Мукаддес Китап
Author: Мукаддес Китап Терҗиме Институты
Date: 2018-09-17T09:29:32.878099+00:00

Гириш

Гириш

1. Ресуллар

2. Сөзлүк

Элиңиздәки Мукаддес Китап хер бир адам үчин иң ваҗып китапдыр! Бу китап аркалы адамзат өз Ярадыҗысы Худайы танап, Онуң биз үчин ниетлән аҗайып максадыны өвренер ве иман эдип, бакы яшайша эе болар. Бейик патыша болан Давут пыгамбер Худайың Сөзи барада өз мезмурларының биринде: «Сениң сөзүң – чыра аякларыма, ол – ягтылык мениң ёдама» дийип айдяр. Худайың Сөзи, догрудан-да, хер бир ынсаның дурмушы үчин чырадыр, йөрейән ёлуны ягтылдян нурдур! Гой, Худай бу китабы окаян хер бир ынсана пәхим-пайхас берип, Өз Сөзүниң уммасыз байлыгыны оңа багыш этсин!

Китапларың атлары

Мукаддес Китабың дүзүмине гирйән китапларың атлары дүрли-дүрлүдир:

- •Китап я-да онуң эсасы бөлеги белли бир адам тарапындан язылып, шол адамың ады билен атландырыляр, мысал үчин, «Сүлейманың пәхимлери».

- •Китап хайсыдыр бир адам барада язылып, шол адамың адына лайыклыкда атландырыляр, мысал үчин, «Рут».

- •Китап ысрайыл халкының тарыхының хайсыдыр бир дөврүни беян эдип, шол дөвүрдәки вакалара, ягдайлара лайыклыкда атландырыляр, мысал үчин, «Ысраыыл сердарлары». Булар барада хас гиңишлейин маглуматы алмак үчин, хер китабың башында берилйән гириш бөлүмине гөз айлаң.

Мукаддес Китабың дүзүмине гирйән китаплар шу топарлара бөлүнйәр:

- •Көне Әхт

- ◦Төврат (Гелип чыкыш – Канун таглыматы)

- ◦Ир дөвүрдәки пыгамберлер; бу китаплар топары кәвагт «Тарыхы китаплар» дийлип хем атландырыляр (Ешува – Патышалар (Икинҗи китап))

- ◦Язгылар, шейле топара Зебур ве Сүлейманың пәхимлери ялы китаплар гирйәр. (Йыл язгылары – Нагмалар нагмасы)

- ◦Бейлеки пыгамберлер (Ишая – Малакы)

- •Тәзе Әхт

- ◦Хош хабарлар. Муңа дөрт китап дегишли болуп, олар дүрли адамлар тарапындан языландыр. Олар өзлериниң шаят болан вакаларыны беян эдйәрлер.

- ◦«Ресулларың ишлери» атлы китап Лука тарапындан языландыр. Ол бу китапда Иса Месихиң гөге гөтериленден соң болан вакалары беян эдйәр.

- ◦Хатлар. Булар Павлус, Петрус ве Ёханна ялы авторларың месихи йыгнаклара язан хатларыдыр.

- ◦«Ёханна гелен аянлык» эдебиятың айратын гөрнүши болуп, онда Худайдан гелен гөрнүшлер ве аянлыклар беян эдилйәр.

Ёкарда агзалан китаплар топлумларының хер бири өзүне махсус болан жанрда языландыр. Шонуң үчин-де окыҗы китабы оканда, онуң жанр айратынлыгыны хасаба алмалыдыр.

«Көне Әхт» ве «Тәзе Әхт» китапларына гошмача сөзбашылар берилйәр. «Көне Әхтиң» дүзүмине пыгамберлериң китапларының хем гирйәндигине гарамаздан, оңа түркмен окыҗыларына гиңден таныш болан «Төврат» ве «Зебур» диен гошмача сөзбашылар берилди. «Тәзе Әхт» китабына «Инҗил» диен гошмача сөзбашы берилсе-де, онуң дүзүмине «Инҗилден» башга китаплар ве иманлылар йыгнакларына язылан хатлар гирйәр.

Худайың атлары

Көне Әхт китабы түркмен дилине асыл нусгадан, ягны еврей дилинден терҗиме эдилди. Бу китабың еврей дилиндәки асыл нусгасында Худайың бирнәче ады душ гелйәр. Онуң «Элохим» ады хас көп уланылып, ол түркмен дилине «Худай» дийип терҗиме эдилди. Онуң бейлеки ады Яхве болуп, ол хем «Худай» диймеги аңладяр. Бу ат түркмен дилине «Реб» дийип терҗиме эдилди. «Реб» сөзи Худайың әхт баглашан, Өзүни халкына аян эден я-да ынсан кешбинде пейда болан ягдайларына дегишли вакаларда уланылды. Худайың «Эл-Шаддай» ады түркмен дилине «Гудратыгүйчли» дийип, «Эл-Элён» болса «Бейик Худай» дийип терҗиме эдилди. Худайың китапда сейрек душ гелйән «Адонай» ады «Таңры» дийип терҗиме эдилди. Херекет эдйән, бейик ишлери амала ашырян Худайы суратландырмак үчин еврей дилинде утгашдырылып уланылан «Яхве Элохим» ады түркмен дилине «Худайымыз Реб» дийип терҗиме эдилди.

Тәзе Әхт китабының асыл нусгасы грек дилинде язылып, онда Худай бабатда «куриос» диен сөз уланыляр. Китабың язга гечирилен дөврүнде бу сөз «ага» я-да «хоҗайын, эе» диймеги аңладярды. Көне Әхтиң грек дилиндәки терҗимесинде Худайың «Яхве» ве «Адонай» атлары хем «куриос» дийип терҗиме эдилендир. Шонуң үчин-де, Тәзе Әхт китабында адамлар Иса Месихе «куриос» дийип йүзлененлеринде, Оны Худай хөкмүнде кабул эдендиклери әшгәр боляр. Шейле ягдайларда «куриос» сөзи түркмен дилине «Реб» дийип терҗиме эдилди. Мундан башга-да, Иса Месих өлүмден диреленден соң Оңа Куриос Иса Месих дийип йүзленилип, бу ат түркмен дилине «Реббимиз Иса Месих» дийип терҗиме эдилди.

Мукаддес Язгылар ве тарыхы вакалар

Мукаддес Язгыларда беян эдилйән вакалара долы ве догры дүшүнмек үчин, олара шол дөвүрде болуп гечен тарыхы вакалар билен умумы багланышыкда гарамалыдыр. Ашакда Мукаддес Язгыларда беян эдилен тарыхы дөвүрлериң ве империяларың ады берилйәр:

1.Ыбрайым пыгамбериң дөврүне ченли болуп гечен вакалар. Худай дүнйәни ярадяр. Ол Адам атаны ве Хов энәни ярадып, олары Эрем багында ерлешдирйәр. Эмма олар Худайың эмрини бозансоңлар, Эремден махрум эдилйәрлер. Оларың несли көпелип, ер йүзүне яйраяр, гүнә ичинде яшап, өз дурмушларына гүмра болуп, Яраданы унудяр. Худайың муңа җуда гахары гелип, тутуш адамзады ёк этмеги ниет эдинйәр. Ол Өз ниетини берҗай этмек үчин, ер йүзүне элхенч сил иберйәр-де, Нух пыгамбер билен онуң машгаласындан башга тутуш адамзады ёк эдйәр. Хава, Худай шол силде диңе Нух пыгамбери ве онуң машгаласыны халас эдйәр, себәби олар дири Худая иман эдип, Оңа сежде эдйәрдилер. Беян эдилйән вакаларың шу тапгыры Нухуң несиллериниң Бабыл минарасыны гуршы ве тутуш адамзадың несил дарагтының дөрейши билен тамамланяр.

2.Ыбрайым пыгамбер барадакы вакалар. Хич перзенди болмадык Ыбрайым пыгамбере Худай бир огул берҗекдигини, ондан бейик бир миллет яратҗакдыгыны вада берйәр. Мундан башга-да, Худай пыгамбере онуң неслине «бал билен сүйт акян» Кенган топрагыны-да мирас берҗекдигини вада эдйәр. Ыбрайым пыгамбер вада берлен юрда гөчүп, ол ерде чадырда бир чарвадар кимин яшаяр. Худай Ыбрайымың агтыгы Якуба «Ысрайыл» дийип ат берйәр. Ысрайылың он ики оглы болуп, олар тутуш халкың несилбашылары боляр. Ысрайылың Юсуп атлы сөйгүли оглы доганлары тарапындан Мүсүр гулчулыгына сатылса-да, Худай оны ялңыз гоймаяр. Юсуп пыгамбер Худайың көмеги билен тутуш Мүсүр юрдунда икинҗи дереҗели адам боляр. Ол ачлык дөврүнде тутуш юрды ве өз атасының машгаласыны халас эдйәр. Онуң несли Мүсүрде җуда көпелйәр, эмма Юсуп пыгамбер арадан чыкандан соң, олар Мүсүр юрдунда гул болярлар.

3.Мүсүрден чыкыш ве вада эдилен топрагы эелемек барадакы вакалар:

а.Муса Ысрайылың неслини мүсүр гулчулыгындан азат эдйәр. Ысрайылың огулларындан дөрән тирелер чөлде Худая эерип, Ондан Мукаддес Кануны кабул эдйәрлер. Худай олара леви тиресини руханычылыга беллемеги ве Өзи үчин мукаддес чадыры ясамагы буюряр. Бу чадыр Худая сежде этмек үчин ниетлененди.

б.Ешува ысрайыллары Ыбрайым пыгамбере вада берлен топрага – Кенгана гетирйәр. Олар бу топрагы шол ерде яшап йөрен тирелерден басып алярлар. Бу тирелериң аглаба бөлеги Нух пыгамбериң Хам ве Яфес атлы огулларының несиллериди. Ыбрайым пыгамбер болса Нух пыгамбериң новбахар оглы Самың неслиди. Ысрайылың душманлары болан аммонлар ве моваплар болса Лутуң несиллериди. Басылып алнан юрт он ики бөлеге бөлүнип, ысрайыл тирелериниң арасында биҗе боюнча пайланыляр. Юсубың ики оглундан ики тире эмеле гелйәр, себәби Ысрайыл пыгамбер дүнйәден өтмәнкә олары өз огуллары хөкмүнде кабул эдип, ак пата берипди. Шонуң үчин-де, он ики бөлеге бөлүнен топрак Ысрайылың он бир оглуның несиллериниң арасында мүлк хөкмүнде пайланыляр. Ысрайылың Леви оглуның несиллери болса руханычылыга беллененсоңлар, топракдан хич мүлк алмаярлар, себәби Ысрайыл Худайы Реббиң Өзи оларың мүлкүди.

4.Он ики тирәниң бир патышалыгы эмеле гетириши барадакы вакалар:

а.Шавул патыша Ысрайылың илкинҗи патышасы боляр. Соңра Давут пыгамбер Ысрайыла патыша боляр ве он ики тирәни бирлешдирип, бир миллети эмеле гетирйәр--де, өз чәклерини гиңелдйәр.

б.Сүлейман пыгамбер Реббе сежде этмек үчин дүнйәде деңи-тайы болмадык ыбадатхананы гуряр.

5.Патышалыгың бөлүнмеги барадакы вакалар. Сүлейман пыгамбер арадан чыкандан соң, онуң ики оглуның арасында уруш башланяр. Юрдуң демиргазыгындакы он тире Сүлейманың огулларының бирини голдап, Ысрайыл патышалыгыны эмеле гетирйәр. Яхуда ве бенямин тирелери болса Сүлейманың бейлеки оглуны голдап, юрдуң гүнортасында Яхуда патышалыгыны эмеле гетирйәр. Яхуда ве Ысрайыл патышалыклары пыгамберлериң язгыларында көп ятланыляр. Демиргазык патышалыгы бабыллылар тарапындан басылып алыняр, илаты болса Бабыла сүргүн эдилйәр.

6.Сүргүнлик дөври ыбадатхана вейран эдилйәр, гүнорта патышалыгы болан Яхуданың абрайлы ве гөрнүкли адамлары, машгалалары бабыллылар тарапындан есир алыняр.

7.Дикелдиш дөври – Парс империясы дөрәнден соң яхудылара өз ватанына, Ысрайыла доланмак ругсат эдилйәр. Олар өз юрдуна доланып, шәхери ве ыбадатхананы дикелдйәрлер.

8.Көне ве Тәзе Әхтиң аралыгындакы дөвүр – Македония империясы. Ортаер деңзи македониялылар тарапындан басылып алыняр. Македонлар грек дилини яйрадып, билим улгамыны өсдүрип яйбаңландырярлар.

9.Иса Месихиң дурмушы ве хызматы. Шол дөвүрде яхудылар Рим империясына гарашлы болуп, онуң беллән патышаларының голастында яшаярдылар. Шейле патышаларың бири-де Хирод болуп, ол Рим императорына долы гарашлы болупдыр.

10.Илкинҗи месихилер йыгнагы. Иса Месих гөге гөтериленден соң, Оңа иман эденлериң саны барха артяр. Гүйчли ызарланмалара, сөгүлмелере ве эҗирлере гарамаздан, оларың саны барха көпелйәр. Месихи йыгнаклар Орта Гүндогардан Рим империясының Азия велаятына (хәзирки Түркие), хатда Европа юртларына ченли яйраяр.

Мукаддес Язгыларың жанрлары

Мукаддес Язгыларың терҗимесинде үч дүрли жанр: кысса (беян этме), гошгы (я ак гошгы) ве гошгы жанрында язылан проза уланылды. Гошгы жанрында язылан проза долы капыя эе болмаса-да, гошгы ялы окаляр. Шонуң үчин-де, шейле жанрда язылан пыгамберлик китаплары терҗиме эдиленде, олар гошгы гөрнүшде реҗеленди. Еврей шыгрыетинде «параллелизм» усулы гиңден уланыляр. Шейле усулда язылан гошгуларың биринҗи сетиринде беян эдилйән пикир икинҗи сетиринде гайталанып, манысы хас гиңишлейин дүшүндирилйәр.

Голязмалар

Көне Әхт китабы түркмен дилине еврей дилинде язылан Масоретик текстлеринден терҗиме эдилди. Бу Масоретик текст Библия Хебрайиканың соңкы неширинде чап эдилди. Зерурлыгың дөрән ягдайларында шу нешириң теклип эден алтернатив дүшүндирмелеринден хем угур алнып, олара дегишли чыкгытлар берилди. Тәзе Әхт китабы грек дилиндәки голыазмадан (Бирлешен Мукаддес китап җемгыети, 4‑нҗи нешири) терҗиме эдилди. Бу гөрнүшдәки аятларың Текстус Ресептус билен тапавутлы болан ягдайларында олара хем дегишли чыкгытлар берилди.

Чыкгытлар

Терҗимеде чыкгытларың бирнәче гөрнүшлери уланылды. Оларың иң йөнекейи окыҗа дүшнүксиз я-да нәбелли болан сөзе дүшүндириш берйәр. Шейле сөзлер китабың ахырында берилйән Сөзлүкде хем ерлешдирилендир. Чыкгытларың ене бир гөрнүши терҗиме эдилен асыл нусгадакы аятларың башга гөрнүшиниң бардыгыны хем гөркезйәр. Шейле аятларың арасындакы тапавут җикме-җик гөркезилмесе-де, хайсы асыл нусгадан алнандыгы мәлим эдилйәр.

Өлчег бирликлери

Мукаддес Язгыларың терҗимесинде өлчег бирликлерини аңлатмак үчин мысгал, гадак, батман ялы гадымы көне түркмен өлчег бириклери уланылды. Оларың хәзирки дөвүрдәки такмынан өлчегини гөркезмек үчин дегишли чыкгытлар берилди. Шейле-де, чыкгытларда көне еврей ве грек өлчеглери уланылды. Сиз бу өлчег бирликлерини китабың ахырында берилйән таблисада гөрүп билерсиңиз.

Салгыланма аятлары

Тәзе Әхтиң китапларында Көне Әхтден мысал гетириленде, онуң хайсы китапдан алнандыгыны гөркезмек үчин салгыланма аятлары берилйәр. Бу окыҗа аядың я-да бабың асыл мазмуныны тапмагы еңиллешдирмек максады билен эдилди.

Мукаддес Язгыларың стили

Мукаддес Язгыларың стили өзболушлыдыр. Себәби онуң асыл нусгасының язылан дөврүндәки дурмуш ягдайларының, дәп-дессурларының кәбирлери түркмен дурмушы ве медениети үчин нәтанышдыр. Шоңа гөрә-де, терҗимечилер асыл нусганың манысының түркмен окыҗысына дүшнүкли болмагы үчин бу ише өрән сересаплы чемелешдилер. Олар асыл нусганың манысының үйтгедилмегине я-да тесвирленмегине ёл бермезлик үчин, оны сөзме-сөз терҗиме этмекден я-да диңе манысыны терҗиме этмекден гача дурдулар. Өңде гойлан меселәниң кын боландыгына гарамаздан, терҗиме адаты окыҗа дүшнүкли болуп, манысының арасса, анык ве тебигы болмагы үчин сада дилде эдилди. Терҗиме стилиниң дүрли болмагы терҗимелериң хем дүрли боляндыгыны аңладяр. Шонуң үчин-де, хайсыдыр бир терҗимәни башга терҗиме билен деңешдирип, онуң нәдогры эдилендигини айтмак ерликсиздир. Терҗимелериң бирмеңзеш болуп, адалгаларың я-да җүмлелериң башгача, окыҗа хас дүшнүкли тәрде берилмеги ахмалдыр. Мундан башга-да, терҗимелериң хеммеси белли бир дереҗеде дүшүндирмелере эедир. Терҗимәниң довамында душ гелен икиманылы сөзлемлериң аглаба бөлегиниң дүшүндирилмелери окыҗының пайына галдырылды. Йөне манысы өрән чылшырымлы ве айдың болмадык аятларың кәбирлери садалашдырылып, окыҗа дүшнүкли болар ялы терҗиме эдилди. Шейле аятларың терҗимесинде көп алымлар тарапындан бу бабатда кабул эдилен дүшүндиришлерден угур алынды.

Мукаддес Китап Терҗиме институты

Тәзе Әхт

Ресуллар

Ресулларың ишлери

Гириш

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28

Луканың хош хабары Иса Месихиң хача чүйленмеги ве өлүмден дирелмеги билен тамамланяр. Китап тамамланса-да, ондакы вакалар тамамланмаяр. Худайың Иса Месихи өлүмден дирелдип, Мукаддес Рухуны иберенинден соң, башга вакалар башланяр. Хут шу вакалары беян этмек үчин хем Лука «Ресулларың ишлери» атлы китабы язяр.

Китабың язылан дөврүнде Исаның шәгиртлериниң хеммеси диен ялы яхудыларды. Эмма Хош Хабарың башга миллетлере вагыз эдилмегиниң нетиҗесинде олар хем халас болуп, Худайың вада эден Мукаддес Рухуны алярлар. Павлус, Петрус ве бейлеки ресуллар Хош Хабары вагыз эдип, Мукаддес Рухуң гүйҗи аркалы энчеме сыркавлара шыпа берйәрлер, арвах-җын уранлары эрбет рухлардан азат эдйәрлер, тутуш Рим империясында месихи йыгнакларының дүйбүни тутярлар. Бу вакаларың аглаба бөлеги хәзирки Түркие, Гресия ве Италия дөвлетлериниң арачәклеринде болуп гечйәрди. Сиз бу арачәклери Мукаддес Китабың ахыркы сахыпаларында ерлешдирилен картада гөрүп билерсиңиз.

Лука месихи йыгнакларың ир дөвүрдәки тарыхыны беян этмек билен, Мукаддес Язгылардакы вадаларың берҗай боландыгыны айратын ныгтаяр. Ол Мукаддес Рухуң гүйҗүниң ве дога-дилеглериң, гарып-пукаралара ярдам бермегиң нәдереҗеде ваҗыпдыгыны окыҗыларына дүшүнмәге көмек эдйәр.

Мазмуны

- Ресуллара Мукаддес Рух инйәр 1:1–2:47

- Иерусалимдәки йыгнак 3:1–8:3

- Хош Хабар Яхудыя билен Самарияда вагыз эдилйәр 8:4–9:31

- Хош Хабар кесеки халклара вагыз эдилйәр 9:32–15:35

- Хош Хабар Кичи Азия, Гресия ве Риме барып етйәр 15:36–28:31

1‑нҗи бап

Иса Мукаддес Рухы вада берйәр

1^1Эй, Теофил! Мен биринҗи китабымда Исаның тә гөге гөтерилен гүнүне ченли башдан-аяк битирен ве өвреден әхли ишлери барада яздым+. 2Ол гөге гөтерилмезден өң, Мукаддес Рух аркалы Өз сайлан ресулларына буйруклар берди. 3Иса эҗир чекип өленден соң, энчеме ынандырыҗы делиллер аркалы ресуллара дирелендигини аян этди. Ол кырк гүнүң довамында олара гөрнүп, Худайың Шалыгы барада гүррүң берди+. 4Гүнлериң биринде Иса олар билен сачагың башында отырка, шейле буйрук берди: «Иерусалимден гитмәң, Мениң овал айдышым ялы, Атамың вада берен пешгешине гарашың+. 5Яхя сизи сува чүмдүрипди, эмма ене бирнәче гүнден сиз Мукаддес Руха чүмдүрилерсиңиз»+.

Иса гөге гөтерилйәр

6Ресуллар бир ере үйшенлеринде, Исадан: «Я Реб! Эйсем Ысрайыл шалыгыны дикелтмәге вагт болмадымы нәме?» дийип сорадылар+. 7Иса олара: «Атамың Өз ыгтыяры аркалы кесгитлән вагтыны я мөхлетини билмек сизиң ишиңиз дәл+. 8Эмма сизиң үстүңизе Мукаддес Рух иненде, гүйч-гудратдан доларсыңыз. Иерусалимде, тутуш Яхудыяда ве Самарияда, ер йүзүниң дөрт күнҗегинде сиз Мениң шаятларым боларсыңыз» дийип җогап берди+. 9Иса булары айдандан соңра, ресуллар середип дурка, бир булутда ёкары гөтерилди+. 10Мундан соң ресуллар Оны гөрмеселер-де, хенизем гөзлерини гөге дикип дурдулар. Бирденкә ак эшикли ики адам оларың алнында пейда болуп:+
11«Эй, җелилелилер! Нәме үчин гөге середип дурсуңыз? Исаның гөге гөтериленини гөзүңиз билен гөрдүңиз ахыры. Ол гөге нәхили гөтерилен болса, хут шонуң ялы хем гайдып гелер» дийдилер+.

Юдасың орнуна Маттия сайланяр

12Мундан соңра ресуллар Зейтун дагындан Иерусалиме гайдып гелдилер. Бу даг Иерусалиме якын болуп, бир Сабат гүнлүк ёлды[*]+. 13Шәхере гиренлеринден соң, олар өз болян өйлериниң ёкаркы гатындакы отагына чыкдылар. Петрус, Ёханна, Якуп, Андрыс, Филип, Томас, Бартоломей, Матта, Алфейиң оглы Якуп, Ватанчы Симун ве Якубың оглы Юдас дагы хем шол ердедилер+. 14Оларың хеммеси бир ере үйшүп, ызыны үзмән дога-дилег эдйәрдилер. Оларың арасында Исаның эҗеси Меръем, шейле-де кәбир аяллар ве Исаның инилери хем барды+.

15Бир гүн Петрус йыгнанышан йүз йигримә голай доганларың ортасында дуруп, шейле дийди: 16«Эй, доганлар! Исаны тутмага геленлере ёлбашчылык эден Юдас хакда Мукаддес Рух Давут аркалы овал-башдан пыгамберлик эдипди. Мукаддес Язгылардакы шол сөзлер амала ашмалыды+. 17Юдас бизиң биримиз хасапланярды, ол хем бу хызматдан өз пайыны алыпды»+.

18(Юдас хайынлык эдип газанан пулуна бир экин мейданыны сатын алыпды. Соңра шол ерде башашак йыкылды ве гарны ярылып, әхли ичгошы чогуп чыкды. 19Бу вака бүтин Иерусалим илатына мәлим болды ве адамлар ол ери өз диллеринде «Хакелдама», ягны «Ган мейданы» дийип атландырдылар.)+

20+Соңра Петрус сөзүни довам эдип, шейле дийди: «Зебурда:

„Гой, онуң өйи чоларып галсын,
ол ерде хич ким месген тутмасын“,

шейле хем: „Башга бири онуң орнуны алсын“ дийлип язылан+. 21-22Шонуң үчин хем, Юданың орнуна башга бирини сайламагымыз герек. Бу адам Реббимиз Исаның Яхя тарапындан сува чүмдүрилип, тә гөге гөтерилен вагтына ченли хемише бизиң арамызда биле болан адамларың бири болмалы. Ол хем бизиң ялы Исаның дирелендигине шаятлык этсин»+.

23Шейлеликде, ики адамы өңе чыкардылар. Оларың бири Барсап лакамлы Юсуп (оңа Юстус хем диййәрдилер), бейлекиси болса Маттийди+. 24Онсоң Худая дога-дилег эдип: «Я Реб! Сен хеммәниң йүрегини билйәрсиң. Ине, шу икисинден хайсы бирини ресуллыга сайлан болсаң, бизе гөркез,+
25себәби Юдас этмели хызматыны ташлап, өзүне дегишли ере гитди» дийдилер. 26Онсоң бу икиси үчин биҗе атдылар. Маттиниң биҗеси чыкды. Шейлеликде, Маттий он бир ресула гошулды+.

2‑нҗи бап

Ресуллара Мукаддес Рух инйәр

2^1Эллинҗи гүн байрамы гүни әхли иманлылар бир ере йыгнанышып отырдылар+. 2Бирденкә асмандан гүйчли шемалың сесине меңзеш шуввулды пейда болуп, оларың отуран өйүниң ичини долдурды. 3Олар учгуна меңзеш бир затларың пытрап, өз үстлерине инендигини гөрдүлер+. 4Оларың хеммеси Мукаддес Рухдан долдулар ве Мукаддес Рухуң берен укыбына гөрә, башга диллерде гепләп башладылар+. 5Шол дөвүрде Иерусалимде дүнйәниң әхли юртларындан гелен худайхон яхудылар яшаярдылар. 6Бу галмагаллы сесе улы мәхелле йыгнанды. Олар өз эне диллериндәки гүррүңлери эшидип, алҗырадылар. 7Хеммелер хайран галдылар ве геңиргенишип, бири-бирлерине шейле дийдилер: «Середиң, бу геплейәнлериң хеммеси җелилели дәлми нәме? 8Онда нәдип бизиң хер биримиз өз эне дилимиздәки сөзлери эшидйәрис? 9Арамызда Парфиядан, Мадайдан, Эйламдан, Месопотамиядан, Яхудыядан, Каппадокиядан, Понтусдан ве Азиядан геленлер бар. 10Фрикиядан, Памфилиядан, Мүсүрден, Киринейиң голайындакы Ливиядан геленлер хем бар. Шейле-де Римден гелен яхудылар ве яхуды динини кабул эденлер бар. 11Кәбиримиз Крит адасындан ве Арабыстандан гелдик. Муңа гарамаздан, Худайың бейик ишлери барада оларың бизиң эне дилимизде геплейәндигини эшидйәрис»+. 12Олар хайран галдылар ве алҗырашып: «Бу нәме болдугыка?» дийишдилер. 13Кәбирлери болса олары масгаралап: «Олар шерапдан серхош болупдырлар» дийдилер+.

Петрус халка вагыз эдйәр

14Шонда Петрус Онбирлер билен биле еринден туруп, батлы сес билен шейле дийди: «Эй, яхуды доганлар ве Иерусалим илаты! Мунуң манысыны сизе дүшүндирейин, мениң сөзлериме гулак асың. 15Булар сизиң пикир эдишиңиз ялы, серхош дәл. Сагат яңы ирден докуз ахыры. 16Ёк, бу гөрйәнлериңиз Ёвел пыгамбер тарапындан айдыландыр:+

17+„Худай шейле диййәр:
Ахыркы гүнлерде шейле болар,
Мен әхли ынсанларың үстүне
Өз Рухумы дөкерин.
Пыгамберлик эдер огулдыр гызларыңыз,
аянлык аларлар йигитлериңиз,
дүйшлер гөрер гаррыларыңыз+.

18Шол гүнлерде Мен хатда гуллардыр гырнакларың үстүне,

Өз Рухумы дөкерин.

Олар-да пыгамберлик эдерлер.

19Мен ёкарда, асманда мугҗызалар,
ашакда, ерде аламатлар:

ган, от хем-де түссе сүтүнлерини гөркезерин+.

20Реббиң бейик ве газаплы гүни гелмезден озал,

Гүн түмлүге, Ай хем гана дөнер+.

21Шонда Ребби чагыран хер бир ынсан халас болар“+.

22Эй, ысрайыл халкы! Бу сөзлере гулак асың: өз билшиңиз ялы, Худай насыралы Иса аркалы араңызда гудратлар, мугҗызалар ве аламатлар гөркезди. Мунуң билен Ол Исаның ыгтыярлыгыны тассыклады+. 23Худай Өз тутан максадына гөрә, Исаны сизиң элиңизе бермеги өңден карар эдипди. Сиз Оны кесекилериң эли билен тутдуңыз ве хача чүйләп өлдүрдиңиз+. 24Эмма Худай Оны дирелдип, өлүм җебринден халас этди. Онуң өлүм пенҗесинде галмагы мүмкин дәлди+. 25+Давут Ол хакда шейле дийипди:

„Реб элмыдама гөзлеримиң өңүнде;
сарсдырылмарын, чүнки Ол мениң сагымда+.

26Шоңа гөрә йүрегим бегенчли, дилим шатланяр,
беденим хем умыт билен яшаяр.

27Чүнки Сен мени өлүлер дүнйәсинде гоймарсың,
садыгыңың габырда чүйремегине ёл бермерсиң+.

28Яшайыш ёлуны маңа гөркезерсиң:

хузурыңда мени шатлыкдан долдурарсың“+.

29Доганлар! Бейик атамыз Давут хакда мениң сизе ач-ачан айтмагым герек. Ол өлди, җайланды, мазары болса бизиң гүнлеримизе ченли сакланып галыпдыр+. 30Давут бир пыгамберди. Худайың ант ичип, берен сөзүне гөрә, Давут өз неслинден бириниң онуң тагтында[*] отурҗакдыгыны билйәрди+. 31Давут гелҗеги өңден гөрүп, Месих иң дирелиши барада шейле дийипди: „Худай Оны өлүлер дүнйәсинде галдырмады, Онуң бедени габырда чүйремеди“+. 32Худай Исаны өлүмден дирелтди, бизиң хеммәмиз муңа шаятдырыс. 33Инди Иса бейгелдилди ве Ол Худайың сагында отыр. Ол вада эдилен Мукаддес Рухы Ата Худайдан кабул эдип, Оны бизиң үстүмизе ягдырды. Муны сизиң өзүңиз гөрүп ве эшидип дурсуңыз+. 34-35+Давудың өзи гөклере чыкмаса-да, шейле дийипди:

„Худай Реббиме шейле сөзледи:

‘Душманларыңы аяк астына салянчам,

Мениң сагымда отур’“+.

36Шонуң үчин хем, эй, тутуш ысрайыл халкы, шуны анык билип гой: Худай сизиң хача чүйлән бу Исаңызы хем Реб, хем Месих эдип белледи».

37Бу сөзлери эшиденде, адамларың йүрегине ханҗар урлан ялы болды. Олар Петрусдан ве бейлеки ресуллардан: «Доганлар, биз нәме этмели?» дийип сорадылар+. 38Петрус олара шейле дийди: «Тоба эдиң, хер бириңиз Иса Месих иң ады билен сува чүмдүрилиң. Шонда сизиң гүнәлериңиз багышланар ве Мукаддес Рухуң пешгешини аларсыңыз+. 39Бу вада сизиң өзүңиз ве чагаларыңыз үчин, узакда боланларың әхлиси, ягны Худайымыз Реббиң чагырҗакларының хер бири үчиндир»+.

40Петрус башга-да көп делиллер билен олара шаятлык эдип: «Өзүңизи бу азгын несилден халас эдиң!» дийип ялбарды. 41Шейлеликде, онуң сөзлерини шатлык билен кабул эденлер сува чүмдүрилди. Шол гүн үч мүңе голай адам иман этди. 42Олар ресулларың таглыматыны өвренмәге, якын гатнашыкда яшамага, биле чөрек иймәге ве дога-дилег этмәге ыхласлы япышдылар.

Иманлылар арасындакы бирлик

43Ресуллар аркалы көп мугҗызалардыр аламатлар гөркезилйәрди. Шол себәпли хеммелериң калбыны горкы гаплапды. 44Иман эденлериң хеммеси биледилер. Олар әхли затларыны орта гойярдылар+. 45Мал-мүлклерини сатып, хер кимиң мәтәчлигине гөрә өз араларында бөлүшердилер. 46Олар бир адам ялы болуп, хер гүн ыбадатханада йыгнанардылар. Бири-бириниңкә мыхманчылыга барып, чөреги бөлүшип иййәрдилер. Чын йүрекден шатланып нахарларыны пайлашардылар. 47Худая алкыш окап, бүтин ил ичинде хорматланылярдылар. Худай хем халас боланларың саныны гүнсайын көпелдйәрди.

3‑нҗи бап

Петрус отура майыбы сагалдяр

3^1Бир гүн Петрус билен Ёханна өйлән сагат үчлерде – дога-дилег вагты ыбадатхана гитдилер. 2Шол вагт ыбадатхананың Овадан диен дервезесине бир догабитди отура адамы гөтерип гетирдилер. Ыбадатхана гирйәнлерден садака дилемеги үчин, оны хер гүн шол ере гетирип отурдярдылар+. 3Бу адам Петрус билен Ёханнаның ыбадатхана гирип баряныны гөрүп, олардан садака диледи. 4Петрус билен Ёханна оңа үнс берип серетдилер. Соңра Петрус оңа: «Бизе серет!» дийди. 5Яңкы адам олардан бир зат аларын өйдүп, олара чиңерилип серетди. 6Петрус оңа: «Мениң күмшүм, алтыным ёк, йөне өзүмде барымы саңа берйәрин. Насыралы Иса Месих иң адындан буюрярын: Тур-да, йөре!» дийди+. 7Онсоң Петрус онуң саг элинден тутуп, оңа еринден турмага көмек этди. Яңкы адамың шобада аякларына ысгын гелди+. 8Ол ёкары товусды-да, йөрәп башлады. Онсоң Худая алкыш айдып, йөрәп хем товсуп, олар билен бирликде ыбадатхана гирди+. 9Бүтин халк онуң йөрейәндигини ве Худайы алкышлаяндыгыны гөрди. 10Адамлар онуң ыбадатхананың Овадан диен дервезесинде садака диләп отурян адамдыгыны танадылар. Онуң башдан гечирен бу вакасына җуда хайран галдылар.

Петрусың ыбадатханадакы сөзи

11Яңкы сагалан отура Петрус билен Ёханнаны гойбермән дурка, тутуш халк хайран галып, олара тарап, Сүлейманың эйваны диен ере ылгашып гелди+. 12Петрус муны гөренде, халка йүзленип, шейле дийди: «Эй, ысрайыл халкы! Нәме үчин муңа хайран галярсыңыз? Нәме үчин биз бу адамы өз гудратымыз я худайхонлыгымыз билен йөреден ялы, бизе бейле дыкгат билен середйәрсиңиз? 13Ата-бабаларымыз Ыбрайымың, Ысхагың, Якубың Худайы Өз гулы Исаны шөхратландырды. Эмма сиз Оны өлүме табшырдыңыз, хатда Пилат Оны бошатмагы йүрегине дүвенде-де, сиз Оны Пилатың хузурында инкәр этдиңиз+. 14Хава, сиз Мукаддес ве Догры Боланы инкәр эдип, бир ганхорың бошадылмагыны талап этдиңиз+. 15Сиз Яшайыш Гөзбашыны өлдүрдиңиз, эмма Худай Оны дирелтди. Биз муңа шаятдырыс. 16Ине, сизиң гөрйән хем танаян бу адамыңыз Исаның адына болан иманы аркалы гөзүңизиң алнында бүтинлей сагалды. Сизиң хеммәңизиң гөршүңиз ялы, Иса болан бу иман оны сагалтды. 17Эй, достлар, эдил өз ёлбашчыларыңыз ялы, сизиң-де дүшүнмезликден шейле херекет эдендигиңизи билйәрин+. 18Эмма Худай Өз Месих иниң гөрги гөрҗекдиги барада әхли пыгамберлериң үсти билен өңден айданларыны берҗай этди. 19Инди гүнәлериңизиң багышланмагы үчин тоба эдиң ве Худая тарап өврүлиң. 20Шонда Реб сизе арам тапыш пурсадыны берер. Ол сизиң үчин белленен Месих и, ягны Исаны ёллар. 21Худайың Өз мукаддес пыгамберлери аркалы овалдан сөз берши ялы, әхли зады дикелтмегиң вагты гелер. Эмма шол вагт гелйәнчә, Исаның гөкде галмагы герек+. 22+Муса шейле дийипди: „Худайыңыз Реб сизиң үчин өз халкыңызың арасындан мениң ялы бир пыгамбер чыкарар. Онуң сизе айтҗак хер бир сөзүне гулак асың+. 23+Кимде-ким шол пыгамбере гулак асмаса, ол адам Худайың халкының арасындан чыкарылып, долы ёк эдилҗекдир“+. 24Хакыкатдан хем, Шамувелден башлап, әхли пыгамберлер бу гүнлериң вакалары барада пыгамберлик этдилер+. 25+Сиз шол пыгамберлериң несиллерисиңиз ве Худайың ата-бабаларыңыз билен баглашан әхтиниң мирасчыларысыңыз. Худай Ыбрайыма: „Ер йүзүниң әхли миллетлери сениң неслиң аркалы пата аларлар!“ дийди+. 26Яман ёлуңыздан өврүп, сизи ялкамак үчин, Худай Өз гулы Исаны сайлады ве илки билен Оны сизе ёллады».

4‑нҗи бап

Петрус билен Ёханна ёкары меҗлисиң өңүнде

4^1Петрус билен Ёханна халка гүррүң берип дуркалар, бирнәче руханылар, ыбадатхана горагчыларының баштутаны ве саддукейлер олара гаршы чыкдылар+. 2Олар гахар-газаба мүндүлер, себәби бу ики ресул Исаны мысал гетирип, халка өвретмек билен өлүлериң дирелишини вагыз эдйәрди. 3Олар Петрус билен Ёханнаны тутдулар ве агшам дүшендиги себәпли, олары эртире ченли зынданда сакладылар+. 4Эмма бу гүррүңлери диңләнлериң энчемеси Иса иман этди. Шонда иман эден эркеклериң саны бәш мүңе етди. 5Эртеси гүн яхудыларың ёлбашчылары, яшулулары ве Төврат мугаллымлары Иерусалиме йыгнандылар. 6Баш руханы Ханан, Каяфа, Ёханна, Исгендер ве баш руханының гарындашлары шол ердедилер+. 7Олар Петрус билен Ёханнаны ортада дурзуп: «Сиз муны хайсы гудрат билен, кимиң адындан этдиңиз?» дийип сорадылар+. 8Шонда Петрус Мукаддес Рухдан долуп, олара шейле дийди: «Эй, халкың ёлбашчылары ве яшулулары!+
9Биз бу гүн бир отура майыба ягшылык эдендигимиз ве онуң шыпа тапандыгы үчин сорага чекилйән болсак,+
10онда сизиң хеммәңиз, әхли ысрайыл халкы шуны билип гоюң: ине, бу адам насыралы Иса Месих иң ады билен шыпа тапып, саг-саламат өңүңизде дур. Сиз Исаны хача чүйледиңиз, эмма Худай Оны өлүмден дирелтди. 11+Иса хакда Мукаддес Язгыларда шейле язылгыдыр:

„Сиз уссаларың рет эден бу дашы
бинаның бурч дашы болды“+.

12Ондан башга Халасгәр ёкдур. Онуң ады бүтин әлемде адамзады халас эдип билйән еке-тәк атдыр»+.

13Меҗлис агзалары Петрус билен Ёханнаның батыргайлыгыны гөренлеринде ве оларың окув окамадык бир йөнекей адамлардыгыны биленлеринде хайран галдылар, оларың Исаның шәгиртлеридигине гөз етирдилер. 14Шыпа тапан адам хем бу ики ресул билен биле дурды. Шонуң үчин оларың гаршысына хич зат айдып билмедилер+. 15Шейлеликде, олара ёкары меҗлисден дашары чыкмагы буюрдылар-да, өзара маслахата башладылар: 16«Бу адамлары нәме эделиң? Иерусалимде яшаянларың хер бири буларың тәсин гудрат гөркезендигини билйәр. Биз муны инкәр эдип билмейәрис. 17Эмма бу хабар халк арасында хас-да көп яйрамаз ялы өңүни алалың ве мундан бейләк Исаның ады билен хич киме хич зат айтмазлыклары үчин, олара дуйдурыш берелиң».

18Онсоң олары чагырып, Исаның ады билен геплемезлиги ве вагыз этмезлиги буюрдылар. 19Эмма Петрус билен Ёханна олара: «Худайың сөзлерине дәл-де, сизиңкә гулак асмак Худайың назарында догрумыдыр? Өзүңиз нетиҗе чыкарың!+
20Биз-ә гөрүп-эшиденлеримизи айтман дуруп билмерис» дийип җогап бердилер.

21Меҗлис агзалары олара иң соңкы дуйдурыш беренден соң, олары бошадып гойбердилер. Олары җезаландырмак үчин хич хили бахана тапып билмедилер, себәби болан ваканы әхли халк билип, Худайы шөхратландырярды+. 22Гудрат аркалы шыпа тапан адам бүтин өмрүне, кырк йылдан говрак бәри отура майыпды.

23Петрус билен Ёханна бошанларындан соң, достларының янына гайдып бардылар ве ёлбашчы руханыларың, яшулуларың өзлерине айданларының барыны олара хабар бердилер. 24Муны эшиденлеринде, оларың хеммеси батлы сес билен Худая шейле дога-дилег этдилер: «Эй, Хоҗайынымыз Реб! Ери, гөги, деңзи ве олардакы әхли зады ярадан Сенсиң!+
25+Сен Мукаддес Рух аркалы Өз гулуң – атамыз Давудың үсти билен шейле дийдиң:

„Миллетлер нәме үчин газаба мүнйәр?

Халклар нәмә бидерек питне турузяр?

26Реббе ве Онуң Сайланына[*] гаршы
дүнйә шалары аяга галяр,
хөкүмдарлар биригйәр ве баш галдыряр“+.

27Хакыкатдан-да, кесеки миллетлер ве ысрайыл халкы билен бирликде Хирод ве Понтий Пилат бу шәхерде Өз сайлап-сечен мукаддес гулуң Иса гаршы аяга галдылар+. 28Олар Сениң гудратың ве ырадаң билен овалдан карара гелен хер бир ишиңи хакыката өвүрмек үчин йыгнандылар. 29Я Реб, оларың хайбат атышларыны бир гөрсене! Инди Сениң Хош Хабарыңы батыргайлык билен айтмага биз гулларыңа гүйч-гайрат бер+. 30Мукаддес гулуң Исаның ады билен хассалара шыпа бермек үчин ве аламатлардыр мугҗызалар гөркезмек үчин бизе элиңи узат!»

31Дога-дилег эдип боланларындан соң, оларың үйшүп дуран ери сарсды. Хеммелер Мукаддес Рухдан долуп, батыргайлык билен Худайың Хош Хабарыны айтмага башладылар+.

Иманлылар әхли затларыны пайлашярлар

32Иманлылар бир җан, бир тендилер. Оларың хич бири өз эмләгине-де мениңки диймейәрди, әхли затлары орталыкды+. 33Ресуллар бейик гудрат билен Реб Исаның дирелендигине шаятлык эдйәрдилер. Худай оларың хеммесине бейик мерхемет эчилди. 34Араларында мәтәч адам ёкды. Себәби кимиң меллеги, өйи бар болса, олары сатярдылар. Сатылан затларың пулуны болса гетирип,+
35ресулларың өңүнде гойярдылар. Шейлеликде, хер киме герегиче пайланярды. 36Иманлыларың арасында левилерден болан Юсуп атлы бир адам барды. Онуң аслы Кипрденди. Ресуллар оңа Барнап, ягны «Рухландырыҗы» дийип ат гоюпдылар+. 37Юсуп хем өз ерини сатып, пулуны ресуллара гетирип берди.

5‑нҗи бап

Хананы билен Сапфира

5^1Хананы диен адам аялы Сапфира билен бир бөлек мүлкүни сатды. 2Ол аялы билен диллешип, мүлкүң пулундан бир пай өзүне алып галды. Хананы пулуң галаныны гетирип, ресуллара берди. 3Петрус оңа шейле дийди: «Хананы, нәме үчин сен шейтана калбыңдан орун бердиң? Сен Мукаддес Руха ялан сөзләп, пулуң бир бөлегини өзүңе алып галдың. 4Ол сатыланда-сатылманда хем өз эмләгиңди ахыры. Оны сатаныңдан соңам пулуны өз ислейшиң ялы уланып билердиң. Нәдип бейле зады эдип билдиң? Сен ынсанлара дәл-де, Худая ялан сөзледиң»+.

5Хананы бу сөзлери эшиден бадына, ере йыкылып җан берди. Бу ваканы эшиденлериң барыны элхенч горкы гуршап алды. 6Онсоң йигитлер гелип, оны кепене доладылар-да, әкидип җайладылар. 7Үч сагада голай вагт геченден соң, Хананың аялы гелди. Онуң бу болан вакадан хабары ёкды. 8Петрус ондан: «Маңа айт, адамың икиңиз ериңизи шу баха сатдыңызмы?» дийип сорады. Аял хем: «Хава, шу баха сатдык» дийип җогап берди. 9Петрус оңа: «Нәме үчин сиз Реббиң Рухуны сынага салмак үчин диллешдиңиз? Анха, серет, сениң адамыңы җайланлар гапа голайлап гелйәрлер, олар сени хем әкидерлер» дийди. 10Эдил шол пурсатда ол аял Петрусың аягына йыкылып, җан берди. Йигитлер ичери гиренлеринде, онуң өлендигини гөрдүлер. Оны әкитдилер-де, әриниң янында җайладылар. 11Тутуш йыгнагы ве бу хакда эшиденлериң барыны улы горкы гуршап алды.

Ресуллар көп хассалары сагалдярлар

12Ресуллар халк арасында энчеме аламатлар, мугҗызалар гөркезйәрдилер. Әхли иманлылар ыбадатханадакы Сүлейманың эйванында үйшердилер+. 13Халк олара улы хормат гойса-да, хич ким олара гошулмага милт эдип билмеди. 14Муңа гарамаздан, Реб Иса иман эденлере гошулан эркекдир аялларың саны барха артярды. 15Петрус гечип гиденде, хич болманда, онуң көлегеси хассаларың үстүне дүшсүн дийип, олары көчелере чыкарып, чарпаяларда ве дүшеклерде ятырярдылар+. 16Иерусалимиң төверегиндәки обалардан гелен мәхелле-де хассалары ве арвах-җынлардан эҗир чекйәнлери гетирйәрди. Хассаларың хеммеси шыпа тапярды.

