Author: Институт перевода Библии
Date: 2019-01-10T05:19:52.914540+00:00

Kurmancî

Kurmancî

1. Pênc K’itêbêd Mûsa
2. Q. K'ahîntîyê
3. Ferhengok

Peymana Kevin

Pênc K’itêbêd Mûsa

Pênc k’itêbêd Mûsa (T’awret)

Destpêbûn, Derk’etin, Qanûna K’ahîntîyê, Jimar, Qanûna Ducarî.

Înstîtûta welger’andina K’itêba Pîroz

Moskva

2010

Pênc k’itêbêd Mûsa Destpêbûn, Derk’etin, Qanûna K’ahîntîyê, Jimar, Qanûna Ducarî

Bona welger’andina k’urdîya kurmancî

Bi vê navnîşê binivîsin bişînin:

ibt_inform@.ibt.org.ru

© Horace Knowles © The British&Foreign Bible Society, 1954, 1967, 1972

ISBN 978-5-93943-157-6

© Înstîtût pêrêvoda Bîblîî, Moskva, 2010

Pêşgotina her pênc k'itêbêd Mûsa

Xwendevanêd delal! Cara e'wlin e ku ev her pênc k'itêbêd Mûsa destê weda ye, k'îjan ku dik'evine nava p'arêd Bîblîyayê. Ev k'itêb bi zaravê kurmancîya k'urdî hatîye welger'andinê. Bîblîya k'itêba k'itêba ye, k'itêba here hêja ye û gelek tê xwendinê. Cihû, musulman û mesîhî van her pênc k'itêbêd Mûsa qebûl dikin çawa k'itêbêd pîroz.

Her merivê li ser t'opa dinîyayê, k'îjan qulbîda ku dimîne, çi miletî yan xweyê çi h'ebandinê be, wî dik'eve ku vê k'itêbê bi zimanê xwe bixûne. Bîblîya caba wan pirsa dide, k'îjana ku t'imê serê cime'tê êşandine, mesele: em ji ku bûne, em çima dijîn, çima dinyayêda haqas xirabî heye, pey mirinêr'a çi tê serê mêriv.

Bîblîya t'evayîya xweva şêst şeş k'itêb in, k'îjan ku bi destê gele nivîsk'ara navbera gelek salada hatine nivîsarê. Ev k'itêbana derheqa serhatîyêd ji destpêbûna dinyayêda girtî h'eta qurna yekêye pey bûyîna Îsar'a dibêje. Bîblîya li ser du p'ara p'arevedibe. Peymana Nû, k'îjan ku derheqa bûyîn, kirêd Îsa û peyçûyêd wî, usa jî derheqa pêşdaçûyîna civîna e'wlin berbiç'ev dike.

Peymana Kevin nav xweda dite'milîne her pênc k'itêbêd Mûsa, usa jî k'itêbêd p'êxembera û hilbesta. Her pênc k'itêbêd Mûsa ne t'enê yêd e'wlin in, lê usa jî yêd e'sasî ne, bona t'emamîya K'itêba Pîroz. Ew bona pêşdahatina dinê, însên, pêşdahatina gunah, heleqetîya Xwedê û însên dibêje.

Her pênc k'itêbêd Mûsa ji têkista îbranîye kevin, awa gotî ji têkista Masorêtî bi zimanê k'urdî hatîye welger'andinê. Cî-cîya tiştê ji têkistê dûrk'etî şirovekirinêda tê e'yankirinê. Xilazîya k'itêbê: ferhengok û xerîte heye.

Înstîtûta welger'andina bîblîyayê r'azîbûna xwe dide: welger'a, serr'astkira usa jî h'emûyêd ku t'evî k'arê hazirkirin û xebata çapkirina her pênc k'itêba bûne.

Înstîtûta welger'andina K'itêba Pîroz, Moskva

Q. K'ahîntîyê

Qanûna K'ahîntîyê

Pêşgotin

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27

Navê vê k'itêbê Bîblîya îbranîda ji xebera pêşine ji vê têk'stê pêşda tê, awa gotî ‹Û gazî kir›. Navkirina ‹Qanûna K'ahîntîyê›, ji welger'andina yûnanîye kevin tê, anegorî wê têk'stê hatîye hildanê. Vê k'itêbêda gelek qeyde-qanûnêd r'uh'anî hene, k'îjan ku bona k'arêd k'ahînêd Îsraêlêye ji qebîla Lêwî ne. Qewimandina k'itêbêda dide nîşankirinê, çawa dûmayîkirina qanûna Xwedê, k'îjan ku li ser ç'îyayê Sînayê Mûsar'a hate dayînê, ya ku k'itêba Derk'etinêda destpêdibû. Destpêbûna k'itêbê (s.1-10) bona borcê k'ahîna tê gotinê, ku çawa ew gere qulix kin, qurbana bidin. Me'na qurbandayînêye pêşin vê yekêda bû, wekî meriv bike ku yektîya xweye t'evî Xwedêyê xwe, bide k'ifşê. R'azîbûna xwe bide Xwedê bona p'êşk'êşêd wî û pesina bide wî û usa jî bike ku hêrsa Xwedê bona gune û neheqîyêd wî r'anebe. Paşê (s.11-16) Îsraêlr'a t'emî têne dayînê, wekî bikaribin pîroz û ne pîroz, h'elal û neh'elal ji hev derxin. E'mirê wanda ne t'enê gere qurban bihatana dayînê, yan xwe paqij xweykirana, lê usa jî borcê gelek tiştêd mayîne hindava malê, cime'tê û malhebûnêda stûyê wanda bû. Bona wan xilazîya k'itêbêda (s.17-27) nivîsar e. Qedandina van borca, gere alîk'arîya cime'ta Îsraêl bikira, ku ew layîqî Xwedê bimana, k'îjan ku ew ji nava h'emû miletêd dinê bijart û ew kire miletê xwe. Îsraêl bimbarek-pîrozîke mezin stand: H'izûrîya Xwedêyê pîroz t'evî miletê wî bû. Nîşana vê h'izûrîyê Pîrozgeh bû, ya ku dihate cîguhastîkirinê, awa gotî Konê Civîne bû. Merivêd ku ji miletê pîroz hatibûne gazîkirinê, ne ku t'enê gerekê qeyde-qanûn biqedandana, lê usa jî gerekê hindava hevduda r'ast bin, xemê e'rd û h'eywanêd xwe jî bik'işînin. Hinek qanûnêd wan miletêd R'ohilata Nêzîke berê mîna qanûnêd vê k'itêbêdaye nivîsar in. Lê Qanûna K'ahîntîyêda e'se neheqîyêd miqabilî Xwedê têne pêşgirtinê û bi mirinê dihatine cezakirinê û usa jî neheqîyêd hindava hebûkêda, ku bi cirma dihatine k'işandinê. Xêncî vê yekê, h'îmê van qanûna dide ce'dandinê, ku her tiştîda gerekê Xwedê xweş bên. Bijarebûna miletê Îsraêl mecalê dide Îsraêl, wekî ew bibe t'erzê p'ergalîyê û wî cûr'e jîyînê, k'îjan ku Xwedê ji h'emû meriva dixwaze. Ev yek hema nişkêva nîbû, ku peyr'a Îsa Mesîh berbir'î k'itêba Qanûna K'ahîntîyê 19:18 dibe, dibêje: «...hevalê xwe weke xwe h'iz ke», çawa yek ji her du t'emîyêd serekeye t'emamîya qanûna pîroz, t'evî t'emîya, Xwedê xwe h'iz ke.

1

Qanûna qurbandayînê

1^1Xudan ji Konê Civînê gazî Mûsa kir û gote wî: 2«T'evî zar'êd Îsraêl xeber de û bêje wan: ‹Gava yekî ji we qurbanekê Xudanr'a bide, bira ew qurbana we ji gar'anê be yan ji kêrî+. 3Heger qurbana wîye dîyarîya t'evayîşewatê ji gar'anê ye, bira ew yê nêr û bêqusûr bîne li ber derê Konê Civînê, ku li ber Xudan bê qebûlkirinê. 4Bira ew destê xwe dayne li ser serê dîyarîya t'evayîşewatê ku bê qebûlkirinê, bona k'ewandina gunêd wî. 5Bira ew canega li ber Xudan serjêke û kur'êd Harûnne k'ahîn xûnê hildin bir'eşînine li ser her alîyêd gorîgeha li ber derê Konê Civînê. 6Bira dîyarîya t'evayîşewatê p'ost ke û çîtî-çîtî hûr ke. 7Hingê kur'êd Harûnê k'ahîn agir daynine li ser gorîgehê û qirşa bidine li ser êgir. 8Kur'êd Harûnne k'ahîn bira wan çîtîya, serî û donva bidine li ser wan qirşêd agirê li ser gorîgehê. 9Lê navdil û niga jî, bira yê dîyardar pê avê bişo û k'ahîn gişkî li ser gorîgehê bişewitîne, çawa dîyarîya t'evayîşewatê, dîyarîya şewatêye bînxweş e bona Xudan+.

10Heger qurbana wîye dîyarîya t'evayîşewatê ji kêrî ye, awa gotî ji pêz yan bizina ye, bira ew yê nêr û bêqusûr bide. 11Wî li ber Xudan alîyê bakura gorîgehê serjêke û kur'êd Harûnne k'ahîn xûna wî li ser her alîyêd gorîgehê bir'eşînin. 12Û çîtî-çîtî hûr ke, serî û donva k'ahîn dayne li ser qirşêd agirê li ser gorîgehê. 13Lê navdil û niga jî, bira yê dîyardar pê avê bişo û k'ahîn gişkî bîne li ser gorîgehê bişewitîne, çawa dîyarîya t'evayîşewatê, dîyarîya şewatêye bînxweşe bona Xudan+.

14Heger qurbana wîye dîyarîya t'evayîşewatê bona Xudan ji teyreda ye, hingê bira qurbana xwe ji fatimoka yan jî ji cûcûkêd kewa bide+. 15Bira k'ahîn wê bîne ber gorîgehê, serî lê hilqetîne û başqe li ser gorîgehê bişewitîne û xûn k'êleka gorîgehêda her'e. 16Û qaqar'ûşka[*] wê e'debêva derxe alîyê r'ohilata gorîgehêva bavêje k'ozîdangê. 17Ewê ji baskada vejene, bêyî ji hev qetandin, bira k'ahîn li ser gorîgehê, li ser darê ser êgir bişewitîne. Eva dîyarîya t'evayîşewatê, dîyarîya şewatêye bînxweş e bona Xudan+.

2

Dîyarîyêd nanî

2^1Heger yek dîyarîya nanî Xudanr'a bide, dîyarîya wî bira ji arê xas be, r'ûn serda ke û bixûrê dayne ser+. 2Wê bînin cem kur'êd Harûnne k'ahîn, bira k'ahîn ji wê k'ulmek t'ijî ar t'evî wî r'ûnî û h'emû bixûrê hilde û bona bîranînê li ser gorîgehê bişewitîne, çawa dîyarîya t'evayîşewatê, dîyarîya şewatêye bînxweş e bona Xudan+. 3Lê p'ara dîyarîya nanîye mayî, bira Harûn û kur'êd wîr'a bimîne. Eva p'ara ji dîyarîyêd şewatêye Xudanr'a dayîye here pîroz e+.

4Heger nanê tendûrêda lêxistî dîyarîya nanî bidî, ew gerekê ji arê xas r'ûnda stirayî bok'onêd bê hevîrtir'şk bin, yan jî gerekê loşêd bê hevîrtir'şk r'ûnkirî bin+. 5Lê heger dîyarîya te ji nanê li ser sêlê lêxistî ye, ew gerekê ji arê xas r'ûnda stirayî û bê hevîrtir'şk be+. 6Wî ker-kerî kî, r'ûn serda kî. Eva dîyarîya nanî ye.

7Heger dîyarîya teye nanî t'awêda pijandî be, bira ew ji arê xas r'ûnda stirayî be. 8Ji van tişta dîyarîya nanî Xudanr'a bibî, li ber k'ahîn daynî û ew nêzîkî gorîgehê ke. 9K'ahîn bira p'arekê bona bîranînê ji dîyarîya nanî hilde û li ser gorîgehê bişewitîne, eva dîyarîya şewatêye bînxweş e bona Xudan+. 10Lê p'ara dîyarîya nanîye mayî, bira Harûn û kur'êd wîr'a bimîne. Eva p'ara ji dîyarîyêd şewatêye Xudanr'a dayîye here pîroz e.

11T'u car nava dîyarîya nanîye ku hûn Xudanr'a bidin, hevîrtir'şk t'unebe. Ne hevîrtir'şk, ne hingiv çawa dîyarîya şewatê bona Xudan nedin+. 12Hevîrtir'şk û hingiv çawa dîyarîyêd berê pêşin Xudanr'a dikarin bînin, lê li ser gorîgehê gerekê neyê şewitandinê bona bînxweşîyê+. 13H'emû dîyarîyêd xweye nanî xwê kî û xwêya[*] peymana Xwedêyê xwe ji nava dîyarîyêd xwe kêm nekî, t'evî h'emû h'edîyêd xwe xwê jî bidî+.

14Heger dîyarîya nanîye berêd deremeta pêşin Xudanr'a bidî, bona dîyarîya berê pêşin ji simbilêd şîne firikandîye li ser êgir qelandî bide+. 15R'ûn serda kî û bixûrê bidî ser. Eva dîyarîya nanî ye. 16K'ahîn çawa dîyarîya şewatêye bona Xudan, wê p'areke ji dîyarîyê, awa gotî ji qeynokêd, r'ûn t'evî h'emû bixûrê çawa dîyarîya bîr anîn bişewitîne+.

3

Dîyarîya heleqetîyê

3^1Heger qurbana yekî dîyarîya heleqetîyê[*] ye û ew dewara nêr be yan mê be, ew gerekê h'eywana bê qusûr Xudanr'a bide+. 2Bira ew destê xwe dayne li ser serê qurbana xwe û wê li ber derê Konê Civînê serjêke, kur'êd Harûnne k'ahîn xûnê bir'eşînine li ser her alîyêd gorîgehê. 3Û ji dîyarîya heleqetîyê, çawa dîyarîya şewatê Xudanr'a van tişta bide: Bezê serzik, h'emû bezê navdil, 4her du gur'ç'ika bezê ser û k'êlekava, betanê cegerê gur'ç'ikava t'evayî derxe. 5Kur'êd Harûn vana li ser gorîgehê t'evî dîyarîya t'evayîşewatêye li ser qirşêd li ser êgir bişewitînin. Eva dîyarîya şewatêye bînxweş e bona Xudan+.

6Lê heger ew ji kerê pêz qurbana dîyarîya heleqetîyê Xudanr'a bide, ew nêr yan mê be, gerekê bêqusûr be. 7Heger ew berxekê xwer'a bike qurban, bira ew li ber Xudan bide. 8Bira ew destê xwe dayne li ser serê qurbana xwe û wê li ber Konê Civînê serjêke û kur'êd Harûn xûnê li ser her alîyêd gorîgehê bir'eşînin. 9Û ji dîyarîya heleqetîyê çawa dîyarîya şewatê Xudanr'a van tişta bide: Bezê wê, dawa wê pêva qarç'ikêda bir'î, bezê serzik û h'emû bezê navdil, 10her du gur'ç'ika bezê ser û k'êlekava, betanê cegerê gur'ç'ikava t'evayî derxe. 11Û k'ahîn vana li ser gorîgehê bişewitîne, çawa dîyarîya xurê şewatêye bona Xudan+.

12Lê heger qurbana wî bizin e, bira bîne li ber Xudan, 13destê xwe dayne li ser serê wê û li ber Konê Civînê wê serjêke. Kur'êd Harûn xûnê li ser her alîyêd gorîgehê bir'eşînin. 14Û ew ji wê qurbana xweye dîyarîya şewatê Xudanr'a van tişta bide: Bezê serzik, h'emû bezê navdil, 15her du gur'ç'ika bezê ser û k'êlekava, betanê cegerê gur'ç'ikava t'evayî derxe. 16K'ahîn vana li ser gorîgehê bişewitîne, eva bibe dîyarîya xurê şewatêye bînxweş. H'emû bez p'ara Xudan e+. 17Eva nava nisilêd weda, cî-warêd weda bibe qeyde-qanûna h'eta-h'etayê, ku t'u car ne bez bixwin, ne jî xûnê›»+.

4

Qurbanêd bona gunêd bê h'emdê xwe kirî

4^1Xudan Mûsar'a xeberda û got: 2«T'evî zar'êd Îsraêl xeber de û bêje: ‹Heger kesek bê h'emdê xwe gune bike û ji wan t'emîyêd Xudane dayî şaş be, yekî ji wan neqedîne,+
3yan heger serekk'ahîn[*] gune bike, cime'tê xwer'a gunek'ar ke, gerekê ew bona gunê xweyî kirî, ji dêwêr canegakî bêqusûr, çawa dîyarîya paqijbûnê bide Xudan. 4Canegê bira bîne li ber derê Konê Civînê li ber Xudan, destê xwe dayne li ser serê canegê û li ber Xudan canegê serjêke. 5Serekk'ahîn bira ji xûna canegê hilde bîne Konê Civînê, 6û ew k'ahîn t'ilîya xwe xûnêda ke, xûnê h'eft cara li ber Xudan bir'eşîne li ber p'er'da pîrozgehê. 7Û serekk'ahîn bira ji wê xûnê li stirûyêd wê gorîgeha bixûrêye bînxweş xe, ya ku Konê Civînêda li ber Xudan e. Xûna canegêye mayî jî bir'êje jêra gorîgeha t'evayîşewatêye li ber derê Konê Civînê+. 8Û h'emû bezê canegê bona dîyarîya paqijbûnê jê bê derxistin: Bezê serzik, h'emû bezê navdil, 9her du gur'ç'ika bezê ser û k'êlekava, betanê cegerê gur'ç'ikava t'evayî derxe, 10çawa ji canegê dîyarîya heleqetîyê têne derxistinê. Serekk'ahîn vana li ser gorîgeha t'evayîşewatê bişewitîne. 11Lê ç'ermê canegê, t'emamîya goşt, ser-p'î, navdil, e'debêva,+
12awa gotî ji canegê çi mabe, bibe ji zomê der cîkî paqij, cîyê k'ozî ku tê r'êtinê, li ser qirşa pê êgir bişewitîne. Cîyê k'ozî ku tê r'êtinê bira bê şewitandinê.

Qurbana bona gunê t'emamîya cime'tê

13Lê heger t'emamîya civîna Îsraêl pêva bê h'emdê xwe şaş be û ev yek ji civînê veşartî bimîne, ji wan h'emû t'emîyêd Xudane dayî yekî neqedînin û gunek'ar derên,+
14gava ew gunê wanî kirî derê, bira civîn ji dêwêr canegakî bona dîyarîya paqijbûnê bidin û bînin li ber Konê Civînê. 15R'ûspîyêd cime'tê bira li ber Xudan destêd xwe daynine li ser serê canegê û li ber Xudan canega bê serjêkirinê. 16Û serekk'ahîn ji xûna canegê hilde bîne Konê Civînê. 17Ew k'ahîn t'ilîya xwe xûnêda ke li ber Xudan h'eft cara bir'eşîne li ber p'er'dê+. 18Û ji wê xûnê stirûyêd wê gorîgeha li ber Xudan xe, ya ku di Konê Civînêda ye û xûna mayî jî bir'êje jêra gorîgeha t'evayîşewatêye li ber derê Konê Civînê. 19Û h'emû bezê wî ji wî derxe û li ser gorîgehê bişewitîne. 20Vî canegayî jî usa bike, çawa ku canegayê bona dîyarîya paqijbûnê kir, serekk'ahîn bona wan bira k'ewandinê bike û li wan wê bê baxşandinê. 21Paşê canegê ji zomê derxe der bişewitîne, çawa canegayê pêşin şewitand. Eva dîyarîya paqijbûnê ye bona cime'tê.

Dîyarîya bona gunê serwêra

22Heger serwêrek bêh'emdê xwe gune bike û ji wan h'emû t'emîyêd Xudan Xwedêyê xwe yekî neqedîne, ew gunek'ar dertê, 23gava gunê wî wîva bê e'yankirinê, hingê bona xwe bira ji bizina nêrîkî bêqusûr qurban bîne. 24Ew destê xwe dayne li ser serê nêrî û li ber Xudan wî cîyê ku dîyarîya t'evayîşewatê tê serjêkirinê serjêke. Eva dîyarîya paqijbûnê ye. 25K'ahîn bira t'ilîya xwe xûna dîyarîya paqijbûnêda ke û li stirûyêd gorîgeha t'evayîşewatê xe û xûna mayî jî bir'êje jêra gorîgeha t'evayîşewatê. 26H'emû bezê wî, mîna bezê dîyarîya heleqetîyê li ser gorîgehê bira bişewitîne. Bi vî awayî k'ahîn bona gunê wî k'ewandinê bike û wê li wî bê baxşandinê.

Qurbana bona gunê kesekî

27Heger yekî ji milet bêh'emdê xwe gune bike, ji wan t'emîyêd Xudanê xwe yekî neqedîne, ew gunek'ar dertê+
28û gava gunê wî wîva bê e'yankirinê, bira bona gunê xweyî kirî bizineke bêqusûr qurban bîne. 29Ew destê xwe dayne li ser serê dîyarîya paqijbûnê û dîyarîya paqijbûnê wî cîyê dîyarîya t'evayîşewatê bê serjêkirinê. 30K'ahîn bira t'ilîya xwe wê xûnêda ke û li stirûyêd gorîgeha t'evayîşewatê xe û xûna mayî jî bir'êje jêra gorîgehê. 31H'emû bezê bizinê derxe, çawa bezê dîyarîya heleqetîyê tê derxistinê û k'ahîn wî bezî li ber Xudan li ser gorîgehê bona bînxweşîyê bişewitîne. Bi vî awayî k'ahîn bona wî k'ewandinê bike û li wî wê bê baxşandinê+.

32Lê heger berxê bona dîyarîya paqijbûnê bide, bira yeke mêye bê qusûr bîne. 33Destê xwe dayne li ser serê dîyarîya paqijbûnê, di wî cîyê dîyarîya t'evayîşewatê tê serjêkirinê, wê dîyarîya paqijbûnê serjêke. 34K'ahîn t'ilîya xwe xûna dîyarîya paqijbûnêda ke û li stirûyêd gorîgeha t'evayîşewatê xe û xûna mayî jî bir'êje jêra gorîgehê. 35H'emû bezê wê derxe, çawa bezê berxa dîyarîya heleqetîyê tê derxistinê û k'ahîn wî bezî t'evî dîyarîyêd şewatêye bona Xudan li ser gorîgehê bişewitîne. Bi vî awayî k'ahîn bona gunê wîyî kirî k'ewandinê bike û li wî wê bê baxşandinê.

5

Mecalêd bona guna paqijbûn

5^1Heger yek bê gazîkirinê li ber dîwanê, ewî tiştek bihîstibe yan şe'de be û vê yekê veşêre, hingê ew wî guneyî dike stûyê xwe.

2Heger yek ji nezanîya xwe tiştekî nepaqij k'eve, awa gotî cendekê r'e'wirekî, cendekê h'eywanekî yan cendekê şûlikîkî neh'elal k'eve, ew xwe dih'er'imîne û sûcdar dike+. 3Heger yek ji nezanîya xwe k'irêtîya mêriv k'eve, tiştekî k'irêt ku mêriv dikare bih'er'imîne, gava ew bizanibe hingê ewê sûcdar be+. 4Heger yek ji nezanîya xwe, pê devê xwe bona qencîyê yan xirabîyê sond bixwe, (çawa meriv pê sondêd xwe tiştêd p'ûç' dibêjin), gava ew bizanibe, hingê ji van yekîda ewê sûcdar be+. 5Heger ji van yeka tiştekîda sûcdar be û xwe mikur' bê, gunê xwe bide r'ûyê xwe, 6bira bona gunê xweyî kirî Xudanr'a ji kêrî berxeke mê, yan jî kareke mê bona neheqîya xwe çawa dîyarîya paqijbûnê bîne. Bira k'ahîn bona gunê wî k'ewandinê bike.

7Heger dêstda t'une, nikare ji ber neheqîya xweva pêz bîne, bira du fatimoka yan jî du cûcûkêd kewa Xudanr'a bîne, yek bona dîyarîya paqijbûnê, yek jî bona dîyarîya t'evayîşewatê+. 8Bira ew vana bîne li ber k'ahîn, pêşîyê dîyarîya paqijbûnê bide, serî ji stukurê hilqetîne, lê jê neqetîne. 9Û ji xûna dîyarîya paqijbûnê bir'eşîne dîwarê gorîgehê, xûna mayî jî bira biniqite jêra gorîgehê. Eva dîyarîya paqijbûnê ye. 10Ya din jî anegorî qirara dîyarîya t'evayîşewatê bide û k'ahîn bona gunê wîyî kirî k'ewandinê bike û wê li wî bê baxşandinê. 11Lê heger dêstda t'une, ew nikare du fatimoka yan du cûcûkêd kewa jî bîne, hingê bira yê gune kirîye bona h'edîya xwe p'areke êfayê ji deha yek[*] arê xas çawa dîyarîya paqijbûnê bîne. Ne r'ûn bike ser ne jî bixûrê, çimkî eva dîyarîya paqijbûnê ye+. 12Ew vî arî bîne cem k'ahîn, k'ahîn bona bîranînê bi k'ulma xwe t'ijî arê xas hilde, li ser gorîgehê t'evî dîyarîyêd şewatêye bona Xudan bişewitîne. Eva dîyarîya paqijbûnê ye. 13Û k'ahîn bona gunê wîyî kirî k'ewandinê bike, çi derecêda jî çi kiribe wê li wî bê baxşandinê. Û yê mayî jî mîna dîyarîya nanî k'ahînr'a bimîne»+.

Qanûna dîyarîya ji bervadayînê

14Xudan Mûsar'a xeberda û got: 15«Heger yek borcê xwe neqedîne û bê h'emdê xwe hindava tiştêd Xudane pîrozda[*] gune bike, bira ji ber neheqîya xweva ji kêrî beranekî bêqusûr, weke wî qîmetê teyî pê şêkilêd[*] zîvîn k'ifşkirî, anegorî şêkilêd pîrozgehê Xudanr'a dîyarîya ji bervadayînê bîne+. 16Bira cirma wê zîyana ku daye tiştêd pîroz bik'işîne, usa jî p'areke ji pênc p'ara li serda zêde ke, bide k'ahîn. Û k'ahîn bira pê wî beranê dîyarîya ji bervadayînê k'ewandinê bike û wê li wî bê baxşandinê+. 17Heger yek bê h'emdê xwe gune bike û ji wan t'emîyêd Xudane dayî şaş be, yekî ji wan neqedîne, ew sûcdar dibe û gune dike stûyê xwe. 18Bira ew weke wî qîmetê teyî k'ifşkirî, ji kêrî beranekî bêqusûr bona dîyarîya ji bervadayînê k'ahînr'a bîne, k'ahîn bira bona wê neheqîya wîye bêh'emdê xwe kirî k'ewandinê bike û wê li wî bê baxşandinê. 19Eva dîyarîya ji bervadayînê ye, bona neheqîya ku ewî li ber Xudan kiribû».

6

6^1Xudan Mûsar'a xeberda û got: 2«Heger yek borcê xwe li ber Xudan neqedîne bi vî awayî xwe gunek'ar ke, awa gotî anemetê yekî înk'ar ke, yan tiştê li wî hatibe dayînê, yan tiştek şêlandibe, yan qelpî li wî kesî kiribe,+
3yan tiştekî undabûyî dîtibe înk'ar ke û derew sond bixwe, ji van h'emûya yekîda gune bike, k'îjan ku meriv dikin, 4bona gunê kirî û sûcdarîya xwe gerekê ew tiştê şêlandî, qelpîya kirî, yan ew anemetê ku zeft biribû, yan ew tiştê undabûyî ku dîtibû, 5yan her tiştî, hindava çida derew sond xwarîye, gişkî lê veger'îne. Bira çarîka pênca jî serda zêde ke bide wî k'êr'a dik'eve, li wê r'oja ku gunê xwe nas ke+. 6Û bira ew bona neheqîya xwe ji kêrî beranekî bêqusûr, weke wî qîmetê teyî k'ifşkirî, dîyarîya ji bervadayînê Xudanr'a bîne cem k'ahîn. 7K'ahîn bira bona wî li ber Xudan k'ewandinê bike, çi tiştîda wî neheqî kiribe wê li wî bê baxşandinê».

