Мукаддес Китап
Author: Мукаддес Китап Терҗиме Институты
Date: 2018-09-17T08:48:55.999972+00:00

Гириш

Гириш

1. Эзекиел

2. Сөзлүк

Элиңиздәки Мукаддес Китап хер бир адам үчин иң ваҗып китапдыр! Бу китап аркалы адамзат өз Ярадыҗысы Худайы танап, Онуң биз үчин ниетлән аҗайып максадыны өвренер ве иман эдип, бакы яшайша эе болар. Бейик патыша болан Давут пыгамбер Худайың Сөзи барада өз мезмурларының биринде: «Сениң сөзүң – чыра аякларыма, ол – ягтылык мениң ёдама» дийип айдяр. Худайың Сөзи, догрудан-да, хер бир ынсаның дурмушы үчин чырадыр, йөрейән ёлуны ягтылдян нурдур! Гой, Худай бу китабы окаян хер бир ынсана пәхим-пайхас берип, Өз Сөзүниң уммасыз байлыгыны оңа багыш этсин!

Китапларың атлары

Мукаддес Китабың дүзүмине гирйән китапларың атлары дүрли-дүрлүдир:

- •Китап я-да онуң эсасы бөлеги белли бир адам тарапындан язылып, шол адамың ады билен атландырыляр, мысал үчин, «Сүлейманың пәхимлери».

- •Китап хайсыдыр бир адам барада язылып, шол адамың адына лайыклыкда атландырыляр, мысал үчин, «Рут».

- •Китап ысрайыл халкының тарыхының хайсыдыр бир дөврүни беян эдип, шол дөвүрдәки вакалара, ягдайлара лайыклыкда атландырыляр, мысал үчин, «Ысраыыл сердарлары». Булар барада хас гиңишлейин маглуматы алмак үчин, хер китабың башында берилйән гириш бөлүмине гөз айлаң.

Мукаддес Китабың дүзүмине гирйән китаплар шу топарлара бөлүнйәр:

- •Көне Әхт

- ◦Төврат (Гелип чыкыш – Канун таглыматы)

- ◦Ир дөвүрдәки пыгамберлер; бу китаплар топары кәвагт «Тарыхы китаплар» дийлип хем атландырыляр (Ешува – Патышалар (Икинҗи китап))

- ◦Язгылар, шейле топара Зебур ве Сүлейманың пәхимлери ялы китаплар гирйәр. (Йыл язгылары – Нагмалар нагмасы)

- ◦Бейлеки пыгамберлер (Ишая – Малакы)

- •Тәзе Әхт

- ◦Хош хабарлар. Муңа дөрт китап дегишли болуп, олар дүрли адамлар тарапындан языландыр. Олар өзлериниң шаят болан вакаларыны беян эдйәрлер.

- ◦«Ресулларың ишлери» атлы китап Лука тарапындан языландыр. Ол бу китапда Иса Месихиң гөге гөтериленден соң болан вакалары беян эдйәр.

- ◦Хатлар. Булар Павлус, Петрус ве Ёханна ялы авторларың месихи йыгнаклара язан хатларыдыр.

- ◦«Ёханна гелен аянлык» эдебиятың айратын гөрнүши болуп, онда Худайдан гелен гөрнүшлер ве аянлыклар беян эдилйәр.

Ёкарда агзалан китаплар топлумларының хер бири өзүне махсус болан жанрда языландыр. Шонуң үчин-де окыҗы китабы оканда, онуң жанр айратынлыгыны хасаба алмалыдыр.

«Көне Әхт» ве «Тәзе Әхт» китапларына гошмача сөзбашылар берилйәр. «Көне Әхтиң» дүзүмине пыгамберлериң китапларының хем гирйәндигине гарамаздан, оңа түркмен окыҗыларына гиңден таныш болан «Төврат» ве «Зебур» диен гошмача сөзбашылар берилди. «Тәзе Әхт» китабына «Инҗил» диен гошмача сөзбашы берилсе-де, онуң дүзүмине «Инҗилден» башга китаплар ве иманлылар йыгнакларына язылан хатлар гирйәр.

Худайың атлары

Көне Әхт китабы түркмен дилине асыл нусгадан, ягны еврей дилинден терҗиме эдилди. Бу китабың еврей дилиндәки асыл нусгасында Худайың бирнәче ады душ гелйәр. Онуң «Элохим» ады хас көп уланылып, ол түркмен дилине «Худай» дийип терҗиме эдилди. Онуң бейлеки ады Яхве болуп, ол хем «Худай» диймеги аңладяр. Бу ат түркмен дилине «Реб» дийип терҗиме эдилди. «Реб» сөзи Худайың әхт баглашан, Өзүни халкына аян эден я-да ынсан кешбинде пейда болан ягдайларына дегишли вакаларда уланылды. Худайың «Эл-Шаддай» ады түркмен дилине «Гудратыгүйчли» дийип, «Эл-Элён» болса «Бейик Худай» дийип терҗиме эдилди. Худайың китапда сейрек душ гелйән «Адонай» ады «Таңры» дийип терҗиме эдилди. Херекет эдйән, бейик ишлери амала ашырян Худайы суратландырмак үчин еврей дилинде утгашдырылып уланылан «Яхве Элохим» ады түркмен дилине «Худайымыз Реб» дийип терҗиме эдилди.

Тәзе Әхт китабының асыл нусгасы грек дилинде язылып, онда Худай бабатда «куриос» диен сөз уланыляр. Китабың язга гечирилен дөврүнде бу сөз «ага» я-да «хоҗайын, эе» диймеги аңладярды. Көне Әхтиң грек дилиндәки терҗимесинде Худайың «Яхве» ве «Адонай» атлары хем «куриос» дийип терҗиме эдилендир. Шонуң үчин-де, Тәзе Әхт китабында адамлар Иса Месихе «куриос» дийип йүзлененлеринде, Оны Худай хөкмүнде кабул эдендиклери әшгәр боляр. Шейле ягдайларда «куриос» сөзи түркмен дилине «Реб» дийип терҗиме эдилди. Мундан башга-да, Иса Месих өлүмден диреленден соң Оңа Куриос Иса Месих дийип йүзленилип, бу ат түркмен дилине «Реббимиз Иса Месих» дийип терҗиме эдилди.

Мукаддес Язгылар ве тарыхы вакалар

Мукаддес Язгыларда беян эдилйән вакалара долы ве догры дүшүнмек үчин, олара шол дөвүрде болуп гечен тарыхы вакалар билен умумы багланышыкда гарамалыдыр. Ашакда Мукаддес Язгыларда беян эдилен тарыхы дөвүрлериң ве империяларың ады берилйәр:

1.Ыбрайым пыгамбериң дөврүне ченли болуп гечен вакалар. Худай дүнйәни ярадяр. Ол Адам атаны ве Хов энәни ярадып, олары Эрем багында ерлешдирйәр. Эмма олар Худайың эмрини бозансоңлар, Эремден махрум эдилйәрлер. Оларың несли көпелип, ер йүзүне яйраяр, гүнә ичинде яшап, өз дурмушларына гүмра болуп, Яраданы унудяр. Худайың муңа җуда гахары гелип, тутуш адамзады ёк этмеги ниет эдинйәр. Ол Өз ниетини берҗай этмек үчин, ер йүзүне элхенч сил иберйәр-де, Нух пыгамбер билен онуң машгаласындан башга тутуш адамзады ёк эдйәр. Хава, Худай шол силде диңе Нух пыгамбери ве онуң машгаласыны халас эдйәр, себәби олар дири Худая иман эдип, Оңа сежде эдйәрдилер. Беян эдилйән вакаларың шу тапгыры Нухуң несиллериниң Бабыл минарасыны гуршы ве тутуш адамзадың несил дарагтының дөрейши билен тамамланяр.

2.Ыбрайым пыгамбер барадакы вакалар. Хич перзенди болмадык Ыбрайым пыгамбере Худай бир огул берҗекдигини, ондан бейик бир миллет яратҗакдыгыны вада берйәр. Мундан башга-да, Худай пыгамбере онуң неслине «бал билен сүйт акян» Кенган топрагыны-да мирас берҗекдигини вада эдйәр. Ыбрайым пыгамбер вада берлен юрда гөчүп, ол ерде чадырда бир чарвадар кимин яшаяр. Худай Ыбрайымың агтыгы Якуба «Ысрайыл» дийип ат берйәр. Ысрайылың он ики оглы болуп, олар тутуш халкың несилбашылары боляр. Ысрайылың Юсуп атлы сөйгүли оглы доганлары тарапындан Мүсүр гулчулыгына сатылса-да, Худай оны ялңыз гоймаяр. Юсуп пыгамбер Худайың көмеги билен тутуш Мүсүр юрдунда икинҗи дереҗели адам боляр. Ол ачлык дөврүнде тутуш юрды ве өз атасының машгаласыны халас эдйәр. Онуң несли Мүсүрде җуда көпелйәр, эмма Юсуп пыгамбер арадан чыкандан соң, олар Мүсүр юрдунда гул болярлар.

3.Мүсүрден чыкыш ве вада эдилен топрагы эелемек барадакы вакалар:

а.Муса Ысрайылың неслини мүсүр гулчулыгындан азат эдйәр. Ысрайылың огулларындан дөрән тирелер чөлде Худая эерип, Ондан Мукаддес Кануны кабул эдйәрлер. Худай олара леви тиресини руханычылыга беллемеги ве Өзи үчин мукаддес чадыры ясамагы буюряр. Бу чадыр Худая сежде этмек үчин ниетлененди.

б.Ешува ысрайыллары Ыбрайым пыгамбере вада берлен топрага – Кенгана гетирйәр. Олар бу топрагы шол ерде яшап йөрен тирелерден басып алярлар. Бу тирелериң аглаба бөлеги Нух пыгамбериң Хам ве Яфес атлы огулларының несиллериди. Ыбрайым пыгамбер болса Нух пыгамбериң новбахар оглы Самың неслиди. Ысрайылың душманлары болан аммонлар ве моваплар болса Лутуң несиллериди. Басылып алнан юрт он ики бөлеге бөлүнип, ысрайыл тирелериниң арасында биҗе боюнча пайланыляр. Юсубың ики оглундан ики тире эмеле гелйәр, себәби Ысрайыл пыгамбер дүнйәден өтмәнкә олары өз огуллары хөкмүнде кабул эдип, ак пата берипди. Шонуң үчин-де, он ики бөлеге бөлүнен топрак Ысрайылың он бир оглуның несиллериниң арасында мүлк хөкмүнде пайланыляр. Ысрайылың Леви оглуның несиллери болса руханычылыга беллененсоңлар, топракдан хич мүлк алмаярлар, себәби Ысрайыл Худайы Реббиң Өзи оларың мүлкүди.

4.Он ики тирәниң бир патышалыгы эмеле гетириши барадакы вакалар:

а.Шавул патыша Ысрайылың илкинҗи патышасы боляр. Соңра Давут пыгамбер Ысрайыла патыша боляр ве он ики тирәни бирлешдирип, бир миллети эмеле гетирйәр--де, өз чәклерини гиңелдйәр.

б.Сүлейман пыгамбер Реббе сежде этмек үчин дүнйәде деңи-тайы болмадык ыбадатхананы гуряр.

5.Патышалыгың бөлүнмеги барадакы вакалар. Сүлейман пыгамбер арадан чыкандан соң, онуң ики оглуның арасында уруш башланяр. Юрдуң демиргазыгындакы он тире Сүлейманың огулларының бирини голдап, Ысрайыл патышалыгыны эмеле гетирйәр. Яхуда ве бенямин тирелери болса Сүлейманың бейлеки оглуны голдап, юрдуң гүнортасында Яхуда патышалыгыны эмеле гетирйәр. Яхуда ве Ысрайыл патышалыклары пыгамберлериң язгыларында көп ятланыляр. Демиргазык патышалыгы бабыллылар тарапындан басылып алыняр, илаты болса Бабыла сүргүн эдилйәр.

6.Сүргүнлик дөври ыбадатхана вейран эдилйәр, гүнорта патышалыгы болан Яхуданың абрайлы ве гөрнүкли адамлары, машгалалары бабыллылар тарапындан есир алыняр.

7.Дикелдиш дөври – Парс империясы дөрәнден соң яхудылара өз ватанына, Ысрайыла доланмак ругсат эдилйәр. Олар өз юрдуна доланып, шәхери ве ыбадатхананы дикелдйәрлер.

8.Көне ве Тәзе Әхтиң аралыгындакы дөвүр – Македония империясы. Ортаер деңзи македониялылар тарапындан басылып алыняр. Македонлар грек дилини яйрадып, билим улгамыны өсдүрип яйбаңландырярлар.

9.Иса Месихиң дурмушы ве хызматы. Шол дөвүрде яхудылар Рим империясына гарашлы болуп, онуң беллән патышаларының голастында яшаярдылар. Шейле патышаларың бири-де Хирод болуп, ол Рим императорына долы гарашлы болупдыр.

10.Илкинҗи месихилер йыгнагы. Иса Месих гөге гөтериленден соң, Оңа иман эденлериң саны барха артяр. Гүйчли ызарланмалара, сөгүлмелере ве эҗирлере гарамаздан, оларың саны барха көпелйәр. Месихи йыгнаклар Орта Гүндогардан Рим империясының Азия велаятына (хәзирки Түркие), хатда Европа юртларына ченли яйраяр.

Мукаддес Язгыларың жанрлары

Мукаддес Язгыларың терҗимесинде үч дүрли жанр: кысса (беян этме), гошгы (я ак гошгы) ве гошгы жанрында язылан проза уланылды. Гошгы жанрында язылан проза долы капыя эе болмаса-да, гошгы ялы окаляр. Шонуң үчин-де, шейле жанрда язылан пыгамберлик китаплары терҗиме эдиленде, олар гошгы гөрнүшде реҗеленди. Еврей шыгрыетинде «параллелизм» усулы гиңден уланыляр. Шейле усулда язылан гошгуларың биринҗи сетиринде беян эдилйән пикир икинҗи сетиринде гайталанып, манысы хас гиңишлейин дүшүндирилйәр.

Голязмалар

Көне Әхт китабы түркмен дилине еврей дилинде язылан Масоретик текстлеринден терҗиме эдилди. Бу Масоретик текст Библия Хебрайиканың соңкы неширинде чап эдилди. Зерурлыгың дөрән ягдайларында шу нешириң теклип эден алтернатив дүшүндирмелеринден хем угур алнып, олара дегишли чыкгытлар берилди. Тәзе Әхт китабы грек дилиндәки голыазмадан (Бирлешен Мукаддес китап җемгыети, 4‑нҗи нешири) терҗиме эдилди. Бу гөрнүшдәки аятларың Текстус Ресептус билен тапавутлы болан ягдайларында олара хем дегишли чыкгытлар берилди.

Чыкгытлар

Терҗимеде чыкгытларың бирнәче гөрнүшлери уланылды. Оларың иң йөнекейи окыҗа дүшнүксиз я-да нәбелли болан сөзе дүшүндириш берйәр. Шейле сөзлер китабың ахырында берилйән Сөзлүкде хем ерлешдирилендир. Чыкгытларың ене бир гөрнүши терҗиме эдилен асыл нусгадакы аятларың башга гөрнүшиниң бардыгыны хем гөркезйәр. Шейле аятларың арасындакы тапавут җикме-җик гөркезилмесе-де, хайсы асыл нусгадан алнандыгы мәлим эдилйәр.

Өлчег бирликлери

Мукаддес Язгыларың терҗимесинде өлчег бирликлерини аңлатмак үчин мысгал, гадак, батман ялы гадымы көне түркмен өлчег бириклери уланылды. Оларың хәзирки дөвүрдәки такмынан өлчегини гөркезмек үчин дегишли чыкгытлар берилди. Шейле-де, чыкгытларда көне еврей ве грек өлчеглери уланылды. Сиз бу өлчег бирликлерини китабың ахырында берилйән таблисада гөрүп билерсиңиз.

Салгыланма аятлары

Тәзе Әхтиң китапларында Көне Әхтден мысал гетириленде, онуң хайсы китапдан алнандыгыны гөркезмек үчин салгыланма аятлары берилйәр. Бу окыҗа аядың я-да бабың асыл мазмуныны тапмагы еңиллешдирмек максады билен эдилди.

Мукаддес Язгыларың стили

Мукаддес Язгыларың стили өзболушлыдыр. Себәби онуң асыл нусгасының язылан дөврүндәки дурмуш ягдайларының, дәп-дессурларының кәбирлери түркмен дурмушы ве медениети үчин нәтанышдыр. Шоңа гөрә-де, терҗимечилер асыл нусганың манысының түркмен окыҗысына дүшнүкли болмагы үчин бу ише өрән сересаплы чемелешдилер. Олар асыл нусганың манысының үйтгедилмегине я-да тесвирленмегине ёл бермезлик үчин, оны сөзме-сөз терҗиме этмекден я-да диңе манысыны терҗиме этмекден гача дурдулар. Өңде гойлан меселәниң кын боландыгына гарамаздан, терҗиме адаты окыҗа дүшнүкли болуп, манысының арасса, анык ве тебигы болмагы үчин сада дилде эдилди. Терҗиме стилиниң дүрли болмагы терҗимелериң хем дүрли боляндыгыны аңладяр. Шонуң үчин-де, хайсыдыр бир терҗимәни башга терҗиме билен деңешдирип, онуң нәдогры эдилендигини айтмак ерликсиздир. Терҗимелериң бирмеңзеш болуп, адалгаларың я-да җүмлелериң башгача, окыҗа хас дүшнүкли тәрде берилмеги ахмалдыр. Мундан башга-да, терҗимелериң хеммеси белли бир дереҗеде дүшүндирмелере эедир. Терҗимәниң довамында душ гелен икиманылы сөзлемлериң аглаба бөлегиниң дүшүндирилмелери окыҗының пайына галдырылды. Йөне манысы өрән чылшырымлы ве айдың болмадык аятларың кәбирлери садалашдырылып, окыҗа дүшнүкли болар ялы терҗиме эдилди. Шейле аятларың терҗимесинде көп алымлар тарапындан бу бабатда кабул эдилен дүшүндиришлерден угур алынды.

Мукаддес Китап Терҗиме институты

Көне Әхт

Эзекиел

Эзекиел пыгамбериң китабы

Гириш

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28
- 29
- 30
- 31
- 32
- 33
- 34
- 35
- 36
- 37
- 38
- 39
- 40
- 41
- 42
- 43
- 44
- 45
- 46
- 47
- 48

Яхуды халкы Бабыл сүргүнлигинде болан дөврүнде, б. э. өң 593‑нҗи йылда Реб Эзекиел (Кифл) пыгамбери чагыряр. Эзекиел пыгамбер муны шейле беян эдйәр:

«Кебар каналының якасында сүргүн эдиленлериң арасындакам, гөклер ачылды ве мен Худайдан гелен гөрнүшлери гөрдүм. Бу сүргүнде болян вагтымызың отузынҗы йылының дөрдүнҗи айының бәшине болды. Бу Ёякын патышаның сүргүн эдилмегиниң бәшинҗи йылыды. Дөрдүнҗи айың бәшине бабыллыларың юрдундакы Кебар каналының якасында Бузының оглы Эзекиел рухана Реббиң сөзи аян болды. Ол ерде Реббиң эли онуң үстүндеди»

1:1-3.

Эзекиел хем пыгамбер, хем руханыды. Ол руханыларың неслинден болуп, Худая хызмат этмәге сайланылан машгалада доглупды. Онуң пыгамберликлери руханының йүрегини шатландырярды. Олардан ыбадатхананың дикелдилмеги барадакы (40 – 43‑нҗи баплар), руханылыгың галкынмагы (44‑нҗи бап) ве Худайың шалыгы (45 – 48‑нҗи баплар) барадакы пыгамберликлери айратын белләп гечмек болар. Эзекиелиң кәбир пыгамберликлери апокалиптик жанрында языландыр. Шейле жанрда язылан пыгамберликлер адаты болмадык шекиллерден ве гөрнүшлерден ыбарат боляр. Даныел пыгамбер билен Закаря пыгамберлериң гөрен гөрнүшлериниң беяны хем шу жанра дегишлидир.

Эзекиел пыгамбериң китабында Худай көпленч Хөкмүрован Реб дийип атландырыляр. Бу ат илкинҗи гезек 2:4-де душ гелйәр. Еврей дилинде бу Адонай Яхве диймеги аңладяр. Адонай сөзи адатча Таңры, Яхве – Реб дийип терҗиме эдилди. Эмма бу сөзлериң утгашып гелен ягдайларында Хөкмүрован Реб дийип терҗиме эдилди.

Мазмуны

- Реб Эзекиел пыгамбери чагыряр 1:1–3:27

- Иерусалимиң ыкбалы барадакы пыгамберлик 4:1–24:27

- Реб миллетлери хөкүм эдйәр 25:1–32:32

- Реб Өз халкына вада берйәр 33:1–37:28

- Хөкүмдар Гога гаршы пыгамберлик айдыляр 38:1–39:29

- Гелеҗекки ыбадатхана ве юрт барадакы гөрнүшлер 40:1–48:35

1‑нҗи бап

Реб Эзекиел пыгамбере аян боляр

1^1⚫Кебар каналының якасында сүргүн эдиленлериң арасындакам, гөклер ачылды ве мен Худайдан гелен гөрнүшлери гөрдүм. Бу сүргүнде болян вагтымызың отузынҗы йылының дөрдүнҗи айының бәшине болды+. 2Бу Ёякын патышаның сүргүн эдилмегиниң бәшинҗи йылыды. Дөрдүнҗи айың бәшине+
3бабыллыларың юрдундакы Кебар каналының якасында Бузының оглы Эзекиел рухана[*] Реббиң сөзи аян болды. Ол ерде Реббиң эли онуң үстүндеди+.

4Мен демиргазыкдан тупанлы шемалың гелйәнини гөрдүм. Шөхлели, үзнүксиз от сачян әпет булут гелйәрди, одуң ортасында якуда меңзеш бир зат ялпылдаярды+. 5Булудың ортасында кешплери ынсана меңзеш дөрт саны җандарың дураныны гөрдүм+. 6Оларың херсиниң дөрт йүзи ве дөрт ганаты барды. 7Аяклары гөнүди, дабанлары гөләниң тойнагына меңзейәрди ве ялдыравук бүрүнч кимин шөхле сачярды+. 8Ганатларының астындан, дөрт гапдалындан ынсан эллери чыкып дурды. Дөрдүсиниң-де йүзлери ве ганатлары шейледи: 9оларың ганатлары бири-бирине дегип дурды. Җандарлар йөрәнлеринде хич яна өврүлмән, хер хайсы өз тарапына гөни гидйәрди. 10Оларың дөрдүсиниң-де йүз кешплери шейледи: өңде дөрдүсиниң-де ынсан йүзи, саг тарапында арслан йүзи, чеп тарапында өкүз йүзи ве ызда бүргүт йүзи барды+. 11Оларың йүзлери шейледи. Ганатлары болса ёкарык герилгиди; хер җандарың ганатларының икиси бири-бирине галташып дурды, бейлеки ики ганаты болса, оларың беденлерини өртйәрди+. 12Оларың хер бири гөс-гөни херекет эдйәрди. Олар хич яна совулман, Рухуң ислейән угруна гидйәрдилер. 13Бу җандарларың гөрнүши янып дуран одуң көзлерини я-да шамчыраглары яда салярды; от җандарларың ортасында дынгысыз херекет эдйәрди. От шөхле сачярды ве ондан йылдырым чыкярды+. 14Җандарлар йылдырым чалтлыгында гелип-гидип дурдулар.

15Мен җандарлара середенимде, ине, дөрт йүзли җандарларың янында оларың херси үчин ерде бир тигир гөрдүм. 16Тигирлериң гөрнүши ве гурлушы шейледи: олар сары якут кимин ялпылдаярды ве дөрдүси-де бири-бирине меңзешди; оларың гөрнүшлери ве гурлушлары тигир ичиндәки тигир ялыды+. 17Чар тарапа йөрәп билйәрдилер; тигирлер хич яна өврүлмейәрдилер. 18Тигирлериң гуршавлары белент хем горкунчды; дөрдүсиниң-де гуршавлары тутушлайын гөзлерден долуды+.

19Җандарлар йөрәнлеринде, тигирлер-де оларың яны билен йөрейәрдилер; җандарлар ерден галанларында, тигирлер-де биле ерден галярдылар. 20Рух нирә гитмек ислесе, олар-да шол яна гидйәрдилер. Җандарларың рухы тигирлердедиги үчин, тигирлер-де олар билен биле ерден галярдылар. 21Җандарлар йөреселер, тигирлер-де йөрейәрдилер; җандарлар дурсалар, тигирлер-де дурярдылар. Җандарларың рухы тигирлердедиги үчин, олар ерден галанларында, тигирлер-де биле галярдылар.

22Гүммезе чалымдаш, буз ялы ялдыраян горкунч бир зат җандарларың келлелериниң үстүне яйылыпды+. 23Гүммезиң ашагында оларың ганатлары бири-бирине тарап герилги ягдайда гөнелип дурды. Оларың херсиниң беденини өртйән башга-да ики ганаты барды. 24Олар йөрәнлеринде, ганатларындан чыкян сеси эшитдим: җошуп акян сувларың шаггылдысы, Гудратыгүйчлиниң сеси ве улы гошуның гүрпүлдиси ялыды. Олар дуранларында, ганатларыны ашак гойберйәрдилер+. 25Ганатларыны ашак гойберенлеринде, келлелериниң үстүндәки гүммезден бир сес гелйәрди. 26Гүммезиң депесинде якут гөрнүшли тагтың кешби барды; тагтың кешбиниң үстүнде ынсан гөрнүшинде бир кешп барды+. 27Мен кешбиң билинден ёкардакы гөрнүшини гөрдүм, ол ичи тутушлайын от гөрнүшли ялдыраян якут киминди, кешбиң билинден ашакдакы гөрнүшини-де гөрдүм, ол от дейин парлап, төверек-даша шөхле сачып дурды+. 28Даш-төверекдәки шөхләниң гөрнүши ягышлы гүн булутда пейда болан әлемгошар киминди. Бу Реббиң шөхратының гөрнүшиниң кешбиди.

Мен муны гөрен бадыма йүзин йыкылдым ве кимдир бириниң геплейән сесини эшитдим.

2‑нҗи бап

Реб Эзекиел пыгамбери чагыряр

2^1Геплейән сес маңа: «Эй, ынсан оглы, аяк үстүне гал, сениң билен геплешҗек» дийди+. 2Ол гепләнде, Рух ичиме гирип, мени аяк үстүне галдырды. Мен Онуң өзүме йүзленип геплейәнини эшитдим+. 3Ол маңа шейле дийди: «Эй, ынсан оглы, Мен сени гаршыма баш гөтерен питнечи миллет болан ысрайыл халкының арасына иберйәрин. Шу гүне ченли олар ве оларың ата-бабалары Маңа гаршы болуп гелдилер+. 4Бу халк дикдүшди ве текепбирдир. Мен сени оларың янына иберйәрин. Сен олара: „Хөкмүрован Реб шейле диййәр“ дий. 5Бу питнечи халк сени ислесе диңлесин, ислемесе диңлемесин, йөне олар өз араларында бир пыгамбериң бардыгыны билсинлер+. 6Эй, ынсан оглы, сен олардан ве оларың сөзлеринден горкма. Дашыңы чалыдыр тикенеклер гуршаса-да, ичянлар арасында яшасаң-да горкма. Оларың сөзлеринден горкма, йүзлеринден хедер этме, олар питнечи халкдыр+. 7Олар сени исле диңлесинлер, исле диңлемесинлер, олара сөзлерими айт, чүнки олар питнечи халкдыр. 8Йөне сен, эй, ынсан оглы, өзүңе айдянларымы диңле. Бу питнечи халк ялы дикдүшди болма, агзыңы ач-да, саңа берҗек задымы ий». 9Онсоң мен өзүме тарап узалян бир эл гөрдүм; ол элде бир дүйрленен кагыз барды+. 10Оны мениң өңүмде ачып гойды, онуң ики тарапы хем язылгыды, онда агылар, иңңилдилер ве налыш сөзлери язылгыды+.

3‑нҗи бап

3^1Ол маңа: «Эй, ынсан оглы! Өзүңе берлени ий, шу кагызы иениңден соң болса гит-де, ысрайыл халкы билен геплеш» дийди+. 2Онсоң мен агзымы ачдым ве Ол бу кагызы маңа иймәге берди. 3Ол маңа: «Эй, ынсан оглы! Гарныңы доюр, бу кагыздан ичиңи долдур; муны саңа берйәрин» дийди. Онсоң мен оны ийдим, ол агзымда бал ялы сүйҗүди. 4Ол маңа шейле дийди: «Эй, ынсан оглы! Бар, гит-де, ысрайыл халкына Мениң сөзлерими айт. 5Мен сени дүшнүксиз геплейән ве дили кын миллете дәл-де, ысрайыл халкының арасына иберйәрин. 6Хава, сени дүшнүксиз геплейән, дили кын ве сөзлерине дүшүнип болмаян бейлеки көп миллетлериң арасына иберемок. Олара иберседим, олар сени хөкман диңләрдилер. 7Эмма ысрайыл халкы сени диңлемек ислемез, олар хатда Мени-де диңлемек ислемейәрлер; чүнки бүтин ысрайыл халкы кечҗал ве доңйүрекдир. 8Серет, Мен сени эдил олар ялы кечҗал ве доңйүрек этдим+. 9Сениң маңлайыңы алмаз ялы чакмакдашындан хем гаты этдим. Олар питнечи халкдыр, олардан горкма, йүзлеринден хедер этме»+. 10Ол маңа ене-де шулары дийди: «Эй, ынсан оглы! Мениң саңа айдян әхли сөзлериме говуҗа гулак гой ве йүрегиңе орнашдыр. 11Онсоң сүргүн эдилен илдешлериң янына гит-де, олара айт. Исле диңлесинлер, исле диңлемесинлер, олара: „Хөкмүрован Реб шейле диййәр“ дий»+.

12Рух мени ёкары галдырды, мен еңсәмден: «Реббиң шөхратына Өз меканында алкыш болсун!» диен улы гопгунлы сеси эшитдим+. 13Бу җандарларың бири-бирлерине дегйән ганатларының ве оларың гапдалларындакы тигирлериң улы гопгунлы сесиди+. 14Рух мени ёкары гөтерип, бу ерден алып гитди. Реббиң эли мениң үстүмде берк дурды ве җаным гахардан долуп, мен гайгы-хасратда гитдим+. 15Онсоң мен Кебар каналының якасындакы Телабыпда яшаян сүргүндәкилериң янына бардым. Мен оларың яшаян еринде, оларың арасында еди гүнләп аңк-таңк болуп отурдым+.

Реб Эзекиел пыгамбери гөзегчи эдип беллейәр

16⚫Еди гүн геченден соң, маңа Реббиң шу сөзи аян болды: 17«Эй, ынсан оглы! Мен сени ысрайыл халкына гөзегчи белледим. Мениң хер бир айдян сөзүми диңле-де, Менден олара дуйдурыш бер+. 18Мен эрбет адама: „Сен хөкман өлерсиң“ дийсем, сен хем оңа дуйдурыш бермесең я-да онуң өмрүни халас этмек үчин эрбет ёлларындан эл чекмек барада онуң билен геплешмесең, ол эрбет адам өз гүнәси зерарлы өлер, эмма онуң ганы үчин Мен сениң билен хаклашарын. 19Эмма сен эрбеде дуйдурыш берсең, ол-да эрбетликден эл чекмесе, ярамаз гылыкларыны үйтгетмесе, ол өз гүнәси зерарлы өлер, эмма сен өз җаныңы халас эдерсиң+. 20Эгер догручыл адам догручыллыгындан дөнүп, эрбетлиге йүз урса, Мен оны агыр гүне саларын, ол хем өлер. Сен ол адама дуйдурыш бермесең, ол өз гүнәси зерарлы өлер ве онуң эден догры ишлери ятланмаз. Мен онуң ганыны болса сенден талап эдерин+. 21Йөне догручыл адам гүнә этмез ялы, оңа дуйдурыш берсең, ол-да гүнә этмесе, элбетде, ол дири галар, себәби оңа дуйдурыш берилди; сен хем өз җаныңы халас эдерсиң».

22Ол ерде Реббиң эли мениң үстүмдеди. Ол маңа: «Тур, дүзлүге гит, ол ерде Мен сениң билен геплешҗек» дийди+. 23Шейлеликде, мен туруп, дүзлүге гитдим. Ол ерде Реббиң шөхраты Кебар каналының якасында гөрен шөхратым ялыды, мен йүзин йыкылдым+. 24Рух ичиме гирип, мени аяк үстүне галдырды. Ол мениң билен геплешип, шейле дийди: «Гит-де, өйүңде гапыны ичинден гулпла. 25Йөне сен, эй, ынсан оглы, бойнуңа танап атылып багланарсың. Шейдип, сен халкың арасына гидип билмерсиң+. 26Оларың питнечи халкдыгы үчин Мен дилиңи дамагыңа япышдырарын, сен лал боларсың ве олара өвүт берип билмерсиң+. 27Эмма Мен сениң билен геплешип, дилиңи ачарын ве сен олара: „Хөкмүрован Реб шейле диййәр!“ диерсиң. Гой, диңлән диңлесин, диңлемедик йүз өвүрсин, чүнки олар бир питнечи халкдыр»+.

4‑нҗи бап

Иерусалимиң габавы хакындакы пыгамберлик

4^1«Сен, эй, ынсан оглы! Өзүңе бир керпич алып, өңүңде гой-да, онуң йүзүне Иерусалим шәхериниң суратыны чек. 2Онуң дашыны габа, гаршысына беркитмелер сал, диварына чыкмак үчин япгыт гур; дүшелгелер дик, төверек-дашында дивар йыкян пүрслер ерлешдир+. 3Онсоң бир демир җам ал-да, демир дивар болар ялы, оны өзүң билен шәхериң арасында ерлешдир; йүзүңи оңа тарап өвүр. Шәхер габавда болар, оны өзүң габарсың. Бу ысрайыл халкы үчин бир аламат болар. 4Онсоң чеп гапдалыңа гышарып ят-да, ысрайыл халкының языгыны өз үстүңде ерлешдир; чеп гапдалыңа гышаран гүнлериңиң санына гөрә оларың языкларыны чекерсиң. 5Мен оларың языкларының хер йылыны бир гүн хасабына өврүп, сениң үстүңе йүкледим. Бу үч йүз тогсан гүндүр. Шейлеликде, ысрайыл халкының языгыны сен чекерсиң. 6Булары гутараныңдан соң, икинҗи гезек гышар, йөне бу гезек саг гапдалыңа гышар. Шейдип, яхуда халкының языгыны чекерсиң. Мен муны хер йылы бир гүн хасабына өврүп, җеми кырк гүни сениң үстүңе йүкледим+. 7Йүзүңи Иерусалимиң габавына тарап өвүр-де, голларыңы чермәп, онуң гаршысына пыгамберлик эт. 8Ине, Мен сени танап билен багларын, сен габав гүнлериңи тамамлаянчаң, бир гапдалыңдан бейлеки гапдалыңа өврүлип билмерсиң+. 9Бугдай, арпа, нойба, мерҗимек, дары ве човдары алып, бир габа гуй-да, олардан өзүңе чөрек бишир; гапдалыңа гышарҗак гүнлериң санына гөрә үч йүз тогсан гүнләп ондан ий. 10Хер гүнки ийҗек иймитиңиң аграмы ярым гадак[*] болар; сен муны белленен вагтда иерсиң. 11Сувы хем өлчег билен ичерсиң. Ол ярты күйзе[*] болар; оны белленен вагтда ичерсиң. 12Арпа көкелер иерсиң; көкелери халкың гөзүниң алнында адам неҗасатыны якып, шонуң үстүнде биширерсиң». 13Реб: «Мениң араларына ковҗак миллетлеримиң ичинде ысрайыл халкы чөреклерини шейдип, харам эдип иерлер» дийди+. 14Онсоң мен: «Вах, Хөкмүрован Реббим! Мен хич хачан өзүми харам эден дәлдирин, мен яшлыгымдан тә шу вагта ченли хич вагт маслык я парчаланан хайван иймедим, агзыма харам эт дегирмедим» дийдим+. 15Ол маңа: «Боляр, сен адам неҗасатының дерегине сыгыр тезегини уланыбер, чөрегиңи шонуң үстүнде биширерсиң» дийди. 16Соңра Ол сөзүни довам эдип, маңа: «Эй, ынсан оглы! Мен Иерусалимде олары бир дөвүм чөреге зар эдерин. Олар чөреклерини горкы ичинде белленен аграмда иерлер ве сувларыны ховп астында өлчег билен ичерлер+. 17Онсоң олар чөрек билен сува зар болуп, бири-бирлерине горкы билен середишерлер ве өз этмишлериниң астында хеләк боларлар» дийди.

5‑нҗи бап

Худайың халкы пытрадыляр

5^1«Эй, ынсан оглы, өзүңе бир кесгир гылыч ал, оны деллек пәкиси хөкмүнде уланып, сач-сакгалыңы сыр. Соң өлчәр ялы бир терези ал-да, сач-сакгалыңы бөлеклере бөл. 2Шәхериң габав гүнлери тамамлананда, онуң үчден бирини шәхериң ортасында як. Бейлеки үчден бирини ал-да, тутуш шәхериң төверегине гылыч билен пытрат. Галан үчүнҗи бөлегини болса еле совур, Мен-де гылыҗымы ялаңачлап, оларың ызындан коваларын+. 3Сен сач-сакгалдан биразаҗык алып, донуңың этегине даң+. 4Олардан ене-де алып, ода ташла-да як, ондан бүтин ысрайыл халкына гаршы от чыкар».

5Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Бу Иерусалимдир; Мен оны миллетлериң меркезинде гойдум, юртлары онуң төверегинде ерлешдирдим. 6Эмма Иерусалим төверегиндәки әхли миллетлерден ве юртлардан хас бетер эрбетлик эдип, Мениң хөкүмлериме ве парзларыма гаршы баш галдырды, Мениң хөкүмлерими рет этди ве парзларымы тутмады»+. 7Шонуң үчин хем Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Сиз төверегиңиздәки миллетлере гаранда хас бетер питнечи болдуңыз, парзларымы берҗай этмедиңиз, хөкүмлерими ерине етирмедиңиз, хатда сиз тутуш даш-төверегиңиздәки миллетлериң хөкүмлерине гөрә-де херекет этмедиңиз». 8Мунуң үчин Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Ине, Мен, хут Мениң Өзүм сизе гаршы чыкарын, миллетлериң гөзлериниң алнында сизе хөкүм чыкарарын+. 9Әхли неҗис ишлериңиз үчин Мен сизе өң этмедик, индем этмеҗек затларымы эдерин+. 10Мунуң үчин сизиң араңызда ата-энелер чагаларыны, чагалар болса ата-энелерини иерлер. Мен сизиң гаршыңыза хөкүмлер чыкарарын ве сизден дири галанларың әхлисини елиң чар тарапына даргадарын»+. 11Мунуң үчин Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Барлыгымдан ант ичйәрин, әхли йигренҗи затларыңыз ве неҗис ишлериңиз билен мукаддес өйүми мурдар эдендигиңиз үчин, Мен-де сизи гылыч билен гырып ташларын; гөзүм гайгырмаз ве хайпым гелмез+. 12Сизиң үчден бир бөлегиңиз мергиден, ене үчден бир бөлегиңиз даш-төверегиңиздәки гылычдан өлер; бейлеки үчден бир бөлегиңизи болса елиң чар тарапына совруп, гылыҗымы ялаңачлап, ызыңыздан коваларын+.

13Газабымы оларың үстүне дөкүп, гахарым ятышандан соң, Мен көшешерин. Олара гахар-газабымы дөкенимде, олар Мен-Реббиң габанҗаңлык билен гепләндигими билерлер+. 14Төверегиңиздәки миллетлериң арасында ве әхли өтегчилериң гөзлериниң алнында, сизи вейранчылыга ве масгарачылыга сезевар эдерин. 15Гахар-газап ве агыр җезалар билен сизе хөкүмлер чыкаранымда, сиз төверегиңиздәки миллетлере масгара, сөгүнч, дуйдурыш хем горкы боларсыңыз. Муны Мен-Реб айтдым+. 16Ачлыгың өлүм окларыны ёлланымда, олар сизи вейран этсинлер дийип ёлларын. Үстүңиздәки ачлыгы хас-да артдырарын, бир дөвүм чөреге зар эдерин+. 17Үстүңизе ачлык ве йыртыҗы хайванлары ёлларын; олар сизи перзентсиз гоярлар; мерги ве уруш сизи ёк эдип ташлар, башыңыздан гылыч саларын. Муны Мен-Реб айтдым»+.

6-нҗы бап

Ысрайылың бутпаразлыгы паш эдилйәр

6^1Маңа Реббиң шу сөзи аян болды: 2«Эй, ынсан оглы! Йүзүңи Ысрайыл дагларына тарап өвүр-де, олара пыгамберлик эт+. 3Эй, Ысрайыл даглары, Хөкмүрован Реббиң сөзүни диңләң! Хөкмүрован Реб даглара ве депелере, җүлгелере ве дерелере шейле диййәндир дий: „Ине, хут Мен, Мениң Өзүм үстүңизе гылыч гетирерин, сеждегәхлериңизи ёк эдерин. 4Гурбанлык сыпаларыңыз вейран болар, якымлы ыслы түтетги якян сыпаларыңыз күл-пеекун эдилер; гылычдан гечириленлериңизи бутларыңызың өңүне ташларын+. 5Мен ысрайыл халкының җесетлерини өз бутларының өңүнде гоярын, сүңклериңизи болса гурбанлык сыпаларыңызың төверегине пытрадарын+. 6Ниреде яшасаңыз хем галаларыңыз вейран болар, сеждегәхлериңиз хараба дөнер. Шонуң үчин гурбанлык сыпаларыңыз дөвлүп йыкылсын, бутларыңыз парчаланып, ер билен егсан болсун, якымлы ыслы түтетги якян сыпаларыңыз ёк эдилсин ве эл ишлериңизден хич зат галмасын. 7Адамларыңыз әхли ерде өлдүрилер, шонда сиз Мениң Ребдигими билерсиңиз.

8Эмма Мен бирнәчәңизи аман галдырарын. Кәбириңиз миллетлериң арасында гылычдан гачып гутуларсыңыз ве башга юртлара даргадыларсыңыз+. 9Гачып гутуланларыңыз есирлиге әкидилен ерлериндәки миллетлериң арасында Мени ятларлар. Мен оларың Өзүмден йүз өврен зынахор йүреклеринден, бутларының ызына эерен зынахор гөзлеринден яңа аҗы хасрат чекдим. Олар әхли неҗис ишлеринде эден писликлеринден яңа өз-өзлерини йигренерлер+. 10Онсоң олар Мениң Ребдигими билерлер, Мен олара бу яманлыгы этҗекдигими йөне ере айтмадым“». 11Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Элиңизи маңлайыңыза, аякларыңызы ере уруң ве шейле дийиң: „Ысрайыл халкының эден әхли пис, неҗис ишлери үчин вай-у-дат! Олар гылычдан, ачлыкдан ве мергиден хеләк боларлар+. 12Узакдакылар мергиден өлерлер; якындакылар гылычдан хеләк боларлар ве галып-гачып аман галанлар болса ачлыкдан өлерлер. Мен олара болан газабымы шейле тамамларын. 13Хер бир бейик байрың депесиндәки, әхли дагларың башындакы, хер бир гүр япраклы агаҗың астындакы ве белент дуб агаҗының астындакы гурбанлык сыпаларының ве бутларының арасында, түтетги хөдүр эдилйән әхли ерлеринде оларың гылычдан гечириленлери серлип ятанда, сиз Мениң Ребдигими билерсиңиз+. 14Мен олара гаршы элими узадып, оларың чөллүкден тә Дибла ченли болан илатлы ерлерини харабачылыга ве вейранчылыга өврерин. Онсоң олар Мениң Ребдигими билерлер“».

7‑нҗи бап

Ысрайыл халкының соңкы гүнлери

7^1Маңа Реббиң шу сөзи аян болды: 2«Эй, ынсан оглы! Хөкмүрован Реб Ысрайыл юрдуна шейле диййәр:

„Соңы гелди!

Юрдуң дөрт күнҗегиниң соңы гелди!+

3Ине, сизиң соңуңыз гелди!

Мен сизиң үстүңизден газабымы индерерин.

Өз тутан ёлларыңыза лайыклыкда
үстүңизден хөкүм чыкарарын,
әхли неҗис ишлериңизи өз башыңыза гетирерин.

4Араңызда неҗис ишлер эдйәндигиңиз үчин,

Мен сизи өз ёлларыңыза гөрә җезаландырарын.

Гөзүм гайгырмаз, хайпым гелмез.

Онсоң сиз Мениң Ребдигими билерсиңиз“»+.

5Хөкмүрован Реб шейле диййәр:

«Бетбагтлык! Ине, өң гөрлүп-эшидилмедик бетбагтлык гелйәр!

6Соңуңыз гелди; хава, соңуңыз гелди!

Ол сизиң гаршыңыза оянды; ине, гелйәр!

7Нобат сизе етди, эй, юрдуң илаты!

Вагт гелди, ол гүн якынлашды.

Дагларда шовхунлы байрамчылык
дерегине ховсала гүни гелди+.

8Инди Мен газабымы басым үстүңизе дөкерин,
сизе болан гахарымы тамамларын.

Өз тутан ёлларыңыза лайыклыкда хөкүм чыкарарын,
әхли неҗис ишлериңизи өз башыңыза гетирерин.

9Араңызда неҗис ишлер эдйәндигиңиз үчин,
өз тутан ёлларыңыза гөрә җезаландырарын.

Гөзүм гайгырмаз, хайпым гелмез.

Шонда өзүңизи җезаландыраның Мен-Ребдигими билерсиңиз+.

10Ине, ол гүн! Ине, ол гүн етип гелйәр!
Нобатыңыз етди, таяк гунчалады,
текепбирлик гүлледи.
11Зулум гүйҗәп, хеләкчилик таягына өврүлди.
Олардан хич зат галмаз,
оларың болчулыгындан,
байлыгындан зат галмаз,
араларында шан-шөхратлылык болмаз.
12Вагт гелди, ол гүн голайлашды;
мүшдери шатланмасын, сатыҗы яс тутмасын,
чүнки газап әхли җемагатың үстүнден инйәр.

13Бу аянлык онуң әхли җемагатына дегишлидиги үчин сатыҗы дирикә, сатан ерини ызына алмаз. Языклы хер бир адамың яшайшы берк болмаз+.

14Сурнай чалынды, әхли зат тайяр;
йөне хич ким сөвеше гитмейәр,
чүнки газабым әхли җемагатың үстүндедир.
15Дашарда гылыч, ичерде мерги ве ачлык бар;
шәхериң дашындакылар гылычдан өлерлер;
ичиндәкилер ачлыкдан ве мергиден хеләк боларлар+.

16Аман галанларың әхлиси гачып,
өз этмишлери зерарлы
дере гөгерчинлери кимин
дагларда ахы-нала чекерлер+.
17Хич кимиң голунда кувват галмаз,
әхли кишиниң дызлары титрәр+.
18Олар җул геерлер,
олары ховсала гаплар.
Хеммәниң йүзи утанчлы болар,
әхли башларың сачы сырылар+.
19Күмүшлери көчелере ташланар,
алтынлары мурдар хасапланар.

Алтын-күмүш олара гүнә этдирйән бүдреме дашына өврүлди. Шонуң үчин Реббиң газап гүнүнде олары алтын-күмүшлери халас этмез, ачлыкдан гутармаз я-да гарынларыны доюрмаз+. 20Олар Мениң өйүмиң шай-сеплериниң гөзеллиги билен өзлерини гопбамсы тутдулар ве олардан неҗис бутлары ве йигренҗи затлары ясадылар. Шонуң үчин хем Мен бу шай-сеплери олар үчин мурдар зада өвүрдим.

21Мен оны олҗа хөкмүнде гелмишеклериң элине,
талаң хөкмүнде дүнйәдәки ярамазларың элине берерин,
оны мурдар эдерлер.

22Олардан йүз өвренимде,
олар Мениң хазынамы харларлар,
талаңчылар гирип, оны харларлар.

23Зынҗырлар яса!

Юрт ганлы җенаятдан,
шәхер зорлукдан долы+.

24Ысрайылларың өйлерини эеләр ялы,

Мен миллетлериң иң яманыны гетирерин.

Мен гүйчлүлериң текепбирлигиниң соңуна чыкарын,
оларың мукаддес ерлери мурдар болар+.
25Горкы гапланда,
олар парахатчылык агтарарлар,
йөне тапмазлар.
26Бетбагтлык үстүне бетбагтлык гелер,
эрбет хабар үстүне эрбет хабар чыкар.
Пыгамберден бош ере аянлык тама эдерлер;
руханы канун өвретмез,
яшулы өвүт бермез+.
27Патыша яс тутар,
хөкүмдары алҗыраңңылык гаплар,
юрдуң халкының горкудан эллери титрәр.
Мен оларың тутан ёлларына гөрә хасаплашарын,
өз хөкүмлерине лайыклыкда хөкүм чыкарарын.

Онсоң олар Мениң Ребдигими билерлер».

8‑нҗи бап

Реббиң өйүндәки неҗис затлар

8^1Сүргүнде болян вагтымызың алтынҗы йылының алтынҗы айының бәшине өйүмде Яхуда яшулулары билен отыркам, Хөкмүрован Реб элини мениң үстүме гойды+. 2Мен середенимде, одуң гөрнүшинде бир адамың шекилини гөрдүм. Онуң билинден ашагы ода меңзейәрди, билинден ёкарсы болса якут ялы шөхле сачярды+. 3Ол эле меңзеш бир зат узадып, мениң сачымдан тутды. Рух мени ер билен гөгүң арасына галдырды ве Худайдан гелен гөрнүшде Иерусалиме, ички ховлының демиргазык дервезесиниң гирелгесине гетирди. Ол ерде Худайда габанҗаңлык дөредйән неҗис бут гурулгыды+. 4Ысрайыл Худайының шөхраты шол ердеди. Ол мениң дүзлүкде гөрен гөрнүшим ялыды+. 5Онсоң Худай маңа: «Эй, ынсан оглы! Демиргазык тарапдакы ёла серет» дийди. Гөрсем, гурбанлык сыпасының демиргазык дервезесиниң гирелгесинде яңкы неҗис бут бар экен. 6Ол маңа ене: «Эй, ынсан оглы! Оларың нәме эдйәнини гөрйәрсиңми? Мени мукаддес өйүмден дашлашдырҗак болуп, ысрайыл халкы бу ерде неҗис ишлер эдйәр. Инди мундан-да бетер неҗислиги гөрерсиң» дийди.

7Ол мени ховлының гирелгесине гетирди. Гөрсем, диварда бир дешик бар экен. 8Соңра Ол маңа: «Эй, ынсан оглы, гел, дивары ой» дийди. Мен дивары ойдум; ол ерде бир гирелге пейда болды+. 9Маңа: «Ичери гир-де, оларың бу ерде эдйән хас неҗис ишлерини гөр» дийди. 10Мен ичерик гирип серетдим, диварың төверек-дашына хер хили сүйрениҗилериң, йигренҗи хайванларың ве ысрайыл халкының әхли бутларының суратлары чекиленди+. 11Оларың өңүнде болса ысрайыл халкының яшулуларындан етмиш киши дурды. Оларың ортасында Шапаның оглы Язаня дурды. Хер хайсының элинде якымлы ыслы түтетги габы барды. Түтетгиниң ысы булут кимин ёкары гөтерилйәрди. 12Онсоң Ол маңа: «Эй, ынсан оглы! Ысрайыл яшулуларының хер бириниң гараңкыда бутлардан долы отагларында нәме эдйәнини гөрдүңми? Олар Реб бизи гөрмейәр, Реб юрды терк этди диййәрлер» дийди+. 13Маңа ене-де: «Бейләңе өврүл, оларың мундан бетер неҗислигини гөрерсиң» дийди. 14Онсоң мени Реббиң өйүниң демиргазык тарапындакы дервезесиниң гирелгесине гетирди. Ине, ол ерде Таммуз худайы үчин яс тутян аяллар отырдылар. 15Ол маңа: «Эй, ынсан оглы, гөрдүңми? Ене өврүл, мундан хем бетер неҗислиги гөрерсиң» дийди.

16Онсоң мени Реббиң өйүниң ички ховлусына гетирди. Ине, Реббиң ыбадатханасының гирелгесинде эйван билен гурбанлык сыпасының аралыгында йигрими бәше голай адам барды. Оларың арка тарапында Реббиң ыбадатханасы, өзлери болса гүндогара тарап бакып дурдулар. Олар гүндогара тарап бакып, Гүне сежде эдйәрдилер+. 17Ол маңа шейле дийди: «Эй, ынсан оглы, гөрдүңми? Яхуда халкына бу ерде неҗис ишлери этмек азлык эдйәрмикә? Олар юрды зорлукдан долдурдылар, ене-де Мениң гахарымы гетирйәрлер; серет, бурунларына чыбык тутярлар[*]. 18Мунуң үчин Мен-де гахар-газап билен херекет эдерин, гөзүм гайгырмаз, хайпым гелмез. Гаты сес билен гулагыма гыгырсалар-да, олары диңлемерин»+.

9-нҗы бап

Иерусалим җезаландырыляр

9^1Соңра Ол мениң гулагыма гаты сес билен: «Шәхери җезаландырҗак болянларың хер бири элине гырян ярагыны алып, голая гелсин» дийип гыгырды. 2Ине, демиргазык тарапдакы ёкаркы дервезәниң ёлундан алты адам гелди. Хер бириниң элинде гырян ярагы барды, араларында болса эгинбашы непис зыгыр матадан тикилен ве били язув эсбаплы бир адам барды. Олар ичери гирип, бүрүнч гурбанлык сыпасының янында дурдулар+. 3Ысрайыл Худайының шөхраты керупларың үстүнден айрылып, Худайың өйүниң босагасына гелди. Реб эгинбашы непис зыгыр матадан тикилен, билинде язув эсбабы болан адамы чагырып, 4оңа: «Иерусалим шәхериниң ичинден геч-де, онда эдилйән неҗис ишлерден яңа ах чекип, аглаянларың маңлайына тагма бас» дийди+. 5Бейлекилере болса маңа эшитдирип: «Онуң ызы билен шәхериң ичинден гечиң ве өлдүриң; гөзүңиз гайгырмасын, хайпыңыз гелмесин+. 6Гоҗалары, йигитлери, бой гызлары, чагалар билен аяллары өлдүриң, эмма маңлайында беллик боланлара голайлашмаң. Мениң мукаддес өйүмден башлаң» дийди. Олар-да өйүң өңүндәки яшулулардан башладылар+. 7Соңра олара: «Барың, ыбадатхананы мурдар эдиң, ховлулары гылычдан гечириленлерден долдурың!» дийди. Шейдип, олар гидип, шәхердәкилери өлдүрмәге башладылар. 8Олар өлдүрип йөркәлер, мен еке галдым ве йүзин йыкылып, дады-перят этдим: «Вах, Хөкмүрован Реббим! Гахар-газабыңы Иерусалимиң үстүнден дөкүп, Ысрайылың аман галан халкының хем барыны гырайҗакмы?»+
9Ол маңа: «Ысрайыл билен яхуда халкының языгы җуда чөкдер, юрт гандан, шәхер адалатсызлыкдан долы. Олар: „Реб юрды терк этди, Реб гөрмейәр“ диййәрлер+. 10Мунуң үчин Мениң хем гөзүм гайгырмаз, хайпым гелмез, эден ишлерини өз башларындан индерерин» дийди+. 11Ине, эгинбашы непис зыгыр матадан тикилен ве били язув эсбаплы адам: «Буйрушың ялы этдим» дийип хабар берди.

10-нҗы бап

Реббиң шөхраты Иерусалими терк эдйәр

10^1⚫Соңра мен керупларың ёкарсындакы гүммезиң депесинде якут ялы тагтың шекилини гөрдүм. 2Реб эгинбашы непис зыгыр матадан тикилен адама: «Керупларың ашагындакы тигирлериң арасына гир. Керупларың араларында янып дуран көзлерден гошавуҗыңы долдур-да, шәхериң үстүне сеч» дийди. Ол адам мениң гөзүмиң алнында тигирлериң арасына гирди+. 3Яңкы адам гиренде керуплар Худайың өйүниң гүнорта тарапында дурдулар. Булут ички ховлыны долдурды+. 4Реббиң шөхраты керупларың үстүнден айрылып, Худайың өйүниң босагасына гелип дурды. Худайың өйи булутдан долды; ховлы болса Реббиң шөхратының ялкымындан долуды. 5Керупларың ганатларының сеси Гудратыгүйчли Худайың гепләниндәки сеси ялы дашкы ховлуда--да эшидилди. 6Ол эгинбашы непис зыгыр матадан тикилен адама: «Тигирлериң арасындан, керупларың аралыгындан көз ал» дийип табшыранында, яңкы адам гирип, тигирлериң янында дурды. 7Керупларың бири өзлериниң араларындакы көзе элини узадып, ондан алды-да, эгинбашы непис зыгыр матадан тикилен адамың эллериниң аясында гойды. Ол-да оны алып чыкды. 8Керупларың ганатларының ашагындан адам элиниң шекили гөрүнди. 9Гөрсем, керупларың гапдалында дөрт тигир бар экен. Хер бир керубың гапдалында бир тигир барды, тигирлер сары якут кимин ялпылдаярды. 10Дөрдүсиниң-де гөрнүши бирди, эдил тигир ичинде тигир бар ялыды. 11Олар йөрәнлеринде, дөрт тарапа херекет эдйәрдилер; сага-сола өврүлмейәрдилер, бир келле хайсы тарапа өврүлсе, бейлекилер хем хич яна гышарман, шол тарапа йөрейәрдилер. 12Бүтин гөврелери, аркалары, эллери, ганатлары ве тигирлери дөрдүсиниң-де тигирлери тутушлыгына гөзлерден долуды+. 13Тигирлер болса, мениң эшидишим ялы, «Айланян тигирлер» дийлип атландырылды. 14Оларың хер хайсының дөрт йүзи барды. Биринҗи йүз керуп йүзүне, икинҗи йүз ынсан, үчүнҗи йүз арслан, дөрдүнҗи йүз болса бүргүт йүзүне меңзейәрди.

