Author: Институт перевода Библии
Date: 2019-01-10T07:16:21.348990+00:00

Кӧрманщи

Кӧрманщи

1. Пенщ К’ьтебед Муса
2. Q. Дӧщари
3. Фәрһәнгок

Пәймана Кәвьн

Пенщ К’ьтебед Муса

Пенщ к’ьтебед Муса (Т’аwрәт)

Дәстпебун, Дәрк’әтьн, Qануна К’аһинтийе, Жьмар, Qануна Дӧщари.

Института wәлгәр’андьна К’ьтеба Пироз

Москва

2010

Пенщ к’ьтебед Муса Дәстпебун, Дәрк’әтьн, Qануна К’аһинтийе, Жьмар, Qануна Дӧщари

Бона wәлгәр’андьна к’ӧрдийа кӧрманщи

Бь ве навнише бьньвисьн бьшиньн:

ibt_inform@.ibt.org.ru

© Horace Knowles © The British&Foreign Bible Society, 1954, 1967, 1972

ISBN 978-5-93943-157-6

© Институт перевода Библии, Москва, 2010

Пешготьна һәр пенщ к'ьтебед Муса

Хwәндәванед дәлал! Щара ә'wльн ә кӧ әв һәр пенщ к'ьтебед Муса дәсте wәда йә, к'ижан кӧ дьк'әвьнә нава п'аред Библийайе. Әв к'ьтеб бь зараве кӧрманщийа к'ӧрди һатийә wәлгәр'андьне. Библийа к'ьтеба к'ьтеба йә, к'ьтеба һәрә һежа йә у гәләк те хwәндьне. Щьһу, мӧсӧлман у мәсиһи ван һәр пенщ к'ьтебед Муса qәбул дькьн чаwа к'ьтебед пироз.

Һәр мәрьве ль сәр т'опа дьнийайе, к'ижан qӧлбида кӧ дьминә, чь мьләти йан хwәйе чь һ'әбандьне бә, wи дьк'әвә кӧ ве к'ьтебе бь зьмане хwә бьхунә. Библийа щаба wан пьрса дьдә, к'ижана кӧ т'ьме сәре щьмә'те ешандьнә, мәсәлә: әм жь кӧ бунә, әм чьма дьжин, чьма дьнйайеда һаqас хьраби һәйә, пәй мьрьнер'а чь те сәре мерьв.

Библийа т'әвайийа хwәва шест шәш к'ьтеб ьн, к'ижан кӧ бь дәсте гәлә ньвиск'ара навбәра гәләк салада һатьнә ньвисаре. Әв к'ьтебана дәрһәqа сәрһатийед жь дәстпебуна дьнйайеда гьрти һ'әта qӧрна йәкейә пәй буйина Исар'а дьбежә. Библийа ль сәр дӧ п'ара п'арәвәдьбә. Пәймана Ну, к'ижан кӧ дәрһәqа буйин, кьред Иса у пәйчуйед wи, ӧса жи дәрһәqа пешдачуйина щьвина ә'wльн бәрбьч'әв дькә.

Пәймана Кәвьн нав хwәда дьтә'мьлинә һәр пенщ к'ьтебед Муса, ӧса жи к'ьтебед п'ехәмбәра у һьлбәста. Һәр пенщ к'ьтебед Муса нә т'әне йед ә'wльн ьн, ле ӧса жи йед ә'саси нә, бона т'әмамийа К'ьтеба Пироз. Әw бона пешдаһатьна дьне, инсен, пешдаһатьна гӧнаһ, һәләqәтийа Хwәде у инсен дьбежә.

Һәр пенщ к'ьтебед Муса жь текьста ибранийә кәвьн, аwа готи жь текьста Масорети бь зьмане к'ӧрди һатийә wәлгәр'андьне. Щи-щийа тьште жь текьсте дурк'әти шьровәкьрьнеда те ә'йанкьрьне. Хьлазийа к'ьтебе: фәрһәнгок у хәритә һәйә.

Института wәлгәр'андьна библийайе р'азибуна хwә дьдә: wәлгәр'а, сәрр'асткьра ӧса жи һ'әмуйед кӧ т'әви к'аре һазьркьрьн у хәбата чапкьрьна һәр пенщ к'ьтеба бунә.

Института wәлгәр'андьна К'ьтеба Пироз, Москва

Q. Дӧщари

Qануна Дӧщари

Пешготьн

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28
- 29
- 30
- 31
- 32
- 33
- 34

Һәр пенщ к'ьтебед Муса бь к'ьтеба ‹Qануна Дӧщари› хьлаз дьбә. Аwазе летература ве к'ьтебе, ширәтед хьлазийе нә, алийе Мусайе qанундаре щьһуйәйи мәзьнда нә. Әв пәймана ә'рде Моwабеда щьмә'та Исраелр'а һатә wәк'ьландьне, р'еда бәри к'әтьна ә'рде Кәнане. Әве к'ьтебе дькарьн бәлайи ль сәр се п'аред т'әмийед Муса кьн, (п'ара пешьн с. 1-4, п'ара дӧда: с. 5-29, п'ара сьсийа: с. 30-31 у хьлазийе с. 32-34). Ӧса жи алийе летературеда, чебуна к'ьтебе мина чебуна пәймана wәлата йә, йа кӧ нава п'адша у wәзир-wәк'илед wида тенә гьредане. Наве ве к'ьтебе дьдә к'ьфше, кӧ нава wеда гәләк qанунед жь wан к'ьтебед бәри wеда тенә wәк'ьландьне: (Дәрк'әтьн, Qануна К'аһинтийе, Жьмар). Сәрда жи ванва гьредайи чәнд п'аред qанунайә ну жи тенә хӧйакьрьне. Әв нә т'әне wәк'ьландьна хәбәр бь хәбәр ә, жь wан qанун у т'әмийед кӧ һәнә, ле нуйәжийинбуна пәймана Хwәде йә, бона һәр ньсьле исраелийа. Чьмки wе һьнгеда, гава ль бәр ч'ийайе Синайе Пәймана пешьн һатьбу гьредане, wәкә чьл сали дәрбаз бьбу. Ле бәле гәләк qанун һе пешда дьньһер'ьн, чьмки гава Исраел ль wәлате Кәнанеда щи-wар бә бьжи, һьнге wе бона wи һе qанунәкә бь һур гьли кер бе, анәгори wи һ'але теда. П'арәкә ве к'ьтебейә бәрбьч'ә'в, р'әqәмәкә дьрежә дӧа у ньфьр'а йә, к'ьлита шьровәкьрьна т'ариха Исраелейә wә'де wе бе. Нава данасинийед хwәда бона Исраел у Щьһуда п'ехәмбәред Хwәде, илайи Йерәмийа, гәлә щара вәдьгәр'ьнә ль сәр ван дӧа у ньфьр'а. К'ьфши һәйә әва к'ьтеба (йан п'ьр'анийа п'аре) хут әw к'ьтеб ә, к'ижан кӧ wәхте ну кьрьна П'арьстгәһа Хӧдан, qӧр'на 7-да бәри буйина Иса һатә дитьне. Гава Йошийа п'адша бьһист, әw хwәстьн у ньфьр'ед Хwәдейә кӧ щьмә'те зува бир кьрьбун, йа кӧ ль мәрьвед нә амьн һьлтен, тьрсийа у дәст пе кьр п'адшатийа хwә алийе п'әргалийе у һ'әбандьнеда паqьж кьр. Qануна Дӧщари ль нава Пәймана Нуда жь һ'әму к'ьтеба зә'фтьр те wәк'ьландьне. Мә'на т'әмамийа qануна щьһуйа у әw готьна кьласикийә Хwәдеһ'әбандьне әв ә: Qануна Дӧщари 6:4-5, йане, т'әне ль бәр Хӧдан Хwәде та бә у ль сәр дьне wи жь һәр тьшти зедәтьр һ'ьз бькә. Иса Мәсиһ гот, wәки әв ә т'әмийа һәрә сәрәкә Пәймана Кәвьнда, ӧса жи т'әмийа һ'ьзкьрьна һьндава һәвале хwәда.

1

Готьнед Муса йә ә'wльн

Хӧдан т'әми дьдә жь ч'ийайе Синайе р'ек'әвьн

1^1Әв ьн әw хәбәред кӧ Муса алийе р'оһьлата Урдӧне, бәр'ийа Ә'рабайеда, пешбәри Суфе, нава Паране у Т'офәле, Лабане, Һ'асероте, Ди-Заһабеда готьбу т'әмамийа Исраел. 2Жь Һ'оребе[*] һ'әта Qадеш-Барнеайе ль ч'ийайе Сеһирер'а р'ийа йанздәһ р'ожи бу+. 3Йәке мәһа йанздәһайә сала чьли, Муса һәр тьште кӧ Хӧдан ль wи ә'мьр кьрьбу бона зар'ед Исраел готә wан+. 4Пәй wе йәкер'а кӧ Сихон п'адше әморийа кӧ Һ'әшбоне дьма, ӧса жи Оге п'адше Башане кӧ Ә'штәрот'е у Едрәйе дьма һатьнә ледане+. 5Алийе р'оһьлата Урдӧне, ә'рде Моwабеда, Муса дәст бь шьровәкьрьна ве qануне кьр гот:

6«Хӧдан Хwәдейе мә, ль Һ'оребе мәр'а хәбәр да гот: ‹Бәс ә һун ль ви ч'ийайи бьминьн,+
7р'абьн р'екәвьн һәр'ьнә ль ч'ийайед әморийа у һ'әму дор-бәред wанә дәшта Ә'рабайеда, ль ч'ийа-банийа, Нәщәфе, дәве бә'ра, ә'рде кәнанийе у Лӧбнане, һ'әта Фьрате ч'әме мәзьн+. 8Бьньһер'ә! Әз ви ә'рди дьдьмә бәр wә, һәр'ьн wи ә'рди бькьнә мьлк'е хwә. Чьмки Хӧдан кал-бавед wә, Бьраһим, Исһаq у Аqубр'а сонд хwар кӧ wи ә'рди бьдә wан у пәй wанр'а жи зӧр'әта wан›+.

Муса һ'акьма к'ьфш дькә

9Wе һьнге мьн, Муса, готә wә: ‹Әз т'әне qәwат накьм бьк'әвьмә бьн баре wә+. 10Хӧдан Хwәдейе wә һун ль һәв зедә кьрьнә, иро һун бе һ'әсаб ьн мина стәйркед ә'змен+. 11Бьра Хӧдан Хwәдейе кал-бавед wә, wә һ'әзар щари жь ви һ'әсабе wә зедәтьр бькә у wә бьмбарәк бькә чаwа кӧ wи готьбу wә!+
12Ле әз т'әне чаwа дькарьм баред wә, ниред wә у шәр'-дә'wед wә һьлгьрьм? 13Һун хwәр'а жь qәбилед хwә мәрьвнә сәрwахт, аqьл у щер'ьбанди бьбьжерьн у әзе wан бькьмә сәрwеред wә›. 14Wә щаба мьн да у гот: ‹Тә тьштәки qәнщ гот кӧ әм бькьн›. 15Мьн сәрwеред qәбилед wә, мәрьвнә сәрwахт у щер'ьбанди һьлдан, әw ль сәр wә чаwа сәрһ'әзар, сәрсәд, сәрпенщи, сәрдәһә у бәрпьрсийар нава qәбилед wәда к'ьфш кьрьн+. 16Wе һьнге мьн ль һ'акьмед wә ә'мьр кьр у готә wан: ‹Гӧһ бьдьнә бьрайед хwә у р'аст һ'акьмтийе бькьн чаwа нава исраелийа, ӧса жи нава исраелики у хәрибәки+. 17Диwанеда фьрqийе нәкьн, чаwа гӧһ дьдьнә йе мәзьн ӧса жи гӧһ бьдьнә йе бьч'ук. Жь мәрьва нәтьрсьн чьмки диwан шьхӧле Хwәде йә, ле һәр тьште кӧ wәр'а зә'мәт бә биньнә щәм мьн әзе гӧһ бьдьме›+. 18Wе һьнге мьн бона һәр тьшти ль wә ә'мьр кьр кӧ һун гәрә чь бькьн.

Шандьна щә'суса

19•Чаwа кӧ Хӧдан Хwәдейе мә ль мә ә'мьр кьр ӧса әм жь Һ'оребе р'ек'әтьн, нава wе qумьстана мәзьн у хофр'а дәрбаз бун, к'ижан кӧ wә дит ль сәр р'ийа бәрбь ч'ийайед әморийа. Ӧса әм һатьнә Qадеш-Барнеайе. 20Мьн готә wә: ‹Һун гьһиштьнә ч'ийайед әморийа, к'ижан кӧ Хӧдан Хwәдейе мә дьдә мә. 21Бьньһер'ә Хӧдан Хwәдейе тә әв ә'рд дани бәр тә, һәвраз һәр'ә wе хwәр'а бькә мьлк', чаwа кӧ Хӧдан Хwәдейе кал-бавед тә готьбу тә, нәтьрсә нә жи вәк'ьшә›+.

22Ле һун т'әмам һатьнә щәм мьн у wә гот: ‹Wәрә әм бәри хwә мәрийа бьшиньн, wәки әw мәр'а щә'сусийа wи ә'рди бькьн у хәбәрәке бона р'е биньн к'ижанеда әме һәвраз һәр'ьн, ӧса жи бона бажаред кӧ әме һәр'ьне›. 23Әw хәбәр ль мьн хwәш һат, мьн жи жь wә донздәһ мәри бьжартьн жь һәр qәбиле мәрьвәк. 24Әw чун һьлк'ьшийанә сәр ч'ийа у гьһиштьнә нәwала Әшк'оле у әw р'ач'ә'в кьрьн. 25Бәред wи ә'рди гьртьнә дәстед хwә у т'әви хwә бәржер анинә щәм мә, хәбәр мәр'а анин у готьн: ‹Әw ә'рде кӧ Хӧдан Хwәдейе мә дьдә мә хwәш ә›.

26Ле wә нәхwәст кӧ һәвраз һәр'ьн, һун мьqабьли т'әмийед Хӧдан Хwәдейе хwә сәкьнин. 27Wә конед хwәда бина хwә тәнг кьр у гот: ‹Хwәде жәнандә мә, әм жь ә'рде Мьсьре дәрхьстьн, wәки мә бь дәсте әморийа qьр' кә. 28Әме к'ӧда һәвраз һәр'ьн? Бьрайед мә тьрс кьрьнә дьле мә, готьн: «Әw мьләт жь мә мәстьр у бьльндтьр ә, бажарә мәзьн ьн у һ'әта ә'змен әw суркьри нә, мә зар'ед әнаqи жи ль wьр дитьн»›. 29Мьн готә wә: ‹Нәбьздьн у нәтьрсьн жь wан: 30Хӧдан Хwәдейе wә кӧ пешийа wәва дьчә, әwе хwәха алийе wә шәр' бькә, чаwа кӧ wи бона wә Мьсьреда бәр ч'ә'вед wә кьр+. 31Бәр'ийеда жи тә дит, кӧ чаwа мәрьв зар'ед хwә һьлдьгьрә, ӧса жи Хӧдан Хwәдейе тә, т'әмамийа ве р'еда тӧ һьлгьрти, к'ижанида кӧ һун дьчун, һ'әта һун гьһиштьнә ль ви щийи›+. 32Пәй ве йәкер'а жи wә диса баwәрийа хwә Хӧдан Хwәдейе хwә нә ани, 33йе кӧ р'еда пешийа wәва дьчу кӧ щийе зомәлехьстьна wә к'ьфш кә. Шәв агьрда, р'ож жи ә'wрда р'е нишани wә дькьр, к'ижанеда кӧ һун дьчун+.

Хӧдан щьмә'та Исраел щәза дькә

34•Хӧдан дәнге хәбәрдана wә бьһист, һерс к'әт, сонд хwар у гот: 35‹Т'ӧ кәс жь ван мәрьва, жь ви ньсьле хьраб, wи ә'рде qәнщ wе нәбинә, бона к'ижани мьн сонд хwар кӧ бьдьмә кал-бавед wә. 36Т'әне К'алебе кӧр'е Йьфунәһ wе wи ә'рди бьбинә, әзе wи ә'рде кӧ әw нав гәр'ийа бьдьмә wи у зар'ед wи, чьмки әw т'ам гӧр'а Хӧданда ма›+. 37Хӧдан бона wә сәр мьн жи һерса хwә р'акьр у гот: ‹Тӧ жи нак'әви wьр+. 38Бәрдәстийе тә Йешуйе кӧр'е Нун wе бьк'әвә wьр, wи бьшьдинә, чьмки әwе Исраел бьбә кӧ wи ә'рди хwәр'а бькьнә мьлк'+. 39Хьшимед wәйә бона к'ижана wә дьгот кӧ әwе т'алан һәр'ьн у зар'ед wәйә кӧ һе qәнщи-хьрабийе жь һәв дәрнахьн әwе бьк'әвьнә wьр. Әзе wи ә'рди бьдьмә wан әwе хwәр'а бькьнә мьлк'. 40Һун вәгәр'ьн, бь р'ийа Бә'ра Сор һәр'ьнә бәр'ийе›.

41Ле wә щаба мьн да гот: ‹Мә бәр Хӧдан гӧнә кьр, әме һәвраз һәр'ьн бькьнә шәр', чаwа кӧ Хӧдан Хwәдейе мә ль мә ә'мьр кьр. Һьнге һәр кәс жь wә ч'әк гьреда, wә т'ьре кӧ һесайә һьлк'ьшьнә сәре ч'ийа›. 42Ле Хӧдан готә мьн: ‹Бежә wан: «Һьлнәк'ьшьн у нәкьнә шәр' кӧ һун жь дьжмьнед хwә нәйенә qьр'е, чьмки әз т'әви wә ниньм»›. 43Мьн готә wә, ле wә гӧһ нәда мьн у мьqабьли т'әмийа Хӧдан сәкьнин. Wә сәрһ'ьшки кьр һьлк'ьшийанә сәре ч'ийа. 44Бьналийед wан ч'ийа әмори мьqабьли wә р'абун, сәр Сеһире мина моза данә пәй wә һ'әта Һ'ормайе wә хьстьн. 45Һун вәгәр'ийан у бәр Хӧдан гьрийан, ле Хӧдан гӧһ нәда wә дәнге wә нә бьһист.

Wә'де бәр'ийеда

46Wе һьнге wә'дәки гәләки дьреж һун ль Кадеше ман+.

2

2^1Әм вәгәр'ийан чунә бәр'ийе бь р'ийа Бә'ра Сор, чаwа кӧ Хӧдан готьбу мьн. Әм гәләк р'ожа дора ч'ийайе Сеһире дьзьвьр'ин+. 2Хӧдан готә мьн: 3‹Бәс ә һун дора ви ч'ийайи бьзьвьр'ьн, вәгәр'ьнә алийе бакӧре. 4Ль мьләт ә'мьр кә у бежә: «Те синоре бьрайед хwә, зар'ед Әсаwр'а кӧ ль Сеһире дьминьн дәрбаз би. Әwе жь wә бьтьрсьн, ле һун һ'әwза хwә жь wан бькьн. 5Хwә ль wан нәхьн, чьмки әз жь ә'рде wан qәт wәкә ньгәки жи надьмә wә, чьмки мьн ч'ийайед Сеһире чаwа мьлк' да Әсаw+. 6Хӧрәк у аве п'әрәти жь wан бьк'ьр'ьн бьхwьн, вәхwьн. 7Чьмки Хӧдан Хwәдейе тә һ'әму шьхӧлед дәстед тә бьмбарәк кьр. Әw һаш р'еwитийа тә һәйә ль ве бәр'ийа мәзьнда. Әва чьл сал ә кӧ Хӧдан Хwәдейе тә т'әви тәйә у кемасийа т'ӧ тьшти тә нәдит»›+. 8Бь ви аwайи әм сәр бьрайед хwә зар'ед Әсаwр'а кӧ ль Сеһире дьман дәрбаз бун, әм жь р'ийа Ә'рабайе, Елат у Әсйон-Гәбәре дур дәрбаз бун.

Әм вәгәр'ийан у р'ийа бәр'ийа Моwабеда чун,+
9Хӧдан готә мьн: ‹Хwә моwабийа нәхә у т'әви wан нәкә шәр', чьмки жь ә'рде wан надьмә тә, мьн Ә'р чаwа мьлк' да зар'ед Лут[*]›+. 10(Пешийе еми ль wьр дьман, мьләтәки qәwат, беһ'әсаб у бәжьн бьльнд мина әнаqийа+. 11Чаwа әнаqи, ӧса жи еми р'ьфайи[*] дьһатьнә һ'әсабе ле моwабийа wанр'а еми дьготьн+. 12Пешийе ль Сеһире һ'ори дьман, ле зар'ед Әсаw бәри wан дан, әw qьр' кьрьн у щи мьлк'е wан жь wан стандьн, чаwа кӧ Исраел сәре wи ә'рди кьр, к'ижан кӧ Хӧдан чаwа мьлк' да wан.)+
13‹Ньһа р'абьн селафа Зәрәдер'а дәрбаз бьн!› У әм селафа Зәрәдер'а дәрбаз бун+. 14Wә'де кӧ әм жь Qадеш-Барнеайе р'ек'әтьн һ'әта дәрбазбуна селафа Зәрәдер'а си у һ'әйшт сал к'ьшанд. Һ'әта кӧ т'әмамийа ньсьле шәр'к'аред нава зомеда мьрьн, чаwа кӧ Хӧдан wанр'а сонд хwарьбу[*]+. 15Хӧдан жи дәсте хwә ль сәр wан бьльнд кьрьбу, wәки жь нава зоме qьр'а wан бинә, һ'әта әw т'әмам мьрьн.

16Гава т'әмамийа мәрьвед шәр'к'ар жь нава мьләт мьрьн, 17Хӧдан готә мьн: 18‹Иро тӧ Ә'рер'а синоре Моwаб дәрбаз дьби 19у незики зар'ед Амон дьби, хwә wан нәхә у т'әви wан нәкә шәр', чьмки жь ә'рде зар'ед Амон мьлк' надьмә тә, мьн әw чаwа мьлк' да зар'ед Лут[*]›+. 20(Әв жи ә'рде р'ьфайийа те һ'әсабе, пешийе р'ьфайи ль wьр манә, ле амонийа ль wанр'а замзуми дьбежьн+. 21Әw мьләтәки мәзьн, беһ'әсаб у бьльнд бу мина әнаqийа. Хӧдан әw бәр ч'ә'ве амонийа qьр' кьрьн, амонийа бәри wан дан у әw дәwса wан щи wар бун, 22чаwа кӧ Хӧдан бона зар'ед Әсаw кьр, йед кӧ ль Сеһире дьжин. Хӧдан һ'ори бәр ч'ә'вед wан qьр' кьрьн, зар'ед Әсаw бәри wан дан у мьлк'е wан зәфти хwә кьрьн һ'әта иро+. 23Ӧса жи т'әви ә'wwийе кӧ гӧндед незики Газзайе дьман qәwьми бу. К'апт'орийе[*] кӧ жь К'апт'оре дәрк'әтьбун әw qьр' кьрьбун у щи wаре wан жь wан стандьбун.)+
24•‹Р'абьн р'е к'әвьн у селафа Арнонер'а дәрбаз бьн. Бьньһер'ьн! Әз Сихоне әмори п'адше Һ'әшбоне у ә'рде wи дьдьмә дәсте тә, т'әви wан бькә шәр' у дәстпекә ә'рде wан хwәр'а бькьнә мьлк'. 25Ирода әзе дәстпекьм тьрс у хофа тә бькьмә ль сәр мьләтед бьн п'әр'е ә'змен. Йед кӧ wе бона тә бьбьһен ль бәр тә wе бьләрьзьн у бьбьздьн›+.

26Мьн жь бәр'ийа Qьдемоте бь хәбәред ә'дьлайе qасьд шандьнә щәм Сихоне п'адше Һ'әшбоне кӧ бежьн: 27‹Бьһелә кӧ әз wәлате тәва дәрбаз бьм, әзе т'әне р'ийа сәрәкәда һәр'ьм, ч'әп у р'аст данәгәр'ьм+. 28Хӧрәк у аве п'әрәти бьфьрошә мьн әзе бьхwьм, вәхwьм. Т'әне бьһелә әз дәрбаз бьм, 29чаwа зар'ед Әсаw кӧ сәр Сеһире дьжин у моwабийе кӧ Ә'ре дьжин бона мьн кьрьн. Һ'әта кӧ әз Урдӧнер'а дәрбаз нәбьмә wи ә'рде кӧ Хӧдан Хwәдейе мә дьдә мә›. 30Ле Сихоне п'адше Һ'әшбоне qайл нәбу кӧ әм wәлате wир'а дәрбаз бьн, чьмки Хӧдан Хwәдейе тә әw сәрһ'ьшк кьр у дьле wи кьрә кәвьр, wәки wи бьдә дәсте тә, мина р'ожа иройин.

31Һьнге Хӧдан готә мьн: ‹Бьньһер'ә! Әз дәстпедькьм Сихон у wәлате wи дьдьмә дәсте тә, дәстпекә зәфт кә у ә'рде wи хwәр'а бькә мьлк'›. 32Сихон у һ'әму щьмә'та wи ль Йаһасе мьqабьли мә дәрк'әтә шер', 33ле Хӧдан Хwәдейе мә әw да дәсте мә, мә әw, кӧр'ед wи у һ'әму щьмә'та wи qьр' кьрьн. 34Һьнге мә һ'әму бажаред wи зәфт кьр, әw у бажаред wи wеран кьрьн, әw т'ам дийари Хӧдан кьрьн, мер, жьн у зар' qәт йәк сах нә һьшт. 35Т'әне мә һ'әйwан хwәр'а һьлда у т'алане жь бажаред кӧ мә зәфт кьрьбун. 36Жь Ә'роһера дәве селафа Арноне у жь бажаре дәште, һ'әта Гилә'де бажар т'ӧнәбу кӧ мә qәwаттьр буйа. Хӧдан Хwәдейе мә һ'әму данә дәсте мә+. 37Т'әне тӧ незики wәлате зар'ед Амон нә буйи, ӧса жи т'әмамийа алийе селафа Йабоqе т'әви бажаред сәре ч'ийа у т'әмамийа wан щийед кӧ Хӧдан Хwәдейе мә изьн нә да мә.

3

Исраел Ог алт' дькә

3^1•Әм вәгәр'ийан у р'ийа Башанеда һәвраз чун. Оге п'адше Башане т'әмамийа мьләте хwәва Едрәйеда дәрк'әтә мьqабьли мә шер'. 2Хӧдан готә мьн: ‹Жь wи нәтьрсә, чьмки әз әwи т'әви һ'әму мьләте wи, ә'рде wи дьдьмә дәсте тә. Те ӧса бини сәре wи, чаwа кӧ тә ани сәре Сихоне п'адше әморийа кӧ Һ'әшбоне дьма›+. 3Хӧдан Хwәдейе мә, Оге п'адше Башане у һ'әму мьләте wи данә дәсте мә. Мә ӧса wи хьст кӧ т'ӧ кәс жь wан сах нә ма. 4Wе һьнге мә һ'әму бажаред wан зәфт кьрьн, бажар нәмабу кӧ мә һьлнәдабуйа, аwа готи шест бажар, т'әмамийа qәза Аргове, п'адшатийа Оге Башане+. 5Һ'әму әв бажар бь суред бьльнд, щот дәргәһа у зәр'зава qәwаткьри бун, хенщи гәләк гӧндед бе сур. 6Мә әw wеран кьрьн, әw т'ам дийари Хӧдан кьрьн, чаwа кӧ мә ани сәре Сихон п'адше Һ'әшбоне, һәр бажар т'әви жьн, мера у зар'а wеран кьрьн+. 7Ле һ'әму һ'әйwан у т'алан жь wан бажара мә хwәр'а һьлдан.

8Wи чахи мә ә'рде алийе р'оһьлата Урдӧне жь селафа Арноне һ'әта ч'ийайе Һәрмоне жь дәсте дӧ п'адшед әморийа станд. 9(сайдани Һәрмонер'а Сирйон дьбежьн, әмори жи Сәнир дьбежьн.)+
10Һ'әму бажаред дәшта ч'ийе у т'әмамийа Гилә'д, т'әмамийа Башане һ'әта Салк'айе у Едрәйе, бажаред п'адшатийа Ог ль Башане мә һьлда. 11(Чьмки жь р'ьфайийа т'әне Оге п'адше Башане мабу. Ва йә дарбәста wийә һ'әсьни ньһа Р'аббайеда щәм зар'ед амонийа йә, дьрежайа wе нәһә зәнд ә, бәрайа wе чар зәнд ә, зәнде гьһиштийа.)+

Мьлк'е Р'убен, Гад у Мьнашә

12Wе һьнге мә әw ә'рд хwәр'а кьрә мьлк'. Ә'роһер незики селафа Арноне у ниве ч'ийайед Гилә'де т'әви бажаред wи мьн да р'убенийа у гадийа+. 13Чь кӧ жь Гилә'де мабу у т'әмамийа Башана п'адшатийа Ог мьн да ниве qәбила Мьнашә. (Т'әмамийа qәза Аргове ль т'әмамийа Башанеда дьһатә навкьрьне чаwа ә'рде р'ьфайийа. 14Йаире кӧр'е Мьнашә т'әмамийа qәза Аргове һ'әта синоре гьшурийа у маһахатийа һьлда. Әwи Башан бь наве хwә Һ'авот Йаир[*] нав кьр кӧ һ'әта иро әw нава ль сәр ә)+. 15Гилә'д мьн да Махир[*]+. 16Жь Гилә'д һ'әта селафа Арноне мьн да р'убенийа у гадийа. Синоре wан әв ьн: Жь нава селафа Арноне һ'әта селафа Йабоqе кӧ синоре кӧр'ед Амон ә,+
17у ӧса жи дәшта Ә'раба, синоре Урдӧнева жь Хьннерете һ'әта Бә'ра Ә'рабайе аwа готи Бә'ра Мьри[*], алийе р'оһьлате бәр п'ала Ашдод Писгайе+.

18Wе һьнге мьн ль wә ә'мьр кьр, гот: ‹Хӧдан Хwәдейе wә әв ә'рд да wә кӧ һун wи хwәр'а бькьнә мьлк'. Аwа һун һ'әмуйед шәр'к'ар, ч'әке хwә гьредьн пешийа бьрайед хwә зар'ед Исраел һәр'ьн. 19Т'әне жьн-зар'ед wә, һ'әйwанед wә (әз заньм кӧ һ'әйwанед wә гәләк ьн) бьра wан бажарада кӧ мьн данә wә бьминьн,+
20һ'әта кӧ Хӧдан р'ьһ'әтийе нәдә бьрайед wә, мина wә. Гава әw ә'рде кӧ Хӧдан Хwәдейе wә дьдә wан алийе р'оавайа Урдӧне хwәр'а бькьнә мьлк', һьнге бьра һәр кәс жь wә вәгәр'ә ль сәр мьлк'е хwә, к'ижан кӧ мьн данә wә›+. 21Wе һьнге мьн ль Йешу ә'мьр кьр у гот: ‹Ч'ә'вед тә һәр тьшт дитьн, чь кӧ Хӧдан Хwәдейе wә ани сәре wан һәр дӧ п'адша. Хӧдан wе ӧса жи бинә сәре wан һ'әму п'адшатийа нава к'ижанар'а те дәрбаз би+. 22Жь wан нәтьрсьн, чьмки Хӧдан Хwәдейе wә хwәха шәр' дькә бона wә›+.

Хӧдан изьн нәда Муса бьк'әвә Кәнане

23Wе дәме мьн р'әща жь Хӧдан кьр у гот: 24‹Хӧдан, Хwәйе мьн! Тә дәстпекьр мәзьнайийа хwә у дәсте хwәйи qәwат нишани хӧламе хwә кьр. К'ийә әw хwәдейе ә'зманада у сәр ә'рде, кӧ мина шьхӧл у кьред зорә кӧ тӧ дьки, бькә+? 25Р'әща дькьм бьһелә әз дәрбаз бьм, wи ә'рде qәнщи алийе р'оавайа Урдӧне, wан ч'ийайед qәнщ у Лӧбнане бьбиньм›. 26Ле Хӧдан бона wә сәр мьн һерс к'әт у дәнге мьн нә бьһист. Хӧдан готә мьн: ‹Бәс ә! Вьр шунда бона wе йәке иди мьнр'а нәбежә!+
27Һьлк'ьшә сәре Писгайе, сәре хwә бьльнд кә бакӧр у башур, р'оһьлат у р'оава пе ч'ә'вед хwә бьбинә, чьмки те жь Урдӧне дәрбаз нәби+. 28Ль Йешу ә'мьр кә, дьл бьдә ль бәр wи у бьшьдинә, чьмки әwе пешийа ви мьләтива һәр'ә у wи ә'рди к'ижани те бьбини wанр'а бькә мьлк'›+. 29У әм ль нәwала пешбәри Бет'-П'ьһоре ман+.

4

Муса гази qәдандьна qануна Хwәде дькә

4^1Исраел, бьбьһе ньһа qәйдә-qанун у qьраред кӧ әз wә һин дькьм wәки wан бьqәдиньн. Бь ви аwайи һуне бьжин у һәр'ьнә wи ә'рде кӧ Хӧдан Хwәдейе кал-бавед wә wе бьдә wә кӧ wи хwәр'а бькьнә мьлк'+. 2Әз чь ль wә ә'мьр дькьм, жь wе нә зедә кьн, нә жи кем кьн, ле qанунед Хӧдан Хwәдейе wә кӧ әз ль wә ә'мьр дькьм хwәйи кьн+. 3Ч'ә'вед wә дитьн кӧ Хӧдан чь кьр Баә'л-П'ьһореда[*]. Һ'әму мәрьвед кӧ пәй Баә'л-П'ьһор чун Хӧдан Хwәдейе тә әw жь нава тә ӧнда кьрьн,+
4ле wә кӧ хwә Хӧдан Хwәдейе хwә гьртийә т'әмам жи һ'әта ньһа сах ьн.

5Бьньһер'ә мьн һун һини qәйдә-qанун у qьрара кьрьн, чаwа кӧ Хӧдан Хwәдейе мьн ль мьн ә'мьр кьрьбу, wәки һун ль wи ә'рдида жи бьк'ар биньн, к'ижани һуне бьк'әвьне хwәр'а бькьнә мьлк'. 6Хwәйи кьн у бьqәдиньн, чьмки әв ә биланти у сәрwахтийа wәйә ль бәр ч'ә'ве мьләта. Әwе кӧ ван һ'әму qәйдә-qануна бьбьһен wе бежьн: ‹Р'асти әв щьмә'та билан у сәрwахт ә, мьләтәки мәзьн ә›+. 7Чьмки к'ижан мьләте мәзьн ә кӧ хwәдейе wан аһа незик ә, чаwа Хӧдан Хwәдейе мә, wәхте һәр газийа мә+? 8Йан qәйдә-qанунед, qьраред к'ижан мьләте мәзьн р'аст ьн, мина т'әмамийа ван һинкьрьна к'ижан кӧ әз иро датиньмә ль бәр wә+?

9Т'әне һаш жь хwә һәбә, мьqати нәфса хwә бә wәки тӧ wан тьшта бир нәки, к'ижан кӧ тә бь ч'ә'вед хwә дитьн. Әw т'әмамийа р'ожед ә'мьре тәда жь дьле тә дәрнәйен, wан бьгьһинә зар'ед хwә у зар'е зар'ед хwә+. 10Бир бинә әw р'ожа кӧ тӧ ль Һ'оребе бәр Хӧдан Хwәдейе хwә сәкьнибуйи, чахе Хӧдан готә мьн: ‹Щьмә'те бьщьвинә щәм мьн. Әзе хәбәред хwә wанр'а бежьм, wәки әw һин бьн жь мьн бьтьрсьн һ'әму р'ожед кӧ әw ль сәр дьне бьжин, ӧса жи зар'ед хwә һин кьн›+. 11У һун незик бун бьнат'ара ч'ийе сәкьнин, ч'ийа жи агьр пе к'әтьбу у алав дьгьһиштә к'урайа ә'змен, тә'ристани, ә'wрайи у шәвәр'әш бу+. 12Хӧдан жь нава агьрда т'әви wә хәбәрда. Wә дәнге готьна wи бьһист, ле дьлqе wи нә дит, т'әне дәнг дьбьһист. 13Хwәде пәймана хwә, аwа готи һәр дәһә т'әми wәва ә'йан кьрьн. Әw ль сәр дӧ сәлед кәвьри ньвисин у т'әми да wә кӧ wан хwәй кьн+. 14Wе һьнге Хӧдан ль мьн ә'мьр кьр кӧ әз wә һини wан qәйдә-qанун у qьрара кьм, бона кӧ ль wи wәлатида жи бьqәдиньн к'ижани кӧ һуне дәрбаз бьн хwәр'а бькьнә мьлк'.

15Wә т'ӧ дьлq нәдит wе р'ожа кӧ Хӧдан ль Һ'оребе жь нава егьрда wәр'а хәбәрда. Һаш жь хwә һәбьн 16кӧ һун нәшьһ'ьтьн у хwәр'а п'ута т'ӧ щур'әйи, дьлqе мер йан жьнеда ченәкьн+. 17Нә жи дьлqе т'ӧ һ'әйwане ль сәр ә'рде, нә дьлqе т'ӧ тәйрәде хwәйибаскә бьн п'әр'е ә'зменда кӧ дьфьр'ә, 18нә дьлqе т'ӧ шулькийе ль сәр ә'рде, нә жи дьлqе т'ӧ мә'сийе авейә бьне ә'рдеда чеки. 19Нәбә кӧ тӧ сәре хwә бьльндки жор ль ә'змен, тә'ве, һиве, стәйрка у т'әмамийа нәхшед ә'змен бьньһер'и у бейи хапандьне, ль бәр wан та би у wанр'а хӧламтийе бьки, чьмки Хӧдан Хwәдейе тә әw бона т'әмамийа мьләтед бьн п'әр'е ә'зменда к'ьфш кьрьнә+. 20Ле чь дьминә бона wә, Хӧдан һун жь нава фьр'на һ'әсьни, аwа готи жь Мьсьре дәрхьстьн, wәки һун бьбьнә мьләте п'ара wи, мина р'ожа иройин+.

21Хӧдан бона кьред wә һерса хwә ль мьн р'акьр у сонд хwар, wәки әз жь Урдӧне дәрбаз набьм, нак'әвьмә ә'рде qәнщи кӧ Хӧдан Хwәдейе тә чаwа wар дьдә тә+. 22Әзе ль ви ә'рди бьмьрьм, жь Урдӧне дәрбаз набьм, ле һуне дәрбаз бьн у ль wи ә'рде qәнщ хwәр'а бькьнә мьлк'. 23Һаш жь хwә һәбьн, wәки һун пәймана кӧ Хӧдан Хwәдейе wә т'әви wә гьреда, бир нәкьн. Хwәр'а п'ута дьлqе т'ӧ тьштида ченәкьн, чь кӧ Хӧдан Хwәдейе тә изьн нә да тә. 24Чьмки Хӧдан Хwәдейе тә агьре п'әр'ьтандьне йә, әw Хwәдеки к'ӧмр'әш ә+.

