыл патышасы Небукаднесарың урушмак үчин Мүсүр юрдуна гелҗекдиги барада Ермея пыгамбере Реббиң шу сөзи аян болды:

14«Мүсүрде ыглан эдиң, Мигдолда эшитдириң,

Мемфисде ве Тахпанхесде эшитдирип, шейле дийиң:

„Тайяр болуң, орнуңызда дуруң,
гылыч дашыңдакылары гырып гутаряр“+.

15Нәме үчин өкүз худайың – Апыс гачды?[*]

Ол нәме үчин дуруп билмеди?

Чүнки оны Реб ер билен егсан этди.

16Көп эсгерлер бүдреди,
бири-бириниң үстүне йыкылып:

„Туруң, залым гылычдан гачып, өз халкымыза,
догдук меканымыза доланалың“ дийдилер+.

17Ол ерде: „Мүсүр патышасы фараон бир яңра,
ол пурсады элден сыпдырды“ дийип гыгырың+.

18Ады Хөкмүрован Реб болан Патыша шейле диййәр:

„Өз барлыгымдан ант ичйәрин: бири гелер –
ол даглар ичинде бейик Табор дагы киминдир,
деңиз якасындакы Кармел дагы дейдир+.
19Эй, Мүсүриң илаты,
гошуңы дүв, сүргүн эдилерсиң!
Мемфис вейран болар,
илатсыз бир хараба дөнер+.
20Мүсүр бир энайыҗа гөле болса-да,
демиргазыкдан оңа гөгейин чозар+.
21Хакына тутулан эсгерлери
бага бакылан өкүз кимин болса-да,
олар-да ыза дөнүп, билеликде гачдылар.
Өз орунларында дуруп билмедилер.
Чүнки башларына хеләкчилик гүнлери,
җезаландырылҗак гүнлери етип гелди.
22Душман гошуны билен хүҗүм эденде,
ол сүйренип гачян йылан ялы хашшылдар.
Душман агач чапян дей
Мүсүре гаршы эли палталы чозар.
23Гүр болса-да, токайыны чапарлар,
муны Реб айдяндыр.
Олар чекиртгелерден-де көпдүр,
хасабы ёк, сан-саҗаксыздыр.
24Мүсүр гызлары уяда галар,
демиргазык халкының элине берлер“+.

25Ысрайыл Худайы Хөкмүрован Реб шейле диййәр: „Мен Тебес шәхериниң худайы Амоны, фараоны, Мүсүри, онуң худайларыны, патышаларыны җезаландырарын. Фараона бил багланлары+
26оларың җанларының кастына чыкан Бабыл патышасы Небукаднесар билен онуң серкерделериниң элине табшырарын. Шондан соң Мүсүр гадымкысы ялы ене илатлы болар. Муны Реб айдяндыр“+.

27Горкма, эй, гулум Якуп,
ховатырланма, эй, Ысрайыл!

Чүнки Мен сени узак ерлерден,
неслиңи сүргүн эдилен юрдундан гутарарын.

Якуп ызына доланып, дынч хем асуда болар,
инди оны хич ким горкузмаз+.

28Горкма, эй, гулум Якуп,
чүнки Мен сениң билендирин.

Сени араларына даргадан
миллетлеримиң барыны ёк этсем-де,
сениң соңуңа чыкмарын.

Эмма саңа адалатлы темми берерин,
сени җезасыз галдырмарын.

Муны Реб айдяндыр»+.

47‑нҗи бап

Пилиштлилер хакындакы пыгамберлик

47^1Фараоның Газаны еңмезинден өң, пилиштлилер хакында Ермея Реббиң шу сөзи аян болды:+
2«Реб шейле диййәр:

„Демиргазыкдан сувлар җошуп,
деря кимин долуп-дашар-да,
юрды ве ондакы әхли затлары,
шәхери хем яшайҗыларыны басар.
Адамлар дады-перят эдерлер,
юрдуң бүтин халкы ахы-нала чекер+.
3Даяв атларың тойнак сесинден,
сөвеш арабаларының такырдысындан,
тигирлериниң сеслеринден яңа
эллери тапдан дүшен аталар өврүлип,
чагаларына ярдам бермезлер.

4Чүнки әхли пилиштлилериң ёк эдилҗек гүни гелер.

Сура билен Сидона көмек эдип билҗек
аман галанларың әхлиси ёк эдилер.

Реб Капторың кенарында аман галан
пилиштлилери дерби-дагын эдер+.

5Газа сачыны ёлар,

Ашкелон сус болар.

Эй, барҗа аман галанлар,
хачана ченли өзүңизи яралаҗак?

6Эй, Реббиң гылыҗы!

Сен хачана ченли көшешҗек дәл?

Гыныңа гир, ынҗал-да, асуда бол+.

7Реб оңа табшырык беренсоң,
ол нәдип көшешсин?

Ол оны ол ере – Ашкелона,
деңиз кенарына гаршы ёллады“»+.

48‑нҗи бап

Мовап хакындакы пыгамберлик

48^1Мовап хакында Ысрайыл Худайы Хөкмүрован Реб шейле диййәр:

«Небоның халына вай!

Чүнки ол хараба дөнди.

Кирятайым рысва болуп, басылып алынды;
гала масгара болуп, вейран эдилди+.

2Инди Моваба өвги айдылмаз;

Хешбонда оңа гаршы дилдүвшүк гурдулар[*]:

„Гелиң, миллет болмаз ялы, оны ёк эделиң“ дийдилер.

Эй, Мадмен, сениң сесиң гапылар[*],
гылыч сени ковалар.
3Хоронайымдан дады-перят эшидилйәр:
„Харабачылык, улы вейранчылык!“
4Мовап дерби-дагын болды,
балаларының перяды эшидилди.
5Аглай-аглай Лухыт ёлундан чыкярлар,
олар Хоронайым эңңидинде
вейранчылык перядыны эшидйәрлер+.
6Гачың! Җаныңызы халас эдиң,
чөлдәки йылгын кимин болуң+.
7Эй, Мовап, өз эден ишлериң үчин,
хазынаңа бил багланың үчин тутуларсың.
Руханылары хем эмелдарлары билен
Кемош[*] сүргүн эдилер+.
8Реббиң айдышы ялы,
әхли шәхере хеләклейҗи дөкүлер,
бир шәхер-де гутулмаз,
җүлге ёк болар, дүзлүк бербат болар+.
9Мовап топрагына дуз дөкүң,
ол хөкман вейран эдилер;
онуң шәхерлери-де юмрулып,
ол ерде хич ким яшамаз.
10Нәлет болсун Реббиң ишине ялталык эдйәне,
Онуң гылыҗыны ган дөкмекден саклаяна!
11Мовап яшлыгындан рахат яшады,
ол хич хачан сүргүн эдилмеди.
Чайкалмадык ал-элван шерап дей
ол гапдан-габа бошадылмады.
Шейдип, тагамы өзүнде галды,
өзүниң хошбой ысыны йитирмеди+.

12Эмма оны гапдан-габа бошатҗак адамлары иберҗек гүнлерим гелер. Муны Реб айдяндыр. Оны дөкерлер, онуң гапларыны бошадарлар, күйзелерини бөлек-бөлек эдерлер. 13Ысрайыл халкы бил баглан Бейтелинден нәхили утанан болса, Мовап-да өз худайы Кемошдан утанар+. 14Сиз нәдип: „Биз эдермен хем гүйчли уршуҗыдырыс“ дийип билйәрсиңиз?

15Мовап вейран эдилер,
шәхерлери басылып алнар.

Сайлама йигитлери өлдүрилмек үчин иберилди.

Муны ады Хөкмүрован Реб болан Патыша айдяр+.

16Мовабың хеләкчилиги голайлап гелйәр,
онуң мушакгаты гыссанып гелйәр.

17Эй, онуң төверегинде яшаянлар,
онуң адыны танаянлар, оңа яс тутуп:

„Вах, гудратлы хаса, шөхратлы таяк
нәдип дөвүләйди!“ дийиң.

18Эй, Дибон галасында яшаян халк,
шан-шөхратдан дүш-де, гурак ерде отур,
чүнки Мовабы вейран эдиҗи
сениң үстүңе чозуп,
галаларыңы вейран эдер+.

19Эй, Арогерде месген тутан,
ёлуң якасында дур-да, серет.

Гачан эркекден ве гутулан аялдан:

„Нәме болды?“ дийип сора+.

20Мовап масгара болды,
ол дерби-дагын эдилди.

Перят эт ве агла!

Мовабың вейран боландыгыны

Арнонда ыглан эт.

21Текизликдәки шәхерлере – Холона, Яхса, Мейпагада; 22Дибона, Небо, Бейтдиблатайыма; 23Кирятайыма, Бейтгамула, Бейтмегона; 24Кериёта, Босра ве Мовабың узакдакы ве голайдакы әхли галаларына хөкүм гелди. 25Мовабың гүйч-кувваты гачды, гудраты кесилди. Муны Реб айдяндыр. 26Оны серхош эдиң, себәби ол Реббе текепбирлик этди. Мовап өз гусугында тогаланар, ол иле масгара болар+. 27Сиз ысрайыл халкының үстүнден гүлмедиңизми? Эйсем, ол огрулар билен биле тутулдымы? Нәме ол хакда гүррүң эдениңизде, башыңызы яйкаярсыңыз+?

28Эй, Мовабың илаты,
шәхерлери ташлап, гаяда яшаң.

Хөвүртгесини керт гаялаң үстүнде
ясан гөгерчин кимин болуң+.

29Биз Мовабың текепбирлиги,
онуң ченсиз гедемлиги,
бадыховалыгы, буйсанҗаңлыгы,
калбының улумсылыгы барада эшитдик+.

30Мен онуң бихаядыгыны билйәрин.

Онуң өвүнмелери бош, ишлери пучдур.

Муны Реб айдяндыр.

31Шол себәпли Мовап үчин ахы-нала чекерин,
бүтин Моваба дады-перят эдерин,

Кирхарасет халкы үчин яс тутарын+.

32Эй, Сибманың үзүм агаҗы!

Саңа Ясере аглан агымдан-да көп агларын.

Сениң шахаларың деңзе,

Язер деңзине етди.

Хеләклейҗи томус мивелериңи,
үзүм хасылыңы вейран этди+.

33Мовабың бол мивели багларындан,
экин мейданларындан
шатлык ве бегенч зым-зыят болды.

Үзүм сокусындан акян шерабы кесдим.

Хич ким шовхун билен үзүм депелемез;
шовхун бар, йөне шатлык шовхуны дәл.

34Олар сеслерини Хешбондан Элгала ве Яхаса ченли, Согардан Хоронайыма ве Эглат Шелишия ченли эшитдирдилер; Нимрим сувлары-да гурады+. 35Мен Мовапда сеждегәхлерде гурбанлык хөдүр эдени ве өз худайларына түтетги яканы ёк эдерин. Муны Реб айдяндыр. 36Бу себәпден йүрегим Мовап үчин гаргы түйдүк кимин ахы-нала чекйәр. Кирхарасет халкының газанан байлыклары даргады, шонуң үчин хем йүрегим түйдүк кимин иңлейәр. 37Хер кимиң сач-сакгалы сырылды; әхли эллер яраланан ве әхли биллере җул оралан+. 38Мовабың әхли үчеклеринден ве мейданчаларындан диңе агы сеси гелйәр. Чүнки Мен Мовабы халанмаян гап кимин дөвдүм. Муны Реб айдяндыр+. 39Вах, ол нәхили вейран болды! Адамлар перят эдйәрлер. Вах, Мовап утанчдан ызына өврүлйәр! Мовап төверегиндәкилериң барысы үчин гүлки ве ховп болды.

40Реб шейле диййәр:

„Середиң! Душман бүргүт кимин учуп,
ганатларыны Моваба тарап яйяр+.

41Шәхерлер эле салнар, галалар басылып алнар.

Шол гүн Мовабың уршуҗыларының йүреги
догранда санҗы тутян аялың йүреги кимин болар+.

42Мовап Реббе гаршы
баш галдырандыгы үчин,
халк болмакдан махрум болар.
43Эй, Мовабың илаты,
сениң өңүңде ховп,
горп ве дузак дур!
Муны Реб айдяндыр+.
44Ховпдан гачан горпа йыкылар,
горпдан чыкан дузага дүшер,
чүнки Мениң Мовап халкыны
җезаландырҗак гүнлерим гелйәр.
Муны Реб айдяндыр+.

45Гачанлар Хешбон көлегесинде меҗалсыз дурдулар.

Чүнки Хешбондан от, Сихон галасының ортасындан ялын чыкып,
моваплыларың маңлайыны,
питнечилериң сүйр депесини якып яндырар+.

46Дат гүнүңе, эй, Мовап!

Кемош халкы ёк эдилди,
огулларың сүргүн эдилди,
гызларың есир алынды+.

47Эмма ахыркы гүнлерде Мен Мовабың
өңки абаданчылыгыны гайтарып берерин“.

Муны Реб айдяндыр.

Ине, Мовабың җезасы шу ерде гутаряр»+.

49-нҗы бап

Аммонлар хакындакы пыгамберлик

49^1Реб аммонлар барада шейле диййәр:

«Ысрайылың огуллары ёкмы?

Онуң мирасдары ёкмы?

Онда нәме үчин Милком Гады эеләп,
халкы онуң шәхерлеринде яшаяр?»+

2Реб шейле диййәр:

«Аммонларың Раба шәхерине
уруш награларыны эшитдирҗек гүнлерим гелер.

Раба бир харабачылык үйшмеги болар,
обалары ода якылар.

Онсоң Ысрайыл өзүни эеләнлери эеләр.

Муны Реб айдяндыр+.

3Ахы-нала чек, эй, Хешбон!

Чүнки Ай галасы вейран болды!

Эй, Рабаның обалары, перят эдиң,
җул гушанып, яс тутуң,
экин мейданларыңызда икияна ылгаң.

Чүнки руханыларыдыр ёлбашчылары билен
бирликде Милком сүргүн эдилер+.

4Эй, бивепа гыз, нечүн гүйҗүңе буйсаняң?

Сениң гүйҗүң гачар.

Сен хазыналарыңа буйсанып:

„Мениң үстүме ким чозар?“ дийдиң+.

5Ине, даш-төверегиңдәкилериң барындан үстүңе ховп индерерин. Муны Гудратыгүйчли–Хөкмүрован Реб айдяндыр. Сиз даргадыларсыңыз, хер адам чем гелен ере гачар; гачанлары хич ким йыгнамаз. 6Эмма мундан соңра Мен аммонларың өңки абаданчылыгыны гайтарып берерин. Муны Реб айдяндыр»+.

Эдом хакындакы пыгамберлик

7⚫Эдом хакда Хөкмүрован Реб шейле диййәр:

«Тейман шәхеринде инди пайхас ёкмы?

Даналарда маслахат галмадымы?

Оларың акылдарлыгы күтелдими+?

8Эй, Деданың илаты, гачың,
ызыңыза өврүлиң, букуларда гизлениң!

Мен Ысавы җезаландыран вагтымда,
онуң башындан бетбагтлык индерерин+.

9Эгер үзүмчилер багыңа гирсе,
бирки салкым үзүм галдырмазлармы?

Гиҗе өйүңе огрулар гирсе,
өзлерине герегини огурламазлармы?

10Эмма Ысавы чув ялаңач эдип,

Мен эшигини сыпырарын,
онуң гизлин ерини әшгәр эдерин,
ол өзүни гизләп билмез.

Онуң тохум-тиҗи, доган-гарындашлары,
гоңшулары хеләк болар, өзи-де ёк болар.

11Етимлериңи ташла, олары дири сакларын.

Дул хатынларың хем Маңа бил багласын».

12Реб шейле диййәр:

«Җеза кәсесинден ичмәге лайык
болмадыклар иченлеринден соң,
хей-де, сен ичмән, җезасыз галармың?

Ёк, җезасыз галмарсың,
җеза кәсесинден хөкман ичерсиң+.

13Чүнки Өз барлыгымдан ант ичйәрин,

Босра ховпа, масгарачылыга,
харабачылыга, нәлете сезевар болар».

Муны Реб айдяндыр+.

14Мен Ребден бир хабар эшитдим,
миллетлер арасына чапар ёлланды:

«Эдома чозмак үчин топланың,
сөвеше аяга галың».

15«Мен сени миллетлер арасында кичелдерин,
ынсанлар арасында йигренҗе дучар эдерин.

16Дүшен ховпуң ве текепбир йүрегиң
сени алдава салды.

Эй, гаяның җайрыгында яшаян,
белент депелериң чүр башыны эелән!

Сен хөвүртгәңи бүргүт кимин
белент учутларда гурсаң-да,

Мен сени ол ерден ашак дүшүрерин.

Муны Реб айдяндыр+.

17Эдом ховпа өврүлер, ол ерден гечйән хер кес аңк-таңк болуп, онуң бетбагтлыкларына сыкылык чалар+. 18Эдил Содомың, Гомораның ве оларың гоңшуларының ер билен егсан болшы ялы, ол ерде еке адам галмаз, хич ынсан яшамаз. Муны Реб айдяндыр+.

19Мен арслан кимин Иордан җеңңелинден
яп-яшыл өри мейдана чыкарын.

Эдомлары дуйдансыз ол мейдандан чыкарарын.

Өз сайланымы үстлеринден баштутан белләрин.

Чүнки Маңа меңзеш ким бар?

Менден хасабат сораҗак ким?

Гаршыма чыкҗак чопан ким+?

20Мунуң үчин Реббиң Эдом хакдакы карарыны,

Тейман илатына ниетлән максадыны эшидиң:

Хакыкатдан хем сүрүлериниң иң кичиси-де даргадылар,
сүрүлери оларың кысматындан яңа довла дүшерлер+.

21Йыкылянлаң гүрпүлдисинден яңа ер йүзи сарсар,
гыкылыкларының сеси Гызыл деңзе[*] ченли эшидилер.

22Ине, душман бүргүт кимин ёкары учар,
ганатларыны Босраның үстүне яяр.
Шол гүн Эдом уршуҗыларының йүреги
догранда санҗы тутян аялың йүреги кимин болар»+.

Дамаск хакындакы пыгамберлик

23Дамаск хакында пыгамберлик:

«Хамат ве Арпат утанды,
эрбет хабары эшидип, горкудан титрешди,
толкун атян деңиз кимин
икияна алакҗап ырандылар+.
24Дамаск меҗалсыз галды,
гачҗак болуп өврүленде,
оны горкы гаплады.
Чага догурян аял кимин
оны санҗы ве агыры тутды+.
25„Вах, нечүн шатлыгымың меканы болан
бу шөхратлы шәхер абат галмады?!“

26Мунуң үчин яш йигитлери мейданчаларда хеләк болар,
онуң әхли уршуҗылары ол гүн дымдырылар.

Муны Хөкмүрован Реб айдяндыр+.

27Дамаск диварыны ода якарын,
от Бенхададың галаларыны якып ёк эдер»+.

Кедар ве Хасор хакындакы пыгамберлик

28Бабыл патышасы Небукаднесарың басып алан Кедар ве Хасор патышалыклары хакында Реб шейле диййәр:

«Туруң, Кедара хүҗүм эдиң,
гүндогар халкыны ёк эдиң+.

29Оларың чадырлары, сүрүлери эллеринден алнар,
перделери, гап-гачлары ве дүелери таланар;
халк: „Әхли тарапдан ховп абаняр!“ дийип гыгырар»+.

30«Эй, Хасорың илаты!

Гачың, узаклара гидиң, букуларда гизлениң!

Муны Реб айдяндыр.

Чүнки Бабыл патышасы Небукаднесар
сизиң гаршыңыза карар кабул этди,
сизиң гаршыңыза дилдүвшүк гурады.

31Туруң, асуда ве ховпсуз яшаян
халкың үстүне хүҗүм эдиң.

Муны Реб айдяндыр.

Оларың не дервезелери, не-де килтлери бар,
олар еке яшаярлар+.

32Оларың дүелери таланып,
көп маллары олҗа алнар.

Сач-сакгалларыны гыркан бу адамлары

Мен чар тарапың ели билен даргадарын,
хер яндан башларына бетбагтлык индерерин.

Муны Реб айдяндыр+.

33Хасор шагалларың сүренине
ве эбеди харабачылыга өврүлер.

Ол ерде-де еке адам галмаз,
хич бир ынсан яшамаз»+.

Эйлам хакындакы пыгамберлик

34Яхуда патышасы Сидкияның шалыгының башларында Эйлам хакында Ермея пыгамбере Реббиң шу сөзи аян болды:+
35«Хөкмүрован Реб шейле диййәр: „Мен Эйламың кувватының гөзбашы болан яйы дөверин. 36Асманың дөрт уҗундан дөрт ели Эйламың башындан индерип, олары бу еллериң чар тарапына даргадарын. Эйламың сүргүн эдиленлериниң аяк басмадык юрды галмаз+. 37Мен Эйламы душманларының, җанының кастына чыканларың өңүнде горка саларын. Ловлаян газабым билен башларындан бетбагтлык индерерин. Муны Реб айдяндыр. Олары бүтинлей ёк эдйәнчәм, ызларындан гылыч саларын+. 38Мен тагтымы Эйламда бина эдип, онуң патышаларыны ве ёлбашчыларыны ол ерден ёк эдерин. Муны Реб айдяндыр. 39Йөне ахыркы гүнлерде Эйламың өңки абаданчылыгыны гайтарып берерин. Муны Реб айдяндыр“»+.

50‑нҗи бап

Бабыл хакындакы пыгамберлик

50^1Бабыл хакда, бабыллыларың юрды хакда Реббиң Ермея пыгамбериң үсти билен айдан сөзи:+
2«Миллетлер арасында ыглан эдиң,

олара эшитдириң, бир байдак дикиң.

Хич зады гизлемән, шуны җар эдиң:

„Бабыл басылып алынды,

Бел худайы утанҗа галды,

Меродак худайы бөлек-бөлек эдилди.

Онуң хейкеллери масгара болды,
неҗис бутлары парчаланды“+.

3Чүнки демиргазыкдан бир миллет оңа гаршы чыкар,
ол онуң юрдуны харабачылыга өврер,
онда хич ким яшамаз.
Ынсан-да, хайван-да ондан гачып гидер»+.
4«Шол гүнлерде, шол дөвүрде
ысрайыл ве яхуда халклары биле гелерлер,
өзлериниң Худайы Ребби агтарып,
аглай-аглай гелерлер.
Муны Реб айдяндыр+.
5Олар йүзлерини Сиона[*] тарап өврүп,
оңа гидйән ёлы сорарлар.
„Гелиң, унудылмаҗак эбеди әхт аркалы
Реб билен бирлешелиң“ диерлер+.
6Мениң халкым йитен гоюндыр,
олары чопанлары азашдырдылар,
дагларда энтетдилер,
олар дагдан дага чыкып,
өз агылларыны унутдылар+.
7Ким тапса ийди олары.
Душманлары дийдилер: „Биз языклы дәл,
себәби олар хакыкат өрүси болан Реббе гаршы,
аталарының умыды болан Реббе гаршы гүнә этдилер“.

8Бабылдан гачып гутулың,
бабыллыларың юрдундан чыкың,
сүриниң өңүни чекйән эркеч кимин болуң+.

9Демиргазык юрдундан бейик миллетлер топлумыны

Мен Бабылың гаршысына өрүзерин,
олар оңа гаршы нызама дурарлар,
шол ерде оны эле саларлар.
Оклары мерген йигидиң окы кимин болар,
хич бири бош гечмез+.
10Бабыллыларың юрды талаңа салнар,
оны таланларың бары олҗадан дояр.
Муны Реб айдяндыр.
11Эй, мирасымы талаян бабыллылар,
сиз шатланярсыңыз, галкынярсыңыз,
отлагдакы өкүзче дей бөкҗеклейәңиз,
айгыр атлар кимин кишңейәрсиңиз.
12Эмма сизиң эне юрдуңыз утанҗа галар,
гөбек ганыңыз даман ери аяк астына салнар.
Ине, ол миллетлер ичинде иң әхмиетсизи болуп:
чөллүге, гурак ере ве чола юрда өврүлер.
13Ол Реббиң газабындан яңа илатсыз галып,
бүтинлей харабалыга өврүлер.
Бабылдан геченлер онуң яраларына
хайран болуп сыкылык чаларлар+.
14Эй, кеманчылар,
Бабылың даш-төверегинде нызама дуруң.
Оңа ок атың, окы гайгырмаң,
чүнки ол Реббе гаршы гүнә этди+.
15Төверек-дашдан оңа гыгырышың,
ол боюн эгди; онуң минаралары йыкылды,
диварлары ер билен егсан болды.
Бу Реббиң өҗүдир, ондан өч алың.
Өзи нәме эден болса, оңа хем шоны эдиң+.
16Экин экени, орак дөври оракчыны
Бабылдан ёк эдиң.
Залым гылыҗың зарбындан гачып,
хер ким өз халкына тарап өврүлсин,
хер ким өз юрдуна гачсын+.
17Ысрайыл арсланлар ковалап даргадан
гоюн сүрүсине меңзейәр.
Оны илки Ашур патышасы ювутды,
Бабыл патышасы Небукаднесар
соңра онуң сүңклерини гемирди»+.

18Мунуң үчин Ысрайыл Худайы Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Мен Ашур патышасыны җезаландырышым ялы, Бабыл патышасы билен онуң юрдуны-да шейле җезаландырарын+.

19Ысрайылы ене өз өрүсине гетирерин,
ол Кармелде, Башанда отлап,
Эфрайым дагындакы Гилгатда герк-гәбе дояр+.
20Мен аман галдыранларымы багышларын.
Шол гүнлерде, шол дөвүрде
Ысрайылың языгы агтарылар,
йөне онуң хич бир языгы болмаз,
Яхуданың гүнәлери агтарылар,
йөне ондан хич зат тапылмаз.
Муны Реб айдяндыр+.

21Мератайым[*] юрдуна ве Пекот[*] халкына хүҗүм эт.

Олары өлдүр, аман галанлары бүтинлей ёк эт,
өзүңе буйрушым ялы эт.

Муны Реб айдяндыр+.

22Юртда уруш галмагалы, улы вейранчылык бар!+

23Бабыл миллетлер арасында нәхили вейран болды!

Бүтин дүнйәни токмаклан нәхили дөвлүп парчаланды!+

24Мен саңа дузак гурдум, эй, Бабыл юрды,
сен билмән оңа дүшдүң.
Реббе гаршы чыкандыгың үчин,
сен тапылдың хем тутулдың.
25Гудратыгүйчли–Хөкмүрован Реб
бабыллыларың юрдунда этмели ишиниң бардыгы үчин,

Реб горханасыны ачып,
газап билен ярагларыны чыкарды+.
26Бабыла хер тарапдан хүҗүм эдиң,
онуң аммарларыны ачып,
оны галла үйшмеклери кимин үйшүриң,
оны бүтинлей ёк эдиң;
ондан хич зат галмасын.

27Өкүзлериниң әхлисини өлдүриң, олар союлмага әкидилсин.

Вай оларың халына!

Чүнки оларың гүни долды, җеза пурсады гелди.

28Бабылдан гачып гутуланлар
Худайымыз Реббиң өҗүни,
Онуң ыбадатханасының өҗүни
Сионда ыглан эдйәрлер,
Оларың сеслерини эшидиң!+
29Ок атянлары, кеманчыларың барыны
Бабылың гаршысына чагырың!
Онуң төверек-дашында дүшелге гуруң,
хич ким ол ерден гачып гутулмасын.
Эден ишине гөрә онуң алмытыны бериң,
әхли эденлерини онуң өзүне эдиң.
Ол Реббе, Ысрайыл Мукаддесине
гаршы күпүрлик этди+.

30Мунуң үчин онуң яш йигитлери мейданчаларда хеләк болар, әхли уршуҗылары ол гүн дымдырылар. Муны Реб айдяндыр+. 31Эй, текепбир, Мен саңа гаршыдырын, муны Гудратыгүйчли–Хөкмүрован Реб айдяндыр. Чүнки сениң гүнүң долды, сени җезаландырҗак вагтым гелип етди. 32Текепбир бүдрәп йыкылар, оны хич ким галдырмаз. Мен онуң шәхерлерини ода якарын, даш-төверегиндәки әхли зады от якып яндырар»+.

33Хөкмүрован Реб шейле диййәр:

«Ысрайыл билен яхуда халкы-да эҗир чекйәр,
есир аланларың бары олары берк саклаяр,
азат этмекден боюн гачыряр+.
34Эмма Ысрайылың Пенакәри гүйчлүдир,
Онуң ады Хөкмүрован Ребдир.

Ол Ысрайылың ишини дерңәп, юрда рахатлык берер,
эмма Бабылың илатына биынҗалык берер».

35«Бабыллылара гаршы гылыч инсин!

Бабыл илатына, ёлбашчыларыдыр
акылдарларына гаршы гылыч инсин!

Муны Реб айдяндыр.

36Галп пыгамберлериң депесинден гылыч инсин!

Олар акмак боларлар.

Уршуҗыларының депесинден гылыч инсин!

Олар тапдан дүшерлер.

37Атларының, сөвеш арабаларының депесинден,
араларындакы әхли кесеки эсгерлериң үстүнден гылыч инсин!

Олар хелей ялы боларлар.

Хазыналарына гаршы гылыч инсин!

Олар талаңа салнарлар+.

38Бабыл бутлар юрдудыр,
горкунч бутлар олары дәлиредер.

Гой, онуң сувлары гурасын,
олар такырап галсын!+

39Мунуң үчин ол ерде вагшы хайванлар,
шагаллардыр дүегушлар месген тутарлар.

Мундан бейләк онда ынсан яшамаз,
несиллер бойы хич ким аяк басмаз+.

40Эдил Содомың, Гомораның,
оларың гоңшуларының ер билен егсан болшы ялы,
ол ерде-де еке адам галмаз,
хич бир ынсан яшамаз».

Муны Реб айдяндыр+.

41Реб шейле диййәр:

«Ине, демиргазык юртдан бир халк гелйәр,
ериң аңры уҗундан бир бейик миллет,
көп патышалар аяга галяр+.

42Олар яйдыр найза билен ярагланан,
өзлери хем рехимсиз хем залымдырлар.

Олар атлара атланан, сеслери деңиз ялы гүвлейәр.

Олар бир адам ялы сөвеше тайяр болуп,
сениң гаршыңа нызама дурдулар, эй, Бабыл гызы!

43Бабыл патышасы олар хакдакы хабары эшиденде,
эллериниң ысгыны гачды.

Догурян аял кимин
чекйәр дерт-азарлары+.

44Мен-Реб арслан кимин Иордан җеңңелинден
яп-яшыл өри мейдана чыкарын.

Эдомлары дуйдансыз ол мейдандан чыкарарын.

Өз сайланымы үстлеринден баштутан белләрин.

Чүнки Маңа меңзеш ким бар?

Менден хасабат сораҗак ким?

Гаршыма чыкҗак чопан ким+?

45Мунуң үчин Реббиң Бабыл хакдакы карарыны,
бабыллыларың юрдуна ниетлән максадыны эшидиң:

Хакыкатдан хем сүрүлериниң иң кичиси-де даргадылар,
сүрүлери оларың кысматындан яңа довла дүшерлер+.