15Керуплар еринден галдылар. Булар мениң Кебар каналының якасында гөрен җандарларымды+. 16Керуплар йөрәнлеринде, тигирлер-де оларың гапдалындан йөрейәрдилер. Ерден галмак үчин керуплар ганатларыны галдыранларында, тигирлер-де оларың гапдалындан айрылмаярдылар. 17Җандарлар дуранларында, тигирлер-де дурярдылар. Җандарларың рухы тигирлердедиги үчин, җандарлар ёкары галанларында, булар-да галярдылар. 18Реббиң шөхраты Худайың өйүниң босагасындан айрылып, керупларың үстүнде дурды. 19Керуплар ганатларыны галдырып, мениң гөзүмиң алнында ёкары галдылар. Олар чыканларында, тигирлер-де олар билен биле чыкып, Реббиң өйүниң гүндогар дервезесиниң гирелгесинде дурдулар. Ысрайыл Худайының шөхраты болса оларың депесиндеди+.

20Булар мениң Кебар каналының якасында, Ысрайыл Худайының аягының астында гөрен җандарларымды. Мен оларың керуплардыгына гөз етирдим. 21Хер хайсының дөрт йүзи, дөрт ганаты болуп, ганатларының ашагында ынсан элине меңзеш бир зат барды. 22Оларың йүз кешплери эдил мениң Кебар каналының якасында гөрен йүзлерим ялыды, хер бири гөс-гөни өңе йөрейәрди.

11‑нҗи бап

Ысрайыл ёлбашчылары җезаландырыляр

11^1Рух мени ёкары галдырып, Реббиң өйүниң гүндогар тарапдакы дервезесине гетирди. Дервезәниң гирелгесинде йигрими бәш адам барды. Мен оларың арасында халкың ёлбашчыларындан Азурың оглы Язаня билен Бенаяның оглы Пелатяны гөрдүм+. 2Реб маңа: «Эй, ынсан оглы! Пәлияманлар, шәхерде эрбет өвүтлер берйәнлер шу адамлардыр. 3Булар: „Өйлери гурмагың вагты басым гелмезми? Бу шәхер бир газандыр, биз болса онуң ичинде абат сакланян этдирис“ диййәрлер. 4Мунуң үчин сен оларың гаршысына пыгамберлик эт. Хава, пыгамберлик эт, эй, ынсан оглы!» дийди.

5Онсоң Реббиң Рухы үстүме инип, маңа шулары айтмагымы буюрды: «Реб шейле диййәр: „Эй, ысрайыл халкы, Мен сизиң агзыңыздан чыкян хер бир сөзи, келләңиздәки пикири билйәрин. 6Бу шәхерде сиз көп адамы өлдүрдиңиз, онуң көчелерини гылычдан гечириленлерден долдурдыңыз“»+. 7Шонуң үчин хем Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Сизиң гылычдан гечирип ташланларыңыз эт, бу шәхер болса газандыр, эмма сиз онуң ичинден чыкарыларсыңыз. 8Сиз гылычдан горкярсыңыз, эмма Мен үстүңизден гылыҗы саларын. Муны Хөкмүрован Реб диййәр+. 9Сизи онуң ичинден чыкарып, гелмишеклериң элине берерин, гаршыңыза хөкүмлер чыкарарын. 10Сиз гылычдан хеләк боларсыңыз, сизе Ысрайыл серхединде хөкүм эдерин, онсоң Мениң Ребдигими билерсиңиз. 11Бу шәхер сизиң үчин газан болмаз, сизем онда эт болмарсыңыз. Мен Ысрайыл серхединде сизе хөкүм чыкарарын. 12Онсоң сиз Мениң Ребдигими билерсиңиз. Сиз Мениң парзларымы берҗай этмедиңиз, хөкүмлерими ерине етирмедиңиз, гайтам төверегиңиздәки миллетлериң хөкүмлерине гөрә херекет этдиңиз». 13Онсоң шейле болды: мен пыгамберлик эдип йөркәм, Бенаяның оглы Пелатя өлди. Мен йүзин йыкылдым, гаты сес билен: «Вах, Хөкмүрован Реббим! Сен Ысрайылың аман галан адамларының хем соңуна чыкайҗакмы?» дийип перят этдим+.

Реб Ысрайылы дикелдер

14Онсоң маңа Реббиң шу сөзи аян болды: 15«Эй, ынсан оглы! Иерусалимиң илаты сениң сүргүндәки доганларың, хоссарларың ве бүтин ысрайыл халкы хакында: „Олар Ребден дашлашдылар, бу юрт мүлк хөкмүнде бизе берилди“ дийдилер. 16Шонуң үчин хем Хөкмүрован Реб шейле диййәр дий: „Олары узакдакы миллетлериң арасына ибердим, юртлара даргатдым. Шонда-да гиден юртларында гысга мөхлет үчин олара мукаддес өй болан Мендирин“»+. 17Шонуң үчин Хөкмүрован Реб шейле диййәр дий: «Мен сизи халкларың арасындан йыгнарын, даргадылан юртларыңыздан бир ере җемләрин ве Ысрайыл топрагыны сизе берерин+. 18Юрда доланып, әхли йигренҗи ве неҗис затларыны ол ерден айрып зыңарлар. 19Оларың йүрегини бир эдерин, тәзе рух берерин. Ичлериндәки даш йүреги айрып, олара этден болан йүрек берерин+. 20Шонда олар парзларымы берҗай эдип, хөкүмлерими саклап, олары долы берҗай эдерлер. Шейле хем олар-а Мениң халкым, Менем оларың Худайы боларын+. 21Эмма йүреклери йигренҗи ве неҗис затларың ызына эерен адамлары җезаландырарын, оларың эден ишлерини өз башларындан индерерин». Муны Хөкмүрован Реб диййәр+. 22Онсоң керуплар ганатларыны галдырдылар, тигирлер-де оларың гапдалындады. Ысрайыл Худайының шөхраты болса оларың үстүндеди+. 23Реббиң шөхраты шәхерден чыкып, шәхериң гүндогарындакы дагың үстүнде дурды+. 24Гөрнүшде Худайың Рухы мени ёкары галдырып, бабыллыларың юрдундакы сүргүн эдиленлериң янына гетирди. Онсоң гөрен гөрнүшим гөзүмден гайып болды+. 25Мен Реббиң өзүме гөркезен әхли затларыны сүргүн эдиленлере гүррүң бердим.

12‑нҗи бап

Яхуда сүргүн эдилйәр

12^1Маңа Реббиң шу сөзи аян болды: 2«Эй, ынсан оглы! Сен питнечи халкың арасында яшаярсың, оларың гөрмәге гөзлери бар, йөне гөрмейәрлер, эшитмәге гулаклары бар, йөне эшитмейәрлер, чүнки олар бир питнечи халкдыр+. 3Шонуң үчин, эй, ынсан оглы, сен есир эдип әкидилйән адам ялы, өз гошуңы тайярла-да, гүндизиң гүни оларың гөзлериниң алнында ёла дүш. Сен есир эдип әкидилен ялы, оларың гөзлериниң алнында өз ериңден башга бир ере гөч. Олар питнечи халк болсалар-да, белки, муңа дүшүнерлер+. 4Гүндиз оларың гөзлериниң алнында сүргүн эдилйәниң гошы кимин гошуңы чыкар ве сүргүн эдилйән киши кимин оларың гөзлериниң алнында агшам ёла дүш. 5Оларың гөзлериниң алнында дивары ой-да, гошуңы ондан чыкар+. 6Оларың гөзлериниң алнында гошуңы гершиңде гөтер-де, гараңкыда чык, бу юрды гөрмез ялы йүзүңи бүре, чүнки Мен сени ысрайыл халкы үчин бир аламат этдим».

7Мен хем өзүме буйрулышы ялы этдим. Гошумы сүргүне гидйәниң гошы кимин илки гүндиз чыкардым. Агшам дивары элим билен оюп, гошумы гараңкыда чыкардым, оларың гөзлериниң алнында оны гершимде гөтердим.

8Сәхер билен маңа Реббиң шу сөзи аян болды: 9«Эй, ынсан оглы! Бу питнечи ысрайыл халкы сенден: „Сен нәме эдйәрсиң?“ дийип сорады, шейле дәлми?»+
10Олара Хөкмүрован Реб шейле диййәр дий: «Бу Иерусалимдәки хөкүмдара ве онуң ичиндәки әхли ысрайыл халкына дегишли пыгамберликдир+. 11Олара: „Мен сизе бир нышандырын, мен нәме эден болсам, олар-да шейле эдерлер, олар есир дүшүп, сүргүне гидерлер“ дий. 12Араларындакы хөкүмдар гошларыны гершинде гөтерип, гараңкыда дашары чыкарар. Оны чыкармак үчин дивары ояр, бу юрды гөрмез ялы йүзүни бүрәр. 13Мен торумы язарын, ол дузагыма дүшер. Оны Бабыл юрдуна гетирерин, эмма ол шол ерде Бабылы гөрмән өлер+. 14Онуң төверегиндәкилери, әхли көмекчилерини ве әхли нөкерлерини елиң чар тарапына совруп, гылыҗымы ялаңачлап, ызларындан коваларын+. 15Олары юртлара даргаданымда, миллетлер арасына пытраданымда, Мениң Ребдигими билерлер+. 16Баран ерлериндәки миллетлериң арасында өз неҗисликлерини гүррүң берер ялы, оларың биразыны гылычдан, ачлыкдан ве мергиден алып галарын. Онсоң олар Мениң Ребдигими билерлер»+.

17Маңа Реббиң шу сөзи аян болды: 18«Эй, ынсан оглы! Чөрегиңи сандырап ий, сувуңы горкудан яңа титрәп ич. 19Юрдуң халкына, Иерусалим илатына ве ысрайыл халкына Хөкмүрован Реб шейле диййәр дий: „Олар чөреклерини горкы билен ийип, сувларыны ховп астында ичерлер, себәби ол ерде яшаянларың эден зорлугы зерарлы юрт чоларып галар+. 20Илатлы галалар вейран болар, юрт хараба дөнер. Онсоң олар Мениң Ребдигими билерлер“».

21Маңа Реббиң шу сөзи аян болды: 22«Эй, ынсан оглы! Сизиң ысрайыл юрдунда „Гүнлер гечер гидер, хер бир аянлык пуч болар“ диййән бу накылыңыз нәме+? 23Шонуң үчин хем олара Хөкмүрован Реб шейле диййәр дий: „Мен бу накылы ёк эдерин, гайдып оны Ысрайылда накыл эдип айтмазлар“. Ене-де олара: „Гүнлер якындыр, әхли аянлыгың амала ашмагының гүнлери якындыр“ дий. 24Мундан бейләк ысрайыл халкының арасында ялан аянлык ве алдавчы палчылык болмаз+. 25Муны Реб болан Мен айдяндырын ве Мениң айдан затларым амала-да ашар. Эй, питнечи халк, инди бу гайра гоюлмаз, Мен сөзи айдарын ве оны амала ашырарын». Муны Хөкмүрован Реб айдяндыр+.

26Маңа Реббиң шу сөзи аян болды: 27«Эй, ынсан оглы! Ине, ысрайыл халкы: „Оңа гелен аянлык гелҗекки гүнлер үчиндир, ол узак гелҗек барада пыгамберлик эдйәр“ диййәр+. 28Мунуң үчин олара Хөкмүрован Реббиң сөзүни етир: „Мениң сөзлеримиң хич бири инди гайра гоюлмаз, нәме айтсам, шол сөз амала ашар“». Муны Хөкмүрован Реб айдяндыр.

13‑нҗи бап

Галп пыгамберлер җезаландырыляр

13^1Маңа Реббиң шу сөзи аян болды: 2«Эй, ынсан оглы! Пыгамберлик эдйән Ысрайыл пыгамберлерине гаршы пыгамберлик эт. Өз-өзлеринден пыгамберлик эдйән ол пыгамберлере Реббиң сөзүни диңлемеги табшыр+. 3Хөкмүрован Реб шейле диййәр дий: „Акмак пыгамберлериң дат гүнүне! Олар хич бир зат гөрмән, өз хыялларының ызына эерйәрлер. 4Эй, Ысрайыл, сениң пыгамберлериң харабалыкда гезйән шагаллар киминдир. 5Реббиң гүнүнде ысрайыл халкының сөвешде берк дурмагы үчин, диварың опурылан ерлерини тәзеден беҗермедиңиз+. 6Олар ‘Реббиң сөзи’ дийип, бош гөрнүшлере ве ялан паллара уйдулар. Олары Реб ёлламады, эмма шонда-да сөзлериниң амала ашмагына умыт баглаярлар+. 7Мен айтмадык хем болсам, ‘Реббиң сөзи’ диениңизде, бош гөрнүшлер гөрүп, яландан пал атмадыңызмы?“.

8Мунуң үчин Хөкмүрован Реб шейле диййәр: „Сиз ялан сөзледиңиз, бош гөрнүшлер гөрдүңиз, мунуң үчин Мен сизе гаршыдырын. Муны Хөкмүрован Реб диййәр+. 9Бош гөрнүшлер гөрйән, яландан пал атян пыгамберлериң гаршысына эл галдырарын. Олар Мениң халкымың маслахатына гатнашмазлар, ысрайыл халкының санавына язылмазлар ве Ысрайыл юрдуна гирмезлер. Онсоң сиз Мениң Хөкмүрован Ребдигими билерсиңиз+.

10Бу пыгамберлер парахатчылык ёк ере ‘парахатчылык’ дийип, Мениң халкымы аздырярлар; бири дивар саланда, олар муңа хек чалярлар+. 11Хек чалянлара дивар йыкылар дий; гүйчли ягыш билен дашлы долулар ягар; дивары тупанлы ел юмрар+. 12Дивар йыкыланда, сизден чалан хекиңизиң ниредедигини сорамазлармы?!“. 13Мунуң үчин Хөкмүрован Реб шейле диййәр: „Мен газапланып, тупанлы ел билен дивары юмрарын, гахарым билен гүйчли ягыш ве дашлы долы ягдырып, дивары ер билен егсан эдерин. 14Хек чалан диварыңызы йыкарын, оны ер билен егсан эдерин, онуң дүйби гөрнер. Дивар йыкылып, сиз ичинде хеләк боларсыңыз. Онсоң сиз Мениң Ребдигими билерсиңиз“+. 15-16Мен дивара ве оңа хек чаланлара газабымы дөкүп, сизе шейле диерин: „Дивар-да, оңа хек чаланлар-да ёк болдулар. Иерусалимде парахатчылык ёк ере ‘парахатчылык’ барада аянлык алан Ысрайыл пыгамберлери-де ёк болды“. Муны Хөкмүрован Реб диййәр.

17Йөне сен, эй, ынсан оглы, өз-өзлеринден пыгамберлик эдйән халкың гызларына тарап йүзүңи өвүр-де, олара гаршы пыгамберлик эт. 18Олара Хөкмүрован Реб шейле диййәр дий: „Хер бир ынсаның җаныны авлаҗак болуп, хер кимиң билегине билезик дакян, дүрли бойдакы адамларың башына бүренҗек тикйән аялларың дат гүнүне! Сиз Мениң халкымың җаныны авламак билен өз җаныңызы халас эдйәндирис өйдйәрсиңизми? 19Бир гысым арпа ве бир дөвүм чөрек үчин халкымың арасында Маңа ыснат гетирдиңиз. Ялана гулак асян халкыма ялан сөзлемек билен өлүме лайык дәл җанлары өлдүрдиңиз, өлүме лайык җанлара болса яшаҗакдыкларыны ыглан этдиңиз“+. 20Мунуң үчин Хөкмүрован Реб шейле диййәр: „Ине, Мен сизиң ынсан җаныны гуш кимин авлаян җадыгөй билезиклериңизе гаршыдырын. Мен олары голларыңыздан сыпырарын. Гуш кимин авлаян җанларыңызы бошадып гойберерин. 21Бүренҗеклериңизи-де йыртып, халкымы элиңизден халас эдерин, инди олар сизиң элиңизде есир болмазлар. Онсоң сиз Мениң Ребдигими билерсиңиз. 22Мениң ынҗатмак ислемедик догручыл кишимиң йүрегини ялан затлар билен ынҗатдыңыз ве эрбет адам өз эрбет ёлундан дөнүп, дири галмаз ялы, онуң голуна кувват бердиңиз+. 23Мунуң үчин сиз инди ялан гөрнүшлер гөрмерсиңиз ве палчылык этмерсиңиз. Мен халкымы сизиң элиңизден халас эдерин. Онсоң сиз Мениң Ребдигими билерсиңиз“»+.

14‑нҗи бап

Реб бутпаразлары җезаландыряр

14^1Ысрайыл яшулуларындан бирнәчеси мениң алныма гелип отурды+. 2Онсоң маңа Реббиң шу сөзи аян болды: 3«Эй, ынсан оглы! Бу адамларың йүреги бутлара багланды. Гүнә эдип, бүдреме дашыны өз өңлеринде гойдулар. Хей, шундан соң хем Мен булара Өзүме маслахат салдырарынмы+? 4Шонуң үчин хем олар билен геплеш-де, Хөкмүрован Реб шейле диййәр дий: „Йүрегини бутлара баглан, этмишлерини бүдреме дашы хөкмүнде өз өңүнде гоян, соң хем пыгамбериң янына баран хер бир ысрайылла, Мен-Реб бутларының көплүгине лайыклыкда Өзүм җогап берерин. 5Шейдип, бутлары зерарлы Маңа кесеки болан бүтин ысрайыл халкының йүрегини тәзеден Өзүме тарап өврерин“». 6Мунуң үчин ысрайыл халкына Хөкмүрован Реб шейле диййәр дий: «Тоба эдиң ве бутларыңыздан эл чекиң, әхли неҗис ишлериңизден йүз өврүң+. 7Айдалың, ысрайыл халкындан болан я-да Ысрайылда гелмишек болуп яшаян бири Мени терк эдип, йүрегини бутлара баглап, этмишини бүдреме дашы хөкмүнде өз өңүнде гоюпдыр. Онсоң ол Маңа маслахат салып, пыгамберлере йүз тутса-да, Мен-Реб оңа өз этмишлерине гөрә җогап берерин. 8Ол адамдан йүзүми өврүп, оны аламата ве тымсала өврерин, оны халкымың ичинден согруп ташларын. Онсоң сиз Мениң Ребдигими билерсиңиз+. 9Эгер бир пыгамбер алданып, бир сөз айтса, ол пыгамбери алдава салан Мен-Ребдирин. Мен оңа гаршы элими узадып, оны халкым Ысрайылың ичинден согруп ташларын+. 10Олар өз этмишлериниң җезасыны чекерлер. Пыгамбер-де, ондан маслахат соран-да бир меңзеш җезаландырылар. 11Шейдип, ысрайыл халкы инди Менден айрылмаз, гүнәлери билен өзлерини харам этмезлер. Олар Мениң халкым, Мен-де оларың Худайы боларын». Муны Хөкмүрован Реб диййәр+.

12Маңа Реббиң шу сөзи аян болды: 13«Эй, ынсан оглы! Бир юрт дөнүклик эдип, Маңа гаршы гүнә эденде, оңа гаршы элими узадып, олары бир дөвүм чөреге зар эдерин. Үстүне ачлык иберип, ынсанлары ве хайванлары гырып ташларын+. 14Эгер шу үч адам Нух, Даныел ве Эйюп ол ерде болсалар-да, олар догручыллыклары билен диңе өз җанларыны халас эдип билерлер. Муны Хөкмүрован Реб диййәр+. 15Эгер Мен ол юрда йыртыҗы хайванлары ёлласам, олар-да оны адамсыз гойсалар, юрт хараба дөнүп, яңкы хайванлардан яңа онуң ичинден хич ким гечмесе, 16Өз барлыгымдан ант ичйәрин, Хөкмүрован Реб диййәр, бу үч адам ол юртда яшаса-да, олар не огулларыны, не-де гызларыны халас эдерлер. Диңе өз җанларыны халас эдип билерлер. Юрт болса хараба дөнер+. 17Я-да ол юрдуң үстүне гылыч гетирип: „Эй, гылыч, юрдуң ичинден геч!“ дийсем, ондакы ынсанлары ве хайванлары гырып ташласам,+
18Өз барлыгымдан ант ичйәрин, Хөкмүрован Реб диййәр, бу үч адам ол ерде болсалар-да, не огулларыны, не-де гызларыны халас эдерлер. Диңе өз җанларыны халас эдип билерлер. 19Я-да ол юрда мерги ёллап, ган дөкмек үчин үстүне газабымы дөкүп, ынсаны ве хайваны гырып ташласам, 20Өз барлыгымдан ант ичйәрин, Хөкмүрован Реб диййәр, Нух, Даныел ве Эйюп ол ерде болсалар-да, не огулларыны, не-де гызларыны халас эдерлер. Олар догручыллыклары билен диңе өз җанларыны халас эдип билерлер». 21Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Иерусалимдәки ынсанлары ве хайванлары ёк этмек үчин үстлерине дөрт агыр хөкүмими: гылыч, ачлык, йыртыҗы хайванлар ве мерги ёлланымда, оларың ягдайы хас чөкдер болар+.

22Муңа гарамаздан, ол ерде гачып гутулан огулларыңыз ве гызларыңыз галдырылып, ол ерден чыкарылар. Олар сизиң яныңыза барарлар, сиз оларың эрбет ёлларыны ве ишлерини гөрүп, Мениң Иерусалимиң башына салан яманлыгымдан, башындан индерен затларымдан теселли тапарсыңыз+. 23Оларың эрбет ёлларыны ве ишлерини гөрениңизде, сизе теселли берерлер ве сиз Мениң Иерусалимде эден әхли ишлерими бидерек ере этмәндигими билерсиңиз». Муны Хөкмүрован Реб диййәр.

15‑нҗи бап

Пейдасыз агач

15^1Маңа Реббиң шу сөзи аян болды: 2«Эй, ынсан оглы! Үзүм агаҗындан, ягны җеңңел агачларының арасындакы үзүм шахасындан нәме эдилйәр? Токайың әхли агачлары билен деңешдирениңде, онуң пейдасы ёкдур+. 3Иш үчин ондан агач алынярмы? Я үстүнден бир зат асмак үчин асгыч ясалярмы? 4Ол одун хөкмүнде якыляр. От онуң ики уҗуны якып, ортасыны гаралдансоң, ол дерде ярармы? 5Абатка дерде ярамадык зат, ода янып гаралансоң дерде ярармы?» 6Мунуң үчин Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Мен токай агачларының арасындан үзүм агаҗыны одун хөкмүнде нәдип якан болсам, Иерусалимиң илатыны-да шейдип ода якарын+. 7Мен олардан йүзүми өврерин. Олар бир отдан гачып гутулсалар-да, бейлеки бир от барыбир олары яндырар. Олара гаршы чыканымда, сиз Мениң Ребдигими билерсиңиз. 8Онсоң оларың Маңа дөнүклик эдендиги үчин юрды хараба өврерин». Муны Хөкмүрован Реб диййәр.

16-нҗы бап

Бивепа Иерусалим

16^1Маңа Реббиң шу сөзи аян болды: 2«Эй, ынсан оглы! Иерусалиме өз неҗис ишлерини билдир+. 3Хөкмүрован Реб Иерусалиме шейле диййәр дий: „Сениң аслың, доглан ериң Кенган юрдудыр. Сениң какаң амор, эҗең хет тиресиндендир+. 4Гөбегиң доглан гүнүң кесилмеди, арассаламак үчин сув билен ювулмадың, дуз билен сүртүлмедиң ве гундалмадың. 5Хич кимиң хайпы гелип, саңа булардан бирини хем этмеди, рехим-шепагат гөркезмеди. Гайтам, дүнйә инен гүнүң сени йигренип, мейдана ташладылар. 6Мен гапдалыңдан геченимде, сениң өз ганыңа булашып ятаныңы гөрүп: ‘Дири гал!’ дийдим[*]+. 7Сени мейдан өсүмлиги кимин өсдүрдим, сен өсүп, кемала гелдиң, аңрыбаш гөзеллиге етдиң, гөвүслериң төзленип, сачың узын болды, йөне сен алаң-ачык ве ялаңачдың. 8Онсоң ене гапдалыңдан гечип, саңа серетдим. Сениң түйс сөйги чагыңды; этегими үстүңе язып, ялаңачлыгыңы өртдүм. Саңа ант ичип, сениң билен әхт баглашдым, сен-де Мениңки болдуң. Муны Хөкмүрован Реб диййәр+. 9Сени сува дүшүрдим, ганыңы ювуп арассаладым ве зейтун ягыны чалдым. 10Саңа кешдели эшиклер гейдирдим, аягыңа гайышдан чарык, башыңа непис матадан яглык даңып, гымматбаха гейимлер гейдирдим. 11Сени шай-сеплер билен безедим, билегиңе билезиклер, бойнуңа зынҗыр дакдым. 12Бурнуңа ысырга, гулакларыңа гулакхалкалар дакып, башыңа гөзеллик тәҗини гейдирдим+. 13Сен алтын-күмүш билен безелдиң, эшигиң непис зыгыр мата, гымматбахалы ве кешдели матады. Хөрегиңе оңат ун, бал ве яг ийдиң, оваданлыгыңың чени-чакы болман, ша аялының дереҗесине етдиң+. 14Оваданлыгың себәпли шөхратың миллетлериң арасына яйрады, саңа багышлан шөвкетим себәпли оваданлыгың кәмилди. Муны Хөкмүрован Реб диййәр. 15Йөне сен оваданлыгыңа бил багладың, шөхратыңдан пейдаланып, зынагәрлик этдиң. Хер гечене көңүл бердиң, оваданлыгың онуңкы болды+. 16Сен непис гейимлериңден өзүңе овадан сеждегәхлер салып, оларың үстүнде зына этдиң, бейле зат өң болан дәлдир ве инди хем болмаз. 17Мениң берен алтын-күмүш безег шайларымы алып, эркеклериң хейкеллерини ясандың ве олар билен зына этдиң+. 18Кешдели эшиклериңи алып, олара гейдирдиң. Мениң зейтун ягымы ве якымлы ыслы түтетгими оларың өңүнде гойдуң. 19Саңа берен чөрегими, ийдирен оңат унумы, зейтун ягыны ве балы хошбой ыслар хөкмүнде оларың өңүнде гойдуң, хава, шейле этдиң. Муны Хөкмүрован Реб диййәр+. 20Мениң үчин догран огулларыңы ве гызларыңы алып, иймит хөкмүнде бутлара гурбан этдиң. Хамала, зынагәрлигиң аз ялыды! 21Чагаларымы өлдүрдиң, олары ода якып, бутлара гурбан бердиң+. 22Әхли неҗис ишлериңде, зынагәрлигиңде яшлык гүнлериңи, алаң-ачык ве ялаңач болуп, ганыңа булашан вагтыңы ятламадың“». 23-24Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Вай халыңа! Сениң халыңа вай! Әхли писликлериңден соң, хер бир ачык мейданчада өзүңе чадыр ве сеждегәх салдың. 25Хер көчәниң башында сеждегәх гуруп, оваданлыгыңы харладың, хер бир өтегчә өзүңи хөдүрләп, зынагәрлигиңи артдырдың+. 26Даяв беденли гоңшуларың мүсүрлилер билен зынагәрлик этдиң ве Мениң гахарымы гетирмек үчин зынагәрлигиңи артдырдың+. 27Шонуң үчин хем, Мен саңа гаршы эл гөтердим, рысгалыңы кемелтдим ве сени өзүңи йигренйәнлере, сениң зынагәрлигиңден утанян пилиштли гызларың эркине бердим. 28Сен ашурлылар билен-де зына этдиң, себәби сен доймаз-долмаздың, олар билен-де зына этдиң, шонда-да ганмадың+. 29Зынагәрлигиңи сөвдагәрлериң юрды болан бабыллыларың юрдуна ченли артдырдың; йөне мунуң билен-де доймадың+.

30Бу ишлериң әхлисини, утанчсыз лолының ишлерини эдениңде, йүрегиң нәхили меҗалсыз болды. Муны Хөкмүрован Реб диййәр. 31Хер көчәниң башында сен өзүңе чадыр гурдуң, хер бир ачык мейданчада сеждегәх салдың. Сен бейлеки лолулар ялы болмадың, себәби музды әсгермедиң. 32Сен зынагәр, әриниң ерине кесекилери кабул эдйән аялсың!+
33Әхли лолулара совгатлар берилйәр, сен болса әхли ойнашларыңа өзүң совгат берйәрсиң, зынагәрлигиң үчин хер тарапдан гелсинлер дийип пара берйәрсиң+. 34Зынагәрлигиңде бейлеки аяллара меңземейәрсиң, себәби зынагәрлик этмек үчин хич ким сениң ызыңа дүшмейәр. Саңа музд төленмән, өзүң олара музд төлейәрсиң, мунуң үчин бейлекилере меңземейәрсиң». 35Мунуң үчин, эй, азгын аял, Реббиң сөзүни диңле: 36«Хөкмүрован Реб шейле диййәр: „Сениң хаясызлыгың әшгәр болуп, ойнашларың ве әхли неҗис бутларың билен зына эдйәркәң, ялаңачлыгың үсти ачылды. Олара берен огулларыңың ганы үчин 37кейпи-сапа эден әхли ойнашларыңы, әхли сөенлериңи бүтин йигрененлериң билен бирликде үйшүрерин. Олары тутушлайын гаршыңа үйшүрип, оларың өңүнде сени ялаңачларын. Шейдип, сениң тутуш ялаңачлыгыңы гөрерлер+. 38Мен саңа зына эден ве ган дөкен аяллара дегишли хөкүмлер чыкарарын. Өчли гахар-газабым ве габанҗаңлыгым билен сениң ганыңы акдырарын+. 39Сени оларың элине берерин, олар сениң чадырыңы йыкарлар, сеждегәхлериңи күл-пеекун эдерлер, эгниңден эшигиңи сыпырарлар, шай-сеплериңи алып, сени ялаңач ве алаң-ачык галдырарлар+. 40Олар җемагаты сениң гаршыңа күшгүрерлер, сени дашларлар, гылычдан гечирерлер+. 41Өйлериңи ода якып, көп аялларың гөзлериниң алнында саңа хөкүм чыкарарлар. Мен зынагәрлигиңи бес этдирерин, инди гайдып ойнашларыңа музд төлемерсиң+. 42Шейлеликде, саңа болан гахар-газабымы өчүрерин, саңа болан габанҗаңлыгым айрылар, онсоң Мен көшешерин ве мундан соң гахарланмарын+. 43Сен яшлык гүнлериңи ятламан, эден әхли херекетлериң билен Мени газапландырдың. Ине, Мен-де эден ишлериңи өз башыңдан индерерин“. Муны Хөкмүрован Реб диййәр.

„Нәме үчин сен әхли неҗис ишлериңиң үстүне бу хаясызлыгыңы-да гошдуң? 44Ине, хеммелер сениң гаршыңа ‘Энесини гөр-де, гызыны ал’ диен накылы айдарлар+. 45Сен өз әрини ве оглуны кемсидйән энәниң гызысың, өз әрлерини ве огулларыны кемсидйән уяларың уясысың, сизиң эҗеңиз хетли, какаңыз болса аморлыды+. 46Гызлары билен бирликде сениң демиргазык тарапыңда яшаян улы уяң Самариядыр, гызлары билен сениң гүнорта тарапыңда месген тутан кичи уяң Содомдыр+. 47Сен оларың ёлларындан йөрәп, оларың неҗис ишлерини этмедиңми? Бу хем аз ялы, өз ёлларыңда олардан хем бетер бозулдың+. 48Өз барлыгымдан ант ичйәрин Хөкмүрован Реб диййәр уяң Содом өз гызлары билен сениң өзүңиң ве гызларыңың эденини этмеди+. 49Ине, сениң уяң Содомың этмиши шуды: онуң өзи-де, гызлары-да текепбирдилер, оларда бол нан ве долы рахатлык барды, эмма олар гарыбы ве мәтәҗи голдамады+. 50Олар өзлерине гувандылар ве Мениң гөзүмиң алнында неҗис ишлер этдилер. Шонуң үчин хем муны гөренимде, олары өңүмден сүпүрип ташладым+. 51Самария сениң эден гүнәлериңиң ярысыны-да этмеди, эмма неҗис ишлериңде сен олардан гечирдиң, эден әхли неҗис ишлериң билен уяларыңы акладың+. 52Сен-де утанҗыңың йүкүни чек. Неҗислик билен эден гүнәлериң уяларыңкыдан көпдүги себәпли олара еңил хөкүм чыкартдың. Олар сенден хас догры сайылдылар. Мунуң үчин утан ве өз утанҗыңың йүкүни чек, чүнки сен уяларыңы акладың. 53Содомың, Самарияның ве оларың гызларының, олар билен бирликде сениң өңки абаданчылыгыңызы гайтарып берерин+. 54Шонда сен өз утанҗыңы чекерсиң, эден әхли ишлериңе утанып, олара теселли боларсың. 55Сениң уяларың Содом ве Самария өз гызлары билен бирликде өңки ягдайларына дөненлеринде, сен хем гызларың билен өңки ягдайларыңа дөнерсиң. 56Текепбир вагтыңда уяң Содомың адыны диле алмаярдың. 57Инди болса сениң пислигиңиң үсти ачылды. Инди сен Эдом[*], пилишт гызлары ве сени йигренйән башга халклар тарапындан масгараланярсың. 58Сен өз хаясызлыгың ве неҗис ишлериңиң җезасыны чекйәрсиң“». Муны Реб айдяндыр.

Бакы әхт

59Хава, Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Сен эден әхтиңи бозуп, ичен антыңы харладың. Мен-де сени эдил өз эдишиң ялы эдерин. 60Йөне яшлыгыңда сениң билен баглашан әхтими ятлап, сениң үчин бакы әхт беркарар эдерин+. 61Өзүңден улы ве кичи уяларыңы яныңа аланыңда, эден этмишлериңи ятлап утанарсың. Мен олары саңа гызлыга берерин, эмма бу сениң әхтиң боюнча дәлдир+. 62-63Мен сени әхли эден эрбет ишлериңден сапланымда, сен муны ятлап утанар ялы, утанҗыңдан яңа агзыңы ачмаз ялы, сениң билен әхтими беркарар эдерин, шонда сен Мениң Ребдигими билерсиң». Муны Хөкмүрован Реб диййәр+.

17‑нҗи бап

Ики бүргүт ве үзүм агаҗы

17^1Маңа Реббиң шу сөзи аян болды: 2«Эй, ынсан оглы! Ысрайыл халкына бир матал бер, бир тымсал айт. 3Хөкмүрован Реб шейле диййәр дий:

„Улы ганатлы, узын елекли,
дүрли реңкли мымык түйлерден долы,
әпет бүргүт Ливана гонуп,
кедр агаҗының депесини эеледи+.
4Агаҗың ёкаркы шахасыны ёлуп,
сөвдагәрлериң юрдуна гетирди,
тәҗирлериң шәхеринде ерлешдирди.
5Онсоң юрдуң тохумындан алып,
оны хасыллы мейданда экди,
бол сувлар якасында ерлешдирип,
сөвүт агаҗы кимин отуртды+.
6Ол гөгерип, пессеҗик бойлы яйраң
үзүм агаҗына өврүлди,
шахалары өзүне тарап эгилди,
көклери өз астындады.
Шейдип, бу үзүм агаҗы болды,
шахалады, пудак чыкарды+.
7Улы ганатлы ве көп елекли
башга бир әпет бүргүт барды.
Ине, яңкы үзүм агаҗы
өз экилен кешинден
оңа тарап көклерини эгрелтди.
Суварсын дийип,
шахаларыны оңа тарап саллады.
8Ол шахалап, миве берип,
оңат үзүм агаҗы болар ялы,
бол сувлар якасындакы
хасыллы мейданда экилипди“».

9Ысрайыла Хөкмүрован Реб шейле диййәр дий:

«Ол үзүм шахасы бой алып өсерми?

Биринҗи бүргүт тәзе балдаклары гурасын дийип,
көклерини согурмазмы, мивесини ёлмазмы?

Көкүнден согурмак үчин гүйчли гол
я-да бейик гошун герек болмаз ахырын.

10Ол экилсе-де, бой алып өсерми?

Гүндогар шемалы уранда
бүтинлей гурамазмы?

Өз гөгерен кешлеринде солмазмы?»+

11Онсоң маңа Реббиң шу сөзи аян болды: 12«Инди питнечи халка: „Сиз буларың нәмедигини билмейәрсиңизми?!“ дий. Олара шейле дий: „Ине, Бабыл патышасы Иерусалиме гелип, онуң патышасыны ве хан-беглерини Бабыла әкитди+. 13-14Ол патышаның тохум-тиҗинден болан бир адамы алып, онуң билен әхт баглашды; оңа ант ичирди. Ол муны юрт кичигөвүнли болсун, гедемлик этмесин, әхтими саклар ялы, еринде дурсун дийип этди. Ол юрдуң баштутанларыны есир эдип алып гитди+. 15Йөне Иерусалимиң патышасы атлар ве көп эсгер берсин дийип, илчилерини Мүсүре ибермек билен Бабыл патышасының гаршысына гозгалаң турузды. Ол үстүнлик газанармы? Бу ишлери эден аман галармы? Эден әхтини бозан халас болармы+? 16Ичен антына бипервай гарандыгы, эден әхтини бозандыгы үчин Өз барлыгымдан ант ичйәрин: ол өзүни патыша эдип, тагтда отурдан патышаның меканы болан Бабылда өлер. Муны Хөкмүрован Реб айдяндыр+. 17Бабыллылар көп җанлары гырмак үчин беркитмелер салып, япгытлар гуранларында, гүйчли гошуны ве улы йыгны болса-да, фараон оңа сөвешде ярдам этмез+. 18Ол эден әхтини бозды, ичен антына бипервай гарады; ол сөз берен хем болса, бу ишлери этди; инди ол гутулмаз“». 19Мунуң үчин Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Өз барлыгымдан ант ичйәрин! Мен ол тарапдан бипервай гаралан антымы ве бозулан әхтими онуң өз башына гетирерин. 20Мен торумы язарын, ол дузагыма дүшер, онсоң Бабыла гетирип, Маңа эден дөнүклиги себәпли оңа хөкүм чыкарарын+. 21Онуң әхли гачгак эсгерлери гылычдан гечирилер ве аман галанлары чар тарапа даргадылар. Онсоң сиз муны Мен-Реббиң айдандыгымы билерсиңиз»+.

22Хөкмүрован Реб шейле диййәр:

«Кедр агаҗының депесинден
бир шахаҗык алып отурдарын.
Шахасындан бир яш балдак ёлуп,
белент дагың депесинде экерин.
23Оны Ысрайылың белент дагында отурдарын,
ол пудак чыкарар, миве берер,
шөхратлы кедр агаҗы болар.
Хер дүрли гушлар шахаларында месген тутар,
хер хили ганатлы җандарлар көлегесинде саялар+.

24Юрдуң әхли агачлары
белент агаҗы песелдйәниң,
пес агаҗы бейгелдйәниң,
яшыл агаҗы гурадяның,
гуран агаҗы гөгердйәниң
Мениң Ребдигими билерлер.
Муны Мен-Реб айдяндырын,
амала-да ашырарын»+.

18‑нҗи бап

Гүнәли адамың гүнәси өз бойнуна болар

18^1⚫Маңа Реббиң шу сөзи аян болды: 2«Нәме үчин сиз Ысрайыл юрды хакында „Аталар туршы үзүм ийдилер, огулларың диши гамашды“ диен накылы айдярсыңыз+? 3Өз барлыгымдан ант ичйәрин, сиз бу накылы Ысрайылда гайдып уланмарсыңыз. Муны Мен Хөкмүрован Реб диййәрин+. 4Ине, хер бир дири җан Мениңкидир. Аталарың җаны-да, огулларың җаны-да Мениңкидир; диңе гүнә эден җан өлер+. 5Эмма догручыл адам адалатлы ве догры зады эдйәндир. 6Ол дагларда бутлара хөдүрленен гурбанлыкдан иймез, ысрайыл халкының бутларына гөз дикмез, гоңшусының аялы билен зына этмез я-да аялының айбашылы вагтында онуң билен ятмаз+. 7Хич киме зулум этмез, бергидарың гиревини ызына гайтарар, талаңчылык этмез, аҗа нан, ялаңаҗа дон берер+. 8Өзүниң пейдасына карз бермез, гөтеримине пул бермез, элини адалатсызлык этмекден саклар, ики адамың арасында адалаты хакыката лайык ерине етирер+. 9Ол Мениң парзларымы ерине етирер, хөкүмлерими ак йүрекден долы берҗай эдер; ол догручыл адамдыр; ол хөкман дири галар». Муны Хөкмүрован Реб айдяндыр+.

10-11«Бу огул атасының хич бир этмедик яманлыкларыны эдип, ягшы ишлериң гырасында гөрүнмез, гайтам, дагларда бутлара хөдүрленен гурбанлыкдан иер, гоңшусының аялы билен зына эдер. 12Гарыба ве мәтәҗе зулум эдер, талаңчылык эдер, гиревини ызына гайтармаз. Бутлара бил баглар, неҗис ишлер эдер. 13Өз пейдасына карз берип, гөтеримине пул берер. Бейле огул дири галармы? Ёк, дири галмаз. Ол бу неҗис ишлериң әхлисини этди, ол хөкман өлер ве дөкүлен ганы өз бойнуна болар+.

14Айдалың, бу оглуң-да бир оглы бар болса, ол атасының эден әхли гүнәлерини гөрүп пикир эдер ве булар ялы ишлери этмез; 15дагларда бутлара хөдүрленен гурбанлыкдан иймез, ысрайыл халкының бутларына бил багламаз, гоңшусының аялы билен зына этмез. 16Хич киме зулум этмез, гирев алмаз, талаңчылык этмез, аҗа нан, ялаңаҗа дон берер, 17гарыба зулум этмез, пейда ве гөтерим алмаз. Эгер ол Мениң хөкүмлерими ерине етирип, парзларымы берҗай этсе, какасының языгы зерарлы өлмән, ол хөкман дири галар. 18Онуң какасы болса өз эден гүнәлери үчин өлер, ол залымлык эдип, доганыны талады, халкының арасында ярамаз ишлер этди. 19Йөне сиз: „Нәме үчин огул атасының языгыны чекмейәр?“ диййәрсиңиз. Себәби бу огул адалаты ве догручыллыгы ерине етирди, Мениң әхли парзларымы берк саклап, олары долы берҗай этди; ол хөкман дири галар+. 20Гүнә эден адам өлмелидир; атасының языгыны оглы чекмез, оглуның языгыны-да атасы чекмез. Догручыл адам догручыллыгының, эрбет адам эрбетлигиниң җогабыны алар+. 21Эрбет адам эден әхли гүнәлеринден тоба эдип, Мениң әхли парзларымы берҗай этсе, адалаты, догручыллыгы ерине етирсе, ол хөкман дири галар, өлмез. 22Онуң эден әхли җенаятлары барада ятланман, ол эден догры ишлеринде яшар. 23Нәме Мен эрбет адамың өлүмини оңлаярынмы? Мен онуң эрбет ёлларындан тоба эдип, дири галмагыны ислемейәринми нәме? Муны Мен Хөкмүрован Реб диййәрин+. 24Йөне догручыл адам өз догручыллыгындан дөнүп, эрбедиң әхли неҗис ишлерини, писликлерини этсе, ол дири галармы? Онуң эден догры ишлериниң хич бири ятланылмаз; ол өзүниң эден дөнүклиги билен этмиши ве гүнәси үчин өлер+. 25Йөне сиз: „Таңрының ёлы догры дәл“ диййәрсиңиз. Эй, ысрайыл халкы, инди муны эшидиң, Мениң ёлум догры дәлми? Нәдогры ёл сизиң ёлларыңыз дәлмидир? 26Догручыл адам догручыллыгындан дөнүп, эрбетлик этсе ве өлсе, ол өз эден гүнәси себәпли өлер. 27Эрбет адам-да эден эрбетлигинден дөнүп, адалаты ве догручыллыгы ерине етирсе, ол адам өз җаныны халас эдер. 28Ол өзүниң эден әхли гүнәлерине гөз етирип, олара тоба эдендиги үчин, хөкман дири галар, ол өлмез. 29Йөне ысрайыл халкы: „Таңрының ёлы догры дәл“ диййәр. Эй, ысрайыл халкы, Мениң ёлларым догры дәлми? Нәдогры ёл сизиң ёлларыңыз дәлмидир? 30Мунуң үчин, эй, ысрайыл халкы, Мен сизиң хер бириңизи өз тутан ёлуңыза гөрә хөкүм этҗек. Муны Хөкмүрован Реб диййәр. Тоба эдип, әхли җенаятларыңыздан эл чекиң, шондан соң олар сизе гүнә этдирйән бүдреме дашы болмаз+. 31Эдйән әхли җенаятларыңызы өзүңизден айрың, тәзе йүрек ве тәзе рух эдиниң! Эй, ысрайыл халкы, сиз нәме үчин өлҗек болярсыңыз+? 32Мен хич кимиң өлүмини оңламаярын. Муны Мен Хөкмүрован Реб диййәрин. Шонуң үчин гүнәңизден эл чекиң-де, дири галың».

19-нҗы бап

Ысрайылың ёлбашчылары үчин агы

19^1Сен Ысрайыл ёлбашчылары үчин шу агыны айт:

2«Сениң энең кимди?
Арсланлар арасында эне арсланды!
Яш арсланлар арасында ятарды,
чагаларыны кемала гетирерди+.
3Чагаларындан бириси
шир арслан болуп етишди,
авуны парчаламагы өвренди,
адамлары ийди.
4Миллетлер ол барада эшитдилер.
Оны дузагына дүшүрдилер,
чеңңеге илдирип, Мүсүре гетирдилер+.
5Энеси гарашып, умыдыны үзенсоң,
чагаларындан башга бирини алып,
оны шир арслан эдип етишдирди+.
6Ол арсланлар арасында гезди,
шир арслан болуп етишди,
авуны парчаламагы өвренди,
адамлары иймәге башлады.
7Оларың галаларыны йыкды,
шәхерлерини вейран этди.
Юрт ве онуң ичиндәкилер
аррылдысындан яңа чоларды.
8Төверегиндәки миллетлер
оңа хүҗүм этдилер;
торларыны язып,
оны дузага дүшүрдилер+.
9Чеңңеге илдирип, капаса салдылар,
Бабыл шасының хузурына гетирдилер.
Ысрайыл дагларының үстүнде
гайдып сеси эшидилмесин дийип,
оны зындана ташладылар.
10Энең багдакы үзүм агаҗы кимин
сувларың боюнда экилипди,
ол бол сувлардан яңа
хасыллы ве гүр шахалыды+.
11Хөкүмдара хаса болар ялы
гүйчли шахалары барды,
бойы белент булутлара етди;
белентлиги ве бол шахалары билен
гөзе илип дурарды.
12Йөне оны газап билен
согруп ере ташладылар;
гүндогар ели мивесини гуратды,
берк шахалары гопарылып солды,
олары ялынлы от якып ёк этди+.
13Ол инди чөлде,
гурак ве сувсуз юртда экилди.
14Онуң шахаларының бир чыбыгындан от чыкып,
шахасыны хем мивесини яндырды,
хөкүмдарлык хасасы үчин берк шаха галмады».

Бу агыдыр ве агылыгына-да галар.

20‑нҗи бап

Ысрайылың дөнүклиги

20^1Сүргүнде болян вагтымызың единҗи йылының бәшинҗи айының онуна Ысрайыл яшулуларындан бирнәчеси Ребден маслахат сорамак үчин гелип, мениң гаршымда отурды+. 2Маңа Реббиң шу сөзи аян болды: 3«Эй, ынсан оглы! Ысрайыл яшулулары билен геплеш ве олара Хөкмүрован Реб шейле диййәр дий: „Сиз Менден маслахат сорамага гелдиңизми? Өз барлыгымдан ант ичйәрин, Мен сизе Өзүме маслахат салдыртмарын. Муны Хөкмүрован Реб диййәр+. 4Олары хөкүм эт, эй, ынсан оглы, олары хөкүм эт! Олара ата-бабаларының неҗис ишлерини айдып бер“»+. 5Олара Хөкмүрован Реб шейле диййәр дий: «Ысрайылы сайлан гүнүм Якубың неслине касам эден гүнүмдир ве Мүсүр юрдунда Өзүми олара аян эдип: „Худайыңыз Реб Мендирин!“ дийип ант ичен гүнүмдир+. 6Хава, шол гүн Мен олары Мүсүр юрдундан чыкарып, олар үчин гөзлән юрдума, әхли юртлардан гөзел болан сүйт ве бал акян юрда гетирҗекдигиме сөз бердим+. 7Онсоң Мен олара: „Хер ким гөз дикйән неҗис затларыны ташласын, өзүңизи Мүсүр бутлары билен харам этмәң; Худайыңыз Реб Мендирин“ дийдим+. 8Йөне олар Мениң гаршыма гозгалаң туруздылар, Мени диңлемек ислемедилер; оларың хич бири гөзлерине якымлы гөрүнйән неҗис затларыны ташламады, Мүсүр бутларыны-да терк этмеди.

Онсоң Мен гахар-газабымы Мүсүрде оларың башындан индерҗекдигими айтдым. 9Йөне оларың арасында яшаян миллетлериң гөзүниң алнында адыма ыснат гетирмезлик үчин, Өз адымың хатырасына херекет этдим. Мен ол миллетлериң гөзүниң алнында ысрайыл халкыны Мүсүрден чыкармак билен, Өзүми олара аян этдим+. 10Шейлеликде, олары Мүсүр юрдундан чыкарып, чөле гетирдим+. 11Мен олара парзларымы ве хөкүмлерими бердим. Бу хөкүмлери берҗай эден хер бир адам яшар+. 12Олары мукаддес халк эден Мениң Ребдигими билсинлер дийип, Өзүм билен оларың арасында аламат болар ялы, мукаддес Сабат гүнлерими хем олар үчин белледим+. 13Йөне ысрайыл халкы чөлде Мениң гаршыма гозгалаң турузды. Мениң парзларымы, хөкүмлерими берҗай эден адам аман галса-да, олар канунларымы ерине етирмедилер. Хөкүмлерими рет этдилер, мукаддес Сабат гүнүмиң канунларыны бүтинлей харладылар.

Онсоң Мен чөлде гахар-газабымы башларындан индерип, олары ёк этҗекдигими айтдым+. 14Эмма ысрайыллары Мүсүрден чыкарандыгымы гөрен миллетлериң гөзүниң алнында адыма ыснат гелмесин дийип, Өз адымың хатырасына херекет этдим. 15Олары өзлерине берҗек иң гөзел юрдума, сүйт ве бал акян юрда гетирмеҗекдигиме чөлде ант ичдим+. 16Оларың йүреги бутларының ызына эерендиги үчин, Мениң хөкүмлерими рет этдилер, парзларымы берҗай этмедилер ве мукаддес Сабат гүнүмиң канунларыны харладылар+. 17Йөне Мениң ене-де олара йүрегим авады, олары хеләк этмедим, чөлде оларың соңуна чыкмадым. 18Чөлде оларың перзентлерине шейле дийдим: „Ата-бабаларыңызың парзларына эермәң, хөкүмлерини берҗай этмәң, өзүңизи оларың бутлары билен харам этмәң+. 19Худайыңыз Реб Мендирин. Мениң парзларымы тутуң, хөкүмлерими долы берҗай эдиң, олары ерине етириң+. 20Мукаддес Сабат гүнүмиң канунларыны ерине етириң. Худайыңыз Мениң Ребдигими билмегиңиз үчин, бу Мениң билен сизиң араңызда аламат болар“+. 21Йөне перзентлер Мениң гаршыма гозгалаң туруздылар; Мениң парзларымы долы берҗай этмедилер, булары ерине етирен адам аман галса-да, хөкүмлерими рет этдилер, мукаддес Сабат гүнүмиң канунларыны харладылар.

Онсоң Мен чөлде гахар-газабымы башларындан индерип, олары ёк этҗекдигими айтдым+. 22Муңа гарамаздан, ысрайыллары Мүсүрден чыкаранымы гөрен миллетлериң назарында адыма ыснат гелмесин дийип, ене элими ыза чекдим ве Өз адымың хатырасына херекет этдим. 23Мундан башга-да, Мен олары миллетлер арасына пытрадып, башга юртлара даргатҗакдыгыма чөлде ант ичдим+. 24Оларың гөзлери ата-бабаларының бутларының ызындадыгы үчин, хөкүмлерими ерине етирмедилер, парзларымы рет этдилер ве мукаддес Сабат гүнүмиң канунларыны харладылар. 25Мунуң үчин Мен олара ягшы болмадык парзлары ве ерине етирен адам аман галмаз ялы хөкүмлери бердим+. 26Олары өзлериниң гетирен гурбанлыклары билен харама чыкардым, илкинҗи доглан чаганы от үсти билен гурбан этмәге ёл бердим. Шейдип, Мен олара ховп салдым ве Өзүмиң Ребдигими билсинлер дийдим»+. 27Мунуң үчин, эй, ынсан оглы, ысрайыл халкы билен геплеш ве олара Хөкмүрован Реб шейле диййәр дий: «Ата-бабаларыңыз дөнүклик этмек билен бирликде Маңа дил-де етирдилер. 28Мен олары вада берен юрдума гетиренимде, олар хер бир гөрен бейик байырлыкда, хер бир гүр япраклы агаҗың астында гурбанлыкларыны хөдүрледилер. Ол ерде Мениң гахарымы гетирйән садакаларыны, хошбой ыслы түтетгилерини ве ичги садакаларыны хөдүр этдилер»+. 29Онсоң Мен олардан: «Сизиң бу гидйән сеждегәхиңиз нәхили ер?» дийип сорадым. Шонуң үчин хем бу ерлере шу гүне ченли хем сеждегәхлер[*] дийилйәр. 30Муңа гөрә ысрайыл халкына Хөкмүрован Реб шейле диййәр дий: «Нәме үчин сиз өзүңизи ата-бабаларыңызың ёл-йөрелгелери билен харам эдип, оларың йигренҗи затлары билен зынахорлык эдйәрсиңиз? 31Сиз бу гүне ченли огулларыңызы отда гурбанлык хөкмүнде хөдүр эдип, әхли бутларыңыз билен өзүңизи харам эдйәрсиңиз. Шундан соң, эй, ысрайыл халкы, Мен сизе Өзүме маслахат салдырарынмы? Өз барлыгымдан ант ичйәрин, – Хөкмүрован Реб диййәр – Мен сизе маслахат бермерин+.

32Сиз: „Агаҗа ве даша сыгынып, биз-де бейлеки миллетлер ялы, башга юртлардакы тайпалар ялы боларыс“ диййәрсиңиз, эмма акылыңызда айлаян бу затларыңыз амала ашмаз+. 33Өз барлыгымдан ант ичйәрин, – Хөкмүрован Реб диййәр – Мен гүйч-гудратым ве гахар-газабым билен үстүңизден хөкүм сүрерин+. 34Гүйч-гудратым хем гахар-газабым билен сизи халкларың арасындан чыкарарын ве даргадылан юртларыңыздан ызыңыза йыгнарын+. 35Онсоң сизи халкларың чөлүне гетирип, йүзбе-йүзлешип, сизе хөкүм чыкарарын+. 36Мүсүр чөлүнде ата-бабаларыңыза нәхили хөкүм чыкаран болсам, сизе хем шейле хөкүм чыкарарын. Муны Хөкмүрован Реб диййәр+. 37Мен сизи гөзден гечирип, әхте боюн болмага меҗбур эдерин. 38Питнечилери ве Мениң гаршыма җенаят эденлери сизиң араңыздан айрарын, олары гелмишек болуп яшаян юртларындан чыкарарын, йөне олар Ысрайыл юрдуна гирмезлер. Шонда сиз Мениң Ребдигими билерсиңиз»+.

39«Эй, ысрайыл халкы, Хөкмүрован Реб шейле диййәр: „Мени диңлемеҗек болсаңыз, гидиң, мундан бейләк хер ким өз бутларына гуллук этсин; йөне садакаларыңыздыр бутларыңыз билен Мениң мукаддес адыма ыснат гетирмәң+. 40Ысрайыл халкы, юртдакыларың әхлиси Маңа мукаддес дагымда, Ысрайылың белент дагында гуллук эдер. Муны Хөкмүрован Реб диййәр. Мен олардан шол ерде разы боларын. Мен әхли мукаддес затларыңыз билен бирликде садакаларыңызы ве гымматлы совгатларыңызы шол ерде талап эдерин+. 41Сизи халкларың арасындан чыкарып, даргадылан юртларыңыздан йыгнанымда, сизи хошбой ыс хөкмүнде кабул эдерин ве миллетлериң гөзлериниң алнында Өз мукаддеслигими ыкрар эдерин+. 42Сизи ата-бабаларыңыза бермеклиге ант ичен юрдума, Ысрайыл юрдуна гетиренимде, сиз Мениң Ребдигими билерсиңиз+. 43Онсоң сиз эрбет ёлларыңызы, өзүңизи харам эден әхли ишлериңизи ол ерде ятларсыңыз ве эден әхли писликлериңизден яңа өзүңизи йигренерсиңиз+. 44Эй, ысрайыл халкы! Мен сизиң өз тутан ёлларыңыза ве ярамаз ишлериңизе гөрә дәл-де, Өз адымың хатырасына херекет эденимде, сиз Мениң Ребдигими билерсиңиз“». Муны Хөкмүрован Реб диййәр+.