25Гава тәр'а зар' бьбьн у зар'ед зар'а бьбьн, дьреж ль сәр wи ә'рди бьжин, п'әйр'а һун бьшьһ'ьтьн хwәр'а п'ута дьлqе тьштәкида чекьн у хьрабийе ль бәр Хӧдан Хwәдейе хwә бькьн, һуне һерса wи р'акьн, 26әз иро гази ә'рд у ә'змен дькьм чаwа шә'дә мьqабьли wә, һуне зутьрәке бәтавәбьн ль сәр ә'рде кӧ һуне Урдӧнер'а дәрбаз бьн һәр'ьн хwәр'а бькьнә мьлк'. Һуне ль сәр wе дьреж нәминьн ле һуне бенә р'аqәтандьне+. 27У Хӧдан wе wә ль нава мьләтада бәла-бәлайи кә, т'әне һьнәке жь wә нава мьләтед кӧ Хӧдане wә бьбә бьминьн+. 28Wе дәре һуне wан хwәдейар'а qӧльх кьн, к'ижан кӧ бь дара, кәвьра бь дәстед мәрьва чекьри нә. Йед кӧ нә дьбиньн, нә дьбьһен, нә дьхwьн у нә жи бине һьлдьдьн+. 29Ле гава тӧ ль wьр дәмана Хӧдан Хwәдейе хwәда би, һәгәр бь т'әмамийа дьле хwә у бь т'әмамийа нәфса хwә wи бьгәр'и, те wи бьбини+. 30Чахе тӧ тәнгасийада би у р'ожед ахьрийеда әв һ'әму тьштана бенә сәре тә, те вәгәр'и ль щәм Хӧдан Хwәдейе хwә у те гӧр'а wи бьки. 31Чьмки Хӧдан Хwәдейе тә, Хwәдейе р'ә'мә ә, әw тә наһелә, тә ӧнда накә у пәймана т'әви кал-бавед тә гьредайи бир накә, бона к'ижани Хwәде wанр'а сонд хwарийә.

32К'а бона wан wә'дед бәри хwә бьпьрсә, жь wе р'ожеда кӧ Хwәде инсан ль сәр ә'рде хӧльqандийә, бьн п'әр'е ә'зменда мина әве кьрьна мәзьн qәт qәwьмийә, йан һатийә бьһистьне+? 33Qәт мьләтәки дәнге Хwәде жь нав агьрда кӧ хәбәр дьдә бьһистийә, чаwа кӧ тә бьһист у сах майи+? 34Йан хwәдеки кьрийә кӧ бе у хwәр'а мьләтки жь нава мьләте дьн һьлдә, бь щер'ьбандьна, нишана, к'әрәмәта, шер', бь дәсте зор у зәнда дьрежкьри, бь хофа мәзьн, мина һ'әму тьште кӧ Хӧдан Хwәдейе wә бона wә Мьсьреда ль бәр ч'ә'ве тә кьр? 35Тәр'а һатьбу дайине кӧ тӧ бьбини, wәки тӧ бьзаньби кӧ Хӧдан, Хwәде йә у пештьри wи хwәде т'ӧнә+. 36Әwи жь ә'змен да кӧ тӧ дәнге wи бьбьһейи, wәки тә ширәт кә, ль сәр ә'рде жи агьре хwәйи мәзьн нишани тә кьр, тә хәбәред wи жь нава егьрда бьһистьн+. 37Чьмки әwи кал-бавед тә һ'ьз кьрьн у зӧр'әта wан паши wан бьжарт, әwи хwәха тӧ жь Мьсьре бь qәwата хwәйә мәзьн дәрхьсти. 38Wәки бәри мьләта дә жь бәр ч'ә'ве тә кӧ жь тә мәстьр у qәwаттьр ьн, тә дәрбаз кә у ә'рдед wан чаwа мьлк' бьдә тә, мина р'ожа иройин. 39Иро нас кә у дьле хwәда хwәй кә: Кӧ Хӧдан ә Хwәде, жор ль ә'змен, жер ль сәр ә'рде йәки дьн т'ӧнәйә+. 40Qәйдә-qанун у ә'мьред wи хwәй кә, к'ижана кӧ әз иро ә'мьри ль тә дькьм, wәки бона тә qәнщ бә, пәй тәр'а жи бона кӧр'ед тә, ӧса жи ә'мьре тә дьреж бә ль сәр ә'рде кӧ Хӧдан Хwәдейе тә дьдә тә һ'әта-һ'әтайе».

Бажаред р'әве

41•Һьнге Муса се бажар wи али Урдӧне алийе р'оһьлате башqә кьрьн, 42wәки меркӧже кӧ йәки бе һ'әмде хwә бькӧжә бьр'әвә ль wьр. Һәгәр дьжмьнати нава wанда qәт т'ӧнәбуйә, бьра әw бьр'әвә жь ван һәр се бажара йәки кӧ сах бьминә[*]: 43Бәсәра бәр'ийеда ль дәшта ч'ийе бона р'убенийа бә, Рамот'а Гилә'деда бона гадийа у Голана Башанеда бона мьнашийа бә.

44Әв ә һинкьрьна кӧ Муса готә зар'ед Исраел. 45Әв ьн әw шә'дәти, qәйдә-qанун у qьраред кӧ Муса готә зар'ед Исраел пәй жь Мьсьре дәрк'әтьна wанр'а, 46алийе р'оһьлата Урдӧне нәwала пешбәри Бет'-П'ьһоре ә'рде Сихоне п'адше әморийада кӧ Һ'әшбоне дьма, к'ижан кӧ Муса у зар'ед исраелийа бьндәст кьрьн, пәй жь Мьсьре дәрк'әтьна wанр'а. 47У wана ә'рде wи у ә'рде Оге п'адше Башане, дӧ п'адшед әморийа wи али Урдӧне алийе р'оһьлате зәфт кьрьн:+
48Жь Ә'роһера дәве селафа Арноне һ'әта ч'ийайе Сирйоне, аwа готи Һәрмоне,+
49т'әви т'әмамийа Ә'рабайе wи али Урдӧне алийе р'оһьлате, һ'әта Бә'ра Ә'рабайе[*] бәрп'ала Писгайе+.

5

Готьна Мусайә дӧда

Wәк'ьландьна дәһә т'әмийа

5^1•Муса гази т'әмамийа Исраел кьр у готә wан: «Бьбьһе Исраел, qәйдә-qанун у qьраред кӧ әз иро wәр'а дьбежьм. Һун жи wан һин бьн у бькьн кӧ wан бьqәдиньн. 2Хӧдан Хwәдейе мә ль бәр Һ'оребе[*] пәйман т'әви мә гьреда. 3Хӧдан т'әви кал-бавед мә әва пәймана гьренәда, ле хут т'әви мә һ'әмуйа, йед кӧ иро сах-сьламәт ль вьр ьн. 4Хӧдан ль сәре ч'ийе жь нава егьрда р'у бь р'у т'әви wә хәбәрда+. 5Әз жи wи чахи навбәра wә у Хӧданда сәкьнибум, wәки хәбәра Хӧдан wәр'а бежьм, чьмки һун жь агьр дьтьрсийан у һьлнәдьк'ьшийанә сәре ч'ийе, һьнге Хӧдан гот:+

6‹Әз Хӧдан Хwәдейе тә мә, йе кӧ тӧ жь wәлате Мьсьре, жь мала хӧламтийе дәрхьсти+. 7Пештьри мьн хwәдейе тәйә майин т'ӧнә бьн+.

8Т'ӧ п'ути мина дьлqе тьштәкида хwәр'а че нәки, нә жор ль ә'змен, нә жер ль сәр ә'рде, нә жи нава авед бьн ә'рдеда+. 9Бәр wана та нәби у хӧламтийа wан нәки, чьмки әз Хӧдан Хwәдейе тә Хwәдеки к'ӧмр'әш ьм, кӧ бона нәһәqийед бава тиньмә сәре зар'а һ'әта ньсьле сьсийа у чара йед кӧ дьжәньнә мьн,+
10ле әwед кӧ мьн һ'ьз дькьн у ә'мьред мьн дьqәдиньн, әзе һ'әта һ'әзар ньсьли бь һ'ӧба амьн т'әви wан бьм+.

11Наве Хӧдан Хwәдейе хwә бадиһәwа нәди сәр заре хwә, чьмки Хӧдан wе йе кӧ наве wи бадиһәwа дьдә сәр заре хwә бе щәза нәһелә+.

12Р'ожа шәмийе хwәй кә у пироз кә, чаwа кӧ Хӧдан Хwәдейе тә ль тә ә'мьр кьр+. 13Шәш р'ожа бьхәбьтә у һ'әму шьхӧле хwә бькә, 14ле р'ожа һ'әфта, шәмийа р'ьһ'әтийа бона Хӧдан Хwәдейе тә йә, т'ӧ шьхӧли нәки, нә тӧ, нә кӧр'е тә, нә qиза тә, нә хӧламе тә, нә щарийа тә, нә гайе тә, нә к'әра тә, нә һ'әйwанәки тә, нә жи хәрибе нава тәда, wәки хӧлам у щарийа тә мина тә р'ьһ'әт бә. 15Бир бинә wәки тӧ хӧлам буйи ль ә'рде Мьсьреда у Хӧдан Хwәдейе тә, тӧ жь wьр дәрхьсти, бь дәсте зор у зәнда дьрежкьри, ләма жи Хӧдан Хwәдейе тә ль тә ә'мьр кьр кӧ шәмийа р'ьһ'әтийе хwәй ки.

16Qәдьре де у баве хwә бьгьри, чаwа кӧ Хӧдан Хwәдейе тә ль тә ә'мьр кьр, wәки ә'мьре тә дьреж бә, wәки тәр'а qәнщ бә ль сәр ә'рде кӧ Хӧдан Хwәдейе тә дьдә тә+.

17Нәкӧжи+.

18Зьнийе нәки+.

19Нәдьзи+.

20Мьqабьли т'ӧ кәси шә'дәтийа дәрәw нәди+.

21Дьлһавьжийа к'ӧлфәта т'ӧ кәси нәки. Нә дьлһавьжийа мала т'ӧ кәси, нә ә'рде wи, нә хӧламе wи, нә щарийа wи, нә гайе wи, нә к'әра wи, ӧса жи т'ӧ тьште т'ӧ кәси›+.

22Әв хәбәрана Хӧдан һ'әму щьвата wәр'а, сәре ч'ийе жь нава агьрда, ә'wр у тә'ристанийеда, бь дәнге бьльнд гот у иди зедә нәкьр. Әw ль сәр дӧ сәлед кәвьри ньвисин у данә мьн+. 23Чахе wә дәнг жь нава тә'ристанийе бьһист, ч'ийа жи бь агьр дьшәwьти, һьнге һун, һ'әму сәрwеред qәбилед wә у р'успийед wә незики мьн бун, 24у готьн: ‹Аwа Хӧдан Хwәдейе мә р'умәта хwә, мәзьнайийа хwә нишани мә кьр у мә дәнге wи жь нава агьрда бьһист. Иро мә дит, wәки Хwәде т'әви инсен хәбәр дьдә у инсан сах дьминә. 25Ньһа чьма әм бьмьрьн? Әв агьре һани мәзьн wе мә һ'уфи хwә кә, wәки әм диса дәнге Хӧдан Хwәдейе хwә бьбьһен, әме бьмьрьн+. 26Чьмки к'ижани хун-гошт дәнге Хwәдейе зенди кӧ жь нава егьр хәбәрда мина мә бьһистийә у сах майә? 27Тӧ һәр'ә незик бә у бьбьһе һ'әму чь кӧ Хӧдан Хwәдейе мә wе бежә у тӧ т'әмами мәр'а бежә. Чь кӧ Хӧдан Хwәдейе мә wе бежә тә, әме жи бьбьһен у бьqәдиньн›+.

28Гава wә т'әви мьн хәбәр дьда, Хӧдан дәнге wә бьһист у Хӧдан готә мьн: ‹Мьн әw хәбәред кӧ әви мьләти готә тә бьһист. Һ'әму чь кӧ wан гот qәнщ ә+. 29Хwәзи нет-фькьред wан һәр гав әв бә, жь мьн бьтьрсьн у һ'әму ә'мьред мьн бьqәдиньн, wәки wан у зар'ед wанр'а һ'әта-һ'әтайе qәнщ бә! 30Һәр'ә бежә wан: «Вәгәр'ьнә конед хwә». 31Ле тӧ ль вьр т'әви мьн бьминә, әзе һ'әму ә'мьр, qәйдә-qанун у qьрара бежьмә тә, тӧ жи щьмә'те һини ван ки, wәки әw wан бьqәдиньн ль сәр ә'рде кӧ әз дьдьмә wан хwәр'а бькьнә мьлк'›. 32Бьщә'диньн ӧса бькьн, чаwа кӧ Хӧдан Хwәдейе wә ль wә ә'мьр кьр, нә ч'әп дагәр'ьн, нә жи р'аст+. 33Т'әне wе р'ейеда һәр'ьн к'ижан кӧ Хӧдан Хwәдейе wә ль wә ә'мьр кьр, wәки һун сах у сьламәт бьн у р'ожед wә ль сәр ә'рде кӧ һуне ле wар бьн, дьреж бьн+.

6

Т'әмийа һәрә мәзьн

6^1Әв ьн әw ә'мьр, qәйдә-qанун у qьраред кӧ Хӧдан Хwәдейе wә ә'мьри ль мьн кьрьн кӧ wә һин кьм, wәки wи wәлатида к'ижани кӧ һун дьчьне ле wар бьн бьqәдиньн. 2Һәгәр тӧ һ'әму р'ожед ә'мьре хwәда жь Хӧдан Хwәдейе хwә бьтьрси, һ'әму qәйдә-qанун у ә'мьред кӧ әз ль тә ә'мьр дькьм, тӧ, кӧр'е тә у кӧр'е кӧр'е тә бьqәдиньн, һьнге ә'мьре тәйе дьреж бә+. 3Бьбьһе Исраел у бькә кӧ бьqәдини, wәки тәр'а qәнщ бә у һун гәләки ль һәв зедә бьн, ль сәр ә'рде кӧ шир у һьнгьв же дьк'ьшә, чаwа кӧ Хӧдан Хwәдейе кал-бавед тә готьбу тә+.

4Бьбьһе Исраел! Хӧдан Хwәдейе мә Хӧданәк ә[*]+. 5Хӧдан Хwәдейе хwә һ'ьз бькә, бь т'әмамийа дьле хwә, бь т'әмамийа щанийа хwә у бь т'әмамийа qәwата хwә+. 6Ван хәбәред кӧ әз иро ль wә ә'мьр дькьм бьра дьлед wәда бьн. 7Зар'ед хwә qәнщ һини ван кә. Бона ван хәбәр дә, гава мала хwәда р'уньшти би, йан р'еда би, йан п'алдайи би йан р'адьби+. 8У wан чаwа нишан ль сәр дәсте хwә гьредә, ӧса жи бьра әw ль сәр ә'нийа тә ль навбәра ч'ә'вед тә бьн,+
9wан ль сәр р'әхдәрийед мала хwә у дәргәһед бажаре хwә бьньвисә+.

Хәмкьрьна бона нәгӧһдарийе

10Чахе Хӧдан Хwәдейе тә, тә бьбә wи ә'рди, к'ижан кӧ Хӧдан кал-бавед тә Бьраһим, Исһаq у Аqубр'а сонд хwар, кӧ бажаред qәнщ у мәзьнва бьдә тә, к'ижан кӧ тә ченәкьрьнә,+
11малед һәр тьштива т'ьжи, кӧ тә т'ьжи нә кьрьнә, биред вәдайи, кӧ тә вәнәданә, бахе тьрийа у зәйт'уне, кӧ тә данәч'ькандьнә, те бьхwи у т'ер би. 12Һаш жь хwә һәбә, wәки тӧ Хӧдане кӧ тӧ жь wәлате Мьсьре, жь мала хӧламтийе дәрхьсти бир нәки. 13Хӧдан Хwәдейе хwә бьтьрсә, wир'а хӧламтийе бькә, бь наве wи сонд бьхwә+. 14Пәй хwәдейед башqәйә мьләтед дора хwә нәчьн, 15чьмки Хӧдан Хwәдейе кӧ нава тәда йә, Хwәдейе к'ӧмр'әш ә. Нәбә кӧ һерса Хӧдан Хwәдейе тә ль сәр тә р'абә у әw тә жь сәр р'уйе ә'рде ӧнда кә+.

16Хӧдан Хwәдейе хwә нәщер'ьбиньн, чаwа кӧ wә ль Массаһе[*] әw щер'ьбанд+. 17Ә'мьред Хӧдан Хwәдейе хwә, шә'дәтийед wи у qәйдә-qанунед wи, кӧ әwи ль тә ә'мьр кьрьн, qәнщ хwәйи кьн. 18Ль бәр ч'ә'ве Хӧдан р'астийе у qәнщийе бькә, wәки тәр'а qәнщ бә у тӧ һәр'и ль wи ә'рде qәнщ wар би, бона к'ижани Хӧдан кал-бавед тәр'а сонд хwар 19кӧ һ'әму дьжмьнед тә wе жь бәр тә бенә р'аqәтандьне, чаwа кӧ Хӧдан гот+.

20Гава зар'ед тә сьбе жь тә бьпьрсьн, бежьн: ‹Мә'на ван шә'дәти, qәйдә-qанун у qьрара кӧ Хӧдан Хwәдейе мә т'әми ль wә кьрьнә, чь нә?›+
21Һьнге бежә зар'ед хwә: ‹Әм Мьсьреда хӧламе Фьрәwьн бун, ле Хӧдан әм бь дәсте зор жь Мьсьре дәрхьстьн+. 22Хӧдан ль Мьсьре, ль бәр ч'ә'вед мә нишан у к'әрәмәтед мәзьнә qолайи анинә сәре Фьрәwьн у т'әмамийа мала wи+. 23Ле Хwәде әм жь wьр дәрхьстьн кӧ мә бьбә wи ә'рди, бона к'ижани кӧ wи кал-бавед мәр'а сонд хwар кӧ бьдә мә. 24Һьнге Хӧдан ль мә ә'мьр кьр кӧ һ'әму ван qәйдә-qануна хwәй кьн, жь Хӧдан Хwәдейе хwә бьтьрсьн, wәки т'әмамийа р'ожед мәда мәр'а qәнщ бә, мә сах бьһелә мина р'ожа иройин. 25Мәр'а р'асти wе бе һ'әсабе, wәки әм ван һ'әму ә'мьра ль бәр Хӧдан Хwәдейе хwә бькьн кӧ бьqәдиньн, чаwа кӧ wи ль мә ә'мьр кьр›+.

7

Р'аqәтандьна мьләта

7^1Гава Хӧдан Хwәдейе тә тә бьбә wи ә'рде кӧ тӧ дьчуйи ле wар би, әwе гәләк мьләт жь бәр тә р'аqәтинә: Һ'итийа, гиргашийа, әморийа, кәнанийа, пьриззийа, һ'иwийа, йәбусийа, һ'әфт мьләтед жь тә гәләктьр у зортьр+. 2К'әнге Хӧдан Хwәдейе тә wан бьдә дәсте тә, тӧ wан хи, һьнге т'ам qьр'а wан бинә ньфьр'е Хӧдан бинә сери, т'әви wан пәймане гьренәдә у һ'әйфа тә ль wан нәйе+. 3Пьсмамтийе wанр'а нәкә, qизед хwә нәдьнә кӧр'ед wан у нә жи qизед wан кӧр'ед хwәр'а бьхwазьн,+
4чьмки әwе кӧр'ед тә жь мьн бьхальфиньн у wе п'утед башqәр'а qӧльх кьн, һьнге һерса Хӧдан wе ль сәр wә р'абә, әwе тә зутьрәке ӧнда кә+. 5Ле аһа сәре wан бькьн: горигәһед wан wеран кьн, һ'әйкәлед wан һурдәхwәши кьн, Ашераһед[*] wан бьбьр'ьн у п'утед wан бьшәwьтиньн+. 6Чьмки тӧ Хӧдан Хwәдейе хwәр'а мьләтәки бӧһӧрти-жьбарә йи. Хӧдан Хwәдейе тә тӧ бьжарти, wәки жь нав һ'әму мьләтед ль сәр т'опа дьне, тӧ бьби мьләт wийи мьлк'е wи+.

7Хӧдан һун нә бона п'ьр'анийа wәйә жь һ'әму мьләта бәгәм кьрьн у бьжартьн, чьмки һун жь һ'әму мьләта һьндьктьр ьн+. 8Ле чьмки Хӧдан һун һ'ьз кьрьн у ӧса жи бона qәдандьна сонде хwә, к'ижан кӧ wи кал-бавед wәр'а сонд хwар, һун бь дәсте зор дәрхьстьн у тӧ жь мала хӧламтийе, жь дәсте Фьрәwьн п'адше Мьсьре азакьри+. 9Бьзаньбә кӧ Хӧдан Хwәдейе тә, әw ә Хwәде, Хwәдейе амьн, кӧ пәйман у һ'ӧба хwәйә амьн һ'әта һ'әзар ньсьли хwәй дькә, бона wан, йед кӧ wи һ'ьз дькьн у ә'мьред wи дьqәдиньн+. 10Ле хут wан кӧ дьжәньнә wи wәкә ә'мәлед wан wе wан ӧнда кә, әw дәрәнги найехә wе зутьрәки wәкә ә'мәлед wан хут бьдә wан+. 11Тӧ ван ә'мьр, qәйдә-qанун у qьрара хwәй кә, к'ижана кӧ әз иро ль тә ә'мьр дькьм кӧ бьqәдини.

Хӧдан wе тә бьмбарәк кә һәгәр тӧ гӧһдар би

12Һәгәр һун ван qьрара бьбьһен, хwәй кьн у бьqәдиньн, һьнге Хӧдан Хwәдейе тә wе бона тә пәйман у амьнийа хwә хwәй кә, бона к'ижана кӧ wи кал-бавед тәр'а сонд хwар+. 13Әwе тә һ'ьз бькә, wе дӧа ль тә бькә, тә ль һәв зедә кә. Wе дӧа бәре зьке тә у бәре ә'рде тә, гәньм у шәрава тә, бьзьре тә, зайина пәз-дәwаред тә бькә, ль сәр ә'рде кӧ wи кал-бавед тәр'а сонд хwар бьдә тә. 14Жь һ'әму мьләта зедәтьр дӧайе ль тә бә, нә нава тәда нә жи нава һ'әйwанед тәда бебәр wе т'ӧнә бьн+. 15Хӧдан wе һәр нәхwәшийе дури тә хә, т'ӧ ешәкә хьрабә Мьсьре к'ижан кӧ тӧ зани, wе нәйнә сәре тә. Ле wан wе бинә ль сәре wан һ'әмуйед кӧ дьжәньнә тә+. 16Те һ'әму мьләтед кӧ Хӧдан Хwәде дьдә дәсте тә, ӧндаки, бьра һ'әйфа тә ль wан нәйе, хwәдейед wанр'а qӧльх нәки, чьмки әw йәк бона тә т'әлә йә+.

17Бәлки тӧ дьле хwәда бежи: ‹Әв мьләтана жь мьн гәләктьр ьн, чаwа әз дькарьм бәри wан дьм?› 18Жь wан нәтьрсә. Чь кӧ Хӧдан Хwәдейе тә ани сәре Фьрәwьн у т'әмамийа Мьсьре, 19әw щер'ьбандьнед мәзьн кӧ тә бь ч'ә'вед хwә дитьн, нишан, к'әрәмәт, дәсте qәwат у зәнда дьрежкьри, бь к'ижана Хӧдан Хwәдейе тә тӧ дәрхьсти р'ьнд бир бинә. Ӧса жи Хӧдан Хwәдейе тә wе бинә сәре wан мьләта жь к'ижана кӧ тӧ дьтьрси+. 20Хӧдан Хwәдейе тә wе тьрс у хофе[*] жи бьшинә сәр wан, һ'әта кӧ йед майи у йед хwә жь тә вәшарти нәмьрьн+. 21Жь wан нәбьздә, чьмки Хӧдан Хwәдейе тә кӧ нава тәда йә, Хӧдане мәзьн у хоф ә+. 22У Хӧдан Хwәдейе тә һеди-һеди wе ван мьләта жь бәр тә р'аqәтинә. Тӧ нькари wана щарәкер'а ӧнда ки, wәки тәрәwьлед чоле ль сәр тә зедә нәбьн+. 23Хӧдан Хwәдейе тә wе wан бьдә дәсте тә, wе т'әвиһәвбунәкә мәзьн бькә нава wан, һ'әта кӧ qьр'а wан бе. 24П'адшед wан wе бьдә дәсте тә, те наве wан жь бьн п'әр'е ә'зменда ӧнда ки, т'ӧ кәсе ль бәр тә тәйах нәкә, һ'әта кӧ тӧ wан qьр' нәки+. 25П'утед хwәдейед wан бьшәwьтиньн, дьлһавьжийа зер' у зиве сәр wан нәкә у wан хwәр'а һьлнәди, wәки бь ве йәке нәк'әви т'әле, чьмки әw ль бәр Хӧдан Хwәдейе тә к'ьрети йә+. 26Нә жи к'ьретийе бьби мала хwә кӧ мина wе ньфьр' ль тә бә у qьр'а тә бе. Жь wе зьвер бә, бьра әw бона тә к'ьрети бә, чьмки әw гәрә бе ӧндакьрьне кӧ ньфьр'е Хӧдан бе сери.

8

Wарбуна ә'рде qәнщ

8^1Һ'әму ә'мьред кӧ әз иро ль wә дькьм, бькьн кӧ wан бьqәдиньн, wәки һун сах-сьламәт бьн, ль һәв зедә бьн һәр'ьн wи ә'рди wар бьн, бона к'ижани Хӧдан кал-бавед wәр'а сонд хwар. 2Бир бинә т'әмамийа р'ийа бәр'ийеда, к'ижанида Хӧдан Хwәдейе тә әва чьл салә кӧ тә дьбә, бона кӧ тә та кә, бьщер'ьбинә, wәки бьзаньбә чь дьле тәда һәйә, к'а те ә'мьред wи бьqәдини йан на+. 3Әwи тӧ та кьри, бьр'чи һьшти у мана[*] тӧ дайи хwарьне, к'ижан нә тә заньбу чийә нә жи кал-бавед тә. Wәки тәва ә'йан кә кӧ инсан т'әне бь нен нажи, ле бь һәр тьште кӧ жь дәве Хӧдан дәрдьк'әвә дьжи+. 4Әва чьл сал ә нә к'ьнще ль сәр тә машийан, нә жи ньге тә wәрьмин+. 5Дьле тәва бьра ә'йан бә, wәки чаwа кӧ мәрьв зар'е хwә һьлте, ӧса жи Хӧдан Хwәдейе тә ль тә һьлте+. 6Ә'мьред Хӧдан Хwәдейе хwә бьqәдини, р'ийед wида һәр'и у жь wи бьтьрси. 7Чьмки Хӧдан Хwәдейе тә, тә дьбә ә'рде qәнщ, ә'рде кӧ щәwед ава, канийа у авед бьнә'рд ль ч'ийа у нәwала дәртен,+
8ә'рде т'ьжи гәньм, щәһә, бахе тьрийа, һежира, һ'ьнара, ә'рде бьзьре зәйт'уне у һьнгьв. 9Ә'рде кӧ те нане хwә бе мьнәт бьхwи, ль wьр кемасийа т'ӧ тьшти те нәбини, кәвьред wи ә'рди т'ьжи һ'әсьн ьн, жь ч'ийа те сьфьр дәрхи. 10Те бьхwи у т'ер би, Хӧдан Хwәдейе хwә те бьмбарәк ки, бона ә'рде qәнщ, к'ижан кӧ wи да тә.

Хӧдан бир нәкә

11Һаш жь хwә һәбә тӧ Хӧдан Хwәдейе хwә бир нәки. Ә'мьр, qьрар у qәйдә-qанунед wи, кӧ әз иро ль тә ә'мьр дькьм нәт'әр'ьбини. 12Һәгәр на, гава тӧ т'ер бьхwи, малед бәдәw чеки у wанда бьжийи, 13пәз у дәwаред тә зедә бьн, зер' у зиве тә зедә бьн, һәр тьштида хьне би, 14һьнге дьле тәйе бабах бә те Хӧдан Хwәдейе хwә кӧ тӧ жь wәлате Мьсьре, жь мала хӧламтийе дәрхьсти бир бьки+. 15Хӧдан тӧ бәр'ийа мәзьн у хофр'а дәрбаз кьри, к'идәре мә'ре жә'рдадайи у дупьшк ьн. Жь ә'рде һ'ьшки бе ав, жь qәйайе qәwин тәр'а ав дәрхьст+. 16Бәр'ийеда бь манайе тӧ т'ер кьри, к'ижан кӧ кал-бавед тә ньзаньбун әw чийә. Кӧ тә та кә у бьщер'ьбинә wәки хьлазийе тәр'а qәнщийе бькә+. 17Дьле хwәда нәбежи: ‹Qәwата мьн у зорайийа дәстед мьн әва һәбука мьнр'а qазьнщ кьрьнә›+. 18Ле Хӧдан Хwәдейе хwә бир бинә, чьмки әw qәwате дьдә тә кӧ һәбуке qазьнщ ки, wәки пәймана хwәйә кӧ wи кал-бавед тәр'а сонд хwар бьqәдинә, мина р'ожа иройин. 19Һәгәр тӧ Хӧдан Хwәдейе хwә бир бьки у пәй хwәдейед башqә һәр'и, wанр'а qӧльх ки у бәр wан та би, әз иро ә'лами wә дькьм кӧ ә'сә wе qьр'а wә бе. 20Чаwа әw мьләтед кӧ Хӧдан бәр wә qьр' дькә ӧса жи һуне бенә qьр'кьрьне, wәки гӧр'а Хӧдан Хwәдейе хwә нәкьн+.

9

Хӧдане алийе Исраел бькә

9^1Бьбьһе Исраел! Иро тӧ Урдӧнер'а дәрбаз дьби кӧ һәр'и у мьләтед тә мәстьр, тә qәwаттьр, бажаред мәзьнә һ'әта ә'змен суркьри wар би. 2Мьләте мәзьн у бьльнд, зар'ед әнаqийа, тә әw нас дькьрьн у бона wан тә бьһистьбу, кӧ те готьн: ‹К'е wе бәр зар'ед Әнаqийа тәйах кә?›+
3Ле тӧ иро бьзаньбә кӧ Хӧдан Хwәдейе тә чаwа агьре п'әр'ьтандьне пешийа тәва дьчә. Әwе wан ӧнда кә, ль бәр тә та кә, те бәри wан ди у зутьрәки wан qьр' ки, чаwа кӧ Хӧдан готьбу тә+. 4Гава кӧ Хӧдан Хwәдейе тә wан дури тә хә, дьле хwәда нәбежи: ‹Бона р'астийа мьн Хӧдан әз анимә ви wәлати ле wар бьм›. Ле бона нәһәqийа ван мьләта Хӧдан бәри wан дьдә+. 5Нә бона һәqийа тә, нә жи р'астийа дьле тә тӧ дьчи wәлате wан wар би. Ле Хӧдан Хwәдейе тә бона нәһәqийа ван мьләта бәри wан дьдә жь бәр тә у бона созе хwә кӧ кал-бавед тә: Бьраһим, Исһаq у Аqубр'а сонд хwарьбу, бинә сери+. 6Бьзаньбә! Хӧдан Хwәдейе тә нә бона р'астийа тә ви wәлате qәнщ дьдә тә кӧ ле wар би, чьмки тӧ мьләтәки сәрһ'ьшк и+.

Зар'ед Исраел голька зер'ин р'одькьн

7Бькә бира хwә у бир нәкә кӧ тә бәр'ийеда чьqаси һерса Хӧдан Хwәдейе хwә р'акьрийә. Жь wе р'ожа кӧ тӧ жь wәлате Мьсьре дәрк'әти һ'әта һатьна wәйә ль ви щийи һун мьqабьли Хӧдан бун. 8Бәр ч'ийайе Һ'оребе[*] wә Хӧдан һерс хьст. Һерса Хӧдан ль wә р'абу ӧса кӧ wи хwәст wә qьр' кә+. 9Әз һьлк'ьшийамә сәре ч'ийе, wәки сәлед кәвьри, сәлед пәймана Хӧдан т'әви wә гьреда һьлдьм. Һьнге әз ль сәре ч'ийе чьл р'ожи у чьл шәви бе нан у бе ав мам+. 10Хӧдан әw һәр дӧ сәлед кәвьрийә кӧ бь т'ьлийа Хwәде һатьбунә ньвисаре данә мьн. Һ'әму хәбәред кӧ Хӧдан ль сәре ч'ийе жь нава егьрда р'ожа щьвате готьбу wә, ль сәр wан бун+. 11Бь ви аwайи хьлазийа ван чьл р'ож у чьл шәви Хӧдан әw һәр дӧ сәлед кәвьрийә пәймане данә мьн. 12Һьнге Хӧдан готә мьн: ‹Р'абә зу жь вьр пәйа бә, чьмки щьмә'та тә, к'ижан кӧ тә жь Мьсьре дәрхьст, жь р'е шьһ'ьти. Әw зу жь wе р'ийа кӧ мьн ль wан ә'мьр кьр хальфин, wана хwәр'а п'ут р'окьр›+. 13Һьнге Хӧдан мьнр'а хәбәр да у гот: ‹Мьн дит әва мьләта, ва йә әw мьләтәки сәрһ'ьшк ә. 14Бьһелә әзе qьр'а wан биньм, наве wан бьн п'әр'е ә'зменда р'әсит кьм. Ле жь тә мьләтәки wан qәwаттьр у мәстьр пешда биньм›+.

15Һьнге агьр ч'ийе к'әтьбу, әз вәгәр'ийам һәр дӧ сәлед пәйманейә кәвьри дәстед мьнда жь ч'ийе һатьмә харе. 16Мьн дит ва йә wә бәр Хӧдан Хwәдейе хwә гӧнә кьрийә, хwәр'а п'утәки гольке р'окьрийә. Һун зу жь wе р'ийа кӧ Хӧдан ль wә ә'мьр кьр хальфин. 17Мьн жи һәр дӧ сәл һьлдан, бь һәр дӧ дәстед хwә әw авитьн у ль бәр ч'ә'вед wә һурдәхwәши кьрьн.

Муса бона зар'ед Исраел дӧа дькә

18Мьн диса мина бәре хwә авитә ль бәр Хӧдан, чьл р'ож у чьл шәви, мьн нә нан хwар нә жи ав вәхwар, бона һ'әму гӧнед wә, бь к'ижана wә хьраби ль бәр Хӧдан кьр, һерса wи р'акьр+. 19Әз жь һерс у хәзәба Хӧдан тьрсийам, чьмки һерса wи ль сәр wә р'абу у wи хwәст wә qьр' кә. Ле ве щаре жи Хӧдан дәнге мьн бьһист. 20У Хӧдан ль сәр Һарун гәләки һерс к'әт, хwәст к'ока wи бинә, ле мьн һьнге бона Һарун жи дӧа кьр. 21Мьн гӧне wә, әw голька wә чекьри һьлда у агьрда һ'әланд. Пәйр'а мьн әw шкенанд у һур-һури кьр кьрә т'оз. Мьн әw т'оз р'әшандә селафа кӧ жь ч'ийе дьк'ьшийа+.

22Ль Т'авә'райе, Массаһе у ль Qиброт-Һат'аwайе жи wә һерса Хӧдан р'акьр[*]+.

23Һьнге Хӧдан һун жь Qадеш-Барнеайе[*] шандьн у гот: ‹Һәвраз һәр'ьн у ә'рде кӧ әз дьдьмә wә ле wар бьн›. Ле һун мьqабьли готьна Хӧдан Хwәдейе хwә чун у wә баwәрийа хwә wи нә ани у гӧр'а wи нәкьр+. 24Жь wе р'ожеда кӧ мьн һун нас кьрьнә, һун мьqабьли Хӧдан ьн.

25Әз нава wи чьл р'ож у чьл шәвида дәвәр'уйа к'әтьбумә ль бәр Хӧдан. Дәвәр'уйа ль бәр Хӧдан к'әтьбум чьмки Хӧдан дьхwәст qьр'а wә банийа. 26Мьн р'әща жь Хӧдан дькьр у дьгот: ‹Хӧдан Хwәйе мьн! Мьләте хwә, аwа готи wаре хwә qьр' нәкә, к'ижан тә бь мәзьнайийа хwә хьлаз кьр у жь Мьсьре бь дәсте зор дәрхьст+. 27Бир бинә хӧламед хwә Бьраһим, Исһаq у Аqуб, дина хwә нәдә сәрһ'ьшки, нәһәqи у гӧне ви мьләти, 28wәки нәбә әw wәлате кӧ тә әм жь нава wи дәрхьстьн, бежә: «Хӧдан нькарьбу әw бьбьрана wи ә'рде кӧ wи соз дабу wан, ле әw бәр ч'ә'ве wи р'әш бун, ләма әw дәрхьстьн кӧ бәр'ийеда бькӧжә»+. 29Ле әw мьләте тә йә, wаре тә, к'ижан кӧ тә бь qәwата хwәйә мәзьн у бь зәнда хwәйә дьрежкьри дәрхьст›+.

10

Муса дӧ сәлед кәвьрийә ну дьстинә

10^1•Wе һьнге Хӧдан готә мьн: ‹Хwәр'а дӧ сәлед кәвьри мина йе бәре бьт'әр'ьшинә у һьлк'ьшә сәре ч'ийе щәм мьн, ӧса жи сьндоqәкә дарин чекә+. 2У әзе ль сәр сәла, wан хәбәред кӧ ль сәр сәлед пешийейә кӧ тә шкенандьн бьньвисьм у wан бькә һьндӧр'е сьндоqе›+. 3Һьнге мьн сьндоq жь дара дарщеwийе чекьр, дӧ сәлед кәвьри мина йе бәре т'әр'ьшандьн у әw һәр дӧ сәл дәстед мьнда һьлк'ьшийамә сәре ч'ийе+. 4Әw дәһә т'әмийед кӧ Хӧдан ль сәре ч'ийе жь нава егьрда р'ожа щьвате готә wә, әwи әw ль сәр сәла ньвисин, чаwа кӧ бәре ньвисибу. Хӧдан әw данә мьн+
5у әз вәгәр'ийам жь ч'ийе һатьмә харе. Сәл кьрьнә һьндӧр'е сьндоqа мьнә чекьри, әw ль wьр ман чаwа кӧ Хӧдан ль мьн ә'мьр кьр+.

Мьрьна Һарун у борще леwийа

6(Һьнге зар'ед Исраел жь Берот'-Бьне-Йаһакане чунә Мосерайе. Ль wьр Һарун мьр у wьр һатә дәфьнкьрьне, дәwса wи Елазаре кӧр'е wи бу к'аһин+. 7Жь вьр чунә Гудгодаһе, жь Гудгодаһе чунә Йотбат'айе ә'рде ньхалед ава+.

8Wи чахи Хӧдан qәбила Леwи башqә кьр кӧ Сьндоqа Пәймана Хӧдан бьбьн, ль бәр Хӧдан бьсәкьньн, wир'а qӧльх кьн у бь наве wи бьмбарәк кьн, һ'әта р'ожа ироин+. 9Ләма п'ар у мьлк'е Леwи т'әви бьрайед wи т'ӧнә. Хӧдан хwәха йә мьлк'е wи, чаwа кӧ Хӧдан Хwәдейе тә готьбу wи[*].)+

Хӧдан щаба дӧа Муса дьдә

10Әз жи мина бәре чьл р'ож у чьл шәви ль сәре ч'ийе бум. Ве щаре жи Хӧдан дәнге мьн бьһист у Хӧдан нәхwәст qьр'а тә бинә+. 11У Хӧдан готә мьн: ‹Р'абә р'ек'әвә пешийа мьләтва һәр'ә, бьра әw һәр'ьн ә'рде кӧ мьн кал-бавед wанр'а сонд хwар бьдьмә wан, хwәр'а бькьнә мьлк'›+.

