Мукаддес Китап
Author: Мукаддес Китап Терҗиме Институты
Date: 2018-09-17T08:18:11.589603+00:00

Гириш

Гириш

1. 1 Йыл язгылары

2. Сөзлүк

Элиңиздәки Мукаддес Китап хер бир адам үчин иң ваҗып китапдыр! Бу китап аркалы адамзат өз Ярадыҗысы Худайы танап, Онуң биз үчин ниетлән аҗайып максадыны өвренер ве иман эдип, бакы яшайша эе болар. Бейик патыша болан Давут пыгамбер Худайың Сөзи барада өз мезмурларының биринде: «Сениң сөзүң – чыра аякларыма, ол – ягтылык мениң ёдама» дийип айдяр. Худайың Сөзи, догрудан-да, хер бир ынсаның дурмушы үчин чырадыр, йөрейән ёлуны ягтылдян нурдур! Гой, Худай бу китабы окаян хер бир ынсана пәхим-пайхас берип, Өз Сөзүниң уммасыз байлыгыны оңа багыш этсин!

Китапларың атлары

Мукаддес Китабың дүзүмине гирйән китапларың атлары дүрли-дүрлүдир:

- •Китап я-да онуң эсасы бөлеги белли бир адам тарапындан язылып, шол адамың ады билен атландырыляр, мысал үчин, «Сүлейманың пәхимлери».

- •Китап хайсыдыр бир адам барада язылып, шол адамың адына лайыклыкда атландырыляр, мысал үчин, «Рут».

- •Китап ысрайыл халкының тарыхының хайсыдыр бир дөврүни беян эдип, шол дөвүрдәки вакалара, ягдайлара лайыклыкда атландырыляр, мысал үчин, «Ысраыыл сердарлары». Булар барада хас гиңишлейин маглуматы алмак үчин, хер китабың башында берилйән гириш бөлүмине гөз айлаң.

Мукаддес Китабың дүзүмине гирйән китаплар шу топарлара бөлүнйәр:

- •Көне Әхт

- ◦Төврат (Гелип чыкыш – Канун таглыматы)

- ◦Ир дөвүрдәки пыгамберлер; бу китаплар топары кәвагт «Тарыхы китаплар» дийлип хем атландырыляр (Ешува – Патышалар (Икинҗи китап))

- ◦Язгылар, шейле топара Зебур ве Сүлейманың пәхимлери ялы китаплар гирйәр. (Йыл язгылары – Нагмалар нагмасы)

- ◦Бейлеки пыгамберлер (Ишая – Малакы)

- •Тәзе Әхт

- ◦Хош хабарлар. Муңа дөрт китап дегишли болуп, олар дүрли адамлар тарапындан языландыр. Олар өзлериниң шаят болан вакаларыны беян эдйәрлер.

- ◦«Ресулларың ишлери» атлы китап Лука тарапындан языландыр. Ол бу китапда Иса Месихиң гөге гөтериленден соң болан вакалары беян эдйәр.

- ◦Хатлар. Булар Павлус, Петрус ве Ёханна ялы авторларың месихи йыгнаклара язан хатларыдыр.

- ◦«Ёханна гелен аянлык» эдебиятың айратын гөрнүши болуп, онда Худайдан гелен гөрнүшлер ве аянлыклар беян эдилйәр.

Ёкарда агзалан китаплар топлумларының хер бири өзүне махсус болан жанрда языландыр. Шонуң үчин-де окыҗы китабы оканда, онуң жанр айратынлыгыны хасаба алмалыдыр.

«Көне Әхт» ве «Тәзе Әхт» китапларына гошмача сөзбашылар берилйәр. «Көне Әхтиң» дүзүмине пыгамберлериң китапларының хем гирйәндигине гарамаздан, оңа түркмен окыҗыларына гиңден таныш болан «Төврат» ве «Зебур» диен гошмача сөзбашылар берилди. «Тәзе Әхт» китабына «Инҗил» диен гошмача сөзбашы берилсе-де, онуң дүзүмине «Инҗилден» башга китаплар ве иманлылар йыгнакларына язылан хатлар гирйәр.

Худайың атлары

Көне Әхт китабы түркмен дилине асыл нусгадан, ягны еврей дилинден терҗиме эдилди. Бу китабың еврей дилиндәки асыл нусгасында Худайың бирнәче ады душ гелйәр. Онуң «Элохим» ады хас көп уланылып, ол түркмен дилине «Худай» дийип терҗиме эдилди. Онуң бейлеки ады Яхве болуп, ол хем «Худай» диймеги аңладяр. Бу ат түркмен дилине «Реб» дийип терҗиме эдилди. «Реб» сөзи Худайың әхт баглашан, Өзүни халкына аян эден я-да ынсан кешбинде пейда болан ягдайларына дегишли вакаларда уланылды. Худайың «Эл-Шаддай» ады түркмен дилине «Гудратыгүйчли» дийип, «Эл-Элён» болса «Бейик Худай» дийип терҗиме эдилди. Худайың китапда сейрек душ гелйән «Адонай» ады «Таңры» дийип терҗиме эдилди. Херекет эдйән, бейик ишлери амала ашырян Худайы суратландырмак үчин еврей дилинде утгашдырылып уланылан «Яхве Элохим» ады түркмен дилине «Худайымыз Реб» дийип терҗиме эдилди.

Тәзе Әхт китабының асыл нусгасы грек дилинде язылып, онда Худай бабатда «куриос» диен сөз уланыляр. Китабың язга гечирилен дөврүнде бу сөз «ага» я-да «хоҗайын, эе» диймеги аңладярды. Көне Әхтиң грек дилиндәки терҗимесинде Худайың «Яхве» ве «Адонай» атлары хем «куриос» дийип терҗиме эдилендир. Шонуң үчин-де, Тәзе Әхт китабында адамлар Иса Месихе «куриос» дийип йүзлененлеринде, Оны Худай хөкмүнде кабул эдендиклери әшгәр боляр. Шейле ягдайларда «куриос» сөзи түркмен дилине «Реб» дийип терҗиме эдилди. Мундан башга-да, Иса Месих өлүмден диреленден соң Оңа Куриос Иса Месих дийип йүзленилип, бу ат түркмен дилине «Реббимиз Иса Месих» дийип терҗиме эдилди.

Мукаддес Язгылар ве тарыхы вакалар

Мукаддес Язгыларда беян эдилйән вакалара долы ве догры дүшүнмек үчин, олара шол дөвүрде болуп гечен тарыхы вакалар билен умумы багланышыкда гарамалыдыр. Ашакда Мукаддес Язгыларда беян эдилен тарыхы дөвүрлериң ве империяларың ады берилйәр:

1.Ыбрайым пыгамбериң дөврүне ченли болуп гечен вакалар. Худай дүнйәни ярадяр. Ол Адам атаны ве Хов энәни ярадып, олары Эрем багында ерлешдирйәр. Эмма олар Худайың эмрини бозансоңлар, Эремден махрум эдилйәрлер. Оларың несли көпелип, ер йүзүне яйраяр, гүнә ичинде яшап, өз дурмушларына гүмра болуп, Яраданы унудяр. Худайың муңа җуда гахары гелип, тутуш адамзады ёк этмеги ниет эдинйәр. Ол Өз ниетини берҗай этмек үчин, ер йүзүне элхенч сил иберйәр-де, Нух пыгамбер билен онуң машгаласындан башга тутуш адамзады ёк эдйәр. Хава, Худай шол силде диңе Нух пыгамбери ве онуң машгаласыны халас эдйәр, себәби олар дири Худая иман эдип, Оңа сежде эдйәрдилер. Беян эдилйән вакаларың шу тапгыры Нухуң несиллериниң Бабыл минарасыны гуршы ве тутуш адамзадың несил дарагтының дөрейши билен тамамланяр.

2.Ыбрайым пыгамбер барадакы вакалар. Хич перзенди болмадык Ыбрайым пыгамбере Худай бир огул берҗекдигини, ондан бейик бир миллет яратҗакдыгыны вада берйәр. Мундан башга-да, Худай пыгамбере онуң неслине «бал билен сүйт акян» Кенган топрагыны-да мирас берҗекдигини вада эдйәр. Ыбрайым пыгамбер вада берлен юрда гөчүп, ол ерде чадырда бир чарвадар кимин яшаяр. Худай Ыбрайымың агтыгы Якуба «Ысрайыл» дийип ат берйәр. Ысрайылың он ики оглы болуп, олар тутуш халкың несилбашылары боляр. Ысрайылың Юсуп атлы сөйгүли оглы доганлары тарапындан Мүсүр гулчулыгына сатылса-да, Худай оны ялңыз гоймаяр. Юсуп пыгамбер Худайың көмеги билен тутуш Мүсүр юрдунда икинҗи дереҗели адам боляр. Ол ачлык дөврүнде тутуш юрды ве өз атасының машгаласыны халас эдйәр. Онуң несли Мүсүрде җуда көпелйәр, эмма Юсуп пыгамбер арадан чыкандан соң, олар Мүсүр юрдунда гул болярлар.

3.Мүсүрден чыкыш ве вада эдилен топрагы эелемек барадакы вакалар:

а.Муса Ысрайылың неслини мүсүр гулчулыгындан азат эдйәр. Ысрайылың огулларындан дөрән тирелер чөлде Худая эерип, Ондан Мукаддес Кануны кабул эдйәрлер. Худай олара леви тиресини руханычылыга беллемеги ве Өзи үчин мукаддес чадыры ясамагы буюряр. Бу чадыр Худая сежде этмек үчин ниетлененди.

б.Ешува ысрайыллары Ыбрайым пыгамбере вада берлен топрага – Кенгана гетирйәр. Олар бу топрагы шол ерде яшап йөрен тирелерден басып алярлар. Бу тирелериң аглаба бөлеги Нух пыгамбериң Хам ве Яфес атлы огулларының несиллериди. Ыбрайым пыгамбер болса Нух пыгамбериң новбахар оглы Самың неслиди. Ысрайылың душманлары болан аммонлар ве моваплар болса Лутуң несиллериди. Басылып алнан юрт он ики бөлеге бөлүнип, ысрайыл тирелериниң арасында биҗе боюнча пайланыляр. Юсубың ики оглундан ики тире эмеле гелйәр, себәби Ысрайыл пыгамбер дүнйәден өтмәнкә олары өз огуллары хөкмүнде кабул эдип, ак пата берипди. Шонуң үчин-де, он ики бөлеге бөлүнен топрак Ысрайылың он бир оглуның несиллериниң арасында мүлк хөкмүнде пайланыляр. Ысрайылың Леви оглуның несиллери болса руханычылыга беллененсоңлар, топракдан хич мүлк алмаярлар, себәби Ысрайыл Худайы Реббиң Өзи оларың мүлкүди.

4.Он ики тирәниң бир патышалыгы эмеле гетириши барадакы вакалар:

а.Шавул патыша Ысрайылың илкинҗи патышасы боляр. Соңра Давут пыгамбер Ысрайыла патыша боляр ве он ики тирәни бирлешдирип, бир миллети эмеле гетирйәр--де, өз чәклерини гиңелдйәр.

б.Сүлейман пыгамбер Реббе сежде этмек үчин дүнйәде деңи-тайы болмадык ыбадатхананы гуряр.

5.Патышалыгың бөлүнмеги барадакы вакалар. Сүлейман пыгамбер арадан чыкандан соң, онуң ики оглуның арасында уруш башланяр. Юрдуң демиргазыгындакы он тире Сүлейманың огулларының бирини голдап, Ысрайыл патышалыгыны эмеле гетирйәр. Яхуда ве бенямин тирелери болса Сүлейманың бейлеки оглуны голдап, юрдуң гүнортасында Яхуда патышалыгыны эмеле гетирйәр. Яхуда ве Ысрайыл патышалыклары пыгамберлериң язгыларында көп ятланыляр. Демиргазык патышалыгы бабыллылар тарапындан басылып алыняр, илаты болса Бабыла сүргүн эдилйәр.

6.Сүргүнлик дөври ыбадатхана вейран эдилйәр, гүнорта патышалыгы болан Яхуданың абрайлы ве гөрнүкли адамлары, машгалалары бабыллылар тарапындан есир алыняр.

7.Дикелдиш дөври – Парс империясы дөрәнден соң яхудылара өз ватанына, Ысрайыла доланмак ругсат эдилйәр. Олар өз юрдуна доланып, шәхери ве ыбадатхананы дикелдйәрлер.

8.Көне ве Тәзе Әхтиң аралыгындакы дөвүр – Македония империясы. Ортаер деңзи македониялылар тарапындан басылып алыняр. Македонлар грек дилини яйрадып, билим улгамыны өсдүрип яйбаңландырярлар.

9.Иса Месихиң дурмушы ве хызматы. Шол дөвүрде яхудылар Рим империясына гарашлы болуп, онуң беллән патышаларының голастында яшаярдылар. Шейле патышаларың бири-де Хирод болуп, ол Рим императорына долы гарашлы болупдыр.

10.Илкинҗи месихилер йыгнагы. Иса Месих гөге гөтериленден соң, Оңа иман эденлериң саны барха артяр. Гүйчли ызарланмалара, сөгүлмелере ве эҗирлере гарамаздан, оларың саны барха көпелйәр. Месихи йыгнаклар Орта Гүндогардан Рим империясының Азия велаятына (хәзирки Түркие), хатда Европа юртларына ченли яйраяр.

Мукаддес Язгыларың жанрлары

Мукаддес Язгыларың терҗимесинде үч дүрли жанр: кысса (беян этме), гошгы (я ак гошгы) ве гошгы жанрында язылан проза уланылды. Гошгы жанрында язылан проза долы капыя эе болмаса-да, гошгы ялы окаляр. Шонуң үчин-де, шейле жанрда язылан пыгамберлик китаплары терҗиме эдиленде, олар гошгы гөрнүшде реҗеленди. Еврей шыгрыетинде «параллелизм» усулы гиңден уланыляр. Шейле усулда язылан гошгуларың биринҗи сетиринде беян эдилйән пикир икинҗи сетиринде гайталанып, манысы хас гиңишлейин дүшүндирилйәр.

Голязмалар

Көне Әхт китабы түркмен дилине еврей дилинде язылан Масоретик текстлеринден терҗиме эдилди. Бу Масоретик текст Библия Хебрайиканың соңкы неширинде чап эдилди. Зерурлыгың дөрән ягдайларында шу нешириң теклип эден алтернатив дүшүндирмелеринден хем угур алнып, олара дегишли чыкгытлар берилди. Тәзе Әхт китабы грек дилиндәки голыазмадан (Бирлешен Мукаддес китап җемгыети, 4‑нҗи нешири) терҗиме эдилди. Бу гөрнүшдәки аятларың Текстус Ресептус билен тапавутлы болан ягдайларында олара хем дегишли чыкгытлар берилди.

Чыкгытлар

Терҗимеде чыкгытларың бирнәче гөрнүшлери уланылды. Оларың иң йөнекейи окыҗа дүшнүксиз я-да нәбелли болан сөзе дүшүндириш берйәр. Шейле сөзлер китабың ахырында берилйән Сөзлүкде хем ерлешдирилендир. Чыкгытларың ене бир гөрнүши терҗиме эдилен асыл нусгадакы аятларың башга гөрнүшиниң бардыгыны хем гөркезйәр. Шейле аятларың арасындакы тапавут җикме-җик гөркезилмесе-де, хайсы асыл нусгадан алнандыгы мәлим эдилйәр.

Өлчег бирликлери

Мукаддес Язгыларың терҗимесинде өлчег бирликлерини аңлатмак үчин мысгал, гадак, батман ялы гадымы көне түркмен өлчег бириклери уланылды. Оларың хәзирки дөвүрдәки такмынан өлчегини гөркезмек үчин дегишли чыкгытлар берилди. Шейле-де, чыкгытларда көне еврей ве грек өлчеглери уланылды. Сиз бу өлчег бирликлерини китабың ахырында берилйән таблисада гөрүп билерсиңиз.

Салгыланма аятлары

Тәзе Әхтиң китапларында Көне Әхтден мысал гетириленде, онуң хайсы китапдан алнандыгыны гөркезмек үчин салгыланма аятлары берилйәр. Бу окыҗа аядың я-да бабың асыл мазмуныны тапмагы еңиллешдирмек максады билен эдилди.

Мукаддес Язгыларың стили

Мукаддес Язгыларың стили өзболушлыдыр. Себәби онуң асыл нусгасының язылан дөврүндәки дурмуш ягдайларының, дәп-дессурларының кәбирлери түркмен дурмушы ве медениети үчин нәтанышдыр. Шоңа гөрә-де, терҗимечилер асыл нусганың манысының түркмен окыҗысына дүшнүкли болмагы үчин бу ише өрән сересаплы чемелешдилер. Олар асыл нусганың манысының үйтгедилмегине я-да тесвирленмегине ёл бермезлик үчин, оны сөзме-сөз терҗиме этмекден я-да диңе манысыны терҗиме этмекден гача дурдулар. Өңде гойлан меселәниң кын боландыгына гарамаздан, терҗиме адаты окыҗа дүшнүкли болуп, манысының арасса, анык ве тебигы болмагы үчин сада дилде эдилди. Терҗиме стилиниң дүрли болмагы терҗимелериң хем дүрли боляндыгыны аңладяр. Шонуң үчин-де, хайсыдыр бир терҗимәни башга терҗиме билен деңешдирип, онуң нәдогры эдилендигини айтмак ерликсиздир. Терҗимелериң бирмеңзеш болуп, адалгаларың я-да җүмлелериң башгача, окыҗа хас дүшнүкли тәрде берилмеги ахмалдыр. Мундан башга-да, терҗимелериң хеммеси белли бир дереҗеде дүшүндирмелере эедир. Терҗимәниң довамында душ гелен икиманылы сөзлемлериң аглаба бөлегиниң дүшүндирилмелери окыҗының пайына галдырылды. Йөне манысы өрән чылшырымлы ве айдың болмадык аятларың кәбирлери садалашдырылып, окыҗа дүшнүкли болар ялы терҗиме эдилди. Шейле аятларың терҗимесинде көп алымлар тарапындан бу бабатда кабул эдилен дүшүндиришлерден угур алынды.

Мукаддес Китап Терҗиме институты

Көне Әхт

1 Йыл язгылары

Йыл язгылары

Биринҗи китап

Гириш

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28
- 29

Йыл язгыларының биринҗи ве икинҗи китаплары еврей дилинде «Йылларың вакалары» ады билен беллидир. Бу китапларың, шейле-де Эзра ве Нехемя китапларының авторы Эзра мүрзе хасапланыляр.

Бу китапларда ысрайыл тирелериниң несил дарагтлары, Давут ве Сүлейман пыгамберлериң өмри ве эден ишлери беян эдилйәр. Гелеҗекде халас этҗек Месих Патышаның гелерине умыт дөретмек үчин, бу ики бейик пыгамбериң өмүр беянлары нусгалык хөкмүнде гөркезилйәр.

Мазмуны

- Несил дарагтлары ве санавлар 1:1–9:44
- Шавулың өлүми 10:1-14
- Давудың шалык сүрмеги 11:1–29:30
- Кынчылыклар ве үстүнликлер 11:1–22:1

- Ыбадатхананы гурмак үчин гөрүлйән тайярлык 22:2–29:30

1‑нҗи бап

Адам атадан Ыбрайыма ченли болан несиллер

(Гелип чыкыш 10:2-5)

1^1⚫Адамдан Шис, Шисден Энош, Эношдан Кейнан, 2Кейнандан Махалалел, Махалалелден Ерет, 3Еретден Ханок, Ханокдан Метушела, Метушеладан Лемек, Лемекден Нух догулды. 4Нухуң огуллары: Сам, Хам ве Яфес.

5Яфесиң несиллери: Гомер, Магок, Мадай, Яван, Тубал, Мешек ве Тирас.

6Гомериң несиллери: Ашкеназ, Рипат ве Тогарма.

7Яваның несиллери: Элиша, Таршыш, Китим ве Доданым.

8Хамың несиллери: Куш, Мүсүр, Пут ве Кенган.

9Кушуң несиллери: Себа, Хавыла, Сабта, Рагама ве Сабтека.

Рагаманың несиллери: Шеба ве Дедан.

10Кушдан ене Нимрот догулды; ол ер йүзүнде илкинҗи эдермен уршуҗыды.

11-12Мүсүр лутларың, анамларың, лехабларың, наптухларың, патрусларың, каслухларың ве капторларың атасыды; каслухлардан хем пилиштлилер гелип чыкды.

13-16Кенгандан онуң илкинҗи оглы Сидон хем-де Хет догулды. Кенган ябуслыларың, аморларың, гиргашларың, хивилериң, аркларың, синлериң, арватларың, семарларың ве хаматларың хем атасыды.

17Самың несиллери: Эйлам, Ашур, Арпакшат, Лут, Арам, Ус, Хул, Гетер, Мешек. 18Арпакшатдан Шела, Шеладан Эбер догулды. 19Эберден ики огул дүнйә инди, оларың бириниң ады Пелекди, онуң дөврүнде дүнйәдәки халклар бөлүнипди[*]; онуң доганының ады Ёктанды. 20Ёктандан Алмодат, Шелеп, Хасармавет, Ера, 21Хадорам, Узал, Дикла, 22Эйбал[*], Абымайыл, Шеба, 23Опыр, Хавыла ве Ёбап догулды. Буларың хеммеси Ёктаның несиллеридир.

Самдан Ыбрайыма ченли болан несиллер

24Сам, Арпакшат, Шела; 25Эбер, Пелек, Регув; 26Серук, Нахор, Тера; 27Ыбрам, ягны Ыбрайым+.

Ыбрайымың несиллери

(Гелип чыкыш 25:1-4,12-16; 36:10-14)

28⚫Ыбрайымың огуллары: Ысхак, Ысмайыл+. 29-31Оларың несиллери шулардыр: Ысмайылың новбахар оглы Небаёт. Соңра Кедар, Адбеел, Мибсам, Мишма, Дума, Маса, Хадат, Тейма, Етур, Напыш ве Кедема догулды. Булар Ысмайылың огулларыдыр.

32Ыбрайымың гырнак аялы Кетураның оңа догруп берен огуллары: Зимран, Ёкшан, Медан, Мидян, Йишбак ве Шува. Ёкшандан Шеба ве Дедан догулды. 33Мидяның огуллары: Эйпа, Эпер, Ханок, Абыда ве Элдага. Буларың хеммеси Кетураның несиллериди.

34Ыбрайымдан Ысхак догулды. Ысхагың огуллары: Ысав ве Ысрайыл+. 35Ысавың огуллары: Элипаз, Регувал, Егуш, Яглам ве Кора. 36Элипазың огуллары: Тейман, Омар, Сепи[*], Гатам, Кеназ, Тимна ве Амалек. 37Регувалың огуллары: Нахат, Зера, Шамма ве Миза.

Эдомың ерли илаты

(Гелип чыкыш 36:20-28)

38⚫Сегириң огуллары: Лотан, Шобал, Сибгон, Ана, Дишон, Эсер ве Дишан. 39Лотаның огуллары: Хоры ве Хомам; Тимна Лотаның аял доганыды. 40Шобалың огуллары: Алян[*], Манахат, Эйбал, Шепо ве Онам. Сибгоның огуллары: Ая ве Ана. 41Ананың оглы: Дишон. Дишоның огуллары: Хамран[*], Эшбан, Йытран ве Керан. 42Эсериң огуллары: Билхан, Загаван ве Ягкан[*]. Дишаның огуллары: Ус ве Аран.

Эдомың патышалары

(Гелип чыкыш 36:31-43)

43⚫Ысрайыллара хич бир патыша шалык этмезден өңки Эдом юрдунда хөкүм сүрен патышалар шу ашакдакылардыр: Бегорың оглы Бала. Онуң пайтагт галасының ады Динхабады. 44Бала дүнйәден өтүп, онуң ерине Босра галасындан болан Зераның оглы Ёбап патыша болды+. 45Ёбап дүнйәден өтүп, онуң ерине тейманлы Хушам патыша болды+. 46Хушам дүнйәден өтүп, онуң ерине Мовап юрдунда мидянлары еңен, Бедатың оглы Хадат патыша болды. Онуң пайтагт галасының ады Авытды. 47Хадат дүнйәден өтүп, онуң ерине масрекалы Самла патыша болды. 48Самла дүнйәден өтүп, онуң ерине Евфрат дерясының боюндакы Рехоботдан болан Шавул патыша болды. 49Шавул дүнйәден өтүп, онуң ерине Акборың оглы Багалханан патыша болды. 50Багалханан дүнйәден өтүп, онуң ерине Хадат патыша болды. Онуң пайтагт галасының ады Пагуды. Мейзахабың агтыгы, Матредиң гызы Мехейтабел онуң аялыдыр. 51Хадат дүнйәден өтди.

Эдомың уругбашылары шуларды: Тимна, Алва, Етет,+
52Охолыбама, Эла, Пинон, 53Кеназ, Тейман, Мибсар, 54Магдыел ве Ирам. Буларың хеммеси Эдомың уругбашыларыды.

2‑нҗи бап

Ысрайылың несиллери

21-2Ысрайылың огуллары шулардыр: Рубен, Шимгон, Леви, Яхуда, Ысакар, Зебулун, Дан, Юсуп, Бенямин, Нафталы, Гат ве Ашер+.

3Яхуданың огуллары шулардыр: Эр, Онан ве Шела. Бу үчүси онуң кенган аялы Батшувадан доглан огулларыдыр. Реб Яхуданың новбахар оглы Эри Өз назарында бетпәл боланы үчин өлдүрди+. 4Яхуданың гелни Тамардан Перес хем Зера догулды. Онуң җеми бәш оглы барды+.

5Пересиң огуллары: Хесрон, Хамул+.

6Зераның огуллары: Зимри, Эйтан, Хейман, Калкол, Дара – җеми бәш огул+. 7Кармының оглы: Акар[*]. Ол Реббе багыш эдилен зады алып, гүнә этди ве Ысрайылың башына бела гетирди[*]+.

8Эйтаның оглы Азаря.

Давут патышаның несил дарагты

9⚫Хесроның огуллары: Ерахмеел, Рам ве Келубай[*].

10Рамдан Эминадап, Эминадапдан яхудаларың тиребашысы Нахшон догулды+.

11-12Нахшондан Салма[*], Салмадан Боваз, Боваздан Обет, Обетден Йышай догулды.

13-16Йышайдан онуң новбахар оглы Элияп, икинҗи оглы Абынадап, үчүнҗи оглы Шимга, дөрдүнҗи оглы Нетанел, бәшинҗи оглы Радай, алтынҗы оглы Осем, единҗи оглы Давут хем-де оларың аял доганлары Серуя билен Абыгайыл догулды. Серуядан Абышай, Ёвап хем-де Асахел атлы үч огул дүнйә инди++. 17Абыгайылдан Эмаса догулды. Ысмайыл уругындан болан Етер Эмасаның какасыдыр+.

Хесроның несиллери

18Хесроның оглы Калебиң Азуба хем-де Еригот атлы аялларындан бирнәче чагасы болды. Азубадан болан огуллар, ине, шулардыр: Ешер, Шобап, Ардон.

19Азуба өленден соң, Калеп Эфраты аяллыга алды; Эфратдан Хур догулды.

20Хурдан Уры, Урудан Бесалел догулды+.

21Хесрон Гилгадың какасы Макырың гызының янына гирди. Хесрон оңа өйлененде алтмыш яшындады. Ондан Сегуп догулды+. 22Сегупдан Яйыр догулды. Гилгатда онуң йигрими үч галасы барды+. 23Йөне Гешур билен Арам олардан Хавотяйыры хем-де Кенаты обалары билен биле – җеми алтмыш гала алдылар. Шулар Гилгадың какасы Макырың несиллеридир+.

24Хесрон Калепефратда дүнйәден өтди. Онуң аялы Абыя Ашхуры догды. Ашхур Текова галасының дүйбүни тутды+.

Ерахмеелиң несиллери

25Хесроның новбахар оглы Ерахмеелиң огуллары: новбахар оглы Рам, Буна, Орен, Осем ве Ахыя+. 26Ерахмеелиң Атара атлы ене-де бир аялы барды. Ол Онамың эҗесидир.

27Ерахмеелиң новбахар оглы Рамдан Магас, Ямын ве Экер догулды.

28Онамдан Шаммай хем-де Яда, Шаммайдан Надап хем-де Абышур догулды.

29Абышурың аялының ады Абыхайылды. Ондан Ахбан хем-де Молыт догулды.

30Надапдан Селет ве Апайым догулды. Селетден несил галмады. 31Апайымдан Йишги, Йишгиден Шешан, Шешандан Ахлай догулды.

32Шаммайың иниси Ядадан Етер ве Ёнатан догулды. Етерден несил галмады. 33Ёнатандан Пелет хем-де Заза догулды. Булар Ерахмеелиң несиллеридир.

34Шешаның оглы ёкды, онуң диңе гызлары барды; йөне Шешаның Ярха атлы бир мүсүрли гулы барды. 35Онсоң Шешан гулы Ярха гызыны аяллыга берди. Онуң гызындан Атай догулды.

36Атайдан Натан, Натандан Забат, 37Забатдан Эплал, Эплалдан Обет, 38Обетден Еху, Ехудан Азаря, 39Азарядан Хелес, Хелесден Элгаса, 40Элгасадан Сисмай, Сисмайдан Шаллум, 41Шаллумдан Екамя, Екамядан Элишама догулды.

Калебиң несиллери

42Ерахмеелиң иниси Калебиң огуллары: новбахар оглы Меша; ол Зибиң какасыдыр. Калебиң икинҗи оглы Мареша; ол Хеброның какасыдыр.

43Хеброның огуллары: Кора, Тапува, Рекем ве Шема. 44Шемадан Ёркагамың какасы Рахам; Рекемден Шаммай догулды. 45Шаммайдан Магон догулды. Магон Бейтсурың какасыдыр.

46Калебиң гырнак аялы Эйпадан Харан, Моса ве Газез догулды. Харандан огул болуп, оңа Газез доганының адыны дакды.

47Яхдайың огуллары: Регем, Ётам, Гешан, Пелет, Эйпа ве Шагап.

48Калебиң гырнак аялы Магакадан Шебер хем-де Тирхана догулды. 49Соңра ондан Шагап билен Шева догулды. Шагап Мадманнаны эсасландырыпды, Шева Макбена билен Гибганы эсасландырыпды. Калебиң хем бир гызы барды, онуң ады Аксады+. 50Ине, шулар Калебиң несиллеридир.

Калебиң аялы Эфратдан новбахар оглы Хур догулды. Хуруң үч оглы болуп, биринҗисиниң ады Шобалды, ол Кирятъегарымы эсасландырыпды+. 51Онуң икинҗи оглы Салма болуп, ол Бейтуллахамы эсасландырыпды, үчүнҗи оглуның ады Хареп болуп, ол Бейтгадери эсасландырыпды.

52Кирятъегарымы эсасландыран Шобал хароваларың ве манахатларың ярысының атасыды. 53Шейле хем Кирятъегарымың уруглары болан йытраларың, путларың, шуматларың, мишраларың-да атасыды. Сорга хем Эштавол шәхерлериниң халкы хем шу уруглардан гелип чыкыпды+.

54Бейтуллахамы эсасландыран Салма нетопалыларың, Атрот Бейтёвабың хем манахатларың ярысы Сорга халкының атасыды. 55Ягбесде яшан кәтиплериң уруглары: тиргатлар, шимгатлар ве сукатлар. Олар Рекабың неслиниң атасы Хамматдан гелип чыкан кейнлерди+.

3‑нҗи бап

Давудың несиллери

(2 Шамувел 3:2-5; 5:4-5,14-16; 1 Патышалар 2:11; 1 Йыл язгылары 14:3-6; 29:27)

3^1⚫Ине, шулар Давудың Хеброндака доглан огулларыдыр: йизрегелли Ахыногамдан болан новбахар оглы Амнон; кармелли Абыгайылдан болан икинҗи оглы Даныел+. 2Үчүнҗи оглы Гешур шасы Талмайың гызы Магакадан болан Абшалом, дөрдүнҗи оглы Хагытдан болан Адоныя;+
3Бәшинҗи оглы Абыталдан болан Шепатя; алтынҗы оглы аялы Эгладан болан Йитрегам; 4Шу алтысы Давудың Хеброндака болан огулларыдыр. Ол бу ерде еди йыл алты ай шалык сүрди.

Давут Иерусалимде отуз үч йыл шалык сүрди+. 5Булар Давут Иерусалимдекә догланлардыр: Шимга, Шобап, Натан, Сүлейман; олар Эмиелиң гызы Батшебадан болан дөрт огулдылар+.

6-8Булардан соң ене докуз огул догулды: Йыбхар, Элишама, Элипелет, Нога, Непек, Япыя, Элишама, Эляда ве Элипелет.

9Давудың шу огулларындан башга гырнакларындан болан огуллары-да барды. Онуң Тамар диен гызы хем барды+.

Сүлейманың несиллери

10Сүлеймандан Рехабгам, Рехабгамдан Абыя, Абыядан Аса, Асадан Ехошапат,+
11Ехошапатдан Ехорам, Ехорамдан Ахазя, Ахазядан Ёваш,+
12Ёвашдан Амазя, Амазядан Узыя, Узыядан Ётам,+
13Ётамдан Ахаз, Ахаздан Хизкия, Хизкиядан Манаша,+
14Манашадан Амон, Амондан Ёшыя догулды+.

15Ёшыяның огуллары: новбахар оглы Ёханан, икинҗи оглы Ехоякым, үчүнҗи оглы Сидкия, дөрдүнҗи оглы Шаллум+.

16Ехоякымың несиллери: Ехоякымдан Еконя[*], Еконядан Сидкия догулды+.

17-18Есир эдип әкидилен Еконяның огуллары: Шеялтыел, Малкырам, Педая, Шенасар, Екамя, Хошама ве Недабя.

19Педаяның огуллары: Зерубабыл ве Шимги. Зерубабылың огуллары: Мешуллам, Хананя ве Шеломыт оларың аял доганыды+.

20Зерубабылың бейлеки бәш оглы: Хашуба, Охел, Берекя, Хасадя ве Юшапхесет.

21Хананяның огуллары: Пелатя ве Ешагя. Ешагядан Репая, Репаядан Арнан, Арнандан Абадя, Абадядан Шеканя догулды.

22Шеканядан Шемагя догулды. Шемагяның огуллары: Хатуш, Йыгал, Барыя, Негаря ве Шапат. Шунлукда, Шеканяның бир оглы ве бәш агтыгы – җеми алты адам болды+.

23Негаряның огуллары: Элёгейнай, Хизкия ве Азрыкам. Булар җеми үч огулдылар.

24Элёгейнайың огуллары: Ходавя, Эляшып, Пелая, Акуп, Ёханан, Делая ве Ананы. Булар җеми еди огулдылар.

4‑нҗи бап

Яхуданың несиллери

4^1Яхуданың огуллары: Перес, Хесрон, Кармы, Хур ве Шобал+.

2Шобалың оглы Реяядан Яхат, Яхатдан Ахумай ве Лахат догулды. Булар Соргалыларың уругларыдыр+.

3-4Эфратың новбахар оглы, Бейтуллахамы эсасландыран Хуруң огуллары шуларды: Эйтам, Пенувал ве Эзер. Эйтамың огуллары шуларды: Йизрегел, Йышма ве Йыдбаш. Оларың аял доганының ады Хаслелпоныды. Пенувал Гедоры эсасландырыпды, Эзер Хушаны эсасландырыпды+.

5Текованың какасы Ашхурың Хела хем-де Нагара атлы ики аялы барды+. 6Ашхурың Нагара диен аялындан Ахузам, Хепер, Темени ве Хахаштары догулды. Булар Нагараның огулларыды. 7-8Хеланың огуллары: Зерет, Сохар, Этнан ве Кос. Кос Анубың ве Хасобебабың какасыды. Харумың оглы Ахархелиң несли-де Косдан гелип чыкандыр.

9Ягбес атлы адам барды; ол доганларының арасында иң абрайлысыды. «Агыры билен догурдым» дийип, эҗеси онуң адына Ягбес[*] дакды. 10Ягбес: «Мени ялкасадың, мениң чәклерими гиңелтседиң, мениң билен болуп, мени азапдан ве яманлыкдан горасадың» дийип, Ысрайылың Худайына дилег этди. Худай онуң ислегини ерине етирди.

11Шуханың доганы Келупдан Мехир, Мехирден Эштон догулды. 12Эштондан Бейтрапа, Пасея хем-де Ирнахаш галасыны эсасландыран Техинна догулды. Булар Реканың илатыды.

13Кеназың огуллары: Отниел, Серая. Отниелиң оглы: Хатат ве Мегонотай+. 14Мегонотайдан Опра догулды. Серая Хүнәрментлер җүлгесини дөреден Ёвабың какасыды. Көп хүнәрментлериң яшаяндыгы үчин бу ере шейле ат дакылды.

15Епуннәниң оглы болан Калебиң огуллары: Ыру, Эла ве Нагам. Эладан Кеназ догулды+.

16Ехаллелелиң огуллары: Зип, Зипа, Тиря ве Асарел.

17Эзраның огуллары: Етер, Мерет, Эпер ве Ялон. Мередиң мүсүрли аялындан: Меръем, Шаммай ве Эштемова галасыны эсасландыран Йышба догулды. 18Мередиң мүсүрли аялы фараоның гызы Битяды. Онуң яхудалы аялындан Гедоры эсасландыран Ерет, Соконы эсасландыран Хебер билен Занованы эсасландыран Екутыел догулды.

19Ходыяның аялы болан Нахамың аял доганының огулларындан гармлы Кегила билен магакатлы Эштемова догулды.

20Шимоның огуллары: Амнон, Ринна, Бенханан ве Тилон.

Йишгиниң огуллары: Зохет ве Бензохет.

Шелахың несиллери

21Яхуданың оглы Шеланың несиллери шулардыр: Леканы эсасландыран Эр, Марешаны эсасландыран Лагда, Бейташбеядакы непис зыгыр мата докаянларың уругы,+
22Ёкымың, Козебаның адамлары, Ёваш хем-де Сараф. Олар Мовап билен Яшублехеме хәким болдулар. Булар гадымы вакалардыр. 23Булар Нетагымың хем-де Гедераның илатларыды. Олар патыша күйзегәр болуп хызмат этдилер.

Шимгоның несиллери

24Шимгоның огуллары: Немувал, Ямын, Ярып, Зера, Шавул+. 25Шавулдан Шаллум, Шаллумдан Мибсам, Мибсамдан Мишма догулды. 26Мишманың огуллары: Мишмадан Хаммувал, Хаммувалдан Закур, Закурдан Шимги догулды. 27Шимгиниң он алты оглы, алты гызы барды, йөне онуң доганларының перзенди көп дәлди. Шейдип, Шимгиниң несиллери Яхуданыңкы ялы көпелмеди. 28-31Олар Беершебада, Моладада, Хасаршугалда, Билхада, Эсемде, Толатда, Бетувалда, Хормада, Зиклагда, Бейтмаркаботда, Хасарсусымда, Бейтбиргиде ве Шагарайымда яшадылар. Ине, шулар шимгилериң Давут патыша болмазындан өңки галаларыды+. 32Оларың обалары: Эйтам, Айын, Риммон, Токен, Ашан – җеми бәш гала. 33Бу галаларың төверегиндәки Багала ченли болан обалары оларың месген тутан ерлеридир. Олар несил дарагтыны яздылар. 34Оларың уругбашылары шуларды: Мешобап, Ямлек, Амазяның оглы Ёша, 35Ёвел, Асыелиң човлугы Сераяның агтыгы Ёшыбяның оглы Еху, 36Элёгейнай, Ягакоба, Ешохая, Асая, Адыел, Ешимиел, Беная, 37Шемагяның говлугы, Шимриниң ювлугы, Едаяның човлугы, Аллоның агтыгы, Шипгиниң оглы Зиза. 38Шу атлары боюнча агзаланлар уругбашылардыр.

Оларың несиллери җуда көпелди. 39Олар өз сүрүлерине өри гөзләп, Гедора ве җүлгәниң гүндогар тарапына ченли барып етдилер. 40Олар отлук, говы өри мейданларының үстүнден бардылар; бу ер гаты гиң, асуда хем рахатды. Өң бу ерде хамлар отурыпдылар. 41Шу атлары языланлар Яхуда патышасы Хизкияның дөврүнде гелип, өз чадырларында болан хамлара ве мегунылара хүҗүм эдип, олары бүс-бүтинлей гырып ёк эдип, оларың ерлеринде орнашдылар, себәби ол ерде сүрүлери үчин өри мейдан барды+. 42Шимгонларың бир бөлеги – эркек кишилериниң бәш йүзүси Йишгиниң огуллары Пелатяның, Негаряның, Репаяның хем-де Узыелиң баштутанлыгында Сегир дагына гитдилер+. 43Олар амалеклериң гачып, дири галанларыны гырдылар; олар шу гүне ченли шол ерде яшап гелйәрлер+.

5‑нҗи бап

Рубениң несиллери

5^1Рубен Ысрайылың новбахар оглуды, йөне ол атасының дүшегини харамландыгы үчин новбахар огуллык хакы ондан алнып, Ысрайылың оглы Юсубың перзентлерине берилди. Шоңа гөрә-де несил дарагтында Рубен илкинҗи огул хасап эдилмейәр+. 2Яхуда доганларының арасында гүйчлүси болуп, баштутан ондан гелип чыкан болса-да, новбахар огуллык хакы Юсубыңкыды+. 3Ысрайылың новбахар оглы Рубениң огуллары шуларды: Ханок, Паллу, Хесрон ве Кармы+.

