Author: Институт перевода Библии
Date: 2019-01-10T05:23:34.804027+00:00

Kurmancî

Kurmancî

1. Zebûr Mesele

2. Meselêd Silêman

Peymana Kevin

Zebûr Mesele

Zebûr Mesele

Înstîtûta Welger'andina K'itêba Pîroz

Moskva, 2016

Zebûr Mesele

Bi vê navnîşê binivîsin bişînin: ibt_inform@ibt.org.ru

ISBN 978-5-93943-207-8

© Институт перевода Библии, 2016

Pêşgotin

Xwendevanêd delal!

Ev cara pêşin e, ku ev her du k'itêb, «Zebûr» û «Mesele», bi zimanê k'urdîya kurmancîya welatêd kafkazê hatîye welger'andinê. Cihû, musulman û mesîhî van her du k'itêba qebûl dikin çawa k'itêbêd pîroz, ev her du k'itêb jî dik'evine nava p'arêd «K'itêba Pîroz». K'itêba Pîroz jî, awa gotî Bîblîya, k'itêba k'itêba ye, k'itêba here hêja ye û hineke ji p'arêd wê bi h'ezara zimanêd dinyayê hatine welger'andinê.

Her merivê ser t'opa dinyayê, k'îjan qulbêda ku dimîne, çi miletî yan xweyê çi h'ebandinê be, li wî dik'eve ku K'itêba Pîroz bi zimanê xwe bixûne. K'itêba Pîroz t'evayîya xweva şêst şeş k'itêb in, k'îjan ku bi destê gelek nivîsk'ara navbera gelek salada hatine nivîsarê. Ev k'itêbana derheqa serhatîyêd ji destpêbûna dinyayêda girtî h'eta sedsalîya yekêye pey bûyîna Îsa Mesîhr'a dibêjin. K'itêba Pîroz li ser du p'ara p'arevedibe: Peymana Kevin û Peymana Nû.

Ev k'itêbêd «Zebûra» û «Mesela» dik'evine nava p'arêd Peymana Kevin, awa gotî ew zemanekî berî bûyîna Îsa Mesîhda hatine nivîsarê. Ew her du k'itêb çawa k'itêbêd serwaxtî û hilbestî (şiêrî) têne h'esabê. Ew t'ijî zanebûn, aqil û bîlantî ne, şîretê didine yêd ku dixwazin r'îya r'astîyêda her'in, ne ku ser wê r'îya şaşe ku dibe berbi undabûnê. Usa jî ew dil didine ber yêd ku ji Xudan dûr k'etine û dixwazin veger'in, r'îya Wî bibînin.

Zebûr û Meselêd Silêman ji têk'sta îbranîye kevin, awa gotî ji têk'sta Masorêtî hatine welger'andinê. Belê têk'sta îbranî kanîya vê welger'andinê ye, lê bona vê welger'andinê çend welger'andinêd zimanêd mayîn, usa jî welger'andina Yûnanîye kevin hatine lênihêr'andinê.

Bona alîk'arîya xwendevana çend tişt hatine hazirkirinê:

1. Sernivîsarêd nûye p'ara.

Nava welger'andinêda, her zebûr û her p'areke Meselêd Silêman pê sernivîsarê destpêdibe. Mesele, Zebûra 1-ê bi sernivîsara «Du r'ê» destpêdibe, Zebûra 2-a bi «P'adşayê bijartîyê Xudan» destpêdibe û yêd mayîn. Ev sernivîsar kanîya têk'sta îbranîda t'unene, lê van axirîyada bona alîk'arîya xwendevana hatine hazirkirinê, wekî xwendevan zanibe, merem yan fikira her p'arê ser çi ye.

2. Sernivîsarêd kevine p'ara.

Gelek zebûr bi sernivîsareke kevine îbranî jî destpêdibin. Ev sernivîsar kanîya têk'sta îbranîda hene. Ew bi h'erfêd tewyayî hatine nivîsarê. Mesele, Zebûra 3-a bi sernivîsareke aha destpêdibe: «Zebûra Dawid, gava ew ji ber kur'ê xwe Abşalom r'evî», Zebûra 6-a jî aha destpêdibe: «Serwêrê sazbendar'a. Ser sazêd h'eyştt'êlî. Zebûra Dawid». Ji wan sernivîsara gelek be'sa têrmînêd kevine sazbendîyê û miqama dikin, mesele, Zebûra 6-a be'sa «sazêd h'eyştt'êlî» dike. Lê ji wan hinek têrmîn, me'na wan ne t'am e'yan e. Mesele, Zebûra 8-a be'sa «Ser Gît'ît'ê» dike, lê zaneyêd îroyîn nizanin heger «Gît'ît'» be'sa miqamekî dike (mesele, miqamekî ji bajarê Gat'ê) yan be'sa hacetekî mûzîkîyê dike (mesele, mîna saz yan bilûrê). Usa jî xebera «Sela» gelek cara nava r'êzêd zebûrada derbaz dibe, lê me'na wê bi îbranî ne e'yan e. Gelek zane bawer dikin ku ev jî têrmîneke miqamê ye. Binihêr'e Zebûr 3:2 û şirovekirina wê.

3. Şirovekirinêd jêrê.

Nava k'itêbêda li jêra r'ûp'ela şirovekirin hene. Heger nivîsarêda hûn ser xeberê steyrkê «*» bibînin, hingê şirovekirina jêrê bixûnin.

4. H'erfêd tewyayî.

Çend cara nava nivîsarêda h'erfêd tewyayî (kûrsîv) hatine nivîsarê. Ev xeberana li gora zimanê îbranî derbê distînin. Lema xwendevan gerekê xwendina xweda giranîyê bide ser wan xebera. (Mesele, binihêr'e: Zebûr 59:16.)

5. H'erfêd mezin.

Gava navek yan cînavek be'sa Xwedê yan Mesîhê Wî dike, ew pê h'erfa mezin alîyê welger'ada hatîye nivîsarê. (Mesele, bona Mesîh binihêr'e: Zebûr 2 û 110.)

Înstîtûta Welger'andina K'itêba Pîroz r'azîbûna xwe dide: welger'a, serr'astkira, usa jî h'emûyêd ku t'evî k'arê hazirkirin û xebata çapkirina her du k'itêba bûne.

Înstîtûta Welger'andina K'itêba Pîroz, Moskva

Meselêd Silêman

Mesele

Pêşgotina K'itêba Mesela

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28
- 29
- 30
- 31

Nava «Mesela da»gelek gotinêd bîlantîyê hene û ew şîret bona merivayê gelekî k'ar in.

Zaneyêd ji miletê Îsraêlê, zûva destpêkirin gotin û meselêd vê k'itêbê berev kirin. Xudanê p'ir'anîya van gotinêd bîlane vê k'itêbêda, Silêman tê h'esabê, awa gotî kur'ê Dawid p'adşa. Silêman jî p'adşê Îsraêlê bûye, nêzîkî h'ezar sal berî bûyîna Îsa Mesîh. Ew bibû bîlanekî bi nav û deng. Eva k'itêba t'imê navê Silêmanva girêdayî bûye.

K'itêba Pîroz dibêje ku çawa Xwedê Silêmanr'a soz da, ew çi bixwaze wê bidê (Binihêr'e: P'adşa III 3:5-15). Silêman jî ji Xwedê serwaxtîyê bona xwe dixwaze, wekî ew r'ast h'akimtîyê miletê Wî bike û qencî û xirabîyê ji hev derxe. Xwedê li Silêman vediger'îne: «Te ku ev tişt xwest û bona xwe e'mirê dirêj, hebûk, usa jî mirina neyarêd xwe nexwest, lê xwer'a serwaxtî xwest ku ser heqî-neheqîyêda binihêr'î, va Ezê weke xwestina te bikim. Ezê h'işê serwaxtîyê û fe'mkirinê bidime te, usa ku ne berî te mîna te hebûne, ne jî pey ter'a wê hebin». Silêman p'êxember ew serwaxtî ji Xwedê stand û ew ji h'emû merivêd hatîye ser dinê serwaxttir bû.

Pêştirî gotinêd Silêman p'adşa, çend gotin û meselêd vê k'itêbê ji alîyê nivîsk'arêd mayînva jî hatine berevkirinê, mesele: hin ji p'irt'ûka berevoka Agûr, hin jî ji p'irt'ûka berevoka Lemûêl p'adşa (binihêr'e: 30:1 û 31:1).

1

Meremê serwaxtîyê

1^1Ev in meselêd Silêman p'adşê Îsraêlêyî kur'ê Dawid+.

2Bona ku serwaxtîyê û şîreta bizanibin,
gotinêd bîlana fe'm bikin,
3şîretêd serwaxtîyê,
r'astîyê, qirarê û heqîyê qebûl kin,+
4ku firasetê bidine dilsaxa,
zanebûnê û aqil bidine cahila,+

5wekî yê serwaxt bibihê hê zanebûna xwe zêde ke
û yê bîlan hê r'ê-dirba ji hev derxe,
6ku mesela û me'na têderxistinoka,
k'êlimêd zaneya û fikirêd wan fe'm bike.

Serê serwaxtîyê

7Serê serwaxtîyê xofa Xudan e,
t'enê yê bêh'iş qedirê bîlanîyê û şîretê nizane+.

Şîreta bona cahila

8Lawê min, şîreta bavê xwe qebûl ke
û hînkirina dîya xwe p'êpes neke+.

9Çimkî ewê çawa k'ofîya r'ewş-k'eremê li serê te bin
û morî-mircan stûyê teda+.

10Lawê min! Gava yêd gunek'ar bixwazin te ji r'ê derxin,
tu guh nede wan+.

11Heger bêjin: «T'evî me were em bona kuştinê te'lde
çêkin,
cîyê bêsebeb xwe li merivê bêsûc bitelînin,+

12mîna dîyarê mirîya em saxe-sax wan h'ûfî xwe kin,
mîna gor'istên ku çawa mirîya dadiqurtîne+.
13Her cûr'e xêr-xizne em xwer'a bibin
û malê xwe bi t'alênva t'ijî kin,
14were tu jî p'eşka xwe bavêje nava me,
k'îsikê me h'emûya bibe yek».
15Lawê min! T'evî wan wê r'êyêda neçe,
nigêd xwe ji şiver'îyêd wan paşda bigire+.
16Çimkî nigêd wan ber bi xirabîyê dibezin
û xûnr'êtinêr'a dilezînin+.
17Lê belê badîhewa t'or' tê avîtinê
li ber ç'e'vê teyreda,
18lê evana dibine bayîsê xûna xwe,
bona kuştina xwe xwe ditelînin.

19Ev e r'îya wan merivêd ku ç'e'vê wan hebûka xelqê ye,
ev yek dibe r'uh'istînê wan+.

Dengê serwaxtîyê

20Serwaxtî k'ûçada dike gazî,
meydanada dengê xwe bilind dike+.

21Ew cîyê qalme-qalma civata mixulqetada dike dengî,
li ber dergehê bajêr gotina xwe dibêje:

22«Gelî bêh'işa, h'eta k'engê hûnê bêh'işîyê h'iz bikin?

H'eta k'engê qerfê li qerfkira xweş bê?

Û axmaxê bijenine zanistîyê+?

23Berê xwe bidine şîretêd min,
ezê r'uh'ê xwe li ser weda bir'êjim,
gotinêd xwe li we bidime fe'mkirinê.

24Ez gazî we dikim hûn nabihên,
destê xwe dirêjî we dikim kesekî guhdar t'une,+

25lê şîretêd min davêjine pişt guhê xwe
û hilatina min qebûl nakin+.
26Ezê jî li ser k'etina we bik'enim,
dilê xwe li we şa kim, gava tirs-xof li ser weda bê,+

27çaxê zarîn û tengasî bê serê we,
gava tirs-xof mîna te'vîya teyrokê we bînfişkî ke
û çawa firtone li ser weda bigire.
28Hingê wê gazî min kin lê ezê cabê nedim,
ewê demana minda bin, lê min nebînin+.
29Çimkî vana jenande zanistîyê
û xofa Xudan xwer'a nebijartin,
30şîretêd min qebûl nekirin,
qerfê xwe h'emû hilatinêd min kirin.
31Lema jî ew gerekê berê e'melêd xwe bixwin
û pê şêwirêd xwe t'êr bibin+.
32Çimkî ji r'êk'etina bêh'işa wan dikuje
û bêxemîya axmaxa wan unda dike.
33Lê yê guh dide min wê sax-silamet bijî
û ji sawa xirabîyê t'evhev nebe».

2

Xelata yê serwaxtîyê diger'e

2^1Lawê min! Heger tu gotinêd min qebûl kî
û t'emîyêd min cem xwe xwey kî,+
2usa ku guh bidî serwaxtîyê
û dilê xwe li ber bîlantîyê vekî,
3heger gazî aqil kî
û deng bidî bîlantîyê
4û tu wê biger'î çawa zîv
û peyk'evî bibînî mîna xiznê,+
5tê hingê xofa Xudan fe'm bikî
û xwedênaskirinê bizanibî+.
6Çimkî Xudan e yê serwaxtîyê dide,
zanistî, bîlantî jî ji devê Wî dertên+.
7Ew bona r'asta açixîyê xwey dike,
Ew mert'al e bona yêd r'êda bêlek'e ne+.
8Ew miqatîyê r'îyêd r'astîyê dike
û şiver'îya aminêd Xwe xwey dike+.

R'astînaskirin

9Hingê tê r'astîyê, qirarê, heqîyê, fe'm bikî
û serda jî her şiver'îyêd qenc+.
10Gava serwaxtî bik'eve dilê te
û zanebûn li r'uh'ê te xweş bê,
11hingê firasetê te xwey ke
û aqilê miqatîyê li te bike,
12wekî te ji r'îya xirab
û wan merivêd mixenete derewîn xilaz ke,
13k'îjan ku ji r'îya r'ast derk'etine,
ku r'îyêd te'rîstanîyêda her'in,
14k'îjan ku xirabîyêd xwer'a şa dibin
û neheqîyêd xwer'a dir'eqisin,+
15r'îyêd k'îjana xaro-maro ne
û şiver'îyêd xweda dixalifin+.
16Wekî te ji k'ulfeta xerîb xilaz ke,
ji k'ulfeta ner'êdaye xweyê zarê h'ilek'ar,+

17ji ya ku destê xwe ji h'elalê cahiltîya xwe kirîye
û peymana ber Xwedêyê xwe bîr kirîye.

18Mala wê berbi mirinê dibe
û şiver'îyêd wê jî alîyê mirîyada+.

19Ewêd ku xwe li wê digirin, t'u car venager'in
û îdî nikarin bêne li ser r'îya jîyînê.

Xelat û ceza

20Bona vê yekê tu r'îya qencada her'e
û xwe li şiver'îyêd r'asta bigire,
21çimkî r'astê bijîn li ser e'rdê
û k'amilê li ser wê bimînin,+

22lê nep'akê ji ser r'ûyê e'rdê unda bin her'in
û k'oka bêamina wê bê hatinê+.

3

K'ara ji guhdarîyê û serwaxtîyê

3^1Lawê min! Dersa min bîr neke
û dilê te bira t'emîyêd min xwey ke,+
2çimkî ewê r'ojêd dirêj, e'mirê dirêj
û xêr-xweşîyê bidine te+.
3Bira dilşewatî û r'astî ji te dûr nek'evin,
van stûyê xweva girêde, li ser t'extê dilê xwe binivîse+.

4Hingê tê li Xwedê û meriva
xweş bêyî û r'ûspî bî.
5Bi t'emamîya dilê xwe xwe bispêre Xudan,
gumana xwe nede li ser h'işê xwe+.
6H'emû r'îyêd xweda tu Xwedê nas ke
û Ewê h'emû şiver'îyêd te r'ast-dûz ke+.
7Tu li ber ç'e'vê xwe xwe serwaxt nebîne,
ji Xudan xof ke û ji xirabîyê dûr be+.
8Ev yekê dermanê nefsa te be
û sih'et-qewata hestûyêd te be.
9Hebûka xweva qedirê Xudan bigire
bi h'emû berê deremetêd pêşinva,+
10hingê e'mbarêd teyê lêvar'a t'ijî bin
û ji h'ewzêd te jî meya nû bik'işe+.

11Lawê min, şîreta Xudan pişt guhê xweva nevêje
û ne jî gava Ew li te hiltê, li ber xwe k'eve,+

12çimkî Xudan h'izkirîyê Xwe şîret dike,
çawa bavek ku kur'ê xwe h'iz dike+.

Serwaxtî ji xiznê çêtir e

13Xwezî li wî merivî ku serwaxtîyê dibîne
û li wî merivî ku bîlantîyê distîne!
14Çimkî k'ara wê ji k'ara zîv zêdetir e
û qazinca wê ji zêr'ê xas+.
15Ew ji kevirêd qîmet girantir e,
her tiştê ku dilê te dik'işînê weke wê nabin+.

16Destê wêyî r'astêda r'ojêd dirêj in
û destê ç'epêda jî dewlet û r'ûmet+.

17R'îyêd wê r'îyêd xweşîyê ne
û h'emû şiver'îyêd wê yêd e'dilayê ne.

18Ew bona yêd ku wê dest tînin dara jîyînê ye,
yêd ku wê qewîn digirin bextewar dibin!+
19Xudan pê serwaxtîyê h'îmê dinyayê danî,
pê bîlantîyê e'zman qewîn-qedîm kir+.
20Pê zanebûna Wî bêbinî derevebûne
û e'wr qir'avîyê diniqitînin+.

R'îya yê serwaxt

21Lawê min! Evana bira ji ber ç'e'vê te neçin,
aqil û firasetê qewîn bigire,
22evê bibine e'mirê nefsa te
û xişirê stukura te.
23Hingê tê r'îya xweda bêxof her'î
û nigê teyê nelik'ume+.
24Gava p'aldî, tê netirsî
û gava xewr'a her'î, xewa teyê şîrin be+.
25Tê ji xofa nişkêva netirsî,
ne jî ji fizirdûmana nep'aka, gava li ser teda bê+.

26Çimkî Xudanê gumana te be,

Ewê nigê te xwey ke, ku nek'eve t'elekê.

K'omekdarî

27Gava ji destê te tê, ku alîk'arîya desttenga bikî,
xwe ji vê yekê nede paş+.

28Nebêje hevalê xwe:

«Her'e careke din were, ezê sibê bidime te»,
wekî cem te heye+.

29Hindava hevalê xweda t'ivdîra xirab neke,
çimkî ew bi guman li cem te dimîne.

30Cîyê badîhewa qir'ika mêriv negire,
wekî wan xirabî li te nekirîye.

31H'evsûdîya merivê zordar neke,
t'u car xwe li r'êke wan negire+.

32Çimkî merivê qelp, li ber ç'e'vê Xudan zivêr e,
lê belê Ew hevalê sitqê dilê r'ast e.

33Nifir'a Xudan li ser mala nep'aka ye,
lê Ew dua oda r'asta dike+.

34Ew pêk'enîya dik'ene,
lê k'eremê dide şkestîya+.

35Serwaxtê r'ûmetê war bin,
lê axmaxê bêr'ûmetîyê.

4

Şîreta bavêye bona serwaxtîyê

4^1Ewledno! Guh bidine şîretêd bavê
û dîna xwe bidinê, wekî aqil hûn hîn bin+.
2Çimkî ezê dersêd qenc bidime we,
pişta xwe nedine hûn hînkirina min.
3Çaxê ku ez kur'ê bavê xwe bûm,
delalîyê dîya xweyî tayê t'enê bûm,
4ewî ez hîn dikirim û digot:
«Bira dilê te pey gotinêd min be,
t'emîyêd min xwey ke û tê bijîyî+.
5Serwaxtîyê bistîne, aqil bistîne,
vê yekê bîr neke û ji gotinêd devê min daneger'e.