Пәсьн у qәдьр бьдьнә Хӧдан

12Хӧдан Хwәдейе тә ньһа чь жь тә дьхwазә Исраел? Әw т'әне дьхwазә кӧ тӧ жь Хӧдан Хwәдейе хwә бьтьрси, һ'әму р'ийед wида һәр'и, wи һ'ьз бьки у wир'а qӧльх ки, бь т'әмамийа дьле хwә у бь т'әмамийа нәфса хwә,+
13ә'мьр у qәйдә-qанунед Хӧдан хwәйи ки, к'ижан кӧ әз ньһа бона qәнщийа тә ль тә ә'мьр дькьм+. 14Ә'зман у ә'змане ә'змана, ә'рд у һ'әму чь ль сәр ә йе Хӧдан Хwәдейе тә йә,+
15ле Хӧдан т'әне кал-бавед тә бәгәм кьрьн, әw һ'ьз кьрьн, пәй wанр'а жи зӧр'әтед wан бьжартьн аwа готи һун, жь нава һ'әму мьләта, мина р'ожа иройин+. 16Ньһа гӧр'а Хӧдан бькьн[*] у вьр шунда сәр һ'ьшк нибьн+. 17Чьмки Хӧдан Хwәдейе wә, әw Хwәдейе хwәдейа йә, Хwәйе хwәйа йә, Хwәдейе мәзьн, qәwат у саw ә. Фьрqийе накә у р'ӧшәте жи һьлнадә+. 18Әw һәqийе ль сеwи у жьнәбийа дькә, йе хәриб һ'ьз дькә у wан нан у к'ьнщ дькә+. 19Ӧса жи һун хәриба һ'ьз бькьн, чьмки һун хwәха жи хәриб бун wәлате Мьсьреда+. 20Жь Хӧдан Хwәдейе хwә бьтьрсә, хӧламтийе wир'а бькә, хwә wи бьгьрә у бь наве wи сонд бьхwә+. 21Пәсьна бьдә wи, әw ә Хwәдейе тә, к'ижани бона тә әw кьред мәзьн у һ'әйрә-һ'ӧжмәк'ар кьрьн, к'ижан кӧ тә бь ч'ә'вед хwә дитьн. 22Бь һ'әфте нәфси кал-бавед тә бәржери Мьсьре бун, ле ньһа Хӧдан Хwәдейе тә, тӧ мина стәйркед ә'змен бе һ'әсаб кьри+.

11

Кьрьнед Хӧданә зор

11^1Хӧдан Хwәдейе хwә һ'ьз бькә, фәрманед wи, qәйдә-qанунед wи, qьраред wи у ә'мьред wи һәр р'ож бьqәдинә. 2Һун иро ширәтед Хӧдан Хwәдейе хwә заньн, ле нә зар'ед wә. Чьмки әw нәзаньн у нә жи дитьнә мәзьнайийа wи, дәсте wийи qәwат у зәнда дьрежкьри, 3нишанед wи, кьред wи, к'ижан кӧ wи нава мьсьрийада ани ль сәре Фьрәwьн п'адше Мьсьре у ль сәре т'әмамийа wәлате wи. 4Ӧса жи чь кӧ Хӧдан ани ль сәре әскәред Мьсьре, һәсп у ә'рәбед wан, гава wана дабунә пәй wә, чаwа Хӧдан ава Бә'ра Сор сәр wанда вәгәр'анд у әw qьр' кьрьн һ'әта-һ'әтайе+. 5Әwи бәр'ийеда чь кьр бона wә, һ'әта һатьна wәйә ви щийи+. 6Чь ани сәре Дат'ан у Абирам, кӧр'ед Әлйабе кӧр'е Р'убен, чаwа ә'рде дәве хwә вәкьр әw нәфәрава, чадьрава у һ'әму һәйина wанва, жь нава Исраел һ'уфи хwә кьр[*]+. 7Ле бәле ч'ә'вед wә һ'әму кьрьнед зорә кӧ Хӧдан кьрьн дитьн.

Хӧдане дӧа ә'рде создайи бькә

8Һ'әму ә'мьред кӧ әз иро ль wә ә'мьр дькьм хwәйи кьн, wәки һун qәwат бьн дәрбаз бьн у һәр'ьн wи ә'рди хwәр'а бькьнә мьлк'. 9Wәки ә'мьре wә дьреж бә ль сәр wи ә'рди, бона к'ижани Хӧдан кал-бавед wәр'а сонд хwар кӧ бьдә wан у зӧр'әта wан, ә'рде кӧ шир у һьнгьв же дьк'ьшә+. 10Чьмки ә'рде кӧ тӧ дьчи хwәр'а бьки мьлк', әw нә мина wәлате Мьсьре йә, жь к'ижани тӧ дәрк'әти, к'идәре кӧ тә т'охьм дьр'әшанд у бь щәфа[*] ав дьда, мина бахчә. 11Ле ә'рде кӧ һун дәрбаз дьбьне хwәр'а бькьнә мьлк', әw ә'рде ч'ийа у нәwала йә кӧ жь барана ә'змен те авдане+. 12Ә'рде кӧ Хӧдан Хwәдейе тә бона wе хәм дькә, ч'ә'вед Хӧдан Хwәдейе тә һәр гав ль сәр ә, жь дәстпебуна сале һ'әта к'ӧтабуна сале+.

13Һәгәр һун р'ьнд гӧһ бьдьнә ә'мьред мьн, к'ижан кӧ әз иро ль wә ә'мьр дькьм, ӧса жи Хӧдан Хwәдейе хwә һ'ьз бькьн у бь т'әмамийа дьле хwә, бь т'әмамийа нәфса хwә wир'а qӧльх кьн,+
14һьнге әзе барана пайизе у баһаре wәхтда бьдьмә ә'рде wә кӧ тӧ гәньме хwә, мәйа хwә у бьзьре хwә һьлди+. 15Әзе ль чол-бәстед тә, бона һ'әйwанед тә гиһе шин кьм. Хwарьна тә жи wе т'ьжи бә, те бьхwи у т'ер би+. 16Һаш жь хwә һәбьн, wәки дьле wә нәйе хапандьне у һун нәшьһ'ьтьн, бәр хwәдейе башqә та нәбьн wанр'а qӧльх нәкьн, 17кӧ һерса Хӧдан ль wә р'анәбә, әw ә'змен дадә, баран т'ӧнәбә у ә'рд бәре хwә нәдә, һьнге һуне зутьрәке ӧнда бьн ль сәр ви ә'рде qәнщ кӧ Хӧдан дьдә wә+.

18Ле ван хәбәред мьн нава хwә у дьле хwәда хwәйи кьн, wан чаwа нишан ль сәр дәсте хwә гьредьн у ӧса жи бьра әw ль сәр ә'нийа wә ль навбәра ч'ә'вед wәда бьн+. 19Зар'ед хwә һини wан кьн. Ван хәбәра wанр'а гьли ки гава мала хwәда р'уньшти йи йан р'еда йи, гава п'алдьди у гава р'адьби,+
20wан ль сәр рәхдәрийед мала хwә у дәргәһед бажаре хwә бьньвисә,+
21wәки ль сәр wи ә'рди к'ижан кӧ Хӧдан кал-бавед wәр'а сонд хwар кӧ бьдә wан, р'ожед ә'мьре wә у р'ожед ә'мьре зар'ед wә ӧса дьреж бьн чаwа р'ожед ә'змен ль сәр дьне.

22Һәгәр һун ван һ'әму ә'мьра qәнщ хwәйи кьн, к'ижан кӧ әз ль wә ә'мьр дькьм кӧ бьqәдиньн, Хӧдан Хwәдейе хwә һ'ьз бькьн, һ'әму р'ийед wида һәр'ьн у хwә ль wи бьгьрьн, 23һьнге Хӧдане жь бәр wә бәри ль ван һ'әму мьләта дә у һуне мьләтед жь хwә мәстьр у qәwаттьр бькьн бьндәст. 24Һәр щийе кӧ пә'нийа ньге wә лек'әвә, wе бьбә йа wә. Жь бәр'ийе һ'әта Лӧбнане, жь ч'әме Фьрате һ'әта Бә'ра Навбәре[*] wе бьбә синоре wә+. 25Т'ӧ кәсе ль бәр wә тәйах нәкә, Хӧдан Хwәдейе wә wе тьрс у хофа wә бькә ль сәр һ'әму wәлате кӧ һуне ньгед хwә бавежьне, чаwа кӧ wи готьбу wә+.

26Әз иро дӧа у ньфьр'е датиньмә ль бәр wә, бьбьжерьн:+
27Дӧа әв ә, һәгәр һун гӧһ бьдьнә ә'мьред Хӧдан Хwәдейе хwә, к'ижан кӧ әз иро ль wә ә'мьр дькьм,+
28ле ньфьр' әв ә, һәгәр һун гӧһ нәдьнә ә'мьред Хӧдан Хwәдейе хwә, жь ве р'ийе бьшьһ'ьтьн, к'ижан кӧ әз иро ль wә ә'мьр дькьм у ль пәй хwәдейед башqә кӧ һун нас накьн һәр'ьн+.

29У гава Хӧдан Хwәдейе тә, тә бьбә wи ә'рди, к'ижани кӧ тӧ дьчи хwәр'а бьки мьлк', ль сәр ч'ийайе Гьризиме те дӧа ә'лам ки у ль сәр ч'ийайе Әйбал те ньфьр' ә'лам ки+. 30Әв ч'ийа алийе р'оавайа Урдӧне, пәй р'ийа р'оавайе, ль ә'рде кәнанийада нә йед кӧ Ә'рабада пешбәри Гилгале незики мә'за[*] Морәһ дьминьн+. 31Һун Урдӧнер'а дәрбаз дьбьн, wәки һәр'ьн у wи ә'рди хwәр'а бькьнә мьлк', к'ижан кӧ Хӧдан Хwәдейе wә дьдә wә. Һьнге һуне хwәр'а бькьнә мьлк', ль wьр бьжин, 32бькьн кӧ wан һ'әму qәйдә-qанун у qьраред кӧ әз иро датиньмә ль бәр wә бьqәдиньн.

12

Щийе qӧльх кьрьне

12^1Әв ьн qәйдә-qанун у qьраред кӧ һун гәрәке бькьн кӧ бьqәдиньн, ль сәр wи ә'рди к'ижан кӧ Хӧдан Хwәдейе кал-бавед тә wе чаwа мьлк' бьдә тә, һ'әму р'ожед кӧ һун ль сәр дьне бьжин. 2Әw һ'әму щийед wан мьләта кӧ һун дьчьне хwәр'а бькьнә мьлк', к'идәре әw хwәдейед хwәр'а qӧльх дькьн: Сәр ч'ийа-банийа, сәр гьра у бьн һәр дарәкә бь ч'ьqьл у бәлгада сьх т'әмами wеран кьн+. 3Горигәһед wан wеран кьн, һ'әйкәлед wан һурдәхwәши кьн, Ашераһед[*] wан бьшәwьтиньн, п'утед wан бьбьр'ьн у навед wан ль wи щийи р'әсит кьн+. 4Һун мина wан Хӧдан Хwәдейе хwәр'а qӧльх нәкьн. 5Ле wи щийи кӧ Хӧдан Хwәдейе wә wе бьбьжерә, жь нава һ'әму qәбилед wәда кӧ ль wьр наве хwә ле дайнә, хwә ль wи щийи бьгьрьн у һәр'ьнә wьр,+
6дийарийед хwәйә т'әвайишәwате, qӧрбанед хwә, дәһәкед хwә, дийарийед дәсте хwә, созед хwә, дийарийед хwәйә р'әзәдьлийе, ньхӧрийед пәз у дәwаред хwә бьбьнә ль wьр. 7Ль wьр бәр Хӧдан Хwәдейе хwә һун нәфәред хwәва бьхwьн у ша бьн, бона һәр кьрьна дәстед хwә кӧ Хӧдан Хwәдейед тә тӧ бьмбарәк кьри+.

8Һун гәрә ван тьшта нәкьн, чаwа кӧ дьле wә дьхwазә, чь кӧ жь мә һәр кәс иро ль вьр дькә,+
9чьмки һун һе нәк'әтьнә щийе р'ьһ'әтийе у wаре кӧ Хӧдан Хwәдейе тә дьдә тә+. 10Гава һун Урдӧнер'а дәрбаз бьнә wи ә'рде кӧ Хӧдан Хwәдейе wә дьдә wә, хwәр'а бькьнә мьлк', әwе р'ьһ'әтийе бьдә wә жь һ'әму дьжмьнед дора wә, һьнге һуне бе qәзи бьжин+. 11Wи щийе кӧ Хӧдан Хwәдейе wә wе бьбьжерә кӧ наве хwә ле дайнә, һәр тьшти бьбьнә wьр, чаwа кӧ әз т'әми ль wә дькьм, аwа готи: Дийарийед хwәйә т'әвайишәwате, qӧрбанед хwә, дәһәкед хwә, дийарийед дәсте хwә у һ'әму һ'әдийед хwәйә создайийә жьбарә, к'ижана кӧ һуне Хӧданр'а соз бьдьн+. 12У ль бәр Хӧдан Хwәдейе хwә ша бьн, һун у кӧр'ед wә, qизед wә, хӧламед wә, щарийед wә, ӧса жи леwийе бажаред wәда, чьмки п'ар у wаре wи т'әви wә т'ӧнә+.

13Һаш жь хwә һәбә дийарийед хwәйә т'әвайишәwате һәр щийе кӧ тә хwәш те нәки, 14ле т'әне wи щийи кӧ Хӧдане жь нава qәбиләкә тә бьбьжерә, ль wьр дийарийед хwәйә т'әвайишәwате у һәр тьшти чь кӧ әз ль тә ә'мьр дькьм бькә.

15Ле тӧ дькари ль һәр бажаре хwәда, wәкә wе бьмбарәкийа Хӧдан Хwәдейе хwә һ'әйwен сәржеки у гошт бьхwи, чаwа кӧ дьле тә хwәш те. Паqьж у нә паqьж дькарьн жь wи бьхwьн, мина кара хәзале у бьзьна к'уви. 16Т'әне хуне нәхwьн, wе мина аве бьр'ежьнә ль сәр ә'рде+. 17Изьна тә т'ӧнә кӧ тӧ бажаред хwәда дәһәка гәньме хwә, мәйа хwә, бьзьре хwә, нә жи ньхӧрийед пәз-дәwаред хwә, һ'әму дийарийед хwәйә создайи, дийарийед хwәйә р'әзәдьлийе у дийарийед дәстед хwә бьхwи. 18Ле тӧ гәрә ван ль бәр Хӧдан Хwәдейе хwә ль wи щийи кӧ Хӧдан Хwәдейе тә wе бьбьжерә бьхwи. Бь ви аwайи, бона һәр кьрьна дәстед тә, тӧ т'әви кӧр'е хwә, qиза хwә, хӧламе хwә, щарийа хwә у леwийе бажаред хwәда ль бәр Хӧдан Хwәдейе хwә ша бьн. 19Һаш жь хwә һәбә wәки т'әмамийа р'ожед хwәда ль сәр ә'рде хwә бона леwи тӧ хәм бьки+.

20Гава Хӧдан Хwәдейе тә синоре тә бәрфьрә кә, чаwа кӧ wи готә тә у дьле тә гошт бьхwазә у бежи: ‹Әзе гошт бьхwьм› һьнге чьqаси дьхwази гошт бьхwә. 21Ле һәгәр әw щийе кӧ Хӧдан Хwәдейе тә бьбьжерә бона кӧ наве хwә ле дайнә, гәләк дури тә бә, һьнге жь пәз у дәwаред хwә, к'ижан кӧ Хӧдан данә тә, чаwа кӧ мьн ль тә ә'мьр кьр сәржекә у бажаред хwәда чьqас кӧ дьле тә дьхwазә бьхwә. 22Т'әне wе чаwа кара хәзале у бьзьна к'уви дьхwьн ӧса бьхwә, паqьж у нә паqьж дькарьн wе бьхwьн. 23Ле нәби-нәби кӧ тӧ хуне бьхwи, чьмки хун ә'мьр ә, ә'мьр т'әви гошт нәхwи+. 24Wе нәхwә, мина аве бьр'ежә ль сәр ә'рде. 25Wе нәхwә wәки тәр'а у пәй тәр'а жи зар'ед тәр'а qәнщ бә, һәгәр тӧ һәqийе ль бәр ч'ә'ве Хӧдан бьки. 26Т'әне дайинед хwәйә пироз йан создайи һьлдә wәрә ль wи щийи кӧ Хӧдане бьбьжерә. 27Дийарийед хwәйә т'әвайишәwате, аwа готи гошт у хуне, ль сәр горигәһа Хӧдан Хwәдейе хwә бьдә. Хуна qӧрбанед хwәйә дьн гәрә бьр'ежи ль сәр горигәһа Хӧдан Хwәдейе хwә у гошт бьхwи. 28Р'ьнд гӧһ бьдә һ'әму ван хәбәред кӧ әз ль тә ә'мьр дькьм, wәки тәр'а, пәй тәр'а жи зар'ед тәр'а qәнщ бә һ'әта-һ'әтайе, һәгәр һәqийе у р'астийе ль бәр ч'ә'ве Хӧдан Хwәдейе хwә бьки.

П'утар'а qӧльх нәкә

29Хӧдан Хwәдейе тә wан мьләтед пешийа тә кӧ тӧ дьчи бәри wан ди wе qьр' кә. Гава тә бәри wан да у ә'рде wан хwәр'а кьрә мьлк', 30һаш жь хwә һәбә кӧ тӧ п'егәһа wанда нәк'әви т'әле, гава әw ль бәр тә бенә qьр'кьрьне, хwәдейед wан нәгәр'и, бежи: ‹Әв мьләтана чаwа хwәдейед хwәр'а qӧльх дькьн? Әзе жи ӧса бькьм›+. 31Тӧ Хӧдан Хwәдейе хwәр'а ӧса нәкә. Чьмки wана хwәдейед хwәр'а һ'әму щур'ә к'ьрети дькьрьн йед кӧ ль бәр Хӧдан р'әш ьн. Әw һ'әта кӧр' у qизед хwә жи ль сәр агьр хwәдейед хwәр'а дьшәwьтиньн+. 32Һ'әму чь кӧ әз ль wә ә'мьр дькьм бькьн кӧ бьqәдиньн. Нә ль сәрда зедә кьн нә жи кем кьн+.

13

Гӧр'а к'ижан п'ехәмбәри бькьн

13^1Һәгәр жь нава тәда п'ехәмбәр, йан йе хәwна шьровәдькә дәре у нишан, йан к'әрәмәтәке ә'шәрәт кә+
2у әw нишан йан к'әрәмәта кӧ wи готьбу тә бе сери, ле әw бежә: ‹Әм ль пәй хwәдейед башqә кӧ тӧ нас наки һәр'ьн у әм wанр'а qӧльх кьн›,+
3тӧ гӧр'а wи п'ехәмбәри йан йе хәwна шьровәдькә нәкә. Чьмки Хӧдан Хwәдейе wә, wә дьщер'ьбинә, wәки бьзаньбә һун Хӧдан Хwәдейе хwә һ'ьз дькьн бь т'әмамийа дьле хwә у бь т'әмамийа щанийа хwә, йан на. 4Пәй Хӧдан Хwәдейе хwә һәр'ьн, жь wи бьтьрсьн, ә'мьред wи хwәйи кьн, гӧһ бьдьнә wи, wир'а qӧльх кьн у хwә ль wи бьгьрьн. 5Ле әw п'ехәмбәр йан йе хәwна шьровәдькә гәрә бе кӧштьне. Чьмки әw wә мьqабьли wи Хӧдан Хwәдейе wә р'адькә, к'ижани кӧ һун жь wәлате Мьсьре дәрхьстьн у жь wе мала хӧламтийе хьлаз кьрьн, әw дькә кӧ wә жь wе р'ейе бьхальфинә, к'ижан кӧ Хӧдан Хwәдейе wә ль wә ә'мьр кьрьбу теда һәр'ьн. Бь ви аwайи хьрабийе жь нава хwәда р'аwва дәрхә+.

6Һәгәр бьре тә, кӧр'е дийа тә, кӧр'е тә, qиза тә, к'ӧлфәта п'ашьла тәда, йан дәстәбьраке тә, тә р'ази кә дьзива бежә: ‹Wәрьн әм һәр'ьн хwәдейед башqәр'а qӧльх кьн›, кӧ нә тә нас кьрьнә нә жи кал-бавед тә, 7хwәдейед мьләтед дора хwәр'а, һәгәр незики тә бьн, йан дури тә, жь сәрики ә'рде һ'әта сәре дьн, 8wир'а qайл нәби у гӧр'а wи нәки. Бьра һ'әйфа тә ль wи нәйе у дьле тә ле нәшәwьтә, нә жи wи вәшери+. 9Ле ә'сә wи бькӧжи, пешийе бьра дәсте тә ль сәр wи кӧштьнер'а бьльнд бә, паше дәсте т'әмамийа щьмә'те+. 10Бьдә бәр кәвьра бькӧжә, чьмки әwи кьрийә кӧ тә жь Хӧдан Хwәдейе тә, к'ижани тӧ жь Мьсьре жь мала хӧламтийе дәрхьсти, бьхальфинә+. 11Һьнге т'әмамийа Исраеле бона wе йәке wе бьбьһе у бьтьрсә, иди хьрабийа ӧса нав тәда накьн.

12Һәгәр тӧ бьбьһейи wәки ль нава бажаред тә йәкида кӧ Хӧдан Хwәдейе тә дьдә тә тӧ теда бьжийи, 13мәрьвед бет'әwшә жь нава тәда дәрк'әтьнә у бьнәлийед бажаре хwә хальфандьнә, готьнә: ‹Wәрьн әм һәр'ьн хwәдейед башqәр'а qӧльх кьн› (кӧ wә әw нас нәкьрьнә),+
14тӧ бьгәр'ә, ә'нәнә кә у р'ьнд пе бьһ'әсә. Һәгәр әw ӧса нә, р'аст ә әw к'ьрети ль нава тәда буйә, 15һьнге бьнәлийед wи бажари ә'сә бьдә бәр дәве шур бькӧжә, бажар у һ'әму чь кӧ wида йә, ӧса жи һ'әйwанед wи, бьдә бәр дәве шур qьр' кә, кӧ ньфьр'е Хӧдан бе сери. 16Т'әмамийа т'ален т'оп кә нава мәйдане. Бажар т'аленва Хӧдан Хwәдейе хwәр'а агьршәwат кә. Бьра әw һ'әта-һ'әтайе wеран бьминә у т'ӧ щар нәйе авакьрьне+. 17Бьра дәсте тә т'ӧ тьште ньфьр'лебуйи нәк'әвә, чь кӧ гәрә бе ӧндакьрьне, wәки алава һерса Хӧдан дайнә у р'ә'ме ль тә бькә. К'әрәме ль тә бькә, тә ль һәв зедә кә, чаwа кӧ wи кал-бавед тәр'а сонд хwар,+
18һәгәр тӧ гӧр'а Хӧдан Хwәдейе хwә бьки, һ'әму ә'мьред wи кӧ әз иро ль тә ә'мьр дькьм хwәй ки у һәqийе ль бәр ч'ә'ве Хӧдан Хwәдейе хwә бьки.

14

Һ'әйwане һ'әлал у нә һ'әлал

14^1Һун зар'ед Хӧдан Хwәдейе хwә нә, бона мьрийа хwә нәһ'әр'ьшиньн у п'ор'е нав ч'ә'вед хwә кӧр' нәкьн+. 2Чьмки тӧ Хӧдан Хwәдейе хwәр'а мьләтәки бӧһӧрти-жьбарә йи. Хӧдан тӧ жь һ'әму мьләтед ль сәр т'опа дьне бьжарти wәки тӧ бьби мьләте wийи мьлк'е wи+.

3•Т'ӧ тьште һ'әрам нәхwә. 4Аwа һ'әйwанед кӧ һун дькарьн бьхwьн: Га, пәз, бьзьн, 5гак'уви, хәзал, кархәзал, бьзьна к'уви, бьзьне qәйа, qант'әбьзьн, пәза к'уви. 6Һәр һ'әйwане кӧ дьк'айе, дӧсьми у сьмвәкьри йә, дькарьн бьхwьн. 7Ле т'әне нава әвед кӧ дьк'айен йан дӧсьми у сьмвәкьри нә, ван нәхwьн: Дәвә, к'еврушк, qотьк, чьмки р'астә әw дьк'айен ле сьмвәкьри ниньн, әw бона wә нә һ'әлал ьн. 8Бәраз жи, р'астә дӧсьми йә ле нак'айе, әw нә һ'әлал ә бона wә, гоште wан нәхwьн нә жи щәндәке wан к'әвьн.

9Жь һ'әму һ'әйwанед аведа, йед кӧ мьлед wан у пач'ед wан һәнә дькарьн бьхwьн. 10Ле һ'әмуйед кӧ мьлед wан у пач'ед wан т'ӧнәнә нәхwьн, әw бона wә нә һ'әлал ьн.

11Һәр тәйрәда һ'әлал дькарьн бьхwьн. 12Ле ван һун гәрә нәхwьн: Тәйр, тәйре бази у тәйре бә'ре, 13qуш, qәрәqуш у баwик щур'ед wанва, 14һәр qар'qар'и щур'ед wанва, 15дәвәqуш, буме шәве, мә'сигьр у qәрqә щур'ед wанва, 16кӧнде кори бьч'ук, кӧнде кори мәзьн у кӧнде кори сьпи, 17пеликан, qьрqе Мьсьре, qазе мә'сийа, 18ләгләг, qӧльнг щур'ед wанва, пупу, бач'әрмок. 19Һәр меш-моред хwәйип'әр' нә һ'әлал ьн бона wә, әw бьра нәйенә хwарьне. 20Һәр тәйрәда һ'әлал дькарьн бьхwьн.

21Т'ӧ һ'әйwана һ'ьшкбуйи нәхwьн. Wе дькари бьди хәрибе бажаред хwәда, бьра әw бьхwә, йан жи бьфьрошә р'еwийа, чьмки тӧ мьләтәки бӧһӧрти-жьбарә йи Хӧдан Хwәдейе хwәр'а.

Каре ль нав шире македа нәк'әлини+.

Qануна дәһәке

22Һаш жь хwә һәбә чь кӧ тӧ бь һ'әму т'охьме хwә һәр сал жь ә'рде дьстини, дәһәке башqә ки+. 23У бәр Хӧдан Хwәдейе хwә, ль wи щийи кӧ әwе бьбьжерә wәки ль wьр наве хwә ле дайнә, дәһәка гәньме хwә, мәйа у бьзьре хwә, ньхӧрийе пәз у дәwаре хwә бьхwә. Бь ви аwайи һәр р'ож те һин би жь Хӧдан Хwәдейе хwә бьтьрси. 24Һәгәр р'ийа wи щийи гәләки дур бә у Хӧдан Хwәдейе тә жи тӧ бьмбарәк кьри у тӧ нькарьби ве дәһәке бьби ль wи щийи кӧ Хӧдан Хwәдейе тә wе бьбьжерә wәки наве хwә ле дайнә, 25һьнге тӧ дькари wе п'әрар'а бьгӧһер'и. П'әра бьгьрә дәсте хwә у һәр'ә щийе кӧ Хӧдан Хwәдейе тә wе бьбьжерә. 26Бь ван п'әра тӧ дькари һәр тьште дьле тә бьхwазә бьк'ьр'и: пәз, дәwар, шәрав, ава щәһ у һәр тьшти чь кӧ тӧ бьхwази. Ль wьр бәр Хӧдан Хwәдейе хwә тӧ нәфәред хwәва бьхwә у ша бә. 27леwийе бажаред хwәда бир нәкә, чьмки п'ар у wаре wи т'әви тә т'ӧнә+.

28К'ӧтасийа сала сьсийа дәһәка һәр тьштед wе сале бинә у дайнә ль нава бажаред хwә+. 29Һьнге леwи кӧ п'ар у wаре wи т'әви тә т'ӧнә, ӧса жи хәриб, сеwи, жьнәби кӧ ль нава бажаред тәда нә, wе бен, бьхwьн у т'ер бьн, wәки Хӧдан Хwәдейе тә дӧа ль тә бькә, нава һәр шьхӧлед дәстед тәда йә кӧ те бьки.

15

Бахшандьна дәйн ль һәр һ'әфт салийе

15^1К'ӧтасийа һәр һ'әфт сала дәйндаред хwә бьбахшинә+. 2Бахшандьн әв ә: Кӧ кәсәки хwәйе дәйн кӧ дәйн дьдә һәваләки, гәрәке бьбахшинә wи у жь һәвале хwә, жь бьре хwә пашда нәхwазә, чьмки бахшандьн бона хатьре Хӧдан ә. 3Жь хәриба дькари бьхwази, ле чь кӧ сәр бьре тә йә, дәсте хwә же бьк'ьшинә,+
4ль нава тәда к'әсиб гәрә т'ӧнәбә, чьмки Хӧдан wе ә'сә дӧа ль тә бькә ль сәр wи ә'рди, кӧ Хӧдан Хwәдейе тә чаwа мьлк' дьдә тә кӧ qазьнщ ки. 5Т'әне тӧ р'ьнд гӧһдарийа дәнге Хӧдан Хwәдейе хwә бькә у т'ам ви ә'мьре кӧ әз иро ль тә ә'мьр дькьм, бькә кӧ бьqәдини. 6Чьмки Хӧдан Хwәдейе тә wе дӧа ль тә бькә, чаwа кӧ wи готә тә. Те дәйн бьди гәләк мьләта ле те хwәха дәйндар ниби. Те сәрwертийе ль гәләк мьләта бьки, ле әwе сәрwертийе ль тә нәкьн+.

7Ле һәгәр ль нава тәда, ль нава бажаред wәлате тәда кӧ Хӧдан Хwәдейе тә дьдә тә, йәк жь Исраел дәсттәнг бә, дьле хwә нәкә кәвьр у һьндава бьрайе хwәйи дәсттәнгда дәстгьрти нибә. 8Һьндава wида дәствәкьри бә, әw һ'әwще чь бә wәкә һ'әwщәдарийа wи бь мәр'дани дәйн бьдә wи+. 9Һаш жь хwә һәбә, кӧ дьле тәр'а фькьрәкә хьраб дәрбаз нәбә у бежи: ‹Сала һ'әфтайә бахшандьне незик ә› у ч'ә'ве хьраб ль бьре хwәйи дәсттәнг бьньһер'и у дәйн нәди wи. Әwе һьндава тәда һәwара хwә Хӧдан бинә у те гӧнәк'ар дәрейи. 10Тӧ бь мәр'дани бьдә wи, пәй дайинер'а жи бьра ль тә чәтьн нәйе. Чьмки бона wе йәке Хӧдан Хwәдейе тә wе һәр шьхӧлида, тӧ дәст бьди чь wе дӧа ль тә бькә. 11Чьмки дәсттәнге wәлате тәда кем нибьн, ләма әз ль тә ә'мьр дькьм у дьбежьм: ‹Тӧ ә'рде хwәда һьндава бьре хwәйи к'әсиб у дәсттәнгда дәствәкьри бә›+.

12Һәгәр бьре тә йан хушка тәйә ибрани тәр'а бе фьротане чаwа хӧлам, бьра әw шәш сала тәр'а хӧламтийе бькә, ле сала һ'әфта wи аза бәр'дә+. 13Гава тӧ wи аза бәр'ди, дәствала бәр'нәди. 14Бь мәр'дани жь пәзед хwә, жь бедәра хwә у жь һ'әwзе хwәйи шәраве бьдә wи. Чаwа кӧ Хӧдан Хwәдейе тә тӧ бьмбарәк кьри ӧса бьдә wи. 15У бир бинә wәки тӧ жи хӧлам буйи wәлате Мьсьреда, ле Хӧдан Хwәдейе тә тӧ азакьри, ләма әз иро ви ә'мьри дьдьмә тә. 16Ле һәгәр хӧламе тә бежә тә: ‹Әз жь щәм тә начьм›, чьмки әw тә у мала тә һ'ьз дькә, wи хwәш те ль щәм тә бьминә. 17Һьнге wи бьсперә дери у бь дьреше гӧһе wи qӧл кә, һьнге әwе бьбә хӧламе тәйи һ'әта-һ'әтайе. Бь ви щур'әйи жи т'әви щарийа хwә бькә+.

18Бьра тәр'а к'әдәр нәйе wәки тӧ wи аза бәр'дьди, чьмки әwи шәш сала тәр'а хӧламти кьрийә, һәгәр дәwса wи п'алә буйа тәйе дӧбарә хәрщ кьра. Хӧдан Хwәдейе тә wе тә ль нава һ'әму тьштида чь кӧ тӧ бьки бьмбарәк кә.

Qануна бона ньхӧрийед пез-деwер

19Һ'әму ньхӧрийе нерин жь пәз у дәwаре хwә Хӧдан Хwәдейе хwәр'а нәдьр кә. Бь гайе хwәйи ньхӧри нәхәбьтә у ньхӧрийе пәзе хwә нәбьр'ә+. 20Ль бәр Хӧдан Хwәдейе хwә ль wи щийе кӧ Хӧдан wе бьбьжерә, һәр сал тӧ у нәфәред хwәва wан ль wьр бьхwьн. 21Ле һәгәр әw бь qӧсур ә, сәqәт ә йан кор ә, йан бь qӧсурәкә гьран ә, wе Хӧдан Хwәдейе хwәр'а нәкә qӧрбан+. 22Бажаред хwәда дькари wе бьхwи. Паqьж у нә паqьж дькарьн wе бьхьн, мина кара хәзале у бьзьна к'уви. 23Т'әне хуне нәхwә, wе мина аве бьр'ежә ль сәр ә'рде+.

16

Щәжьна Дәрбазбуне

16^1•Мәһа Абибе[*] хwәйи кә у Щәжьна Дәрбазбуне Хӧдан Хwәдейе хwәр'а бькә, чьмки мәһа Абибеда Хӧдан Хwәдейе тә шәв тӧ жь Мьсьре дәрхьсти. 2Жь пәз у дәwаре хwә Хӧдан Хwәдейе хwәр'а Щәжьна Дәрбазбуне сәржекә, ль wи щийе кӧ Хӧдане бьбьжерә wәки наве хwә ле дайнә. 3Т'әви wе т'ӧ тьште һәвиртьр'шккьри нәхwә, һ'әфт р'ожа т'әви wе нане шкәва бьхwә, аwа готи нане зәлулийе, чьмки тӧ ләзә-ләз жь Мьсьре дәрк'әти. Wәки һ'әму р'ожед ә'мьре хwәда, р'ожа хwәйә жь wәлате Мьсьре дәрк'әтьне бир бини+. 4Ль нава т'әмамийа синоре тәда һ'әфт р'ожа гәрәке һәвиртьр'шк т'ӧнәбә у гоште qӧрбана евара р'ожа йәке бьра нәминә һ'әта сьбәһе+. 5Тӧ нькари qӧрбана Дәрбазбуне т'ӧ бажарида кӧ Хӧдан Хwәдейе тә дьдә тә сәржеки. 6Ле т'әне ль wи щийи кӧ Хӧдан Хwәдейе тә wе бьбьжерә wәки наве хwә ле дайнә, еваре, чахе р'о дьчә ава, qӧрбана Дәрбазбуне сәржекә, хут wи wәхти гава тӧ жь Мьсьре дәрк'әтийи. 7Ль wи щийи кӧ Хӧдан Хwәдейе тә wе бьбьжерә, бьпежә у бьхwә. Сьбәһе вәгәр'ә һәр'ә коне хwә. 8Шәш р'ожа нане шкәва бьхwә, р'ожа һ'әфта щьвина Хӧдан Хwәдейе тә йә, т'ӧ хәбате нәкә.

Щәжьна Һ'әфтийа

9Һ'әфт һ'әфтийа хwәр'а бьжмьрә. Жь wи wәхте кӧ тӧ дәст пе бьки бь дә'се гәньм бьдьруйи, һ'әфт һ'әфтийа бьжмьрә+. 10Һьнге Щәжьна Һ'әфтийа Хӧдан Хwәдейе хwәр'а бькә, дийарикә р'әзәдьлийе анәгори wе йәке бь чь Хӧдан Хwәдейе тә wе тә бьмбарәк кә бьдә. 11Ль бәр Хӧдан Хwәдейе хwә ль wи щийе кӧ Хӧдан Хwәдейе тә wе бьбьжерә, wәки наве хwә ле дайнә, ша бә т'әви кӧр'е хwә, qиза хwә, хӧламе хwә, щарийа хwә, леwийе бажаред хwәда, хәриб, сеwи у жьнәбийа кӧ нава тәда нә. 12Бир бинә кӧ тӧ Мьсьреда хӧлам буйи, ван qәйдә-qануна хwәй кә у бьqәдинә+.

Щәжьна Һ'олькчекьрьне

13Гава жь бедәра хwә у жь һ'әwзе хwә шәраве һьлди, һьнге Щәжьна Һ'олькчекьрьне һ'әфт р'ожа бькә+. 14Щәжьна хwәда тӧ, кӧр'е хwә, qиза хwә, хӧламе хwә, щарийа хwәва, леwи, хәриб, сеwи у жьнәбийа кӧ бажаред тәда нә ша бә. 15Һ'әфт р'ожа щәжьне Хӧдан Хwәдейе хwәр'а бькә, ль wи щийе кӧ Хӧдан Хwәдейе бьбьжерә. Чьмки Хӧдан Хwәдейе тә wе дӧа ль тә, һ'әму дәрәмәтед тә, һәр кьрьнед дәстед тә бькә у те т'әне ша би.

16Сале се щара бьра һ'әму qьсьме тәйи нерин ль бәр Хӧдан Хwәдейе тә ль wи щийе кӧ Хӧдане бьбьжерә, бьсәкьньн: Щәжьна Нане Шкәвада, Щәжьна Һ'әфтийада у Щәжьна Һ'олькчекьрьнеда. Ле бьра дәст вала ль бәр Хӧдан нәсәкьньн. 17Чьqас кӧ дәсте һәр кәсива те бьра бинә, анәгори бьмбарәккьрьна кӧ Хӧдан Хwәдейе тә бона тә кьрийә.

К'ьфшкьрьна сәрwер у һ'акьма

18Ль нава һ'әму бажаред кӧ Хӧдан Хwәдейе тә дьдә тә анәгори qәбилед тә, һ'акьма у сәрwера к'ьфш кә, wәки бь диwана р'аст диwана мьләт бькьн+. 19Һәqийе нәт'әр'ьбинә, фьрqийе данәйнә у р'ӧшәте һьлнәдә, чьмки р'ӧшәт ч'ә'ве билана кор дькә у готьнед р'аста дәрәw дәрдьхә+. 20Р'астийе, т'әне пәй р'астийе һәр'ә, wәки тӧ сах-сьламәт би у әw ә'рде кӧ Хӧдан Хwәдейе тә дьдә тә хwәр'а бьки мьлк'.

