Author: Институт перевода Библии
Date: 2019-01-10T07:21:52.293352+00:00

Кӧрманщи

Кӧрманщи

1. Мьзгини
2. Пешготьна Институте
3. Пешготьна Бона Пәймана Ну
4. Бона Аликьрьна Хwәндәвана
5. Мәтта
6. Фәрһәнгок

Мьзгини

Мьзгини

МЬЗГИНИ

ПӘЙМАНА НУ

(ИНГИЛ)

бь Стандарта Кӧрманщийа К’ӧрдед wәлатед Кафказе

Һәгәр пьрс йан пешнийаред wә һәбьн, жь к'әрәма хwә бь ве навнише бьшиньн: ibt_inform@ibt.org.ru

Һ’ӧнӧрмәнде шькьлед бь дәста чекьри Horace Knowles ә,

Хӧдане нәшьркьрьне

© The British&Foreign Bible Society ә

(К’омәла К’ьтеба Пирозә Инглистане у Wәлатдәр), 1954, 1967, 1972

Сәрр’асткьр у зедәкьра ван шькьла жи Лоӧьсә Басс ә,
хӧдане нәшьркьрьне © The British&Foreign Bible Society ә, 1994

© Институт перевода Библии, 2000, 2011

ISBN 978-5-93943-172-9

Пешготьна Институте

Пешготьна Институте

Института Wәлгәр’андьна К’ьтеба Пироз р’азибуна хwә дьдә wан wәлгәр’ у сәрр’асткьред ве К’ьтеба Пироз, ӧса жи әwед майинә кӧ ль гора карина хwә алик’ари данә бона һазьркьрьна ве к’ьтеба Мьзгинийа Иса Мәсиһ, аwа готи Пәймана Ну бь зьмане к’ӧрдийа зараве кӧрманщи. Әм пьр’ ша нә, кӧ чәнд ньвиск’аред к’ӧрдә жь чәнд wәлата жи хwә ль wәлгәр’андьна (т’әрщьмәкьрьна) Пәймана Ну гьртьнә. Әв жи ви һ’але гьранда гавәкә пешдачуйина зьмане мьләт ә, ӧса жи хwәйкьрьна зьмен ә. Әм бь дьләки ша ве К’ьтеба Пироз, Пәймана Ну п’ешк’еши хwәндәванед һежа дькьн.

Әw wәлгәр’андьна дәсте wәда жь бәр wе Мьзгинийе һатийә гьртьне, йа кӧ алийе Институтеда сала 2000-и һатийә нәшьркьрьне, ньһа т’әне бь сьвькайи һатийә леньһер’андьн у сәр’асткьрьне. Пештьри wе йәке жи, шьровәкьрьн у фәрһәнгок жи һатьнә зедәкьрьне. Институт р’азибуна хwә дьдә wан жи, йед кӧ пешнийари у к’омәка сәрр’асткьрьне данә.

Стандарта к’ӧрдийә кьрили бь һ’әрфед латини

Р’аст ә, Мьзгини (Инщил, Пәймана Ну) бь һ’әрфед латини ль гора стандарт у р’астньвисара кӧрманщийа латини иди һәйә. Мәрәме wе к’ьтеба wәлгәр’андийә дәсте wәда, нә әw ә кӧ щийе wе бьгьрә йан дәwса wе бьхәбьтә. Мә’ни әв ә, кӧ пәй Шәр’е Һ’әмдьнйайейи Дӧдар’а һ’әта иро, п’ьр’анийа к’ӧрдед wәлатед Кафказе у Асйа Навинда к’ьтебед хwә бь һ’әрфед кьрили у бь стандарта зарав у р’езьманийа хwә данә нәшьркьрьне. Ле бәле ван ахьрийада, һьнәк һеди-һеди дәст бь һ’әрфед латини дькьн у мәри жи һәнә кӧ латини жь кьрили р’ьһ’әттьр дьхуньн. Жь бәр ве йәке мә qьрар кьр, кӧ бона хатьре wан әм ве wәлгәр’андьне бькьн һ’әрфед латини. Аwа, әв wәлгәр’андьна дәсте wәда хут мина wе чапа һ’әрфед кьрили йә (йа кӧ сала 2011-а, жь алийа Института Wәлгәр’андьна К’ьтеба Пирозда, Москве һатийа һазьркьрьне), әва һ’әму qәйдә-qанунед р’астньвисара р’езьманийа стандарта кьрили хwәй дькә, ле т’әне бь һ’әрфед латини йә. Мәрәме нәшьркьрьна ве чапбуне әw ә, кӧ аликарийа wан к’ӧрда бе кьрьне, йед кӧ wәлатед Кафказе у Р’усйайеда дьжин, ле дьхwазьн ве wәлгәр’андьне бь һ’әрфед латини бьхуньн.

Wәлгәр’андьна Пәймана Ну бь зьмане к’ӧрди

Незики дӧ һ’әзар сал пешда, Пәймана Ну бь зьмане йунанийа кәвьн һатийә ньвисаре. Жь һьнгева һ’әта ньһа әw бь гәләк зьманед дьнйайе һатийә wәлгәр’андьне. Дьнйайеда иро незики шәш һ’әзар һ’әйсьд зьман һәнә. Т’әмамийа Пәймана Ну ньһа незики һ’әзар дӧсьд зьмани һатийә wәлгәр’андьне. Гәләк жь wан мьләтед кӧ бь ван зьмана хәбәр дьдьн у Пәймана Ну бь зьмане wан wәлгәр’анди һәйә, һ’әсабе wан гәләки жь һ’әсабе мьләте К’ӧрд һьндьктьр ә.

Әва к’ьтеба ль гора зарав у р’езьманийа кӧрманщийа wәлатед Кафказеда (wәхтәке Советеда) һатийә ньвисаре. Сала 1827-а чәнд п’аред К’ьтеба Пироз бь кӧрманщийа Һәк’арийе һатьнә wәлгәр’андьне. Сала 1856 у сала 1857-да пешийе Мьзгинийа ль гора Мәтта у паше һәр чар Мьзгини бь кӧрманщийа Харп’уте (незики Әлазьге) бь һ’әрфед әрмәни Стәмболеда һатьнә нәшьркьрьне. Сала 1872-а т’әвайийа Пәймана Ну диса хут wи заравида һатийә нәшьркьрьне. Жь сала 1900-и һ’әта ньһа чәнд п’аред жь Пәймана Ну, ӧса жи т’әмамийа Пәймана Ну бь чәнд заравед к’ӧрди һатьнә нәшьркьрьне (мәсәлә, кӧрманщийа Т’ьркйайе, бә’дини, к’әрманшаһи, мукри, сорани). Ван ахьрийада жи чәнд к’ьтебед wәлгәр’андьна иройин жь алийе Института Wәлгәр’андьна К’ьтеба Пирозва бь кӧрманщийа wәлатед Кафказеда р’онайи дитьнә: Сала 1993-а к’ьтеба Мьзгинийа Мәтта дәрк’әтийә у 1996-а жи к’ьтеба Мьзгинийа Луqа у К’аред Шандийа. Сала 2000-и т’әмамийа Пәймана Ну дәрк’әтийә, һ’име к’ижане ньһа сәрр’асткьри дәсте wәда йә.

Щур’е (мет’ода) хәбата ве wәлгәр’андьне

[1]Әва к’ьтеба жь алийе к’ома Институтеда һатийә wәлгәр’андьне. Канийа ве к’ьтеба к’ӧрдийә wәлгәр’анди жь к’ьтеба Пәймана Нуйә бь зьмане йунани йә, аwа готи «Тһә Грәәк Нәw Тәстамәнт». Әв тек’ста йунани сәр дәстньвисаред һәрә кәвьнә qәнщ һ’имгьрти йә, йед кӧ иро һәнә. Нав дәстньвисаред йунанийа кәвьнда чәнд фьрqийед кӧ тенә бәр ч’ә’ва һәнә, бона к’ижана жера р’уп’әлед к’ьтебе һатьнә шьровәкьрьне. Ләма фьрqийед бьч’ук щарна дьк’әвьнә нава ве wәлгәр’андьне у wәлгәр’андьнед зьманед башqә.

Мәрәме wәлгәр’андьне әв бу, кӧ һьн wәлгәр’андьн жь тек’ста йунани дур нәк’әта у фә’мина wе жи мина йунани буйа, һьн жи кӧ фә’мина йунани р’аст бьбуйа стила кӧрманщикә хwәшә зәлал у бәдәwә иройин.

Института Wәлгәр’андьна К’ьтеба Пироз

101000 Россия

Москва, Главпочтамт, а/я 36

Институт перевода Библии

Пешготьна Бона Пәймана Ну

Пешготьна бона Пәймана Ну

К’ьтеба кӧ wә гьртийә дәсте хwә, жер’а дьбежьн «Пәймана Ну». Пәймана Нуда бист һ’әфт к’ьтеб һәнә. Әвана пешийе бь зьмане йунани һатьнә ньвисаре. Һьнге әв зьман зьманәки щьмә’ти бу, кӧ п’ьр’анийа щьмә’та Императорийа Р’омайе, аwа готи мьләтед дор-бәред Бә’ра Сьпи (Бә’ра Навин) р’ьһ’әт фә’м дькьрьн у хәбәр дьдан.

Ньвисаред Пәймана Ну т’әви йед Пәймана Кәвьн һәвр’а дьбьнә т’әвайийа К’ьтеба Пироз (аwа готи «Библийа»). Ньвисаред Пәймана Кәвьн у Пәймана Ну дәрһәqа wан һәр дӧ пәйманада дьбежьн, йед кӧ Хwәде т’әви щьмә’та Хwә гьредан. Пәймана Кәвьнда ньвисар ә кӧ чаwа Хwәде т’әви щьмә’та Хwә Исраеле пәйман гьреда у Qанун[1] бь дәсте Муса да wан. Пәймана Нуда жи ньвисар ә кӧ чаwа Хwәде т’әви щьмә’та Хwә, аwа готи щьвина һ’әму баwәрмәндед Иса Мәсиһә жь һәр мьләти пәйманәкә дьн гьреда. Әв пәйман пе дәсте Иса Мәсиһ һатә гьредане. Һьмбәри wе пәймана Хwәдейә кӧ Wи т’әви щьмә’та Исраеле гьреда, әва «ну» йә (Ибрани 9:11-15).

Һәр чар к’ьтебед пешьнә Пәймана Нур’а бь йунани дьбежьн: «ӘӦАГГЕЛИОН». Хәбәра «Инщил» жь wе те у бь кӧрманщи те фә’мкьрьне «Мьзгини», аwа готи «хәбәра хере». Әв к’ьтеб дәрһәqа жийин у qӧльхе Исада дьбежьн.

Пәй ван һәр чар Мьзгинийар’а к’ьтеба «К’аред Шандийа» йә. Әва к’ьтеба шә’дәтийа wе йәке дьдә, чаwа пешийе баwәрийа сәр ве Мьзгинийе дьнйайеда бәла дьбу.

Пәй вер’а жи бист йәк нә’мә һәнә, кӧ жь алийе шандийа у баwәрмәндед дьнә сәдсалийа пешьнда һатьнә ньвисаре. Һьнәк жь wан нә’ма, бәрбьр’и щьвинед щур’ә-щур’ә бажара дьбьн, һьнәк жи һәма хут бәрбьр’и баwәрмәндед шәхси дьбьн (Фьлимон, Тимот’ейо у йед майин). Мәрәме ньвиск’аред ван нә’ма әw бу, wәки ширәта бьдьнә баwәрмәнда у һинкьрьна qӧльхе Иса wанр’а шьровәкьн.

Хӧләсә к’ьтеба бист һ’әфтайә пашьнә Пәймана Нуда, к’ьтеба «Ә’йантийе» йә. Әва к’ьтеба пе дитьнок у хәбәред сӧр’ийә символи дәрһәqа Хӧдантийа Иса Мәсиһ у сәрк’әтьна П’адшатийа Хwәдеда дьбежә.

Бона Аликьрьна Хwәндәвана

Бона аликьрьна хwәндәвана

Бона аликьрьна хwәндәвана чәнд тьшт һатьнә һазьркьрьне.

- Пешготьнед һәр к’ьтебәке:

- Бона һәр к’ьтебәкә Пәймана Ну пешготьнәк һәйә. Әв пешготьн ван ахьрийада бона хwәндәванед ви зәмани һатьнә һазьркьрьне, wәки зу сәр фькьр у мәрәмед һәр 27 к’ьтеба вәбьн.

- Сәрньвисаред п’ара:

- Нава wәлгәр’андьнеда һәр п’арәкә бьч’ук бь сәрньвисарәке дәстпедьбә. Мәсәлә, Мәтта 1:1 бь сәрньвисара «Р’ьк’ьнйата Иса» дәстпедьбә, Мәтта 1:18 бь «Буйина Иса» дәстпедьбә, Мәтта 2:1 бь «Стәйрнасед р’оһьлате» у йед майин. Әв сәрньвисар дәстньвисаред ә’сасида т’ӧнәнә, ле ван ахьрийада бона алик’арийа хwәндәвана һатьнә һазьркьрьне, wәки хwәндәван заньбә, мәрәм йан фькьра ве п’аре сәр чь йә.

- Нав-нишанед р’езед һәвал-фькьр:

- Ӧса жи бона алик’арийа хwәндәвана, гава р’езед һәвал-фькьр бона п’арәке һәнә, нав-нишанед wан бьн сәрньвисарада һатьнә ньвисаре. Р’езед һәвал-фькьр бә’са wан щийа дькьн, к’идәре хут әw сәрһати йан фькьред wан һәв дьгьрьн. Мәсәлә, бьн сәрньвисара Мәтта 1:18 кӧ дәрһәqа «Буйина Иса»-да дьбежә, Луqа 2:1-7 нава кәванада һәйә, чьмки ль wи щийи жи дәрһәqа буйина Исада те готьне.

- Шьровәкьрьнед жере:

- Нава к’ьтебеда ль жера р’уп’әла шьровәкьрьн һәнә. Һәгәр ньвисареда һун сәр хәбәре стәйрке «*» бьбиньн, wи чахи сәр wи р’уп’әли жере шьровәкьрьне бьхуньн.

- Һ’әрфед тә’ри:

- Чәнд щара нава ньвисареда һ’әрфед тә’ри һатьнә ньвисаре. Әва хәбәра ль гора зьмане йунани дәрбе дьстиньн. Лазьм ә кӧ хwәндәван хwәндьна хwәда гьрани бьдә wан хәбәра. (Мәсәлә, бьхуньн: Йуһ’әнна 5:45; Галати 3:12.)

- Шькьл, навниш у хәритә:

- Нава ве к’ьтебеда, илайи пьшта к’ьтебеда шькьл, навниш у хәритә һәнә, кӧ к’омәке дьдьнә хwәндәвана. Әвана жь алийе занава ль гора култур у т’ариха зәмане Иса Мәсиһда һатьнә һазьркьрьне.

- Фәрһәнгок:

- Фә’минед гәләк хәбәред гьран у нәнас нава фәрһәнгокеда һатьнә шьровәкьрьне. Гава р’асти хәбәред зә’мәт бен, йед кӧ ль щәм wан әв нишан «» һәйә, жь к’әрәма хwә фәрһәнгока пәй к’ьтебе бьньһер’ьн.

- Нав-нишанед хәбәред к’ьлитә сәрәкә:

- Хьлазийа к’ьтебеда ӧса жи нав-нишанед хәбәред к’ьлитә сәрәкә һәнә. Wеда гәләк хәбәред к’ьлитә сәрәкә мина «баwәри», «гӧнә», «дӧа» у йед майин һәнә. Бьн һәр хәбәреда жь Пәймана Ну чәнд щи һатьнә к’ьфшкьрьне, wәки хwәндәван бькарьбә wе хәбәреда к’ур бә.

[1] Тһә Грәәк Нәw Тәстамәнт – жь алийе Ӧньтәд Бьблә Сощьәтьәс-да нәшьркьри йә, р’едакторийа 4-а, 1993, Штутгарт, Германйа.

[1] Пәймана Нуда хәбәра «Qанун» бь һ’әрфа мәзьн һатийә ньвисаре гава бә’са Qануна Муса дькә, аwа готи Qануна Хwәде. Ле гава бә’са qанунед дьн дькә, хәбәра «qанун» бь һ’әрфа бьч’ук һатийә ньвисаре.

Мәтта

МЬЗГИНИЙА ЛЬ ГОРА МӘТТА

Пешготьн

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28

Ль гора р’езкьрьна к’ьтебед Пәймана Ну, «Мьзгинийа Иса Мәсиһә ль гора Мәтта» к’ьтеба пешьн (ә’wльн) ә. Бь фькьра зана әва к’ьтеба сәдсалийа пешьнда ль Әнтакйайе һатийә ньвисаре. Жь һьнгеда һ’әта ньһа әва к’ьтеба буйә ч’ә’вканик бона wан мәрьвед кӧ дьхwазьн р’астийа Хwәде нас кьн, аwа готи Иса Мәсиһ. Ль гора шә’дәтийа щьвина сәдсалийа дӧдада, хӧдане ве к’ьтебе Мәттайе шанди буйә, йе кӧ һе бәри р’астһатьна Иса хәрщгьр бу, кӧ жер’а «Леwи» жи дьготьн (Марqос 2:14; Луqа 5:27).

Әва к’ьтеба мьзгинийа ве йәке дьдә, кӧ Иса йә Хьлазкьр у П’адшайе жь Хwәдеда создайи. Әва мьзгинийа дьбежә, кӧ Иса нә т’әне Хьлазкьре мьләте щьһуйа йә, ле йе мьләтед т’әмамийа дьнйайе йә жи.

Мьзгинийа Мәтта жь һәр се Мьзгинийед майин зедәтьр бә’са Пәймана Кәвьн дькә, чьмки мәрәме ве к’ьтебе әв ә, wәки избат кә, кӧ Иса һәма хут Хwәха йә әw Хьлазкьре создайи у бь ви аwайи ньвисаред щьһуйайә пироз (аwа готи ньвисаред Пәймана Кәвьн) һатьнә сери. Мәтта к’ьтеба хwәда жь чьл щара зедәтьр бә’са wан ньвисаред Пәймана Кәвьн дькә. Жь wан щийа гәләк аһа ньвисар ьн: «Әв йәк аһа qәwьми, кӧ әw готьна Хӧданә бь заре п’ехәмбәр һатьбу готьне бе сери...» (1:22; 2:15, 17-18, 23; 4:14-16; 8:17; 12:17-21 у йед майин). Ӧса жи Мәтта гәләк щара дьньвисә, кӧ Иса чаwа «Кӧр’е Даwьд» те һ’әсабе, чьмки Мәсиһе создайи wе жь р’ьк’ьнйата Даwьд п’адша бьһата (1:1, 20; 9:27; 12:23; 15:22; 20:30-31; 21:9, 15; 22:41-45).

Әв Мьзгини жь һәрсекед майин бь ви аwайи жи бәрч’ә’в дьбә, кӧ дәwса наве «Хwәде» гәләк щара хәбәра «Ә’зман» һатийә хәбате, сәбәб әw бу кӧ щьһуйа нәдьхwәстьн һәр гав наве Хwәде банина сәр заре хwә, чьмки пироз ә, ләма жи Мәтта дурва дьһат. Мәсәлә, дәwса «П’адшатийа Хwәде» 33 щара «П’адшатийа Ә’змана» ньвисар ә, ле «П’адшатийа Хwәде» т’әне пенщ щара ньвисар ә.

Ньвиск’аре к’ьтебе сәрһатийа Иса бь һур-гьли дьньвисә. Әw жь р’ьк’ьнйат у буйина Исада дәстпедькә, паше дьньвисә Әw чаwа пе аве те ньхӧмандьне (ьматкьрьне), те щер’ьбандьне, паше дәрһәqа кьред Wийә Щәлиледа дьньвисә, чаwа даннасин кьр, һин кьр у нәхwәш qәнщ кьрьн. Паше дьньвисә кӧ Әw чаwа жь Щәлиле те Оршәлиме, р’ожед һ’әфтийа Хwәйә хьлазийе ль wьр чаwа дәрбаз дькә у чаwа һатә хачкьрьне у жь мьрьне р’абу.

Мьзгинийа Мәттада Иса чаwа дәрсдарәки мәзьн к’ьфш дьбә, йе кӧ һ’ӧкӧме Wи һәйә Qануна Муса шьровәкә у бона П’адшатийа Хwәде даннасин кә. Ӧса жи дьдә к’ьфше кӧ Әw wәк’иле Qануна Хwәде у пәйманейи амьн ә, кӧ мәрәме Хwәде дьqәдинә у тинә сери. Мьзгинийа Мәттада һинкьрьнед Иса п’ар-п’ар дийар дьбьн у әв п’ар бь ве р’езкьрьне бәрч’ә’в дьбьн:

1. Даннасинийа сәре ч’ийе бәр мәрьвайе вәдькә, кӧ зар’ед П’адшатийа Хwәде чьqаси хwәзьли нә у гәрәке р’абун-р’уньштьн, борщ у жийина хwәда жи чаwа бьн (сәре 5-а һ’әта 7-а).

2. Т’әмийед бона шагьрта, wәки qӧльхе шандитийа хwәда чаwа П’адшатийа Хwәде даннасин кьн (сәре 10-а).

3. Сӧр’а П’адшатийа Хwәде у һ’әфт мәсәлә (13-а).

4. Ль сәр ве дьне зар’ед П’адшатийа Хwәде, аwа готи баwәрмәндед Иса Мәсиһ гәрәке һьндава һәвда чаwа бьн (сәре 18-а).

5. Һинкьрьнед ль сәр р’ожед ахьрийе у һатьна П’адшатийа Хwәде (сәре 24-а у 25-а).

Сәрәщәма фькьра к’ьтебе

- Р’ьк’ьнйата Иса у буйина wи (1:1–2:23)
- Qӧльхе Йуһ’әннайе ньхӧмдар (3:1-12)
- Ньхӧмандьн у щер’ьбандьна Иса (3:13–4:11)

- Даннасини у шьхӧлед Исайә ль Щәлиледа (4:12–18:35)

- Р’ийа Исайә жь Щәлиле һ’әта Оршәлиме (19:1–20:34)

- Һ’әфтийа Исайә хьлазийе ль Оршәлиме у дор-бәред wеда (21:1–27:66)

- Р’абуна Иса жь мьрьне у шагьртава хӧйабуна Wи (28:1-20)

1

Р’ьк’ьнйата Иса

(Луqа 3:23-38)

1^1•Әв ә р’әqәма р’ьк’ьнйата Иса Мәсиһ, р’ьк’ьнйата Даwьд,

р’ьк’ьнйата Бьраһим:+
2Бьраһимр’а Исһаq бу,
Исһаqр’а Аqуб бу,
Аqубр’а Щьһуда у бьрава бун,+

3Щьһудар’а Перес у Зәра бун, (наве дийа wан Т’амар бу),

Переср’а Һәсрун бу,
Һәсрунр’а Р’ам[*] бу,+
4Р’амр’а Аминадав бу,
Аминадавр’а Нәһшон бу,
Нәһшонр’а Сәлмон бу,+

5Сәлмонр’а Боwаз бу, (наве дийа wи Р’әхаб бу),

Боwазр’а Овед бу, (наве дийа wи Р’ут’ бу),
Оведр’а Йеша бу+
6у Йешар’а Даwьд п’адша бу.

Даwьд п’адшар’а Сьлеман бу, (дийа wи бәре к’ӧлфәта Урийа бу),+

7Сьлеманр’а Р’әһобоwам бу,
Р’әһобоwамр’а Әбийа бу,
Әбийар’а Асаф[*] бу,+
8Асафр’а Йеһошәфат бу,
Йеһошәфатр’а Йорам бу,
Йорамр’а Узийа бу,+
9Узийар’а Йотам бу,
Йотамр’а Аһаз бу,
Аһазр’а Һьзqийа бу,
10Һьзqийар’а Мьнашә бу,
Мьнашәр’а Амос бу,
Амоср’а Йошийа бу

11у Йошийар’а Йәхонийа у бьрава бун. Wи чахи щьмә’т сьргун чу Бабилоне+.

12Ле пәй сьргунчуйина Бабилонеда,
жь Йәхонийар’а Шалтийел бу,
Шалтийелр’а Зәрубабәл бу,+
13Зәрубабәлр’а Абийуд бу,
Абийудр’а Елйаqим бу,
Елйаqимр’а Азур бу,
14Азурр’а Садоq бу,
Садоqр’а Ахин бу,
Ахинр’а Елйуд бу,
15Елйудр’а Елазар бу,
Елазарр’а Мәтан бу,
Мәтанр’а Аqуб бу,

16Аqубр’а Усьв бу, мере Мәрйәме, йа кӧ Иса жь wе wәльди, кӧ Мәсиһ те готьне+.

17Аwа жь Бьраһим һ’әта Даwьд чардәһ ньсьл дәрбаз бьбун, жь Даwьд һ’әта сьргунчуйина Бабилонеда чардәһ ньсьл у жь сьргунчуйина Бабилонеда һ’әта Мәсиһ диса чардәһ ньсьл бун.

Буйина Иса

(Луqа 2:1-7)

18•Буйина Иса Мәсиһ бь ви тьһәри бу. Мәрйәма дийа Wи Усьвр’а нишанкьри бу, ле дәргистийа хwәда Мәрйәм бь һ’ӧкӧме Р’ӧһ’е Пироз һ’әмлә к’ьфш бу+. 19Ле Усьве дәргистийе wе кӧ мәрьвәки р’аст бу, нәхwәст wе р’ур’әш кә, фькьри кӧ дьзива wе бәр’дә+. 20Чахе Усьв һе сәр ве йәке дьфькьри, ва мьлйак’әтәки Хӧдан хәwнеда wива хӧйа бу у готе: «Усьве кӧр’е Даwьд! Нәтьрсә, кӧ дәргистийа хwә Мәрйәме бьстини. Әwи кӧ wе жь wе бьбә, әw жь Р’ӧһ’е Пироз ә. 21Әwе кӧр’әки бинә у те наве Wи Иса[*] дайни, чьмки Әwе щьмә’та Хwә жь гӧнед wан хьлаз кә»+.

22Әв һәр тьшт аһа qәwьми, wәки әw готьна Хӧданә бь заре п’ехәмбәр бе сери кӧ дьбежә:+
23«Ва qиза бьк’ьр wе һ’әмлә бә, кӧр’әке жер’а бьбә у наве Wи Иммануйел wе дайньн»[*] , кӧ те фә’мкьрьне: «Хwәде т’әви мә йә»[*] .

24Гава Усьв жь хәwе һ’ьшйар бу, әwи ль гора готьна мьлйак’әте Хӧдан кьр, дәргистийа хwә станд. 25Ле сәре хwә wер’а данәни, һ’әта кӧ әw кӧр’[*] жер’а бу. У наве Wи Иса дани.

2

Стәйрнасед р’оһьлате

2^1Гава Иса Бәйтләһ’ма Щьһустанеда, р’ожед п’адшатийа Һеродәсда бу, һьнге чәнд стәйрнас жь р’оһьлате һатьнә Оршәлиме+
2у готьн: «К’ане П’адше щьһуйайи кӧ гәрәке бьбуйа? Мә стәйрка Wи ль р’оһьлате дит у әм һатьнә, кӧ сәре хwә ль бәр Wи дайньн»+.

3Гава Һеродәс п’адша әв йәк бьһист, т’әвиһәв бу у т’әмамийа Оршәлиме жи пер’а. 4Һьнге әwи һ’әму qанунзанед щьмә’те у сәрәкед к’аһина щьвандьн у жь wан пьрси: «К’идәре гәрәке Мәсиһ бьбә?» 5Wана жер’а гот: «Бәйтләһ’ма Щьһустанеда, чьмки бь дәсте п’ехәмбәра аһа ньвисар ә:

6‹Йа Бәйтләһ’ма wәлате Щьһуда,
тӧ ль нав сәрwеред Щьһудайеда нә йе һәри бьч’ук и,
чьмки Сәрwерәке жь тә р’абә,
кӧ шьвантийе щьмә’та Мьн Исраеле бькә›[*] »+.

7Һьнге Һеродәс дьзива гази стәйрнаса кьр у wәхте хӧйабуна стәйрке жь wан пе һ’әсийа. 8Паше әw шандьнә Бәйтләһ’ме у гот: «Һәр’ьн бона Кӧр’ьк ә’сәйи пе бьһ’әсьн. Чахе кӧ һун Wи бьбиньн, мьнр’а бежьн, кӧ әз жи бем сәре хwә ль бәр дайньм».

9Гава wана әв тьшт жь п’адше бьһист, чун. У ва йә әw стәйрка кӧ ль р’оһьлате дитьбун пешийа wан чу, һ’әта сәр wи щийе к’ӧ Кӧр’ьк ле бу сәкьни. 10Гава wана әw стәйрк дит, гәләки әшq у ша бун, 11чунә һьндӧр’, Кӧр’ьк т’әви дийа Wи Мәрйәме дитьн, ль бәр Wи дәвәр’у чун, сәре хwә ль бәр данин у хьзнед хwә вәкьрьн, п’ешк’ешед зер’, бьхуре ә’рәби у зьмьр данә Wи+. 12Ле wан хәwнеда ә’мьр станд, кӧ вәнәгәр’ьнә щәм Һеродәс, әw иди р’екә дьнва чунә wәлате хwә+.

Р’әва бәр бь Мьсьре

13Гава кӧ әw жь wьр чун, ва мьлйак’әтәки Хӧдан хәwнеда Усьвва хӧйа бу у готе: «Р’абә Кӧр’ьк у дийа Wи һьлдә бьр’әвә Мьсьре. Ль wьр бьминә һ’әта кӧ әз тәр’а бежьм, чьмки Һеродәсе Кӧр’ьк бьгәр’ә, кӧ Wи бькӧжә».

14Усьв жи р’абу Кӧр’ьк у дийа Wи һьлдан, шәв чунә Мьсьре
15у һ’әта мьрьна Һеродәс әwана ль wьр ман. Әв йәк аһа бу, кӧ әw готьна Хӧданә бь заре п’ехәмбәр һатьбу готьне бе сери: «Мьн жь Мьсьре гази Кӧр’е Хwә кьр»[*]+ .

Qьр’а зар’ока

16Гава Һеродәс дит кӧ әw жь стәйрнаса һатә хапандьне, гәләки һерс к’әт. Әwи ә’мьр кьр кӧ һ’әму зар’окед кӧр’инә ль Бәйтләһ’ме у дор-бәре wе, йед дӧ сали у жь wан бьч’уктьр һәбун, кӧ бенә кӧштьне, ль гора wи wәхте кӧ жь стәйрнаса пе һ’әсийа бу. 17Һьнге әw готьна бь заре Йерәмийа п’ехәмбәр һатә сери:+

18«Жь Р’амайе дәнгәк һат,
дәнге гьри у шина гьран,
Р’аһел бона зар’окед хwә дьгьрийа
у нәдьхwәст кӧ бәр дьлада бен,
чьмки иди зар’ок нәмабун»[*]+ .

Һатьна жь Мьсьре

19Гава Һеродәс мьр, ва мьлйак’әтәки Хӧдан ль Мьсьре хәwнеда Усьвва хӧйа бу 20у готе: «Р’абә, Кӧр’ьк у дийа Wи һьлдә у һәр’ә wәлате Исраеле, чьмки әwед пәй Кӧр’ьк к’әтьбун кӧ бькӧштана мьрьнә».

21Усьв жи р’абу, Кӧр’ьк у дийа Wи һьлдан, вәгәр’ийанә wәлате Исраеле. 22Ле гава Усьв бьһист wәки Архелайо дәwса баве хwә, Һеродәс сәр Щьһустане буйә п’адша, тьрсийа кӧ һәр’ә wьр. Һьнге хәwнеда ә’мьр станд, кӧ һәр’ә алийе qәза Щәлиле. 23Әw жи чунә бажаре кӧ жер’а Ньсрәт дьготьн ле һеwьрин. Әв йәк аһа бу, кӧ әw готьна бь заре п’ехәмбәра бе сери кӧ дьбежә: «Әwе ньсрәти бе готьне»+.

3

Даннасинийа Йуһ’әннайе ньхӧмдар

(Марqос 1:1-8; Луqа 3:1-18; Йуһ’әнна 1:19-28)

3^1•Wан р’ожада Йуһ’әннайе ньхӧмдар р’абу нава бәр’ийа Щьһустане даннасин кьр+
2у гот: «Жь гӧнәкьрьне вәгәр’ьн, чьмки П’адшатийа Ә’змана незик буйә»+. 3Йуһ’әнна әw бу, бона к’ижани Ишайа п’ехәмбәр готьбу:

«Дәнгәк бәр’ийеда дькә гази:

‹Р’ийа Хӧдан һазьр бькьн
у шьвәр’ийед Wи р’аст бькьн›»[*]+ .

4К’ьнще Йуһ’әнна жь пьр’ч’а дәве бу у qайишәкә ч’әрм ль пьште бу. Хwарьна wи жи кӧли у һьнгьве чоле бу+. 5Һьнге щьмә’та Оршәлиме у т’әмамийа Щьһустане у һ’әму алийед ч’әме Урдӧне дьһатьнә щәм wи, 6гӧнед хwә дьданә р’уйе хwә у жь wи ч’әме Урдӧнеда дьһатьнә ньхӧмандьне+.

7Гава Йуһ’әнна дит кӧ жь ферьси у садуqийа жи гәләк һатьнә wәки бенә ньхӧмандьне, әwи готә wан: «Ч’ежькед мә’ра! К’е wәр’а гот, кӧ һун жь хәзәба те бьр’әвьн+? 8Дә бь кьред qәнщ бьдьнә к’ьфше, кӧ һун жь гӧнәкьрьне вәгәр’ийанә. 9У нав хwәда нәфькьрьн нәбежьн: ‹Бьраһим баве мә йә›. Әз wәр’а дьбежьм, кӧ Хwәде жь ван кәвьра жи дькарә зар’а Бьраһимр’а дәрхә+. 10Ва йә бьвьр ль сәр р’аwе даре йә. Һәр дара кӧ бәре qәнщ нәйнә, wе бе бьр’ине у авитьне нава егьр+. 11Әз wә бона гӧнәвәгәр’андьне бь аве дьньхӧминьм, ле Йәки жь мьн qәwаттьр wе бе. Әз нә һежа мә чарьхе Wи жи бьгьрьмә дәсте хwә. Әwе wә пе Р’ӧһ’е Пироз у егьр бьньхӧминә+. 12Мәлһ’әба Wи дәсте Wида йә. Әwе бедәра Хwә паqьж кә, гәньме Хwә бькә ә’мбаре, ле кайе wе бь агьре кӧ натәмьрә бьшәwьтинә»+.

Иса те ньхӧмандьне

(Марqос 1:9-11; Луqа 3:21-22)

13•Һьнге Иса жь Щәлиле һатә Урдӧне, щәм Йуһ’әнна, кӧ жь wи бе ньхӧмандьне. 14Ле Йуһ’әнна бона ве йәке Wир’а qайл нәдьбу у готә Wи: «Әз һ’әwщә мә кӧ бь дәсте Тә бемә ньхӧмандьне у Тӧ тейи щәм мьн?» 15Иса ле вәгәр’анд у готе: «Ньһа бьһелә, чьмки ль мә дьк’әвә кӧ әм һ’әму р’астийе аһа биньнә сери». Паше Йуһ’әнна qайл бу.

16Һәма чаwа Иса һатә ньхӧмандьне у жь аве дәрк’әт, ньшкева ә’зман вәбун у әwи дит кӧ Р’ӧһ’е Хwәде мина кәвоткәке һатә хwаре у сәр Wи дани+. 17У ва дәнгәк жь ә’змана һат: «Әв ә Кӧр’е Мьни дәлал, кӧ әз жь Wи р’ази мә»+.

4

Щер’ьбандьна Иса

(Марqос 1:12-13; Луqа 4:1-13)

4^1•Һьнге Р’ӧһ’ Иса бьрә бәр’ийе, кӧ жь Мирещьн бе щер’ьбандьне. 2Әwи чьл р’ож у чьл шәви р’ожи гьрт, пәйр’а бьр’чи бу+. 3Йе кӧ дьщер’ьбинә незики Wи бу у готе: «Һәгәр Тӧ Кӧр’е Хwәде йи, дә бежә ван кәвьра кӧ бьбьнә нан»+. 4Ле Иса ле вәгәр’анд у готе: «Ньвисар ә: ‹Инсан т’әне бь нен нажи, ле бь һәр хәбәра кӧ жь дәве Хwәде дәрдьк’әвә›[*] »+.

5Һьнге мирещьн Әw бьрә Бажаре Пироз, сәр бьльндщийа бане п’арьстгәһе да сәкьнандьне+
6у готә Wи: «Һәгәр Тӧ Кӧр’е Хwәде йи, дә Хwә бавежә хwаре, чьмки ньвисар ә: ‹Хwәде wе т’әмийа Тә бьдә мьлйак’әтед Хwә у wе Тә сәр дәсте Хwә бьгьрьн, wәки ньге Тә кәвьр нәк’әвә›[*] »+. 7Иса готе: «Әв жи ньвисар ә: ‹Хӧдан Хwәдейе хwә нәщер’ьбинә›[*] »+.

8Һьнге мирещьн Әw бьр р’акьрә сәр ч’ийаки гәләки бьльнд у һ’әму п’адшатийед дьнйайе, р’әwша wанва нишани Wи дан 9у готә Wи: «Һәгәр Тӧ дәвәр’уйа бейи, сәре Хwә ль бәр мьн дайни, әзе ван һ’әмуйа бьдьмә Тә». 10Һьнге Иса готе: «Дури Мьн һәр’ә, щьно! Чьмки ньвисар ә: ‹Сәре хwә ль бәр Хӧдан Хwәдейе хwә дайнә у т’әне Wир’а хӧламтийе бькә!›[*] »+

11Wи чахи мирещьн Әw һьшт чу у ва мьлйак’әт һатьн жер’а бәрдәсти кьрьн+.

Иса qәза Щәлиледа дәст бь к’аре Хwә дькә

(Марqос 1:14-15; Луqа 4:14-15)

12•Гава Иса бьһист, wәки Йуһ’әнна һатә гьртьне, Әw р’абу чу Щәлиле+. 13Әwи Ньсрәт һьшт, чу Кәфәрнаһума дәве гола Щәлиле, ль нав синоре Зәбулоне у Нәфтәлийе щи-wар бу+. 14Әв йәк аһа бу, кӧ әw готьна бь заре Ишайа п’ехәмбәр бе сери:+

15«Wәлате Зәбулоне у wәлате Нәфтәлийе,
ль сәр р’ийа бәрбь голе, wи алийе Урдӧне,
Щәлила нәщьһуйа,

16әw щьмә’та кӧ нав тә’ристанийеда р’уньштьбу,
р’онайикә мәзьн дит
у әwед кӧ ль wәлат у сийа мьрьнеда р’уньштьбун,
р’онайи жь wанар’а дәрк’әт».[*]+

17Жь һьнгева Иса дәст бь даннасинийе кьр у гот: «Жь гӧнәкьрьне вәгәр’ьн, чьмки П’адшатийа Ә’змана незик буйә».

Иса гази һәр чар мә’сигьра дькә

(Марqос 1:16-20; Луqа 5:1-11)

18•Чахе Иса ль дәве гола Щәлиле дьгәр’ийа, р’асти дӧ бьра һат, Шьмһ’уне кӧ жер’а Пәтрус дьһатә готьне у Әндраwьсе бьре wи. Wана т’ор’ давитә голе, чьмки мә’сигьр бун+. 19Иса wанар’а гот: «Пәй Мьн wәрьн, Әзе wә бькьмә неч’ирванед мәрьва»+. 20Wана жи һәма wе дәме т’ор’ед хwә һьштьн у пәй Wи чун+.

21Гава Иса жь wи щийи һьнәки пешда чу, р’асти дӧ бьред дьн жи һат, Аqубе Зәбәди у Йуһ’әннайе бьре wи. Wана т’әви баве хwә, Зәбәди qәйькеда т’ор’ед хwә һивез дькьрьн. Иса гази wан жи кьр. 22Wана жи һәма wе дәме qәйьк у баве хwә һьштьн у пәй Wи чун.

Иса даннасин дькә, һин дькә у qәнщ дькә

(Луqа 6:17-19)

23•Иса ль т’әмамийа Щәлиле дьгәр’ийа, к’ьништед wанда һин дькьр у Мьзгинийа П’адшатийе дьда у һәр щур’ә еш у нәхwәши жи кӧ нав щьмә’теда һәбун qәнщ дькьрьн+. 24Нав-дәнге Wи ль т’әмамийа Сурйайе бәла бу, щьмә’те һәр щур’ә мәрьвед нәхwәш анинә щәм Wи, йед кӧ щур’ә-щур’ә еш у щәфада бун: Йед щьнак’әти, һивк’әти, шьлушә’т у Әwи әw һ’әму жи qәнщ кьрьн+. 25Гәләк ә’лаләт жи жь Щәлиле, жь qәза Декаполисе[*] , жь Оршәлиме, жь Щьһустане у жь wи алийе Урдӧнейи р’оһьлате пәй Wи дьчун+.

5

Даннасинийа сәре ч’ийе

5^1Чахе Иса ә’лаләт дит, һьлк’ьшийа ч’ийе, р’уньшт у шагьртед Wи һатьнә щәм Wи. 2Әwи дәст бь һинкьрьна Хwә кьр у wанр’а гот:

Һинкьрьна бона хwәзьлийа р’аст

(Луqа 6:20-23)

3•«Хwәзи ль р’ӧһ’фәqира[*] ,
чьмки П’адшатийа Ә’змана йа wан ә+.

4Хwәзи ль һ’әзнийа,
чьмки бәр дьлед wанда wе бе һатьне+.

5Хwәзи ль шкәстийа,
чьмки ә’рде п’ара wан бә+.

6Хwәзи ль wан, кӧ т’и у бьр’чийе р’астиqәдандьне нә,
чьмки әwе т’ер бьн+.

7Хwәзи ль дьлр’ә’ма,
чьмки әwе р’ә’ме бьбиньн+.

8Хwәзи ль дьлпаqьжа,
чьмки әwе Хwәде бьбиньн+.

9Хwәзи ль wан, кӧ ә’дьлайийе дькьн,
чьмки әwе зар’ед Хwәде бенә һ’әсабе+.

10Хwәзи ль wан, кӧ бона р’астиqәдандьне тенә зерандьне,
чьмки П’адшатийа Ә’змана йа wан ә.

11Хwәзи ль wә, гава бона наве Мьн wә беһӧрмәт кьн, бьзериньн у һәр щур’ә бӧхдан ль wә бькьн+. 12Әшq у ша бьн, чьмки һәqе wә ль ә’змана гәләк ә. Бь ви щур’әйи п’ехәмбәред кӧ бәри wә һәбун, зерандьн+.

Хwе у р’онайи

(Марqос 9:50; Луqа 14:34-35)

13•Һун хwейа ә’рде нә. Ле һәгәр хwе тә’ма хwә ӧнда кә, паше әwе бь чь тә’ме бьстинә? Иди wе кери тьштәки нәйе. Wе бьгьрьн бавежьнә нав дәст-п’ийа.

14Һун р’онайа дьнйайе нә. Һәгәр бажарәк сәре ч’ийе йә, найе вәшартьне+. 15Кәсәк жи ч’ьре венахә у накә бьне фьраqе, ле датинә сәр п’еч’ьре, кӧ р’онайе бьдә һ’әмуйед кӧ маледа нә+. 16Ӧса жи бьра р’онайа wә бәр мәрьва шәwq бьдә, кӧ әwана кьрьнед wәйә qәнщ бьбиньн у пәсьне Баве wәйи ә’змана бьдьн+.

Һинкьрьна бона Qануне

17Нәфькьрьн кӧ Әз һатьмә ньвисаред п’ехәмбәра у Qануне хьраб кьм. Әз нәһатьм кӧ хьраб кьм, ле wан һ’әмуйа биньмә сери+. 18Әз р’аст wәр’а дьбежьм, бәри дәрбазбуна ә’рд у ә’зман, дәqәк йан жи һ’әрфәкә бьч’ук жь Qануне wе т’ӧ щар ӧнда нәбә, һ’әта кӧ һ’әму бенә сери+. 19Аwа к’и жь ван т’әмийа йәкә һәрә бьч’ук хьраб кә у мәрьва ӧса һин кә, әwе П’адшатийа Ә’зманада жь һ’әмуйа бьч’уктьр бе һ’әсабе. Ле к’и кӧ wана пек бинә у һин бькә, әwе П’адшатийа Ә’зманада мәзьн бе һ’әсабе+. 20Ләма Әз wәр’а дьбежьм, һәгәр р’астийа wә жь р’астийа qанунзан у ферьсийа зедәтьр нибә, һун т’ӧ щар нак’әвьнә П’адшатийа Ә’змана+.

Һинкьрьна дәрһәqа һерсе у меркӧштьнеда

21Wә бьһистийә кӧ пешийар’а һатийә готьне: ‹Нәкӧжә![*] К’и кӧ бькӧжә, диwана wи wе бе кьрьне›+. 22Ле Әз wәр’а дьбежьм, к’и сәр бьре хwә һерс к’әвә[*] , wе бьбә дәйндаре диwане у к’и бежә бьре хwә: ‹Бе аqьл›, әwе бьбә дәйндаре диwана щьвина гьрәгьра у к’и кӧ бежә: ‹Ахмах›, wе бьбә дәйндаре агьре доже+. 23Аwа һәгәр тӧ һ’әдийа хwә бини сәр горигәһе у ль wьр бе бира тә, кӧ дьле бьре тә жь тә майә, 24һ’әдийа хwә wе дәре ль бәр горигәһе бьһелә у пешийе һәр’ә бьре хwәр’а ль һәв wәрә у паше wәрә һ’әдийа хwә бьдә.

25Чахе нәйаре тә тә к’аши щәм һ’акьм дькә, р’еда т’әви wи зу ль һәв wәрә. Һәгәр на, әwе тә бьдә дәсте һ’акьм, һ’акьме жи тә бьдә дәсте бәрдәстийе хwә у тә бавежә кәле+. 26Әз р’аст тәр’а дьбежьм, тӧ жь wьр т’ӧ щар дәрнак’әви һ’әта поле[*] пашьн нәди.

Һинкьрьна дәрһәqа зьнек’арийеда

27Wә бьһистийә кӧ һатийә готьне: ‹Зьнийе нәкә›[*]+ . 28Ле Әз wәр’а дьбежьм, к’и бь тәме хьраб жьнәке бьньһер’ә, әwи дьле хwәда иди т’әви wе зьнек’ари кьр+. 29Аwа һәгәр ч’ә’ве тәйи р’асте тә жь р’е дәрдьхә, wи дәрхә у жь хwә бавежә. Бона тә һе qәнщ ә кӧ әндәмәки тә ӧнда бә, ле бәдәна тә пева нәк’әвә щә’ньме. 30У һәгәр дәсте тәйи р’асте тә жь р’е дәрдьхә, wи жекә у бавежә. Тәр’а һе qәнщ ә кӧ әндәмәки тә ӧнда бә, ле бәдәна тә пева нәк’әвә щә’ньме+.

Һинкьрьна дәрһәqа жьнбәр’данеда

(Мәтта 19:9; Марqос 10:11-12; Луqа 16:18)

31•Әв жи һатийә готьне: ‹К’и к’ӧлфәта хwә бәр’дә, бьра к’ахаза жьнбәр’дане бьдә wе›[*]+ . 32Ле Әз wәр’а дьбежьм, к’и кӧ бе сәбәбийа qавийе жьна хwә бәр’дә, әw дьбә сәбәбе зьнекьрьна wе, һәгәр диса әw мер кә[*] у к’и кӧ йәкә мербәр’дайи бьстинә, әw зьнийе дькә+.

Һинкьрьна бона сонде

33Wә әв жи бьһистийә кӧ пешийар’а һатийә готьне: ‹Дәрәw сонд нәхwә у сонде хwә ль бәр Хӧдан бинә сери›[*]+ . 34Ле Әз wәр’а дьбежьм, т’ӧ щар сонд нәхwьн, нә бь ә’змен, чьмки әw т’әхте Хwәде йә,+
35нә жи бь ә’рде, чьмки әw щийе бьн п’ийед Wи йә, нә жи бь Оршәлиме, чьмки әw бажаре П’адше мәзьн ә+
36у нә жи бь сәре хwә сонд бьхwә, чьмки тӧ нькари муки сьпи ки йан р’әш ки. 37Ле бьра готьна wә бьбә ‹бәле-бәле› йан жи ‹на-на›. Жь ве зедәтьр жь мирещьн ә[*]+ .

Һинкьрьна дәрһәqа һ’әйфһьлданеда

(Луqа 6:29-30)

38•Wә бьһистийә кӧ һатийә готьне: ‹Ч’ә’в жь бәр ч’ә’вва, дьран жь бәр дьранва›[*]+ . 39Ле Әз wәр’а дьбежьм, мьqабьли хьраба нәсәкьньн. Һәгәр йәк шәмаqәке ль р’уйе тәйи р’асте хә, йе дьн жи бьдә бәр+. 40У һәгәр йәк тә к’аши бәр диwане кә у бьхwазә кьрасе тә жь тә бьстинә, п’оте хwә жи жер’а бьһелә. 41У һәгәр йәки qӧльхеда зоре ль тә бькә, wәки километьрәке[*] тә бьбә, т’әви wи дӧда һәр’ә. 42Бьдә wи, к’и жь тә дьхwазә у бәре хwә жь wи нәгӧһезә, йе кӧ дьхwазә жь тә дәйн бькә+.

Дьжмьнед хwә һ’ьз бькьн

(Луqа 6:27-28, 32-36)

43Wә бьһистийә кӧ һатийә готьне: ‹Һәвале хwә һ’ьз бькә[*] у бьжәнә дьжмьне хwә›+. 44Ле Әз wәр’а дьбежьм, дьжмьнед хwә һ’ьз бькьн у бона wан дӧа бькьн, йед кӧ wә дьзериньн[*] ,+
45wәки һун бьбьнә зар’ед Баве хwәйи Ә’змана. Чьмки Әw тә’ва Хwә дәрдьхә һьн сәр qәнща, һьн жи сәр хьраба у баране дьбаринә һьн сәр р’аста, һьн жи сәр нәр’аста+. 46Һәгәр һун wан һ’ьз бькьн, к’ижан кӧ wә һ’ьз дькьн, һуне чь һәq бьстиньн? Нә хәрщгьр жи ӧса дькьн? 47У һәгәр һун т’әне сьлаве бьдьнә бьред хwә, иди һун чь тьшти жь әwед дьн зедәтьр дькьн? Нә п’утп’арьст жи ӧса дькьн? 48Аwа к’амьл бьн, чаwа кӧ Баве wәйи Ә’змана к’амьл ә+.

6

Һинкьрьна бона херкьрьне

6^1Һаш жь хwә һәбьн, кӧ һун qәнщийед хwә бәр мәрьва нәкьн, wәки жь wан бенә к’ьфше. Йан на, һун жь Баве хwәйи Ә’змана һәq настиньн+.