6Serwaxtîyê ber'nede û ewê te xwey ke,
tu wê h'iz bike, ewê piştovanê te be.
7Serî serwaxtî ye, serwaxtîyê bistîne
û bira aqil li ber dilê teda ji h'emû hebûka te şîrintir be.

8Tu qîmetê wê bizanibe, ewê te bilind ke,
heger tu wê h'emêz kî, ewê qedirê te bigire+.

9Ewê k'ofîya r'ewş-k'eremê bide serê te,
pê t'acê bedewî r'ûspîtîyê te xelat ke»+.

R'îya serwaxta û xiraba

10Bibihê, lawê min, gotinêd min bike serê
xwe û salêd e'mirê teyê dirêj bin+.

11Ez r'îya serwaxtîyê nîşanî te dikim,
şiver'îyêd r'astîyêda ezê te bibim.

12Gava tu r'ê her'î, tiştê nek'eve ber nigê te
û gava tu bir'evî tê neşimitî nek'evî+.
13Şîretê min qewîn bigire
û destê xwe ji wê neke,
tu wê xwey ke, çimkî ew e e'mirê te+.
14Nede ser r'îya nep'aka
û r'îya xirabada neger'e,+
15h'evza xwe ji wê bike,
wê r'êyêda neçe, jê dûr k'eve wêda her'e.
16Çimkî evana h'eta xirabîyê nekin,
ew nikarin r'azên, xew ç'e'vê wan nak'eve
h'eta ku yekî neşimitînin nevêjin+.
17Evana nanê xirabîyê dixwin
û şerava zordarîyê vedixwin.

18Lê belê r'îya r'asta mîna r'onayîya
berbangê ye, ku hêdî-hêdî dertê,
h'eta ku t'emamîya r'ojê r'onayî dibe+.
19R'îya neheqa çawa şever'eşêda
ku ew nizanin wê çi p'elî k'evin+.

20Lawê min! Dîna xwe bide xeberêd min
û guhê xwe bide ser gotinêd min,
21bira evana ji ber ç'e'vê te neçin,
dilê xweda tu van xwey ke.
22Çimkî evana e'mir in bona ewê ku dibîne
û derman in bona h'emû nefsa wî+.
23Ji her tiştî zêdetir miqatî dilê xwe be,
çimkî kanîya e'mir ji wî dertê.
24Devê derewîn ji xwe dûr xe,
zarê h'ilek'ar dûrî te be+.
25Bira ç'e'vêd te r'aste-r'ast binihêr'in
û dîna bijangêd te li pêşîya te bin.
26Şiver'îya gavêd xwe e'nene ke
û h'emû r'îyêd te şidîyayî bin+.
27R'ast û ç'ep nexalife,
ji xirabîyê nigê xwe dûr xe+.

5

Şîreta ku ji zinêk'arîyê dûr bin

5^1Lawê min! Dîna xwe bide serwaxtîya min
û guhê xwe bide ser bîlantîya min,+
2wekî firaseta te hebe
û lêvêd te zanebûnê xwey kin+.
3Çimkî ji lêvêd jina xerîb,
çawa hingivê hêlûnê jê biniqite
û devê wê jî ji r'ûn nermtir e,+
4lê axirî te'l e mîna zirîç'kê
û bir'aye mîna şûrê dudevî+.
5Nigêd wê berbi mirinê dibin
û gavêd wê digihînine dîyarê mirîya+.
6R'îya jîyînêda ew t'u car naçe,
r'ê-dirbê wê sibe-êvarê ew ne yek in,
tu xwexa nizanî ew k'uda diçe[*].
7De niha lawno, guh bidine min,
ji gotinêd devê min dûr nek'evin.
8Ji wê k'ulfetê xwe dûr xwey kin
û nêzîkî derê mala wê nebin,
9wekî qewata xwe nedî hineke din
û salêd xwe nedî yekî zulmk'ar.
10Nebe ku hineke din pê qewate te t'êr bin
û k'eda te bik'eve mala xelqê
11û tu axirîyê axe-ax nekî,
gava goştê canê te bih'ele-bimaşe,
12hingê bêjî: «Min çima şîret qebûl nekir
û dilê min hilatin bêhurmet kir,
13min dengê şîretk'arêd xwe nebihîstin
û guhêd xwe nedane li ser dersdarêd xwe?

14Hindik mabû ez li ber ç'e'vê k'omê û cime'tê
bik'etama nava her xirabîyê».

H'alê zewacê

15Tu ava ji h'ewzê xwe vexwe
û ya ku ji bîra te derdik'eve+.
16Bira kanîyêd te k'ûçêda bela nebin,
nixalêd avê meydanada neher'ikin.
17Bira ew t'enê yêd te bin,
ne ku yêd te û xerîba bin.
18Kanîya te bira bimbarek be
û pê jina xortanîya xwe şa be,+
19bira ew xezala h'izkirî be
û ew kara h'ewask'ar be,
sîng-berê wê her gav te t'êr kin
û her t'im maşoqê h'izkirina wê be.
20Çima lawê min, bibî maşoqê jina zinêk'ar
û sîng-berê jina xerîb tu h'emêz kî?

21Çimkî r'ê-dirbêd mêriv li ber ç'e'vê Xudan in
û Xudan haş ji h'emû gavêd wan heye+.

22Xirabê pê e'melêd xweye xirab bê girtinê
û pê werisê gunêd xwe bê girêdanê.

23Ewê ji dest şîretqebûlnekirinê bimire
û ji dest gele axmaxtîya xwe wê unda be.

6

Haşxwehebûn

6^1Lawo! Gava te ji ber hevalê xweva wek'îltî kir
û ji ber yekîva deyn hilda stûyê xwe,+
2tu pê gotina devê xwe k'etî t'elê,
te pê gotinêd devê xwe xwe da girtinê.
3Aha bike ku xilaz bî, lawê min,
çimkî tu k'etî destê hevalê xwe,
her'e xwe bavêje nigê hevalê xwe
û lavaya tu jê bike.
4Bira xew nek'eve ç'e'vê te
û bijangêd te neçine li ser hev.
5Xwe xilaz ke çawa xezal ji t'elê,
çawa teyrede ji destê nêç'îrvan+.

Bêxîretî

6Bêxîreto! Her'e cem mûrîya,
dîna xwe bide r'ê-dirbêd wan û serwaxt be+.
7Ne axê wan heye, ne zapidê wan
ne jî serwêr,
8lê belê xurekê xwe ew havînê didin ser hev,
xwarina xwe jî wextê nandirûnê t'op dikin+.
9Bêxîreto, h'eta k'engê tê p'aldî?
Tê ji xewa xwe k'engê h'işyar bî+?
10H'eta hinekî r'azêyî, hinekî bip'onijî,
hinekî destêd xwe bidî li ser hev p'aldî,

11hingê k'esîbîya teyê mîna r'êwîkî diz li ser teda bigire,
desttengîya teyê jî mîna qaçaxekî+.

Merivê nep'ak

12Merivê bêkêr, merivê nep'ak
bi devê derewîn diger'e,+
13ew ç'e'vê xwe diqurç'imîne,
bi nigêd xwe xeber dide
û bi t'ilîya tişta hîn dike,+
14mixenetî dilada heye,
ew t'imê li ser nêta xirabîyê ye
û ew xelqê berî hev dide.
15Bona vê yekê xezebê nişkêva ser wîda bê,
derbekêr'a wê bişkê û dû-dermanê lê nebe+.

Tiştêd Xwedê jê aciz e

16Vane şeş tiştêd ku Xudan dijene wan,
hela h'eft in ku li ber Wî h'eram in:+
17Ç'e'vêd k'ubar, zimanê derewîn,
destêd ku xûna bêsûc dir'êjin,+
18dilê ku t'ivdîra xirab dertîne,
nigêd ku bona xirabîyê zû dir'eve,+
19şe'dê derew, ku derewa dike
û bira berî hev dide+.

H'evza xwe ji zinêk'arîyê kirin

20Lawê min! T'emîya bavê xwe xwey ke
û hînkirina dîya xwe pişt guhê xweva nevêje+.

21Evana her t'im bira ser dilê te girêdayî bin,
li stukura te walandî bin+.

22Gava tu her'î, ewê r'êberîya te bikin.

Gava tu r'azêyî, ewê te xwey kin.

Gava h'işyar bî, ewê t'evî te xeber din.

23Çimkî t'emî ç'ira ye û hînkirin r'onayî,
hilatinêd şîretê r'îya jîyînê ye+.

24Evê te ji jina xirab xwey ke,
ji zimanê jina xerîbe zarxweş+.

25Dilê xweda nebe maşoqê bedewîya wê,
bira te neçelqîne pê birî-bijanga+.

26Çimkî r'ûyê jina qavda, merî dibe h'ewcê parî nanê t'isî
û jina ç'e'vder, nêç'îrvanê nefsa maqûla ye.
27Dibe ku yek agir têke p'aşila xwe
û k'incêd wî neşewitin?
28Dibe ku yek li ser k'ûra êgir biger'e
û nigê wî neşewitin?
29Ev jî aha ya, yê ku nêzîkî jina xelqê dibe,
heger dest bavêje wê, ew bê bela namîne.
30Lome dizê bir'çî nayê kirinê,
gava dizî zikê xwe t'êr kir,

31lê belê gava bê girtinê, gerekê h'eft car lê veger'îne,
wê h'emû hebûka mala xwe bide+.
32Lê yê ku zinêk'arîyê dike, h'işê wî t'une,
ewê aha dike nefsa xwe unda dike+.
33Ewê lêdayî û bêr'ûmet be,
ji r'ûr'eşîyê xilaz nebe.
34Çimkî k'umr'eşî qalp'axê serê mêr r'adike
û r'oja h'eyfhildanê hewa pê dik'eve,+
35ji ber vê yekêva t'u tişt ber ç'e'va nayê,
çiqas tişt jî ji berva bidî, yeke dîsa wê ya xwe bike.

7

7^1Lawê min! Gotinêd min xwey ke
û t'emîyêd min çawa xizne veşêre+.

2T'emîyêd min xwey ke ku e'mir kî
û her gotineke min mîna r'onaya ç'e'vê xwe+.

3T'ilîyêd xweva wan girêde,
li ser t'extê dilê xwe binivîse+.

4Serwaxtîyêr'a bêje: «Tu xûşka min î!»

û bîlantîyê nav ke: «Pismamê min»,

5ku te xwey kin ji jina xerîb,
ji jina xelqêye zarxweş+.

Jina ç'e'vder

6Carekê min mala xweda
p'encerêr'a dîna xwe dayê,
7va ye nava cahilêd saxikê dilê xweda,
ç'e'vê min xortekî bêfe'm k'et,+
8ku k'ûçêda nêzîkî e'nîşkê
xwe li r'îya mala wê girt,
9êvar bû, r'o çûbû ava,
şev bû, te'rî k'etibû e'rdê+
10û va jineke k'incê qava lê,
bi dilê qancixî derk'ete pêşîya wî,+
11ew yeke şer'ûde bed bû
nigê wê mala wêda nediman.
12Te hew didît derva bû, hew meydanada
û her qulç'ekîda xwe diteland+.
13Ewê ew xort girt r'amûsa
û bê şerma r'û gote wî:
14«Min dîyarîya heleqetîyê daye,
sozê xwe îro anîye sêrî,
15lema ez derk'etime pêşîya te,
ku r'ûyê te bibînim, va min tu dîtî.
16Min cî-nivîna xwe pê sipîç'ala
misirêye r'eng-r'engî xemilandîye.
17Min nivîna xwe zimir, ûd
û darçîn kirîye+.

18Were emê xwer'a bik'evine k'êf-h'eneka h'eta sibê,
bi şabûnê t'ev derbaz kin.
19Çimkî mêrê min ne li male,
r'êke dûrda ewa çûye,
20k'îsikê p'era xwer'a birîye,
xilazîya mehê ewê bê malê».

21Pê zarxweşîya xwe ew kire maşoqê xwe
û zarê xweyî xweş, ser xwe bengî kir+.
22Hingê ewî zû da pey wê çû,
çawa ga ku diçe qesabxanê
û mîna h'eywaneke kapstûkirî,+
23h'eta ku tîr cegera wî bigire,
çawa ku ç'ivîk xwe t'elêr'a digihîne
û nizane ku ew r'uh'istînê wê ye.
24De niha gelî ewleda, dengê min bibihên
û guh bidine gotinêd devê min.
25Bira dilê te berbi r'îya wê nezivir'e
û şiver'îyêd wêda nexalife.
26Çimkî gelek bi destê wê birîndar bûne
û geleke mêrxas bi destê wê hatine kuştinê.
27Mala wê r'îya dîyarê mirîyada ye,
ya ku dibe jêr cî-warê mirîya+.

8

Dengê serwaxtîyê û bîlantîyê

8^1Serwaxtî gazî dike
û bîlantî dike dengî!+
2Ew li hêlanêd jorin devê r'îya
û nava şiver'îyada disekine.
3Ew li ber dergehê ku dik'evine bajêr,
li ber derîyê k'îjanîr'a derbaz dibin dike gazî:

4«Ez gazî we dikim gelî meriva
û deng didime ewledêd însên!
5Gelî bêh'işa, serwaxtîyê hîn bin,
gelî axmaxa h'iş bikine serê xwe+.
6Bibihên, çimkî ezê tiştêd maqûlî bêjim
û devê xwe vekim bona tiştêd r'ast.
7Devê minê r'astîyê bêje,
çimkî nep'akî, zarê minr'a h'eramî ye.
8H'emû gotinêd devê min bi r'astîyê ne,
nava wanda tiştêd qelp û xar t'unene.
9Evana h'emû fe'mdarîne bona yê aqil
û evana r'ast in bona yêd zanistî standine.
10Dersê min hildin, ne ku zîv,
zanistîyê, ne ku zêr'ê xas+.
11Çimkî serwaxtî ji lal û dur'a çêtir e
û her tiştêd dilê mêrivda biha, weke wê nabe+.

12Ez, serwaxtî, firasetêda dimînim,
fe'mîna zanebûnê e'yan dikim.
13Xofa Xwedê xirabî jenandin e,
k'ubarî, babaxî û r'îya xirab
usa jî zarê mixenet ber ç'e'vê min r'eş in+.
14Şêwir şêwira min e, firaset firaseta min e,
ez im bîlantî, qewat qewata min e+.
15Pê min p'adşa p'adşatîyê dikin,
mîr qirarêd r'astîyê didin.
16Pê min serwêr serwêrîyê dikin,
usa jî e'silzade û h'emû h'akimêd r'ast.
17Ez h'izkirîyê xwe h'iz dikim,
yêd bi dil min diger'in min dibînin+.
18Dewlet û r'ûmet cem min in,
xizna nep'ûç' û çerxa r'ast+.
19Berê min ji zêr' çêtir e, ji zêr'ê zer jî,
feyda min jî ji zîvê jibare+.
20Ez r'îya r'astîyêda diger'im
û nava şiver'îyêd heqîyêda,
21wekî hebûkê bidime h'izkirîyêd xwe
û xizindangêd wan ez dagirim.

Berî hebûna serwaxtîyê

22Dema destpêkirina şixulê Xudan, ez cem Wî bûm,
hê berî kirinêd Wîye pêş+.

23Ez hê berî her-heyê hatime qedîmkirinê,
serê sêrîda, berî pêşdahatina dinyayê.

24Ez berî bêbinîya bûme,
hê berî kanîyêd avêd gur'.

25Hê ç'îya-banî cî-war nebûyî,
berî gira ez bûme+.

26Gava Ewî hê ne e'rd, ne deşt e'firandibû
û ne jî hê axa dinyayê,

27gava Ewî e'zman çê dikirin ez li wir bûm.

Gava li ser r'ûyê ava bêbinî gilover'î k'işand,+

28gava Ewî e'zmanada e'wr didane sekinandinê,
kanîyêd bêbinîya qayîm-qedîm dikirin,+
29gava sînorê be'rê danî
ku av fermana Wî dernek'eve,
gava h'îmê dinê davît,+
30hingê ez li cem Wî çîredest bûm.
Ez şabûna Wîye her r'oj bûm,
her t'im li ber Wî şa dibûm,
31ez bi her tiştêd dinya Wîda şa dibûm
û eşqa min ewledêd însên bû.

Dengê serwaxtîyê

32Û niha, gelî zar'a, guhdarîya min bikin.

Xwezî li wan, yêd ku r'ê-dirbêd min xwey dikin!+

33Guh bidine şîreta hûnê serwaxt bin,
pişt guhê xweva wan nevêjin.
34Xwezî li wî merivî ku min dibihê,
her r'oj ç'e'vê wî li ser dergehê min e
û dîna wî li derîyêd min e.
35Çimkî k'ê ez dîtime, jîyîn dîtîye
û ji Xudan wê k'eremê bistîne,+
36lê yê ku min ji destê xwe bike,
ew zirarê dide nefsa xwe
û h'emûyêd ku dijenine min,
ew mirinê h'iz dikin».

9

Gazîya serwaxtîyê

9^1Serwaxtîyê mala xwe ava kir,
h'eft stûn dane sekinandinê,
2h'eywana xwe serjêkir, şerava xwe
lihev danî û sifira xwe hazir kir,+
3carîyêd xwe şandin,
ji bilindcîyêd bajêr ku bikin gazî:+
4«K'î bêh'iş e, bira bê vira!
Û bêjine kêmaqila:
5‹Werin bixwin nanê min
û hûn vexwin şerava mine lihevdayî+.
6Dest ji bêh'işîyê bik'işînin, ku hûn bijîn
û xwe li r'îya bîlantîyê bigirin›».

Şîreta serwaxtîyê

7Ewê ku pêk'enî şîret dike,
ew bêhurmetîyê ser xweda tîne
û yê nep'ak hiltê, ew lek'a wî li xwe dixe.
8Pêk'enî şîret neke, ku nebe neyarê te,
lê yê serwaxt şîret ke, ewê te h'iz bike+.
9Yê serwaxt şîret ke û ewê hê serwaxt be,
merivê r'ast hîn ke, zanebûna wîyê hê zêde be+.

10Serê serwaxtîyê xofa Xudan e,
Yê Herî Pîroz naskirin bîlantî ye+.
11Çimkî pê min r'ojêd teyê gelek bin
û salêd e'mirê teyê zêde bibin+.
12Heger tu serwaxt î, ew k'ara te ye
û heger pêk'enî yî, tê zîyanê t'enê bik'işînî.

Gazîya axmaxtîyê

13Axmaxtî jineke qalme-qalm e,
bêh'iş û bêfe'm e+.

14Ewa yan li ber derê mala xwe r'ûdinî,
yan jî ser t'extê bilindcîyêd bajêr,

15gazî yêd r'êda dike,
k'îjan ku r'îya xweda r'ast diçin:

16«K'î bêh'iş e, bira bê vira!»

Ewa dibêje kêmaqila:

17«Ava dizîyê şîrin e,
nanê dizîva tê xwarinê te'm e»+.

18Lê ewê guh dide wê nizane ku li wir mirî ne,
mêvanêd wê gelîyê dîyarê mirîyada ne.

10

K'oma meselêd Silêmane e'wlin

10^1Meselêd Silêman:

Kur'ê serwaxt bavê xwe şa dike,
lê kur'ê axmax k'edera dîya xwe ye+.