Негеп токайы хакындакы пыгамберлик

45Маңа Реббиң шу сөзи аян болды: 46«Эй, ынсан оглы! Йүзүңи Теймана өвүр-де, Дарома вагыз эт, Негеп токайына гаршы пыгамберлик эт. 47Оңа Реббиң сөзүни эшит, Хөкмүрован Реб шейле диййәр дий: „Ине, Мен ичиңде от туташдырарын, ол сендәки хер бир өсүп отуран агаҗы хем, гуран агаҗы хем көйдүрер. Ловлаян ялын сөндүрилмез ве гүнортадан демиргазыга ченли әхли йүзлер онуң билен бирликде янар+. 48Әхли адамзат оды Мен-Реббиң туташдырандыгымы гөрер; от сөндүрилмез“»+.

49Онсоң мен: «Вах, Хөкмүрован Реббим! Олар мен хакда „Ай, ол өзүнден тослап тапяр-лай!“ дийишйәрлер» дийдим+.

21‑нҗи бап

Реббиң гылыҗы

21^1Маңа Реббиң шу сөзи аян болды: 2«Эй, ынсан оглы! Йүзүңи Иерусалиме тарап өвүр-де, мукаддес ерлере гаршы вагыз эт, Ысрайыл юрды барада пыгамберлик эдип,+
3оңа Реб шейле диййәр дий: „Ине, Мен саңа гаршыдырын, гылыҗымы гынындан чыкарып, ягшыны-да, яманы-да сенден кесип ташларын+. 4Ягшыны-да, яманы-да сенден кесип ташламак үчин гүнортадан демиргазыга ченли әхли ынсана гаршы гылыҗымы гынындан чыкарарын+. 5Шонда тутуш адамзат гылыҗыны гынындан чыкаран Реббиң Мендигими билер; инди гылыҗы гынына салмарын“». 6«Эй, ынсан оглы, ах чек, оларың гөзлериниң алнында йүрегиңи паралап, аҗы гөзяш дөк. 7Олар саңа: „Нәме бейле гам-гусса батяң?“ диенлеринде, сен олара: „Гелен эрбет хабар зерарлы гама батярын. Муңа хер бир йүрек эрәр, әхли эллер говшар, хер бир рух тапдан дүшер, хер бир дыз эпилер. Ине, хабар гелйәр, ол амала ашар“ дий». Муны Хөкмүрован Реб диййәр+.

8Маңа Реббиң шу сөзи аян болды: 9«Эй, ынсан оглы! Пыгамберлик эт ве Реб шейле диййәр дий:

„Гылыч! Гылыч!

ол йителдилди, чархланды!+

10Бу өлдүрмек үчин йителдилди,
йылдырым кимин чаксын дийип чархланды.

Биз нәдип шатланып билерис?

Оглум, сен таягы ве теммини харладың ахырын.

11Гылыч уланмак үчин чархланмага берилди;
гылыч ганхорың элине берилсин
дийип йителдилди, чархланды.

12Эй, ынсан оглы! Перят эт, багыр!

Чүнки бу гылыч Мениң халкымың,
әхли Ысрайыл ёлбашчыларының үстүнден инйәр.

Ысрайыл ёлбашчылары Мениң халкым билен
бирликде гылычдан гечирилер;
мунуң үчин дөшүңи юмрукла.

13Бу бир сынагдыр; таяк әсгерилмесе, соңы нәме болар?“» Муны Хөкмүрован Реб диййәр.

14«Эй, ынсан оглы, пыгамберлик эт ве элиңи чарп.

Гой, гылыч ики, хатда үч гезек чапсын.

Бу өлдүрйән гылычдыр, көп санлы ынсанлары гыран,
олары хер яндан гуршан гылычдыр.

15Шейдип, оларың горкудан яңа йүреги бүкгүлдесин,
бүдремелери артсын дийип,
Мен әхли дервезелеринде
ховп салян гылыҗы гойдум.
Пах-пах, гылыч йылдырым кимин парлады,
гырмак үчин чыкарылды.
16Эй, гылыч, сагыңа чоз, солуңы чап,
угруң нирә болса, шоңа-да гит.
17Мен-де маңлайыма урарын,
гахар-газабым ятышар,
муны Мен-Реб дийдим».

18Маңа Реббиң шу сөзи аян болды: 19«Эй, ынсан оглы, Бабыл патышасының гылыҗы гелер ялы, өзүңе ики ёл белле, икиси-де бир юртдан чыксын. Гала барян ёлуң башында бир белги ясап гой. 20Аммонларың Раба галасына я-да Яхудадакы берк диварлы Иерусалиме гирер ялы, гылыч үчин ёл яса+. 21Чүнки Бабыл патышасы ики ёлуң башында дуруп җогап агтаряр. Ол оклары силкелейәр ве бутлара маслахат салып, гурбанлык малының багрына середйәр. 22Онуң саг элинде Иерусалими гөркезйән пал бар. Онда дивар йыкян пүрслери ерлешдирмек, өлүм буйругыны бермек, сөвеш награларыны чекмек, дервезелери юмруҗы гураллары гоймак, беркитмелер ве дивара чыкмак үчин япгытлар гурмак барада айдыляр+. 23Бабыл патышасына ант ичип, касам эденлериң назарында бу бош пал болар; эмма олар эле салнанда, пал булара языгы ятладар».

24Шонуң үчин хем Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Сиз җенаятларыңызың үстүни ачмак билен языгыңызы ятлатдыңыз. Әхли ишлериңизде гүнәлериңизи гөркезмек билен языгыңызы ятлатдыңыз. Шонуң үчин зорлук билен эле дүшерсиңиз.

25Эй, Ысрайылың дерексиз, пис хөкүмдары,
соңкы гүнүң якынлашды,
соңкы җеза гүнүң етип гелди!»+

26Хөкмүрован Реб шейле диййәр:

«Селләңи айыр, тәҗиңи чыкар.

Инди бу бейле болмаз.

Пес болан бейгелер,
бейик болан песелер.

27Вейран! Вейран!

Шәхери вейран эдерин!

Хөкүм чыкарян гелйәнчә, бу баша бармаз.

Соңра Мен шәхери оңа берерин».

28«Сен болса, эй, ынсан оглы, пыгамберлик эт ве масгаралайҗы сөзлер айдян аммонлар барада Хөкмүрован Реб шейле диййәр дий:

„Гылыч, гылыч! Өлдүрмек үчин гындан чыкарылды,
ювутсын ве йылдырым кимин чаксын дийип
йителдилип чархланды+.
29Эй, аммон халкы, сен хакда
гөрүлйән гөрнүшлер бидерек,
атылян паллар яландыр.

Эй, гылыч, ол залым пислериң бойнуны чапып ташла,
чүнки оларың соңкы гүни гелди,
ахыркы җезасының вагты етди+.
30Гылыҗы гыныңа сал!
Ярадылан ериңде,
догдук меканыңда
Мен саңа хөкүм чыкарарын+.
31Үстүңизе гахарымы дөкүп,
газап одумы үфләрин,
сени өлдүрмәге забун
вагшыларың элине берерин.
32Сен ода одун боларсың.
Ганың тутуш юртда акар,
инди сен хич хачан ятланмарсың;
чүнки муны Мен-Реб айтдым“»+.

22‑нҗи бап

Иерусалимиң гүнәси

22^1Маңа Реббиң шу сөзи аян болды: 2«Бу ганхор шәхери хөкүм эт, эй, ынсан оглы, оны хөкүм эт! Онсоң оңа өзүниң эден неҗис ишлерини айдып бер+. 3Оңа Хөкмүрован Реб шейле диййәр дий: „Эй, өз ичинде ган дөкүп, вейранчылыгыны тайярлаян шәхер! Бутлар ясап, өзүни харам эдйән шәхер! 4Дөкен ганларың билен этмишли болдуң, ясан бутларың билен харам болдуң; гүнлериңиң соңуны якынлашдырдың, йылларыңың соңуна чыкдың. Шонуң үчин хем Мен сени миллетлериң өңүнде утанҗа, әхли юртларың өңүнде масгарачылыга сезевар эдерин+. 5Эй, ады неҗис ве ичи говгадан долы шәхер, якындакылар-да, узакдакылар-да сени масгараларлар.

6Ине, ичиңде яшаян хер бир Ысрайыл ёлбашчысы өз гүйҗүниң чатдыгындан ган дөкйәр. 7Олар ата-энәни кемситдилер, сениң ичиңде гелмишеге сүтем этдилер, дул хатына ве етиме зулум этдилер+. 8Сен Мениң мукаддес затларыма ве мукаддес Сабат гүнүмиң канунларына бипервай гарадың+. 9Ган дөкмек үчин араңызда төхметчилер бар. Өз араңыздакылар дагларың үстүнде гурбанлык ийдилер ве хаясызлык этдилер+. 10Оларың кәбири өз аталарының аялы билен ятды. Сениң ичиңде аял харамка намысына дегилди+. 11Кимсе гоңшусының аялы билен неҗис иш этди; кимсе утанман өз гелни билен зына этди; кимсе өз аял уясының, өз атасының гызының намысына дегди+. 12Ган дөкмек үчин сениң ичиңде пара алдылар; сен пейда ве гөтерим алдың, зорлук билен гоңшыңдан газанч этдиң ве Мени унутдың. Муны Хөкмүрован Реб айдяндыр+.

13Ине, эден харам газанҗың ве өз ичиңде дөкен ганың үчин Мен элими элиме урарын. 14Сениң билен иш салшан гүнлеримде йүрегиң берк, эллериң гүйчли болармы? Муны Мен-Реб айтдым. Оны ерине хем етирерин. 15Мен сени миллетлериң арасына даргадарын, юртлара пытрадарын, харамлыгыңың соңуна чыкарын+. 16Миллетлериң гөзүниң алнында өзүңи харам этмегиңи бес эдениңде Мениң Ребдигими билерсиң“».

17Маңа Реббиң шу сөзи аян болды: 18«Эй, ынсан оглы! Ысрайыл халкы Мениң үчин галынды болды; оларың бары бир көрүкде эредилен күмшүң галындысы бүрүнч, галайы, демир ве гуршун галындысы ялыдыр+. 19Мунуң үчин Хөкмүрован Реб шейле диййәр: „Барыңызың галынды боландыгыңыз үчин, Мен сизи Иерусалимиң ортасына йыгнарын. 20Эретмек үчин оды үфләп, күмши, бүрүнҗи, демри, гуршуны ве галайыны көрүге салышлары ялы, Мен-де сизи гахар-газабым билен шәхере салып эредерин. 21Сизи йыгнап, газап одумы үстүңизе үфләрин ве сиз шәхериң ичинде эрәрсиңиз. 22Күмшүң көрүкде эрейши ялы, сиз-де шәхериң ичинде эрәрсиңиз, онсоң гахар одуны үстүңизе дөкениң Мен-Ребдигими билерсиңиз“».

23Маңа Реббиң шу сөзи аян болды: 24«Эй, ынсан оглы! Оңа: „Сен газап гүни тәмизленмедик, үстүне ягыш ягмадык юртсуң!“ дий+. 25Онуң ичиндәки хөкүмдарлары[*] арлап авуны парчалаян арслан киминдир; олар адамлары ювутдылар, байлык ве мал-мүлк алдылар, өз ичинде дулларың саныны көпелтдилер+. 26Онуң руханылары канунларымы басгыладылар, мукаддес затларымы харладылар; мукаддес зат билен йөнекей задың арасында парх гоймадылар, харамың ве халалың нәмедигини халка өвретмедилер, мукаддес Сабат гүнүмиң канунларына бипервай гарадылар; Мен оларың арасында әсгермезчилиге дучар болдум+. 27Араларындакы ёлбашчылары харам газанч үчин ган дөкмекде, адам җаныны ёк этмекде авуны парчалаян гуртлар киминдир+. 28Пыгамберлери бош гөрнүшлер гөрүп, яландан пал атып, бу этмишлериниң үстүне хек чалярлар. Мен-Реб айтмадык болсам хем, „Хөкмүрован Реб шейле диййәр“ диййәрлер+. 29Юрдуң халкы бири-бирини эзип, талаңчылык этди, гарыба ве мәтәҗе зулум этди, нәхак ере гелмишеге сүтем этди.

30Юрды хеләк этмезлигим үчин дивары тәзеден беҗерип, онуң гәдигинде юрт үчин өңүмде дуруп билҗек бир адам агтардым, йөне тапып билмедим+. 31Шонуң үчин хем Мен оларың үстлерине газабымы дөкдүм, гахар одум билен олары якып ёк этдим. Эден ишлерини өз башларындан индердим». Муны Хөкмүрован Реб диййәр+.

23‑нҗи бап

Охола ве Охолыба

23^1Маңа Реббиң шу сөзи аян болды: 2«Эй, ынсан оглы! Бир энеден доглан ики гыз барды. 3Олар яшкалар Мүсүрде лолы болуп, зына этдилер. Ол ерде оларың мәмелери элленди ве гыз гөвүслери гысымланды+. 4Улусының ады Охола, кичисиниңки болса Охолыбады. Олар Мениңки болдулар, огуллар ве гызлар догурдылар. Атларына гөрә Охола Самариядыр, Охолыба Иерусалимдир. 5Охола Мениңкикә зына эдип, ойнашлары болан ашур ёлбашчыларына гөвүн берди+. 6Булар мавы эшик гейнен хәкимлер билен эмелдарларды, әхлиси гөрмегей яш йигитлер ве атлы эсгерлерди. 7Охола Ашурың гөрнүкли адамларына өзүни зынагәрлиге берди. Ол кимлере гөвүн берен болса, шоларың бутлары билен өзүни харам этди. 8Мүсүрлилер билен хем зынагәрлигини гоймады. Ол яшка мүсүрлилер онуң билен ятдылар, гыз гөвүслерини гысымладылар ве зыналарыны онуң үстүне дөкдүлер. 9Шонуң үчин Мен оны гөвүн берен ойнашларының элине, ягны ашурларың элине бердим+. 10Олар онуң ялаңачлыгыны паш этдилер, огулларыны ве гызларыны алдылар, өзүни болса гылыч билен өлдүрдилер. Оңа хөкүмлер чыкарылды ве ол аялларың арасында масгара болды.

11Аял доганы Охолыба муны гөрсе-де, гөвүн бермекде ондан хем азгынды, зынагәрлиги уясыныңкыдан-да чөкдерди+. 12Ол беземен гейнүвли ашур ёлбашчыларына хәкимлере, эмелдарлара, ат мүнйәнлере, гөрмегей яш йигитлериң барына гөвүн берди+. 13Мен онуң харам боландыгыны гөрдүм; икисиниң хем ёлы бирди. 14Эмма Охолыба зынагәрлигини артдырды, ол гызыл реңклер билен диварың йүзүне чекилен бабыллы эркеклериниң шекилини гөрди+. 15Шейле хем биллери гушаклы, башлары улы селлели, әхлиси серкерде сыпатлы, аслы бабыллы боланларың суратыны гөрди. 16Охолыба олары гөрен бадына гөвүн берип, бабыллыларың юрдуна чапарлар ёллады. 17Бабыллылар онуң янына, сөйги дүшегине гечдилер, зынагәрликлери билен оны харам этдилер. Бабыллылар билен өзүни харам эденден соң, олары калбы билен йигренди+. 18Охолыба зынагәрлигини ве ялаңачлыгыны ачык паш эденде, онуң уясыны йигренишим ялы, калбым оны-да йигренди. 19Охолыба Мүсүр юрдунда зынагәрлик эден яшлык гүнлерини ятламак үчин зынагәрлигини хас артдырды+. 20Гөврелери эшегиң гөвреси кимин ве биллери атың били кимин болан ойнашларына гөвүн берди. 21Шейлеликде, мүсүрлилер сениң мәмелериңи элләп, гыз гөвүслериңи гысымлан дөврүндәки ялы яшлык хаясызлыгыңы этдиң».

22Шонуң үчин, эй, Охолыба, Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Мен сениң йигренен ойнашларыңы өзүңе гаршы күшгүрерин, олары хер яндан саңа гаршы аяга галдырарын+. 23Бабыллылары, әхли кесетлери, пекотлары, шовалары, ковалары ве олар билен бирликде тутуш ашурлары гөрмегей яш йигитлери, хәкимлериң ве эмелдарларың барыны, серкерделери ве ёлбашчылары, ат мүнйәнлери саңа гаршы гоярын+. 24Олар яраглар, сөвеш арабалары, ат-арабалар ве бир топар халклар билен саңа гаршы чыкып, улы-кичи галканлары, демир тувулгалары билен даш-төверекден дашыңы аларлар. Мен олара хөкүм этмек ыгтыярыны берерин, олар өз дәп-дессурлары боюнча саңа хөкүмлер чыкарарлар+. 25Саңа гаршы габанҗаңлыгым оянар. Олар саңа газапланып ёвуз дарашарлар, бурнуңы ве гулакларыңы кесип ташларлар, аман галанларыңыз гылычдан хеләк боларлар. Огулларыңы ве гызларыңы аларлар, аман галанларыңызы от якып ёк эдер. 26Олар сениң гейимиңи сыпырарлар, овадан шай-сеплериңи аларлар+. 27Мен сениң Мүсүрден гетирен хаясызлыгың ве зынагәрлигиң соңуна чыкарын. Сен олара инди габагыңы галдырмарсың, Мүсүри гайдып ятламарсың»+. 28Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Мен сени өз йигренен адамларыңың, калбыңың йигрененлериниң элине берерин. 29-30Оларың саңа гаршы өзлерини алып барышлары йигренчли болар, сениң әхли зәхметиңиң хасылыны алып, сени ялаңач хем алаң-ачык гоярлар. Сен миллетлер билен зына этдиң, оларың бутлары билен харам болдуң. Шейлеликде, зынагәрлигиң ялаңачлыгы паш болар. Бу затларың әхлиси хаясызлыгың ве азгынлыгың себәпли башыңдан инер+. 31Сен уяңың ёлундан йөредиң, Мен онуң кәсесини сениң элиңе берерин»+. 32Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Сен уяңың чуң ве гиң кәсесинден ичерсиң, бу кәсәниң пүрепүрдиги себәпли, сениң үстүңден гүлнүп масгара боларсың. 33Серхошлыкдан ве гайгыдан доларсың, ол сениң уяң Самарияның кәсесидир, ол элхенчлик хем вейранчылык кәсесидир. 34Оны ичип түкедерсиң, бөлеклерини енҗип, гөвсүңи парчаларсың, Хөкмүрован Реб: „Муны Мен айтдым“ диййәр»+. 35Шонуң үчин Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Мени унудандыгыңа, Менден йүз өврендигиңе гөрә сен хем өз хаясызлыгың ве зынагәрлигиң үчин җезаңы чек»+.

36Реб маңа шейле дийди: «Эй, ынсан оглы! Сен Охола ве Охолыбаның үстүнден хөкүм чыкар! Олара неҗис ишлерини билдир+. 37Олар зына этдилер, эллери ган дөкди; бутлары билен зына этдилер. Маңа догран чагаларыны-да иймит хөкмүнде оларың бутларына хөдүрледилер+. 38Маңа-да шу иши этдилер: шол гүн Мениң мукаддес өйүми харама чыкардылар, мукаддес Сабат гүнүмиң канунларыны харладылар+. 39Бутлары үчин чагаларының дамагыны чаланларындан соң, хут шол гүн мукаддес өйүми харламак үчин ол ере гирдилер, ине, Мениң өйүмиң ичинде шейле этдилер+.

40Хатда, сиз, ики уя! Узаклардан адамлар гелер ялы чапарлар ёлладыңыз, олар гелдилер. Олар үчин сиз ювундыңыз, гөзлериңизе сүрме чекдиңиз, шай-сеплер билен безенип,+
41шанлы дүшекде отурдыңыз, дүшегиң өңүнде болса тайын сачак барды. Мениң якымлы ыслы түтетгим билен ягымы онуң үстүнде гойдуңыз.

42Аладасыз мәрекәниң шовхунлы сеси яңланярды; көпчүлик адамлар билен бирликде чөлден серхошлар хем гетирилди. Олар бу ики уяның билеклерине билезиклер дакдылар, башларына гөзел тәчлери гейдирдилер. 43Онсоң мен: „Вах, бу бир зына эдип, сандан чыкан аял-а, эмма олар онуң билен җынс гатнашыкларыны этмеклерини довам этдирйәрлер“ дийдим. 44Олар бир лолының янына гирилиши ялы, онуң билен ятдылар. Шейдип, хаясыз аяллар болан Охоланың ве Охолыбаның янына гирдилер. 45Эмма догручыл адамлар олара зынахор ве ганхор аялларыңкы ялы хөкүм чыкарарлар, себәби олар зынахордурлар ве эллерини гана буладылар»+.

46Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Оларың гаршысына җемагаты өрүз, олары ховп астына ве талаңа сал. 47Җемагат олары дашлар, гылычлары билен керчәр, огул-гызларыны өлдүрип, өйлерини якар+. 48Шейдип, Мен юртдакы хаясызлыгың соңуна чыкарын, әхли аяллар мундан сапак алып, сизиңки ялы хаясызлык этмезлер+. 49Олар хаясызлыгыңызы өз үстүңизе йүкләрлер. Сиз бутларыңызың гүнәсиниң җезасыны чекерсиңиз. Шонда сиз Мениң Хөкмүрован Ребдигими билерсиңиз»+.

24‑нҗи бап

Гайнаян газан

24^1Сүргүнде болян вагтымызың докузынҗы йылының онунҗы айының онуна маңа Реббиң шу сөзи аян болды: 2«Эй, ынсан оглы! Өзүңе шу гүнүң, хут шу гүнүң сенесини язып гой. Бабыл патышасы хут шу гүн Иерусалими габамага башлады+. 3Питнечи халка бир тымсал айдып, Хөкмүрован Реб шейле диййәр дий: „Газан атар, газан атар-да, ичине сув гуй+. 4Эт бөлеклерини, ягны бут ве дөшүң оңат бөлеклерини онуң ичине ат. Оны сайлама омачалардан долдур. 5Сүриниң иң сайламасындан ал. Газаның ашагындакы одунлары үйшүр, газаны мазалы гайнат, ичиндәки омачалар бишсин“».

6Мунуң үчин Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Ганхор шәхериң халына вай! Кесмек тутан, кесмегинден арассаланмадык бу газаның халына вай! Сайламаздан эти газандан бөлек-бөлек эдип чыкарып зыңың+. 7Шәхериң ганы онуң ортасындадыр; ол оны ялаңач гаяның үстүне дөкди; оны гум билен өртер ялы ере дөкмеди+. 8Мен хем газабымы туташдырып, өч алар ялы онуң ганыны ялаңач гаяның үстүне дөкдүм, онуң үсти өртүлмез». 9Мунуң үчин Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Ганхор шәхериң халына вай! Мен-де одун үйшмегини хас белент эдерин+. 10Одунлары үйшүр, оды туташдыр, эти говуҗа бишир, чорбаны гайнат, гой, омачалар-да янып көйсүн! 11Онсоң бош газаны онуң көзлериниң үстүнде гой. Шейдип, ол гызар, миси янар, пислиги ичинде эрәп, кесмеги айрылар. 12Онуң бар зәхмети бидерек болды, галың кесмеги ондан айрылмаяр; кесмегиң айрылмагына хатда от хем ярдам этмез+. 13Хаясызлыгың сени харам этди. Мен сени тәмизлеҗек болдум, эмма сен тәмизленмек ислемедиң. Саңа гаршы туташан газабым ятышянча, сен харамлыгыңдан тәмизленмерсиң. 14Муны Мен-Реб айтдым, бу берҗай болар, Мен оны эдерин. Җезаңы гечмерин, гайгырмарын ве хайпым гелмез. Өз тутан ёлларыңа ве ишлериңе лайыклыкда саңа хөкүм чыкарылар». Муны Хөкмүрован Реб диййәр+.

Эзекиел пыгамбериң аялы өлйәр

15Маңа Реббиң шу сөзи аян болды: 16«Эй, ынсан оглы! Ине, Мен гөзлериңе иң гымматлы болан кишини бир зарбада сенден аларын, йөне сен зейренме, аглама, гөзяш дөкме+. 17Дымып ах чек; өлиң үчин яс тутма; селләңи гей, чарыгыңы гей, сакгалыңы өртме; яс чөрегини ийме»+.

18Шейлеликде, мен даңдан халка бу сөзлери айтдым; агшам болса аялым өлди. Эртеси даңдан мен әхли зады өзүме буйрулышы ялы берҗай этдим.

19Халк маңа: «Сениң эдйән бу затларыңың бизе нәме дахылы бар? Муны бизе айтҗак дәлми?» дийди+. 20Онсоң мен олара өзүме Реббиң сөзүниң гелендигини айтдым: 21«Ысрайыл халкына Хөкмүрован Реб шейле диййәр дий: „Мен гүйҗүңизиң буйсанҗы, гөзүңизиң арзувлаяны, җаныңызың мәхреми болан мукаддес өйүми харлатмакчы. Галдырып гайдан огул-гызларыңыз гылычдан өлерлер“+.

22„Сиз-де мениң эдишим ялы эдерсиңиз; сакгалыңызы өртмерсиңиз ве яс чөрегини иймерсиңиз. 23Селләңиз башыңызда, чарыгыңыз аягыңызда болар. Яс тутмарсыңыз, агламарсыңыз, эмма этмишлериңиз зерарлы гурап ёк боларсыңыз, бири-бириңиз үчин ах чекерсиңиз“+.

24„Эзекиел сизиң үчин бир аламат болар, ол нәме эден болса, сизем шоны эдерсиңиз. Бу хадысалар йүзе чыканда, сиз Мениң Хөкмүрован Ребдигими билерсиңиз“»+.

25-26«Эй, ынсан оглы! Мен оларың гүйҗүни, гөзеллик шатлыгыны, гөз гуванҗыны, җанларының перваз урян задыны, огул-гызларыны олардан алан гүнүм бу беладан гачып гутулан бири гелип, муны саңа хабар берер+. 27Шол гүн беладан гачып гутулан адам билен геплешмек үчин саңа тәзеден дил битер, сен гепләрсиң, гайдып дилиң тутулмаз. Сен олар үчин бир аламат боларсың, онсоң олар Мениң Ребдигими билерлер»+.

25‑нҗи бап

Аммон юрдуна гаршы пыгамберлик

25^1Маңа Реббиң шу сөзи аян болды: 2«Эй, ынсан оглы! Йүзүңи аммонлара тарап өвүр-де, оларың гаршысына пыгамберлик эт+. 3Хөкмүрован Реббиң сөзүни эшидиң! Хөкмүрован Реб шейле диййәр дий: „Мениң мукаддес өйүми харланларында, Ысрайыл юрдуны вейран эденлеринде ве яхуда халкыны сүргүн эденлеринде, сиз олар барада: ‘Пах-пах! Не аҗап!’ дийшип бегендиңиз+. 4Шонуң үчин, ине, Мен сизи мүлк хөкмүнде гүндогар халкларының элине берерин. Олар дүшелгелерини сизиң араңызда гурарлар, чадырларыны сизде дикерлер, олар сизиң мивелериңизи иерлер, сүйдүңизи ичерлер. 5Раба галасыны дүелериң өрүсине ве Аммон юрдуны доварларың ятагына өврерин. Онсоң сиз Мениң Ребдигими билерсиңиз“»+. 6Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Сиз эллериңизи чарпып, танс этдиңиз, Ысрайыл юрдуна болан йигренҗиңиз билен йүрекден шатландыңыз. 7Шонуң үчин хем, ине, Мен элими сизиң гаршыңыза узатдым. Сизи миллетлере олҗа эдип берерин. Мен сизи халкларың арасындан согруп зыңарын, юртларың арасындан сүпүрип ташларын, сизи ёк эдерин. Онсоң сиз Мениң Ребдигими билерсиңиз»+.

Мовап юрдуна гаршы пыгамберлик

8Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Мовап билен Сегир: „Яхуда халкы хем бейлеки миллетлер ялыдыр“ дийдилер. 9Шонуң үчин Мен Мовабың бир гапдалыны бөвсүп, юрдуң шөхраты болан серхет шәхерлерине Бейтъешимода, Багалмегона ве Кирятайыма зарба урарын+. 10Мен Мовабы аммонлар билен бирликде гүндогар халкларының элине мүлк эдип берерин. Шейдип, аммонлар миллетлер арасында хич хачан ятланылмаз+. 11Моваба хөкүмлер чыкарарын, шонда олар Мениң Ребдигими билерлер».

Эдом юрдуна гаршы пыгамберлик

12Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Эдом өч алмак билен яхуда халкының гаршысына херекет этди, олардан өч алып, агыр гүнә батды+. 13Шонуң үчин Хөкмүрован Реб шейле диййәр: „Мен элими Эдомың гаршысына узадып, ондан ынсаны-да, хайваны-да согруп ташларын ве оны харабачылыга өврерин. Олар Теймандан Дедана ченли аралыкда гылычдан хеләк боларлар+. 14Мен Эдомдан халкым Ысрайылың эли билен өч аларын. Олар Эдомда Мениң гахар-газабым боюнча херекет эдерлер, онсоң олар Мениң өҗүмиң нәмедигини билерлер“». Муны Хөкмүрован Реб айдяндыр.

Пилиштлилере гаршы пыгамберлик

15Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Эбеди душманчылыгы болан пилиштлилер яхудалардан ар алдылар, йүреклериндәки йигренч зерарлы олары ер билен егсан эдип өч алдылар. 16Мунуң үчин Хөкмүрован Реб шейле диййәр: „Ине, Мен элими пилиштлилериң гаршысына узадып, олардан керетлилери согруп ташларын, деңиз якасында галанларыны ёк эдерин+. 17Газаплы җезалар билен олардан агыр өч аларын. Шонда олар Мениң Ребдигими билерлер“».

26-нҗы бап

Сур галасына гаршы пыгамберлик

26^1Сүргүнде болян вагтымызың он биринҗи йылының биринҗи айының бирине маңа Реббиң шу сөзи аян болды: 2«Эй, ынсан оглы! Сур галасы Иерусалим хакда: „Бай-бай-ов, халкларың гапысы болан шәхер йыкылды, дервезелери мениң үчин ачылды. Ол вейран болды, инди мен байлыкдан доларын“ дийди»+. 3Шонуң үчин Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Эй, Сур! Мен саңа гаршыдырын. Деңиз толкунларының ёкары галшы ялы, Мен хем миллетлери сениң гаршыңа аяга галдырарын. 4Олар Суруң диварларыны вейран эдерлер, онуң диңлерини йыкарлар. Мен онуң топрагыны сырып-сүпүрип, ялаңач гая өврерин. 5Ол деңиз ортасында тор язылян ер болар. Хөкмүрован Реб: „Муны Мен айтдым“ диййәр. Сур галасы миллетлере олҗа болар+. 6Олар Сур галасына гарашлы шәхерлерде яшаянлары гылычдан гечирерлер; онсоң олар Мениң Ребдигими билерлер»+.

7Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Ине, Мен патышаларың патышасы болан Бабыл патышасы Небукаднесары атлар, сөвеш арабалары, атлылар, көп халклардан ыбарат әпет гошун билен бирликде демиргазыкдан Сур галасының үстүне гетирерин+. 8Эй, Сур галасы, олар саңа гарашлы шәхерлерде яшаянлары гылычдан гечирерлер, гаршыңа беркитмелер салып, диварыңа чыкмак үчин япгытлар гурарлар ве галканларыны сениң гаршыңа гоярлар+. 9Пүрслер билен диварларыңы оярлар, демир гураллары билен диңлериңи йыкарлар+. 10Атларының көплүгинден яңа сени тозан гапар; диварлары юмрулан бир гала гирилиши ялы, сениң дервезелериңден гиренде атлыларың, тигирлериң ве сөвеш арабаларының сесинден яңа диварларың сарсар. 11Әхли көчелериңи атларының тойнагы билен басаларлар; халкыңы гылыч билен өлдүрерлер, уллакан сүтүнлериңи ер билен егсан эдерлер. 12Байлыгыңы талап, мал-мүлкүңи басып аларлар, диварларыңы йыкып, гөзел җайларыңы вейран эдерлер. Дашларыңы, агачларыңы ве топрагыңы деңзе ташларлар. 13Мен сениң айдымларыңың сесини кесерин, лираларыңың сеси гайдып эшидилмез+. 14Сени ялаңач гая өврерин, тор язылян ер боларсың. Инди сен хич хачан тәзеден беҗерилмерсиң, чүнки Хөкмүрован Реб: „Муны Мен-Реб айтдым“ диййәр»+.

15Хөкмүрован Реб Сур галасына шейле диййәр: «Йыкылышыңың гүрпүлдисинден, яралыларың иңңилдисинден, башыңдан инен элхенч мергиден кенарлардакы халклар титрешмезми+? 16Шонда деңиз боюндакы әхли хөкүмдарлар тагтларындан дүшүп, донларыны чыкарарлар, кешдели эшиклерини сыпырарлар. Горкы лыбасына гирип, ерде отурарлар ве дынувсыз сандырашып, саңа аңк-таңк боларлар+. 17Соңра олар сен хакда агы айдарлар:

„Эй, деңизчилериң яшаян шәхери,
деңизде иң гүйчли мешхур шәхер!
Вах, сен ве сенде яшаянларың
барысы нәхили хеләк болды!
Сен деңзиң якасында
яшаянлара[*] ховп салдың!“+

18Сениң йыкылан гүнүң кенарлардакы халклар титрешерлер, деңиз кенарындакылар сениң хеләк болшуңа ховсала дүшерлер».

19Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Сени илатсыз галан шәхерлер ялы харабачылыга өвренимден соң, чуңлугы үстүңе гетирип, көп сувлар билен бүрәнимден соң, 20сени өлүлер дүнйәсине инйәнлер билен бирликде гадымы халкың янына индерерин. Илатсыз болар ялы, сени өлүлер дүнйәсине инйәнлер билен бирликде ериң тейинде, гадымдан бәри харабачылыга өврүлен ерлерде орнашдырарын; сен гайдып илатлы болмарсың я-да дирилериң яшаян юрдуны эелемерсиң[*]+. 21Мен сени элхенч ховпа дучар эдерин, сен ёк боларсың. Сени гөзләрлер, эмма хич хачан тапмазлар». Муны Хөкмүрован Реб диййәр+.

27‑нҗи бап

Сур галасы үчин айдылан агы

27^1Маңа Реббиң шу сөзи аян болды: 2«Эй, ынсан оглы, Сур галасы хакда агы айт+. 3Деңиз гирелгелеринде месген тутан ве хер бир кенарякасындакы халклар билен сөвда эден Сур галасына Хөкмүрован Реб шейле диййәр дий: „Эй, Сур, сен ‘Гөзеллик кәмиллиги мендирин!’ дийдиң. 4Сениң хөкүмдарлыгың бейик деңизлердедир; сени бина эденлер гөзеллигиңи аңрыбаш дереҗесине етирдилер. 5Сен Сенир дагының сервилеринден ясалан улы гәми ялыдың; саңа богалдак этмек үчин Ливандан кедр агаҗыны гетирдилер+. 6Күреклериңи Башан дубларындан этдилер; тагталарыңы Кипр адасының серви агаҗындан ясап, пилиң диши билен безедилер+. 7Мүсүрден гетирилен кешдели непис зыгыр маталар сениң елкениңди, олар саңа байдак болуп хызмат эдерди. Элиша кенарының мавы ве гырмызы матасы сениң япынҗаңды. 8Сидон ве Арват илаты сениң күрекчилериңди. Эй, Сур, сенде акылдарлар барды, олар сениң гәмичилериңди+. 9Гебалың гаррылары ве акылдарлары сенде болуп, җайрыкларыңы суваярдылар. Харытларыңы алыш-чалыш этмек үчин әхли гәмилер деңизчилери билен сендедилер+. 10Парс, Лут ве Пут сениң уршуҗыларыңды; олар галканлары билен демир тувулгаларыны диварыңдан асардылар; олар саңа шөхрат гетирердилер+. 11Арватлылар ве хейлеклилер төверек-дашыңдакы диварларыңың, гамматлылар болса диңлериңиң үстүндедилер. Олар галканларыны диварларыңың төверек-дашындан асып, гөзеллигиңи аңрыбаша етирердилер. 12Байлыгыңың көпдүги үчин Таршыш сениң билен сөвда этди; харытларыңың дерегине күмүш, демир, галайы ве гуршун берерди+. 13Яван, Тубал ве Мешек сениң сөвдагәрлериңдилер; олар харытларыңың дерегине гуллар ве бүрүнч гаплар берердилер+. 14Тогарма халкы сениң харытларыңың дерегине ябылары, уруш атларыны ве гатырлары берерди+. 15Деданлылар сениң сөвдагәриңдилер; көп кенарларың сөвда гатнашыгы сениң элиңдеди; олар сенден алан харытларының дерегине пилиң диши ве эбен агаҗы билен хасаплашардылар+. 16Сөвдаңың көпдүги үчин Сирия сениң билен сөвда этди; олар сениң харытларыңың дерегине зүмеррет, гырмызы ве кешдели маталар, непис зыгыр мата, мерҗен ве якут берердилер. 17Яхуда билен Ысрайыл юрды сениң сөвдагәрлериңдилер; олар харытларыңың дерегине Миннит бугдайыны, ун, бал, яг ве мелхем берердилер+. 18Сөвдаңың ве байлыгыңың көпдүги үчин Дамаск хем сениң билен сөвда этди; ол Хелбон шерабыны ве ак йүң гетирерди+. 19Узал юрдундан гелен Дан ве Яван харытларыңың дерегине йүплүк берердилер; алыш-чалыш харытларыңың арасында болса ишленен демир, далчын ве хошбой ыслы гамыш барды+. 20Дедан ат мүнмәге герекли болан эерлик аткечелери билен сөвда эдерди. 21Арабыстан ве бүтин Кедар хөкүмдарлары сениң иң гадырлы мүшдерилериңди; олар гузулар, гочлар ве эркечлер гетирип, сениң билен сөвда этдилер+. 22Шебаның ве Рагаманың тәҗирлери сениң сөвдагәриңдилер; олар харытларыңың дерегине әхли атырларың сересини, хер хили гымматбаха дашлар ве алтын берердилер+. 23Харан, Канне, Эден, Шеба тәҗирлери, Ашур ве Килмат сениң сөвдагәриңдилер+. 24Олар сениң базарыңдакы харытларыңы сайлама затлар билен, мавы ве реңбе-‑рең кешдели маталар ве йүп билен берк даңлан реңкли халылар билен алыш-чалыш эдердилер. 25Сениң харытларыңың кервени Таршышың гәмилериди; сен долуп-дашып, деңизлер умманында агыр йүк билен йүкленердиң+.

26Күрекчилериң сени ачык деңизлере алып чыкарлар, эмма гүндогар шемалы деңизлер умманында сени күл-пеекун эдер+. 27Йыкылан гүнүң сениң байлыгың, харытларың, малларың, деңизчилериң, гәмичилериң, җайрыкларыңы суваянлар, харытларыңы алыш-чалыш эдйәнлер, сендәки әхли уршуҗылар ве ичиңдәки әхли җемагат деңизлер умманына гарк боларлар. 28Гәмичилериң ахы-наласындан өри мейданлар лерзана гелер. 29Әхли күрекчилер, деңизчилер ве әхли деңиз гәмичилери гәмилеринден дүшүп, гуры ерде дурарлар+. 30Сеслерини гаталдып, сениң үчин перят эдерлер, башларындан гум соврарлар, күле тогаланарлар+. 31Сениң үчин сачларыны сырып, җул гейнерлер, җанховлуна хасрат билен зар-зар аглап, дады-перят эдерлер. 32Сениң үчин агы айдып, яс тутарлар, ахы-нала чекип, шейле диерлер:

‘Деңиз ортасында Сур ялы
дым-дырс болан гала бармы+?

33Харытларың деңизден чыканда, сен көп халклары доюрдың, байлыгың ве харытларың көплүги билен патышалары баятдың+. 34Ине, деңизде, сувларың дүйбүнде күл-пеекун боланыңда, ичиңдәки харытларың ве әхли җемагатың өзүң билен биле гарк болды’. 35Кенарлардакы әхли илатлар саңа аңкарышдылар; патышалары гаты горкдулар, йүзлериниң реңки өчди+. 36Халклар арасындакы тәҗирлер саңа сыкылык атдылар; сен элхенч ховпа учрап, эбедилик ёк боларсың“»+.

28‑нҗи бап

Сур патышасына гаршы пыгамберлик

28^1Маңа Реббиң шу сөзи аян болды: 2«Эй, ынсан оглы! Сур хөкүмдарына Хөкмүрован Реб шейле диййәр дий: „Сен йүрекде гедемлик эдип: ‘Мен худайдырын, мен деңизлер умманында, худайларың тагтында отурярын’ дийдиң; йүрегиңи худайларың йүреги кимин тутсаң-да, сен худай дәлсиң, ынсансың+. 3Сен Даныелден хас акыллысың, хич бир сыр сенден гизлин дәлдир+. 4Сен даналыгың ве дүшүнҗәң билен байлык эдиндиң, хазыналарыңда алтын, күмүш топладың+. 5Сөвдада чуң даналыгың билен байлыгыңы көпелтдиң, байлыгыңдан яңа йүрегиңи гедем тутдуң“». 6Шонуң үчин Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Сен йүрегиңи бир худай ялы тутдуң. 7Мунуң үчин Мен гелмишеклери, миллетлериң иң рехимсизини сениң үстүңе гетирерин; олар сениң аҗайып даналыгыңы гылыч билен кесип, шан-шөхратыңы харларлар+. 8Сени габра индерерлер; сен деңизлериң гойнунда вагшы өлүме дучар боларсың. 9Сен өзүңи өлдүренлериң хузурында-да: „Мен худай“ диерсиңми? Өзүңи өлдүренлериң элинде сен худай дәлсиң, ынсансың. 10Сен гелмишеклериң элинде сүннетсизлериң өлүми билен хеләк боларсың, себәби Хөкмүрован Реб: „Муны Мен айтдым“ диййәр»+.

11Маңа Реббиң шу сөзи аян болды:

12«Эй, ынсан оглы! Сур патышасы үчин агы айт,
оңа Хөкмүрован Реб шейле диййәр дий:
„Кәмиллигиң мөхүри, даналыгың,
гөзеллигиң аңрыбашы сендиң+.
13Сен Эремде – Худайың багындадың;
лагыл, топаз, гөвхер, сары якут, хакык,
яшыл гашлар, якут, пөвризе ве зүмеррет
ялы әхли гымматбаха дашлара ве алтына гапланыпдың;
гаш өелериңдир ойма накгашчылык
ишлериң хем алтынданды,
буларың әхлиси сениң ярадылан гүнүң тайярланыпды+.

14Сен горагчы керуп болар ялы
ганатларыңы яйып отурдың,
сени Мен белләпдим.
Сен Худайың мукаддес дагындадың,
отлы дашларың арасында гездиң+.
15Ярадылан гүнүңден
тә сенден язык тапылянча,
ёлларыңда айыпсыздың.

16Сөвдаңың көплүги зерарлы сени зулумдан долдурдылар,
сен гүнә этдиң.

Шейлеликде, Мен сени харам хөкмүнде Худайың дагындан ашак ташладым.

Мен сени, эй, горагчы керуп,
отлы дашларың арасындан ковуп ёк этдим.

17Оваданлыгың зерарлы йүрегиңи текепбир тутдуң,
шөхратпаразлыгыңдан яңа даналыгыңы харладың;

Мен сени ере чалдым; гөрсүнлер дийип, патышаларың өңүне зыңдым.

18Сен көп этмишлериң билен,
эрбет сөвдагәрлигиң билен мукаддес ерлериңи харама чыкардың;
онсоң Мен ичиңден от бердим; ол сени яндырды.

Мен сени әхли гөрйәнлериң гөзлериниң алнында якып,
ер йүзүнде күл этдим.

19Халклар арасында сени танаянларың бары саңа аңкарылышарлар;
сен элхенч ховпа учрап, эбедилик ёк боларсың“»+.

Сидон галасына гаршы пыгамберлик

20Маңа Реббиң шу сөзи аян болды: 21«Эй, ынсан оглы! Йүзүңи Сидона тарап өвүр-де, оңа гаршы пыгамберлик эт+. 22Оңа Хөкмүрован Реб шейле диййәр дий: „Ине, Сидон, Мен саңа гаршыдырын; Мен сениң ичиңде шөхрат газанарын. Саңа хөкүмлер чыкарып, Өз мукаддеслигими ыкрар эденимде, сиз Мениң Ребдигими билерсиңиз. 23Мен галаның ичине мерги иберип, көчелеринден ган акдырарын; думлы-душдан үстүне инйән гылычдан галадакы яралылар хеләк боларлар. Онсоң олар Мениң Ребдигими билерлер+. 24Ысрайыл халкыны йигренйәнлериң хич бири инди гайдып Ысрайыла чүмйән яндак ве авулы тикен болмаз, шонда олар Мениң Хөкмүрован Ребдигими билерлер“»+. 25Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Мен ысрайыл халкыны даргадылан халкларың арасындан ызына йыгнап, миллетлериң гөзлериниң алнында мукаддеслигими ыкрар эдерин. Шундан соң олар өз юртларында, ягны Мениң гулум Якуба берен юрдумда месген тутарлар+. 26Ол ерде ховпсуз яшап, өйлер гурарлар, үзүм багларыны отурдарлар. Даш-төверекдәки олары йигренйәнлере хөкүмлер чыкаранымдан соң, олар ховпсуз яшарлар. Шонда олар Мениң өзлериниң Худайы Ребдигими билерлер»+.

29-нҗы бап

Мүсүре гаршы пыгамберлик

29^1Сүргүнде болян вагтымызың онунҗы йылының онунҗы айының он икисине маңа Реббиң шу сөзи аян болды: 2«Эй, ынсан оглы! Йүзүңи Мүсүр патышасы фараона тарап өвүр-де, оңа ве бүтин Мүсүре гаршы пыгамберлик эт+. 3Оңа Хөкмүрован Реб шейле диййәр дий: „Эй, Мүсүр патышасы фараон! Сен дерялар боюнда ятан әпет аждарха кимин: ‘Нил мениңкидир, оны өзүм үчин яратдым’ диййәң! Мен саңа гаршыдырын+. 4Сениң әңлериңе чеңңеклер сокарын ве деряларыңың балыкларыны теңңелериңе япышдырарын. Теңңелериңе япышан балыклар билен бирликде сени деряларыңдан ковуп чыкарарын+. 5Сениң өзүңи ве деряларыңдакы әхли балыклары чөле ташларын. Сен ачык мейданда хеләк боларсың, ол ерден йыгналмарсың ве хич ким саңа эе чыкмаз. Мен сени ябаны хайванлара ве йыртыҗы гушлара шам эдерин+. 6Онсоң әхли Мүсүр илаты Мениң Ребдигими билер.

Мүсүр халкы ысрайыл халкы үчин гамышдан хаса болды+. 7Ысрайыл халкы сенден япышанда, сен дөвлүп, ысрайылларың эгинлерини яраладың; саңа яплананларында, сен овранып, биллерини дөвдүң“».

8Шонуң үчин Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Ине, Мен сениң үстүңден гылыч индерип, ынсаны-да, хайваны-да сенден согруп ташларын+. 9Мүсүр юрды харабачылыга ве чөллүге өврүлер; онсоң олар Мениң Ребдигими билерлер.

Фараон: „Нил дерясы мениңки, оны мен яратдым“ дийди. 10Шонуң үчин хем Мен саңа ве сениң деряларыңа гаршыдырын; Мен Мигдолдан Севене ченли, Эфиопияның серхедине ченли Мүсүр юрдуны бүтинлей чөллүге ве харабачылыга өврерин+. 11Оңа адам аягы басмаз, хайван тойнагы секмез; ол ерде кырк йыллап хич ким яшамаз. 12Мен Мүсүри хараба өврүлен юртларың хем иң харабасына өврерин, онуң шәхерлери вейран эдилен шәхерлериң хем иң вейраны болуп, кырк йыллап хараба болуп ятар. Мен мүсүрлилери миллетлериң арасына пытрадарын, юртларың арасына даргадарын»+.

13Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Кырк йылдан соң мүсүрлилери пытрадылан халкларының арасындан йыгнарын+. 14Мен мүсүрлилериң өңки абаданчылыгыны гайтарып берип, Патрос юрдуна өз догдук меканларына гетирерин. Ол ерде оларың патышалыгы эҗиз патышалык болар+. 15Патышалыкларың иң эҗизи болар, гайдып миллетлерден өзүни ёкары тутмаз. Миллетлериң үстүнден хөкүм сүрмесинлер дийип, Мен олары азалдарын. 16Мүсүрлилер инди хич хачан ысрайыл халкы үчин аркадаянч болмазлар. Гайтам, Мүсүриң бетбагтлыгы олара Мүсүре доланмак билен эден гүнәлерини ятладар. Онсоң ысрайыллар Мениң Хөкмүрован Ребдигими билерлер»+.

17Сүргүнде болян вагтымызың йигрими единҗи йылының биринҗи айының бирине маңа Реббиң шу сөзи аян болды: 18Эй, ынсан оглы! Бабыл патышасы Небукаднесар өз гошунына Сура гаршы агыр зәхмет чекдирди: хер бир эсгериң сачы дөкүлди, хер бир эгниң хамы союлды; эмма чекен зәхметине гөрә, не онуң өзүне, не-де гошунына Сурдан музд төленди. 19Шонуң үчин Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Мен Мүсүр юрдуны Бабыл патышасы Небукаднесара берерин; ол онуң байлыгыны әкидер, олҗасыны алар ве оны талар; бу онуң гошуны үчин музд болар+. 20Мен онуң гаршысына чекен зәхмети үчин Мүсүр юрдуны оңа бердим, себәби олар Мениң үчин ишледилер. Муны Хөкмүрован Реб диййәр. 21Мен ол гүн ысрайыл халкына гүйч берерин, оларың арасында саңа сайрап дуран дил берерин. Онсоң олар Мениң Ребдигими билерлер».

30-нҗы бап

Мүсүр үчин агы

30^1Маңа Реббиң шу сөзи аян болды: 2«Эй, ынсан оглы! Муны пыгамберлик эт-де, Хөкмүрован Реб шейле диййәр дий: „Сиз ‘Ол гүн үчин вай!’ дийип перят эдиң. 3Чүнки ол гүн якындыр, Реббиң гүни голайдыр. Ол гүн апы-тупан гүни, миллетлериң җебир чекҗек дөврүдир+. 4Мүсүриң үстүнден гылыч инер, мүсүрлилер гылычдан хеләк боланларында, Эфиопия илатына горкы аралашар. Мүсүриң байлыгы әкидилер, биналары күл-пеекун эдилер+. 5Мүсүр билен бирликде Эфиопия, Пут, Лут ве бейлеки халклардан гелен гошунларың бары, Куб ве ылалашык баглашан юрдуның илаты гылычдан гечирилер“»+. 6Реб шейле диййәр: «Мүсүре арка дуранлар хеләк боларлар, онуң кувватының буйсанҗы өчер. Мигдолдан Севене ченли оларың бары билеликде гылычдан гечирилер. Муны Хөкмүрован Реб диййәр+. 7Олар хараба өврүлен юртлардан хем бетер хараба өврүлер, онуң шәхерлери вейран эдилен шәхерлериң хем иң вейраны болар+. 8Мүсүре от берип, оны голдаянларың барыны ёк эденимде, олар Мениң Ребдигими билерлер+. 9Ол гүн гайгы-гамсыз яшаян эфиоплары горкузмак үчин гәмилер билен хабарчылар ёлларын. Мүсүриң җебир-җепалы дөврүндәки ялы, олара хем ховп аралашар, ине, ол гүн етип гелйәр». 10Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Мен Бабыл патышасы Небукаднесарың эли билен Мүсүриң бейик гошунының соңуна чыкарын+. 11Миллетлериң иң горкунҗы болан бу Мүсүр юрдуны вейран этмек үчин Небукаднесар гошуны билен бирликде гелер. Олар Мүсүрде гылычларыны ялаңачлап, юрды җесетден долдурарлар. 12Мен дерялары гурадарын, юрды ярамаз адамлара сатарын; юрды ве онуң ичиндәкилериң барыны гелмишеклериң эли билен вейран эдерин. Муны Мен-Реб айтдым»+. 13Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Мен бутлары-да ёк эдерин, Мемфисдәки бидерек хейкеллери айрып ташларын. Гайдып Мүсүр юрдунда хөкүмдар болмаз. Мүсүр юрдуна горкы саларын+. 14Патросы вейран эдерин, Зоган галасына от берерин, Тебес галасында хөкүмлер чыкарарын+. 15Газабымы Мүсүриң гүйҗи болан Синиң үстүне дөкүп, Тебесиң көп илатлылыгының соңуна чыкарын. 16Мүсүре от берерин, Син соңсуз җебир чекер, Тебес галасының дивары җайрык атар ве Мемфис галасы хер гүн душман хүҗүмине сезевар болар. 17Хелиёполысың ве Пибеседиң яш йигитлери гылычдан хеләк боларлар; галадакы халк сүргүн эдилер+. 18Мүсүриң боюнтырыгыны дөвен гүнүм Тахпанхесде гүндиз гиҗә өврүлер. Онуң кувватының буйсанҗы тамамланар; оны бир гара булут гаплар ве шәхериң халкы сүргүне гидер+. 19Мен Мүсүре хөкүмлер чыкарарын; шонда олар Мениң Ребдигими билерлер»+.

20Сүргүнде болян вагтымызың он биринҗи йылының биринҗи айының едисине маңа Реббиң шу сөзи аян болды: 21«Эй, ынсан оглы! Мен Мүсүр патышасы фараоның голуны дөвдүм. Ол шыпа тапар ялы даңылмады я-да гылыч тутмак үчин гүйҗе гелер ялы оңа саргы саралмады+. 22Мунуң үчин Хөкмүрован Реб шейле диййәр: „Мен Мүсүр патышасы фараона гаршыдырын. Мен онуң ики элини хем: сагдын элини-де, дөвүк элини-де сындырып ташларын, элиндәки гылыҗыны гачырарын. 23Мен мүсүрлилери миллетлериң арасына пытрадарын, олары юртларың арасына даргадарын+. 24Бабыл патышасының голларыны гүйчлендирип, гылыҗымы онуң элине берерин; эмма фараоның голларыны дөверин. Фараон Бабыл патышасының өңүнде агыр яралы адамың иңңилдейши кимин иңңилдәр. 25Бабыл патышасының голуны гүйчлендирерин, эмма фараоның голларыны сындырарын. Гылыҗымы Бабыл патышасының элине берерин, ол хем оны Мүсүриң гаршысына узадар, шонда олар Мениң Ребдигими билерлер. 26Мен мүсүрлилери миллетлериң арасына пытрадарын, юртларың арасына даргадарын. Онсоң олар Мениң Ребдигими билерлер“».

31‑нҗи бап

Кедр агаҗы тымсалы

31^1Сүргүнде болян вагтымызың он биринҗи йылының үчүнҗи айының бирине маңа Реббиң шу сөзи аян болды: 2«Эй, ынсан оглы! Фараона ве онуң халкына шейле дий:

„Сен бейиклигиң боюнча киме меңзейәрсиң+?
3Ине, Ашур Ливанда овадан шахалы,
токай саялы кедр агаҗыды.
Онуң бойы узынды,
башы булутларда ерлешйәрди+.
4Сувлар оны өсдүрди,
ерасты булаклар оны белент этди;
даш-төверегини дерялар гуршап,
акар чешмелери билен узакдакы әхли агачлары гандырярды.

5Мунуң үчин онуң бойы
бейлеки агачларың барындан узынды,
балдаклары гүрелди;
сувуң боллугындан шахалары узады.
6Пудакларының үстүнде
гөгүң әхли гушлары хөвүртгеледилер;
шахаларының астында
әхли йыртыҗы хайванлар гузладылар
ве көлегесинде әхли улы миллетлер месген тутдулар+.

7Ол белентлиги билен,
шахаларының узынлыгы билен гөзелди,
көки-де чуң сувлара етипди.
8Худайың багындакы кедр агачлары онуң боюна,
сервилер онуң пудакларына-да тай гелмейәрди,
чынарлар онуң шахаларына дең дәлди,
Худайың багындакы хич бир агач
гөзелликде оңа тай гелмейәрди+.
9Мен оны гүр шахалар билен безәпдим;

Худайың Эрем багындакы әхли агачлар оңа гөриплик этдилер“».

10Шонуң үчин хем Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Онуң бойы өсүп, башы булутлара етенде, бу бейиклик онуң йүрегинде текепбирлик дөретди+. 11Шонуң үчин Мен оны миллетлериң хөкүмдарының элине бердим, оңа өз эрбетлигине лайык дарашдылар. Мен ондан йүз өвүрдим, 12гелмишек миллетлериң иң рехимсизи оны кесип ташлап рет этди. Шахалары дагларың үстүне ве тутуш дерелере дүшүп, пудаклары чапылып, юрдуң әхли җүлгелерине ташланды. Дүнйәниң әхли халклары онуң көлегесинден гитдилер, оны терк этдилер+. 13Гөгүң әхли гушлары онуң дөвлен бөлеклеринде месген тутярлар, мейданың әхли хайванлары онуң шахаларының арасында ерлешйәрлер+. 14Шейлеликде, сувларың якасында етишен хич бир агач бой алып, беленде чыкмаз я-да башлары булуда етмез ве бол сув ичип өсен хич бир агач бейле белентлиге етмез. Оларың бары габра инйән әхли ынсанлар билен бирликде өлүлер дүнйәсине ериң тейине индерилдилер»+.

15Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Өлүлер дүнйәсине инен гүни, Мен ол агач үчин яс тутсунлар дийип, оны дүйпсүз чуңлук билен өртдүм, онуң деряларыны тогтатдым; әпет сувлары сакладым. Бу агач үчин тутуш Ливаны түмлүге гапладым, онуң әхли агачларыны солдурдым. 16Оны габра инйәнлер билен бирликде өлүлер дүнйәсине индеренимде, йыкылышының гүрпүлдисинден миллетлери титретдим; онсоң Эрем багының әхли агачлары, Ливаның иң овадан ве иң сайлама агачлары, бол сув ичип өсенлериң бары ериң тейинде теселли тапдылар+. 17Көлегесинде яшанлар, ягны миллетлериң арасында онуң билен ылалашык баглашанлар хем онуң билен бирликде өлүлер дүнйәсине гылычдан гечириленлериң янына индилер. 18Эрем багының агачларының хайсысы шан-шөхратда ве бейикликде саңа меңзейәр? Йөне сен Эрем агачлары билен бирликде ериң тейине индерилерсиң. Сен гылычдан гечириленлер билен бирликде сүннетсизлериң арасында ятарсың. Фараоның ве онуң әхли бейик гошунының соңы шейле болар». Муны Хөкмүрован Реб диййәр+.

32‑нҗи бап

Фараон үчин айдылан агы

32^1Сүргүнде болян вагтымызың он икинҗи йылының он икинҗи айының бирине маңа Реббиң шу сөзи аян болды: 2«Эй, ынсан оглы! Мүсүр патышасы фараон үчин агы айт ве оңа шейле дий:

„Өзүңи миллетлериң яш арсланына меңзетдиң,
йөне сен деңизлердәки аждарха киминсиң.
Деряларыңда эйләк-бейләк окдурылдың;
аякларың билен сувлары чайкадың,
дерялары буландырдың“»+.
3Хөкмүрован Реб шейле диййәр:
«Биртопар халкларың өңүнде торумы
сениң үстүңе ташларын;
олар сени Мениң торум билен тутарлар+.
4Онсоң сени гуры ере ташларын,
мейдана зыңарын,
гөгүң әхли гушларыны сениң үстүңе гондурарын,
тутуш дүнйәниң йыртыҗы хайванларыны сенден дойрарын+.

5Этиңи дагларың үстүне серип,
дерелери чүйрән ләшиңден долдурарын.

6Топрагыңы даглара ченли ганың билен суварарын;
җүлгелер сениң ләшиңден долар.
7Сени гүмлән махалым гөклери бүрәрин,
йылдызлары гаралдарын;
Гүни булут билен өртерин,
Ай-да өз ышыгыны бермез+.
8Депәңдәки гөклериң әхли
парлак ышыкларыны гаралдарын,
юрдуңа гараңкы дүшүрерин,
муны Хөкмүрован Реб диййәр+.

9Сениң танамаян юртларыңа, башга миллетлериң арасына даргадылан бөлегиңи гетиренимде, көп халкларың йүреклерини ховсала саларын. 10Көп халклары саңа аңкардарын, өңлеринде гылыҗымы булайланымда, оларың патышалары сен себәпли гаты горкарлар; сениң агдарылан гүнүң оларың әхлиси өз җанлары үчин хер пурсатда титрәр»+. 11Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Бабыл патышасының гылыҗы сениң депәңден инер+. 12Бабыл герчеклери миллетлериң иң элхенҗидир, оларың гылыҗы билен гошуныңы хеләк эдерин. Олар Мүсүриң буйсанҗының ёгуна янарлар, онуң бүтин гошуны хеләк болар+. 13Онуң әхли мал-гараларыны бол сувларың башындан ёк эдерин; мундан бейләк ынсан аягы-да, хайван тойнагы-да сувлары буландырмаз. 14Онсоң сувларыны дурлап, деряларыны асуда акдырарын. Муны Хөкмүрован Реб диййәр. 15Мүсүр юрдуны харабачылыга өвренимде, оны әхли затдан махрум эденимде ве онуң илатыны гылыч билен гыранымда, олар Мениң Ребдигими билерлер+. 16Агы будур, олар муны айдарлар; бу агыны миллетлериң гызлары айдарлар. Мүсүр ве онуң гошуны барада бу агыны айдарлар». Муны Хөкмүрован Реб диййәр.

17Сүргүнде болян вагтымызың он икинҗи йылының биринҗи айының он бәшине маңа Реббиң шу сөзи аян болды: 18«Эй, ынсан оглы! Мүсүр гошуны хакда дады-перят эт, оны ве гүйчли миллетлериң гызларыны өлүлер дүнйәсине инйәнлер билен бирликде ериң тейине индер+.

19Олара шейле дий: „Сен кимден гөрмегей?

Ашак ин-де, сүннетсизлер билен бир габырда ят“+.

20Олар гылычдан гечириленлериң арасына йыкыларлар. Гылыч сырылды; Мүсүри ве онуң бүтин гошуныны ере чалып сүйрәң. 21Өлүлер дүнйәсинде Мүсүр ве онуң тарапдарлары хакда иң батыр ёлбашчылар: „Олар ашак индилер, гылычдан гечирилен сүннетсизлер билен ятырлар!“ диерлер+.

22Ашур ве онуң тутуш гошуны ол ерде. Гылычдан гечирилип, хеләк болан эсгерлериниң габырлары онуң дашыны гуршап алыпдыр+. 23Онуң габырларына өлүлер дүнйәсиниң иң дүйбүнден ер берилди, гошуны габрының төверек-дашыны тутуп дур. Дирилериң юрдуна ховп саланларың бары гылычдан гечирилип өлдүрилендирлер+. 24Эйлам юрды ол ерде ве әхли гошуны онуң габрының төверек-дашында; оларың бары гылычдан гечирилип өлдүриленлер; дирилериң юрдуна ховп салан бу сүннетсизлер ериң тейине индилер. Өлүлер дүнйәсине инйәнлер билен бирликде олар хем утанҗа галдылар+. 25Эйлам юрдуна ве онуң тутуш гошунына гылычдан гечириленлериң арасындан дүшек салдылар; бүтин халкы онуң габрының төверек-дашындады; әхлиси хем сүннетсизди ве гылыч билен өлдүриленди; олар дирилериң юрдуна ховп салыпдылар, инди өлүлер дүнйәсине инйәнлер билен бирликде олар хем утанҗа галдылар, олар гылычдан гечириленлериң арасында ерлешдирилдилер. 26Мешек, Тубал ол ердеди. Оларың әхли гошуны оларың габырларының төверек-дашындады; дирилериң юрдуна ховп саландыклары үчин, оларың әхлиси хем сүннетсизди ве гылыч билен өлдүриленди;+
27Олар өлүлер дүнйәсине сөвеш яраглары билен инен, гылычларыны башларына өлүм яссыгы эдинен, бейлеки хеләк болан сүннетсиз батырлар билен биле ятмаярлар. Оларың гүнәлериниң җезасы сүңклерине орнар, себәби олар дирилериң юрдунда батырлара ховп салярдылар. 28Сен хем, эй, фараон, хеләк боларсың ве гылычдан гечириленлер билен биле сүннетсизлериң арасында ятарсың+.

29Эдом хем өз патышалары ве әхли хөкүмдарлары билен ол ердеди. Гүйчлүдигине гарамаздан, оларың бары гылычдан гечириленлер билен биле ятырлар. Олар сүннетсизлер ве өлүлер дүнйәсине инйәнлер билен биле ятырлар+. 30Әхли демиргазык ёлбашчылары ве сидонлылар хем ол ердеди. Гүйчли болуп ховп саландыкларына гарамаздан, олар утанч ичинде гылычдан гечириленлер билен бирликде ашак индилер. Олар гылычдан гечирилен сүннетсизлер билен ятырлар ве өлүлер дүнйәсине инйәнлер билен бирликде утанҗа галдылар+. 31Фараон ве онуң тутуш гошуны олары гөрүп, өзлериниң гылычдан гечирилен әхли гошуны үчин теселли тапарлар. Муны Хөкмүрован Реб диййәр. 32Мен дирилериң юрдуны горкудан сандырамага меҗбур эдерин! Фараон ве онуң тутуш гошуны болса гылычдан гечирилип, сүннетсизлериң арасында ятар». Муны Хөкмүрован Реб диййәр.

33‑нҗи бап

Реб Эзекиел пыгамбери Ысрайыла гөзегчи гойяр

33^1⚫Маңа Реббиң шу сөзи аян болды: 2«Эй, ынсан оглы! Мен бир юрдуң үстүнден гылыч индеренимде, ол юрдуң халкы өз арасындан бир адамы сайлап, өзлерине гөзегчи гойҗакдыгыны илдешлериңе айт+. 3Гөзегчи юрдуң үстүне гылыҗың гелйәндигини гөренде, халка дуйдурыш бермек үчин сурнай чалар+. 4Шонда ким сурнай сесини эшидибем, әгә болмаса ве гылыч гелип, оны өлдүрсе, онуң ганы өз бойнуна болар+. 5Ол сурнай сесини эшидибем, әгә болмады; онуң ганы өз бойнуна болар; йөне әгә болан өз җаныны халас эдер. 6Гөзегчи гылыҗың гелйәндигини гөрүбем, сурнай чалмаса, халка дуйдурыш бермесе ве гылыч гелип, олардан бириниң җаныны алса, бу адам өз этмиши үчин өлдүрилер. Эмма онуң ганы үчин Мен гөзегчи билен хаклашарын.

7Эй, ынсан оглы! Мен сени ысрайыл халкына гөзегчи гойдум; сен Менден сөз эшидип, олара Мениң тарапдан дуйдурыш берерсиң+. 8Мен эрбет адама: „Эй, эрбет адам, сен хөкман өлерсиң!“ диенимде, өз ёлундан әгә болар ялы, эрбеде дуйдурмасаң ве эрбет адам өз этмиши үчин өлсе, онуң ганы үчин Мен сениң билен хаклашарын. 9Догры ёла дүшер ялы, эрбет адамы өз ёлундан хабардар этсең, эмма ол шонда-да өз ёлундан дөнмесе, ол этмиши себәпли өлер, эмма сен өз җаныңы халас эдерсиң+.

10⚫Эй, ынсан оглы! Ысрайыл халкына: „Сиз: Җенаятларымыз ве гүнәлеримиз бизи чөкерйәр, олардан яңа эрәп ёк болуп барярыс. Бу ягдайда биз нәхили дири галарыс? диййәрсиңиз“ дий+. 11Олара Хөкмүрован Реб шейле диййәр дий: „Өз барлыгымдан ант ичйәрин. Мен эрбет адамың өлүминден дәл-де, онуң эрбет ёлундан дөнүп, дири галмагындан хошал болярын. Дөнүң! Эрбет ёлларыңыздан дөнүң! Эйсем, сен нәме үчин өлҗек, эй, ысрайыл халкы?“+. 12Эй, ынсан оглы, өз илдешлериңе шейле дий: „Гүнә эден гүни догручыл адамың догручыллыгы оны халас этмез ве эрбетлигинден дөнен гүни эрбет адамың эрбетлиги онуң хеләк болмагына себәп болмаз. Догручыл адам гүнә эден гүни өңки догручыллыгы себәпли дири галмаз“. 13Мен догручыл адам хакда „Элбетде, ол дири галар“ диенимде, ол өз догручыллыгына бил баглап, эрбетлик этсе, онуң әхли догры ишлери ятланман, гайтам ол өз эден эрбетлигинде өлер+. 14Мен эрбет адама „Сен хөкман өлерсиң“ диенимде, ол өз гүнәсинден дөнүп, адалаты ве догручыллыгы ерине етирсе, 15гиреви ызына берсе, огурлан задыны төлесе ве эрбетлик этмән, яшайшың дүзгүнлеринде йөресе, ол хөкман яшар, өлмез+. 16Эден гүнәлериниң хич бири ятланылмаз; ол адалаты ве догручыллыгы ерине етирендир, ол хөкман дири галар.

17Йөне сениң илдешлериң „Таңрының ёлы догры дәл“ диййәр; оларың өз ёллары догры дәл. 18Догручыл адам догручыллыгындан дөнүп, эрбетлик этсе, мунуң үчин ол өлер. 19Эрбет адам эрбетлигинден дөнүп, адалаты ве догручыллыгы ерине етирсе, олар аркалы дири галар. 20Эй, ысрайыл халкы, сиз „Таңрының ёлы догры дәл“ диййәрсиңиз. Мунуң үчин, эй, ысрайыл халкы, Мен сизиң хер бириңизи өз тутан ёлуңыза гөрә хөкүм этҗекдирин!»

Иерусалимиң йыкылмагы

21Сүргүнде болян вагтымызың он икинҗи йылының онунҗы айының бәшине Иерусалимден гачып гутулан бир адам мениң яныма гелип: «Шәхер басылып алынды» дийди. 22Яңкы адам гелмезинден өң, агшам Реббиң эли мениң үстүмдеди. Эртеси ирден яңкы адам яныма гелмәнкә, Реб маңа дил битирди. Дилим ачылды, инди мен лал дәлдим+.

23Маңа Реббиң шу сөзи аян болды: 24«Эй, ынсан оглы! Ысрайыл юрдундакы харабачылыкларда яшаян илат: „Ыбрайым еке адамды, ол бу юрды мирас алды; эмма биз көп; инди бу юрт мүлк хөкмүнде бизе берлендир“ диййәрлер»+. 25Шонуң үчин олара Хөкмүрован Реб шейле диййәр дий: «Сиз эти ганы билен иййәрсиңиз, гөзлериңизи бутларыңыза дикйәрсиңиз, ган дөкйәрсиңиз; онсоң юрды сиз мирас алармысыңыз+? 26Сиз гылыҗыңыза даянярсыңыз, неҗис ишлер эдйәрсиңиз, хер кес өз гоңшусының аялыны харамлаяр. Шундан соң сиз юрды мирас аларсыңызмы?» 27Олара Хөкмүрован Реб шейле диййәр дий: «Өз барлыгымдан ант ичйәрин, харабалыкдакылар гылычдан хеләк боларлар; чөлдәкилери йыртыҗы хайванлара шам эдерин; галадакылар ве говакдакылар болса мергиден өлерлер+. 28Мен юрды харабачылыга өврерин ве вейран эдерин, онуң кувватының буйсанҗы тамам болар; Ысрайылың даглары чоларып галар, олардан гечен болмаз. 29Эден неҗис ишлери себәпли юрды вейран эденимден ве харабачылыга өвренимден соң, олар Мениң Ребдигими билерлер»+.

30«Сен, эй, ынсан оглы, диварларың гапдалында, өйлериң гапысында илдешлериң сен барада гүррүң эдйәр ве бири-бирине, хер ким өз доганына: „Гел, Ребден гелен сөзүң нәмедигини эшидели!“ диййәр. 31Халк үйшүп, сениң яныңа гелйәр. Мениң халкым хузурыңда отуряр, сөзлериңи диңлейәр, эмма оны берҗай этмейәр; оларың диллеринде сөйги айдымы болса-да, йүреклери харам газанчларының ызына эерйәр+. 32Ине, сен олар үчин оңат саз чалып, махмал овазың билен сөйги айдымларыны айдян багшысың. Олар сениң сөзлериңи диңлейәрлер, эмма олары берҗай этмейәрлер. 33Ине, бу сөзлер догры чыканда догры чыкып хем гелйәр олар өз араларында бир пыгамбериң боландыгыны билерлер»+.

34‑нҗи бап

Ысрайыл чопанлары

34^1Маңа Реббиң шу сөзи аян болды: 2«Эй, ынсан оглы! Ысрайыл чопанларының гаршысына пыгамберлик эт. Пыгамберлик эдип, олара, ягны чопанлара Хөкмүрован Реб шейле диййәр дий: „Өзлерини бакып йөрен Ысрайыл чопанларының халына вай! Чопанлар сүрини бакмалы дәлмидир+? 3Сиз яг ийип, йүңден эшик геййәрсиңиз; семиз гоюнлар сойярсыңыз, эмма сүрини бакмаярсыңыз+. 4Сиз эҗизи кувватландырмадыңыз, сыркавы беҗермедиңиз, яралының ярасыны даңмадыңыз, азашаны ызына гетирмедиңиз ве йитиги идемедиңиз; гайтам, зорлук хем рехимсизлик билен оларың үстүнден агалык этдиңиз. 5Чопаның ёкдугы себәпли олар даргадылды; олар даргадыланда, йыртыҗы хайванлара шам болдулар+. 6Гоюнларым бүтин дагларда ве белент депелерде ыгып гездилер; Мениң гоюнларым бүтин ер йүзүне даргады, олары соран-да болмады, идән-де“».

7Шонуң үчин, эй, чопанлар, Реббиң сөзүни эшидиң: 8«Өз барлыгымдан ант ичйәрин, чопаның ёклугы үчин Мениң гоюнларым таланды ве йыртыҗы хайванлара шам болды. Муны Хөкмүрован Реб диййәр. Чопанларым гоюнларымы идемедилер, олар сүрини бакман, өзлерини бакдылар»+. 9Шонуң үчин, эй, чопанлар, Реббиң сөзүни эшидиң+. 10Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Мен чопанлара гаршыдырын! Сүрим үчин олардан хасабат сорарын ве инди гоюн бакдырмагы гойдурарын. Гайдып, чопанлар өзлерини бакмазлар; Мен гоюнларымы олара иймит болмаз ялы агызларындан халас эдерин». 11Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Гоюнларымы Өзүм гөзләринем, идегем эдерин+. 12Дарган гоюнларының арасында галан чопан сүрүсине нәхили идег, гөзлег эдйән болса, Мен-де гоюнларыма шонуң ялы идег эдерин. Гара булутлы, түм гараңкылык гүни Мен олары әхли даргадылан ерлеринден халас эдерин+. 13Олары халкларың арасындан чыкарарын, юртлардан йыгнарын; өз ерлерине гетирип, Ысрайылың дагларында, җүлгелеринде ве юрдуң әхли отурымлы ерлеринде бакарын+. 14Олары яшыл яйлада бакарын; Ысрайылың белент даглары оларың өрүси болар; ол ерде яшыл яйлада ятып, Ысрайылың дагларында бол өрүде отларлар+. 15Гоюнларымы Өзүм бакып, Өзүм ятырарын. Муны Хөкмүрован Реб диййәр. 16Йитени агтарарын, азашаны ызына гетирерин, яралының ярасыны даңарын ве эҗизи кувватландырып, семизи, гүйчлини хеләк эдерин; олары адалатлылык билен бакарын»+. 17«Эй, Мениң сүрим, Мен Хөкмүрован Реб сизе шейле диййәрин: „Гоюн билен гойнуң, гоч билен текәниң арасында хөкүм чыкарҗак Мендирин+. 18Яшыл яйлада отлаярсыңыз, шонда-да өрүлериңизиң артып галаныны аякларыңыз билен басалаярсыңыз. Дуры сувдан гансаңыз-да, галаныны аягыңыз билен булаярсыңыз. 19Мениң гоюнларым сизиң басгылан отларыңызы иййәрлер, аякларыңыз билен буландыран сувуңызы ичйәрлер“». 20Шонуң үчин хем Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Семиз гоюн билен аррык гойнуң арасында хөкүми Мениң Өзүм чыкарҗакдырын. 21Сиз эҗиз гоюнларың әхлисини ковуп, тә узаклара даргадянчаңыз, янбашыңыз ве чигниңиз билен итйәрсиңиз, шахыңыз билен сүсйәрсиңиз+. 22Шонуң үчин Мен гоюнларымы халас эдерин, олар гайдып талаңа салынмаз; гоюн билен гойнуң арасында хөкүм чыкарарын. 23Олары бакар ялы үстлеринден еке-тәк чопан гоярын. Мениң гулум Давут олары бакар ве оларың чопаны болар+. 24Мен-Реб оларың Худайы ве гулум Давут оларың хөкүмдары болар. Муны Мен-Реб айтдым+. 25Мен олар билен парахатчылык әхтини баглашарын, юртдакы йыртыҗы хайванларың соңуна чыкарын. Олар чөлде ховпсуз яшарлар ве токайларда ятарлар+. 26Мен олара ве дагымың төверегиндәки ерлере берекет индерерин; ягшы өз мөвсүминде ягдырарын, ол ягышлар берекет ягышлары болар+. 27Әхли агачлар өз мивесини берер, ер өз хасылыны эчилер. Олар өз юртларында ховпсуз яшарлар. Боюнтырык багларыны гопарып, гул эденлериң элинден азат эденимде, олар Мениң Ребдигими билерлер+. 28Олар мундан бу яна миллетлериң талаңына дучар болмазлар ве йыртыҗы хайванлар олары иймез. Олар ховпсуз яшарлар, олары горкузан болмаз. 29Олар юртда гайдып ачлыкдан хеләк болмаз ве миллетлериң гыҗалатыны чекмез. Шонда Мен олар үчин бол дәнели экеранчылык мейданыны етишдирерин. 30Шонда өзлериниң Худайы Мен-Реббиң олар билен биледигими, ысрайыл халкының болса Мениң халкымдыгыны билерлер. Муны Хөкмүрован Реб диййәр. 31Сиз Мениң гоюнларым, өримиң гоюнларысыңыз. Сиз ынсансыңыз, Мен болсам сизиң Худайыңыздырын». Муны Хөкмүрован Реб диййәр+.

35‑нҗи бап

Реб Эдом юрдуны җезаландыряр

35^1Маңа Реббиң шу сөзи аян болды: 2«Эй, ынсан оглы! Йүзүңи Сегир дагына тарап өвүр-де, онуң гаршысына пыгамберлик эт+. 3Оңа Хөкмүрован Реб шейле диййәр дий: „Эй, Сегир дагы, Мен саңа гаршыдырын; элими саңа тарап узадып, сени вейран эдип, харабачылыга өврерин+. 4Галаларыңы вейран эдерин, сен харабачылыга өврүлерсиң; онсоң сен Мениң Ребдигими билерсиң+. 5Сенде эбеди душманчылык бар. Сен ысрайыл халкының башына бела гелен гүни, соңкы җезасы дөврүнде олары гылыҗа табшырдың+. 6Шонуң үчин хем Өз барлыгымдан ант ичйәрин, Хөкмүрован Реб диййәр: ганыңы акдырарын ве ган сени ковалар. Ган дөкмеклиги йигренмәндигиң үчин, ган сени ковалар+. 7Сегир дагыны вейран эдип, харабачылыга өврерин; ол ере гелип-гидйәни кесип ташларын. 8Дагларыңы җесетден долдурарын; гылычдан гечириленлер сениң депелериңде, дерелериңде ве җүлгелериңде ятарлар. 9Сени эбедилик харабачылыга өврерин, галаларың илатсыз болар. Онсоң сен Мениң Ребдигими билерсиң“».

10«Мен-Реб ол ерде болсам-да, сен „Бу ики миллет, бу ики юрт бизиңки болар, биз оны эеләрис“ дийдиң. 11Шонуң үчин хем Хөкмүрован Реб шейле диййәр: Өз барлыгымдан ант ичйәрин, Мен хем сениң халкыма болан йигренҗиң себәпли гөркезен гахар ве гөриплигиңе лайык иш кесерин. Сениң үстүңден хөкүм чыкаранымда, ысрайылларың арасында Өзүми аян эдерин+. 12Шонда сен Мениң Ребдигими билерсиң. Мен сениң Ысрайыл дагларына: „Харабачылык! Булар бизе иймәге берилди!“ дийип айдан әхли сөгүнчлериңи эшитдим+. 13Сен дилиң билен Маңа гаршы гедемлик этдиң, Мениң гаршыма бидерек яңрадың, Мен муны эшитдим». 14Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Бүтин дүнйәниң шатланян махалы Мен сени харабачылыга өврерин. 15Сен ысрайыл халкының мирасы харабачылыга өврүленде, нәче шатланан болсаң, шонча-да эҗир чекерсиң. Сен, эй, Сегир дагы тутуш Эдом харабачылыга өврүлерсиң. Шонда сен Мениң Ребдигими билерсиң»+.

36-нҗы бап

Реб Ысрайыла берекет берйәр

36^1Сен, эй, ынсан оглы, Ысрайыл даглары хакда пыгамберлик эдип, шейле дий: «Эй, Ысрайыл даглары, Реббиң сөзүни эшидиң+. 2Хөкмүрован Реб шейле диййәр: „Душман сиз хакда: ‘Хейҗанелек! Инди гадымы белентликлер-де бизиң мүлкүмиз болды!’ диййәр“». 3Шонуң үчин пыгамберлик эт-де, шейле дий: «Хөкмүрован Реб шейле диййәр: „Сизи харабачылыга өврүп, хер тарапдан вейран этдилер. Шейдип, сиз миллетлериң галындысына мүлк болдуңыз, агза-диле дүшүп, иле гүррүң болдуңыз“». 4Шонуң үчин хем, эй, Ысрайыл даглары, Хөкмүрован Реббиң сөзүни эшидиң. Хөкмүрован Реб даглара ве депелере, җүлгелере ве дерелере, даш-төверекдәки башга миллетлере талаң ве гүлки болан харабалыклара, терк эдилен галалара шейле диййәндир:+
5«Шонуң үчин Хөкмүрован Реб шейле диййәр: „Башга миллетлере, эсасан хем бүтин Эдома гаршы гызгын гахарым билен гепледим. Олар өрүлере талаң салҗак болуп, йүрек шатлыгы ве чуңңур йигренч билен Мениң юрдумы өзлерине мүлк эдиндилер“»+. 6Шонуң үчин Ысрайыл юрды хакда пыгамберлик эт, даглара ве депелере, җүлгелере ве дерелере Хөкмүрован Реб шейле диййәр дий: «Сиз миллетлериң гыҗалатыны чекендигиңиз үчин, Мен габанҗаңлык газабымда гепледим». 7Шонуң үчин Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Мен элими галдырып ант ичйәрин, төверегиңиздәки әхли миллетлер-де берен гыҗалатлары зерарлы өзлери эҗир чекерлер. 8Эй, Ысрайыл даглары, сиз шахалар чыкарып, халкым Ысрайыла миве берерсиңиз, чүнки оларың өз юрдуна доланмалы вагты голайлады. 9Мен сизиң тарапыңызы тутярын ве сизе тарап өврүлйәрин; сиз беҗерилип экилерсиңиз. 10Мен сизиң илатыңызы, тутуш ысрайыл халкыны, оларың хеммесини көпелдерин, галалар илатлы болар, харабалар абатланар+. 11Мен юрдуңыздакы ынсанларың ве хайванларың саныны көпелдерин. Олар өрңәп көпелерлер. Озалкыңыз ялы юрдуңызы адамлардан долдурарын ве сизе өңкүден-де артык ягшылык эдерин; онсоң сиз Мениң Ребдигими билерсиңиз+. 12Депәңизде ынсанлары халкым Ысрайылы гездирерин; олар сизи мүлк эдинерлер, сиз оларың мирасы боларсыңыз. Гайдып олары өз чагаларындан махрум этмерсиңиз»+.

13Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Олар саңа: „Сен адам ийиҗи, миллетини өз чагаларындан махрум эден бир юрт“ дийдилер+. 14Шонуң үчин сен мундан бу яна адам иймерсиң, гайдып миллетиңи өз чагаларындан махрум этмерсиң. Муны Хөкмүрован Реб диййәр. 15Инди хич хачан миллетлериң гыҗалатыны саңа эшитдирмерин; сен гайдып халкларың кемситмелерини чекмерсиң ве өз миллетлериң бүдремегине себәп болмарсың». Муны Хөкмүрован Реб диййәр.

16Маңа Реббиң шу сөзи аян болды: 17«Эй, ынсан оглы! Ысрайыл халкы өз юрдунда месген тутан вагты, эрбет ёл-йөрелгелери ве ишлери билен оны харам этди; Мениң өңүмде оларың ёл-йөрелгелери айбашылы аялың харамлыгы киминди+. 18Шейлеликде, юрда ган чайкандыклары ве өз ясан бутлары билен оны харам эдендиклери үчин, Мен оларың үстүне гызгын газабымы дөкдүм+. 19Мен олары миллетлериң арасына даргатдым, олар кесеки юртлара даргадылдылар; өз тутан ёлларына ве ишлерине гөрә олара хөкүм чыкардым+. 20Олар миллетлериң арасында, хер бир баран ерлеринде Мениң мукаддес адыма ыснат гетирдилер. Олар хакда „Булар Реббиң халкы дәлми нәме? Онда нәме үчин олар Онуң юрдундан чыкарылдылар?“ дийилди. 21Ысрайыл халкының гелип, миллетлериң арасында мукаддес адыма ыснат гетирендиклерине хайпым гелди»+.

22Мунуң үчин ысрайыл халкына Хөкмүрован Реб шейле диййәр дий: «Эй, ысрайыл халкы, Мен муны сизиң хатыраңыза дәл-де, сизиң миллетлериң арасына гидип, ыснат гетирен Өз мукаддес адымың хатырасына эдйәрин. 23Миллетлериң арасында ыснат гетирилен, оларың арасында сизиң ыснат гетирен бейик адымың мукаддесдигини гөркезерин. Мен олара сизиң үстүңиз билен мукаддеслигими гөркезенимде, миллетлер Мениң Ребдигими билерлер. Муны Хөкмүрован Реб диййәр+. 24Мен сизи миллетлериң арасындан ызыңыза аларын, әхли юртлардан йыгнап, өз юрдуңыза гетирерин+. 25Онсоң үстүңизе тәмиз сувдан сеперин, сиз тәмиз боларсыңыз; сизи әхли харамлыгыңыздан, әхли бутларыңыздан тәмизләрин+. 26Сизе тәзе йүрек берерин, ичиңизе тәзе рух саларын. Дашдан болан йүреги гөврәңизден чыкарып, сизе этден болан йүрек берерин+. 27Парзларымы берҗай эдериңиз ялы, Мен сизи рухум билен долдурарын; онсоң хөкүмлерими долы ерине етирерсиңиз+. 28Ата-бабаларыңыза берен юрдумда месген тутарсыңыз. Сиз Мениң халкым боларсыңыз, Мен-де сизиң Худайыңыз боларын+. 29Сизи әхли харамлыгыңыздан халас эдерин. Мен галла эмр эдип, оны көпелдерин, сизе гайдып ачлык чекдирмерин+. 30Гайдып сиз миллетлериң арасында ачлык рысвалыгыны чекмезиңиз ялы, агаҗың мивесини ве мейданың хасылыны көпелдерин+. 31Онсоң эрбет ёлларыңызы, пис ишлериңизи ятлап, этмишлериңизден ве неҗис ишлериңизден яңа өзүңизи йигренерсиңиз+. 32Мен муны сизиң хатыраңыза этмейәрин – Хөкмүрован Реб диййәр – муны билип гоюң. Эй, ысрайыл халкы, тутан ёлларыңыздан утаның, йүзүңиз гызарсын!»

33Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Сизи әхли этмишлериңизден тәмизлән гүнүм галалары илатлы эдерин, вейран болуп ятан харабалары абатларын. 34Өтегчилериң гөзлериниң алнында хараба болуп ятан чола юрт беҗерилер. 35Шонда олар шейле диерлер: „Бей-бә! Озал чоларып галан юрт Эрем багы ялы болупдыр-ов! Хараба болуп, вейран эдилен гала дикелдилип, илатлы ере өврүлипдир!“ диерлер+. 36Онсоң төверегиңизде галан миллетлер йыкыланы дикелдйәниң, чола ерлери экинзарлыга өвүрйәниң Мен-Ребдигими билерлер. Муны Мен-Реб айтдым ве хөкман ерине етирерин».

37Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Мен ысрайыл халкының Өзүмден ене ярдам дилемегине гулак гоюп, олар үчин шуны этҗек: олары гоюн сүрүси кимин көпелтҗек+. 38Байрамчылыкларда Иерусалим гурбанлык сүрүси билен нәче долы болса, вейран эдилен галалар-да адамлардан шонча долы болар. Шонда олар Мениң Ребдигими билерлер»+.

37‑нҗи бап

Гуран сүңклериң дүзлүги

37^1Реббиң эли мениң үстүмдеди. Ол мени Өз рухы билен гетирип, дүзлүгиң ортасында гойды; дүзлүк сүңклерден долуды+. 2Ол мени оларың арасындан хер тарапа гечирди. Дүзлүкде сүңклер сан-саҗаксызды. Олар гаты гуранды. 3Ол маңа: «Эй, ынсан оглы! Бу сүңклер дирелип билерми?» дийип сорады. Мен: «Я Хөкмүрован Реб, муны Сен билйәрсиң» дийип җогап бердим+. 4Онсоң Ол маңа бу сүңклер хакда пыгамберлик эдип, олара шулары айт дийди: «Эй, гуры сүңклер, Реббиң сөзүни эшидиң! 5Хөкмүрован Реб бу сүңклере шейле диййәр: „Ине, Мен сизе непесими үфләрин, сиз дирелерсиңиз+. 6Үстүңизе сиңирлер чекип, сизе эт битирерин, үстүңизе дери гейдирип, ичиңизе непесими үфләрин; сиз дирелерсиңиз ве Мениң Ребдигими билерсиңиз“». 7Мен өзүме табшырылышы ялы, пыгамберлик этдим. Пыгамберлик эдип дуркам, бир гох турды, шакырды болды. Сүңклер бири-бирине, ягны хер сүңк өзүне дегишли сүңке якынлашды. 8Мен середип дуркам, оларың үстлеринде сиңирлер ве эт пейда болды; ёкардан олары дери гаплады; йөне оларың непеси ёкды. 9Онсоң Ол маңа непесе пыгамберлик эт, эй, ынсан оглы, пыгамберлик эт-де, непесе айт дийди: «Хөкмүрован Реб шейле диййәр: „Эй, непес, шемал болуп, чар тарапдан өвүс-де, бу өлдүриленлериң үстүне үфле, олар дирелсинлер“». 10Шейлеликде, Онуң маңа табшырышы ялы, пыгамберлик этдим ве непес оларың ичине гирди. Олар дирелип, көп, өрән көп гошун кимин аяк үстүне галдылар+. 11Онсоң Ол маңа шейле дийди: «Эй, ынсан оглы! Бу сүңклер бүтин ысрайыл халкыдыр. Олар: „Сүңклеримиз гурады, умыдымыз үзүлди; биз бүтинлей ёк эдилдик“ диййәрлер». 12Мунуң үчин, пыгамберлик эт-де, олара Хөкмүрован Реб шейле диййәр дий: «Мен габырларыңызы ачып, сизи габырларыңыздан чыкарарын, эй, халкым; сизи Ысрайыл юрдуна гетирерин+. 13Мен габырларыңызы ачып, сизи габырларыңыздан чыкаранымда, эй, халкым, сиз Мениң Ребдигими билерсиңиз. 14Онсоң Мен сизи рухум билен долдурарын, сиз дирелерсиңиз. Мен сизи өз юрдуңызда ерлешдирерин. Онсоң муны Мен-Реббиң айдандыгыны ве ерине хем етирҗекдигими билерсиңиз». Муны Реб айдяндыр+.

Яхуда билен Ысрайылың бирлешмеги

15Маңа Реббиң шу сөзи аян болды: 16«Эй, ынсан оглы, өзүңе бир таяк ал-да, онуң йүзүне „Яхуда үчин ве онуң билен бирлешен ысрайыллар үчин“ дийип яз. Ене бир таяк ал-да, онуң йүзүне „Юсуп ве онуң билен җебислешен тутуш ысрайыл халкы үчин Эфрайымың таягы“ дийип яз. 17Бир таяк болар ялы, олары бири-бирине сеплешдир, олар сениң элиңде бир болар». 18Илдешлериң сенден: «Буларың нәмәни аңладяндыгыны бизе айтҗак дәлми?» дийип соранларында,+
19олара Хөкмүрован Реб шейле диййәр дий: «Мен Эфрайымың элиндәки таягыны Юсуп билен бирлешен ысрайыл тирелериниң таягыны алып, Яхуданың таягына сепләрин. Олары бир таяк эдерин, Мениң элимде олар бир боларлар+. 20Йүзүне язгы язҗак таякларың оларың гөзлериниң алнында сениң элиңде болсун». 21Онсоң олара Хөкмүрован Реб шейле диййәр дий: «Мен ысрайыл халкыны гиден ерлериндәки миллетлериң арасындан чыкарарын. Думлы-душдан йыгнап, олары өз юртларына гетирерин+. 22Олары юртда, Ысрайыл дагларының үстүнде бир миллет эдерин, оларың барыны бир патыша доландырар; олар гайдып ики миллет болмазлар, ики патышалыга бөлүнмезлер. 23Мундан бейләк өзлерини бутлары билен, йигренҗи затлары билен я-да хер дүрли җенаятлары билен харам этмезлер; Мен олары эден әхли дөнүклигинден[*] халас эдерин, тәмизләрин. Шейлеликде, олар Мениң халкым боларлар, Мен хем оларың Худайы боларын+. 24Олара гулум Давут патыша болар; хеммеси үчин диңе бир чопан болар. Олар Мениң хөкүмлерим билен йөрәп, парзларымы долы берҗай эдерлер+. 25Олар гулум Якуба берен юрдумда, ягны сизиң ата-бабаларыңызың месген тутан юрдунда яшарлар; өзлери ве чагалары, чагаларының чагалары эбедилик ол ерде месген тутарлар, гулум Давут эбедилик оларың хөкүмдары болар+. 26Мен олар билен парахатчылык әхтини баглашарын, бу бакы әхт болар. Олары орнашдырып, көпелдерин ве мукаддес өйүми эбедилик оларың ортасында беркарар эдерин+. 27Мен оларың арасында мекан тутарын. Мен оларың Худайы, олар хем Мениң халкым боларлар+. 28Мукаддес өйүм эбедилик оларың арасында ерлешенде, миллетлер Ысрайылы мукаддес эдениң Мен-Ребдигими билерлер»+.

38‑нҗи бап

Гогуң чозушы

38^1Маңа Реббиң шу сөзи аян болды: 2«Эй, ынсан оглы! Магок юрдундакы Мешегиң ве Тубалың хөкүмдары Гога тарап йүзүңи өвүр-де, оңа гаршы пыгамберлик эт+. 3Оңа Хөкмүрован Реб шейле диййәр дий: „Эй, Мешегиң ве Тубалың хөкүмдары Гог! Мен саңа гаршыдырын. 4Мен сени аркан агдарып, әңлериңе чеңңек саларын. Сени ве бүтин гошуныңы, атларыңы, атлыларыңы, беземен гейнүвли, улы хем кичи галканлы, эллери сырылан гылычлы улы җемагатыңың әхлисини чыкарарын+. 5Олар билен бирликде әхлиси галканлы, демир тувулгалы болан парс, Эфиопия ве Пут халкларыны,+
6Гомери ве онуң тутуш гошунларыны, демиргазыгың аңры уҗундан Тогарма халкыны ве әхли гошунларыны сениң билен бирликде көп халклары чыкарарын+.

7Тайяр бол! Яныңа йыгнан әхли җемагатың билен бирликде тайяр бол. Бу җемагата сен горагчы боларсың. 8Көп вагтдан соңра сен сөвеше чагырыларсың. Гелҗек йылларда сен көп халкларың ичинден ызына йыгналан, хемишелик хараба өврүлен Ысрайыл дагларында топланан, урушдан рахатлыга говшан юрда хүҗүм эдерсиң. Башга миллетлериң арасындан чыкарылып гетирилен бу халкың хеммеси инди ховпсуз яшаярлар+. 9Сен ёкары гөтерилип, тупан ялы болуп гелерсиң; юрды гапламак үчин сен ве гошунларың, өзүң билен бирликде көп халклар булут ялы болуп гелерлер“»+.

10Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Шол гүн сениң аңыңа көп пикирлер гелер, дилдүвшүк гурарсың. 11Сен: „Горагсыз обаларың гаршысына чыкайын, дынч ве ховпсуз яшаянларың үстүне дөкүлейин. Оларың яшаян ерлериниң бары диварсыз, ол ерде килт-де, гапы-да ёк“ диерсиң+. 12Сен өң вейран эдилен, эмма инди илатлы болан шәхерлерде яшаян бу халкы талап, олҗа аларсың. Миллетлериң арасындан ызына йыгналып, чарвачылык хем сөвда билен мешгулланян, дүнйәниң ортасында яшаян бу халка гаршы элиңи узадарсың. 13Шеба, Дедан, Таршыш сөвдагәрлери ве онуң әхли ёлбашчылары сенден: „Таламага гелдиң дәлми? Җемагатыңы олҗа алмак, алтын-күмүш әкитмек, эмләк ве көп олҗа эдинмек үчин йыгнадыңмы?“ дийип сорарлар»+.

14Мунуң үчин, эй, ынсан оглы, пыгамберлик эт-де, Гога Хөкмүрован Реб шейле диййәр дий: «Шол гүн сен Мениң халкым Ысрайылың ховпсуз яшаяндыгына гөз етирерсиң! 15Шонда сен яныңдакы көп халклар билен, ат үстүнде болан улы җемагат ве гүйчли гошун билен демиргазыгың аңры уҗундан, өз меканыңдан гелерсиң. 16Сен ер йүзүни гаплаян булут кимин халкым Ысрайылың үстүне хүҗүм эдерсиң. Эй, Гог, ахыркы гүнлерде Мен сени Өз юрдума хүҗүм этдирерин, сен аркалы миллетлере мукаддеслигими аян эдип, Өзүми танадарын»+.

17Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Өңки дөвүрлерде гулларым Ысрайыл пыгамберлериниң үсти билен гүррүңини эденим сен дәлмидиң? Ол гүнлерде Мениң сени ысрайылларың гаршысына чыкарҗакдыгым хакда йыллар бойы пыгамберлик этдилер+. 18Гогуң Ысрайыл юрдуның гаршысына чыкан гүни, хут шол гүн Мениң гахар-газабым мөвч урар. Муны Хөкмүрован Реб диййәр. 19Габанҗаңлыгым ве отлы газабым билен Мен җар эдйән: Шол гүн Ысрайыл юрдунда ер титрәр+. 20Деңзиң балыклары, гөгүң гушлары, йыртыҗы хайванлар, ердәки сүйрениҗилер ве ер йүзүндәки әхли ынсанлар Мениң хузурымда титрешерлер, даглар юмрулар, учутлар йыкылар, әхли диварлар ер билен егсан болар+. 21Әхли дагларымда гылыҗы Гогуң үстүне чозмага чагырарын Хөкмүрован Реб диййәр хер адамың гылыҗы өз доганына гаршы болар+. 22Гогы мерги ве гылыч билен җезаландырарын; онуң ве гошунларының үстүне, янындакы көп халкларың үстүне гарк эдиҗи ягыш ве гүйчли долы, от ве күкүрт ягдырарын+. 23Шейдип, Мен бейиклигими ве мукаддеслигими гөркезҗекдирин, көп миллетлериң гөзлериниң алнында Өзүми аян этҗекдирин; шонда олар Мениң Ребдигими билерлер»+.

39-нҗы бап

39^1Эй, ынсан оглы, Гогуң гаршысына пыгамберлик эт ве оңа Хөкмүрован Реб шейле диййәр дий: «Эй, Мешегиң ве Тубалың хөкүмдары Гог! Мен саңа гаршыдырын+. 2Сени аркан агдарып сүйрәрин, демиргазыгың аңры учларындан чыкарып, Ысрайыл дагларының үстүне гетирерин+. 3Сол элиңден яйыңы, саг элиңден окуңы уруп гачырарын+. 4Сен әхли гошунларың ве яныңдакы халклар билен бирликде Ысрайыл дагының үстүнде хеләк боларсың. Сени хер хили йыртыҗы гушлара ве ябаны хайванлара иймит эдип берерин+. 5Сен ачык мейданда хеләк боларсың, чүнки Хөкмүрован Реб: „Муны Мен айтдым“ диййәр. 6Магогың ве кенарякаларында ховпсуз яшаянларың үстүне от иберерин; шонда олар Мениң Ребдигими билерлер+. 7Халкым Ысрайылың ичинде мукаддес адымы аян эдерин; мундан бейләк мукаддес адымың харланмагына ёл бермерин; онсоң миллетлер Ысрайылда мукаддес болан Мениң Ребдигими билерлер+. 8Ине, ол гүн гелер ве амала ашар, Хөкмүрован Реб диййәр; Мениң гүррүңини эден гүнүм бу гүндүр. 9Ысрайыл галаларының илаты дашары чыкып от якар, әхли яраглары, кичи хем улы галканлары, яйлары ве оклары, сердесселери ве найзалары якып-яндырарлар; булар еди йыллап ода якылар+. 10Одуны мейдандан дашамазлар, токайлары чапмазлар. Олар оды яраглар билен якарлар; өзлерини таланлары таларлар, соянлары соярлар. Муны Хөкмүрован Реб диййәр+. 11Шол гүн Мен Ысрайылда, деңзиң гүндогарындакы Өтегчилер дересинде Гога габрыстанлык берерин. Гогы ве онуң әхли гошуныны ол ерде гөмерлер ве оңа „Гогуң бейик гошунының дереси“ диерлер. 12Юрды тәмизлемек үчин ысрайыл халкы еди айлап олары гөммегини довам этдирер. 13Юрдуң халкы олары гөмер. Мениң шөхратланан гүнүм бу ысрайыл халкы үчин ат-абрай болар. Муны Хөкмүрован Реб диййәр. 14Юрды тәмизлемек үчин адамлар белленер. Олар хемише юрдуң ичинде гезип, хер бир ерде галан басыбалыҗының җеседини гөмерлер, шейдип, юрды тәмизләрлер. Бу тәмизлейиш иши еди айың довамында гечирилмелидир. 15Юрдуң ичинде гезйән гөзлегчилер адам сүңкүни гөрсе, оны тә Гог гошунының дересинде гөмйәнчәлер, онуң янында бир нышан дикерлер. 16Галаның ады-да Хамона[*] болар. Шейдип, олар юрды тәмизләрлер».

17Эй, ынсан оглы, Хөкмүрован Реб хер хили гушлара ве әхли йыртыҗы хайванлара шейле диййәр дий: «Үйшүң-де, гелиң; сизиң үчин кесҗек гурбанлыгыма, Ысрайыл дагларының үстүндәки улы гурбанлыга думлы-душдан йыгнаның, эт иерсиңиз, ган ичерсиңиз+. 18Башаның семиз хайванларының: гочларың, гузуларың, эркечлериң ве өкүзлериң эти ве ганы ялы, гүйчли адамларың ве дүнйәниң хөкүмдарларының этини иерсиңиз, ганыны ичерсиңиз+. 19Сизиң үчин кесен гурбанлыгымдан дойянчаңыз яг иерсиңиз, серхош болянчаңыз ган ичерсиңиз. 20Сачагымың башында атлардан, сөвеш арабаларындан, гүйчли уршуҗылардан хем эсгерлерден доярсыңыз. Муны Хөкмүрован Реб диййәр. 21Мен миллетлериң арасында шөхратымы аян эдерин; чыкаран хөкүмлерими, үстлерине гоян элими әхли миллетлер гөрерлер. 22Шейлеликде, ысрайыл халкы шол гүнден башлап, Мениң өзлериниң Худайы Ребдигими билер+. 23Миллетлер ысрайыл халкының Маңа дөнүклик эдендиги үчин, өз языгы себәпли есир эдип әкидилендигини билерлер. Мен йүзүми олардан гизледим, олары душманларының элине бердим, әхлиси гылычдан хеләк болдулар+. 24Олара өз харамлыкларына ве гүнәлерине лайык җеза бердим; йүзүми олардан гизледим». 25Мунуң үчин Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Инди Мен Якубың өңки абаданчылыгыны гайтарып берерин, бүтин ысрайыл халкына рехим эдерин ве мукаддес адым себәпли габанҗаң боларын+. 26Олара хич ким ховп салман, өз юртларында ховпсуз яшанларында, өзлериниң масгарачылыклы херекетлерине ве Маңа гаршы эден дөнүкликлерине утанарлар+. 27Мен олары халкларың арасындан ызларына гетиренимде ве душманларының юрдундан йыгнанымда, оларың үсти билен көп миллетлериң гөзлериниң алнында Өз мукаддеслигими гөркезерин+. 28Сүргүн эден ерлеримден халкы ызына гетиренимде, олар Мениң өзлериниң Худайы Ребдигими билерлер; ол ерде оларың бирини-де галдырман өз юртларына йыгнарын. 29Рухумы ысрайыл халкының үстүне дөкерин ве инди хич хачан йүзүми олардан гизлемерин». Муны Хөкмүрован Реб диййәр+.

40-нҗы бап

Тәзе ыбадатхана хакындакы гөрнүш

40^1⚫Сүргүнде болян вагтымызың йигрими бәшинҗи йылының биринҗи айының онуна Иерусалим шәхериниң йыкылмагының он дөрдүнҗи йылы, эдил шол гүн Реббиң эли мениң үстүмдеди. Ол мени шол ере әкитди+. 2Гөрнүшде Худай мени Ысрайыл юрдуна гетирип, бир белент дагың үстүнде гойды. Гүнорта тарапда шәхере меңзеш биналар бар ялыды+. 3Реб мени ол ере гетирди. Ине, бир адам пейда болды, даш кешби бүрүнч ялы ялпылдаярды, элинде зыгырдан эдилен йүп ве бир өлчег таягы барды; ол дервезеде дурды+. 4Яңкы адам маңа шейле дийди: «Эй, ынсан оглы! Гөзлериң билен гөр, гулакларың билен эшит, саңа гөркезҗек әхли затларыма ягшы үнс бер. Сен бу ере мениң саңа гөркезмегим үчин гетирилдиң. Гөрйән әхли затларыңы ысрайыл халкына җар эт»+.

5Ине, Худайың өйүниң дашында төвереклейин дивар барды. Яңкы адамың элинде узынлыгы алты тирсек болан өлчег таягы барды, хер тирсек адаты тирсекден дөрт бармак узынды. Ол диварың галыңлыгыны өлчеди: онуң ини-де, бойы-да бир өлчег таягына деңди+. 6Онсоң ол гүндогар тарапдакы дервезә гелип, онуң басганчаклары билен гапысының янына чыкып, онуң босагасыны өлчеди: онуң ини бир өлчег таягыды. Бу босаганың ини бир өлчег таягыды+. 7Хер хүҗрәниң узынлыгы-да, ини-де бир өлчег таягыды. Хүҗрелериң аралыгы бәш тирсекди. Худайың өйүне тарап бакян эйваның янындакы гапының босагасының узынлыгы бир өлчег таягыды. 8-9Соңра ол дервезәниң ички эйваныны өлчеди, ини алты тирсек, узынлыгы секиз тирсек чыкды. Сөелериниң галыңлыгы ики тирсекди; дервезәниң ички эйваны Худайың өйүне тарап бакып дурды. 10Гүндогар тарапдакы дервезәниң хүҗрелери хер яндан үчди; үчүсиниң-де өлчеги бирди; сөелериң өлчеги хем хер яндан бирди. 11Ол дервезәниң агзының инини өлчеди, он тирсек болды ве ички дервезәниң узынлыгы он үч тирсек болды. 12Хүҗрелериң өңүнде хер тарапдан бир тирсеклик дивар барды; хүҗрелериң өлчеги хер яндан алты тирсекди. 13Ол дервезәни бир хүҗрәниң үчегинден бейлеки үчегине ченли өлчеди: онуң ини йигрими бәш тирсек чыкды, хүҗрелериң гирелгелери бири-бирине бакышып дурдулар. 14Дервезәниң гирелгесиндәки дәлизиң төвереклейин өлчеги алтмыш тирсек чыкды. 15Дервезәниң гирелгесинден ички эйваның аңры башына ченли узынлык элли тирсекди. 16Дервезәниң ич тарапында хүҗрелериң ве сөелериң хер янында пенҗире гөрнүшли тагчалар барды, эйванлар хем шейледи; сөелериң йүзүнде палма агачларының шекили барды+.

17Онсоң ол мени дашкы ховла гетирди; ол ерде отаглар ве төвереклейин чекилен даш ёл барды. Даш ёлуң угрунда отуз отаг барды+. 18Дервезелериң ики гапдалындакы даш ёлуң гиңлиги дервезелериң узынлыгына деңди. Бу ашакы даш ёлды. 19Онсоң ол ашакы дервезәниң өңүнден ички ховлының өңүне ченли болан гиңишлиги дашардан өлчеди: ол йүз тирсек чыкды; гүндогар ве демиргазык тарапда-да шейледи. 20Дашкы ховлының демиргазыгындакы дервезәниң-де узынлыгыны ве инини өлчеди. 21Онуң хүҗрелери бу янда үч, ол янда хем үчди; сөелериң ве эйваның өлчеги биринҗи дервезәниң өлчеги билен меңзешди; узынлыгы элли тирсек, ини йигрими бәш тирсекди. 22Онуң тагчалары, эйваны ве чекилен палма агачларының шекили гүндогар тарапдакы дервезәниң өлчегине гөрәди. Оңа еди басганчакдан чыкылярды ве олар эйвана алып барярды. 23Ички ховлының дервезелери демиргазык ве гүндогар тарапдакы дервезелер бакышып дурдулар; дервезеден дервезә ченли аралыгы өлчеди: ол йүз тирсек чыкды.

24Онсоң ол адам мени гүнорта тарапа әкитди; ине, гүнорта тарапа бакян бир дервезе барды; онуң сөелерини ве эйваныны өлчеди, мунуң өлчеги-де бейлекилере меңзешди. 25Дервезеде ве эйванда өңки тагчалар ялы тагчалар барды ве дервезәниң узынлыгы элли тирсек, ини йигрими бәш тирсекди. 26Оңа чыкар ялы еди басганчак барды ве олар эйвана алып барярды. Онуң сөелериниң йүзүнде палма агачларының шекили барды; оларың бири бу янда, бейлекиси ол яндады. 27Ички ховлының гүнорта дервезеси барды; ол адам гүнорта дервезеден бейлеки дервезә ченли узынлыгыны өлчеди, ол йүз тирсек чыкды.

28Соңра ол мени гүнортадакы дервезеден ички ховла гетирди ве гүнортадакы дервезәни өлчеди; мунуң өлчеги-де бейлекилере меңзешди+. 29Онуң хүҗрелериниң, сөелериниң ве эйванының өлчеглери-де бейлекилере меңзешди. Дервезеде ве эйванда төвереклейин тагчалар барды. Дервезәниң узынлыгы элли тирсек, ини йигрими бәш тирсекди. 30Ховлының хер гапдалында узынлыгы йигрими бәш тирсек, ини бәш тирсек болан эйванлары барды. 31Дервезәниң эйваны дашкы ховла тарап бакып дурды; сөелериниң йүзүнде палма агачларының шекили барды; оңа чыкар ялы секиз басганчак барды.

32Онсоң ол мени ички ховла, онуң гүндогар тарапына гетирди; дервезәни өлчеди, мунуң өлчеги-де бейлекилере меңзешди. 33Онуң хүҗрелериниң, сөелериниң ве эйванының өлчеглери-де бейлекилере меңзешди; дервезеде ве эйванда төвереклейин тагчалар болуп, дервезәниң узынлыгы элли тирсек, ини йигрими бәш тирсекди. 34Дервезәниң эйваны дашкы ховла тарап бакып дурды; сөелериниң йүзүнде палма агачларының шекили барды; оңа чыкар ялы секиз басганчак барды.

35Онсоң ол мени демиргазыкдакы дервезә гетирди; оны өлчеди, мунуң өлчеги-де бейлекилере меңзешди. 36Мунуң-да хүҗрелери, сөелери, эйваны ве тутуш төверегиндәки тагчалары меңзешди. Онуң узынлыгы элли тирсек, ини йигрими бәш тирсекди. 37Онуң эйваны дашкы ховла тарап бакярды; сөелериниң йүзүнде хер ян тарапдан палма агачларының шекили барды; оңа чыкар ялы секиз басганчак барды. 38Дервезе гирелгесиндәки сүтүнлериң гапдалында гапысы ачык бир отаг барды; якма гурбанлыкларыны шол ерде ювярдылар+. 39Үстүнде якма гурбанлыгыны, гүнә ве язык гурбанлыкларыны сояр ялы эйваның хер тарапында ики хантагта дурды+. 40Эйваның дашында, демиргазыкдакы дервезе гирелгесиниң хер икиян гапдалында ики хантагта дурды. 41Дервезәниң хер икиян гапдалында дөрт хантагта болуп, үстүнде гурбанлык малыны сояр ялы җеми секиз хантагта барды. 42Якма гурбанлыгы үчин ёнулан дашдан узынлыгы ве ини бир ярым тирсек, бейиклиги болса бир тирсек болан дөрт хантагта дурды; оларың үстүнде болса якма гурбанлыгыны ве бейлеки гурбанлыклары соймак үчин энҗамлар барды. 43Отагың ичинде төвереклейин херсиниң узынлыгы дөрт бармак болан илдиргичлер какылгыды; хантагталарың үстүнде болса гурбанлык эти барды. 44Ички дервезәниң дашында, ички ховлуда ики отаг[*] барды; буларың бири демиргазык дервезесиниң гапдалындады ве йүзи гүнорта тарап бакярды, бейлекиси гүнорта дервезесиниң гапдалында болуп, йүзи демиргазык тарапа бакярды+.