Ресуллара эдилен сүтемлер

17Шейлеликде, баш руханы ве онуң янындакы саддукейлериң әхлиси гөрипликден яңа аяга галдылар+. 18Олар ресуллары тутуп, шәхер зынданына салдылар+. 19Эмма гиҗе Реббиң бир перишдеси зынданың гапыларыны ачды-да, олары дашары чыкарып:+
20«Барың, ыбадатхана гидип, халка бу тәзе яшайыш барадакы хабары вагыз эдиң» дийди. 21Ресуллар муны эшиденлеринде, гүн доган бадына ыбадатхана гелип, халка өвретмәге башладылар.

Бу аралыкда баш руханы билен онуң янындакылар гелип, ёкары меҗлиси ве ысрайыл халкының әхли яшулуларыны бир ере чагырдылар. Онсоң зындандан ресуллары гетирмәге адам ёлладылар. 22Эмма гуллукчылар олары зындандан тапмадылар. Олар ызына гелип: 23«Зындан мәкәм гулплы экен, гаравуллар хем гапыларың агзында дуран экенлер, эмма гапыны ачанымызда, ичерде хич кими тапмадык» дийип хабар бердилер. 24Ыбадатхана горагчыларының баштутаны, ёлбашчы руханылар бу сөзлери эшиденлеринде: «Бу нәме болдугыка?» дийшип, алҗыраңңылыга дүшдүлер. 25Шол вагт бири гелип, олара: «Анха, зындана салан адамларыңыз ыбадатханада халка вагыз эдип дурлар» дийип хабар берди. 26Шейлеликде, баштутан билен гуллукчылар гидип, олары гүйч уланмаздан гетирдилер, себәби олар халкың өзлерини дашламагындан горкярдылар+. 27Олары гетирип, ёкары меҗлисиң өңүнде дуруздылар. Баш руханы олары сораг эдип:+
28«Биз сизе шу ат билен вагыз этмәң дийип, берк табшырык бермәнмидик? Сиз болса өз таглыматыңыз билен бүтин Иерусалими долдурдыңыз. Бу адамың ганыны хем бизиң үстүмизе йүклеҗек болярсыңыз» дийди+. 29Петрус билен ресуллар олара шейле җогап бердилер: «Ынсана дәл-де, Худая боюн болмак хас мөхүмдир+. 30Ата-бабаларымызың Худайы сизиң хача чүйлән Исаңызы дирелтди. 31Худай Ысрайыла тоба этдирип, гүнәлерини багышламак үчин, бу Адамы Баштутан хем Халасгәр эдип, Оны бейгелтди ве Өз сагында отуртды. 32Биз бу затлара шаятдырыс, Мукаддес Рух хем шаятдыр. Худай Мукаддес Рухы Өзүне боюн боланлара берди»+.

33Меҗлисиң агзалары муны эшиденде гахар-газаба мүнүп, олары өлдүрмегиң күйүне дүшдүлер+. 34Эмма хеммелер тарапындан сыланян фарисей ве Төврады өвредиҗи Гамалиел атлы бир агза еринден туруп, ресуллары бирсалым дашары чыкармагы буюрды. Ол баш меҗлисде хеммелер тарапындан сыланян Төврады өвредиҗиди+. 35Соңра Гамалиел шейле дийди: «Эй, ысрайыл халкы! Бу адамлар бабатда этҗек болян ишиңизде сересап болуң. 36Яңы-якында өзүни бейик адам сайян Теюда гозгалаң турузды, дөрт йүз адам онуң ызына эерди. Эмма ол өлдүриленден соң, онуң ызына эеренлериң хеммеси даргап гитди. 37Мундан соң илат язувы гүнлеринде җелилели Юдас орта чыкды ве энчеме адамы өз ызына дүшүрди. Эмма ол хем өлдүриленден соң, ызына эеренлериң хеммеси даргады+. 38Инди бу адамлардан эл чекиң, олары бошадып гойбериң, себәби бу иш ынсандан болса, онда өз-өзүнден ёк болуп гидер+. 39Эмма Худайдан болса, онда сиз бу ишиң өңүни алып билмерсиңиз. Бирден Худая гаршы сөвешйәнлер болуп чыкаймаң»+. 40Шейлеликде, олар Гамалиелиң маслахатыны кабул этдилер. Олар ресуллары чагырып енчдирдилер ве Исаның ады билен геплемезлиги табшырып, олары бошатдылар. 41Ресуллар Исаның ады угрунда масгара болмага мынасып гөрлендиклери үчин ёкары меҗлисден шадыян чыкып гитдилер+. 42Олар хер гүн ыбадатхананың ховлусында ве адамларың өйлеринде халка өвретдилер. Исаның Месих диги барадакы Хош Хабары дынгысыз вагыз этдилер.

6-нҗы бап

Еди көмекчи

6^1Шол гүнлерде шәгиртлериң саны барха артярды. Эмма грекче геплейән иманлылар арамейче геплейән иманлыларың гүнделик иймит пайлашыгында дул аяллары гөзден саляндыклары үчин оларың үстүнден шикаят этдилер+. 2Шейлеликде, он ики ресул әхли шәгиртлери янларына йыгнап, олара шейле дийдилер: «Худайың Хош Хабарыны вагыз этмеги ташлап, бизиң сачак башында хызмат этмегимиз догры дәл. 3Эй, доганлар, өз араңыздан еди адамы сайлаң. Олар Мукаддес Рухдан ве акыл-пайхасдан долы, атлы-абрайлы адамлар болсунлар. Бу хызматы шолара табшыралың+. 4Биз болса өзүмизи Худая дога-дилег этмәге ве Онуң Хош Хабарыны вагыз этмәге багыш эделиң».

5Бу пикир хеммәниң гөвнүнден турды. Илки билен олар иманы гүйчли ве Мукаддес Рухдан долы болан Стефаны сайладылар. Шейле-де Филипи, Прохоры, Никаноры, Тимоны, Пармени ве антиёхлы Николасы сайладылар. Николас өң яхуды динини кабул эденди, инди Иса ынанды+. 6Онсоң бу адамлары ресулларың хузурына гетирдилер. Ресуллар хем эллерини оларың башына гоюп, олар үчин Худая дога-дилег этдилер+. 7Шейлеликде, Худайың Хош Хабары хас-да яйрап, Иерусалимде шәгиртлериң саны барха көпелйәрди. Көп санлы руханылар-да иман этдилер+.

Стефан тутуляр

8Худайың мерхеметинден ве гудратындан долы болан Стефан халк арасында аҗайып мугҗызалардыр аламатлар гөркезйәрди. 9Эмма Азатлар дийип атландырылян синагоганың кәбир агзалары Стефана гаршы чыкып, онуң билен җеделлешмәге башладылар. Олар киринейлилер, исгендериялылар, шейле хем Киликия ве Азия велаятларындан геленлерди. 10Мукаддес Рух Стефана көп акыл-пайхас берди, шонуң үчин олар Стефаның айданларына гаршы дуруп билмедилер+.

11Шонда синагога агзалары бирнәче адамы огрынча ырып, олара: «Бу адамың Муса ве Худая гаршы күпүр гепләндигини эшитдик дийип айдың» дийдилер+. 12Шейдип, олар халкы, яшулулары ве Төврат мугаллымлары өҗүкдирдилер. Стефаны тутуп, ёкары меҗлисе алып гелдилер. 13Олар галп шаятлары гетирдилер. Галп шаятлар: «Бу адам ызыны үзмән бу мукаддес ыбадатхана ве Мукаддес Кануна гаршы геплейәр+. 14Онуң айдышына гөрә, насыралы Иса бу мукаддес ыбадатхананы ёк этҗекмиш, Мусаның бизе берен урп-адатларыны хем үйтгетҗекмиш» дийдилер+. 15Ёкары меҗлисде отуранлар Стефана диканлап серетдилер ве онуң йүзүниң эдил перишдәниң йүзүне меңзейәндигини гөрдүлер.

7‑нҗи бап

Стефан халка йүзленйәр

7^1Онсоң баш руханы Стефандан: «Бу айыпламалар догрумы?» дийип сорады. 2Стефан шейле җогап берди: «Эй, доганлар ве аталар! Мениң сөзлериме гулак асың. Атамыз Ыбрайым Харанда месген тутманка, хениз Месопотамиядака оңа шөхратлы Худай гөрүнди+. 3+Худай оңа: „Өз юрдуңы, ковумдашларыңы ташла-да, Мениң саңа гөркезҗек үлкәме гит“ дийди+. 4Шейлеликде, Ыбрайым бабыллыларың юрдуны терк эдип, Харанда орнашды. Какасы арадан чыкандан соң, Худай оны Харандан чыкарып, сизиң хәзирки отуран юрдуңыза гөчүрди+. 5Худай бу ерден онуң өзүне мүлк бермеди, хатда бир гарыш ер-де бермеди. Эмма хениз перзенди болмаса-да, бу юрды онуң неслине мүлк эдип бермеги вада берди+. 6+Худай оңа: „Сениң неслиң ят топракда гелмишек хем гул болуп яшар, шол ериң халкы олары дөрт йүз йыллап эзер+. 7Эмма Мен сениң неслиңи гула өврен халкың җезасыны берерин. Шондан соң олар ол ерден чыкып, бу ерде Маңа сежде эдерлер“ дийди+. 8Соңра Худай Ыбрайым билен әхт баглашып, бу әхтиң нышаны хөкмүнде сүннети берди. Шейлеликде, Ыбрайымдан Ысхак догулды, Ыбрайым оны секиз гүнлүккә сүннет этди. Ысхакдан Якуп догулды, ол хем сүннет эдилди. Якупдан херси бир тирәни эмеле гетирен он ики огул дүнйә инди, олар хем сүннет эдилдилер+. 9Олар өз доганлары Юсуба гөрипчилик эдип, оны Мүсүре сатсалар-да, Худай Юсубы еке галдырмады+. 10Ол Юсубы әхли күлпетлерден азат этди. Худай оңа гөрлүп-эшидилмедик акыл-пайхас берип, оны Мүсүр патышасы фараоның хузурында мерхемет тапар ялы этди. Фараон оны Мүсүриң ве тутуш көшгүң баштутаны эдип белледи+. 11Шол дөвүрде бүтин Мүсүр ве Кенган юрды ачлык чекди, оларың башындан агыр гайгы-хасрат инди. Ата-бабаларымыз иймит тапмадылар.

12Якуп Мүсүрде галла бардыгыны эшидип, өз огулларыны, ягны бизиң аталарымызы биринҗи гезек ол ере ёллады+. 13Икинҗи гезекде болса Юсуп доганларына өзүни танатды. Шейлеликде, фараон Юсубың машгаласы барада билди+. 14Соңра Юсуп өз какасыны ве әхли доган-гарындашларыны янына чагырды. Олар җеми етмиш бәш адамды+. 15Якуп Мүсүре гитди. Якуп ве онуң огуллары, ягны ата-бабаларымыз шол ерде арадан чыкдылар+. 16Оларың җесетлерини Шекеме әкидип, Ыбрайымың Шекемде Хаморың неслинден сатын алан мазарында җайладылар+. 17Худайың Ыбрайыма берен вадасының вагты голайладыгыча, халкымызың саны хем Мүсүрде барха көпелйәрди+. 18Соңра Юсуп хакында хич зат билмейән башга бир патыша тагта чыкды+. 19Ол бизиң халкымыза гаршы хилегәрлик этди, ата-бабаларымызы эзип, тәзе доглан чагаларыны өлүме дучар этмек үчин дашары ташламага меҗбур этди+. 20Шол вагт Муса энеден догулды. Ол Худайың назарында җуда эйҗеҗик чагады. Эне-атасы өйүнде оңа үч ай серетди+. 21Эмма ондан соң оны ташламага меҗбур болдулар. Ташланан чаганы фараоның гызы тапып, өзүне алды ве өз оглы ялы тербиеләп етишдирди+. 22Муса мүсүрлилериң әхли билими өвредилди. Ол сөзде хем, ишде хем бейик адам болуп етишди.

23Муса кырк яшына етенде, өз илдешлери болан ысрайыл халкының арасына гөрме-гөрше гитмеги йүрегине дүвди. 24Мүсүрлилерден бириниң ысрайыл халкындан бирине азар берйәндигини гөренде, Муса оңа арка дурды. Ол мүсүрлини өлдүрип, ысрайыллының арыны алды+. 25Муса: „Худай халкымы мениң үстүм билен азат этмекчи, халкым муңа дүшүнер“ дийип пикир этди, эмма олар муңа дүшүнмедилер. 26Эртеси гүн Муса ики ысрайыллы адамың давалашып дураныны гөрди ве янларына барып, олары ярашдырмага сынанышды. Олара: „Эй, адамлар, сиз доган ахыры! Нәме үчин бири-бириңизе азар берйәрсиңиз?“ дийди. 27Эмма өз илдешине азар берйән адам оны итекләп: „Ким сени бизе хөкүмдар я-да казы эдип гойды? 28Дүйнки мүсүрлини өлдүришиң ялы, мени-де өлдүрмекчимиң?“ дийди+. 29Муса бу гепи эшиденден соң, Мидян юрдуна гачып гитди ве ол ерде гелмишек болуп яшады. Бу юртда онуң ики оглы дүнйә инди+.

30Арадан кырк йыл геченден соң, Синай дагының голайындакы чөлде янып дуран чалының ортарасында оңа бир перишде гөрүнди+. 31Муса оны гөрүп хайран галды. Ол бу гең хадысаны якынрак барып гөрмекчи боланда, Реб оңа шейле сесленди: 32+„Мен сениң ата-бабаларың Ыбрайымың, Ысхагың ве Якубың Худайыдырын“. Муса горкусындан титрәп башлады ве серетмәге йүрек этмеди+. 33Соңра Реб оңа: „Аягыңдакы чарыгыңы чыкар, чүнки сениң бу дуран ериң мукаддес топракдыр!+
34Мүсүрде халкымың чекйән җебир-сүтемини гөрдүм, оларың ахы-наласыны эшитдим. Мен олары азат этмек үчин ашак индим. Инди, гел, Мен сени Мүсүре иберейин“ дийди+.

35Ине, бу Муса: „Ким сени бизе хөкүмдар я-да казы эдип гойды?“ дийип, халкың инкәр эден Мусасыды. Худайың Өзи оны чалыда гөрнен перишдәниң үсти билен хөкүмдар хем халасгәр эдип ёллады+. 36Муса ысрайыл халкыны Мүсүрден алып чыкды. Ол Мүсүрде, Гызыл деңизде ве чөлде кырк йыллап мугҗызалар, гудратлар хем аламатлар гөркезди+. 37+Ине, ысрайыл халкына: „Худай сизиң үчин өз халкыңызың арасындан мениң ялы бир пыгамбер чыкарар“ дийип айдан хем шу Мусадыр+. 38Чөлде ысрайыл халкы билен яшан хем шу Мусадыр, Синай дагында перишде билен геплешип, ата-бабаларымыз билен биле болан хем шолдур. Ол яшайыш сөзлерини кабул эдип, олары бизе етирди+. 39Эмма бизиң ата-бабаларымыз оңа боюн болмакдан йүз өврүп, оны рет этдилер ве Мүсүре доланмага майыл болдулар+. 40+Олар Харуна: „Өңбашчылык эдер ялы, бизе худайлар ясап бер, себәби бизи Мүсүрден чыкарып гетирен Муса нәме боланыны билемзок“ дийдилер+. 41Шол вагт олар гөләниң шекилинде бут ясап, оңа гурбанлык бердилер. Олар өз эллериниң ишлерине гуванып, шадыхоррам болдулар+. 42+Эмма Худай олардан йүз өврүп, асман җисимлерине сежде этсинлер дийип, олары терк этди. Пыгамберлер китабында, ине, шейле язылан:

„Эй, ысрайыл халкы, кырк йыллап чөлде гезениңизде,

Маңа гурбанлыклар ве садакалар хөдүрледиңизми+?

43Ёк, Молек худайыңызың чадырыны,

Репа худайыңызың йылдызыны,
сежде этмек үчин өз ясан бутларыңызы гөтерип гездиңиз,

Шонуң үчин сизи Бабылың аңырсына сүргүн эдерин“+.

44Ата-бабаларымызың чөлде әхт чадыры барды. Чадыр эдил Худайың Муса буйрушы ялы, Онуң берен нусгасы боюнча гурланды+. 45Соңра бу чадыр несилден-несле гечип, ата-бабаларымыза говушды. Ешуваның ёлбашчылыгында кесеки миллетлериң юрдуны эеләнлеринде, олар чадыры өзлери билен алып гитдилер. Чадыр Давут патышаның гүнлерине ченли шол ерде галды+. 46Худайың назарында мерхемет тапан Давут Якубың Худайы үчин өй гурмага ругсат сорады+. 47Иң соңунда Худая ыбадатхананы Сүлейман гурды+.

48Эмма Бейик Худай ынсан эли билен гурлан җайларда яшамаяр. Пыгамбериң айдышы ялы,+
49+Реб, олара, ине, шейле дийди:

„Гөклер Мениң тагтым,
ер аягыма күрсүдир.

Маңа нәхили өй гурҗаксыңыз сиз?!

Хайсы ер дынчлык меканым болар?!

50Буларың барыны Өз элим билен яратмадыммы нәме?“+

51Эй, бойнуёгынлар, диңлемек ислемейән текепбирлер! Сиз хем эдил ата-бабаларыңыз ялы, Мукаддес Руха хемише гаршы чыкярсыңыз+. 52Ата-бабаларыңызың, хей, азар бермедик пыгамбери бармы? Олар хатда Догры Боланың гелҗегини өңүнден пыгамберлик эдип айданлары-да өлдүрдилер. Сиз болса бу догры Ынсана хайынлык эдип ганына галдыңыз+. 53Сиз перишделериң үсти билен Худайың кануныны алсаңыз-да, оңа табын болмадыңыз»+.

Стефан дашланып өлдүрилйәр

54Баш меҗлисиң агзалары бу сөзлери эшиденлеринде, гахар-газаба мүнүп, Стефана дишлерини гыҗадылар+. 55Эмма Мукаддес Рухдан долан Стефан асмана середип, Худайың шөхратыны, Худайың сагында дуран Исаны гөрди+. 56Стефан: «Середиң, мен гөклериң ачыланыны ве Худайың сагында дуран Ынсан Оглуны гөрйәрин» дийди+. 57Шонда олар гулакларыны япып, хеммеси бирден батлы гыгырышып, Стефаның үстүне топулдылар. 58Оны шәхерден дашары чыкарып дашладылар. Стефана гаршы шаятлар донларыны чыкарып, Шавул атлы бир йигидиң аягының астында гойдулар+. 59Стефан өз үстүне ягян дашларың астында Худая дога эдип: «Я Реббим Иса! Мениң рухумы кабул эт!» дийди+. 60Онсоң ол дыза чөкүп, батлы гыгырып: «Я Реб! Бу гүнәни олара йүклеме!» дийди. Шу сөзлери айдып, ол җан берди+.

8‑нҗи бап

Шавул иманлылары ызарлаяр

8^1Стефаның өлдүрилмегини Шавул хем оңлады.

Шол гүнден соң Иерусалимдәки йыгнагы ызгытсыз ызарламага башладылар. Ресуллардан башга хеммелер Яхудыя ве Самария себитлерине даргадылар+. 2Эмма таква адамлар Стефаны җайлап, онуң үчин чуңңур яс тутдулар. 3Шавул болса йыгнагы даргатмага башлады. Ол өйме-өй айланып, аял-эркек диймән, иманлылары сүйрәп, зындана дыкярды+.

Филип Самарияда

4Чар яна даргашып гиден иманлылар Худайың Хош Хабарыны әхли ерде вагыз эдйәрдилер+. 5Филип-де Самарияның бир шәхерине барып, олара Месих барада вагыз этди+. 6Филипи диңләп, амала ашыран гудратларыны гөрен мәхелле онуң айданларына дыкгат билен гулак асды. 7Көп адамларың ичинден арвах-җынлар батлы гыгырышып чыкярдылар, көп санлы ысмаз ве отуралар шыпа тапярды+. 8Шейлеликде, ол шәхерде улы шатлык дөреди.

Симун җадыгөй

9Ине, шол шәхерде өң җадыгөйлик билен мешгулланып, Самария халкыны хайран галдыран ве өзүни бейик адам дийип ыглан эден Симун атлы бир адам барды. 10Улы-кичи хемме оны үнс берип диңләрди ве ол хакда: «Бейик гудрат дийип атландырылян Худайың гудраты, ине, шудур» диййәрдилер. 11Онуң җадыгөйлиги көпден бәри хеммәни хайрана гойярды, шонуң үчин оны дыкгат билен диңләрдилер. 12Эмма Филип Худайың Шалыгы ве Иса Месих барадакы Хош Хабары вагыз эденде, адамлар оңа ынандылар. Аял-эркек диймән оларың хеммеси Исаның ады билен сува чүмдүрилди. 13Хатда Симун хем иман этди, сува чүмдүриленден соң болса Филипиң янындан айрылмады. Ол Филипиң амала ашырян бейик мугҗызаларыны ве гудратларыны гөрүп, хайран галярды+. 14Ресуллар самариялыларың Худайың Хош Хабарыны кабул эдендигини Иерусалимде эшидип, Петрус билен Ёханнаны оларың янына ибердилер+. 15Петрус билен Ёханна ол ере барып, оларың хем Мукаддес Рухы алмагы үчин дога-дилег этдилер+. 16Себәби Мукаддес Рух энтек оларың хич бириниң үстүне инмәнди, олар диңе Реб Исаның ады билен сува чүмдүрилипди+. 17Соңра Петрус билен Ёханна эллерини оларың үстүне гойдулар ве олар хем Мукаддес Рухы кабул этдилер+. 18Ресулларың эллериниң гоюлмагы билен Мукаддес Рухуң берленини гөрен Симун олара пул хөдүр эдип: 19«Маңа-да шу гудратдан бериң. Элими кимиң башына гойсам, ол адам Мукаддес Рухы алсын» дийди. 20Эмма Петрус оңа шейле дийди: «Пулуң өзүң билен биле ёк болсун! Себәби сен Худайың пешгешини сатын аларын өйтдүң. 21Бу ишде сениң не пайың, не-де хакың бар, себәби сениң йүрегиңе дүвен ниетиң Худайың назарында догры дәл. 22Инди тоба эдип, бу яман ниетиңден эл чек-де, Реббе ялбар, белки, йүрегиңдәки бу ниетиңи багышлар+. 23Мен сениң аҗы зәхерден долудыгыңы ве гүнә зынҗыры билен багланандыгыңы гөрйәрин».

24Симун оңа: «Мениң үчин Реббе дога эдиң, айданларыңызың хич бирине дучар болмайын!» дийди+.

25Петрус билен Ёханна шаятлык эдип, Реббиң Хош Хабарыны вагыз этдилер. Соңра олар Самарияның көп обасында Хош Хабары ыглан эдип, Иерусалиме доланып гелдилер+.

Филип ве эфиопиялы

26Реббиң бир перишдеси Филипе: «Тур, гүнорта тарап, Иерусалимден Газа барян чөллүк ёлдан гит» дийди+. 27Ол хем туруп, ёла дүшди. Гидип барярка, эфиопиялы бир агта душды. Ол Эфиопияның меликеси Кандакының баш везирлериниң бириди ве онуң тутуш газнасыны доландырярды. Ол Иерусалиме ыбадат этмәге гелип,+
28инди хем ызына доланып барярды. Ол өз арабасының үстүнде Ишая пыгамбериң китабыны окап отырды. 29Мукаддес Рух Филипе: «Бар, арабаның янындан йөре!» дийди+. 30Филип ылгады-да, онуң Ишая пыгамбериң китабындан окаян сөзлерини эшидип: «Окаян затларыңа дүшүнйәрмиң?» дийип сорады. 31Ол: «Бири дүшүндирмесе, нәдип дүшүнейин?» дийди. Онсоң Филипи араба мүнүп, янында отурмага чагырды+. 32+Онуң Мукаддес Язгылардан окап отуран ери, ине, шуды:

«Союлмага әкидилип барян гоюн дек,
гыркымчының өңүндәки сессиз гузы дек,

Ол хич агзыны ачмады.

33Ол кемсидилип, адалатсызлык билен әкидилди.

Онуң несли хакда ким айдып билҗек?

Чүнки Онуң өмүр танапы үзүлди»+.

34Эфиопиялы Филипден: «Айтсаңызлаң, пыгамбер муны ким хакда айдяр? Өзи хакдамы я-да башга бири хакда?» дийип сорады. 35Онсоң Филип дүшүндирмәге башлады, Мукаддес Язгыларың шу ердәки парчасындан башлап, Иса хакдакы Хош Хабары оңа вагыз этди+. 36Олар ёлда барярка, бир сувлы ериң үстүнден гелдилер. Агта: «Ине, бу ерде сув бар. Мениң чүмдүрилмегиме нәме пәсгел берйәр?» дийди.[*]
38Онсоң арабаны саклатды. Филип билен агта билеликде сува гирдилер. Филип оны сува чүмдүрди. 39Олар сувдан чыканларында, бирденкә Реббиң Рухы Филипи ол ерден әкитди. Агта оны гайдып гөрмеди. Ол шатланып, өз ёлуны довам этдирди+. 40Филип болса Ашдотда пейда болды. Ол Кайсария барып етйәнчә, әхли шәхерлерде Хош Хабары вагыз этди+.

9-нҗы бап

Иса Шавула гөрүнйәр

9^1Шавул Реббиң шәгиртлерине хенизем өлүм ховпуны салярды. Бир гүн ол баш руханының янына гидип,+
2ондан Дамаскдакы синагогалар үчин хат язып бермегини хайыш этди. Ол ерде «Исаның Ёлы» диен топара дегишли адамлары аял--эркек диймән, кими тапса, эл-аягыны баглап, Иерусалиме гетирмәге ругсат сорады. 3Ол Дамаска етип барярка, бирденкә асмандан бир парлак нур онуң даш-төверегини ягтылтды+. 4Шавул ере йыкылды. Шонда ол: «Шавул! Шавул! Нәме үчин Маңа азар берйәрсиң?» диен сеси эшитди. 5-6Ол: «Агам, сен ким?» дийип сорады. Оңа: «Мен сениң азар берйән Исаң.[*] Инди тур-да, шәхере гит, нәме этмелидигиң саңа шол ерде айдылар» дийди. 7Шавул билен барян адамлар дуран ерлеринде доңуп галдылар. Олар сеси эшитселер-де, хич кими гөрмейәрдилер+. 8Еринден туруп, Шавул гөзүни ачанда, хич зат гөрүп билмеди. Оны элинден тутуп, Дамаска идип гетирдилер. 9Үч гүнләп онуң гөзлери гөрмеди, шол вагтың довамында ол хич зат ийип-ичмеди.

10Дамаскда Исаның Хананы атлы бир шәгирди барды. Реб Иса оңа гөрнүп: «Эй, Хананы!» дийди. Ол хем: «Лепбей, Реббим!» дийип җогап берди+. 11Реб Иса оңа шейле дийди: «Тур, Догры атлы көчә бар-да, Юдасың өйүнден тарсуслы Шавул диен адамы сора. Хәзир ол дога-дилег эдйәр+. 12Шавула бир гөрнүш аян болды. Гөрнүшде ол янына Хананы диен бир адамың гелип, гөзлериниң ачылмагы үчин, үстүне эллерини гояндыгыны гөрди».

13Хананы шейле җогап берди: «Я Реббим Иса! Мен көп кишилерден бу адамың Иерусалимде Сениң сайлап-сеченлериңе эден энчеме яманлыклары барада эшитдим. 14Сениң ызыңа эерен хер бир адамы туссаг этмәге онуң бу ерде-де ёлбашчы руханылардан ыгтыяр хаты бар». 15Реб Иса оңа: «Бар, ёла дүш! Бу адам Мениң сайлан гуралымдыр. Ол кесеки миллетлериң, патышаларың ве ысрайыл халкының өңүнде Мениң адымы мешхур эдер+. 16Мениң адым угрунда нәхили азап чекмелидигини Мен оңа гөркезерин» дийди+. 17Шейлеликде, Хананы барып, шол өе гирди, эллерини Шавулың үстүнде гоюп: «Шавул доган! Гөзлериң ене ачылып, Мукаддес Рухдан долмагың үчин, мени бу ере гелйәркәң, саңа гөрнен Реббимиз Иса иберди» дийди+. 18Шол пурсатда гөзлеринден перде сырылан дек, Шавулың гөзлери ачылды. Ол еринден туруп, Исаның ады билен сува чүмдүрилди. 19Соңра нахарланып, гайтадан кувватланды.

Шавул Дамаскда вагыз эдйәр

Шавул бирнәче гүнләп Дамаскда шәгиртлериң янында галды+. 20Ол дессине синагогалара барып, Исаның Худайың Оглудыгы[*] барада вагыз этмәге башлады. 21Муны эшиденлериң бары гең галып: «Бу адам Иерусалимде Исаның ызына эеренлере азар берен адам дәлми? Ол бу ере хем оларың эл-аягыны даңып, ёлбашчы руханыларың янына әкитмәге гелмәнмиди нәме?!» дийишйәрдилер+. 22Шавулың эрк-ыгтыяры болса гүн-гүнден гүйчленйәрди. Ол Исаның Месих дигини субут этмек билен, Дамаскда яшаян яхудыларың башыны чашырды+.

23Энчеме гүнден соң, яхудылар оны өлдүрмегиң маслахатыны этдилер+. 24Йөне оларың дилдүвшүги Шавула белли болды. Олар оны өлдүрмек үчин гиҗе-гүндиз шәхер дервезелерини гаравуллаярдылар. 25Шәгиртлер болса гиҗәниң бир вагты оны себедиң ичине салып, шәхериң диварындан саллап дүшүрдилер+.

Шавул Иерусалимде вагыз эдйәр

26Шавул Иерусалиме гелип, шәгиртлере гошулмага сынанышды, эмма шәгиртлериң хеммеси ондан горкярды. Шавулың Исаның шәгирдидигине ынанмадылар. 27Онсоң Барнап Шавулы алып, ресулларың янына гетирди. Ол Шавулың ёлда Ребби гөрендигини, Реббиң онуң билен геплешендигини, Дамаскда Исаның ады билен хич бир горкусыз вагыз эдендигини олара гүррүң берди+. 28Шейлеликде, Шавул оларың янында галды ве Иерусалимиң әхли еринде Исаның ады билен батыргай вагыз этди. 29Ол грекче геплейән яхудылар билен сөхбет эдип, олар билен җеделлешйәрди. Онсоң олар Шавулы өлдүрмегиң кастына чыкдылар+. 30Доганлар муны биленлеринде, оны Кайсария гетирип, Тарсуса тарап ёла салдылар+. 31Бүтин Яхудыядакы, Җелиледәки ве Самариядакы йыгнакларда парахатлык хөкүм сүрүп, иманлылар барха гүйчленйәрди. Олар Ребден горкуп, Мукаддес Рухуң ярдамы билен гүнсайын көпелйәрди.

Эней ве Доркас

32Әхли ерлере айланып йөрен Петрус Лидадакы иманлылары хем гөрмәге гелди. 33Ол ерде Петрус Эней атлы бир адама саташды. Эней секиз йыл бәри дүшекде ысмаз болуп ятырды. 34Петрус оңа: «Эней, Иса Месих саңа шыпа берйәр. Ериңден тур-да, ёрган-дүшегиңи йыгна!» дийди. Ол хем шобада еринден турды+. 35Лидада ве Шарон дүзлүгинде яшаянларың хеммеси Энейи гөрүп, Ребби иман этдилер.

36Яфода Тавита атлы бир зенан шәгирт барды. Онуң грекче ады Доркасды[*]. Мунуң эден ягшы ишлери, берен садакалары гаты көпди+. 37Шол гүнлерде ол кеселләп, арадан чыкды. Онуң җеседини ювуп, ёкаркы гатдакы отагда гойдулар. 38Лида шәхери Яфо шәхерине голайды. Шәгиртлер Петрусың Лидададыгыны эшидип, онуң янына ики адамы ёлладылар ве: «Гиҗикдирмән, бизиң янымыза гел» дийип хайыш этдилер. 39Петрус туруп, олар билен гитди. Ол өе геленде, оны ёкары гатдакы отага чыкардылар. Әхли дул аяллар Петрусың янына йыгнанып, Тавита дирикә өзлерине тикен әхли донларыдыр көйнеклерини гөркезип аглашдылар. 40Петрус хеммәни дашары чыкарды ве дыза чөкүп, Худая дога этди. Соңра ол җеседе тарап өврүлип: «Тавита, тур!» дийди. Аял гөзлерини ачды, Петрусы гөрүп, дик отурды+. 41Петрус элини узадып, оңа турмага көмек этди. Онсоң иманлы дул аяллары ве бейлеки иманлылары чагырып, яңкы аялы олара дири табшырды+. 42Бу хабар бүтин Яфо яйрап, көп адам Реб Иса иман этди. 43Петрус энчеме гүнләп Яфода, Симун атлы бир дери эйлейҗиниңкиде галды.

10-нҗы бап

Йүзбашы иман эдйәр

10^1Кайсарияда Корнелий атлы бир адам барды. Ол «Италия» атлы рим гошун бөлүминиң йүзбашысыды. 2Корнелий худайхон адам болуп, өзи хем, өй-ичерси хем Реббе сежде эдйәрди. Ол халкың арасындакы мәтәчлере көп көмек эдип, элмыдама Худая дога эдерди+. 3Бир гүн өйлән сагат үчлерде Корнелә бир гөрнүш аян болуп, өз янына Худайың бир перишдесиниң геленини айдың гөрди. Перишде: «Эй, Корнелий!» дийип сесленди+. 4Корнелий горкы ичинде гөзлерини оңа дикип: «Гулак асян!» дийди. Перишде оңа: «Сениң Худая эден догаларың, гарыплара пайлан садакаларың Онуң назарында кабул болды+. 5Инди Яфо бирнәче адам ёлла-да, Петрус лакамлы Симуны гетирт. 6Бу адам деңзиң якасында яшаян Симун диен дери эйлейҗиниң мыхманыдыр» дийди+.

7Өзи билен геплешен перишде гиденден соң, Корнелий хызматкәрлеринден икисини ве хемише янында болян бир таква эсгери чагырды. 8Болуп гечен әхли зады гүррүң берип, олары Яфо ёллады.

Петрус гөрнүш гөрйәр

9Эртеси гүн олар ёл йөрәп, шәхере голайланларында, гүнортан он ики төвереги Петрус Худая дога этмек үчин үчеге чыкыпды+. 10Ол аҗыкды ве бир затлар иеси гелди. Нахар тайярланярка, оңа бир гөрнүш аян болды. 11Ол гөгүң ачылып, уллакан сачага меңзеш бир задың дөрт бурчундан ашак ере салланып гелйәнини гөрди. 12Онуң ичинде ер йүзүнде яшаян хер дүрли дөрт аяклы хайванлар, сүйрениҗилер ве гушлар барды. 13Бир сес оңа: «Петрус! Тур, дамакларыны чал-да, ий!» дийди. 14Петрус: «Ёк, Реббим! Яхуды канунына гөрә, мен хич хачан харам зат иен дәлдирин» дийди+. 15Сес ене икинҗи гезек оңа: «Худайың халал диен затларына сен харам диймегин» дийди+. 16Бу үч гезек гайталанды-да, сачак гөз-ачып юмасы салымда гөге алынды.

17Петрус бу гөрнүшиң нәмедигине гең галып дурка, ине, Корнелиниң ёллан адамлары Симуның өйүни сорап, гапа гелдилер. 18Олар гыгырып: «Петрус лакамлы Симун диен мыхман шу ердеми?» дийип сорадылар. 19Петрус хенизем бу гөрнүш барада ойланып отырка, Мукаддес Рух оңа: «Ине, үч адам сени гөзләп йөр+. 20Тур, ашак дүш, икирҗиңленме-де, олар билен гит. Олары Мен ёлладым» дийди. 21Петрус адамларың янына гелип: «Гөзлейән адамыңыз мен. Нәме үчин гелдиңиз?» дийди. 22Олар: «Бизи йүзбашы Корнелий иберди. Ол догры ве Реббе сежде эдйән адам, яхуды халкының арасында хем онуң абрайы улудыр. Худайың бир перишдеси оңа: „Петрусы өйүңе чагырып, онуң айтҗак сөзлерини диңле“ дийип буйрук берипдир» дийдилер+. 23Петрус олары өе чагырып мыхман алды.

Петрус Корнелиниң өйүнде

Шол гүнүң эртеси Петрус олар билен ёла дүшди. Яфолы доганларың-да кәбири онуң билен гитди. 24Эртеси гүн олар Кайсария бардылар. Корнелий хем доган-гарындашларыны, якын достларыны үйшүрип, олара гарашып отырды. 25Петрус өе гиренде, Корнелий онуң өңүнден чыкды-да, аягына йыкылып, оңа тагзым этди+. 26Эмма Петрус оңа: «Тур ериңден! Мен хем сениң ялы бир ынсан» дийди+. 27Петрус онуң билен гүррүңлешип, ичери гиренде, көп адамларың йыгнанандыгыны гөрди. 28Петрус олара: «Бир яхудының башга миллетден болан бири билен гатнашмагының я-да онуң янына гитмегиниң бизиң канунымыза гаршыдыгыны өзүңиз билйәнсиңиз. Эмма Худай маңа хич бир адама харам диймели дәлдигими аян этди+. 29Шонуң үчин хем чагырыланымда, икирҗиңленмән гайтдым. Инди мени нәме үчин чагырандыгыңызы сорап билеринми?» дийди.

30Корнелий шейле җогап берди: «Үч гүн мундан озал шу вагтлар агзым беклиди. Өйлән сагат үчлерде өйүмде Худая дога-дилег эдйәрдим. Ине, бирденкә гаршымда ловурдаян эшикде бир адам пейда болды. Ол маңа: 31„Сениң Худая эден догаларың, гарыплара пайлан садакаларың Онуң назарында кабул болды. 32Инди Яфо адам ёлла-да, Петрус лакамлы Симуны чагырт. Бу адам деңзиң якасында яшаян Симун диен дери эйлейҗиниң мыхманыдыр[*]“ дийди. 33Шейлеликде, мен дессине саңа адам ёлладым, сен-де гелип ягшы этдиң. Ине, хеммәмиз Худайың саңа айтмагы буйран әхли задыны эшитмек үчин, Онуң хузурына топландык».

34Шонда Петрус сөзе башлап, шейле дийди: «Мен, хакыкатдан-да, Худайың хич киме тарапгөйлик этмейәндигине гөз етирдим+. 35Гайтам, Ол Өзүнден горканы ве догры иш эден хер кеси миллетине гарамаздан кабул эдйәндир+. 36Худай ысрайыл халкына иберен бу парахатлык Хош Хабарыны хеммелериң Ребби болан Иса Месих аркалы ыглан этди+. 37Яхя сува чүмдүрилиш барада вагыз этмәге башландан соңра, Җелиледен башлап, бүтин Яхудыяда болан вакалардан хабарыңыз бардыр+. 38Худайың насыралы Исаны Мукаддес Рух ве гүйч-гудрат билен долдурып, Оны сайлап-сечендигини билйәнсиңиз. Иса чар тарапа айланып, көп ягшы ишлер этди, иблисиң хөкмүрованлыгындан эҗир чекйәнлериң барына шыпа берди, себәби Худай Онуң биленди+. 39Биз Онуң Яхудыяда, Иерусалимде битирен ишлериниң барына шаятдырыс. Оны хача чүйләп өлдүрдилер, 40эмма Худай үчүленҗи гүн Исаны дирелтди. 41Ол Исаны хеммелере дәл-де, диңе бизе гөрнер ялы этди. Себәби Худай бизи Иса хакда шаятлык этмегимиз үчин сайлады. Ол диреленден соң, биз Онуң билен биле нахарландык. 42Иса Өзүниң Худайың ырадасы билен дирилериң хем, өлүлериң хем Казысыдыгыны халка вагыз эдип, шаятлык этмегимизи буюрды+. 43Әхли пыгамберлер хем Иса хакда шаятлык этдилер. Иса иман эден хер бир адамың гүнәлериниң Онуң адының хатырасына багышланҗакдыгыны айтдылар»+.

44Петрус бу сөзлери хениз айдып дурка, оны диңлейәнлериң хеммесиниң үстүне Мукаддес Рух инди. 45Петрус билен биле гелен яхуды иманлылар Мукаддес Рухуң пешгешиниң кесеки миллетлериң үстүне-де иненини гөрүп гең галдылар, 46себәби оларың нәмәлим диллерде гепләп, Худайы өвги билен бейгелдишлерини гөрдүлер.

Шонда Петрус:+
47«Эдил бизиң ялы, бу адамлар хем Мукаддес Рухы кабул этдилер. Инди булары сува чүмдүрилмегини ким гадаган эдип билер?» дийди+. 48Онсоң Петрус оларың Иса Месих иң ады билен сува чүмдүрилмегини буюрды. Соңра олар Петрусдан ене бирнәче гүн янларында галмагыны хайыш этдилер+.

11‑нҗи бап

Петрус болан вакалар барада гүррүң берйәр

11^1Ресуллар ве яхудыялы доганлар кесеки миллетлериң-де Худайың Хош Хабарыны кабул эдендиклерини эшитдилер. 2Петрус Иерусалиме геленде, яхуды иманлылар онуң билен давалашып:+
3«Сен сүннетсиз адамларыңка мыхман болупсың, олар билен биле нахарланыпсың» дийдилер+. 4Шонда Петрус башындан гечен ваканы җикме-җик гүррүң бермәге башлады: 5«Яфо шәхеринде Худая дога эдип отыркам, маңа бир гөрнүш аян болды. Мен яныма улы сачага меңзеш бир задың дөрт бурчундан асылып, гөкден ере иненини гөрдүм+. 6Онуң ичине дыкгат билен середип сынланымда, өй хайванларындан башлап, ябаны хем сүйрениҗи хайванлардыр гушлары гөрдүм. 7Соңра бир сесиң маңа: „Петрус, тур, дамакларыны чал-да, ий!“ диенини эшитдим. 8Мен: „Ёк, я Реб, асла бейтмерин! Мен хич хачан харам затлары агзыма дегрен дәлдирин“ дийдим. 9Эмма гөкден гелен сес икинҗи гезек маңа: „Худайың халал диен затларына харам диймегин!“ дийди+. 10Бу үч гезек гайталанып, хеммеси ене ёкары гөге алынды. 11Ине, шол вагт Кайсариядан иберилен үч адам мениң болян өйүмиң өңүне гелип дурдулар. 12Онсоң Мукаддес Рух маңа икирҗиңленмән, олар билен гитмелидигими айтды. Янымдакы бу алты доган хем мениң билен биле гитди, биз ол адамың өйүне бардык+. 13Ол адам хем бизе өйүнде өзүне гөрнен перишде барада гүррүң берди. Перишде оңа: „Яфо адам ёлла-да, Петрус лакамлы Симуны гетирт+. 14Онуң саңа айтҗак хабары аркалы өзүң ве тутуш өй-ичериң халас болар“ дийипдир. 15Мен сөзе башланымда, Мукаддес Рух өң бизиң үстүмизе иниши ялы, оларың үстүне хем инди+. 16Шонда Реббимиз Исаның: „Яхя сува чүмдүрди, эмма сиз Мукаддес Руха чүмдүрилерсиңиз“ диен сөзи ядыма дүшди+. 17Шейлеликде, Реббимиз Иса Месих е иман эденимизде, Худай бизе берен пешгешини олара хем берен болса, Худая гаршы дурар ялы, мен ким болупдырын?»+
18Доганлар бу сөзлери эшиденлеринден соңра көшешдилер. Худайы шөхратландырып: «Худай хатда кесеки миллетлере-де тоба эдип, бакы яшайша говушмаклыгы берипдир» дийишдилер.

Антиёхдакы иманлылар

19Стефан өлдүриленден соң башланан ызарланмалар зерарлы иманлылар Финикия, Кипре ве Антиёха ченли даргадылар. Олар Хош Хабары яхудылардан башга хич киме вагыз этмейәрдилер+. 20Оларың арасында Кипрден ве Киринейден Антиёха гелен кәбир иманлылар барды. Олар Реб Иса барадакы Хош Хабары ол ердәки башга миллетлере-де вагыз этдилер. 21Оларда Реббиң гудраты барды, шонуң үчин көп адамлар имана гелип, Ребби кабул этдилер. 22Бу хакдакы хабарлар Иерусалимдәки йыгнага барып етди. Олар Барнабы Антиёха ёлладылар+. 23Барнап геленде, Худайың мерхеметиниң субутнамасыны гөрүп шат болды. Ол Реббе чын йүрекден садык болмагы хеммелере үндеди. 24Онуң Мукаддес Рухдан ве имандан долы бир ягшызада адамдыгы үчин, җуда көп адам Реббе иман этди+. 25Онсоң Барнап Шавулы гөзләп, Тарсуса гитди+. 26Оны тапып, Антиёха гетирди. Шейдип, Барнап билен Шавул бир йыллап ол ердәки йыгнаклары бир ере топлап, көп адамлара таглымат өвретдилер. Шәгиртлере илкинҗи гезек Антиёх шәхеринде «месихилер» дийлип ат берилди. 27Шол гүнлерде Иерусалимден Антиёха бирнәче пыгамберлер гелдилер+. 28Олардан бириниң ады Агапды. Ол еринден туруп, Рим империясында ёвуз ачлыгың болҗакдыгы барада Мукаддес Рух аркалы велилик этди. Бу ачлык император Клавдиниң доландырян дөврүнде болуп гечди+. 29Шонда шәгиртлериң әхлиси гүйчлериниң етдигинден яхудыялы доганлара голдав үчин пул ёлламагы карар этдилер. 30Олар шейле хем этдилер, пулы Барнап ве Шавул аркалы йыгнак ёлбашчыларына ибердилер.

12‑нҗи бап

Хирод патыша ресуллары ызарлаяр

12^1Шол вагтлар Хирод патыша йыгнагың кәбир агзаларыны ызарлап, олара сүтем этмәге башлады. 2Ол Ёханнаның доганы Якубы гылыч билен өлдүртди+. 3Ол мунуң яхудыларың гөвнүнден турандыгыны гөрүп, соңра Петрусы-да туссаг этди. Бу вака Петир байрамы гүнлеринде болуп гечди+. 4Хирод Петрусы тутуп, зындана саландан соң, хер бири дөрт эсгерден ыбарат болан дөрт топары оңа гаравул гойды. Оны байрамдан соңра халкың өңүне чыкарып, хөкүм этмек ниети барды+.

Петрус зындандан чыкяр

5Шейлеликде, Петрус зынданда сакланярды, эмма йыгнак онуң үчин Худая ыхлас билен дога эдйәрди+. 6Хиродың оны орта чыкарҗак гүнүниң өң янындакы гиҗе Петрус ики эсгериң арасында гоша зынҗыр билен баглы ятырды. Гаравуллар-да зынданың гирелгесинде гапының агзында сакчылык эдйәрдилер. 7Бирденкә Реббиң перишдеси пейда болуп, зынданың ичинде нур парлады. Перишде Петрусың бөврүне дүртүп, оны оярды-да: «Тиз бол, тур!» дийди. Шобада Петрусың зынҗырлары үзүлип, элинден ере гачды+. 8Перишде оңа: «Гушагыңы гушан-да, чарыкларыңы гей!» дийди. Ол шейле хем этди. Перишде ене-де: «Донуңы гей-де, мениң ызыма дүш!» дийди. 9Петрус онуң ызына дүшүп, зындандан дашары чыкды. Эмма ол перишде аркалы бу болян затларың хакыкатдыгыны билмән, гөзүне гөрүнйәндир өйдйәрди. 10Олар биринҗи, икинҗи гаравуллардан гечип, шәхере чыкян демир дервезә етенлеринде, ол өз-өзүнден ачылды. Олар дашары чыкып, бир көчәниң бойы билен йөредилер. Бирденкә перишде Петрусың янындан гайып болды+.