П'утар'а qӧльх нәкә

21Ль бәр горигәһа Хӧдан Хwәдейе хwә кӧ те хwәр'а чеки, т'ӧ щур'ә даред Ашераһе[*] хwәр'а данәч'ькини+. 22У хwәр'а һ'әйкәл нәдә сәкьнандьн, әw ль бәр Хӧдан Хwәдейе тә р'әш ә.

17

Т'әр'ьбандьна сонд

17^1Га йан бәрха бь qӧсур йан жи бь һәр щур'ә кемаси, Хӧдан Хwәдейе хwәр'а qӧрбан нәдә, чьмки әw бона Хӧдан Хwәдейе тә к'ьрети йә+.

2Һәгәр ль нава тәда, ль нава бажаред тә йәкида, к'ижан кӧ Хӧдан Хwәдейе тә дьдә тә, мерәк йан жьнәк хьрабийе ль бәр ч'ә'ве Хӧдан Хwәдейе тә бькә, пәймана wи бьт'әр'ьбинә, 3р'абә һәр'ә хwәдейед башqәр'а qӧльх кә, ль бәр тә'ве, йан һиве, йан һ'әму нәхшед ә'змен та бә кӧ Хwәде ә'мьр нәкьрийә, 4гава тә пе бьһ'әсиньн йан тӧ бьбьһейи, баш ә'нәнә кә. Һәгәр әw ӧса йә, р'аст ә әw к'ьрети ль нава Исраелда буйә, 5һьнге wи мери йан wе жьне, к'ижани кӧ әw хьраби кьрийә, дәрхә ль бәр дәргәһед хwә у бьдә ль бәр кәвьра, wәки әw бьмьрә, һәгәр мер бә йан жьн бә+. 6Бь готьнед дӧ-се шә'да йе һежайи мьрьне бе кӧштьне. Бь готьна шә'дәки нәйе кӧштьне+. 7Пешийе дәсте шә'да гәрә ль сәр wи бьльнд бьн бькӧжьн, паше дәсте т'әмамийа щьмә'те. Бь ви аwайи хьрабийе ль нава хwәда р'аwва дәрхә+.

Сафикьрьна диwанед чәтьн

8Гава пьрсед щур'ә-щур'ә qәт'ьлкьрьне, йан һәвр'ьк'ийе, йан зийанкьрьне нава бажаред тәда шәр'-дә'w пешда бен у бона тә зә'мәт бә кӧ сафи ки, һьнге р'абә һәр'ә ль wи щийе кӧ Хӧдан Хwәдейе тә wе бьбьжерә. 9Һәр'ә ль щәм леwийед к'аһин у һ'акьме wан р'ожа бьпьрсә, әwе диwана р'аст тәр'а бежьн+. 10Анәгори готьна wанә жь wи щийе кӧ Хӧдане бьбьжерә бькә, бькә кӧ бьqәдини һ'әму чь кӧ әw нишани тә бькьн. 11Бь wе һинкьрьна кӧ әw тә һин кьн у бь qьрара кӧ әw тәр'а бежьн бькә. Жь wе хәбәра кӧ әwе бежьнә тә нә ч'әп дагәр'ә нә жи р'аст. 12Ле мәрьве кӧ к'ӧбар бә, гӧр'а к'аһине кӧ ль wьр Хӧдан Хwәдейе тәр'а qӧльх дькә, йан гӧр'а һ'акьм нәкә бьра әw мәрьв бе кӧштьне. Бь ви аwайи хьрабийе р'аwва жь нава Исраел дәрхә. 13Т'әмамийа мьләт wе бьбьһе, бьтьрсә у wьр шунда wе к'ӧбар нибә.

Һинкьрьнед бона п'адша

14Гава тӧ һәр'и wи ә'рде кӧ Хӧдан Хwәдейе тә дьдә тә хwәр'а бьки мьлк' у ль wьр бьжийи, те бежи: ‹Әзе мина һ'әму мьләтед дора хwә п'адша ль сәр хwә к'ьфш кьм›+. 15П'адше кӧ Хӧдан Хwәдейе тә wе бьбьжерә wи ль сәр хwә к'ьфш кә, жь нава мьләте хwә, wи ль сәр хwә к'ьфш кә. Тӧ нькари хәрибәки, кӧ нә жь бьратийа тә йә, ль сәр хwә п'адша к'ьфш ки+. 16Т'әне бьра әw хwәр'а һәспа зедә нәкә у мьләт вәнәгәр'инә Мьсьре бона зедәкьрьна һәспа. Чьмки Хӧдан готә wә: ‹Т'ӧ щар иди ве р'ейеда вәнәгәр'ьн›+. 17Нә бьра к'ӧлфәт зедә кә, wәки дьле wи нәхальфә у нә жи бьра зер' у зив хwәр'а гәләки зедә кә+. 18Гава әw р'уне ль сәр т'әхте п'адшатийа хwә, бьра әw хwәр'а жь к'ьтеба ван qануна, к'ижан кӧ ль щәм леwийед к'аһина йә, к'ьтебәке хwәр'а жь бәр wе бьньвисә. 19Бьра әw ль щәм wи бә у бьра wе бьхунә т'әмамийа р'ожед ә'мьре хwәда, wәки әw һин бә бьтьрсә жь Хӧдан Хwәдейе хwә кӧ һ'әму ван хәбәред qануне, ван qәйдә-qануна хwәйи кә у бьqәдинә+. 20Wәки дьле wи ль сәр бьрайед wир'а к'ӧбар нәбә у әw жь ви ә'мьри нә ч'әп дагәр'ә нә жи р'аст. Бь ви аwайи әw у кӧр'ед wи wе дьреж п'адшатийа хwә ль нава Исраел бькьн.

18

К'аһин у Леwи

18^1Бьра п'ар у wар бона леwийе к'аһин у т'әмамийа qәбила Леwи т'әви Исраел т'ӧнә бә. Бьра әw жь горишәwатед Хӧданр'а дайи бьхwьн кӧ мьлк'е wан ә. 2Wаре wи ль нава бьрайед wи т'ӧнәбә. Хӧдан ә wаре wи, чаwа кӧ Хӧдан готьбу wи+.

3У аwа чь кӧ гәрә мьләт бьдә к'аһина: Жь горийед кӧ тенә дайине га йан пәз, гәрә пиләке, чәнгийа у һ'ур бьдә к'аһин+. 4Бәред дәрәмәта пешьн жь гәньме хwә, жь мәйа у бьзьре хwә у бьр'ина пешьн ә пәзед хwә бьдә wи+. 5Чьмки Хӧдан Хwәдейе тә әw жь нава һ'әму qәбилед тә бьжарт, wәки әw кӧр'ед хwәва һәр т'ьм ль бәр Хӧдан нава qӧльхкьрьнеда бьн. 6Һәгәр леwик жь бажарәки нава т'әмамийа Исраел к'идәре әw дьминә бь р'әзәдьлийа хwә щигӧһасти бә ль wи щийе кӧ Хӧдан бьбьжерә+
7у наве Хӧдан Хwәдейе хwәр'а qӧльх кә, чаwа кӧ т'әмам бьрайед wийә леwи, кӧ ль wьр ль бәр Хӧдан сәкьнинә. 8Әw гәрәке хӧрәке хwә wәкә леwийед майин бьстинә, wе нәйе һ'әсабе кӧ әwи һәбука хwә фьротийә у дестда һәйә.

Мьqабьли к'оч'әктийе бьсәкьньн

9Гава тӧ бьк'әви ә'рде кӧ Хӧдан Хwәдейе тә дьдә тә, һини к'ьретикьрьна wан мьләта нәбә+. 10Бьра нава тәда йе ӧса т'ӧнә бә, йе кӧ кӧр' йан qиза хwә нава егьрр'а дәрбаз дькә[*], нә к'оч'әк, нә сербаз, нә р'ә'мьлдар, нә жи пирәсер,+
11нә ньфьр'кьр, нә йе кӧ гази р'ӧһ'а дькә, нә хwәйиһ'ӧньр, нә жи йе кӧ гази мьрийа дькә+. 12Чьмки ль бәр ч'ә'ве Хӧдан йе кӧ ве йәке дькә к'ьрет ә у бона ван к'ьретийа Хӧдан Хwәдейе тә жь бәр тә бәри wан мьләта дьдә. 13Ле тӧ бәр Хӧдан Хwәдейе хwә к'амьл бә. 14Чьмки әв мьләтед кӧ тӧ бәри wан дьди, әw гӧр'а сербаз у к'оч'әка дькьн ле Хӧдан Хwәдейе тә әв йәк нә дайә тә.

П'ехәмбәре р'аст у нә р'аст

15Хӧдан Хwәдейе тә wе жь нава тә у бьрайед тә п'ехәмбәрәки мина мьн бона тә дәрхә. Гӧр'а wи бькьн+. 16Аwа чь кӧ тә ль бәр Һ'оребе р'ожа щьвате жь Хӧдан Хwәдейе хwә хwәст у гот: ‹Бьра иди дәнге Хӧдан Хwәдейе хwә нәбьһем у әв агьре мәзьн нәбиньм wәки әз нәмьрьм›+. 17Хӧдан готә мьн: ‹Qәнщ ә чь кӧ wан гот+. 18Әзе жь нава мьләте wан п'ехәмбәрәки мина тә wанр'а дәрхьм, әзе хәбәред хwә дайньмә сәр заре wи у әзе чь ль wи ә'мьр кьм әwе wанр'а бежә+. 19У әw мәрьве кӧ гӧр'а хәбәред мьн нәкә, аwа готи wан хәбәред кӧ п'ехәмбәре бь наве мьн бежә, әзе жь wи мәрьви бьхwазьм. 20Ле әw п'ехәмбәре кӧ тӧрӧш кә бь наве мьн тьштәки бежә кӧ мьн ль wи ә'мьр нәкьрийә wәки бежә, йан әwе кӧ бь наве хӧданед башqә хәбәр дә, әw п'ехәмбәр гәрә бьмьрә›+. 21У һәгәр тӧ дьле хwәда бежи: ‹Чаwа әме те дәрхьн кӧ әв хәбәра нә жь Хӧдан ә?› 22Һәгәр п'ехәмбәр бь наве Хӧдан хәбәр дә, ле әw хәбәр нәйе сери, wәки ӧса йә әw хәбәр нә жь Хӧдан ә. П'ехәмбәр әw йәк жь дәст к'ӧбарийе готийә, жь wи нәтьрсә.

19

Бажаред бона сьт'арбуне

19^1•Гава Хӧдан Хwәдейе тә qьр'а wан мьләта бинә, ә'рде к'ижана Хӧдан Хwәдейе тә дьдә тә хwәр'а бьки мьлк' у бажар, малед wанда щи-wар би, 2һьнге жь нава wи ә'рде кӧ Хӧдан Хwәдейе тә дьдә тә хwәр'а бьки мьлк', хwәр'а се бажара башqә ки. 3Р'ийа wан чекә. Т'әмамийа ә'рде хwә, к'ижан кӧ Хӧдан Хwәдейе тә мьлк' дьдә тә, бәлайи ль сәр се п'ара кә. Бь ви аwайи һәр меркӧж дькарә бьр'әвә ль ван бажара йәки.

4Аwа к'ижан меркӧж дькарә бьр'әвә ль wьр у сах бьминә: Йе к'ӧ мәрьвәки бе һ'әмде хwә бькӧжә, кӧ нә дӧһӧ нә жи пер дьжмьне һәв нибунә. 5Гава мәрьвәк т'әви йәки дьн һәр'ә мешә дара бьбьр'ә у гава балт'ә бьльнд кә дар бьбьр'ә, балт'ә жь дәсту дәрк'әвә һәвале wи к'әвә әw бьмьрә, әв мәрьв бьра бьр'әвә ль wан бажара йәки у wе сах бьминә+. 6Һәгәр р'е гәләк дьреж бә, йе һ'әйфа хуне һьлдә wе бь һерса дьле хwә пәй меркӧж к'әвә wи бьгьрә у бькӧжә, ле әw нә һежайи мьрьне бу, чьмки нә дӧһӧ нә жи пер әw дьжмьне һәв нибунә, 7ләма әз ль тә ә'мьр дькьм, дьбежьм: ‹Се бажара хwәр'а башqә кә›.

8Гава Хӧдан Хwәдейе тә синоре тә бәрфьрә кә, чаwа кӧ wи кал-бавед тәр'а сонд хwар у т'әмамийа ә'рде кӧ соз да, бьдә кал-бавед тә бьдә тә, 9һәгәр ван һ'әму ә'мьра баш хwәйи ки, чаwа кӧ әз иро ль тә ә'мьр дькьм, Хӧдан Хwәдейе хwә һ'ьз бьки у һ'әму р'ожед ә'мьре хwәда р'ийед wида һәр'и, се бажаред дьн жи ль сәр ван һәр се бажара зедә ки. 10Бь ви аwайи бьра хуна йе бе сущ ль нава ә'рде тәда, к'ижан кӧ Хӧдан Хwәдейе тә мьлк' дьдә тә, нәйе р'етьне у хуна wи ль сәр тә нәбә+.

11Ле һәгәр йәк йәки дьнр'а дьжмьнатийе бькә, хwә ль wи бьтәлинә, р'абә ле хә бькӧжә у бьр'әвә ль ван бажара йәки,+
12р'успийед бажаре wи бьра бьшиньн у wи жь wьр биньн, бьдьнә дәсте йе кӧ һ'әйфа хуне wе һьлдә, wәки әw бе кӧштьне. 13Бьра һ'әйфа тә ль wи нәйе, йе кӧ хуна бе сущ Исраеледа р'етийә, әwи бьдә һьлдане. Бь ви аwайи wе тәр'а qәнщ бә+.

Синоре нава щинара

14Синоре нава мьлк'е хwә у щинаре хwә, к'ижан кӧ кал-бавед тә данинә ль wи ә'рде кӧ Хӧдан Хwәдейе тә дьдә тә хwәр'а бьки мьлк', щи нәләqини+.

Бона шә'да

15Шә'дәк т'әне нькарә мьqабьли мәрьвәки кӧ һәр щур'ә хьраби йан гӧнә кьрийә бьсәкьнә. Бь дәве дӧ йан се шә'да һәр тьшт бьра бе избаткьрьне+. 16Һәгәр шә'дәки нәр'аст мьqабьли йәки дьн дәре у бь мьхәнәтийе шькийате wи бькә,+
17әв һәр дӧ мәри кӧ һәвр'а к'әтьнә дә'wе, бьра ль бәр Хӧдан, ль бәр к'аһин у һ'акьмед wан р'ожа, бьсәкьньн+. 18Һ'акьм бьра баш ә'нәнә кьн, һәгәр дәрәwийа шә'дә бе гьртьне, әwи дәрәw мьqабьли бьре хwә шә'дәти дайә, 19һьнге чь кӧ wи бьре хwәр'а дьхwәст, биньнә сәре wи. Бь ви аwайи хьрабийе жь нава хwәда р'аwва дәрхә+. 20Йед майин wе бьбьһен у бьтьрсьн, иди wе хьрабийа ӧса ль нава тәда нәкьн. 21Бьра һ'әйфа тә ә'мьр жь бәр ә'мьрва, ч'ә'в жь бәр ч'ә'вва, дьран жь бәр дьранва, дәст жь бәр дәства, ньг жь бәр ньгва нәйе+.

20

Qануне бона шер'

20^1Гава тӧ дәрейи шер' мьqабьли дьжмьнед хwә, һәсп, ә'рәба у мьләте жь хwә гәләктьр бьбини, жь wан нәтьрсә, чьмки Хӧдан Хwәдейе тә йе кӧ тӧ жь wәлате Мьсьре һәвраз дәрхьсти т'әви тә йә+. 2Гава кӧ һун дәст бь шер' бькьн бьра к'аһин бе щьмә'тер'а хәбәр дә у 3бежә wан: ‹Бьбьһе Исраел! Иро һуне мьqабьли дьжмьнед хwә р'абьнә шер', ль бәр wан бьра дьле wә сьст нәбә, нәтьрсьн, нәбьздьн у ль бәр wан нәләрьзьн. 4Чьмки Хӧдан Хwәдейе wә т'әви wә те кӧ алийе wә мьqабьли дьжмьнед wә шәр' кә у wә хьлаз кә›. 5Сәрwер жи бьра щьмә'тер'а хәбәр дьн у бежьн: ‹Һәйә мәри кӧ мала ну чекьрийә у һе нәк'ьшийайе? Бьра һәр'ә вәгәр'ә мала хwә, wәки әw шер'да нәмьрә у йәки дьн бьк'ьшә мала wи. 6У һәйә мәри кӧ бахе тьрийа дач'ькандийә, ле һе же һьлнәдайә? Бьра вәгәр'ә һәр'ә мала хwә, wәки әw шер'да нәмьрә у йәки дьн жь бахе wи һьлнәдә. 7Йан һәйә мәри кӧ нишанкьри йә, ле һе дәргисти йә? Бьра вәгәр'ә һәр'ә мала хwә, wәки әw шер'да нәмьрә у йәки дьн дәргистийа wи нәстинә›+. 8Бьра сәрwер диса т'әви щьмә'те хәбәрдьн у бежьн: ‹Һәйә мәрийе тьрсонәк у дьл сьст, бьра вәгәр'ә һәр'ә мала хwә, wәки әw дьле бьрайед хwә мина дьле хwә сьст нәкә›+. 9Гава сәрwер хәбәрдана т'әви щьмә'те хьлаз кьн, һьнге бьра сәрәскәра ль сәр щьмә'те к'ьфш кьн.

10К'әнге тӧ незики бажарәки би кӧ wи зәфт ки, ә'дьлайе дайнә бәр wи. 11Һәгәр әw щаба ә'дьлайа тә бьдә у дәри ль бәр тә вәкә, һьнге бьра һ'әму щьмә'та wи бажарида бьбә хәрщдар у хӧламе тә. 12Ле һәгәр әw ә'дьлайийе нәхwазә у мьqабьли тә шәр' кә, дора wи бьгьрә 13у к'әнге Хӧдан Хwәдейе тә wи бьдә дәсте тә һьнге һ'әму мера бьдә бәр дәве шур. 14Т'әне жьн у зар'а, һ'әйwен, һ'әму чь кӧ бажерда һәбә, һ'әму т'алане wи һьлдә хwәр'а. Т'алане дьжмьнед хwә, к'ижан кӧ Хӧдан Хwәдейе тә да дәсте тә бьдә хәбате+. 15Аһа бинә сәре һ'әму бажаред гәләки дури хwә, к'ижан кӧ нә жь бажаред ван мьләта нә. 16Ль бажаред ван мьләтада, йед кӧ Хӧдан Хwәдейе тә wар дьдә тә, т'ӧ бинбәри сах нәһели. 17Ле к'ока wан бинә кӧ ньфьр'е Хӧдан бе сери: Һ'итийа, әморийа, кәнанийа, пьриззийа, һ'иwийа у йәбусийа, чаwа кӧ Хӧдан Хwәдейе тә ль тә ә'мьр кьр+. 18Wәки әw wә һини кьрьна wан һ'әму к'ьретийа нәкьн, к'ижан кӧ wан хwәдейед хwәр'а дькьр, кӧ нәбә һун ль бәр Хӧдан Хwәдейе хwә гӧна бькьн.

19Һәгәр тӧ wә'дәки дьреж ль дора бажарәки бьгьри, кӧ шәр' ки у зәфт ки, даред wи нәбьр'и, балт'ә ль wан нәхи чьмки те жь wан бьхwи, аwа wан нәбьр'и. Дара чоле т'ӧ мәрьв ә, кӧ әw жь тә бьр'әвә бьк'әвә бажаре, кӧ тә доре гьртийә+? 20Ле жь wан даред кӧ тӧ зани wәки әw бәре хwарьне надьн, wан дькари бьшкени, бьбьр'и. У чь кӧ бона доргьртьна бажаре кӧ тӧ мьqабьли шәр' дьки лазьм ә че кә, һ'әта кӧ тӧ сәр wан к'әви.

21

Сафикьрьна меркӧжийа нә ә'йан

21^1Һәгәр ль нава wи ә'рде кӧ Хӧдан Хwәдейе тә дьдә тә хwәр'а бьки мьлк', ль чоле щьнйазе мәрики бе дитьне у нәә'йан бә к'е әw кӧштийә, 2бьра р'успийед тә у һ'акьмед тә дәрен у жь щьнйаз һ'әта бажаред дора wи чап кьн. 3Бьра р'успийед бажаре лапи незики щьнйаз, ногьнәкә бь к'ижане һе хәбат нәкьрьнә у к'ижан кӧ һе нәк'әтийә бьне нир+. 4Р'успийед wи бажари гәрә wе ногьне бәржер бьбьнә нәwаләка кӧ ч'әм дьк'ьшә у ә'рд wе жи нә һатийә р'акьрьне нә жи чандьне, wе нәwаледа бьра стӧкӧра ногьне бьшкеньн. 5К'аһине зар'ед Леwи wе бенә незик, чьмки Хӧдан Хwәдейе тә әw бьжартьн кӧ wир'а qӧльх кьн у бь наве Хӧдан бьмбарәк бькьн, бь хәбәра wан гәрә һәр шәр'-дә'w у һәвр'ьк'и бенә сафикьрьне+. 6Һ'әму р'успийед бажаре лапи незики щьнйаз бьра дәстед хwә ль сәр ногьна нәwаледа стӧкӧр шкенандида бьшон 7у ә'лам кьн, бежьн: ‹Дәстед мә әв хун нәр'етийә у ч'ә'вед мә нәдитьнә. 8Хӧдан, бьбахшинә мьләте хwә Исраел, к'ижан кӧ тә хьлаз кьр, һәqе хуна бе сущ нәйнә ль сәр мьләте хwә Исраел›. Бьра әв хун ль wан бе бахшандьне+. 9Бь ви аwайи те ль бәр ч'ә'ве Хӧдан р'астийе бьки гава хуна бе сущ жь нава хwәда бьшойи+.

Щур'ә-щур'ә qанунед ль сәр гӧна

10Гава мьqабьли дьжмьнед хwә дәрейи шер' у Хӧдан Хwәдейе тә wан бьдә дәсте тә, тӧ wан һесир һьлди, 11һәгәр ль нава һесира жьнәкә бәдәw бьбини, wе бәгәм ки у хwәр'а бьхwази, 12wе бинә мала хwә. Бьра әw п'ор'е хwә кӧр' кә, нәйнькед хwә бьбьр'ә+
13у к'ьнщед хwәйә һесирийе бехә, мала тәда р'уне у т'ам мәһәке бона де у баве хwә бьгьри, пәйр'а тӧ сәре хwә пер'а дайнә, һуне бьбьнә жьн у мер. 14Ле һәгәр пәйр'а тӧ wе нәхwази, wе бәр'дә, к'ӧда дьхwазә бьра һәр'ә. Wе нәфьрошә, нә жи чаwа щари һ'әсаб кә, чьмки тә әw беһӧрмәт кьр.

15Һәгәр дӧ жьнед йәки һәбьн әw йәке һ'ьз бькә ле йа дьн һ'ьз нәкә, әw wир'а кӧр'а биньн, йа һ'ьзкьри жи йа нәһ'ьзкьри жи, ле кӧр'е ньхӧри йа нәһ'ьзкьри бинә,+
16wәхте һәбука хwә кӧр'ед хwәр'а п'арәвәкә, әw нькарә щийе пешьн бьдә кӧр'е йа һ'ьзкьри ль дәwса ньхӧрийе хwә кӧ жь йа нәһ'ьзкьри йә. 17Ле әw гәрәке кӧр'е йа нәһ'ьзкьри ньхӧри һ'әсаб кә у дӧбарә жь һ'әму һәбука хwә бьдә wи, чьмки әw ә дәстпебуна qәwата wи, ньхӧрти wир'а дьк'әвә+.

18Һәгәр кӧр'е йәки сәрһ'ьшк йан нәельм бә, гӧр'а де у баве хwә нәкә, әwана ль wи һьлатьбьн ле әwи гӧһ нәдабә wан,+
19бьра де у баве wи һьлдьн wи бьбьнә ль щәм р'успийед, һьнда дәргәһед бажаре[*] wи. 20Бежьнә р'успийед бажаре wи: ‹Әв кӧр'е мә сәрһ'ьшк у нәельм ә, әw гӧр'а мә накә, п'ьр'хӧр у сәрхwәш ә›+. 21Һьнге бьра һ'әму бьнәлийед бажаре wи, wи бьдьнә бәр кәвьра, бькӧжьн. Бь ви аwайи хьрабийе жь нава хwәда р'аwва дәрхә, һ'әму Исраел wе бьбьһе у бьтьрсә.

22Һәгәр йәк нәһәqикә һежайи мьрьне бькә у әw бе кӧштьне, дарва тӧ wи дарда ки,+
23нәһелә wәки щьнйазе wи шәве ль сәр даре бьминә, ле wи һәма wе р'оже жи дәфьн кә. Чьмки ньфьр'а Хӧдан сәр йе дарва дардакьри йә. Ә'рде хwә кӧ Хӧдан Хwәдейе тә дьдә тә чаwа wар нәһ'әр'ьминә+.

22

Думайикьрьна щур'ед qануна ль сәр гӧна

22^1Гава тӧ га йан пәза бьрайе хwәйи исраели кӧ ӧнда бунә бьбини, тӧ гәрә пьшта хwә нәди wан, ле тӧ ә'сә wан ль бьрайе хwә вәгәр'ини+. 2Ле һәгәр бьре тә дури тә дьминә, йан тӧ wи нас наки, wан бьбә мала хwә у бьра әw ль щәм тә бьн, һ'әта кӧ бьре тә пьрса wан нәкә, һьнге тӧ ль wи вәгәр'инә. 3Ӧса жи һьндава к'әра wи, к'ьнща wи, һәр тьштида кӧ бьре тә ӧнда дькә у тӧ дьбини бькә, нәбә кӧ тӧ ӧса бьди к'ьфше кӧ тә әw нәдитьнә.

4Тӧ гәрә пьшта хwә нәди к'әр йан гайе бьрайе хwә, гава кӧ тӧ бьбини әw ль сәр р'е к'әтьнә, ле али wи бькә wан р'акә сәр п'ийа.

5Бьра к'ьнще мера ль к'ӧлфәте т'ӧнәбә у мер жи к'ьнще к'ӧлфәт хwә нәкә, һәр кәсе кӧ ве йәке дькә ә ль бәр Хӧдан Хwәдейе тә к'ьрет ә.

6Гава р'еда һелуна тәйрәдәки ль сәр дарәке, йан ль сәр ә'рде т'әви щущука, йан һека у мак ль сәр щущука, йан һека р'асти тә бе, маке т'әви щущука һьлнәди+. 7Тӧ гәрә маке бәр'ди ле щущука дькари һьлди хwәр'а, wәки тәр'а qәнщ бә у р'ожед тә дьреж бьн.

8Гава тӧ мала ну чеки, сәр бани дора wе сурәкә ньмьз чекә, wәки тӧ хуне нәйни ль сәр мала хwә, гава йәк жь сәр бан бьк'әвә.

9Бахе хwәйи тьрийада т'охьмед майин нәр'әшини, йан на әw бәре т'охьме тә чанди у тьри wе пироз[*] бьн у изьна тә wе т'ӧнәбә wан бьди хәбате+.

10Пе га у к'әре бь һәвр'а щотк'арийе нәки.

11К'ьнща бь щур'ә-щур'ә т'еле р'ис у к'ьтани бь һәвр'а һунанди хwә нәки.

12Ль сәр һәр чар кәвийед п'оте хwә бь к'ижани тӧ хwә дьньхеми р'ишийа чеки+.

Qануна бона намуса qизе

13Һәгәр йәк жьнәке бьстинә, сәре хwә пер'а дайнә у паше әw ль бәр ч'ә'ве wи р'әш бә, 14шәр' бавеже, наве хьраб ль пәй wе хә у бежә: ‹Мьн әв жьн хwәр'а хwәст, сәре хwә жер'а дани ле мьн намуса wе нәдит›. 15Һьнге бьра де у баве кәч'ьке нишана намуса кәч'ьке һьлдьн бьбьнә ль бәр р'успийед бажерә ль бәр дәргәһа 16у баве кәч'ьке бежә р'успийа: ‹Мьн qиза хwә да ви мәрьви ле әwи жәнандә wе, 17ва йә әw шәр'а дькә у дьбежә: «Мьн намус ль щәм qиза тә нәдит», ле ва йә нишана намуса qиза мьн›. У ньвина wе нишани р'успийед бажер кьн. 18Һьнге бьра р'успийед wи бажари әwи мәрьви бьгьрьн у щәза кьн. 19Сәд зиви жь wи бьстиньн у бьдьнә баве кәч'ьке, бона wәки wи наве хьраб ль пәй qиза исраели хьст. Әw кәч'ьк жи бьра бьбә жьна wи, әw нькарә wе бәр'дә ль нава һ'әму р'ожед хwәда.

20Ле һәгәр чь кӧ һатийә готьне р'аст ә, намуса кәч'ьке т'ӧнәбуйә, 21һьнге бьра кәч'ьке бьбьнә ль бәр дәре мала баве wе у мәрьвед бажер wе бьдьнә ль бәр кәвьра бькӧжьн. Чьмки әwе р'обәти кьр ль нава Исраелда, qави кьрийә мала баве хwәда. Бь ви аwайи те хьрабийе ль нава хwәда р'аwва дәрхи.

22Һәгәр мерәк т'әви жьна меркьри сәре хwә дайнә у әв йәк ә'йан бә, бьра һәр дӧ жи бенә кӧштьне: Һьн мере кӧ сәре хwә пер'а дани у һьн жи әw жьн. Бь ви аwайи те хьрабийе ль нава Исраел р'аwва дәрхи+.

23Гава qизәк мерәкир'а бе нишанкьрьне у йәк бажерда р'асти wе бе у сәре хwә пер'а дайнә, 24һьнге һәр дӧйа жи дәрхьнә ль бәр дәргәһе wи бажари у wан бьдьнә ль бәр кәвьра бькӧжьн. Qиз чьмки бажерда буйә ле нәкьрийә һәwар-гази, мер жи чьмки дәргистийа йәки дьн р'ур'әш кьрийә. Бь ви аwайи те хьрабийе ль нава хwәда р'аwва дәрхи. 25Ле һәгәр чоле мәрьвәк р'асти qиза нишанкьри бе, wе бьгьрә у сәре хwә wер'а дайнә, бьра т'әне әw мәрьве кӧ т'әви wе сәре хwә данийә бьмьрә. 26Ле дәст нәдә qизе, гӧне һежайи мьрьне ль сәр qизе т'ӧнәйә. Әв мина wе йәке йә гава йәк бьгьһижә ль сәр йәки дьн у бькӧжә. 27Чьмки әw чоле р'асти wе һатийә, qиза нишанкьри кьрийә һәwар-гази ле т'ӧ кәс ль wьр т'ӧнәбуйә кӧ wе хьлаз кә.

28Гава йәк р'асти qизәкә нә меркьри бе, wе бьгьрә сәре хwә wер'а дайнә у әв йәк ә'йан бә, 29һьнге бьра мере кӧ сәре хwә wер'а данийә, пенщи зиви бьдә баве qизе у бьра әw бьбә жьна wи, чьмки әwи әw р'ур'әш кьр. Әw иди нькарә wе бәр'дә ль нава һ'әму р'ожед хwәда+.

30Бьра т'ӧ кәс жьнбава хwә нәстинә, аwа готи щи ньвина баве хwә беһӧрмәт нәкә+.

23

Qануна бона wан к'е дькарә йан нькарә бьк'әвә нава щьвина Хӧдан

23^1Әwе кӧ батийед wи п'әрч'ьqанди бьн, йан qамише wи бьр'и бә, бьра нәк'әвә нава щьвина Хӧдан+.

2Зар'а жь qавийе буйи нькарә бьк'әвә щьвина Хӧдан, нә жи зӧр'әта wийә дәһа дькарә бьк'әвә нава щьвина Хӧдан.

3Амони у моwаби нькарә бьк'әвә нава щьвина Хӧдан, нә жи зӧр'әта wанә дәһа дькарә бьк'әвә нава щьвина Хӧдан+. 4Чьмки wан һун бь нан у аве qәбул нәкьрьн ль сәр р'ийа кӧ һун жь Мьсьре дәрк'әтьн у wан Бьламе кӧр'е Бәур жь Пьт'ора Арам-Наһараиме[*] мьqабьли тә к'ьре кьрьн, wәки ньфьр'а ль тә бькә[*]+. 5Ле Хӧдан Хwәдейе тә нәхwәст гӧһ бьдә Бьлам, Хӧдан Хwәдейе тә бона тә ньфьр' гӧһастә дӧа, чьмки Хӧдан Хwәдейе тә тә һ'ьз дькә+. 6Т'әмамийа р'ожед ә'мьре хwәда, ә'дьлайе у чәрха р'аст wанр'а нәхwазә.

7Жь әдоми зьвер нәбә, чьмки әw бьрайе тә йә. Жь мьсьри зьвер нәбә, чьмки тӧ хәриб буйи wәлате wида+. 8Зар'ед wанә зӧр'әта сьсийа дькарьн бьк'әвьнә нава щьвинә Хӧдан.

Qанунед бона паqьжийа зомед ордийа

9Гава тӧ ордийева дәрк'әви мьqабьли дьжмьнед хwә, һ'әвза хwә жь һәр хьрабийе бькә. 10Һәгәр щәм тә мәрьвәк хәwнхапи бә, нә паqьж бә, бьра әw жь зоме дәрк'әвә дәр у нәк'әвә нава зоме+. 11Бьра бәре еваре әw хwә бь аве бьшо у чахе кӧ р'о дьчә ава һьнге әw дькарә вәгәр'ә зоме.

12Гәрә жь зоме дәр щийе тә һәбә, wәки бькарьби ль wьр дәрейи дәр. 13Хенщи ч'әкед тә гәрәке берька тә жи һәбә у гава жь зоме дәрейи дәр, бь wе ч'ә'ләке вәдә у ә'дәба хwә ч'ә'л кә. 14Чьмки Хӧдан Хwәдейе тә ль нав зома тәда дьгәр'ә, wәки тә аза кә у дьжмьнед тә бьдә дәсте тә, бьра зома тә пироз бә, кӧ нәбә Хӧдан нава тәда тьштәки шәрми бьбинә у дури тә к'әвә+.

Qануна бона хӧламед кӧ жь хwәйе хwәйи wәлатдәр бьр'әвьн

15Гава хӧламәк[*] жь хwәйе хwә бьр'әвә у һәwара хwә тә бинә, wи нәдә дәсте хwәйе wи. 16Бьра әw ль щәм тә, нава тәда бьжи, ль wи щийе кӧ әw ль нава бажаред тә йәкида бьбьжерә, к'идәре әw бьхwазә. Зә'мәте нәдә wи.

Qануна ль сәр qавийе

17Бьра ль нава qиз у кӧр'ед Исраелда хwәфрош[*] т'ӧнә бьн+. 18Бона т'ӧ ад-qьраре, qазьнща йа qав, йан йе куч'ьксан, нәби мала Хӧдан Хwәдейе хwә, чьмки һәр дӧ жи к'ьрети нә ль бәр Хӧдан Хwәдейе тә.

Qануна бона дәйн у сәләфа

19Бь сәләфа нә п'әрә, нә нан, нә жи тьштед майин чь кӧ бь сәләф те дайине нәдә бьрайе хwәйи исраели. 20Бь сәләф дькари бьди йе хәриб, ле бь сәләф нәдә бьрайе хwә, wәки Хӧдан Хwәдейе тә тә бьмбарәк кә ль нава һ'әму кьрьна дәстед тә ль сәр ә'рде кӧ тӧ дьчи кӧ хwәр'а бьки мьлк'+.

Qануна бона ад-qьрар

21Һәгәр тӧ Хӧдан Хwәдейе хwәр'а ад-qьрар ки, дәрәнги нәйехи кӧ бьqәдини, чьмки Хӧдан Хwәдейе тә wе жь тә ә'сә бьхwазә у гӧнәйе ль сәр тә бә+. 22Ле һәгәр тә ад-qьрар нә кьрийә, һьнге гӧнәйе ль сәр тә т'ӧнәбә. 23Чь кӧ жь дәве тә дәрк'әтийә бькә. Чь кӧ тә Хӧдан Хwәдейе хwәр'а ад-qьрар кьрийә, чаwа дийарийа р'әзәдьлийе кӧ бь заре хwә готийә бьqәдинә.

Изьна бона хwарьна жь бахед хәлqе

24Гава бьк'әви нава бахе йәки дьн, тьрийа чьqаси кӧ дьле тә дьхwазә т'ер дькари бьхwи, ле нәки дәрдана хwә.

25Гава тӧ нава зәвийа йәки дьнр'а һәр'и, тӧ дькари сьмбьла бь дәсте хwә бьчини, ле дә'се зәвийа wи нәхи+.

24

Qануна бона зәwаще

24^1Гава йәк жьнәке хwәр'а бьхwазә бьзәwьщә, пәйр'а сәр wе кемасике бьбинә у әwа ль wи хwәш нәйе, бьра к'ахаза жьнбәр'дане жер'а бьньвисә бьдә дәсте wе у wе жь мала хwә дәрхә+. 2Һәгәр жьн жи жь мала wи дәрк'әвә һәр'ә у мерәки дьн бьстинә, 3ль wи мери жи хwәш нәйе, әw жи к'ахаза жьнбәр'дане жер'а бьньвисә бьдә дәсте wе у wе жь мала хwә дәрхә, йане жи әw мере дӧда к'ижани әw хwәр'а хwәст бьмьрә, 4һьнге мере wейи пешийе, йе кӧ әw бәр'дабу, нькарә диса wе бьстинә кӧ әw бьбә жьна wи, пәй р'обәтбуна wер'а, чьмки әва йәка к'ьрети йә ль бәр Хӧдан. Нәһ'әр'ьминә ә'рде кӧ Хӧдан Хwәдейе тә wар дьдә тә+.

Qануна бона әскәрийе

5Йе ну зәwьщи бьра нәчә әскәрийе у бьра т'ӧ борщ нәйе данине ль сәр wи, бьра әw саләке бона мала хwә аза бә у бьра жьна хwәйә хwәсти ша кә+.

Qануна бона к'әфил

6Бьра т'ӧ кәс нә дәстар' нә жи кәвьре wейи бьни к'әфил һьлнәдә, чьмки йе кӧ ве йәке дькә әw нәфсәке к'әфил һьлдьдә.

Qануна мьqабьли мәрьв дьзине

7Гава ә'йан бә wәки мәрьвәк жь бьрайед хwә йәки исраели бьдьзә, wи бькә хӧлам у бьфьрошә, бьра әw дьз бе кӧштьне. Бь ви аwайи хьрабийе жь нава хwәда р'аwва дәрхә+.

Qануна к'отибуне

8Мьqати хwә бә бона к'отибуне, чь кӧ к'аһинед леwи ль wә ә'мьр кьн, qәнщ хwәй кьн у бьqәдиньн, чаwа кӧ мьн ль wан ә'мьр кьрийә qәнщ хwәй кьн+. 9Бир бинә Хӧдан Хwәдейе тә р'ева чь ани сәре Мәрйәме гава кӧ һун жь Мьсьре дәрк'әтьн[*]+.

