Author: Институт перевода Библии
Date: 2019-01-10T05:19:08.446319+00:00

Kurmancî

Kurmancî

1. Pênc K’itêbêd Mûsa
2. Derk'etin
3. Ferhengok

Peymana Kevin

Pênc K’itêbêd Mûsa

Pênc k’itêbêd Mûsa (T’awret)

Destpêbûn, Derk’etin, Qanûna K’ahîntîyê, Jimar, Qanûna Ducarî.

Înstîtûta welger’andina K’itêba Pîroz

Moskva

2010

Pênc k’itêbêd Mûsa Destpêbûn, Derk’etin, Qanûna K’ahîntîyê, Jimar, Qanûna Ducarî

Bona welger’andina k’urdîya kurmancî

Bi vê navnîşê binivîsin bişînin:

ibt_inform@.ibt.org.ru

© Horace Knowles © The British&Foreign Bible Society, 1954, 1967, 1972

ISBN 978-5-93943-157-6

© Înstîtût pêrêvoda Bîblîî, Moskva, 2010

Pêşgotina her pênc k'itêbêd Mûsa

Xwendevanêd delal! Cara e'wlin e ku ev her pênc k'itêbêd Mûsa destê weda ye, k'îjan ku dik'evine nava p'arêd Bîblîyayê. Ev k'itêb bi zaravê kurmancîya k'urdî hatîye welger'andinê. Bîblîya k'itêba k'itêba ye, k'itêba here hêja ye û gelek tê xwendinê. Cihû, musulman û mesîhî van her pênc k'itêbêd Mûsa qebûl dikin çawa k'itêbêd pîroz.

Her merivê li ser t'opa dinîyayê, k'îjan qulbîda ku dimîne, çi miletî yan xweyê çi h'ebandinê be, wî dik'eve ku vê k'itêbê bi zimanê xwe bixûne. Bîblîya caba wan pirsa dide, k'îjana ku t'imê serê cime'tê êşandine, mesele: em ji ku bûne, em çima dijîn, çima dinyayêda haqas xirabî heye, pey mirinêr'a çi tê serê mêriv.

Bîblîya t'evayîya xweva şêst şeş k'itêb in, k'îjan ku bi destê gele nivîsk'ara navbera gelek salada hatine nivîsarê. Ev k'itêbana derheqa serhatîyêd ji destpêbûna dinyayêda girtî h'eta qurna yekêye pey bûyîna Îsar'a dibêje. Bîblîya li ser du p'ara p'arevedibe. Peymana Nû, k'îjan ku derheqa bûyîn, kirêd Îsa û peyçûyêd wî, usa jî derheqa pêşdaçûyîna civîna e'wlin berbiç'ev dike.

Peymana Kevin nav xweda dite'milîne her pênc k'itêbêd Mûsa, usa jî k'itêbêd p'êxembera û hilbesta. Her pênc k'itêbêd Mûsa ne t'enê yêd e'wlin in, lê usa jî yêd e'sasî ne, bona t'emamîya K'itêba Pîroz. Ew bona pêşdahatina dinê, însên, pêşdahatina gunah, heleqetîya Xwedê û însên dibêje.

Her pênc k'itêbêd Mûsa ji têkista îbranîye kevin, awa gotî ji têkista Masorêtî bi zimanê k'urdî hatîye welger'andinê. Cî-cîya tiştê ji têkistê dûrk'etî şirovekirinêda tê e'yankirinê. Xilazîya k'itêbê: ferhengok û xerîte heye.

Înstîtûta welger'andina bîblîyayê r'azîbûna xwe dide: welger'a, serr'astkira usa jî h'emûyêd ku t'evî k'arê hazirkirin û xebata çapkirina her pênc k'itêba bûne.

Înstîtûta welger'andina K'itêba Pîroz, Moskva

Derk'etin

Derk'etin

Pêşgotin

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28
- 29
- 30
- 31
- 32
- 33
- 34
- 35
- 36
- 37
- 38
- 39
- 40

Ji her pênc K'itêbêd Mûsa k'itêba duda bi van xebera destpêdibe: ‹Awa navêd› û ji vir navê wêye îbranî tê gotin: ‹Nav›. Peyr'a welger'andinêd yûnanîda ev k'itêb navekî din distîne ‹Êksêdos› (Çûyîn). Vê k'itêbêda bona qewimandineke serê miletê cihûya hatî, tê gotinê, awa gotî azabûna ji xulamtîyê, k'îjanêda ku ew we'dekî dirêj bin destê welatê Misirêda bûn. Eva yeka nîvê duh'ezarsalîya berî bûyîna Îsada qewimîye. P'ara k'itêbêye pêşin (s. 1-19) bona serhatîya e'mirê Mûsa dibêje, k'îjan ku Xwedê bijart, wekî îsraêlîya ji bin nîrê misirîya xilaz ke. P'ara k'itêbêye duda, (s. 20-40) destpêbûna qanûnê ye, k'îjanêda peymana t'evî miletê Îsraêl li ser ç'îyayê Sînayê girêdayî h'îmgirtî ye. Li vir usa jî dide k'ifşê, ku milet çawa peymana t'ev Xwedê girêdayî dit'er'ibîne û bi hûr gilî bona konê pîroz tê gotinê, k'îjanîda Xwedê nava miletê xweda dihêwirî. P'ara van qanûnaye here sereke, ew her dehe t'emî ne. Hema xût evana bûne h'îmê wan h'emû qanûnêd p'ergalîyê, bi k'îjana îro gele merî dinêda e'mirê xwe didine li ber hev, çawa bawermend usa jî nebawer. Çawa bi kirêd xweye mezin, usa jî bi qanûnêd xwe, Xwedê Mûsa û Îsraêlr'a binyat'a xwe û navê xweyî r'ast e'yan dike. T'enê h'ukumê wî, ne ku h'ukumê xwedêyêd mayîn, li ser t'ebîyetê û meriva heye, bona vê yekê Xwedê dixwaze, wekî meriv t'enê wî bih'ebînin. T'enê ew e pîroz, meriv bona gunek'arîya xwe t'enê bi qirarêd Xwedê dikarin heleqetîya wan t'evî Xwedê hebe. Eva k'itêba guhê me vedike, wekî bi h'izkirinê guhdarîya Xwedê bikin û hindava merivada ser nêta qencîyê bin, çawa hindava xweda. Paşê Îsa Mesîhê bêje, wekî van her du qanûnda veşartîye me'na Peyman Kevine sereke.

1

Li hev zêdebûna zar'êd Îsraêl û bêîsafîya misirîya

1^1Navê kur'êd Îsraêle ku her kes mala xweva t'evî Aqûb hatine Misirê, ev in. 2R'ûbên, Şimh'ûn, Lêwî û Cihûda, 3Îsaxar, Zebûlon û Binyamîn, 4Dan û Neftelî, Gad û Aşêr+. 5H'emû nefsêd ku ji bedena Aqûb bibûn, h'eftê[*] nefs bûn, Ûsiv jî li Misirê bû+. 6Ûsiv h'emû birayêd xweva û h'emûyêd wî nisilîda t'emam pêva mirin. 7Zar'êd Îsraêl şîn bûn, bêh'esab li hev zêde bûn, gelekî qewat girtin û ew welat bi wanva t'ijî bû.

8Hingê ser Misirê yekî nû bû p'adşa, ku derheqa Ûsivda tiştek nizanibû+. 9Ewî gote cime'ta xwe: «Va ye cime'ta zar'êd Îsraêl ji me gelektir û qewattir e. 10Werin em hindava wanda h'ilek'arîyê bikin, ku nebe ew zêde bin û heger şer'ek biqewime, ew jî t'evî dijminêd me bibine yek û miqabilî me şer' kin û ji vî welatî derk'evin her'in». 11Hingê serk'ar ser wan k'ifş kirin, wekî bi şixulêd giran wan biçerçirînin. Firewinr'a bajarêd e'mbara, Pît'om û R'amsês çêkirin+. 12Lê çiqas ew diçerçirandin, ew hê gelek dibûn û li hev zêde dibûn, usa ku misirî ji zar'êd Îsraêl ditirsîyan. 13misirîya bêîsafî zar'êd Îsraêl didane xebatê. 14E'mirê wan bi şixulê giran bi h'er'îyê û k'elpîç'a, usa jî bi her şixulêd çolêva te'l dikirin, her xebata ku bidana kirinê bêîsafî didane kirinê.

15P'adşê Misirê t'evî pîredergûşêd îbranîya xeberda ku navê ji wan yekê Şîprah û navê yekê jî Pûhah bû. 16Û got: «Gava k'ulfetêd îbranîya ber zar'ada bin, hingê hûn li ser t'ext dîna xwe bidinê, heger kur' be bikujin, lê heger qîz be bira sax bimîne». 17Lê pîredergûş ji Xwedê tirsîyan. Çawa p'adşê Misirê wanr'a gotibû nekirin, lê yêd kur'în jî sax dihiştin. 18P'adşê Misirê gazî pîredergûşa kir û gote wan: «We çima ev yek aha kirîye, ku zar'ê kur'în jî sax hiştine?» 19Hingê pîredergûşa gote Firewin: «Çimkî k'ulfetêd îbranîya ne mîna k'ulfetêd misirîya ne, ewe serxwe ne, pîredergûş h'eta xwe wanr'a digihînin ewana îdî jê xilaz dibin». 20Lema Xwedê pîredergûşar'a kire qencî, cime't li hev zêde bû û gelekî qewat stand. 21Pîredergûş ku ji Xwedê tirsîyan, ewî jî malêd wan ava kirin. 22Hingê Firewin e'mirî ser t'emamîya cime'ta xwe kir û got: «Her zar'eke kur'înî ji dîya xwe bûyî bavêjine ç'emê Nîlê û her zar'a qîzîn sax bihêlin».

2

Bûyîna Mûsa

2^1Merivekî ji mala Lêwî, çû qîzeke lêwîya xwer'a xwest+. 2Ew jin h'emle derk'et kur'ek anî, ewê dîna xwe dayê ku ew bedew bû, sê meha ew veşart. 3Lê gava ewê îdî nikaribû ew veşarta, hingê sepeteke ji cûr'ekî qamîşa hilda, ew xîj û qîr kir, ew kur'ik kirê û danî nav qamîşêd devê Nîlê. 4Xûşka zar'okê dûr sekinî, wekî bizanibe k'a wê çi biqewime serê wî.

5Û qîza Firewin berbi Nîlê çû ku avê xwe ke, carîyêd wê jî devê ç'êm diger'îyan. Ewê sepetek nav qamîşada dît û carîya xwe şand çû ew anî. 6Gava vekir kur'ik dît. Kur'ik digirîya, dilê wê ser şewitî û got: «Eva ji zar'êd îbranîya ye». 7Hingê xûşka wê zar'ê gote qîza Firewin: «Dixwazî ez her'im bona te gazî k'ulfeteke îbranîyaye berdergûş kim, ku bê bona te bistên bide evê zar'ê?» 8Qîza Firewin gote wê: «Her'e». Qîzikê jî çû gazî dîya zar'okê kir. 9Qîza Firewin gote wê k'ulfetê: «Hanê vî kur'î minr'a xwey ke, ezê heqê te bidim». K'ulfetê ew kur'ik hilda û xwey kir. 10Gava kur'ik mezin bû, ewê anî da qîza Firewin, ewê jî ew xwer'a kire kur' û navê wî danî Mûsa[*], got: «Çimkî min ew ji avê derxist».

Mûsa ji Misirê dir'eve

11Êp'êce wext derbaz bû, gava Mûsa mezin bû[*], r'abû çû cem biratîya xwe, ewî dîna xwe da şixulêd wanî giran, dît wê yekî misirî birakî wîyî îbranî dik'ute, 12dor xwe nihêr'î, dîna xwe dayê ku kes t'une, lêxist yê misirî kuşt û qûmêda veşart. 13R'oja dinê r'abû çû, dîna xwe dayê wê du merivêd îbranî hevr'a şer' dikin, hingê gote yê neheq: «Çima tu li hevalê xwe dixî?» 14Ewî jî lê veger'and: «K'ê tu ser me serwêr û h'akim k'ifş kirî? Dibe ku dixwazî min jî bikujî çawa te yê misirî kuşt?» Mûsa tirsîya û got: «R'ast ev tişta derk'etîye». 15Firewin ev tişt bihîst, xwest ku Mûsa bikuje, lê Mûsa ji ber Firewin r'evî çû welatê Midyanêda ma, li ser bîrekê r'ûnişt.

16H'eft qîzêd t'erêqê Midyanê hebûn. Evana hatin av k'işandin, k'ur'n t'ijî kirin ku pezê bavê xwe avdin. 17Şivana hat berî wan dan. Hingê Mûsa r'abû pişta wan girt û pezê wan avda. 18Evana çûne cem bavê xwe R'ihûêl[*], ewî pirsî: «Ev çawa bû ku hûn îro usa zû hatin?»+
19Wana got: «Merivekî misirî em ji destê şivana xilaz kirin, av jî bona me k'işand û pezê me avda». 20Hingê ewî gote qîzêd xwe: «Lê ew k'anê ye? We çima ew merî usa ber'da? Gazî wî kin bira bê nan bixwe». 21Li Mûsa xweş hat ku cem wî merivî bimîne û ewî qîza xwe Sîpporah da Mûsa. 22Ewa h'emle derk'et, kur'ek anî û Mûsa navê wî danî Gêrşom[*], çimkî got: «Ez welatê xelqêda k'etime xerîbîyê».

23Pey gelek wextr'a p'adşê Misirê mir. Zar'êd Îsraêl ji dest xulamtîyê kirine zarîn. Û ew hewar-gazîya wane ji dest xulamtîyê gihîşte Xwedê. 24Xwedê hêwerza wan bihîst û Xwedê ew peymana xwe bîr anî, ya ku t'evî Birahîm, Îshaq û Aqûb girêdabû+. 25Xwedê dîna xwe da zar'êd Îsraêl û h'alê wan pê h'esîya+.

3

Xwedê gazî Mûsa dike

3^1Mûsa pezê xezûrê xwe Ît'royê t'erêqê Midyanê diç'êrand. Ewî kerî ajot çû ber'îyê derk'et û gihîşte H'orêbê[*], ç'îyayê Xwedê+. 2Milyak'etê[*] Xudan bi alava êgir nava dir'îyêda wîva xuya bû. Ewî dîna xwe dayê wê alav dir'îyê k'etîye dişixule, lê dir'î naşewite. 3Hingê Mûsa got: «Hela veger'im vê dîtina e'cêb bibînim, k'a çima dir'î naşewite?» 4Xudan dîna xwe dayê, wekî ew veger'îya ku bibîne, Xwedê ji nava dir'îyê gazî kirê û got: «Mûsa, Mûsa!» Ewî got: «Ez va me». 5Xwedê gotê: «Nêzîkî vir nebe. Çarixêd nigêd xwe bêxe, çimkî ew cîyê ku tu li ser sekinîyî e'rdê pîroz e»+. 6Û got: «Ez Xwedêyê bavê te, Xwedêyê Birahîm, Xwedêyê Îshaq û Xwedêyê Aqûb im». Hingê Mûsa r'ûyê xwe nixamt, çimkî tirsîya ku Xwedê binihêr'e+. 7Xudan got: «Belê min cefê cime'ta xweye Misirêda dît û qar'e-qar'a wan ji dest serk'arêd wan bihîst, çimkî ez haş ji tengasîya wan heme. 8Ez peya bûm wana ji destê misirîya aza kim û wan ji ewî welatî derxime welatekî r'ind û berfire, welatê ku şîr û hingiv jê dik'işe, wî cîyê kenanîya, h'îtîya, emorîya, pirîzzîya, h'îwîya û yebûsîya+. 9Û niha va ye qar'e-qar'a zar'êd Îsraêl gihîştîye min û ew zordarîya ku misirî li wan dikin min dît+. 10Niha were, ez te bişînime cem Firewin, ku tu cime'ta min, zar'êd Îsraêl ji Misirê derxî». 11Hingê Mûsa gote Xwedê: «Ez k'î me ku her'ime cem Firewin û zar'êd Îsraêl ji Misirê derxim?» 12Xwedê gotê: «Ezê t'evî te bim. Evê ter'a bibe nîşana ku min tu şandîyî: gava tu cime'tê ji Misirê derxî, ser vî ç'îyayî hûnê Xwedêr'a xulamtîyê bikin»+. 13Mûsa gote Xwedê: «Va ez diçime cem zar'êd Îsraêl û bêjime wan: ‹Xwedêyê kal-bavêd we ez şandime cem we›. Lê gava ew ji min bipirsin: ‹Navê wî çi ye?› Ez çi wanr'a bêjim?» 14Xwedê gote Mûsa: «EZ YÊ HEME. Vê yekê bêje zar'êd Îsraêl, bêje ku: ‹EZ HEME ez şandime cem we›»+. 15Dîsa Xwedê gote Mûsa: «Aha bêjî zar'êd Îsraêl: ‹Xudan[*], Xwedêyê kal-bavêd we, Xwedêyê Birahîm, Xwedêyê Îshaq û Xwedêyê Aqûb ez şandim cem we›. H'eta-h'etayê navê min ev e û h'emû nisilada ezê aha bême bîranînê. 16Her'e r'ûspîyêd Îsraêl t'op ke û bêje wan: ‹Xudan, Xwedêyê kal-bavêd we, Xwedêyê Birahîm, Îshaq û Aqûb minva xuya bû û got: Ez ser weda hatime û min dît ku Misirêda çi hatîye serê we›. 17Û got: ‹Ezê we ji cefê Misirê derxim û bibime welatê kenanîya, h'îtîya, emorîya, pirîzzîya, h'îwîya û yebûsîya, wî welatê ku şîr û hingiv jê dik'işe›. 18Ewê gur'a te bikin hingê tu t'evî r'ûspîyêd Îsraêl her'e cem p'adşê Misirê û jêr'a bêjin: ‹Xudan Xwedêyê îbranîya meva xuya bû, niha îzina te hebe, em r'îya sê r'oja berbi ber'îyê her'in, Xudan Xwedêyê xwer'a qurbanê bidin›. 19Belê ez zanim, ku p'adşê Misirê wê îzina we nede ku hûn her'in, heger ne bi destê zor be, 20lê ezê destê xwe dirêj kim û bi wan h'emû k'eremetêd xwe Misirê xim, yêd ku ezê nav wêda bikim, paşî hingê ewê we ber'de+. 21Û ezê li ber ç'e'vê misirîya vê cime'tê şîrin kim, wekî gava ku hûn derk'evin, destvala dernek'evin+. 22Lê bira her k'ulfet ji cînara xwe û ji k'ulfeta ku mala wêda dimîne, xişirêd zîvîn û xişirêd zêr'în, usa jî k'inca jê bixwaze û wan li kur' û qîzêd xweva kin û misirîya t'alan kin».

4

Xwedê nîşana dide Mûsa ku bike

4^1Mûsa lê veger'and û got: «Lê ewê min bawer nekin û ne jî wê dengê min bibihên, çimkî wê bêjin, Xwedê teva xuya nebû ye». 2Hingê Xwedê gote Mûsa: «Ew çî ye destê teda?» Ewî got: «Şivdar e». 3Xwedê gotê: «Wê bavêje e'rdê». Ewî avîte e'rdê, bû me'r û Mûsa jê r'evî. 4Xudan gote Mûsa: «Destê xwe dirêj kê poç'ê bigire». Ewî jî destê xwe dirêj kirê ew girt û ew destê wîda bû şivdar. 5«Bi vê yekê wê bawer bikin, wekî Xudan Xwedêyê kal-bavêd wan, Xwedêyê Birahîm, Xwedêyê Îshaq û Xwedêyê Aqûb teva xuya bûye».

6Xudan dîsa gote Mûsa: «Niha destê xwe têke p'aşila xwe». Ewî destê xwe kire p'aşila xwe derxist û va ye, destê wî bû mîna berfa k'unî-k'unî bûyî. 7Xwedê gotê: «Destê xwe dîsa têke p'aşila xwe». Ewî dîsa destê xwe kire p'aşila xwe derxist û va ye, ew dîsa bû mîna qalibê wî. 8«Heger te bawer nekin û guh nedine nîşana pêşin, wê bawerîya xwe nîşana duda bînin. 9Lê heger van her du nîşana jî bawer nekin û guh nedine dengê te, hingê ji ç'emê Nîlê avê hilde û bir'êje ser e'rdê. Ew ava ku te ji Nîlê hilda wê ser e'rdê bibe xûn».

10Mûsa gote Xudan: «Xweyê min, hîvî dikim! Ezî xeberdanêda ne serxwe me, ne duhu ne jî pêr û ne jî pey vê xeberdanêr'a ku te t'ev xulamê xwe xeberda, lê ez yekî devqer'imî û zimênda giran im»+. 11Hingê Xudan gote wî: «K'ê dev da mêriv, yan k'ê ker' û lal çêkirin, yan yê ku dibîne, yan yê kor? Ez Xudan nînim+? 12Awa niha tu her'e ezê t'evî devê te bim û te hîn kim, çi ku tu gerekê bêjî». 13Ewî gotê: «Xweyê min, hîvî dikim! K'erema xwe yekî dinê bişîne». 14Hingê hêrsa Xudan li Mûsa r'abû û gotê: «Harûnê lêwî ne birê te ye? Ez zanim ku ewî xeberdanêda serxwe ye, va ye ewê pêşîya teda bê û gava ew te bibîne wê gelekî şa be. 15Tu t'evî wî xeber de û xebera bike devê wî, ezê devê te û devê wîr'a bim, ezê we hîn kim ku hûnê çi bikin. 16Bira ew dewsa te cime'têr'a xeber de û ew ter'a bibe dewsa dev û tu jî wîr'a dewsa Xwedê. 17Û wê şivdarê bigire destê xwe, wekî bi wê nîşana bikî».

Mûsa vediger'e Misirê

18Mûsa veger'îya çû cem xezûrê xwe Ît'ro û jêr'a got: «Îzina te hebe ez veger'ime cem biratîya xweye Misirêda bibînim, k'a ew hene yan t'unene». Ît'ro gote Mûsa: «Her'e ter'a oxir be». 19Xudan Midyanêda Mûsar'a got: «Her'e veger'e Misirê, çimkî ew merivêd ku pey e'mirê te k'etibûn h'emû jî mirine»+. 20Mûsa r'abû jina xwe, kur'êd xwe li k'erê sîyar kirin û veger'îya welatê Misirê. Mûsa şivdara Xwedê girte destê xwe. 21Hingê Xudan gote Mûsa: «Gava tu veger'î her'î Misirê, bikî ku tu wan h'emû nîşanêd ku min dane destê te, li ber Firewin bikî, lê ezê dilê wî bikime kevir û ewê cime'tê ber'nede+. 22Û bêje Firewin: ‹Xudan aha dibêje: Îsraêl kur'ê minî nixurî ye+. 23Ez ter'a dibêjim: Kur'ê min ber'de ku ew xulamtîya min bike, lê heger tu nexwazî wî ber'dî, va ye ezê kur'ê teyî nixurî bikujim›».

24Û usa qewimî ku r'êva cîkî şevbêrî kirin, Xudan r'astî Mûsa hat û xwest ku wî bikuje. 25Hingê Sîpporahê kevirekî tûj hilda, kur'ê xweyî nesinetkirî sinet kir, p'îyêd Mûsa xist û gotê: «R'ast tu bona min mêrê xûnê yî». 26Û bi vî awayî Xudan ew hişt. Wî çaxî bona sinetîyê ewê got: «Mêrê xûnê».

27Xudan gote Harûn: «Her'e ber'îyê pêşîya Mûsada». Ew jî çû ber ç'îyayê Xwedê r'astî wî hat û çû r'ûyê wî. 28Mûsa h'emû gotinêd Xudan Harûnr'a gilî kirin ku ewî ew şandîye û t'emîya wan h'emû nîşana daye. 29Mûsa û Harûn çûn h'emû r'ûsipîyêd zar'êd Îsraêl t'op kirin. 30Û Harûn ew h'emû gotinêd Xudane ku Mûsar'a gotibû gilî kirin û li ber ç'e'vê cime'tê ew nîşan kirin. 31Cime'tê bawer kir. Û gava bihîstin ku Xudan ser zar'êd Îsraêlda hatîye û dîna xwe daye ew zelûlîya wan, ta bûn û h'ebandin.

5

Mûsa û Harûn li ber Firewin

5^1Pey haqas tiştr'a Mûsa û Harûn çûne cem Firewin û gotinê: «Xudan Xwedêyê Îsraêl aha dibêje: ‹Îzina cime'ta min bide ku ber'îyêda minr'a cejinê bikin›». 2Firewin got: «Xudan k'î ye ku ez gur'a gotina wî bikim û îzina Îsraêl bidim? Ez Xudan nas nakim û îzina Îsraêl jî nadim»+. 3Wana gotê: «Xwedêyê îbranîya meva xuya bû. Îzina te hebe em r'îya sê r'oja her'ine ber'îyê û Xudan Xwedêyê xwer'a qurbanê bidin, ku nebe ew bi nexweşîya h'al yan şûr qir'a me bîne». 4P'adşê Misirê gote wan: «Mûsa û Harûn, hûn çima cime'tê ji xebata wan paş dêxin? Her'ine ser borcê xwe». 5Firewin got: «Va ye niha cime'ta welêt gelek e, lê hûn nahêlin ku ew borcê xwe biqedînin».

6Hema wê r'ojê Firewin kire ser serwêr û serk'arêd cime'tê, got: 7«Mîna her gav bona k'elpîç' çêkirinê kayê nedine cime'tê, bira ewana xwexa her'in û xwer'a kayê t'op kin. 8H'esabê k'elpîç'a ji ser wan kêm nekin, haqasî jî ji wan bixwazin, çiqas wan her gav çêdikirin, çimkî ewe xwer'anedîtî ne, lema dikine qar'în û dibêjin: ‹Em her'in qurbanê Xwedêyê xwer'a bidin›. 9Bira şixul li ser van meriva giran be, ku xebatêva gîro bin û pey gotinêd derew nek'evin».

10Serwêr û serk'arêd cime'tê derk'etin cime'têr'a xeberdan û gotin: «Firewin aha dibêje: ‹Ez kayê nadime we, 11hûn xwexa her'in ji k'u dixwazin xwer'a kayê destxin, lê ji şixulêd we tiştek jê kêm nebe›». 12Hingê cime't li t'emamîya welatê Misirê bela bû, dewsa kayê xozan t'op kir. 13Serwêra p'êyî li ser wan dikirin digotin: «Xebata xweye her r'oj usa biqedînin, çawa hingê ku kaya we hebû». 14K'arkerêd Firewin serk'arêd ser zar'êd Îsraêl k'ifşkirî k'utan û gotin: «We çima duhu û îro h'esabê k'elpîç'a mîna her gav t'emam nekirîye?» 15Serk'arêd zar'êd Îsraêl hatine cem Firewin gazinê xwe kirin û gotinê: «Tu çima usa serê xulamêd xwe dikî? 16Kayê nadine xulamêd te, lê mer'a dibêjin: ‹K'elpîç'a çêkin!› Va ye em hatine k'utanê, lê neheqî alîyê cime'ta teda ye». 17Lê ewî got: «Hûn xwer'anedîtî ne! Xwer'anedîtî! Lema dibêjin: ‹Em her'in Xudanr'a qurbanê bidin›. 18De niha her'in û bixebitin, kayê wer'a neyê dayînê, lê h'esabê k'elpîç'a wê ji we bê xwestinê». 19Hingê serk'arêd zar'êd Îsraêl xwe oxirmê giranda dîtin gava hate gotinê: «H'esabê k'elpîç'aye ku her r'oj ji we tê xwestinê kêm nekin». 20Gava ew ji cem Firewin derk'etin, r'astî Mûsa û Harûn hatin ku ew hîvîya wan bûn 21û gotine wan: «Bira Xwedê ser weda binihêr'e û dîwana we bike, wekî we em ber ç'e'vê Firewin û xulamêd wî r'eş kirin û şûr jî da destê wan ku me bikujin».

Mûsa gazinê xwe Xudan dike

22Hingê Mûsa veger'îya cem Xudan û got: «Ya Xweyê min! Te çima ev cime'ta avîte nava oxirmêd giran? Te bona çi ez şandim+? 23Çimkî wê hingêva, gava ez hatime cem Firewin û pê navê te xeber daye, ew xirabîyê vê cime'tê dike, lê belê te cime'ta xwe xilaz nekir».

6

6^1Xudan gote Mûsa: «Tê niha bibînî, ku ezê çi serê Firewin bikim. Wê wan bi destê zor ber'de û wê wan bi destê zor ji welatê xwe derxe».

Caba Xudan

2Xwedê t'ev Mûsa xeber da û gote wî: «Ez Xudan im. 3Ez çawa Xwedêyê Herî Zor, Birahîm, Îshaq û Aqûbva xuya bûme, lê bi navê xwe Xudan[*] wanva xuya nebûme+. 4Min t'evî wan peymana xwe girêda, ku welatê Kenanê bidime wan, welatê wanî xerîbîyê, wê dera ku firarî derbaz kirin. 5Min zarînîya zar'êd Îsraêl bihîst ku misirîya ew kirine xulam û min peymana xwe bîr anî. 6Awa bêje zar'êd Îsraêl: ‹Ez Xudan im! Ezê we ji bin barêd misirîyaye giran derxim û we ji xulamtîya wan aza kim, pê zenda berbir'î we dirêjkirî û dîwanêd giran xilaz kim. 7Û ezê we bikime cime'ta xwe û bibime Xwedêyê we. Û hingê hûnê bizanibin ku Xudan Xwedêyê we ez im, yê ku hûn ji bin barêd misirîyaye giran derxistin+. 8Û ezê we bibime wî welatî, bona k'îjanî min sond xwar ku bidime Birahîm, Îshaq, Aqûb, ezê wî çawa war bidime we. Ez Xudan im›»+. 9Mûsa ev yek zar'êd Îsraêlr'a got, lê wan ji diltengîyê û ji dest şixulêd giran guhdarîya Mûsa nekirin. 10Xudan t'ev Mûsa xeber da û gotê: 11«Her'e cem Firewinê p'adşê Misirê bêje ku zar'êd Îsraêl ji welatê xwe ber'de». 12Hingê Mûsa li ber Xudan xeber da û gotê: «Va ye, zar'êd Îsraêl guhdarîya min nakin, îdî k'u ma ku Firewin guhdarîya min bike? Ez jî zimênda giran im». 13Û Xudan bona zar'êd Îsraêl û Firewinê p'adşê Misirê t'evî Mûsa û Harûn xeberda û e'mirî ser wan kir ku zar'êd Îsraêl ji Misirê derxin.

Bereka Mûsa û Harûn

14Pêşîyêd malbetêd wan ev in. Kur'êd R'ûbên, nixurîyê Îsraêl, ev in: Henox, Pallû, Hesrûn û K'armî. Ev in malbetêd R'ûbên+. 15Kur'êd Şimh'ûn ev in: Yemûêl, Yamîn, Ohad, Yaxîn, Sohar û kur'ê k'ulfeta kenanî Şawûl. Ev in malbetêd Şimh'ûn+. 16Navêd kur'êd Lêwî, li gora serecema r'ik'inyatêd xweva, ev in: Gêrşon, Qohat' û Mêrarî. T'emamîya salêd e'mirê Lêwî sed sî û h'eft sal bûn+. 17Kur'êd Gêrşon, li gora malbetêd xwe, ev in: Lîbnî û Şîmî. 18Kur'êd Qohat' ev in: E'mram, Îshar, Hêbron û Ûzîêl. T'emamîya salêd e'mirê Qohat' sed sî û sê sal bûn. 19Kur'êd Mêrarî ev in: Mah'lî û Mûşî. Ev in malbetêd Lêwî li gora serecema r'ik'inyatêd xweva+. 20E'mram met'a xwe Yok'ebed stand û ewê wîr'a Harûn û Mûsa anîn. Salêd e'mirê E'mram sed sî û h'eft sal bûn+. 21Kur'êd Îshar ev in: Qorax, Nefeg û Zîk'rî+. 22Kur'êd Ûzîêl ev in: Mîşaêl, Elsafan û Sît'rî+. 23Harûn Elîşeba, qîza Amînadav xûşka Nehşon stand. Ewê wîr'a Nadab, Abîhû, Êlazar û Ît'amar anîn+. 24Kur'êd Qorax ev in: Assîr, Elqanah û Abîasaf. Ev in malbetêd qoraxî+. 25Êlazarê kur'ê Harûn ji nav qîzêd Pûtîêl yek xwer'a jin xwest, ewê jî wîr'a Pînhas anî. Pêşîyêd lêwîya li gora malbetêd xweva ev in+. 26Ev in ew Mûsa û Harûnê, k'îjanar'a ku Xudan got: «Zar'êd Îsraêl, r'efêd wanva ji welatê Misirê derxin». 27Ewêd ku t'ev Firewin p'adşê Misirê xeber din û bona zar'êd Îsraêl ji Misirê derxin ev in: Mûsa û Harûn.

Xwedê fermanê dide Mûsa ku her'e cem Firewin

28Çaxê ku Xudan welatê Misirêda t'evî Mûsa xeber da, 29wê hingê Xudan Mûsar'a xeber da û gotê: «Ez Xudan im! Her tiştê ku ez ter'a dibêjim, bêje Firewinê p'adşê Misirê». 30Mûsa jî li ber Xudan got: «Va ye ez zimênda giran im, Firewinê çawa guhdarîya min bike?»

7

7^1Xudan gote Mûsa: «Hela binihêr'e, ez te dikime mîna Xwedê bona Firewin, birê te Harûn jî wê bibe p'êxemberê te. 2Her tiştî bêjî, çi ku ezê e'mirî li te bikim û birê te Harûn bira Firewinr'a bêje, ku zar'êd Îsraêl ji welatê xwe ber'de. 3Lê ezê dilê Firewin bikime kevir, nîşan û k'eremetêd xwe li nav welatê Misirêda zêde kim. 4Firewinê guhdarîya we neke. Û ezê destê xwe daynime li ser Misirê û r'efêd xwe, cime'ta xwe, zar'êd Îsraêl pê dîwanêd mezin ji welatê Misirê derxim. 5Û hingê misirîyê bizanibin ku ez Xudan im, gava ez destê xwe dirêjî li ser Misirê kim û zar'êd Îsraêl ji nav wan derxim». 6Mûsa û Harûn usa kirin, çawa ku Xudan e'mirî li wan kir usa jî kirin. 7Mûsa h'eyştê salî bû, lê Harûn h'eyştê sê salî bû, gava t'ev Firewin xeberdan.