11Шол вагт Петрус өзүне гелип: «Инди, хакыкатданам, Реббиң Өз перишдесини ёллап, мени Хиродың элинден ве яхуды халкының башымдан индерҗек бела-бетерлеринден халас эдендигине анык гөз етирдим» дийди+.

12Петрус муңа акыл етиренден соң, Ёханнаның эҗеси Меръемиң өйүне гитди. Ёханна Марк хем диййәрдилер. Ол ерде көп адам үйшүп, Худая дога эдйәрди+. 13Петрус ховлының гапысыны каканда, гапыны Рода атлы бир хызматкәр гыз ачмага гелди. 14Ол Петрусың сесини танап, гапыны ачмага дерек бегенҗинден яңа ичери ылгап, ховлының гапысында Петрусың дурандыгыны хабар берди. 15Олар оңа: «Сен акылыңдан азашыпсың» дийдилер. Эмма гыз өз диенини тутуп дурансоң, олар: «Бу Петрусың перишдесидир» өйтдүлер+. 16Петрус болса ызыны үзмән гапыны какярды. Гапыны ачанларында, оны гөрүп хайран галдылар. 17Петрус олара эли билен юваш болмакларыны ышарат этди. Онсоң Реббиң өзүни зындандан нәхили азат эдендигини олара гүррүң берди. Соңра: «Муны Якуба[*] ве бейлеки доганлара хабар бериң» дийди-де, башга ере чыкып гитди+.

18Гүн доганда, эсгерлериң арасында улы галмагал турды. Олар бири-биринден: «Петруса нәме болдука?» дийшип сораярдылар. 19Хирод Петрусы агтарды. Эмма оны тапмансоң, гаравуллары сорага чекип, олары өлдүрмеги буюрды.

Хирод патышаның өлүми

Шондан соң Хирод Яхудыядан Кайсария гидип, шол ерде галды. 20Хирод Сур ве Сидон халкына гаты газапланярды. Олар хем бирлешип, Хиродың янына гелдилер-де, патышаның баш хызматкәри Бластосы өз тарапларына чекип, ярашык диледилер. Себәби оларың юрды патышаның юрдундан азык алярды. 21Ине, белленен гүн Хирод патышалык лыбасыны гейип, тагтында отурды ве халка йүзленип, сөз сөзледи. 22Халк хем: «Бу ынсан сеси дәл-де, бир худайың сесидир!» дийип гыгырышды. 23Шобада Реббиң бир перишдеси Хиродеси җезаландырды, себәби ол Худайы шөхратландырманды. Шейдип, онуң эндам-җаны гуртлап өлди+.

24Худайың Хош Хабары болса барха яйбаңланып, иманлыларың саны гүнсайын артярды+.

25Барнап билен Шавул хем өзлерине табшырылан хызматы ерине етирип, Иерусалимден ызына доландылар. Олар өзлери билен биле Маркы хем алып гайтдылар. Маркың бейлеки ады Ёханнады+.

13‑нҗи бап

13^1Антиёхдакы иманлылар йыгнагында пыгамберлер ве мугаллымлар барды. Олар Барнап, Гараягыз лакамлы Шимгон, киринейли Лукий, хөкүмдар Хирод билен биле өсен Манахен ве Шавул дагыды+. 2Булар Реббе ыбадат эдип, агыз беклейәркәлер, Мукаддес Рух: «Барнап билен Шавулы Маңа багыш эдиң, гой, олар Мениң табшыран ишими берҗай этсинлер» дийди+. 3Шейлеликде, олар агыз бекләп, дога-дилег этдилер ве эллерини оларың үстүне гоюп, Барнап билен Шавулы ёла салдылар.

Шавул билен Барнап Кипр адасында

4Мукаддес Рух тарапындан ёлланан Барнап билен Шавул Селукия гелдилер. Ол ерден хем гәмили Кипр адасына гитдилер. 5Онсоң Саламисе гелип, яхудыларың синагогаларында Худайың Хош Хабарыны вагыз этдилер. Ёханна хем оларың янында болуп, көмек берйәрди+. 6Олар бүтин аданы айланып, Пафоса гелдилер. Ол ерде Баръеша атлы бир яхуда душ гелдилер. Ол җадыгөй ве галп пыгамберди+. 7Баръеша шол ериң хәкими Сергий Павул билен гатнашярды. Сергий Павул акыллы адамды. Ол Барнап билен Шавулы чагырдып, олардан Худайың Хош Хабарыны эшитмек иследи. 8Эмма Баръеша Барнап билен Шавула гаршы чыкды. Баръешаның бейлеки ады Эйлим болуп, бу җадыгөй диймеги аңладяр. Ол хәкими иман этмекден йүз өвүртмәге сынанышды. 9Шонда Мукаддес Рухдан долан Шавул, ягны Павлус җадыгөйүң гөзлерине середип:+
10«Эй, иблис оглы! Сен әхли догрулыгың душманысың. Сениң йүрегиң хер дүрли хиледен ве галплыкдан долы. Реббиң хак ёлуны ёймагыңы хачан бес этҗек? 11Инди, серет, Реббиң эли саңа гаршыдыр, сен көр боларсың, белли бир вагта ченли гүн шөхлесини гөрмерсиң» дийди.

Шол пурсадың өзүнде онуң гөзүни думан өртүп, гараңкылык гаплады. Ол өзүни итдирҗек болуп, төверегини сермеләп, адам гөзләп башлады. 12Хәким йүзе чыкан ваканы гөрүп, иман этди, себәби ол Реб Иса хакындакы таглымата хайран галды.

Павлус ёлдашлары билен Писидядакы Антиёх шәхеринде

13Павлус ве онуң ёлдашлары Пафосдан гәмә мүнүп, Памфилиядакы Перга шәхерине гелдилер. Шол ерде Ёханна олардан айрылып, Иерусалиме доланды+. 14Олар болса Пергадан ёлларыны довам этдирип, Писидядакы Антиёх шәхерине гелдилер. Сабат гүни синагога гелип, ол ерде отурдылар. 15Төврат билен пыгамберлериң язгыларындан окаландан соң, синагоганың баштутанлары: «Доганлар, халка нәме өвүт-несихатыңыз бар болса айдың, баш үстүне!» дийип, олары чагыртдылар+. 16Шейлеликде, Павлус еринден туруп, олара эли билен юваш болмакларыны ышарат этди. Соңра ол сөзе башлады: «Эй, ысрайыллылар ве Худая сежде эдйән кесеки халклар, маңа гулак асың! 17Ине, ысрайыл халкының Худайы бизиң ата-бабаларымызы сайлады. Олар Мүсүрде яшан дөврүнде Худай олардан бейик бир халк яратды. Соңра бейик гудраты билен олары Мүсүрден алып чыкды+. 18Кырк йылың довамында Худай оларың чөлдәки этмишлерине чыдады+. 19Кенган юрдунда яшаян еди миллети гырып, юртларыны олара мирас берди+. 20Буларың хеммеси, такмынан, дөрт йүз элли йыл довам этди. Мундан соң Худай олара Шамувел пыгамбериң дөврүне ченли сердарлар берди. 21Онсоң ысрайыл халкы патыша талап этди. Худай олара Кишиң оглы Шавулы патыша эдип берди. Бенямин тиресинден болан Шавул кырк йыл хөкүм сүрди+. 22+Худай Шавулы тагтдан дүшүренден соң болса, олара Давуды патыша этди ве ол хакда шаятлык эдип: „Гөвнүмден турян бир адамы, Йышайың оглы Давуды тапдым. Ол Мениң әхли ислегими берҗай эдер“ дийди+. 23Шейлеликде, Худай Өз берен вадасына гөрә, Давудың неслинден Исаны ысрайыл халкына Халасгәр эдип иберди. 24Иса гелмезден өң болса Яхя бүтин ысрайыл халкына тоба этмеги ве сува чүмдүрилмеги вагыз этди+. 25Яхя өзүне табшырылан иши тамамламаздан өң: „Сиз мени Месих хасаплаярсыңызмы? Ёк, мен Месих дәл. Ол менден соңра гелер. Мен Онуң чарыгының багыны чөзмәге-де мынасып дәлдирин“ дийди+. 26Эй, доганлар, Ыбрайымың несиллери! Эй, Реббе сежде эдйән кесеки миллетлер! Халасгәримиз барадакы бу хабар бизе берилди. 27Иерусалимиң илаты ве оларың ёлбашчылары Исаны танаман, Оны өлүме хөкүм этдилер. Шейдип, олар өңки пыгамберлериң айданларыны ерине етирдилер. Шейдип, олар Сабат гүни окалян пыгамберлериң сөзлери боюнча херекет этдилер+. 28Өлүм җезасына лайык хич бир себәп тапмасалар-да, Пилатдан Онуң өлдүрилмегини талап этдилер+. 29Ол хакда языланларың барыны берҗай эденлеринден соң болса, Оны хачдан дүшүрип, бир мазарда гойдулар+. 30Эмма Худай Оны өлүмден дирелтди+. 31Энчеме гүнләп Иса Өзи билен Җелиледен Иерусалиме геленлере гөрүнди. Бу адамлар инди ысрайыл халкына Ол хакда шаятлык эдйәрлер+. 32-33+Биз хәзир сизе Хош Хабары ыглан эдйәрис: Худай Исаны өлүмден дирелдип, Өз перзентлери болан бизиң үчин ата-бабаларымыза берен вадасыны берҗай этди. Бу хакда икинҗи мезмурда шейле язылан:

„Сен Мениң Оглумсың,
бу гүн Мен саңа Ата болдум“+.

34+Исаның өлүмден дирелиши ве асла чүйремезлиги догрусында Худай шейле дийди: „Давуда вада берен мукаддес ялканышларым билен сизи ялкарын“+. 35+Башга бир мезмурда шейле язылан: „Сен Садыгыңың габырда чүйремегине ёл бермерсиң“+.

36Давут бабатда айтсак, ол өз вагтында Худайың максады үчин хызмат этди. Ол дүнйәден өтүп, ата-бабаларының янында җайланды; онуң җеседи чүйрәп гитди+. 37Эмма Худайың Дирелдени чүйремеди. 38-39Шонуң үчин хем, эй, доганлар, шуны билип гоюң: биз сизе гүнәлериң Иса аркалы багышланяндыгыны ыглан эдйәрис. Иса иман эден хер бир адам Ол аркалы акланяр. Бу Мусаның кануны боюнча мүмкин дәлди++. 40Инди хабардар болуң, пыгамберлериң бу айданлары башыңыза гелмесин:+

41+„Середиң, эй, масгаралайҗылар,
хайрана галып, ёк болуң!

Сизиң гүнлериңизде этҗек ишими эшидениңизде,
гулагыңыза ынанмарсыңыз“».

42Павлус билен Барнап яхудыларың синагогасындан чыкып баряркалар, халк индики Сабат гүни-де бу затлар догрусында гүррүң бермеклерини олардан хайыш этди. 43Синагогадакы халк гиденден соң, яхудыларың ве яхуды динини кабул эденлериң көпүси Павлус билен Барнабың ызына дүшдүлер. Павлус билен Барнап олара хемише Худайың мерхемети билен яшамакларыны өвүт-несихат этдилер+. 44Индики Сабат гүни болса Реббиң Хош Хабарыны диңлемек үчин тутуш шәхер диен ялы йыгнанды. 45Шунча көп мәхелләни гөрүп, яхудылары гөриплик гуршап алды. Олар Павлусың айдан затларына гаршы чыкып, оңа сөгдүлер+. 46Павлус билен Барнап хем батыргайлык билен шейле дийдилер: «Худайың Хош Хабары илки сизе вагыз эдилмелиди. Эмма сиз оны рет этдиңиз! Бу болса сизиң бакы яшайша мынасып дәлдигиңизи субут эдйәр. Шонуң үчин биз кесеки миллетлере йүзленйәрис+. 47+Чүнки Реб бизе шейле буйрук берди: „Ериң аңры чәгине ченли халас этмек үчин, Сени миллетлере нур этдим“»+.

48Миллетлер муны эшиденлеринде шатланып, Реббиң Хош Хабарына улы хормат гойдулар. Шейлеликде, бакы яшайыш үчин сайлананларың хеммеси иман этди.

49Реббиң Хош Хабары юрдуң хемме ерине яйраярды. 50Эмма яхудылар шәхериң ёкары мертебели худайхон аялларыны ве ат-абрайлы эркеклерини Павлус билен Барнабың гаршысына өҗүкдирдилер. Шейлеликде, олары ызарлап, өз юртларындан ковуп чыкардылар+. 51Бу ики ресул болса олара гаршылык хөкмүнде, аякларының тозуны какып, Икония шәхерине гитдилер+. 52Антиёхдакы шәгиртлер болса шатлыкдан ве Мукаддес Рухдан долдулар+.

14‑нҗи бап

Павлус билен Барнап Иконияда

14^1Павлус билен Барнап Икония шәхеринде хем адатдакысы ялы яхудыларың синагогасына бардылар. Ол ерде олар шейле бир тәсирли вагыз этдилер велин, көп санлы яхудылар ве кесеки миллетлер иман этдилер+. 2Эмма иман этмедик яхудылар кесеки миллетлери бу ики ресулың үстүне күшгүрип, иманлылара гаршы оларың аңыны зәхерледилер. 3Павлус билен Барнап бу ерде узак вагт галып, Реб Иса хакында батыргайлык билен вагыз этдилер. Иса хем олара аламатлар ве мугҗызалар гөркезмек башарныгыны берип, Өз мерхемети барадакы хабары олар аркалы тассыклады+. 4Шәхериң халкы икә бөлүнди; оларың бир бөлеги яхудыларың, бир бөлеги-де ресулларың тарапына гечди+.

5Шундан соң яхудылар ве башга миллетлер өзлериниң ёлбашчылары билен бирликде ресулларың үстүне топулып, олары дашламакчы болдулар. 6Ресуллар мундан хабарлы болансоңлар, Ликаонияның Листра, Дербе шәхерлерине ве оларың даш-төверегине гачдылар+. 7Ол ерлерде-де Хош Хабары вагыз этдилер.

Павлус билен Барнап Листрада ве Дербеде

8Листрада аяклары ысмаз бир адам яшаярды. Ол догабитди отурады ве хич вагт йөремәнди+. 9Бу адам Павлусың гүррүңини диңләп отырды. Павлус хем оңа диканлап середип, онуң сагалҗагына иманының бардыгыны гөрди+. 10Шонда Павлус гаты сес билен: «Ериңден тур!» дийди. Ол хем товсуп турды-да, йөрәп башлады+. 11Мәхелле Павлусың эден ишини гөрүп, ликаония дилинде: «Худайлар ынсан кешбинде бизиң янымыза инипдирлер!» дийип гыгырышдылар+. 12Барнабы Зевс, Павлусы болса, эсасы сөз сөзлейәнчидиги үчин Хермес[*] дийип атландырдылар. 13Зевсиң бутханасы шәхериң дашында ерлешйәрди. Зевс руханысы бойнуна гүл чеменлери гейдирилен өкүзлери шәхер дервезелериниң агзына гетирип, халк билен бирликде гурбанлык берҗек болды+. 14Эмма ресуллар Барнап билен Павлус муны эшидип, якаларыны йыртып, халкың ортасына күрсәп гирдилер. Олар батлы сес билен:+
15«Адамлар! Нәме үчин бейле эдйәрсиңиз? Биз хем сизе меңзеш ынсандырыс. Сизе Хош Хабар алып гелдик. Инди бу бош затлардан эл чекиң-де, ери, гөги, деңзи ве олардакы әхли зады ярадан дири Худая тарап доланың+. 16Гечен дөвүрде Худай әхли миллетлере өз ёллары боюнча йөремәге ругсат берди+. 17Муңа гарамаздан, Ол Өзүниң бардыгыны хич хачан субутсыз гоймаяр. Середиң! Сизе ягшылык эдип, асмандан ягыш ягдыряр, мөвсүминде хасыл берйәр, гарныңызы биркемсиз дойруп, йүреклериңизи шатлыкдан долдуряр» дийдилер+. 18Бу сөзлер билен олар халкы өзлерине гурбанлык хөдүр этмекден зордан дәндирдилер.[*]
19Эмма Антиёхдан, Икониядан гелен яхудылар халкы өҗүкдирип, Павлусы дашладылар ве өлендир өйдүп, оны шәхерден сүйрәп чыкардылар+. 20Эмма шәгиртлер дашына үйшенлеринде, Павлус еринден туруп, шәхере гайтды. Эртеси гүн ол Барнап билен Дербә тарап ёла дүшди.

21Дербеде олар Хош Хабары вагыз эдип, көп шәгирт топладылар. Соңра Листра, Икония ве Антиёха доланып гелдилер. 22Олар шәгиртлери рухландырдылар ве олара иманда берк дурмагы үндәп: «Худайың Шалыгына гирмегимиз үчин, бизиң көп мушакгатлары башдан гечирмегимиз герек» диййәрдилер+. 23Павлус билен Барнап хер бир йыгнак үчин ёлбашчылар белледилер. Соңра дога-дилег эдип, агыз бекләп бу ёлбашчылары өзлериниң иман эден Реббине табшырдылар+. 24Онсоң Писидяның ичинден гечип, Памфилия гелдилер. 25Перга шәхеринде Иса хакында вагыз эденлеринден соң, Атталия гитдилер. 26Ол ерден хем олар гәмили Антиёха доланып гелдилер. Павлус билен Барнап бу шәхерде өзлерини Худайың мерхеметине табшырып, хут шу ерден шинди тамамлан ишлерини амала ашырмага уграпдылар+. 27Антиёха геленлеринден соң, ресуллар йыгнагы бир ере чагырып, олара Худайың өзлери аркалы әхли битирен ишлерини ве яхуды дәллериң иман этмеги үчин, Онуң ачан ёлы барада гүррүң бердилер. 28Ресуллар узак вагтлап шәгиртлер билен биле болдулар.

15‑нҗи бап

Иерусалимдәки маслахат

15^1Яхудыядан бирнәче адам Антиёха гелип, доганлара: «Мусаның адаты боюнча сүннетленмесеңиз, халас болуп билмерсиңиз» дийип өвредйәрдилер+. 2Павлус билен Барнап бу адамлар билен көп чекелешип җеделлешдилер. Онсоң бу меселәни чөзмек үчин, бейлеки доганларың бирнәчеси билен бирликде, Павлус билен Барнап Иерусалимдәки ресулларың, ёлбашчыларың янына гитмели диен карара гелинди+. 3Иманлылар йыгнагы олары ёла салып угратды. Олар Финикияның ве Самарияның ичинден гечип, кесеки миллетлериң-де Худайы кабул эдендиклери барада гүррүң бердилер. Бу хабар хемме иманлылара улы шатлык гетирди. 4Иерусалиме геленлеринде болса, ресуллардыр ёлбашчылар ве тутуш йыгнак олары гызгын гаршылады. Павлус билен Барнап Худайың өзлери аркалы битирен әхли ишлерини йыгнананлара гүррүң бердилер. 5Эмма фарисейлер топарындан иман эденлериң кәбири аяга галып: «Кесеки миллетлерден боланлары сүннетлемели ве олара Мусаның кануныны берҗай этмеги табшырмалы» дийдилер. 6Онсоң ресуллар ве ёлбашчылар бу меселе барада маслахатлашмага йыгнандылар. 7Йыгнакда гүррүң узага чекенсоң, Петрус еринден туруп, олара шейле дийди: «Доганлар! Өзүңиз билйәнсиңиз, кесеки миллетлере Хош Хабары вагыз этмегим үчин, энчеме вагт мундан өң Худай араңыздан мени сайлады. Ол муны миллетлериң Хош Хабары эшидип, иман этмеги үчин шейле этди+. 8Хер бир ынсаның йүрегини билйән Худай бизе берен Мукаддес Рухуны кесеки миллетлере хем берди. Шу аркалы олары кабул эдендигини тассыклады+. 9Худай оларың иманы аркалы йүреклерини пәкледи. Шейдип, Худай бизиң билен кесеки миллетлериң арасындакы пархы ёк этди+. 10Бейле болса, нәме үчин ата-бабаларымызың ве өзүмизиң гөтерип билмедик боюнтырыгымызы шәгиртлериң бойнуна саляңыз? Худайы сынаҗак болярсыңызмы+? 11Ёк! Биз өзүмизиң хем, оларың хем Реббимиз Исаның мерхемети билен халас боляндыгымыза ынанярыс»+.

12Онсоң хеммелер дымып, Павлус билен Барнабы диңледилер. Олар Худайың өзлери аркалы кесеки миллетлере гөркезен бейик аламатларыны ве мугҗызаларыны гүррүң бердилер. 13Олар гүррүңлерини гутарандан соң, Якуп сөзе башлап, шейле дийди: «Доганлар, маңа гулак асың!+
14Ине, Симун[*] бизе Худайың илки билен кесеки миллетлере нәхили назар саландыгыны ве оларың арасындан Өзүне бир халк сайлап аландыгыны дүшүндирип берди. 15Пыгамберлериң сөзлери-де бу айдыланлар билен габат гелйәр. Ине, онда шейле язылан:

16+„Мундан соң Мен доланып гелип,

Давудың йыкылан чадырыны дикелдерин.

Вейран болан ерлерини оңарып,
оны тәзеден бина эдерин.

17Шейдип, аман галанлар Ребби агтарсын,

Маңа дегишли әхли миллетлер Ребби гөзлесин.

Муны бу затлары эдйән Реб айдяндыр,+

18булар гадымдан мәлимдир“.

19Шонуң хем Худайы кабул эдйән кесеки миллетлере кынчылык дөретмели дәл диен карара гелдим. 20Гайтам, олара хат язып, шейле диелиң: „Бутлара хөдүрленен гурбанлык этини иймекден, зынадан, дамагы чалынмадык харам хайваның этинден ве ганындан даш дуруң“+. 21Чүнки Мусаның кануны гадым дөвүрден бәри хер бир шәхерде вагыз эдилйәр, хер Сабат гүни синагогаларда окаляр».

Кесеки миллетлерден болан иманлылара хат

22Соңра ресуллар ве йыгнагың ёлбашчылары тутуш иманлылар йыгнагы билен бирликде бирнәче адамы сайлап, олары Павлус хем-де Барнап билен Антиёха ибермек карарына гелдилер. Олар ики адамы: Барсаба лакамлы Юдасы ве Силасы сайладылар, оларың икиси-де доганларың арасында ёлбашчыдылар+. 23Эллерине шу хаты берип, олары угратдылар: «Сизиң доганларыңыз болан биз ресуллар ве ёлбашчылар Антиёхда, Сирияда, Киликияда яшаян яхуды дәл иманлы доганлара салам ёллаярыс. 24Бизиң эшидишимизе гөрә, арамыздан кәбирлери барып, өз сөзлери билен сизи ховсала салып, аңыңызы булашдырыпдырлар. Эмма олары биз ибермедик+. 25Шонуң үчин хем арамыздан бирнәче адамы сайлап, олары эзиз достларымыз Барнап ве Павлус билен биле сизиң яныңыза ёлламагы бир агыздан карар этдик. 26Булар Реббимиз Иса Месих е гуллук этмек үчин җаныны орта гоян адамлардыр. 27Шейлеликде, биз Юдас билен Силасы ёллаярыс, олар бизиң язанларымызы дил үсти билен тассыкларлар. 28Биз Мукаддес Рухуң ёлбашчылыгында шу ваҗып талаплардан башга хич бир зады сизиң үстүңизе йүклемезлиги макул гөрдүк:+
29бутлара хөдүрленен гурбанлык этини иймекден, зынадан, дамагы чалынмадык харам хайваның этинден ве ганындан даш дуруң.[*] Шулардан саклансаңыз, ягшы иш эдерсиңиз. Хош, саг-саламат болуң».

30Шейлеликде, олар ёла дүшдүлер. Антиёха гелип, иманлылары үйшүрдилер-де, хаты говшурдылар. 31Иманлылар хатдакы рухландырыҗы хабары окап, шат болдулар. 32Юдас билен Силас пыгамбердилер. Олар доганлара көп өвүт-несихат эдип, оларың иманыны беркитдилер+. 33Бирнәче вагт ол ерде боланларындан соңра, доганлар олары ресулларың янына саг-саламат уградып гойбердилер.[*]
35Павлус ве Барнап хем Антиёхда галдылар. Олар башгалар билен бирликде халка сапак өвредип, Реб Иса хакындакы Хош Хабары вагыз этдилер+.

Павлус билен Барнап бири-бирлеринден айрылярлар

36Бирнәче гүнден соң Павлус Барнаба: «Инди Реббиң Хош Хабарыны вагыз эден шәхерлеримизе доланып баралы, ол ердәки доганларымызы гөрүп, хал-ягдайларыны соралы» дийди. 37Марк дийлип атландырылян Ёханнаны-да Барнап өзлери билен әкитмек ислейәрди+. 38Эмма Павлус өзлерини Памфилияда терк эдип, Худайың хызматыны ахырына ченли биле довам этмедик Маркы әкитмеги макул билмеди+. 39Шейлеликде, араларында агзалалык дөрәп, олар бири-бирлеринден айрылдылар. Барнап янына Маркы алып, гәми билен Кипре гитди. 40Павлус болса Силасы сайлады, иманлылар олары Реббиң мерхеметине табшыранларындан соңра, олар ёла дүшдүлер+. 41Олар Сирия, Киликия айланып, йыгнаклары беркитдилер.

16-нҗы бап

Тимотеос Павлус билен Силаса гошуляр

16^1Павлус Дербе ве Листра шәхерлерине гелди. Листрада Тимотеос атлы Исаның бир шәгирди барды. Онуң эҗеси иманлы яхудыды, какасы болса грекди+. 2Листрадакы ве Икониядакы доганлар ол барада говы сөзлер айдярдылар. 3Павлус Тимотеосы өзи билен әкитмек ислейәрди. Шонуң үчин оны сүннет этдирди, себәби ол ерде яшаян яхудыларың хеммеси Тимотеосың какасының грекдигини билйәрди+. 4Олар шәхерлериң ичинден гечип, ол ердәки иманлылара Иерусалимдәки ресуллар ве ёлбашчылар тарапындан кабул эдилен карарлара эермеклиги табшырярдылар+. 5Шейлеликде, доганларың иманы хас-да беркәп, оларың саны гүнсайын артярды+.

Павлус Македония барада гөрнүш гөрйәр

6Мукаддес Рух тарапындан Реббиң сөзүни Азия велаятына вагыз этмеклик бөкделенсоң, Павлус дагы Фрикия ве Галатя үлкесинден гечдилер+. 7Олар Мися серхедине гелип, Битиния велаятына гирмекчи болдулар. Эмма Иса Мукаддес Рух аркалы олара ругсат бермеди+. 8Онсоң Мисяның үсти билен Троаса гитдилер+. 9Шол гиҗе Павлус бир гөрнүш гөрди. Македониялы бир адам онуң гаршысында дуруп: «Македония гел, бизе көмек эт!» дийип ялбарды. 10Павлус бу гөрнүши гөренсоң, Худай бизи олара Хош Хабары вагыз этмәге чагыряр диен нетиҗә гелип, биз дессине Македония тарап ёла дүшдүк.

Лидия иман эдйәр

11Шейлеликде, Троасдан гәми билен гөни Самофракия, эртеси хем Неаполисе гитдик. 12Ол ерден-де Македонияның эсасы велаятында ерлешйән Филипи шәхерине гелдик. Бу шәхер Риме гарашлыды. Биз бирнәче гүнләп ол ерде галдык+. 13Сабат гүни биз шәхерден деря якасына чыкдык. Ол ерде ыбадат эдилйән ериң бардыгыны билйәрдик. Онсоң ол ерде йыгнанан аяллар билен отурып, олара гүррүң бермәге башладык. 14Бизи диңләп отуранларың арасында Лидия атлы бир сөвдагәр аял хем барды. Ол Тиятира шәхеринден болуп, гырмызы парчалар сатярды. Бу аял Худая сежде эдйәрди. Павлусың сөзлерине гулак асмак үчин, Реб онуң йүрегини ачды+. 15Лидия тутуш өй-ичерси билен сува чүмдүриленден соңра бизи өйүне чагырып: «Мени Реббе садык сайян болсаңыз, гелиң-де, өйүмде галың» дийип ялбарып, бизи ырды+.

Павлус билен Силас туссаглыкда

16Бир гүн ыбадат эдилйән ере баряркак, палчылык рухы эелән бир хызматкәр гыза душ гелдик. Бу гыз пал атмаклык билен хоҗайынларына көп пул газанып берйәрди. 17Ол Павлусың ве бизиң ызымыза дүшүп: «Бу адамлар Бейик Худайың гулларыдыр. Олар сизе[*] халас болмагың ёлуны вагыз эдйәрлер» дийип гыгырярды+. 18Ол энчеме гүнләп шейле дийип гыгырмагыны довам этди. Ахыры Павлус бизар болуп, ызына өврүлип, арвах-җына: «Иса Месих иң адындан буюрярын: бу гызың ичинден чык!» дийди. Арвах-җын шол пурсадың өзүнде гыздан чыкды+. 19Онуң хоҗайынлары газанч умытларының элден гиденини гөрүп, Павлус билен Силасы тутуп, базар мейданчасына сүйрәп гетирдилер. 20Олары хәкимлериң өңүне гетирип: «Бу адамлар шәхеримизде башагайлык дөредйәрлер. Өзлери хем яхудылар, 21биз болса римлилер, олар бизиң канунымыза терс гелйән адатлары вагыз эдйәрлер. Бизе оларың адатларыны кабул этмек я-да берҗай этмек гадагандыр» дийдилер+. 22Халк хем Павлус билен Силаса гаршы аяга галды. Шейлеликде, хәкимлер эсгерлере оларың эшиклерини сыпырып, таяклап урмагы буюрдылар+. 23Көп таякланларындан соң, зындана салдылар-да, зынданың баш гөзегчисине олары берк сакламагы табшырдылар. 24Ол хем шейле буйрук алансоң, олары зынданың ички бөлүмине салып, аякларына гандал баглады+.

25Ярыгиҗе төвереги Павлус билен Силас дога-дилег эдип, Худая өвгүли нагмалар айдярдылар, туссаглар хем олары диңлейәрди+. 26Бирденкә гүйчли ертитреме болды, зынданың биняды сарсып, әхли гапылар бирбада ачылды, хеммелериң зынҗыры үзүлди+. 27Укудан оянан баш гөзегчи зынданың гапыларының ачыкдыгыны гөрди. Ол туссаглар гачандыр өйдүп, өзүни өлдүрҗек болуп, гылыҗыны сырды+. 28Эмма Павлус гаты сес билен: «Саклан! Җаныңа каст этме, бизиң хеммәмиз шу ерде!» дийип гыгырды. 29Баш гөзегчи чыра гетирдип, ичери күрсәп гирди. Ол сандырап барып, Павлус билен Силасың аягына йыкылды+. 30Олары дашары чыкарып: «Агалар! Мен халас болмак үчин нәме этмели?» дийип сорады+. 31Олар хем: «Реббимиз Иса иман эт, өзүң-де, тутуш өй--ичериң хем халас болар» дийдилер+. 32Соңра олар баш гөзегчә ве онуң өй-ичерисине Реббиң Хош Хабарыны вагыз этдилер. 33Шол гиҗәниң өзүнде баш гөзегчи олары бир чете чыкарып, яраларыны ювды. Соңра дессине ол өй-ичерсиндәкилер билен биле сува чүмдүрилди+. 34Онсоң олары өйүне салып, өңлерине сачак язды. Ол тутуш өй-ичерси билен бирликде Худая иман эдендигине бегенди+.

35Эртеси даң атанда, хәкимлер өз гуллукчыларыны иберип: «Шол адамлары бошат» дийдилер. 36Зынданың баш гөзегчиси хем бу хабары Павлуса етирип: «Хәкимлер сизе гидибериң дийип хабар ёллапдырлар. Инди сиз гидип билерсиңиз. Саг-аман барың» дийди. 37Эмма Павлус олара: «Рим раятыдыгымыза гарамаздан, бизи халкың өңүнде биканун енчдилер, зындана ташладылар. Нәме үчин инди бизи огрынча бошадып гойберҗек болярлар? Бу болмаз! Гой, бизи зындандан өзлери гелип чыкарсынлар» дийди+. 38Гөзегчилер хем бу сөзлери хәкимлере етирдилер. Хәкимлер Павлус билен Силасың Рим раятыдыгыны эшидип, гаты ховсала дүшдүлер. 39Хәкимлер гелип, олардан өтүнч сорадылар ве зындандан алып чыкдылар. Соңра олара шәхерден гитмеклерини хайыш этдилер+. 40Павлус билен Силас зындандан чыкып, Лидияның өйүне бардылар. Олар бу ерде иманлылар билен душушып, олары рухландырдылар, соңра ол ерден гитдилер+.

17‑нҗи бап

Павлус Салоникиде вагыз эдйәр

17^1Павлус билен Силас Анфипол ве Аполония шәхерлериниң ичинден гечип, Салоникә гелдилер. Ол ерде яхудыларың бир синагогасы барды+. 2Павлус адатдакысы ялы синагога гитди ве үч Сабат гүни олар билен Мукаддес Язгылар боюнча гүррүң этди+. 3Ол Месих иң гөрги гөрмегиниң ве соңра өлүмден дирелмегиниң герек боландыгыны дүшүндирип субут этди. Ол: «Мениң сизе вагыз эдйән Исам Месих дир» дийди+. 4Олардан кәбири Павлус билен Силаса ынанып, олара гошулдылар. Шейле хем Реббе сежде эдйән көп санлы греклер ве ёкары мертебели энчеме аяллар олара гошулдылар. 5Эмма яхудылар гөрипчилик этдилер, олар базарда бикәр гезип йөрен эрбет адамларың бирнәчесини янларына топлап, шәхерде гозгалаң туруздылар. Павлус билен Силасы тапып, мәхелләниң өңүне чыкармак үчин, Ясоның өйүне дөкүлдилер+. 6Эмма олары тапып билмәнсоңлар, Ясон билен бирнәче доганлары шәхер ёлбашчыларының өңүне сүйрәп гетирип: «Бу адамлар бүтин дүнйәде булагайлык дөредип, бизиң шәхеримизе хем гелдилер. 7Ясон олара өйүнден җай берди. Оларың хеммеси Иса диен патыша бар дийип, императорың перманларына гаршы чыкярлар» дийип гыгырдылар+. 8Халк ве шәхер ёлбашчылары бу хабары эшидип ховсала дүшдүлер. 9Онсоң Ясон билен бейлекилери җериме төләнлеринден соң бошадып гойбердилер.

Павлус билен Силас Берия шәхеринде

10Доганлар шол гиҗәниң өзүнде Павлус билен Силасы Берия шәхерине ибердилер. Олар шәхере гелип, яхудыларың синагогасына бардылар. 11Бериядакы яхудыларың гөзъетими Салоникидәки яхудыларыңка гаранда хас гиңди. Олар Иса хакындакы хабары гөвүнҗеңлик билен кабул эдип, Павлусың айданларының хакыкатдыгыны гөрмек үчин, Мукаддес Язгылары хер гүн селҗерйәрдилер. 12Яхудыларың көпүси, шейле хем ат-абрайлы энчеме грек аяллары ве эркеклери Иса иман этдилер.

13Эмма Салоникидәки яхудылар Павлусың Берияда Худайың Хош Хабарыны вагыз эдендигини биленлеринде, ол ере хем гитдилер. Олар халкы өҗүкдирип, ховсала салдылар. 14Шонда доганлар Павлусы шобада деңзиң кенарына угратдылар. Силас билен Тимотеос болса Берияда галдылар. 15Павлусы уградянлар оны Афина ченли гетирдилер. Олар Павлусдан: «Силас билен Тимотеос тизден-тиз мениң яныма гелсинлер» диен буйругы алансоңлар, Берия шәхерине доланып гелдилер.

Павлус Афиныда вагыз эдйәр

16Павлус Афиныда Силас билен Тимотеоса гарашярка, шәхериң бутлардан долудыгыны гөрүп, йүреги гыйылды+. 17Шонуң үчин Павлус синагогада яхудылар ве Реббе сежде эдйән көп санлы греклер билен гүррүңлешди. Шейле хем хер гүн базарда душ гелен адамлара вагыз этди. 18Бирнәче эпикур ве стоик таглыматчылар хем Павлус билен җеделлешдилер. Кәбири: «Бу яңра нәме дийҗек боляр?» дийсе, кәбири: «Ол кесеки худайлар барада вагыз эдйәр» диййәрди. Олар Павлус Исаның Хош Хабарыны ве дирелишини вагыз эдйәндиги үчин шейле диййәрдилер. 19Олар Павлусы тутуп, Арёпагус меҗлисине гетирип, шейле дийдилер: «Сениң өвредйән бу тәзе таглыматыңың нәмедигини биз хем билсек болармы+? 20Сен бизиң өң эшитмедик кәбир гең затларымыз барада гүррүң эдйәрсиң. Биз инди бу затларың нәме аңладяндыгыны билмек ислейәрис». 21Хемме афинылылар ве ол ерде яшаян башга миллетлер әхли вагтларыны тәзе дүшүнҗелер барада гүррүң этмек я-да диңлемек билен гечирйәрдилер. 22Павлус Арёпагус меҗлисиниң ортасында дуруп, шейле дийди: «Эй, афинылылар! Мен сизиң берк диндардыгыңызы гөрйәрин. 23Мен бүтин шәхере айланып чыкып, сизиң ыбадат эдйән затларыңызы гөзден гечирдим. Бу затларың арасындан „НӘТАНЫШ ХУДАЯ“ диен язгылы бир гурбанлык сыпасыны гөрдүм. Ине, мен сизе өзүңизиң танамаздан сежде эдйән Худайыңыз барада гүррүң бермекчи. 24Әлем-җаханы ве ондакы әхли затлары ярадан Худай ериң-гөгүң Хөкүмдары болуп, Ол ынсан эли билен ясалан ыбадатханаларда яшамаяр+. 25Ол ынсан элиниң хызматына мәтәч дәл, Ол хич зада зар дәл, себәби хер бир ынсана яшайыш, дем ве әхли зады берйән Онуң Өзүдир+. 26Худай әхли миллетлери бир адамдан ярадып, олары бүтин ер йүзүне яйратды. Оларың яшаҗак вагтыны ве чәгини өңүнден белләп берди+. 27Ол булары Өзүни агтарсынлар, гөзләп тапсынлар дийип этди. Хакыкатданам, Худай бизиң хич биримизден узакда дәлдир. 28Биз Онуң билен яшаяндырыс, херекет эдйәндирис ве бардырыс. Кәбир шахырларыңызың айдышы ялы: „Биз Онуң зүрядыдырыс“+. 29Хава, биз Худайың зүрятларыдырыс. Шонуң үчин-де, биз Оны ынсан сунгаты ве хүнәри аркалы алтындан, күмүшден я-да дашдан ясалан хейкеле меңзетмели дәлдирис+. 30Худай ынсанларың гечмишдәки наданлыгына гөз юмды. Инди болса Ол хемме ерде әхли адамларың тоба этмегини буюряр+. 31Чүнки Худай Өз беллән Ынсаны аркалы дүнйәни адалатлы хөкүм этҗек гүнүни белледи. Оны өлүмден дирелтмек билен Оны белләндигини әхли ынсанлара субут этди»+.

32Олар Павлусың өлүмден дирелиш барадакы вагзыны эшиденлеринде, кәбирлери оны масгара этди, кәбирлери болса: «Бу хакда сени ене диңләрис» дийдилер. 33Шейлеликде, Павлус оларың арасындан чыкып гитди. 34Бирнәче адам оңа гошулып иман этди. Оларың арасында меҗлис агзасы Диёнис, шейле хем, Дамара атлы бир аял ве башга-да энчеме адамлар барды.

18‑нҗи бап

Павлус Коринтос шәхеринде

18^1Мундан соң Павлус Афиныны ташлап, Коринтоса гитди. 2Ол ерде Павлус Акила атлы бир яхуды билен танышды. Акила аслы Понтуслы болуп, аялы Прискилла билен яңы-якында Италиядан гелипди. Себәби император Клавдий хемме яхудыларың Римден чыкмаклары барада перман чыкарыпды. Павлус бу машгаланы гөрмәге гитди+. 3Олар хем Павлус ялы чадыр тикмек билен мешгулланярдылар, шонуң үчин Павлус олар билен яшап, биле ишледи. 4Павлус хер Сабат гүни синагогада Хош Хабар хакда пикир алшып, яхудылары ве греклери ынандырмага чалышярды+. 5Силас билен Тимотеос Македониядан геленлеринден соң, Павлус тутуш вагтыны Иса хакдакы хабары вагыз этмәге багышлады. Ол яхудылара Исаның Месих диги барада шаятлык этди+. 6Эмма олар Павлуса гаршы чыкып, оңа сөгмәге башладылар. Шонда Павлус олардан нәразы болуп, эгин-эшигиниң чаңыны какып: «Ганыңыз өз бойнуңыза болсун, менде айып ёк. Мундан бейләк мен кесеки миллетлериң янына гитҗек» дийди+. 7Онсоң Павлус ол ерден чыкып, Титус Юстус атлы бир адамың өйүне барды. Титус Юстус Худая сежде эдйән адам болуп, онуң өйи синагога билен янашыкды. 8Синагога баштутаны Криспус тутуш өй-ичерси билен биле Реббе иман этди. Павлусы диңлән энчеме коринтослылар хем иман эдип, Исаның ады билен сува чүмдүрилдилер+.

9Бир гиҗе Реб гөрнүш аркалы Павлуса шейле дийди: «Горкма, гепле, дымма! 10Мен сениң билендирин, хич ким саңа азар бермез, яманлык этмез, себәби бу шәхерде Мениң халкымың саны көпдүр». 11Шейлеликде, Павлус бир ярым йыллап оларың арасында галып, Худайың сөзүни өвретди. 12Ахая велаятының хәкими Галиёның дөврүнде яхудылар бирлешип, Павлуса гаршы чыкдылар ве оны казыете гетирдилер. 13Олар: «Бу адам кануна гаршы ёллар билен халкы Худая сежде этмәге ыряр» дийдилер. 14Павлус яңы сөзе башламакчы болуп дурка, Галиё яхудылара йүзленип: «Эй, яхудылар! Эгер даваңыз бир адалатсызлык я агыр җенаят хакда болан болсады, сизи сабырлылык билен диңлемеги макул билердим. 15Эмма меселәңиз сөзлер, атлар ве өз кануныңыз барада экен, булары өзүңиз чөзүң. Мениң булара казылык эдесим геленок» дийди+. 16Шейлеликде, олары казыетден ковуп гойберди. 17Онсоң олар синагоганың баштутаны Состениси казыетиң өңүнде тутуп енчдилер. Эмма Галиё буларың хич бирине үнс хем бермеди.

Павлус Антакия доланяр

18Павлус Коринтосда ене энчеме гүнләп галды. Соңра доганлар билен хошлашып, гәмиде Сирия гитди. Прискилла билен Акила хем онуң билен гитдилер. Павлус Худая эден вадасыны саклап, Кенхрея тарап ёла дүшмезден өң, сачыны сырдырды+. 19Эфесе геленлеринде, Павлус Прискилла билен Акиланы шол ерде галдырды. Өзи болса синагога гидип, яхудылар билен Хош Хабар хакда пикир алышды+. 20Адамлар Павлусдан өз янларында көпрәк галмагыны хайыш этдилер, эмма Павлус разы болмады. 21Хошлашмаздан өң, олара сөз берип: «Худай оңласа, яныңыза ене гелерин» дийди. Шундан соң Эфеси галдырып, гәмиде ёла дүшди+. 22Павлус Кайсария геленде, Иерусалиме гидип, иманлылар топары билен гөрүшди. Соңра Антиёха гитди. 23Ол ерде бирнәче вагт боландан соң, ене ёла дүшди, Галатя ве Фрикия үлкелерини айланып, әхли шәгиртлери иманда беркитди+.

Аполло вагыз эдйәр

24Шол вагт Аполло атлы бир яхуды Эфесе гелди. Онуң аслы исгендериялыды. Гепе чепер Аполло Мукаддес Язгылары өрән говы билйәрди+. 25Реббиң ёлунда тәлим алан бу адам рухы хыҗув билен геплейәрди. Диңе Яхяның чүмдүриш таглыматыны алан хем болса, Иса билен баглы таглыматы догры өвредйәрди+. 26Ол синагогада гайдувсызлык билен геплемәге башлады. Прискилла билен Акила Аполлоның вагзыны эшиденлеринде, оны өз өйлерине чагырып, оңа Худайың ёлуны хас долы дүшүндирип бердилер+. 27Аполло Ахая гитмеги йүрегине дүвди. Эфесдәки доганлар ол ердәки шәгиртлере оны оңат гаршы алмакларыны сорап, хат яздылар. Аполло Ахая гелип, Худайың мерхемети билен иман эденлере улы көмек этди+. 28Ол Мукаддес Язгылар эсасында Исаның Месих дигини субут эдип, яхудыларың нәхакдыгыны халкың өңүнде ач-ачан паш эдйәрди+.

19-нҗы бап

Павлус Эфес шәхеринде

19^1Аполло Коринтосдака, Павлус дүзлүклериң үсти билен Эфесе гелди. Бу ерде бирнәче иманлы доганлары тапды+. 2Олардан: «Иман эдениңизде Мукаддес Рухы кабул этдиңизми?» дийип сорады. Олар хем оңа: «Бизиң Мукаддес Рухуң бардыгындан хатда хабарымызам ёк» дийдилер. 3Олардан: «Онда нәмә эсасланып чүмдүрилдиңиз?» дийип сорады. Олар: «Яхяның чүмдүрмесине эсасланып чүмдүрилдик» дийип җогап бердилер+. 4Павлус: «Яхя тоба эденлери чүмдүрйәрди. Ол халкы өзүнден соңра Гелене, ягны Иса иман этмәге чагырды» дийди+. 5Олар муны эшидип, Реб Исаның ызына эериҗилер хөкмүнде сува чүмдүрилдилер+. 6Павлус оларың үстлерине элини гоян бадына, олара Мукаддес Рух инди. Олар нәмәлим диллерде гепләп, пыгамберлик этмәге башладылар+. 7Оларың хеммеси он ики адам төвереги барды.

8Павлус үч айлап синагога барып, ол ерде халка ынандырыҗы делиллер билен Худайың Шалыгы барада батыргай вагыз этди+. 9Эмма кәбирлери кечҗаллык эдип, ынанмак ислемедилер ве халкың өңүнде «Исаның Ёлы» атлы топары яманламага башладылар. Шейлеликде, Павлус оларың янындан гайтды ве иманлылары-да өзи билен алып гайтды. Ол Тиран диен адамың диванханасында хер гүн сөхбет этди. 10Бу иш ики йыл довам этди. Шейдип, Азия велаятында яшаянларың хеммеси: яхудыларам, греклерем Реббиң Хош Хабарыны эшитдилер.