4Ёвелиң несиллери: Шемагя, Шемагядан Гок, Гокдан Шимги, 5Шимгиден Мика, Микадан Реяя, Реяядан Багал, 6Багалдан Беера догулды. Беераны Ашурың патышасы Тиглатпилесер есир эдип әкитди. Беера рубенлериң тиребашысыды+. 7-8Несил дарагтларына гөрә Беераның ковумлары билен болан гарындашлары шулардыр: Егиел баштутан; Закаря ве Ёвелиң човлугы, Шеманың агтыгы, Азазың оглы Бала. Бу рубенлер Небо билен Багалмегона ченли узалып гидйән Арогер үлкесинде яшаярдылар+. 9Гүндогара Евфрат дерясының бу тарапындакы чөлүң башланян ерине ченли узалып гидйән ерлер хем Беланың ерлериди, себәби онуң Гилгатда малы җуда көпелипди+. 10Шавулың дөврүнде рубенлер хагарлар билен уршуп, олары еңип, Гилгадың тутуш гүндогарына яйрап, хагарларың чадырларында яшадылар+.

Гадың несиллери

11Гатлар рубенлериң гапдалында Салка галасына ченли болан Башан үлкесинде месген тутдулар+. 12Башанда Ёвел иң ваҗып уругың баштутаныды, Шапам икинҗи ваҗып уругың баштутаныды, Ягнай билен Шапат болса бейлеки уругларың баштутаныды. 13Оларың гарындашлары ковумы боюнча шулардыр: Микайыл, Мешуллам, Шеба, Ёрай, Ягкан, Зия ве Эбер җеми еди. 14Олар Абыхайылың несиллеридир. Абыхайыл Бүзүң таңлыгы, Яхдоның геңлиги, Ешишайың говлугы, Микайылың ювлугы, Гилгадың човлугы, Ярованың агтыгы, Хурының оглыды. 15Гунының агтыгы, Абдыелиң оглы Ахы буларың арасында иң бейик уругбашыды. 16Гатлар Гилгатдакы ве Башандакы галаларында хем-де Шароның өри мейданларында яшадылар+. 17Яхуданың патышасы Ётам хем-де Ысрайылың патышасы Яробгамың дөврүнде буларың хеммеси өз несил дарагтына гөрә хасаба алындылар+.

Гүндогар тирелериң гошунлары

18Рубенлерден, гатлардан хем-де гүндогардакы манаша тиресинден гылычлы-галканлы, яй билен ок атян, сөвеш тәлимини алан, гуллуга тайяр кырк дөрт мүң еди йүз алтмыш саны эдермен эсгер барды. 19Олар хагарлар, етурлар, напышлар хем-де нодаплар билен урушдылар. 20Олар урушда Худая ахы-нала эдип, көмек аландыклары үчин, хагарларың хем-де оларың янындакыларың әхлисини эле салдылар. Худай оларың ахы-наласына җогап берди, чүнки олар Оңа ынандылар. 21Олар душманларының элли мүң дүесини, ики йүз элли мүң доварыны, ики мүң эшегини эле салдылар ве йүз мүң адамыны есир алдылар. 22Көп адам өлди, себәби бу уруш Худайданды. Шейдип, рубенлер, гатлар хем-де гүндогардакы манаша тиреси тә сүргүнлик дөврүне ченли хагарларың хем-де оларың янындакыларың ерлеринде яшадылар+.

Гүндогардакы манаша тиреси

23Гүндогардакы манаша тиресиниң адамлары юртда месген тутуп, Башандан Багалхермона, Сенире хем-де Хермон дагына ченли яйрадылар. Олар җуда көпди+. 24Ине, шулар оларың ковумбашыларыдыр: Эпер, Йишги, Элиел, Азрыел, Ермея, Ходавя ве Яхдыел. Булар батыр йигитлер, мешхур адамлар ве уруг баштутанларыды. 25Эмма булар ата-бабаларының Худайындан дәнип, Онуң өз өңлеринде дерби-дагын эден юрдуның халкының худайларына сежде этмек билен зына этдилер. 26Шоңа гөрә Ысрайыл Худайы Ашурың патышасы Пулың рухуны оярды. Бу патышаның бейлеки ады Тиглатпилесерди. Ол рубенлери, гатлары, гүндогардакы манаша тиресини есир эдип, олары Хала, Хабора, Хара хем-де Гозан дерясына гетирди. Олар шу гүне ченли хем шол ердедир+.

6-нҗы бап

Левиниң несиллери

6^1⚫Левиниң огуллары: Гершон, Кохат ве Мерары+. 2Кохадың огуллары: Имран, Йисхар, Хеброн ве Узыел+. 3Имраның огул-гызы: Харун, Муса ве Меръем. Харуның огуллары: Надап, Абыху, Элгазар ве Ытамар+.

4Элгазардан Пинехас, Пинехасдан Абышува,+
5Абышувадан Букы, Букыдан Узы, 6Узыдан Зерахя, Зерахядан Мераёт, 7Мераётдан Амаря, Амарядан Ахытуп, 8Ахытупдан Садок, Садокдан Ахымагас,+
9Ахымагасдан Азаря, Азарядан Ёханан,+
10Ёханандан Азаря догулды. Бу шол Сүлейманың Иерусалимде гуран өйүнде руханылык эден Азарядыр. 11Азарядан Амаря, Амарядан Ахытуп, 12Ахытупдан Садок, Садокдан Шаллум,+
13Шаллумдан Хилкия, Хилкиядан Азаря 14Азарядан Серая, Сераядан Ехосадак догулды+. 15Небукаднесарың үсти билен Реб Яхуданың ве Иерусалимиң халкларыны сүргүн эден дөврүнде Ехосадак хем сүргүн эдилди+.

Левиниң бейлеки несиллери

16Левиниң огуллары: Гершон, Кохат ве Мерары+. 17Гершоның огулларының атлары Либни хем-де Шимгидир. 18Кохадың огуллары: Имран, Йисхар, Хеброн ве Узыел+. 19Мерарының огуллары: Махлы ве Мушы.

Несиллерине гөрә левилериң уруглары шулардыр:+
20Гершоның несиллери: Гершондан Либни, Либниден Яхат, Яхатдан Зимма, 21Зиммадан Ёва, Ёвадан Ыдо, Ыдодан Зера, Зерадан Еятрай догулды.

22Кохадың несиллери: Кохатдан Эминадап, Эминадапдан Кора, Корадан Асыр, 23Асырдан Элкана, Элканадан Эбиясап, Эбиясапдан Асыр,+
24Асырдан Тахат, Тахатдан Урыел, Урыелден Узыя, Узыядан Шавул догулды.

25Элкананың огуллары: Омасай ве Ахымот. 26Ахымотдан Элкана, Элканадан Сопай, Сопайдан Нахат, 27Нахатдан Элияп, Элияпдан Ерохам, Ерохамдан Элкана догулды.

28Шамувелиң огуллары: новбахар оглы Ёвел[*], икинҗи оглы Абыя.

29Мерарының несиллери: Мерарыдан Махлы, Махлыдан Либни, Либниден Шимги, Шимгиден Уза, 30Узадан Шимга, Шимгадан Хагыя, Хагыядан Асая догулды.

Ыбадатхана сазандалары

31Әхт сандыгыны Реббиң өйүнде гояндан соң, Давудың шол ерде нагма айтмага беллән адамлары шулардыр+. 32Булар Сүлейман Иерусалимде Реббиң өйүни гурянча, Реббе йүз тутулян мукаддес чадырың өңүнде нагма айтдылар. Олар белленилен дүзгүнлер боюнча хызмата дурдулар+.

33Ол ерде хызмата дуранлар хем-де оларың несиллери шулардыр: кохат уругындан Ёвелиң оглы Хейман багшы. Хейманың ата-бабалары шулардыр: Шамувел Ёвелиң атасы,+
34Элкана Шамувелиң атасы, Ерохам Элкананың атасы, Элиел Ёрамың атасы, Това Элиелиң атасы, 35Суп Тованың атасы, Элкана Супуң атасы, Махат Элкананың атасы, Омасай Махатың атасы, 36Элкана Омасайың атасы, Ёвел Элкананың атасы, Азаря Ёвелиң атасы, Сепаня Азаряның атасы, 37Тахат Сепаняның атасы, Асыр Тахадың атасы, Эбиясап Асырың атасы, Кора Эбиясабың атасы, 38Йисхар Кораның атасы, Кохат Йисхарың атасы, Леви Кохадың атасы, Ысрайыл Левиниң атасы.

39Онуң сагында дуран доганы Асаф, гершон уругындан болуп, Берекяның оглуды. Онуң ата-бабалары шулардыр: Шимга Берекяның атасы,+
40Микайыл Шимганың атасы, Багасея Микайылың атасы, Малкыя Багасеяның атасы, 41Этни Малкыяның атасы, Зера Этниниң атасы, Адая Зераның атасы, 42Эйтан Адаяның атасы, Зимма Эйтаның атасы, Шимги Зимманың атасы, 43Яхат Шимгиниң атасы, Гершон Яхатың атасы, Леви Гершоның атасы.

44Чеп тарапында оларың мерары уругындан болан гарындашлары дурды. Олар шулардыр: Киши Эйтаның атасы, Абды Кишиниң атасы, Маллук Абдының атасы,+
45Хашабя Маллугың атасы, Амазя Хашабың атасы, Хилкия Амазяның атасы, 46Эмасы Хилкияның атасы, Баны Эмасының атасы, Шемер Банының атасы 47Махлы Шемериң атасы, Мушы Махлының атасы, Мерары Мушының атасы, Леви Мерарының атасы.

48Оларың гарындашлары болан левилер мукаддес чадырың – Худайың өйүниң хызматына беллендилер.

Харуның несиллери

49Харун билен онуң несиллери якма гурбанлык сыпасында, якымлы ыслы түтетги сыпасында садакалар хөдүрледилер. Иң мукаддес отагың әхли ишлерини этдилер. Худайың гулы Мусаның табшырыкларына лайыклыкда, олар ысрайыл халкыны гүнәсинден сапладылар+. 50Ине, шулар Харуның несиллеридир: Харундан Элгазар, Элгазардан Пинехас, Пинехасдан Абышува,+
51Абышувадан Букы, Букыдан Узы, Узыдан Зерахя, 52Зерахядан Мераёт, Мераётдан Амаря, Амарядан Ахытуп, 53Ахытупдан Садок, Садокдан Ахымагас догулды.

Левилериң месген тутан ерлери

54-55⚫Левилериң өз топракларында месген тутан ерлери шулардыр: кохат уругындан болан Харуның огулларының биҗеси чыкып, олара Яхудадакы Хеброны хем-де онуң төверегиндәки өри мейданлары бердилер+. 56Йөне ол галаның экин мейданларыдыр обалары Епуннәниң оглы Калебе берилди+. 57Харуның огулларына гачыбаталга галалары болан Хеброн ве Либна өри мейданлары билен биле, Ятыр ве Эштемова өри мейданлары билен биле, 58Хилен өри мейданлары билен биле, Дебир өри мейданлары билен биле, 59Ашан ве Бейтшемеш өри мейданлары билен билеликде берилди. 60Бенямин тиресиниң топрагындан хем өри мейданлары билен билеликде Геба, өри мейданлары билен билеликде Алемет хем-де өри мейданлары билен билеликде Анатот берилди. Оларың әхли галалары несиллериниң санына гөрә он үчдүр.

61Кохатларың галан несиллерине биҗе үсти билен гүнбатардакы манаша тиресиниң пайындан он гала берилди. 62Гершонлара несиллериниң санына гөрә ысакар, ашер, нафталы хем-де Башандакы манаша тирелеринден он үч гала берилди. 63Мерарылара несиллериниң санына гөрә, рубен, гат хем-де зебулун тирелеринден он ики гала берилди. 64Шунлукда, ысрайыллар бу галалары өри мейданлары билен билеликде левилере бердилер. 65Шейле хем ысрайыллар левилере биҗе үсти билен яхуда, шимгон хем-де бенямин тирелериниң атлары агзалан галаларыны бердилер. 66Кохадың несиллеринден кәбирлеринде эфрайым тиресинден алнан галалары барды. 67Олара гачыбаталга галалары болан Эфрайым дагларындакы Шекеми өри мейданлары билен билеликде, шейле хем Гезери өри мейданлары билен билеликде, 68Ёкмыгамы өри мейданлары билен билеликде, Бейтхороны өри мейданлары билен билеликде, 69Аялоны өри мейданлары билен билеликде, Гатриммоны өри мейданлары билен билеликде бердилер. 70Гүнбатардакы манаша тиресинден өри мейданлары билен билеликде Анери, Кохадың несиллериниң галан бөлегине өри мейданлары билен билеликде Билгамы бердилер.

71Гершонлара: гүндогардакы манаша тиресинден: өри мейданлары билен билеликде Башандакы Голаны ве өри мейданлары билен билеликде Аштароты; 72ысакар тиресинден: өри мейданлары билен билеликде Кедеши, өри мейданлары билен билеликде Дабераты, 73өри мейданлары билен билеликде Рамоды, өри мейданлары билен билеликде Анеми; 74ашер тиресинден: өри мейданлары билен билеликде Машалы, өри мейданлары билен билеликде Абдоны, 75өри мейданлары билен билеликде Хукогы, өри мейданлары билен билеликде Рехобы; 76нафталы тиресинден: өри мейданлары билен билеликде Җелиледәки Кедеши, өри мейданлары билен билеликде Хаммоны, өри мейданлары билен билеликде Кирятайымы бердилер. 77Мерары уругының галанларына шу ерлер берилди: зебулун тиресинден өри мейданлары билен билеликде Риммоно, өри мейданлары билен билеликде Табор, 78Ериходан башлап, Иорданың аңырсына ченли, Иорданың гүндогар тарапы, рубен тиресинден: өри мейданлары билен билеликде чөлдәки Бесер, өри мейданлары билен билеликде Яхса, 79өри мейданлары билен билеликде Кедемот, өри мейданлары билен билеликде Мейпагат; 80-81гат тиресинден: өри мейданлары билен билеликде Гилгатдакы Рамот, өри мейданлары билен билеликде Маханайым, өри мейданлары билен билеликде Хешбон, өри мейданлары билен билеликде Язер.

7‑нҗи бап

Ысакарың несиллери

7^1Ысакарың огуллары: Тола, Пува, Яшуп ве Шимрон – җеми дөрт+. 2Толаның огуллары: Узы, Репая, Ериел, Яхмай, Йыбсам ве Шамувел. Олар тола уругының ковумбашыларыдыр. Давудың дөврүнде оларың йигрими ики мүң алты йүз саны батыр йигитлери барды. 3Узыдан Йызрахя догулды. Йызрахяның огуллары: Микайыл, Абадя, Ёвел ве Йишия. Узының оглы ве агтыклары – җеми бәш; оларың әхлиси-де ковумбашыларды. 4Несил дарагтына гөрә несиллериниң отуз алты мүң адамлы харбы гүйчлери барды, чүнки олар көп аяллы хем-де көп огуллыдылар. 5Ысакарың әхли несиллериниң арасында батыр йигитлер болан гарындашлары несил дарагтларына гөрә җеми сегсен еди мүңди+.

Беняминиң несиллери

6Беняминиң огуллары: Бала, Бекер ве Едигаел – җеми үч+. 7Баланың огуллары: Эсбон, Узы, Узыел, Еримот ве Ири – җеми бәш. Булар ковумбашылар, батыр йигитлердир. Оларың несил дарагтына гөрә саны йигрими ики мүң отуз дөртди. 8Бекериң огуллары: Земира, Ёгаш, Элигезер, Элёгейнай, Омры, Еремот, Абыя, Анатот, Алемет. Шуларың хеммеси Бекериң огулларыдыр. 9Несил дарагтына гөрә батыр йигитлер болан ковумбашыларың саны йигрими мүң ики йүз адамды. 10Едигаелиң огуллары: Билхан. Билханың огуллары: Егуш, Бенямин, Эхут, Кенагана, Зетан, Таршыш ве Ахышахар. 11Едигаелиң шу огулларының хеммеси ковумбашылардыр ве батыр йигитлердир. Оларың урша укыплысы он еди мүң ики йүзди. 12Ириң огуллары: Шупым, Хупым; Хушым болса Ахериң оглудыр.

Нафталының несиллери

13Нафталының огуллары: Яхсыел, Гуны, Езер ве Шаллум. Шулар Билханың несиллеридир+.

Манашаның несиллери

14Манашаның огуллары: сириялы гырнак аялындан доглан Асрыел; Гилгадың какасы Макыр хем шондан догулды+. 15Макыр Хупым билен Шупымы өйлендирди. Аял доганының ады Магакады. Икинҗисиниң ады Селопхадды. Онуң диңе гызлары болды+. 16Макырың аялы Магака бир огул догурды ве онуң адына Переш дакды. Перешиң инисиниң ады Шерешди; онуң огулларының ады Улам хем-де Рекемди. 17Уламдан Бедан догулды. Манашаның агтыгы, Макырың оглы Гилгадың огуллары шулардыр. 18Гилгадың аял доганы Хаммолекетден Ышхот, Абыгезер ве Махла догулды. 19Шемиданың огуллары: Ахян, Шекем, Ликхи ве Аныгам+.

Эфрайымың несиллери

20Эфрайымың оглы Шутела, Шутеланың оглы Берет, Бередиң оглы Тахат, Тахадың оглы Элгада, Элгаданың оглы Тахат,+
21Тахадың оглы Забат, Забадың оглы Шутела.

Эзер ве Элгат Эфрайымың огулларыды. Ерли гат халкы олары мал сүрүлерини басып алмага гелендиклери үчин өлдүрди. 22Какалары Эфрайым энче гүнләп оларың ясыны тутды; доганлары оңа гөвүнлик бермәге гелдилер. 23Эфрайым аялының янына гирди. Аялы гөврели болуп, бир огул догурды ве онуң адына Берига дакды, себәби онуң өйүнде бетбагтчылык[*] барды. 24Ёкаркы ве ашакы Бейтхороны хем-де Узеншеераны гуран онуң гызы Шеерады+.

25Репа онуң оглуды. Репадан Решеп, Решепден Тела, Теладан Тахан, 26Тахандан Ладан, Ладандан Эмихут, Эмихутдан Элишама,+
27Элишамадан Нун, Нундан Ешува догулды+.

28Эфрайымларың мүлклери ве месген тутан ерлери шулардыр: Бейтел галасы ве онуң обалары, гүндогарда Нагаран, гүнбатарда Гезер ве онуң обалары, Шекем ве онуң обалары, Ая ве онуң обалары. 29Манашаларың чәклеринден: Бейтшеян галалары билен, Тагнак галалары билен, Мегидо галалары билен, Дор галалары билен. Шу галаларда Ысрайылың оглы Юсубың огуллары месген тутдулар+.

Ашериң несиллери

30Ашериң огуллары: Йимна, Йишва, Йишви ве Берига; Сера буларың аял доганыды+.

31Бериганың огуллары: Хебер билен Малкыел; Малкыел Бирзайытың какасыды.

32Хеберден Яплет, Шомер, Хотам хем-де оларың аял доганы Шуга догулды.

33Яплетиң огуллары: Пасак, Бимхал ве Ашват. Булар Яплетиң огулларыдыр.

34Шемериң огуллары: Ахы, Рохага, Хуба ве Арам.

35Шемериң доганы Хелемиң[*] огуллары: Сопа, Йымна, Шелеш ве Амал.

36Сопаның огуллары: Сува, Харнепер, Шугал, Бери, Йымра, 37Бесер, Хот, Шамма, Шилша, Йытран ве Беера. 38Етериң огуллары: Епунне, Писпа ве Ара.

39Уланың огуллары: Ара, Ханныел ве Рися.

40Шуларың хеммеси Ашериң несиллериди, ковумбашылардыр, сайлама батыр йигитлер хем-де беглериң бегидир. Оларың несил дарагтына гөрә урша укыплы йигрими алты мүң адамы барды.

8‑нҗи бап

Беняминиң несиллери

8^1Беняминиң бәш оглы барды. Новбахар оглы Бала, икинҗиси Ашбел, үчүнҗиси Ахара, 2дөрдүнҗиси Ноха, бәшинҗиси Рапады+.

3Баланың огуллары: Адар, Гера, Абыхут, 4Абышува, Нагаман, Ахова, 5Гера, Шефуфан ве Хурам.

6-7Эхудың несиллери Нагаман, Ахыя ве Герады. Олар Геба халкының ковумбашыларыды. Олар ковлуп чыкарылып, Манахата есир эдилип әкидилдилер. Уза билен Ахыхудың какасы Гера булары гөчүрипди.

8Шахарайым өз аяллары Хушым билен Багарана талагыны беренинден соң, Мовап юрдунда онуң бирнәче оглы болды. 9Онуң аялы Ходешден болан огуллары шулардыр: Ёбап, Сибя, Меша, Малкам, 10Егус, Сакя ве Мирма. Олар ковумбашыдылар.

11Шахарайымың Хушымдан Абытуп хем-де Элпагал диен огуллары болды. 12Элпагалың огуллары: Эбер, Мишгам, Ононы хем-де галалары билен биле Лоды гуран Шемет,+
13Берига, Шема – бу икиси Аялоның илатының ковумбашыларыдылар; олар Гатың илатыны ковуп чыкардылар; 14Бериганың огуллары шулардыр: Ахё, Шашак ве Еремот, 15Зебадя, Арат, Эдер, 16Микайыл, Йышпа ве Ёха – булар Бериганың огулларыдыр.

17Зебадя, Мешуллам, Хизки, Хебер, 18Йишмерай, Йизлия ве Ёбап – булар Элпагалың огулларыдыр.

19Якым, Зикри, Забды, 20Элигенай, Силлетай, Элиел, 21Адая, Берая ве Шимрат – булар Шимгиниң огулларыдыр.

22Йишпан, Эбер, Элиел, 23Абдон, Зикри, Ханан, 24Хананя, Эйлам, Антотыя, 25Йипдея ве Пенувал – булар Шашагың огулларыдыр.

26Шамшерай, Шехаря, Аталя, 27Ягарешя, Элия ве Зикри – булар Ерохамың огулларыдыр.

28Булар несил дарагтына гөрә ковумбашылардыр. Олар Иерусалимде яшадылар.

Шавул патышаның несиллери

29⚫Гибгоны эсасландыран адам шол галада яшады; онуң аялының ады Магакады. 30Абдон оларың новбахар оглуды, онсоң Сур, Киш, Багал, Нер, Надап, 31Гедор, Ахё, Зекер ве Миклотды. 32Миклот Шимганың какасыды. Олар хем өз гарындашларының янында – Иерусалимде яшадылар.

33Нерден Киш, Кишден Шавул, Шавулдан Ёнатан, Малкышува, Абынадап ве Эшбагал[*] догулды+.

34Ёнатандан Мерибагал[*], Мерибагалдан Мика догулды+. 35Миканың огуллары: Питон, Мелек, Тарыя ве Ахаз.

36Ахаздан Ехогада, Ехогададан Алемет, Азмавет, Зимри, Зимриден Моса догулды. 37Мосадан Бинега, Бинегадан Рапа, Рападан Элгаса, Элгасадан Асел догулды.

38Аселиң Азрыкам, Бокеру, Ысмайыл, Шегаря, Абадя ве Ханан атлы алты оглы барды. Шуларың хеммеси Аселиң огулларыдыр. 39Онуң доганы Ешугың огуллары: новбахар оглы Улам, икинҗиси Егуш, үчүнҗиси Элипелет. 40Уламың огуллары батыр йигитлер ве яйчыларды; оларың чагаларыдыр агтыклары көпди. Оларың җеми бир йүз эллиди.

Шуларың хеммеси беняминлердир.

9-нҗы бап

Есирликден гайдып геленлер

9^1⚫Ысрайылларың хеммеси өз несил дарагтына гөрә хасаба алнып, олар Ысрайыл патышаларының китабына язылды.

Яхудалар Реббе бивепалык эдендиклери үчин Бабыла сүргүн эдилди+. 2Кәбир ысрайыллар илкинҗи болуп, галалардакы өз мүлклерине руханылар, левилер хем-де ыбадатхана хызматкәрлери билен доланып гелдилер+.

3Яхуда, бенямин, эфрайым хем-де манаша тирелеринден Иерусалимде тәзеден орнашанлары шулардыр:

4Яхуданың оглы Пересиң неслинден: Банының ювлугы, Имриниң човлугы, Омрының агтыгы, Эмихудың оглы Утай+.

5Шилон уругындан: новбахар оглы Асая хем-де онуң огуллары.

6Зераның неслинден: Егувел хем-де онуң гарындашлары – җеми яхуда тиресинден алты йүз тогсан адам.

7Беняминиң неслинден: Хасенуваның човлугы, Ходавяның агтыгы, Мешулламың оглы Саллу; 8Ерохамың оглы Йибнея; Микриниң агтыгы, Узының оглы Эла; Йибнияның човлугы, Регувалың агтыгы, Шепатяның оглы Мешуллам. 9Беняминлер несил дарагтына гөрә докуз йүз элли алты адамды. Ёкарда ады агзаланларың хеммеси ковумбашыларды.

Иерусалиме доланып гелен руханылар

10Доланып гелен руханылардан: Едая, Ехоярып, Якин, 11Ахытубың говлугы, Мераётың ювлугы, Садогың човлугы, Мешулламың агтыгы, Хилкияның оглы, Худайың өйүниң ёлбашчысы Азаря; 12Малкыяның човлугы, Пашхурың агтыгы, Ерохамың оглы Адая; Иммериң говлугы, Мешиллемитиң ювлугы, Мешулламың човлугы, Яхзераның агтыгы, Адыелиң оглы Магсай. 13Руханыларың саны бир мүң еди йүз алтмышды. Олар ковумбашыларды ве укыплы адамларды. Олар Худайың өйүнде хызмат этмәге җогапкәрди.

Иерусалимдәки левилер

14Левилерден: Мерары уругындан Хашабяның човлугы, Азрыкамың агтыгы, Хашубың оглы Шемагя; 15Бакбакар, Хереш, Галал; Асафың човлугы, Зикриниң агтыгы, Миканың оглы Матаня; 16Элкананың геңлиги, Асаның говлугы, Берекяның ювлугы, Едутуның човлугы, Галалың агтыгы, Шемагяның оглы Абадя. Ол нетопалыларың обаларында яшады.

Иерусалимдәки ыбадатхана дервезебанлары

17Дервезебанлар шулардыр: Шаллум, Акуп, Талмон, Ахыман ве оларың гарындашлары. Шаллум оларың баштутаныды+. 18Булар өң ша дервезесиниң гүндогар тарапында гойлупдылар. Олар левилериң дүшелге дервезебанларыдылар. 19Кора уругындан болан Эбиясабың[*] агтыгы, Корениң оглы Шаллум ве онуң ковумдашы коралар хем ата-бабаларының Реббиң месгенине дервезебанчылык эдишлери ялы, Реббиң мукаддес чадырына дервезебанчылык этдилер. 20Өң Элгазарың оглы Пинехас оларың ёлбашчысы болупды. Реб онуң билен болды+. 21Мешелемяның оглы Закаря Реббе йүз тутулян чадырың агзында дервезебанды+. 22Дервезебанлыга беллененлериң хеммеси ики йүз он ики адамдыр. Олар өз обаларында несил дарагтына гөрә хасаба алындылар. Олары Давут билен гөргүр Шамувел җогапкәрли везипә белледи+. 23Шулар ве оларың несиллери Реббиң өйүниң, ягны чадырың дервезебанларыдылар. 24Дервезебанлар дөрт тарапдакы: гүндогардакы, гүнбатардакы, демиргазыкдакы хем-де гүнортадакы дервезелери саклаярдылар. 25Оларың обаларында яшаян доганлары нобатма-нобат хер еди гүнден олары гөрмәге гелмелидилер+. 26Чүнки левилерден болан дөрт ёлбашчы дервезебан Худайың өйүниң отагларының хем-де хазыналарының хем ёлбашчысыдылар. 27Олар гиҗесине-де Худайың өйүниң голайында болардылар. Чүнки ыбадатхана гөзегчилик этмек хем-де хер гүн ирден оны ачмак оларың борҗуды+.

Бейлеки левилер

28Левилериң кәбирлери хызмат үчин гойлан энҗамлара середердилер, себәби олары санап әкидип, санабам гетирмелидилер. 29Оларың кәбирлери бейлеки эсбаплара, мукаддес энҗамлара, сайлама уна, шераба, яга, якымлы ыслы түтетгә хем-де хошбой ыслы затлара гөзегчилик эдйәрдилер. 30Руханы огулларының кәбирлери хошбой ыслы затлары тайярлаярдылар+. 31Сүйҗүли көкелери биширмеклик Кора неслинден болан Шаллумың новбахар оглы леви Матытя табшырылды. 32Кохат неслинден болан гарындашларының кәбирине Сабат гүни үчин хөдүр чөреги тайярламагы табшырылды+.

33Левилериң уругбашылары болан айдымчылар ыбадатхананың отагларында яшаярдылар. Олар башга хызматлардан азатдылар, себәби олар гиҗе-гүндиз хызматдадылар+. 34Несил дарагтына гөрә левилериң уругбашылары шулардылар. Олар Иерусалимде яшадылар.

Шавул патышаның ата-бабалары ве несиллери

35⚫Гибгоның какасы Егиел Гибгон галасында яшаярды; онуң аялының ады Магакады. 36Онуң новбахар оглы Абдон, соңкулары: Сур, Киш, Багал, Нер, Надап, 37Гедор, Ахё, Закаря ве Миклот. 38Миклотдан Шимеям догулды. Олар хем гарындашларының янында Иерусалимде яшадылар. 39Нерден Киш, Кишден Шавул, Шавулдан Ёнатан, Малкышува, Абынадап ве Эшбагал догулды+. 40Ёнатандан Мерибагал, Мерибагалдан Мика догулды. 41Миканың огуллары: Питон, Мелек, Тахрея ве Ахаз. 42Ахаздан Ягра[*], Яградан Алемет, Азмавет ве Зимри. Зимриден Моса догулды. 43Мосадан Бинега, Бинегадан Репая, Репаядан Элгаса, Элгасадан Асел догулды. 44Аселиң алты оглы болуп, оларың атлары: Азрыкам, Бокеру, Ысмайыл, Шегаря, Абадя ве Хананды. Шулар Аселиң огулларыды.

10-нҗы бап

Шавул патышаның өлүми

(1 Шамувел 31:1-13)

10^1⚫Пилиштлилер Ысрайылың гаршысына сөвеш этди. Ысрайыллар пилиштлилерден гачып, Гилбова дагында көпүси гырылды+. 2Пилиштлилер Шавулың ве онуң огуллары Ёнатаның, Абынадабың хем-де Малкышуваның ызындан ковуп етип, онуң огулларыны өлдүрдилер+. 3Шавула гаршы сөвеш гүйчленди, яйчылар оны тапдылар ве агыр яраладылар. 4Шавул ярагчы нөкерине шейле дийди: «Гылыҗыңы ал-да, мени өлдүр; сүннетсизлериң элинден өлүп, олара гөз болмайын» дийди. Эмма онуң ярагчы нөкери җуда горкды ве бейле этмек ислемеди. Шоңа гөрә, Шавул өз гылыҗыны алды-да, онуң үстүне өзүни оклады+. 5Шавулың өлендигини гөрен ярагчы нөкери-де өз гылыҗының үстүне өзүни оклап өлди. 6Шейдип, Шавул, онуң үч оглы – тутуш машгала бир гүнде өлди. 7Дередәки әхли ысрайыллар гошуның гачандыгыны, Шавулың ве онуң огулларының өлендигини гөрүп, өз галаларыны ташлап гачдылар. Пилиштлилер гелип, галалары эеледилер. 8Эртеси гүн пилиштлилер өлдүриленлери таламак үчин геленлеринде, Гилбова дагында Шавул билен онуң огулларының җеседини тапдылар. 9Олар Шавулың келлесини кесип, ярагыны алдылар ве бутханаларына хем-де халкына хабар бермек үчин, тутуш пилиштлилериң юрдуна чапарлар гөндердилер+. 10Шавулың ярагыны өз бутханаларында гойдулар, келлесини болса Дагоның бутханасындан асдылар+. 11Пилиштлилериң Шавула эденлерини Гилгатдакы Ябешиң илаты эшиденде,+
12онуң гайдувсыз адамларының әхлиси аяга галды. Олар Шавул билен онуң огулларының җеседини алып, Ябеше гетирдилер. Олар буларың сүңклерини Ябешдәки дуб агаҗының астында җайлап, еди гүнләп агыз бекледилер+.

13Шейдип, Шавул Худая бивепалык эдендиги үчин өлди. Ол Реббиң буйругыны берҗай этмәнлигинден өтри, җадыгөйден маслахат сорапды+. 14Ол Ребден сораманды. Шонуң үчин хем Реб оны өлдүрдип, патышалыгыны Йышайың оглы Давуда берди.

11‑нҗи бап

Давут Ысрайыла хем-де Яхуда патыша боляр

(2 Шамувел 5:1-10)

11^1⚫Әхли ысрайыллар Хеброндакы Давудың дашына йыгнанып, оңа шейле дийдилер: «Биз сениң өз сүегиңден, өз тениңдендирис. 2Өңлерем – Шавул патышамызка-да сен ысрайыл гошунына серкердедиң. Худайың Реб саңа: „Мениң халкым Ысрайылың чопаны сен боларсың, халкым Ысрайыла сен хөкүмдарлык эдерсиң“ дийипди» дийдилер+. 3Шейдип, Ысрайылың әхли яшулулары Хеброна Давудың янына гелдилер. Шол ерде Реббиң хузурында Давут олар билен әхт эдишди. Ысрайылың яшулулары Реббиң Шамувелиң үсти билен айдан сөзүне лайыклыкда, Давудың башына яг гуюп, оны Ысрайыла патыша белледилер+.

4Давут ве тутуш Ысрайыл Иерусалиме, ягны Ябуса – ябуслыларың меканына йөриш этдилер+. 5Ябусың илаты Давуда: «Сен бу ере гирип билмерсиң» дийдилер. Эмма Давут Сион галасыны басып алды. Ол хәзир «Давут галасы» дийлип атландырыляр. 6Давут: «Ябуслылара ким өңүрти зарба урса, шол гошун серкердеси болар» дийди. Серуяның оглы Ёвап өңүрти зарба уруп, гошун серкердеси болды+. 7Давут галада месген тутды. Шонуң үчин хем оны «Давут галасы» дийип атландырдылар. 8Ол Миллодан[*] башлап, галаның тутуш төверегини тәзеден гурды. Ёвап болса галаның галан бөлегини беҗерди+. 9Давут гитдигисайы гүйчленйәрди, чүнки Хөкмүрован Реб онуң биленди+.

Давудың батыр йигитлери

(2 Шамувел 23:8-39)

10⚫Реббиң Ысрайыл бабатдакы сөзи боюнча, Давудың батыр йигитлериниң баштутанлары ве тутуш ысрайыл халкы онуң хөкүм сүрмегини берк голдадылар. 11Давудың батыр йигитлери шуларды: Хакмонының оглы Яшобгам. Ол сердарларың баштутаныды. Ол найзасы билен бир вагтың өзүнде үч йүз адамы өлдүрди. 12Ондан соңра үч батыр йигидиң бири ахова уругындан Додоның оглы Элгазардыр. 13Пилиштлилер Пасдаммымда сөвешмек үчин топланышанларында, ол хем шол ерде Давудың янындады. Ол ерде арпа экилен бир бөлек ер барды. Халк пилиштлилерден гачды, 14йөне Элгазар билен Давут мейданчаның ортарасында дуруп, шол ери горадылар ве пилиштлилери гырдылар. Реб олары улы еңиш билен халас этди.

15Отуз сердарың үчүси Давудың янына, гаядакы Адуллам говагына гитди. Пилиштлилериң гошуны болса Рапа җүлгесинде дүшләпди+. 16Давут шол вагт галадады. Пилиштлилериң гошун бөлүми болса Бейтуллахамдады. 17Давут арман эдип: «Бейтуллахамың дервезесиниң янындакы гуюдан сув гетирип берен болсады, шондан бир ичсемдим» дийди. 18Шонда үч батыр йигит пилиштлилериң дүшелгесини бөвсүп гечди-де, Бейтуллахамың дервезесиниң янындакы гуюдан сув алып, оны Давуда гетирип бердилер. Эмма Давут сувдан ичмеди, ол оны Реб үчин ере дөкди+. 19Ол: «Мени бейтмекден сакла, я Худайым! Йүрегине даш баглап гиден адамларың ганыны, хей-де, мен ичип билеринми?» дийип, сувдан ичмек ислемеди. Бу үч батыр йигит шейле эдерменликлер гөркезипди. 20Абышай үч батыр йигидиң баштутаныды, ол Ёвабың доганыды. Ол өз найзасы билен үч йүз адамы өлдүрип, үч батыр йигит ялы мешхур болды+. 21Ол үч батыр йигитден ики эссе артык хорматланды. Абышай йигитлериң бири болмадык-да болса, олара баштутан болды.

22Ехояданың оглы Беная улы эдерменликлер гөркезен кабсеелли батыр йигитдир. Ол моваплы арслан йүрекли ики эдермен уршуҗыны өлдүрди; шейле хем ол гарлы гүн чукурың ичинде бир ёлбарсы өлдүрди+. 23Ол бойы бәш тирсек болан мүсүрлини өлдүрди. Мүсүрлиниң элинде докма агаҗы ялы найзасы барды. Беная онуң үстүне таяклы топулып, элиндәки найзасыны алып, өз найзасы билен онуң өзүни өлдүрди+. 24Ехояданың оглы Беная, ине, шейле ишлери эдип, ол хем үч батыр йигит ялы мешхур болды. 25Ол отуз сердарың арасында иң мешхурыды, йөне үч батыр йигидиң бири дәлди. Давут оны өз җанпеналарының баштутаны эдип гойды.

26Гошунларың батыр йигитлери шуларды: Ёвабың доганы Асахел, бейтуллахамлы Додоның оглы Элханан,+
27харотлы Шаммот, пелонлы Хелес, 28тековалы Икешиң оглы Ыра, анатотлы Абыгезер, 29хушалы Сибекай, Ахованың несли Ылай, 30нетопалы Махарай, нетопалы Багананың оглы Хелет, 31беняминлерден гибгалы Рибайың оглы Ытай, пиргатонлы Беная, 32Гагаш җүлгелеринден Хурай, арбалы Абыел, 33бахурымлы Азмавет, шагалбынлы Эляхба, 34гизонлы Хашем, харарлы Шагениң оглы Ёнатан, 35харарлы Сакарың оглы Ахыям, Уруң оглы Элипал, 36мекералы Хепер, пелонлы Ахыя, 37кармелли Хесро, Эзбайың оглы Нагарай, 38Натаның доганы Ёвел, Хагрының оглы Мибхар, 39аммон халкындан Селек, Серуяның оглы Ёвабың ярагчы нөкери бееротлы Нахрай, 40йытра уругындан Ыра ве Гареп, 41хет халкындан Урыя, Ахлайың оглы Забат,+
42рубенлериң баштутаны, рубенлерден болан Шизаның оглы Адына ве онуң отуз йигиди, 43Магаканың оглы Ханан, митанлы Ёшапат, 44аштаротлы Узыя, арогерли Хотамың огуллары Шама ве Егиел, 45Шимриниң оглы Едигаел, онуң доганы тисли Ёха, 46махавалы Элиел, Элнагамың огуллары Ерибай билен Ёшавя, моваплы Йытма, 47Элиел, Обет, месобалы Ягсыел.

12‑нҗи бап

Давудың бенямин тиресинден болан тарапдарлары

12^1Булар Давут Зиклагда Кишиң оглы Шавулдан гачып йөркә, онуң янына геленлер ве оңа урушда ярдам эден батыр йигитлердир+. 2Беняминлерден, Шавулың ковумындан болан булар пейкам атып, хем саг, хем чеп эллери билен даш, яй билен ок атып билйән адамларды+. 3Оларың баштутаны Ахыгезер, ондан соң Ёваш, шейле хем гибгалы Шемаганың ики оглы, Азмаведиң огуллары Езиел билен Пелет, Берака, анатотлы Еху, 4отуз сердарың арасында бир батыр йигит ве оларың баштутаны гибгонлы Йышмагя, Ермея, Яхазыял, Ёханан, гедералы Ёзабат, 5Элгузай, Еримот, Бегаля, Шемаря, харуплы Шепатя, 6Кораның неслинден Элкана, Йишия, Азарел, Ёгезер, Яшобгам, 7гедорлы Ерохамың огуллары Ёгела билен Зебадя.

Давудың гатлардан болан тарапдарлары

8Гатлардан галкана хем найза түрген болан батыр йигитлер чөлдәки галада болан Давудың тарапына гечдилер. Олар арслан сыпатдадылар, даг җерени кимин йылдамдылар. Ине, олар:+
9Эзер – баштутан, икинҗиси Абадя, үчүнҗиси Элияп, 10дөрдүнҗиси Мишманна, бәшинҗиси Ермея, 11алтынҗысы Атай, единҗиси Элиел, 12секизинҗиси Ёханан, докузынҗысы Элзабат, 13онунҗысы Ермея, он биринҗиси Макбанайды. 14Булар гатлардан болан харбы баштутанлардылар; оларың иң эҗизи йүзе, иң гүйчлүси мүңе тайды. 15Биринҗи айда Иордан дерясы җошуп, кенарларындан аганда, ондан геченлер ве җүлгелердәкилериң әхлисини гүндогардыр гүнбатара ковуп чыкаранлар шуларды+.