Şivdara Harûn dibe me'r

8Xudan t'evî Mûsa û Harûn xeber da û got: 9«Gava Firewin t'ev we xeber de û bêje: ‹Hela nîşanekê bikin›, wî çaxî bêje Harûn: ‹Şivdara xwe hilde bavêje ber Firewin›. Ewê bibe me'r». 10Mûsa û Harûn k'etine cem Firewin û çawa ku Xudan e'mirî li wan kiribû usa jî kirin. Harûn şivdara xwe avîte ber Firewin û ber xulamêd wî û ew bû me'r. 11Firewin jî gazî serwaxt û k'oç'eka kir û van sêrbazêd Misirê jî bi sêrbazîya xwe usa kirin. 12Her yekî şivdara xwe davît û ew dibûne me'r, lê şivdara Harûn şivdarêd wan daqurtandin. 13Û dilê Firewin bû kevir gur'a wan nekir, çawa ku Xudan gotibû.

Ceza e'wlin: Av dibe xûn

14Xudan gote Mûsa: «Dilê Firewin bû kevir, ew naxwaze cime'tê ber'de. 15Serê sibehê her'e cem Firewin. Va ye ewê her'e berbi avê û tu ber devê ç'emê Nîlê li ber wî bisekine û ew şivdara ku bibû me'r bigire destê xwe. 16Wîr'a bêje: ‹Xudan Xwedêyê îbranîya ez şandime cem te û dibêje: Cime'ta min ber'de ku ber'îyêda xulamtîya min bike, lê va ye h'eta niha te guhdarî nekirîye. 17Xudan aha dibêje: «Bi vê bizanibî ku ez Xudan im». Awa ezê şivdara destê xwe ava ç'emê Nîlê xim û wê bibe xûn. 18Me'sîyêd ç'êmda wê h'işk bin û bînê bik'eve ç'êm, misirîyê zivêr bin ku ava Nîlê vexwin›». 19Xudan gote Mûsa: «Bêje Harûn: ‹Şivdara xwe hilde û destê xwe dirêjî ser avêd Misirê, ser ç'emêd wan, ser cewêd wan, ser golêd wan û ser h'emû avêd wane t'opbûyî ke û wê bibine xûn. Wê t'emamîya welatê Misirêda, ava derdanêd dar û kevirîda jî bibe xûn›». 20Û çawa ku Xudan e'mirî li wan kiribû, Mûsa û Harûn usa jî kirin. Harûn[*] şivdara xwe bilind kir ber ç'e'vê Firewin û ber ç'e'vê xulamêd wî ava Nîlê xist, t'emamîya ava ç'êm bû xûn. 21Me'sîyêd ç'êmda h'işk bûn û bîn k'ete ç'êm, misirîya nikaribûn ji ç'êm av vexwarana. Û t'emamîya welatê Misirêda xûn hebû. 22Lê sêrbazêd Misirê jî bi sêrbazîyêd xwe usa kirin. Dilê Firewin bû kevir, guh neda wan, çawa ku Xudan gotibû. 23Firewin veger'îya çû mala xwe, ev yek ser dilê wî giran r'ûnenişt. 24Û h'emû misirî r'abûn bona av vexwarinê dor-berê ç'êm k'olan, çimkî ava Nîlê nikaribûn vexwarana.

25Pey ç'êm xistina Xudanr'a, h'eft r'oj derbazbûn.

8

Ceza duda: Beq

8^1Xudan gote Mûsa: «Her'e cem Firewin û bêje wî: ‹Xudan aha dibêje: Cime'ta min ber'de ku xulamtîya min bike. 2Lê heger tu nexwezî ber'dî, va ye ezê pê beqa t'emamîya t'opraxêd te xim. 3Ç'emê beqava bik'imk'ime û ewê r'abin bik'evine mala te, oda teye r'azanê, nivîna te, malêd xulamêd te, nava cime'ta te, tendûrêd te û şkeva teye hevîr. 4Û beqê r'abine li ser te, li ser cime'ta te û li ser h'emû xulamêd te›». 5Hingê Xudan gote Mûsa: «Bêje Harûn: ‹Destê xwe şivdarêva dirêjî li ser ç'ema, cewa û gola ke û li ser welatê Misirê, beqa derxe›». 6Û Harûn destê xwe dirêjî li ser avêd Misirê kir. Beq derk'etin û welatê Misirê nixamtin. 7Sêrbaza jî bi sêrbazîya xwe usa kirin û li ser welatê Misirê beq derxistin. 8Firewin gazî Mûsa û Harûn kir û got: «R'eca ji Xudan bikin, ku beqa ji min û ji cime'ta min dûr xe û ezê cime'tê ber'dim ku Xudanr'a qurbanê bidin»+. 9Hingê Mûsa gote Firewin: «Tu xwexa minr'a we'de k'ifş ke, ez k'engê bona te, bona xulamêd te û bona cime'ta te r'eca bikim, ku beq ji te û ji malêd te unda bin, t'enê ewê ç'êmda bimînin». 10Û ewî got: «Sibê». Mûsa got: «Bira weke gotina te be! Ku tu bizanibî, yekî mîna Xudan Xwedêyê me t'une. 11Beqê ji te, ji malêd te, ji xulamêd te û ji cime'ta te wê dûr k'evin, t'enê ç'êmda wê bimînin». 12Mûsa û Harûn ji cem Firewin derk'etin û Mûsa bona wan beqa, k'îjan ku Xudan anîbûne ser Firewin gazî Xudan kir. 13Xudan weke gotina Mûsa kir, û beqêd malada, h'ewşada û k'ewşenada h'işk bûn. 14Ew k'om-k'om t'op kirin û bîn k'ete welêt. 15Lê gava Firewin dîna xwe dayê ku r'ih'etî k'etê, dilê xwe kire kevir û gur'a wan nekir, çawa ku Xudan gotibû.

Ceza sisîya: K'ermêş

16Hingê Xudan gote Mûsa: «Bêje Harûn: ‹Bira şivdara xwe dirêj ke t'oza e'rdê xe, ku ew li ser t'emamîya welatê Misirê bibe k'ermêş›». 17Û usa kirin. Harûn destê xwe şivdara xweva dirêj kir, t'oza e'rdê xist û k'ermêş li ser meriva û h'eywên r'abûn. Li ser t'emamîya welatê Misirê h'emû t'oza e'rdê bû k'ermêş. 18Sêrbaza jî bi sêrbazîyêd xwe kirin ku k'ermêşa derxin, lê nikaribûn. Û awa li ser meriva û h'eywên k'ermêş bûn. 19Sêrbaza gote Firewin: «Eva t'ilîya[*] Xwedê ye». Lê dilê Firewin bû kevir û gur'a wan nekir, çawa ku Xudan gotibû.

Ceza çara: P'er'anîya mêş-moza

20Xudan gote Mûsa: «Serê sibehê zû r'abe her'e li ber Firewin bisekine. Va ye ewê berbi avê her'e û bêje wî: ‹Xudan aha dibêje: Cime'ta min ber'de ku xulamtîya min bike. 21Lê heger tu cime'ta min ber'nedî, awa ezê li ser te, li ser xulamêd te, li ser cime'ta te û li ser malêd te p'er'anîya mêş-moza bişînim û malêd misirîya bi p'er'anîya mêş-mozava wê t'ijî bin, usa jî ser wî e'rdê ku ew dimînin. 22Lê wê r'ojê t'opraxa Goşenêye k'u cime'ta min lê dimîne, ezê başqe kim û wê derê p'er'anîya mêş-moza wê t'une be, ku tu bizanibî welêtda ez Xudan im. 23Û ezê li nav cime'ta xwe û cime'ta teda firqîyê daynim. Sibê ev nîşanê biqewime›». 24Xudan usa jî kir. P'er'anîya mêş-mozaye mezin hate li ser mala Firewin, malêd xulamêd wî û li ser t'emamîya welatê Misirê, ji dest p'er'anîya mêş-moza welat wêran bû.

25Firewin gazî Mûsa û Harûn kir, got: «Her'in vî welatîda Xwedêyê xwer'a qurbanê bidin». 26Lê Mûsa gotê: «Ne cayîz e ku em vê yekê bikin, çimkî ew qurbana ku emê Xudan Xwedêyê xwer'a bidin, ev yek misirîyar'a h'eramî ye. Heger em bi wê qurbandayîna ku bona misirîya h'eram e, r'abin li ber ç'e'vê wan bidin, gelo ewê me nedine li ber kevira+? 27Emê r'îya sê r'oja her'ine ber'îyê û Xudan Xwedê xwer'a qurbanê bidin, çawa ku ew mer'a bêje». 28Û Firewin got: «Ezê we ber'dim ku hûn her'ine ber'îyê Xudan Xwedêyê xwer'a qurbanê bidin, lê t'enê dûr neçin. Bona min r'eca bikin». 29Mûsa gotê: «Va ye ezê ji cem te derk'evim û r'eca ji Xudan bikim, ku sibê p'er'anîya mêş-moza ji Firewin, ji xulamêd wî û ji cime'ta wî dûr k'eve, lê t'enê bira Firewin îdî cime'tê nexapîne û negire ku qurbanê bidine Xudan». 30Mûsa ji cem Firewin derk'et û r'eca ji Xudan kir. 31Xudan weke gotina Mûsa kir. P'er'anîya mêş-moza ji Firewin, ji xulamêd wî û ji cime'ta wî dûr xist, qet yek jî nema. 32Firewin vê carê jî dilê xwe kire kevir û cime't ber'neda.

9

Ceza pênca: Nexweşîya h'al ser h'eywên

9^1Xudan gote Mûsa: «Her'e cem Firewin û bêje wî: ‹Xudan Xwedêyê îbranîya aha dibêje: «Cime'ta min ber'de ku xulamtîya min bike», 2lê heger tu wana hê bigirî û nexwazî ber'dî, 3awa destê Xudan wê li ser h'eywanêd teye çolê: Hespa, k'era, deva, pêz û dêwêr be û bi nexweşîya h'ale mezin qir'a wanê bê. 4Lê Xudan wê h'eywanêd Îsraêl ji h'eywanêd Misirê başqe ke û ji h'eywanêd zar'êd Îsraêl, qet yekê h'işk nebe›». 5Xudan we'de k'ifş kir û got: «Sibê Xudanê vê yekê ser welêt bike». 6R'oja din Xudan ev yek kir û h'emû h'eywanêd misirîya h'işk bûn, lê ji h'eywanêd zar'êd Îsraêl qet yek h'işk nebû. 7Hingê Firewin şand û pê h'esîya va ye ji h'eywanêd Îsraêl qet yek jî h'işk nebûye. Dilê Firewin hê bû kevir û cime't ber'neda.

Ceza şeşa: Nexweşîya p'izika

8Xudan gote Mûsa û Harûn: «K'ulmêd xwe t'ijî k'ozîya fir'nê kin. Û bira Mûsa wê li ber ç'e'vê Firewin bir'eşîne berbi e'zmên. 9Ewê li ser t'emamîya welatê Misirê bibe t'oz, li ser h'emû merivî û h'eywanêd welatê Misirêda kulêd p'izika p'îsê derên». 10Wana k'ozîya fir'nê hilda û li ber Firewin sekinîn. Mûsa ew berbi e'zmên r'eşand. Li ser mêriv û h'eywên kulêd p'izika p'îs derk'etin. 11Hingê sêrbaza nikaribû ji dest p'izika li ber Mûsa bisekinîyana, çimkî p'izik li ser sêrbaz û h'emû misirîya jî derk'etibûn. 12Xudan dilê Firewin kire kevir û ewî gur'a wan nekir, çawa ku Xudan Mûsar'a gotibû+.

Ceza h'efta: Teyrok

13Hingê Xudan gote Mûsa: «Serê sibehê zû r'abe her'e li ber Firewin bisekine û wîr'a bêje: ‹Xudan Xwedêyê îbranîya aha dibêje: Cime'ta min ber'de ku xulamtîya min bike, 14çimkî vê carê, ezê h'emû cezayêd xwe bidime ser'a dilê te, serê xulamêd te û cime'ta te, ku bizanibî, li ser t'emamîya dinyayê yekî mîna min t'une. 15Heger min destê xwe dirêj kira û bi nexweşîya h'al li te û cime'ta te xista, tê ser dinê bihatayî undakirinê. 16Lê bona vê yekê min tu xweykirî, wekî qewata xwe nîşanî te bikim û li ser t'emamîya dinyayê navê min bê gotinê+. 17Tu hê miqabilî cime'ta min disekinî ku wê ber'nedî? 18Awa ezê sibê vî çaxî, teyrokeke usa qayîm bibarînim ku mîna wê, r'oja çêbûna Misirêda h'eta niha, tiştê usa neqewimîye. 19Niha bişîne h'eywanêd xwe t'op ke çî te ku çolê heye bibine hindur'. Çimkî her meriv, yan h'eywanêd ku çolê be, heger nek'evine hindur' teyrokê ser wanda bibare û wê qir'a wan bê›». 20Ji xulamêd Firewin, k'îjan ku ji gotina Xudan ditirsîya, xulamêd xwe û h'eywanêd xwe birine hindur', 21lê k'ê guhdarîya gotina Xudan nekir, xulamêd xwe û h'eywanêd xwe çolê hiştin.

22Xudan gote Mûsa: «Destê xwe dirêjî berbi e'zmên ke û wê t'emamîya welatê Misirêda, li ser mêriv û h'eywên, li ser t'emamîya şînaya e'rdê Misirêda teyrokê bibare». 23Mûsa şivdara xwe dirêjî berbi e'zmên kir, Xudan qir'ç'înî û teyrok şand û birûskê[*] birq vedida li ser e'rdê. Xudan teyrok li ser welatê Misirêda barand+. 24Teyrok barî û t'ev teyrokê jî birûskê birq dida, usa qayîm bû, ku t'emamîya welatê Misirêda, ji r'oja pêşda hatina wî miletîda tiştê usa neqewimî bû. 25Teyrokê t'emamîya welatê Misirê xist, h'emû tiştêd çi ku çolê bû, ji mêriv girtî h'eta h'eywên. Teyrokê t'emamîya şînayîya çolê xist û h'emû darêd deştê hûrdexweşî kirin. 26T'enê t'opraxa Goşenêda teyrok nebarî, k'îderê zar'êd Îsraêl diman. 27Firewin şand gazî Mûsa û Harûn kir û wanr'a got: «Vê carê min gune kir, Xudan r'ast e, lê ez cime'ta xweva em neheq in+. 28R'eca ji Xudan bikin, bira qirç'în û teyroka Xwedê bêne bir'înê û ezê we ber'dim, hûnê îdî vira nemînin»+. 29Mûsa gote wî: «Çawa ku ez ji bajêr derk'evim, ezê destêd xwe berbi Xudan dirêj kim û qir'ç'înîyê biseqir'in, teyrokê îdî nebare ku tu bizanibî, e'rd e'rdê Xudan e+. 30Lê ez zanim, wekî tu û xulamêd xwe hela hê ji Xudan Xwedê natirsin». 31K'itan û cehe hatine lêdanê, çimkî cehe simbil dabû, k'itanê jî gupik dabû. 32Lê genim û ç'adî[*] nehatine lêdanê, çimkî ew dereng digihîştin. 33Û Mûsa ji cem Firewin ji bajêr derk'et û destêd xwe berbi Xudan bilind kir, qirç'în û teyrok seqir'în û baran li ser e'rdê îdî ne barî. 34Lê gava Firewin dît ku baran, teyrok û qir'ç'înî seqir'în, dîsa gune kir û dilê xwe kire kevir, ewî jî xulamêd wî jî. 35Dilê Firewin bû kevir û zar'êd Îsraêl ber'nedan, çawa ku Xudan Mûsar'a gotibû.

10

Ceza h'eyşta: Kulî

10^1Hingê Xudan gote Mûsa: «Her'e cem Firewin, çimkî min dilê wî û dilê xulamêd wî kire kevir, wekî van nîşanêd xwe nav wanda bikim 2û wekî tu zar'ê xwer'a û zar'êd zar'ê xwer'a gilî kî, ku min pê kirêd xwe misirî çawa kirin pêk'enî û çi nîşan min kirin, ku hûn bizanibin ez Xudan im». 3Mûsa û Harûn çûne cem Firewin û gotine wî: «Xudan Xwedêyê îbranîya aha dibêje: ‹H'eta k'engê tê nexwazî ber min xwe bişkênî? Cime'ta min ber'de ku xulamtîya min bike. 4Lê heger tu nexwezî cime'ta min ber'dî, va ye ezê sibê kulîya bişînime li ser t'opraxa te,+
5ewê r'ûyê e'rdê usa bigirin, ku e'rdê îdî neyê k'ifşê çi jî pey teyrokêr'a bona we maye wê bixwin û usa jî h'emû darêd e'rdê weda ye şînbûyî wê bixwin. 6Ewê malêd te, malê xulamêd te û malêd h'emû misirîya t'ijî bin, wekî ne bavêd te, ne jî bavê bavêd te ji r'oja r'ûbarî dinê k'etine h'eta niha tiştê usa nedîtine›». Û pişta xwe dayê ji cem Firewin derk'et.

7Xulamêd Firewin gotine wî: «H'eta k'engê evê bibe bela serê me, van mêrêd wan ber'de bira Xudan Xwedêyê xwer'a xulamtîyê bikin. Gelo tu hê nabînî ku Misir wêran bû?» 8Mûsa û Harûn veger'andine cem Firewin û ewî gote wan: «Her'in Xudan Xwedêyê xwer'a xulamtîyê bikin. Lê k'î û k'ê wê her'in?» 9Mûsa gotê: «Emê bi biç'ûk û mezinêd xweva her'in, kur' û qîzêd xweva, pez û dewarêd xweva her'in, çimkî bona me cejina Xudan e». 10Firewin gote wan: «Heger ez destûra we û jin-zar'êd we bidim bira Xudan t'evî we be. Lê vê yekê bizanibin ku dilê we qelp e. 11Na, xêr! Hûn mêr t'enê her'in xulamtîyê Xudanr'a bikin, ne we ew yek dixwest?» Û berî wan dan ji cem Firewin derxistin.

12Xudan gote Mûsa: «Destê xwe dirêjî ser welatê Misirê ke, bira kulî r'abine li ser welatê Misirê û h'emû gîhayê e'rdê, çi ku pey teyrokêr'a maye bixwin». 13Mûsa şivdara xwe dirêjî ser welatê Misirê kir û Xudan t'emamîya wê r'ojê û t'emamîya wê şevê, bayê r'ohilatê r'akir. Serê sibehê bayê r'ohilatê kulî anîn. 14Û kulîya t'emamîya welatê Misirê girt û li ser t'emamîya t'opraxa Misirê bêh'esab danîn, usa ku ne berî vê yekê haqas kulî hebûne û ne jî pey vêr'a. 15Kulîya t'emamîya r'ûyê e'rdê girt û welat bû te'rî, h'emû şînaya e'rdê û berêd daraye ku pey teyrokêr'a mabûn xwarin. T'emamîya welatê Misirêda t'u tiştê şîn li ser dara û k'ola ne ma. 16Hingê Firewin lez gazî Mûsa û Harûn kir û got: «Min hindava Xudan Xwedêyê weda û hindava weda gune kir,+
17niha hîvî dikim, t'enê vê carê gunê min bibaxşîne û r'eca ji Xudan Xwedêyê xwe bikin, t'enê vê mirinê bira ji ser min hilde»+. 18Ew ji cem Firewin derk'et û r'eca ji Xudan kir. 19Xudan ba veger'and, bakî r'oavayêyî qayîm r'akir û bê ew kulî ajotin kirine Be'ra Sor. T'emamîya t'opraxa Misirêda kulîk ne ma. 20Lê Xudan dilê Firewin kire kevir û ewî zar'êd Îsraêl ber'nedan.

Ceza neha: Te'rîstanî

21Hingê Xudan gote Mûsa: «Destê xwe berbi e'zmên dirêj ke, wekî li ser welatê Misirê bibe şever'eşeke destdayînê». 22Mûsa destê xwe berbi e'zmên dirêj kir û sê r'oja li ser t'emamîya welatê Misirê bû şever'eşeke te'rî. 23Kesekî hevdu nedidît û sê r'oja qet yek ji cîyê xwe r'anebû, lê cîyêd ku h'emû zar'êd Îsraêl diman r'onayî hebû. 24Hingê Firewin gazî Mûsa kir û gotê: «Her'in Xudan bih'ebînin, lê t'enê bira pez û dewarêd we bimînin, jin-zar'êd we jî bira t'ev we bên». 25Mûsa got: «Gerekê tu qurban û dîyarîyêd t'evayîşewatê jî bidî destê me, ku em bidine Xudan Xwedêyê xwe. 26Emê h'eywanêd xwe jî t'ev xwe bibin, qet simek jî gere nemîne, çimkî bona Xudan Xwedêyê xwer'a xulamtî kirinê, em gerekê ji wan hildin. H'eta em neçine wir, em nizanin emê bi çi Xudanr'a xulamtîyê bikin». 27Lê Xudan dilê Firewin kire kevir û wî nexwest ku wan ber'de. 28Û Firewin gote Mûsa: «Ji cem min her'e! Haş xwe hebe ku careke din r'ûyê min r'ûyê te nek'eve, çimkî wê r'oja ku r'ûyê min r'ûyê te k'eve, tê bimirî». 29Hingê Mûsa got: «Te r'ast got, îdî t'u car r'ûyê te r'ûyê min nak'eve».

11

Gotina bona mirina nixurîya

11^1Xudan gote Mûsa: «Belakê jî ezê bînim ser Firewin û Misirê, paşê wê we ji vir ber'de, gava hûn ber'dan wê berî we de ji vir derxe. 2Niha cime'têr'a bêje, bira her mêrek ji cînarê xwe û her k'ulfetek ji cînara xwe xişirêd zîv û zêr'în bixwaze». 3Xudan li ber ç'e'vê misirîya, cime't şîrin kir. Mûsa jî welatê Misirêda ber xulamêd Firewin û ber cime'tê, merivekî gelekî xweyîqedir bû.

4Mûsa gote Firewin: «Xudan aha dibêje: ‹Nêzîkîya nîvê şevê ezê nava Misirêr'a derbaz bim. 5Welatê Misirêda her nixurîyê bimire, ji nixurîyê Firewinî ku ser t'ext r'ûniştîye, h'eta nixurîyê carîya ku ser destêr' e û usa jî her nixurîyê h'eywên. 6Û wê zarînîke k'ûr bik'eve t'emamîya welatê Misirê, ku tiştê usa ne qewimîye û ne jî wê biqewime. 7Lê hindava zar'êd Îsraêlda, ji meriva girtî h'eta h'eywên, sekê jî zimanê xwe nelipitîne. Hingê hûnê bizanibin, ku Xudan li nav Misirê û Îsraêlda firqîyê datîne+. 8Û ev h'emû xulamêd te wê berjêr bêne cem min, ber min tabin û bêjin: «Tu û t'emamîya cime'ta ku pey te tê derk'eve». Pey vê yekêr'a ezê derk'evim›». Û Mûsa gelekî hêrs ji cem Firewin derk'et.

9Xudan gotibû Mûsa: «Firewinê gur'a we neke, wekî welatê Misirêda nîşanêd min bêne zêdekirinê». 10Mûsa û Harûn ev h'emû nîşan li ber ç'e'vê Firewin kirin, lê Xudan dilê Firewin kire kevir û ewî zar'êd Îsraêl ji welatê xwe ber'nedan.

12

Gotina bona Cejina Derbazbûnê

12^1•Xudan welatê Misirêda t'ev Mûsa û Harûn xeber da û got: 2«Eva meha li nava mehada wer'a bibe ya pêşin[*], ew li nava mehêd salêda wer'a bibe ya pêşin. 3H'emû civîna Îsraêlr'a xeber din û bêjin: ‹Dehê vê mehê, bira her merivek bona mala xwe berxekî hilde, serê her malê berxek. 4Lê heger neferê malekê hindik bin, wê nikaribin berxekî bixwin, bira t'evî wî cînarê nêzîkî mala xwe bibe yek, wî berxî hilde bavêje ser h'esabê nefera, k'a her kesê çiqasî bikaribe bixwe. 5Berxê we bira bêqusûr nêr û yeksalî be, ji pêz yan jî ji bizina hildin. 6Wî xwey kin h'eta çardehê vê mehê, paşê t'emamîya civîna mixulqeta Îsraêl, çaxê r'o diçe ava wê serjêke+. 7Bira ji wê xûnê hildin, her du rexderîya û derezûnga[*] derê wê malê xin, k'îderê wê wî berxî bixwin. 8Bira wê şevê goştê wî bixwin, ewî ser êgir bipêjin, pê nanê şkeva û p'incar'a te'l bixwin. 9Ji wî goştî, xav yan avêda k'elandî nexwin, lê ser êgir pijandî be, t'evî ser p'ê û dil h'inava. 10H'eta serê sibehê ji wî tiştekî nehêlin, lê çi jî bimîne h'eta sibehê ser êgir bişewitînin. 11Bi vî awayî wî bixwin, bira piştê we girêdayî bin çarixêd we nigêd weda bin û şiv jî destê weda bin, hûn wî zû bixwin. Ew Derbazbûna Xudan e. 12Wê şevê ezê nava welatê Misirêr'a derbaz bim û her nixurîyê welatê Misirê xim, ji mêriv girtî h'eta h'eywên. Ezê dîwana h'emû xwedêyêd Misirê bikim. Ez Xudan im+. 13Xûnê bona we bibe nîşan li ser malêd k'îderê hûn dimînin. Gava ez welatê Misirê xim û wê xûnê bibînim, hingê ezê ser wer'a derbaz bim û belayê ser weda neyê ku we unda ke. 14Bira ew wer'a bibe r'ojeke bîranînê, wê bona Xudan xwey kin, bira eva cejina nava nisilêd weda bibe e'rf-e'detê h'eta-h'etayê. 15H'eft r'oja nanê şkeva bixwin. Hema r'oja pêşinda hevîrtir'şk ji mala xwe derxin, çimkî ji r'oja pêşinda h'eta r'oja h'efta k'ê ku tiştêd hevîrtir'şkkirî bixwe, wê ji nav Îsraêl bê r'aqetandinê. 16Bira r'oja pêşin wer'a bibe civîna pîroz û r'oja h'efta jî civîna pîroz. Wan r'ojada t'u şixul neyê kirinê, pêştirî xwarinêd xwe ku her kes xwer'a dikare hazir ke. 17Cejina Nanê Şkeva xweyî kin, çimkî hema wê r'ojêda min r'efêd we ji welatê Misirê derxistin, usa ku evê r'ojê li nav nisilêd xweda xweyî kin, çawa e'rf-e'detê h'eta-h'etayê. 18Ji r'oja çardehê meha pêşin êvarêda, hûn gerekê nanê şkeva bixwin h'eta êvara r'oja bîst yekê wê mehê. 19H'eft r'oja hevîrtir'şk malêd weda t'une be, çimkî kî ku tiştêd hevîrtir'şkkirî bixwe, wê ji nav civîna Îsraêl bê r'aqetandinê, heger xerîb be yan binelî be. 20Tiştekî hevîrtir'şkkirî nexwin. Wan h'emû cîyada k'îderê ku hûn dimînin nanê şkeva bixwin›». 21Mûsa gazî h'emû r'ûspîyêd Îsraêl kir û gote wan: «Anegorî serê neferêd xwe xwer'a berxekî bibijêrin û Derbazbûnê serjêkin. 22Paşê qevr'eke zoxa hûsopê hildin xûna t'eştêda kin û ji wê xûna t'eştê derezûngê û her du r'exderîya xin. Bira ji we t'u kes h'eta serê sibehê ji derê mala xwe dernek'eve+. 23Wê Xudanê derbaz be ku misirîya xe, lê gava xûna derezûngê û her du r'exderîyava bibîne, hingê Xudanê ser wî derîyîr'a derbaz be û nehêle ku milyak'etê beladar bik'eve mala we. 24Û vê yekê çawa qanûn, bona xwe û zar'êd xwe h'eta-h'etayê xweykin. 25Gava hûn her'ine wî welatê ku Xudanê bide we, çawa ku ewî wer'a soz daye, vê derecê bikin. 26Lê gava zar'êd we ji we bipirsin: ‹Ev çi dereceye ku hûn derbaz dikin?›+
27hingê bêjin: ‹Eva qurbana Derbazbûna Xudan e ku Misirêda li ser malêd zar'êd Îsraêlr'a derbaz bû, misirîya xist û malêd me xilaz kirin›». Cime't dever'ûya çû û h'eband. 28Û zar'êd Îsraêl çûn kirin, çawa ku Xudan e'mirî li Mûsa û Harûn kiribû, usa jî kirin.

Ceza deha: Mirina nixurîya

29Û gava bû ku welatê Misirêda Xudan nîvê şevê her nixurîyî xist, ji nixurîyê Firewinî ku ser t'extê xwe r'ûniştî, h'eta nixurîyê girtîyê kelêda û usa jî her nixurîyê h'eywên. 30Wê şevê Firewin, h'emû xulamêd wî û h'emû misirî r'abûn. Zarîneke k'ûr k'etibû Misirê, çimkî mal t'unebû ku mirî têda t'unebûya. 31Şev gazî Mûsa û Harûn kir û got: «R'abin ji nav cime'ta min derk'evin her'in, hûn jî zar'êd Îsraêl jî, her'in Xudanr'a xulamtîyê bikin çawa we got. 32Pez û dewarêd xwe jî hildin her'in, çawa we got û dua min jî bikin».

33Misirîya p'êyî li ser cime'tê kir, wekî wan zû ji welêt derxin, çimkî digotin: ‹Emê h'emû bimirin›. 34Hevîr hê hilnehatî, cime'tê hevîr şkevava li nav destexanada p'êç'an û dane li ser milê xwe. 35Çawa Mûsa zar'êd Îsraêlr'a gotibû usa jî kirin, ji misirîya xişirêd zîv, xişirêd zêr' û k'inc xwestin+. 36Xudan cime't li ber ç'e'vê misirîya şîrin kir. Û çi ku xwestin misirîya dane wan. Û misirî t'alan kirin+.

Îsraêlî ji Misirê derdik'evin

37Zar'êd Îsraêl ji R'amsêsê k'oç'kirin çûne Sûkotê, pêştirî jin û zar'a şesid h'ezar mêrêd peya bûn+. 38T'evî wan e'laleteke giran ji gelek mileta jî hevraz çûn, pez û dewarêd wan, kerê h'eywana gelekî ze'f bûn. 39Ji wî hevîrê ku t'evî xwe ji Misirê anîbûn, totikê şkeva pe'tin, çimkî hê hilnehatibû. Ji Misirê berî wan dabûn, wana nikaribû xwe derengî xistana, h'eta ku nanê r'ê jî xwer'a hazir nekirin. 40Zar'êd Îsraêl çarsid sî salî Misirêda man+. 41Hema wê r'oja xilazîya çarsid sî salîyê h'emû r'efêd Xudan ji Misirê derk'etin. 42Eva şeveke Xudan xweyî dike ku wan ji Misirê derxe. Eva ew şevaye bona Xudan, k'îjan ku gerekê nava zar'êd Îsraêlda qur'ne-qur'ne bê xweyîkirinê.

E'rf-e'detê Cejina Derbazbûnê

43Xudan gote Mûsa û Harûn: «Ev e e'rf-e'detê Cejina Derbazbûnê. T'u kesî xerîb gerekê ji wê nexwe. 44Lê her xulamê ku p'eretî hatîye k'ir'înê, wî sinet[*] kî, hingê dikare ji wê bixwe. 45Yêd xerîb û k'irêkirî, gerekê ji wê nexwin. 46Malekêda gerekê ew bê xwarinê, wî goştî ji mal dernexî û qet hestûkî wî jî neşkênin+. 47T'emamîya civîna Îsraêl bira vê yekê bike. 48Lê gava merivekî xerîb cem te bimîne û bixwaze Derbazbûna Xudan bike, bira her qisimê wîyî nêrîn bê sinetkirinê, hingê dikare nêzîk be vê derecê bike û binelîyê welêt bê h'esabê, lê t'u merivê bêsinet gerekê ji wê nexwe. 49Û bira bona binelî û xerîbê ku nav weda dimîne qanûnek be»+. 50H'emû zar'êd Îsraêl usa kirin, çawa ku Xudan e'mirî Mûsa û Harûn kiribû, wana usa jî kir. 51Û usa bû ku hema wê r'ojê Xudan zar'êd Îsraêl r'efêd wanva ji welatê Misirê derxistin.

13

Nixurîyêd k'ifş kirî bona Xudan

13^1Xudan t'ev Mûsa xeber da û got: 2«Nav zar'êd Îsraêlda, ji her nixurîyê ku bet'inê vedike, heger merî be yan h'eywan, minr'a nedir ke. Ew p'ara min e»+.

Cejina Nanê Şkeva

3Mûsa gote cime'tê: «Bîr bînin vê r'ojê, gava ku hûn ji Misirê, wê mala xulamtîyê derk'etin, çimkî Xudan bi destê xweyî zor hûn ji wir derxistin. Nanê hilatî nexwin. 4Hûn îro meha Abîbêda[*] derdik'evin. 5Û gava Xudan te bibe welatê kenanîya, h'îtîya, emorîya, h'îwîya û yebûsîya, çawa ku wî kal-bavêd ter'a sond xwar ku wî welatî bide te, k'îderê şîr û hingiv jê dik'işe, vê mehêda evê derecê derbaz kî. 6H'eft r'oja nanê şkeva bixwî, r'oja h'efta bira cejina Xudan be. 7Wan h'eft r'ojada, gerekê nanê şkeva bê xwarinê, tiştêd hevîrtir'şkkirî gerekê cem te t'une be, ne jî nava t'emamîya t'opraxa teda cem te hevîrtir'şk hebe+. 8Wê r'ojê gerekê zar'ê xwer'a gilî kî bêjî: ‹Ev bona wê yekê ye ku çi Xudan minr'a kir, gava ez ji Misirê derk'etim›. 9Bira ev li ser destê te çawa nîşan be û li ser e'nîya te jî bona bîranînê be, wekî hînkirina[*] Xudan ser zarê te be, çimkî bi destê zor Xudan tu ji Misirê derxistî+. 10Vî e'rf-e'detî sal-sal we'deda derbaz kî.

E'rf-e'det bona nixurîya

11Û gava Xudan te bibe welatê kenanîya, çawa te û kal-bavêd ter'a sond xwarîye ku wî bide te, 12hingê her nixurîyê ku bet'inê vedike, bide Xudan. Her nixurîyê nêrîn ji h'eywanêd te, p'ara Xudan be. 13Lê ji ber her nixurîyê k'erêva berxekî bidî, lê heger berva nedî, stûyê wî bişkênî. Li nav zar'êd xweda ji ber her nixurîyê merivayêva bidî. 14Û gava zar'a te sibê ji te bipirse û bêje: ‹Ev çi ye?› jêr'a bêjî: ‹Xudan bi destê zor em ji Misirê, ji mala xulamtîyê derxistin+. 15Gava Firewin bû kevir û nexwest me ber'de, Xudan her nixurîyêd welatê Misirêda, ji nixurîyê mêrivda girtî h'eta nixurîyêd h'eywên kuştin, bona wê yekê jî ez her nixurîyê nêrînî ku bet'inê vedike Xudanr'a qurban dikim û ji ber nixurîyêd zar'êd xweva didim›. 16Bira ev yeka nîşanek be li ser destê te û bere'nîk be li ber ç'e'vê te, çimkî bi destê zor Xudan em ji Misirê derxistin».