Dîyarîya t'evayîşewatê

8Xudan Mûsar'a xeberda û got: 9«E'mirî li Harûn û kur'êd wî bike û bêje: ‹Ev e qanûna dîyarîya t'evayîşewatê. T'emamîya şevê dîyarîya t'evayîşewatê bira li ser agirê ser gorîgehê be h'eta serê sibê û agirê gorîgehê bira t'imê li ser bişxule+. 10K'ahîn bira çuxê xweyî k'itanî bavêje li ser xwe û hevalkirasê k'itanî jî li xwe ke, paşê wê k'ozîya şewitîye ji dîyarîya t'evayîşewatê mayî, bira ji ser gorîgehê hilde bike k'êleka gorîgehê+. 11Pey vê yekêr'a bira k'incê xwe biguhêze, destekî mayîn li xwe ke, k'ozîyê ji zomê derxe der bibe cîkî paqij+. 12Agirê li ser gorîgehê gerekê bişxule û vênesê, k'ahîn bira her sibehê qirşa bide ser, dîyarîya t'evayîşewatê û donê dîyarîyêd heleqetîyê li ser wê bişewitîne+. 13Agir t'imê gerekê li ser gorîgehê bişxule û vênesê.

Dîyarîya nanî

14Ev e qanûna dîyarîya nanî ku gerekê kur'êd Harûn li ber Xudan pêşberî gorîgehê bidin+. 15Bira ew k'ulma xwe t'ijî arê xasî dîyarîya nanîda ke t'evî r'ûnê wê û h'emû bixûra li ser dîyarîya nanî hilde, li ser gorîgehê bona bîranînê bişewitîne. Eva dîyarîya şewatêye bînxweş e bona Xudan. 16Lê herç'ê mayî bira Harûn û kur'êd wî bixwin. Ew gerekê ewî bê hevîrtir'şk li cîyê pîroz h'ewşa Konê Civînêda bixwin. 17Ew gerekê pê hevîrtir'şk neyê pe'tinê, min eva ji dîyarîyêd xweye şewatê p'ar da wan. Eva ya here pîroz e, mîna dîyarîya paqijbûnê û dîyarîya bervadayînê+. 18Her qisimê mêrînî ji r'ik'inyata Harûn dikare jê bixwe. Ji dîyarîyêd şewatêye bona Xudan eva p'ara we be, nava r'ik'inyatêd weda bibe qeyde-qanûna h'eta-h'etayê. Her çi ku lêk'eve wê pîroz be›».[*]+

Dîyarîya r'oja k'ifşkirina k'ahîn

19Xudan Mûsar'a xeberda û got: 20«Ev e dîyarîya Harûn û kur'êd wî, ya ku gerekê ew li r'oja k'ifşbûna xweda bidine Xudan: Ji dehe p'ara p'areke êfayê arê xas bona dîyarîya nanîye her r'oj, nîvî serê sibê û nîvî jî berê êvarê bînin. 21Ar nav r'ûnda stirayî be, li ser sêlê r'ind pijandî be, paşê k'êr kî û çawa dîyarîya nanî ye bînxweş bona Xudan bidî+. 22Û ji kur'êd Harûn, k'îjan ku dewsa wî k'ahîn bê r'ûnkirinê, ew gerekê vê yekê bike, eva qeyde-qanûna Xudane h'eta-h'etayê ye. Ew t'emam gerekê bê şewitandinê+. 23Û her dîyarîya nanîye k'ahîn dayî, gerekê t'emam bê şewitandinê, ne ku bê xwarinê».

Dîyarîya paqijbûnê

24Xudan Mûsar'a xeberda û got: 25«T'evî Harûn û kur'êd wî xeber de û bêje: ‹Ev e qanûna dîyarîya paqijbûnê: li ber Xudan k'îderê ku dîyarîya t'evayîşewatê tê serjêkirinê, wê derê jî gerekê dîyarîya paqijbûnê bê serjêkirinê. Eva ya here pîroz e+. 26Ew k'ahînê ku dîyarîya paqijbûnê dide ew bira wê bixwe. Ew gerekê Cîyê Pîrozda bê xwarinê, h'ewşa Konê Civînêda. 27Her çi ku li goştê wê k'eve wê pîroz be[*]. Lê heger xûna wê bipeke li ser k'incekê, ewê lek'ê di cîyê pîrozda bişoyî. 28Û ew dîzê ku ew goşt têda k'elîyaye gerekê bê şkênandinê, lê heger derdana sifirda hatîye k'elandinê, ew gerekê bê çir'kirinê û pê avê bê şûştinê+. 29H'emû zar'êd k'ahînaye kur'în dikarin jê bixwin. Eva ya here pîroz e. 30Lê her dîyarîya paqijbûnê, xûna wê bînine Konê Civînê Cîyê Pîrozda bona k'ewandin bê kirinê, ew t'u car neyê xwarinê, lê li ser êgir ew bê şewitandinê›»+.

7

Dîyarîya ji bervadayînê

7^1Ev e qanûna dîyarîya bervadayînêye here pîroz+. 2K'î derê ku dîyarîya t'evayîşewatê tê serjêkirinê, gerekê dîyarîya bervadayînê jî wê derê bê serjêkirinê û xûna wê li ser her alîyê gorîgehê bê r'eşandinê. 3Û k'ahîn h'emû bezê wê, awa gotî dawê, bezê navdil dîyarî ke, 4her du gur'ç'ika bezê ser û k'êlekava, betanê cegerê gur'ç'ikava t'evayî derxe. 5K'ahîn vana li ser gorîgehê bişewitîne, çawa dîyarîya şewatêye Xudanr'a. Eva dîyarîya ji bervadayînê ye. 6Her zar'eke k'ahînayî kur'în dikare ji vê bixwe. Gerekê cîyê pîrozda bixwe, eva ya here pîroz e.

7Qanûna dîyarîya paqijbûnê û ya dîyarîya bervadayînê yek e, k'ahînê ku k'ewandinê dike bira wîr'a bimîne+. 8Usa jî k'ahînek ku dîyarîya yekîye t'evayîşewatê bide, ç'ermê wê dîyarîya t'evayîşewatêye ku da, bira wîr'a bimîne. 9Her dîyarîya nanîye ku tendûrêda pe'tî, yan t'awêda yan li ser sêlê pijandî ku bê dayînê, ew k'ahînê dayîr'a bimîne+. 10Lê her dîyarîya nanîye r'ûnda stirayî yan bê r'ûn, h'emû kur'êd Harûnr'a weke hev bê p'arevekirinê+.

Dîyarîya heleqetîyê

11Ev e qanûna dîyarîya heleqetîyê, ku yek Xudanr'a bide:+
12Heger bona r'azîdarîyê wê bide, hingê bira t'evî dîyarîya r'azîdarîyê k'atêd r'ûnda stirayî bê hevîrtir'şk û loşêd bê hevîrtir'şke r'ûnkirî, k'atêd ji arê xasî r'ûnda stirayî bide+. 13Pêştirî k'ata, bira ew nanê xweyî hilatî jî dîyarî bîne, t'evî wê dîyarîya xweye heleqetîyê ku bona r'azîdarîyê dide. 14Ji wan h'emû dîyarîya, yekê gerekê çawa dîyarîya berbir'îkirinê bide Xudan. Eva p'ara wî k'ahînî ye, yê ku xûna dîyarîya heleqetîyê dir'eşîne. 15Û goştê dîyarîya heleqetîya r'azîdarîyê, hema wê r'oja dayîda bê xwarinê, ji wê gerekê h'eta sibehê nemîne+. 16Lê heger dîyarîya wî bona soz e, yan dîyarîya r'ezedilîyê ye, hingê qurban wê r'oja dayîda bê xwarinê, çi ma jî r'oja din bê xwarinê+. 17Lê ew goştê qurbanêyî ku ma r'oja sisîya, ser agir bê şewitandinê. 18Heger yek goştê dîyarîya heleqetîyê r'oja sisîya bixwe, ew nayê qebûlkirinê. Ew li ber cefê dayî nak'eve, wê bibe h'eramî, yê jê bixwe ew gune dike stûyê xwe. 19Ew goştê ku tiştekî nepaqij k'eve, gerekê neyê xwarinê, ew li ser agir gerekî bê şewitandinê. Her kesê paqij dikare goştê dîyarîyê bixwe, 20lê ew kesê çaxê ne paqij e, ji goştê dîyarîya heleqetîya Xudan bixwe, ew kesa gerekê ji nava cime'ta xwe bê undakirinê+. 21Û ew merivê ku tiştekî nepaqij k'eve, awa gotî nepaqijîya mêriv, yan h'eywanê nepaqij yan her tiştê h'eram k'eve û ji goştê dîyarîya heleqetîya Xudan bixwe, ew meriva gerekê ji nava cime'ta xwe bê undakirinê›».

Kirinêd necayîz

22Xudan Mûsar'a xeberda û got: 23«T'evî zar'êd Îsraêl xeber de û bêje: ‹T'u car bezê ga yan pêz yan bizina nexwin+. 24Bezê h'eywanê h'işkbûyî û bezê de'vexwarî, her tiştêd dinda dikarî bidî xebatê, lê t'u car jê nexwin+. 25Her kesê ku bezê dîyarîya şewatê Xudanr'a dayî bixwe, ew meriva gerekê ji nava cime'ta xwe bê undakirinê. 26Û t'u xûnê her cî-warêd xweda nexwin, ne xûna teyreda ne jî h'eywana+. 27Lê k'ê çi xûnê bixwe, ew gerekê ji nava cime'ta xwe bê undakirinê›».

P'ara k'ahîna ji dîyarîya heleqetîyê

28Xudan Mûsar'a xeberda û got: 29«T'evî zar'êd Îsraêl xeber de û bêje: ‹Ewê ku dîyarîya xweye heleqetîyê dide Xudan, gerekê ji wê dîyarîya heleqetîyê p'ara Xudan derxe. 30Gerekê ew pê destê xwe dîyarîyêd Xudane şewatê bîne, bez sersîngva bîne, ku sersîng li ber Xudan bê h'ejandinê çawa dîyarîya h'ejandinê. 31K'ahîn bez li ser gorîgehê bişewitîne, lê sersîng Harûn û kur'êd wîr'a bimîne+. 32Ji dîyarîyêd xweye heleqetîyê, gerekê pîlê r'astê bidine k'ahîn, bona dîyarîya berbir'îkirinê. 33Ji kur'êd Harûn k'îjan ku xûna dîyarîya heleqetîyê û bezê wê bide, pîlê r'astê p'ara wî be. 34Çimkî min ji dîyarîyêd heleqetîya zar'êd Îsraêl sersîngê dîyarîya h'ejandinê û pîlê dîyarîya berbir'îkirinê hildan û dane Harûnê k'ahîn û kur'êd wî, çawa qeyde-qanûna h'eta-h'etayê ji zar'êd Îsraêl›». 35Eva p'ara Harûn û kur'êd wî ye, ji dîyarîyêd Xudane şewatê, wê r'oja k'ifşbûna wane k'ahîntîyêda bona Xudan. 36Ev p'ara ku r'oja k'ifşbûna wanda Xudan e'mir li zar'êd Îsraêl kir bidine wan, eva bona nisilêd wan qeyde-qanûna h'eta-h'etayê ye.

37Ev e qanûna dîyarîya t'evayîşewatê, dîyarîya nanî, dîyarîya paqijbûnê, dîyarîya ji bervadayînê, dîyarîya qewîn-qedîmîyê û dîyarîya heleqetîyê, 38ya ku Xudan li serê ç'îyayê Sînayê e'mir li Mûsa kir, wê r'ojê gava ber'îya Sînayêda t'emî li zar'êd Îsraêl kir, ku dîyarîyêd xwe bidine Xudan.

8

Qewîn-qedîmkirina k'ahîna

8^1•Xudan Mûsar'a xeberda û got: 2«Harûn û kur'êd wî, k'incêd wan, r'ûnê r'ûnkirinê, canegê dîyarîya paqijbûnê, du berana û sele nanê bê hevîrtir'şk hilde 3û t'emamîya civînê t'opî li ber derê Konê Civînê ke». 4Mûsa usa kir, çawa ku Xudan e'mir li wî kir û civîn li ber derê Konê Civînê civîya.

5Mûsa gote civînê: «Va ye ew tiştê ku Xudan e'mir kir ku bikin». 6Mûsa Harûn û kur'ava anîne nêzîk û ew pê avê şûştin. 7Kiras li Harûn kir, benpişt da piştê, çux li wî kir, êfod jorda avîte sar, qeyt'ana êfod da ser piştê û pê qeyt'ana êfod ew şidand. 8Paşê r'extsîng avîte ser wî û Ûrîm û Tûmîm[*] jî kirine ber r'extsîng+. 9P'ap'ax da serê wî, bere'nîke zêr'în awa gotî k'ofîya pîroz avîte ne'tika p'ap'ax, çawa ku Xudan e'mir li Mûsa kiribû+. 10Û Mûsa r'ûnê r'ûnkirinê hilda, Konê Şe'detîyê û her tiştêd têda r'ûn kirin û ew pîroz kirin,+
11h'eft cara ji wî r'ûnî r'eşande ser gorîgehê, gorîgeh û h'emû hacetêd wê, t'eşt bingeha wêva r'ûn kirin bona pîrozbûna wan. 12Paşê Mûsa ew r'ûnê r'ûnkirinê hilda r'ête li ser serê Harûn û ew r'ûn kir, bona pîrozbûna wî+. 13Mûsa kur'êd Harûn anîn, kiras li wan kirin, benpişt dane pişta wan û k'oloz dane li serê wan, çawa ku Xudan e'mir li Mûsa kiribû.

14Û canegê dîyarîya paqijbûnê anî, Harûn û kur'êd wî destêd xwe danîne li ser serê canegê dîyarîya paqijbûnê. 15Mûsa ew serjêkir, t'ilîya xwe xûnêda kir û li stirûyêd her alîyêd gorîgehê xist, gorîgeh paqij kir û xûna mayî r'ête jêra gorîgehê, ew pîroz kir bona k'ewandinê li ser wê bike+. 16Û h'emû bezê navdil, betanê cegerê, her du gur'ç'ika bezê wanva Mûsa hilda û li ser gorîgehê şewitand+. 17Lê tiştê ji canega mayî: Ç'ermê wî, goşt e'debêva ji zomê der li ser êgir şewitand, çawa ku Xudan t'emî dabû Mûsa+.

18Pey vê yekêr'a Mûsa beranê dîyarîya t'evayîşewatê anî, Harûn û kur'êd wî destêd xwe danîne li ser serê berên. 19Mûsa ew serjêkir û xûna wî r'eşande li ser her alîyêd gorîgehê. 20Beran çîtî-çîtî kir, Mûsa serî, t'evî wan kerîya bezva şewitandin, 21çaxê navdil û nig pê avê şûştin, Mûsa t'emamîya berên li ser gorîgehê şewitand. Ev bû dîyarîya t'evayîşewatêye bînxweş, dîyarîya şewatê bona Xudan, çawa ku Xudan e'mir li Mûsa kiribû+.

Beranê qewîn-qedîmkirinê

22Mûsa beranê din anî, beranê qewîn-qedîmkirinê, Harûn û kur'êd wî destêd xwe danîne li ser serê berên. 23Mûsa ew serjêkir, ji xûna wî hilda gupika guhê Harûne r'astê û t'ilîya mezine destê wîyî r'astê xist, usa jî pêç'îya mezine nigê wîyî r'astê+. 24Mûsa kur'êd Harûn jî anîn, ew xûn gupika guhê wanî r'astê û pêç'îya mezine destê wanî r'astê, usa jî pêç'îya mezine nigê wanî r'astê xist û xûna mayîn jî r'eşande li ser her alîyêd gorîgehê. 25Û Mûsa bezê berên, daw, h'emû bezê navdil, betanê cegerê, her du gur'ç'ik bezva, pîlê r'astê hildan 26û ji sela nanê bê hevîrtir'şke li ber Xudan jî k'atekî bê hevîrtir'şk û k'atekî r'ûnda stirayî û loşek hildan, danîne li ser bez û pîlê r'astê. 27Û ev h'emû danîne li ser k'efa destêd Harûn û kur'êd wî, ew çawa dîyarîya h'ejandinê li ber Xudan h'ejandin. 28Û Mûsa ev ji destêd wan girt, t'evî dîyarîya t'evayîşewatêye li ser gorîgehê şewitand. Eva dîyarîya qewîn-qedîmkirinê ye bînxweş e, dîyarîya şewatê bona Xudan. 29Mûsa sersîng hilda û li ber Xudan çawa dîyarîya h'ejandinê h'ejand. Eva p'ara Mûsa k'et, ji wî berênê dîyarîya qewîn-qedîmkirinê, çawa ku Xudan e'mir li Mûsa kiribû. 30Paşê Mûsa ji r'ûnê r'ûnkirinê û ji xûna ser gorîgehê hilda r'eşande li ser Harûn û k'incêd wî û li ser kur'êd wî û k'incêd wan. Bi vî awayî Harûn k'incava û kur' k'incêd wanva pîroz kirin.

31Mûsa gote Harûn û kur'êd wî: «Goşt li ber derê Konê Civînê bik'elînin û li wir pê nanê ji sela dîyarîya qewîn-qedîmkirinê bixwin, çawa li min hate e'mirkirin û gotin ku t'enê gerekê Harûn û kur'ava bixwin. 32Û ew goşt û nanê bermayî li ser êgir bişewitînin. 33H'eft r'oja ji derê Konê Civînê dernek'evin, h'eta ku r'ojêd qewîn-qedîmkirina we t'emam nebin, çimkî qewîn-qedîmkirina weyê h'eft r'oja bik'işîne. 34Xudan e'mir kir aha bikin, çawa ku îro bona k'ewandina we hate derbazkirinê. 35Awa h'eft r'oja, şev û r'oj gerekê hûn li ber derê Konê Civînê r'ûnên û nobedarîya Xudan bikin ku hûn nemirin, çimkî aha li min hatîye e'mirkirinê». 36Harûn û kur'ava her tişt usa kirin, çawa ku Xudan bi destê Mûsa e'mir kiribû.

9

Dîyarîyêd e'wline Harûn û kur'ava

9^1R'oja h'eyşta Mûsa gazî Harûn kur'ava û r'ûspîyêd Îsraêl kir, 2gote Harûn: «Xwer'a ji gar'anê bona dîyarîya paqijbûnê te'nekî bêqusûr hilde û beranekî bêqusûr jî bona dîyarîya t'evayîşewatê û van bîne li ber Xudan. 3T'evî zar'êd Îsraêl xeber de û bêje: ‹Nêrîkî ji bizina bona dîyarîya paqijbûnê hildin, te'ne û berxê yeksalîye bêqusûr jî bona dîyarîya t'evayîşewatê, 4usa jî canega û beranek jî çawa dîyarîya heleqetîyê li ber Xudan bê dayînê û dîyarîya nanîye r'ûnda stirayî, çimkî îro Xudanê weva xuya be›». 5Ew tiştê ku Mûsa e'mir li wan kir, hildan anîne li ber derê Konê Civînê û t'emamîya civînê hat li ber Xudan sekinî. 6Mûsa got: «Va çi ku Xudan e'mir kir ku bikin wekî r'ûmeta Xudan weva xuya be». 7Mûsa gote Harûn: «Nêzîkî gorîgehê be û dîyarîya xweye paqijbûnê û dîyarîya xweye t'evayîşewatê bide, bona xwe û cime'tê k'ewandinê bike, dîyarîyêd ji cime'tê bide û bona wan k'ewandinê bike, çawa ku Xudan e'mir kir».

8Hingê Harûn nêzîkî gorîgehê bû û te'nê bona dîyarîya paqijbûna xwe serjêkir. 9Kur'êd Harûn xûn nêzîkî wî kirin, ewî t'ilîya xwe xûnêda kir û li stirûyêd gorîgehê xistin, xûna mayî jî r'ête jêra gorîgehê. 10Lê bez, gur'ç'ik û betanê cegera dîyarîya paqijbûnê li ser gorîgehê şewitand, çawa ku Xudan e'mir li Mûsa kiribû, 11goşt û ç'erm jî ji zomê der li ser êgir Harûn şewitand+. 12Dîyarîya t'evayîşewatê serjêkir, kur'êd Harûn xûn anîn dane wî, Harûn ew r'eşande li ser her alîyêd gorîgehê. 13Dîyarîya t'evayîşewat ker-kerî kirî serîva anîn dane wî û ewî li ser gorîgehê şewitand. 14Û ewî navdil nigava şûştin û t'evî dîyarîya t'evayîşewatê li ser gorîgehê şewitandin.

15Paşê qurbana cime'tê da, ji cime'tê nêrîk bona dîyarîya paqijbûnê hilda serjêkir mîna ya pêşin dîyarîya paqijbûnê da. 16Dîyarîya t'evayîşewatê anî, ew anegorî qirarê da. 17Dîyarîya nanî anî, k'ulma xwe t'ijî kir û li ser gorîgehê şewitand, xêncî dîyarîya t'evayîşewatêye serê sibehê. 18Û bona cime'tê canega û beranê dîyarîya heleqetîyê serjêkir, kur'êd Harûn xûn anîn dane wî, ewî r'eşande li ser her alîyêd gorîgehê. 19Usa jî bezê canegê û berên, daw, bezê navdil, her du gur'ç'ik bezva û betanê cegerê anîn, 20ew bez danîne li ser sersîng û Harûn bez li ser gorîgehê şewitand. 21Paşê Harûn sersîng û pîlê r'astê hilda çawa dîyarîya h'ejandinê li ber Xudan h'ejand, çawa ku Mûsa e'mir kiribû.

22Harûn destêd xwe bilind kirin berbir'î cime'tê bû, dua li wan kir. Pey dîyarîya paqijbûnê, dîyarîya t'evayîşewatê û dîyarîya heleqetîyêr'a peya bû. 23Mûsa û Harûn k'etine Konê Civînê û ji wir derk'etin dua li cime'tê kirin. R'ûmeta Xudan t'emamîya cime'têva xuya bû+. 24Hingê ji Xudan agir derk'et, dîyarîya t'evayîşewatê û bezê li ser gorîgehê şewitand, cime'tê ku ev yek dît şabûna kire qar'în û dever'ûya k'etin+.

10

Gunê Nadab û Abîhû

10^1Kur'êd Harûn, Nadab û Abîhû her yekî agirdanga xwe hilda, agir kirinê, bixûr kirine ser û li ber Xudan şaş agir dan, ku ev ne li gora qirara Xudan bû+. 2Û ji Xudan agir derk'et, wan xist û ew li ber Xudan mirin+. 3Wî çaxî Mûsa gote Harûn: «Ay bona çi Xudan xeberda û got:

‹Ezê nava yêd nêzîkî min dibin pîroz bim
û li ber t'emamîya cime'tê bême pesindayînê›».

Harûn xwe ker' kir+.

4Hingê Mûsa gazî Mîşaêl û Elsafanê kur'êd Ûzîêlê apê Harûn kirin û gote wan: «Her'in birayêd xwe ji ber pîrozgehê hildin bibin ji zomê derxin»+. 5Ew çûn, çawa ku Mûsa gotibû ewana kirasêd wanva ji zomê derxistin. 6Mûsa gote Harûn û kur'êd wî Êlazar û Ît'amar: «P'or'ê serê xwe ser xweda neynin û k'incê xwe neqelêşin, wekî nemirin û xezeba Xudan neyê serê t'emamîya civînê. Lê bira birayêd we, usa jî t'emamîya mala Îsraêl li ser wan bigirîn, k'îjan ku Xudan şewitandin+. 7Hûn ji derê Konê Civînê dernek'evin ku nemirin, çimkî r'ûnê Xudanî r'ûnkirinê li ser we ye». Wana jî anegorî gotina Mûsa kir+.

Qanûna bona k'ahîna hindava şerab-araqêda

8Xudan Harûnr'a xeberda û got: 9«Gava tu yan kur'êd te bik'evine Konê Civînê, şerab-araqê venexwin ku nemirin. Nava nisilêd weda ev yek qeyde-qanûna h'eta-h'etayê be,+
10wekî firqîya pîroz û nepîroz yan paqij û nepaqij ji hev derxin+
11û wan h'emû qeyde-qanûna li zar'êd Îsraêl hîn kin, k'îjanêd ku Xudan bi destê Mûsa e'mir li wan kirîye».

Qanûna bona xwarina k'ahîna

12Mûsa gote Harûn û kur'êd wîye mayî, Êlazar û Ît'amar: «Ji dîyarîyêd şewatêye Xudanr'a dayî, dîyarîya nanî hildin û hinda gorîgehê bê hevîrtir'şk bixwin. Çimkî eva ya here pîroz e. 13Ewî li cîyê pîroz bixwin, eva p'ara te û p'ara kur'êd te ye, ji dîyarîyêd şewatêye Xudanr'a dayî, çimkî minr'a aha hatîye e'mir kirinê+. 14Sersîngê dîyarîya h'ejandinê û pîlê dîyarîya berbir'îkirinê tu cîkî li paqij t'evî kur' û qîzêd xwe bixwe. Çimkî evana ji qurbanêd dîyarîyêd heleqetîyê ne, alîyê zar'êd Îsraêlda dayî, ew p'ara te û kur'êd te ne. 15Pîlê dîyarîya berbir'îkirinê û sersîngê dîyarîya h'ejandinê t'evî bezê dîyarîya şewatê bira bînin li ber Xudan bih'ejînin, çawa dîyarîya h'ejandinê. Û bira eva bi qeyde-qanûna h'eta-h'etayê p'ara te û kur'êd te be, çawa ku Xudan e'mir kir».

16Û Mûsa nêrîyê dîyarîya paqijbûnê ger'îya, lê ew îdî şewitandî bû, ewî hingê hêrsa xwe li kur'êd Harûne mayî Êlazar û Ît'amar r'akir û gote wan:+
17«We çima dîyarîya paqijbûnê li cîyê pîrozda nexwarîye? Ne eva ya here pîroz e? Wer'a hatîye dayînê ku gune ji ser civînê bidine hildanê û li ber Xudan k'ewandinê bona wan bikin. 18Awa xûna wê nek'etîye pîrozgehê, ku we gerekê ew qurban li cîyê pîrozda bixwara, çawa min e'mir li we kiribû»+. 19Hingê Harûn li Mûsa veger'and û gotê: «Awa îro wana dîyarîya paqijbûna xwe û dîyarîya t'evayîşewata xwe li ber Xudan dan, ev yek ku hate serê min, heger îro min dîyarîya paqijbûnê bixwara, gelo wê li Xudan xweş bihata?» 20Mûsa ev yek bihîst û li wî xweş hat.

11

H'eywanêd h'elal û ne h'elal

11^1•Xudan Mûsa û Harûnr'a xeberda û gote wan: 2«T'evî zar'êd Îsraêl xeberdin û bêjine wan: ‹Vane ew h'emû h'eywanêd li ser e'rdê ji k'îjana hûn dikarin bixwin,+
3her h'eywanê dusimî û simvekirî ku dik'ayên bixwin. 4Lê ji yêd dik'ayên yan yêd simvekirî, gerekê vana nexwin, deve, r'ast e dik'ayê, lê ne simvekirî ye, ew bona we ne h'elal be. 5Qotik r'ast e dik'ayê lê ne simvekirî ye, ew bona we ne h'elal be. 6K'êvrûşk r'ast e dik'ayê lê ne simvekirî ye, ew bona we ne h'elal be. 7Beraz r'ast e simqelişî û simvekirî ye, lê ku nak'ayê ew bona we ne h'elal be. 8Goştê wan nexwin, cendekêd wan nek'evin, ew bona we ne h'elal bin.