Qанунед майинә бона дәйн дайине

10Гава тӧ тьштәки дәйни дьди йәки дьн, нәк'әвә мала wи wәки к'әфил жь wи бьстини. 11Ле дәре мале бьсәкьнә у әwе кӧ тӧ дәйни дьдейи бьра әw хwәха к'әфил дәрхә дәре мале. 12Һәгәр әw мәрьвәки к'әсиб ә, к'әфиле wи аwа готи п'оте[*] wи һьлнәдә р'анәзе. 13Гава р'о дьчә ава, тӧ ә'сә к'әфиле wи ль wи вәгәр'ини, wәки әw бь п'оте хwә п'алдә р'азе. Һьнге wе дӧа ль тә бькә у әв йәке тәр'а р'асти бе һ'әсабе ль бәр Хӧдан Хwәдейе тә+.

Һәqе йе к'ьрекьри

14Һәгәр тӧ к'әсиб-к'усибе жь бьрайед хwә, йан хәрибе ль нава ә'рд у бажаре хwәда к'ьре ки, wи нәешини+. 15Һәр р'ож бәри р'очуйине һәqе wи бьди, чьмки әw к'әсиб ә у нәфса wи һәqва гьредайи йә, нәбә wәки әw һәwара хwә Хӧдан бинә бона тә у гӧнә ль сәр тә бә+.

Щабдарийа гӧна

16Бав гәрә дәwса зар'а нәйенә кӧштьне, нә жи зар' дәwса баве бенә кӧштьне, һәр кәс бона гӧнәйе хwә гәрә бь кӧштьне+.

Мәрьвед бе кәс

17Һәqийа хәриб йан сеwи нәт'әр'ьбинә у к'ьнща жьнәбийе к'әфил һьлнәдә+. 18Бир бинә wәки тӧ хӧлам буйи Мьсьреда, Хӧдан Хwәдейе тә тӧ жь wьр аза кьри, бона ве йәке әз ль тә ә'мьр дькьм кӧ тӧ ӧса бьки.

19Гава тӧ зәвийа хwә бьдьруйи у гӧр'зәке ль ә'рде хwәда бир бьки, пашда вәнәгәр'и кӧ wе һьлди, бьра әw бона хәриб, сеwи у жьнәбийе бә, wәки Хӧдан Хwәдейе тә, нава һәр хәбата дәстед тәда тә бьмбарәк кә+. 20Гава тӧ даред хwәйә зәйт'уне даwшини, щара дӧда даwнәшини, бьра әw бона хәриб, сеwи у жьнәбийе бә. 21Гава тӧ тьрийе бахе хwә бәрәв ки, пәйр'а чь кӧ майә бәрәв нәкә, бьра әw бона хәриб, сеwи у жьнәбийе бә. 22Бир бинә wәки тӧ ль wәлате Мьсьреда хӧлам буйи, бона ве йәке әз ль тә ә'мьр дькьм кӧ тӧ ӧса бьки.

25

Щәза

25^1Һәгәр нава мәрьвада шәр'-дә'w чебә у әw ль бәр диwане бьсәкьньн, бьра һ'акьм диwана wан бькьн: Йе һәq бе сущ бькьн у йе нәһәq жи сущдар бькьн+. 2Һәгәр йе нәһәq лайиqи к'ӧтане йә, бьра һ'акьм ә'мьр кә, кӧ wи вәләзиньн у ль бәр ч'ә'вед һ'акьм анәгори нәһәqийа wи бьк'ӧтьн. 3Жь чьл дәрби зедәтьр һ'акьм нәдә wи, чьмки гава тӧ ве зедәтьр леди, тӧ бьрайе хwә ль бәр ч'ә'ве щьмә'те беһӧрмәт дьки+.

Qануна бона га

4Дәве гайе бедәреда дьхәбьтә гьренәдә+.

Борще т'ийитийе

5Һәгәр бьра т'әвайи бьжин, йәк жь wан бьмьрә ле кӧр'е wи т'ӧнәбә, бьра жьна йе мьри мәрьве хәрибр'а, аwа готи жь малбәте дәр нәйе дайине, т'ийе wе гәрә һәр'ә щәм wе у wе хwәр'а бьстинә у бь ви аwайи борще т'ийитийе бьqәдинә+. 6Ньхӧрийе кӧ әwе бинә wе кӧр'е бьре мьри бе һ'әсабе, wәки наве wи ль нава Исраелда нәйе һьлдане+. 7Ле һәгәр әв мәрьв нәхwазә бука хwә бьстинә, һьнге бьра бука wи дәрк'әвә ль бәр дәргәһ[*] щәм р'успийа у бежә: ‹Т'ийе мьн нахwазә к'ока бьрайе хwә ль нава Исраелда шин кә, әw нахwазә борще т'ийитийе бьqәдинә›. 8Һьнге р'успийед бажер бьра гази wи кьн у wир'а хәбәр дьн. Ле һәгәр әw йа хwә бькә у бежә: ‹Әз нахwазьм wе бьстиньм› 9һьнге бьра бука wи незики wи бә у ль бәр ч'ә'ве р'успийа сола wи жь ньге wи бехә, т'уйи р'уйе wи кә у бежә: ‹Һа тиньнә сәре wи мәрьви, йе кӧ мала бьре хwә ава накә›+. 10Бьра нава Исраелда мала wир'а бежьн: ‹Мала йе бе сол›.

Жь һәв вәqәтандьна шер'да

11Һәгәр мер һәвр'а бькьнә шәр' у жьна йәки жь wан незик бә wәки мере хwә дәсте йе дьн дәрхә, дәсте хwә бавеже у батийе йе дьн бьгьрә, 12һьнге дәсте wе бьбьр'ә, бьра һ'әйфа тә ль wе нәйе.

Кәвьре мезине у дәрдане чапкьрьне

13Бьра к'иське тәда дӧ щур'ә кәвьре мезине, аwа готи сьвьк у гьран т'ӧнә бьн. 14Бьра мала тәда дӧ щур'ә дәрданед чапкьрьне, аwа готи бьч'ук у мәзьн т'ӧнә бьн+. 15Кәвьре тәйи мезине у дәрдане тәйи чапкьрьне гәрә т'ам у р'аст бьн, wәки ә'мьре тә дьреж бә ль сәр ә'рде кӧ Хӧдан Хwәдейе тә дьдә тә. 16Чьмки кьрьна йе ве йәке, йан йе кӧ нәр'астийе дькә, к'ьретийә ль бәр Хӧдан Хwәдейе тә.

Наве Амалек р'әсит ки

17Бир бинә Амалек р'ева чь ани сәре тә, гава кӧ һун жь Мьсьре дәрдьк'әтьн+. 18Әw жь Хwәде нәтьрсийа у пьштева һ'ьщуми ль сәр тә кьр, чахе тӧ wәстийайи у qӧдумк'әти буйи у йед сьстбуйи qьр' кьрьн. 19Аwа гава Хӧдан Хwәдейе тә, тә жь һәр дьжмьнед дора тәйә ль сәр wи ә'рди р'ьһ'әт бьһелә, к'ижан кӧ Хӧдан Хwәдейе тә чаwа мьлк' дьдә тә, кӧ qазьнщ ки, наве Амалек бьн п'әр'е ә'зменда р'әсит ки. Бир нәки!+

26

Бәред дәрәмәта пешьн

26^1Wәхте тӧ бьк'әви wи ә'рде кӧ Хӧдан Хwәдейе тә чаwа мьлк' дьдә тә ле wар би у wьр бьмини, 2һьнге һьлдә жь һәр бәре дәрәмәта ә'wльнә ә'рде, чь кӧ те бьстини жь ә'рде хwәйи кӧ Хӧдан Хwәдейе тә дьдә тә, бькә сәпәте у һәр'ә ль wи щийе кӧ Хӧдан Хwәдейе тә wе бьбьжерә, wәки наве хwә ле дайнә+. 3Һәр'ә ль щәм к'аһине кӧ wан р'ожа к'аһинтийе дькә, бежә wи: ‹Әз иро ль бәр Хӧдан Хwәдейе тә иqрар дькьм, wәки әз к'әтьмә wи ә'рди к'ижан кӧ Хӧдан кал-бавед мәр'а сонд хwар кӧ wи бьдә мә›. 4Һьнге к'аһин wе сәпәте жь дәстед тә бьгьрә у дайнә ль бәр горигәһа Хӧдан Хwәдейе тә. 5Тӧ ль бәр Хӧдан Хwәдейе хwә бькә дәнги у бежә: ‹Баве мьн арамийәки фьрари бу, бәржер чу Мьсьре у т'әви чәнд мәрьва ль wьр ма. Ле ль wьр мьләтәки мәзьн, qәwат у беһ'әсаб жь wи пешда һат+. 6Ле мьсьрийа хьраби ль мә дькьрьн, әм дьзерандьн у хәбата гьран дьданә кьрьне+. 7Мә һәwара хwә Хӧдан Хwәдейе кал-бавед хwә ани у Хӧдан дәнге мә бьһист, ль сәр зәлулийа мә, һ'але мә у зордарийа мәда ньһер'и+. 8Хӧдан әм жь Мьсьре бь дәсте зор, бь зәнда дьрежкьри, бь саwа гьран, бь нишана у к'әрәмәта дәрхьстьн+
9әм анинә ль ви щийи, әв ә'рде кӧ шир у һьнгьв же дьк'ьшә да мә+. 10Ва йә иро әз бәред дәрәмәта пешьнә жь ә'рде кӧ тә Хӧдан да мьн тиньм!› Wе дайнә ль бәр Хӧдан Хwәдейе хwә у та бә ль бәр Хӧдан Хwәдейе хwә. 11Бона һ'әму хwәшийа кӧ Хӧдан Хwәдейе тә да тә у мала тә, т'әви леwи у хәрибе ль нава тәда ша бә.

Дәһәка сала сьсийа

12Гава сала сьсийа, аwа готи сала дәһәка башqәкьрьна һәр дәһәка бәред хwә хьлаз ки, бьди леwи, хәриб, сеwи у жьнәбийе кӧ әw ль бажаред тәда бьхwьн у т'ер бьн,+
13һьнге ль бәр Хӧдан Хwәдейе хwә бежә: ‹Мьн п'ара бӧһӧрти-жьбарә жь мал дәрхьст у мьн әw дайә леwи, хәриб, сеwи у жьнәбийе, анәгори һ'әму ә'мьред тә, йед кӧ тә ль мьн ә'мьр кьрьн. Мьн ә'мьред тә нәт'әр'ьбандьнә у нә жи бир кьрьнә. 14Мьн әw паqьжийа хwәда һьлда, р'ожед шинеда жь wе нәхwар у нә жи жь wе нане мьрийа да. Мьн гӧһ дьда дәнге Хӧдан Хwәдейе хwә, мьн һ'әму ӧса кьр чаwа кӧ тә ль мьн ә'мьр кьр+. 15Бьньһер'ә жь хана хwәйә пироз, жь ә'змен у мьләте хwә Исраел бьмбарәк кә, ӧса жи ә'рде кӧ тә да мә, ә'рде кӧ шир у һьнгьв же дьк'ьшә, чаwа кӧ тә кал-бавед мәр'а сонд хwар›+.

Мьләт wи йи мьлк'е Хӧдан

16Ве р'оже Хӧдан Хwәдейе тә, ль тә ә'мьр дькә кӧ бьqәдини һ'әму ван qәйдә-qанун у qьрара. Wан бь т'әмамийа дьле хwә у бь т'әмамийа нәфса хwә хwәй ки у бьqәдини. 17Тә иро иqрар кьр кӧ Хӧдан, Хwәдейе тә йә у те р'ийед wида һәр'и, qәйдә-qанунед wи, ә'мьред wи, qьраред wи хwәй ки у гӧһ бьди дәнге wи. 18Хӧдан иро иqрар кьр кӧ тӧ wир'а бьби мьләте wийи мьлк'е wи, чаwа кӧ wи готьбу тә, тӧ жи гәрә һ'әму ә'мьред wи хwәй ки+. 19Wәки әw тә ль сәр һ'әму мьләтар'а бьльнд бьгьрә, к'ижан кӧ әwи хӧльqандьнә, бона пәсьне, навбьльндкьрьне у р'умәте, wәки тӧ бьби мьләтәки пироз ль Хӧдан Хwәдейе хwәр'а, чаwа кӧ wи гот»+.

27

Хәбәред qанунейә ль сәр кәвьр

27^1Муса т'әви р'успийед Исраел ль мьләт ә'мьр кьр у гот: «Һ'әму ә'мьред кӧ әз иро ль wә ә'мьр дькьм хwәй кьн. 2Wе р'ожа гава һун Урдӧнер'а дәрбаз бьнә ә'рде кӧ Хӧдан Хwәдейе тә дьдә тә, һьнге хwәр'а кәвьред мәзьн бьдә сәкьнандьне у бь к'ьлсе зеп кә+. 3Ль сәр wан һ'әму хәбәред ве qануне, wәхте дәрбазбуна хwә бьньвисә, аwа готи wәхте тӧ һәр'и ә'рде кӧ Хӧдан Хwәдейе тә дьдә тә. Ә'рде кӧ шир у һьнгьв же дьк'ьшә, чаwа кӧ Хӧдан Хwәдейе кал-бавед тә готьбу тә. 4Wәхте һун Урдӧнер'а дәрбаз бьн, ван кәвьра дайньнә ль сәр ч'ийайе Әйбале у бь к'ьлсе wан зеп кьн, бона к'ижана әз иро ль wә ә'мьр дькьм. 5Ль wьр горигәһе Хӧдан Хwәдейе хwәр'а чекә. Горигәһа кәвьри, һащәте һ'әсьн ль кәвьре wе нәк'әвә+. 6Бь кәвьред сахләм горигәһе Хӧдан Хwәдейе хwәр'а чекә у ль сәр wе дийарийед т'әвайишәwате Хӧдан Хwәдейе хwәр'а бьдә, 7дийарийед һәләqәтийе сәржекә, ль wьр бәр Хӧдан Хwәдейе хwә бьхwә у ша бә+. 8У ль сәр wан кәвьра һ'әму хәбәред ве qануне зәлал-сафи бьньвисә»+.

9Һьнге Муса у к'аһинед леwи т'әмамийа Исраелр'а готьн: «Кәр' бә у бьбьһе, Исраел! Иро тӧ буйи мьләте Хӧдан Хwәдейе хwә+. 10Гӧһ бьдә дәнге Хӧдан Хwәдейе хwә, ә'мьред wи у qәйдә-qанунед wи бьqәдинә, к'ижан кӧ әз иро ль тә ә'мьр дькьм».

Ньфьр'

11Wе р'оже Муса ә'мьр данә щьмә'те у гот: 12«Гава һун Урдӧнер'а дәрбаз бьн, qәбила Шьмһ'ун, Леwи, Щьһуда, Исахар, Усьв у Бьнйамин гәрә ль сәр ч'ийайе Гьризиме бьсәкьньн кӧ дӧа ль мьләт бькьн+. 13Ле qәбила Р'убен, Гад, Ашер, Зәбулон, Дан у Нәфтәли гәрә ль сәр ч'ийайе Әйбал бьсәкьньн, бона ньфьр' кьрьне. 14У леwийе бь дәнге бьльнд бькьнә гази бежьнә һ'әму исраелийа:

15‹Ньфьр' ль wи бә, к'е п'утәки чекә, йан р'о кә у wи дайнә щики хәwлә, һәр чекьрьна һайә бь дәсте һостә, к'ьрети йә ль бәр Хӧдан›. Бьра мьләт вәгәр'инә у бежә: ‹Амин›+.

16‹Ньфьр' ль wи бә, к'е де у баве хwә бе һӧрмәт кә›. Һ'әму мьләт бежә: ‹Амин›+.

17‹Ньфьр' ль wи бә, к'е синоре щинаре хwә щи бьгӧһезә›. Һ'әму мьләт бежә: ‹Амин›+.

18‹Ньфьр' ль wи бә, к'е йәки кор жь р'е бьшьһ'ьтинә›. Һ'әму мьләт бежә: ‹Амин›+.

19‹Ньфьр' ль wи бә, к'е һәqийа хәриб, сеwи у жьнәбийе бьт'әр'ьбинә›. Һ'әму мьләт бежә: ‹Амин›+.

20‹Ньфьр' ль wи бә, к'е сәре хwә жьнбава хwәр'а дайнә, чьмки әw щи ньвина баве хwә беһӧрмәт дькә›. Һ'әму мьләт бежә: ‹Амин›+.

21‹Ньфьр' ль wи бә, к'е сәре хwә һ'әйwанәкер'а дайнә›. Һ'әму мьләт бежә: ‹Амин›+.

22‹Ньфьр' ль wи бә, к'е сәре хwә хушка хwәр'а, qиза баве хwә йан qиза дийа хwәр'а дайнә›. Һ'әму мьләт бежә: ‹Амин›+.

23‹Ньфьр' ль wи бә, к'е сәре хwә хwәсийа хwәр'а дайнә›. Һ'әму мьләт бежә: ‹Амин›+.

24‹Ньфьр' ль wи бә, к'е дьзива йәки дьн бькӧжә›. Һ'әму мьләт бежә: ‹Амин›+.

25‹Ньфьр' ль wи бә, к'е р'ӧшәте һьлдә кӧ хуна йе ами-т'ам бьр'ежә›. Һ'әму мьләт бежә: ‹Амин›+.

26‹Ньфьр' ль wи бә к'е хәбәред ве qануне хwәй нәкә нәqәдинә›. Һ'әму мьләт бежә: ‹Амин›+.

28

Дӧа ль wи бә к'е гӧһ бьдә

28^1•Һәгәр тӧ р'ьнд гӧһ бьди дәнге Хӧдан Хwәдейе хwә бона кӧ хwәй ки у бьqәдини һ'әму ә'мьред wийә кӧ әз иро ль тә ә'мьр дькьм, Хӧдан Хwәдейе тә wе тә жь һ'әму мьләтед дьне бьльндтьр кә+. 2Әв һ'әму дӧайе ль тә бьн у бона тә wе бенә сери, һәгәр тӧ гӧһ бьди дәнге Хӧдан Хwәдейе хwә.

3Дӧайе ль тә бә бажерда у дӧайе ль тә бә дәштеда.

4Дӧайе ль бәре зьке тә, бәре ә'рде тә, бәре һ'әйwане тә, зайина пәз у дәwаред тә бә.

5Дӧайе ль сәла тәйә нен у т'әшта тәйә һәвир бә.

6Дӧайе ль к'әтьн-дәрк'әтьна тә бә[*]+.

7Хӧдан ль бәр тә wе дьжмьнед тә хә, йед кӧ мьqабьли тә р'абьн. Р'екеда әwе дәренә мьqабьли тә ле һ'әфт р'ийада wе жь тә бьр'әвьн+. 8Хӧдан wе дӧа бьшинә ль сәр тә, ль ә'мбаред тә у ль һәр кьрьна дәстед тә. Wе дӧа ль тә бькә ль wи ә'рдида, к'ижан кӧ Хӧдан Хwәдейе тә дьдә тә+. 9Һәгәр тӧ ә'мьред Хӧдан Хwәдейе хwә хwәй ки у р'ийед wида һәр'и, Хӧдан wе тә бькә мьләте хwәйи пироз, чаwа кӧ wи тәр'а сонд хwар+. 10Һ'әму мьләтед дьне wе бьбиньн кӧ наве Хwәде ль сәр тә йә у wе жь тә бьтьрсьн. 11Хӧдан wе тә хер-бәрәк'әтева, бь бәре зьке тә у бь бәре һ'әйwане тә, бь бәре ә'рде тә хьне кә, ль сәр wи ә'реде кӧ Хӧдан кал-бавед тәр'а сонд хwар кӧ бьдә тә. 12Хӧдан wе бона тә хьзна хwәйә qәнщ, аwа готи ә'змен вәкә, wәки баране wә'дәда бьбаринә ль сәр ә'рде тә, кӧ дӧа ль һәр кьрьна дәсте тә бькә. Те дәйн бьди гәләк мьләта ле хwәха те дәйн нәки+. 13Хӧдан wе тә дайнә ль сери нә кӧ хьлазийе, те т'әне ль жоре би нә кӧ жере, һәгәр тӧ гӧһ бьди ә'мьред Хӧдан Хwәдейе хwә, к'ижан кӧ әз иро ль тә ә'мьр дькьм кӧ хwәй ки у бьqәдини 14у жь һ'әму хәбәред кӧ әз иро ль wә ә'мьр дькьм, ч'әп йан р'аст данәгәр'и кӧ пәй хwәдейед башqә һәр'и, wанр'а qӧльх ки.

Ньфьр' ль wи бә к'е гӧһ нәдә

15•Ле һәгәр тӧ гӧһ нәди дәнге Хӧдан Хwәдейе хwә у һ'әму ә'мьред wи, qәйдә-qанунед wи кӧ әз иро ль тә ә'мьр дькьм хwәй нәки у нәqәдини, һьнге әв һ'әму ньфьр' wе ль тә бьн у бона те wе бенә сери+.

16Ньфьр' wе ль тә бә бажерда у ньфьр' wе ль тә бә дәштеда.

17Ньфьр'е ль сәла тәйә нен у т'әшта тә йә һәвир бә.

18Ньфьр'е ль бәре зьке тә, бәре ә'рде тә, зайина пәз у дәwаред тә бә.

19Ньфьр'е ль к'әтьн-дәрк'әтьна тә[*] бә.

20Ль нава һәр кьрьна дәсте тә чь кӧ тӧ бьки, Хӧдан wе ньфьр', т'әвиһәвбун у һьлатьне бьшинә ль сәр тә, һ'әта qьр'а тә нәйе у зутьрәке ӧнда нәби бона кьред хwәйә хьраб, кӧ тә әз һьштьм. 21Хӧдан wе нәхwәшийа һ'ала тәва бьзәльqинә, һ'әта кӧ qьр'а тә бинә ль сәр wи ә'рде кӧ тӧ дьчи хwәр'а бьки мьлк'. 22Хӧдан wе бь һ'иле, гәрме, шәwате, т'айе, qӧрльхе, бь байе гәрм у бь хӧре р'аw тә хә, әwе пәй тә к'әвьн һ'әта кӧ qьр'а тә биньн+. 23Ә'змане ль сәр сәре тә бьбә сьфьр, ә'рде жи бьн тәда бьбә һ'әсьн[*]. 24Хӧдан wе дәwса баране т'оз у ахе бьдә ль ә'рде тә, әванайе жь ә'змен ль сәр тәда бьбарьн һ'әта qьр'а тә нәйе+.

25Хӧдан wе тә бьдә ль дәсте дьжмьнед тә, р'екеда те дәрейи мьqабьли wан ле һ'әфт р'ийада те жь wан бьр'әви у һ'иле һ'әму п'адшатийед ль сәр дьне wе жь тә һәр'ә+. 26Щьнйазе тә wе бьбә хӧре һ'әму тәйрәдед ә'змен у р'ә'wьред ә'рде, кәсе т'ӧнәбә кӧ бәри wан дә+.

27Хӧдан wе бь п'ьзькед п'исә Мьсьре, к'отибуне, бьринед к'ур у бь хӧр тә хә, жь к'ижана те нькарьби qәнщ би+. 28Хӧдан wе бь һ'ьшӧндакьрьне, корбуне у дьлләрзәке тә хә. 29Р'о нава р'оже те хwә бьп'әлини, чаwа кӧ кор тә'ристанийеда дьп'әлинә. Р'ийед хwәда те хере нәбини, һ'әму р'ожед хwәда те бейи зерандьн у т'аланкьрьне у кәсәке т'ӧнәбә кӧ тә хьлаз кә+. 30Дәргистийа хwәр'а те нишанкьри би, ле йәки дьне wе сәре хwә пер'а дайнә, те хани чеки ле теда р'унәнейи, бахе тьрийа те дач'ькини ле жь wе нәчьни+. 31Гайе тә wе ль бәр ч'ә'ве тә бе сәржекьрьне, ле те же нәхwи, к'әре тә wе жь тә бьстиньн у әw пашда вәнагәр'ә ль щәм тә, пәзед тә wе дьжмьнед тәр'а бенә дайине, йәк wе т'ӧнәбә кӧ тә хьлаз кә. 32Кӧр'-qизед тәйе мьләте башqәр'а бенә дайине, ч'ә'вед тәйе р'ож бь р'ож жь ч'ә'вньһер'ийа wан бьqәр'ьмьн у те т'ӧ тьшти нькарьби бьки+. 33Бәре ә'рде тә у һ'әму хәбата тә мьләте кӧ тә әw нас нәдькьр wе бьхwә. Те һәр гав бейи зерандьн у һ'ьнщьр'андьне+. 34Те бьчәльqи жь wе йәке чь кӧ те бь ч'ә'вед хwә бьбини. 35Хӧдан wе бь п'ьзькед п'ис һет у чокед тә хә, жь к'ижана те нькарьби qәнщ би, әwе жь бьн п'ийед тә һ'әта т'әпа сәре тә бәла бьн+. 36Хӧдан wе тә у п'адшайе кӧ те ль сәр хwә к'ьфш ки, бьбә ль нав мьләте кӧ нә тә нә жи кал-бавед тә әw нас кьрьнә. Ль wьр те хwәдейед башqәйә дар у кәвьрр'а qӧльх ки+. 37Те бьби мәщала һ'иләтийе, мәт'әлок у пек'әнийе ль нава һ'әму wан мьләтед кӧ Хӧдан wе тә бьбә+.

38Те гәләк т'охьм дәрхи зәвийа хwә, ле һьндьки же һьлди, чьмки кӧлийе бьхwьн+. 39Бахе тьрийа те дач'ькини, wан бещәр ки, ле р'әз те т'оп нәки, нә жи те шәраве вәхwи, чьмки кӧрме бьхwьн+. 40Ль нава т'әмамийа синоре тәда даре зәйт'уне wе һәбьн, ле те бь бьзьр пе нәйейи р'ункьрьне, чьмки зәйт'унед тә wе бьwәрьн. 41Кӧр' у qиза те бини, ле әwе п'ара тә нибьн, чьмки әwе һесир һәр'ьн+. 42Һәспе гиһе wе һ'әму даред тә у бәред ә'рде тә бьбьн хwәйи. 43Хәрибе ль нава тәда wе гәләки жь тә бьльндтьр бә, ль сәр тә к'әвә, ле те гәләки ньмьз бьк'әви. 44Әwе дәйн бьдә тә, ле те дәйн нәди wи, әwе сери бә те хьлазийе би.

45Әв һ'әму ньфьр' wе бенә ль сәре тә, wе пәй тә к'әвьн у хwә тәр'а бьгьһиньн һ'әта qьр'а тә нәйе, чьмки тә дәнге Хӧдан Хwәдейе хwә нә бьһист у тә ә'мьред wи, qәйдә-qанунед wи кӧ wи ль тә ә'мьр кьрьн, хwәй нәкьрьн. 46Әwе ль сәр тә у ль сәр зӧр'әта тә бьбьнә нишан у избатийа һ'әта-һ'әтайе.

47Бона кӧ тә Хӧдан Хwәдейе хwәр'а бь шабуне у дьле әшq т'ер-т'ьжибунеда qӧльх нәкьр,+
48бона ве йәке те т'и, бьр'чи, тә'зи у һ'әwщәдарийа һәр тьштида хӧламтийа wан дьжмьнед хwә бьки, к'ижана Хӧдане бьшинә ль сәр тә. Әwе нире һ'әсьни бьдә ль сәр стуйе тә, һ'әта кӧ qьр'а тә бинә+. 49Хӧдан wе мьләтәки дур жь сәре дьне р'акә ль сәр тә, зьмане к'ижани те фә'м нәки. Әwе чаwа тәйре симьр' бьфьр'ә ль сәр тә,+
50мьләтәки беисаф кӧ wе qәдьре мәзьна нәгьрә у р'ә'ме ль бьч'ука нәкә. 51У әwе бәре һ'әйwанед тә, бәре ә'рде тә бьхwә, һ'әта кӧ тӧ wеран нәби. Әwе нә геньм тәр'а бьһелә, нә мәйе, нә бьзьр, нә жи зайина пәз у дәwаред тә, һ'әта кӧ qьр'а тә нәйнә+. 52Wе дора һ'әму бажаред тә бьгьрә, һ'әта кӧ суред ль нава т'әмамийа wәлате тәйә бьльндә qәwат, кӧ тә гӧмана хwә данийә ль сәр wан, һьлнәшинә. Әwе дора һ'әму бажаред тәйә т'әмамийа wәлате тәда, к'ижан кӧ Хӧдан Хwәдейе тә данә тә бьгьрә+. 53Гава дьжмьне тә дора бажаре тә бьгьрә ль нава wе тәнгасийеда кӧ әwе бинә сәре тә, те бәре зьке хwә, аwа готи гоште кӧр' у qиза хwә кӧ Хӧдан Хwәдейе тә данә тә бьхwи+. 54Мере гәләки назьк у мьлуки ль нава тәда wе бь ч'ә'вед хьраб ль бьре хwә, к'ӧлфәта хwәйә һ'ьзкьри у ль зар'ед хwәйә майин бьньһер'ә, 55әwе гоште зар'ед хwә бьхwә у нәдә т'ӧ кәси жь wан. Чьмки т'әне әв мабу ль нава тәнгасийе кӧ дьжмьне тә wе бинә ль сәре тә, гава дора һ'әму бажаред тә бьгьрә. 56К'ӧлфәта назьк у мьлукә ль нава тәда, к'ижане жь дәст назькийе у мьлукийе пә'нийа ньге хwә данәнийә ә'рде, wе бь ч'ә'ве хьраб мере хwәйи һ'ьзкьри, кӧр' у qиза хwә бьньһер'ә, 57ӧса жи һәвалч'ука хwәйә кӧ жь нав ньг дәрте у зар'ед хwәйә кӧ wе бинә. Чьмки әwе wан дьзива бьхwә, жь һ'әwщәдарийа кемасийа һәр тьшти, жь дәст wе тәнгасийа кӧ дьжмьнед тәйе ль нава бажаред тәда биньнә сәре тә+.

58Һәгәр һ'әму хәбәред ве qануне кӧ ве к'ьтебеда ньвисар ьн хwәй нәки нәqәдини у жь ви наве Хӧдан Хwәдейе хwәйи qәдьр у саw нәтьрси, 59һьнге Хӧдан wе бь бәлайед жь һ'ьш-аqьла дур, бәлайед qайимә кӧ хьлазбуна wане т'ӧнә бә, нәхwәшийед хьрабә кӧ п'акбуна wане т'ӧнә бә, тә у зӧр'әта тә хә. 60Жь wан һ'әму еш-ешукед Мьсьре, жь к'ижана тӧ дьтьрсийайи wе вәгәр'инә ль сәр тә, әwе тәва бьзәльqьн+. 61Ӧса жи һәр нәхwәши у һәр бәла кӧ ве к'ьтеба qанунеда нә ньвисар ьн, Хӧдан wе wан бинә ль сәре тә, һ'әта qьр'а тә нәйе. 62Һун wәкә стәйркед ә'змен беһ'әсаб бун, ле һуне гәләки һьндьк бьн, чьмки тә гӧр'а Хӧдан Хwәдейе хwә нәкьр+. 63Чаwа кӧ Хӧдан ша дьбу гава wәр'а qәнщи дькьр у һун ль һәв зедә дькьрьн, ӧса жи Хӧдан wе бь qьр'кьрьн у wеранкьрьна wә ша бә. Һуне жь wи ә'рде кӧ дьчьне хwәр'а бькьнә мьлк' бенә р'аqәтандьне+. 64Хӧдан wе тә ль нава һ'әму мьләтада жь сәрики дьне һ'әта сәре дьн бәла кә. Ль wьр те хwәдейед башqәйә дар у кәвьрр'а, к'ижанар'а кӧ нә тә нә жи кал-бавед тә әw нас кьрьнә qӧльх ки+. 65Ле ль нава wан мьләтада жи те р'ьһ'әт нәби, щики һесабуне wе бона ньгед тә т'ӧнә бә. Хӧдан wе хәма, ч'ә'в мә'рьмбуне[*] у дьлтәнгийе бьдә тә. 66Ә'мьре тә wе ль сәр муки бә, те шәв у р'ож хофеда би у т'ӧ щар сәрәдәри жь ә'мьре хwә дәрнә хи. 67Жь дәст wе тьрса дьле тә у дитьна ч'ә'вед тә сьбәһе зу те бежи: ‹Хwәзи р'о бьчуйа ава›, еваре жи бежи: ‹Хwәзи сьбәһ р'он буйа›+. 68Хӧдане wе р'ейеда тә бь гәмийа вәгәр'инә Мьсьре, бона к'ижане мьн готә тә: ‹Те иди wе нәбини›. Ль wьр һуне хwә чаwа хӧлам у щари бьфьрошьнә дьжмьнед хwә, ле йе бьк'ьр'ә жи wе т'ӧнә бә»+.

29

Готьна Мусайә сьсийа

29^1Әв ьн хәбәред пәймане кӧ Хӧдан ль ә'рде Моwабеда ль Муса ә'мьр кьр т'әви зар'ед Исраел гьредә, хенщи пәймана кӧ wи ль Һ'оребе[*] т'әви wан гьреда+. 2Муса гази т'әмамийа Исраеле кьр у готә wан: «Һ'әму чь кӧ Хӧдан ль wәлате Мьсьреда ль бәр ч'ә'вед wә ани сәре Фьрәwьн у һ'әму хӧламед wи, ӧса жи сәре т'әмамийа ә'рде wи, wә дит, 3аwа готи әw щер'ьбандьн, нишан у к'әрәмәтед мәзьнә кӧ ч'ә'вед тә дитьн. 4Ле Хӧдан һ'әта р'ожа иро дьле фә'мкьрьне, ч'ә'вед дитьне у гӧһед бьһистьне нәда wә+. 5Хӧдан чьл сали бәр'ийеда р'ебәрийа wә кьр: К'ьнщед ль сәр wә кәвьн нәбун, солед ньге wәда жи нәмашийан,+
6wә нә нан хwар нә шәрав нә жи ава щәһе вәхwар, кӧ һун бьзаньбьн әз Хӧдан Хwәдейе wә мә+. 7Һун һатьнә ви щийи у Сихоне п'адше Һ'әшбоне, Оге п'адше Башане дәрк'әтьнә мьqабьли мә шер' у мә әw алт' кьрьн+. 8Мә ә'рде wан зәфт кьр у чаwа мьлк' да р'убенийа, гадийа у ниве qәбила Мьнашә+. 9Дә хәбәред ве пәймане хwәйи кьн у wан бьqәдиньн, wәки нава һәр тьштида чь кӧ һун бькьн wәр'а ль һәв бе+.

10Һун т'әмам иро ль бәр Хӧдан Хwәдейе хwә сәкьнинә: Сәрwеред wә, qәбилед wә, р'успийед wә, сәрәскәред wә, һәр мере Исраел, 11зар'ед wә, к'ӧлфәтед wә у хәрибе ль нава зоме тәда, жь дарбьр'е тә һ'әта авк'еше тә,+
12бона кӧ тӧ бьк'әви пәйман у ад-qьраре т'әви Хӧдан Хwәдейе хwә, к'ижан кӧ Хӧдан Хwәдейе тә иро т'әви тә гьредьдә. 13Wәки иро тә хwәр'а бькә мьләт, әw жи тәр'а бьбә Хwәде, чаwа кӧ wи готә тә у чаwа кӧ wи кал-бавед тә Бьраһим, Исһаq у Аqубр'а сонд хwар+. 14Нә т'әне т'әви wә Хӧдан ве пәйман у ад-qьраре гьредьдә, 15ле т'әви wан жи йед кӧ иро ль вьр т'әви мә ль бәр Хӧдан Хwәдейе мә сәкьнинә у т'әви wан жи, йед кӧ иро ль вьр т'әви мә ниньн. 16Һун заньн wәлате Мьсьреда мә чаwа дьжит у чаwа әм жи жь нава мьләтр'а дәрбаз бун, 17wә р'обәтийед wан у п'утед wанә дар, кәвьр, зив у зер' нава wан дитьн. 18Нәбә кӧ нава wәда һәбә мер йан жьн, мал йан qәбил дьле к'ижани иро дури Хӧдан Хwәдейе мә к'әвә, wәки һәр'ә хwәдейед wан мьләтар'а qӧльх кә. Аwа готи нава wәда ви щур'әйи р'аwе кӧ жә'ре у зьрич'ке дьдә дәр т'ӧнәбә+. 19Гава йәк гӧһ бьдә хәбәред ве ад-qьраре у хwәда гӧман бә, бежә: ‹Wәки ль гора сәрһ'ьшкийа хwә жи әз һәр'ьм әзе диса сах-сьламәт бьм›. Бь ви щур'әйи, йе т'ер wе т'әви йе бьр'чи ӧнда бә. 20Хӧдан wе т'ӧ щар нәбахшинә wи, чьмки һьнге һерс у к'ин-боха Хӧдан wе р'абә ль сәр wи мәрьви, һ'әму ньфьр'е ве к'ьтебеда ньвиси wе ль wи бьн у Хӧдан wе наве wи жь бьн п'әр'е ә'зменда р'әсит кә+. 21Хӧдан wе wи жь һ'әму qәбилед Исраел бона бәла башqә кә, анәгори һ'әму ньфьр'ед ве пәймане кӧ ве к'ьтеба qанунеда ньвисар ьн. 22У ньсьле пәйр'а, аwа готи зар'ед wә кӧ wе пәй wәр'а бьбьн, ӧса жи хәрибе кӧ wе жь wәлате дур бе, wе wеранбун у нәхwәшийед ви ә'рди бь к'ижана Хӧдан лехьст бьбиньн, бежьн: 23‹Т'әмамийа ә'рд бь к'ьрк'ут у хwе шәwьтийә, нә те чандьне нә жи шин дьбә, ль сәр wе т'ӧ шинайи шин набә, мина ӧндакьрьна Содом, Гомора, Адма у Сьбойиме, к'ижан кӧ Хӧдан бь һерс у к'ин-боха хwә wеран кьр›+. 24Һ'әму мьләт wе бежьн: ‹Чьма Хӧдан һа ани сәре ви ә'рди? Мә'на ве һерса мәзьн чийә?›+
25У wе бежьн: ‹Бона кӧ wан пәймана Хӧдан Хwәдейе кал-бавед хwә һьштьн, к'ижан кӧ wи т'әви wан гьреда, гава әw жь ә'рде Мьсьре дәрхьстьн+. 26Әw чун у хwәдейед башqәр'а qӧльх кьрьн, бәр wан та бун, хwәдейед кӧ нә wан нас дькьр нә жи Хӧдан wанр'а к'ьфш кьр. 27Бь ви аwайи һерса Хӧдан ль сәр wи ә'рди р'абу кӧ һ'әму ньфьр'ед ве к'ьтебеда ньвиси бинә ль сәре wи+. 28Хӧдан бь һерс, к'ин-бох у хәзәба мәзьн әw жь wәлате wан р'аwва дәрхьст, әw авитьнә wәлате башqә, мина р'ожа иройин›+.

29Тьштед вәшарти, йед Хӧдан Хwәдейе мә нә, ле йед ә'йан бона мә у зар'ед мә нә һ'әта-һ'әтайе, wәки һ'әму хәбәред ве qануне бьqәдиньн+.