11Худай Павлусың эли билен гөрлүп-эшидилмедик гудратлары гөркезди. 12Павлуса деген эляглыкдыр гушаклары алып, хассаларың үстүне япанларында, олар дертлерине шыпа тапярдылар, олардан арвах-җынлар чыкярды+.

13Шәхерден-шәхере айланып, арвах-җынлары ковуп чыкарян кәбир яхудылар топары хем барды. Олар арвах-җын эеләнлере Реб Исаның ады билен шыпа бермәге сынанышып: «Павлусың вагыз эдйән Исасының ады билен сизе буйрук берйәрин!» диййәрдилер+. 14Яхудыларың Скева атлы баш руханысының еди оглы-да бу иш билен мешгулланярды. 15Бир гезек арвах-җын олардан: «Исаны танаярын, Павлусы-да билйәрин, йөне сиз ким?» дийип сорады+. 16Онсоң эрбет рух эелән адам оларың үстүне топулып, әхлисини басды. Шонда олар бу өйден ялаңач хем яралы гачып гитдилер. 17Эфесде яшаян яхудыларың ве греклериң хеммеси бу ваканы эшидип горкдулар. Реб Исаның ады бейгелди. 18Иман эденлериң көпүси гелип, эден этмишлерини ачык боюн алдылар+. 19Җадыгөйлик билен мешгулланянларың энчемеси китапларыны үйшүрип, хеммәниң гөзүниң алнында якдылар. Оларың бахасыны хасапланларында, элли мүң күмүш теңңе чыкды. 20Шейлеликде, Реббиң Хош Хабары барха яйрап, гүйч-гудраты артярды+.

21Бу вакалардан соң, Павлус Македонияның ве Ахаяның үстүнден гечип, Иерусалиме гитмеги йүрегине дүвди. Павлус: «Ол ерде боланымдан соң, Рими хем гөрмегим герек» дийди+. 22Ол өз ики көмекчисини: Тимотеос билен Эрасды Македония ёллады. Өзи болса бирнәче вагтлап Азия велаятында галды+.

Эфесдәки галмагал

23Шол вагтлар «Исаның Ёлы» атлы топар догрусында улы галмагал турды. 24Деметрей атлы бир зергәр барды. Ол күмүшден Артемис бутханасының шекиллерини ясамак билен уссалара көп гирдеҗи гетирерди. 25Деметрей уссалары ве шунуң ялы иш билен мешгулланянлары үйшүрип, шейле дийди: «Адамлар! Бизиң шу хүнәр аркалы оңат газанч эдйәндигимизи өзүңиз билйәнсиңиз. 26Эмма Павлусың: „Ынсан эли билен ясалан худайлар асла худай дәлдир“ дийип, диңе Эфесде дәл, эйсем, бүтин Азия велаятында көп адамлары ынандырып аздырандыгыны-да гөрүп-эшидйәнсиңиз+. 27Бизиң бу сенедимизе халкың арасында абрайдан дүшмек ховпы абаняр. Диңе бу ховп дәл, эйсем, бейик зенан худай Артемисиң бутханасының-да хич зат сайылып, бүтин Азия велаятының ве дүнйәниң сежде эдйән худайының шөхраты пуҗа чыкмагы ахмал». 28Олар муны эшиденлеринде, гахар-газапдан долуп: «Эфеслилериң Артемиси бейикдир!» дийип гыгырмага башладылар. 29Шейдип, бүтин шәхер галагоплуга дүшди. Халк македониялы Гаюс билен Аристархы тутуп, олары томаша мейданына сүйрәп гетирди. Бу икиси ёлда Павлуса ёлдаш болупдылар+. 30Павлус халкың арасына гирмекчи боланда, шәгиртлер оны гойбермедилер. 31Онуң достлары болан Азия велаятының хәкимлеринден кәбири-де Павлуса хабар ёллап, томаша мейданында гөрүнмезлигини хайыш этдилер. 32Томаша мейданындакы җемагат галагоплуга дүшди. Оларың херси бир зат дийип гыгырярды. Көпүси нәме үчин үйшендиклерини хем билмейәрди. 33Онсоң яхудыларың итермеги билен, мәхелләниң ичинден Исгендер диен бир адамы өңе чыкардылар. Кәбир адамлар нәме диймелидигини оңа гыгырып айтдылар. Исгендер эли билен ышарат эдип, халкың өңүнде гепләп, өзүни гораҗак болды. 34Эмма халк онуң яхудыдыгыны биленде, хеммеси бирагыздан: «Эфеслилериң Артемиси бейикдир!» дийип, ики сагатлап гыгырып дурдулар. 35Шәхер кәтиби мәхелләни көшешдирип, шейле дийди: «Эй, эфеслилер! Бейик Артемис бутханасының ве асмандан инен хейкелиниң горагчысының Эфес шәхеридигини ким билмейәр?! 36Муны хич ким инкәр эдип билмез. Шонуң үчин хем өзүңизи рахат алып барып, пайхаслы херекет этмелисиңиз. 37Бу адамлар не бутхана огрусы, не-де худайымыза дил етирипдирлер, эмма сиз олары бу ере гетирдиңиз. 38Деметрейиң я-да онуң янындакы уссаларың бирине гаршы давалары бар болса, казыетиң гапылары ачык, ол ерде казылар бар. Гой, бири-бирине гаршы айыпламаларыны айдып, шол ерде арз этсинлер. 39Башга бир чәре гөрмекчи болсаңыз, онда ол кануны йыгнакда чөзүлер. 40Бу гүнки вакалар зерарлы, бизи гозгалаң турузмакда айыпламаклары ахмал. Бизде бу топланышыгы аклап билҗек хич бир делил ёк». Ол шейле дийди-де, үйшен мәхелләни даргадып гойберди.

20‑нҗи бап

Павлус Македонияда ве Гресияда

20^1Павлус башагайлык ятышандан соң, шәгиртлери янына чагырып, олара өвүт-несихат этди. Соңра олар билен хошлашып, Македония уграды+. 2Ол этраплары айланып, иманлылар билен йүрекден сөхбет эдип, олары рухландырды. Соңра ол Гресия гелди. 3Ол ерде үч айлап галды. Соңра Сирия гәмили гитмекчи боланда, яхудыларың өзүне гаршы дузак гурандыгыны билип, Македонияның үсти билен ызына доланмак карарына гелди+. 4Бериядан Пирросың оглы Сопатер, Салоникиден Аристарх билен Секонд, Дербеден Гаюс хем Тимотеос, шейле хем Азия велаятындан Тихик билен Трофым дагы онуң билен биле гитдилер+. 5Булар өңден гидип, Троасда бизе гарашдылар+. 6Биз хем Петир байрамындан соңра Филипиден гәми билен ёла дүшдүк. Бәш гүнде оларың янына – Троаса гелип етдик. Ол ерде еди гүн болдук+.

Троасдакы гудрат

7Хепдәниң биринҗи гүни[*] биле чөрек иймәге йыгнанышдык. Павлус эртеси гүн ёла дүшмекчиди, шонуң үчин ярыгиҗә ченли вагыз этди+. 8Бизиң йыгнанышан ёкары гатдакы отагымызда көп чыра янып дурды. 9Евтук атлы бир яш йигит пенҗиреде отырды. Павлус гүррүңини довам эдйәркә, Евтугы укы басып, үчүнҗи гатдан йыкылды. Оны барып гөренлеринде, ол эййәм җан берен экен+. 10Павлус ашак дүшүп, йигидиң үстүне эгилди ве оны гуҗаклап: «Гайгы этмәң, ол дири!» дийди+. 11Онсоң ене ёкары чыкды, биле чөрек ийди ве олар билен даң атянча сөхбет этди. Соңра болса ёла дүшди. 12Олар яңкы огланың диридигине шатланып, оны өйүне саг-саламат гетирдилер.

13Павлус Асос шәхерине пыяда гитмек карарына гелди. Бейлекилеримиз болса гәмә мүнүп гитдик. Биз ол ерде Павлусы гаршы алмалыдык. Муны бизе онуң өзи шейле табшырыпды. 14Павлус Асосда бизе гошулды, онсоң биз оны алып, Митилина шәхерине тарап ёла дүшдүк. 15Ол ерден гәми билен йүзүп, эртеси Хиёс адасының голайына етдик. Бир гүнден соң болса Самоса гечип, онуң эртеси хем Милитоса барып етдик. 16Павлус Азия велаятында вагтыны йитирмезлик үчин, Эфесиң гапдалындан гечип гитмеги йүрегине дүвди. Ол Иерусалиме етмәге ховлугярды, себәби Эллинҗи гүн байрамы гүни ол ерде болмак ислейәрди+.

Павлус Эфесдәки йыгнак ёлбашчылары билен хошлашяр

17Павлус Милитосдан Эфесе адам иберип, йыгнагың ёлбашчыларыны янына чагыртды. 18Ёлбашчылар Павлусың янына геленлеринде, олара шейле дийди: «Мениң Азия велаятына гелен илкинҗи гүнүмден бәри сизиң яныңызда нәхили яшандыгымы өзүңиз билйәнсиңиз+. 19Мен көп гөзяш дөкүп, песпәллик билен Реббе хызмат этдим. Яхудыларың гаршыма гуран дилдүвшүклерине ве сынагларына дучар болдум. 20Пейдалы болан затларың хич бирини сизден гайгырмадым. Өйме-өй айланып, хеммесини сизе ач-ачан вагыз этдим. 21Мен яхудыларың-да, греклериң-де тоба эдип, Худая доланмага ве Реббимиз Иса Месих е иман этмәге чагырдым. 22Инди болса Мукаддес Руха боюн эгип, Иерусалиме гидйәрин. Ол ерде башыма нәмелериң гелҗегини билемок. 23Эмма Мукаддес Рух маңа хер шәхерде зынҗырлара ве мушакгатлара дучар болҗакдыгымы дуйдуряр+. 24Муңа гарамаздан, җанымы өзүм үчин гымматлы хасапламаярын. Мен диңе пеллехана етмек ве Реббимиз Исаның табшыран ишини долы амала ашырмак ислейәрин. Бу иш Худайың мерхемети барадакы Хош Хабара шаятлык этмекдир+. 25Мен араңызда болуп, Худайың Шалыгыны вагыз этдим. Инди сизиң хич бириңизиң мундан бейләк мени гөрмеҗекдигиңизи билйәрин. 26Шонуң үчин бу гүн сизе шуны ыглан эдйәрин: мен хич кимиң ганына җогапкәр дәлдирин+. 27Себәби мен Худайың әхли ислегини сизе вагыз этмекден боюн товламадым. 28Өзүңизе ве Мукаддес Рухуң сизиң гөзегчилигиңизе берен әхли сүрүсине гөз-гулак болуң. Худайың йыгнагына чопанчылык эдиң. Ол бу йыгнагы Өз Оглуның ганы билен сатын алды+. 29Мен гиденимден соңра, араңыза йыртыҗы мөҗеклериң гелҗегини билйәрин, олар сүрини аяп гоймазлар+. 30Хатда өз араңыздан кәбир адамлар чыкып, шәгиртлери ызына эертдирҗек болуп, хакыкаты ёярлар+. 31Шонуң үчин хүшгәр болуң. Үч йыллап гиҗе-гүндиз гөзяшларым билен хер бириңизе үзнүксиз несихат эденими ядыңызда саклаң+. 32Инди болса мен сизи Худая табшырярын. Онуң мерхеметли Хош Хабарыны унутмаң! Бу Хабар сизе гүйч-гудрат берер, Худайың мукаддес халкы билен бирликде Онуң вада берен ялканышларыны эчилер+. 33Мен хич кимиң пулуна я-да эгин-эшигине гөз дикмедим+. 34Сиз мениң өзүмиң ве ёлдашларымың мәтәчликлерини канагатландырмак үчин, эллерим билен зәхмет чекендигими билйәнсиңиз+. 35Өз эллерим билен ишләп, мәтәчлик чекйәнлере көмек этмекде мен сизе гөрелде гөркездим. Реббимиз Исаның хут Өзүниң: „Бермек алмакдан хас көп багтыярлык гетирйәр“ диен сөзлерини ятда саклаң»+.

36Павлус сөзүни тамамландан соң, дыза чөкүп, оларың әхлиси билен бирликде Худая дога-дилег этди+. 37Шонда оларың хеммеси боюр-боюр гөзяш дөкүп, Павлусы багрына басдылар, оны огшадылар. 38Павлусың: «Инди мени хич хачан гөрмерсиңиз» диен сөзлери олары өрән тукатландырды. Соңра олар оны гәмә ченли угратдылар.

21‑нҗи бап

Павлусың Иерусалиме сыяхаты

21^1Биз олар билен хошлашып, гәмиде гөни Кос адасына, эртеси гүн Родоса, ол ерден хем Патара гелдик. 2Онсоң Финикия барян бир гәми тапып мүндүк ве деңзе чыкдык. 3Кипре голайланымызда, онуң гүнортасындан гечип, Сирия тарап йүздүк. Соңра Сура барып етдик, себәби гәми шол ерде йүкүни дүшүрмелиди. 4Биз шәгиртлери тапып, ол ерде еди гүн галдык. Шәгиртлер Мукаддес Рухуң угрукдырмагы билен Павлуса Иерусалиме гитмели дәлдигини айтдылар+. 5Бизиң вагтымыз доланда, ене ёла дүшүп, сыяхатымызы довам этдирдик. Иманлыларың хеммеси, аяллары ве бала-чагалары билен биле шәхериң дашына ченли бизи угратды. Онсоң кенарда дыза чөкүп, Худая дога-дилег этдик+. 6Бири-биримиз билен хошлашанымыздан соң, гәмә мүндүк, олар хем өйлерине гайтдылар.

7Биз ёлумызы Сурдан довам этдирип, Птолемей шәхерине гелдик. Ол ердәки доганларыңка гөрме-гөрше барып, бир гүн оларың янында галдык. 8Эртеси гүн биз ёла дүшүп, бирнәче гүнден Кайсария гелдик ве хош хабарчы Филипиң өйүнде галдык, ол сайланан еди ёлбашчының бириди+. 9Филипиң дурмуша чыкмадык дөрт гызы барды ве олар пыгамберлик эдйәрдилер+.

10Биз ол ерде энчеме гүн боланымыздан соң, Яхудыядан Агап атлы пыгамбер гелди+. 11Ол бизиң янымыза гелип, Павлусың гушагыны алды-да, өз эл-аягыны баглап: «Мукаддес Рух шейле диййәр: „Иерусалимдәки яхудылар шу гушагың эесини шейле баглап, кесеки миллетлериң элине берерлер“» дийди+. 12Муны эшиденимизде, биз-де, ол ерде яшаянлар-да Иерусалиме гитмезлиги үчин Павлуса ялбардык+. 13Павлус: «Нәме үчин аглашып, мениң йүрегими агырдярсыңыз? Мен Иерусалимде диңе эл-аягымың багланмагына дәл, эйсем, Реббимиз Исаның ады үчин өлмәге-де тайяр» дийип җогап берди+. 14Оны ырып билмәнимизден соң биз: «Гой, Реббиң ислеги болсун!» дийип дымдык.

15Шол гүнлерден соң гошумызы дүвүп, Иерусалиме ёла дүшдүк. 16Кайсариядан шәгиртлериң бирнәчеси хем бизиң билен биле гайтдылар. Олар бизи Минасон диен адамың өйүне гетирдилер, биз онуңкыда галмалыдык. Минасон кипрли болуп, илкибашдакы шәгиртлериң бириди.

Павлус Иерусалимде

17Иерусалиме геленимизде, доганлар бизи шатлык билен гаршыладылар. 18Эртеси Павлус бизиң билен бирликде Якубы гөрмәге барды, Иерусалимдәки йыгнагың әхли ёлбашчылары-да шол ердедилер+. 19Павлус олар билен саламлашандан соң, өз хызматы аркалы Худайың кесеки миллетлериң арасында эден ишлерини бирин-бирин гүррүң берди. 20Олар муны эшидип, Худайы шөхратландырдылар. Соңра Павлуса шейле дийдилер: «Гөрйәңми, доган, яхудыларың арасында мүңлерче иманлы бар. Оларың хеммеси-де Мукаддес Кануна өзлерини йүрекден багыш эденлер+. 21Оларың эшидишине гөрә, сен кесеки миллетлериң арасында яшаян яхудыларың хеммесине Мусаның канунындан дөнмеклиги, чагаларыны сүннетлемезлиги, дәп-дессурлара уймазлыгы өвредйәрмишиң+. 22Инди нәме этмели? Сениң гелениңи олар хөкман эшидерлер. 23Шонуң үчин бизиң айтҗак затларымызы ерине етир. Арамызда Худая ант ичип, вада берен дөрт адам бар+. 24Шол адамлары яныңа ал-да, олар билен биле тәмизленме дессурына гошул ве оларың харчларыны сен төле. Ондан соң олар сачларыны сырдырмалы. Шейлеликде, хеммелер сен хакда айдылан мыш-мышларың яландыгыны, сениң-де Мусаның канунына уюп яшаяндыгыңы билерлер+. 25Иман эден кесеки миллетлер хакда айданымызда болса, биз белли бир карара гелип, олара биреййәм: „Бутлара хөдүрленен гурбанлык этини иймекден, зынадан, дамагы чалынмадык хайваның этинден ве ганындан даш дуруң“ дийип язылан хаты ёллапдык»+.

26Эртеси гүн Павлус яңкы адамлары янына алып, олар билен биле өзүни тәмизледи. Онсоң ол ыбадатхана гирип, пәклениш гүнлериниң хачан гутарҗакдыгыны ве оларың хер бири үчин хачан садака берҗекдигини ыглан этди+.

Павлус тутуляр

27Белленилен еди гүн долуп барярды. Азия велаятындан гелен яхудылар Павлусы ыбадатханада гөрдүлер. Олар тутуш халкы өҗүкдирип, оны тутдулар. 28Олар: «Эй, ысрайыл халкы! Көмек эдиң! Бу адам әхли ерде бизиң халкымыза, Мусаның бизе берен канунына, ыбадатханамыза гаршы хеммелере терс сапак берйәр. Мунуң үстесине-де, греклери ыбадатхана гетирип, бу мукаддес ери харама чыкарды» дийип гыгырдылар+. 29Бейле диймеклериниң себәби, мунуң өң яны эфесли Трофымы шәхерде Павлус билен биле гөрүпдилер ве Павлус оны-да ыбадатхана гетирендир өйдүп пикир эдйәрдилер+.

30Бүтин шәхер аяга галды, хемме тарапдан ылгашып гелен халк бирлешди-де, Павлусы тутуп, ыбадатханадан дашары сүйреди. Шобада хем ыбадатхананың гапылары япылды. 31Павлусы өлдүрҗек болуп дуркалар, Рим гошунының мүңбашысына бүтин Иерусалимиң аяга галандыгы барадакы хабар гелип говушды. 32Мүңбашы дессине йүзбашыларыны ве эсгерлерини алып, халкың үстүне эңди. Олар мүңбашы билен эсгерлери гөренлеринде, Павлусы енчмеги бес этдилер. 33Шол вагт мүңбашы голай гелип, Павлусы туссаг этди ве гоша зынҗырлар билен багламагы буюрды. Соңра ол: «Бу адам ким? Ол нәме этди?» дийип сорады+. 34Мәхелләниң ичинде гох-галмагал турды, хер ким бир зат дийип гыгырды. Алаговурдыдан яңа мүңбашы нәме боланыны анык билмеди. Шонуң үчин ол Павлусы гала әкитмеги буюрды+. 35Павлус басганчага геленде, мәхелле оны гысып-говруп барярды. Шонуң үчин эсгерлер оны гөтерип әкитмели болдулар. 36Мәхелле онуң ызына дүшүп: «Өлдүриң оны!» дийип гыгырышярды.

Павлус мәхеллә йүзленйәр

37Эсгерлер Павлусы яңы галаның ичине алып гиренлеринде, ол мүңбаша: «Сенден бир зат сорап билеринми?» дийди. Мүңбашы хайран галып: «Сен грекче билйәңми? 38Мундан бирнәче вагт өң гозгалаң турзуп, дөрт мүң келлекесери чөле алып чыкан мүсүрли сен дәлми?» дийди. 39Павлус: «Мен яхуды, Киликияның Тарсус шәхеринден, шол мешхур шәхериң раятыдырын. Маңа халка сөз сөзлемәге ыгтыяр бермегиңи хайыш эдйәрин» дийди+. 40Мүңбашы Павлуса ругсат беренде, ол басганчагың үстүнде дуруп, халка юваш болмагы эли билен ышарат этди. Адамлар үмсүм болансоң, Павлус олара арамей дилинде йүзленип, сөзе башлады:

22‑нҗи бап

22^1«Эй, доганлар, аталар! Инди мениң өзүми аклап айтҗак сөзүме гулак асың». 2Адамлар онуң арамейче геплейәндигини эшидип, сеслерине сув сепилен ялы болдулар. Павлус сөзүни довам этди: 3«Мен яхудыдырын. Киликияның Тарсус шәхеринде догулдым, эмма шу шәхерде улалдым. Бу ерде Гамалиелиң шәгирди болуп, ата-бабаларымызың канунының берк адатларына гөрә тәлим алдым. Бу гүнки сизиң болшуңыз ялы, менем Худая җуда ыхласлыдым+. 4„Исаның Ёлы“ атлы топара дегишли адамлара өлүм ховпуны салып ызарлардым, аял-‑эркек диймән, элини-аягыны баглап, хеммесини зындана дыкардым+. 5Айдянларымың хакыкатдыгыны баш руханы билен тутуш меҗлис тассыклап билер. Мен хатда олардан Дамаскдакы яхуды доганларымызы тутмага ругсат хатыны хем алдым. Оларың элини-аягыны баглап, Иерусалиме гетирип, җезаландырмак максады билен Дамаска тарап ёла дүшдүм+. 6Гүнорта вагты Дамаска голайлап баряркам, бирденкә асмандан парлак нур даш-төверегиме ягты сачды+. 7Мен ере йыкылдым. Шол вагт: „Шавул, Шавул, нәме үчин сен Маңа азар берйәрсиң?“ диен сеси эшитдим. 8Мен: „Агам, сен ким?“ дийип сорадым.

Ол маңа: „Мен сениң азар берйән насыралы Исаң“ дийип җогап берди. 9Мениң янымдакылар шөхләни гөрүп горкдулар, эмма мениң билен геплешен сесе дүшүнмедилер. 10Мен: „Я Реб! Мен нәме этмели?“ дийип сорадым. Ол хем маңа: „Ериңден тур-да, Дамаска гит. Нәме этмелидигиң саңа шол ерде айдылар“ дийди. 11Яңкы нуруң ялкымындан яңа гөзлерим көр болды. Шонуң үчин янымдакы ёлдашларым Дамаска мени идип әкитдилер. 12Ол ерде Хананы атлы бир адам яшаярды. Ол худайхон хем Мукаддес Кануна берленди, Дамаскдакы әхли яхудыларың арасында улы хормата эеди+. 13Ол мениң яныма гелип: „Шавул доган! Гой, гөзлериң ене ачылсын!“ дийди. Мениң гөзлерим шол пурсатда ачылып, оны гөрдүм. 14Хананы маңа: „Ата-бабаларымызың Худайы сени сайлады. Ол муны Онуң ислегини билмегиң, Догры Боланы гөрүп, овазыны эшитмегиң үчин этди. 15Сен гөрүп-эшиденлериңи әхли ынсанлара яйып, Онуң үчин шаятлык эдерсиң+. 16Инди нәмә гарашярсың? Тур, Ребби чагырып, сува чүмдүрил, гүнәлериңден саплан“ дийди+.

17Иерусалиме доланып гелип, ыбадатханада Худая дога эдип отыркам, маңа бир гөрнүш аян болды+. 18Мен Реббим Исаны гөрдүм, Ол маңа: „Тиз бол, дессине Иерусалимден гит, себәби олар сениң Мен хакдакы шаятлыгыңы кабул этмезлер“ дийди. 19Мен: „Я Реббим Иса, олар мениң синагогадан-синагога айланып, Саңа иман эденлери туссаг эдип енҗеними говы билйәрлер. 20Сениң шаядың Стефан өлдүриленде, мен хем шол ердедим. Бу иши оңладым ве оны өлдүренлериң эшиклерини сакладым“ дийдим+. 21Реббим Иса маңа: „Бар, Мен сени узакдакы кесеки миллетлериң янына иберйәрин“ дийди».

Павлус Рим раятыдыгыны айдяр

22Халк Павлусы шу ере ченли диңледи, эмма бу сөзи эшиденлеринде, батлы сес билен: «Бу адамы ер йүзүнден ёк эдиң! Ол яшамага мынасып дәл» дийип гыгырды. 23Олар багырышып, эгин--эшиклерини силкип, чаң-тозаныны хова какдылар. 24Шонда мүңбашы Павлусың гала әкидилмегини буюрды. Халкың нәме үчин онуң үстүне гыгыряндыгыны билмек үчин, оны гамчылап, сорага чекилмегини иследи. 25Павлусы гамчыламак үчин багланларында, Павлус янында дуран йүзбашыдан: «Рим раятының хич хили айыбы ёк хем болса, оны гамчыламак сизиң кануныңыза лайык гелйәрми?» дийип сорады+. 26Йүзбашы муны эшидип, мүңбашының янына барып: «Нәме этҗек боляң? Бу адам Рим раяты ахыры» дийип хабар берди. 27Шонда мүңбашы Павлусың янына гелип: «Маңа айт, сен Рим раятымы?» дийип сорады. Ол: «Хава» дийип җогап берди. 28Мүңбашы: «Менем! Йөне мен бу раятлыгы көп пул төләп алдым» дийди. Павлус: «Мен болса Рим раяты болуп догулдым» дийди. 29Оны сорага чекҗек болуп дуранлар шобада онуң янындан чекилдилер. Мүңбашы хем Павлусың Рим раятыдыгыны биленде, онуң элини-аягыны багладаны үчин горкды.

30Мүңбашы эртеси гүн яхудыларың Павлусы нәмеде айыплаяндыкларыны такык билмек иследи. Шонуң үчин Павлусы азат эдип, ёлбашчы руханылар билен ёкары меҗлисиң йыгнанмагыны буюрды. Онсоң Павлусы оларың хузурына алып гелди.

23‑нҗи бап

Павлус ёкары меҗлисиң өңүнде

23^1Павлус ёкары меҗлисе дыкгат билен середип: «Эй, доганлар! Мен шу гүне ченли Худайың өңүнде арасса выждан билен яшадым» дийди+. 2Баш руханы Хананы Павлусың янында дуранлара онуң агзына урмагы буюрды+. 3Павлус оңа: «Сени Худай урар, эй, йүзи акланан дивар! Өзүң-ә мениң үстүмден кануна гөрә хөкүм чыкармак үчин отырсың, соңам болса кануны бозуп, мени урмагы буюрярсың» дийди+. 4Павлусың янында дуранлар ондан: «Сен нәме үчин Худайың баш руханысына дил етирйәрсиң?» дийип сорадылар+. 5+Павлус: «Доганлар, онуң баш руханыдыгыны билмәндирин. Ёгсам Мукаддес Язгыларда хем: „Өз халкыңың ёлбашчысыны нәлетлеме“ дийип язылан» дийди+. 6Павлус оларың бир бөлегиниң саддукейлер, бейлеки бөлегиниң-де фарисейлердигини билип: «Эй, доганлар, мен фарисей, фарисейиң оглудырын. Мен өлүлериң дирелйәндигине умыт баглаяндыгым үчин хөкүм эдилйәрин!» дийип, меҗлисде батлы гыгырды+. 7Павлусың бу сөзүнден соңра фарисейлер билен саддукейлериң арасына агзалалык дүшүп, йыгнанан мәхелле икә бөлүнди. 8(Саддукейлер дирелиш-де, перишде-де, рух-да ёк диййәрдилер, фарисейлер болса буларың хеммесине ынанярдылар.)+
9Шейлеликде, улы галмагал турды. Фарисейлериң тарапыны тутян кәбир Төврат мугаллымлары еринден туруп, улы дава туруздылар. Олар: «Биз бу адамда хич хили айып тапмадык. Онуң билен бир рух я перишде геплешен болса нәбилйәңиз?» дийдилер+. 10Дава-җенҗел шейле бир гызды велин, мүңбашы оларың Павлусы парчаламакларындан хедер эдип, эсгерлере гелип, оны оларың арасындан сүйрәп чыкарып, гала әкитмеги буюрды. 11Шол гиҗе Реб Иса Павлуса гөрнүп, оңа: «Мерт бол! Сен Мен хакда Иерусалимде нәхили шаятлык эден болсаң, Римде-де шейле шаятлык этмелисиң» дийди+.

Павлуса каст этмек барада дилдүвшүк

12Эртеси гүн яхудылар бири-бирлери билен дил бирикдирип, Павлусы өлдүрйәнчәлер, ийип-ичмезлиге касам этдилер. 13Бу дилдүвшүге гатнашанларың саны кыркдан хем көпди. 14Олар ёлбашчы руханыларың ве яшулуларың янына гелип: «Биз Павлусы өлдүрйәнчәк, хич зат ийип-ичмезлиги берк касам этдик. 15Шейлеликде, сиз ёкары меҗлис билен билеликде мүңбашыдан Павлусы ызына гетирмеги хайыш эдиң. Ол хакдакы маглуматлары долы өвренмек ислейәрис диен болуң. Павлус бу ере гелип етмәнкә, биз оны ёлда өлдүрмәге тайын» дийдилер.

16Эмма Павлусың егени оларың дилдүвшүк гураныны эшидип, гала барды-да, муны Павлуса хабар берди. 17Павлус хем йүзбашыларың бирини янына чагырып: «Бу йигиди мүңбашының янына элт, оңа бир зат барада хабар бермекчи» дийди. 18Онсоң йүзбашы оны алып, мүңбашының янына гетирди. Оңа: «Туссаг Павлус мени чагырып, шу йигиди сениң яныңа гетирмегими хайыш этди. Онуң саңа айтҗак зады бар экен» дийди. 19Мүңбашы йигиди голтуклап, бир гыра чекди-де, ондан: «Сен маңа нәме хакда хабар бермекчи?» дийип сорады. 20Ол шейле җогап берди: «Яхудылар ве ёкары меҗлис билеликде Павлус хакдакы маглуматлары долы өвренмек баханасы билен, оны эртир меҗлисе гетирмеги сенден хайыш этмек үчин диллешдилер. 21Эмма сен оларың сөзүне гулак асма, себәби кыркдан говрак адам гизленип, Павлуса букуда гарашяр. Олар Павлусы өлдүрйәнчәк, ийип-ичмерис дийип касам этдилер. Шу вагт олар тайяр болуп, сениң разычылыгыңа гарашярлар». 22Мүңбашы ол йигиди уградып: «Муны маңа хабар берениңи хич киме айтмагын» дийип табшырды.

Павлус Кайсария иберилйәр

23Онсоң мүңбашы йүзбашыларындан икисини янына чагырып: «Агшам сагат докузда Кайсария гитмек үчин, ики йүз саны пыяда, етмиш саны атлы эсгери ве ики йүз найзачы тайынлаң. 24Павлусы хем ата мүндүрип әкидип, саг-аман хәким Феликсиң янына алып барың» дийип табшырык берди+. 25Соңра мүңбашы шейле мазмунлы хат язды: 26«Чуңңур хорматланян хәким Феликсе Клавдий Лисиясдан догайы салам! 27Яхудылар бу адамы тутуп өлдүрҗек болуп дуркалар, мен онуң римлидигини билип, эсгерлерим билен етишип, оны халас этдим+. 28Онуң нәме айыбының бардыгыны билмек үчин, оны яхудыларың ёкары меҗлисине алып гелдим+. 29Мен оны өзлериниң дини кануны билен баглы меселелерде айыплаяндыкларыны билдим, эмма онда өлүме я-да туссаг этмәге лайык хич хили эсас ёкдур+. 30Бу адама каст эдилҗек боляндыгы барадакы хабары аланымда болса, оны шобада сениң яныңа ибермеги карар этдим. Оны айыплаянлара-да өз шикаятларыны саңа мәлим этмеклерини буюрдым»+.

31Эсгерлер өзлерине буйрулышы ялы, Павлусы алып, гиҗе Антипатрисе гетирдилер. 32Эртеси гүн атлы эсгерлер Павлус билен биле ёлларыны довам этдирдилер, бейлекилер болса гала доландылар. 33Атлылар Кайсария геленлеринде, хаты хәкиме говшурып, Павлусы-да онуң элине табшырдылар. 34Хәким хаты окап, Павлусың хайсы велаятдандыгыны сорады. Павлусың Киликиядандыгыны биленде болса:+
35«Сени айыплайҗылар геленсоң диңләрин» дийди. Соңра Павлусың Хиродың көшгүнде гөзегчилик астында сакланмалыдыгы барада буйрук берди.

24‑нҗи бап

Павлус Феликс хәкимиң өңүнде

24^1Бәш гүнден соң баш руханы Хананы бирнәче яшулулар ве Тертул атлы гаралавҗы билен Кайсария гелди. Олар Павлуса гаршы шикаятларыны хәкиме етирмекчидилер+
2-3Павлусы чагырып гетиренлеринде, Тертул оны айыпламага башлады: «Белент мертебели Феликс! Сениң саяңда биз энчеме вагтдан бәри парахатчылыкда яшаярыс. Узакдан гөрүҗилигиң билен халкымыз үчин улы өзгертмелери амала ашырдың. Биз муны хемме ерде ве хемише чуңңур миннетдарлык билен тассыклаярыс. 4Мен сениң көп вагтыңы алмакчы дәл, өз мәхремлигиң билен бизиң гысга хабарымыза гулак асмагыңы хайыш эдйәрин. 5Биз бу адамың дүнйәдәки әхли яхудыларың арасында гозгалаң турузян бир питнечидигине гөз етирдик ве ол Насыра топарының баштутаны+. 6-8Ол хатда ыбадатхананы-да харама чыкармага сынанышды.[*] Сениң өзүң хем бу адамы сорага чекип, бизиң оны нәмеде айыплаяндыгымызы онуң өзүнден аныклап билерсиң»+.

9Ол ердәки яхудылар хем айдыланларың догрудыгыны тассыкламак билен бу айыпламалара гошулдылар.

10Хәким Павлуса гепләбер дийип ышарат эденден соң, ол сөзе башлады: «Сениң көп йыллардан бәри бу миллетиң үстүнден казылык эдйәндигиңи билйәрин. Шонуң үчин өзүми сениң хузурыңда гораяндыгыма җуда бегенйәрин. 11Худая сежде этмек үчин Иерусалиме бараныма он ики гүнден көп болмандыгыны өзүң хем аныклап билерсиң. 12Бу адамлардан хич бири мениң ыбадатханада бири билен җеделлешеними, синагогаларда я болмаса шәхерде халкы аяга галдыранымы гөрен дәлдир. 13Олар маңа йөңкейән айыпларыны саңа субут эдип билмезлер. 14Эмма саңа шуны ыкрар этмек билен оларың „галп таглымат“ дийип атландырян „Исаның Ёлы“ топарына дегишлидигими мәлим эдйәрин. Мен ата-бабаларымызың Худайына сежде эдйәрин. Төвратда ве пыгамберлериң язгыларында язылан хер бир сөзе ынанярын. 15Эдил бу адамлар ялы, мен хем догруларың-да, догры дәллериң-де өлүмден дирелҗекдигине Худая умыт баглаярын+. 16Шонуң үчин хем Худайың ве ынсанларың өңүнде выжданымы хемише пәк сакламага чалышярын+. 17Мениң Иерусалимде болманыма энчеме йыл болды, инди болса халкымың гарыпларына садака бермек үчин ол ере гелдим+. 18Бу затлар билен мешгулланяркам, олар мени ыбадатханада гөрдүлер. Мен тәмизлениш дессурыны берҗай эдйәрдим, янымда хич хили мәхелле-де, гозгалаң-да ёкды+. 19Эмма ол ерде Азия велаятындан гелен кәбир яхудылар барды. Оларың маңа гаршы шикаятлары бар болса, оларың өзлериниң шу ере гелип, мени сениң хузурыңда айыпламаклары герекдир. 20Я-да бу ердәкилер ёкары меҗлисиң өңүнде дуранымда, менден нәме җенаят тапандыкларыны, гой, айтсынлар. 21Оларың өңүнде дуруп, белент сес билен: „Өлүлер дирелйәр диеним үчин бу гүн сизиң өңүңизде хөкүм эдилйәрин“ дийдим. Мундан башга мениң нәме айыбым бар?»+

22«Исаның Ёлы» атлы топар догрусында хас такык маглуматы болан Феликс иши соңа гоюп: «Даваңыз хакда мүңбашы Лисияс геленден соң карар чыкарарын» дийди. 23Феликс ол ердәки йүзбаша Павлусы гөз астында сакламагы, эмма оңа бираз эркинлик бермеги, онуң мәтәчликлерине голдав бермек ислейән достларына ругсат этмеги буюрды. 24Бирнәче гүнден соң болса, Феликс өз яхуды аялы Друсилла билен гелди-де, Павлусы чагыртды ве Иса Месих е болан иман хакдакы онуң гүррүңлерини диңледи. 25Павлус догрулык, өзерклилик хем гелҗек хөкүм хакда сөхбет эденде, Феликс горкуп: «Болды, хәзирликче гит, аматлы пурсат геленде, ене сени чагырдарын» дийди+. 26Шейле хем, Феликс Павлусдан пара тама эдип, оны йыгы-йыгыдан чагырдып, онуң билен сөхбет эдйәрди. 27Арадан ики йыл геченден соң, Феликсиң ерине Поркий Фестус хәким болды. Феликс яхудыларың гөвнүни авламак үчин, Павлусы туссаглыкда гоюп гитди.

25‑нҗи бап

Павлус Фестусың өңүнде

25^1Фестус велаята хәким болуп геленден үч гүн соң, Кайсариядан Иерусалиме гитди. 2Ол ерде ёлбашчы руханылар билен яхуды баштутанлары Фестуса Павлусың үстүнден шикаят этдилер. 3Фестусдан өзлерине бир ягшылык этмегини сорап, Павлусы Иерусалиме гетирмеги үчин ялбардылар. Аслында олар букы гуруп, ёлда Павлусы өлдүрмегиң ниетиндедилер+. 4Фестус олара шейле җогап берди: «Павлус Кайсарияда туссаглыкда, мен хем басым ол ере гитҗек. 5Араңыздакы ёлбашчылар мениң билен биле барсынлар. Эгер Павлус бир яман иш эден болса, гой, оны айыпласынлар».

6Фестус оларың янында секиз-он гүн болуп, Кайсария гайтды. Эртеси гүн ол казылык күрсүсине чыкып, Павлусың гетирилмегини буюрды. 7Павлус ичери гиренде, Иерусалимден гелен яхудылар онуң дашына үйшүп, оны айыплап башладылар, эмма өз айыпламаларыны субут эдип билмедилер. 8Павлус өзүни горап: «Мен яхудыларың канунына-да, ыбадатхана-да, императора-да гаршы гүнә этмедим» дийди. 9Фестус яхудыларың гөвнүнден турмак үчин, Павлусдан: «Иерусалиме гидип, шол ерде бу бабатда өзүңе казылык эдилмегини ислейәрсиңми?» дийип сорады. 10Эмма Павлус: «Мен императорың казылык күрсүсиниң өңүнде дурун, маңа шу ерде казылык эдилмелидир. Мен яхудылара гаршы хич бир яманлык эден дәлдирин, муны сениң өзүң хем оңат билйәнсиң+. 11Мен яманлык эден болсам я-да өлүме лайык бир иш эден болсам, өлүмден гачмаярын. Эгер бу адамларың маңа гаршы айыпламалары ялан болса, мени оларың элине табшырмага хич кимиң хакы ёкдур. Мен давамы императора арз эдйәрин» дийди.

12Онсоң Фестус меҗлис билен маслахатлашып: «Даваң барада императора арз этдиң, императорың янына-да гидерсиң» дийди+.

13Бирнәче гүн геченден соң, Агрип патыша өз уясы Берник билен Фестусы гутламак үчин, Кайсария гелди. 14Олар көп вагт ол ерде галанларындан соң, Фестус Павлусың ишини патыша гүррүң берди: «Феликсиң туссаг эдип гоян бир адамы бар. 15Мен Иерусалимдекәм, яхудыларың ёлбашчы руханылары, яшулулары онуң үстүнден шикаят эдип, оны җезаландырмагымы хайыш этдилер. 16Мен олара: „Римлилериң адаты боюнча хич ким сораг эдилмезден җезаландырмак үчин шикаятчының элине табшырылмаяр. Айыпланяны шикаятчылары билен йүзлешдирип, оңа йөңкелйән айып бабатда өзүни горамага мүмкинчилик берилйәр“ дийип җогап бердим. 17Айыплайҗылар бу ере үйшенлеринде болса, мен вагты элден бермән, эртеси гүн казылык күрсүсине чыкып, Павлусың гетирилмегини буюрдым. 18Эмма онуң гаршысына геплән шикаятчылар оңа мениң гарашан айыпларымың хич бирини йөңкемедилер. 19Муңа дерек оларың өз динлери хем-де бир Иса атлы өлүп гиден, эмма Павлусың дири диййән адамы барада җеделлери бар экен+. 20Мен бу меселәни нәхили чөзсемкәм дийип агыр ягдая дүшдүм. Павлусдан Иерусалиме гидип, ол ерде бу затлар бабатда өзүне казылык эдилмегине разыдыгыны я-да дәлдигини сорадым. 21Эмма Павлус давасыны императорың чөзмегини, оңа ченли туссаглыкда болмагыны иследи. Шонуң үчин оны императорың янына ёллаянчам, туссаглыкда сакламагы буюрдым».

22Агрип Фестуса: «Мен хем шол адамың гүррүңини диңлемек ислейәрин» дийди. Фестус хем: «Оны эртир диңләрсиң» дийди.

Павлус Агрибиң өңүнде

23Эртеси гүн Агрип ве Берник дабаралы ягдайда гелип, мүңбашылардыр шәхериң атлы-абрайлы адамлары билен бирликде меҗлислер отагына гирдилер. Фестусың буйругы боюнча Павлусы гетирдилер. 24Фестус шейле дийди: «Эй, патыша Агрип ве бу ердәки әхли җенаплар! Сиз бу адамы гөрйәңизми? Иерусалимдәки ве бу ердәки әхли яхудылар онуң үстүнден маңа шикаят эдип: „Ол мундан артык яшамалы дәл!“ дийип гыгырышдылар+. 25Эмма мениң пикиримче, ол өлүме лайык иш этмәндир. Эмма өзүниң давасы барада императора арз эдендиги үчин, оны Риме ёлламак карарына гелдим+. 26Ол хакда онуң алыҗенабына язар ялы белли бир задым ёк. Шонуң үчин-де оны сизиң хузурыңыза, ылайта-да, эй, Агрип ша, сениң хузурыңа чыкардым. Бу меселә середенимизден соң, мунуң нетиҗесинде язмага бир затлар тапмагым ахмал. 27Себәби туссага гаршы йөңкелйән айыпламалары гөркезмезден, оны императорың янына ёлламаклык маңа манысыз гөрүнйәр».

26-нҗы бап

26^1Агрип Павлуса: «Өзүңи горамак үчин, сөзе башлап билерсиң» дийди. Ине, шонда Павлус эллерини херекетлендирип, өзүни горамага дурды:+
2«Эй, Агрип патыша! Яхудыларың маңа йөңкейән әхли айыпламаларындан горанып, бу гүн сениң өңүңде чыкыш эдйәндигим үчин, мен өзүми багтлы сайярын. 3Сенем яхудыларың әхли адатларындан, җеделли пикирлеринден оңат баш чыкарярсың ахыры. Шонуң үчин хем мени сабырлылык билен диңлемегиңи хайыш эдйәрин. 4Яшлыгымдан башлап, илки өз халкымың арасында, шейле хем Иерусалимде гечирен дурмушымы әхли яхудылар билйәндирлер+. 5Олар мени көп вагтдан бәри танаярлар, эгер ислеселер, маңа динимизиң иң берк топары боюнча фарисей болуп яшандыгыма шаятлык эдип билерлер+. 6Эдил шу вагт хем Худайың ата-бабаларымыза берен вадасына умыт баглаяндыгым үчин казыетде дурун. 7Хакыкатда, халкымызың он ики тиреси гиҗе-гүндиз Худая чын йүрекден сежде эдип, бу ваданың берҗай болмагына умыт баглапдыр. Эй, шахым, яхудылар болса шу умыт үчин мени айыплаярлар+. 8Нәме үчин Худайың өлүлери дирелтмегини ынанып болмаҗак зат хасаплаярсыңыз+? 9Догрусы, менем насыралы Исаның адына гаршы көп яманлык этмеги өз янымдан ваҗып билйәрдим+. 10Мен бу яманлыгы Иерусалимде этдим хем. Ёлбашчы руханылардан ыгтыяр алып, иманлыларың көпүсини зындана дыкдым. Олар өлүме хөкүм эдиленде, муны ики элләп голдадым+. 11Мен бир синагогадан бейлекисине айланып, олары гайта-гайта җезаландырдым, имандан дәнмәге меҗбур этдим. Олара гаршы гахар-газаба мүнүп, хатда кесеки шәхерлере ченли олары ызарладым+.

12Гүнлериң бир гүни шу максат билен ёлбашчы руханылардан ыгтыярнама ве табшырык алып, Дамаска тарап ёла дүшдүм+. 13Эй, шахым, гүнортанлар ёлда баряркам, бирденкә асманда гүнден хем ягты нур гөрдүм. Нур мениң ве ёлдашларымың даш-төверегине ялкым сачды. 14Хеммәмиз ере йыкылдык. Бир сесиң маңа арамей дилинде: „Шавул, Шавул! Нәме үчин Мени ызарлап, азар берйәрсиң? Текепбирлигиң билен өзүңе зепер етирмәңи бес эт“ диенини эшитдим. 15Мен: „Агам, сен ким?“ дийип сорадым. Реб: „Мен сениң ызарлап, азар берйән Исаң. 16Ханы, тур, аяк үстүне гал. Мен сени хызматкәрим хем шаядым эдип сайламак үчин саңа гөрүндим. Сен өз гөрен ве Мениң гөркезҗек затларыма шаятлык эдерсиң. 17Сени өз халкыңың ве кесеки миллетлериң элинден азат эдерин. Кесеки миллетлериң гөзлерини ачарың ялы, Мен сени оларың арасына иберерин. 18Шонда олар түмлүкден нура, шейтаның хөкмүрованлыгындан Худая тарап өврүлерлер. Маңа иман этмек аркалы оларың гүнәлери багышланып, олар Худайың мукаддес халкы билен биле мирас аларлар“ дийди+. 19Шонуң үчин хем, эй, Агрип ша, мен гөкден гелен гөрнүше бойнуёгынлык этмедим. 20Илки билен Дамаскда, Иерусалимде, соңра тутуш Яхудыяда, шейле хем, кесеки миллетлериң арасында: „Гүнәлериңиз үчин тоба эдиң, Худая доланың, тоба эдендигиңизи оңат ишлериңиз билен субут эдиң“ дийип вагыз этдим+. 21Шу себәпден яхудылар мени ыбадатханада тутуп, өлдүрҗек болдулар+. 22Эмма шу гүне ченли Худай маңа медет берди. Шонуң саясында улудан-кичә, хеммелере шаятлык эдип гелйәрин. Болҗак затлары өңден хабар берен пыгамберлериң ве Мусаның айданларындан башга хич зат өвреден дәлдирин. 23Олар хем Месих иң гөрги гөрмелидигини, илкинҗи болуп өлүмден дирелип, Өз халкына ве кесеки миллетлере Худайың нуруны ыглан этмелидигини аян эдипдилер»+.