45Ол адам маңа шейле дийди: «Йүзи гүнорта тарап бакян бу отаг Худайың өйүни гораян руханылар үчиндир. 46Йүзи демиргазыга тарап бакян отаг болса, гурбанлык сыпасыны гораян руханылар үчиндир. Булар леви тиресинден болуп, Реббе хызмат этмек үчин, Оңа якынлашан Садогың огулларыдылар»+. 47Соңра ол ховлыны өлчеди; онуң узынлыгы-да, ини-де йүз тирсек болуп, инедөрдүлди. Гурбанлык сыпасы болса Худайың өйүниң өңүндеди+.

Худайың өйи

48Онсоң ол адам мени Худайың өйүниң эйванына гетирип, онуң гирелгесиниң гапдал диварларыны өлчеди, оларың узынлыгы бәш тирсекди; гирелгәниң ини он дөрт тирсек, гапдал диварларының ини болса үч тирсекди. 49Эйваның узынлыгы йигрими тирсек, ини он ики тирсекди; оңа чыкар ялы он басганчак барды. Гирелгәниң икиян гапдалында сүтүнлер барды+.

41‑нҗи бап

41^1Онсоң ол адам мени Худайың өйүниң дашкы отагына гетирип, онуң сөелерини өлчеди, онуң ини хер яндан алты тирсекди; бу өңки мукаддес чадырың гиңлиги ялыды. 2Гирелгәниң ини он тирсекди; оңа хер ики тарапдан бирлешйән диварларың ини бәш тирсекди. Ол дашкы отагы хем өлчеди, онуң узынлыгы кырк тирсек, ини йигрими тирсекди+. 3Онсоң ол ички отага гирип, гирелгәниң хер сөесини өлчеди, оларың хер бириниң ини ики тирсекди. Гирелгәниң ини алты тирсекди ве оңа хер ики тарапдан бирлешйән диварларың ини еди тирсекди. 4Ол адам дашкы отагың өңүндәки бу отагы өлчеди: узынлыгы-да, ини-де йигрими тирсекди. Онсоң ол маңа: «Бу иң мукаддес отагдыр» дийди+.

5Худайың өйүниң диварыны өлчеди, онуң галыңлыгы алты тирсекди; онуң тутуш даш-төверегиндәки гапдал отагларының ини дөрт тирсекди+. 6Отаг үстүнде отаг болуп, гапдал отаглар үч гатды ве хер гатда отуз отаг барды. Пүрслер өйүң диварларына гирмесин дийип, өйүң диварларында гапдал отаглара голдав берйән чыкгытлар барды+. 7Худайың өйүниң төверегиндәки гапдал отаглар ёкары гата чыкдыгыңча гиңелйәрди, себәби өйүң диварларының дүйби ёкарсына гаранда инлиди. Ёкары гатлара чыкдыгыңча-да, отаглар гиңелйәрди. Шейле-де, иң ашакы отагдан иң ёкаркы отага ортакы отагдан чыкылярды. 8Мен бу өйүң даш-төвереклейин белентлигини гөрдүм; гапдал отагларың дүйплери долы бир өлчег таягына, ягны алты тирсеге деңди. 9-10Гапдал отагларың дашкы диварының галыңлыгы бәш тирсекди; өйүң гапдал отаглары билен ховлының отагларының арасында бош аралык барды. Онуң ини йигрими тирсек болуп, өйи даш-төвереклейин гуршап алярды. 11Гапдал отаглар ачык гиңишлиге тарап ачылярды. Демиргазык тарапдакы отаглара гирилйән бир гапы барды, гүнорта тарапында хем бир гапы барды; төвереклейин ачык гиңишлигиң ини болса бәш тирсекди. 12Гүнбатардакы мейданчаның өңүнде бир ымарат барды, онуң ини етмиш тирсекди; диварының галыңлыгы хер яндан бәш тирсек, узынлыгы тогсан тирсекди.

13Соңра ол адам Худайың өйүни өлчеди: узынлыгы йүз тирсекди; онуң мейданчасы, җайы, диварлары билен бирликде йүз тирсек чыкды+. 14Өйүң гүндогар тарапының ве мейданчасының ини хем йүз тирсекди. 15Онсоң ол өйүң аркасындакы мейданча бакып дуран ымаратың узынлыгыны өлчеди, хер тарапындакы эйванлары билен бирликде онуң узынлыгы йүз тирсекди.

Дашкы отаг, ички отаг, ховла бакып дуран эйван, 16босагалар, тагчалар, босаганың гаршысындакы үчтараплайын диварлы эйванча ерден тагчаларына ченли агач гапылыды. Бу тагчалар пенҗире гөрнүшиндеди+. 17-18Гапының депеси, ички хем дашкы отаглары, өйүң тутуш диварлары нагышлар билен хашамланып, олара керупларың ве палма агачларың шекиллери салныпды; ики керубың арасында бир палма агаҗы болуп, хер керубың ики йүзи барды+. 19Бир тарапында палма агаҗына бакян ынсаның йүзи барды, бейлеки тарапында палма агаҗына бакян яш арсланың йүзи барды. Тутуш өйүң әхли төверегине шейле эдилипди+. 20Дашкы отагың диварының йүзүне ашакдан гапының депесине ченли керуплар хашамлананды; өйүң диварының йүзи-де шейледи. 21Дашкы отагың гапы сөелери инедөрдүлди; иң мукаддес отагың өңүндәки гапы сөелери-де булара меңзейәрди+. 22Гурбанлык сыпасы агачдан болуп, бейиклиги үч тирсек, узынлыгы ики тирсекди; бурчлары, узынлыгы ве диварлары хем агачданды. Ол маңа: «Реббиң хузурындакы хантагта будур» дийди. 23Дашкы отаг билен иң мукаддес отагың ики-икиден гоша гапысы барды. 24Хер гапының ики тайы, ачылып-япылян ики тайы барды; ики тайы бир гапыныңкы, ики тайы-да бейлеки гапыныңкыды+. 25Диварларың йүзүне чекилиши ялы, дашкы отагың гапыларына-да керуплар билен палма агачлары оюлып чекиленди; дашарда эйваның өңүнде далан барды+. 26Эйваның гапдал диварларында пенҗире гөрнүшли тагчаларың ве палма агачларының шекили барды. Өйүң гапдал отаглары ве далан хем шейледи+.

42‑нҗи бап

Руханыларың отаглары

42^1Онсоң ол адам мени демиргазык тарапдан дашкы ховла чыкарды. Худайың өйүниң мейданчасының ве ымаратың гапдалындакы демиргазык отаглара гетирди+. 2Гапысы демиргазыга бакян бу ымаратың узынлыгы йүз тирсек, ини элли тирсекди. 3Ички ховлының ини йигрими тирсеклик бош аралыгының ве дашкы ховлының даш ёлуның арасында үч гатлы бири-биринден бейгелйән эйванлар барды. 4Бу ики хатар отагларың арасында гезер ялы ини он тирсек, узынлыгы йүз тирсек болан дәлиз барды; онуң гапылары демиргазыга бакярды. 5Ёкаркы отаглар дарды, себәби җайың ашакы ве ортакы отагларына гаранда, эйванлар олардан көпрәк ер тутярды. 6Олар үч гатдан ыбаратды, ховлының сүтүнлери ялы сүтүнлери ёкды; шонуң үчин ёкаркы эйван ашакы ве ортакы эйвандан даррак эдилипди. 7Отагларың өңүнде отаглара ве дашкы ховла тарап узалян дивар барды, онуң узынлыгы элли тирсекди. 8Дашкы ховлудакы отагларың узынлыгы элли тирсекди; ыбадатхананың гаршысындакы гапдал отагларың узынлыгы болса йүз тирсекди. 9Бу отаглара дашкы ховлудан гирҗек болсаң, гүндогар тарапдакы ашакы гечелгеден бир гирелге барды. 10Ички ховлының гүндогар тарапында мейданча ве ымарата бакян башга отаглар хем барды. 11Демиргазык тарапдакы отагларда болшы ялы, бу отагларың хем деңинде бир гечелге барды. Отагларың узынлыгы ве ини бирмеңзешди; оларың әхли чыкалгалары, гурлушы ве гапылары эдил шолар ялыды. 12Шейдип, гүнбатардакы отаглара эдил демиргазыкдакы ялы диварың янындакы гүндогар тарапдан узалян ашакы гечелгеден гирилйәрди. 13Ол адам маңа шейле дийди: «Мейданчаның демиргазыгындакы ве гүнортасындакы отаглар мукаддес отаглардыр. Реббе хызмат эдйән руханылар иң мукаддес затлары ол ерде иерлер; иң мукаддес затлары, галла садакасыны, гүнә ве язык гурбанлыкларыны ол ерде гоярлар; чүнки ол ер мукаддесдир+. 14Руханылар мукаддес ере гиренлеринде, хызмат эдйән вагты геййән гейимлерини бу отагларда чыкарып гоймаздан дашкы ховла чыкмасынлар, себәби бу гейимлер мукаддесдир. Халкың янына чыкмаздан өң, олар башга гейимлер геймелидирлер»+.

15Ол адам мукаддес ери өлчәп боланындан соң, мени гүндогара тарап бакян дервезеден чыкарып, диварың төверегиниң узынлыгыны өлчеди. 16Өлчег таягы билен мукаддес ериң гүндогар тарапыны өлчеди: бу өлчег таягы боюнча бәш йүз тирсек чыкды. 17Онуң демиргазык тарапыны өлчеди, өлчег таягы боюнча бәш йүз тирсекди. 18Онуң гүнорта тарапыны өлчеди: өлчег таягы боюнча бәш йүз тирсек чыкды. 19Онуң гүнбатар тарапыны өлчеди: өлчег таягы боюнча бәш йүз тирсек чыкды. 20Оны дөрт тарапындан хем өлчеди. Мукаддес зады йөнекей затдан айырмак үчин онуң даш-төверегинде бир дивар барды. Онуң узынлыгы-да, ини-де бәш йүз тирсеге деңди+.

43‑нҗи бап

Реббиң шөхраты өйи долдуряр

43^1Онсоң ол адам мени гүндогар тарапа бакып дуран дервезә гетирди+. 2Ине, гүндогар тарапдан Ысрайыл Худайының шөхраты гелди. Онуң сеси гүйчли акян сувларың шаггылдысы ялыды. Онуң шөхратындан ер нур сачярды+. 3Бу гөрнүш Худайың Иерусалими хеләк этмәге гелендәки ве Кебар каналының якасындакы гөрен гөрнүшлериме меңзешди; мен ере йүзин йыкылдым+. 4Реббиң шөхраты гүндогара тарап бакян дервезеден өе гирди. 5Онсоң Рух мени алып, ички ховла гетирди; Реббиң шөхраты өйи долдурды+. 6Яңкы адам янымда дурка, мен өйден бириниң өзүме сөз гатяндыгыны эшитдим. 7Ол маңа шейле дийди: «Эй, ынсан оглы! Мениң тагтымың ве аяк дабанымың ери, ысрайыл халкының арасында эбедилик отурҗак ерим бу ердир. Мундан бейләк ысрайыл халкы-да, оларың патышалары-да зына эдип, сеждегәхлеринде патышаларының хейкеллерини отуртмак билен Мениң мукаддес адымы харам этмезлер+. 8Олар босагасыны босагамың, гапыларының сөесини гапымың сөесиниң янында гурдулар, Мен билен оларың арасында диңе бир дивар барды; олар неҗис ишлери билен Мениң мукаддес адымы харам этдилер; Мен гахар-газабым билен олары хеләк этдим. 9Инди зыналарыны ве патышаларының хейкеллерини Менден узаклашдырсынлар, Мен хем эбедилик оларың арасында месген тутарын. 10Сен, эй, ынсан оглы, ысрайыл халкыны бу өйден хабарлы эт, гой, онуң нусгасыны өлчесинлер ве этмишлеринден яңа утансынлар+. 11Эгер эден әхли ишлери үчин утансалар, өйүң гурлушыны, онуң ербе-ердигини, гирелгелерини ве чыкалгаларыны, тутуш тасламасыны ве дүзгүнлерини, әхли мейилнамаларыны ве канунларыны олара аян эт, гөзлериниң алнында шуны яз. Шейдип, онуң тутуш мейилнамасыны ве әхли дүзгүнлерини сакласынлар, олары берҗай этсинлер. 12Худайың өйүниң кануны шейледир: дагың башында онуң әхли төверегиниң арачәги өрән мукаддес ер болар. Ине, Худайың өйүниң кануны шудур».

Гурбанлык сыпасы

13Бир тирсек ве дөрт бармак болан узын тирсек боюнча гурбанлык сыпасының өлчеги шейледир: онуң япҗагазының чуңлугы-да, ини-де бир тирсек, ябың гырасы төвереклейин бир гарыш. Гурбанлык сыпасының эсасы дүйби будур+. 14Арыкдан ашакы дивара ченли бейиклиги ики, ини бир тирсекдир; кичи дивардан улы дивара ченли бейиклиги дөрт, ини бир тирсекдир. 15Гурбанлык сыпасының бейиклиги дөрт тирсек. Онуң үстүнден ёкарлыгына дөрт шах болар+. 16Гурбанлык сыпасының үст бөлегиниң оҗагының бойы он ики тирсек, ини он ики тирсек болуп, хер дөрт тарапдан инедөрдүл болар. 17Улы диварың хер дөрт тарапының узынлыгы ве ини он дөрт тирсек болар. Онуң хер дөрт гапдалындакы ябың гырасы ярым тирсек, төвереклейин япҗагазы бир тирсек болуп, басганчаклары гүндогар тарапда болар+.

18Ол маңа шейле дийди: «Эй, ынсан оглы! Хөкмүрован Реб шейле диййәр: „Гурбанлык сыпасыны дикениңизде, онуң үстүнде якма гурбанлыклары хөдүр этмек ве оңа ган серпмек үчин дүзгүнлер шулардыр:+
19Маңа хызмат этмек үчин хузурыма гелен Садок неслинден болан руханылара гүнә гурбанлыгы хөкмүнде бир өкүзче бер. Муны Хөкмүрован Реб диййәр+. 20Онуң ганындан ал-да, гурбанлык сыпасының дөрт шахына, диварың дөрт бурчуна ве төвереклейин ябың гырасына чал; бу оны тәмизләп, харамлыгындан сапладыгың болар+. 21Гүнә гурбанлыгы болан өкүзчәни ал-да, Худайың өйүниң белленен еринде, мукаддес ериң дашында як+. 22Икинҗи гүн гүнә гурбанлыгы хөкмүнде шикессиз бир эркеҗи хөдүр эт ве гурбанлык сыпасыны өкүзче билен нәхили тәмизлән болсаң, ене-де шейдип тәмизле. 23Тәмизлеме ишини тамамланыңдан соң, шикессиз бир өкүзче билен сүрүден шикессиз бир гоч хөдүр эт. 24Олары Реббиң хузурына гетир, руханылар үстүне дуз сепип, якма гурбанлыгы хөкмүнде олары Реббе хөдүр эдерлер+. 25Еди гүнләп гүнә гурбанлыгы хөкмүнде хер гүн бир эркеч тайярла; шикессиз бир өкүзче билен сүрүден бир гоч тайярла+. 26Олар гурбанлык сыпасыны еди гүнләп мурдарлыгындан сапларлар, оны тәмизләп, мукаддес эдерлер. 27Еди гүн тамамланандан соң, секизинҗи гүнден башлап, руханылар гурбанлык сыпасында якма ве саламатлык гурбанлыкларыңызы хөдүр эдерлер. Онсоң Мен сизден разы боларын“». Муны Хөкмүрован Реб диййәр+.

44‑нҗи бап

Ыбадатхана дүзгүнлери

44^1Онсоң ол адам мени мукаддес өйүң гүндогара тарап бакян дервезесинден ызыма гетирди; дервезе япыкды. 2Реб маңа шейле дийди: «Бу дервезе япык болар, ол ачылмаз, ондан хич ким гирмез, чүнки ондан Ысрайыл Худайы Реб гирди; шонуң үчин ол япык болар. 3Хөкүмдар болса хөкүмдардыгы үчин, Реббиң хузурында нахар иймек үчин ол ерде отурар. Ол муңа дервезәниң эйванының ёлундан гирер ве шол ёлдан-да ызына чыкар».

4Ол мени демиргазык дервезәниң ёлундан өйүң өңүне гетирди. Гөрсем, Реббиң шөхраты Өз өйүни долдурып дурандыгыны гөрдүм. Мен ере йүзин йыкылдым+. 5Реб маңа шейле дийди: «Эй, ынсан оглы! Ягшы үнс бер, өз гөзлериң билен гөр, Реббиң өйүниң әхли дүзгүнлери ве канунлары хакда саңа айдян затларымы өз гулагың билен эшит, мукаддес өе кимиң гирип-чыкяндыгына[*] ягшы үнс бер+. 6-7Питнечи ысрайыл халкына Хөкмүрован Реб шейле диййәр дий: „Эй, ысрайыл халкы! Мениң өйүми харламак үчин сүннетсиз ве бойнуёгын гелмишеклери ичерик салмак билен эден әхли неҗис ишлериңизи бес эдиң! Сиз Маңа иймит, яг ве ган хөдүр эдениңизде, олар мукаддес өйүмде болдулар. Сиз әхли неҗис ишлериңизиң үстесине Мениң әхтими хем боздуңыз++. 8Сиз Мениң мукаддес затларымы гораман, гайтам мукаддес өйүми гораянлар хөкмүнде гелмишеклери өз башларына гойбердиңиз“». 9Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Ысрайыл халкының арасында яшаян гелмишеклерден хич бир сүннетсиз ве бойнуёгын гелмишек Мениң мукаддес өйүме гирмели дәлдир. 10Йөне Ысрайылың ёлдан чыкан дөври Менден айрылып, эрбет ёла дүшен, өз бутларының ызына эерен левилер этмишлериниң җезасыны чекерлер. 11Бу левилер өйүмиң дервезелеринде гөзегчилик эдип, онда хызматкәр боларлар, Мениң мукаддес өйүмде хызмат эдерлер; якма гурбанлыгының ве халкың бейлеки гурбанлыкларының малыны соярлар, халкың хызматыны ерине етирмек үчин оларың өңүнде дурарлар. 12Олар ясан бутларының өңүнде ысрайыл халкына хызмат этдилер, ысрайыл халкының языклы болмагына себәпкәр болдулар. Шонуң үчин хем Мен-Реб оларың өз этмишлериниң җезасыны чекҗекдигине ант ичдим, муны Хөкмүрован Реб диййәр. 13Олар руханы хөкмүнде Маңа гуллук этмек үчин голайыма гелмесинлер, мукаддес садакаларымың, иң мукаддес затларың хич бирине якынлашмасынлар, олар диңе өз эден неҗис ишлериниң утанчларыны чекерлер. 14Мен олары өйүң әхли хызматы үчин, онда эдилмели әхли ишлери горамак үчин белләрин.

15Эмма ысрайыл халкы Менден айрылып, ёлдан чыканда, мукаддес өйүми горамак кешигини чекен Садок неслинден болан леви руханылары Маңа хызмат этмек үчин якынлашарлар; ягы ве ганы Маңа хөдүр этмек үчин хузурымда олар дурарлар. Муны Хөкмүрован Реб диййәр+. 16Мукаддес өйүме диңе олар гирерлер, Маңа хызмат этмек үчин хантагтама олар якынлашарлар ве өйүң горамак кешигини олар чекерлер+. 17Олар ички ховлының дервезелерине непис зыгыр матадан тикилен эшикде гирерлер, ички ховлының дервезелеринде ве ичерде хызмат эдйәркәлер, эгинлеринде йүңден эдилен эшик болмасын. 18Башларына зыгырдан селле орап, эгинлерине непис зыгыр матадан тикилен ички гейимлери геерлер; дерледйән зат геймесинлер+. 19Олар халкың янына дашкы ховла чыканларында, эгинлериндәки эшиклерини чыкарып, олары мукаддес отагда гоярлар; ол эшиклери билен халка мукаддесликлерини гечирмезлик үчин башга эшиклер гейсинлер+. 20Руханылар келлелерини сырмасынлар, сачларыны узын өсдүрмесинлер, олар сачыны диңе гыркып тимарласынлар+. 21Ички ховла гиренде, хич бир руханы шерап ичмели дәлдир+. 22Олар дул ве талагы берлен аяла өйленмән, диңе Ысрайыл неслинден болан бой гыза я-да башга руханыдан дул галан аяла өйленсинлер+. 23Мениң халкыма мукаддес зат билен йөнекей задың, халал билен харамың пархыны өвретмели+. 24Олар давада казы хөкмүнде чыкыш эдип, Мениң хөкүмлерим боюнча карар чыкарарлар; әхли байрамларымың када-канунларыны ве парзларымы, мукаддес Сабат гүнүмиң канунларыны ерине етирерлер+. 25Оларың хич бири өлиниң янына барып, өзүни харам этмели дәлдир; диңе ата-энеси үчин, огул-гызы үчин, эркек доганы ве дурмуша чыкмадык гыз доганы үчин өзлерини харам эдип билерлер+. 26Ол тәмиз боландан соң, онуң үчин еди гүни санамалыдырлар+. 27Ол мукаддес ерде хызмат этмек үчин ички ховла гирен гүни өз гүнә гурбанлыгыны хөдүр этмелидир. Муны Хөкмүрован Реб диййәр+.

28Руханыларың мирасы бардыр, ол мирас Мендирин; Ысрайылда олара мүлк бермәң, оларың мирасы Мендирин+. 29Галла садакасыны, гүнә ве язык гурбанлыкларыны олар иерлер. Ысрайылда әхли багыш эдилен затлар оларыңкы болар+. 30Әхли затларыңызың илкинҗи хасылы ве әхли садакаларыңыз руханыларыңкы болар. Өйүңизе берекет инер ялы, илкинҗи галладан эдилен хамыры руханылара бериң+. 31Гуш болсун я хайван болсун, пархы ёк, харам өлен я парчаланан зады руханы иймели дәлдир»+.

45‑нҗи бап

Юрдуң пайланылмагы

45^1Юрды мүлк хөкмүнде биҗе атып пайланыңызда, юртдан мукаддес бир бөлек ери садака хөкмүнде Реббе бериң. Онуң узынлыгы йигрими бәш мүң тирсек ве ини йигрими мүң[*] тирсек болсун; бу бөлек тутуш төвереклейин мукаддес болар+. 2Мукаддес өй үчин узынлыгы ве ини бәш йүз тирсек болан инедөрдүл мейдан ве онуң төверегинде болса элли тирсеклик ачык мейдан болар+. 3Мукаддес бөлекден узынлыгыны йигрими бәш мүң тирсек, инини он мүң тирсек эдип бир бөлеги өлче; бу мукаддес өй, ягны өрән мукаддес ер болар. 4Юрдуң бу мукаддес пайы мукаддес өйде Реббе хызмат этмек үчин якынлашан руханылар үчиндир. Бу бөлекде оларың өйлери болар ве мукаддес өй үчин мукаддес ер болар+. 5Узынлыгы йигрими бәш мүң тирсек, ини он мүң тирсек ер болан бейлеки бөлүм Худайың өйүнде хызмат эдйән левилере яшайыш шәхерлерини гурмак үчин мүлк болар+. 6Мукаддес бөлегиң гапдалында шәхер мүлкүни белләң; онуң узынлыгы йигрими бәш мүң тирсек, ини бәш мүң тирсек болсун. Бу тутуш ысрайыл халкына дегишли болар+. 7Мукаддес бөлеге дүшен пай билен шәхере дүшен пайың ики тарапындакы ерлер хөкүмдара берлер. Ол гүнбатар тарапдан гүнбатара, гүндогар тарапдан гүндогара тарап узалып гидйәр. Онуң узынлыгы гүнбатар серхетден гүндогар серхеде ченли ысрайыл тирелериниң херсиниң пайы билен деңдир+. 8Бу Ысрайылда хөкүмдарың мүлки болар. Мундан бейләк Мениң хөкүмдарларым халкыма зулум этмезлер, ери ысрайыл халкына тирелерине гөрә пайларлар.

9Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Эй, ысрайыл хөкүмдарлары, инди бес эдиң! Зорлук ве зулумы арадан айрып, адалаты ве догручыллыгы берҗай эдиң; халкымы өз топрагындан ковмаң. Муны Хөкмүрован Реб диййәр+. 10Терезиңиз догры болсун, догры агырлык дашыны ве өлчег күйзесини уланың+. 11Агырлык дашы ве өлчег күйзеси бирмеңзеш болсун. Агырлык дашы батманың ондан бирине, өлчег күйзеси хем батманың ондан бирине дең болуп, буларың өлчеги бир болсун; икисиниң-де өлчеги ресми өлчеге гөрә болсун. 12Бир шекел йигрими гера[*] дең болсун; бир мина йигрими шекеле, йигрими бәш шекеле ве он бәш шекеле[*] дең болсун+.

Садакалар

13Бермели садакаларыңыз шулардыр: бир батман бугдайың алтыдан бири, бир батман арпаның алтыдан бири. 14Ресми өлчеге гөрә, яг барадакы дүзгүн шудур: хер кордан[*] үч ярым күйзе[*] яг берсинлер. Бир кор үч йүз элли күйзә[*] я-да он батмана[*] деңдир. 15Өзлерини гүнәден сапламак үчин Ысрайылың өрүлеринде бакылян сүрүден ики йүзден бир гойны галла садакасы, якма ве саламатлык гурбанлыклары хөкмүнде берсинлер. Муны Хөкмүрован Реб диййәр. 16Юрдуң әхли халкы бу садакалары Ысрайылдакы хөкүмдара бермелидир. 17Эмма Ысрайылда әхли байрамларда Тәзе Ай байрамында, дабараларда, Сабат гүнлеринде якма гурбанлыгыны, галла ве ичги садакаларыны бермек хөкүмдарың борҗудыр. Ысрайыл халкыны гүнәден сапламак үчин гүнә гурбанлыгыны, галла садакасыны, якма ве саламатлык гурбанлыкларыны гетирҗек олдур»+.

Байрамлар

18Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Биринҗи айың бирине шикессиз бир өкүзче ал-да, мукаддес өйи тәмизле+. 19Руханы болса гүнә гурбанлыгының ганындан алып, өйүң гапыларының сөелерине, гурбанлык сыпасының диварының дөрт бурчуна ве ички ховлының дервезелериниң сөелерине чалсын+. 20Ялңышлык билен я-да билмән гүнә эден адам үчин-де айың едисине шейле эдерсиңиз; шунлукда, өйи-де мурдарлыкдан сапларсыңыз. 21Биринҗи айың он дөрдүне сизиң үчин Песах байрамы еди гүнлүк байрам болар; онда петир ийилмелидир+. 22Шол гүн хөкүмдар өзи үчин ве юрдуң халкы үчин гүнә гурбанлыгы хөкмүнде бир өкүзче хөдүрләр. 23Ол байрамың тутуш еди гүнүнде Реббе якма гурбанлыгы хөкмүнде хер гүн шикессиз еди өкүзче билен еди гоч ве гүнә гурбанлыгы үчин хер гүн бир эркеч хөдүрләр+. 24Галла садакасы хөкмүнде берлен өкүз үчин хем, гоч үчин хем бир батман бугдай ве хер батман үчин хем дөрт күйзе[*] яг тайярлар+. 25Единҗи айың он бәшине байрамың башындан тә ахырына ченли еди гүнләп хөкүмдар гүнә ве якма гурбанлыкларыны, галла садакасыны ве зейтун ягыны шол бир мукдарда хөдүр этмелидир»+.

46-нҗы бап

46^1Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Ички ховлының гүндогара тарап бакян дервезеси алты иш гүни япык болар. Ол диңе Сабат гүни ве Тәзе Айың илкинҗи гүни ачылар. 2Хөкүмдар дашардан дервезе эйванының үсти билен ичерик гирип, гапының сөесиниң янында дурар. Онуң якма ве саламатлык гурбанлыкларыны руханылар хөдүр эдерлер; ол босагада сежде эденден соң, дашары чыкар, йөне дервезе агшама ченли ачык болар+
3Сабат гүнлеринде ве айың башларында юрдуң халкы бу дервезәниң гирелгесинде Реббиң хузурында сежде эдер. 4Хөкүмдарың Сабат гүни Реббе хөдүр этмели якма гурбанлыгы шикессиз алты токлы ве бир гоч болар+. 5Ол гоч билен берилмели галла садакасы үчин бир батман бугдай берсин, гузулар билен берилмели галла садакасыны өз гөвүн ислегине гөрә хөдүр этсин ве хер батман үчин дөрт күйзе яг берер. 6Айың илкинҗи гүни бир өкүзче, алты токлы ве бир гоч хөдүр эдер; булар шикесли болмалы дәлдирлер+. 7Өкүзче ве гоч билен берилмели галла садакасы үчин херсине бир батман бугдай берсин, гузулар билен берилмели галла садакасыны өз гөвүн ислегине гөрә хөдүр этсин ве хер батман үчин дөрт күйзе яг берсин. 8Хөкүмдар ичери гиренде, эйваның үсти билен гирип, шол ёл билен хем ызына чыксын. 9Юрдуң халкы байрамларда Реббиң хузурына геленде, сежде этмек үчин демиргазыкдакы дервезеден гирен гүнортадакы дервезеден чыкмалыдыр; шейле хем, гүнортадакы дервезеден гирен демиргазыкдакы дервезеден чыкмалыдыр, ягны гирен дервезесинден өврүлмән, онуң гаршысындакыдан чыкмалыдыр+. 10Гиренлеринде, хөкүмдар оларың ортасында болмалыдыр ве олар билен биле гирмелидир; чыканларында-да биле чыкмалыдыр.

11Байрамларда ве дабараларда өкүзче ве гоч билен берилмели галла садакасы үчин херсине бир батман бугдай берилсин, гузулар билен берилмели галла садакасы өз гөвүн ислеглерине гөрә хөдүр эдилсин ве хер батман үчин дөрт күйзе яг берилсин. 12Хөкүмдар мейлетин садака, ягны якма я-да саламатлык гурбанлыклары хөкмүнде Реббе мейлетин садака хөдүр эденде, оңа гүндогара тарап бакян дервезе ачылмалыдыр. Ол өзүниң якма я-да саламатлык гурбанлыгыны эдил Сабат гүни эдиши ялы хөдүрләр. Онсоң дашары чыкар ве чыканындан соң дервезе япылар+.

13Реббе якма гурбанлыгы хөкмүнде хер гүн хич бир шикессиз токлы тайярлаң; оны хер гүн эртирине хөдүр эдиң+. 14Шейле хем онуң билен хер гүн эртирине батманың алтыдан бири мөчберинде сайлама ун билен, оны гармак үчин бир ярым күйзе[*] яг билен галла садакасыны хөдүр эдиң. Бу эбеди дүзгүнлер боюнча Реббе хемишелик галла садакасыдыр. 15Гүнделик якма гурбанлыгы хөкмүнде хер гүн эртирине токлы, галла садакасы ве яг хөдүрленсин».

Хөкүмдарың мүлки барадакы канунлар

16Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Эгер хөкүмдар өз огулларындан бирине бир зат пешгеш берсе, бу онуң өз мирасы болар. Бу хөкүмдарың агтыкларыныңкы болар; бу олара мирас етен мүлкдүр. 17Эгер-де өз мүлкүни гулларының бирине пешгеш берсе, ол азатлык йылына ченли онуңкы болар; онсоң ол муны хөкүмдара ызына гайтармалыдыр; эмма хөкүмдарың мүлки өз огулларыныңкы болар+. 18Хөкүмдар халкың мирасындан алып, олары мүлклеринден махрум этмели дәлдир; Мениң халкымдан хич бир киши мүлкүнден ковулмаз ялы, хер ким огулларына өз мүлкүнден мирас бермелидир»+.

Ыбадатхананың ашханалары

19Яңкы адам мени дервезәниң гапдалындакы гирелгеден руханыларың демиргазыга тарап бакян мукаддес отагларына гетирди. Ине, ол маңа отагларың гүнбатарында бир ер гөркезди. 20Ол маңа: «Бу ер руханыларың язык хем гүнә гурбанлыкларыны гайнадян ве галла садакасыны биширйән еридир. Шоңа гөрә олар дашкы ховла чыкмазлар ве халка өз мукаддесликлерини гечирмезлер» дийди.

21Онсоң ол мени дашкы ховла чыкарып, ховлының дөрт бурчундан гечирди; ховлының хер бурчунда бир ховлы барды. 22Ховлының дөрт бурчунда узынлыгы кырк тирсек, ини отуз тирсек болан япык ховлулар барды; буларың дөрдүсиниң-де өлчеги бирди. 23Оларың дөрдүсиниң-де дашы диварлыды; төвереклейин диварларың дүйбүнде болса оҗаклар барды. 24Ол маңа: «Булар биш-дүш җайларыдыр. Өйүң хызматкәрлери халкың гурбанлыкларыны бу ерде биширерлер» дийди.

47‑нҗи бап

Худайың өйүнден чыкян гөзбаш

47^1Соңра ол адам мени өврүп, Худайың өйүниң гирелгесине гетирди. Өйүң босагасының ашагындан гүндогара тарап сув акярды. Өй гүндогара тарап бакярды. Сув өйүң саг тарапындан, гурбанлык сыпасының гүнортасындан инйәрди+. 2Соңра ол мени демиргазык дервезесиниң ёлы билен йүзи гүндогара бакып дуран дашкы дервезә алып гелди, сувлар дашкы дервезәниң гүнорта тарапына акярды. 3Яңкы адам эли өлчег йүпли гүндогара тарап чыканда, мүң тирсек өлчәп, мени сувдан гечирди; сув топуга чыкярды+. 4Ене мүң тирсек өлчәп, мени сувдан гечирди; сув дыза чыкярды; ене мүң тирсек өлчәп, мени сувдан гечирди; сув биле чыкярды. 5Ол ене мүң тирсек өлчеди; сув бир деря болды. Сув ёкары гөтерилендиги себәпли мен онуң ичинден гечип билмедим. Ондан йүзүп гечәймесең, йөрәп гечип болҗак дәлди. 6Ол маңа: «Гөрдүңми, эй, ынсан оглы?» дийди. Онсоң мени деряның кенарына өврүп гетирди. 7Өврүлип геленимде, ине, деряның кенарының хер ян тарапында көп агачлар барды. 8Ол маңа шейле дийди: «Бу сувлар гүндогардакы үлкелере тарап акяр ве Иордан дересине инип, деңзе гуянда, деңзиң ята сувлары сүйҗи сува өврүлер+. 9Бу шейле болар: деряның акып баран ерлеринде дүрли-дүмен сув җандарларының әхлиси дири галар. Ол ерде балык көп болар, бу сувлар ол ере акып барар. Олар тәмизленип, деряның акып баран ериндәкилериң бары дири галар. 10Деңзиң кенарында балыкчылар дурарлар; тор ташланан ер Эйнгедиден Эйнеглайыма ченли болар. Оларың балыклары дүрли-дүрлүликде Ортаер деңзиниң балыклары кимин гаты көп болар+. 11Йөне онуң палчык ве батгалык ерлери тәмизленмез; олар дуз үчин галдырылар. 12Деряның боюнда, онуң якасының икиян тарапында хер хили мивели агачлар гөгерер. Сувларың мукаддес өйден чыкяндыгы себәпли оларың япраклары солмаз, мивелери түкенмез; хер ай тәзе миве берерлер. Оларың мивелери иймит, япраклары дерман болар»+.

Юрдуң тәзе арачәклери

13⚫Хөкмүрован Реб шейле диййәр: «Юрды мүлк хөкмүнде Ысрайылың он ики тиресине гөрә бөлениңизде, арачәк шу болмалыдыр: Юсубың несли ики пай алар. 14Юрды сиз он ики тирәниң арасында дең пайлаң. Мен оны ата-бабаларыңыза бермеги ант ичдим. Бу юрт сизе мүлк эдилип берлер+.

15Юрдуң арачәги шу болар: демиргазык тарапы Ортаер деңзинден Хетлон ёлы билен Лебохамада ве Седада ченли гелйәр. 16Ол Берота ве Дамаск билен Хамадың арачәгинде ерлешйән Сибрайыма, шейле-де Хавраның арачәгиндәки Хасерхаттикона ченли узаляр. 17Арачәк деңизден Дамаск арачәгиндәки Хасарейнона ченли барып, Хамадың арачәги билен демиргазыга тарап узаляр. Бу демиргазык тарапыдыр.

18Гүндогар тарапы Хавран билен Дамаскың арасындакы Гилгады Ысрайылдан айырян Иордан дерясы боюнча узалып гидйәр. Мундан гүндогар деңзине гелип, Тамара ченли өлчәң. Бу гүндогар тарапыдыр.

19Гүнорта тарапы Тамардан Мерибакадеш чешмесине ченли болуп, Мүсүр дерясындан Ортаер деңзине барып етер. Бу гүнорта тарапыдыр+.

20Гүнбатар тарапы Лебохамадың гаршысындакы нокада ченли болан Ортаер деңзи болар. Бу гүнбатар тарапыдыр.

21Бу юрды өз араңызда Ысрайыл тирелерине гөрә пайлап бериң. 22Сиз биҗе боюнча юрды өзүңизе, ичиңизде яшаян гелмишеклере ве оларың араңызда доглан чагаларына мүлк хөкмүнде пайлаң. Ол гелмишеклер сизиң үчин аслы ысрайыллы хасапланмалыдырлар. Олар хем биҗе боюнча ысрайыл тирелериниң арасында сизиң билен дең мүлк эдинерлер+. 23Гелмишеклер хайсы тирәниң арасында яшаян болса, шол тире хем олара мүлк хөкмүнде пай бөлүп берер». Муны Хөкмүрован Реб диййәр.

48‑нҗи бап

Юрдуң тирелере пайланылышы

48^1Тирелериң атлары шулардыр:

Дан тиресине бир пай берлер. Онуң пайы демиргазык арачәкден башлап, Хетлон ёлуның угры билен Лебохаматдан Хасарейнана ченли, гүндогардан гүнбатара тарап узалар. Ол пай Дамаск арачәгинде болуп, онуң демиргазыгында Хамат ерлешйәр+. 2Ашер тиресине бир пай берлер. Оларың арачәги дан тиресиниң гүндогардан гүнбатара узалян арачәги билен бирлешер+. 3Нафталы тиресине бир пай берлер. Онуң арачәги ашер тиресиниң гүндогардан гүнбатара узалян арачәги билен бирлешер+. 4Манаша тиресине бир пай берлер. Онуң арачәги нафталы тиресиниң гүндогардан гүнбатара узалян арачәги билен бирлешер+. 5Эфрайым тиресине бир пай берлер. Онуң арачәги манаша тиресиниң гүндогардан гүнбатара узалян арачәги билен бирлешер+. 6Рубен тиресине бир пай берлер. Онуң арачәги эфрайым тиресиниң гүндогардан гүнбатара узалян арачәги билен бирлешер+. 7Яхуда тиресине бир пай берлер. Онуң арачәги рубен тиресиниң гүндогардан гүнбатара узалян арачәги билен бирлешер+.

8Яхуда тиресиниң гүндогардан гүнбатара ченли узалян ерлери садака хөкмүнде Мен–Реббе берлер. Онуң ини йигрими бәш мүң тирсек болуп, узынлыгы гүндогардан гүнбатара ченли пайланан хер бир тирәниң мүлкүне дең болсун; мукаддес өй онуң ортасында болар+. 9Бу ериң бир бөлеги иң мукаддес пай болар. Онуң узынлыгы йигрими бәш мүң ве ини йигрими мүң[*] тирсек болар+. 10Бу ериң бир бөлеги руханылара пай болар; онуң демиргазыга тарап узынлыгы йигрими бәш мүң тирсек, гүнбатара ве гүндогара тарап ини он мүң, гүнорта тарап узынлыгы йигрими бәш мүң тирсек болар. Реббиң мукаддес өйи онуң ортасында болар. 11Бу пай Маңа руханычылыга багыш эдилен Садок несиллери үчиндир. Олар өйүмиң горамак кешигини чекдилер. Ысрайыл халкы ёлдан чыканда, левилер хем ёлдан чыкдылар, эмма Садок несиллери Маңа вепалы болдулар+. 12Юрды мүлк хөкмүнде бөлениңизде, Левилериң арачәгиниң янындан бу ери руханылара бер; ол иң мукаддес пай болар. 13Левилериң пайы болса руханыларың арачәгиниң гаршысында болуп, узынлыгы йигрими бәш мүң, ини он мүң тирсек болар. Тутуш узынлыгы йигрими бәш мүң, ини он мүң тирсек болар+. 14Левилер ол ери сатмазлар я-да башга ере чалышмазлар. Бу юрдуң иң оңат пай еридир, ол башга бирине гечмез, чүнки бу ер Мен–Реббе багыш эдилендир.

15Ини бәш мүң, узынлыгы йигрими бәш мүң тирсек болан артып галан ер яшамак ве ачык мейдан хөкмүнде шәхер үчин умумы ер болар. Шәхер онуң ортасында ерлешер+. 16Онуң өлчеги шейле болар: демиргазык, гүнорта, гүндогар ве гүнбатар тарапларың хер бири дөрт мүң бәш йүз тирсеге дең болар+. 17Шәхериң ачык мейданлары болар: олар демиргазыга, гүнорта, гүндогара ве гүнбатара тарап ики йүз элли тирсек өлчегде болар. 18Мукаддес пайың арачәгинде артып галан ериң гүндогар тарапы хем, гүнбатар тарапы хем он мүң тирсек болар; ол мукаддес пайың гапдалында ерлешер. Онуң хасылы шәхериң ишчилери үчин иймит болар. 19Ол ери Ысрайылың әхли тирелеринден болан шәхер илаты экип беҗерер. 20Сизиң садака хөкмүнде Мен–Реббе гоян тутуш пайыңыз дөртбурчлук шекилинде болуп, хер тарапы йигрими бәш мүң тирсек болар; мукаддес пайы шәхериң мүлки билен бирликде садака хөкмүнде берерсиңиз. 21Шәхериң мүлки билен мукаддес пайың хер янындан артып галан ер хөкүмдарыңкы болар. Бу ерлер мукаддес пая дүшен йигрими бәш мүң тирсеклик бөлегиң гүндогарындан ве гүнбатарындан юрдуң гүндогар ве гүнбатар арачәклерине тарап узалар. Тирелере дүшен пайлар боюнча узалян бу ики бөлек хөкүмдарыңкы болар. Худайың өйүниң мукаддес ери билен мукаддес пайы онуң ортасында болмалыдыр+. 22Левилере дүшен пай билен шәхере дүшен пай хөкүмдара берлен ерлериң ортасында галар. Хөкүмдара берилҗек ерлер яхуда тиреси билен бенямин тиресиниң арачәклериниң арасында болар.

23Галан тирелере дүшен ер пайлары: бенямин тиресине бир пай берлер. Онуң арачәги гүндогардан гүнбатара ченли узалып гидер+. 24Шимгон тиресине бир пай берлер. Онуң арачәги бенямин тиресиниң гүндогардан гүнбатара узалян арачәги билен бирлешер+. 25Ысакар тиресине бир пай берлер. Онуң арачәги шимгон тиресиниң гүндогардан гүнбатара узалян арачәги билен бирлешер+. 26Зебулун тиресине бир пай берлер. Онуң арачәги ысакар тиресиниң гүндогардан гүнбатара узалян арачәги билен бирлешер+. 27Гат тиресине бир пай берлер. Онуң арачәги зебулун тиресиниң гүндогардан гүнбатара узалян арачәги билен бирлешер+. 28Гат тиресиниң гүндогар арачәги Тамардан гүндогара, ол ерден хем Мерибакадеш чешмесине ченли ве Мүсүр дерясындан Ортаер деңзине ченли узалар+. 29Мүлк хөкмүнде ысрайыл тирелериниң арасында пайламалы юрдуңыз шудур, булар оларың пайлары болар. Муны Хөкмүрован Реб диййәр.

30-31Шәхериң чыкалгалары шулар болуп, олар шәхериң ысрайыл тирелериниң атларына гөрә атландырылар. Дөрт мүң бәш йүз тирсек узынлыкда демиргазык тарапының үч дервезеси болар: Рубен дервезеси, Яхуда дервезеси, Леви дервезеси+. 32Дөрт мүң бәш йүз тирсек узынлыкда гүндогар тарапының хем үч дервезеси болар: Юсуп дервезеси, Бенямин дервезеси, Дан дервезеси. 33Дөрт мүң бәш йүз тирсек узынлыкда гүнорта тарапының үч дервезеси болар: Шимгон дервезеси, Ысакар дервезеси, Зебулун дервезеси. 34Дөрт мүң бәш йүз тирсек узынлыкда гүнбатар тарапының үч дервезеси болар: Гат дервезеси, Ашер дервезеси, Нафталы дервезеси. 35Шәхериң тутуш төвереги он секиз мүң тирсек болар. Шол гүнден башлап, шәхериң ады «Реб ол ердедир» болар+.

* 1:3 Бузының оглы Эзекиел рухана – я-да Бузы руханының оглы Эзекиеле.

* 4:10 Ярым гадак – еврейче йигрими шекел. Бу такм. 220 гр деңдир.

* 4:11 Ярты күйзе – еврейче хиниң алтыдан бир бөлеги. Бу такм. 0,75 литре деңдир.

* 8:17 Бурунларына чыбык тутярлар – бутпаразчылык дессурларының бири болмагы мүмкин.

* 16:6 Сениң өз ганыңа булашып ятаныңы гөрүп: «Дири гал!» дийдим – кәбир голязмаларда бу сөзлер ики гезек гайталаняр.

* 16:57 Эдом – кәбир голязмаларда Сирия.

* 20:29 Сеждегәхлер – еврейче гидип ве сеждегәхиңиз сөзлериң айдылышы меңзешдир.

* 22:25 Хөкүмдарлары – кәбир голязмаларда пыгамберлериң дилдүвшүги.

* 26:17 Деңзиң якасында яшаянлара – я-да онуң әхли илатына.

* 26:20 Дирилериң яшаян юрдуны эелемерсиң – бу җүмле кәбир голязмаларда Мен саңа шөхрат берерин дийип душ гелйәр.

* 37:23 Эден әхли дөнүклигинден – я-да месген тутуп, ичинде гүнә эден ерлеринден.

* 39:16 Хамона – бу сөз Бейик гошун диймеги аңладяр.

* 40:44 Ики отаг – кәбир голязмаларда айдымчылар үчин отаглар.

* 44:5 Мукаддес өе кимиң гирип-чыкяндыгына – я-да мукаддес өйүң әхли чыкалгалары билен гирелгелерине.

* 45:1 Йигрими мүң – кәбир голязмаларда он мүң.

* 45:12 Гера – бу еврейлериң агырлык өлчегидир. Йигрими гера такм. 12 гр деңдир.

* 45:12 Йигрими шекеле, йигрими бәш шекеле ве он бәш шекеле – бу үч өлчегиң җеми такм. 700 гр деңдир.

* 45:14 Кор – бу еврейлериң гөврүм өлчегидир. Бир кор такм. 350 литре деңдир.

* 45:14 Үч ярым күйзе – еврейче батың ондан бири. Бу такм. 3,5 литре деңдир.

* 45:14 Үч йүз элли күйзе – еврейче он бат. Бу такм. 350 литре деңдир.

* 45:14 Он батман – еврейче бир хомер. Бу такм. 200 кг деңдир.

* 45:24 Дөрт күйзе – еврейче бир хин. Бу такм. 4 литре деңдир.

* 46:14 Бир ярым күйзе – еврейче хиниң үчден бири. Бу такм. 1,5 литре деңдир.

* 48:9 Йигрими мүң – кәбир голязмаларда он мүң.

⚫ 1:1 Эзк 10:7-20

+ 1:1 Эзк 3:15, Эзк 10:15, Эзк 43:3, Рес 7:56, Рес 10:11, Аян 19:11, Эзк 8:3, Эзк 40:2

+ 1:2 2Пат 24:15

+ 1:3 1Пат 18:46, Эзк 3:14, Эзк 3:22, Эзк 8:1, Эзк 33:22, Эзк 37:1, Эзк 40:1, Аян 1:10

+ 1:4 1Пат 19:11, Ерм 23:19, Ерм 30:23
+ 1:5 Эзк 8:2, Аян 4:6-8
+ 1:7 Эзк 1:7, Эзк 40:3, Дан 10:6
+ 1:10 Аян 4:7
+ 1:11 Иша 6:2
+ 1:13 Зеб 103:4
+ 1:16 Дан 10:6
+ 1:18 Аян 4:8
+ 1:22 Гчк 1:7-8, Эзк 10:1, Аян 4:6
+ 1:24 Эзк 43:2, Аян 1:15
+ 1:26 Мср 24:10, Эзк 10:1, Дан 7:13
+ 1:27 Эзк 8:2, Гчк 9:13, Аян 4:3, Аян 10:1
+ 2:1 Дан 8:17
+ 2:2 Эзк 3:24
+ 2:3 Эзк 20:21

+ 2:5 Эзк 3:11, Эзк 33:33, Зак 2:9, Зак 4:9, Зак 6:15

+ 2:6 Ерм 1:8, Эзк 3:11, Мик 7:4
+ 2:9 Эзк 8:3, Дан 10:10, Зак 5:1, Аян 10:2
+ 2:10 Аян 5:1
+ 3:1 Ерм 15:16, Аян 10:9-10
+ 3:8 Ерм 1:18
+ 3:9 Зак 7:12, Иша 50:7, Ерм 1:18
+ 3:11 Эзк 2:5, Эзк 2:7

+ 3:12 2Пат 2:16, Эзк 8:3, Эзк 11:1, Эзк 11:24, Эзк 43:5, Рес 8:39

+ 3:13 Эзк 1:11, Эзк 1:15, Эзк 1:24

+ 3:14 1Пат 18:46, Эзк 1:3

+ 3:15 Эзк 1:1, Эзк 10:15, Эзк 43:3, Эйп 2:13, Агы 2:10

⚫ 3:16 Эзк 33:1-9

+ 3:17 Иша 21:6, Ерм 6:17, Хош 9:8, Хаб 2:1, 2ЙЙ 19:10

+ 3:19 Эзк 33:9
+ 3:20 Ерм 6:21, Эзк 18:24
+ 3:22 1Пат 18:46, Эзк 1:3, Эзк 8:4, Эзк 37:1
+ 3:23 Эзк 2:1-2
+ 3:25 Эзк 4:8
+ 3:26 Эйп 29:10, Зеб 136:6
+ 3:27 Эзк 24:27
+ 4:2 2Пат 25:1, Эзк 17:17
+ 4:6 Чөл 14:34

+ 4:8 2Пат 25:1-3, Ерм 39:1-2, Ерм 52:4-6, Эзк 3:25

+ 4:13 Дан 1:8, Хош 9:3

+ 4:14 Лев 11:2, Кан 14:3, Рес 10:14, Мср 22:31, Лев 11:39, Лев 22:8

+ 4:16 Лев 26:26, Иша 3:1, Эзк 5:16, Эзк 14:13, Эзк 12:19

+ 5:2 Эзк 4:8, Эзк 5:12
+ 5:3 Ерм 40:6, Ерм 52:16
+ 5:6 Эзк 16:47-48
+ 5:8 Эзк 13:8
+ 5:9 Дан 9:12

+ 5:10 Лев 26:29, Кан 28:57, Агы 4:10, Ерм 19:9, Лев 26:33, Кан 4:27, Кан 28:64, Нех 1:8, Ерм 9:16, Эзк 12:14-15, Зак 2:6, Зак 7:14

+ 5:11 Лев 15:31, 2ЙЙ 36:14, Ерм 7:30, Эзк 8:5-6, Иша 49:18, Сеп 2:9, Эзк 7:4, Эзк 8:18, Эзк 9:10

+ 5:12 Эзк 5:2
+ 5:13 Эзк 16:42
+ 5:15 Кан 28:37
+ 5:16 Кан 32:23, Лев 26:26, Эзк 4:16
+ 5:17 Кан 32:24, Эзк 14:21, Аян 6:8
+ 6:2 Эзк 21:2-3, Эзк 36:1
+ 6:4 2ЙЙ 14:5
+ 6:5 Лев 26:30, 2Пат 23:16
+ 6:8 Эзк 12:16, Эзк 14:22

+ 6:9 Мср 34:15, Эзк 16:61, Эзк 20:43, Эзк 36:31

+ 6:11 Эзк 5:12
+ 6:13 Ерм 2:20, Хош 4:13
+ 7:2 Агы 4:18, Амо 8:2
+ 7:4 Эзк 5:11, Эзк 7:9, Эзк 8:18, Эзк 9:10
+ 7:7 Сеп 1:14-15
+ 7:9 Эзк 5:11
+ 7:13 Лев 25:13-14

+ 7:15 Кан 32:25, Агы 1:21, Эзк 5:12, Эзк 6:11, Ерм 14:18

+ 7:16 Иша 38:14, Нах 2:7
+ 7:17 Иша 13:7, Эзк 21:7
+ 7:18 Иша 15:2-3
+ 7:19 Сүл 11:4, Сеп 1:18
+ 7:23 Зеб 54:10, Ерм 6:7
+ 7:24 Хаб 1:7
+ 7:26 Ерм 4:20
+ 8:1 Эзк 14:1, Эзк 20:1, 1Пат 18:46, Эзк 1:3
+ 8:2 Эзк 1:5, Эзк 1:27-28

+ 8:3 Эзк 2:9, 1Пат 18:12, Эзк 3:12, Эзк 1:1, Эзк 11:1, Эзк 40:2, 1Пат 18:12, Эзк 3:12, Рес 8:39

+ 8:4 Эзк 37:1
+ 8:8 Эзк 12:5
+ 8:10 Мср 20:4-5, Кан 4:16-18
+ 8:12 Зеб 9:32, Иша 29:15, Эзк 9:9
+ 8:16 Эзк 40:28, 1Пат 6:3, Ёвл 2:17, Ерм 8:2

+ 8:18 Эзк 5:11, Эзк 7:4, Эзк 9:10, 1Шам 8:18, Эйп 27:8-9, Иша 1:15, Мик 3:4

+ 9:2 2Пат 15:35, 2ЙЙ 23:20, Дан 10:5, Аян 1:13

+ 9:4 Зеб 118:136, Аян 7:3-4
+ 9:5 Эзк 5:11
+ 9:6 Кан 28:49-50, 2ЙЙ 36:17, Мср 12:13
+ 9:8 Эзк 11:13
+ 9:9 Эзк 7:23, Зеб 9:32, Иша 29:15, Эзк 8:12

+ 9:10 Эзк 5:11, Эзк 7:4, Эзк 8:18, Хош 13:14, Эзк 11:21

⚫ 10:1 Эзк 1:4-28
+ 10:2 Эзк 9:2
+ 10:3 1Пат 8:10
+ 10:12 Аян 4:6
+ 10:15 Эзк 1:1, Эзк 3:15, Эзк 43:3
+ 10:19 Эзк 11:22

+ 11:1 1Пат 18:12, Эзк 3:12, Эзк 10:19, Эзк 8:16

+ 11:6 Эзк 7:23, Эзк 24:7
+ 11:8 Ерм 42:16
+ 11:13 Эзк 9:8
+ 11:16 Иша 8:14, Аян 21:22

+ 11:17 Кан 30:3, Иша 11:12, Ерм 32:37, Сеп 3:20

+ 11:19 Ерм 32:39, Эзк 18:31, Эзк 36:26
+ 11:20 Лев 26:12, Эзк 14:11, Зак 13:9
+ 11:21 Эзк 9:10
+ 11:22 Эзк 10:19
+ 11:23 Зак 14:4
+ 11:24 1Пат 18:12, Эзк 3:12

+ 12:2 Иша 42:18-20, Ерм 5:21, Мат 13:13, Мар 8:18

+ 12:3 Ерм 36:3
+ 12:5 Эзк 8:8
+ 12:9 Эзк 21:7, Эзк 24:19, Эзк 37:18
+ 12:10 2ЙЙ 36:11-13, Эзк 21:25

+ 12:13 Эзк 17:20, Эзк 19:8, Эзк 32:3, Хош 7:12

+ 12:14 Лев 26:33, Эзк 5:10
+ 12:15 Эзк 6:7
+ 12:16 Эзк 6:8, Эзк 14:22
+ 12:19 Эзк 4:16

+ 12:22 Иша 5:19, 2Пет 3:4, Эзк 16:44, Эзк 18:2

+ 12:24 Эзк 13:23, Мик 3:6
+ 12:25 Иша 55:11
+ 12:27 Дан 10:14
+ 13:2 Ерм 23:16, Ерм 23:26
+ 13:5 Эзк 22:30

+ 13:6 Ерм 5:31, Ерм 14:14, Ерм 23:21, Эзк 22:28

+ 13:8 Ерм 23:30, Эзк 5:8
+ 13:9 Эзк 20:38, Эзк 6:7
+ 13:10 Ерм 6:14, Ерм 8:11, Мик 3:5
+ 13:11 Иша 28:2, Иша 28:17, Эзк 38:22
+ 13:14 Эзк 6:7
+ 13:19 Сүл 28:21
+ 13:22 Ерм 23:14, Эзк 18:21
+ 13:23 Эзк 12:24, Мик 3:6
+ 14:1 Эзк 8:1, Эзк 20:1
+ 14:3 2Пат 3:13, Эзк 20:3, Эзк 20:31
+ 14:6 Эзк 18:30
+ 14:8 Кан 28:37, Эзк 5:15, Эзк 6:7
+ 14:9 1Пат 22:22-23, Ерм 20:7
+ 14:11 Лев 26:12, Эзк 11:20, Зак 13:9

+ 14:13 Лев 26:25-26, Иша 3:1, Эзк 4:16, Эзк 5:16-17

+ 14:14 Гчк 6:9, Эйп 1:1, Дан 1:6, Дан 6:4
+ 14:16 Эзк 5:11
+ 14:17 Эзк 29:8
+ 14:21 Ерм 14:12, Эзк 5:17, Аян 6:8
+ 14:22 Эзк 6:8, Эзк 12:16
+ 15:2 Эзк 17:6