30

Кьрьна бона пашда вәгәр'андьн у бьмбарәкийе

30^1Гава һәр тьшт, дӧа у ньфьр'ед кӧ мьн данибунә ль бәр тә, бенә сәре тә, һьнге ль сәр wан, нава һ'әму мьләтада, к'ижан кӧ Хӧдан Хwәдейе тә тӧ нава wан да бәлакьри, диса бьфькьрә,+
2һәгәр тӧ бәр бь Хӧдан Хwәдейе хwә вәгәр'и, тӧ у зар'ед хwәва бь т'әмамийа дьле хwә у бь т'әмамийа нәфса хwә, гӧһ бьди дәнге wи, һәр тьшт чаwа кӧ әз иро ль тә ә'мьр дькьм,+
3һьнге Хӧдан Хwәдейе тә wе чәрха тә р'аст кә у р'ә'ме ль тә бькә, wе диса тә жь нава һ'әму мьләта, нава к'ижана Хӧдан Хwәдейе тә тӧ бәла кьри, wе тә т'опи сәр һәв кә+. 4Wәки тӧ һ'әта бәр п'әр'е ә'зман жи ажоти би, жь wьр жи Хӧдан Хwәдейе тә wе тә т'опи сәр һәв кә, тә һьлдә+
5у Хӧдан Хwәдейе тә wе тә бьбә ә'рде кӧ кал-бавед тә wар бьбун у wе хwәр'а бьки мьлк'. Wе чәрха тә р'аст кә у тә жь кал-бавед тә зә'фтьр ль һәв зедә кә. 6Хӧдан Хwәдейе тә wе дьле тә у дьле зӧр'әта тә бьгӧһезә[*], wәки бь т'әмамийа дьле хwә у бь т'әмамийа нәфса хwә Хӧдан Хwәдейе хwә һ'ьз бьки бона хатьре ә'мьре хwә+. 7Хӧдан Хwәдейе тә wе һ'әму ван ньфьр'а вәгәр'инә ль сәр дьжмьн у нәйаред тә, йед кӧ пәй тә к'әтьбун+. 8Те жи диса гӧһ бьди дәнге Хӧдан у һ'әму ә'мьред кӧ әз иро ль тә ә'мьр дькьм бьqәдини. 9Хӧдан Хwәдейе тә wе тә һәр тьштида хьне кә: Бь һәр шьхӧле дәстед тә, бәре зьке тә, бәре һ'әйwане тә у бәре ә'рде тә. Чьмки Хӧдан диса wе ша бә кӧ qәнщийе тәр'а бькә, чаwа кӧ әw кал-бавед тәр'а ша дьбу, 10гава тӧ гӧһ бьди дәнге Хӧдан Хwәдейе хwә, ә'мьр у qәйдә-qанунед wийә ве к'ьтеба qанунеда ньвиси хwәй ки, бь т'әмамийа дьле хwә у бь т'әмамийа нәфса хwә вәгәр'и бәрбь Хӧдан Хwәдейе хwә.

11Чьмки әв ә'мьре кӧ әз иро ль тә ә'мьр дькьм, нә дури тә йә нә жи әw чәтьн ә. 12Әw нә ль ә'змана йә, wәки бе готьне: ‹К'е wе бона мә р'абә ә'змен, wе мәр'а бинә у әм wе бьбьһен, һьнге мәйе әw бьqәданда?›+
13Нә жи әw wи алийе бә'ре йә, wәки бе готьне: ‹К'е wе бона мә һәр'ә wи алийе бә'ре, wе мәр'а бинә у әм wе бьбьһен, һьнге мәйе әw бьqәданда?› 14Ле әw хәбәр ль щәм тәйә, ль сәр заре тә у дьле тәда йә, кӧ wе хwәйи ки.

15Бьньһер'ә, әз иро ә'мьр у мьрьне, хер-хwәши у хьрабийе датиньмә ль бәр тә+. 16Әз иро ль тә ә'мьр дькьм кӧ Хӧдан Хwәдейе хwә һ'ьз бьки, р'ийед wида һәр'и, ә'мьред wи, qәйдә-qанунед wи у qьраред wи хwәйи ки. Wәки тӧ бьжийи у ль һәв зедә би у Хӧдан Хwәдейе тә wе тә бьмбарәк кә ль сәр ә'рде кӧ тӧ дьчуйи хwәр'а бьки мьлк'. 17Ле һәгәр дьле тә пашда вәгәр'ә у гӧһ нәди, жь р'е бейи шьһ'ьтандьне, ль бәр хwәдейед башqә та би wанр'а qӧльх ки, 18әз иро ә'лами wә дькьм кӧ һуне ә'сәйи ӧнда бьн, һуне дьреж ль сәр wи ә'рди нәжин, бона к'ижани тӧ Урдӧнер'а дәрбаз дьби кӧ бьк'әви wьр у хwәр'а бьки мьлк'. 19Әз иро гази ә'рд у ә'змен дькьм чаwа шә'дед мьqабьли тә, әз ә'мьр у мьрьне датиньмә бәр тә, дӧа у ньфьр'е. Дә ә'мьр бьбьжерә wәки тӧ зӧр'әта хwәва бьжийи, 20Хӧдан Хwәдейе хwә һ'ьз бькә, гӧр'а wи бькә у незики wи бә. Чьмки әw ә'мьре тә йә у дьрежайа р'ожед майина тә йә ль сәр ә'рде кӧ Хӧдан кал-бавед тә: Бьраһимр'а, Исһаqр'а у Аqубр'а сонд хwар бьдә wан»+.

31

Кьрьнед Мусайә хьлазийе

Йешу щийе Муса дьгьрә

31^1Муса чу у әв хәбәрана т'әмамийа Исраелева ә'йан кьрьн 2у готә wан: «Әз иди сәдбист сали мә, нькарьм һәр'ьм у бем, Хwәде жи готә мьн: ‹Тӧ ч'әме Урдӧнер'а дәрбаз наби›+. 3Хӧдан Хwәдейе тә wе хwәха пешийа тәва һәр'ә, әwе ван мьләта жь бәр тә ӧнда кә у те щийе wан хwәр'а бьки мьлк'. Йешуйе пешийа тәва һәр'ә, чаwа кӧ Хӧдан готьбу+. 4Хӧдане ӧса бина сәре wан, чаwа кӧ ани сәре п'адшед әморийа, Сихон у Ог, ӧса жи ә'рдед wан, qьр'а к'ижана әwи ани+. 5Хӧдане wан бьдә дәстед wә у һун анәгори wан һ'әму ә'мьред кӧ мьн ль wә ә'мьр кьрьн биньнә сәре wан+. 6Qәwат у ә'гит бьн, жь wан нәтьрсьн у нәбьздьн, чьмки Хӧдан Хwәдейе тә хwәха т'әви тә те, әw дури тә нак'әвә у тә бәр'надә»+.

7Муса гази Йешу кьр у ль бәр ч'ә'ве т'әмамийа Исраеле готә wи: «Qәwат у ә'гит бә, чьмки те т'әви ви мьләти бьк'әви ә'рде кӧ Хӧдан кал-бавед wанр'а сонд хwар бьдә wан у те wи ә'рди wанр'а бьки мьлк'+. 8Ле Хӧдан хwәха пешийа тәва дьчә у wе т'әви тә бә, әwе дури тә нак'әвә у тә бәр'нәдә, бәр хwә нәк'әвә у нәтьрсә».

Хандьна Qануне

9Муса әв qанун ньвиси у да к'аһинед зар'ед Леwи, йед кӧ Сьндоqа Пәймана Хӧдан дьбьрьн у һ'әму р'успийед Исраел. 10Муса ль wан ә'мьр кьр у гот: «Һәр к'ӧтасийа сала һ'әфта ль сала бахшандьне, ль Щәжьна Һ'олькчекьрьнеда,+
11к'әнге т'әмамийа Исраел бе у ль бәр Хӧдан Хwәдейе тә бьсәкьнә, ль wи щийе кӧ әw бьбьжерә, т'әмамийа Исраелр'а ве qануне бь дәнге бьльнд бьхунә+. 12Щьмә'те, жьна, мера, зар'а у хәрибед нава бажаред хwәда, т'опи сәр һәв кә, кӧ әw бьбьһен у һин бьн жь Хӧдан Хwәдейе wә бьтьрсьн у һ'әму хәбәред ве qануне бькьн кӧ бьqәдиньн+. 13Зар'ед wан йед кӧ һе ньзаньн, wе бьбьһен у һин бьн жь Хӧдан Хwәдейе wә бьтьрсьн, ль нава һ'әму р'ожед ә'мьре wә ль сәр ә'рде кӧ һун Урдӧнер'а дәрбаз дьбьн хwәр'а бькьнә мьлк'».

Исраел wе Хwәде бьһелә

14Хӧдан готә Муса: «Аwа р'ожед тәйә мьрьне незик ьн, гази Йешу кә у ль Коне Щьвинеда бьсәкьньн, әзе ә'мьра бьдьмә wи». Муса у Йешу чун у ль Коне Щьвинеда сәкьнин+. 15Хӧдан ль стуна ә'wрда конда wанва хӧйа бу у стуна ә'wр ль бәр дәре кон сәкьни+.

16У Хӧдан готә Муса: «Аwа тӧ дьчи бьгьһижи кал-бавед хwә. Әв мьләте р'абә ль wи щийе кӧ дьчьне беә'сьлийе бькә, аwа готи пәй wан хwәдейед башqәйә wи ә'рди һәр'ә. Әwе мьн бьһелә у пәймана кӧ мьн т'әви wан гьреда бьт'әр'ьбинә+. 17Wе р'оже һерса мьне ль сәр wи р'абә, әзе wан бьһельм у р'уйе хwә жь wан вәшерьм. К'ока wане бе у гәләк тәнгаси у зәлули р'асти wан бе. Wан р'ожа әwе бежә: ‹Гәло әв бәла кӧ һатьнә сәре мьн нә бона wе йәке йә кӧ Хӧдане мьн т'әви мьн нинә?›+
18Ле әзе wе р'оже р'уйе хwә һе вәшерьм бона һәр хьрабийа кӧ wи кьр, гава бәре хwә да хwәдейед башqә. 19Ньһа хwәр'а ве стьране бьньвисьн у зар'ед Исраел һини wе кә, wе бькә сәр зар-зьмане wан, wәки әва стьрана мьнр'а бьбә шә'де мьqабьли зар'ед Исраел+. 20Wәхте әз wи бьбьмә ә'рде кӧ шир у һьнгьв же дьк'ьшә, чаwа кӧ мьн кал-бавед wанр'а сонд хwар, әwе бьхwә, т'ер бә, к'ок бә у wе бәре хwә бьдә хwәдейед башqә, әwе wанр'а qӧльх кә, мьн т'әхсир кә у пәймана мьн бьт'әр'ьбинә+
21wе бьбә гава гәләк тәнгаси у зәлули бьбинә, әв стьрана wе бьбә шә'де мьqабьли wи, чьмки әва жь бира зӧр'әта wи wе дәрнәйе. Әз иди иро заньм т'ьвдира wан чийә, һе бәри wе йәке кӧ мьн әw бьрьнә ә'рде кӧ мьн соз да». 22Муса һәма wе р'оже әв стьран ньвиси у зар'ед Исраел һини wе кьрьн. 23Хwәде ль Йешуйе кӧр'е Нун ә'мьр кьр у гот: «Qәwат у ә'гит бә, чьмки тӧйе зар'ед Исраел бьби ә'рде кӧ мьн wанр'а сонд хwар у әзе т'әви тә бьм»+.

24Гава Муса һ'әму хәбәред ве qануне к'ьтебеда ньвиси у хьлаз кьрьн,+
25Муса ль леwийед кӧ Сьндоqа Пәймана Хӧдан дьбьрьн ә'мьр кьр у гот: 26«Ве к'ьтеба qануне һьлдьн у дайньнә к'еләкәкә Сьндоqа Пәймана Хӧдан Хwәдейе хwә у бьра әw ль wьр бьбә шә'де мьqабьли тә+. 27Чьмки әз сәрһьлдан у сәрһ'ьшкийа тә заньм, һ'әта р'ожа иро кӧ әз нава wәда дьжим һун ль бәр Хӧдан сәрһ'ьшк бунә, һе чьqас зедә пәй мьрьна мьнр'а. 28Һ'әму р'успийед qәбилед хwә у сәрwеред хwә бьщьвиньнә ль щәм мьн, әзе wанр'а ван хәбәра бежьм у гази ә'рд у ә'змен бькьм чаwа шә'де мьqабьли wан. 29Чьмки әз заньм кӧ пәй мьрьна мьнр'а һуне ә'сә бьһ'әр'ьмьн у бьшьһ'ьтьн жь wе р'ийа кӧ мьн ль wә ә'мьр кьр у пәйр'а wе бәла бенә пешийа wә, бона хьрабийа кӧ һуне ль бәр ч'ә'ве Хӧдан бькьн, бь кьред дәстед хwә һерса wи р'акьн»+.

30Муса хәбәред ве стьране ль бәр т'әмамийа щьвина Исраел һ'әта хьлазийе гот:

32

Стьрана Муса

32^1«Гӧһ бьдьнә мьн ә'зманно әзе хәбәр дьм,
бьра ә'рд готьна заре мьн бьбьһе+.
2Бьра ширәта мьн мина баране бьбарә,
мина qьр'авийе готьна мьн wе дайнә,
чаwа барана һур ль сәр шинайийе
у чаwа барана гӧр' ль сәр гиһе+.
3Чьмки әзе наве Хӧдан бькьм дәнги.
Пәсьна бьдьнә Хӧдане мә!
4Әw Qәйа йә, кьрьна wи к'амьл ә,
чьмки һ'әму р'ийед wи һәqи нә.
Хӧдан амьн ә, нәһәqи щәм wи т'ӧнәйә,
әw һәq ә у ль сәр һәqийе йә+.
5Ле wә мьqабьли wи гӧнә кьр,
һун жь дәст qӧсуред хwә иди нә зар'е wи нә,
ньсьле нәһәq у хальфи.
6Әв ә кӧ һун ль Хӧдан вәдьгәр'иньнә,
мьләте бе фә'ми бе һ'ьш?
Әw нинә баве тә кӧ тӧ qазьнщ кьри?
Әwи жи тӧ чекьри у т'әстиq кьри!+
7Бир бинә р'ожед бәре,
бьфькьрә ль сәр салед һ'әму р'ьк'ьнйата.
Бьпьрсә жь баве хwә у әwе тәр'а гьли кә,
жь калед хwә у әwе тәр'а бежьн+.
8Гава Йе Һәри Жорьн мьлк' да мьләта
у зар'ед инсен щӧдә кьр,
әwи синоред мьләта данин,
анәгори р'әqәмед зар'ед Хwәде[*]+.
9Ле п'ара Хӧдан щьмә'та wи йә,
Аqуб мьлк'е wаре wи йә+.
10Әwи әw ль бәр'ийеда дит,
ль чол у бәста гӧжә-гӧж,
әwи дәсте хwә дабу ль бәр wи у әw хwәйи дькьр,
мина р'онайийа ч'ә'вед хwә мьqати wи бу+.

11Чаwа тәйре симьр' хwәйитийе һелуна хwә дькә,
ль сәр щущукед хwәр'а дьфьр'ә,
п'әр'е хwә вәдькә wан һьлдьдә
ль сәр баскед хwә дьбә+.

12Хӧдан т'әне р'ебәрийа wи дькьр,
хwәдеки башqә т'әви Хӧдан т'ӧнәбу.

13Хӧдан әw дани ль сәр бьльндщийед ә'рде,
әwи бәре зәвийа дьхwарьн.

Хӧдан әw бь һьнгьв жь qәйайе
бь бьзьр жь qәйа һ'ьшк,+

14бь р'уне деwер у шире пез да межандьн.

Доне бәрха, бәрана,
гайед Башане, бьзьна,
гәньме лапи р'ьнд да wи.

Тә хуна тьрийа, шәрав вәхwар.

15Йешурун[*] бәз гьрт у да чьфта.

Тә бәз гьрт, к'ок буйи у жь һәв дәрк'әти.

Хwәдейе тӧ чекьри һьшт
у Qәйайе хьлазбуна хwә т'әхсир кьр+.

16Бь хwәдейед башqә һелан данә к'ӧмр'әшийа Хӧдан
у бь к'ьретийа һерса wи р'акьрьн+.
17Qӧрбан дькьрьн щьнар'а нә кӧ Хwәдер'а,
хwәдейед кӧ нас нәдькьрьн,
йед ну пешда һати,
жь к'ижана кӧ кал-бавед тә хоф нәдькьрьн+.
18Тә Qәйайе тӧ wәльданди һьшт,
тә Хwәдейе тӧ пешда анийи бир кьр+.
19Хӧдан дит у т'әхсир кьр
бона кӧ qиз у кӧр'ед Хӧдан әw һерс хьстьн.
20У гот: ‹Әзе р'уйе хwә жь wан вәшерьм,
хьлазийа wан бьньһер'ьм,
чьмки әw ньсьләки хальфи йә,
зар'ед бе амьн ьн.

21Wана бь нә хwәдейа һелан данә к'ӧмр'әшийа мьн,
бь тьштед хwәйә п'уч' һерса мьн р'акьрьн.

Әзе жи бь нә мьләта һелана бьдьмә wан,
бь мьләтәки бе фә'м әзе һерса к'ӧмр'әшийа wан р'акьм+.

22Чьмки алава һерса мьн пе к'әт,
әwе һ'әта к'урайийа Дийаре Мьрийа бьшәwьтинә,
дьнйайе у бәред wе wе һ'уфи хwә кә
у алав-агьр wе һ'име ч'ийа к'әвә+
23Әзе бәла ль сәр wан qуч' кьм,
тиред хwә ль сәр wан р'әт кьм+.
24Бьр'чибуне wан бьмашинә, т'айе wан бьхwә
у ӧса жи нәхwәшийа һ'алә хьраб.
Qиле р'ә'wьра әзе бьшиньмә ль сәр wан
у ӧса жи жә'ра шулькийед ахеда+.
25Дәрва шуре wан бьбьр'ә
һьндӧр'да жи хоф, qиз у кӧр'а
ширхӧр у кале әхтйар+.
26Мьн гот: «Әзе qьр'а wан биньм,
жь нава мәрьвада биранина wан р'әсит кьм»,
27ле әз жь qәрфе дьжмьн тьрсийам,
кӧ дьжмьн нәфькьрьн
у нәбежьн: «Дәстед мә әw алт' кьрьн,
нә кӧ Хӧдан әв һ'әму тьшт кьр»›+.
28Чьмки Исраел мьләтәки чәлqйайи йә,
фә'ме wи т'ӧнәйә+.

29Һәгәр әw сәрwахт буна әв йәк wе те дәрхьстана,
wане фә'м бькьра чь wе бе сәре wана.
30Дьжмьнәк wе чаwа бьда пәй һ'әзара
у дӧдӧйе бәри дәһә һ'әзари дьн,
һәгәр Qәйайе Исраел әw нәфьрота,
һәгәр Хӧдан әw нәда дәстед дьжмьнед wан+.
31Чьмки qәйайе wан нә мина Qәйайе мә йә,
дьжмьнед мә хwәха wе йәке фә'м дькьн+.
32Чьмки дара wанә тьрийе жь йа Содоме йә,
жь бахче Гоморайе йә.
Тьрийед wан тьрийе жә'рдадайи нә
гушийед wан тә'л ьн+.
33Шәрава wан жә'ра мә'ра йә,
жә'ра зӧлмә тирәмә'ра йә+.
34Т'ьвдира мьн ль щәм мьн вәшарти,
хьзна мьнда моркьри нинә?
35Һ'әйфһьлдан йа мьн ә, әзе һьлиньм,
гава ньге wан бьльк'ӧмә,
чьмки р'ожа wан ә qәда незик ә
у зутьрәке wе ль сәр wанда бьгьрә+.
36Хӧдан wе һәqийе ль щьмә'та хwә бькә,
у р'ә'ме ль хӧламед хwә бькә,
гава әw бьбинә кӧ дәсте wан сьст буйә,
нә гьрти манә нә жи аза манә+.
37Хӧдане бежә: «К'аненә хwәдейед wан,
qәйайе кӧ wан гӧмана хwә дабу сәр+?
38Йед кӧ бәзе qӧрбанед wан дьхwарьн,
шәрава дийарийед wан вәдьхwарьн?
Бьра әw р'абьн у али wан бькьн,
бьра бона wә бьбьнә мәрт'ал».
39Дә ньһа бьньһер'ьн wәки ӘЗ, ӘЗ ЬМ[*],
т'ӧнә хwәде пештьри Мьн.
Әз дькӧжьм, әз жи сах дькьм,
мьн леда әзе жи qәнщ кьм,
т'ӧ кәс жь дәсте мьн хьлаз накә+.
40Аwа әз дәсте хwә бәр бь ә'змен бьльнд дькьм
у дьбежьм: «Чаwа кӧ әз һ'әта-һ'әтайе һәмә
41ӧса жи гава әз шуре хwәйи бьрьqи туж кьм
дәсте мьне дәст бь диwане бькә,
һьнге әзе һ'әйфе жь дьжмьнед хwә һьлдьм,
у йед дьжәньнә мьн wәкә ә'мәлед wан бьдьмә wан+.

42Әзе тиред хwә бь хуне сәрхwәш кьм
у шуре мьн wе гошт бьхwә,
бь хуна кӧштийа у гьртийа,
бь сәред сәрwеред дьжмьн»›.[*]+
43Ә'зманно ша бьн т'әви wи!
Һ'әму мьлйак'әт бәр Хӧдан та бьн.[*]
Чьмки әwе һ'әйфа хуна хӧламед хwә һьлдә,
әwе һ'әйфе жь дьжмьнед хwә һьлдә,
әwе бона ә'рде хwә у мьләте хwә гӧнәк'әwандьне бькә»+.

44Муса т'әви Йешуйе кӧр'е Нун һат у һ'әму хәбәред ве стьране бь дәнге бьльнд готә щьмә'те. 45Гава Муса һ'әму әв хәбәред кӧ готә т'әмамийа Исраел сәр һәвда анин, 46әwи готә wан: «Әз иро һ'әму ван хәбәра ә'лами wә дькьм, wан бькьнә дьле хwә. Ль зар'ед хwә ә'мьр бькьн wәки һ'әму хәбәред ве qануне р'ьнд хwәй кьн бьqәдиньн+. 47Чьмки әв нә хәбәра бадиһәwа йә бона wә, ле әw ә'мьре wә йә. Бь wе хәбәре ә'мьре wәйе дьреж бә ль сәр wи ә'рди кӧ һун Урдӧнер'а дәрбаз дьбьне хwәр'а бькьнә мьлк'»+.

48Хут wе р'оже Хӧдан Мусар'а хәбәр да у гот: 49«Һьлк'ьшә ль сәр бьльндщийед Абариме ль сәр ч'ийайе Нәбо к'ижан кӧ wәлате Моwабда йә, пешбәри Әриһайе. У дина хwә бьдә wәлате Кәнане, к'ижани кӧ әз дьдьмә зар'ед Исраел ле wар бьн+. 50У ль сәр wи ч'ийайе кӧ те һьлк'ьши бьмьрә, һәр'ә т'әви кал-бавед хwә бә, чаwа Һаруне бьре тә ль сәр ч'ийайе Һор мьр у чу т'әви кал-бавед хwә бу+. 51Чьмки wә һәр дӧйа ль нава зар'ед Исраел ль бәр авед Мерибаһ-Qадеше[*], бәр'ийа Синда гӧһдарийа мьн нәкьр у нава зар'ед Исраелда пирозийа мьн нәда к'ьфше+. 52Те әwи ә'рди бәр хwә бьбини ле нак'әви wьр, әw ә'рде кӧ әз дьдьмә зар'ед Исраел»+.

33

Муса дӧа Исраел дькә

33^1•Әв ә әw дӧа бь к'ижани Мусайе мәрьве Хwәде бәри мьрьна хwә дӧа ль зар'ед Исраел кьр+. 2У гот:

«Хӧдан жь Синайе һат,
жь Сеһире wанва шәwq да,
жь ч'ийайе Паран wанва хӧйа бу
әw т'әви беһ'әсаб пироза һат,
жь дәсте wийи р'асте агьре qануне бона wан алав да.[*]+

3Р'асти Хwәде мьләта һ'ьз дькә,
һ'әму пирозед wи дәстед тәда нә,
wан хwә авитьнә ль п'ийед тә
у wе гӧһ бьдьнә готьнед тә.
4Муса qанун ль мә ә'мьр кьр,
wар бона щьмә'та Аqуб+.
5Хӧдан бу п'адше Йешуруне[*]
гава сәрwеред щьмә'те
т'әви qәбилед Исраел щьвийа бун+.

6Бьра бьжи Р'убен у нәмьрә,
ле бьра һ'әсабе wи кем бә».

7Әв жи бона Щьһуда гот:

«Бьбьһе Хӧдан дәнге Щьһуда
у wи бинә ль щәм щьмә'та wи,
бьра бь дәстед хwә шәр'е хwә бькә
тӧ жи бьби алик'аре wи жь дьжмьнед wи».

8Бона Леwи гот:

«Урим у Тумиме[*] тә
ль щәм мәрьве тәйи хwәдехоф бә,
йе кӧ тә ль Массаһе щер'ьбанд,
т'әви к'ижани бәр авед Мерибаһе к'әти һ'ӧщәте+.

9Йе кӧ бона де у баве хwә дьбежә:
‹Мьн хәмк'ешийа wан нәкьр›,
бьрайед хwә qәбул нәкьр
у зар'ед хwә нас нә кьр[*],
чьмки әw готьна тә дьqәдиньн
у пәймана тә хwәй дькьн+.
10Әw Аqуб һини qьраред тә дькьн,
Исраел жи һинкьрьна тә,
бьхуре датиньн ль бәр тә,
qӧрбане т'әвайишәwате жи ль сәр горигәһа тә.
11Дӧа ль qәwата wи бькә Хӧдан,
кьред дәсте wи qәбул кә.
Пьшта дьжмьнед wи qат кә
ӧса кӧ йед дьжәньнә wи р'анәбьн».

12Бона Бьнйамин гот:

«Һ'ьзкьрийе Хwәде wе бе qәзи бьжи,

Йе Һәри-Зор т'әмамийа р'оже хwәйитийа wи дькә.

Әw ль нава гьред wи дьжи».

13Бона Усьв гот:

«Дӧайе Хӧдан ль ә'рде wи бә,
бь qьр'авийа qәнщә жь ә'змен,
бь ава бебьнийайейә жер һәр'ьки,+
14бь дайина бәред qәнщә жь тә'ве,
бь дайина дәрәмәтед qәнщә жь мәһа.
15Жь тьштед бьжартийә ч'ийайед кәвьн
у тьштед qәнщә гьред һ'әта-һ'әтайе+.
16Бь дайина qәнщә ә'рде т'ьжи,
бь к'әрәма йе кӧ нава к'ола стьруйе бу[*].
Бьра әw бенә сәре Усьв,
ль сәр ә'нийа бьжартийе ль нава бьрада+.
17Мәзьнайийа wи мина ньхӧрийе бох,
стьруйед wи мина стьруйед гайе бәйани,
йәк дәһә һ'әзаред Әфрайим ә,
йәк жи һ'әзаред Мьнашә йә,
бь wан әwе мьләта һәвр'а һ'әта сәре дьне бьдә'финә»+.

18Бона Зәбулон гот:

«Ша бә Зәбулон, дәрк'әтьна хwәр'а,

Исахар жи ль нава чадьред хwә да.

19Әwе мьләта гази ль сәр ч'ийе бькьн,
ль wьр әwе горийед р'аст бьдьн.

Чьмки жь дәwләмәндтийа бә'ра әwе бьхwьн
у хьзнед ль нава qумеда вәшарти»+.

20Бона Гад гот:

«Бьмбарәк ә йе кӧ синоре Гад фьрә дькә,
Гаде чаwа шер р'ьһ'әт бә,
мьл у т'әпа сери дьдьр'инә+.
21Әwи тьште һәри qәнщ хwәр'а бьжарт,
чьмки wир'а п'ара сәрwер һатә к'ьфшкьрьне,
әw т'әви сәрwеред мьләт һат
р'астийа Хӧдан у диwанед wи
т'әви Исраел бьк'ар ани»+.

22Бона Дан гот:

«Дан щәwрьке шера йә
кӧ жь Башане банздьдә»+.

23Бона Нәфтәли гот:

«Нәфтәли херхwәзийева дагьрти йә,
бьмбарәкийа Хӧданва т'ьжи йә,
р'оһьлат[*] у башуре wар бә»+.

24Бона Ашер гот:

«Жь нава кӧр'ада Ашер һәри бьмбарәк ә,
бьра һ'ьзкьрийе бьрайед хwә бә
у ньге хwә р'унда кә.
25Зәр'зед дәрийед тә һ'әсьн у сьфьр ьн,
у qәwата тә wәкә р'ожед тә бә».

26«Мина Хwәде Йешурун т'ӧнәйә,
бона алик'арийа тә ль ә'змен сийар дьбә
нава нур-р'умәта хwә ль сәр ә'wр+.
27Хwәдейе һ'әта-һ'әтайе кәла йә,
мьлед wийә һ'әта-һ'әтайе алик'ар ьн,
әwи дьжмьнед тә жь бәр тә р'аqәтандьн,
гот: ‹Qьр' кә!›+
28Исраел беqәзи, башqә дьжи,
канийа Аqуб wе ә'рде гәньм у шәраведа бә,
жь ә'зманед wи qьр'ави те харе+.
29Хwәзи ль тә Исраел!
К'е йә мина тә?
Мьләте бь дәсте Хӧдан хьлазбуйи,
мәрт'ал, алик'ар
у шуре нур-р'умәта тә әw ә,
дьжмьнед тә wе ль бәр тә та бьн,
тӧйе п'ейи ль сәргьрке мьлед wан бьки»+.

34

Мьрьна Муса у сәрwерийа Йешу

34^1Муса жь дәштед Моwабе һәвраз чу ч'ийайе Нәбо, ль сәр сәре Писгайе кӧ пешбәри Әриһайе йә. Хӧдан һ'әму ә'рде Гилә'де һ'әта Дан, 2т'әмамийа Нәфтәлийе, ә'рде Әфрайим у Мьнашә, т'әмамийа ә'рде Щьһуда һ'әта Бә'ра Навбәре[*], 3Нәщәф, дәшта нәwала Әриһайе, бажаре даред хӧрма һ'әта Соһаре нишани wи да+. 4Хӧдан готә Муса: «Әв ә ә'рде бона к'ижани мьн Бьраһимр'а, Исһаqр'а у Аqубр'а сонд хwар гот: ‹Әзе wи бьдьмә зӧр'әта тә›. Мьн һьшт wәки тӧ бь ч'ә'вед хwә бьбини, ле тӧ дәрбази wьр наби»+. 5Ль wьр ә'рде Моwабда, Мусайе хӧламе Хwәде мьр, анәгори хәбәра Хӧдан. 6Хӧдан ль нәwала ә'рде Моwабда пешбәри Бет'-П'ьһоре әw дәфьн кьр у т'ӧ кәс һ'әта р'ожа иро щийе дәфьнкьрьна wи ньзанә+. 7Ә'мьре Муса сәдбист сали бу гава әw мьр, нә ишьqа ч'ә'ве wи сьст бу, нә жи сьһ'әт-qәwата wи+. 8Зар'ед Исраел си р'ожи ль дәшта Моwабда шина Муса кьрьн. Р'ожед гьри у шина Муса хьлаз бун+. 9Йешуйе кӧр'е Нун бь р'ӧһ'е сәрwахтийева һатә дагьртьне, чьмки Муса дәстед хwә данибу ль сәр wи, зар'ед Исраел гӧр'а wи дькьрьн у ӧса дькьрьн чаwа кӧ Хӧдан ль Муса ә'мьр кьрьбу+.

10Иди п'ехәмбәрәки мина Муса ль нава Исраелда т'ӧнәбу, йе кӧ Хӧдан р'у бь р'у нас дькьр,+
11бь һ'әму нишан у к'әрәмәта, йед кӧ Хӧдан әw шанд кӧ ль ә'рде Мьсьреда ль сәр Фьрәwьн, ӧса жи ль сәр һ'әму хӧламед wи у т'әмамийа wәлате wи бькә 12у Муса бь т'әмамийа qәwата дәсте хwә һәр кьрьнед саw ль бәр ч'ә'вед т'әмамийа Исраел кьр.

* 1:2 Һ'ореб навәки дьнейи Синайе йә.

* 2:9 Бьньһер'ә Дәстпебун 19:36-37.

* 2:11 «Р'ьфайи» жи ә'савә бун.

* 2:14 Бьньһер'ә Qануна Дӧщари 1:34-35.

* 2:19 Бьньһер'ә Дәстпебун 19:36-37.

* 2:23 «К'апт'ори» фьльстини бун кӧ жь Кьретайе һатьбун.

* 3:14 Бь зьмане ибрани «Wаргәһед Йаир».

* 3:15 «Махир» наве олк'әкә жь qәбила Мьнашә йә.

* 3:17 Ибрани «Бә'ра Хwе» йә.

* 4:3 Бьньһер'ә Жьмар 25:1-9. П'ьһор наве ч'ийаки бу, ль wе дәре п'уте Баә'лр'а qӧльх дькьрьн. Ләма жи мәрьв наве wи ч'ийайи у wи п'ути данин Баә'л-П'ьһор.

* 4:42 Бьньһер'ә 19:1-13-да.

* 4:49 Аwа готи «Бә'ра Мьри».

* 5:2 Һ'ореб навәки дьнейи Синайе йә.

* 6:4 Аһа жи те фә'мкьрьне: «Хӧдан Хwәдейе мә, т'әне әw ә Хӧдан».

* 6:16 Бьньһер'ә Дәрк'әтьн 17:1-7.

* 7:5 Ашераһ наве п'утед мьләтед кәнанийа бун, щур'ед wан нә ә'йан ьн, бәлки мина стунед жь дар бун йан жи хwәха дар бун.

* 7:20 Wәлгәр'андьна йунанийә кәвьнда «Моза».

* 8:3 Бьньһер'ә Дәрк'әтьн 16 у Жьмар 11:7-9.

* 9:8 Һ'ореб навәки дьнейи Синайе йә.

* 9:22 Бона Т'авә'райе бьньһер'ә Жьмар 11:1-3. Бона Массаһе бьньһер'ә Дәрк'әтьн 17:1-7. Бона Qиброт-Һат'аwайе бьньһер'ә Жьмар 11:31-34.

* 9:23 Бьньһер'ә Qануна Дӧщари 1:19-28.

* 10:9 Бьньһер'ә Жьмар 18:20-24.

* 10:16 Ибрани хәбәр бь хәбәр «Дьле хwә сьнәт кьн». Сьнәткьрьн нишана сонде нава Хwәде у Исраел ә. Фькьра ве р'езе әw ә кӧ щьмә'т гәрә жь wан р'ийед хwәйә хьраб вәгәр'ә.

* 11:6 Бьньһер'ә Жьмар 16.

* 11:10 Ибрани хәбәр бь хәбәр «Бь ньге хwә». Мә'на ван хәбәра т'ам нә ә'йан ә, бәлки мәрьва ньге хwә ль сәр хwәлийева дьк'ьшандьн у әw дьбу мина щаwе кӧ ав wер'а бьк'ьшийа, йан бь ньге хwә р'ийа аве кӧ ль нава wе щәwеда дьк'ьшийа дьгӧһастьн.

* 11:24 Тек'ста ибранида ньвисар ә «Бә'ра К'ӧтасийе», әw бә'са Бә'ра Навбәре дькә аwа готи Бә'ра Сьпи.

* 11:30 Дара хьрнуфе.

* 12:3 Бьньһер'ә шьровәкьрьна Qануна Дӧщари 7:5.

* 16:1 Абиб наве wейи пешьн бу ле ньһа Нисан ә. Әв мәһә салнә'ма һиве дәстпедькә жь ниве мәһа Адаре һ'әта ниве мәһа Нисане.

* 16:21 Бьньһер'ә шьровәкьрьна Qануна Дӧщари 7:5.

* 18:10 «Нава егьрр'а дәрбаз дькә» аwа готи «нәкьнә гори».

* 21:19 Wи чахи мәйдана незики дәргәһе бажер әw щийе бона т'ӧщарәтийе, диwане у qьрара бу.

* 22:9 Йане Хwәде изьн нәда кӧ щьмә'та wи нава бахе хwәйи тьрийада тьштәки дьн жи бьчинә, чаwа кӧ мьсьрийа дькьрьн. Ле гава әw тьшт бькьрана һьнге әw дьбу п'ара Хwәде, гәрә Хwәдер'а бьһата дайине, ләма дьбежә: «...Изьна тә wе т'ӧнәбә wан бьди хәбате».

* 23:4 П'арәкә Мәсопотамйайе.

* 23:4 Бьньһер'ә Жьмар жь 22:4 – 24:25.

* 23:15 Әв qанун дьхәбьтә ль сәр хӧламед кӧ жь хwәйе хwәйи wәлатдәр бьр'әвьн у бенә Исраеле. Бона qануна хӧламед исраели жь к'әрәма хwә ль Qануна Дӧщари 15:12-18 бьньһер'ә.

* 23:17 «Хwәфрош» машоqа п'ут ә, аwа готи чь кӧ qазьнщ дькьр дани дийари ощаха п'ут дькьр, бь wе кьрьна хwә ощаха п'утада һ'әлал дьһатә һ'әсабе, чьмки бь qавийа хwә к'ар дьда ощаха п'ута.

* 24:9 Бьньһер'ә Жьмар 12:10-15.

* 24:12 Wи чахи һәбука мәрьвед к'әсиб т'әне п'от бу, wана чаwа к'әфил дькарьбу т'әне п'оте хwә бьдана. Ле п'от лазьм бу кӧ шәв бавитана ль сәр хwә.

* 25:7 Wи чахи мәйдана незики дәргәһе бажер әw щийе бона т'ӧщарәтийе, диwане у qьрара бу.

* 28:6 «К'әтьн-дәрк'әтьна тә» йане һәр тьшт чь кӧ тӧ дьки.

* 28:19 «К'әтьн-дәрк'әтьна тә» йане һәр тьшт чь кӧ тӧ дьки.

* 28:23 Әв аһа те фә'мкьрьне: «Хwәде wе ә'змен дадә у баране т'ӧнә бә һьнге ә'рде мина һ'әсьн һ'ьшк бә».

* 28:65 Ибрани аһа жи те фә'мкьрьне: «Беч'ари».

* 29:1 Һ'ореб навәки дьнейи Синайе йә.

* 30:6 Ибрани хәбәр бь хәбәр «Дьле тә у дьле зӧр'әта тә сьнәт кә». Сьнәткьрьн нишана сонде нава Хwәде у Исраел ә. Фькьра ве р'езе әв ә кӧ «Хӧдан wе бькә кӧ щьмә'та wи гӧр'а wи бькә».

* 32:8 «Зар'ед Хwәде» п'ьр'анийа щара те фә'мкьрьне чаwа «Һәйинед Хwәдейә ә'змани» йан «Мьлйак'әт». Һьнәк тек'стед ибранида ньвисар ә «Зар'ед Исраел» у һьнәкада жи «Зар'ед Хwәде».

* 32:15 «Йешурун» әw навәки дьне йә бона мьләте Исраел.

* 32:39 Бьньһер'ә Дәрк'әтьн 3:13-15 у шьровәкьрьна р'еза 15-а.

* 32:42 «Бь сәред сәрwеред дьжмьн» ибрани хәбәр бь хәбәр ньвисар ә «сәре дьжмьне п'ор' дьреж». Wи wә'дәйи мере кӧ хәбата wи әскәри бу, чахе шер' wан п'ор'е хwә нә дьбьр'и.

* 32:43 Wәлгәр'андьна йунанийә кәвьнда әв жи һәйе «Гәли мьләта, ша бьн т'әви щьмә'та wи!»