2Аwа чахе тӧ хера дьки, пешийа хwә бор’ийе нәхә, чаwа дӧр’у к’ьништ у к’учада дькьн, wәки мәрьв пәсьне wан бьдьн. Әз р’аст wәр’а дьбежьм, кӧ wана һәqе хwә иди стандийә+. 3Ле чахе тӧ хера дьки, бьра дәсте ч’әпе ньзаньбә дәсте р’асте чь хер кьр, 4кӧ херед тә дьзива бьн. У Баве тәйи тьштед кӧ тӧ дьзива дьки дьбинә, wе һәqе тә бьдә тә.

Һинкьрьна бона дӧа

(Луqа 11:2-4)

5•Гава һун дӧа дькьн, мина дӧр’уйа нәбьн. Әw һ’ьз дькьн к’ьништ у мәйданада бьсәкьньн дӧа бькьн, кӧ бәр мәрьва бенә к’ьфше. Әз р’аст wәр’а дьбежьм, иди wана һәqе хwә стандийә+. 6Ле чахе тӧ дӧа дьки, бьк’әвә ода хwә, дәри ль хwә бьгьрә у Баве хwәр’а кӧ найе дитьне дӧайе хwә бькә. У Баве тәйи тьштед кӧ тӧ дьзива дьки дьбинә, wе һәqе тә бьдә тә+.

7Гава кӧ һун дӧа дькьн, мина п’утп’арьста п’ьр’хәбәр нәбьн. Wана т’ьре бона п’ьр’ хәбәрдана wан дӧайед wане бенә бьһистьне+. 8Һун мина wан нәбьн, чьмки бәри хwәстьна wә, Баве wә занә чь wәр’а лазьм ә.

9Ле һун аһа дӧа бькьн:

‹Баве мәйи Ә’змана! Наве Тә пироз бә[*] ,

10П’адшатийа Тә бе, ә’мьре Тә бә, чаwа ль ә’змен, ӧса жи ль сәр ә’рде+.

11Нане мәйи р’оже р’ож бь р’ож бьдә мә+.

12Дәйнед мә бьбахшинә, чаwа кӧ әм дьбахшиньнә дәйндаред хwә.

13У мә нәбә щер’ьбандьне, ле мә жь йе хьраб[*] хьлаз кә, чьмки п’адшати, qәwат у р’умәт йед Тә нә, һ’әта-һ’әтайе. Амин[*] ›+.

14Һәгәр һун нәһәqийед мәрьвайә һьндава wәда кӧ дькьн бьбахшиньн, Баве wәйи Ә’змана жи wе wә бьбахшинә+. 15Ле һәгәр һун нәһәqийед мәрьва нәбахшиньн, Баве wә жи нәһәqийед wә набахшинә+.

Һинкьрьна бона р’ожийе

16Гава кӧ һун р’ожи дьгьрьн, мина дӧр’уйа мә’дәкьри нибьн. Әw мә’де хwә дькьн, wәки мәрьв бьзаньбьн кӧ әw р’ожи нә. Әз р’аст wәр’а дьбежьм, кӧ wана һәqе хwә стандийә+. 17Ле чахе тӧ р’ожи дьгьри, сәрч’ә’ве хwә бьшо, сәре хwә шә кә[*] , 18wәки мәрьв ньзаньбьн кӧ тӧ р’ожи йи, ле т’әне Баве тәйи кӧ найе дитьне заньбә. У Баве тәйи тьштед кӧ тӧ дьзива дьки дьбинә, wе һәqе тә бьдә тә.

Хьзна ә’змана

(Луqа 12:33-34)

19•Ль сәр дьне хьзне хwәр’а нәщьвиньн. Ль ве дәре зәнг у бьзуз хьраб дькьн у дьз дәрәвәдькьн дьдьзьн+. 20Ле хьзне хwәр’а ль ә’змен бьщьвиньн. Ль wе дәре зәнг у бьзуз хьраб накьн у дьз жи дәрәвәнакьн надьзьн+. 21Чьмки хьзна тә к’идәре бә, дьле тә жи wе ль wе дәре бә.

Ч’ьра бәдәне

(Луqа 11:34-36)

22Ч’ьра бәдәне ч’ә’в ә. Һәгәр ч’ә’ве тә п’ак ә, т’әмамийа бәдәна тәйе р’онайи бә. 23Ле һәгәр ч’ә’ве тә хьраб ә, т’әмамийа бәдәна тәйе тә’ри бә. Аwа һәгәр әw р’онайа кӧ нав тәда йә тә’ри йә, тә’ри wе чьqас зедә бә!

Хwәде у һәбука дьнйайе

(Луqа 16:13)

24Т’ӧ кәс нькарә дӧ ахар’а хӧламтийе бькә, чьмки йан wе һ’иле wи жь йәки һәр’ә у йе дьне һ’ьз бькә, йан жи wе qәдьре йәки бьгьрә у йе дьне беһӧрмәт кә. Һун нькарьн һьн Хwәдер’а, һьн жи һәбукер’а[*] хӧламтийе бькьн+.

Һинкьрьна дәрһәqа хәмкьрьнеда

(Луqа 12:22-31)

25Ләма әз wәр’а дьбежьм, бона ә’мьре хwә хәма нәкьн, кӧ һуне чь бьхwьн у чь вәхwьн, нә жи бона бәдәна хwә, кӧ һуне чь ль хwә кьн. Нә ә’мьр жь хwарьне qимәттьр ә у бәдән жи жь к’ьнща+? 26Дина хwә бьдьнә тәйрәдед ә’змен. Әwана нә дьр’әшиньн, нә дьдьрун у нә жи ә’мбарада дьщьвиньн, ле Баве wәйи Ә’змана р’ьсqе wан дьгьһинә. Нә һун жь wан qимәттьр ьн+? 27Иди жь wә к’и дькарә бь хәмед хwә дәqәке сәр ә’мьре хwәда зедә кә?[*]

28У бона к’ьнща һун чьма хәм дькьн? Дина хwә бьдьнә сосьнед чоле, чаwа шин дьбьн, нә дьхәбьтьн у нә жи дьр’есьн. 29Ле әз wәр’а дьбежьм, кӧ Сьлеман жи ль нава т’әмамийа wе хер-хьзна хwәда мина жь wан йәке хwә нәкьр+. 30Һәгәр гиһайе чоле, кӧ иро һәйә у сьбе давежьнә нава егьр, Хwәде ӧса дьхәмьлинә, ле чьqас зедә wе ль wә кә, кембаwәрно+? 31Иди хәм нәкьн у нәбежьн: ‹Әме чь бьхwьн?› йан: ‹Чь вәхwьн?› йан жи: ‹Чь ль хwә кьн?› 32П’утп’арьст ль пәй wан һ’әму тьшта дьк’әвьн, ле Баве wәйи Ә’змана занә кӧ һун һ’әwще wан һ’әму тьшта нә. 33Ле бәре пешьн ль П’адшатийа Хwәде бьгәр’ьн у бькьн кӧ р’астийа Wи бьqәдиньн у әw һ’әмуйе wәр’а бенә дайине+. 34Иди бона р’ожа сьбе хәма нәкьн, чьмки р’ожа сьбе wе бона хwә хәма бькә. Хәмед р’оже бәси wе нә.

7

Һинкьрьна дәрһәqа ломәкьрьнеда

(Луqа 6:37-38, 41-42)

7^1•Лома нәкьн, кӧ ломә ль wә нәбьн+. 2Һун чь лома бькьн, әw ломә жи wе ль wә бьбьн у һун бь чь чапе бьпивьн, бь wе чапе жи wәр’а wе бе пиване+. 3Тӧ чьма qьршьке ч’ә’ве бьре хwәда дьбини, ле к’еране ч’ә’ве хwәда набини? 4Йан жи чаwа тӧ дькари бежи бьре хwә: ‹Бьһелә кӧ әз qьршьк жь ч’ә’ве тә дәрхьм›, ле ва йә к’еран ч’ә’ве тәда һәйә? 5Дӧр’у! Пешийе к’еране ч’ә’ве хwә дәрхә. Паше те qәнщ бьбини кӧ чаwа qьршьк жь ч’ә’ве бьре хwә дәрхи.

6Тьште бӧһӧрти нәдьнә са у нә жи дӧр’ед хwә бавежьнә бәр бәраза. Һәгәр на, бәразе wан бьн ньгед хwәда п’епәс кьн у сәйе жи вәгәр’ьн wә бьдьр’иньн+.

Бьхwазьн, бьгәр’ьн, дәри хьн

(Луqа 11:9-13)

7•Бьхwазьн һуне бьстиньн, бьгәр’ьн һуне бьбиньн, дәри хьн wе бәр wә вәбә. 8Чьмки к’и кӧ дьхwазә дьстинә, к’и кӧ дьгәр’ә дьбинә у к’и кӧ дәри дьхә бәр вәдьбә+. 9Жь wә к’ижан ә әw мәрьв, кӧ кӧр’е wи нан же бьхwазә, әw кәвьр бьде? 10Йан жи мә’си бьхwазә, әw мә’р бьде? 11Һун кӧ хьраб ьн, заньн тьштед qәнщ бьдьнә зар’ед хwә, ле Баве wәйи Ә’змана wе чьqас тьштед qәнщ бьдә әwед кӧ жь Wи дьхwазьн+.

Qануна зер’

12Һәр чь кӧ һун дьхwазьн мәрьв бона wә бькьн, һун жи ӧса wанар’а бькьн. Әв ә мә’на һинкьрьна Qануне у п’ехәмбәра+.

Дәре тәнг

(Луqа 13:24)

13•Дәре тәнгр’а бьк’әвьнә һьндӧр’, чьмки фьрә йә әw дәри у бәр ә әw р’ийа кӧ дьбә бәрбь ӧндабуне у гәләк ьн әwед кӧ wеда дьчьн. 14Ле гәләки тәнг ә әw дәри у зә’мәт ә әw р’ийа кӧ дьбә бәрбь жийине у һьндьк ьн әwед кӧ wе р’ейе дьбиньн+.

Дар у бәре wе

(Луqа 6:43-45)

15•Һ’әвза хwә жь п’ехәмбәред дәрәw бькьн. Әwе бь п’осте пез бенә щәм wә, ле һьндӧр’ва гӧред п’әр’ани нә+. 16Һуне wана жь бәред wан нас бькьн. Гәло кәсәк жь стьрийа тьрийа дьчьнә, йан жи жь дьр’ийа һежира+? 17Дара qәнщ бәре qәнщ дьдә, ле дара хьраб бәре хьраб дьдә+. 18Дара qәнщ нькарә бәре хьраб бьдә, нә жи дара хьраб дькарә бәре qәнщ бьдә. 19Һәр дара кӧ бәре qәнщ надә те бьр’ин у авитьне нава агьр+. 20Аwа һуне wана жь кьред wан нас бькьн.

К’и һежайи П’адшатийа Ә’змана йә

(Луqа 13:26-27)

21Нә кӧ әwе Мьнр’а дьбежә: ‹Хӧдан! Хӧдан!› wе бьк’әвә П’адшатийа Ә’змана, ле әwе бьк’әве, йе кӧ ә’мьре Баве Мьни Ә’змана дьqәдинә+. 22Wе Р’оже гәләке Мьнр’а бежьн: ‹Хӧдан! Хӧдан! Нә мә бь наве Тә п’ехәмбәрти кьрьн у бь наве Тә щьн дәрхьстьн у бь наве Тә гәләк к’әрәмәт кьрьн?›+
23Һьнге Әзе ашкәрә wанр’а бежьм: ‹Жь Мьн дур к’әвьн, нәһәqно! Мьн һун т’ӧ щар нас нәкьрьнә›+.

Мала йе сәрwахт у мала йе бефә’м

(Луqа 6:47-49)

24•Аwа к’и кӧ ван готьнед Мьн дьбьһе у wан дьqәдинә, әw мина мәрьвәки сәрwахт ә, кӧ мала хwә сәр кевьр чекьр. 25Баран бари, ба у лейи р’абун, wе мале хьстьн, ле әw мал һьлнәшийа, чьмки һ’име wе сәр кевьр бу. 26Ле к’и кӧ ван готьнед Мьн дьбьһе у наqәдинә, әw мина мәрьвәки бефә’м ә, кӧ мала хwә сәр qуме чекьр. 27Баран бари, ба у лейи р’абун, wе мале хьстьн у әw мал һьлшийа, лап wеран бу чу»+.

Һ’ӧкӧме Иса

28Гава Иса әв готьнед Хwә сәр һәвда ани, ә’лаләт сәр һинкьрьна Wи зәндәгьрти ман, 29чьмки Әwи мина йәки хwәйиһ’ӧкӧм әw һин дькьрьн, нә кӧ мина qанунзанед wан+.

8

Иса йәки жь к’отибуне паqьж дькә

(Марqос 1:40-45; Луqа 5:12-16)

8^1•Паше Иса жь ч’ийе һатә хwаре, ә’лаләтәкә гьран да пәй Wи чу. 2Һьнге йәки к’оти һат хwә авитә бәр Wи у готе: «Хӧдан! Һәгәр бьхwази, Тӧ дькари мьн паqьж ки[*] »+.

3Иса дәсте Хwә дьреж кьре ле к’әт у готе: «Әз дьхwазьм. Паqьж бә!» У дәстхwәда әw жь к’отибуне паqьж бу. 4Һьнге Иса жер’а гот: «Бьньһер’ә, т’ӧ кәсир’а тьштәки нәбежи, ле һәр’ә хwә нишани к’аһин кә у һ’әдийа кӧ Муса т’әми дайә бьдә, wәки һ’әмуйар’а бьбә шә’дәти»+.

Иса хӧламе сәрсәдәки qәнщ дькә

(Луqа 7:1-10; Йуһ’әнна 4:43-54)

5•Гава Иса к’әтә Кәфәрнаһуме, сәрсәдәк һатә щәм Wи, һиви же кьр у готе: 6«Хӧдан, хӧламе мьн шьлушә’т малда п’алдайә, гәләки щәфе дьбинә». 7Иса готә wи: «Әзе бем wи qәнщ кьм». 8Сәрсәд ле вәгәр’анд у готе: «Хӧдан, әз нә һежа мә кӧ Тӧ бейи мала мьн. Ле т’әне хәбәрәке бежә у хӧламе мьне бь wе хәбәре qәнщ бә+. 9Әз хwәха жи мәрьвәки бьн һ’ӧкӧмда мә у бьн дәсте мьнда жи әскәр һәнә. Әз йәкир’а дьбежьм: ‹Һәр’ә›, дьчә, йәки дьнр’а дьбежьм: ‹Wәрә›, те у хӧламе хwәр’а дьбежьм: ‹Ви тьшти бькә›, дькә».

10Гава Иса әв йәк бьһист, зәндәгьрти ма у готә әwед кӧ пәй wи дьчун: «Әз р’аст wәр’а дьбежьм, Исраеледа жи Мьн баwәрикә аһа йәкида нәдитийә+. 11Әз wәр’а дьбежьм, кӧ гәләке жь р’оһьлате у жь р’оавайе бен у шайийа П’адшатийа Ә’зманада т’әви Бьраһим, Исһаq у Аqуб р’унен,+
12ле зар’ед П’адшатийе wе бенә авитьне тә’рийа дәрва. Ль wьр wе бьбә гьри у ч’ьркә-ч’ьрка дьрана»+. 13Паше Иса сәрсәдр’а гот: «Һәр’ә! Бьра ль гора баwәрийа тә тәр’а бә». У wе дәме хӧламе wи qәнщ бу+.

Иса гәләк нәхwәша qәнщ дькә

(Марqос 1:29-34; Луqа 4:38-41)

14•Гава Иса һатә мала Пәтрус, хwәсийа wи т’айеда п’алдайи дит+. 15Әwи дәсте Хwә да дәсте wе у т’айе же бәр’да, р’абу бәрдәсти Wир’а кьр+.

16Гава р’о чу ава, гәләк щьнак’әти анинә щәм Wи. Әwи бь хәбәре р’ӧһ’ед һ’әрам дәрхьстьн у һ’әму нәхwәш qәнщ кьрьн. 17Әв аһа бу, кӧ әw готьна бь заре Ишайа п’ехәмбәр бе сери, кӧ ньвисар ә: «Әwи нәхwәшийед мә һьлдан у ешед мә бьрьн»[*]+ .

Щабдарийа йед кӧ пәй Иса дьчьн

(Луqа 9:57-62)

18•Чахе Иса ә’лаләт дора Хwә дит, ә’мьр ль шагьрта кьр кӧ һәр’ьнә wи бәри голе+. 19Һьнге qанунзанәк незики Wи бу у готе: «Дәрсдар! Тӧ к’ӧда жи һәр’и, әзе пәй Тә бем». 20Иса готә wи: «Р’увийар’а qӧл һәнә, тәйрәдед ә’зменр’а жи һелин, ле бона Кӧр’е Мерьв щик т’ӧнә кӧ сәре Хwә ле дайнә».

21Шагьртәки Wи готе: «Хӧдан! Изьне бьдә мьн кӧ әз пешийе һәр’ьм баве хwә дәфьн кьм». 22Ле Иса жер’а гот: «Тӧ пәй Мьн wәрә. Бьра мьри мьрийе хwә дәфьн кьн».

Иса фьртоне дьсәqьр’инә

(Марqос 4:35-41; Луqа 8:22-25)

23•Гава Иса к’әтә qәйьке, шагьртед Wи т’әви Wи чун. 24Ньшкева фьртонәкә мәзьн ль голе р’абу, ӧса кӧ qәйьк пелада ӧнда дьбу. Ле Әw р’азайи бу. 25Һьнге шагьрт незики Wи бун, әw һ’ьшйар кьрьн у готьне: «Хӧдан! Мә хьлаз кә! Әм ӧнда дьбьн!» 26Иса готә wан: «Чьма һун ӧса тьрсонәк ьн кембаwәрно?» Wе дәме р’абу ль байе у голе һьлат у һ’әму тьшт сәqьр’ин+. 27Мәрьвед т’әви Wи ә’щебмайи ман у готьн: «Әв к’и йә, кӧ ба у гол жи ельми Wи дьбьн?»

Иса дӧ щьнак’әтийа qәнщ дькә

(Марqос 5:1-20; Луqа 8:26-39)

28•Гава Иса дәрбази wи алийе т’опрахед Гәрдарине бу, дӧ щьнак’әти жь нав гор’ьстана дәрк’әтьн у р’асти Wи һатьн. Әw ӧса һар бун, кӧ кәсәк нькарьбу wе р’ер’а дәрбаз буйа. 29Wана кьрә qир’ин у готьн: «Тӧ чь жь мә дьхwази, Кӧр’е Хwәде? Жь wәхт зутьр һати щәфе бьди мә?»+
30Жь wана wедатьр сурики бәразайи мәзьн дьч’ерийа. 31Щьна р’әща жь Wи кьр у готьне: «Һәгәр Тӧ мә дәрдьхи, бьһелә әм һәр’ьн бьк’әвьнә нава сурийе бәраза». 32Әwи готә wан: «Һәр’ьн!» Әw жи дәрк’әтьн чун к’әтьнә нава бәраза у әw сури пева жорда р’әви, хwә жь кәнделда авитьнә голе у хәньqин. 33Бәразван р’әвин чунә бажер, чь кӧ һатьбу сәре щьнак’әтийа готьн. 34Һьнге һ’әму мәрьвед бажер дәрк’әтьнә пешийа Иса у гава Әw дитьн, р’әща жь Wи кьрьн кӧ жь ә’рде wан һәр’ә+.

9

Иса шьлушә’тәки qәнщ дькә у гӧнед wи дьбахшинә

(Марqос 2:1-12; Луqа 5:17-26)

9^1•Иса к’әтә qәйьке пашда вәгәр’ийа һатә бажаре Хwә[*]+ . 2Wе дәре шьлушә’тәк ньвинеда п’алдайи анинә щәм. Гава Иса баwәрийа wан дит, готә йе шьлушә’т: «Лаwо, сәр хwә бә! Гӧнед тә һатьнә бахшандьне»+.

3Һьнге жь qанунзана һьнәк нав хwәда фькьрин: «Әва ньге Хwә Хwәдер’а давежә»[*]+ . 4Фькьред wан Исава ә’йан бун у гот: «Һун чьма дьле хwәда тьште хьраб дьфькьрьн? 5К’ижан р’ьһ’әт те готьне: ‹Гӧнед тә һатьнә бахшандьне›, йан ‹Р’абә у бьгәр’ә›? 6Ле wәки һун бьзаньбьн кӧ һ’ӧкӧме Кӧр’е Мерьв һәйә ль сәр дьне гӧна бьбахшинә», һьнге готә йе шьлушә’т: «Р’абә ньвина хwә һьлдә, һәр’ә мала хwә!» 7Әw жи р’абу чу мала хwә. 8Гава ә’лаләте әв йәк дит, хофе әw гьртьн у шькьри данә Хwәде, кӧ әв һ’ӧкӧм дайә мәрьва.

Иса гази Мәтта дькә

(Марqос 2:13-17; Луqа 5:27-32)

9•Иса жь wьр пешда чу, йәки кӧ наве wи Мәтта бу ль щийе хәрщһьлдане р’уньшти дит у готе: «Пәй Мьн wәрә». Әw жи р’абу пәй Иса чу.

10Гава Иса мала Мәттада сәр сьфре р’уньштьбу, гәләк хәрщгьр у гӧнәк’аред дьн һатьн т’әви Иса у шагьртед Wи р’уньштьн. 11Чахе ферьсийа әв йәк дит, шагьртед Wир’а готьн: «Чьма Дәрсдаре wә т’әви хәрщгьр у гӧнәк’ара дьхwә у вәдьхwә?»+
12Ле гава Иса әв йәк бьһист wанар’а гот: «Сахләм нә һ’әwще һ’әким ьн, ле нәхwәш. 13Һәр’ьн мә’на ван хәбәра һин бьн: ‹Әз р’ә’ме дьхwазьм, нә кӧ qӧрбане›[*] . Әз нәһатьмә гази йед р’аст кьм, ле гази гӧнәк’ара»+.

Пьрса р’ожигьртьне

(Марqос 2:18-22; Луqа 5:33-39)

14•Һьнге шагьртед Йуһ’әнна һатьнә щәм Wи у готьне: «Чьма әм у ферьси гәләк щара р’ожи дьгьрьн, ле шагьртед Тә р’ожи нагьрьн?»+
15Иса готә wан: «Qәт дьбә кӧ хwәндийед дә’wате шине бькьн, һ’әта кӧ зә’ва т’әви wан ә? Ле р’оже бен, гава зә’ва жь wан бе һьлдане, һьнге wе р’ожи бьгьрьн+.

16Кәсәк пе п’арч’е ну к’ьнща кәвьн п’инә накә, чьмки п’арч’е к’ьнща кәвьнва дьрути wе зоре ль к’ьнща кәвьн бькә у щийе qәльши wе һе ль бәр һәв һәр’ә. 17Нә жи шәрава ну дькьнә мәшкед кәвьн. Һәгәр ӧса бә, мәшке бьт’әqьн, шәраве бьр’ьжә у мәшке жи хьраб бьн. Ле шәрава ну дькьнә мәшке ну у һәр дӧ жи тенә хwәйикьрьне».

Qизька мьри у к’ӧлфәтәкә нәхwәш

(Марqос 5:21-43; Луqа 8:40-56)

18•Гава Иса һе әв йәка wанар’а дьгот, һәма һьнге сәрwерәк һат хwә авитә бәр ньге Wи у готе: «Qиза мьн һежа мьрийә. Ле wәрә дәсте хwә дайнә сәр wе у әwе бьжи».

19Иса р’абу т’әви шагьртед Хwә да пәй wи чу. 20У ва к’ӧлфәтәкә нәхwәш, кӧ донздәһ салед wе бун сәр хуне вәбьбу, пьштева һат у р’ишийед к’ьнще Иса к’әт+. 21Әwе нета хwәда данибу: «Һәгәр әз т’әне к’ьнще Wи к’әвьм, әзе qәнщ бьм»+. 22Иса сәр мьле Хwәва вәгәр’ийа әw дит у готе: «Ә’вде! Сәр хwә бә! Баwәрийа тә тӧ qәнщ кьри». У wе дәме әw к’ӧлфәт qәнщ бу+.

23Гава Иса гьһиштә мала сәрwер, дина Хwә дайе, wе qар’ә-qар’а ә’лаләте йә у бьлурван жи зәлули ле дьхьн 24у готә wан: «Дәрк’әвьн! Qизьк нәмьрийә, ле һеньжийә». Wана qәрфе хwә Пе дькьрьн+. 25Ле гава щьмә’т дәрхьстьнә дәрва, Иса чу һьндӧр’ дәсте wе гьрт у qизьк р’абу сәр хwә+. 26Әва дәнг-бә’са т’әмамийа wи wәлатида бәла бу.

Иса дӧ кора qәнщ дькә

27Гава Иса жь wьр дәрк’әт чу, дӧ мәрьвед кор данә пәй Wи кьрьнә qир’ин у готьн: «Кӧр’е Даwьд! Мә wәрә р’ә’ме!»+

28Гава кӧ гьһиштьнә мале, әw һәр дӧ кор һатьнә щәм Wи. Иса жь wан пьрси у гот: «Һун баwәр дькьн, кӧ Әз дькарьм али wә бькьм?» Wана гот: «Бәле Хӧдан». 29Һьнге Иса дәсте Хwә да ч’ә’вед wан у гот: «Ль гора баwәрийа wә wәр’а бә»+. 30Wе дәме ч’ә’вед wан вәбун. Иса һ’ьшк т’әми ль wан кьр у гот: «Һаш жь хwә һәбьн, кӧ т’ӧ кәс ве йәке нәһ’әсә»+. 31Ле әw дәрк’әтьн, т’әмамийа wи wәлатида нав у дәнге Wи бәла кьрьн+.

Иса лал qәнщ дькә

32Чахе әwана дәрк’әтьн чун, һьнәка щьнак’әтики лал ани щәм Иса. 33Гава Әwи щьн дәрхьст, йе лал хәбәр да. Ә’лаләт ә’щебмайи ма у гот: «Ль Исраеле жи тьштәки аһа т’ӧ щар нәqәwьмийә». 34Ле ферьсийа гот: «Әw бь һ’ӧкӧме сәрwере щьна щьна дәрдьхә»+.

Гӧне Иса ль щьмә’те те

35Иса һ’әму гӧнд у бажара дьгәр’ийа, к’ьништед wанда һин дькьр, Мьзгинийа П’адшатийе даннасин дькьр у ль нав щьмә’те һ’әму щур’ә нәхwәши qәнщ дькьрьн. 36Гава Әwи ә’лаләт дит, гӧне Wи ль wан һат, чьмки әwана мина пәзе бе шьван, бәр’әдайи у бәлабуйи бун+. 37Һьнге Әwи шагьртед Хwәр’а гот: «Нандьрун гәләк ә, ле п’алә һьндьк ьн. 38Аwа һиви жь Хwәйе дьруне бькьн, wәки п’ала нандьруна Хwәр’а бьшинә»+.

10

Навед һәр донздәһ шандийа

(Марqос 3:13-19; Луqа 6:12-16)

10^1•Иса һәр донздәһ шагьрт гази щәм Хwә кьрьн у һ’ӧкӧм да wан кӧ р’ӧһ’ед һ’әрам дәрхьн, һ’әму еш у нәхwәшийа жи qәнщ кьн. 2Наве һәр донздәһ шандийа әв ьн: Йе пешьн Шьмһ’ун, кӧ Пәтрус те готьне у бьре wи Әндраwьс, Аqубе Зәбәди у бьре wи Йуһ’әнна, 3Филипо у Бәртоломәйо, Т’ума у Мәттайе хәрщгьр, Аqубе Һалфаwо у Тәдайо[*]
4Шьмһ’уне wәлатп’арьст[*] у Щьһудайе Исхәрйоти, әwе кӧ нәмамийа Иса кьр.

Шандьна һәр донздәһа

(Марqос 6:7-13; Луqа 9:1-6)

5Иса әв һәр донздәһ шандьн, т’әми ль wан кьр у гот: «Нәчьнә нава нәщьһуйа у нәк’әвьнә бажаред Самәрйайе. 6Ле пешийе һәр’ьнә нав пәзед мала Исраелейә ӧндабуйи+. 7Гава һун һәр’ьн, даннасин кьн у бежьн: ‹П’адшатийа Ә’змана незик буйә›+. 8Нәхwәша qәнщ кьн, мьрийа сах кьн, к’отийа паqьж кьн, щьна дәрхьн. Wә беһәq стандийә, беһәq жи бьдьн+. 9Ль бәр пьшта хwәда т’ӧ тьшти һьлнәдьн: Нә зер’, нә зив, нә сьфьр, 10нә турьк бона р’е, нә дӧ дәст кьрас, нә чарьх, нә шьвдар, чьмки п’алә һежайи р’ьсqе хwә йә+.

11Чь бажар йан гӧнде кӧ һун бьк’әвьне, маләкә һежа бьбиньн у ль wьр бьминьн, һ’әта кӧ һун жь wьр дьчьн. 12Гава һун һәр’ьнә мале, сьлаве бьдьнә wе у бежьн: ‹Ә’дьлайи ве малер’а›. 13У һәгәр әw мал һежа йә, бьра сьлава wә ль сәр wе бә, ле һәгәр нә һежа йә, бьра сьлава wә ль wә вәгәр’ә. 14Ле к’и кӧ wә qәбул нәкә у гӧһдарийа хәбәред wә нәкә, гава кӧ һун жь wе мале, йан жи жь wи бажари дәрдьк’әвьн, т’оза ньгед хwә даwшиньн+. 15Әз р’аст wәр’а дьбежьм, Р’ожа Ахрәте һ’але wәлате Содом у Гоморайе wе жь йа wи бажари четьр бә+.

Мина пез ль нав гӧра

(Марqос 13:9-13; Луqа 21:12-17)

16•Ва Әз wә дьшиньм чаwа пәз нава гӧра. Иди мина мә’ра сәрwахт бьн у мина кәвотка дьлсах+. 17Ле һ’әвза хwә жь мәрьва бькьн, әwе wә бьбьнә бәр диwана у к’ьништед хwәда wә бьдьнә бәр qамчийа. 18Р’уйе Мьнда wе wә бьбьнә бәр wәлийа у п’адша, кӧ һун бәр wан у нәщьһуйа шә’дәтийе бьдьн+. 19Ле чахе wә бьбьнә бәр диwана, хәм нәкьн кӧ һуне чаwа йан чь хәбәр дьн. Тьштед кӧ һуне хәбәр дьн, wе дәме wәр’а wе бе дайине. 20Чьмки нә кӧ һуне хәбәр дьн, ле Р’ӧһ’е Баве wәйи кӧ нава wәда йә wе хәбәр дә+.

21Бьра wе бьре хwә бьдә кӧштьне, баве жи кӧр’е хwә у зар’ жи wе һьмбәри де у баве хwә р’абьн у wан бьдьнә кӧштьне+. 22Бона наве Мьн һуне бәр ч’ә’ве һ’әмуйа р’әш бьн. Ле к’и кӧ һ’әта хьлазийе тәйах кә әwе хьлаз бә+. 23У гава нав ви бажарида wә бьзериньн, бьр’әвьнә бажарәки дьн. Әз р’аст wәр’а дьбежьм, һ’әта һатьна Кӧр’е Мерьв, һун һ’әму бажаред Исраеле пер’а нагьһиньн бьгәр’ьн+.

24Шагьрт жь дәрсдаре хwә нә мәстьр ә у нә жи хӧлам жь ахайе хwә+. 25Бәси шагьрт ә, wәки мина дәрсдаре хwә бә у хӧлам жи мина ахайе хwә бә. Һәгәр малхе малер’а ‹Бәлзәбул› готьн, һьнге нәфәред wир’а wе чь бежьн+?

Бьзаньбьн кӧ тьрса wә жь к’е һәбә

(Луqа 12:2-7)

26Аwа иди т’ӧ щар жь мәрьва нәтьрсьн. Тьштәки дьзива т’ӧнә кӧ дәрнәйе у нә жи вәшарти кӧ к’ьфш нәбә+. 27Чь кӧ Әз тә’рийеда wәр’а дьбежьм, әwи нав р’онайеда бежьн у чь кӧ һун гӧһада дьбьһен, сәр бана бькьнә дәнги. 28У жь wан нәтьрсьн йед кӧ бәдәне дькӧжьн, ле нькарьн р’ӧһ’ бькӧжьн. Ле һун жь Wи бьтьрсьн, Йе кӧ дькарә р’ӧһ’ у бәдәне щә’ньмеда ӧнда кә+. 29Нә дӧ ч’ьвик бь дьравәки чарqӧр’уше тенә фьротане? Ле йәк жи жь wан бейи ә’мьре Баве wә нак’әвә ә’рде. 30Ле чь ль wә дьк’әвә, һәр т’еләки п’ор’ед сәре wә жьмарти нә. 31Иди нәтьрсьн. Һун жь гәләк ч’ьвика qимәттьр ьн+.

Иqрар у инк’аркьрьна Иса

(Луqа 12:8-9)

32К’и кӧ Мьн бәр мәрьва иqрар кә, Әзе жи wи бәр Баве Хwәйи Ә’змана иqрар кьм+. 33Ле к’и кӧ Мьн бәр мәрьва инк’ар кә, Әзе жи wи бәр Баве Хwәйи Ә’змана инк’ар кьм+.

Шур у ә’дьлайи

(Луqа 12:51-53; 14:26-27)

34•Нәфькьрьн кӧ Әз һатьмә дьне ә’дьлайийе биньм. Әз нәһатьм ә’дьлайийе биньм, ле шур+. 35Чьмки Әз һатьм кӧр’ жь баве, qизе жь де у буке жь хwәсийе бьqәтиньм 36у дьжмьнед мерьв wе жь мала wи бьн.[*]+

37Әwе кӧ баве хwә йан дийа хwә жь Мьн зә’фтьр һ’ьз дькә, нә һежайи Мьн ә. Әwе кӧ кӧр’е хwә йан qиза хwә жь Мьн зә’фтьр һ’ьз дькә, нә һежайи Мьн ә. 38Әwе кӧ хаче хwә һьлнадә пәй Мьн найе, әw нә һежайи Мьн ә+. 39К’и ә’мьре хwә бьгәр’ә, әwе ӧнда кә, ле к’и ә’мьре хwә бона Мьн ӧнда кә, әwе бьбинә+.

Һәqстандьн

(Марqос 9:41)

40Әwе кӧ wә qәбул дькә, Мьн qәбул дькә у әwе кӧ Мьн qәбул дькә, Йе кӧ Әз шандьмә qәбул дькә+. 41Әwе кӧ п’ехәмбәр qәбул дькә чаwа п’ехәмбәр, wе һәqе п’ехәмбәр бьстинә у әwе кӧ мәрьвәки р’аст qәбул дькә чаwа мәрьве р’аст, wе һәqе йед р’аст бьстинә+. 42У әwе кӧ т’асә ава сар жи дьдә йәки жь ван бьч’ука, бона хатьре wе йәке кӧ әw шагьрте Мьн ә, Әз р’аст wәр’а дьбежьм, әwе т’ӧ щар һәqе хwә ӧнда нәкә»+.

11

Иса щаба пьрса Йуһ’әннайе ньхӧмдар дьдә

(Луqа 7:18-35)

11^1•Чахе Иса т’әмийед кӧ данә һәр донздәһ шагьртед Хwә хьлаз кьрьн, жь wи щийи чу нав бажаред wан, кӧ һин кә у даннасин кә.

2Гава Йуһ’әнна кәледа бона шьхӧлед Мәсиһ бьһист, чәнд шагьртед[*] хwә шандьнә щәм Wи+
3у же пьрсин: «Тӧ Әw и, Йе кӧ гәрәке бьһата, йан әм һивийа йәки дьн бьн?» 4Иса щаба wан да у гот: «Һәр’ьн, чь кӧ һун дьбиньн у дьбьһен Йуһ’әннар’а бежьн. 5Кор дьбиньн, сәqәт дьгәр’ьн, к’оти паqьж дьбьн, кәр’ дьбьһен, мьри р’адьбьн у фәqирар’а жи Мьзгини те дайине+. 6У хwәзи ль wи, кӧ жь Мьн п’ьшк набә»+.

7Гава әwана чун, Иса бона Йуһ’әнна ә’лаләтер’а дәстпекьр гот: «Һун дәрк’әтьнә бәр’ийе чь бьбиньн? Qамишәки кӧ жь байе дьһ’әжә+? 8Йан һун дәрк’әтьн чь бьбиньн? Мәрьвәки к’ьнще назьк ль хwә кьри? Нә әwед кӧ к’ьнще назьк ль хwә дькьн, әw малед п’адшада нә? 9Йан һун дәрк’әтьн чь бьбиньн? П’ехәмбәрәки? Бәле әз wәр’а дьбежьм, жь п’ехәмбәрәки жи мәстьр ә+. 10Әва әw ә, бона к’ижани ньвисар ә: ‹Ва йә Әзе qасьде Хwә пешийа Тәва бьшиньм. Әwе р’ийа Тә пешийа Тәва һазьр кә›[*]+ . 11Әз р’аст wәр’а дьбежьм, жь нава әwед кӧ жь к’ӧлфәта дьне к’әтьнә, т’ӧ кәс жь Йуһ’әннайе ньхӧмдар мәстьр нәбуйә. Ле П’адшатийа Ә’зманада йе һәри бьч’ук жь wи мәстьр ә+. 12Жь р’ожед Йуһ’әннайе ньхӧмдар һ’әта ньһа П’адшатийа Ә’змана бь зорбәтийе те һ’ьщумкьрьне у йед зорбә дькьн кӧ зәфти хwә кьн[*]+ . 13Чьмки һ’әму п’ехәмбәра у Qануне һ’әта Йуһ’әнна бона П’адшатийа Ә’змана шә’дәти дан[*] . 14У һәгәр һун дьхwазьн ве йәке qәбул кьн, әw ә Елйасе кӧ гәрәке бьһата[*]+ . 15Гӧһе к’е һәйә бьра бьбьһе+.

16Ньһа Әз ви ньсьли мина чь бьшьбиньм? Әw мина wан зар’а нә, йед кӧ базарада р’уньшти нә, гази һәвалед хwә дькьн 17у дьбежьн: ‹Мә бона wә зӧр’не хьст, һун нәр’әqьсин у бона wә бәйт’ готьн, wә шин нәкьр›. 18Йуһ’әнна һат, нә дьхwар, нә вәдьхwар у дьготьн: ‹Щьн wида һәйә›+. 19Кӧр’е Мерьв һат, дьхwә у вәдьхwә, бона Wи дьбежьн: ‹Ва Әw йәки пәй хwарьн у вәхwарьне к’әти йә, досте хәрщгьр у гӧнәк’ара йә›. Ле сәрwахти бь ә’мәлед[*] хwә к’ьфш дьбә кӧ әw р’аст ә»+.

Бажаред нәбаwәр

(Луqа 10:13-15)

20•Һьнге Иса дәстпекьр ль wан бажара һьлат, к’ижанада гәләк к’әрәмәтед Wи qәwьмибун, чьмки әw жь гӧнәкьрьне вәнәгәр’ийан. 21«Wәй ль тә Хоразин! Wәй ль тә Бәйтсайда! Һәгәр әw к’әрәмәтед кӧ нава wәда бун, Сур у Сайдеда бьбуна, әwанайе зува бь к’ӧрх у к’озийе т’обә бькьрана+. 22Ле Әз wәр’а дьбежьм, Р’ожа Ахрәте, һ’але Суре у Сайде wе жь һ’але wә четьр бә+. 23У тӧ Кәфәрнаһум, тә т’ьре те һ’әта ә’зман бьльнд би? Ле те һ’әта дийаре мьрийа һәр’и хwаре! Һәгәр әw к’әрәмәтед кӧ нав тәда qәwьмин Содомеда бьqәwьмийана, әwе һ’әта р’ожа иройин бьма+. 24Ле Әз wәр’а дьбежьм, Р’ожа Ахрәте һ’але wәлате Содоме wе жь һ’але тә четьр бә»+.

Wәрьн щәм мьн у һеса бьн

(Луqа 10:21-22)

25•Һьнге Иса гот: «Шькьр наве Тә бә Баво, Хӧдане ә’рд у ә’зман, кӧ Тә әв тьшт жь зана у билана вәшартьн у ль бәр зар’а вәкьрьн+. 26Бәле Баво, чьмки аһа ль Тә хwәш һат.

27Һәр тьшт жь Баве Мьн Мьнр’а һатийә дайине. Кәсәк Кӧр’ нас накә пештьри Баве у кәсәк Баве нас накә пештьри Кӧр’ у к’ижанар’а кӧ Кӧр’ бьхwазә wанва Баве бьдә наскьрьне+.

28Wәрьнә щәм Мьн һ’әмуйед wәстийайи у баргьран у Әзе р’ьһ’әтийе бьдьмә wә+. 29Нире Мьн һьлдьнә сәр хwә у жь Мьн һин бьн, чьмки Әз шкәсти мә у дьлмьлаһим ьм у һуне хwәр’а р’ьһ’әтийе бьбиньн+. 30Чьмки нире Мьн р’ьһ’әт ә у баре Мьн сьвьк ә»+.

12

Пьрса р’ожа шәмийе

(Марqос 2:23-28; Луqа 6:1-5)

12^1•Һьнге Иса р’ожәкә шәмийе нава зәвийар’а дәрбаз бу, шагьртед Wи бьр’чи бун у дәстпекьрьн сьмбьлед гәньм чьнин у хwарьн+. 2Гава ферьсийа әв йәк дит, Wир’а готьн: «Һәла бьньһер’ә, шагьртед Тә тьште нәщайизи р’ожа шәмийе дькьн»+.

3Иса wанар’а гот: «Wә нәхwәндийә кӧ Даwьд чь кьр, гава әw у йед пер’а бьр’чи бун+? 4Нә әw к’әтә Хана Хwәде у нане Хwәдер’а дайи хwар, әw нан нә wир’а щайиз бу бьхwара, нә жи әwед т’әви wир’а, ле т’әне к’аһинар’а?[*]+
5Йан жи wә Qанунеда нәхwәндийә, кӧ к’аһин р’ожед шәмийе п’арьстгәһеда шәмийе дьһ’әр’ьминьн у диса бе сущ ьн+? 6Ле Әз wәр’а дьбежьм, кӧ ль вьр Йәки жь п’арьстгәһе мәстьр һәйә+. 7Һәгәр wә заньбуйа мә’на ве хәбәре чь йә кӧ те готьне: ‹Әз р’ә’ме дьхwазьм, нә кӧ qӧрбане›[*] , һьнге wәйе йед бесущ гӧнәк’ар нәкьрана+. 8Чьмки Кӧр’е Мерьв Хӧдане р’ожа шәмийе йә».

Иса р’ожа шәмийе мәрьве кӧ дәсте wи к’ьшийабу qәнщ дькә

(Марqос 3:1-6; Луqа 6:6-11)

9•Иса жь wьр р’абу чу, һатә к’ьништа wан. 10Мәрьвәк ль wьр һәбу, кӧ дәсте wи к’ьшийабу. Һьнәка дьхwәст кӧ хәйба Иса бькьрана, жь Wи пьрсин у готьне: «Щайиз ә кӧ мәрьв р’ожа шәмийе нәхwәша qәнщ бькьн?»+

11Әwи жи wанар’а гот: «Әw жь wә к’и йә, кӧ пәзәкә wи һәбә у р’ожа шәмийе бьк’әвә ч’ә’ле, wе нәгьрә у дәрнәхә? 12Ле инсан чьqас жь пез qимәттьр ә! Аwа р’ожа шәмийе qәнщикьрьн щайиз ә»+. 13Һьнге wи мәрьвир’а гот: «Дәсте хwә дьреж кә». Әwи жи дьреж кьр у мина дәсте дьн qәнщ бу+. 14Ле ферьси дәрк’әтьнә дәрва бона Иса ль һәв шеwьрин кӧ чаwа Wи бьдьнә кӧштьне.

Хӧламе Хwәдейи бьжарти

15У гава Иса пе һ’әсийа, жь wе дәре чу, гәләк ә’лаләт жи пәй Wи чу. Әwи һ’әму жи qәнщ кьрьн 16у т’әми да wан кӧ бона Wи нәкьнә дәнги+. 17Әва аһа бу кӧ әw готьна бь заре Ишайа п’ехәмбәр бе сери:+

18«Ва йә хӧламе Мьн, йе кӧ Мьн бьжартийә
у һ’ьзкьрийе Мьни кӧ Мьн бәгәм кьрийә.
Әзе Р’ӧһ’е Хwә дайньмә сәр Wи
у Әwе мьләтар’а һәqийе ә’лам кә.
19Әwе нә бьк’әвә һ’ӧщәте, нә бькә qар’ә-qар’
у нә жи йәке дәнге Wи мәйданада бьбьһе.
20Әw qамише п’әрч’ьqи һур накә,
п’ьлта дьч’ьрусә венасинә,
һ’әта кӧ һәqийе бьгьһинә сери.

21У һ’әму мьләт wе гӧмана хwә дайньнә сәр наве Wи».[*]

Иса у Бәлзәбул

(Марqос 3:20-30; Луqа 11:14-23; 12:10)

22•Һьнге щьнак’әтики кори лал анинә щәм Wи у Әwи әw qәнщ кьр, ӧса кӧ әwи һьн дит у һьн жи хәбәр да. 23У т’әмамийа ә’лаләте зәндәгьрти ма у гот: «Гәло Әв ә кӧр’е Даwьд?»+

24Ле гава ферьсийа бьһист готьн: «Әва бь һ’ӧкӧме сәрwере щьна Бәлзәбул щьна дәрдьхә»+.

25Ле нетед дьле wан Исава ә’йан бун у wанар’а гот: «Һәр п’адшатийа кӧ нав wеда т’ьфаq т’ӧнәбә wе wеран бә у һәр бажар йан мала кӧ ль нава wеда т’ьфаq т’ӧнәбә әw наминә. 26Һәгәр мирещьн хwәха хwә дәрдьхә, кӧ ӧса йә нава п’адшатийа wида бет’ьфаqи һәйә, иди п’адшатийа wи wе чаwа бьминә? 27Һәгәр Әз бь һ’ӧкӧме Бәлзәбул щьна дәрдьхьм, ле йед кӧ пәй wә тен бь чь дәрдьхьн? Wәки ӧса йә әwе бьбьнә һ’акьмед wә+. 28Ле һәгәр Әз бь һ’ӧкӧме Р’ӧһ’е Хwәде щьна дәрдьхьм, иди П’адшатийа Хwәде гьһиштийә wә. 29Йан чаwа йәк дькарә бьк’әвә мала мерхасәки у һәбука wи т’алан кә, һәгәр пешийе wи мерхаси гьренәдә? Гава гьреда, һьнге wе бькарьбә мала wи т’алан кә+.

30К’и кӧ нә т’әви Мьн ә, мьqабьли Мьн ә у к’и кӧ т’әви Мьн т’оп накә, бәла дькә+. 31Бона ве йәке Әз wәр’а дьбежьм, һәр гӧнә у готьнед хьраб wе ль мәрьва бенә бахшандьне, ле әwе кӧ готьнәкә хьраб мьqабьли Р’ӧһ’ бежә, ль wи найе бахшандьне+. 32К’и тьштәки мьqабьли Кӧр’е Мерьв бежә, wе бе бахшандьне, ле һәгәр йәк һьндава Р’ӧһ’е Пирозда бежә, ль wи найе бахшандьне, нә ве дьне нә жи wе дьне.

Дар у бәре wе

(Луqа 6:43-45)

33Һәгәр дар qәнщ ә, бәре wе жи qәнщ ә, һәгәр дар хьраб ә, бәре wе жи хьраб ә, чьмки дар жь бәре хwә те наскьрьне+. 34Ч’ежькед мә’ра! Һун чаwа дькарьн qәнщ хәбәр дьн, һәгәр һун хьраб ьн? Чьмки дьл чьва т’ьжи йә зар жи әwе дьбежә+. 35Мәрьве qәнщ, жь хьзна хwәйә qәнщ qәнщийе дәрдьхә, ле мәрьве хьраб, жь хьзна хwәйә хьраб хьрабийе дәрдьхә+. 36Әз wәр’а дьбежьм, Р’ожа Ахрәте мәрьв бона һәр хәбәрәкә п’уч’ кӧ хәбәр дьдьн wе щабдар бьн+. 37Чьмки һуне бь хәбәред хwә бесущ бьн у бь хәбәред хwә гӧнәк’ар бьн»+.

К’әрәмәтәке чаwа нишан дьхwазьн

(Марqос 8:11-12; Луqа 11:29-32)

38•Һьнге һьнәка жь qанунзан у ферьсийа Wир’а готьн: «Дәрсдар! Әм дьхwазьн кӧ нишанәке жь Тә бьбиньн»+. 39Әwи ль wан вәгәр’анд у гот: «Ньсьле хьраб у хальфи нишанәке дьхwазә, ле жер’а нишанәкә дьн найе дайине пештьри нишана Уньс п’ехәмбәр+. 40Чаwа кӧ Уньс се р’ож у се шәва зьке һ’утда ма[*] , Кӧр’е Мерьв жи ӧса wе се р’ож у се шәва нава к’урайийа ә’рдеда бьминә+. 41Мәрьвед Нинәwайе wе Р’ожа Ахрәте р’абьн у ви ньсьли нәһәq кьн, чьмки әwана бь даннасинийа Уньс жь гӧнәкьрьне вәгәр’ийан у ва Йәки жь Уньс мәстьр ль вьр һәйә+. 42П’адша Башуре[*] Р’ожа Ахрәте wе р’абә ви ньсьли нәһәq кә, чьмки әwа жь сәре дьне һат, кӧ сәрwахтийа Сьлеман бьбьһе у ва йә Йәки жь Сьлеман мәстьр ль вьр һәйә+.

Пашда һатьна р’ӧһ’е һ’әрам

(Луqа 11:24-26)

43•Чахе р’ӧһ’е һ’әрам жь мерьв дәрте, щийе бе ав дьгәр’ә кӧ р’ьһ’әтийе бьбинә. Ле гава набинә, 44һьнге әw дьбежә: ‹Әз вәгәр’ьмә wе мала хwәйә кӧ же дәрк’әтьмә›. Гава әw те, дьбинә wе мал вала, паqьжкьри у һәвдайи йә. 45Һьнге дьчә һ’әфт щьнед дьнә жь хwә хьрабтьр жи тинә, дьк’әвьнә wьр дьжин. У ахьрийа wи мәрьви жь пешийе хьрабтьр дьбә. Ӧса жи wе бе сәре ви ньсьле хьраб»+.

Де у бьрайед Иса

(Марqос 3:31-35; Луqа 8:19-21)

46•Һе Әwи ә’лаләтер’а хәбәр дьда, ва дийа Wи у бьрайед Wи ль дәрва сәкьнин, дьхwәстьн т’әви Wи хәбәр дана+. 47Йәки жер’а гот: «Ва дийа Тә у бьрайед Тә дәрва нә у дьхwазьн т’әви Тә хәбәр дьн». 48Әwи жи ль wи вәгәр’анд у готе: «К’и йә дийа Мьн у к’и нә бьрайед Мьн?» 49Һьнге дәсте Хwә дьрежи шагьртед Хwә кьр у гот: «Ва нә де у бьрайед Мьн! 50Чьмки к’и кӧ хwәстьна Баве Мьни ә’змана бинә сери, әw ә бьре Мьн, хушка Мьн у дийа Мьн»+.