Давудың беняминлерден ве яхудалардан болан тарапдарлары

16Беняминлер билен яхудаларың кәбирлери Давудың янына гала гелдилер. 17Давут оларың өңүнден чыкып, шейле дийди: «Эгер мениң яныма ягшы ниет, көмек этмек максады билен гелен болсаңыз, онда орнуңыз йүрегимиң төрүнде, йөне зорлук этмедик халымда мени душманларыма сатмак үчин гелен болсаңыз велин, муны ата-бабаларымызың Худайы гөрүп, сизиң җезаңызы берсин». 18Соңра Худайың Рухы отуз йигидиң баштутаны Омасайың үстүне инип, ол шейле дийди:

«Биз сениңки, эй Давут!

Биз сең билен, эй Йышайың оглы!

Башың аман болсун, башың аман болсун!

Саңа ярдам эдйәниң хем башы аман болсун!

Худайың саңа ярдам эдйәндыр!».

Онсоң Давут олары кабул эдип, өз гошунбашылары эдип белледи.

Давудың манашалардан болан тарапдарлары

19Давут пилиштлилер билен биле Шавулың гаршысына урушмак үчин геленде, манашалардан кәбири онуң тарапына гечди. Йөне Давут пилиштлилере көмек этмеди, себәби пилишт баштутанлары өзара маслахатлашып: «Давут өз җенабы Шавулың тарапына гечип, бизи сатар» дийип, оны ызына угратдылар+. 20Давут Зиклага гайданда, манашаларың мүңбашылары болан Адна, Ёзабат, Едигаел, Микайыл, Ёзабат, Элиху ве Силлетай дагы онуң тарапына гечдилер. 21Буларың хеммеси батыр йигитлердир гошун баштутанлары болуп, олар Давуда аламанчыларың топарларына гаршы сөвешде көмек этдилер. 22Хакыкатданам, Давуда гошулян адамларың саны гүнсайын артып, сан тайдан Худайың гошуны кимин болды.

Давудың гошуны Хебронда

23Реббиң сөзүне гөрә, Шавулың патышалыгыны Давуда бермек үчин онуң янына Хеброна гелен яраглы гошунлар, ине, шулардыр:+
24яхудалардан галкан хем найза гөтерип, ярагланан алты мүң секиз йүз адам; 25шимгонлардан еди мүң бир йүз саны батыр йигит; 26левилерден дөрт мүң алты йүз адам; 27оларың арасында Харуның неслиниң баштутаны Ехояда ве онуң билен биле үч мүң еди йүз адам; 28яш батыр йигит Садок ве онуң неслинден йигрими ики саны харбы баштутан;+
29Шавулың ковумларындан болан беняминлерден үч мүң адам. Буларың көпүси овал Шавулың несиллерине вепалы болупдылар. 30Эфрайымлардан өз уругларының арасында мешхур болан йигрими мүң секиз йүз батыр йигит; 31гүнбатардакы манаша тиресинден гелип, Давуды патыша этмек үчин йөрите белленен он секиз мүң адам, 32ысакарлардан дөвре гөрә Ысрайылың нәме этмелидигини билйән ики йүз баштутан; оларың баштутанлыгы астында болан әхли гарындашлары. 33Зебулунлардан тапланан, әхли сөвеш энҗамлары билен ярагланан, Давуда көмек этмекде максада окгунлы элли мүң эсгер; 34нафталылардан галкан хем найза билен ярагланан отуз еди мүң эсгерли мүң харбы баштутан; 35данлардан ярагланан йигрими секиз мүң алты йүз эсгер; 36ашерлерден сөвеше тайяр, тапланан кырк мүң эсгер; 37Иорданың аңырсындакы рубенлерден, гатлардан хем-де гүндогардакы манаша тиресинден әхли сөвеш энҗамлары билен ярагланан бир йүз йигрими мүң эсгер.

38Бу эсгерлериң хеммеси Давуды Ысрайыла патыша этмек үчин чын йүрекден сөвеш нызамы билен Хеброна гелдилер. Ысрайылың галанлары-да бир йүрекден Давудың патыша болмагының тарапындады. 39Олар үч гүн Давудың янында болдулар; ийип-ичдилер, чүнки доганлары олар үчин тайярлык гөрүпдилер. 40Ол ериң голайында яшаянлар зебулун, нафталы, ысакар тирелериниң чәклерине ченли эшеклердир дүелере, гатырлардыр өкүзлере йүкләп, көп мукдарда ун, инҗир көкелери, кишмиш, шерап, яг, өкүз хем гоюн гетирдилер, чүнки Ысрайылда шатлык-шагалаңды.

13‑нҗи бап

Әхт сандыгы Кирятъегарымдан гетирилйәр

(2 Шамувел 6:1-11)

13^1⚫Давут мүңбашылардыр йүзбашылар ве хер бир баштутан билен геңешди. 2Ол тутуш Ысрайыл җемагатына шейле дийди: «Эгер макул билсеңиз, эгер Худайымыз Реб халаса, гелиң, өри мейданлы галалардакы руханылардыр левилер билен билеликде, тутуш Ысрайылдакы әхли доган-гарындашларымызы адам иберип, өз янымыза йыгналың. 3Соң Худайымызың Әхт сандыгыны гетирелиң. Чүнки Шавулың гүнлеринде биз оны идемедик». 4Бу җемагатың гөвнүнден турансоң, тутуш халк муңа разы болды.

5Шейдип, Давут Худайың сандыгыны Кирятъегарымдан гетирмек үчин, Мүсүриң чәгиндәки Шихор дерясы билен Лебохамат аралыгындакы әхли ысрайыллары йыгнады. 6Давут тутуш Ысрайыл билен биле керупларың үстүнде тагт гуруп отуран Бейик Худайың сандыгыны, Онуң ады дакылан сандыгы гетирмек үчин Яхудадакы Багала, ягны Кирятъегарыма гитди+. 7Олар Худайың сандыгыны Абынадабың өйүнден чыкарып, тәзе арабада гойдулар. Арабаны Уза билен Ахё алып барярды. 8Давут хем-де әхли ысрайыллар Худайың хузурында лира, арфа, депрек, кимвал хем-де сурнай чалып, җошуп айдым айдярдылар ве танс эдйәрдилер.

9Олар Кидоның харманына геленлеринде, өкүзлер бүдредилер; Уза сандыгы тутҗак болуп, элини онуң үстүнде гойды+. 10Уза гаршы Реббиң гахары гелди. Реб оны өлдүрди, себәби ол сандыга элини дегрипди. Уза шол ерде – Худайың хузурында җан берди. 11Реббиң Уза зарба урандыгына Давудың гахары гелди. Ол ер шу гүне ченли Перес Уза[*] дийлип атландырыляр. 12Давут шол гүн Ребден горкуп: «Мен Худайың сандыгыны нәдип яныма гетирип билерин?» дийди. 13Шейлеликде, Давут Худайың сандыгыны өз янына Давут галасына гетирмеди. Ол сандыгы гатлы Обедедомың өйүнде гойды. 14Худайың сандыгы үч ай Обедедомың хоҗалыгында галды. Реб Обедедомың хоҗалыгына ве онуң әхли затларына берекет берди+.

14‑нҗи бап

Давут Иерусалимде орнашяр

14^1⚫Сур патышасы Хурам Давудың янына чапарлар билен кедр агачларыны, керпич өрүҗилери хем агач уссаларыны иберди. Олар Давут үчин көшк гурдулар+. 2Шейлеликде, Давут өзүни Реббиң Ысрайылың патышасы хөкмүнде беркарар эдендигине хем-де Өз халкы Ысрайылың хатырасына онуң патышалыгыны бейгелдендигине гөз етирди.

3Давут Иерусалимде бирнәче аяллар алды ве ондан энчеме огул-гыз дүнйә инди. 4Давудың Иерусалимде доглан чагалары, ине, шулардыр: Шаммува, Шобап, Натан; Сүлейман,+
5Йыбхар, Элишува, Элипелет; 6Нога, Непек, Япыя; 7Элишама, Бегеляда[*] ве Элипелет.

Пилиштлилериң еңлиши

(2 Шамувел 5:17-25)

8⚫Давудың тутуш Ысрайыла патышалыга белленилендигини эшиденде, әхли пилиштлилер аяга галып, онуң гөзлегине чыкдылар. Давут муны эшидип, оларың гаршысына чыкды. 9Пилиштлилер гелип, Рапа җүлгесине чозупдылар+. 10«Мен пилиштлилериң гаршысына чыкайынмы? Сен олары мениң элиме берермиң?» дийип, Давут Худая йүз тутды. Реб оңа: «Бар, олары сениң элиңе берҗекдирин» дийди. 11Шейлеликде, Давут Багалперасыма гидип, олары шол ерде дерби-дагын этди. Давут: «Сил бентлериниң бөвсүлиши кимин, Худай-да душманларыма мениң элим билен зарба урды» дийди. Шол себәпден хем бу ере Багалперасым[*] диен ат дакылды+. 12Пилиштлилер бутларыны ташлап гитдилер; бутлар Давудың буйругы билен якылды.

13Пилиштлилер шол җүлгә ене чоздулар. 14Давут ене Худая йүз тутанда, Ол шейле дийди: «Оларың өңүнден чыкма. Оларың дашындан айлан-да, балзам агачлары тарапдан гелип, оларың еңсесинден ур. 15Балзам агачларының башларындан аяк сеслерини эшидениңде, хүҗүме геч, себәби бу пилиштлилериң гошуныны дерби-дагын этмек үчин, Мен – Худайың сениң өңүңе дүшдүгидир»+. 16Давут Худайың буйрушы ялы этди. Ол Гибгондан Гезере ченли болан аралыкда пилиштлилери гырды. 17Давудың ат-абрайы бүтин юртлара яйрады ве Реб әхли миллетлери ондан горкар ялы этди+.

15‑нҗи бап

Худайың сандыгыны Иерусалиме гетирмеклиге тайярлык

15^1Давут өзи үчин Давут галасында көшклер гурдурды. Ол Худайың сандыгы үчин ер тайярлап, чадыр дикди. 2Соңра Давут Худайың сандыгыны диңе левилериң гөтермелидиги барада буйрук берди. Себәби Реб Өз сандыгыны гөтермек хем-де Өзүне өмүрбакы хызмат этмек үчин левилери сайлапды. 3Реббиң сандыгыны онуң үчин тайярлан ерине гетирмек үчин, Давут әхли ысрайыллары Иерусалиме йыгнады. 4Соңра ол Харуның несиллерини хем-де левилери топлады:+
5Кохадың ковумындан йүз йигрими саны гарындашы билен оларың баштутаны Урыел; 6Мерарының ковумындан ики йүз йигрими гарындашы билен оларың баштутаны Асая; 7Гершоның ковумындан йүз отуз гарындашы билен оларың баштутаны Ёвел; 8Элисапаның ковумындан ики йүз гарындашы билен оларың баштутаны Шемагя; 9Хеброның ковумындан сегсен гарындашы билен оларың баштутаны Элиел; 10Узыелиң ковумындан йүз он ики гарындашы билен оларың баштутаны Эминадап.

11-12Давут руханылар Садок билен Абятары, левилерден Урыели, Асаяны, Ёвели, Элиели, Шемагяны хем-де Эминадабы чагырып, олара шейле дийди: «Сиз левилериң уругбашыларысыңыз. Иниңизи тәмизләң, гарындашларыңыз хем шейле этсинлер. Соңра Ысрайыл Худайы Реббиң сандыгыны онуң үчин тайярлан ериме гетириң+. 13Өңки гезек сандыгы сизиң гөтермәндигиңиз ве оны болмалысы ялы идемәндигимиз себәпли, Худайымыз Реббиң бизе гахары гелди»+. 14Руханылар хем-де левилер Ысрайыл Худайы Реббиң сандыгыны гетирмек үчин инлерини тәмизледилер. 15Левилер Худайың сандыгыны Реббиң Муса табшырышына лайык эдип, сырыкларың үстүнде гоюп эгинлеринде гөтердилер+.

16Давут левилериң баштутанларына шатлык-шагалаң этмек үчин, өз доганларының арасындан айдымчылары хем-де арфа, лира, кимвал ялы саз гуралларыны чалып билйәнлери тайын этмәге буйрук берди+. 17Шейлеликде, левилер Ёвелиң оглы Хейманы, Берекяның оглы Асафы, Мерары ковмындан болан Кушаяның оглы Эйтаны сазандалара ёлбашчы эдип белледилер+. 18Закаря, Ягзыел, Шемирамот, Ехиел, Унны, Элияп, Беная, Магасея, Матытя, Элипелеху ве Микнея олара көмекчи эдип белленилди; Обедедом билен Егиел болса дервезебанларды. 19Айдымчылар болан Хейман, Асаф хем-де Эйтан дагы бүрүнч кимваллар,+
20Закаря, Азыел, Шемирамот, Ехиел, Унны, Элияп, Магасея, Беная дагы аламот[*] әхеңинде арфа чалмалыдылар. 21Матытя, Элипелеху, Микнея, Обедедом, Егиел хем-де Азазя дагы болса шеминит[*] әхеңинде лирада сазы довам этдирмелидилер. 22Леви сазандаларының ёлбашчысы Кенаня саза баштутанлык этмелиди, чүнки ол саза уссатды. 23Берекя билен Элкана сандык үчин белленен дервезебанларды. 24Шебаня, Ёшапат, Нетанел, Омасай, Закаря, Беная, Элигезер хем-де руханылар Худайың сандыгының өңүнде сурнай чалмалыдылар. Обедедом билен Ехия хем сандык үчин белленен дервезебанларды+.

Әхт сандыгы Иерусалиме гетирилйәр

25⚫Шейлеликде, Давут, Ысрайыл яшулулары хем-де мүңбашылар Реббиң Әхт сандыгыны шатлык-шагалаң билен Обедедомың өйүнден гетирмәге гитдилер. 26Реббиң Әхт сандыгыны гетирйән левилере Худай ярдам этди ве олар еди өкүз билен еди гочы гурбанлык бердилер+. 27Сандыгы гөтерйән левилер, айдымчылар, айдымчыларың сазына ёлбашчылык эдйән Кенаня дагы ялы, Давут хем непис зыгыр матадан тикилен дон гейди. Давудың эгнинде непис зыгыр мата эфот хем барды. 28Шейдип, ысрайыллар шагалаң билен, шахдан эдилен сурнайларың, кернайларың, кимвалларың шовхуны, арфадыр лираларың белент овазы билен Реббиң Әхт сандыгыны гетирдилер.

29Реббиң Әхт сандыгы Давут галасына гетириленде, Шавулың гызы Микал пенҗиреден серетди. Ол Давудың бөкҗекләп танс эдишини гөрүп, оңа әсгермезчилик этди+.

16-нҗы бап

Әхт сандыгы чадырда гоюляр

16^1Олар Реббиң сандыгыны гетирип, Давудың ниетләп гуран чадырының ичинде гойдулар. Соңра Давут Реббиң хузурында якма хем саламатлык гурбанлыкларыны берди+. 2Ол якма хем саламатлык гурбанлыкларыны берип боландан соң, Реббиң адындан халка ак пата берди. 3Ол аял-эркек диймән, әхли ысрайыллара бир бөлек чөрек, бир бөлек эт хем кишмиш пайлады.

4Ысрайыл Худайы Реббе дилег этмек, Оңа өвги айдып, Оны шөхратландырмак үчин, ол левилериң кәбирини Реббиң сандыгының өңүнде хызмат этмәге белледи+. 5Асаф – башлык, Закаря онуң көмекчиси болды, Егиел, Шемирамот, Ехиел, Матытя, Элияп, Беная, Обедедом хем-де Егиел – арфа хем лира, Асаф – кимвал чалмалыдылар+. 6Руханылар Беная билен Яхазыял болса Реббиң Әхт сандыгының өңүнде хемише сурнай чалмалыдылар.

Давудың өвги айдымы

(Зебур 104:1-15; 95:1-13)

7⚫Давут шол гүн Реббе өвги айдымларыны айтмагы Асаф билен онуң гарындашларына табшырды.

8Реббе шүкүр эдиң ве Оңа ыбадат эдиң,
халклар арасында Онуң ишлерини җар эдиң+.
9Оңа нагма айдың, Оны шөхратландырың,
әхли гудратлы ишлери барада сиз гүррүң бериң+.

10Реббиң мукаддес ады билен магтаның;

Оны агтарянларың йүреги шатлыкдан долсун.

11Реббе, Онуң кувватына сыгының,
дынгысыз Онуң хузурыны агтарың+.

12-13Эй, Реббиң бендеси Ысрайылың зүряды,

Онуң сайланлары – Якубың несли!

Ятлаң Онуң гөркезен гудратларыны,
мугҗызаларыны, агзындан чыкан карарларыны+.

14Ол – Худайымыз Реб,

Ол тутуш ер йүзүне казылык эдйәр+.

15-16Онуң әхтини, мүң несле берен сөзүни,

Ыбрайым билен эден әхтини,

Ысхага берен Өз вадасыны
элмыдама ятда саклаң++.

17-18Дийди: «Мен сизе Кенган юрдуны,
мирасыңыза дүшен пай хөкмүнде берерин».

Муны Якуба тассыклады канун хөкмүнде,

Ысрайыла – мүдими әхт хөкмүнде+.

19Шонда олар аз санлыдылар,
гаты аз ве шол ерде гелмишекдилер+.

20Гечйәрдилер бир миллетден башга миллете,
бир шалыкдан – башга шалыга.

21Реб олары эзмәге хич ёл бермеди,
шолар себәпли Ол шалара кәеди+.

22Дийди: «Сайлап-сеченлериме сиз эл дегирмәң,
пыгамберлериме яманлык этмәң»+.

23Реббе нагма айт, эй, тутуш ер йүзи!

Онуң халас эдйәндигини гүнсайын бушлаң!

24Миллетлере ыглан эдиң шан-шөхратыны,
әхли халклара – гудратлы ишлерини+.

25Чүнки Реб бейик, Ол белент сена мынасып,
бизиң сеждәмизе диңе Ол лайык.

Ол миллетлериң худайларындан хас вехимлидир+.

26Халкларың бар худайлары йөне бир бутдур,
эмма гөклери Реб ярадандыр+.

27Онуң хузурындадыр хормат, шан-шөхрат,

Онуң меканындадыр шатлык ве кувват.

28Эй, халкларың тирелери, Ребби васп эдиң,

Реббиң шөхратыны, гүйҗүни өвүң!+

29Реббиң адына лайык шөхраты бериң,
гурбанлык гетирип, хузурына гириң.

Реббе шанлы мукаддеслигинде сиз сежде эдиң;

30эй, ер йүзүндәкилер, Онуң өңүнде титрәң.

Берк беркарар эдилди дүнйә,
ол сарсмаз асла.

31Гой, гөклер бегенсин,
ер хем шатлансын.

Миллетлер: «Реб – Патыша!» дийсин+.

32Деңиз ве онуң ичиндәкилериң әхлиси, гой, гүввүлдешсин.

Мейдан ве ондакы бар затлар шатлыкдан җошсун+.

33Шонда токай агачлары Реббиң өңүнде
нагмалар айдар.

Чүнки Ол дүнйә казылык этмәге гелйәр+.

34Реббе шүкүр эдиң, чүнки Ол ягшы,

Онуң сөйгүси бакы+.

35Ене-де айдың:

«Эй, гутулышымызың Худайы, бизи халас эт!

Мукаддес адыңа шүкүрлер эдер ялы,

Сениң шөхратыңа буйсанар ялы,
миллетлериң арасындан бизи азат эт-де, топлап ал.

36Ысрайыл Худайы Реббе
эзелден эбедә ченли алкышлар болсун!»

Онсоң тутуш халк «Омын» дийип, Ребби шөхратландырды+.

37-38Реббиң Әхт сандыгының өңүнде хер гүн хызмат этсинлер дийип, Давут Асафы, онуң доганларыны хем-де Обедедомы алтмыш секиз саны доганы билен гойды. Едутуның оглы Обедедомы Хоса билен дервезебан эдип гойды+. 39Руханы Садогы хем-де онуң руханы гарындашларыны Гибгондакы сеждегәхдәки Реббиң чадырының өңүнде гойды+. 40Давут олары якма гурбанлык сыпасында Реббиң Ысрайыла буйран канунында язылышы ялы эдип, эртир-агшам ызыны кесмән Реббе якма гурбанлыкларыны бермек үчин белледи. Бу канунда әхли зат хакда языланды+. 41Реббиң бакы сөйгүси үчин Оңа алкыш айтсынлар дийип, оларың янында Хейманы, Едутуны хем-де атлары агзалан бейлеки сайланан адамлары гойды+. 42Хейманың, Едутуның элинде саз чалмак үчин сурнайлардыр кимваллар барды. Худай үчин айдым айдянлара-да саз гуралларыны берди. Едутуның огулларыны дервезебан эдип гойды+. 43⚫Соңра әхли халк өйли-өйүне даргады. Давут хем өз хоҗалыгына ак пата бермек үчин өйүне гитди.

17‑нҗи бап

Реббиң Давуда берен вадасы

(2 Шамувел 7:1-17)

17^1Давут өз көшгүнде орнашандан соң, Натан пыгамбере: «Серет, мен-ә кедр агаҗындан гурлан көшкде яшаярын, Реббиң Әхт сандыгы болса чадырда дур» дийди+. 2Натан Давуда: «Ислән задыңы эдибер, себәби Худай сениң билендир» дийди. 3Эмма хут шол гиҗе Натана Реббиң шу сөзи аян болды: 4«Бар, гулум Давуда Реб шейле диййәр дий: „Маңа месген тутар ялы өйи сен гурмалы дәлсиң. 5Мен ысрайыл халкыны Мүсүрден алып чыкан гүнүмден бәри өйде месген тутмадым; чадырымы ондан-оңа гөчүрип яшап йөрдүм. 6Тутуш Ысрайыл билен болан ерлеримиң әхлисинде Өз халкыма баштутанлык этмеги буйран Ысрайыл сердарларының хич биринден нәме үчин Маңа кедр агаҗындан өй гурмандыкларыны сорамадым“. 7Инди сен Мениң гулум Давуда Хөкмүрован Реб ене-де шейле диййәр дий: „Мен сени мейданда гоюн бакып йөрен ериңден алып, Өз халкым Ысрайылың хөкүмдары этдим+. 8Нирә гитсең яныңда болдум, өңүңдәки әхли душманларыңы гырып ташладым. Инди болса ер йүзүндәки бейик адамларың ады кимин сениң адыңы беленде гөтерҗек+. 9Өз халкым Ысрайыл үчин бир ер таййынлап, олары шол ерде ерлешдирҗек. Шейдип, олар өз ерлеринде яшарлар. Мундан бейләк оларың рахатлыгы бозулмаз+. 10Халкым Ысрайыла сердарлар беллән дөврүмден бәри сүтем эдишлери ялы, бетгылык адамлар инди олара сүтем этмезлер. Мен әхли душманларыңы боюн эгдирерин. Мен-Реб сениң үчин бир өй бина этҗекдигими җар эдйәрин. 11Пейманың долуп, ата-бабаларыңа говшаныңда, ериңе өз оглуңы, өз билиңден өнен зүрядыңы тагта чыкарып, онуң патышалыгыны кувватландырарын+. 12Мениң үчин өйи ол гурар, Мен онуң шалык тагтыны бакы беркарар эдерин+. 13Мен оңа Ата боларын, ол болса Маңа огул болар. Сенден өң болан Шавулы махрум эдишим ялы, оны Өз садык сөйгимден махрум этмерин+. 14Мен оны Өз өйүмде хем-де шалыгымда бакы гоярын. Шалык тагты бакы довам эдер“»+. 15Шу сөзлериң хем-де аянлыкларың әхлисини Натан Давуда гүррүң берди.

Давудың миннетдарлык дилеги

(2 Шамувел 7:17-29)

16⚫Соңра Давут гелип, Реббиң хузурында отурды-да, шейле дийди: «Я, Худайымыз Реб, мен ким, мени шейле дереҗә етирер ялы, мениң машгалам ким? 17Я Худайымыз Реб, бу затлары хем аз гөрйән ялы, Сен Өз гулуң неслиниң гелҗеги хакында хем сөз бердиң. Сен маңа белент мертебели адам ялы гараярсың, я Худайымыз Реб! 18Өз гулуңа бейле хорматың үчин Давут Саңа нәме дийип билер? Сен Өз гулуңы танаярсың ахырын! 19Сен гулуңың хатырасына, Өз гөвүн ислегиңе гөрә бу бейик иши этдиң; бу бейик ишлериң әхлисини аян этдиң. 20Эй, Реб, Саңа тай гелҗек ёкдур, Сенден башга Худай ёк! Муны өз гулакларымыз билен эшитдик+. 21Ер йүзүнде Сениң халкың Ысрайыла тай гелҗек халк бармыка?! Өз халкым болсун дийип, Сен оны Мүсүр гулчулыгындан халас этдиң, бейик хем айылганч ишлер билен Өз адыңы шөхрата беслемек үчин бейлеки миллетлери оларың өңүнден ковуп чыкардың+. 22Хемишелик Өз халкым болсун дийип, халкың Ысрайылы Өзүң үчин эбеди халк этдиң; Я Реб, Сен оларың Худайы болдуң. 23Инди болса, Сен, я Реб, Өз гулуң хем онуң несли хакда айдан сөзүңи эбеди сакла-да, дийшиң ялы эт! 24Гой, ынсанлар „Хөкмүрован Реб Ысрайылың Худайыдыр“ дийип, гулуңың неслини беркарар этсинлер, адыңы эбедилик беленде гөтерсинлер. Гулуң Давудың несли Сениң өңүңде кувватлансын. 25Сен, эй, Худайым, „Саңа несил берҗек“ дийип, гулуңа Өзүң аян эдипдиң. Шоңа гөрә-де, гулуң Саңа йүзленип, шу дилеги окамага милт этди. 26Я Реб, Сен Худайсың. Шу ягшылыклары гулуңа Сен вада этдиң. 27Өз хузурыңда эбеди галсын дийип, гулуңың неслине пата бермек, гой, Саңа хош гөрүнсин! Себәби, я Реб, Сениң патаң билен гулуңың несли бакы паталы болды ве паталыдыр!»

18‑нҗи бап

Давут душманларыны еңйәр

(2 Шамувел 8:1-18)

18^1⚫Бирнәче вагтдан соң Давут пилиштлилере зарба уруп, олары өзүне табын этди. Ол Гат галасыны хем-де онуң обаларыны пилиштлилериң элинден алды. 2Ол моваплылары еңди. Моваплылар Давуда табын болуп, оңа салгыт төледилер. 3Соңра Давут Евфрат дерясының төверегиндәки агалыгыны тәзеден дикелтмек үчин гиден Соба патышасы Хададгезери Хаматың якынында боюн эгдирди+. 4Давут онуң мүң саны сөвеш арабасыны, арабалы гошунының еди мүң эсгерини хем-де йигрими мүң эсгерли пыяда гошуныны есир алды. Ол атларың йүз араба етер ялысыны гоюп, галанларыны майып этди+. 5Дамаскда яшаян сириялылар Соба патышасы Хададгезере көмеге геленде, Давут сириялыларың йигрими ики мүңүсини өлдүрди. 6Давут Дамаскда яшаян сириялыларың арасында гошун бөлүмлерини ерлешдирди. Сириялылар Давуда табын болуп, оңа салгыт төледилер. Давудың баран еринде Реб оңа еңиш берйәрди. 7Давут Хададгезериң гулларының гөтерйән алтын галканларыны алып, Иерусалиме гетирди+. 8Хададгезериң галалары Тибхатдан хем-де Кундан Давут җуда көп бүрүнҗи эле салды. Соң Сүлейман шол бүрүнчлерден бүрүнч ховуз, сүтүнлери хем энҗамлары ясады+.

9Хамат шасы Тогу Давудың Соба шасы Хададгезериң әхли гошуныны дерби-дагын эдендигини эшитди. 10Хададгезер билен уршуп, ондан үстүн чыкмагы мынасыбетли Давут патышаны гутламак хем-де хал-ахвал сорашмак үчин, Тогу өз оглы Хадорамы[*] Давудың янына иберди. Себәби Хададгезер Тогу билен йыгы-йыгыдан урушярды. Хадорам өзи билен күмүш, алтын хем бүрүнч совгатлар әкитди. 11Давут бу совгатлары-да әхли миллетлерден: эдомлылардан, моваплылардан, аммонлылардан, пилиштлилерден хем амалеклерден эле салан алтын-күмүшлери билен биле Реббе багыш этди+.

12Серуяның оглы Абышай Дуз җүлгесинде он секиз мүң эдомлыны өлдүрди. 13Ол Эдомда гошун бөлүмлерини ерлешдирди; әхли эдомлылар Давуда табын болдулар. Давудың гиден еринде Реб оңа еңиш берйәрди+.

14⚫Шейдип, Давут тутуш Ысрайыла патышалык эдйәрди. Ол тутуш халкыны адыллык хем хакыкат билен доландырярды. 15Серуяның оглы Ёвап онуң гошунбашысыды; Ахылудың оглы Ехошапат – баш эмелдарыды,+
16Ахытубың оглы Садок билен Абятарың оглы Абымелек руханыдылар, Шавша – кәтипди,+
17Ехояданың оглы Беная керетлер билен пелетлериң баштутаныды, Давудың огуллары болса ша хызматының баштутанларыды+.

19-нҗы бап

Давут аммонлылары хем-де сириялылары еңйәр

(2 Шамувел 10:1-19)

19^1⚫Бираз вагтдан соң Аммон патыша Нахаш өлүп, ерине оглы тагта чыкды+. 2Давут: «Нахаш маңа вепалы болды, мен хем онуң оглы Хануна вепалы болайын» дийди. Оны какасы үчин чекйән хасратындан көшешдирмек үчин, Давут онуң янына бирнәче чапарлар ёллады. Давудың адамлары Аммон юрдуна Хануны көшешдирмек үчин онуң янына геленлеринде, 3аммон беглери Хануна: «Давут саңа көшешдириҗилери атаңың хорматы үчин иберендир өйдйәңми? Ол өз чапарларыны галаны басып алмак үчин, оны гөзден гечирмәге иберендир» дийдилер. 4Ханун Давудың чапарларыны тутуп, оларың сакгалларыны сырды, гейимлерини сыртларына ченли ортасындан кесдирип, ызларына угратды. 5Шейдип, олар ол ерден гайтдылар. Бу адамлар хакда Давуда хабар беренлеринде, ол: «Сакгалыңыз өсйәнчә, Ерихода болубериң, соң гелерсиңиз» диен табшырык билен оларың өңүнден чапарлар иберди, чүнки олар гаты кемсидилипди.

6Давуды өзлерине душман эдендиклерине дүшүнип, аммонлылар Ханун билен Месопотамиядан, Сириядакы Магакадан хем-де Собадан сөвеш арабаларыны, арабалы гошуны хакына тутмак үчин, олара бир мүң еди йүз батман[*] күмүш иберди+. 7Олар отуз ики мүң саны сөвеш арабасыны ве патыша Магаканы гошуны билен хакына тутдулар. Олар гелип, Мейдебаның өңүнде харбы дүшелге гурдулар. Аммонлылар хем өз галаларындан йыгнанышып, сөвеше чыкдылар+. 8Давут муны эшидип, Ёвабы хем батыр эсгерли бүтин гошуныны иберди. 9Аммонлар чыкып, галаның дервезесиниң агзында сөвешмек үчин нызама дурдулар, гелен патышалар болса ачык мейданда айратын нызама дурдулар.

10Өзүниң хем аркасында, хем өңүнде сөвешиң яйбаңланандыгыны гөрен Ёвап Ысрайылың сайлама эсгерлерини алып, олары сириялыларың гаршысына нызама дурузды. 11Галан гошуны өз доганы Абышайың элине берди ве олары аммонлыларың гаршысына нызама дурузды+. 12Ёвап: «Барды-гелди сириялылар менден гүйчли чыкайсалар, сен маңа көмеге етишерсиң; барды-гелди аммонлылар сенден гүйчли болуп чыкайсалар, онда мен саңа көмеге етишерин. 13Мерт бол, халкымыз үчин ве Худайымызың галалары үчин дөзүмли сөвешели. Реб болса Өз исләнини этсин» дийди+. 14Шейдип, Ёвап хем онуң гошунлары сириялылара гаршы сөвеше гиришдилер; душманлар Ёвапдан гачдылар. 15Сириялыларың гачаныны гөрен аммонлылар хем Ёвабың доганы Абышайдан гачып, гала гирдилер. Шондан соң Ёвап Иерусалиме гелди.

16Өзлериниң ысрайыллардан еңлендиклерини гөрүп, сириялылар Евфрат дерясының аңырсындакы сириялылара чапарлар иберип, олары Шопагың баштутанлыгында чыкартдылар. Шопак Хададгезериң гошунбашысыды+. 17Давут муны эшидип, әхли ысрайыллары топлап, Иордан дерясындан гечди. Ол оларың янына гелип, өз гүйчлерини сириялылара гаршы гөнүкдирди. Давут өз гошуныны сириялыларың гаршысына нызама дурузды ве сириялылар олар билен урша гиришдилер. 18Сириялылар ысрайылларың гошунындан гачдылар. Давут оларың еди мүң сөвеш арабалы эсгерлерини, пыяда гошундан кырк мүң адамы хем-де оларың гошунбашысы Шопагы өлдүрди. 19Хададгезере табын болан ханларың әхлиси өзлериниң ысрайыллардан еңлендиклерине гөз етирип, Давут билен ылалашык баглашып, оңа боюн эгдилер. Сириялылар мундан бейләк аммонлылара көмек этмек ислемедилер.

20‑нҗи бап

Давут Раба галасыны басып аляр

20^1⚫Яз паслында, патышаларың йөрише гидйән дөври Ёвап гошуны алып, йөрише чыкып, Аммон юрдуны күл-пеекун этди, соң гелип, Рабаны габады. Эмма Давут Иерусалимде галыпды. Ёвап Рабаның үстүне хүҗүм эдип, оны дерби-дагын этди+. 2Давут Аммон патышасының башындан алтын тәҗини алды; онуң аграмы ики путды[*], онуң йүзүне гымматбаха даш отурдыланды. Оны Давудың келлесине гейдирдилер. Давут галадан көп мукдарда олҗа-да алды. 3Галаның халкыны болса Давут галадан гөчүрип, олары бычгы, демир кәтмен хем-де палта билен ишленилйән ишлерде гойды. Ол аммонлыларың әхли галаларында шейле эденден соң, әхли гошун билен биле Иерусалиме доланды.

Пилиштлилере гаршы сөвеш

(2 Шамувел 21:18-22)

4Шондан соң Гезерде пилиштлилер билен уруш башлады. Шонда хушалы Сибекай ири адамларың неслинден болан Сипай диен бирини өлдүрди. Пилиштлилер боюн эгдилер+. 5Пилиштлилер билен ене уруш болды. Ягырың оглы Элханан гатлы Җалудың доганы Лахмыны өлдүрди. Лахмының найзасының сапы докмачының түтеси ялы ёгынды+. 6Гат галасында ене уруш болды. Ол ерде ене пилиштлилериң ири неслинден эллеридир аяклары алты-алтыдан йигрими дөрт бармаклы шиллиң узын бири барды. 7Ысрайыла сөгендиги себәпли, Давудың доганы Шимганың оглы Ёнатан Рапа неслинден болан бу адамы өлдүрди+. 8Буларың дөрдүси-де Гатың рапаларындандылар. Олар Давудың хем-де онуң эсгерлериниң элинден өлдүлер+.

21‑нҗи бап

Давут халкың саныны хасаба аляр

(2 Шамувел 24:1-25)

21^1⚫Шейтан Ысрайыла гаршы чыкып, Давуды ысрайыл халкының адам саныны билмек күйүне дүшүрди+. 2Давут Ёваба хем-де гошунбашылара: «Гидиң-де, Беершебадан Дана ченли болан ысрайыллары хасаба алың-да, маңа хабар бериң. Маңа илатың саны герек» дийди+. 3Эмма Ёвап патыша йүзленип: «Реб халкының саныны йүз эссе көпелтсин! Эй, шахым, шоларың әхлиси җенабымың гуллары дәлми нәме? Нәме үчин җенабым бейле этмек ислейәр? Нәме үчин ол Ысрайылы гүнәли этҗек боляр?» дийди+. 4Йөне патышаның сөзи Ёвабыңкыдан үстүн гелди. Шунлукда, Ёвап гидип, тутуш Ысрайыла айланып, Иерусалиме гайдып гелди. 5Ёвап илат язувының нетиҗесини Давуда берди. Тутуш Ысрайылда эли гылыч тутуп билҗек адамларының саны бир миллион йүз мүңди, Яхуданыңкы болса дөрт йүз етмиш мүң адам болуп чыкды+. 6Ёвап левилер билен беняминлери хасаба алмады, чүнки патышаның буйругы оңа неҗис гөрүнди+.

7⚫Бу иш Худая пис гөрүнди ве Ол Ысрайылы җезаландырды. 8Давут: «Шу херекетим билен Сениң өңүңде улы гүнә газандым, акмаклык этдим. Өз гулуңы гүнә астында гойма, Сен! Ялбарярын!» дийип, Худая йүзленди+. 9Реб Давудың гөргүри Гада шейле дийди:+
10«Давудың янына бар-да: „Реб сениң өңүңде үч шерт гойяр; бирини сайла, Ол шоны хем амала ашырҗак“ дийип айт». 11Гат гелип, Давуда: «Реб шейле диййәр: „Сайла: 12я үч йыл ачлык, я душманларыңың өңүнде үч айлап дерби-дагын болмаклык, я үч гүн Реббиң юрда индерен гыргын кеселинден хеләк болмаклык, Реббиң перишдеси тутуш Ысрайыл топрагындакылары вейран эдер“. Инди бирини сайла, мен өзүми Иберене җогап бермели» дийди. 13Давут Гада: «Мен эрбет ягдая дүшдүм. Говусы, мен Реббиң элине дүшейин, ынсан элине дүшмәйин. Реббиң рехимдарлыгы бейикдир» дийди+.

14Шейдип, Реб Ысрайыла гыргын кеселини иберди ве мундан илатың етмиш мүң адамы гырылды+. 15Худай Иерусалимиң халкыны вейран этмек үчин бир перишдесини иберди. Перишде халкы вейран этҗек боланда, Реб муны гөрүп, бу бетбагтчылыгы гойболсун этди. Ол вейран эдйән перишдә: «Бесдир! Инди элиңи чек!» дийди. Шонда Реббиң перишдеси ябуслы Орнаның харман ериниң голайындады+. 16Реббиң перишдесиниң өз элиндәки ялаңач гылыҗыны Иерусалиме тарап узадып, ер билен гөгүң арасында дурандыгыны Давут гөрди. Җул гейнен Давут хем-де яшулулар ере йүзин йыкылдылар. 17Давут Худая шейле дийди: «Халкың саныны билмек үчин буйрук берен мен дәлмидим нәме? Гүнә эден мен, хата иш эден мен. Йөне бу бигүнә халк нәме этди ахырын? Эй, Худайым Реб, гой, Сен диңе маңа хем атамың неслине җеза бер, Өз халкыңы вейран этме!»

18⚫Онсоң Реббиң перишдеси Гада ябуслы Орнаның харман еринде Реббе гурбанлык сыпасыны гурмалыдыгыны Давуда айтмагы эмр этди. 19Давут Гадың Реббиң адындан айдан сөзи билен ол ере гитди. 20Орнан ызына өврүлип, перишдәни гөрди. Онуң янындакы дөрт оглы гизленди, Орнан болса бугдай дөвмегини довам этдирди. 21Давут Орнаның янына гелди. Орнан оны гөрүп, хармандан чыкды ве оңа ики бүкүлип тагзым этди. 22Давут Орнана шейле дийди: «Реббе гурбанлык сыпасыны гурар ялы харман ериңи бер, оны маңа долы бахасына сат; шейтсек, халкың башына дүшен бетбагтчылык совлар»+. 23Орнан Давуда шейле дийди: «Алай! Якма гурбанлыгы үчин өкүзлери, одун үчин дөвек дөвйән гураллары, галла садакасы үчин бугдайы – шуларың хеммесини мен саңа берйәрин»+. 24Эмма Давут патыша Орнана шейле дийди: «Ёк, мен оларың хеммесини долы бахасына сатын алҗак. Мен Реб үчин сениң задыңы йөне алҗак дәл, мугт дүшен зады якма гурбанлык берҗек дәл». 25Шейдип, Давут Орнана харман ери үчин алты йүз алтын теңңе төледи. 26Давут ол ерде Реббе гурбанлык сыпасыны гуруп, якма хем-де саламатлык гурбанлыкларыны хөдүрледи. Ол Ребби чагырды; Реб якма гурбанлык сыпасының үстүнде гөкден от билен Давуда җогап берди+. 27Соңра Реб перишдә буйрук берди; перишде гылыҗыны гынына салды.