9Ji h'emû h'eywanêd nava avada, awa gotî h'emû h'eywanêd nava be'ra û ç'emada ku xweyîmil û xweyîpaç' in bixwin. 10Lê ew h'emûyêd ku be'ra û ç'emada ye bê mil û bê paç'e ji her h'eywanêd avada dişûlike ew bona we h'eram bin. 11Ewana bona we h'eram bin, goştê wan nexwin û ji cendekêd wan zivêr bin. 12H'emû h'eywanêd ku avêda ne bê mil û bê paç' bona we h'eram bin.

13Ji nava teyreda jî ji van zivêr bin û nexwin, ew h'eram in: Teyr, teyrê bazî, teyrê be'rê, 14qûş û bawîkê her cûr'êd wanva, 15her qar'qar' cûr'êd wanva, 16deveqûş, bûmê şevê, me'sîgir û qerqe her cûr'êd wanva, 17kundê korî biç'ûk, qazê me'sîya, kundê korî mezin, 18kundê korî sipî, pêlîkan, qirqê Misirê, 19leglegê, quling cûr'êd wanva, pûpû, baç'ermok.

20Her mêş-morêd xweyîp'er'e ku li ser çar niga diçin, bona we h'eram bin. 21Lê van h'emû mêş-morêd xweyî p'er'e ku li ser çar niga diçin bixwin, k'îjan ku fêza çokada hêt hene bona banzdana li ser e'rdê. 22Ji van hûn dikarin bixwin: Kulî her cûr'êd wanva, hespê gîhê her cûr'êd wanva, ç'ir'îk her cûr'êd wanva, sîyarê bûkê her cûr'êd wanva+. 23Lê mêş-morêd xweyîp'er'e mayîne çarnigî, bona we h'eram bin.

24Pê wan hûnê bih'er'imin, her kesê ku li cendekêd wan k'eve, h'eta êvarê ne paqij be. 25Her kesê ku ji wan cendekekî hilde bira k'incê xwe bişo û h'eta êvarê ne paqij be+. 26Her h'eywanêd simvekirî lê ne simqelişîne û nak'ayên ew bona we h'eram bin, her kesê ku li wan k'eve ne paqij be. 27Her h'eywanêd çarnigîye ku li ser lepê xwe diger'in ew bona we h'eram bin, her kesê ku li cendekêd wan k'eve, h'eta êvarê nepaqij be. 28Her kesê ku cendekêd wan hilde, bira k'incê xwe bişo û h'eta êvarê ne paqij be. Ew bona we h'eram in.

29Ev in ew h'eywanêd ku li ser e'rdê dişûlikin, k'îjanêd ku bona we h'eram bin: Mişkê kor, mişk, me'regîsk her cûr'êd wanva, 30me'regîskê lepikî, tîmsah, makeme'r, qûmqûmok, me'regîskê r'eng-r'engî. 31Ev in bona we h'eram, ji wan h'emû şûlikîya, her kesê ku cendekêd wane kuştî k'eve, h'eta êvarê ne paqij be. 32Kuştîkî ji wan li ser çi tiştîda ku bik'eve, heger tiştekî darîn be, yan k'inc be, yan ç'erm, yan t'êr', yan tiştekî ku bona şixul bik'ar tînin dih'er'imîne, wan bikine avê, h'eta êvarê ne paqij be, pey vê yekêr'a paqij be+. 33Heger ji van r'e'wira yek bik'eve nava derdaneke axîn, çi tişt ku wêda be ew h'eram dibe û ewê derdanê bişkênin+. 34Her tiştê xwarinêye ku ava ji vê derdanê bipeke wê, ewê bih'er'ime û usa jî her tiştêd vexwarinêye ku pê vê derdanê vexwin dih'er'ime. 35Her tiştêd ku beret'ê van r'e'wira lêk'evin wê bih'er'imin, heger tendûr be yan bexîr be gerekê bê hilşandinê, evana h'er'imîne û bona we evana ne paqij bin. 36T'enê kanî û h'ewzê avê paqij dimînin, lê yê ku cendekê wan k'eve ew dih'er'ime. 37Heger beret'ê wan bik'eve li ser t'oximekî çandinê, ew paqij e. 38Lê gava av k'etibe li ser t'oxim û berat'ekî ji wan r'e'wira serda bik'eve, ew bona we h'eram be.

39Lê heger h'eywanekî ku tê xwarinê h'işk be, ewê ku li cendekê wî k'eve, h'eta êvarê ne paqij be+. 40Ewê ku ji wî cendekî bixwe, gerekê k'incêd xwe bişo û h'eta êvarê ne paqij be, usa jî ewê ku cendek hilde gerekê k'incêd xwe bişo, h'eta êvarê ne paqij be.

41Ji her şûlikîyê ku li ser e'rdê dişûlikin zivêr bin, wan gerekê nexwin. 42H'emû şûlikîyêd li ser e'rdêye ku dişûlikin, yêd li ser zik diçin, yan yêd ser çar niga, yan yêd pir'nig nexwin, çimkî ewe h'eram in. 43Hûn ji şûlikîyêd li ser e'rdê zivêr bin, pê wan xwe neh'er'imînin ku r'ûyê wanda hûn neh'er'imin. 44Çimkî ez Xudan Xwedêyê we me, awa nefsa xwe pîroz kin û pîroz bin, çimkî ezî pîroz im, nefsa xwe pê t'u şûlikîyê li ser e'rdê dilipite neh'er'imînin+. 45Çimkî ez Xudan im, ku min hûn ji e'rdê Misirê hevraz anîn, ku ez bibime Xwedêyê we. Awa pîroz bin, çimkî ezî pîroz im.

46Ev e qanûna hindava h'eywên, teyreda, h'emû h'eywanêd avêda dih'ejin û h'emû h'eywanêd ku li ser e'rdê dişûlikin, 47wekî firqîyê bikine nava h'elal û neh'elal û nava h'eywanê ku tê xwarinê û h'eywanê ku nayê xwarinê›»+.

12

Qanûna paqijaya k'ulfetê pey zar'anînêr'a

12^1Xudan Mûsar'a xeberda û gotê: 2«T'evî zar'êd Îsraêl xeber de û bêje wan: ‹Heger k'ulfet pê bimîne kur'ekî bîne, hingê ew h'eft r'oja nepaqij be, weke wan r'ojêd ku ew e'detê nexweşîya k'ulfetêda ye, ew nepaqij be+. 3Û r'oja h'eyşta kur'ik bê sinetkirinê+. 4K'ulfet jî gerekê sî û sê r'oja xwe xweyî ke, h'eta ji xûna xwe paqij be, t'u car tiştekî pîroz nek'eve, ne jî bik'eve pîrozgehê, h'eta r'ojêd paqijbûna wê xitim bin+. 5Lê heger qîzekê bîne, du h'eftîya nepaqij be weke e'detê nexweşîya xwe, şêst şeş r'oja xwe xweyî ke h'eta ji xûna xwe paqij be. 6Û gava ew r'ojêd paqijbûna bona kur' yan qîz anînê xitim bin, hingê bira ew berxeke yeksalî bona dîyarîya t'evayîşewatê bîne û cûcûkeke kewê yan fatimokekê jî bona dîyarîya paqijbûnê bîne li ber derê Konê Civînê cem k'ahîn. 7Û k'ahîn van bîne li ber Xudan, k'ewandinê bona wê bike û ew ji kanîya xûnê paqij be. Ev e qanûna bona k'ulfeta kur' yan qîz anînê. 8Lê heger destê wêda t'une ku berxê bîne, hingê bira du fatimoka yan jî du cûcûkêd kewa bîne, yekê bona dîyarîya t'evayîşewatê, yekê jî bona dîyarîya paqijbûnê û k'ahîn bona wê k'ewandinê bike û ew paqij be›»+.

13

Qanûna k'ifşbûna nexweşîya k'otîbûn û gur'îbûnê

13^1Xudan Mûsa û Harûnr'a xeberda û got: 2«Heger ç'ermê bedena merivekî bide li ber gilêya, yan gir'a, yan r'îşîya û li ç'ermê bedenê bibe mîna p'izika k'otî[*], hingê gerekê wî bibine cem Harûnê k'ahîn yan k'ahînekî ji kur'êd wî. 3K'ahîn bira dîna xwe bide p'izika ç'ermê bedena wî, heger r'engê pir'ç'a li ser p'izikê sipî dike û p'izika ç'ermê bedenê k'ûr xuya dike, eva p'izika k'otî ye, k'ahîn vê yekê bibîne û wî merivî nepaqij e'lam ke+. 4Lê heger r'îşîyê ç'ermê bedena wî sipî ye, lê ç'ermda k'ûr neçûye û pir'ç' jî sipî nebûye, hingê bira k'ahîn h'eft r'oja yê xweyîp'izik başqe ke. 5Û r'oja h'efta k'ahîn bira dîna xwe bide wî, heger p'izik mîna xwe maye û li ser ç'erm bela nebûye, hingê k'ahîn bira cara duda jî wî başqe ke. 6Û r'oja h'efta k'ahîn bira dîsa lê binihêr'e, heger p'izik k'ewya ye û li ç'erm bela nebûye, bira k'ahîn wî paqij e'lam ke, eva gir' e. Bira ew meriv k'incê xwe bişo û wê paqij be+. 7Lê heger bona paqijbûnê xwe nîşanî k'ahîn ke û paşê gir' li ç'erm bela be, gerekê ew dîsa xwe nîşanî k'ahîn ke. 8K'ahîn dîna xwe bidê wekî gir' li ç'erm bela bûye, hingê k'ahîn dîsa wî nepaqij e'lam ke, ew p'izika k'otî ye.

9Heger li ser yekî p'izika k'otî hebe, gerekê wî bibine cem k'ahîn. 10Bira k'ahîn dîna xwe bidê, heger gilêya ser ç'erm sipî ye û pir'ç'a ser jî sipî bûye, gilêda jî goştê saxlem heye, 11eva k'otîbûna kevin e li ser ç'ermê bedana wî maye, bira k'ahîn wî nepaqij e'lam ke û wî başqe ke, çimkî ew nepaqij e. 12Û heger k'otîbûn li ç'erm bela bûye û t'emamîya ç'ermê nexweş ji sêrî h'eta niga, awa gotî li wan cîyêd ku ç'e'vê k'ahîn dibîne k'otîbûnê hilda ye, 13k'ahîn gava bibîne wekî k'otîbûnê temamîya bedena wî girtîye, hingê ew yê nexweş paqij e'lam ke, çimkî t'emamîya xweva sipî bûye, ew paqij e. 14Lê gava ser bedena wî goştê saxlem k'ifş be, ew nepaqij be. 15K'ahîn goştê saxlem ku bibîne wî merivî nepaqij e'lam ke. Goştê saxlem nepaqij e, ew k'otîbûn e. 16Lê heger goştê saxlem dîsa bê guhar'tinê sipî be, hingê ew meriv gerekê bê cem k'ahîn. 17Û k'ahîn bira dîna xwe bide wî, heger p'izika wî sipî bûye, hingê k'ahîn bira ewî xweyîp'izik paqij e'lam ke, ew paqij e.

18Heger ser ç'ermê yekî bide der û p'ak be, 19peyr'a dewsa derbûnê gilêya sipî, yan r'îşîya sore-sipî bimîne, gerekê ew xwe nîşanî k'ahîn ke. 20K'ahîn ku dîna xwe bidê, wekî r'îşî ç'ermda k'ûr çûye û pir'ç'a ser jî sipî bûye, k'ahîn wî nepaqij e'lam ke. Eva p'izika k'otî ye ji derbûnê bela bûye. 21Lê heger k'ahîn dîna xwe bidê wekî pir'ç'a ser ne sipî ye û ç'ermda jî k'ûr neçûye lê qarîya ye, hingê k'ahîn bira wî h'eft r'oja başqe ke. 22Û heger ew r'îşî li ç'erm bela be, hingê bira k'ahîn nepaqijîya wî e'lam ke, eva p'izika k'otî ye. 23Lê heger r'îşî cîyê xweda bimîne û bela nebe, eva dexme ye daye der, k'ahîn bira wî paqij e'lam ke.

24Yan heger ç'ermê bedena yekî bişewite û dewsa dexma şewatê r'îşîya sore-sipî yan xur'û sipî lê bide der, 25k'ahîn bira dîna xwe bidê, heger pir'ç'a li ser r'îşîyê r'engê xwe guhastîye sipî bûye û ç'ermda jî k'ûr çûye, eva îdî k'otîbûn e ji şewatê pêşda hatiye. Bira k'ahîn wî nepaqij e'lam ke, eva p'izika k'otî ye. 26Lê heger k'ahîn dîna xwe bidê, wekî pir'ç'a li ser r'îşîyê sipî nebûye û ç'ermda k'ûr neçûye, lê hinekî qarîya ye, hingê k'ahîn wî h'eft r'oja başqe ke. 27R'oja h'efta k'ahîn dîna xwe bidê, heger ewa li ç'erm bela bûye, hingê k'ahîn wî nepaqij e'lam ke, eva p'izika k'otî ye. 28Lê heger r'îşî di cîyê xweda maye û li ç'erm bela nebûye, hinekî qarîya ye, eva gilêya şewatê ye. K'ahîn bira wî paqij e'lam ke, çimkî eva hewa şewatê ye.

29Heger p'izik li serî yan çena mêrekî yan jinekêda derê, 30bira k'ahîn dîna xwe bide wê p'izikê, heger ewa ç'ermda k'ûr k'ifş dibe û pir'ç'a ser jî zirav û zer e, hingê bira k'ahîn wan nepaqij e'lam ke. Eva gewrika k'otîyê ye li sêrî yan çenê daye der. 31Lê heger k'ahîn dîna xwe bide p'izika gewrikê wekî ew ç'ermda k'ûr neçûye, lê pir'ç'a r'eş jî li ser t'une, hingê k'ahîn bira ewî ku p'izika gewrikê lê derk'etîye h'eft r'oja başqe ke. 32R'oja h'efta bira k'ahîn dîna xwe bide gewrikê, heger gewrik bela nebûye û pir'ç'a zer ser t'une, gewrik jî ç'ermda k'ûr neçûye, 33hingê bira ew meriva pir'ç'a dora gewrikê kur' ke, lê ya li ser gewrikê kur' neke û k'ahîn cara duda evî merivî h'eft r'oja başqe ke. 34R'oja h'efta k'ahîn dîna xwe bide gewrikê, heger gewrik li ç'erm bela nebûye û ç'ermda jî k'ûr neçûye, hingê k'ahîn bira paqijîya wî e'lam ke, ew jî k'incêd xwe bişo û paqij be+. 35Lê heger pey paqijbûnêr'a gewrik li ç'ermê wî bela be, 36bira k'ahîn dîna xwe bidê, heger gewrik li ç'erm bela bûye, hingê k'ahîn bira îdî pir'ç'a zer neger'e, ew ne paqij e. 37Lê belê heger gewrik mîna xwe maye û pir'ç'a r'eş lê derk'etîye, ku usa ye gewrik qenc bûye, ew paqij e, k'ahîn wî paqij e'lam ke.

38Lê heger li ser ç'ermê mêrekî yan jinekê r'îşî, awa gotî r'îşîyêd sipî lê p'eyde bin, 39hingê k'ahîn bira lê binihêr'e, heger r'îşîyêd li ser ç'ermê bedena wan sipîç'olkî ne, ew gir' e li ç'erm bela bûye, ew paqij e.

40Heger p'or'ê serê yekî biware, eva warandin e, ew paqij e. 41Lê heger p'or'ê serê wî ne'tikêda biware eva k'eçelbûn e, ew paqij e. 42Lê heger cîyê waryayî yan k'eçel p'izikeke p'îse sore-sipî hebe, eva p'izika k'otî ye, cîyê warîyayî yan k'eçelda daye der. 43Hingê k'ahîn bira dîna xwe bidê heger p'izika cîyê warîyayî û k'eçelda hinekî sor-sipî ye û mîna wê p'izika k'otî ye li ser ç'ermê bedenê xuya dike, 44eva meriva p'izika k'otî ye, nepaqij e, k'ahîn e'se nepaqijîya wî e'lam ke, p'izika p'îs li serê wî derk'etîye.

45Ewî xweyîp'izika k'otî gerekê k'incêd wî p'izinî bin, p'or'ê sêrî serda hatî û devê wî nixamtî be: ‹Ne paqij im! Ne paqij im!› bike gazî. 46H'eta ku p'izik ser wî hebe ew nepaqij bê h'esabê. Ew ne paqij e, ew t'enê gerekê bimîne û cîyê mayîna wî ji zomê der be+.

Qanûna bona k'efikîyê

47Heger k'efik li ser k'incekê k'ifş be, li ser k'inca hirî yan k'inca k'itan, 48p'arç'e yan tiştekî hûnandî ji hirîyê yan k'itan çêkirî, yan li ser ç'erm, yan jî li ser tiştekî pê ç'erm çêkirî be, 49yan heger lek'e li ser k'inc yan ç'erm, yan li ser p'arç'e yan li ser tiştekî hûnandî, yan jî li ser tiştekî ji ç'erm k'esk yan sor lêxe, eva k'efikîbûn e, gerekê nîşanî k'ahîn kin. 50K'ahîn bira dîna xwe bide lek'ê û wî tiştî k'îjan ku ji k'efikîyê lewit'îye h'eft r'oja başqe ke. 51Û r'oja h'efta k'ahîn bira dîna xwe bide wî tiştê lewit'î, heger lek'e li wî k'incî bela bûye, heger p'arç'e be, yan tiştekî hûnandî, yan ç'erm, yan jî tiştekî ku bi ç'erm çêkirî be, ku usa ye eva k'efikîbûna ji hevhildanê ye, ev nepaqij in. 52Ew gerekê wî k'incî, yan p'arç'e, yan tiştekî hûnandî ji hirîyê yan k'itan çêkirî, yan tiştekî ku ji ç'erm çêkirî be, li ser k'îjanî eva lek'a hebe bişewitîne, çimkî eva k'efikaya ji hevhildanê ye, gerekê ew ser agir bê şewitandinê. 53Lê heger k'ahîn dîna xwe bidê wekî k'efik li wî k'incî, yan p'arç'e yan tiştekî hûnandî, yan li tiştekî bi ç'erm çêkirî bela nebûye, 54hingê k'ahîn bira e'mir ke, ku wî tiştê lewit'î bişon û h'eft r'oja dîsa wî başqe xwey ke. 55Gava k'ahîn pey şûştina wî tiştîr'a dîna xwe bidê, heger k'efikê r'engê xwe neguhastîye û ew k'efik bela jî nebûye, ew dîsa nepaqij e, wî tiştî ser êgir bişewitînî, eva k'efikîbûn e xwe avîtîye r'û yan jî r'ûyê vajî. 56Û heger k'ahîn dîna xwe bidê, wekî pey şûştinêr'a lek'e qarîya ye, hingê k'ahîn bira wî cîyî ji wî k'incî, yan ji wî ç'ermî, yan ji wî p'arç'eyî, yan ji wî tiştê hûnandî biqelêşe. 57Lê wekî ew dîsa li ser wî k'incî, yan p'arç'eyî, yan tiştekî hûnandî, yan tiştekî ji ç'erm çêkirî k'ifş be, eva k'efika ji hevhildanê ye, wî tiştê lek'e ser bişewitîne. 58Lê heger ew k'inc, yan p'arç'e, yan tiştekî hûnandî, yan tiştekî ji ç'erm çêkirî pey şûştinêr'a lek'e jê her'e, bira ew dîsa bê şûştinê û wê paqij be». 59Ev e qanûna bona k'efikîbûnê, ya ku li ser k'inca hirî yan k'itanî, yan p'arç'e, yan tiştekî hûnandî, yan li ser her tiştê ji ç'erm çêkirî dertê, ku ew paqij yan nepaqij bêne e'lam kirinê.

14

Qanûna paqijbûnê

14^1Xudan Mûsar'a xeberda û got: 2«Qanûna yê ji k'otîbûnê paqijbûyî ev e: Wê r'oja paqijbûyî gerekê wî bibine cem k'ahîn+. 3K'ahîn ji zomê derk'eve û k'ahîn gava bibîne ku va ye yê k'otî ji k'otîbûna xwe qenc bûye, 4hingê k'ahîn bira e'mir ke, bona merivê ku gere bê paqijkirinê du teyredeyêd h'elal bi saxî, dara erzê, r'îsê sorê gevez û zoxa hûsopê bînin,+
5k'ahîn e'mir ke ku teyredekî ser ava ji ç'e'vkanîyêye derdana axînda bê serjêkirinê. 6Paşê ew wê teyreda dudaye sax t'evî dara erzê, r'îsê sorê gevez û zoxa hûsopê hilde. Vana t'evî teyreda sax, xûna wê teyredêda ke, ya ku li ser ava ji ç'e'vkanîyêda hate serjêkirinê. 7H'eft cara bir'eşîne li ser yê ku gere ji k'otîbûnê bê paqijkirinê, wî paqij e'lam ke û teyreda sax ber'de çolê+. 8Ew merivê ku paqij dibe bira k'incêd xwe bişo, pir'ç'a ser xwe hilde, avê li xwe ke û wê paqij be. Pey vê yekêr'a bik'eve zomê û h'eft r'oja nek'eve konê xwe+. 9R'oja h'efta dîsa h'emû p'or'ê xwe kur' ke, p'or'ê serê xwe, r'ûdana xwe, birîyêd xwe, awa gotî h'emû pir'ç'a ser xwe hilde û k'incêd xwe bişo, avê xwe ke paqij be. 10Û r'oja h'eyşta du berxêd nêre bêqusûr, berxeke mêye yeksalîye bêqusûr û bona dîyarîya nanî ji dehe p'ara sê p'ar[*] arê xas r'ûnda stirayî û logek[*] jî r'ûn bira hilde, 11k'ahînê ku paqij dike, merivê paqij dibe dîyarîyava li ber Xudan ber derê Konê Civînê bide sekinandinê. 12Û k'ahîn berxekê hilde bona dîyarîya bervadayînê bide, wî r'ûnê[*] derdanêda jî hilde, vana li ber Xudan çawa dîyarîya h'ejê bih'ejîne. 13Berxê jî li wî cîyî serjêke, k'îderê dîyarîya paqijbûnê û dîyarîya t'evayîşewatê têne serjêkirinê, di cîyê pîrozda, çimkî dîyarîya paqijbûnê mîna dîyarîya bervadayînê k'ahînr'a dik'eve. Eva ya here pîroz e+. 14K'ahîn ji xûna dîyarîya bervadayînê hilde û gupika guhê wî merivîyî r'astê xe ku paqij dibe, usa jî t'ilîya mezine destê wîyî r'astê û pêç'îya mezine nigê wîyî r'astê+. 15Û k'ahîn ji wî r'ûnê derdanêda hilde bike li ser k'efa destê xweyî ç'epê. 16Û k'ahîn t'ilîya xweye r'astê, wî r'ûnê destê xweyî ç'epêda ke û pê t'ilîya xwe ewî r'ûnî h'eft cara li ber Xudan bir'eşîne. 17K'ahîn ji wî r'ûnê destê wîda mayî, gupika guhê wî merivîyî r'astê xe ku paqij dibe, usa jî t'ilîya mezine destê wîyî r'astê û pêç'îya mezine nigê wîyî r'astê, li ser xûna dîyarîya bervadayînê xe. 18Paşê k'ahîn wî r'ûnê destê wîda mayî bike ser serê merivê ku paqij dibe û bona wî li ber Xudan k'ewandinê bike. 19K'ahîn dîyarîya paqijbûnê bide û bona merivê ji nepaqijîya xwe ku paqij dibe k'ewandinê bike, paşê dîyarîya t'evayîşewatê serjêke. 20Hingê k'ahîn dîyarîya t'evayîşewatê û dîyarîya nanî dayne li ser gorîgehê. K'ahîn bona wî k'ewandinê bike û ewê bibe paqij.

21Lê heger ew k'esîb e, destê wîda t'une haqas tişt bide, hingê bira ew bona gunek'ewandina xwe berxekê çawa dîyarîya bervadayînê bide ku bê h'ejandinê. Usa jî bona dîyarîya nanî ji dehe p'ara p'arek[*] arê xasî r'ûnda stirayî û logek[*] r'ûn, 22du fatimoka, yan jî du cûcûkêd kewa, ji van k'îjan ku dik'evine dêst, yek ji van bona dîyarîya bervadayînê be, yek jî bona dîyarîya t'evayîşewatê. 23Û r'oja h'eyşta ew bona paqijbûna xwe vana bîne cem k'ahîn, li ber derê Konê Civînê ber Xudan. 24Û k'ahîn berxa dîyarîya bervadayînê û wê derdana r'ûn hilde, vana li ber Xudan çawa dîyarîya h'ejandinê bih'ejîne. 25Paşê k'ahîn berxa dîyarîya bervadayînê serjêke û ji xûna berxa dîyarîya bervadayînê hilde gupika guhê wî merivîyî r'astê xe ku paqij dibe, usa jî t'ilîya mezine destê wîyî r'astê û pêç'îya mezine nigê wîyî r'astê+. 26K'ahîn ji wî r'ûnî bike k'efa destê xweyî ç'epê 27û pê t'ilîya xweye r'astê k'ahîn ji wî r'ûnê destê xweyî ç'epêda ke, h'eft cara li ber Xudan bir'eşîne. 28Û k'ahîn ji wî r'ûnê destê xweda gupika guhê wî merivîyî r'astê xe ku paqij dibe, usa jî t'ilîya mezine destê wîyî r'astê û pêç'îya mezine nigê wîyî r'astê, li ser xûna dîyarîya bervadayînê xe. 29Lê ew r'ûnê destê k'ahînda mayî bira ew li ber Xudan bike li ser serê merivê ku paqij dibe û bona wî k'ewandinê bike. 30Û ji fatimoka yan cûcûkêd kewa yekî, k'îjan ku bik'eve dêst, 31k'îjan ku k'ete dêst, yekê bona dîyarîya paqijbûnê yekê jî bona dîyarîya t'evayîşewatê t'evî dîyarîya nanî bide. Û k'ahîn bona merivê paqij dibe k'ewandinê bike li ber Xudan». 32Ev e qanûna bona nexweşêd p'izika k'otî û bona paqijbûna ewêd ku destê wanda t'une.

Qenckirina k'efika malê

33Xudan Mûsa û Harûnr'a xeberda û got: 34«Gava hûn bik'evine wî welatê Kenanê, k'îjanî ku ez çawa milk' didime we û ez pê k'efikîyê belayê bînime serê mala welatê milk'ê weda, 35hingê xweyê malê gerekê her'e guhê k'ahîn pêxe û bêjê: ‹Mala xweda ez çawa bêjî k'efikîyê k'ifş dikim›. 36K'ahîn e'mir ke ku malê vala kin, hê berî ku ew bik'eve malê ku k'efikîyê bibîne, wekî her tiştêd malda tiştek nepaqij h'esab nebe. Pey vê yekêr'a k'ahîn bik'evê dîna xwe bide malê. 37Heger ew dîna xwe bide k'efikê û bibîne, wekî k'efikê r'engê k'esk yan sorda xwe avîtîye dîwarêd malê k'ûrda çûne û ew ji r'ûyê dîwêr k'ûr k'ifş dikin, 38hingê k'ahîn ji malê derk'eve li ber derê malê û h'eft r'oja malê k'ilît ke. 39R'oja h'efta k'ahîn dîsa bê dîna xwe bidê, heger k'efik li dîwarêd wê malê bela bûye, 40hingê k'ahîn e'mir ke, ku wan kevirêd k'efikê xwe avîtîyê derxin û bavêjine ji bajêr der cîkî ne paqij. 41Malê hindur'va her çar alîya bide t'er'işandinê û xwelîya t'er'işandî jî bir'êjine ji bajêr der cîkî ne paqij. 42Paşê kevirne din hildin daynine dewsa wan kevira û xwelîke din hildin dîwêr sîwax kin.