2K'ara xiznêd nep'akîyê t'une,
lê r'astî ji mirinê xilaz dike+.

3Xudan nahêle ku yê r'ast bir'çî bimîne,
lê h'ûfe-h'ûfa nep'aka ç'e'vê wanda dihêle+.

4Destê xwer'anedîtîya mêriv belengaz dike,
lê destê yê xîret dewletî dike+.

5Ewê ku havînê dide li ser hev, kur'ê bîlan e,
kur'ê ku dema nandirûnê r'adizê, ew qara bavê ye.

6Dua ser serê r'asta heye,
lê devê neheqada zordarî veşartî ye.

7Dua ser bîranîna navê r'asta ye,
lê navê nep'aka dir'ize diçe+.

8Yê xweyê dilê serwaxt, ew t'emîya qebûl dike,
lê yê xweyê zarê axmax wê sersêrî bê.

9Yê ku r'îya xweda bêlek'e ye, ew bêxof diçe,
lê yê ku r'îya xwe dit'er'ibîne, ew nedîtî namîne+.

10Yê ku bi ç'e'va dike, dibe sebebê xirabîyê
û yê zimanê xwe nikare, wê sersêrî bê+.

11Devê yê r'ast kanîya jîyînê ye,
lê devê neheqada zordarî veşartî ye+.

12K'în-box şêr' t'evr'adike,
lê h'izkirin her xirabîyê dinixême+.

13Serwaxtî li ser zarê bîlana ye,
lê şivdar bona pişta bêh'işa ye+.

14Yêd serwaxt zanebûnê t'op dikin,
lê devê bêh'iş nêzîkî qeda-bela ye+.

15Hebûka dewletîya bona wan, çawa bajarekî zor e,
lê p'erîşanîya feqîra belengazîya wan e+.

16K'eda r'asta jîyîn e,
qazinckirina nep'aka gune+.

17Şîretxweykirî nava r'îya jîyînêda ye,
lê yê hilatinê qebûl nake dixalife+.

18K'î k'înê vedişêre ew derewî ne
û k'î xeybê dike ew bêh'iş e.

19Ze'fxeberdanêda gune hene,
lê yê zimanê xwe dikare ew aqil e+.

20Zimanê merivê r'ast zîvê bijartî ye,
lê dilê nep'aka ne t'u tişt e.

21Devê r'asta geleka t'êr dikin,
lê axmax ji dest bêh'işîyê dimirin+.

22Duayê Xudan hebûkê dide
û k'ederê serda zêde nake.

23Xirabîkirin bona axmaxa seyreng e,
serwaxtî jî li mêrê bîlan xweş e+.

24Nep'ak ji çi ditirse tê serê wî,
lê xwestina yêd r'ast têne sêrî+.

25Bobelîsk r'adibe nep'ak unda dibe,
lê yê r'ast ser h'îmê h'eta-h'etayê ye+.

26Çawa sirke bona dirana û dû jî bona ç'e'va,
usa jî xwer'anedîtî, bona yê ku wî dişîne+.

27Xofa Xudan e'mirê meriv dirêj dike,
lê salêd nep'aka wê kêm bin+.

28Gumana r'asta şabûn e,
lê mirazê nep'aka wê ç'e'vê wanda bimîne+.

29R'îya Xudan sûra dor bêlek'a ye,
lê bona neheqa wêrankirin e.

30R'astê t'u car nelik'ume,
lê nep'akê li ser dinê nemînin+.

31Devê yê r'ast serwaxtîyê dertîne,
lê zimanê mixenet wê bê bir'înê+.

32Zarêd r'asta tiştêd me'rîfet zanin,
lê devê nep'aka mixenetîyê.

11

11^1Mêzîna qelp li ber Xudan h'eramî ye,
lê mêzîna r'ast li Wî xweş tê+.

2Gava k'ubarî tê, bêhurmetî jî tê,
lê serwaxtî t'evî şkestîya ye+.

3H'elalîya r'asta wê r'êberîya wan bike,
lê h'ilek'arîya fêlbaza wê k'oka wan bîne+.

4R'oja xezebê hebûk k'arê nade,
lê r'astî ji mirinê xilaz dike+.

5R'astîya k'amila r'îya wan r'ast dike,
lê neheq pê neheqîyêd xwe dik'evin+.

6R'astîya r'asta wê wan xilaz ke,
lê xayîn pê xayîntîya xwe tê girtinê+.

7Gava merivê nep'ak dimire, gumana wan jî unda dibe
û meremê neheqa nayê sêrî+.

8Yê r'ast wê ji tengasîyê xilaz be
û dewsa wî yê neheq dik'evê+.

9Merivê bêxwedê pê devê xwe heval-hogira unda dike,
lê yêd r'ast bi zanistîyê xilaz dibin.
10Li ser açixîya r'asta bajar şa dibe
û ser k'etina xiraba dengê şayê tê+.
11Bi duayê r'asta bajar gul dide,
lê bi devê nep'aka xirab dibe+.
12Kêmaqil cînarê xwe bêhurmet dike,
lê merivê aqil xwe ker' dike.
13Gilîger'o sur'ê e'yan dike,
lê şîrh'elal wê yekê vedişêre+.
14Ji bêse'vîtîyê cime't unda dibe,
lê bi k'oma şêwirkira xilaz dibe+.
15Yê dibe wek'îlê deyndarîya yekî nenas,
ew xirabîyê li xwe dike,
lê yê ku xwe ji wek'îltîya deyndarîyê dûr digire,
ew bêxof e.

16Jina e'sil qedir distîne,
lê merivê zordar t'enê hebûkê.

17Merivê r'e'm qencîyê li xwe dike,
lê merivê bêr'e'm xirabîyê li xwe dike.

18Merivê nep'ak kirê p'ûç' dike,
lê yê r'astîyê dir'eşîne xweyê maşê xwe ye+.

19Çawa yê r'astîyêda mayî diçe berbi jîyînê,
usa jî yê xwe li xirabîyê girtî berbi mirinê+.

20Xweyê dilê xirab li ber Xudan h'eram in,
lê yê ku r'îya bêqusûrda diçin şîrinê Wî ne+.

21T'u car neheq bê bela namîne
lê zur'eta r'asta wê xilaz be+.

22K'ulfeta bedewe bêfe'm,
çawa xelaqa zêr'în finca berazda.

23Xwestina r'asta t'enê qencî ye,
lê meremê nep'aka xezebe.

24Hinek bi mer'danîyê zêde dikin,
hinek jî bi timayê kêm dikin+.

25Nandarê sih'et û qewat be,
avdarr'a jî avê bê dayînê+.

26K'î genim vedişêre nifir'a xelqê ser e,
lê yê ku difiroşe dua li ser e+.

27Yê demana qencîyêda ye xatir distîne,
lê yê xirabîyê diger'e ew jî tê serê wî+.

28Yê gumana xwe danîye li ser hebûka xwe wê bik'eve,
lê r'astê mîna ç'iqilê şîn guldin+.

29Yê zirarê dide mala xwe, bayê bibe milk'ê wî
û yê axmax dibe xulamê yê serwaxt.

30Berê r'asta dara jîyînê ye
û yê serwaxt delalîyê xelqê ye+.

31Heger ser dinê r'ast heqê xwe distînin,
nep'ak û xirabê hê bistînin+.

12

12^1Yê şîreta h'iz dike, ew zanistîyê h'iz dike,
lê yê hilatinê h'iz nake, ew bêh'iş e+.

2Merivê qenc Xudan xêrxwazê wî ye,
lê merivê mixenet Ew dîwana wî dike.

3Meriv bi nep'akîyê bingeh nagire,
lê r'awêd r'asta t'u car nah'ejin+.

4Jina e'sil t'acê mêrê xwe ye,
lê ya xweyîqar mîna kurmê hestûyê wî ye+.

5Fikirêd r'asta heq-h'elal in,
lê şêwirêd nep'aka mixenetî ne+.

6Gotinêd nep'aka t'elekêd xûnr'êtinê ne,
lê devê r'asta mêriv xilaz dike+.

7Nep'ak dever'û dibin û unda dibin,
lê malêd r'asta qewîn dimînin.

8Meriv weke fe'mê xwe xweyîqedir e,
lê yê xweyê dilê xirab bêr'ûmet dibe.

9Qenc e berbihêr bî û xweyîyê xulamekî,
ne ku p'aydar û merivê h'ewcê nan.

10Dilê yê r'ast ser h'eywanê wî dişewite,
lê yêd nep'ak bêîsaf in+.

11Yê e'rdê xwe bêcer dike, wê nanê xwe t'êr bixwe,
lê yê dide pey tiştê p'ûç', ewa yekî bêh'iş e+.

12Ç'e'vê nep'aka li t'alanê xiraba ye,
lê r'awê r'asta şidîyayî ne.

13Yê xirab bi devê xwe dik'eve êgir,
lê r'astê ji tengasîyê derk'eve+.

14Meriv bi berê devê xwe xêr-xiznêva t'êr dibe
û weke kirêd desta ew p'ara xwe distîne+.

15R'îya axmax li ber ç'e'va r'ast e,
lê yê serwaxt guh dide şîreta+.

16Axmax pêr'a-pêr'a hêrsa xwe dide k'ifşê,
lê yê aqil şaşîyê vedişêre+.

17Yê heq xeber dide, r'astîyê e'lam dike,
lê şe'dê derew, xapandinê+.

18Hinek bi xebera mîna şûr mêriv birîndar dikin,
lê zimanê serwaxta dermanê dila ye+.

19Devê r'astgotî ser ya xwe dimîne,
lê zimanê derewîn dem-demî ye+.

20Dilê fikirxirabada mixenetî ne,
lê yê ser e'dilayê difikirin wê şa bin.

21T'u xirabî wê neyê serê r'asta,
lê nep'akê ji qede-bela ç'e'v venekin+.

22Ji zarê derew Xudan zivêr e,
lê yê p'ergale amin Wî xweş tên+.

23Merivê aqil zanebûna xwe vedişêre,
lê dilê axmaxa, axmaxtîya wî e'yan dike+.

24Destê merivê xîret serwêrîyê dike,
lê xwer'anedîtî borcdar e.

25Kul-derd dilê mêriv wî dih'elîne,
lê gotineke qenc wî şa dike.

26Merivê r'ast r'ê nîşanî hevalê xwe dike,
lê r'îya nep'aka wan dixalifîne.

27Xwer'anedîtî nêç'îra xwe nak'elîne,
lê merivê xîret xweyîhebûk e.

28Şiver'îya r'astîyêda jîyîn heye
û r'îya wêda mirin t'une.

13

13^1Kur'ê serwaxt guh dide dersê bavê xwe,
lê yê pêk'enî guh nade hilatinê+.

2Meriv bi berê devê xwe xweşîyê dixwe,
lê nefsa neamina zordarîyê dixwaze+.

3Yê devê xwe dikare, ew xwe xwey dike,
lê yê devê xwe gelekî vedike, wê unda be+.

4Nefsa xwer'anedîtî dixwaze, lê tiştekî wî t'une,
lê nefsa merivê xîret t'êr-t'ijî dibe+.

5Merivê r'ast ji gotina derew zivêr dibe,
lê nep'ak xwe dike r'obet, şermî dibe.

6R'astî r'asta xwey dike,
lê nep'akî gunek'ar sersêrî tîne+.

7Hene merî xwe k'ifş dikin ku dewletî ne, lê bê tişt in,
merî jî hene ew k'ifş dikin ku k'esîb in,
lê gelekî dewletî ne+.

8Meriv ji ber nefsa xweva hebûka xwe dide,
lê xema yê belengaz nîne.

9Ç'ira merivêd r'ast wê şewq bide,
lê ç'ira yê nep'aka wê vêse+.

10Ji k'ubarîyê t'enê şer'-de'w dertên,
lê serwaxtî cem şîrethildaya ye+.

11Hebûka h'eramîyê hatî, h'eramîyê jî diçe,
lê bi xûdana h'elal k'edkirî wê zêde be.

12Gumana ku derengî dibe, dil dêşîne,
lê gihîştina merem, mîna dara jîyînê ye+.

13Yê xeberê bêhurmet dike, ew zîyanê ser xweda tîne,
lê yê ji t'emîyê ditirse, wê maşê xwe bistîne.

14Hînkirina yê serwaxt kanîya jîyînê ye,
ku mêriv ji t'or'a mirinê dûr bigire+.
15Fe'mê qenc me'rîfetîyê tîne,
lê r'îya yêd bêamin ze'met
16Her kesê aqil bi zanistîyê dike,
lê yê axmax, axmaxtîyê dide k'ifşê+.
17Qasidê xirab xeta-bela ye,
lê yê amin derman e+.

18Yê şîreta qebûl neke belengazî û qarê bên serê wî,
lê yê guh dide hilatinê, qedirê wîyê bilind be+.

19Xwestina mêriv ku tê sêrî dil şa dibe,
lê yê axmax xwe ji xirabîyê paşdagirtinê zivêr e.

20Hevalê serwaxta serwaxt dertê,
hevalê axmaxa xirab dertê.
21Xirabî tê serê gunek'ara,
lê qencîyê r'astar'a bê dayînê.
22Merivê qenc milk' dihêle nevîyêd xwer'a,
lê hebûka gunek'ara bona r'asta tê t'opkirinê+.

23E'rdê belengazada gelek r'isq heye,
lê ji dest neheqîyê dest wan diçe.

24Yê şiva şîretê nade xebatê, ew zar'a xwe h'iz nake,
lê yê h'iz dike, ew zar'otîyêda bi t'erbet şîret dike+.

25Yê r'ast dixwe ç'e'vê wî xwarinêda namîne,
lê zikê yê nep'ak nizane t'êrbûn çî ye+.

14

14^1K'ulfeta serwaxt mala xwe ava dike,
lê ya axmax pê destê xwe hildişîne.
2Yê r'îya r'astda diçe ew ji Xudan ditirse,
lê k'î r'îya xaro-maroda diçe, ew Wî bêhurmet dike+.

3Devê axmax şiva ser pişta wî ye,
lê devê serwaxta xwe zeft dikin+.

4K'îderê ga t'une, afir' vala ye,
lê piştî ga gelek deremet tê ser hev.

5Şe'dê amin derewa nake,
lê şe'dê derew, derew ji dêv diwarin+.

6Pêk'enî serwaxtîyê diger'e, lê nabîne,
lê bona bîlana zanistî r'ih'et e+.

7Ji merivê axmax dûr k'eve,
tu zanebûnê devê wîda nabînî.

8Serwaxtîya merivê aqil ev e, ku r'îya xwe zane,
lê axmaxtîya axmax xalifandine.

9Axmax ser gunekirinê dik'enin,
lê nava r'astada berbihêrî heye.

10Her dil derd û kulêd xwe zane
û kesek t'evî şabûna wî nabe.

11Malêd nep'aka wê wêran bin,
lê h'olikêd r'asta wê gul din+.

12R'ê heye ku mêrivr'a r'ast xuya dike,
lê xilazîya wê r'îya mirinê ye+.

13Car-cara devî k'en e, dilî kul e,
car-cara jî axirîya şabûnê şîn û girî ye+.

14Merivê dilxirab ji berêd r'îya xwe t'êr dibe,
lê merivê qenc ji berê kirêd xwe.

15Merivê saxikê dilê xwe her gotinê bawer dike,
lê yê aqil dîna xwe dide gavêd xwe.

16Yê serwaxt ditirse û ji xirabîyê dûr dik'eve,
lê yê axmax diqilqile û cule't dibe.

17Yê zû hêrs dik'eve bêh'işîyê dike,
lê merivê serwaxt sebir dike.

18Yê bêh'iş wê axmaxtîyê qazinc kin,
lê yê aqil zanistîyêva tên k'ofîkirin.

19Xirabê li ber qenca dever'ûya bên,
nep'akê jî li ber derê r'asta+.

20K'esîb h'eta li ber ç'e'vê hevalê xwe jî r'eş e,
lê dostêd dewletî gelek in+.

21K'î qedirê yekî nagire, ew gune dike,
lê yê dest davêje k'esîb, xwezilî ye+.

22Gelo yêd xirab difikirin naxalifin?

Lê yêd qenc difikirin, qencî û r'astîyê dibînin.

23Her şixulîda k'ar heye,
lê p'ûç'xeberdan dibe t'unebûnê+.
24Hebûka serwaxta t'acê wan e,
lê k'ofîya axmaxa axmaxtîya wan e.
25Şe'dê amin mêriv xilaz dike,
lê yê qelp mixenetîyê dide der.
26Xofa Xudan gumaneke qewîn e
û bona zar'êd xofk'êş hêwargeh e.
27Xofa Xudan kanîya jîyînê ye,
ku mêriv ji t'or'a mirinê dûr bigire+.
28Mixulqeta ze'f qedirê p'adşê ye,
lê mixulqeta kêm k'etina mîr-bega ye.
29Merivê xweyîsebir, yekî gelekî bîlan e,
lê yê zû quloz dibe, bêh'işîya xwe dide k'ifşê+.

30Dilê r'ih'et jîyîna bedenê ye,
lê h'evsûdî kurmê hestûya ye+.

31Ewê ku k'esîb dêşîne, ew qedirê Xuliqdarê wî dik'eve,
lê yê alîyê desttenga dike, ew qedirê Xwedê digire+.

32Ji dest xirabîya xwe nep'ak dever'ûya tê,
lê h'eta ber mirinê jî gumana yê r'ast heye.

33Dilê merivê aqilda serwaxtî dimîne,
axmax jî zanin ew yek çîye.

34R'astî milet bilind dike,
lê gune milet r'ûr'eş dike.

35P'adşa li xulamê aqil xweş e,
lê hêrsa wî li ser yê ku r'ûr'eşîyê tîne.

15

15^1Caba nerm hêrsê datîne,
lê gotina h'işk hêrsê r'adike+.
2Zimanê yê serwaxt zanistîyê xweş dike,
lê ji devê axmax axmaxtî dir'ije+.
3Ç'e'vê Xudan li her dera ye,
Ew qenc û xiraba dibîne+.
4Zarê şîrin dara jîyînê ye,
lê yê xalifî êşa dila ye+.
5Axmax dersa bavê xwe bêhurmet dike,
lê yê guh dide hilatinê, firaseta wî zêde dibe.

6Malêd r'astada xizna mezin heye,
lê k'eda nep'akada kul û derd.

7Devê serwaxta zanistîyê bela dikin,
lê dilê axmaxa usa nake.

8Xudan ji qurbana nep'aka zivêr e,
lê duayê r'asta li ber dilê Wîda şîrin e+.

9Xudan ji r'îya nep'aka zivêr e,
lê yêd li pey r'astîyê diçin h'iz dike.

10Yê ji r'ê dik'eve bê bela namîne
û yê hilatinê h'iz nake wê nemîne+.