13

Мәсәла т’охьмр’әш

(Марqос 4:1-9; Луqа 8:4-8)

13^1•Wе р’оже Иса жь мале дәрк’әт, ль дәве голе р’уньшт. 2У һаqас ә’лаләт һатә щәм Wи, кӧ Әw к’әрба к’әтә qәйьке р’уньшт у т’әмамийа ә’лаләте дәве голе сәкьни. 3Әwи гәләк тьшт бь мәсәла әw һин кьрьн у гот: «Т’охьмр’әш р’абу чу кӧ т’охьм бьр’әшинә. 4Гава дьр’әшанд, һьнәк жь wан к’әтьнә дәве р’е, тәйрәдә һатьн у әw хwарьн. 5Һьнәкед дьн к’әтьнә сәр ә’рде кәвьри, кӧ ль wьр хwәли кем бу. Әw зу шин бун, чьмки тәлаше хwәлийе нә к’ур бу. 6Ле чахе тә’в дәрк’әт, әw ч’ьлмьсин у чьмки р’аwед wан т’ӧнәбун, һ’ьшк бун. 7Һьнәкед дьн к’әтьнә нава стьрийа, стьри р’абун у әw хәньqандьн+. 8Ле һьнәкед дьн жи к’әтьнә нава ә’рде qәнщ у бәр дан, йе сәд, йе шест у йе си. 9Гӧһе к’е һәйә бьра бьбьһе!»+

Иса чьма бь мәсәла хәбәр дьдә

(Марqос 4:10-12; Луqа 8:9-10)

10•Wе гаве шагьртед Wи незик буне у готьне: «Чьма бь мәсәла Тӧ wанар’а хәбәр дьди?» 11Әwи ль wан вәгәр’анд у гот: «Wәр’а һатийә дайине кӧ һун сӧр’ед П’адшатийа Ә’змана бьзаньбьн, ле wанар’а нәһатийә дайине+. 12Чьмки к’ер’а кӧ һәйә, wе һе ле зедә бә у сәрда бьр’ьжә у к’ер’а кӧ т’ӧнә, чь һәйә жи wе же бе стандьне+. 13Әз бона wе йәке бь мәсәла wанр’а хәбәр дьдьм, кӧ әwана дьньһер’ьн у набиньн, дьбьһен, ле гӧһе хwә надьнә сәр у фә’м накьн+. 14Ль сәр wан п’ехәмбәртийа Ишайа те сери кӧ дьбежә:

‹Һуне бьбьһен у гӧһ бьдьне, ле фә’м нәкьн,
һуне бьньһер’ьн у дина хwә бьдьне, ле нәбиньн.

15Чьмки әва щьмә’та сәрһ’ьшк ә,
бь гӧһа гьран дьбьһен
у ч’ә’вед хwә гьртьнә,
wәки бь ч’ә’ва нәбиньн,
бь гӧһа нәбьһен
у бь һ’ьш фә’м нәкьн, вәнәгәр’ьн,
кӧ Әз wан qәнщ кьм›[*]+ .

16Ле хwәзи ль ч’ә’вед wә, кӧ дьбиньн у гӧһед wә, кӧ дьбьһен+. 17Әз р’аст wәр’а дьбежьм, гәләк п’ехәмбәр у мәрьвед р’аст һ’ьзрәта дитьна ван тьшта бун чь кӧ һун дьбиньн, ле нәдитьн у бьбьһистана чь кӧ һун дьбьһен, ле нәбьһистьн+.

Шьровәкьрьна мәсәла т’охьмр’әш

(Марqос 4:13-20; Луqа 8:11-15)

18•Ньһа һун шьровәкьрьна мәсәла т’охьмр’әш бьбьһен. 19Һәр кәсе кӧ хәбәра П’адшатийе дьбьһе у фә’м накә, йе Хьраб[*] те т’охьме дьле wида чанди дьр’әвинә. Әва әw ьн кӧ дәве р’е һатьнә чандьне. 20Әwед ль ә’рде кәвьри һатьнә чандьне әw ьн, кӧ чахе хәбәре дьбьһен, әw зу бь әшq у ша qәбул дькьн. 21Ле р’аw кӧ нава wанда т’ӧнәнә, дьреж т’аw накьн. Гава бона хәбәре р’асти тәнгасийа йан зерандьне тен, әw зу жь р’е дьк’әвьн+. 22Әwед ль нава стьрийада һатьнә чандьне әw ьн, кӧ хәбәре дьбьһен у хәмед ве дьнйайе у дәрәwед дәwләтийе хәбәре дьхәньqиньн, әw бе бәр дьминьн+. 23Ле әwед ль нава ә’рде qәнщда һатьнә чандьне әw ьн, кӧ хәбәре дьбьһен, фә’м дькьн у бәр дьдьн, һьнәк сәд, һьнәк шест у һьнәк си»+.

Мәсәла гәньм у зиwане

24Иса мәсәләкә дьн жи wанар’а пешда ани у гот: «П’адшатийа Ә’змана мина ве йәке йә: Мәрьвәки нав ә’рде хwәда т’охьме qәнщ чанд. 25Гава һ’әму р’азайи бун, дьжмьне wи һат у ль нав гәньмда зиwан жи чанд у чу. 26Гава гәньм гьһишт бәре хwә да, һьнге зиwан жи пер’а к’ьфш бун. 27Хӧламед хwәйе ә’рде незики wи бун у готьне: ‹Ахайе мә! Тә нава ә’рде хwәда т’охьме qәнщ нәчанд? Ле әв зиwан жь к’ӧ һатьн?› 28Әwи ль wан вәгәр’анд у гот: ‹Дьжмьнәки әв тьшт кьрийә›. Хӧлама жи готә wи: ‹Ньһа тӧ qайл и кӧ әм һәр’ьн wан р’акьн?› 29Әwи гот: ‹На, нәбә чахе һун зиwане р’акьн, геньм жи пер’а дәрхьн. 30Бьһельн бьра һәр дӧ жи һәвр’а бьгьһижьн һ’әта р’ожа нандьруне. Р’ожа нандьруне әзе п’алар’а бежьм, пешийе зиwане бьчьньн, гӧр’з-гӧр’з гьредьн бона шәwате, ле геньм бькьнә ә’мбара мьн›»+.

Дӧ мәсәлед ль сәр П’адшатийа Хwәде:

(Марqос 4:30-32; Луqа 13:18-21)

31•Мәсәләкә дьн жи wанар’а пешда ани у гот: «П’адшатийа Ә’змана мина ве йәке йә: Мәрьвәки һ’әбәкә т’охьме хәрдале һьлда, нав ә’рде хwәда чанд. 32Әw жь һ’әму т’охьма һуртьр ә, ле гава дьгьһижә, жь һ’әму п’ьнщар’а мәстьр дьбә у дьбә дар, ӧса кӧ тәйрәдед ә’змен тен һелинед хwә сәр ч’ьqьлед wе чедькьн»+.

33Иса мәсәләкә дьн жи wанар’а гот: «П’адшатийа Ә’змана мина һәвиртьр’шк ә, кӧ к’ӧлфәтәке һьлда, нава се код[*] арда стьра, һ’әта кӧ һ’әму һьлат»+.

Иса бь мәсәла хәбәр дьдә

(Марqос 4:33-34)

34Иса әв һ’әму тьшт бь мәсәла ә’лаләтер’а готьн у бе мәсәлә т’ӧ тьшт wанар’а нәдьгот. 35Әв йәк аһа бу, кӧ әw готьна бь заре п’ехәмбәр бе сери:

«Әзе бь мәсәла wанр’а хәбәр дьм,
тьштед жь wәхте ә’фьрандьна дьнйайеда вәшарти гьли кьм»[*]+ .

Шьровәкьрьна мәсәла гәньм у зиwане

36Һьнге Иса ә’лаләт һьшт, һатә мал. Шагьртед Wи һатьнә щәм Wи у готьне: «Мәсәла гәньм у зиwане мәр’а шьровәкә». 37Әwи ль wан вәгәр’анд у гот: «Әwе кӧ т’охьме qәнщ чанд, Кӧр’е Мерьв ә. 38Ә’рд дьнйа йә, т’охьме qәнщ жи мәрьвед п’ара П’адшатийе нә, ле зиwан мәрьвед п’ара йе Хьраб ьн+. 39Дьжмьне кӧ әw чанд, мирещьн ә. Нандьрун ахьрийа дьнйайе йә, п’алә жи мьлйак’әт ьн+. 40У чаwа кӧ зиwане т’оп дькьн дьшәwьтиньн, ахьрийа ве дьнйайе жи wе ӧса бә. 41Кӧр’е Мерьв wе мьлйак’әтед Хwә бьшинә у әwе жь П’адшатийа Wи һ’әмуйед кӧ мәрийа жь р’е дәрдьхьн у нәһәqийе дькьн бьбьжерьн+
42у бавежьнә к’ура агьр. Ль wьр wе бьбә гьри у ч’ьркә-ч’ьрка дьрана+. 43Һьнге мәрьвед р’аст wе П’адшатийа Баве хwәда мина тә’ве шәwq бьдьн. Гӧһе к’е һәйә бьра бьбьһе!+

Мәсәлед хьзна вәшарти у дӧр’е qимәт

44П’адшатийа Ә’змана мина ве йәке йә: Ә’рдәкида хьзнәкә вәшарти һәбу. Мәрьвәк wе дьбинә, вәдьшерә, шабуна дьчә һ’әму һәбука хwә дьфьрошә у wи ә’рди дьк’ьр’ә.

45Диса П’адшатийа Ә’змана мина ве йәке йә: Мәрьвәки базьргани дӧр’ед р’ьнд дьгәр’ә. 46Гава дӧр’әки п’ьр’ qимәт дьбинә, дьчә һ’әму һәбука хwә дьфьрошә у wи дӧр’и дьк’ьр’ә.

Мәсәла т’ор’а авити

47Диса П’адшатийа Ә’змана мина ве йәке йә: Т’ор’әк те авитьне нава бә’ре у һ’әму щур’ә мә’си дьк’әвьне+. 48Гава т’ор’ т’ьжи дьбә, дьк’ьшиньнә дәве бә’ре у р’удьнин мә’сийед кер дьбьжерьн дькьнә дәрдана, ле йед бекер wеда давежьн+. 49Ахьрийа дьнйайе жи wе ӧса бә. Мьлйак’әте дәрк’әвьн хьраба жь нав qәнща бьбьжерьн+
50у бавежьнә к’ура агьр. Ль wьр wе бьбә гьри у ч’ьркә-ч’ьрка дьрана»+.

Р’астийед кәвьн у ну

51Иса жь wан пьрси: «Wә әв һ’әму тьшт фә’м кьрьн?» Wана жер’а гот: «Бәле». 52Әwи жи wанар’а гот: «Бона ве йәке һәр qанунзанәк кӧ П’адшатийа Ә’змана һин буйә, мина мәрьвәки хwәйимьлк’ ә, кӧ жь хьзна хwә тьштед кәвьн у ну дәрдьхә».

Бажаре Ньсрәте, ль к’ӧ Иса мәзьн бьбу, Wи qәбул накә

(Марqос 6:1-6; Луqа 4:16-30)

53•Гава Иса әв мәсәлә хьлаз кьрьн, жь wьр чу 54һатә щи-мьск’әне Хwә, к’ьништа wанда әw һин дькьрьн. Әw жи зәндәгьрти дьман у дьготьн: «Әв сәрwахти у qәwата к’әрәмәта жь к’ӧ гьһиштийе+? 55Нә Әв кӧр’е нәщар ә? Нә наве дийа Wи Мәрйәм ә? Нә Аqуб, Усьв, Шьмһ’ун у Щьһуда бьред Wи нә+? 56Нә һ’әму хушкед Wи щәм мә нә? Әв һ’әму тьшт жь к’ӧ гьһиштьнә Wи?» 57Бь ви аwайи әw жь Wи чун, ле Иса wанар’а гот: «П’ехәмбәр т’ӧ щийи нә беqәдьр ә, пештьри мала хwә у щи-мьск’әне хwәда»+. 58Әwи ль wе дәре гәләк к’әрәмәт нәкьрьн, чьмки баwәрийа wан т’ӧнәбу.

14

Кӧштьна Йуһ’әннайе ньхӧмдар

(Марqос 6:14-29; Луqа 9:7-9)

14^1•Һьнге Һеродәсе сәрwере Щәлиле бона Иса бьһист, 2хӧламед хwәр’а гот: «Әва Йуһ’әннайе ньхӧмдар ә жь нав мьрийа р’абуйә. Ләма жи пе wи к’әрәмәт тенә кьрьне»+.

3Чьмки Һеродәс Йуһ’әнна гьртьбу гьредабу у авитьбу кәле, р’уйе Һеродийа жьна Филипойе бьре хwәда+. 4Чьмки Йуһ’әнна Һеродәср’а чәнд щара готьбу: «Нә р’аст ә кӧ тӧ Һеродийайе бьстини»+. 5У Һеродәс жи дьхwәст әw бькӧшта, ле жь щьмә’те дьтьрсийа, чьмки щьмә’те Йуһ’әнна чаwа п’ехәмбәр qәбул дькьр+.

6Гава р’ожа буйина Һеродәс һат, qиза Һеродийайе шайийеда бона wан р’әqьси у дьле Һеродәс гәләки хwәш һат. 7Әwи сонд хwар у готә qизьке: «Тӧ чь бьхwази әзе бьдьмә тә»+. 8Qизьк жи жь дийа хwә һатьбу ширәткьрьне у готе: «К’а ль вьр, сәр сьнийе сәре Йуһ’әннайе ньхӧмдар бьдә мьн». 9П’адша бәр хwә к’әт, ле чьмки ль бәр т’әглифкьрийа сонд хwарьбу, ә’мьр кьр кӧ хwәстьна wе бе дайине. 10Әwи шанд кәледа сәре Йуһ’әнна да лехьстьне 11у сәре wи ль сәр сьнийе анин данә кәч’ьке. Кәч’ьке жи дийа хwәр’а бьр. 12Һьнге шагьртед wи һатьн щьнйазе wи һьлдан у әw дәфьн кьрьн. Паше чун Исар’а готьн+.

Иса пенщ һ’әзара т’ер дькә

(Марqос 6:30-44; Луqа 9:10-17; Йуһ’әнна 6:1-14)

13•Гава Иса әв йәк бьһист, жь wе дәре бь qәйьке т’әне чу щики хәwлә. Ле гава ә’лаләте бьһист, жь бажара пәйа пәй Wи чун. 14Чахе Иса жь qәйьке дәрк’әт у ә’лаләтәкә гьран дит, һьнге гӧне Wи ль wан һат у нәхwәшед wан qәнщ кьрьн.

15Бәре еваре шагьртед Wи һатьнә щәм у готьне: «Әв дәр щики хьки-хwәли йә, иди дәрәнг ә. Изьна ә’лаләте бьдә кӧ һәр’ьнә гӧнда хwәр’а хӧрәк бьк’ьр’ьн». 16Ле Иса wанар’а гот: «Нә һ’әwщә йә кӧ әw һәр’ьн. Һун хӧрәк бьдьнә wан»+. 17Wана ле вәгәр’анд у готьне: «Ль вьр пештьри пенщ нан у дӧ мә’сийа тьштәки мәйи майин т’ӧнә». 18Әwи wанар’а гот: «Wан нан у мә’сийа биньнә щәм Мьн». 19Иса ә’мьр кьр кӧ ә’лаләт ль сәр шинайийе р’унен. Әwи һәр пенщ нан у һәр дӧ мә’си һьлдан, бәре Хwә ә’зменда кьр шькьри да у әw нан кәркьрьн. Паше да шагьрта, шагьрта жи да ә’лаләте. 20Һ’әмуйа жи хwар т’ер бун у донздәһ сәлә жи т’ьжи һурькед бәрмайи бәрәв кьрьн. 21Әwед кӧ хwарьн, пештьри жьн у зар’а wәкә пенщ һ’әзар мери бун+.

Иса п’ийа ль сәр авер’а дьчә

(Марqос 6:45-52; Йуһ’әнна 6:15-21)

22•Пер’а-пер’а Иса п’ейи сәр шагьрта кьр, кӧ бьк’әвьнә qәйьке у пешийа Wи дәрбази wи бәри голе бьн, һ’әта кӧ Хwәха ә’лаләте вәр’екә. 23Чахе Әwи ә’лаләт вәр’екьр, т’әне р’абу чу сәре ч’ийе, кӧ дӧа бькә. Гава р’о чу ава, Әw ль wьра т’әне бу,+
24ле qәйьк иди жь дәве голе дур к’әтьбу у нава пелада бу, чьмки ба мьqабьли wе бу.

25Qәрәбәрбанге Иса сәр голер’а пәйа дьчу незики wан дьбу. 26Ле гава шагьрта дит кӧ Әw сәр голер’а пәйа дьчә, бьздийан у готьнә һәв: «Әв хәйал ә!» У wана жь тьрса кьрә qир’ин+. 27Ле Иса wе дәме дәнг да wан у гот: «Сәр хwә бьн! Әз ьм! Нәтьрсьн!» 28Пәтрус ле вәгәр’анд у готе: «Хӧдан, һәгәр Тӧ йи, ә’мьр кә кӧ әз сәр авер’а бемә щәм Тә». 29Иса готе: «Wәрә!» Пәтрус жь qәйьке пәйа бу, сәр авер’а чу, кӧ һәр’ә щәм Иса. 30Ле чахе әwи байе qайим дит тьрсийа у иди wе нӧq буйа, кьрә qир’ин: «Хӧдан, мьн хьлаз кә!» 31Wе дәме Иса дәсте Хwә дьрежи wи кьр, әw гьрт у жер’а гот: «Кембаwәро! Чьма тӧ дӧдьли буйи?»+
32Чахе к’әтьнә qәйьке, ба сәкьни. 33У әwед qәйькеда сәре хwә ль бәр Wи данин у готьне: «Р’асти Тӧ Кӧр’е Хwәде йи»+.

Иса Щенисартеда нәхwәша qәнщ дькә

(Марqос 6:53-56)

34Гава әw дәрбази wи бәри голе бун, ль алийе Щенисартева гьһиштьнә бәже+. 35Бьнәлийед wьр Әw нас кьрьн, шандьн т’әмамийа дор-бәра, һ’әму нәхwәш анинә щәм Wи. 36Wана һиви же дькьр кӧ т’әне р’ишийед к’ьнще Wи к’әвьн. У һ’әмуйед кӧ ле дьк’әтьн жь нәхwәшийед хwә qәнщ дьбун.

15

Р’аw-р’ьзьмед кал-бава у хәбәра Хwәде

(Марqос 7:1-13)

15^1•Һьнге ферьси у qанунзанед Оршәлиме һатьнә щәм Иса у готьне: 2«Чьма шагьртед Тә пәй р’аw-р’ьзьмед кал у бава начьн? Дәстнәшушти нан дьхwьн»+.

3Әwи ль wан вәгәр’анд у гот: «Ле һун чьма бона р’аw-р’ьзьмед хwә пәй т’әмийе Хwәде начьн+? 4Чьмки Хwәде гот: ‹Qәдьре де у баве хwә бьгьрә›[*] у ‹Әwе кӧ гьлики qолайи де у баве хwәр’а бежә гәрәке бе кӧштьне›[*]+ . 5Ле һун дьбежьн: ‹Әwе кӧ дийа хwәр’а йан баве хwәр’а бежә: Әw алик’арийа кӧ гәрәке жь мьн бьгьһижә тә әw Хwәдер’а те дайине, 6иди жь wи нак’әвә кӧ әw qәдьре де у баве хwә бьгьрә›. Бь ви аwайи бона хатьре р’аw-р’ьзьмед хwә һун хәбәра Хwәде дькьнә хwәли. 7Дӧр’уно! Ишайа бона wә р’аст п’ехәмбәрти кьрийә у готийә:+

8‹Әва щьмә’та бь заре хwә qәдьре Мьн дьгьрә,
ле дьле wан жь Мьн дур ә.
9Бадиһәwа Мьн дьһ’әбиньн,
т’әмийед мәрьва чаwа qанунед Мьн щьмә’те һин дькьн›[*] »+.

Тьштед кӧ мерьв дьһ’әр’ьминьн

(Марqос 7:14-23)

10Һьнге Иса ә’лаләт гази щәм Хwә кьр у готә wан: «Бьбьһен у фә’м бькьн! 11Нә кӧ тьште дьчә дев, әw мәрьва дьһ’әр’ьминә, ле чь кӧ жь дев дәрте, әw мәрьва дьһ’әр’ьминә»+.

12Һьнге шагьртед Wи һатьн у готьнә Wи: «Тӧ зани гава ферьсийа әв хәбәр бьһист, дьле wан ма?» 13Әwи ль wан вәгәр’анд у гот: «Һәр дара кӧ Баве Мьни Ә’змана данәч’ькандийә, wе жь к’окева бе р’акьрьне+. 14Жь wан вәгәр’ьн! Әwә кор ьн у р’ебәре кора нә. Һәгәр кор р’ебәрийе кора бькә, һәр дӧйе жи бьк’әвьнә ч’ә’ле»+. 15Пәтрус ле вәгәр’анд у готе: «Ве мәсәле мәр’а шьровәкә».

16Иса гот: «Һун жи һәла һе фә’м накьн? 17Чьма һун фә’м накьн, чь кӧ дьчә дев, дәрбази нав-дьл дьбә у дәрдьк’әвә дәрва? 18Ле әw тьштед кӧ жь дев дәртен, әw жь дьл дәртен у һәма әв ьн кӧ мерьв дьһ’әр’ьминьн+. 19Чьмки жь дьл фькьред хьраб, кӧштьн, зьнек’ари, qави, дьзи, дәрәwи, бӧхдан дәртен+. 20Әв ьн кӧ мәрьва дьһ’әр’ьминьн, ле дәстнәшушти нанхwарьн мәрьва наһ’әр’ьминә».

Баwәрийа к’ӧлфәта кәнани

(Марqос 7:24-30)

21•Иса р’абу жь wе дәре чу алийе Сур у Сайде+. 22У ва к’ӧлфәтәкә кәнани жь wан дәра һат, кьрә гази у готә Wи: «Хӧдан, Кӧр’е Даwьд, мьн wәрә р’ә’ме. Qиза мьн щьна дьк’әвә, гәләки щәфе дьбинә»+. 23Ле Әwи щаба wе нәда. Шагьртед Wи незики Wи бун һиви же кьрьн у готьн: «Тьштәки бежә ве, бьра дури мә к’әвә, чьмки пәй мә к’әтийә дькә qар’ә-qар’». 24Әwи щаб да у гот: «Әз т’әне бона пәзед мала Исраелейә ӧндабуйи һатьмә шандьне»+. 25Ле әw к’ӧлфәта һат хwә авитә ньге Wи у готе: «Хӧдан, али мьн бькә!» 26Әwи ль wе вәгәр’анд у готе: «Әв нә р’аст ә, wәки нане бәр зар’а һьлдьн у бавежьнә бәр са»+. 27Әwе жи гот: «Бәле Хӧдан, нә сә жи wан һурькед кӧ жь сьфра хwәйе wан дьк’әвьнә ә’рде дьхwьн?» 28Wи чахи Иса ле вәгәр’анд у готе: «Ә’вде, баwәрийа тә мәзьн ә. Бьра анәгори хwәстьна тә тәр’а бә». Һәма жь wе дәме qиза wе qәнщ бу.

Qәнщкьрьна гәләка

29•Иса жь wьр чу бәр гола Щәлиле, р’абу сәре ч’ийе р’уньшт. 30Ә’лаләтәкә гьран һатә щәм Wи, кӧ т’әви хwә гәләк сәqәт, кор, лал, шьлушә’т у нәхwәшед майин анибун у авитьнә бәр п’ийед Иса. Әwи жи әw qәнщ кьрьн+. 31Гава ә’лаләте дит кӧ лала хәбәр дан, шьлушә’т qәнщ бун, сәqәт гәр’ийан у ч’ә’ве кора вәбун, зәндәгьрти ман у пәсьне наве Хwәдейе Исраеле дан.

Иса чар һ’әзара т’ер дькә

(Марqос 8:1-10)

32Иса гази шагьртед Хwә кьр у гот: «Гӧне Мьн ве ә’лаләте те. Әва се р’ож ә т’әви Мьн ә у тьштәки wани хwарьне т’ӧнә. Әз нахwазьм wан бьр’чи вәр’екьм кӧ р’ева дьле wан хwәва һәр’ә»+. 33Шагьртед Wи жер’а готьн: «Ль ве бәр’ийе әме жь к’ӧ һаqас нан биньн, wәки әве ә’лаләта гьран т’ер кьн?»+
34Иса wанар’а гот: «Чәнд нане wә һәнә?» Wана гот: «Һ’әфт нан у чәнд мә’сийед һур».

35Иса ә’мьр кьр кӧ ә’лаләт сәр ә’рде р’уне. 36Әwи һәр һ’әфт нан у әw мә’си һьлдан шькьри да у кәркьрьн. Паше данә шагьрта, шагьрта жи данә ә’лаләте. 37Һ’әмуйа жи т’ер хwар у һ’әфт зәмбил жи т’ьжи һурькед бәрмайи бәрәв кьрьн. 38Әwед кӧ хwарьн, пештьри жьн у зар’а, wәкә чар һ’әзар мери бун+. 39Паше Әwи ә’лаләт вәр’екьр, к’әтә qәйькәке у һатә синоре Мәгәдане.

16

К’әрәмәтәке чаwа нишан жь ә’змен дьхwазьн

(Марqос 8:11-13; Луqа 12:54-56)

16^1•Ферьси у садуqи һатьнә щәм Wи кӧ Wи бьщер’ьбиньн у же хwәстьн кӧ жь ә’змана нишанәке нишани wана кә+. 2Әwи ль wан вәгәр’анд у гот: «Гава дьбә евар, һун дьбежьн: ‹Һәwа wе хwәш бә, чьмки ә’зман сор буйә›. 3Ле сәре сьбәһе дьбежьн: ‹Иро һәwа wе хwәш нибә, чьмки ә’зман хӧмам у сор ә›. Һун р’уйе ә’змен ә’нәнә дькьн кӧ һәwайе чаwа бә, ле нишанед зәмана ә’нәнә накьн[*] . 4Ньсьле хьраб у хальфи нишанәке дьхwазә, ле жер’а нишанәкә дьн найе дайине, пештьри нишана Уньс п’ехәмбәр». У Әwи әw һьштьн у чу+.

Һәвиртьр’шке ферьси у садуqийа

(Марqос 8:14-21)

5•Гава шагьртед wи дәрбази wи али бун, бир кьрьн хwәр’а нан һьлдана. 6Иса wанар’а гот: «Мьqати хwә бьн, һ’әвза хwә жь һәвиртьр’шке ферьси у садуqийа бькьн»+. 7Ле әwана нав һәвда хәбәр дьдан у дьготьн: «Нане мә т’ӧнә, ләма аһа дьбежә». 8Ле әв йәк Исава ә’йан бу у гот: «Кембаwәрно! Һун чьма нав һәвда хәбәр дьдьн, кӧ нане wә т’ӧнә+? 9Һун һе фә’м накьн? Найе бира wә, чаwа пенщ нана т’ера пенщ һ’әзар мәрьва кьр у wә чәнд сәлә бәрмайи һьлдан+? 10У һ’әфт нана жи т’ера чар һ’әзар мәрьва кьр у wә чәнд зәмбил бәрмайи һьлдан+? 11Һун чаwа фә’м накьн, wәки Мьн бона нан wәр’а нәгот? Ле бона wе йәке, кӧ һун һ’әвза хwә жь һәвиртьр’шке ферьси у садуqийа бькьн».

12Шагьрта һьнге фә’м кьр, wәки Әwи бона һәвиртьр’шке нан wанр’а нәгот, кӧ һ’әвза хwә бькьн, ле жь һинкьрьна ферьси у садуqийа.

Пәтрус шә’дәтийе ль сәр Иса дьдә

(Марqос 8:27-30; Луqа 9:18-21)

13•Иса чу алийе Qәйсәрийа Филипойе у жь шагьртед Хwә пьрси: «Бь т’әхмина мәрьва Кӧр’е Мерьв к’и йә?» 14Wана гот: «Һьнәк дьбежьн ‹Йуһ’әннайе ньхӧмдар ә›, һьнәкед дьн дьбежьн ‹Елйас ә›, ле һьнәкед майин жи дьбежьн ‹Йерәмийа йә, йан жи йәк жь п’ехәмбәра йә›»+.

15Әwи жь wан пьрси: «Ле һун чь дьбежьн? Бь т’әхмина wә Әз к’и мә?» 16Шьмһ’ун-Пәтрус ле вәгәр’анд у готе: «Тӧ Мәсиһ и, Кӧр’е Хwәдейе сах»+. 17Иса ле вәгәр’анд у готе: «Хwәзи ль тә, Шьмһ’уне кӧр’е Йуһ’әнна[*] , чьмки хун у гошт әв йәк ә’йани тә нәкьрьн, ле Баве Мьни ә’змана+. 18Әз тәр’а дьбежьм, кӧ тӧ Пәтрус[*] и, аwа готи qәйак и у ль сәр ви qәйайи Әзе щьвина Хwә чекьм у qәwата мьрьне wе пе нькарьбә+. 19У Әзе к’ьлитед П’адшатийа Ә’змана бьдьмә дәсте тә у чь кӧ тӧ ль сәр ә’рде гьреди, ә’зманада жи wе гьредайи бә у чь кӧ тӧ ль сәр ә’рде вәки, ә’зманада жи wе вәкьри бә»+.

20Һьнге Иса т’әми шагьртед Хwә кьр, wәки кәсир’а нәбежьн, кӧ Әw Мәсиһ ә+.

Иса дәрһәqа щәфа у мьрьна Хwәда дьбежә

(Марqос 8:31–9:1; Луqа 9:22-27)

21•Пәй wе йәкер’а Иса дәстпекьр шагьртед Хwәр’а ә’йан кьр кӧ гәрәке Әw һәр’ә Оршәлиме, жь алийе р’успийа, сәрәкед к’аһина у qанунзанада гәләк щәфа бьк’ьшинә у бе кӧштьне, ле р’ожа сьсийа жь мьрьне р’абә+.

22Ле Пәтрус Әw да алики, ле һьлат у готе: «Дури һьндава Тә, Хӧдан! Әw тьшт т’ӧ щар ль Тә нәqәwьмә!» 23Иса сәр Пәтрусда вәгәр’ийа у готе: «Жь бәр ч’ә’ве Мьн бәтавәбә, Щьно! Тӧ бона Мьн п’ьшкбун и, чьмки әw нет-фькьра тә нә жь Хwәде йә, ле жь мәрьвайе йә»+.

24Һьнге Иса шагьртед Хwәр’а гот: «Һәгәр йәк дьхwазә ль пәй Мьн бе, бьра хwә инк’ар кә, хаче хwә һьлдә у ль пәй Мьн бе+. 25Чьмки к’и кӧ дьхwазә ә’мьре хwә хьлаз кә, әwе ӧнда кә у к’и кӧ ә’мьре хwә бона Мьн ӧнда кә, әwе бьбинә+. 26Чь фәйдә һәгәр мәрьв т’әмамийа дьнйайе qазьнщ кә, ле ә’мьре хwә ӧнда кә? Йан жи мәрьв чь дькарә бәр ә’мьре хwәва бьдә+? 27Чьмки Кӧр’е Мерьв wе бь р’умәта Баве Хwә т’әви мьлйак’әтед Хwә бе. Һьнге wе анәгори ә’мәлед һәр кәси бьдә wан[*]+ . 28Әз р’аст wәр’а дьбежьм, һьнәкед ль вьр сәкьни һәнә wе мьрьне нәбиньн, һ’әта кӧ Кӧр’е Мерьв бь П’адшатийа Хwәва те нәбиньн»+.

17

Шагьрт Иса нава нур у р’умәтеда дьбиньн

(Марqос 9:2-13; Луqа 9:28-36)

17^1•Пәй шәш р’ожар’а Иса т’әви Хwә Пәтрус, Аqуб у бьре wи Йуһ’әнна һьлдан у р’акьрьнә ч’ийаки бьльнд, ль wьр әw т’әне бун+. 2Һьнге р’әнге Wи ль бәр ч’ә’ве wан һатә гӧһастьне. Р’уйе Wи мина тә’ве бьрьqи у к’ьнщед Wи жи мина нуре чил-qәрqаш бун+. 3Ньшкева Муса у Елйас wанва хӧйа бун у т’әви Wи хәбәр дан+. 4Һьнге Пәтрус Исар’а гот: «Хӧдан! Чаwа р’ьнд ә кӧ әм вьр ьн! Һәгәр Тӧ бьхwази, әзе се һ’олька ль ве дәре чекьм, йәке Тәр’а, йәке Мусар’а, йәке жи Елйаср’а».

5Әwи һе хәбәр дьда, ньшкева ә’wрәки р’онайи һат у сәр wан кьрә си, дәнгәк жь ә’wр һат у гот: «Әв ә Кӧр’е Мьни дәлал, кӧ Әз же р’ази мә. Гӧһдарийа Wи бькьн!»+
6Гава шагьрта әw дәнг бьһист, дәвәр’уйа чун у р’ьсасе әw гьртьн. 7Ле Иса незики wан бу, дәст да wан у гот: «Р’абьн, нәтьрсьн». 8Wана жи сәре хwә бьльнд кьр у пештьри Иса кәсәк нәдитьн.

9Чахе жь ч’ийе дьһатьнә хwаре, Иса т’әми да wан у гот: «Әw дитьна кӧ wә дит кәсир’а нәбежьн, һ’әта кӧ Кӧр’е Мерьв жь нав мьрийа р’анәбә»+. 10Шагьртед Wи же пьрсин: «Ле чьма qанунзан дьбежьн пешийе гәрәке Елйас бе?»[*]
11Иса ль wан вәгәр’анд у гот: «Р’аст ә, пешийе Елйасе бе у һәр тьшти wе диса бинә щи+. 12Ле Әз wәр’а дьбежьм, кӧ Елйас һатийә жи, ле әw нас нәкьрьн у чаwа кӧ хwәстьн, ӧса сәре wи кьрьн. Wе ӧса жи сәре Кӧр’е Мерьв бькьн»+.

13Һьнге шагьрта фә’м кьр, кӧ бона Йуһ’әннайе ньхӧмдар wанар’а гот+.

Иса кӧр’ькәки щьнак’әти qәнщ дькә

(Марqос 9:14-29; Луqа 9:37-43а)

14•Чахе һатьнә щәм ә’лаләте, мәрьвәк незики Иса бу, бәр чок да у готе: 15«Хӧдан, ль кӧр’е мьн wәрә р’ә’ме! Әw һиве дьк’әвә у гәләки щәфа дьбинә. Щарна дьк’әвә нава агьр у щарна жи нава аве. 16Мьн әw ани щәм шагьртед Тә, ле wана нькарьбу әw qәнщ кьра». 17Иса гот: «Ньсьле нәбаwәр у хальфи! Һ’әта к’әнге Әзе т’әви wә бьм? Һ’әта к’әнге Әзе wә сәбьр кьм? Әwи биньнә вьр щәм Мьн». 18Иса ле һьлат, щьн же дәрк’әт, кӧр’ьк пер’а-пер’а qәнщ бу+.

19Һьнге шагьрт т’әне һатьнә щәм Иса у же пьрсин: «Мә чьма нькарьбу әw щьн дәрхьста?» 20Иса готә wан: «Бона кембаwәрийа wә. Әз р’аст wәр’а дьбежьм, һәгәр баwәрийа wә wәкә һ’әбәкә т’охьме хәрдале һәбә, һуне ви ч’ийайир’а бежьн: ‹Жь вьр дәрбази wи али бә!› у wе дәрбаз бә. У бона wә тьштәки нәбуйине wе т’ӧнәбә+. 21Ле әв щьсьне һа пе тьштәки дьн дәрнайе, пештьри бь дӧа у бь р’ожийа»[*] .

Иса диса дәрһәqа мьрьна хwәда дьбежә

(Марqос 9:30-32; Луqа 9:43б-45)

22•Гава шагьрт Щәлиледа щьвийан, Иса wанар’а гот: «Кӧр’е Мерьв wе бьк’әвә дәсте мәрьва, 23әwе Wи бькӧжьн, ле р’ожа сьсийа wе р’абә». У әwана гәләки бәр хwә к’әтьн+.

Хәрщдайина п’арьстгәһе

24Чахе әw һатьнә Кәфәрнаһуме, хәрщгьред дӧзиве бона п’арьстгәһе[*] һатьнә щәм Пәтрус у готьне: «Дәрсдаре wә хәрще дӧзиве надә?»+
25Әwи гот: «Бәле». Чахе Пәтрус һатә мале, пешийе Иса жь wи пьрси: «Шьмһ’ун! Тӧ чаwа т’әхмин дьки? П’адшед дьнйайе хәрщ йан бащ жь к’е дьстиньн, жь бажарванед хwә, йан жь хәриба?» 26Пәтрус готе: «Жь хәриба». Иса готә wи: «Кӧ ӧса йә бажарван аза нә. 27Ле wәки әм ван п’ьшк нәкьн, һәр’ә голе шәwке бавеже у мә’сийе пешьн кӧ дәрдьк’әвә, бьгьрә дәве wи вәкә у те наләки чарзиве бьбини. Әwи һьлдә, дәwса Мьн у хwә бьдә wан»+.

18

К’и йә йе һәри мәзьн?

(Марqос 9:33-37; Луqа 9:46-48)

18^1•Wи чахи шагьрт һатьнә щәм Иса у готьне: «Ль нав П’адшатийа Ә’зманада к’и йә йе һәри мәзьн?» 2Иса зар’окәк гази щәм Хwә кьр, әw нав wанда да сәкьнандьне 3у гот: «Әз р’аст wәр’а дьбежьм, һәгәр һун вәнәгәр’ьн у нәбьнә мина зар’ока, һун т’ӧ щар нак’әвьнә П’адшатийа Ә’змана+. 4Аwа к’и кӧ мина ве зар’оке хwә бьч’ук кә, әw ә йе һәри мәзьн П’адшатийа Ә’зманада. 5У к’и кӧ зар’окәкә аһа бь наве Мьн qәбул кә, әw Мьн qәбул дькә+.

Жьр’едәрхьстьн

(Марqос 9:42-48; Луqа 17:1-2)

6Ле к’и кӧ жь ван бьч’ука йәки, йе кӧ баwәрийа хwә Мьн тинә жь р’е дәрхә, wир’а һе qәнщ ә, wәки бәрашәк стуйе wива бе гьредане у бьне бә’реда бьхәньqә. 7Wәй ль дьнйайе, бона әwед кӧ мәрьва жь р’е дәрдьхьн. Набә кӧ әw тьшт нәбьн, ле wәй ль wи кӧ мәрьв бь wи жь р’е дьк’әвьн+.

8Һәгәр дәсте тә йан ньге тә, тә жь р’е дәрхә, wи жекә у жь хwә бавежә. Бона тә һе qәнщ ә кӧ тӧ qоп йан сәqәт бьк’әви жийине, нә кӧ дӧ дәст йан дӧ ньгед тә һәбьн у бейи авитьне нава агьре һ’әта-һ’әтайе+. 9У һәгәр ч’ә’ве тә, тә жь р’е дәрдьхә, wи дәрхә у бавежә. Бона тә һе qәнщ ә кӧ тӧ бь ч’ә’вәки бьк’әви жийине, нә кӧ бь дӧ ч’ә’ва бейи авитьне нава агьре доже+.

Мәсәла пәза ӧндабуйи

(Луqа 15:3-7)

10•Һаш жь хwә һәбьн кӧ һун жь ван бьч’ука йәки беһӧрмәт нәкьн, чьмки Әз wәр’а дьбежьм, кӧ мьлйак’әтед wан ль ә’змана т’ьме р’уйе Баве Мьни ә’змана дьбиньн. 11Кӧр’е Мерьв һат кӧ йе ӧндабуйи бьгәр’ә у хьлаз кә[*] . 12Һун чаwа т’әхмин дькьн? Һәгәр сәд пәзед мәрьвәки һәбьн у йәк жь wан ӧнда бә, әwе нод нәһа нәһелә ч’ийа-банийа у нәчә кӧ йа ӧндабуйи бьгәр’ә? 13Ле гава бьбинә, әз р’аст wәр’а дьбежьм, әwе бона wе һе гәләки ша бә, нә кӧ бона нод нәһед дьнә кӧ ӧнда нәбунә. 14Ӧса жи Баве wәйи[*] ә’змана нахwазә кӧ жь ван бьч’ука йәк ӧнда бә+.

Бьре кӧ гӧнә дькә

(Луqа 17:3)

15•Һәгәр бьре тә нәһәqийе ль тә[*] бькә, гава тӧ у әw т’әне нә, wи ширәт кә. Һәгәр әwи гӧһдарийа тә кьр, иди тә бьре хwә qазьнщ кьр+. 16Ле һәгәр гӧһдарийа тә нәкьр, йәки йан дӧдӧйед дьн жи т’әви хwә һьлдә, wәки: ‹Бь дәве дӧ йан се шә’да һәр тьшт избат бә›[*]+ . 17Ле һәгәр әwи гӧһдарийа wан жи нәкьр, щьвинер’а бежә. У һәгәр гӧһдарийа щьвине жи нәкьр, бьра әw бона тә бьбә мина п’утп’арьст у хәрщгьра+.

18Әз р’аст wәр’а дьбежьм, чь кӧ һун сәр ә’рде гьредьн, ль ә’змен жи wе гьредайи бә у чь кӧ һун ль сәр ә’рде вәкьн, ль ә’змен жи wе вәкьри бә.

19Диса Әз р’аст wәр’а дьбежьм, һәгәр дӧдӧ жь wә ль сәр ә’рде бь т’ьфаq бона тьштәки дӧа бькьн у бьхwазьн, Баве Мьни ә’змана wе бьдә wә+. 20Чьмки к’идәре дӧ йан се мәрьв бь наве Мьн бьщьвьн, Әз ль wьр нава wанда мә».

Мәсәла бона бахшандьн у нәбахшандьне

21Һьнге Пәтрус незики Wи бу у готе: «Хӧдан. Гава бьре мьн нәһәqийе ль мьн бькә, гәрәке әз чәнд щара бьбахшиньме, һ’әта һ’әфт щара?»+
22Иса готә wи: «Әз набежьмә тә һ’әта һ’әфт щара, ле һ’әта һ’әфте щара һ’әфт[*] . 23Чьмки П’адшатийа Ә’змана мина ве йәке йә: П’адшаки хwәст т’әви хӧламед хwә һәq-һ’әсабе хwә р’аст кә. 24Гава дәст бь һ’әсаба кьр, йәк анинә щәм wи, кӧ дәһә һ’әзар тәланти[*] дәйндаре wи бу. 25Ле чьмки нькарьбу дәйне хwә бьда, хwәйе wи ә’мьр кьр, кӧ әw, жьна wи, зар’ед wи у һ’әму һәбука wи бенә фьротане, кӧ дәйне wи бе дайине+. 26Һьнге хӧлам дәвәр’уйа чу ньге wи, лава же кьр у гот: ‹Ль мьн сәбьр кә. Әзе һ’әму жи ль тә вәгәр’иньм›. 27Гӧне хwәйе wи ль wи һат, әw бәр’да у дәйне wи жи бахшанде.

28Ле чахе әw хӧлам дәрк’әт, р’асти хӧлам-һәваләки хwә һат кӧ сәд зиви[*] дәйндаре wи бу, дәст кьрә хәнәqе у готе: ‹Тӧ чьqаси дәйндаре мьн и бьдә!› 29Һьнге һәвале хӧлам хwә авитә ньге wи, же лава кьр у готе: ‹Ль мьн сәбьр кә. Әзе ль тә вәгәр’иньм›. 30Ле әwи гӧһ нәда wи, чу әw авитә кәле, һ’әта кӧ әw дәйне хwә бьдә+. 31Чахе хӧлам-һәвалед wийә дьн әв йәк дитьн, гәләки бәр хwә к’әтьн у чун хwәйе хwәр’а тьштед кӧ qәwьмибу гьли кьрьн. 32Һьнге ахайе wи гази wи кьр у готе: ‹Хӧламе хьраб! Мьн һ’әму дәйне тә бахшандә тә, бона wе йәке кӧ тә лава жь мьн кьр. 33Ле жь тә нәдьк’әт кӧ тӧ жи ль хӧлам-һәвале хwә бьһатайи р’ә’ме чаwа кӧ әз тә һатьмә р’ә’ме?› 34У ахайе wи һерс к’әт, әw да дәсте зӧлмдаред кәле, һ’әта кӧ һ’әму дәйне хwә вәгәр’инә. 35Ӧса жи Баве Мьни Ә’змана wе ль сәре wә һәр йәки бькә, һәгәр һун бь дьл нәбахшиньнә бьре хwә»+.

19

Пьрса жьнбәр’дане

(Марqос 10:1-12)

19^1•Чахе кӧ Иса әw хәбәр сәр һәвда анин, жь Щәлиле дәрк’әт һатә синоре Щьһустане, wи али ч’әме Урдӧне. 2Гәләк ә’лаләт ль пәй Wи чун у Әwи ль wе дәре әw qәнщ кьрьн. 3Жь ферьсийа һьнәк незики Wи бун у бона щер’ьбандьне же пьрсин: «Гәло ль гора Qануне р’аст ә, кӧ бона һәр мә’нике мер жьна хwә бәр’дә?» 4Әwи щаба wан да у гот: «Wә нә хwәндийә, сәре серида Ә’фьрандар әw ‹qьсьме мер у жьнеда хӧльqандьн?›[*]+
5у гот: ‹Бона ве йәке мер wе де у баве хwә бьһелә, хwә ль жьне бьгьрә у һәр дӧ wе бьбьнә бәдәнәк›[*]+ . 6Аwа иди әw нә дӧдӧ нә, ле бәдәнәк ьн. Бона ве йәке әwед кӧ Хwәде кьрьнә йәк, бьра мәрьв жь һәвдӧ нәqәтинә»+.

7Wана жер’а гот: «Ле чьма Муса т’әми кьр, кӧ мер к’ахаза жьнбәр’дане бьдә жьне у wе бәр’дә?»[*]+
8Әwи ль wан вәгәр’анд у гот: «Муса жь дәст сәрһ’ьшкийа wә изьн да wә кӧ һун жьнед хwә бәр’дьн. Ле сәрида нә ӧса бу. 9Әз wәр’а дьбежьм, к’и кӧ бе сәбәбийа qавийе жьна хwә бәр’дә у йәкә дьн бьстинә, әw зьнек’арийе дькә[*] »+.

10Шагьртед Wи жер’а готьн: «Һәгәр нав жьн у мерда тьштәки аһа һәйә, һе qәнщ ә wәки qәт нәзәwьщьн». 11Иса wанр’а гот: «Һәр кәсир’а әв йәк дәст надә, ле т’әне wанр’а к’ижанар’а һатийә дайине+. 12Чьмки нәмер һәнә, кӧ жь зькмакийеда ӧса бунә у нәмер жи һәнә, кӧ жь дәсте мәрьва бунә нәмер у нәмер жи һәнә, кӧ бона П’адшатийа Ә’змана wана хwә нәмер кьрьн. К’ер’а әв йәк дәст дьдә, бьра ӧса жи бькә».

Иса дӧа зар’ока дькә

(Марqос 10:13-16; Луqа 18:15-17)

13•Һьнге зар’ок анинә щәм Иса, кӧ дәстед Хwә дайнә сәр wан у дӧа ль wан бькә. Ле шагьртед Wи ль йед данин һьлатьн. 14Иса гот: «Бьра әw зар’ок бенә щәм Мьн, пешийа wан нәгьрьн, чьмки П’адшатийа Ә’змана п’ара йед ӧса йә»+. 15У Иса дәстед Хwә данинә сәр wан у жь wьр чу.

Хортәки дәwләти ль жийина һ’әта-һ’әтайе дьгәр’ә

(Марqос 10:17-31; Луqа 18:18-30)

16•Һьнге йәк незики Wи бу у готе: «Дәрсдар! Әз чь qәнщийе бькьм, wәки жийина һ’әта-һ’әтайе wар бьм?»+
17Әwи жер’а гот: «Тӧ чьма бона qәнщийе жь Мьн дьпьрси?[*] Т’әне Йәки qәнщ һәйә. Ле һәгәр тӧ дьхwази, бьк’әви жийина һ’әта-һ’әтайе, т’әмийед Хwәде хwәй кә»+. 18Әwи жь Иса пьрси: «К’ижан ьн?» Иса готе: «Нәкӧжә, зьнек’арийе нәкә, нәдьзә, шә’дәтийа дәрәw нәдә, 19qәдьре де у баве хwә бьгьрә[*] у һәвале хwә wәкә хwә һ’ьз бькә[*] »+. 20Хорт жер’а гот: «Мьн әв һ’әму хwәйи кьрьнә. Иди чь кемасийа мьн һәйә?»+
21Иса готе: «Һәгәр тӧ дьхwази к’амьл би, һәр’ә һәбука хwә бьфьрошә бьдә фәqира, һьнге хьзна тә wе ль ә’змана һәбә. У пәй мьн wәрә»+. 22Гава хорт әв хәбәр бьһистьн, бәр хwә к’әт у чу, чьмки гәләк һәбука wи һәбу.

23Һьнге Иса готә шагьртед Хwә: «Әз р’аст wәр’а дьбежьм, дәwләтийар’а зә’мәт ә кӧ бьк’әвьнә П’адшатийа Ә’змана+. 24Әз диса wәр’а дьбежьм, дәвә wе qӧла дәрзийер’а һе р’ьһ’әт дәрбаз бә, нә кӧ дәwләти бьк’әвә П’адшатийа Хwәде». 25Гава шагьрта әв йәк бьһист, гәләки ә’щебмайи ман у готьн: «Иди к’и дькарә хьлаз бә?» 26Иса ль wан ньһер’и у гот: «Әw тьшт жь дәсте мерьв найе, ле Хwәде һәр тьшти дькарә бькә»+.

27Wе гаве Пәтрус ле вәгәр’анд у готе: «Аwа мә һ’әму тьшт һьштийә у пәй тә һатьнә, ле ахьрийа мә wе чаwа бә?»+
28Иса готә wан: «Әз р’аст wәр’а дьбежьм, гава Кӧр’е Мерьв Дьнйа Нуда ль сәр т’әхте Хwәйи р’умәт р’уне, һунед кӧ ль пәй Мьн тен, сәр донздәһ к’ӧрсийа р’унен у диwана донздәһ qәбилед Исраеле бькьн+. 29У һ’әмуйед кӧ мала хwә, йан бьред хwә, йан хушкед хwә, йан баве хwә, йан дийа хwә, йан жьна хwә[*] , йан зар’ед хwә, йан ә’рдед хwә бона наве Мьн һьштьнә, әwе сәд qат бьстинә у wе жийина һ’әта-һ’әтайе жи wар бә+. 30Ле гәләкед пеш wе бьбьнә паш у йед паш wе бьбьнә пеш»+.