* 32:51 Бьньһер'ә Жьмар 20:11-13.

* 33:2 Фә'мина ве р'езе ибранида нә сафи йә.

* 33:5 «Йешурун» әw навәки дьне йә бона мьләте Исраел.

* 33:8 Урим у Тумим те фә'м кьрьне чаwа «Р'онайи у К'амьли». Пе вана сәрәкк'аһин ль qьрара Хwәде дьһ'әсийа.

* 33:9 Бьньһер'ә Дәрк'әтьн 32:26-29.

* 33:16 Бьньһер'ә Дәрк'әтьн 3:2-3.

* 33:23 «Р'оһьлат» ль вьр ӧса жи те фә'мкьрьне чаwа «Гол».

* 34:2 Тек'ста ибранида ньвисар ә «Бә'ра К'ӧтасийе», әw бә'са Бә'ра Навбәре дькә аwа готи Бә'ра Сьпи.

+ 1:2 Дәрк’әтьн 3:1, Дәрк’әтьн 17:6, Дәрк’әтьн 33:6, Жьмар 13:25, Жьмар 32:8

+ 1:3 Жьмар 14:33
+ 1:4 Жьмар 21:21-35
+ 1:6 Дәрк’әтьн 19:1, Жьмар 10:11-12
+ 1:7 Жьмар 13:29

+ 1:8 Дәстпебун 12:7, Дәстпебун 26:3, Дәстпебун 28:13

+ 1:9 Дәрк’әтьн 18:18, Жьмар 11:14
+ 1:10 Дәстпебун 15:5
+ 1:11 П’адшати II 24:3
+ 1:15 Дәрк’әтьн 18:25, Жьмар 11:16

+ 1:16 Q. К’аһинтийе 19:15, Q. Дӧщари 16:18-19, Мәсәлә 31:9

+ 1:17 Дәрк’әтьн 23:2-3, Q. К’аһинтийе 19:15, Дәрк’әтьн 18:22, Дәрк’әтьн 18:26

• 1:19 Жьмар 13, Жьмар 14
+ 1:21 Q. Дӧщари 31:8, Йешу 1:9
+ 1:30 Дәрк’әтьн 14:14

+ 1:31 Дәрк’әтьн 19:4, Q. Дӧщари 32:11, Ишайа 46:3

+ 1:33 Дәрк’әтьн 13:21
• 1:34 Жьмар 14:20-45
+ 1:36 Жьмар 14:6-9, Жьмар 14:24
+ 1:37 Жьмар 20:12, Жьмар 27:14
+ 1:38 Дәрк’әтьн 24:13, Жьмар 27:18-20
+ 1:46 Жьмар 20:1, Һ’акьмти 11:17
+ 2:1 Жьмар 14:25, Жьмар 21:4
+ 2:5 Дәстпебун 36:8
+ 2:7 Жьмар 14:33
+ 2:8 П’адшати III 9:26
+ 2:9 Һ’акьмти 11:15
+ 2:10 Жьмар 13:22, Q. Дӧщари 1:28

+ 2:11 Дәстпебун 14:5, Q. Дӧщари 2:11, Q. Дӧщари 2:20, Йешу 12:4, Йешу 13:12, П’адшати II 21:16, Дирок I 20:4, Дәстпебун 14:5-6

+ 2:12 Дәстпебун 36:20-30
+ 2:13 Жьмар 21:12
+ 2:14 Жьмар 14:29-35, Жьмар 26:64-65
+ 2:19 Һ’акьмти 11:15
+ 2:20 Дәстпебун 14:5-6
+ 2:22 Дәстпебун 36:20-30
+ 2:23 Йешу 13:3-4
• 2:24 Жьмар 21:21-26
+ 2:25 Дәрк’әтьн 15:14-16, Дәрк’әтьн 23:27
+ 2:27 Жьмар 20:17-19
+ 2:36 Йешу 13:9
• 3:1 Жьмар 21:31-35
+ 3:2 Жьмар 21:33-34
+ 3:4 П’адшати III 4:13
+ 3:6 Q. Дӧщари 7:2

+ 3:9 Q. Дӧщари 4:48, Йешу 11:3, Йешу 12:5, Зәбур 29:6, Дирок I 5:23, Стьранед Сьлеманә әвинтийе 4:8, Һәзәqел 27:5

+ 3:11 Дәстпебун 14:5, Q. Дӧщари 2:11, Q. Дӧщари 2:20, П’адшати II 11:1, П’адшати II 12:26

+ 3:12 Жьмар 32:33, Йешу 13:8
+ 3:14 Һ’акьмти 10:4
+ 3:15 Жьмар 32:39-41, Дирок I 2:22
+ 3:16 Жьмар 21:24, Йешу 12:2
+ 3:17 Жьмар 34:11, Йешу 3:16
+ 3:19 Жьмар 32:17-26, Йешу 1:14
+ 3:20 Йешу 1:15, Йешу 22:4
+ 3:21 Q. Дӧщари 7:19, Йешу 10:25
+ 3:22 Дәрк’әтьн 14:14
+ 3:24 Дәрк’әтьн 15:11
+ 3:26 Жьмар 20:12, Q. Дӧщари 1:37

+ 3:27 Жьмар 20:12, Жьмар 27:12-13, Q. Дӧщари 31:2, Q. Дӧщари 32:52, Q. Дӧщари 34:4

+ 3:28 Жьмар 27:18-19, Q. Дӧщари 1:38
+ 3:29 Жьмар 25:5
+ 4:1 Q. К’аһинтийе 18:5

+ 4:2 Q. Дӧщари 12:32, Мәсәлә 30:6, Ә’йанти 22:18

+ 4:3 Жьмар 25:1-9

+ 4:6 Зәбур 119:98, Ибо 28:28, Зәбур 111:10

+ 4:7 П’адшати II 7:23, Зәбур 119:151, Зәбур 145:18

+ 4:8 Р’омайи 3:2, Р’омайи 7:12

+ 4:9 Q. Дӧщари 6:7, Q. Дӧщари 11:19, Q. Дӧщари 32:46, Зәбур 78:4, Йоел 1:3

+ 4:10 Дәрк’әтьн 19:9, Дәрк’әтьн 19:16

+ 4:11 Дәрк’әтьн 20:21, Ибрани 12:18

+ 4:13 Дәрк’әтьн 20:1-17, Q. Дӧщари 5:6-21, Дәрк’әтьн 24:12, Дәрк’әтьн 31:18

+ 4:16 Дәрк’әтьн 20:4-5, Р’омайи 1:23

+ 4:19 Ибо 31:26-28, П’адшати IV 17:16, П’адшати IV 21:3, Йерәмийа 8:2

+ 4:20 П’адшати III 8:51, Йерәмийа 11:4

+ 4:21 Q. Дӧщари 1:37, Q. Дӧщари 3:26

+ 4:24 Дәрк’әтьн 20:5, Дәрк’әтьн 24:17, Q. Дӧщари 9:3, Ишайа 30:27, Амос 5:6, Ибрани 12:29

+ 4:26 Q. Дӧщари 32:1, Зәбур 50:4

+ 4:27 Q. К’аһинтийе 26:33, Q. Дӧщари 28:64

+ 4:28 Q. Дӧщари 28:36, Зәбур 115:5-6, Йерәмийа 16:13

+ 4:29 Йерәмийа 29:13-14
+ 4:32 Ибо 20:4
+ 4:33 Дәрк’әтьн 19:21

+ 4:35 П’адшати I 2:2, Ишайа 45:5, Марqос 12:32, Корьнт’и I 8:4

+ 4:36 Дәрк’әтьн 24:17

+ 4:39 Йешу 2:11, Дәрк’әтьн 15:11, П’адшати III 8:23, П’адшати III 8:60

• 4:41 Жьмар 35:9-34, Q. Дӧщари 19:1-13, Йешу 20

+ 4:47 Жьмар 21:21-35
+ 4:48 Q. Дӧщари 3:9
+ 4:49 Q. Дӧщари 3:17
• 5:1 Дәрк’әтьн 20:1-17
+ 5:4 Дәрк’әтьн 33:11

+ 5:5 Дәрк’әтьн 20:18, Дәрк’әтьн 20:21, Дәрк’әтьн 24:2

+ 5:6 Q. К’аһинтийе 26:13

+ 5:7 П’адшати IV 17:35

+ 5:8 Q. К’аһинтийе 19:4, Q. К’аһинтийе 26:1, Q. Дӧщари 27:15

+ 5:9 Дәрк’әтьн 34:14, Q. Дӧщари 4:24, Q. Дӧщари 6:15, Йешу 24:19, Нәһум 1:2, Дәрк’әтьн 34:7, Жьмар 14:18

+ 5:10 Q. Дӧщари 7:9

+ 5:11 Q. К’аһинтийе 19:12, Q. К’аһинтийе 24:10-16

+ 5:12 Дәрк’әтьн 31:14-17, Q. К’аһинтийе 19:30, Q. К’аһинтийе 23:3, Q. К’аһинтийе 26:2, Жьмар 15:32-36, Марqос 2:27-28, Луqа 13:14

+ 5:16 Q. К’аһинтийе 19:3, Q. Дӧщари 27:16, Мәтта 15:4, Мәтта 19:19, Марqос 7:10, Марqос 10:19, Луqа 18:20, Әфәси 6:2

+ 5:17 Дәстпебун 9:6, Q. К’аһинтийе 24:17, Мәтта 5:21, Мәтта 19:18, Марqос 10:19, Луqа 18:20, Р’омайи 13:9, Аqуб 2:11

+ 5:18 Q. К’аһинтийе 18:20, Q. К’аһинтийе 20:10, Q. Дӧщари 22:22, Мәсәлә 6:32, Мәтта 5:27, Р’омайи 13:9

+ 5:19 Q. К’аһинтийе 19:11, Мәтта 19:18, Р’омайи 13:9

+ 5:20 Дәрк’әтьн 23:1, Q. Дӧщари 19:16-20, Мәсәлә 19:5, Мәсәлә 19:9, Мәсәлә 21:28, Мәсәлә 24:28, Мәсәлә 25:18, Мәтта 19:18

+ 5:21 Йерәмийа 5:8, Мәтта 5:28, Луqа 12:15, Р’омайи 7:7, Р’омайи 13:9

+ 5:22 Дәрк’әтьн 31:18
+ 5:25 Дәрк’әтьн 19:21
+ 5:27 Дәрк’әтьн 20:18-19
+ 5:28 Q. Дӧщари 18:17
+ 5:32 Йешу 1:7, П’адшати IV 22:2
+ 5:33 Q. Дӧщари 10:13
+ 6:2 Занәбеж 12:13
+ 6:3 Дәстпебун 15:5, Дәстпебун 22:17
+ 6:4 Марqос 12:29, Зәкәрийа 14:9

+ 6:5 Q. Дӧщари 11:13, Мәтта 22:37, Марqос 12:30, Луqа 10:27

+ 6:7 Q. Дӧщари 4:9, Зәбур 119:13

+ 6:8 Дәрк’әтьн 13:9, Дәрк’әтьн 13:16, Q. Дӧщари 11:18

+ 6:9 Q. Дӧщари 11:20

+ 6:10 Йешу 24:13

+ 6:13 П’адшати IV 17:36, Мәтта 4:10, Луqа 4:8, Q. Дӧщари 10:20, Йешу 2:12, Йерәмийа 4:2

+ 6:15 Дәрк’әтьн 20:5
+ 6:16 Дәрк’әтьн 17:2, Мәтта 4:7, Луqа 4:12
+ 6:19 Дәрк’әтьн 23:28-30
+ 6:20 Дәрк’әтьн 12:26
+ 6:21 Дәрк’әтьн 20:2
+ 6:22 Зәбур 135:8
+ 6:25 Q. Дӧщари 24:13
+ 7:1 Дәрк’әтьн 23:23

+ 7:2 Жьмар 21:2, Q. Дӧщари 3:6, Q. Дӧщари 20:16-17, Йешу 6:21

+ 7:3 Корьнт’и II 6:14, Дәрк’әтьн 34:15-16, Йешу 23:12-13, Һ’акьмти 3:6, П’адшати III 11:2-4

+ 7:4 Q. Дӧщари 6:15
+ 7:5 Дәрк’әтьн 23:24, Дәрк’әтьн 34:13
+ 7:6 Пәтрус I 2:9, Дәрк’әтьн 19:5-6
+ 7:7 Дирок I 16:19
+ 7:8 Йерәмийа 31:3, Һосейа 11:1, Малахи 1:2
+ 7:9 Дәрк’әтьн 20:6, Q. Дӧщари 5:10
+ 7:10 Ибо 34:11, Ишайа 59:18, Нәһум 1:2
+ 7:12 Дәстпебун 17:2, Дәстпебун 26:3
+ 7:14 Дәрк’әтьн 23:26

+ 7:15 Дәрк’әтьн 9:15, Дәрк’әтьн 15:26, Дәрк’әтьн 23:25

+ 7:16 Дәрк’әтьн 23:33
+ 7:19 Q. Дӧщари 3:21, Йешу 10:25
+ 7:20 Дәрк’әтьн 23:28, Йешу 24:12
+ 7:21 Нәһәмийа 4:14
+ 7:22 Дәрк’әтьн 23:29
+ 7:24 Йешу 10:24, Йешу 11:12, Йешу 1:5
+ 7:25 Йешу 7:20-21

+ 8:2 Дәрк’әтьн 16:35, Амос 2:10, Дәрк’әтьн 15:25

+ 8:3 Дәрк’әтьн 16:14-15, Дәрк’әтьн 16:31, Мәтта 4:4, Луqа 4:4

+ 8:4 Q. Дӧщари 29:5, Нәһәмийа 9:21
+ 8:5 Мәсәлә 3:12, Ибрани 12:7
+ 8:7 Q. Дӧщари 11:11

+ 8:14 Мәсәлә 30:9, Зәбур 78:11, Зәбур 106:21, Һосейа 13:6

+ 8:15 Жьмар 21:6, Һосейа 13:5, Дәрк’әтьн 17:6, Жьмар 20:11

+ 8:16 Дәрк’әтьн 16:5, Дәрк’әтьн 16:31
+ 8:17 Һ’акьмти 7:2
+ 8:20 Данийел 9:11
+ 9:2 Жьмар 13:22, Q. Дӧщари 1:28

+ 9:3 Дәрк’әтьн 20:5, Дәрк’әтьн 24:17, Q. Дӧщари 4:24, Ибрани 12:29, Дәрк’әтьн 23:29-31

+ 9:4 Дәстпебун 15:16
+ 9:5 Дәстпебун 50:24
+ 9:6 П’адшати IV 17:14, Дирок II 30:8
+ 9:8 Дәрк’әтьн 32:4, Дәрк’әтьн 32:10
+ 9:9 Дәрк’әтьн 24:18, Мәтта 4:2
+ 9:10 Дәрк’әтьн 31:18
+ 9:12 Дәрк’әтьн 32:7-10
+ 9:14 Зәбур 9:5, Жьмар 14:12
+ 9:18 Дәрк’әтьн 34:28, Дәрк’әтьн 32:11-14
+ 9:21 Дәрк’әтьн 32:20

+ 9:22 Дәрк’әтьн 17:7, Жьмар 11:3, Жьмар 11:34

+ 9:23 Жьмар 13:2, Жьмар 14:1
+ 9:26 Дәрк’әтьн 32:11-13
+ 9:28 Жьмар 14:16
+ 9:29 Нәһәмийа 1:10
• 10:1 Дәрк’әтьн 34:1-4
+ 10:1 Дәрк’әтьн 25:10
+ 10:2 Дәрк’әтьн 25:16, Дәрк’әтьн 25:21
+ 10:3 Дәрк’әтьн 37:1-9

+ 10:4 Дәрк’әтьн 20:1-17, Q. Дӧщари 5:6-21, Дәрк’әтьн 34:28-29

+ 10:5 Дәрк’әтьн 40:20, П’адшати III 8:9

+ 10:6 Жьмар 33:30-31, Жьмар 20:28, Жьмар 33:38

+ 10:7 Жьмар 33:33
+ 10:8 Жьмар 8:14
+ 10:9 Жьмар 18:20
+ 10:10 Дәрк’әтьн 34:28
+ 10:11 Дәрк’әтьн 33:1

+ 10:12 Миха 6:8, Йешу 24:14, П’адшати I 12:24

+ 10:13 Q. Дӧщари 5:33
+ 10:14 Дәрк’әтьн 9:29, Нәһәмийа 9:6
+ 10:15 Р’омайи 11:28

+ 10:16 Q. Дӧщари 30:6, Йерәмийа 4:4, Р’омайи 2:29, Дәрк’әтьн 32:9

+ 10:17 Йешу 22:22, Зәбур 50:1, Зәбур 136:2, Данийел 2:47, Данийел 11:36, Тимот’ейо I 6:15, Ә’йанти 17:14, Ә’йанти 19:16, К’аред Шандийа 10:34, Р’омайи 2:11, Галати 2:6, Әфәси 6:9, Колоси 3:25, Пәтрус I 1:17, Дирок II 19:7

+ 10:18 Зәбур 68:4, Зәбур 146:9
+ 10:19 Дәрк’әтьн 22:21, Q. К’аһинтийе 19:34
+ 10:20 Q. Дӧщари 6:13, Q. Дӧщари 30:20

+ 10:22 Дәстпебун 46:27, Дәрк’әтьн 1:5, Дәстпебун 15:5, Дәстпебун 22:17

+ 11:4 Дәрк’әтьн 14:27-28
+ 11:5 Зәбур 78:14-40
+ 11:6 Жьмар 16:31-33
+ 11:9 Дәстпебун 50:24, Дәрк’әтьн 3:8
+ 11:11 Q. Дӧщари 8:7
+ 11:12 П’адшати III 9:3
+ 11:13 Q. Дӧщари 6:5, Йешу 22:5

+ 11:14 Q. К’аһинтийе 26:4, Йерәмийа 5:24, Йоел 2:23

+ 11:15 Зәбур 104:14

+ 11:17 П’адшати III 8:35, П’адшати III 17:1, Дирок II 6:26

+ 11:18 Дәрк’әтьн 13:9, Дәрк’әтьн 13:16, Q. Дӧщари 6:8

+ 11:19 Q. Дӧщари 4:9

+ 11:20 Q. Дӧщари 6:9

+ 11:24 Йешу 1:3, Дәстпебун 15:18, Дәрк’әтьн 23:31, Жьмар 34:1-12, Йешу 1:4

+ 11:25 Q. Дӧщари 7:24

+ 11:26 Q. Дӧщари 30:1, Q. Дӧщари 30:15

+ 11:27 Q. К’аһинтийе 26:1-13, Q. Дӧщари 28:2-14

+ 11:28 Q. К’аһинтийе 26:14-45, Q. Дӧщари 28:15-45

+ 11:29 Q. Дӧщари 27:12-13, Йешу 8:33
+ 11:30 Дәстпебун 12:6
+ 12:2 П’адшати IV 16:4

+ 12:3 Дәрк’әтьн 23:24, Дәрк’әтьн 34:13, Q. Дӧщари 7:5, Һ’акьмти 2:2, П’адшати III 14:23

+ 12:5 П’адшати III 18:29
+ 12:7 Q. Дӧщари 27:7
+ 12:8 Һ’акьмти 17:6, Һ’акьмти 21:25
+ 12:9 Зәбур 95:11
+ 12:10 Йешу 23:1
+ 12:11 П’адшати III 8:29
+ 12:12 Жьмар 18:20, Q. Дӧщари 10:9

+ 12:16 Q. К’аһинтийе 3:17, Q. К’аһинтийе 7:26, Q. К’аһинтийе 17:13

+ 12:19 Q. Дӧщари 14:27, Нәһәмийа 13:10

+ 12:23 Дәстпебун 9:4, Q. К’аһинтийе 3:17, Q. К’аһинтийе 7:26, Q. К’аһинтийе 17:13

+ 12:30 П’адшати IV 17:15

+ 12:31 П’адшати IV 17:31, Йерәмийа 7:31, Йерәмийа 19:5

+ 12:32 Q. Дӧщари 4:2, Ә’йанти 22:18

+ 13:1 Йерәмийа 23:25, Йерәмийа 23:32, Зәкәрийа 10:2

+ 13:2 Марqос 13:22, Т’есалоники II 2:9, Ә’йанти 13:13, Ә’йанти 16:14

+ 13:5 Q. Дӧщари 18:20
+ 13:8 Мәсәлә 1:10
+ 13:9 Дәрк’әтьн 32:27-28, Q. Дӧщари 17:7
+ 13:10 Q. Дӧщари 17:5

+ 13:13 Һ’акьмти 19:22, Һ’акьмти 20:13, П’адшати I 2:12, П’адшати I 10:27, П’адшати I 25:17, П’адшати II 16:7, П’адшати II 20:1, П’адшати III 21:10, П’адшати III 21:13

+ 13:16 Йешу 8:28

+ 13:17 Йешу 7:20-21

+ 14:1 Мәтта 5:9, Йуһ’әнна 1:12, Йуһ’әнна I 3:1, Йуһ’әнна I 5:1, Р’омайи 8:14, Q. К’аһинтийе 19:27-28, Q. К’аһинтийе 21:5

+ 14:2 Дәрк’әтьн 19:5

• 14:3 Q. К’аһинтийе 11

+ 14:21 Q. К’аһинтийе 7:24, Q. К’аһинтийе 11:39-40, Дәрк’әтьн 19:6, Дәрк’әтьн 23:19, Дәрк’әтьн 34:26

+ 14:22 Q. К’аһинтийе 27:30, Жьмар 18:21

+ 14:27 Q. Дӧщари 12:19, Жьмар 18:20, Q. Дӧщари 10:9

+ 14:28 Q. Дӧщари 26:12
+ 15:1 Q. Дӧщари 31:10, Нәһәмийа 10:31
+ 15:3 Q. Дӧщари 23:20

+ 15:6 Q. Дӧщари 28:12, П’адшати III 4:21, Әзра 4:20

+ 15:8 Q. К’аһинтийе 25:35-36, Зәбур 37:26, Мәтта 5:42, Аqуб 2:15, Йуһ’әнна I 3:17

+ 15:11 Мәтта 26:11
+ 15:12 Дәрк’әтьн 21:2
+ 15:17 Дәрк’әтьн 21:5-6
+ 15:19 Дәрк’әтьн 13:2, Дәрк’әтьн 13:11-16
+ 15:21 Q. К’аһинтийе 22:20

+ 15:23 Q. К’аһинтийе 17:13, Q. Дӧщари 12:23-24

• 16:1 Дәрк’әтьн 12:1-39, Дәрк’әтьн 13:3-10, Дәрк’әтьн 23:14-17, Q. К’аһинтийе 23:4-22, Q. К’аһинтийе 23:33-43, Жьмар 28:16-31, Жьмар 29:12-39

+ 16:3 Дәрк’әтьн 12:11
+ 16:4 Дәрк’әтьн 34:25
+ 16:9 Дәрк’әтьн 34:22
+ 16:12 Q. Дӧщари 5:15
+ 16:13 Дәрк’әтьн 23:16

+ 16:18 Дәрк’әтьн 18:21, Әзра 7:25, Жьмар 11:16, Q. Дӧщари 1:16-17

+ 16:19 Дәрк’әтьн 23:2-3, Q. К’аһинтийе 19:15, Дәрк’әтьн 23:8, П’адшати I 8:3, Мәсәлә 17:8, Занәбеж 7:7

+ 16:21 Дәрк’әтьн 34:13, Q. Дӧщари 7:5
+ 17:1 Q. К’аһинтийе 22:20
+ 17:5 Q. Дӧщари 13:10
+ 17:6 Жьмар 35:30, Q. Дӧщари 19:15
+ 17:7 Q. Дӧщари 13:9
+ 17:9 Q. Дӧщари 19:17
+ 17:14 П’адшати I 8:5
+ 17:15 П’адшати I 9:16

+ 17:16 Йешу 11:6, П’адшати II 8:4, Дирок I 18:4, П’адшати III 10:28, Дирок II 1:16, Дирок II 9:28

+ 17:17 П’адшати III 11:1-4, Нәһәмийа 13:26, Мәсәлә 31:3, П’адшати III 10:14, П’адшати III 10:27, Дирок II 1:15, Дирок II 9:27

+ 17:19 Йешу 1:8

+ 18:2 Жьмар 18:20, Q. Дӧщари 10:9, Йешу 13:14

+ 18:3 Q. К’аһинтийе 7:30-34
+ 18:4 Жьмар 18:12
+ 18:6 Жьмар 35:2, Һ’акьмти 17:7

+ 18:9 Q. К’аһинтийе 18:26-30, Q. Дӧщари 12:29-31

+ 18:10 Q. К’аһинтийе 18:21, П’адшати IV 16:3, П’адшати IV 17:17, П’адшати IV 23:10, Дирок II 33:6, Йерәмийа 32:35

+ 18:11 Дәрк’әтьн 22:18, Q. К’аһинтийе 19:26, Q. К’аһинтийе 19:31

+ 18:15 Марqос 9:8, Йуһ’әнна 1:21, К’аред Шандийа 3:22, К’аред Шандийа 7:37

+ 18:16 Дәрк’әтьн 20:19, Q. Дӧщари 5:27
+ 18:17 Q. Дӧщари 5:28
+ 18:18 Йуһ’әнна 4:25

+ 18:20 Q. Дӧщари 13:5, Йерәмийа 14:15, Йерәмийа 23:30, Һәзәqел 13:8

• 19:1 Жьмар 35:9-34, Q. Дӧщари 4:41-43, Йешу 20

+ 19:5 Дәрк’әтьн 21:13
+ 19:10 Мәсәлә 6:17
+ 19:11 Q. Дӧщари 27:24
+ 19:13 Q. Дӧщари 21:9

+ 19:14 Q. Дӧщари 27:17, Ибо 24:2, Мәсәлә 22:28, Мәсәлә 23:10, Һосейа 5:10

+ 19:15 Жьмар 35:30, Q. Дӧщари 17:6, Мәтта 18:16, Корьнт’и II 13:1, Тимот’ейо I 5:19, Ибрани 10:28

+ 19:16 Дәрк’әтьн 20:16
+ 19:17 Q. Дӧщари 17:9, Q. Дӧщари 25:1
+ 19:19 Мәсәлә 19:5

+ 19:21 Дәрк’әтьн 21:23-25, Q. К’аһинтийе 24:19-20, Мәтта 5:38

+ 20:1 Дирок II 13:12, Дирок II 20:15-17
+ 20:7 Q. Дӧщари 24:5
+ 20:8 Һ’акьмти 7:3
+ 20:14 Жьмар 31:7, Жьмар 31:9, Йешу 8:2
+ 20:17 Q. Дӧщари 7:2, Йешу 10:40-41
+ 20:19 П’адшати IV 3:19
+ 21:3 Жьмар 19:2, П’адшати I 6:7
+ 21:5 Жьмар 6:22-27
+ 21:8 Уньс 1:14
+ 21:9 Q. Дӧщари 19:13
+ 21:12 Корьнт’и I 11:6
+ 21:15 Дәстпебун 29:30, Дәстпебун 29:33
+ 21:17 П’адшати IV 2:9
+ 21:18 Дәрк’әтьн 20:12, Q. Дӧщари 5:16
+ 21:20 Мәсәлә 23:20-21
+ 21:22 Жьмар 25:4

+ 21:23 Йешу 8:29, Йешу 10:26-27, Йуһ’әнна 19:31, Галати 3:13

+ 22:1 Дәрк’әтьн 23:4
+ 22:6 Дәрк’әтьн 23:19, Q. К’аһинтийе 22:28
+ 22:9 Q. К’аһинтийе 19:19
+ 22:12 Жьмар 15:38

+ 22:22 Дәрк’әтьн 20:14, Q. К’аһинтийе 20:10, Йуһ’әнна 8:5

+ 22:29 Дәстпебун 34:8, Дәрк’әтьн 22:16-17, П’адшати II 13:1-22

+ 22:30 Q. К’аһинтийе 18:8, Q. Дӧщари 27:20
+ 23:1 Q. К’аһинтийе 21:18-20, Ишайа 56:4-5
+ 23:3 Нәһәмийа 13:1-2, Луринед Йерәмийа 1:10
+ 23:4 Жьмар 22:5-6
+ 23:5 Жьмар 24:10, Мәсәлә 26:2

+ 23:7 Дәстпебун 25:24-26, Дәстпебун 36:8, Жьмар 20:14, Дәрк’әтьн 22:21, Дәрк’әтьн 23:9

+ 23:10 Q. К’аһинтийе 15:1-5

+ 23:14 Q. К’аһинтийе 26:12

+ 23:17 Q. К’аһинтийе 19:29, П’адшати III 14:24, П’адшати III 15:12, П’адшати III 22:46, П’адшати IV 23:7, Һосейа 4:14

+ 23:20 Дәрк’әтьн 22:25, Q. Дӧщари 15:3
+ 23:21 Жьмар 30:2, Занәбеж 5:4
+ 23:25 Марqос 2:23, Рʼутʼ 2:2

+ 24:1 Малахи 2:16, Мәтта 5:31, Мәтта 19:7, Марqос 10:4

+ 24:4 Йерәмийа 3:1
+ 24:5 Q. Дӧщари 20:7, Мәсәлә 5:18
+ 24:7 Дәрк’әтьн 21:16
+ 24:8 Q. К’аһинтийе 13:2
+ 24:9 Жьмар 12:10-15

+ 24:13 Дәрк’әтьн 22:26-27, Q. Дӧщари 6:25, Зәбур 112:9

+ 24:14 Q. К’аһинтийе 25:39

+ 24:15 Q. К’аһинтийе 19:13, Аqуб 5:4

+ 24:16 П’адшати IV 14:6, Дирок II 25:4, Йерәмийа 31:29-30, Һәзәqел 18:20

+ 24:17 Дәрк’әтьн 22:21

+ 24:19 Q. К’аһинтийе 19:9, Q. К’аһинтийе 23:22, Рʼутʼ 2:1-2

+ 25:1 Q. Дӧщари 19:17
+ 25:3 Корьнт’и II 11:24
+ 25:4 Корьнт’и I 9:9, Тимот’ейо I 5:18
+ 25:5 Мәтта 22:24, Марqос 12:19, Луqа 20:28
+ 25:6 Дәстпебун 38:8, Рʼутʼ 4:10
+ 25:9 Рʼутʼ 4:7
+ 25:14 Q. К’аһинтийе 19:36
+ 25:17 Дәрк’әтьн 17:8
+ 25:19 П’адшати I 15:2-8

+ 26:2 Дәрк’әтьн 23:19, Дәрк’әтьн 34:26, Q. К’аһинтийе 23:10

+ 26:5 Дәстпебун 46:27, Дәрк’әтьн 1:7
+ 26:6 Дәрк’әтьн 1:11, Дәрк’әтьн 1:14
+ 26:7 Дәрк’әтьн 2:23-25, Дәрк’әтьн 3:9
+ 26:8 Дәрк’әтьн 12:51
+ 26:9 Дәрк’әтьн 3:8

+ 26:12 Q. К’аһинтийе 27:30, Q. Дӧщари 14:28-29

+ 26:14 Q. К’аһинтийе 7:20, Q. К’аһинтийе 21:1, Q. К’аһинтийе 21:11, Һосейа 9:4

+ 26:15 Дирок II 30:27, Зәбур 33:14, Ишайа 63:15, Дәрк’әтьн 3:8

+ 26:18 Дәрк’әтьн 19:5
+ 26:19 Q. Дӧщари 28:1, Дәрк’әтьн 19:6
+ 27:2 Йешу 4:1-3

+ 27:5 Дәрк’әтьн 20:25, Йешу 8:30, П’адшати III 6:7

+ 27:7 Q. Дӧщари 12:7
+ 27:8 Ишайа 8:1, Ишайа 30:8, Һәбаqуq 2:2
+ 27:9 Q. Дӧщари 26:18
+ 27:12 Q. Дӧщари 11:29, Йешу 8:33

+ 27:15 Дәрк’әтьн 20:4-5, Дәрк’әтьн 34:17, Q. Дӧщари 5:8

+ 27:16 Дәрк’әтьн 20:12, Дәрк’әтьн 21:17, Q. К’аһинтийе 19:3

+ 27:17 Q. Дӧщари 19:14
+ 27:18 Q. К’аһинтийе 19:14
+ 27:19 Дәрк’әтьн 22:21-22
+ 27:20 Q. К’аһинтийе 18:8, Q. Дӧщари 22:30
+ 27:21 Дәрк’әтьн 22:19, Q. К’аһинтийе 18:23
+ 27:22 Q. К’аһинтийе 18:9, П’адшати II 13:12

+ 27:23 Q. К’аһинтийе 18:17, Q. К’аһинтийе 20:14

+ 27:24 Q. Дӧщари 19:11

+ 27:25 Дәрк’әтьн 23:7, Q. Дӧщари 16:19

+ 27:26 Зәбур 119:21, Йерәмийа 11:3, Галати 3:10

• 28:1 Q. К’аһинтийе 26:1-13, Q. Дӧщари 11:13-15

+ 28:1 Q. Дӧщари 26:19
+ 28:6 Зәбур 121:7
+ 28:7 Дәрк’әтьн 23:27
+ 28:8 Q. К’аһинтийе 25:20-21
+ 28:9 Дәрк’әтьн 19:6
+ 28:12 Q. Дӧщари 11:14, Q. Дӧщари 15:6
• 28:15 Q. К’аһинтийе 26:14-45

+ 28:15 Данийел 9:11, Зәкәрийа 1:6, Малахи 2:2

+ 28:22 Q. К’аһинтийе 26:16, П’адшати III 8:37, Дирок II 6:28, Амос 4:9, Һагай 2:17

+ 28:24 Йерәмийа 3:3, Амос 4:7

+ 28:25 Йешу 7:4

+ 28:26 П’адшати I 17:44, П’адшати I 17:46, Зәбур 79:2, Йерәмийа 16:4, Йерәмийа 19:7, Йерәмийа 34:20, Ишайа 17:2, Йерәмийа 7:33

+ 28:27 Дәрк’әтьн 9:10

+ 28:29 Ибо 5:14, Ибо 12:25, Ишайа 59:10, Сефанийа 1:17

+ 28:30 Q. Дӧщари 20:5-7, Йерәмийа 8:10, Амос 5:11, Сефанийа 1:13

+ 28:32 Дирок II 29:9
+ 28:33 Һ’акьмти 6:4
+ 28:35 Ибо 2:7

+ 28:36 П’адшати IV 17:3-4, П’адшати IV 24:15, П’адшати IV 25:7, Дирок II 33:11, Q. Дӧщари 4:28

+ 28:37 П’адшати III 9:7, Дирок II 7:20, Йерәмийа 24:9, Һәзәqел 5:15

+ 28:38 Миха 6:15, Һагай 1:6, Йоел 1:4
+ 28:39 Сефанийа 1:13
+ 28:41 Луринед Йерәмийа 1:5
+ 28:47 Нәһәмийа 9:35
+ 28:48 Йерәмийа 27:2

+ 28:49 Ишайа 5:26, Йерәмийа 5:15, Йерәмийа 48:40, Йерәмийа 49:22, Һәзәqел 17:3, Һосейа 8:1, Һәбаqуq 1:8

+ 28:51 Нәһәмийа 9:37, Йерәмийа 5:17

+ 28:52 П’адшати IV 17:5, П’адшати IV 25:1

+ 28:53 Q. К’аһинтийе 26:29, П’адшати IV 6:29, Луринед Йерәмийа 4:10, Йерәмийа 19:9, Һәзәqел 5:10

+ 28:57 П’адшати IV 6:29, Луринед Йерәмийа 4:10, Һәзәqел 5:10

+ 28:60 Дәрк’әтьн 9:1-12
+ 28:62 Дәстпебун 15:5, Q. Дӧщари 10:22
+ 28:63 Йерәмийа 32:41

+ 28:64 Q. К’аһинтийе 26:33, Q. Дӧщари 4:27, Нәһәмийа 1:8, Йерәмийа 9:16, Һәзәqел 12:15, Зәкәрийа 7:14

+ 28:67 Ибо 7:4

+ 28:68 Q. Дӧщари 17:16, Һосейа 8:13, Һосейа 9:3

+ 29:1 Дәрк’әтьн 19:1-6

+ 29:4 Ишайа 6:9-10, Йерәмийа 5:21, Р’омайи 11:8

+ 29:5 Q. Дӧщари 8:4, Нәһәмийа 9:21

+ 29:6 Дәрк’әтьн 15:25, Дәрк’әтьн 16:4, Дәрк’әтьн 17:6

+ 29:7 Жьмар 21:21-35
+ 29:8 Жьмар 32:33
+ 29:9 П’адшати III 2:3
+ 29:11 Йешу 9:21
+ 29:13 Дәрк’әтьн 6:7
+ 29:18 Ибрани 12:15
+ 29:20 Q. Дӧщари 9:14, Зәбур 9:5

+ 29:23 Һ’акьмти 9:45, Дәстпебун 14:2, Дәстпебун 19:24, Ишайа 13:19, Һосейа 11:8, Сефанийа 2:9

+ 29:24 Q. К’аһинтийе 26:32, П’адшати III 9:8, Дирок II 7:21, Йерәмийа 22:8-9

+ 29:25 П’адшати IV 17:15

+ 29:27 Q. К’аһинтийе 26:14-39, Q. Дӧщари 28:15-68, Зәкәрийа 5:3

+ 29:28 П’адшати III 14:14
+ 29:29 Мәсәлә 25:2
+ 30:1 Q. Дӧщари 11:26, Q. К’аһинтийе 26:40

+ 30:2 П’адшати I 7:3, П’адшати III 8:48, Ишайа 55:7, Һосейа 6:1

+ 30:3 Йерәмийа 32:37, Һәзәqел 34:13, Һәзәqел 36:24

+ 30:4 Нәһәмийа 1:9

+ 30:6 Q. Дӧщари 10:16, Йерәмийа 4:4, Йерәмийа 31:33

+ 30:7 Дәстпебун 12:3, Дәрк’әтьн 23:22
+ 30:12 Р’омайи 10:6
+ 30:15 Q. Дӧщари 11:26, Йерәмийа 21:8
+ 30:20 Q. Дӧщари 10:20

+ 31:2 Q. Дӧщари 34:7, Жьмар 20:12, Жьмар 27:12-13, Q. Дӧщари 3:27

+ 31:3 Q. Дӧщари 1:38
+ 31:4 Жьмар 21:21-35
+ 31:5 Q. Дӧщари 7:2
+ 31:6 Йешу 1:5, П’адшати III 6:13
+ 31:7 Йешу 1:6
+ 31:10 Q. Дӧщари 15:1, Дәрк’әтьн 23:16
+ 31:11 П’адшати IV 23:2, Нәһәмийа 8:3
+ 31:12 Йешу 8:33, Йешу 8:35
+ 31:14 Q. Дӧщари 34:5, Жьмар 27:19
+ 31:15 Дәрк’әтьн 33:9, Жьмар 12:5

+ 31:16 Дәрк’әтьн 34:15, Һ’акьмти 2:12-13, Һ’акьмти 2:20, Йерәмийа 11:10

+ 31:17 Жьмар 14:42, Һ’акьмти 6:13
+ 31:19 Q. Дӧщари 32:1-43
+ 31:20 Дәрк’әтьн 3:8
+ 31:23 Йешу 1:6
+ 31:24 Йешу 24:25-26
+ 31:26 П’адшати IV 22:8, Дирок II 34:14