28Давут ябуслы Орнаның харманында өзүне Реббиң җогап берендигини гөрен вагты, шол ерде садакалар берди. 29Чүнки Реббиң Муса тарапындан чөлде гурлан чадыры хем-де якма гурбанлык сыпасы шол вагт Гибгондакы сеждегәхдеди+. 30Эмма Давут Худайдан сорамак үчин онуң өңүне барып билмеди, себәби ол Реббиң перишдесиниң гылыҗындан горкярды.

22‑нҗи бап

22^1Онсоң Давут: «Шу ерде Бейик Худайың өйи хем-де Ысрайыл үчин якма гурбанлык сыпасы болсун» дийди+.

Давут ыбадатхананы гурмага тайярлык гөрйәр

2Давут Ысрайылда яшаян гелмишеклери топламагы буйруп, Худайың өйүни гурмак үчин даш ёнян уссалары белледи+. 3-4Давут дервезелериң гапылары үчин чүйлер ве петлелер үчин җуда көп демир, өлчәрден агдык бүрүнч, уммасыз көп мукдарда кедр агачларыны тайярлады. Көп мөчбердәки бу кедр агачларыны Давуда сидонлылар билен сурлулар гетирдилер++. 5Давут шейле дийди: «Оглум Сүлейман яш хем теҗрибесиз, Реббе гурулҗак өй болса бичак гөзел, бүтин дүнйәде мешхур хем-де шөхратлы болмалыдыр. Шонуң үчинем мен тайярлык гөрмелидирин». Шейлеликде, Давут өлмезинден өң, өйүң гурлушыгы үчин тайярлык ишлериниң улы тапгырыны ерине етирди+.

Давудың Сүлеймана весъети

6Онсоң Давут оглы Сүлейманы янына чагырып, Ысрайыл Худайы Реббе өй гурмагы оңа весъет этди. 7Давут Сүлеймана шейле дийди: «Оглум, мениң Худайым Реббе өй гурмак ниетим барды+. 8Эмма маңа Реббиң шу сөзи аян болды: „Сен көп ган дөкдүң хем-де ёвуз урушлар алып бардың. Маңа өйи сен гурмалы дәлсиң, себәби сен Мениң хузурымда ер йүзүнде көп ган дөкдүң+. 9Ине, сенден бир огул дүнйә инер; ол асудалыкда яшар. Мен оңа төверегиндәки әхли душманларындан дынчлык берерин. Онуң ады Сүлейман болар, Мен онуң дөврүнде Ысрайыла парахатчылык[*] хем асудалык берерин+. 10Ол Маңа өй гурар. Ол Маңа огул болар, Мен оңа Ата боларын. Мен Ысрайылың үстүнден онуң шалык тагтыны мүдимилик беркарар эдерин“+. 11Инди, оглум, гой, Реб саңа яр болсун. Реб сен барада айдышы ялы, Худайың Реббе өй гурмаклык ишиң шовуна болсун. 12Худайың Реб сени Ысрайыла хөкүмдар гоянда, Онуң кануныны берҗай эдериң ялы, гой, Реб саңа акыл-пайхас берсин. 13Эгер Реббиң Мусаның үсти билен Ысрайыла табшыран парзларыдыр хөкүмлерини берҗай этсең, ишиң ровач болар. Дөзүмли хем мерт бол; горкма, рухдан дүшме+. 14Мен Реббиң өйи үчин, улы ыхлас билен бир йүз етмис мүң батман[*] алтын, бир миллион еди йүз мүң батман[*] күмүш, өлчәрден агдык бүрүнчдир демир, агачдыр дашлар йыгнадым. Сен буларың үстүни етирмелисиң. 15-16Элиңде уммасыз ишчи гүйҗи бар: даш ёнуҗыларың, керпич өрүҗилериң, агач уссаларың, сан-саҗаксыз уссат зергәрлериң, күмүш, бүрүнч хем демир уссаларың бардыр. Инди ише башла, Реб саңа яр болар!»

17Шейле хем Давут оглы Сүлеймана көмек бермеклери үчин, Ысрайылың әхли ёлбашчыларына шейле буйрук берди: 18«Худайыңыз Реб сизиң билен дәлми? Әхли тарапдан сизе рахатлык берен Шол дәлми? Ол бу юрдуң әхли илатыны мениң элиме берди ве юрт Реббе хем-де Онуң халкына боюн эгди+. 19Инди бүтин калбыңыз хем җаныңыз билен Худайыңыз Ребби агтарың! Реббиң Әхт сандыгыны хем-де Худайың мукаддес энҗамларыны Реббе гурлан өе гетирериңиз ялы, гидиң-де, Бейик Худайың мукаддес өйүни гуруң».

23‑нҗи бап

Левилериң везипелери

23^1Давут өз дурмушындан разы болуп, оглы Сүлейманы Ысрайыла патыша этди+.

2Давут Ысрайылың әхли ёлбашчыларыны, руханылары хем-де левилери янына чагырды. 3Левилериң отуз ве ондан ёкары яшлылары хасаба алынды. Олар җеми отуз секиз мүңди+. 4Давут: «Шоларың йигрими дөрт мүңүси Реббиң өйүнде хызмат этмелидирлер; алты мүңүси баштутанлар хем казылар, 5дөрт мүңи дервезебанлар, ене дөрт мүңи мениң өвги айтмак үчин ясан саз гуралларымда Ребби шөхратландырмалыдырлар» дийди+. 6Давут олары Левиниң Гершон, Кохат хем-де Мерары атлы үч оглуна гөрә топарлара бөлди+.

Гершонлар

7Гершоның огуллары: Ладан билен Шимги+. 8Ладаның несиллери: Ехиел новбахар оглы, Зетам, Ёвел – җеми үч,+
9Шимгиниң несиллери: Шеломот, Хазыел, Харан – җеми үч. Булар Ладаның ковумбашыларыды. 10Шимгиниң несиллери: Яхат, Зина, Егуш, Берига – җеми дөрт. 11Яхат башы, Зиза индикисиди, йөне Егуш билен Бериганың огуллары көп дәлди, шоңа гөрә-де, олар бир машгала хасап эдилйәрдилер.

Кохатлар

12Кохадың огуллары: Имран, Йисхар, Хеброн, Узыел – җеми дөрт+. 13Имраның огуллары: Харун билен Муса. Харун иң мукаддес затлары багыш этмәге сайланды. Шейлеликде, ол хем онуң огуллары элмыдама Реббиң өңүнде гурбанлыклар бермелидирлер, Оңа хызмат этмелидирлер хем Онуң ады билен пата бермелидилер+. 14Йөне Худайың адамы болан Муса хем онуң огуллары левилериң тиресине гошулдылар+. 15Мусаның огуллары: Гершом, Элигезер+. 16Гершомың несли Шебувал башы+. 17Элигезериң оглы Рехабя башы. Элигезериң башга оглы ёкдур, йөне Рехабяның несиллери җуда көпди+. 18Йисхарың несли Шеломыт башы. 19Хеброның несиллери Ерия башы, Амаря индикиси, үчүнҗиси Яхазыял, дөрдүнҗиси Екамгам+. 20Узыелиң огуллары: улы оглы Мика ве икинҗиси Йишия+.

Мерарылар

21Мерарының огуллары: Махлы, Мушы. Махлының огуллары: Элгазар, Киш+. 22Элгазар огулсыз дүнйәден өтди, онуң диңе гызлары барды. Олар Кишиң огулларына дурмуша чыкдылар+. 23Мушының огуллары: Махлы, Эдер, Еремот – җеми үч+. 24Ине, шулар левилериң ковумбашыларыдыр ве уругларына гөрә хасаба алнандыр. Олар йигрими ве ондан ёкары яшлы болуп, Реббиң өйүне хызмат этмелидилер+. 25Өң Давут шейле дийипди: «Ысрайыл Худайы Реб Өз халкына дынчлык берди; Ол Иерусалимде мүдимилик яшаяр+. 26Шейлеликде, левилер Реббиң чадырыны я-да Оңа хызмат үчин уланылян бейлеки эсбаплары ондан-оңа гөчүрмезлер». 27Давудың соңкы сөзлерине гөрә, левилериң йигрими хем ондан улы яшлыларының саны шуды.

28Левилер Реббиң өйүне хызмат этмек үчин, Харуның неслинден болан адамларың янында болуп, шу ишлери ерине етирмелидилер: ховлулара хем-де отаглара серетмек, мукаддес затлары арассаламак, Худайың өйүниң хызматындакы хер бир ише:+
29хөдүр чөрегине, гурбанлыклар үчин берлен сайлама уна, петир көкелере, биширилен садакалара, зейтун ягына гарылан садака, ыбадатхана өлчегине ве мөчберине серетмек. 30Шейле хем олар хер гүн эртир-агшам Реббе шүкүр эдип, өвгүлер айтмалыдылар. 31Сабат гүнлеринде, Тәзе Ай байрамларында ве бейлеки байрамларда якма гурбанлыклар беренлеринде, Реббе шүкүр эдип, өвгүлер айтмалыдылар. Олар бу ишлери эмр эдилен дүзгүнлере гөрә хемише Реббиң хузурында ерине етирмелидилер+. 32Реббе йүз тутулян чадыр ве мукаддес ер левилериң баштутанлыгындады. Олар Реббиң өйүнде хызмат эдйән Харуның несиллеринден болан доганларына-да эсеван болмалыдылар.

24‑нҗи бап

Руханылар ве оларың этмели везипелери

24^1Харуның несиллери хызмат үчин бөлүнендир. Харуның огуллары: Надап, Абыху, Элгазар, Ытамар+. 2Эмма Надап билен Абыху какаларындан өң өлүпдилер; оларың оглы ёкды. Шоңа гөрә, Элгазар билен Ытамар руханы болдулар+. 3Давут Элгазарың несли Садок, Ытамарың несли Ахымелек билен биле руханылары борчларына гөрә хызмат ишлерине бөлүшдирди+. 4Ытамарың неслине гаранда, Элгазарың неслиндәки ковумбашылар хас көпди. Шоңа гөрә ковумбашыларың баштутанлыгында Элгазарың несиллери он алты бөлеге, Ытамарың несиллери секиз бөлеге бөлүненди. 5Адалатлы болмак үчин ики топар хем биҗе боюнча бөлүндилер, себәби мукаддес чадыра хем-де Худая хызмат этмели ёлбашчылар Элгазарың неслиниң арасында-да, Ытамарың неслиниң арасында-да барды. 6Левилерден болан Нетанелиң оглы Шемагя мүрзе патышаның, ёлбашчыларың, руханы Садок билен Абятарың оглы Ахымелегиң, руханыларың несиллериниң хем-де левилериң ковумбашыларының хузурында буларың атларыны язды. Элгазар билен Ытамарың херси үчин бир топар сайланып алынды.

7Биҗеси чыкан адамлар биҗе тертиби боюнча шулардыр: Ехоярып, Едая,+
8Харым, Сегорым, 9Малкыя, Миямын, 10Хакос, Абыя,+
11Ешува, Шеканя, 12Эляшып, Яким, 13Хупа, Ешебеяп, 14Билга, Иммер, 15Хезир, Хапысес, 16Петахя, Эзекиел, 17Якин, Гамул, 18Делая, Магазя – җеми йигрими дөрт биҗе. 19Оларың Реббиң өйүне гирмек үчин ерине етирмели борчлары, ине, шудур. Муны олара Ысрайыл Худайы Реб оларың атасы Харуның үсти билен табшырыпды.

Левилериң галан бөлеги хызмата белленилйәр

20Левиниң несиллериниң галан уругбашылары шулардыр: Имраның несли Шубайыл, Шубайылың несли Ехдея+. 21Рехабядың несли Йишия. 22Йисхарлардан Шеломот; Шеломодың несиллеринден Яхат. 23Хеброның несиллеринден яш тертибине гөрә Ерия, Амаря, Яхазыял, Екамгам+. 24Узыелиң неслинден Мика; Миканың неслинден Шамыр. 25Миканың доганы Йишия, Йишияның неслинден Закаря. 26Мерарының несиллеринден Махлы, Мушы. Ягазыяның огулларындан Бено. 27Мерарының несиллеринден Ягазыя, Бено, Шохам, Закур, Ибри. 28Махлының несиллеринден Элгазар; онуң оглы ёкдур. 29Кишден Ерахмеел. 30Мушының несиллеринден Махлы, Эдер, Еримот. Шулар уругларына гөрә Левиниң несиллеридир. 31Гарындашлары болан Харуның несиллеринде болшы ялы, булар хем Давут патышаның, Садокдыр Ахымелегиң, руханылардыр левилериң ковумбашыларының өңүнде биҗе атдылар. Оларың ковумбашылар болан яш гарындашлары хем шейле этдилер+.

25‑нҗи бап

Ыбадатхана сазандалары

25^1Давут хем-де гошун баштутанлары Асафың, Хейманың хем-де Едутуның огулларыны хызмат иши үчин бөлүп айырдылар. Олар лира, арфа хем кимвал чалып пыгамберлик этмелидилер. Хызмат ишини ерине етиренлер шулардыр:+
2Асафың огулларындан: Закур, Юсуп, Нетаня, Асарела. Булар патышаның эмрине гөрә пыгамберлик эден Асафың огулларыды ве онуң гарамагындадылар. 3Едутуның огулларындан: Гедаля, Сери, Ишая, Шимей[*], Хашабя, Матытя – җеми алты. Олар Реббе лира билен өвги айдып, Оны шөхратландырып пыгамберлик эдйән какалары Едутуның гарамагындадылар. 4Хейманың огуллары: Букыя, Матаня, Узыел, Шебувал, Еримот, Хананя, Хананы, Элията, Гидалты, Ромамты Гезер, Ёшбекаша, Маллоты, Хотыр, Махазыёт. 5Шуларың хеммеси патышаның гөргүри Хейманың огулларыдыр. Бу огуллар Хемана оны бейик этмек үчин, Худайың берен вадасы билен берлипди. Худай оңа он дөрт огул билен үч гыз берди. 6Буларың бары какаларының гарамагында Реббиң ыбадатханасында кимвал, арфа хем лира чалып, айдым айдярдылар. Асаф, Едутун ве Хейман патышаның буйругы астындадылар. 7Булар хем-де буларың Реббиң өңүнде айдым айтмаклыга түргенлешдирилен гарындашларының бу ише уссатлары ики йүз сегсен секиз адамды. 8Оларың улудан-кичә, халыпадан-шәгирде ченли бары борчлары үчин биҗе атдылар+. 9Биринҗи биҗе Асафың неслинден Юсуба дүшди; икинҗи Гедаля; доганлары ве огуллары билен он ики адам; 10үчүнҗи Закура; огуллары ве доганлары билен он ики адам; 11дөрдүнҗи Езер[*]; огуллары ве доганлары билен он ики адам; 12бәшинҗи Нетаня; огуллары ве доганлары билен он ики адам; 13алтынҗы Букыя; огуллары ве доганлары билен он ики адам; 14единҗи Есарела[*]; огуллары ве доганлары билен он ики адам; 15секизинҗи Ешагя; огуллары ве доганлары билен он ики адам; 16докузынҗы Матаня; огуллары ве доганлары билен он ики адам; 17онунҗы Шимгә; огуллары ве доганлары билен он ики адам; 18он биринҗи Азарел[*]; огуллары ве доганлары билен он ики адам; 19он икинҗи Хашабя; огуллары ве доганлары билен он ики адам; 20он үчүнҗи Шубайыла; огуллары ве доганлары билен он ики адам; 21он дөрдүнҗи Матытя; огуллары ве доганлары билен он ики адам; 22он бәшинҗи Еримот; огуллары ве доганлары билен он ики адам; 23он алтынҗы Хананя; огуллары ве доганлары билен он ики адам; 24он единҗи Ёшбекаша; огуллары ве доганлары билен он ики адам; 25он секизинҗи Ханана; огуллары ве доганлары билен он ики адам; 26он докузынҗы Маллота; огуллары ве доганлары билен он ики адам; 27йигриминҗи Элията; огуллары ве доганлары билен он ики адам; 28йигрими биринҗи Хотыра; огуллары ве доганлары билен он ики адам; 29йигрими икинҗи Гидалта; огуллары ве доганлары билен он ики адам; 30йигрими үчүнҗи Махазыёта; огуллары ве доганлары билен он ики адам; 31йигрими дөрдүнҗи Ромамты Гезере дүшди; огуллары ве доганлары билен он ики адам.

26-нҗы бап

Реббиң өйүниң дервезебанлары

26^1Дервезебанларың бөлүмлери шулардыр: коралардан Асафың огулларындан болан Корениң оглы Мешелемя. 2Мешелемяның огуллары: новбахар оглы Закаря, икинҗиси Едигаел, үчүнҗиси Зебадя, дөрдүнҗиси Ятныел,+
3бәшинҗиси Эйлам, алтынҗысы Ехоханан, единҗиси Элёгейнай. 4Обедедомың огуллары: новбахар оглы Шемагя, икинҗиси Ехозабат, үчүнҗиси Ёва, дөрдүнҗиси Сакар, бәшинҗиси Нетанел,+
5алтынҗысы Эмиел, единҗиси Ысакар, секизинҗиси Пегуллатай. Обедедомы Худай ялкапды+. 6Шемагядан хем бирнәче огул дүнйә инди; башарҗаң адамлар боландыклары үчин, олар өз уругларына баш болдулар. 7Шемагяның огуллары: Отны, Репайыл, Обет, Элзабат; оларың доганлары Элиху билен Семакя хем башарҗаң адамларды. 8Обедедомың огуллары, агтыклары хем-де оларың доганлары хызмат ишине өкде алтмыш ики адамды+. 9Мешелемяның башарҗаң огулларыдыр доганлары он секиз адамды.

10Мерары ковумындан болан Хосаның огуллары: баштутан Шимри. Ол новбахар огул болмаса-да, какасы оны баштутан эдипди. 11Икинҗиси Хилкия, үчүнҗиси Тебаля, дөрдүнҗиси Закаря. Хосаның огулларының хем доганларының җеми саны он үчдүр.

12Ине, ковумбашыларына гөрә дервезебанларың бөлүмлери шулардыр. Олар хем өз доганлары ялы Реббиң өйүнде хызмат этмәге борчлудылар. 13Олар өз ковумларына гөрә улы-кичә деңлик эдип, дервезелери үчин биҗе атдылар+. 14Гүндогар тарапдакы дервезе Шелемяның биҗесине дүшди. Онуң оглы парасатлы геңешчи Закаря үчин хем биҗе атылды; онуң биҗесине демиргазык тарапдакы дервезе дүшди. 15Обедедомың биҗесине гүнорта тарапдакы дервезе, онуң огулларына болса аммар җайы дүшди+. 16Шупым билен Хоса икисине гүнбатар тарапдакы, ёкары галян ёлдакы Шаллекет дервезеси дүшди. Гаравулчылык нобатма-нобат беллененди. 17Гүндогар тарапдакы дервезеде хер гүн алты леви, демиргазык хем гүнорта тарапдакы дервезелериң херсинде хер гүн дөрт леви дурярды, аммар җайында болса ики-икиден дурярдылар. 18Гүнбатар тарапдакы ховлуда – ёлда дөрт адам, ховлы үчинем ики адам беллененди. 19Шулар Кора хем-де Мерары ковумларындан болан дервезебан бөлүмлериди.

Хазыначылар

20Худайың өйүниң хазыналары хем-де берлен садакаларың хазыналары бейлеки левилериң гарамагындады. 21Гершоның оглы Ладаның неслинден Ехиел уругбашы болды+. 22Ехиели, онуң огуллары ве доганлары Зетам билен Ёвел Реббиң өйүниң хазыналарына гарардылар.

23Имрамларың, йисхарларың, хебронларың, узыеллериң несиллеринден, 24Мусаның оглы Гершомың неслинден Шебувал хазыналарың башлыгыды+. 25Онуң Элгезер тарапдан гарындашлары шулардыр: Элигезериң оглы Рехабя, Рехабяның оглы Ишая, Ешагяның оглы Ёрам, Ёрамың оглы Зикри, Зикриниң оглы Шеломыт+. 26Шеломыт билен онуң гарындашлары Давут патыша, уругбашылар, йүзбашылардыр мүңбашылар хем-де бейлеки гошунбашылар тарапындан багыш эдилен хазыналарың баштутанлары болдулар+. 27Реббиң өйүни сакламак үчин, олар урушларда алнан олҗалардан ол ере садакалар берердилер. 28Шейле хем Шамувел гөргүр, Кишиң оглы Шавулың, Нериң оглы Абнериң, Серуяның оглы Ёвабың багыш эден затлары, умуман, багыш эдилен затларың әхлиси Шеломыт билен онуң гарындашларының гөзегчилиги астындады.

Бейлеки левилериң везипелери

29Йисхарың несиллеринден Конаня хем-де онуң огуллары Ысрайылың җемгыетчилик ишлерине баштутанлар, казылар хөкмүнде белленипдилер+. 30Хеброның несиллеринден Хашабя хем-де онуң гарындашлары – башарҗаң адамларың бир мүң еди йүзүси Иорданың гүнбатарында яшаян ысрайылларың Реббиң әхли хызматларына хем-де патышаның гуллугына белленипдилер+. 31Ерия хебронларың баштутаныды. Давудың патышалыгының кыркынҗы йылында оларың несил дарагтларына середилди. Шонда Гилгатдакы Язерде хебронларың арасындан эдермен адамлар тапылды+. 32Олары хем-де оларың гарындашларыны – җеми ики мүң еди йүз саны уругбашылар болан эдермен адамы Давут патыша Худайың хем-де патышаның ишлерини этмек үчин рубенлериң, гатларың хем-де гүндогардакы манаша тиресиниң баштутаны эдип гойды.

27‑нҗи бап

Харбы бөлүмлер

27^1⚫Ысрайылларың, оларың ковумбашыларының, мүңбашыларыдыр йүзбашыларының хем-де бейлеки эмелдарларының санавы ашакдакы ялыдыр. Олар айба-ай гелип, бөлүмлериң әхли ишлеринде патыша гуллук эдйәрдилер. Хер бөлүмде йигрими дөрт мүң адам барды.

2Биринҗи ай үчин биринҗи бөлүме Забдыелиң оглы Яшобгам ёлбашчылык эдйәрди. Онуң бөлүминде йигрими дөрт мүң адам барды. 3Ол Пересиң неслиндендир; ол биринҗи ай үчин әхли гошунбашыларың башлыгыды+. 4Икинҗи ай үчин белленен бөлүме ахова уругындан болан Додай ёлбашчылык эдйәрди. Бөлүмиң баш серкердеси Миклотды; бөлүмде йигрими дөрт мүң адам барды. 5Үчүнҗи ай үчин белленен бөлүме үчүнҗи бир гошунбашы – руханы Ехояданың оглы Беная ёлбашчылык эдйәрди; бөлүмде йигрими дөрт мүң адам барды+. 6«Отуз йигидиң» эдермен эсгери хем-де баштутаны Бенаядыр. Онуң оглы Эмизабат онуң бөлүминиң баш серкердесиди. 7Дөрдүнҗи ай үчин белленен бөлүме Ёвабың доганы Асахел ёлбашчылык эдйәрди. Ондан соң оглы Зебадя болды; онуң бөлүминде-де йигрими дөрт мүң адам барды+. 8Бәшинҗи ай үчин белленен бөлүмиң гошунбашысы Йызраның несли Шамхутды; онуң бөлүминде-де йигрими дөрт мүң адам барды. 9Алтынҗы ай үчин белленен бөлүме тековалы Икешиң оглы Ыра ёлбашчылык эдйәрди; онуң бөлүминде-де йигрими дөрт мүң адам барды. 10Единҗи ай үчин белленен бөлүме эфрайымлардан пелонлы Хелес ёлбашчылык эдйәрди; онуң бөлүминде-де йигрими дөрт мүң адам барды. 11Секизинҗи ай үчин белленен бөлүме Зераның несли хушалы Сибекай ёлбашчылык эдйәрди; онуң бөлүминде-де йигрими дөрт мүң адам барды+. 12Докузынҗы ай үчин белленен бөлүме беняминлерден анатотлы Абыгезер ёлбашчылык эдйәрди; онуң бөлүминде-де йигрими дөрт мүң адам барды. 13Онунҗы ай үчин белленен бөлүме Зераның несли нетопалы Махрай ёлбашчылык эдйәрди; онуң бөлүминде-де йигрими дөрт мүң адам барды. 14Он биринҗи ай үчин белленен бөлүме Эфрайымың неслинден пиргатонлы Беная ёлбашчылык эдйәрди; онуң бөлүминде-де йигрими дөрт мүң адам барды. 15Он икинҗи ай үчин белленен бөлүме Отниелиң неслинден нетопалы Хелдай ёлбашчылык эдйәрди; онуң бөлүминде-де йигрими дөрт мүң адам барды+.

Тиребашылар

16Ысрайыл тиребашылары шулардыр: Зикриниң оглы Элигезер – рубенлериң баштутаны; Магаканың оглы Шепатя – шимгонларың баштутаны; 17Кемувалың оглы Хашабя – левилериң баштутаны; Садок – Харун неслиниң баштутаны;+
18Давудың гарындашларындан Элиху – яхудаларың баштутаны; Микайылың оглы Омры – ысакарларың баштутаны; 19Абадяның оглы Йышмагя – зебулунларың баштутаны; Азрыелиң оглы Еримот – нафталыларың баштутаны; 20Азазяның оглы Хошея – эфрайымларың баштутаны; Педаяның оглы Ёвел гүнбатардакы манаша тиресиниң баштутаны; 21Закаряның оглы Ыдо – Гилгатда отурян манаша тиресиниң баштутаны; Абнериң оглы Ягсыел – беняминлериң баштутаны; 22Ерохамың оглы Азарел – данларың баштутаны. Шулар Ысрайыл тирелериниң баштутанларыды.

23Йигрими хем-де ондан кичи яшлылары Давут хасаба алманды, себәби Реб Ысрайылы гөкдәки йылдызларың саны кимин көпелтмеги вада эдипди+. 24Серуяның оглы Ёвап илат язувыны гечирмәге гиришенем болса, ол бу иши ахырына ченли алып гитмеди. Себәби мунуң үчин Ысрайыла Реббиң гахары гелди. Шейдип, соңкулар Давут патышаның тарых китабына гиризилмеди+.

Давудың патышалыгының баштутанлары

25Адыелиң оглы Азмавет патышаның хазыначысыды. Юрдуң, шәхерлериң, обалардыр галаларың хазыначысы болса Узыяның оглы Ёнатанды. 26Ер иши үчин экин мейданларында ишлейәнлере Келубың оглы Эзри баштутанлык эдйәрди. 27Рамалы Шимги үзүм багларына, шепамлы Забды үзүм багларындакы шерап аммарларына, 28гедерли Багалханан гүнбатар байырлыкдакы зейтун хем-де ябаны инҗир агачларына, Ёгаш яг аммарларына гараярды. 29Шаронлы Шитрай Шарондакы ири маллара, Адлайың оглы Шапат җүлгелердәки ири маллара, 30ысмайыл уругындан болан Обыл дүелере, меронотлы Ехдея эшеклере, 31хагарлы Языз доварлара гараярды. Шуларың хеммеси Давут патышаның мүлклерине гөзегчилик эден адамларды+.

32Давудың дайысы Ёнатан геңешчиди; ол пайхаслы адамды хем-де кәтипди. Хакмонының оглы Ехиел патышаның огулларына середйәрди. 33Ахытопел патышаның геңешчисиди, аркы уругындан болан Хушай патышаның достуды+. 34Ахытопелден соң Бенаяның оглы Ехояда ве Абятар геңешчи болды. Патыша гошунының серкердеси болса Ёвапды+.

28‑нҗи бап

Давут ыбадатхананың гурлушыгы барада маслахат берйәр

28^1Давут Ысрайылың әхли баштутанларыны: тиребашылары, патыша гуллугындакы бөлүмлериң гошунбашыларыны, мүңбашылардыр йүзбашылары, патышаның хем-де огулларының мүлклерине, малларына середйәнлериң баштутанларыны, көшк эмелдарларыны, эдермен эсгерлери ве батыр йигитлериң әхлисини Иерусалиме топлады+. 2Давут патыша турды-да, олара шейле дийди: «Доганларым, халкым, маңа гулак асың! Мен Худайымызың аяк күрсүси болан Реббиң Әхт сандыгыны гоймак үчин өй гурмак ниетим барды; онуң үчин тайярлыгам гөрдүм+. 3Йөне Худай маңа: „Маңа өйи сен гурмарсың, себәби сен уруш адамысың, сен ган дөкдүң“ дийди+. 4Йөне эбедилик патыша болмагым үчин, Ысрайыл Худайы Реб какамың машгаласының арасындан мени сайлады. Ол Яхуданы баштутан сайлады, Яхуданың неслинден какамың машгаласыны сайлады. Бүтин Ысрайыла патыша этмекде какамың огулларының арасындан мен Онуң гөвнүнден турдум+. 5Ол маңа көп огул берди; менден соң Реббиң патышалыгыны доландырып, Ысрайыла патыша этмек үчин, Ол көп огулларымың арасындан Сүлейманы сайлап-сечди+. 6Ол маңа шейле дийди: „Оглуң Сүлейман Маңа ыбадатхана хем-де ховлулар гурмалы адамдыр. Чүнки Мен оны Өзүме огул сайладым, Менем онуң Атасы боларын+. 7Ол Мениң буйрукдыр хөкүмлерими хәзиркиси ялы гышарныксыз берҗай этмегини довам этдирсе, Мен онуң патышалыгыны эбедилешдирерин“. 8Инди, тутуш Ысрайылың, Реббиң җемагатының гөзүниң алнында, Худая эшитдирип, мен саңа Худайымыз Реббиң әхли буйрукларыны ерине етирмеги буюрярын. Шейтсеңиз шу эшретли топрагың эеси боларсыңыз ве оны өзүңизден соң несиллериңизе бакы мирас гоярсыңыз. 9Сүлейман, оглум, сен болса атаңың Худайыны тана, Оңа ак йүрекден хөвес билен гуллук эт. Чүнки Реб хер бир калбы сынаяндыр хем әхли ниет-хыяллары билйәндир. Оны агтарсаң тапарсың, йөне терк эдәйсең велин, Ол сенден мүдимилик йүз өврер+. 10Ине, серет, мукаддес өй гурмак үчин Реб сени сайлады. Берк дур-да, иши ерине етир».

11Соңра Давут оглы Сүлеймана өйүң эйванының, җайларының, хазыналарының, үсткүдир ички отагларың, Әхт сандыгың гапагының нусгасыны берди. 12Шейле хем ол гөз өңүнде тутан әхли ишлериниң: Реббиң өйүниң ховлуларының, онуң төверегинде болмалы җайларың, Худайың өйүниң хазыналарының хем-де берлен садакалардыр хазыналары, 13руханылар хем-де левилер топарларының, Реббиң өйүнде берҗай эдилмели хызмат ишлериниң, Реббиң өйүнде уланылҗак эсбапларың,+
14хер бир иш үчин герек болҗак алтындыр күмүш эсбаплара сарп эдилҗек алтының хем-де күмшүң аграмының, 15алтын чыраданлара ве чыралара сарп эдилҗек алтының, алтын чыраданлардыр чыраларың хер бирине сарп эдилҗек алтының аграмының, күмүшден эдилҗек чырадана ве чыра сарп эдилҗек күмшүң аграмының херсиниң уланылышына гөрә, 16хөдүр чөреги үчин уланылҗак хер бир алтын хантагта сарп эдилҗек алтының аграмының, күмүш секилер үчин күмшүң аграмының, 17сап алтындан эдилҗек чаршаклара, легенлере, күйзелере, җамлара сарп эдилҗек алтының аграмының, күмүш җамлара сарп эдилҗек күмшүң аграмының, 18якымлы ыслы түтетги сыпасы үчин сарп эдилҗек сап алтының аграмының, ганатларыны яйып, Реббиң Әхт сандыгыны бүрәп отуран керуплар үчин алтын арабаның тесвирини берди+.

19Соңра Давут патыша: «Шуларың барының нусгалары маңа Реб тарапындан язув үсти билен берилди» дийди+. 20Давут ене оглы Сүлеймана шейле дийди: «Гүйчли хем мерт бол, ише башла! Горкма, алҗырама, чүнки мениң Худайым Хөкмүрован Реб сениң билендир. Реббиң өйүниң хызмат ишлериниң әхлиси тамамланман, Ол сени ташламаз, терк этмез+. 21Ине, шулар Худайың өйүниң әхли хызматыны ерине етирмели руханылардыр левилериң топарларыдыр. Шу ишлериң әхлиси үчин башарныклы дөвталапларың хеммеси сениң яныңда болар. Ёлбашчылардыр әхли халк хем сениң диениң билен болар».

29-нҗы бап

Ыбадатхананың гурлушыгы үчин садакалар

29^1Давут халка шейле дийди: «Худайың сайланы, оглум Сүлейман хениз яш хем теҗрибесиз, эдилмели иш болса улы. Чүнки ыбадатхана ынсан үчин дәл-де, Хөкмүрован Реб үчиндир+. 2Мен гүйҗүмиң етдигинден Худайымың өйи үчин алтындан ясалмалы затлар үчин – алтын, күмүшден ясалмалы затлар үчин – күмүш, бүрүнчден ясалмалы затлар үчин – бүрүнч, демирден ясалмалы затлар үчин – демир, агачдан ясалмалы затлар үчин – агач, көп мөчберде хакык хем-де отуртма дашлар, безег дашлары, дүрли реңкли дашлар, гымматбаха дашларың әхли гөрнүшини ве көп мөчберде мермер тайярладым. 3Үстесине-де, Худайымың өйүне болан сөйгим себәпли, мукаддес ыбадатхана үчин шу тайярлан затларымдан дашары мениң өз хусусы алтын хем күмүш хазынам бар. Мен шоны-да Худайымың өйүне бердим. 4Ол бәш мүң батман[*] Опыр алтынындан, ыбадатхананың диварларының йүзүне чаяр ялы он ики мүң батман[*] ёкары хилли күмүшден ыбаратдыр+. 5Хүнәрментлериң этҗек хер иши үчин, алтын затлар үчин алтын, күмүш затлар үчин күмүш берйәрин. Ким бу гүн мейлетинлик билен зат хөдүр эдип, өзүни Реббе багыш этҗек?»+

6Соңра уругбашылардыр тире баштутанлары, мүңбашылардыр йүзбашылар, ша гуллугындакы баштутанлар мейлетин гурбанлыклар бердилер. 7Олар Худайың ыбадатханасының хызматы үчин секиз мүң бәш йүз дөрт батман[*] алтын, он еди мүң батман[*] күмүш, отуз мүң батман[*] бүрүнч хем-де бир йүз етмиш мүң батман[*] демир бердилер. 8Кимде гымматбаха дашлар бар болса, олары Реббиң ыбадатханасының хазынасы үчин гершон уругындан Ехиеле табшырдылар+. 9Адамлар гаты шатландылар, чүнки олар Реббе берен затларыны мейлетинлик билен, чын йүрекден берипдилер. Давут патыша хем гаты шатланды+.

Давудың дилеги

10Соң Давут тутуш халкың өңүнде Ребби алкышлап, шейле дийди: «Эй, Атамыз Ысрайыл Худайы Реб, Саңа эзелден эбедә ченли алкыш болсун! 11Бейиклик, гүйч-гудрат, шөхрат, еңиш хем белентлик Сениңкидир, гөкдәки хем ердәки затларың хеммеси Сениңкидир; патышалык хем Сениңкидир, я Реб! Сен әхлисинден белентсиң+. 12Байлыклардыр сылаг-хормат Сенден гелйәр, Сен әхлисиниң үстүнден хөкүм сүрйәрсиң. Гүйч хем кувват Сениң элиңдедир. Әхли зады белент я-да кувватлы этмек Сениң элиңдедир+. 13Инди, эй, Худайымыз биз Саңа миннетдарлык билдирйәрис, Сениң шөхратлы адыңа алкыш окаярыс.

14Йөне шунуң ялы мейлетин зат хөдүрләр ялы мен ким, мениң халкым ким? Бизе әхли зат Сенден гелйәр; Саңа Өз берен задыңдан ызына берйәрис. 15Биз Сениң өңүңде ата-бабаларымыз ялы гелмишек хем-де мысапырдырыс. Бизиң ердәки дурмушымыз эдил көлеге ялыдыр, умытсыздыр+. 16Эй, Худайымыз Реб, Сениң мукаддес адыңа өй гурмак үчин тайярлан шу болчулыкларымызың хеммесини Сен бердиң; оларың бары Сениң Өзүңкидир+. 17Сениң калбы сынаяндыгыңы ве калбы пәклиги халаяндыгыңы мен билйәрин, эй, Худайым! Шу затларың хеммесини мен өз пәк калбым билен мейлетин бердим. Хәзир мен Сениң шу ере йыгнанан халкыңың мейлетинлик хем шатлык билен садака берйәндигини гөрйәрин+. 18Эй, Ыбрайымың, Ысхагың, Ысрайылың, бизиң ата-бабаларымызың Худайы, Өз халкыңың калбында шейле ниетлери бакы сакла, оларың калбыны Өзүңе тарап өвүр. 19Сениң табшырыкларыңы, дүзгүнлериңи, парзларыңы – шуларың хеммесини берҗай эдер ялы, мениң тайярлык гөрен ыбадатханамы гурары ялы, оглум Сүлеймана садык йүрек бер»+. 20Соң Давут тутуш халка: «Худайыңыз Реббе алкыш окаң» дийип йүзленди. Тутуш халк өз ата-бабаларының Худайы Реббе алкыш окадылар. Олар баш эгип, Реббе сежде, патыша-да тагзым этдилер.

21Эртеси гүн олар Реббе мүң өкүз, мүң гоч, мүң гузы, ичги садакаларыны хем-де тутуш Ысрайыл үчин энчеме садакалар бердилер. 22Олар шол гүн Реббиң өңүнде улы шатлык-шагалаң билен ийип-ичдилер.

Сүлейман патышалыга белленилйәр

Давудың оглы Сүлейманы икиленч патыша этдилер. Оны Реббе хөкүмдарлыга, Садогы хем руханылыга белледи+. 23Какасы Давудың патышалыгыны мирас алып, Сүлейман Реббиң берен тагтында отурды. Онуң иши ровач алды, тутуш Ысрайыл оңа эерди+. 24Әхли нөкерлер, батыр йигитлер, Давудың әхли огуллары Сүлеймана вепалы болмага вада бердилер. 25Реб тутуш Ысрайылың гөзүниң алнында Сүлейманы беленде гөтерди ве хениз Ысрайылда хич бир патышаның эе болмадык шалык белентлигини оңа берди+.

Давудың өлүми

26Шейдип, Йышайың оглы Давут тутуш Ысрайыла шалык этди. 27Ол Ысрайылда җеми кырк йыл шалык сүрди. Ол шонуң еди йылыны Хебронда, отуз үч йылыны болса Иерусалимде гечирди+. 28Давут яшы бирчене барып, гаррап, мал-дөвлетдир шөхратдан доюп дүнйәден өтди. Онуң ерине оглы Сүлейман патыша болды. 29Давут патышаның эден ишлери башдан-аяк Шамувел гөргүриң, Натан пыгамбериң ве Гат гөргүриң китабында языландыр+. 30Бу китапларда онуң нәхили шалык сүрендиги, гүйч-кувватының ненеңси боландыгы, онуң хем-де Ысрайылың башдан гечирен вакалары ве дүнйәниң әхли патышалары хакында языландыр.

* 1:19 Пелекди… бөлүнипди – еврейче Пелекди ве бөлүнипди сөзлериниң айдылышы меңзешдир.

* 1:22 Эйбал – кәбир гадымы терҗимелерде Обал. Серет: Гчк 10:28.

* 1:36 Сепи – кәбир гадымы голязмаларда Сепо. Серет: Гел 36:11.

* 1:40 Алян – кәбир гадымы терҗимелерде Алван. Серет: Гчк 36:23.

* 1:41 Хамран – бу ат Гчк 36:26-да Хемдан дийип душ гелйәр.

* 1:42 Ягкан – бу ат Гчк 36:27-де Акан дийип душ гелйәр.

* 2:7 Акар – бу ат Еш 7:1-де Акан дийип душ гелйәр.

* 2:7 Акар… бела гетирди – еврейче Акар ве бела гетирди сөзлериниң айдылышы меңзешдир.

* 2:9 Келубай – Калебиң бейлеки ады.

* 2:11-12 Салма – кәбир гадымы терҗимелерде Салмон. Серет: Рут 4:18-22.

* 3:16 Еконя – бу ат 2Пат 24–25-нҗи бапларда Ехоякын дийип душ гелйәр.

* 4:9 Еврейче Ягбес ве агыры сөзлериниң айдылышы меңзешдир.

* 6:28 Ёвел – бу сөз кәбир голязмада ёк.

* 7:23 Берига… бетбагтчылык – еврейче Берига ве бетбагтчылык сөзлериниң айдылышы меңзешдир.

* 7:35 Хелем – бу Хотамың бейлеки ады болмагы мүмкиндир. Серет: 1ЙЙ 7:32.

* 8:33 Эшбагал – бу ат 2Шам 2:8-де Ышбошет дийип душ гелйәр.

* 8:34 Мерибагал – бу ат 2Шам 4:4-де Мепибошет дийип душ гелйәр.