46Бабыл эле салнанда болҗак галмагалдан ер йүзи сарсар;
гыкылыкларының сеслери миллетлериң арасындан эшидилер».

51‑нҗи бап

51^1Реб шейле диййәр: «Мен Бабылың, ягны Лебкамайың[*] илатының гаршысына хеләклейҗи ел турзарын+.

2Бабыла гелмишеклери ёлларын,
оны совруп, юрдуны бош гоярлар.
Бетбагтлык гүни оны
хер тарапдан гуршарлар.
3Кеманчы яйыны гурсун,
совудыны гейип тайяр болсун.
Бабылың яш йигитлерини гайгырмаң,
әхли гошуныны бүтинлей ёк эдиң.
4Өлдүриленлер бабыллылар юрдунда,
яралылар онуң көчелеринде язылсын+.
5Оларың юрды Ысрайыл Мукаддесине гаршы
гүнәлерден долы болса-да,
өзлериниң Худайы Хөкмүрован Реб
Ысрайыл билен Яхуданы терк этмеди+.
6Бабылдан гачың,
хер ким җаныны халас этсин!
Онуң языгы себәпли хеләк болмаң,
чүнки бу Реббиң өч алҗак вагтыдыр,
Бабылың алмытыны берҗек Олдур+.
7Бабыл Реббиң элинде бүтин дүнйәни
серхош эдйән алтын пыяла киминди.
Миллетлер онуң шерабындан ичдилер,
мунуң үчин акылындан азашдылар+.
8Бабыл дуйдансыз йыкылып күл болды,
онуң үчин перят эдиң!
Ярасына мелхем чалың,
белки-де, шыпа тапар+.
9Биз Бабыла шыпа берҗек болдук,
йөне ол шыпа тапмады!
Оны ташлаң, гиделиң!
Хер ким өз юрдуна гитсин!
Онуң агыр хөкүми гөклере етди,
булутлара ченли бейгелди.
10Реб бизи аклады,
гелиң, Худайымыз Реббиң ишини
Сионда ыглан эделиң.
11Оклары йителдиң,
сагдаклары долдурың!

Реб мадайларың патышаларының рухуны оярды; Онуң максады Бабылы ёк этмекдир, Реб Өз өҗүни – ыбадатханасының өҗүни алар+.

12Бабыл галасына гаршы тугы галдырың;
гөзегчилиги гүйчлендириң, сакчылар гоюң,
букулары тайынлаң; чүнки Реб Бабыл илатына
гаршы ниетләнини ве айданыны ерине етирди.
13Эй, бол сувлар якасында,
бай хазыналы ерде яшаян халк!
Сениң соңуң гелди,
өмүр танапың кесилди!»+
14Хөкмүрован Реб Өзүнден ант ичди:

«Сени чекиртге сүрүси кимин эсгерлер билен долдурарын,
олар саңа гаршы еңиш награсыны чекерлер»+.

15Ери Өз гудраты билен ярадан Ребдир.

Ол пайхасы билен дүнйәни беркарар этди,
акылы билен гөклери яйды+.
16Ол гүрләнде, шаглаяр гөкдәки сувлар,
гөтерилйәр ериң учларындан булутлар.
Ягыш үчин йылдырымлар чакдыряр,
аммарларындан шемал өвүсдирйәр+.
17Хер бир адам акмак хем акылсыздыр,
хер зергәр ясан бутларындан уяда галар,
олар ясаландыр, оларда җан ёкдур+.
18Булар бидерекдир, масгарабазлаң ишидир;
җезаландыранымда олар ёк боларлар.
19Эмма Якубың пайы бейле дәлдир,
чүнки әхли затлары ярадан Худайдыр,
Ысрайыл тиреси Онуң мирасыдыр,
Онуң ады Хөкмүрован Ребдир+.

20«Сен Мениң гүрзим – уруш ярагымсың,
Мен сениң билен миллетлери гырарын,
сениң билен патышалыклары вейран эдерин+.

21Сениң билен атлары ве чапыксуварларыны гырарын,
сениң билен сөвеш арабаларыны ве арабачысыны гырарын.

22Сениң билен эркеклери хем аяллары,
гаррылардыр яшлары,
огланлардыр гызлары гырарын.
23Сениң билен чопаны ве сүрүсини,
дайханы ве ер сүрйән өкүзлерини,
ёлбашчылары ве хәкимлери гырарын.

24Сионда гөзүңизиң алнында Бабыл юрдуның ве әхли бабыллыларың эден хемме яманлыкларыны өзлерине гайтарып берерин. Муны Реб айдяндыр.

25Мен саңа гаршыдырын,
эй, вейран эдйән даг!
Бүтин дүнйәни йыкан даг!
Муны Реб айдяндыр.
Элими саңа гаршы узадып,
сени гаялардан ашак тогаларын,
сени янан дага өврерин.
26Сенден бурч дашыны,
бинят дашыны алмазлар,
сен эбедилик хараба боларсың».
Муны Реб айдяндыр.
27Юртда байдак дикиң,
миллетлер арасында сурнай чалың,
миллетлери Бабыл билен урушмага тайярлаң.
Арарат, Минни ве Ашкеназ патышалыкларыны
Бабылың гаршысына чагырың,
онуң гаршысына серкерде белләң,
үстүне чекиртге сүрүси кимин атлар ёллаң+.

28Миллетлери, ёлбашчылары, хәкимлери билен бирликде
мадай патышаларыны ве оларың гол астындакы әхли юртлары

Бабылың гаршысына сөвеше топлаң+.

29Юрт титрәп, лерзана гелйәр!

Чүнки Бабыл юрдуны илатсыз хараба өвүрмек барадакы

Реббиң ниети амала ашяр+.

30Бабылың батырлары сөвешмекден эл чекди,
өз беркитмелеринде отырлар, оларың гүйҗи гачып,
хелей ялы болдулар, яшаян ерлерине от берилди,
дервезелериниң килтлери дөвүлди+.
31Чапар үстүне чапар,
хабарчы үстүне хабарчы ылгашып,
Бабыл патышасына шу хабары етирдилер:
«Шәхер долы басылып алынды,
32гечелгелер эле салынды,
гамышлы батгалыклара от берилди,
уршуҗылара горкы аралашды».
33Ысрайыл Худайы Хөкмүрован Реб шейле диййәр:

«Дөвек вагты харман ери нәхили тапбатланян болса,

Бабыл гызы-да шейле эдилер.

Ене аз салымдан онуң орулҗак вагты гелер+.

34Бабыл патышасы Небукаднесар бизи чейнеди,
бизи оврадып енҗип,
бош габа өвүрди.

Аждарха кимин ювутды бизи,
гарныны нәз-ныгматдан дойруп,
соңра бизи гусуп ташлады+.

35Сионың илаты: „Маңа ве ысрайыл доганларыма
эдилен зорлук Бабылың башына гелсин!“ диер.

Иерусалим: „Дөкүлен ганымызың хуны,
гой, бабыллылардан соралсын!“ диер».

36Мунуң үчин Реб шейле диййәр:

«Мен сениң хакыңы алып берерин,
сениң өҗүңи аларын,
Бабыл деңзини такырадарын,
чешмесини гурадарын+.
37Бабыл даш үйшмеклерине,
шагаллар сүренине өврүлер,
ховп ве рысвачылыга дөнүп,
ол ерде хич ким яшамаз+.
38Бабыл халкы арслан дей арлар,
арслан чагасы кимин хыңранар+.
39Ишдәлери ачылан вагты болса,
Мен олара мейлис гурарын.
Шатланып, эбеди ука гитсинлер,
хич вагт оянмасынлар дийип,
олары серхош эдерин.
Муны Реб айдяндыр.
40Олары гузы, гоч, гечи кимин
союлмага иберерин.
41Вах! Шешак[*] басылып алынды!
Вах! Бүтин дүнйәниң шөхраты эле салынды!
Бабыл миллетлер арасында ховпа өврүлди!
42Бабылы деңиз басды;
әпет толкунлар оны бүреди.
43Онуң шәхерлери вейран болды,
юрды хич ким яшамаян,
хич бир ынсан гечмейән
гурак бир чөле дөнди+.
44Бабыл худайы Бели җезаландырарын,
ювуданыны гусдурарын,
миллетлер гайдып оңа тарап эңмезлер,
Бабылың дивары йыкылар+.
45Эй, халкым, ол ерден чык,
Реббиң гахар-газабындан
хеммәңиз җаныңызы халас эдиң+.
46Юртда эшидилҗек мыш-мышлара
йүрегиңиз тапдан дүшмесин, горкмаң.
Бир йыл бир хабар гелер,
соңракы йыл башга бир хабар.
Юртда зорлук хөкүм сүрүп,
бир шаның башга бир ша гаршыдыгы хакда
геп-гүррүңлер яйрар.
47Мунуң үчин Мениң Бабылың бутларыны
җезаландырҗак гүнлерим гелер.
Онуң тутуш юрды утанҗа галар,
җесетлери юрдуң ортасында ере серлер+.
48Онсоң демиргазыкдан гелен
ёк эдиҗи оңа хүҗүм эденде,
асман, ер ве олардакы әхли зат

Бабылың башына гелен затлара шатланып гыгырышар.

Муны Реб айдяндыр+.

49Эй, Ысрайылың өлдүриленлери!

Тутуш ер йүзүниң өлдүриленлери үчин

Бабыл-да өз гезегинде хеләк болар.

50Эй, гылычдан гачып гутуланлар,
гидиң, сакланмаң!

Ребби узак юртда ятлаң

Иерусалим хакда ойланың.

51Биз кәйинч эшиденимизде утандык.

Гелмишеклер Реббиң өйүниң
мукаддес ерлерине гирдилер,
шонда йүзүмизи рысвалык өртди»+.

52«Онуң бутларыны җезаландырҗак гүнлерим гелер,
онуң бүтин юрдунда яралылар иңләр.
Муны Реб айдяндыр+.
53Бабыл гөклере чыкса-да,
галасыны белент ерде беркитсе-де,
Мен үстүне ёк эдиҗини ёлларын»+.
54Бабылдан гыкылык сеси эшидилйәр,
ол ерден вейранчылык сеси гелйәр!+
55Чүнки Реб Бабылы вейран эдйәр,
шовхуныны басып ятыряр.
Толкунлары бол сув дей гүвлейәр,
галмагаллы сеслери эшидилйәр.
56Бабылың гаршысына хеләклейҗи чыкды,
онуң батыр йигитлери эле салынды,
яйлары бөлек-бөлек болды,
чүнки Реб өч алян Худайдыр;
онуң этмишиниң алмытыны берер+.
57Мен онуң ёлбашчыларыны, акылдарларыны,
хәкимлерини, серкерделерини,
уршуҗыларыны серхош эдерин.
Олар эбеди ука гидип оянмазлар.
Муны ады Хөкмүрован Реб болан Патыша айдяр.

58Хөкмүрован Реб шейле диййәр:

«Бабылың галың диварлары ер билен егсан болар,
онуң белент дервезелери якылар,
халклар бидерек ере зәхмет чекерлер,
миллетлериң дер дөкен зәхмети ода ташланар»+.

59Бу Яхуда патышасы Сидкияның патышалыгының дөрдүнҗи йылыды. Махсеяның агтыгы, Нерияның оглы Серая патышаның баш доландырыҗысыды. Ол Сидкия билен биле Бабыла барярка, Ермея пыгамбер оңа шу сөзи табшырыпды+. 60Ермея Бабылың башына гелҗек әхли бетбагтлыклары, Бабыла дегишли бу сөзлериң барыны бир кагыза язды. 61Ермея Серая шейле дийди: «Бабыла бараныңда, бу сөзлериң әхлисини халка окап бермеги унутма. 62Онсоң шейле дий: „Я Реб, бу ери ёк этҗекдигиңи, онда ынсан-да, хайван-да яшамаҗакдыгыны, юрдуң эбедилик харабачылыга өврүлҗекдигини Өзүң айтдың“+. 63Бу кагыздакы языланлары окап боланыңдан соң, оны бир даша баглап, Евфрат дерясының ортасына ат+. 64Соңра шейле дий: „Бабыл-да шейдип сува батар, онуң башындан индерҗек бетбагтлыгымдан яңа, инди ол хич хачан галып билмез“».

Ермеяның сөзлери шу ерде гутаряр.

52‑нҗи бап

Иерусалимиң сынмагы

(2 Патышалар 24:18-20; 25:1-17)

52^1⚫Сидкия патыша боланда, йигрими бир яшындады. Ол Иерусалимде он бир йыл патышалык этди. Онуң эҗеси Хамутал либналы Ермеяның гызыды+. 2Сидкия хем Ехоякым ялы Реббиң назарында йигренҗи ишлери этди. 3Реббиң Иерусалиме ве яхуда халкына гаршы болан гахары туташярды. Ол шонуң үчин олары Өз хузурындан ковды.

Сидкия Бабыл патышасына гаршы уруш турузды+. 4Сидкияның патышалыгының докузынҗы йылының онунҗы айының онуна Бабыл патышасы Небукаднесар тутуш гошуны билен Иерусалиме хүҗүм эдип, онуң гаршысында дүшелге гурды. Олар Иерусалиме гирмек үчин, даш-төверегинде япгыт гурдулар+. 5Шейдип, Сидкияның патышалыгының он биринҗи йылына ченли Иерусалим габавда дурды. 6Дөрдүнҗи айың докузына шәхерде ачлык гүйҗәп, юрдуң илаты иймәге чөрек тапмады. 7Галаның диварының бир бөлеги душман тарапындан йыкылды. Бабыллылар галаның даш-төверегини габасалар-да, әхли эсгерлер гиҗе патышаның багының ёлундан, ики диварың арасындакы дервезеден чыкып, Араба дүзлүгине тарап гачып гитдилер. 8Эмма бабыллыларың гошуны патышаның ызындан ковуп, Ерихо дүзлүгинде ызындан етди. Патышаның әхли гошуны онуң янындан гачып, дагашып гитдилер. 9Онсоң бабыллылар патышаны тутуп, Хамат юрдундакы Рибла гетирдилер. Шол ерде Бабыл патышасы оңа хөкүм чыкарды+. 10Бабыл патышасы Сидкияның огулларыны онуң гөзүниң алнында өлдүрди. Риблада Яхуданың әхли ёлбашчыларыны-да өлдүрди+. 11Ол Сидкияның гөзлерини ойдурды ве зынҗыр билен баглап, Бабыла алып гитди. Ол оны өлйәнчә зынданда саклады+.

12Бабыл патышасы Небукаднесарың патышалыгының он докузынҗы йылының бәшинҗи айының онуна шаның җанпеналарының баштутаны хем эмелдары Небузарадон Иерусалиме гелди+. 13Небузарадон Реббиң өйүни, патышаның көшгүни ве Иерусалимиң әхли җайларыны ода берди, ол улы җайларың әхлисини якды+. 14Бабыллыларың җанпеналарының баштутаны билен гелен гошун Иерусалимиң даш-төверегиндәки диварларың әхлисини йыкды+. 15Җанпеналарың баштутаны Небузарадон халкың гарыпларыны, шәхерде аман галанлары, Бабыл патышасының тарапына гечен гачгаклары ве аман галан сенеткәрлери есир эдип әкитди. 16Эмма җанпеналарың баштутаны Небузарадон юрдуң гарып-гасарларының кәбирлерини үзүмчилик ве дайханчылык билен мешгуллансынлар дийип гоюп гайтды.

17Бабыллылар Реббиң өйүндәки бүрүнч сүтүнлери, шейле хем ол ердәки арабалары ве бүрүнч ховзы парчалап, әхли бүрүнҗи Бабыла алып гитдилер+. 18Олар ыбадатхана хызматы үчин уланылян газанлары, пилчелери, әтишгирлери, легенлери, якымлы ыслы түтетги якмак үчин уланылян гаплары ве бейлеки бүрүнч гап-гачларың барыны алып гитдилер+. 19Җанпеналарың баштутаны булардан башга-да окаралары, маңңаллары, легенлери, газанлары, чыраданлары, гаплары, кәселери алып гитди. Ол алтындан ясалан затлары алтыны үчин, күмүшден ясалан затлары хем күмши үчин алып гитди. 20Сүлейман патышаның Реббиң өйи үчин ясан ики сүтүни, бир ховзы ве ховзуң ашагындакы он ики саны бүрүнч өкүзи үчин сарп эдилен бүрүнҗиң аграмы чәксизди+. 21Бир сүтүниң бейиклиги он секиз тирсекди. Төверегиниң айлавы он ики тирсекди. Галыңлыгы дөрт бармак болуп, ичи бошды+. 22Сүтүниң депесинде-де бир саны бүрүнч тәч барды. Бир тәҗиң бейиклиги бәш тирсекди ве тәҗиң даш-төверегине айланан нарлардыр өрме зынҗырлар хем тутуш бүрүнчден ясаланды. Бейлеки икинҗи сүтүн-де нарлар билен безелип, эдил биринҗә меңзешди. 23Хер хатарың төверегинде җеми йүз нар барды ве ерден диңе тогсан алтысы гөрнүп дурды.

Яхуда халкы Бабыла сүргүн эдилйәр

(2 Патышалар 25:18-21)

24Баш руханы Серая билен икинҗи руханы Сепаняны хем-де үч саны гапы сакчысыны җанпеналарың баштутаны Бабыла есир эдип әкитди+. 25Ол шәхерде галан эсгерлериң баштутаны эдип белленен бир харбы серкердәни, шәхерден тапылан патышаның еди саны маслахатчысыны, юрдуң илатыны гошуна язян серкердәниң мүрзесини ве юрдуң илатының алтмыш саны баштутаныны алып гитди. 26Җанпеналарың баштутаны Небузарадон олары тутуп, Рибла галасындакы Бабыл патышасының янына гетирди. 27Хамат юрдуның Рибла галасында Бабыл патышасы олары өлдүрди. Шейдип, яхуда халкы өз юрдундан сүргүн эдилди.

28Небукаднесарың есир эдип гетирен халкы, ине, шулардан ыбарат: патышалыгының единҗи йылында үч мүң йигрими үч яхуданы;+
29Небукаднесарың патышалыгының он секизинҗи йылында Иерусалимден секиз йүз отуз ики адамы; 30йигрими үчүнҗи йылында җанпеналарың баштутаны Небузарадон яхудалардан еди йүз кырк бәш адамы есир эдип әкитди. Олар җеми дөрт мүң алты йүз адамдыр.

Ехоякының есирликден бошадылмагы

(2 Патышалар 25:27-30)

31⚫Яхуда патышасы Ехоякының сүргүнлигиниң отуз единҗи йылында Эвилмеродак Бабыла патыша болды. Ол шол йылың он икинҗи айының йигрими бәшинде Яхуда патышасы Ехоякына ягшылык эдип, оны туссаглыкдан бошатды+. 32Ол Ехоякын билен мәхирли сөхбет этди ве оны Бабыла сүргүн эдилен бейлеки шалардан илери тутды. 33Шейдип, Ехоякын туссаглыкдакы гейимлерини чыкарды. Ол галан өмрүниң әхли гүнлеринде патышаның сачагындан нахарланды. 34Онуң гүнделик экленҗи тә өлйәнчә Бабыл патышасы тарапындан берилди.

* 1:12 Гөзегчилик эдйәрин – еврейче бадам ве гөзегчилик эдйәрин сөзлериң айдылышы меңзешдир. Бу сөз ойнатмадыр.

* 3:14 Сион – бу Иерусалимиң бейлеки ады. Сөзлүге серет.

* 4:31 Сион гызы – бу Иерусалим халкы диймекдир. Сөзлүге серет.

* 15:14 Юрдуңда душманларыңа гул эдерин – бу җүмле кәбир голязмаларда юрдуңа душманларың билен гөндерерин дийип душ гелйәр.

* 17:3 Гүнәлериңиң төлеги хөкмүнде – я-да гүнәлериң ве сеждегәхлериң себәпли.

* 20:3 Магор Мисабып – бу сөзлер әхли тарапдан ховп диймеги аңладяр.

* 22:11 Шаллум – бу Ехогахазың бейлеки ады.

* 23:34 Пыгамберлик сөзи – еврейче масса диен сөз пыгамберлик сөзи, шейле хем йүк диймеги аңладяр. Бу сөз ойнатмадыр.

* 24:1 Еконя – бу ат 2Пат 24 ве 25-де Ехоякын дийип душ гелйәр.

* 25:26 Шешак – бу Бабылың бейлеки ады.

* 26:18 Серет: Мик 3:12.

* 27:1 Сидкия – кәбир голязмаларда Ехоякым.

* 30:17 Сион – бу Иерусалим шәхериниң бейлеки ады. Сөзлүге серет.

* 32:9 Отуз бәш мысгал – еврейче он еди шекел. Бу такм. 200 гр деңдир.

* 36:22 Докузынҗы ай – бу ай гыш мөвсүмине дегишлидир.

* 42:1 Езаня – Езаняның бейлеки ады Азаря. Йрм 43:2 серет.

* 46:15 Нәме үчин өкүз худайың – Апыс гачды? – бу җүмле кәбир голязмаларда Нәме үчин батырлар ере серилди? дийип душ гелйәр.

* 48:2 Еврейче Хешбон ве дилдүвшүк гурдулар диен сөзлериң айдылышы меңзешдир.

* 48:2 Еврейче Мадмен ве сесиң гапылар диен сөзлериң айдылышы меңзешдир.

* 48:7 Кемош – мовапларың худайы.

* 49:21 Гызыл деңиз – еврейче Гамыш деңзи.

* 50:5 Сион – бу Иерусалим шәхериниң бейлеки ады. Сөзлүге серет.

* 50:21 Мератайым – бу сөз гоша гозгалаң диймеги аңладяр.

* 50:21 Пекот – бу сөз җеза диймеги аңладяр.

* 51:1 Лебкамай – бу Бабылың бейлеки ады. Лебкамай Мениң гаршыма баш галдырянларың йүреги диймеги аңладяр.

* 51:41 Шешак – бу Бабылың бейлеки ады.

+ 1:1 Ешу 21:18, 1Пат 2:26

+ 1:2 2Пат 22:1, Ерм 3:6, Ерм 25:3, Сеп 1:1

+ 1:3 2Пат 23:36, 2Пат 24:18, Ерм 39:2, 2Пат 25:8-11

+ 1:4 Иша 49:1, Гал 1:15, Иша 49:6, Рес 9:15
+ 1:6 Мср 4:10
+ 1:8 Эзк 2:6, Эзк 3:11, Мат 10:28, Ерм 15:20
+ 1:9 Иша 6:7, Дан 10:16, Ерм 5:14
+ 1:10 Ерм 18:7, Ерм 31:28
+ 1:11 Амо 7:8, Амо 8:2
+ 1:13 Зак 6:6

+ 1:14 Ерм 4:6, Ерм 6:1, Ерм 10:22, Ерм 13:20, Ерм 47:2, Эзк 26:7

+ 1:15 Ерм 25:9

+ 1:17 1Пат 18:46

+ 1:18 Иша 50:7, Ерм 6:27, Ерм 15:20, Эзк 3:8-9

+ 2:2 Ерм 3:4, Эзк 16:8, Кан 2:7

+ 2:3 Мср 19:6, Мср 28:36, Кан 7:6, Яку 1:18, Аян 14:4

+ 2:5 Мик 6:3, 2Пат 17:15, Рим 1:21

+ 2:6 Кан 8:15

+ 2:7 Кан 8:7, Кан 11:11, Лев 18:25, Чөл 35:33, Эзк 36:17

+ 2:8 Ерм 23:13
+ 2:9 Мср 20:5-6
+ 2:10 Иша 21:16-17

+ 2:11 Иша 37:19, Ерм 16:20, Зеб 105:20, Рим 1:23

+ 2:13 Зеб 35:10, Ерм 17:13, Ёха 4:10

+ 2:15 Иша 5:29, Ерм 4:7, Нах 2:11, Ерм 9:11, Ерм 46:19

+ 2:18 Иша 30:2, Иша 31:1, Ерм 2:18, Эзк 16:28, Эзк 23:12

+ 2:20 Ерм 30:8, Эзк 34:27, Эзк 6:13, Эзк 16:15-16, Хош 4:13

+ 2:21 Иша 5:1, Зеб 79:9, Мат 21:33
+ 2:22 Эйп 9:30, Эзк 24:12
+ 2:24 Хош 8:9
+ 2:25 Кан 32:16, Ерм 3:13, Ерм 18:12
+ 2:26 Ерм 32:32
+ 2:27 Сер 10:10
+ 2:28 Кан 32:37, Ерм 11:12-13

+ 2:30 Иша 9:13, Ерм 5:3, 1Пат 18:4, 2ЙЙ 24:21, Мат 23:37, Рес 7:52

+ 2:32 Иша 61:10, Кан 32:18, Иша 17:10, Ерм 3:21, Хош 8:14

+ 2:33 Ерм 22:20, Ерм 30:14
+ 2:34 2Пат 21:16, 2Пат 24:4, Ерм 19:4
+ 2:36 Иша 30:3-5
+ 3:1 Кан 24:1-4
+ 3:2 Иша 13:20, Эзк 16:25
+ 3:3 Кан 28:24, Амо 4:7
+ 3:5 Зеб 102:9, Агы 3:31

+ 3:6 2Пат 22:1, Ерм 1:2, Эзк 6:13, Эзк 16:15-16, Хош 4:13

+ 3:8 Кан 24:1, Иша 50:1, 2Пат 17:19, Эзк 23:11

+ 3:9 Мср 34:15
+ 3:10 Эзк 23:4
+ 3:11 Эзк 16:51
+ 3:12 Зеб 102:9
+ 3:13 Эзк 6:13, Эзк 16:15-16, Хош 4:13
+ 3:15 Ерм 23:4
+ 3:16 Мср 25:10

+ 3:18 Иша 11:13, Ерм 50:4, Эзк 37:19, Хош 1:11

+ 3:20 Хош 3:1
+ 3:21 Кан 32:18, Иша 17:10, Ерм 2:32
+ 3:22 Иша 57:18, Ерм 30:17
+ 3:25 Эзр 9:6-7, Зеб 105:6
+ 4:1 2ЙЙ 30:6, Ёвл 2:12
+ 4:2 Кан 6:13, Ерм 5:2, Ерм 9:24
+ 4:3 Хош 10:12, Мат 13:7, Мар 4:7, Евр 6:8

+ 4:4 Кан 10:16, Кан 30:6, Рим 2:29, Ерм 21:11

+ 4:5 Хош 5:8, Хош 8:1
+ 4:6 Ерм 1:14, Эзк 26:7
+ 4:7 Иша 5:29, Ерм 2:15, Нах 2:11
+ 4:8 Иша 22:12, Ёвл 1:13
+ 4:10 Ерм 14:13, Эзк 14:9
+ 4:12 Ерм 51:1, Хош 4:19, Хош 13:15
+ 4:13 Эзк 38:9, Иша 5:28, Агы 4:19, Хаб 1:8
+ 4:14 Зеб 50:4, Иша 1:16, Яку 4:8
+ 4:17 2Пат 25:1-4
+ 4:18 Ерм 2:17
+ 4:19 Иша 16:11
+ 4:20 Эзк 7:26, Ерм 10:20
+ 4:22 Кан 32:28
+ 4:23 Гчк 1:2, Иша 5:30
+ 4:24 Эзк 38:20, Нах 1:5
+ 4:25 Ерм 9:10
+ 4:26 Зеб 106:34
+ 4:27 Ерм 5:10
+ 4:28 Иша 24:4, Хош 4:3, Ёвл 1:10, Иша 50:3
+ 4:30 Агы 1:19, Эзк 23:22, Эзк 23:40

+ 4:31 Иша 13:8, Ерм 6:24, Ерм 13:21, Ерм 22:23, Мик 4:9-10, Иша 1:15, Агы 1:17

+ 5:1 Иша 59:16, Эзк 22:30, Гчк 18:26
+ 5:2 Кан 6:13, Ерм 4:2
+ 5:3 Ерм 2:30, Амо 4:6, Хаг 2:17
+ 5:4 Ерм 8:7
+ 5:5 Ерм 2:20

+ 5:6 Иша 5:29, Ерм 2:15, Хош 13:7-8, Нах 2:11

+ 5:7 Кан 32:21, 2ЙЙ 13:9, Мср 23:13, Ешу 23:6

+ 5:8 Мср 20:14, Мср 20:17, Эзк 22:11
+ 5:9 Ерм 9:9
+ 5:10 Ерм 4:27
+ 5:12 Иша 28:15, Ерм 6:14, Ерм 14:13
+ 5:13 2ЙЙ 36:16, Зак 1:4
+ 5:14 Ерм 1:9, Аян 11:5
+ 5:15 Хаб 1:6, Кан 28:49
+ 5:16 Зеб 5:10
+ 5:17 Лев 26:16, Кан 28:51
+ 5:19 Ерм 13:22, Ерм 16:10, Ерм 22:8
+ 5:21 Кан 32:6, Кан 29:4, Иша 6:9, Мар 8:18

+ 5:22 Ерм 10:7, Аян 15:4, Гчк 1:9, Эйп 38:8-11, Зеб 32:7, Зеб 103:9

+ 5:23 Мср 32:9, Зеб 77:8
+ 5:24 Кан 11:14
+ 5:26 Зеб 63:5, Сүл 1:11, Сүл 12:6
+ 5:28 Иша 1:23
+ 5:29 Ерм 5:9, Ерм 9:9

+ 5:31 Ерм 6:13, Ерм 14:14, Ерм 29:9, Агы 2:14, Эзк 13:6

+ 6:1 2Шам 14:2, Нех 3:14, Ерм 1:14, Эзк 26:7
+ 6:4 Ёвл 3:9
+ 6:6 Кан 20:19-20, Сеп 3:1
+ 6:7 Зеб 54:10, Эзк 7:23

+ 6:10 Иша 28:10, Иша 42:20, Эзк 12:2, Ёха 8:43

+ 6:11 Ерм 20:9

+ 6:12 Кан 28:30

+ 6:13 Иша 57:17, Ерм 5:31, Ерм 23:11, Мик 3:11

+ 6:14 Ерм 23:17, Эзк 13:10, Мик 3:5
+ 6:15 Сеп 2:1, Ерм 8:10-12
+ 6:16 Ерм 18:15, Мат 11:29
+ 6:17 Ерм 44:16
+ 6:19 Сүл 1:31

+ 6:20 1Пат 10:1, 2ЙЙ 9:1, Иша 1:13, Амо 5:21, Мал 1:10

+ 6:21 Эзк 3:20, Эзк 18:24
+ 6:22 Ерм 1:13, Ерм 50:41-43
+ 6:24 Иша 13:8, Ерм 4:31, Мик 4:9-10