11Dîyarê mirîya û gelîyê hey-wayê li ber Xudan in,
îdî k'u ma dilê ewledêd mêriv+.
12Yê ji xwe r'azî şîretk'arê xwe h'iz nake
û naçe cem serwaxta+.
13Dilê şa beşera xweş e,
lê dilê kul h'inavzer e+.
14Dilê bîlana zanistîyê diger'e,
lê devê axmax axmaxtîyêva t'ijî ye+.
15Xweyê dilê kul her r'oj şînêda ye,
lê xweyê dilê şa her t'im şayêda ye.
16Qenc e hindik bi xofa Xudan,
ne ku xizna gelek bi şer' û de'w+.
17Qenc e xwarina p'incar'ê bi h'izkirinê,
ne ku gayê dermalîkirî bi k'în-box+.
18Merivê hêrs şêr' t'evr'adike,
lê yê berbihêr qalme-qalmê diseqir'îne+.
19R'îya xwer'anedîtî mîna çîta stirî ye,
lê şiver'îya r'asta r'ast-dûz e+.
20Kur'ê serwaxt bavê xwe şa dike,
lê merivê axmax qedirê dê nizane+.
21Axmaxtî bona kêmaqil şabûn e,
lê yê aqil dide li ser r'îya r'ast+.
22Bê şîret merem û t'ivdîr betal dibin,
lê bi saya gelek şîretk'ara ew têne sêrî+.
23Meriv pê cabdayîna xweye r'ast şa dibe,
çiqas xweşe her xeber wextê xweda!+
24R'îya jîyînê merivê aqil berbi jor dibe,
ku wan dûr xe ji dîyarê mirîyaye jêrin+.
25Xudan malêd k'ubara dever'û dike,
lê sînorê jinebîya dişidîne+.
26Xudan ji fikirê yê xirab zivêr e,
lê xeberêd yê bêxêlif li Wî xweş tên+.
27Ç'e'vbir'çîtî şer'-de'w dike mala xwe,
lê yê r'uşeta h'iz nake wê bijî+.
28Dilê yê r'ast li ser cabdayînê difikire,
lê ji devê nep'aka xirabî dir'ije+.
29Xudan ji nep'aka dûr e,
lê duayê r'asta dibihê+.
30R'onaîya ç'e'va dil şa dike,
mizgînîya xêr jî hestûya dişidîne+.
31Yê ku guh dide hilatina jîyînê,
xwexa jî wê nav serwaxta bê jîyînê.
32Yê şîreta qebûl nake, ew xenîmê xwe ye,
lê k'î hilatinê qebûl dike, aqil t'op dike+.
33Xofa Xudan serwaxtîyê hîn dike,
bi milûktîyê berbi r'ûmetê dibe+.

16

16^1T'ivdîrêd dilê mêrivda yê wî ne,
lê cabdarîya zimên ji Xudan e+.

2H'emû r'îyê mêriv li ber ç'e'vê wî paqij in,
lê Xudan r'uh'a dide li ser mêzînê+.

3Şixulê xwe bide destê Xudan
û tê bigihîjî nêt-meremê xwe+.

4Her tişt Xudan bi merem kirîye,
nep'ak jî bona r'oja oxirmê giran+.

5Xudan ji h'emû k'ubar-babaxa zivêr e
û ew t'u car bê bela namînin+.

6Bi dilşewatîyê û aminîyê gune têne k'ewandinê
û xofa Xudan mêriv ji xirabîyê dûr dixe+.

7Gava Xudan r'îya yekî begem dike,
h'eta dijminê wî jî t'evî wî li hev tîne+.

8Qence hindik bi r'astîyê,
ne ku malê p'ir' bi neheqîyê+.

9Dilê mêriv r'îya dide li ber xwe,
lê Xudan gavê wî r'ast dike+.

10H'ukumê Xwedê li ser devê p'adşê ye
û devê wî dîwanêda şaş nabe+.

11T'erezî û mêzîn r'ast yê Xudan in,
kevirêd mêzînêye t'orpeda kirêd Wî ne+.

12P'adşa ji xirabîkirinê zivêr in,
çimkî t'extêd wan bi r'astîyêva qedîm in+.

13P'adşa li yê zarê bêxêlif xweş in,
ewana yê r'ast xeber dide h'iz dikin+.

14Hêrsa p'adşê mîna r'uh'istîn e,
lê merivê serwaxt wê diseqir'îne+.

15R'onaya r'ûyê p'adşê jîyîn e
û xêrxwezîya wî mîna e'wrê baranêyî biharê+.

16Serwaxtî standin ji zêr' hêjatir e
û bîlantî destanîn ji zîv çêtir e+.

17R'îya r'astaye sereke ji xirabîyê dûrk'etin e,
k'î miqatî r'îya xwe dibe, ew e'mirê xwe xwey dike.

18Berî wêranbûnê k'ubarî tê
û berî k'etinê r'uh'ê babaxîyê+.

19Hê qenc e t'evî belengaza şkestî bin,
ne ku t'evî k'ubara t'alan p'arevekin.

20K'î şixulê xwe bi serwaxtîyê dike k'arê dik'eve
û yê ku xwe dispêre Xudan xwezilî ye+.

21Merivê dilda serwaxt aqil h'esab dibe
û yê zarê şîrin zanistîyê zêde dike.

22H'iş, bona xweyîh'işa kanîya jîyînê ye,
lê bona bêh'işa şîret axmaxtî ye+.

23Merivê dilda serwaxt serwaxtîyê dide zimên
û zanebûnê li zarê wî zêde dike.

24Xweşxeberdan mîna hingivê t'or'hêlûnê ye,
li r'uh' xweşe û li hestûya derman e+.

25R'ê heye ku mêrivr'a r'ast xuya dike,
lê xilazîya wê r'îya mirinê ye+.

26Merivêd xebatk'ar bona xwe dixebite,
çimkî devê wî p'êyî ser wî dike+.

27Merivê neheq xirabîyê diger'e
û zarê wî alava agir e+.

28Merivê mixenet şêr' t'evr'adike
û buxdanbêj pismama ji hev dûr dixe+.

29Merivê zorbe hevalê xwe dixapîne
û dibe dike r'îya xirabîyê+.

30Yê ku ç'e'vê xwe digire bona fikira xirab
û lêva xwe digeze, xirabîyê dike.

31R'û-gulîyê sipî k'ofîya r'ûmetê ye,
ku ew nava r'îya r'astîyêda ye+.

32Merivê xweyîsebir ji mêrxas çêtir e
û yê xwegirtî ji yê bajar-hildayî+.

33P'eşkavîtin ji t'ext û bext e,
lê her qirarê Xudan dide+.

17

17^1Qenc e pe'rî nanê h'işk bi e'dilayê,
ne ku maleke t'êre-t'ijî bi şer'-de'w+.

2Xulamê aqil h'ukumî li ser kur'ê r'obet dike
û nava biratîyêda p'ara xwe milk' distîne+.

3Çawa fir'ne zîv dicêr'ibîne û k'ûre jî zêr',
lê Xudan dila dicêr'ibîne+.

4Merivê xirab guh dide zarê neheq
û derewîn guh dide zimanê zîyank'ar.

5Yê ku li k'esîb dik'ene, ew qedirê Xuliqdarê wî dik'eve
û yê ku dilê xwe li çerxa ç'ep şa dike,
ew bê bela namîne+.

6Nevî k'ofîya r'ûspîya ne,
bav r'ûspîtîya zar'a ne+.

7Çawa xebera çê li merivê bêarî-ser'a nak'eve,
usa jî zarê derew li e'silzada nak'eve+.

8R'uşet ç'e'vê dayîda çawa kevirê qîmet e,
ku berê xwe bide çi wê jêr'a li hev bê+.

9Yê xirabîyê dinixême hevalk'ar e,
lê yê dike dengî hevalder e.

10Hilatinek hê li fe'mdar,
ne ku sed k'ulm li axmax.

11Merivê xirab ku t'enê serî hildide,
qasidê bêîsaf wê pêşîyêda bê şandinê.

12Qenc e meriv h'ir'ç'ekî ç'êjikê xwe undakirî biqeside,
ne ku di dema axmaxtîyêda axmaxekî+.

13K'î ji ber qencîyêva xirabîyê bike,
xirabîyê ji mala wî dûr nek'eve+.

14Destpêbûna şêr' mîna avber'danê ye,
hê şer' ku giran nebûye jê dûr k'eve+.

15Yê nep'ak r'ast derdixe û yê r'ast gunek'ar derdixe,
her du jî li ber Xudan h'eram in+.

16Qîmetê serwaxtîyê ku destê axmaxda ye kêrî çi tê?

Ku fe'm nake bik'ir'e.

17Heval her gav h'iz dike,
bira bûye bona r'oja oxirmê giran+.

18Merivê kêmaqil deynê xelqê hildide stûyê xwe
û bona pismamê xwe dibe wek'îl.

19Yê şer' h'iz dike ew xirabîyê h'iz dike
û yê dergehê xwe bilind dike,
ew wêranbûna xwe diger'e+.

20Merivê dilê xirab, xêrê nabîne
û yê zarê mixenet bela jêr'a tê.

21Yê axmax pey xwe dixe, mereza wî ye
û bavê yê bêar axîn-axînîya wî ye+.

22Dilê şa mîna dermanê kêrhatî ye,
lê dilê xem û xeyal h'işkbûna hestûya ye+.

23Yê nep'ak p'aşila xweda r'uşetê tîne,
wekî r'îya r'astîyê bit'er'ibîne+.

24Serwaxtî li ber ç'e'vê fe'mdara ye,
lê ç'e'vêd axmaxa virda-wêda dinihêr'in.

25Kur'ê axmax k'esera bavê ye
û kula dilê ya pey xwe xistî ye+.

26Ne qence yê r'ast bidine cezayê
û e'silzada xin bona heqîya wan.

27Yê zimanê xwe dikare zane ye
û yê berbihêr bîlan e+.

28Axmax jî gava ku deng nake, serwaxt k'ifş dibe
û yê devê xwe venake, bîlan xuya dibe+.

18

18^1Yê ji xwe r'azî xwestina dilê xwe diger'e
û miqabilî her şêwir û qirarê ye.

2Axmax bîlantîyê h'iz nake,
lê t'enê dike ku ya xwe bêje.

3Gava nep'akek tê, bêqedirî jî tê,
t'evî bêr'ûmetîyê bêhurmetî tê.

4Gotinêd devê mêriv avêd k'ûr in,
ji kanîya serwaxtîyê ç'em dik'işin+.

5Ev ne r'ast e ku pişta nep'ak bigirin,
dîwanêda yê r'ast ner'ast derxin+.

6Devê yê axmax şêr' t'evr'adike
û gotina wî gazî lêdanê dike+.

7Devê axmax bela serê wî ye
û zarê wî t'ela nefsa wî ye+.

8Gotinêd buxdanbêj mîna te'me-tîska ne
û ew h'eta k'ûraîya navdil diçin+.

9Ewê ku şixulê xweda sist e,
ew birê merivê zîyank'ar e.

10Navê Xudan bilindcîke qayîm e,
r'astê ku xwe li wir digire, lê sit'ar dibe+.

11Hebûka dewletî bona wî, çawa bajarekî zor e
û bi dîtina wî mîna sûreke bilind e+.

12Berî k'etinê dilê mêriv k'ubar dibe,
lê xwe nimizkirinê r'ûspî dibe+.

13Yê hê nebihîstî cabê dide,
ew bêh'iş û qara wî ye.

14R'uh'ê mêriv li nexweşîya sebir dike,
lê r'uh'ê birîndar k'î dikare teyax ke+?

15Dilê yê aqil zanistîyê dest tîne
û guhê yê serwaxt zanistîyê diger'e.

16Xelata mêriv r'ê li ber wî vedike,
h'eta li ber giregira jî wî dibe+.

17Yê pêşîyê gotina xwe dibêje, ku ew r'ast derê,
lê gava de'wkirê wî bê, wê bê e'nenekirinê.

18P'eşk-avîtin şer'-de'wa dide sekinandinê
û yêd zor li hev dide r'ûniştandinê.

19Birakî xeyîdî mîna bajarekî sûrkirî ye
û şer'-de'w mîna zer'za qesirê ye.

20Zikê meriv ji berê devê wî t'ijî dibe
û ji deremeta zarê wî t'êr dibe+.

21Mirin û jîyîn destê zimên in,
yê ku jê h'iz dikin ji berêd wî dixwin.

22K'î jinê dibîne, xêr û xiznê dibîne
û ji Xudan r'e'm-k'eremê distîne+.

23K'esîb bi lava-dîleka dipirse,
lê dewletî h'işk cabê dide.

24Merivê xweyê gelek heval, bela serê wî ye,
lê heval jî hene ji birakî çêtir in+.

19

19^1Qenc e belengazê ku r'îya xweye aminda diçe,
ne ku yekî devxalifîyî axmax+.

2Merivê bê zanebûn xêr t'une,
yê lez dik'eve r'îya xwe unda dike+.

3Axmaxtîya mêriv r'îya wî şaşo-p'aşo dike
û dilê wî hindava Xudanda bînteng dibe+.

4Hebûk gelek dosta zêde dike,
lê yê k'esîb ji pismamtîya xwe diqete+.

5Şe'dê derew wê bê bela nemîne
û yê derewîn wê nefilite+.

6Gelek xwe li merivê mer'd digirin
û h'emû dibine pismamê merivê ku p'êşk'êş didin+.

7Biratîya k'esîb h'emû jê diçin,
îdî k'u ma pismamê wî jê dûr nek'evin!

Û ew li wan dike gazî,
lê k'a ewe k'u ne+?

8Yê serwaxtîyê destîne, ew nefsa xwe h'iz dike,
yê bîlantîyê xwey dike, ew xêr û xweşîyê dibîne+.

9Şe'dê derew wê bê bela nemîne
û derewînê r'ûbarî dinê nemîne+.
10Çawa xêr û xweşî li axmax nake,
usa jî xulam, serwêrîyê li axa nake+.
11Fe'mê qenc mêriv ji hêrsê paşda dêxe
û r'ûspîtîya wî qusûr-nenihêr'andin e+.
12Hêrsa p'adşê mîna mir'înîya şêra ye,
lê xêrxwezîya wî mîna qir'avîya ser şînayê ye+.

13Kur'ê axmax bela serê bavê ye,
şer'ê jinê jî mîna barana hûre-hûr+.
14Mal û hebûk ji bava ne,
lê jina e'sil ji Xudan e+.
15Xwer'anedîtin xewa k'ûr tîne
û yê bêxîret bir'çî dimîne+.
16Yê t'emîyê xwey dike, ew xwe xwey dike,
lê yê guh nade r'îya xwe, ew mirina xwe dike+.

17Yê ku alîk'arîya k'esîb dike, ew deyn dide Xudan
û Xudanê ji ber dayîna wîva, wî xelat ke+.

18H'eta guman heye, kur'ê xwe şîret ke,
lê ne ku h'eta kuştina wî+.

19Yê gelekî hêrs, gerekê bê cezakirinê,
heger tu bidî xatir, tê dîsa biwek'ilînî.

20Şîretê hilde û hînkirinê bibe yar e,
wekî axirîyê te bike dersdar e.

21Dilê mêrivda gelek merem hene,
lê t'enê xwestina Xudan tê sêrî+.

22Qenc e meriv h'eyra qencîkirinêda be,
merivê k'esîb ji yê derewîn çêtir e.

23Xofa Xudan jîyîn e, merivî pê r'ih'et e,
t'u xirabî lê naqesid e+.

24Xwer'anedîtî destê xwe dike t'asa xwe,
lê nikare bibe devê xwe+.

25Pêk'enî xe, ku yê saxikê dilê xwe, h'iş t'opî serê xwe ke
û yê aqil hilê, serwaxtîyê wê qazinc ke+.

26Yê ku bi k'ulmê diçe bavê xwe û berî dê dide,
ew kur'ê r'ûr'eşîyê û qara ye+.

27Lawê min, heger tu xwe ji şîretê dûr digirî,
belê, tu xwe ji gotinêd zanistîyê dûr digirî.

28Şe'dê derew ser r'astîyê dik'ene
û devê nep'aka neheqîyê dadiqurtîne+.

29Bona pêk'enîya ceza hazir e
û bona pişta axmaxa jî lêdan+.

20

20^1Şerav k'entî ye û avce şer'tî ye,
yê xwe dide van, ne serwaxtî ye+.
2Sawa p'adşê mîna mir'înîya şêr e,
yê wî dike hêrsê ye, ew xwe dike neheqîyê ye+.

3H'evza xwe şer'kirinê, qedirê merîya ye,
lê her bêh'iş ser şêr' bengî ye.
4Xwer'anedîtî we'deda e'rdê r'anake,
nandirûnêda wê lê biger'e, lê p'eyda neke+.
5Meremê dilê mêriv avêd k'ûr in,
lê merivêd bîlan wan hildiç'inin+.
6Gelek merî qencîyêd xwe dikin dengîne,
lê merivêd amin k'î dikare bibîne?
7Yê bi heqîyê r'îya r'astda çûyî,
peyr'a wê bextewar bin zar'êd wîye bûyî.
8P'adşayê li ser t'extê dîwanê,
bi ç'e'va her xirabîyê dide hildanê.
9K'î dikare bêje: «Min dilê xwe paqij kir
û guneyêd xwe jî ji xwe dûr xist»+?
10Du kevirêd mêzînêye ne weke hev,
du pîvanê ne weke hev,
h'eramîne li ber Xudan her du weke hev+.
11H'eta qencî yan xirabîya xeysetê zar'ê jî
bi kirêd wî k'ifş dibin.
12Guhê ku dibihê û ç'e'vê dibîne,
her du jî Xudan çêkirine+.
13Xewê h'iz neke, ku k'esîb nebî,
ç'e'vê xwe veke, ku bi nan t'êr bî+.

14Yê dik'ir'e dibêje: «Ne r'ind bû! Ne r'ind bû!»

lê gava diçe, hingê p'aydar bû.
15Zêr' û cewar gelek hene,
lê zarê bîlan hê xişirê biha ye.
16Yê bû wek'îlê xerîbekî, qap'ûtê wî hilde,
yê bû wek'îlê nenasekî, k'efîl ji wî hilde+.
17Nanê derewîyê mêriv xweş tê,
lê paşê mîna parî gewrîyêda dimîne+
18Merem bi şêwirê tê e'seyîkirinê,
bi r'êdîtinê şer' bide kirinê+.
19Yê gilîger'o sur'ê bela dike,
h'evza xwe ji yê devbela bike+.
20Yê nifir'k'arê dê û bava be,
k'ûrayîya şevêda ç'ira wîyê vêse+.

21Ew milk'ê ku pêşda bi lezo-bez hatîye destxistin,
wê axirîyêda duayê lê wê neyê kirin+.

22Nebêje: «Ji ber xirabîyêva ezê xirabîyê bikim»

sebira Xudan bike û ewê te xilaz ke+.

23Li ber Xudan du kevirêd mêzînêye
ne weke hev h'eramî ne
û mêzîna qelp neheqî ye+.

24Gavê meriv ji Xudanda têne avîtinê,
îdî r'îya xwe çawa dikare ew fe'm bike+?

25Berî sozdayîna dîyarîya xwe, tu r'ind bide aqilê xwe,
ku p'oşman nebî û bik'evî t'ela xwe+.

26P'adşê serwaxt bi kam nep'aka dide lêdanê
û çawa melh'eb wan ji bêderê dide hildanê.

27Îsafa mêriv ç'ira Xudan e,
k'ûrayîya dila e'nene dike+.

28Dilşewatî û r'astî xweykirîyê p'adşê ne,
ew jî bi dilşewatîyê t'extê xwe dişidîne.

29R'ewşa cahila qewata wanda ye,
r'ûmeta mezina r'û-gulîyê sipî ye+.

30Derbêd birînê xirabîyê dûr dixe, lêdan jî nav-dil paqij dike.

21

21^1Dilê p'adşê destê Xudanda mîna cewêd ava ne,
k'îyalîda ku dixwaze, Wî alîyîda dadiger'îne+.