* 9:19 Эбиясап – бу ат Мср 6:24-де Абыясап дийип душ гелйәр.

* 9:42 Ягра – бу ат 8:36-да Ехогада дийип душ гелйәр.

* 11:8 Милло – топрак билен долдурылан җайрык я-да бошлук ер болмагы ахмал. Сөзлүге серет.

* 13:11 Перес Уза – бу сөз Уза гаршы газап диймеги аңладяр.

* 14:7 Бегеляда – бу ат 3:8-де ве 2Шам 5:6-да Эляда дийип душ гелйәр.

* 14:11 Багалперасым – бу сөз зарба урян җенап диймеги аңладяр.

* 15:20 Аламот – манысы белли дәл. Белки, әхең, белки-де саз гуралы.

* 15:21 Шеминит – манысы белли дәл. Белки, әхең, белки-де саз гуралы.

* 18:10 Хадорам – бу ат 2Шам 8:10-да Ёрам дийип душ гелйәр.

* 19:6 Бир мүң еди йүз батман – еврейче мүң киккар. Бу такм. 34 тонна деңдир.

* 20:2 Ики пут – еврейче бир киккар. Бу такм. 34 кг деңдир.

* 22:9 Сүлейман… парахатчылык – еврейче Сүлейман ве парахатчылык сөзлериниң айдылышы меңзешдир.

* 22:14 Бир йүз етмиш мүң батман – еврейче йүз мүң киккар. Бу такм. 3450 тонна деңдир.

* 22:14 Бир миллион еди йүз мүң батман – еврейче бир миллион киккар. Бу такм. 34500 тонна деңдир.

* 25:3 Бу сөз кәбир голязмаларда ёк.

* 25:11 Езер – 25:3-де Сери дийип душ гелйәр.

* 25:14 Есарела – бу ат 25:2-де Асарела дийип душ гелйәр.

* 25:18 Азарел – бу ат 25:4-де Узыел дийип душ гелйәр.

* 29:4 Бәш мүң батман – еврейче үч мүң киккар. Бу такм. 100 тонна деңдир.

* 29:4 Он ики мүң батман – еврейче еди мүң киккар. Бу такм. 240 тонна деңдир.

* 29:7 Секиз мүң бәш йүз дөрт батман – еврейче бәш мүң киккар он мүң дарик. Бу 170 тоннадан говракдыр.

* 29:7 Он еди мүң батман – еврейче он мүң киккар. Бу такм. 340 тонна деңдир.

* 29:7 Отуз мүң батман – еврейче он секиз мүң киккар. Бу такм. 610 тонна деңдир.

* 29:7 Бир йүз етмиш мүң батман – еврейче йүз мүң киккар. Бу такм. 3400 тонна деңдир.

⚫ 1:1 Гчк 5:1-32, Гчк 10:1-32, Гчк 11:10-26
+ 1:27 Гчк 17:5, Лук 3:34-36
⚫ 1:28 Гчк 25:1-4, Гчк 25:12-16, Гчк 36:1-19
+ 1:28 Гчк 16:15-16, Гчк 21:2-3
+ 1:34 Гчк 25:25-26, Гчк 32:28
⚫ 1:38 Гчк 36:20-30
⚫ 1:43 Гчк 36:31-39
+ 1:44 Иша 34:6, Иша 63:1
+ 1:45 Гчк 36:15, Эйп 2:11, Эзк 25:13
+ 1:51 Гчк 36:40-43
+ 2:1 Гчк 29:32-35, Гчк 30:6-20, Мср 1:1-4
+ 2:3 Гчк 38:1-30, Гчк 46:12, Чөл 26:19-20
+ 2:4 Рут 4:12, Мат 1:3
+ 2:5 Рут 4:18
+ 2:6 1Пат 4:31, Зеб 88:1
+ 2:7 Ешу 7:1, Ешу 7:25
⚫ 2:9 Рут 4:18-22, Мат 1:3-6
+ 2:10 Чөл 1:7, Чөл 2:3
+ 2:13 1Шам 16:6-9, 1Шам 17:13, 1ЙЙ 20:7
+ 2:16 2Шам 2:18
+ 2:17 2Шам 19:13, 2Шам 20:9-10, 2Шам 17:25
+ 2:20 Мср 31:2
+ 2:21 Чөл 26:29, Чөл 32:39
+ 2:22 Чөл 32:41
+ 2:23 Ешу 13:13, Ешу 13:30
+ 2:24 2Шам 14:2, 1ЙЙ 4:5
+ 2:25 1ЙЙ 2:9
+ 2:49 Ешу 15:31, Ешу 15:17
+ 2:50 1ЙЙ 2:19
+ 2:53 1ЙЙ 4:2

+ 2:55 2Пат 10:15, Ерм 35:2, Ерм 35:8, Чөл 24:21, Сер 1:16

⚫ 3:1 2Шам 3:1-5, 2Шам 5:14-16
+ 3:1 1Шам 25:43, 2Шам 13:1
+ 3:2 2Шам 13:37, 2Шам 15:10, 1Пат 1:5-6
+ 3:4 2Шам 2:11, 2Шам 5:4-5
+ 3:5 1ЙЙ 14:4-7, 2Шам 11:3
+ 3:9 2Шам 13:1
+ 3:10 2ЙЙ 9:31, 2ЙЙ 13:1, 2ЙЙ 14:1, 2ЙЙ 17:1
+ 3:11 2ЙЙ 21:1, 2ЙЙ 22:1, 2ЙЙ 24:1

+ 3:12 2ЙЙ 25:1, 2Пат 15:1, 2ЙЙ 26:1, 2ЙЙ 27:1

+ 3:13 2ЙЙ 28:1, 2ЙЙ 29:1, 2ЙЙ 33:1
+ 3:14 2ЙЙ 33:21, 2ЙЙ 34:1
+ 3:15 2ЙЙ 36:11, 2ЙЙ 36:1, Ерм 22:11
+ 3:16 2Пат 24:8-15, 2ЙЙ 36:9-10

+ 3:19 Эзр 2:2, Эзр 3:2, Нех 12:1, Хаг 1:1, Хаг 2:20-23, Зак 4:6-10

+ 3:22 Нех 3:29, Эзр 8:2
+ 4:1 Гчк 46:12, 1ЙЙ 2:4-7
+ 4:2 1ЙЙ 2:53
+ 4:4 1ЙЙ 2:50-51
+ 4:5 1ЙЙ 2:24
+ 4:13 Ешу 15:17, Сер 1:13, Сер 3:9
+ 4:15 Чөл 13:6, Чөл 13:31
+ 4:21 Гчк 38:5, Чөл 26:20
+ 4:24 Чөл 26:12-14
+ 4:28 Ешу 19:1-9
+ 4:41 2ЙЙ 29:1, 2ЙЙ 20:1, 2ЙЙ 26:7
+ 4:42 Гчк 36:8
+ 4:43 1Шам 15:8, 1Шам 30:17

+ 5:1 Гчк 29:32, Гчк 35:22, Гчк 49:3-4, Гчк 48:15-22

+ 5:2 Гчк 49:8-10, Мик 5:2
+ 5:3 Гчк 46:9, Мср 6:14, Чөл 26:5-6
+ 5:6 2ЙЙ 28:20
+ 5:7 Чөл 32:38
+ 5:9 Ешу 22:9
+ 5:10 1ЙЙ 5:19, 1ЙЙ 27:31, Зеб 82:7
+ 5:11 Кан 3:10, Ешу 12:5, Ешу 13:11
+ 5:16 Наг 2:1, Рес 9:35
+ 5:17 2ЙЙ 27:1, 2Пат 14:23
+ 5:22 2Пат 15:29, 2Пат 17:6
+ 5:23 Кан 3:9, Наг 4:8, Эзк 27:5

+ 5:26 2Пат 15:19, 2Пат 15:29, 2Пат 17:6, 2Пат 18:11

⚫ 6:1 Эзр 7:1-5
+ 6:1 Гчк 46:11, Мср 6:16, Чөл 26:57
+ 6:2 Мср 6:18
+ 6:3 Чөл 26:59, Лев 10:1, Лев 10:12
+ 6:4 Чөл 25:7
+ 6:8 2Шам 8:17, 1Пат 2:35
+ 6:9 1Пат 4:2
+ 6:12 1ЙЙ 9:11, Нех 11:11
+ 6:14 2Пат 25:18, Эзр 7:1, Ерм 52:24
+ 6:15 2ЙЙ 36:20
+ 6:16 Гчк 46:11, Мср 6:16, Чөл 26:57
+ 6:18 Мср 6:18
+ 6:19 Мср 6:19, 1ЙЙ 23:21
+ 6:23 Мср 6:24
+ 6:31 1ЙЙ 16:1-6
+ 6:32 2ЙЙ 5:2
+ 6:33 1ЙЙ 15:17, 1ЙЙ 25:1
+ 6:39 1ЙЙ 15:17, 1ЙЙ 25:1, 2ЙЙ 5:12
+ 6:44 1ЙЙ 15:17, 1ЙЙ 25:1, 2ЙЙ 5:12
+ 6:49 Мср 30:7, Лев 1:7, Лев 4:20
+ 6:50 1ЙЙ 6:4-8
⚫ 6:54 Чөл 35:1-8, Ешу 21:1-42
+ 6:54 Мср 6:16-19, Чөл 3:17-20
+ 6:56 Ешу 14:13
+ 7:1 Гчк 46:13, Чөл 26:23
+ 7:5 Чөл 1:29
+ 7:6 Гчк 46:21, Чөл 26:38, 1ЙЙ 8:1-5
+ 7:13 Гчк 46:24-25, Чөл 26:48-49, Гчк 30:7-8
+ 7:14 Чөл 26:31, Гчк 50:23, Чөл 32:39
+ 7:15 Чөл 26:33, Чөл 27:1
+ 7:19 Чөл 26:32, Ешу 17:2
+ 7:20 Чөл 26:35-37
+ 7:24 Ешу 16:3, Ешу 16:5
+ 7:26 Чөл 1:10, Чөл 7:48
+ 7:27 Чөл 13:9, Чөл 13:17
+ 7:29 Ешу 17:11
+ 7:30 Гчк 46:17-18, Чөл 26:44-46
+ 8:2 Гчк 46:21, Чөл 26:38-41, 1ЙЙ 7:6-12
+ 8:12 Эзр 2:33
⚫ 8:29 1ЙЙ 9:35-44

+ 8:33 1Шам 9:1, 1Шам 14:51, 1Шам 14:49, 1Шам 31:2, 1ЙЙ 10:2

+ 8:34 1Шам 14:49, 1Шам 31:2, 1ЙЙ 9:40, 1ЙЙ 10:2, 2Шам 9:12

⚫ 9:1 Нех 11:1-22
+ 9:1 2ЙЙ 36:20
+ 9:2 Эзр 2:70, Нех 7:73

+ 9:4 1ЙЙ 2:5-6, Гчк 38:29, Гчк 38:5, Гчк 38:30

+ 9:17 Эзр 2:42, Нех 7:45
+ 9:20 Чөл 25:7-13
+ 9:21 1ЙЙ 26:2
+ 9:22 2ЙЙ 8:14
+ 9:25 2Пат 11:5
+ 9:27 Чөл 1:53
+ 9:30 Мср 30:23-25
+ 9:32 Лев 24:5-9
+ 9:33 Нех 10:39, Зеб 133:1
⚫ 9:35 1ЙЙ 8:29-38
+ 9:39 1Шам 9:1, 1Шам 14:51
⚫ 10:1 1Шам 31:1-13
+ 10:1 1Шам 28:4
+ 10:2 1Шам 14:49, 1ЙЙ 8:33, 1ЙЙ 9:39
+ 10:4 Сер 9:54, 2Шам 1:10
+ 10:9 2Шам 1:20
+ 10:10 Сер 16:23, 1Шам 5:2
+ 10:11 1Шам 11:1-11, 2Шам 21:10
+ 10:12 2Шам 21:12
+ 10:13 1Шам 13:13, 1Шам 15:23, 1Шам 28:7
⚫ 11:1 2Шам 5:1-3, 2Шам 5:6-10
+ 11:2 1Шам 18:13, Зеб 77:71
+ 11:3 1Шам 16:13
+ 11:4 Ешу 15:63, Сер 1:8, Сер 1:21
+ 11:6 2Шам 8:16

+ 11:8 1Пат 9:15, 1Пат 9:24, 1Пат 11:27, 2ЙЙ 32:5

+ 11:9 Эст 9:4
⚫ 11:10 2Шам 23:8-39, 1ЙЙ 27:1-15
+ 11:15 1Шам 22:1, 2Шам 5:18
+ 11:18 1Шам 7:6
+ 11:20 2Шам 2:18
+ 11:22 Ешу 15:21, 2Шам 8:18
+ 11:23 1Шам 17:50
+ 11:26 2Шам 2:18-23
+ 11:41 2Шам 11:3-17
+ 12:1 1Шам 27:6
+ 12:2 Сер 3:15, Сер 20:16
+ 12:8 Кан 33:20
+ 12:15 Ешу 3:15
+ 12:19 1Шам 29:2-9
+ 12:23 1Шам 15:28, 1Шам 16:13, 1Шам 28:17
+ 12:28 2Шам 8:17
⚫ 13:1 2Шам 6:1-11

+ 13:6 Ешу 15:9, Ешу 15:60, 1Шам 7:1-2, Мср 25:22

+ 13:9 Чөл 4:15
+ 13:14 1ЙЙ 26:4-5
⚫ 14:1 2Шам 5:11-16
+ 14:1 1Пат 5:1
+ 14:4 1ЙЙ 3:5-8
⚫ 14:8 2Шам 5:17-25
+ 14:9 2Шам 23:13
+ 14:11 Иша 28:21
+ 14:15 2Пат 7:6
+ 14:17 Мср 15:14-16, Мср 23:27, Кан 2:25
+ 15:4 1ЙЙ 6:16-30
+ 15:11 2Шам 20:25
+ 15:13 1ЙЙ 13:7-11
+ 15:15 Мср 25:14, Чөл 7:9
+ 15:16 2ЙЙ 5:12, Зеб 150:3-5
+ 15:17 1ЙЙ 6:33, 1ЙЙ 6:39, 1ЙЙ 6:44
+ 15:19 1Пат 4:31, Зеб 88:1
+ 15:24 Чөл 10:8
⚫ 15:25 2Шам 6:12-19
+ 15:26 Чөл 23:1, Эйп 42:8

+ 15:29 1Шам 14:49, 1Шам 18:20-28, 1Шам 19:11-17, Зеб 150:4

+ 16:1 1ЙЙ 15:1
+ 16:4 1ЙЙ 6:31
+ 16:5 1ЙЙ 6:39

⚫ 16:7 Зеб 104:1-15, Зеб 95:1-13, Зеб 105:1, Зеб 105:47-48

+ 16:8 Иша 12:4
+ 16:9 Ерм 21:2
+ 16:11 Зеб 23:6, Зеб 26:8
+ 16:12 Зеб 76:12-13
+ 16:14 Иша 26:9
+ 16:15 Кан 7:9
+ 16:16 Гчк 17:2, Гчк 26:3
+ 16:18 Гчк 35:11-12
+ 16:19 Кан 7:7, Кан 26:5
+ 16:21 Гчк 12:17, Гчк 20:3
+ 16:22 Гчк 20:7
+ 16:24 Зеб 9:2

+ 16:25 2Шам 22:4, Зеб 17:4, Зеб 144:3, Мср 18:11

+ 16:26 Иша 44:24, Ерм 10:12
+ 16:28 Зеб 28:1
+ 16:31 Иша 44:23, Иша 49:13, Зеб 92:1
+ 16:32 Зеб 97:7
+ 16:33 Зеб 9:9

+ 16:34 2ЙЙ 5:13, 2ЙЙ 20:21, Эзр 3:11, Зеб 105:1

+ 16:36 Зеб 40:14
+ 16:37 1ЙЙ 16:5
+ 16:39 1ЙЙ 15:11, 1Пат 3:4
+ 16:40 Мср 29:38
+ 16:41 1ЙЙ 6:33
+ 16:42 1ЙЙ 25:1, Зеб 38:1
⚫ 16:43 2Шам 6:19
+ 17:1 2Шам 7:1, 2Шам 12:1
+ 17:7 1Шам 16:11-13, Зеб 77:70
+ 17:8 1Шам 18:14
+ 17:9 Сер 2:14-16, 1Шам 12:11
+ 17:11 1Пат 2:10
+ 17:12 1Пат 8:19
+ 17:13 Зеб 88:27, 2Кор 6:18, Евр 1:5

+ 17:14 Зеб 88:5, Зеб 88:30, Зеб 88:36-37, Зеб 131:12, Ёха 7:42

⚫ 17:16 2Шам 7:18-29
+ 17:20 Мср 15:11
+ 17:21 Кан 4:7, Кан 26:19, Кан 33:29
⚫ 18:1 2Шам 8:1-14
+ 18:3 1Шам 14:47
+ 18:4 Ешу 11:6
+ 18:7 2Пат 11:10, 2ЙЙ 23:9
+ 18:8 1Пат 7:15-47
+ 18:11 1Пат 7:51
+ 18:13 Гчк 25:23, Гчк 27:40, Чөл 24:18
⚫ 18:14 2Шам 8:15-18, 2Шам 20:23-26
+ 18:15 2Шам 2:13, 1ЙЙ 11:6, 1Пат 4:3
+ 18:16 2Шам 15:24, 2Шам 20:25, 1ЙЙ 24:3
+ 18:17 2Шам 23:20, 1Пат 2:35, 1Пат 4:4
⚫ 19:1 2Шам 10:1-19
+ 19:1 1Шам 11:1
+ 19:6 2Шам 8:3
+ 19:7 Чөл 21:30, Ешу 13:9, Ешу 13:16
+ 19:11 1ЙЙ 18:12
+ 19:13 1Шам 3:18
+ 19:16 1Пат 11:23

⚫ 20:1 2Шам 11:1, 2Шам 12:26-31, 2Шам 21:18-22

+ 20:1 2Шам 11:1, Кан 3:11
+ 20:4 Кан 2:11
+ 20:5 1Шам 17:7
+ 20:7 1Шам 16:9, 2Шам 13:3, 1ЙЙ 2:13
+ 20:8 Ешу 11:22
⚫ 21:1 2Шам 24:1-9

+ 21:1 Эйп 1:6, Зак 3:1, Мат 4:3, 1Кор 7:5, 1Сал 3:5, Аян 12:9-10

+ 21:2 Сер 20:1, Чөл 1:2-4
+ 21:3 Кан 1:11
+ 21:5 Сер 20:17, 1Шам 11:8
+ 21:6 1ЙЙ 27:24
⚫ 21:7 2Шам 24:10-17
+ 21:8 2Шам 12:13, 1Шам 13:13
+ 21:9 1Шам 22:5
+ 21:13 Зеб 118:156
+ 21:14 Мср 30:12

+ 21:15 2Пат 19:35, 2ЙЙ 32:21, Иша 37:36, Рес 12:23, Юнс 3:9

⚫ 21:18 2Шам 24:18-25
+ 21:22 Чөл 16:47-48
+ 21:23 1Пат 19:21

+ 21:26 2ЙЙ 3:1, Лев 9:24, Сер 6:21, 1Пат 18:38

+ 21:29 1ЙЙ 16:39, 2ЙЙ 1:3
+ 22:1 2ЙЙ 3:1
+ 22:2 1Пат 5:17
+ 22:3 1Пат 7:47
+ 22:4 1Пат 5:6
+ 22:5 1ЙЙ 29:1
+ 22:7 2Шам 7:2, 1Пат 8:17, 1ЙЙ 17:1
+ 22:8 1Пат 5:3, 1ЙЙ 28:3
+ 22:9 1Пат 5:4, 1Пат 4:24
+ 22:10 2Шам 7:13-14
+ 22:13 Ешу 1:6, 1ЙЙ 28:20
+ 22:18 1ЙЙ 23:25
+ 23:1 1ЙЙ 29:28
+ 23:3 Чөл 4:3
+ 23:5 2ЙЙ 29:26, Нех 12:36
+ 23:6 Мср 6:16, Чөл 26:57
+ 23:7 1ЙЙ 26:21-22
+ 23:8 1ЙЙ 29:8
+ 23:12 Мср 6:18, 1ЙЙ 6:18
+ 23:13 Мср 6:20, Мср 28:1, Чөл 6:22-27
+ 23:14 Кан 33:1
+ 23:15 Мср 18:3-5
+ 23:16 1ЙЙ 26:24
+ 23:17 1ЙЙ 26:25
+ 23:19 1ЙЙ 24:23
+ 23:20 1ЙЙ 24:24
+ 23:21 Мср 6:19, 1ЙЙ 23:21
+ 23:22 Чөл 36:8
+ 23:23 1ЙЙ 24:30

+ 23:24 Чөл 4:3, Чөл 8:24-25, 2ЙЙ 31:17, Эзр 3:8

+ 23:25 1ЙЙ 22:18
+ 23:28 Чөл 3:6-9
+ 23:31 Чөл 28:9-15
+ 24:1 Мср 6:23
+ 24:2 Лев 10:2, Чөл 3:4
+ 24:3 2Шам 8:17
+ 24:7 Эзр 2:36, Нех 7:39
+ 24:10 Лук 1:5
+ 24:20 1ЙЙ 23:13-23
+ 24:23 1ЙЙ 26:31
+ 24:31 1ЙЙ 25:8, 1ЙЙ 26:13, Нех 11:1

+ 25:1 1ЙЙ 6:33, 1ЙЙ 6:39, 1ЙЙ 15:17, 1ЙЙ 16:42

+ 25:8 1ЙЙ 26:13
+ 26:2 1ЙЙ 9:21
+ 26:4 1ЙЙ 15:18, 1ЙЙ 15:21, 1ЙЙ 15:24
+ 26:5 2Шам 6:11, 1ЙЙ 13:14
+ 26:8 1ЙЙ 16:38
+ 26:13 1ЙЙ 25:8
+ 26:15 Нех 12:25
+ 26:21 1ЙЙ 23:7-8
+ 26:24 1ЙЙ 23:16
+ 26:25 1ЙЙ 23:16
+ 26:26 2Шам 8:11
+ 26:29 Нех 11:16
+ 26:30 1ЙЙ 27:17
+ 26:31 1ЙЙ 24:23, Ешу 21:39, 1ЙЙ 6:81
⚫ 27:1 2Шам 23:8-39, 1ЙЙ 11:10-47
+ 27:3 Чөл 26:19-20
+ 27:5 2Шам 8:18
+ 27:7 2Шам 2:18-23
+ 27:11 2Шам 21:18, 1ЙЙ 20:4

+ 27:15 Ешу 15:17, Сер 1:13, Сер 3:9, 1ЙЙ 4:13

+ 27:17 1ЙЙ 26:30, 1ЙЙ 24:3
+ 27:23 Гчк 15:5
+ 27:24 1ЙЙ 21:6-7
+ 27:31 1ЙЙ 5:10, Зеб 82:7

+ 27:33 2Шам 15:12, 2Шам 16:20, 2Шам 15:37, 2Шам 17:7, 1Пат 4:5

+ 27:34 1ЙЙ 11:6

+ 28:1 1ЙЙ 23:2

+ 28:2 Иша 60:13, Иша 66:1, Эзк 43:7, 2Шам 7:1, 1ЙЙ 17:1

+ 28:3 2Шам 7:5, 1Пат 5:3, 1ЙЙ 22:8

+ 28:4 1Шам 16:12-13, 1ЙЙ 17:27, Гчк 49:8, Зеб 77:68, 1ЙЙ 5:2

+ 28:5 1ЙЙ 3:1-9, 1ЙЙ 14:3-7, 1ЙЙ 22:9, 2ЙЙ 1:8, 2ЙЙ 6:10

+ 28:6 2Шам 7:13-14

+ 28:9 1ЙЙ 29:17, Сүл 17:3, 1Пат 8:39, 2ЙЙ 6:30, Рес 1:24, 2ЙЙ 15:2, Иша 55:6, Ерм 29:13

+ 28:13 1ЙЙ 23:6, 1ЙЙ 24:6
+ 28:18 Мср 25:20, Зеб 17:11, Зеб 98:1
+ 28:19 Мср 25:40
+ 28:20 Ешу 1:6, 1ЙЙ 22:13
+ 29:1 1Пат 3:7, 1ЙЙ 22:5
+ 29:4 Гчк 10:29, 1Пат 9:28, Эйп 22:24
+ 29:5 Мср 25:2
+ 29:8 1ЙЙ 23:7-8
+ 29:9 2Кор 9:7
+ 29:11 Зеб 23:1, Зеб 88:12
+ 29:12 1Пат 3:13, 2ЙЙ 20:6

+ 29:15 Лев 25:23, Зеб 38:13, Зеб 118:19, Эйп 14:2, Зеб 101:12, Зеб 143:4

+ 29:16 Хаг 2:8
+ 29:17 1ЙЙ 28:9, Сүл 17:3
+ 29:19 1ЙЙ 22:14
+ 29:22 1Пат 1:39, 1Пат 2:35
+ 29:23 1Пат 2:12
+ 29:25 2ЙЙ 1:1, 1Пат 3:13, 2ЙЙ 1:12
+ 29:27 2Шам 2:11, 2Шам 5:4-5, 1Пат 2:11
+ 29:29 1Шам 16:13, 2Шам 7:2, 1Шам 22:5

+ https://ibt.org.ru/ftpmirror/pub/ebook/TKM/TKC/1-2017//Мукаддес-Китап__Full.azw3

Сөзлүк

Сөзлүк

1. А
2. Б
3. Ч
4. Д
5. Э
6. Ә
7. Ф
8. Г
9. Х
10. И
11. Җ
12. К
13. Л
14. М
15. Н
16. О
17. Ө
18. П
19. Р
20. С
21. Ш
22. Т
23. У
24. Ы
25. Я
26. Е
27. Ю
28. Й
29. З

А

А

1. Адалатлы
2. Адам ата
3. Агта
4. Агыз беклемек
5. Ахалот
6. Аждарха
7. Акмак
8. Аламот
9. Алоэ
10. Амалеклер
11. Аммонлар
12. Аморлар
13. Анаклар
14. Араба дүзлүги
15. Арамей дили
16. Арфа
17. Артемис
18. Арвах-җын
19. Арёпагус
20. Ашера
21. Ашторет
22. Ашур
23. Аянлык
24. Азия

Адалатлы – Худай хемише адалатлы. Ол элмыдама догры иш эдйәр ве хемише оңат карарлары чыкаряр. Мукаддес Китаба лайыклыкда, Худай хер бир адама, улы болсун, кичи болсун, бай я-да гарып, пархы ёк – хеммелере адалатлы гарамаклыгы үндейәр. Ол Өз халкына шейле диййәр:

«Ягшылык этмеги өврениң,
адалаты агтарың,
эзъет чекйәни халас эдиң,
етими гораң,
дул хатына арка дуруң» (Иша 1:17).

Казыларың, юрт баштутанларының, дини ёлбашчыларың халкың үстүнден хөкүм сүрйәндиклери үчин, Худай олардан адалатлы карарлары чыкармагы талап эдйәр ве адалатсыз херекетлер эден ягдайында, олары ёвузлык билен хөкүм эдйәр.

Серет: Догры.

Адам ата – Худай тарапындан ярадылан илкинҗи ынсан. Онуң аялы Хов эне болупдыр. Олар әхли ынсанларың ата-энеси болупдыр. Адам атаның ады еврейче «ынсан» диймеги аңладяр.

Гчк 2-3.

Агта – тарыхың кәбир дөвүрлеринде дүрли миллетлерде агталар хөкүмдарларың ёлбашчылыгы астында ёкары везипәни эеләпдирлер. Худайың гадаган эдйәндиги үчин, олары бичмеклик еврейлериң дәп-дессурында болмандыр.

Эст 2:3; Рес 8:27.

Агыз беклемек – агыз беклемегиң максады Худайың хузурында өзүңи песпәл тутмак я-да кәбир паҗыгалы ягдайда яс тутмак, гам-гусса дөври Худайы чагырмак болупдыр. Догры дурмушда яшамаздан, гарыплара ве эҗизлере адалатлы гарамаздан, агыз беклемеклигиң хич хили пейдасының ёкдугыны ве мунуң Худайың гөвнүнден турмаяндыгыны пыгамберлер халка ятладыпдырлар.

Сер 20:26; Иша 58:3-5; Ёв 1:14; Юн 3:5; Эст 4:16.

Ахалот – Хиндистанда өсйән ве өзени хошбой ыслы агач. Онуң өзенини гейимлере я-да отага хошбой ыс бермек үчин уланыпдырлар.

Зеб 44:9; Сүл 7:17; Нгм 4:14.

Аждарха – гадымы еврей дүшүнҗесинде деңиз аждархасы башагайлыгы аңладып, әлем-җаханың ярадылышының ирки дөвүрлеринде пейда болупдыр. Кәте аждарха Рахап дийлип атландырылыпдыр (Эйп 9:3; 26:12; Иша 51:9), кәте болса Ливятан (Эйп 3:8; 41:1; Зеб 73:14; Иша 27:1). Шейле хем бу миллетлер үчин бир нышан, ягны Ысрайылың душманы болупдыр (Зеб 86:4). Икинҗи пикир Тәзе Әхтде Аянлык китабында габат гелйәр, Иса Месихе ынанянлара гаршы урушда аждарха эрбет гүйчлериң нышаныдыр.

Акмак – пайхас эдебиятында: Зебурың кәбир мезмурларында, Сүлейманың пәхимлеринде, Вагызда, Эйюпда «акмак» диңе бир акылсыз адам дәл-де, эйсем, акыл-пайхасы рет эдйән адамдыр. Шонуң үчин хем ол өлүм ве вейранчылык ёлундан барян адамдыр. Бейле адам Худай барада ве Худайың ислеги барада пикир этмейән, алада этмейән, текепбир, гедем, бипарх адам. Ол хатда дине ве пайхаслы өвүт-үндеве гаршы чыкып, булар барада яман затлары гепләп билйәр. Пайхас эдебиятында беян эдилен хәсиетлерден башга-да акмак адам өзүниң неҗис гылык-хәсиети билен таналыпдыр. Ишая пыгамбериң китабында акмак адам барада шейле дийилйәр: «Акмак биедеплик билен геплейәр, онуң ниети пислик этмекдир, иши яманлык этмек, Реббе дил етирмек, ачлары ач, сувсузлары сувсуз гоймакдыр» (Иша 32:6).

Зеб 52:1; Сүл 17:17-21

Серет: Надан.

Аламот – манысы белли дәл. Белки әхең, белки-де саз гуралы болмагы әхтимал.

1ЙЙ 15:21.

Алоэ – Тәзе Әхт дөврүнде алоэ өлен адамың җеседини җайламага тайярламакда уланылыпдыр.

Ёх 19:39.

Амалеклер – Ысрайыл халкы Кенган юрдуны эелемезден өң, онуң голайында яшан халк. Олар, эсасан, Дуз деңзиниң гүнорта-гүндогарында, ягны Негепде яшан чарва халк болупдыр.

Мср 17:8-16; Кан 25:17-19; 1Шам 15:2, 30:1-5; 1ЙЙ 4:43.

Аммонлар – Лутуң оглы Бенамының несиллери. Аммонлар Иордан дерясының гүндогарында яшапдырлар. Олар Молек худайына сежде эдипдирлер.

Гчк 19:30-38; Кан 23:3.

Серет: Лут.

Аморлар – Ысрайыл халкы Кенган юрдуны эелемезден өң, ол ерде яшан халкларың бири. Олар өзлериниң әпет узын бойлары билен таналыпдыр. Месопотамияның тутуш төверегинде өзүниң шәхерлери ве ханлары билен аморлар өрән гүйчли халк болупдыр. Ысрайыллар Кенгана чозан вагтында, олар, эсасан хем, Иордан дерясының гүндогарында ве Иорданың гүнбатар дагларында яшан Ог хем Сихон атлы ики ханың ханлыгындакы гүйҗе даяныпдырлар.

Гчк 10:16; 15:16; Чөл 13:29; 21:13-34; Амо 2:10.

Серет: Кенганлар.

Анаклар – Ысрайыл халкы эелемезден өң, Кенган юрдуның голайында яшан халкларың бири. Олар Хеброн галасында ве онуң даш-төверегинде яшапдырлар. Анаклар үч уругдан ыбарат болуп, олар Нефиллериң несиллери болупдырлар.

Кан 9:2; Еш 11:21,22.

Серет: Нефиллер.

Араба дүзлүги – Иордан дерясының дүзлүгинден Дуз деңзиниң гүнорта-демиргазыгына ченли яйылып гидйән гуры ве текиз ер.

Чөл 22:1; 26:3.

Арамей дили – бу дил еврей дилине дегишлидир. Б. э. өң VI асырда бу эсасы дил хөкмүнде өсүп, гадымы якын Гүндогарда (хәзирки Орта Гүндогарда) дипломатия ве тәҗирчилик үчин уланылыпдыр. Ысрайыллар Бабыл сүргүнинден доланып геленлеринден соң, халк еврей дилине гаранда арамей дилинде хас көп геплемәге башлапдыр. Көне Әхтиң кәбир бөлеклери арамей дилинде язылыпдыр, ягны Эзр 4:8–6:18; 7:12-26; Дан 2:4–7:28. Исаның дөврүнде бу дил яхудылар ве Иса тарапындан гиңден уланылыпдыр, шонуң үчин Тәзе Әхтде бирнәче арамей сөзлери бар.

2Пат 18:26,28; Мат 5:22; Ёх 5:2; 19:13.

Серет: Еврей.

Арфа – киришли саз гуралының бир гөрнүши.

Зеб 32:2; 56:9.

1624-нҗи сахыпадакы сурата серет.

Артемис – греклериң зенан худайының ады, оңа айратын Азия велаятында сежде эдипдирлер. Гадымы дүнйәниң еди гудратының бири болан онуң бутханасы Эфес шәхериниң эдил дашында ерлешипдир.

Рес 19:24-35.

Арвах-җын – Шейтана гуллук эдйән эрбет рухдур. Ол адама зыян етирип я-да оны эеләп билйәр. Исада олары ковуп чыкарян гудрат болупдыр ве Ол арвах-җын эелән адама шыпа берипдир. Ресуллара хем Исаның ады билен арвах-җынлары ковуп чыкармак гудраты берлипдир.

Мат 8:16; Лук 8:26; Рес 8:7; 16:18.

Арёпагус – Гресияның Афины шәхериндәки байырлык. Афины шәхериниң мөхүм адамлары бу байырлыкда душушып ваҗып меселелер барада геңешипдирлер. Бу адамларың геңеши хем Арёпагус дийлип атландырылыпдыр.

Рес 17:19,22,34.

Ашера – хасыл берйән иң мөхүм зенан худайы хасапланып, оңа Кенганда ве Сирияда сежде эдипдирлер. Бу зенан худайы көпленч Багал худайы билен гатнашыпдыр. Адамларың оңа сежде этмек үчин үйшен еринде, онуң агачдан я-да дашдан ёнулып ясалан хейкели дикилипдир.

Мср 34:13; Кан 7:5; 12:3; 16:21.

Ашторет – Суруң ве Сидоның эсасы зенан худайы болуп, оңа Мүсүрде ве Кенганда сежде эдипдирлер.

Сер 2:13; 2Пат 23:13.

Ашур – б. э. өң IX ве VIII асырларда Ашур Ысрайылың гүндогарында гүйчли империя болупдыр. Онуң пайтагт шәхери болан Ниневе хәзирки демиргазык Ыракда ерлешипдир. Б. э. өң 722‑нҗи йылда ашурлар Ысрайыл патышалыгыны басып алыпдырлар ве көп адамлары есир эдип әкидипдирлер. Соңра ашурлар өз империясының бейлеки бөлеклеринден адамлары Ысрайылың юрдунда орнашдырыпдырлар. Өз юрдунда галан ысрайыл халкы бу адамлар билен гыз алшып-бершипдир. Ашурлар Яхуда патышалыгының хем үстүне чозупдырлар, эмма еңип билмәндирлер. Соңрак Ниневе пайтагты Худайың җезасы хөкмүнде душманың еңиҗи гошунлары тарапындан бүтинлей вейран эдилипдир.

2Пат 18:9–19:36; Нах 1-3.

Аянлык – кәвагт пыгамберлере Худай тарапындан аянлык берилйәр. Онда хәзирки ве гелҗекки затлар барада гөрнүш боляр. Шейле аянлыкларда Худай Өз мерхеметини ве хөкүмини гөркезйәр.

Гчк 41:25; Мср 6:3; Иша 40:5; 45:21; 65:1; Хаб 1:1; Рим 1:17; 1Кор 14:26.

Серет: Гөрнүш.

Азия – Тәзе Әхт дөврүнде Рим империясының иң бай велаяты болупдыр. Бу гүнки гүн бу велаят Түркийәниң арачәклеринде ерлешйәр.

Рес 19:10; Рим 16:5; 1Кор 16:19.

Карта серет.

Б

Б

1. Бабыл
2. Багал
3. Баш руханы
4. Башан
5. Байрам йылы
6. Байрамчылыклар
7. Берекет
8. Беелзебул
9. Бу дүнйәниң хөкүмдары
10. Бут
11. Бүтинлей ёк этмек

Бабыл – Бабыл шәхери Бабыл империясының пайтагты болупдыр ве ол хәзирки гүнорта Ыракда ерлешипдир. Б. э. өң 586-нҗы йылда бабыллылар Яхуда патышалыгыны басып алыпдырлар ве көп адамлары Бабыла есир эдип әкидипдирлер.

2Пат 25:1-12.

Серет: Яхуда.

Багал – кенганлар тарапындан сежде эдилен харасат худайы. Багал сөзи аслында «хоҗайын», шейле хем «әр» диймеги аңладяр.

1Пат 18:1-45; Ер 7:9; Хош 11:2.

Баш руханы – Левиниң несли болан Харун пыгамбер ве онуң огуллары Худай тарапындан руханы болмаклыга сайланыпдырлар. Олар Мукаддес чадырда Худая хызмат эдипдирлер. Харун пыгамбер илкинҗи Баш руханы хөкмүнде сайланыпдыр. Диңе Баш рухана Иң мукаддес отага гирмәге ругсат эдилипдир. Ол ысрайыллары гүнәлеринден сапламак үчин ол ере йылда бир гезек «Гүнәден сапланма» гүни гирипдир. Еврейлер китабының авторы Исаны кәмил Баш руханы хөкмүнде беян эдйәр.

Мср 28; Лев 16.

1623-нҗи сахыпадакы сурата серет.

Башан – бу гүнорта Сирияның текиз җүлгелери ве байырлыклары. Ол Җелиле көлүниң ве Иордан дерясының гүндогар тарапында ерлешйәр. Башан Гилгат этрабының демиргазыгында болуп, өзүниң семиз сыгырлары ве бол хасылы билен мешхур болупдыр.

Еш 12:5; 13:11; Кан 3:10.

Байрам йылы – хер элли йылдан ысрайыл халкы топрак, мирас, карз ве гуллар бабатда Худай тарапындан берлен йөрите дүзгүнлери берҗай этмели болупдыр.

Лев 25:1-34.

Байрамчылыклар – Мукаддес Китапда ысрайыл халкы тарапындан белленен бирнәче мөхүм байрамчылыклар айдылып гечилйәр. Ашакдакы санавда бу байрамларың атлары берилйәр:

Чатма байрамы

Эллинҗи гүн байрамы

Галла байрамы

Гүнәден сапланма гүни

Хасыл байрамы

Песах байрамы

Петир байрамы

Пурым байрамы

Сурнай байрамы

Тәзе Ай байрамы

Бу байрамлар барадакы маглуматлары сөзлүкден, оларың херсиниң адының ашагындан тапып билерсиңиз.

Берекет –

Серет: Ялкамак.

Беелзебул – арвах-җынларың ёлбашчысының ады. Бу ат «Багалзебупдан» гелип чыкандыр; Багалзебуп Көне Әхт дөврүнде ысрайыллара голай яшан халкларың сежде эден худайларының биридир (2Пат 1:2-16). Беелзебулың бейлеки ады шейтандыр.

Мат 10:25; 12:21,24,27; Мар 3:19,22,22; Лук 11:15,18,19.

Серет: Шейтан.

Бу дүнйәниң хөкүмдары –

Серет: Шейтан.

Бут – дашдан, агачдан я-да башга бир затдан ясалан хейкел, адамлар олары худай хөкмүнде хасаплап, сежде этмек үчин уланыпдырлар. Буларың кәбири сеждегәхде саклар ялы улы болупдыр, кәбири өйде саклар ялы кичи болупдыр.

Мср 20:4; Иша 40:19-20.

Серет: Өй бутлары.

Бүтинлей ёк этмек – Худайың Өз халкына сөз берен юрдунда урушдан соң олҗа дүшен эмләги, ягны есирлери, хайванлары ве харытлары ысрайыл халкының бәхбиди үчин алынман, эйсем бүтинлей ёк этмек аркалы Худая багыш эдилипдир.

Еш 6:17-21.

Ч

Ч

1. Чатма байрамы

Чатма байрамы – еврейлериң сененамасы боюнча единҗи айың, ягны Тишри айының (муңа Этаным айы хем дийлипдир) он бәши билен йигрими бири аралыгында, Гүнәден сапланма гүнүниң ыз яны белленилипдир. Бу хепдәниң довамында ысрайыл халкы Мүсүрден Кенгана барянча, чөлде азашып гезен дөврүни ятлапдыр. Халк Худая белленен гурбанлыклары хөдүрләпдир ве чатмаларда яшапдыр. Бу байрамчылык иң соңкы галланың ве мивелериң йыгналян дөври болупдыр, шонуң үчин бу дөвүрде хасыл тойы тутулыпдыр.