+ 6:25 Зеб 30:14, Ерм 20:3, Ерм 20:10, Ерм 46:5

+ 6:26 Амо 8:10, Зак 12:10, Ерм 48:8
+ 6:27 Ерм 9:7, Ерм 1:18
+ 6:30 Иша 1:22, Иша 1:25, Эзк 22:19-20
+ 7:2 Ерм 19:14, Ерм 26:2
+ 7:3 Ерм 18:11, Ерм 26:13
+ 7:4 Иша 48:1, Мик 3:11
+ 7:5 Ерм 22:3
+ 7:7 Ерм 25:5
+ 7:9 Ерм 5:2, Хош 4:2
+ 7:11 Мат 21:13, Мар 11:17, Лук 19:46
+ 7:13 Сүл 1:24, Иша 65:12, Иша 66:4
+ 7:15 2Пат 17:6, 2Пат 17:23

+ 7:16 Мср 32:10, Кан 9:14, Ерм 11:14, Ерм 14:11

+ 7:20 2ЙЙ 34:25
+ 7:21 Хош 8:13
+ 7:22 1Шам 15:22

+ 7:23 Лев 26:12, Ерм 11:4, Кан 4:40, Кан 5:33, Кан 18:17

+ 7:24 Зеб 80:11-12
+ 7:25 2ЙЙ 36:15
+ 7:26 Ерм 16:12

+ 7:30 2Пат 21:4-5, Ерм 32:34-35, Лев 15:31, 2ЙЙ 36:14, Эзк 5:11

+ 7:31 Ешу 15:8, 2Пат 23:10, Ерм 19:2, Кан 12:31

+ 7:33 Кан 28:26, Иша 17:2

+ 7:34 Аян 18:23, Лев 26:31, Ерм 16:9, Ерм 25:10

+ 8:2 Кан 4:19, Эзк 8:16, Ерм 9:22, Ерм 16:4, Ерм 25:33

+ 8:3 Эйп 3:21, Аян 9:6
+ 8:7 Ерм 5:4
+ 8:8 Иша 10:1
+ 8:10 Кан 28:30
+ 8:11 Эзк 13:10, Мик 3:5
+ 8:12 Сеп 2:1, Ерм 6:12-15
+ 8:13 Иша 1:30
+ 8:14 Ерм 9:15, Ерм 23:15, Агы 3:15
+ 8:15 Эйп 30:26, Ерм 14:19
+ 8:16 Эйп 39:20-25

+ 8:17 Чөл 21:6, Кан 32:24, Зеб 57:5-6, Ваг 10:11

+ 8:19 Мик 4:9, Кан 32:21
+ 8:21 Ерм 14:17
+ 8:22 Ерм 46:11
+ 9:1 Ерм 13:17, Агы 1:2, Агы 1:16
+ 9:2 Зеб 54:8

+ 9:3 Зеб 63:4, Сер 2:10, Эйп 18:21, Хош 4:1, 2Сал 1:8

+ 9:4 Ерм 12:6, Мик 7:5
+ 9:7 Ерм 6:27
+ 9:8 Зеб 27:3, Зеб 61:5, Сүл 26:23, Мик 6:12
+ 9:9 Ерм 5:9, Ерм 5:29
+ 9:10 Ёвл 1:19-20, Ерм 4:25

+ 9:11 Иша 25:2, Ерм 2:15, Ерм 34:22, Ерм 46:19

+ 9:15 Ерм 8:14, Ерм 23:15, Аян 8:11
+ 9:16 Лев 26:33, Кан 28:64, Ерм 49:37
+ 9:17 Амо 5:16
+ 9:18 Ерм 14:17
+ 9:22 Ерм 8:2
+ 9:23 Сүл 3:5, Сүл 21:30
+ 9:24 Яку 1:9, 1Кор 1:31, 2Кор 10:17
+ 9:26 Ерм 49:32, Кан 10:16, Ерм 4:4
+ 10:4 Иша 40:19-20, Иша 41:7
+ 10:5 Зеб 113:12-15, Иша 46:7, Иша 41:23-24
+ 10:6 Мср 15:11, Зеб 85:8
+ 10:7 Ерм 5:22, Аян 15:4
+ 10:9 1Пат 10:22
+ 10:11 Зеб 95:5

+ 10:12 Эйп 9:8, Зеб 103:2, Зеб 135:5, Сүл 3:19

+ 10:13 Эйп 38:22, Зеб 134:7, Ерм 51:16

+ 10:14 Зеб 96:7, Иша 42:17, Зеб 134:17, Хаб 2:18-19, Рим 1:25

+ 10:16 Чөл 18:20, Зеб 15:5, Кан 32:9, Ерм 51:15-19

+ 10:19 Ерм 14:17, Ерм 30:12
+ 10:20 Ерм 4:20
+ 10:21 Эзк 34:2, Эзк 34:5-6
+ 10:22 Ерм 1:14, Эзк 26:7
+ 10:23 Сүл 16:1, Сүл 20:24, Дан 5:23
+ 10:24 Зеб 6:2, Зеб 37:2

+ 10:25 Ерм 10:25, Аян 16:1, Зеб 13:4, Зеб 78:6-7

+ 11:3 Кан 27:26

+ 11:4 Кан 4:20, 1Пат 8:51, Лев 26:12, Ерм 7:22

+ 11:5 Мср 3:8, Гчк 17:2, Гчк 26:3
+ 11:8 Лев 26:14-45, Кан 28:15-65
+ 11:9 Эзк 22:25
+ 11:10 Кан 31:16

+ 11:11 1Шам 8:18, Сүл 1:28, Иша 1:15, Эзк 8:18, Мик 3:4

+ 11:12 Иша 57:13, Ерм 2:28
+ 11:13 Ерм 2:28
+ 11:14 Ерм 7:16, Ерм 14:11

+ 11:15 Сүл 2:14, Сүл 10:23, Сүл 15:21, Иша 1:11-12

+ 11:16 Зеб 51:10, Рим 11:17
+ 11:17 Иша 5:2, Ерм 2:21
+ 11:19 Иша 53:7

+ 11:20 1Шам 16:7, Ерм 17:10, Ерм 20:12, Аян 2:23, Ерм 15:15, Ерм 20:12

+ 11:21 Иша 30:10, Амо 2:11, Мик 2:6, Ешу 21:18, Ерм 1:1

+ 12:1 Эзр 9:15, Дан 9:7, Ёха 17:25, Аян 16:5, Эйп 12:6, Эйп 21:7, Зеб 72:3, Зеб 91:8, Сүл 24:19, Хаб 1:13, Мал 3:15

+ 12:2 Иша 29:13

+ 12:3 Зеб 16:3, Зеб 138:1

+ 12:4 Иша 40:24, Ерм 9:10, Ерм 23:10, Ёвл 1:10, Рим 8:22, Ерм 4:25, Хош 4:3

+ 12:6 Ерм 9:4, Сүл 26:25

+ 12:9 Иша 46:11, Иша 56:9, Эзк 39:17, Аян 19:17-18

+ 12:10 Иша 5:1-2
+ 12:13 Кан 28:38, Мик 6:15
+ 12:14 Эзк 25
+ 12:15 Ерм 48:47, Ерм 49:6
+ 12:16 Ерм 4:2
+ 13:1 Мср 28:39, Лев 16:4
+ 13:13 Иша 51:17
+ 13:14 Зак 11:6

+ 13:16 Иша 5:30, Иша 8:22, Амо 8:9, Ёха 11:10, Ёха 12:35

+ 13:17 Ерм 9:1, Зак 10:3, Зак 13:7

+ 13:18 2Пат 24:12, Ерм 22:26, Эйп 19:9, Ерм 13:18, Агы 5:16

+ 13:20 Ерм 1:14, Ерм 6:22
+ 13:21 Иша 13:8, Ерм 4:31, Мик 4:9-10
+ 13:22 Ерм 5:19
+ 13:24 Зеб 1:4, Зеб 82:14
+ 13:25 Эйп 20:29
+ 13:26 Иша 47:3, Нах 3:5, Хаб 2:16
+ 13:27 Ерм 5:8, Иша 1:16
+ 14:2 Иша 3:25
+ 14:4 Ерм 3:3, Ёвл 1:11
+ 14:7 Зеб 24:11, Зеб 78:9
+ 14:8 Зеб 70:5, Ерм 17:13
+ 14:10 Хош 8:13, Хош 9:9
+ 14:11 Ерм 7:16, Ерм 11:14

+ 14:12 Сүл 1:28, Иша 1:15, Мик 3:4, Ерм 6:20, Кан 32:24, Ерм 16:4, Ерм 24:10, Ерм 32:24, Эзк 5:17, Эзк 14:21

+ 14:13 Иша 28:15, Ерм 5:12
+ 14:14 Ерм 5:31, Эзк 13:6, Мар 13:6
+ 14:15 Кан 18:20
+ 14:16 Зеб 78:3
+ 14:17 Ерм 13:17, Ерм 8:21
+ 14:18 Эзк 7:15
+ 14:19 Агы 5:22, Ерм 8:15
+ 14:20 Зеб 105:6, Дан 9:5, Дан 9:8
+ 14:21 Лев 26:42
+ 14:22 Лев 26:4, Эзк 34:26, Зак 10:1
+ 15:1 Мср 32:11-14, 1Шам 7:10, Зеб 98:6
+ 15:2 Ерм 43:11, Зак 11:9, Аян 13:10
+ 15:3 Лев 26:16-22, Аян 6:8
+ 15:4 2Пат 21:3-7, 2Пат 21:11, Ерм 34:17
+ 15:5 Иша 51:19, Нах 3:7
+ 15:9 1Шам 2:5, Амо 8:9
+ 15:10 Эйп 3:3, Ерм 20:14, Мср 22:25
+ 15:13 Ерм 17:2
+ 15:14 Ерм 16:13, Кан 32:22
+ 15:15 Ерм 11:20, Зеб 68:8

+ 15:16 Эзк 3:1-3, Аян 10:9-10, Зеб 118:111, Зеб 118:162

+ 15:17 Агы 3:28

+ 15:18 Ерм 30:12, Эйп 6:15

+ 15:20 Иша 50:7, Ерм 1:18, Эзк 3:8-9, Ерм 1:8

+ 16:4 Ерм 8:2, Ерм 25:33, Ерм 14:12, Эзк 5:17, Эзк 14:21, Кан 28:26

+ 16:5 Эзк 24:16

+ 16:6 Лев 19:28, Кан 14:1

+ 16:9 Иша 24:8, Ерм 7:34, Эзк 26:13, Хош 2:11, Амо 8:10, Аян 18:23

+ 16:10 Ерм 5:19
+ 16:11 Кан 29:24-26, Ерм 22:9
+ 16:12 Ерм 7:26
+ 16:13 Кан 4:28, Кан 28:36
+ 16:15 Ерм 23:7-8
+ 16:16 Хаб 1:14-15

+ 16:17 2ЙЙ 16:9, Зеб 89:8, Сүл 5:21, Ерм 32:19

+ 16:18 Иша 40:2, Аян 18:6

+ 16:19 Зеб 27:7, Зеб 31:3, Ерм 17:17, Амо 2:4

+ 16:20 Иша 37:19, 1Кор 8:4
+ 17:1 Эйп 19:24, Мср 27:2
+ 17:2 Кан 16:21, Ерм 15:13
+ 17:4 Кан 32:22
+ 17:5 Зеб 117:8, Зеб 145:3, Иша 31:3
+ 17:6 Ерм 48:6
+ 17:7 Зеб 70:5
+ 17:8 Зеб 1:3

+ 17:10 1ЙЙ 28:9, 1ЙЙ 29:17, Зеб 25:2, Сүл 17:3, Ерм 32:19

+ 17:11 Зеб 38:7

+ 17:13 Зеб 70:5, Ерм 14:18, Зеб 35:10, Ерм 2:13, Ёха 4:10

+ 17:15 Иша 5:19
+ 17:17 Ерм 16:19
+ 17:18 Зеб 34:4, Зеб 39:15
+ 17:21 Нех 13:15
+ 17:22 Мср 20:8
+ 17:25 Ерм 22:4
+ 17:26 Лев 7:12, 2ЙЙ 33:16
+ 17:27 Эзк 20:48, Хош 8:14, Амо 2:5
+ 18:1 Зак 11:13
+ 18:3 Мат 27:9-10

+ 18:6 Эйп 10:9, Эйп 33:6, Иша 29:16, Иша 45:9, Иша 64:8, Рим 9:20-24

+ 18:7 Ерм 1:10, Ерм 31:28, Ерм 42:10

+ 18:8 Мср 32:14, 2Шам 24:16, Эзк 18:21, Юнс 3:10

+ 18:10 1Шам 2:30
+ 18:11 Ерм 36:3, Юнс 3:8, Ерм 7:3, Ерм 26:13
+ 18:12 Ерм 2:25
+ 18:15 Ерм 2:31, Ерм 6:16
+ 18:16 Ерм 25:9, Лев 26:32
+ 18:17 Хош 13:15
+ 18:18 Ерм 11:19
+ 18:20 Зеб 34:12, Сүл 17:13, Зеб 118:85
+ 18:21 Зеб 108:9-10
+ 18:22 Зеб 139:6
+ 18:23 Зеб 63:3, Нех 4:5, Зеб 68:28
+ 19:1 Ерм 18:2
+ 19:2 Ешу 15:8, 2Пат 23:10, Ерм 7:31-32
+ 19:3 1Шам 3:11, 2Пат 21:12
+ 19:4 2Пат 21:16, 2Пат 24:4, Ерм 2:34
+ 19:5 Лев 18:21, Кан 12:31
+ 19:7 Кан 28:26, Ерм 7:33
+ 19:8 Сеп 2:15

+ 19:9 Лев 26:29, Кан 28:53, Агы 2:20, Агы 4:10, Эзк 5:10

+ 19:11 Зеб 2:9, Иша 30:14, Ерм 7:32
+ 19:13 Кан 4:19, Ерм 32:29, Сеп 1:5
+ 19:14 Ерм 7:2, Ерм 26:2
+ 20:2 Ерм 29:26
+ 20:3 Ерм 6:25
+ 20:5 2Пат 24:13-14
+ 20:6 Ерм 14:14
+ 20:7 Эзк 14:9, Зеб 118:50, Агы 3:14
+ 20:9 Эйп 32:20, Зеб 38:3, Ерм 6:11
+ 20:10 Ерм 6:25, Ерм 46:5
+ 20:11 Ерм 1:8, Ерм 23:40

+ 20:12 1Шам 16:7, Ерм 11:20, Аян 2:23, Ерм 15:15

+ 20:13 Зеб 108:30-31
+ 20:14 Эйп 3:3, Ерм 15:10
+ 20:16 Гчк 19:24-25
+ 20:17 Эйп 3:10-11
+ 20:18 Эйп 3:20

+ 21:1 Ерм 38:1, 2Пат 25:18, Ерм 29:25, Ерм 37:3, Ерм 52:24

+ 21:2 2Пат 25:1, Зеб 104:2

+ 21:5 Эзк 20:33

+ 21:7 Ерм 37:17, Ерм 39:5, Ерм 52:9, Кан 28:50, Эзк 5:11

+ 21:8 Кан 30:15
+ 21:9 Ерм 38:2, Ерм 39:18, Ерм 45:5
+ 21:10 2ЙЙ 36:19

+ 21:11 Иша 1:17, Мик 6:8, Зак 7:9-10, Ерм 4:4

+ 21:13 Ерм 49:4
+ 21:14 Эзк 20:47
+ 22:3 Иша 1:17, Ерм 7:5-6, Ерм 21:12
+ 22:4 Ерм 17:25
+ 22:5 Ерм 44:6, Ерм 49:13
+ 22:7 Иша 37:24, Ерм 6:6
+ 22:8 Лев 26:32, 1Пат 9:8, 2ЙЙ 7:21
+ 22:9 Кан 29:24-26, Ерм 16:11
+ 22:10 2ЙЙ 35:24-25
+ 22:12 2Пат 23:34
+ 22:13 Лев 19:13, Кан 24:15, Хаб 2:12
+ 22:15 2Пат 23:25, Иша 3:10
+ 22:16 Сүл 31:9
+ 22:18 2Пат 23:36
+ 22:19 Ерм 36:30
+ 22:20 Чөл 27:12, Кан 32:49
+ 22:23 Ерм 4:31

+ 22:24 Иша 49:18, Эзк 5:11, Сеп 2:9, Рим 14:11, Эст 8:8, Наг 8:6, Хаг 2:23, 2Пат 24:8-12, Ерм 24:1

+ 22:26 2Пат 24:12, Ерм 13:18
+ 22:28 Ерм 48:38
+ 22:29 Иша 1:2
+ 22:30 Ерм 36:30
+ 23:1 Эзк 34:1-10, Зак 11:16-17
+ 23:3 Кан 30:3, Ерм 32:37, Эзк 34:13
+ 23:4 Ерм 3:15
+ 23:5 Хош 3:5, Эзк 34:23
+ 23:6 Ерм 32:37, Эзк 28:26, Ерм 33:14-16
+ 23:8 Ерм 16:14-15

+ 23:11 Ерм 6:13, Ерм 7:30, Ерм 32:34, Сеп 3:4

+ 23:12 Зеб 34:6, Зеб 72:18, Сүл 4:19

+ 23:13 Ерм 2:8

+ 23:14 Ерм 29:23, Эзк 13:22, Гчк 18:20, Гчк 19:24, Иша 1:10, Эзк 16:46

+ 23:15 Ерм 8:14, Ерм 9:15, Аян 8:11
+ 23:16 Эзк 13:2
+ 23:17 Ерм 6:14, Эзк 13:10, Мик 3:5
+ 23:18 Эйп 15:8
+ 23:19 1Пат 19:11, Эзк 1:4
+ 23:20 Ерм 30:23-24
+ 23:21 Ерм 5:31, Ерм 14:14, Эзк 13:6
+ 23:23 Зеб 138:7-12
+ 23:24 Иша 66:1
+ 23:25 Кан 13:1, Зак 10:2
+ 23:27 Сер 3:27
+ 23:30 Кан 18:20, Ерм 14:15, Эзк 13:8
+ 23:32 Мик 3:5
+ 23:40 Ерм 20:11

+ 24:1 Амо 8:1, Мик 7:1, 2Пат 24:12-15, Эзк 17:12

+ 24:2 Ерм 29:16
+ 24:6 Ерм 31:28, Ерм 42:10
+ 24:7 Кан 30:6, Ерм 32:39
+ 24:8 Ерм 21:1
+ 24:9 Кан 28:37
+ 24:10 Ерм 14:12, Эзк 5:17, Эзк 14:21
+ 25:1 2Пат 24:1, Ерм 36:1, Дан 1:1
+ 25:3 Ерм 1:2, Ерм 7:13, Ерм 26:5
+ 25:4 2ЙЙ 24:19
+ 25:5 Ерм 7:7
+ 25:6 Мср 20:3-4

+ 25:9 Ерм 1:15, Ерм 27:6, Ерм 43:10, Ерм 18:16

+ 25:10 Ваг 12:4, Ерм 7:34
+ 25:11 Ерм 29:10, Дан 9:2, Зак 1:12, Зак 7:5
+ 25:13 Ерм 46
+ 25:14 Ерм 27:7, Ерм 50:9, Ерм 51:28

+ 25:15 Зеб 74:8, Иша 51:17, Абд 1:16, Аян 14:10

+ 25:16 Ерм 47:6
+ 25:17 Иша 51:22, Нах 3:11
+ 25:19 Ерм 46:25

+ 25:20 Гчк 22:21, Эйп 1:1, Агы 4:21, Ерм 47:1

+ 25:21 Ерм 48
+ 25:22 Иша 23:1, Ерм 27:3, Ерм 47:4
+ 25:23 Гчк 22:21, Иша 21:13, Ерм 49:8
+ 25:25 Ерм 49:34-39
+ 25:27 Эзк 38:21
+ 25:28 Ерм 49:12
+ 25:29 1Пет 4:17, Эзк 38:22
+ 25:30 Ёвл 3:16, Амо 1:2
+ 25:32 Ерм 23:19, Ерм 30:23
+ 25:33 Иша 66:16, Ерм 8:2, Ерм 16:4
+ 25:34 Ерм 4:8
+ 26:1 2Пат 23:36
+ 26:2 Ерм 7:2, Ерм 19:14, Кан 4:2, Аян 22:18
+ 26:3 Ерм 18:8, Ерм 36:3, Юнс 3:10
+ 26:4 Лев 26:14, Кан 28:15
+ 26:5 Ерм 25:3-4
+ 26:10 Ерм 36:10

+ 26:13 Ерм 7:3, Ерм 18:11, Кан 30:2-3, Юнс 3:10

+ 26:14 Ешу 9:25
+ 26:17 Рес 5:34
+ 26:18 Мик 3:12
+ 26:19 2ЙЙ 32:26, Мср 32:14
+ 26:20 Ешу 9:17, 1Шам 7:1
+ 26:21 2Пат 23:36
+ 26:22 Ерм 36:12, Ерм 36:25
+ 26:24 2Пат 22:12
+ 27:1 2Пат 24:18
+ 27:2 Ерм 28:10
+ 27:3 Ерм 25:21-22
+ 27:5 Иша 45:12, Дан 4:14

+ 27:6 Иша 44:28, Иша 45:1, Ерм 25:9, Ерм 43:10, Дан 2:38, Дан 4:19

+ 27:7 Ерм 52:31, Ерм 25:12-14
+ 27:8 Ерм 28:10, Эзк 34:27, Ерм 14:20
+ 27:9 Ерм 29:8
+ 27:10 Ерм 5:31
+ 27:12 Ерм 38:17
+ 27:13 Ерм 14:12
+ 27:16 Ерм 28:3
+ 27:19 2Пат 24:14-15
+ 27:22 2Пат 25:13, Эзр 1:7, Ерм 29:10
+ 28:1 2Пат 24:18, Ешу 9:3, Ешу 21:17
+ 28:2 Кан 28:48, Ерм 27:8
+ 28:3 Ерм 27:16
+ 28:9 Ерм 6:14, Кан 18:22
+ 28:10 Ерм 27:2
+ 28:14 Ерм 27:6
+ 28:15 Ерм 29:31-32
+ 29:1 Эзк 8:1
+ 29:2 2Пат 24:12, Ерм 24:1
+ 29:7 Эзр 6:10, 1Тим 2:1-2
+ 29:8 Ерм 27:9, Ерм 27:15
+ 29:9 Ерм 5:31

+ 29:10 Ерм 25:11-12, Дан 9:2, Зак 1:12, 2ЙЙ 36:22, Эзр 1:1

+ 29:12 1Пат 8:48, 2ЙЙ 6:38, Дан 9:3
+ 29:13 1ЙЙ 28:9, 2ЙЙ 15:2, Иша 55:6
+ 29:14 Кан 4:29, Кан 30:3
+ 29:16 Ерм 24:3, Ерм 24:8
+ 29:18 Ерм 14:12, Ерм 15:4, Ерм 18:16
+ 29:19 2ЙЙ 24:19, Ерм 25:4
+ 29:21 Ерм 5:31
+ 29:22 Иша 65:15
+ 29:23 Ерм 23:14
+ 29:24 2Пат 25:18, Ерм 21:1
+ 29:26 2Пат 9:11, Хош 9:7, Ерм 20:2
+ 29:31 Ерм 28:15-16
+ 30:2 Ерм 36:2, Хаб 2:2, Зак 5:1

+ 30:3 Кан 30:3, Ерм 29:14, Ерм 12:15, Эзк 20:42

+ 30:6 Иша 13:8, Ёвл 2:6, Нах 2:10
+ 30:7 Ёвл 2:11, Сеп 1:14, Дан 12:1
+ 30:8 Ерм 2:20, Ерм 27:8, Эзк 34:27
+ 30:9 Эзк 23:5, Эзк 34:23-24, Эзк 37:24

+ 30:10 Иша 41:8, Лев 26:6, Ерм 46:27, Эзк 39:26, Мик 4:4

+ 30:11 Ерм 46:27-28
+ 30:12 Ерм 15:18
+ 30:16 Иша 33:1
+ 30:17 Ерм 3:22, Ерм 33:6, Хош 6:1
+ 30:19 Эзк 36:10
+ 30:22 Лев 26:12
+ 30:23 1Пат 19:11, Эзк 1:4
+ 30:24 Ерм 23:19-20
+ 31:3 Кан 7:8, Мал 1:2
+ 31:4 Мср 15:20
+ 31:5 Иша 65:21
+ 31:6 Иша 2:3
+ 31:8 Ерм 3:18
+ 31:9 Ерм 50:4, Мср 4:22, Хош 11:1, Мал 1:6
+ 31:10 Иша 40:11
+ 31:11 Мср 13:13, Лев 25:49, Иша 49:24
+ 31:12 Иша 58:11
+ 31:13 Зеб 29:12
+ 31:15 Мат 2:18
+ 31:18 Агы 5:21
+ 31:20 Мср 4:22, Хош 11:1, Мал 1:6
+ 31:22 Ерм 49:4
+ 31:23 Ерм 29:14, Зеб 121:6

+ 31:27 Иша 49:19, Эзк 36:11, Зак 2:4, Зак 10:8

+ 31:28 Ерм 1:10, Ерм 18:7, Ерм 24:6, Ерм 42:10

+ 31:29 Агы 5:7, Эзк 18:2-4
+ 31:30 Кан 24:16
+ 31:31 Лук 22:20, 2Кор 3:6
+ 31:32 Ерм 3:14

+ 31:33 Ерм 32:40, Эзк 37:26, Кан 6:6, Иша 51:7, Рим 2:15-16, Лев 26:12

+ 31:34 Хош 2:20, Иша 43:25, Евр 8:8-12, Евр 10:16-17

+ 31:35 Гчк 1:16, Эйп 38:33, Иша 51:15
+ 31:36 Ерм 33:20-26
+ 31:37 Ерм 33:26, Рим 11:1
+ 31:38 Нех 3:1, 2Пат 14:13
+ 31:40 Ерм 7:31-32, 2ЙЙ 23:15, Нех 3:28
+ 32:1 2Пат 24:18
+ 32:2 2Пат 25:1, Нех 3:25
+ 32:5 Ерм 21:10, Ерм 34:3, Ерм 38:3

+ 32:7 Ерм 22:11, Ешу 21:18, Ерм 1:1, Лев 25:25, Чөл 27:11

+ 32:8 Лев 25:25, Чөл 27:11, Рут 4:4
+ 32:12 Ерм 36:4, Ерм 43:3, Ерм 45:1
+ 32:17 Гчк 18:14, Эйп 42:2, Мат 19:26
+ 32:18 Мср 20:5, Мср 34:7, Кан 5:9
+ 32:19 2ЙЙ 16:9, Ерм 16:17, Ерм 17:10
+ 32:20 Зеб 134:9
+ 32:21 Мср 6:6, Кан 4:34
+ 32:22 Мср 3:8, Кан 26:15
+ 32:23 Дан 9:10-14
+ 32:24 Ерм 14:12, Эзк 5:17
+ 32:26 Гчк 18:14

+ 32:29 2ЙЙ 36:19, Ерм 21:10, Ерм 19:13, Сеп 1:5

+ 32:30 Ерм 3:25
+ 32:32 Ерм 2:26
+ 32:34 2Пат 21:4-5, Ерм 7:30-31, Ерм 23:11
+ 32:35 Лев 18:21, Кан 18:10, Кан 12:31
+ 32:36 Ерм 21:10

+ 32:37 Кан 30:3, Иша 11:12, Эзк 11:17, Сеп 3:20, Ерм 23:6, Эзк 28:26

+ 32:38 Лев 26:12
+ 32:39 Эзк 11:19
+ 32:40 Иша 55:3, Ерм 31:33, Эзк 16:60
+ 32:41 Иша 62:5, Сеп 3:17, Кан 28:63
+ 32:42 Зак 8:15
+ 32:44 Ерм 29:14
+ 33:1 Ерм 32:2
+ 33:3 Иша 48:6
+ 33:4 Кан 31:17
+ 33:6 Ерм 3:22, Ерм 30:17, Хош 6:1
+ 33:7 Ерм 29:14
+ 33:8 Лев 16:30, Эзк 36:25, Зак 13:1
+ 33:10 Ерм 32:43
+ 33:11 Ерм 7:34, Ерм 16:9, Зеб 105:1
+ 33:15 Хош 3:5, Эзк 34:23
+ 33:16 Ерм 32:37, Эзк 28:26, Ерм 23:5-6
+ 33:17 2Шам 7:16
+ 33:19 Гчк 8:22
+ 33:21 Зеб 88:34
+ 33:22 Гчк 15:5, Гчк 22:17, 1Пат 4:20
+ 33:25 Зеб 73:17, Зеб 103:19
+ 33:26 Ерм 31:37, Ерм 29:14
+ 34:1 2Пат 25:1, Ерм 39:1, Ерм 52:4
+ 34:2 2Пат 24:18, Ерм 32:1, Ерм 21:10
+ 34:3 Ерм 32:3-5
+ 34:5 Ерм 38:20, Ерм 39:7, 2ЙЙ 16:14
+ 34:7 Ешу 10:3, Ешу 10:10
+ 34:9 Лев 25:39-46
+ 34:13 Мср 20:2, Лев 26:13
+ 34:14 Мср 21:2, Кан 15:12
+ 34:17 Ерм 14:12, Ерм 15:4
+ 34:20 Кан 28:26, Ерм 7:33
+ 34:21 Ерм 37:5, Ерм 37:11
+ 34:22 Ерм 37:8, Ерм 4:7
+ 35:1 2Пат 23:36, Ерм 25:1
+ 35:2 1ЙЙ 2:55, 1ЙЙ 9:26, 1ЙЙ 9:33
+ 35:6 2Пат 10:15, 2Пат 10:23
+ 35:11 2Пат 24:1, Ерм 46:2
+ 35:15 Мср 20:3, Ерм 18:11, Ерм 25:5
+ 35:17 Иша 50:2
+ 36:1 2Пат 24:1, Ерм 25:1, Ерм 45:1
+ 36:2 Ерм 30:1, Хаб 2:2, Зак 5:1, Ерм 1:2

+ 36:3 Эзк 12:3, Ерм 18:11, Ерм 26:3, Юнс 3:10

+ 36:4 Ерм 32:12
+ 36:9 Эзр 8:21, 2ЙЙ 20:3, Юнс 3:5
+ 36:10 Ерм 26:10, 1ЙЙ 9:26, 1ЙЙ 9:33
+ 36:12 Ерм 26:22
+ 36:22 Амо 3:15
+ 36:24 Ешу 7:6
+ 36:26 Ерм 26:20-23
+ 36:29 Ерм 26:9
+ 36:30 Ерм 22:30, 2Пат 22:19
+ 37:1 2Пат 24:17, Эзк 17:13
+ 37:2 2ЙЙ 36:12
+ 37:3 Ерм 38:1, Ерм 21:1
+ 37:4 Ерм 32:2
+ 37:5 Ерм 34:21
+ 37:6 Агы 4:17
+ 37:8 Ерм 34:22
+ 37:13 Зак 14:10, Ерм 38:19
+ 37:15 Ерм 38:6
+ 37:17 Ерм 21:7
+ 37:19 Ерм 28:2
+ 37:21 Ерм 32:2, Ерм 38:9, Ерм 52:6
+ 38:1 Ерм 37:3, Ерм 21:1
+ 38:2 Кан 30:15, Ерм 21:9
+ 38:3 Ерм 32:3
+ 38:4 Ерм 26:11, Ерм 37:15
+ 38:5 2Шам 3:39
+ 38:6 Гчк 37:24, Зак 9:11, Зеб 68:15
+ 38:7 Ерм 39:16, Рес 8:27, Ерм 37:13
+ 38:9 Ерм 52:6
+ 38:17 Ерм 27:12
+ 38:18 Ерм 21:10
+ 38:19 Ерм 37:13
+ 38:20 Ерм 34:5
+ 38:22 Ерм 38:6
+ 38:23 Ерм 39:6
+ 38:26 Ерм 37:20
⚫ 39:1 2Пат 25:1-21, Ерм 52:4-16
+ 39:1 Кан 28:52
+ 39:2 Ерм 1:3