R'êwîtîya Îsraêl berbi Be'ra Sor

17Gava Firewin cime't ber'da, Xwedê ew li r'îya welatê filistînîyar'a nebirin, lê belê ew hê nêzîk bû, Xwedê got: «Ku nebe cime't ç'e'v şêr' k'eve p'oşman be, paşda veger'e Misirê»+. 18Lê Xwedê cime't dora ber'îyêva zivir'and û bire alîyê Be'ra Sor[*], zar'êd Îsraêl sîlih'kirî ji welatê Misirê derk'etin. 19Mûsa hestûyêd Ûsiv jî t'evî xwe hildan, çimkî Ûsiv zar'êd Îsraêl dabûne sondê û gotibû: «E'se Xwedê wê ser weda bê, hingê hestûyêd min jî t'evî xwe ji vir hevraz bibin»+. 20Ewana ji Sûkotê r'êk'etin Êt'amêda, xilazîya ber'îyê konêd xwe vegirtin+. 21Û Xudan pêşîya wanva diçû, r'ojê pê stûneke e'wr r'ê nîşanî wan dikir, lê şevê jî pê stûneke agir r'onayî dikir, ku ew şev û r'oj r'ê her'in+. 22R'ojê stûna e'wr, şevê jî stûna agir ji ber ç'e'vê cime'tê dûr ne dik'etin.

14

Derbazbûna Be'ra Sorva

14^1Xudan t'ev Mûsa xeber da û got: 2«Bêje zar'êd Îsraêl ku veger'ine pêşberî Pî-Hahîrot'ê, li navbera Mîgdolê û be'rê, pêşberî Bae'l-Siponê, nêzîkî be'rê zoma xwe lêxin+. 3Hingê Firewinê bona zar'êd Îsraêl bêje: ‹Ewana welêtda xalifîne û ber'îyê dora wan girtî ye›. 4Ezê dilê Firewin bikime kevir, wê pey wan k'eve û ezê ser Firewin û ser t'emamîya ordîya wî r'ûmeta xwe bidime k'ifşê, hingê misirîyê bizanibin ku ez Xudan im». Wana usa jî kir.

5Cab dane p'adşê Misirê ku cime't r'evîye. Dilê Firewin û xulamêd wî hindava cime'têda hatine guhastinê û gotin: «Me çi kir? Çima îzina Îsraêl da ku ew ji xulamtîya me derk'etin?» 6Firewin e'reba xwe hazir kir, cime'ta xwe jî t'evî xwe hilda. 7Şesid e'rebêd şêr'e jibare hildan û usa jî h'emû e'rebêd şêr'e Misirê, ser wan h'emûya jî seresker danîn. 8Xudan dilê Firewin p'adşê Misirê kire kevir û ew pey zar'êd Îsraêl k'et. Lê zar'êd Îsraêl bi mêrk'îmî derk'etibûn+. 9misirî pey wan k'etin, h'emû hesp û e'rebêd Firewin, sîyarî û eskerêd wî xwe wanr'a gîhandin, Îsraêl jî pêşberî Bae'l-Siponê cem Pî-Hahîrot'ê nêzîkî be'rê zoma xwe lêxistibû.

10Firewin ku nêzîk bû zar'êd Îsraêl dîna xwe danê, va ye misirî pey wan k'etine, hingê zar'êd Îsraêl gelekî tirsîyan û gazî Xudan kirin. 11Gotine Mûsa: «Gelo Misirêda t'irb t'unebûn ku te em anîn ber'îyêda bimirin? Te ev çi anî serê me ku em ji Misirê derxistin? 12Welatê Misirêda me ev yek ter'a nedigot: ‹Bihêle em xulamtîyê misirîyar'a bikin›? Çimkî hê r'ind bû me Misirêda xulamtî bikira, ne ku ber'îyêda bimirin». 13Hingê Mûsa gote cime'tê: «Netirsin, bisekinin hûnê bibînin xilazkirina Xudan, k'îjan ku bona we ewê îro bike! Çimkî wan misirîyêd ku hûn îro dibînin, îdî hûnê t'u car nebînin. 14Xudanê dewsa we şer' ke, hûn ker' bin»+.

15Xudan gote Mûsa: «Tu çima gazî min dikî? Bêje zar'êd Îsraêl bira r'êk'evin. 16Tu jî şivdara xwe hilde û destê xwe dirêjî ser be'rê ke û be'rê biqelêşe ku zar'êd Îsraêl li nava be'rê, ser zihayêr'a her'in. 17Va ye ezê dilê misirîya bikime kevir û wê pey wan her'in û ezê ser Firewin, h'emû ordîya wî, e'rebêd wî, sîyarîyêd wî bême r'ûmetkirinê. 18Hingê misirîyê bizanibin ku ez Xudan im, gava ez ser Firewin, e'rebêd wî û sîyarêd wî bême r'ûmetkirinê».

19Milyak'etê[*] Xwedê ku pêşîya zoma îsraêlîyava diçû, hate paşîya wan û stûna e'wrê pêşîya wan jî hate paşîya wan sekinî. 20Û xwe da nava zoma misirîya û zoma îsraêlîya, hingê bona misirîya e'wrayî û şever'eş bû, lê bona îsraêlîya şev r'onayî dida û t'emamîya şevê ew nêzîkî hev nebûn.

21Mûsa destê xwe dirêjî ser be'rê kir, Xudan t'emamîya şevê bi bayê r'ohilatêyî qayîm be'r ajot û be'r ziha kir. Av hate qelaştinê+
22û zar'êd Îsraêl, li nava be'rê ser zihayêr'a çûn, av alîyê wanî ç'ep û r'astêva bû dîwar. 23misirî pey wan k'etin û h'emû hespêd Firewin, e'rebêd wî, sîyarîyêd wî çûne nava be'rê. 24Û destê berbangê, Xudan ji stûna agirî û e'wrî dîna xwe da ordîya misirîya û t'evîhevbûn kire li nav wan. 25T'ekerekêd e'rebêd wan hatine derxistinê[*] usa ku ew bi zorê pêşda diçûn, hingê misirîya got: «Em bir'evin ji îsraêlîya, çimkî Xudan dewsa wan misirîyar'a şer' dike».

26Xudan gote Mûsa: «Destê xwe dirêjî ser be'rê ke, wekî av li ser misirîya, e'rebêd wan û sîyarîyêd wanda veger'e». 27Mûsa destê xwe dirêjî ser be'rê kir, serê sibehê be'r veger'îya ser qirara xwe, misirî dir'evîyan berbi wê û Xudan misirî kewkî be'rê kirin. 28Av veger'îya û e'rebe, sîyarî û t'emamîya ordîya Firewin nixamt, ewêd ku pey wan k'etibûne be'rê qet yek ji wan nema.

29Lê zar'êd Îsraêl, be'rêda ser zihayêr'a çûbûn, av li alîyê wanî ç'ep û r'astêva wanr'a bibû dîwar+. 30Û wê r'ojê Xudan îsraêlî ji destê misirîya xilaz kirin. îsraêlîya devê be'rê misirî mirî dîtin. 31Îsraêl qewata wî destî dît, k'îjan ku Xudan ser misirîya da k'ifşê. Cime't ji Xudan tirsîya û bawerîya xwe Xudan û xulamê wî Mûsa anîn.

15

Stirana Mûsa

15^1Hingê ev stirana Mûsa û zar'êd Îsraêl Xudanr'a stiran û gotin:

«Xudanr'a distirêm, çimkî ew xweyê r'ûmeta mezin e,
hesp û sîyarî avîtine be'rê+.

2Xudan e qewata min û r'ûspîtîya min.

Ew minr'a bû xilazbûn.

Ew e Xwedêyê min û ezê şikirîyê bidime wî.

Ew e Xwedêyê bavê min û ezê wî bilind kim+.

3Xudan şer'k'ar e,
navê wî Xudan e+.

4E'rebêd şêr' û ordîya Firewin avîtine be'rê,
sereskerêd wîye jibare nuqî Be'ra Sor bûn.

5Bêbinîya ew nixamtin,
mîna kevir k'etine k'ûrayê.

6Destê teyî r'astê, ya Xudan, qudretêva r'ûmetkirî ye,
destê teyî r'astê, ya Xudan, dijmin hûrdexweşî dike+.

7Tu bi mezinayîya r'ûmeta xwe, miqabilêd xwe dever'û dikî,
tu hêrsa xwe dişînî, mîna xozanê wan dişewitîne.

8Av ji hewa pozê te lod bûn,
lêyî mîna dîwêr sekinîn,
bêbinî dilê be'rêda mewicîn+.
9Dijmin got: ‹Pey k'evim xwe pêr'a bigihînim,
t'alên p'arevekim û nefsa minê pê wan t'êr be
ezê şûrê xwe k'aş kim û destê minê qir'a wan bîne›.

10Lê te bayê xwe r'akir, be'rê ew nixamtin,
ava qewînda, mîna gulê k'etine binî.

11K'î ye mîna te nav xwedêyada, ya Xudan?

K'îjan e mîna te pîrozîyêda xweyîr'ûmet,
xweyîpesin-qudret û k'eremetkir+?

12Destê xweyî r'astê te dirêj kir,
e'rdê ew daqurtandin.

13Tu bi h'uba xweye amin r'êberîya vê cime'tê dikî, ya ku te xilaz kirîye.

Tu bi qewata xwe wan dibî xana xweye pîroz.
14Mileta bihîst û dilerizin,
tirs k'ete ser binelîyêd Filesetê.
15Hingê saw k'ete ser mîrêd Edomê,
serwêrêd Mowabê lerizîn
û t'emamîya binelîyêd Kenanê h'elîyan+.
16Xof û tirs k'ete ser wan,
ji mezinayîya zenda te, wê mîna kevira sar bin,
h'eta ku derbaz be cime'ta te, ya Xudan,
h'eta ku derbaz be ev cime'ta, ya ku te stand.

17Tê wan bînî li ç'îyayê milk'ê xwe daç'ikînî,
wî cîyî, ya Xudan, ku te bona mayîna xwe çêkir.

Wê pîrozgehêda, Xweyê min, ku destêd te çêkirin+.

18Xudanê h'eta-h'etayê p'adşatîyê bike»+.

19Gava hespêd Firewin û e'rebêd wî sîyarîyava k'etine be'rê, Xudan ava be'rê ser wanda veger'and, lê zar'êd Îsraêl, li nav be'rê ser zihayêr'a çûn.

Stirana Meryemê

20Meryema xûşka Harûne p'êxember def girte destê xwe, h'emû k'ulfet jî def destada bi r'eqasê li pey wê derk'etin+. 21Û Meryemê li wan vediger'and:

«Xudanr'a bistirên, çimkî ew xweyê r'ûmeta mezin e,
hesp û sîyarî avîtine be'rê»+.

Ava te'l

22Mûsa zar'êd Îsraêl ji Be'ra Sor birin, çûn gihîştine ber'îya Şûrê, sê r'oja ber'îyêva çûn û r'astî avê nehatin+. 23Gava gihîştine Marahê, nikaribûn ava Marahê vexwarana, çimkî te'l bû, lema navê wê Marah[*] hate danînê. 24Hingê cime'tê bîna xwe li Mûsa teng kir û gotê: «Em çi vexwin?» 25Hingê Mûsa gazî Xudan kir, Xudan jî darek nîşanî wî da, ewî avîte nava avê û av xweş bû.

Wê derê Xudan qanûn û t'emî dane wan, li wê derê ew cêr'ibandin 26û got: «R'ast heger tu gur'a Xudan Xwedêyê xwe bikî û ew tiştê ku wî xweş tên bikî, guh bidî t'emîyêd wî û h'emû qanûnêd wî xwey kî, ezê ji wan nexweşîya qet yekê neynime serê te, çi ku min anî serê misirîya, çimkî ez Xudan im, h'ekîmê te»+.

27Pey van yekar'a ewana gihîştine Êlîmê, wê derê donzdeh kanîyêd ava û h'eftê darêd xurma hebûn, wê derê cem avê konêd xwe vegirtin+.

16

Qar'îtk û mana

16^1T'emamîya civîna zar'êd Îsraêl ji Êlîmê r'êk'etin, hatine ber'îya Sînê, ku li navbera Êlîmê û Sînayêda ye, panzdehê meha duda bû ku ji welatê Misirê derk'etibûn+. 2T'emamîya civîna zar'êd Îsraêl ber'îyêda, hindava Mûsa û Harûnda bîna xwe teng kirin. 3Zar'êd Îsraêl gotine wan: «Xwezî em bi destê Xudan li welatê Misirêda bimirana, gava em ber sîtilê goşt r'ûdiniştin û me t'êr nan dixwar, we em derxistine vê ber'îyê ku t'emamîya civînê bir'çîya bikujin»+.

4Hingê Xudan gote Mûsa: «Va ye ezê wer'a ji e'zmên nan bibarînim, bira cime't her r'oj derk'eve, çiqas lazime t'êra wê r'ojê berev ke, wekî wan bicêr'ibînim k'a ewê anegorî t'emîya min bikin yan na. 5Û r'oja şeşa çi ku bînin bira hazir kin, ew ser t'opkirina her r'ojîr'a dubare be». 6Mûsa û Harûn gotine h'emû zar'êd Îsraêl: «Vê êvarê hûnê bizanibin ku Xudan hûn ji welatê Misirê derxistine. 7Serê sibehê hûnê r'ûmeta Xudan bibînin, çimkî ewî bihîst ew bîntengîya weye hindava Xudanda. Em k'î ne ku hûn hindava meda bîntengîyê dikin?»+
8Mûsa got: «Xudanê êvarê bona xwarinê goşt bide we û serê sibehê jî nan bide h'eta ku hûn t'êr bixwin, çimkî Xudan bihîst ew bîntengîya we. Em k'î ne? Hûn bîna xwe li me teng nakin lê li Xudan».

9Mûsa gote Harûn: «Bêje t'emamîya civîna zar'êd Îsraêl: ‹Li ber Xudan bisekinin, çimkî ewî bîntengîya we bihîst›». 10Gava Harûn t'emamîya civîna zar'êd Îsraêlr'a xeber dida, wana dîna xwe da ber'îyê, va ye r'ûmeta Xudan li nav e'wrda hate xanê. 11Xudan t'ev Mûsa xeber da û gotê: 12«Min bîntengîya zar'êd Îsraêl bihîst. T'evî wan xeber de û bêje wan: ‹Berê êvarê hûnê goşt bixwin û serê sibehê jî hûnê bi nan t'êr bin, hingê hûnê bizanibin ku ez Xudan Xwedêyê we me›».

13Usa qewimî ku êvarê qar'îtk fir'în hatin û zome nixamtin, serê sibehê dor-berê zomê qir'avîyê danî+. 14Gava ew qir'avîya danî hilat, va ye ser r'ûyê ber'îyê tiştekî mîna kapekê hûr, gilover', mîna qişê li ser e'rdê hebû. 15Gava zar'êd Îsraêl dîtin, gotine hev: «Ev çi ye?» Çimkî nizanibûn ew çi ye. Mûsa gote wan: «Ev ew nan e ku Xudan bona xwarina we da. 16T'emîya Xudan ev e: ‹Bira her kesî we qasî xwarina xwe ji wî berev ke. Serê her neferê omêrekî[*] berev ke, weke h'esabê wan nefsa, çiqas ku konê her kesîda hene›»+. 17Zar'êd Îsraêl usa jî kirin. Berev kirin hineka gelek, hineka hindik. 18Û gava çap kirin[*], k'ê gelek t'op kir, zêde nebû û k'ê hindik t'op kir, kêm nebû. Her yekî qasî xwarina xwe berev kir+. 19Mûsa gote wan: «Bira t'u kes ji wî h'eta serê sibehê nehêle». 20Wana gur'a Mûsa nekir, ji wan hineka h'eta serê sibehê ji wî hiştin. Bîn k'etê û kurmî bû. Mûsa ser wan hêrs k'et. 21Her serê sibehê, her yekî t'êra xwarina xwe ji wî berev dikir û çaxê germayîya te'vê didayê ew dih'elîya.

22Lê r'oja şeşa ew nan dubare berev kirin, awa gotî serê her yekî du omêr. H'emû serwêrêd civînê hatin gîhandine Mûsa 23û wî gote wan: «Ev gotina Xudan e: ‹Sibê r'oja r'ih'etîyê ye, şemîya Xudane pîroz e, çi ku hûnê bipêjin, bipêjin û çi ku hûnê bik'elînin, bik'elînin û her çi ku zêde be, bihêlin bona r'oja din›»+. 24Ewê zêde bûyî h'eta serê sibehê hiştin, çawa ku Mûsa gotibû, ne bîn k'etê, ne jî kurmî bû. 25Mûsa got: «Îro wî bixwin, çimkî îro r'oja r'ih'etîyêye bona Xudan e, hûnê îro ji wî çolêda nebînin. 26Hûnê şeş r'oja ji wî berev kin, lê r'oja h'efta ku şemî ye, wê t'une be».

27Û usa qewimî ku r'oja h'efta ji cime'tê hinek derk'etin ku berev kin, lê nedîtin. 28Hingê Xudan gote Mûsa: «H'eta k'engê hûnê nexwazin t'emî û hînkirinêd min xwey kin? 29Binihêr'in, Xudan şemî da we, lema r'oja şeşa nanê du r'oja dide we, bira her kes cîyê xweda bimîne, r'oja h'efta, t'u kes ji cîyê xwe neleqe». 30Cime't r'oja h'efta r'ih'et bû.

31Mala Îsraêl navê wî danîn mana[*], ew mîna ji k'oma t'oximê mêxikê, sipî û te'ma wê mîna k'atê pê hingiv bû. 32Mûsa got: «Ev t'emîya Xudan e: ‹Ji wî omêrekî dagirin ku nava nisilêd weda bê xweykirinê, wekî ewana wî nanî bibînin k'îjan ku min hûn ber'îyêda dane xwarinê, gava min hûn ji welatê Misirê derxistin›». 33Mûsa gote Harûn: «Cêr'ekî hilde omêre mane t'ijî ke û dayne li ber Xudan, bona ku nav nisilêd weda bê xweyîkirinê». 34Çawa Xudan t'emî da Mûsa, Harûn usa ew danî li ber Şe'detîyê[*] ku bê xweyîkirinê. 35-36[*] Zar'êd Îsraêl çil salî mana xwarin, h'eta ku gihîştine welatê şên. Mana xwarin h'eta ku gihîştine sînorê welatê Kenanê+.

17

Av ji qeyayê

17^1T'emamîya civîna zar'êd Îsraêl, li gora gotina Xudan ji firarîya ber'îya Sînê çûn li R'ifîdîmê konêd xwe vegirtin, li wir bona cime'tê ava vexwarinê t'une bû+. 2Hingê cime'tê qir'ka Mûsa girt û gotinê: «Avê bide me em vexwin». Mûsa gote wan: «Hûn çima qir'ka min digirin? Çima Xudan dicêr'ibînin?»+
3Cime't wê derê t'î bû, bîna xwe li Mûsa teng kirin û gotinê: «Çima te em ji Misirê derxistin, wekî me, zar'êd me û h'eywanêd me t'îbûna bikujî?» 4Mûsa gazî Xudan kir û got: «Ez xwe li vê cime'tê çawa bikim? Hindik maye ku min bidine li ber kevira!»+
5Hingê Xudan gote Mûsa: «Derbazî pêşîya cime'tê be, ji r'ûspîyêd Îsraêl t'evî xwe hilde û wê şivdara xwe, bi k'îjanê te ç'emê Nîlê xist, bigire destê xwe û her'e. 6Va ye ezê li wir H'orêbêda ser qeyê, li ber te bisekinim û tu qeyê xe, wê ji wê avê derê cime'tê vexwe». Mûsa li ber ç'e'vê r'ûspîyêd Îsraêl usa kir+. 7Û navê wî cîyî danî Massah û Mêrîbah[*], çimkî zar'êd Îsraêl wir k'etine de'wê, Xudan cêr'ibandin û gotin: «Gelo Xudan nav meda ye yan na?»

Şer'ê miqabilî Amalêkî

8Amalêkî hatin li nav R'ifîdîmê t'ev Îsraêl şer' kirin+. 9Mûsa gote Yêşû: «Mer'a mêra bibijêre û her'e t'ev Amalêk şer' ke, sibê ezê li serê gir bisekinim û şivdara Xwedê jî destê minda». 10Yêşû usa kir çawa ku Mûsa got, t'evî Amalêk şer' kir. Mûsa, Harûn û Hûr r'abûne serê gir. 11Gava Mûsa destê xwe bilind dikir, îsraêlîya li ser dik'etin, lê gava destê xwe ber'dida, amalêkî li ser dik'etin. 12Lê gava destêd Mûsa westîyan, hingê kevirek hildan danîne bin wî û ew li ser wî r'ûnişt. Harûn û Hûr jî yekî alîkîva yê din jî alîyê dinva destêd wî bilind xwey kirin, h'eta r'o çû ava destêd wî qewîn sekinîn. 13Yêşû Amalêk cime'têva devê şûrr'a derbaz kir. 14Hingê Xudan gote Mûsa: «Vê yekê bona bîranînê k'itêbêda binivîse û bigihîne guhê Yêşû ku ezê bîranîna Amalêk, bin p'er'ê e'zmanda lap bidime hildanê»+. 15Mûsa gorîgehek çêkir û navê wê danî: Xudan ala min e. 16Û got: «Li ser t'extê Xudan dest bilind bû![*] Xudanê t'ev Amalêk qur'ne-qur'ne şer' ke»

18

Ît'ro pêşîya Mûsada tê

18^1Xezûrê Mûsa, Ît'royê t'erêqê Midyanê ev h'emû bihîstin, ku Xwedê bona Mûsa û cime'ta xwe Îsraêl çi kir û çawa Xudan Îsraêl ji Misirê derxist+. 2Hingê Ît'royê xezûrê Mûsa, jina Mûsa Sîpporah, pey paşdabirina wêr'a hilda, 3t'evî her du kur'êd wê, navê yekî Gêrşom[*] bû, çimkî ewî gotibû: «Welatê xerîbda firarî me» 4û navê yê din Êlîyazêr[*] bû, çimkî ewî gotibû: «Xwedêyê bavê min alîk'arê min bû û ez ji şûrê Firewin aza kirim». 5Xezûrê Mûsa Ît'ro t'ev her du kur'êd wî û jina wî hate ber'îyê cem Mûsa, wê dera ku ewî ber ç'îyayê Xwedê zoma xwe lêxistibû. 6Ewî cab da Mûsa û got: «Ez xezûrê te Ît'ro me, t'ev her du kur'êd te û jina te tême cem te». 7Mûsa r'abû pêşîya xezûrê xweda çû, ber wî ta bû, ew r'amûsa, h'al-h'ewalê hev pirsîn û k'etine kon. 8Mûsa ew h'emû xezûrê xwer'a gilîkirin, çi ku Xudan bona Îsraêl anîbûn serê Firewin û misirîya, ku r'êva çiqas cefa dîtibûn û Xudan çawa ew aza kirine. 9Ît'ro şa bû bona wan kirêd qence ku Xudan Îsraêlr'a kiribûn, gava ew ji destê misirîya aza kirine. 10Û Ît'ro got: «Bimbarek be Xudan ku hûn ji destê misirîya û ji destê Firewin aza kirin, yê ku cime'ta xwe ji bindestîya misirîya aza kir. 11Niha ez zanim ku Xudan ji h'emû xwedêya mestir e, hema wê yekêda bi k'îjana ewana li ber îsraêlîya pê difir'în»+. 12Û Ît'royê xezûrê Mûsa dîyarîya t'evayîşewatê û qurban Xwedêr'a anîn. Harûn û h'emû r'ûspîyêd Îsraêl t'ev xezûrê Mûsa hatin ber Xwedê nan bixwin.

Şîreta Ît'ro

13R'ojtira dinê Mûsa r'ûnişt ku h'akimtîyê cime'tê bike, cime't serê sibehê h'eta êvarê cem Mûsa sekinî ma. 14Gava xezûrê Mûsa ev h'emû dît ku ew çi li cime'tê dike, got: «Ev çi tişte ku tu li cime'tê dikî? Çima tu t'enê r'ûdinêyî û t'emamîya cime'tê serê sibehê h'eta êvarê cem te disekine?» 15Mûsa gote xezûrê xwe: «Çimkî cime't tê cem min ku ji Xwedê bipirse. 16Gava li nav wanda tiştek diqewime ew têne cem min û ez li nav her du merivada h'akimtîyê dikim û ez qanûn û hînkirinêd Xwedê li ber wan vedikim». 17Hingê xezûrê Mûsa gote wî: «Kirina te ne tiştekî qenc e, 18bi vê yekê hin tê bih'elî-bimaşî, hin jî ev cime'ta ku t'evî teye, çimkî ev şixula bona te gelekî giran e, tu t'enê nikarî vê yekê bikî+. 19Niha guh bide gotina min, ezê şîretekê bidime te û Xwedêyê t'evî te be. Bona cime'tê tu her'e li ber Xwedê û pirsêd wan dayne li ber Xwedê. 20Qanûn û hînkirina wan hîn bike û wê r'îya ku ew gerekê têda her'in ber wan veke, usa jî wan kirêd ku gerekê bikin. 21Lê tu, ji nava h'emû cime'tê, merivêd jêhatî, Xwedêxof, merivêd amine ku k'ara xwe nager'in bibijêre û ji van, serh'ezara, serseda, serpêncîya û serdeha ser wan k'ifş ke+. 22Bira her gav evana h'akimtîyê li cime'tê bikin, her tiştêd çetin ter'a bêjin, lê yêd sivik, bira xwexa h'akimtîyê bikin, bi vî awayî wê ji ser te sivik be û wî barî t'evî te hildin. 23Heger tu vê yekê bikî û Xwedê jî usa ter'a bêje, hingê tê bikaribî teyax kî û t'emamîya vê cime'tê jî wê xêr û silamet her'e bigihîje cîyê xwe».

24Mûsa gotina xezûrê xwe qebûl kir û ew her tiştê ku wîr'a got kir. 25Û Mûsa ji nava t'emamîya îsraêlîya merivêd jêhatî bijartin û ew ser cime'tê serwêr, awa gotî serh'ezar, sersed, serpêncî û serdehe k'ifş kirin+. 26Her gav wana h'akimtîya cime'tê dikir, tiştêd çetin digîhandine Mûsa, lê yêd sivik xwexa h'akimtî dikirin+. 27Mûsa xezûrê xwe ver'êkir û ew çû welatê xwe.

19

Îsraêl li ber ç'îyayê Sînayê

19^1Meha sisîyada zar'êd Îsraêl pey derk'etina Misirêr'a, hema wê r'ojê gihîştine ber'îya Sînayê. 2Ji R'ifîdîmê r'êk'etin çûne ber'îya Sînayê û ber'îyêda konêd xwe vegirtin. Îsraêl li wê derê ber ç'îyê konêd xwe vegirtin+. 3Mûsa hilk'işîya cem Xwedê û Xudan ji ç'îyê gazî wî kir û gotê: «Aha bêje mala Aqûb û zar'êd Îsraêlva bide e'yankirinê: 4‹We dît min çi anî serê misirîya û hûn çawa hildan li ser p'er'êd teyrê sîmir' anîne cem xwe+. 5Û niha heger hûn r'ast gur'a min bikin û peymana min xweyî kin, hingê hûnê ji nav h'emû miletada bibine milk'ê min, çimkî t'emamîya dinê ya min e+. 6Hûnê jî minr'a bibine p'adşatîya k'ahîna û miletekî buhurtî›. Ev in ew gotin ku tu gerekê zar'êd Îsraêlr'a bêjî»+.

7Mûsa hat gazî r'ûsipîyêd cime'tê kir û h'emû xeberêd ku Xudan t'emî dabû wî ber wan danî. 8Û t'emamîya cime'tê hevr'a cab da û got: «H'emû gotinêd Xudan emê bikin!» Û Mûsa gotina cime'tê gîhande Xudan+. 9Xudan gote Mûsa: «Va ye ezê nav e'wrekî sixda bême cem te, wekî cime't bibihê ezê çawa t'evî te xeber dim û her gav te bawer bike».

Mûsa gotina cime'tê gîhande Xudan 10û Xudan gote Mûsa: «Her'e cem cime'tê û wan îro û sibê paqij ke, bira k'incêd xwe bişon+. 11Bona r'oja sisîya hazir bin, çimkî r'oja sisîya li ber ç'e'vê t'emamîya cime'tê, Xudanê peyayî ser ç'îyayê Sînayê be. 12Her alîyava, bona cime'tê sînor k'ifş ke û bêje: ‹Miqatî xwe bin, ku r'anebine ç'îyê yan jî p'êşê k'evin. Her kesê ku nêzîkî ç'îyê be, gerekê bimire. 13Bira dest wî nek'eve, lê wî bidine ber kevira yan jî pê tîrê lêxin, heger h'eywan be yan merî be gerekê sax nemîne›, çaxê dengê bor'îya ji stirûyê berên dirêj bê lêdanê, hingê ew dikarin hilk'işine ç'îyê»+. 14Mûsa ji serê ç'îyê peyayî cem cime'tê bû, cime't paqij kir û wana k'incêd xwe şûştin. 15Ewî gote cime'tê: «Bona r'oja sisîya hazir bin, nêzîkî k'ulfeta nebin». 16R'oja sisîya, gava sibeh zelal dibû, bû qir'ç'în û birûskê birq vedida, e'wrekî six li ser ç'îyê bû û dengê bor'îya ji stirû gelekî qayîm hat, r'isasê li t'emamîya cime'ta zomê girt. 17Mûsa cime't ji zomê derxiste li ber Xwedê û ew binat'ara ç'îyê sekinîn. 18T'emamîya ç'îyayê Sînayê dû dikir, çimkî Xudan agirda peyayî ser wî bû, dûyê wî mîna dûyê fir'nê hildik'işîya û t'emamîya ç'îyê qayîm dih'ejîya. 19Dengê bor'îya stirû çiqas diçû qayîm dibû, Mûsa xeber da û Xwedê bi deng caba wî da. 20Xudan peyayî ser serê ç'îyayê Sînayê bû, Xudan gazî Mûsa li ser serê ç'îyê kir û Mûsa hilk'işîya. 21Xudan gote Mûsa: «Peya be û t'emîyê bide cime'tê, ku nebe bona dîtina Xudan ji sînor derbaz bin û gelek ji wan unda bin+. 22K'ahînêd ku wê nêzîkî Xudan bin, gere ew jî xwe paqij kin, ku Xudan qir'a wan neyne»+. 23Mûsa gote Xudan: «Cime't nikare r'abe ser ç'îyayê Sînayê, çimkî te t'emî da me û got: ‹Sînor dayne dor ç'îyê û wî pîroz ke›». 24Xudan gote wî: «Her'e peya be û t'evî Harûn hilk'işe, lê k'ahîn û cime't ji sînor derbaz nebin ku hilk'işine cem Xudan û ew qir'a wan bîne». 25Mûsa peyayî cem cime'tê bû û ev yek wanr'a got.

20

Her dehe t'emîyêd Xwedê

20^1•Xwedê ev h'emû xeber gotin:

2«Ez Xudan Xwedêyê te me, yê ku tu ji welatê Misirê, ji mala xulamtîyê derxistî+. 3Pêştirî min xwedêyêd teye mayîn t'une bin+.

4T'u p'ûtî mîna dilqê tiştekîda xwer'a çênekî, ne jor li e'zmên, ne jêr li ser e'rdê, ne jî nava avêd bin e'rdêda+. 5Ber t'u p'ûtî ta nebî û xulamtîya wan nekî, çimkî ez Xudan Xwedêyê te Xwedêkî k'umr'eş im, ku bona neheqîyêd bava tînime serê zar'a, h'eta nisilê sisîya û çara ku dijenine min,+
6lê ewêd ku min h'iz dikin û t'emîyêd min xwey dikin, ezê h'eta h'ezar nisilî hindava wanda h'uba xweye amin bidime k'ifşê+.

7Navê Xudan Xwedêyê xwe badîhewa nedî ser zarê xwe, çimkî Xudan wê yê ku navê wî badîhewa dide ser zarê xwe, bê ceza nahêle+.

8R'oja şemîyê bîne bîra xwe, wekî wê pîroz xwey kî+. 9Şeş r'oja bixebite û h'emû şixulêd xwe bike, 10lê r'oja h'efta, şemîya r'ih'etîya bona Xudan Xwedêyê te ye, t'u şixulî nekî, ne tu, ne kur'ê te, ne qîza te, ne xulamê te, ne carîya te, ne h'eywanê te, ne jî xerîbê nava teda. 11Çimkî Xudan şeş r'ojada e'rd û e'zman, be'r û h'emûyêd nav wanda çêkirin û r'oja h'efta r'ih'et bû, lema Xudan dua r'oja şemîyê kir û ew pîroz kir.

12Qedirê dê û bavê xwe bigirî, wekî e'mirê te li ser e'rdê ku Xudan Xwedêyê teyê bide te dirêj be+.

13Nekujî+.

14Zinîyê nekî+.

15Nedizî+.

16Miqabilî t'u kesî şe'detîya derew nedî+.

17Dilhavijîya mala t'u kesî nekî. Ne dilhavijîya k'ulfeta t'u kesî, ne xulamê wî, ne carîya wî, ne gayê wî, ne k'era wî, usa jî t'u tiştê t'u kesî»+.

Tirsa cime'tê

18T'emamîya cime'tê qir'ç'în û dengê bor'îya stirûyê bihîstin, birq vedana birûskê û dûyê ji ç'îyê derdik'et dîtin, r'isasê cime't girt û dûr sekinîn. 19Hingê gotine Mûsa: «Tu t'evî me xeber de û emê guhdarîya te bikin, lê bira Xwedê t'evî me xeber nede, ku em nemirin»+. 20Mûsa gote cime'tê: «Netirsin, çimkî Xwedê hatîye we bicêr'ibîne, wekî xofa wî ser we be ku hûn guna nekin». 21Cime't dûr sekinî, lê Mûsa çû nêzîkî wê te'rîya şever'eş bû, wê dera ku Xwedê lê bû.