Мүс 23:16, 34:22, Лев 23:33-36, 39-43, Чөл 29:12-34, Кан 16:13-15, Зек 14:16-19.

Д

Д

1. Дагон
2. Давут галасы
3. Давут Оглы
4. Давут пыгамбер
5. Декаполис
6. Дери кесели
7. Дикме даш
8. Дога-дилег этмек
9. Догры

Дагон – бу пилиштлилериң худайы болуп, онуң гөвресиниң ярысындан ёкарсы адам, ашакы ярысы балык хөкмүнде суратландырылыпдыр.

1Шам 5:2.

Давут галасы – Сион дагында Иерусалимиң көне бөлеги, Давут пыгамбериң ябуслыларың илатыны басып алан ери.

2Шам 5:6-9; 1ЙЙ 11:5.

Серет: Ички гала.

Давут Оглы – Худай хезрети Давут патыша онуң несиллериниң бириниң мүдимилик шалык сүрҗекдигини сөз берипдир (2Шам 7:12-16; Иша 9:6-7). Исаның дөврүнде яхудылар бу Патыша гарашыпдырлар ве Оны Месих дийип атландырыпдырлар. Иса гарашылян Патыша хөкмүнде таналыпдыр ве Ол Давут Оглы дийлип атландырылыпдыр.

Мат 9:27; 15:22.

Серет: Худайың Оглы; Месих.

Давут пыгамбер – чөлде чопанчылык эдип йөркә, Худай Давуды ысрайыл халкына патыша эдип сайлаяр. Ол Иерусалими басып алып, оны пайтагт шәхери этмек билен душманларының үстүнден ысрайыл халкына еңиш гетирипдир. Давут пыгамбер догручыл хем адалатлы патыша болупдыр, йөне ол хем гүнә эдипдир. Шейле хем ол сазанда ве шахыр болупдыр, ол көп санлы мезмурлар языпдыр, булар соңра Зебур китабының бир бөлеги болупдыр. Давут пыгамберден соң онуң оглы Сүлейман пыгамбер патыша болупдыр. Давут Худая өрән садык болупдыр, Худай диңе Давудың неслинден бириниң хемишелик патыша болҗакдыгына сөз берипдир. Маттаның Хош Хабары китабыны ачанымызда, ол ерде Худайың Давуда сөз берен неслиниң Исадыгы хакда гүррүң берилйәр.

1Са 16:13-23; 17:12-58; 2Са 7; 11; Зеб 88:4; Мат 1:1; Рим 4:6; 2Ти 2:8; Айн 5:5.

Декаполис – Самария билен Җелиләниң гүндогарындакы он шәхер, олар Грек империясы дөврүнде гурлупдыр. Исаның дөврүнде олар Рим империясына дегишли болсалар-да, өзлери хөкүмдарлык эдипдирлер.

Мат 4:25; Мар 7:31.

Дери кесели – Көне ве Тәзе Әхт дөврүнде дери кеселиниң көп дүрли гөрнүшлери болупдыр. Дери кеселиниң хайсам болса бирине ёлуган адам, бу кесел бейлекилере ёкушмаз ялы ве ол башга адамы элләп, оны-да харам этмез ялы, башгалардан айры сакланыпдыр.

Лев 13:45-46; 2Пат 5:1-27; Мат 8:1-4; Лук 7:22.

Дикме даш – бу узын даш болуп, дим-‑дик гойлупдыр. Бу дикме даш кимдир бириниң мазарыны беллемек үчин я-да мөхүм бир зады я-да адамы ятламак үчин гөркезме хөкмүнде уланылыпдыр. Олар кераматлы хасапланыпдыр.

Гчк 28:18-22; 35:20; Мср 24:4; 2Шам 18:18.

Дога-дилег этмек – Мукаддес Китапда дога-дилег этмек – китапдан окамак я-да ят тутуп айтмак дәл-де, адатча калбыңдакы затлары Худая йүрекден беян этмекдир. Шейле хем дога-дилег этмек, көп халатда Худая алкыш айтмагы я-да Ондан көмек сорап ялбармагы аңладыпдыр. Мукаддес Китап бизе дурмушымызың әхли угурлары бабатда, шейле хем өз танаян ве бүтин дүнйәден эшидип, хатда танамаян адамларымызың хем мәтәчликлери догрусында Худай билен геплешип билйәндигимизи өвредйәр. Исаның бизе нәдип дога-дилег этмелидигини өвреден нусгасы Маттаның Хош Хабарының 6-нҗы бабының 9-13 аятларында ве Луканың Хош Хабарының 11‑нҗи бабының 2-4 аятларында гөркезлендир.

2Шам 7:27; Зеб 6:10; 141:2; Мат 6:9-13; Лук 11:2-4; Як 5:12-18; 1Пет 4:7; Фил 4:6; Кол 4:2; 1Тим 2:1-4.

Серет: Сежде этмек.

Догры – Мукаддес Китап Худайың догрудыгыны өвредйәр, Онуң әхли ишлери догрудыр. Шонуң үчин хем Худайың халкы Онуң буйрукларына табын болмак билен, Онуң хузурында догры ишлери этмәге чагырыландыр. Ишая пыгамбер халка: «Адалаты саклаң, догры ишлери эдиң» дийип, өвүт-үндев эдипдир (Иша 56:1). Тәзе Әхтде дашкы гөрнүши догры, эмма ичи эрбетликден долы адамларың хакыкатда кимдигини Худайың билйәндигини Иса бизе дуйдуряр. Шейле адамлар Худайың җезасындан гачып гутулмазлар. Павлус Худайың Ыбрайым пыгамбери иманы себәпли догры хасапландыгыны өвредйәр, эдил шунуң ялы, биз хем Худай тарапындан догры адамлар хасапланмак ислейән болсак, онда Худайың сайлап-сечен Иса Месихине иман этмелидирис.

Гчк 6:9; 15:6; Кан 12:25; Зеб 33:16; 63:11; Мат 13:49; Рим 4:3.

Серет: Адалатлы.

Э

Э

1. Эфиопия
2. Эфот
3. Эл гоймак
4. Эллинҗи гүн байрамы
5. Эляша пыгамбер
6. Эпикурчы философлар

Эфиопия – Мукаддес Китапда Эфиопия дийлип терҗиме эдилен ере хәзирки Суданың бир бөлеги ве гүнорта Мүсүр, шейле хем Эфиопияның демиргазык бөлеги гирйәр.

2Шам 18:21; Иша 11:11; 18:1; 20:3; Рес 8:25.

Эфот –

1. дини дабаралар гечирилйән вагты Баш руханының геййән еңсиз үстки эшиги. Гурсакчада сакланян Урым ве Туммым эфодың өң тарапына багланыпдыр (Мср 28:6-14).

2. Зыгыр матадан эдилен эшиклери руханылар ве хезрети Давут патыша гейипдир (1Шам 22:18; 2Шам 6:14).

3. Сежде эдилйән бир зат (Сер 8:26-27; 17:5).

Серет: Гурсакча; Урым ве Туммым. 1621-нҗи сахыпадакы сурата серет.

Эл гоймак – Мукаддес Китапда адамлар башга бир адама пата бермек ве тәзе везипә белленендигини ыглан этмек үчин онуң үстүне элини гоюпдырлар. Иса адамлара пата беренде, шейле хем шыпа беренде, элини оларың үстүне гоюпдыр. Эдил шунуң ялы, ресуллар адамларың үстүне эллерини гоянларында, олар Мукаддес Рухы кабул эдипдирлер я-да шыпа алыпдырлар.

Гчк 48:14; Чөл 8:10; Мар 10:16; Лук 4:40; Рес 6:7; 13:3; 19:6.

Эллинҗи гүн байрамы – Исаның дөврүнде ысрайылларың Галла байрамы грекче «Пентикост» дийлип атландырылыпдыр, бу Эллинҗи гүн диймеги аңладыпдыр. Себәби Галла байрамы Песах байрамындан элли гүн соң белленилипдир.

Рес 2:1

Серет: Галла байрамы; Песах байрамы.

Эляша пыгамбер – Ыляс пыгамберден соң, онуң хызматыны довам этдирен пыгамбердир. Ол хем Ыляс пыгамбер ялы көп гудратлар гөркезипдир.

1Пат 19:16-21; 2Пат 2-13.

Эпикурчы философлар – эпикурчылар Эпикур атлы философың таглыматларына эерипдирлер. Ол адамларың дурмушда багтлы болмалыдыкларыны ве агыры билен горкыны айрып ташламалыдыкларыны өвредипдир.

Рес 17:18.

Ә

Ә

1. Әхт

2. Әхт сандыгы

Әхт – Мукаддес Китапда Худай билен ынсанларың арасында баглашылан эсасы бәш әхт бар:

1. Нух билен баглашылан әхт (Гчк 6:18; 9:8-17).

2. Ыбрайым билен баглашылан әхт (Гчк 15; 17).

3. Канун бабатда ысрайыл халкы билен баглашылан әхт (Мср 19:5; 24; Кан 4:13).

4. Давут билен баглашылан әхт (2Шам 7:8-16).

5. Иса Месихиң үсти билен баглашылан тәзе әхт (Ер 31:31-34; Лук 22:20; Ев 8:6-13).

Гчк 9:9-17; 15:18; Мср 6:3-6; 19:5-6; 2Шам 5:3; Зеб 88:4-5.

Әхт сандыгы – агачдан ясалып, алтына гапланан сандык болупдыр. Йүзүне Он табшырык язылан ики ясы даш бөлеги хем онуң ичинде сакланыпдыр. Сандыгың гапагының үстүнде ганатларыны яйып отуран ики саны керубың шекили болупдыр. Бу сандык мукаддес болупдыр ве Худайың хузуры онуң төверегини гуршапдыр, оңа эл дегирмек гадаган экен. Сандык чадырың Иң мукаддес отагында адамлардан гизлен сакланыпдыр, соңрак болса ыбадатхана гөчүрилипдир. Диңе Гүнәден сапланма гүни баш руханы оңа якын барып билипдир, ол яны билен түтетги алыпдыр, мунуң түссеси болса сандыгың гапагыны гөрүнмез ялы руханыдан гизләпдир.

Мср 25:10-22; 26:33; Лев 16:13-15; Чөл 10:33-36; Еш 3; 1Шам 5; 2ЙЙ 5:2-10.

Серет: Баш руханы.

Ф

Ф

1. Фараон
2. Фарисейлер
3. Финикия

Фараон – бу ат Мүсүр патышасы үчин берлен атдыр.

Гчк 12:10-20; Мср 1-14.

Фарисейлер – Исаның дөврүнде фарисейлер яхудыларың доландырян меҗлисинде гүйчли топар болупдыр. Олар саддукейлер билен ишлешипдирлер, эмма олардан тапавуды, фарисейлер адамларың дирелҗекдигине ынаныпдырлар. Фарисейлер Худайың Муса берен әхли канунларыны билипдирлер ве олар адамлара бу канунлары эдил язылышы ялы ерине етирмеги өвредипдирлер. Шейле хем олар өзлериниң Кануна гошан дәп-дессурларыны ве дүзгүнлерини халка өвредипдирлер.

Мат 15:1; Лук 11:39; Лук 20:27; Ёх 11:46.

Серет: Меҗлис; Саддукейлер. 1626-нҗы сахыпадакы сурата серет.

Финикия – Ортаер деңзиниң кенарындакы мейдана греклер Финикия дийип ат берипдирлер. Хәзирки вагтда бу ер Ливаның бир бөлегидир. Сур ве Сидон онуң иң ваҗып шәхерлери болупдыр, оларың халкы мешхур деңизчилер ве сөвдагәрлер болупдыр.

Рес 11:19; 15:3; 21:2.

Г

Г

1. Гала дервезелери
2. Галла байрамы
3. Галла садакасы
4. Ган
5. Гиргашлар
6. Гитит
7. Гомора
8. Гөгүң Шалыгы
9. Гөк
10. Гөргүр
11. Гөрнүш
12. Греклер
13. Гурбанлык сыпасы
14. Гурбанлыклар
15. Гурсакча
16. Гүнә гурбанлыгы
17. Гүнәден сапланма гүни
18. Гырнак аял
19. Гызыл деңиз

Гала дервезелери – галаларың ве шәхерлериң төвереги гораг үчин диварлар билен өртүлипдир. Дервезелериң өңүндәки ачык мейдан адамлара душушмак үчин аматлы ер болупдыр, шейле хем бу ер хөкүм ыглан эдилйән, җемгыетчилик йыгнаклары гечирилйән ве сөвда-сатык эдилйән ер болупдыр.

Рут 4:1-11; 2Шам 19:8.

Галла байрамы – еврейлериң сененамасы боюнча үчүнҗи айың, ягны Сиван айының алтысына белленипдир. Бу томусда, Песах байрамындан соңра еди хепде геченсоң белленипдир. Шол еди хепдәниң довамында хасыл йыгналыпдыр, арпадан башлап, бугдая ченли йыгналыпдыр. Шол гүн ысрайыл халкы Худайың хасыла берен берекеди үчин той эдип, хер дүрли садакалар гетирипдир. Исаның дөврүнде бу байрам Эллинҗи гүн байрамы хөкмүнде мешхур болупдыр.

Лев 23:15-21; Кан 16:9-12.

Серет: Эллинҗи гүн байрамы; Песах байрамы.

Галла садакасы – бу садака көпленч хасыл үчин миннетдарлык билдирилип, Худая ве руханылара совгат хөкмүнде берлипдир. Бу садака чиг я-да бишен галла болупдыр, я-да олар галланы үвәп, уны яг ве якымлы ыслы затлар билен гарып, ондан бир затлар биширип гетирипдирлер.

Мср 40:29; Лев 2:1-16; 6:14-17; 23:9.

Ган – Төвратда ган гаты мөхүм зат хасапланяр. Ган диңе Худая дегишли болан дурмуш габы хасапланылды, шонуң үчин кимдир бири өлдүрилсе, шол ган акан топрак харам сайылды. Хайван өлдүриленде, онуң ганыны ере акдырыпдырлар. Хич киме ол гандан ичмәге я-да нахар тайярламага ругсат эдилмәндир. Гурбанлыклар хөдүрлененде, малларың ганы адамлары ве гурбанлык сыпаларыны мукаддес этмек үчин уланылыпдыр.

Гчк 4:10; 9:4; 37:26; Мср 29:21; Лев 1:5; 16:18-19; 17:10-11.

Гиргашлар – Ысрайыл халкы Кенган юрдуны эелемезден өң, ол ерде яшан халкларың бири

Гчк 15:21.

Серет: Кенган.

Гитит – манысы белли дәл. Саз гуралларының бир гөрнүши болмагы әхтимал.

Зеб 8:1: 80:1; 83:1.

Гомора – Өли деңзиң демиргазыгындакы Иордан җүлгесинде ерлешйән бир шәхер. Халкының эден писликлери себәпли Гомора Содом шәхери билен бирликде Худай тарапындан вейран эдилди.

Гчк 19; Иса 1:9; Ер 23:14; Мат 10:15.

Гөгүң Шалыгы –

Серет: Худайың Шалыгы.

Гөк – бу асмандан-да ёкарда болуп, Худайың ве Онуң перишделериниң яшаян ерини аңлатмак үчин уланылыпдыр. Тәзе Әхтде Исаның гөкден гелендиги ве өлүмден диреленден соң, ене гөге гөтерилендиги, шейле хем Хөкүм гүни Онуң ене гелҗекдиги айдыляр. Ким Иса ынанян болса, Онуң билен биле гөге гөтерилер. Аянлык китабында тәзе гөгүң ве тәзе ериң шекили суратландырыляр.

Гчк 1:30; 21:17; Еш 5:14; 1Пат 8:27,30; Зеб 52:3; Мар 11:25; Ёх 6:41-51; 2Кор 5:1,2; Фил 3:14,20; 1Сал 4:16; 2Сал 1:7-8; Айн 21:1-4.

Гөргүр –

Серет: Пыгамбер.

Гөрнүш – кимдир бирине башгалара етирмек үчин берилйән хабар. Худайдан гелен гөрнүшлер Көне Әхтде, эсасан хем Пыгамберлик китапларында беян эдилйәр. «Гөрнүш» ве «аянлык» сөзлериниң манысы бири-бирине өрән якын.

Чөл 12:6; Рес 10:9-16.

Серет: Аянлык; Пыгамбер.

Греклер – Исгендер Зүлкарнейниң ве онуң гошунының басып алан чәклеринде яшаян халкларың хеммеси диен ялы грек медениетини ве дилини кабул эдипдирлер. Шонуң үчин-де, Иса Месихиң дөврүнде яшан яхудылар арамей дилинде дәл-де, грек дилинде гүрлешйәрдилер. Грек медениети оларың дүнйәгарайшына ве пикирлерине гүйчли тәсирини етирйәрди. Шоңа гөрә-де, Тәзе Әхтиң китаплары грек дилинде языландыр.

Гурбанлык сыпасы –

Серет: Сыпа.

Гурбанлыклар – Көне Әхтде беян эдилен эсасы гурбанлыклар шулардыр: Якма гурбанлыгы; Саламатлык гурбанлыгы; Гүнә гурбанлыгы; Язык гурбанлыгы. Гурбанлыклар барадакы маглуматлары бу сөзлүкде оларың херсиниң адының ашагындан окап билерсиңиз.

Гурсакча – бу баш руханы тарапындан гейлип, эфодың үстүнден багланыпдыр. Гурсакчаның йүзүне Ысрайылың он ики тиресиниң хер бири үчин он ики саны гымматбаха даш тикилипдир. Онуң ичинде кераматлы сайылан ики зат, Урым ве Туммым болупдыр.

Мср 28:4-30

Серет: Эфот; Урым ве Туммым.

Гүнә гурбанлыгы – бир адам я-да тутуш халк Реббиң берен буйрукларыны төтәнден бозанда, шу гурбанлык аркалы руханы олары гүнәлеринден саплапдыр.

Лев 4:2-35.

Гүнәден сапланма гүни – бу еврейлериң сененамасы боюнча единҗи айың, ягны Тишри айының (муңа Этаным айы хем дийлипдир) онуна белленилипдир. Бу Сурнай байрамындан соң гүйзде болупдыр. Шол гүн адамлар ишлемән, дынч алыпдырлар ве агыз бекләпдирлер. Руханылар өзлерини ве халкы эден гүнәлеринден сапламак үчин, шейле хем Мукаддес чадыры ве гурбанлык сыпасыны тәмизлемек үчин белленилен гурбанлыклары хөдүрләпдирлер. Бу йылың довамында иң мөхүм байрам болупдыр.

Лев 16.

Гырнак аял – бу гырнак я-да есир алнан аял болупдыр. Онуң машгалада дереҗеси хемишелик экен, белли бир хукугы болупдыр, эмма хоҗайынының аялы билен деңхукуклы болмандыр.

Гчк 22:24; 2Шам 5:13; 1Пат 11:3.

Гызыл деңиз – Көне Әхтде бу ат Гызыл деңиз дийлип терҗиме эдилйәр, ол сөзме-сөз «Ям суф» болуп, «Гамыш деңзи» диймеги аңладяр. Кәбир алымлар «Ям суф» Мүсүр билен Ысрайылың арасында ерлешйән бир айлагы аңладяр дийип пикир эдйәрлер.

Мср 10:19.

Х

Х

1. Хача чүйлемек
2. Халасгәр
3. Хантагта
4. Хасыл байрамы
5. Хеләкчилик ери
6. Хепдәниң биринҗи гүни
7. Хермон дагы
8. Хетлер
9. Хигаён
10. Хирод
11. Хивилер
12. Хореп
13. Хорылар
14. Хоссар
15. Хош хабар
16. Хошбой ыслы гамыш
17. Хошея пыгамбер
18. Хов эне
19. Хөдүр чөреги
20. Худай
21. Худайың Гузусы
22. Худайың Оглы
23. Худайың Шалыгы
24. Хызмат этмек

Хача чүйлемек – Рим империясында элхенч җенаят эденлери хача чүйләп, олара өлүм җезасыны бермеклик адат болупдыр. Ол ерде эсгерлер ол адамы хача чүйләпдирлер я-да йүп билен хача баглапдырлар. Соңра хачы дикләпдирлер ве ол адам деми гутарып өлйәнчә, шол хачда дурупдыр. Хачда чүйленип өлдүрилмек улы масгарачылык хасапланыпдыр.

Мат 27; Мар 15; Лук 23; Ёх 19.

Халасгәр – Көне Әхтде Худай Халасгәрдир, себәби Ол Өз халкыны душманларындан халас этди. Пыгамберлери аркалы геплемек билен, Худай Өзүни Халасгәр дийип атландыряр. Еврейче «Ешува» диен ат «Реб – Халасгәр» диймеги аңладяр. Ешува ве Иса диен ики адың еврейче язылышы «Ехошува» диен сөзден гелип чыкяр. Юсуба гөрнен перишде Исаның Өз халкыны гүнәлеринден халас этҗекдигини хабар берйәр. Исаның доглан гиҗеси Җебрайыл перишде «Сизиң үчин Халасгәр догулды» дийип җар эдйәр.

Иша 43:3; Мат 1:21; Лук 2:11.

Хантагта – Реббе хөдүр эдилен чөреклери гоймак үчин йөрите ясалан тагта. Хантагта агачдан ясалып, сап алтына гапланыпдыр. Ол Мукаддес чадырың ичинде, соңрак Иерусалимдәки ыбадатханада гойлупдыр.

Мср 25:23-30, 26:35.

Серет: Хөдүр чөреги.

Хасыл байрамы – бу еврейлериң сененамасы боюнча единҗи айда, ягны Тишри айында (муңа Этаным айы хем дийлипдир) эдил Гүнәден сапланма гүнүниң ыз яны белленипдир. Тишри айы гүйз паслында болупдыр. Бу Чатма байрамының бир бөлеги болуп, Көне Әхтде ики гезек габат гелйәр.

Мср 23:16; 34:22.

Серет: Чатма байрамы.

Хеләкчилик ери –

Серет: Өлүлер дүнйәси.

Эйп 26:6; 28:22; 31:12; Зеб 87:12.

Хепдәниң биринҗи гүни – бу еврейлериң сененамасы боюнча екшенбе гүни.

Хермон дагы – Ысрайыл топрагында иң бейик даг болуп, юрдуң демиргазыгында ерлешипдир.

Хетлер – Ысрайыл халкы Кенган юрдуны эелемезден өң, ол ерде яшан халкларың бири. Б. э. өң 1200‑нҗи йылда оларың улы империясы болупдыр, хәзирки Түркийәниң бир бөлеги болупдыр.

Серет: Кенган.

Гчк 10:15.

Хигаён – бу саз гуралының бир гөрнүши.

Зеб 9:17.

Хирод – Тәзе Әхтде Хирод дийлип атландырылян дөрт адам бар:

1. Иса доглан вагты Яхуданың патышасы болан, Бейик Хирод дийлип атландырылан патыша. Иса бәбеккә Оны өлдүрмәге сынанышан хем шолды (Мат 2:1-22; Лук 1:5).

2. Иса вагыз эден ве гудратлар гөркезен дөври Җелиледе патыша болан Хирод Антип. Доганының аялы Хиродия өйленен ве Яхя чүмдүриҗиниң келлесини чапмагы буйран хем шолды. Яхудылар Исаны хача чүйлемезден өң, шу Хирод тарапындан тутуп гетирйәрлер. (Мар 6:14-29; Лук 23:6-12).

3. Патыша Хирод Агрип биринҗи, ирки йыгнакда Исаның ызына эеренлери ызарлан адам. Ол Яхяның доганы Якубы өлдүрдйәр (Рес 12:1-23).

4. Патыша Хирод Агрип Икинҗи, Павлус император тарапындан хөкүм эдилмеги үчин Риме иберилмезден өң, оны өз ягдайы билен танышдыряр (Рес 25:13–26:2; 26:19, 27-32).

Хивилер – Ысрайыл халкы эелемезден өң, Кенганда яшан халкларың бири. Олар юрдуң меркезинде яшапдырлар.

Гчк 10:17; Мср 3:17; 13:5.

Серет: Кенган.

Хореп –

Серет: Синай.

Хорылар – Ысрайыл халкы эелемезден өң, Кенганда яшан халкларың бири.

Гчк 14:6; 36:20-30; Кан 2:21-22.

Серет: Кенган.

Хоссар – гадымы Ысрайылда хоссарың дүрли җогапкәрчилиги болупдыр. Онуң гарындашы өлдүриленде, гандардан хун алыпдыр. Машгалада мирас галар ялы, оңа сатылан эмләги ызына сатын алмага ругсат эдилипдир.

Чөл 35:12-27; Рут 4:1-8; Эйп 19:25;

Хош хабар – Тәзе Әхтде бу сөз Исаның өлүми ве Онуң өлүмден дирелмеги аркалы Худайың Шалыгының беркарар боландыгы, Оңа ынанянларың халас эдилендиги барадакы хабар.

Мат 4:23; Мар 1:15; Рим 1:16; 1Кор 15:1-11; Гал 1:11.

Хошбой ыслы гамыш – атырлар ве яглар алмак үчин уланылан гамшың бир гөрнүши.

Мср 30:23; Наг 4:14; Иша 43:24; Йрм 6:20; Эзк 27:19.

Хошея пыгамбер –

Серет: Хош 1; Рим 9:25.

Хов эне – Хов әхли адамзадың энеси болупдыр, онуң ады еврейче «яшайыш» диймеги аңладыпдыр.

Гчк 3:20.

Хөдүр чөреги – чадырда, соңра ыбадатханада хантагтаның үстүнде гойлан он ики саны петир чөреги. Чөреклер хантагтада бир хепделәп галдырылыпдыр. Соңра тәзе он ики чөрек билен чалшырылыпдыр. Хантагтадан айрылан бу чөреклери диңе руханылара иймәге ругсат эдилипдир.

Лев 24:5-9; 1Шам 21:4

Серет: Мукаддес отаг.

Худай – гөги ве ери, ягны тутуш әлем-җаханы ярадан Худайдыр. Худай башга-да энчеме атлар билен атландырылыпдыр, эмма оларың хеммеси шол бир Худайы аңладыпдыр: Реб, Бейик Худай, Хөкмүрован Реб, Мукаддес.

Серет: Реб.

Худайың Гузусы – Яхя чүмдүриҗи Иса Месихи Худайың Гузусы дийип атландыряр. Яхудыларың урп-адатларына гөрә, Худай оларың гүнәлерини багышламагы үчин, олар җанлы союп, Худая гурбанлык берипдирлер. Бу гурбанлык аркалы олар Худайың назарында пәк сайылыпдыр. Яхя, белки, бу гурбанлыгы гөз өңүнде тутуп, Исаны шейле атландырандыр. Белки-де, Оны Песах гузусы өйдүп пикир эдендир. Песах байрамында ысрайыллар җанлы союп, өзлериниң новбахар огулларының шол җанлының ганы аркалы өлүм перишдесиниң элинден халас боландыкларыны ятлапдырлар. Аянлык китабының 5‑нҗи бабында беян эдилен гөрнүшде Месих Гузы хөкмүнде суратландырыляр.

Ёх 1:29, 36; Лев 4:32; Мср 12:21-27.

Серет: Гүнә гурбанлыгы; Песах байрамы.

Худайың Оглы – Көне Әхтде «Худайың Оглы» патышалар үчин, иң мөхүм патыша болан Давут пыгамбер үчин уланылыпдыр. Реб Давудың оглуның хемишелик шалык сүрҗекдигини ве Худай билен ата-огул гатнашыгының болҗакдыгыны сөз берйәр. Бу огул яхудылар тарапындан Месих дийлип атландырылыпдыр. Шейлеликде, Тәзе Әхтде бу атлар, ягны Худайың Оглы ве Месих, икиси хем диңе Иса үчин уланыляр. Буларың икиси хем Худайың Шалыгыны беркарар этмек үчин Худай тарапындан Сайланып-сечилен диймеги аңладяр, Худай билен Исаның деңхукуклы гатнашыгы бар.

Серет: Месих.

Худайың Шалыгы – Матта тарапындан Худайың Шалыгына «Гөгүң Шалыгы» хем дийилйәр. Иса Месих бу дүнйә геленде, адамларың Худай билен тәзе арагатнашыкда яшамагына ёл ачмак аркалы Худайың Шалыгыны беркарар этди. Худайың Шалыгының адамлары Иса ынанян ве табын болян адамларды. Иса Месих доланып геленде, Худайың Шалыгы долы тамам болар ве бу әхли адамлара айдың аян болар.

Мат 19:24; Лук 13:29; Ёх 3:3-5; Рим 14:17.

Хызмат этмек – Мукаддес Китапда бу сөз диңе бир хоҗайынларына хызмат эдйән адамлары дәл-де, эйсем Худая хызмат эдйән Онуң адамларыны хем аңладыпдыр. Иса ынанянлар Хош Хабары вагыз эдип ве бейлеки месихилере ягшылык эдип, оларың мәтәчликлерине көмек этмек билен Оңа хызмат эдйәрлер.

Чөл 16:8-9; Кан 6:13; Еш 23:7,16; 24:24.

Серет: Сежде этмек.

И

И

1. Иблис
2. Ичги садакасы
3. Ички гала
4. Император
5. Инҗил
6. Иң мукаддес отаг
7. Иордан дерясы
8. Иса
9. Ишая пыгамбер
10. Иерусалим

Иблис –

Серет: Шейтан.

Ичги садакасы – гурбанлык сыпасының үстүне шерап, кәте яг гуймак билен Худая хөдүр эдилипдир.

Гчк 35:14; Лев 23:13.

Ички гала – диварлар билен өртүлен галаның ичиндәки беркитме. Бу шәхериң иң бейик ери болупдыр.

1Пат 16:18; 2Пат 15:25; Ер 30:18.

Император – Рим империясының патышасы. Тәзе Әхтде үч император ятланяр:

1. Император Август, ол Октавиян дийлип хем атландырылярды (б. э. өң 27‑нҗи йылдан б. э. 14‑нҗи йылына ченли). Иса догланда, ол императорды (Лук 2:1).

2. Император Тибериюс (б. э. 14-37 йй). Иса вагыз эден ве өлүп-дирелен дөври ол императорды (Лук 3:1; Ёха 19:12).

3. Император Клавдий (б. э. 41-54 йй). Ол яхудылары Римден ковуп чыкарды (Рес 18:1-4).

Инҗил – Тәзе Әхт.

Иң мукаддес отаг – Мукаддес чадырың иң ички отагы, соңрак бу ыбадатханада Әхт сандыгының сакланан ери болупдыр. («Мукаддес чадыр» ве «Ыбадатхана» сөзлериниң ашагында берлен суратлара середиң.) Сүлейманың гуран ыбадатханасында бу ички отаг дийлип атландырылды ве ол ерде керупларың шекили хем болупдыр. Ички отаг дашкы отагдан улы туты аркалы бөлүнипдир. Кануна гөрә, диңе баш рухана ички отага гирмәге ругсат берлипдир, ол хем диңе йылда бир гезек, Гүнәден сапланма гүни гирип билипдир.

Мср 26:33; Лев 16:1-2; 1Пат 6:16-30.

1628‑нҗи сахыпадакы сурата серет.

Серет: Гүнәден сапланма гүни; Керуп; Мукаддес отаг; Мукаддес өй; Туты; Ыбадатхана.

Иордан дерясы – Җелиле көли билен Өли деңзиң арасындан акян деря. Гүндогарда Ысрайыл юрдуның арачәги хөкмүнде уланылыпдыр. Ысрайыллар Кенгана гирмезден өң бу дерядан гечипдирлер.

Еш 2:1.

Карта серет

Серет: Җелиле.

Иса – Исаның еврейче ады «Ешува» болуп, ол «Реб халас эдйәр» диймеги аңладяр. I асырда бу ат яхудылар үчин йөргүнли ат болупдыр.

Ишая пыгамбер – Ишая пыгамбер Яхуда патышалары Узыяның, Ётамың, Ахазың ве Хизкияның дөврүнде пыгамберлик эдипдир. Ол б. э. өң VIII асырда яшап гечди. Ишая билимли адам болупдыр, ол патышаның маслахатчысы хөкмүнде өмрүни Иерусалимде гечирипдир. Бу дөвүрде Ысрайыл патышалыгы Ассырия империясы тарапындан басылып алнып, Яхуда патышалыгы болса хемише ховп астында болупдыр. Ишаяның пыгамберликлериниң аглабасы Худайың Өз халкыны халас эдйәндиги барададыр, эмма шол бир вагтың өзүнде ол ысрайыллара пислик эдйәнлери, адалатсызлары ве бута чокунянлары Худайың хөкүм этҗекдигини дуйдурыпдыр. Ишая даш-төверегинде болуп гечйән вакалара дегишли гөрнүшлер гөрүпдир, шейле хем ол гелҗекде болҗак затлары гөрнүш аркалы өңден гөрүпдир, эсасан хем эҗир чекмек билен Худайың халкыны халас этҗек Гул барадакы гөрнүши гөрүпдир. Тәзе Әхтде бу пыгамберликлер Иса Месихде амала ашмак билен айдың әшгәр боляр.

2Пат 19-20; Иша 1, 6; Мат 4:14; 8:17; 12:17; Ёх 12:38-41; Рес 8:28-35.

Иерусалим – Иерусалим Давут пыгамбер билен Сүлейман пыгамбериң хөкүмдарлык эден дөврүнде Ысрайылың пайтагты болупдыр. Сүлейманың өлүминден соңра бу Яхуда патышалыгының пайтагты болупдыр. Бу шәхер Сион ады билен хем тутулыпдыр.

2Шам 5:6-15; 2ЙЙ 9:25; 2ЙЙ 11:5-17; Зеб 68:36.

Җ

Җ

1. Җебрайыл перишде
2. Җелиле
3. Җеннет
4. Җул гейинмек

Җебрайыл перишде – адамзада Худайың хабарыны гетирйән перишде. Көне Әхтде ол Даныел пыгамбере гөрнүп, оңа Худайдан гелен гөрнүшлери дүшүндирйәр. Тәзе Әхтде ол Зекаря гөрнүп, Яхяның догулҗакдыгыны, шейле-де Меръеме гөрнүп, Иса Месихиң догулҗакдыгыны хабар берйәр.

Дан 8:14-19; 9:19-21; Лук 1:19,26.

Җелиле – Ысрайыл юрдуның демиргазык этрабы.

Мат 2:22; Иша 9:1.

Җеннет – грекче бу сөз «овадан баг» диймеги аңладяр. Тәзе Әхтде бу сөз Иса ынанянларың өлүмден соң гидйән аҗайып ерини аңладяр.

Лук 23:43; Айн 2:7.

Җул гейинмек – гадымы Ысрайылда адамлар эден гүнәсине тоба эдйәндиклерини гөркезенлеринде я-да кимдир бириниң ясыны тутанларында, җул гейнипдирлер ве күлүң үстүнде отурыпдырлар я-да депелеринден күл сепеләпдирлер. Умуман бу гам-гуссаны гөркезмек үчин уланылыпдыр.

2Шам 3:31; Нех 9:1; Мат 11:21.

К

К

1. Канун
2. Канун китабы
3. Кемош
4. Кенган
5. Кенганлар
6. Керуп
7. Кесетлер
8. Кейнлер
9. Кәкилик оты
10. Көне Әхт
11. Күл үстүнде отурмак

Канун – Төврадың бәш китабы: муңа сежде, мукаддес өй, байрамлар, гурбанлыклар ве садакалар дегишли болуп, иң эсасы хем Худайың халкы хөкмүнде ысрайылларың нәхили яшамалыдыкларына дегишли Худайың берен канунларындан ыбарат. Бу көпленч Мусаның кануны (Еш 8:29) я-да Мукаддес канун (Мат 23:23) дийлип атландырылыпдыр. Кануның эсасы бөлеги Он табшырыкдыр (Мср 20:1-17; Кан 5:6-21).

Серет: Канун китабы; Төврат.

Канун китабы – муңа Реббиң берен канунларындан ыбарат болан Канун таглыматы китабының бир бөлеги я-да Төврадың бәш китабы дегишлидир.

Кан 30:9-10; Еш 1:8; Гал 3:10.

Серет: Төврат.

Кемош – Мовапларың худайы.

1Пат 11:7, 33; Йрм 48:13,46.

Серет: Моваплар.

Кенган – Нухуң агтыкларының бириниң ады. Онуң несиллери болан кенганлар Ортаер деңзи билен Иордан дерясының аралыгында орнашыпдырлар, шонуң үчин ол ере Кенган ады берлипдир. Соңра олар ысрайыллар тарапындан басылып алныпдыр.

Гчк 9:18; 12:5; Мср 6:4; Еш 5:12.

Кенганлар – кенганың илаты гарышык болуп, финикиялылара якын болупдыр. Кәвагт бу сөз ол ерде яшан әхли тирелери аңладып, умумы уланылыпдыр, кәте диңе бир тирәни гөркезмек үчин уланылыпдыр. Соңра олар Кенганы басып алан ысрайыллар тарапындан өлдүрилипдир, дири галанлары-да ковлуп чыкарылыпдыр.

Гчк 12:6; 15:18-21; Еш 16:10.

Керуп – ганатлы перишделер. Олар Эрем багында яшайыш дарагтыны горапдырлар. Эзекиел (ягны Кифл) пыгамбериң гөрен гөрнүшинде керуплар Худайың тагтының депесинде ерлешипдир. Әхт сандыгының үстүнде ганатларыны гапагың үстүне яйып отуран ики саны керубың алтындан ясалан кешби бар.

Гчк 3:24; Мср 25:18-22.

Серет: Әхт сандыгы; Перишде; Серафлар.

Кесетлер – илки Месопотамиядакы дүзлүкде, соңра Бабыл шәхеринде яшан тире. Кесетлер ол ердәки яшан тирелериниң арасында иң гүйчли тире болупдыр ве шонуң үчин оларың ады көпленч тутуш бабыллылары аңлатмак үчин уланылыпдыр.

Эзр 5:12; Иша 47:1.

Серет: Бабыл.

Кейнлер – Ысрайыл халкы эелемезден өң, Кенган юрдунда яшан халкларың бири.

Гчк 15:19; 4:11; 1Шам 15:6; 27:10; 1ЙЙ 2:55.

Серет: Кенган.

Кәкилик оты – якымлы ыслы өсүмлик. Руханы бир богдак кәкилик отуны сува я-да гана батырып, тәмизлемек үчин адамларың я-да бейлеки затларың үстүне сепипдир.

Лев 14:4,6; Зеб 50:9.

Серет: Мурдар; Тәмиз.

Көне Әхт – ол Төвратдан, Зебурдан, Тарыхы, Даналык ве Пыгамберлик китапларындан ыбарат. Бу китаплар Иса Месих гелмезден өң язылыпдыр, оларың кәбиринде Онуң гелҗекдиги барадакы пыгамберликлер бар.

Серет: Пыгамберлик этмек; Тәзе Әхт; Төврат; Зебур.

Күл үстүнде отурмак –

Серет: Җул гейинмек.

Л

Л

1. Ладан
2. Левилер
3. Лира
4. Ливан
5. Ливятан
6. Лолы
7. Лут

Ладан – гырымсы агаҗың гүр япрагындан чыкян шире. Шире гатаяр ве якымлы ыслы шепбик хөкмүнде сатыляр, оны оврадып, ондан дерман ясаярлар.

Гчк 37:25; 43:11.

Левилер – Левилер Якубың оглы Левиниң несиллеридир. Леви тиреси үч уруга бөлүнипдир: Гершоның, Кохадың ве Мерарының несиллери. Мусаның дөврүнде Худай леви тиресинден болан Харун пыгамбериң несиллерини руханылыга сайлапдыр; бейлеки левилериң әхлисини Мукаддес чадырда хызмат эдип, руханылара көмеклешмәге белләпдир. Диңе шу тирәниң өзбашдак мүлк ери болмандыр, себәби оларың везипеси Мукаддес чадырда, соңра ыбадатханада хызмат этмек болупдыр. Шонуң үчин булара мүлк ер бейлеки тирелерден бөлүнип берлипдир.

Мср 6:25; 38:21; Лев 25:32ф; Чөл 3:6.

Серет: Руханы.

Лира – Ысрайылда ве онуң даш-төверегиндәки үлкелерде уланылан киришли саз гуралы. Ол улы гөврүмли арфа меңзеш болупдыр.

Гчк 4:21; 1Шам 16:15-23; Зеб 70:22.

1624-нҗи сахыпадакы сурата серет.

Ливан – Ысрайылың демиргазык арачәгинде ерлешйән даглык юрт, ол кедр токайлыгы билен мешхур болупдыр. Сүлейман патыша Иерусалимде көшгүни ве ыбадатхананы Ливаның кедр хем бейлеки агачларындан гурупдыр.

1Пат 5:6-10; Эзр 3:7; Иша 60:13.

Ливятан –

Серет: Аждарха.

Лолы – газанч үчин тенини сатян аял.

Сүл 9:3; Хош 4:14; Як 2:25; 1Кор 6:15,16.