+ 39:5 Ешу 5:10, Чөл 34:11, 2Пат 23:33, Ерм 21:7

+ 39:7 Ерм 34:4-5
+ 39:8 Ерм 21:10, Эзк 16:41, Нех 1:3
+ 39:9 Ерм 40:1, Ерм 52:12
+ 39:14 2Пат 22:12, Ерм 26:24, Ерм 40:5
+ 39:15 Ерм 32:2, Ерм 33:1
+ 39:16 Ерм 38:7
+ 39:17 Ерм 22:25
+ 39:18 Ерм 21:9
+ 40:1 Ерм 39:11, Ешу 18:25, Ерм 31:15
+ 40:2 Кан 29:24-28
+ 40:3 Ерм 44:23, Дан 9:10-12
+ 40:5 2Пат 22:12
+ 40:6 Ешу 18:26
⚫ 40:7 2Пат 25:22-26
+ 40:7 2Пат 22:12, Ерм 39:14, Ерм 40:5
+ 40:8 Ешу 18:26
+ 40:13 Ерм 40:8, Ерм 42:1, Ерм 43:2
+ 41:1 Ешу 18:26, Ерм 40:14
+ 41:2 2Пат 25:25
+ 41:5 Ешу 17:7, Ешу 18:1, 1Пат 16:24
+ 41:9 1Пат 15:16
+ 41:11 Ерм 40:15
+ 41:12 2Шам 2:13
+ 41:15 Ерм 40:14
+ 42:1 Ерм 40:13
+ 42:2 1Шам 7:8, 1Шам 12:19
+ 42:5 Гчк 31:50, Сер 11:10
+ 42:6 Ерм 7:23
+ 42:10 Ерм 24:6, Ерм 31:28
+ 42:14 Ерм 4:19, Ерм 43:7
+ 42:16 Эзк 11:8
+ 43:2 Ерм 40:13, Ерм 42:1, Ерм 42:19
+ 43:3 Ерм 32:12
+ 43:6 Ерм 39:10, Ерм 40:7, Ерм 40:5
+ 43:7 Ерм 2:16

+ 43:10 Иша 44:28, Иша 45:1, Ерм 25:9, Ерм 27:6

+ 43:11 Ерм 44:13, Ерм 15:2, Зак 11:9, Аян 13:10

+ 43:12 Ерм 46:25, Эзк 30:13
+ 44:1 Ерм 43:8, Ерм 46:14
+ 44:3 Кан 16:14, Ерм 19:4
+ 44:4 2ЙЙ 36:15-16
+ 44:9 1Пат 11:8, 2Пат 11:1
+ 44:12 Ерм 42:15-17
+ 44:13 Ерм 43:11
+ 44:16 Ерм 6:17, Ерм 42:13-14
+ 44:17 Ерм 19:13
+ 44:22 Эзк 8:6, 2Пат 22:19
+ 44:23 Ерм 40:3
+ 44:27 Ерм 31:28
+ 44:28 Эзк 6:8
+ 44:30 Ерм 46:17, Эзк 30:21

+ 45:1 Ерм 32:12, 2Пат 24:1, Ерм 36:1, Ерм 36:23

+ 45:2 Ерм 36:26
+ 45:5 Ерм 21:9, Ерм 39:18
+ 46:1 Ерм 25:13

+ 46:2 Иша 19:1, Эзк 29:1, Ёвл 3:19, 2Пат 23:29, 2ЙЙ 35:20, Ерм 25:1, Ерм 36:1, Ерм 45:1

+ 46:5 Ерм 6:25, Ерм 20:10

+ 46:10 Иша 13:19, Ёвл 1:15, Сеп 1:7, Иша 1:24, Кан 32:42, Ерм 46:2

+ 46:11 Ерм 8:22, Эзк 30:21
+ 46:12 Нах 2:5
+ 46:14 Ерм 2:16, Ерм 44:1, Эзк 30:13
+ 46:16 Лев 26:37
+ 46:17 Иша 30:7

+ 46:18 Ерм 4:2, Сер 4:6, 1Пат 18:42, Ерм 48:15

+ 46:19 Эзк 29:12, Эзк 30:23, Ерм 2:15, Ерм 9:11, Ерм 44:1

+ 46:20 Хош 10:11
+ 46:24 Ерм 1:14-15
+ 46:25 Эзк 30:14, Нах 3:8, Ерм 25:19
+ 46:26 Иша 19:22, Эзк 29:13

+ 46:27 Иша 41:8, Ерм 30:10, Лев 26:6, Эзк 39:26, Мик 4:4

+ 46:28 Ерм 30:10-11

+ 47:1 Иша 14:29, Ерм 25:20, Эзк 25:15, Ёвл 3:4, Амо 1:6, Сеп 2:4, Зак 9:5

+ 47:2 Ерм 1:14, Эзк 26:7

+ 47:4 Иша 23:1, Эзк 26:2, Ёвл 3:4, Амо 1:9, Зак 9:4, Гчк 10:14, Амо 9:7

+ 47:6 Кан 32:41, Ерм 25:16

+ 47:7 Эзк 14:17

+ 48:1 Иша 15:1, Иша 25:10, Ерм 25:21, Эзк 25:8, Амо 2:1, Сеп 2:8, Чөл 32:3, Чөл 32:37-38

+ 48:5 Иша 15:5
+ 48:6 Ерм 17:6
+ 48:7 Чөл 21:29, Ерм 49:3-4
+ 48:8 Ерм 6:26
+ 48:11 Сеп 1:12
+ 48:13 Иша 16:14
+ 48:15 Ерм 46:18
+ 48:18 Чөл 21:30
+ 48:19 Кан 2:35, Ешу 13:9
+ 48:26 Ерм 25:27, Ерм 51:39, Иша 19:14
+ 48:27 Сеп 2:8
+ 48:28 Наг 2:14
+ 48:29 Иша 16:6
+ 48:31 Иша 16:7-10
+ 48:32 Чөл 21:32
+ 48:34 Чөл 32:37, Иша 15:4
+ 48:37 Ерм 47:5
+ 48:38 Ерм 22:28
+ 48:40 Кан 28:49, Ерм 49:22, Эзк 17:3
+ 48:41 Ерм 49:22
+ 48:43 Иша 24:17-18
+ 48:44 Амо 5:19
+ 48:45 Чөл 24:17
+ 48:46 Чөл 21:28-29
+ 48:47 Ерм 12:15, Ерм 49:6, Ерм 49:39

+ 49:1 Эзк 21:28, Эзк 25:1, Амо 1:13, Сеп 2:8, 1Пат 11:5, 1Пат 11:33

+ 49:2 Кан 3:11, 2Шам 12:26
+ 49:3 Ерм 48:2, Ерм 48:6-7, Амо 1:15
+ 49:4 Ерм 31:22, Ерм 21:13
+ 49:6 Ерм 12:15, Ерм 48:47, Ерм 49:39
⚫ 49:7 Абд 1:1-9

+ 49:7 Иша 34:5, Эзк 25:12-14, Эзк 35:1-15, Амо 1:11-12, Абд 1:1-16, Мал 1:3-4, Гчк 36:15, Эйп 2:11

+ 49:8 Гчк 25:3, Ерм 25:23
+ 49:12 Ерм 25:28-29
+ 49:13 Ерм 22:5, Ерм 48:24
+ 49:16 Чөл 24:21, Хаб 2:9
+ 49:17 Эзк 35:3, Эзк 35:7, Эзк 35:9

+ 49:18 Гчк 19:24, Кан 29:23, Сеп 2:9, Ерм 50:40

+ 49:19 Ерм 12:5, Эйп 9:19, Ерм 50:44-46
+ 49:20 Иша 14:24
+ 49:22 Кан 28:49, Эзк 17:3, Ерм 48:40-41

+ 49:23 Иша 17:1, Амо 1:3, Зак 9:1, 2Пат 18:34

+ 49:24 Ерм 48:41

+ 49:26 Ерм 50:30

+ 49:27 1Пат 15:18, 2Пат 6:24, Ерм 17:27, Амо 1:4

+ 49:28 Зеб 119:5, Иша 21:16, Иша 60:7, Иша 11:14

+ 49:29 Эйп 15:21, Ерм 6:25
+ 49:31 Сер 18:9-10, Эзк 38:11
+ 49:32 Ерм 9:26
+ 49:33 Ерм 9:11

+ 49:34 2Пат 24:18, Гчк 14:1, Иша 21:2, Эзк 32:24, Дан 8:2, Ерм 25:25

+ 49:36 Дан 7:2, Аян 7:1
+ 49:37 Ерм 9:16
+ 49:39 Ерм 12:15, Ерм 48:47, Ерм 49:6
+ 50:1 Иша 13:1, Иша 21:1, Иша 47:1

+ 50:2 Иша 46:1, Ерм 51:44, 1Шам 5:4, Иша 21:9

+ 50:3 Ерм 1:15, Ерм 51:62

+ 50:4 Иша 11:13, Ерм 3:18, Эзк 37:19, Хош 1:11, Ерм 31:9, Хош 3:5

+ 50:5 Ерм 32:40

+ 50:6 Зеб 118:176, Иша 53:6, Зак 10:2, 1Пет 2:25, Эзк 34:2

+ 50:8 Иша 48:20, Ерм 51:6, Ерм 51:45, Зак 2:6-7, Аян 18:4

+ 50:9 Ерм 25:12-14
+ 50:13 Ерм 18:16
+ 50:14 Иша 21:2
+ 50:15 Ерм 51:58, Зеб 136:8, Аян 18:6
+ 50:16 Иша 13:14

+ 50:17 Иша 53:6, Зак 10:2, 2Пат 17:6, 2Пат 25:1

+ 50:18 Иша 10:12, Иша 14:25
+ 50:19 Эзк 34:13, Мик 7:14
+ 50:20 Иша 33:24
+ 50:21 Эзк 23:23
+ 50:22 Ерм 51:54
+ 50:23 Ерм 51:20
+ 50:25 Иша 13:5
+ 50:28 Ерм 51:11

+ 50:29 Иша 13:18, Эзк 35:15, Абд 1:15, Хаб 2:8

+ 50:30 Ерм 49:26
+ 50:32 Ерм 17:27
+ 50:33 Иша 14:17, Иша 42:22
+ 50:37 Иша 19:16, Ерм 51:30, Нах 3:13
+ 50:38 Иша 44:27

+ 50:39 Эйп 30:29, Иша 13:21, Иша 34:13, Мик 1:8

+ 50:40 Гчк 19:24, Кан 29:23, Сеп 2:9, Ерм 49:19

+ 50:41 Ерм 1:15, Ерм 6:22-24
+ 50:43 Иша 13:8, Ерм 4:31, Мик 4:9-10
+ 50:44 Ерм 12:5, Эйп 9:19, Ерм 49:19-21
+ 50:45 Иша 14:24
+ 51:1 Ерм 4:11, Хош 4:19, Хош 13:15
+ 51:4 Ерм 49:26
+ 51:5 Иша 54:7
+ 51:6 Ерм 50:8, Гчк 19:15
+ 51:7 Аян 14:8, Аян 17:2, Агы 4:21, Хаб 2:15
+ 51:8 Аян 14:8, Аян 18:9
+ 51:11 Иша 13:17, Дан 5:31, Ерм 50:28
+ 51:13 Аян 17:1
+ 51:14 Амо 6:8
+ 51:15 Эйп 9:8, Зеб 103:2
+ 51:16 Эйп 38:22, Зеб 134:7, Ерм 51:16
+ 51:17 Иша 42:17, Зеб 134:17, Хаб 2:18-19

+ 51:19 Чөл 18:20, Зеб 15:5, Кан 32:9, Ерм 10:12-16

+ 51:20 Ерм 50:23

+ 51:27 Ерм 4:5, Хош 5:8, Хош 8:1, Гчк 8:4, 2Пат 19:37

+ 51:28 Иша 13:17, Ерм 25:14
+ 51:29 Ерм 50:45
+ 51:30 Иша 19:16, Нах 3:13, Амо 1:5
+ 51:33 Иша 21:10
+ 51:34 Зеб 73:13-14
+ 51:36 Иша 44:27
+ 51:37 Иша 13:20-22
+ 51:38 Нах 2:11-12
+ 51:43 Ерм 50:12, Ерм 50:40
+ 51:44 Иша 46:1, Ерм 50:2
+ 51:45 Ерм 50:8
+ 51:47 Ерм 50:2
+ 51:48 Аян 18:20
+ 51:51 Агы 1:10
+ 51:52 Эзк 26:15
+ 51:53 Иша 14:13
+ 51:54 Ерм 50:22
+ 51:56 Иша 59:18
+ 51:58 Ерм 50:15, Хаб 2:13
+ 51:59 Ерм 28:1
+ 51:62 Ерм 50:3
+ 51:63 Аян 18:21
⚫ 52:1 2Пат 24:18, 2ЙЙ 36:11-21
+ 52:1 2Пат 23:31
+ 52:3 Эзк 17:15
+ 52:4 Кан 28:52

+ 52:9 Чөл 34:11, 2Пат 23:33, Ерм 21:7, Эзк 23:24

+ 52:10 Сеп 1:8
+ 52:11 Кан 28:36, 2Пат 20:18
+ 52:12 Ерм 32:1, Ерм 39:9, Ерм 40:1
+ 52:13 Лев 26:31, Эзк 16:41
+ 52:14 Нех 1:3
+ 52:17 1Пат 7:15-37, 2ЙЙ 4:1-15, Ерм 27:19
+ 52:18 1Пат 7:45, 1Пат 7:50
+ 52:20 1Пат 7:47
+ 52:21 1Пат 7:15-22

+ 52:24 1ЙЙ 6:14, Эзр 7:1, Ерм 21:1, Ерм 29:25, Ерм 37:3

+ 52:28 2Пат 24:12-14
⚫ 52:31 2Пат 25:27-30
+ 52:31 2Пат 24:12, 2Пат 24:15, Ерм 27:7

+ https://ibt.org.ru/ftpmirror/pub/ebook/TKM/TKC/1-2017//Мукаддес-Китап__Full.azw3

Сөзлүк

Сөзлүк

1. А
2. Б
3. Ч
4. Д
5. Э
6. Ә
7. Ф
8. Г
9. Х
10. И
11. Җ
12. К
13. Л
14. М
15. Н
16. О
17. Ө
18. П
19. Р
20. С
21. Ш
22. Т
23. У
24. Ы
25. Я
26. Е
27. Ю
28. Й
29. З

А

А

1. Адалатлы
2. Адам ата
3. Агта
4. Агыз беклемек
5. Ахалот
6. Аждарха
7. Акмак
8. Аламот
9. Алоэ
10. Амалеклер
11. Аммонлар
12. Аморлар
13. Анаклар
14. Араба дүзлүги
15. Арамей дили
16. Арфа
17. Артемис
18. Арвах-җын
19. Арёпагус
20. Ашера
21. Ашторет
22. Ашур
23. Аянлык
24. Азия

Адалатлы – Худай хемише адалатлы. Ол элмыдама догры иш эдйәр ве хемише оңат карарлары чыкаряр. Мукаддес Китаба лайыклыкда, Худай хер бир адама, улы болсун, кичи болсун, бай я-да гарып, пархы ёк – хеммелере адалатлы гарамаклыгы үндейәр. Ол Өз халкына шейле диййәр:

«Ягшылык этмеги өврениң,
адалаты агтарың,
эзъет чекйәни халас эдиң,
етими гораң,
дул хатына арка дуруң» (Иша 1:17).

Казыларың, юрт баштутанларының, дини ёлбашчыларың халкың үстүнден хөкүм сүрйәндиклери үчин, Худай олардан адалатлы карарлары чыкармагы талап эдйәр ве адалатсыз херекетлер эден ягдайында, олары ёвузлык билен хөкүм эдйәр.

Серет: Догры.

Адам ата – Худай тарапындан ярадылан илкинҗи ынсан. Онуң аялы Хов эне болупдыр. Олар әхли ынсанларың ата-энеси болупдыр. Адам атаның ады еврейче «ынсан» диймеги аңладяр.

Гчк 2-3.

Агта – тарыхың кәбир дөвүрлеринде дүрли миллетлерде агталар хөкүмдарларың ёлбашчылыгы астында ёкары везипәни эеләпдирлер. Худайың гадаган эдйәндиги үчин, олары бичмеклик еврейлериң дәп-дессурында болмандыр.

Эст 2:3; Рес 8:27.

Агыз беклемек – агыз беклемегиң максады Худайың хузурында өзүңи песпәл тутмак я-да кәбир паҗыгалы ягдайда яс тутмак, гам-гусса дөври Худайы чагырмак болупдыр. Догры дурмушда яшамаздан, гарыплара ве эҗизлере адалатлы гарамаздан, агыз беклемеклигиң хич хили пейдасының ёкдугыны ве мунуң Худайың гөвнүнден турмаяндыгыны пыгамберлер халка ятладыпдырлар.

Сер 20:26; Иша 58:3-5; Ёв 1:14; Юн 3:5; Эст 4:16.

Ахалот – Хиндистанда өсйән ве өзени хошбой ыслы агач. Онуң өзенини гейимлере я-да отага хошбой ыс бермек үчин уланыпдырлар.

Зеб 44:9; Сүл 7:17; Нгм 4:14.

Аждарха – гадымы еврей дүшүнҗесинде деңиз аждархасы башагайлыгы аңладып, әлем-җаханың ярадылышының ирки дөвүрлеринде пейда болупдыр. Кәте аждарха Рахап дийлип атландырылыпдыр (Эйп 9:3; 26:12; Иша 51:9), кәте болса Ливятан (Эйп 3:8; 41:1; Зеб 73:14; Иша 27:1). Шейле хем бу миллетлер үчин бир нышан, ягны Ысрайылың душманы болупдыр (Зеб 86:4). Икинҗи пикир Тәзе Әхтде Аянлык китабында габат гелйәр, Иса Месихе ынанянлара гаршы урушда аждарха эрбет гүйчлериң нышаныдыр.

Акмак – пайхас эдебиятында: Зебурың кәбир мезмурларында, Сүлейманың пәхимлеринде, Вагызда, Эйюпда «акмак» диңе бир акылсыз адам дәл-де, эйсем, акыл-пайхасы рет эдйән адамдыр. Шонуң үчин хем ол өлүм ве вейранчылык ёлундан барян адамдыр. Бейле адам Худай барада ве Худайың ислеги барада пикир этмейән, алада этмейән, текепбир, гедем, бипарх адам. Ол хатда дине ве пайхаслы өвүт-үндеве гаршы чыкып, булар барада яман затлары гепләп билйәр. Пайхас эдебиятында беян эдилен хәсиетлерден башга-да акмак адам өзүниң неҗис гылык-хәсиети билен таналыпдыр. Ишая пыгамбериң китабында акмак адам барада шейле дийилйәр: «Акмак биедеплик билен геплейәр, онуң ниети пислик этмекдир, иши яманлык этмек, Реббе дил етирмек, ачлары ач, сувсузлары сувсуз гоймакдыр» (Иша 32:6).

Зеб 52:1; Сүл 17:17-21

Серет: Надан.

Аламот – манысы белли дәл. Белки әхең, белки-де саз гуралы болмагы әхтимал.

1ЙЙ 15:21.

Алоэ – Тәзе Әхт дөврүнде алоэ өлен адамың җеседини җайламага тайярламакда уланылыпдыр.

Ёх 19:39.

Амалеклер – Ысрайыл халкы Кенган юрдуны эелемезден өң, онуң голайында яшан халк. Олар, эсасан, Дуз деңзиниң гүнорта-гүндогарында, ягны Негепде яшан чарва халк болупдыр.

Мср 17:8-16; Кан 25:17-19; 1Шам 15:2, 30:1-5; 1ЙЙ 4:43.

Аммонлар – Лутуң оглы Бенамының несиллери. Аммонлар Иордан дерясының гүндогарында яшапдырлар. Олар Молек худайына сежде эдипдирлер.

Гчк 19:30-38; Кан 23:3.

Серет: Лут.

Аморлар – Ысрайыл халкы Кенган юрдуны эелемезден өң, ол ерде яшан халкларың бири. Олар өзлериниң әпет узын бойлары билен таналыпдыр. Месопотамияның тутуш төверегинде өзүниң шәхерлери ве ханлары билен аморлар өрән гүйчли халк болупдыр. Ысрайыллар Кенгана чозан вагтында, олар, эсасан хем, Иордан дерясының гүндогарында ве Иорданың гүнбатар дагларында яшан Ог хем Сихон атлы ики ханың ханлыгындакы гүйҗе даяныпдырлар.

Гчк 10:16; 15:16; Чөл 13:29; 21:13-34; Амо 2:10.

Серет: Кенганлар.

Анаклар – Ысрайыл халкы эелемезден өң, Кенган юрдуның голайында яшан халкларың бири. Олар Хеброн галасында ве онуң даш-төверегинде яшапдырлар. Анаклар үч уругдан ыбарат болуп, олар Нефиллериң несиллери болупдырлар.

Кан 9:2; Еш 11:21,22.

Серет: Нефиллер.

Араба дүзлүги – Иордан дерясының дүзлүгинден Дуз деңзиниң гүнорта-демиргазыгына ченли яйылып гидйән гуры ве текиз ер.

Чөл 22:1; 26:3.

Арамей дили – бу дил еврей дилине дегишлидир. Б. э. өң VI асырда бу эсасы дил хөкмүнде өсүп, гадымы якын Гүндогарда (хәзирки Орта Гүндогарда) дипломатия ве тәҗирчилик үчин уланылыпдыр. Ысрайыллар Бабыл сүргүнинден доланып геленлеринден соң, халк еврей дилине гаранда арамей дилинде хас көп геплемәге башлапдыр. Көне Әхтиң кәбир бөлеклери арамей дилинде язылыпдыр, ягны Эзр 4:8–6:18; 7:12-26; Дан 2:4–7:28. Исаның дөврүнде бу дил яхудылар ве Иса тарапындан гиңден уланылыпдыр, шонуң үчин Тәзе Әхтде бирнәче арамей сөзлери бар.

2Пат 18:26,28; Мат 5:22; Ёх 5:2; 19:13.

Серет: Еврей.

Арфа – киришли саз гуралының бир гөрнүши.

Зеб 32:2; 56:9.

1624-нҗи сахыпадакы сурата серет.

Артемис – греклериң зенан худайының ады, оңа айратын Азия велаятында сежде эдипдирлер. Гадымы дүнйәниң еди гудратының бири болан онуң бутханасы Эфес шәхериниң эдил дашында ерлешипдир.

Рес 19:24-35.

Арвах-җын – Шейтана гуллук эдйән эрбет рухдур. Ол адама зыян етирип я-да оны эеләп билйәр. Исада олары ковуп чыкарян гудрат болупдыр ве Ол арвах-җын эелән адама шыпа берипдир. Ресуллара хем Исаның ады билен арвах-җынлары ковуп чыкармак гудраты берлипдир.

Мат 8:16; Лук 8:26; Рес 8:7; 16:18.

Арёпагус – Гресияның Афины шәхериндәки байырлык. Афины шәхериниң мөхүм адамлары бу байырлыкда душушып ваҗып меселелер барада геңешипдирлер. Бу адамларың геңеши хем Арёпагус дийлип атландырылыпдыр.

Рес 17:19,22,34.

Ашера – хасыл берйән иң мөхүм зенан худайы хасапланып, оңа Кенганда ве Сирияда сежде эдипдирлер. Бу зенан худайы көпленч Багал худайы билен гатнашыпдыр. Адамларың оңа сежде этмек үчин үйшен еринде, онуң агачдан я-да дашдан ёнулып ясалан хейкели дикилипдир.

Мср 34:13; Кан 7:5; 12:3; 16:21.

Ашторет – Суруң ве Сидоның эсасы зенан худайы болуп, оңа Мүсүрде ве Кенганда сежде эдипдирлер.

Сер 2:13; 2Пат 23:13.

Ашур – б. э. өң IX ве VIII асырларда Ашур Ысрайылың гүндогарында гүйчли империя болупдыр. Онуң пайтагт шәхери болан Ниневе хәзирки демиргазык Ыракда ерлешипдир. Б. э. өң 722‑нҗи йылда ашурлар Ысрайыл патышалыгыны басып алыпдырлар ве көп адамлары есир эдип әкидипдирлер. Соңра ашурлар өз империясының бейлеки бөлеклеринден адамлары Ысрайылың юрдунда орнашдырыпдырлар. Өз юрдунда галан ысрайыл халкы бу адамлар билен гыз алшып-бершипдир. Ашурлар Яхуда патышалыгының хем үстүне чозупдырлар, эмма еңип билмәндирлер. Соңрак Ниневе пайтагты Худайың җезасы хөкмүнде душманың еңиҗи гошунлары тарапындан бүтинлей вейран эдилипдир.

2Пат 18:9–19:36; Нах 1-3.

Аянлык – кәвагт пыгамберлере Худай тарапындан аянлык берилйәр. Онда хәзирки ве гелҗекки затлар барада гөрнүш боляр. Шейле аянлыкларда Худай Өз мерхеметини ве хөкүмини гөркезйәр.

Гчк 41:25; Мср 6:3; Иша 40:5; 45:21; 65:1; Хаб 1:1; Рим 1:17; 1Кор 14:26.

Серет: Гөрнүш.

Азия – Тәзе Әхт дөврүнде Рим империясының иң бай велаяты болупдыр. Бу гүнки гүн бу велаят Түркийәниң арачәклеринде ерлешйәр.

Рес 19:10; Рим 16:5; 1Кор 16:19.

Карта серет.

Б

Б

1. Бабыл
2. Багал
3. Баш руханы
4. Башан
5. Байрам йылы
6. Байрамчылыклар
7. Берекет
8. Беелзебул
9. Бу дүнйәниң хөкүмдары
10. Бут
11. Бүтинлей ёк этмек

Бабыл – Бабыл шәхери Бабыл империясының пайтагты болупдыр ве ол хәзирки гүнорта Ыракда ерлешипдир. Б. э. өң 586-нҗы йылда бабыллылар Яхуда патышалыгыны басып алыпдырлар ве көп адамлары Бабыла есир эдип әкидипдирлер.

2Пат 25:1-12.

Серет: Яхуда.

Багал – кенганлар тарапындан сежде эдилен харасат худайы. Багал сөзи аслында «хоҗайын», шейле хем «әр» диймеги аңладяр.

1Пат 18:1-45; Ер 7:9; Хош 11:2.

Баш руханы – Левиниң несли болан Харун пыгамбер ве онуң огуллары Худай тарапындан руханы болмаклыга сайланыпдырлар. Олар Мукаддес чадырда Худая хызмат эдипдирлер. Харун пыгамбер илкинҗи Баш руханы хөкмүнде сайланыпдыр. Диңе Баш рухана Иң мукаддес отага гирмәге ругсат эдилипдир. Ол ысрайыллары гүнәлеринден сапламак үчин ол ере йылда бир гезек «Гүнәден сапланма» гүни гирипдир. Еврейлер китабының авторы Исаны кәмил Баш руханы хөкмүнде беян эдйәр.

Мср 28; Лев 16.

1623-нҗи сахыпадакы сурата серет.

Башан – бу гүнорта Сирияның текиз җүлгелери ве байырлыклары. Ол Җелиле көлүниң ве Иордан дерясының гүндогар тарапында ерлешйәр. Башан Гилгат этрабының демиргазыгында болуп, өзүниң семиз сыгырлары ве бол хасылы билен мешхур болупдыр.

Еш 12:5; 13:11; Кан 3:10.

Байрам йылы – хер элли йылдан ысрайыл халкы топрак, мирас, карз ве гуллар бабатда Худай тарапындан берлен йөрите дүзгүнлери берҗай этмели болупдыр.

Лев 25:1-34.

Байрамчылыклар – Мукаддес Китапда ысрайыл халкы тарапындан белленен бирнәче мөхүм байрамчылыклар айдылып гечилйәр. Ашакдакы санавда бу байрамларың атлары берилйәр:

Чатма байрамы

Эллинҗи гүн байрамы

Галла байрамы

Гүнәден сапланма гүни

Хасыл байрамы

Песах байрамы

Петир байрамы

Пурым байрамы

Сурнай байрамы

Тәзе Ай байрамы

Бу байрамлар барадакы маглуматлары сөзлүкден, оларың херсиниң адының ашагындан тапып билерсиңиз.

Берекет –

Серет: Ялкамак.

Беелзебул – арвах-җынларың ёлбашчысының ады. Бу ат «Багалзебупдан» гелип чыкандыр; Багалзебуп Көне Әхт дөврүнде ысрайыллара голай яшан халкларың сежде эден худайларының биридир (2Пат 1:2-16). Беелзебулың бейлеки ады шейтандыр.

Мат 10:25; 12:21,24,27; Мар 3:19,22,22; Лук 11:15,18,19.

Серет: Шейтан.

Бу дүнйәниң хөкүмдары –

Серет: Шейтан.

Бут – дашдан, агачдан я-да башга бир затдан ясалан хейкел, адамлар олары худай хөкмүнде хасаплап, сежде этмек үчин уланыпдырлар. Буларың кәбири сеждегәхде саклар ялы улы болупдыр, кәбири өйде саклар ялы кичи болупдыр.

Мср 20:4; Иша 40:19-20.

Серет: Өй бутлары.

Бүтинлей ёк этмек – Худайың Өз халкына сөз берен юрдунда урушдан соң олҗа дүшен эмләги, ягны есирлери, хайванлары ве харытлары ысрайыл халкының бәхбиди үчин алынман, эйсем бүтинлей ёк этмек аркалы Худая багыш эдилипдир.

Еш 6:17-21.

Ч

Ч

1. Чатма байрамы

Чатма байрамы – еврейлериң сененамасы боюнча единҗи айың, ягны Тишри айының (муңа Этаным айы хем дийлипдир) он бәши билен йигрими бири аралыгында, Гүнәден сапланма гүнүниң ыз яны белленилипдир. Бу хепдәниң довамында ысрайыл халкы Мүсүрден Кенгана барянча, чөлде азашып гезен дөврүни ятлапдыр. Халк Худая белленен гурбанлыклары хөдүрләпдир ве чатмаларда яшапдыр. Бу байрамчылык иң соңкы галланың ве мивелериң йыгналян дөври болупдыр, шонуң үчин бу дөвүрде хасыл тойы тутулыпдыр.

Мүс 23:16, 34:22, Лев 23:33-36, 39-43, Чөл 29:12-34, Кан 16:13-15, Зек 14:16-19.