2R'îya her merivî li ber ç'e'vê wî r'ast k'ifş dibe,
lê Xudan dila dide li ser mêzînê+.

3Ç'e'vê Xudanda r'astî û heqî kirin,
ji qurbandayînê çêtir in+.

4Ç'e'vê k'ubar, dilê babax
awa gotî ç'ira r'îya nep'aka, gune ye+.

5T'ivdîra merivê xîret e'se k'arê tîne,
lê her kesê lez k'etî e'se zirarê tîne+.

6Bi zimanê derew xizna qazinckirî,
mîna hulm-gulma ku derbaz dibe, dike t'ela mirinê+.

7Zordarîya nep'aka wan r'adiqetîne,
çimkî ew naxwazin pey r'astîyê bin.

8R'îya merivê neheq xaro-maro ye,
lê yê bêsûc r'ast diçe.

9Qenc e qulç'ekîda li ser xênî bijîn,
ne ku t'evî jina şer'ûd xanekêda+.

10Nefsa merivê xirab xirabîyê dixwaze,
hevalê wî jî ç'e'vê wîda xêrê nabîne.

11Gava pêk'enî tê cezakirinê, dilsax serwaxt dibe
û gava yê serwaxt tê şîretkirinê, ew zanistîyê distîne+.

12Yê ser r'astîyê dîna xwe dide mala nep'ak
û nep'ak ji dest xirabîyê ser-sêrî tê.

13K'î t'ilîya dike guhê xwe ku dengê k'esîb nebihê,
ewê jî têke gazî û dengê wî neyê bihîstinê+.

14P'êşk'êşa dizîva hêrsê datîne,
xelata p'aşilêda, xezebê diseqir'îne+.

15Heqîkirin şabûna r'asta ye,
lê bona yê neheq ew yek merez e.

16Merivê ku ji r'îya bîlantîyê dadiger'e,
ew dik'eve nava civata xeyala+.

17Yê k'êfê h'iz dike, ewê k'esîbîyê bibîne,
ewê şeravê û bez h'iz dike, wê dewletê nabîne.

18Bona yê r'ast, nep'ak berva tê dayîn,
bona heqa jî, yê bêamin tê dayînê+.

19Qenc e merî çol-bestada bijî,
ne ku t'evî jina şer'ûd û bed+.

20Mala serwaxtda t'ijî r'ûn û xizne ye,
lê yê bêh'iş hebûka xwe qurta xweda dike.

21Yê nêta wî li ser r'astîyê û r'e'mê ye,
ewê e'mir, r'astîyê û r'ûmetê bibîne.

22Yê serwaxt hildik'işe bajarê mêrxasa,
kela wane ku ew têda guman in, hildişîne+.

23Yê devê xwe û zimanê xwe dikare,
ew xwe ji qede-bela xwey dike+.

24Merivê xwer'azîyî, ku kirêd wî bi k'ubarîyê û babaxîyê ne,
navê wî: «Pêk'enî» ye+.
25Temê bêxîret wî dikuje,
çimkî destê wî xebatê naxwaze,+
26her r'oj ç'e'vê wî desta ye,
lê yê r'ast dide û ber nak'eve+.
27Xudan ji qurbana nep'ak zivêr e,
îlahî gava bi nêta xirab dide+.
28Şe'dê derew wê unda be,
lê yê guha bihîstî şe'detîya wî dimîne+.
29Merivê nep'ak r'ûyê xwe dişidîne,
lê yê r'ast r'îya xwe qedîm dike.
30T'u serwaxtî, bîlantî û şêwir t'une
ku himberî Xudan bisekine+.
31Hesp bona şêr' tê hazirkirinê,
lê serk'etin bi destê Xudan e+.

22

22^1Navê qenc ji hebûka p'ir' qenctir e,
qedir ji zêr' û zîv çêtir e+.

2K'esîb û dewletî r'astî hev tên,
ew her du jî Xudan xuliqandine+.

3Yê aqil xirabîyê ku dibîne h'evza xwe dike,
lê yê dilsax pêşda diçin û zirarê dibîne+.

4Berê milûktîyê û xofa Xudan
hebûk, qedir û jîyîn in+.

5R'îya merivê ner'astda stirî û t'ele ne,
yê nefsa xwe xwey dike, ew ji wan dûr e+.

6Zar'otîyêda r'îya r'ast hîn bike,
gava ew kal be, îdî ewê ji wê nek'eve+.

7Dewletî k'esîba bindest dike,
deyndar dibe xulamê deyndayî.

8Yê xirabîyê dir'eşîne, wê tengasîyê bidirû
û şiva hêrsa wî wê bişkê+.

9Duayê li mer'd bê kirinê,
çimkî ew nanê xwe belayî k'esîba dike+.

10Berî pêk'enî de, şer'ê dûr k'eve,
qalme-qalm û bêhurmetkirinê biseqir'in+.

11Yê dilê paqij h'iz dike, gul-nûr ji dêv dibare
û p'adşa li wî pismam e+.

12Ç'e'vê Xudan zanistîyê xwey dikin,
lê gotinêd yê qelpî-mixenet wêran dike.

13Xwer'anedîtî dibêje: «Şêr derva heye!

K'ûçada ezê bême kuştinê»+.

14Devê ç'e'vdera ç'e'la k'ûr e,
yê hêrsa Xudan ser, wirda dik'eve+.

15Axmaxtî dilê zar'êva girêdayî ye,
lê şiva şîretê wê yekê ji wî dûr dixe+.

16Yê ku k'esîb dêşîne, ku ew xwexa dewletî be,
yan jî yê dide dewletî, ew her duyê jî bik'evine t'unebûnê+.

K'oma gotinêd serwaxta

17Guh bide û gotinêd serwaxta bibihê
û dilê xwe bide zanistîya min+.

18Heger tu van dilê xweda xwey kî, evê te şa kin
û li ser zarê te bimînin.

19Awa ev yek, min îro tu dayî h'esandinê,
wekî gumana te li ser Xudan be.

20Gelo min bona te sî şêwir û şîret ne nivîsîne?

21Wekî fe'mîna gotinêd r'aste amin te hîn kim,
ku caba yêd ji te dipirsin tu r'ast bidî.

22K'esîb t'alan neke, ku ew belengaz e
û zorê li yê bêç'areyî li ber dîwanê neke,+
23çimkî Xudan piştovanê wan e,
Ewê jî e'mirê yê ku ew şêlandine bişêlîne+.

24T'evî merivê hêrs hevaltîyê neke,
û t'evî merivê zû quloz dibe r'ê neçe,
25nebe ku tu r'ê-dirbêd wî hîn bî
û nefsa te bik'eve t'elê.

26Ji ber deynva nebe wek'îl
mîna ewê ku dest dide,
27gava t'unebe tu berva bidî,
çima nivîna bin te bibin+?

28Nîşana sînorê kal-bavêd te danîne,
ji cî neh'ejîne+.

29Te ew merivê şixulk'arê xwe dîtîye?

Ew li ber p'adşa disekine,
ne ku li ber merivê bêkêr disene.

23

23^1Gava tu t'evî axakî r'ûnîyî nan bixwî,
r'ind dîna xwe bide pêşîya xwe.

2Heger tu xweyê zapa mezin î
k'êrê bide li ser qir'ika xwe.

3Bira temê te nek'işîne te'me-tîskêd wî,
çimkî ew xurekêd xapanok in.

4Nek'eve demana dewletîbûnê,
ji wê fikira xwe paşda bisekine+.
5Ç'e'vê teyê li ser wî tiştê p'ûç' be,
lê ewê xwer'a baska çêke
û mîna teyra bifir'e e'zmên+.

6Nanê merivê nemer'd nexwe
û temê te nek'işîne xwarina wî,
7çimkî ç'e'vê wîyê xwarina te be,
wê ter'a bêje: «Bixwe-vexwe»,
lê dilê wî ne t'evî te ye.
8Ew parîyê ku te xwaribe tê ver'eşî
û gotinêd xweye xweş tê unda kî.

9Guhê axmaxda tiştekî nebêje,
çimkî ewê zanistîya gotina te bêhurmet ke.

10Sînorê kevin cîguhastî neke
û nek'eve e'rdê jinebîya,+
11çimkî pismamê wanî nêzîk zor e,
ewê îşê wan t'evî te safî ke+.

12Dilê te li ser şîreta be,
guhê te jî li ser gotinêd serwaxt be.

13Şîretkirinêda bêxatirîya zar'a bike,
pê şivê jî heger bik'utî, ew namire+.

14Lê heger tu pê şivê jî wî dik'utî,
nefsa wî tu ji dîyarê mirîya xilaz dikî.

15Kur'ê min! Heger dilê te serwaxt e,
dilê min jî şa dibe.

16Gava ji devê te gotinêd r'ast derên,
ezê jî li nava xweda şa bibim.

17Bira dilê te h'evsûdîya gunek'ar neke,
lê her r'oj xofa Xudanda be+.

18Çimkî e'seyî axirî heye
û gumana teyê unda nebe+.

19Bibihê, kur'ê min û serwaxt be,
dilê xwe ber bi r'îya r'astda ke.

20Neçe nava vexwarîya,
ne jî nava p'ir'xurêd goşt+.

21Çimkî yê vexwarî û p'ir'xurî belengaz dibin
û k'incêd p'onijîya dip'izinin.

22Gur'a bavê xwe bike, ku tu jê k'etîyî
û dîya xwe bêhurmet neke, gava pîr bibe+.

23Heqîyê bik'ir'e,
serwaxtîyê, şîreta, bîlantîyê jî nefiroşe.

24Bavê yê r'ast eşq û şa ye,
yê serwaxt pey xwe dixe pê wî şa dibin.

25Bira dê bavê te pê te eşq bin,
bira şa be ya ku tu jê k'etî.

26Dilê xwe bide min, kur'ê min!

û ç'e'vê te bira ser r'îya min bin.

27Çimkî ya qav ç'e'la k'ûr e,
jina ç'e'vder bîra teng e+.

28Ewa mîna qaçaxekî xwe ditelîne,
nava merivada bêamina zêde dike+.

29Axîn ya k'ê ye? Waxîn ya k'ê ye?

Şer'-de'w yê k'ê ne? Xem û xiyal yê k'ê ne?

Birînêd bêsebeb yê k'ê ne?

Ç'e'vêd sorbûyî yê k'ê ne?

30Ew yê li ber şeravê ne,
yêd ku şerava t'evhevkirî diger'in+.

31R'engê şeravêyî sor nenihêr'e,
çawa ew k'asêda bi ç'e'va dike
û r'îya xweda xweş-xweş diçe!+

32Ew mîna me'ra paşê digeze
û mîna tîreme'r ew lê dide.

33Hingê qeret'ûyê bêne li ber ç'e'vêd te
û dilê te jî wê tiştêd bêt'ewşe bêje.

34Tê bibî mîna yekî be'rêda p'aldayî
û çawa yekî li ser serê bap'êşa gemîyê r'azayî.

35Tê bêjî: «Min xistine, ez ne êşîyame,
ez dame li ber de'fa, min xwe dernexistîye.
Ez k'engê ser h'işê xweda bim,
wekî dîsa wê yekê bikim?»+

24

24^1H'evsûdîyê li merivêd xirab neke
û dilê te bira t'evî wan nîbe,+
2çimkî dilê wan li ser zordarîyê difikire
û devê wan li ser xirabîyê xeber dide+.

3Bi serwaxtîyê mal tê çêkirinê
û bîlantîyê tê qedîmkirinê,
4pê zanistîyê hindur' bi her tiştêd biha
û xişirêd h'ewask'arva tê t'ijîkirinê+.

5Merivê aqil zor dibe
û merivê zane zexim dibe,+
6çimkî şer'ê xwe ku dikî, didî ber h'esaba
û serk'etin bi gelek şîretk'ara tê+.

7Serwaxtî bona axmax gelekî bilind e,
dergeh-dîwanêda ew nikare devê xwe veke.

8Ewê difikire xirabîyê bike,
wîr'a dibêjin: «Yê mixenet».

9Fikira axmaxtîyê gune ye
û pêk'enî li ber ç'e'vê meriv zivêr e+.

10Heger tu tengasîyêda dilsist bî,
ku usa ye tu ne xurt î+.

11Yêd mirinêr'a têne birinê xilaz ke
û xwe ji yêd kuştinêr'a dayî nede paş+.
12Heger bêjî: «Belê me ev yek nizanibû»,
awa yê dila zane, ew haş pê heye,
yê ku ser teda dinihêr'e wê yekê zane
û wê her kesî weke e'melêd wan bide+.

13Lawê min, hingiv bixwe çimkî xweş e
û hingivê hêlûnê ku şîrine bona demaxê te,+

14usa jî serwaxtî naskirinê li nefsa te şîrin be,
heger tu wê bibînî axirîya teyê xêr be,
bê guman nabî+.

15Hey nep'ako! Xwe li mala r'astada netelîne
û hêwargeha wî wêran neke,+

16çimkî, heger yê r'ast h'eft cara bik'eve, wê dîsa r'abe,
lê nep'akê xirabîyêda sersêrî bên+.

17Gava dijminê te bik'eve şa nebe
û gava nigê wî bilik'ume, dilê xwe wî şa neke,+

18nebe ku Xudan vê yekê bibîne Wî xweş neyê
û Ew hêrsa Xwe li neyar dayne+.

19Dilê xwe hindava xirabada t'ijî neke
û h'evsûdîyê nep'aka neke,+
20çimkî xêra axirîya yê xirab t'une,
ç'ira yê nep'ak wê vêse+.

21Lawê min! Ji Xudan û p'adşê bitirse
û t'evî yêd serhildayî miqabilî wan nebe,+
22çimkî belayê nişkêva bê serê wan
û k'î zane ji Xudan û p'adşê wê çi bibe li wan.

Gotinêd serwaxte kêrhatî

23Ev jî gotinêd serwaxta ne:

Dîwanêda firqîkirin ne baş e+.

24Ewê ku yê nep'akr'a bêje: «Tu r'ast î»,
êl-e'şîrê nifir'a wî bikin û miletê ewî bêhurmet kin,+

25lê yêd kirê wan bide r'ûyê wan, wê bextewar bin
û xêr û xweşîyê li ser wanda bibare.
26Caba r'ast,
çawa lêv r'amûsan.
27T'ivdarekê şixulê der bike
û e'rdê xwe li ser hevda bîne,
paşê mala xwe çê ke.
28Bê sebeb nebe şe'dê himberî hevalê xwe
û bi devê xwe nexapîne,+
29nebêje: «Evî çi serê min kir,
ezê jî usa serê wî bikim,
weke kirêd wî ezê lê veger'înim»+.

30Ez li ber e'rdê xwer'anedîtî
û r'ezê tirîyê kêmaqilr'a derbaz bûm,
31va ye h'emû stirî derk'etibûn
û r'ûyê wan gez-gezekêva girtî bûn, sûrêd kevirî jî hilşîyayî bûn.

32Gava ez ç'e'v pêk'etim, min da h'işê xwe
û min dîna xwe dayê, xwer'a kire dersa xwe:
33H'eta hinekî r'azêyî, hinekî bip'onijî,
hinekî destêd xwe bidî li ser hev p'aldî,

34hingê k'esîbîya teyê mîna r'êwîkî diz li ser teda bigire,
desttengîya teyê jî mîna qaçaxekî+.

25

K'oma meselêd Silêmane duda

25^1Ev in ew meselêd Silêman, k'îjan ku merivêd Hizqîya p'adşê Cihûdayê ji ber hildane:+

2Kirêd Xwedêye veşartî r'ûmeta wî ye,
lê r'ûmeta p'adşê kir e'yankirin e+.
3Çawa bilindaya e'zmên û k'ûraya e'rdê,
usa jî dilê p'adşê nayê e'nenekirinê.
4T'orta zîv jê biqetîne,
ewê zîvkerr'a derdanekê derk'eve,
5nep'ak jî ji p'adşê biqetîne,
t'extê wîyê bi r'astîyê qedîm be+.
6Li ber p'adşê p'ayê xwe nede,
li cîyê giregira nesekine,+
7qenc e ku ter'a bêjin: «K'erem ke vê jorê»,
ne ku li ber giregira te nimiz kin.
8Bi dîtina ç'e'va,
zû nek'eve nava şer' û de'wa,
wekî hevalê te, te nede şermê
û nizanibî axirîyê tê çi bikî.
9Pirsêd xwe t'evî hevalê xwe safî ke,
lê sur'a xelqêr'a veneke,
10wekî yê bibihê te bêhurmet neke
û ew navê xirab li ser te nemîne.
11Gotineke cîda
mîna sêva zêr'în e li ser zîv qaşkirî+.
12Şîreta yê serwaxt, bona yê guhdar,
mîna guhar û xişirê zêr'în e+.
13Çawa sir'a berfê dema nandirûnê,
usa jî qasidê amin bona şandîyê xwe,
ew sik'anê dide nefsa xweyîyê xwe+.
14Yê p'êşk'êş soz dide û nake,
ew mîna bayê û e'wrê bê baran e+.
15Bi sebirê dilê mîr û bega nerm dibe
û zarê şîrin hestûya hûrdexweşî dike.
16Gava te hingiv dît, weke me'dê xwe bixwe,
nebe ku tu jê t'êr bî û paşê ver'eşî+.

17Her gav neçe mala cînar, ku ew ji te t'êr nebe
û paşê ew ji te aciz be.

18Yê şe'detîya derew himberî hevalê xwe dide,
ew mîna r'im, şûr û tîrê tûjkirî ye+.

19Gumana li ser merivê bê amin,
r'oja tengasîyêda mîna diranê şkestî û nigê kulek e.

20Li ber merivê dilşkestî, stiran gotin,
mîna çawa yek r'oja sar k'incê xwe bêxe,
yan jî çawa xwê têkine li ser birînê.
21Heger dijminê te bir'çî ye, nên bidê
û heger t'î ye, avê bidê,+
22çimkî tu bi vê yekê
pirîskê êgir ser serê wî t'op dikî
û Xudanê li te veger'îne+.
23Bayê bakurê baranê tîne,
zarê mixenet jî r'ûyê me'dekirî.
24Qenc e qulç'ekîda li ser xênî bijîn,
ne ku t'evî jina şer'ûd xanekêda+.
25Mizgînîya ji welatekî dûr
mîna çawa ava sare bona zarê ç'ila+.
26Merivê r'ast ku li ber nep'ak nimiz dibe,
ew mîna kanîya xitimî û sêlava şêlû ye.
27Çawa gelek hingiv-xwarin neqenc e,
usa jî yê li pey navê xwe k'etî ne nav e.
28Merivê ku nefsa xwe nikare,
ew mîna bajarekî xirabeyî bêsûr e.

26

26^1Çawa berf li havînê û baran li nandirûnê,
usa jî qediriaxmax nak'eve+.