Лут – Ыбрайым пыгамбериң доганының оглы. Ол овнуклы-ирили маллары ве чадырлары билен Содом галасының төверегиндәки дереде месген тутупдыр. Соңра Реб Содом билен Гомора шәхерлериниң икисини вейран эдипдир, йөне перишделер Луты машгаласы билен биле халас эдипдирлер. Лут мовапларың ве аммонларың атасыды, соңра онуң несиллери Ысрайылың душманы болупдырлар.

Гчк 12:4–14:16; 19:1-36; 2Пет 2:7,8.

М

М

1. Мадай
2. Манна
3. Маскил
4. Меҗлис
5. Меръем
6. Месх ягы
7. Месих
8. Месопотамия
9. Мейлетин садака
10. Мезмур
11. Мәликсадык
12. Мидянлар
13. Микайыл
14. Миктам
15. Миллетлер
16. Милло
17. Мирас
18. Молек
19. Моваплар
20. Мукаддес
21. Мукаддес чадыр
22. Мукаддес чөрек
23. Мукаддес даг
24. Мукаддес отаг
25. Мукаддес өй
26. Мукаддес Рух
27. Мурдар
28. Муса пыгамбер
29. Мут лабен
30. Мүр
31. Мүрзе

Мадай – хәзирки гүнбатар-демиргазык Эйранда ерлешйән гүйчли патышалык. Парс империясында мадайлар парслар билен биле бир патышалыкда гуллук эдипдирлер. Шонуң үчин оларың канунларына «Медес ве парс канунлары» дийлипдир.

2Пат 17:6; Эст 1:19; Дан 6:8,12,15; Рес 2:9.

Серет: Парс империясы.

Манна – Ысрайыллар Синай чөлүнде азашып йөркәлер, Худай тарапындан асмандан яган иймит.

Мср 16:31-35; Чөл 11:6; Зеб 77:24; Ёх 6:31-58.

Маскил – Зебур китабында бир айдымың гөрнүши. Олар бирнәче максатлар үчин язылыпдыр: гудратлы ишлери үчин Худайы шөхратландырмак; халкың бетбагтчылыгына я-да шахсы гынанҗына яс тутмак; шейле хем алкыш айтмак ве ялбармак үчин.

Зеб 31; 41; 52; 89; 142.

Серет: Мезмур; Зебур.

Меҗлис – Мукаддес Китапда бирнәче меҗлис агзалып гечилйәр. Оларың икиси иң мөхүмидир:

1. Худайың меҗлиси.

2. Яхудыларың меҗлиси. Худайың меҗлисине перишделер ве гөгүң башга ылахы барлыклары йыгнанярлар. Яхудыларың меҗлисине иң мөхүм яхуды адамларындан етмиш бириси дегишли болупдыр. Оларың арасында фарисейлер ве саддукейлер болуп, Баш руханы меҗлисе баштутанлык эдипдир. Римлилериң хөкүмдарлыгы астында меҗлисиң раят ве җенаят ишлерине гарамага ыгтыяры болупдыр, йөне хич кими хөкүм этмәге хукугы болмандыр.

Эйп 15:8; Зеб 81:1; 88:6: Мар 14:53-65; Рес 4:1-22.

Меръем – Тәзе Әхтде Меръем атлы бирнәче аял бар:

1. Исаның эҗеси Меръем.

2. Магдалалы Меръем. Иса Магдалалы Меръемден еди саны эрбет рухы чыкарды ве Меръем Исаның ызына эериҗилериң бири болды (Мат 27:55-56; Мар 16:9; Лук 8:2; Ёх 20:1-2; 11-18 ве бейлеки бөлеклер).

3. Бейтаниядакы Меръем. Ол Марта билен Лазарың доганыды. Ол Исаның аягуҗунда отурып, Онуң өвүтлерини диңледи (Лук 10:38-42; Ёх 11:1-5; 12:1-7).

4. Якуп билен Юсубың эҗеси Меръем. Бу Меръем Клеопасың аялы Меръем болмагы ахмал, йөне бу анык дәл (Мат 27:56; Мар 15:40; 16:1; Лук 24:10).

5. Ёханнаның (оңа Марк хем дийипдирлер) эҗеси Меръем. Бу Меръемиң Иерусалимде өйи болупдыр ве Иса шәгиртлери билен ол ерде душушыпдыр (Рес 12:12).

Месх ягы – кимдир бириниң Реббе багыш эдилендигиниң я-да мукаддес эдилендигиниң нышаны хөкмүнде онуң депесине яг гуйлупдыр я-да сепилипдир.

Мср 25:6.

Серет: Яг гуймак, Месих. 1628-нҗи сахыпадакы сурата серет.

Месих – бу ат «депесинден яг гуйлан адамы» аңладыпдыр. Көне Әхтде кимдир бириниң депесинден яг гуймак онуң руханы я-да патыша хөкмүнде Худай тарапындан айратын сайланандыгының нышаны болупдыр. Месих диен ат яхудылар тарапындан уланылып башланыпдыр ве олар муны Худайың олара ибермеги вада берен Патышасының ады үчин уланыпдырлар. Бу Патыша хемишелик хөкүм сүрмелиди ве Ысрайылы душманларындан халас этмелиди. Иса ынанянлар ве Оңа эерйәнлер Исаның Месихдигине, Онуң әхли адамлары халас эдип, Худайың Шалыгыны беркарар этмек үчин Худай тарапындан сайланып иберилендигине ынанярлар. Грекче Месих сөзи «Христос» диймекдир.

Мат 1:1; Мар 8: 27-29; Лук 2:11; Ёх 20:31; Рес 18:28.

Серет: Худайың оглы; Яг гуймак.

Месопотамия – гадымы дөвүрде Евфрат дерясының гүнбатарындан Тигрис дерясының гүндогарына ченли болан аралык Месопотамия дийлип атландырылыпдыр. Бабыллылар ве ассыриялылар билен бирликде көп гадымы медениетлер бу ерде башланыпдыр.

Гчк 24:10; 25:20; Рес 2:9; 7:2.

Мейлетин садака – бу дүрли себәплер үчин Худая гетирилен дүрли гөрнүшли садакалар болупдыр. Меселем, адамлар мейлетин яг, якымлы ыслы түтетги, гейим-геҗим, агач, күмүш ве Мукаддес чадырың гурлушыгы үчин бейлеки затлары гетирипдирлер (Мср 35:20-29). Эмма шахсы себәплер үчин гурбанлык я-да садака ислендик гөрнүшде мейлетин берипдирлер.

Мср 35:29; 36:3; Лев 7:16.

Мезмур – Зебур китабында айдымың бир гөрнүши. Бирнәче максатлар үчин: Худайы шөхратландырмак үчин, халкың бетбагтчылыгына я-да шахсы эҗир чекмелерине яс тутмак үчин, патышаны беллемек, Худая миннетдарлык билдирмек, ыбадатхана баряркаң шатланып айдым айтмак; Худая ялбарып дога-дилег этмек үчин язылан айдымлардыр. Бу айдымлар Зебур китабында топланандыр. Исаның ызына эерйәнлер бир ере үйшенлеринде, мезмур айдыпдырлар.

Зеб 5:1; 18:1; Эфе 5:19; Кол 3:16.

Серет: Зебур.

Мәликсадык – Иерусалимиң гадымы патышасы ве руханысы. Онуң ады «догрулык патышасы» диймеги аңладяр. Көне Әхтде Мәликсадык Ыбрайым пыгамбере душяр ве оңа пата берйәр (Гчк 14:17-20). 109-нҗы мезмурда Мәликсадык «мүдимилик руханы» дийлип атландырыляр ве Еврейлере хат китабының 5‑нҗи бабының 6-нҗы аядында Иса «Мәликсадык дереҗесиндәки» руханы хөкмүнде танышдырыляр. Иса Худайың сагында отурян мүдимилик Баш Руханыдыр ве Ол месихилер үчин төвелла эдйәр.

Мидянлар – Ыбрайым пыгамбериң оглы Мидяның несиллери (Гчк 25:1,2). Муса өмрүни Мидян юрдунда гечирипдир, Мидян Синай ярым адасының бир бөлеги болмагы ахмал. Сердарлар дөврүнде мидянлар ысрайылларың эсасы душманы болупдыр. «Мидянлар» ве «Ысмайыллар» диен сөзлер кәте чалшырылып уланылыпдыр (Гчк 37:25-29).

Гчк 25:1,2; 37:25-29.

Серет: Ысмайыл пыгамбер.

Микайыл – хер миллетиң өзүниң сердар перишдеси болупдыр диен пикир бар, оларың херекетлери өз миллети билен баглы болупдыр. Бу барада илкинҗи гезек Даныел пыгамбериң китабында парс ве грек сердарларының перишдеси, шейле хем Ысрайылың сердары Микайыл перишде барада айдыляр.

Дан 10:13,20; 12:1.

Миктам – Зебур китабында габат гелйән айдымың гөрнүши.

Зеб 15:1.

Миллетлер – Мукаддес Китапда бу адатча яхуды дәл миллетлери аңладыпдыр. Ысрайыл халкы Худай тарапындан Онуң халкы болмак үчин сайланыпдыр, эмма Худай әхли миллетлериң халкларының халас болмагыны ве оларың хем Өз халкы болмагыны исләпдир.

Лев 26:12; Эфе 2:11-13.

Милло – топрак билен долдурылан җайрык я-да бошлук ер. Кәте бу сөз галаның диварына чыкмак үчин гурлан япгыды аңладыпдыр.

2Шам 5:9.

Мирас – тутуш Кенган юрды Худай тарапындан ысрайыллара мүдимилик мирас хөкмүнде сөз берлипдир. Ешуваның дөврүнде ер биҗе боюнча Ысрайылың он ики тиресине пайланып берлипдир, шейлеликде, хер тирәниң өз ери болупдыр ве мирас хөкмүнде несилден несле гечипдир. Муңа гарамаздан, ысрайыл халкы Худайың Өз «мирасы» хөкмүнде суратландырылыпдыр. Ине, шонуң үчин Худай билен ысрайыл халкының арасындакы әхте гөрә, Ол диңе оларың Худайы болупдыр, олар болса Онуң халкы болупдыр. Ким Иса ынанян болса, онуң мирасы Худайың Шалыгыдыр ве бакы яшайышдыр.

Мср 32:13; Еш 13:6-8; Зеб 33:12; Як 2:5.

Молек – аммонларың эсасы худайы. Адамлар кәте өз чагаларыны Молек худайына гурбанлык бермек билен оңа сежде эдипдирлер. Худайың кануны бу адаты өрән язгарса-да, бир гезек хатда ысрайыл халкы-да Иерусалимиң голайындакы Хинном җүлгесинде огул-гызларыны Молек худайына хөдүр этди.

Лев 18:21; 20:2-5; 1Пат 11:7; Ер 32:35.

Моваплар – Ыбрайым пыгамбериң егени Лутуң несиллери. Олар Өли деңзиң гүндогарындакы Мовап юрдунда яшапдырлар. Моваплар өзлериниң эсасы худайы хөкмүнде Кемоша сежде эдипдирлер. Оларың геплешик дили еврей дилине дегишли болупдыр. Олар Ысрайылың душманы болупдырлар ве көпленч Ысрайылың пыгамберлери тарапындан паш эдилипдирлер. Муңа гарамаздан, Рут ак йүрекли моваплы аял болупдыр. Бабыллылар моваплары дерби-дагын эдипдирлер.

Иша 15-16; Ер 49; Зеп 2:8-11.

Мукаддес – Төвратда «мукаддес» адаты максатлар үчин дәл-де, Худайың максатлары үчин айры гойлан диймеги аңладяр. Бу руханылара я-да ысрайыл халкына, я-да Мукаддес чадыр ве гурбанлык сыпасы ялы затлара дегишлидир. Мукаддес эдилен адамлар я-да затлар пәк сакланылмалыды. Мукаддес Китапда мукаддес адамларың пәклигине оларың ахлак хәсиетлери хем дегишли болупдыр: «Өзүңизи чагыран Худайың мукаддес болшы ялы, сиз хем әхли эдйән ишлериңизде мукаддес болуң» (1Пет 1:15).

Мср 3:5; 16:23; 19:6; 25:8; Иша 6:3.

Мукаддес чадыр – Мукаддес чадыр Әхт сыпасыны ве ыбадат үчин бейлеки энҗамлары ерлешдирмек үчин гурлан чадырдыр. Тутуш гурлуша Мукаддес чадыр дийлипдир (1622‑нҗи ве 1628‑нҗи сахыпадакы суратлара серет). Мукаддес чадырың ичинде ики отаг болупдыр: мукаддес отаг ве иң мукаддес отаг. Чадыр гечиниң йүңүнден эдиленди ве онуң диварының ич тарапы овадан тутулар билен өртүленди. Онуң төвереги хаят билен гуршалып, дашына хаят айланыпдыр. Мукаддес чадыр билен онуң ховлусына Худайың мукаддес өйи дийлипдир. Ысрайыллар чарва адамлар болупдырлар, шонуң үчин олар гөченлеринде, чадыры сөкүп алып, өз янлары билен әкидипдирлер. Мукаддес чадыр Реббе йүз тутулян чадыр хөкмүнде хем белли болупдыр. Ховлуда Худая садакалар ве гурбанлыклар хөдүр этмек үчин гурбанлык сыпасы, шейле хем руханылар ювнар ялы сувдан долы бүрүнч леген дурупдыр. Өңки дөвүрдәки гөчме мукаддес чадыр Сүлейманың дөврүнде дашдан ве агачдан салнан ыбадатхана билен чалшырылыпдыр.

Мср 26:1-35

Серет: Иң мукаддес отаг; Мукаддес чадыр; Мукаддес өй; Реббе йүз тутулян чадыр; Ыбадатхана. 1622-нҗи сахыпадакы сурата серет.

Мукаддес чөрек –

Серет: Хөдүр чөреги.

Мукаддес даг – Иерусалимдәки даг, ол ерде ыбадатхана гурлупдыр ве сежде эдилипдир (адатча Сион дагы билен мешхур болупдыр).

Серет: Иерусалим; Сион.

Зеб 2:6; 14:1; 98:9; Иша 27:13; Ёл 2:1-2.

Мукаддес отаг – Мукаддес чадырдакы отаг, ол ерде руханылар Худайың хузурында өз хызматларыны ерине етирипдирлер. Мукаддес отагың ичинде якымлы ыслы гурбанлык сыпасы, чырадан, үстүнде хөдүр чөреклери болан хантагта барды. Бу отаг Иң мукаддес отагдан туты аркалы бөлүнипдир. Сүлейман чадыры ыбадатхана билен чалшанда, бу отаг дашкы отаг ады билен, Иң мукаддес отаг болса, ички отаг ады билен белли болупдыр.

Мср 26:30-34; 1Пат 6:14-18

Серет: Иң мукаддес отаг; Мукаддес чадыр; Мукаддес өй; Ыбадатхана.

Мукаддес өй – бу ат Мукаддес чадыра ве онуң хаядына, соңрак болса ыбадатхана дегишлидир. Ол ерде руханылар Худайың хузурында өз хызматларыны ерине етирипдирлер.

Мср 25:8; 36:1; Лев 19:30; 1ЙЙ 22:19; Зеб 23:3.

Мукаддес Рух – Худайың Рухы болуп, Ол дүнйәде гудрат аркалы херекет эдйәр. Көне Әхтде Худайың Рухы адамлара инип, олар пыгамберлик эдипдирлер. Тәзе Әхтде Иса ынанянларың хеммеси Мукаддес Рухы кабул эдйәрлер.

Эйп 33:4; 1Шам 19:20; Рим 8:15.

Серет: Рух.

Мурдар – гадымы Ысрайылда эгер адам дини тайдан тәмиз болмаса, ол мурдар хасапланыпдыр. Левилер ве Чөлде китапларында нәхили адамың мурдар хасапланяндыгы беян эдилендир. Ысрайыллар Мукаддес өйде борчларыны ерине етирмәге башланларында, Худай олара бу ери мурдар этмезлиги буюрды. Иса адамы хакыкатдан нәмәниң мурдар эдйәндигини, ягны йүрекден чыкян эрбет пикирлериң ве херекетлериң мурдар эдйәндигини өвредйәр.

Лев 15:31; Эзк 5:11; Мат 15:11.

Серет: Тәмиз.

Муса пыгамбер – Ысрайыллар Мүсүрде гулчулыкда боланларында, Муса пыгамбер олара баш болмак үчин Худай тарапындан чагырылан адам. Ол Мүсүр патышасындан ысрайылларың гидип, чөлде Реббе ыбадат этмеклери үчин ругсат бермегини сораяр. Йөне фараон мунуң билен Реб диңе Мүсүр топрагына биртопар бетбагтчылыклар индеренден соң ылалашяр. Муса халка энчеме йыллап чөлде ёлбашчылык эдйәр, эмма сөз берлен Кенган юрдуны диңе узакдан гөрүп билйәр. Мукаддес Китабың илкинҗи бәш китабы Төврат хөкмүнде белли болуп, эсасан, Муса тарапындан языландыр.

Мут лабен – бу сөзүң манысы барада алымлар җеделлешйәрлер. Онуң «Лабениң өлүми» диен маныны аңладян болмагы мүмкин ве ол мезмурың нәме үчин языландыгының себәбини гөркезйәр. Белки, ол мезмурың нәдип айдым эдип айдыландыгыны я-да нәхили саз гуралында чалнандыгыны гөркезендир.

Зеб 9:1.

Мүр – мүр өсүмлиги гүр тикенли ве шахалы гырымсы агачдыр. Якымлы ыслы түтетги онуң шахаларындан алыняр ве ол гуранда гатаяр. Ол өрән гымматбаха түтетги болуп, атыр ясамак үчин яг билен гарыляр ве җеседи җайламага тайярламак үчин уланыляр. Мүрүң тагамы аҗы болупдыр. Бу агырыны еңиллешдирйәр дийип хем ынаныпдырлар. Бу хәсиетлериң, белки, эсгерлериң оны шераба гарып, Иса берендиклери билен баглы болмагы хем ахмал (Мар 15:23).

Зеб 44:9; Сүл 7:17; Наг 5:5.

Мүрзе – мүрзәниң эсасы кәри ресминамаларың гөчүрмесини тайярламакдыр. Шейле хем олар хатлары, карарлары ве бейлеки ресминамалары языпдырлар, олар пайхаслы ве дүшүнҗели хасапланыпдыр. Мүрзелер язып билйәндиклери үчин, кәте малие язгыларыны хем саклапдырлар. Мүрзелер көпленч патыша билен якындан ишләнсоңлар, оларың кәбири ресминамаларың гөчүрмесини ерине етирмеклиги ве ёлбашчы болмаклыгы газаныпдыр. Исаның дөврүнде олар Төврат мугаллымлары хөкмүнде белли бир топары аңладыпдырлар.

2Пат 12:10; 25:9; Эст 8:9; Эзр 7:6,10,11,21; Ер 8:8.

Н

Н

1. Надан
2. Нард
3. Назыр
4. Нефиллер
5. Негеп чөли
6. Новбахар огул
7. Нух пыгамбер

Надан – Сүлейманың пәхимлери китабында надан адам барада көп гүррүң эдилйәр. Надан самсык дәл-де, эйсем Худайың халаян ёкары ахлак дурмушында яшамага пайхасы кемлик эдйән адамдыр.

Кан 32:6; Сүл 1:22; 7:7; 9:6.

Нард – нард өсүмлигиң сүммүли ве онуң көкүнден алынян ыслы ягы болупдыр. Нарддан ясалан хошбой ыслы яг өрән гыммат болупдыр, онуң бахасы бир йылың иш хакына барабар болупдыр.

Наг 1:11; Мар 14:3.

Назыр – назыр мукаддеслик дереҗесини алан хем-де сач-сакгалыны сырман, сачыны өсдүрип, шерап хем гүйчли ичгилери ичмекден сакланып, өзүни Реббе багыш этмеги вада берен адам болупдыр. Бир гудрат аркалы өзүниң я-да Шимшон ялы эҗесиниң вадасы аркалы адам назыр болупдыр. Соңы билен шейле адам өзүни Худая багыш этмек вадасы аркалы айратын дереҗә эе болупдыр.

13:5,7; 16:17 Амо 2:11.

Нефиллер – Нефиллер өрән узын ве гүйчли адамлар болупдырлар, олар Гелип чыкыш китабының 6-нҗы бабында ылахы барлыкларың ве ынсан гызларының несиллери хөкмүнде ятланып гечилйәр. Соңрак, ысрайыллар Кенган юрдуны гөзден гечирмәге гиденлеринде, нефиллери (ягны нефиллерден гелип чыкан анаклары) гөрүпдирлер.

Гчк 6:4; Чөл 13:33.

Серет: Анаклар.

Негеп чөли – Ысрайылың гүнорта бөлегиндәки чөл.

Гчк 12:9; 13:1,3; 20:1.

Новбахар огул – гадымы гүнорта җемгыетинде илкинҗи доглан огул үйтгешик хасапланыпдыр. Ол огул какасы арадан чыкандан соң, машгаланың башы болупдыр, какасының патасыны алыпдыр, мирасдан ики эссе пай алыпдыр. Мүсүрде Песах вакасы болуп геченден соң, хер бир новбахар огул Худая дегишли болупдыр ве машгаласы оңа дерек садака берип, оны ызына сатын алып билипдир.

Гчк 49:3; 27; Мср 13:2; Кан 21:17.

Серет: Ызына сатын алмак.

Нух пыгамбер – Нух пыгамбер өз машгаласыны, шейле хем халал ве харам хайванлары халас этмек үчин Худай тарапындан гәми гурмаклыга чагырылан адам болупдыр. Ол Худайың назарында догры сайылыпдыр. Силиң сувлары чекиленден соңра, Худай онуң билен әхт эдишип, мундан бейләк хич вагт ер йүзүни сил билен вейран этмеҗекдигине сөз берйәр.

Гчк 5:29; 6:8; Иша 54:9; Лук 17:27: 1Пет 3:20; 2Пет 2:5; Ев 11:7.

О

О

1. Омын

2. Ондан бири

Омын – көпленч дога-дилеглер эдиленде, оны җемлемек үчин уланыляр. «Омын» сөзи «Гой, шейле болсун!» диймеги аңладяр. Бу еврейче «Бу хөкман» диен сөзе эсасланяр.

Чөл 5:22 Кан 27:15-26; Рим 1:25.

Ондан бири – гадымы Ысрайылда хасылың ондан бири Реббе берлипдир. Муны аммарлара йыгнап, руханыларың ве левилериң иймити үчин харчлапдырлар. Исаның дөврүнде адамың өндүрен өнүминден я-да гирдеҗисинден ондан бири ыбадатхана руханыларына берлипдир.

Чөл 18:21; Кан 14:22.

Ө

Ө

1. Өлүлер дүнйәси

2. Өй бутлары

Өлүлер дүнйәси – гадымы Ысрайылың халкы Өлүлер дүнйәси ериң ашагында дийип дүшүнипдир, эмма ол довзах дәлдир. Хер кес өленден соң, ол ере инипдир. Ол ер үмсүм, гараңкы ер болупдыр. Гоҗалык яшына етип өлениңден соң, ата-бабаларыңа говушмак оңатды, йөне яш өлмек говы дәлди. Якуп өз оглы Юсуп үчин яс тутса-да, өлүлер дүнйәсине инмек ислемеди. Бу ере Хеләкчилик ери хем дийлипдир.

Гчк 37:25; 42:38; 44:29,31.

Өй бутлары – өй бутларына бутпаразлар, кә халатда ысрайыллар тарапындан сежде эдилипдир. Олар өйлерде сакланып, кераматлы сайылыпдыр.

Гчк 31:19; 2Пат 23:24.

П

П

1. Парс империясы
2. Парз
3. Пата
4. Патрос
5. Перишде
6. Перизлер
7. Перман
8. Песах байрамы
9. Петир байрамы
10. Пилат
11. Пилиштлилер
12. Пурым байрамы
13. Пыгамбер
14. Пыгамберлик этмек

Парс империясы – Бабыл империясындан соң эмеле гелен гүйчли ве хас улы империя болупдыр. Парс империясы Гресиядан Мүсүре ченли ве Орта Азия ченли ерлери, шол санда Ысрайылы хем басып алыпдыр. Кәте бу империя «Мадай-Парс империясы» дийип атландырылыпдыр, себәби онуң дүзүмине гирен мадай миллети империяны доландырмакда ваҗып орны эеләпдир. Парс канунлары «Парсларың ве мадайларың канунлары» дийип атландырылыпдыр.

Эст 1:19; Дан 6:8,12,15.

Серет: Мадай.

Парз –

Серет: Канун.

Пата –

Серет: Ялкамак.

Патрос – Мүсүриң гүнорта бөлеги.

Иша 11:11; Йрм 44:1, 15; Эзк 29:14; 30:14.

Перишде – перишделер адамлар үчин Худайың хабарчылары ве векиллеридирлер. Олар Худайың хузурында яшап, хемише Оны алкышлаярлар. Керуплар ве Серафлар перишделериң бир гөрнүшидирлер. Мукаддес Китапда ики саны мөхүм перишдәниң: Микайыл билен Җебрайылың ады агзалып гечилйәр.

Гчк 3:24; 16:7-11; Иша 6:2.

Серет: Җебрайыл; Микайыл.

Перизлер – Ысрайыл халкы Кенган юрдуны эелемезден өң, ол ерде яшан халкларың бири.

Гчк 13:7; Еш 3:10.

Перман –

Серет: Канун.

Песах байрамы – еврейлериң сененамасы боюнча биринҗи айың, ягны Абып (бейлеки ады Нисан) айының он дөрдүнҗи гүни агшам белленилипдир. Бу бахар паслының ыз янында болупдыр. Шол агшам ысрайыл халкы Худайың өзлерини Мүсүр гулчулыгындан нәхили халас эдендигини ве Мүсүрден гайтмазының өң янында агшам гурбанлык җанлысының ганы аркалы өз новбахар огулларының нәхили азат боландыгыны ятлапдырлар. Адамлар гузы я-да гечи союп, хеммеси билеликде Песах нахарыны ийипдирлер, оны аҗы гөк отлар ве петир билен ийипдирлер.

Мср 12:1-13,21-51; Лев 23:5; Чөл 9:1-14, Кан 6:1-7.

Петир байрамы – еврейлериң сененамасы боюнча биринҗи айың, ягны Абып (бейлеки ады Нисан) айының он бәшинден йигрими бири аралыгында белленилипдир. Бу байрам Песах байрамының ыз яны башлапдыр, Көне Әхтиң кәбир парчаларында бу ики байрам бир байрам ялы гөркезилипдир. Шол хепдәниң довамында ысрайыл халкы өзлерини Мүсүр гулчулыгындан Худайың нәхили алып чыкандыгыны ятлапдырлар. Адамлар өйлеринден әхли хамырмаялары чыкарып зыңыпдырлар, хамырмаялы чөрек иймәндирлер. Олар байрамың биринҗи ве единҗи гүнлери мукаддес йыгнанышык эдип, Худая гурбанлыклар хөдүрләпдирлер.

Мср 12:14-20; 13:3-10; 23:15; 34:18; Лев 23:6-8; Чөл 28:17-25; Кан 16:3-4,8.

Пилат – Исаның өвреден ве вагыз эден гүнлеринде Понтий Пилат Яхуданың үстүнден хөкүм сүрен Рим императорыдыр.

Мат 27; Рес 3:13.

Пилиштлилер – б. э. өң XIII асырың ахырларында Ысрайылың гүнорта-гүнбатарындакы кенаряка золагыны эелән халк. Пилиштлилер бәш саны шәхери: Газаны, Ашкелоны, Ашдоды, Гаты ве Экроны эсасландырыпдырлар. Б. э. өң XII асырда олар ер чәклерини гүндогар тарапа гиңелдип башлаярлар. Бу ягдай Кенган тарапдан өз чәклерини гүнбатара гиңелдйән ысрайыл халкы билен пилиштлилериң арасында душманчылык дөредипдир. Шейлеликде, хезрети Давут патыша тарапындан долы дерби-дагын эдилйәнчәлер, пилиштлилер Ысрайылың эсасы душманы болупдырлар.

2Шам 8:1; 1ЙЙ 18:1.

Пурым байрамы – бу байрам еврей халкының дурмушына Парс империясы дөврүнде гошулыпдыр. Бу еврейлериң сененамасы боюнча он икинҗи айың, ягны Адар айының он дөрдүне ве он бәшине, ирки бахарда белленилипдир. Бу ики гүнүң довамында ысрайыл халкы Эстериң дөврүнде өзлериниң долы ёк эдилмекден Худайың нәхили халас эдендигини ятлапдыр. Олар шатланыпдырлар, ийип-ичипдирлер ве бири-бирилерине совгат берипдирлер.

Эст 9:20-32.

Пыгамбер – Худайың хабарыны халка етирмек үчин Худай тарапындан чагырылан адам. Ыляс ялы ирки пыгамберлер (Гөргүрлер) Худая сыгынян топар болуп, кәте оларда үйтгешик теҗрибе болупдыр ве тәсин гудратлар гөркезипдирлер. Шамувел пыгамбер өзүни көпленч сердар хөкмүнде алып барыпдыр. Соңрак Ермея ялы пыгамберлере Худайдан аянлык инипдир ве олар бу аянлыклары халка етирипдирлер.

1Шам 3:20; 9:9; 10:5-11; 1Пат 17 – 18; Ер 1:5.

Пыгамберлик этмек – Худайың халка ниетлән хабарыны оңа етирмек. Бу хабарлар көпленч аянлыкларың ве дүйшлериң үсти билен берлипдир. Гадымыетдәки пыгамберлериң дөврүнде бу сөз пыгамбериң аша җошгунлык ягдайыны беян этмекде хем уланылыпдыр.

1Шам 10:5ф; Ер 2:8.

Серет: Аянлык; Пыгамбер.

Р

Р

1. Рабби
2. Рахап
3. Рапалар
4. Реб
5. Реббе хөдүр эдилен чөрек
6. Реббе йүз тутулян чадыр
7. Реббиң гүни
8. Реббиң өйи
9. Реббиң сачагы
10. Ресуллар
11. Римлилер
12. Рух
13. Руханы

Рабби – еврейлер акыллы ве ваҗып адамлара йүзлененлеринде, «Рабби» сөзүни уланыпдырлар, бу мугаллым диймеги аңладяр. Бу сылаг-хорматы аңладян сөздүр. «Раббуни» диен сөз хем шу маныны аңладяр.

Ёх 1:38; 3:2; 20:16.

Рахап –

Серет: Аждарха.

Рапалар – Ысрайыл халкы басып алмаздан өң, Кенганда яшан халкларың бири. Анаклар ялы олар хем өрән узын ве даяв адамлар болупдырлар.

Кан 2:11, 20; Еш 12:4.

Серет: Анаклар; Кенган.

Реб – гадымы вагтларда Худайың адыны айтмакдан сакланмак үчин яхудылар Оңа «Адонай» дийип салгыланыпдырлар, бу эе я-да хоҗайын диймеги аңладыпдыр. Көне Әхтиң түркменче терҗимесинде Худайың ады Реб сөзи билен терҗиме эдилди, себәби бу хем ага я-да эе диймеги аңладяр. Б. э. өң III асырда Көне Әхт грек дилине терҗиме эдилипдир ве «куриос» диен грек сөзи Худайың ады үчин уланылыпдыр. Соңра Тәзе Әхт язылан вагтында шол бир «куриос» сөзи Иса Месих үчин уланылыпдыр ве көпленч Реб дийлип терҗиме эдилипдир.

Реббе хөдүр эдилен чөрек –

Серет: Хөдүр чөрек.

Реббе йүз тутулян чадыр – шейле хем бу ере Мукаддес чадыр хем дийлипдир, бу ерде руханылар өз борчларыны ерине етирипдирлер. Муңа Реббе йүз тутулян чадыр дийилмегиниң себәби Худай руханылара ве адамлара чадырың гирелгесинде гепләпдир (Мср 29:42-43). Шейле хем Муса Худай билен бу ерде душушыпдыр (Мср 33:7-11).

Мср 29:42-43; 33:7-11.

Реббиң гүни – адатча шол гүн кесеки миллетлер үчин җеза гүни, Худайың сайлан халкы үчин болса акланма я-да хасаплашык гүни дийлип пикир эдилипдир. Муңа гарамаздан, пыгамберлер шол гүн ысрайылларың хем гүнәлери үчин җезаландырылҗакдыгыны олара дуйдурыпдырлар. Тәзе Әхтде Реббиң гүни казылык этмәге ве Өз халкыны халас этмәге Исаның гелҗек гүнүдир.

Ер 46:10; Амо 5:17-27; 1Сал 5:1-9.

Реббиң өйи – бу сөз Ыбадатхананы аңлатмак үчин уланылыпдыр.

1Пат 3:1; Мик 4:1.

Серет: Ыбадатхана.

Реббиң сачагы – бу гурбанлык сыпасы үчин башга сөз болуп, диңе Малакы китабында уланыляр. Тәзе Әхтде бу сачак йыгнак агзаларының бир ере үйшүп, нахар ийип, Исаның өлүмини ве тәзеден дирелмегини ятламакларыны аңладыпдыр.

1Кор 11:17-33.

Ресуллар – Иса Өзүниң якын ёлдашларындан, таныш шәгиртлеринден он ики саны ресулы сайлаяр. Ол адамлар Онуң билен биледилер ве Иса олара әхли зады өвредипдир; олар Исаның өленини ве тәзеден диреленини өз гөзлери билен гөрүпдирлер. Иса олары гөрен затларыны гүррүң бермеклери үчин ве Худайың Шалыгы барада вагыз этмеклери үчин адамларың арасына иберйәр. Олар Иса ынанян адамларың ёлбашчысы болярлар.

Мар 3:14; Лук 22:14; Рес 1:2; 1Кор 15:7.

Римлилер – Рим империясының илаты. Римлилер Исаның яшан дөврүнде Демиргазык Африканың кәбир бөлеклеринде ве Орта Гүндогарда, хәзирки тутуш Түркийәниң ве Европаның көп бөлеклеринде хөкүм сүрдүлер.

Рес 28:17.

Рух – еврейче «рух» диен сөз шемал диймеги, шейле-де адамзадың рухуны ве Худайың Рухуны аңладыпдыр. Тәзе Әхтде шейтан тарапындан ынсаның калбына орнашян эрбет рух барада хем гүррүң эдилйәр. Иса адамлардан бу эрбет рухлары ковуп чыкарды.

Серет: Мукаддес Рух.

Гчк 1:2; Мср 15:8; 1Шам 10:6,10; Ёл 3:2; Мат 12:45; Мар 9:25; Лук 11:26; 13:11; Рес 16:16.

Руханы – ол дини дессурлары ве хызматлары ерине етирмәге айратын укыплы адам болупдыр. Ысрайыл халкының арасында Муса пыгамбер аркалы берлен кануна гөрә, Мусаның агасы Харун пыгамбериң несли руханы болупдыр, олар Мукаддес өйде, соңрак болса Иерусалимдәки ыбадатханада хызмат этмәге сайланыпдырлар. Олар сежде этмәге, садакалар бермәге, дини дессурлары ве байрамлары беллемәге ёлбашчылык эдипдирлер. Руханыларың ишлери левилер тарапындан пайланыпдыр. Мукаддес отага, соңрак ыбадатхана гирмәге диңе руханылара ругсат эдилипдир.

Гчк 41:45; Мср 19:6; 30:30.

Серет: Баш руханы; Левилер; Мукаддес өй.

С

С

1. Сабат гүни
2. Садака
3. Саддукейлер
4. Саламатлык гурбанлыгы
5. Салгытчы
6. Салим
7. Самария
8. Сара

9. Сежде эдилйән ериң азгын аяллары я эркеклери

10. Сежде этмек
11. Сеждегәх
12. Села
13. Серафлар
14. Сердар
15. Сидон
16. Синагога
17. Синай
18. Сион
19. Сион гызы
20. Содом
21. Сөвеш арабасы
22. Стоик таглыматчылар
23. Сур
24. Сурнай байрамы
25. Сува чүмдүрмек
26. Сүлейман пыгамбер
27. Сүннет
28. Сүннетсизлер
29. Сүргүн
30. Сыпа

Сабат гүни – бу еврейлерде хепдәниң единҗи гүни болуп, дынч алмак үчин айратын гүн хасапланыпдыр, бу анна гүни Гүн яшандан башлап, шенбе гүни Гүн яшанда тамамланыпдыр. Ол гүн мукаддес гүн сайылып, хич бир иш эдилмәндир. Исаның дөврүнде яхудыларың Сабат гүнүне дегишли көп дүзгүнлер болупдыр.

Гчк 2:3; Мср 16:23; Лев 16:31.

Садака – Өзүниң буйрушы ялы, Реббе садака хөкмүнде ысрайыллар руханылара галла, миве, яг, шерап, чөрек, мал-гаралар, пул, шай-сеп, эгин-эшик, алтын-күмүш гетирипдирлер. Эгер халк догры яшамаса, оларың садакасыны Реббиң кабул этмеҗекдигини пыгамберлер олара дуйдурыпдырлар (Иша 1:10-17).

Серет: Галла садакасы; Гурбанлыклар; Ичги садакасы; Мейлетин садака.

Саддукейлер – Саддукейлер яхудыларың арасында ёкары дереҗели, бай адамлар болупдырлар ве еврей меҗлисинде отурыпдырлар. Олар халкың Худай тарапындан Муса берлен кануна эермелидигине ынаныпдырлар, йөне соңрак бу канунлара гошулан дүзгүнлере ве адатлара ынанмандырлар. Олар адамың өленден соң дирелйәндигине ынанмандырлар. Шонуң үчин хем олар фарисейлер билен көпленч шу меселелер барада давалашыпдырлар.

Мат 16:1; Мар 12:18; Рес 4:1.

Серет: Фарисейлер; Меҗлис.

Саламатлык гурбанлыгы – бу гурбанлык хайсам болса бир говы зат үчин Худая миннетдарлык билдирмек үчин берлипдир, шейле хем Худая айдылан садака я-да мейлетин садака хөкмүнде берлипдир. Мал өлдүриленден соң, онуң бир бөлеги гурбанлык сыпасының үстүнде якылыпдыр, бейлеки бөлеги гурбанлык берйән адамың машгаласы ве руханы тарапындан ийлипдир.

Лев 3:1-17; 1Пат 9:25.

Салгытчы – Исаның дөврүнде салгытчылар яхудылары басып алан ве зорлук билен оларың үстүнден хөкүм сүрйән Рим империясы үчин ишләпдирлер. Шонуң үчин яхудылар салгытчылары йигренипдирлер. Мунуң үстесине-де салгытчылар көпленч өзлерине алмак үчин, адамлардан алмалысындан көп пул талап эдипдирлер.

Мат 9:10; 10:2-4; 21:31; Лук 18:8.

Салим – Иерусалимиң гысга ады.

Гчк 14:18; Зеб 75:3.

Самария –

1. Б. э. өң IX асырда Омры патыша демиргазык ысрайыл тирелериниң пайтагт шәхери хөкмүнде Самарияны беркарар эдипдир.

2. Исаның дөврүнде хем шәхериң ерлешен ери болан рим этрабының ады болупдыр.

1Пат 13:32; 16:24; 2Пат 17:24.

Серет: Ысрайыл.

Карта серет.

Сара – Сара Ыбрайым пыгамбериң аялы болупдыр. Онуң ады аслында Серай болупдыр, эмма Худай оңа Сара адыны берипдир. Ол өнелгесизди, эмма ахырсоңунда, гаррылык яшында Худайың гудраты билен бир огул догрупдыр.

Гчк 17:15.

Сежде эдилйән ериң азгын аяллары я эркеклери – аяллар (кәте эркеклер) Кенган худайларына сежде эдилйән ерлерде пул төлән адам билен җынс гатнашыгыны эдипдирлер. Олар бейле этмеклик топрагың бол хасыл гетирмегиниң кепили дийип пикир эдипдирлер. Кенгана яшамага гелен ысрайыллар хем олардан гөрелде алып, өзлериниң сеждегәхлеринде бу иши эдипдирлер.

1Пат 14:24; 15:12; 22:46; 2Пат 23:7; Хош 4:14.

Сежде этмек – гадымы дөвүрде ысрайыллар Реббе сежде этмек үчин өзлерини тәмизләпдирлер, дога-дилег эдипдирлер, мезмурлары айдым эдип айдыпдырлар, рухана садака гетирипдирлер. Буларың кәбири өзбашдак, я-да машгала билен, я болмаса улы топар болуп ерине етирилипдир. Кәбирилери муны өйде, башга бирилери болса сежде эдилйән ерде берҗай эдипдирлер. Ысрайыллар Реббе ислендик ерде сежде эдипдирлер, руханының ёлбашчылыгында Худайың халкы хөкмүнде ысрайыллардан хеммесиниң билеликде сежде этмеклери талап эдиленде олар үчин йөрите гүнлер ве байрамлар белленилипдир. Ысрайылың тутуш тарыхы боюнча оларың сежде этмеклерине башга миллетлер терс тәсир эдипдирлер, меселем, олар бут ясамак билен Худайың гахарыны гетирипдирлер.

Гчк 22:5; Мср 3:12; Зеб 5:8; Иша 44:15

Серет: Хызмат этмек.