24Павлус шейдип, өзүни горап дурка, Фестус гаты сес билен: «Павлус, сен дәлирәпсиң! Окумышлык сени акылыңдан азашдырыпдыр» дийди. 25Павлус оңа: «Эй, хорматлы Фестус, мен акылымдан азашамок. Мениң айдан сөзлерим хакыкат ве акыла сыгяндыр. 26Бу затлардан патышамың хабарлыдыгы үчин, мен оңа аркайын геплейәрин. Буларың хич бириниң ондан яшырын дәлдигине мен ынанярын, себәби булар гизлин эдилен дәлдир. 27Агрип ша! Сен пыгамберлере ынанярсыңмы? Ынаняндыгыңы билйәрин-ә» дийди. 28Агрип Павлуса: «Мени гысга вагтың ичинде ырып, месихи этҗек болярсыңмы?» дийди. 29Павлус оңа: «Гысга болсун, узын болсун, диңе сен дәл, эйсем, шу гүн мени диңлейәнлериң бары мениң ялы болсун дийип Худая ялбарярын. Элбетде, бу зынҗырлар сизде болмасын» дийип җогап берди+. 30Шундан соң Агрип ша, Фестус хәким, Берник ве олар билен отуранлар ерлеринден турдулар. 31Олар чыкып баряркалар, өзара гүрлешип: «Бу адам өлүме я-да туссаглыга лайык хич иш этмәндир» дийишдилер+. 32Агрип Фестуса: «Бу адам давасыны императора арз этмедик болсады, оны азат эдип боларды» дийди+.

27‑нҗи бап

Павлус гәмили Риме әкидилйәр

27^1Бизи деңиз аркалы Италия ибермеги карар этдилер. Шонда Павлус билен ене-де бирнәче туссагы Империя гошунындакы Юлий диен йүзбаша табшырдылар+. 2Бизиң хеммәмиз Адрамит шәхеринден гелен гәмә мүнүп, Азия велаятының кенарына тарап ёла дүшдүк. Янымызда Салоникиден гелен македониялы Аристарх хем барды+. 3Эртеси гүн Сидон шәхерине гелип етдик. Юлий Павлус билен мылакатлы болды, шонуң үчин оңа достларының янына бармага ве герекли затларыны алмага ругсат берди. 4Ол ерден ене деңзиң үсти билен гитдик. Шемалың гаршымыздандыгы себәпли Кипр адасының демиргазык тарапындан, оны пеналап, йүзүп гечдик. 5Киликия ве Памфилияның гаршысындакы деңизден гечип, Ликияның Мира шәхерине гелдик. 6Йүзбашы шол ерде Исгендериядан гелип, Италия гитҗек болуп дуран гәмини тапды ве бизи оңа мүндүрди+. 7Биз энчеме гүнләп хаял йүзүп, кынчылык барыны гөрүп, Книдос шәхерине етдик. Шемалың бизе гаршы өвүсйәндиги үчин, Салмон ярым адасының янындан гечип, Крит адасыны пеналап, йүзүп гитдик. 8Кенара голай йүзүп, улы кынчылык билен Гөзел дуралгалар диен ере гелдик. Бу ер Ласея шәхерине голай ерлешйәрди. 9Биз көп вагтымызы йитирдик. Инди деңизде йүзмек үчин хова өрән ховплуды, себәби гүйз ахырлап барярды. Павлус олара маслахат берип: 10«Җенаплар! Гөрйән велин, инди деңизде йүзсек, диңе бир йүкүмиз, гәмимиз дәл, эйсем җанымыз хем ховп астында галар, агыр бетбагтчылыга учрарыс» дийди. 11Эмма йүзбашы Павлусың маслахатына гулак асман, гәми ёлбашчысы билен гәми эесиниң гепине ынанды. 12Йөне дүшелгеде гышламага хич хили шерт болмансоң, адамларың көпүси, башартса, бу ерден Фениксе етип, гышы ол ерде гечирмеги карар этдилер. Феникс Крит адада ерлешип, гүнорта-гүнбатар ве демиргазык-гүнбатар тарапдан өвүсйән шемаллардан пенады.

Деңиздәки тупан

13Шейлеликде, гүнорта шемалы ювашҗа өвүсмәге башланда, олар өз максатларына етендирис өйтдүлер. Шонуң үчин лабыры чекдилер-де, Крит аданың голайы билен ёла дүшдүлер. 14Эмма көп вагт гечмәнкә, ада тарапдан «Демиргазык-гүндогар» дийилйән гүйчли ел өвсүп, тупан турды+. 15Тупан гәмә урлуп, нетиҗеде, гәми шемалың гаршысына йүзүп билмеди. Шундан соң өзүмизи толкунлара табшырып, шемалың угруна йүздүк. 16Биз Кавда диен бир кичиҗик аданы пеналап өтдүк. Гәминиң кичи гайыгыны зордан саклап галдык. 17Деңизчилер гайыгы ёкары чекип алдылар ве гәми пытрап гитмесин дийип, дашындан танап билен берк багладылар. Олар Сиртиң чәгели сайларына батмакдан горкуп, гәминиң тизлигини песелтмек үчин елкени ашак дүшүрдилер. Шейдип, гәмини шемалың угруна гойбердилер. 18Биз тупандан яңа икияна чайканярдык. Эртеси гүн гәминиң йүкүни зыңмага башладылар+. 19Үчүленҗи гүн гәминиң артыкмач энҗамларыны-да өз эллери билен деңзе зыңдылар. 20Энчеме гүнләп не Гүн, не йылдыз гөрүнди. Гүйчли тупан совулмансоң, халас болмак умыдымызы бүтинлей йитирдик.

21Хич ким узак вагтлап хич зат датмады. Шонда Павлус гәмидәкилериң ортасында дуруп, шейле дийди: «Эй, адамлар! Мениң айданларыма гулак асып, Крит ададан гайтмадык болсадыңыз, онда бу бела-бетере саташмаздык. 22Инди сизе маслахатым шу: мерт болуң! Хич бириңиз хеләк болмарсыңыз, диңе гәми даргар. 23Себәби Өзүне дегишли болуп, гуллук эдйән Худайым дүйн гиҗе бир перишдесини яныма иберди+. 24Ол: „Горкма, Павлус! Сен императорың өңүнде дурмалысың. Сен себәпли гәмиде барянларың хеммесини Худай аман саклар“ дийди+. 25Шонуң үчин, адамлар, мерт болуң, себәби мен Худая ынанярын, хемме зат өзүме айдылышы ялы болар. 26Элбетде, ел бизи бир ада элтип ташлар»+.

Гәми батяр

27Он дөрдүнҗи гүни гиҗе биз Адриатик деңзинде хер яна ковлуп йөркәк, ярыгиҗе төвереклери деңизчилер гуры ериң якынлашяндыгыны чакладылар. 28Чуңлугы өлчәнлеринде, йигрими гулач чыкды. Бираз соңрак өлчәнлеринде, он бәш гулач чыкды. 29Гаялара барып урларыс өйдүп горкуп, арка тарапдан дөрт лабыр атдылар-да, басым даң атсын дийип дилег этдилер. 30Деңизчилер гәмиден гачҗак болуп, өң тарапдан лабыр атмак баханасы билен, гайыгы деңзе индердилер. 31Эмма Павлус йүзбашы билен эсгерлере: «Булар гәмиде галмасалар, сиз дири галып билмерсиңиз» дийди. 32Шейлеликде, эсгерлер гайыгың танапларыны кесип, оны ашак гачырдылар.

33Даң атып барярка, Павлус хеммәни нахар иймәге чагырды. Ол: «Сизиң гайгы-алада батып, хич зат иймәниңизе бу гүн он дөрт гүн болды. 34Шонуң үчин сизден хайыш эдйәрин, нахарланың. Бу сизиң дири галмагыңыз үчин герекдир. Хич бириңизиң сачыңызың еке тары-да кемелмез» дийди+. 35Павлус бу сөзлери айдып, элине чөрек алды, хеммәниң өңүнде Худая шүкүр этди-де, бөлүп иймәге башлады+. 36Шейлеликде, хеммелер рухланып нахарландылар. 37Гәмиде бизиң җемимиз ики йүз етмиш алты адамды. 38Нахардан доянларындан соң, бугдайы деңзе ташлап, гәмини еңлетдилер.

39Гүн доганда, ол ери танамадылар. Эмма кенарда чәгелик бир айлаг гөрүп, башартса, гәмини шол ере сүрмели диен карара гелдилер. 40Лабырлары кесип, деңзе гойберен батларына, күреге даңлан танаплары чөздүлер-де, өңдәки елкени шемала галдырып, гөни кенара тарап йүздүлер. 41Эмма гәми бир сай ере дүшүп, чәгә батды. Гәминиң бурны чәгә батып, хич тарапа гымылдап билмеди, арка тарапы болса гомларың зоруна даргап башлады. 42Туссагларың хич бири йүзүп гачмаз ялы, эсгерлер олары өлдүрмекчи болдулар. 43Эмма йүзбашы Павлусы халас этмек исләп, олары бу ниетлеринден дәндирди. Олара йүзүп билйәнлер гәмиден өзлерини өңүрти зыңсынлар ве йүзүп чыксынлар,+
44галанлары хем тагталар я-да гәминиң дөвүклери билен чыксынлар дийип буйрук берди. Шейлеликде, әхлиси саг-аман гуры ере чыкды.

28‑нҗи бап

Павлус Малтада

28^1Биз кенара саг-аман чыканымыздан соң, бу аданың адының Малтадыгыны билдик. 2Ерли халк бизиң билен өрән мылакатлы болды. Хова ягышлы ве совук болансоң, олар от якып, хеммәмизи оңат гаршы алдылар. 3Павлус бир үйшмек одун чөпләп, одуң үстүне гоянда, бир зәхерли йылан одуң ховрундан гачып, онуң элине япышды. 4Ерли халк онуң элинден йыланың салланып дуршуны гөренде, бири-бирине: «Бу адам ганхор болса герек, ол деңизден халас болса-да, такдыры оны яшамага гоймады» дийишдилер. 5Эмма Павлус элини силкип, йыланы одуң ичине зыңды, хич бир зыян хем гөрмеди+. 6Адамлар онуң чишмегине я-да бирденкә өлүп йыкылмагына гарашдылар. Эмма көп гарашып, оңа хич зат болмандыгыны гөренлеринде, пикирлерини үйтгедип: «Ол худайдыр!» дийишдилер+.

7Ол ериң голайында аданың Публий атлы башлыгының мүлки барды. Публий бизи мыхман алып, үч гүнләп йүрекден хызмат этди. 8Шол вагт онуң какасыны ысытма ве ичагыры тутуп ятырды. Павлус хассаның янына гелди ве дога-дилег этди-де, онуң үстүне элини гоюп, шыпа берди+. 9Бу вакадан соң, ададакы бейлеки хассалар-да гелип шыпа тапдылар. 10Олар бизе көп сылаг-хормат этдилер. Ёла уграмакчы боланымызда, бизе зерур әхли затлары гетирип, гәмә йүкледилер.

Павлус Риме гелйәр

11Үч айдан соң, биз Экиз худайлар атлы гәми билен деңзе чыкдык. Бу гәми Исгендериядан гелип, гышда шол адада галыпды+. 12Биз Сиракус шәхерине барып, ол ерде үч гүн галдык. 13Ол ерден айланып, Регия гелип етдик. Эртеси гүн гүнорта шемалы өвсүп башлады. Мунуң көмеги билен ики гүнде Путеёл шәхерине етдик. 14Ол ерде бирнәче доганлары тапдык. Олар бизден янларында галмагымызы хайыш этдилер ве биз ол ерде ики хепде галдык. Шондан соң биз Риме гелдик. 15Римдәки доганлар бизиң гелендигимизи эшидип, бизи гаршыламак үчин ол ерден Аппиюс базарына ве Үч кервенсарай диен оба ченли гелдилер. Павлус олары гөренде, Худая шүкүр эдип, ене гайрата галды. 16Биз Риме геленимизден соң, Павлуса бир эсгериң гөзегчилиги астында өзбашдак яшамага ругсат берилди.

Павлус Римде вагыз эдйәр

17Үч гүнден соң Павлус яхудыларың ёлбашчыларыны чагырды. Олар бир ере үйшенде, Павлус олара шейле дийди: «Эй, доганлар! Мен халкымыза я-да ата-бабаларымызың адатларына гаршы хич зат этмесем-де, Иерусалимде туссаг эдилип, римлилериң элине табшырылдым. 18Олар мени сорага чекенлеринден соң, бошатҗак болдулар, себәби мени өлдүрмәге хич бир эсас тапмадылар+. 19Эмма яхудылар гаршы чыканларында, мен давамы императора арз этмәге меҗбур болдум. Бейтмек билен мен өз халкымы айыпламакчы дәлдирин. 20Шу себәпден мен сизиң билен гөршүп, сөхбет этмек үчин, сизи бу ере чагырдым. Аслында мен Ысрайылың умыды болан Месих угрунда зынҗырландым».

21Олар Павлуса шейле дийдилер: «Биз сен хакда Яхудыядан хич бир хат алмадык, ол ерден гелен доганларымыздан хем хич ким сен барада ягшыдан-ямандан хич зат хабар бермеди. 22Эмма бизиң сениң пикирлериңи өзүңден эшидесимиз гелйәр, себәби хемме ерде бу дини топара гаршы чыкыляндыгыны билйәрис».

23Шейлеликде, олар Павлус билен душушык гүнүни беллешдилер. Шол гүн онуң болян ерине җуда көп адам гелди. Павлус эртирден агшама ченли олара Худайың Шалыгыны дүшүндирип, вагыз этди. Мундан башга-да олары ынандырып, Төврат билен пыгамберлериң язгыларындан Иса догрусында ынандырыҗы делиллер гетирди+. 24Кәбирлери онуң сөзлерине ынанды, кәбири ынанмады. 25Олар бири-бири билен өзара ылалашмадылар. Олар гитмекчи болуп дуркалар, Павлус шейле дийди: «Ишая пыгамбер аркалы Мукаддес Рух ата-бабаларыңыза шу сөзлери җайдар айдыпдыр:+
26+„Бар-да, бу халка шейле дий:

Эшидип дурсаңыз-да, хич дүшүнмерсиңиз,
середип дурсаңыз-да, хич аңламарсыңыз.
27Бу халкың йүреги күтелди,
гулаклары кер ачды,
гөзлери гапылды.
Ёгсам гөзлери билен гөрүп,
гулаклары билен эшидердилер,
аңлары билен аңлап,
Маңа тарап доланардылар,
Мен хем олара шыпа берердим“+.

28Шонуң үчин инди шуны билип гоюң: Худайың халас болмак барадакы Хош Хабары яхуды дәллере иберилди. Олар гулак асарлар».[*]+

30Павлус кирейине алан җайында тутуш ики йыл яшады ве янына геленлериң хеммесини кабул этди. 31Ол батыргайлык билен ве хич бир бөкденчсиз Худайың Шалыгыны вагыз эдип, Реббимиз Иса Месих барада өвретди+.

* 1:12 Бир Сабат гүнлүк ёл – дини кануна гөрә Сабат гүни диңе бир километр ёл йөремәге ругсат эдиленди.

* 2:30 Давут Өз неслинден бириниң онуң тагтында – бу җүмле кәбир голязмаларда Давут тен боюнча өз неслинден болан Месихи бейгелтҗекдигини ве онуң тагтында дийип душ гелйәр.

* 4:26 Сайланына – грекче Христос, бу Месих диймек. Сөзлүкде «Месих» сөзүне серет.

* 8:36 Кәбир голязмаларда 37‑нҗи аят душ гелйәр: Филип оңа: «Бүтин йүрегиң билен иман эдйән болсаң, муңа ругсатдыр» дийди. Ол: «Иса Месихиң Худайың Оглудыгына иман эдйәрин» дийди.

* 9:5-6 Кәбир голязмаларда «Чише депмек саңа кындыр». Шавул титрәп, алҗырап: «Я Реб, мениң нәме этмегими ислейәрсиң?» дийип сорады диен сөзлер хем бар.

* 9:20 Худайың Оглы – Көне Әхтде бу ат патышалар үчин уланылярды. Тәзе Әхтде болса бу ат Худай тарапындан сайланып-сечилен диймеги аңладяр. Сөзлүге серет.

* 9:36 Тавита… Доркас – Тавита арамейче, Доркас грекче болуп, буларың икиси хем җерен диймеги аңладяр.

* 10:32 Кәбир голязмаларда Ол гелип, саңа бир сөз айдар диен җүмле хем бар.

* 12:17 Якуп – бу Исаның иниси болмагы ахмал.

* 14:12 Зевс… Хермес – греклер Зевси эсасы худай, Хермеси болса худайларың илчиси хасаплапдырлар.

* 14:18 Кәбир голязмаларда Хеммесини өз өйүне ибердилер. Ресуллар ол ерде галып, халка өвредйәрдилер диен сөзлер хем бар.

* 15:14 Симун – бу Петрусың бейлеки ады.

* 15:29 Кәбир голязмаларда Өзүңизе эдилмегини ислемейән затларыңызы башгалара этмәң диен җүмле хем бар.

* 15:33 Кәбир голязмаларда 34‑нҗи аят душ гелйәр: Эмма Силас ол ерде галмагы макул билди.

* 16:17 Сизе – кәбир голязмаларда бизе.

* 20:7 Хепдәниң биринҗи гүни – бу еврейлериң сененамасы боюнча екшенбе гүнүдир.

* 24:6-8 Кәбир голязмаларда Биз оны өз канунымыз боюнча хөкүм этмекчидик, 7 эмма мүңбашы Лисияс гелип, гүйч билен оны элимизден алды. 8 Оны айыплаянлара сениң хузурыңа гелмеги буюрды диен сөзлер хем бар.

* 28:28 Кәбир голязмаларда 29-нҗы аят душ гелйәр: Павлус муны айдандан соң, яхудылар өз араларында көп җеделлешдилер ве бу ерден гитдилер.

+ 1:1 Лук 1:3, Мар 16:19, Лук 24:51

+ 1:3 Мат 28:17, Мар 16:14, Лук 24:15-49, Ёха 20:19-29, 1Кор 15:5-7

+ 1:4 Лук 24:49
+ 1:5 Лук 3:3, Ёвл 2:28
+ 1:6 Амо 9:11, Мик 4:8, Лук 17:20, Лук 19:11
+ 1:7 1Сал 5:1

+ 1:8 Рес 8:1, Рес 8:14, Лук 24:48-49, Мар 16:15

+ 1:9 Мар 16:19
+ 1:10 Дан 7:9, Дан 10:6, Мар 9:3, Ёха 20:12
+ 1:11 Мат 16:27
+ 1:12 2Шам 15:30, Зак 14:4
+ 1:13 Мат 10:2-4, Мар 3:17-18, Лук 6:14-16

+ 1:14 Мар 3:31, Мар 6:3, Ёха 2:12, Ёха 7:3, 1Кор 9:5, Гал 1:19

+ 1:16 Лук 22:47, Лук 22:37, Лук 24:44
+ 1:17 Ёха 6:71, Ёха 13:21
+ 1:19 Мат 27:8
+ 1:20 Зеб 68:26; 108:8.
+ 1:20 Зеб 68:26, Зеб 108:8
+ 1:22 Лук 3:3, Лук 24:48
+ 1:23 Рес 18:7, Кол 4:11

+ 1:24 1Пат 8:39, 1ЙЙ 28:9, 2ЙЙ 6:30, Рес 15:8

+ 1:26 Сүл 16:33

+ 2:1 Мср 23:16, Мср 34:22, Лев 23:15, Кан 16:9, Рес 20:16

+ 2:3 Мат 3:11

+ 2:4 Рес 4:31, Рес 13:52, Лук 24:49, Рес 1:4-5

+ 2:11 Рес 6:5, Рес 13:43
+ 2:13 1Кор 14:23
+ 2:16 Ёвл 2:28-32
+ 2:17-21 Ёв 2:28-32.
+ 2:17 Иша 32:15, Иша 44:3, Эзк 39:29
+ 2:19 Мат 24:30, Лук 21:11, Аян 8:7
+ 2:20 Иша 13:10, Эзк 32:7-8, Аян 6:12
+ 2:21 Рим 10:13
+ 2:22 Ёха 3:2
+ 2:23 Лук 22:22, Лук 23:33
+ 2:24 Лук 24:5-6, Рим 8:11
+ 2:25-28 Зеб 15:8-11.
+ 2:25 Зеб 15:8-11

+ 2:27 Эйп 33:28, Зеб 29:4, Зеб 48:16, Зеб 85:13, Иша 38:17

+ 2:28 Мат 7:14, Зеб 15:8-11, Рес 13:35
+ 2:29 1Пат 2:10, Нех 3:16, Рес 13:36
+ 2:30 2Шам 23:2, 2Шам 7:12-16, Зеб 131:11
+ 2:31 Зеб 15:10

+ 2:33 Зеб 109:1, Мар 16:19, Рес 7:55-56, Рим 8:34, Евр 1:3

+ 2:34-35 Зеб 109:1.
+ 2:34 Зеб 109:1, Лук 20:42-43
+ 2:37 Лук 3:10, Рес 16:30

+ 2:38 Мар 1:4, Рес 10:48, Лук 11:13, Рес 8:15

+ 2:39 Эфе 2:13
+ 2:44 Рес 4:32-37
+ 3:2 Рес 14:8
+ 3:6 2Кор 6:10
+ 3:7 Мар 1:31, Мар 5:41, Мар 9:27, Рес 9:41
+ 3:8 Иша 35:6, Рес 14:10
+ 3:11 Ёха 10:23, Рес 5:12

+ 3:13 Мср 3:6, Ёха 8:54, Ёха 17:1, 2Пет 1:17, Лук 23:14, Ёха 19:12

+ 3:14 Лук 23:18
+ 3:17 Рес 13:27, 1Тим 1:13
+ 3:21 Лук 1:69-70, Рим 1:2
+ 3:22 Кан 18:15-16.
+ 3:22 Кан 18:15-16, Мат 17:5, Рес 7:37
+ 3:23 Лев 23:29.
+ 3:23 Лев 23:29, Кан 18:19
+ 3:24 1Шам 3:19-20
+ 3:25 Гчк 22:18; 26:4.
+ 3:25 Гчк 22:18, Гчк 26:4
+ 4:1 Мат 22:23, Рес 23:8
+ 4:3 Лук 21:12
+ 4:6 Мат 26:3, Лук 3:2, Ёха 18:13
+ 4:7 Лук 20:2
+ 4:8 Мар 13:11, Рес 6:10, Рес 13:9
+ 4:9 Рес 3:6-8
+ 4:11 Зеб 117:22.
+ 4:11 Зеб 117:22, Лук 20:17, 1Пет 2:7
+ 4:12 Мат 1:21
+ 4:14 Рес 3:11
+ 4:19 Рес 5:29
+ 4:21 Лук 20:6, Лук 22:2, Рес 5:26
+ 4:24 Мср 20:11
+ 4:25 Зеб 2:1-2.
+ 4:26 Зеб 2:1-2
+ 4:27 Лук 23:1, Лук 23:11, Рес 3:13
+ 4:29 Эфе 6:19
+ 4:31 Рес 2:4, Рес 13:52
+ 4:32 Рес 2:44
+ 4:34 2Кор 8:14
+ 4:36 Рес 9:27, Рес 13:2, Рес 15:36, Гал 2:9
+ 5:4 Ваг 5:4-5
+ 5:12 Мар 16:20, Ёха 10:23, Рес 3:11
+ 5:15 Мар 6:55, Рес 19:11-12

+ 5:17 Рес 4:1, Рес 23:8, Мар 15:10, Рес 13:45

+ 5:18 Лук 21:12, Рес 4:3
+ 5:19 Рес 12:7-10, Рес 16:26
+ 5:26 Лук 20:6, Лук 22:2, Рес 4:21
+ 5:27 Мат 10:17, Мат 26:59
+ 5:28 Рес 4:17-18, Мат 27:25
+ 5:29 Рес 4:19
+ 5:32 Лук 24:48, Ёха 15:26
+ 5:33 Рес 7:54
+ 5:34 Рес 22:3, Ерм 26:17
+ 5:37 Чөл 1:2, 1ЙЙ 21:1, Лук 2:2
+ 5:38 Агы 3:37
+ 5:39 Иша 8:9-10
+ 5:41 Мат 5:12, 1Пет 4:13-14, 2Кор 12:10
+ 6:1 Рес 9:29
+ 6:3 1Тим 3:8
+ 6:5 Рес 8:5, Рес 21:8, Рес 2:11, Рес 13:43
+ 6:6 1Тим 4:14, 1Тим 5:22, 2Тим 1:6
+ 6:7 Рес 12:24, Рес 19:20
+ 6:10 Рес 4:8, Лук 21:15
+ 6:11 1Пат 21:10, Мат 26:59
+ 6:13 Рес 21:28
+ 6:14 Мат 26:61, Ёха 2:19-22, Мат 5:17
+ 7:2 Гчк 11:31, Гчк 12:4
+ 7:3 Гчк 12:1.
+ 7:3 Гчк 12:1
+ 7:4 Гчк 11:32

+ 7:5 Гчк 15:3, Гчк 18:10, Гчк 12:7, Гчк 13:15, Гчк 15:18

+ 7:6-7 Гчк 15:13-14.
+ 7:6 Гчк 15:13, Мср 12:40
+ 7:7 Гчк 15:14, Мср 3:12

+ 7:8 Гчк 17:9-14, Гчк 21:2-4, Гчк 25:26, Гчк 29:31-35, Гчк 30:5-24

+ 7:9 Гчк 37:11, Гчк 37:28, Гчк 39:2
+ 7:10 Гчк 41:37-43
+ 7:12 Гчк 42:1-5
+ 7:13 Гчк 43:1-15, Гчк 45:1-4
+ 7:14 Гчк 45:9-10, Гчк 46:27

+ 7:15 Гчк 46:5, Гчк 46:28, Гчк 49:33, Мср 1:6

+ 7:16 Гчк 50:25, Ешу 24:32
+ 7:17 Мср 1:7, Мср 1:12
+ 7:18 Мср 1:8
+ 7:19 Мср 1:10-11, Мср 1:16
+ 7:20 Мср 2:2-3, Евр 11:23
+ 7:21 Мср 2:3-10
+ 7:24 Мср 2:11-12
+ 7:28 Мср 2:13-14
+ 7:29 Мср 2:15, Мср 2:22, Мср 18:3-5
+ 7:30 Мср 3:2
+ 7:32-34 Мср 3:5-10.
+ 7:32 Мср 3:6
+ 7:33 Ешу 5:15
+ 7:34 Мср 3:5, Мср 3:8-10
+ 7:35 Мср 2:14
+ 7:36 Мср 14:27-31, Кан 1:3, Кан 8:2
+ 7:37 Кан 18:15.
+ 7:37 Кан 18:15, Рес 3:22
+ 7:38 Мср 19:3, Кан 5:27
+ 7:39 Мср 16:3, Чөл 11:4-6
+ 7:40 Мср 32:23.
+ 7:40 Мср 32:1, Мср 32:23
+ 7:41 Мср 32:4-6, Иша 2:8
+ 7:42-43 Йрм 19:13; Амо 5:25-27.
+ 7:42 Кан 4:19, Зеб 80:13
+ 7:43 1Пат 11:5-7, 2Пат 23:13, Амо 5:25-27
+ 7:44 Мср 38:21, Аян 15:5, Мср 25:40
+ 7:45 Ешу 3:14-17, Ешу 3:10
+ 7:46 Зеб 88:20-21, 2Шам 7:1-2, 1Пат 8:17
+ 7:47 1Пат 6:1-38
+ 7:48 1Пат 8:27, Рес 17:24
+ 7:49-50 Иша 66:1-2.
+ 7:50 Иша 66:1-2

+ 7:51 Мср 32:9, Кан 10:16, Кан 10:16, Ерм 4:4, Ерм 9:26, Иша 63:10, Мал 3:6

+ 7:52 1Пат 18:4, 2ЙЙ 24:21, Ерм 2:30, Мат 23:37

+ 7:53 Кан 33:2, Гал 3:19, Евр 2:2

+ 7:54 Рес 5:33

+ 7:55 Мср 24:16, Иша 6:1, Зеб 109:1, Мар 16:19

+ 7:56 Мар 1:10, Зеб 109:1, Дан 7:13, Мар 16:19, Рес 7:56, Евр 1:3

+ 7:58 Лев 24:14-16, Чөл 15:35-36, 1Пат 21:13, Рес 8:1, Рес 22:20

+ 7:59 Зеб 30:6, Лук 23:46
+ 7:60 Лук 22:41, Лук 23:34
+ 8:1 Рес 22:20, Ёха 16:2, Мат 10:23
+ 8:3 Гал 1:13, 1Кор 15:9, Фил 3:6
+ 8:4 Мар 4:14, Рес 11:19
+ 8:5 Рес 6:5, Рес 21:8
+ 8:7 Лук 4:35, Мар 16:17-18
+ 8:13 Мат 28:19, Рес 16:33, Рес 18:8
+ 8:14 Рес 1:8
+ 8:15 Рес 2:38

+ 8:16 Мат 28:19, Рес 19:5, Рес 10:44, Рес 11:15

+ 8:17 Рес 9:17, Рес 19:6
+ 8:22 Дан 4:24, 2Тим 2:25
+ 8:24 Мср 8:8
+ 8:25 Ёха 4:39

+ 8:26 Рес 5:19, Рес 10:4, Рес 11:13, Рес 12:7, Рес 27:23

+ 8:27 Ерм 38:7
+ 8:29 Рес 10:19
+ 8:31 Рим 10:14
+ 8:32-33 Иша 53:7-8.
+ 8:33 Иша 53:7-8
+ 8:35 Лук 24:27
+ 8:39 2Пат 2:16, Эзк 3:12, Эзк 8:3
+ 8:40 Ешу 13:3
+ 9:1 Рес 8:3, Ёха 16:2
+ 9:3 Рес 22:6-11, Рес 26:12-18
+ 9:7 Дан 10:7
+ 9:10 Рес 22:12, Гчк 22:1
+ 9:11 Рес 21:39, Рес 22:3

+ 9:15 Рим 1:5, Гал 1:15-16, 1Тим 2:7, Ерм 1:4-5

+ 9:16 Рес 20:23, 1Сал 3:3
+ 9:17 Рес 8:17, Рес 19:6
+ 9:19 Гал 1:17
+ 9:21 Гал 1:13, Гал 1:23
+ 9:22 1Тим 1:12, Рес 18:28
+ 9:23 Рес 20:3, Рес 23:30
+ 9:25 Ешу 2:15, 1Шам 19:12, 2Кор 11:32

+ 9:27 Рес 4:36, Рес 13:2, Рес 15:36, Гал 2:9, 1Кор 9:6, Гал 1:18-19

+ 9:29 Рес 6:1
+ 9:30 Рес 11:25
+ 9:34 Рес 3:6

+ 9:36 Ешу 19:46, Ёха 13:14, 1Тим 2:10, 1Тим 5:10

+ 9:40 Мат 9:25, Рес 28:8, Яку 5:16
+ 9:41 Мар 1:31, Мар 5:41, Мар 9:27, Рес 3:7
+ 10:2 Мат 8:10, Лук 7:4-5
+ 10:3 Рес 3:1
+ 10:4 Рес 8:26, Аян 8:4
+ 10:6 Рес 9:43
+ 10:9 Рес 11:5-14
+ 10:14 Лев 11:2, Кан 14:3, Эзк 4:14

+ 10:15 Мар 7:15-16, Рим 14:14, 1Тим 4:4, Тит 1:15

+ 10:19 Рес 8:29
+ 10:22 Лук 7:4-5
+ 10:25 Дан 2:46, Рес 16:29
+ 10:26 Аян 19:10, Аян 22:8-9
+ 10:28 Ёха 4:9, Ёха 18:28
+ 10:34 Кан 10:17, Рим 2:11, Рим 10:12
+ 10:35 Иша 64:5, Рим 10:12
+ 10:36 Иша 52:7
+ 10:37 Мар 1:14

+ 10:38 Мат 3:16, Ёха 1:32-33, Мат 4:24, Лук 13:16

+ 10:42 Ёха 5:22, Рес 17:31, 1Пет 4:5, 2Тим 4:1

+ 10:43 Лук 24:27, Рим 3:21
+ 10:46 Мар 16:17, 1Кор 12:10
+ 10:47 Рес 2:4
+ 10:48 Рес 2:38
+ 11:2 Рес 15:1, Гал 2:12
+ 11:3 Лук 15:2, Гал 2:12
+ 11:5 Рес 10:9-32
+ 11:9 Мар 7:19, Рес 10:15
+ 11:12 Рес 15:9
+ 11:13 Рес 8:26
+ 11:15 Рес 10:44
+ 11:16 Рес 1:5
+ 11:17 Рес 2:38
+ 11:19 Рес 8:1
+ 11:22 Рес 4:36, Рес 9:27, Рес 13:1
+ 11:24 Рес 6:5
+ 11:25 Рес 9:30
+ 11:27 Рес 13:1, Рес 15:32
+ 11:28 Рес 21:10, Мат 24:7, Рес 18:2
+ 12:2 Лук 5:10, Мар 10:39
+ 12:3 Мср 12:15
+ 12:4 Лук 22:33
+ 12:5 2Кор 1:11, Эфе 6:18
+ 12:7 Рес 8:26, Рес 16:26
+ 12:10 Рес 5:19, Рес 16:26
+ 12:11 Зеб 33:7, Зеб 90:11, 2Кор 1:10

+ 12:12 Рес 13:5, Рес 15:37, 1Пет 5:13, Кол 4:10, 2Тим 4:11, Флм 1:24

+ 12:15 Мат 18:10-11, Евр 1:14

+ 12:17 Рес 15:13, Рес 21:18, Яку 1:1, Гал 1:19, Гал 2:9

+ 12:23 Дан 5:23, Аян 16:9, 2Шам 24:16, 2Пат 19:35

+ 12:24 Рес 6:7, Рес 19:20

+ 12:25 Рес 11:29-30, Рес 12:12

+ 13:1 Рес 11:27, Рес 4:36, Рес 11:22, Лук 3:1

+ 13:2 Лук 2:37, Рим 1:1, Гал 1:15
+ 13:5 Рес 12:12, Рес 15:37, Кол 4:10
+ 13:6 Мат 7:15
+ 13:9 Рес 4:8, Рес 6:10
+ 13:13 Рес 15:38
+ 13:15 Лук 8:41, Рес 18:8
+ 13:17 Мср 1:7, Мср 12:51
+ 13:18 Мср 16:35, Зеб 94:10, Кан 9:7

+ 13:19 Кан 7:1, Ешу 14:1, Сер 2:16, Сер 3:9, 1Шам 12:11

+ 13:21 1Шам 8:5, 1Шам 9:1, 1Шам 10:1, 1Шам 13:1

+ 13:22 1Шам 13:14; Иша 44:28.

+ 13:22 1Шам 15:23, 1Шам 13:14, Зеб 88:20-21, Иша 44:28

+ 13:24 Лук 3:3
+ 13:25 Лук 3:16, Ёха 1:20, Ёха 1:27
+ 13:27 Рес 3:17, Лук 24:26-27
+ 13:28 Лук 23:23
+ 13:29 Лук 23:53
+ 13:30 Лук 24:6
+ 13:31 Рес 1:3, Лук 24:48
+ 13:32-33 Зеб 2:7.
+ 13:32 Зеб 2:7, Евр 1:5, Евр 5:5
+ 13:34 Иша 55:3.
+ 13:34 Рим 6:9, Иша 55:3
+ 13:35 Зеб 15:10.
+ 13:35 Зеб 15:10, Рес 2:27
+ 13:36 1Пат 2:10, Рес 2:29
+ 13:38 Мат 1:21, 1Ёха 2:12

+ 13:39 Рим 3:20, Гал 2:16, Гал 3:11, Иша 53:11, Рим 3:28

+ 13:40 Хаб 1:5
+ 13:41 Хаб 1:5.
+ 13:43 Рес 2:11, Рес 6:5
+ 13:45 Рес 5:17

+ 13:46 Рес 4:30, Эфе 6:19, Мат 10:11, Мат 22:8, Аян 3:4, Мар 12:9, Рес 18:6

+ 13:47 Иша 49:6.
+ 13:47 Иша 49:6, Рес 26:23
+ 13:50 1Сал 2:15
+ 13:51 Мат 10:14, Мар 6:11, Лук 9:5
+ 13:52 Рес 2:4, Рес 4:31
+ 14:1 Рес 13:5
+ 14:3 Рес 4:30, Эфе 6:19
+ 14:4 Мат 10:34, Лук 12:51
+ 14:6 Мат 10:23
+ 14:8 Рес 3:2
+ 14:9 Мат 9:2
+ 14:10 Иша 35:6, Рес 3:8
+ 14:11 Рес 28:6
+ 14:13 Дан 2:46
+ 14:14 Чөл 14:6, Мар 14:63
+ 14:15 Мср 20:11, 1Сал 1:9
+ 14:16 Мик 4:5
+ 14:17 Лев 26:4, Мат 5:45, Зеб 103:15
+ 14:19 2Кор 11:25

+ 14:22 Кол 1:23, Ёха 15:20, 1Пет 2:21, 1Пет 5:9, 1Сал 3:3, 2Тим 3:12

+ 14:23 Рес 13:2, Рес 20:32
+ 14:26 Рес 13:3
+ 15:1 Лев 12:3
+ 15:2 Гал 5:2
+ 15:7 Рес 10:20

+ 15:8 1Пат 8:39, 1ЙЙ 28:9, 2ЙЙ 6:30, Рес 1:24, Рес 10:44, Рес 10:47

+ 15:9 Рес 11:12, Зеб 50:12
+ 15:10 Гал 5:1
+ 15:11 Эфе 2:8, Тит 2:11, Тит 3:7
+ 15:13 Рес 12:17, Яку 1:1, Гал 1:19, Гал 2:9
+ 15:16-18 Амо 9:11-12; Йрм 12:15; Иша 45:21.
+ 15:17 Амо 9:11-12

+ 15:20 Дан 1:8, 1Кор 8:1, 1Кор 10:19-20, Аян 2:14, Лев 3:17, Лев 17:14, Кан 12:23-24

+ 15:22 1Пет 5:12, 2Кор 1:19, 2Сал 1:1
+ 15:24 Гал 1:7, Гал 5:10
+ 15:28 Рес 15:20
+ 15:32 Рес 11:27
+ 15:35 Рес 13:1
+ 15:37 Рес 12:12, Рес 13:5, Кол 4:10
+ 15:38 Рес 13:13
+ 15:40 Рес 15:32

+ 16:1 Рим 16:21, 1Кор 4:17, Фил 2:19, Кол 1:1, 1Сал 3:2, 2Сал 1:1, 1Тим 1:2, 2Тим 1:2

+ 16:3 1Кор 9:20, Гал 2:3
+ 16:4 Рес 15:28-29
+ 16:5 Рес 6:7
+ 16:6 Рес 18:23
+ 16:7 Фил 1:19
+ 16:8 Рес 20:5, 2Кор 2:12, 2Тим 4:13
+ 16:12 Фил 1:1
+ 16:14 Лук 24:45
+ 16:15 Рес 11:14, Рес 16:33-34
+ 16:17 Дан 3:26
+ 16:18 Мар 9:38
+ 16:21 Эзр 4:13, Эст 3:8
+ 16:22 2Кор 6:4-5, 2Кор 11:23-25
+ 16:24 Ерм 20:2, Ерм 29:26, 1Сал 2:2
+ 16:25 Зеб 41:9, Зеб 118:62

+ 16:26 Рес 4:31, Рес 5:19, Рес 12:7, Рес 12:10

+ 16:27 1Пат 20:39, Рес 12:19
+ 16:29 Дан 2:46, Рес 10:25
+ 16:30 Лук 3:10, Рес 2:37
+ 16:31 Мар 16:16, Рим 10:9
+ 16:33 Рес 11:14, Рес 16:15
+ 16:34 Ёха 4:53, Рес 18:8
+ 16:37 Рес 22:25
+ 16:39 Мат 8:34
+ 16:40 Рес 16:14
+ 17:1 Фил 4:16
+ 17:2 Рес 13:5, Рес 14:1
+ 17:3 Лук 24:26-27
+ 17:5 1Сал 2:14-16
+ 17:7 Лук 23:2
+ 17:16 2Пет 2:8
+ 17:19 Мар 1:27

+ 17:24 Иша 42:5, Мат 11:25, 1Пат 8:27, Рес 7:48

+ 17:25 Зеб 49:8-12, Гчк 2:7, Эйп 33:4
+ 17:26 Гчк 3:20, Кан 32:8
+ 17:28 Чөл 16:22, Эйп 12:10
+ 17:29 Иша 40:18-19, Иша 46:5
+ 17:30 1Пет 1:14, Рим 3:25-26, Эфе 4:18

+ 17:31 Мат 12:36, Ёха 5:22, Рес 10:42, 1Пет 4:5

+ 18:2 Рим 16:3, 1Кор 16:19, 2Тим 4:19, Рес 11:28

+ 18:4 Рес 13:5
+ 18:5 1Сал 3:6
+ 18:6 Эзк 18:13, Эзк 33:4, Рес 13:46

+ 18:8 Лук 8:41, Рес 13:15, 1Кор 1:14, Ёха 4:53, Рес 16:34

+ 18:15 Рес 23:29
+ 18:18 Рес 18:2, Рим 16:1, Чөл 6:5, Чөл 6:9
+ 18:19 Рес 19:1, Рес 20:16
+ 18:21 Яку 4:15
+ 18:23 Рес 16:6

+ 18:24 Рес 19:1, 1Кор 1:12, 1Кор 3:5, 1Кор 4:6, 1Кор 16:12, Тит 3:13

+ 18:25 Лук 3:3, Рес 19:3
+ 18:26 Рес 4:30, Эфе 6:19
+ 18:27 1Кор 16:3, 2Кор 3:1
+ 18:28 Рес 9:22
+ 19:1 Рес 18:21
+ 19:3 Рес 18:25
+ 19:4 Лук 3:3, Ёха 1:7
+ 19:5 Мат 28:19, Рес 8:16
+ 19:6 Рес 8:17, Рес 9:17, Рес 10:46
+ 19:8 Рес 4:30, Эфе 6:19
+ 19:12 Рес 5:15
+ 19:13 Мат 12:27, Мар 9:38, Лук 9:49
+ 19:15 Лук 4:34, Яку 2:19
+ 19:18 Мар 1:5, Яку 5:16
+ 19:20 Рес 6:7, Рес 12:24
+ 19:21 Рим 15:26, 1Кор 16:5, Рим 15:23-24
+ 19:22 Рес 16:1
+ 19:26 Иша 44:10-20, Ерм 10:3-6
+ 19:29 Рес 19:29, Кол 4:10, Флм 1:24
+ 20:1 Рес 19:21
+ 20:3 Рес 9:23, Рес 23:30

+ 20:4 Рес 19:29, Эфе 6:21, Кол 4:7, 2Тим 4:12, 2Тим 4:20, Тит 3:12

+ 20:5 Рес 16:8
+ 20:6 Мср 12:15, Рес 12:3
+ 20:7 1Кор 16:2, Аян 1:10
+ 20:9 2Пат 1:2
+ 20:10 1Пат 17:21, 2Пат 4:34

+ 20:16 Мср 23:16, Мср 34:22, Лев 23:15, Кан 16:9, Рес 2:1

+ 20:18 Рес 18:19, 1Сал 1:5
+ 20:23 Рес 9:16, Рес 21:33
+ 20:24 2Тим 4:7
+ 20:26 Кан 8:19
+ 20:28 Ёха 21:16-17, 1Пет 5:2, 1Пет 1:18-19
+ 20:29 Мат 7:15, Ёха 10:12
+ 20:30 2Пет 2:1, 2Кор 11:13, 1Тим 4:1
+ 20:31 Мар 14:38
+ 20:32 Рес 14:23, 1Пет 1:4
+ 20:33 1Шам 12:3, 2Кор 7:2
+ 20:34 Рес 18:3
+ 20:35 Мат 10:8
+ 20:36 Рес 21:5
+ 21:4 Рес 20:23
+ 21:5 Рес 20:36
+ 21:8 Рес 6:5, Рес 8:5
+ 21:9 2Пат 22:14, Лук 2:36, Рес 2:17-18
+ 21:10 Рес 11:28
+ 21:11 1Пат 11:30, Ерм 27:2
+ 21:12 Мат 16:21-23
+ 21:13 Рес 20:24, Фил 2:17
+ 21:18 Рес 12:17, Яку 1:1
+ 21:20 Рим 10:2
+ 21:21 Рим 2:28-29, 1Кор 7:19
+ 21:23 Чөл 6:2-5, Чөл 6:13
+ 21:24 Рес 18:18
+ 21:25 Рес 15:29
+ 21:26 Чөл 6:9-12
+ 21:28 Рес 6:13, Эзк 44:7
+ 21:29 Рес 20:4
+ 21:33 Рес 20:23, Рес 21:11
+ 21:34 Рес 19:32
+ 21:39 Рес 9:11, Рес 22:3
+ 22:3 Рес 9:11, Рес 21:39, Рес 5:34, Фил 3:6
+ 22:4 Рес 8:3
+ 22:5 Рес 9:1-2
+ 22:6 Рес 9:3-6, Рес 26:12-18
+ 22:12 Рес 9:17
+ 22:15 Рес 9:15
+ 22:16 Рес 9:18
+ 22:17 Рес 9:26
+ 22:20 Рес 7:58
+ 22:25 Рес 16:37

+ 23:1 1Кор 4:4, 2Кор 1:12, 2Тим 1:3, Евр 13:18

+ 23:2 Рес 24:1, 1Пат 12:24
+ 23:3 Кан 25:1-2
+ 23:4 Ёха 18:22
+ 23:5 Мср 22:27.
+ 23:5 Мср 22:28
+ 23:6 Рес 4:1, Фил 3:5, 1Кор 15:13
+ 23:8 Мат 22:23, Лук 20:27
+ 23:9 Ёха 12:29
+ 23:11 Рес 27:23
+ 23:24 Рес 24:3, Рес 25:14
+ 23:27 Рес 21:32-33, Рес 22:27
+ 23:28 Рес 22:30
+ 23:29 Рес 18:15
+ 23:30 Рес 9:23, Рес 20:3
+ 23:34 Рес 21:39
+ 24:1 Рес 23:2
+ 24:5 Лук 23:2
+ 24:6 Рес 21:27-29
+ 24:15 Дан 12:2, Аян 20:6, Аян 20:13
+ 24:16 Рес 23:1, Евр 13:18
+ 24:17 Рим 15:25-28, 1Кор 16:1, Гал 2:10
+ 24:18 Рес 21:26
+ 24:21 Рес 23:6
+ 24:25 Рес 17:32
+ 25:3 Рес 23:12
+ 25:10 Рим 13:1
+ 25:12 Рес 23:11
+ 25:19 Рес 18:15, Рес 23:29
+ 25:24 Рес 22:22
+ 25:25 Лук 23:14, Рес 23:29
+ 26:1 Зеб 118:46, Мат 10:18, Рес 9:15
+ 26:4 Гал 1:13
+ 26:5 Рес 23:6, Фил 3:5
+ 26:7 Мат 19:28, Яку 1:1
+ 26:8 1Кор 5:12
+ 26:9 Ёха 16:2, 1Тим 1:13
+ 26:10 Рес 8:3
+ 26:11 Рес 9:1
+ 26:12 Рес 9:3-6, Рес 22:6-11
+ 26:18 Иша 35:5, Иша 42:7, Евр 2:14-15
+ 26:20 Рес 9:20
+ 26:21 Рес 21:27, Рес 21:30

+ 26:23 1Кор 15:20, Кол 1:18, Аян 1:5, Иша 42:6, Иша 49:6, Рес 13:47

+ 26:29 Рес 21:33
+ 26:31 Рес 23:29
+ 26:32 Рес 25:12
+ 27:1 Рес 25:12
+ 27:2 Рес 19:29
+ 27:6 Рес 28:11
+ 27:14 Мар 4:37
+ 27:18 Юнс 1:5
+ 27:23 Рес 8:26
+ 27:24 Рес 23:11
+ 27:26 Рес 28:1

+ 27:34 1Шам 14:45, 2Шам 14:11, 1Пат 1:52, Лук 21:18

+ 27:35 Мат 15:36
+ 27:43 Рес 27:3
+ 28:5 Зеб 90:13, Мар 16:18, Лук 10:19
+ 28:6 Рес 14:11
+ 28:8 Рес 9:40, Яку 5:16
+ 28:11 Рес 27:6
+ 28:18 Рес 23:29, Рес 26:31-32
+ 28:23 Лук 24:27
+ 28:25 Мат 15:7
+ 28:26 Иша 6:9-10.