+ 15:6 Ерм 4:12, Ерм 51:1, Эзк 19:10, Хош 4:19

+ 16:2 Эзк 20:4, Эзк 22:2
+ 16:3 Гчк 15:16, Кан 7:1, Сер 1:26
+ 16:6 Кан 32:10
+ 16:8 Рут 3:9, Мср 19:5
+ 16:12 Гчк 24:22
+ 16:13 Кан 32:13-14

+ 16:15 Лев 17:7, Иша 1:21, Эзк 23:3, Ерм 2:20, Хош 1:2

+ 16:17 Эзк 7:20, Эзк 23:40-41
+ 16:19 Хош 2:8
+ 16:21 Эзк 20:26, Эзк 23:37
+ 16:25 Ерм 3:2
+ 16:26 Эзк 20:7, Эзк 23:19
+ 16:28 2Пат 16:7-18, Ерм 2:18, Эзк 23:12
+ 16:29 Эзк 23:14-17
+ 16:32 Хош 3:1
+ 16:33 Хош 8:9

+ 16:37 Эзк 23:22, Агы 1:8, Эзк 23:29, Хош 2:10

+ 16:38 Лев 20:10, Кан 22:22, Эзк 23:45
+ 16:39 Эзк 23:26, Хош 2:3
+ 16:40 Эзк 23:47

+ 16:41 2Пат 25:9, Ерм 39:8, Ерм 52:13, Эзк 23:27

+ 16:42 Эзк 5:13
+ 16:44 Эзк 12:22, Эзк 18:2
+ 16:45 Эзк 16:3
+ 16:46 Гчк 18:20, Иша 1:10, Ерм 23:14
+ 16:47 Эзк 5:6-7
+ 16:48 Эзк 5:11
+ 16:49 Гчк 13:10
+ 16:50 Гчк 13:13, Гчк 18:20
+ 16:51 Ерм 3:11
+ 16:53 Эзк 29:14, Эзк 39:25
+ 16:60 Лев 26:42, Иша 55:3, Ерм 32:40
+ 16:61 Эзк 6:9, Эзк 20:43, Эзк 36:31
+ 16:62 Эзк 6:7
+ 17:3 Кан 28:49, Ерм 48:40, Ерм 49:22
+ 17:5 Кан 8:7
+ 17:6 Эзк 15:2-3
+ 17:10 Эзк 19:12
+ 17:12 2Пат 24:12-15, Ерм 24:1-2
+ 17:13 2Пат 24:17, Ерм 37:1
+ 17:15 2Пат 24:20, 2ЙЙ 36:13
+ 17:16 Эзк 5:11
+ 17:17 2Пат 25:1, Эзк 4:2, Ерм 37:5

+ 17:20 Эзк 12:13, Эзк 17:20, Эзк 32:3, Хош 7:12

+ 17:21 Эзк 5:10

+ 17:23 Эзк 20:40, Эзк 31:6, Дан 4:9, Мат 13:32, Мар 4:32

+ 17:24 Эзк 20:47

⚫ 18:1 Эзк 33:10-20

+ 18:2 Ерм 31:29, Агы 5:7, Эзк 12:22, Эзк 16:44

+ 18:3 Эзк 5:11
+ 18:4 Мср 32:33, Кан 24:16
+ 18:6 Эзк 22:9, Мср 20:14, Лев 18:19
+ 18:7 Мср 22:26
+ 18:8 Мср 22:25, Зеб 14:5

+ 18:9 Лев 18:5, Эзк 20:11, Рим 10:5, Гал 3:12

+ 18:13 Лев 20:9, Лев 20:11, Эзк 33:4

+ 18:19 Мср 20:5

+ 18:20 Кан 24:16, 2Пат 14:6, Рим 2:9, Иша 3:10-11

+ 18:23 2Пет 3:9, 1Тим 2:4, 1Тим 2:6
+ 18:24 Эзк 3:20
+ 18:30 Эзк 14:6
+ 18:31 Эзк 11:19, Эзк 36:26
+ 19:2 Гчк 49:9
+ 19:4 Агы 4:20
+ 19:5 2Пат 23:34, 2Пат 23:36

+ 19:8 Эзк 12:13, Эзк 17:20, Эзк 32:3, Хош 7:12

+ 19:10 Эзк 15:2, Эзк 15:6

+ 19:12 Ерм 4:12, Ерм 51:1, Эзк 17:10, Хош 4:19

+ 20:1 Эзк 8:1, Эзк 14:1

+ 20:3 2Пат 3:13, Эзк 14:3, Эзк 20:31, Эзк 5:11

+ 20:4 Эзк 22:2, Эзк 23:36, Эзк 16:2, Эзк 22:2

+ 20:5 Мср 6:7
+ 20:6 Мср 3:8
+ 20:7 Лев 18:3, Эзк 16:26, Эзк 23:19
+ 20:9 Зеб 105:8, Иша 48:11
+ 20:10 Мср 13:18, Мср 13:20
+ 20:11 Лев 18:5, Эзк 18:9
+ 20:12 Эзк 37:28, Эзк 38:23, Мср 20:8-11

+ 20:13 Лев 19:30, Лев 26:2, Эзк 22:8, Эзк 23:38, Мср 32:10-14, Чөл 14:12-20

+ 20:15 Чөл 14:28-30, Зеб 94:11
+ 20:16 Зеб 77:37
+ 20:18 2ЙЙ 30:7, Ешу 24:14
+ 20:19 Кан 5:32-33
+ 20:20 Мср 20:8
+ 20:21 Эзк 2:3
+ 20:23 Кан 28:64
+ 20:25 Зеб 80:13
+ 20:26 Эзк 16:20-21, Эзк 6:7
+ 20:28 Эзк 6:13

+ 20:31 Эзк 16:20-21, 2Пат 3:13, Эзк 14:3, Эзк 20:3, Эзк 5:11

+ 20:32 Кан 4:28, 2Пат 19:18
+ 20:33 Ерм 21:5
+ 20:34 Ерм 31:8
+ 20:35 Хош 2:14
+ 20:36 Чөл 14:20-23, Чөл 14:28-30
+ 20:38 Эзк 13:9
+ 20:39 Эзк 39:7, Эзк 43:7
+ 20:40 Иша 56:7, Эзк 17:23

+ 20:41 Эзк 11:17, Эзк 28:25, Эзк 36:23, Эзк 39:27

+ 20:42 Мср 6:8
+ 20:43 Эзк 6:9, Эзк 16:61, Эзк 36:31
+ 20:44 Зеб 102:10

+ 20:47 Ерм 21:14, Эзк 17:24, Лук 23:31, Эзк 21:4

+ 20:48 Иша 34:9-10, Ерм 17:27
+ 20:49 Эзк 17:2, Эзк 24:3
+ 21:2 Эзк 6:2
+ 21:3 Кан 32:41, Ерм 47:6, Эйп 9:22, Ваг 9:2
+ 21:4 Эзк 20:47
+ 21:7 Эзк 12:9, Эзк 7:17
+ 21:9 Кан 32:41
+ 21:20 Кан 3:11, 2Шам 12:26, Эзк 25:4-5

+ 21:22 2Пат 25:1, Ерм 39:1, Ерм 52:4, Эзк 4:2

+ 21:25 2ЙЙ 36:13, Эзк 12:10, Эзк 35:5, Лук 1:52

+ 21:28 Ерм 49:1-6, Амо 1:13-15, Сеп 2:8
+ 21:29 Эзк 13:6
+ 21:30 Гчк 19:30-37
+ 21:32 Эзк 25:10

+ 22:2 Эзк 20:4, Эзк 23:36, Эзк 16:2, Эзк 20:4

+ 22:4 Эзк 5:14

+ 22:7 Мср 20:12, Мср 22:21, Кан 24:17, Иша 10:2

+ 22:8 Эзк 20:13, Эзк 23:38

+ 22:9 Лев 19:16, Эзк 18:6

+ 22:10 Гчк 35:22, Гчк 49:4, Кан 22:30, Кан 27:20

+ 22:11 Мср 20:14, Мср 20:17, Ерм 5:8, Лев 18:7-16

+ 22:12 Кан 27:25, Мср 22:25, Лев 25:36
+ 22:15 Эзк 5:10
+ 22:18 Иша 1:25, Зак 13:9, Мал 3:3
+ 22:24 1Пат 8:35
+ 22:25 Ерм 11:9, Эзк 19:3

+ 22:26 Ерм 23:11, Сеп 3:4, Лев 10:10, Лев 11:47, Мал 2:8, Ерм 17:27

+ 22:27 Сеп 3:3
+ 22:28 Эзк 13:6, Эзк 13:10
+ 22:30 Зеб 105:23, Эзк 13:5
+ 22:31 Эзк 9:10
+ 23:3 Лев 17:7, Иша 1:21, Эзк 16:15
+ 23:5 Хош 2:5
+ 23:9 2Пат 17:5-6
+ 23:11 2Пат 17:19, Ерм 3:8, Ерм 3:11
+ 23:12 Ерм 2:18, Эзк 16:28
+ 23:14 Нах 2:3, Эзк 16:29
+ 23:17 Иша 57:8
+ 23:19 Эзк 16:26, Эзк 20:7
+ 23:22 Эзк 16:37
+ 23:23 Ерм 50:21
+ 23:24 2Пат 25:6
+ 23:26 Эзк 16:39
+ 23:27 Эзк 16:41
+ 23:30 Мср 34:15
+ 23:31 Иша 51:17
+ 23:34 Зеб 74:9
+ 23:35 1Пат 14:9
+ 23:36 Эзк 20:4, Эзк 22:2
+ 23:37 Эзк 16:38, Эзк 16:20-21, Эзк 20:26

+ 23:38 Лев 15:31, 2ЙЙ 36:14, Эзк 5:11, Ерм 7:30, Эзк 20:13, Эзк 22:8

+ 23:39 Эзк 23:11
+ 23:40 Ерм 4:30, Эзк 16:17-18, Хош 2:13
+ 23:45 Эзк 16:38
+ 23:47 Эзк 16:40, 2ЙЙ 36:17-19
+ 23:48 Эзк 16:41
+ 23:49 Эзк 6:7
+ 24:2 2Пат 25:1, Ерм 39:1, Ерм 52:4
+ 24:3 Эзк 11:3, Эзк 11:7
+ 24:6 Эзк 22:2, Нах 3:1
+ 24:7 Лев 17:13, Кан 12:16, Кан 12:24
+ 24:9 Нах 3:1, Иша 30:33
+ 24:12 Ерм 2:22
+ 24:14 Эзк 5:11
+ 24:16 Ерм 16:5
+ 24:17 Лев 10:6, Лев 21:10, Кан 26:14
+ 24:19 Эзк 12:9, Эзк 21:7
+ 24:21 2ЙЙ 36:17, Эзк 23:47
+ 24:23 Эзк 4:17, Эзк 33:10
+ 24:24 Эзк 6:7
+ 24:26 Эзк 33:21-22
+ 24:27 Эзк 3:26-27

+ 25:2 Ерм 49:1-6, Эзк 21:28, Амо 1:13-15, Сеп 2:8

+ 25:3 Сеп 2:8
+ 25:5 2Шам 11:1, 2Шам 12:26, Эзк 21:20
+ 25:7 Эзк 6:14

+ 25:9 Иша 15:1, Иша 25:10, Ерм 48:1, Амо 2:1-3, Сеп 2:8, Ешу 13:17-19

+ 25:10 Эзк 21:32

+ 25:12 2ЙЙ 28:17

+ 25:13 Иша 34:5, Ерм 49:7-22, Эзк 32:29, Эзк 35:1-15, Амо 1:11-12, Абд 1:1-16, Мал 1:3-4, Гчк 36:34, Эйп 2:11, Иша 21:13

+ 25:16 1Шам 30:14, 2Шам 8:18, Иша 14:29, Ёвл 3:4, Амо 1:6, Сеп 2:4

+ 26:2 Иша 23:1, Ерм 47:4, Ёвл 3:4, Амо 1:9, Зак 9:4

+ 26:5 Эзк 47:10

+ 26:6 Эзк 6:7

+ 26:7 2Пат 24:1, Ерм 25:1, Дан 1:1, Эзр 7:12, Дан 2:37, Аян 17:14

+ 26:8 Эзк 4:2

+ 26:9 Эзк 21:22

+ 26:13 Иша 24:8, Ерм 7:34, Ерм 16:9, Аян 18:22

+ 26:14 Эзк 47:10
+ 26:15 Ерм 51:52
+ 26:16 Юнс 3:6, Эзк 27:35, Эзк 32:10
+ 26:17 Эзк 27:2
+ 26:20 Эзк 31:14, Эзк 32:23, Зеб 26:13
+ 26:21 Эзк 27:36, Эзк 28:19
+ 27:2 Эзк 26:17, Эзк 28:12
+ 27:5 Кан 3:9, 1ЙЙ 5:23
+ 27:6 Иша 2:13, Зак 11:2
+ 27:8 Гчк 10:18
+ 27:9 Ешу 13:5, 1Пат 15:18, Зеб 82:8
+ 27:10 Эзк 30:5, Эзк 38:5
+ 27:12 1Пат 10:22, Эзк 38:13

+ 27:13 Гчк 10:2, Эзк 32:26, Эзк 38:2, Эзк 39:1

+ 27:14 Гчк 10:3, Эзк 38:6
+ 27:15 Гчк 10:7, Иша 21:13
+ 27:17 Сер 11:33
+ 27:18 Иша 7:8
+ 27:19 Мср 30:24
+ 27:21 Зеб 119:5, Наг 1:4, Иша 60:7
+ 27:22 1Пат 10:1, 2ЙЙ 9:1
+ 27:23 Гчк 11:31, Амо 1:5
+ 27:25 Зеб 47:8, Иша 2:16
+ 27:26 Зеб 47:8
+ 27:29 Аян 18:17
+ 27:30 Эйп 2:8, Агы 2:10, Аян 18:19
+ 27:32 Аян 18:18
+ 27:33 Аян 18:3
+ 27:35 Эзк 26:16, Эзк 32:10
+ 27:36 Ерм 18:16, Эзк 26:21, Эзк 28:19

+ 28:2 Эзк 26:2, Эзк 27:2, Иша 14:14, 2Сал 2:4

+ 28:3 Эзк 14:14, Дан 1:17
+ 28:4 Зак 9:3
+ 28:7 Эзк 31:12, Хаб 1:7
+ 28:10 Эзк 31:18, Эзк 32:19
+ 28:12 Эзк 26:17, Эзк 27:2-3

+ 28:13 Гчк 2:8-9, Иша 51:3, Эзк 31:8-9, Мср 28:17-20

+ 28:14 Гчк 3:24
+ 28:19 Эзк 26:21, Эзк 27:36
+ 28:21 Иша 23:2, Ёвл 3:4
+ 28:23 Эзк 5:17
+ 28:24 Чөл 33:55, Ешу 23:13, Эзк 6:7
+ 28:25 Эзк 11:17, Эзк 20:41

+ 28:26 Ерм 23:6, Ерм 32:37, Иша 65:21, Амо 9:14, Мик 4:4

+ 29:2 Иша 19:1, Ерм 46:2, Эзк 30:4, Эзк 31:2, Эзк 32:2, Ёвл 3:19

+ 29:3 Зеб 73:13-14, Иша 27:1, Иша 51:9, Эзк 32:2

+ 29:4 Эзк 38:4, Амо 4:2, Хаб 1:15, 2Пат 19:28, Иша 37:29

+ 29:5 Кан 28:26, 1Шам 17:44
+ 29:6 Эзк 6:7, 2Пат 18:21, Иша 36:7
+ 29:8 Эзк 14:17
+ 29:10 Эзк 30:6
+ 29:12 Эзк 30:7, Эзк 30:23, Эзк 30:26
+ 29:13 Ерм 46:26
+ 29:14 Эзк 16:53
+ 29:16 Эзк 6:7
+ 29:19 Ерм 46:13, Ерм 46:26, Эзк 30:10
+ 30:3 Иша 13:6, Ёвл 1:15, Абд 1:15, Сеп 1:7
+ 30:4 Эзк 29:8
+ 30:5 Эзк 27:10, Эзк 38:5
+ 30:6 Эзк 29:10
+ 30:7 Эзк 29:12
+ 30:8 Эзк 6:7
+ 30:10 Ерм 46:26, Эзк 29:19
+ 30:12 Иша 19:6
+ 30:13 Ерм 43:12, Ерм 46:25, Иша 19:13

+ 30:14 Эзк 29:14, Чөл 13:23, Ерм 46:25, Амо 6:2

+ 30:17 Гчк 41:45, Гчк 46:20, Иша 19:18
+ 30:18 Ерм 2:16
+ 30:19 Эзк 6:7
+ 30:21 Ерм 46:11
+ 30:23 Эзк 29:12
+ 31:2 Эзк 29:2, Эзк 30:4, Эзк 32:2
+ 31:3 Сер 9:15, Дан 4:7-9

+ 31:6 Эзк 17:23, Дан 4:9, Мат 13:32, Мар 4:32

+ 31:8 Гчк 2:8, Иша 51:3, Эзк 28:13
+ 31:10 Дан 4:27, Дан 5:20
+ 31:12 Эзк 28:7, Хаб 1:7
+ 31:13 Эзк 32:4
+ 31:14 Эзк 26:20, Эзк 32:18
+ 31:16 Иша 14:8-9
+ 31:18 Эзк 28:10, Эзк 32:19
+ 32:2 Эзк 29:2, Эзк 30:4, Эзк 31:2, Эзк 29:3

+ 32:3 Эзк 12:13, Эзк 17:20, Эзк 19:8, Хош 7:12

+ 32:4 Эзк 31:13
+ 32:7 Иша 13:10, Ёвл 2:31, Аян 6:12
+ 32:8 Мср 10:22, Иша 5:3
+ 32:10 Эзк 26:16
+ 32:11 Ерм 46:26
+ 32:12 Эзк 28:7
+ 32:15 Эзк 6:7
+ 32:18 Эзк 26:20, Эзк 31:14
+ 32:19 Эзк 28:10, Эзк 31:18
+ 32:21 Эзк 28:10, Эзк 31:18, Иша 14:9-10
+ 32:22 Эзк 31:15
+ 32:23 Нах 1:14, Зеб 26:13, Эзк 26:20

+ 32:24 Гчк 14:1, Иша 21:2, Ерм 49:34, Дан 8:2

+ 32:26 Гчк 10:2, Эзк 27:13, Эзк 38:2, Эзк 39:1

+ 32:28 Эзк 28:10
+ 32:29 Эзк 25:12-14
+ 32:30 Иша 23:2
⚫ 33:1 Эзк 3:16-21
+ 33:2 Иша 21:6, Ерм 6:17, Хош 9:8, Хаб 2:1
+ 33:3 Хош 5:8, Ёвл 2:1, Амо 3:6
+ 33:4 Лев 20:9, Лев 20:11, Эзк 18:13
+ 33:7 2ЙЙ 19:10
+ 33:9 1Тим 4:16
⚫ 33:10 Эзк 18:1-32
+ 33:10 Эзк 4:17, Эзк 24:23

+ 33:11 Эзк 16:48, 2Пет 3:9, 1Тим 2:4, 1Тим 2:6

+ 33:13 Эзк 3:20
+ 33:15 Мср 22:26, Лев 6:2-5
+ 33:22 1Пат 18:46, Эзк 1:3, Эзк 24:26-27
+ 33:24 Иша 51:2
+ 33:25 Гчк 9:4, Лев 3:17, Эзк 22:3
+ 33:27 Эзк 5:11, Кан 28:26
+ 33:29 Эзк 6:7
+ 33:31 Эзк 8:1, Эзк 14:1, Эзк 20:1
+ 33:33 Эзк 2:5, Зак 2:9, Зак 4:9, Зак 6:15
+ 34:2 Ерм 23:1-4, Ерм 50:6, Зак 11:16-17
+ 34:3 Зеб 13:4, Мик 3:3, Зак 11:5

+ 34:5 Чөл 27:17, 1Пат 22:17, Мат 9:36, Мар 6:34

+ 34:8 Эзк 5:11
+ 34:9 Эзк 13:8, Эзк 13:21
+ 34:11 Иша 40:11, Мик 5:4, Ёха 10:11
+ 34:12 Эзк 30:3
+ 34:13 Кан 30:3, Эзк 11:17
+ 34:14 Зеб 22:2
+ 34:16 Мик 4:6-7
+ 34:17 Зак 10:3, Мат 25:32-33
+ 34:21 Кан 33:17, Дан 8:4

+ 34:23 Эзк 37:24, Ёха 10:16, Ерм 23:5, Ерм 30:9, Хош 3:5, Мик 5:4

+ 34:24 Лев 26:12

+ 34:25 Иша 54:10, Эзк 37:26, Хош 2:18, Лев 26:6

+ 34:26 Лев 26:4, Ерм 14:22, Зак 10:1, Мал 3:10

+ 34:27 Ерм 2:20, Ерм 27:8, Ерм 30:8

+ 34:31 Зеб 73:1, Зеб 99:3, Зак 9:16, Ёха 10:14

+ 35:2 Гчк 32:3

+ 35:3 Иша 34:5, Ерм 49:7-22, Эзк 25:12-14, Абд 1:1-16, Мал 1:3-4

+ 35:4 Эзк 6:7
+ 35:5 Эзк 21:25, Амо 1:11
+ 35:6 Эзк 5:11, Гчк 9:6
+ 35:11 Эзк 5:11
+ 35:12 Зеб 136:7
+ 35:15 Ерм 50:29, Абд 1:15, Хаб 2:8
+ 36:1 Эзк 6:2-3, Кан 32:13, Иша 58:14
+ 36:4 Мик 6:2
+ 36:5 Эзк 35:15
+ 36:10 Ерм 30:19

+ 36:11 Гчк 1:28, Иша 49:19, Ерм 31:27, Зак 2:4, Зак 10:8, Эйп 42:12

+ 36:12 Эзк 5:17
+ 36:13 Чөл 13:33
+ 36:17 Лев 18:25, Ерм 2:7
+ 36:18 Эзк 5:11, Эзк 22:3
+ 36:19 Лев 26:33, Эзк 5:10
+ 36:21 Зеб 105:8, Иша 48:11, Эзк 20:9
+ 36:23 Эзк 20:41
+ 36:24 Кан 30:3, Эзк 11:17

+ 36:25 Иша 4:4, Ёвл 3:21, Лев 16:30, Ерм 33:8, Зак 13:1

+ 36:26 Эзк 11:19, Эзк 18:31
+ 36:27 Эзк 37:14
+ 36:28 Лев 26:12, Эзк 11:20
+ 36:29 Эзк 37:23, Эзк 34:29
+ 36:30 Лев 26:4
+ 36:31 Эзк 6:9, Эзк 16:61, Эзк 20:43

+ 36:35 Гчк 2:8, Иша 51:3, Эзк 28:13, Эзк 31:8-9

+ 36:37 Эзк 34:31
+ 36:38 2ЙЙ 35:7, Эзк 6:7
+ 37:1 1Пат 18:46, Эзк 1:3, Эзк 3:22, Эзк 8:4
+ 37:3 1Кор 15:35
+ 37:5 Гчк 2:7
+ 37:10 Аян 11:11
+ 37:12 Иша 26:19, Дан 12:2, Ёха 5:21
+ 37:14 Эзк 36:27
+ 37:18 Эзк 12:9, Эзк 21:7, Эзк 24:19

+ 37:19 Иша 11:13, Ерм 3:18, Ерм 50:4, Хош 1:11

+ 37:21 Кан 30:3, Эзк 11:17

+ 37:23 Эзк 14:11, Эзк 36:25, Лев 26:12, Эзк 11:20

+ 37:24 Ерм 30:10, Ерм 23:5, Эзк 34:23-24, Ёха 10:16

+ 37:25 Ёвл 3:20

+ 37:26 Эзк 34:25, Хош 2:18

+ 37:27 Зак 2:10-11, Аян 21:3, Лев 26:11-12, Эзк 11:20

+ 37:28 Эзк 6:7, Эзк 20:12

+ 38:2 Гчк 10:2, Эзк 27:13, Эзк 32:26, Эзк 39:1

+ 38:4 2Пат 19:28, Эзк 29:4, Амо 4:2, Хаб 1:15

+ 38:5 Эзк 27:10
+ 38:6 Гчк 10:3, Эзк 27:14
+ 38:8 Эзк 34:28
+ 38:9 Ерм 4:13
+ 38:11 Сер 18:9-10, Ерм 49:31
+ 38:13 1Пат 10:1, Эзк 27:15, Эзк 27:22
+ 38:16 Эзк 20:41
+ 38:17 Ерм 6:22-23
+ 38:19 Амо 1:1, Хаг 2:6, Аян 16:18
+ 38:20 Ерм 4:24, Нах 1:5
+ 38:21 Ерм 25:27, Ерм 25:29

+ 38:22 Эзк 5:17, Эзк 14:16, Гчк 19:24, Эйп 18:15, Зеб 10:6, Эзк 13:11, Эзк 13:13

+ 38:23 Эзк 20:12, Эзк 6:7

+ 39:1 Гчк 10:2, Эзк 27:13, Эзк 32:26, Эзк 38:2

+ 39:2 Эзк 38:6, Эзк 38:15
+ 39:3 Зеб 75:3
+ 39:4 Кан 28:26
+ 39:6 Эзк 28:18, Эзк 30:8, Аян 20:9
+ 39:7 Эзк 20:39, Эзк 43:7
+ 39:9 Иша 2:4, Иша 9:5, Хош 2:18, Мик 4:3
+ 39:10 Зак 2:9
+ 39:17 Иша 34:6, Сеп 1:7, Аян 19:17-18
+ 39:18 Амо 4:1
+ 39:22 Ёвл 2:27
+ 39:23 Кан 29:24-28
+ 39:25 Ерм 30:3, Эзк 20:9

+ 39:26 Лев 26:6, Ерм 30:10, Ерм 46:27, Мик 4:4

+ 39:27 Эзк 20:41
+ 39:29 Иша 32:15, Иша 44:3, Ёвл 2:28
⚫ 40:1 1Пат 6:1-38, 2ЙЙ 3:1-17
+ 40:1 Эзк 33:21, 1Пат 18:46, Эзк 1:3
+ 40:2 Эзк 1:1, Эзк 8:3, Аян 21:10

+ 40:3 Эзк 1:7, Эзк 47:3, Зак 2:1, Аян 11:1, Аян 21:15

+ 40:4 Эзк 44:5
+ 40:5 Эзк 42:20
+ 40:6 Эзк 43:1

+ 40:16 1Пат 6:4, Эзк 41:16, Эзк 41:26, Эзк 41:18

+ 40:17 Эзк 41:6, Эзк 42:1
+ 40:28 Эзк 8:16
+ 40:38 2ЙЙ 4:6
+ 40:39 Лев 1:3, Лев 4:2-3, Лев 5:1-6
+ 40:44 1ЙЙ 6:31-32
+ 40:46 1Пат 2:35, Эзк 43:19
+ 40:47 Эзк 41:13-15
+ 40:49 1Пат 6:3
+ 41:2 1Пат 6:17
+ 41:4 1Пат 6:20, 2ЙЙ 3:8
+ 41:5 1Пат 6:5, 1Пат 6:8
+ 41:6 Эзк 40:17, 1Пат 6:6
+ 41:13 Эзк 40:47
+ 41:16 1Пат 6:4, Эзк 40:16
+ 41:18 1Пат 6:29, 1Пат 7:36, Эзк 40:16
+ 41:19 Эзк 1:10, Эзк 10:14
+ 41:21 Мср 25:23-30
+ 41:24 1Пат 6:34
+ 41:25 1Пат 7:6
+ 41:26 1Пат 6:4
+ 42:1 Эзк 40:17
+ 42:13 Чөл 18:9
+ 42:14 Лев 6:11, Эзк 44:19
+ 42:20 Эзк 40:5
+ 43:1 Эзк 40:6

+ 43:2 Эзк 10:18, Эзк 11:22-23, Эзк 1:24, Аян 1:15, Аян 18:1

+ 43:3 Эзк 1:1, Эзк 3:15, Эзк 10:15, Эзк 2:1

+ 43:5 Эзк 3:12, Эзк 8:16

+ 43:7 1ЙЙ 28:2, Иша 60:13, Иша 66:1, Эзк 20:39, Эзк 39:7

+ 43:10 Эзк 40:4
+ 43:13 Мср 27:1-8
+ 43:15 Мср 27:2, 1Пат 1:50, 1Пат 2:28
+ 43:17 Мср 20:26
+ 43:18 Лев 1:5
+ 43:19 1Пат 2:35, Эзк 40:46, Эзк 45:18
+ 43:20 Мср 29:12, Лев 8:15, Эзк 45:19
+ 43:21 Мср 29:14
+ 43:24 Лев 2:13
+ 43:25 Мср 29:35, Лев 8:33
+ 43:27 Лев 1:3, Лев 3:1
+ 44:4 Эзк 1:28
+ 44:5 Эзк 40:4
+ 44:6 Эзк 45:9
+ 44:7 Рес 21:28, Лев 3:11
+ 44:15 1Пат 2:35, Эзк 40:46
+ 44:16 Эзк 41:21
+ 44:18 Мср 28:39-43, Лев 16:4
+ 44:19 Лев 6:11, Лев 16:23, Эзк 42:14
+ 44:20 Лев 21:5, Чөл 6:5
+ 44:21 Лев 10:9
+ 44:22 Лев 21:7, Лев 21:13
+ 44:23 Лев 10:10, Лев 11:47
+ 44:24 Кан 17:9, Кан 19:17
+ 44:25 Лев 21:1-3
+ 44:26 Чөл 19:11-12
+ 44:27 Лев 4:3
+ 44:28 Чөл 18:20, Кан 10:9
+ 44:29 Лев 27:21, Чөл 18:14

+ 44:30 Мср 23:19, Мср 34:26, Кан 26:2, Чөл 15:20, Мал 3:10

+ 44:31 Мср 22:31, Лев 11:39, Лев 22:8, Эзк 4:14

+ 45:1 Эзк 47:21
+ 45:2 Эзк 48:9-10
+ 45:4 Эзк 48:11-12
+ 45:5 Эзк 48:13
+ 45:6 Эзк 48:15
+ 45:7 Эзк 48:21
+ 45:9 Эзк 44:6, Чөл 36:7, 1Пат 21:1-16
+ 45:10 Лев 19:36, Кан 25:13, Сүл 11:1
+ 45:12 Мср 30:13
+ 45:17 Чөл 28:9-15
+ 45:18 Лев 16:16

+ 45:19 Мср 12:7, Мср 29:12, Лев 8:15, Эзк 43:20

+ 45:21 Лев 23:5-6
+ 45:23 Лев 23:8, Чөл 28:15
+ 45:24 Лев 2:1
+ 45:25 Лев 23:34
+ 46:2 Эзк 44:3
+ 46:4 Чөл 28:9-10, Эзк 45:17
+ 46:6 Чөл 28:11-15
+ 46:9 Мср 23:14-17, Кан 16:16
+ 46:12 Лев 7:16, Лев 22:23
+ 46:13 Мср 29:38, Чөл 28:3
+ 46:17 Лев 25:10
+ 46:18 Чөл 36:7, 1Пат 21:1-16
+ 47:1 Ёвл 3:18, Зак 14:8, Аян 22:1
+ 47:3 Эзк 40:3
+ 47:8 Кан 3:17, Ешу 3:16
+ 47:10 Ешу 15:62, Иша 15:8, Эзк 26:5
+ 47:12 Гчк 2:9, Аян 22:2
⚫ 47:13 Чөл 34:1-15
+ 47:14 Гчк 12:7
+ 47:19 Эзк 48:28
+ 47:22 Иша 14:1
+ 48:1 Чөл 2:25-31, Ешу 19:40
+ 48:2 Ешу 19:24
+ 48:3 Ешу 19:32
+ 48:4 Ешу 16:1, Ешу 16:5
+ 48:5 Ешу 17:7
+ 48:6 Ешу 13:15
+ 48:7 Ешу 15:1
+ 48:8 Эзк 45:1-6
+ 48:9 Эзк 45:2-3
+ 48:11 1Пат 2:35, Эзк 40:46, Эзк 44:10
+ 48:13 Эзк 45:4
+ 48:15 Эзк 45:6
+ 48:16 Аян 21:16
+ 48:21 Эзк 45:7
+ 48:23 Ешу 18:11
+ 48:24 Ешу 19:1
+ 48:25 Ешу 19:17
+ 48:26 Ешу 19:10
+ 48:27 Ешу 13:24
+ 48:28 Эзк 47:19
+ 48:30 Аян 21:13
+ 48:35 Иша 60:14, Ёвл 3:21

+ https://ibt.org.ru/ftpmirror/pub/ebook/TKM/TKC/1-2017//Мукаддес-Китап__Full.azw3

Сөзлүк

Сөзлүк

1. А
2. Б
3. Ч
4. Д
5. Э
6. Ә
7. Ф
8. Г
9. Х
10. И
11. Җ
12. К
13. Л
14. М
15. Н
16. О
17. Ө
18. П
19. Р
20. С
21. Ш
22. Т
23. У
24. Ы
25. Я
26. Е
27. Ю
28. Й
29. З

А

А

1. Адалатлы
2. Адам ата
3. Агта
4. Агыз беклемек
5. Ахалот
6. Аждарха
7. Акмак
8. Аламот
9. Алоэ
10. Амалеклер
11. Аммонлар
12. Аморлар
13. Анаклар
14. Араба дүзлүги
15. Арамей дили
16. Арфа
17. Артемис
18. Арвах-җын
19. Арёпагус
20. Ашера
21. Ашторет
22. Ашур
23. Аянлык
24. Азия

Адалатлы – Худай хемише адалатлы. Ол элмыдама догры иш эдйәр ве хемише оңат карарлары чыкаряр. Мукаддес Китаба лайыклыкда, Худай хер бир адама, улы болсун, кичи болсун, бай я-да гарып, пархы ёк – хеммелере адалатлы гарамаклыгы үндейәр. Ол Өз халкына шейле диййәр:

«Ягшылык этмеги өврениң,
адалаты агтарың,
эзъет чекйәни халас эдиң,
етими гораң,
дул хатына арка дуруң» (Иша 1:17).

Казыларың, юрт баштутанларының, дини ёлбашчыларың халкың үстүнден хөкүм сүрйәндиклери үчин, Худай олардан адалатлы карарлары чыкармагы талап эдйәр ве адалатсыз херекетлер эден ягдайында, олары ёвузлык билен хөкүм эдйәр.

Серет: Догры.

Адам ата – Худай тарапындан ярадылан илкинҗи ынсан. Онуң аялы Хов эне болупдыр. Олар әхли ынсанларың ата-энеси болупдыр. Адам атаның ады еврейче «ынсан» диймеги аңладяр.

Гчк 2-3.

Агта – тарыхың кәбир дөвүрлеринде дүрли миллетлерде агталар хөкүмдарларың ёлбашчылыгы астында ёкары везипәни эеләпдирлер. Худайың гадаган эдйәндиги үчин, олары бичмеклик еврейлериң дәп-дессурында болмандыр.

Эст 2:3; Рес 8:27.

Агыз беклемек – агыз беклемегиң максады Худайың хузурында өзүңи песпәл тутмак я-да кәбир паҗыгалы ягдайда яс тутмак, гам-гусса дөври Худайы чагырмак болупдыр. Догры дурмушда яшамаздан, гарыплара ве эҗизлере адалатлы гарамаздан, агыз беклемеклигиң хич хили пейдасының ёкдугыны ве мунуң Худайың гөвнүнден турмаяндыгыны пыгамберлер халка ятладыпдырлар.

Сер 20:26; Иша 58:3-5; Ёв 1:14; Юн 3:5; Эст 4:16.

Ахалот – Хиндистанда өсйән ве өзени хошбой ыслы агач. Онуң өзенини гейимлере я-да отага хошбой ыс бермек үчин уланыпдырлар.

Зеб 44:9; Сүл 7:17; Нгм 4:14.

Аждарха – гадымы еврей дүшүнҗесинде деңиз аждархасы башагайлыгы аңладып, әлем-җаханың ярадылышының ирки дөвүрлеринде пейда болупдыр. Кәте аждарха Рахап дийлип атландырылыпдыр (Эйп 9:3; 26:12; Иша 51:9), кәте болса Ливятан (Эйп 3:8; 41:1; Зеб 73:14; Иша 27:1). Шейле хем бу миллетлер үчин бир нышан, ягны Ысрайылың душманы болупдыр (Зеб 86:4). Икинҗи пикир Тәзе Әхтде Аянлык китабында габат гелйәр, Иса Месихе ынанянлара гаршы урушда аждарха эрбет гүйчлериң нышаныдыр.

Акмак – пайхас эдебиятында: Зебурың кәбир мезмурларында, Сүлейманың пәхимлеринде, Вагызда, Эйюпда «акмак» диңе бир акылсыз адам дәл-де, эйсем, акыл-пайхасы рет эдйән адамдыр. Шонуң үчин хем ол өлүм ве вейранчылык ёлундан барян адамдыр. Бейле адам Худай барада ве Худайың ислеги барада пикир этмейән, алада этмейән, текепбир, гедем, бипарх адам. Ол хатда дине ве пайхаслы өвүт-үндеве гаршы чыкып, булар барада яман затлары гепләп билйәр. Пайхас эдебиятында беян эдилен хәсиетлерден башга-да акмак адам өзүниң неҗис гылык-хәсиети билен таналыпдыр. Ишая пыгамбериң китабында акмак адам барада шейле дийилйәр: «Акмак биедеплик билен геплейәр, онуң ниети пислик этмекдир, иши яманлык этмек, Реббе дил етирмек, ачлары ач, сувсузлары сувсуз гоймакдыр» (Иша 32:6).

Зеб 52:1; Сүл 17:17-21

Серет: Надан.

Аламот – манысы белли дәл. Белки әхең, белки-де саз гуралы болмагы әхтимал.

1ЙЙ 15:21.

Алоэ – Тәзе Әхт дөврүнде алоэ өлен адамың җеседини җайламага тайярламакда уланылыпдыр.

Ёх 19:39.

Амалеклер – Ысрайыл халкы Кенган юрдуны эелемезден өң, онуң голайында яшан халк. Олар, эсасан, Дуз деңзиниң гүнорта-гүндогарында, ягны Негепде яшан чарва халк болупдыр.

Мср 17:8-16; Кан 25:17-19; 1Шам 15:2, 30:1-5; 1ЙЙ 4:43.

Аммонлар – Лутуң оглы Бенамының несиллери. Аммонлар Иордан дерясының гүндогарында яшапдырлар. Олар Молек худайына сежде эдипдирлер.

Гчк 19:30-38; Кан 23:3.

Серет: Лут.

Аморлар – Ысрайыл халкы Кенган юрдуны эелемезден өң, ол ерде яшан халкларың бири. Олар өзлериниң әпет узын бойлары билен таналыпдыр. Месопотамияның тутуш төверегинде өзүниң шәхерлери ве ханлары билен аморлар өрән гүйчли халк болупдыр. Ысрайыллар Кенгана чозан вагтында, олар, эсасан хем, Иордан дерясының гүндогарында ве Иорданың гүнбатар дагларында яшан Ог хем Сихон атлы ики ханың ханлыгындакы гүйҗе даяныпдырлар.

Гчк 10:16; 15:16; Чөл 13:29; 21:13-34; Амо 2:10.

Серет: Кенганлар.

Анаклар – Ысрайыл халкы эелемезден өң, Кенган юрдуның голайында яшан халкларың бири. Олар Хеброн галасында ве онуң даш-төверегинде яшапдырлар. Анаклар үч уругдан ыбарат болуп, олар Нефиллериң несиллери болупдырлар.

Кан 9:2; Еш 11:21,22.

Серет: Нефиллер.

Араба дүзлүги – Иордан дерясының дүзлүгинден Дуз деңзиниң гүнорта-демиргазыгына ченли яйылып гидйән гуры ве текиз ер.

Чөл 22:1; 26:3.

Арамей дили – бу дил еврей дилине дегишлидир. Б. э. өң VI асырда бу эсасы дил хөкмүнде өсүп, гадымы якын Гүндогарда (хәзирки Орта Гүндогарда) дипломатия ве тәҗирчилик үчин уланылыпдыр. Ысрайыллар Бабыл сүргүнинден доланып геленлеринден соң, халк еврей дилине гаранда арамей дилинде хас көп геплемәге башлапдыр. Көне Әхтиң кәбир бөлеклери арамей дилинде язылыпдыр, ягны Эзр 4:8–6:18; 7:12-26; Дан 2:4–7:28. Исаның дөврүнде бу дил яхудылар ве Иса тарапындан гиңден уланылыпдыр, шонуң үчин Тәзе Әхтде бирнәче арамей сөзлери бар.

2Пат 18:26,28; Мат 5:22; Ёх 5:2; 19:13.

Серет: Еврей.

Арфа – киришли саз гуралының бир гөрнүши.

Зеб 32:2; 56:9.

1624-нҗи сахыпадакы сурата серет.

Артемис – греклериң зенан худайының ады, оңа айратын Азия велаятында сежде эдипдирлер. Гадымы дүнйәниң еди гудратының бири болан онуң бутханасы Эфес шәхериниң эдил дашында ерлешипдир.

Рес 19:24-35.

Арвах-җын – Шейтана гуллук эдйән эрбет рухдур. Ол адама зыян етирип я-да оны эеләп билйәр. Исада олары ковуп чыкарян гудрат болупдыр ве Ол арвах-җын эелән адама шыпа берипдир. Ресуллара хем Исаның ады билен арвах-җынлары ковуп чыкармак гудраты берлипдир.

Мат 8:16; Лук 8:26; Рес 8:7; 16:18.

Арёпагус – Гресияның Афины шәхериндәки байырлык. Афины шәхериниң мөхүм адамлары бу байырлыкда душушып ваҗып меселелер барада геңешипдирлер. Бу адамларың геңеши хем Арёпагус дийлип атландырылыпдыр.

Рес 17:19,22,34.

Ашера – хасыл берйән иң мөхүм зенан худайы хасапланып, оңа Кенганда ве Сирияда сежде эдипдирлер. Бу зенан худайы көпленч Багал худайы билен гатнашыпдыр. Адамларың оңа сежде этмек үчин үйшен еринде, онуң агачдан я-да дашдан ёнулып ясалан хейкели дикилипдир.

Мср 34:13; Кан 7:5; 12:3; 16:21.

Ашторет – Суруң ве Сидоның эсасы зенан худайы болуп, оңа Мүсүрде ве Кенганда сежде эдипдирлер.

Сер 2:13; 2Пат 23:13.

Ашур – б. э. өң IX ве VIII асырларда Ашур Ысрайылың гүндогарында гүйчли империя болупдыр. Онуң пайтагт шәхери болан Ниневе хәзирки демиргазык Ыракда ерлешипдир. Б. э. өң 722‑нҗи йылда ашурлар Ысрайыл патышалыгыны басып алыпдырлар ве көп адамлары есир эдип әкидипдирлер. Соңра ашурлар өз империясының бейлеки бөлеклеринден адамлары Ысрайылың юрдунда орнашдырыпдырлар. Өз юрдунда галан ысрайыл халкы бу адамлар билен гыз алшып-бершипдир. Ашурлар Яхуда патышалыгының хем үстүне чозупдырлар, эмма еңип билмәндирлер. Соңрак Ниневе пайтагты Худайың җезасы хөкмүнде душманың еңиҗи гошунлары тарапындан бүтинлей вейран эдилипдир.

2Пат 18:9–19:36; Нах 1-3.

Аянлык – кәвагт пыгамберлере Худай тарапындан аянлык берилйәр. Онда хәзирки ве гелҗекки затлар барада гөрнүш боляр. Шейле аянлыкларда Худай Өз мерхеметини ве хөкүмини гөркезйәр.

Гчк 41:25; Мср 6:3; Иша 40:5; 45:21; 65:1; Хаб 1:1; Рим 1:17; 1Кор 14:26.

Серет: Гөрнүш.

Азия – Тәзе Әхт дөврүнде Рим империясының иң бай велаяты болупдыр. Бу гүнки гүн бу велаят Түркийәниң арачәклеринде ерлешйәр.

Рес 19:10; Рим 16:5; 1Кор 16:19.

Карта серет.

Б

Б

1. Бабыл
2. Багал
3. Баш руханы
4. Башан
5. Байрам йылы
6. Байрамчылыклар
7. Берекет
8. Беелзебул
9. Бу дүнйәниң хөкүмдары
10. Бут
11. Бүтинлей ёк этмек

Бабыл – Бабыл шәхери Бабыл империясының пайтагты болупдыр ве ол хәзирки гүнорта Ыракда ерлешипдир. Б. э. өң 586-нҗы йылда бабыллылар Яхуда патышалыгыны басып алыпдырлар ве көп адамлары Бабыла есир эдип әкидипдирлер.

2Пат 25:1-12.

Серет: Яхуда.

Багал – кенганлар тарапындан сежде эдилен харасат худайы. Багал сөзи аслында «хоҗайын», шейле хем «әр» диймеги аңладяр.

1Пат 18:1-45; Ер 7:9; Хош 11:2.

Баш руханы – Левиниң несли болан Харун пыгамбер ве онуң огуллары Худай тарапындан руханы болмаклыга сайланыпдырлар. Олар Мукаддес чадырда Худая хызмат эдипдирлер. Харун пыгамбер илкинҗи Баш руханы хөкмүнде сайланыпдыр. Диңе Баш рухана Иң мукаддес отага гирмәге ругсат эдилипдир. Ол ысрайыллары гүнәлеринден сапламак үчин ол ере йылда бир гезек «Гүнәден сапланма» гүни гирипдир. Еврейлер китабының авторы Исаны кәмил Баш руханы хөкмүнде беян эдйәр.

Мср 28; Лев 16.

1623-нҗи сахыпадакы сурата серет.

Башан – бу гүнорта Сирияның текиз җүлгелери ве байырлыклары. Ол Җелиле көлүниң ве Иордан дерясының гүндогар тарапында ерлешйәр. Башан Гилгат этрабының демиргазыгында болуп, өзүниң семиз сыгырлары ве бол хасылы билен мешхур болупдыр.

Еш 12:5; 13:11; Кан 3:10.

Байрам йылы – хер элли йылдан ысрайыл халкы топрак, мирас, карз ве гуллар бабатда Худай тарапындан берлен йөрите дүзгүнлери берҗай этмели болупдыр.

Лев 25:1-34.

Байрамчылыклар – Мукаддес Китапда ысрайыл халкы тарапындан белленен бирнәче мөхүм байрамчылыклар айдылып гечилйәр. Ашакдакы санавда бу байрамларың атлары берилйәр:

Чатма байрамы

Эллинҗи гүн байрамы

Галла байрамы

Гүнәден сапланма гүни

Хасыл байрамы

Песах байрамы

Петир байрамы

Пурым байрамы

Сурнай байрамы

Тәзе Ай байрамы

Бу байрамлар барадакы маглуматлары сөзлүкден, оларың херсиниң адының ашагындан тапып билерсиңиз.

Берекет –

Серет: Ялкамак.

Беелзебул – арвах-җынларың ёлбашчысының ады. Бу ат «Багалзебупдан» гелип чыкандыр; Багалзебуп Көне Әхт дөврүнде ысрайыллара голай яшан халкларың сежде эден худайларының биридир (2Пат 1:2-16). Беелзебулың бейлеки ады шейтандыр.

Мат 10:25; 12:21,24,27; Мар 3:19,22,22; Лук 11:15,18,19.

Серет: Шейтан.

Бу дүнйәниң хөкүмдары –

Серет: Шейтан.

Бут – дашдан, агачдан я-да башга бир затдан ясалан хейкел, адамлар олары худай хөкмүнде хасаплап, сежде этмек үчин уланыпдырлар. Буларың кәбири сеждегәхде саклар ялы улы болупдыр, кәбири өйде саклар ялы кичи болупдыр.

Мср 20:4; Иша 40:19-20.

Серет: Өй бутлары.

Бүтинлей ёк этмек – Худайың Өз халкына сөз берен юрдунда урушдан соң олҗа дүшен эмләги, ягны есирлери, хайванлары ве харытлары ысрайыл халкының бәхбиди үчин алынман, эйсем бүтинлей ёк этмек аркалы Худая багыш эдилипдир.

Еш 6:17-21.

Ч

Ч

1. Чатма байрамы

Чатма байрамы – еврейлериң сененамасы боюнча единҗи айың, ягны Тишри айының (муңа Этаным айы хем дийлипдир) он бәши билен йигрими бири аралыгында, Гүнәден сапланма гүнүниң ыз яны белленилипдир. Бу хепдәниң довамында ысрайыл халкы Мүсүрден Кенгана барянча, чөлде азашып гезен дөврүни ятлапдыр. Халк Худая белленен гурбанлыклары хөдүрләпдир ве чатмаларда яшапдыр. Бу байрамчылык иң соңкы галланың ве мивелериң йыгналян дөври болупдыр, шонуң үчин бу дөвүрде хасыл тойы тутулыпдыр.

Мүс 23:16, 34:22, Лев 23:33-36, 39-43, Чөл 29:12-34, Кан 16:13-15, Зек 14:16-19.

Д

Д

1. Дагон
2. Давут галасы
3. Давут Оглы
4. Давут пыгамбер
5. Декаполис
6. Дери кесели
7. Дикме даш
8. Дога-дилег этмек
9. Догры

Дагон – бу пилиштлилериң худайы болуп, онуң гөвресиниң ярысындан ёкарсы адам, ашакы ярысы балык хөкмүнде суратландырылыпдыр.

1Шам 5:2.

Давут галасы – Сион дагында Иерусалимиң көне бөлеги, Давут пыгамбериң ябуслыларың илатыны басып алан ери.

2Шам 5:6-9; 1ЙЙ 11:5.

Серет: Ички гала.

Давут Оглы – Худай хезрети Давут патыша онуң несиллериниң бириниң мүдимилик шалык сүрҗекдигини сөз берипдир (2Шам 7:12-16; Иша 9:6-7). Исаның дөврүнде яхудылар бу Патыша гарашыпдырлар ве Оны Месих дийип атландырыпдырлар. Иса гарашылян Патыша хөкмүнде таналыпдыр ве Ол Давут Оглы дийлип атландырылыпдыр.

Мат 9:27; 15:22.

Серет: Худайың Оглы; Месих.

Давут пыгамбер – чөлде чопанчылык эдип йөркә, Худай Давуды ысрайыл халкына патыша эдип сайлаяр. Ол Иерусалими басып алып, оны пайтагт шәхери этмек билен душманларының үстүнден ысрайыл халкына еңиш гетирипдир. Давут пыгамбер догручыл хем адалатлы патыша болупдыр, йөне ол хем гүнә эдипдир. Шейле хем ол сазанда ве шахыр болупдыр, ол көп санлы мезмурлар языпдыр, булар соңра Зебур китабының бир бөлеги болупдыр. Давут пыгамберден соң онуң оглы Сүлейман пыгамбер патыша болупдыр. Давут Худая өрән садык болупдыр, Худай диңе Давудың неслинден бириниң хемишелик патыша болҗакдыгына сөз берипдир. Маттаның Хош Хабары китабыны ачанымызда, ол ерде Худайың Давуда сөз берен неслиниң Исадыгы хакда гүррүң берилйәр.

1Са 16:13-23; 17:12-58; 2Са 7; 11; Зеб 88:4; Мат 1:1; Рим 4:6; 2Ти 2:8; Айн 5:5.

Декаполис – Самария билен Җелиләниң гүндогарындакы он шәхер, олар Грек империясы дөврүнде гурлупдыр. Исаның дөврүнде олар Рим империясына дегишли болсалар-да, өзлери хөкүмдарлык эдипдирлер.

Мат 4:25; Мар 7:31.

Дери кесели – Көне ве Тәзе Әхт дөврүнде дери кеселиниң көп дүрли гөрнүшлери болупдыр. Дери кеселиниң хайсам болса бирине ёлуган адам, бу кесел бейлекилере ёкушмаз ялы ве ол башга адамы элләп, оны-да харам этмез ялы, башгалардан айры сакланыпдыр.

Лев 13:45-46; 2Пат 5:1-27; Мат 8:1-4; Лук 7:22.

Дикме даш – бу узын даш болуп, дим-‑дик гойлупдыр. Бу дикме даш кимдир бириниң мазарыны беллемек үчин я-да мөхүм бир зады я-да адамы ятламак үчин гөркезме хөкмүнде уланылыпдыр. Олар кераматлы хасапланыпдыр.

Гчк 28:18-22; 35:20; Мср 24:4; 2Шам 18:18.

Дога-дилег этмек – Мукаддес Китапда дога-дилег этмек – китапдан окамак я-да ят тутуп айтмак дәл-де, адатча калбыңдакы затлары Худая йүрекден беян этмекдир. Шейле хем дога-дилег этмек, көп халатда Худая алкыш айтмагы я-да Ондан көмек сорап ялбармагы аңладыпдыр. Мукаддес Китап бизе дурмушымызың әхли угурлары бабатда, шейле хем өз танаян ве бүтин дүнйәден эшидип, хатда танамаян адамларымызың хем мәтәчликлери догрусында Худай билен геплешип билйәндигимизи өвредйәр. Исаның бизе нәдип дога-дилег этмелидигини өвреден нусгасы Маттаның Хош Хабарының 6-нҗы бабының 9-13 аятларында ве Луканың Хош Хабарының 11‑нҗи бабының 2-4 аятларында гөркезлендир.

2Шам 7:27; Зеб 6:10; 141:2; Мат 6:9-13; Лук 11:2-4; Як 5:12-18; 1Пет 4:7; Фил 4:6; Кол 4:2; 1Тим 2:1-4.

Серет: Сежде этмек.

Догры – Мукаддес Китап Худайың догрудыгыны өвредйәр, Онуң әхли ишлери догрудыр. Шонуң үчин хем Худайың халкы Онуң буйрукларына табын болмак билен, Онуң хузурында догры ишлери этмәге чагырыландыр. Ишая пыгамбер халка: «Адалаты саклаң, догры ишлери эдиң» дийип, өвүт-үндев эдипдир (Иша 56:1). Тәзе Әхтде дашкы гөрнүши догры, эмма ичи эрбетликден долы адамларың хакыкатда кимдигини Худайың билйәндигини Иса бизе дуйдуряр. Шейле адамлар Худайың җезасындан гачып гутулмазлар. Павлус Худайың Ыбрайым пыгамбери иманы себәпли догры хасапландыгыны өвредйәр, эдил шунуң ялы, биз хем Худай тарапындан догры адамлар хасапланмак ислейән болсак, онда Худайың сайлап-сечен Иса Месихине иман этмелидирис.

Гчк 6:9; 15:6; Кан 12:25; Зеб 33:16; 63:11; Мат 13:49; Рим 4:3.

Серет: Адалатлы.

Э

Э

1. Эфиопия
2. Эфот
3. Эл гоймак
4. Эллинҗи гүн байрамы
5. Эляша пыгамбер
6. Эпикурчы философлар

Эфиопия – Мукаддес Китапда Эфиопия дийлип терҗиме эдилен ере хәзирки Суданың бир бөлеги ве гүнорта Мүсүр, шейле хем Эфиопияның демиргазык бөлеги гирйәр.

2Шам 18:21; Иша 11:11; 18:1; 20:3; Рес 8:25.

Эфот –

1. дини дабаралар гечирилйән вагты Баш руханының геййән еңсиз үстки эшиги. Гурсакчада сакланян Урым ве Туммым эфодың өң тарапына багланыпдыр (Мср 28:6-14).

2. Зыгыр матадан эдилен эшиклери руханылар ве хезрети Давут патыша гейипдир (1Шам 22:18; 2Шам 6:14).

3. Сежде эдилйән бир зат (Сер 8:26-27; 17:5).

Серет: Гурсакча; Урым ве Туммым. 1621-нҗи сахыпадакы сурата серет.

Эл гоймак – Мукаддес Китапда адамлар башга бир адама пата бермек ве тәзе везипә белленендигини ыглан этмек үчин онуң үстүне элини гоюпдырлар. Иса адамлара пата беренде, шейле хем шыпа беренде, элини оларың үстүне гоюпдыр. Эдил шунуң ялы, ресуллар адамларың үстүне эллерини гоянларында, олар Мукаддес Рухы кабул эдипдирлер я-да шыпа алыпдырлар.

Гчк 48:14; Чөл 8:10; Мар 10:16; Лук 4:40; Рес 6:7; 13:3; 19:6.

Эллинҗи гүн байрамы – Исаның дөврүнде ысрайылларың Галла байрамы грекче «Пентикост» дийлип атландырылыпдыр, бу Эллинҗи гүн диймеги аңладыпдыр. Себәби Галла байрамы Песах байрамындан элли гүн соң белленилипдир.

Рес 2:1

Серет: Галла байрамы; Песах байрамы.

Эляша пыгамбер – Ыляс пыгамберден соң, онуң хызматыны довам этдирен пыгамбердир. Ол хем Ыляс пыгамбер ялы көп гудратлар гөркезипдир.

1Пат 19:16-21; 2Пат 2-13.

Эпикурчы философлар – эпикурчылар Эпикур атлы философың таглыматларына эерипдирлер. Ол адамларың дурмушда багтлы болмалыдыкларыны ве агыры билен горкыны айрып ташламалыдыкларыны өвредипдир.

Рес 17:18.

Ә

Ә

1. Әхт

2. Әхт сандыгы

Әхт – Мукаддес Китапда Худай билен ынсанларың арасында баглашылан эсасы бәш әхт бар:

1. Нух билен баглашылан әхт (Гчк 6:18; 9:8-17).

2. Ыбрайым билен баглашылан әхт (Гчк 15; 17).