Сеждегәх – Кенган динине уйянларың сежде эдйән ери я-да кераматлы ери: Ашера бутлары дикилипдир ве олара гурбанлыклар берлипдир, шейле хем топрагың хер йыл бол хасыл бермеги үчин лолучылык эдилипдир. Олар адатча бейик депелерде, шейле хем улы агачларың ашагында, байырларда, башга ерлерде лолучылык эдипдирлер. Бу ишлер хемише Реб тарапындан пыгамберлер аркалы паш эдилипдир.

Серет: Ашера.

Лев 26:30; 1Пат 3:2-4; 2Пат 23:1-28; Ер 7:31.

Села – Зебурда уланылян сөз. Манысы белли дәл, белки, сазың довамындакы сәгинме болмагы ахмал.

Зеб 3:1.

Серафлар – ганатлы перишделер. Ишая пыгамбер Худайың тәҗиниң дашындан пырланян серафлары гөрүпдир ве шейле дийип җар эдипдир: «Хөкмүрован Реб мукаддесдир, мукаддесдир, мукаддесдир» (Иша 6:3). Еврейче бу сөз «янянлар» диймеги аңладяр.

Серет: Керуп; Перишде.

Иша 6:2,6.

Сердар – Худай тарапындан сайланан ёлбашчылар. Сердарлар патыша болмаздан өң, өз душманлары билен урушмакда ысрайыл халкына ёлбашчылык эдипдирлер. Шейле хем олар Худайың ислегини халка етирипдирлер ве казы хөкмүнде дава-‑җенҗеллери чөзүпдирлер.

Чөл 25:5; Сер 2:16; Рут 1:1; 1Шам 7:6.

Сидон – бу шәхер хәзирки Ливаның кенарында ерлешипдир. Мукаддес Китабың дөврүнде ол сөвданың ве агач уссачылыгының меркези болупдыр, бу шәхер көп асырларың довамында дүрли халклар, ягны бабыллылар, греклер, римлилер тарапындан басылып алныпдыр.

Серет: Финикия.

Синагога – синагога яхудыларың, адатча, Сабат гүни йыгнанышян ери болупдыр, олар дога-дилег этмек үчин, окалян Төврадың аятларыны ве Худайың канунының дүшүндирилишини диңлемек үчин үйшүпдирлер. Тәзе Әхт дөврүнде синагогалар яхуды җемагатының бар еринде, тутуш Рим империясында болупдыр.

Мат 4:23; Мар 1:39; Лук 4:16; Ёх 9:22; Рес 9:2.

1629-нҗы сахыпадакы сурата серет.

Синай – бу дагың бейлеки ады Хорепдир. Муса йүзүне Он Табшырык язылан ясы дашлары алмак үчин бу дага чыкыпдыр.

Мср 19:18; 24:16; 31:18; Зеб 67:18.

Серет: Хореп.

Сион – Иерусалимде ыбадатхана гурлан депе.

2Шам 5:7; 2Пат 19:31; Зеб 9:11; Иша 35:10

Серет: Сион гызы.

Сион гызы – бу сөз гошгы стилинде уланылып, Иерусалимиң илатыны аңлатмак үчин уланылыпдыр.

Зеб 9:14-15; Иша 1:8; Лам 1:6; Мик 4:8.

Серет: Сион.

Содом – Содом Лут билен онуң машгаласының яшан шәхериниң ады. Содом билен Гомораның халкы көп неҗис ишлери эдипдирлер, шонуң үчин Худай бу шәхерлери якып вейран эдипдир.

Гчк 13:12; 18:16; Мат 10:15; Йхд 1:7.

Сөвеш арабасы – бир ата я-да бирден көп ата дакылан ики тигирли араба болуп, ол сөвеш үчин уланылыпдыр, көпленч онуң үстүнде ики саны сөвешиҗи адам болупдыр, оларың элинде ок-яйы я-да найзасы болупдыр.

Мср 14:6; Еш 17:16; 1Шам 13:5; 2ЙЙ 1:14.

1625-нҗи сахыпадакы сурата серет.

Стоик таглыматчылар – Зино философың ызына эериҗилер. Зино адамлара өз дурмушына өзлериниң хөкүмдарлык этмегини өвредипдир ве яшайшы хич хили леззетиң я-да агырының тәсири етмезден кабул этмеги ныгтапдыр.

Рес 17:18.

Сур – айлагда ерлешйән гадымы Финикияның бир шәхери болупдыр, ол хәзирки вагтда Ливаның бир бөлегидир. Сур бай шәхер болуп, ол тәҗирчиликде ве маталары гөк реңке боямакда мешхур болупдыр.

Серет: Финикия.

Сурнай байрамы – Ол еврейлериң сененамасы боюнча Тишри айының бирине (муңа Этаным айы хем дийипдирлер), ягны единҗи айда белленилипдир. Бу гүйз паслының ирки дөврүнде болупдыр. Шол гүн ысрайыл халкы ишлемән дынч алыпдыр. Олар йыгнак үчин биле үйшүп, сурнайлар чалыпдырлар ве белленен гурбанлыклары хөдүрләпдирлер.

Лев 16; 23:26-32; Чөл 29:7-11.

Сува чүмдүрмек – Яхя яхудылары гүнәлерине тоба эдендиклериниң нышаны хөкмүнде Иордан дерясында сува чүмдүрип чыкарыпдыр. Ирки месихилер тәзе иман эден адамлары ислендик сув бар болан ерде олары сува чүмдүрипдирлер, бу оларың инди Месихиң шәгиртлеридигини гөркезмек үчин эдилипдир.

Мат 3:11; Рес 1:5; 8:12.

Сүлейман пыгамбер – Давут пыгамбериң оглы, ол Давут өленден соң патыша боляр. Ол Иерусалимде илкинҗи ыбадатхананы гурупдыр, ысрайыл халкының гүйҗүни ве шөхратыны газаныпдыр, шейле хем көп санлы салгытлар, эсгерлер, сөвеш арабаларыны, аяллар эдинипдир. Ол аяллар бабатда говшакдыгына гарамаздан, тутуш ер йүзүнде иң акыллы адам сайылыпдыр.

2Шам 5:14; 12:24; 1Пат 1:39; 4:29-34; 10:1; 11:1-6.

Серет: Давут пыгамбер.

Сүннет – сүннет Худай билен Ыбрайым пыгамбериң несиллериниң, ягны ысрайылларың арасындакы әхтиң нышаны болупдыр. Бу оларың инди Худайың халкы боландыкларының ве Худайың таглыматына табын болҗакдыкларының нышаныны гөркезипдир. Сүннет кануна гөрә, огланҗыклар секиз гүнлүккә ерине етирилипдир. Ресулларың дөврүнде месихилериң арасында аслы яхуды дәллери сүннет этмек барада улы җедел болупдыр. Павлус мунуң билен разылашмандыр. Ол бу барада Галатя язан хатында, шейле хем бейлеки көп хатларында языпдыр. Ол Иса Месих аркалы Худай Өзи үчин тәзе адамлары ярадандыгыны айдяр ве онуң агзасы болмак үчин талап эдилйән екеҗе зат, ол хем Иса Месихе иман этмекдир диййәр. Сува чүмдүрилмек инди Худайың халкына дегишлидигиң нышаныдыр, Иса Месихе иман этмек аркалы Мукаддес Рухуң гүйҗи ве мерхемети билен Худая табын болмак ислегидир.

Гчк 17:10; Лев 12:3.

Сүннетсизлер – бу сөз Худайың Ыбрайым пыгамбер билен эден әхтине дегишли болмадык адамлары аңладыпдыр. Исаның дөврүнде бу сөз эсасан яхуды дәллере дегишли болупдыр.

Серет: Миллетлер.

Сүргүн – Мукаддес Китапда бу сөз яхуда халкының б. э. өң 586-нҗы йылда (Ёхаякым патышасы үчин б. э. өң 597‑нҗи йыл) топарлайын Бабыла сүргүн эдилендиги суратландырылыпдыр. Яхудалар ол ерде парс империясы Бабыл империясыны басып алянча яшапдырлар, соңра Куреш патышасы яхудалара Иерусалим топрагына доланмага ругсат эдипдир.

2Пат 19.

Сыпа – гадымы Ысрайылда ики дүрли сыпа болупдыр, биринҗиси дүрли гөрнүшли садакалары хөдүрлемек үчин ве хайванлары союп, якма гурбанлыгы хөкмүнде бермек үчин уланылыпдыр. Икинҗиси болса якымлы ыслы түтетги үчин уланылыпдыр.

1. Иң ирки гурбанлык сыпасы палчыкдан я-да дашдан, соңрак болса агачдан ве бүрүнчден ясалыпдыр (Мср 13:19-20; 20:24-25). Гурбанлык сыпасы ховлуда мукаддес чадырың дашында гойлупдыр (Мср 27:1-12). Ыбадатхана гурланда, уллакан гурбанлык сыпасыны ыбадатхананың ховлусында гоюпдырлар (2ЙЙ 4:1).

2. Түтетги сыпасы агачдан ясалып, сап алтына өртүлипдир (Мср 30:1-10). Хер гүн ирден ве агшам руханылар Худая садака хөкмүнде якымлы ыслы түтетги түтедипдирлер. Оларың икиси хем Мукаддес чадырда ве Ыбадатханада Иң мукаддес отагы мукаддес отагдан бөлүп дуран тутының өңүнде ерлешдирилипдир (Мср 26:33).

Серет: Мукаддес чадыр; Ыбадатхана.

1620-нҗи, 1621-нҗи ве 1627-нҗи сахыпадакы суратлара серет.

Ш

Ш

1. Шеминит
2. Шейтан
3. Шигаён
4. Шөхрат

Шеминит – сазың ады болмагы әхтимал.

1ЙЙ 15:21.

Шейтан – Ол Худайың ве Оңа уйян вепалы адамларың душманы болупдыр. Онуң ады «гүнәлейҗи» диймеги аңладыпдыр. Шейле хем оны иблис, җынларың хөкүмдары ве бу дүнйәниң хөкүмдары дийип атландырыпдырлар. Онуң пис ишини Эйюп китабында гөрмек боляр; Иса Өз сөзлери ве бейик гудратлары билен шейтандан үстүндигини гөркезйәр.

Эйп 1; Мат 4:3; Мар 3:23; Лук 13:16; Айн 2:20.

Шигаён – сазың ады болмагы әхтимал.

Зеб 7:1.

Шөхрат – Худайың шөхраты Мукаддес Китапда кәте ягты шөхле я-да от хөкмүнде, я болмаса булут хөкмүнде суратландырыляр. Адамлар Онуң шөхратыны чөлде сежде эдилйән ерлерде, перишделер пейда боланда гөрүпдирлер. Дүнйәниң ахырында Иса доланып геленде, Худайың шөхратына бесленип гелер.

Гчк 45:13; Мср 16:7, 10; 1Шам 4:21; Иша 6:3; Хош 4:7; Хаб 2:14.

Т

Т

1. Табшырык
2. Тегелек ховуз
3. Тәмиз
4. Тәзе Ай байрамы
5. Тәзе Әхт
6. Төврат
7. Төврат мугаллымы
8. Туты
9. Түтетги
10. Түтетги сыпасы

Табшырык –

Серет: Канун.

Тегелек ховуз – бүрүнчден ясалан улы ховуз. Ол ыбадатхананың ховлусында гойлуп, ичи сувдан долдурылыпдыр ве руханылар ондан эллерини ве аякларыны ювупдырлар.

1Пат 7:23-26; 2ЙЙ 4:2-6,10.

Тәмиз – Ысрайыллара тәмиз болмалыдыклары айдылыпдыр, себәби олар Худайың халкыды ве Худай мукаддесдир (Лев 11:44). Тәмиз болмак үчин олар харам хасапланян затлардан дашда болмалыдылар ве йыгы-йыгыдан ювнуп дурмалыдылар; шейле хем олары руханы тарапындан тәмизлемек герекди (Лев 14:1-7). Бир адамың гүнәси билен тутуш халк тәмиз болман билйәрди (Еш 22:17). Өйлери ве затлары хем тәмизлемек герекди (Лев 14:33-53). Мукаддес Китап хич кимиң өз йүрегини тәмиз саклап билмеҗекдигини өвредйәр, шонуң үчин хем адамлара Худайың мерхемети ве багышламагы герек (Сүл 20:9).

Серет: Кәкилик оты; Мурдар.

Тәзе Ай байрамы – еврейлер тәзе Айың пейда болмагыны хер айда улы байрам эдип белләпдирлер. Олар бу гүни сурнай чалмак билен ве якма гурбанлыгыны хөдүр этмек билен белләпдирлер.

Чөл 29:6; Эзр 3:5; Зеб 81:3.

Тәзе Әхт – бу дөрт Хош Хабардан, ресуллар тарапындан язылан дүрли хатлардан ве Аянлык китабындан ыбарат.

Төврат –

1. Худай тарапындан Муса пыгамбере берлен Мукаддес Канун.

2. Бу Канундан ыбарат болан Көне Әхтиң илкинҗи бәш китабы (Гчк – Кан). Бир гезек, Ёшыя патышаның шалык сүрен дөврүнде ыбадатханада Төврат тапыляр. Бу болса өңки патышаларың кәбирилериниң мунуң бардыгындан бихабардыкларыны аңладяр.

Серет: Канун.

2Пат 22:8-10; Мат 5:18.

Төврат мугаллымы – Исаның дөврүнде Төврат мугаллымлары канундан оңат баш чыкарыпдырлар ве синагогаларда окадыпдырлар. Олар еврейлериң баш меҗлисинде векилчилик этмек билен гүйчли топар болупдырлар. Бизиң Эзра китабындан гөршүмиз ялы, оларың топары мүрзелерден гелип чыкыпдыр, мүрзелер язгылары ве ресминамалары языпдырлар, эмма асырларың гечмеги билен олар хем еврей канунындан өкде баш чыкарыпдырлар, себәби олар оны дүйрленен кагыза гөчүрипдирлер ве оны долы җикме-җик билипдирлер.

Мат 2:4; 7:29; Лук 6:7; Ёх 8:3.

Серет: Мүрзе.

Туты – овадан безелен туты чадырда, соңрак болса Иерусалимдәки ыбадатханада Иң мукаддес отагы мукаддес отагдан бөлүпдир. Бу тутудан гечмәге йылда бир гезек, Гүнәден сапланма гүни диңе баш рухана ругсат эдилипдир.

Мср 26:31-33; 2ЙЙ 3:14.

Серет: Мукаддес чадыр.

Түтетги – түтетги дүрли гөрнүшли өсүмликлерден ве агачлардан алныпдыр ве олар кесиленде, якымлы ыс берипдир. Олар чалт гатапдыр ве бөлеклере бөлүнипдир я-да овраныпдыр. Түтетги якылыпдыр я-да яг билен гарылып, дүрли максатлар үчин уланылыпдыр. Көне Әхт дөврүнде руханы түтетгини гурбанлык сыпасында мукаддес чадырда, соңрак ыбадатханада түтедипдир. Ысрайыл халкына муны галла билен гарып, садака хөкмүнде гетирмек хем буйрулыпдыр.

Мср 30:1-8; 34-38; Лев 1:1; 16:12; Мат 2:11; Лук 24:1.

Серет: Ладан; Мүр.

Түтетги сыпасы –

Серет: Сыпа.

У

У

1. Урым ве Туммым

Урым ве Туммым – Урым ве Туммым Худайың ислегини аян этмек үчин уланылыпдыр. Олар баш руханының гурсакчасында сакланыпдыр.

Мср 28:30; Лев 8:8; Кан 33:8.

Серет: Эфот; Гурсакча.

Ы

Ы

1. Ыбадатхана
2. Ыбрайым пыгамбер
3. Ыляс пыгамбер
4. Ынсан оглы
5. Ысхак пыгамбер
6. Ысмайыл пыгамбер
7. Ысрайыл
8. Ысрайылың он ики тиреси
9. Ызына сатын алмак

Ыбадатхана – Сүлейман патыша Иерусалимде илкинҗи ыбадатхананы гурупдыр (1Пат 6-7; 2ЙЙ 2-4). Бабыллылар бу ыбадатхананы вейран эдипдирлер ве онуң әхли гымматбаха затларыны Бабыла әкидипдирлер. Кәбир яхудылар Бабыл сүргүнлигинден доланып баранларындан соң, бу ыбадатхана б. э. өң 520 – 515‑нҗи йылларда тәзеден гурлупдыр. Хирод патышаның хөкүмдарлык эден дөврүнде (б. э. өң 37‑нҗи йылындан б. э. 4‑нҗи йылына ченли) бу ыбадатхана улалдылып, хас-да оваданлашдырылыпдыр. Бизиң эйямымызың 70‑нҗи йылында ыбадатхана римлилер тарапындан вейран эдилипдир ве хич хачан тәзеден дикелдилмәндир.

1Пат 5:5; 6:2 2Пат 25:8-17; Эзк 40-46; Нех 8.

Серет: Мукаддес өй.

1622-нҗи сахыпадакы сурата серет.

Ыбрайым пыгамбер – Ысрайыл халкының илкинҗи атасы. Ыбрайым пыгамбер дийип атландырылмаздан өң, онуң ады Ыбрам болупдыр. Ол чарва дурмушда яшапдыр, онуң аялы Сара, огуллары хезрети Ысхак ве хезрети Ысмайыл болупдыр. Хезрети Ысхагың оглы Якуп Ысрайылың он ики тиресиниң атасы болупдыр.

Гчк 11:27–12:8; 15:1-21; 17:5.

Серет: Ысхак пыгамбер; Ысмайыл пыгамбер; Якуп.

Ыляс пыгамбер –

Серет: пыгамбер.

Ынсан оглы – бу ат Зебурда ве Эзекиел (ягны Кифл) пыгамбериң китабында ынсаны аңладыпдыр. Эмма ол Даныел пыгамбериң китабының 7‑нҗи бабында Худай тарапындан шөхрат ве соңсуз патышалык берлен киши үчин уланылыпдыр. Бу киши Месих болмалы дийлип дүшүнилипдир. Иса Худайдан ыгтыярлык алан хөкмүнде бу ады Өзи үчин уланыпдыр. Ол эҗир чекип өлди ве дирелип гөге гөтерилди, эмма Ол ене ере казылык этмәге ве Өз халкыны халас этмәге гелер.

Зеб 8:5; 145:3; Мар 8:38; Ёх 3:13-14.

Ысхак пыгамбер – Худайың берен вадасына гөрә, Ыбрайымың Сарадан болан оглы. Ысхак Худайың ялкан адамы болуп, Якуп билен Ысавың какасыдыр.

Гчк 17:19-21; 21:3-12; 22:1-9; 27:1-46; 35:29.

Серет: Ыбрайым пыгамбер; Якуп.

Ысмайыл пыгамбер – Ыбрайым пыгамбериң Хаҗар атлы гырнагындан доглан новбахар оглы.

Гчк 16:11,15,16; 17:18-26; 25:9-17; 28:9; 36:3

Серет: Гырнак аял.

Ысрайыл – Якуп Пениелде Худай билен тутлушанда, Худай онуң адыны Ысрайыл дийип үйтгедйәр. Көне Әхтде Якубың несиллери он ики тирәни эмеле гетирип, ысрайыл халкы дийлип атландырыляр. Көне Әхтиң пыгамберлик ве гошгы язгыларында «Якубың» ады көпленч ысрайыл халкыны аңлатмак үчин уланылыпдыр. Сүлейман патышаның өлүминден соң, Демиргазыкдакы он тире Гүнортадакы яхуда хем бенямин тирелеринден айрыляр ве Ысрайыл адыны саклаяр. Ысрайыл патышалыгының Самарияда өз пайтагты болупдыр. Гүнортада ики тире Яхуда патышалыгыны эмеле гетирипдир. Шонуң үчин хем Көне Әхтиң кәбир ерлеринде «Ысрайыл» сөзи диңе Демиргазыкдакы он тирәни я-да Демиргазык патышалыгыны аңладыпдыр, көпленч болса Ыбрайым пыгамбериң агтыгы Якубың әхли несиллерини аңладыпдыр. Мукаддес Китап бу халкың Худайың сайлан ве сөен халкы боландыгыны өвредйәр, оларың үсти билен Худай дүнйәниң әхли халкларыны ялкамагы карар этди. Ысрайыл Худай тарапындан горалды ве ялканды, Худай олар билен әхт баглашды ве олара үйтгешик вадалар берди. Шейле хем, Ысрайыл Худайың кануныны кабул этди ве Худай олара пыгамберлер аркалы гепледи.

Гчк 32:28; 46:8; 49:28 Мср 1:1; 2ЙЙ 10:16; 2ЙЙ 11:1; Иша 9:7.

Серет: Якуп; Яхуда.

Ысрайылың он ики тиреси – Ысрайыл (өңки ады Якупды) огулларының әхли несиллери, оларың атлары Рубен, Шимгон, Леви, Яхуда, Зебулун, Ысакар, Дан, Гат, Ашер, Нафталы, Бенямин ве ики саны ярым тире, Эфрайым ве Манаша. Эфрайым ве Манаша Юсубың огуллары болуп, олар Юсубың какасы Ысрайыл тарапындан айратын сөйлүпдирлер.

Гчк 35:23-26; 41:51-52; 48:5; 49:28; Мср 1:1-5; Еш 17:1-18; 1ЙЙ 2:1-2; 6:63.

Серет: Ысрайыл; Яхуда; Якуп; Юсуп.

Ызына сатын алмак – илкинҗи доглан хайванлар, шейле хем, адамлар Реббе дегишли болупдыр. Улы мерхемет эдип, Реб еврейлере новбахар огулларыны ве илкинҗи болан эшеклерини ызына сатын алмага ругсат эдипдир. Олар муны Худая бермек үчин рухана садака я-да гурбанлык гетирмек аркалы ерине етирипдирлер. Реб новбахар огулларыны Мүсүрде өлүмден нәхили халас эдендигини хемише ятламаклары үчин ысрайыллара када-канунлар берипдир.

Мср 13:13-15; 34:19-20.

Я

Я

1. Ябуслар
2. Яг
3. Яг гуймак
4. Яхуда
5. Яхудаларың дили
6. Яхуды
7. Якма гурбанлыгы
8. Якуп пыгамбер
9. Ялкамак
10. Яшулулар
11. Язык гурбанлыгы

Ябуслар – Ысрайыл халкы эелемезден өң, Кенганда яшан халкларың бири. Олар хезрети Давут патыша тарапындан эеленйәнчәлер, Иерусалимде ве онуң төверегинде яшапдырлар.

Гчк 10:15; Еш 3:10; 2Шам 5:6; 1Пат 9:20.

Серет: Кенган.

Яг – адатча Көне Әхтде зейтун ягы. Зейтун ягы гадымы Ысрайылда бирнәче максатлар үчин уланылыпдыр. Ол чыраларың ягы үчин, яралары беҗермек үчин ве деридәки ёкушян яралары беҗермек үчин уланылыпдыр. Кәте ягы атыр билен гарып, якымлы ыс бермек үчин дерә ве сача чалыпдырлар. Гымматбаха яг кимдир бири патышалыга, руханылыга, пыгамберлиге сайлананда, онуң депесинден гуйлупдыр, шейле хем мукаддес затлары пәклемек үчин оларың үстүне серпилипдир. Шейлеликде, яг бүтевүлигиң, саг-саламатлыгың, Худайың Рухуның гудратының ве тәмизленмегиң нышаны болупдыр.

Мср 25:6; 29:7; Лев 7:10; 14:26; 1Шам 10:1.

Яг гуймак – сайланан адамың я-да бир задың үстүне зейтун ягыны гуймак билен йөрите хызмат үчин айры гойландыгыны аңлатмак. Кимдир бириниң депесине яг гуйлуп, ол патышалыга я-да руханылыга белленилипдир. Гурбанлык сыпасы, тутуш мукаддес чадыр мукаддес эдилмек үчин, оларың үстүне яг серпилипдир. Тәзе Әхтде месихилер шыпа алмак үчин дилег эдйән адамларының үстүне яг гуюпдырлар. Иса «Месих» дийлип атландырыляр, бу «яг гуйлан» диймеги аңладяр, ягны Худай тарапындан сайланып белленен диймекдир.

Мср 40:9,15; Лев 4:3; 1Шам. 16:13.

Серет: Месх ягы; Месих. 1628-нҗи сахыпадакы сурата серет.

Яхуда –Якубың он ики оглуның бириниң ады ве яхуда тиресиниң ата-‑бабасы. Яхуда тиреси бейик болупдыр, оңа мүлк пай дийлип берлен ер хем улы болупдыр ве «Яхуда» дийип атландырылыпдыр. Сүлейман патыша өленден соң, Демиргазык тирелер Гүнорта тирелеринден, ягны яхуда ве бенямин тиресинден айры чыканларында, бу ики тире Яхуда патышалыгыны эмеле гетирипдир. Гүнорта патышалыгының Давут пыгамбериң несиллери болан өз патышалары болупдыр ве онуң пайтагты Иерусалим болупдыр.

Гчк 29:35; 35:22-23; 38:1-26; 49:8; Мср 31:2; Еш 15:1-12; 1Шам 17:12.

Серет: Ысрайыл.

Яхудаларың дили –

2Пат 18:26.

Серет: Еврей.

Яхуды – аслы еврей болан адам. «Яхуды» ады «Яхуда» сөзүнден гелип чыкандыр. Б. э. өң 586-нҗы йылда Яхуда патышалыгы бабыллылар тарапындан басылып алыняр ве халк Бабыла сүргүн эдилйәр. Сүргүн дөврүнде ве ондан соң хем «яхуды» сөзи халкы ве ысрайыл тирелеринден болан ислендик адамы аңлатмак үчин гиңден уланылыпдыр. Адамзады халас этмек үчин ве Худайың Шалыгыны беркарар этмек үчин Исаның Худай тарапындан иберилендигине ынанан илкинҗи адамлар яхудылар болупдыр.

Нех 1:2; Эст 3:4; 9:1-6.

Серет: Бабыл, Яхуда.

Якма гурбанлыгы – бу айратын гурбанлык болуп, мал сойландан соң, онуң әхли бөлеклери гурбанлык сыпасында бүтинлей якыляр. От якыландан соңра, гурбанлык отда янып түссә өврүлипдир. Асмана етйән бу гурбанлыгың түссесиниң ысы Худая ярапдыр.

Гчк 8:20; 22:2; Лев 1:2-17.

Якуп пыгамбер – хезрети Ысхагың оглы, Ыбрайым пыгамбериң агтыгы, ол Худай тарапындан вада берлен ялканыша эе болупдыр. Якуп Пениелде Худай билен гөреш тутанда, Худай Якубың адыны Ысрайыл дийип үйтгетди. Якубың он ики оглы болупдыр ве бу огуллар ысрайыл халкының он ики тиресиниң ата-бабасы болупдыр.

Гчк 25:19; 27:6; 32:22-30; 35:22-26.

Серет: Ыбрайым пыгамбер; Ысхак пыгамбер; Ысрайыл; Яхуда.

Ялкамак – Худайың ниети ве ислеги адамзады ялкамаклык болуп, бу Онуң ыкрар эден әхтиниң меркезинде ерлешйәр. Ыбрайым пыгамбериң үсти билен Худай ер йүзүндәки әхли адамлары ялкамаклыгы вада берди (Гчк 12:3). Бу вада Ыбрайым пыгамбериң несли болан Иса Месихиң үсти билен амала ашды (Гал 3:14). Мукаддес Китап Худайың диңе догры адамлары ялкаяндыгыны өвредйәр, себәби олар Худайы сөййәрлер ве Оңа табын болярлар. Тәзе Әхтде ялканмак дүшүнҗеси хас гиң, ягны муңа диңе бир байлык гирмән, эйсем бу ве индики дурмушда рухы тайдан ялканмак хем гирйәр. Иса эерйәнлер дирелиш гүнүнде Худайың өзлерини ялкаҗакдыгыны билйәрлер (Мат 25:34). Онуң манысы «нәлетлемек» сөзи билен гапма-гаршыдыр.

Гчк 1:22,28; 12:3; Кан 28:1-12; Мат 25:34; Лук 14:14; Эфе 1:3.

Яшулулар – Ысрайыл халкының бүтин тарыхының довамында, хатда Исаның дөврүнде яшулулар ёлбашчылык этмәге, өвретмәге ве адамларың үстүнден ыгтыярлыгы йөретмәге җогапкәр болупдырлар. Олар кәте өз борчларыны догры ве адалатлы берҗай этмәндирлер, шонуң үчин Худай олары пыгамберлериниң үсти билен язгарыпдыр. Йыгнакларда Исаның ызына эерйәнлериң арасында бу хызматы йыгнагың ёлбашчылары ерине етирипдирлер. Аянлык китабында яшулулар Иса Месихе иман этмек аркалы әхли халас боланлары аңладыпдыр.

Мср 3:18; 4:29; Лев 4:15; Кан 19:12; Рут 4:2,9; Иша 3:14; Айн 4:4.

Язык гурбанлыгы – эгер кимдир бири төтәнден гүнә эден болса я-да харам затлары эллән болса, онда бу гурбанлык аркалы руханы олары гүнәсинден саплапдыр.

Лев 5:2-19.

Е

Е

1. Едутун
2. Ехошапат җүлгеси
3. Еврей

Едутун – ол 1ЙЙ 16:41-де беян эдилйән Давут пыгамбериң баш сазандаларының бири болан болмагы әхтимал; башга бир манысы «боюн эгдирмекдир».

1ЙЙ 16:41.

Ехошапат җүлгеси – бу ер Иерусалимиң голайындакы җүлге үчин уланылян атдыр, ягны ол Иерусалиме гаршы йыгнанан миллетлере Худайың ыглан эден җезасының беян эдилйән ери болупдыр. Ёвел китабының 3‑нҗи бабының 14‑нҗи аядында бу хөкүм җүлгеси дийлип атландырылыпдыр.

Ёв 3:2,12,14.

Еврей –

1. Аслы нәбелли көне сөз, бу ысрайыл халкы үчин уланылыпдыр. Шейле хем бу Ыбрайым пыгамбериң асыл гелип чыкышыны гөркезмек үчин уланылыпдыр.

2. Б. э. өң 586-нҗы йылда Бабыл сүргүни дөврүне ченли, эсасан, ысрайыл халкы тарапындан уланылан дил. Халк сүргүнден доланып геленден соң, оларың аглабасы бу диле дерек арамей дилинде гүрләпдир. Көне Әхтиң көп ери еврей дилинде язылыпдыр.

Гчк 14:13; 39:14,17; 40:15; 41:22; 43:32; Мср 1:15-19; 21:2; 1Шам 4:6

Серет: Арамей.

Ю

Ю

1. Юнус пыгамбер

2. Юсуп пыгамбер

Юнус пыгамбер – Ниневе халкының пис ишлери үчин олары Худайың вейран этҗекдиги барада дуйдурыш берен пыгамбер. Онуң дуйдурышы себәпли халк тоба этди ве Худай олары багышлады.

Юнус китабы.

Юсуп пыгамбер – Ысрайылың иң сөйгүли оглы, Эфрайым билен Манашаның какасы. Доганлары оны гул эдип сатдылар, эмма Худай оны халас этди ве Мүсүр патышасының «саг эли» этди. Ол ерде Юсуп доганларыны ве тутуш машгаласыны, шейле хем көп мүсүрлилери узак вагтлап болан гуракчылык дөврүнде ачлыкдан халас этмекде эсасы хызматы битирди.

Гчк 30:24-25; 37:1–50:26.

Серет: Фараон.

Й

Й

1. Йыгнагың хызматчысы
2. Йыгнагың ёлбашчылары
3. Йыгнак

Йыгнагың хызматчысы – Иса гөге гөтериленден соң ве Мукаддес Рух иненден соң, месихилер топарына окатмага ве хызмат этмәге белленен йөрите адамлар тарапындан ёлбашчылык эдилипдир. Мунда белли бир дүзгүн болмандыр, муңа гарамаздан Павлус өз хатларында нәхили адамларың ёлбашчылык этмелидиги барада анык гөркезмелер берипдир. Иса башгалара хызмат этмеклиге өрән ёкары баха берипдир.

Рес 14:23; 1Пет 5:1-4; 1Тим 3:1-13; Рим 16:1; 1Тим 5:17-21; Тит 1:5-9; Ев 13:7,17.

Йыгнагың ёлбашчылары –

Серет: Яшулулар.

Йыгнак – Тәзе Әхт дөврүнде Иса ынанянлар сежде этмек үчин Иерусалимдәки ыбадатханада йыгнанышыпдырлар. Мундан соң тизара олар өз өйлеринде йыгнанышып башлапдырлар. Хош Хабар тутуш Рим империясында вагыз эдиленсоң, йыгнаклар көп ерлерде гурналды. Бу гүнки гүн йыгнаклар дүнйәниң әхли ерлеринде гечирилйәр. Бу йыгнакларың әхлиси бир бейик Йыгнагың бөлүми хасапланып, онуң дүзүми Исаның дөврүнден тә шу гүне ченли месихилерден ыбаратдыр.

Мат 16:18; Рес 8:1; 9:31; Рим 16:5; 1Кор 11:18; Эфе 5:23-32; Айн 1:11.

З

З

1. Зебур
2. Зекат
3. Зыгыр
4. Зыярат нагмасы

Зебур – 150 мезмурдан ыбарат топлум, оларың көпүси Давут пыгамбер тарапындан языландыр. Зебур Көне Әхтиң бир бөлегидир.

Серет: Давут пыгамбер; Көне әхт; Мезмур.

Зекат –

Серет: Ондан бири.

Зыгыр – Орта Гүндогарда өсүмлигиң бир гөрнүши. Зыгыр үйшмегини йыгнап, сувда эзипдирлер, соңра гурадып, сүйүмини айратын алып, ондан йүплүк өрүпдирлер ве ондан непис мата докапдырлар. Ахырында, докалан зыгыр мата йүң мата гаранда гыммат хасапланыпдыр, себәби оны ыссы ховада геймек якымлы болупдыр ве оны өндүрмек кын болупдыр. Руханы гейимлериниң кәбирлери зыгыр матадан докалыпдыр.

Мср 9:31; 25:4; 26:1; Лев 6:10; 16:4; Сүл 31:13; Дан 10:5.

Зыярат нагмасы – Еврейче «ёкары чыкян айдым» диймекдир. Бу айдым дагың ёкарсында ерлешйән ыбадатхана чыкыланда айдылыпдыр. Бу айдымлар дини байрамчылыклар үчин Иерусалиме баряркалар, ёлда зыяратчылар тарапындан айдылып, ыбадатханада байрамчылыгың бир бөлеги хөкмүнде сежде эдипдирлер. Бу сөз кәбир мезмурың еврейче адының бир бөлегидир.

Зеб 119-133.

Table of Contents

Гириш

1 Йыл язгылары

- 1‑нҗи бап
- 2‑нҗи бап
- 3‑нҗи бап
- 4‑нҗи бап
- 5‑нҗи бап
- 6-нҗы бап
- 7‑нҗи бап
- 8‑нҗи бап
- 9-нҗы бап
- 10-нҗы бап
- 11‑нҗи бап
- 12‑нҗи бап
- 13‑нҗи бап
- 14‑нҗи бап
- 15‑нҗи бап
- 16-нҗы бап
- 17‑нҗи бап
- 18‑нҗи бап
- 19-нҗы бап
- 20‑нҗи бап
- 21‑нҗи бап
- 22‑нҗи бап
- 23‑нҗи бап
- 24‑нҗи бап
- 25‑нҗи бап
- 26-нҗы бап
- 27‑нҗи бап
- 28‑нҗи бап
- 29-нҗы бап

Сөзлүк

А

- Адалатлы
- Адам ата
- Агта
- Агыз беклемек
- Ахалот
- Аждарха
- Акмак
- Аламот
- Алоэ
- Амалеклер
- Аммонлар
- Аморлар
- Анаклар
- Араба дүзлүги
- Арамей дили
- Арфа
- Артемис
- Арвах-җын
- Арёпагус
- Ашера
- Ашторет
- Ашур
- Аянлык
- Азия

Б

- Бабыл
- Багал
- Баш руханы
- Башан
- Байрам йылы
- Байрамчылыклар
- Берекет
- Беелзебул
- Бу дүнйәниң хөкүмдары
- Бут
- Бүтинлей ёк этмек

Ч

- Чатма байрамы

Д

- Дагон
- Давут галасы
- Давут Оглы
- Давут пыгамбер
- Декаполис
- Дери кесели
- Дикме даш
- Дога-дилег этмек
- Догры

Э

- Эфиопия
- Эфот
- Эл гоймак
- Эллинҗи гүн байрамы
- Эляша пыгамбер
- Эпикурчы философлар

Ә

- Әхт

- Әхт сандыгы

Ф

- Фараон
- Фарисейлер
- Финикия

Г

- Гала дервезелери
- Галла байрамы
- Галла садакасы
- Ган
- Гиргашлар
- Гитит
- Гомора
- Гөгүң Шалыгы
- Гөк
- Гөргүр
- Гөрнүш
- Греклер
- Гурбанлык сыпасы
- Гурбанлыклар
- Гурсакча
- Гүнә гурбанлыгы
- Гүнәден сапланма гүни
- Гырнак аял
- Гызыл деңиз

Х

- Хача чүйлемек
- Халасгәр
- Хантагта
- Хасыл байрамы
- Хеләкчилик ери
- Хепдәниң биринҗи гүни
- Хермон дагы
- Хетлер
- Хигаён
- Хирод
- Хивилер
- Хореп
- Хорылар
- Хоссар
- Хош хабар
- Хошбой ыслы гамыш
- Хошея пыгамбер
- Хов эне
- Хөдүр чөреги
- Худай
- Худайың Гузусы
- Худайың Оглы
- Худайың Шалыгы
- Хызмат этмек

И

- Иблис
- Ичги садакасы
- Ички гала
- Император
- Инҗил
- Иң мукаддес отаг
- Иордан дерясы
- Иса
- Ишая пыгамбер
- Иерусалим

Җ

- Җебрайыл перишде
- Җелиле
- Җеннет
- Җул гейинмек

К

- Канун
- Канун китабы
- Кемош
- Кенган
- Кенганлар
- Керуп
- Кесетлер
- Кейнлер
- Кәкилик оты
- Көне Әхт
- Күл үстүнде отурмак

Л

- Ладан
- Левилер
- Лира
- Ливан
- Ливятан
- Лолы
- Лут

М

- Мадай
- Манна
- Маскил
- Меҗлис
- Меръем
- Месх ягы
- Месих
- Месопотамия
- Мейлетин садака
- Мезмур
- Мәликсадык
- Мидянлар
- Микайыл
- Миктам
- Миллетлер
- Милло
- Мирас
- Молек
- Моваплар
- Мукаддес
- Мукаддес чадыр
- Мукаддес чөрек
- Мукаддес даг
- Мукаддес отаг
- Мукаддес өй
- Мукаддес Рух
- Мурдар
- Муса пыгамбер
- Мут лабен
- Мүр
- Мүрзе

Н

- Надан
- Нард
- Назыр
- Нефиллер
- Негеп чөли
- Новбахар огул
- Нух пыгамбер

О

- Омын

- Ондан бири

Ө

- Өлүлер дүнйәси

- Өй бутлары

П

- Парс империясы
- Парз
- Пата
- Патрос
- Перишде
- Перизлер
- Перман
- Песах байрамы
- Петир байрамы
- Пилат
- Пилиштлилер
- Пурым байрамы
- Пыгамбер
- Пыгамберлик этмек

Р

- Рабби
- Рахап
- Рапалар
- Реб
- Реббе хөдүр эдилен чөрек
- Реббе йүз тутулян чадыр
- Реббиң гүни
- Реббиң өйи
- Реббиң сачагы
- Ресуллар
- Римлилер
- Рух
- Руханы

С

- Сабат гүни
- Садака
- Саддукейлер
- Саламатлык гурбанлыгы
- Салгытчы
- Салим
- Самария
- Сара

- Сежде эдилйән ериң азгын аяллары я эркеклери

- Сежде этмек
- Сеждегәх
- Села
- Серафлар
- Сердар
- Сидон
- Синагога
- Синай
- Сион
- Сион гызы
- Содом
- Сөвеш арабасы
- Стоик таглыматчылар
- Сур
- Сурнай байрамы
- Сува чүмдүрмек
- Сүлейман пыгамбер
- Сүннет
- Сүннетсизлер
- Сүргүн
- Сыпа

Ш

- Шеминит
- Шейтан
- Шигаён
- Шөхрат

Т

- Табшырык
- Тегелек ховуз
- Тәмиз
- Тәзе Ай байрамы
- Тәзе Әхт
- Төврат
- Төврат мугаллымы
- Туты
- Түтетги
- Түтетги сыпасы

У

- Урым ве Туммым

Ы

- Ыбадатхана
- Ыбрайым пыгамбер
- Ыляс пыгамбер
- Ынсан оглы
- Ысхак пыгамбер
- Ысмайыл пыгамбер
- Ысрайыл
- Ысрайылың он ики тиреси
- Ызына сатын алмак

Я

- Ябуслар
- Яг
- Яг гуймак
- Яхуда
- Яхудаларың дили
- Яхуды
- Якма гурбанлыгы
- Якуп пыгамбер
- Ялкамак
- Яшулулар
- Язык гурбанлыгы

Е

- Едутун
- Ехошапат җүлгеси
- Еврей

Ю

- Юнус пыгамбер

- Юсуп пыгамбер

Й

- Йыгнагың хызматчысы
- Йыгнагың ёлбашчылары
- Йыгнак

З

- Зебур
- Зекат
- Зыгыр
- Зыярат нагмасы