43Lê heger pey kevirderxistinêr'a, malt'er'işandin û sîwaxkirinêr'a k'efik dîsa xwe bavêje malê k'ifş be, 44hingê k'ahîn bira bê dîna xwe bidê, heger k'efik li malê bela bûye, eva îdî k'efika ji hevhildanê ye malda, ew ne paqij e. 45Gerekê ew mal bê xirabkirinê, kevirêd wê, darêd wê û h'emû xwelîya wê ji bajêr der bê derxistin û avîtinê cîkî ne paqij. 46Û k'îjan jî wan r'ojêd ew mal k'ilîtkirî bik'eve wê malê, h'eta êvarê ne paqij be. 47Û k'îjan wê malêda r'adizê gerekê k'incêd xwe bişo, usa jî yê wê malêda nan dixwe gerekê k'incêd xwe bişo+.

48Lê gava k'ahîn bê dîna xwe bidê wekî pey malsîwaxkirinêr'a k'efik li malê bela nebûye, hingê k'ahîn wê malê paqij e'lam ke, çimkî k'efik derbaz bûye. 49Û bona paqijbûna wê malê, k'ahîn du teyreda, dara erzê, r'îsê sorê gevez û zoxa hûsopê hilde,+
50teyredekî ser ava ji ç'e'vkanîyêye derdana axînda serjêke. 51Dara erzê, zoxa hûsopê û r'îsê sorê gevez t'evî teyreda sax hilde, vana xûna wê teyreda serjêkirî û ava ç'e'vkanîyêda ke û h'eft cara li malê bir'eşîne. 52Malê pê xûna teyreda serjêkirî, pê wê ava ç'e'vkanîyê û pê teyreda sax, t'evî dara erzê, zoxa hûsopê û r'îsê sorê gevez paqij ke. 53Lê teyreda sax ji bajêr der deştêda ber'de, bona wê malê k'ewandinê bike û wê paqij be».

54Ev e qanûna her p'izika k'otî û gewrêkê, 55yan k'efikîya li ser k'inca yan li malê, 56usa jî ya gilê, gir' û r'îşîya. 57Ev e hînkirina bona qanûna ji k'otîbûn û k'efikîyê paqijbûnê yan ne paqijbûnê+.

15

Qanûna nepaqijîya qalibê însên û paqijbûna wî

15^1Xudan Mûsa û Harûnr'a xeberda û got: 2«T'evî zar'êd Îsraêl xeberdin û bêjine wan: ‹Heger bedena yekî ser gemarê vebe, ev gemarjêçûyîna wî nepaqij e. 3Nepaqijîya wî dema gemarjêçûyîna wîda eva be: Gava ji bedena wî gemar jê her'e yan jî bedena wî ji gemarê bê bir'înê, eva nepaqijaya wî ye. 4Ew nivîna ku gemarjêçûyî bik'evê, ew nepaqij e, li ser çi tiştî jî ku r'ûnî ew nepaqij e. 5Ew kesê ku nivîna wî k'eve, gerekê k'incê xwe bişo û xwe jî pê avê bişo, h'eta êvarê nepaqij be+. 6Ew kesê ku li ser wî tiştî r'ûnî, li ser k'îjanî gemarjêçûyî r'ûniştibe, ew gerekê k'incê xwe bişo û xwe jî pê avê bişo, h'eta êvarê nepaqij be. 7Ew kesê ku bedena gemarjêçûyî k'eve, ew gerekê k'incê xwe bişo û xwe jî pê avê bişo, h'eta êvarê nepaqij be. 8Heger gemarjêçûyî t'ûyî li ser kesekî paqij ke, ew gerekê k'incê xwe bişo û xwe jî pê avê bişo, h'eta êvarê nepaqij be. 9Ew zînê ku yê gemarjêçûyî li ser r'ûnî, ew nepaqij be. 10Ew kesê ku tiştekî bin wî k'eve, h'eta êvarê nepaqij be û ew kesê wan tişta hilde, ew gerekê k'incê xwe bişo û xwe jî pê avê bişo, h'eta êvarê nepaqij be. 11Û ew kesê ku gemarjêçûyî destneşûştî lêk'eve, ew gerekê k'incê xwe bişo û xwe jî pê avê bişo, h'eta êvarê nepaqij be. 12Ew derdana axîn, k'îjan ku gemarjêçûyî lêk'eve gerekê bê şkênandinê, lê derdana darîn gerekê pê avê bê şûştinê+.

13Lê gava gemarjêçûyî ji gemarê xilaz be, ew gerekê bona paqijbûna xwe h'eft r'oja xwer'a bijmire, k'incêd xwe bişo û bedena xwe jî pê ava ç'e'vkanîyê bişo û wê bibe paqij. 14Û r'oja h'eyşta ew gerekê bona xwe du fatimoka yan jî du cûcûkêd kewa hilde li ber Xudan ber derê Konê Civînê bisekine û vana bide k'ahîn+. 15K'ahîn ji van yekê bike dîyarîya paqijbûnê, yekê jî bike dîyarîya t'evayîşewatê û k'ahîn bona gemarjêçûyîna wî k'ewandinê bike li ber Xudan.

16Heger t'oximê mêrekî jê her'e, ew gerekê bedena xwe pêva pê avê bişo û h'eta êvarê ew nepaqij be+. 17Û ew t'oximê jêçûyî çi k'incî yan çi ç'ermî k'eve, ew gerekê pê avê bê şûştinê û h'eta êvarê nepaqij be. 18Heger mêr serê xwe k'ulfetêr'a dayne û t'oxim jê her'e, ewana gerekê pê avê xwe bişon û h'eta êvarê ne paqij bin.

19Heger k'ulfetek pişta wê vebe û xûn jê her'e, gerekê h'eft r'oja ewa nava kirasada xwe xweyî ke û her kesê ku wê k'eve, h'eta êvarê ne paqij be+. 20H'emû wextê nava kirasada ewa li ser çi p'alde ew tişt ne paqij be û li ser çi tiştî jî ku r'ûnî, ew tişt ne paqij be. 21Her kesê ku nivîna wê k'eve, gerekê k'incê xwe bişo, xwe jî pê avê bişo û h'eta êvarê nepaqij be. 22Û ew kesê ku li wî tiştî k'eve li ser çi ewa r'ûniştî ye, gerekê k'incê xwe bişo, xwe jî pê avê bişo û h'eta êvarê nepaqij be. 23Ew kesê ku tiştekî nivîna wê yan jî wî tiştî k'eve li ser çi ewa r'ûdinê, h'eta êvarê nepaqij be. 24Heger mêr serê xwe wêr'a dayne, ew xwe dilewit'îne, h'eft r'oja ew nepaqij be û li ser çi nivînê ew p'alde ew nepaqij be+.

25Heger k'ulfetek ne wextê xweda gelek r'oja xûnê bibîne, yan jî ji çapê der kirasa bibîne, ew h'emû r'ojêd nepaqijaya wê gerekê mîna wan r'ojêd piştvebûna wê bin, ewa nepaqij e+. 26Li ser çi nivînê ew p'alde, di nava wan r'ojêd ku ew xûnê dibîne, mîna nivîna piştvebûna wê nepaqij be û li ser çi tiştî ku ew r'ûnê, mîna nepaqijîya piştvebûna wê nepaqij be. 27Û her kesê ku li wan tişta k'eve, wê nepaqij be, ew gerekê k'incê xwe bişo û xwe jî pê avê bişo, h'eta êvarê nepaqij be. 28Lê gava ew ji gemarê bê bir'înê, hingê gerekê ewa h'eft r'oja xwer'a h'esab ke û paşê paqij bê h'esabê. 29R'oja h'eyşta eva du fatimoka yan jî du cûcûkêd kewa xwer'a hilde û vana bîne cem k'ahîn li ber derê Konê Civînê+. 30K'ahîn yekê bike dîyarîya paqijbûnê û yekê jî bike dîyarîya t'evayîşewatê, k'ahîn k'ewandinê li ber Xudan bike bona paqijbûna ji gemara wê.

31Bi vî awayî zar'êd Îsraêl ji nepaqijaya wan xwey kin, wekî Konê minî Şe'detîyêyî nava xweda neh'er'imînin, nava nepaqijaya xweda nemirin›»+. 32Ev e qanûna bona yê gemar jê diçe, usa jî bona nepaqijê ku t'oxim jê dertê 33û nexweşa ku ser kirasa vedibe, mêr yan k'ulfeta gemar ji wan diçe û mêrê ku serê xwe t'evî k'ulfeta nepaqij datîne.

16

R'oja salêye k'ewandinê

16^1Xudan pey mirina her du kur'êd Harûnr'a, yêd ku ber Xudan sekinîn û mirin, Mûsar'a xeberda+. 2Xudan gote Mûsa: «Bêje birê xwe Harûn, ku her gav nek'eve cîyê pîroz pişt p'er'dê, li ber qalp'axê baxşandinêyî li ser sindoqê ku nemire. Çimkî ezê nava e'wrda li ser qalp'axê baxşandinê k'ifş bim+. 3Awa pê çi Harûn dikare bik'eve di cîyê pîroz: Pê canegakî bona dîyarîya paqijbûnê û pê beranekî bona dîyarîya t'evayîşewatê. 4Kirasê k'itanîyî pîroz gerekê li xwe ke û hevalkirasê k'itanî li wî be, benpişta k'itanî bide pişta xwe û p'ap'axê k'itanî bide serê xwe. Evana k'incêd pîroz in, gerekê xwe pê avê bişo û paşê van k'inca li xwe ke+. 5Û ji civîna zar'êd Îsraêl jî du nêrîya hilde bona dîyarîya paqijbûnê û beranekî jî bona dîyarîya t'evayîşewatê.

6Harûn wî canegayê dîyarîya paqijbûnê bona xwe bide û k'ewandinê bona xwe û mala xwe bike. 7Û du nêrîya hilde li ber Xudan li ber derê Konê Civînê bide sekinandinê. 8Hingê Harûn li ser wan her du nêrîya p'eşk bavêje, p'eşkekê bona Xudan, yekê jî bona azaberdana[*] nêrî. 9Û Harûn wî nêrîyê ku bi p'eşkavîtinê Xudanr'a k'et, bike dîyarîya paqijbûnê. 10Lê ew nêrîyê ku p'eşk jêr'a k'et bê azakirinê, wî li ber Xudan sax bide sekinandinê ku bi wî k'ewandin bê kirinê û wî aza ber'dî ber'îyê.

11Û Harûn wî canegayê dîyarîya paqijbûnê bona xwe bide, k'ewandinê bona xwe û mala xwe bike û canegayê dîyarîya paqijbûna xwe serjêke. 12Paşê ji ser wê gorîgeha li ber Xudan agirdangê t'ijî k'ûra agir ke û du k'ulm t'ijî bixûra bînxweşe hûrlêdayî ke, bibe pişt p'er'dê. 13Bixûrê li ber Xudan bike li ser wî agirî, hingê dûyê bixûrê wê li ser qalp'axê baxşandinêyî li ser devê Sindoqa Şe'detîyê bigire, wekî ew nemire+. 14Û xûna wî canegayî hilde pê t'ilîya xwe alîyê r'ohilatêva bir'eşîne li ser qalp'axê baxşandinê, h'eft cara pê t'ilîya xwe xûnê bir'eşîne li ber qalp'axê baxşandinê.

15Paşê nêrîyê dîyarîya paqijbûnê ji ber gunê cime'têva serjêke û xûna wî bibe pişt p'er'dê, pê xûna wî jî usa bike, çawa pê xûna canega kir, wê bir'eşîne li ser qalp'axê baxşandinê û li ber qalp'axê baxşandinê. 16Û cîyê pîroz ji nepaqijî û h'emû neheqîyêd gunêd zar'êd Îsraêl paqij ke. Aha jî gerekê ew bona Konê Civînê bike ku cem wan nava nepaqijaya wanda ye. 17T'u kes gerekê Konê Civînêda t'unebe, gava ew bona k'ewandinê bik'eve cîyê pîroz h'eta ku ew derê. Bi vî awayî ew xwe mala xwe û t'emamîya civîna Îsraêl paqij ke. 18Paşê derê ber gorîgeha li ber Xudan û bona wê k'ewandinê bike û ji xûna canegê û nêrî her çar alîyava stirûyêd gorîgehê xe+
19û xûnê pê t'ilîya xwe h'eft cara bir'eşîne li ser gorîgehê û ji nepaqijayêd zar'êd Îsraêl wê paqij ke û pîroz ke.

20Bona cîyê pîroz, Konê Civînê û gorîgehê ku k'ewandinê bike xilaz ke, peyr'a bira nêrîyê sax bîne, 21Harûn bira her du destêd xwe dayne li ser serê nêrîyê sax û li ser wîda h'emû bêolîtîyêd zar'êd Îsraêl, h'emû neheqîyêd wan, h'emû gunêd wanva bide r'ûyê xwe. Û vana bide li serê nêrî, bi destê merivekî k'ifşkirî bişîne ber'îyê. 22Nêrî bira h'emû bêolîtîyêd wan li ser xwe bibe e'rdekî xikî-xwelî û ew nêrî li ber'îyê bê ber'dan+.

23Û pey vê yekêr'a Harûn bik'eve Konê Civînê, wan k'incêd k'itanî k'îjan ku ewî xwekirin k'ete cîyê pîroz, ji xwe bêxe û wan li wir bihêle+. 24Ew bedena xwe di cîkî pîroz pê avê bişo û k'incêd xwe li xwe ke, derk'eve dîyarîya xweye t'evayîşewatê û dîyarîya t'evayîşewatêye bona cime'tê bide, bi vî awayî bona xwe û cime'tê k'ewandinê bike. 25Bezê dîyarîya paqijbûnê jî li ser gorîgehê bişewitîne. 26Û ewê ku nêrîyê azadîyê dibe ber'dide, gerekê k'incê xwe bişo û bedena xwe jî pê avê bişo, paşê bik'eve zomê+. 27Lê wî canegayê bona dîyarîya paqijbûnê û nêrîyê bona dîyarîya paqijbûnê, xûna k'îjana bona k'ewandinê k'ete cîyê pîroz, gerekê vana ji zomê derxin û ç'ermêd wan, goştê wan û e'deba wan ser agir bişewitînin+. 28Ewê ku wan bişewitîne, gerekê k'incêd xwe bişo û bedena xwe jî pê avê bişo, paşê bik'eve zomê.

29Bira ev yek wer'a bibe qeyde-qanûna h'eta-h'etayê, dehê meha h'eftada ta bin xwe bişkênin û t'u şixulî nekin, ne binelîyê welêt û nejî xerîbê ku nava weda dimîne+. 30Çimkî wê r'ojê k'ahînê bona we k'ewandinê bike ku we paqij ke, wekî hûn ji h'emû gunêd xwe li ber Xudan paqij bin. 31Eva bona we mîna r'ih'etîya r'oja şemîya be, qeyde-qanûnê h'eta-h'etayê ye, nefsa xwe ta kin xwe bişkênin. 32K'ewandinê gere ew serekk'ahîn bike, k'îjan ku hatîye r'ûnkirin û qewîn-qedîmkirinê, wekî dewsa bavê xwe k'ahîntîyê bike. Ew gere k'incêd k'itanî awa gotî k'incêd pîroz li xwe ke+
33û k'ewandinê bike bona cîyê herî pîroz, bona Konê Civînê û gorîgehê, usa jî bona k'ahîna û t'emamîya civîna mixulqetê. 34Ev yeka bona we bibe qeyde-qanûna h'eta-h'etayê, salê carekê h'emû gunêd zar'êd Îsraêl bê k'ewandinê». Û Harûn usa kir, çawa ku Xudan e'mir li Mûsa kiribû.

17

Qanûna h'eywan serjêkirinê

17^1Xudan Mûsar'a xeberda û got: 2«T'evî Harûn, kur'êd wî û h'emû zar'êd Îsraêl xeber de û bêje wan, ku ev e ew tiştê ku Xudan e'mir kir û got: 3‹heger ji mala Îsraêl kesek ga yan pêz yan bizinê zomêda serjêke, yan ji zomê der serjêke 4û neyne li ber derê Konê Civînê, li ber Konê Şe'detîya Xudan, ku Xudanr'a bike qurban, ew xûnê li ser wî merivî bê h'esabê, ewî xûn r'êtîye, ew meriva ji nava cime'ta xwe gerekê bê undakirinê. 5Ev yek bona wê yekê ye, ku zar'êd Îsraêl ew qurbanêd ku li çolê serjêdikin, Xudanr'a bînine li ber derê Konê Civînê cem k'ahîn, çawa dîyarîyêd heleqetîyê bona Xudan serjêkin+. 6Û k'ahîn xûnê bir'eşîne li ser gorîgeha Xudane li ber derê Konê Civînê û bez jî bona bînxweşîyê Xudanr'a bişewitîne+. 7Qurbanêd xwe jî ew îdî bira cinar'a nekin qurban, ku pey wan diçin bêe'silîyê dikin. Ev yeka nava nisilêd wanda bira bibe qeyde-qanûna h'eta-h'etayê›+.

8Û bêje wan: ‹heger yekî ji mala Îsraêl yan jî xerîbekî ku nava wanda dimîne dîyarîya t'evayîşewatê yan qurbanê bike 9û neyne li ber derê Konê Civînê ku Xudanr'a bide, ew meriva ji nava cime'ta xwe bê undakirinê+.

Xûnxwarin qedexe ye

10Heger yekî ji mala Îsraêl, yan jî xerîbekî ku nava wanda dimîne xûna h'eywanekî bixwe, ezê berê xwe bidime ew kesê xûnxwar û wî ji nava cime'ta wî unda kim+. 11Çimkî e'mirê her bînberî xûnêda ye û min ew da we ku hûn pê wê li ser gorîgehê k'ewandinê bona e'mirê xwe bikin, çimkî xûn bona e'mir k'ewandinê dike+. 12Lema min gote zar'êd Îsraêl: «Ji we t'u kes xûnê nexwe, usa jî xerîbê ku nava weda dimîne xûnê nexwe». 13Heger kesekî ji zar'êd Îsraêl, yan jî xerîbekî ku nava wanda dimîne nêç'îrêda h'eywanekî yan teyredeke ku tê xwarinê bigire, gerekê bihêle xûn jê her'e û pê xwelîyê xûnê binixême+. 14Çimkî e'mirê her bînberî xûna wî ye, xûna wî e'mirê wî ye. Lema min gote zar'êd Îsraêl: «Xûna t'u bînberî nexwin, çimkî xûna her bînberî e'mirê wî ye, k'ê ku bixwe wê bê undakirinê». 15Û ew kesê ku mirar yan de'vexwarî bixwe, heger binelî be yan xerîb, gerekê k'incêd xwe bişo, pê avê xwe bişo û h'eta êvarê nepaqij be, paşê paqij bê h'esabê+. 16Lê heger ew k'incêd xwe neşo û xwe neşo, hingê ew gune dike stûyê xwe›».

18

Heleqetîya cî-nivînêye necayîz

18^1•Xudan Mûsar'a xeberda û got: 2«T'evî zar'êd Îsraêl xeber de û bêje wan: ‹Ez Xudan Xwedêyê we me. 3Mîna wan kirêd welatê Misirê, k'îjanîda ku hûn têda diman nekin, mîna wan kirêd welatê Kenanê, k'îjanî ku ezê we bibimê, nekin û li pey e'rf-e'detêd wan neçin+. 4Qirarêd min biqedînin û qeyde-qanûnêd min xwey kin pê wan her'in, ez Xudan Xwedêyê we me. 5Qeyde-qanûn û qirarêd min xwey kin, ew merivê ku biqedîne bi wan wê bijî, ez Xudan im+.

6T'u kes nêzîkî pismama xweye nêzîk nebe ku şerma wê veke, ez Xudan im. 7Şerma bavê xwe yan şerma dîya xwe venekî. Ewa dîya te ye şerma wê venekî. 8Şerma jinbava xwe venekî, ew şerma bavê te ye+. 9Şerma xûşka xwe, qîza bavê xwe, yan qîza dîya xwe, heger malda bûyî be yan derva şerma wan venekî+. 10Şerma qîza kur'ê xwe, yan şerma qîza qîza xwe venekî, çimkî ew şerma te ye. 11Şerma qîza jinbava xwe, ku ji bavê te bûye ew xûşka te ye, şerma wê venekî. 12Şerma met'a xwe venekî, çimkî ewa ji xûna bavê te ye. 13Şerma xatîya xwe venekî, çimkî ewa ji xûna dîya te ye. 14Şerma apê xwe venekî û nêzîkî jina wî nebî, ew jinapa te ye. 15Şerma bûka xwe venekî, ewa jina kur'ê te ye, şerma wê venekî+. 16Şerma jinbira xwe venekî, ew şerma birê te ye+. 17Şerma k'ulfetekê qîzêva venekî û qîza kur'ê wê yan qîza qîza wê nestînî ku şerma wan vekî, evana xûnek in, ev yeka k'irêtî ye+. 18Xûşkekê neynî li ser xûşkê saxîya wêda şerma wê vekî, bikî hêwî+.

19Nêzîkî k'ulfetê nebî ku şerma wê dema nepaqijaya wêda vekî, gava li ser kirasa vedibe+. 20Serê xwe jina t'u kesîr'a daneynî ku t'evî wê bih'er'imî+. 21Zar'êd xwe t'u car Moloxr'a[*] nekin qurban, navê Xwedêyê xwe bêhurmet nekin. Ez Xudan im. 22Serê xwe qisimê mêrar'a daneynî çawa mîna qisimê jinê, ev yek k'irêtî ye+. 23Serê xwe t'u h'eywanêr'a daneynî ku t'evî wê bih'er'imî û k'ulfet t'u car xwe nede li ber h'eywên ku h'eywan lêk'eve, ev yek k'irêtî ye+.

24Pê t'u tiştekî ji van xwe neh'er'imînin, çimkî pê van h'emû tişta wan mileta xwe h'er'imandine, k'îjana ku ezê ber'dimê wan ji ber we r'aqetînim. 25E'rd h'er'imî, ezê bela wî bînime serê wî, e'rdê jî me'dê xwe ji binelîyêd xwe li hev xist+. 26Lê hûn qeyde-qanûn û qirarêd min xwey kin û ji van k'irêtîya t'u tiştî nekin, ne yê binelî, ne jî xerîbê ku nava weda dimîne. 27Çimkî berî we, wan merivêd wî welatî ev h'emû h'eramî kirin û welat h'er'imî. 28Nebe ku welat me'dê xwe ji we jî li hev xe, gava hûn wî bih'er'imînin, çawa berî we me'dê wî ji wan mileta lihev k'et. 29Çimkî k'î ku ji van h'emû k'irêtîya yekî bike, xweyê van kira gerekê ji nava cime'ta xwe unda be. 30Awa t'emîyêd min xwey kin, wekî wan e'detêd k'irête ku berî we hatine kirinê hûn nekin û pê wan neh'er'imin. Ez Xudan Xwedêyê we me›».

19

Qeyde-qanûnêd heqî û pîrozîyê

19^1Xudan Mûsar'a xeberda û got: 2«T'evî t'emamîya civîna zar'êd Îsraêl xeber de û bêje wan: ‹Pîroz bin, çimkî ez Xudan Xwedêyê we pîroz im+. 3Ji we her kes qedirê dê û bavê xwe bigire û r'ih'etîya şemîyêd min xwey kin, ez Xudan Xwedêyê we me+. 4Li p'ûta veneger'in û xwer'a xwedêyêd r'okirî çênekin, ez Xudan Xwedêyê we me+.

5Gava hûn Xudanr'a dîyarîya heleqetîyê bidin, usa bidin ku bê qebûlkirinê+. 6Wê r'oja ku we dîyarî da û r'ojtira dinda gerekê ew bê xwarinê û çi jî ma r'oja sisîya ew gerekê bê şewitandinê. 7Lê heger r'oja sisîya ji wê bê xwarinê ew h'eramî ye, nayê qebûlkirinê. 8K'î ku ji wê bixwe, ew gune dike stûyê xwe, çimkî ew tiştêd Xudane pîroz dih'er'imîne, ew kesa ji nava cime'ta xwe gerekê bê undakirinê.

9Gava hûn zevîya xwe bidirûn, devê zevîyê h'eta xilazîyê nedirûyî û simbilêd ji zevîya te k'etî berev nekî+. 10Tirîyêd xwe ku diçinî paşin nekî, tirîyêd ji destê te k'etî hilnede, wana yê k'esîb û xerîbr'a bihêle, ez Xudan Xwedêyê we me+. 11Dizîyê nekin, derewa nekin û hevdu nexapînin+. 12Pê navê min derew sond nexwin û navê Xwedê xwe bêhurmet nekin. Ez Xudan im+.

13Dilê kesekî neêşînî û t'alan nekî, heqê xebata p'aleyê te h'eta sibehê li cem te nemîne+. 14Nifir'a li yê ker' nekî, tiştekî nedî li ber nigê yê kor, lê ji Xwedêyê xwe bitirse. Ez Xudan im. 15Dîwanêda ner'astîyê nekin, pişta belengaza negirin ne jî qedir li yê mezin bikin, r'ast li ser îşê wanda binihêr'in+. 16Nava cime'ta xweda buxdanbîyê nekî, nebî bayîsê serê hevalê xwe. Ez Xudan im+.

17Dilê xweda nejenî birê xwe, hevalê xwe hilêyî, ku gunê wî tu nek'işînî+. 18H'eyfê hilnedî û k'înê zar'êd cime'ta xwer'a nejoyî, lê hevalê xwe weke xwe h'iz bikî. Ez Xudan im+.

19Qeyde-qanûnêd min xwey kin, h'eywanekî xwe t'evî h'eywanekî cûr'ekî mayîn nedî kelkirinê, zevîya xwe du cûr'e t'oxim ner'eşînî, k'inca bi du cûr'e t'êla çêkirî xwe neke+.

20Heger yek serê xwe k'ulfeteke xulamoka merivekîr'a dayne ku yekîr'a nîşankirî be, ya ku hela hê nehatîye k'ir'înê yan azadî jêr'a nehatîye dayînê, gerekê her du jî bêne cezakirinê, lê mirin ji wanr'a nak'eve, çimkî k'ulfet ne aza bû. 21Û mêr bira dîyarîya ji bervadayîna xwe beranekî Xudanr'a bîne li ber derê Konê Civînê. 22K'ahîn bona wî pê beranê dîyarîya ji bervadayînê li ber Xudan bona gunê wîyî kirî k'ewandinê bike û gunê wîyî kirî wê lê bê baxşandinê.

23Gava ku hûn bik'evine wî welatê Kenanê û her cûr'e darêd xweyîber daç'ikînin, berêd wan nepaqij[*] h'esab kin. Sê sala gerekê ew ber bona we nepaqij h'esab bin û ew neyêne xwarinê. 24Lê sala çara h'emû berê wan dara pîroz h'esab kin û bona pesindayîna Xudan bidin. 25Sala pênca hûn paşê dikarin berê wan bixwin. Bi vî awayî berê darêd wê li we zêde bin. Ez Xudan Xwedêyê we me.

26T'u tiştî xûnêva nexwin. R'e'mildarîyê yan pîresêrtîyê nekin+. 27P'or'ê dora serê xwe kur' neke û serê r'ûdana xwe nebir'e+. 28Bona mirî birîna li ser xwe çê nekin û nivîsarêd k'utayî li xwe dernexin. Ez Xudan im+.

29Qîza xwe neh'er'imînî, wê bona p'ût nedî qavîyê[*], wekî welat qavîyê neke û k'irêtîyêva t'ijî nebe+. 30R'ih'etîya şemîyêd min xwey kin, qedirê pîrozgeha min bigirin, ez Xudan im+.

31Neçine cem yêd gazî r'uh'a dikin û ji micêwirê[*] cina nepirsin, ku ji wan hûn neh'er'imin. Ez Xudan Xwedêyê we me+.

32Li ber yê p'or'sipî r'abe û qedirê e'mirê mezin bigire, ji Xwedêyê xwe bitirse. Ez Xudan im+.