Gotinêd bona çêkirina gorîgehê

22Xudan gote Mûsa: «Aha bêje zar'êd Îsraêl: ‹We xwexa dît ku min ji e'zmên t'evî we xeberda. 23Ser minr'a xwedêyêd zîvîn çênekin, ne jî xwedêyêd zêr'în çêkin bona xwe. 24Ji axê gorîgehekê minr'a çêke. Ser wê dîyarîyêd xweye t'evayîşewatê û yêd heleqetîyê, pez û dewarêd xwe bide. Her cîyê ku ez navê xwe bidime bîranînê, ezê bême cem te û dua te bikim. 25Heger tu minr'a pê kevira gorîgehê çêkî, ji kevirêd t'er'işandî çênekî, çimkî gava tu hacet kevira xî, tê wan bih'er'imînî+. 26Û pê p'êpelînga hilnek'işî ser gorîgeha min, wekî te'zîbûna te ser wê venebe›.

21

Qanûnêd bona xulama

21^1Ev in ew qanûnêd ku tu gerekê dayînî li ber zar'êd Îsraêl:

2Gava tu xulamekî îbranî bik'ir'î, bira ew şeş sala ter'a xulamtîyê bike, lê sala h'efta bira bê heq derê azayê+. 3Heger ew t'enê hatibe, bira ew t'enê jî derê, lê heger ew zewicîbe, bira jin jî pêr'a derê. 4Heger axayê wî ew zewicandibe û jinê kur' û qîz wîr'a anîbin, hingê bira jin û zar' axêr'a bimînin û ew t'enê derê. 5Lê heger xulam aşkere bêje: ‹Ez axayê xwe, jin û zar'êd xwe h'iz dikim, naxwazim derême azayê› 6hingê axayê wî, bira wî bibe cem h'akima[*] û wî nêzîkî dêrî, yan rexderî ke, axayê wî bi dirêşê guhê wî qul ke û h'eta ew xweş be bira xulamê wî be+.

Qanûnêd bona carîya

7Gava yek qîza xwe çawa carî bifiroşe[*], gerekê ew usa derneyê çawa xulam dertê. 8Heger ew axayê xwe xweş neyê ku wê xwer'a bixwaze, bira îzinê bide pismamê wêyî nêzîk ku wê bik'ir'in, lê îzina wî t'une ku wê bifiroşe malbeteke din, çimkî ewî ew xapandîye. 9Heger wê kur'ê xwer'a bixwaze, gerekê ew weke dereca qîza xwe bona wê bike. 10Heger axayê wê hêwîkê bîne ser wê, gerekê xwarina wê, k'inca wê û t'ev r'azana wê ser nebir'e+. 11Heger ew van her sê tişta bona wê neyne sêrî, hingê ewa bira bê heq, bê k'ir'în her'e.

Qanûnêd li ber xirabîyêva

12Yê ku mêriv bikuje, ew e'se gerekê bê kuştinê+. 13Lê heger ewî bi h'emdê xwe nekir, lê Xwedê ew da destê wî, ezê bona te cîkî k'ifş kim ku ew bir'eve wir+. 14Lê heger yek bi h'emdê xwe ji mixenetîyê yekî xe bikuje, ewî h'eta ji gorîgeha min hildî, ku bê kuştinê+.

15Yê ku dê û bavê xwe xe, e'se gerekê bê kuştinê.

16Yê ku merîya bidize, heger ew firotî be yan cem wî be, e'se gerekê bê kuştinê+.

17Yê ku dê û bavê xwe bêhurmet ke, e'se gerekê bê kuştinê+.

Qanûna birîndarkirinê

18Gava meriv hevr'a şer' kin û yek bi kevir yan k'ulmê yekî xe û ew nemire, lê ew bik'eve cî-nivînê, 19paşê heger r'abe bi dar biger'e, yê lêxistî bêceza be, t'enê gerekê wê zirara bêxebatîya wî bik'işîne û wî bide qenckirinê.

20Heger yek bi şivdarê xulam yan carîya xwe xe û ew bin destê wîda bimire, e'se gerekê bê cezakirinê. 21Lê heger ew r'ojekê yan duda bijî, hingê bira wî ceza nekin, çimkî ew heqê wî ye.

22Gava meriv hevr'a şer' kin û derb jina duh'alî k'eve, zar'a wê we'de zûtir bibe û zirareke mayîn t'unebe, hingê bira mêrê wê çiqas ku ji wan bixwaze, bi qirara h'akimtîyê bê dayînê. 23Lê heger zirarek bibe, hingê gerekê e'mir ji ber e'mirva be, 24ç'e'v ji ber ç'e'vva, diran ji ber diranva, dest ji ber destva, nig ji ber nigva, 25şewat ji ber şewatêva, birîn ji ber birînêva, derb ji ber derbêva be+.

26Heger yek ç'e'vê xulamê xwe yan ç'e'vê carîya xwe xe kor ke, bira bona ç'e'vê wî, wî aza ke. 27Û heger diranê xulamê xwe yan carîya xwe xe biwarîne, bira bona diranê wî, wî aza ke.

Cabdarîya xweyê h'eywên

28Heger gayê merivekî mêrekî yan jinekê xe û ew bimire, gerekê e'se wî gayî bidine ber kevira û goştê wî neyê xwarinê, lê xweyê wî gayî bêceza be+. 29Lê heger bona lêxistina wî gayî zûva xweyê wîr'a hatîye gotinê û xweyê wî xem ne kirîye, hingê ew ga mêr yan jinekê xe bikuje, bira wî gayî bidine ber kevira û xweyê wî jî bê kuştinê. 30Heger bervadayîn bê qirarkirinê, hingê bira ji ber e'mirê xweva heq bidê, çiqas ku jê tê xwestinê+. 31Heger ga kur'ekî yan qîzekê xe xût pê vê qanûnê jî lê bê nihêr'andin. 32Heger ga xulam yan carîyekê xe, hingê xweyê ga gerekê sî şêkil[*] zîv bide xweyê wan û ga jî bidine ber kevira.

33Heger yek ser ç'e'lê veke yan ç'e'lekê bik'ole û ser negire, ga yan k'erek bik'evê, 34hingê bira xweyê ç'e'lê cirmê bik'işîne, p'era bide xweyî û cendek jî xwer'a hilde+.

35Gava gayê yekî, gayê yekî din xe û bikuje, bira gayê sax bifiroşin û p'erê wî p'arevekin, usa jî cendekê kuştî p'arevekin. 36Lê heger bona lêxistina wî gayî zûva xweyê wîr'a hatîye gotinê û wî xem nekirîye, bira li ber wî gayîva, gakî bidê û gayê kuştî jî wîr'a bimîne.

22

Qanûnêd li ser milk'

22^1Heger yek ga yan pezekê bidize, serjêke yan bifiroşe, bira ji ber gayekîva pênc ga û ji ber pezekêva jî çar peza bide+.

2Heger diz ser dizîyê bê girtinê û lêxin bikujin, hingê bona wî xûn neyê r'êtinê. 3Lê heger te'vê daye ser wî, bira xûna wî serê wî be.

Ji ber dizîyêva gerekê bê dayînê, lê heger tiştekî wî t'une, hingê bira wî bifiroşin ji ber dizîya wîva. 4Lê heger dizîya wî destê wîda sax bê girtinê, heger ga be, k'er be yan pez, gerekê dubare bide+.

5Heger yek h'eywanêd xwe e'rdekî yan r'ezê tirîyada biç'êrîne paşê h'eywanêd wî bik'eve e'rdê xelqê, hingê bira ji deremeta e'rdê û r'ezê tirîyê xweyî here qenc ji berva bide.

6Heger agir stirîya k'eve û bavêje gur'zêd lodkirî yan zevîya nedirûyî yan deştê bişewitîne, bira yê agir avîtîyê cirmê bik'işîne.

7Heger yek p'era yan tiştekî qîmet bide yekî din ku xweyî ke û ji mala wî bê dizînê, heger diz bê girtinê bira dubare bide. 8Heger diz neyê girtinê, bira xweyê malê bibine ber h'akima[*], gelo r'ast destê wî hebûka wî merivî ne k'etîye. 9Bona her neheqîyê, bona ga, yan k'erê, yan pêz, yan k'inca û bona her tiştêd undabûyî, heger yek bêje: ‹Ew ya min e›, şixulê her duya jî her'e ber h'akima[*], h'akim* k'ê ku neheq bibîne, bira ew dubare bide wî merivî.

10Heger yek k'erê yan ga, yan pez, yan jî h'eywaneke din bide yekî din ku xweyî ke û ew h'işk be, yan zirarek lê bibe, yan bê dizînê û kesekî nedîtibe, 11hingê bira li ber Xudan sond bixwe, ku destê wî hebûka wî merivî nek'etîye û xweyê hebûkê gerekê bawer bike û yêd din cirmê nede+. 12Lê heger ji cem wî hatîye dizînê, hingê bira heqê wê bide xweyê wî. 13Lê heger hatîye dir'andinê bira beret'ê bîne û ji ber wêva nede.

14Heger yek ji yekî din h'eywên deynî hilde û zirarek lê bibe yan h'işk be, xweyê wê ne wir be, gerekê ew e'se cirmê bide. 15Heger xweyê wî li wir bûye, hingê ew cirmê nade heger ew bi k'irê hildabû ewê bik'eve nava heqê k'irê.

Qanûnêd me'rîfet û e'rf-e'deta

16Heger yek qîza bik'ir bixapîne û wê r'ûr'eş ke, gerekê e'se qelenê wê bidê û wê jî bistîne+. 17Heger bavê wê qet nexwaze qîza xwe bide wî, ew gerekê weke qelenê qîza bide.

18K'oç'ekê sax nehêle+.

19K'ê serê xwe h'eywênr'a dayne, gerekê e'se bê kuştin+.

20Pêştirî Xudan k'ê xwedêyêd mayînr'a qurbanê bide ew bê undakirinê.

21Xerîba neêşîne û wan nede cefê, çimkî hûn jî welatê Misirêda xerîbîyêda bûne+. 22Sêwî û jinebîyê t'u car nede cefê+. 23Heger wan bidî cefê û ew gazinê xwe li min bikin, ezê zarînîya wan e'se bibihêm 24û hêrsa xwe r'akim, bi şûr we bikujim, jinêd weyê bî bimînin û zar'êd we jî sêwî+.

25Heger p'era deynî bidî k'esîbekî ji cime'ta mine cem xwe, mîna selefdara wî nexeniqînî û selefa nedî li ser wî+. 26Heger tu k'inca yekî din bihê hildî, h'eta r'oçûyîna ava lê veger'înî,+
27çimkî t'enê ew e sit'ara wî û k'inca canê wî, ewê çida r'azê? Nebe ku ew hewara xwe li min dayne û ez bibihêm, çimkî ez r'e'm im.

28H'akima[*] bêhurmet neke û nifir'a serwêrê cime'ta xwe neke+. 29H'edîya bêderê û deremeta xweye h'incir'andinê derengî neyêxî.

Nixurîyê kur'êd xwe bide min+. 30Usa jî bona ga û pezê xwe bike. H'eft r'oja bira ber makê be û r'oja h'eyşta wê bide min+. 31Hûnê bona min merivêd pîroz bin, goştê çolêyî ku hatîye dir'andinê nexwin, bavêjine ber sa+.

23

Qanûnêd heqîyê

23^1Deng-be'sêd derew bela neke. Bi şe'detîya derew alîyê neheqa neke+. 2Bona xirabîyê destê p'ir'anîyêva neçe. Û dîwanêda pişta p'ir'anîyê negire, heqîyê net'er'ibîne. 3Dîwanêda pişta yê k'esîb negire+.

4Heger tu ga yan k'erê dijminê xweye undabûyî bibînî, e'se wan paşda bibe+.

5Heger tu bibînî ku k'erê xêrnexwazê te bin barê xweda k'etîye, pişta xwe nedê neçe, t'evî wî dest bavêjê r'ake.

6Dîwanêda heqîya k'esîbê xwe net'er'ibîne+. 7Ji derewîyê dûr be û yê bêsûc û r'ast nekuje, çimkî ez yê neheq bêceza nahêlim+. 8Ne jî r'uşetê hilde, çimkî r'uşet ç'e'vê merivêd vekirî kor dike û xeberêd r'asta dever'û dike+.

9Tengasîyê nede xerîba, hûn haş ji dilê xerîba hene. Çimkî hûn xwexa jî welatê Misirêda xerîbîyêda bûne+.

Qanûnêd sala h'efta û r'oja h'efta

10Şeş sala e'rdê xwe bir'eşînî û deremeta wê t'op kî, 11lê sala h'efta r'ih'et bihêlî û dest nedêyî, wekî k'esîbêd li nav cime'ta teda bixwin û çi ku bimîne jî h'eywanêd çolê bira bixwin. R'ezê tirîyê xwe û darêd zeyt'ûnê jî usa bikî+.

12Şeş r'oja xebata xwe bikî û r'oja h'efta r'ih'et bî, wekî ga û k'erê te r'ih'et bin û kur'ê carîya te û xerîb bîna xwe bistînin+. 13Ev h'emûyêd ku min wer'a gotin xwey kin, navê xwedêyêd mayîn bîr neynin, bira ji devê we neyê bihîstinê+.

Qanûnêd her sê cejinêd mezin

14Salê sê cara minr'a cejinê bikî+. 15Cejina Nanê Şkeva xwey kî. Çawa ku min t'emî daye te û wî we'dê meha Abîbêdaye[*] k'ifşkirî, h'eft r'oja nanê bê hevîrtir'şk bixwî, çimkî wê mehêda tu ji Misirê derk'etî.

Bira kesek destvala dernek'eve ber min+.

16Cejina Nandirûna berê pêşin bi k'eda xweye e'rdêda çandî xwey kî.

Usa jî Cejina Bert'opkirinêye xilazîya salê, gava ji e'rdê k'eda xwe t'op kî, xwey kî+.

17Salê sê cara h'emû qisimê teye nêrîn bira li ber Xudan Xwedê bisekinin+.

18Xûna qurbana min t'ev nanê hevîrtir'şk nedî û bezê cejina min bira h'eta sibehê nemîne, bişewitîne.

19Berêd deremeta pêşine e'rdê xweda ye here qenc bînî mala Xudan Xwedêyê xwe.

Karê li nav şîrê makêda nek'elînî+.

Sozdayîn û hînkirin

20Va ye ezê milyak'etekî pêşîya teva bişînim, wekî r'êda xweyîtîyê li te bike û te bibe wî cîyê ku min hazir kirîye+. 21Li ber wî haş ji xwe hebe û guh bide gotina wî, li ber wî serh'işkîyê nekî, ewê neheqîyêd we nebaxşîne, çimkî ew bi navê min dike. 22Lê heger tu r'astî guhdarîya dengê wî bikî û h'emû gotinêd min biqedînî, hingê ezê bibime dijminê dijminêd te û miqabilê miqabilêd te+. 23Çimkî milyak'etê minê pêşîya teva her'e û wê te bibe cem emorîya, h'îtîya, pirîzzîya, kenanîya, h'îwîya û yebûsîya û ezê qir'a wan bînim+. 24Tu xwedêyêd wan neh'ebîne û xulamtîya wan neke, ç'e'v nede kirê wan lê wan k'av-k'ûn ke û h'eykelêd wan hûrdexweşî ke+. 25Hûn xulamtîya Xudan Xwedêyê xwe bikin, ewê dua nanê te û ava te bike û nexweşîyê ji nav te derxe+. 26Welatê teda jina bêber, yan ya li ber her'e wê t'une bin, ezê r'ojêd e'mirê te t'emam kim+. 27Ezê sawa xwe pêşîya teva bişînim û wan h'emû miletêd ku tê navr'a derbaz bî t'evîhev kim û h'emû dijminêd teyê ji ber te bir'evin+. 28Ezê tirs û xofê[*] pêşîya teva bişînim û ewê ji ber te h'îwîya, kenanîya, h'îtîya r'aqetîne+. 29Nava salekêda ezê wana ji ber te r'aneqetînim, ku nebe e'rd vala bimîne û terewilêd çolê ser te zêdebin+. 30Ezê hêdî-hêdî ji ber te wan r'aqetînim, h'eta ku tu li hev zêde bî û wî e'rdî war bî. 31Hingê ezê sînorê te ji Be'ra Sorda girtî h'eta Be'ra Navberê[*] û ji ber'îyêda girtî h'eta ç'emê Firatê daynim, çimkî ezê binelîyêd wî welatî bidime destê we û tê ji ber xwe wan r'aqetînî+. 32T'evî wan û t'evî xwedêyêd wan peymanê girênede. 33Ew welatê teda gerekê nejîn ku hindava minda we nedine gunekirinê, çimkî heger tu xulamtîya xwedêyêd wan bikî, ewê e'se ter'a bibe t'ele»+.

24

Îsraêl peymanê distîne

24^1Xwedê gote Mûsa: «Hilk'işe berbi Xudan, tu, Harûn, Nadab, Abîhû, û h'eftê r'ûspîyêd Îsraêl û dûrva bih'ebînin+. 2T'enê bira Mûsa nêzîkî Xudan be, lê ewana bira nêzîk nebin, ne jî bira cime't t'evî wî hilk'işe».

3Mûsa veger'îya hat, h'emû xeber û h'emû qanûnêd Xudan gotine cime'tê. T'emamîya cime'tê bi hevr'a cab da û got: «H'emû xeberêd ku Xudan gotîye, emê bikin!»+
4Mûsa h'emû xeberêd Xudan nivîsîn. Serê sibehê zû r'abû binat'ara ç'îyê gorîgeh çêkir, weke h'esabê donzdeh qebîlêd Îsraêl donzdeh h'eykel dane sekinandinê. 5Û wî ji xortêd zar'êd Îsraêl şandin, wana Xudanr'a dîyarîyêd t'evayîşewatê kirin û bona dîyarîyêd heleqetîyê canega qurban dan. 6Mûsa nîvê xûnê hilda kire t'eşta û nîvê din jî r'eşande ser gorîgehê. 7Û k'itêba peymanê[*] hilda ber cime'tê xwend, wana got: «H'emû çi ku Xudan got emê bikin û gur'a wîda bin». 8Hingê Mûsa xûn hilda r'eşande ser cime'tê û got: «Va ye xûna wê peymanê, ya ku Xudan anegorî van h'emû xebera t'evî we girêda»+.

9Pey van yekar'a Mûsa, Harûn, Nadab, Abîhû û h'eftê r'ûspîyêd Îsraêl hilk'işîyane jorê, 10hingê wana Xwedêyê Îsraêl dît, bin nigêd wîda tiştekî mîna k'elpîç'ê safîr bû û mîna e'zmên zelal bû+. 11Û ewî destê xwe li ser zar'êd îsraêlîyaye bijartî bilind nekir. Wana Xwedê dît, xwarin û vexwarin.

Mûsa li serê ç'îyayê Sînayê

12Û Xudan gote Mûsa: «Hilk'işe ser ç'îyê cem min wê derê bisekine û ezê selêd kevirî t'ev qanûn û t'emîyêd ku min bona hînkirina wan nivîsîn bidime te»+. 13Mûsa û berdestîyê wî Yêşû r'abûn, Mûsa ku wê hilk'işîya ser ç'îyayê Xwedê,+
14hingê gote r'ûspîya: «Hûn vir hîvîya me bimînin, h'eta ku em veger'ine cem we. Va Harûn û Hûr cem we ne, pirsa k'ê hebe bira her'e cem wan».

15Mûsa hilk'işîya ser ç'îyê û e'wr ç'îya nixamt. 16R'ûmeta Xudan peyayî ser ç'îyayê Sînayê bû û e'wr şeş r'oja ç'îya nixamt, Xudan r'oja h'efta ji nav e'wrda gazî Mûsa kir. 17R'ûmeta Xudan li ber ç'e'vê zar'êd Îsraêl mîna agirê p'er'itandinê bû li ser serê ç'îyê+. 18Mûsa k'ete li nava e'wr û hilk'işîya ç'îyê. Mûsa çil r'oj û çil şevî serê ç'îyê ma+.

25

H'edîyêd bona Konê Şe'detîyê

25^1•Xudan t'evî Mûsa xeberda û gotê: 2«Bêje zar'êd Îsraêl ku h'edîyê minr'a bînin, h'edîya min ji destê her merivî hildin, yêd ku bi r'ezedilîyê tînin. 3Û ev in ew h'edîyêd ku hûnê ji wan hildin: Zêr', zîv û sifir, 4r'îsê şîn, şîrk, sorê gevez, k'itanê zirav û pir'ç'a bizinê, 5ç'ermêd[*] beranaye sor r'engkirî, ç'ermêd ga-me'sîya[*], darêd darcêwîyê, 6bizirê bona r'onayê, biharetêd bona r'ûnê r'ûnkirinê û bona bixûra bînxweş, 7kevirêd onîks û kevirêd qîmete bona qaşkirina êfod û r'extsîng[*]. 8Bira minr'a pîrozgehekê çêkin, ku ez nava wanda bimînim+. 9Çawa min t'erzê Konê Şe'detîyê û h'emû nav mala wêva nîşanî te kir, xût usa gerekê çêkin.

Sindoqa Peymanê

10•Ji dara darcêwîyê sindoqekê çêkin, dirêjayîya wê du zend û nîv, berayîya wê zend û nîv, zend û nîv jî bilindayîya wê be+. 11Der û hindur'ê wê bi zêr'ê xalis zêr' kî û dora lêva wê t'oqekî zêr'în bavêjêyî. 12Bona wê çar xelaqêd zêr'în r'okî û her çar nigava kî, wekî du xelaq alîkîva bin, du xelaq jî alîyê dinva. 13Ji dara darcêwîyê destûya çêkî û wan zêr' kî. 14Destûya xelaqêd k'êlekêd sindoqêr'a derbaz kî, ku bi wan sindoq bê hildanê. 15Bira destû xelaqêd sindoqêda bimînin, neyêne derxistinê. 16Û wê Şe'detîya ku ezê bidime te daynî hindur'ê sindoqê.

Qalp'axê sindoqê, cîyê baxşandinê

17Qalp'axê baxşandinê ji zêr'ê xalis çêkî, dirêjayîya wê du zend û nîv be, berayîya wê jî zend û nîv. 18Û ser her du serîyêd qalp'axê baxşandinê pê zêr' du xêrûbê k'olandî çêkî. 19Xêrûbekî serîkîva derxî, xêrûbekî jî serê dinva, xêrûba ji qalp'axê baxşandinê ser her du serîyava derxî. 20Bira p'er'êd xêrûba berbi jor vekirî bin û bi p'er'êd xwe qalp'axê baxşandinê binixêmin. Berê wan hevduda be û dîna wan li qalp'axê baxşandinê be. 21Qalp'axê baxşandinê jorda bidî ser sindoqê û Şe'detîya ku ezê bidime te daynî hindur'ê sindoqê+. 22Ezê wira r'astî te bêm t'evî te xeber dim, ji ser qalp'axê baxşandinê nava her du xêrûbêd ku ser Sindoqa Şe'detîyê ne, h'emû t'emîyêd bona zar'êd Îsraêl bidime te+.

T'extê nanê Xwedêr'a dayî

23•Ji dara darcêwîyê t'extekî çêkî, dirêjayîya wî du zend, berayîya wî zendek û bilindayîya wî zend û nîv be. 24Wî bi zêr'ê xalis zêr' kî û dora wî t'oqekî zêr'în bavêjêyî. 25Û dora wî bilindayîya çar t'ilîya kevîyê çêkî, dora kevîya wî jî t'oqekî zêr'în bavêjêyî. 26Bona wî çar xelaqêd zêr'în çêkî û wan xelaqa ber her çar niga ser her çar e'nîşkava kî. 27Gerekê xelaq kevîyava bin, wekî cîyêd destûya hebin ku t'ext bê hildanê. 28Destûya ji dara darcêwîyê çêkî, wan zêr' kî, bi wan gere t'ext bê hildanê. 29Bona t'ext sinî û t'asa, cêr' û k'asa ji zêr'ê xalis çêkî, wekî bi wan dîyarîya serdakirinê bê dayînê. 30Û t'imê li ser t'ext nanê Xwedêr'a dayî li ber min daynî+.

Şemdan

31•Ji p'arç'ekî zêr'ê xalis şemdaneke bi k'olandinê bê çêkirin, bingeha wê, stûna wê, t'asik, gul û sêvikêd wê h'emû ji wê derk'evin. 32K'êleka wêva şeş ç'iqil derên, sê ç'iqil alîkî şemdanêva bin û sê ç'iqil jî alîyê şemdanêyî dinva bin. 33Sê t'asikêd mîna gulêd behîvê, sêvik û gulava li ser ç'iqilekî bin. Sê t'asikêd mîna gulêd behîvê, sêvik û gulava jî ser ç'iqila din bin, her şeş ç'iqilêd ku ji şemdanê dertên aha bin. 34Çar t'asikêd mîna gulêd behîvê, sêvik û gulava stûna şemdanêva bin. 35Sêvikek bin her du ç'iqilêd şemdanêye jêrinva, sêvikek bin her du ç'iqilêd navberêva, sêvikek jî bin her du ç'iqilêd jorinva be. Bona her şeş ç'iqilêd stûna şemdanê jî aha bin. 36Sêvik û ç'iqilêd wê gerekê ji wê derên. H'emû ji p'arç'ekî zêr'ê xalis bi k'olandinê bê çêkirin. 37H'eft ç'ira bona wê çêkî û usa daynî ku ew pêşîya xwe r'onayî kin. 38Bira destik û sinîyêd wê ji zêr'ê xalis bin. 39Şemdan h'emû hacetêd wêva ji telantek[*] zêr'ê xalis bê çêkirinê. 40Dîna xwe bidê min çi t'erz serê ç'îyê nîşanî te kir, usa jî çêkî+.

26

Konê Şe'detîyê

26^1•Konê Şe'detîyê ji dehe tejêd k'itanê zirav-badayî û r'îsê şîn, şîrk û sorê gevez çêkî, ser wan jî bi xebata nitirandinê xêrûba derxî. 2Dirêjayîya her tejî bîst û h'eyşt zend be û berayîya her tejî çar zend be, çapa h'emû teja weke hev be. 3Pênc tej hevva bin û pênc jî hevva. 4Ji r'îsê şîn p'evgirêka bavêjî li kevîya kerê tejêd pêşin li ser lêva hevvabûnê, usa jî bavêjî lêva kevîya kerê tejêd mayînî hevvabûnê. 5Pêncî p'evgirêkî bavêjî ser p'arç'ê her pênc tejê e'wlin, pêncî p'evgirêkî jî bavêjî ser lêva p'arç'ê her pênc tejê duda, wekî h'emû p'evgirêk hevr'a xeber din. 6Pêncî qemitokêd zêr'în çêkî û her du p'arç'êd pênc tejî pê wan qemitoka hevva kî, wekî Konê Şe'detîyê bibe yek.

Sergirtina Konê Şe'detîyê

7Bona sergirtina Konê Şe'detîyê ji pir'ç'a bizinê yanzdeh teja çêkî. 8Dirêjayîya her tejî sî zend be û berayîya her tejî çar zend be, usa ku çapa her yanzdeh teja jî weke hev be. 9Pênc teja başqe hevva kî û şeş teja jî başqe. Tejê şeşa jî ne'tika konva ser piştêva qatkî. 10Pêncî p'evgirêka bavêjî li kevîya kerê p'arç'ê pênctejêyî pêşine li ser lêva hevvabûnê, pêncî p'evgirêka jî bavêjî li kevîya kerê p'arç'ê şeştejêyî mayînî li ser lêva hevvabûnê. 11Pêncî qemitokêd sifirîn çêkî û qemitoka bavêjî p'evgirêka, p'er'da hevva kî ku bibe konek. 12Bermayîyê tejê ser kon, awa gotî nîvê teja zêdebûyî pişta konva dardakirî be. 13Ji serk'êşa ser kone zêdemayî, zendek vî alîyîva zendek jî alîyê dinva her du k'êlekava dardakirî be, ku her du k'êlekêd Konê Şe'detîyê bêne nixamtinê. 14Ji ç'ermêd beranaye sor r'engkirî sergirekê çêkî bona sergirtina kon, ji ç'ermêd ga-me'sîya jî serk'êşekê çêkî, bona k'işandina li ser wê+.

15•Bona Konê Şe'detîyê ji dara darcêwîyê çîtêd sekinandî çêkî. 16Dirêjayîya her çîtî dehe zend û berayîya wan jî zend û nîvek be. 17Serê her çîtî bira du k'ert hebin, ku hevda r'ûnên, h'emû çîtêd Konê Şe'detîyê jî usa çêkî. 18Konê Şe'detîyêr'a, bona alîyê ku dik'eve başûrê bîst çîta çêkî, 19ji zîv çil bingeha bona bîst çîta çêkî, du bingeha çîtê e'wlinr'a bona her du k'erta, usa jî bona yêd mayîn. 20Bona alîyê din bakura Konê Şe'detîyê bîst çîta çêkî, 21bona wan çil bingehêd zîvîn çêkî, du bingeh bin çîtê e'wlinr'a, du bingeh jî bin her çîtêd mayînr'a. 22Bona pişta Konê Şe'detîyê alîyê r'oavayêva şeş çîta çêkî. 23Alîyê piştêva bona e'nîşkêd Konê Şe'detîyê du çîta çêkî. 24Ew alîyê jêrêva cot bin û jorva jî pê xelaqekê hevvakirî bin. Bona her du e'nîşka her duya jî usa çêkî. 25Bira h'eyşt çît t'evî her şanzdeh bingehêd xweye zîvînva bin. Du bingeh bin çîtê e'wlinda bin, dubingeh-dubingeh jî bin her çîtêd mayînda bin.

26Ji dara darcêwîyê destûya çêkî. Pênca bona çîtêd alîkî Konê Şe'detîyê, 27pênca bona çîtêd alîyê dinêyî Konê Şe'detîyê û pênc destûya jî alîyê r'oavayêva bona çîtêd pişta Konê Şe'detîyê. 28Destûyê navêda gerekê nava çîtar'a ji vî serî h'eta serê din derbaz be. 29Çîta zêr' kî, xelaqêd wan, awa gotî cîyêd ku destûyêd têr'a derbaz bin, bi zêr' çêkî. Destûya jî zêr' kî. 30Konê Şe'detîyê cûr'ê wêda bidî sekinandinê, çawa ku li ser ç'îyê ter'a hate nîşankirinê.

31•Ji r'îsê şîn, şîrk û sorê gevez û ji k'itanê zirav-badayî p'er'dekê bi xebata nitirandinê xêrûba li ser çêkî,+
32wê bavêjî ser çar stûnêd darcêwîyêye zêr'kirî, ku çengelêd wan zêr' bin û bingehêd wan jî zîv bin. 33P'er'dê bi qemitoka dardakî û Sindoqa Şe'detîyê bibî hindur' wî alîyê p'er'dê. Ew p'er'deyê wer'a navbir'îyê bide li nav Cîyê Pîroz û Cîyê Herî Pîroz+. 34Qalp'axê baxşandinê bidî ser Sindoqa Şe'detîyêye Cîyê Herî Pîrozda. 35T'ext daynî vî alîyê p'er'dê der. Şemdanê jî alîyê başûra Konê Şe'detîyêva daynî pêşberî t'ext, t'ext ku dik'eve alîyê bakurê.

36Bona derê kon p'er'dekê ji r'îsê şîn, şîrk, sorê gevez û ji k'itanê zirav-badayî bi xebata neqişandîtîyê çêkî. 37Bona p'er'dê ji dara darcêwîyê pênc stûna çêkî û wan zêr' kî, çengelêd wan jî zêr' bin û bona wan pênc bingehêd sifir r'okî.

27

Gorîgeh

27^1•Ji dara darcêwîyê gorîgehê çêkî, dirêjayîya wê pênc zend, berayî pênc zend, bira gorîgeh çar goşe be, bilindayîya wê sê zend be. 2Ser her çar e'nîşkêd wê stirûya derxî, usa ku stirûyêd wê ji wê bin, wê sifir kî+. 3T'ebaxêd bona k'ozîr'êtina wê, mer'ikêd wê, t'eştêd wê, goştgir û sinîyêd wê çêkî, h'emû hacetêd wê ji sifir çêkî+. 4Û bona wê ji sifir çîteke mîna t'or'a çêkî û çar xelaqêd sifir ser her çar e'nîşkêd çîtva kî. 5Û wê jêrêva daynî bin kevîya gorîgehê, usa ku çît nîvê gorîgehêda be. 6Bona gorîgehê destûya çêkî, destû ji dara darcêwîyê bin û wan sifir kî. 7Gere destûyêd wê li nav xelaqar'a derbaz bin, ew destû gere her du k'êlekêd gorîgehêva bin, bona hildana wê. 8Wê ji t'exta çêkî û hindur' vala, çawa ku ser ç'îyê ter'a hate nîşandayînê, usa jî çêkî.

H'ewşa Konê Şe'detîyê

9•Alîyê başûrê h'ewşa Konê Şe'detîyê çêkî û p'er'dêd wê ji k'itanê zirav-badayî be, dirêjayîya alîkî sed zend be. 10Bîst stûnêd wê bin t'evî bîst bingehêd ji sifir, lê çengelêd stûna û şîşêd wê ji zîv bin. 11Usa jî bona h'ewşa alîyê bakurê, dirêjayîya p'er'dê bira sed zend be û bîst stûnê wê bin, t'evî bîst bingehêd ji sifir, çengelêd stûna t'evî p'evgirêka jî ji zîv bin. 12Bona berayîya h'ewşê, p'er'dêd alîyê r'oavayê pêncî zend be, dehe stûnêd wan û dehe bingehêd wan bin. 13Berayîya pêşîya h'ewşê ku wê bik'eve alîyê r'ohilatê pêncî zend be. 14P'er'dêd alîkî dêrî panzdeh zend be, stûnêd wan sisê û bingehêd wan sisê bin, 15p'er'dêd alîyê din panzdeh zend be, stûnêd wan sisê û bingehêd wan sisê. 16Bona derê h'ewşê ji r'îsê şîn, şîrk, sorê gevez û k'itanê zirav-badayî, p'er'deke bîst-zendî bi xebata neqişandîtîyê çêkî. Çar stûn û çar bingehêd wê gere hebin. 17H'emû stûnêd dora h'ewşê gere bi şîşêd zîvîn hevva girêdayî bin. Çengelêd wan zîv û bingehêd wan sifir bin. 18Dirêjayîya h'ewşê sed zend be, berayî pêncî zend be û bilindayîya p'er'dêd dorê pênc zend be. Ew gere ji k'itanê zirav-badayî bin, bingehêd stûna ji sifir bin. 19Her hacetê bona her şixulê Konê Şe'detîyê, h'emû singêd wê û h'emû singêd h'ewşê ji sifir bin.

R'ûnê bona r'onayê

20•Tu t'emîyê bide zar'êd Îsraêl, wekî ter'a bona r'onayê r'ûnê zeyt'ûnêyî zelal k'işandî bînin, ku ç'ira her t'im bişxule. 21Harûn zar'êd xweva Konê Civînêda[*], vî alîyê p'er'da ber Şe'detîyê, li ber Xudan êvarê h'eta sibehê xemê şixulandinê hildine li ser xwe. Ev yek alîyê zar'êd Îsraêlda nav nisilêd wanda bibe e'rf-e'detê h'eta-h'etayê+.