Д

Д

1. Дагон
2. Давут галасы
3. Давут Оглы
4. Давут пыгамбер
5. Декаполис
6. Дери кесели
7. Дикме даш
8. Дога-дилег этмек
9. Догры

Дагон – бу пилиштлилериң худайы болуп, онуң гөвресиниң ярысындан ёкарсы адам, ашакы ярысы балык хөкмүнде суратландырылыпдыр.

1Шам 5:2.

Давут галасы – Сион дагында Иерусалимиң көне бөлеги, Давут пыгамбериң ябуслыларың илатыны басып алан ери.

2Шам 5:6-9; 1ЙЙ 11:5.

Серет: Ички гала.

Давут Оглы – Худай хезрети Давут патыша онуң несиллериниң бириниң мүдимилик шалык сүрҗекдигини сөз берипдир (2Шам 7:12-16; Иша 9:6-7). Исаның дөврүнде яхудылар бу Патыша гарашыпдырлар ве Оны Месих дийип атландырыпдырлар. Иса гарашылян Патыша хөкмүнде таналыпдыр ве Ол Давут Оглы дийлип атландырылыпдыр.

Мат 9:27; 15:22.

Серет: Худайың Оглы; Месих.

Давут пыгамбер – чөлде чопанчылык эдип йөркә, Худай Давуды ысрайыл халкына патыша эдип сайлаяр. Ол Иерусалими басып алып, оны пайтагт шәхери этмек билен душманларының үстүнден ысрайыл халкына еңиш гетирипдир. Давут пыгамбер догручыл хем адалатлы патыша болупдыр, йөне ол хем гүнә эдипдир. Шейле хем ол сазанда ве шахыр болупдыр, ол көп санлы мезмурлар языпдыр, булар соңра Зебур китабының бир бөлеги болупдыр. Давут пыгамберден соң онуң оглы Сүлейман пыгамбер патыша болупдыр. Давут Худая өрән садык болупдыр, Худай диңе Давудың неслинден бириниң хемишелик патыша болҗакдыгына сөз берипдир. Маттаның Хош Хабары китабыны ачанымызда, ол ерде Худайың Давуда сөз берен неслиниң Исадыгы хакда гүррүң берилйәр.

1Са 16:13-23; 17:12-58; 2Са 7; 11; Зеб 88:4; Мат 1:1; Рим 4:6; 2Ти 2:8; Айн 5:5.

Декаполис – Самария билен Җелиләниң гүндогарындакы он шәхер, олар Грек империясы дөврүнде гурлупдыр. Исаның дөврүнде олар Рим империясына дегишли болсалар-да, өзлери хөкүмдарлык эдипдирлер.

Мат 4:25; Мар 7:31.

Дери кесели – Көне ве Тәзе Әхт дөврүнде дери кеселиниң көп дүрли гөрнүшлери болупдыр. Дери кеселиниң хайсам болса бирине ёлуган адам, бу кесел бейлекилере ёкушмаз ялы ве ол башга адамы элләп, оны-да харам этмез ялы, башгалардан айры сакланыпдыр.

Лев 13:45-46; 2Пат 5:1-27; Мат 8:1-4; Лук 7:22.

Дикме даш – бу узын даш болуп, дим-‑дик гойлупдыр. Бу дикме даш кимдир бириниң мазарыны беллемек үчин я-да мөхүм бир зады я-да адамы ятламак үчин гөркезме хөкмүнде уланылыпдыр. Олар кераматлы хасапланыпдыр.

Гчк 28:18-22; 35:20; Мср 24:4; 2Шам 18:18.

Дога-дилег этмек – Мукаддес Китапда дога-дилег этмек – китапдан окамак я-да ят тутуп айтмак дәл-де, адатча калбыңдакы затлары Худая йүрекден беян этмекдир. Шейле хем дога-дилег этмек, көп халатда Худая алкыш айтмагы я-да Ондан көмек сорап ялбармагы аңладыпдыр. Мукаддес Китап бизе дурмушымызың әхли угурлары бабатда, шейле хем өз танаян ве бүтин дүнйәден эшидип, хатда танамаян адамларымызың хем мәтәчликлери догрусында Худай билен геплешип билйәндигимизи өвредйәр. Исаның бизе нәдип дога-дилег этмелидигини өвреден нусгасы Маттаның Хош Хабарының 6-нҗы бабының 9-13 аятларында ве Луканың Хош Хабарының 11‑нҗи бабының 2-4 аятларында гөркезлендир.

2Шам 7:27; Зеб 6:10; 141:2; Мат 6:9-13; Лук 11:2-4; Як 5:12-18; 1Пет 4:7; Фил 4:6; Кол 4:2; 1Тим 2:1-4.

Серет: Сежде этмек.

Догры – Мукаддес Китап Худайың догрудыгыны өвредйәр, Онуң әхли ишлери догрудыр. Шонуң үчин хем Худайың халкы Онуң буйрукларына табын болмак билен, Онуң хузурында догры ишлери этмәге чагырыландыр. Ишая пыгамбер халка: «Адалаты саклаң, догры ишлери эдиң» дийип, өвүт-үндев эдипдир (Иша 56:1). Тәзе Әхтде дашкы гөрнүши догры, эмма ичи эрбетликден долы адамларың хакыкатда кимдигини Худайың билйәндигини Иса бизе дуйдуряр. Шейле адамлар Худайың җезасындан гачып гутулмазлар. Павлус Худайың Ыбрайым пыгамбери иманы себәпли догры хасапландыгыны өвредйәр, эдил шунуң ялы, биз хем Худай тарапындан догры адамлар хасапланмак ислейән болсак, онда Худайың сайлап-сечен Иса Месихине иман этмелидирис.

Гчк 6:9; 15:6; Кан 12:25; Зеб 33:16; 63:11; Мат 13:49; Рим 4:3.

Серет: Адалатлы.

Э

Э

1. Эфиопия
2. Эфот
3. Эл гоймак
4. Эллинҗи гүн байрамы
5. Эляша пыгамбер
6. Эпикурчы философлар

Эфиопия – Мукаддес Китапда Эфиопия дийлип терҗиме эдилен ере хәзирки Суданың бир бөлеги ве гүнорта Мүсүр, шейле хем Эфиопияның демиргазык бөлеги гирйәр.

2Шам 18:21; Иша 11:11; 18:1; 20:3; Рес 8:25.

Эфот –

1. дини дабаралар гечирилйән вагты Баш руханының геййән еңсиз үстки эшиги. Гурсакчада сакланян Урым ве Туммым эфодың өң тарапына багланыпдыр (Мср 28:6-14).

2. Зыгыр матадан эдилен эшиклери руханылар ве хезрети Давут патыша гейипдир (1Шам 22:18; 2Шам 6:14).

3. Сежде эдилйән бир зат (Сер 8:26-27; 17:5).

Серет: Гурсакча; Урым ве Туммым. 1621-нҗи сахыпадакы сурата серет.

Эл гоймак – Мукаддес Китапда адамлар башга бир адама пата бермек ве тәзе везипә белленендигини ыглан этмек үчин онуң үстүне элини гоюпдырлар. Иса адамлара пата беренде, шейле хем шыпа беренде, элини оларың үстүне гоюпдыр. Эдил шунуң ялы, ресуллар адамларың үстүне эллерини гоянларында, олар Мукаддес Рухы кабул эдипдирлер я-да шыпа алыпдырлар.

Гчк 48:14; Чөл 8:10; Мар 10:16; Лук 4:40; Рес 6:7; 13:3; 19:6.

Эллинҗи гүн байрамы – Исаның дөврүнде ысрайылларың Галла байрамы грекче «Пентикост» дийлип атландырылыпдыр, бу Эллинҗи гүн диймеги аңладыпдыр. Себәби Галла байрамы Песах байрамындан элли гүн соң белленилипдир.

Рес 2:1

Серет: Галла байрамы; Песах байрамы.

Эляша пыгамбер – Ыляс пыгамберден соң, онуң хызматыны довам этдирен пыгамбердир. Ол хем Ыляс пыгамбер ялы көп гудратлар гөркезипдир.

1Пат 19:16-21; 2Пат 2-13.

Эпикурчы философлар – эпикурчылар Эпикур атлы философың таглыматларына эерипдирлер. Ол адамларың дурмушда багтлы болмалыдыкларыны ве агыры билен горкыны айрып ташламалыдыкларыны өвредипдир.

Рес 17:18.

Ә

Ә

1. Әхт

2. Әхт сандыгы

Әхт – Мукаддес Китапда Худай билен ынсанларың арасында баглашылан эсасы бәш әхт бар:

1. Нух билен баглашылан әхт (Гчк 6:18; 9:8-17).

2. Ыбрайым билен баглашылан әхт (Гчк 15; 17).

3. Канун бабатда ысрайыл халкы билен баглашылан әхт (Мср 19:5; 24; Кан 4:13).

4. Давут билен баглашылан әхт (2Шам 7:8-16).

5. Иса Месихиң үсти билен баглашылан тәзе әхт (Ер 31:31-34; Лук 22:20; Ев 8:6-13).

Гчк 9:9-17; 15:18; Мср 6:3-6; 19:5-6; 2Шам 5:3; Зеб 88:4-5.

Әхт сандыгы – агачдан ясалып, алтына гапланан сандык болупдыр. Йүзүне Он табшырык язылан ики ясы даш бөлеги хем онуң ичинде сакланыпдыр. Сандыгың гапагының үстүнде ганатларыны яйып отуран ики саны керубың шекили болупдыр. Бу сандык мукаддес болупдыр ве Худайың хузуры онуң төверегини гуршапдыр, оңа эл дегирмек гадаган экен. Сандык чадырың Иң мукаддес отагында адамлардан гизлен сакланыпдыр, соңрак болса ыбадатхана гөчүрилипдир. Диңе Гүнәден сапланма гүни баш руханы оңа якын барып билипдир, ол яны билен түтетги алыпдыр, мунуң түссеси болса сандыгың гапагыны гөрүнмез ялы руханыдан гизләпдир.

Мср 25:10-22; 26:33; Лев 16:13-15; Чөл 10:33-36; Еш 3; 1Шам 5; 2ЙЙ 5:2-10.

Серет: Баш руханы.

Ф

Ф

1. Фараон
2. Фарисейлер
3. Финикия

Фараон – бу ат Мүсүр патышасы үчин берлен атдыр.

Гчк 12:10-20; Мср 1-14.

Фарисейлер – Исаның дөврүнде фарисейлер яхудыларың доландырян меҗлисинде гүйчли топар болупдыр. Олар саддукейлер билен ишлешипдирлер, эмма олардан тапавуды, фарисейлер адамларың дирелҗекдигине ынаныпдырлар. Фарисейлер Худайың Муса берен әхли канунларыны билипдирлер ве олар адамлара бу канунлары эдил язылышы ялы ерине етирмеги өвредипдирлер. Шейле хем олар өзлериниң Кануна гошан дәп-дессурларыны ве дүзгүнлерини халка өвредипдирлер.

Мат 15:1; Лук 11:39; Лук 20:27; Ёх 11:46.

Серет: Меҗлис; Саддукейлер. 1626-нҗы сахыпадакы сурата серет.

Финикия – Ортаер деңзиниң кенарындакы мейдана греклер Финикия дийип ат берипдирлер. Хәзирки вагтда бу ер Ливаның бир бөлегидир. Сур ве Сидон онуң иң ваҗып шәхерлери болупдыр, оларың халкы мешхур деңизчилер ве сөвдагәрлер болупдыр.

Рес 11:19; 15:3; 21:2.

Г

Г

1. Гала дервезелери
2. Галла байрамы
3. Галла садакасы
4. Ган
5. Гиргашлар
6. Гитит
7. Гомора
8. Гөгүң Шалыгы
9. Гөк
10. Гөргүр
11. Гөрнүш
12. Греклер
13. Гурбанлык сыпасы
14. Гурбанлыклар
15. Гурсакча
16. Гүнә гурбанлыгы
17. Гүнәден сапланма гүни
18. Гырнак аял
19. Гызыл деңиз

Гала дервезелери – галаларың ве шәхерлериң төвереги гораг үчин диварлар билен өртүлипдир. Дервезелериң өңүндәки ачык мейдан адамлара душушмак үчин аматлы ер болупдыр, шейле хем бу ер хөкүм ыглан эдилйән, җемгыетчилик йыгнаклары гечирилйән ве сөвда-сатык эдилйән ер болупдыр.

Рут 4:1-11; 2Шам 19:8.

Галла байрамы – еврейлериң сененамасы боюнча үчүнҗи айың, ягны Сиван айының алтысына белленипдир. Бу томусда, Песах байрамындан соңра еди хепде геченсоң белленипдир. Шол еди хепдәниң довамында хасыл йыгналыпдыр, арпадан башлап, бугдая ченли йыгналыпдыр. Шол гүн ысрайыл халкы Худайың хасыла берен берекеди үчин той эдип, хер дүрли садакалар гетирипдир. Исаның дөврүнде бу байрам Эллинҗи гүн байрамы хөкмүнде мешхур болупдыр.

Лев 23:15-21; Кан 16:9-12.

Серет: Эллинҗи гүн байрамы; Песах байрамы.

Галла садакасы – бу садака көпленч хасыл үчин миннетдарлык билдирилип, Худая ве руханылара совгат хөкмүнде берлипдир. Бу садака чиг я-да бишен галла болупдыр, я-да олар галланы үвәп, уны яг ве якымлы ыслы затлар билен гарып, ондан бир затлар биширип гетирипдирлер.

Мср 40:29; Лев 2:1-16; 6:14-17; 23:9.

Ган – Төвратда ган гаты мөхүм зат хасапланяр. Ган диңе Худая дегишли болан дурмуш габы хасапланылды, шонуң үчин кимдир бири өлдүрилсе, шол ган акан топрак харам сайылды. Хайван өлдүриленде, онуң ганыны ере акдырыпдырлар. Хич киме ол гандан ичмәге я-да нахар тайярламага ругсат эдилмәндир. Гурбанлыклар хөдүрлененде, малларың ганы адамлары ве гурбанлык сыпаларыны мукаддес этмек үчин уланылыпдыр.

Гчк 4:10; 9:4; 37:26; Мср 29:21; Лев 1:5; 16:18-19; 17:10-11.

Гиргашлар – Ысрайыл халкы Кенган юрдуны эелемезден өң, ол ерде яшан халкларың бири

Гчк 15:21.

Серет: Кенган.

Гитит – манысы белли дәл. Саз гуралларының бир гөрнүши болмагы әхтимал.

Зеб 8:1: 80:1; 83:1.

Гомора – Өли деңзиң демиргазыгындакы Иордан җүлгесинде ерлешйән бир шәхер. Халкының эден писликлери себәпли Гомора Содом шәхери билен бирликде Худай тарапындан вейран эдилди.

Гчк 19; Иса 1:9; Ер 23:14; Мат 10:15.

Гөгүң Шалыгы –

Серет: Худайың Шалыгы.

Гөк – бу асмандан-да ёкарда болуп, Худайың ве Онуң перишделериниң яшаян ерини аңлатмак үчин уланылыпдыр. Тәзе Әхтде Исаның гөкден гелендиги ве өлүмден диреленден соң, ене гөге гөтерилендиги, шейле хем Хөкүм гүни Онуң ене гелҗекдиги айдыляр. Ким Иса ынанян болса, Онуң билен биле гөге гөтерилер. Аянлык китабында тәзе гөгүң ве тәзе ериң шекили суратландырыляр.

Гчк 1:30; 21:17; Еш 5:14; 1Пат 8:27,30; Зеб 52:3; Мар 11:25; Ёх 6:41-51; 2Кор 5:1,2; Фил 3:14,20; 1Сал 4:16; 2Сал 1:7-8; Айн 21:1-4.

Гөргүр –

Серет: Пыгамбер.

Гөрнүш – кимдир бирине башгалара етирмек үчин берилйән хабар. Худайдан гелен гөрнүшлер Көне Әхтде, эсасан хем Пыгамберлик китапларында беян эдилйәр. «Гөрнүш» ве «аянлык» сөзлериниң манысы бири-бирине өрән якын.

Чөл 12:6; Рес 10:9-16.

Серет: Аянлык; Пыгамбер.

Греклер – Исгендер Зүлкарнейниң ве онуң гошунының басып алан чәклеринде яшаян халкларың хеммеси диен ялы грек медениетини ве дилини кабул эдипдирлер. Шонуң үчин-де, Иса Месихиң дөврүнде яшан яхудылар арамей дилинде дәл-де, грек дилинде гүрлешйәрдилер. Грек медениети оларың дүнйәгарайшына ве пикирлерине гүйчли тәсирини етирйәрди. Шоңа гөрә-де, Тәзе Әхтиң китаплары грек дилинде языландыр.

Гурбанлык сыпасы –

Серет: Сыпа.

Гурбанлыклар – Көне Әхтде беян эдилен эсасы гурбанлыклар шулардыр: Якма гурбанлыгы; Саламатлык гурбанлыгы; Гүнә гурбанлыгы; Язык гурбанлыгы. Гурбанлыклар барадакы маглуматлары бу сөзлүкде оларың херсиниң адының ашагындан окап билерсиңиз.

Гурсакча – бу баш руханы тарапындан гейлип, эфодың үстүнден багланыпдыр. Гурсакчаның йүзүне Ысрайылың он ики тиресиниң хер бири үчин он ики саны гымматбаха даш тикилипдир. Онуң ичинде кераматлы сайылан ики зат, Урым ве Туммым болупдыр.

Мср 28:4-30

Серет: Эфот; Урым ве Туммым.

Гүнә гурбанлыгы – бир адам я-да тутуш халк Реббиң берен буйрукларыны төтәнден бозанда, шу гурбанлык аркалы руханы олары гүнәлеринден саплапдыр.

Лев 4:2-35.

Гүнәден сапланма гүни – бу еврейлериң сененамасы боюнча единҗи айың, ягны Тишри айының (муңа Этаным айы хем дийлипдир) онуна белленилипдир. Бу Сурнай байрамындан соң гүйзде болупдыр. Шол гүн адамлар ишлемән, дынч алыпдырлар ве агыз бекләпдирлер. Руханылар өзлерини ве халкы эден гүнәлеринден сапламак үчин, шейле хем Мукаддес чадыры ве гурбанлык сыпасыны тәмизлемек үчин белленилен гурбанлыклары хөдүрләпдирлер. Бу йылың довамында иң мөхүм байрам болупдыр.

Лев 16.

Гырнак аял – бу гырнак я-да есир алнан аял болупдыр. Онуң машгалада дереҗеси хемишелик экен, белли бир хукугы болупдыр, эмма хоҗайынының аялы билен деңхукуклы болмандыр.

Гчк 22:24; 2Шам 5:13; 1Пат 11:3.

Гызыл деңиз – Көне Әхтде бу ат Гызыл деңиз дийлип терҗиме эдилйәр, ол сөзме-сөз «Ям суф» болуп, «Гамыш деңзи» диймеги аңладяр. Кәбир алымлар «Ям суф» Мүсүр билен Ысрайылың арасында ерлешйән бир айлагы аңладяр дийип пикир эдйәрлер.

Мср 10:19.

Х

Х

1. Хача чүйлемек
2. Халасгәр
3. Хантагта
4. Хасыл байрамы
5. Хеләкчилик ери
6. Хепдәниң биринҗи гүни
7. Хермон дагы
8. Хетлер
9. Хигаён
10. Хирод
11. Хивилер
12. Хореп
13. Хорылар
14. Хоссар
15. Хош хабар
16. Хошбой ыслы гамыш
17. Хошея пыгамбер
18. Хов эне
19. Хөдүр чөреги
20. Худай
21. Худайың Гузусы
22. Худайың Оглы
23. Худайың Шалыгы
24. Хызмат этмек

Хача чүйлемек – Рим империясында элхенч җенаят эденлери хача чүйләп, олара өлүм җезасыны бермеклик адат болупдыр. Ол ерде эсгерлер ол адамы хача чүйләпдирлер я-да йүп билен хача баглапдырлар. Соңра хачы дикләпдирлер ве ол адам деми гутарып өлйәнчә, шол хачда дурупдыр. Хачда чүйленип өлдүрилмек улы масгарачылык хасапланыпдыр.

Мат 27; Мар 15; Лук 23; Ёх 19.

Халасгәр – Көне Әхтде Худай Халасгәрдир, себәби Ол Өз халкыны душманларындан халас этди. Пыгамберлери аркалы геплемек билен, Худай Өзүни Халасгәр дийип атландыряр. Еврейче «Ешува» диен ат «Реб – Халасгәр» диймеги аңладяр. Ешува ве Иса диен ики адың еврейче язылышы «Ехошува» диен сөзден гелип чыкяр. Юсуба гөрнен перишде Исаның Өз халкыны гүнәлеринден халас этҗекдигини хабар берйәр. Исаның доглан гиҗеси Җебрайыл перишде «Сизиң үчин Халасгәр догулды» дийип җар эдйәр.

Иша 43:3; Мат 1:21; Лук 2:11.

Хантагта – Реббе хөдүр эдилен чөреклери гоймак үчин йөрите ясалан тагта. Хантагта агачдан ясалып, сап алтына гапланыпдыр. Ол Мукаддес чадырың ичинде, соңрак Иерусалимдәки ыбадатханада гойлупдыр.

Мср 25:23-30, 26:35.

Серет: Хөдүр чөреги.

Хасыл байрамы – бу еврейлериң сененамасы боюнча единҗи айда, ягны Тишри айында (муңа Этаным айы хем дийлипдир) эдил Гүнәден сапланма гүнүниң ыз яны белленипдир. Тишри айы гүйз паслында болупдыр. Бу Чатма байрамының бир бөлеги болуп, Көне Әхтде ики гезек габат гелйәр.

Мср 23:16; 34:22.

Серет: Чатма байрамы.

Хеләкчилик ери –

Серет: Өлүлер дүнйәси.

Эйп 26:6; 28:22; 31:12; Зеб 87:12.

Хепдәниң биринҗи гүни – бу еврейлериң сененамасы боюнча екшенбе гүни.

Хермон дагы – Ысрайыл топрагында иң бейик даг болуп, юрдуң демиргазыгында ерлешипдир.

Хетлер – Ысрайыл халкы Кенган юрдуны эелемезден өң, ол ерде яшан халкларың бири. Б. э. өң 1200‑нҗи йылда оларың улы империясы болупдыр, хәзирки Түркийәниң бир бөлеги болупдыр.

Серет: Кенган.

Гчк 10:15.

Хигаён – бу саз гуралының бир гөрнүши.

Зеб 9:17.

Хирод – Тәзе Әхтде Хирод дийлип атландырылян дөрт адам бар:

1. Иса доглан вагты Яхуданың патышасы болан, Бейик Хирод дийлип атландырылан патыша. Иса бәбеккә Оны өлдүрмәге сынанышан хем шолды (Мат 2:1-22; Лук 1:5).

2. Иса вагыз эден ве гудратлар гөркезен дөври Җелиледе патыша болан Хирод Антип. Доганының аялы Хиродия өйленен ве Яхя чүмдүриҗиниң келлесини чапмагы буйран хем шолды. Яхудылар Исаны хача чүйлемезден өң, шу Хирод тарапындан тутуп гетирйәрлер. (Мар 6:14-29; Лук 23:6-12).

3. Патыша Хирод Агрип биринҗи, ирки йыгнакда Исаның ызына эеренлери ызарлан адам. Ол Яхяның доганы Якубы өлдүрдйәр (Рес 12:1-23).

4. Патыша Хирод Агрип Икинҗи, Павлус император тарапындан хөкүм эдилмеги үчин Риме иберилмезден өң, оны өз ягдайы билен танышдыряр (Рес 25:13–26:2; 26:19, 27-32).

Хивилер – Ысрайыл халкы эелемезден өң, Кенганда яшан халкларың бири. Олар юрдуң меркезинде яшапдырлар.

Гчк 10:17; Мср 3:17; 13:5.

Серет: Кенган.

Хореп –

Серет: Синай.

Хорылар – Ысрайыл халкы эелемезден өң, Кенганда яшан халкларың бири.

Гчк 14:6; 36:20-30; Кан 2:21-22.

Серет: Кенган.

Хоссар – гадымы Ысрайылда хоссарың дүрли җогапкәрчилиги болупдыр. Онуң гарындашы өлдүриленде, гандардан хун алыпдыр. Машгалада мирас галар ялы, оңа сатылан эмләги ызына сатын алмага ругсат эдилипдир.

Чөл 35:12-27; Рут 4:1-8; Эйп 19:25;

Хош хабар – Тәзе Әхтде бу сөз Исаның өлүми ве Онуң өлүмден дирелмеги аркалы Худайың Шалыгының беркарар боландыгы, Оңа ынанянларың халас эдилендиги барадакы хабар.

Мат 4:23; Мар 1:15; Рим 1:16; 1Кор 15:1-11; Гал 1:11.

Хошбой ыслы гамыш – атырлар ве яглар алмак үчин уланылан гамшың бир гөрнүши.

Мср 30:23; Наг 4:14; Иша 43:24; Йрм 6:20; Эзк 27:19.

Хошея пыгамбер –

Серет: Хош 1; Рим 9:25.

Хов эне – Хов әхли адамзадың энеси болупдыр, онуң ады еврейче «яшайыш» диймеги аңладыпдыр.

Гчк 3:20.

Хөдүр чөреги – чадырда, соңра ыбадатханада хантагтаның үстүнде гойлан он ики саны петир чөреги. Чөреклер хантагтада бир хепделәп галдырылыпдыр. Соңра тәзе он ики чөрек билен чалшырылыпдыр. Хантагтадан айрылан бу чөреклери диңе руханылара иймәге ругсат эдилипдир.

Лев 24:5-9; 1Шам 21:4

Серет: Мукаддес отаг.

Худай – гөги ве ери, ягны тутуш әлем-җаханы ярадан Худайдыр. Худай башга-да энчеме атлар билен атландырылыпдыр, эмма оларың хеммеси шол бир Худайы аңладыпдыр: Реб, Бейик Худай, Хөкмүрован Реб, Мукаддес.

Серет: Реб.

Худайың Гузусы – Яхя чүмдүриҗи Иса Месихи Худайың Гузусы дийип атландыряр. Яхудыларың урп-адатларына гөрә, Худай оларың гүнәлерини багышламагы үчин, олар җанлы союп, Худая гурбанлык берипдирлер. Бу гурбанлык аркалы олар Худайың назарында пәк сайылыпдыр. Яхя, белки, бу гурбанлыгы гөз өңүнде тутуп, Исаны шейле атландырандыр. Белки-де, Оны Песах гузусы өйдүп пикир эдендир. Песах байрамында ысрайыллар җанлы союп, өзлериниң новбахар огулларының шол җанлының ганы аркалы өлүм перишдесиниң элинден халас боландыкларыны ятлапдырлар. Аянлык китабының 5‑нҗи бабында беян эдилен гөрнүшде Месих Гузы хөкмүнде суратландырыляр.

Ёх 1:29, 36; Лев 4:32; Мср 12:21-27.

Серет: Гүнә гурбанлыгы; Песах байрамы.

Худайың Оглы – Көне Әхтде «Худайың Оглы» патышалар үчин, иң мөхүм патыша болан Давут пыгамбер үчин уланылыпдыр. Реб Давудың оглуның хемишелик шалык сүрҗекдигини ве Худай билен ата-огул гатнашыгының болҗакдыгыны сөз берйәр. Бу огул яхудылар тарапындан Месих дийлип атландырылыпдыр. Шейлеликде, Тәзе Әхтде бу атлар, ягны Худайың Оглы ве Месих, икиси хем диңе Иса үчин уланыляр. Буларың икиси хем Худайың Шалыгыны беркарар этмек үчин Худай тарапындан Сайланып-сечилен диймеги аңладяр, Худай билен Исаның деңхукуклы гатнашыгы бар.

Серет: Месих.

Худайың Шалыгы – Матта тарапындан Худайың Шалыгына «Гөгүң Шалыгы» хем дийилйәр. Иса Месих бу дүнйә геленде, адамларың Худай билен тәзе арагатнашыкда яшамагына ёл ачмак аркалы Худайың Шалыгыны беркарар этди. Худайың Шалыгының адамлары Иса ынанян ве табын болян адамларды. Иса Месих доланып геленде, Худайың Шалыгы долы тамам болар ве бу әхли адамлара айдың аян болар.

Мат 19:24; Лук 13:29; Ёх 3:3-5; Рим 14:17.

Хызмат этмек – Мукаддес Китапда бу сөз диңе бир хоҗайынларына хызмат эдйән адамлары дәл-де, эйсем Худая хызмат эдйән Онуң адамларыны хем аңладыпдыр. Иса ынанянлар Хош Хабары вагыз эдип ве бейлеки месихилере ягшылык эдип, оларың мәтәчликлерине көмек этмек билен Оңа хызмат эдйәрлер.

Чөл 16:8-9; Кан 6:13; Еш 23:7,16; 24:24.

Серет: Сежде этмек.

И

И

1. Иблис
2. Ичги садакасы
3. Ички гала
4. Император
5. Инҗил
6. Иң мукаддес отаг
7. Иордан дерясы
8. Иса
9. Ишая пыгамбер
10. Иерусалим

Иблис –

Серет: Шейтан.

Ичги садакасы – гурбанлык сыпасының үстүне шерап, кәте яг гуймак билен Худая хөдүр эдилипдир.

Гчк 35:14; Лев 23:13.

Ички гала – диварлар билен өртүлен галаның ичиндәки беркитме. Бу шәхериң иң бейик ери болупдыр.

1Пат 16:18; 2Пат 15:25; Ер 30:18.

Император – Рим империясының патышасы. Тәзе Әхтде үч император ятланяр:

1. Император Август, ол Октавиян дийлип хем атландырылярды (б. э. өң 27‑нҗи йылдан б. э. 14‑нҗи йылына ченли). Иса догланда, ол императорды (Лук 2:1).

2. Император Тибериюс (б. э. 14-37 йй). Иса вагыз эден ве өлүп-дирелен дөври ол императорды (Лук 3:1; Ёха 19:12).

3. Император Клавдий (б. э. 41-54 йй). Ол яхудылары Римден ковуп чыкарды (Рес 18:1-4).

Инҗил – Тәзе Әхт.

Иң мукаддес отаг – Мукаддес чадырың иң ички отагы, соңрак бу ыбадатханада Әхт сандыгының сакланан ери болупдыр. («Мукаддес чадыр» ве «Ыбадатхана» сөзлериниң ашагында берлен суратлара середиң.) Сүлейманың гуран ыбадатханасында бу ички отаг дийлип атландырылды ве ол ерде керупларың шекили хем болупдыр. Ички отаг дашкы отагдан улы туты аркалы бөлүнипдир. Кануна гөрә, диңе баш рухана ички отага гирмәге ругсат берлипдир, ол хем диңе йылда бир гезек, Гүнәден сапланма гүни гирип билипдир.

Мср 26:33; Лев 16:1-2; 1Пат 6:16-30.

1628‑нҗи сахыпадакы сурата серет.

Серет: Гүнәден сапланма гүни; Керуп; Мукаддес отаг; Мукаддес өй; Туты; Ыбадатхана.