33Heger xerîbek e'rdê weda cî-war be bimîne, tengasîyê nedine wî+. 34Xerîbê ku nava weda bimîne bona we bira mîna binelîyê welatê we be, weke xwe wî h'iz bikî, çimkî hûn jî welatê Misirêda xerîbîyêda bûne. Ez Xudan Xwedêyê we me+.

35Dîwankirinêda neheqîyê nekin, ne çapê, ne mêzînê ne jî pîvanêda. 36Bira mêzîna we r'ast be, kevirê mêzînê r'ast, koda[*] we r'ast, cêr'ê[*] we r'ast be. Ez Xudan Xwedêyê we me, yê ku hûn ji welatê Misirê derxistin+. 37H'emû qeyde-qanûnêd min û qirarêd min xwey kin û wan biqedînin. Ez Xudan im›».

20

Belayêd p'ûtp'aristîyê

20^1Xudan Mûsar'a xeberda û got: 2«Usa jî bêje zar'êd Îsraêl: ‹K'î ji zar'êd Îsraêl yan jî xerîbekî nava Îsraêlda ku dimîne zar'a xwe Moloxr'a bike qurban, ew gerekê e'se bê kuştinê, cime'ta wî welatî ewî bide li ber kevira+. 3Ezê berê xwe bidime li wî merivî û ewî ji nava cime'ta wî bidime undakirinê, çimkî ewî ji zar'êd xwe dane Molox, wekî Pîrozgeha min bih'er'imîne û navê minî pîroz bêhurmet ke+. 4Lê gava ew meriva ji zar'êd xwe bide Molox û cime'ta wî welatî ç'e'vê xwe bigire wekî wî nekujin,+
5hingê ezê berê xwe bidime li wî merivî û mala wî, ewî û wan merivêd ku li pey wî diçin ku t'evî Molox bêe'silîyê bikin ji nav cime'ta wan bidime undakirinê.

R'uh'gazîkirin û micêwirê cina

6Û ewê ku xwe li yê gazî r'uh'a dike û micêwirê cina bigire ku r'îya wanda her'e bêe'silîyê bike, ezê berê xwe bidime wî, ewî ji nava cime'ta wî bidime undakirinê+. 7Awa xwe pîroz kin û pîroz bin, çimkî ez Xudan Xwedêyê we me+. 8Qeyde-qanûnêd min xwey kin û biqedînin, çimkî ez Xudan im pîrozkirê we. 9Ewê ku nifir'a dê û bavê xwe bike, e'se ew gerekê bê kuştinê. Ewî nifir' li dê û bavê xwe kirine, xûna wî li serê wî be+.

Zinêk'arî

10Ewê ku dest bavêje k'ulfeteke mêrkirî, yan jî dest bavêje jina yekî, e'se ew gerekê bê kuştinê, yê kirî jî ya kirî jî+. 11Û ewê ku serê xwe jinbava xwer'a dayne, ewî şerma bavê xwe vekir, e'se ew her du jî gerekê bêne kuştinê, xûna wan li serê wan be+. 12Heger yek serê xwe bûka xwer'a dayne, e'se her du jî gerekê bêne kuştinê, vana k'irêtî kirîye, xûna wan li serê wan be+. 13Heger yek çawa t'evî k'ulfetê serê xwe mêrekîr'a dayne, her duya jî k'irêtî kirîye, e'se gerekê bêne kuştinê, xûna wan li serê wan be+. 14Heger yek jinekê bistîne û dê jî pêr'a, eva bêolîtî ye, ewî jî wana jî agir berdinê bişewitînin, ku nava weda bêolîtî t'unebe+. 15Heger yek serê xwe h'eywênr'a dayne, e'se ew gerekê bê kuştinê, h'eywan jî gever kî+. 16Heger jinek xwe bide li ber h'eywanekî ku ew li wê k'eve, jinê jî h'eywan jî bikujî, e'se ewana gerekê bêne kuştinê, xûna wan li serê wan be.

17Heger yek xûşka xwe bistîne, awa gotî qîza bavê xwe, yan jî qîza dîya xwe, ewî ku şerma wê dîtîye, ewê jî şerma wî, ev yek k'irêtî ye, evana ji ber ç'e'vê cime'ta xwe gerekê bêne undakirinê. Ewî ku şerma xûşka xwe vekir, gerekê ew gunê xwe bik'işîne+. 18Heger yek dema nexweşîya k'ulfetê serê xwe wêr'a dayne, şerma wê veke, ew wê li ser kirasa vedike, jin jî xwe li ser kirasa vedike, ev her du jî gerekê ji nava cime'ta xwe bêne undakirinê+. 19Şerma xatîya xwe, yan şerma met'a xwe venekî, k'ê vê yekê bike ew neferê xwe te'zî dike, gunê xwe ew gerekê bik'işînin+. 20Heger yek serê xwe jinapa xwer'a dayne, ewî şerma apê xwe vekir, ew gerekê gunê xwe bik'işînin û wê bêzur'et bimirin+. 21Heger yek jina birê xwe bistîne, eva k'irêtî ye, ew şerma birê xwe vedike, ewê bêzur'et bin+.

T'emîya pîrozbûnê

22H'emû qeyde-qanûn û qirarêd min xwey kin û wan biqedînin, wekî ew e'rdê ku ez we dibim ku ser bijîn me'dê xwe li we lihev nexe. 23Û pey qeyde-qanûnêd wan mileta neçin, k'îjana ezê ber'dimê wan ji we r'aqetînim, çimkî vana ev h'emû tişt kirin û ez ji wan zivêr bûm. 24Û min wer'a got: «Hûnê li welatê wan war bin, ezê wî çawa milk' bidime we, welatekî ku şîr û hingiv jê dik'işe». Ez Xudan Xwedêyê we me ku min hûn ji h'emû mileta başqe kirin+. 25Awa firqîyê bikine nava h'eywanêd h'elal û ne h'elal û nava teyredêd ne h'elal û h'elal û xwe pê h'eywên yan teyreda, yan jî pê wan h'emû şûlikîyêd e'rdê neh'er'imînin, k'îjan ku min bona we çawa ne paqij başqe kirin+. 26Hûn bona min pîroz bin, çimkî ez Xudan pîroz im, min hûn ji nava mileta başqe kirin, ku hûn p'ara min bin+.

27Mêr yan jin, heger gazî r'uh'a ke yan micêwirtîya cin bike, e'se gerekê bêne kuştinê, wan bidine ber kevira, xûna wan li serê wan be›»+.

21

Qanûna k'ahîntîyê

21^1Xudan gote Mûsa: «T'evî k'ahînêd, kur'êd Harûn xeber de û bêje wan: ‹Bira ji wan t'u kes mirîyê miletê xwe nek'eve û xwe neh'er'imîne,+
2pêştirî neferê mala xwe, awa gotî dê û bavê xwe, kur' û qîzêd xwe û birê xwe, 3usa jî xûşka xweye nemêrkirîye cem xwe, ew dikare bona wan van k'eve û xwe ne paqij ke. 4Ew gere xwe neh'er'imîne, awa gotî destê xwe nede cinyazê pismamtîya xweye alîyê h'al-zewacêda ku nepaqij derê. 5K'ahîn bira p'or'ê serê xwe belek-belekî kur' nekin, serê r'ûdana xwe nebir'in û li ser xwe dexma çê nekin+. 6Gerekê bona Xwedêyê xwe pîroz bin û navê Xwedêyê xwe bêhurmet nekin, çimkî k'ahîn dîyarîyêd Xudane şewatê, nanê Xwedêyê xwe didin, lema jî ewana gerekê pîroz bin+. 7Ew gerekê k'ulfeta qav yan bê namûs nestînin, yan jî ya mêrber'dayî, çimkî ewana pîrozê Xwedêyê xwe ne+. 8Cime't k'ahîna pîroz h'esab ke, çimkî ew nanê Xwedêyê we dide, ew bona we bira pîroz be, çimkî ez pîroz im, Xudanê ku we pîroz dike+. 9Heger qîzeke k'ahînekî qavîyê bike bih'er'ime, ew bavê xwe dih'er'imîne, gerekê agir berdine wê bişewitînin+.

10Lê serekk'ahînê nava birayêd xweda, li ser serê k'îjanîda r'ûnê r'ûnkirinê hatîye r'êtinê û qewîn-qedîmkirinê ku k'incêd pîroz li xwe ke, ew gerekê p'or'ê xwe ser xweda neyne û k'incêd xwe neqelêşe+. 11Ew gerekê nêzîkî t'u mirîyî nebe, h'eta nêzîkî cinyazê dê û bavê xwe jî nebe, ku xwe neh'er'imîne+. 12Ew gerekê ji Pîrozgehê neqete û Pîrozgeha Xwedêyê xwe neh'er'imîne, çimkî r'ûnê Xwedêyî bona bijartinê li ser wî ye. Ez Xudan im+. 13Ew gerekê qîzeke bik'ir bistîne. 14Jinebîyê, mêrber'dayê yan ya bênamûs yan qav nestîne. Lê ji qebîla xwe qîzeke bik'ir bistîne+. 15Îzina wî t'une ku ew r'ik'inyata xwe nava cime'ta xweda bih'er'imîne, çimkî ez Xudan im, yê ku wî pîroz dikim›».

16Xudan Mûsar'a xeberda û got: 17«T'evî Harûn xeber de û bêjê: ‹Ji r'ik'inyata te heger kesek nava nisilêd xweda qusûreke wî hebe, bira nêzîk nebe ku nanê Xudanê xwe bide. 18Ew kesê ku qusûra wî hebe, heger kor be, yan bikule, yan e'blû, yan bêcûr'e+
19yan yê nigşkestî, yan destşkestî, 20yan kûzik, yan bocî, yan ç'e'vşêlû, yan gur'î, yan r'îşî, yan t'aqur'î be. 21Ji r'ik'inyata Harûnê k'ahîn, qusûra k'îjanî ku hebe, t'u kes nêzîk nebe ku dîyarîyêd Xudane şewatê bide. Qusûra wî ku heye bira ew nêzîk nebe ku nanê Xudanê xwe bide. 22Nanê Xwedêyê xwe ew dikare ji tiştê here pîroz û ji tiştê pîroz bixwe. 23Lê t'enê nêzîkî p'er'dê nebe û gorîgehê nek'eve, qusûra wî ku heye, ew gerekê tiştêd mine pîroz neh'er'imînin, çimkî ez Xudan im, yê ku wan pîroz dikim›». 24Mûsa aha gote Harûn, kur'êd wî û h'emû zar'êd Îsraêl.

22

Qeyde-qanûnêd qurbana

22^1Xudan Mûsar'a xeberda û got: 2«Bêje Harûn û kur'êd wî, ku ewana ji wan dîyarîyêd pîroze ku zar'êd Îsraêl minr'a didin, h'evza xwe bikin, ku k'ahîn navê minî pîroz nedine bêhurmetkirinê. Ez Xudan im. 3Bêje wan: ‹Nava t'emamîya nisilêd weda, ew kesê nava r'ik'inyata weda, k'îjan ku nava nepaqijaya xweda nêzîkî wan tiştêd pîroz be, yêd ku zar'êd Îsraêl Xudanr'a dîyarî didin, ew kes gerekê li ber ç'e'vê min bê undakirinê. Ez Xudan im+. 4K'îjan ku ji r'ik'inyata Harûn k'otî be, yan gemar jê her'e, ew gerekê ji tiştêd pîroz nexwe h'eta ku paqij be. Lê ewê ku tiştekî k'eve, k'îjan ku ji mirî h'er'imîye, yan jî yekî ku t'oximê wî jê çûyî k'eve,+
5yan şûlikekî k'eve, k'îjan ku wî dih'er'imîne, yan merîkî k'eve bih'er'ime, yê ku tiştekîda nava nepaqijayêda ye, 6ew merivê ku van tişta k'eve h'eta êvarê ew nepaqij h'esab be û ji tiştêd pîroz jî nexwe h'eta ku xwe pê avê neşo. 7Lê gava r'o her'e ava, hingê ew paqij bê h'esabê û paşê ji tiştêd pîroz bixwe, çimkî ew nanê wî ye. 8Ew mirar yan de've xwarî gerekê nexwe, ku bi wan neh'er'ime. Ez Xudan im+. 9Bira t'emîyêd min xwey kin wekî gune li ser xweda neynin, neh'er'imin û nemirin. Ez Xudan im, yê ku wan pîroz dikim.

10T'u kes pêştirî k'ahîna ji tiştê pîroz gerekê nexwe, mêvanê k'ahîn û p'aleyê wî jî ji tiştê pîroz gerekê nexwin+. 11Lê ew kesê ku k'ahîn pê p'erê xwe k'ir'îye û yê mala wîda bûye evana dikarin nanê wî bixwin+. 12Lê heger qîza k'ahîn yekî ne ji mala k'ahîna standîye, ewa ji dîyarîyêd pîroz gerekê nexwe. 13Lê gava qîza k'ahîn jinebî yan mêrber'dayî û bêzur'et li ser mala bavê xweda veger'îyayî be, hingê ew mîna qîztîya xwe ji nanê bavê xwe dikare bixwe. Lê belê yê ne ji mala k'ahîna gerekê nexwe. 14Lê heger yek bê h'emdê xwe ji tiştêd pîroz bixwe, hingê gerekê p'areke pênca li ser wan tiştêd pîrozda zêdeke û bide k'ahîn+. 15K'ahîn dîyarîyêd zar'êd Îsraêle pîroz ku Xudanr'a didin gerekê neh'er'imînin, 16nebe ku zar'êd Îsraêl tiştêd pîroz bixwin gune bikine stûyê xwe, çimkî ez Xudan im, yê ku wan pîroz dikim›».

Qurban gerekê bêqusûr be

17Xudan Mûsar'a xeberda û got: 18«T'evî Harûn, kur'êd wî û h'emû zar'êd Îsraêl xeber de û wanr'a bêje: ‹Gava kesek ji mala Îsraêl yan xerîbekî nava Îsraêlda ku dimîne, ji ber sozdayînekêva yan bi r'ezedilîya xwe qurbanê Xudanr'a bide çawa dîyarîya t'evayîşewatê, 19bona ku bê qebûlkirinê ew qurban gerekê nêr û bêqusûr bin, pez-dewar yan nêrî bin. 20T'u tiştê bi qusûr nekine qurban, çimkî ew nayê qebûlkirinê+.

21K'ê dewarekê yan pezekê ji ber sozdayînekêva yan bi r'ezedilîya xwe Xudanr'a dîyarîya heleqetîyê bide, ew gerekê bêqusûr be, wekî bê qebûlkirinê, t'u qusûr gerekê li ser wê t'unebe. 22Kor, yan seqet, yan dexme, yan gilê, yan gur'î, yan k'os, yêd ha Xudanr'a neynin, ji van nekine dîyarîya şewatê Xudanr'a, daneynine li ser gorîgehê. 23Lê dewar yan berxa ku li ser wan tiştekî kêm yan zêde hebe, dikarî çawa p'êşkêşa r'ezedilîyê bidî, lê bona sozdayînê ew nayê qebûlkirinê. 24H'eywanê batîlêdayî, yan h'incir'andî, yan qelişî, yan jêkirî Xudanr'a nedin, welatê xweda vê yekê nekin. 25Û ji destê xerîba jî ji van h'emû h'eywana çawa xurek Xudanê xwer'a p'êşkêş nedin, çimkî wanda kêmasî û qusûr heye, evana nayêne qebûlkirinê›».

26Xudan Mûsar'a xeberda û got: 27«Gava golik, yan berx, yan kar bibin, h'eft r'oja bira ew li ber makê xwe bin û r'oja h'eyşta û peyr'a wê bona dîyarîya şewatê Xudanr'a bêne qebûlkirinê+. 28Ç'êlekê t'evî golika wê yan mîyê t'evî berxa wê, her duya t'evayî r'ojekêda serjê nekin+. 29Gava hûn dîyarîya r'azîdarîyê bidin, bi vî awayî gerekê bidin, wekî ji we bê qebûlkirinê+. 30Wê r'ojêda ew gerekê bê xwarinê, h'eta serê sibê ji wê nehêlin. Ez Xudan im+. 31Û t'emîyêd min xweyî kin û wan biqedînin. Ez Xudan im. 32Navê minî pîroz bêhurmet nekin, wekî ez nava zar'êd Îsraêlda pîroz bim. Ez Xudan im, yê ku we pîroz dikim. 33Min hûn ji Misirê derxistin, ku bibime Xwedêyê we. Ez Xudan im»+.

23

Cejinêd Xudan

23^1Xudan Mûsar'a xeberda û got: 2«T'evî zar'êd Îsraêl xeber de û bêje wan: ‹Ev in ew cejinêd Xudan, k'îjanêd ku hûnê h'esab kin çawa civînêd pîroz, ev in cejinêd min. 3Şeş r'oja dikarin şixul bikin, lê r'oja h'efta şemîya r'ih'etîyê ye, civîna pîroz e, t'u şixulî nekin, eva şemîya r'ih'etîyê ye bona Xudan h'emû cî-warêd weda+.

Cejina Nanê Şkeva

4Evana ne cejinêd Xudan, k'îjana ku hûnê wextê wanda derbaz kin. 5Çardehê meha yekê berê êvarê Cejina Xudane Derbazbûnê ye+. 6Û hema panzdehê wê mehê jî Cejina Xudane Nanê Şkeva ye. H'eft r'oja gerekê hûn nanê şkeva bixwin. 7R'oja pêşin wer'a civîna pîroz be, t'u şixulê xebatê nekin. 8H'eft r'oja dîyarîyêd şewatê Xudanr'a bidin, r'oja h'efta dîsa wer'a civîna pîroz be, t'u şixulê xebatê nekin›»+.

Cejina Berê Pêşin

9Xudan Mûsar'a xeberda û gotê: 10«T'evî zar'êd Îsraêl xeber de û bêje wan: ‹Gava hûn bik'evine wî welatî, k'îjanî ku ezê bidime we û hûn e'rdê wî bidirûn, gur'zê dirûnêyî e'wlin bînine cem k'ahîn+. 11Ew gerekê wî gur'zî li ber Xudan bih'ejîne, ku ew bona we bê qebûlkirinê. K'ahînê evî gur'zî r'oja pey şemîyêr'a bih'ejîne. 12Û r'oja ku gur'zê xwe bih'ejînin, gerekê berxekî yeksalîyî bêqusûr jî bona dîyarîya t'evayîşewatê Xudanr'a bidin. 13Û usa jî t'evî berxê, ji dehe p'ara du p'arê êfayê[*] arê xasî r'ûnda stirayî, çawa dîyarîya şewatêye bînxweş Xudanr'a bidin û dîyarîya wêye serdakirinê jî p'areke hînê[*] şerav be. 14H'eta wê r'oja ku hûn dîyarîyêd xwe didine Xudanê xwe, nan yan qeynok, yan genimê simbilada nexwin. Ev yeka nava nisilêd we û cî-warêd weda qeyde-qanûna h'eta-h'etayê be.

Cejina H'eftîya

15Pey r'oja şemîyêr'a, gava we gur'zê dîyarîya h'ejandinê anî, xwer'a h'eft h'eftîêd t'am h'esab kin+. 16H'eta r'oja pey her h'eft h'eftîyar'a pêncî r'ojî h'esab kin û dîyarîya nanîye nû Xudanr'a bînin. 17Ji cî-warêd xwe bona dîyarîya h'ejandinê du nana bînin, ew gerekê ji arê xasî ji dehe p'ara du p'arêd êfayê[*] hilatî û pijandî be, eva berê pêşin e bona Xudan. 18T'evî wî nanî h'eft berxêd yeksalîye bêqusûr, canegakî û du berana jî çawa dîyarîya t'evayîşewatê, t'evî dîyarîyêd wane nanî û dîyarîyêd wane serdakirinê Xudanr'a bidin. Evê Xudanr'a bibe dîyarîya şewatê ye bînxweş. 19Bona dîyarîya ji ber gunava ji bizina nêrîkî û bona dîyarîya heleqetîyê du berxêd yeksalî bidin. 20K'ahîn t'evî nanê berê bêşin bona dîyarîya h'ejandinê du berxa li ber Xudan bide, evanayê Xudanr'a pîroz bin, bona k'ahîn bin. 21Hema xût wê r'ojê e'lam kin, ku wer'a bibe r'oja civîna pîroz, t'u şixulî nekin, bira ev yeka nava cî-warêd we û nisilêd weda bibe qeyde-qanûna h'eta-h'etayê. 22Gava hûn nanê welatê xwe bidirûn, dema dirûnê devê zevîyê h'eta xilazîyê nedirûyî û simbilêd dirûye k'etî t'op nekî, vana yê k'esîb û yê xerîbr'a bihêlî. Ez Xudan Xwedêyê we me›»+.

Cejina Bor'îya

23Xudan Mûsar'a xeberda û gotê: 24«Zar'êd Îsraêlr'a xeber de û bêje wan: ‹Yekê meha h'efta wer'a bibe r'oja r'ih'etîyê, civîna pîroze bona r'oja bîranîna dengê bor'îyê+. 25T'u şixulî nekin, lê belê dîyarîya şewatê Xudanr'a bînin›».

Cejina R'oja K'ewandinê

26Xudan Mûsar'a xeberda û gotê: 27«Dehê vê meha h'efta jî r'oja k'ewandinê be, bira wer'a bibe civîna pîroz, xwe bişkênin ta bin û Xudanr'a dîyarîya şewatê bînin+. 28Wê r'ojêda t'u şixulî nekin, çimkî ev r'oj bona we r'oja gunek'ewandinê ye, wekî hûn gunêd xwe li ber Xudan Xwedêyê xwe bik'ewînin. 29Lê ewê ku wê r'ojê xwe neşkêne ta nebe, ji nava cime'ta xwe gerekê bê r'aqetandinê. 30Lê heger kesek wê r'ojêda şixulekî bike, wî kesî ezê ji nava cime'ta wî bidime undakirinê. 31T'u şixulî nekin, bira ev yeka nava nisilêd we û cî-warêd weda bibe qeyde-qanûna h'eta-h'etayê. 32Ev yeka bona we mîna şemîya r'ih'etîyê be, hûn gerekê êvara nehê mehê xwe bişkênin ta bin, ji wê êvarê h'eta êvara din r'ih'etîya şemîya xwe xwey kin».

Cejina H'olikçêkirinê

33Xudan Mûsar'a xeberda û gotê: 34«T'evî zar'êd Îsraêl xeber de û bêje wan: ‹Panzdehê vê meha h'eftada, h'eft r'oja Cejina H'olikaye bona Xudan+. 35R'oja pêşin civîna pîroz be, t'u şixulî gerekê nekin. 36Nava van h'eft r'ojada dîyarîya şewatê bidine Xudan, r'oja h'eyşta wer'a civîna pîroz be û Xudanr'a dîyarîya şewatê bînin. Eva civîna e'zîz e, t'u şixulî nekin.

37Evana ne ew cejinêd Xudan, k'îjana ku gerekê hûn civînêd pîroz h'esab kin, wekî Xudanr'a dîyarîyê şewatê, dîyarîyê t'evayîşewatê, dîyarîyê nanî, qurban û dîyarîyê serdakirinê ku her yek r'ojê wanda bêne dayînê, 38pêştirî şemîyêd Xudan, pêştirî h'edîyêd we, pêştirî h'emû sozdayînêd we, pêştirî wan h'emû dîyarîyêd weye r'ezedilîyê ku hûnê bidine Xudan. 39Usa jî panzdehê meha h'efta, gava hûn deremetêd e'rdê t'op kin, h'eft r'oja cejina Xudan derbaz kin, r'oja e'wlin û r'oja h'eyşta r'ojêd r'ih'etîyê bin+. 40R'oja e'wlin xwer'a berêd darêd r'ind, ç'iqilê darêd xurma, ç'iqilê darêd belgsix û ç'iqilê darêd bîyêye devê ava hildin û h'eft r'oja li ber Xudan Xwedêyê xwe şa bin+. 41Evê cejinê salêda h'eft r'oja Xudanr'a derbaz kin. Eva nava nisilêd weda qeyde-qanûna h'eta-h'etayê be. Meha h'eftada gerekê vê cejinê derbaz kin. 42H'eft r'oja gerekê h'olikada bimînin, her binelîyê Îsraêlê gerekê h'olikada bimîne, 43wekî nisilêd we bizanibin, gava ku min zar'êd Îsraêl ji Misirê derxistin, ew h'olikada cî-war kirin. Ez Xudan Xwedêyê we me›».

44Mûsa aha cejinêd Xudan zar'êd Îsraêlva e'yan kirin.

24

Xemkirina bona r'ûnê ç'irê û nanê Xwedêr'a dayî

24^1Xudan Mûsar'a xeberda û gotê: 2«T'emîyê bide zar'êd Îsraêl, wekî ter'a bona r'onayê bizirê lêdayîyî paqij bînin, ku ç'ira t'imê bişxule+. 3Harûn gerekê Konê Civînêda, alîyê p'er'da şe'detîyê der, ç'irê saz ke, ji êvarda h'eta sibehê li ber Xudan t'imê bişxulîne. Eva nava nisilêd weda qeyde-qanûna h'eta-h'etayê be. 4Ç'irê gerekê li ser şemdana zêr'ê xalis li ber Xudan t'imê hazir kin. 5Arê xas hildî û pê wî arî donzdeh nana lêxî, her nanek gerekê du p'ar ji dehe p'arêd êfayê[*] be. 6Û wan du cêrge, şeş-şeş dayne li ser t'extê bi zêr'ê xalis zêr'kirî li ber Xudan+. 7Û bixûra safî daynî li ser her du cêrga, ku li ser nan bona Xudan bibe bîranîn çawa dîyarîya şewatê. 8Her r'ojêd şemîyê t'imê donzdeh nana gerekê alîyê zar'êd Îsraêlda bidine li ber Xudan, çawa peymana h'eta-h'etayê. 9Evanayê p'ara Harûn û kur'êd wî bin, gerekê ew vana di cîyê pîrozda bixwin, çimkî eva bona wan ji dîyarîyêd şewatêye Xudane here pîroz e. Eva qeyde-qanûna h'eta-h'etayê ye»+.

Bela k'ifirîya hindava Xwedêda

10Kur'ê jineke îsraêlî ku bavê wî misirî bû, çû nava zar'êd Îsraêl, ewî zomêda t'evî yekî îsraêlî şer' kir. 11Û kur'ê wê jina îsraêlî k'ifirî navê Xudan kir û nifir' kir, ew girtin anîne cem Mûsa. (Navê dîya wî Şilomît bû, ji bereka Dan qîza Dîbrî). 12Ew girtî hiştin h'eta ku qirara Xudan wanva e'yan be+.

13Xudan Mûsar'a xeberda û gotê: 14«Wî merivê ku k'ifirî ji zomê derxe û h'emûyêd ku bihîstine bira destêd xwe bidine li ser serê wî û t'emamîya cime'tê wî bidine li ber kevira bikujin+. 15Bêje zar'êd Îsraêl: ‹K'î ku nifir'a Xwedêyê xwe bike, ewê gunê xwe bik'işîne+. 16K'î k'ifirîya navê Xudan bike ew e'se gerekê bê kuştinê, t'emamîya cime'tê gerekê wî bide li ber kevira bikuje. Heger xerîb be yan binelî, k'îjanî k'ifirî navê Xudan kir ew gerekê bê kuştinê+. 17K'î ku merivekî xe bikuje, ew e'se gerekê bê kuştinê+. 18K'îjan ku h'eywanekî xe bikuje, ji ber wî h'eywanîva gere bide: H'eywan ji ber h'eywênva+. 19Heger yek zedekê li yekî din xe, ewî çawa kirîye usa ji li wî bikin:+
20Şkênandin ji ber şkênandinêva, ç'e'v ji be ç'e'vva, diran ji ber diranva, ewî çawa zede meriv xistibe, usa jî gerekê li wî bikin. 21Yê h'eywan kuşt gerekê ji berva bê dayînê, lê yê merî kuşt gerekê bê kuştinê. 22Bona xerîba jî, bona binelîya jî qanûna we gerekê yek be, çimkî ez Xudan Xwedêyê we me›»+.