2Çawa ku ç'ivîk divir'vir'e û dûvmeqesk difir'e,
usa jî nifir'a badîhewa nayê sêrî+.
3Qamçî bona hespa ye, qeyd bona k'era ye,
lê zoxal bona navmila axmaxa ye+.
4Li axmax li gora axmaxtîya wî veneger'îne,
ku nebe bibî yekî mîna wî.
5Li axmax li gora axmaxtîya wî veger'îne,
wekî ew xwe dewsa zana daneyne+.
6Yê bi destê axmax xeberê dişîne,
ew nigê xwe dibir'e û zirarê dik'işîne.
7Mesela devê axmaxa,
mîna lerizeka nigê seqeta.
8Yê qedir axmaxr'a dike,
mîna çawa kevirek kewkanîyêda biwale+.
9Mesela devê axmaxa,
çawa ç'iqilê stirîyayî destê serxweşa.
10K'irêkirê axmaxa û r'êwîya,
ew zirarê dida h'emûya.
11Axmaxê ku axmaxtîya xwe diwek'ilîne,
ew mîna çawa se ku vediger'e
li ser ver'eşandina xwe+.
12Te ew merivê ku xwe aqil dibîne dîtîye?
Ji yê axmax hê guman heye, ne ku ji wî+.
13Xwer'anedîtî dibêje:
«Şêr li ser r'ê ye! Şêr li meydanê ye!»+
14Çawa derî li ser dergira xwe diçe-tê,
usa jî xwer'anedîtî li ser nivîna xwe.
15Xwer'anedîtî destê xwe dike t'asa xwe,
lê jêr'a ze'met e ku ew bibe devê xwe+.
16Xwer'anedîtî hê xwe serwaxt dibîne
ne ku h'eft mêrêd ku cabêd aqil didin.
17R'êwîyê ku t'evî şer'-de'wê xelqê dibe,
mîna çawa yek dest bavêje guhê sekî.
18Dînî-harê ku pirîskê agir
û tîrê kuştinê davêje,
19mîna wî ye, yê ku yekî dixapîne
û paşê dibêje: «Min h'enek kir».
20Ser agir ku dar t'unebin, agirê vêse,
usa jî gava buxdanbêj t'unebin şer'ê bitemire+.

21Çawa k'omir bona pirîska û dar bona agir e,
usa jî yê şer'ûd bona şer'-t'evr'akirinê ye.
22Gotinêd buxdanbêj mîna te'me-tîska ne
û ew h'eta k'ûraîya navdil diçin+.
23Lêvêd alavîye t'evî dilê xirab
mîna çawa derdana axîne pê t'orta zîv kiraskirî+.

24Neyar bi zarê xwe h'ilek'arîyê dike,
dilê xweda jî mixenetîyê xwey dike,
25heger ew zarê xweş jî xeber de, bawer neke,
çimkî h'eft h'eramî dilada hene+.
26Ew k'îna xwe ku bi mixenetîyê veşêre,
yeke civatêda xirabîya wî wê derê.
27Yê ç'e'lê dik'ole ew xwexa dik'evê
û yê kevir hol dike, ew li ser wîda tê+.
28Zimanê derew dijene derbdayê xwe
û devê h'ilek'ar mêriv ser-sêrî tîne.

27

27^1Pê r'oja sibê nefir'e,
çimkî tu nizanî ew r'ojê çi bîne+.

2Bira xelq pesinê te bide, ne ku devê te,
yê xerîb, ne ku zarê te.

3Kevir giran e û qûm jî bar e,
lê hêlanê axmaxa ji her duya girantir e+.

4Xezeb bêîsaf e û hêrs lêyî ye,
lê k'î dikare li ber k'umr'eşîyê bisekine+.

5Hilatina aşkela,
ji h'izkirina veşartî çêtir e+.

6Birînêd pêşewitîya amin in,
r'amûsanêd neyara p'ir' in+.

7Zikê t'êr p'ê li hingivê hêlûnê dike,
lê bona zikê bir'çî her tiştê te'l şîrin e+.

8Merivê cî-warê xwe hiştî,
çawa ç'ivîka hêlûna xwe hiştî.

9R'ûn û bixûr dil şa dikin,
şîrinaya hevaltîyê jî ji şîretêd qenc.

10Dest ji hevalê xwe û hevalê bavê xwe nek'işîne,
r'ojê xweye oxirmê giranda neçe derê birê xwe,
cînarê nêzîk ji birakî dûr çêtir e+.

11Kur'ê min, serwaxt be û dilê min şa ke,
ku ez bikaribim caba qardarêd xwe bidim+.

12Yê aqil xirabîyê ku dibîne h'evza xwe dike,
lê yê dilsax pêşda diçin û zirarê dibîne+.

13Yê bû wek'îlê xerîbekî, qap'ûtê wî hilde,
yê bû wek'îlê jineke nenas, k'efîl ji wî hilde+.

14Yek ku her sibeha zû r'abe
û bi deng bilind dua yekî bike,
ev yekê ber ç'e'vê wî merivî nifir' bê h'esabê.

15R'oja ç'ilke-ç'ilka baranê
û jina bede-şer'ûd mîna hev in,+

16yê ku bixwaze wê bigire, ew çawa bixwaze bayê bigire,
yan jî çawa k'ulma xweye r'astêda r'ûn xwey ke.

17Çawa h'esin bi h'esin tê tûjkirinê,
usa jî meriv h'esinê hevalê xwe ye.

18Yê ku dara hêjîrê xwey dike, berê wê dixwe
û yê ku axayê xwe xwey dike, tê qedirkirinê+.

19Çawa avêda r'û li ber r'û ye,
usa jî dil mêriv, mêriv dide k'ifşê.

20Çawa dîyarê mirîya û gelîyê hey-wayê t'êr nabin,
usa jî ç'e'vêd mêriv t'êr nabin+.

21Çawa fir'ne zîv dicêr'ibîne û k'ûre jî zêr',
usa jî meriv bi pesindayînê tê cêr'ibandinê+.
22Heger axmax t'evî de'n bi mêrk'ut bik'utin,
yek e dîsa ew ji axmaxtîya xwe venager'e.
23Li ser h'alê pezê xweda r'ind binihêr'e
û dîna xwe bide kerîyêd xwe,
24çimkî dewlet her t'im namîne
û t'ac qur'ne-qur'ne namîne+.
25Şînayî tê dirûnê, ç'êra nû dertê,
gîhayê serê ç'îya lod dikin,
26k'incêd te ji berxa tên
û nêrî jî bona heqê e'rdê ne.

27Şîrê bizinê besî xwarina te, xwarina mala te
û îdara carîyêd te ye.

28

28^1R'ev dik'eve nep'ak, bêyî ku yek pey k'eve,
lê yê r'ast mîna şêra minetê nak'işînin+.

2Gava welat serh'işk dibe, gelek serwêr jî zêde dibin,
lê bi saya merivekî aqil û zane dirêj dimîne+.

3Merivê me'rimî ku tengasîyê dide k'esîba,
mîna te'vîya baranêye ku zevîyê dişo dibe+.

4Yêd ku guh nadine qanûnê, pesinê nep'aka didin,
lê yêd ku qanûnê xwey dikin, himberî wan disenin.

5Merivê xirab heqîyê fe'm nakin,
lê yê Xudan diger'in, t'am fe'm dikin.
6Qenc e belengazê ku r'îya xweye aminda diçe,
ne ku dewletîkî xalifî+.
7Yê qanûnê xwey dike kur'ekî aqil e,
lê yê dibe hevalê p'ir'xure-p'ûç',
bavê xwe dide şermê.
8Yê ku hebûka xwe bi k'ar û selefa zêde dike,
ew bona yê ku dest davêje k'esîba t'op dike+.

9Ewê ku t'ilîya dike guhê xwe ku qanûnê nebihê,
duayê wî jî h'eta zivêr e+.

10Ewê ku yê r'ast berbi r'îya xirabîyê dibe,
ewê xwexa bik'eve ç'e'la xweye k'olayî.

Lê yê bêlek'e wê xêr-xweşîyê war bin+.

11Merivê dewletî li ber ç'e'vê xwe serwaxt k'ifş dibe,
lê k'esîbê aqil gilîya jê dik'işîne+.

12Gava r'ast eşq û şa dibin, r'ûmeta mezin e,
lê gava nep'ak h'ir' dibin, meriv xwe vedişêrin+.

13Ewê ku neheqîya xwe vedişêre xêrê nabîne,
lê yê ku xwe mukur' tê û dihêle, wê r'e'mê bibîne+.

14Merivê her gav xwedêxof, xwezilî ye,
lê yê dilê xwe dike kevir, çerxa wî ç'ep dibe.

15Nep'akê ku serwêrîya miletê belengaz dike,
mîna şêrê mir'e-mir'e û h'ir'ç'ê bir'çî ye+.
16Serwêrê sersax gelekî tengasîyê dide,
lê yê hebûka h'eram h'iz nake, e'mirê xwe dirêj dike.

17Merivê xûna însên ser stûyê wî, h'eta gor'ê dir'eve,
bira t'u kes wî negire+.

18Merivê r'êdayî bêlek'e, ewê her'e bêzede,
lê yê li r'îyêd xaro-marda zû dik'eve+.

19Yê e'rdê xwe bêcer dike, wê nanê xwe t'êr bixwe,
lê yê dide pey tiştê p'ûç', dibe hêsîr-k'esîbek+.

20Ew meriv amin e, xweyê xêr û berek'et e,
lê yê dilezîne dewletî be, bê bela namîne+.
21Dur'ûtîkirin nebaş e,
lê meriv bona parî nan dikare xwe gunek'ar ke+.

22Merivê ç'e'vbir'çî dike ku dewletî be,
lê nizane ku belengazîyê serda bê+.

23Kirê mêriv bidine r'ûyê wî axirî hê xêr e,
ne ku bi zimên h'ilek'arîyê bikin+.

24Ewê ku dizîya dê û bavê xwe dike û dibêje:

«Eva ne gune ye», ew hevalê diz-qaçaxa ye+.

25Xweyê dilê tima şêr' t'evr'a dike,
lê yê xwe dispêre Xudan gul dide+.

26Yê xweda guman e, ew axmax e,
lê yê serwaxtîyêda dijî wê azad be.

27Alîk'arê belengaza ew nabîne te'lî-tengîya,
lê ewê ku pişt dide wî, ew nifir'a tîne li ser xwe+.

28Gava nep'ak h'ir' dibin, xelq xwe vedişêre,
lê gava ew dik'evin, merivê r'ast zêde dibin+.

29

29^1Merivê li ber şîreta, gava serh'işk dimîne
derbekêr'a wê bişkê û dû-derman nebîne+.

2Gava yê r'ast zêde dibin, cime't wanr'a şa dibe,
lê gava nep'ak dibe serwêr,
cime't axîn zare-zar dike+.

3Merivê serwaxtîyê h'iz dike, ew bavê xwe şa dike,
lê yê pey qava diçe, ew hebûka xwe p'ûç' dike+.

4P'adşayê li ser r'astîyê welat şên dike,
lê ç'e'vê yê li xerc e, welat xirab dike.

5Yê h'ilek'arîyê li hevalê xwe dike,
ew t'or'ê davêje li ber nigê wî+.

6Gunek'arîya merivê xirabda t'ele heye,
lê yê r'ast eşqê û şayêda ye+.

7Merivê r'ast dik'eve h'alê destûra belengaza,
lê yê xirab h'işê wan nagihîje h'alê wan+.

8Merivêd pêk'enî bajêr t'evîhev dikin,
lê yê serwaxt qerebalixê diseqir'înin+.

9Gava serwaxt t'evî axmax bik'eve dergeh-dîwanê,
hêrs k'eve yan bik'ene, yeke p'anca wî danayne.

10Merivêd qet'il davêjine k'amila,
lê yêd r'ast h'alê wî dipirsin+.

11Axmax h'emû hêrsa xwe dide der,
lê yê serwaxt xweda zeft dike+.

12Serwêrê ku guh dide gotinêd derew,
h'emû berdestîyêd wî xirab dertên.

13Belengaz û zordar r'astî hev tên,

Xudane îşiqê dide ç'e'vê her duya+.

14P'adşayê ku bi r'astîyê li ser îşê belengazada dinihêr'e,
k'ursîya wîyê h'eta-h'etayê bimîne+.

15Şiva şîretê serwaxtîyê dide,
lê ewledê xweserêxwe hiştî r'ûr'eşîya dê ye+.

16Gava nep'ak zêde dibin, neheqî jî zêde dibe,
lê r'ast wê k'etina wan bibînin+.

17Dilê kur'ê xwe bêşîne, ewê r'ih'etîyê bide te
û wê bibe baristanîya r'uh'ê te+.

18Bê e'lametîya jorin, merî bêserî dibe,
lê yê qanûnê xwey dike, xwezilî ye+.

19Xulam bi gotina nayê şîretkirinê
wekî fe'm dike lê naqedîne.

20Te ew merivê ku gotina xweda lez dik'eve dîtîye?

Ji yê axmax hê guman heye, ne ku ji wî+.

21Yê ku biç'ûktîyêda xulamê xwe nazik xwey ke,
axirîyêda ewê bibe mîrat'xurê wî.

22Merivê hêrs şêr' t'evr'adike
û yê vegur'ipî gele gune dike+.

23K'ubarîya meriv wî nimiz dike,
lê yê milûk xweyîr'ûmet dibe+.

24Yê t'evî diz e, ew dijminê e'mirê xwe ye,
çimkî ew nifir'ê[*] dibihê, lê nake dengî+.

25Tirsa mêriv bona mêriv t'ele ye,
lê Xudan bona yê Wîda guman sit'ar e+.

26Gelek dikin ku r'ûyê wan r'ûyê serwêr k'eve,
lê heqîya mêriv ji Xudan e+.

27Yê r'ast ji yê ner'ast zivêr e,
nep'ak jî ji yê r'êda r'ast diçin zivêr e.

30

Gotinêd Agûr

30^1Ev in gotinêd dayî, k'îjan ku Agûrê kur'ê Yaqehê gote Ît'îyêl û Ûk'al:

2R'ast ez ji her merivî bêh'iştir im
û h'işê mêriv serê minda t'une,

3ez serwaxtîyê hîn nebûm
û Yê Herî Pîroz ez nas nakim.

4K'î r'abû e'zmên û ji wir hat?

K'ê k'ulma Xweda ba t'op kir?

K'ê pêşa Xweda av gol kirin?

K'ê h'emû qulbêd dinyayê danîn?

Navê Wî çî ye? Navê kur'ê Wî çî ye?

Gelo tu zanî+?

5H'emû gotinêd Xwedê paqij in,
bona yêd xwe spartine Wî, Ew mert'al e+.

6Tiştekî li ser gotinêd Wî zêde nekî,
ku Ew te hilê û tu derew derêyî+.

7Ez ji Te du tişta dixwazim,
na-na neke h'eta ku ez nemirime:
8Boş-betalîyê û derewîyê ji min dûr xe,
ne min belengaz ke, ne jî dewletî ke,
pê nanê r'ojê Tu min t'êr ke+.
9Nebe ku ez t'êr bim, Te înk'ar kim
û bêjim: «Xudan k'î ye?»
Ne jî k'esîb bim dizîyê bikim
û navê Xwedê xwe bêhurmet kim+.

10Xeyba xulam li ber axayê wî neke,
ku ew nifir'a li te neke û bela neyê serê te+.

11Meriv hene ku nifir'a bavê xwe dikin
û dua dîya xwe nakin+.

12Meriv hene ku li ber ç'e'vê xwe paqij k'ifş dibin,
lê ji gemara xwe nehatine şûştinê+.
13Meriv hene ç'e'v li ser sêrî dir'eqisin
û birî-bijangêd wî bilind in+.
14Meriv hene diranêd wan mîna şûra ne,
çengîyêd wan jî mîna k'êra ne,
wekî k'esîba ji ser dinê daqurtînin
û belengaza jî ji nava meriva+.

15Du qîzêd t'êrnebûyê hene,
ku dibêjin: «Bide, bide!»
Sê tişt hene ku t'êr nabin
û çar tişt hene ku nabêjin: «Bes e!»
16Dîyarê mirîya, jina bêber,
e'rdê ku t'êr avê venaxwe
û agir ku nabêje: «Bes e!»

17Ewê ku qerfa bavê xwe dike
û guhdarîya dîya xwe nake,
qar'qar'êd newala û cûcûkêd teyra
wê ç'e'vêd wî derxin û daqurtînin+.

18Sê tişt hene ku ez tê hilnayêm
û çar tişt ku ez wan fe'm nakim:+
19R'îya teyraye hewêda,
r'îya me'raye qeyada,
r'îya gemîyaye nava be'rada
û r'îya mêraye berbi qîza.

20R'îya jina ç'e'vder aha ye,
dixwe û devê xwe paqij dike û dibêje:

«Min t'u xirabî nekirîye».

21Sê tişt hene ku dinya bin wanda dilerize
û çar tişt hene ku ew nikare wan bibe:
22Xulamê ku dibe p'adşa,
axmaxê ku bi nên t'êr dibe,+
23k'ulfeta nexûnşîrin ku mêr dike
û carîya ku dibe mîrat'xurê xanima xwe.

24Li r'ûyê e'rdê çar tiştê biç'ûk hene,
lê ew yê here serwaxt in:

25Mûrî, ku ne e'firînekî qewat e,
lê xurekê xwe havînê dide li ser hev+.

26Qotik, ku bînbereke bêqewat e,
lê qulêd xwe ew qeyada çê dikin.

27Kulî, ku p'adşê wan t'une,
lê k'om bi k'om bi hevr'a difir'in+.

28Me'regîskê lepikî, ku bi çeç'ikêd xwe dîwêrva dizeliqe,
lê ew qesirêd p'adşada dimînin.

29Sê bînber in ku r'êvaçûyîna wan h'ewas in
û çar bînber in ku r'êvaçûyîna wan bedew in:
30Şêr, ku e'gîtê h'eywana ye,
ew ji ber t'u tiştî nar'eve,
31dîkê h'işir û nêrî,
usa jî p'adşê pêşîya cime'ta xwe.

32Heger te ji dest k'ubarîyê bêfe'mî kir,
yan jî xirabî fikirî yî,
destê xwe bide li ser devê xwe+.
33Çimkî çawa dêw dik'ilên r'ûn derdik'eve
û pozda didinê xûn jê diçe,
usa jî hêlanêd hêrs, şer' çê dibe.

31

Gotinêd Lemûêl p'adşa

31^1Ev in gotinêd Lemûêl p'adşa, ew şîretêd ku dîya wî dabûne wî:

2Çi bêjime te lawê* min? Çi bêjime te kur'ê navdilê min?

Çi bêjime te kur'ê ad-qirarêd min?

3Qewata xwe nede jina,
ne jî bide ewêd ku p'adşa jorda tînin+.

4Li p'adşa nak'eve Lemûêlo!

li p'adşa nak'eve, ku şeravê vexwe
û mîr-bega ku dixwazin avcê vexwin+.

5Nebe ku vexwin qanûnê bîr bikin
û heqê bêç'are bit'er'ibînin.

6Avcê bidine yê li ber r'uh'

û şeravê bidine yê xwey derd-kul+.

7Bira ew vexwin t'unebûna xwe bîr bikin
û me'rimîya xwe îdî nekin bîra xwe.

8Devê xwe veke bona yê bê zar-ziman
û bona piştgirtina yê bêk'omek+.

9Devê xwe veke û bi r'astîyê h'akimtîyê bike
û ser îşê feqîr û belengazda binihêr'e+.

K'ulfeta e'sile jêhatî

10Kî dikare k'ulfeta e'sil bibîne?

Qîmetê wê ji lal-dur' jortir e+.

11Dilê malxê wê wêda guman e
û ew t'u kêmasîyê nabîne.

12T'emamîya e'mirê xweda
ewê qencîyê wîr'a bike, ne ku xirabîyê.

13Hirî û k'itanê p'eyda dike,
bi dil û can bi destê xwe xebat dike.

14Ew mîna gemîya t'ucaretê,
ku nanê wê ji cîyê dûr tê.

15Ew hê şevda zû r'adibe, neferêd xwe nan-av dike
û şixul dide li ber carîya+.