Иордан дерясы – Җелиле көли билен Өли деңзиң арасындан акян деря. Гүндогарда Ысрайыл юрдуның арачәги хөкмүнде уланылыпдыр. Ысрайыллар Кенгана гирмезден өң бу дерядан гечипдирлер.

Еш 2:1.

Карта серет

Серет: Җелиле.

Иса – Исаның еврейче ады «Ешува» болуп, ол «Реб халас эдйәр» диймеги аңладяр. I асырда бу ат яхудылар үчин йөргүнли ат болупдыр.

Ишая пыгамбер – Ишая пыгамбер Яхуда патышалары Узыяның, Ётамың, Ахазың ве Хизкияның дөврүнде пыгамберлик эдипдир. Ол б. э. өң VIII асырда яшап гечди. Ишая билимли адам болупдыр, ол патышаның маслахатчысы хөкмүнде өмрүни Иерусалимде гечирипдир. Бу дөвүрде Ысрайыл патышалыгы Ассырия империясы тарапындан басылып алнып, Яхуда патышалыгы болса хемише ховп астында болупдыр. Ишаяның пыгамберликлериниң аглабасы Худайың Өз халкыны халас эдйәндиги барададыр, эмма шол бир вагтың өзүнде ол ысрайыллара пислик эдйәнлери, адалатсызлары ве бута чокунянлары Худайың хөкүм этҗекдигини дуйдурыпдыр. Ишая даш-төверегинде болуп гечйән вакалара дегишли гөрнүшлер гөрүпдир, шейле хем ол гелҗекде болҗак затлары гөрнүш аркалы өңден гөрүпдир, эсасан хем эҗир чекмек билен Худайың халкыны халас этҗек Гул барадакы гөрнүши гөрүпдир. Тәзе Әхтде бу пыгамберликлер Иса Месихде амала ашмак билен айдың әшгәр боляр.

2Пат 19-20; Иша 1, 6; Мат 4:14; 8:17; 12:17; Ёх 12:38-41; Рес 8:28-35.

Иерусалим – Иерусалим Давут пыгамбер билен Сүлейман пыгамбериң хөкүмдарлык эден дөврүнде Ысрайылың пайтагты болупдыр. Сүлейманың өлүминден соңра бу Яхуда патышалыгының пайтагты болупдыр. Бу шәхер Сион ады билен хем тутулыпдыр.

2Шам 5:6-15; 2ЙЙ 9:25; 2ЙЙ 11:5-17; Зеб 68:36.

Җ

Җ

1. Җебрайыл перишде
2. Җелиле
3. Җеннет
4. Җул гейинмек

Җебрайыл перишде – адамзада Худайың хабарыны гетирйән перишде. Көне Әхтде ол Даныел пыгамбере гөрнүп, оңа Худайдан гелен гөрнүшлери дүшүндирйәр. Тәзе Әхтде ол Зекаря гөрнүп, Яхяның догулҗакдыгыны, шейле-де Меръеме гөрнүп, Иса Месихиң догулҗакдыгыны хабар берйәр.

Дан 8:14-19; 9:19-21; Лук 1:19,26.

Җелиле – Ысрайыл юрдуның демиргазык этрабы.

Мат 2:22; Иша 9:1.

Җеннет – грекче бу сөз «овадан баг» диймеги аңладяр. Тәзе Әхтде бу сөз Иса ынанянларың өлүмден соң гидйән аҗайып ерини аңладяр.

Лук 23:43; Айн 2:7.

Җул гейинмек – гадымы Ысрайылда адамлар эден гүнәсине тоба эдйәндиклерини гөркезенлеринде я-да кимдир бириниң ясыны тутанларында, җул гейнипдирлер ве күлүң үстүнде отурыпдырлар я-да депелеринден күл сепеләпдирлер. Умуман бу гам-гуссаны гөркезмек үчин уланылыпдыр.

2Шам 3:31; Нех 9:1; Мат 11:21.

К

К

1. Канун
2. Канун китабы
3. Кемош
4. Кенган
5. Кенганлар
6. Керуп
7. Кесетлер
8. Кейнлер
9. Кәкилик оты
10. Көне Әхт
11. Күл үстүнде отурмак

Канун – Төврадың бәш китабы: муңа сежде, мукаддес өй, байрамлар, гурбанлыклар ве садакалар дегишли болуп, иң эсасы хем Худайың халкы хөкмүнде ысрайылларың нәхили яшамалыдыкларына дегишли Худайың берен канунларындан ыбарат. Бу көпленч Мусаның кануны (Еш 8:29) я-да Мукаддес канун (Мат 23:23) дийлип атландырылыпдыр. Кануның эсасы бөлеги Он табшырыкдыр (Мср 20:1-17; Кан 5:6-21).

Серет: Канун китабы; Төврат.

Канун китабы – муңа Реббиң берен канунларындан ыбарат болан Канун таглыматы китабының бир бөлеги я-да Төврадың бәш китабы дегишлидир.

Кан 30:9-10; Еш 1:8; Гал 3:10.

Серет: Төврат.

Кемош – Мовапларың худайы.

1Пат 11:7, 33; Йрм 48:13,46.

Серет: Моваплар.

Кенган – Нухуң агтыкларының бириниң ады. Онуң несиллери болан кенганлар Ортаер деңзи билен Иордан дерясының аралыгында орнашыпдырлар, шонуң үчин ол ере Кенган ады берлипдир. Соңра олар ысрайыллар тарапындан басылып алныпдыр.

Гчк 9:18; 12:5; Мср 6:4; Еш 5:12.

Кенганлар – кенганың илаты гарышык болуп, финикиялылара якын болупдыр. Кәвагт бу сөз ол ерде яшан әхли тирелери аңладып, умумы уланылыпдыр, кәте диңе бир тирәни гөркезмек үчин уланылыпдыр. Соңра олар Кенганы басып алан ысрайыллар тарапындан өлдүрилипдир, дири галанлары-да ковлуп чыкарылыпдыр.

Гчк 12:6; 15:18-21; Еш 16:10.

Керуп – ганатлы перишделер. Олар Эрем багында яшайыш дарагтыны горапдырлар. Эзекиел (ягны Кифл) пыгамбериң гөрен гөрнүшинде керуплар Худайың тагтының депесинде ерлешипдир. Әхт сандыгының үстүнде ганатларыны гапагың үстүне яйып отуран ики саны керубың алтындан ясалан кешби бар.

Гчк 3:24; Мср 25:18-22.

Серет: Әхт сандыгы; Перишде; Серафлар.

Кесетлер – илки Месопотамиядакы дүзлүкде, соңра Бабыл шәхеринде яшан тире. Кесетлер ол ердәки яшан тирелериниң арасында иң гүйчли тире болупдыр ве шонуң үчин оларың ады көпленч тутуш бабыллылары аңлатмак үчин уланылыпдыр.

Эзр 5:12; Иша 47:1.

Серет: Бабыл.

Кейнлер – Ысрайыл халкы эелемезден өң, Кенган юрдунда яшан халкларың бири.

Гчк 15:19; 4:11; 1Шам 15:6; 27:10; 1ЙЙ 2:55.

Серет: Кенган.

Кәкилик оты – якымлы ыслы өсүмлик. Руханы бир богдак кәкилик отуны сува я-да гана батырып, тәмизлемек үчин адамларың я-да бейлеки затларың үстүне сепипдир.

Лев 14:4,6; Зеб 50:9.

Серет: Мурдар; Тәмиз.

Көне Әхт – ол Төвратдан, Зебурдан, Тарыхы, Даналык ве Пыгамберлик китапларындан ыбарат. Бу китаплар Иса Месих гелмезден өң язылыпдыр, оларың кәбиринде Онуң гелҗекдиги барадакы пыгамберликлер бар.

Серет: Пыгамберлик этмек; Тәзе Әхт; Төврат; Зебур.

Күл үстүнде отурмак –

Серет: Җул гейинмек.

Л

Л

1. Ладан
2. Левилер
3. Лира
4. Ливан
5. Ливятан
6. Лолы
7. Лут

Ладан – гырымсы агаҗың гүр япрагындан чыкян шире. Шире гатаяр ве якымлы ыслы шепбик хөкмүнде сатыляр, оны оврадып, ондан дерман ясаярлар.

Гчк 37:25; 43:11.

Левилер – Левилер Якубың оглы Левиниң несиллеридир. Леви тиреси үч уруга бөлүнипдир: Гершоның, Кохадың ве Мерарының несиллери. Мусаның дөврүнде Худай леви тиресинден болан Харун пыгамбериң несиллерини руханылыга сайлапдыр; бейлеки левилериң әхлисини Мукаддес чадырда хызмат эдип, руханылара көмеклешмәге белләпдир. Диңе шу тирәниң өзбашдак мүлк ери болмандыр, себәби оларың везипеси Мукаддес чадырда, соңра ыбадатханада хызмат этмек болупдыр. Шонуң үчин булара мүлк ер бейлеки тирелерден бөлүнип берлипдир.

Мср 6:25; 38:21; Лев 25:32ф; Чөл 3:6.

Серет: Руханы.

Лира – Ысрайылда ве онуң даш-төверегиндәки үлкелерде уланылан киришли саз гуралы. Ол улы гөврүмли арфа меңзеш болупдыр.

Гчк 4:21; 1Шам 16:15-23; Зеб 70:22.

1624-нҗи сахыпадакы сурата серет.

Ливан – Ысрайылың демиргазык арачәгинде ерлешйән даглык юрт, ол кедр токайлыгы билен мешхур болупдыр. Сүлейман патыша Иерусалимде көшгүни ве ыбадатхананы Ливаның кедр хем бейлеки агачларындан гурупдыр.

1Пат 5:6-10; Эзр 3:7; Иша 60:13.

Ливятан –

Серет: Аждарха.

Лолы – газанч үчин тенини сатян аял.

Сүл 9:3; Хош 4:14; Як 2:25; 1Кор 6:15,16.

Лут – Ыбрайым пыгамбериң доганының оглы. Ол овнуклы-ирили маллары ве чадырлары билен Содом галасының төверегиндәки дереде месген тутупдыр. Соңра Реб Содом билен Гомора шәхерлериниң икисини вейран эдипдир, йөне перишделер Луты машгаласы билен биле халас эдипдирлер. Лут мовапларың ве аммонларың атасыды, соңра онуң несиллери Ысрайылың душманы болупдырлар.

Гчк 12:4–14:16; 19:1-36; 2Пет 2:7,8.

М

М

1. Мадай
2. Манна
3. Маскил
4. Меҗлис
5. Меръем
6. Месх ягы
7. Месих
8. Месопотамия
9. Мейлетин садака
10. Мезмур
11. Мәликсадык
12. Мидянлар
13. Микайыл
14. Миктам
15. Миллетлер
16. Милло
17. Мирас
18. Молек
19. Моваплар
20. Мукаддес
21. Мукаддес чадыр
22. Мукаддес чөрек
23. Мукаддес даг
24. Мукаддес отаг
25. Мукаддес өй
26. Мукаддес Рух
27. Мурдар
28. Муса пыгамбер
29. Мут лабен
30. Мүр
31. Мүрзе

Мадай – хәзирки гүнбатар-демиргазык Эйранда ерлешйән гүйчли патышалык. Парс империясында мадайлар парслар билен биле бир патышалыкда гуллук эдипдирлер. Шонуң үчин оларың канунларына «Медес ве парс канунлары» дийлипдир.

2Пат 17:6; Эст 1:19; Дан 6:8,12,15; Рес 2:9.

Серет: Парс империясы.

Манна – Ысрайыллар Синай чөлүнде азашып йөркәлер, Худай тарапындан асмандан яган иймит.

Мср 16:31-35; Чөл 11:6; Зеб 77:24; Ёх 6:31-58.

Маскил – Зебур китабында бир айдымың гөрнүши. Олар бирнәче максатлар үчин язылыпдыр: гудратлы ишлери үчин Худайы шөхратландырмак; халкың бетбагтчылыгына я-да шахсы гынанҗына яс тутмак; шейле хем алкыш айтмак ве ялбармак үчин.

Зеб 31; 41; 52; 89; 142.

Серет: Мезмур; Зебур.

Меҗлис – Мукаддес Китапда бирнәче меҗлис агзалып гечилйәр. Оларың икиси иң мөхүмидир:

1. Худайың меҗлиси.

2. Яхудыларың меҗлиси. Худайың меҗлисине перишделер ве гөгүң башга ылахы барлыклары йыгнанярлар. Яхудыларың меҗлисине иң мөхүм яхуды адамларындан етмиш бириси дегишли болупдыр. Оларың арасында фарисейлер ве саддукейлер болуп, Баш руханы меҗлисе баштутанлык эдипдир. Римлилериң хөкүмдарлыгы астында меҗлисиң раят ве җенаят ишлерине гарамага ыгтыяры болупдыр, йөне хич кими хөкүм этмәге хукугы болмандыр.

Эйп 15:8; Зеб 81:1; 88:6: Мар 14:53-65; Рес 4:1-22.

Меръем – Тәзе Әхтде Меръем атлы бирнәче аял бар:

1. Исаның эҗеси Меръем.

2. Магдалалы Меръем. Иса Магдалалы Меръемден еди саны эрбет рухы чыкарды ве Меръем Исаның ызына эериҗилериң бири болды (Мат 27:55-56; Мар 16:9; Лук 8:2; Ёх 20:1-2; 11-18 ве бейлеки бөлеклер).

3. Бейтаниядакы Меръем. Ол Марта билен Лазарың доганыды. Ол Исаның аягуҗунда отурып, Онуң өвүтлерини диңледи (Лук 10:38-42; Ёх 11:1-5; 12:1-7).

4. Якуп билен Юсубың эҗеси Меръем. Бу Меръем Клеопасың аялы Меръем болмагы ахмал, йөне бу анык дәл (Мат 27:56; Мар 15:40; 16:1; Лук 24:10).

5. Ёханнаның (оңа Марк хем дийипдирлер) эҗеси Меръем. Бу Меръемиң Иерусалимде өйи болупдыр ве Иса шәгиртлери билен ол ерде душушыпдыр (Рес 12:12).

Месх ягы – кимдир бириниң Реббе багыш эдилендигиниң я-да мукаддес эдилендигиниң нышаны хөкмүнде онуң депесине яг гуйлупдыр я-да сепилипдир.

Мср 25:6.

Серет: Яг гуймак, Месих. 1628-нҗи сахыпадакы сурата серет.

Месих – бу ат «депесинден яг гуйлан адамы» аңладыпдыр. Көне Әхтде кимдир бириниң депесинден яг гуймак онуң руханы я-да патыша хөкмүнде Худай тарапындан айратын сайланандыгының нышаны болупдыр. Месих диен ат яхудылар тарапындан уланылып башланыпдыр ве олар муны Худайың олара ибермеги вада берен Патышасының ады үчин уланыпдырлар. Бу Патыша хемишелик хөкүм сүрмелиди ве Ысрайылы душманларындан халас этмелиди. Иса ынанянлар ве Оңа эерйәнлер Исаның Месихдигине, Онуң әхли адамлары халас эдип, Худайың Шалыгыны беркарар этмек үчин Худай тарапындан сайланып иберилендигине ынанярлар. Грекче Месих сөзи «Христос» диймекдир.

Мат 1:1; Мар 8: 27-29; Лук 2:11; Ёх 20:31; Рес 18:28.

Серет: Худайың оглы; Яг гуймак.

Месопотамия – гадымы дөвүрде Евфрат дерясының гүнбатарындан Тигрис дерясының гүндогарына ченли болан аралык Месопотамия дийлип атландырылыпдыр. Бабыллылар ве ассыриялылар билен бирликде көп гадымы медениетлер бу ерде башланыпдыр.

Гчк 24:10; 25:20; Рес 2:9; 7:2.

Мейлетин садака – бу дүрли себәплер үчин Худая гетирилен дүрли гөрнүшли садакалар болупдыр. Меселем, адамлар мейлетин яг, якымлы ыслы түтетги, гейим-геҗим, агач, күмүш ве Мукаддес чадырың гурлушыгы үчин бейлеки затлары гетирипдирлер (Мср 35:20-29). Эмма шахсы себәплер үчин гурбанлык я-да садака ислендик гөрнүшде мейлетин берипдирлер.

Мср 35:29; 36:3; Лев 7:16.

Мезмур – Зебур китабында айдымың бир гөрнүши. Бирнәче максатлар үчин: Худайы шөхратландырмак үчин, халкың бетбагтчылыгына я-да шахсы эҗир чекмелерине яс тутмак үчин, патышаны беллемек, Худая миннетдарлык билдирмек, ыбадатхана баряркаң шатланып айдым айтмак; Худая ялбарып дога-дилег этмек үчин язылан айдымлардыр. Бу айдымлар Зебур китабында топланандыр. Исаның ызына эерйәнлер бир ере үйшенлеринде, мезмур айдыпдырлар.

Зеб 5:1; 18:1; Эфе 5:19; Кол 3:16.

Серет: Зебур.

Мәликсадык – Иерусалимиң гадымы патышасы ве руханысы. Онуң ады «догрулык патышасы» диймеги аңладяр. Көне Әхтде Мәликсадык Ыбрайым пыгамбере душяр ве оңа пата берйәр (Гчк 14:17-20). 109-нҗы мезмурда Мәликсадык «мүдимилик руханы» дийлип атландырыляр ве Еврейлере хат китабының 5‑нҗи бабының 6-нҗы аядында Иса «Мәликсадык дереҗесиндәки» руханы хөкмүнде танышдырыляр. Иса Худайың сагында отурян мүдимилик Баш Руханыдыр ве Ол месихилер үчин төвелла эдйәр.

Мидянлар – Ыбрайым пыгамбериң оглы Мидяның несиллери (Гчк 25:1,2). Муса өмрүни Мидян юрдунда гечирипдир, Мидян Синай ярым адасының бир бөлеги болмагы ахмал. Сердарлар дөврүнде мидянлар ысрайылларың эсасы душманы болупдыр. «Мидянлар» ве «Ысмайыллар» диен сөзлер кәте чалшырылып уланылыпдыр (Гчк 37:25-29).

Гчк 25:1,2; 37:25-29.

Серет: Ысмайыл пыгамбер.

Микайыл – хер миллетиң өзүниң сердар перишдеси болупдыр диен пикир бар, оларың херекетлери өз миллети билен баглы болупдыр. Бу барада илкинҗи гезек Даныел пыгамбериң китабында парс ве грек сердарларының перишдеси, шейле хем Ысрайылың сердары Микайыл перишде барада айдыляр.

Дан 10:13,20; 12:1.

Миктам – Зебур китабында габат гелйән айдымың гөрнүши.

Зеб 15:1.

Миллетлер – Мукаддес Китапда бу адатча яхуды дәл миллетлери аңладыпдыр. Ысрайыл халкы Худай тарапындан Онуң халкы болмак үчин сайланыпдыр, эмма Худай әхли миллетлериң халкларының халас болмагыны ве оларың хем Өз халкы болмагыны исләпдир.

Лев 26:12; Эфе 2:11-13.

Милло – топрак билен долдурылан җайрык я-да бошлук ер. Кәте бу сөз галаның диварына чыкмак үчин гурлан япгыды аңладыпдыр.

2Шам 5:9.

Мирас – тутуш Кенган юрды Худай тарапындан ысрайыллара мүдимилик мирас хөкмүнде сөз берлипдир. Ешуваның дөврүнде ер биҗе боюнча Ысрайылың он ики тиресине пайланып берлипдир, шейлеликде, хер тирәниң өз ери болупдыр ве мирас хөкмүнде несилден несле гечипдир. Муңа гарамаздан, ысрайыл халкы Худайың Өз «мирасы» хөкмүнде суратландырылыпдыр. Ине, шонуң үчин Худай билен ысрайыл халкының арасындакы әхте гөрә, Ол диңе оларың Худайы болупдыр, олар болса Онуң халкы болупдыр. Ким Иса ынанян болса, онуң мирасы Худайың Шалыгыдыр ве бакы яшайышдыр.

Мср 32:13; Еш 13:6-8; Зеб 33:12; Як 2:5.

Молек – аммонларың эсасы худайы. Адамлар кәте өз чагаларыны Молек худайына гурбанлык бермек билен оңа сежде эдипдирлер. Худайың кануны бу адаты өрән язгарса-да, бир гезек хатда ысрайыл халкы-да Иерусалимиң голайындакы Хинном җүлгесинде огул-гызларыны Молек худайына хөдүр этди.

Лев 18:21; 20:2-5; 1Пат 11:7; Ер 32:35.

Моваплар – Ыбрайым пыгамбериң егени Лутуң несиллери. Олар Өли деңзиң гүндогарындакы Мовап юрдунда яшапдырлар. Моваплар өзлериниң эсасы худайы хөкмүнде Кемоша сежде эдипдирлер. Оларың геплешик дили еврей дилине дегишли болупдыр. Олар Ысрайылың душманы болупдырлар ве көпленч Ысрайылың пыгамберлери тарапындан паш эдилипдирлер. Муңа гарамаздан, Рут ак йүрекли моваплы аял болупдыр. Бабыллылар моваплары дерби-дагын эдипдирлер.

Иша 15-16; Ер 49; Зеп 2:8-11.

Мукаддес – Төвратда «мукаддес» адаты максатлар үчин дәл-де, Худайың максатлары үчин айры гойлан диймеги аңладяр. Бу руханылара я-да ысрайыл халкына, я-да Мукаддес чадыр ве гурбанлык сыпасы ялы затлара дегишлидир. Мукаддес эдилен адамлар я-да затлар пәк сакланылмалыды. Мукаддес Китапда мукаддес адамларың пәклигине оларың ахлак хәсиетлери хем дегишли болупдыр: «Өзүңизи чагыран Худайың мукаддес болшы ялы, сиз хем әхли эдйән ишлериңизде мукаддес болуң» (1Пет 1:15).

Мср 3:5; 16:23; 19:6; 25:8; Иша 6:3.

Мукаддес чадыр – Мукаддес чадыр Әхт сыпасыны ве ыбадат үчин бейлеки энҗамлары ерлешдирмек үчин гурлан чадырдыр. Тутуш гурлуша Мукаддес чадыр дийлипдир (1622‑нҗи ве 1628‑нҗи сахыпадакы суратлара серет). Мукаддес чадырың ичинде ики отаг болупдыр: мукаддес отаг ве иң мукаддес отаг. Чадыр гечиниң йүңүнден эдиленди ве онуң диварының ич тарапы овадан тутулар билен өртүленди. Онуң төвереги хаят билен гуршалып, дашына хаят айланыпдыр. Мукаддес чадыр билен онуң ховлусына Худайың мукаддес өйи дийлипдир. Ысрайыллар чарва адамлар болупдырлар, шонуң үчин олар гөченлеринде, чадыры сөкүп алып, өз янлары билен әкидипдирлер. Мукаддес чадыр Реббе йүз тутулян чадыр хөкмүнде хем белли болупдыр. Ховлуда Худая садакалар ве гурбанлыклар хөдүр этмек үчин гурбанлык сыпасы, шейле хем руханылар ювнар ялы сувдан долы бүрүнч леген дурупдыр. Өңки дөвүрдәки гөчме мукаддес чадыр Сүлейманың дөврүнде дашдан ве агачдан салнан ыбадатхана билен чалшырылыпдыр.

Мср 26:1-35

Серет: Иң мукаддес отаг; Мукаддес чадыр; Мукаддес өй; Реббе йүз тутулян чадыр; Ыбадатхана. 1622-нҗи сахыпадакы сурата серет.

Мукаддес чөрек –

Серет: Хөдүр чөреги.

Мукаддес даг – Иерусалимдәки даг, ол ерде ыбадатхана гурлупдыр ве сежде эдилипдир (адатча Сион дагы билен мешхур болупдыр).

Серет: Иерусалим; Сион.

Зеб 2:6; 14:1; 98:9; Иша 27:13; Ёл 2:1-2.

Мукаддес отаг – Мукаддес чадырдакы отаг, ол ерде руханылар Худайың хузурында өз хызматларыны ерине етирипдирлер. Мукаддес отагың ичинде якымлы ыслы гурбанлык сыпасы, чырадан, үстүнде хөдүр чөреклери болан хантагта барды. Бу отаг Иң мукаддес отагдан туты аркалы бөлүнипдир. Сүлейман чадыры ыбадатхана билен чалшанда, бу отаг дашкы отаг ады билен, Иң мукаддес отаг болса, ички отаг ады билен белли болупдыр.

Мср 26:30-34; 1Пат 6:14-18

Серет: Иң мукаддес отаг; Мукаддес чадыр; Мукаддес өй; Ыбадатхана.

Мукаддес өй – бу ат Мукаддес чадыра ве онуң хаядына, соңрак болса ыбадатхана дегишлидир. Ол ерде руханылар Худайың хузурында өз хызматларыны ерине етирипдирлер.

Мср 25:8; 36:1; Лев 19:30; 1ЙЙ 22:19; Зеб 23:3.

Мукаддес Рух – Худайың Рухы болуп, Ол дүнйәде гудрат аркалы херекет эдйәр. Көне Әхтде Худайың Рухы адамлара инип, олар пыгамберлик эдипдирлер. Тәзе Әхтде Иса ынанянларың хеммеси Мукаддес Рухы кабул эдйәрлер.

Эйп 33:4; 1Шам 19:20; Рим 8:15.

Серет: Рух.

Мурдар – гадымы Ысрайылда эгер адам дини тайдан тәмиз болмаса, ол мурдар хасапланыпдыр. Левилер ве Чөлде китапларында нәхили адамың мурдар хасапланяндыгы беян эдилендир. Ысрайыллар Мукаддес өйде борчларыны ерине етирмәге башланларында, Худай олара бу ери мурдар этмезлиги буюрды. Иса адамы хакыкатдан нәмәниң мурдар эдйәндигини, ягны йүрекден чыкян эрбет пикирлериң ве херекетлериң мурдар эдйәндигини өвредйәр.

Лев 15:31; Эзк 5:11; Мат 15:11.

Серет: Тәмиз.

Муса пыгамбер – Ысрайыллар Мүсүрде гулчулыкда боланларында, Муса пыгамбер олара баш болмак үчин Худай тарапындан чагырылан адам. Ол Мүсүр патышасындан ысрайылларың гидип, чөлде Реббе ыбадат этмеклери үчин ругсат бермегини сораяр. Йөне фараон мунуң билен Реб диңе Мүсүр топрагына биртопар бетбагтчылыклар индеренден соң ылалашяр. Муса халка энчеме йыллап чөлде ёлбашчылык эдйәр, эмма сөз берлен Кенган юрдуны диңе узакдан гөрүп билйәр. Мукаддес Китабың илкинҗи бәш китабы Төврат хөкмүнде белли болуп, эсасан, Муса тарапындан языландыр.

Мут лабен – бу сөзүң манысы барада алымлар җеделлешйәрлер. Онуң «Лабениң өлүми» диен маныны аңладян болмагы мүмкин ве ол мезмурың нәме үчин языландыгының себәбини гөркезйәр. Белки, ол мезмурың нәдип айдым эдип айдыландыгыны я-да нәхили саз гуралында чалнандыгыны гөркезендир.

Зеб 9:1.

Мүр – мүр өсүмлиги гүр тикенли ве шахалы гырымсы агачдыр. Якымлы ыслы түтетги онуң шахаларындан алыняр ве ол гуранда гатаяр. Ол өрән гымматбаха түтетги болуп, атыр ясамак үчин яг билен гарыляр ве җеседи җайламага тайярламак үчин уланыляр. Мүрүң тагамы аҗы болупдыр. Бу агырыны еңиллешдирйәр дийип хем ынаныпдырлар. Бу хәсиетлериң, белки, эсгерлериң оны шераба гарып, Иса берендиклери билен баглы болмагы хем ахмал (Мар 15:23).

Зеб 44:9; Сүл 7:17; Наг 5:5.

Мүрзе – мүрзәниң эсасы кәри ресминамаларың гөчүрмесини тайярламакдыр. Шейле хем олар хатлары, карарлары ве бейлеки ресминамалары языпдырлар, олар пайхаслы ве дүшүнҗели хасапланыпдыр. Мүрзелер язып билйәндиклери үчин, кәте малие язгыларыны хем саклапдырлар. Мүрзелер көпленч патыша билен якындан ишләнсоңлар, оларың кәбири ресминамаларың гөчүрмесини ерине етирмеклиги ве ёлбашчы болмаклыгы газаныпдыр. Исаның дөврүнде олар Төврат мугаллымлары хөкмүнде белли бир топары аңладыпдырлар.

2Пат 12:10; 25:9; Эст 8:9; Эзр 7:6,10,11,21; Ер 8:8.

Н

Н

1. Надан
2. Нард
3. Назыр
4. Нефиллер
5. Негеп чөли
6. Новбахар огул
7. Нух пыгамбер

Надан – Сүлейманың пәхимлери китабында надан адам барада көп гүррүң эдилйәр. Надан самсык дәл-де, эйсем Худайың халаян ёкары ахлак дурмушында яшамага пайхасы кемлик эдйән адамдыр.

Кан 32:6; Сүл 1:22; 7:7; 9:6.

Нард – нард өсүмлигиң сүммүли ве онуң көкүнден алынян ыслы ягы болупдыр. Нарддан ясалан хошбой ыслы яг өрән гыммат болупдыр, онуң бахасы бир йылың иш хакына барабар болупдыр.

Наг 1:11; Мар 14:3.

Назыр – назыр мукаддеслик дереҗесини алан хем-де сач-сакгалыны сырман, сачыны өсдүрип, шерап хем гүйчли ичгилери ичмекден сакланып, өзүни Реббе багыш этмеги вада берен адам болупдыр. Бир гудрат аркалы өзүниң я-да Шимшон ялы эҗесиниң вадасы аркалы адам назыр болупдыр. Соңы билен шейле адам өзүни Худая багыш этмек вадасы аркалы айратын дереҗә эе болупдыр.

13:5,7; 16:17 Амо 2:11.

Нефиллер – Нефиллер өрән узын ве гүйчли адамлар болупдырлар, олар Гелип чыкыш китабының 6-нҗы бабында ылахы барлыкларың ве ынсан гызларының несиллери хөкмүнде ятланып гечилйәр. Соңрак, ысрайыллар Кенган юрдуны гөзден гечирмәге гиденлеринде, нефиллери (ягны нефиллерден гелип чыкан анаклары) гөрүпдирлер.

Гчк 6:4; Чөл 13:33.

Серет: Анаклар.

Негеп чөли – Ысрайылың гүнорта бөлегиндәки чөл.

Гчк 12:9; 13:1,3; 20:1.

Новбахар огул – гадымы гүнорта җемгыетинде илкинҗи доглан огул үйтгешик хасапланыпдыр. Ол огул какасы арадан чыкандан соң, машгаланың башы болупдыр, какасының патасыны алыпдыр, мирасдан ики эссе пай алыпдыр. Мүсүрде Песах вакасы болуп геченден соң, хер бир новбахар огул Худая дегишли болупдыр ве машгаласы оңа дерек садака берип, оны ызына сатын алып билипдир.

Гчк 49:3; 27; Мср 13:2; Кан 21:17.

Серет: Ызына сатын алмак.