23Mûsa ev yek gote zar'êd Îsraêl û ew merivê nifir' kir ji zomê derxistine der û dane li ber kevira. Zar'êd Îsraêl usa kirin çawa ku Xudan gotibû Mûsa.

25

Qanûna sala h'efta

25^1•Xudan li ser ç'îyayê Sînayê Mûsar'a xeberda û gotê: 2«T'evî zar'êd Îsraêl xeber de û bêje wan: ‹Gava hûn bik'evine wî e'rdê ku ezê bidime we, ew e'rd gerekê şemîya Xudan xwey ke, r'ih'et be. 3Şeş sala e'rdê xwe bir'eşîne û şeş sala tirîyêd xwe bibir'e û deremeta wan hilde,+
4lê sala h'efta bona e'rdê mîna şemîya r'ih'etîyê be, şemîya Xudan be. E'rdê xwe ner'eşînî û tirîyêd xwe nebir'î. 5Wê zevîya ku e'rdê teda xwexa derk'eve nedirûyî û wan tirîyêd r'ezê teda ku te nebir'îbin e'mbar nekî. Ew sal bona e'rdê sala r'ih'etîyê be. 6Deremeta sala r'ih'etîyêye xwexa derk'etî bira h'emû t'enê bibe xurê we, xurê te, xulamê te, carîya te, p'aleyêd te û xerîbê ku nava teda dimîne, 7usa jî h'emû deremetê e'rdê bibe xurê h'eywanê te û wan r'e'wirêd welatê teda.

Sala r'awastîyê

8Tu xwer'a h'eft salêd şemîyê h'esab ke, awa gotî h'eft cara h'eft sal û wextê h'eft salêd şemîyê wê bibe çilnehe sal. 9Û dehê meha h'efta bor'îyê bidî lêxistinê, ew r'oja k'ewandinê ye t'emamîya welatê xweda bor'îyê bidine lêdanê+. 10Sala pêncî hûn pîroz kin û li ser e'rdê bona h'emû binelîyêd ser e'rdê azadîyê e'lam kin. Eva wer'a bibe sala r'awastîyê. Her kes bira veger'e her'e li ser milk'ê xwe, her kes bira veger'e her'e nava malbeta xwe. 11Ev sala pêncî bira wer'a bibe sala r'awastîyê. Ne gerekê bir'aşînin ne jî çi ku xwexa derk'etîye bidirûn û tirîyê li ser k'olêd nebir'î jî e'mbar nekî. 12Çimkî sala r'awastîyê ye, ew bona we pîroz be. E'rdêda deremetê xwexa derk'etî bira t'enê bibe xurê we. 13Vê sala r'awastîyê her kes bira veger'e her'e li ser milk'ê xwe. 14Heger tiştekî bifiroşî merivekî, yan tiştekî ji merivekî bik'ir'î, hevdu nexapînin. 15Tu ji merivekî pê wî qîmetê salêd mayî bik'ir'e, çiqas sal mabin h'eta sala r'awastîyê, ew jî pê h'esabê wan salêd dirûnê gerekê bifiroşe te+. 16Çiqasî ze'f bin ew salêd h'etanî sala r'awastîyê, haqasî tu gerekê biha bik'ir'î, çiqasî sal hindik bin haqasî jî gerekê qîmet kêm kî, çimkî ew davêje li ser h'esabê salêd nandirûnê difiroşe te. 17Hevdu nexapînin, lê ji Xwedêyê xwe bitirsin, çimkî ez Xudan Xwedêyê we me.

18Awa qirarêd min biqedînin, qanûnêd min xwey kin û biqedînin, hingê hûnê li ser wî e'rdî r'ih'et bijîn. 19E'rdê deremeta xwe bide h'eta ku hûn t'êr bixwin û li ser jî r'ih'et bijîn. 20Heger hûn bêjin: ‹Sala h'efta emê çi bixwin, wekî em ner'eşînin û ek'inê xwe t'op nekin?› 21Sala şeşa ezê xêr-berek'eta xwe li ser weda bişînim, ewê r'isqê sê sala bide we+. 22Sala h'eyşta hûn ku bir'eşînin, hûnê ji dayîna dirûnêd kevin bixwin h'eta sala neha. Hûnê ji wê dayîna kevin bixwin h'eta ku zevî bigihîjin. 23E'rd gerekê h'eta-h'etayê neyê firotanê, çimkî e'rd e'rdê min e û hûn jî cem min xerîb û mêvan in+.

24Bona t'emamîya wî e'rdê milk'ê xwe, gerekê hûn îzinê bidin ku e'rd paşda bê k'ir'înê. 25Heger birayê te bik'eve destteng be û p'arekê ji milk'ê xwe bifiroşe, pismamekî wîyî nêzîk dikare bê, çi ku birê te firotibe paşda bik'ir'e+. 26Lê heger kesekî wî t'unebe ku bik'ir'e, lê ew xwexa r'ê têr'a bibîne, ku destê wîda heye ew bikaribe paşda bik'ir'e. 27Hingê bira ew r'oja firotîda h'esab ke û bavêje li ser qîmetê salêd derbazbûyî, çiqas mabe li yê k'ir'î veger'îne û milk'ê xwe dîsa bibe xweyî. 28Lê heger destê wîda haqas t'une be ku li wî veger'îne, hingê çi ku wî firotîye destê yê k'ir'îda bimîne h'eta sala r'awastîyê, sala r'awastîyê yê k'ir'î dûr k'eve û yê firotî dîsa bibe xweyê milk'ê xwe+.

29Heger yek bajarê sûrkirîda malekê bifiroşe, pey firotanêr'a muxdarê salekêda ew dikare dîsa paşda bik'ir'e, salekêda îzina wî heye paşda hilde. 30Heger h'eta xilazîya salê ew paşda nek'ir'e, hingê ew mala bajarê sûrkirîda h'eta-h'etayê kur'ê-kur'ar'a bimîne, sala r'awastîyê li wî neyê veger'andinê. 31Lê malêd gundaye ku bê sûr in, ew mîna k'ewşenê çolê bin, ew paşda bêne k'ir'înê, sala r'awastîyê ew bêne veger'andinê. 32Lê belê bajarêd lêwîyada, ew malêd milk'ê wane bajarada, lêwî t'imê dikarin paşda bik'ir'in+. 33Heger kesekî mal ji lêwîya k'ir'îbe, ew mala milk'ê wîyî bajêrda firotî, sala r'awastîyê gerekê lê bê veger'andinê, çimkî nava zar'êd Îsraêlda malêd bajarêd lêwîyada milk'ê wan in. 34Û ew k'ewşenê e'rdê dora bajarêd lêwîya gerekê neyê firotanê, çimkî ew milk'ê wanî h'eta-h'etayê ye.

35Heger îsraêlîk destteng be û cem te bik'eve nikaribe serê xwe xwey ke, alîk'arîyê bidê çawa xerîbekî yan r'êwîkî, ku li cem te bijî+. 36Ji wî maş yan k'arê nestînî, ji Xwedêyê xwe bitirse, ku ewê îsraêlî li cem te bijî+. 37P'erê xwe pê selefa nedêyî û nanê xwe jî nedêyî ku k'arê jê hildî. 38Ez Xudan Xwedêyê we me, ku hûn ji welatê Misirê derxistin, wekî welatê Kenanê bidime we û bibime Xwedêyê we.

39Gava yekî îsraêlî cem te bik'eve k'esîb be û xwe bifiroşe te, tu wî mîna xulamtîya xulamekî nedî xebatê+. 40Ew gerekê cem te mîna p'alekî yan xerîbekî be, h'eta sala r'awastîyê cem te bixebite+. 41Paşê bira ew ji cem te derê, ew neferêd xweva veger'e bigihîje malbeta xwe, dîsa her'e li ser milk'ê kal-bavêd xwe. 42Çimkî ew xulamêd min in, yêd ku min ji welatê Misirê derxistin, ew gerekê usa neyêne firotanê, çawa ku xulam têne firotanê+. 43H'işk li ser wî h'ukum nekî, lê ji Xwedêyê xwe bitirsî+. 44Xulam û xulamokêd te ku hebin, ew gerekê ji miletêd dor-berêd we bin, ji wan xulam û xulamoka bik'ir'in. 45Usa jî zar'êd xerîbaye ku li cem we dimînin, ji wan dikarin bik'ir'in û ji neferêd wane ku welatê weda bûne, ew bibine mal û milk'ê we. 46Pey xwer'a jî wan çawa milk'ê wartîyê zar'êd xwer'a bihêlin, ku t'imê ew xulamê we bin. Lê li ser birayêd xwe, zar'êd Îsraêl, yek li ser yekî h'işk h'ukum neke. 47Heger xerîbek yan r'êwîkî cem te dewletî be, lê yekî îsraêlî cem wî bik'eve k'esîb be û xwe bifiroşe wî xerîbê ku cem te dimîne, yan pismamekî wî xerîbî,+
48paşê pey xwe firotanêr'a, îzina wî heye ku ew paşda bê k'ir'înê, ji biratîya wî yek dikare wî paşda bik'ir'e+. 49Apê wî, yan kur'ê apê wî, dikarin wî bik'ir'in, yan ji pismamtîya wî, yan ji r'ik'inyata wî dikare wî bik'ir'in, yan heger ji destê wîva tê bira xwexa xa bik'ir'e. 50T'evî yê ew k'ir'îye heq-h'esabê xwe r'ast ke, wê sala xwe firotîda h'eta sala r'awastîyê, wan p'erê ku ji ber xweva standîye bavêje li ser sala, bide wî, xwe xilaz ke. Wextê wî gerekê mîna wextê p'alekî bê h'esabê. 51Heger hê gelek sal mabin, weke wan salêd mayî p'erê ji ber xweva dayî bide xwe xilaz ke. 52Lê heger hindik sal mabin h'eta sala r'awastîyê, bira heq-h'esabê xwe t'evî wî bike û weke wan salêd mayî qîmet ji ber xweva bide xwe xilaz ke. 53Gerekê ewê îsraêlî mîna p'alekî yeksalî girtî cem wî bê h'esabê, ew dewletîyê xerîb li ber ç'e'vê te h'işk h'ukumî li ser wî neke. 54Heger bi vî awayî ew nikaribe bê k'ir'înê, sala r'awastîyê ew neferêd xweva derê xilaz be+. 55Çimkî zar'êd Îsraêl xulamêd min in. Ew xulamêd mine ji welatê Misirê derxistî ne. Ez Xudan Xwedêyê we me.

26

Dua-dirozgê li ser guhdarîyê

26^1•Xwer'a p'ûta û h'eykela çê nekin, xwer'a stûna nedine sekinandinê, welatê xweda bi kevira tiştekî dilqşibandîyê nedine çêkirinê, bona h'ebandinê, çimkî ez Xudan Xwedêyê we me+. 2R'ih'etîya şemîyêd min xwey kin, qedirê pîrozgeha min zanibin. Ez Xudan im+. 3Heger hûn pê qeyde-qanûnêd min r'abin-r'ûnên û t'emîyêd min xwey kin û wan biqedînin, 4ezê jî wer'a baranê we'deda bibarînim, e'rdê deremeta xwe bide û darêd deştê jî berêd xwe bidin+. 5Bêdera weyê bik'işîne h'etanî tirîçinînê, tirîçinînê jî bik'işîne h'etanî vedan-çandinê, hûnê nanê xwe t'êr bixwin, welatê xweda bêxof bijîn. 6Ezê e'dilayê bidime welatê we, hûnê r'ih'et p'aldin, t'u kesê ze'metê nede we, r'e'wirêd xirab ezê ji welêt bidime hildanê û şûrê welatê wer'a derbaz nebe+. 7Hûnê berî neyarêd xwe din, ewê pê şûr li ber we bik'evin. 8Ji we pêncê berî sedî de û sedê ji we berî dehe h'ezara de û neyarêd weyê li ber we pê şûr bik'evin+. 9Berê minê weda be, we şîn kim zêde kim û peymana xwe t'evî we qedîm kin. 10Hûnê xurekê kevin bixwin, ji dest yê nûda hûnê yê kevin derxine der. 11Ezê konê xwe nava weda lêdim û nefsa minê ji we zivêr nebe+. 12Û ezê nava weda biger'im, ezê bibime Xwedêyê we û hûnê jî bibine cime'ta min+. 13Ez Xudan Xwedêyê we me, ku min hûn ji welatê misirîya derxistin, wekî nebine xulamê wan û min qeydê nîrê we şkênandin û hûn serfinyaz birin+.

Cezayê neguhdarîyê

14•Lê heger hûn gur'a min nekin û van h'emû t'emîya neqedînin 15û qanûnêd min bêhurmet kin, nefsa we ji qirarêd min zivêr be, ku hûn h'emû t'emîyêd min neqedînin û peymana min bit'er'ibînin. 16Hingê jî ezê aha serê we bikim: R'isasê bişînime ser we, h'îlê û germê, ku r'onayîya ç'e'va kêm dikin û canîya mêriv dih'elîne dimaşîne, hûnê badîhewa t'oxim bir'eşînin, çimkî dijminêd weyê k'eda we bixwin+. 17Ezê li ser weda binihêr'im û li ber ç'e'vê dijminêd we qir'a weyê bê, xêrnexwazê weyê h'ukumî li ser we bikin, bêyî peyk'etin r'evê bik'eve we+. 18Lê heger pey haqas tiştîr'a hûn gur'a min nekin, hingê ezê ji ber gunê weva h'eft car zêde we ceza kim. 19Ezê k'ubar-babaxîya we bişkênim, e'zmanê we bikime h'esin û e'rdê we bikime sifir[*]. 20Qewata weyê cîkî badîhewa p'ûç' be her'e, e'rdê weyê deremeta xwe nede û darêd e'rdê jî berê xwe nedin. 21Heger pey haqas tiştr'a jî hûn miqabilî min bin û nexwazin gur'a min bikin, hingê ezê anegorî gunê we, h'eft cara zêde bela li ser weda bînim+. 22R'e'wirêd çolê ezê bişînim li ser we, ewê we bêzur'et bihêlin, qir'a h'eywanêd we bînin, we bixwin kêm kin û r'îyêd weyê vala bin+. 23Heger pey vê yekêr'a jî hûn li ser h'işê xweda neyên û miqabilî min her'in, 24hingê jî ezê miqabilî we bim, ji ber gunê weva ezê jî h'eft cara zêde bela we bidimê. 25Ezê şûrê h'eyfa peymana min hildanê li ser weda bişînin, heger hûn bajarêd xweda jî bicivin, ezê nexweşîya h'ala bişînime nava we û hûnê bik'evine destê dijmin. 26Gava ez nan li we bikime h'izret, hingê dehe k'ulfetê tendûrekêda nanê we lêxin û pê mêzînê nanê we bidine we, hûnê bixwin û t'êr nebin+. 27Lê heger pey van yekar'a jî hûn gur'a min nekin û miqabilî min her'in, 28hingê jî ezê bi hêrs miqabilî we bisekinim û ji ber gunê weva h'eft cara zêde we bidime ceza. 29Hingê hûnê goştê kur' û qîzêd xwe bixwin+. 30Hêlanêd weye jorin ezê wêran kim, p'ûtêd weye te'vê ezê xirab kim, cinyazêd we bidime li ser kerîyêd p'ûtêd weye hûrdexweşî bûyî, nefsa minê ji we zivêr be+. 31Bajarêd we ezê bikime xirabe û pîrozgehêd we bikime xikî-xwelî û bîna qurbanêd weye bînxweşîyê ezê hilnedim+. 32E'rdê we ezê bêkes bikim, dijminêd weye ku lê dimînin wê e'cêbmayî bin+. 33Ezê we belayî nava mileta kim, şûr li pey we bişînim, welatê weyê bêkes bimîne û bajarêd weyê vala bin+. 34Hingê e'rdê t'emamîya wan r'ojêd valamayîna xweda, şemîyêd r'ih'etîya xwe derbaz ke, gava hûn welatê dijminêd xweda bin, hingê e'rdê ku r'ih'et bimîne wê şemîyêd xwe derbaz ke+. 35T'emamîya wan r'ojêd valamayîna xweda e'rdê r'ih'et be, çimkî şemîyêd weda ew r'ih'et nebûye, gava hûn lê diman. 36Herç'ê ji we sax mayî jî ezê welatê dijminêd wanda lerzekê bikime dilê wan û dengê belgê h'ejyayî wê wan bide r'evê, usa wê bir'evin çawa ku ji ber devê şûr û bê peyk'etî wê bik'evin. 37Çawa ji ber şûr r'evî, wê bê peyk'etî li ser hevda bik'evin û qewata weyê t'unebe ku li ber dijmin bisekinin+. 38Nava miletada hûnê unda bin û e'rdê dijminêd weyê we bixwe. 39Herç'ê ji we mayî jî wê ji dest bêolîtîyê xwe welatê dijminêd weda bih'elin her'in, usa jî dest bêolîtîêd kal-bavêd xwe bih'elin her'in. 40Lê heger ewana bêolîtîyêd xwe û bêolîtîyêd kal-bavêd xwe bidine r'ûyê xwe, ku çi neheqî hindava minda kirine, çawa miqabilî min sekinîne,+
41û çima ez miqabilî wan çûm û min çima ew birine welatê dijminêd wan, heger hingê dilê wanî kevirî bişkê û cezayê bêolîtîya xwe bi dil qebûl kin. 42Hingê ezê wê peymana ku min t'evî Aqûb girêda bîr bînim, usa jî ya t'evî Îshaq û Birahîm girêdayî bîr bînim û wî welatî jî bîr bînim. 43Ew welat ku bêyî wan bimîne wê şemîyêd r'ih'etîya xwe derbaz ke, çimkî ji wan vala ma, ewana gerekê cezayê bêolîtîya xwer'a qayl bin, ku wana qirarêd min bêhurmet kirin û nefsa wan ji qeyde-qanûnêd min zivêr bû. 44Lê belê çawa ku ewanayê welatê dijminêd xweda bin, ezê wan t'exsîr nekim û ji wan zivêr nabim ku wan lap unda kim, ku peymana xweye t'evî wan bit'er'ibînim, çimkî ez Xudan im, Xwedêyê wan. 45Bona wan ezê wê peymana t'evî kal-bavêd wan bîr bînim, k'îjan ku min li ber ç'e'vê mileta ew ji welatê Misirê derxistin ku bibime Xwedêyê wan. Ez Xudan im. 46Ev in ew qeyde-qanûn, qirar û hînkirinêd ku Xudan li serê ç'îyayê Sînayê pê destê Mûsa danîne navbera xwe û zar'êd Îsraêl».

27

Qedandina ad-qirara

27^1Xudan Mûsar'a xeberda û gotê: 2«T'evî zar'êd Îsraêl xeber de û bêje wan: ‹Heger yek bixwaze bi ad-qirar kesekî Xudanr'a k'ifş ke, ew gerekê anegorî qîmetê te bê k'ifşkirinê[*]+. 3Qîmetkirina teye bona mêrêd ji bîstsalîyê girtî h'eta şêstsalîyê, gerekê pêncî şêkil[*] zîv be, anegorî şêkilê pîrozgehê. 4Lê heger ew jin be, qîmetkirina te gerekê sî şêkil be. 5Heger tu meriva ji pêncsalîyê h'eta bîstsalîyê qîmet kî, gerekê tu qisimê mêr bîst şêkilî qîmet kî, lê qisimê jinê dehe şêkilî. 6Lê ji yekmehê h'eta pêncsalîyê, gerekê qisimê mêr pênc şêkil zîv qîmetê kî, qisimê jinê sê şêkil zîv qîmet kî. 7Lê heger ew ji şêstsalîyê jortir bin, hingê qisimê mêr panzdeh şêkilî gerekê h'esab kî, lê qisimê jinê dehe şêkilî. 8Heger ew k'esîb e û qewata wî nagihîje wê qîmetkirina te, hingê bira ew li ber k'ahîn bisekine, k'ahîn wî qîmet ke. K'ahîn weke qewata yê ad-qirarkirî qîmetê wî k'ifş ke.

9Lê heger ew ad-qirara Xudanr'a kirî ji h'eywên be û qurbandayînêr'a qebûl e, ji van çi ku Xudanr'a bê dayînê wê pîroz be. 10Gerekê guhar'tin t'unebe, ne qenc xirabr'a, ne jî xirab qencr'a biguhêr'e, lê heger yek h'eywan h'eywênr'a biguhêr'e, hingê gerekê h'eywanê ad-qirarkirî û yê t'ev guhar'tî her du jî pîroz h'esab bin. 11Lê heger ew h'eywanê ku Xudanr'a ad-qirar kirîye, ji h'eywanê neh'elal e, ku ji wana Xudanr'a qurban nayêne dayînê, hingê gerekê wî h'eywanî li ber k'ahîn bidine sekinandinê. 12K'ahîn bira dîna xwe bide qenc û xirabîya h'eywan û qîmet k'ifş ke, k'ahîn çi qîmet da ser gerekê haqas be. 13Lê heger ew kesê ad-qirar kirîye bixwaze paşda bik'ir'e, hingê bira p'areke ji pênca bike li ser qîmetê k'ifşkirî+.

14Heger yek bixwaze mala xwe Xudanr'a k'ifş ke, hingê k'ahîn bira dîna xwe bide h'alê malê, qencî û xirabîyê û qîmet k'ifş ke, k'ahîn çi qîmet da ser gerekê haqas be. 15Lê heger ew kesê k'ifşkirî bixwaze mala xwe paşda bik'ir'e, hingê bira p'areke ji pênc p'ara li ser qîmetê teyî k'ifşkirîda zêde ke, hingê malê wîr'a be.

16Heger yek e'rdê milk'ê xwe Xudanr'a k'ifş ke, hingê gerekê qîmetkirina te weke qîmetê t'oximê li ser tê r'eşandinê be, bona homêrek[*] t'oximê ce pêncî şêkil zîv be. 17Heger yek e'rdê xwe sala r'awastîyêda bide, bira weke qîmetkirina te bimîne+. 18Lê heger yek li pey sala r'awastîyêr'a e'rdê xwe bide, hingê k'ahîn gerekê bavêje li ser wan sala, k'îjan ku h'eta sala r'awastîyê mane, t'evî yê dayî h'esab ke û ji qîmetê teyî k'ifşkirî nimiztir be. 19Û heger ew bixwaze e'rdê xwe paşda bik'ir'e, hingê bira p'arekê ji pênca p'ere bike li ser qîmetê teyî k'ifşkirî û ew e'rd wîr'a bimîne. 20Lê heger ew e'rd paşda nek'ir'e, yan yekî dinr'a firotî be, ewê îdî nikaribe paşda bik'ir'e+. 21Ew e'rd ku sala r'awastîyê aza dibe, mîna e'rdê p'êşk'êşkirî Xudanr'a pîroz be. Ew bibe milk'ê k'ahîna+. 22Lê heger yek e'rdê k'ir'îyî ne milk'ê xwe Xudanr'a k'ifş ke, 23hingê k'ahîn t'evî wî pê h'esabê qîmetê te h'esab bike h'eta sala r'awastîyê û wê r'ojê qîmetê teyî h'esabkirî mîna çawa tiştekî pîroz bide Xudan. 24Sala r'awastîyê ew e'rd li wî tê veger'andinê, ji k'ê hatibû k'ir'înê, k'îjan ku xweyê wî milk'î bûye. 25Bira h'emû qîmetkirinêd te weke k'aşê şêkilêd Pîrozgehê bin, bîst gêra şêkilek[*] be+.

26T'enê nixurîyê h'eywên, çawa ku yê pêşîyê bûyî p'ara Xudan e, kesek nikare k'ifş ke, heger canega be yan pez ew îdî p'ara Xudan in+. 27Heger ew ji h'eywanêd neh'elal e, gerekê pê wê qîmetkirina te bik'ir'e û p'areke ji pênca jî li serda zêde ke. Lê heger ew paşda nek'ir'e, bira weke qîmetkirina te bê firotanê+.

28Lê ew p'êşkêşêd, k'îjan ku meriv ji hebûka xwe p'êşkêşî Xudan dike, heger însan be, h'eywan be yan e'rdê milk'ê wî be, ew gerekê neyêne firotanê û neyêne paşda k'ir'înê, her p'êşkêş here pîroz in, ew p'ara Xudan in. 29Her însanê ku Xudanr'a hatîye p'êşkêşkirinê, ew paşda nayê k'ir'înê, ew e'se gerekê bê kuştinê+. 30H'emû dehekêd deremeta e'rdê, berêd dara p'ara Xudan in, evana Xudanr'a pîroz in+. 31Lê heger yek bixwaze ji dehekêd xwe tiştekî paşda bik'ir'e, bira p'arêke ji pênca jî bike li ser qîmetê tiştê dayî û paşda bik'ir'e+. 32H'emû dehekêd ji dêwêr yan pêz, ji van h'emû h'eywana k'îjan bin şivdarêr'a derbaz be bê jimarê û bik'eve bin h'esabê deha, ew Xudanr'a pîroz in. 33Gerekê dîna xwe nedine qenc û xirab û ji ber hevva neyêne guhar'tinê. Lê heger yek biguhêr'e, hingê ew jî û ya t'ev guhar'tî her du jî pîroz in, ew paşda nayêne k'ir'înê›».

34Ev in ew t'emîyêd ku Xudan li serê ç'îyayê Sînayê, bona zar'êd Îsraêl t'emî li Mûsa kir.

* 1:16 Qidûtik.

* 2:13 Xwê bona h'emû dîyarîya lazim bû. Tişt têne xwêkirinê ku xirab nebin. Lema ew nîşana peymana h'eta-h'etayê ye.

* 3:1 Nava hinek welger'andinada «Dîyarîya e'dilayê».

* 4:3 Îbranî xeber bi xeber: «K'ahînê r'ûnkirî», binihêr'e Qanûna K'ahîntîyê 6:22; 8:12; 16:32.

* 5:11 Awa gotî «kîlogramek». Êfa derdanekî 10 lîtirê bû.

* 5:15 Tê fe'mkirinê ku ew tiştêd ku gerekê Xudanr'a bihatana dayînê, awa gotî dîyarîya berêd deremeta pêşin, dehek, nixurî û yêd mayîne ku neyêne dayînê.

* 5:15 «Şêkil» nêzîkî 12 giram bû.

* 6:18 Hinek welger'andinada jî «T'enê her kesê pîroz dikare wan k'eve».

* 6:27 Hinek welger'andinada jî «T'enê her kesê pîroz dikare goştê wê k'eve».

* 8:8 Ûrîm û Tûmîm tê fe'm kirinê çawa «R'onayî û K'amilî». Pê vana serekk'ahîn li qirara Xwedê dih'esîya.

* 13:2 Miletê cihû ev xebera «k'otîbûn» bona her cûr'e nexweşîya ç'erme giran didane xebatê.

* 14:10 Awa gotî «Sê kîlogram».

* 14:10 «Log» derdaneke ji sê p'ara p'arekê lîtirê bû.

* 14:12 Îbranî xeber bi xeber: «loge r'ûn».

* 14:21 Awa gotî «kîlogramek».

* 14:21 «Log» derdaneke ji sê p'ara p'arekê lîtirê bû.

* 16:8 Vira û usa jî r'êza 10 û 26 da îbranî xeber bi xeber nivîsar e: «azazêl» ku tê h'esabê çawa nêrî aza ber'dan yan jî hine zane dibêjin ku «Azazêl» ev navê cinekî bû ku li ber'îyêda dima.

* 18:21 «Molox» navê xwedêyê kenanîya bû.

* 19:23 Îbranî xeber bi xeber «ne sinetkirî» e, ku tê fe'mkirinê hê ne hazir e ku bona Xwedê çawa dîyarî bê dayînê.