+ 28:27 Иша 6:9-10, Мат 13:15, Мар 4:12, Ёха 12:40

+ 28:28 Иша 40:5, Лук 3:6

+ 28:31 Рес 4:29, Эфе 6:19

+ https://ibt.org.ru/ftpmirror/pub/ebook/TKM/TKC/1-2017//Мукаддес-Китап__Full.azw3

Сөзлүк

Сөзлүк

1. А
2. Б
3. Ч
4. Д
5. Э
6. Ә
7. Ф
8. Г
9. Х
10. И
11. Җ
12. К
13. Л
14. М
15. Н
16. О
17. Ө
18. П
19. Р
20. С
21. Ш
22. Т
23. У
24. Ы
25. Я
26. Е
27. Ю
28. Й
29. З

А

А

1. Адалатлы
2. Адам ата
3. Агта
4. Агыз беклемек
5. Ахалот
6. Аждарха
7. Акмак
8. Аламот
9. Алоэ
10. Амалеклер
11. Аммонлар
12. Аморлар
13. Анаклар
14. Араба дүзлүги
15. Арамей дили
16. Арфа
17. Артемис
18. Арвах-җын
19. Арёпагус
20. Ашера
21. Ашторет
22. Ашур
23. Аянлык
24. Азия

Адалатлы – Худай хемише адалатлы. Ол элмыдама догры иш эдйәр ве хемише оңат карарлары чыкаряр. Мукаддес Китаба лайыклыкда, Худай хер бир адама, улы болсун, кичи болсун, бай я-да гарып, пархы ёк – хеммелере адалатлы гарамаклыгы үндейәр. Ол Өз халкына шейле диййәр:

«Ягшылык этмеги өврениң,
адалаты агтарың,
эзъет чекйәни халас эдиң,
етими гораң,
дул хатына арка дуруң» (Иша 1:17).

Казыларың, юрт баштутанларының, дини ёлбашчыларың халкың үстүнден хөкүм сүрйәндиклери үчин, Худай олардан адалатлы карарлары чыкармагы талап эдйәр ве адалатсыз херекетлер эден ягдайында, олары ёвузлык билен хөкүм эдйәр.

Серет: Догры.

Адам ата – Худай тарапындан ярадылан илкинҗи ынсан. Онуң аялы Хов эне болупдыр. Олар әхли ынсанларың ата-энеси болупдыр. Адам атаның ады еврейче «ынсан» диймеги аңладяр.

Гчк 2-3.

Агта – тарыхың кәбир дөвүрлеринде дүрли миллетлерде агталар хөкүмдарларың ёлбашчылыгы астында ёкары везипәни эеләпдирлер. Худайың гадаган эдйәндиги үчин, олары бичмеклик еврейлериң дәп-дессурында болмандыр.

Эст 2:3; Рес 8:27.

Агыз беклемек – агыз беклемегиң максады Худайың хузурында өзүңи песпәл тутмак я-да кәбир паҗыгалы ягдайда яс тутмак, гам-гусса дөври Худайы чагырмак болупдыр. Догры дурмушда яшамаздан, гарыплара ве эҗизлере адалатлы гарамаздан, агыз беклемеклигиң хич хили пейдасының ёкдугыны ве мунуң Худайың гөвнүнден турмаяндыгыны пыгамберлер халка ятладыпдырлар.

Сер 20:26; Иша 58:3-5; Ёв 1:14; Юн 3:5; Эст 4:16.

Ахалот – Хиндистанда өсйән ве өзени хошбой ыслы агач. Онуң өзенини гейимлере я-да отага хошбой ыс бермек үчин уланыпдырлар.

Зеб 44:9; Сүл 7:17; Нгм 4:14.

Аждарха – гадымы еврей дүшүнҗесинде деңиз аждархасы башагайлыгы аңладып, әлем-җаханың ярадылышының ирки дөвүрлеринде пейда болупдыр. Кәте аждарха Рахап дийлип атландырылыпдыр (Эйп 9:3; 26:12; Иша 51:9), кәте болса Ливятан (Эйп 3:8; 41:1; Зеб 73:14; Иша 27:1). Шейле хем бу миллетлер үчин бир нышан, ягны Ысрайылың душманы болупдыр (Зеб 86:4). Икинҗи пикир Тәзе Әхтде Аянлык китабында габат гелйәр, Иса Месихе ынанянлара гаршы урушда аждарха эрбет гүйчлериң нышаныдыр.

Акмак – пайхас эдебиятында: Зебурың кәбир мезмурларында, Сүлейманың пәхимлеринде, Вагызда, Эйюпда «акмак» диңе бир акылсыз адам дәл-де, эйсем, акыл-пайхасы рет эдйән адамдыр. Шонуң үчин хем ол өлүм ве вейранчылык ёлундан барян адамдыр. Бейле адам Худай барада ве Худайың ислеги барада пикир этмейән, алада этмейән, текепбир, гедем, бипарх адам. Ол хатда дине ве пайхаслы өвүт-үндеве гаршы чыкып, булар барада яман затлары гепләп билйәр. Пайхас эдебиятында беян эдилен хәсиетлерден башга-да акмак адам өзүниң неҗис гылык-хәсиети билен таналыпдыр. Ишая пыгамбериң китабында акмак адам барада шейле дийилйәр: «Акмак биедеплик билен геплейәр, онуң ниети пислик этмекдир, иши яманлык этмек, Реббе дил етирмек, ачлары ач, сувсузлары сувсуз гоймакдыр» (Иша 32:6).

Зеб 52:1; Сүл 17:17-21

Серет: Надан.

Аламот – манысы белли дәл. Белки әхең, белки-де саз гуралы болмагы әхтимал.

1ЙЙ 15:21.

Алоэ – Тәзе Әхт дөврүнде алоэ өлен адамың җеседини җайламага тайярламакда уланылыпдыр.

Ёх 19:39.

Амалеклер – Ысрайыл халкы Кенган юрдуны эелемезден өң, онуң голайында яшан халк. Олар, эсасан, Дуз деңзиниң гүнорта-гүндогарында, ягны Негепде яшан чарва халк болупдыр.

Мср 17:8-16; Кан 25:17-19; 1Шам 15:2, 30:1-5; 1ЙЙ 4:43.

Аммонлар – Лутуң оглы Бенамының несиллери. Аммонлар Иордан дерясының гүндогарында яшапдырлар. Олар Молек худайына сежде эдипдирлер.

Гчк 19:30-38; Кан 23:3.

Серет: Лут.

Аморлар – Ысрайыл халкы Кенган юрдуны эелемезден өң, ол ерде яшан халкларың бири. Олар өзлериниң әпет узын бойлары билен таналыпдыр. Месопотамияның тутуш төверегинде өзүниң шәхерлери ве ханлары билен аморлар өрән гүйчли халк болупдыр. Ысрайыллар Кенгана чозан вагтында, олар, эсасан хем, Иордан дерясының гүндогарында ве Иорданың гүнбатар дагларында яшан Ог хем Сихон атлы ики ханың ханлыгындакы гүйҗе даяныпдырлар.

Гчк 10:16; 15:16; Чөл 13:29; 21:13-34; Амо 2:10.

Серет: Кенганлар.

Анаклар – Ысрайыл халкы эелемезден өң, Кенган юрдуның голайында яшан халкларың бири. Олар Хеброн галасында ве онуң даш-төверегинде яшапдырлар. Анаклар үч уругдан ыбарат болуп, олар Нефиллериң несиллери болупдырлар.

Кан 9:2; Еш 11:21,22.

Серет: Нефиллер.

Араба дүзлүги – Иордан дерясының дүзлүгинден Дуз деңзиниң гүнорта-демиргазыгына ченли яйылып гидйән гуры ве текиз ер.

Чөл 22:1; 26:3.

Арамей дили – бу дил еврей дилине дегишлидир. Б. э. өң VI асырда бу эсасы дил хөкмүнде өсүп, гадымы якын Гүндогарда (хәзирки Орта Гүндогарда) дипломатия ве тәҗирчилик үчин уланылыпдыр. Ысрайыллар Бабыл сүргүнинден доланып геленлеринден соң, халк еврей дилине гаранда арамей дилинде хас көп геплемәге башлапдыр. Көне Әхтиң кәбир бөлеклери арамей дилинде язылыпдыр, ягны Эзр 4:8–6:18; 7:12-26; Дан 2:4–7:28. Исаның дөврүнде бу дил яхудылар ве Иса тарапындан гиңден уланылыпдыр, шонуң үчин Тәзе Әхтде бирнәче арамей сөзлери бар.

2Пат 18:26,28; Мат 5:22; Ёх 5:2; 19:13.

Серет: Еврей.

Арфа – киришли саз гуралының бир гөрнүши.

Зеб 32:2; 56:9.

1624-нҗи сахыпадакы сурата серет.

Артемис – греклериң зенан худайының ады, оңа айратын Азия велаятында сежде эдипдирлер. Гадымы дүнйәниң еди гудратының бири болан онуң бутханасы Эфес шәхериниң эдил дашында ерлешипдир.

Рес 19:24-35.

Арвах-җын – Шейтана гуллук эдйән эрбет рухдур. Ол адама зыян етирип я-да оны эеләп билйәр. Исада олары ковуп чыкарян гудрат болупдыр ве Ол арвах-җын эелән адама шыпа берипдир. Ресуллара хем Исаның ады билен арвах-җынлары ковуп чыкармак гудраты берлипдир.

Мат 8:16; Лук 8:26; Рес 8:7; 16:18.

Арёпагус – Гресияның Афины шәхериндәки байырлык. Афины шәхериниң мөхүм адамлары бу байырлыкда душушып ваҗып меселелер барада геңешипдирлер. Бу адамларың геңеши хем Арёпагус дийлип атландырылыпдыр.

Рес 17:19,22,34.

Ашера – хасыл берйән иң мөхүм зенан худайы хасапланып, оңа Кенганда ве Сирияда сежде эдипдирлер. Бу зенан худайы көпленч Багал худайы билен гатнашыпдыр. Адамларың оңа сежде этмек үчин үйшен еринде, онуң агачдан я-да дашдан ёнулып ясалан хейкели дикилипдир.

Мср 34:13; Кан 7:5; 12:3; 16:21.

Ашторет – Суруң ве Сидоның эсасы зенан худайы болуп, оңа Мүсүрде ве Кенганда сежде эдипдирлер.

Сер 2:13; 2Пат 23:13.

Ашур – б. э. өң IX ве VIII асырларда Ашур Ысрайылың гүндогарында гүйчли империя болупдыр. Онуң пайтагт шәхери болан Ниневе хәзирки демиргазык Ыракда ерлешипдир. Б. э. өң 722‑нҗи йылда ашурлар Ысрайыл патышалыгыны басып алыпдырлар ве көп адамлары есир эдип әкидипдирлер. Соңра ашурлар өз империясының бейлеки бөлеклеринден адамлары Ысрайылың юрдунда орнашдырыпдырлар. Өз юрдунда галан ысрайыл халкы бу адамлар билен гыз алшып-бершипдир. Ашурлар Яхуда патышалыгының хем үстүне чозупдырлар, эмма еңип билмәндирлер. Соңрак Ниневе пайтагты Худайың җезасы хөкмүнде душманың еңиҗи гошунлары тарапындан бүтинлей вейран эдилипдир.

2Пат 18:9–19:36; Нах 1-3.

Аянлык – кәвагт пыгамберлере Худай тарапындан аянлык берилйәр. Онда хәзирки ве гелҗекки затлар барада гөрнүш боляр. Шейле аянлыкларда Худай Өз мерхеметини ве хөкүмини гөркезйәр.

Гчк 41:25; Мср 6:3; Иша 40:5; 45:21; 65:1; Хаб 1:1; Рим 1:17; 1Кор 14:26.

Серет: Гөрнүш.

Азия – Тәзе Әхт дөврүнде Рим империясының иң бай велаяты болупдыр. Бу гүнки гүн бу велаят Түркийәниң арачәклеринде ерлешйәр.

Рес 19:10; Рим 16:5; 1Кор 16:19.

Карта серет.

Б

Б

1. Бабыл
2. Багал
3. Баш руханы
4. Башан
5. Байрам йылы
6. Байрамчылыклар
7. Берекет
8. Беелзебул
9. Бу дүнйәниң хөкүмдары
10. Бут
11. Бүтинлей ёк этмек

Бабыл – Бабыл шәхери Бабыл империясының пайтагты болупдыр ве ол хәзирки гүнорта Ыракда ерлешипдир. Б. э. өң 586-нҗы йылда бабыллылар Яхуда патышалыгыны басып алыпдырлар ве көп адамлары Бабыла есир эдип әкидипдирлер.

2Пат 25:1-12.

Серет: Яхуда.

Багал – кенганлар тарапындан сежде эдилен харасат худайы. Багал сөзи аслында «хоҗайын», шейле хем «әр» диймеги аңладяр.

1Пат 18:1-45; Ер 7:9; Хош 11:2.

Баш руханы – Левиниң несли болан Харун пыгамбер ве онуң огуллары Худай тарапындан руханы болмаклыга сайланыпдырлар. Олар Мукаддес чадырда Худая хызмат эдипдирлер. Харун пыгамбер илкинҗи Баш руханы хөкмүнде сайланыпдыр. Диңе Баш рухана Иң мукаддес отага гирмәге ругсат эдилипдир. Ол ысрайыллары гүнәлеринден сапламак үчин ол ере йылда бир гезек «Гүнәден сапланма» гүни гирипдир. Еврейлер китабының авторы Исаны кәмил Баш руханы хөкмүнде беян эдйәр.

Мср 28; Лев 16.

1623-нҗи сахыпадакы сурата серет.

Башан – бу гүнорта Сирияның текиз җүлгелери ве байырлыклары. Ол Җелиле көлүниң ве Иордан дерясының гүндогар тарапында ерлешйәр. Башан Гилгат этрабының демиргазыгында болуп, өзүниң семиз сыгырлары ве бол хасылы билен мешхур болупдыр.

Еш 12:5; 13:11; Кан 3:10.

Байрам йылы – хер элли йылдан ысрайыл халкы топрак, мирас, карз ве гуллар бабатда Худай тарапындан берлен йөрите дүзгүнлери берҗай этмели болупдыр.

Лев 25:1-34.

Байрамчылыклар – Мукаддес Китапда ысрайыл халкы тарапындан белленен бирнәче мөхүм байрамчылыклар айдылып гечилйәр. Ашакдакы санавда бу байрамларың атлары берилйәр:

Чатма байрамы

Эллинҗи гүн байрамы

Галла байрамы

Гүнәден сапланма гүни

Хасыл байрамы

Песах байрамы

Петир байрамы

Пурым байрамы

Сурнай байрамы

Тәзе Ай байрамы

Бу байрамлар барадакы маглуматлары сөзлүкден, оларың херсиниң адының ашагындан тапып билерсиңиз.

Берекет –

Серет: Ялкамак.

Беелзебул – арвах-җынларың ёлбашчысының ады. Бу ат «Багалзебупдан» гелип чыкандыр; Багалзебуп Көне Әхт дөврүнде ысрайыллара голай яшан халкларың сежде эден худайларының биридир (2Пат 1:2-16). Беелзебулың бейлеки ады шейтандыр.

Мат 10:25; 12:21,24,27; Мар 3:19,22,22; Лук 11:15,18,19.

Серет: Шейтан.

Бу дүнйәниң хөкүмдары –

Серет: Шейтан.

Бут – дашдан, агачдан я-да башга бир затдан ясалан хейкел, адамлар олары худай хөкмүнде хасаплап, сежде этмек үчин уланыпдырлар. Буларың кәбири сеждегәхде саклар ялы улы болупдыр, кәбири өйде саклар ялы кичи болупдыр.

Мср 20:4; Иша 40:19-20.

Серет: Өй бутлары.

Бүтинлей ёк этмек – Худайың Өз халкына сөз берен юрдунда урушдан соң олҗа дүшен эмләги, ягны есирлери, хайванлары ве харытлары ысрайыл халкының бәхбиди үчин алынман, эйсем бүтинлей ёк этмек аркалы Худая багыш эдилипдир.

Еш 6:17-21.

Ч

Ч

1. Чатма байрамы

Чатма байрамы – еврейлериң сененамасы боюнча единҗи айың, ягны Тишри айының (муңа Этаным айы хем дийлипдир) он бәши билен йигрими бири аралыгында, Гүнәден сапланма гүнүниң ыз яны белленилипдир. Бу хепдәниң довамында ысрайыл халкы Мүсүрден Кенгана барянча, чөлде азашып гезен дөврүни ятлапдыр. Халк Худая белленен гурбанлыклары хөдүрләпдир ве чатмаларда яшапдыр. Бу байрамчылык иң соңкы галланың ве мивелериң йыгналян дөври болупдыр, шонуң үчин бу дөвүрде хасыл тойы тутулыпдыр.

Мүс 23:16, 34:22, Лев 23:33-36, 39-43, Чөл 29:12-34, Кан 16:13-15, Зек 14:16-19.

Д

Д

1. Дагон
2. Давут галасы
3. Давут Оглы
4. Давут пыгамбер
5. Декаполис
6. Дери кесели
7. Дикме даш
8. Дога-дилег этмек
9. Догры

Дагон – бу пилиштлилериң худайы болуп, онуң гөвресиниң ярысындан ёкарсы адам, ашакы ярысы балык хөкмүнде суратландырылыпдыр.

1Шам 5:2.

Давут галасы – Сион дагында Иерусалимиң көне бөлеги, Давут пыгамбериң ябуслыларың илатыны басып алан ери.

2Шам 5:6-9; 1ЙЙ 11:5.

Серет: Ички гала.

Давут Оглы – Худай хезрети Давут патыша онуң несиллериниң бириниң мүдимилик шалык сүрҗекдигини сөз берипдир (2Шам 7:12-16; Иша 9:6-7). Исаның дөврүнде яхудылар бу Патыша гарашыпдырлар ве Оны Месих дийип атландырыпдырлар. Иса гарашылян Патыша хөкмүнде таналыпдыр ве Ол Давут Оглы дийлип атландырылыпдыр.

Мат 9:27; 15:22.

Серет: Худайың Оглы; Месих.

Давут пыгамбер – чөлде чопанчылык эдип йөркә, Худай Давуды ысрайыл халкына патыша эдип сайлаяр. Ол Иерусалими басып алып, оны пайтагт шәхери этмек билен душманларының үстүнден ысрайыл халкына еңиш гетирипдир. Давут пыгамбер догручыл хем адалатлы патыша болупдыр, йөне ол хем гүнә эдипдир. Шейле хем ол сазанда ве шахыр болупдыр, ол көп санлы мезмурлар языпдыр, булар соңра Зебур китабының бир бөлеги болупдыр. Давут пыгамберден соң онуң оглы Сүлейман пыгамбер патыша болупдыр. Давут Худая өрән садык болупдыр, Худай диңе Давудың неслинден бириниң хемишелик патыша болҗакдыгына сөз берипдир. Маттаның Хош Хабары китабыны ачанымызда, ол ерде Худайың Давуда сөз берен неслиниң Исадыгы хакда гүррүң берилйәр.

1Са 16:13-23; 17:12-58; 2Са 7; 11; Зеб 88:4; Мат 1:1; Рим 4:6; 2Ти 2:8; Айн 5:5.

Декаполис – Самария билен Җелиләниң гүндогарындакы он шәхер, олар Грек империясы дөврүнде гурлупдыр. Исаның дөврүнде олар Рим империясына дегишли болсалар-да, өзлери хөкүмдарлык эдипдирлер.

Мат 4:25; Мар 7:31.

Дери кесели – Көне ве Тәзе Әхт дөврүнде дери кеселиниң көп дүрли гөрнүшлери болупдыр. Дери кеселиниң хайсам болса бирине ёлуган адам, бу кесел бейлекилере ёкушмаз ялы ве ол башга адамы элләп, оны-да харам этмез ялы, башгалардан айры сакланыпдыр.

Лев 13:45-46; 2Пат 5:1-27; Мат 8:1-4; Лук 7:22.

Дикме даш – бу узын даш болуп, дим-‑дик гойлупдыр. Бу дикме даш кимдир бириниң мазарыны беллемек үчин я-да мөхүм бир зады я-да адамы ятламак үчин гөркезме хөкмүнде уланылыпдыр. Олар кераматлы хасапланыпдыр.

Гчк 28:18-22; 35:20; Мср 24:4; 2Шам 18:18.

Дога-дилег этмек – Мукаддес Китапда дога-дилег этмек – китапдан окамак я-да ят тутуп айтмак дәл-де, адатча калбыңдакы затлары Худая йүрекден беян этмекдир. Шейле хем дога-дилег этмек, көп халатда Худая алкыш айтмагы я-да Ондан көмек сорап ялбармагы аңладыпдыр. Мукаддес Китап бизе дурмушымызың әхли угурлары бабатда, шейле хем өз танаян ве бүтин дүнйәден эшидип, хатда танамаян адамларымызың хем мәтәчликлери догрусында Худай билен геплешип билйәндигимизи өвредйәр. Исаның бизе нәдип дога-дилег этмелидигини өвреден нусгасы Маттаның Хош Хабарының 6-нҗы бабының 9-13 аятларында ве Луканың Хош Хабарының 11‑нҗи бабының 2-4 аятларында гөркезлендир.

2Шам 7:27; Зеб 6:10; 141:2; Мат 6:9-13; Лук 11:2-4; Як 5:12-18; 1Пет 4:7; Фил 4:6; Кол 4:2; 1Тим 2:1-4.

Серет: Сежде этмек.

Догры – Мукаддес Китап Худайың догрудыгыны өвредйәр, Онуң әхли ишлери догрудыр. Шонуң үчин хем Худайың халкы Онуң буйрукларына табын болмак билен, Онуң хузурында догры ишлери этмәге чагырыландыр. Ишая пыгамбер халка: «Адалаты саклаң, догры ишлери эдиң» дийип, өвүт-үндев эдипдир (Иша 56:1). Тәзе Әхтде дашкы гөрнүши догры, эмма ичи эрбетликден долы адамларың хакыкатда кимдигини Худайың билйәндигини Иса бизе дуйдуряр. Шейле адамлар Худайың җезасындан гачып гутулмазлар. Павлус Худайың Ыбрайым пыгамбери иманы себәпли догры хасапландыгыны өвредйәр, эдил шунуң ялы, биз хем Худай тарапындан догры адамлар хасапланмак ислейән болсак, онда Худайың сайлап-сечен Иса Месихине иман этмелидирис.

Гчк 6:9; 15:6; Кан 12:25; Зеб 33:16; 63:11; Мат 13:49; Рим 4:3.

Серет: Адалатлы.

Э

Э

1. Эфиопия
2. Эфот
3. Эл гоймак
4. Эллинҗи гүн байрамы
5. Эляша пыгамбер
6. Эпикурчы философлар

Эфиопия – Мукаддес Китапда Эфиопия дийлип терҗиме эдилен ере хәзирки Суданың бир бөлеги ве гүнорта Мүсүр, шейле хем Эфиопияның демиргазык бөлеги гирйәр.

2Шам 18:21; Иша 11:11; 18:1; 20:3; Рес 8:25.

Эфот –

1. дини дабаралар гечирилйән вагты Баш руханының геййән еңсиз үстки эшиги. Гурсакчада сакланян Урым ве Туммым эфодың өң тарапына багланыпдыр (Мср 28:6-14).

2. Зыгыр матадан эдилен эшиклери руханылар ве хезрети Давут патыша гейипдир (1Шам 22:18; 2Шам 6:14).

3. Сежде эдилйән бир зат (Сер 8:26-27; 17:5).

Серет: Гурсакча; Урым ве Туммым. 1621-нҗи сахыпадакы сурата серет.

Эл гоймак – Мукаддес Китапда адамлар башга бир адама пата бермек ве тәзе везипә белленендигини ыглан этмек үчин онуң үстүне элини гоюпдырлар. Иса адамлара пата беренде, шейле хем шыпа беренде, элини оларың үстүне гоюпдыр. Эдил шунуң ялы, ресуллар адамларың үстүне эллерини гоянларында, олар Мукаддес Рухы кабул эдипдирлер я-да шыпа алыпдырлар.

Гчк 48:14; Чөл 8:10; Мар 10:16; Лук 4:40; Рес 6:7; 13:3; 19:6.

Эллинҗи гүн байрамы – Исаның дөврүнде ысрайылларың Галла байрамы грекче «Пентикост» дийлип атландырылыпдыр, бу Эллинҗи гүн диймеги аңладыпдыр. Себәби Галла байрамы Песах байрамындан элли гүн соң белленилипдир.

Рес 2:1

Серет: Галла байрамы; Песах байрамы.

Эляша пыгамбер – Ыляс пыгамберден соң, онуң хызматыны довам этдирен пыгамбердир. Ол хем Ыляс пыгамбер ялы көп гудратлар гөркезипдир.

1Пат 19:16-21; 2Пат 2-13.

Эпикурчы философлар – эпикурчылар Эпикур атлы философың таглыматларына эерипдирлер. Ол адамларың дурмушда багтлы болмалыдыкларыны ве агыры билен горкыны айрып ташламалыдыкларыны өвредипдир.

Рес 17:18.

Ә

Ә

1. Әхт

2. Әхт сандыгы

Әхт – Мукаддес Китапда Худай билен ынсанларың арасында баглашылан эсасы бәш әхт бар:

1. Нух билен баглашылан әхт (Гчк 6:18; 9:8-17).

2. Ыбрайым билен баглашылан әхт (Гчк 15; 17).

3. Канун бабатда ысрайыл халкы билен баглашылан әхт (Мср 19:5; 24; Кан 4:13).

4. Давут билен баглашылан әхт (2Шам 7:8-16).

5. Иса Месихиң үсти билен баглашылан тәзе әхт (Ер 31:31-34; Лук 22:20; Ев 8:6-13).

Гчк 9:9-17; 15:18; Мср 6:3-6; 19:5-6; 2Шам 5:3; Зеб 88:4-5.

Әхт сандыгы – агачдан ясалып, алтына гапланан сандык болупдыр. Йүзүне Он табшырык язылан ики ясы даш бөлеги хем онуң ичинде сакланыпдыр. Сандыгың гапагының үстүнде ганатларыны яйып отуран ики саны керубың шекили болупдыр. Бу сандык мукаддес болупдыр ве Худайың хузуры онуң төверегини гуршапдыр, оңа эл дегирмек гадаган экен. Сандык чадырың Иң мукаддес отагында адамлардан гизлен сакланыпдыр, соңрак болса ыбадатхана гөчүрилипдир. Диңе Гүнәден сапланма гүни баш руханы оңа якын барып билипдир, ол яны билен түтетги алыпдыр, мунуң түссеси болса сандыгың гапагыны гөрүнмез ялы руханыдан гизләпдир.

Мср 25:10-22; 26:33; Лев 16:13-15; Чөл 10:33-36; Еш 3; 1Шам 5; 2ЙЙ 5:2-10.

Серет: Баш руханы.

Ф

Ф

1. Фараон
2. Фарисейлер
3. Финикия

Фараон – бу ат Мүсүр патышасы үчин берлен атдыр.

Гчк 12:10-20; Мср 1-14.

Фарисейлер – Исаның дөврүнде фарисейлер яхудыларың доландырян меҗлисинде гүйчли топар болупдыр. Олар саддукейлер билен ишлешипдирлер, эмма олардан тапавуды, фарисейлер адамларың дирелҗекдигине ынаныпдырлар. Фарисейлер Худайың Муса берен әхли канунларыны билипдирлер ве олар адамлара бу канунлары эдил язылышы ялы ерине етирмеги өвредипдирлер. Шейле хем олар өзлериниң Кануна гошан дәп-дессурларыны ве дүзгүнлерини халка өвредипдирлер.

Мат 15:1; Лук 11:39; Лук 20:27; Ёх 11:46.

Серет: Меҗлис; Саддукейлер. 1626-нҗы сахыпадакы сурата серет.

Финикия – Ортаер деңзиниң кенарындакы мейдана греклер Финикия дийип ат берипдирлер. Хәзирки вагтда бу ер Ливаның бир бөлегидир. Сур ве Сидон онуң иң ваҗып шәхерлери болупдыр, оларың халкы мешхур деңизчилер ве сөвдагәрлер болупдыр.

Рес 11:19; 15:3; 21:2.

Г

Г

1. Гала дервезелери
2. Галла байрамы
3. Галла садакасы
4. Ган
5. Гиргашлар
6. Гитит
7. Гомора
8. Гөгүң Шалыгы
9. Гөк
10. Гөргүр
11. Гөрнүш
12. Греклер
13. Гурбанлык сыпасы
14. Гурбанлыклар
15. Гурсакча
16. Гүнә гурбанлыгы
17. Гүнәден сапланма гүни
18. Гырнак аял
19. Гызыл деңиз

Гала дервезелери – галаларың ве шәхерлериң төвереги гораг үчин диварлар билен өртүлипдир. Дервезелериң өңүндәки ачык мейдан адамлара душушмак үчин аматлы ер болупдыр, шейле хем бу ер хөкүм ыглан эдилйән, җемгыетчилик йыгнаклары гечирилйән ве сөвда-сатык эдилйән ер болупдыр.

Рут 4:1-11; 2Шам 19:8.

Галла байрамы – еврейлериң сененамасы боюнча үчүнҗи айың, ягны Сиван айының алтысына белленипдир. Бу томусда, Песах байрамындан соңра еди хепде геченсоң белленипдир. Шол еди хепдәниң довамында хасыл йыгналыпдыр, арпадан башлап, бугдая ченли йыгналыпдыр. Шол гүн ысрайыл халкы Худайың хасыла берен берекеди үчин той эдип, хер дүрли садакалар гетирипдир. Исаның дөврүнде бу байрам Эллинҗи гүн байрамы хөкмүнде мешхур болупдыр.

Лев 23:15-21; Кан 16:9-12.

Серет: Эллинҗи гүн байрамы; Песах байрамы.

Галла садакасы – бу садака көпленч хасыл үчин миннетдарлык билдирилип, Худая ве руханылара совгат хөкмүнде берлипдир. Бу садака чиг я-да бишен галла болупдыр, я-да олар галланы үвәп, уны яг ве якымлы ыслы затлар билен гарып, ондан бир затлар биширип гетирипдирлер.

Мср 40:29; Лев 2:1-16; 6:14-17; 23:9.

Ган – Төвратда ган гаты мөхүм зат хасапланяр. Ган диңе Худая дегишли болан дурмуш габы хасапланылды, шонуң үчин кимдир бири өлдүрилсе, шол ган акан топрак харам сайылды. Хайван өлдүриленде, онуң ганыны ере акдырыпдырлар. Хич киме ол гандан ичмәге я-да нахар тайярламага ругсат эдилмәндир. Гурбанлыклар хөдүрлененде, малларың ганы адамлары ве гурбанлык сыпаларыны мукаддес этмек үчин уланылыпдыр.

Гчк 4:10; 9:4; 37:26; Мср 29:21; Лев 1:5; 16:18-19; 17:10-11.

Гиргашлар – Ысрайыл халкы Кенган юрдуны эелемезден өң, ол ерде яшан халкларың бири

Гчк 15:21.

Серет: Кенган.

Гитит – манысы белли дәл. Саз гуралларының бир гөрнүши болмагы әхтимал.

Зеб 8:1: 80:1; 83:1.

Гомора – Өли деңзиң демиргазыгындакы Иордан җүлгесинде ерлешйән бир шәхер. Халкының эден писликлери себәпли Гомора Содом шәхери билен бирликде Худай тарапындан вейран эдилди.

Гчк 19; Иса 1:9; Ер 23:14; Мат 10:15.

Гөгүң Шалыгы –

Серет: Худайың Шалыгы.

Гөк – бу асмандан-да ёкарда болуп, Худайың ве Онуң перишделериниң яшаян ерини аңлатмак үчин уланылыпдыр. Тәзе Әхтде Исаның гөкден гелендиги ве өлүмден диреленден соң, ене гөге гөтерилендиги, шейле хем Хөкүм гүни Онуң ене гелҗекдиги айдыляр. Ким Иса ынанян болса, Онуң билен биле гөге гөтерилер. Аянлык китабында тәзе гөгүң ве тәзе ериң шекили суратландырыляр.

Гчк 1:30; 21:17; Еш 5:14; 1Пат 8:27,30; Зеб 52:3; Мар 11:25; Ёх 6:41-51; 2Кор 5:1,2; Фил 3:14,20; 1Сал 4:16; 2Сал 1:7-8; Айн 21:1-4.

Гөргүр –

Серет: Пыгамбер.

Гөрнүш – кимдир бирине башгалара етирмек үчин берилйән хабар. Худайдан гелен гөрнүшлер Көне Әхтде, эсасан хем Пыгамберлик китапларында беян эдилйәр. «Гөрнүш» ве «аянлык» сөзлериниң манысы бири-бирине өрән якын.

Чөл 12:6; Рес 10:9-16.

Серет: Аянлык; Пыгамбер.

Греклер – Исгендер Зүлкарнейниң ве онуң гошунының басып алан чәклеринде яшаян халкларың хеммеси диен ялы грек медениетини ве дилини кабул эдипдирлер. Шонуң үчин-де, Иса Месихиң дөврүнде яшан яхудылар арамей дилинде дәл-де, грек дилинде гүрлешйәрдилер. Грек медениети оларың дүнйәгарайшына ве пикирлерине гүйчли тәсирини етирйәрди. Шоңа гөрә-де, Тәзе Әхтиң китаплары грек дилинде языландыр.

Гурбанлык сыпасы –

Серет: Сыпа.

Гурбанлыклар – Көне Әхтде беян эдилен эсасы гурбанлыклар шулардыр: Якма гурбанлыгы; Саламатлык гурбанлыгы; Гүнә гурбанлыгы; Язык гурбанлыгы. Гурбанлыклар барадакы маглуматлары бу сөзлүкде оларың херсиниң адының ашагындан окап билерсиңиз.

Гурсакча – бу баш руханы тарапындан гейлип, эфодың үстүнден багланыпдыр. Гурсакчаның йүзүне Ысрайылың он ики тиресиниң хер бири үчин он ики саны гымматбаха даш тикилипдир. Онуң ичинде кераматлы сайылан ики зат, Урым ве Туммым болупдыр.

Мср 28:4-30

Серет: Эфот; Урым ве Туммым.

Гүнә гурбанлыгы – бир адам я-да тутуш халк Реббиң берен буйрукларыны төтәнден бозанда, шу гурбанлык аркалы руханы олары гүнәлеринден саплапдыр.

Лев 4:2-35.

Гүнәден сапланма гүни – бу еврейлериң сененамасы боюнча единҗи айың, ягны Тишри айының (муңа Этаным айы хем дийлипдир) онуна белленилипдир. Бу Сурнай байрамындан соң гүйзде болупдыр. Шол гүн адамлар ишлемән, дынч алыпдырлар ве агыз бекләпдирлер. Руханылар өзлерини ве халкы эден гүнәлеринден сапламак үчин, шейле хем Мукаддес чадыры ве гурбанлык сыпасыны тәмизлемек үчин белленилен гурбанлыклары хөдүрләпдирлер. Бу йылың довамында иң мөхүм байрам болупдыр.

Лев 16.

Гырнак аял – бу гырнак я-да есир алнан аял болупдыр. Онуң машгалада дереҗеси хемишелик экен, белли бир хукугы болупдыр, эмма хоҗайынының аялы билен деңхукуклы болмандыр.

Гчк 22:24; 2Шам 5:13; 1Пат 11:3.

Гызыл деңиз – Көне Әхтде бу ат Гызыл деңиз дийлип терҗиме эдилйәр, ол сөзме-сөз «Ям суф» болуп, «Гамыш деңзи» диймеги аңладяр. Кәбир алымлар «Ям суф» Мүсүр билен Ысрайылың арасында ерлешйән бир айлагы аңладяр дийип пикир эдйәрлер.

Мср 10:19.

Х

Х

1. Хача чүйлемек
2. Халасгәр
3. Хантагта
4. Хасыл байрамы
5. Хеләкчилик ери
6. Хепдәниң биринҗи гүни
7. Хермон дагы
8. Хетлер
9. Хигаён
10. Хирод
11. Хивилер
12. Хореп
13. Хорылар
14. Хоссар
15. Хош хабар
16. Хошбой ыслы гамыш
17. Хошея пыгамбер
18. Хов эне
19. Хөдүр чөреги
20. Худай
21. Худайың Гузусы
22. Худайың Оглы
23. Худайың Шалыгы
24. Хызмат этмек

Хача чүйлемек – Рим империясында элхенч җенаят эденлери хача чүйләп, олара өлүм җезасыны бермеклик адат болупдыр. Ол ерде эсгерлер ол адамы хача чүйләпдирлер я-да йүп билен хача баглапдырлар. Соңра хачы дикләпдирлер ве ол адам деми гутарып өлйәнчә, шол хачда дурупдыр. Хачда чүйленип өлдүрилмек улы масгарачылык хасапланыпдыр.

Мат 27; Мар 15; Лук 23; Ёх 19.

Халасгәр – Көне Әхтде Худай Халасгәрдир, себәби Ол Өз халкыны душманларындан халас этди. Пыгамберлери аркалы геплемек билен, Худай Өзүни Халасгәр дийип атландыряр. Еврейче «Ешува» диен ат «Реб – Халасгәр» диймеги аңладяр. Ешува ве Иса диен ики адың еврейче язылышы «Ехошува» диен сөзден гелип чыкяр. Юсуба гөрнен перишде Исаның Өз халкыны гүнәлеринден халас этҗекдигини хабар берйәр. Исаның доглан гиҗеси Җебрайыл перишде «Сизиң үчин Халасгәр догулды» дийип җар эдйәр.

Иша 43:3; Мат 1:21; Лук 2:11.

Хантагта – Реббе хөдүр эдилен чөреклери гоймак үчин йөрите ясалан тагта. Хантагта агачдан ясалып, сап алтына гапланыпдыр. Ол Мукаддес чадырың ичинде, соңрак Иерусалимдәки ыбадатханада гойлупдыр.

Мср 25:23-30, 26:35.

Серет: Хөдүр чөреги.

Хасыл байрамы – бу еврейлериң сененамасы боюнча единҗи айда, ягны Тишри айында (муңа Этаным айы хем дийлипдир) эдил Гүнәден сапланма гүнүниң ыз яны белленипдир. Тишри айы гүйз паслында болупдыр. Бу Чатма байрамының бир бөлеги болуп, Көне Әхтде ики гезек габат гелйәр.

Мср 23:16; 34:22.

Серет: Чатма байрамы.

Хеләкчилик ери –

Серет: Өлүлер дүнйәси.

Эйп 26:6; 28:22; 31:12; Зеб 87:12.

Хепдәниң биринҗи гүни – бу еврейлериң сененамасы боюнча екшенбе гүни.

Хермон дагы – Ысрайыл топрагында иң бейик даг болуп, юрдуң демиргазыгында ерлешипдир.

Хетлер – Ысрайыл халкы Кенган юрдуны эелемезден өң, ол ерде яшан халкларың бири. Б. э. өң 1200‑нҗи йылда оларың улы империясы болупдыр, хәзирки Түркийәниң бир бөлеги болупдыр.

Серет: Кенган.

Гчк 10:15.

Хигаён – бу саз гуралының бир гөрнүши.

Зеб 9:17.

Хирод – Тәзе Әхтде Хирод дийлип атландырылян дөрт адам бар:

1. Иса доглан вагты Яхуданың патышасы болан, Бейик Хирод дийлип атландырылан патыша. Иса бәбеккә Оны өлдүрмәге сынанышан хем шолды (Мат 2:1-22; Лук 1:5).

2. Иса вагыз эден ве гудратлар гөркезен дөври Җелиледе патыша болан Хирод Антип. Доганының аялы Хиродия өйленен ве Яхя чүмдүриҗиниң келлесини чапмагы буйран хем шолды. Яхудылар Исаны хача чүйлемезден өң, шу Хирод тарапындан тутуп гетирйәрлер. (Мар 6:14-29; Лук 23:6-12).

3. Патыша Хирод Агрип биринҗи, ирки йыгнакда Исаның ызына эеренлери ызарлан адам. Ол Яхяның доганы Якубы өлдүрдйәр (Рес 12:1-23).

4. Патыша Хирод Агрип Икинҗи, Павлус император тарапындан хөкүм эдилмеги үчин Риме иберилмезден өң, оны өз ягдайы билен танышдыряр (Рес 25:13–26:2; 26:19, 27-32).

Хивилер – Ысрайыл халкы эелемезден өң, Кенганда яшан халкларың бири. Олар юрдуң меркезинде яшапдырлар.

Гчк 10:17; Мср 3:17; 13:5.

Серет: Кенган.

Хореп –

Серет: Синай.

Хорылар – Ысрайыл халкы эелемезден өң, Кенганда яшан халкларың бири.

Гчк 14:6; 36:20-30; Кан 2:21-22.

Серет: Кенган.

Хоссар – гадымы Ысрайылда хоссарың дүрли җогапкәрчилиги болупдыр. Онуң гарындашы өлдүриленде, гандардан хун алыпдыр. Машгалада мирас галар ялы, оңа сатылан эмләги ызына сатын алмага ругсат эдилипдир.

Чөл 35:12-27; Рут 4:1-8; Эйп 19:25;

Хош хабар – Тәзе Әхтде бу сөз Исаның өлүми ве Онуң өлүмден дирелмеги аркалы Худайың Шалыгының беркарар боландыгы, Оңа ынанянларың халас эдилендиги барадакы хабар.

Мат 4:23; Мар 1:15; Рим 1:16; 1Кор 15:1-11; Гал 1:11.

Хошбой ыслы гамыш – атырлар ве яглар алмак үчин уланылан гамшың бир гөрнүши.

Мср 30:23; Наг 4:14; Иша 43:24; Йрм 6:20; Эзк 27:19.

Хошея пыгамбер –

Серет: Хош 1; Рим 9:25.

Хов эне – Хов әхли адамзадың энеси болупдыр, онуң ады еврейче «яшайыш» диймеги аңладыпдыр.

Гчк 3:20.

Хөдүр чөреги – чадырда, соңра ыбадатханада хантагтаның үстүнде гойлан он ики саны петир чөреги. Чөреклер хантагтада бир хепделәп галдырылыпдыр. Соңра тәзе он ики чөрек билен чалшырылыпдыр. Хантагтадан айрылан бу чөреклери диңе руханылара иймәге ругсат эдилипдир.

Лев 24:5-9; 1Шам 21:4

Серет: Мукаддес отаг.

Худай – гөги ве ери, ягны тутуш әлем-җаханы ярадан Худайдыр. Худай башга-да энчеме атлар билен атландырылыпдыр, эмма оларың хеммеси шол бир Худайы аңладыпдыр: Реб, Бейик Худай, Хөкмүрован Реб, Мукаддес.

Серет: Реб.

Худайың Гузусы – Яхя чүмдүриҗи Иса Месихи Худайың Гузусы дийип атландыряр. Яхудыларың урп-адатларына гөрә, Худай оларың гүнәлерини багышламагы үчин, олар җанлы союп, Худая гурбанлык берипдирлер. Бу гурбанлык аркалы олар Худайың назарында пәк сайылыпдыр. Яхя, белки, бу гурбанлыгы гөз өңүнде тутуп, Исаны шейле атландырандыр. Белки-де, Оны Песах гузусы өйдүп пикир эдендир. Песах байрамында ысрайыллар җанлы союп, өзлериниң новбахар огулларының шол җанлының ганы аркалы өлүм перишдесиниң элинден халас боландыкларыны ятлапдырлар. Аянлык китабының 5‑нҗи бабында беян эдилен гөрнүшде Месих Гузы хөкмүнде суратландырыляр.

Ёх 1:29, 36; Лев 4:32; Мср 12:21-27.

Серет: Гүнә гурбанлыгы; Песах байрамы.

Худайың Оглы – Көне Әхтде «Худайың Оглы» патышалар үчин, иң мөхүм патыша болан Давут пыгамбер үчин уланылыпдыр. Реб Давудың оглуның хемишелик шалык сүрҗекдигини ве Худай билен ата-огул гатнашыгының болҗакдыгыны сөз берйәр. Бу огул яхудылар тарапындан Месих дийлип атландырылыпдыр. Шейлеликде, Тәзе Әхтде бу атлар, ягны Худайың Оглы ве Месих, икиси хем диңе Иса үчин уланыляр. Буларың икиси хем Худайың Шалыгыны беркарар этмек үчин Худай тарапындан Сайланып-сечилен диймеги аңладяр, Худай билен Исаның деңхукуклы гатнашыгы бар.

Серет: Месих.

Худайың Шалыгы – Матта тарапындан Худайың Шалыгына «Гөгүң Шалыгы» хем дийилйәр. Иса Месих бу дүнйә геленде, адамларың Худай билен тәзе арагатнашыкда яшамагына ёл ачмак аркалы Худайың Шалыгыны беркарар этди. Худайың Шалыгының адамлары Иса ынанян ве табын болян адамларды. Иса Месих доланып геленде, Худайың Шалыгы долы тамам болар ве бу әхли адамлара айдың аян болар.

Мат 19:24; Лук 13:29; Ёх 3:3-5; Рим 14:17.

Хызмат этмек – Мукаддес Китапда бу сөз диңе бир хоҗайынларына хызмат эдйән адамлары дәл-де, эйсем Худая хызмат эдйән Онуң адамларыны хем аңладыпдыр. Иса ынанянлар Хош Хабары вагыз эдип ве бейлеки месихилере ягшылык эдип, оларың мәтәчликлерине көмек этмек билен Оңа хызмат эдйәрлер.