28

K'incêd k'ahîna

28^1Tu ji nav zar'êd Îsraêlda Harûnê birê xwe û kur'êd Harûn: Nadab, Abîhû, Êlazar û Ît'amar, bîne cem xwe, wekî minr'a k'ahîntîyê bikin. 2Harûnê birê xwer'a k'incêd pîroz bidirûyî, bona qedir û r'ûmetê. 3Tu bêje h'emû xweyîfiraseta, yêd ku min bi r'uh'ê zanebûnêva dagirtine, ku bona Harûn k'inca bidirûn, bona buhurtî-jibarebûna wî, ku minr'a k'ahîntîyê bike. 4Ev in ew k'incêd ku wê bidirûn: R'extsîng, êfod, çux û kirasê neqişandî, p'ap'ax û benpişt. Bira birê te Harûn û kur'êd wîr'a k'incêd pîroz bidirûn, ku minr'a k'ahîntîyê bikin. 5Bira ew zêr', r'îsê şîn, şîrk, sorê gevez û k'itanê zirav hildin.

Êfod

6•Êfod ji zêr', r'îsê şîn, şîrk, sorê gevez û k'itanê zirav-badayî, bi xebata nitirandinê çêkin. 7Gerekê ser her du sermilka p'evgirêk hebin ku bêne hevvakirinê. 8Benpişta li ser êfod jî mîna êfod ji wan tişta hûnandî-nitirandî, ji zêr', r'îsê şîn, şîrk, sorê gevez û k'itanê zirav-badayî bê çêkirinê. 9Du kevirêd onîks hildî û navêd zar'êd Îsraêl li ser wan bik'olî binivîsî, 10şeş nava li ser kevirekî û şeş nava jî li ser kevirekî, anegorî peyhevbûyîna wan. 11Mîna hostatîya kevirk'ol çawa ku morê dik'ole, usa jî tu navêd zar'êd Îsraêl ser her du kevira bik'olî û wan nava qavêd zêr'înda qaş kî. 12Wan her du kevira ser sermilkê êfodva kî, ku zar'êd Îsraêlr'a bibine kevirêd bîranînê. Û Harûn navêd wan bona bîranînê li ber Xudan hilde ser her du milêd xwe. 13Qaşêd zêr'în çêkî 14û ji zêr'êd xalis du zincîrêd badayî vegirtî çêkî û wan zincîrêd vegirtî bavêjî qaşa.

R'extsîng

15•R'extsîngê h'akimtîyê nitirandî wî cûr'ê çêkirina êfodda çêkî. Wî ji zêr', r'îsê şîn, şîrk, sorê gevez û ji k'itanê zirav-badayî çêkî. 16Bira ew du ta qatkirî çargoşe be, dirêjayîya wî bihustek û berayîya wî jî bihustek. 17Û li ser wî çar cêrge kevir qaş kî. Cêrga e'wlin: Sardîyon, topaz û zimrûd,+
18cêrga duda: Karbûnkûl, safîr û almas, 19cêrga sisîya: Yaxonît, agat û amêstîs 20û cêrga çara jî: Xrîzolît, onîks û yaspîs, evana gere nava qavêd zêr'da bêne qaşkirinê. 21Ew kevir gere donzdeh h'eb bin, anegorî navêd kur'êd Îsraêl, mîna morê k'olayî ser her kevirî navekî wan bê k'olandinê bona donzdeh qebîla. 22Ser r'extsîng zincîrêd badayî çêkî, ew vegirtî ji zêr'ê xalis be. 23R'extsîngr'a du xelaqêd zêr'în çêkî û wan her du xelaqa ser her du niç'êd rextsîngva kî. 24Wan her du zincîrêd zêr'în, xelaqêd niç'êd r'extsîngva kî 25û her du serîyêd zincîraye din her du qavêd sermilkê êfodva kî, pêşîyêva ser êfod be. 26Du xelaqêd zêr'îne din çêkî wan bin r'extsîngva her du niç'êd jêrinva alîyê êfodva kî. 27Du xelaqêd zêr'îne din jî çêkî, vana binê her du niç'êd sermilkêd êfodva kî. Alîyê pêşîyêva ber cîyê hevvabûnêva ser benpişta êfodva kî. 28Û bi qeyt'ana şîn xelaqêd r'extsîng xelaqêd êfodva kin, ku ew ser benpişta êfodva bin û r'extsîng ji êfod neqete. 29Harûn navê kur'êd Îsraêle li ser r'extsîngê h'akimtîyê, t'imê bide li ser dilê xwe, gava bik'eve Cîyê Pîroz, bona bîranîna wan li ber Xudan. 30Ûrîm û Tûmîm[*] bike r'extsîngê h'akimtîyê. Bira ew ser dilê Harûn bin, gava ew her'e ber Xudan. Harûn her t'im h'akimtîya kur'êd Îsraêl li ber Xudan bide li ser dilê xwe+.

Çux

31•Çuxê êfod xur'û bi r'engê şîn çêkî. 32Navêda berstûya wî vekî ku serî têr'a derbaz be, dora wî cîyê vekirî mîna berstûya êlekzirih' hûnandî berstû kî, ku ji ber hev neçe. 33Dora p'êşa çux ji r'îsê şîn, şîrk û sorê gevez h'inara çêkî, nava ji wan her yekîda jî zengilêd zêr'în hebe. 34Dora p'êşa çuxva bira navbera her zengilekî zêr'în h'inarek be û zengilekî zêr'în h'inarek be. 35We'dê qulixkirinê gerekê çux ser Harûn be û gava ew bik'eve Cîyê Pîroz li ber Xudan û derk'eve dengê çux bê bihîstinê ku ew nemire.

P'ap'ax û kiras

36Bere'nîkê ji zêr'ê xalis r'o kî û bi cûr'ê mork'olandinê ser wê bik'olî: «Pîroz Xudanr'a»+. 37Wê bavêjî ser qeyt'aneke şîn p'ap'axva kî, ku jorva ser ne'tika p'ap'axva be. 38Bira ew li ser e'nîya Harûn be, wekî her kêmasîyê h'edîyêd zar'êd Îsraêle pîroz ku têne dayînê, Harûn hilde li ser xwe. Gerekê her t'im ew li ser e'nîya Harûn be, ku ew li ber Xudan bêne qebûlkirinê+.

39Kiras bi k'itanê zirav bihûninî, p'ap'ax bi k'itanê zirav çêkî, benpiştê jî bi xebata neqişandîtîyê çêkî+.

K'incêd kur'êd Harûn

40Kur'êd Harûnr'a, bona qedir û r'ûmeta wan, kirasa, benpişta û k'oloza çêkî. 41Vana li birê xwe Harûn û kur'êd wîye t'evî wî kî. Wan r'ûn kî, xizmetk'arîya wanda wan qewîn-qedîm[*] kî û buhurtî-jibare kî ku minr'a k'ahîntîyê bikin. 42Wanr'a bi k'itan k'incêd binî bidirûyî, wekî qalibêd xwe binixêmin, ew bira ji navk'êlkê h'eta çoka dirêj bin. 43Gava Harûn û kur'êd xweva her'ine Konê Civînê, yan nêzîkî gorîgehê bin bona qulixkirina Cîyê Pîrozda, bira wan li xwe kin, ku nebe ew neheqîyê bikin û bimirin. Bira ew wîr'a û zur'eta wîye pey wîr'a bibe e'rf-e'detê h'eta-h'etayê.

29

Qewîn-qedîmkirina k'ahîna

29^1•Va ye çi ku tu gerekê t'evî wan bikî, ku ew buhurtî-jibare bin û minr'a bibine k'ahîn. Canegakî û du beranêd bêqusûr, 2nanê bê hevîrtir'şk, k'atêd bê hevîrtir'şk pê r'ûn stirayî û loşê bê hevîrtir'şk ser r'ûnkirî hildî. Vana ji arê genimîyî xas çêkî+. 3Û wan bikî selekê, wan li ser selê t'evî canegê û her du berana h'edî bidî. 4Harûn û kur'êd wîva jî bînî li ber derê Konê Civînê û wan pê avê bişoyî. 5K'inca hildî, awa gotî kiras, çuxê êfod, êfod û r'extsîng Harûn kî, bi benpiştê êfod jî pişta wî girêdî. 6P'ap'ax bidî serê wî û ser p'ap'axda jî k'ofîya pîroz daynî. 7R'ûnê r'ûnkirinê hildî, ser serê wîda kî û wî r'ûn kî+. 8Kur'êd Harûn jî bînî kirasa li wan kî, 9benpişta bidî pişta wan û k'oloza li serê wan bip'êç'î, k'ahîntî bona wan bibe e'rf-e'detê h'eta-h'etayê. Bi vî awayî Harûn û kur'êd wî xizmetk'arîya wanda qewîn-qedîm kî.

10Canegê bînî li ber Konê Civînê û Harûn kur'êd xweva bira destêd xwe daynine li ser serê canegê. 11Û li ber derê Konê Civînê li ber Xudan canegê serjêkî. 12Ji xûna canegê hildî û bi t'ilîya xwe stirûyêd gorîgehê xî, h'emû xûna mayîn bir'êjî binê gorîgehê+. 13H'emû bezê serzik, betanê cegerê, her du gur'ç'ika bezê wanva hildî û li ser gorîgehê agirşewatî kî+. 14Lê goştê canegê, ç'ermê wî û e'deba wî ji zomê derxî û bişewitînî. Eva dîyarîya ji gune paqijbûnê ye+.

15Ji berana yekî hildî, bira Harûn û kur'êd wî destêd xwe daynine li ser serê berên. 16Wî beranî serjêkî, xûna wî hildî û li ser her çar k'êlekêd gorîgehêda bir'eşînî. 17Berên hûr kî, dilh'inava û nigêd wî bişoyî û wan daynî li ser goştê hûrkirî û serê wî. 18T'emamîya berên li ser gorîgehê agirşewatî kî, eva dîyarîya t'evayîşewatê ye bona Xudan. Dîyarîya şewatêye bînxweş e bona Xudan+.

19Beranê din jî hildî, bira Harûn û kur'êd wî destêd xwe daynine li ser serê berên. 20Berên serjêkî, ji xûna wî hildî gupika guhê Harûne r'astê û gupika guhê kur'êd wîye r'astê xî, usa jî pêç'îya mezine destê wanî r'astê û pêç'îya mezine nigê wanî r'astê xî. Xûna mayîn li ser her çar k'êlekêd gorîgehêda bir'eşînî. 21Ji wê xûna ser gorîgehê û ji r'ûnê r'ûnkirinê hildî, bir'eşînî li ser Harûn, k'incêd wî û li ser kur'êd wî û k'incêd kur'êd wî. Hingê Harûn, k'incêd wî û kur'êd wîye t'evî wî û k'incêd kur'êd wî wê pîroz bin.

22Paşê bezê berên, dawê, bezê serzik, betanê cegerê, her du gur'ç'ika bezê wanva û pîla r'astê hildî, çimkî eva beranê qewîn-qedîmkirinê ye. 23Ji sela nanê bê hevîrtir'şke li ber Xudan, bok'onekî, k'atekî bi r'ûn çêkirî û loşekî hildî 24û wan daynî li ser destêd Harûn û destêd kur'êd wî û wan li ber Xudan çawa dîyarîya h'ejandinê bih'ejînî. 25Paşê van ji destêd wan bigirî, li ser gorîgehê t'evî dîyarîya t'evayîşewatê agirşewatî kî, bona bînxweşîyê li ber Xudan. Eva dîyarîya şewatêye bona Xudan+. 26Wî sersîngê beranê ku bona qewîn-qedîmkirina Harûn bû hildî û li ber Xudan çawa dîyarîya h'ejandinê bih'ejînî. Evê bibe p'ara te. 27Sersîngê h'ejandinê û pîla jorbilindkirinê ji beranê qewîn-qedîmkirinê ku hatibûn h'ejandinê û jorbilindkirinê, bona Harûn û kur'êd wî pîroz kî, 28bira ev yek alîyê zar'êd Îsraêlda bona Harûn û kur'êd wî bibe qanûna h'eta-h'etayê. Eva dîyarîya jorbilindkirinê ye û wê bibe dîyarîya jorbilindkirinê ji qurbanêd heleqetîyê ku zar'êd Îsraêl dîyarîya jorbilindkirinê bidine Xudan.

29Pey Harûnr'a k'incêd wîye pîroz kur'êd wîr'a bimînin, wekî gava ew bêne r'ûnkirinê û bêne qewîn-qedîmkirinê ew k'inc li wan bin+. 30Ji zar'êd wî, yê ku wê dewsa wî bibe k'ahîn û bik'eve Konê Civînê ku xizmetk'arîyê Cîyê Pîrozda bike, bira h'eft r'oja wan k'inca xwe ke.

31Beranê bona qewîn-qedîmkirinê hildî û cîkî pîroz goştê wî bik'elînî. 32Harûn û kur'êd wî li ber derê Konê Civînê wî goştê berên û nanê selêda bixwin. 33Ewana wan tişta bixwin, bi çi hatine gunek'ewandinê bona qewîn-qedîmî û buhurtî-jibarebûna wan. Kesekî din gerekê nexwe, çimkî pîroz in+. 34Lê heger ji goşt û nanê bona qewîn-qedîmkirinê h'eta serê sibehê bimîne, ewêd bermayî bişewitînî. Gere ew neyêne xwarinê, çimkî pîroz in.

35H'emû t'emîyêd ku min çawa bona Harûn û kur'êd wî dane te usa bikî, nava h'eft r'ojda wan qewîn-qedîm kî. 36R'ojê canegakî qurban bidî bona gunek'ewandinê. Bi vê yekê gorîgehê paqij kî. Serda jî wê r'ûn kî wekî pîroz be+. 37H'eft r'oja bona gorîgehê k'ewandinê bikî wê pîroz kî û gorîgehê bibe ya here pîroz. H'emû çi ku gorîgehê k'eve wê pîroz be+.

Qurbana her r'oj

38•Va ye çi ku tu gerekê her t'im li ser gorîgehê bidî, r'ojê du berxêd yek salî. 39Berxekî serê sibehê bidî, yê din jî berê êvarê. 40T'evî berxê e'wlin p'areke çapê ji deha yek[*] arê xasî stirayî t'evî p'areke hînê[*] ji çara yek r'ûnê lêdayî û p'areke hînê ji çara yek şerav, çawa dîyarîya serdakirinê bidî. 41Berxê duda jî berê êvarê bidî. Mîna wê dîyarîya nanîye serê sibehê û mîna dîyarîya serdakirinê. Eva dîyarîya şewatêye bînxweş e bona Xudan+. 42Bira eva li nav nisilêd weda bibe dîyarîya t'evayîşewatêye her t'im li ber Xudan, ber derê Konê Civînê, wî cîyê ku ezê r'astî we bêm, t'evî te xeber dim. 43Wê derê ezê r'astî zar'êd Îsraêl bêm û bi r'ûmeta minva ew cîyê pîroz be. 44Ezê Konê Civînê û gorîgehê pîroz kim, usa jî Harûn û kur'êd wî pîroz kim, wekî minr'a k'ahîntîyê bikin. 45Ezê li nav zar'êd Îsraêlda bimînim û bibime Xwedêyê wan+. 46Hingê ewê bizanibin ku ez Xudan im, Xwedêyê wan, ku min ew ji welatê Misirê derxistin, wekî li nava wanda bimînim. Ez Xudan im, Xwedêyê wan.

30

Gorîgeha bixûrê

30^1•Gorîgeha bona bixûr şewitandinê ji dara darcêwîyê çêkî. 2Dirêjayîya wê zendek, berayîya wê zendek, bira ew çar goşe be, bilindayîya wê du zend be, stirûyêd wê ji wê bin+. 3Jora wê, dora wê û stirûyêd wê bi zêr'ê xalis zêr' kî û dora lêva wê t'oqekî zêr'în bavêjêyî. 4Du xelaqêd zêr'în bona wê çêkî. Wana bavêjî her du alîya binê t'oqva her du k'êlekava, wekî gava wê hildin cî hebin ku destûya têr'a derbaz kin. 5Destûya ji dara darcêwîyê çêkî û wan zêr' kî. 6Wê daynî li ber wê p'er'da ku ber Sindoqa Şe'detîyê ye, pêşberî qalp'axê baxşandinêyî ser Şe'detîyê, wê dera ku ezê r'astî te bêm+. 7Û bira Harûn li ser wê bixûra bînxweş agirşewatî ke. Her serê sibehê gava ç'ira saz ke bixûrê agirşewatî ke. 8Gava Harûn berê êvarê ç'ira vêxe û dayne ser şemdanê, bira bixûrê agirşewatî ke, wekî li nava nisilêd weda her t'im li ber Xudan bixûr hebe. 9Li ser wê, bixûra başqe, yan dîyarîya t'evayîşewatê, yan dîyarîya nanîye din nedin, ne jî dîyarîya serdakirinê ser wêda kin+. 10Harûn salê carekê li ser stirûyêd gorîgehê gunek'ewandinê bike. Pê xûna qurbana bona gunek'ewandinê, salê carekê li ser wê gunek'ewandinê bike. Bira ev yek nava nisilêd weda bêne kirinê. Gorîgeh ya here pîroz e bona Xudan»+.

Dîyarîyêd bona Xudan

11Xudan t'evî Mûsa xeber da û gotê: 12«Gava tu zar'êd Îsraêl bijmirî û h'esabê wan zanibî, bira hingê her yek ji ber nefsa xweva heq bide Xudan, wekî bela neyê serê wan çaxê ku tu wan bijmirî+. 13Ev e ku gerekê ewana bidin, k'îjanê ku derbaz dibe tê jimarê, anegorî şêkilê pîrozgehê ku bîst gêr[*] e, nîv şêkil zîv bira bide. Eva nîv şêkilê dîyarîya Xudan e+. 14Her kesê bîst salî û jor ku derbaz be bê jimarê, bira vê dîyarîyê bide Xudan. 15Gava hûn ber nefsa xweva bona gunek'ewandinê dîyarîyê bidine Xudan, bira ne yê dewletî ji nîv şêkilî zêdetir bide û ne jî yê k'esîb kêm bide. 16Zîvê gunek'ewandinê ji zar'êd Îsraêl hildî û bidî bona xizmetk'arîya Konê Civînê. Evê li ber Xudan bibe bîranîna zar'êd Îsraêl, bona gunek'ewandina nefsêd wan+.

T'eşta ji sifir

17•Xudan t'ev Mûsa xeberda û gotê: 18«Usa jî ji sifir t'eştekê bona ava şûştin-veşûştinê çêkî. Bira bingeha wê jî ji sifir be, wê daynî li navbera Konê Civînê û gorîgehê, avê dagirî+. 19Bira Harûn û kur'êd xweva dest û p'îyêd xwe ji wê bişon. 20Gava ew bik'evine Konê Civînê yan bona xizmetk'arîyê nêzîkî gorîgehê bin, awa gotî dîyarîya şewatê bidine Xudan, bira pê avê xwe bişon ku nemirin. 21Bi vî awayî dest û p'îyêd xwe bira bişon wekî nemirin. Bira ev yeka bona wan bibe qanûna h'eta-h'etayê, hin bona wî, hin jî bona zur'eta wî li nav h'emû nisilêd wanda».

R'ûnê bona r'ûnkirina pîrozîyê

22Xudan t'evî Mûsa xeber da û gotê: 23«Lê tu xwer'a biharetêd here r'ind hildî, pênsid şêkil[*] zimirê nû, qasî nîvê wî, awa gotî dusid pêncî şêkil[*] darçîna bînxweş û dusid pêncî şêkil jî qamîşê bînxweş, 24dusid pêncî şêkil kasîya[*] anegorî şêkilê pîrozgehê û hînek[*] r'ûnê zeyt'ûnê. 25Ji van bi pisportî t'evdayî r'ûnekî r'ûnkirinêyî pîroz çêkî, ew bibe r'ûnê r'ûnkirinêyî pîroz+. 26Bi wî van tişta r'ûn kî: Konê Civînê, Sindoqa Şe'detîyê, 27t'ext h'emû derdanêd wêva, şemdan hacetava, gorîgeha bixûrê, 28gorîgeha t'evayîşewatê h'emû hacetêd wê, t'eşt û bingeha wê+. 29Wan pîroz kî, ku bibine yêd here pîroz. Çi ku wan k'eve wê pîroz be+. 30Harûn û kur'êd wî r'ûn kî û wan buhurtî-jibare kî, wekî minr'a k'ahîntîyê bikin+. 31T'evî zar'êd Îsraêl xeberdî û bêjî: ‹Evê li nava nisilêd weda minr'a bibe r'ûnê pîrozî bona r'ûnkirinê. 32Ew gerekê li ser bedena her merivîda neyê r'êtinê û ne jî mîna cûr'ê wê bê t'evdayîn, ev pîroz e, bira wer'a jî pîroz be. 33K'ê ku bi cûr'ê wê t'evdayne, yan jî wê li ser nek'ahînekîda ke, wê ji nava cime'ta xweda bê r'aqetandinê›».

Bixûr

34Xudan gote Mûsa: «Xwer'a biharetêd bînxweş hildî, awa gotî şîrêza darê, qaxikêd be'rê, tûzika melh'emê û bixûra e'rebîye xalis, bira k'aşê h'emûya yek be. 35Vana bi pisportî t'evdayî bixûreke lêdayîye xalis û pîroz çêkî+. 36Ji vê hinekî hildî hûr-hûr bik'utî û li ber Şe'detîyê, Konê Civînêda daynî, wê dera ku ezê r'astî te bêm. Ev bixûrê bona we ya here pîroz be. 37Ew bixûra ku tê anegorî t'evdayîna wê çêkî, mîna wê xwer'a çênekin, bira ew bona te pîroz be li ber Xudan. 38K'ê ku bona bînhildanê anegorî wê xwer'a t'evdayne çêke, ew ji nav cime'ta xwe bê r'aqetandinê».

31

K'ifşkirina hostayêd Konê Civînê

31^1•Xudan t'evî Mûsa xeber da û gotê: 2«Va ye min bi nav gazî Bisalêlê kur'ê Ûrîyê Hûrê ji qebîla Cihûda kir. 3Min ew R'uh'ê Xwedêva, bi serwaxtîyê, bîlantîyê, deste'melîyê û firaseta her p'êşek'arîyêva dagirt,+
4wekî bi zêr', zîv û sifir tişta bih'unirîne, 5û kevira bik'ole qaş ke, dara bik'ole û her cûr'e şixulî bike. 6Va ye min Oholîabê kur'ê Ahîsamaxê ji qebîla Dan çawa k'omekdar da wî û firasetî kirîye dilê xweyîfiraseta, wekî her tiştê ku min t'emî li te kirine bikin. 7Konê Civînê, Sindoqa Şe'detîyê, qalp'axê baxşandinêyî ser wê û h'emû navmala kon, 8usa jî t'ext derdanêd wêva, şemdana xalis h'emû hacetêd wêva û gorîgeha bixûrê, 9gorîgeha dîyarîya t'evayîşewatê û h'emû hacetêd wê, t'eşt û bingeha wê, 10k'incêd qulixkirinê, k'incêd pîroze k'ahîn Harûnr'a û k'inca kur'êd wîr'a bona xizmetk'arîyê, 11r'ûnê r'ûnkirinê û bixûra bînxweş bona Cîyê Pîroz, van h'emûya usa çêkin çawa ku min t'emî da te».

Şemî, r'oja r'ih'etîyê

12•Xudan t'evî Mûsa xeberda û gotê: 13«Tu t'evî zar'êd Îsraêl xeber de û bêje: ‹Hûn gere e'se şemîyêd min xwey kin, çimkî eva nîşaneke li nava min û we nisilêd weda, ku hûn bizanibin wekî ez Xudan im, yê ku we buhurtî-jibare dikim. 14Awa şemîyê xwey kin, çimkî ew bona we pîroz e, k'ê ku wê bih'er'imîne gerekê bê kuştinê. Heger yek wê r'ojê şixulekî bike, bira ew meriva ji nav cime'ta xwe bê r'aqetandinê+. 15Bira şeş r'oja xebat bê kirinê, lê r'oja h'efta şemîya r'ih'etîyê ye, pîroz e bona Xudan. K'ê ku r'oja şemîyê şixulekî bike gerekê bê kuştinê. 16Bira zar'êd Îsraêl şemîyê xweyî kin, wekî şemî li nav nisilêd wanda bê xweyîkirinê, çawa peymana h'eta-h'etayê. 17Ew nîşana h'eta-h'etayê ye li nav min û zar'êd Îsraêlda, çimkî Xudan li nava şeş r'ojada e'rd û e'zman e'firandin û r'oja h'efta destê xwe ji xebatê kir û r'ih'et bû›»+.

18Gava Xwedê li ser ç'îyayê Sînayê xeberdana xweye t'evî Mûsa ser hevda anî, du selêd Şe'detîyê dane wî. Selêd kevirîye bi t'ilîya Xwedê li ser nivîsar+.

32

Golika zêr'în

32^1•Gava cime'tê dîna xwe dayê ku Mûsa derengî dik'eve ji ser ç'îyê nayê xarê, hingê cime't t'opî cem Harûn bû û gote wî: «R'abe mer'a xwedêya çêke, ku pêşîya me k'evin, çimkî ew Mûsayê meriv, yê ku em ji welatê Misirê derxistin, em nizanin çi hate serê wî»+. 2Harûn gote wan: «Guharêd zêr'e ku guhêd jinêd we, kur'êd we û qîzêd weda ne, derxin û bînine cem min»+. 3Û t'emamîya cime'tê guharêd guhêd xweda ye zêr' derxistin û anîne cem Harûn. 4Harûn ew ji destê wan hildan, qav k'oland cûr'e dayê û golikek r'o kir. Gotin: «Ev e xwedêyê te Îsraêl! Yê ku tu ji welatê Misirê derxistî»+. 5Gava Harûn ev yek dît, ber wî gorîgehek çêkir. Harûn kire gazî û got: «Sibê cejina Xudan e». 6R'oja din serê sibehê zû r'abûn dîyarîyêd t'evayîşewatê dan û dîyarîyêd heleqetîyê anîn, cime'tê r'ûnişt xwar, vexwar û r'abûn namûsa hevr'a lîstin+.

Hêrsa Xwedê

7Hingê Xudan gote Mûsa: «Peya be her'e, çimkî cime'ta teye ku te ji welatê Misirê derxist ji r'ê şih'itî. 8Evana usa zû ji wê r'îyê şih'itîn, ya ku min t'emî dabû wan. Bona xwe golikek r'o kirin, ew h'ebandin, wîr'a qurban dan û gotin: ‹Ev e xwedê te Îsraêl! Yê ku tu ji welatê Misirê derxistî›». 9Xudan gote Mûsa: «Min dîna xwe da vê cime'tê, va ye ew cime'teke serh'işk e+. 10Niha bihêle ku ez hêrsa xwe li ser vanda bir'êjim, qir'a van bînim. Lê ez te bikime miletekî mezin»+.

Navçêtîya Mûsaye pêşin

11Lê Mûsa xwe avîte Xudan Xwedêyê xwe û got: «Ya Xudan çima hêrsa te li ser cime'ta te r'abe, ya ku te ji welatê Misirê bi qewata mezin û bi destê zor derxist+? 12Çima misirî bikin gilî û bêjin: ‹Bona xirabîyê ew derxistin, ku serê ç'îya wan bikuje û r'ûberî dinê wan nehêle›? Ji alava hêrsa xwe veger'e û vê belayê ji ser cime'ta xwe paşda hilde. 13Xulamêd xwe Birahîm, Îshaq û Îsraêl bîr bîne, k'îjanar'a te pê nefsa xwe sond xwar û gote wan: ‹Ezê zur'eta we qasî steyrkêd e'zman li hev zêde kim û t'emamîya vî e'rdî, bona k'îjanî min got ezê bidime zur'etêd we û ewê wanr'a bibe milk'ê h'eta-h'etayê›»+. 14Hingê Xudan gotina xwe guhast û bela ku gotibû neanî serê cime'ta xwe+.

Bîntengîya Mûsa

15Mûsa veger'îya û ji ç'îyê hate xarê, her du selêd Şe'detîyê jî destêd wîda bûn. Ser her du alîya jî nivîsar bûn, hin vî alîyî hin jî wî alîyî nivîsar bûn. 16Sel şixulê destê Xwedê bûn û nivîsara ser jî nivîsara Xwedê bû li ser sela k'olandî. 17Gava Yêşû dengê qar'e-qar'a cime'tê bihîst, gote Mûsa: « Dengê şêr' ji zomê tê». 18Mûsa gotê:

«Ev ne dengê qar'e-qar'a serk'etîya ye,
ne jî dengê qar'e-qar'a yêd dane der,
lê ez dengê hevr'a lîstinê dibihêm».

19Gava Mûsa nêzîkî zomê bû, ç'e'v golikê û r'eqasê k'et, hêrsa wî r'abû, ew selêd destêd xweda avîtin û binat'ara ç'îyêda hûrdexweşî kirin. 20Golika wane çêkirî hilda agirda h'eland, hûr-hûrî kir kire t'oz r'eşande ser avê û zar'êd Îsraêl dane vexwarinê+.

21Mûsa gote Harûn: «Evê cime'tê çi te kir, ku te ev guneyê mezin anî ser wan?» 22Harûn gotê: «Bira xweyê min hêrs nek'eve. Tu vê cime'tê nas dikî, ew xirabîyêr'a hazir in. 23Gotine min: ‹Mer'a xwedêya çêke ku pêşîya me k'evin, çimkî ew Mûsayê meriv ku em ji welatê Misirê derxistin, em nizanin çi hate serê wî›. 24Min jî gote wan: ‹Zêr'ê k'ê heye bira derxe›. Wan dane min, min jî ew avîtine li nav êgir ev golika derk'et».

25Mûsa dîna xwe dayê ku cime'tê h'ewla xwe ji dewlê avîtîye, wê li ber dijminêd xwe bibine r'obet, (çimkî Harûn îzin dabû ku wana h'ewla xwe ji dewlê avîtibûn)+. 26Hingê Mûsa ber dergehê zomê sekinî û got: «K'ê alîyê Xudan e, bira bê cem min!» H'emû zar'êd Lêwî civîyane cem wî. 27Û gote wan: «Xudan Xwedêyê Îsraêl aha dibêje: ‹Bira her meriv şûrê xwe girêde, zomêda ji dergeh h'eta dergeh her'in werin, her meriv birê xwe, her meriv hevalê xwe, her meriv cînarê xwe bikuje›»+. 28Zar'êd Lêwî weke gotina Mûsa kirin, wê r'ojê ji cime'tê sê h'ezar meriv k'etin. 29Mûsa got: «Îro we bona xizmetk'arîya Xudan xwe bi kuştina kur'ê xwe û birê xwe buhurtî-jibare kir. Lema îro duayê li ser weda bê».

Navçêtîya Mûsaye duda

30R'oja dinê Mûsa gote cime'tê: «We gunekî mezin kirîye. Va ye ezê hilk'işime cem Xudan, belkî bikaribim k'ewandinê ji ber gunêd weva bidim kirinê». 31Mûsa veger'îya cem Xudan û gotê: «Belê! Evê cime'tê gunekî mezin kir xwer'a xwedêkî zêr'în çêkir. 32Niha ez r'eca dikim gunê wan bibaxşîne! Lê heger na, hîvî dikim navê min ji k'itêba xweye nivîsar r'esît ke». 33Xudan gote Mûsa: «K'ê li ber min gune kirîye, ezê wî ji k'itêba xwe r'esît kim+. 34Lê niha tu her'e cime'tê bibe wî cîyê ku min ter'a got. Va ye milyak'etê minê pêşîya teva her'e, lê r'oja ceza ezê bona gunê wan, wan ceza kim». 35Û Xudan cime'tê xist bona wê golika wane çêkirî, ya ku Harûn çêkir.

33

Navçêtîya Mûsaye sisîya

33^1Xudan gote Mûsa: «R'abe ji vira tu û ew cime'ta ku te ji welatê Misirê derxist hevraz anî, hilde her'e wî e'rdê bona k'îjanî min Birahîm, Îshaq û Aqûbr'a sond xwar û got: ‹Ezê wî bidime zur'eta te›. 2Ezê pêşîya teva milyak'etekî bişînim û ewê kenanîya, emorîya, h'îtîya, pirîzzîya, h'îwîya û yebûsîya r'aqetîne+. 3Tê her'î e'rdê şîr û hingiv jê dik'işe, lê ezê xwexa t'evî te hevraz neyêm, çimkî tu miletekî serh'işkî ku nebe ez r'êva qir'a te bînim»+.

4Gava cime'tê ev gotina giran bihîst, şîn kirin û qet kesekî xişirê xwe xava nekir. 5Çimkî Xudan gotibû Mûsa: «Bêje zar'êd Îsraêl, hûn miletekî serh'işk in, heger ez deqekê t'evî te hevraz bêm ezê qir'a te bînim. Lê niha xişirêd li ser xwe derxin, ku ez dîna xwe bidimê k'a ez we çawa bikim»+. 6Zar'êd Îsraêl xişirêd xwe hinda ç'îyayê H'orêbê ji ser xwe derxistin.

Konê Civînê

7Mûsa Kon hilda, ji zomê der hinekî ji zomê dûr vegirt û navê wî danî Konê Civînê. Û her kesê ku gazî Xudan dikir, ji zomê derdik'et diçû Konê Civînê, ku ji zomê der bû+. 8Gava Mûsa derdik'et diçû berbi Kon, hingê h'emû cime't r'adibû û her yek li ber derê konê xwe disekinî û dîna xwe didane Mûsa, h'eta ku ew bik'eta Kon. 9Çawa ku Mûsa dik'ete Kon, stûna e'wr peya dibû li ber derê Kon disekinî û Xudan t'evî Mûsa xeber dida. 10Gava t'emamîya cime'tê stûna e'wre li ber derê Kon sekinî didît, t'emamîya cime'tê r'adibû û her yek li ber derê konê xwe dever'ûya diçû. 11Xudan r'û bi r'û t'evî Mûsa xeber dida, çawa ku merivek t'evî hevalê xwe xeber dide. Mûsa vediger'îya zomê, lê xortê berdestîyê wî Yêşûyê kur'ê Nûn ji Kon dûr nedik'et.

Duayê Mûsa

12Mûsa gote Xudan: «Belê te gote min: ‹Vê cime'tê derxe›, lê belê te minva e'yan nekir, tê k'ê t'evî min bişînî, te got: ‹Ez te pê navê te nas dikim û te li ber ç'e'vêd min k'erem dît›. 13Lê niha hîvî dikim, heger min li ber ç'e'vêd te k'erem dîtîye, r'îyêd xwe li ber min veke wekî ez te nas bikim û li ber te k'eremê bibînim, dîna xwe bidê ku ev milet cime'ta te ye». 14Û Xwedê got: «Ezê t'ev te bêm û te bibime r'ih'etîyê». 15Mûsa gote wî: «Heger tu neyêyî, me ji vira dernexe. 16Wê çawa bê k'ifşê wekî min û cime'ta te li ber ç'e'vêd te k'erem dîtîye, heger tu t'evî me neyêyî? Bi vî awayî ez û cime'ta teyê li r'ûbarî dinê ji h'emû mileta bêne başqekirinê»+.