* 19:29 «Qavîya p'ût» ev in yêd ku heqê qavîya xwe danîn ocaxa p'ût, bi vê kirina xwe ocaxa p'ûtada h'elal dihatine h'esabê, çimkî bi qavîya xwe k'ar didane ocaxa p'ûta. Qedirê yêd aha ocaxêd p'ûtada gelekî bilind bû.

* 19:31 Awa gotî k'oç'ektî û r'e'mildarîya ne ji Xudan.

* 19:36 Îbranî xeber bi xeber: «Êfa». Êfa derdanekî 10 lîtirê bû.

* 19:36 Îbranî xeber bi xeber: «hîn». Hîn cêr'ekî 4 lîtirê bû.

* 23:13 «Ji dehe p'ara du p'arê êfayê» qasî du lîtirî ye.

* 23:13 «P'areke hînê» qasî lîtirekî ye.

* 23:17 «Ji dehe p'ara du p'arêd êfayê» qasî du lîtirî ye.

* 24:5 «Du p'ar ji dehe p'arêd êfayê» qasî du lîtirî ye.

* 26:19 Ev aha tê fe'mkirinê: «Xwedê wê e'zmên dade û baranê t'une be hingê e'rdê mîna sifir h'işk be».

* 27:2 Anegorî k'itêba H'akimtîyê 11:29-40 û 1 P'adşatî 1:11 îzin hebû ku merivekî merivek Xudanr'a k'ifş kira. Merivê ku dihate k'ifşkirinê, wî kesî cîyê pîrozda xizmetk'arî dikir. Ji vê r'êzê tê k'ifşê ku merivê vî h'alîda bi zîv dihate k'ir'în, aza dibû.

* 27:3 «Şêkil» nêzîkî 12 girama bû.

* 27:16 «Homêrek» derdanek bû ku nêzîkî 200 lîtir tişt hildida.

* 27:25 «Şêkil» nêzîkî 12 girama bû.

+ 1:2 Q. K’ahîntîyê 6:8-13
+ 1:9 Derk’etin 29:18
+ 1:13 Q. K’ahîntîyê 1:9

+ 1:14 Q. K’ahîntîyê 5:7, Q. K’ahîntîyê 12:8, Q. K’ahîntîyê 14:4, Q. K’ahîntîyê 15:14, Q. K’ahîntîyê 15:29, Jimar 6:10

+ 1:17 Destpêbûn 15:10, Q. K’ahîntîyê 1:9
+ 2:1 Q. K’ahîntîyê 6:14-18, Jimar 15:4-9
+ 2:2 Q. K’ahîntîyê 1:9
+ 2:3 Q. K’ahîntîyê 7:10, Q. K’ahîntîyê 10:13
+ 2:4 Derk’etin 29:2
+ 2:5 Q. K’ahîntîyê 6:21
+ 2:9 Q. K’ahîntîyê 1:9
+ 2:11 Q. K’ahîntîyê 6:17
+ 2:12 Derk’etin 23:19
+ 2:13 Jimar 18:19, Dîrok II 13:5
+ 2:14 Q. K’ahîntîyê 23:14
+ 2:16 Q. K’ahîntîyê 2:1, Q. K’ahîntîyê 1:9

+ 3:1 Q. K’ahîntîyê 7:11-21, Q. K’ahîntîyê 7:29-34

+ 3:5 Q. K’ahîntîyê 1:9

+ 3:11 Q. K’ahîntîyê 1:9, Q. K’ahîntîyê 21:6, Jimar 28:2, Hezeqêl 44:7

+ 3:16 Q. K’ahîntîyê 1:9, Q. K’ahîntîyê 7:23

+ 3:17 Destpêbûn 9:4, Q. K’ahîntîyê 7:26, Q. K’ahîntîyê 17:10, Q. Ducarî 12:23-24, K’arêd Şandîya 15:20, K’arêd Şandîya 15:29

+ 4:2 Q. K’ahîntîyê 5:15, Jimar 15:22-29

+ 4:7 Derk’etin 30:1-2

+ 4:11 Derk’etin 29:14, Q. K’ahîntîyê 6:11, Q. K’ahîntîyê 9:11, Q. K’ahîntîyê 16:27, Jimar 19:3, Jimar 19:5

+ 4:13 Jimar 15:24-25
+ 4:17 Jimar 19:4
+ 4:27 Jimar 15:27
+ 4:31 Q. K’ahîntîyê 1:9
+ 5:2 Q. K’ahîntîyê 11
+ 5:3 Q. K’ahîntîyê 12

+ 5:4 H’akimtî 11:30, H’akimtî 11:35, P’adşatî I 14:24, P’adşatî I 14:29, Zanebêj 5:5

+ 5:7 Q. K’ahîntîyê 1:14, Q. K’ahîntîyê 12:8
+ 5:11 Jimar 5:15
+ 5:13 Q. K’ahîntîyê 2:3

+ 5:15 Q. K’ahîntîyê 4:2, Q. K’ahîntîyê 4:27, Jimar 15:22-29

+ 5:16 Q. K’ahîntîyê 6:5, Q. K’ahîntîyê 22:14, Q. K’ahîntîyê 27:13, Q. K’ahîntîyê 27:15, Q. K’ahîntîyê 27:27, Q. K’ahîntîyê 27:31, Jimar 5:7

+ 6:2 Derk’etin 23:4, Q. K’ahîntîyê 19:11
+ 6:5 Jimar 5:7
+ 6:9 Q. K’ahîntîyê 1:2-17
+ 6:10 Derk’etin 28:39-43
+ 6:11 Q. K’ahîntîyê 4:2
+ 6:12 Nehemîya 10:34
+ 6:14 Q. K’ahîntîyê 2
+ 6:17 Q. K’ahîntîyê 2:11
+ 6:18 Derk’etin 29:37, Q. K’ahîntîyê 6:18
+ 6:21 Q. K’ahîntîyê 2:5, Q. K’ahîntîyê 1:9
+ 6:22 Derk’etin 29:23-25
+ 6:25 Q. K’ahîntîyê 4

+ 6:28 Q. K’ahîntîyê 11:32, Q. K’ahîntîyê 15:12

+ 6:30 Q. K’ahîntîyê 16:27
+ 7:1 Q. K’ahîntîyê 5:14
+ 7:7 Q. K’ahîntîyê 14:13
+ 7:9 Q. K’ahîntîyê 2:4-5
+ 7:10 Q. K’ahîntîyê 2:3
+ 7:11 Q. K’ahîntîyê 3
+ 7:12 Q. K’ahîntîyê 2:4, Jimar 6:15
+ 7:15 Q. K’ahîntîyê 22:29-30
+ 7:16 Q. K’ahîntîyê 19:5-8
+ 7:20 Q. K’ahîntîyê 22:3
+ 7:23 Q. K’ahîntîyê 3:16-17
+ 7:24 Q. K’ahîntîyê 17:15

+ 7:26 Destpêbûn 9:4, Q. K’ahîntîyê 3:17, Q. K’ahîntîyê 7:26, Q. K’ahîntîyê 17:10-11, Q. K’ahîntîyê 17:14, Q. Ducarî 12:23-24, K’arêd Şandîya 15:20, K’arêd Şandîya 15:29

+ 7:31 Jimar 6:20
• 8:1 Derk’etin 29:1-36
+ 8:8 Derk’etin 28:30
+ 8:9 Derk’etin 28:36
+ 8:10 Derk’etin 30:26-29, Jimar 7:1
+ 8:12 Derk’etin 30:30
+ 8:15 Derk’etin 27:2
+ 8:16 Q. K’ahîntîyê 3:3-4
+ 8:17 Q. K’ahîntîyê 4:11-12
+ 8:21 Q. K’ahîntîyê 1:9
+ 8:23 Q. K’ahîntîyê 14:14-17
+ 9:11 Q. K’ahîntîyê 4:11-12, Jimar 19:5
+ 9:23 Jimar 6:22-27

+ 9:24 H’akimtî 6:21, P’adşatî III 18:38, Dîrok I 21:26, Dîrok II 7:1

+ 10:1 Derk’etin 6:23, Derk’etin 30:9

+ 10:2 Jimar 11:1, Jimar 16:35, Jimar 3:4, Jimar 26:61

+ 10:3 Derk’etin 19:22
+ 10:4 Derk’etin 6:18, Derk’etin 6:22
+ 10:6 Q. K’ahîntîyê 21:10
+ 10:7 Q. K’ahîntîyê 21:10
+ 10:9 Hezeqêl 44:21
+ 10:10 Q. K’ahîntîyê 11:47
+ 10:13 Q. K’ahîntîyê 2:3
+ 10:16 Q. K’ahîntîyê 9:3, Q. K’ahîntîyê 9:15
+ 10:18 Q. K’ahîntîyê 6:26
• 11:1 Q. Ducarî 14:3-20

+ 11:2 Marqos 7:19, K’arêd Şandîya 10:12-15, R’omayî 14:14

+ 11:22 Marqos 1:6

+ 11:25 Q. K’ahîntîyê 13:6, Q. K’ahîntîyê 13:34, Q. K’ahîntîyê 14:8, Q. K’ahîntîyê 14:9, Q. K’ahîntîyê 14:47, Q. K’ahîntîyê 15:5, Q. K’ahîntîyê 16:26, Q. K’ahîntîyê 16:28, Q. K’ahîntîyê 17:15, Jimar 19:10, Jimar 31:24

+ 11:32 Q. K’ahîntîyê 15:12, Jimar 19:15

+ 11:33 Q. K’ahîntîyê 6:28, Q. K’ahîntîyê 15:12

+ 11:39 Q. K’ahîntîyê 17:15, Q. K’ahîntîyê 22:8, Q. Ducarî 14:21

+ 11:44 Q. K’ahîntîyê 19:2, Q. K’ahîntîyê 20:7, Q. K’ahîntîyê 20:26, Q. K’ahîntîyê 21:8, Petrûs I 1:16, Îbranî 12:10

+ 11:47 Q. K’ahîntîyê 10:10, Hezeqêl 44:23
+ 12:2 Q. K’ahîntîyê 15:19
+ 12:3 Destpêbûn 17:12
+ 12:4 Lûqa 2:22
+ 12:8 Q. K’ahîntîyê 1:14, Lûqa 2:24

+ 13:3 Jimar 12:10, P’adşatî IV 5:1, P’adşatî IV 15:5, Dîrok II 26:20

+ 13:6 Q. K’ahîntîyê 11:25

+ 13:34 Q. K’ahîntîyê 11:25, Q. K’ahîntîyê 13:6

+ 13:46 Jimar 5:2, Jimar 12:14, Lûqa 17:12

+ 14:2 Metta 8:4, Marqos 1:44, Lûqa 5:14, Lûqa 17:14

+ 14:4 Q. K’ahîntîyê 1:14, Jimar 19:6, Derk’etin 12:22

+ 14:7 P’adşatî IV 5:10, Q. K’ahîntîyê 16:22
+ 14:8 Q. K’ahîntîyê 11:25
+ 14:13 Q. K’ahîntîyê 7:7
+ 14:14 Q. K’ahîntîyê 8:23
+ 14:25 Q. K’ahîntîyê 8:23
+ 14:47 Q. K’ahîntîyê 11:25
+ 14:49 Q. K’ahîntîyê 14:4
+ 14:57 Q. K’ahîntîyê 10:10
+ 15:5 Q. K’ahîntîyê 11:25

+ 15:12 Q. K’ahîntîyê 6:28, Q. K’ahîntîyê 11:32

+ 15:14 Q. K’ahîntîyê 1:14
+ 15:16 Q. Ducarî 23:10
+ 15:19 Q. K’ahîntîyê 12:2
+ 15:24 Q. K’ahîntîyê 18:19

+ 15:25 Q. K’ahîntîyê 11:47, Metta 9:20, Marqos 5:25, Lûqa 8:43

+ 15:29 Q. K’ahîntîyê 1:14

+ 15:31 Jimar 5:3, Jimar 19:13, Jimar 19:20, Yêremîya 7:30, Hezeqêl 5:11, Hezeqêl 23:38

+ 16:1 Q. K’ahîntîyê 10:2

+ 16:2 Derk’etin 26:31, Derk’etin 30:10, Metta 27:51, Îbranî 6:19, Îbranî 9:3, Derk’etin 25:22

+ 16:4 Derk’etin 28:39-43, Hezeqêl 44:18
+ 16:13 Derk’etin 25:21-22
+ 16:18 Derk’etin 30:10
+ 16:22 Q. K’ahîntîyê 14:7
+ 16:23 Q. K’ahîntîyê 6:11
+ 16:26 Q. K’ahîntîyê 11:25

+ 16:27 Derk’etin 29:14, Q. K’ahîntîyê 4:11-12, Q. K’ahîntîyê 6:30, Q. K’ahîntîyê 9:11, Jimar 19:5, Îbranî 13:11

+ 16:29 Q. K’ahîntîyê 23:27-32, Jimar 29:7-11
+ 16:32 Derk’etin 29:30
+ 17:5 Q. Ducarî 12:15-20
+ 17:6 Destpêbûn 8:21, Q. K’ahîntîyê 1:9
+ 17:7 Dîrok II 11:15
+ 17:9 Q. Ducarî 12:20
+ 17:10 Destpêbûn 9:4-6, Q. K’ahîntîyê 3:17
+ 17:11 Îbranî 9:22
+ 17:13 Q. Ducarî 12:16, Q. Ducarî 12:24

+ 17:15 Q. K’ahîntîyê 11:25, Q. K’ahîntîyê 11:40

• 18:1 Q. K’ahîntîyê 20:11-22

+ 18:3 Hezeqêl 20:7-8, Hezeqêl 23:8

+ 18:5 Q. Ducarî 4:1, Q. Ducarî 32:47, Nehemîya 9:29, Mesele 4:4, Hezeqêl 18:9, Hezeqêl 20:11, R’omayî 8:13, R’omayî 10:5, Galatî 3:12

+ 18:8 Q. Ducarî 22:30
+ 18:9 Q. Ducarî 27:22, P’adşatî II 13:12
+ 18:15 Destpêbûn 38:26
+ 18:16 Metta 14:4, Marqos 6:18
+ 18:17 Q. Ducarî 27:23
+ 18:18 Destpêbûn 29:30, Destpêbûn 30:15
+ 18:19 Q. K’ahîntîyê 15:24
+ 18:20 Derk’etin 20:14

+ 18:22 Destpêbûn 19:5, H’akimtî 19:22, R’omayî 1:27

+ 18:23 Derk’etin 22:19

+ 18:25 Jimar 35:34, Yêremîya 2:7, Hezeqêl 36:17

+ 19:2 Q. K’ahîntîyê 11:44, Yêşû 24:19, Petrûs I 1:16

+ 19:3 Derk’etin 20:8-12
+ 19:4 Derk’etin 20:3-5, Q. Ducarî 5:8
+ 19:5 Q. K’ahîntîyê 7:16-18

+ 19:9 Q. K’ahîntîyê 23:22, Q. Ducarî 24:19, Rʼûtʼ 2:1-2

+ 19:10 Rʼûtʼ 2:1, Rʼûtʼ 2:15

+ 19:11 Derk’etin 20:15, Q. K’ahîntîyê 6:2-3, Efesî 4:25, Kolosî 3:9

+ 19:12 Derk’etin 20:7, Q. Ducarî 5:11, Malaxî 3:5

+ 19:13 Q. Ducarî 24:14-15, R’omayî 13:8

+ 19:15 Derk’etin 23:2-3, Q. Ducarî 1:17

+ 19:16 Derk’etin 23:1, Derk’etin 23:7, Q. Ducarî 27:25, P’adşatî III 21:1-11

+ 19:17 Metta 18:15, Lûqa 17:3

+ 19:18 Mesele 20:22, P’adşatî I 20:17, Metta 5:43, Metta 19:19, Metta 22:39, Marqos 12:31, Lûqa 10:27, Aqûb 2:8, R’omayî 13:9, Galatî 5:14

+ 19:19 Q. Ducarî 22:9

+ 19:26 Destpêbûn 9:4, Q. K’ahîntîyê 3:17, Q. K’ahîntîyê 7:26, Q. K’ahîntîyê 17:10, Q. Ducarî 12:23-24, K’arêd Şandîya 15:20, K’arêd Şandîya 15:29, Q. Ducarî 18:10

+ 19:27 Q. K’ahîntîyê 21:5
+ 19:28 Q. K’ahîntîyê 21:5, Q. Ducarî 14:1
+ 19:29 Q. Ducarî 23:17
+ 19:30 Q. K’ahîntîyê 26:2

+ 19:31 Derk’etin 22:18, Q. Ducarî 18:11, P’adşatî I 28:7

+ 19:32 Mesele 20:29

+ 19:33 Derk’etin 22:21

+ 19:34 Derk’etin 12:49, Q. K’ahîntîyê 24:22, Jimar 15:16, Q. Ducarî 10:19

+ 19:36 Q. Ducarî 25:13, Mesele 11:1, Mesele 20:10, Hezeqêl 45:10

+ 20:2 Q. K’ahîntîyê 18:21
+ 20:3 Q. K’ahîntîyê 17:10, Hezeqêl 5:11
+ 20:4 Q. Ducarî 17:2-5
+ 20:6 Q. K’ahîntîyê 19:31
+ 20:7 Q. K’ahîntîyê 11:44
+ 20:9 Derk’etin 21:17

+ 20:10 Derk’etin 20:14, Q. K’ahîntîyê 18:20, Q. Ducarî 22:22, Yûh’enna 8:5

+ 20:11 Q. K’ahîntîyê 18:7-16, Q. Ducarî 22:30, Destpêbûn 35:22

+ 20:12 Destpêbûn 38:26
+ 20:13 Q. K’ahîntîyê 18:22, R’omayî 1:27
+ 20:14 Q. K’ahîntîyê 18:17, Q. Ducarî 27:23
+ 20:15 Derk’etin 22:19
+ 20:17 Q. K’ahîntîyê 18:9, P’adşatî II 13:12

+ 20:18 Q. K’ahîntîyê 15:24, Q. K’ahîntîyê 18:19

+ 20:19 Q. K’ahîntîyê 18:12-13

+ 20:20 Q. K’ahîntîyê 18:14

+ 20:21 Q. K’ahîntîyê 18:16, Metta 14:4, Marqos 6:18

+ 20:24 Derk’etin 3:17

+ 20:25 Q. K’ahîntîyê 11:2-47, Q. Ducarî 14:4-20

+ 20:26 Q. K’ahîntîyê 11:44
+ 20:27 Q. K’ahîntîyê 19:31, Derk’etin 22:18
+ 21:1 Hezeqêl 44:25
+ 21:5 Q. K’ahîntîyê 19:27
+ 21:6 Q. K’ahîntîyê 3:11
+ 21:7 Hezeqêl 44:22
+ 21:8 Q. K’ahîntîyê 11:44
+ 21:9 Destpêbûn 38:24
+ 21:10 Q. K’ahîntîyê 10:6, Hezeqêl 24:17
+ 21:11 Jimar 19:14
+ 21:12 Q. K’ahîntîyê 10:7
+ 21:14 Hezeqêl 44:22
+ 21:18 Q. Ducarî 23:1
+ 22:3 Q. K’ahîntîyê 7:20-21

+ 22:4 Q. K’ahîntîyê 13:3, Q. K’ahîntîyê 15:2, Jimar 19:11

+ 22:8 Derk’etin 22:31, Q. K’ahîntîyê 11:40, Q. K’ahîntîyê 17:15

+ 22:10 Derk’etin 29:33
+ 22:11 Jimar 18:11
+ 22:14 Q. K’ahîntîyê 6:5

+ 22:20 Q. Ducarî 15:21, Q. Ducarî 17:1, Malaxî 1:8, Malaxî 1:14

+ 22:27 Derk’etin 22:30
+ 22:28 Derk’etin 23:19, Q. Ducarî 22:6
+ 22:29 Q. K’ahîntîyê 7:12
+ 22:30 Q. K’ahîntîyê 7:12-15
+ 22:33 Jimar 15:41
+ 23:3 Derk’etin 20:8, Derk’etin 35:2
+ 23:5 Derk’etin 12:1-13
+ 23:8 Derk’etin 12:14-20, Derk’etin 13:3-7

+ 23:10 Derk’etin 23:19, Derk’etin 34:26, Jimar 15:20, Q. Ducarî 26:2

+ 23:15 Derk’etin 23:16, Derk’etin 34:22, Q. Ducarî 16:9

+ 23:22 Q. K’ahîntîyê 19:9, Q. Ducarî 24:19, Rʼûtʼ 2:1, Rʼûtʼ 2:15

+ 23:24 Jimar 29:1-6
+ 23:27 Q. K’ahîntîyê 16:29-31, Jimar 29:7-11
+ 23:34 Jimar 29:12-39, Q. Ducarî 16:13-15
+ 23:39 Derk’etin 23:16
+ 23:40 Nehemîya 8:14-16
+ 24:2 Derk’etin 25:31, Derk’etin 27:20-21
+ 24:6 Derk’etin 25:30
+ 24:9 P’adşatî I 21:6, Metta 12:4
+ 24:12 Jimar 15:34
+ 24:14 Jimar 15:35-36
+ 24:15 Derk’etin 20:7, Q. Ducarî 5:11
+ 24:16 P’adşatî III 21:10

+ 24:17 Destpêbûn 9:6, Derk’etin 21:12, Jimar 35:31

+ 24:18 Derk’etin 21:33, Derk’etin 21:34

+ 24:19 Derk’etin 21:23-25, Q. Ducarî 19:21, H’akimtî 1:7, Metta 5:38

+ 24:22 Derk’etin 12:49, Q. K’ahîntîyê 19:34, Jimar 15:16, Q. Ducarî 10:19

• 25:1 Derk’etin 23:10-11
+ 25:3 Q. K’ahîntîyê 26:34-35
+ 25:9 Q. K’ahîntîyê 23:27
+ 25:15 Q. K’ahîntîyê 27:17-24
+ 25:21 Q. Ducarî 28:8
+ 25:23 Dîrok I 29:15

+ 25:25 Rʼûtʼ 3:9, Rʼûtʼ 4:3-6, Jimar 27:11, Yêremîya 32:7

+ 25:28 Q. K’ahîntîyê 27:19-21
+ 25:32 Jimar 35:2, Yêşû 21:1-40
+ 25:35 Yûh’enna I 3:17
+ 25:36 Derk’etin 22:25-27, Q. Ducarî 15:7-8

+ 25:39 P’adşatî IV 4:1, Nehemîya 5:5, Metta 18:25, Q. Ducarî 24:14

+ 25:40 Derk’etin 21:2, Q. Ducarî 15:12
+ 25:42 Korint’î I 7:23
+ 25:43 Efesî 6:9
+ 25:47 Nehemîya 5:5
+ 25:48 Nehemîya 5:8
+ 25:54 Derk’etin 21:2, Q. Ducarî 15:12
• 26:1 Q. Ducarî 11:13-15, Q. Ducarî 28:1-14
+ 26:1 Derk’etin 20:4-5, Derk’etin 23:24
+ 26:2 Q. K’ahîntîyê 19:30

+ 26:4 Q. Ducarî 11:14, Q. Ducarî 28:12, Hezeqêl 34:27, Zebûr 67:6, Zebûr 85:12

+ 26:6 Yêremîya 30:10, Yêremîya 46:27, Hezeqêl 39:26, Mîxa 4:4, Hezeqêl 34:25

+ 26:8 Q. Ducarî 32:30, Yêşû 23:10, Dîrok II 24:24, Îşaya 30:17

+ 26:11 Hezeqêl 37:26

+ 26:12 Yêremîya 30:22, Hezeqêl 11:20, Zekerîya 13:9, E’yantî 21:3

+ 26:13 Derk’etin 20:2, Q. Ducarî 5:6

• 26:14 Q. Ducarî 28:15-68

+ 26:16 Q. Ducarî 28:22, P’adşatî III 8:37, Dîrok II 6:28, H’akimtî 6:4, Yêremîya 5:17, Mîxa 6:15

+ 26:17 H’akimtî 2:14, P’adşatî III 8:33, Yêşû 7:4, Mesele 28:1

+ 26:21 Destpêbûn 4:15, Zebûr 79:12

+ 26:22 Q. Ducarî 32:24

+ 26:26 Îşaya 3:1, Hezeqêl 4:16, Hezeqêl 5:16, Hezeqêl 14:13, Îşaya 9:20, Mîxa 6:14, Hagay 1:6

+ 26:29 Q. Ducarî 28:53, P’adşatî IV 6:29, Lûrînêd Yêremîya 4:10, Yêremîya 19:9, Hezeqêl 5:10

+ 26:30 P’adşatî IV 23:20, Dîrok II 34:5, Hezeqêl 6:5

+ 26:31 P’adşatî IV 25:9

+ 26:32 Q. Ducarî 29:24, P’adşatî III 9:8, Yêremîya 18:16

+ 26:33 Q. Ducarî 4:27, Q. Ducarî 28:64, Nehemîya 1:8, Yêremîya 9:16, Hezeqêl 12:15, Zekerîya 7:14

+ 26:34 Derk’etin 23:10-11, Q. K’ahîntîyê 25:2-7, Dîrok II 36:21

+ 26:37 Yêremîya 46:16, Yêşû 7:12, H’akimtî 2:14

+ 26:40 P’adşatî III 8:47, Dîrok II 6:37, Nehemîya 9:2, Danîyêl 9:4-5

+ 27:2 Jimar 30, H’akimtî 11:30, P’adşatî I 1:11, P’adşatî I 1:28

+ 27:13 Q. K’ahîntîyê 6:5
+ 27:17 Q. K’ahîntîyê 25:15
+ 27:20 Q. K’ahîntîyê 25:28
+ 27:21 Jimar 18:14
+ 27:25 Derk’etin 30:13
+ 27:26 Derk’etin 13:2, Derk’etin 13:11-16
+ 27:27 Q. K’ahîntîyê 6:5
+ 27:29 Jimar 21:2, H’akimtî 11:35
+ 27:30 Jimar 18:21, Q. Ducarî 14:22
+ 27:31 Q. K’ahîntîyê 6:5

+ https://ibt.org.ru/ftpmirror/pub/ebook/KKD/KKDL/Kurmancî__Tran.azw3

Ferhengok

Ferhengok

1. A
2. B
3. G
4. D
5. Ê
6. E
7. Z
8. Î
9. Y
10. K
11. M
12. N
13. O
14. P
15. R
16. S
17. F
18. X
19. H
20. T
21. Ş
22. C
23. Q

agat – kevirêd qîmete r'eng-r'engî ne, p'ir'anîya wan sipî û k'umeyît' in.

amalêkî – miletek bû ku berî zeftkirina Îsraêl li Kenanêda dima. Evana gele cara neyartîya Îsraêl dikirin (binihêr'e Derk'etin 17:8-16; Qanûna Ducarî 25:17-19).

amîn – ji zimanê îbranî ye, ku me'na wê ev e: «R'ast e», «Belê», «Bira usa be», «R'ast bê xêlif», «Qayl im». Ew hingê tê gotinê gava yek gotinekê dibêje yan dua dike, yekî din gotina wî dixwaze mak ke, qaylbûna xwe bi gotina «amîn» nîşan dike.

amîtîst – kevirekî qîmet bû, p'ir'anîya wan sorî gevez û sût bûn.

amonî – anegorî Destpêbûn 19:38, zur'eta Lûte ji qîza wîye biç'ûk bû. Ew t'evî Filistînîya neyartîya Îsraêl dikirin. Ew alîyê R'ohilata Ûrdinê diman, navê p'ayt'extê xwe danîn Amman. H'eta niha jî navê p'ayt'extê Ûrdinê Amman e.

aramî – aramî binelîyêd Aramê bûn. We'dê bave'şîrêd Îsraêl alîyê bakur- r'ohilata ç'emê Ûrdinêr'a digotin Aram, awa gotî Sûrya û usa jî bak'ura Mesopotamyayê, ku tê gotin Paddan-Aram (Destpêbûn 25:20; 28:5).

berê deremeta pêşin – wextê Peymana Kevinda çi pêşîyê ber k'êlendîyê bik'eta, yan heger berê r'ezê pêşin bûya, yan nixurîyê h'eywanêd malê, yan jî nixurîyê nêrînî her maleke Îsraêlê çawa «berê deremeta pêşin» dihate h'esabê û Xwedêr'a dihate dayînê. Eva nîşanek bû ku h'emû jî p'ara Xwedê ne (Derk'etin 13:14-15; 34:26; Qanûna K'ahîntîyê 23:17; Jimar 18:12).

bidolax – r'ûnê darêyî zer e û gelekî bînxweş e. Bi wî ava zim-zimkirinê çêdikirin (Destpêbûn 2:12; Jimar 11:7).

bizina k'ûvî – cur'ekî bizinaye ku ç'ola demîne, h'elal tê h'esabê (binihêr'e Qanûna Ducarî 12:15; 14:5).