Нух пыгамбер – Нух пыгамбер өз машгаласыны, шейле хем халал ве харам хайванлары халас этмек үчин Худай тарапындан гәми гурмаклыга чагырылан адам болупдыр. Ол Худайың назарында догры сайылыпдыр. Силиң сувлары чекиленден соңра, Худай онуң билен әхт эдишип, мундан бейләк хич вагт ер йүзүни сил билен вейран этмеҗекдигине сөз берйәр.

Гчк 5:29; 6:8; Иша 54:9; Лук 17:27: 1Пет 3:20; 2Пет 2:5; Ев 11:7.

О

О

1. Омын

2. Ондан бири

Омын – көпленч дога-дилеглер эдиленде, оны җемлемек үчин уланыляр. «Омын» сөзи «Гой, шейле болсун!» диймеги аңладяр. Бу еврейче «Бу хөкман» диен сөзе эсасланяр.

Чөл 5:22 Кан 27:15-26; Рим 1:25.

Ондан бири – гадымы Ысрайылда хасылың ондан бири Реббе берлипдир. Муны аммарлара йыгнап, руханыларың ве левилериң иймити үчин харчлапдырлар. Исаның дөврүнде адамың өндүрен өнүминден я-да гирдеҗисинден ондан бири ыбадатхана руханыларына берлипдир.

Чөл 18:21; Кан 14:22.

Ө

Ө

1. Өлүлер дүнйәси

2. Өй бутлары

Өлүлер дүнйәси – гадымы Ысрайылың халкы Өлүлер дүнйәси ериң ашагында дийип дүшүнипдир, эмма ол довзах дәлдир. Хер кес өленден соң, ол ере инипдир. Ол ер үмсүм, гараңкы ер болупдыр. Гоҗалык яшына етип өлениңден соң, ата-бабаларыңа говушмак оңатды, йөне яш өлмек говы дәлди. Якуп өз оглы Юсуп үчин яс тутса-да, өлүлер дүнйәсине инмек ислемеди. Бу ере Хеләкчилик ери хем дийлипдир.

Гчк 37:25; 42:38; 44:29,31.

Өй бутлары – өй бутларына бутпаразлар, кә халатда ысрайыллар тарапындан сежде эдилипдир. Олар өйлерде сакланып, кераматлы сайылыпдыр.

Гчк 31:19; 2Пат 23:24.

П

П

1. Парс империясы
2. Парз
3. Пата
4. Патрос
5. Перишде
6. Перизлер
7. Перман
8. Песах байрамы
9. Петир байрамы
10. Пилат
11. Пилиштлилер
12. Пурым байрамы
13. Пыгамбер
14. Пыгамберлик этмек

Парс империясы – Бабыл империясындан соң эмеле гелен гүйчли ве хас улы империя болупдыр. Парс империясы Гресиядан Мүсүре ченли ве Орта Азия ченли ерлери, шол санда Ысрайылы хем басып алыпдыр. Кәте бу империя «Мадай-Парс империясы» дийип атландырылыпдыр, себәби онуң дүзүмине гирен мадай миллети империяны доландырмакда ваҗып орны эеләпдир. Парс канунлары «Парсларың ве мадайларың канунлары» дийип атландырылыпдыр.

Эст 1:19; Дан 6:8,12,15.

Серет: Мадай.

Парз –

Серет: Канун.

Пата –

Серет: Ялкамак.

Патрос – Мүсүриң гүнорта бөлеги.

Иша 11:11; Йрм 44:1, 15; Эзк 29:14; 30:14.

Перишде – перишделер адамлар үчин Худайың хабарчылары ве векиллеридирлер. Олар Худайың хузурында яшап, хемише Оны алкышлаярлар. Керуплар ве Серафлар перишделериң бир гөрнүшидирлер. Мукаддес Китапда ики саны мөхүм перишдәниң: Микайыл билен Җебрайылың ады агзалып гечилйәр.

Гчк 3:24; 16:7-11; Иша 6:2.

Серет: Җебрайыл; Микайыл.

Перизлер – Ысрайыл халкы Кенган юрдуны эелемезден өң, ол ерде яшан халкларың бири.

Гчк 13:7; Еш 3:10.

Перман –

Серет: Канун.

Песах байрамы – еврейлериң сененамасы боюнча биринҗи айың, ягны Абып (бейлеки ады Нисан) айының он дөрдүнҗи гүни агшам белленилипдир. Бу бахар паслының ыз янында болупдыр. Шол агшам ысрайыл халкы Худайың өзлерини Мүсүр гулчулыгындан нәхили халас эдендигини ве Мүсүрден гайтмазының өң янында агшам гурбанлык җанлысының ганы аркалы өз новбахар огулларының нәхили азат боландыгыны ятлапдырлар. Адамлар гузы я-да гечи союп, хеммеси билеликде Песах нахарыны ийипдирлер, оны аҗы гөк отлар ве петир билен ийипдирлер.

Мср 12:1-13,21-51; Лев 23:5; Чөл 9:1-14, Кан 6:1-7.

Петир байрамы – еврейлериң сененамасы боюнча биринҗи айың, ягны Абып (бейлеки ады Нисан) айының он бәшинден йигрими бири аралыгында белленилипдир. Бу байрам Песах байрамының ыз яны башлапдыр, Көне Әхтиң кәбир парчаларында бу ики байрам бир байрам ялы гөркезилипдир. Шол хепдәниң довамында ысрайыл халкы өзлерини Мүсүр гулчулыгындан Худайың нәхили алып чыкандыгыны ятлапдырлар. Адамлар өйлеринден әхли хамырмаялары чыкарып зыңыпдырлар, хамырмаялы чөрек иймәндирлер. Олар байрамың биринҗи ве единҗи гүнлери мукаддес йыгнанышык эдип, Худая гурбанлыклар хөдүрләпдирлер.

Мср 12:14-20; 13:3-10; 23:15; 34:18; Лев 23:6-8; Чөл 28:17-25; Кан 16:3-4,8.

Пилат – Исаның өвреден ве вагыз эден гүнлеринде Понтий Пилат Яхуданың үстүнден хөкүм сүрен Рим императорыдыр.

Мат 27; Рес 3:13.

Пилиштлилер – б. э. өң XIII асырың ахырларында Ысрайылың гүнорта-гүнбатарындакы кенаряка золагыны эелән халк. Пилиштлилер бәш саны шәхери: Газаны, Ашкелоны, Ашдоды, Гаты ве Экроны эсасландырыпдырлар. Б. э. өң XII асырда олар ер чәклерини гүндогар тарапа гиңелдип башлаярлар. Бу ягдай Кенган тарапдан өз чәклерини гүнбатара гиңелдйән ысрайыл халкы билен пилиштлилериң арасында душманчылык дөредипдир. Шейлеликде, хезрети Давут патыша тарапындан долы дерби-дагын эдилйәнчәлер, пилиштлилер Ысрайылың эсасы душманы болупдырлар.

2Шам 8:1; 1ЙЙ 18:1.

Пурым байрамы – бу байрам еврей халкының дурмушына Парс империясы дөврүнде гошулыпдыр. Бу еврейлериң сененамасы боюнча он икинҗи айың, ягны Адар айының он дөрдүне ве он бәшине, ирки бахарда белленилипдир. Бу ики гүнүң довамында ысрайыл халкы Эстериң дөврүнде өзлериниң долы ёк эдилмекден Худайың нәхили халас эдендигини ятлапдыр. Олар шатланыпдырлар, ийип-ичипдирлер ве бири-бирилерине совгат берипдирлер.

Эст 9:20-32.

Пыгамбер – Худайың хабарыны халка етирмек үчин Худай тарапындан чагырылан адам. Ыляс ялы ирки пыгамберлер (Гөргүрлер) Худая сыгынян топар болуп, кәте оларда үйтгешик теҗрибе болупдыр ве тәсин гудратлар гөркезипдирлер. Шамувел пыгамбер өзүни көпленч сердар хөкмүнде алып барыпдыр. Соңрак Ермея ялы пыгамберлере Худайдан аянлык инипдир ве олар бу аянлыклары халка етирипдирлер.

1Шам 3:20; 9:9; 10:5-11; 1Пат 17 – 18; Ер 1:5.

Пыгамберлик этмек – Худайың халка ниетлән хабарыны оңа етирмек. Бу хабарлар көпленч аянлыкларың ве дүйшлериң үсти билен берлипдир. Гадымыетдәки пыгамберлериң дөврүнде бу сөз пыгамбериң аша җошгунлык ягдайыны беян этмекде хем уланылыпдыр.

1Шам 10:5ф; Ер 2:8.

Серет: Аянлык; Пыгамбер.

Р

Р

1. Рабби
2. Рахап
3. Рапалар
4. Реб
5. Реббе хөдүр эдилен чөрек
6. Реббе йүз тутулян чадыр
7. Реббиң гүни
8. Реббиң өйи
9. Реббиң сачагы
10. Ресуллар
11. Римлилер
12. Рух
13. Руханы

Рабби – еврейлер акыллы ве ваҗып адамлара йүзлененлеринде, «Рабби» сөзүни уланыпдырлар, бу мугаллым диймеги аңладяр. Бу сылаг-хорматы аңладян сөздүр. «Раббуни» диен сөз хем шу маныны аңладяр.

Ёх 1:38; 3:2; 20:16.

Рахап –

Серет: Аждарха.

Рапалар – Ысрайыл халкы басып алмаздан өң, Кенганда яшан халкларың бири. Анаклар ялы олар хем өрән узын ве даяв адамлар болупдырлар.

Кан 2:11, 20; Еш 12:4.

Серет: Анаклар; Кенган.

Реб – гадымы вагтларда Худайың адыны айтмакдан сакланмак үчин яхудылар Оңа «Адонай» дийип салгыланыпдырлар, бу эе я-да хоҗайын диймеги аңладыпдыр. Көне Әхтиң түркменче терҗимесинде Худайың ады Реб сөзи билен терҗиме эдилди, себәби бу хем ага я-да эе диймеги аңладяр. Б. э. өң III асырда Көне Әхт грек дилине терҗиме эдилипдир ве «куриос» диен грек сөзи Худайың ады үчин уланылыпдыр. Соңра Тәзе Әхт язылан вагтында шол бир «куриос» сөзи Иса Месих үчин уланылыпдыр ве көпленч Реб дийлип терҗиме эдилипдир.

Реббе хөдүр эдилен чөрек –

Серет: Хөдүр чөрек.

Реббе йүз тутулян чадыр – шейле хем бу ере Мукаддес чадыр хем дийлипдир, бу ерде руханылар өз борчларыны ерине етирипдирлер. Муңа Реббе йүз тутулян чадыр дийилмегиниң себәби Худай руханылара ве адамлара чадырың гирелгесинде гепләпдир (Мср 29:42-43). Шейле хем Муса Худай билен бу ерде душушыпдыр (Мср 33:7-11).

Мср 29:42-43; 33:7-11.

Реббиң гүни – адатча шол гүн кесеки миллетлер үчин җеза гүни, Худайың сайлан халкы үчин болса акланма я-да хасаплашык гүни дийлип пикир эдилипдир. Муңа гарамаздан, пыгамберлер шол гүн ысрайылларың хем гүнәлери үчин җезаландырылҗакдыгыны олара дуйдурыпдырлар. Тәзе Әхтде Реббиң гүни казылык этмәге ве Өз халкыны халас этмәге Исаның гелҗек гүнүдир.

Ер 46:10; Амо 5:17-27; 1Сал 5:1-9.

Реббиң өйи – бу сөз Ыбадатхананы аңлатмак үчин уланылыпдыр.

1Пат 3:1; Мик 4:1.

Серет: Ыбадатхана.

Реббиң сачагы – бу гурбанлык сыпасы үчин башга сөз болуп, диңе Малакы китабында уланыляр. Тәзе Әхтде бу сачак йыгнак агзаларының бир ере үйшүп, нахар ийип, Исаның өлүмини ве тәзеден дирелмегини ятламакларыны аңладыпдыр.

1Кор 11:17-33.

Ресуллар – Иса Өзүниң якын ёлдашларындан, таныш шәгиртлеринден он ики саны ресулы сайлаяр. Ол адамлар Онуң билен биледилер ве Иса олара әхли зады өвредипдир; олар Исаның өленини ве тәзеден диреленини өз гөзлери билен гөрүпдирлер. Иса олары гөрен затларыны гүррүң бермеклери үчин ве Худайың Шалыгы барада вагыз этмеклери үчин адамларың арасына иберйәр. Олар Иса ынанян адамларың ёлбашчысы болярлар.

Мар 3:14; Лук 22:14; Рес 1:2; 1Кор 15:7.

Римлилер – Рим империясының илаты. Римлилер Исаның яшан дөврүнде Демиргазык Африканың кәбир бөлеклеринде ве Орта Гүндогарда, хәзирки тутуш Түркийәниң ве Европаның көп бөлеклеринде хөкүм сүрдүлер.

Рес 28:17.

Рух – еврейче «рух» диен сөз шемал диймеги, шейле-де адамзадың рухуны ве Худайың Рухуны аңладыпдыр. Тәзе Әхтде шейтан тарапындан ынсаның калбына орнашян эрбет рух барада хем гүррүң эдилйәр. Иса адамлардан бу эрбет рухлары ковуп чыкарды.

Серет: Мукаддес Рух.

Гчк 1:2; Мср 15:8; 1Шам 10:6,10; Ёл 3:2; Мат 12:45; Мар 9:25; Лук 11:26; 13:11; Рес 16:16.

Руханы – ол дини дессурлары ве хызматлары ерине етирмәге айратын укыплы адам болупдыр. Ысрайыл халкының арасында Муса пыгамбер аркалы берлен кануна гөрә, Мусаның агасы Харун пыгамбериң несли руханы болупдыр, олар Мукаддес өйде, соңрак болса Иерусалимдәки ыбадатханада хызмат этмәге сайланыпдырлар. Олар сежде этмәге, садакалар бермәге, дини дессурлары ве байрамлары беллемәге ёлбашчылык эдипдирлер. Руханыларың ишлери левилер тарапындан пайланыпдыр. Мукаддес отага, соңрак ыбадатхана гирмәге диңе руханылара ругсат эдилипдир.

Гчк 41:45; Мср 19:6; 30:30.

Серет: Баш руханы; Левилер; Мукаддес өй.

С

С

1. Сабат гүни
2. Садака
3. Саддукейлер
4. Саламатлык гурбанлыгы
5. Салгытчы
6. Салим
7. Самария
8. Сара

9. Сежде эдилйән ериң азгын аяллары я эркеклери

10. Сежде этмек
11. Сеждегәх
12. Села
13. Серафлар
14. Сердар
15. Сидон
16. Синагога
17. Синай
18. Сион
19. Сион гызы
20. Содом
21. Сөвеш арабасы
22. Стоик таглыматчылар
23. Сур
24. Сурнай байрамы
25. Сува чүмдүрмек
26. Сүлейман пыгамбер
27. Сүннет
28. Сүннетсизлер
29. Сүргүн
30. Сыпа

Сабат гүни – бу еврейлерде хепдәниң единҗи гүни болуп, дынч алмак үчин айратын гүн хасапланыпдыр, бу анна гүни Гүн яшандан башлап, шенбе гүни Гүн яшанда тамамланыпдыр. Ол гүн мукаддес гүн сайылып, хич бир иш эдилмәндир. Исаның дөврүнде яхудыларың Сабат гүнүне дегишли көп дүзгүнлер болупдыр.

Гчк 2:3; Мср 16:23; Лев 16:31.

Садака – Өзүниң буйрушы ялы, Реббе садака хөкмүнде ысрайыллар руханылара галла, миве, яг, шерап, чөрек, мал-гаралар, пул, шай-сеп, эгин-эшик, алтын-күмүш гетирипдирлер. Эгер халк догры яшамаса, оларың садакасыны Реббиң кабул этмеҗекдигини пыгамберлер олара дуйдурыпдырлар (Иша 1:10-17).

Серет: Галла садакасы; Гурбанлыклар; Ичги садакасы; Мейлетин садака.

Саддукейлер – Саддукейлер яхудыларың арасында ёкары дереҗели, бай адамлар болупдырлар ве еврей меҗлисинде отурыпдырлар. Олар халкың Худай тарапындан Муса берлен кануна эермелидигине ынаныпдырлар, йөне соңрак бу канунлара гошулан дүзгүнлере ве адатлара ынанмандырлар. Олар адамың өленден соң дирелйәндигине ынанмандырлар. Шонуң үчин хем олар фарисейлер билен көпленч шу меселелер барада давалашыпдырлар.

Мат 16:1; Мар 12:18; Рес 4:1.

Серет: Фарисейлер; Меҗлис.

Саламатлык гурбанлыгы – бу гурбанлык хайсам болса бир говы зат үчин Худая миннетдарлык билдирмек үчин берлипдир, шейле хем Худая айдылан садака я-да мейлетин садака хөкмүнде берлипдир. Мал өлдүриленден соң, онуң бир бөлеги гурбанлык сыпасының үстүнде якылыпдыр, бейлеки бөлеги гурбанлык берйән адамың машгаласы ве руханы тарапындан ийлипдир.

Лев 3:1-17; 1Пат 9:25.

Салгытчы – Исаның дөврүнде салгытчылар яхудылары басып алан ве зорлук билен оларың үстүнден хөкүм сүрйән Рим империясы үчин ишләпдирлер. Шонуң үчин яхудылар салгытчылары йигренипдирлер. Мунуң үстесине-де салгытчылар көпленч өзлерине алмак үчин, адамлардан алмалысындан көп пул талап эдипдирлер.

Мат 9:10; 10:2-4; 21:31; Лук 18:8.

Салим – Иерусалимиң гысга ады.

Гчк 14:18; Зеб 75:3.

Самария –

1. Б. э. өң IX асырда Омры патыша демиргазык ысрайыл тирелериниң пайтагт шәхери хөкмүнде Самарияны беркарар эдипдир.

2. Исаның дөврүнде хем шәхериң ерлешен ери болан рим этрабының ады болупдыр.

1Пат 13:32; 16:24; 2Пат 17:24.

Серет: Ысрайыл.

Карта серет.

Сара – Сара Ыбрайым пыгамбериң аялы болупдыр. Онуң ады аслында Серай болупдыр, эмма Худай оңа Сара адыны берипдир. Ол өнелгесизди, эмма ахырсоңунда, гаррылык яшында Худайың гудраты билен бир огул догрупдыр.

Гчк 17:15.

Сежде эдилйән ериң азгын аяллары я эркеклери – аяллар (кәте эркеклер) Кенган худайларына сежде эдилйән ерлерде пул төлән адам билен җынс гатнашыгыны эдипдирлер. Олар бейле этмеклик топрагың бол хасыл гетирмегиниң кепили дийип пикир эдипдирлер. Кенгана яшамага гелен ысрайыллар хем олардан гөрелде алып, өзлериниң сеждегәхлеринде бу иши эдипдирлер.

1Пат 14:24; 15:12; 22:46; 2Пат 23:7; Хош 4:14.

Сежде этмек – гадымы дөвүрде ысрайыллар Реббе сежде этмек үчин өзлерини тәмизләпдирлер, дога-дилег эдипдирлер, мезмурлары айдым эдип айдыпдырлар, рухана садака гетирипдирлер. Буларың кәбири өзбашдак, я-да машгала билен, я болмаса улы топар болуп ерине етирилипдир. Кәбирилери муны өйде, башга бирилери болса сежде эдилйән ерде берҗай эдипдирлер. Ысрайыллар Реббе ислендик ерде сежде эдипдирлер, руханының ёлбашчылыгында Худайың халкы хөкмүнде ысрайыллардан хеммесиниң билеликде сежде этмеклери талап эдиленде олар үчин йөрите гүнлер ве байрамлар белленилипдир. Ысрайылың тутуш тарыхы боюнча оларың сежде этмеклерине башга миллетлер терс тәсир эдипдирлер, меселем, олар бут ясамак билен Худайың гахарыны гетирипдирлер.

Гчк 22:5; Мср 3:12; Зеб 5:8; Иша 44:15

Серет: Хызмат этмек.

Сеждегәх – Кенган динине уйянларың сежде эдйән ери я-да кераматлы ери: Ашера бутлары дикилипдир ве олара гурбанлыклар берлипдир, шейле хем топрагың хер йыл бол хасыл бермеги үчин лолучылык эдилипдир. Олар адатча бейик депелерде, шейле хем улы агачларың ашагында, байырларда, башга ерлерде лолучылык эдипдирлер. Бу ишлер хемише Реб тарапындан пыгамберлер аркалы паш эдилипдир.

Серет: Ашера.

Лев 26:30; 1Пат 3:2-4; 2Пат 23:1-28; Ер 7:31.

Села – Зебурда уланылян сөз. Манысы белли дәл, белки, сазың довамындакы сәгинме болмагы ахмал.

Зеб 3:1.

Серафлар – ганатлы перишделер. Ишая пыгамбер Худайың тәҗиниң дашындан пырланян серафлары гөрүпдир ве шейле дийип җар эдипдир: «Хөкмүрован Реб мукаддесдир, мукаддесдир, мукаддесдир» (Иша 6:3). Еврейче бу сөз «янянлар» диймеги аңладяр.

Серет: Керуп; Перишде.

Иша 6:2,6.

Сердар – Худай тарапындан сайланан ёлбашчылар. Сердарлар патыша болмаздан өң, өз душманлары билен урушмакда ысрайыл халкына ёлбашчылык эдипдирлер. Шейле хем олар Худайың ислегини халка етирипдирлер ве казы хөкмүнде дава-‑җенҗеллери чөзүпдирлер.

Чөл 25:5; Сер 2:16; Рут 1:1; 1Шам 7:6.

Сидон – бу шәхер хәзирки Ливаның кенарында ерлешипдир. Мукаддес Китабың дөврүнде ол сөвданың ве агач уссачылыгының меркези болупдыр, бу шәхер көп асырларың довамында дүрли халклар, ягны бабыллылар, греклер, римлилер тарапындан басылып алныпдыр.

Серет: Финикия.

Синагога – синагога яхудыларың, адатча, Сабат гүни йыгнанышян ери болупдыр, олар дога-дилег этмек үчин, окалян Төврадың аятларыны ве Худайың канунының дүшүндирилишини диңлемек үчин үйшүпдирлер. Тәзе Әхт дөврүнде синагогалар яхуды җемагатының бар еринде, тутуш Рим империясында болупдыр.

Мат 4:23; Мар 1:39; Лук 4:16; Ёх 9:22; Рес 9:2.

1629-нҗы сахыпадакы сурата серет.

Синай – бу дагың бейлеки ады Хорепдир. Муса йүзүне Он Табшырык язылан ясы дашлары алмак үчин бу дага чыкыпдыр.

Мср 19:18; 24:16; 31:18; Зеб 67:18.

Серет: Хореп.

Сион – Иерусалимде ыбадатхана гурлан депе.

2Шам 5:7; 2Пат 19:31; Зеб 9:11; Иша 35:10

Серет: Сион гызы.

Сион гызы – бу сөз гошгы стилинде уланылып, Иерусалимиң илатыны аңлатмак үчин уланылыпдыр.

Зеб 9:14-15; Иша 1:8; Лам 1:6; Мик 4:8.

Серет: Сион.

Содом – Содом Лут билен онуң машгаласының яшан шәхериниң ады. Содом билен Гомораның халкы көп неҗис ишлери эдипдирлер, шонуң үчин Худай бу шәхерлери якып вейран эдипдир.

Гчк 13:12; 18:16; Мат 10:15; Йхд 1:7.

Сөвеш арабасы – бир ата я-да бирден көп ата дакылан ики тигирли араба болуп, ол сөвеш үчин уланылыпдыр, көпленч онуң үстүнде ики саны сөвешиҗи адам болупдыр, оларың элинде ок-яйы я-да найзасы болупдыр.

Мср 14:6; Еш 17:16; 1Шам 13:5; 2ЙЙ 1:14.

1625-нҗи сахыпадакы сурата серет.

Стоик таглыматчылар – Зино философың ызына эериҗилер. Зино адамлара өз дурмушына өзлериниң хөкүмдарлык этмегини өвредипдир ве яшайшы хич хили леззетиң я-да агырының тәсири етмезден кабул этмеги ныгтапдыр.

Рес 17:18.

Сур – айлагда ерлешйән гадымы Финикияның бир шәхери болупдыр, ол хәзирки вагтда Ливаның бир бөлегидир. Сур бай шәхер болуп, ол тәҗирчиликде ве маталары гөк реңке боямакда мешхур болупдыр.

Серет: Финикия.

Сурнай байрамы – Ол еврейлериң сененамасы боюнча Тишри айының бирине (муңа Этаным айы хем дийипдирлер), ягны единҗи айда белленилипдир. Бу гүйз паслының ирки дөврүнде болупдыр. Шол гүн ысрайыл халкы ишлемән дынч алыпдыр. Олар йыгнак үчин биле үйшүп, сурнайлар чалыпдырлар ве белленен гурбанлыклары хөдүрләпдирлер.

Лев 16; 23:26-32; Чөл 29:7-11.

Сува чүмдүрмек – Яхя яхудылары гүнәлерине тоба эдендиклериниң нышаны хөкмүнде Иордан дерясында сува чүмдүрип чыкарыпдыр. Ирки месихилер тәзе иман эден адамлары ислендик сув бар болан ерде олары сува чүмдүрипдирлер, бу оларың инди Месихиң шәгиртлеридигини гөркезмек үчин эдилипдир.

Мат 3:11; Рес 1:5; 8:12.

Сүлейман пыгамбер – Давут пыгамбериң оглы, ол Давут өленден соң патыша боляр. Ол Иерусалимде илкинҗи ыбадатхананы гурупдыр, ысрайыл халкының гүйҗүни ве шөхратыны газаныпдыр, шейле хем көп санлы салгытлар, эсгерлер, сөвеш арабаларыны, аяллар эдинипдир. Ол аяллар бабатда говшакдыгына гарамаздан, тутуш ер йүзүнде иң акыллы адам сайылыпдыр.

2Шам 5:14; 12:24; 1Пат 1:39; 4:29-34; 10:1; 11:1-6.

Серет: Давут пыгамбер.

Сүннет – сүннет Худай билен Ыбрайым пыгамбериң несиллериниң, ягны ысрайылларың арасындакы әхтиң нышаны болупдыр. Бу оларың инди Худайың халкы боландыкларының ве Худайың таглыматына табын болҗакдыкларының нышаныны гөркезипдир. Сүннет кануна гөрә, огланҗыклар секиз гүнлүккә ерине етирилипдир. Ресулларың дөврүнде месихилериң арасында аслы яхуды дәллери сүннет этмек барада улы җедел болупдыр. Павлус мунуң билен разылашмандыр. Ол бу барада Галатя язан хатында, шейле хем бейлеки көп хатларында языпдыр. Ол Иса Месих аркалы Худай Өзи үчин тәзе адамлары ярадандыгыны айдяр ве онуң агзасы болмак үчин талап эдилйән екеҗе зат, ол хем Иса Месихе иман этмекдир диййәр. Сува чүмдүрилмек инди Худайың халкына дегишлидигиң нышаныдыр, Иса Месихе иман этмек аркалы Мукаддес Рухуң гүйҗи ве мерхемети билен Худая табын болмак ислегидир.

Гчк 17:10; Лев 12:3.

Сүннетсизлер – бу сөз Худайың Ыбрайым пыгамбер билен эден әхтине дегишли болмадык адамлары аңладыпдыр. Исаның дөврүнде бу сөз эсасан яхуды дәллере дегишли болупдыр.

Серет: Миллетлер.

Сүргүн – Мукаддес Китапда бу сөз яхуда халкының б. э. өң 586-нҗы йылда (Ёхаякым патышасы үчин б. э. өң 597‑нҗи йыл) топарлайын Бабыла сүргүн эдилендиги суратландырылыпдыр. Яхудалар ол ерде парс империясы Бабыл империясыны басып алянча яшапдырлар, соңра Куреш патышасы яхудалара Иерусалим топрагына доланмага ругсат эдипдир.

2Пат 19.

Сыпа – гадымы Ысрайылда ики дүрли сыпа болупдыр, биринҗиси дүрли гөрнүшли садакалары хөдүрлемек үчин ве хайванлары союп, якма гурбанлыгы хөкмүнде бермек үчин уланылыпдыр. Икинҗиси болса якымлы ыслы түтетги үчин уланылыпдыр.

1. Иң ирки гурбанлык сыпасы палчыкдан я-да дашдан, соңрак болса агачдан ве бүрүнчден ясалыпдыр (Мср 13:19-20; 20:24-25). Гурбанлык сыпасы ховлуда мукаддес чадырың дашында гойлупдыр (Мср 27:1-12). Ыбадатхана гурланда, уллакан гурбанлык сыпасыны ыбадатхананың ховлусында гоюпдырлар (2ЙЙ 4:1).

2. Түтетги сыпасы агачдан ясалып, сап алтына өртүлипдир (Мср 30:1-10). Хер гүн ирден ве агшам руханылар Худая садака хөкмүнде якымлы ыслы түтетги түтедипдирлер. Оларың икиси хем Мукаддес чадырда ве Ыбадатханада Иң мукаддес отагы мукаддес отагдан бөлүп дуран тутының өңүнде ерлешдирилипдир (Мср 26:33).

Серет: Мукаддес чадыр; Ыбадатхана.

1620-нҗи, 1621-нҗи ве 1627-нҗи сахыпадакы суратлара серет.

Ш

Ш

1. Шеминит
2. Шейтан
3. Шигаён
4. Шөхрат

Шеминит – сазың ады болмагы әхтимал.

1ЙЙ 15:21.

Шейтан – Ол Худайың ве Оңа уйян вепалы адамларың душманы болупдыр. Онуң ады «гүнәлейҗи» диймеги аңладыпдыр. Шейле хем оны иблис, җынларың хөкүмдары ве бу дүнйәниң хөкүмдары дийип атландырыпдырлар. Онуң пис ишини Эйюп китабында гөрмек боляр; Иса Өз сөзлери ве бейик гудратлары билен шейтандан үстүндигини гөркезйәр.

Эйп 1; Мат 4:3; Мар 3:23; Лук 13:16; Айн 2:20.

Шигаён – сазың ады болмагы әхтимал.

Зеб 7:1.

Шөхрат – Худайың шөхраты Мукаддес Китапда кәте ягты шөхле я-да от хөкмүнде, я болмаса булут хөкмүнде суратландырыляр. Адамлар Онуң шөхратыны чөлде сежде эдилйән ерлерде, перишделер пейда боланда гөрүпдирлер. Дүнйәниң ахырында Иса доланып геленде, Худайың шөхратына бесленип гелер.

Гчк 45:13; Мср 16:7, 10; 1Шам 4:21; Иша 6:3; Хош 4:7; Хаб 2:14.

Т

Т

1. Табшырык
2. Тегелек ховуз
3. Тәмиз
4. Тәзе Ай байрамы
5. Тәзе Әхт
6. Төврат
7. Төврат мугаллымы
8. Туты
9. Түтетги
10. Түтетги сыпасы

Табшырык –

Серет: Канун.