20

П’алед р’әзед тьрийа у һәqе wан

20^1«П’адшатийа Ә’змана мина ве йәке йә: Мәрьвәки хwәйимьлк’ сьбәһе зу р’абу, wәки бона р’әзе тьрийед хwә п’ала бьгьрә. 2Әwи п’алар’а р’оже зивәк qьрар кьр у әw шандьнә нава р’әзе хwә. 3Незики сьһ’әта нәһа[*] дәрк’әт, һьнәкед дьнә кӧ базареда бәтал сәкьнибун дитьн 4у готә wан: ‹Һун жи һәр’ьнә нава р’әзе мьн у чь һәqе wә йә, әзе бьдьмә wә›. Әw жи чун. 5Диса сьһ’әта донздәһа у сьһ’әта сьсийа дәрк’әт у ӧса кьр. 6У незики сьһ’әта пенща дәрк’әт, һьнәкед дьн жи кӧ бәтал сәкьнибун дитьн у готә wан: ‹Чьма т’әмамийа р’оже һун ль вьр бәтал сәкьнинә?› 7Wана жер’а гот: ‹Кәсәки әм п’алә нәгьртьн›. Әwи wанар’а гот: ‹Һун жи һәр’ьнә нава р’әзе мьн›.

8Гава р’о чу ава, хwәйе р’әз wәк’иле мала хwәр’а гот: ‹Гази п’ала кә, һәqе wан бьде, жь йед пашьн дәстпебькә һ’әта йед пешьн›+. 9Әw п’алед кӧ сьһ’әта пенща гьртьбун, һатьн у һәр йәки зивәк станд. 10Гава йед пешьн жи һатьн, wана т’ьре әwе зедә бьстиньн. Ле wана жи һәр йәки зивәк станд. 11Гава һәqе хwә стандьн, һьндава хwәйе р’әзда бина хwә тәнг кьрьн у готьн: 12‹Мә т’әмамийа гьранийа р’оже у гәрма wе к’ьшанд, ле әвед пашwәхтийе кӧ һатьн сьһ’әтәке жи нәхәбьтин, тә әw һьмбәри мә кьрьн›. 13Малхе жь wан йәкир’а гот: ‹Һәвал! Әз нәһәqийе ль тә накьм. Тӧ мьнр’а зивәки qайл нәбуйи? 14Һәqе хwә бьстинә у һәр’ә. Әз дьхwазьм чаwа кӧ мьн да тә, ӧса жи бьдьмә әве пашьн. 15Йан изьна мьн ль сәр мале мьн т’ӧнә, чь кӧ әз бьхwазьм wе жи бькьм? Йан тӧ һ’әвсудийе дьки, кӧ әз мәр’д ьм?›

16Бь ви аwайи йед паш wе бьбьнә пеш у йед пеш wе бьбьнә паш[*] »+.

Иса щара сьсийа дәрһәqа мьрьна хwәда дьбежә

(Марqос 10:32-34; Луqа 18:31-34)

17•Чахе Иса һьлдьк’ьшийа Оршәлиме, т’әне һәр донздәһ шагьртед Хwә т’әви Хwә бьрьн у р’еда готә wан: 18«Бьбьһен! Әм һәвраз дьчьнә Оршәлиме. Кӧр’е Мерьв wе бьк’әвә дәсте сәрәкед к’аһина у qанунзана. Әwе жер’а кӧштьне дәрхьн 19у Wи бьдьнә дәсте нәщьһуйа, wәки qәрфе хwә ль Wи бькьн, бьдьн бәр qамчийа у хач кьн. Ле р’ожа сьсийа Әwе жь мьрьне р’абә»+.

Хwәстьна дийа кӧр’ед Зәбәди

(Марqос 10:35-45)

20•Һьнге дийа кӧр’ед Зәбәди т’әви һәр дӧ кӧр’ед хwә һатә щәм Иса, хwә авитә ньге Wи тьштәк же дьхwәст+. 21Иса же пьрси: «Тӧ чь дьхwази?» Әwе готә Wи: «Бежә, кӧ әв һәр дӧ кӧр’ед мьн ль нав П’адшатийа Тәда, йәк ль мьле Тәйи р’асте, йе дьн жи ль мьле Тәйи ч’әпе р’уне»+. 22Ле Иса ль wан вәгәр’анд у гот: «Һун ньзаньн чь дьхwазьн. Гәло һун дькарьн жь wе к’асе вәхwьн, йа кӧ Әзе вәхwьм?[*] » Wана готә Wи: «Бәле, әм дькарьн»+. 23Әwи wанар’а гот: «Р’аст ә һуне wе к’аса Мьн вәхwьн, ле изьна ль мьле Мьни ч’әп у р’асте р’уньштьне нә дәсте Мьнда йә. Әw щи бона wан ьн, к’ижанар’а алийе Баве Мьнда һатьнә һазьркьрьне».

24Гава һәр дәһә шагьртед дьн әв йәк бьһист, дьле wан жь һәр дӧ бьра ма. 25Ле Иса әw гази щәм хwә кьрьн у гот: «Һун заньн кӧ миред мьләта сәрдәстийе wан дькьн у гьрәгьред wан һ’ӧкӧми сәр wан дькьн. 26Ле нава wәда гәрәке ӧса нибә. К’и кӧ нава wәда дьхwазә бьбә йе мәзьн, гәрәке бьбә бәрдәстийе wә+. 27У к’и кӧ нава wәда дьхwазә бьбә пеш, гәрәке бьбә хӧламе wә, 28чаwа кӧ Кӧр’е Мерьв нәһатийә кӧ жер’а бәрдәстийе бькьн, ле wәки Әw Хwәха бәрдәстийе бькә у ә’мьре Хwә бьдә, кӧ гәләка бьк’ьр’ә»+.

Иса дӧ кора qәнщ дькә

(Марqос 10:46-52; Луqа 18:35-43)

29•Гава әwана жь Әриһайе дәрк’әтьн, ә’лаләтәкә гьран да пәй Wи чу+. 30Ва дӧ кор сәр wе р’е р’уньштьбун. Гава бьһистьн кӧ Иса дәрбаз дьбә, кьрьнә qир’ин у готьне: «Хӧдан[*] , Кӧр’е Даwьд, ль мә wәрә р’ә’ме»+. 31Ә’лаләте ль wан һьлат, кӧ дәнге хwә бьбьр’ьн, ле wана һе кьрә qир’ин у готьне: «Хӧдан, Кӧр’е Даwьд, мә wәрә р’ә’ме!» 32Иса сәкьни, гази wан кьр у гот: «Һун чь жь Мьн дьхwазьн кӧ Әз бона wә бькьм?» 33Wана жер’а гот: «Хӧдан, бьра ч’ә’вед мә вәбьн». 34Гӧне Иса ль wан һат у дәст дани сәр ч’ә’вед wан. Дәстхwәда ч’ә’вед wан дитьн, данә пәй Иса чун+.

21

Иса бь р’умәт дьк’әвә Оршәлиме

(Марqос 11:1-11; Луqа 19:28-38; Йуһ’әнна 12:12-19)

21^1•Гава әw незики Оршәлиме бун, һатьнә гӧнде Бәйтфаще, ч’ийайе Зәйт’уне. Һьнге Иса дӧ шагьртед Хwә шандьн+
2у wанар’а гот: «Һәр’ьнә wи гӧнде пешбәри хwә у һуне к’әрәкә гьредайи щә’шьк бәр бьбиньн. Wан к’әра вәкьн биньнә щәм Мьн. 3Һәгәр йәк wәр’а тьштәки бежә, һун бежьн: ‹Хӧданр’а лазьм ьн› у әwе зу wан бьшинә».

4Әва ӧса qәwьми, кӧ әw готьна бь заре п’ехәмбәр бе сери:+

5«Бежьнә бажаре Сийоне:

‹Ва П’адше тә те щәм тә,
бәрбьһер, ль к’әре
у щә’шька к’әре сийарбуйи›[*] ».

6Шагьрт чун у чаwа кӧ Иса т’әми дабу wан ӧса кьрьн. 7К’әр у щә’шьк анин, к’ьнщед хwә авитьнә сәр wан у Әw ль wан сийар бу. 8Ә’лаләтәкә гьран к’ьнщед хwә сәр р’е р’адьхьстьн, һьнәка жи ч’ьqьле дара дьбьр’ин у сәр р’е р’адьхьстьн+. 9Ә’лаләта кӧ ль пешийа Wи у ль пәй Wи дьчу, дькьрә qир’ин у дьгот: «Һосанна Кӧр’е Даwьдр’а! Бьмбарәк ә Әwе кӧ бь наве Хӧдан те![*]
Һосанна Йе Һәри Жорьнр’а![*] »+

10Гава Иса к’әтә Оршәлиме, т’әмамийа бажер һ’әжийа у пьрсин: «Әв к’и йә?» 11Ә’лаләте гот: «Әва Исайе П’ехәмбәр ә, жь Ньсрәта Щәлиле»+.

Иса п’арьстгәһеда

(Марqос 11:15-19; Луqа 19:45-48; Йуһ’әнна 2:13-22)

12•Иса к’әтә п’арьстгәһе у һ’әмуйед кӧ п’арьстгәһеда т’ӧщарәти дькьрьн дәрхьстьн. Т’әхтед п’әрәгӧһер’а у к’ӧрсийед кәвоткфьроша wәлгәр’андьн+
13у готә wан: «Ньвисар ә: ‹Мала Мьн мала дӧа wе бе һ’әсабе›[*] , ле wә әw кьрийә ‹шкәфта qачаха›![*] »+

14Ль wьр п’арьстгәһеда кор у сәqәт һатьнә щәм Wи у Әwи әw qәнщ кьрьн. 15Ле гава кӧ сәрәкед к’аһина у qанунзана әw к’әрәмәтед кӧ Иса кьрьн дитьн у ӧса жи әw зар’ед кӧ п’арьстгәһеда дькьрьнә qир’ин у дьготьн: «Һосанна Кӧр’е Даwьдр’а!» һерс к’әтьн+
16у готьнә Wи: «Тӧ дьбьһейи әв чь дьбежьн?» Иса wанар’а гот: «Бәле. Wә qәт нәхwәндийә кӧ: ‹Тә бь заред т’ьфал у дәргуша пәсьндайин ани сери›?[*] »+

17У Әwи әw ль wьр һьштьн, жь бажер дәрк’әт, чу Бәйтанйайе у шәв ль wьр ма+.

Дара һежирейә һ’ьшкбуйи

(Марqос 11:12-14, 20-24)

18•Сьбәһе зу, чахе Әw вәгәр’ийа бажер, бьр’чи бу+. 19Сәр р’е дарәкә һежире дит, незики wе бу, ле пештьри бәлга тьштәки дьн пева нәдит у дарер’а гот: «Жь вьр шунда тӧ һ’әта-һ’әтайе бәр нәди!» У дар пер’а-пер’а һ’ьшк бу+.

20Гава шагьрта әв йәк дит, зәндәгьрти ман у готьн: «Чаwа әв дара һежире пер’а-пер’а һ’ьшк бу?» 21Иса щаба wан да у гот: «Әз р’аст wәр’а дьбежьм, һәгәр баwәрийа wә һәбә у дӧдьли нәбьн, һуне нә т’әне чь кӧ һатә сәре ве дара һежире бькьн, ле һәгәр һун ви ч’ийайир’а жи бежьн: ‹Р’абә хwә бавежә бә’ре›, wе бьбә+. 22Һәгәр баwәрийа wә һәбә, һун чь кӧ нава дӧада бьхwазьн, һуне бьстиньн»+.

Пьрса дәрһәqа һ’ӧкӧме Исада

(Марqос 11:27-33; Луqа 20:1-8)

23•Гава Әw һатә п’арьстгәһе у щьмә’т һин кьр, сәрәкед к’аһина у р’успийед щьмә’те һатьнә щәм Wи у готьне: «Тӧ бь чь һ’ӧкӧми ван кьра дьки? У к’е әв һ’ӧкӧм дайә Тә?»+
24Иса ль wан вәгәр’анд у гот: «Әзе жи тьштәки жь wә бьпьрсьм. Һәгәр wә щаба Мьн да, Әзе жи wәр’а бежьм Әз бь чь һ’ӧкӧми ван кьра дькьм. 25Һ’ӧкӧме ньхӧмандьна Йуһ’әнна жь к’ӧ бу, жь ә’змен бу, йан жь мәрьва бу?» Әwана нав һәвда шеwьрин у готьн: «Һәгәр әм бежьн: ‹Жь ә’змен бу›, Әwе мәр’а бежә: ‹Ле wә чьма әw баwәр нәкьр?›+
26Ле һәгәр әм бежьн: ‹Жь мәрьва бу›, әм жь ә’лаләте дьтьрсьн, чьмки һ’әмуйа qәбул дькьр кӧ Йуһ’әнна п’ехәмбәр бу»+. 27Wана щаба Иса да у готьн: «Әм ньзаньн». Әwи wанр’а гот: «Әз жи wәр’а набежьм кӧ Әз бь чь һ’ӧкӧми ван кьра дькьм.

Мәсәла дӧ кӧр’а

28Һун чаwа т’әхмин дькьн? Дӧ кӧр’ед мәрьвәки һәбун. Әwи кӧр’е хwәйи мәзьнр’а гот: ‹Лаwо! Иро һәр’ә нав р’әз, шьхӧл бькә›. 29Әwи ле вәгәр’анд у гот: ‹Әз начьм›, ле паше п’ошман бу у чу. 30Һьнге бав чу щәм йе дьн әwи жи аһа гот: ‹Бәле, әзе һәр’ьм баво›, ле нәчу. 31Ньһа жь ван һәр дӧ кӧр’а к’ижани гӧр’а баве хwә кьр?» Wана готә Wи: «Йе мәзьн». Иса жи готә wан: «Әз р’аст wәр’а дьбежьм, кӧ хәрщгьр у ч’ә’вдәр wе бәри wә бьк’әвьнә П’адшатийа Хwәде. 32Чьмки Йуһ’әнна һат кӧ р’ийа р’астийе нишани wә кә, wә әw баwәр нәкьр, ле хәрщгьр у ч’ә’вдәра әw баwәр кьрьн. Wә әв тьшт дит жи, ле диса һун ль хwә мӧкӧр’ нәһатьн, кӧ wә әw баwәр бькьра+.

Мәсәла р’әзе тьрийа у р’әзвана

(Марqос 12:1-12; Луqа 20:9-19)

33•Мәсәләкә дьн жи бьбьһен. Мәрьвәки хwәйимьлк’ һәбу, р’әзе тьрийа дани, дора wе сур кьр һ’әwзәки тьриһ’ьнщьр’андьне теда к’ола, һеланәкә нобәдара чекьр у әw бь к’ьре да р’әзвана, чу wәлатәки дьн+. 34Гава wәхте бәрдайине незик бу, әwи хӧламед хwә шандьнә щәм р’әзвана, wәки жь бәре р’әзе wи жер’а биньн. 35Р’әзвана хӧламед wи гьртьн, йәк к’ӧтан, йе дьн кӧштьн у йәки дьн жи данә бәр кәвьра+. 36Әwи хӧламнә дьн шандьн, жь йед пешьн гәләктьр у wана ӧса жи анинә сәре wан. 37Ахьрийе, кӧр’е хwә шандә щәм wан у гот: ‹Һьлбәт wе жь кӧр’е мьн шәрм бькьн›+. 38Ле гава р’әзван ч’ә’в кӧр’е wи к’әтьн, һәвр’а готьн: ‹Әв wаре wи йә. Wәрьн әм ви бькӧжьн у бьбьнә хwәйе мират’а wи›+. 39У әw гьртьн жь р’әз дәрхьстьнә дәр у кӧштьн+. 40Ле гава хwәйе р’әз бе, wе чь сәре wан р’әзвана бькә?» 41Готьнә Wи: «Wе qьр’а wан нәһәqа бинә у р’әз бьдә р’әзванед ӧса, йед кӧ wе wәхтда бәре р’әзе wи бьдьне»+.

42Иса готә wан: «Wә ньвисареда qәт нәхwәндийә?

‹Әw кәвьре кӧ һоста т’әхсир кьр,
әw бу сәре ә’нишке.
Әв йәк жь алийе Хӧданда qәwьми
у ль бәр ч’ә’ве мә һ’әйр-һ’ӧжмәк’ар ә!›[*]+

43Бона ве йәке Әз wәр’а дьбежьм, кӧ П’адшатийа Хwәде wе жь wә бе стандьне у мьләтәки ӧсар’а бе дайине, wәки бона Wи бәр бинә. 44К’и кӧ бьк’әвә сәр ви кәвьри, wе һурдәхwәши бә у әw кәвьр бьк’әвә сәр к’е, wе wи бьһ’ьнщьр’инә»[*]+ .

45Гава сәрәкед к’аһина у ферьсийа мәсәлед Wи бьһистьн, фә’м кьрьн кӧ Әw бона wан дьбежә. 46Кьрьн кӧ Wи бьгьрьн, ле жь ә’лаләте тьрсийан, чьмки Әw wәкә п’ехәмбәрәки qәбул дькьрьн+.

22

Мәсәла дә’wате

(Луqа 14:15-24)

22^1•Диса Иса бь мәсәла wанар’а хәбәр да у гот:+
2«П’адшатийа Ә’змана мина ве йәке йә: П’адшаки дә’wата кӧр’е хwә кьр+. 3Әwи хӧламед хwә шандьн кӧ гази хwәндийед дә’wате кьн, ле wана нәхwәстьн бен. 4Хӧламнә дьн шандьн у гот: ‹Хwәндийар’а бежьн: Мьн щанәга у һ’әйwанед хwәйә дәрмаликьри сәржекьрьнә у нане хwә һазьр кьрийә, һәр тьшт һазьр ә. Wәрьнә дә’wате!› 5Ле wана пьшт гӧһе хwәва авит, йәк чу ә’рде хwә у йе дьн т’ӧщарәтийа хwә. 6Йед майин жи хӧламед wи гьртьн, к’ӧтан у кӧштьн+. 7Чахе п’адше бьһист, һерс к’әт, ордийа хwә шанд qьр’а әwед кӧ хӧлам кӧштьн ани у бажаре wан шәwьтанд+. 8Һьнге готә хӧламед хwә: ‹Дә’wат һазьр ә, ле хwәнди нә һежа бун+. 9Р’абьн һәр’ьнә сәре р’ийа у һун к’е кӧ бьбиньн, т’әглифи дә’wате кьн›. 10У әw хӧлам дәрк’әтьнә сәре р’ийа, к’и кӧ дитьн, qәнщ у хьраб, т’әв щьвандьн у мала дә’wате бь хwәндийава т’ьжи бу.

11Ле гава п’адша чу һьндӧр’ кӧ хwәндийа бьбинә, мәрьвәк ль wьр дит кӧ к’ьнще дә’wате ле т’ӧнәбу 12у готә wи: ‹Һәвал! Тӧ чаwа бе к’ьнще дә’wате к’әти вьр?› Әwи дәнг нәкьр. 13Wе гаве п’адше бәрдәстийар’а гот: ‹Дәст у п’ийе wи гьредьн, бьгьрьн бавежьнә тә’рийа дәрва. Ль wьр wе бьбә qир’ин у ч’ьркә-ч’ьрка дьрана›+.

14Аwа газикьри гәләк ьн, ле бьжарти һьндьк ьн».

Пьрса хәрщдайин у нәдайине

(Марqос 12:13-17; Луqа 20:20-26)

15•Һьнге ферьси чун шеwьрин, кӧ Wи чаwа бь хәбәра бьгьрьн+. 16Wана шагьртед хwә т’әви пьштгьред Һеродәс шандьнә щәм Wи у готьне: «Дәрсдар! Әм заньн кӧ Тӧ йәки р’аст и у р’ийа Хwәде р’аст һин дьки. Мьнәте жь кәси нагьри, чьмки нав мәрьвада фьрqийе данайни+. 17Ньһа бежә мә, Тӧ чаwа т’әхмин дьки? Гәло р’аст ә кӧ әм хәрщ бьдьнә Qәйсәр йан на?»+

18Иса qәлпийа wан заньбу у гот: «Чьма һун Мьн дьщер’ьбиньн, дӧр’уно+? 19П’әре хәрщдайине нишани Мьн кьн». У wана зивәк Wир’а ани. 20Иса жь wан пьрси: «Әв наве ньвисар у сьфәт йе к’е йә?» 21Wана гот: «Йед Qәйсәр ьн». Һьнге готә wан: «Аwа чь кӧ йед Qәйсәр ьн бьдьнә Qәйсәр у чь йед Хwәде нә бьдьнә Хwәде»+. 22Гава wан бьһист зәндәгьрти ман, Әw һьштьн у чун.

Пьрса р’абуна мьрийа

(Марqос 12:18-27; Луqа 20:27-40)

23•Садуqи, кӧ дьбежьн р’абуна мьрийа т’ӧнә, wе р’оже һьнәкә жь wан һатьнә щәм Иса же пьрсин+
24у готьне: «Дәрсдар! Муса гот: ‹Һәгәр йәк безӧр’әт бьмьрә, бьра бьре wи жьна wи бьстинә у wаре бьре хwә шин кә›[*]+ . 25Аwа һ’әфт бьра ль щәм мә һәбун. Бьре мәзьн зәwьщи, безӧр’әт мьр, жьна wи бьре wир’а ма. 26Ӧса жи һатә сәре бьре дӧда у йе сьсийа, хӧләсә һатә сәре һәр һ’әфта жи. 27Ль пәй һ’әмуйар’а әw жьна жи мьр. 28Дә ижар wе Р’ожа Р’абуна мьрийа әw к’ӧлфәте бьбә жьна к’ижани жь wан һәр һ’әфта? Чьмки һ’әмуйа жи әw стандьбу».

29Иса ль wан вәгәр’анд у гот: «Һун хальфи нә, чьмки нә ньвисара заньн, нә жи qәwата Хwәде. 30Р’ожа Р’абуна мьрийа нә wе бьзәwьщьн, нә жи мер кьн, ле әwе мина мьлйак’әтед ә’змен[*] бьн. 31Ле дәрһәqа р’абуна мьрийада, чьма wә әw хәбәра кӧ Хwәде wәр’а готьбу нәхwәндийә? 32‹Әз Хwәдейе Бьраһим, Хwәдейе Исһаq у Хwәдейе Аqуб ьм›[*] . Хwәде нә Хwәдейе мьрийа йә, ле Хwәдейе зендийа йә»+.

33Гава ә’лаләте әв тьшт бьһистьн, сәр һинкьрьна Wи зәндәгьрти ман.

Т’әмийа сәр т’әмийар’а

(Марqос 12:28-34; Луqа 10:25-28)

34•Ле гава ферьсийа бьһист кӧ Иса садуqи дәнгбьр’и кьрьн, һ’әму ль щики щьвийан. 35Һьнге жь wан qанунзана йәки пьрс да Иса кӧ Wи бьщер’ьбинә у готе: 36«Дәрсдар. Qанунеда к’ижан ә т’әмийа һәрә мәзьн?» 37Иса готә wи: «‹Хӧдан Хwәдейе хwә һ’ьз бькә бь т’әмамийа дьле хwә, бь т’әмамийа щанийа хwә у бь т’әмамийа һ’ьше хwә›[*]+ . 38Әв ә т’әмийа пешьн у һәрә мәзьн. 39У йа дӧда жи мина ве йә: ‹Һәвале хwә wәкә хwә һ’ьз бькә›[*]+ . 40Жь ван һәр дӧ т’әмийава һ’әму ньвисаред п’ехәмбәра у Qануне гьредайи нә»+.

Мәсиһ кӧр’е к’е йә?

(Марqос 12:35-37; Луqа 20:41-44)

41•Гава ферьси щьвийан, Иса жь wан пьрси 42у гот: «Һун бона Мәсиһ чь дьфькьрьн, т’әхмина wә Әw кӧр’е к’е йә?» Жер’а готьн: «Кӧр’е Даwьд ә»+.

43Иса готә wан: «Ле чаwа Даwьд Wи пе Р’ӧһ’ Хӧдане хwә һ’әсаб дькә? Чьмки wи гот:

44‹Хӧдан готә Хӧдане мьн:

Ль мьле Мьни р’асте р’уне,
һ’әта кӧ Әз дьжмьнед Тә бькьмә бьне п’ийед Тә›[*]+ .

45Һәгәр Даwьд Wи ‹Хӧдан› һ’әсаб дькә, Әw чаwа дьбә кӧр’е wи?» 46У кәсәки нькарьбу щаба Wи бьда у ль пәй wе р’ожер’а кәсәки нәwерьбу пьрсәк же бькьра+.

23

Һ’әвза хwә жь qанунзан у ферьсийа бькьн

(Марqос 12:38-40; Луqа 11:37-52; 20:45-47)

23^1•Һьнге Иса ә’лаләт у шагьртед Хwәр’а хәбәр да у гот: 2«Qанунзан у ферьси ль сәр к’ӧрсийа Муса р’уньштьнә. 3Иди әwана чь wәр’а бежьн хwәй кьн у бьqәдиньн, ле мина wан нәкьн, чьмки әwана дьбежьн, ле накьн+. 4Баред гьран у зә’мәт гьредьдьн, датиньнә сәр мьлед мәрьва, ле әw хwәха нахwазьн т’ьлийа хwә жи бьдьне. 5Әw һәр тьшти дькьн, кӧ бәр мәрьва бенә к’ьфше. К’иськед мәзьн ль мьл у ә’нийед хwәва гьредьдьн[*] у р’ишийед к’ьнщед хwә дьреж дькьн[*]+ . 6Шайийада һәрәма жорьн һ’ьз дькьн, к’ьништада жи к’ӧрсийед пешьн,+
7базарада сьлаве бьдьнә wан у мәрьв жи wанр’а ‹мамоста[*] › бежьн. 8Ле бьра wәр’а нәбежьн: ‹Мамоста›, чьмки дәрсдаре wә йәк ә[*] у һун һ’әму жи бьра нә+. 9Ль сәр дьне һун т’ӧ кәсир’а нәбежьн: ‹Баво›, чьмки Баве wә йәк ә, кӧ ә’змана йә+. 10Нә жи wәр’а бежьн: ‹Р’ебәр›, чьмки Р’ебәре wә йәк ә, әw Мәсиһ ә. 11Бьра нава wәда йе һәри мәзьн бьбә бәрдәстийе wә+. 12К’и кӧ хwә бьльнд кә, әwе ньмьз бә, ле к’и кӧ хwә ньмьз кә, әwе бьльнд бә+.

Wәй ль дӧр’уйа

13Ле wәй ль wә qанунзан у ферьсийа! Дӧр’уно! Һун дәре П’адшатийа Ә’змана ль бәр мәрьва дадьдьн. Нә һун дьк’әвьне у нә жи дьһельн әwед кӧ дьхwазьн бьк’әвьне+. 14Wәй ль wә qанунзан у ферьсийа! Дӧр’уно! Аликива һун малед жьнәбийа һ’уфи хwә дькьн, алийе дьнва жи бь дӧр’ути дӧайе хwә дьреж дькьн. Бона ве йәке диwана wә wе һе гьран бә[*] . 15Wәй ль wә qанунзан у ферьсийа! Дӧр’уно! Һун бә’р у бәже ль һәв дьдьн, кӧ йәки нәбаwәр биньн сәр р’ийа хwә. Гава мәрәме wә дьбә, һун әwи жь хwә дӧ щара зедәтьр дькьнә п’ара щә’ньме. 16Wәй ль wә р’ебәред кор, һун дьбежьн: ‹К’и кӧ бь п’арьстгәһе сонд дьхwә, нә тьштәк ә. Ле к’и кӧ бь зер’е ль нав п’арьстгәһе сонд дьхwә, дьбә дәйндар›+. 17Һәй беһ’ьш у корно! К’ижан мәзьн ә, зер’ йан п’арьстгәһ, кӧ зер’ һ’әлал дькә+? 18Ӧса жи һун дьбежьн: ‹К’и кӧ бь горигәһе сонд дьхwә нә тьштәк ә, ле к’и кӧ бь һ’әдийа ль сәр горигәһе сонд дьхwә, дьбә дәйндар›. 19Һәй корно![*] К’ижан ә мәзьн? Һ’әди йан горигәһ, кӧ һ’әдийе һ’әлал дькә+? 20Аwа к’и кӧ бь горигәһе сонд дьхwә, әw һьн бь wе сонд дьхwә, һьн жи бь һ’әму тьштед кӧ сәр wе һәнә сонд дьхwә. 21К’и кӧ бь п’арьстгәһе сонд дьхwә, әw һьн бь wе сонд дьхwә, һьн жи бь Йе кӧ wеда дьжи сонд дьхwә+. 22У к’и кӧ бь ә’змен сонд дьхwә, әw һьн бь т’әхте Хwәде сонд дьхwә, һьн жи бь Йе кӧ ль сәр Р’уньштийә сонд дьхwә+. 23Wәй ль wә qанунзан у ферьсийа! Дӧр’уно! Һун дәһәке пунге, анисойе у к’емуне дьдьн, ле тьштед Qанунейә пеш, аwа готи һәqийе, р’ә’ме у баwәрийе давежьнә пьшт гӧһе хwә. Wә гәрәке әв йәк бькьрана у дәст жь йед майин нәк’ьшанда+. 24Р’ебәред кор! Һун к’әрмеша дьпарзьньн, ле дәва дадьqӧртиньн! 25Wәй ль wә qанунзан у ферьсийа! Дӧр’уно! Һун т’ас у финщана р’уйе дәрвава паqьж дькьн, ле һьндӧр’ва т’ьжи тьмайи у ч’ә’вбьр’чийи нә[*] . 26Ферьсийе кор! Пешийе һьндӧр’е финщан у т’асе паqьж кә, wәки ль дәрва жи паqьж бә. 27Wәй ль wә qанунзан у ферьсийа! Дӧр’уно! Һун мина т’ьрбед сьпикьри нә, кӧ дәрвава бәдәw хӧйа дьбьн, ле һьндӧр’ва бь һәстуйе мьрийа у бь һ’әму һ’әрамийева т’ьжи нә+. 28Ӧса жи һун дәрва мәрьвава р’аст к’ьфш дьбьн, ле һьндӧр’ва һун дӧр’у нә у нәһәq ьн.

Иса ахьрийа wан wанр’а дьбежә

29Wәй ль wә qанунзан у ферьсийа! Дӧр’уно! Һун мәхбәред п’ехәмбәра чедькьн у т’ьрбе йед р’аст дьхәмьлиньн 30у дьбежьн: ‹Һәгәр әм р’ожед бавед хwәда буна, мә т’әви wан хуна п’ехәмбәра нәдьр’ет›+. 31Иди һун ньһа хwәха дьдьнә избаткьрьне, кӧ һун зар’ед wан бава нә, йед кӧ п’ехәмбәр кӧштьнә. 32Дә кемасийа хьрабийед бавед хwә т’әмам кьн. 33Мә’рно! Ч’ежькед мә’ра! Һуне чаwа жь диwана доже бьр’әвьн+?

34Бона ве йәке ва Әзе п’ехәмбәра, сәрwахта у qанунзана бьшиньмә щәм wә у һуне жь wан һьнәка бькӧжьн, хач кьн, һьнәка жи нав к’ьништед хwәда бьдьнә бәр qамчийа у бажар-бажар бьзериньн+. 35Һ’әму хуна бесущә кӧ сәр р’уйе ә’рде һатийә р’етьне wе бе сәр wә, жь хуна Һабиле бесущ һ’әта хуна Зәкәрийайе кӧр’е Бәрәхийа, әwе кӧ wә нав п’арьстгәһ у горигәһеда кӧшт+. 36Әз р’аст wәр’а дьбежьм, әв һ’әму хуне бе сәре ви ньсьли.

Иса ль сәр Оршәлиме дьловинә

(Луqа 13:34-35)

37•Оршәлим! Оршәлим! Тә п’ехәмбәр дькӧштьн у шандийед щәм хwә дьданә бәр кәвьра! Чәнд щара Мьн хwәст кӧ зар’ед тә ӧса бьщьванда, чаwа мьришк щущукед хwә бьн баске хwәда дьщьвинә, ле wә нәхwәст!+
38Ва мала wә wе хьрабә у дәстжек’ьшанди бьминә. 39Әз wәр’а дьбежьм, иди жь вьр шунда һун Мьн т’ӧ щар набиньн, һ’әта кӧ бежьн: ‹Бьмбарәк ә Әwе кӧ бь наве Хӧдан те›[*] »+.

24

Иса пешда дәрһәqа wеранбуна п’арьстгәһеда дьбежә

(Марqос 13:1-2; Луqа 21:5-6)

24^1•Гава Иса жь п’арьстгәһе дәрк’әт чу, шагьрт чунә щәм Wи, кӧ авайийед п’арьстгәһе нишани Wи кьн. 2Иса wанр’а гот: «Һун ван һ’әмуйа дьбиньн? Әз р’аст wәр’а дьбежьм, әв һ’әмуйе жи wеран бьн, ль вьр кәвьре ль сәр кәвьр qәт нәминә!»+

Тәнгаси у зерандьн

(Марqос 13:3-13; Луqа 21:7-19)

3Чахе Әw сәр ч’ийайе Зәйт’уне р’уньштьбу, шагьртед Wи т’әне һатьнә щәм Wи у же пьрсин: «Бежә мә, әв тьшт wе к’әнге бьqәwьмьн? У нишана һатьна Тә у ахьрийа ве дьнйайе wе чаwа бә?» 4Иса щаба wан да у гот: «Һаш жь хwә һәбьн, кӧ т’ӧ кәс wә нәхапинә,+
5чьмки гәләк wе пе наве Мьн бен у бежьн: ‹Әз ьм Мәсиһ› у wе гәләка бьхальфиньн+. 6Һуне дәнге шәр’а у бә’са шәр’а бьбьһен, ле һаш жь хwә һәбьн кӧ һун хwә ӧнда нәкьн. Гәрәке әв тьшт бьqәwьмьн, ле әw һе нә ахьри йә+. 7Мьләте р’абә ль сәр мьләт, п’адшати ль сәр п’адшатийе, щи-щийа wе хәлайи-щәлайе у ә’рдһ’әже бьбьн+. 8Ле әв һ’әму мина еша к’ӧлфәте йә, кӧ дәстпедькә пе дьгьрә. 9Һьнге wе wә бьдьнә щәфе, wә бькӧжьн у бона наве Мьн бәр ч’ә’ве һ’әму мьләта р’әш бьн+. 10Һьнге гәләке жь р’е бьк’әвьн, нәмамийа һәвдӧ бькьн у бәр ч’ә’ве һәв бьк’әвьн+. 11Гәләк п’ехәмбәред дәрәw wе дәрк’әвьн у гәләка бьхальфиньн+. 12Жь дәст зедәбуна нәһәqийе һ’ьзкьрьна гәләка wе сар бә. 13Ле к’и кӧ һ’әта хьлазийе тәйах кә, әwе хьлаз бә+. 14У әв Мьзгинийа П’адшатийе wе ль нав т’әмамийа дьнйайе бе даннасинкьрьне, кӧ һ’әму мьләтар’а бьбә шә’дәти у һьнге хьлази wе бе+.

Һ’әрамийа Wеранкьрьне

(Марqос 13:14-23; Луqа 21:20-24)

15•Чахе һун ‹һ’әрамийа wеранкьрьне›[*] щийе пирозда сәкьни бьбиньн, чаwа кӧ Данийел п’ехәмбәр гот», (әwе кӧ дьхунә бьра фә’м бькә),+
16«һьнге әwед кӧ Щьһустанеда нә бьра бьр’әвьнә ч’ийа. 17Әwе кӧ сәр хани йә бьра жорда нәйе хwаре кӧ жь мала хwә тьштәки һьлдә+. 18У әwе кӧ к’әwшенда йә бьра вәнәгәр’ә кӧ п’оте хwә һьлдә. 19Ле wәй ль һ’әмла у дәстдәргуша wан р’ожада!+
20Дӧа бькьн, кӧ р’әва wә нәк’әвә зьвьстане, йан жи р’ожа шәмийе. 21Чьмки һьнге тәнгасикә ӧса мәзьн wе бьбә, кӧ жь дәстпебуна дьнйайе һ’әта ньһа мина wе нәбуйә у нә жи wе бьбә+. 22Һәгәр әw р’ож кьн нәбуна, т’ӧ кәс хьлаз нәдьбу, ле бона хатьре бьжартийа әw р’оже кьн бьн+.

23Һьнге, һәгәр йәк wәр’а бежә: ‹Ва йә Мәсиһ›, йан жи ‹Wа йә›, баwәр нәкьн+. 24Чьмки мәсиһ у п’ехәмбәред дәрәw wе дәрен, нишан у к’әрәмәтед мәзьн бькьн, кӧ бькарьбьн бьжартийед Хwәде жи бьхальфиньн+. 25Ва йә Мьн пешда wәр’а гот+.

26Һәгәр әwана wәр’а бежьн: ‹Wа йә Мәсиһ бәр’ийеда йә›, дәрнәк’әвьн, йан: ‹Ва йә Әw фьлан одеда йә›, баwәр нәкьн. 27Чьмки чаwа бьруск жь р’оһьлате бьрq дьдә у һ’әта р’оавайе хӧйа дьбә, wе һатьна Кӧр’е Мерьв жи ӧса бә+. 28Бәрәт’ә к’идәре һәбә, тәйре жи ль wьр бьщьвьн+.

Һатьна Кӧр’е Мерьв

(Марqос 13:24-27; Луqа 21:25-28)

29•Ль пәй тәнгасийа wан р’ожар’а,

р’уйе р’ойе wе бе гьртьне
у һиве жи р’онайа хwә нәдә,
стәйрке жь ә’змен бьк’әвьн
у т’опед ә’змана wе жь р’ийед хwә дәрен[*]+ .

30Һьнге нишана Кӧр’е Мерьв wе ль ә’змен хӧйа бә у һ’әму мьләтед дьнйайе wе шине бькьн, гава бьбиньн Кӧр’е Мерьв ль сәр ә’wред ә’змен бь qәwат у р’умәта мәзьн те[*]+ . 31Әwе мьлйак’әтед Хwә бь бор’ийа дәнге бьльнд бьшинә у wе бьжартийед Wи жь һәр чар qӧлба бәрәв кьн, жь п’әр’әки ә’змана һ’әта п’әр’е дьн+.

Дәрса дара һежире

(Марqос 13:28-31; Луqа 21:29-33)

32•Жь дара һежире дәрсәке һин бьн. Чахе ч’ьqьлед wе тәр’ дьбьн у бәлгед wе дьбьшкьвьн, иди һун заньн кӧ һавин незик ә. 33Ӧса жи гава һун ван һ’әму тьшта бьбиньн, бьзаньбьн кӧ әв тьшт[*] незик ә, ль бәр шемике йә. 34Әз р’аст wәр’а дьбежьм, әва ньсьла дәрбаз набә, һ’әта кӧ әв һ’әму тьшт нәqәwьмьн+. 35Ә’рд у ә’змане дәрбаз бьн, ле готьнед Мьн т’ӧ щар дәрбаз набьн+.

Р’ож у сьһ’әт нә ә’йан ә

(Марqос 13:32-37; Луqа 17:26-30, 34-35)

36•Ле бона wе р’оже у wе сьһ’әте т’ӧ кәс ньзанә, нә мьлйак’әтед ә’змана, нә жи Кӧр’[*] , ле т’әне Бав+. 37Чаwа кӧ р’ожед Нӧһда qәwьми, һатьна Кӧр’е Мерьв жи wе ӧса бьqәwьмә+. 38Чаwа кӧ wан р’ожед бәри лейийе мәрьва дьхwарьн, вәдьхwарьн, дьзәwьщин у мер дькьрьн, һ’әта wе р’ожа кӧ Нӧһ к’әтә гәмийе[*]
39у мәрьв пе нәһ’әсийан, һ’әта кӧ лейи р’абу у һ’әму жи хәньqандьн. Һатьна Кӧр’е Мерьв жи wе ӧса бә+. 40Һьнге дӧ мәрьв wе нав ә’рде хwәда бьн, йәке бе һьлдане у йе дьне бе һьштьне+. 41У дӧ к’ӧлфәте сәр дәстар’әки бьн, йәке бе һьлдане, йа дьн бе һьштьне. 42Аwа һ’ьшйар бьминьн, чьмки һун ньзаньн Хӧдане wәйе к’ижан р’оже бе+. 43Ле ве йәке бьзаньбьн. Һәгәр хwәйе мале бьзаньбуйа кӧ дьзе к’ижан дәма шәве бьһата, wе һ’ьшйар бьма у нәһьшта кӧ мала wи дәрәвәкьра+. 44Бона ве йәке һун жи һазьр бьн, чьмки Кӧр’е Мерьв wе сьһ’әтәкә ӧсада бе, кӧ һун нә ч’ә’вньһер’и нә+.

Хӧламе амьн у хӧламе беамьн

(Луqа 12:35-48)

45•Аwа к’и йә әw хӧламе амьн у сәрwахт, кӧ ахайе wи әw сәр хӧламед хwә сәрwер к’ьфш кьр, кӧ wәхтда хwарьна wан бьдә wан? 46Хwәзи ль wи хӧлами, кӧ чахе ахайе wи бе, әwи ӧса бьбинә+. 47Әз р’аст wәр’а дьбежьм, әwе wи бькә сәрwере т’әмамийа һәбука хwә. 48Ле һәгәр хӧламе хьраб дьле хwәда бежә: ‹Ахайе мьн һатьна хwә дәрәнги ехьст›+
49у дәстпекә ль хӧлам-һәвалед хwә хә у т’әви йед сәрхwәш бьхwә у вәхwә, 50ахайе wи хӧлами wе р’ожәкә ӧса бе, кӧ әw нә һивийе йә у сьһ’әтәкә ӧса, кӧ әw ньзанә. 51Әwе wи qәт-qәти кә у п’ара wи wе т’әви дӧр’уйа кә. Ль wьр wе бьбә гьри у ч’ьркә-ч’ьрка дьрана+.

25

Мәсәла дәһә qизед бьк’ьр

25^1Һьнге П’адшатийа Ә’змана wе мина ве йәке бә: Дәһә qизед бьк’ьр ч’ьред хwә һьлдан пешийа зә’веда чун+. 2Жь wан пенщ сәрwахт бун, ле пенщ бефә’м. 3Бефә’ма ч’ьред хwә һьлдан, ле р’ун хwәр’а һьлнәдан, 4ле сәрwахта т’әви ч’ьра р’ун жи дәрданада хwәр’а һьлдан. 5Гава зә’ва дәрәнги к’әт, һ’әму жи һеньжин у хәwр’а чун+.

6Ниве шәве дәнгәк һат: ‹Ва йә зә’ва те! Пешийа wида һәр’ьн!› 7Һьнге һ’әму бьк’ьр р’абун ч’ьред хwә саз кьрьн. 8Бефә’ма готә сәрwахта: ‹Жь wи р’уне хwә бьдьнә мә жи, чьмки ч’ьред мә ведьсьн›. 9Ле сәрwахта щаба wан да у готьн: ‹На хер, әв р’ун wе т’ера мә у wә нәкә. Qәнщ ә кӧ һун һәр’ьнә щәм йед кӧ дьфьрошьн хwәр’а бьк’ьр’ьн›. 10Гава әw чун бьк’ьр’ьн, зә’ва һат у әwед һазьр т’әв wи к’әтьнә дә’wате у дәри һатә гьртьне+. 11Паше бьк’ьред дьн һатьн у готьн: ‹Әм хӧлам, Әм хӧлам! Дәри ль мә вәкә!›+
12Ле әwи щаба wан да гот: ‹Әз р’аст wәр’а дьбежьм, әз wә нас накьм›+. 13Аwа һ’ьшйар бьминьн, чьмки һун нә р’ожа һатьна Кӧр’е Мерьв заньн, нә жи сьһ’әте+.

Мәсәла се хӧлама

(Луqа 19:11-27)

14•Wи чахи П’адшатийа Ә’змана wе мина ве йәке бә: Мәрьвәк кӧ wе дәрк’әта р’еwитийе, гази хӧламед хwә кьр у һәбука хwә спартә wан. 15Пенщ тәлант[*] данә йәки, дӧ тәлант данә йәки у тәлантәк жи да йәки, һәр кәсир’а wәкә qәwата wи у р’ек’әт чу. 16Әwе кӧ пенщ тәлант стандьбун, пер’а-пер’а чу бь wан к’ьр’и у фьрот, пенщед дьн жи qазьнщ кьрьн. 17Ӧса жи әwе кӧ дӧ тәлант стандьбун, дӧдӧйед дьн жи qазьнщ кьрьн. 18Ле әwе кӧ тәлантәк стандьбу, чу ә’рд к’ола у зиве ахайе хwә теда вәшарт.

19Пәй гәләк wәхтр’а ахайе wан хӧлама һат у хwәст һәq-һ’әсабе хwә т’әви wан р’аст кә+. 20Әwе кӧ пенщ тәлант стандьбун пешда һат, пенщ тәлантед майин жи анин у гот: ‹Ахайе мьн, тә пенщ тәлант дабунә мьн. Ва мьн сәр wанда пенщед дьн жи qазьнщ кьрьнә›. 21Ахайе wи готеда: ‹Ә’фәрьм, хӧламе qәнщ у амьн! Тӧ нав тьштед һьндькида амьн майи, әзе тә дайньмә сәр гәләк тьшта. Бьк’әвә шайийа ахайе хwә!›+

22Әwе кӧ дӧ тәлант стандьбун жи һат у гот: ‹Әз хӧлам! Тә дӧ тәлант дабунә мьн. Ва мьн дӧдӧйед дьн жи ль сәр wанда qазьнщ кьрьнә›. 23Ахайе wи готе: ‹Ә’фәрьм, хӧламе qәнщ у амьн! Тӧ нав тьштед һьндькида амьн майи, әзе тә дайньмә сәр гәләк тьшта. Бьк’әвә шайийа ахайе хwә!›

24Ле әwе кӧ тәлантәк стандьбу һат у гот: ‹Ахайе мьн, мьн заньбу кӧ тӧ мәрьвәки һ’ьшк и. Жь wи щийе тә нәчандийә дьдьруйи у щийе кӧ тә нә р’әшандийә бәрәв дьки. 25Әз жи тьрсийам у чум тәланте тә ә’рдеда вәшарт. Һане мале тә тәр’а бә›. 26Ахайе wи ле вәгәр’анд у готе: ‹Хӧламе хьраб у хwәр’анәдити! Тә заньбу әз жь wи щийе кӧ мьн нәчандийә дьдьрум у жь wи щийе кӧ мьн нәр’әшандийә бәрәв дькьм,+
27тә чьма зиве мьн нәда к’аркьра у әз бьһатама мьн мале хwә бь сәләф бьстанда? 28Ньһа тәлант жь wи бьстиньн у бьдьнә әwе кӧ дәһә тәлантед wи һәнә. 29Чьмки йе к’е кӧ һәйә, wир’а wе бе дайине у сәрда зедә бә, ле йе к’е кӧ т’ӧнә, чь һәйә жи wе же бе стандьне+. 30Ле әw хӧламе бекер бавежьнә тә’рийа дәрва. Ль wьр wе бьбә гьри у ч’ьркә-ч’ьрка дьрана›+.

Р’ожа Ахрәте

31Гава Кӧр’е Мерьв т’әви һ’әму мьлйак’әта у р’умәта Хwәва бе, һьнге wе сәр т’әхте Хwәйи р’умәте р’уне+
32һ’әму мьләт wе ль бәр Wи бьщьвьн. Әwе wана жь һәв башqә кә, чаwа шьван пез жь бьзьна вәдьqәтинә+. 33Әwе пез ль мьле Хwәйи р’асте бьдә сәкьнандьне, ле бьзьна ль мьле Хwәйи ч’әпе. 34Һьнге П’адша wе йед ль мьле Хwәйи р’астер’а бежә: ‹Wәрьн бьмбарәкбуйийед алийе Баве Мьнда! Әw П’адшатийа кӧ бона wә жь wәхте ә’фьрандьна дьнйайеда һазьр буйә wар бьн+. 35Чьмки Әз бьр’чи бум wә хwарьн да Мьн, Әз т’и бум wә ав да Мьн, Әз хәриб бум wә Әз qәбул кьрьм,+
36Әз тә’зи бум wә Әз к’ьнщ кьрьм, Әз нәхwәш бум һун сәр Мьнда һатьн, Әз кәледа бум һун һатьнә щәм Мьн›+. 37Һьнге йед р’аст wе Wир’а бежьн: ‹Хӧдан, мә к’әнге Тӧ бьр’чи дити у хwарьн дайә Тә? Йан мә Тӧ т’и дити у ав дайә Тә? 38Мә к’әнге Тӧ хәриб дити у Тӧ qәбул кьри, йан жи Тӧ тә’зи дити у Тӧ к’ьнщ кьри? 39К’әнге мә Тӧ нәхwәш йан кәледа дити у әм һатьнә щәм Тә?› 40П’адшайе жи wанр’а бежә: ‹Әз р’аст wәр’а дьбежьм, һәгәр wә qәнщи жь ван хушк-бьред Мьнә йе һәри бьч’ук йәкир’а кьр, wә Мьнр’а кьр›+.

41Һьнге Әwе йед мьле Хwәйи ч’әпер’а бежә: ‹Ньфьр’лебуйино! Дури Мьн һәр’ьн нава агьре һ’әта-һ’әтайе, кӧ бона мирещьн у мьлйак’әтед wи һазьр буйә[*]+ . 42Чьмки Әз бьр’чи бум wә хwарьн нәда Мьн, Әз т’и бум wә ав нәда Мьн, 43Әз хәриб бум wә Әз qәбул нәкьрьм, Әз тә’зи бум wә Әз к’ьнщ нәкьрьм, Әз нәхwәш у кәледа бум һун сәр Мьнда нәһатьн›. 44Һьнге әwе Wир’а бежьн: ‹Хӧдан! Мә к’әнге Тӧ бьр’чи йан т’и, йан хәриб, йан бе сьт’ар, йан нәхwәш, йан кәледа дити у мә алик’ари нәда Тә?› 45Wи чахи Әwе щаба wан бьдә у бежә: ‹Әз р’аст wәр’а дьбежьм, һәгәр wә qәнщи жь әвед һәри бьч’ук йәкир’а нәкьр, wә Мьнр’а жи нәкьр›+. 46У әве һәр’ьнә щәфе һ’әта-һ’әтайе, ле йед р’аст wе һәр’ьнә жийина һ’әта-һ’әтайе»+.

26

Гьртьн, хачкьрьн у р’абуна Иса

Шеwьра кӧштьна Иса

(Марqос 14:1-2; Луqа 22:1-2; Йуһ’әнна 11:45-53)

26^1•Гава Иса әв һ’әму хәбәр хьлаз кьрьн, шагьртед Хwәр’а гот: 2«Һун заньн кӧ wе дӧ р’ожа шунда Щәжьна Дәрбазбуне бә. У Кӧр’е Мерьв wе бе дайине кӧ бе хачкьрьне»+.

3Һьнге сәрәкед к’аһина у р’успийед щьмә’те сәрайа сәрәкк’аһинда кӧ наве wи Qәйафа бу щьвийан 4у ль һәв шеwьрин кӧ Иса дьзива бь фелбазийе бьгьрьн, бькӧжьн. 5Ле wана дьгот: «Бьра әв йәк щәжьнеда нибә, wәки щьмә’т р’анәбә сәр ньга».