Чөл 16:8-9; Кан 6:13; Еш 23:7,16; 24:24.

Серет: Сежде этмек.

И

И

1. Иблис
2. Ичги садакасы
3. Ички гала
4. Император
5. Инҗил
6. Иң мукаддес отаг
7. Иордан дерясы
8. Иса
9. Ишая пыгамбер
10. Иерусалим

Иблис –

Серет: Шейтан.

Ичги садакасы – гурбанлык сыпасының үстүне шерап, кәте яг гуймак билен Худая хөдүр эдилипдир.

Гчк 35:14; Лев 23:13.

Ички гала – диварлар билен өртүлен галаның ичиндәки беркитме. Бу шәхериң иң бейик ери болупдыр.

1Пат 16:18; 2Пат 15:25; Ер 30:18.

Император – Рим империясының патышасы. Тәзе Әхтде үч император ятланяр:

1. Император Август, ол Октавиян дийлип хем атландырылярды (б. э. өң 27‑нҗи йылдан б. э. 14‑нҗи йылына ченли). Иса догланда, ол императорды (Лук 2:1).

2. Император Тибериюс (б. э. 14-37 йй). Иса вагыз эден ве өлүп-дирелен дөври ол императорды (Лук 3:1; Ёха 19:12).

3. Император Клавдий (б. э. 41-54 йй). Ол яхудылары Римден ковуп чыкарды (Рес 18:1-4).

Инҗил – Тәзе Әхт.

Иң мукаддес отаг – Мукаддес чадырың иң ички отагы, соңрак бу ыбадатханада Әхт сандыгының сакланан ери болупдыр. («Мукаддес чадыр» ве «Ыбадатхана» сөзлериниң ашагында берлен суратлара середиң.) Сүлейманың гуран ыбадатханасында бу ички отаг дийлип атландырылды ве ол ерде керупларың шекили хем болупдыр. Ички отаг дашкы отагдан улы туты аркалы бөлүнипдир. Кануна гөрә, диңе баш рухана ички отага гирмәге ругсат берлипдир, ол хем диңе йылда бир гезек, Гүнәден сапланма гүни гирип билипдир.

Мср 26:33; Лев 16:1-2; 1Пат 6:16-30.

1628‑нҗи сахыпадакы сурата серет.

Серет: Гүнәден сапланма гүни; Керуп; Мукаддес отаг; Мукаддес өй; Туты; Ыбадатхана.

Иордан дерясы – Җелиле көли билен Өли деңзиң арасындан акян деря. Гүндогарда Ысрайыл юрдуның арачәги хөкмүнде уланылыпдыр. Ысрайыллар Кенгана гирмезден өң бу дерядан гечипдирлер.

Еш 2:1.

Карта серет

Серет: Җелиле.

Иса – Исаның еврейче ады «Ешува» болуп, ол «Реб халас эдйәр» диймеги аңладяр. I асырда бу ат яхудылар үчин йөргүнли ат болупдыр.

Ишая пыгамбер – Ишая пыгамбер Яхуда патышалары Узыяның, Ётамың, Ахазың ве Хизкияның дөврүнде пыгамберлик эдипдир. Ол б. э. өң VIII асырда яшап гечди. Ишая билимли адам болупдыр, ол патышаның маслахатчысы хөкмүнде өмрүни Иерусалимде гечирипдир. Бу дөвүрде Ысрайыл патышалыгы Ассырия империясы тарапындан басылып алнып, Яхуда патышалыгы болса хемише ховп астында болупдыр. Ишаяның пыгамберликлериниң аглабасы Худайың Өз халкыны халас эдйәндиги барададыр, эмма шол бир вагтың өзүнде ол ысрайыллара пислик эдйәнлери, адалатсызлары ве бута чокунянлары Худайың хөкүм этҗекдигини дуйдурыпдыр. Ишая даш-төверегинде болуп гечйән вакалара дегишли гөрнүшлер гөрүпдир, шейле хем ол гелҗекде болҗак затлары гөрнүш аркалы өңден гөрүпдир, эсасан хем эҗир чекмек билен Худайың халкыны халас этҗек Гул барадакы гөрнүши гөрүпдир. Тәзе Әхтде бу пыгамберликлер Иса Месихде амала ашмак билен айдың әшгәр боляр.

2Пат 19-20; Иша 1, 6; Мат 4:14; 8:17; 12:17; Ёх 12:38-41; Рес 8:28-35.

Иерусалим – Иерусалим Давут пыгамбер билен Сүлейман пыгамбериң хөкүмдарлык эден дөврүнде Ысрайылың пайтагты болупдыр. Сүлейманың өлүминден соңра бу Яхуда патышалыгының пайтагты болупдыр. Бу шәхер Сион ады билен хем тутулыпдыр.

2Шам 5:6-15; 2ЙЙ 9:25; 2ЙЙ 11:5-17; Зеб 68:36.

Җ

Җ

1. Җебрайыл перишде
2. Җелиле
3. Җеннет
4. Җул гейинмек

Җебрайыл перишде – адамзада Худайың хабарыны гетирйән перишде. Көне Әхтде ол Даныел пыгамбере гөрнүп, оңа Худайдан гелен гөрнүшлери дүшүндирйәр. Тәзе Әхтде ол Зекаря гөрнүп, Яхяның догулҗакдыгыны, шейле-де Меръеме гөрнүп, Иса Месихиң догулҗакдыгыны хабар берйәр.

Дан 8:14-19; 9:19-21; Лук 1:19,26.

Җелиле – Ысрайыл юрдуның демиргазык этрабы.

Мат 2:22; Иша 9:1.

Җеннет – грекче бу сөз «овадан баг» диймеги аңладяр. Тәзе Әхтде бу сөз Иса ынанянларың өлүмден соң гидйән аҗайып ерини аңладяр.

Лук 23:43; Айн 2:7.

Җул гейинмек – гадымы Ысрайылда адамлар эден гүнәсине тоба эдйәндиклерини гөркезенлеринде я-да кимдир бириниң ясыны тутанларында, җул гейнипдирлер ве күлүң үстүнде отурыпдырлар я-да депелеринден күл сепеләпдирлер. Умуман бу гам-гуссаны гөркезмек үчин уланылыпдыр.

2Шам 3:31; Нех 9:1; Мат 11:21.

К

К

1. Канун
2. Канун китабы
3. Кемош
4. Кенган
5. Кенганлар
6. Керуп
7. Кесетлер
8. Кейнлер
9. Кәкилик оты
10. Көне Әхт
11. Күл үстүнде отурмак

Канун – Төврадың бәш китабы: муңа сежде, мукаддес өй, байрамлар, гурбанлыклар ве садакалар дегишли болуп, иң эсасы хем Худайың халкы хөкмүнде ысрайылларың нәхили яшамалыдыкларына дегишли Худайың берен канунларындан ыбарат. Бу көпленч Мусаның кануны (Еш 8:29) я-да Мукаддес канун (Мат 23:23) дийлип атландырылыпдыр. Кануның эсасы бөлеги Он табшырыкдыр (Мср 20:1-17; Кан 5:6-21).

Серет: Канун китабы; Төврат.

Канун китабы – муңа Реббиң берен канунларындан ыбарат болан Канун таглыматы китабының бир бөлеги я-да Төврадың бәш китабы дегишлидир.

Кан 30:9-10; Еш 1:8; Гал 3:10.

Серет: Төврат.

Кемош – Мовапларың худайы.

1Пат 11:7, 33; Йрм 48:13,46.

Серет: Моваплар.

Кенган – Нухуң агтыкларының бириниң ады. Онуң несиллери болан кенганлар Ортаер деңзи билен Иордан дерясының аралыгында орнашыпдырлар, шонуң үчин ол ере Кенган ады берлипдир. Соңра олар ысрайыллар тарапындан басылып алныпдыр.

Гчк 9:18; 12:5; Мср 6:4; Еш 5:12.

Кенганлар – кенганың илаты гарышык болуп, финикиялылара якын болупдыр. Кәвагт бу сөз ол ерде яшан әхли тирелери аңладып, умумы уланылыпдыр, кәте диңе бир тирәни гөркезмек үчин уланылыпдыр. Соңра олар Кенганы басып алан ысрайыллар тарапындан өлдүрилипдир, дири галанлары-да ковлуп чыкарылыпдыр.

Гчк 12:6; 15:18-21; Еш 16:10.

Керуп – ганатлы перишделер. Олар Эрем багында яшайыш дарагтыны горапдырлар. Эзекиел (ягны Кифл) пыгамбериң гөрен гөрнүшинде керуплар Худайың тагтының депесинде ерлешипдир. Әхт сандыгының үстүнде ганатларыны гапагың үстүне яйып отуран ики саны керубың алтындан ясалан кешби бар.

Гчк 3:24; Мср 25:18-22.

Серет: Әхт сандыгы; Перишде; Серафлар.

Кесетлер – илки Месопотамиядакы дүзлүкде, соңра Бабыл шәхеринде яшан тире. Кесетлер ол ердәки яшан тирелериниң арасында иң гүйчли тире болупдыр ве шонуң үчин оларың ады көпленч тутуш бабыллылары аңлатмак үчин уланылыпдыр.

Эзр 5:12; Иша 47:1.

Серет: Бабыл.

Кейнлер – Ысрайыл халкы эелемезден өң, Кенган юрдунда яшан халкларың бири.

Гчк 15:19; 4:11; 1Шам 15:6; 27:10; 1ЙЙ 2:55.

Серет: Кенган.

Кәкилик оты – якымлы ыслы өсүмлик. Руханы бир богдак кәкилик отуны сува я-да гана батырып, тәмизлемек үчин адамларың я-да бейлеки затларың үстүне сепипдир.

Лев 14:4,6; Зеб 50:9.

Серет: Мурдар; Тәмиз.

Көне Әхт – ол Төвратдан, Зебурдан, Тарыхы, Даналык ве Пыгамберлик китапларындан ыбарат. Бу китаплар Иса Месих гелмезден өң язылыпдыр, оларың кәбиринде Онуң гелҗекдиги барадакы пыгамберликлер бар.

Серет: Пыгамберлик этмек; Тәзе Әхт; Төврат; Зебур.

Күл үстүнде отурмак –

Серет: Җул гейинмек.

Л

Л

1. Ладан
2. Левилер
3. Лира
4. Ливан
5. Ливятан
6. Лолы
7. Лут

Ладан – гырымсы агаҗың гүр япрагындан чыкян шире. Шире гатаяр ве якымлы ыслы шепбик хөкмүнде сатыляр, оны оврадып, ондан дерман ясаярлар.

Гчк 37:25; 43:11.

Левилер – Левилер Якубың оглы Левиниң несиллеридир. Леви тиреси үч уруга бөлүнипдир: Гершоның, Кохадың ве Мерарының несиллери. Мусаның дөврүнде Худай леви тиресинден болан Харун пыгамбериң несиллерини руханылыга сайлапдыр; бейлеки левилериң әхлисини Мукаддес чадырда хызмат эдип, руханылара көмеклешмәге белләпдир. Диңе шу тирәниң өзбашдак мүлк ери болмандыр, себәби оларың везипеси Мукаддес чадырда, соңра ыбадатханада хызмат этмек болупдыр. Шонуң үчин булара мүлк ер бейлеки тирелерден бөлүнип берлипдир.

Мср 6:25; 38:21; Лев 25:32ф; Чөл 3:6.

Серет: Руханы.

Лира – Ысрайылда ве онуң даш-төверегиндәки үлкелерде уланылан киришли саз гуралы. Ол улы гөврүмли арфа меңзеш болупдыр.

Гчк 4:21; 1Шам 16:15-23; Зеб 70:22.

1624-нҗи сахыпадакы сурата серет.

Ливан – Ысрайылың демиргазык арачәгинде ерлешйән даглык юрт, ол кедр токайлыгы билен мешхур болупдыр. Сүлейман патыша Иерусалимде көшгүни ве ыбадатхананы Ливаның кедр хем бейлеки агачларындан гурупдыр.

1Пат 5:6-10; Эзр 3:7; Иша 60:13.

Ливятан –

Серет: Аждарха.

Лолы – газанч үчин тенини сатян аял.

Сүл 9:3; Хош 4:14; Як 2:25; 1Кор 6:15,16.

Лут – Ыбрайым пыгамбериң доганының оглы. Ол овнуклы-ирили маллары ве чадырлары билен Содом галасының төверегиндәки дереде месген тутупдыр. Соңра Реб Содом билен Гомора шәхерлериниң икисини вейран эдипдир, йөне перишделер Луты машгаласы билен биле халас эдипдирлер. Лут мовапларың ве аммонларың атасыды, соңра онуң несиллери Ысрайылың душманы болупдырлар.

Гчк 12:4–14:16; 19:1-36; 2Пет 2:7,8.

М

М

1. Мадай
2. Манна
3. Маскил
4. Меҗлис
5. Меръем
6. Месх ягы
7. Месих
8. Месопотамия
9. Мейлетин садака
10. Мезмур
11. Мәликсадык
12. Мидянлар
13. Микайыл
14. Миктам
15. Миллетлер
16. Милло
17. Мирас
18. Молек
19. Моваплар
20. Мукаддес
21. Мукаддес чадыр
22. Мукаддес чөрек
23. Мукаддес даг
24. Мукаддес отаг
25. Мукаддес өй
26. Мукаддес Рух
27. Мурдар
28. Муса пыгамбер
29. Мут лабен
30. Мүр
31. Мүрзе

Мадай – хәзирки гүнбатар-демиргазык Эйранда ерлешйән гүйчли патышалык. Парс империясында мадайлар парслар билен биле бир патышалыкда гуллук эдипдирлер. Шонуң үчин оларың канунларына «Медес ве парс канунлары» дийлипдир.

2Пат 17:6; Эст 1:19; Дан 6:8,12,15; Рес 2:9.

Серет: Парс империясы.

Манна – Ысрайыллар Синай чөлүнде азашып йөркәлер, Худай тарапындан асмандан яган иймит.

Мср 16:31-35; Чөл 11:6; Зеб 77:24; Ёх 6:31-58.

Маскил – Зебур китабында бир айдымың гөрнүши. Олар бирнәче максатлар үчин язылыпдыр: гудратлы ишлери үчин Худайы шөхратландырмак; халкың бетбагтчылыгына я-да шахсы гынанҗына яс тутмак; шейле хем алкыш айтмак ве ялбармак үчин.

Зеб 31; 41; 52; 89; 142.

Серет: Мезмур; Зебур.

Меҗлис – Мукаддес Китапда бирнәче меҗлис агзалып гечилйәр. Оларың икиси иң мөхүмидир:

1. Худайың меҗлиси.

2. Яхудыларың меҗлиси. Худайың меҗлисине перишделер ве гөгүң башга ылахы барлыклары йыгнанярлар. Яхудыларың меҗлисине иң мөхүм яхуды адамларындан етмиш бириси дегишли болупдыр. Оларың арасында фарисейлер ве саддукейлер болуп, Баш руханы меҗлисе баштутанлык эдипдир. Римлилериң хөкүмдарлыгы астында меҗлисиң раят ве җенаят ишлерине гарамага ыгтыяры болупдыр, йөне хич кими хөкүм этмәге хукугы болмандыр.

Эйп 15:8; Зеб 81:1; 88:6: Мар 14:53-65; Рес 4:1-22.

Меръем – Тәзе Әхтде Меръем атлы бирнәче аял бар:

1. Исаның эҗеси Меръем.

2. Магдалалы Меръем. Иса Магдалалы Меръемден еди саны эрбет рухы чыкарды ве Меръем Исаның ызына эериҗилериң бири болды (Мат 27:55-56; Мар 16:9; Лук 8:2; Ёх 20:1-2; 11-18 ве бейлеки бөлеклер).

3. Бейтаниядакы Меръем. Ол Марта билен Лазарың доганыды. Ол Исаның аягуҗунда отурып, Онуң өвүтлерини диңледи (Лук 10:38-42; Ёх 11:1-5; 12:1-7).

4. Якуп билен Юсубың эҗеси Меръем. Бу Меръем Клеопасың аялы Меръем болмагы ахмал, йөне бу анык дәл (Мат 27:56; Мар 15:40; 16:1; Лук 24:10).

5. Ёханнаның (оңа Марк хем дийипдирлер) эҗеси Меръем. Бу Меръемиң Иерусалимде өйи болупдыр ве Иса шәгиртлери билен ол ерде душушыпдыр (Рес 12:12).

Месх ягы – кимдир бириниң Реббе багыш эдилендигиниң я-да мукаддес эдилендигиниң нышаны хөкмүнде онуң депесине яг гуйлупдыр я-да сепилипдир.

Мср 25:6.

Серет: Яг гуймак, Месих. 1628-нҗи сахыпадакы сурата серет.

Месих – бу ат «депесинден яг гуйлан адамы» аңладыпдыр. Көне Әхтде кимдир бириниң депесинден яг гуймак онуң руханы я-да патыша хөкмүнде Худай тарапындан айратын сайланандыгының нышаны болупдыр. Месих диен ат яхудылар тарапындан уланылып башланыпдыр ве олар муны Худайың олара ибермеги вада берен Патышасының ады үчин уланыпдырлар. Бу Патыша хемишелик хөкүм сүрмелиди ве Ысрайылы душманларындан халас этмелиди. Иса ынанянлар ве Оңа эерйәнлер Исаның Месихдигине, Онуң әхли адамлары халас эдип, Худайың Шалыгыны беркарар этмек үчин Худай тарапындан сайланып иберилендигине ынанярлар. Грекче Месих сөзи «Христос» диймекдир.

Мат 1:1; Мар 8: 27-29; Лук 2:11; Ёх 20:31; Рес 18:28.

Серет: Худайың оглы; Яг гуймак.

Месопотамия – гадымы дөвүрде Евфрат дерясының гүнбатарындан Тигрис дерясының гүндогарына ченли болан аралык Месопотамия дийлип атландырылыпдыр. Бабыллылар ве ассыриялылар билен бирликде көп гадымы медениетлер бу ерде башланыпдыр.

Гчк 24:10; 25:20; Рес 2:9; 7:2.

Мейлетин садака – бу дүрли себәплер үчин Худая гетирилен дүрли гөрнүшли садакалар болупдыр. Меселем, адамлар мейлетин яг, якымлы ыслы түтетги, гейим-геҗим, агач, күмүш ве Мукаддес чадырың гурлушыгы үчин бейлеки затлары гетирипдирлер (Мср 35:20-29). Эмма шахсы себәплер үчин гурбанлык я-да садака ислендик гөрнүшде мейлетин берипдирлер.

Мср 35:29; 36:3; Лев 7:16.

Мезмур – Зебур китабында айдымың бир гөрнүши. Бирнәче максатлар үчин: Худайы шөхратландырмак үчин, халкың бетбагтчылыгына я-да шахсы эҗир чекмелерине яс тутмак үчин, патышаны беллемек, Худая миннетдарлык билдирмек, ыбадатхана баряркаң шатланып айдым айтмак; Худая ялбарып дога-дилег этмек үчин язылан айдымлардыр. Бу айдымлар Зебур китабында топланандыр. Исаның ызына эерйәнлер бир ере үйшенлеринде, мезмур айдыпдырлар.

Зеб 5:1; 18:1; Эфе 5:19; Кол 3:16.

Серет: Зебур.

Мәликсадык – Иерусалимиң гадымы патышасы ве руханысы. Онуң ады «догрулык патышасы» диймеги аңладяр. Көне Әхтде Мәликсадык Ыбрайым пыгамбере душяр ве оңа пата берйәр (Гчк 14:17-20). 109-нҗы мезмурда Мәликсадык «мүдимилик руханы» дийлип атландырыляр ве Еврейлере хат китабының 5‑нҗи бабының 6-нҗы аядында Иса «Мәликсадык дереҗесиндәки» руханы хөкмүнде танышдырыляр. Иса Худайың сагында отурян мүдимилик Баш Руханыдыр ве Ол месихилер үчин төвелла эдйәр.

Мидянлар – Ыбрайым пыгамбериң оглы Мидяның несиллери (Гчк 25:1,2). Муса өмрүни Мидян юрдунда гечирипдир, Мидян Синай ярым адасының бир бөлеги болмагы ахмал. Сердарлар дөврүнде мидянлар ысрайылларың эсасы душманы болупдыр. «Мидянлар» ве «Ысмайыллар» диен сөзлер кәте чалшырылып уланылыпдыр (Гчк 37:25-29).

Гчк 25:1,2; 37:25-29.

Серет: Ысмайыл пыгамбер.

Микайыл – хер миллетиң өзүниң сердар перишдеси болупдыр диен пикир бар, оларың херекетлери өз миллети билен баглы болупдыр. Бу барада илкинҗи гезек Даныел пыгамбериң китабында парс ве грек сердарларының перишдеси, шейле хем Ысрайылың сердары Микайыл перишде барада айдыляр.

Дан 10:13,20; 12:1.

Миктам – Зебур китабында габат гелйән айдымың гөрнүши.

Зеб 15:1.

Миллетлер – Мукаддес Китапда бу адатча яхуды дәл миллетлери аңладыпдыр. Ысрайыл халкы Худай тарапындан Онуң халкы болмак үчин сайланыпдыр, эмма Худай әхли миллетлериң халкларының халас болмагыны ве оларың хем Өз халкы болмагыны исләпдир.

Лев 26:12; Эфе 2:11-13.

Милло – топрак билен долдурылан җайрык я-да бошлук ер. Кәте бу сөз галаның диварына чыкмак үчин гурлан япгыды аңладыпдыр.

2Шам 5:9.

Мирас – тутуш Кенган юрды Худай тарапындан ысрайыллара мүдимилик мирас хөкмүнде сөз берлипдир. Ешуваның дөврүнде ер биҗе боюнча Ысрайылың он ики тиресине пайланып берлипдир, шейлеликде, хер тирәниң өз ери болупдыр ве мирас хөкмүнде несилден несле гечипдир. Муңа гарамаздан, ысрайыл халкы Худайың Өз «мирасы» хөкмүнде суратландырылыпдыр. Ине, шонуң үчин Худай билен ысрайыл халкының арасындакы әхте гөрә, Ол диңе оларың Худайы болупдыр, олар болса Онуң халкы болупдыр. Ким Иса ынанян болса, онуң мирасы Худайың Шалыгыдыр ве бакы яшайышдыр.

Мср 32:13; Еш 13:6-8; Зеб 33:12; Як 2:5.

Молек – аммонларың эсасы худайы. Адамлар кәте өз чагаларыны Молек худайына гурбанлык бермек билен оңа сежде эдипдирлер. Худайың кануны бу адаты өрән язгарса-да, бир гезек хатда ысрайыл халкы-да Иерусалимиң голайындакы Хинном җүлгесинде огул-гызларыны Молек худайына хөдүр этди.

Лев 18:21; 20:2-5; 1Пат 11:7; Ер 32:35.

Моваплар – Ыбрайым пыгамбериң егени Лутуң несиллери. Олар Өли деңзиң гүндогарындакы Мовап юрдунда яшапдырлар. Моваплар өзлериниң эсасы худайы хөкмүнде Кемоша сежде эдипдирлер. Оларың геплешик дили еврей дилине дегишли болупдыр. Олар Ысрайылың душманы болупдырлар ве көпленч Ысрайылың пыгамберлери тарапындан паш эдилипдирлер. Муңа гарамаздан, Рут ак йүрекли моваплы аял болупдыр. Бабыллылар моваплары дерби-дагын эдипдирлер.

Иша 15-16; Ер 49; Зеп 2:8-11.

Мукаддес – Төвратда «мукаддес» адаты максатлар үчин дәл-де, Худайың максатлары үчин айры гойлан диймеги аңладяр. Бу руханылара я-да ысрайыл халкына, я-да Мукаддес чадыр ве гурбанлык сыпасы ялы затлара дегишлидир. Мукаддес эдилен адамлар я-да затлар пәк сакланылмалыды. Мукаддес Китапда мукаддес адамларың пәклигине оларың ахлак хәсиетлери хем дегишли болупдыр: «Өзүңизи чагыран Худайың мукаддес болшы ялы, сиз хем әхли эдйән ишлериңизде мукаддес болуң» (1Пет 1:15).

Мср 3:5; 16:23; 19:6; 25:8; Иша 6:3.

Мукаддес чадыр – Мукаддес чадыр Әхт сыпасыны ве ыбадат үчин бейлеки энҗамлары ерлешдирмек үчин гурлан чадырдыр. Тутуш гурлуша Мукаддес чадыр дийлипдир (1622‑нҗи ве 1628‑нҗи сахыпадакы суратлара серет). Мукаддес чадырың ичинде ики отаг болупдыр: мукаддес отаг ве иң мукаддес отаг. Чадыр гечиниң йүңүнден эдиленди ве онуң диварының ич тарапы овадан тутулар билен өртүленди. Онуң төвереги хаят билен гуршалып, дашына хаят айланыпдыр. Мукаддес чадыр билен онуң ховлусына Худайың мукаддес өйи дийлипдир. Ысрайыллар чарва адамлар болупдырлар, шонуң үчин олар гөченлеринде, чадыры сөкүп алып, өз янлары билен әкидипдирлер. Мукаддес чадыр Реббе йүз тутулян чадыр хөкмүнде хем белли болупдыр. Ховлуда Худая садакалар ве гурбанлыклар хөдүр этмек үчин гурбанлык сыпасы, шейле хем руханылар ювнар ялы сувдан долы бүрүнч леген дурупдыр. Өңки дөвүрдәки гөчме мукаддес чадыр Сүлейманың дөврүнде дашдан ве агачдан салнан ыбадатхана билен чалшырылыпдыр.

Мср 26:1-35

Серет: Иң мукаддес отаг; Мукаддес чадыр; Мукаддес өй; Реббе йүз тутулян чадыр; Ыбадатхана. 1622-нҗи сахыпадакы сурата серет.

Мукаддес чөрек –

Серет: Хөдүр чөреги.

Мукаддес даг – Иерусалимдәки даг, ол ерде ыбадатхана гурлупдыр ве сежде эдилипдир (адатча Сион дагы билен мешхур болупдыр).

Серет: Иерусалим; Сион.

Зеб 2:6; 14:1; 98:9; Иша 27:13; Ёл 2:1-2.

Мукаддес отаг – Мукаддес чадырдакы отаг, ол ерде руханылар Худайың хузурында өз хызматларыны ерине етирипдирлер. Мукаддес отагың ичинде якымлы ыслы гурбанлык сыпасы, чырадан, үстүнде хөдүр чөреклери болан хантагта барды. Бу отаг Иң мукаддес отагдан туты аркалы бөлүнипдир. Сүлейман чадыры ыбадатхана билен чалшанда, бу отаг дашкы отаг ады билен, Иң мукаддес отаг болса, ички отаг ады билен белли болупдыр.

Мср 26:30-34; 1Пат 6:14-18

Серет: Иң мукаддес отаг; Мукаддес чадыр; Мукаддес өй; Ыбадатхана.

Мукаддес өй – бу ат Мукаддес чадыра ве онуң хаядына, соңрак болса ыбадатхана дегишлидир. Ол ерде руханылар Худайың хузурында өз хызматларыны ерине етирипдирлер.

Мср 25:8; 36:1; Лев 19:30; 1ЙЙ 22:19; Зеб 23:3.

Мукаддес Рух – Худайың Рухы болуп, Ол дүнйәде гудрат аркалы херекет эдйәр. Көне Әхтде Худайың Рухы адамлара инип, олар пыгамберлик эдипдирлер. Тәзе Әхтде Иса ынанянларың хеммеси Мукаддес Рухы кабул эдйәрлер.

Эйп 33:4; 1Шам 19:20; Рим 8:15.

Серет: Рух.

Мурдар – гадымы Ысрайылда эгер адам дини тайдан тәмиз болмаса, ол мурдар хасапланыпдыр. Левилер ве Чөлде китапларында нәхили адамың мурдар хасапланяндыгы беян эдилендир. Ысрайыллар Мукаддес өйде борчларыны ерине етирмәге башланларында, Худай олара бу ери мурдар этмезлиги буюрды. Иса адамы хакыкатдан нәмәниң мурдар эдйәндигини, ягны йүрекден чыкян эрбет пикирлериң ве херекетлериң мурдар эдйәндигини өвредйәр.

Лев 15:31; Эзк 5:11; Мат 15:11.

Серет: Тәмиз.

Муса пыгамбер – Ысрайыллар Мүсүрде гулчулыкда боланларында, Муса пыгамбер олара баш болмак үчин Худай тарапындан чагырылан адам. Ол Мүсүр патышасындан ысрайылларың гидип, чөлде Реббе ыбадат этмеклери үчин ругсат бермегини сораяр. Йөне фараон мунуң билен Реб диңе Мүсүр топрагына биртопар бетбагтчылыклар индеренден соң ылалашяр. Муса халка энчеме йыллап чөлде ёлбашчылык эдйәр, эмма сөз берлен Кенган юрдуны диңе узакдан гөрүп билйәр. Мукаддес Китабың илкинҗи бәш китабы Төврат хөкмүнде белли болуп, эсасан, Муса тарапындан языландыр.

Мут лабен – бу сөзүң манысы барада алымлар җеделлешйәрлер. Онуң «Лабениң өлүми» диен маныны аңладян болмагы мүмкин ве ол мезмурың нәме үчин языландыгының себәбини гөркезйәр. Белки, ол мезмурың нәдип айдым эдип айдыландыгыны я-да нәхили саз гуралында чалнандыгыны гөркезендир.

Зеб 9:1.

Мүр – мүр өсүмлиги гүр тикенли ве шахалы гырымсы агачдыр. Якымлы ыслы түтетги онуң шахаларындан алыняр ве ол гуранда гатаяр. Ол өрән гымматбаха түтетги болуп, атыр ясамак үчин яг билен гарыляр ве җеседи җайламага тайярламак үчин уланыляр. Мүрүң тагамы аҗы болупдыр. Бу агырыны еңиллешдирйәр дийип хем ынаныпдырлар. Бу хәсиетлериң, белки, эсгерлериң оны шераба гарып, Иса берендиклери билен баглы болмагы хем ахмал (Мар 15:23).

Зеб 44:9; Сүл 7:17; Наг 5:5.

Мүрзе – мүрзәниң эсасы кәри ресминамаларың гөчүрмесини тайярламакдыр. Шейле хем олар хатлары, карарлары ве бейлеки ресминамалары языпдырлар, олар пайхаслы ве дүшүнҗели хасапланыпдыр. Мүрзелер язып билйәндиклери үчин, кәте малие язгыларыны хем саклапдырлар. Мүрзелер көпленч патыша билен якындан ишләнсоңлар, оларың кәбири ресминамаларың гөчүрмесини ерине етирмеклиги ве ёлбашчы болмаклыгы газаныпдыр. Исаның дөврүнде олар Төврат мугаллымлары хөкмүнде белли бир топары аңладыпдырлар.

2Пат 12:10; 25:9; Эст 8:9; Эзр 7:6,10,11,21; Ер 8:8.

Н

Н

1. Надан
2. Нард
3. Назыр
4. Нефиллер
5. Негеп чөли
6. Новбахар огул
7. Нух пыгамбер

Надан – Сүлейманың пәхимлери китабында надан адам барада көп гүррүң эдилйәр. Надан самсык дәл-де, эйсем Худайың халаян ёкары ахлак дурмушында яшамага пайхасы кемлик эдйән адамдыр.

Кан 32:6; Сүл 1:22; 7:7; 9:6.

Нард – нард өсүмлигиң сүммүли ве онуң көкүнден алынян ыслы ягы болупдыр. Нарддан ясалан хошбой ыслы яг өрән гыммат болупдыр, онуң бахасы бир йылың иш хакына барабар болупдыр.

Наг 1:11; Мар 14:3.

Назыр – назыр мукаддеслик дереҗесини алан хем-де сач-сакгалыны сырман, сачыны өсдүрип, шерап хем гүйчли ичгилери ичмекден сакланып, өзүни Реббе багыш этмеги вада берен адам болупдыр. Бир гудрат аркалы өзүниң я-да Шимшон ялы эҗесиниң вадасы аркалы адам назыр болупдыр. Соңы билен шейле адам өзүни Худая багыш этмек вадасы аркалы айратын дереҗә эе болупдыр.

13:5,7; 16:17 Амо 2:11.

Нефиллер – Нефиллер өрән узын ве гүйчли адамлар болупдырлар, олар Гелип чыкыш китабының 6-нҗы бабында ылахы барлыкларың ве ынсан гызларының несиллери хөкмүнде ятланып гечилйәр. Соңрак, ысрайыллар Кенган юрдуны гөзден гечирмәге гиденлеринде, нефиллери (ягны нефиллерден гелип чыкан анаклары) гөрүпдирлер.

Гчк 6:4; Чөл 13:33.

Серет: Анаклар.

Негеп чөли – Ысрайылың гүнорта бөлегиндәки чөл.

Гчк 12:9; 13:1,3; 20:1.

Новбахар огул – гадымы гүнорта җемгыетинде илкинҗи доглан огул үйтгешик хасапланыпдыр. Ол огул какасы арадан чыкандан соң, машгаланың башы болупдыр, какасының патасыны алыпдыр, мирасдан ики эссе пай алыпдыр. Мүсүрде Песах вакасы болуп геченден соң, хер бир новбахар огул Худая дегишли болупдыр ве машгаласы оңа дерек садака берип, оны ызына сатын алып билипдир.

Гчк 49:3; 27; Мср 13:2; Кан 21:17.

Серет: Ызына сатын алмак.

Нух пыгамбер – Нух пыгамбер өз машгаласыны, шейле хем халал ве харам хайванлары халас этмек үчин Худай тарапындан гәми гурмаклыга чагырылан адам болупдыр. Ол Худайың назарында догры сайылыпдыр. Силиң сувлары чекиленден соңра, Худай онуң билен әхт эдишип, мундан бейләк хич вагт ер йүзүни сил билен вейран этмеҗекдигине сөз берйәр.

Гчк 5:29; 6:8; Иша 54:9; Лук 17:27: 1Пет 3:20; 2Пет 2:5; Ев 11:7.

О

О

1. Омын

2. Ондан бири

Омын – көпленч дога-дилеглер эдиленде, оны җемлемек үчин уланыляр. «Омын» сөзи «Гой, шейле болсун!» диймеги аңладяр. Бу еврейче «Бу хөкман» диен сөзе эсасланяр.

Чөл 5:22 Кан 27:15-26; Рим 1:25.

Ондан бири – гадымы Ысрайылда хасылың ондан бири Реббе берлипдир. Муны аммарлара йыгнап, руханыларың ве левилериң иймити үчин харчлапдырлар. Исаның дөврүнде адамың өндүрен өнүминден я-да гирдеҗисинден ондан бири ыбадатхана руханыларына берлипдир.

Чөл 18:21; Кан 14:22.

Ө

Ө

1. Өлүлер дүнйәси

2. Өй бутлары

Өлүлер дүнйәси – гадымы Ысрайылың халкы Өлүлер дүнйәси ериң ашагында дийип дүшүнипдир, эмма ол довзах дәлдир. Хер кес өленден соң, ол ере инипдир. Ол ер үмсүм, гараңкы ер болупдыр. Гоҗалык яшына етип өлениңден соң, ата-бабаларыңа говушмак оңатды, йөне яш өлмек говы дәлди. Якуп өз оглы Юсуп үчин яс тутса-да, өлүлер дүнйәсине инмек ислемеди. Бу ере Хеләкчилик ери хем дийлипдир.

Гчк 37:25; 42:38; 44:29,31.

Өй бутлары – өй бутларына бутпаразлар, кә халатда ысрайыллар тарапындан сежде эдилипдир. Олар өйлерде сакланып, кераматлы сайылыпдыр.

Гчк 31:19; 2Пат 23:24.

П

П

1. Парс империясы
2. Парз
3. Пата
4. Патрос
5. Перишде
6. Перизлер
7. Перман
8. Песах байрамы
9. Петир байрамы
10. Пилат
11. Пилиштлилер
12. Пурым байрамы
13. Пыгамбер
14. Пыгамберлик этмек

Парс империясы – Бабыл империясындан соң эмеле гелен гүйчли ве хас улы империя болупдыр. Парс империясы Гресиядан Мүсүре ченли ве Орта Азия ченли ерлери, шол санда Ысрайылы хем басып алыпдыр. Кәте бу империя «Мадай-Парс империясы» дийип атландырылыпдыр, себәби онуң дүзүмине гирен мадай миллети империяны доландырмакда ваҗып орны эеләпдир. Парс канунлары «Парсларың ве мадайларың канунлары» дийип атландырылыпдыр.

Эст 1:19; Дан 6:8,12,15.

Серет: Мадай.

Парз –

Серет: Канун.

Пата –

Серет: Ялкамак.

Патрос – Мүсүриң гүнорта бөлеги.

Иша 11:11; Йрм 44:1, 15; Эзк 29:14; 30:14.

Перишде – перишделер адамлар үчин Худайың хабарчылары ве векиллеридирлер. Олар Худайың хузурында яшап, хемише Оны алкышлаярлар. Керуплар ве Серафлар перишделериң бир гөрнүшидирлер. Мукаддес Китапда ики саны мөхүм перишдәниң: Микайыл билен Җебрайылың ады агзалып гечилйәр.

Гчк 3:24; 16:7-11; Иша 6:2.

Серет: Җебрайыл; Микайыл.

Перизлер – Ысрайыл халкы Кенган юрдуны эелемезден өң, ол ерде яшан халкларың бири.

Гчк 13:7; Еш 3:10.

Перман –

Серет: Канун.

Песах байрамы – еврейлериң сененамасы боюнча биринҗи айың, ягны Абып (бейлеки ады Нисан) айының он дөрдүнҗи гүни агшам белленилипдир. Бу бахар паслының ыз янында болупдыр. Шол агшам ысрайыл халкы Худайың өзлерини Мүсүр гулчулыгындан нәхили халас эдендигини ве Мүсүрден гайтмазының өң янында агшам гурбанлык җанлысының ганы аркалы өз новбахар огулларының нәхили азат боландыгыны ятлапдырлар. Адамлар гузы я-да гечи союп, хеммеси билеликде Песах нахарыны ийипдирлер, оны аҗы гөк отлар ве петир билен ийипдирлер.

Мср 12:1-13,21-51; Лев 23:5; Чөл 9:1-14, Кан 6:1-7.

Петир байрамы – еврейлериң сененамасы боюнча биринҗи айың, ягны Абып (бейлеки ады Нисан) айының он бәшинден йигрими бири аралыгында белленилипдир. Бу байрам Песах байрамының ыз яны башлапдыр, Көне Әхтиң кәбир парчаларында бу ики байрам бир байрам ялы гөркезилипдир. Шол хепдәниң довамында ысрайыл халкы өзлерини Мүсүр гулчулыгындан Худайың нәхили алып чыкандыгыны ятлапдырлар. Адамлар өйлеринден әхли хамырмаялары чыкарып зыңыпдырлар, хамырмаялы чөрек иймәндирлер. Олар байрамың биринҗи ве единҗи гүнлери мукаддес йыгнанышык эдип, Худая гурбанлыклар хөдүрләпдирлер.

Мср 12:14-20; 13:3-10; 23:15; 34:18; Лев 23:6-8; Чөл 28:17-25; Кан 16:3-4,8.

Пилат – Исаның өвреден ве вагыз эден гүнлеринде Понтий Пилат Яхуданың үстүнден хөкүм сүрен Рим императорыдыр.

Мат 27; Рес 3:13.

Пилиштлилер – б. э. өң XIII асырың ахырларында Ысрайылың гүнорта-гүнбатарындакы кенаряка золагыны эелән халк. Пилиштлилер бәш саны шәхери: Газаны, Ашкелоны, Ашдоды, Гаты ве Экроны эсасландырыпдырлар. Б. э. өң XII асырда олар ер чәклерини гүндогар тарапа гиңелдип башлаярлар. Бу ягдай Кенган тарапдан өз чәклерини гүнбатара гиңелдйән ысрайыл халкы билен пилиштлилериң арасында душманчылык дөредипдир. Шейлеликде, хезрети Давут патыша тарапындан долы дерби-дагын эдилйәнчәлер, пилиштлилер Ысрайылың эсасы душманы болупдырлар.

2Шам 8:1; 1ЙЙ 18:1.

Пурым байрамы – бу байрам еврей халкының дурмушына Парс империясы дөврүнде гошулыпдыр. Бу еврейлериң сененамасы боюнча он икинҗи айың, ягны Адар айының он дөрдүне ве он бәшине, ирки бахарда белленилипдир. Бу ики гүнүң довамында ысрайыл халкы Эстериң дөврүнде өзлериниң долы ёк эдилмекден Худайың нәхили халас эдендигини ятлапдыр. Олар шатланыпдырлар, ийип-ичипдирлер ве бири-бирилерине совгат берипдирлер.

Эст 9:20-32.

Пыгамбер – Худайың хабарыны халка етирмек үчин Худай тарапындан чагырылан адам. Ыляс ялы ирки пыгамберлер (Гөргүрлер) Худая сыгынян топар болуп, кәте оларда үйтгешик теҗрибе болупдыр ве тәсин гудратлар гөркезипдирлер. Шамувел пыгамбер өзүни көпленч сердар хөкмүнде алып барыпдыр. Соңрак Ермея ялы пыгамберлере Худайдан аянлык инипдир ве олар бу аянлыклары халка етирипдирлер.

1Шам 3:20; 9:9; 10:5-11; 1Пат 17 – 18; Ер 1:5.

Пыгамберлик этмек – Худайың халка ниетлән хабарыны оңа етирмек. Бу хабарлар көпленч аянлыкларың ве дүйшлериң үсти билен берлипдир. Гадымыетдәки пыгамберлериң дөврүнде бу сөз пыгамбериң аша җошгунлык ягдайыны беян этмекде хем уланылыпдыр.

1Шам 10:5ф; Ер 2:8.

Серет: Аянлык; Пыгамбер.

Р

Р

1. Рабби
2. Рахап
3. Рапалар
4. Реб
5. Реббе хөдүр эдилен чөрек
6. Реббе йүз тутулян чадыр
7. Реббиң гүни
8. Реббиң өйи
9. Реббиң сачагы
10. Ресуллар
11. Римлилер
12. Рух
13. Руханы

Рабби – еврейлер акыллы ве ваҗып адамлара йүзлененлеринде, «Рабби» сөзүни уланыпдырлар, бу мугаллым диймеги аңладяр. Бу сылаг-хорматы аңладян сөздүр. «Раббуни» диен сөз хем шу маныны аңладяр.

Ёх 1:38; 3:2; 20:16.

Рахап –

Серет: Аждарха.

Рапалар – Ысрайыл халкы басып алмаздан өң, Кенганда яшан халкларың бири. Анаклар ялы олар хем өрән узын ве даяв адамлар болупдырлар.

Кан 2:11, 20; Еш 12:4.

Серет: Анаклар; Кенган.

Реб – гадымы вагтларда Худайың адыны айтмакдан сакланмак үчин яхудылар Оңа «Адонай» дийип салгыланыпдырлар, бу эе я-да хоҗайын диймеги аңладыпдыр. Көне Әхтиң түркменче терҗимесинде Худайың ады Реб сөзи билен терҗиме эдилди, себәби бу хем ага я-да эе диймеги аңладяр. Б. э. өң III асырда Көне Әхт грек дилине терҗиме эдилипдир ве «куриос» диен грек сөзи Худайың ады үчин уланылыпдыр. Соңра Тәзе Әхт язылан вагтында шол бир «куриос» сөзи Иса Месих үчин уланылыпдыр ве көпленч Реб дийлип терҗиме эдилипдир.

Реббе хөдүр эдилен чөрек –

Серет: Хөдүр чөрек.

Реббе йүз тутулян чадыр – шейле хем бу ере Мукаддес чадыр хем дийлипдир, бу ерде руханылар өз борчларыны ерине етирипдирлер. Муңа Реббе йүз тутулян чадыр дийилмегиниң себәби Худай руханылара ве адамлара чадырың гирелгесинде гепләпдир (Мср 29:42-43). Шейле хем Муса Худай билен бу ерде душушыпдыр (Мср 33:7-11).

Мср 29:42-43; 33:7-11.

Реббиң гүни – адатча шол гүн кесеки миллетлер үчин җеза гүни, Худайың сайлан халкы үчин болса акланма я-да хасаплашык гүни дийлип пикир эдилипдир. Муңа гарамаздан, пыгамберлер шол гүн ысрайылларың хем гүнәлери үчин җезаландырылҗакдыгыны олара дуйдурыпдырлар. Тәзе Әхтде Реббиң гүни казылык этмәге ве Өз халкыны халас этмәге Исаның гелҗек гүнүдир.

Ер 46:10; Амо 5:17-27; 1Сал 5:1-9.

Реббиң өйи – бу сөз Ыбадатхананы аңлатмак үчин уланылыпдыр.

1Пат 3:1; Мик 4:1.

Серет: Ыбадатхана.

Реббиң сачагы – бу гурбанлык сыпасы үчин башга сөз болуп, диңе Малакы китабында уланыляр. Тәзе Әхтде бу сачак йыгнак агзаларының бир ере үйшүп, нахар ийип, Исаның өлүмини ве тәзеден дирелмегини ятламакларыны аңладыпдыр.

1Кор 11:17-33.

Ресуллар – Иса Өзүниң якын ёлдашларындан, таныш шәгиртлеринден он ики саны ресулы сайлаяр. Ол адамлар Онуң билен биледилер ве Иса олара әхли зады өвредипдир; олар Исаның өленини ве тәзеден диреленини өз гөзлери билен гөрүпдирлер. Иса олары гөрен затларыны гүррүң бермеклери үчин ве Худайың Шалыгы барада вагыз этмеклери үчин адамларың арасына иберйәр. Олар Иса ынанян адамларың ёлбашчысы болярлар.

Мар 3:14; Лук 22:14; Рес 1:2; 1Кор 15:7.

Римлилер – Рим империясының илаты. Римлилер Исаның яшан дөврүнде Демиргазык Африканың кәбир бөлеклеринде ве Орта Гүндогарда, хәзирки тутуш Түркийәниң ве Европаның көп бөлеклеринде хөкүм сүрдүлер.

Рес 28:17.

Рух – еврейче «рух» диен сөз шемал диймеги, шейле-де адамзадың рухуны ве Худайың Рухуны аңладыпдыр. Тәзе Әхтде шейтан тарапындан ынсаның калбына орнашян эрбет рух барада хем гүррүң эдилйәр. Иса адамлардан бу эрбет рухлары ковуп чыкарды.

Серет: Мукаддес Рух.

Гчк 1:2; Мср 15:8; 1Шам 10:6,10; Ёл 3:2; Мат 12:45; Мар 9:25; Лук 11:26; 13:11; Рес 16:16.

Руханы – ол дини дессурлары ве хызматлары ерине етирмәге айратын укыплы адам болупдыр. Ысрайыл халкының арасында Муса пыгамбер аркалы берлен кануна гөрә, Мусаның агасы Харун пыгамбериң несли руханы болупдыр, олар Мукаддес өйде, соңрак болса Иерусалимдәки ыбадатханада хызмат этмәге сайланыпдырлар. Олар сежде этмәге, садакалар бермәге, дини дессурлары ве байрамлары беллемәге ёлбашчылык эдипдирлер. Руханыларың ишлери левилер тарапындан пайланыпдыр. Мукаддес отага, соңрак ыбадатхана гирмәге диңе руханылара ругсат эдилипдир.

Гчк 41:45; Мср 19:6; 30:30.