16Dîna xwe dide e'rdekî û dik'ir'e,
bi k'eda destê xwe tirîya datîne.

17Ew pişta xwe dişidîne,
zendada qewat dibe.

18Ew k'ifş dike k'ir'în-firotan jêr'a qenc e
û şevê jî ç'ira wê vênasê.

19Dest davêje ew t'eşîya xwe,
bi k'efa dêst dizivir'îne.

20Dest davêje ew k'esîba
û dest dirêjî belengaz dike+.

21Bona nefera ew ji berfê natirse,
çimkî nefere du dest k'ince xwekirî ne.

22Ew r'ûbera xwer'a çê dike,
k'incêd wê ji k'itanê xas û şîrk[*] e.

23Malxê wê nav û deng e nav dergehada,
gava nava r'ûspîyêd welatda r'ûdinî.

24Ew k'incêd k'itanî çê dike difiroşe
û pişteka dide bazirgana.

25Qewat û xweyîr'ûmet in k'incêd wê
û axirîya wê, wê xêr-xweşî be.

26Ew devê xwe bi serwaxtîyê vedike,
li ser zimanê wê hînkirina amin heye.

27Ew miqatîyê mala xwe dike
û nanê xwer'anedîtîyê ew naxwe.

28Zar'êd wê r'adibin xwezîya xwe wê tînin
û malxê wê jî pesinê wê dide:

29«Gelek qîzêd e'sil hebûne,
lê tu bûyî li ser wanr'a».

30Derew e delaltî û p'ûç' e bedewetî,
k'ulfeta ji Xudan ditirse ewe xwezîtî.

31Ji berê destê wê bidine wê,
dergehada wê kirêd wê pesinê wê bidin[*]+.

* 5:6 Aha jî tê fe'mkirinê: «Ew xwexa jî nizane k'uda diçe».

* 29:24 Qanûna K'ahîntîyê 5:1.

* 31:22 R'engê «şîrk» gelekî biha bû.

* 31:10-31 Ji r'êza 10-a h'eta xilazîyê hilbesteke «akrostîk» e, awa gotî anegorî elîfbeya h'erfêd îbranî çêkirî ye.

+ 1:1 P’adşatî III 4:31, Mesele 10:1, Mesele 25:1, Zanebêj 12:9

+ 1:3 Mesele 2:9

+ 1:4 Mesele 8:5

+ 1:7 Îbo 28:28, Zebûr 111:10, Mesele 8:13, Mesele 9:10, Mesele 16:6

+ 1:8 Mesele 6:20
+ 1:9 Mesele 4:9
+ 1:10 Q. Ducarî 13:8, Mesele 16:29
+ 1:11 Zebûr 10:9, Zebûr 64:4, Yêremîya 5:26

+ 1:12 Jimar 16:32-33, Zebûr 124:3, Zebûr 28:1

+ 1:15 Zebûr 1:1, Mesele 4:14, Mesele 24:1
+ 1:16 Mesele 6:18, Îşaya 59:7, R’omayî 3:15
+ 1:19 Mesele 15:27
+ 1:20 Mesele 8:1, Mesele 9:3
+ 1:22 Mesele 8:5, Zebûr 1:1, Mesele 21:24
+ 1:24 Îşaya 65:12, Îşaya 66:4, Yêremîya 7:13
+ 1:25 Zebûr 107:11
+ 1:26 Zebûr 2:4

+ 1:28 P’adşatî I 8:18, Îbo 27:8-9, Îşaya 1:15, Yêremîya 11:11, Hezeqêl 8:18, Mîxa 3:4

+ 1:31 Yêremîya 6:19
+ 2:1 Mesele 1:8
+ 2:4 Mesele 3:14
+ 2:5 Mesele 1:7
+ 2:6 P’adşatî III 3:9-12, Aqûb 1:5
+ 2:7 Mesele 30:5
+ 2:8 P’adşatî I 2:9, Zebûr 91:11
+ 2:9 Mesele 1:3

+ 2:14 Mesele 10:23, Mesele 15:21, Yêremîya 11:15

+ 2:15 Zebûr 125:5, Mesele 14:2
+ 2:16 Mesele 6:24, Mesele 7:5, Mesele 23:27
+ 2:18 Mesele 5:5, Mesele 7:27
+ 2:21 Zebûr 37:11, Metta 5:5
+ 2:22 Mesele 10:30
+ 3:1 Mesele 1:8

+ 3:2 Mesele 3:16, Mesele 4:10, Mesele 9:11, Mesele 10:27

+ 3:3 Mesele 6:21, Mesele 7:3
+ 3:5 Zebûr 37:5
+ 3:6 Mesele 11:5
+ 3:7 Mesele 12:15, Yêremîya 9:23, Îbo 28:28

+ 3:9 Derk’etin 23:19, Derk’etin 34:26, Q. Ducarî 26:2

+ 3:10 Q. Ducarî 28:8, Malaxî 3:10

+ 3:11 Zebûr 94:12, Îbo 5:17

+ 3:12 Q. Ducarî 8:5, Korint’î I 11:32, Îbranî 12:6, E’yantî 3:19

+ 3:14 Îbo 28:15, Mesele 8:19, Mesele 16:16

+ 3:15 Îbo 28:18, Mesele 8:11

+ 3:16 Mesele 3:2, Mesele 4:10, Mesele 9:11, Mesele 10:27, Mesele 8:18, Mesele 22:4

+ 3:18 Destpêbûn 2:9, Destpêbûn 3:22, Mesele 11:30, Mesele 13:12, Mesele 15:4

+ 3:19 Zebûr 104:24, Mesele 8:27, Yêremîya 10:12, Zebûr 136:5

+ 3:20 Destpêbûn 7:11, Îbo 36:27
+ 3:23 Mesele 10:9, Zebûr 91:12, Mesele 4:12
+ 3:24 Îbo 11:19
+ 3:25 Zebûr 91:5
+ 3:27 Galatî 6:10

+ 3:28 Q. K’ahîntîyê 19:13, Q. Ducarî 24:14-15

+ 3:31 Zebûr 37:1, Mesele 23:17, Mesele 24:1, Mesele 24:19

+ 3:33 Zekerîya 5:4, Malaxî 2:2, Îbo 8:6, Mesele 14:11

+ 3:34 Zebûr 1:1, Aqûb 4:6, Petrûs I 5:5

+ 4:1 Mesele 1:8

+ 4:4 Dîrok I 28:9, Q. K’ahîntîyê 18:5, Îşaya 55:3

+ 4:8 P’adşatî I 2:30

+ 4:9 Mesele 1:9

+ 4:10 Mesele 3:2, Mesele 3:16, Mesele 9:11, Mesele 10:27

+ 4:12 Mesele 3:23
+ 4:13 Mesele 3:18
+ 4:14 Zebûr 1:1, Mesele 1:15
+ 4:16 Zebûr 36:4, Mîxa 2:1

+ 4:18 Îbo 11:17, Îbo 22:28, Zebûr 97:11, Îşaya 60:3, Danîyêl 12:3, Metta 13:43

+ 4:19 P’adşatî I 2:9, Yêremîya 23:12, Yûh’enna 12:35

+ 4:22 Mesele 14:30
+ 4:24 Mesele 6:12
+ 4:26 Îbranî 12:13
+ 4:27 Q. Ducarî 5:32, Q. Ducarî 28:14
+ 5:1 Mesele 4:20
+ 5:2 Malaxî 2:7
+ 5:3 Mesele 2:16, Zebûr 55:21
+ 5:4 Zanebêj 7:26
+ 5:5 Mesele 2:18, Mesele 7:27
+ 5:15 Stiranêd Silêmane evîntîyê 4:15
+ 5:18 Q. Ducarî 24:5

+ 5:21 Dîrok II 16:9, Zebûr 139:3, Zebûr 119:168, Yêremîya 16:17, Yêremîya 32:19

+ 6:1 Îbo 17:3
+ 6:5 Zebûr 91:3
+ 6:6 Mesele 10:26, Mesele 18:9
+ 6:8 Mesele 30:25
+ 6:9 Mesele 19:15

+ 6:11 Mesele 13:4, Mesele 24:33-34, Zanebêj 4:5

+ 6:12 Mesele 16:27
+ 6:13 Mesele 10:19
+ 6:15 Îşaya 30:13
+ 6:16 Îbo 5:19, Mesele 30:18

+ 6:17 Zebûr 101:5, Mesele 16:5, Mesele 21:4, Mesele 12:22, Mesele 17:7, Zebûr 120:2, Q. Ducarî 19:10

+ 6:18 Destpêbûn 6:5, Mesele 15:26, Mesele 1:16, Îşaya 59:7, R’omayî 3:15

+ 6:19 Derk’etin 20:16, Zebûr 27:12
+ 6:20 Mesele 1:8
+ 6:21 Mesele 3:3
+ 6:23 Zebûr 119:105, Mesele 10:17
+ 6:24 Mesele 2:16
+ 6:25 Metta 5:28
+ 6:31 Derk’etin 22:4
+ 6:32 Derk’etin 20:14

+ 6:34 Mesele 27:4, Stiranêd Silêmane evîntîyê 8:6

+ 7:1 Mesele 2:1
+ 7:2 Q. K’ahîntîyê 18:5, Mesele 4:4
+ 7:3 Mesele 3:3
+ 7:5 Mesele 2:16
+ 7:7 Mesele 1:4
+ 7:9 Îbo 24:15
+ 7:10 Destpêbûn 38:14-15
+ 7:12 Mesele 23:28
+ 7:17 Zebûr 45:8
+ 7:21 Mesele 5:3, Mesele 6:24
+ 7:22 Zanebêj 9:12
+ 7:27 Mesele 2:18, Mesele 5:5
+ 8:1 Mesele 1:20-21, Mesele 9:3
+ 8:5 Mesele 1:4, Mesele 1:22

+ 8:10 Zebûr 19:10, Zebûr 119:127, Mesele 3:14

+ 8:11 Mesele 3:15

+ 8:13 Mesele 1:7, Mesele 9:10, Mesele 16:6, Zebûr 97:10, Mesele 4:24, Mesele 6:17

+ 8:14 Zanebêj 7:19
+ 8:17 Zebûr 91:14, Yûh’enna 14:21, Metta 7:8
+ 8:18 Mesele 3:16, Mesele 22:4
+ 8:19 Mesele 3:14, Mesele 16:16
+ 8:22 Îbo 28:27, E’yantî 3:14
+ 8:25 Îbo 15:7, Zebûr 90:2
+ 8:27 Mesele 3:19
+ 8:28 Destpêbûn 1:6

+ 8:29 Destpêbûn 1:9, Destpêbûn 1:10, Îbo 26:10, P’adşatî I 2:8, Zebûr 24:2, Zebûr 102:25, Zebûr 104:5

+ 8:32 Zebûr 119:1, Zebûr 128:1
+ 8:35 Mesele 3:18, Mesele 4:22, Mesele 18:22
+ 9:2 Stiranêd Silêmane evîntîyê 8:2
+ 9:3 Mesele 1:20, Mesele 8:1
+ 9:5 Yûh’enna 7:37
+ 9:8 Zebûr 141:5
+ 9:9 Metta 13:12, Marqos 4:25
+ 9:10 Îbo 28:28, Zebûr 111:10, Mesele 1:7

+ 9:11 Mesele 3:2, Mesele 3:16, Mesele 4:10, Mesele 10:27

+ 9:13 Mesele 7:11

+ 9:17 Mesele 5:15, Mesele 20:17

+ 10:1 Mesele 1:1, Mesele 25:1, Mesele 15:20, Mesele 29:3, Mesele 17:21, Mesele 17:25

+ 10:2 Mesele 11:4, Mesele 11:6

+ 10:3 Îbo 4:7, Zebûr 34:9-10, Zebûr 37:25, Mesele 13:25

+ 10:4 Mesele 21:5
+ 10:7 Îbo 18:17, Zebûr 34:16
+ 10:9 Zebûr 23:4, Mesele 3:23, Mesele 28:18
+ 10:10 Mesele 6:13

+ 10:11 Zebûr 36:9, Mesele 13:14, Mesele 14:27, Mesele 16:22

+ 10:12 Aqûb 5:20, Petrûs I 4:8
+ 10:13 Mesele 19:29, Mesele 26:3
+ 10:14 Mesele 18:7
+ 10:15 Mesele 18:11
+ 10:16 Mesele 11:19
+ 10:17 Mesele 6:23

+ 10:19 Metta 12:36, Mesele 17:27, Zanebêj 5:3

+ 10:21 Hosêya 4:6
+ 10:23 Mesele 2:14, Yêremîya 11:15
+ 10:24 Îbo 3:25, Îşaya 66:4, Zebûr 145:19
+ 10:25 Îbo 21:19, Metta 7:27, Mesele 12:3
+ 10:26 Mesele 6:6

+ 10:27 Mesele 3:2, Mesele 3:16, Mesele 4:10, Mesele 9:11, Zebûr 55:23

+ 10:28 Îbo 8:13, Mesele 11:7
+ 10:30 Mesele 2:21-22
+ 10:31 Zebûr 37:30, Mesele 15:28

+ 11:1 Q. K’ahîntîyê 19:36, Q. Ducarî 25:13, Mesele 16:11, Mesele 20:10, Mesele 20:23, Hezeqêl 45:10

+ 11:2 Mesele 16:18, Mesele 18:12, Mesele 29:23

+ 11:3 Mesele 13:6

+ 11:4 Îbo 36:19, Hezeqêl 7:19, Sêfanîya 1:18, Mesele 10:2

+ 11:5 Mesele 3:6, Ester 7:9, Zebûr 7:15, Danîyêl 6:24

+ 11:6 Mesele 13:6
+ 11:7 Îbo 8:13, Mesele 10:28
+ 11:8 Mesele 21:18
+ 11:10 Ester 8:15, Mesele 29:2
+ 11:11 Mesele 29:8
+ 11:13 Mesele 20:19

+ 11:14 Mesele 15:22, Mesele 20:18, Mesele 24:6

+ 11:18 Hosêya 10:12, Galatî 6:8
+ 11:19 Mesele 10:16
+ 11:20 Zebûr 119:1
+ 11:21 Mesele 16:5, Zebûr 112:2
+ 11:24 Mesele 13:7, Korint’î II 9:6
+ 11:25 Zebûr 112:9
+ 11:26 Destpêbûn 42:6

+ 11:27 Ester 7:9, Zebûr 7:15, Mesele 26:27, Danîyêl 6:24

+ 11:28 Zebûr 49:6, Zebûr 92:12

+ 11:30 Destpêbûn 2:9, Destpêbûn 3:22, Mesele 3:18, Mesele 13:12, Mesele 15:4

+ 11:31 Petrûs I 4:18
+ 12:1 Mesele 15:10
+ 12:3 Mesele 10:25

+ 12:4 Rʼûtʼ 3:11, Mesele 18:22, Mesele 31:10, Mesele 14:30

+ 12:5 Metta 12:35

+ 12:6 Zebûr 10:9, Zebûr 64:4, Yêremîya 5:26, Mesele 14:3

+ 12:10 Q. Ducarî 25:4

+ 12:11 Mesele 28:19

+ 12:13 Zebûr 59:12, Mesele 18:7, Mesele 21:23

+ 12:14 Mesele 13:2, Mesele 18:20, Îşaya 3:10, Yêremîya 22:15

+ 12:15 Mesele 3:7
+ 12:16 Mesele 29:11
+ 12:17 Mesele 14:5
+ 12:18 Zebûr 57:4, Mesele 4:22
+ 12:19 Mesele 19:9
+ 12:21 Zebûr 91:10
+ 12:22 Mesele 6:17
+ 12:23 Mesele 13:16
+ 13:1 Mesele 1:22, Zebûr 1:1
+ 13:2 Mesele 12:14, Mesele 18:20
+ 13:3 Mesele 12:13, Mesele 21:23
+ 13:4 Mesele 6:9-11, Mesele 21:25
+ 13:6 Mesele 11:6, Mesele 11:3, Mesele 19:3
+ 13:7 Mesele 11:24
+ 13:9 Îbo 18:5-6, Îbo 21:17
+ 13:10 Mesele 28:25

+ 13:12 Destpêbûn 2:9, Destpêbûn 3:22, Mesele 3:18, Mesele 11:30, Mesele 15:4

+ 13:14 Zebûr 36:9, Mesele 10:11
+ 13:16 Zanebêj 10:3
+ 13:17 Mesele 25:13
+ 13:18 Mesele 15:31-32, Zanebêj 7:5
+ 13:22 Îbo 27:16, Mesele 28:8

+ 13:24 Mesele 19:18, Mesele 22:15, Mesele 23:13, Mesele 29:17

+ 13:25 Mesele 10:3
+ 14:2 Mesele 2:15
+ 14:3 Mesele 12:6
+ 14:5 Derk’etin 23:1, Mesele 12:17
+ 14:6 Mesele 15:14
+ 14:11 Mesele 3:33
+ 14:12 Mesele 16:25
+ 14:13 Zanebêj 2:2, Lûqa 6:25
+ 14:19 Destpêbûn 42:6, P’adşatî I 2:36
+ 14:20 Mesele 19:7, Mesele 19:4
+ 14:21 Zebûr 41:1, Mesele 29:7
+ 14:23 Mesele 21:5

+ 14:27 Zebûr 36:9, Mesele 10:11, Mesele 13:14

+ 14:29 Mesele 15:18, Mesele 16:32, Mesele 19:11, Zanebêj 7:8-9

+ 14:30 Mesele 4:22, Mesele 12:4
+ 14:31 Mesele 17:5
+ 15:1 H’akimtî 8:1-3, P’adşatî III 12:13-17
+ 15:2 Zanebêj 10:13-14
+ 15:3 Dîrok II 16:9, Îbo 31:4, Zekerîya 4:10

+ 15:4 Destpêbûn 2:9, Destpêbûn 3:22, Mesele 3:18, Mesele 11:30, Mesele 13:12

+ 15:8 Mesele 21:27, Mesele 28:9, Îşaya 1:11, Îşaya 66:3, Yêremîya 6:20, Zanebêj 5:1

+ 15:10 Mesele 12:1

+ 15:11 Mesele 27:20, Îbo 26:6, Dîrok I 28:9, Dîrok II 6:30, Zebûr 44:19, K’arêd Şandîya 1:24

+ 15:12 Amos 5:10

+ 15:13 Mesele 17:22, Nehemîya 2:2, Mesele 18:14

+ 15:14 Mesele 14:6
+ 15:16 Mesele 16:8, Zanebêj 4:6
+ 15:17 Mesele 17:1

+ 15:18 Mesele 28:25, Mesele 29:22, Mesele 14:29

+ 15:19 Mesele 19:24, Mesele 22:5, Mesele 22:13

+ 15:20 Mesele 10:1, Mesele 29:3

+ 15:21 Mesele 2:14, Mesele 10:23, Yêremîya 11:15

+ 15:22 Mesele 11:14, Mesele 20:18, Mesele 24:6

+ 15:23 Mesele 25:11
+ 15:24 Kolosî 3:1-2
+ 15:25 Zebûr 68:5
+ 15:26 Mesele 6:18, Mesele 16:24

+ 15:27 Mesele 1:19, Mesele 23:4, Tîmot’êyo I 6:9, Mesele 17:23

+ 15:28 Zebûr 37:30, Mesele 10:31
+ 15:29 Zebûr 18:41, Zebûr 34:15
+ 15:30 Mesele 25:25
+ 15:32 Mesele 13:18, Zanebêj 7:5
+ 15:33 Mesele 18:12, Mesele 29:23