Иса Бәйтанйайеда те р’ункьрьне

(Марqос 14:3-9; Йуһ’әнна 12:1-8)

6•Чахе Иса ль Бәйтанйайе мала Шьмһ’уне к’отида бу,+
7к’ӧлфәтәкә кӧ дәрданәкә wейә алабастьрейи р’уне бинхwәш һәбу, һатә щәм Wи у чахе Әw ль сәр сьфре р’уньшти бу, әwе әw р’ун р’етә сәр сәре Wи. 8Гава шагьрта әв йәк дит, ль wан хwәш нәһат у готьне: «Чьма әва зийана бу? 9Әва р’уна wе qимәтәки бьһа бьһата фьротане у фәqирар’а бьһата бәлакьрьне».

10Ле әw йәк Исава ә’йан бу у wанар’а гот: «Чьма һун хатьре wе к’ӧлфәте дьк’әвьн? Әwе тьштәки qәнщ бона Мьн кьр. 11Фәqире һәр гав т’әви wә бьн, ле Әзе һәр гав т’әви wә нибьм+. 12Әwе бона дәфьнкьрьна Мьн әw р’ун р’етә сәр бәдәна Мьн+. 13Әз р’аст wәр’а дьбежьм, дьнйайеда к’идәре әва Мьзгинийа бе даннасинкьрьне, wе кьрьна ве к’ӧлфәте жи бона биранина wе бе готьне»+.

Щьһуда нәмамийа Иса дькә

(Марqос 14:10-11; Луqа 22:3-6)

14•Һьнге йәк жь һәр донздәһа кӧ Щьһудайе Исхәрйоти дьһатә готьне, чу щәм сәрәкед к’аһина+
15у гот: «Һуне чь бьдьнә мьн, wәки әз Wи бьдьмә дәсте wә?» У wана си зив жьмьрин дане+. 16Жь wьр шунда әw мәщаләке дьгәр’ийа кӧ чаwа Иса бьдә дәсте wан.

Иса т’әви шагьртед Хwә шива Щәжьна Дәрбазбуне дьхwә

(Марqос 14:12-21; Луqа 22:7-13; Йуһ’әнна 13:21-30)

17•Ль р’ожа пешьнә Щәжьна Нане Шкәва, шагьрт һатьнә щәм Иса у жер’а готьн: «Тӧ ль к’ӧ дьхwази Шива Щәжьна Дәрбазбуне бьхwи, wәки әм Тәр’а һазьр кьн?» 18Әwи жи гот: «Һәр’ьнә бажер, щәм фьлан мәрьви у бежьнә wи: ‹Дәрсдар дьбежә: Р’ожа Мьн незик ә. Әзе т’әви шагьртед Хwә мала тәда Щәжьна Дәрбазбуне дәрбаз кьм›». 19У шагьрта ӧса кьр, чаwа кӧ Иса wанар’а ә’мьр кьрьбу у шива Щәжьна Дәрбазбуне һазьр кьрьн.

20Еваре т’әв һәр донздәһа сәр сьфре р’уньшт. 21Гава wана һе дьхwар, Иса гот: «Әз р’аст wәр’а дьбежьм, йәки жь wә wе нәмамийа Мьн бькә»+. 22Шагьрт гәләки бәр хwә к’әтьн у һәр йәки жь wан готә Wи: «Хӧдан, дьбә кӧ әз ьм?» 23Әwи ль wан вәгәр’анд у гот: «Әwе кӧ пә’рийе Хwә т’әви Мьн т’аседа кьр, әwе нәмамийа Мьн бькә. 24Р’аст Кӧр’е Мерьв wе ӧса һәр’ә чаwа кӧ бона Wи һатийә ньвисаре, ле wәй ль wи мәрьве кӧ нәмамийа Кӧр’е Мерьв бькә! Wир’а һе qәнщ бу кӧ әw qәт дьне нәк’әта»+. 25Щьһудайе кӧ wе нәмамийа Wи бькьра, ле вәгәр’анд у готе: «Дәрсдар, дьбә кӧ әз ьм?» Иса wир’а гот: «Тә бь дәве хwә гот».

Шива Хӧдан

(Марqос 14:22-26; Луqа 22:14-23; Корьнт’и I 11:23-25)

26•Аwа гава wана һе нан дьхwар, Иса нан һьлда шькьри да, кәркьр да шагьрта у гот: «Һан һьлдьн бьхwьн. Әва бәдәна Мьн ә»+.

27Пәйр’а к’ас һьлда шькьри да, да wан у wанар’а гот: «Һун һ’әму жи жь ве вәхwьн, 28әва хуна Мьн ә бона пәймане[*] , кӧ бона бахшандьна гӧнед гәләка те р’етьне+. 29Ле Әз wәр’а дьбежьм, иди Әз жь вьр шунда т’ӧ щар жь ве мәйа тьрийе вәнахwьм, һ’әта wе р’ожа кӧ Әзе т’әви wә П’адшатийа Баве Хwәда жь йа ну вәхwьм».

30Паше wана зәбурәк стьра, дәрк’әтьн чунә ч’ийайе Зәйт’уне+.

Иса дәрһәqа инк’арийа Пәтрусда дьбежә

(Марqос 14:27-31; Луqа 22:31-34; Йуһ’әнна 13:36-38)

31•Һьнге Иса wанар’а гот: «Ишәв һун һ’әмуйе жи жь Мьн п’ьшк бьн һәр’ьн, чьмки ньвисар ә: ‹Әзе ль шьвен хьм у пәзе жи бәла-бәлайи бә›[*]+ . 32Ле гава кӧ Әз жь мьрьне р’абьм, Әзе бәри wә һәр’ьмә Щәлиле»+. 33Пәтрус ле вәгәр’анд у готе: «Һәгәр һ’әму жи жь Тә п’ьшк бьн һәр’ьн, ле әз т’ӧ щар жь Тә начьм». 34Иса wир’а гот: «Әз р’аст тәр’а дьбежьм, һәма ишәв һе бәри бангдана дик, те се щара Мьн инк’ар ки». 35Пәтрус Wир’а гот: «Һәгәр щи бе, әзе т’әви Тә бьмьрьм жи, ле т’ӧ щар Тә инк’ар накьм». Һ’әму шагьрта жи ӧса гот+.

Иса ль Гетшәманийе дӧа дькә

(Марqос 14:32-42; Луqа 22:39-46)

36•Һьнге Иса т’әви wан чу wи щийе кӧ жер’а Гетшәмани дьбежьн у шагьртар’а гот: «Вьра р’унен, һ’әта Әз һәр’ьм дәра һан дӧа бькьм». 37Әwи т’әви Хwә Пәтрус у һәр дӧ кӧр’ед Зәбәди һьлдан, к’әсәр һате у бәр Хwә к’әт+. 38Һьнге Иса wанар’а гот: «Дьле Мьн һаqас дәрд у к’әдәр ә, мина бәр мьрьне. Вьра бьминьн у т’әви Мьн һ’ьшйар бьн»+.

39Һьнәки пешда чу Хwә дәвәр’уйа авит дӧа кьр у гот: «Баве Мьн! Һәгәр дьбә, бьра әв к’аса щәфе сәр Мьнр’а дәрбаз бә. Ле нә кӧ чаwа Әз дьхwазьм, ле бьра хwәстьна Тә бә»+.

40Паше һатә щәм шагьрта, әw р’азайи дитьн у готә Пәтрус: «Wә нькарьбу кӧ сьһ’әтәке һун т’әви Мьн һ’ьшйар бьмана? 41Һ’ьшйар бьминьн у дӧа бькьн, wәки һун нәк’әвьнә нава щер’ьбандьне. Бәле р’ӧһ’ р’ази йә, ле бәдән сьст ә»+.

42Щарәкә дьн жи Иса чу дӧа кьр у гот: «Баве Мьн! Һәгәр набә кӧ әв к’аса щәфе жь Мьн дәрбаз бә һ’әта кӧ Әз wе вәнәхwьм, бьра хwәстьна Тә бә»+.

43Иса һат, әw диса хәwеда дитьн, ч’ә’вед wан жь хәwе вәнәдьбун. 44У әw һьштьн чу, щара сьсийа дӧа кьр, диса әw хәбәр готьн.

45Һьнге һатә щәм шагьрта у wанар’а гот: «Һун һәла һе р’азайи нә у р’ьһ’әт дьбьн? Ва wәхт пер’а гьһишт кӧ Кӧр’е Мерьв бьк’әвә дәсте гӧнәк’ара+. 46Р’абьн әм һәр’ьн. Ва йә әwе кӧ нәмамийа Мьн дькә незик бу».

Гьртьна Иса

(Марqос 14:43-50; Луqа 22:47-53; Йуһ’әнна 18:3-12)

47•Әwи һе хәбәр дьда, ньшкева Щьһудайе кӧ йәк жь wан донздәһа бу һат. Әwи т’әви хwә жь алийе сәрәкед к’аһина у р’успийед щьмә’теда ә’лаләтәкә гьран анибу, бь дара у шура+. 48Аwа нәмаме Wи ә’шәрәт дабу wан у готьбу: «Әз к’ижани кӧ р’амусьм, Әw ә, Wи бьгьрьн».

49Һьнге Щьһуда незики Иса бу у готе: «Сьлав ль Тә, дәрсдар!» у р’амуса. 50Иса wир’а гот: «Һәвал, те чь бьки зу бькә!»[*] Wе гаве әw пешда һатьн, дәст авитьнә Иса у Әw гьртьн. 51Ньшкева йәки жь әwед кӧ т’әви Иса бу, р’абу шуре хwә к’ьшанд ль хӧламе сәрәкк’аһин хьст у гӧһе wи пәканд+. 52Wе гаве Иса wир’а гот: «Шуре хwә бькә щи. К’и кӧ шур һьлтинә, әwе бь шур һәр’ә+. 53Тә т’ьре Әз нькарьм жь Баве Хwә бьхwазьм wәки пер’а-пер’а донздәһ ордийа зедәтьр мьлйак’әт бьгьһинә Мьн? 54Ле ньвисар wе чаwа бенә сери кӧ дьбежьн, гәрәке һ’әму аһа бьн?»

55Wе гаве Иса ә’лаләтер’а гот: «Те бежи wә сәр qачахәкида гьртийә, кӧ һун бь дара у шура һатьнә Мьн бьгьрьн? Нә Әз һәр р’ож т’әви wә п’арьстгәһеда р’удьньштьм Мьн һун һин дькьрьн, ле wә Әз нәдьгьртьм+. 56Ле әв һ’әму тьшт qәwьмин, кӧ ньвисаред п’ехәмбәра бенә сери». Wе дәме һ’әму шагьрта Әw һьштьн у р’әвин+.

Иса ль бәр щьвина гьрәгьра

(Марqос 14:53-65; Луqа 22:54-55, 63-71; Йуһ’әнна 18:13-14, 19-24)

57•Йед кӧ Иса гьртьн, Әw бьрьнә щәм Qәйафайе сәрәкк’аһин, ль wи щийе кӧ qанунзан у р’успи щьвийабун. 58Пәтрус жи дурва һ’әта һ’әwша сәрәкк’аһин п’е-п’е пәй Wи чу к’әтә һьндӧр’ у ль нав нобәдара р’уньшт, кӧ бьзаньбә ахьри wе чаwа бә. 59Сәрәкед к’аһина у т’әмамийа щьвина гьрәгьра жи мьqабьли Иса шә’дәтикә дәрәw дьгәр’ийан кӧ Wи бькӧжьн, 60ле нәдитьн. Гәләк шә’дед дәрәw жи һатьн, диса нәдитьн. Паше дӧ шә’дед дәрәw пешда һатьн+
61у готьн: «Әви гот: ‹Әз дькарьм п’арьстгәһа Хwәде һьлшиньм у нава се р’ожада диса wе чекьм›»+.

62Сәрәкк’аһин р’абу сәр п’ийа у Wир’а гот: «Бона ван шә’дәтийа кӧ әвана мьqабьли Тә дьдьн Тӧ чьма щабәке нади?»+
63Ле Иса дәнге Хwә нәкьр. Сәрәкк’аһин диса Wир’а гот: «Әз Тә бь Хwәдейе сах дьдьмә сонде. Мәр’а бежә, Тӧ йи Мәсиһ, Кӧр’е Хwәде?»+
64Иса готә wи: «Тә бь дәве хwә гот. Ле Әз wәр’а дьбежьм,

жь вьр шунда һуне Кӧр’е Мерьв ль к’еләка Йе Һәри Зор,
ль мьле Wийи р’асте р’уньшти
у ль сәр ә’wред ә’змен те бьбиньн»[*]+ .

65Һьнге сәрәкк’аһин к’ьнщед хwә qәлаштьн у гот: «Әва Хwәде беһӧрмәт дькә! Иди шә’дә чи мәр’а нә? Ва wә бьһист Әwи чаwа Хwәде беһӧрмәт кьр!+
66Wәва чаwа хӧйа дькә?» Wана жи ле вәгәр’анд у готьн: «Wир’а кӧштьн дьк’әвә»+.

67Wе гаве т’уйи р’уйе Wи кьрьн, бь к’ӧлма лехьстьн, һьнәка жи шәмаq ле дьдан+
68у дьготьне: «Мәсиһ, п’ехәмбәртийе мәр’а бькә, к’а к’и бу кӧ Тә хьст?»

Пәтрус Иса инк’ар дькә

(Марqос 14:66-72; Луqа 22:56-62; Йуһ’әнна 18:15-18, 25-27)

69•Wи чахи Пәтрус дәрва ль һ’әwшеда р’уньштьбу. Щарик һатә щәм wи у готе: «Тӧ жи т’әви Исайе Щәлиле буйи». 70Ле әwи ль бәр һ’әмуйа инк’ар кьр у гот: «Әз ньзаньм тӧ чь дьбежи».

71Чахе әw чу бәр дәргәһ, йәкә дьн әw дит у готә әwед кӧ ль wьр бун: «Әве һан жи т’әви Исайе Ньсрәте бу». 72Әwи диса бь сонд инк’ар кьр гот: «Әз wи мәрьви нас накьм». 73Хеләке шунда әwед кӧ ль wьр бун чунә щәм Пәтрус у готьне: «Һәбә-т’ӧнәбә тӧ жи жь wан и, чьмки хәбәрдана тә тә дьфьрошә». 74Һьнге әwи ньфьр’ хwә кьр, сонд хwар у гот: «Әз wи мәрьви нас накьм».

Wе гаве дик банг да 75у Пәтрус әw готьна Иса ани бира хwә кӧ wир’а готьбу: «Бәри бангдана дик, те се щара Мьн инк’ар ки». Дәрк’әтә дәрва у к’әлә-к’әл гьрийа+.

27

Иса дьбьнә бәр Пилато

(Марqос 15:1; Луqа 23:1-2; Йуһ’әнна 18:28-32)

27^1•Гава сьбәһ сафи бу, т’әмамийа сәрәкед к’аһина у р’успийед щьмә’те ль һәв шеwьрин кӧ Иса чаwа бьдьнә кӧштьне. 2Әw гьредан, бьрьн данә дәсте Пилатойе wәли+.

Ахьрийа Щьһуда

(К’аред Шандийа 1:18-19)

3•Һьнге Щьһудайе кӧ нәмамийа Wи кьр, дит кӧ Иса һатә нәһәqкьрьне, п’ошман бу, әw си зив вәгәр’андә сәрәкед к’аһина у р’успийа 4у гот: «Мьн гӧнә кьр. Әз бумә сәбәбе хуна бесущ». Wана жи готә wи: «Чи мәр’а нә? Тӧ зани». 5Әwи жи әw зив авитьнә нав п’арьстгәһе, дәрк’әт чу хwә хәньqанд+.

6Сәрәкед к’аһина зив һьлдан у готьн: «Нә р’аст ә кӧ әм ван бькьнә нав хьзна п’арьстгәһе, чьмки әw һәqе хуне йә»+. 7Һьнге әw ль һәв шеwьрин у бь wан зива Ә’рде Ахинкәр к’ьр’ин, бона т’ьрбед хәриба. 8Ләма әw ә’рд һ’әта иро жи «Ә’рде Хуне» те готьне. 9Һьнге әw готьна бь заре Йерәмийа п’ехәмбәр һатә сери: «Си зив qимәт дан, wәкә wи qимәте кӧ һьнәкә жь зар’ед Исраеле qайл бун+
10у әw данә Ә’рде Ахинкәр, чаwа кӧ Хӧдан мьнр’а ә’мьр кьр»[*]+ .

Пьрса Пилато

(Марqос 15:2-5; Луqа 23:3-5; Йуһ’әнна 18:33-38)

11•Иса бәр wәли сәкьни, wәли жь Wи пьрси у гот: «Тӧ йи п’адше щьһуйа?» Иса wир’а гот: «Тә бь дәве хwә гот»+. 12Ле чахе сәрәкед к’аһина у р’успийа давитьнә Wи, Әwи qәт щаба кәсәки нәда. 13Һьнге Пилато Wир’а гот: «Тӧ набьһейи чьqас шькийате Тә дькьн?»+
14Әwи диса щаба кәсәки нәда, һ’әта wәли жи шаш ма.

Диwанеда һ’ӧкӧме кӧштьне ль сәр Иса дәрдьхьн

(Марqос 15:6-15; Луqа 23:13-25; Йуһ’әнна 18:39–19:16)

15•Ә’дәте wәли бу кӧ ль щәжьнеда бь хwәстьна ә’лаләте гьртик wанр’а бәр’да. 16Һьнге гьртики wани к’ьфш һәбу, кӧ наве wи Барабас бу. 17Гава кӧ әwана щьвийан, Пилато wанар’а гот: «Һун к’ижани дьхwазьн кӧ әз бона wә бәр’дьм, Барабас йан Исайе кӧ Мәсиһ те готьне?» 18Әwи заньбу кӧ жь дәст һ’әвсудийе Иса дабунә дәсте wи+.

19Гава әw ль һәрәма диwане р’уньштьбу, к’ӧлфәта wи щаб шанд у гот: «К’аре тә әwи Бесущ нәк’әтийә, чьмки ве шәва дәрбазбуйи хәwнеда бона Wи гәләк тьшт сәр мьнр’а дәрбаз бун». 20Ле сәрәкед к’аһина у р’успийа ә’лаләт р’ази кьр, кӧ Барабас бьхwазьн у Иса ӧнда кьн+. 21Wәли диса wанар’а гот: «Һун жь ван һәр дӧйа к’ижани дьхwазьн кӧ әз wәр’а бәр’дьм?» Wана жи гот: «Барабас!» 22Пилато wанар’а гот: «Ле әз Исайе кӧ Мәсиһ жер’а дьбежьн чаwа бькьм?» Һ’әмуйа жи гот: «Бьра бе хачкьрьне!» 23Wәли гот: «Ле Әви чь хьраби кьрийә?» Һьнге wана һе кьрә qир’ин у готьн: «Бьра бе хачкьрьне!»+

24Пилато жи дит, wәки тьштәк к’аре надә, ле һе шәр’ у дә’w дәстпедьбә, ав һьлда ль бәр ә’лаләте дәстед хwә шуштьн у гот: «Әз жь хуна Ви бесущ ьм. Һун хwәха бьньһер’ьн»+. 25У т’әмамийа щьмә’те щаба wи да у гот: «Бьра хуна Wи ль сәр мә у ль сәр зар’ед мә бә!»+

26Һьнге Пилато Барабас wанар’а бәр’да, ле Иса да бәр qамчийа у да дәсте wан кӧ бе хачкьрьне+.

Әскәр qәрфе хwә ль Иса дькьн

(Марqос 15:16-20; Йуһ’әнна 19:2-3)

27•Һьнге әскәред wәли Иса бьрьнә һьндӧр’е qәсьре у т’әмамийа р’әфа әскәра сәр Wи щьвийа. 28К’ьнще Wи же ехьстьн у чӧхәки соре гәвәз ле кьрьн. 29Паше т’ащәк жь стьрийа вәгьртьн данә сәре Wи у qамишәк жи данә дәсте Wийи р’асте. Һьнге бәр Wи чок дан, qәрфе хwә пе кьрьн у готьн: «Хwәш бә, П’адше Щьһуда!» 30Т’уйи Wи кьрьн, qамиш һьлдан сәре Wи хьстьн+. 31Пәй qәрфкьрьнер’а чӧхе сор жь Wи ехьстьн у к’ьнще Wи лекьрьн у данә пешийа хwә бьрьн кӧ Wи хач кьн.

Хачкьрьна Иса

(Марqос 15:21-32; Луqа 23:26-43; Йуһ’әнна 19:17-27)

32•Чахе әw дәрк’әтьнә дәрва, әскәра йәки курени дит кӧ наве wи Шьмһ’ун бу, п’ейи сәр wи кьрьн кӧ хаче Wи һьлдә. 33Әwана гьһиштьнә wи щийе кӧ жер’а Голгота дьготьн, кӧ те фә’мкьрьне: «Щийе Qафа». 34Шәрава зьрав т’әвкьри дане кӧ вәхwә. Ле чахе Әwи тә’м кьр, нәхwәст вәхwә+.

35Әw хач кьрьн, сәр к’ьнще Wи п’әшк авитьн у ль нав хwәда бәла кьрьн[*]+ . 36Паше wе дәре р’уньштьн у нобәдари ль Wи кьрьн. 37Нәһәqийа Wи ньвисин данин феза сәре Wи: «ӘВ ИСА, П’АДШЕ ЩЬҺУЙА ЙӘ».

38Һьнге дӧ qачах жи т’әви Wи һатьнә хачкьрьне, йәк мьле р’асте у йе дьн мьле ч’әпе. 39Әwед кӧ wьрр’а дьчун-дьһатьн Әw беһӧрмәт дькьрьн, сәре хwә дьһ’әжандьн+
40у дьготьне: «Нә Тәйе п’арьстгәһ һьлшанда у се р’ожада чекьра? Дә Хwә хьлаз кә, һәгәр Тӧ Кӧр’е Хwәде йи! Жь хач wәрә хwаре!»+
41Ӧса жи сәрәкед к’аһина, qанунзана у р’успийа т’әвайи qәрфе хwә Wи дькьрьн у дьготьн: 42«Хәлq хьлаз кьр, ле Хwә нькарә хьлаз кә! Әв нинә П’адше Исраеле? Дә бьра ньһа жь хач бе хwаре у әме баwәрийа хwә Wи биньн+. 43Гӧмана Хwә дани сәр Хwәде, дә бьра ньһа Wи хьлаз кә, һәгәр Хwәде жь Wи р’ази йә, чьмки гот: ‹Әз Кӧр’е Хwәде мә›». 44Qачахед кӧ т’әви Wи һатьнә хачкьрьне, wана жи ӧса тә’н ль Wи дьхьстьн.

Мьрьна Иса

(Марqос 15:33-41; Луqа 23:44-49; Йуһ’әнна 19:28-30)

45•Нивро жь сьһ’әта донздәһа һ’әта сьһ’әта сьсийа т’әмамийа ә’рде бу тә’ри. 46Незики сьһ’әта сьсийа Иса бь дәнгәки бьльнд кьрә qир’ин у гот: «Ели, Ели, лама сабахтани?» кӧ те фә’мкьрьне: «Хwәдейе Мьн, Хwәдейе Мьн, Тә чьма Әз һьштьм?»[*]+
47Әwе кӧ незик сәкьнибун, гава әв хәбәр бьһистьн, готьн: «Әw гази Елйас дькә». 48Йәк жь wан бь ләз бәзи, луфька бә’ре һьлда сьркеда кьр, ль сәр qамишәкива дани у да Wи кӧ вәхwә+. 49Ле һьнәкед дьн готьн: «Бьсәкьнә. Әм бьбиньн, к’а Елйасе бе Wи хьлаз кә?»

50Иса диса бь дәнгәки бьльнд кьрә гази у р’ӧһ’е Хwә да.

51Һәма һьнге п’әр’да п’арьстгәһе жь сери һ’әта бьни qәльши, бу дӧ тиша. Ә’рд һ’әжийа, кәвьр qәльшин,+
52т’ьрб вәбун у гәләк мьрийед бӧһӧрти р’абун+. 53Әw жь т’ьрба дәрк’әтьн пәй р’абуна Исар’а, чунә Бажаре Пироз у гәләка әw дитьн+.

54Чахе сәрсәд у әwед кӧ т’әви wи нобәдарийа Иса дькьрьн, ә’рдһ’әж у әw һ’әму тьште qәwьми дитьн, р’ьсасе әw гьртьн у готьн: «Р’асти жи Әва Кӧр’е Хwәде бу!»

55Ль wе дәре гәләк к’ӧлфәт жи һәбун, кӧ дурва дьньһер’ин. Әw жь Щәлиле ль пәй Иса һатьбун, бәрдәсти Wир’а кьрьбун. 56Мәрйәма Мәждәлани, Мәрйәма дийа Аqуб у Усьв у дийа һәр дӧ кӧр’ед Зәбәди ль нав wанда бун+.

Дәфьнкьрьна Иса

(Марqос 15:42-47; Луqа 23:50-56; Йуһ’әнна 19:38-42)

57•Бәре еваре мәрьвәки дәwләти жь Аримәтйайе һат, кӧ наве wи Усьв бу. Әw жи йәк жь шагьртед Иса бу. 58Әw чу щәм Пилато у щьнйазе Иса жь wи хwәст. Wе гаве Пилато ә’мьр кьр кӧ щьнйаз бе дайине. 59Усьв щьнйаз һьлда, qәдәке к’ьтанийи паqьжда к’әфән кьр 60у дани нав т’ьрба[*] хwәйә ну кӧ qәйеда к’олабу. Паше әwи кәвьрәки мәзьн һоли бәр дәре т’ьрбе кьр у чу+. 61Мәрйәма Мәждәлани у Мәрйәма дьн ль wе дәре бун у пешбәри т’ьрбе р’уньштьбун.

Нобәдаред т’ьрбе

62Р’ожа дьн кӧ пәй р’ожа т’ьвдарәккьрьне[*] бу, сәрәкед к’аһина у ферьсийа ль щәм Пилато щьвийан 63у готьн: «Әм хӧлам, те бира мә, кӧ Әwи дәрәwин сахтийа Хwәда готьбу: ‹Әзе р’ожа сьсийа жь мьрьне р’абьм›+. 64Ньһа ә’мьр кә кӧ һ’әта р’ожа сьсийа мьqати т’ьрбе бьн, нәбә кӧ шагьртед Wи бен Wи бьдьзьн у щьмә’тер’а бежьн: ‹Әw жь мьрьне р’абуйә›. Иди хальфандьна пашийе жь йа пешийе хьрабтьр бә». 65Пилато wанр’а гот: «Ва нә wәр’а әскәред нобәдар. Һәр’ьн чаwа кӧ һун заньн ӧса жи мьqати т’ьрбе бьн». 66Әw жи чун мьqати т’ьрбе бун, кәвьр мор кьрьн у әскәред нобәдар ль бәр данин+.

28

Иса жь мьрьне р’адьбә

(Марqос 16:1-8; Луqа 24:1-12; Йуһ’әнна 20:1-10)

28^1•Пәй шәмийер’а, р’ожа йәкшәме[*] сәре сьбәһе зу Мәрйәма Мәждәлани у Мәрйәма дьн һатьн кӧ т’ьрбе бьбиньн+. 2Ньшкева ә’рд qайим һ’әжийа, чьмки мьлйак’әтәки Хӧдан жь ә’змен һатә хwаре, кәвьр жь бәр т’ьрбе wеда кьр у сәр р’уньшт+. 3Диндара wи мина бьруске бу у к’ьнще wи мина бәрфе сьпи бун+. 4Нобәдар жь тьрса wи т’әвиһәв бун у бунә мина мьрийа+. 5Мьлйак’әт wан к’ӧлфәтар’а гот: «Нәтьрсьн! Әз заньм һун ль Wи Исайи дьгәр’ьн, Йе кӧ һатә хачкьрьне. 6Әw нә ль вьр ә, чьмки Әw жь мьрьне р’абуйә, чаwа кӧ Әwи готьбу. Wәрьн wи щийе кӧ Әw[*] п’алдайи бу бьбиньн. 7Зу һәр’ьн бежьнә шагьртед Wи: ‹Әw жь мьрьне р’абуйә у Әwе бәри wә һәр’ә Щәлиле. Ль wьр һуне Wи бьбиньн›. Ва йә мьн wәр’а гот»+.

8Әw бь хоф у әшqәкә мәзьн ләз жь т’ьрбе дәрк’әтьн у ләзандьн кӧ шагьртар’а бежьн. 9Ньшкева Иса р’асти wан һат у гот: «Сьлав ль wә!» Әwана незики Wи бун, хwә авитьнә ньгед Wи гьртьн у сәре хwә бәр данин+. 10Һьнге Иса wанар’а гот: «Нәтьрсьн! Һәр’ьн бежьнә бьред Мьн, кӧ әw һәр’ьнә Щәлиле у ль wьр wе Мьн бьбиньн»+.

Нобәдар тенә р’ӧшәткьрьне

11Чахе кӧ к’ӧлфәт чун, һьнәк жь нобәдара һатьнә бажер у тьштед кӧ qәwьмибун сәрәкед к’аһинар’а готьн. 12Сәрәкед к’аһина т’әви р’успийа щьвийан у шеwьрин. Паше wана гәләк п’әрә данә нобәдара 13у готьн: «Бежьн: ‹Чахе әм хәwеда бун, шагьртед Wи һатьн Әw дьзин›. 14У һәгәр әв тьшт бьгьһижә гӧһе wәли, әме wи р’ази кьн у wә бехәм кьн». 15Wана жи п’әрә һьлдан у ӧса кьрьн, чаwа кӧ һатьбунә һинкьрьне. У әв готьн ль нав щьһуйада һ’әта р’ожа иро бәла буйә.

Иса Хwә нишани шагьртед Хwә дькә

(Марqос 16:14-18; Луqа 24:36-49; Йуһ’әнна 20:19-23; К’аред Шандийа 1:6-8)

16•Һәр йанздәһ шагьрт жи чунә Щәлиле wи ч’ийайе кӧ Иса wанр’а готьбу. 17Гава кӧ дитьн, сәре хwә бәр Wи данин, ле һьнәк жи дӧдьли бун+. 18Иса незики wан бу, wанр’а хәбәр да у гот: «Һ’әму һ’ӧкӧме ә’рд у ә’змен Мьнр’а һатә дайине+. 19Ньһа һәр’ьн һ’әму мьләта һин кьн у wана бь наве Бав, Кӧр’ у Р’ӧһ’е Пироз бьньхӧминьн+
20у wан һ’әму т’әмийед кӧ Мьн данә wә мьләта һин кьн, wәки әw хwәй кьн. Әз ва ирода һәр т’ьм һ’әта ахьрийа дьнйайе т’әви wә мә!»+

* 1:3 Нав дәстньвисаред һьнәкада дәwса «Р’ам» «Арам» һәйә.

* 1:7 Нав һьнәк дәстньвисарада дәwса «Асаф» «Аса» һәйә.

* 1:21 «Иса» бь зьмане ибрани аһа те фә’мкьрьне: «Хӧдан хьлаз дькә», йан «хьлазкьр», йан жи «азабун».

* 1:23 Ишайа 7:14.

* 1:23# Ишайа 8:8, 10.

* 1:25 Нав һьнәк дәстньвисарада «кӧр’е wейи ньхӧри» һәйә.

* 2:6 Миха 5:2.

* 2:15 Һосейа 11:1.

* 2:18 Йерәмийа 31:15.

* 3:3 Ишайа 40:3.

* 4:4 Qануна Дӧщари 8:3.

* 4:6 Зәбур 91:11-12.

* 4:7 Qануна Дӧщари 6:16.

* 4:10 Qануна Дӧщари 6:13.

* 4:15-16 Ишайа 9:1-2.

* 4:25 «Декаполис» бь зьмане йунани те фә’мкьрьне: «Дәһә Бажар», чьмки әва qәза бәреда бь йәктийа дәһә бажара һатийә чекьрьн.

* 5:3 Бь готьнәкә дьн: «Р’ӧһ’к’әсиба», аwа готи р’ӧһ’е wан һ’әwще Хwәде йә, бәр Хwәде шкәсти нә.

* 5:21 Дәрк’әтьн 20:13; Qануна Дӧщари 5:17.

* 5:22 Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «К’и кӧ щики бе сәбәб сәр бьре хwәда һерс к’әвә».

* 5:26 «Пол» п’әре һәри һур ә.

* 5:27 Дәрк’әтьн 20:14; Qануна Дӧщари 5:18.

* 5:31 Qануна Дӧщари 24:1-4.

* 5:32 Әв хәбәра «һәгәр диса әw мер кә» йунанида т’ӧнә. Әвана мә’на зьнек’арийе шьровәдькьн, чьмки ә’дәте щьһуйада изьна жьна мербәр’дайи т’ӧнәбу диса мер кьра, һ’әта мере wе сах буйа.

* 5:33 Qануна К’аһинтийе 19:12; Жьмар 30:2.

* 5:37 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Жь йе хьраб ә».

* 5:38 Дәрк’әтьн 21:24; Qануна К’аһинтийе 24:20; Qануна Дӧщари 19:21.

* 5:41 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Миләк». Мила Р’оме (Италйа) 1 478.5 метьр бу.

* 5:43 Әв р’ез «Һәвале хwә һ’ьз бькә» жь Qануна К’аһинтийе 19:18 йә.

* 5:44 Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «...бона йед кӧ ньфьр’а wә дькьн, дӧа бькьн у хернәхwазед хwәр’а qәнщийе бькьн».

* 6:9 Бь готьнәкә дьн: «Бьра инсан qәдьре наве Тәйи пироз бьгьрә».

* 6:13 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Жь мирещьн».

* 6:13# Нав дәстньвисаред һәрә qәнщда әв йәк т’ӧнә: «Чьмки п’адшати, qәwат у р’умәт йед тә нә, һ’әта-һ’әтайе. Амин».

* 6:17 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Сәре хwә р’ун кә», чаwа нишана шайийе.

* 6:24 Хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Мамон». Мә’на ве әв ә: Мале дьне, п’әрә, дәwләтийа ве дьне.

* 6:27 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Бьһӧстәке ль сәр бәжьна хwә дьреж кә».

* 8:2 Ль гора Qануна Муса мәрьвед к’оти һ’әрам бун. Дәрһәqа мәрьвед к’отида ван сәрийа бьхуньн: Qануна К’аһинтийе 13-14.

* 8:17 Ишайа 53:4.

* 9:1 Ль гора Мәтта 4:13, бажаре Wи Кәфәрнаһум бу.

* 9:3 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Әва к’ьфьрийа дькә» йан «Әва наве Хwәде беһӧрмәт дькә».

* 9:13 Һосейа 6:6.

* 10:3 Нав һьнәк дәстньвисарада дәwса «Тәдайо» «Леwи» һәйә, йан жи «Леwи кӧ Тәдайо һатә бәрнавкьрьне».

* 10:4 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Шьмһ’уне жь Qанане».

* 10:35-36 Миха 7:6.

* 11:2 Нав һьнәк дәстньвисарада дәwса «чәнд шагьрт» «дӧ шагьрт» һәйә.

* 11:10 Малахи 3:1.

* 11:12 Аһа жи те фә’мкьрьне: «П’адшатийа Ә’змана бь qәwате пешда дьчә у йед зорбә дәст дьхьн».

* 11:13 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Чьмки һ’әму п’ехәмбәра у Qануне һ’әта Йуһ’әнна п’ехәмбәрти кьрьн».

* 11:14 Малахи 4:5.

* 11:19 Нав һьнәк дәстньвисарада дәwса «ә’мәл» «зар’» һәйә.

* 12:4 Qануна К’аһинтийе 24:9; П’адшати I 21:1-6.

* 12:7 Һосейа 6:6.

* 12:18-21 Ишайа 42:1-4.

* 12:40 Уньс 2:1.

* 12:42 П’адшать III 10:1-13. Әw п’адша жь Шәба Ә’рәбьстане һатә щәм Сьлеман п’адша.

* 13:15 Ишайа 6:9-10.

* 13:19 Бь готьнәкә дьн: «Мирещьн».

* 13:33 Се кодед щьһуйа дькьр qаси 25 килограма.

* 13:35 Зәбур 78:2.

* 15:4 Дәрк’әтьн 20:12; Qануна Дӧщари 5:16.

* 15:4# Дәрк’әтьн 21:17; Qануна К’аһинтийе 20:9.

* 15:9 Ишайа 29:13.

* 16:3 Нав һьнәк дәстньвисарада жь р’еза 2-а һ’әта йа 3-а т’ӧнәйә.

* 16:17 Бь йунани хәбәр бь хәбәр «кӧр’е Йона» ньвисар ә. Бь зьмане арами «Йона» кӧрткьрьна наве «Йуһ’әнна» у «Уньс» ә.

* 16:18 «Пәтрус» бь зьмане йунани те фә’мкьрьне: «Qәйа» йан «кәвьр».

* 16:27 Зәбур 62:12.

* 17:10 Малахи 4:5.

* 17:21 Нав дәстньвисаред һәрә qәнщда р’еза 21-е т’ӧнә.

* 17:24 Ль гора Qануна Муса наләки «дӧзиве» чаwа хәрщ бона п’арьстгәһе дьдан (Дәрк’әтьн 30:13).

* 18:11 Нав дәстньвисаред һәрә qәнщда р’еза 11-а т’ӧнә.

* 18:14 Нав һьнәк дәстньвисарада дәwса «wә» «Мьн» һәйә.

* 18:15 Нав һьнәк дәстньвисарада «ль тә» т’ӧнә.

* 18:16 Qануна Дӧщари 19:15.

* 18:22 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Һ’әфте у һ’әфт».

* 18:24 Qимәте тәлантәки һәqе п’аләки панздәһ сала зедәтьр бу.

* 18:28 Qимәте зивәки wәкә р’ожхәбатәкә п’ала бу.

* 19:4 Дәстпебун 1:27; 5:1-2.

* 19:5 Дәстпебун 2:24.

* 19:7 Qануна Дӧщари 24:1-4.

* 19:9 Нав һьнәк дәстньвисарада әв жи һәйә: «У к’и кӧ йа бәр’дайи бьстинә зьнек’арийе дькә».

* 19:17 Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «Тӧ чьма Мьнр’а qәнщ дьбежи?»

* 19:19 Дәрк’әтьн 20:12-16; Qануна Дӧщари 5:16-20.

* 19:19# Qануна К’аһинтийе 19:18.

* 19:29 Нав гәләк дәстньвисаред һәрә qәнщда «йан жьна хwә» т’ӧнә.

* 20:3 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Сьһ’әта сьсийа». Ле wи чахи ль гора ә’дәте щьһуйа сьһ’әта сьсийа бь сьһ’әта иройин сьһ’әта нәһайә сьбәһе зу йә. Бона щьһуйа, һьнге сьһ’әт дәрк’әтьна р’ожева дәстпедьбу. Ӧса жи әв шьровәкьрьн бона р’еза 4-а һ’әта 9-а йә.

* 20:16 Нав һьнәк дәстньвисарада әв жи һәйә: «Чьмки газикьри гәләк ьн, ле бьжарти һьндьк ьн».

* 20:22 Нав һьнәк дәстньвисарада әв жи һәйә: «Йан бь wе ньхӧмандьне бенә ньхӧмандьне, кӧ Әзе бемә ньхӧмандьне?»

* 20:30 Нав һьнәк дәстньвисарада «Хӧдан» т’ӧнә.

* 21:5 Зәкәрийа 9:9; Ишайа 62:11.

* 21:9 Зәбур 118:25-26.

* 21:9# Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Һосанна бьльндайийеда». «Бьльндайи» бә’са щийе Хwәде дькә.

* 21:13 Ишайа 56:7.

* 21:13# Йерәмийа 7:11.

* 21:16 Зәбур 8:2.

* 21:42 Зәбур 118:22-23.

* 21:44 Нав һьнәк дәстньвисарада р’еза 44-а т’ӧнә.

* 22:24 Qануна Дӧщари 25:5.

* 22:30 Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «Мьлйак’әтед Хwәде».

* 22:32 Дәрк’әтьн 3:6.

* 22:37 Qануна Дӧщари 6:5.

* 22:39 Qануна К’аһинтийе 19:18.

* 22:44 Зәбур 110:1.

* 23:5 Чаwа кӧ Qануна Дӧщари 6:8-да ньвисар ә, щьһуйа к’иськед мьл у ә’нийед хwәда ньвисаред сәрәкә у т’әмийед Хwәдейә жь Пәймана Кәвьн хwәй дькьрьн. Әв ьн әw ньвисаред жь к’ьтебед Муса кӧ гәләки дькьрьнә к’иська: Дәрк’әтьн 13:1-10; 13:11-16; Qануна Дӧщари 6:4-9; 11:13-21.

* 23:5# «Р’ишийед к’ьнщед хwә дьреж дькьн», wәки бьдьнә к’ьфше, кӧ әw жь алийе Хwәдеда Хwәдер’а дайи у амьн ьн (Жьмар 15:37-41; Qануна Дӧщари 22:12).

* 23:7 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Р’абби». «Р’абби» бь зьмане арами те фә’мкьрьне: «Дәрсдар».

* 23:8 Нав һьнәк дәстньвисарада әв жи һәйә: «Әw Мәсиһ ә».

* 23:14 Нав дәстньвисаред һәрә qәнщда р’еза 14-а т’ӧнә.

* 23:19 Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «Һәй беһ’ьш у корно».

* 23:25 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Ле һьндӧр’ва бь тьштед зӧлме у ч’ә’вбьр’чийе qазьнщкьрива т’ьжи нә».

* 23:39 Зәбур 118:26.

* 24:15 Данийел 9:27; 11:31; 12:11.

* 24:29 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Qәwатед ә’змана wе бьһ’әжьн».

* 24:30 Ишайа 13:10; 34:4; Данийел 7:13. (Бьхуньн: Ә’йанти 1:7.)

* 24:33 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Әw, аwа готи Мәсиһ незик ә, ль бәр шемике йә».

* 24:36 Нав һьнәк дәстньвисарада «нә жи Кӧр’» т’ӧнә.

* 24:38 Дәстпебун 6-8.

* 25:15 Qимәте тәлантәки һәqе п’аләки панздәһ сала зедәтьр бу.

* 25:41 Ә’йанти 20:10.

* 26:28 Нав һьнәк дәстньвисарада «пәймана ну» һәйә.

* 26:31 Зәкәрийа 13:7.

* 26:50 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Һәвал, тӧ бона чь һати?»

* 26:64 Зәбур 110:1; Данийел 7:13.

* 27:10 Зәкәрийа 11:12-13; Йерәмийа 32:6-9.

* 27:35 Нав дәстньвисаред пашwәхтийеда әв жи һәйә: «Кӧ готьна п’ехәмбәр бе сери: ‹К’ьнщед Мьн ль нав һәвда бәла кьрьн у сәр чӧхе Мьн п’әшк авитьн›» (Зәбур 22:18).

* 27:46 Зәбур 22:1.

* 27:60 Т’ьрба Иса мьхарәк бу. Щьһуйа һьнге дәсте к’ева бьһата мьрийед хwә дькьрьнә мьхара. Әw йан шкәфт бун йан жи qәйада дьк’олан.

* 27:62 «Р’ожа т’ьвдарәккьрьне» р’ожа инийе бу.

* 28:1 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Р’ожа һ’әфтийейә пешьн», чьмки бона щьһуйа, р’ожа һ’әфтийейә пешьн йәкшәм бу, аwа готи «лә’д».

* 28:6 Нав һьнәк дәстньвисарада «Хӧдан» һәйә.

• 1:1 Луqа 3:23-28

+ 1:1 Дәстпебун 22:18, П’адшати II 7:12-13

+ 1:2 Дәстпебун 21:3, Дәстпебун 25:6, Дәстпебун 29:35

+ 1:3 Дәстпебун 38, Жьмар 26:21, Дирок I 2:9
+ 1:4 Рʼутʼ 4:18-22
+ 1:5 Йешу 2:1, Йешу 6:25

+ 1:6 П’адшати I 17:12, Ишайа 11:1, П’адшати II 11:3, П’адшати II 12:24

+ 1:7 Дирок I 3:10-14

+ 1:8 Дирок II 26:1

+ 1:11 Дирок I 3:16, Дирок II 36:1, П’адшати IV 24:14-15

+ 1:12 Дирок I 3:17-19, Әзра 3:2, Һагай 1:1
+ 1:16 Луqа 1:27
• 1:18 Луqа 2:1-7
+ 1:18 Луqа 1:27, Луqа 1:35
+ 1:19 Q. Дӧщари 22:23-24, Q. Дӧщари 24:1

+ 1:21 Ишайа 49:1, Луqа 1:31, К’аред Шандийа 4:12, К’аред Шандийа 13:38

+ 1:22 Ишайа 7:14, Мәтта 2:14, Мәтта 4:14, Мәтта 21:4, Мәтта 26:56, Марqос 14:49, Йуһ’әнна 19:36, Ишайа 8:8, Ишайа 8:10

+ 2:1 Луqа 1:5, Луqа 2:4-7, Йуһ’әнна 7:42
+ 2:2 Йерәмийа 23:5, Жьмар 24:17
+ 2:6 П’адшати II 5:2, Миха 5:2

+ 2:11 Дәрк’әтьн 30:23, Стьранед Сьлеманә әвинтийе 3:6, Ишайа 60:6, Йуһ’әнна 19:39

+ 2:12 Дәстпебун 20:6
+ 2:15 Һосейа 11:1, Мәтта 1:22
+ 2:17 Мәтта 27:9
+ 2:18 Йерәмийа 31:15
+ 2:23 Луqа 1:26, Луqа 2:39, Йуһ’әнна 1:45

• 3:1 Марqос 1:1-8, Луqа 3:1-9, Луqа 3:15-17, Йуһ’әнна 1:19-28

+ 3:1 Луqа 1:80, Йуһ’әнна 1:6
+ 3:2 Марqос 1:15
+ 3:3 Ишайа 40:3

+ 3:4 П’адшати IV 1:8, Q. К’аһинтийе 11:22, П’адшати I 14:26

+ 3:6 К’аред Шандийа 19:18

+ 3:7 Мәтта 12:34, Мәтта 23:33, Р’омайи 5:9, Т’есалоники I 1:10

+ 3:9 Йуһ’әнна 8:33

+ 3:10 Мәтта 7:19

+ 3:11 Йуһ’әнна 1:15, Йоел 2:28, К’аред Шандийа 2:3

+ 3:12 Ишайа 30:24, Малахи 4:1, Мәтта 13:30, Ибрани 6:8

• 3:13 Марqос 1:9-11, Луqа 3:21-22

+ 3:16 К’аред Шандийа 7:56, Ишайа 11:2, Йуһ’әнна 1:32-33

+ 3:17 Марqос 9:7, Йуһ’әнна 12:28, Ишайа 42:1, Мәтта 17:5, Пәтрус II 1:17

• 4:1 Марqос 1:12-13, Луqа 4:1-13

+ 4:2 Q. Дӧщари 9:9, П’адшати III 19:8, Мәтта 21:18

+ 4:3 Дирок I 21:1, Т’есалоники I 3:5
+ 4:4 Q. Дӧщари 8:3
+ 4:5 Нәһәмийа 11:2, Ишайа 48:2, Ишайа 52:1
+ 4:6 Зәбур 91:11-12, Йуһ’әнна 7:4
+ 4:7 Q. Дӧщари 6:16
+ 4:10 Мәтта 16:23, Q. Дӧщари 6:13
+ 4:11 Луqа 22:43
• 4:12 Марqос 1:14-15, Луqа 4:14-15
+ 4:12 Мәтта 14:3
+ 4:13 Мәтта 2:23, Йешу 19:32-34, Марqос 1:21
+ 4:14 Мәтта 1:23
+ 4:16 Ишайа 9:1-2
• 4:18 Марqос 1:16-20, Луqа 5:1-11
+ 4:18 Йуһ’әнна 1:40-42
+ 4:19 Мәтта 13:47
+ 4:20 Мәтта 19:27
• 4:23 Луqа 6:17-19
+ 4:23 Марqос 1:39
+ 4:24 Луqа 2:2
+ 4:25 Марqос 5:20, Марqос 7:31
• 5:3 Луqа 6:20-23
+ 5:3 Сефанийа 3:12

+ 5:4 Занәбеж 7:3, Ишайа 61:2-3, Корьнт’и II 7:10, Ә’йанти 21:4

+ 5:5 Зәбур 37:11, Мәсәлә 2:21
+ 5:6 Зәбур 42:1, Ишайа 55:1, Йуһ’әнна 7:37
+ 5:7 Мәсәлә 19:17, Луqа 6:36

+ 5:8 Зәбур 24:4, Зәбур 51:10, Йуһ’әнна I 3:2, Ибрани 12:14, Ә’йанти 22:4

+ 5:9 Аqуб 3:18, Тимот’ейо II 2:22, Йуһ’әнна 1:12, Йуһ’әнна I 3:1, Йуһ’әнна I 5:1, Р’омайи 8:14

+ 5:11 Аqуб 1:2, Пәтрус I 4:14

+ 5:12 К’аред Шандийа 5:41, Аqуб 1:2, Р’омайи 5:3, Корьнт’и II 12:10, Ибрани 10:34

• 5:13 Марqос 9:50, Луqа 14:34-35
+ 5:14 Әфәси 5:8
+ 5:15 Марqос 4:21, Луqа 8:16, Луqа 11:33
+ 5:16 Пәтрус I 2:12, Корьнт’и II 9:13
+ 5:17 Р’омайи 3:31, Р’омайи 10:4
+ 5:18 Луqа 16:17
+ 5:19 Мәтта 11:11, Мәтта 18:4
+ 5:20 Йуһ’әнна 3:5
+ 5:21 Дәрк’әтьн 20:13
+ 5:22 Йуһ’әнна I 3:15
+ 5:25 Мәсәлә 25:8, Луqа 12:58-59
+ 5:27 Дәрк’әтьн 20:14
+ 5:28 Ибо 31:1, Мәсәлә 6:25
+ 5:30 Мәтта 18:8-9, Марqос 9:43-44

• 5:31 Мәтта 19:9, Марqос 10:11-12, Луqа 16:18

+ 5:31 Q. Дӧщари 24:1-3
+ 5:32 Р’омайи 7:3, Корьнт’и I 7:10-11
+ 5:33 Жьмар 30:2, Q. Дӧщари 23:21
+ 5:34 Ишайа 66:1, К’аред Шандийа 7:49
+ 5:35 Зәбур 99:5, Зәбур 48:2
+ 5:37 Аqуб 5:12
• 5:38 Луqа 6:27-36

+ 5:38 Дәрк’әтьн 21:23-25, Q. К’аһинтийе 24:19-20, Q. Дӧщари 19:21

+ 5:39 Луринед Йерәмийа 3:30, Пәтрус I 2:23, Р’омайи 12:17, Корьнт’и I 6:7

+ 5:42 Q. Дӧщари 15:7-8, Мәсәлә 21:26

+ 5:43 Q. К’аһинтийе 19:18

+ 5:44 Р’омайи 12:20, Луqа 23:34, К’аред Шандийа 7:60, Пәтрус I 3:9, Р’омайи 12:14

+ 5:45 Ибо 25:3, К’аред Шандийа 14:17

+ 5:48 Q. К’аһинтийе 19:2, Q. Дӧщари 18:13, Q. Дӧщари 32:4, Зәбур 18:30, Мәтта 19:21, Аqуб 1:4, Әфәси 5:1, Колоси 1:28