Серет: Баш руханы; Левилер; Мукаддес өй.

С

С

1. Сабат гүни
2. Садака
3. Саддукейлер
4. Саламатлык гурбанлыгы
5. Салгытчы
6. Салим
7. Самария
8. Сара

9. Сежде эдилйән ериң азгын аяллары я эркеклери

10. Сежде этмек
11. Сеждегәх
12. Села
13. Серафлар
14. Сердар
15. Сидон
16. Синагога
17. Синай
18. Сион
19. Сион гызы
20. Содом
21. Сөвеш арабасы
22. Стоик таглыматчылар
23. Сур
24. Сурнай байрамы
25. Сува чүмдүрмек
26. Сүлейман пыгамбер
27. Сүннет
28. Сүннетсизлер
29. Сүргүн
30. Сыпа

Сабат гүни – бу еврейлерде хепдәниң единҗи гүни болуп, дынч алмак үчин айратын гүн хасапланыпдыр, бу анна гүни Гүн яшандан башлап, шенбе гүни Гүн яшанда тамамланыпдыр. Ол гүн мукаддес гүн сайылып, хич бир иш эдилмәндир. Исаның дөврүнде яхудыларың Сабат гүнүне дегишли көп дүзгүнлер болупдыр.

Гчк 2:3; Мср 16:23; Лев 16:31.

Садака – Өзүниң буйрушы ялы, Реббе садака хөкмүнде ысрайыллар руханылара галла, миве, яг, шерап, чөрек, мал-гаралар, пул, шай-сеп, эгин-эшик, алтын-күмүш гетирипдирлер. Эгер халк догры яшамаса, оларың садакасыны Реббиң кабул этмеҗекдигини пыгамберлер олара дуйдурыпдырлар (Иша 1:10-17).

Серет: Галла садакасы; Гурбанлыклар; Ичги садакасы; Мейлетин садака.

Саддукейлер – Саддукейлер яхудыларың арасында ёкары дереҗели, бай адамлар болупдырлар ве еврей меҗлисинде отурыпдырлар. Олар халкың Худай тарапындан Муса берлен кануна эермелидигине ынаныпдырлар, йөне соңрак бу канунлара гошулан дүзгүнлере ве адатлара ынанмандырлар. Олар адамың өленден соң дирелйәндигине ынанмандырлар. Шонуң үчин хем олар фарисейлер билен көпленч шу меселелер барада давалашыпдырлар.

Мат 16:1; Мар 12:18; Рес 4:1.

Серет: Фарисейлер; Меҗлис.

Саламатлык гурбанлыгы – бу гурбанлык хайсам болса бир говы зат үчин Худая миннетдарлык билдирмек үчин берлипдир, шейле хем Худая айдылан садака я-да мейлетин садака хөкмүнде берлипдир. Мал өлдүриленден соң, онуң бир бөлеги гурбанлык сыпасының үстүнде якылыпдыр, бейлеки бөлеги гурбанлык берйән адамың машгаласы ве руханы тарапындан ийлипдир.

Лев 3:1-17; 1Пат 9:25.

Салгытчы – Исаның дөврүнде салгытчылар яхудылары басып алан ве зорлук билен оларың үстүнден хөкүм сүрйән Рим империясы үчин ишләпдирлер. Шонуң үчин яхудылар салгытчылары йигренипдирлер. Мунуң үстесине-де салгытчылар көпленч өзлерине алмак үчин, адамлардан алмалысындан көп пул талап эдипдирлер.

Мат 9:10; 10:2-4; 21:31; Лук 18:8.

Салим – Иерусалимиң гысга ады.

Гчк 14:18; Зеб 75:3.

Самария –

1. Б. э. өң IX асырда Омры патыша демиргазык ысрайыл тирелериниң пайтагт шәхери хөкмүнде Самарияны беркарар эдипдир.

2. Исаның дөврүнде хем шәхериң ерлешен ери болан рим этрабының ады болупдыр.

1Пат 13:32; 16:24; 2Пат 17:24.

Серет: Ысрайыл.

Карта серет.

Сара – Сара Ыбрайым пыгамбериң аялы болупдыр. Онуң ады аслында Серай болупдыр, эмма Худай оңа Сара адыны берипдир. Ол өнелгесизди, эмма ахырсоңунда, гаррылык яшында Худайың гудраты билен бир огул догрупдыр.

Гчк 17:15.

Сежде эдилйән ериң азгын аяллары я эркеклери – аяллар (кәте эркеклер) Кенган худайларына сежде эдилйән ерлерде пул төлән адам билен җынс гатнашыгыны эдипдирлер. Олар бейле этмеклик топрагың бол хасыл гетирмегиниң кепили дийип пикир эдипдирлер. Кенгана яшамага гелен ысрайыллар хем олардан гөрелде алып, өзлериниң сеждегәхлеринде бу иши эдипдирлер.

1Пат 14:24; 15:12; 22:46; 2Пат 23:7; Хош 4:14.

Сежде этмек – гадымы дөвүрде ысрайыллар Реббе сежде этмек үчин өзлерини тәмизләпдирлер, дога-дилег эдипдирлер, мезмурлары айдым эдип айдыпдырлар, рухана садака гетирипдирлер. Буларың кәбири өзбашдак, я-да машгала билен, я болмаса улы топар болуп ерине етирилипдир. Кәбирилери муны өйде, башга бирилери болса сежде эдилйән ерде берҗай эдипдирлер. Ысрайыллар Реббе ислендик ерде сежде эдипдирлер, руханының ёлбашчылыгында Худайың халкы хөкмүнде ысрайыллардан хеммесиниң билеликде сежде этмеклери талап эдиленде олар үчин йөрите гүнлер ве байрамлар белленилипдир. Ысрайылың тутуш тарыхы боюнча оларың сежде этмеклерине башга миллетлер терс тәсир эдипдирлер, меселем, олар бут ясамак билен Худайың гахарыны гетирипдирлер.

Гчк 22:5; Мср 3:12; Зеб 5:8; Иша 44:15

Серет: Хызмат этмек.

Сеждегәх – Кенган динине уйянларың сежде эдйән ери я-да кераматлы ери: Ашера бутлары дикилипдир ве олара гурбанлыклар берлипдир, шейле хем топрагың хер йыл бол хасыл бермеги үчин лолучылык эдилипдир. Олар адатча бейик депелерде, шейле хем улы агачларың ашагында, байырларда, башга ерлерде лолучылык эдипдирлер. Бу ишлер хемише Реб тарапындан пыгамберлер аркалы паш эдилипдир.

Серет: Ашера.

Лев 26:30; 1Пат 3:2-4; 2Пат 23:1-28; Ер 7:31.

Села – Зебурда уланылян сөз. Манысы белли дәл, белки, сазың довамындакы сәгинме болмагы ахмал.

Зеб 3:1.

Серафлар – ганатлы перишделер. Ишая пыгамбер Худайың тәҗиниң дашындан пырланян серафлары гөрүпдир ве шейле дийип җар эдипдир: «Хөкмүрован Реб мукаддесдир, мукаддесдир, мукаддесдир» (Иша 6:3). Еврейче бу сөз «янянлар» диймеги аңладяр.

Серет: Керуп; Перишде.

Иша 6:2,6.

Сердар – Худай тарапындан сайланан ёлбашчылар. Сердарлар патыша болмаздан өң, өз душманлары билен урушмакда ысрайыл халкына ёлбашчылык эдипдирлер. Шейле хем олар Худайың ислегини халка етирипдирлер ве казы хөкмүнде дава-‑җенҗеллери чөзүпдирлер.

Чөл 25:5; Сер 2:16; Рут 1:1; 1Шам 7:6.

Сидон – бу шәхер хәзирки Ливаның кенарында ерлешипдир. Мукаддес Китабың дөврүнде ол сөвданың ве агач уссачылыгының меркези болупдыр, бу шәхер көп асырларың довамында дүрли халклар, ягны бабыллылар, греклер, римлилер тарапындан басылып алныпдыр.

Серет: Финикия.

Синагога – синагога яхудыларың, адатча, Сабат гүни йыгнанышян ери болупдыр, олар дога-дилег этмек үчин, окалян Төврадың аятларыны ве Худайың канунының дүшүндирилишини диңлемек үчин үйшүпдирлер. Тәзе Әхт дөврүнде синагогалар яхуды җемагатының бар еринде, тутуш Рим империясында болупдыр.

Мат 4:23; Мар 1:39; Лук 4:16; Ёх 9:22; Рес 9:2.

1629-нҗы сахыпадакы сурата серет.

Синай – бу дагың бейлеки ады Хорепдир. Муса йүзүне Он Табшырык язылан ясы дашлары алмак үчин бу дага чыкыпдыр.

Мср 19:18; 24:16; 31:18; Зеб 67:18.

Серет: Хореп.

Сион – Иерусалимде ыбадатхана гурлан депе.

2Шам 5:7; 2Пат 19:31; Зеб 9:11; Иша 35:10

Серет: Сион гызы.

Сион гызы – бу сөз гошгы стилинде уланылып, Иерусалимиң илатыны аңлатмак үчин уланылыпдыр.

Зеб 9:14-15; Иша 1:8; Лам 1:6; Мик 4:8.

Серет: Сион.

Содом – Содом Лут билен онуң машгаласының яшан шәхериниң ады. Содом билен Гомораның халкы көп неҗис ишлери эдипдирлер, шонуң үчин Худай бу шәхерлери якып вейран эдипдир.

Гчк 13:12; 18:16; Мат 10:15; Йхд 1:7.

Сөвеш арабасы – бир ата я-да бирден көп ата дакылан ики тигирли араба болуп, ол сөвеш үчин уланылыпдыр, көпленч онуң үстүнде ики саны сөвешиҗи адам болупдыр, оларың элинде ок-яйы я-да найзасы болупдыр.

Мср 14:6; Еш 17:16; 1Шам 13:5; 2ЙЙ 1:14.

1625-нҗи сахыпадакы сурата серет.

Стоик таглыматчылар – Зино философың ызына эериҗилер. Зино адамлара өз дурмушына өзлериниң хөкүмдарлык этмегини өвредипдир ве яшайшы хич хили леззетиң я-да агырының тәсири етмезден кабул этмеги ныгтапдыр.

Рес 17:18.

Сур – айлагда ерлешйән гадымы Финикияның бир шәхери болупдыр, ол хәзирки вагтда Ливаның бир бөлегидир. Сур бай шәхер болуп, ол тәҗирчиликде ве маталары гөк реңке боямакда мешхур болупдыр.

Серет: Финикия.

Сурнай байрамы – Ол еврейлериң сененамасы боюнча Тишри айының бирине (муңа Этаным айы хем дийипдирлер), ягны единҗи айда белленилипдир. Бу гүйз паслының ирки дөврүнде болупдыр. Шол гүн ысрайыл халкы ишлемән дынч алыпдыр. Олар йыгнак үчин биле үйшүп, сурнайлар чалыпдырлар ве белленен гурбанлыклары хөдүрләпдирлер.

Лев 16; 23:26-32; Чөл 29:7-11.

Сува чүмдүрмек – Яхя яхудылары гүнәлерине тоба эдендиклериниң нышаны хөкмүнде Иордан дерясында сува чүмдүрип чыкарыпдыр. Ирки месихилер тәзе иман эден адамлары ислендик сув бар болан ерде олары сува чүмдүрипдирлер, бу оларың инди Месихиң шәгиртлеридигини гөркезмек үчин эдилипдир.

Мат 3:11; Рес 1:5; 8:12.

Сүлейман пыгамбер – Давут пыгамбериң оглы, ол Давут өленден соң патыша боляр. Ол Иерусалимде илкинҗи ыбадатхананы гурупдыр, ысрайыл халкының гүйҗүни ве шөхратыны газаныпдыр, шейле хем көп санлы салгытлар, эсгерлер, сөвеш арабаларыны, аяллар эдинипдир. Ол аяллар бабатда говшакдыгына гарамаздан, тутуш ер йүзүнде иң акыллы адам сайылыпдыр.

2Шам 5:14; 12:24; 1Пат 1:39; 4:29-34; 10:1; 11:1-6.

Серет: Давут пыгамбер.

Сүннет – сүннет Худай билен Ыбрайым пыгамбериң несиллериниң, ягны ысрайылларың арасындакы әхтиң нышаны болупдыр. Бу оларың инди Худайың халкы боландыкларының ве Худайың таглыматына табын болҗакдыкларының нышаныны гөркезипдир. Сүннет кануна гөрә, огланҗыклар секиз гүнлүккә ерине етирилипдир. Ресулларың дөврүнде месихилериң арасында аслы яхуды дәллери сүннет этмек барада улы җедел болупдыр. Павлус мунуң билен разылашмандыр. Ол бу барада Галатя язан хатында, шейле хем бейлеки көп хатларында языпдыр. Ол Иса Месих аркалы Худай Өзи үчин тәзе адамлары ярадандыгыны айдяр ве онуң агзасы болмак үчин талап эдилйән екеҗе зат, ол хем Иса Месихе иман этмекдир диййәр. Сува чүмдүрилмек инди Худайың халкына дегишлидигиң нышаныдыр, Иса Месихе иман этмек аркалы Мукаддес Рухуң гүйҗи ве мерхемети билен Худая табын болмак ислегидир.

Гчк 17:10; Лев 12:3.

Сүннетсизлер – бу сөз Худайың Ыбрайым пыгамбер билен эден әхтине дегишли болмадык адамлары аңладыпдыр. Исаның дөврүнде бу сөз эсасан яхуды дәллере дегишли болупдыр.

Серет: Миллетлер.

Сүргүн – Мукаддес Китапда бу сөз яхуда халкының б. э. өң 586-нҗы йылда (Ёхаякым патышасы үчин б. э. өң 597‑нҗи йыл) топарлайын Бабыла сүргүн эдилендиги суратландырылыпдыр. Яхудалар ол ерде парс империясы Бабыл империясыны басып алянча яшапдырлар, соңра Куреш патышасы яхудалара Иерусалим топрагына доланмага ругсат эдипдир.

2Пат 19.

Сыпа – гадымы Ысрайылда ики дүрли сыпа болупдыр, биринҗиси дүрли гөрнүшли садакалары хөдүрлемек үчин ве хайванлары союп, якма гурбанлыгы хөкмүнде бермек үчин уланылыпдыр. Икинҗиси болса якымлы ыслы түтетги үчин уланылыпдыр.

1. Иң ирки гурбанлык сыпасы палчыкдан я-да дашдан, соңрак болса агачдан ве бүрүнчден ясалыпдыр (Мср 13:19-20; 20:24-25). Гурбанлык сыпасы ховлуда мукаддес чадырың дашында гойлупдыр (Мср 27:1-12). Ыбадатхана гурланда, уллакан гурбанлык сыпасыны ыбадатхананың ховлусында гоюпдырлар (2ЙЙ 4:1).

2. Түтетги сыпасы агачдан ясалып, сап алтына өртүлипдир (Мср 30:1-10). Хер гүн ирден ве агшам руханылар Худая садака хөкмүнде якымлы ыслы түтетги түтедипдирлер. Оларың икиси хем Мукаддес чадырда ве Ыбадатханада Иң мукаддес отагы мукаддес отагдан бөлүп дуран тутының өңүнде ерлешдирилипдир (Мср 26:33).

Серет: Мукаддес чадыр; Ыбадатхана.

1620-нҗи, 1621-нҗи ве 1627-нҗи сахыпадакы суратлара серет.

Ш

Ш

1. Шеминит
2. Шейтан
3. Шигаён
4. Шөхрат

Шеминит – сазың ады болмагы әхтимал.

1ЙЙ 15:21.

Шейтан – Ол Худайың ве Оңа уйян вепалы адамларың душманы болупдыр. Онуң ады «гүнәлейҗи» диймеги аңладыпдыр. Шейле хем оны иблис, җынларың хөкүмдары ве бу дүнйәниң хөкүмдары дийип атландырыпдырлар. Онуң пис ишини Эйюп китабында гөрмек боляр; Иса Өз сөзлери ве бейик гудратлары билен шейтандан үстүндигини гөркезйәр.

Эйп 1; Мат 4:3; Мар 3:23; Лук 13:16; Айн 2:20.

Шигаён – сазың ады болмагы әхтимал.

Зеб 7:1.

Шөхрат – Худайың шөхраты Мукаддес Китапда кәте ягты шөхле я-да от хөкмүнде, я болмаса булут хөкмүнде суратландырыляр. Адамлар Онуң шөхратыны чөлде сежде эдилйән ерлерде, перишделер пейда боланда гөрүпдирлер. Дүнйәниң ахырында Иса доланып геленде, Худайың шөхратына бесленип гелер.

Гчк 45:13; Мср 16:7, 10; 1Шам 4:21; Иша 6:3; Хош 4:7; Хаб 2:14.

Т

Т

1. Табшырык
2. Тегелек ховуз
3. Тәмиз
4. Тәзе Ай байрамы
5. Тәзе Әхт
6. Төврат
7. Төврат мугаллымы
8. Туты
9. Түтетги
10. Түтетги сыпасы

Табшырык –

Серет: Канун.

Тегелек ховуз – бүрүнчден ясалан улы ховуз. Ол ыбадатхананың ховлусында гойлуп, ичи сувдан долдурылыпдыр ве руханылар ондан эллерини ве аякларыны ювупдырлар.

1Пат 7:23-26; 2ЙЙ 4:2-6,10.

Тәмиз – Ысрайыллара тәмиз болмалыдыклары айдылыпдыр, себәби олар Худайың халкыды ве Худай мукаддесдир (Лев 11:44). Тәмиз болмак үчин олар харам хасапланян затлардан дашда болмалыдылар ве йыгы-йыгыдан ювнуп дурмалыдылар; шейле хем олары руханы тарапындан тәмизлемек герекди (Лев 14:1-7). Бир адамың гүнәси билен тутуш халк тәмиз болман билйәрди (Еш 22:17). Өйлери ве затлары хем тәмизлемек герекди (Лев 14:33-53). Мукаддес Китап хич кимиң өз йүрегини тәмиз саклап билмеҗекдигини өвредйәр, шонуң үчин хем адамлара Худайың мерхемети ве багышламагы герек (Сүл 20:9).

Серет: Кәкилик оты; Мурдар.

Тәзе Ай байрамы – еврейлер тәзе Айың пейда болмагыны хер айда улы байрам эдип белләпдирлер. Олар бу гүни сурнай чалмак билен ве якма гурбанлыгыны хөдүр этмек билен белләпдирлер.

Чөл 29:6; Эзр 3:5; Зеб 81:3.

Тәзе Әхт – бу дөрт Хош Хабардан, ресуллар тарапындан язылан дүрли хатлардан ве Аянлык китабындан ыбарат.

Төврат –

1. Худай тарапындан Муса пыгамбере берлен Мукаддес Канун.

2. Бу Канундан ыбарат болан Көне Әхтиң илкинҗи бәш китабы (Гчк – Кан). Бир гезек, Ёшыя патышаның шалык сүрен дөврүнде ыбадатханада Төврат тапыляр. Бу болса өңки патышаларың кәбирилериниң мунуң бардыгындан бихабардыкларыны аңладяр.

Серет: Канун.

2Пат 22:8-10; Мат 5:18.

Төврат мугаллымы – Исаның дөврүнде Төврат мугаллымлары канундан оңат баш чыкарыпдырлар ве синагогаларда окадыпдырлар. Олар еврейлериң баш меҗлисинде векилчилик этмек билен гүйчли топар болупдырлар. Бизиң Эзра китабындан гөршүмиз ялы, оларың топары мүрзелерден гелип чыкыпдыр, мүрзелер язгылары ве ресминамалары языпдырлар, эмма асырларың гечмеги билен олар хем еврей канунындан өкде баш чыкарыпдырлар, себәби олар оны дүйрленен кагыза гөчүрипдирлер ве оны долы җикме-җик билипдирлер.

Мат 2:4; 7:29; Лук 6:7; Ёх 8:3.

Серет: Мүрзе.

Туты – овадан безелен туты чадырда, соңрак болса Иерусалимдәки ыбадатханада Иң мукаддес отагы мукаддес отагдан бөлүпдир. Бу тутудан гечмәге йылда бир гезек, Гүнәден сапланма гүни диңе баш рухана ругсат эдилипдир.

Мср 26:31-33; 2ЙЙ 3:14.

Серет: Мукаддес чадыр.

Түтетги – түтетги дүрли гөрнүшли өсүмликлерден ве агачлардан алныпдыр ве олар кесиленде, якымлы ыс берипдир. Олар чалт гатапдыр ве бөлеклере бөлүнипдир я-да овраныпдыр. Түтетги якылыпдыр я-да яг билен гарылып, дүрли максатлар үчин уланылыпдыр. Көне Әхт дөврүнде руханы түтетгини гурбанлык сыпасында мукаддес чадырда, соңрак ыбадатханада түтедипдир. Ысрайыл халкына муны галла билен гарып, садака хөкмүнде гетирмек хем буйрулыпдыр.

Мср 30:1-8; 34-38; Лев 1:1; 16:12; Мат 2:11; Лук 24:1.

Серет: Ладан; Мүр.

Түтетги сыпасы –

Серет: Сыпа.

У

У

1. Урым ве Туммым

Урым ве Туммым – Урым ве Туммым Худайың ислегини аян этмек үчин уланылыпдыр. Олар баш руханының гурсакчасында сакланыпдыр.

Мср 28:30; Лев 8:8; Кан 33:8.

Серет: Эфот; Гурсакча.

Ы

Ы

1. Ыбадатхана
2. Ыбрайым пыгамбер
3. Ыляс пыгамбер
4. Ынсан оглы
5. Ысхак пыгамбер
6. Ысмайыл пыгамбер
7. Ысрайыл
8. Ысрайылың он ики тиреси
9. Ызына сатын алмак

Ыбадатхана – Сүлейман патыша Иерусалимде илкинҗи ыбадатхананы гурупдыр (1Пат 6-7; 2ЙЙ 2-4). Бабыллылар бу ыбадатхананы вейран эдипдирлер ве онуң әхли гымматбаха затларыны Бабыла әкидипдирлер. Кәбир яхудылар Бабыл сүргүнлигинден доланып баранларындан соң, бу ыбадатхана б. э. өң 520 – 515‑нҗи йылларда тәзеден гурлупдыр. Хирод патышаның хөкүмдарлык эден дөврүнде (б. э. өң 37‑нҗи йылындан б. э. 4‑нҗи йылына ченли) бу ыбадатхана улалдылып, хас-да оваданлашдырылыпдыр. Бизиң эйямымызың 70‑нҗи йылында ыбадатхана римлилер тарапындан вейран эдилипдир ве хич хачан тәзеден дикелдилмәндир.

1Пат 5:5; 6:2 2Пат 25:8-17; Эзк 40-46; Нех 8.

Серет: Мукаддес өй.

1622-нҗи сахыпадакы сурата серет.

Ыбрайым пыгамбер – Ысрайыл халкының илкинҗи атасы. Ыбрайым пыгамбер дийип атландырылмаздан өң, онуң ады Ыбрам болупдыр. Ол чарва дурмушда яшапдыр, онуң аялы Сара, огуллары хезрети Ысхак ве хезрети Ысмайыл болупдыр. Хезрети Ысхагың оглы Якуп Ысрайылың он ики тиресиниң атасы болупдыр.

Гчк 11:27–12:8; 15:1-21; 17:5.

Серет: Ысхак пыгамбер; Ысмайыл пыгамбер; Якуп.

Ыляс пыгамбер –

Серет: пыгамбер.

Ынсан оглы – бу ат Зебурда ве Эзекиел (ягны Кифл) пыгамбериң китабында ынсаны аңладыпдыр. Эмма ол Даныел пыгамбериң китабының 7‑нҗи бабында Худай тарапындан шөхрат ве соңсуз патышалык берлен киши үчин уланылыпдыр. Бу киши Месих болмалы дийлип дүшүнилипдир. Иса Худайдан ыгтыярлык алан хөкмүнде бу ады Өзи үчин уланыпдыр. Ол эҗир чекип өлди ве дирелип гөге гөтерилди, эмма Ол ене ере казылык этмәге ве Өз халкыны халас этмәге гелер.

Зеб 8:5; 145:3; Мар 8:38; Ёх 3:13-14.

Ысхак пыгамбер – Худайың берен вадасына гөрә, Ыбрайымың Сарадан болан оглы. Ысхак Худайың ялкан адамы болуп, Якуп билен Ысавың какасыдыр.

Гчк 17:19-21; 21:3-12; 22:1-9; 27:1-46; 35:29.

Серет: Ыбрайым пыгамбер; Якуп.

Ысмайыл пыгамбер – Ыбрайым пыгамбериң Хаҗар атлы гырнагындан доглан новбахар оглы.

Гчк 16:11,15,16; 17:18-26; 25:9-17; 28:9; 36:3

Серет: Гырнак аял.

Ысрайыл – Якуп Пениелде Худай билен тутлушанда, Худай онуң адыны Ысрайыл дийип үйтгедйәр. Көне Әхтде Якубың несиллери он ики тирәни эмеле гетирип, ысрайыл халкы дийлип атландырыляр. Көне Әхтиң пыгамберлик ве гошгы язгыларында «Якубың» ады көпленч ысрайыл халкыны аңлатмак үчин уланылыпдыр. Сүлейман патышаның өлүминден соң, Демиргазыкдакы он тире Гүнортадакы яхуда хем бенямин тирелеринден айрыляр ве Ысрайыл адыны саклаяр. Ысрайыл патышалыгының Самарияда өз пайтагты болупдыр. Гүнортада ики тире Яхуда патышалыгыны эмеле гетирипдир. Шонуң үчин хем Көне Әхтиң кәбир ерлеринде «Ысрайыл» сөзи диңе Демиргазыкдакы он тирәни я-да Демиргазык патышалыгыны аңладыпдыр, көпленч болса Ыбрайым пыгамбериң агтыгы Якубың әхли несиллерини аңладыпдыр. Мукаддес Китап бу халкың Худайың сайлан ве сөен халкы боландыгыны өвредйәр, оларың үсти билен Худай дүнйәниң әхли халкларыны ялкамагы карар этди. Ысрайыл Худай тарапындан горалды ве ялканды, Худай олар билен әхт баглашды ве олара үйтгешик вадалар берди. Шейле хем, Ысрайыл Худайың кануныны кабул этди ве Худай олара пыгамберлер аркалы гепледи.

Гчк 32:28; 46:8; 49:28 Мср 1:1; 2ЙЙ 10:16; 2ЙЙ 11:1; Иша 9:7.

Серет: Якуп; Яхуда.

Ысрайылың он ики тиреси – Ысрайыл (өңки ады Якупды) огулларының әхли несиллери, оларың атлары Рубен, Шимгон, Леви, Яхуда, Зебулун, Ысакар, Дан, Гат, Ашер, Нафталы, Бенямин ве ики саны ярым тире, Эфрайым ве Манаша. Эфрайым ве Манаша Юсубың огуллары болуп, олар Юсубың какасы Ысрайыл тарапындан айратын сөйлүпдирлер.

Гчк 35:23-26; 41:51-52; 48:5; 49:28; Мср 1:1-5; Еш 17:1-18; 1ЙЙ 2:1-2; 6:63.

Серет: Ысрайыл; Яхуда; Якуп; Юсуп.

Ызына сатын алмак – илкинҗи доглан хайванлар, шейле хем, адамлар Реббе дегишли болупдыр. Улы мерхемет эдип, Реб еврейлере новбахар огулларыны ве илкинҗи болан эшеклерини ызына сатын алмага ругсат эдипдир. Олар муны Худая бермек үчин рухана садака я-да гурбанлык гетирмек аркалы ерине етирипдирлер. Реб новбахар огулларыны Мүсүрде өлүмден нәхили халас эдендигини хемише ятламаклары үчин ысрайыллара када-канунлар берипдир.

Мср 13:13-15; 34:19-20.

Я

Я

1. Ябуслар
2. Яг
3. Яг гуймак
4. Яхуда
5. Яхудаларың дили
6. Яхуды
7. Якма гурбанлыгы
8. Якуп пыгамбер
9. Ялкамак
10. Яшулулар
11. Язык гурбанлыгы

Ябуслар – Ысрайыл халкы эелемезден өң, Кенганда яшан халкларың бири. Олар хезрети Давут патыша тарапындан эеленйәнчәлер, Иерусалимде ве онуң төверегинде яшапдырлар.

Гчк 10:15; Еш 3:10; 2Шам 5:6; 1Пат 9:20.

Серет: Кенган.

Яг – адатча Көне Әхтде зейтун ягы. Зейтун ягы гадымы Ысрайылда бирнәче максатлар үчин уланылыпдыр. Ол чыраларың ягы үчин, яралары беҗермек үчин ве деридәки ёкушян яралары беҗермек үчин уланылыпдыр. Кәте ягы атыр билен гарып, якымлы ыс бермек үчин дерә ве сача чалыпдырлар. Гымматбаха яг кимдир бири патышалыга, руханылыга, пыгамберлиге сайлананда, онуң депесинден гуйлупдыр, шейле хем мукаддес затлары пәклемек үчин оларың үстүне серпилипдир. Шейлеликде, яг бүтевүлигиң, саг-саламатлыгың, Худайың Рухуның гудратының ве тәмизленмегиң нышаны болупдыр.

Мср 25:6; 29:7; Лев 7:10; 14:26; 1Шам 10:1.

Яг гуймак – сайланан адамың я-да бир задың үстүне зейтун ягыны гуймак билен йөрите хызмат үчин айры гойландыгыны аңлатмак. Кимдир бириниң депесине яг гуйлуп, ол патышалыга я-да руханылыга белленилипдир. Гурбанлык сыпасы, тутуш мукаддес чадыр мукаддес эдилмек үчин, оларың үстүне яг серпилипдир. Тәзе Әхтде месихилер шыпа алмак үчин дилег эдйән адамларының үстүне яг гуюпдырлар. Иса «Месих» дийлип атландырыляр, бу «яг гуйлан» диймеги аңладяр, ягны Худай тарапындан сайланып белленен диймекдир.

Мср 40:9,15; Лев 4:3; 1Шам. 16:13.

Серет: Месх ягы; Месих. 1628-нҗи сахыпадакы сурата серет.

Яхуда –Якубың он ики оглуның бириниң ады ве яхуда тиресиниң ата-‑бабасы. Яхуда тиреси бейик болупдыр, оңа мүлк пай дийлип берлен ер хем улы болупдыр ве «Яхуда» дийип атландырылыпдыр. Сүлейман патыша өленден соң, Демиргазык тирелер Гүнорта тирелеринден, ягны яхуда ве бенямин тиресинден айры чыканларында, бу ики тире Яхуда патышалыгыны эмеле гетирипдир. Гүнорта патышалыгының Давут пыгамбериң несиллери болан өз патышалары болупдыр ве онуң пайтагты Иерусалим болупдыр.

Гчк 29:35; 35:22-23; 38:1-26; 49:8; Мср 31:2; Еш 15:1-12; 1Шам 17:12.

Серет: Ысрайыл.

Яхудаларың дили –

2Пат 18:26.

Серет: Еврей.

Яхуды – аслы еврей болан адам. «Яхуды» ады «Яхуда» сөзүнден гелип чыкандыр. Б. э. өң 586-нҗы йылда Яхуда патышалыгы бабыллылар тарапындан басылып алыняр ве халк Бабыла сүргүн эдилйәр. Сүргүн дөврүнде ве ондан соң хем «яхуды» сөзи халкы ве ысрайыл тирелеринден болан ислендик адамы аңлатмак үчин гиңден уланылыпдыр. Адамзады халас этмек үчин ве Худайың Шалыгыны беркарар этмек үчин Исаның Худай тарапындан иберилендигине ынанан илкинҗи адамлар яхудылар болупдыр.

Нех 1:2; Эст 3:4; 9:1-6.

Серет: Бабыл, Яхуда.

Якма гурбанлыгы – бу айратын гурбанлык болуп, мал сойландан соң, онуң әхли бөлеклери гурбанлык сыпасында бүтинлей якыляр. От якыландан соңра, гурбанлык отда янып түссә өврүлипдир. Асмана етйән бу гурбанлыгың түссесиниң ысы Худая ярапдыр.

Гчк 8:20; 22:2; Лев 1:2-17.

Якуп пыгамбер – хезрети Ысхагың оглы, Ыбрайым пыгамбериң агтыгы, ол Худай тарапындан вада берлен ялканыша эе болупдыр. Якуп Пениелде Худай билен гөреш тутанда, Худай Якубың адыны Ысрайыл дийип үйтгетди. Якубың он ики оглы болупдыр ве бу огуллар ысрайыл халкының он ики тиресиниң ата-бабасы болупдыр.

Гчк 25:19; 27:6; 32:22-30; 35:22-26.

Серет: Ыбрайым пыгамбер; Ысхак пыгамбер; Ысрайыл; Яхуда.

Ялкамак – Худайың ниети ве ислеги адамзады ялкамаклык болуп, бу Онуң ыкрар эден әхтиниң меркезинде ерлешйәр. Ыбрайым пыгамбериң үсти билен Худай ер йүзүндәки әхли адамлары ялкамаклыгы вада берди (Гчк 12:3). Бу вада Ыбрайым пыгамбериң несли болан Иса Месихиң үсти билен амала ашды (Гал 3:14). Мукаддес Китап Худайың диңе догры адамлары ялкаяндыгыны өвредйәр, себәби олар Худайы сөййәрлер ве Оңа табын болярлар. Тәзе Әхтде ялканмак дүшүнҗеси хас гиң, ягны муңа диңе бир байлык гирмән, эйсем бу ве индики дурмушда рухы тайдан ялканмак хем гирйәр. Иса эерйәнлер дирелиш гүнүнде Худайың өзлерини ялкаҗакдыгыны билйәрлер (Мат 25:34). Онуң манысы «нәлетлемек» сөзи билен гапма-гаршыдыр.

Гчк 1:22,28; 12:3; Кан 28:1-12; Мат 25:34; Лук 14:14; Эфе 1:3.

Яшулулар – Ысрайыл халкының бүтин тарыхының довамында, хатда Исаның дөврүнде яшулулар ёлбашчылык этмәге, өвретмәге ве адамларың үстүнден ыгтыярлыгы йөретмәге җогапкәр болупдырлар. Олар кәте өз борчларыны догры ве адалатлы берҗай этмәндирлер, шонуң үчин Худай олары пыгамберлериниң үсти билен язгарыпдыр. Йыгнакларда Исаның ызына эерйәнлериң арасында бу хызматы йыгнагың ёлбашчылары ерине етирипдирлер. Аянлык китабында яшулулар Иса Месихе иман этмек аркалы әхли халас боланлары аңладыпдыр.

Мср 3:18; 4:29; Лев 4:15; Кан 19:12; Рут 4:2,9; Иша 3:14; Айн 4:4.

Язык гурбанлыгы – эгер кимдир бири төтәнден гүнә эден болса я-да харам затлары эллән болса, онда бу гурбанлык аркалы руханы олары гүнәсинден саплапдыр.

Лев 5:2-19.

Е

Е

1. Едутун
2. Ехошапат җүлгеси
3. Еврей

Едутун – ол 1ЙЙ 16:41-де беян эдилйән Давут пыгамбериң баш сазандаларының бири болан болмагы әхтимал; башга бир манысы «боюн эгдирмекдир».

1ЙЙ 16:41.

Ехошапат җүлгеси – бу ер Иерусалимиң голайындакы җүлге үчин уланылян атдыр, ягны ол Иерусалиме гаршы йыгнанан миллетлере Худайың ыглан эден җезасының беян эдилйән ери болупдыр. Ёвел китабының 3‑нҗи бабының 14‑нҗи аядында бу хөкүм җүлгеси дийлип атландырылыпдыр.

Ёв 3:2,12,14.

Еврей –

1. Аслы нәбелли көне сөз, бу ысрайыл халкы үчин уланылыпдыр. Шейле хем бу Ыбрайым пыгамбериң асыл гелип чыкышыны гөркезмек үчин уланылыпдыр.

2. Б. э. өң 586-нҗы йылда Бабыл сүргүни дөврүне ченли, эсасан, ысрайыл халкы тарапындан уланылан дил. Халк сүргүнден доланып геленден соң, оларың аглабасы бу диле дерек арамей дилинде гүрләпдир. Көне Әхтиң көп ери еврей дилинде язылыпдыр.

Гчк 14:13; 39:14,17; 40:15; 41:22; 43:32; Мср 1:15-19; 21:2; 1Шам 4:6

Серет: Арамей.

Ю

Ю

1. Юнус пыгамбер

2. Юсуп пыгамбер

Юнус пыгамбер – Ниневе халкының пис ишлери үчин олары Худайың вейран этҗекдиги барада дуйдурыш берен пыгамбер. Онуң дуйдурышы себәпли халк тоба этди ве Худай олары багышлады.

Юнус китабы.

Юсуп пыгамбер – Ысрайылың иң сөйгүли оглы, Эфрайым билен Манашаның какасы. Доганлары оны гул эдип сатдылар, эмма Худай оны халас этди ве Мүсүр патышасының «саг эли» этди. Ол ерде Юсуп доганларыны ве тутуш машгаласыны, шейле хем көп мүсүрлилери узак вагтлап болан гуракчылык дөврүнде ачлыкдан халас этмекде эсасы хызматы битирди.

Гчк 30:24-25; 37:1–50:26.

Серет: Фараон.

Й

Й

1. Йыгнагың хызматчысы
2. Йыгнагың ёлбашчылары
3. Йыгнак

Йыгнагың хызматчысы – Иса гөге гөтериленден соң ве Мукаддес Рух иненден соң, месихилер топарына окатмага ве хызмат этмәге белленен йөрите адамлар тарапындан ёлбашчылык эдилипдир. Мунда белли бир дүзгүн болмандыр, муңа гарамаздан Павлус өз хатларында нәхили адамларың ёлбашчылык этмелидиги барада анык гөркезмелер берипдир. Иса башгалара хызмат этмеклиге өрән ёкары баха берипдир.

Рес 14:23; 1Пет 5:1-4; 1Тим 3:1-13; Рим 16:1; 1Тим 5:17-21; Тит 1:5-9; Ев 13:7,17.

Йыгнагың ёлбашчылары –

Серет: Яшулулар.

Йыгнак – Тәзе Әхт дөврүнде Иса ынанянлар сежде этмек үчин Иерусалимдәки ыбадатханада йыгнанышыпдырлар. Мундан соң тизара олар өз өйлеринде йыгнанышып башлапдырлар. Хош Хабар тутуш Рим империясында вагыз эдиленсоң, йыгнаклар көп ерлерде гурналды. Бу гүнки гүн йыгнаклар дүнйәниң әхли ерлеринде гечирилйәр. Бу йыгнакларың әхлиси бир бейик Йыгнагың бөлүми хасапланып, онуң дүзүми Исаның дөврүнден тә шу гүне ченли месихилерден ыбаратдыр.

Мат 16:18; Рес 8:1; 9:31; Рим 16:5; 1Кор 11:18; Эфе 5:23-32; Айн 1:11.

З

З

1. Зебур
2. Зекат
3. Зыгыр
4. Зыярат нагмасы

Зебур – 150 мезмурдан ыбарат топлум, оларың көпүси Давут пыгамбер тарапындан языландыр. Зебур Көне Әхтиң бир бөлегидир.

Серет: Давут пыгамбер; Көне әхт; Мезмур.

Зекат –

Серет: Ондан бири.

Зыгыр – Орта Гүндогарда өсүмлигиң бир гөрнүши. Зыгыр үйшмегини йыгнап, сувда эзипдирлер, соңра гурадып, сүйүмини айратын алып, ондан йүплүк өрүпдирлер ве ондан непис мата докапдырлар. Ахырында, докалан зыгыр мата йүң мата гаранда гыммат хасапланыпдыр, себәби оны ыссы ховада геймек якымлы болупдыр ве оны өндүрмек кын болупдыр. Руханы гейимлериниң кәбирлери зыгыр матадан докалыпдыр.

Мср 9:31; 25:4; 26:1; Лев 6:10; 16:4; Сүл 31:13; Дан 10:5.

Зыярат нагмасы – Еврейче «ёкары чыкян айдым» диймекдир. Бу айдым дагың ёкарсында ерлешйән ыбадатхана чыкыланда айдылыпдыр. Бу айдымлар дини байрамчылыклар үчин Иерусалиме баряркалар, ёлда зыяратчылар тарапындан айдылып, ыбадатханада байрамчылыгың бир бөлеги хөкмүнде сежде эдипдирлер. Бу сөз кәбир мезмурың еврейче адының бир бөлегидир.

Зеб 119-133.

Table of Contents

Гириш

Ресуллар

- 1‑нҗи бап
- 2‑нҗи бап
- 3‑нҗи бап
- 4‑нҗи бап
- 5‑нҗи бап
- 6-нҗы бап
- 7‑нҗи бап
- 8‑нҗи бап
- 9-нҗы бап
- 10-нҗы бап
- 11‑нҗи бап
- 12‑нҗи бап
- 13‑нҗи бап
- 14‑нҗи бап
- 15‑нҗи бап
- 16-нҗы бап
- 17‑нҗи бап
- 18‑нҗи бап
- 19-нҗы бап
- 20‑нҗи бап
- 21‑нҗи бап
- 22‑нҗи бап
- 23‑нҗи бап
- 24‑нҗи бап
- 25‑нҗи бап
- 26-нҗы бап
- 27‑нҗи бап
- 28‑нҗи бап

Сөзлүк

А

- Адалатлы
- Адам ата
- Агта
- Агыз беклемек
- Ахалот
- Аждарха
- Акмак
- Аламот
- Алоэ
- Амалеклер
- Аммонлар
- Аморлар
- Анаклар
- Араба дүзлүги
- Арамей дили
- Арфа
- Артемис
- Арвах-җын
- Арёпагус
- Ашера
- Ашторет
- Ашур
- Аянлык
- Азия

Б

- Бабыл
- Багал
- Баш руханы
- Башан
- Байрам йылы
- Байрамчылыклар
- Берекет
- Беелзебул
- Бу дүнйәниң хөкүмдары
- Бут
- Бүтинлей ёк этмек

Ч

- Чатма байрамы

Д

- Дагон
- Давут галасы
- Давут Оглы
- Давут пыгамбер
- Декаполис
- Дери кесели
- Дикме даш
- Дога-дилег этмек
- Догры

Э

- Эфиопия
- Эфот
- Эл гоймак
- Эллинҗи гүн байрамы
- Эляша пыгамбер
- Эпикурчы философлар

Ә

- Әхт

- Әхт сандыгы

Ф

- Фараон
- Фарисейлер
- Финикия

Г

- Гала дервезелери
- Галла байрамы
- Галла садакасы
- Ган
- Гиргашлар
- Гитит
- Гомора
- Гөгүң Шалыгы
- Гөк
- Гөргүр
- Гөрнүш
- Греклер
- Гурбанлык сыпасы
- Гурбанлыклар
- Гурсакча
- Гүнә гурбанлыгы
- Гүнәден сапланма гүни
- Гырнак аял
- Гызыл деңиз

Х

- Хача чүйлемек
- Халасгәр
- Хантагта
- Хасыл байрамы
- Хеләкчилик ери
- Хепдәниң биринҗи гүни
- Хермон дагы
- Хетлер
- Хигаён
- Хирод
- Хивилер
- Хореп
- Хорылар
- Хоссар
- Хош хабар
- Хошбой ыслы гамыш
- Хошея пыгамбер
- Хов эне
- Хөдүр чөреги
- Худай
- Худайың Гузусы
- Худайың Оглы
- Худайың Шалыгы
- Хызмат этмек

И

- Иблис
- Ичги садакасы
- Ички гала
- Император
- Инҗил
- Иң мукаддес отаг
- Иордан дерясы
- Иса
- Ишая пыгамбер
- Иерусалим

Җ

- Җебрайыл перишде
- Җелиле
- Җеннет
- Җул гейинмек

К

- Канун
- Канун китабы
- Кемош
- Кенган
- Кенганлар
- Керуп
- Кесетлер
- Кейнлер
- Кәкилик оты
- Көне Әхт
- Күл үстүнде отурмак

Л

- Ладан
- Левилер
- Лира
- Ливан
- Ливятан
- Лолы
- Лут

М

- Мадай
- Манна
- Маскил
- Меҗлис
- Меръем
- Месх ягы
- Месих
- Месопотамия
- Мейлетин садака
- Мезмур
- Мәликсадык
- Мидянлар
- Микайыл
- Миктам
- Миллетлер
- Милло
- Мирас
- Молек
- Моваплар
- Мукаддес
- Мукаддес чадыр
- Мукаддес чөрек
- Мукаддес даг
- Мукаддес отаг
- Мукаддес өй
- Мукаддес Рух
- Мурдар
- Муса пыгамбер
- Мут лабен
- Мүр
- Мүрзе

Н

- Надан
- Нард
- Назыр
- Нефиллер
- Негеп чөли
- Новбахар огул
- Нух пыгамбер

О

- Омын

- Ондан бири

Ө

- Өлүлер дүнйәси

- Өй бутлары

П

- Парс империясы
- Парз
- Пата
- Патрос
- Перишде
- Перизлер
- Перман
- Песах байрамы
- Петир байрамы
- Пилат
- Пилиштлилер
- Пурым байрамы
- Пыгамбер
- Пыгамберлик этмек

Р

- Рабби
- Рахап
- Рапалар
- Реб
- Реббе хөдүр эдилен чөрек
- Реббе йүз тутулян чадыр
- Реббиң гүни
- Реббиң өйи
- Реббиң сачагы
- Ресуллар
- Римлилер
- Рух
- Руханы

С

- Сабат гүни
- Садака
- Саддукейлер
- Саламатлык гурбанлыгы
- Салгытчы
- Салим
- Самария
- Сара

- Сежде эдилйән ериң азгын аяллары я эркеклери

- Сежде этмек
- Сеждегәх
- Села
- Серафлар
- Сердар
- Сидон
- Синагога
- Синай
- Сион
- Сион гызы
- Содом
- Сөвеш арабасы
- Стоик таглыматчылар
- Сур
- Сурнай байрамы
- Сува чүмдүрмек
- Сүлейман пыгамбер
- Сүннет
- Сүннетсизлер
- Сүргүн
- Сыпа

Ш

- Шеминит
- Шейтан
- Шигаён
- Шөхрат

Т

- Табшырык
- Тегелек ховуз
- Тәмиз
- Тәзе Ай байрамы
- Тәзе Әхт
- Төврат
- Төврат мугаллымы
- Туты
- Түтетги
- Түтетги сыпасы

У

- Урым ве Туммым

Ы

- Ыбадатхана
- Ыбрайым пыгамбер
- Ыляс пыгамбер
- Ынсан оглы
- Ысхак пыгамбер
- Ысмайыл пыгамбер
- Ысрайыл
- Ысрайылың он ики тиреси
- Ызына сатын алмак

Я

- Ябуслар
- Яг
- Яг гуймак
- Яхуда
- Яхудаларың дили
- Яхуды
- Якма гурбанлыгы
- Якуп пыгамбер
- Ялкамак
- Яшулулар
- Язык гурбанлыгы

Е

- Едутун
- Ехошапат җүлгеси
- Еврей

Ю

- Юнус пыгамбер

- Юсуп пыгамбер

Й

- Йыгнагың хызматчысы
- Йыгнагың ёлбашчылары
- Йыгнак

З

- Зебур
- Зекат
- Зыгыр
- Зыярат нагмасы