+ 16:1 Mesele 16:9, Mesele 19:21, Metta 10:19, Lûqa 12:12

+ 16:2 Mesele 21:2, Mesele 24:12
+ 16:3 Zebûr 37:5
+ 16:4 Îbo 21:30, R’omayî 9:22

+ 16:5 Mesele 6:17, Mesele 11:21, Mesele 28:20

+ 16:6 Danîyêl 4:27
+ 16:7 Destpêbûn 26:28
+ 16:8 Zebûr 37:16, Mesele 15:16

+ 16:9 Mesele 16:1, Mesele 19:21, Mesele 20:24

+ 16:10 P’adşatî III 3:28

+ 16:11 Q. K’ahîntîyê 19:36, Q. Ducarî 25:13, Mesele 11:1, Mesele 20:10, Mesele 20:23, Hezeqêl 45:10

+ 16:12 P’adşatî II 23:3, Mesele 25:5, Mesele 29:14

+ 16:13 Mesele 22:11
+ 16:14 Mesele 19:12, Mesele 20:2
+ 16:15 Zebûr 72:6
+ 16:16 Mesele 3:14, Mesele 8:19

+ 16:18 Mesele 11:2, Mesele 18:12, Mesele 29:23

+ 16:20 Mesele 19:8, Zebûr 84:12

+ 16:22 Zebûr 36:9, Mesele 10:11, Mesele 13:14, Mesele 14:27

+ 16:24 Mesele 15:26
+ 16:25 Mesele 14:12
+ 16:26 Zanebêj 6:7
+ 16:27 Mesele 6:12, Aqûb 3:6
+ 16:28 Mesele 26:20
+ 16:29 Mesele 1:10
+ 16:31 Mesele 20:29
+ 16:32 Mesele 14:29
+ 16:33 K’arêd Şandîya 1:26
+ 17:1 Mesele 15:17
+ 17:2 Mesele 19:26

+ 17:3 Mesele 27:21, Dîrok I 28:9, Dîrok I 29:17, Zebûr 26:2, Yêremîya 17:10

+ 17:5 Mesele 14:31, Îbo 19:29, Mesele 24:18
+ 17:6 Zebûr 128:6
+ 17:7 Mesele 6:17

+ 17:8 Q. Ducarî 16:19, Mesele 18:16, Mesele 21:14

+ 17:12 P’adşatî II 17:8, Hosêya 13:8

+ 17:13 Zebûr 35:12, Yêremîya 18:20

+ 17:14 Mesele 20:3, Mesele 25:8, T’êsalonîkî I 4:11

+ 17:15 Derk’etin 23:7, Mesele 24:24, Îşaya 5:23, Zebûr 94:21

+ 17:17 Mesele 18:24, Mesele 27:10
+ 17:19 Mesele 29:23
+ 17:21 Mesele 10:1, Mesele 19:13
+ 17:22 Mesele 15:13
+ 17:23 Mesele 15:27, Mîxa 7:3
+ 17:25 Mesele 10:1
+ 17:27 Mesele 10:19, Zanebêj 5:3
+ 17:28 Îbo 13:5
+ 18:4 Mesele 20:5
+ 18:5 Mesele 24:24, Q. Ducarî 1:17

+ 18:6 Mesele 10:13, Mesele 19:29, Mesele 26:3

+ 18:7 Mesele 10:14, Zebûr 64:7, Mesele 12:13, Zanebêj 10:12

+ 18:8 Mesele 26:22

+ 18:10 Derk’etin 34:5-7, Zebûr 20:1, Zebûr 61:3

+ 18:11 Mesele 10:15

+ 18:12 Mesele 11:2, Mesele 16:18, Mesele 15:33, Mesele 29:23

+ 18:14 Mesele 15:13
+ 18:16 Mesele 17:8
+ 18:20 Mesele 12:14, Mesele 13:2

+ 18:22 Mesele 12:4, Mesele 19:14, Mesele 8:35

+ 18:24 Mesele 17:17
+ 19:1 Mesele 28:6
+ 19:2 Mesele 21:5, Mesele 28:20
+ 19:3 Mesele 13:6
+ 19:4 Mesele 14:20

+ 19:5 Derk’etin 20:16, Q. Ducarî 19:19, Mesele 21:28, Mesele 24:28, Mesele 25:18

+ 19:6 Mesele 29:26
+ 19:7 Mesele 14:20
+ 19:8 Mesele 16:20
+ 19:9 Derk’etin 20:16
+ 19:10 Mesele 26:1, Zanebêj 10:7
+ 19:11 Mesele 14:29

+ 19:12 Mesele 16:14, Mesele 20:2, Mesele 28:15

+ 19:13 Mesele 17:21, Mesele 21:9, Mesele 27:15

+ 19:14 Mesele 12:4, Mesele 18:22
+ 19:15 Mesele 6:9, Mesele 20:4, Mesele 20:13
+ 19:16 Mesele 13:13

+ 19:17 Q. Ducarî 15:7-8, Mesele 22:9, Mesele 28:27, Zanebêj 11:1, Metta 5:7

+ 19:18 Mesele 13:24

+ 19:21 Îbo 23:13, Mesele 16:1, Mesele 16:9, Îşaya 14:27

+ 19:23 Mesele 10:16, Mesele 11:19

+ 19:24 Mesele 15:19, Mesele 22:13, Mesele 26:15

+ 19:25 Mesele 21:11
+ 19:26 Derk’etin 20:12
+ 19:28 Îbo 15:16

+ 19:29 Mesele 10:13, Mesele 18:6, Mesele 26:3

+ 20:1 Destpêbûn 9:21, Mesele 23:29-32, Mesele 31:4, Efesî 5:18

+ 20:2 Mesele 16:14, Mesele 19:12
+ 20:4 Mesele 19:15
+ 20:5 Mesele 18:4

+ 20:9 P’adşatî III 8:46, Dîrok II 6:36, Zanebêj 7:20, Aqûb 1:21, Yûh’enna I 1:8-10, R’omayî 3:23

+ 20:10 Q. K’ahîntîyê 19:36, Q. Ducarî 25:13, Mesele 11:1, Mesele 16:11, Mesele 20:23, Hezeqêl 45:10

+ 20:12 Derk’etin 4:11, Zebûr 94:9
+ 20:13 Mesele 19:15
+ 20:16 Mesele 22:26-27, Mesele 27:13
+ 20:17 Mesele 9:17

+ 20:18 Mesele 11:14, Mesele 15:22, Mesele 24:6

+ 20:19 Mesele 11:13

+ 20:20 Derk’etin 21:17, Mesele 30:11, Mesele 30:17

+ 20:21 Mesele 13:11

+ 20:22 Q. K’ahîntîyê 19:18, Mesele 24:29, R’omayî 12:19, Zebûr 27:14

+ 20:23 Q. K’ahîntîyê 19:36, Q. Ducarî 25:13, Mesele 11:1, Mesele 16:11, Mesele 20:10, Hezeqêl 45:10

+ 20:24 Mesele 16:1, Mesele 16:9, Mesele 19:21

+ 20:25 Zanebêj 5:5
+ 20:27 Korint’î I 2:11
+ 20:29 Q. K’ahîntîyê 19:32, Mesele 16:31
+ 21:1 Ezra 6:22
+ 21:2 Mesele 16:2, Mesele 24:12, Lûqa 16:15
+ 21:3 P’adşatî I 15:22, Mîxa 6:6-8
+ 21:4 Mesele 6:17
+ 21:5 Mesele 14:23, Mesele 10:4
+ 21:6 Mesele 20:21

+ 21:9 Mesele 19:13, Mesele 21:9, Mesele 25:24, Mesele 27:15

+ 21:11 Mesele 19:25
+ 21:13 Yûh’enna I 3:17
+ 21:14 Mesele 17:8
+ 21:16 Zebûr 49:13-14
+ 21:18 Mesele 11:8

+ 21:19 Mesele 19:13, Mesele 25:24, Mesele 27:15

+ 21:22 Zanebêj 7:19, Zanebêj 9:16, Zanebêj 9:18

+ 21:23 Mesele 12:13, Mesele 13:3
+ 21:24 Zebûr 1:1, Mesele 1:22
+ 21:25 Mesele 13:4
+ 21:26 Q. Ducarî 15:7-8, Metta 5:42
+ 21:27 Mesele 15:8, Îşaya 66:3
+ 21:28 Derk’etin 20:16, Mesele 19:5

+ 21:30 Îşaya 44:25, Korint’î I 1:20, Korint’î I 3:19

+ 21:31 Zebûr 20:6-7, Zebûr 33:17, Îşaya 31:1
+ 22:1 Zanebêj 7:1
+ 22:2 Îbo 31:15, Mesele 29:13
+ 22:3 Mesele 27:12
+ 22:4 Mesele 3:16, Mesele 8:18
+ 22:5 Mesele 15:19
+ 22:6 Efesî 6:4
+ 22:8 Îbo 4:8, Galatî 6:7
+ 22:9 Mesele 19:17
+ 22:10 Mesele 26:20
+ 22:11 Mesele 16:13

+ 22:13 Mesele 15:19, Mesele 19:24, Mesele 26:13

+ 22:14 Mesele 2:16, Mesele 23:27, Zanebêj 7:26

+ 22:15 Mesele 13:24
+ 22:16 Mesele 28:22
+ 22:17 Mesele 5:1, Mesele 24:23
+ 22:22 Derk’etin 23:6, Zekerîya 7:10
+ 22:23 Mesele 23:11
+ 22:27 Mesele 20:16

+ 22:28 Q. Ducarî 19:14, Îbo 24:2, Mesele 23:10

+ 23:4 Mesele 28:20, Metta 6:19, Tîmot’êyo I 6:9-10, Îbranî 13:5

+ 23:5 Mesele 27:24, Tîmot’êyo I 6:17

+ 23:10 Q. Ducarî 19:14, Îbo 24:2, Mesele 22:28

+ 23:11 Mesele 19:25, Mesele 22:23

+ 23:13 Mesele 13:24, Mesele 19:18, Mesele 22:15

+ 23:17 Zebûr 37:1, Mesele 3:31, Mesele 24:1

+ 23:18 Mesele 24:14

+ 23:20 Mesele 20:1, Îşaya 5:11-12, Efesî 5:18

+ 23:22 Derk’etin 20:12, Mesele 1:8

+ 23:27 Mesele 22:14, Mesele 2:16, Zanebêj 7:26

+ 23:28 Mesele 7:12
+ 23:30 Îşaya 5:11, Îşaya 5:22
+ 23:31 Mesele 20:1
+ 23:35 Îşaya 56:12

+ 24:1 Zebûr 1:1, Zebûr 37:1, Mesele 1:15, Mesele 3:31, Mesele 4:14, Mesele 23:17, Mesele 24:19

+ 24:2 Zebûr 10:7
+ 24:4 Lûqa 16:11
+ 24:5 Mesele 21:22

+ 24:6 Mesele 11:14, Mesele 15:22, Mesele 20:18

+ 24:9 Zebûr 1:1, Mesele 3:34, Mesele 21:24
+ 24:10 Îbranî 12:3
+ 24:11 Zebûr 82:4, Îşaya 58:6

+ 24:12 Mesele 16:2, Mesele 21:2, Îbo 34:11, Zebûr 62:12, R’omayî 2:6

+ 24:13 Zebûr 19:10
+ 24:14 Mesele 23:18
+ 24:15 Zebûr 10:8
+ 24:16 Zebûr 37:24
+ 24:17 Îbo 31:29, Mîxa 7:8
+ 24:18 Mesele 17:5

+ 24:19 Yêremîya 12:1, Zebûr 37:1, Mesele 23:17, Mesele 24:1

+ 24:20 Îbo 18:5-6, Îbo 21:17, Mesele 13:9

+ 24:21 Petrûs I 2:17

+ 24:23 Q. K’ahîntîyê 19:15, Q. Ducarî 1:17, Q. Ducarî 16:19, Mesele 18:5, Mesele 28:21

+ 24:24 Derk’etin 23:7, Mesele 17:15, Îşaya 5:23

+ 24:28 Derk’etin 20:16, Mesele 19:5, Mesele 25:18

+ 24:29 Mesele 20:22

+ 24:34 Mesele 6:10-11, Zanebêj 4:5

+ 25:1 Mesele 1:1, Mesele 10:1, P’adşatî IV 18:5-7

+ 25:2 Q. Ducarî 29:29
+ 25:5 P’adşatî III 2:44-45, Mesele 16:12
+ 25:6 Lûqa 14:8-11
+ 25:11 Mesele 15:23
+ 25:12 Zebûr 141:5
+ 25:13 Mesele 13:17
+ 25:14 Cihûda 1:12
+ 25:16 Mesele 27:7

+ 25:18 Derk’etin 20:16, Mesele 12:18, Mesele 19:5, Mesele 24:28

+ 25:21 P’adşatî IV 6:22, Dîrok II 28:15, Metta 5:44

+ 25:22 Zebûr 140:10, R’omayî 12:20

+ 25:24 Mesele 19:13, Mesele 21:9, Mesele 21:19

+ 25:25 Mesele 15:30
+ 26:1 Mesele 17:7, Mesele 19:10, Mesele 26:8
+ 26:2 Jimar 23:8, Q. Ducarî 23:5

+ 26:3 Zebûr 32:9, Zebûr 32:9, Mesele 10:13, Mesele 19:29

+ 26:5 Metta 21:24-27
+ 26:8 Mesele 26:1
+ 26:11 Petrûs II 2:22
+ 26:12 Mesele 28:11, Mesele 29:20
+ 26:13 Mesele 22:13
+ 26:15 Mesele 15:19, Mesele 19:24
+ 26:20 Mesele 16:28, Mesele 22:10
+ 26:22 Mesele 18:8
+ 26:23 Zebûr 29:3, Yêremîya 9:8, Metta 23:27
+ 26:25 Yêremîya 12:6

+ 26:27 Ester 7:9, Zebûr 7:15, Zanebêj 10:8, Danîyêl 6:24

+ 27:1 Lûqa 12:19-20, Aqûb 4:13-14
+ 27:3 Îbo 6:3
+ 27:4 Mesele 6:34
+ 27:5 Mesele 28:23
+ 27:6 Zebûr 141:5
+ 27:7 Mesele 25:16
+ 27:10 Mesele 17:17
+ 27:11 Zebûr 119:42
+ 27:12 Mesele 22:3
+ 27:13 Mesele 20:16

+ 27:15 Mesele 19:13, Mesele 21:9, Mesele 25:24

+ 27:18 Korint’î I 9:7

+ 27:20 Mesele 15:11, Hebaqûq 2:5, Zanebêj 1:8, Zanebêj 4:8

+ 27:21 Mesele 17:3

+ 27:24 Mesele 23:5, Tîmot’êyo I 6:17

+ 28:1 Q. K’ahîntîyê 26:17, P’adşatî IV 7:7, Q. K’ahîntîyê 26:8, P’adşatî I 17:32

+ 28:2 P’adşatî III 16:8-28, P’adşatî IV 15:8-15

+ 28:3 Metta 18:30
+ 28:6 Mesele 19:1
+ 28:8 Derk’etin 22:25, Mesele 13:22
+ 28:9 Zebûr 66:18, Mesele 15:8
+ 28:10 Zebûr 7:15, Mesele 26:27
+ 28:11 Mesele 26:12

+ 28:12 Mesele 11:10, Îbo 24:4, Mesele 28:28, Mesele 29:2

+ 28:13 Îbo 31:33, Yûh’enna I 1:9
+ 28:15 Mesele 19:12
+ 28:17 Destpêbûn 4:12, Destpêbûn 9:6
+ 28:18 Mesele 10:9
+ 28:19 Mesele 12:11
+ 28:20 Mesele 19:2, Mesele 21:5, Mesele 23:4

+ 28:21 Mesele 18:5, Mesele 24:23, Hezeqêl 13:19

+ 28:22 Mesele 22:16
+ 28:23 Mesele 29:5, Mesele 27:5
+ 28:24 Derk’etin 20:12
+ 28:25 Mesele 13:10, Mesele 15:18
+ 28:27 Q. Ducarî 15:7-8, Mesele 19:17
+ 28:28 Mesele 28:12
+ 29:1 Mesele 1:25, Mesele 6:15

+ 29:2 Mesele 11:10, Mesele 28:12, Mesele 28:28

+ 29:3 Mesele 10:1, Mesele 15:20, Lûqa 15:13, Lûqa 15:30

+ 29:5 Mesele 28:23
+ 29:6 Zebûr 9:15
+ 29:7 Zebûr 41:1
+ 29:8 Mesele 11:11
+ 29:10 Destpêbûn 4:5, Destpêbûn 4:8
+ 29:11 Îbo 5:2, Mesele 12:16
+ 29:13 Mesele 22:2
+ 29:14 Zebûr 72:4, Mesele 16:12
+ 29:15 Mesele 10:1, Mesele 17:25
+ 29:16 Zebûr 37:34, Zebûr 91:8, Zebûr 92:11
+ 29:17 Mesele 13:24

+ 29:18 P’adşatî I 3:1, Zebûr 74:9, Amos 8:11, Derk’etin 32:25

+ 29:20 Mesele 26:12

+ 29:22 Mesele 15:18

+ 29:23 Mesele 11:2, Mesele 16:18, Mesele 18:12, Mesele 15:33, Mesele 18:12

+ 29:24 Q. K’ahîntîyê 5:1, H’akimtî 17:2
+ 29:25 Lûqa 12:4
+ 29:26 Mesele 19:6
+ 30:4 Yûh’enna 3:13, Îbo 28:26, Îşaya 40:12

+ 30:5 Zebûr 12:6, Zebûr 18:30, Zebûr 3:2, Mesele 2:7

+ 30:6 Q. Ducarî 4:2, Q. Ducarî 12:32, E’yantî 22:18

+ 30:8 Metta 6:11, Tîmot’êyo I 6:8

+ 30:9 Q. Ducarî 8:12-14, Q. Ducarî 31:20, Zebûr 78:11, Zebûr 106:21, Hosêya 13:6

+ 30:10 Zanebêj 7:21
+ 30:11 Derk’etin 21:17, Mesele 20:20
+ 30:12 Mesele 16:2
+ 30:13 Zebûr 101:5
+ 30:14 Îbo 29:17, Zebûr 14:4
+ 30:17 Destpêbûn 9:22, Mesele 20:20
+ 30:18 Mesele 6:16
+ 30:22 Mesele 19:10
+ 30:25 Mesele 6:6-8
+ 30:27 Yoêl 2:7
+ 30:32 Îbo 21:5, Mîxa 7:16

+ 31:3 Q. Ducarî 17:17, P’adşatî III 11:1-4, Mesele 7:26

+ 31:4 Mesele 20:1, Zanebêj 10:17, Efesî 5:18
+ 31:6 Zebûr 104:15
+ 31:8 Îbo 29:12, Îbo 29:15

+ 31:9 Q. K’ahîntîyê 19:15, Q. Ducarî 1:16, Q. Ducarî 16:18-19

+ 31:10 Rʼûtʼ 3:11, Mesele 12:4, Mesele 3:15
+ 31:15 Mesele 20:13
+ 31:20 Q. Ducarî 15:7-8, Mesele 22:9
+ 31:31 Mesele 11:16

+ https://ibt.org.ru/ftpmirror/pub/ebook/KKD/KKDL/Kurmancî__Tran.azw3

Table of Contents

- Kurmancî

- Zebûr Mesele

- Meselêd Silêman

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28
- 29
- 30
- 31