+ 6:1 Йуһ’әнна I 2:29
+ 6:2 Луqа 6:24
• 6:5 Луqа 11:2-4
+ 6:5 Луqа 18:11
+ 6:6 П’адшати IV 4:33
+ 6:7 П’адшати III 18:26, Занәбеж 5:2
+ 6:10 Мәтта 26:42
+ 6:11 Мәсәлә 30:8

+ 6:13 Мәтта 26:41, Йуһ’әнна 17:15, Т’есалоники II 3:3

+ 6:14 Марqос 11:25-26, Әфәси 4:32, Колоси 3:13

+ 6:15 Мәтта 18:35, Аqуб 2:13
+ 6:16 Ишайа 58:5
• 6:19 Луqа 11:34-36, Луqа 12:22-34

+ 6:19 Мәсәлә 23:4, Тимот’ейо I 3:3, Тимот’ейо I 6:9, Ибрани 13:5, Аqуб 5:2-3

+ 6:20 Мәтта 19:21, Пәтрус I 1:4
+ 6:24 Луqа 16:13
+ 6:25 Филипи 4:6, Пәтрус I 5:7
+ 6:26 Мәтта 10:31, Мәтта 12:12
+ 6:29 П’адшати III 10:4-7
+ 6:30 Мәтта 8:26, Мәтта 14:31, Мәтта 16:8
+ 6:33 Зәбур 37:4
• 7:1 Луqа 6:37-38, Луqа 6:41-42

+ 7:1 Р’омайи 14:10, Корьнт’и I 4:5, Аqуб 4:12

+ 7:2 Марqос 4:24, Р’омайи 2:1
+ 7:6 Мәтта 15:26
• 7:7 Луqа 11:9-13

+ 7:8 Мәсәлә 8:17, Мәтта 18:19, Мәтта 21:22, Марqос 11:24, Йуһ’әнна 14:13-14, Йуһ’әнна I 3:22, Йуһ’әнна I 5:14

+ 7:11 Дәстпебун 6:5, Мәтта 12:34
+ 7:12 Луqа 6:31, Мәтта 22:40, Галати 5:14
• 7:13 Луqа 13:24
+ 7:14 Зәбур 16:11
• 7:15 Луqа 6:43-44, Луqа 13:25-27

+ 7:15 Q. Дӧщари 13:1-3, Йерәмийа 14:14, Йерәмийа 23:16, Мәтта 24:11, Марqос 13:22, К’аред Шандийа 13:6, Пәтрус II 2:1, Йуһ’әнна I 4:1, К’аред Шандийа 20:29

+ 7:16 Аqуб 2:18
+ 7:17 Мәтта 12:33-35
+ 7:19 Мәтта 3:10
+ 7:21 Һосейа 8:2

+ 7:22 Мәтта 25:11, Луqа 6:46, Йуһ’әнна 13:13, Марqос 9:38, Луqа 9:49

+ 7:23 Зәбур 6:8, Мәтта 25:41
• 7:24 Луqа 6:47-49
+ 7:27 Мәсәлә 10:25
+ 7:29 Марqос 1:22, Луqа 4:32
• 8:1 Марqос 1:40-45, Луqа 5:12-16

+ 8:2 Q. К’аһинтийе 13:3, Жьмар 12:10, П’адшати IV 5:1, Дирок II 26:20, Марqос 9:22

+ 8:4 Мәтта 9:30, Мәтта 17:9, Марqос 1:34, Q. К’аһинтийе 14:1-32, Луqа 17:14

• 8:5 Луqа 7:1-10
+ 8:8 Зәбур 107:20
+ 8:10 К’аред Шандийа 10:2
+ 8:11 Луqа 13:29, Луqа 16:23, Әфәси 3:6

+ 8:12 Мәтта 13:42, Мәтта 22:13, Мәтта 22:30, Мәтта 24:51, Мәтта 25:13, Луqа 13:28

+ 8:13 Мәтта 9:29, Йуһ’әнна 4:53
• 8:14 Марqос 1:29-34, Луqа 4:38-41
+ 8:14 Корьнт’и I 9:5

+ 8:15 Марqос 5:41, Марqос 9:27, К’аред Шандийа 3:7, К’аред Шандийа 9:41

+ 8:17 Ишайа 53:4
• 8:18 Луqа 9:57-62
+ 8:18 Марqос 4:35, Луqа 8:22
• 8:23 Марqос 4:35-41, Луqа 8:22-25

+ 8:26 Мәтта 6:30, Зәбур 65:7, Зәбур 89:9, Зәбур 104:7

• 8:28 Марqос 5:1-20, Луqа 8:26-39
+ 8:29 Марqос 1:23-24, Луqа 4:34
+ 8:34 Луqа 5:8, К’аред Шандийа 16:39
• 9:1 Марqос 2:1-12, Луqа 5:17-26
+ 9:1 Мәтта 4:13

+ 9:2 Марqос 6:55, Мәтта 8:10, Марqос 10:52, Луqа 7:48

+ 9:3 Q. К’аһинтийе 24:16, Мәтта 26:65, Йуһ’әнна 10:33

• 9:9 Марqос 2:13-17, Луqа 5:27-32

+ 9:11 Мәтта 11:19, Луqа 15:2

+ 9:13 Һосейа 6:6, Луqа 15:7, Тимот’ейо I 1:15

• 9:14 Марqос 2:18-22, Луqа 5:33-39

+ 9:14 Мәтта 11:2, Мәтта 14:12, Луqа 11:1, Йуһ’әнна 1:35, Луqа 18:12

+ 9:15 Мәтта 25:1-13, Йуһ’әнна 3:29, Ә’йанти 19:7, Ә’йанти 21:2, Марqос 14:7, Луqа 17:22, Йуһ’әнна 16:20

• 9:18 Марqос 5:21-43, Луqа 8:40-56
+ 9:20 Q. К’аһинтийе 15:25
+ 9:21 Марqос 3:10
+ 9:22 Марqос 10:52, Луqа 7:50, Әфәси 2:8
+ 9:24 Йуһ’әнна 11:11

+ 9:25 К’аред Шандийа 9:40, Марqос 1:31, Марqос 9:27, К’аред Шандийа 3:7, К’аред Шандийа 9:41

+ 9:27 П’адшати II 7:12-16, Мәтта 22:42, Луqа 1:32, Мәтта 20:29-34

+ 9:29 Мәтта 8:13

+ 9:30 Мәтта 8:4, Мәтта 12:16, Мәтта 17:9, Марqос 1:44

+ 9:31 Марqос 1:45, Марqос 7:36

+ 9:34 Мәтта 10:25, Мәтта 12:24

+ 9:36 Марqос 8:2, Жьмар 27:17, П’адшати III 22:17, Һәзәqел 34:5, Зәкәрийа 10:2, Марqос 6:34

+ 9:38 Луqа 10:2, Йуһ’әнна 4:35

• 10:1 Марqос 3:13-19, Марqос 6:7-13, Луqа 6:12-16, Луqа 9:1-6, Луqа 10:1-12

+ 10:6 Зәбур 119:176, Ишайа 53:6, Йерәмийа 50:6, Зәкәрийа 10:2, Мәтта 15:24, Пәтрус I 2:25

+ 10:7 Мәтта 3:2, Мәтта 4:17

+ 10:8 Q. К’аһинтийе 13:3, Мәтта 8:2, К’аред Шандийа 20:35

+ 10:10 Тимот’ейо I 5:18

+ 10:14 К’аред Шандийа 13:51

+ 10:15 Дәстпебун 18:20, Дәстпебун 19:24, Йерәмийа 23:14, Һәзәqел 16:48

• 10:16 Марqос 13:9-13, Луqа 12:2-12, Луqа 21:12-17

+ 10:16 Луqа 10:3, Дәстпебун 3:1

+ 10:18 К’аред Шандийа 17:6, К’аред Шандийа 18:12, К’аред Шандийа 24:1, К’аред Шандийа 25:6, Зәбур 119:46

+ 10:20 Мәсәлә 16:1

+ 10:21 Мәтта 24:10

+ 10:22 Мәтта 24:9, Йуһ’әнна 15:18, Аqуб 5:11, Галати 6:9, Ә’йанти 2:10

+ 10:23 К’аред Шандийа 8:1, К’аред Шандийа 14:6

+ 10:24 Луqа 6:40, Йуһ’әнна 13:16

+ 10:25 П’адшати IV 1:2, Мәтта 9:34, Мәтта 12:24

+ 10:26 Марqос 4:21, Луqа 8:17, Луqа 12:2

+ 10:28 Зәбур 56:4, Зәбур 118:6, Мәсәлә 29:25, Ишайа 51:7, Ишайа 51:12

+ 10:31 Мәтта 6:26, Мәтта 12:12

+ 10:32 Р’омайи 10:9, Ә’йанти 3:5

+ 10:33 Мәтта 25:12, Йуһ’әнна I 2:23, Тимот’ейо II 2:12

• 10:34 Луqа 12:51-53, Луqа 14:26-27
+ 10:34 К’аред Шандийа 14:4
+ 10:36 Миха 7:6

+ 10:38 Мәтта 16:24-25, Марqос 8:34-35, Луqа 9:23

+ 10:39 Йуһ’әнна 12:25

+ 10:40 Мәтта 25:40, Луqа 10:16, Йуһ’әнна 12:44, Йуһ’әнна 13:20, Галати 4:14

+ 10:41 П’адшати III 17:10-15, П’адшати IV 4:8

+ 10:42 Марqос 9:41, Ибрани 6:10

• 11:1 Луqа 7:18-35

+ 11:2 Мәтта 14:3, Луqа 3:19-20, Йуһ’әнна 3:24, Йуһ’әнна 4:25, Йуһ’әнна 6:14, Йуһ’әнна 11:27

+ 11:5 Ишайа 35:5, Ишайа 61:1
+ 11:6 Йуһ’әнна 6:61, Йуһ’әнна 16:1
+ 11:7 Мәтта 3:1
+ 11:9 Мәтта 14:5, Мәтта 21:26

+ 11:10 Дәрк’әтьн 23:20, Малахи 3:1, Марqос 1:2

+ 11:11 Луqа 1:15
+ 11:12 Луqа 16:16
+ 11:14 Малахи 4:5, Мәтта 17:12-13, Луqа 1:17
+ 11:15 Ә’йанти 2:7
+ 11:18 Мәтта 3:4, Луqа 1:15

+ 11:19 Йуһ’әнна 2:1, Йуһ’әнна 12:2, Мәтта 9:10-11

• 11:20 Луqа 10:13-15

+ 11:21 Марqос 6:45, Марqос 8:21, Марqос 3:7

+ 11:22 Ишайа 23:1, Йерәмийа 47:4, Һәзәqел 26:2, Йоел 3:4, Амос 1:9, Зәкәрийа 9:2, Мәтта 15:21

+ 11:23 Ишайа 14:13, Ишайа 14:15
+ 11:24 Һәзәqел 16:48
• 11:25 Луqа 10:21-22
+ 11:25 Ибо 37:24, Ишайа 29:14

+ 11:27 Йуһ’әнна 13:3, Йуһ’әнна 17:2, Йуһ’әнна 6:46, Йуһ’әнна 7:29, Йуһ’әнна 8:19, Йуһ’әнна 10:15

+ 11:28 Зәбур 55:22, Зәбур 68:19, Йуһ’әнна 7:37

+ 11:29 Йерәмийа 28:10-14, Һосейа 10:11, Зәкәрийа 9:9, Йерәмийа 6:16

+ 11:30 Йуһ’әнна I 5:3
• 12:1 Марqос 2:23-28, Луqа 6:1-5
+ 12:1 Q. Дӧщари 23:25
+ 12:2 Дәрк’әтьн 20:8-10, Жьмар 15:32-36
+ 12:3 П’адшати I 21:1-6
+ 12:4 Дәрк’әтьн 25:30, Q. К’аһинтийе 24:5-9
+ 12:5 Жьмар 28:9
+ 12:6 Мәтта 12:41
+ 12:7 Һосейа 6:6
• 12:9 Марqос 3:1-6, Луqа 6:6-11
+ 12:10 Луqа 11:54, Луqа 20:20
+ 12:12 Мәтта 6:26, Мәтта 10:31
+ 12:13 П’адшати III 13:6
+ 12:16 Мәтта 8:4, Мәтта 9:30
+ 12:17 Ишайа 42:1-4
• 12:22 Марqос 3:20-30, Луqа 11:14-23
+ 12:23 П’адшати II 7:12-16, Мәтта 9:27

+ 12:24 П’адшати IV 1:2, Мәтта 9:34, Мәтта 10:25

+ 12:27 Марqос 9:38, К’аред Шандийа 19:13
+ 12:29 Ишайа 49:24-25
+ 12:30 Марqос 9:40
+ 12:31 Марqос 3:29, Луqа 12:10
+ 12:33 Мәтта 7:17-20, Луqа 6:43-45

+ 12:34 Мәтта 3:7, Мәтта 23:33, Дәстпебун 6:5, Мәтта 7:11, Мәтта 15:18, Аqуб 3:6

+ 12:35 Мәсәлә 12:5
+ 12:36 Мәсәлә 10:19, Р’омайи 14:12
+ 12:37 Мәтта 5:22, Аqуб 3:2-12
• 12:38 Марqос 8:11-12, Луqа 11:29-32
+ 12:38 Корьнт’и I 1:22
+ 12:39 Мәтта 16:4
+ 12:40 Уньс 2:1
+ 12:41 Р’омайи 2:27, Уньс 3:5, Мәтта 12:6
+ 12:42 П’адшати III 10:1-13
• 12:43 Луqа 11:24-26
+ 12:45 Пәтрус II 2:20
• 12:46 Марqос 3:31-35, Луqа 8:19-21

+ 12:46 Мәтта 13:55, Йуһ’әнна 2:12, Йуһ’әнна 7:3, К’аред Шандийа 1:14, Корьнт’и I 9:5, Галати 1:19

+ 12:50 Йуһ’әнна 15:14, Ибрани 2:11
• 13:1 Марqос 4:1-9, Луqа 8:4-8
+ 13:7 Йерәмийа 4:3
+ 13:9 Мәтта 11:15
• 13:10 Марqос 4:10-12, Луqа 8:9-10
+ 13:11 Мәтта 19:11
+ 13:12 Мәсәлә 9:9, Мәтта 25:29
+ 13:13 Ишайа 42:20, Йерәмийа 5:21

+ 13:15 Ишайа 6:9-10, Йуһ’әнна 12:40, К’аред Шандийа 28:26-27

+ 13:16 Луqа 10:23-24
+ 13:17 Ибрани 11:13, Пәтрус I 1:10-12
• 13:18 Марqос 4:13-20, Луqа 8:11-15
+ 13:21 Галати 1:6, Ибрани 6:4

+ 13:22 Мәтта 6:25, Марqос 10:23, Тимот’ейо I 6:10

+ 13:23 Йуһ’әнна 15:5
+ 13:30 Мәтта 3:12
• 13:31 Марqос 4:30-34, Луqа 13:18-21

+ 13:32 Мәтта 17:20, Луqа 17:6, Һәзәqел 17:23, Һәзәqел 31:6, Данийел 4:12

+ 13:33 Корьнт’и I 5:6, Галати 5:9
+ 13:35 Зәбур 78:2
+ 13:38 Йуһ’әнна 8:44
+ 13:39 Йоел 3:13, Ә’йанти 14:15-16
+ 13:41 Мәтта 24:31

+ 13:42 Данийел 3:6, Йуһ’әнна 15:6, Ә’йанти 20:15, Мәтта 8:12

+ 13:43 Мәсәлә 4:18, Данийел 12:3, Мәтта 11:15

+ 13:47 Мәтта 4:19
+ 13:48 Йуһ’әнна 21:11
+ 13:49 Мәтта 25:32
+ 13:50 Данийел 3:6, Мәтта 8:12
• 13:53 Марqос 6:1-6, Луqа 4:16-30

+ 13:54 Мәтта 2:23, Луqа 2:39, Луqа 4:23, Марqос 1:21

+ 13:55 Йуһ’әнна 6:42, Мәтта 12:46
+ 13:57 Мәтта 11:6, Йуһ’әнна 4:44
• 14:1 Марqос 6:14-29, Луqа 9:7-9
+ 14:2 Мәтта 16:14

+ 14:3 Мәтта 4:12, Мәтта 11:2, Луqа 3:19-20, Йуһ’әнна 3:24

+ 14:4 Q. К’аһинтийе 18:16, Q. К’аһинтийе 20:21

+ 14:5 Мәтта 11:9, Мәтта 21:26
+ 14:7 Әстәр 5:3, Әстәр 7:2
+ 14:12 Мәтта 9:14

• 14:13 Марqос 6:30-44, Луqа 9:10-17, Йуһ’әнна 6:1-14

+ 14:16 П’адшати IV 4:42-44
+ 14:21 Мәтта 15:38
• 14:22 Марqос 6:45-56, Йуһ’әнна 6:15-21
+ 14:23 Марqос 1:35, Луqа 4:42, Луqа 5:16
+ 14:26 Луqа 24:37
+ 14:31 Мәтта 6:30
+ 14:33 Зәбур 2:7, Луqа 1:35
+ 14:34 Жьмар 34:11, Марqос 6:53, Луqа 5:1
• 15:1 Марqос 7:1-23
+ 15:2 Луqа 11:38
+ 15:3 Галати 1:14
+ 15:4 Дәрк’әтьн 20:12, Дәрк’әтьн 21:17
+ 15:7 Мәтта 23:13, К’аред Шандийа 28:25
+ 15:9 Ишайа 29:13, Колоси 2:22
+ 15:11 К’аред Шандийа 10:15
+ 15:13 Ишайа 60:21, Ишайа 61:3, Щьһуда 1:12
+ 15:14 Мәтта 23:16, Луqа 6:39
+ 15:18 Мәтта 12:34, Аqуб 3:6
+ 15:19 Галати 5:19-21, Корьнт’и I 6:9-10
• 15:21 Марqос 7:24-30
+ 15:21 Йешу 19:28-29, Ишайа 23

+ 15:22 П’адшати II 7:12-16, Мәтта 9:27, Луqа 1:32

+ 15:24 Зәбур 119:176, Ишайа 53:6, Йерәмийа 50:6, Зәкәрийа 10:2, Мәтта 10:6, Пәтрус I 2:25

+ 15:26 Мәтта 7:6
• 15:29 Марqос 7:31
+ 15:30 Ишайа 35:5-6
+ 15:32 Мәтта 9:36
+ 15:33 П’адшати IV 4:42-44
+ 15:38 Мәтта 14:21
• 16:1 Марqос 8:11-13, Луqа 12:54-56
+ 16:1 Мәтта 3:7, Корьнт’и I 1:22
+ 16:4 Уньс 2:1, Мәтта 12:39
• 16:5 Марqос 8:14-21
+ 16:6 Луqа 12:1, Корьнт’и I 5:7-8
+ 16:8 Мәтта 6:30
+ 16:9 Мәтта 14:13-21
+ 16:10 Мәтта 15:36-37
• 16:13 Марqос 8:27-30, Луqа 9:18-21

+ 16:14 Мәтта 14:2, П’адшати III 17:1, Малахи 4:5, Йерәмийа 1:1

+ 16:16 Зәбур 2:7

+ 16:17 Корьнт’и I 2:13

+ 16:18 Марqос 3:16, Йуһ’әнна 1:42, Әфәси 2:20

+ 16:19 Ишайа 22:22
+ 16:20 Мәтта 9:30
• 16:21 Марqос 8:31, Луqа 9:22-27

+ 16:21 Луqа 17:25, Марqос 9:31, Марqос 10:34, Йуһ’әнна 2:19

+ 16:23 Мәтта 4:10, Филипи 3:19
+ 16:24 Мәтта 10:38-39
+ 16:25 Мәтта 19:29
+ 16:26 Зәбур 49:7

+ 16:27 Q. Дӧщари 33:2, Данийел 7:13, Зәкәрийа 14:5, Мәтта 24:30, Мәтта 25:31, Т’есалоники I 4:16, Занәбеж 3:17, Ә’йанти 2:23

+ 16:28 Мәтта 24:34, Йуһ’әнна 21:22
• 17:1 Марqос 9:2-13, Луqа 9:28-36
+ 17:1 Марqос 5:37, Марqос 14:33
+ 17:2 Данийел 7:9, Ә’йанти 1:16
+ 17:3 Малахи 4:5

+ 17:5 Ишайа 42:1, Мәтта 3:17, Q. Дӧщари 18:15, Пәтрус II 1:17

+ 17:9 Мәтта 8:4, Мәтта 9:30, Марqос 1:44
+ 17:11 Малахи 4:5
+ 17:12 Ишайа 53:7
+ 17:13 Мәтта 11:14, Луqа 1:17
• 17:14 Марqос 9:14-29, Луqа 9:37-43
+ 17:18 Марqос 1:26, К’аред Шандийа 8:7
+ 17:20 Мәтта 13:31, Луqа 17:6, Марqос 11:23
• 17:22 Марqос 9:30-32, Луqа 9:43-45
+ 17:23 Мәтта 16:21, Мәтта 20:19

+ 17:24 Марqос 9:33, Дәрк’әтьн 30:13, Дәрк’әтьн 38:26, Мәтта 22:17

+ 17:27 Р’омайи 13:7

• 18:1 Марqос 9:33-37, Марqос 9:42-48, Луqа 9:46-48, Луqа 17:1-2

+ 18:3 Корьнт’и I 14:20, Мәтта 19:16

+ 18:5 Мәтта 10:40, Луqа 10:16, Йуһ’әнна 13:20

+ 18:7 Мәтта 26:24
+ 18:8 Мәтта 5:30, Мәтта 25:41, Ә’йанти 20:10
+ 18:9 Ишайа 66:24, Мәтта 5:29
• 18:10 Луqа 15:3-7
+ 18:14 Йуһ’әнна 6:39
• 18:15 Луqа 17:3

+ 18:15 Q. К’аһинтийе 19:17, Аqуб 5:19, Галати 6:1

+ 18:16 Q. Дӧщари 19:15, Корьнт’и II 13:1
+ 18:17 Мәтта 5:46-47, Тито 3:10
+ 18:19 Мәтта 7:7-8
+ 18:21 Луqа 17:4

+ 18:25 Q. К’аһинтийе 25:39-41, П’адшати IV 4:1, Нәһәмийа 5:5

+ 18:30 Мәсәлә 28:3
+ 18:35 Мәтта 6:15, Аqуб 2:13
• 19:1 Марqос 10:1-12
+ 19:4 Дәстпебун 1:27
+ 19:5 Дәстпебун 2:24, Әфәси 5:31

+ 19:6 Корьнт’и I 6:16, Малахи 2:16, Корьнт’и I 7:10

+ 19:7 Q. Дӧщари 24:1

+ 19:9 Мәтта 5:32, Корьнт’и I 7:10

+ 19:11 Марqос 4:11, Корьнт’и I 7:7, Тимот’ейо I 5:14

• 19:13 Марqос 10:13-16, Луqа 18:15-17
+ 19:14 Мәтта 18:3
• 19:16 Марqос 10:17-31, Луqа 18:18-30
+ 19:16 Луqа 10:25

+ 19:17 Зәбур 106:1, Зәбур 119:68, Q. К’аһинтийе 18:5, Нәһәмийа 9:29, Һәзәqел 20:11, Р’омайи 10:5, Галати 3:12

+ 19:19 Дәрк’әтьн 20:12-16, Q. К’аһинтийе 19:18

+ 19:20 Филипи 3:6

+ 19:21 Мәтта 5:48, Луqа 12:33, Мәтта 6:20, Пәтрус I 1:4

+ 19:23 Зәбур 49:6-7

+ 19:26 Дәстпебун 18:14, Ибо 42:2, Йерәмийа 32:17, Марqос 14:36

+ 19:27 Мәтта 4:20-22

+ 19:28 Мәтта 16:27, Мәтта 25:31, Данийел 7:9, Луqа 22:30, Корьнт’и I 6:2, Ә’йанти 3:21

+ 19:29 Мәтта 16:25
+ 19:30 Мәтта 20:16, Луqа 13:30
+ 20:8 Q. К’аһинтийе 19:13, Q. Дӧщари 24:15
+ 20:16 Мәтта 19:30, Луqа 13:30
• 20:17 Марqос 10:32-34, Луqа 18:31-34
+ 20:19 Мәтта 16:21, Мәтта 17:23
• 20:20 Марqос 10:35-45
+ 20:20 Мәтта 10:2, Марqос 1:19
+ 20:21 Мәтта 19:28
+ 20:22 Мәтта 26:39, Йуһ’әнна 18:11

+ 20:26 Пәтрус I 5:3, Мәтта 23:11, Марqос 9:35

+ 20:28 Йуһ’әнна 13:4-5, Ишайа 53:10-11, Йуһ’әнна 11:51, Пәтрус I 1:18-19, Р’омайи 4:25, Галати 1:4, Тимот’ейо I 2:6, Тито 2:14

• 20:29 Марqос 10:46-52, Луqа 18:35-43
+ 20:29 Йешу 6:2, П’адшати III 16:34
+ 20:30 П’адшати II 7:12-16, Мәтта 9:27-31
+ 20:34 Луqа 7:13

• 21:1 Марqос 11:1-11, Луqа 19:28-38, Йуһ’әнна 12:12-19

+ 21:1 П’адшати II 15:30, Зәкәрийа 14:4, К’аред Шандийа 1:12

+ 21:4 Ишайа 62:11, Зәкәрийа 9:9, Йуһ’әнна 12:15, Мәтта 1:23, Мәтта 26:56, Йуһ’әнна 19:36

+ 21:8 П’адшати IV 9:13

+ 21:9 П’адшати II 7:12-16, Мәтта 9:27, Зәбур 118:25-26, Зәбур 148:1, Мәтта 23:39

+ 21:11 Луqа 7:16

• 21:12 Марqос 11:15-19, Луqа 19:45-48, Йуһ’әнна 2:13-22

+ 21:12 Q. К’аһинтийе 1:14, Q. К’аһинтийе 5:7, Q. К’аһинтийе 12:8, Луqа 2:24

+ 21:13 Ишайа 56:7, Йерәмийа 7:11
+ 21:15 П’адшати II 7:12-16, Мәтта 9:27
+ 21:16 Луqа 19:39, Зәбур 8:1-2

+ 21:17 Луqа 19:29, Луqа 24:50, Йуһ’әнна 11:18

• 21:18 Марqос 11:12-14, Марqос 11:20-24

+ 21:18 Мәтта 4:2

+ 21:19 Йерәмийа 24:8, Йерәмийа 29:16-17, Һосейа 9:10, Миха 7:1, Мәтта 24:32, Луqа 13:6

+ 21:21 Мәтта 17:20, Аqуб 1:6, Корьнт’и I 13:2

+ 21:22 Мәтта 7:8, Мәтта 17:20, Корьнт’и I 13:2

• 21:23 Марqос 11:27-33, Луqа 20:1-8
+ 21:23 К’аред Шандийа 4:7
+ 21:25 Мәтта 3:6, Луqа 7:30
+ 21:26 Мәтта 11:9, Мәтта 14:5
+ 21:32 Луqа 7:29
• 21:33 Марqос 12:1-12, Луqа 20:9-19

+ 21:33 Зәбур 80:8, Ишайа 5:1, Стьранед Сьлеманә әвинтийе 8:11, Марqос 13:34

+ 21:35 Мәтта 22:6, Мәтта 23:34, Ибрани 11:36-37

+ 21:37 Мәтта 3:17, Ибрани 1:1
+ 21:38 Ибрани 1:2
+ 21:39 Ибрани 13:12
+ 21:41 К’аред Шандийа 13:46

+ 21:42 Зәбур 118:22-23, К’аред Шандийа 4:11, Пәтрус I 2:7

+ 21:44 Ишайа 8:14-15, Ишайа 28:16
+ 21:46 Марqос 11:18, Марqос 11:32
• 22:1 Луqа 14:15-24
+ 22:1 Мәтта 13:34

+ 22:2 Мәтта 25:10, Ә’йанти 19:7, Ә’йанти 21:2

+ 22:6 Мәтта 21:35, Мәтта 23:34, Ибрани 11:36-37

+ 22:7 Мәтта 21:41

+ 22:8 Мәтта 10:11, К’аред Шандийа 13:46, Ә’йанти 3:4

+ 22:13 Мәтта 8:12
• 22:15 Марqос 12:13-17, Луqа 20:20-26
+ 22:15 Луqа 11:54
+ 22:16 Q. Дӧщари 10:17, Колоси 3:25
+ 22:17 Мәтта 17:24-25
+ 22:18 Марqос 7:6, Луqа 12:1
+ 22:21 Р’омайи 13:7
• 22:23 Марqос 12:18-27, Луqа 20:27-40

+ 22:23 К’аред Шандийа 4:1, К’аред Шандийа 23:8

+ 22:24 Дәстпебун 38:8, Q. Дӧщари 25:5
+ 22:32 Дәрк’әтьн 3:2, Дәрк’әтьн 3:6
• 22:34 Марqос 12:28-34, Луqа 10:25-28

+ 22:37 Q. Дӧщари 6:5, Q. Дӧщари 11:13, Йешу 22:5

+ 22:39 Q. К’аһинтийе 19:18, Мәтта 19:19
+ 22:40 Мәтта 7:12, Галати 5:14
• 22:41 Марqос 12:35-37, Луqа 20:41-44
+ 22:42 П’адшати II 7:12-16, Мәтта 9:27
+ 22:44 Зәбур 110:1, К’аред Шандийа 2:34-35
+ 22:46 Луqа 20:40

• 23:1 Марqос 12:38-40, Луqа 11:37-52, Луqа 20:45-47

+ 23:3 Р’омайи 2:17-23

+ 23:5 Дәрк’әтьн 13:9, Q. Дӧщари 6:8, Q. Дӧщари 11:18, Жьмар 15:38

+ 23:6 Луqа 14:7-8

+ 23:8 Аqуб 3:1, Луqа 22:32, Фьлимон 1:16

+ 23:9 Дәрк’әтьн 4:22, Йерәмийа 31:9, Һосейа 11:1, Малахи 1:6

+ 23:11 Мәтта 20:26, Марqос 9:35, Марqос 10:43

+ 23:12 Луqа 14:11, Луqа 18:14
+ 23:13 Мәтта 15:7
+ 23:16 Мәтта 15:14
+ 23:17 Дәрк’әтьн 30:29
+ 23:19 Дәрк’әтьн 29:37
+ 23:21 Зәбур 26:8, Зәбур 132:14
+ 23:22 Ишайа 66:1

+ 23:23 Q. Дӧщари 14:22, Зәбур 33:5, Миха 6:8, Зәкәрийа 7:9

+ 23:27 К’аред Шандийа 23:1, Мәсәлә 26:23
+ 23:30 К’аред Шандийа 7:52
+ 23:33 Мәтта 3:7, Мәтта 12:34

+ 23:34 Мәтта 21:35, Мәтта 22:6, Ибрани 11:36-37, Мәтта 10:17, Марqос 13:9, Луqа 21:12

+ 23:35 Дәстпебун 4:8, Йуһ’әнна I 3:12, Ибрани 11:4, Дирок II 24:21, Зәкәрийа 1:1, Нәһәмийа 9:26, Ә’йанти 18:24

• 23:37 Луqа 13:34-35

+ 23:37 Дирок II 24:21, Нәһәмийа 9:26, К’аред Шандийа 7:52, Q. Дӧщари 32:11-12, Рʼутʼ 2:12, Зәбур 147:2

+ 23:39 Зәбур 118:26, Мәтта 21:9
• 24:1 Марqос 13:1-13, Луqа 21:5-19
+ 24:2 Луqа 19:44

+ 24:4 Йуһ’әнна I 3:7, Колоси 2:8, Т’есалоники II 2:3

+ 24:5 Йерәмийа 14:14

+ 24:6 Йерәмийа 51:46

+ 24:7 Дирок II 15:6, Ә’йанти 6:4, К’аред Шандийа 11:28, Ә’йанти 6:8, Ә’йанти 6:12

+ 24:9 Мәтта 10:22, Йуһ’әнна 15:18
+ 24:10 Мәтта 10:21
+ 24:11 Мәтта 7:15
+ 24:13 Аqуб 5:11, Ә’йанти 2:10

+ 24:14 Мәтта 28:19, Р’омайи 10:18, Колоси 1:6, Колоси 1:23

• 24:15 Марqос 13:14-23, Луqа 21:20-24

+ 24:15 Данийел 9:27, Данийел 11:31, Данийел 12:11

+ 24:17 Луqа 17:31

+ 24:19 Луqа 23:29

+ 24:21 Йерәмийа 30:7, Данийел 12:1, Ә’йанти 16:18

+ 24:22 Ишайа 65:8, Луqа 18:7

+ 24:23 Луqа 17:23

+ 24:24 Q. Дӧщари 13:1, Т’есалоники II 2:9, Ә’йанти 13:13, Ә’йанти 16:14

+ 24:25 Йуһ’әнна 13:19, Йуһ’әнна 14:29
+ 24:27 Луqа 17:24
+ 24:28 Луqа 17:37
• 24:29 Марqос 13:24-27, Луqа 21:25-28

+ 24:29 Амос 8:9, Ишайа 13:10, Ишайа 13:13, Ишайа 34:4, Йоел 2:31, Һагай 2:6, К’аред Шандийа 2:20, Ә’йанти 6:13

+ 24:30 Данийел 7:13, Мәтта 16:27, Зәкәрийа 12:10-12

+ 24:31 Ишайа 27:13, Корьнт’и I 15:52, Т’есалоники I 4:16, Ә’йанти 11:15, Мәтта 13:41, Т’есалоники II 2:1

• 24:32 Марqос 13:28-31, Луqа 21:29-33

+ 24:34 Мәтта 16:28

+ 24:35 Зәбур 102:25-26, Ишайа 51:6, Пәтрус II 3:10

• 24:36 Марqос 13:32-37, Луqа 12:38-40, Луqа 17:26-30, Луqа 17:34-35

+ 24:36 Зәкәрийа 14:7
+ 24:37 Дәстпебун 6:5
+ 24:39 Дәстпебун 7:21
+ 24:40 Зәкәрийа 14:2
+ 24:42 Мәтта 25:13
+ 24:43 Пәтрус II 3:10, Т’есалоники I 5:2
+ 24:44 Ә’йанти 3:3, Ә’йанти 16:15
• 24:45 Луqа 12:42-48
+ 24:46 Мәтта 25:21, Йуһ’әнна 13:17
+ 24:48 Мәтта 25:5
+ 24:51 Мәтта 8:12

+ 25:1 Мәтта 9:15, Йуһ’әнна 3:29, Ә’йанти 19:7, Ә’йанти 21:2

+ 25:5 Мәтта 24:48
+ 25:10 Мәтта 22:2
+ 25:11 Мәтта 7:22, Луqа 6:46, Луqа 13:25
+ 25:12 Мәтта 10:33

+ 25:13 Корьнт’и I 16:13, Мәтта 24:36, Мәтта 24:42

• 25:14 Луqа 19:12-27
+ 25:19 Р’омайи 14:12
+ 25:21 Луqа 16:10, Ибрани 12:2
+ 25:26 Мәсәлә 20:4
+ 25:29 Мәтта 13:12
+ 25:30 Мәтта 8:12

+ 25:31 Данийел 7:13, Мәтта 16:27, Мәтта 19:28

+ 25:32 Йоел 3:12, Корьнт’и II 5:10, Һәзәqел 34:17, Мәтта 13:49

+ 25:34 Данийел 7:18, Ә’йанти 21:7
+ 25:35 Ишайа 58:7, Луqа 3:11, Аqуб 2:15-16
+ 25:36 Тимот’ейо II 1:16-18
+ 25:40 Мәтта 10:40

+ 25:41 Зәбур 6:8, Мәтта 7:23, Марqос 9:43-44, Щьһуда 1:7, Ә’йанти 20:10

+ 25:45 Луqа 10:16

+ 25:46 Данийел 12:2

• 26:1 Марqос 14:1-2, Луqа 22:1-2, Йуһ’әнна 11:45-53

+ 26:2 Дәрк’әтьн 12:1-30

• 26:6 Марqос 14:3-9, Луqа 7:36-50, Йуһ’әнна 12:1-8

+ 26:6 Мәтта 21:17, Йуһ’әнна 11:1, Йуһ’әнна 11:18, Q. К’аһинтийе 13:3

+ 26:11 Q. Дӧщари 15:11, Мәтта 9:15, Йуһ’әнна 7:33

+ 26:12 Йуһ’әнна 19:40
+ 26:13 Мәтта 24:14
• 26:14 Марqос 14:10-11, Луqа 22:3-6
+ 26:14 Йуһ’әнна 13:2, К’аред Шандийа 1:16
+ 26:15 Дәрк’әтьн 21:32, Зәкәрийа 11:12

• 26:17 Марqос 14:12-21, Луqа 22:7-14, Луqа 22:21-23, Йуһ’әнна 13:21-30

+ 26:21 Зәбур 41:9, Йуһ’әнна 13:18

+ 26:24 Ишайа 53, Мәтта 18:7

• 26:26 Марqос 14:22-26, Луqа 22:15-20, Корьнт’и I 11:23-25

+ 26:26 Йуһ’әнна 6:51, Корьнт’и I 10:16, Ибрани 10:10

+ 26:28 Дәрк’әтьн 24:8

+ 26:30 Луqа 22:39

• 26:31 Марqос 14:27-31, Луqа 22:31-34, Йуһ’әнна 13:36-38

+ 26:31 Зәкәрийа 13:7, Йуһ’әнна 16:32
+ 26:32 Мәтта 28:7
+ 26:35 Йуһ’әнна 11:16, Йуһ’әнна 21:19
• 26:36 Марqос 14:32-42, Луqа 22:39-46
+ 26:37 Марqос 5:37, Марqос 9:2
+ 26:38 Йуһ’әнна 12:27

+ 26:39 Ибрани 5:7, Марqос 10:38, Йуһ’әнна 18:11, Йуһ’әнна 5:30, Йуһ’әнна 6:38, Галати 1:4

+ 26:41 Мәтта 6:13, Пәтрус I 4:7

+ 26:42 Мәтта 6:10

+ 26:45 Йуһ’әнна 2:4, Мәтта 16:21, Мәтта 17:22, Мәтта 20:18

• 26:47 Марqос 14:43-50, Луqа 22:47-53, Йуһ’әнна 18:3-12

+ 26:47 К’аред Шандийа 1:16
+ 26:51 Луqа 22:38
+ 26:52 Ә’йанти 13:10
+ 26:55 Мәтта 21:23, Луqа 21:37

+ 26:56 Мәтта 1:22-23, Мәтта 21:4, Йуһ’әнна 19:36, Мәтта 26:31, Йуһ’әнна 16:32

• 26:57 Марqос 14:53-65, Луqа 22:54-55, Луqа 22:63-71, Йуһ’әнна 18:13-14, Йуһ’әнна 18:19-24

+ 26:60 Зәбур 27:12, Зәбур 35:11
+ 26:61 Марqос 15:29, Йуһ’әнна 2:19
+ 26:62 Мәтта 27:13
+ 26:63 Зәбур 2:7

+ 26:64 Зәбур 110:1, Данийел 7:13, Мәтта 16:27, Мәтта 24:30, Ибрани 1:13

+ 26:65 Жьмар 14:6, К’аред Шандийа 14:14, Мәтта 9:3, Йуһ’әнна 10:36

+ 26:66 Q. К’аһинтийе 24:16

+ 26:67 Ишайа 50:6

• 26:69 Марqос 14:66-72, Луqа 22:56-62, Йуһ’әнна 18:15-18, Йуһ’әнна 18:25-27

+ 26:75 Мәтта 26:34

• 27:1 Марqос 15:1, Луqа 23:1-2, Йуһ’әнна 18:28-32

+ 27:2 Луqа 3:1, Луqа 13:1, К’аред Шандийа 3:13, Тимот’ейо I 6:13

• 27:3 К’аред Шандийа 1:18-19

+ 27:5 П’адшати II 17:23

+ 27:6 П’адшати IV 12:9, Марqос 12:41, Йуһ’әнна 8:20

+ 27:9 Мәтта 2:17

+ 27:10 Йерәмийа 18:3, Йерәмийа 32:7-9, Зәкәрийа 11:12-13

• 27:11 Марqос 15:2-5, Луqа 23:3-5, Йуһ’әнна 18:33-38

+ 27:11 Мәтта 2:2

+ 27:13 Мәтта 26:62

• 27:15 Марqос 15:6-15, Луqа 23:13-25, Йуһ’әнна 18:39

+ 27:18 Йуһ’әнна 12:19
+ 27:20 К’аред Шандийа 3:14
+ 27:23 Луqа 23:41, Ибрани 4:15

+ 27:24 Q. Дӧщари 21:6, Зәбур 26:6, Зәбур 73:13

+ 27:25 Т’есалоники I 2:16
+ 27:26 Мәтта 20:19
• 27:27 Марqос 15:16-20, Йуһ’әнна 19:2-3
+ 27:30 Ишайа 50:6, Мәтта 20:19

• 27:32 Марqос 15:21-32, Луqа 23:26-43, Йуһ’әнна 19:17-27

+ 27:34 Зәбур 69:21
+ 27:35 Зәбур 22:18
+ 27:39 Зәбур 22:6, Зәбур 109:25

+ 27:40 Марqос 14:58, Йуһ’әнна 2:19, Мәтта 4:3-6

+ 27:42 Йуһ’әнна 10:18, Йуһ’әнна 1:49, Йуһ’әнна 12:13, Йуһ’әнна 20:29

• 27:45 Марqос 15:33-41, Луqа 23:44-49, Йуһ’әнна 19:28-30

+ 27:46 К’аред Шандийа 3:1, Зәбур 22:1
+ 27:48 Зәбур 69:21
+ 27:51 Дәрк’әтьн 26:33, Q. К’аһинтийе 16:2

+ 27:52 Ишайа 26:19, Һәзәqел 37:12, Данийел 12:2, Йуһ’әнна 5:21, Йуһ’әнна 5:25

+ 27:53 Нәһәмийа 11:2, Ишайа 48:2, Ишайа 52:1

+ 27:56 Луqа 8:2, Мәтта 20:20

• 27:57 Марqос 15:42-47, Луqа 23:50-56, Йуһ’әнна 19:38-42

+ 27:60 Ишайа 53:9
+ 27:63 Мәтта 16:21, Мәтта 17:23, Мәтта 20:19
+ 27:66 Данийел 6:17, Ә’йанти 20:3

• 28:1 Марqос 16:1-8, Луqа 24:1-12, Йуһ’әнна 20:1-10

+ 28:1 Луqа 8:2, Мәтта 27:61

+ 28:2 Мәтта 27:60

+ 28:3 Һәзәqел 1:14, Данийел 7:9, Данийел 10:6, Марqос 9:3, К’аред Шандийа 1:10

+ 28:4 Ә’йанти 1:17

+ 28:7 Мәтта 26:32

+ 28:9 Йуһ’әнна 20:19, Йуһ’әнна 20:21, П’адшати IV 4:27, Мәтта 28:17, Луqа 24:52

+ 28:10 Мәтта 12:50, Йуһ’әнна 20:17, Р’омайи 8:29, Ибрани 2:11

• 28:16 Марqос 16:14-18, Луqа 24:36-49, Йуһ’әнна 20:19-23

+ 28:17 Йуһ’әнна 20:25

+ 28:18 Ишайа 9:6, Данийел 7:13-14, Мәтта 11:27, Йуһ’әнна 17:2

+ 28:19 Корьнт’и II 13:13, Йуһ’әнна 4:1-2, К’аред Шандийа 8:13, Колоси 1:23

+ 28:20 Йуһ’әнна 14:15, Мәтта 13:39

+ https://ibt.org.ru/ftpmirror/pub/ebook/KKD/KKDL/Кӧрманщи__Tran.azw3

Фәрһәнгок

Фәрһәнгок

1. А
2. Б
3. В
4. Г
5. Д
6. Е
7. Ә
8. Ж
9. З
10. И
11. Й
12. К
13. Л
14. М
15. Н
16. О
17. П
18. Р
19. С
20. Т
21. У
22. Ф
23. Х
24. Һ
25. Ч
26. Ш
27. Щ
28. Q
29. W

Абба

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бь зьмане арами те фә’мкьрьне «бав». Марqос 14:36; Р’омайи 8:15; Галати 4:6.

Адәм

Мьзгини

Фәрһәнгок

– инсане пешьн бу, йе кӧ Хwәде хӧльqанд. Хwәде әw жь хwәлийа ә’рде хӧльqанд (Дәстпебун 2), паше Һеwа хӧльqанд. Адәм у жьна хwә Һеwава әw бун, йед кӧ паше гӧр’а Хwәде нәкьрьн у гӧнә кьрьн (Дәстпебун 3). Һьнгеда инсен гӧнә кьр. Корьнт’и I 15:45-да те готьне, кӧ Иса Мәсиһ «Адәме Ахьрийе» йә. Адәме пешьн баве т’әмамийа мәрьвайа йә у һәр кәс жийина qальби жь wи дьстинә. Иса Мәсиһ кӧ Адәме дӧда йә, жийина р’ӧһ’ани дьдә һәр кәсе кӧ баwәрийа хwә Wи тинә. Луqа 3:38; Р’омайи 5:12-15; Корьнт’и I 15:22, 45-47; Тимот’ейо I 2:13-14; Щьһуда 14.

Алфа у Омега

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Алфа һ’әрфа әлифба йунанийә пешьн ә, Омега һ’әрфа әлифба йунанийә пашьн ә. «Алфа у Омега» чаwа навәк һьн Хwәдер’а, һьн жи Иса Мәсиһр’а те готьне. Ә’йанти 1:8; 21:6; 22:13.

Арйопаго

Мьзгини

Фәрһәнгок

– гьрәки бажаре Ат’инайе бу, Йунаньстанеда. Мәрьвед хwәйиqәдьрә гьрәгьр сәр wи гьри дьщьвийан. Щьвата wан жи һәма «Арйопаго» дьһатә готьне.

Артәмис

Мьзгини

Фәрһәнгок

– наве п’утәки йә, кӧ гәләк мәрьва Асйайеда әw дьһ’әбандьн (К’аред Шандийа 19:24-35).

Архелайо

Мьзгини

Фәрһәнгок

– кӧр’е Һеродәси Мәзьн бу у бьре Һеродәс-Антипас бу. Пәй мьрьна баве хwәр’а әw дәмәкә кьн бу сәрwере Щьһустане. Жь к’әрәма хwә ль бьн хәбәра «Һеродәс»-да жи бьхуньн.

Ахайа

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’арәкә мәзьнә wәлате Йунаньстане бу. П’ьр’анийа бажаред Йунаньстанейә ә’йан, һьнге дьк’әтьнә нава qәза Ахайайейә Р’омайе.

Аqуб

Мьзгини

Фәрһәнгок

– 1. Аqуб кӧр’е Исһаq бу, аwа готи нәвийе Бьраһим, Аqубр’а Исраел жи те готьне. Бьре wийи мәзьн Әсаw бу. Аqуб баве һәр донздәһ qәбилед мьләте Исраеле бу. К’ьтеба Пирозда чәнд щара Аqуб бона мьләте Исраеле жи те готьне. Жь к’әрәма хwә ль бьн хәбәра «мала Аqуб» у «Әсаw»-да бьхуньн.

2. Аqубе Һалфаwо у Аqубе Зәбәдийе бьре Йуһ’әнна, әвана дӧ шагьртед Иса Мәсиһ бун.

3. Ӧса жи Аqуб наве бьраки Иса бу (Мәтта 13:55; Марqос 6:3; Галати 1:19) у ль гора фькьра гәләка әw Аqуб ә, йе кӧ «Нә’ма Аqуб» ньвисийә.

авзе (нәхwәшийа авзе)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– ава зәр же дьчә.

амин

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жь зьмане ибрани йә, кӧ мә’на wе әв ә: «Р’аст ә», «Бәле», «Бьра ӧса бә», «Р’аст бе хельф», «Qайл ьм». Әw һьнге те готьне гава йәк готьнәке дьбежә йан дӧа дькә, йәки дьн готьна wи дьхwазә мак кә, qайлбуна хwә бь готьна «амин» нишан дькә. Ӧса жи Ә’йанти 3:14-да әв нава бона Иса Мәсиһ һатийә хәбате, бь фькьра «Әw р’аст ә», «Әw амьн ә». Р’омайи 1:25; 9:5; Корьнт’и I 14:16; Корьнт’и II 1:20.

анинә сери

Мьзгини

Фәрһәнгок

– анинә щи, мийасәркьрьн, т’әмамкьрьн.

анисо

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (анис, шәмит) щур’әки п’ьнщар’е йә. Мәтта 23:23.

арами

Мьзгини

Фәрһәнгок

– зьмане арами незики зьмане ибрани йә. Жь сала 600-и бәри буйина Иса әw нава сийасәте у к’ьр’ин-фьротана Асйа Р’оавайеда зьманәки навмьләтийейи мәзьни бу. Һена Иса Мәсиһда арами зьмане щьһуйед Фьльстинейи һәр дәм бу, ӧса жи ибрани у йунани дьһатьнә хәбәрдане. Пәймана Нуда чәнд щи һәнә, wәки ньвиск’аред Мьзгинийе хәбәред Иса бь зьмане арами ньвисинә у паше wәлгәр’андьнә йунани. Мәтта 23:7; Марqос 5:41; 7:34; 15:22; К’аред Шандийа 4:36; Галати 1:18.

афу (афукьрьн, афубун)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бахшандьн.

Бабилон

Мьзгини

Фәрһәнгок

– 1. Бабилон наве бажарәки гәләки кәвьн ә. Wәхтәке п’адшайе Бабилоне гәләк wәлатед дьн бьндәст кьрьбун. Мьләте wи т’әви мьләте Исраеле шәр’ кьр у әw бьндәст кьрьн. Гәләк мәрьвед Исраеле чаwа хӧлам бьрьнә wәлате хwә. Мьләте Исраеле ль wьр һ’әфте сали ма. Мәтта 1:11-12, 17; К’аред Шандийа 7:43.

2. Бабилон Ә’йантийеда жи те ньвисаре, чаwа нишана мьләтед кӧ гӧр’а Хwәде накьн, чьмки мәрьвед бажаре Бабилоне ӧса бун. Ә’йанти 14:8; 17:5; сәре 18-а.

3. Пәтрус I 5:13-да һәйә кӧ «Бабилон» бә’са бажаре Р’омайе дькә.

Бав (Баве Ә’змана)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– әв нав Хwәдер’а те готьне. К’ьтеба Пирозда әw бь мә’на физики (щьсмани) найе фә’мкьрьне, ле бь мә’на р’ӧһ’ани. Әw Баве р’ӧһ’ед һ’әму мәрьвайийе йә. Хwәде бона мәрьва ӧса хәм дькә, чаwа бав зар’а хwәр’а у һе зедә. Ле һәләqәтийа Хwәде чаwа Баве т’әви Иса Мәсиһ щур’әки башqә йә. Жь к’әрәма хwә дәрһәqа ве йәкеда бьн хәбәра «Кӧр’е Хwәде»-да бьхуньн.