Mûsa dixwaze r'ûmeta Xudan bibîne

17Xudan gote Mûsa: «Ezê vê yekê jî bikim ku te got, çimkî te li ber ç'e'vê min k'erem dît û ez te pê navê te nas dikim». 18Mûsa got: «Hîvî dikim dîndara xwe minva e'yan ke». 19Hingê Xwedê gotê: «Ezê h'emû qencîya xwe li ber teva derbaz kim û navê xwe Xudan[*] li ber te bidime e'lamkirinê, ez k'îjanî bême r'e'mê, ezê bême r'e'mê û dilê min ser k'ê bişewite, wê bişewite»+. 20Got: «Tu r'ûyê min nikarî bibînî, çimkî meriv nikare min bibîne û sax bimîne»+. 21Û Xudan got: «Va ye cem min cîk heye, li ser wî qeyayî bisekine, 22gava dîndara min derbaz be, ezê te bikime qeliştoka qeyê û bi destê xwe te binixêmim, h'eta ku ez derbaz bim. 23Paşê ezê destê xwe hildim û tê piştêva min bibînî, lê r'ûyê min wê teva neyê dîtinê».

34

Wek'ilandina peymana Xwedê

34^1•Xudan gote Mûsa: «Du selêd kevirî xwer'a bibir'e mîna yêd pêşîyê û ezê li ser wan sela binivîsim wan xebera, yêd ku li ser selêd pêşîyê bûn, k'îjan te hûrdexweşî kirin. 2Bona serê sibehê hazir bî. Serê sibehê hilk'işî ç'îyayê Sînayê û wê derê li ser ç'îyê ber min bisekinî+. 3T'u kes t'evî te hilnek'işe û t'u kes li ser t'emamîya ç'îyê neyê k'ifşê, ne jî pez û dewar nêzîkî ç'îyê biç'êre»+. 4Mûsa du selêd kevirî mîna yê pêşîyê bir'în. Ew serê sibehê r'abû, her du selêd kevirî dêstda hilk'işîya ser ç'îyayê Sînayê, çawa ku Xudan t'emî dabû wî. 5Û Xudan pê e'wr peya bû, li wir cem wî sekinî û navê Xudan e'lam kir. 6Xudan li ber wîr'a derbaz bû û e'lam kir:

«Xudan, Xudan im!
Xwedêyê r'e'm û k'eremê,
sebir-sik'anê,
bi h'ub û aminîyêda xinêyo,+
7ku bona h'ezara xweyê h'uba amin e,
neheqîyê, ner'astîyê û guna dibaxşîne,
lê sûcdara bê ceza nahêle,
neheqîya bava tîne serê
kur'a û kur'ê-kur'a,
h'eta nisilê sisîya û çara»+.

8Mûsa bi lez dever'ûya çû e'rdê û h'eband, 9û got: «Xweyê min, eva miletekî serh'işk e, lê heger min li ber ç'e'vêd te k'erem dîtîye, hîvî dikim, bira Xweyê min t'evî me bê. Neheqî û gunêd me bibaxşîne û me bike warê xwe».

10Û Xudan gotê: «Va ye ez peymanê girêdidim, li ber ç'e'vê t'emamîya cime'ta te k'eremetêd usa ezê bikim, k'u li ser r'ûbarî dinê û li nav h'emû miletada tiştêd usa ne bûne. H'emû miletêd dor-berêd te, wê kirinêd Xudan bibînin, çimkî ezê bona te kirinêd h'eyre-xof bikim. 11Bîra xweda xwey ke çi t'emîyê ez îro didim te, va ye ezê li ber te emorîya, kenanîya, pirîzzîya, h'îtîya, h'îwîya û yebûsîya r'aqetînim. 12Miqatî xwe bî, ew welatê ku tê her'î nebe ku peymanê t'evî binelîyêd wî girêdî û ew ter'a bibe t'ele+. 13Lê hûn gorîgehêd wan wêran kin, h'eykelêd wan hûrdexweşî kin û Aşêrahêd[*] wan jî bibir'in+. 14Tu xwedêyê başqe neh'ebînî, çimkî navê Xudan K'umr'eş e, ew Xwedêkî k'umr'eş e+. 15Nebe ku tu t'evî binelîyêd wî welatî peymanê girêdî, gava ew pey xwedêyêd xwe her'in bêe'silîyê bikin, qurbana xwedêyêd xwer'a bidin û te t'eglîf kin, tu jî ji wê qurbana wan bixwî,+
16qîzêd wan kur'êd xwer'a bixwazî û gava qîzêd wan pey xwedêyêd xwe her'in bêe'silîyê bikin, wê kur'êd te jî bêe'silîyê bidine kirinê û li pey xwedêyêd xwe bidine birinê+.

17Xwedêya xwer'a r'onekî+.

18Cejina Nanê Şkeva xwey kî. Wî we'dê k'ifşkirîye meha Abîbêda[*], h'eft r'oja nanê şkeva bixwî, çawa ku min t'emî daye te, çimkî tu meha Abîbêda ji Misirê derk'etî+.

19Her nixurîyê ji dîya xwe dik'eve p'ara min e, usa jî her nixurîyê nêrînî li nav h'eywanêd teda, heger dewar be yan jî pez be+. 20Ji ber nixurîyê k'erêva berxekî bidî, lê heger berva nedî, stûyê wî bişkênî. Ji ber her nixurîyê kur'êd xweva jî bidî.

Bira qet yek destvala dernek'eve li ber min+.

21Şeş r'oja bixebitî û r'oja h'efta r'ih'et bî, we'dê çandin û dirûnê jî r'ih'et bî+.

22Cejina H'eftîya[*] pê berê nandirûna e'wlin û Cejina Bert'opkirina xilazîya salê xwey kî. 23Salê sê cara h'emû qisimê teye nêrîn bira li ber Xudan Xwedê, Xwedêyê Îsraêl bisekinin+. 24Çimkî ezê li ber te mileta r'aqetînim û sînorê te berfire kim. We'dê ku tu salê sê cara li ber Xudan Xwedêyê xwe bisekinî, t'u kesê ç'e'v nevêje welatê te.

25Xûna qurbana min t'ev nanê pê hevîrtir'şk nedî û ne jî qurbana Cejina Derbazbûnê h'eta serê sibehê bimîne+.

26Berêd deremeta pêşine e'rdêd xweda ye here qenc bîne mala Xudan Xwedêyê xwe.

Karê li nav şîrê makêda nek'elînî»+.

27Xudan gote Mûsa: «Van xebera xwer'a binivîse, çimkî min anegorî van xebera peyman t'evî te û t'evî Îsraêl girêda».

28Mûsa wê derê li cem Xudan çil r'ojî û çil şevî ma, ne nan xwar û ne jî av vexwar. Li ser wan selêd kevirî xeberêd peymanê nivîsîn, awa gotî her dehe t'emî+.

R'ûyê Mûsa diç'irûse

29Gava Mûsa her du selêd Şe'detîyê dêstda ji ç'îyayê Sînayê dihate xwarê. Mûsa nizanibû ku ji wê xeberdana xweye t'evî Xudan, r'ûyê wî diç'irûsî+. 30Harûn û h'emû zar'êd Îsraêl ç'e'v Mûsa k'etin, va ye r'ûyê wî diç'irûse, ew tirsîyan ku nêzîkî wî bûna. 31Hingê Mûsa gazî wan kir, Harûn û h'emû serwêrêd civînê veger'îyan hatine cem wî û Mûsa t'evî wan xeberda. 32Pey vê yekêr'a h'emû zar'êd Îsraêl hatine nêzîk. Ewî h'emû t'emîyêd ku Xudan ser ç'îyayê Sînayê t'evî wî xeber dabû, dane wan. 33Mûsa xeberdana t'evî wan xilaz kir, ewî xêlî avît li ser r'ûyê xwe. 34Lê çaxê Mûsa diçû li ber Xudan ku t'evî wî xeber da, ewî xêlî ji ser r'ûyê xwe hildida, h'eta ku wê derk'eta, paşê derdik'et û çi t'emî wîr'a hatibûne dayînê, zar'êd Îsraêlr'a digot+. 35Zar'êd Îsraêl ç'e'v Mûsa k'etin, dîna xwe danê ku r'ûyê Mûsa diç'irûse. Mûsa xêlî davîte li ser r'ûyê xwe, h'eta ku diçû ber Xudan ku t'evî wî xeber da+.

35

T'emîyêd bona r'oja şemîyê

35^1Mûsa t'emamîya civîna zar'êd Îsraêl civand û gote wan: «Ev in ew tiştêd ku Xudan t'amî da ku wan biqedînin: 2şeş r'oja xebata xwe bikin, lê r'oja h'efta wer'a bibe şemîya r'ih'etîyêye pîroz bona Xudan. K'ê wê r'ojê şixulekî bike wê bê kuştinê+. 3R'oja şemîyê h'emû cî-warêd xweda agir vênexin».

P'êşk'êşêd bona Konê Şe'detîyê

4•Mûsa t'evî t'emamîya civîna zar'êd Îsraêl xeber da û got: «Ev e çi ku Xudan t'emî da û got: 5‹Ji nav hebûka xwe h'edîyê bona Xudan derxin. Bira her kesê r'ezedilî Xudanr'a h'edîyê bîne: Zêr', zîv û sifir, 6r'îsê şîn, şîrk, sorê gevez, k'itanê zirav û pir'ç'a bizinê, 7ç'ermêd beranaye sor r'engkirî, ç'ermêd ga-me'sîya[*], darêd darcêwîyê,+
8bizirê bona r'onayîyê, biharetêd bona r'ûnê r'ûnkirinê û bona bixûra bînxweş, 9kevirêd onîks û kevirêd qîmete bona qaşkirina êfod û r'extsîng.

10Her xweyîfirasetêd li nav weda bira bên û h'emû tiştêd ku Xudan t'emî dane çêkin: 11Konê Şe'detîyê, sergira ser girtina wê û serk'êşa wê, qemitokêd wê, çîtêd wê, destûyêd wê, stûnêd wê û bingehêd wê, 12sindoq û destûyêd wê, qalp'axê baxşandinê û p'er'da navbir'îyê, 13t'ext destûyava û h'emû derdanêd wê, nanê Xwedêr'a dayî, 14şemdana r'onayê û hacetêd wê, ç'irêd wê û r'ûnê r'onayê, 15gorîgeha bixûrê û destûyêd wê, r'ûnê r'ûnkirinê, bixûra bînxweş û p'er'da ber derê Konê Şe'detîyê, 16gorîgeha dîyarîya t'evayîşewatê û çîta wêye sifirîn, destûyêd wê û h'emû hacetêd wê, t'eşt û bingeha wê, 17p'er'dêd h'ewşê, stûnêd wê bingehava û p'er'da ber derê h'ewşê, 18singêd kon û singêd h'ewşê hebinêd wanva, 19k'incêd qulixkirinêye bona xizmetk'arîya Cîyê Pîrozda, k'incêd pîroze k'ahîn Harûnr'a, usa jî k'incêd kur'êd wî ku k'ahîntîyê bikin›».

20T'emamîya civîna zar'êd Îsraêl ji cem Mûsa çû. 21H'emû bi r'ezedilîya xwe û bi dil-can hatin, bona şixulêd Konê Civînê û bona t'emamîya xizmetk'arîya wî û bona k'incêd pîroz Xudanr'a h'edî anîn. 22Jinê û mêrêd mer'd hatin, mengik, guhar, gustîl, xişir û her cûr'e nexşêd zêr'în anîn, her kesî hindava xweda h'edîyêd zêr'în dane Xudan. 23Û cem k'ê r'îsê şîn, şîrk, sorê gevez, k'itanê zirav, pir'ç'a bizinê û ç'ermêd beranaye sor r'engkirî û ç'ermêd ga-me'sîya[*] hebûn anîn+. 24Her kesê ku zîv, sifir h'edî dida, çawa h'edî Xudanr'a anîn û cem k'ê ku darê darcêwîyê bona çêkirina h'emû tişta hebûn anîn. 25H'emû k'ulfetêd xweyîfiraset bi deste'melîya xwe r'îsê şîn, şîrk, sorê gevez û k'itanê zirav r'istin û anîn. 26H'emû k'ulfetêd ku dilê wan dixwest bi deste'melîya xwe pir'ç'a bizinê r'istin. 27Serwêra jî kevirêd onîks û kevirêd qîmete bona qaşkirina êfod û r'extsîng, 28usa jî bizirê bona ç'irê, biharetêd bona r'ûnê r'ûnkirinê û bixûra bînxweş anîn. 29Her jinê û mêrê zar'êd Îsraêl ku dilê wan dixwest, bona her tiştê ku Xudan t'emî dabû Mûsa bê çêkirinê, bi r'ezedilîya xwe Xudanr'a h'edî anîn.

Hosteyêd Konê Civînê

30•Mûsa gote zar'êd Îsraêl: «Dîna xwe bidinê, Xudan bi nav gazî Bisalêlê kur'ê Ûrîyê Hûr kir, ji qebîla Cihûda. 31Ew R'uh'ê Xwedêva, bi serwaxtîyê, bîlantîyê, deste'melîyê û firaseta her p'êşek'arîyêva dagirt, 32wekî bi zêr', zîv û sifir tişta bih'unirîne 33û kevira bik'ole qaş ke, dara bik'ole û her cûr'e şixulî bi hostatîyê bike. 34Dilê wîda jî danî ku hîn bike, dilê wî û dilê Oholîabê kur'ê Ahîsamaxê ji qebîla Dan. 35Xwedê ew firasetîyêva dagirtin, wekî her şixulê hostatîyê, h'unurmendîtîyê, neqişandîtîyê bi r'îsê şîn, şîrk, sorê gevez li ser k'itanê zirav, şixulê nitirandinê û her cûr'e şixulî bikin.

36

36^1Hingê Bisalêl, Oholîab û her kesêd xweyîfirasete yê ku Xudan firasetî û bîlantî dabû wan, bona her cûr'e şixulêd pîrozgehê bizanibin û anegorî t'emîya Xudan bikin.

2Mûsa gazî Bisalêl, Oholîab û h'emûyêd xweyîfiraset kir, dilê k'îjanada Xudan firasetî danîbû, awa gotî gazî wan, dilê k'îjanî dik'işande wî k'arî, ku wê xebatê bike. 3Hingê wana ew h'emû h'edî, k'îjan ku zar'êd Îsraêl bona xebata pîrozgehê anîbûn, ji cem Mûsa hildan. Û her serê sibehê cime'tê bi r'ezedilîya xwe hê h'edîyêd xwe danîne cem wî. 4H'emû xweyîfirasetêd ku h'emû xebata pîrozgehê dikirin, her kes ji xebata xwe hat, 5t'evî Mûsa xeberdan û gotinê: «Bona vî şixulî çiqas ku Xudan t'emî dabû bikin, cime't ji wê zêdetir tîne». 6Mûsa t'emî da ku zomêda e'lam kin bêjin: «Ji vir şûnda ne mêr ne jin bona h'edîya pîrozgehê îdî t'u tiştî neke». Û cime'tê dest ji anînê k'işand. 7Ew tiştêd anîbûn t'êra h'emû şixulê ku wê bikirana kir û ber jî ma.

Çêkirina p'er'da 8•H'emû xweyîfirasetêd nava xebatk'ara, ji k'itanê zirav-badayî, r'îsê şîn, şîrk, sorê gevez dehe tej bi xebata nitirandinê xêrûb ser derxistin bona Konê Şe'detîyê. 9Dirêjayîya her tejî bîst û h'eyşt zend bû, berayîya her tejî jî çar zend bû, çapa h'emû teja weke hev bû. 10Pênc tej hevva kirin û pêncê jî hevva. 11Ji r'îsê şîn p'evgirêk avîtine li kevîya kerê tejêd pêşin li ser lêva hevvabûnê, usa jî avîtine lêva kevîya kerê tejêd mayînî hevvabûnê. 12Pêncî p'evgirêk avîtine ser p'arç'ê her pênc tejê e'wlin, pêncî p'evgirêk jî avîtine ser lêva p'arç'ê her pênc tejê duda, usa ku h'emû p'evgirêka hevr'a xeber didan. 13Pêncî qemitokêd zêr'în çêkirin û her du p'arç'êd pênc tejî pê wan qemitoka hevva kirin û Konê Şe'detîyê bû yek.

14Bona ser girtina Konê Şe'detîyê ji pir'ç'a bizinê yanzdeh tej çêkirin. 15Dirêjayîya her tejî sî zend bû û berayîya her tejî jî çar zend bû, usa ku çapa her yanzdeh teja weke hev bû. 16Pênc tej başqe hevva kirin û şeş tej jî başqe. 17Pêncî p'evgirêk avîtine li kevîya kerê p'arç'ê pênctejîyî pêşine li ser lêva hevvabûnê, pêncî p'evgirêk jî avîtine li kevîya kerê p'arç'ê şeştejêyî mayîn e li ser lêva hevvabûnê. 18Bona hevvakirina kon ji sifir pêncî qemitok çêkirin ku bibe yek. 19Ji ç'ermêd beranaye sor r'engkirî sergirek çêkirin bona sergirtina kon, ji ç'ermêd ga-me'sîya[*] jî serk'êşek çêkirin, bona k'işandina li ser wê+.

Çêkirina çîta

20Bona Konê Şe'detîyê ji dara darcêwîyê çîtêd sekinandî çêkirin. 21Dirêjayîya her çîtî dehe zend bû, berayîya wan jî zend û nîvek bû. 22Serê her çîtî du k'ert bûn, ku hevda r'ûdiniştin, h'emû çîtêd Konê Şe'detîyê jî usa çêkirin. 23Konê Şe'detîyêr'a, bona alîyê ku dik'eve başûrê, bîst çît çêkirin, 24ji zîv çil bingeh bona bîst çîtî çêkirin, du bingeh çîtê e'wlinr'a, bona her du k'erta, usa jî bona yêd mayîn. 25Bona alîyê din bakura Konê Şe'detîyê bîst çît çêkirin, 26bona wan çil bingehêd zîvîn çêkirin, du bingeh bin çîtê e'wlinr'a, du bingeh jî bin her çîtêd mayînr'a. 27Bona pişta Konê Şe'detîyê alîyê r'oavayêva şeş çît çêkirin. 28Alîyê piştêva bona e'nîşkêd Konê Şe'detîyê du çît çêkirin. 29Ew alîyê jêrêva cot bûn û jorêva jî pê xelaqekê hevvakirî bûn. Bona her du e'nîşka her du jî usa çêkirin. 30H'eyşt çît û şanzdeh bingehêd wane zîvîn bûn, binê her çîtîda du bingeh bûn.

31Ji dara darcêwîyê destû çêkirin. Pênc bona çîtêd alîkî Konê Şe'detîyê, 32pênc jî bona çîtêd alîyê dinêyî Konê Şe'detîyê û pênc destû jî alîyê r'oavayêva bona çîtêd pişta Konê Şe'detîyê. 33Destûyê navê çêkirin ku nava çîtar'a ji vî serî derbazî serê din be. 34Çît zêr' kirin, xelaqêd wan, awa gotî cîyêd ku destû têr'a derbaz dibin, bi zêr' çêkirin. Destû jî zêr' kirin.

Çêkirina p'er'da navbir'îyê

35Ji r'îsê şîn, şîrk û sorê gevez û ji k'itanê zirav-badayî p'er'de bi xebata nitirandinê xêrûb li ser çêkirin. 36Ew avîtine ser çar stûnêd darcêwîyêye zêr'kirî, ku çengelêd wan zêr' bûn, bona wan çar bingehêd zîvîn r'okirin. 37Bona derê kon p'er'de ji r'îsê şîn, şîrk, sorê gevez û ji k'itanê zirav-badayî bi xebata neqişandîtîyê çêkirin, 38bona wê pênc stûn çengelêd wanva çêkirin, serêd wan û şîşêd wan zêr' kirin. Her pênc bingehêd wan jî ji sifir bûn.

37

Sindoqa Peymanê

37^1•Bisalêl ji dara darcêwîyê sindoq çêkir, dirêjayîya wê du zend û nîv, berayîya wê zend û nîv, zend û nîv jî bilindayîya wê bû+. 2Der û hindur'ê wê bi zêr'ê xalis zêr' kir û dora lêva wê t'oqekî zêr'în avîtê. 3Bona her çar nigêd wê çar xelaqêd zêr'în r'o kirin, du xelaq alîkîva, du xelaq jî alîyê dinva. 4Ji dara darcêwîyê destû çêkirin û ew zêr' kirin. 5Destû xelaqêd k'êlekêd sindoqêr'a derbaz kirin, wekî sindoq bê hildanê. 6Qalp'axê baxşandinê ji zêr'ê xalis çêkir, dirêjayîya wê du zend û nîv, berayîya wê jî zend û nîv bû. 7Û ser her du serîyêd qalp'axê baxşandinê pê zêr' du xêrûbêd k'olandî çêkirin. 8Xêrûbek serîkîva derxist, xêrûbekî jî serê dinva, xêrûb ji qalp'axê baxşandinê ser her du serîyava derxistin. 9P'er'êd xêrûba berbi jor vekirî bûn û bi p'er'êd xwe qalp'axê baxşandinê dinixamtin. Berê wan hevduda bû û dîna wan qalp'axê baxşandinêda bû.

T'extê nanê Xwedêr'a dayî

10•Ji dara darcêwîyê t'ext çêkir, dirêjayîya wê du zend, berayîya wê zendek û bilindayîya wê zend û nîv bû. 11Ew bi zêr'ê xalis zêr' kir û dora wê t'oqekî zêr'în avîtê. 12Û dora wê bilindayîya çar t'ilîya kevî çêkir, dora kevîya wê jî t'oqekî zêr'în avîtê. 13Bona wê çar xelaqêd zêr'în r'okirin û ew xelaqana ber her çar niga, ser her çar e'nîşkava kirin, 14Xelaq kevîyava bûn, wekî cîyêd destûya hebin ku t'ext bê hildanê. 15Destû ji dara darcêwîyê çêkirin, ew zêr' kirin ku bi wan t'ext bê hildanê. 16Derdanêd li ser t'ext sinî, t'as, k'as û cêr' pê zêr'ê xalis çêkirin, wekî bi wan dîyarîya serdakirinê bê dayînê.

Şemdan

17•Ji p'arç'ekî zêr'ê xalis şemdan k'olandî çêkir, bingeha wê, stûna wê, t'asik, gul û sêvikêd wê h'emû ji wê derdik'etin. 18K'êlekava şeş ç'iqil derdik'etin, sê ç'iqil alîkî şemdanêva bûn û sê ç'iqil jî alîyê şemdanêyî dinva bûn. 19Sê t'asikêd mîna gulêd behîvê, sêvik û gulava li ser ç'iqilekî bûn. Sê t'asikêd mîna gulêd behîvê, sêvik û gulava jî ser ç'iqilê din bûn, her şeş ç'iqilêd ku ji şemdanê derdik'etin awa bûn. 20Çar t'asikêd mîna gulêd behîvê, sêvik û gulava stûna şemdanêva bûn. 21Sêvikek bin her du ç'iqilêd şemdanêyê jêrinva, sêvikek bin her du ç'iqilêd ort'êva, sêvikek jî bin her du ç'iqilêd jorinva bû. Usa bona her şeş ç'iqilêd stûna şemdanê hebûn. 22Sêvik û ç'iqilêd wê ji wê derdik'etin. H'emû ji p'arç'ekî zêr'ê xalis k'olandî hatibû çêkirinê. 23H'eft ç'ira, destik û sinîyêd wê ji zêr'ê xalis jêr'a çêkirin. 24Ew û h'emû hacetêd wê, ji telantek[*] zêr'ê xalis çêkir.

Gorîgeha bixûrê

25•Gorîgeha bixûrê ji dara darcêwîyê çêkir, dirêjayîya wê zendek, berayîya wê zendek, ew çar goşe bû, bilindayîya wê du zend, stirûyêd wê jî ji wê bûn. 26Jora wê, dora wê, stirûyêd wê bi zêr'ê xalis zêr' kir û dora lêva wê t'oqekî zêrîn avîtê. 27Du xelaqêd zêr'în bona wê çêkir. Ew binê t'oqva avîtine her du alîya, wekî gava wê hildin cî hebin ku destûya têr'a derbaz kin. 28Destû ji dara darcêwîyê çêkirin û ew zêr' kirin.

R'ûnê r'ûnkirinê û bixûra bînxweş

29R'ûnê r'ûnkirinêyî pîroz û bixûra xalise bînxweş bi pisportî t'evdayî çêkir+.

38

Gorîgeha dîyarîya t'evayîşewatê

38^1•Ji dara darcêwîyê gorîgeha dîyarîya t'evayîşewatê çêkir, dirêjayîya wê pênc zend, berayîya wê pênc zend ew çar goşe bû, bilindayîya wê jî sê zend. 2Ser her çar e'nîşkêd wê stirû derxistin, usa ku stirûyêd wê ji wê bûn û ew sifir kirin. 3H'emû hacetêd gorîgehê, awa gotî, t'ebaxêd wê, mer'ikêd wê, t'eştêd wê, goştgir û sinîyêd wê çêkirin. H'emû hacet ji sifir çêkirin. 4Bona gorîgehê h'eta nîvê wê binê t'oqva ji sifir çîteke mîna t'or'ê çêkir. 5Ser her çar e'nîşkêd çîta sifir, çar xelaq r'okirin ku destû têr'a bêne derbazkirinê. 6Destû ji dara darcêwîyê çêkirin û ew sifir kirin. 7Ew destû xelaqêd k'êleka gorîgehêr'a derbaz kirin, wekî bi wan bê hildanê. Gorîgeh vala pê t'exta ew çêkir.

T'eşta sifir

8T'eşta sifir û bingeha wêye sifir ji wan neynikêd[*] k'ulfetêd ku ber derê Konê Civînê xulamtî dikirin çêkir+.

H'ewşa Pîrozgehê

9•H'ewş jî çêkir. Dirêjaya p'er'dêd ji k'itanê zirav-badayî ku dik'etine alîyê başûrê h'emû bi hevr'a sed zend bû. 10Bîst stûnêd wan bîst bingehava ji sifir bûn. Çengelêd stûna û şîşêd wan ji zîv bûn. 11Dirêjayîya p'er'dêd alîyê bakurê h'emû bi hevr'a sed zend bû, bîst stûnêd wan bîst bingehava ji sifir bûn. Çengelêd stûna û şîşêd wan ji zîv bûn. 12Dirêjayîya p'er'dêd alîyê r'oavayê h'emû bi hevr'a pêncî zend bû, stûnêd wan dehe û bingehêd wan jî dehe bûn. Çengelêd stûna û şîşêd wan ji zîv bûn. 13Dirêjayîya p'er'dêd alîyê r'ohilatê h'emû hevr'a pêncî zend bû. 14P'er'dêd alîkî derî h'emû bi hevr'a panzdeh zend bû, stûnêd wan sisê û bingehêd wan jî sisê bûn. 15Bona alîyê dinê, awa gotî p'er'dêd ber derê h'ewşê hin vî alî, hin jî alîyê dinê panzdeh zend, stûnêd wan sisê û bingehêd wan sisê bûn. 16H'emû p'er'dêd dora h'ewşê ji k'itanê zirav-badayî bûn, 17bingehêd stûna ji sifir bûn, lê çengelê stûna şîşêd wanva ji zîv bûn, serêd stûna zîvkirî bûn. H'emû stûnêd h'ewşê bi şîşêd zîv girêdayî bûn. 18P'er'da ber derê h'ewşê, ji r'îsê şîn, şîrk, sorê gevez û ji k'itanê zirav-badayî bi xebata neqişandîtîyê bû. Dirêjaya wê bîst zend, berayîya p'er'dê pênc zend bû, weke p'er'dêd h'ewşê. 19Çar stûnêd wêye serêd wan zîvkirî bûn, çar bingehêd wêye sifir bûn, çengelêd wê û şîşêd wê ji zîv bûn. 20Singêd bona Konê Şe'detîyê û dora h'ewşê h'emû ji sifir bûn.

H'esabêd Pîrozgehê

21Ev bûn h'esabê Konê Şe'detîyê, çawa ku Mûsa t'emî dabû, wekî lêwî bi serwêrîya Ît'amarê kur'ê k'ahîn Harûn h'esab kirin+. 22Bisalêlê kur'ê Ûrîyê Hûr, ji qebîla Cihûda ev h'emû tişt kir, çi ku Xudan t'emî dabû Mûsa. 23T'evî wî Oholîab kur'ê Ahîsamaxê ji qebîla Dan, ku hoste, h'unurmend û neqişandarê bi r'îsê şîn, şîrk, sorê gevez û k'itanê zirav bû. 24H'emû zêr'êd ku bona şixulê çêkirina pîrozgehê hatibû xebatê, awa gotî zêr'ê ku çawa dîyarî hatibû dayînê, bîst nehe telant û h'efsid sî şêkil[*] bû, anegorî şêkilê[*] pîrozgehê. 25Zîvêd h'esabkirina civînê[*] sed telant û h'ezar h'efsid h'eftê pênc şêkil[*] bû anegorî şêkilê pîrozgehê,+
26serê her merivê bîst salî û jor ku dihate jimarê nîv şêkil[*] bû, awa gotî şesid sê h'ezar pênsid pêncî meriv+. 27Bona r'okirina bingeha pîrozgehê û bingeha p'er'da, sed telant[*] zîv çû û bi wî sed bingeh hatine çêkirinê, telantek[*] bona her bingehê. 28Bi h'ezar h'efsid h'eftêpênc şêkil[*] zîv çengel û şîşêd stûna çêkirin, serê stûna zîv kirin. 29Sifirê ku çawa dîyarî hatibû dayînê, h'eftê telant û du h'ezar çarsid şêkil[*] bû. 30Bi wî bingehêd ber derê Konê Civînê, gorîgeha sifir çîta wêye sifir û h'emû hacetêd gorîgehê, 31bingehêd dora h'ewşê, bingehêd ber derê h'ewşê, h'emû singêd Konê Şe'detîyê û h'emû singêd dora h'ewşê çêkirin.

39

Êfod

39^1•Bona qulixkirina Cîyê Pîrozda, k'incêd xizmetk'arîyê, ji r'îsê şîn, şîrk û sorê gevez çêkirin, usa jî bona Harûn k'incêd pîroz çêkirin, çawa ku Xudan t'emî dabû Mûsa, 2Êfod ji zêr', r'îsê şîn, şîrk, sorê gevez û k'itanê zirav-badayî çêkir. 3Zêr' zirav pe'n kirin û ew mîna r'îs bir'în, wekî xebata nitirandinêda t'evî r'îsê şîn, şîrk, sorê gevez û k'itanê zirav bidine xebatê. 4Sermilkêd hevvabûnê jêr'a çêkirin, ku ew her du serîyava dihatine hevvakirinê. 5Benpişta li ser êfod jî mîna êfod hûnandî-nitirandî, ji zêr', r'îsê şîn, şîrk, sorê gevez û k'itanê zirav-badayî wêva hatibû çêkirinê, çawa ku Xudan t'emî dabû Mûsa. 6Kevirêd onîks hazir kirin, nava qavêd zêr'înda qaş kirin û li ser wan çawa mor tê k'olandinê, usa navêd zar'êd Îsraêl hatine k'olandinê. 7Û ew li ser sermilkê êfodva kirin, ku zar'êd Îsraêlr'a bibine kevirêd bîranînê, çawa ku Xudan t'emî dabû Mûsa.

R'extsîng

8R'extsîng nitirandî wî cûr'ê çêkirina êfodda çêkirin. Ew ji zêr', r'îsê şîn, şîrk, sorê gevez û ji k'itanê zirav-badayî çêkirin. 9R'extsîng du ta qatkirî çargoşe bû, dirêjaya wê bihustek û beraya wê jî bihustek, du ta qatkirî. 10Li ser wê çar cêrge kevir qaş kirin. Cêrga e'wlin: Sardîyon, topaz û zimrûd, 11cêrga duda: Karbûnkûl, safîr û almas, 12cêrga sisîya: Yaxonît, agat û amêstîs, 13cêrga çara: Xrîzolît, onîks û yaspîs, evana qavê zêr'da qaşkirî bûn. 14Ev kevir donzdeh h'eb bûn, anegorî navêd zar'êd Îsraêl, mîna morê k'olayî ser her kevirî navekî wan hatibû k'olandinê bona donzdeh qebîla. 15Ser r'extsîng zincîrêd badayî çêkirin, ew vegirtî ji zêr'ê xalis bûn. 16Du qavêd zêr' û du xelaqêd zêr' çêkirin û ew her du xelaq, ser her du serê r'extsîngva kirin. 17Ew her du zincîrêd zêr', her du xelaqêd ser r'extsîngva kirin. 18Û her du serîyêd zincîraye din her du qavava kirin, paşê alîyê pêşîyêva sermilkê êfodva kirin. 19Du xelaqêd zêr'îne din çêkirin ew bin r'extsîngva her du niç'êd jêrinva alîyê êfodva kirin. 20Du xelaqêd zêr'îne din jî çêkirin, ew bin her du niç'êd sermilkêd êfodva kirin. Alîyê pêşîyêva ber cîyê pêvakirîva ser benpişta êfodva kirin. 21Bi qeyt'ana şîn xelaqêd r'extsîng xelaqêd êfodva kirin, ku ew ser benpişta êfod be û r'extsîng ji êfod neqete, çawa ku Xudan t'emî dabû Mûsa.

Çux

22Çuxê êfod xur'û bi r'engê şîn hûnandin. 23Nava wî vekirî bû mîna berstûyê êlekzirih', dora wî dirûtî bû ku ji ber hev neçe. 24P'êşa çux ji r'îsê şîn, şîrk, sorê gevezî badayî h'inar r'îşî kirin. 25Ji zêr'ê xalis zengil çêkirin, ew zengil li navbera her h'inarêda, li ser p'êşa çuxva kirin. 26Li ser p'êşa çuxê xizmetk'arîyê, navbera her h'inarêda zengilek hebû. Çawa ku Xudan t'emî dabû Mûsa.