+ 31:29 Һ’акьмти 2:12-13, Һ’акьмти 2:19, П’адшати IV 22:17, Дирок II 34:22

+ 32:1 Ишайа 1:2, Миха 1:2

+ 32:2 Ишайа 55:10-11, Зәбур 72:6

+ 32:4 Мәтта 5:48, П’адшати II 22:31, Зәбур 18:30, Ибо 34:10, Р’омайи 9:14

+ 32:6 Йерәмийа 5:21, Ишайа 63:16, Ишайа 64:8, Йуһ’әнна 8:41, Ишайа 44:2, Ишайа 51:13

+ 32:7 Зәбур 77:5, Ибо 8:8
+ 32:8 Дәстпебун 11:8, К’аред Шандийа 17:26
+ 32:9 Дәрк’әтьн 19:5, Зәкәрийа 2:12

+ 32:10 Зәбур 17:8, Һәзәqел 16:5-6, Һосейа 13:5, Зәкәрийа 2:8

+ 32:11 Дәрк’әтьн 19:4, Ишайа 31:5

+ 32:13 Ишайа 58:14, Ибо 29:6

+ 32:15 Нәһәмийа 9:25, Зәбур 89:26, Зәбур 95:1

+ 32:16 Һ’акьмти 5:8, Зәбур 78:58
+ 32:17 Зәбур 106:37, Корьнт’и I 10:20
+ 32:18 Ишайа 17:10, Йерәмийа 2:32

+ 32:21 Дирок II 13:9, Йерәмийа 5:7, Р’омайи 10:19

+ 32:22 Йерәмийа 15:14, Йерәмийа 17:4

+ 32:23 Ибо 6:4, Зәбур 7:12, Зәбур 38:2, Луринед Йерәмийа 3:12, Һәзәqел 5:16

+ 32:24 Q. К’аһинтийе 26:22, Йерәмийа 8:17, Һәзәqел 5:17

+ 32:25 Луринед Йерәмийа 1:20, Һәзәqел 7:15
+ 32:27 Зәбур 13:4, Ишайа 10:13
+ 32:28 Ишайа 27:11, Йерәмийа 4:22

+ 32:30 Q. К’аһинтийе 26:8, Йешу 23:10, Һ’акьмти 15:15

+ 32:31 П’адшати I 2:2
+ 32:32 Дәстпебун 18:20
+ 32:33 Зәбур 58:4-5
+ 32:35 Р’омайи 12:19, Ибрани 10:30

+ 32:36 Зәбур 135:14, Ибрани 10:30, П’адшати III 14:10, П’адшати III 21:21, П’адшати IV 9:8, П’адшати IV 14:26

+ 32:37 Һ’акьмти 10:14, Йерәмийа 2:28

+ 32:39 Дәрк’әтьн 20:3, П’адшати I 2:6, П’адшати IV 5:7, Ибо 5:18, Зәбур 103:3, Зәбур 147:3, Һосейа 6:1, Ибо 10:7, Ишайа 43:13

+ 32:41 Зәбур 7:12, Ишайа 27:1, Ишайа 34:5, Ишайа 66:16, Һәзәqел 21:3, Һәзәqел 21:9-10, Q. Дӧщари 32:41, Ишайа 1:24

+ 32:42 Йерәмийа 46:10

+ 32:43 Р’омайи 15:10, Дәстпебун 4:10-12, Зәбур 79:10, Ә’йанти 6:10, Ә’йанти 19:2

+ 32:46 Q. Дӧщари 4:9
+ 32:47 Q. К’аһинтийе 18:5
+ 32:49 Жьмар 27:12
+ 32:50 Жьмар 33:38
+ 32:51 Жьмар 20:12, Жьмар 27:14
+ 32:52 Q. Дӧщари 3:27
• 33:1 Дәстпебун 49:1-28
+ 33:1 Әзра 3:2, Зәбур 90:1

+ 33:2 Зәбур 50:2, Зәбур 80:1, Зәбур 94:1, Һәбаqуq 3:3, Данийел 7:10, Зәкәрийа 14:5, К’аред Шандийа 7:53, Галати 3:19, Дәрк’әтьн 19:18

+ 33:4 Йуһ’әнна 1:17, Йуһ’әнна 7:19
+ 33:5 Q. Дӧщари 32:15, Ишайа 44:2
+ 33:8 Дәрк’әтьн 17:7, Жьмар 20:13

+ 33:9 Дәрк’әтьн 32:26-29, Q. Дӧщари 17:9-11, Дирок II 17:9, Әзра 7:10, Дәрк’әтьн 30:7-8

+ 33:13 Дәстпебун 27:28
+ 33:15 Дәстпебун 49:26, Һәбаqуq 3:6
+ 33:16 Дәрк’әтьн 3:2-4
+ 33:17 П’адшати III 22:11, Дәстпебун 48:19
+ 33:19 Зәбур 4:5
+ 33:20 Дирок I 12:8
+ 33:21 Жьмар 32:1-5, Жьмар 32:16-19
+ 33:22 Йешу 19:47, Һ’акьмти 18:27
+ 33:23 Йешу 19:32-39

+ 33:26 Q. Дӧщари 32:15, Q. Дӧщари 33:5, Ишайа 44:2, Дәрк’әтьн 15:11

+ 33:27 Зәбур 55:19, Зәбур 90:2, Зәбур 93:2, Һәбаqуq 1:12, Зәбур 90:1, Зәбур 91:9

+ 33:28 Жьмар 23:9

+ 33:29 П’адшати II 7:23, Дәстпебун 15:1, Зәбур 33:20, П’адшати II 22:45

+ 34:3 Һ’акьмти 1:16, Һ’акьмти 3:13, Дәстпебун 14:2, Дәстпебун 19:22, Дәстпебун 13:12

+ 34:4 Дәстпебун 12:7, Дәстпебун 50:24, Q. Дӧщари 3:27

+ 34:6 Щьһуда 1:9
+ 34:7 Q. Дӧщари 31:2
+ 34:8 Жьмар 20:29
+ 34:9 Жьмар 27:18, Жьмар 27:23, Ишайа 11:2
+ 34:10 Дәрк’әтьн 33:11

+ https://ibt.org.ru/ftpmirror/pub/ebook/KKD/KKDL/Кӧрманщи__Tran.azw3

Фәрһәнгок

Фәрһәнгок

1. А
2. Б
3. Г
4. Д
5. Е
6. Ә
7. З
8. И
9. Й
10. К
11. М
12. Н
13. О
14. П
15. Р
16. С
17. Т
18. Ф
19. Х
20. Һ
21. Ш
22. Щ
23. Q

агат – кәвьред qимәтә р'әнг-р'әнги нә, п'ьр'анийа wан сьпи у к'ӧмәйит' ьн.

амалеки – мьләтәк бу кӧ бәри зәфткьрьна Исраел ль Кәнанеда дьма. Әвана гәлә щара нәйартийа Исраел дькьрьн (бьньһер'ә Дәрк'әтьн 17:8-16; Qануна Дӧщари 25:17-19).

амин – жь зьмане ибрани йә, кӧ мә'на wе әв ә: «Р'аст ә», «Бәле», «Бьра ӧса бә», «Р'аст бе хельф», «Qайл ьм». Әw һьнге те готьне гава йәк готьнәке дьбежә йан дӧа дькә, йәки дьн готьна wи дьхwазә мак кә, qайлбуна хwә бь готьна «амин» нишан дькә.

амитист – кәвьрәки qимәт бу, п'ьр'анийа wан сори гәвәз у сут бун.

амони – анәгори Дәстпебун 19:38, зӧр'әта Лутә жь qиза wийә бьч'ук бу. Әw т'әви Фьльстинийа нәйартийа Исраел дькьрьн. Әw алийе Р'оһьлата Урдьне дьман, наве п'айт'әхте хwә данин Амман. Һ'әта ньһа жи наве п'айт'әхте Урдьне Амман ә.

арами – арами бьнәлийед Араме бун. Wә'де бавә'ширед Исраел алийе бакӧр- р'оһьлата ч'әме Урдьнер'а дьготьн Арам, аwа готи Сурйа у ӧса жи бак'ӧра Мәсопотамйайе, кӧ те готьн Паддан-Арам (Дәстпебун 25:20; 28:5).

бәре дәрәмәта пешьн – wәхте Пәймана Кәвьнда чь пешийе бәр к'еләндийе бьк'әта, йан һәгәр бәре р'әзе пешьн буйа, йан ньхӧрийе һ'әйwанед мале, йан жи ньхӧрийе нерини һәр маләкә Исраеле чаwа «бәре дәрәмәта пешьн» дьһатә һ'әсабе у Хwәдер'а дьһатә дайине. Әва нишанәк бу кӧ һ'әму жи п'ара Хwәде нә (Дәрк'әтьн 13:14-15; 34:26; Qануна К'аһинтийе 23:17; Жьмар 18:12).

бьдолах – р'уне дарейи зәр ә у гәләки бинхwәш ә. Бь wи ава зьм-зьмкьрьне чедькьрьн (Дәстпебун 2:12; Жьмар 11:7).

бьзьна к'уви – щӧр'әки бьзьнайә кӧ ч'ола дәминә, һ'әлал те һ'әсабе (бьньһер'ә Qануна Дӧщари 12:15; 14:5).

Бьзьна к'уви

бьхур – ширеза даре йә. Әw жь дара те һьлдане у һ'ьшккьрьне. Гава те шәwьтандьне, бинәкә гәләки хwәш же те. Дәма Пәймана Кәвьнда п'арьстгәһеда сәр горигәһа бьхуре әw Хwәдер'а дьһатә шәwьтандьне (Дәрк'әтьн 30). Щур'әки дарәкә бьхуре Ә'рәбьстанеда жи һәбу, кӧ гәләки qимәт бу.

Бьхур

бьһарәт – пунг, дарчин, мехьк у йед майинә бинхwәш.

горигәһ – т'әхте кӧ ль сәр qӧрбан, гори, һ'әди у хер дьһатьнә дайине йан сәржекьрьне (Дәстпебун 12:7; 22:9). Пешийе әw пе кәвьра дьһатә чекьрьне. Һена Мусада Хwәде т'әми да кӧ горигәһе бона Коне Шә'дәтийе жь дара дарщеwийе чекьн у сьфьр бьк'ьшиньнә сәр. (Дәрк'әтьн 27:1-8; 38:1-7). Qӧрбан т'әне ль сәр горигәһа Коне Шә'дәтийе дьһатьнә сәржекьрьне у паше, гава п'арьстгәһ һатә чекьрьне, т'әне ль сәр горигәһа п'арьстгәһе дьһатьнә сәржекьрьне. Т'әхтәки дьн жи һәбу, жь wи бьч'уктьр у зер'кьри. К'аһин ль сәр ви т'әхти бьхур дьшәwьтанд, жер'а дьготьн горигәһа бьхуре (Дәрк'әтьн 30:1-10; 37:25-28).

Горигәһ

дара дарщеwийе – дарәкә һ'ьшк у тәйах ә.

дарчин – бьһаратәкә жь qальке даре йә. Бина wе гәләк ә у һена бәре гәләки бьһа бу. Мәрьва әва т'әви бьзьре зәйт'уне дькьр, wәки бина бьзьр хwәш бә. Щарна мәрьва ль хwә дьхьстьн у щарна жи бона дәфьнкьрьне дьһатә бьк'аранине (Ә'йанти 18:13). Әw бона чекьрьна р'унә р'ункьрьнейи пироз дьһата бьк'аранине (Дәрк'әтьн 30:23).

дәһәк – ль гора qануна Муса зӧр'әта Леwи, кӧ шьхӧле п'арьстгәһе дькьрьн, ль сәр наве Хwәде дәһәка һәбуке, һасьл у дайина бәре ә'рде жь щьмә'та Исраеле хwәр'а дьстандьн. Леwийа дәһәка кӧ жь щьмә'та Исраеле дьстандьн, жь wе дәһәка станди, дәһәк дьданә Хwәде (Qануна К'аһинтийе 27:30-32, Жьмар 18:26-28).

дийарийа бәрвадайине – дийарийа кӧ жь бәр wан гӧнәйед кӧ ль бәр Хwәде йан мәрьва кьри дьһатә дайине. К'аһин ль сәр ве йәкеда дьньһер'и у qимәте зийане бист сәләф зедә к'ьфш дькьр у һьнге ль зийанк'еша дьһатә вәгәр'андьне, сәрда жи йе гӧнәк'ар дийари дьда (Qануна К'аһинтийе 5:14-6:7; 7:1-10).

дийарийа жорбьльндкьрьне – тьштә кӧ дийари дьһатә дайине, щарана п'ара к'аһин дьһатә жорбьльндкьрьне, чаwа нишана кӧ бона Хwәде дьһатә башqә кьрьне (Дәрк'әтьн 29:27-28).

дийарийа нани – дийарийа аре хас (Qануна К'аһинтийе 2:1-3) йан нан (Qануна К'аһинтийе 2:4-10), йан жи фьрикед гәньм (Qануна К'аһинтийе 2:14-16). К'аһин п'арәкә ван дийарийа хwәр'а һьлдьда у п'ара дьн жи ль сәр горигәһе дьшәwьтанд.

дийарийа паqьжбуне – дийари кӧ йе гӧнәк'ар жь бәр гӧнәйе хwәва бона паqьжбуне дьда. Гоште ве һ'әйwане пироз дьһатә һ'әсабе у т'әне изьна к'аһина һәбу бьхwарана (Qануна К'аһинтийе 4:1-5:13; 6:24-30).

дийарийа сәрдакьрьна – әва дийарийа жь тьштед р'он ә, аwа готи жь р'ун, шәраве йан аве бун. Әвана ль сәр дийарийа һәләqәтийе йан дийарийа т'әвайишәwатеда дьһатьнә кьрьне (Жьмар 28:14-15).

дийарийа т'әвайишәwате – әв щур'е дийарийе т'әмамийа һ'әйwан пева ль сәр горигәһе дьһатә шәwьтандьне. Ле һьнәк дийарийед майин п'арәк wан дьһатә шәwьтандьн (Qануна К'аһинтийе 1:3-17; 6:8-13).

дийарийа һәләqәтийе – дийарийа һәләqәтийе кӧ ль нава Хwәде у мәрьвада дьһатә дайине. Т'әне п'арәкә ви һ'әйwани ль сәр горигәһе дьһатә шәwьтандьне, һәрч'е майин жи к'аһин у дийаридар дьхwарьн (Qануна К'аһинтийе 3:1-17; 7:11-21, 28-36).

дийарийа һ'әжандьне – әв дийари п'ьр'анийа щара бь сәрсинге дийарийа һәләqәтийе, кӧ п'ара к'аһин бу дьһатә дайине. К'аһин т'әви дийаридар әв сәрсинг дьһ'әжанд, ви али-wи али дьбьр дани, ләма те готьн дийарийа һ'әжандьне (Qануна К'аһинти 14:21-24; Жьмар 6:20).

ефод – әва еләкәки бь дӧ п'ара сәр мьлва һәввакьри бу кӧ жь зер', р'исе шин, ширк, соре гәвәз у жь к'ьтане зьрав-бадайи һатьбу чекьрьне. Сәрәкк'аһин әw ль хwә дькьр. Р'әхтсинг жи пева дькьрьн (Дәрк'әтьн 28:6-14).

Сәрәкк'аһин ефод у р'әхтсингва

Әдом, әдоми – Әдом навәки Әсаwе бьре Аqуб бу (Дәстпебун 25:30; 36:8). Жь Әдом әдоми пешда һатьн, әwана дьжмьне Исраел бун. Wәлате Әдом ч'ийа банийед хьки-хwәлийә бе кер бун.

әмори – мьләтәки мәзьн бу кӧ бәри зәфткьрьна Исраел ль Кәнанеда дьма. Һьнге щарана бь наве wан т'әмамийа мьләтед кәнане дьһатьнә навкьрьне (Дәстпебун 15:16; Qануна Дӧщари 3:8-11).

әнаqи – мьләтәк бу кӧ бәри Исраел ль Фьльстине дьма. Әwана гәләки бьльнд бун у ә'савә дьһатьнә готьне (Жьмар 13:22,33). Әвана ль ч'ийа банийед Һеброне дьман.

зьмьр – р'унәки бинхwәш ә, жь дара те стандьне у qимәте wи бьһа бу. Һьнге зьмьр бона еше дьданә нәхwәша (Марqос 15:23), ӧса жи ль сәр щьнйазе мьрийада дькьрьн, wәки бона дәфьнкьрьне һазьр кьн (Дәстпебун 50:2; Йуһ'әнна 19:39).

Зьмьр

Исраел – 1. Наве мәрьв ә. Чахе Хwәде Аqубе баве мьләте Исраеле бьмбарәк кьр, наве wи кьрә Исраел (Дәстпебун 32:27-28; 35:10). Чәнд нав зӧр'әта Исраелр'а те готьне: «Щьмә'та Исраел», «Зар'ед Исраел» у «ибрани». 2. Наве wәлат жи те готьне: «Исраел». Бәре жер'а дьготьн: «Кәнан» (Дәстпебун 12:5; К'аред Шандийа 7:11; 13:19). Навәки дьн жи жер'а дьбежьн: «Wәлате Фьльстине». Пәй мьрьна Сьлеман п'адшар'а wәлат бу дӧ п'ара. П'ара бакӧрер'а готьн Исраел, п'ара башурер'а готьн Щьһуда (1П'адшати 12:16-17 ).

ибрани – навәки кәвьн ә у щьмә'та Исраеле пе ви нави һатә навкьрьне, Бьраһим йе пешьн бу кӧ бь ви нави һатә навкьрьне (Дәстпебун 14:13). Ибрани ӧса жи зьман ә. Щьмә'та Исраел бь зьмане ибрани хәбәр дьдан. Пәймана Кәвьн бь ви зьмани ньвисар ә.

йаспис – кәвьред qимәтә р'әнг р'әнги нә. Йасписа кӧ К'ьт'еба Пирозда ньвисар ә к'әск йан р'әнгәки вәкьри бу (Дәрк'әтьн 28:20).

Кәнан – наве wи wәлати йә, к'ижан кӧ Хwәде ль гора созе хwә да мьләте Исраеле, wәки бьбә wәлате wан. Әв наве «Кәнан» һе бәри ль wьр майина мьләте Исраеле һәбу. Паше «Исраел» йан жи «Фьльстин» һатә готьне (Дәстпебун 10:19; 12:5; К'аред Шандийа 7:11; 13:19).

Коне Шә'дәтийе (Коне Щьвине) – гава щьмә'та Исраеле жь Мьсьре дәрк'әт, Хwәде сәре ч'ийайе Синайе Мусар'а гот, чаwа гәрәке Коне Шә'дәтийе бе чекьрьне (Дәрк'әтьн 25). Гава чекьрьн, р'умәта Хwәде әw щи т'ьжи кьр у Хwәде бь р'умәта хwә шә'дәти да у да хӧйакьрьне кӧ әw т'әви wан ә (Дәрк'әтьн 38:21). Коне Шә'дәтийе у Коне Щьвине (Дәрк'әтьн 27:21) йәк бун. Щьмә'та Исраеле ль wьр дьщьвийан. Сьлеман жи Оршәлимеда п'арьстгәһ дәwса wеда чекьр. Коне Шә'дәтийеда (у ӧса жи п'арьстгәһеда) тьштед пироз жи һәбун, мәсәлә: Сьндоqа Пәймана Хӧдан (Qануна Дӧщари 10:8), аwа готи Сьндоqа Шә'дәтийе (Жьмар 4:5).

Коне Шә'дәтийе (Коне Щьвине)

карбункул – кәвьрәки qимәти шин у шини-к'әск (Дәрк'әтьн 28:18).

кәнани – мьләтәк бу кӧ ль Кәнане дьма, зӧр'әта кӧр'е Һам, кӧр'е Нӧһ бу (Дәстпебун 10:6; Жьмар 13:29).

к'аһин – жь зӧр'әта Һаруне бьре Муса бун. К'аһина әw горийед (qӧрбанед) кӧ мьләте Исраеле данин сәржедькьрьн. Әw бона мьләте Исраеле бәр Хwәде дьсәкьнин у дӧа дькьрьн, навчети дькьрьн у хwәстьна Хwәде щьмә'тер'а дьданә ә'йанкьрьне. Сәрәкк'аһин сале щарәке дьк'әтә щийе һәри пироз у бона гӧнәһе щьмә'те гӧнәһк'әwандьн дькьр (Qануна К'аһинтийе 6:8-10:20; Ибрани 6:20-8:6; Дәрк'әтьн 30:10). Мәлк'и-Садьq жи Дәстпебунеда к'аһине дьһатә һ'әсабе (Дәстпебун 14:18-20).

к'әфил – (гьрәw, к'әфаләт) п'әрә йан тьштек жь бәр тьштава дьһатә дайине, һ'атта р'ожа пьрс сафикьрьнә (Дәстпебун 38:17- 20).

к'оти (к'отибун) – нәхwәшик ә ч'әрм ә щур'ә-щур'ә йә кӧ бәла дьбә. Ль гора Qануна К'аһинтийе жь сәре 13-а һ'әта 14-а зәмане бәре һәр щур'ә нәхwәшийа сәр ч'әрм жь к'отибунева гьрти һ'әта чәнд щур'ә п'ьзька, ӧса жи тьштед к'әфьки һ'әрам дьһатьнә һ'әсабе. Щьмә'те бәри нәхwәшед аһа дьдан жь гӧнд у бажара дәрдьхьстьнә дәр, ле һәгәр йәк qәнщ буйа, гәрәке хwә нишани к'аһин бькьра у һ'әди бьда, wәки дәстур бьдане кӧ әw бьк'әта нава щьмә'те.

к'ьрк'ут – (к'әwк'ӧрт') кәвьрәки нәрм у зәр ә кӧ бь алавәкә р'әнге вәкьри бь шәwq дьшәwьтә у бина wе жи qәwат ә (Дәстпебун 19:24; Qануна Дӧщари 29:23).

Моwаб, моwаби – анәгори Дәстпебун 19:37, зӧр'әта Лут жь qиза wийә мәзьн бу. Моwаби алийе р'оһьлата Урдӧне дьман (Жьмар 21:13).

мьлйак'әт – зьмане ибрани у йунанида фә'мина wе «qасьд» ә, чьмки әвана qасьдед Хwәде нә. Әвана һәйинед р'ӧһ'ани нә, кӧ һ'ьзура Хwәдеда дьминьн. Найенә дитьне һ'әта хwәха хwә ә'йан нәкьн. Мьлйак'әт qьрара Хwәде ә'лам дькьн йан жи тиньнә сери (Дәстпебун 19:1,12-15). Әwана жь алийе Хwәдеда к'ьфшкьри нә, кӧ мәрьва хwәйи кьн у гӧһ бьдьнә wан (К'аред Шандийа 12:6-11; 27:23; Ибрани 1:14). Щарна Хwәде мьлйак'әта дьшинә щәм мәрьва, wәки тьштәки wанр'а бежә. Мьлйак'әте сәрwере һ'әму мьлйак'әта Мьхайил ә (Щьһуда 9). Щар-щара хәбәра «мьлйак'әте Хӧдан» те фә'мкьрьне кӧ чаwа Хӧдан хwәха һазьр ә (Дәрк'әтьн 3:2-6).

Нәщәф – бәрийа алийе башура Исраеле бу (Дәстпебун 12:9).

нане Хwәдер'а дайи – (нане һ'ьзуре, нане пешбәрийе) нане пироз һена Мусада Коне Шә'дәтийеда (Коне Щьвинеда), ӧса жи пәйр'а п'арьстгәһеда һәбу. Әв нан ль сәр сьфра зер'ин «ль пешбәри Хӧдан» дьһатә р'езкьрьне. Һәр р'ожәкә шәмийе к'аһина донздәһ нане бе һәвиртьр'шк дьпә'тьн, ль сәр сьфра зер'ин даданин у йед кӧ һ'әфтийа дьнда дәwсе данин, к'аһина йе пешийе щийе пирозда дьхwарьн. Пештьри к'аһина изьна т'ӧ кәси т'ӧнәбу әв нан бьхwарана. Әв нан нишанәкә Пәймана Хӧдан бу, кӧ әw т'әви щьмә'та Исраеле бу (Qануна К'аһинтийе 24:5-9).

Сьфра нан

нәдьр – (гори, qӧрбан) ль гора Qануна Муса (Дәрк'әтьн 13) инсан у һ'әйwанед ньхӧрийә нер, әw нәдьред (горийед) Хwәде бун. Һ'әйwан дьһатьнә сәржекьрьне у жь бәр инсенва дьһатьнә дайине. Мә'на wе әв ә, кӧ һәр ньхӧри п'ара Хwәде бу, пироз, бӧһӧрти у т'айбәти, аwа готи Хwәдер'а щӧдәкьри бу (Дәрк'әтьн 13:2; Луqа 2:23).

оникс – кәвьред qимәт ә, гава те бьр'ине һӧндӧр'да хәт йан тәлашед р'әнг-р'әнги к'ьфш дьбьн (Дәрк'әтьн 28:9).

пәйман – (аһда, ад у qьрар) нав дӧ мәрьвада, нав дӧ к'омада, йан жи нав Хwәде у мәрьвада те гьредане. Пәйманәк нава Хwәде у Нӧһда һәбу (Дәстпебун 9:8-17), нава Хwәде у Бьраһимда (Дәстпебун 15), нава Хwәде у Даwьдда (2 П'адшати 7; Зәбур 89:1-37). Ль сәре ч'ийайе Синайе Хwәде пәйманәк т'әви щьмә'та Исраеле гьреда. Ль гора ве пәймане Хwәде соз да wәки хwәха Хӧдане щьмә'та Исраеле бә у wан хwәй кә, ле гәрәке Исраел жи Qануна Хwәде бьqәдинә, йа кӧ wи бь дәсте Муса да. Ле Исраеле гәләк щара пәйман, аwа готи Qануна Муса дьт'әр'ьбанд. К'ьтебед щьһуйайә пирозр'а, йед кӧ бәри Иса һәбун, wанар'а дьбежьн «Пәймана Кәвьн».

п'ехәмбәр – (нәби, qасьде Хwәде, qуле Хwәде, готьнбеже Хwәде) әw инсан бун. Хwәде wанр'а хәбәр дьда, кӧ әw готьна wи бьгьһиньнә мәрьва (Qануна Дӧщари 18:15-22).

р'әхтсинг – бәрикә щаргошәйә ль сәр синг бу. Әw чаwа ефод һатә щекьрьне, жь зер', р'исе шин, ширк, соре гәвәз у жь к'ьтане зьрав-бадайи (Дәрк'әтьн 28:15-16). Гава сәрәкк'аһин дьк'әтә щийе пироз ль бәр Хӧдан, әw ль сәр синге сәрәкк'аһин ефодва гьредайи бу (Дәрк'әтьн 28:29). Ль сәр р'әхтсинг дӧнздәһ кәвьред qимәт чар щергәһ щикьри бун, кӧ дӧнздәһ qәбилед Исраел дьданә к'ьфше. Һьндӧре рәхтсингда Урим у Тумим һәбун (Дәрк'әтьн 28:30).

Р'әхтсинг у п'ап'ах

р'ожа шәмийе – бона щьмә'та Исраел р'ожәкә ә'зиз (т'айбәти) у пироз ә (Дәрк'әтьн 16:23; 20:8, 11; 31:14-15). Бь ибрани Шабат ә. Бь заравәки кӧрманщи «сәбт» ә кӧ жь шабате һатийә. Бона щьһуйа, шабат наве р'ожа һ'әфта йә у йа хьлазийа һ'әфтийе йә. Инийе еваре, гава р'ож дьчә ава, шабат дәстпедькә у һ'әта 24 сьһ'әта дьк'ьшинә. Ль гора qануна Муса (Дәстпебун 2:2-3; Дәрк'әтьн 20:8-11; 35:2) р'ожа шабатеда к'ар у хәбат нә щайиз бу бькьрана, әв р'ож р'ожа р'ьһ'әтийе у һ'әбандьне йә (Дәстпебун 1; Qануна К'аһинтийе 23:1-3).

Сьндоqа Пәймане йан Сьндоqа Шә'дәтийе – qӧт'икә пироз бу, әw у чь кӧ теда бун, нишанед пәймана Хwәде т'әви мьләте исраеле бун. Чахе Хwәде сәре ч'ийе т'әви Муса п'ехәмбәр хәбәр да, һьнге дәһә т'әми ль сәр дӧ сәлед кәвьри ньвисин данә wи. Әw пәйман Хwәде бь дәсте Муса да гьредане, бь wан сәлед ньвисар. Әw сәл, шьвдара Һарун, дәрдане манайе чаwа нишана Пәймана Хwәде ль wе сьндоqеда бун у ль щәм мьләте исраеледьһатьнә хwәйкьрьне. Әw сьндоq жь дарщеwийе чекьри у зер'кьри бу. Гава мьләте исраеле р'еда дьчу, әв сьндоq хwәр'а дьбьрьн. Гава дьчунә щики, әв сьндоq Щийе Һәри Пирозда Коне Шә'дәтийеда дьма (Дәрк'әтьн 25:10-21; Ибрани 9:4).

Сьндоqа Пәймане

сала р'аwастийе – һәр пенщи сал, сала р'аwастийе бу (Qануна К'аһинтийе 25:8-55). Wе сале һәр хӧлам дьһатьнә азакьрьне у һәр мәрьве кӧ ә'рде хwә фьротьбу ль wи дьһатә вәгәр'андьне, дәйн-ду дьһатьнә бахшандьне.

сала һ'әфта – һәр һ'әфт сал, шәмийа сала бу (Дәрк'әтьн 23:11; Qануна К'аһинтийе 25:1-7), әw сала р'ьһ'әтийе бу бона ә'рде. Әwе сале щьмә'те ә'рд бещәр нә дькьрьн у чь кӧ ә'рде хwәсәрехwә дьда т'оп дькьрьн.

сардийон – кәвьрәки qимәтә соригәвәзи зәлал бу.

сәрәкк'аһин – бьньһер'ә: к'аһин.

топаз – кәвьрәки qимти qич'ьк ә.

фьльстин – мьләте фьльстине һат башур-р'оавайа дәве бә'ра Навбәрейә. Фьльстине зәфти хwә кьр у ван һәр пенщ бажарада: Газа, Ашqелон, Ашдод, Гат' у Әк'ронеда чи-wар бун. Фьльстини у исраелийа гәләк щара һәвр'а шәр' дькьрьн, чьмки фьльстинийа дьхwастьн р'оһьлат зәфти хwә кьрана, исраелийа жи дьхwастьн р'оава зәфти хwә кьрана. Фьльстини нәйаред исраелийайә һәрә пеш бун, һ'әта кӧ Даwьд әв пьрс сафи кьр, хьлазийа wан ани (Дәстпебун 21:34; 1 П'адшатийа 8:1; 1Дирок. 18:1 ).

Хӧдан – бь зьмане ибрани хәбәра «Хӧдан» ЙҺWҺ ньвисар ә у те хwәндьне чаwа «Йаһwәһ». Әв навәки ә'сәси йә кӧ алийе Хӧданд Мусава һатә ә'йанкьрьне. (Дәрк'әтьн. 3:14...). Наве «Йаһwеһ» мьләте щьһу бона мәзьнайийа Хwәде нә дьданә ль сәр заре хwә. Гава әwана К'ьт'еба Пироз дьхуньн дәwса наве «Йаһwеһ» дьбежьн «Адонай» кӧ те фә'мкьрьне «Хwәйе мьн».

херуб – р'ӧһ'бәред хwәйибаск ьн, әв щур'әки мьлйак'әтед Хwәде нә у һ'әйкәлед wан сәр qалп'ахе Сьндоqа Пәймане бь баскава чекьри мина мьлйак'әта бун, кӧ р'умәт у диндара (һ'ьзурийа) Хwәде бәрч'ә'в дькьрьн (Дәстпебун 3:24; Дәрк'әтьн 25:17-22; 37:6-9).

һеланед жорьн – щийед һ'әбандьна мьләте Кәнанийа бу (Qауна к'аһинтийе 26.30, Жьмар 33.52). Хӧдан ә'мьри мьләте Исраел кьр кӧ ван щийа wеран кьн. Әw п'адше кӧ әв щи wеран нәкьра дьһатә һ'әсабе чаwа йәки qанун т'әр'ьбанди (2П'адшати 16:4 ).

һусоп – дарәкә бьч'ук ә, чаwа луфьк бона ә'дәте дин дьһатә бьк'аранине. К'аһина хуна qӧрбанеда дькьрьн у дьр'әшандьнә сәр мәрьва, wәки әw мәрьв ль бәр Хwәде пироз бьн (Дәрк'әтьн 12:22; Qануна К'аһинтийе 14:4; Жьмар 19:6, 18).

Һусоп

шәмдан – ч'ьра һ'әфт ч'ә'ви бу, кӧ П'арьстгәһәда дьшхӧли (бьньһер'ә Дәрк'әтьн 25:31-39).

Шәмдан

Щәжьна Бор'ийа – әва щәжьна 1-е мәһа һ'әфта дьһатә кьрьне (Qануна К'аһинтийе 23:24-25; Жьмар 29:1). Әw р'ожа р'ьһ'әтийе у дийаридайине бу.

Бор'и

Щәжьна Дәрбазбуне – әв щәжьна нава щьмә'та Исраелда чардәһе мәһа Нисанеда те кьрьне (ль гора салнә'ма ибрани чардәһе Нисане ньһа 1-е Апреле йә). Әве щәжьне бона биранина wе йәке дькьн, кӧ Хwәде чаwа щьмә'та Исраел жь бьндәстийа Мьсьрийа дәрхьст (Дәрк'әтьн 12:3-14). Һьнге Мьлйак'әте Мьрьне һ'әму ньхӧрийед мьсьрийа, һьн инсан у һьн жи һ'әйwан кӧштьн, ле жь сәр малед щьмә'та Исраелр'а «дәрбаз бу» у дәст нәда жь wан т'ӧ кәси, нәкӧшт (Дәрк'әтьн 12:23-27). Бона ве йәке ве щәжьнер'а дьготьн Щәжьна Дәрбазбуне.

Щәжьна Нане Шкәва – әв щәжьн ль пәй Щәжьна Дәрбазбунер'а те у жь панздәһ һ'әта бист дӧдӧйе мәһа Нисане те кьрьне (ль гора салнә'ма иройин жь 2-а һ'әта 9-е Апреле те кьрьне). Әва щәжьна бона биранина хьлазкьрьна мьләте Исраел те кьрьне, гава мьләте Исраел жь бьндәстийа Мьсьрийа дәрк'әт у чу wи wәлате кӧ Хwәде дабу wан. Әве щәжьнеда һ'әфт р'ожа нане шкәва (бе һәвиртьр'шк) те хwарьне (Дәрк'әтьн 12:15-20; 13:3-10).

Щәжьна Р'ожа К'әwандьне – бона щьмә'та Исраеле р'ожа һәрә ә'зиз у пироз бу (Йом Киппур бь ибрани). Сале щарәке п'арьстгәһеда Сәрәкк'аһин жь бәр гӧнәйед хwә у щьмә'тева бона паqьжбуна п'арьстгәһ у горигәһе хуна һ'әйwана п'ешк'еш дькьр у дьк'әтә Щийе Һәри Пироз (Дәрк'әтьн 30:10; Qануна К'аһинтийе 16:1-34; 23:27; Ибрани 9:6-7).

Щәжьна Һ'әфтийа – (Щәжьна Нандьруне – Дәрк'әтьн 23:16) Хwәде т'әми да щьмә'та Исраел, кӧ р'ожа пашьнә пәй дәстпебуна Щәжьна Дәрбазбунер'а һ'әфт һ'әфтийа һ'әсаб кьн у р'ожа пенщи щәжьнәке жи бькьн. Ве щәжьнеда чь кӧ жь дәрәмәтед wан (дәхьлед wан) пешийе дьк'әтә бәр к'еләндийе, данин п'ешк'еши Хwәде дькьрьн (Qануна К'аһинтийе 23:15-21; Жьмар 28:26- 31). Пәймана Нуда ве щәжьнер'а дьготьн Р'ожа Пенщийә һ'әсаб, аwа готи Пентекост. Чьмки бь зьмане йунани фә'мина Пентекост «пенщи» йә (К'аред Шандийа 2:1-41).

Щәжьна Һ'олькчекьрьне – һәр сал пайизе жь 15-а һ'әта 21-е мәһа Тьшрийе йә (аwа готи йәке Октйабьре). Щьһу дьчун сәр р'әзед хwә, һ'ольк чедькьрьн у wанда һ'әфтеке дьман. Щьһуйа әв йәк дькьр, wәки бир банина, кӧ чаwа Муса п'ехәмбәр мьләте Исраел жь Мьсьре дәрхьст у әw һ'олькада ман (Qануна К'аһинтийе 23:33-36, 39-43; Qануна Дӧщари 16:13-15).

qар'итк – ч'ьвикәкә бьч'ук ә кӧ дьреж нафьр'ә. Хӧре wан т'охьм у меш-мор ьн. Әвана һелунед хwә ль сәр ә'рде чедькьн (Дәрк'әтьн 16:13; Жьмар 11:31-32).

Qар'итк

qотьк – һ'әйwанәкә пьч'ук ә, кӧ ч'оле нава к'әвьрада дьминә. Әw нә һ'әлал бу (бьньһер'ә Qануна К'аһинтийе 11:5; Qануна Дӧщари 14:7).

Qотьк

qьрqе Мьсьре – щӧр'әки тәйре нә һ'әлал бу (бьньһер'ә Qануна К'аһинтийе 11:18; Qануна Дӧщари 14:17).

Qьрqе Мьсьре

Table of Contents

Кӧрманщи

Пенщ К’ьтебед Муса

Q. Дӧщари

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28
- 29
- 30
- 31
- 32
- 33
- 34

Фәрһәнгок

- агат
- амалеки
- амин
- амитист
- амони
- арами
- бәре дәрәмәта пешьн
- бьдолах
- бьзьна к'уви
- бьхур
- бьһарәт
- горигәһ
- дара дарщеwийе
- дарчин
- дәһәк
- дийарийа бәрвадайине
- дийарийа жорбьльндкьрьне
- дийарийа нани
- дийарийа паqьжбуне
- дийарийа сәрдакьрьна
- дийарийа т'әвайишәwате
- дийарийа һәләqәтийе
- дийарийа һ'әжандьне
- ефод
- Әдом, әдоми
- әмори
- әнаqи
- зьмьр
- Исраел
- ибрани
- йаспис
- Кәнан
- Коне Шә'дәтийе (Коне Щьвине)
- карбункул
- кәнани
- к'аһин
- к'әфил
- к'оти (к'отибун)
- к'ьрк'ут
- Моwаб, моwаби
- мьлйак'әт
- Нәщәф
- нане Хwәдер'а дайи
- нәдьр
- оникс
- пәйман
- п'ехәмбәр
- р'әхтсинг
- р'ожа шәмийе
- Сьндоqа Пәймане йан Сьндоqа Шә'дәтийе
- сала р'аwастийе
- сала һ'әфта
- сардийон
- сәрәкк'аһин
- топаз
- фьльстин
- Хӧдан
- херуб
- һеланед жорьн
- һусоп
- шәмдан
- Щәжьна Бор'ийа
- Щәжьна Дәрбазбуне
- Щәжьна Нане Шкәва
- Щәжьна Р'ожа К'әwандьне
- Щәжьна Һ'әфтийа
- Щәжьна Һ'олькчекьрьне
- qар'итк
- qотьк
- qьрqе Мьсьре