Баә’л

Мьзгини

Фәрһәнгок

– наве п’утәки кәнанийа бу, әw п’утәки зедәбуне аwа готи зайине бу, баwәрмәндед wи п’ути баwәр дькьрьн кӧ әwе һ’әйwанед wан, зәви у р’әзед wан бәрәк’әт кә. Мә’на Баә’л «хwәйи» йә. Мьләте Моwаб, мьләте Мьдйан у мьләте Сур у Сайда Баә’л хwәр’а Хwәде һ’әсаб дькьрьн. Гәләк п’утед wан мьләта һәбун, ле Баә’л жь һ’әмуйа мәстьр бу. Т’ариха мьләте Исраелда, чахе әw жь Хwәде дур дьк’әтьн, Баә’л дьһ’әбандьн у бь ви аwайи һерса Хwәде ль сәр хwәда данин. Ле нав мьләте Исраелда мәрьв һәбун, кӧ т’ӧ щара Баә’л qәбул нәкьрьнә, һәр wәхт заньбунә кӧ пештьри Ә’фьрандаре ә’рд у ә’зман т’ӧ Хwәде иди т’ӧнәйә. Һ’акьмти 2:13; 6:25, 31; П’адшати III 16:31; сәре 18-а; 22:53; П’адшати IV 3:2; 10:18-27; 11:18; Йерәмийа 2:8; 7:9; 11:17; 12:16; 19:5; 23:27; Р’омайи 11:4.

Бажаре Даwьд

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Пәймана Кәвьнда «Бажаре Даwьд» wе п’ара Оршәлимер’а те готьне, к’ижан кӧ Даwьд п’адша жь дәсте йәбусийа станд (П’адшати II 5:6-9 ). Луqа 2:11-да ӧса жи Бәйтләһ’мер’а дьготьн бажаре Даwьд, ль к’ӧ мала баве Даwьд дьма. Wьр Даwьд жь дийа хwә дьне к’әтьбу у мәзьн бьбу (П’адшати I 17:12; Луqа 2:4). Ӧса жи ль гора готьнед п’ехәмбәра Иса Мәсиһ wьр жь Мәрйәме дьне к’әт (Мәтта 2:1, 5-6).

Бараq

Мьзгини

Фәрһәнгок

– йәк жь сәрwеред мьләте Исраеле бу. Шер’да сәрwерти дькьр у дьжмьн бьндәст кьр. Һ’акьмти жь сәред 4-а һ’әта 5-а; Ибрани 11:32.

Барнабас

Мьзгини

Фәрһәнгок

– мә’на наве «Барнабас» әв ә: «Кӧр’е Бәрдьлийе» аwа готи «Йе кӧ бәр дьлада те» (К’аред Шандийа 4:36). Әw йәки леwи бу жь Qӧбрьсе у нава баwәрмәндада сәрwерәк бу, йе кӧ Паwлос бьрә щәм шандийед Оршәлиме. Әw т’әви Паwлос р’еwитийа Паwлосә пешьнда чаwа qасьде Иса чу. К’аред Шандийа 4:36-37; 9:27; 13:1–14:28; 15:36-41; Галати 2:9-14.

Бахшандьн

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Хwәде гӧнед мә дьбахшинә

Мәтта 26:28; Марqос 11:25-26; К’аред Шандийа 5:31; 10:43; 26:18; Әфәси 1:7; Колоси 1:13-14; 2:13-14; Ибрани 10:17-18; Йуһ’әнна I 1:8–2:2.

Гәрәке әм жи гӧнед йед дьн бьбахшиньн

Мәтта 6:12-15; 18:21-35; Марqос 11:25; Луqа 6:37; 17:3-4; Корьнт’и II 2:5-11; Әфәси 4:31-32; Колоси 3:13.

Бет’-Ел

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бажаре п’адшатийа Исраелейи бакӧре бу. Сесьд сали әw щики гәләки ә’йан бу бона һ’әбандьне. П’адшати III 12:28-30; П’адшати IV 23:15.

Бәйтләһ’м

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бажаре Щьһудайе (Щьһустане) йә, ль к’ӧ Даwьд п’адша дьне к’әт у мәзьн бу, паше жи Иса ль вьр һатә дьне (Мәтта 2:1; Луqа 2:4; Йуһ’әнна 7:42).

Бәлзәбул

Мьзгини

Фәрһәнгок

– навәки бона мирещьн. Пешийе Бәлзәбул наве п’утәки фьльстинийа бу, мә’на «Хӧдане wаре бьльнд». Фьльстини незики мьләтед Исраеле дьман. Пәйр’а нав щьһуйада мә’никә дьн станд: «Хӧдане меша» йан «Хӧдане сәргина». Әw жи бу навәки сәрwерийа qәwатед щьнайә хьраб. Мәтта 10:25; 12:24, 27; Марqос 3:22; Луqа 11:15, 18-19.

Бьжарти (Йе Бьжарти)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бона Иса Мәсиһ те готьне. Йе Бьжарти, Мәсиһе Хwәде йә, йе кӧ Хwәде к’ьфш кьрийә. Ишайа 42:1; Мәтта 12:18; Луqа 23:35; Йуһ’әнна 1:41. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «Мәсиһ»-да бьхуньн.

Бьлам

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’ехәмбәр бу, йе кӧ Балаqе п’адше Моwабе жь wи һиви кьр, wәки әw ньфьр’а мьләте Исраеле бькә, чьмки Балаqе п’адша дьхwәст әw бьндәст кьрана. Балаq жь мьләте Исраеле дьтьрсийа, чахе һатьнә wәлате wи. Пешийе Бьлам п’ехәмбәр гот: «На, әз ньфьр’а мьләте Исраеле накьм», ле паше чу. Гава р’еда дьчу, ль пешийа wи мьлйак’әтәк сәкьни. Бьлам мьлйак’әт нәдит, ле к’әре Бьлам мьлйак’әт дит у пешда нәчу. Бьлам нькарьбу ньфьр’ мьләте Исраеле бькьра, чьмки Хwәде дӧа wан кьрьбу. Пәймана Нуда ньвисар ә кӧ Бьлам п’әрәһ’ьз бу, ләма т’әви Балаqе п’адша qайл бу, йе кӧ дьжмьне мьләте Исраеле бу. Жьмар 22:4-35; Пәтрус II 2:15-16; Щьһуда 11; Ә’йанти 2:14.

Бьнйамин

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жь һәр донздәһ кӧр’ед Аqуб (аwа готи Исраел) йе һәри бьч’ук бу. Әw бавә’ширәки Исраеле бу. Дәстпебун 35:18; К’аред Шандийа 13:21; Р’омайи 11:1; Филипи 3:5; Ә’йанти 7:8.

Бьраһим

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бавә’шире щьмә’та Хwәде бу. Һе бәре пешда Хwәде Бьраһимр’а готьбу кӧ: «Әзе wәлатәки бьдьмә тә. Гәрәке тӧ жь wәлате хwә дәрейи у һәр’и wәлатәки ну». Бьраһим гӧр’а Хwәде кьр. Пәй гәләк салар’а әw wәлат дит. Әw wәлате Исраел ә. Хwәде пәйман т’әви Бьраһим гьреда, соз да кӧ әw у зӧр’әтед wи Хwәдер’а wе бьбьнә щьмә’тәкә башqә, һәгәр әw ль пәй Хwәде һәр’ьн. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «пәйман»-да бьхуньн. Луqа 1:55; 3:8, 34.

бадиһәwа

Мьзгини

Фәрһәнгок

– вала, п’уч’.

бажарванед Р’омайе

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жь һ’әму мәрьвед кӧ Императорийа Р’омайеда дьман, т’әне һьнәк чаwа бажарванед р’омайе дьһатьнә һ’әсабе. Әwед кӧ бажарван дьһатьнә һ’әсабе, һәq у азайийед wанә башqә һәбун, qәдьре wан һе бьльнд бу (К’аред Шандийа 16:37).

бакӧр

Мьзгини

Фәрһәнгок

– мьфрьq, шьмал.

бап’еш

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (бап’еша гәмийе) щар, багьр.

башур

Мьзгини

Фәрһәнгок

– мьшрьq, щә’нуб.

баwәри

Мьзгини

Фәрһәнгок

– «Иман» хәбәрәк ә, кӧ жь зьмане семити (ә’рәби, ибрани, сурийани, ашури) те, кӧ бь к’ӧрди «баwәри» йә. Пенщ щур’ә хәбатед хәбәра «баwәри» һәнә:

1. Мәрьв баwәрийа хwә ль Хwәде йан йәки тинә, баwәр дькә кӧ әw амьн ә (Дәстпебун 15:6; Ишайа 7:9; Р’омайи 4:3; Галати 3:8).

2. Мәрьв дькарә баwәр бькә кӧ тьштәк йан кәсәк р’аст ә (Луqа 20:5).

3. Мәрьв ә’сәйи занә, аwа готи һ’ьшада р’удьни, кӧ тьштәк һәйә йан wе дәрбаз бә (Аqуб 1:6).

4. Пәймана Нуда, һинкьрьна шандийа бона Иса Мәсиһ те фә’мкьрьне. Әw баwәрийа мә йә нав пирозед Хwәдеда йә (Галати 1:23; Әфәси 4:5; Щьһуда 3).

5. Баwәрикә щур’әки башqә жи һәйә, чаwа дайинәкә жь Хwәде (Корьнт’и I 12:9).

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит
бона хьлазбуне

Йуһ’әнна 1:12; 3:15-18; 3:36; 6:47; 14:6; 20:31; К’аред Шандийа 4:12; 16:30-31; Р’омайи 3:20-22; 10:9-10; Галати 2:16; Әфәси 2:8-9.

бона жийина мәсиһийе

Марqос 11:22-25; Луqа 17:5-6; Йуһ’әнна 14:1; Р’омайи 5:1-2; 14:22-23; Корьнт’и I 13:13; Корьнт’и II 5:6-7; Галати 5:6; Ибрани 11; Аqуб 1:2-8; 2:14-26; Пәтрус I 1:3-9.

беолити

Мьзгини

Фәрһәнгок

– беqанун, беә’дәт, беә’сьл у хwәсәрихwә.

бәж

Мьзгини

Фәрһәнгок

– зьһайи, ә’рд.

бәйт’

Мьзгини

Фәрһәнгок

– qәwл, һьзьнгьрт.

бәлг

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’әле даре.

бәрдьли

Мьзгини

Фәрһәнгок

– барьстани.

бәре дәрәмәта пешьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Зәмане Пәймана Кәвьнда, анәгори qьрара Хwәде, Исраеледа һәр тьштед пешьнә ньхӧри, һәгәр зар’а кӧр’ин буйа, йан һ’әйwана нерин буйа, йан бәре ә’рде у р’әзе дарайә пешьн буйа, әвана «бәред дәрәмәта пешьн» дьһатьнә һ’әсабе у Хwәдер’а дьһатьнә дайине. Бәред дәрәмәта пешьн Хwәдер’а пироз бун у әw р’аст п’ара Wи бун. Әв дайина бәре дәрәмәта пешьн дьдә к’ьфше, кӧ һәр тьшт п’ара Хwәде йә. Чахе бәре дәрәмәта пешьн дәрдьк’әт у дьдан, һьнге мәрьв wе йәкеда гӧман бун, кӧ һ’әму дәрәмәта wанә майинә пәй дәрәмәтдайина пешьнр’а wе бәрәк’әт бә. Бьньһер’ә: Дәрк’әтьн 13:12-15; 34:19, 26; Qануна К’аһинтийе 23:17; Жьмар 18:12; Готьнед Сьлеман 3:9-10. Пәймана Нуда әва хәбәра «бәре дәрәмәта пешьн» бь чәнд щур’а бь мә’на р’ӧһ’ани те бьк’аранине: Р’омайи 8:23; Корьнт’и I 15:20, 23; Аqуб 1:18; Ә’йанти 14:4.

бәрәт’ә

Мьзгини

Фәрһәнгок

– лаше мьрийа йан һ’әйwен.

бәрзәqи

Мьзгини

Фәрһәнгок

– тӧрӧшкьрьн, щӧлә’тикьрьн, бешәрмикьрьн.

бәр’и

Мьзгини

Фәрһәнгок

– щийе бе ав, кәвьр-кӧч’ьк, чол у бәст.

бәтавәбун

Мьзгини

Фәрһәнгок

– ӧндабун.

билан

Мьзгини

Фәрһәнгок

– занәбунеда сәрхwә.

бӧһьшт

Мьзгини

Фәрһәнгок

– щьнәт.

бьвьр

Мьзгини

Фәрһәнгок

– балт’ә.

бьк’ьр

Мьзгини

Фәрһәнгок

– кәч’ьк, qиза мернәкьри.

бьнәли

Мьзгини

Фәрһәнгок

– мәрьвед кӧ щикида дьминьн бьнәлийед wе дәре нә.

бьхур

Мьзгини

Фәрһәнгок

– ширеза даре йә. Әw жь дара те һьлдане у һ’ьшккьрьне. Гава те шәwьтандьне, бинәкә гәләки хwәш же те. Дәма Пәймана Кәвьнда п’арьстгәһеда сәр горигәһа бьхуре Хwәдер’а дьһатә шәwьтандьне (Дәрк’әтьн 30). Щур’әки дарәкә бьхуре Ә’рәбьстанеда жи һәбу, кӧ гәләки qимәт бу. Стәйрнасед р’оһьлате жь wе дәре Исайе зар’окр’а п’ешк’еш анин (Мәтта 2:11).

Бьхуре ә’рәби

бьһарәт

Мьзгини

Фәрһәнгок

– пунг, дарчин, мехьк у йед майинә бинхwәш.

бьһе

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’арәкә qимәте, кӧ бәри к’ьр’ине те дайине (Әфәси 1:14).

вәгәр’андьн (жь гӧнәкьрьне вәгәр’ийан)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (т’обәкьрьн) әw ә, кӧ йәк жь гӧнәкьрьне вәдьгәр’ә, хьраби у гӧнед хwә нас дькә, фә’м дькә кӧ әw хьраб ә, п’ошман дьбә у бь дьл у щан жь гӧнәкьрьне вәдьгәр’ә бәрбь Хwәде, wәки Хwәде бьбахшине. Һәзәкийел 14:6; Зәкәрийа 1:6; Марqос 1:15; К’аред Шандийа 3:19.

Гидәйон

Мьзгини

Фәрһәнгок

– сәрwерәки щьмә’та Исраеле бу. Баwәрийа wи гәләк бу у дӧа кьр wәки Хwәде р’ебәрийа wи бькьра. Гава чу шәр’, әскәред wи һьндьк бун, ле Хwәде алик’арийа wи кьр сәрк’әт. Һ’акьмти 6:11– 8:27; Ибрани 11:32.

Гӧнә

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Гӧнә чь йә?

Р’омайи 1:18-32; 8:5-8; Галати 5:19-21; Әфәси 2:1-3; 5:3-5; Колоси 3:5-10; Аqуб 4:17; Пәтрус I 4:3; Йуһ’әнна I 3:4-5.

Һ’әму мәрьва гӧнә кьрийә

Йуһ’әнна 8:7-9; Р’омайи 3:9-20; 3:23; 5:12; Галати 3:22; Йуһ’әнна I 1:8-10.

Һ’әwщә йә кӧ мәрьв жь щәзайе гӧна хьлаз бьн

Мәтта 10:28; 13:41-42; Йуһ’әнна 3:18-20; 3:36; К’аред Шандийа 17:30-31; Р’омайи 1:18-19; 6:23; Галати 6:7-8; Колоси 3:5-6; Т’есалоники II 1:7-9; Ибрани 9:27; 10:26-31; Пәтрус I 1:17; 4:3-5; Щьһуда 7; Ә’йанти 20:11-15.

Гӧр’а Хwәде бькьн

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Йуһ’әнна 14:15, 21, 23-24; 15:10-17; Р’омайи 13:8-10; Пәтрус I 1:14-16; Йуһ’әнна I 2:3-8; 3:22-24; Йуһ’әнна II 5-6.

гәлийе һәй-wайе

Мьзгини

Фәрһәнгок

– щийе бебьни. Бь йунани АБУССОС ә. Ль гора һинкьрьнәкә щьһуйайә гәләки кәвьн, әв щи к’урайийа ә’рде бу у щьн ль wьр гьрти дьһатьнә хwәйикьрьне, һ’әта щәзакьрьна wанә ахьрийе. Луqа 8:31; Ә’йанти 9:1-2, 11; 11:7; 17:8; 20:1, 3.

гәмиван

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (к’әштиван) хәбатк’аре гәмийе (к’әштийе).

гәмиwаргәһ

Мьзгини

Фәрһәнгок

– лиман, бәндәр.

гори

Мьзгини

Фәрһәнгок

– qӧрбан, нәдьр.

горигәһ

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (мәзбәһ) т’әхте кӧ qӧрбан, гори, һ’әди у хер дьһатьнә дайине йан сәржекьрьне. Пешийе әw пе кәвьра дьһатә чекьрьне. Һена Мусада qӧрбан т’әне сәр горигәһа Коне Шә’дәтийе дьһатьнә сәржекьрьне у паше, гава п’арьстгәһ һатә чекьрьне, т’әне сәр горигәһа п’арьстгәһе дьһатә сәржекьрьне. П’арьстгәһеда горигәһ жь сьфьр чекьри бу. Т’әхтәки дьн жи һәбу, жь йе мәзьн бьч’уктьр у зер’кьри бу. К’аһин ль сәр ве сьфре бьхур дьшәwьтандьн. Вер’а дьготьн горигәһа бьхуре. Дәстпебун 12:7; 22:9; Луqа 1:11; Луqа 11:51.

Горигәһ

Горигәһа бьхуре

гӧнә, гӧнәк’ар

Мьзгини

Фәрһәнгок

– т’әр’ьбандьна qьрара Хwәде әw гӧнә те һ’әсабе (Йуһ’әнна I 3:4). Гӧнәк’ар әw мәрьв ә, йе кӧ жь р’ийа Хwәде к’әтийә у qьраред Wи хwәй накә. Ль гора ньвисаред пироз һ’әму мәрьв гӧнәк’ар ьн у жь р’ә’ма Хwәде к’әти нә (Р’омайи 3:9-18, 23; Йуһ’әнна I 1:8-10).

гӧр’а фьланкәсе кьрьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бь йа фьланкәсе кьрьн, бь готьна фьланкәсе бу, гӧһдарийа фьланкәсе кьрьн.

гьрав

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (адә, щьзир) ә’рдәки нава бә’реда.

Даwьд

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Дәма Пәймана Кәвьнда Даwьд п’адше Исраелейи һәри мәзьн бу. Жь к’әрәма хwә ль бьн хәбәра «мала Даwьд»-да бьхуньн.

Дӧа

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Һинкьрьн бона дӧа

Мәтта 6:5-13; 7:7-11; 18:19-20; Марqос 11:24-25; Луqа 11:1-13; 18:1-8; 21:36; Йуһ’әнна 14:13-14; 15:7; 16:23-26; Р’омайи 8:26-27; 12:12; Әфәси 2:18; 6:18; Филипи 4:6-7; Колоси 4:2; Т’есалоники I 5:17; Тимот’ейо I 2:1-4; 2:8; 4:4-5; Ибрани 4:16; 10:19-22; Аqуб 1:5-8; 4:2-3; 5:13-18; Пәтрус I 4:7; Йуһ’әнна I 3:21-22; 5:14-15.

Мәсәлед дӧакьрьне

Мәтта 11:25-26; 14:23; 19:13-15; Марqос 1:35; Луqа 5:16; 6:12; 22:32; 22:39-46; Йуһ’әнна 11:41-42; 17:1-26; К’аред Шандийа 4:24-31; 16:25; 20:36; 21:5; Р’омайи 1:9-10; 10:1-2; 15:30-33; Корьнт’и II 12:7-10; Әфәси 1:15-20; 3:14-21; 6:19-20; Филипи 1:3-5; 1:9-11; Колоси 1:9-12; 4:3-4; Т’есалоники I 3:9-13; Т’есалоники II 1:11-12; 3:1-5; Ибрани 5:7; 7:25.

Хәмкьрьна Хwәде

Мәтта 6:25-34; 10:29-31; К’аред Шандийа 14:15-17; Р’омайи 8:28; 11:36; Колоси 1:17; Ибрани 1:3; Аqуб 4:13-16.

дарчин

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бьһарәтәкә жь qальке даре йә. Бина wе гәләк ә у һена бәре гәләки бьһа бу. Мәрьва әва т’әви бьзьре зәйт’уне дькьр, wәки бина бьзьр хwәш бә. Щарна мәрьва ль хwә дьхьстьн у щарна жи бона дәфьнкьрьне дьһатә бьк’аранине (Ә’йанти 18:13).

дәрдан

Мьзгини

Фәрһәнгок

– фьраqа кӧ тьшта дькьне йан теда хwәй дькьн.

дәрсдар

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (феркар, мьә’льм, мамоста). Әwана жь к’ома мәрьвед хwәнди нә, ньвисаред ибрани гәләк заньбун. Нав у дәнге wан гәләк щара бьльнд дьбу жь дәст занәбуна wан, чьмки әзбәри готьнед дәрсдаред дьн дьготьн.

дәфьнкьрьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– вәшартьн, ч’ә’лкьрьна мьрийа.

дәһәк

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Нав кӧр’ед Исраелда кӧр’әк һәбу, наве wи Леwи. Зӧр’әта wи шьхӧле п’арьстгәһе дькьрьн. Ль гора Qануна Муса зӧр’әта Леwи ль сәр наве Хwәде дәһәк (жь дәһа п’арәкә) һәбуке, һасьл у дайина бәре ә’рде жь щьмә’та Исраеле хwәр’а дьстандьн (Qануна К’аһинтийе 27:30-32).

дийаре мьрийа

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (дьнйа мьрийа, дьнйа тә’ри) Наве дийаре мьрийа бь зьмане йунани ҺАДИС ә у бь зьмане ибрани ШӘОЛ ә. Әw щики тә’рийи бона мьрийа йә (Ибо 10:21-22 ). Щарна К’ьтеба Пирозда хәбәра ҺАДИС бь мә’на дожә (щә’ньмә) те хәбате, әw щики хәзәбе йә. Ле Пәймана Нуда ҺАДИС п’ьр’анийа щара бь ве мә’нийе те хәбате, щики жь бона йед хьраб ә, бона дәмәке. Әw нә щийе хәзәбе йә, щийе хәзәба ахьрийе ГӘӘННА йә (аwа готи щә’ньмә).

дийарийа т’әвайишәwате

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Дийари у qӧрбанед щур’ә-щур’ә һәбун. Дийарийед т’әвайишәwате бьзьн, бәрх у щанәга бун. Әw р’оже дӧ щара бь һәвр’а сәр горигәһа п’арьстгәһеда дьһатьнә шәwьтандьне. Ле qӧрбанед дьн т’әне п’арч’ед wан дьһатьнә шәwьтандьне. Qануна К’аһинтийе 1:3-9; Ибрани 13:11.

дитьндар

Мьзгини

Фәрһәнгок

– щийе тейатьре йан жи щийе мәщала щьвате кӧ дьһатә дәрбазкьрьне (К’аред Шандийа 19:29, 31).

дожә

Мьзгини

Фәрһәнгок

– щә’ньмә. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «щә’ньмә»-да бьхуньн.

дӧр’

Мьзгини

Фәрһәнгок

– кәвьре сьпийи qимәт ә, кӧ жь нав дьле щур’әки һ’әйwане бә’ре дәрдьхьн (Мәтта 7:6).

Т’ор’е дӧр’а

дьл

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бь фькьра ибранийа, әw щи йә, кӧ мәрьв нава хwәда шеwьра хwә дькә у qьраред хwә дьдә.

Елиша

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’ехәмбәрәки Исраеле бу, кӧ дәма Пәймана Кәвьнда гәләк к’әрәмәт бь дәсте wи дьһатьнә кьрьне (П’адшати IV 2:1– 8:15 ). Пе Елиша жи Хwәде «Нә’мане» сәрwере әскәре Сурйайе жь к’отибуна wи qәнщ кьр (П’адшати IV 5; Луqа 4:27).

Елйас

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’ехәмбәрәки Хwәдейи мәзьн бу. Әwи ль п’адшаки хьраб һьлат, ӧса жи ль һ’әмуйед кӧ Исраеледа п’ут дьһ’әбандьн. Гәләк щьһу дьфькьрин кӧ Елйас wе диса бьһата, wәки бона һатьна Мәсиһ мьләт һазьр кьра. Йуһ’әннайе Ньхӧмдар гәләк алийава мина Елйас бу. Мәтта 11:14; Марqос 9:4; Луqа 1:17; Р’омайи 11:2-5; Аqуб 5:17.

еләкзьрьһ’

Мьзгини

Фәрһәнгок

– к’ьнщәкә әскәра йә, кӧ ль синг у пьшта хwә гьредьдан, wәки жь шур у тира бенә хwәйкьрьне. Әw жь һ’әсьн йан жи жь ч’әрме qальм чекьри бун. Әфәси 6:14 (зьрьһ’); Т’есалоники I 5:8 (к’ӧмзьрьһ’); Ә’йанти 9:9, 17.

ельми wи бун

Мьзгини

Фәрһәнгок

– т’әсмили wи бун, бәр та бун, гӧһдарийа wи кьрьн.

епикури

Мьзгини

Фәрһәнгок

– шагьртед философе Епикурос бу. Епикурос сала 270 бәри буйина Иса мьр. Әwи һин дькьр, кӧ гәрәке мәрәме ә’мьре мәрьва шабун бә, жь еш у тьрсе дур бьн (К’аред Шандийа 17:18).

Әгрипа

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Әгрипайе дӧда кӧр’е Һеродәс-Әгрипа бу (кӧр’е Аристополойе Һеродәсе Мәзьн). Әгрипа п’адшаки Щьһустане бу. Паwлос ль бәр Әгрипа у хушка wи Бәрньке сәкьни у Мьзгинийа Хwәде дьда wан (К’аред Шандийа 25:13–26:32).

Әсаw

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Исһаqе кӧр’е Бьраһимр’а дӧ кӧр’ед һәвал-щеwи бун, Әсаw у Аqуб. Әсаw кӧ йе мәзьн бу, р’ожәке гава гәләки бьр’чи бу, әwи һәqе ньхӧртийа хwә да хwарьна зька, әw фьротә Аqубе бьре хwә. Хwәде зӧр’әта Аqуб чаwа щьмә’т хwәр’а бьжарт, нә кӧ йа Әсаw. Дәстпебун 25:21-26; 27:1-41; 32:3–33:16; Р’омайи 9:10-13; Ибрани 11:20; 12:16-17.

Ә’зман

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Луqа 12:32-34; Йуһ’әнна 14:1-3; Корьнт’и II 5:1-8; Филипи 1:23; Колоси 3:1; Пәтрус I 1:4-5; Ә’йанти 4:1-11; 21:1-4; 21:22–22:5; 22:14-15.

Ә’фьрандьна дьнйайе

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 19:4; Йуһ’әнна 1:3; К’аред Шандийа 14:15; 17:24-26; Корьнт’и I 8:6; Колоси 1:15-16; Ибрани 1:2; 11:3; Ә’йанти 4:11.

ә’нишк (кәвьре сәре ә’нишке)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Пәймана Нуда әв хәбәр бь дӧ щур’а те фә’мкьрьне: 1. Әw кәвьре кӧ диwара һәвва гьредьдә, аwа готи «кәвьре сәре ә’нишке».

2. Кәвьре кӧ ль хьлазийа чекьрьна авайики сәр дәргәһ йан дәри дьһатә данине, чаwа «кәвьре к’ьлите» йә, wәки һ’әму кәвьред майин һәвва бьдә гьредане. Мәтта 21:42; Марqос 12:10; Луqа 20:17; Әфәси 2:20; Пәтрус I 2:6-7.

Жийина маледа

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит
бона жьн у мера

Мәтта 19:4-6; Корьнт’и I 7:1-16; Әфәси 5:21-33; Колоси 3:18-19; Тито 2:3-5; Ибрани 13:4; Пәтрус I 3:1-7.

бона зар’а

Мәтта 15:3-6; Луqа 2:51; Әфәси 6:1-3; Колоси 3:20; Тимот’ейо I 5:4, 8; Ибрани 12:7-11.

бона де у бава

Әфәси 6:4; Колоси 3:21; Тимот’ейо I 3:4-5.

бона жьнәбийа

К’аред Шандийа 6:1; Р’омайи 7:2-3; Корьнт’и I 7:39-40; Тимот’ейо I 5:3-16; Аqуб 1:27.

Жийина һ’әта-һ’әтайе, йа кӧ Иса Мәсиһ дьдә wан, йед кӧ баwәрийа хwә wи тиньн

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 19:16-30; Луqа 10:25-28; Йуһ’әнна 3:1-16; 5:19-29; 10:10; 11:25-26; 14:6; 17:2-3; 20:31; Р’омайи 5:21; 6:5-14; 8:10-17; Корьнт’и II 5:17; Галати 2:20; Әфәси 2:1-6; Колоси 2:13; 3:1-4; Тимот’ейо II 1:10; Тито 3:4-7; Пәтрус I 1:23; Йуһ’әнна I 5:11-13.

Жь гӧнәкьрьне вәгәр’ьн

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 4:17; Марqос 6:12; Луqа 13:1-5; 15:1-31; 24:45-47; К’аред Шандийа 2:37-40; 3:19-20; 17:29-31; 20:21; 26:19-20; Корьнт’и II 7:8-11; Пәтрус II 3:9; Ә’йанти 9:20-21.

Жьнбәр’дан у жь мер дурк’әтьн

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 5:31-32; 19:3-9; Луqа 16:18; Р’омайи 7:2-3; Корьнт’и I 7:10-16.

жийина һ’әта-һ’әтайе

Мьзгини

Фәрһәнгок

– ә’мьре һ’әта-һ’әтайе, жийина һәрһәйе, һ’әйата әбәди.

Зар’ед Хwәде

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Йуһ’әнна 1:12-13; Р’омайи 8:14-17; Галати 4:6-7; Ибрани 12:5-11; Йуһ’әнна I 3:1-3.

Зерандьн

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 5:10-12; Марqос 13:9-13; Луqа 12:4-9; Йуһ’әнна 15:18-21; 16:1-4; К’аред Шандийа 5:41; Р’омайи 8:35-37; 12:12-14; 12:17-21; Корьнт’и I 4:11-13; Корьнт’и II 4:8-11; 12:10; Филипи 1:28-29; Т’есалоники II 1:4-8; 3:2-4; Тимот’ейо II 3:10-13; Ибрани 10:32-39; 12:3-4; Пәтрус I 3:13-17; 4:12-19; Ә’йанти 2:10.

Зәwс

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’уте йунанайи һәри мәзьн ә. «Йупитәр» жи жер’а дьһатә готьне. П’утәки дьн жи һәбу, кӧ наве wи Һәрмес бу, әw чаwа qасьде Зәwс һ’әсаб дькьрьн. К’аред Шандийа 14:12-13.

Зьнек’ари у qави

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 5:27-30; Йуһ’әнна 8:2-11; Р’омайи 13:8-10; Корьнт’и I 5:9-11; 6:9-20; Галати 5:19; Әфәси 5:3; Колоси 3:5-6; Т’есалоники I 4:1-8; Ибрани 13:4; Щьһуда 7.

занәбеж

Мьзгини

Фәрһәнгок

– зьменда сәрхwә.

зар

Мьзгини

Фәрһәнгок

– дәв.

зәндәгьрти ман

Мьзгини

Фәрһәнгок

– ә’щебмайи ман, мәт’әлмайи ман.

зәwал

Мьзгини

Фәрһәнгок

– нәһәqи, нәхwәши, зийан.

зив

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бь йунани жер’а дьготьн ДРАХМӘ йан ДИНАРИОН, кӧ зивәки бьч’ук бу. Әвана wәлатед Императорийа Р’омайеда дьһатьн хәбате. Әw wәкә р’ожхәбатәкә п’аләки бу. Луqа 15:8-9.

зийа

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (әждәһәр) һ’әйwанәк ә, кӧ щарна ч’ир’окада жи те готьне, гәләки qәwат ә, чаwа мә’рәки гәләки мәзьн хӧйа дьбә. Жер’а «мә’р» жи дьбежьн. Ә’йантийеда зийа чаwа нишана мирещьн, сәрwере р’ӧһ’ед хьраб ә. Ә’йанти 12:3–13:4; 16:13; 20:2.

зох

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (дарәкә гурьзе) дарәкә бьч’ук ә, чаwа луфьк бона ә’дәте дин дьһатә бьк’аранине. К’аһина хуна qӧрбанеда дькьрьн у дьр’әшандьнә сәр мәрьва, wәки әw мәрьв ль бәр Хwәде пироз бьн. Дәрк’әтьн 12:22; Qануна К’аһинтийе 14:4; Жьмар 19:6, 18; Йуһ’әнна 19:29; Ибрани 9:19.

Зоха һусопе

зьмьр

Мьзгини

Фәрһәнгок

– р’унәки бинхwәш ә, жь дара те стандьне у qимәте wи бьһа бу. Һьнге зьмьр бона еше дьданә нәхwәша (Марqос 15:23), ӧса жи ль сәр щьнйазе мьрийада дькьрьн, wәки бона дәфьнкьрьне һазьр кьн (Йуһ’әнна 19:39).

Зьмьр

Императорийа Р'омайейә Зәмане Иса Мәсиһда

Мьзгини

Хәритә

Императорийа Р'омайейә Зәмане Иса Мәсиһда

Иса

Мьзгини

Фәрһәнгок

– мә’на наве Иса бь ибрани әв ә: «Хӧдан хьлаз дькә», йан «хьлазкьр», йан жи «азабун» (Мәтта 1:21).

Иса Мәсиһ

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Иса Мәсиһ Кӧр’е Хwәде йә

Мәтта 11:27-30; 16:13-17; Луqа 1:35; Йуһ’әнна 1:1-18; 5:19-29; 6:35-40; 8:58; 11:25-27; 14:5-11; 17:1-5; 20:26-31; К’аред Шандийа 3:13-16; 4:10-12; Р’омайи 1:3-4; Корьнт’и I 1:9; Корьнт’и II 4:4-6; 5:21; Галати 4:4-5; Филипи 2:5-11; Колоси 1:15-20; 2:9-10; Ибрани 1:1-14; 7:26-28; Йуһ’әнна I 2:1-2; 5:20; Ә’йанти 1:12-18; 19:11-16.

Кӧр’е Хwәде чаwа мәрьв һатә дьне

Йуһ’әнна 1:14; Луqа 1:26-38; Мәтта 1:18-25; Луqа 2:1-20; Мәтта 2:1-23; Галати 4:4-5; Филипи 2:6-7; Ибрани 2:14-18.

Иса мәрьв һин дькьрьн у йед нәхwәш qәнщ дькьрьн

Мәтта 4:23-25; 7:28-29; 9:35-36; 11:1-6; Луqа 4:14-44; Йуһ’әнна 20:30-31; К’аред Шандийа 10:36-38.

Иса гәләк к’әрәмәт дькьрьн

Жь к’әрәма хwә ль Навниша К’әрәмәтед Иса Мәсиһ бьньһер’ьн.

Сәрwера Иса гьртьн у щәзайе мьрьне данә wи

Мәтта 26:47-68; 27:1-2; 27:11-31; Марqос 14:43-65; 15:1-20; Луqа 22:47-53; 22:63-71; 23:1-25; Йуһ’әнна 18:1-14; 18:19-24; 18:28–19:16.

Иса һатә хачкьрьне

Мәтта 27:32-56; Марqос 15:21-41; Луqа 23:26-49; Йуһ’әнна 19:17-37.

Иса һатә дәфьнкьрьне

Мәтта 27:57-66; Марqос 15:42-47; Луqа 23:50-56; Йуһ’әнна 19:38-42.

Иса жь мьрьне р’абу у хwә гәләкава ә’йан кьр

Мәтта 28:1-20; Марqос 16:1-8; Луqа 24:1-49; Йуһ’әнна 20:1–21:14; К’аред Шандийа 1:3-8; 2:24-32; 3:15; 4:10; 4:33; 10:39-43; 13:29-39; 17:2-3; 17:30-31; Р’омайи 1:4; 4:24-25; Корьнт’и I 15:3-8; 15:12-21; Ә’йанти 1:18.

Иса чу ә’змен

Луqа 24:50-51; К’аред Шандийа 1:9-11; 2:32-36; 5:30-31; Р’омайи 8:34; Әфәси 1:20-23; Филипи 2:9-11; Ибрани 1:3-11; 2:9; 4:14-16; 7:25-26; 10:12-14; Пәтрус I 3:22.

Иса wе диса вәгәр’ә

Мәтта 24:29-44; Йуһ’әнна 14:1-3; К’аред Шандийа 1:10-11; 3:19-21; Филипи 3:20-21; Колоси 3:4; Т’есалоники I 1:9-10; 3:13; 4:13–5:11; Т’есалоники II 1:6-10; 2:1-4; Тимот’ейо I 6:13-15; Тимот’ейо II 4:8; Ибрани 9:28; Пәтрус II 3:1-18; Йуһ’әнна I 3:1-3; Ә’йанти 1:7; 22:12-13.

Диwана Хwәде бь дәсте Иса Мәсиһ ә

Мәтта 7:21-23; 16:24-27; 25:31-46; Йуһ’әнна 3:18-21; 5:24-29; К’аред Шандийа 17:30-31; Р’омайи 2:1-11; 14:10-12; Корьнт’и I 3:10-15; 4:5; Корьнт’и II 5:9-10; Т’есалоники II 1:5-10; Ибрани 9:27-28; 10:26-31; Пәтрус I 1:17; 4:3-5; Ә’йанти 20:11-15.

Исраел

Мьзгини

Фәрһәнгок

– 1. Наве мәрьв ә. Чахе Хwәде Аqубе баве мьләте Исраеле бьмбарәк кьр, наве wи кьрә Исраел (Дәстпебун 32:27-28; 35:10). Чәнд нав зӧр’әта Исраелр’а те готьне: «Щьмә’та Исраел», «Зар’ед Исраел» у «ибрани». Щьһу жи чаwа мьләте Исраеле тенә һ’әсабе.

2. Наве wәлат жи те готьне: «Исраел». Зува жер’а дьготьн: «Кәнан» (К’аред Шандийа 7:11; 13:19). Навәки дьн жи жер’а «Wәлате Фьльстине» дьбежьн.

Исһаq

Мьзгини

Фәрһәнгок

– кӧр’е Бьраһим у Сәрайе бу. Мә’на наве wи «к’ән» ә, гава дийа wи Сәрайе щара пешьн бьһист кӧ Хwәде wе зар’ бьда wе, әw к’әнийа, чьмки әw ә’мьрда мәзьн бу. Дәстпебун 21:1-8; К’аред Шандийа 7:8; Р’омайи 9:7; Ибрани 11:9 у йед майин.

Ишайа

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’ехәмбәрәки ә’йан бу, кӧ wәкә 700 сали бәри Иса Мәсиһ һәбу. Әwи дәрһәqа Исада гәләки п’ехәмбәрти кьрийә. К’ьтеба wи жи һәйә. Мәтта 3:3; К’аред Шандийа 8:30; Р’омайи 9:27-29 у йед майин.

ибрани

Мьзгини

Фәрһәнгок

– навәки кәвьн ә у щьмә’та Исраеле пе ви нави һатә навкьрьне. Ибрани ӧса жи зьман ә. Щьмә’та Исраеле бь зьмане ибрани хәбәр дьдан. Пәймана Кәвьн бь ви зьмани ньвисар ә. К’ьтебәкә Пәймана Ну жи бь ви нави һәйә (Нә’ма Ибранийар’а).

илаһи

Мьзгини

Фәрһәнгок

– һе бона wе йәке, һе зедә.

инк’ар

Мьзгини

Фәрһәнгок

– йәк һаш жь тьштәки һәйә, ле хwә мӧкӧр’ найе кӧ занә.

исаф

Мьзгини

Фәрһәнгок

– wьщдан.

итойин

Мьзгини

Фәрһәнгок

– р’обәт, сосрәт.

иqраркьрьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– әрейикьрьн, шекьрандьн.

Йерәмийа

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’ехәмбәрәки ә’йан бу, әw wәкә 500 сали бәри буйина Иса Мәсиһ һәбу. Wәхтәк һәбу, жь щьмә’та Исраеле гәләка гӧр’а Хwәде нәдькьрьн. Йерәмийа wанр’а дьгот, кӧ жь гӧнәкьрьне вәгәр’ьн. Гәләк тьшт жи әwи бона Иса Мәсиһ у мьләтед нәщьһу п’ехәмбәрти кьр. К’ьтеба wи жи һәйә, «Йерәмийа». Мәтта 2:17; 16:14; 27:9.

Йефта

Мьзгини

Фәрһәнгок

– әскәрәки ә’йан бу. Әw жь сәрwеред щьмә’та Исраеле бу. Һ’акьмти 11:1– 12:7; Ибрани 11:32.

Йеша

Мьзгини

Фәрһәнгок

– баве Даwьд п’адша бу. Иса Мәсиһ жь р’ьк’ьнйата wи һатә дьне. Пәймана Кәвьнда Ишайа п’ехәмбәр ньвиси кӧ Мәсиһе жь зӧр’әта Йеша у Даwьд бьбә. Р’ут’ 4:18-22 (17-21); П’адшати I 16:1-22; 17:12-14, 17; Мәтта 1:5-6; Луqа 3:32; К’аред Шандийа 13:22; Р’омайи 15:12.

Йешуйе Нун

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’ехәмбәр бу, ӧса жи пәй мьрьна Мусар’а сәрwерәки щьмә’та Исраеле бу. Әwи р’ебәрийа щьмә’та Исраеле кьр, һ’әта wәлате Кәнане, к’ижан кӧ Хwәде бь создайина Хwә да wан. Wана т’әви мьләте кӧ ль wьр дьман шәр’ дькьрьн у сәрк’әтьн. Пәйр’а Йешу әw wәлат п’арәвәкьр у һәр qәбиләкә Исраелер’а (пештьри qәбила Леwи кӧ к’аһин бун) п’арәк да. Әw сәрwерәки к’ьфш бу у дьхwәст кӧ щьмә’т бь дьләки пәй Хwәде бьчуйа. Ль сәр кьрьнед wи к’ьтеб жи һәйә. Дәрк’әтьн 17:8-13; Жьмар 13:1-17; Йешу 1-24; К’аред Шандийа 7:45; Ибрани 4:8.

Йунани

Мьзгини

Навнишед Чапа У П’әра

1 ләптон | нив кодрантес (сьфьр)
2 ләптон | кодрантес (сьфьр)
4 qӧадранс | ассарион (сьфьр)
16 ассарион | динарион йан драхмә (зив)
4 динарион | статер (зив)
100 динарион | мна (зер’)
6000 динарион | талантон (зив)
180 000 динарион | талантон (зер’)

Йунаньстан

Мьзгини

Фәрһәнгок

– wәлат ә, Ат’ина бажаре wейи сәрәкәйи мәзьн ә, чаwа һьнге ӧса жи иро. Корьнт’ жи бажаре Йунаньстанеда йә, чаwа һьнге ӧса жи иро. П’ьр’анийа бажаред Йунаньстанейә ә’йан һьнге дьк’әтьнә нава qәза Ахайайейә Р’омайе. Мьләте Йунаньстанейи кәвьн гәләк хwәнди бун у бона сәрwахтийа wан мьләтед дьн qәдьре wан дьгьртьн. Зьмане wан жь алийе һ’әму хwәндәванава дьһатә хәбәрдане, нә т’әне ль Йунаньстанеда, ле ль wәлатед дәр жи. Ль к’идәре кӧ әскәред йунана дьчуне, култура хwә ль wьр бәла дькьрьн. К’ьтебед Пәймана Ну пешийе бь зьмане йунани һатьнә ньвисаре.

Йуһ’әнна

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Бь наве Йуһ’әнна чәнд мәри Пәймана Нуда һәнә, ле йед һәрә ә’йан әв ьн:

1. Йуһ’әннайе Зәбәди йәк жь һәр донздәһ шагьртед Иса бу. Әw шанди бу. Әwи «Мьзгинийа Йуһ’әнна» у се нә’мә ньвисинә у ль гора фькьра гәләка к’ьтеба «Ә’йанти» жи wи ньвисийә.

2. Йуһ’әннайе Ньхӧмдар, әw п’ехәмбәр у готьнбеже хәбәра Хwәде бу (Луqа 1:13-17; 7:26). Т’обәдар аведа дьньхӧмандьн у щьмә’та Исраеле бона Мәсиһ һазьр дькьрьн (Луqа 3:3-20; 7:27).

йанчийә

Мьзгини

Фәрһәнгок

– гӧва, гәло, кӧ, аwа готи.

йунан

Мьзгини

Фәрһәнгок

– 1. мьләте wәлате Йунаньстане.

2. Дәма Иса Мәсиһда, щьһуйа һ’әму мьләтед майинр’а «йунан» дьготьн, wәки бьдана к’ьфше, кӧ һ’әбандьн у култура wан йед йунана бун, нә кӧ йед щьһуйа (Марqос 7:26; К’аред Шандийа 17:4), ле һьнәкә жь wан баwәрийа хwә бь Хwәдейе Исраеле анин (К’аред Шандийа 17:4; бәлки Йуһ’әнна 12:20-да жи ӧса йә). Ве wәлгәр’андьнеда чәнд щи һәнә к’идәре хәбәра «нәщьһу» дәwса «йунан» һатийә хәбьтандьне (К’аред Шандийа 14:1; 20:21; Р’омайи 1:16; 2:9-10; 3:9; 10:12; Корьнт’и I 1:24; 10:32; 12:13 Галати 3:28; Колоси 3:11 у йед майин).

3. Чәнд щийа хәбәра «йунан» бә’са wан щьһуйа дькә, йед кӧ жь wәлате Исраеле дәр мәзьн бьбун у зьмане wан йунани бу, йан жи Исраеледа мәзьн бьбун ле зьмане йунани хәбәр дьдан, нә кӧ ибрани (К’аред Шандийа 6:1, 9:29 у 11:20 (ван р’езада бь ви аwайи һатийә бьк’аранине: «щьһуйед кӧ йунани хәбәр дьдан»); бәлки Йуһ’әнна 7:35).

Кәнан

Мьзгини

Фәрһәнгок

– наве wи wәлати йә, к’ижан кӧ Хwәде ль гора созе Хwә да мьләте Исраеле, wәки бьбә wәлате wан. Әв наве «Кәнан» һе бәри ль wьр майина мьләте Исраеле һәбу. Паше «Исраел» йан жи «Фьльстин» һатә готьне. Мәтта 15:22; К’аред Шандийа 7:11; 13:19.

Коне Шә’дәтийе (Коне Щьвине)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Гава щьмә’та Исраеле жь Мьсьре дәрк’әт, Хwәде сәре ч’ийайе Синайе Мусар’а гот, чаwа гәрәке Коне Шә’дәтийе бе чекьрьне (Дәрк’әтьн 25). Гава чекьрьн, р’умәта Хwәде әw щи т’ьжи кьр у Хwәде бь р’умәта Хwә шә’дәти да у да хӧйакьрьне кӧ Әw т’әви wан ә (Дәрк’әтьн 38:21). Коне Шә’дәтийе у Коне Щьвине (Дәрк’әтьн 27:21) йәк бун. Щьмә’та Исраеле ль wьр дьщьвийан. Сьлеман жи Оршәлимеда п’арьстгәһ дәwса wеда чекьр. Коне Шә’дәтийеда (у ӧса жи п’арьстгәһеда) тьштед пироз жи һәбун, мәсәлә: Сьндоqа Пәймана Хӧдан (Qануна Дӧщари 10:8), аwа готи Сьндоqа Шә’дәтийе (Жьмар 4:5).

Коне Шә’дәтийе (Коне Щьвине)

Кӧр’е Даwьд

Мьзгини

Фәрһәнгок

– навәки к’ьфш ә, кӧ мьләте щьһу бона Мәсиһ дьготьн, чьмки Хwәде соз дабу, кӧ Мәсиһ wе жь р’ьк’ьнйата Даwьд бе. Мәтта 1:1, 6, 17, 20; 9:27; 15:22; 21:9; 22:42; Марqос 10:47-48.

Кӧр’е Мерьв (Кӧр’е Инсан)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Чаwа жь к’ьтеба Данийел п’ехәмбәр (7:13-14 ) те хӧйакьрьне, бәри һатьна Иса Мәсиһ мьләте Исраеле баwәр дькьр кӧ Хwәде wе хьлазкьрәки бона щьмә’та Хwә бьшинә, wәки wан жь гӧнед wан хьлаз кә у наве Wи wе «Кӧр’е Мәрьв» бә. Пәймана Нуда гәләк щара Иса Мәсиһ Хwәха әв нав ль Хwә кьр. Әв хwәнавкьрьна Иса бь р’әнгәки ньхамти дьдә хӧйакьрьне, кӧ Иса әw ә бона к’ижани Хwәде готьбу, кӧ чаwа Хьлазкьр wе бе дьнйайе у Әw ә, Йе кӧ Хwәде п’адшатийед т’әмамийа дьнйайе данә дәсте Wи. Ль һәр чар Инщилада Иса дьбежә, Кӧр’е Мерьв Хwәха йә у һ’ӧкӧме Wи бона бахшандьне у диwанкьрьне һәйә (Марqос 2:10; Йуһ’әнна 5:27) у ӧса жи Хwәха wе жийина Хwә бьдә, wәки йед дьн аза бьн (Марqос 10:45). Мәтта 8:20; Луqа 18:8; Йуһ’әнна 1:51; К’аред Шандийа 7:56 у йед майин.

Кӧр’е Хwәде

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Пәймана Нуда әв нав Иса Мәсиһр’а те готьне, ле әw бь мә’на физики (щьсмани) найе фә’мкьрьне. Пәймана Кәвьнда, «Кӧр’е Хwәде» навәки бона wи П’адшайи йә, йе кӧ Хwәде бьжарт, аwа готи бона Мәсиһ (йе бь р’ун к’ьфшкьри), кӧ Бәрдәстийе Хwәдейи Пироз у Амьн ә (Ишайа 42:1-8; 49:1-13; 50:4-11; 52:13-53:12; Зәбур 2:6-12). Әw нав «Кӧр’е Хwәде» незикийа һәләqәтийа нава Хwәде у Wида дьда к’ьфше. Аwа готи Иса Мәсиһ бь мә’на р’ӧһ’ани Кӧр’е Хwәде те навкьрьне. Пәймана Нуда һатийә ньвисаре, кӧ Кӧр’е Хwәде Хәбәра Хwәде йә (Пәйва Хwәде йә) у Хәбәра Хwәде жи Хwәха Хwәде йә. Кӧр’е Хwәде жь Бав (Хwәде) те. Әw нура р’умәта Хwәде йә у сурәте Хwәдейе кӧ хӧйа набә. Һе бәри ә’фьрандьна ә’рд у ә’змана Кӧр’ ль щәм Баве бу. Бав у Кӧр’ йәк ьн, хwәстьна wан жи йәк ә, һ’ӧкӧме Кӧр’ мина һ’ӧкӧме Баве йә у Кӧр’ Баве мәрьвава дьдә ашкәрәкьрьне у Кӧр’ бь һ’әму аwайи т’ам ашкәрәбуна Баве йә. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «Бав»-да бьхуньн. Мәтта 1:18-20; Колоси 1:15-20; Ибрани 1:1-4; Йуһ’әнна 1:1-5; 3:16; 5:21-23; 10:30; 13:3; 14:9; 16:27-28; Луqа 10:22; Р’омайи 1:4.