K'incêd Harûn û zar'êd wî

27Bona Harûn û kur'êd wî bi xebata hûnandîtîyê ji k'itanê zirav kiras çêkirin. 28Usa jî ji k'itanê zirav p'ap'ax, k'oloz çêkirin û ji k'itanê zirav-badayî k'incêd binî çêkirin. 29Benpişt jî ji k'itanê zirav-badayî, ji r'îsê şîn, şîrk, sorê gevez, bi xebata neqişandîtîyê çêkir, çawa ku Xudan t'emî dabû Mûsa. 30Bere'nîya k'ofîya pîroz ji zêr'ê xalis çêkirin û ser wê mîna mor k'olandinê nivîsîn: «Pîroz Xudanr'a». 31Ew avîtine li ser qeyt'ana şîn, wekî jorva li ser p'ap'axva bê girêdanê, çawa ku Xudan t'emî dabû Mûsa.

Xilazkirina xebatê

32Bi vî cûr'eyî h'emû şixulêd li ser Konê Şe'detîyê, awa gotî Konê Civînê hate sêrî. Zar'êd Îsraêl her tişt, çawa ku Xudan t'emî dabû Mûsa, usa jî kirin. 33Û Konê Şe'detîyê anîne cem Mûsa, awa gotî: Kon û h'emû navmala wê, qemitokêd wê û çîtêd wê, destûyêd wê, stûn û bingehêd wê, 34sergirtina ji ç'ermêd beranaye sor r'engkirî û serk'êşa ji ç'ermêd ga-me'sî û p'er'da navbir'îyê,+
35Sindoqa Şe'detîyê û destûyêd wê, qalp'axê baxşandinê, 36t'ext û h'emû derdanêd wê û nanê Xwedêr'a dayî, 37şemdana ji zêr'ê xalis ç'irayêd sere cî bi cî r'êz kirî, h'emû hacetêd xweva û bizirê r'onayê, 38gorîgeha zêr'în, r'ûnê r'ûnkirinê, bixûra bînxweş, p'er'da ber derê kon, 39gorîgeha sifir û çîta wêye sifir, destûyêd wê û h'emû hacetêd wê, t'eşt û bingeha wê, 40p'er'dêd h'ewşê, stûnêd wê, bingehêd wê, p'er'da ber derê h'ewşê, hebinêd wê û singêd wê, h'emû hacetêd xizmetk'arîyê, bona Konê Şe'detîyê, awa gotî Konê Civînê, 41k'incêd qulixkirinêye bona xizmetk'arîya Cîyê Pîrozda, k'incêd pîroz k'ahîn Harûnr'a, usa jî k'inca kur'êd wîr'a ku k'ahîntîyê bikin. 42Zar'êd Îsraêl her tişt çawa Xudan t'emî dabû Mûsa, usa jî kirin. 43Mûsa dîna xwe da h'emû tiştê çêkirî, ku va ye çawa ku Xudan t'emî dabû wana, usa jî kirine. Mûsa dua wan kir.

40

T'emîyêd Xudan bona Konê Şe'detîyê

40^1Xudan t'evî Mûsa xeber da û gotê: 2«R'oja yekêye meha pêşin, Konê Şe'detîyê, awa gotî Konê Civînê vegirî. 3Sindoqa Şe'detîyê bibî hindur' û p'er'dê k'aşî ber kî. 4T'ext bînî hindur' û her tiştê wî ser cî bi cî r'êz kî, şemdanê bînî hindur', ç'irayêd wê vêxî û daynî ser şemdanê. 5Gorîgeha bixûrêye zêr'în daynî pêşberî Sindoqa Şe'detîyê û p'er'dê bavêjî ber derê Konê Şe'detîyê. 6Gorîgeha dîyarîya t'evayîşewatê daynî li ber derê Konê Şe'detîyê, awa gotî Konê Civînê. 7T'eştê daynî li navbera Konê Civînê û gorîgehê, avê dagirî. 8Dora wê h'ewşê çêke û p'er'dê bavêje ber derê h'ewşê. 9R'ûnê r'ûnkirinê hildî, Konê Şe'detîyê û h'emû çi ku hindur'da heye r'ûn kî, wê û h'emû nav mala wê pîroz kî, wekî ew pîroz be. 10Usa jî gorîgeha dîyarîya t'evayîşewatê û h'emû hacetêd wê r'ûn kî, gorîgehê pîroz kî, wekî gorîgeh bibe ya here pîroz. 11T'eştê û bingeha wê r'ûn kî û wê pîroz kî. 12Harûn û kur'êd wî bînî li ber derê Konê Civînê û wan bi avê bişoyî. 13K'incêd pîroz Harûn kî, wî r'ûn kî û wî pîroz kî, ku k'ahîntîyê minr'a bike. 14Kur'êd wî jî bînî û kirasa li wan kî. 15Wan jî usa r'ûn kî, çawa te bavê wan r'ûn kir, ku ew minr'a k'ahîntîyê bikin. Ev r'ûnkirina wan li nav nisilêd wanda bibe bona k'ahîntîya wane h'eta-h'etayê».

Vegirtin û pîrozkirina Konê Şe'detîyê

16Mûsa her tişt çawa ku Xudan t'emî dabû usa jî kir. 17Sala duda, yekê meha pêşin, Konê Şe'detîyê hate vegirtinê. 18Mûsa Konê Şe'detîyê vegirt, bingehêd wan danîn, çîtêd wan danîn, destû derbaz kirin û stûn dane sekinandinê. 19Sergir avîte ser Konê Şe'detîyê û serk'êş jorda k'işande ser kon, çawa ku Xudan t'emî dabû Mûsa. 20Şe'detî hilda û kire sindoqê, destû xelaqêd sindoqêr'a derbaz kirin û qalp'axê baxşandinê jorva danî li ser sindoqê+. 21Sindoq bire hindur'ê Konê Şe'detîyê, p'er'de k'aşî ber kir û Sindoqa Şe'detîyê veşart, çawa ku Xudan t'emî dabû Mûsa. 22T'ext danî hindur'ê Konê Civînê, alîyê bakura kon vî alîyê p'er'dê der. 23Û ser wê li ber Xudan nan cî bi cî r'êz kir, çawa ku Xudan t'emî dabû Mûsa. 24Şemdan danî hindur'ê Konê Civînê, pêşberî t'ext alîyê başûra kon 25û li ber Xudan ç'ira vêxistin û danîne ser şemdanê, çawa ku Xudan t'emî dabû Mûsa. 26Gorîgeha zêr'în danî hindur'ê Konê Civînê pêşberî p'er'dê 27û li ser wê bixûra bînxweş agirşewatî kir, çawa ku Xudan t'emî dabû Mûsa. 28P'er'de avîte li ber derê Konê Şe'detîyê. 29Gorîgeha dîyarîya t'evayîşewatê danî li ber derê Konê Şe'detîyê, awa gotî Konê Civînê û li ser wê dîyarîya t'evayîşewatê û dîyarîya nanî da, çawa ku Xudan t'emî dabû Mûsa. 30T'eşt danî li navbera Konê Civînê û gorîgehê û bona şûştin-veşûştinê av dagirt. 31Mûsa, Harûn û kur'êd wî dest û p'îyêd xwe ji wê dişûştin. 32Gava ku dik'etine Konê Civînê û nêzîkî gorîgehê dibûn xwe dişûştin, çawa ku Xudan t'emî dabû Mûsa. 33H'ewşa dorberê Konê Şe'detîyê û gorîgehê dada û p'er'de avîte li ber derê h'ewşê. Bi vî awayî Mûsa şixul xilaz kir.

E'wr li ser Konê Civînê

34E'wr Konê Civînê nixamt û r'ûmeta Xudan Konê Şe'detîyê dagirt+. 35Mûsa nikaribû bik'eta Konê Civînê, çimkî e'wr danîbû li ser kon û r'ûmeta Xudan Konê Şe'detîyê dagirtibû. 36Her gava e'wr ji ser Konê Şe'detîyê r'adibû, hingê zar'êd Îsraêl t'emamîya r'êwîtîya xweda r'êdik'etin,+
37lê heger e'wr r'anedibû ew r'ê nedik'etin, h'eta wê r'oja ku e'wr r'abûya. 38E'wrê Xudan r'ojê li ser Konê Şe'detîyê bû, şev jî e'wrda agir hebû, li ber ç'e'vê t'emamîya mala Îsraêl, nava t'emamîya r'êwîtîya wanda.

* 1:5 Têk'sta îbranî û Qanûna Ducarîda 10:22 nivîsar e «h'eftê», lê têk'sta yûnanî û K'arêd Şandîyada 7:14 nivîsar e «h'eftê pênc».

* 2:10 Bi zimanê misirî fe'mîna navê Mûsa «Kur'» e, lê zimanê îbranîda dengê navê Mûsa mîna «Derxistin» tê bihîstin.

* 2:11 Li K'arêd Şandîyada 7:23 nivîsar e ku ew 40 salî bû.

* 2:18 Li vir navê t'erêqê Midyanê «R'ihûêl» e ku tê t'ercimekirinê çawa «Hevalê Xwedê», lê ji vir şûnda navê wî «Ît'ro» tê gotinê.

* 2:22 Bi zimanê îbranî dengê navê «Gêrşom» mîna dengê xebera «Xerîb» e.

* 3:1 Awa gotî bi navekî din «Sînay».

* 3:2 Eva cûr'ekî qedirgirtin yan e'yanbûna Xwedê ye.

* 3:15 Bi zimanê îbranî xebera «Xudan» YHWH nivîsar e û tê xwendinê çawa «Yahweh». Dengê vê xeberê mîna dengê xebera «EZ HEME» ye.

* 6:3 Binihêr'e şirovekirina Derk'etin 3:15.

* 7:20 Têk'sta îbranîda nivîsar e «Ewî».

* 8:19 Binihêr'e Lûqa 11:20.

* 9:23-24 Îbranî xeber bi xeber: «Agir».

* 9:32 «Ç'adî» cûr'e genim e.

* 12:2 Salne'ma îbranîya pê hîvê mehe ji hev derdixistin awa gotî yekr'ojîya hîvê h'eta t'emambûna wê. R'oja meha ser salê dik'ete nîvê meha Adarê (Mart) h'eta nîvê meha Nîsanê (Aprêlê).

* 12:7 Şêmîka jorin.

* 12:44 Sinet nîşana peymana nava Xwedê û cime'ta wîda bû, ku dida k'ifşê ew ji cime'ta Xwedê bû.

* 13:4 Abîb navê wêyî pêşin bû lê niha Nîsan e. Ev mehe salne'ma hîvê destpêdike ji nîvê meha Adarê (Mart) h'eta nîvê meha Nîsanê (Aprêlê).

* 13:9 Aha jî tê fe'mkirinê: «Qanûna».

* 13:18 Bi zimanê îbranî «Be'ra Qamîş» boxaza Be'ra Sor e, ku dik'eve navbera Misirê û Sînayê.

* 14:19 Eva cûr'ekî qedirgirtin yan e'yanbûna Xwedê ye.

* 14:25 Welger'andina yûnanîye kevinda nivîsar e ku t'ek hatine girtinê.

* 15:23 Bi zimanê îbranî «Te'layî».

* 16:16 Awa gotî «kîlogramekê». Omêrek derdaneke çapê bû ku pê tişt dihatine çapkirinê.

* 16:18 Îbranî xeber bi xeber: «Pê omêrê çap kirin».

* 16:31 Fe'mîna xebera «mana» bi zimanê îbranî «Ev çi ye?» binihêr'e 16:15.

* 16:34 Ev Şe'detî be'sa Sindoqê Şe'detîyê dike ya ku wê paşê bê çêkirinê (binihêr'e Derk'etin 25:10-21). Aha em fe'm dikin ku çi vira nivîsar e wê paşê bê kirinê.

* 16:35-36 Têk'sta îbranîda ev jî heye «Dehe p'arê omêrê weke êfakê ye». «Omêrek» derdaneke ku nêzîkî kîlogramek ar hildida.

* 17:7 «Massah û Mêrîbah» bi zimanê îbranî tê welger'andinê «Cêr'ibandin û De'w».

* 17:16 Eva nîşana sondxwarinê ye, lê aha jî tê welger'andinê «Çimkî destê xwe li ser t'extê Xudan bilind kir» û tê fe'mkirinê ku Amalêk destê xwe miqabilî Xudan r'akir.

* 18:3 Bi zimanê îbranî dengê navê «Gêrşom» mîna «firarî» tê bihîstin.

* 18:4 Bi zimanê îbranî «Xwedê min, alîk'ar e».

* 21:6 Bi zimanê îbranî aha jî tê fe'mkirinê: «Xwedê» aha jî tê fe'mkirinê: «Cîyê h'ebandina Xwedê».

* 21:7 Wê hingê cihûyêd k'esîb qîzêd xwe difirotin çawa carî û k'ê ku ew bik'ir'îya soz dida ku wê bistîne.

* 21:32 «Şêkil» ew p'erê îbranîya bû.

* 22:8 Bi zimanê îbranî aha jî tê fe'mkirinê: «Xwedê» aha jî tê fe'mkirinê: «Cîyê h'ebandina Xwedê».

* 22:9 Bi zimanê îbranî aha tê fe'mkirinê: «Xwedê».

* 22:28 Bi zimanê îbranî aha tê fe'mkirinê: «Xwedê».

* 23:15 Binihêr'e şirovekirina Derk'etin 13:4-da.

* 23:28 Welger'andina yûnanîye kevinda «moza».

* 23:31 Têk'sta îbranîda nivîsar e «Be'ra Filistînîya», ew be'sa Be'ra Navberê awa gotî Be'ra Sipî.

* 24:7 Eva p'ara pêşine ji qanûna Mûsa ku hatîye nivîsarê. Binihêr'e Derk'etin 24:4.

* 25:5 Hirîya ser p'ostê berana dibir'în, paqij dikirin û r'eng-r'engî dikirin bona derecêd xwe didane xebatê.

* 25:5 Ga-me'sî cûr'ekî ji nava h'eywanêd be'rê ye.

* 25:7 «R'extsîng» qedekekî çargoşe bû ku serekk'ahîna didane ser sîngê xwe girêdidan. Binihêr'e 28:15-29.

* 25:39 «Telantek» qasî 34 kîlogram bû.

* 27:21 Konê Civînê navekî din e bona Konê Şe'detîyê ye.

* 28:30 Ûrîm û Tûmîm tê fe'm kirinê çawa «R'onayî û K'amilî». Pê vana serekk'ahîn li qirara Xwedê dih'esîya.

* 28:41 Îbranî xeber bi xeber: «Destêd wan dagirî».

* 29:40 «P'areke çapê ji deha yek» awa gotî «kîlogramek».

* 29:40 «Hîn» nêzîkîya çar lîtira ye.

* 30:13 Awa gotî «Donzdeh giram». Gêrek qasî 0,6 giram e.

* 30:23 Nêzîkî şeş kîlogram bû.

* 30:23 Nêzîkî sê kîlogram bû.

* 30:24 «Kasîya»bihareta bînxweş e.

* 30:24 Awa gotî «çar lîtir» e.

* 33:19 Binihêr'e şirovekirina Derk'etin 3:15-da.

* 34:13 Aşêrah navê p'ûtêd miletêd kenanîya bûn, cûr'êd wan ne e'yan in, belkî mîna stûnêd ji dar bûn yan jî xwexa dar bûn.

* 34:18 Binihêr'e şirovekirina Derk'etin 13:4.

* 34:22 Derk'etin 23:16-da eva cejina hate navkirinê çawa Cejina Nandirûnê.

* 35:7 Binihêr'e şirovekirina 25:5.

* 35:23 Binihêr'e şirovekirina Derk'etin 25:5.

* 36:19 Binihêr'e Derk'etin 25:5.

* 37:24 «Telantek» qasî 34 kîlogram bû.

* 38:8 Wî çaxî neynikêd wan ji sifirê biriqî bû.

* 38:24 «Bîst nehe telant û h'efsid sî şêkil» awa gotî 1000 kîlogram.

* 38:24 «Şêkil» nêzîkî 12 giram bû.

* 38:25 Binihêr'e Derk'etin 30:11-16.

* 38:25 «Sed telant û h'ezar h'efsid h'eftê pênc şêkil» nêzîkî 3430 kîlogram bû.

* 38:26 «Nîv şêkil» bi îbranî «bêkek awa gotî nîv şêkil anegorî şêkilê pîrozgehê».

* 38:27 «Sed telant» qasî 3400 kîlogram bû.

* 38:27 «Telantek» qasî 34 kîlogram bû.

* 38:28 «H'ezar h'efsid h'eftêpênc şêkil» 30 kîlogram e.

* 38:29 «H'eftê telant û du h'ezar çarsid şêkil» 2425 kîlogram bû.

+ 1:4 Destpêbûn 35:23-26
+ 1:5 Destpêbûn 46:27
+ 1:8 K’arêd Şandîya 7:18
+ 1:11 Destpêbûn 15:13, Destpêbûn 47:11
+ 2:1 Derk’etin 6:20, Jimar 26:59
+ 2:18 Jimar 10:29
+ 2:24 Destpêbûn 15:14, Destpêbûn 46:4
+ 2:25 H’akimtî 2:18, P’adşatî I 9:16
+ 3:1 P’adşatî III 19:8
+ 3:5 Yêşû 5:15
+ 3:6 K’arêd Şandîya 7:32
+ 3:8 Q. Ducarî 26:15
+ 3:9 P’adşatî I 2:24-25
+ 3:12 Yêşû 1:5, H’akimtî 6:16
+ 3:14 Yûh’enna 8:58
+ 3:20 Derk’etin 12:31
+ 3:21 Destpêbûn 15:14
+ 4:10 Yêremîya 1:6
+ 4:11 Mesele 20:12
+ 4:19 Derk’etin 2:15
+ 4:21 Yêşû 11:20
+ 4:22 Yêremîya 31:9, Hosêya 11:1
+ 5:2 Îbo 21:15
+ 5:22 Yêşû 7:7
+ 6:3 Destpêbûn 17:1
+ 6:7 Hezeqêl 20:5

+ 6:8 Destpêbûn 15:18, Destpêbûn 26:3, Destpêbûn 35:12

+ 6:14 Destpêbûn 46:8-11
+ 6:15 Destpêbûn 46:10, Jimar 26:12-13
+ 6:16 Jimar 3:17, Dîrok I 6:16
+ 6:19 Jimar 26:57-58
+ 6:20 Jimar 26:59
+ 6:21 Jimar 16:1-35
+ 6:22 Q. K’ahîntîyê 10:4
+ 6:23 Jimar 1:7, Jimar 2:3, Jimar 26:60-61
+ 6:24 Jimar 26:11, Dîrok I 6:22-23
+ 6:25 Jimar 25:7
+ 8:8 Derk’etin 9:28, Derk’etin 10:17
+ 8:26 Destpêbûn 43:32, Destpêbûn 46:34
+ 9:12 Zebûr 105:25
+ 9:16 R’omayî 9:17

+ 9:23 Yêşû 10:11, E’yantî 11:19, E’yantî 16:21

+ 9:27 Dîrok II 12:6

+ 9:28 Derk’etin 8:8, Derk’etin 10:17

+ 9:29 Derk’etin 19:5, Q. Ducarî 10:14, Zebûr 24:1

+ 10:4 Amos 7:1, E’yantî 9:3
+ 10:16 Lûqa 15:18
+ 10:17 Derk’etin 8:8, Derk’etin 9:28
+ 11:7 Malaxî 3:18

• 12:1 Q. K’ahîntîyê 23:5-8, Jimar 28:16-25, Q. Ducarî 16:1-8

+ 12:6 Jimar 9:10-11

+ 12:12 Jimar 33:4

+ 12:22 Q. K’ahîntîyê 14:6, Jimar 19:6, Jimar 19:18, Zebûr 51:7

+ 12:26 Derk’etin 13:14, Q. Ducarî 6:20, Yêşû 4:6

+ 12:35 Derk’etin 11:2
+ 12:36 Destpêbûn 15:14
+ 12:37 Jimar 11:21, Jimar 33:5

+ 12:40 Destpêbûn 15:13, K’arêd Şandîya 7:6, Galatî 3:17

+ 12:46 Jimar 9:12, Yûh’enna 19:36

+ 12:49 Q. K’ahîntîyê 19:34, Q. K’ahîntîyê 24:22, Jimar 9:14, Jimar 15:15-16, Q. Ducarî 10:19

+ 13:2 Derk’etin 22:29, Derk’etin 34:19, Q. K’ahîntîyê 27:26, Jimar 3:13, Jimar 8:16, Jimar 18:15-17, Q. Ducarî 15:19, Lûqa 2:23

+ 13:7 Q. K’ahîntîyê 23:5-8
+ 13:9 Q. Ducarî 6:8, Q. Ducarî 11:18
+ 13:14 Derk’etin 12:26, Q. Ducarî 6:20
+ 13:17 Jimar 14:1-4
+ 13:19 Destpêbûn 50:25
+ 13:20 Jimar 33:6

+ 13:21 Derk’etin 40:34, Jimar 9:15, Jimar 10:34, Q. Ducarî 1:33

+ 14:2 Jimar 33:7

+ 14:8 Jimar 33:3

+ 14:14 Q. Ducarî 1:30, Q. Ducarî 3:22, Yêşû 23:3, Yêşû 23:10, Nehemîya 4:20

+ 14:21 Yêşû 3:16, P’adşatî IV 2:8
+ 14:29 Yêşû 3:13-17
+ 15:1 Îşaya 12:5, Zebûr 76:6
+ 15:2 Zebûr 118:13, Îşaya 12:2
+ 15:3 Zebûr 24:8
+ 15:6 Zebûr 118:15
+ 15:8 Zebûr 78:13, P’adşatî II 22:16

+ 15:11 Q. Ducarî 3:24, Q. Ducarî 33:26, P’adşatî I 2:2, P’adşatî II 7:22, P’adşatî III 8:23, Dîrok II 6:14, Zebûr 86:8, Zebûr 89:6-8, Îşaya 45:5-6, Yêremîya 10:6

+ 15:15 Jimar 14:14, Jimar 22:2-4, Yêşû 2:9

+ 15:17 Zebûr 78:54

+ 15:18 Zebûr 10:16, Zebûr 29:10, Zebûr 146:10

+ 15:20 Derk’etin 2:4-8, Jimar 12:1-15, Jimar 20:1, Jimar 26:59, Q. Ducarî 24:9, Mîxa 6:4, H’akimtî 11:34, H’akimtî 21:21, P’adşatî I 18:6

+ 15:21 Zebûr 76:6
+ 15:22 Destpêbûn 16:7, Jimar 33:8
+ 15:26 Zebûr 103:3
+ 15:27 Jimar 33:9
+ 16:1 Jimar 33:1
+ 16:3 Jimar 14:2, Jimar 20:3, Jimar 11:4-5
+ 16:7 Jimar 16:11
+ 16:13 Jimar 11:31, Jimar 11:7-9
+ 16:16 Derk’etin 16:36
+ 16:18 Korint’î II 8:15
+ 16:23 Derk’etin 20:8-11
+ 16:35 Jimar 14:33, Q. Ducarî 8:2, Yêşû 5:12
+ 17:1 Jimar 33:12, Jimar 33:14
+ 17:2 Jimar 20:3-5
+ 17:4 Jimar 14:10
+ 17:6 Jimar 20:7-11

+ 17:8 Destpêbûn 36:12, Jimar 13:29, Jimar 24:20, Q. Ducarî 25:17-18, P’adşatî I 15:2

+ 17:14 P’adşatî I 15:7-8
+ 18:1 Derk’etin 3:1
+ 18:11 Dîrok I 16:25
+ 18:18 Jimar 11:14, Q. Ducarî 1:12
+ 18:21 Q. Ducarî 16:18, Ezra 7:25
+ 18:25 Q. Ducarî 1:15
+ 18:26 Q. Ducarî 1:17
+ 19:2 Jimar 33:15
+ 19:4 Q. Ducarî 32:11

+ 19:5 Q. Ducarî 7:6, Q. Ducarî 14:2, Q. Ducarî 26:18, Zebûr 135:4, Malaxî 3:17, Derk’etin 9:29, Q. Ducarî 10:14

+ 19:6 Q. Ducarî 14:21, Yêremîya 2:3, Petrûs I 2:5, Petrûs I 2:9, E’yantî 1:6, E’yantî 5:10, E’yantî 20:6

+ 19:8 Derk’etin 24:3
+ 19:10 Jimar 11:18
+ 19:13 Îbranî 12:20
+ 19:21 P’adşatî I 6:19
+ 19:22 Q. K’ahîntîyê 10:1-3
• 20:1 Q. Ducarî 5:6-21
+ 20:2 Q. K’ahîntîyê 26:13

+ 20:3 Q. Ducarî 32:39, P’adşatî IV 17:35, Zebûr 81:9

+ 20:4 Q. K’ahîntîyê 19:4, Q. K’ahîntîyê 26:1, Q. Ducarî 27:15

+ 20:5 Derk’etin 34:14, Q. Ducarî 4:24, Q. Ducarî 6:15, Yêşû 24:19, Nehûm 1:2, Derk’etin 34:7, Jimar 14:18

+ 20:6 Q. Ducarî 5:10, Q. Ducarî 7:9

+ 20:7 Q. K’ahîntîyê 19:12, Q. K’ahîntîyê 24:10-16

+ 20:8 Destpêbûn 2:2, Derk’etin 31:14-17, Q. K’ahîntîyê 19:30, Q. K’ahîntîyê 23:3, Q. K’ahîntîyê 26:2, Jimar 15:32-36, Marqos 2:27-28, Lûqa 13:14

+ 20:12 Q. K’ahîntîyê 19:3, Q. Ducarî 27:16, Metta 15:4, Metta 19:19, Marqos 7:10, Marqos 10:19, Lûqa 18:20, Efesî 6:2

+ 20:13 Destpêbûn 9:6, Q. K’ahîntîyê 24:17, Metta 5:21, Metta 19:18, Marqos 10:19, Lûqa 18:20, R’omayî 13:9, Aqûb 2:11

+ 20:14 Q. K’ahîntîyê 18:20, Q. K’ahîntîyê 20:10, Q. Ducarî 22:22, Mesele 6:32, Metta 5:27, R’omayî 13:9

+ 20:15 Q. K’ahîntîyê 19:11, Metta 19:18, R’omayî 13:9

+ 20:16 Derk’etin 23:1, Q. Ducarî 19:16-20, Mesele 19:5, Metta 19:18

+ 20:17 Yêremîya 5:8, Metta 5:28, Lûqa 12:15, R’omayî 7:7, R’omayî 13:9

+ 20:19 Q. Ducarî 5:27, Îbranî 12:19

+ 20:25 Q. Ducarî 27:5-6, Yêşû 8:31

+ 21:2 Q. K’ahîntîyê 25:39-40, Q. Ducarî 15:12, Yêremîya 34:14

+ 21:6 Q. Ducarî 15:16-17

+ 21:10 Korint’î I 7:3

+ 21:12 Destpêbûn 9:6, Q. K’ahîntîyê 24:17, Jimar 35:31

+ 21:13 Q. Ducarî 19:4-5, Jimar 35:11, Jimar 35:22, Yêşû 20:3

+ 21:14 P’adşatî III 2:28-34

+ 21:16 Q. Ducarî 24:7

+ 21:17 Q. K’ahîntîyê 20:9, Mesele 20:20, Metta 15:4, Marqos 7:10

+ 21:25 Q. K’ahîntîyê 24:19-20, Q. Ducarî 19:21, Metta 5:38

+ 21:28 Destpêbûn 9:5
+ 21:30 Jimar 35:31
+ 21:34 Q. K’ahîntîyê 24:18
+ 22:1 P’adşatî II 12:6
+ 22:4 Mesele 6:31

+ 22:11 P’adşatî III 8:31, Dîrok II 6:20, Îbranî 6:16

+ 22:16 Q. Ducarî 22:28-29

+ 22:18 Q. K’ahîntîyê 19:31, Q. K’ahîntîyê 20:27, Q. Ducarî 18:10-12

+ 22:19 Q. K’ahîntîyê 18:23, Q. K’ahîntîyê 20:15, Q. Ducarî 27:21

+ 22:21 Derk’etin 23:9, Q. K’ahîntîyê 19:33, Q. Ducarî 24:17

+ 22:22 Q. Ducarî 27:19, Îşaya 1:17

+ 22:24 Zebûr 109:9

+ 22:25 Q. K’ahîntîyê 25:35-37, Q. Ducarî 23:19, Nehemîya 5:7

+ 22:26 Q. Ducarî 24:13

+ 22:28 P’adşatî III 21:10, K’arêd Şandîya 23:5

+ 22:29 Derk’etin 13:2, Derk’etin 13:11-16

+ 22:30 Q. K’ahîntîyê 22:27

+ 22:31 Q. K’ahîntîyê 7:24, Q. K’ahîntîyê 22:8

+ 23:1 Derk’etin 20:16
+ 23:3 Q. K’ahîntîyê 19:15
+ 23:4 Q. Ducarî 22:1
+ 23:6 Derk’etin 22:21-22, Mesele 22:22

+ 23:7 Q. K’ahîntîyê 19:16, Q. Ducarî 27:25, P’adşatî III 21:1-11, Mesele 17:15, Mesele 24:24, Îşaya 5:23

+ 23:8 Q. Ducarî 16:19, P’adşatî I 8:3
+ 23:9 Derk’etin 22:21
+ 23:11 Q. K’ahîntîyê 25:2-7
+ 23:12 Derk’etin 20:9-10

+ 23:13 Yêşû 23:7, Zebûr 16:4, Hosêya 2:17, Zekerîya 13:2

+ 23:14 Jimar 28:16-31, Q. Ducarî 16:1-17

+ 23:15 Derk’etin 12:15, Derk’etin 34:20

+ 23:16 Derk’etin 34:22, Q. Ducarî 16:9, Q. K’ahîntîyê 23:33-43, Jimar 29:12-39, Q. Ducarî 16:13-15, Q. Ducarî 31:10-11

+ 23:17 Derk’etin 34:23

+ 23:19 Derk’etin 34:26, Q. Ducarî 26:2, Derk’etin 34:26, Q. K’ahîntîyê 22:28, Q. Ducarî 14:21, Q. Ducarî 22:6

+ 23:20 Derk’etin 14:9, Malaxî 3:1, Metta 11:10, Marqos 1:2, Lûqa 7:27

+ 23:22 Destpêbûn 12:3, Q. Ducarî 30:7

+ 23:23 Derk’etin 33:2, Q. Ducarî 7:1, Yêşû 3:10

+ 23:24 Derk’etin 20:5, Jimar 33:52
+ 23:25 Q. Ducarî 7:15
+ 23:26 Q. Ducarî 7:14

+ 23:27 Q. Ducarî 2:25, Q. Ducarî 28:7, Yêşû 2:9

+ 23:28 Q. Ducarî 7:20, Yêşû 24:12

+ 23:29 Q. Ducarî 7:22

+ 23:31 Destpêbûn 15:18, Jimar 34:1-12, Q. Ducarî 11:24, Yêşû 1:4, Zebûr 72:8

+ 23:33 Derk’etin 34:12, Q. Ducarî 7:16, Yêşû 23:12-13, H’akimtî 2:3, Zebûr 106:36

+ 24:1 Derk’etin 6:23, Jimar 11:16

+ 24:3 Derk’etin 19:8

+ 24:8 Zekerîya 9:11, Marqos 14:24, Îbranî 9:20

+ 24:10 Destpêbûn 32:30, Derk’etin 33:20, Yûh’enna 1:18, Hezeqêl 1:26

+ 24:12 P’adşatî III 19:11, Derk’etin 31:18

+ 24:13 Jimar 11:28, Jimar 14:6, Jimar 27:18

+ 24:17 Derk’etin 24:1, Q. Ducarî 4:24, Îbranî 12:29

+ 24:18 Derk’etin 34:28, P’adşatî III 19:8

• 25:1 Derk’etin 35:4-9

+ 25:8 Q. K’ahîntîyê 26:11-12, P’adşatî III 6:13, Hezeqêl 37:27

• 25:10 Derk’etin 37:1-9
+ 25:10 Q. Ducarî 10:1
+ 25:21 P’adşatî III 8:9

+ 25:22 Q. K’ahîntîyê 16:2, Jimar 7:89, Jimar 17:4

• 25:23 Derk’etin 37:10-16
+ 25:30 Q. K’ahîntîyê 24:5-9
• 25:31 Derk’etin 37:17-24
+ 25:40 Dîrok I 28:19
• 26:1 Derk’etin 36:8-19
+ 26:14 Derk’etin 25:5
• 26:15 Derk’etin 36:20-34
• 26:31 Derk’etin 36:35-38

+ 26:31 Q. K’ahîntîyê 16:2, Dîrok II 3:14, Metta 27:51, Îbranî 9:3

+ 26:33 P’adşatî III 6:16, Dîrok II 3:8, Marqos 15:38

• 27:1 Derk’etin 38:1-7
+ 27:2 P’adşatî III 1:50, P’adşatî III 2:28
+ 27:3 P’adşatî III 7:40, Dîrok II 4:11
• 27:9 Derk’etin 38:9-20
• 27:20 Q. K’ahîntîyê 24:1-4
+ 27:21 Derk’etin 33:7
• 28:6 Derk’etin 39:1-7
• 28:15 Derk’etin 39:8-21
+ 28:17 Hezeqêl 28:13, E’yantî 21:19-20

+ 28:30 Q. K’ahîntîyê 8:8, Jimar 27:21, Q. Ducarî 33:8, P’adşatî I 28:6, Ezra 2:63, Nehemîya 7:65

• 28:31 Derk’etin 39:22-31
+ 28:36 Zekerîya 14:20
+ 28:38 Jimar 18:1
+ 28:39 Q. K’ahîntîyê 16:4, Hezeqêl 44:18
• 29:1 Q. K’ahîntîyê 8
+ 29:2 Q. K’ahîntîyê 2:4
+ 29:7 Derk’etin 30:30
+ 29:12 Derk’etin 27:2
+ 29:13 Q. K’ahîntîyê 3:3-4

+ 29:14 Q. K’ahîntîyê 4:11-12, Q. K’ahîntîyê 16:27

+ 29:18 Q. K’ahîntîyê 1:9
+ 29:25 Derk’etin 29:18
+ 29:29 Jimar 20:26
+ 29:33 Q. K’ahîntîyê 22:10
+ 29:36 Derk’etin 30:26
+ 29:37 Derk’etin 30:29, Q. K’ahîntîyê 6:18
• 29:38 Jimar 28:1-8
+ 29:41 Derk’etin 29:18
+ 29:45 Derk’etin 25:8
• 30:1 Derk’etin 37:25-28
+ 30:2 Derk’etin 27:2
+ 30:6 P’adşatî III 6:22
+ 30:9 Q. K’ahîntîyê 10:1
+ 30:10 Q. K’ahîntîyê 16:34

+ 30:12 Derk’etin 38:25, Jimar 1:2-4, P’adşatî II 24:15

+ 30:13 Q. K’ahîntîyê 27:25, Jimar 3:47, Jimar 18:16, Hezeqêl 45:12, Nehemîya 10:32