Тегелек ховуз – бүрүнчден ясалан улы ховуз. Ол ыбадатхананың ховлусында гойлуп, ичи сувдан долдурылыпдыр ве руханылар ондан эллерини ве аякларыны ювупдырлар.

1Пат 7:23-26; 2ЙЙ 4:2-6,10.

Тәмиз – Ысрайыллара тәмиз болмалыдыклары айдылыпдыр, себәби олар Худайың халкыды ве Худай мукаддесдир (Лев 11:44). Тәмиз болмак үчин олар харам хасапланян затлардан дашда болмалыдылар ве йыгы-йыгыдан ювнуп дурмалыдылар; шейле хем олары руханы тарапындан тәмизлемек герекди (Лев 14:1-7). Бир адамың гүнәси билен тутуш халк тәмиз болман билйәрди (Еш 22:17). Өйлери ве затлары хем тәмизлемек герекди (Лев 14:33-53). Мукаддес Китап хич кимиң өз йүрегини тәмиз саклап билмеҗекдигини өвредйәр, шонуң үчин хем адамлара Худайың мерхемети ве багышламагы герек (Сүл 20:9).

Серет: Кәкилик оты; Мурдар.

Тәзе Ай байрамы – еврейлер тәзе Айың пейда болмагыны хер айда улы байрам эдип белләпдирлер. Олар бу гүни сурнай чалмак билен ве якма гурбанлыгыны хөдүр этмек билен белләпдирлер.

Чөл 29:6; Эзр 3:5; Зеб 81:3.

Тәзе Әхт – бу дөрт Хош Хабардан, ресуллар тарапындан язылан дүрли хатлардан ве Аянлык китабындан ыбарат.

Төврат –

1. Худай тарапындан Муса пыгамбере берлен Мукаддес Канун.

2. Бу Канундан ыбарат болан Көне Әхтиң илкинҗи бәш китабы (Гчк – Кан). Бир гезек, Ёшыя патышаның шалык сүрен дөврүнде ыбадатханада Төврат тапыляр. Бу болса өңки патышаларың кәбирилериниң мунуң бардыгындан бихабардыкларыны аңладяр.

Серет: Канун.

2Пат 22:8-10; Мат 5:18.

Төврат мугаллымы – Исаның дөврүнде Төврат мугаллымлары канундан оңат баш чыкарыпдырлар ве синагогаларда окадыпдырлар. Олар еврейлериң баш меҗлисинде векилчилик этмек билен гүйчли топар болупдырлар. Бизиң Эзра китабындан гөршүмиз ялы, оларың топары мүрзелерден гелип чыкыпдыр, мүрзелер язгылары ве ресминамалары языпдырлар, эмма асырларың гечмеги билен олар хем еврей канунындан өкде баш чыкарыпдырлар, себәби олар оны дүйрленен кагыза гөчүрипдирлер ве оны долы җикме-җик билипдирлер.

Мат 2:4; 7:29; Лук 6:7; Ёх 8:3.

Серет: Мүрзе.

Туты – овадан безелен туты чадырда, соңрак болса Иерусалимдәки ыбадатханада Иң мукаддес отагы мукаддес отагдан бөлүпдир. Бу тутудан гечмәге йылда бир гезек, Гүнәден сапланма гүни диңе баш рухана ругсат эдилипдир.

Мср 26:31-33; 2ЙЙ 3:14.

Серет: Мукаддес чадыр.

Түтетги – түтетги дүрли гөрнүшли өсүмликлерден ве агачлардан алныпдыр ве олар кесиленде, якымлы ыс берипдир. Олар чалт гатапдыр ве бөлеклере бөлүнипдир я-да овраныпдыр. Түтетги якылыпдыр я-да яг билен гарылып, дүрли максатлар үчин уланылыпдыр. Көне Әхт дөврүнде руханы түтетгини гурбанлык сыпасында мукаддес чадырда, соңрак ыбадатханада түтедипдир. Ысрайыл халкына муны галла билен гарып, садака хөкмүнде гетирмек хем буйрулыпдыр.

Мср 30:1-8; 34-38; Лев 1:1; 16:12; Мат 2:11; Лук 24:1.

Серет: Ладан; Мүр.

Түтетги сыпасы –

Серет: Сыпа.

У

У

1. Урым ве Туммым

Урым ве Туммым – Урым ве Туммым Худайың ислегини аян этмек үчин уланылыпдыр. Олар баш руханының гурсакчасында сакланыпдыр.

Мср 28:30; Лев 8:8; Кан 33:8.

Серет: Эфот; Гурсакча.

Ы

Ы

1. Ыбадатхана
2. Ыбрайым пыгамбер
3. Ыляс пыгамбер
4. Ынсан оглы
5. Ысхак пыгамбер
6. Ысмайыл пыгамбер
7. Ысрайыл
8. Ысрайылың он ики тиреси
9. Ызына сатын алмак

Ыбадатхана – Сүлейман патыша Иерусалимде илкинҗи ыбадатхананы гурупдыр (1Пат 6-7; 2ЙЙ 2-4). Бабыллылар бу ыбадатхананы вейран эдипдирлер ве онуң әхли гымматбаха затларыны Бабыла әкидипдирлер. Кәбир яхудылар Бабыл сүргүнлигинден доланып баранларындан соң, бу ыбадатхана б. э. өң 520 – 515‑нҗи йылларда тәзеден гурлупдыр. Хирод патышаның хөкүмдарлык эден дөврүнде (б. э. өң 37‑нҗи йылындан б. э. 4‑нҗи йылына ченли) бу ыбадатхана улалдылып, хас-да оваданлашдырылыпдыр. Бизиң эйямымызың 70‑нҗи йылында ыбадатхана римлилер тарапындан вейран эдилипдир ве хич хачан тәзеден дикелдилмәндир.

1Пат 5:5; 6:2 2Пат 25:8-17; Эзк 40-46; Нех 8.

Серет: Мукаддес өй.

1622-нҗи сахыпадакы сурата серет.

Ыбрайым пыгамбер – Ысрайыл халкының илкинҗи атасы. Ыбрайым пыгамбер дийип атландырылмаздан өң, онуң ады Ыбрам болупдыр. Ол чарва дурмушда яшапдыр, онуң аялы Сара, огуллары хезрети Ысхак ве хезрети Ысмайыл болупдыр. Хезрети Ысхагың оглы Якуп Ысрайылың он ики тиресиниң атасы болупдыр.

Гчк 11:27–12:8; 15:1-21; 17:5.

Серет: Ысхак пыгамбер; Ысмайыл пыгамбер; Якуп.

Ыляс пыгамбер –

Серет: пыгамбер.

Ынсан оглы – бу ат Зебурда ве Эзекиел (ягны Кифл) пыгамбериң китабында ынсаны аңладыпдыр. Эмма ол Даныел пыгамбериң китабының 7‑нҗи бабында Худай тарапындан шөхрат ве соңсуз патышалык берлен киши үчин уланылыпдыр. Бу киши Месих болмалы дийлип дүшүнилипдир. Иса Худайдан ыгтыярлык алан хөкмүнде бу ады Өзи үчин уланыпдыр. Ол эҗир чекип өлди ве дирелип гөге гөтерилди, эмма Ол ене ере казылык этмәге ве Өз халкыны халас этмәге гелер.

Зеб 8:5; 145:3; Мар 8:38; Ёх 3:13-14.

Ысхак пыгамбер – Худайың берен вадасына гөрә, Ыбрайымың Сарадан болан оглы. Ысхак Худайың ялкан адамы болуп, Якуп билен Ысавың какасыдыр.

Гчк 17:19-21; 21:3-12; 22:1-9; 27:1-46; 35:29.

Серет: Ыбрайым пыгамбер; Якуп.

Ысмайыл пыгамбер – Ыбрайым пыгамбериң Хаҗар атлы гырнагындан доглан новбахар оглы.

Гчк 16:11,15,16; 17:18-26; 25:9-17; 28:9; 36:3

Серет: Гырнак аял.

Ысрайыл – Якуп Пениелде Худай билен тутлушанда, Худай онуң адыны Ысрайыл дийип үйтгедйәр. Көне Әхтде Якубың несиллери он ики тирәни эмеле гетирип, ысрайыл халкы дийлип атландырыляр. Көне Әхтиң пыгамберлик ве гошгы язгыларында «Якубың» ады көпленч ысрайыл халкыны аңлатмак үчин уланылыпдыр. Сүлейман патышаның өлүминден соң, Демиргазыкдакы он тире Гүнортадакы яхуда хем бенямин тирелеринден айрыляр ве Ысрайыл адыны саклаяр. Ысрайыл патышалыгының Самарияда өз пайтагты болупдыр. Гүнортада ики тире Яхуда патышалыгыны эмеле гетирипдир. Шонуң үчин хем Көне Әхтиң кәбир ерлеринде «Ысрайыл» сөзи диңе Демиргазыкдакы он тирәни я-да Демиргазык патышалыгыны аңладыпдыр, көпленч болса Ыбрайым пыгамбериң агтыгы Якубың әхли несиллерини аңладыпдыр. Мукаддес Китап бу халкың Худайың сайлан ве сөен халкы боландыгыны өвредйәр, оларың үсти билен Худай дүнйәниң әхли халкларыны ялкамагы карар этди. Ысрайыл Худай тарапындан горалды ве ялканды, Худай олар билен әхт баглашды ве олара үйтгешик вадалар берди. Шейле хем, Ысрайыл Худайың кануныны кабул этди ве Худай олара пыгамберлер аркалы гепледи.

Гчк 32:28; 46:8; 49:28 Мср 1:1; 2ЙЙ 10:16; 2ЙЙ 11:1; Иша 9:7.

Серет: Якуп; Яхуда.

Ысрайылың он ики тиреси – Ысрайыл (өңки ады Якупды) огулларының әхли несиллери, оларың атлары Рубен, Шимгон, Леви, Яхуда, Зебулун, Ысакар, Дан, Гат, Ашер, Нафталы, Бенямин ве ики саны ярым тире, Эфрайым ве Манаша. Эфрайым ве Манаша Юсубың огуллары болуп, олар Юсубың какасы Ысрайыл тарапындан айратын сөйлүпдирлер.

Гчк 35:23-26; 41:51-52; 48:5; 49:28; Мср 1:1-5; Еш 17:1-18; 1ЙЙ 2:1-2; 6:63.

Серет: Ысрайыл; Яхуда; Якуп; Юсуп.

Ызына сатын алмак – илкинҗи доглан хайванлар, шейле хем, адамлар Реббе дегишли болупдыр. Улы мерхемет эдип, Реб еврейлере новбахар огулларыны ве илкинҗи болан эшеклерини ызына сатын алмага ругсат эдипдир. Олар муны Худая бермек үчин рухана садака я-да гурбанлык гетирмек аркалы ерине етирипдирлер. Реб новбахар огулларыны Мүсүрде өлүмден нәхили халас эдендигини хемише ятламаклары үчин ысрайыллара када-канунлар берипдир.

Мср 13:13-15; 34:19-20.

Я

Я

1. Ябуслар
2. Яг
3. Яг гуймак
4. Яхуда
5. Яхудаларың дили
6. Яхуды
7. Якма гурбанлыгы
8. Якуп пыгамбер
9. Ялкамак
10. Яшулулар
11. Язык гурбанлыгы

Ябуслар – Ысрайыл халкы эелемезден өң, Кенганда яшан халкларың бири. Олар хезрети Давут патыша тарапындан эеленйәнчәлер, Иерусалимде ве онуң төверегинде яшапдырлар.

Гчк 10:15; Еш 3:10; 2Шам 5:6; 1Пат 9:20.

Серет: Кенган.

Яг – адатча Көне Әхтде зейтун ягы. Зейтун ягы гадымы Ысрайылда бирнәче максатлар үчин уланылыпдыр. Ол чыраларың ягы үчин, яралары беҗермек үчин ве деридәки ёкушян яралары беҗермек үчин уланылыпдыр. Кәте ягы атыр билен гарып, якымлы ыс бермек үчин дерә ве сача чалыпдырлар. Гымматбаха яг кимдир бири патышалыга, руханылыга, пыгамберлиге сайлананда, онуң депесинден гуйлупдыр, шейле хем мукаддес затлары пәклемек үчин оларың үстүне серпилипдир. Шейлеликде, яг бүтевүлигиң, саг-саламатлыгың, Худайың Рухуның гудратының ве тәмизленмегиң нышаны болупдыр.

Мср 25:6; 29:7; Лев 7:10; 14:26; 1Шам 10:1.

Яг гуймак – сайланан адамың я-да бир задың үстүне зейтун ягыны гуймак билен йөрите хызмат үчин айры гойландыгыны аңлатмак. Кимдир бириниң депесине яг гуйлуп, ол патышалыга я-да руханылыга белленилипдир. Гурбанлык сыпасы, тутуш мукаддес чадыр мукаддес эдилмек үчин, оларың үстүне яг серпилипдир. Тәзе Әхтде месихилер шыпа алмак үчин дилег эдйән адамларының үстүне яг гуюпдырлар. Иса «Месих» дийлип атландырыляр, бу «яг гуйлан» диймеги аңладяр, ягны Худай тарапындан сайланып белленен диймекдир.

Мср 40:9,15; Лев 4:3; 1Шам. 16:13.

Серет: Месх ягы; Месих. 1628-нҗи сахыпадакы сурата серет.

Яхуда –Якубың он ики оглуның бириниң ады ве яхуда тиресиниң ата-‑бабасы. Яхуда тиреси бейик болупдыр, оңа мүлк пай дийлип берлен ер хем улы болупдыр ве «Яхуда» дийип атландырылыпдыр. Сүлейман патыша өленден соң, Демиргазык тирелер Гүнорта тирелеринден, ягны яхуда ве бенямин тиресинден айры чыканларында, бу ики тире Яхуда патышалыгыны эмеле гетирипдир. Гүнорта патышалыгының Давут пыгамбериң несиллери болан өз патышалары болупдыр ве онуң пайтагты Иерусалим болупдыр.

Гчк 29:35; 35:22-23; 38:1-26; 49:8; Мср 31:2; Еш 15:1-12; 1Шам 17:12.

Серет: Ысрайыл.

Яхудаларың дили –

2Пат 18:26.

Серет: Еврей.

Яхуды – аслы еврей болан адам. «Яхуды» ады «Яхуда» сөзүнден гелип чыкандыр. Б. э. өң 586-нҗы йылда Яхуда патышалыгы бабыллылар тарапындан басылып алыняр ве халк Бабыла сүргүн эдилйәр. Сүргүн дөврүнде ве ондан соң хем «яхуды» сөзи халкы ве ысрайыл тирелеринден болан ислендик адамы аңлатмак үчин гиңден уланылыпдыр. Адамзады халас этмек үчин ве Худайың Шалыгыны беркарар этмек үчин Исаның Худай тарапындан иберилендигине ынанан илкинҗи адамлар яхудылар болупдыр.

Нех 1:2; Эст 3:4; 9:1-6.

Серет: Бабыл, Яхуда.

Якма гурбанлыгы – бу айратын гурбанлык болуп, мал сойландан соң, онуң әхли бөлеклери гурбанлык сыпасында бүтинлей якыляр. От якыландан соңра, гурбанлык отда янып түссә өврүлипдир. Асмана етйән бу гурбанлыгың түссесиниң ысы Худая ярапдыр.

Гчк 8:20; 22:2; Лев 1:2-17.

Якуп пыгамбер – хезрети Ысхагың оглы, Ыбрайым пыгамбериң агтыгы, ол Худай тарапындан вада берлен ялканыша эе болупдыр. Якуп Пениелде Худай билен гөреш тутанда, Худай Якубың адыны Ысрайыл дийип үйтгетди. Якубың он ики оглы болупдыр ве бу огуллар ысрайыл халкының он ики тиресиниң ата-бабасы болупдыр.

Гчк 25:19; 27:6; 32:22-30; 35:22-26.

Серет: Ыбрайым пыгамбер; Ысхак пыгамбер; Ысрайыл; Яхуда.

Ялкамак – Худайың ниети ве ислеги адамзады ялкамаклык болуп, бу Онуң ыкрар эден әхтиниң меркезинде ерлешйәр. Ыбрайым пыгамбериң үсти билен Худай ер йүзүндәки әхли адамлары ялкамаклыгы вада берди (Гчк 12:3). Бу вада Ыбрайым пыгамбериң несли болан Иса Месихиң үсти билен амала ашды (Гал 3:14). Мукаддес Китап Худайың диңе догры адамлары ялкаяндыгыны өвредйәр, себәби олар Худайы сөййәрлер ве Оңа табын болярлар. Тәзе Әхтде ялканмак дүшүнҗеси хас гиң, ягны муңа диңе бир байлык гирмән, эйсем бу ве индики дурмушда рухы тайдан ялканмак хем гирйәр. Иса эерйәнлер дирелиш гүнүнде Худайың өзлерини ялкаҗакдыгыны билйәрлер (Мат 25:34). Онуң манысы «нәлетлемек» сөзи билен гапма-гаршыдыр.

Гчк 1:22,28; 12:3; Кан 28:1-12; Мат 25:34; Лук 14:14; Эфе 1:3.

Яшулулар – Ысрайыл халкының бүтин тарыхының довамында, хатда Исаның дөврүнде яшулулар ёлбашчылык этмәге, өвретмәге ве адамларың үстүнден ыгтыярлыгы йөретмәге җогапкәр болупдырлар. Олар кәте өз борчларыны догры ве адалатлы берҗай этмәндирлер, шонуң үчин Худай олары пыгамберлериниң үсти билен язгарыпдыр. Йыгнакларда Исаның ызына эерйәнлериң арасында бу хызматы йыгнагың ёлбашчылары ерине етирипдирлер. Аянлык китабында яшулулар Иса Месихе иман этмек аркалы әхли халас боланлары аңладыпдыр.

Мср 3:18; 4:29; Лев 4:15; Кан 19:12; Рут 4:2,9; Иша 3:14; Айн 4:4.

Язык гурбанлыгы – эгер кимдир бири төтәнден гүнә эден болса я-да харам затлары эллән болса, онда бу гурбанлык аркалы руханы олары гүнәсинден саплапдыр.

Лев 5:2-19.

Е

Е

1. Едутун
2. Ехошапат җүлгеси
3. Еврей

Едутун – ол 1ЙЙ 16:41-де беян эдилйән Давут пыгамбериң баш сазандаларының бири болан болмагы әхтимал; башга бир манысы «боюн эгдирмекдир».

1ЙЙ 16:41.

Ехошапат җүлгеси – бу ер Иерусалимиң голайындакы җүлге үчин уланылян атдыр, ягны ол Иерусалиме гаршы йыгнанан миллетлере Худайың ыглан эден җезасының беян эдилйән ери болупдыр. Ёвел китабының 3‑нҗи бабының 14‑нҗи аядында бу хөкүм җүлгеси дийлип атландырылыпдыр.

Ёв 3:2,12,14.

Еврей –

1. Аслы нәбелли көне сөз, бу ысрайыл халкы үчин уланылыпдыр. Шейле хем бу Ыбрайым пыгамбериң асыл гелип чыкышыны гөркезмек үчин уланылыпдыр.

2. Б. э. өң 586-нҗы йылда Бабыл сүргүни дөврүне ченли, эсасан, ысрайыл халкы тарапындан уланылан дил. Халк сүргүнден доланып геленден соң, оларың аглабасы бу диле дерек арамей дилинде гүрләпдир. Көне Әхтиң көп ери еврей дилинде язылыпдыр.

Гчк 14:13; 39:14,17; 40:15; 41:22; 43:32; Мср 1:15-19; 21:2; 1Шам 4:6

Серет: Арамей.

Ю

Ю

1. Юнус пыгамбер

2. Юсуп пыгамбер

Юнус пыгамбер – Ниневе халкының пис ишлери үчин олары Худайың вейран этҗекдиги барада дуйдурыш берен пыгамбер. Онуң дуйдурышы себәпли халк тоба этди ве Худай олары багышлады.

Юнус китабы.

Юсуп пыгамбер – Ысрайылың иң сөйгүли оглы, Эфрайым билен Манашаның какасы. Доганлары оны гул эдип сатдылар, эмма Худай оны халас этди ве Мүсүр патышасының «саг эли» этди. Ол ерде Юсуп доганларыны ве тутуш машгаласыны, шейле хем көп мүсүрлилери узак вагтлап болан гуракчылык дөврүнде ачлыкдан халас этмекде эсасы хызматы битирди.

Гчк 30:24-25; 37:1–50:26.

Серет: Фараон.

Й

Й

1. Йыгнагың хызматчысы
2. Йыгнагың ёлбашчылары
3. Йыгнак

Йыгнагың хызматчысы – Иса гөге гөтериленден соң ве Мукаддес Рух иненден соң, месихилер топарына окатмага ве хызмат этмәге белленен йөрите адамлар тарапындан ёлбашчылык эдилипдир. Мунда белли бир дүзгүн болмандыр, муңа гарамаздан Павлус өз хатларында нәхили адамларың ёлбашчылык этмелидиги барада анык гөркезмелер берипдир. Иса башгалара хызмат этмеклиге өрән ёкары баха берипдир.

Рес 14:23; 1Пет 5:1-4; 1Тим 3:1-13; Рим 16:1; 1Тим 5:17-21; Тит 1:5-9; Ев 13:7,17.

Йыгнагың ёлбашчылары –

Серет: Яшулулар.

Йыгнак – Тәзе Әхт дөврүнде Иса ынанянлар сежде этмек үчин Иерусалимдәки ыбадатханада йыгнанышыпдырлар. Мундан соң тизара олар өз өйлеринде йыгнанышып башлапдырлар. Хош Хабар тутуш Рим империясында вагыз эдиленсоң, йыгнаклар көп ерлерде гурналды. Бу гүнки гүн йыгнаклар дүнйәниң әхли ерлеринде гечирилйәр. Бу йыгнакларың әхлиси бир бейик Йыгнагың бөлүми хасапланып, онуң дүзүми Исаның дөврүнден тә шу гүне ченли месихилерден ыбаратдыр.

Мат 16:18; Рес 8:1; 9:31; Рим 16:5; 1Кор 11:18; Эфе 5:23-32; Айн 1:11.

З

З

1. Зебур
2. Зекат
3. Зыгыр
4. Зыярат нагмасы

Зебур – 150 мезмурдан ыбарат топлум, оларың көпүси Давут пыгамбер тарапындан языландыр. Зебур Көне Әхтиң бир бөлегидир.

Серет: Давут пыгамбер; Көне әхт; Мезмур.

Зекат –

Серет: Ондан бири.

Зыгыр – Орта Гүндогарда өсүмлигиң бир гөрнүши. Зыгыр үйшмегини йыгнап, сувда эзипдирлер, соңра гурадып, сүйүмини айратын алып, ондан йүплүк өрүпдирлер ве ондан непис мата докапдырлар. Ахырында, докалан зыгыр мата йүң мата гаранда гыммат хасапланыпдыр, себәби оны ыссы ховада геймек якымлы болупдыр ве оны өндүрмек кын болупдыр. Руханы гейимлериниң кәбирлери зыгыр матадан докалыпдыр.

Мср 9:31; 25:4; 26:1; Лев 6:10; 16:4; Сүл 31:13; Дан 10:5.

Зыярат нагмасы – Еврейче «ёкары чыкян айдым» диймекдир. Бу айдым дагың ёкарсында ерлешйән ыбадатхана чыкыланда айдылыпдыр. Бу айдымлар дини байрамчылыклар үчин Иерусалиме баряркалар, ёлда зыяратчылар тарапындан айдылып, ыбадатханада байрамчылыгың бир бөлеги хөкмүнде сежде эдипдирлер. Бу сөз кәбир мезмурың еврейче адының бир бөлегидир.

Зеб 119-133.

Table of Contents

Гириш

Ермея

- 1‑нҗи бап
- 2‑нҗи бап
- 3‑нҗи бап
- 4‑нҗи бап
- 5‑нҗи бап
- 6-нҗы бап
- 7‑нҗи бап
- 8‑нҗи бап
- 9-нҗы бап
- 10-нҗы бап
- 11‑нҗи бап
- 12‑нҗи бап
- 13‑нҗи бап
- 14‑нҗи бап
- 15‑нҗи бап
- 16-нҗы бап
- 17‑нҗи бап
- 18‑нҗи бап
- 19-нҗы бап
- 20‑нҗи бап
- 21‑нҗи бап
- 22‑нҗи бап
- 23‑нҗи бап
- 24‑нҗи бап
- 25‑нҗи бап
- 26-нҗы бап
- 27‑нҗи бап
- 28‑нҗи бап
- 29-нҗы бап
- 30-нҗы бап
- 31‑нҗи бап
- 32‑нҗи бап
- 33‑нҗи бап
- 34‑нҗи бап
- 35‑нҗи бап
- 36-нҗы бап
- 37‑нҗи бап
- 38‑нҗи бап
- 39-нҗы бап
- 40-нҗы бап
- 41‑нҗи бап
- 42‑нҗи бап
- 43‑нҗи бап
- 44‑нҗи бап
- 45‑нҗи бап
- 46-нҗы бап
- 47‑нҗи бап
- 48‑нҗи бап
- 49-нҗы бап
- 50‑нҗи бап
- 51‑нҗи бап
- 52‑нҗи бап

Сөзлүк

А

- Адалатлы
- Адам ата
- Агта
- Агыз беклемек
- Ахалот
- Аждарха
- Акмак
- Аламот
- Алоэ
- Амалеклер
- Аммонлар
- Аморлар
- Анаклар
- Араба дүзлүги
- Арамей дили
- Арфа
- Артемис
- Арвах-җын
- Арёпагус
- Ашера
- Ашторет
- Ашур
- Аянлык
- Азия

Б

- Бабыл
- Багал
- Баш руханы
- Башан
- Байрам йылы
- Байрамчылыклар
- Берекет
- Беелзебул
- Бу дүнйәниң хөкүмдары
- Бут
- Бүтинлей ёк этмек

Ч

- Чатма байрамы

Д

- Дагон
- Давут галасы
- Давут Оглы
- Давут пыгамбер
- Декаполис
- Дери кесели
- Дикме даш
- Дога-дилег этмек
- Догры

Э

- Эфиопия
- Эфот
- Эл гоймак
- Эллинҗи гүн байрамы
- Эляша пыгамбер
- Эпикурчы философлар

Ә

- Әхт

- Әхт сандыгы

Ф

- Фараон
- Фарисейлер
- Финикия

Г

- Гала дервезелери
- Галла байрамы
- Галла садакасы
- Ган
- Гиргашлар
- Гитит
- Гомора
- Гөгүң Шалыгы
- Гөк
- Гөргүр
- Гөрнүш
- Греклер
- Гурбанлык сыпасы
- Гурбанлыклар
- Гурсакча
- Гүнә гурбанлыгы
- Гүнәден сапланма гүни
- Гырнак аял
- Гызыл деңиз

Х

- Хача чүйлемек
- Халасгәр
- Хантагта
- Хасыл байрамы
- Хеләкчилик ери
- Хепдәниң биринҗи гүни
- Хермон дагы
- Хетлер
- Хигаён
- Хирод
- Хивилер
- Хореп
- Хорылар
- Хоссар
- Хош хабар
- Хошбой ыслы гамыш
- Хошея пыгамбер
- Хов эне
- Хөдүр чөреги
- Худай
- Худайың Гузусы
- Худайың Оглы
- Худайың Шалыгы
- Хызмат этмек

И

- Иблис
- Ичги садакасы
- Ички гала
- Император
- Инҗил
- Иң мукаддес отаг
- Иордан дерясы
- Иса
- Ишая пыгамбер
- Иерусалим

Җ

- Җебрайыл перишде
- Җелиле
- Җеннет
- Җул гейинмек

К

- Канун
- Канун китабы
- Кемош
- Кенган
- Кенганлар
- Керуп
- Кесетлер
- Кейнлер
- Кәкилик оты
- Көне Әхт
- Күл үстүнде отурмак

Л

- Ладан
- Левилер
- Лира
- Ливан
- Ливятан
- Лолы
- Лут

М

- Мадай
- Манна
- Маскил
- Меҗлис
- Меръем
- Месх ягы
- Месих
- Месопотамия
- Мейлетин садака
- Мезмур
- Мәликсадык
- Мидянлар
- Микайыл
- Миктам
- Миллетлер
- Милло
- Мирас
- Молек
- Моваплар
- Мукаддес
- Мукаддес чадыр
- Мукаддес чөрек
- Мукаддес даг
- Мукаддес отаг
- Мукаддес өй
- Мукаддес Рух
- Мурдар
- Муса пыгамбер
- Мут лабен
- Мүр
- Мүрзе

Н

- Надан
- Нард
- Назыр
- Нефиллер
- Негеп чөли
- Новбахар огул
- Нух пыгамбер

О

- Омын

- Ондан бири

Ө

- Өлүлер дүнйәси

- Өй бутлары

П

- Парс империясы
- Парз
- Пата
- Патрос
- Перишде
- Перизлер
- Перман
- Песах байрамы
- Петир байрамы
- Пилат
- Пилиштлилер
- Пурым байрамы
- Пыгамбер
- Пыгамберлик этмек

Р

- Рабби
- Рахап
- Рапалар
- Реб
- Реббе хөдүр эдилен чөрек
- Реббе йүз тутулян чадыр
- Реббиң гүни
- Реббиң өйи
- Реббиң сачагы
- Ресуллар
- Римлилер
- Рух
- Руханы

С

- Сабат гүни
- Садака
- Саддукейлер
- Саламатлык гурбанлыгы
- Салгытчы
- Салим
- Самария
- Сара

- Сежде эдилйән ериң азгын аяллары я эркеклери

- Сежде этмек
- Сеждегәх
- Села
- Серафлар
- Сердар
- Сидон
- Синагога
- Синай
- Сион
- Сион гызы
- Содом
- Сөвеш арабасы
- Стоик таглыматчылар
- Сур
- Сурнай байрамы
- Сува чүмдүрмек
- Сүлейман пыгамбер
- Сүннет
- Сүннетсизлер
- Сүргүн
- Сыпа

Ш

- Шеминит
- Шейтан
- Шигаён
- Шөхрат

Т

- Табшырык
- Тегелек ховуз
- Тәмиз
- Тәзе Ай байрамы
- Тәзе Әхт
- Төврат
- Төврат мугаллымы
- Туты
- Түтетги
- Түтетги сыпасы

У

- Урым ве Туммым

Ы

- Ыбадатхана
- Ыбрайым пыгамбер
- Ыляс пыгамбер
- Ынсан оглы
- Ысхак пыгамбер
- Ысмайыл пыгамбер
- Ысрайыл
- Ысрайылың он ики тиреси
- Ызына сатын алмак

Я

- Ябуслар
- Яг
- Яг гуймак
- Яхуда
- Яхудаларың дили
- Яхуды
- Якма гурбанлыгы
- Якуп пыгамбер
- Ялкамак
- Яшулулар
- Язык гурбанлыгы

Е

- Едутун
- Ехошапат җүлгеси
- Еврей

Ю

- Юнус пыгамбер

- Юсуп пыгамбер

Й

- Йыгнагың хызматчысы
- Йыгнагың ёлбашчылары
- Йыгнак

З

- Зебур
- Зекат
- Зыгыр
- Зыярат нагмасы