3. Канун бабатда ысрайыл халкы билен баглашылан әхт (Мср 19:5; 24; Кан 4:13).

4. Давут билен баглашылан әхт (2Шам 7:8-16).

5. Иса Месихиң үсти билен баглашылан тәзе әхт (Ер 31:31-34; Лук 22:20; Ев 8:6-13).

Гчк 9:9-17; 15:18; Мср 6:3-6; 19:5-6; 2Шам 5:3; Зеб 88:4-5.

Әхт сандыгы – агачдан ясалып, алтына гапланан сандык болупдыр. Йүзүне Он табшырык язылан ики ясы даш бөлеги хем онуң ичинде сакланыпдыр. Сандыгың гапагының үстүнде ганатларыны яйып отуран ики саны керубың шекили болупдыр. Бу сандык мукаддес болупдыр ве Худайың хузуры онуң төверегини гуршапдыр, оңа эл дегирмек гадаган экен. Сандык чадырың Иң мукаддес отагында адамлардан гизлен сакланыпдыр, соңрак болса ыбадатхана гөчүрилипдир. Диңе Гүнәден сапланма гүни баш руханы оңа якын барып билипдир, ол яны билен түтетги алыпдыр, мунуң түссеси болса сандыгың гапагыны гөрүнмез ялы руханыдан гизләпдир.

Мср 25:10-22; 26:33; Лев 16:13-15; Чөл 10:33-36; Еш 3; 1Шам 5; 2ЙЙ 5:2-10.

Серет: Баш руханы.

Ф

Ф

1. Фараон
2. Фарисейлер
3. Финикия

Фараон – бу ат Мүсүр патышасы үчин берлен атдыр.

Гчк 12:10-20; Мср 1-14.

Фарисейлер – Исаның дөврүнде фарисейлер яхудыларың доландырян меҗлисинде гүйчли топар болупдыр. Олар саддукейлер билен ишлешипдирлер, эмма олардан тапавуды, фарисейлер адамларың дирелҗекдигине ынаныпдырлар. Фарисейлер Худайың Муса берен әхли канунларыны билипдирлер ве олар адамлара бу канунлары эдил язылышы ялы ерине етирмеги өвредипдирлер. Шейле хем олар өзлериниң Кануна гошан дәп-дессурларыны ве дүзгүнлерини халка өвредипдирлер.

Мат 15:1; Лук 11:39; Лук 20:27; Ёх 11:46.

Серет: Меҗлис; Саддукейлер. 1626-нҗы сахыпадакы сурата серет.

Финикия – Ортаер деңзиниң кенарындакы мейдана греклер Финикия дийип ат берипдирлер. Хәзирки вагтда бу ер Ливаның бир бөлегидир. Сур ве Сидон онуң иң ваҗып шәхерлери болупдыр, оларың халкы мешхур деңизчилер ве сөвдагәрлер болупдыр.

Рес 11:19; 15:3; 21:2.

Г

Г

1. Гала дервезелери
2. Галла байрамы
3. Галла садакасы
4. Ган
5. Гиргашлар
6. Гитит
7. Гомора
8. Гөгүң Шалыгы
9. Гөк
10. Гөргүр
11. Гөрнүш
12. Греклер
13. Гурбанлык сыпасы
14. Гурбанлыклар
15. Гурсакча
16. Гүнә гурбанлыгы
17. Гүнәден сапланма гүни
18. Гырнак аял
19. Гызыл деңиз

Гала дервезелери – галаларың ве шәхерлериң төвереги гораг үчин диварлар билен өртүлипдир. Дервезелериң өңүндәки ачык мейдан адамлара душушмак үчин аматлы ер болупдыр, шейле хем бу ер хөкүм ыглан эдилйән, җемгыетчилик йыгнаклары гечирилйән ве сөвда-сатык эдилйән ер болупдыр.

Рут 4:1-11; 2Шам 19:8.

Галла байрамы – еврейлериң сененамасы боюнча үчүнҗи айың, ягны Сиван айының алтысына белленипдир. Бу томусда, Песах байрамындан соңра еди хепде геченсоң белленипдир. Шол еди хепдәниң довамында хасыл йыгналыпдыр, арпадан башлап, бугдая ченли йыгналыпдыр. Шол гүн ысрайыл халкы Худайың хасыла берен берекеди үчин той эдип, хер дүрли садакалар гетирипдир. Исаның дөврүнде бу байрам Эллинҗи гүн байрамы хөкмүнде мешхур болупдыр.

Лев 23:15-21; Кан 16:9-12.

Серет: Эллинҗи гүн байрамы; Песах байрамы.

Галла садакасы – бу садака көпленч хасыл үчин миннетдарлык билдирилип, Худая ве руханылара совгат хөкмүнде берлипдир. Бу садака чиг я-да бишен галла болупдыр, я-да олар галланы үвәп, уны яг ве якымлы ыслы затлар билен гарып, ондан бир затлар биширип гетирипдирлер.

Мср 40:29; Лев 2:1-16; 6:14-17; 23:9.

Ган – Төвратда ган гаты мөхүм зат хасапланяр. Ган диңе Худая дегишли болан дурмуш габы хасапланылды, шонуң үчин кимдир бири өлдүрилсе, шол ган акан топрак харам сайылды. Хайван өлдүриленде, онуң ганыны ере акдырыпдырлар. Хич киме ол гандан ичмәге я-да нахар тайярламага ругсат эдилмәндир. Гурбанлыклар хөдүрлененде, малларың ганы адамлары ве гурбанлык сыпаларыны мукаддес этмек үчин уланылыпдыр.

Гчк 4:10; 9:4; 37:26; Мср 29:21; Лев 1:5; 16:18-19; 17:10-11.

Гиргашлар – Ысрайыл халкы Кенган юрдуны эелемезден өң, ол ерде яшан халкларың бири

Гчк 15:21.

Серет: Кенган.

Гитит – манысы белли дәл. Саз гуралларының бир гөрнүши болмагы әхтимал.

Зеб 8:1: 80:1; 83:1.

Гомора – Өли деңзиң демиргазыгындакы Иордан җүлгесинде ерлешйән бир шәхер. Халкының эден писликлери себәпли Гомора Содом шәхери билен бирликде Худай тарапындан вейран эдилди.

Гчк 19; Иса 1:9; Ер 23:14; Мат 10:15.

Гөгүң Шалыгы –

Серет: Худайың Шалыгы.

Гөк – бу асмандан-да ёкарда болуп, Худайың ве Онуң перишделериниң яшаян ерини аңлатмак үчин уланылыпдыр. Тәзе Әхтде Исаның гөкден гелендиги ве өлүмден диреленден соң, ене гөге гөтерилендиги, шейле хем Хөкүм гүни Онуң ене гелҗекдиги айдыляр. Ким Иса ынанян болса, Онуң билен биле гөге гөтерилер. Аянлык китабында тәзе гөгүң ве тәзе ериң шекили суратландырыляр.

Гчк 1:30; 21:17; Еш 5:14; 1Пат 8:27,30; Зеб 52:3; Мар 11:25; Ёх 6:41-51; 2Кор 5:1,2; Фил 3:14,20; 1Сал 4:16; 2Сал 1:7-8; Айн 21:1-4.

Гөргүр –

Серет: Пыгамбер.

Гөрнүш – кимдир бирине башгалара етирмек үчин берилйән хабар. Худайдан гелен гөрнүшлер Көне Әхтде, эсасан хем Пыгамберлик китапларында беян эдилйәр. «Гөрнүш» ве «аянлык» сөзлериниң манысы бири-бирине өрән якын.

Чөл 12:6; Рес 10:9-16.

Серет: Аянлык; Пыгамбер.

Греклер – Исгендер Зүлкарнейниң ве онуң гошунының басып алан чәклеринде яшаян халкларың хеммеси диен ялы грек медениетини ве дилини кабул эдипдирлер. Шонуң үчин-де, Иса Месихиң дөврүнде яшан яхудылар арамей дилинде дәл-де, грек дилинде гүрлешйәрдилер. Грек медениети оларың дүнйәгарайшына ве пикирлерине гүйчли тәсирини етирйәрди. Шоңа гөрә-де, Тәзе Әхтиң китаплары грек дилинде языландыр.

Гурбанлык сыпасы –

Серет: Сыпа.

Гурбанлыклар – Көне Әхтде беян эдилен эсасы гурбанлыклар шулардыр: Якма гурбанлыгы; Саламатлык гурбанлыгы; Гүнә гурбанлыгы; Язык гурбанлыгы. Гурбанлыклар барадакы маглуматлары бу сөзлүкде оларың херсиниң адының ашагындан окап билерсиңиз.

Гурсакча – бу баш руханы тарапындан гейлип, эфодың үстүнден багланыпдыр. Гурсакчаның йүзүне Ысрайылың он ики тиресиниң хер бири үчин он ики саны гымматбаха даш тикилипдир. Онуң ичинде кераматлы сайылан ики зат, Урым ве Туммым болупдыр.

Мср 28:4-30

Серет: Эфот; Урым ве Туммым.

Гүнә гурбанлыгы – бир адам я-да тутуш халк Реббиң берен буйрукларыны төтәнден бозанда, шу гурбанлык аркалы руханы олары гүнәлеринден саплапдыр.

Лев 4:2-35.

Гүнәден сапланма гүни – бу еврейлериң сененамасы боюнча единҗи айың, ягны Тишри айының (муңа Этаным айы хем дийлипдир) онуна белленилипдир. Бу Сурнай байрамындан соң гүйзде болупдыр. Шол гүн адамлар ишлемән, дынч алыпдырлар ве агыз бекләпдирлер. Руханылар өзлерини ве халкы эден гүнәлеринден сапламак үчин, шейле хем Мукаддес чадыры ве гурбанлык сыпасыны тәмизлемек үчин белленилен гурбанлыклары хөдүрләпдирлер. Бу йылың довамында иң мөхүм байрам болупдыр.

Лев 16.

Гырнак аял – бу гырнак я-да есир алнан аял болупдыр. Онуң машгалада дереҗеси хемишелик экен, белли бир хукугы болупдыр, эмма хоҗайынының аялы билен деңхукуклы болмандыр.

Гчк 22:24; 2Шам 5:13; 1Пат 11:3.

Гызыл деңиз – Көне Әхтде бу ат Гызыл деңиз дийлип терҗиме эдилйәр, ол сөзме-сөз «Ям суф» болуп, «Гамыш деңзи» диймеги аңладяр. Кәбир алымлар «Ям суф» Мүсүр билен Ысрайылың арасында ерлешйән бир айлагы аңладяр дийип пикир эдйәрлер.

Мср 10:19.

Х

Х

1. Хача чүйлемек
2. Халасгәр
3. Хантагта
4. Хасыл байрамы
5. Хеләкчилик ери
6. Хепдәниң биринҗи гүни
7. Хермон дагы
8. Хетлер
9. Хигаён
10. Хирод
11. Хивилер
12. Хореп
13. Хорылар
14. Хоссар
15. Хош хабар
16. Хошбой ыслы гамыш
17. Хошея пыгамбер
18. Хов эне
19. Хөдүр чөреги
20. Худай
21. Худайың Гузусы
22. Худайың Оглы
23. Худайың Шалыгы
24. Хызмат этмек

Хача чүйлемек – Рим империясында элхенч җенаят эденлери хача чүйләп, олара өлүм җезасыны бермеклик адат болупдыр. Ол ерде эсгерлер ол адамы хача чүйләпдирлер я-да йүп билен хача баглапдырлар. Соңра хачы дикләпдирлер ве ол адам деми гутарып өлйәнчә, шол хачда дурупдыр. Хачда чүйленип өлдүрилмек улы масгарачылык хасапланыпдыр.

Мат 27; Мар 15; Лук 23; Ёх 19.

Халасгәр – Көне Әхтде Худай Халасгәрдир, себәби Ол Өз халкыны душманларындан халас этди. Пыгамберлери аркалы геплемек билен, Худай Өзүни Халасгәр дийип атландыряр. Еврейче «Ешува» диен ат «Реб – Халасгәр» диймеги аңладяр. Ешува ве Иса диен ики адың еврейче язылышы «Ехошува» диен сөзден гелип чыкяр. Юсуба гөрнен перишде Исаның Өз халкыны гүнәлеринден халас этҗекдигини хабар берйәр. Исаның доглан гиҗеси Җебрайыл перишде «Сизиң үчин Халасгәр догулды» дийип җар эдйәр.

Иша 43:3; Мат 1:21; Лук 2:11.

Хантагта – Реббе хөдүр эдилен чөреклери гоймак үчин йөрите ясалан тагта. Хантагта агачдан ясалып, сап алтына гапланыпдыр. Ол Мукаддес чадырың ичинде, соңрак Иерусалимдәки ыбадатханада гойлупдыр.

Мср 25:23-30, 26:35.

Серет: Хөдүр чөреги.

Хасыл байрамы – бу еврейлериң сененамасы боюнча единҗи айда, ягны Тишри айында (муңа Этаным айы хем дийлипдир) эдил Гүнәден сапланма гүнүниң ыз яны белленипдир. Тишри айы гүйз паслында болупдыр. Бу Чатма байрамының бир бөлеги болуп, Көне Әхтде ики гезек габат гелйәр.

Мср 23:16; 34:22.

Серет: Чатма байрамы.

Хеләкчилик ери –

Серет: Өлүлер дүнйәси.

Эйп 26:6; 28:22; 31:12; Зеб 87:12.

Хепдәниң биринҗи гүни – бу еврейлериң сененамасы боюнча екшенбе гүни.

Хермон дагы – Ысрайыл топрагында иң бейик даг болуп, юрдуң демиргазыгында ерлешипдир.

Хетлер – Ысрайыл халкы Кенган юрдуны эелемезден өң, ол ерде яшан халкларың бири. Б. э. өң 1200‑нҗи йылда оларың улы империясы болупдыр, хәзирки Түркийәниң бир бөлеги болупдыр.

Серет: Кенган.

Гчк 10:15.

Хигаён – бу саз гуралының бир гөрнүши.

Зеб 9:17.

Хирод – Тәзе Әхтде Хирод дийлип атландырылян дөрт адам бар:

1. Иса доглан вагты Яхуданың патышасы болан, Бейик Хирод дийлип атландырылан патыша. Иса бәбеккә Оны өлдүрмәге сынанышан хем шолды (Мат 2:1-22; Лук 1:5).

2. Иса вагыз эден ве гудратлар гөркезен дөври Җелиледе патыша болан Хирод Антип. Доганының аялы Хиродия өйленен ве Яхя чүмдүриҗиниң келлесини чапмагы буйран хем шолды. Яхудылар Исаны хача чүйлемезден өң, шу Хирод тарапындан тутуп гетирйәрлер. (Мар 6:14-29; Лук 23:6-12).

3. Патыша Хирод Агрип биринҗи, ирки йыгнакда Исаның ызына эеренлери ызарлан адам. Ол Яхяның доганы Якубы өлдүрдйәр (Рес 12:1-23).

4. Патыша Хирод Агрип Икинҗи, Павлус император тарапындан хөкүм эдилмеги үчин Риме иберилмезден өң, оны өз ягдайы билен танышдыряр (Рес 25:13–26:2; 26:19, 27-32).

Хивилер – Ысрайыл халкы эелемезден өң, Кенганда яшан халкларың бири. Олар юрдуң меркезинде яшапдырлар.

Гчк 10:17; Мср 3:17; 13:5.

Серет: Кенган.

Хореп –

Серет: Синай.

Хорылар – Ысрайыл халкы эелемезден өң, Кенганда яшан халкларың бири.

Гчк 14:6; 36:20-30; Кан 2:21-22.

Серет: Кенган.

Хоссар – гадымы Ысрайылда хоссарың дүрли җогапкәрчилиги болупдыр. Онуң гарындашы өлдүриленде, гандардан хун алыпдыр. Машгалада мирас галар ялы, оңа сатылан эмләги ызына сатын алмага ругсат эдилипдир.

Чөл 35:12-27; Рут 4:1-8; Эйп 19:25;

Хош хабар – Тәзе Әхтде бу сөз Исаның өлүми ве Онуң өлүмден дирелмеги аркалы Худайың Шалыгының беркарар боландыгы, Оңа ынанянларың халас эдилендиги барадакы хабар.

Мат 4:23; Мар 1:15; Рим 1:16; 1Кор 15:1-11; Гал 1:11.

Хошбой ыслы гамыш – атырлар ве яглар алмак үчин уланылан гамшың бир гөрнүши.

Мср 30:23; Наг 4:14; Иша 43:24; Йрм 6:20; Эзк 27:19.

Хошея пыгамбер –

Серет: Хош 1; Рим 9:25.

Хов эне – Хов әхли адамзадың энеси болупдыр, онуң ады еврейче «яшайыш» диймеги аңладыпдыр.

Гчк 3:20.

Хөдүр чөреги – чадырда, соңра ыбадатханада хантагтаның үстүнде гойлан он ики саны петир чөреги. Чөреклер хантагтада бир хепделәп галдырылыпдыр. Соңра тәзе он ики чөрек билен чалшырылыпдыр. Хантагтадан айрылан бу чөреклери диңе руханылара иймәге ругсат эдилипдир.

Лев 24:5-9; 1Шам 21:4

Серет: Мукаддес отаг.

Худай – гөги ве ери, ягны тутуш әлем-җаханы ярадан Худайдыр. Худай башга-да энчеме атлар билен атландырылыпдыр, эмма оларың хеммеси шол бир Худайы аңладыпдыр: Реб, Бейик Худай, Хөкмүрован Реб, Мукаддес.

Серет: Реб.

Худайың Гузусы – Яхя чүмдүриҗи Иса Месихи Худайың Гузусы дийип атландыряр. Яхудыларың урп-адатларына гөрә, Худай оларың гүнәлерини багышламагы үчин, олар җанлы союп, Худая гурбанлык берипдирлер. Бу гурбанлык аркалы олар Худайың назарында пәк сайылыпдыр. Яхя, белки, бу гурбанлыгы гөз өңүнде тутуп, Исаны шейле атландырандыр. Белки-де, Оны Песах гузусы өйдүп пикир эдендир. Песах байрамында ысрайыллар җанлы союп, өзлериниң новбахар огулларының шол җанлының ганы аркалы өлүм перишдесиниң элинден халас боландыкларыны ятлапдырлар. Аянлык китабының 5‑нҗи бабында беян эдилен гөрнүшде Месих Гузы хөкмүнде суратландырыляр.

Ёх 1:29, 36; Лев 4:32; Мср 12:21-27.

Серет: Гүнә гурбанлыгы; Песах байрамы.

Худайың Оглы – Көне Әхтде «Худайың Оглы» патышалар үчин, иң мөхүм патыша болан Давут пыгамбер үчин уланылыпдыр. Реб Давудың оглуның хемишелик шалык сүрҗекдигини ве Худай билен ата-огул гатнашыгының болҗакдыгыны сөз берйәр. Бу огул яхудылар тарапындан Месих дийлип атландырылыпдыр. Шейлеликде, Тәзе Әхтде бу атлар, ягны Худайың Оглы ве Месих, икиси хем диңе Иса үчин уланыляр. Буларың икиси хем Худайың Шалыгыны беркарар этмек үчин Худай тарапындан Сайланып-сечилен диймеги аңладяр, Худай билен Исаның деңхукуклы гатнашыгы бар.

Серет: Месих.

Худайың Шалыгы – Матта тарапындан Худайың Шалыгына «Гөгүң Шалыгы» хем дийилйәр. Иса Месих бу дүнйә геленде, адамларың Худай билен тәзе арагатнашыкда яшамагына ёл ачмак аркалы Худайың Шалыгыны беркарар этди. Худайың Шалыгының адамлары Иса ынанян ве табын болян адамларды. Иса Месих доланып геленде, Худайың Шалыгы долы тамам болар ве бу әхли адамлара айдың аян болар.

Мат 19:24; Лук 13:29; Ёх 3:3-5; Рим 14:17.

Хызмат этмек – Мукаддес Китапда бу сөз диңе бир хоҗайынларына хызмат эдйән адамлары дәл-де, эйсем Худая хызмат эдйән Онуң адамларыны хем аңладыпдыр. Иса ынанянлар Хош Хабары вагыз эдип ве бейлеки месихилере ягшылык эдип, оларың мәтәчликлерине көмек этмек билен Оңа хызмат эдйәрлер.

Чөл 16:8-9; Кан 6:13; Еш 23:7,16; 24:24.

Серет: Сежде этмек.

И

И

1. Иблис
2. Ичги садакасы
3. Ички гала
4. Император
5. Инҗил
6. Иң мукаддес отаг
7. Иордан дерясы
8. Иса
9. Ишая пыгамбер
10. Иерусалим

Иблис –

Серет: Шейтан.

Ичги садакасы – гурбанлык сыпасының үстүне шерап, кәте яг гуймак билен Худая хөдүр эдилипдир.

Гчк 35:14; Лев 23:13.

Ички гала – диварлар билен өртүлен галаның ичиндәки беркитме. Бу шәхериң иң бейик ери болупдыр.

1Пат 16:18; 2Пат 15:25; Ер 30:18.

Император – Рим империясының патышасы. Тәзе Әхтде үч император ятланяр:

1. Император Август, ол Октавиян дийлип хем атландырылярды (б. э. өң 27‑нҗи йылдан б. э. 14‑нҗи йылына ченли). Иса догланда, ол императорды (Лук 2:1).

2. Император Тибериюс (б. э. 14-37 йй). Иса вагыз эден ве өлүп-дирелен дөври ол императорды (Лук 3:1; Ёха 19:12).

3. Император Клавдий (б. э. 41-54 йй). Ол яхудылары Римден ковуп чыкарды (Рес 18:1-4).

Инҗил – Тәзе Әхт.

Иң мукаддес отаг – Мукаддес чадырың иң ички отагы, соңрак бу ыбадатханада Әхт сандыгының сакланан ери болупдыр. («Мукаддес чадыр» ве «Ыбадатхана» сөзлериниң ашагында берлен суратлара середиң.) Сүлейманың гуран ыбадатханасында бу ички отаг дийлип атландырылды ве ол ерде керупларың шекили хем болупдыр. Ички отаг дашкы отагдан улы туты аркалы бөлүнипдир. Кануна гөрә, диңе баш рухана ички отага гирмәге ругсат берлипдир, ол хем диңе йылда бир гезек, Гүнәден сапланма гүни гирип билипдир.

Мср 26:33; Лев 16:1-2; 1Пат 6:16-30.

1628‑нҗи сахыпадакы сурата серет.

Серет: Гүнәден сапланма гүни; Керуп; Мукаддес отаг; Мукаддес өй; Туты; Ыбадатхана.

Иордан дерясы – Җелиле көли билен Өли деңзиң арасындан акян деря. Гүндогарда Ысрайыл юрдуның арачәги хөкмүнде уланылыпдыр. Ысрайыллар Кенгана гирмезден өң бу дерядан гечипдирлер.

Еш 2:1.

Карта серет

Серет: Җелиле.

Иса – Исаның еврейче ады «Ешува» болуп, ол «Реб халас эдйәр» диймеги аңладяр. I асырда бу ат яхудылар үчин йөргүнли ат болупдыр.

Ишая пыгамбер – Ишая пыгамбер Яхуда патышалары Узыяның, Ётамың, Ахазың ве Хизкияның дөврүнде пыгамберлик эдипдир. Ол б. э. өң VIII асырда яшап гечди. Ишая билимли адам болупдыр, ол патышаның маслахатчысы хөкмүнде өмрүни Иерусалимде гечирипдир. Бу дөвүрде Ысрайыл патышалыгы Ассырия империясы тарапындан басылып алнып, Яхуда патышалыгы болса хемише ховп астында болупдыр. Ишаяның пыгамберликлериниң аглабасы Худайың Өз халкыны халас эдйәндиги барададыр, эмма шол бир вагтың өзүнде ол ысрайыллара пислик эдйәнлери, адалатсызлары ве бута чокунянлары Худайың хөкүм этҗекдигини дуйдурыпдыр. Ишая даш-төверегинде болуп гечйән вакалара дегишли гөрнүшлер гөрүпдир, шейле хем ол гелҗекде болҗак затлары гөрнүш аркалы өңден гөрүпдир, эсасан хем эҗир чекмек билен Худайың халкыны халас этҗек Гул барадакы гөрнүши гөрүпдир. Тәзе Әхтде бу пыгамберликлер Иса Месихде амала ашмак билен айдың әшгәр боляр.

2Пат 19-20; Иша 1, 6; Мат 4:14; 8:17; 12:17; Ёх 12:38-41; Рес 8:28-35.

Иерусалим – Иерусалим Давут пыгамбер билен Сүлейман пыгамбериң хөкүмдарлык эден дөврүнде Ысрайылың пайтагты болупдыр. Сүлейманың өлүминден соңра бу Яхуда патышалыгының пайтагты болупдыр. Бу шәхер Сион ады билен хем тутулыпдыр.

2Шам 5:6-15; 2ЙЙ 9:25; 2ЙЙ 11:5-17; Зеб 68:36.

Җ

Җ

1. Җебрайыл перишде
2. Җелиле
3. Җеннет
4. Җул гейинмек

Җебрайыл перишде – адамзада Худайың хабарыны гетирйән перишде. Көне Әхтде ол Даныел пыгамбере гөрнүп, оңа Худайдан гелен гөрнүшлери дүшүндирйәр. Тәзе Әхтде ол Зекаря гөрнүп, Яхяның догулҗакдыгыны, шейле-де Меръеме гөрнүп, Иса Месихиң догулҗакдыгыны хабар берйәр.

Дан 8:14-19; 9:19-21; Лук 1:19,26.

Җелиле – Ысрайыл юрдуның демиргазык этрабы.

Мат 2:22; Иша 9:1.

Җеннет – грекче бу сөз «овадан баг» диймеги аңладяр. Тәзе Әхтде бу сөз Иса ынанянларың өлүмден соң гидйән аҗайып ерини аңладяр.

Лук 23:43; Айн 2:7.

Җул гейинмек – гадымы Ысрайылда адамлар эден гүнәсине тоба эдйәндиклерини гөркезенлеринде я-да кимдир бириниң ясыны тутанларында, җул гейнипдирлер ве күлүң үстүнде отурыпдырлар я-да депелеринден күл сепеләпдирлер. Умуман бу гам-гуссаны гөркезмек үчин уланылыпдыр.

2Шам 3:31; Нех 9:1; Мат 11:21.

К

К

1. Канун
2. Канун китабы
3. Кемош
4. Кенган
5. Кенганлар
6. Керуп
7. Кесетлер
8. Кейнлер
9. Кәкилик оты
10. Көне Әхт
11. Күл үстүнде отурмак

Канун – Төврадың бәш китабы: муңа сежде, мукаддес өй, байрамлар, гурбанлыклар ве садакалар дегишли болуп, иң эсасы хем Худайың халкы хөкмүнде ысрайылларың нәхили яшамалыдыкларына дегишли Худайың берен канунларындан ыбарат. Бу көпленч Мусаның кануны (Еш 8:29) я-да Мукаддес канун (Мат 23:23) дийлип атландырылыпдыр. Кануның эсасы бөлеги Он табшырыкдыр (Мср 20:1-17; Кан 5:6-21).

Серет: Канун китабы; Төврат.

Канун китабы – муңа Реббиң берен канунларындан ыбарат болан Канун таглыматы китабының бир бөлеги я-да Төврадың бәш китабы дегишлидир.

Кан 30:9-10; Еш 1:8; Гал 3:10.

Серет: Төврат.

Кемош – Мовапларың худайы.

1Пат 11:7, 33; Йрм 48:13,46.

Серет: Моваплар.

Кенган – Нухуң агтыкларының бириниң ады. Онуң несиллери болан кенганлар Ортаер деңзи билен Иордан дерясының аралыгында орнашыпдырлар, шонуң үчин ол ере Кенган ады берлипдир. Соңра олар ысрайыллар тарапындан басылып алныпдыр.

Гчк 9:18; 12:5; Мср 6:4; Еш 5:12.

Кенганлар – кенганың илаты гарышык болуп, финикиялылара якын болупдыр. Кәвагт бу сөз ол ерде яшан әхли тирелери аңладып, умумы уланылыпдыр, кәте диңе бир тирәни гөркезмек үчин уланылыпдыр. Соңра олар Кенганы басып алан ысрайыллар тарапындан өлдүрилипдир, дири галанлары-да ковлуп чыкарылыпдыр.

Гчк 12:6; 15:18-21; Еш 16:10.

Керуп – ганатлы перишделер. Олар Эрем багында яшайыш дарагтыны горапдырлар. Эзекиел (ягны Кифл) пыгамбериң гөрен гөрнүшинде керуплар Худайың тагтының депесинде ерлешипдир. Әхт сандыгының үстүнде ганатларыны гапагың үстүне яйып отуран ики саны керубың алтындан ясалан кешби бар.

Гчк 3:24; Мср 25:18-22.

Серет: Әхт сандыгы; Перишде; Серафлар.

Кесетлер – илки Месопотамиядакы дүзлүкде, соңра Бабыл шәхеринде яшан тире. Кесетлер ол ердәки яшан тирелериниң арасында иң гүйчли тире болупдыр ве шонуң үчин оларың ады көпленч тутуш бабыллылары аңлатмак үчин уланылыпдыр.

Эзр 5:12; Иша 47:1.

Серет: Бабыл.

Кейнлер – Ысрайыл халкы эелемезден өң, Кенган юрдунда яшан халкларың бири.

Гчк 15:19; 4:11; 1Шам 15:6; 27:10; 1ЙЙ 2:55.

Серет: Кенган.

Кәкилик оты – якымлы ыслы өсүмлик. Руханы бир богдак кәкилик отуны сува я-да гана батырып, тәмизлемек үчин адамларың я-да бейлеки затларың үстүне сепипдир.

Лев 14:4,6; Зеб 50:9.

Серет: Мурдар; Тәмиз.

Көне Әхт – ол Төвратдан, Зебурдан, Тарыхы, Даналык ве Пыгамберлик китапларындан ыбарат. Бу китаплар Иса Месих гелмезден өң язылыпдыр, оларың кәбиринде Онуң гелҗекдиги барадакы пыгамберликлер бар.

Серет: Пыгамберлик этмек; Тәзе Әхт; Төврат; Зебур.

Күл үстүнде отурмак –

Серет: Җул гейинмек.

Л

Л

1. Ладан
2. Левилер
3. Лира
4. Ливан
5. Ливятан
6. Лолы
7. Лут

Ладан – гырымсы агаҗың гүр япрагындан чыкян шире. Шире гатаяр ве якымлы ыслы шепбик хөкмүнде сатыляр, оны оврадып, ондан дерман ясаярлар.

Гчк 37:25; 43:11.

Левилер – Левилер Якубың оглы Левиниң несиллеридир. Леви тиреси үч уруга бөлүнипдир: Гершоның, Кохадың ве Мерарының несиллери. Мусаның дөврүнде Худай леви тиресинден болан Харун пыгамбериң несиллерини руханылыга сайлапдыр; бейлеки левилериң әхлисини Мукаддес чадырда хызмат эдип, руханылара көмеклешмәге белләпдир. Диңе шу тирәниң өзбашдак мүлк ери болмандыр, себәби оларың везипеси Мукаддес чадырда, соңра ыбадатханада хызмат этмек болупдыр. Шонуң үчин булара мүлк ер бейлеки тирелерден бөлүнип берлипдир.

Мср 6:25; 38:21; Лев 25:32ф; Чөл 3:6.

Серет: Руханы.

Лира – Ысрайылда ве онуң даш-төверегиндәки үлкелерде уланылан киришли саз гуралы. Ол улы гөврүмли арфа меңзеш болупдыр.

Гчк 4:21; 1Шам 16:15-23; Зеб 70:22.

1624-нҗи сахыпадакы сурата серет.

Ливан – Ысрайылың демиргазык арачәгинде ерлешйән даглык юрт, ол кедр токайлыгы билен мешхур болупдыр. Сүлейман патыша Иерусалимде көшгүни ве ыбадатхананы Ливаның кедр хем бейлеки агачларындан гурупдыр.

1Пат 5:6-10; Эзр 3:7; Иша 60:13.

Ливятан –

Серет: Аждарха.

Лолы – газанч үчин тенини сатян аял.

Сүл 9:3; Хош 4:14; Як 2:25; 1Кор 6:15,16.

Лут – Ыбрайым пыгамбериң доганының оглы. Ол овнуклы-ирили маллары ве чадырлары билен Содом галасының төверегиндәки дереде месген тутупдыр. Соңра Реб Содом билен Гомора шәхерлериниң икисини вейран эдипдир, йөне перишделер Луты машгаласы билен биле халас эдипдирлер. Лут мовапларың ве аммонларың атасыды, соңра онуң несиллери Ысрайылың душманы болупдырлар.

Гчк 12:4–14:16; 19:1-36; 2Пет 2:7,8.

М

М

1. Мадай
2. Манна
3. Маскил
4. Меҗлис
5. Меръем
6. Месх ягы
7. Месих
8. Месопотамия
9. Мейлетин садака
10. Мезмур
11. Мәликсадык
12. Мидянлар
13. Микайыл
14. Миктам
15. Миллетлер
16. Милло
17. Мирас
18. Молек
19. Моваплар
20. Мукаддес
21. Мукаддес чадыр
22. Мукаддес чөрек
23. Мукаддес даг
24. Мукаддес отаг
25. Мукаддес өй
26. Мукаддес Рух
27. Мурдар
28. Муса пыгамбер
29. Мут лабен
30. Мүр
31. Мүрзе

Мадай – хәзирки гүнбатар-демиргазык Эйранда ерлешйән гүйчли патышалык. Парс империясында мадайлар парслар билен биле бир патышалыкда гуллук эдипдирлер. Шонуң үчин оларың канунларына «Медес ве парс канунлары» дийлипдир.

2Пат 17:6; Эст 1:19; Дан 6:8,12,15; Рес 2:9.

Серет: Парс империясы.

Манна – Ысрайыллар Синай чөлүнде азашып йөркәлер, Худай тарапындан асмандан яган иймит.

Мср 16:31-35; Чөл 11:6; Зеб 77:24; Ёх 6:31-58.

Маскил – Зебур китабында бир айдымың гөрнүши. Олар бирнәче максатлар үчин язылыпдыр: гудратлы ишлери үчин Худайы шөхратландырмак; халкың бетбагтчылыгына я-да шахсы гынанҗына яс тутмак; шейле хем алкыш айтмак ве ялбармак үчин.

Зеб 31; 41; 52; 89; 142.

Серет: Мезмур; Зебур.

Меҗлис – Мукаддес Китапда бирнәче меҗлис агзалып гечилйәр. Оларың икиси иң мөхүмидир:

1. Худайың меҗлиси.

2. Яхудыларың меҗлиси. Худайың меҗлисине перишделер ве гөгүң башга ылахы барлыклары йыгнанярлар. Яхудыларың меҗлисине иң мөхүм яхуды адамларындан етмиш бириси дегишли болупдыр. Оларың арасында фарисейлер ве саддукейлер болуп, Баш руханы меҗлисе баштутанлык эдипдир. Римлилериң хөкүмдарлыгы астында меҗлисиң раят ве җенаят ишлерине гарамага ыгтыяры болупдыр, йөне хич кими хөкүм этмәге хукугы болмандыр.

Эйп 15:8; Зеб 81:1; 88:6: Мар 14:53-65; Рес 4:1-22.

Меръем – Тәзе Әхтде Меръем атлы бирнәче аял бар:

1. Исаның эҗеси Меръем.

2. Магдалалы Меръем. Иса Магдалалы Меръемден еди саны эрбет рухы чыкарды ве Меръем Исаның ызына эериҗилериң бири болды (Мат 27:55-56; Мар 16:9; Лук 8:2; Ёх 20:1-2; 11-18 ве бейлеки бөлеклер).

3. Бейтаниядакы Меръем. Ол Марта билен Лазарың доганыды. Ол Исаның аягуҗунда отурып, Онуң өвүтлерини диңледи (Лук 10:38-42; Ёх 11:1-5; 12:1-7).

4. Якуп билен Юсубың эҗеси Меръем. Бу Меръем Клеопасың аялы Меръем болмагы ахмал, йөне бу анык дәл (Мат 27:56; Мар 15:40; 16:1; Лук 24:10).

5. Ёханнаның (оңа Марк хем дийипдирлер) эҗеси Меръем. Бу Меръемиң Иерусалимде өйи болупдыр ве Иса шәгиртлери билен ол ерде душушыпдыр (Рес 12:12).

Месх ягы – кимдир бириниң Реббе багыш эдилендигиниң я-да мукаддес эдилендигиниң нышаны хөкмүнде онуң депесине яг гуйлупдыр я-да сепилипдир.

Мср 25:6.

Серет: Яг гуймак, Месих. 1628-нҗи сахыпадакы сурата серет.

Месих – бу ат «депесинден яг гуйлан адамы» аңладыпдыр. Көне Әхтде кимдир бириниң депесинден яг гуймак онуң руханы я-да патыша хөкмүнде Худай тарапындан айратын сайланандыгының нышаны болупдыр. Месих диен ат яхудылар тарапындан уланылып башланыпдыр ве олар муны Худайың олара ибермеги вада берен Патышасының ады үчин уланыпдырлар. Бу Патыша хемишелик хөкүм сүрмелиди ве Ысрайылы душманларындан халас этмелиди. Иса ынанянлар ве Оңа эерйәнлер Исаның Месихдигине, Онуң әхли адамлары халас эдип, Худайың Шалыгыны беркарар этмек үчин Худай тарапындан сайланып иберилендигине ынанярлар. Грекче Месих сөзи «Христос» диймекдир.

Мат 1:1; Мар 8: 27-29; Лук 2:11; Ёх 20:31; Рес 18:28.

Серет: Худайың оглы; Яг гуймак.

Месопотамия – гадымы дөвүрде Евфрат дерясының гүнбатарындан Тигрис дерясының гүндогарына ченли болан аралык Месопотамия дийлип атландырылыпдыр. Бабыллылар ве ассыриялылар билен бирликде көп гадымы медениетлер бу ерде башланыпдыр.

Гчк 24:10; 25:20; Рес 2:9; 7:2.

Мейлетин садака – бу дүрли себәплер үчин Худая гетирилен дүрли гөрнүшли садакалар болупдыр. Меселем, адамлар мейлетин яг, якымлы ыслы түтетги, гейим-геҗим, агач, күмүш ве Мукаддес чадырың гурлушыгы үчин бейлеки затлары гетирипдирлер (Мср 35:20-29). Эмма шахсы себәплер үчин гурбанлык я-да садака ислендик гөрнүшде мейлетин берипдирлер.

Мср 35:29; 36:3; Лев 7:16.

Мезмур – Зебур китабында айдымың бир гөрнүши. Бирнәче максатлар үчин: Худайы шөхратландырмак үчин, халкың бетбагтчылыгына я-да шахсы эҗир чекмелерине яс тутмак үчин, патышаны беллемек, Худая миннетдарлык билдирмек, ыбадатхана баряркаң шатланып айдым айтмак; Худая ялбарып дога-дилег этмек үчин язылан айдымлардыр. Бу айдымлар Зебур китабында топланандыр. Исаның ызына эерйәнлер бир ере үйшенлеринде, мезмур айдыпдырлар.

Зеб 5:1; 18:1; Эфе 5:19; Кол 3:16.

Серет: Зебур.

Мәликсадык – Иерусалимиң гадымы патышасы ве руханысы. Онуң ады «догрулык патышасы» диймеги аңладяр. Көне Әхтде Мәликсадык Ыбрайым пыгамбере душяр ве оңа пата берйәр (Гчк 14:17-20). 109-нҗы мезмурда Мәликсадык «мүдимилик руханы» дийлип атландырыляр ве Еврейлере хат китабының 5‑нҗи бабының 6-нҗы аядында Иса «Мәликсадык дереҗесиндәки» руханы хөкмүнде танышдырыляр. Иса Худайың сагында отурян мүдимилик Баш Руханыдыр ве Ол месихилер үчин төвелла эдйәр.

Мидянлар – Ыбрайым пыгамбериң оглы Мидяның несиллери (Гчк 25:1,2). Муса өмрүни Мидян юрдунда гечирипдир, Мидян Синай ярым адасының бир бөлеги болмагы ахмал. Сердарлар дөврүнде мидянлар ысрайылларың эсасы душманы болупдыр. «Мидянлар» ве «Ысмайыллар» диен сөзлер кәте чалшырылып уланылыпдыр (Гчк 37:25-29).

Гчк 25:1,2; 37:25-29.

Серет: Ысмайыл пыгамбер.

Микайыл – хер миллетиң өзүниң сердар перишдеси болупдыр диен пикир бар, оларың херекетлери өз миллети билен баглы болупдыр. Бу барада илкинҗи гезек Даныел пыгамбериң китабында парс ве грек сердарларының перишдеси, шейле хем Ысрайылың сердары Микайыл перишде барада айдыляр.

Дан 10:13,20; 12:1.

Миктам – Зебур китабында габат гелйән айдымың гөрнүши.

Зеб 15:1.

Миллетлер – Мукаддес Китапда бу адатча яхуды дәл миллетлери аңладыпдыр. Ысрайыл халкы Худай тарапындан Онуң халкы болмак үчин сайланыпдыр, эмма Худай әхли миллетлериң халкларының халас болмагыны ве оларың хем Өз халкы болмагыны исләпдир.

Лев 26:12; Эфе 2:11-13.

Милло – топрак билен долдурылан җайрык я-да бошлук ер. Кәте бу сөз галаның диварына чыкмак үчин гурлан япгыды аңладыпдыр.

2Шам 5:9.

Мирас – тутуш Кенган юрды Худай тарапындан ысрайыллара мүдимилик мирас хөкмүнде сөз берлипдир. Ешуваның дөврүнде ер биҗе боюнча Ысрайылың он ики тиресине пайланып берлипдир, шейлеликде, хер тирәниң өз ери болупдыр ве мирас хөкмүнде несилден несле гечипдир. Муңа гарамаздан, ысрайыл халкы Худайың Өз «мирасы» хөкмүнде суратландырылыпдыр. Ине, шонуң үчин Худай билен ысрайыл халкының арасындакы әхте гөрә, Ол диңе оларың Худайы болупдыр, олар болса Онуң халкы болупдыр. Ким Иса ынанян болса, онуң мирасы Худайың Шалыгыдыр ве бакы яшайышдыр.

Мср 32:13; Еш 13:6-8; Зеб 33:12; Як 2:5.

Молек – аммонларың эсасы худайы. Адамлар кәте өз чагаларыны Молек худайына гурбанлык бермек билен оңа сежде эдипдирлер. Худайың кануны бу адаты өрән язгарса-да, бир гезек хатда ысрайыл халкы-да Иерусалимиң голайындакы Хинном җүлгесинде огул-гызларыны Молек худайына хөдүр этди.

Лев 18:21; 20:2-5; 1Пат 11:7; Ер 32:35.

Моваплар – Ыбрайым пыгамбериң егени Лутуң несиллери. Олар Өли деңзиң гүндогарындакы Мовап юрдунда яшапдырлар. Моваплар өзлериниң эсасы худайы хөкмүнде Кемоша сежде эдипдирлер. Оларың геплешик дили еврей дилине дегишли болупдыр. Олар Ысрайылың душманы болупдырлар ве көпленч Ысрайылың пыгамберлери тарапындан паш эдилипдирлер. Муңа гарамаздан, Рут ак йүрекли моваплы аял болупдыр. Бабыллылар моваплары дерби-дагын эдипдирлер.

Иша 15-16; Ер 49; Зеп 2:8-11.

Мукаддес – Төвратда «мукаддес» адаты максатлар үчин дәл-де, Худайың максатлары үчин айры гойлан диймеги аңладяр. Бу руханылара я-да ысрайыл халкына, я-да Мукаддес чадыр ве гурбанлык сыпасы ялы затлара дегишлидир. Мукаддес эдилен адамлар я-да затлар пәк сакланылмалыды. Мукаддес Китапда мукаддес адамларың пәклигине оларың ахлак хәсиетлери хем дегишли болупдыр: «Өзүңизи чагыран Худайың мукаддес болшы ялы, сиз хем әхли эдйән ишлериңизде мукаддес болуң» (1Пет 1:15).

Мср 3:5; 16:23; 19:6; 25:8; Иша 6:3.

Мукаддес чадыр – Мукаддес чадыр Әхт сыпасыны ве ыбадат үчин бейлеки энҗамлары ерлешдирмек үчин гурлан чадырдыр. Тутуш гурлуша Мукаддес чадыр дийлипдир (1622‑нҗи ве 1628‑нҗи сахыпадакы суратлара серет). Мукаддес чадырың ичинде ики отаг болупдыр: мукаддес отаг ве иң мукаддес отаг. Чадыр гечиниң йүңүнден эдиленди ве онуң диварының ич тарапы овадан тутулар билен өртүленди. Онуң төвереги хаят билен гуршалып, дашына хаят айланыпдыр. Мукаддес чадыр билен онуң ховлусына Худайың мукаддес өйи дийлипдир. Ысрайыллар чарва адамлар болупдырлар, шонуң үчин олар гөченлеринде, чадыры сөкүп алып, өз янлары билен әкидипдирлер. Мукаддес чадыр Реббе йүз тутулян чадыр хөкмүнде хем белли болупдыр. Ховлуда Худая садакалар ве гурбанлыклар хөдүр этмек үчин гурбанлык сыпасы, шейле хем руханылар ювнар ялы сувдан долы бүрүнч леген дурупдыр. Өңки дөвүрдәки гөчме мукаддес чадыр Сүлейманың дөврүнде дашдан ве агачдан салнан ыбадатхана билен чалшырылыпдыр.

Мср 26:1-35

Серет: Иң мукаддес отаг; Мукаддес чадыр; Мукаддес өй; Реббе йүз тутулян чадыр; Ыбадатхана. 1622-нҗи сахыпадакы сурата серет.

Мукаддес чөрек –

Серет: Хөдүр чөреги.

Мукаддес даг – Иерусалимдәки даг, ол ерде ыбадатхана гурлупдыр ве сежде эдилипдир (адатча Сион дагы билен мешхур болупдыр).

Серет: Иерусалим; Сион.

Зеб 2:6; 14:1; 98:9; Иша 27:13; Ёл 2:1-2.

Мукаддес отаг – Мукаддес чадырдакы отаг, ол ерде руханылар Худайың хузурында өз хызматларыны ерине етирипдирлер. Мукаддес отагың ичинде якымлы ыслы гурбанлык сыпасы, чырадан, үстүнде хөдүр чөреклери болан хантагта барды. Бу отаг Иң мукаддес отагдан туты аркалы бөлүнипдир. Сүлейман чадыры ыбадатхана билен чалшанда, бу отаг дашкы отаг ады билен, Иң мукаддес отаг болса, ички отаг ады билен белли болупдыр.

Мср 26:30-34; 1Пат 6:14-18

Серет: Иң мукаддес отаг; Мукаддес чадыр; Мукаддес өй; Ыбадатхана.

Мукаддес өй – бу ат Мукаддес чадыра ве онуң хаядына, соңрак болса ыбадатхана дегишлидир. Ол ерде руханылар Худайың хузурында өз хызматларыны ерине етирипдирлер.

Мср 25:8; 36:1; Лев 19:30; 1ЙЙ 22:19; Зеб 23:3.

Мукаддес Рух – Худайың Рухы болуп, Ол дүнйәде гудрат аркалы херекет эдйәр. Көне Әхтде Худайың Рухы адамлара инип, олар пыгамберлик эдипдирлер. Тәзе Әхтде Иса ынанянларың хеммеси Мукаддес Рухы кабул эдйәрлер.

Эйп 33:4; 1Шам 19:20; Рим 8:15.

Серет: Рух.

Мурдар – гадымы Ысрайылда эгер адам дини тайдан тәмиз болмаса, ол мурдар хасапланыпдыр. Левилер ве Чөлде китапларында нәхили адамың мурдар хасапланяндыгы беян эдилендир. Ысрайыллар Мукаддес өйде борчларыны ерине етирмәге башланларында, Худай олара бу ери мурдар этмезлиги буюрды. Иса адамы хакыкатдан нәмәниң мурдар эдйәндигини, ягны йүрекден чыкян эрбет пикирлериң ве херекетлериң мурдар эдйәндигини өвредйәр.

Лев 15:31; Эзк 5:11; Мат 15:11.

Серет: Тәмиз.

Муса пыгамбер – Ысрайыллар Мүсүрде гулчулыкда боланларында, Муса пыгамбер олара баш болмак үчин Худай тарапындан чагырылан адам. Ол Мүсүр патышасындан ысрайылларың гидип, чөлде Реббе ыбадат этмеклери үчин ругсат бермегини сораяр. Йөне фараон мунуң билен Реб диңе Мүсүр топрагына биртопар бетбагтчылыклар индеренден соң ылалашяр. Муса халка энчеме йыллап чөлде ёлбашчылык эдйәр, эмма сөз берлен Кенган юрдуны диңе узакдан гөрүп билйәр. Мукаддес Китабың илкинҗи бәш китабы Төврат хөкмүнде белли болуп, эсасан, Муса тарапындан языландыр.

Мут лабен – бу сөзүң манысы барада алымлар җеделлешйәрлер. Онуң «Лабениң өлүми» диен маныны аңладян болмагы мүмкин ве ол мезмурың нәме үчин языландыгының себәбини гөркезйәр. Белки, ол мезмурың нәдип айдым эдип айдыландыгыны я-да нәхили саз гуралында чалнандыгыны гөркезендир.

Зеб 9:1.

Мүр – мүр өсүмлиги гүр тикенли ве шахалы гырымсы агачдыр. Якымлы ыслы түтетги онуң шахаларындан алыняр ве ол гуранда гатаяр. Ол өрән гымматбаха түтетги болуп, атыр ясамак үчин яг билен гарыляр ве җеседи җайламага тайярламак үчин уланыляр. Мүрүң тагамы аҗы болупдыр. Бу агырыны еңиллешдирйәр дийип хем ынаныпдырлар. Бу хәсиетлериң, белки, эсгерлериң оны шераба гарып, Иса берендиклери билен баглы болмагы хем ахмал (Мар 15:23).

Зеб 44:9; Сүл 7:17; Наг 5:5.

Мүрзе – мүрзәниң эсасы кәри ресминамаларың гөчүрмесини тайярламакдыр. Шейле хем олар хатлары, карарлары ве бейлеки ресминамалары языпдырлар, олар пайхаслы ве дүшүнҗели хасапланыпдыр. Мүрзелер язып билйәндиклери үчин, кәте малие язгыларыны хем саклапдырлар. Мүрзелер көпленч патыша билен якындан ишләнсоңлар, оларың кәбири ресминамаларың гөчүрмесини ерине етирмеклиги ве ёлбашчы болмаклыгы газаныпдыр. Исаның дөврүнде олар Төврат мугаллымлары хөкмүнде белли бир топары аңладыпдырлар.

2Пат 12:10; 25:9; Эст 8:9; Эзр 7:6,10,11,21; Ер 8:8.

Н

Н

1. Надан
2. Нард
3. Назыр
4. Нефиллер
5. Негеп чөли
6. Новбахар огул
7. Нух пыгамбер

Надан – Сүлейманың пәхимлери китабында надан адам барада көп гүррүң эдилйәр. Надан самсык дәл-де, эйсем Худайың халаян ёкары ахлак дурмушында яшамага пайхасы кемлик эдйән адамдыр.

Кан 32:6; Сүл 1:22; 7:7; 9:6.

Нард – нард өсүмлигиң сүммүли ве онуң көкүнден алынян ыслы ягы болупдыр. Нарддан ясалан хошбой ыслы яг өрән гыммат болупдыр, онуң бахасы бир йылың иш хакына барабар болупдыр.

Наг 1:11; Мар 14:3.

Назыр – назыр мукаддеслик дереҗесини алан хем-де сач-сакгалыны сырман, сачыны өсдүрип, шерап хем гүйчли ичгилери ичмекден сакланып, өзүни Реббе багыш этмеги вада берен адам болупдыр. Бир гудрат аркалы өзүниң я-да Шимшон ялы эҗесиниң вадасы аркалы адам назыр болупдыр. Соңы билен шейле адам өзүни Худая багыш этмек вадасы аркалы айратын дереҗә эе болупдыр.

13:5,7; 16:17 Амо 2:11.

Нефиллер – Нефиллер өрән узын ве гүйчли адамлар болупдырлар, олар Гелип чыкыш китабының 6-нҗы бабында ылахы барлыкларың ве ынсан гызларының несиллери хөкмүнде ятланып гечилйәр. Соңрак, ысрайыллар Кенган юрдуны гөзден гечирмәге гиденлеринде, нефиллери (ягны нефиллерден гелип чыкан анаклары) гөрүпдирлер.

Гчк 6:4; Чөл 13:33.

Серет: Анаклар.

Негеп чөли – Ысрайылың гүнорта бөлегиндәки чөл.

Гчк 12:9; 13:1,3; 20:1.

Новбахар огул – гадымы гүнорта җемгыетинде илкинҗи доглан огул үйтгешик хасапланыпдыр. Ол огул какасы арадан чыкандан соң, машгаланың башы болупдыр, какасының патасыны алыпдыр, мирасдан ики эссе пай алыпдыр. Мүсүрде Песах вакасы болуп геченден соң, хер бир новбахар огул Худая дегишли болупдыр ве машгаласы оңа дерек садака берип, оны ызына сатын алып билипдир.

Гчк 49:3; 27; Мср 13:2; Кан 21:17.

Серет: Ызына сатын алмак.

Нух пыгамбер – Нух пыгамбер өз машгаласыны, шейле хем халал ве харам хайванлары халас этмек үчин Худай тарапындан гәми гурмаклыга чагырылан адам болупдыр. Ол Худайың назарында догры сайылыпдыр. Силиң сувлары чекиленден соңра, Худай онуң билен әхт эдишип, мундан бейләк хич вагт ер йүзүни сил билен вейран этмеҗекдигине сөз берйәр.

Гчк 5:29; 6:8; Иша 54:9; Лук 17:27: 1Пет 3:20; 2Пет 2:5; Ев 11:7.

О

О

1. Омын

2. Ондан бири

Омын – көпленч дога-дилеглер эдиленде, оны җемлемек үчин уланыляр. «Омын» сөзи «Гой, шейле болсун!» диймеги аңладяр. Бу еврейче «Бу хөкман» диен сөзе эсасланяр.

Чөл 5:22 Кан 27:15-26; Рим 1:25.

Ондан бири – гадымы Ысрайылда хасылың ондан бири Реббе берлипдир. Муны аммарлара йыгнап, руханыларың ве левилериң иймити үчин харчлапдырлар. Исаның дөврүнде адамың өндүрен өнүминден я-да гирдеҗисинден ондан бири ыбадатхана руханыларына берлипдир.

Чөл 18:21; Кан 14:22.

Ө

Ө

1. Өлүлер дүнйәси

2. Өй бутлары

Өлүлер дүнйәси – гадымы Ысрайылың халкы Өлүлер дүнйәси ериң ашагында дийип дүшүнипдир, эмма ол довзах дәлдир. Хер кес өленден соң, ол ере инипдир. Ол ер үмсүм, гараңкы ер болупдыр. Гоҗалык яшына етип өлениңден соң, ата-бабаларыңа говушмак оңатды, йөне яш өлмек говы дәлди. Якуп өз оглы Юсуп үчин яс тутса-да, өлүлер дүнйәсине инмек ислемеди. Бу ере Хеләкчилик ери хем дийлипдир.

Гчк 37:25; 42:38; 44:29,31.

Өй бутлары – өй бутларына бутпаразлар, кә халатда ысрайыллар тарапындан сежде эдилипдир. Олар өйлерде сакланып, кераматлы сайылыпдыр.

Гчк 31:19; 2Пат 23:24.

П

П

1. Парс империясы
2. Парз
3. Пата
4. Патрос
5. Перишде
6. Перизлер
7. Перман
8. Песах байрамы
9. Петир байрамы
10. Пилат
11. Пилиштлилер
12. Пурым байрамы
13. Пыгамбер
14. Пыгамберлик этмек

Парс империясы – Бабыл империясындан соң эмеле гелен гүйчли ве хас улы империя болупдыр. Парс империясы Гресиядан Мүсүре ченли ве Орта Азия ченли ерлери, шол санда Ысрайылы хем басып алыпдыр. Кәте бу империя «Мадай-Парс империясы» дийип атландырылыпдыр, себәби онуң дүзүмине гирен мадай миллети империяны доландырмакда ваҗып орны эеләпдир. Парс канунлары «Парсларың ве мадайларың канунлары» дийип атландырылыпдыр.

Эст 1:19; Дан 6:8,12,15.

Серет: Мадай.

Парз –

Серет: Канун.

Пата –

Серет: Ялкамак.

Патрос – Мүсүриң гүнорта бөлеги.

Иша 11:11; Йрм 44:1, 15; Эзк 29:14; 30:14.

Перишде – перишделер адамлар үчин Худайың хабарчылары ве векиллеридирлер. Олар Худайың хузурында яшап, хемише Оны алкышлаярлар. Керуплар ве Серафлар перишделериң бир гөрнүшидирлер. Мукаддес Китапда ики саны мөхүм перишдәниң: Микайыл билен Җебрайылың ады агзалып гечилйәр.

Гчк 3:24; 16:7-11; Иша 6:2.

Серет: Җебрайыл; Микайыл.

Перизлер – Ысрайыл халкы Кенган юрдуны эелемезден өң, ол ерде яшан халкларың бири.

Гчк 13:7; Еш 3:10.

Перман –

Серет: Канун.