+ 30:16 Jimar 31:54
• 30:17 Derk’etin 40:30-32
+ 30:18 Derk’etin 38:8
+ 30:25 Derk’etin 37:29
+ 30:28 Q. K’ahîntîyê 8:10-11
+ 30:29 Derk’etin 29:37, Q. K’ahîntîyê 6:18
+ 30:30 Derk’etin 29:7, Q. K’ahîntîyê 8:10
+ 30:35 Derk’etin 37:29
• 31:1 Derk’etin 35:30-35
+ 31:3 P’adşatî III 7:14
• 31:12 Derk’etin 20:8-11
+ 31:14 Derk’etin 35:2, Jimar 15:32-36
+ 31:17 Destpêbûn 2:22, Derk’etin 20:8-11
+ 31:18 Derk’etin 24:12
• 32:1 Q. Ducarî 9:11-19
+ 32:1 Derk’etin 24:18, K’arêd Şandîya 7:40
+ 32:2 H’akimtî 8:24-27
+ 32:4 P’adşatî III 12:28
+ 32:6 Korint’î I 10:7
+ 32:9 Q. Ducarî 10:16
+ 32:10 Jimar 14:12
+ 32:11 Danîyêl 9:15
+ 32:13 Destpêbûn 22:16-17, Destpêbûn 26:4

+ 32:14 Jimar 14:20, P’adşatî II 24:16, Yêremîya 18:8, Ûnis 3:10

+ 32:20 Q. Ducarî 9:21
+ 32:25 Mesele 29:18
+ 32:27 Q. Ducarî 13:6-9
+ 32:33 Hezeqêl 18:4, Hezeqêl 18:20
+ 33:2 Derk’etin 23:23
+ 33:3 Derk’etin 3:8
+ 33:5 Jimar 16:21
+ 33:7 Derk’etin 27:21
+ 33:16 Derk’etin 19:5, Jimar 23:9
+ 33:19 R’omayî 9:15

+ 33:20 Destpêbûn 32:30, Îşaya 6:5, Yûh’enna 1:18

• 34:1 Q. Ducarî 10:1-4
+ 34:2 P’adşatî III 19:11
+ 34:3 Derk’etin 19:12-13

+ 34:6 Jimar 14:17-18, Dîrok II 30:9, Nehemîya 9:17, Zebûr 86:15, Zebûr 103:8, Zebûr 111:4, Zebûr 112:4, Zebûr 116:5, Zebûr 145:8, Yoêl 2:13, Ûnis 4:3

+ 34:7 Derk’etin 20:5-6, Q. Ducarî 5:9
+ 34:12 Derk’etin 23:33
+ 34:13 Derk’etin 23:24, Q. Ducarî 7:5
+ 34:14 Derk’etin 20:5
+ 34:15 Jimar 25:2

+ 34:16 Q. Ducarî 7:3-4, H’akimtî 3:6, P’adşatî III 11:2-4, P’adşatî III 16:31

+ 34:17 Derk’etin 20:4
+ 34:18 Derk’etin 12:14, Q. K’ahîntîyê 23:6
+ 34:19 Derk’etin 13:2, Derk’etin 13:11-16
+ 34:20 Derk’etin 23:15
+ 34:21 Derk’etin 20:8-11
+ 34:23 Derk’etin 23:17
+ 34:25 Derk’etin 23:18, Q. Ducarî 16:4

+ 34:26 Derk’etin 23:19, Q. K’ahîntîyê 22:28, Q. Ducarî 14:21

+ 34:28 Derk’etin 24:18
+ 34:29 Korint’î II 3:7-18
+ 34:34 Korint’î II 3:16
+ 34:35 Korint’î II 3:7-18
+ 35:2 Derk’etin 20:8-11, Derk’etin 31:14
• 35:4 Derk’etin 25:1-7
+ 35:7 Derk’etin 25:5
+ 35:23 Derk’etin 25:5
• 35:30 Derk’etin 31:1-6
• 36:8 Derk’etin 26
+ 36:19 Derk’etin 25:5
• 37:1 Derk’etin 25:10-20
+ 37:1 Q. Ducarî 10:3
• 37:10 Derk’etin 25:23-29
• 37:17 Derk’etin 25:31-39
• 37:25 Derk’etin 30:1-5

+ 37:29 Derk’etin 30:22-25, Derk’etin 30:34-38

• 38:1 Derk’etin 27:1-8
+ 38:8 Derk’etin 30:18
• 38:9 Derk’etin 27:9-19
+ 38:21 K’arêd Şandîya 7:44, E’yantî 15:5
+ 38:25 Derk’etin 30:12
+ 38:26 Jimar 1:46, Jimar 2:32, Jimar 26:51
• 39:1 Derk’etin 28:6-43
+ 39:34 Derk’etin 25:5
+ 40:20 P’adşatî III 8:9
+ 40:34 Derk’etin 13:21, E’yantî 15:8
+ 40:36 Jimar 9:17-22

+ https://ibt.org.ru/ftpmirror/pub/ebook/KKD/KKDL/Kurmancî__Tran.azw3

Ferhengok

Ferhengok

1. A
2. B
3. G
4. D
5. Ê
6. E
7. Z
8. Î
9. Y
10. K
11. M
12. N
13. O
14. P
15. R
16. S
17. F
18. X
19. H
20. T
21. Ş
22. C
23. Q

agat – kevirêd qîmete r'eng-r'engî ne, p'ir'anîya wan sipî û k'umeyît' in.

amalêkî – miletek bû ku berî zeftkirina Îsraêl li Kenanêda dima. Evana gele cara neyartîya Îsraêl dikirin (binihêr'e Derk'etin 17:8-16; Qanûna Ducarî 25:17-19).

amîn – ji zimanê îbranî ye, ku me'na wê ev e: «R'ast e», «Belê», «Bira usa be», «R'ast bê xêlif», «Qayl im». Ew hingê tê gotinê gava yek gotinekê dibêje yan dua dike, yekî din gotina wî dixwaze mak ke, qaylbûna xwe bi gotina «amîn» nîşan dike.

amîtîst – kevirekî qîmet bû, p'ir'anîya wan sorî gevez û sût bûn.

amonî – anegorî Destpêbûn 19:38, zur'eta Lûte ji qîza wîye biç'ûk bû. Ew t'evî Filistînîya neyartîya Îsraêl dikirin. Ew alîyê R'ohilata Ûrdinê diman, navê p'ayt'extê xwe danîn Amman. H'eta niha jî navê p'ayt'extê Ûrdinê Amman e.

aramî – aramî binelîyêd Aramê bûn. We'dê bave'şîrêd Îsraêl alîyê bakur- r'ohilata ç'emê Ûrdinêr'a digotin Aram, awa gotî Sûrya û usa jî bak'ura Mesopotamyayê, ku tê gotin Paddan-Aram (Destpêbûn 25:20; 28:5).

berê deremeta pêşin – wextê Peymana Kevinda çi pêşîyê ber k'êlendîyê bik'eta, yan heger berê r'ezê pêşin bûya, yan nixurîyê h'eywanêd malê, yan jî nixurîyê nêrînî her maleke Îsraêlê çawa «berê deremeta pêşin» dihate h'esabê û Xwedêr'a dihate dayînê. Eva nîşanek bû ku h'emû jî p'ara Xwedê ne (Derk'etin 13:14-15; 34:26; Qanûna K'ahîntîyê 23:17; Jimar 18:12).

bidolax – r'ûnê darêyî zer e û gelekî bînxweş e. Bi wî ava zim-zimkirinê çêdikirin (Destpêbûn 2:12; Jimar 11:7).

bizina k'ûvî – cur'ekî bizinaye ku ç'ola demîne, h'elal tê h'esabê (binihêr'e Qanûna Ducarî 12:15; 14:5).

Bizina k'ûvî

bixûr – şîrêza darê ye. Ew ji dara tê hildanê û h'işkkirinê. Gava tê şewitandinê, bîneke gelekî xweş jê tê. Dema Peymana Kevinda p'aristgehêda ser gorîgeha bixûrê ew Xwedêr'a dihate şewitandinê (Derk'etin 30). Cûr'ekî dareke bixûrê E'rebistanêda jî hebû, ku gelekî qîmet bû.

Bixûr

biharet – pûng, darçîn, mêxik û yêd mayîne bînxweş.

gorîgeh – t'extê ku li ser qurban, gorî, h'edî û xêr dihatine dayînê yan serjêkirinê (Destpêbûn 12:7; 22:9). Pêşîyê ew pê kevira dihate çêkirinê. Hêna Mûsada Xwedê t'emî da ku gorîgehê bona Konê Şe'detîyê ji dara darcêwîyê çêkin û sifir bik'işînine ser. (Derk'etin 27:1-8; 38:1-7). Qurban t'enê li ser gorîgeha Konê Şe'detîyê dihatine serjêkirinê û paşê, gava p'aristgeh hate çêkirinê, t'enê li ser gorîgeha p'aristgehê dihatine serjêkirinê. T'extekî din jî hebû, ji wî biç'ûktir û zêr'kirî. K'ahîn li ser vî t'extî bixûr dişewitand, jêr'a digotin gorîgeha bixûrê (Derk'etin 30:1-10; 37:25-28).

Gorîgeh

dara darcêwîyê – dareke h'işk û teyax e.

darçîn – biharateke ji qalikê darê ye. Bîna wê gelek e û hêna berê gelekî biha bû. Meriva eva t'evî bizirê zeyt'ûnê dikir, wekî bîna bizir xweş be. Carna meriva li xwe dixistin û carna jî bona definkirinê dihate bik'aranînê (E'yantî 18:13). Ew bona çêkirina r'ûne r'ûnkirinêyî pîroz dihata bik'aranînê (Derk'etin 30:23).

dehek – li gora qanûna Mûsa zur'eta Lêwî, ku şixulê p'aristgehê dikirin, li ser navê Xwedê deheka hebûkê, hasil û dayîna berê e'rdê ji cime'ta Îsraêlê xwer'a distandin. Lêwîya deheka ku ji cime'ta Îsraêlê distandin, ji wê deheka standî, dehek didane Xwedê (Qanûna K'ahîntîyê 27:30-32, Jimar 18:26-28).

dîyarîya bervadayînê – dîyarîya ku ji ber wan guneyêd ku li ber Xwedê yan meriva kirî dihate dayînê. K'ahîn li ser vê yekêda dinihêr'î û qîmetê zîyanê bîst selef zêde k'ifş dikir û hingê li zîyank'êşa dihate veger'andinê, serda jî yê gunek'ar dîyarî dida (Qanûna K'ahîntîyê 5:14-6:7; 7:1-10).

dîyarîya jorbilindkirinê – tişte ku dîyarî dihate dayînê, carana p'ara k'ahîn dihate jorbilindkirinê, çawa nîşana ku bona Xwedê dihate başqe kirinê (Derk'etin 29:27-28).

dîyarîya nanî – dîyarîya arê xas (Qanûna K'ahîntîyê 2:1-3) yan nan (Qanûna K'ahîntîyê 2:4-10), yan jî firîkêd genim (Qanûna K'ahîntîyê 2:14-16). K'ahîn p'areke van dîyarîya xwer'a hildida û p'ara din jî li ser gorîgehê dişewitand.

dîyarîya paqijbûnê – dîyarî ku yê gunek'ar ji ber guneyê xweva bona paqijbûnê dida. Goştê vê h'eywanê pîroz dihate h'esabê û t'enê îzina k'ahîna hebû bixwarana (Qanûna K'ahîntîyê 4:1-5:13; 6:24-30).

dîyarîya serdakirina – eva dîyarîya ji tiştêd r'on e, awa gotî ji r'ûn, şeravê yan avê bûn. Evana li ser dîyarîya heleqetîyê yan dîyarîya t'evayîşewatêda dihatine kirinê (Jimar 28:14-15).

dîyarîya t'evayîşewatê – ev cûr'ê dîyarîyê t'emamîya h'eywan pêva li ser gorîgehê dihate şewitandinê. Lê hinek dîyarîyêd mayîn p'arek wan dihate şewitandin (Qanûna K'ahîntîyê 1:3-17; 6:8-13).

dîyarîya h'ejandinê – ev dîyarî p'ir'anîya cara bi sersîngê dîyarîya heleqetîyê, ku p'ara k'ahîn bû dihate dayînê. K'ahîn t'evî dîyarîdar ev sersîng dih'ejand, vî alî-wî alî dibir danî, lema tê gotin dîyarîya h'ejandinê (Qanûna K'ahîntî 14:21-24; Jimar 6:20).

dîyarîya heleqetîyê – dîyarîya heleqetîyê ku li nava Xwedê û merivada dihate dayînê. T'enê p'areke vî h'eywanî li ser gorîgehê dihate şewitandinê, herç'ê mayîn jî k'ahîn û dîyarîdar dixwarin (Qanûna K'ahîntîyê 3:1-17; 7:11-21, 28-36).

êfod – eva êlekekî bi du p'ara ser milva hevvakirî bû ku ji zêr', r'îsê şîn, şîrk, sorê gevez û ji k'itanê zirav-badayî hatibû çêkirinê. Serekk'ahîn ew li xwe dikir. R'extsîng jî pêva dikirin (Derk'etin 28:6-14).

Serekk'ahîn êfod û r'extsîngva

Edom, edomî – Edom navekî Esawê birê Aqûb bû (Destpêbûn 25:30; 36:8). Ji Edom edomî pêşda hatin, ewana dijminê Îsraêl bûn. Welatê Edom ç'îya banîyêd xikî-xwelîye bê kêr bûn.

emorî – miletekî mezin bû ku berî zeftkirina Îsraêl li Kenanêda dima. Hingê carana bi navê wan t'emamîya miletêd kenanê dihatine navkirinê (Destpêbûn 15:16; Qanûna Ducarî 3:8-11).

enaqî – miletek bû ku berî Îsraêl li Filistînê dima. Ewana gelekî bilind bûn û e'save dihatine gotinê (Jimar 13:22,33). Evana li ç'îya banîyêd Hêbronê diman.

zimir – r'ûnekî bînxweş e, ji dara tê standinê û qîmetê wî biha bû. Hingê zimir bona êşê didane nexweşa (Marqos 15:23), usa jî li ser cinyazê mirîyada dikirin, wekî bona definkirinê hazir kin (Destpêbûn 50:2; Yûh'enna 19:39).

Zimir

îbranî – navekî kevin e û cime'ta Îsraêlê pê vî navî hate navkirinê, Birahîm yê pêşin bû ku bi vî navî hate navkirinê (Destpêbûn 14:13). Îbranî usa jî ziman e. Cime'ta Îsraêl bi zimanê îbranî xeber didan. Peymana Kevin bi vî zimanî nivîsar e.

Îsraêl – 1. Navê meriv e. Çaxê Xwedê Aqûbê bavê miletê Îsraêlê bimbarek kir, navê wî kire Îsraêl (Destpêbûn 32:27-28; 35:10). Çend nav zur'eta Îsraêlr'a tê gotinê: «Cime'ta Îsraêl», «Zar'êd Îsraêl» û «îbranî». 2. Navê welat jî tê gotinê: «Îsraêl». Berê jêr'a digotin: «Kenan» (Destpêbûn 12:5; K'arêd Şandîya 7:11; 13:19). Navekî din jî jêr'a dibêjin: «Welatê Filistînê». Pey mirina Silêman p'adşar'a welat bû du p'ara. P'ara bakurêr'a gotin Îsraêl, p'ara başûrêr'a gotin Cihûda (1P'adşatî 12:16-17 ).

yaspîs – kevirêd qîmete r'eng r'engî ne. Yaspîsa ku K'it'êba Pîrozda nivîsar e k'esk yan r'engekî vekirî bû (Derk'etin 28:20).

karbûnkûl – kevirekî qîmetî şîn û şînî-k'esk (Derk'etin 28:18).

k'ahîn – ji zur'eta Harûnê birê Mûsa bûn. K'ahîna ew gorîyêd (qurbanêd) ku miletê Îsraêlê danîn serjêdikirin. Ew bona miletê Îsraêlê ber Xwedê disekinîn û dua dikirin, navçêtî dikirin û xwestina Xwedê cime'têr'a didane e'yankirinê. Serekk'ahîn salê carekê dik'ete cîyê herî pîroz û bona gunehê cime'tê gunehk'ewandin dikir (Qanûna K'ahîntîyê 6:8-10:20; Îbranî 6:20-8:6; Derk'etin 30:10). Melk'î-Sadiq jî Destpêbûnêda k'ahînê dihate h'esabê (Destpêbûn 14:18-20).

Kenan – navê wî welatî ye, k'îjan ku Xwedê li gora sozê xwe da miletê Îsraêlê, wekî bibe welatê wan. Ev navê «Kenan» hê berî li wir mayîna miletê Îsraêlê hebû. Paşê «Îsraêl» yan jî «Filistîn» hate gotinê (Destpêbûn 10:19; 12:5; K'arêd Şandîya 7:11; 13:19).

kenanî – miletek bû ku li Kenanê dima, zur'eta kur'ê Ham, kur'ê Nuh bû (Destpêbûn 10:6; Jimar 13:29).

k'efîl – (girew, k'efalet) p'ere yan tiştêk ji ber tiştava dihate dayînê, h'atta r'oja pirs safîkirine (Destpêbûn 38:17- 20).

Konê Şe'detîyê (Konê Civînê) – gava cime'ta Îsraêlê ji Misirê derk'et, Xwedê serê ç'îyayê Sînayê Mûsar'a got, çawa gerekê Konê Şe'detîyê bê çêkirinê (Derk'etin 25). Gava çêkirin, r'ûmeta Xwedê ew cî t'ijî kir û Xwedê bi r'ûmeta xwe şe'detî da û da xuyakirinê ku ew t'evî wan e (Derk'etin 38:21). Konê Şe'detîyê û Konê Civînê (Derk'etin 27:21) yek bûn. Cime'ta Îsraêlê li wir dicivîyan. Silêman jî Orşelîmêda p'aristgeh dewsa wêda çêkir. Konê Şe'detîyêda (û usa jî p'aristgehêda) tiştêd pîroz jî hebûn, mesele: Sindoqa Peymana Xudan (Qanûna Ducarî 10:8), awa gotî Sindoqa Şe'detîyê (Jimar 4:5).

Konê Şe'detîyê (Konê Civînê)

k'otî (k'otîbûn) – nexweşîk e ç'erm e cûr'e-cûr'e ye ku bela dibe. Li gora Qanûna K'ahîntîyê ji serê 13-a h'eta 14-a zemanê berê her cûr'e nexweşîya ser ç'erm ji k'otîbûnêva girtî h'eta çend cûr'e p'izika, usa jî tiştêd k'efikî h'eram dihatine h'esabê. Cime'tê berî nexweşêd aha didan ji gund û bajara derdixistine der, lê heger yek qenc bûya, gerekê xwe nîşanî k'ahîn bikira û h'edî bida, wekî destûr bidanê ku ew bik'eta nava cime'tê.

k'irk'ût – (k'ewk'urt') kevirekî nerm û zer e ku bi alaveke r'engê vekirî bi şewq dişewite û bîna wê jî qewat e (Destpêbûn 19:24; Qanûna Ducarî 29:23).

Mowab, mowabî – anegorî Destpêbûn 19:37, zur'eta Lût ji qîza wîye mezin bû. Mowabî alîyê r'ohilata Ûrdunê diman (Jimar 21:13).

milyak'et – zimanê îbranî û yûnanîda fe'mîna wê «qasid» e, çimkî evana qasidêd Xwedê ne. Evana heyînêd r'uh'anî ne, ku h'izûra Xwedêda dimînin. Nayêne dîtinê h'eta xwexa xwe e'yan nekin. Milyak'et qirara Xwedê e'lam dikin yan jî tînine sêrî (Destpêbûn 19:1,12-15). Ewana ji alîyê Xwedêda k'ifşkirî ne, ku meriva xweyî kin û guh bidine wan (K'arêd Şandîya 12:6-11; 27:23; Îbranî 1:14). Carna Xwedê milyak'eta dişîne cem meriva, wekî tiştekî wanr'a bêje. Milyak'etê serwêrê h'emû milyak'eta Mixayîl e (Cihûda 9). Car-cara xebera «milyak'etê Xudan» tê fe'mkirinê ku çawa Xudan xwexa hazir e (Derk'etin 3:2-6).

nanê Xwedêr'a dayî – (nanê h'izûrê, nanê pêşberîyê) nanê pîroz hêna Mûsada Konê Şe'detîyêda (Konê Civînêda), usa jî peyr'a p'aristgehêda hebû. Ev nan li ser sifra zêr'în «li pêşberî Xudan» dihate r'êzkirinê. Her r'ojeke şemîyê k'ahîna donzdeh nanê bê hevîrtir'şk dipe'tin, li ser sifra zêr'în dadanîn û yêd ku h'eftîya dinda dewsê danîn, k'ahîna yê pêşîyê cîyê pîrozda dixwarin. Pêştirî k'ahîna îzina t'u kesî t'unebû ev nan bixwarana. Ev nan nîşaneke Peymana Xudan bû, ku ew t'evî cime'ta Îsraêlê bû (Qanûna K'ahîntîyê 24:5-9).

Sifra nan

nedir – (gorî, qurban) li gora Qanûna Mûsa (Derk'etin 13) însan û h'eywanêd nixurîye nêr, ew nedirêd (gorîyêd) Xwedê bûn. H'eywan dihatine serjêkirinê û ji ber însênva dihatine dayînê. Me'na wê ev e, ku her nixurî p'ara Xwedê bû, pîroz, buhurtî û t'aybetî, awa gotî Xwedêr'a cudekirî bû (Derk'etin 13:2; Lûqa 2:23).

Necef – berîya alîyê başûra Îsraêlê bû (Destpêbûn 12:9).

onîks – kevirêd qîmet e, gava tê bir'înê hundur'da xet yan telaşêd r'eng-r'engî k'ifş dibin (Derk'etin 28:9).

peyman – (ahda, ad û qirar) nav du merivada, nav du k'omada, yan jî nav Xwedê û merivada tê girêdanê. Peymanek nava Xwedê û Nuhda hebû (Destpêbûn 9:8-17), nava Xwedê û Birahîmda (Destpêbûn 15), nava Xwedê û Dawidda (2 P'adşatî 7; Zebûr 89:1-37). Li serê ç'îyayê Sînayê Xwedê peymanek t'evî cime'ta Îsraêlê girêda. Li gora vê peymanê Xwedê soz da wekî xwexa Xudanê cime'ta Îsraêlê be û wan xwey ke, lê gerekê Îsraêl jî Qanûna Xwedê biqedîne, ya ku wî bi destê Mûsa da. Lê Îsraêlê gelek cara peyman, awa gotî Qanûna Mûsa dit'er'iband. K'itêbêd cihûyaye pîrozr'a, yêd ku berî Îsa hebûn, wanar'a dibêjin «Peymana Kevin».

p'êxember – (nebî, qasidê Xwedê, qûlê Xwedê, gotinbêjê Xwedê) ew însan bûn. Xwedê wanr'a xeber dida, ku ew gotina wî bigihînine meriva (Qanûna Ducarî 18:15-22).

r'extsîng – berîke cargoşeye li ser sîng bû. Ew çawa êfod hate cêkirinê, ji zêr', r'îsê şîn, şîrk, sorê gevez û ji k'itanê zirav-badayî (Derk'etin 28:15-16). Gava serekk'ahîn dik'ete cîyê pîroz li ber Xudan, ew li ser sîngê serekk'ahîn êfodva girêdayî bû (Derk'etin 28:29). Li ser r'extsîng dunzdeh kevirêd qîmet çar cêrgeh cîkirî bûn, ku dunzdeh qebîlêd Îsraêl didane k'ifşê. Hindurê rextsîngda Ûrîm û Tûmîm hebûn (Derk'etin 28:30).

R'extsîng û p'ap'ax

r'oja şemîyê – bona cime'ta Îsraêl r'ojeke e'zîz (t'aybetî) û pîroz e (Derk'etin 16:23; 20:8, 11; 31:14-15). Bi îbranî Şabat e. Bi zaravekî kurmancî «sebt» e ku ji şabatê hatîye. Bona cihûya, şabat navê r'oja h'efta ye û ya xilazîya h'eftîyê ye. Înîyê êvarê, gava r'oj diçe ava, şabat destpêdike û h'eta 24 sih'eta dik'işîne. Li gora qanûna Mûsa (Destpêbûn 2:2-3; Derk'etin 20:8-11; 35:2) r'oja şabatêda k'ar û xebat ne cayîz bû bikirana, ev r'oj r'oja r'ih'etîyê û h'ebandinê ye (Destpêbûn 1; Qanûna K'ahîntîyê 23:1-3).

sala r'awastîyê – her pêncî sal, sala r'awastîyê bû (Qanûna K'ahîntîyê 25:8-55). Wê salê her xulam dihatine azakirinê û her merivê ku e'rdê xwe firotibû li wî dihate veger'andinê, deyn-dû dihatine baxşandinê.

sala h'efta – her h'eft sal, şemîya sala bû (Derk'etin 23:11; Qanûna K'ahîntîyê 25:1-7), ew sala r'ih'etîyê bû bona e'rdê. Ewê salê cime'tê e'rd bêcer ne dikirin û çi ku e'rdê xweserêxwe dida t'op dikirin.

sardîyon – kevirekî qîmete sorîgevezî zelal bû.

serekk'ahîn – binihêr'e: k'ahîn.

Sindoqa Peymanê yan Sindoqa Şe'detîyê – qut'îke pîroz bû, ew û çi ku têda bûn, nîşanêd peymana Xwedê t'evî miletê îsraêlê bûn. Çaxê Xwedê serê ç'îyê t'evî Mûsa p'êxember xeber da, hingê dehe t'emî li ser du selêd kevirî nivîsîn dane wî. Ew peyman Xwedê bi destê Mûsa da girêdanê, bi wan selêd nivîsar. Ew sel, şivdara Harûn, derdanê manayê çawa nîşana Peymana Xwedê li wê sindoqêda bûn û li cem miletê îsraêlêdihatine xweykirinê. Ew sindoq ji darcêwîyê çêkirî û zêr'kirî bû. Gava miletê îsraêlê r'êda diçû, ev sindoq xwer'a dibirin. Gava diçûne cîkî, ev sindoq Cîyê Herî Pîrozda Konê Şe'detîyêda dima (Derk'etin 25:10-21; Îbranî 9:4).

Sindoqa Peymanê

filistîn – miletê filistînê hat başûr-r'oavaya devê be'ra Navberêye. Filistînê zeftî xwe kir û van her pênc bajarada: Gaza, Aşqêlon, Aşdod, Gat' û Ek'ronêda çî-war bûn. Filistînî û îsraêlîya gelek cara hevr'a şer' dikirin, çimkî filistînîya dixwastin r'ohilat zeftî xwe kirana, îsraêlîya jî dixwastin r'oava zeftî xwe kirana. Filistînî neyarêd îsraêlîyaye here pêş bûn, h'eta ku Dawid ev pirs safî kir, xilazîya wan anî (Destpêbûn 21:34; 1 P'adşatîya 8:1; 1Dîrok. 18:1 ).

xêrûb – r'uh'berêd xweyîbask in, ev cûr'ekî milyak'etêd Xwedê ne û h'eykelêd wan ser qalp'axê Sindoqa Peymanê bi baskava çêkirî mîna milyak'eta bûn, ku r'ûmet û dîndara (h'izûrîya) Xwedê berç'e'v dikirin (Destpêbûn 3:24; Derk'etin 25:17-22; 37:6-9).

Xudan – bi zimanê îbranî xebera «Xudan» YHWH nivîsar e û tê xwendinê çawa «Yahweh». Ev navekî e'sesî ye ku alîyê Xudand Mûsava hate e'yankirinê. (Derk'etin. 3:14...). Navê «Yahwêh» miletê cihû bona mezinayîya Xwedê ne didane li ser zarê xwe. Gava ewana K'it'êba Pîroz dixûnin dewsa navê «Yahwêh» dibêjin «Adonay» ku tê fe'mkirinê «Xweyê min».

hêlanêd jorin – cîyêd h'ebandina miletê Kenanîya bû (Qaûna k'ahîntîyê 26.30, Jimar 33.52). Xudan e'mirî miletê Îsraêl kir ku van cîya wêran kin. Ew p'adşê ku ev cî wêran nekira dihate h'esabê çawa yekî qanûn t'er'ibandî (2P'adşatî 16:4 ).

hûsop – dareke biç'ûk e, çawa lûfik bona e'detê dîn dihate bik'aranînê. K'ahîna xûna qurbanêda dikirin û dir'eşandine ser meriva, wekî ew meriv li ber Xwedê pîroz bin (Derk'etin 12:22; Qanûna K'ahîntîyê 14:4; Jimar 19:6, 18).

Hûsop

topaz – kevirekî qîmtî qîç'ik e.

şemdan – ç'ira h'eft ç'e'vî bû, ku P'aristgeheda dişxulî (binihêr'e Derk'etin 25:31-39).

Şemdan

Cejina Bor'îya – eva cejina 1-ê meha h'efta dihate kirinê (Qanûna K'ahîntîyê 23:24-25; Jimar 29:1). Ew r'oja r'ih'etîyê û dîyarîdayînê bû.

Bor'î

Cejina Derbazbûnê – ev cejina nava cime'ta Îsraêlda çardehê meha Nîsanêda tê kirinê (li gora salne'ma îbranî çardehê Nîsanê niha 1-ê Aprêlê ye). Evê cejinê bona bîranîna wê yekê dikin, ku Xwedê çawa cime'ta Îsraêl ji bindestîya Misirîya derxist (Derk'etin 12:3-14). Hingê Milyak'etê Mirinê h'emû nixurîyêd misirîya, hin însan û hin jî h'eywan kuştin, lê ji ser malêd cime'ta Îsraêlr'a «derbaz bû» û dest neda ji wan t'u kesî, nekuşt (Derk'etin 12:23-27). Bona vê yekê vê cejinêr'a digotin Cejina Derbazbûnê.

Cejina Nanê Şkeva – ev cejin li pey Cejina Derbazbûnêr'a tê û ji panzdeh h'eta bîst duduyê meha Nîsanê tê kirinê (li gora salne'ma îroyîn ji 2-a h'eta 9-ê Aprêlê tê kirinê). Eva cejina bona bîranîna xilazkirina miletê Îsraêl tê kirinê, gava miletê Îsraêl ji bindestîya Misirîya derk'et û çû wî welatê ku Xwedê dabû wan. Evê cejinêda h'eft r'oja nanê şkeva (bê hevîrtir'şk) tê xwarinê (Derk'etin 12:15-20; 13:3-10).

Cejina R'oja K'ewandinê – bona cime'ta Îsraêlê r'oja here e'zîz û pîroz bû (Yom Kîppûr bi îbranî). Salê carekê p'aristgehêda Serekk'ahîn ji ber guneyêd xwe û cime'têva bona paqijbûna p'aristgeh û gorîgehê xûna h'eywana p'êşk'êş dikir û dik'ete Cîyê Herî Pîroz (Derk'etin 30:10; Qanûna K'ahîntîyê 16:1-34; 23:27; Îbranî 9:6-7).

Cejina H'eftîya – (Cejina Nandirûnê – Derk'etin 23:16) Xwedê t'emî da cime'ta Îsraêl, ku r'oja paşine pey destpêbûna Cejina Derbazbûnêr'a h'eft h'eftîya h'esab kin û r'oja pêncî cejinekê jî bikin. Vê cejinêda çi ku ji deremetêd wan (dexilêd wan) pêşîyê dik'ete ber k'êlendîyê, danîn p'êşk'êşî Xwedê dikirin (Qanûna K'ahîntîyê 23:15-21; Jimar 28:26- 31). Peymana Nûda vê cejinêr'a digotin R'oja Pêncîye h'esab, awa gotî Pêntêkost. Çimkî bi zimanê yûnanî fe'mîna Pêntêkost «pêncî» ye (K'arêd Şandîya 2:1-41).

Cejina H'olikçêkirinê – her sal payîzê ji 15-a h'eta 21-ê meha Tişrîyê ye (awa gotî yekê Oktyabirê). Cihû diçûn ser r'ezêd xwe, h'olik çêdikirin û wanda h'eftêkê diman. Cihûya ev yek dikir, wekî bîr banîna, ku çawa Mûsa p'êxember miletê Îsraêl ji Misirê derxist û ew h'olikada man (Qanûna K'ahîntîyê 23:33-36, 39-43; Qanûna Ducarî 16:13-15).

qar'îtk – ç'ivîkeke biç'ûk e ku dirêj nafir'e. Xurê wan t'oxim û mêş-mor in. Evana hêlûnêd xwe li ser e'rdê çêdikin (Derk'etin 16:13; Jimar 11:31-32).

Qar'îtk

qotik – h'eywaneke piç'ûk e, ku ç'olê nava k'evirada dimîne. Ew ne h'elal bû (binihêr'e Qanûna K'ahîntîyê 11:5; Qanûna Ducarî 14:7).

Qotik

qirqê Misirê – cur'ekî teyrê ne h'elal bû (binihêr'e Qanûna K'ahîntîyê 11:18; Qanûna Ducarî 14:17).

Qirqê Misirê

Table of Contents

Kurmancî

Pênc K’itêbêd Mûsa

Derk'etin

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28
- 29
- 30
- 31
- 32
- 33
- 34
- 35
- 36
- 37
- 38
- 39
- 40

Ferhengok

- agat
- amalêkî
- amîn
- amîtîst
- amonî
- aramî
- berê deremeta pêşin
- bidolax
- bizina k'ûvî
- bixûr
- biharet
- gorîgeh
- dara darcêwîyê
- darçîn
- dehek
- dîyarîya bervadayînê
- dîyarîya jorbilindkirinê
- dîyarîya nanî
- dîyarîya paqijbûnê
- dîyarîya serdakirina
- dîyarîya t'evayîşewatê
- dîyarîya h'ejandinê
- dîyarîya heleqetîyê
- êfod
- Edom, edomî
- emorî
- enaqî
- zimir
- îbranî
- Îsraêl
- yaspîs
- karbûnkûl
- k'ahîn
- Kenan
- kenanî
- k'efîl
- Konê Şe'detîyê (Konê Civînê)
- k'otî (k'otîbûn)
- k'irk'ût
- Mowab, mowabî
- milyak'et
- nanê Xwedêr'a dayî
- nedir
- Necef
- onîks
- peyman
- p'êxember
- r'extsîng
- r'oja şemîyê
- sala r'awastîyê
- sala h'efta
- sardîyon
- serekk'ahîn
- Sindoqa Peymanê yan Sindoqa Şe'detîyê
- filistîn
- xêrûb
- Xudan
- hêlanêd jorin
- hûsop
- topaz
- şemdan
- Cejina Bor'îya
- Cejina Derbazbûnê
- Cejina Nanê Şkeva
- Cejina R'oja K'ewandinê
- Cejina H'eftîya
- Cejina H'olikçêkirinê
- qar'îtk
- qotik
- qirqê Misirê