Bizina k'ûvî

bixûr – şîrêza darê ye. Ew ji dara tê hildanê û h'işkkirinê. Gava tê şewitandinê, bîneke gelekî xweş jê tê. Dema Peymana Kevinda p'aristgehêda ser gorîgeha bixûrê ew Xwedêr'a dihate şewitandinê (Derk'etin 30). Cûr'ekî dareke bixûrê E'rebistanêda jî hebû, ku gelekî qîmet bû.

Bixûr

biharet – pûng, darçîn, mêxik û yêd mayîne bînxweş.

gorîgeh – t'extê ku li ser qurban, gorî, h'edî û xêr dihatine dayînê yan serjêkirinê (Destpêbûn 12:7; 22:9). Pêşîyê ew pê kevira dihate çêkirinê. Hêna Mûsada Xwedê t'emî da ku gorîgehê bona Konê Şe'detîyê ji dara darcêwîyê çêkin û sifir bik'işînine ser. (Derk'etin 27:1-8; 38:1-7). Qurban t'enê li ser gorîgeha Konê Şe'detîyê dihatine serjêkirinê û paşê, gava p'aristgeh hate çêkirinê, t'enê li ser gorîgeha p'aristgehê dihatine serjêkirinê. T'extekî din jî hebû, ji wî biç'ûktir û zêr'kirî. K'ahîn li ser vî t'extî bixûr dişewitand, jêr'a digotin gorîgeha bixûrê (Derk'etin 30:1-10; 37:25-28).

Gorîgeh

dara darcêwîyê – dareke h'işk û teyax e.

darçîn – biharateke ji qalikê darê ye. Bîna wê gelek e û hêna berê gelekî biha bû. Meriva eva t'evî bizirê zeyt'ûnê dikir, wekî bîna bizir xweş be. Carna meriva li xwe dixistin û carna jî bona definkirinê dihate bik'aranînê (E'yantî 18:13). Ew bona çêkirina r'ûne r'ûnkirinêyî pîroz dihata bik'aranînê (Derk'etin 30:23).

dehek – li gora qanûna Mûsa zur'eta Lêwî, ku şixulê p'aristgehê dikirin, li ser navê Xwedê deheka hebûkê, hasil û dayîna berê e'rdê ji cime'ta Îsraêlê xwer'a distandin. Lêwîya deheka ku ji cime'ta Îsraêlê distandin, ji wê deheka standî, dehek didane Xwedê (Qanûna K'ahîntîyê 27:30-32, Jimar 18:26-28).

dîyarîya bervadayînê – dîyarîya ku ji ber wan guneyêd ku li ber Xwedê yan meriva kirî dihate dayînê. K'ahîn li ser vê yekêda dinihêr'î û qîmetê zîyanê bîst selef zêde k'ifş dikir û hingê li zîyank'êşa dihate veger'andinê, serda jî yê gunek'ar dîyarî dida (Qanûna K'ahîntîyê 5:14-6:7; 7:1-10).

dîyarîya jorbilindkirinê – tişte ku dîyarî dihate dayînê, carana p'ara k'ahîn dihate jorbilindkirinê, çawa nîşana ku bona Xwedê dihate başqe kirinê (Derk'etin 29:27-28).

dîyarîya nanî – dîyarîya arê xas (Qanûna K'ahîntîyê 2:1-3) yan nan (Qanûna K'ahîntîyê 2:4-10), yan jî firîkêd genim (Qanûna K'ahîntîyê 2:14-16). K'ahîn p'areke van dîyarîya xwer'a hildida û p'ara din jî li ser gorîgehê dişewitand.

dîyarîya paqijbûnê – dîyarî ku yê gunek'ar ji ber guneyê xweva bona paqijbûnê dida. Goştê vê h'eywanê pîroz dihate h'esabê û t'enê îzina k'ahîna hebû bixwarana (Qanûna K'ahîntîyê 4:1-5:13; 6:24-30).

dîyarîya serdakirina – eva dîyarîya ji tiştêd r'on e, awa gotî ji r'ûn, şeravê yan avê bûn. Evana li ser dîyarîya heleqetîyê yan dîyarîya t'evayîşewatêda dihatine kirinê (Jimar 28:14-15).

dîyarîya t'evayîşewatê – ev cûr'ê dîyarîyê t'emamîya h'eywan pêva li ser gorîgehê dihate şewitandinê. Lê hinek dîyarîyêd mayîn p'arek wan dihate şewitandin (Qanûna K'ahîntîyê 1:3-17; 6:8-13).

dîyarîya h'ejandinê – ev dîyarî p'ir'anîya cara bi sersîngê dîyarîya heleqetîyê, ku p'ara k'ahîn bû dihate dayînê. K'ahîn t'evî dîyarîdar ev sersîng dih'ejand, vî alî-wî alî dibir danî, lema tê gotin dîyarîya h'ejandinê (Qanûna K'ahîntî 14:21-24; Jimar 6:20).

dîyarîya heleqetîyê – dîyarîya heleqetîyê ku li nava Xwedê û merivada dihate dayînê. T'enê p'areke vî h'eywanî li ser gorîgehê dihate şewitandinê, herç'ê mayîn jî k'ahîn û dîyarîdar dixwarin (Qanûna K'ahîntîyê 3:1-17; 7:11-21, 28-36).

êfod – eva êlekekî bi du p'ara ser milva hevvakirî bû ku ji zêr', r'îsê şîn, şîrk, sorê gevez û ji k'itanê zirav-badayî hatibû çêkirinê. Serekk'ahîn ew li xwe dikir. R'extsîng jî pêva dikirin (Derk'etin 28:6-14).

Serekk'ahîn êfod û r'extsîngva

Edom, edomî – Edom navekî Esawê birê Aqûb bû (Destpêbûn 25:30; 36:8). Ji Edom edomî pêşda hatin, ewana dijminê Îsraêl bûn. Welatê Edom ç'îya banîyêd xikî-xwelîye bê kêr bûn.

emorî – miletekî mezin bû ku berî zeftkirina Îsraêl li Kenanêda dima. Hingê carana bi navê wan t'emamîya miletêd kenanê dihatine navkirinê (Destpêbûn 15:16; Qanûna Ducarî 3:8-11).

enaqî – miletek bû ku berî Îsraêl li Filistînê dima. Ewana gelekî bilind bûn û e'save dihatine gotinê (Jimar 13:22,33). Evana li ç'îya banîyêd Hêbronê diman.

zimir – r'ûnekî bînxweş e, ji dara tê standinê û qîmetê wî biha bû. Hingê zimir bona êşê didane nexweşa (Marqos 15:23), usa jî li ser cinyazê mirîyada dikirin, wekî bona definkirinê hazir kin (Destpêbûn 50:2; Yûh'enna 19:39).

Zimir

îbranî – navekî kevin e û cime'ta Îsraêlê pê vî navî hate navkirinê, Birahîm yê pêşin bû ku bi vî navî hate navkirinê (Destpêbûn 14:13). Îbranî usa jî ziman e. Cime'ta Îsraêl bi zimanê îbranî xeber didan. Peymana Kevin bi vî zimanî nivîsar e.

Îsraêl – 1. Navê meriv e. Çaxê Xwedê Aqûbê bavê miletê Îsraêlê bimbarek kir, navê wî kire Îsraêl (Destpêbûn 32:27-28; 35:10). Çend nav zur'eta Îsraêlr'a tê gotinê: «Cime'ta Îsraêl», «Zar'êd Îsraêl» û «îbranî». 2. Navê welat jî tê gotinê: «Îsraêl». Berê jêr'a digotin: «Kenan» (Destpêbûn 12:5; K'arêd Şandîya 7:11; 13:19). Navekî din jî jêr'a dibêjin: «Welatê Filistînê». Pey mirina Silêman p'adşar'a welat bû du p'ara. P'ara bakurêr'a gotin Îsraêl, p'ara başûrêr'a gotin Cihûda (1P'adşatî 12:16-17 ).

yaspîs – kevirêd qîmete r'eng r'engî ne. Yaspîsa ku K'it'êba Pîrozda nivîsar e k'esk yan r'engekî vekirî bû (Derk'etin 28:20).

karbûnkûl – kevirekî qîmetî şîn û şînî-k'esk (Derk'etin 28:18).

k'ahîn – ji zur'eta Harûnê birê Mûsa bûn. K'ahîna ew gorîyêd (qurbanêd) ku miletê Îsraêlê danîn serjêdikirin. Ew bona miletê Îsraêlê ber Xwedê disekinîn û dua dikirin, navçêtî dikirin û xwestina Xwedê cime'têr'a didane e'yankirinê. Serekk'ahîn salê carekê dik'ete cîyê herî pîroz û bona gunehê cime'tê gunehk'ewandin dikir (Qanûna K'ahîntîyê 6:8-10:20; Îbranî 6:20-8:6; Derk'etin 30:10). Melk'î-Sadiq jî Destpêbûnêda k'ahînê dihate h'esabê (Destpêbûn 14:18-20).

Kenan – navê wî welatî ye, k'îjan ku Xwedê li gora sozê xwe da miletê Îsraêlê, wekî bibe welatê wan. Ev navê «Kenan» hê berî li wir mayîna miletê Îsraêlê hebû. Paşê «Îsraêl» yan jî «Filistîn» hate gotinê (Destpêbûn 10:19; 12:5; K'arêd Şandîya 7:11; 13:19).

kenanî – miletek bû ku li Kenanê dima, zur'eta kur'ê Ham, kur'ê Nuh bû (Destpêbûn 10:6; Jimar 13:29).

k'efîl – (girew, k'efalet) p'ere yan tiştêk ji ber tiştava dihate dayînê, h'atta r'oja pirs safîkirine (Destpêbûn 38:17- 20).

Konê Şe'detîyê (Konê Civînê) – gava cime'ta Îsraêlê ji Misirê derk'et, Xwedê serê ç'îyayê Sînayê Mûsar'a got, çawa gerekê Konê Şe'detîyê bê çêkirinê (Derk'etin 25). Gava çêkirin, r'ûmeta Xwedê ew cî t'ijî kir û Xwedê bi r'ûmeta xwe şe'detî da û da xuyakirinê ku ew t'evî wan e (Derk'etin 38:21). Konê Şe'detîyê û Konê Civînê (Derk'etin 27:21) yek bûn. Cime'ta Îsraêlê li wir dicivîyan. Silêman jî Orşelîmêda p'aristgeh dewsa wêda çêkir. Konê Şe'detîyêda (û usa jî p'aristgehêda) tiştêd pîroz jî hebûn, mesele: Sindoqa Peymana Xudan (Qanûna Ducarî 10:8), awa gotî Sindoqa Şe'detîyê (Jimar 4:5).

Konê Şe'detîyê (Konê Civînê)

k'otî (k'otîbûn) – nexweşîk e ç'erm e cûr'e-cûr'e ye ku bela dibe. Li gora Qanûna K'ahîntîyê ji serê 13-a h'eta 14-a zemanê berê her cûr'e nexweşîya ser ç'erm ji k'otîbûnêva girtî h'eta çend cûr'e p'izika, usa jî tiştêd k'efikî h'eram dihatine h'esabê. Cime'tê berî nexweşêd aha didan ji gund û bajara derdixistine der, lê heger yek qenc bûya, gerekê xwe nîşanî k'ahîn bikira û h'edî bida, wekî destûr bidanê ku ew bik'eta nava cime'tê.

k'irk'ût – (k'ewk'urt') kevirekî nerm û zer e ku bi alaveke r'engê vekirî bi şewq dişewite û bîna wê jî qewat e (Destpêbûn 19:24; Qanûna Ducarî 29:23).

Mowab, mowabî – anegorî Destpêbûn 19:37, zur'eta Lût ji qîza wîye mezin bû. Mowabî alîyê r'ohilata Ûrdunê diman (Jimar 21:13).

milyak'et – zimanê îbranî û yûnanîda fe'mîna wê «qasid» e, çimkî evana qasidêd Xwedê ne. Evana heyînêd r'uh'anî ne, ku h'izûra Xwedêda dimînin. Nayêne dîtinê h'eta xwexa xwe e'yan nekin. Milyak'et qirara Xwedê e'lam dikin yan jî tînine sêrî (Destpêbûn 19:1,12-15). Ewana ji alîyê Xwedêda k'ifşkirî ne, ku meriva xweyî kin û guh bidine wan (K'arêd Şandîya 12:6-11; 27:23; Îbranî 1:14). Carna Xwedê milyak'eta dişîne cem meriva, wekî tiştekî wanr'a bêje. Milyak'etê serwêrê h'emû milyak'eta Mixayîl e (Cihûda 9). Car-cara xebera «milyak'etê Xudan» tê fe'mkirinê ku çawa Xudan xwexa hazir e (Derk'etin 3:2-6).

nanê Xwedêr'a dayî – (nanê h'izûrê, nanê pêşberîyê) nanê pîroz hêna Mûsada Konê Şe'detîyêda (Konê Civînêda), usa jî peyr'a p'aristgehêda hebû. Ev nan li ser sifra zêr'în «li pêşberî Xudan» dihate r'êzkirinê. Her r'ojeke şemîyê k'ahîna donzdeh nanê bê hevîrtir'şk dipe'tin, li ser sifra zêr'în dadanîn û yêd ku h'eftîya dinda dewsê danîn, k'ahîna yê pêşîyê cîyê pîrozda dixwarin. Pêştirî k'ahîna îzina t'u kesî t'unebû ev nan bixwarana. Ev nan nîşaneke Peymana Xudan bû, ku ew t'evî cime'ta Îsraêlê bû (Qanûna K'ahîntîyê 24:5-9).

Sifra nan

nedir – (gorî, qurban) li gora Qanûna Mûsa (Derk'etin 13) însan û h'eywanêd nixurîye nêr, ew nedirêd (gorîyêd) Xwedê bûn. H'eywan dihatine serjêkirinê û ji ber însênva dihatine dayînê. Me'na wê ev e, ku her nixurî p'ara Xwedê bû, pîroz, buhurtî û t'aybetî, awa gotî Xwedêr'a cudekirî bû (Derk'etin 13:2; Lûqa 2:23).

Necef – berîya alîyê başûra Îsraêlê bû (Destpêbûn 12:9).

onîks – kevirêd qîmet e, gava tê bir'înê hundur'da xet yan telaşêd r'eng-r'engî k'ifş dibin (Derk'etin 28:9).

peyman – (ahda, ad û qirar) nav du merivada, nav du k'omada, yan jî nav Xwedê û merivada tê girêdanê. Peymanek nava Xwedê û Nuhda hebû (Destpêbûn 9:8-17), nava Xwedê û Birahîmda (Destpêbûn 15), nava Xwedê û Dawidda (2 P'adşatî 7; Zebûr 89:1-37). Li serê ç'îyayê Sînayê Xwedê peymanek t'evî cime'ta Îsraêlê girêda. Li gora vê peymanê Xwedê soz da wekî xwexa Xudanê cime'ta Îsraêlê be û wan xwey ke, lê gerekê Îsraêl jî Qanûna Xwedê biqedîne, ya ku wî bi destê Mûsa da. Lê Îsraêlê gelek cara peyman, awa gotî Qanûna Mûsa dit'er'iband. K'itêbêd cihûyaye pîrozr'a, yêd ku berî Îsa hebûn, wanar'a dibêjin «Peymana Kevin».

p'êxember – (nebî, qasidê Xwedê, qûlê Xwedê, gotinbêjê Xwedê) ew însan bûn. Xwedê wanr'a xeber dida, ku ew gotina wî bigihînine meriva (Qanûna Ducarî 18:15-22).

r'extsîng – berîke cargoşeye li ser sîng bû. Ew çawa êfod hate cêkirinê, ji zêr', r'îsê şîn, şîrk, sorê gevez û ji k'itanê zirav-badayî (Derk'etin 28:15-16). Gava serekk'ahîn dik'ete cîyê pîroz li ber Xudan, ew li ser sîngê serekk'ahîn êfodva girêdayî bû (Derk'etin 28:29). Li ser r'extsîng dunzdeh kevirêd qîmet çar cêrgeh cîkirî bûn, ku dunzdeh qebîlêd Îsraêl didane k'ifşê. Hindurê rextsîngda Ûrîm û Tûmîm hebûn (Derk'etin 28:30).

R'extsîng û p'ap'ax

r'oja şemîyê – bona cime'ta Îsraêl r'ojeke e'zîz (t'aybetî) û pîroz e (Derk'etin 16:23; 20:8, 11; 31:14-15). Bi îbranî Şabat e. Bi zaravekî kurmancî «sebt» e ku ji şabatê hatîye. Bona cihûya, şabat navê r'oja h'efta ye û ya xilazîya h'eftîyê ye. Înîyê êvarê, gava r'oj diçe ava, şabat destpêdike û h'eta 24 sih'eta dik'işîne. Li gora qanûna Mûsa (Destpêbûn 2:2-3; Derk'etin 20:8-11; 35:2) r'oja şabatêda k'ar û xebat ne cayîz bû bikirana, ev r'oj r'oja r'ih'etîyê û h'ebandinê ye (Destpêbûn 1; Qanûna K'ahîntîyê 23:1-3).

sala r'awastîyê – her pêncî sal, sala r'awastîyê bû (Qanûna K'ahîntîyê 25:8-55). Wê salê her xulam dihatine azakirinê û her merivê ku e'rdê xwe firotibû li wî dihate veger'andinê, deyn-dû dihatine baxşandinê.

sala h'efta – her h'eft sal, şemîya sala bû (Derk'etin 23:11; Qanûna K'ahîntîyê 25:1-7), ew sala r'ih'etîyê bû bona e'rdê. Ewê salê cime'tê e'rd bêcer ne dikirin û çi ku e'rdê xweserêxwe dida t'op dikirin.

sardîyon – kevirekî qîmete sorîgevezî zelal bû.

serekk'ahîn – binihêr'e: k'ahîn.

Sindoqa Peymanê yan Sindoqa Şe'detîyê – qut'îke pîroz bû, ew û çi ku têda bûn, nîşanêd peymana Xwedê t'evî miletê îsraêlê bûn. Çaxê Xwedê serê ç'îyê t'evî Mûsa p'êxember xeber da, hingê dehe t'emî li ser du selêd kevirî nivîsîn dane wî. Ew peyman Xwedê bi destê Mûsa da girêdanê, bi wan selêd nivîsar. Ew sel, şivdara Harûn, derdanê manayê çawa nîşana Peymana Xwedê li wê sindoqêda bûn û li cem miletê îsraêlêdihatine xweykirinê. Ew sindoq ji darcêwîyê çêkirî û zêr'kirî bû. Gava miletê îsraêlê r'êda diçû, ev sindoq xwer'a dibirin. Gava diçûne cîkî, ev sindoq Cîyê Herî Pîrozda Konê Şe'detîyêda dima (Derk'etin 25:10-21; Îbranî 9:4).

Sindoqa Peymanê

filistîn – miletê filistînê hat başûr-r'oavaya devê be'ra Navberêye. Filistînê zeftî xwe kir û van her pênc bajarada: Gaza, Aşqêlon, Aşdod, Gat' û Ek'ronêda çî-war bûn. Filistînî û îsraêlîya gelek cara hevr'a şer' dikirin, çimkî filistînîya dixwastin r'ohilat zeftî xwe kirana, îsraêlîya jî dixwastin r'oava zeftî xwe kirana. Filistînî neyarêd îsraêlîyaye here pêş bûn, h'eta ku Dawid ev pirs safî kir, xilazîya wan anî (Destpêbûn 21:34; 1 P'adşatîya 8:1; 1Dîrok. 18:1 ).

xêrûb – r'uh'berêd xweyîbask in, ev cûr'ekî milyak'etêd Xwedê ne û h'eykelêd wan ser qalp'axê Sindoqa Peymanê bi baskava çêkirî mîna milyak'eta bûn, ku r'ûmet û dîndara (h'izûrîya) Xwedê berç'e'v dikirin (Destpêbûn 3:24; Derk'etin 25:17-22; 37:6-9).

Xudan – bi zimanê îbranî xebera «Xudan» YHWH nivîsar e û tê xwendinê çawa «Yahweh». Ev navekî e'sesî ye ku alîyê Xudand Mûsava hate e'yankirinê. (Derk'etin. 3:14...). Navê «Yahwêh» miletê cihû bona mezinayîya Xwedê ne didane li ser zarê xwe. Gava ewana K'it'êba Pîroz dixûnin dewsa navê «Yahwêh» dibêjin «Adonay» ku tê fe'mkirinê «Xweyê min».

hêlanêd jorin – cîyêd h'ebandina miletê Kenanîya bû (Qaûna k'ahîntîyê 26.30, Jimar 33.52). Xudan e'mirî miletê Îsraêl kir ku van cîya wêran kin. Ew p'adşê ku ev cî wêran nekira dihate h'esabê çawa yekî qanûn t'er'ibandî (2P'adşatî 16:4 ).

hûsop – dareke biç'ûk e, çawa lûfik bona e'detê dîn dihate bik'aranînê. K'ahîna xûna qurbanêda dikirin û dir'eşandine ser meriva, wekî ew meriv li ber Xwedê pîroz bin (Derk'etin 12:22; Qanûna K'ahîntîyê 14:4; Jimar 19:6, 18).

Hûsop

topaz – kevirekî qîmtî qîç'ik e.

şemdan – ç'ira h'eft ç'e'vî bû, ku P'aristgeheda dişxulî (binihêr'e Derk'etin 25:31-39).

Şemdan

Cejina Bor'îya – eva cejina 1-ê meha h'efta dihate kirinê (Qanûna K'ahîntîyê 23:24-25; Jimar 29:1). Ew r'oja r'ih'etîyê û dîyarîdayînê bû.

Bor'î

Cejina Derbazbûnê – ev cejina nava cime'ta Îsraêlda çardehê meha Nîsanêda tê kirinê (li gora salne'ma îbranî çardehê Nîsanê niha 1-ê Aprêlê ye). Evê cejinê bona bîranîna wê yekê dikin, ku Xwedê çawa cime'ta Îsraêl ji bindestîya Misirîya derxist (Derk'etin 12:3-14). Hingê Milyak'etê Mirinê h'emû nixurîyêd misirîya, hin însan û hin jî h'eywan kuştin, lê ji ser malêd cime'ta Îsraêlr'a «derbaz bû» û dest neda ji wan t'u kesî, nekuşt (Derk'etin 12:23-27). Bona vê yekê vê cejinêr'a digotin Cejina Derbazbûnê.

Cejina Nanê Şkeva – ev cejin li pey Cejina Derbazbûnêr'a tê û ji panzdeh h'eta bîst duduyê meha Nîsanê tê kirinê (li gora salne'ma îroyîn ji 2-a h'eta 9-ê Aprêlê tê kirinê). Eva cejina bona bîranîna xilazkirina miletê Îsraêl tê kirinê, gava miletê Îsraêl ji bindestîya Misirîya derk'et û çû wî welatê ku Xwedê dabû wan. Evê cejinêda h'eft r'oja nanê şkeva (bê hevîrtir'şk) tê xwarinê (Derk'etin 12:15-20; 13:3-10).

Cejina R'oja K'ewandinê – bona cime'ta Îsraêlê r'oja here e'zîz û pîroz bû (Yom Kîppûr bi îbranî). Salê carekê p'aristgehêda Serekk'ahîn ji ber guneyêd xwe û cime'têva bona paqijbûna p'aristgeh û gorîgehê xûna h'eywana p'êşk'êş dikir û dik'ete Cîyê Herî Pîroz (Derk'etin 30:10; Qanûna K'ahîntîyê 16:1-34; 23:27; Îbranî 9:6-7).

Cejina H'eftîya – (Cejina Nandirûnê – Derk'etin 23:16) Xwedê t'emî da cime'ta Îsraêl, ku r'oja paşine pey destpêbûna Cejina Derbazbûnêr'a h'eft h'eftîya h'esab kin û r'oja pêncî cejinekê jî bikin. Vê cejinêda çi ku ji deremetêd wan (dexilêd wan) pêşîyê dik'ete ber k'êlendîyê, danîn p'êşk'êşî Xwedê dikirin (Qanûna K'ahîntîyê 23:15-21; Jimar 28:26- 31). Peymana Nûda vê cejinêr'a digotin R'oja Pêncîye h'esab, awa gotî Pêntêkost. Çimkî bi zimanê yûnanî fe'mîna Pêntêkost «pêncî» ye (K'arêd Şandîya 2:1-41).

Cejina H'olikçêkirinê – her sal payîzê ji 15-a h'eta 21-ê meha Tişrîyê ye (awa gotî yekê Oktyabirê). Cihû diçûn ser r'ezêd xwe, h'olik çêdikirin û wanda h'eftêkê diman. Cihûya ev yek dikir, wekî bîr banîna, ku çawa Mûsa p'êxember miletê Îsraêl ji Misirê derxist û ew h'olikada man (Qanûna K'ahîntîyê 23:33-36, 39-43; Qanûna Ducarî 16:13-15).

qar'îtk – ç'ivîkeke biç'ûk e ku dirêj nafir'e. Xurê wan t'oxim û mêş-mor in. Evana hêlûnêd xwe li ser e'rdê çêdikin (Derk'etin 16:13; Jimar 11:31-32).

Qar'îtk

qotik – h'eywaneke piç'ûk e, ku ç'olê nava k'evirada dimîne. Ew ne h'elal bû (binihêr'e Qanûna K'ahîntîyê 11:5; Qanûna Ducarî 14:7).

Qotik

qirqê Misirê – cur'ekî teyrê ne h'elal bû (binihêr'e Qanûna K'ahîntîyê 11:18; Qanûna Ducarî 14:17).

Qirqê Misirê

Table of Contents

Kurmancî

Pênc K’itêbêd Mûsa

Q. K'ahîntîyê

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27

Ferhengok

- agat
- amalêkî
- amîn
- amîtîst
- amonî
- aramî
- berê deremeta pêşin
- bidolax
- bizina k'ûvî
- bixûr
- biharet
- gorîgeh
- dara darcêwîyê
- darçîn
- dehek
- dîyarîya bervadayînê
- dîyarîya jorbilindkirinê
- dîyarîya nanî
- dîyarîya paqijbûnê
- dîyarîya serdakirina
- dîyarîya t'evayîşewatê
- dîyarîya h'ejandinê
- dîyarîya heleqetîyê
- êfod
- Edom, edomî
- emorî
- enaqî
- zimir
- îbranî
- Îsraêl
- yaspîs
- karbûnkûl
- k'ahîn
- Kenan
- kenanî
- k'efîl
- Konê Şe'detîyê (Konê Civînê)
- k'otî (k'otîbûn)
- k'irk'ût
- Mowab, mowabî
- milyak'et
- nanê Xwedêr'a dayî
- nedir
- Necef
- onîks
- peyman
- p'êxember
- r'extsîng
- r'oja şemîyê
- sala r'awastîyê
- sala h'efta
- sardîyon
- serekk'ahîn
- Sindoqa Peymanê yan Sindoqa Şe'detîyê
- filistîn
- xêrûb
- Xudan
- hêlanêd jorin
- hûsop
- topaz
- şemdan
- Cejina Bor'îya
- Cejina Derbazbûnê
- Cejina Nanê Şkeva
- Cejina R'oja K'ewandinê
- Cejina H'eftîya
- Cejina H'olikçêkirinê
- qar'îtk
- qotik
- qirqê Misirê