Песах байрамы – еврейлериң сененамасы боюнча биринҗи айың, ягны Абып (бейлеки ады Нисан) айының он дөрдүнҗи гүни агшам белленилипдир. Бу бахар паслының ыз янында болупдыр. Шол агшам ысрайыл халкы Худайың өзлерини Мүсүр гулчулыгындан нәхили халас эдендигини ве Мүсүрден гайтмазының өң янында агшам гурбанлык җанлысының ганы аркалы өз новбахар огулларының нәхили азат боландыгыны ятлапдырлар. Адамлар гузы я-да гечи союп, хеммеси билеликде Песах нахарыны ийипдирлер, оны аҗы гөк отлар ве петир билен ийипдирлер.

Мср 12:1-13,21-51; Лев 23:5; Чөл 9:1-14, Кан 6:1-7.

Петир байрамы – еврейлериң сененамасы боюнча биринҗи айың, ягны Абып (бейлеки ады Нисан) айының он бәшинден йигрими бири аралыгында белленилипдир. Бу байрам Песах байрамының ыз яны башлапдыр, Көне Әхтиң кәбир парчаларында бу ики байрам бир байрам ялы гөркезилипдир. Шол хепдәниң довамында ысрайыл халкы өзлерини Мүсүр гулчулыгындан Худайың нәхили алып чыкандыгыны ятлапдырлар. Адамлар өйлеринден әхли хамырмаялары чыкарып зыңыпдырлар, хамырмаялы чөрек иймәндирлер. Олар байрамың биринҗи ве единҗи гүнлери мукаддес йыгнанышык эдип, Худая гурбанлыклар хөдүрләпдирлер.

Мср 12:14-20; 13:3-10; 23:15; 34:18; Лев 23:6-8; Чөл 28:17-25; Кан 16:3-4,8.

Пилат – Исаның өвреден ве вагыз эден гүнлеринде Понтий Пилат Яхуданың үстүнден хөкүм сүрен Рим императорыдыр.

Мат 27; Рес 3:13.

Пилиштлилер – б. э. өң XIII асырың ахырларында Ысрайылың гүнорта-гүнбатарындакы кенаряка золагыны эелән халк. Пилиштлилер бәш саны шәхери: Газаны, Ашкелоны, Ашдоды, Гаты ве Экроны эсасландырыпдырлар. Б. э. өң XII асырда олар ер чәклерини гүндогар тарапа гиңелдип башлаярлар. Бу ягдай Кенган тарапдан өз чәклерини гүнбатара гиңелдйән ысрайыл халкы билен пилиштлилериң арасында душманчылык дөредипдир. Шейлеликде, хезрети Давут патыша тарапындан долы дерби-дагын эдилйәнчәлер, пилиштлилер Ысрайылың эсасы душманы болупдырлар.

2Шам 8:1; 1ЙЙ 18:1.

Пурым байрамы – бу байрам еврей халкының дурмушына Парс империясы дөврүнде гошулыпдыр. Бу еврейлериң сененамасы боюнча он икинҗи айың, ягны Адар айының он дөрдүне ве он бәшине, ирки бахарда белленилипдир. Бу ики гүнүң довамында ысрайыл халкы Эстериң дөврүнде өзлериниң долы ёк эдилмекден Худайың нәхили халас эдендигини ятлапдыр. Олар шатланыпдырлар, ийип-ичипдирлер ве бири-бирилерине совгат берипдирлер.

Эст 9:20-32.

Пыгамбер – Худайың хабарыны халка етирмек үчин Худай тарапындан чагырылан адам. Ыляс ялы ирки пыгамберлер (Гөргүрлер) Худая сыгынян топар болуп, кәте оларда үйтгешик теҗрибе болупдыр ве тәсин гудратлар гөркезипдирлер. Шамувел пыгамбер өзүни көпленч сердар хөкмүнде алып барыпдыр. Соңрак Ермея ялы пыгамберлере Худайдан аянлык инипдир ве олар бу аянлыклары халка етирипдирлер.

1Шам 3:20; 9:9; 10:5-11; 1Пат 17 – 18; Ер 1:5.

Пыгамберлик этмек – Худайың халка ниетлән хабарыны оңа етирмек. Бу хабарлар көпленч аянлыкларың ве дүйшлериң үсти билен берлипдир. Гадымыетдәки пыгамберлериң дөврүнде бу сөз пыгамбериң аша җошгунлык ягдайыны беян этмекде хем уланылыпдыр.

1Шам 10:5ф; Ер 2:8.

Серет: Аянлык; Пыгамбер.

Р

Р

1. Рабби
2. Рахап
3. Рапалар
4. Реб
5. Реббе хөдүр эдилен чөрек
6. Реббе йүз тутулян чадыр
7. Реббиң гүни
8. Реббиң өйи
9. Реббиң сачагы
10. Ресуллар
11. Римлилер
12. Рух
13. Руханы

Рабби – еврейлер акыллы ве ваҗып адамлара йүзлененлеринде, «Рабби» сөзүни уланыпдырлар, бу мугаллым диймеги аңладяр. Бу сылаг-хорматы аңладян сөздүр. «Раббуни» диен сөз хем шу маныны аңладяр.

Ёх 1:38; 3:2; 20:16.

Рахап –

Серет: Аждарха.

Рапалар – Ысрайыл халкы басып алмаздан өң, Кенганда яшан халкларың бири. Анаклар ялы олар хем өрән узын ве даяв адамлар болупдырлар.

Кан 2:11, 20; Еш 12:4.

Серет: Анаклар; Кенган.

Реб – гадымы вагтларда Худайың адыны айтмакдан сакланмак үчин яхудылар Оңа «Адонай» дийип салгыланыпдырлар, бу эе я-да хоҗайын диймеги аңладыпдыр. Көне Әхтиң түркменче терҗимесинде Худайың ады Реб сөзи билен терҗиме эдилди, себәби бу хем ага я-да эе диймеги аңладяр. Б. э. өң III асырда Көне Әхт грек дилине терҗиме эдилипдир ве «куриос» диен грек сөзи Худайың ады үчин уланылыпдыр. Соңра Тәзе Әхт язылан вагтында шол бир «куриос» сөзи Иса Месих үчин уланылыпдыр ве көпленч Реб дийлип терҗиме эдилипдир.

Реббе хөдүр эдилен чөрек –

Серет: Хөдүр чөрек.

Реббе йүз тутулян чадыр – шейле хем бу ере Мукаддес чадыр хем дийлипдир, бу ерде руханылар өз борчларыны ерине етирипдирлер. Муңа Реббе йүз тутулян чадыр дийилмегиниң себәби Худай руханылара ве адамлара чадырың гирелгесинде гепләпдир (Мср 29:42-43). Шейле хем Муса Худай билен бу ерде душушыпдыр (Мср 33:7-11).

Мср 29:42-43; 33:7-11.

Реббиң гүни – адатча шол гүн кесеки миллетлер үчин җеза гүни, Худайың сайлан халкы үчин болса акланма я-да хасаплашык гүни дийлип пикир эдилипдир. Муңа гарамаздан, пыгамберлер шол гүн ысрайылларың хем гүнәлери үчин җезаландырылҗакдыгыны олара дуйдурыпдырлар. Тәзе Әхтде Реббиң гүни казылык этмәге ве Өз халкыны халас этмәге Исаның гелҗек гүнүдир.

Ер 46:10; Амо 5:17-27; 1Сал 5:1-9.

Реббиң өйи – бу сөз Ыбадатхананы аңлатмак үчин уланылыпдыр.

1Пат 3:1; Мик 4:1.

Серет: Ыбадатхана.

Реббиң сачагы – бу гурбанлык сыпасы үчин башга сөз болуп, диңе Малакы китабында уланыляр. Тәзе Әхтде бу сачак йыгнак агзаларының бир ере үйшүп, нахар ийип, Исаның өлүмини ве тәзеден дирелмегини ятламакларыны аңладыпдыр.

1Кор 11:17-33.

Ресуллар – Иса Өзүниң якын ёлдашларындан, таныш шәгиртлеринден он ики саны ресулы сайлаяр. Ол адамлар Онуң билен биледилер ве Иса олара әхли зады өвредипдир; олар Исаның өленини ве тәзеден диреленини өз гөзлери билен гөрүпдирлер. Иса олары гөрен затларыны гүррүң бермеклери үчин ве Худайың Шалыгы барада вагыз этмеклери үчин адамларың арасына иберйәр. Олар Иса ынанян адамларың ёлбашчысы болярлар.

Мар 3:14; Лук 22:14; Рес 1:2; 1Кор 15:7.

Римлилер – Рим империясының илаты. Римлилер Исаның яшан дөврүнде Демиргазык Африканың кәбир бөлеклеринде ве Орта Гүндогарда, хәзирки тутуш Түркийәниң ве Европаның көп бөлеклеринде хөкүм сүрдүлер.

Рес 28:17.

Рух – еврейче «рух» диен сөз шемал диймеги, шейле-де адамзадың рухуны ве Худайың Рухуны аңладыпдыр. Тәзе Әхтде шейтан тарапындан ынсаның калбына орнашян эрбет рух барада хем гүррүң эдилйәр. Иса адамлардан бу эрбет рухлары ковуп чыкарды.

Серет: Мукаддес Рух.

Гчк 1:2; Мср 15:8; 1Шам 10:6,10; Ёл 3:2; Мат 12:45; Мар 9:25; Лук 11:26; 13:11; Рес 16:16.

Руханы – ол дини дессурлары ве хызматлары ерине етирмәге айратын укыплы адам болупдыр. Ысрайыл халкының арасында Муса пыгамбер аркалы берлен кануна гөрә, Мусаның агасы Харун пыгамбериң несли руханы болупдыр, олар Мукаддес өйде, соңрак болса Иерусалимдәки ыбадатханада хызмат этмәге сайланыпдырлар. Олар сежде этмәге, садакалар бермәге, дини дессурлары ве байрамлары беллемәге ёлбашчылык эдипдирлер. Руханыларың ишлери левилер тарапындан пайланыпдыр. Мукаддес отага, соңрак ыбадатхана гирмәге диңе руханылара ругсат эдилипдир.

Гчк 41:45; Мср 19:6; 30:30.

Серет: Баш руханы; Левилер; Мукаддес өй.

С

С

1. Сабат гүни
2. Садака
3. Саддукейлер
4. Саламатлык гурбанлыгы
5. Салгытчы
6. Салим
7. Самария
8. Сара

9. Сежде эдилйән ериң азгын аяллары я эркеклери

10. Сежде этмек
11. Сеждегәх
12. Села
13. Серафлар
14. Сердар
15. Сидон
16. Синагога
17. Синай
18. Сион
19. Сион гызы
20. Содом
21. Сөвеш арабасы
22. Стоик таглыматчылар
23. Сур
24. Сурнай байрамы
25. Сува чүмдүрмек
26. Сүлейман пыгамбер
27. Сүннет
28. Сүннетсизлер
29. Сүргүн
30. Сыпа

Сабат гүни – бу еврейлерде хепдәниң единҗи гүни болуп, дынч алмак үчин айратын гүн хасапланыпдыр, бу анна гүни Гүн яшандан башлап, шенбе гүни Гүн яшанда тамамланыпдыр. Ол гүн мукаддес гүн сайылып, хич бир иш эдилмәндир. Исаның дөврүнде яхудыларың Сабат гүнүне дегишли көп дүзгүнлер болупдыр.

Гчк 2:3; Мср 16:23; Лев 16:31.

Садака – Өзүниң буйрушы ялы, Реббе садака хөкмүнде ысрайыллар руханылара галла, миве, яг, шерап, чөрек, мал-гаралар, пул, шай-сеп, эгин-эшик, алтын-күмүш гетирипдирлер. Эгер халк догры яшамаса, оларың садакасыны Реббиң кабул этмеҗекдигини пыгамберлер олара дуйдурыпдырлар (Иша 1:10-17).

Серет: Галла садакасы; Гурбанлыклар; Ичги садакасы; Мейлетин садака.

Саддукейлер – Саддукейлер яхудыларың арасында ёкары дереҗели, бай адамлар болупдырлар ве еврей меҗлисинде отурыпдырлар. Олар халкың Худай тарапындан Муса берлен кануна эермелидигине ынаныпдырлар, йөне соңрак бу канунлара гошулан дүзгүнлере ве адатлара ынанмандырлар. Олар адамың өленден соң дирелйәндигине ынанмандырлар. Шонуң үчин хем олар фарисейлер билен көпленч шу меселелер барада давалашыпдырлар.

Мат 16:1; Мар 12:18; Рес 4:1.

Серет: Фарисейлер; Меҗлис.

Саламатлык гурбанлыгы – бу гурбанлык хайсам болса бир говы зат үчин Худая миннетдарлык билдирмек үчин берлипдир, шейле хем Худая айдылан садака я-да мейлетин садака хөкмүнде берлипдир. Мал өлдүриленден соң, онуң бир бөлеги гурбанлык сыпасының үстүнде якылыпдыр, бейлеки бөлеги гурбанлык берйән адамың машгаласы ве руханы тарапындан ийлипдир.

Лев 3:1-17; 1Пат 9:25.

Салгытчы – Исаның дөврүнде салгытчылар яхудылары басып алан ве зорлук билен оларың үстүнден хөкүм сүрйән Рим империясы үчин ишләпдирлер. Шонуң үчин яхудылар салгытчылары йигренипдирлер. Мунуң үстесине-де салгытчылар көпленч өзлерине алмак үчин, адамлардан алмалысындан көп пул талап эдипдирлер.

Мат 9:10; 10:2-4; 21:31; Лук 18:8.

Салим – Иерусалимиң гысга ады.

Гчк 14:18; Зеб 75:3.

Самария –

1. Б. э. өң IX асырда Омры патыша демиргазык ысрайыл тирелериниң пайтагт шәхери хөкмүнде Самарияны беркарар эдипдир.

2. Исаның дөврүнде хем шәхериң ерлешен ери болан рим этрабының ады болупдыр.

1Пат 13:32; 16:24; 2Пат 17:24.

Серет: Ысрайыл.

Карта серет.

Сара – Сара Ыбрайым пыгамбериң аялы болупдыр. Онуң ады аслында Серай болупдыр, эмма Худай оңа Сара адыны берипдир. Ол өнелгесизди, эмма ахырсоңунда, гаррылык яшында Худайың гудраты билен бир огул догрупдыр.

Гчк 17:15.

Сежде эдилйән ериң азгын аяллары я эркеклери – аяллар (кәте эркеклер) Кенган худайларына сежде эдилйән ерлерде пул төлән адам билен җынс гатнашыгыны эдипдирлер. Олар бейле этмеклик топрагың бол хасыл гетирмегиниң кепили дийип пикир эдипдирлер. Кенгана яшамага гелен ысрайыллар хем олардан гөрелде алып, өзлериниң сеждегәхлеринде бу иши эдипдирлер.

1Пат 14:24; 15:12; 22:46; 2Пат 23:7; Хош 4:14.

Сежде этмек – гадымы дөвүрде ысрайыллар Реббе сежде этмек үчин өзлерини тәмизләпдирлер, дога-дилег эдипдирлер, мезмурлары айдым эдип айдыпдырлар, рухана садака гетирипдирлер. Буларың кәбири өзбашдак, я-да машгала билен, я болмаса улы топар болуп ерине етирилипдир. Кәбирилери муны өйде, башга бирилери болса сежде эдилйән ерде берҗай эдипдирлер. Ысрайыллар Реббе ислендик ерде сежде эдипдирлер, руханының ёлбашчылыгында Худайың халкы хөкмүнде ысрайыллардан хеммесиниң билеликде сежде этмеклери талап эдиленде олар үчин йөрите гүнлер ве байрамлар белленилипдир. Ысрайылың тутуш тарыхы боюнча оларың сежде этмеклерине башга миллетлер терс тәсир эдипдирлер, меселем, олар бут ясамак билен Худайың гахарыны гетирипдирлер.

Гчк 22:5; Мср 3:12; Зеб 5:8; Иша 44:15

Серет: Хызмат этмек.

Сеждегәх – Кенган динине уйянларың сежде эдйән ери я-да кераматлы ери: Ашера бутлары дикилипдир ве олара гурбанлыклар берлипдир, шейле хем топрагың хер йыл бол хасыл бермеги үчин лолучылык эдилипдир. Олар адатча бейик депелерде, шейле хем улы агачларың ашагында, байырларда, башга ерлерде лолучылык эдипдирлер. Бу ишлер хемише Реб тарапындан пыгамберлер аркалы паш эдилипдир.

Серет: Ашера.

Лев 26:30; 1Пат 3:2-4; 2Пат 23:1-28; Ер 7:31.

Села – Зебурда уланылян сөз. Манысы белли дәл, белки, сазың довамындакы сәгинме болмагы ахмал.

Зеб 3:1.

Серафлар – ганатлы перишделер. Ишая пыгамбер Худайың тәҗиниң дашындан пырланян серафлары гөрүпдир ве шейле дийип җар эдипдир: «Хөкмүрован Реб мукаддесдир, мукаддесдир, мукаддесдир» (Иша 6:3). Еврейче бу сөз «янянлар» диймеги аңладяр.

Серет: Керуп; Перишде.

Иша 6:2,6.

Сердар – Худай тарапындан сайланан ёлбашчылар. Сердарлар патыша болмаздан өң, өз душманлары билен урушмакда ысрайыл халкына ёлбашчылык эдипдирлер. Шейле хем олар Худайың ислегини халка етирипдирлер ве казы хөкмүнде дава-‑җенҗеллери чөзүпдирлер.

Чөл 25:5; Сер 2:16; Рут 1:1; 1Шам 7:6.

Сидон – бу шәхер хәзирки Ливаның кенарында ерлешипдир. Мукаддес Китабың дөврүнде ол сөвданың ве агач уссачылыгының меркези болупдыр, бу шәхер көп асырларың довамында дүрли халклар, ягны бабыллылар, греклер, римлилер тарапындан басылып алныпдыр.

Серет: Финикия.

Синагога – синагога яхудыларың, адатча, Сабат гүни йыгнанышян ери болупдыр, олар дога-дилег этмек үчин, окалян Төврадың аятларыны ве Худайың канунының дүшүндирилишини диңлемек үчин үйшүпдирлер. Тәзе Әхт дөврүнде синагогалар яхуды җемагатының бар еринде, тутуш Рим империясында болупдыр.

Мат 4:23; Мар 1:39; Лук 4:16; Ёх 9:22; Рес 9:2.

1629-нҗы сахыпадакы сурата серет.

Синай – бу дагың бейлеки ады Хорепдир. Муса йүзүне Он Табшырык язылан ясы дашлары алмак үчин бу дага чыкыпдыр.

Мср 19:18; 24:16; 31:18; Зеб 67:18.

Серет: Хореп.

Сион – Иерусалимде ыбадатхана гурлан депе.

2Шам 5:7; 2Пат 19:31; Зеб 9:11; Иша 35:10

Серет: Сион гызы.

Сион гызы – бу сөз гошгы стилинде уланылып, Иерусалимиң илатыны аңлатмак үчин уланылыпдыр.

Зеб 9:14-15; Иша 1:8; Лам 1:6; Мик 4:8.

Серет: Сион.

Содом – Содом Лут билен онуң машгаласының яшан шәхериниң ады. Содом билен Гомораның халкы көп неҗис ишлери эдипдирлер, шонуң үчин Худай бу шәхерлери якып вейран эдипдир.

Гчк 13:12; 18:16; Мат 10:15; Йхд 1:7.

Сөвеш арабасы – бир ата я-да бирден көп ата дакылан ики тигирли араба болуп, ол сөвеш үчин уланылыпдыр, көпленч онуң үстүнде ики саны сөвешиҗи адам болупдыр, оларың элинде ок-яйы я-да найзасы болупдыр.

Мср 14:6; Еш 17:16; 1Шам 13:5; 2ЙЙ 1:14.

1625-нҗи сахыпадакы сурата серет.

Стоик таглыматчылар – Зино философың ызына эериҗилер. Зино адамлара өз дурмушына өзлериниң хөкүмдарлык этмегини өвредипдир ве яшайшы хич хили леззетиң я-да агырының тәсири етмезден кабул этмеги ныгтапдыр.

Рес 17:18.

Сур – айлагда ерлешйән гадымы Финикияның бир шәхери болупдыр, ол хәзирки вагтда Ливаның бир бөлегидир. Сур бай шәхер болуп, ол тәҗирчиликде ве маталары гөк реңке боямакда мешхур болупдыр.

Серет: Финикия.

Сурнай байрамы – Ол еврейлериң сененамасы боюнча Тишри айының бирине (муңа Этаным айы хем дийипдирлер), ягны единҗи айда белленилипдир. Бу гүйз паслының ирки дөврүнде болупдыр. Шол гүн ысрайыл халкы ишлемән дынч алыпдыр. Олар йыгнак үчин биле үйшүп, сурнайлар чалыпдырлар ве белленен гурбанлыклары хөдүрләпдирлер.

Лев 16; 23:26-32; Чөл 29:7-11.

Сува чүмдүрмек – Яхя яхудылары гүнәлерине тоба эдендиклериниң нышаны хөкмүнде Иордан дерясында сува чүмдүрип чыкарыпдыр. Ирки месихилер тәзе иман эден адамлары ислендик сув бар болан ерде олары сува чүмдүрипдирлер, бу оларың инди Месихиң шәгиртлеридигини гөркезмек үчин эдилипдир.

Мат 3:11; Рес 1:5; 8:12.

Сүлейман пыгамбер – Давут пыгамбериң оглы, ол Давут өленден соң патыша боляр. Ол Иерусалимде илкинҗи ыбадатхананы гурупдыр, ысрайыл халкының гүйҗүни ве шөхратыны газаныпдыр, шейле хем көп санлы салгытлар, эсгерлер, сөвеш арабаларыны, аяллар эдинипдир. Ол аяллар бабатда говшакдыгына гарамаздан, тутуш ер йүзүнде иң акыллы адам сайылыпдыр.

2Шам 5:14; 12:24; 1Пат 1:39; 4:29-34; 10:1; 11:1-6.

Серет: Давут пыгамбер.

Сүннет – сүннет Худай билен Ыбрайым пыгамбериң несиллериниң, ягны ысрайылларың арасындакы әхтиң нышаны болупдыр. Бу оларың инди Худайың халкы боландыкларының ве Худайың таглыматына табын болҗакдыкларының нышаныны гөркезипдир. Сүннет кануна гөрә, огланҗыклар секиз гүнлүккә ерине етирилипдир. Ресулларың дөврүнде месихилериң арасында аслы яхуды дәллери сүннет этмек барада улы җедел болупдыр. Павлус мунуң билен разылашмандыр. Ол бу барада Галатя язан хатында, шейле хем бейлеки көп хатларында языпдыр. Ол Иса Месих аркалы Худай Өзи үчин тәзе адамлары ярадандыгыны айдяр ве онуң агзасы болмак үчин талап эдилйән екеҗе зат, ол хем Иса Месихе иман этмекдир диййәр. Сува чүмдүрилмек инди Худайың халкына дегишлидигиң нышаныдыр, Иса Месихе иман этмек аркалы Мукаддес Рухуң гүйҗи ве мерхемети билен Худая табын болмак ислегидир.

Гчк 17:10; Лев 12:3.

Сүннетсизлер – бу сөз Худайың Ыбрайым пыгамбер билен эден әхтине дегишли болмадык адамлары аңладыпдыр. Исаның дөврүнде бу сөз эсасан яхуды дәллере дегишли болупдыр.

Серет: Миллетлер.

Сүргүн – Мукаддес Китапда бу сөз яхуда халкының б. э. өң 586-нҗы йылда (Ёхаякым патышасы үчин б. э. өң 597‑нҗи йыл) топарлайын Бабыла сүргүн эдилендиги суратландырылыпдыр. Яхудалар ол ерде парс империясы Бабыл империясыны басып алянча яшапдырлар, соңра Куреш патышасы яхудалара Иерусалим топрагына доланмага ругсат эдипдир.

2Пат 19.

Сыпа – гадымы Ысрайылда ики дүрли сыпа болупдыр, биринҗиси дүрли гөрнүшли садакалары хөдүрлемек үчин ве хайванлары союп, якма гурбанлыгы хөкмүнде бермек үчин уланылыпдыр. Икинҗиси болса якымлы ыслы түтетги үчин уланылыпдыр.

1. Иң ирки гурбанлык сыпасы палчыкдан я-да дашдан, соңрак болса агачдан ве бүрүнчден ясалыпдыр (Мср 13:19-20; 20:24-25). Гурбанлык сыпасы ховлуда мукаддес чадырың дашында гойлупдыр (Мср 27:1-12). Ыбадатхана гурланда, уллакан гурбанлык сыпасыны ыбадатхананың ховлусында гоюпдырлар (2ЙЙ 4:1).

2. Түтетги сыпасы агачдан ясалып, сап алтына өртүлипдир (Мср 30:1-10). Хер гүн ирден ве агшам руханылар Худая садака хөкмүнде якымлы ыслы түтетги түтедипдирлер. Оларың икиси хем Мукаддес чадырда ве Ыбадатханада Иң мукаддес отагы мукаддес отагдан бөлүп дуран тутының өңүнде ерлешдирилипдир (Мср 26:33).

Серет: Мукаддес чадыр; Ыбадатхана.

1620-нҗи, 1621-нҗи ве 1627-нҗи сахыпадакы суратлара серет.

Ш

Ш

1. Шеминит
2. Шейтан
3. Шигаён
4. Шөхрат

Шеминит – сазың ады болмагы әхтимал.

1ЙЙ 15:21.

Шейтан – Ол Худайың ве Оңа уйян вепалы адамларың душманы болупдыр. Онуң ады «гүнәлейҗи» диймеги аңладыпдыр. Шейле хем оны иблис, җынларың хөкүмдары ве бу дүнйәниң хөкүмдары дийип атландырыпдырлар. Онуң пис ишини Эйюп китабында гөрмек боляр; Иса Өз сөзлери ве бейик гудратлары билен шейтандан үстүндигини гөркезйәр.

Эйп 1; Мат 4:3; Мар 3:23; Лук 13:16; Айн 2:20.

Шигаён – сазың ады болмагы әхтимал.

Зеб 7:1.

Шөхрат – Худайың шөхраты Мукаддес Китапда кәте ягты шөхле я-да от хөкмүнде, я болмаса булут хөкмүнде суратландырыляр. Адамлар Онуң шөхратыны чөлде сежде эдилйән ерлерде, перишделер пейда боланда гөрүпдирлер. Дүнйәниң ахырында Иса доланып геленде, Худайың шөхратына бесленип гелер.

Гчк 45:13; Мср 16:7, 10; 1Шам 4:21; Иша 6:3; Хош 4:7; Хаб 2:14.

Т

Т

1. Табшырык
2. Тегелек ховуз
3. Тәмиз
4. Тәзе Ай байрамы
5. Тәзе Әхт
6. Төврат
7. Төврат мугаллымы
8. Туты
9. Түтетги
10. Түтетги сыпасы

Табшырык –

Серет: Канун.

Тегелек ховуз – бүрүнчден ясалан улы ховуз. Ол ыбадатхананың ховлусында гойлуп, ичи сувдан долдурылыпдыр ве руханылар ондан эллерини ве аякларыны ювупдырлар.

1Пат 7:23-26; 2ЙЙ 4:2-6,10.

Тәмиз – Ысрайыллара тәмиз болмалыдыклары айдылыпдыр, себәби олар Худайың халкыды ве Худай мукаддесдир (Лев 11:44). Тәмиз болмак үчин олар харам хасапланян затлардан дашда болмалыдылар ве йыгы-йыгыдан ювнуп дурмалыдылар; шейле хем олары руханы тарапындан тәмизлемек герекди (Лев 14:1-7). Бир адамың гүнәси билен тутуш халк тәмиз болман билйәрди (Еш 22:17). Өйлери ве затлары хем тәмизлемек герекди (Лев 14:33-53). Мукаддес Китап хич кимиң өз йүрегини тәмиз саклап билмеҗекдигини өвредйәр, шонуң үчин хем адамлара Худайың мерхемети ве багышламагы герек (Сүл 20:9).

Серет: Кәкилик оты; Мурдар.

Тәзе Ай байрамы – еврейлер тәзе Айың пейда болмагыны хер айда улы байрам эдип белләпдирлер. Олар бу гүни сурнай чалмак билен ве якма гурбанлыгыны хөдүр этмек билен белләпдирлер.

Чөл 29:6; Эзр 3:5; Зеб 81:3.

Тәзе Әхт – бу дөрт Хош Хабардан, ресуллар тарапындан язылан дүрли хатлардан ве Аянлык китабындан ыбарат.

Төврат –

1. Худай тарапындан Муса пыгамбере берлен Мукаддес Канун.

2. Бу Канундан ыбарат болан Көне Әхтиң илкинҗи бәш китабы (Гчк – Кан). Бир гезек, Ёшыя патышаның шалык сүрен дөврүнде ыбадатханада Төврат тапыляр. Бу болса өңки патышаларың кәбирилериниң мунуң бардыгындан бихабардыкларыны аңладяр.

Серет: Канун.

2Пат 22:8-10; Мат 5:18.

Төврат мугаллымы – Исаның дөврүнде Төврат мугаллымлары канундан оңат баш чыкарыпдырлар ве синагогаларда окадыпдырлар. Олар еврейлериң баш меҗлисинде векилчилик этмек билен гүйчли топар болупдырлар. Бизиң Эзра китабындан гөршүмиз ялы, оларың топары мүрзелерден гелип чыкыпдыр, мүрзелер язгылары ве ресминамалары языпдырлар, эмма асырларың гечмеги билен олар хем еврей канунындан өкде баш чыкарыпдырлар, себәби олар оны дүйрленен кагыза гөчүрипдирлер ве оны долы җикме-җик билипдирлер.

Мат 2:4; 7:29; Лук 6:7; Ёх 8:3.

Серет: Мүрзе.

Туты – овадан безелен туты чадырда, соңрак болса Иерусалимдәки ыбадатханада Иң мукаддес отагы мукаддес отагдан бөлүпдир. Бу тутудан гечмәге йылда бир гезек, Гүнәден сапланма гүни диңе баш рухана ругсат эдилипдир.

Мср 26:31-33; 2ЙЙ 3:14.

Серет: Мукаддес чадыр.

Түтетги – түтетги дүрли гөрнүшли өсүмликлерден ве агачлардан алныпдыр ве олар кесиленде, якымлы ыс берипдир. Олар чалт гатапдыр ве бөлеклере бөлүнипдир я-да овраныпдыр. Түтетги якылыпдыр я-да яг билен гарылып, дүрли максатлар үчин уланылыпдыр. Көне Әхт дөврүнде руханы түтетгини гурбанлык сыпасында мукаддес чадырда, соңрак ыбадатханада түтедипдир. Ысрайыл халкына муны галла билен гарып, садака хөкмүнде гетирмек хем буйрулыпдыр.

Мср 30:1-8; 34-38; Лев 1:1; 16:12; Мат 2:11; Лук 24:1.

Серет: Ладан; Мүр.

Түтетги сыпасы –

Серет: Сыпа.

У

У

1. Урым ве Туммым

Урым ве Туммым – Урым ве Туммым Худайың ислегини аян этмек үчин уланылыпдыр. Олар баш руханының гурсакчасында сакланыпдыр.

Мср 28:30; Лев 8:8; Кан 33:8.

Серет: Эфот; Гурсакча.

Ы

Ы

1. Ыбадатхана
2. Ыбрайым пыгамбер
3. Ыляс пыгамбер
4. Ынсан оглы
5. Ысхак пыгамбер
6. Ысмайыл пыгамбер
7. Ысрайыл
8. Ысрайылың он ики тиреси
9. Ызына сатын алмак

Ыбадатхана – Сүлейман патыша Иерусалимде илкинҗи ыбадатхананы гурупдыр (1Пат 6-7; 2ЙЙ 2-4). Бабыллылар бу ыбадатхананы вейран эдипдирлер ве онуң әхли гымматбаха затларыны Бабыла әкидипдирлер. Кәбир яхудылар Бабыл сүргүнлигинден доланып баранларындан соң, бу ыбадатхана б. э. өң 520 – 515‑нҗи йылларда тәзеден гурлупдыр. Хирод патышаның хөкүмдарлык эден дөврүнде (б. э. өң 37‑нҗи йылындан б. э. 4‑нҗи йылына ченли) бу ыбадатхана улалдылып, хас-да оваданлашдырылыпдыр. Бизиң эйямымызың 70‑нҗи йылында ыбадатхана римлилер тарапындан вейран эдилипдир ве хич хачан тәзеден дикелдилмәндир.

1Пат 5:5; 6:2 2Пат 25:8-17; Эзк 40-46; Нех 8.

Серет: Мукаддес өй.

1622-нҗи сахыпадакы сурата серет.

Ыбрайым пыгамбер – Ысрайыл халкының илкинҗи атасы. Ыбрайым пыгамбер дийип атландырылмаздан өң, онуң ады Ыбрам болупдыр. Ол чарва дурмушда яшапдыр, онуң аялы Сара, огуллары хезрети Ысхак ве хезрети Ысмайыл болупдыр. Хезрети Ысхагың оглы Якуп Ысрайылың он ики тиресиниң атасы болупдыр.

Гчк 11:27–12:8; 15:1-21; 17:5.

Серет: Ысхак пыгамбер; Ысмайыл пыгамбер; Якуп.

Ыляс пыгамбер –

Серет: пыгамбер.

Ынсан оглы – бу ат Зебурда ве Эзекиел (ягны Кифл) пыгамбериң китабында ынсаны аңладыпдыр. Эмма ол Даныел пыгамбериң китабының 7‑нҗи бабында Худай тарапындан шөхрат ве соңсуз патышалык берлен киши үчин уланылыпдыр. Бу киши Месих болмалы дийлип дүшүнилипдир. Иса Худайдан ыгтыярлык алан хөкмүнде бу ады Өзи үчин уланыпдыр. Ол эҗир чекип өлди ве дирелип гөге гөтерилди, эмма Ол ене ере казылык этмәге ве Өз халкыны халас этмәге гелер.

Зеб 8:5; 145:3; Мар 8:38; Ёх 3:13-14.

Ысхак пыгамбер – Худайың берен вадасына гөрә, Ыбрайымың Сарадан болан оглы. Ысхак Худайың ялкан адамы болуп, Якуп билен Ысавың какасыдыр.

Гчк 17:19-21; 21:3-12; 22:1-9; 27:1-46; 35:29.

Серет: Ыбрайым пыгамбер; Якуп.

Ысмайыл пыгамбер – Ыбрайым пыгамбериң Хаҗар атлы гырнагындан доглан новбахар оглы.

Гчк 16:11,15,16; 17:18-26; 25:9-17; 28:9; 36:3

Серет: Гырнак аял.

Ысрайыл – Якуп Пениелде Худай билен тутлушанда, Худай онуң адыны Ысрайыл дийип үйтгедйәр. Көне Әхтде Якубың несиллери он ики тирәни эмеле гетирип, ысрайыл халкы дийлип атландырыляр. Көне Әхтиң пыгамберлик ве гошгы язгыларында «Якубың» ады көпленч ысрайыл халкыны аңлатмак үчин уланылыпдыр. Сүлейман патышаның өлүминден соң, Демиргазыкдакы он тире Гүнортадакы яхуда хем бенямин тирелеринден айрыляр ве Ысрайыл адыны саклаяр. Ысрайыл патышалыгының Самарияда өз пайтагты болупдыр. Гүнортада ики тире Яхуда патышалыгыны эмеле гетирипдир. Шонуң үчин хем Көне Әхтиң кәбир ерлеринде «Ысрайыл» сөзи диңе Демиргазыкдакы он тирәни я-да Демиргазык патышалыгыны аңладыпдыр, көпленч болса Ыбрайым пыгамбериң агтыгы Якубың әхли несиллерини аңладыпдыр. Мукаддес Китап бу халкың Худайың сайлан ве сөен халкы боландыгыны өвредйәр, оларың үсти билен Худай дүнйәниң әхли халкларыны ялкамагы карар этди. Ысрайыл Худай тарапындан горалды ве ялканды, Худай олар билен әхт баглашды ве олара үйтгешик вадалар берди. Шейле хем, Ысрайыл Худайың кануныны кабул этди ве Худай олара пыгамберлер аркалы гепледи.

Гчк 32:28; 46:8; 49:28 Мср 1:1; 2ЙЙ 10:16; 2ЙЙ 11:1; Иша 9:7.

Серет: Якуп; Яхуда.

Ысрайылың он ики тиреси – Ысрайыл (өңки ады Якупды) огулларының әхли несиллери, оларың атлары Рубен, Шимгон, Леви, Яхуда, Зебулун, Ысакар, Дан, Гат, Ашер, Нафталы, Бенямин ве ики саны ярым тире, Эфрайым ве Манаша. Эфрайым ве Манаша Юсубың огуллары болуп, олар Юсубың какасы Ысрайыл тарапындан айратын сөйлүпдирлер.

Гчк 35:23-26; 41:51-52; 48:5; 49:28; Мср 1:1-5; Еш 17:1-18; 1ЙЙ 2:1-2; 6:63.

Серет: Ысрайыл; Яхуда; Якуп; Юсуп.

Ызына сатын алмак – илкинҗи доглан хайванлар, шейле хем, адамлар Реббе дегишли болупдыр. Улы мерхемет эдип, Реб еврейлере новбахар огулларыны ве илкинҗи болан эшеклерини ызына сатын алмага ругсат эдипдир. Олар муны Худая бермек үчин рухана садака я-да гурбанлык гетирмек аркалы ерине етирипдирлер. Реб новбахар огулларыны Мүсүрде өлүмден нәхили халас эдендигини хемише ятламаклары үчин ысрайыллара када-канунлар берипдир.

Мср 13:13-15; 34:19-20.

Я

Я

1. Ябуслар
2. Яг
3. Яг гуймак
4. Яхуда
5. Яхудаларың дили
6. Яхуды
7. Якма гурбанлыгы
8. Якуп пыгамбер
9. Ялкамак
10. Яшулулар
11. Язык гурбанлыгы

Ябуслар – Ысрайыл халкы эелемезден өң, Кенганда яшан халкларың бири. Олар хезрети Давут патыша тарапындан эеленйәнчәлер, Иерусалимде ве онуң төверегинде яшапдырлар.

Гчк 10:15; Еш 3:10; 2Шам 5:6; 1Пат 9:20.

Серет: Кенган.

Яг – адатча Көне Әхтде зейтун ягы. Зейтун ягы гадымы Ысрайылда бирнәче максатлар үчин уланылыпдыр. Ол чыраларың ягы үчин, яралары беҗермек үчин ве деридәки ёкушян яралары беҗермек үчин уланылыпдыр. Кәте ягы атыр билен гарып, якымлы ыс бермек үчин дерә ве сача чалыпдырлар. Гымматбаха яг кимдир бири патышалыга, руханылыга, пыгамберлиге сайлананда, онуң депесинден гуйлупдыр, шейле хем мукаддес затлары пәклемек үчин оларың үстүне серпилипдир. Шейлеликде, яг бүтевүлигиң, саг-саламатлыгың, Худайың Рухуның гудратының ве тәмизленмегиң нышаны болупдыр.

Мср 25:6; 29:7; Лев 7:10; 14:26; 1Шам 10:1.

Яг гуймак – сайланан адамың я-да бир задың үстүне зейтун ягыны гуймак билен йөрите хызмат үчин айры гойландыгыны аңлатмак. Кимдир бириниң депесине яг гуйлуп, ол патышалыга я-да руханылыга белленилипдир. Гурбанлык сыпасы, тутуш мукаддес чадыр мукаддес эдилмек үчин, оларың үстүне яг серпилипдир. Тәзе Әхтде месихилер шыпа алмак үчин дилег эдйән адамларының үстүне яг гуюпдырлар. Иса «Месих» дийлип атландырыляр, бу «яг гуйлан» диймеги аңладяр, ягны Худай тарапындан сайланып белленен диймекдир.

Мср 40:9,15; Лев 4:3; 1Шам. 16:13.

Серет: Месх ягы; Месих. 1628-нҗи сахыпадакы сурата серет.

Яхуда –Якубың он ики оглуның бириниң ады ве яхуда тиресиниң ата-‑бабасы. Яхуда тиреси бейик болупдыр, оңа мүлк пай дийлип берлен ер хем улы болупдыр ве «Яхуда» дийип атландырылыпдыр. Сүлейман патыша өленден соң, Демиргазык тирелер Гүнорта тирелеринден, ягны яхуда ве бенямин тиресинден айры чыканларында, бу ики тире Яхуда патышалыгыны эмеле гетирипдир. Гүнорта патышалыгының Давут пыгамбериң несиллери болан өз патышалары болупдыр ве онуң пайтагты Иерусалим болупдыр.

Гчк 29:35; 35:22-23; 38:1-26; 49:8; Мср 31:2; Еш 15:1-12; 1Шам 17:12.

Серет: Ысрайыл.

Яхудаларың дили –

2Пат 18:26.

Серет: Еврей.

Яхуды – аслы еврей болан адам. «Яхуды» ады «Яхуда» сөзүнден гелип чыкандыр. Б. э. өң 586-нҗы йылда Яхуда патышалыгы бабыллылар тарапындан басылып алыняр ве халк Бабыла сүргүн эдилйәр. Сүргүн дөврүнде ве ондан соң хем «яхуды» сөзи халкы ве ысрайыл тирелеринден болан ислендик адамы аңлатмак үчин гиңден уланылыпдыр. Адамзады халас этмек үчин ве Худайың Шалыгыны беркарар этмек үчин Исаның Худай тарапындан иберилендигине ынанан илкинҗи адамлар яхудылар болупдыр.

Нех 1:2; Эст 3:4; 9:1-6.

Серет: Бабыл, Яхуда.

Якма гурбанлыгы – бу айратын гурбанлык болуп, мал сойландан соң, онуң әхли бөлеклери гурбанлык сыпасында бүтинлей якыляр. От якыландан соңра, гурбанлык отда янып түссә өврүлипдир. Асмана етйән бу гурбанлыгың түссесиниң ысы Худая ярапдыр.

Гчк 8:20; 22:2; Лев 1:2-17.

Якуп пыгамбер – хезрети Ысхагың оглы, Ыбрайым пыгамбериң агтыгы, ол Худай тарапындан вада берлен ялканыша эе болупдыр. Якуп Пениелде Худай билен гөреш тутанда, Худай Якубың адыны Ысрайыл дийип үйтгетди. Якубың он ики оглы болупдыр ве бу огуллар ысрайыл халкының он ики тиресиниң ата-бабасы болупдыр.

Гчк 25:19; 27:6; 32:22-30; 35:22-26.

Серет: Ыбрайым пыгамбер; Ысхак пыгамбер; Ысрайыл; Яхуда.

Ялкамак – Худайың ниети ве ислеги адамзады ялкамаклык болуп, бу Онуң ыкрар эден әхтиниң меркезинде ерлешйәр. Ыбрайым пыгамбериң үсти билен Худай ер йүзүндәки әхли адамлары ялкамаклыгы вада берди (Гчк 12:3). Бу вада Ыбрайым пыгамбериң несли болан Иса Месихиң үсти билен амала ашды (Гал 3:14). Мукаддес Китап Худайың диңе догры адамлары ялкаяндыгыны өвредйәр, себәби олар Худайы сөййәрлер ве Оңа табын болярлар. Тәзе Әхтде ялканмак дүшүнҗеси хас гиң, ягны муңа диңе бир байлык гирмән, эйсем бу ве индики дурмушда рухы тайдан ялканмак хем гирйәр. Иса эерйәнлер дирелиш гүнүнде Худайың өзлерини ялкаҗакдыгыны билйәрлер (Мат 25:34). Онуң манысы «нәлетлемек» сөзи билен гапма-гаршыдыр.

Гчк 1:22,28; 12:3; Кан 28:1-12; Мат 25:34; Лук 14:14; Эфе 1:3.

Яшулулар – Ысрайыл халкының бүтин тарыхының довамында, хатда Исаның дөврүнде яшулулар ёлбашчылык этмәге, өвретмәге ве адамларың үстүнден ыгтыярлыгы йөретмәге җогапкәр болупдырлар. Олар кәте өз борчларыны догры ве адалатлы берҗай этмәндирлер, шонуң үчин Худай олары пыгамберлериниң үсти билен язгарыпдыр. Йыгнакларда Исаның ызына эерйәнлериң арасында бу хызматы йыгнагың ёлбашчылары ерине етирипдирлер. Аянлык китабында яшулулар Иса Месихе иман этмек аркалы әхли халас боланлары аңладыпдыр.

Мср 3:18; 4:29; Лев 4:15; Кан 19:12; Рут 4:2,9; Иша 3:14; Айн 4:4.

Язык гурбанлыгы – эгер кимдир бири төтәнден гүнә эден болса я-да харам затлары эллән болса, онда бу гурбанлык аркалы руханы олары гүнәсинден саплапдыр.

Лев 5:2-19.

Е

Е

1. Едутун
2. Ехошапат җүлгеси
3. Еврей

Едутун – ол 1ЙЙ 16:41-де беян эдилйән Давут пыгамбериң баш сазандаларының бири болан болмагы әхтимал; башга бир манысы «боюн эгдирмекдир».

1ЙЙ 16:41.

Ехошапат җүлгеси – бу ер Иерусалимиң голайындакы җүлге үчин уланылян атдыр, ягны ол Иерусалиме гаршы йыгнанан миллетлере Худайың ыглан эден җезасының беян эдилйән ери болупдыр. Ёвел китабының 3‑нҗи бабының 14‑нҗи аядында бу хөкүм җүлгеси дийлип атландырылыпдыр.

Ёв 3:2,12,14.

Еврей –

1. Аслы нәбелли көне сөз, бу ысрайыл халкы үчин уланылыпдыр. Шейле хем бу Ыбрайым пыгамбериң асыл гелип чыкышыны гөркезмек үчин уланылыпдыр.

2. Б. э. өң 586-нҗы йылда Бабыл сүргүни дөврүне ченли, эсасан, ысрайыл халкы тарапындан уланылан дил. Халк сүргүнден доланып геленден соң, оларың аглабасы бу диле дерек арамей дилинде гүрләпдир. Көне Әхтиң көп ери еврей дилинде язылыпдыр.

Гчк 14:13; 39:14,17; 40:15; 41:22; 43:32; Мср 1:15-19; 21:2; 1Шам 4:6

Серет: Арамей.

Ю

Ю

1. Юнус пыгамбер

2. Юсуп пыгамбер

Юнус пыгамбер – Ниневе халкының пис ишлери үчин олары Худайың вейран этҗекдиги барада дуйдурыш берен пыгамбер. Онуң дуйдурышы себәпли халк тоба этди ве Худай олары багышлады.

Юнус китабы.

Юсуп пыгамбер – Ысрайылың иң сөйгүли оглы, Эфрайым билен Манашаның какасы. Доганлары оны гул эдип сатдылар, эмма Худай оны халас этди ве Мүсүр патышасының «саг эли» этди. Ол ерде Юсуп доганларыны ве тутуш машгаласыны, шейле хем көп мүсүрлилери узак вагтлап болан гуракчылык дөврүнде ачлыкдан халас этмекде эсасы хызматы битирди.

Гчк 30:24-25; 37:1–50:26.

Серет: Фараон.

Й

Й

1. Йыгнагың хызматчысы
2. Йыгнагың ёлбашчылары
3. Йыгнак

Йыгнагың хызматчысы – Иса гөге гөтериленден соң ве Мукаддес Рух иненден соң, месихилер топарына окатмага ве хызмат этмәге белленен йөрите адамлар тарапындан ёлбашчылык эдилипдир. Мунда белли бир дүзгүн болмандыр, муңа гарамаздан Павлус өз хатларында нәхили адамларың ёлбашчылык этмелидиги барада анык гөркезмелер берипдир. Иса башгалара хызмат этмеклиге өрән ёкары баха берипдир.

Рес 14:23; 1Пет 5:1-4; 1Тим 3:1-13; Рим 16:1; 1Тим 5:17-21; Тит 1:5-9; Ев 13:7,17.

Йыгнагың ёлбашчылары –

Серет: Яшулулар.

Йыгнак – Тәзе Әхт дөврүнде Иса ынанянлар сежде этмек үчин Иерусалимдәки ыбадатханада йыгнанышыпдырлар. Мундан соң тизара олар өз өйлеринде йыгнанышып башлапдырлар. Хош Хабар тутуш Рим империясында вагыз эдиленсоң, йыгнаклар көп ерлерде гурналды. Бу гүнки гүн йыгнаклар дүнйәниң әхли ерлеринде гечирилйәр. Бу йыгнакларың әхлиси бир бейик Йыгнагың бөлүми хасапланып, онуң дүзүми Исаның дөврүнден тә шу гүне ченли месихилерден ыбаратдыр.

Мат 16:18; Рес 8:1; 9:31; Рим 16:5; 1Кор 11:18; Эфе 5:23-32; Айн 1:11.

З

З

1. Зебур
2. Зекат
3. Зыгыр
4. Зыярат нагмасы

Зебур – 150 мезмурдан ыбарат топлум, оларың көпүси Давут пыгамбер тарапындан языландыр. Зебур Көне Әхтиң бир бөлегидир.

Серет: Давут пыгамбер; Көне әхт; Мезмур.

Зекат –

Серет: Ондан бири.

Зыгыр – Орта Гүндогарда өсүмлигиң бир гөрнүши. Зыгыр үйшмегини йыгнап, сувда эзипдирлер, соңра гурадып, сүйүмини айратын алып, ондан йүплүк өрүпдирлер ве ондан непис мата докапдырлар. Ахырында, докалан зыгыр мата йүң мата гаранда гыммат хасапланыпдыр, себәби оны ыссы ховада геймек якымлы болупдыр ве оны өндүрмек кын болупдыр. Руханы гейимлериниң кәбирлери зыгыр матадан докалыпдыр.

Мср 9:31; 25:4; 26:1; Лев 6:10; 16:4; Сүл 31:13; Дан 10:5.

Зыярат нагмасы – Еврейче «ёкары чыкян айдым» диймекдир. Бу айдым дагың ёкарсында ерлешйән ыбадатхана чыкыланда айдылыпдыр. Бу айдымлар дини байрамчылыклар үчин Иерусалиме баряркалар, ёлда зыяратчылар тарапындан айдылып, ыбадатханада байрамчылыгың бир бөлеги хөкмүнде сежде эдипдирлер. Бу сөз кәбир мезмурың еврейче адының бир бөлегидир.

Зеб 119-133.

Table of Contents

Гириш

Эзекиел

- 1‑нҗи бап
- 2‑нҗи бап
- 3‑нҗи бап
- 4‑нҗи бап
- 5‑нҗи бап
- 6-нҗы бап
- 7‑нҗи бап
- 8‑нҗи бап
- 9-нҗы бап
- 10-нҗы бап
- 11‑нҗи бап
- 12‑нҗи бап
- 13‑нҗи бап
- 14‑нҗи бап
- 15‑нҗи бап
- 16-нҗы бап
- 17‑нҗи бап
- 18‑нҗи бап
- 19-нҗы бап
- 20‑нҗи бап
- 21‑нҗи бап
- 22‑нҗи бап
- 23‑нҗи бап
- 24‑нҗи бап
- 25‑нҗи бап
- 26-нҗы бап
- 27‑нҗи бап
- 28‑нҗи бап
- 29-нҗы бап
- 30-нҗы бап
- 31‑нҗи бап
- 32‑нҗи бап
- 33‑нҗи бап
- 34‑нҗи бап
- 35‑нҗи бап
- 36-нҗы бап
- 37‑нҗи бап
- 38‑нҗи бап
- 39-нҗы бап
- 40-нҗы бап
- 41‑нҗи бап
- 42‑нҗи бап
- 43‑нҗи бап
- 44‑нҗи бап
- 45‑нҗи бап
- 46-нҗы бап
- 47‑нҗи бап
- 48‑нҗи бап

Сөзлүк

А

- Адалатлы
- Адам ата
- Агта
- Агыз беклемек
- Ахалот
- Аждарха
- Акмак
- Аламот
- Алоэ
- Амалеклер
- Аммонлар
- Аморлар
- Анаклар
- Араба дүзлүги
- Арамей дили
- Арфа
- Артемис
- Арвах-җын
- Арёпагус
- Ашера
- Ашторет
- Ашур
- Аянлык
- Азия

Б

- Бабыл
- Багал
- Баш руханы
- Башан
- Байрам йылы
- Байрамчылыклар
- Берекет
- Беелзебул
- Бу дүнйәниң хөкүмдары
- Бут
- Бүтинлей ёк этмек

Ч

- Чатма байрамы

Д

- Дагон
- Давут галасы
- Давут Оглы
- Давут пыгамбер
- Декаполис
- Дери кесели
- Дикме даш
- Дога-дилег этмек
- Догры

Э

- Эфиопия
- Эфот
- Эл гоймак
- Эллинҗи гүн байрамы
- Эляша пыгамбер
- Эпикурчы философлар

Ә

- Әхт

- Әхт сандыгы

Ф

- Фараон
- Фарисейлер
- Финикия

Г

- Гала дервезелери
- Галла байрамы
- Галла садакасы
- Ган
- Гиргашлар
- Гитит
- Гомора
- Гөгүң Шалыгы
- Гөк
- Гөргүр
- Гөрнүш
- Греклер
- Гурбанлык сыпасы
- Гурбанлыклар
- Гурсакча
- Гүнә гурбанлыгы
- Гүнәден сапланма гүни
- Гырнак аял
- Гызыл деңиз

Х

- Хача чүйлемек
- Халасгәр
- Хантагта
- Хасыл байрамы
- Хеләкчилик ери
- Хепдәниң биринҗи гүни
- Хермон дагы
- Хетлер
- Хигаён
- Хирод
- Хивилер
- Хореп
- Хорылар
- Хоссар
- Хош хабар
- Хошбой ыслы гамыш
- Хошея пыгамбер
- Хов эне
- Хөдүр чөреги
- Худай
- Худайың Гузусы
- Худайың Оглы
- Худайың Шалыгы
- Хызмат этмек

И

- Иблис
- Ичги садакасы
- Ички гала
- Император
- Инҗил
- Иң мукаддес отаг
- Иордан дерясы
- Иса
- Ишая пыгамбер
- Иерусалим

Җ

- Җебрайыл перишде
- Җелиле
- Җеннет
- Җул гейинмек

К

- Канун
- Канун китабы
- Кемош
- Кенган
- Кенганлар
- Керуп
- Кесетлер
- Кейнлер
- Кәкилик оты
- Көне Әхт
- Күл үстүнде отурмак

Л

- Ладан
- Левилер
- Лира
- Ливан
- Ливятан
- Лолы
- Лут

М

- Мадай
- Манна
- Маскил
- Меҗлис
- Меръем
- Месх ягы
- Месих
- Месопотамия
- Мейлетин садака
- Мезмур
- Мәликсадык
- Мидянлар
- Микайыл
- Миктам
- Миллетлер
- Милло
- Мирас
- Молек
- Моваплар
- Мукаддес
- Мукаддес чадыр
- Мукаддес чөрек
- Мукаддес даг
- Мукаддес отаг
- Мукаддес өй
- Мукаддес Рух
- Мурдар
- Муса пыгамбер
- Мут лабен
- Мүр
- Мүрзе

Н

- Надан
- Нард
- Назыр
- Нефиллер
- Негеп чөли
- Новбахар огул
- Нух пыгамбер

О

- Омын

- Ондан бири

Ө

- Өлүлер дүнйәси

- Өй бутлары

П

- Парс империясы
- Парз
- Пата
- Патрос
- Перишде
- Перизлер
- Перман
- Песах байрамы
- Петир байрамы
- Пилат
- Пилиштлилер
- Пурым байрамы
- Пыгамбер
- Пыгамберлик этмек

Р

- Рабби
- Рахап
- Рапалар
- Реб
- Реббе хөдүр эдилен чөрек
- Реббе йүз тутулян чадыр
- Реббиң гүни
- Реббиң өйи
- Реббиң сачагы
- Ресуллар
- Римлилер
- Рух
- Руханы

С

- Сабат гүни
- Садака
- Саддукейлер
- Саламатлык гурбанлыгы
- Салгытчы
- Салим
- Самария
- Сара

- Сежде эдилйән ериң азгын аяллары я эркеклери

- Сежде этмек
- Сеждегәх
- Села
- Серафлар
- Сердар
- Сидон
- Синагога
- Синай
- Сион
- Сион гызы
- Содом
- Сөвеш арабасы
- Стоик таглыматчылар
- Сур
- Сурнай байрамы
- Сува чүмдүрмек
- Сүлейман пыгамбер
- Сүннет
- Сүннетсизлер
- Сүргүн
- Сыпа

Ш

- Шеминит
- Шейтан
- Шигаён
- Шөхрат

Т

- Табшырык
- Тегелек ховуз
- Тәмиз
- Тәзе Ай байрамы
- Тәзе Әхт
- Төврат
- Төврат мугаллымы
- Туты
- Түтетги
- Түтетги сыпасы

У

- Урым ве Туммым

Ы

- Ыбадатхана
- Ыбрайым пыгамбер
- Ыляс пыгамбер
- Ынсан оглы
- Ысхак пыгамбер
- Ысмайыл пыгамбер
- Ысрайыл
- Ысрайылың он ики тиреси
- Ызына сатын алмак

Я

- Ябуслар
- Яг
- Яг гуймак
- Яхуда
- Яхудаларың дили
- Яхуды
- Якма гурбанлыгы
- Якуп пыгамбер
- Ялкамак
- Яшулулар
- Язык гурбанлыгы

Е

- Едутун
- Ехошапат җүлгеси
- Еврей

Ю

- Юнус пыгамбер

- Юсуп пыгамбер

Й

- Йыгнагың хызматчысы
- Йыгнагың ёлбашчылары
- Йыгнак

З

- Зебур
- Зекат
- Зыгыр
- Зыярат нагмасы