К’ӘРӘМӘТЕД ИСА МӘСИҺ

Мьзгини

Мәсәлед Иса Мәсиһ

К’әрәмәт | Мәтта | Марqос | Луqа | Йуһ’әнна
1. *К’әрәмәта дә’wата Qанайеда | – | – | – | 2:1-11
2. Иса кӧр’е qӧльхк’арәки qәнщ дькә | – | – | – | 4:46-54
3. Иса р’ӧһ’е һ’әрам дәрдьхә | – | 1:23-26 | 4:33-35 | –
4. Qәнщкьрьна хwәсийа Пәтрус у нәхwәшед дьн | 8:14-16 | 1:30-34 | 4:38-41 | –
5. *Гьртьна мә’сийа | – | – | 5:4-11 | –
6. Иса йәки жь к’отибуне паqьж дькә | 8:2-4 | 1:40-42 | 5:12-13 | –
7. Иса шьлушә’т дьбахшинә у qәнщ дькә | 9:2-7 | 2:3-12 | 5:18-25 | –
8. Нәхwәше си у һ’әйшт сала qәнщ дьбә | – | – | – | 5:1-9
9. Qәнщкьрьна мәрьве дәстк’ьшийайи | 12:10-13 | 3:1-5 | 6:6-10 | –
10. Иса хӧламе сәрсәдәки qәнщ дькә | 8:5-13 | – | 7:1-10 | –
11. **Сахбуна кӧр’е жьнәбийа Найине | – | – | 7:11-15 | –
12. Qәнщкьрьна йе кор у лал | 12:22 | – | 11:14 | –
13. *Иса фьртоне дьсәqьр’инә | 8:23-27 | 4:35-41 | 8:22-25 | –
14. Qәнщкьрьна дӧ щьнак’әтийе Гәрдарине | 8:28-34 | 5:1-20 | 8:26-39 | –
К’әрәмәт | Мәтта | Марqос | Луqа | Йуһ’әнна
15. **Qизька мьри у к’ӧлфәтәкә нәхwәш | 9:18-26 | 5:21-43 | 8:40-56 | –
16. Иса дӧ кора qәнщ дькә | 9:27-31 | – | – | –
17. Иса йе лал qәнщ дькә | 9:32-33 | – | – | –
18. *Иса пенщ һ’әзара т’ер дькә | 14:13-21 | 6:30-44 | 9:10-17 | 6:1-14
19. *Иса п’ийа ль сәр авер’а дьчә | 14:25-33 | 6:45-51 | – | 6:19-21
20. Баwәрийа к’ӧлфәта кәнани | 15:21-28 | 7:24-30 | – | –
21. Qәнщкьрьна гәләка | 15:29-31 | – | – | –
22. Qәнщкьрьна йе лал | – | 7:31-37 | – | –
23. *Иса чар һ’әзара т’ер дькә | 15:32-38 | 8:1-9 | – | –
24. Qәнщкьрьна коре Бәйтсайдайе | – | 8:22-26 | – | –
25. Qәнщкьрьна йе щьнак’әти | 17:14-18 | 9:17-29 | 9:38-43 | –
26. *Хәрще п’арьстгәһе зьке мә’сида | 17:24-27 | – | – | –
27. Вәкьрьна ч’ә’вед йәки зькмакийеда кор | – | – | – | 9:1-7
28. Qәнщкьрьна к’ӧлфәта qонщьки | – | – | 13:10-13 | –
29. Qәнщкьрьна мәрьве авзе | – | – | 14:1-4 | –
30. Qәнщкьрьна дәһә к’отийа | – | – | 17:11-19 | –
К’әрәмәт | Мәтта | Марqос | Луqа | Йуһ’әнна
31. **Иса Лазаре мьри сах дькә | – | – | – | 11:1-44
32. Qәнщкьрьна дӧ коре Әриһайе | 20:29-34 | 10:46-52 | 18:35-43 | –
33. *Дара һежирейә һ’ьшкбуйи | 21:18-22 | 11:12-14, 20-25 | – | –
34. Иса гӧһе хӧламе сәрәкк’аһин пева дькә | – | – | 22:50-51 | –
35. *Гьртьна мә’сийайә бь к’әрәмәт | – | – | – | 21:1-11

Р’езед бе стәйрк щийед к’әрәмәтед qәнщкьрьна мәрьва дьдьнә к’ьфше.

Р’езед йәк стәйрк (*) щийед wан к’әрәмәта дьдьнә к’ьфше, ль к’ӧ һ’ӧкӧме Иса сәр т’әбийәте хӧйа буйә.

Р’езед дӧ стәйрк (**) щийед к’әрәмәтед сахкьрьна мьрийа дьдьнә к’ьфше.

К’омәкдайин

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 6:1-4; 7:12; 25:31-46; Луqа 3:10-11; 6:38; К’аред Шандийа 11:27-30; Корьнт’и I 10:24; Корьнт’и II 8:1-15; 9:1-15; Галати 6:9-10; Филипи 4:14-19; Ибрани 10:24; 13:1-3; 13:16; Аqуб 1:27; 2:15-16; Йуһ’әнна I 3:16-18.

К’ӧрди

Мьзгини

Навнишед Чапа У П’әра

2 пол | qӧр’ушәк
4 qӧр’уш | дьравәки чарqӧр’уше
64 qӧр’уш | зивәк
4 зив | наләки чарзиве
100 зив | зер’әк
6000 зив | тәлантәки зив
180 000 зив | тәлантәки* зер’

* Т’арихеда чәнд щур’ә тәлант һәбун, әw qӧр’нава гьредайи бун. Тәлантед зер’ин жи һәбун кӧ жь 180 000 зива qимәттьр бун.

К’ьтеба Зәбура

Мьзгини

Фәрһәнгок

– к’ьтебәкә Пәймана Кәвьн ә. Зәбур хwәха к’ӧлам у стьранед шькьрдайине нә бона Хwәде. Ӧса жи мәрьва жь к’урайийа дьле хwә авитьнә сәр һ’але хwә, дьловандьнә у дәрд-кӧлед хwә Хwәдева ә’лам кьрьнә. П’айе-п’ьр’е Даwьд п’адша әв зәбур ньвисинә.

К’ьтеба Пироз

Мьзгини

Фәрһәнгок

– һьн Ньвисаред Пәймана Ну т’әви йед Пәймана Кәвьн һәвр’а дьбьнә т’әвайийа К’ьтеба Пироз, аwа готи «Библийа» кӧ те wәлгәр’андьне «К’ьтеба сәр к’ьтебар’а».

кәла

Мьзгини

Фәрһәнгок

– һ’әбс, зьндан, гьртигәһ.

кәнани

Мьзгини

Фәрһәнгок

– мьләтәк бу кӧ ль Кәнане дьман, зӧр’әта кӧр’е Һам, кӧр’е Нӧһ (Дәстпебун 10:6).

кӧли

Мьзгини

Фәрһәнгок

– һәспе гиһе, сийаре буке.

Кӧли

к’атьб

Мьзгини

Фәрһәнгок

– ньвиск’аре сәрwеред бажер (К’аред Шандийа 19:35).

к’аһин

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жь зӧр’әта Һаруне бьре Муса бун. К’аһина әw горийед (qӧрбанед) кӧ мьләте Исраеле данин сәржедькьрьн. Әw бона мьләте Исраеле бәр Хwәде дьсәкьнин у дӧа дькьрьн, навчети дькьрьн у хwәстьна Хwәде щьмә’тер’а дьданә ә’йанкьрьне. Wана дәһәке (жь дәһа п’арәкә) һәбуке, һәгәр һасьл буйа, йан дайина бәре ә’рде буйа, йан чь к’ар qазьнщ кьрана жь щьмә’та Исраеле хwәр’а дьстандьн. Нав щьвата гьрәгьред щьһуйада сәрәкед к’аһина жи һәбун. Йәк жь wан сәрәкед к’аһина бона wәхтәке дьһатә бьжартьне кӧ бьбә Сәрәкк’аһин, әwи сәрwерийа т’әмамийа к’аһина у щьвата гьрәгьра дькьр. Сәрәкед к’аһина әw бун жи, йед кӧ иди щарәке дора хwәда бьбунә Сәрәкк’аһин, ӧса жи жь йед ә’йанә жь малед wан Сәрәкк’аһина бун. Qануна К’аһинтийе 6:8–10:20; Мәтта 26:57; Ибрани 6:20–8:6 у йед майин.

к’еләк

Мьзгини

Фәрһәнгок

– тәньшт.

к’емун

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (к’имйон, зирә) т’охьме щур’әки п’ьнщар’а йә. Щьһуйа әw чаwа дәрман дьхwарьн пе qәнщ дьбун (Мәтта 23:23).

к’әрәм

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Пәймана Нуда гәләк щара чаwа п’ешк’ешәк йан дайинәк те фә’мкьрьне. К’әрәм хwәстьна дьле Хwәде йә, wәки тьштәки qәнщ, илаһи хьлазбуне бьдә мәрьвед кӧ нә һежайи п’ешк’ешед Wи нә. Әw беһәq дьдә мәрьва у ль һивийа тьштәки пашдастандьне нинә. Гәләк щара К’ьтеба Пирозда ньвиск’ара к’әрәма Хwәде чаwа дӧа-дьрозгә бона һәв хwәстьнә.

к’әфән

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жь qәдәк (п’инә, п’ач’), мьри теда дьп’еч’ьн.

к’әфил (стандьн)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (гьрәw, к’әфаләт) п’әрә жь бәр мәрьвва те дайине, wәки бькарьбьн аза бьминьн һ’әта р’ожа диwанкьрьне.

к’әwдайина гӧна (к’әwандьна гӧна)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– р’әситкьрьна гӧна, бахшандьна гӧна. «К’әw» те фә’мкьрьне чаwа шәwьтандьн, р’әситкьрьн.

к’ози

Мьзгини

Фәрһәнгок

– 1. хwәлийа шәwьти.

2. К’озикьри жи те фә’мкьрьне чаwа «дәрмаликьри».

к’оти (к’отибун)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– нәхwәшик ә, кӧ сәр мерьв бьрин дәртен, әw бьрин к’ур дьбьн, кӧ т’ӧ щара qәнщ набьн. Ль гора Qануна К’аһинтийе жь сәре 13-а һ’әта 14-а зәмане бәре һәр щур’ә нәхwәшийа сәр ч’әрм жь к’отибунева гьрти һ’әта чәнд щур’ә п’ьзька, ӧса жи тьштед к’әфьки һ’әрам дьһатьнә һ’әсабе. Щьмә’те бәри нәхwәшед аһа дьдан жь гӧнд у бажара дәрдьхьстьнә дәр, ле һәгәр ньшкева йәк qәнщ буйа, гәрәке хwә нишани к’аһин бькьра у һ’әди бьда, wәки дәстур бьдане кӧ әw бьк’әта нава щьмә’те.

к’офи

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Һена бәре нава йунанада к’офи жь гӧла йан бәлга бун, гьловәр’ бона сәре мәрьва дьһунандьн. Wан мәрьва к’офи дьстанд, йед кӧ листькед спортеда сәрдьк’әтьн (алт’ дькьрьн) йан жи бона әскәред ә’гит бун кӧ дьжмьн бьндәст дькьрьн. Корьнт’и I 9:25; Ә’йанти 2:10; 3:11; 4:4, 10 у йед майин.

К’офи

к’ӧлфәт

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жьн, пирәк.

к’ӧмр’әшийа Хwәде

Мьзгини

Фәрһәнгок

– р’ӧһ’ани те фә’мкьрьне. Пәймана Кәвьнда, гава щьмә’та Хwәде дәст жь Хwәде к’ьшанд у п’ут һ’әбандьн, әw ӧса дьһатә һ’әсабе, бемә’нә чаwа жьна йәки ч’ә’в бавежә мерәки дьн у мере wе к’ӧмр’әшийе бькә. Һосейа 2:2-13; Йерәмийа 3:6-10, 20; Корьнт’и I 10:22; Корьнт’и II 11:2.

к’ӧрх

Мьзгини

Фәрһәнгок

– к’ьнща зьвьр жь муйе бьзьне, чаwа нишана шине бәр Хwәде ль хwә дькьрьн (Мәтта 11:21).

к’ьништ

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бь йунани «СӦНАГОГ», щийе щьвата хwәденасед щьһуйа йә, илаһи р’ожа шәмийе, кӧ ньвисаред пироз теда дьхуньн, дӧа дькьн у һин дькьн. Һәр әндәмәки к’ьниште дькарә һин бькә. Дәма Исада к’ьништ һ’әму бажаред щьһуйада һәбун. Qӧрбан ль wьр нәдьһатьнә сәржекьрьне. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «п’арьстгәһе»-да бьхуньн.

К’ьништ

к’ьрк’ут

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (к’әwк’ӧрт’) кәвьрәки нәрм у зәр ә кӧ бь алавәкә р’әнге вәкьри шәwq дьшәwьтә у бина wе жи qәwат ә (туж ә). Луqа 17:29; Ә’йанти 9:17-18 у йед майин.

Леwи

Мьзгини

Фәрһәнгок

– 1. Йәк жь һәр донздәһ кӧр’ед Аqуб бу. Зӧр’әта Леwи жи йәк жь wан һәр донздәһ qәбилед Исраеле бу. Муса п’ехәмбәр у бьре wи Һарун, һәр дӧ жи жь ве qәбиле бун. Жь нава ве qәбиле Хwәде Һарун зӧр’әтева бона шьхӧле Хwәде п’арьстгәһеда, аwа готи к’аһинтийер’а бьжарт. Йед майин алик’арийа ван к’аһина дькьрьн. Дәрк’әтьн 6:16-25; 32:26-29; Жьмар 1:47-53; Луqа 10:32; Ибрани 7:5, 9-10; Ә’йанти 7:7 у йед майин.

2. Леwийе кӧр’е Һалфаwо шагьртәки Иса бу, кӧ жер’а Мәтта жи дьготьн.

Леwи у к’аһин

Лут

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бьразийе Бьраһим бу. Гава Бьраһим чу бона wәлате кӧ Хwәде соз дабу, Лут т’әви wи чу. К’әтьн wи wәлати у Лут чу бажаре Содомеда ма. Дәстпебун 11:27, 31; 14:1-16; 19:1-38; Луqа 17:28-32; Пәтрус II 2:7.

лейи

Мьзгини

Фәрһәнгок

– тофан.

ләщк’ар

Мьзгини

Фәрһәнгок

– йе кӧ т’әви йәки дьн йан дьк’әвә ләще йан qоше.

лил

Мьзгини

Фәрһәнгок

– хизгә, qум, чәмур’.

ломәкьрьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– нәһәqкьрьн, диwанкьрьн, сущдаркьрьн.

луфька бә’ре

Мьзгини

Фәрһәнгок

– лифька (кӧлаве) бә’ре.

МӘСӘЛЕД ИСА МӘСИҺ

Мьзгини

Мәсәлед Иса Мәсиһ

Мәсәлә | Мәтта | Марqос | Луqа
1. Хwейа бе тә’м | 5:13 | 9:50 | 14:34-35
2. Ч’ьра сәр п’еч’ьре | 5:14-16 | 4:21-22 | 8:16-17, 11:33
3. Мала йе сәрwахт у мала йе бефә’м | 7:24-27 | – | 6:47-49
4. Кәсәк пе п’арч’е ну к’ьнща кәвьн п’инә накә | 9:16 | 2:21 | 5:36
5. Шәрава ну накьнә мәшкед кәвьн | 9:17 | 2:22 | 5:37-39
6. Мәсәла т’охьмр’әш | 13:3-8, 18-23 | 4:3-8, 14-20 | 8:5-8, 11-15
7. Мәсәла гәньм у зиwане | 13:24-30, 36-43 | – | –
8. Мәсәла дӧ дәйндара | – | – | 7:41-43
9. Т’охьме кӧ дьгьһижә | – | 4:26-29 | –
10. Һ’әба т’охьме хәрдале | 13:31-32 | 4:30-32 | 13:18-19
11. Һәвиртьр’шк | 13:33 | – | 13:20-21
12. Хьзна вәшарти | 13:44 | – | –
13. Дӧр’е qимәт | 13:45-46 | – | –
14. Т’ор’а авити | 13:47-50 | – | –
15. Р’астийед кәвьн у ну | 13:52 | – | –
16. Хӧламе кӧ набахшинә | 18:23-35 | – | –
17. Мәсәла самәрийе qәнщ | – | – | 10:30-37
18. Меване ниве шәве у се нан | – | – | 11:5-8
19. Дәwләтийе бе фә’м | – | – | 12:16-21
20. Хӧламе һ’ьшйар | – | 13:35-37 | 12:35-40
Мәсәлә | Мәтта | Марqос | Луqа
21. Хӧламе амьн у хӧламе беамьн | 24:45-51 | – | 12:42-48
22. Мәсәла дара һежирейә бе бәр | – | – | 13:6-9
23. Йед кӧ ль наве хwә дьгәр’ьн | – | – | 14:7-14
24. Мәсәла шайийа гьран | – | – | 14:16-24
25. Чаwа бьбьнә шагьрте Иса | – | – | 14:25-33
26. Пәза ӧндабуйи | 18:12-14 | – | 15:3-7
27. Зиве ӧндабуйи | – | – | 15:8-10
28. Кӧр’е ӧндабуйи у бьре wи | – | – | 15:11-32
29. Wәк’илхәрще беамьн, ле сәрwахт | – | – | 16:1-13
30. Мәрьве дәwләти у Лазаре фәqир | – | – | 16:19-31
31. Борщдарийа хӧламе амьн | – | – | 17:7-10
32. Мәсәла жьнәбийе у һ’акьм | – | – | 18:1-8
33. Мәсәла ферьси у хәрщгьр | – | – | 18:9-14
34. Мәсәла дәһә зер’а | (25:14-30) | – | 19:11-27
35. П’алед р’әзед тьрийа у һәqе wан | 20:1-16 | – | –
36. Мәсәла дӧ кӧр’а | 21:28-32 | – | –
37. Мәсәла р’әзе тьрийа у р’әзвана | 21:33-44 | 12:1-11 | 20:9-18
38. Мәсәла дә’wате | 22:1-14 | – | –
39. Дәрса дара һежире | 24:32-35 | 13:28-31 | 21:29-33
40. Р’ож у сьһ’әт нә ә’йан ә | – | 13:33-37 | –
41. Мәсәла дәһә qизед бьк’ьр | 25:1-13 | – | –
42. Мәсәла се хӧлама | 25:14-30 | – | (19:11-27)
43. Пәз у бьзьн | 25:31-46 | – | –

Мәлк’и-Садьq

Мьзгини

Фәрһәнгок

– П’адша у к’аһине бажаре Шәлиме бу. Щарәке дьжмьна бьразийе Бьраһим, Лут мала wива гьртьн. Бьраһим чу т’әв wан дьжмьна шәр’ кьр у сәрк’әт, Лут, мал у мьлк’е wива хьлаз кьр пашда ани. Гава Бьраһим вәгәр’ийа, йәки бь наве Мәлк’и-Садьq р’асти wи һат, нан у шәрав да Бьраһим у дӧа ль wи кьр. Бьраһим йәк жь дәһә п’аред һ’әму тьштед кӧ т’әви хwә жь шер’ анин п’ешк’еши wи кьр. Гәләк сал пәй ве йәкер’а ә’дәте щьмә’та Исраеле бу, wәки йәк жь дәһә п’аред бәр у тьштед дьн бьдана к’аһина. Дәстпебун 14:17-20; Ибрани 5:6-10; 6:20; 7:1-17.

Мәрйәм

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Чәнд к’ӧлфәт К’ьтеба Пирозда һәнә, наве wан Мәрйәм.

1. Дийа Иса.

2. Мәрйәма Мәждәлани (Мәтта 27:56; Марqос 16:9; Луqа 8:2; Йуһ’әнна 20:1-2, 11-18).

3. Мәрйәма хушка Мәрт’а у Лазар (Луqа 10:38-42; Йуһ’әнна 11:1-5; 12:1-7).

4. Мәрйәма дийа Аqуб у Усьв. Һьнәк дьфькьрьн кӧ әв Мәрйәм хут әw Мәрйәма жьна Клепас бу (Мәтта 27:56; Марqос 15:40; 16:1; Луqа 24:10).

5. Мәрйәма дийа Йуһ’әнна-Марqос. Мала wе Оршәлимеда һәбу, ль wьр шагьртед Иса дьщьвийан (К’аред Шандийа 12:12).

Мәсиһ

Мьзгини

Фәрһәнгок

– хәбәрәкә ибрани йә. Мә’на wе бь зьмане ибрани әв ә: «Йе бь р’ун к’ьфшкьри». Гава йәк дьбу п’адша, р’ун сәр сәре wида дькьрьн. Әв жи дьбу нишана кӧ фьланкәс бу п’адша. Хwәде соз дабу, wәки хьлазкьрәки щьмә’та Хwәр’а бьшинә, кӧ wан аза кә, п’адшатийа Хwәде бинә нава wан у бьбә п’адшайе т’әмамийа дьнйайе. Ләма гава Иса һат, әw бь наве «Мәсиһ» һатә готьне, wәки бьдә к’ьфше кӧ әw жь Хwәдеда бьжарти у к’ьфшкьри йә. Хәбәра «р’ункьри» бь зьмане йунани ХРИСТОС те готьне.

Мирещьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (Щьн, Иблис, Шәйт’ан) Бь йунани «ДИАБОЛОС» ә, кӧ те фә’мкьрьне «щьн», ӧса жи хәбәра «САТАНАС» те хәбате, кӧ әв хәбәр ә’сьле хwәда жь зьмане ибрани йә у т’әрщьмә дьбә «Йе мьqабьл, хәйбкьр, бӧхданбеж». Сәрда жи Пәймана Нуда гәләк навед wийә дьн һәнә. Мәсәлә: Сәрwере щьна (Мәтта 9:34; 12:24), Бәлзәбул (Мәтта 12:24), Щер’ьбандкьр (Мәтта 4:3), Мә’р у Зийа (Ә’йанти 20:2), Йе Хьраб (Мәтта 5:37; 6:13), Баве дәрәwа (Йуһ’әнна 8:44) у йед майин. К’ьтеба Пироз ә’йан дькә, кӧ мирещьн дьжмьне Хwәде у мәрьва йә. Әw бәр Хwәде шькийате мәрьва дькә. Әw хwә дькә дьлqе мьлйак’әте р’онайе (Корьнт’и II 11:14), мәрьва дьхапинә, жь р’ийа Хwәде дәрдьхә у тьштед майин дьдә һ’әбандьне, мәрьва дькә һесире гӧна. Ӧса жи К’ьтеба Пироз ә’йан дькә, кӧ Иса Мәсиһ һатә дьнйайе бь мьрьн у р’абуна Хwә мирещьн бьндәст кьр. Ахьрийа дьне (Р’ожа Ахрәте) Иса wәхте һатьна Хwәйә дӧда wе диwана мирещьн у мьлйак’әтед wи бь агьре һ’әта-һ’әтайе бькә (Мәтта 25:41; Ә’йанти 20:10).

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 13:19; 25:41; Луqа 4:1-13; 22:3-4; Йуһ’әнна 8:42-44; Корьнт’и II 2:10-11; 4:4; 11:13-15; Әфәси 2:2; Т’есалоники I 2:18; Т’есалоники II 2:9-12; Пәтрус I 5:8-9; Йуһ’әнна I 3:8-10; Ә’йанти 12:7-12; 20:1-3; 20:10.

Муса

Мьзгини

Фәрһәнгок

– сәрwерәки щьмә’та Исраелейи ә’йан бу. Wәхте кӧ щьмә’та Исраеле һесир у хӧламед wәлате Мьсьре бун, Хwәде әw бьжарт у щьмә’та Исраеле бь дәсте wи хьлаз кьр. Хwәде пе дәсте Муса Qанун жи дайә щьмә’та Исраеле (Дәрк’әтьн сәре 1-е һ’әта сәре 20-и у йед майин). Мәтта 8:4; 17:3-4; Йуһ’әнна 5:45-46; Ибрани 3:2-5, 16 у йед майин.

Мьзгини

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 24:14; К’аред Шандийа 16:10; 20:24; Р’омайи 1:2-4; 16-17; Корьнт’и I 1:17-25; 15:1-7; Галати 1:6-12; Әфәси 1:13; Филипи 1:27; Колоси 1:5-6; Т’есалоники I 1:5; Т’есалоники II 2:14; Тимот’ейо II 1:8-11; 2:8-10.

Мьзгини (Мьзгинийа Хwәде)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– «Инщил» жь к’ока (р’аwа) хәбәра ӘӦАГГӘЛИОН бь зьмане йунани те. Мә’на wе бь кӧрманщи «мьзгини» йә. Мьзгини жи те фә’мкьрьне чаwа хәбәр йан дәнгәки хер сәр мәрьвда те.

Мьрьн

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Йуһ’әнна 6:39-40; 11:17-27; 14:1-4; Р’омайи 6:10-11; 8:38-39; 14:7-9; Корьнт’и I 15:12-58; Корьнт’и II 5:1-10; Филипи 1:20-24; Т’есалоники I 4:13-18; Ибрани 2:14-15; Ә’йанти 14:13; 21:1-4; 22:1-5.

Мьсьр

Мьзгини

Фәрһәнгок

– wәлатәки незики Исраеле йә. Щьмә’та Исраеле ль wьр чарсьд сали бу һесир у хӧлам. К’аред Шандийа 7:34-40; Мәтта 2:13.

мала Аqуб

Мьзгини

Фәрһәнгок

– мьләте Исраел. Аqуб у Исраел йәк ьн. Һәр донздәһ кӧр’ед Аqуб, аwа готи һәр донздәһ кӧр’ед Исраел, бунә донздәһ qәбилед Исраеле.

мана

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Гава Щьмә’та Исраел жь Мьсьре дәрк’әт, т’әви Муса чьл сали нава бәр’ийеда бу. Бәр’и щики хьки-хwәли (вьки-вала) бу, ль wьр һәр сьбәһ бона хwарьне Хwәде «мана» жь ә’змана дьбаранд у дьда wан, чьмки хwарьна wан т’ӧнәбу. Пештьри р’ожа шәмийе (сәбте), һәр сьбәһ щьмә’та Исраеле дәрдьк’әт дьчу, бона р’ожәке мана т’оп дькьрьн у дькьрьнә нан, дьхwарьн. Мана тьштәки wәкә льбед к’ьшмиша хӧйа дьбу. Льбед wи гьловәр’ у сьпи бун у тә’ма wи мина тә’ма нане шкәвайи һьнгьвкьри бу (Дәрк’әтьн 16; Жьмар 11:4-9). Һьнәк фә’м дькьн кӧ мана гәзо йә, ле на. Гәзойе кӧ дьк’әвә сәр бәлгед даред мә’зе у даред бәруйе, әва тьштәки дьн ә, нә мана йә.

мәрьв

Мьзгини

Фәрһәнгок

– мьров, инсан.

мәсиһи

Мьзгини

Фәрһәнгок

– йе кӧ ль пәй Иса Мәсиһ дьчә у Wи баwәр дькә. К’аред Шандийа 11:26; 26:28; Пәтрус I 4:16.

мират’

Мьзгини

Фәрһәнгок

– һәбука баве, wар, wерьс.

мьзгиндар

Мьзгини

Фәрһәнгок

– йе кӧ Мьзгинийа П’адшатийа Хwәде дьдә, Инщиле дьдә наскьрьне (тә’риф дькә).

мьлйак’әт

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Зьмане ибрани у йунанида фә’мина wе «qасьд» ә, чьмки әвана qасьдед Хwәде нә. Әвана һәйинед р’ӧһ’ани нә, кӧ һ’ьзура Хwәдеда дьминьн. Найенә дитьне һ’әта хwәха хwә ә’йан нәкьн. Мьлйак’әт qьрара Хwәде ә’лам дькьн йан жи тиньнә сери. Әwана жь алийе Хwәдеда к’ьфшкьри нә, кӧ мәрьва хwәйи кьн у гӧһ бьдьнә wан (К’аред Шандийа 12:6-11; 27:23; Ибрани 1:14). Щарна Хwәде мьлйак’әта дьшинә щәм мәрьва, wәки тьштәки wанр’а бежә. Мьлйак’әте сәрwере һ’әму мьлйак’әта Мьхайил ә (Щьһуда 9). Йәки дьн жи наве wи Щьбрайил ә (Луqа 1:19, 26).

мьрари

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (мурдар) Һ’әйwане кӧ найе сәржекьрьне, хун теда дьминә, һ’ьшк дьбә, әw мьрар те һ’әсабе.

НАВНИШЕД ЧАПА У П’ӘРА

Мьзгини

Навнишед Чапа У П’әра

П’ӘРЕД ДӘМА ИСА МӘСИҺДА

К’ӧрди

Йунани

Һ’ӘСАБЕД ДЬРЕЖАЙЕ

Һ’ӘСАБЕД ПИВАНЕ

Нәхwәши у qәнщкьрьн

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 4:23-25; 9:35; 11:2-5; К’аред Шандийа 3:1-6; 8:4-8; 19:11-16; 28:8-9; Корьнт’и I 12:9; 12:29-30; Корьнт’и II 12:7-10; Тимот’ейо I 5:23; Тимот’ейо II 4:20; Аqуб 5:14-15.

Нә’ман

Мьзгини

Фәрһәнгок

– сәрwере әскәред wәлате Сурйайе бу, йәки ә’йан бу, ле к’оти бу. Гава бона Елиша п’ехәмбәр бьһист, чу щәм wи һиви же кьр кӧ wи qәнщ кә. Елиша готе «Һәр’ә ч’әме Урдӧне у һ’әфт щара нӧqи бьне аве бә дәре, те qәнщ би». Нә’ман гӧр’а wи кьр у Хwәде әw паqьж у qәнщ кьр. П’адшати IV 5:1-27; Луqа 4:27.

Нә’мәйед Кәле

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Әфәси, Филипи, Колоси у Фьлимон. Әв нә’мә wәхте Паwлос кәледа бу һатьнә ньвисаре. Әфәси 3:1; 4:1; Филипи 1:7, 13; Колоси 4:3, 18; Фьлимон 1, 10.

Нинәwа

Мьзгини

Фәрһәнгок

– наве бажар ә. Хwәде Уньс п’ехәмбәр шандә wьр wәки бежә щьмә’та wи бажари кӧ әwе бажаре wан wеран кә, чьмки гәләк хьраби дькьрьн. Гава wан хәбәред Уньс бьһистьн, бь гьри жь гӧнәкьрьне вәгәр’ийан. Хwәде бахшандә wан. Иро әв бажар дьк’әвә нава ә’рде Ираqе, к’идәре гәләк к’ӧрд дьминьн. К’ьтеба Уньс; Мәтта 12:41; Луqа 11:30, 32.

Нӧһ

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бавә’шир у п’ехәмбәр бу. Һена Нӧһда мәрьва кӧ гәләки хьраби дькьрьн, Хwәде гот: «Әзе тофана мәзьн р’акьм, wәки һәр тьштед дьнеда wеран бьн». Ле Нӧһ мәрьвәки баwәрмәнд бу у гӧр’а Хwәдеда бу. Чаwа кӧ Хwәде готә wи, ӧса жи әwи гәмикә мәзьн чекьр. Әw нәфәред хwәва у һ’әйwанед щур’ә-щур’ә жь аве хьлаз бун, ле һ’әму инсанед дьне хәньqин. Дәстпебун 6:9–10:32; Мәтта 24:37-39; Луqа 3:36; 17:26-27; Ибрани 11:7; Пәтрус I 3:20; Пәтрус II 2:5.

Ньвисаред пироз

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 4:1-4; 5:17-20; 22:29; Йуһ’әнна 8:31-32; 20:31; К’аред Шандийа 20:32; Р’омайи 15:4; 16:26; Колоси 3:16; Т’есалоники I 2:13; Тимот’ейо I 4:13; Тимот’ейо II 3:14-17; Ибрани 4:12; Пәтрус I 1:22-25; Пәтрус II 1:19-21; Йуһ’әнна II 9-10; Ә’йанти 1:3.

Ньхӧмандьна аве

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 28:18-20; Йуһ’әнна 3:22; 4:1-2; К’аред Шандийа 2:37-42; 8:12; 8:36-38; 10:44-48; 16:14-15; 16:31-33; 19:1-7; 22:12-16; Р’омайи 6:1-4; Галати 3:26-27; Колоси 2:12; Пәтрус I 3:20-22.

назьк

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бәдәw, хwәшьк.

нандьрун

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’аләти, п’аләйи.

нане Хwәдер’а дайи

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (нане һ’ьзуре, нане пешбәрийе) нане пироз һена Мусада Коне Шә’дәтийеда (Коне Щьвинеда), ӧса жи пәйр’а п’арьстгәһеда һәбу. Әв нан ль сәр сьфра зер’ин «ль пешбәри Хӧдан» дьһатә р’езкьрьне. Һәр р’ожәкә шәмийе к’аһина донздәһ нане бе һәвиртьр’шк дьпә’тьн, ль сәр сьфра зер’ин даданин у йед кӧ һ’әфтийа дьнда дәwсе данин, к’аһина йе пешийе щийе пирозда дьхwарьн. Пештьри к’аһина изьна т’ӧ кәси т’ӧнәбу әв нан бьхwарана. Әв нан нишанәкә Пәймана Хӧдан бу, кӧ әw т’әви щьмә’та Исраеле бу. Qануна К’аһинтийе 24:5-9; Мәтта 12:4; Марqос 2:26; Луqа 6:4.

нард

Мьзгини

Фәрһәнгок

– р’унәки бинхwәш кӧ жь шинайикә Һьндьстане дьһатә чекьрьне. Марqос 14:3; Йуһ’әнна 12:3, 5.

Нард

нәдьр

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (гори, qӧрбан) Ль гора Qануна Муса (Дәрк’әтьн 13) инсан у һ’әйwанед ньхӧрийә нер, әw нәдьред (горийед) Хwәде бун. Һ’әйwан дьһатьнә сәржекьрьне у жь бәр инсенва дьһатьнә дайине. Мә’на wе әв ә, кӧ һәр ньхӧри п’ара Хwәде бу, пироз, бӧһӧрти у т’айбәти, аwа готи Хwәдер’а щӧдәкьри бу (Луqа 2:23).

нәзир

Мьзгини

Фәрһәнгок

– те фә’мкьрьне «Хwәдер’а дайи», аwа готи йәки кӧ Хwәдер’а бона хьзмәтк’арийе ад-qьрар дькьр (Жьмар 6:1-21). Се qәйдед һ’ими бона йед нәзир һәбун:

1. Һәгәр жьн буйа йан мер буйа, гәрәке шәрав-араq вәнәхwара, нә тьри, нә жи хӧрәкед жь меwа тьрийе бьхwара.

2. Гәрәке мәqәс йан дузан п’ор’е сери нәк’әта һ’әта wи wәхте адейи к’ьфшкьри хьлаз нәбуйа.

3. Гәрәке щьнйазе мьрийа нәк’әта, нә жи незик буйайе. Wәхте адкьрьнейи лапи һьндьк си р’ож бу, ле мәрьв жи һәбун бь т’әмамийа ә’мьре хwә Хwәдер’а ад-qьраркьри бун, аwа готи нәзир. Пәймана Кәвьнда бона чәнд мәрьвед нәзирә адкьри ньвисар ьн, мәсәлә: Самуел, йе кӧ дийа wи әw хwәха Хwәдер’а да (П’адшати I 1:11, 28 ) у Шьмшон (Һ’акьмти 13:2-5 ). Пәймана Нуда Йуһ’әннайе Ньхӧмдар (Луqа 1:15; 7:33) нәзире адкьри бу. Хӧйа дьбә кӧ Паwлос у чәнд мәрьвед майин (К’аред Шандийада 18:18; 21:23-24, 26) бона дәмәкә кьн чаwа нәзир адкьри бун, wан ль гора qәйдә-qанунед нәзирийе хьлазийа wәхте адейи к’ьфшкьри п’ор’е хwә кӧр’ кьрьн у һ’әди дан (Жьмар 6:9, 18).

нәмами

Мьзгини

Фәрһәнгок

– хайинти, бебәхти.

нәмер

Мьзгини

Фәрһәнгок

– әв әw мер ьн, йед кӧ жь мертийе к’әти нә. Һьнәк жь зькмакийеда ӧса нә, һьнәк жи мәрьва әw ӧса кьрьнә, мәсәлә: Зәмане бәре п’адшед ве дьне гәләк хӧламед бьндәсте хwә нәмер дькьрьн, аwа готи дьхәсандьн, кӧ дәст нәавитана к’ӧлфәтед мале.

нәщьһу (мьләтед майин)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– һ’әму мьләтед дьнйайе, кӧ ә’сьле хwәда нә щьһу нә. Һ’әму мьләтед нәщьһу п’утп’арьст бун, пештьри һьнәка, йед кӧ Хwәдейе щьһуйа, аwа готи Хӧдан т’әне баwәр дькьрьн. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «п’утп’арьст» у бьн хәбәра «йунан»-да бьхуньн.

ньвисар (ньвисаред пироз)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Пәймана Кәвьн у Пәймана Ну. Ле гава ньвиск’аред Пәймана Ну к’ьтебед хwәда бә’са «ньвисар» йан «ньвисаред пироз» дькьрьн, фькьра wан сәр wан к’ьтебед ньһайә Пәймана Кәвьнда бу, чьмки к’ьтебед Пәймана Ну һьнге һәла һе чаwа к’ьтебәк нәһатьбунә бәрәвкьрьне (Тимот’ейо II 3:16-да).

ньсрәти

Мьзгини

Фәрһәнгок

– мәрьвед жь бажаре Ньсрәте. Әв нав бона Иса һатә готьне (Мәтта 2:23; Марqос 14:67) у пәйр’а жи бона мәсиһийа (К’аред Шандийа 24:5).

ньсьл

Мьзгини

Фәрһәнгок

– ньфш.

ньхӧмандьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Пәймана Нуда ньвисар ә, кӧ Йуһ’әннайе Ньхӧмдар гәләк мәрьв ль ч’әме Урдӧнеда дьньхӧмандьн. Әwи гот, кӧ гәрәке жь гӧнәкьрьне вәгәр’ьн у паше бенә ньхӧмандьне. Бь ви аwайи Йуһ’әннайе Ньхӧмдар дьле мәрьва бона һатьна Мәсиһ һазьр дькьрьн. Ӧса жи шанди у баwәрмәндед Исайә пешьн жь qӧр’на пешьнда, йед кӧ дьбунә баwәрмәнд, пе аве дьньхӧмандьн. Әв йәк дьбу нишана вәгәр’андьн, паqьжбун у бахшандьна гӧнед wан. Ӧса жи ньхӧмандьна баwәрмәнда ве сӧр’е дьдә фә’мкьрьне, кӧ т’әви Иса мьрьн, дәфьнбун у жь мьрьне р’абун. Мәтта 28:19; К’аред Шандийа 2:38, 41; 10:47-48; Р’омайи 6:3-4; Корьнт’и I 10:2; 12:13; Галати 3:27; Колоси 2:12; Пәтрус I 3:21 у йед майин.

ньхӧмдар

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Йуһ’әннар’а дьготьн ньхӧмдар. Гава wи хәбәра Хwәде бәла дькьр, т’обәдар бь аве дьньхӧмандьн. Луqа 1:5-25; Мәтта 3:1.

ньхӧри

Мьзгини

Фәрһәнгок

– К’ьтеба Пирозда, кӧр’е ньхӧри ль сәр һ’әму зар’ар’а бу у һәqе wи жь һәqе һ’әмуйа зедәтьр бу. Жь мьлк’е баве дӧбарә п’ара wи дьк’әт (Qануна Дӧщари 21:15-17, Ишайа 61:7 ), дӧайе бавейи һәри qәнщ әwи дьстанд (Дәстпебун 27), ӧса жи һ’ӧкӧме баве (Дәстпебун 27:29, 37; 37:21-22; П’адшати IV 2:9 ). Ле кӧр’әки дьн дькарьбу һәqед ньхӧртийа бьре хwә же бьстанда (Дәстпебун 25:34; Ибрани 12:16). Анәгори Qануна Муса, һәр ньхӧрийе нерини жь мерьв йан һ’әйwен, әw п’ара Хӧдан бу (Qануна К’аһинтийе 27:26, Жьмар 3:12-13). Бона ве йәке, п’ешк’еши Хwәде дькьрьн (аwа готи Хwәдер’а нәдьр дькьрьн) у дьданә П’арьстгәһе (де у бав кӧр’е хwәйи ньхӧри пашда дьк’ьр’ин (Жьмар 18:15, 3:40-51, Дәрк’әтьн 13:1 [2], 12 [13])). Хwәде һ’әму мьләт хӧльqандьн, ле Исраел бьжарт wәки бьбә мьләте Wийи ә’зиз, аwа готи т’әйбәти, ләма жер’а дьбежә «кӧр’е ньхӧри» (Дәрк’әтьн 4:22, Йерәмийа 31:9 ) ӧса жи «бәре дәрәмәта пешьн» (Йерәмийа 2:3 ). Даwьд п’адша у wаре wи Мәсиһ, әw һәр дӧ жи ньхӧрийе Хwәде тенә готьне. Qәwат у һ’ӧкӧме wан т’әйбәти бун (Зәбур 89:27 [28 ибрани]). Пәймана Нуда, Мәсиһр’а дьбежьн «Ньхӧри» чьмки һ’ӧкӧм, сәрwерти у к’ӧрсийа Wи сәр һ’әмуйар’а йә (Ибрани 1:6; Колоси 1:15) у Әw пешьн жь нава мьрийа р’абу (Колоси 1:18; Ә’йанти 1:5). Колоси 1:15-да әв йәк те готьне кӧ Мәсиһ Ньхӧрийе һ’әму ә’фьрина йә, аwа готи, Ньхӧрийе Хwәдейи ль сәр һ’әму ә’фьринар’а йә. Һ’ӧкӧме Мәсиһ сәр һ’әму ә’фьрина һәйә у Әw Хwәха бәри wе йәке һәбу (бьхунә Колоси 1:16-17, ӧса жи Филипи 2:6 у Йуһ’әнна 17:5). Баwәрмәндед Иса Мәсиһ жи «ньхӧри» тенә готьне (Ибрани 12:23), чьмки әw мәрьвед Хwәдейә т’айбәти нә, wар у мьлк’е Wи нә, кӧ гәрәке ә’мьре пироз, бӧһӧрти-жьбарә бьжин. Чаwа кӧ Мәсиһ ньхӧрийе жь нава мьрийа йә, әв йәк гӧмане дьдә баwәрмәнда кӧ әw жи т’әви wе р’умәта р’абуна жь мьрийа бьн.

Оршәлим

Мьзгини

Фәрһәнгок

– иро жер’а «Qӧдса Шәриф» жи те готьне. Әw бажаре щьһуйайи һәри мәзьн у ә’йан бу, чаwа иро жи. П’арьстгәһа щьһуйа жи ль wьр бу. Бәри 3000 сала Даwьд п’адша Оршәлим жь дәсте йәбусийа станд. Пешийе әw бажаре П’адшатийа т’ьфаqийа Исраеле бу у паше бу бажаре п’адшатийа башуре, аwа готи Щьһуда. Һьнге Даwьд п’адшайе wе бу, һ’әсабе мәрьвед wе 2000 бу. Wәхте Пәймана Нуда һ’әсабе мәрьвед wе лапи кем 80_000 бу. Бона щьһуйа, Оршәлим бажаре һәри пироз ә.

Паqьжкьрьна гӧна пе мьрьна Мәсиһ

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 26:26-29; Р’омайи 3:25; 5:9-10; Әфәси 1:7; Ибрани 9:11-14; Йуһ’әнна I 1:6-7; Ә’йанти 7:14-17.

Пәймана Кәвьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Qьрара Кәвьн. К’ьтебед щьһуйайә пирозр’а, йед кӧ бәри Иса һәбун, wанар’а дьбежьн «Пәймана Кәвьн», чьмки wанда бона пәймана Хwәде т’әви щьмә’та Исраеле те готьне. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «пәйман»-да бьхуньн.

Пәймана Ну

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Qьрара Ну. Wан к’ьтебед пирозр’а дьбежьн Пәймана Ну, к’ижанада дәрһәqа Иса Мәсиһ у щьвина Wида ньвисар ьн, чьмки нава wанда дәрһәqа пәймана Хwәдейә нуда те готьне, йа кӧ т’әви мәрьва гьреда. Әва пәймана пе хуна Иса Мәсиһ бона бахшандьна гӧнед һ’әму мәрьва һатийә гьредане (Марqос 14:24; Корьнт’и I 11:25; Әфәси 5:2; Ибрани 7:26-28). Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «пәйман»-да бьхуньн.

Пәтрус

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жер’а Шьмһ’ун у Кифас жи дьготьн. Әw йәк жь һәр донздәһ шагьртед Иса бу. Әw шанди бу. «Пәтрус» бь зьмане йунани у «Кифас» (аwа готи «кефа») бь зьмане арами тенә фә’мкьрьне «qәйа» йан «кәвьр» (Йуһ’әнна 1:42).

Пилато

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жь Qәйсәре Р’омайе к’ьфшкьри бу, әw wәлийе wәлатед Щьһустане, Самәрйайе у Идумәйайе бу. Маләкә wи ль Qәйсәрийе бәр бә’ре бу, ле маләк жи Оршәлимеда бу. Мәтта 27:2, 11-26; Луqа 23:1-25 у йед майин.

П’адшатийа Хwәде, П’адшатийа Ә’змана

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бона т’әвгьредана Хwәде у щьмә’та Wи те готьне. Чаwа п’адша щьмә’та хwә хwәй дькә у сәр wе п’адшатийе дькә, Хwәде жи ӧса йә. Һәр тьштед кӧ щьмә’т һ’әwщә дьбә дьдә wан у р’ебәрийа wан дькә. Щьмә’та Wи әw мәрьв ьн, йед кӧ баwәрийа хwә Wи тиньн у гӧр’а Wи дькьн. Гава Иса Мәсиһ щара пешьн һатә дьне, п’адшатийа Хwәде бь щур’әки ну хӧйа бу, чьмки Иса р’екә ну мәрьвар’а вәкьр, wәки т’әви Хwәде т’әвгьредайи бьн у бьжин. Бона ве йәке те готьне кӧ П’адшатийа Хwәде иди дәстпебуйә. Ле гава Иса Мәсиһ диса бе, wе һьнге п’адшатийа Хwәде т’әмам бьбә у һ’әму инсанар’а бь щур’әки ну бе ә’йанкьрьне (Мәтта 6:33, 19:16-30; Марqос 10:15). Мә’на П’адшатийа Хwәде у П’адшатийа Ә’змана йәк ә. Мәтта хәбәра «Ә’зман» дәwса «Хwәде» да хәбате, чьмки хӧйа дьбә кӧ wи Мьзгинийа хwә ль гора зараве щьһуйа ньвиси у нә ә’дәте щьһуйа бу кӧ наве Хwәдейи пироз гәләк щара банина сәр заре хwә. Ләма щьһуйа гәләк щара «Ә’зман» щийе кӧ Хwәде дьминә, дәwса наве «Хwәде» дьданә хәбате. Дәред кӧ Мәтта «П’адшатийа Ә’змана» ньвисин, Марqос у Луqа «П’адшатийа Хwәде» ньвисин. Мәтта 4:17, 5:10; Марqос 1:15; Луqа 6:20.

П’ӘРЕД ДӘМА ИСА МӘСИҺДА

Мьзгини

Навнишед Чапа У П’әра

к’ӧрди | йунани | шә’дәтийа wан щийа
пол | ләптон | Марqос 12:42; Луqа 12:59; 21:2
qӧр’уш | кодрантес | Мәтта 5:26; Марqос 12:42.
дьраве чарqӧр’уше | ассарион | Мәтта 10:29; Луqа 12:6.
зив* | динарион | Мәтта 18:28
йан драхмә | Мәтта 17:24
нале дӧзиве | дьдрахмон | Мәтта 17:24
нале чарзиве | статер | Мәтта 17:27
зер’ | мна | Луqа 19:13
тәлант** | талантон | Мәтта 18:24; 25:15

* Зивәк qаси р’ожхәбатәкә п’аләки бу.

** Тәлантәк 44 килограм зив бу у qимәте wе һәqе п’аләки панздәһ сала зедәтьр бу.

П’әрә, һәбук, мал у мьлк’

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 6:19-21; 6:24-34; Луqа 12:13-21; 12:32-34; К’аред Шандийа 20:35; Тимот’ейо I 6:6-10; 6:17-19; Ибрани 13:5-6; Аqуб 2:1-9; 5:1-6.

П’утп’арьсти, сербази у к’оч’әкти

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 4:10; К’аред Шандийа 13:4-12; 17:22-31; 19:11-20; Корьнт’и I 5:11; 6:9-11; 8:1-13; 10:1-22; Корьнт’и II 6:14-18; Галати 5:19-21; Т’есалоники I 1:9-10; Йуһ’әнна I 5:21; Ә’йанти 21:8; 22:15.

пәйман

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (аһда, ад у qьрар) нав дӧ мәрьвада, нав дӧ к’омада, йан жи нав Хwәде у мәрьвада те гьредане. Пәйманәк нава Хwәде у Нӧһда һәбу (Дәстпебун 9:8-17), нава Хwәде у Бьраһимда (Дәстпебун 15), нава Хwәде у Даwьдда (П’адшати II 7; Зәбур 89:1-37). Ль сәре ч’ийайе Синайе Хwәде пәйманәк т’әви щьмә’та Исраеле гьреда. Ль гора ве пәймане Хwәде соз да wәки Хwәха Хӧдане щьмә’та Исраеле бә у wан хwәй кә, ле гәрәке Исраел жи Qануна Хwәде бьqәдинә, йа кӧ Wи бь дәсте Муса да. Ле Исраеле гәләк щара пәйман, аwа готи Qануна Муса дьт’әр’ьбанд. К’ьтебед щьһуйайә пирозр’а, йед кӧ бәри Иса һәбун, wанар’а дьбежьн «Пәймана Кәвьн». Wеда ньвисар ә, кӧ Хwәде wе пәйманәкә ну т’әви щьмә’та Хwә гьредә (Йерәмийа 31:27-37 ). Хwәде әв пәймана ну пе дәсте Иса Мәсиһ бона һ’әму мьләта гьреда, пе хун у мьрьна Wи. Марqос 14:24; Луqа 22:20; Р’омайи 3:21-26; Корьнт’и I 11:25; Ибрани 10:10-22.

пироз

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (мьqәдәс, бьмбарәк, зийарәт, бӧһӧрти, хальс) Мә’на «пироз» ль гора К’ьтеба Пироз фькьра р’ӧһ’ани йә. Хwәде Хwәха пироз ә у пирозбуна Wи сәр һәр тьштир’а йә. Һащәт, мәри у тьштед майинә бона һ’әбандьне Хwәдер’а тенә башqәкьрьне, чаwа бӧһӧрти-жьбарәкьри (пирозкьри). Мәрьвед пироз әw ьн, йед кӧ бона хьзмәтк’арийа Хwәде у жийина бӧһӧрти башqәкьри нә (Корьнт’и I 1:2). Ве wәлгәр’андьнеда дәwса «Пирозед Хwәде» «Щьмә’та Хwәде» һатийә ньвисаре (Корьнт’и II 1:1). «Пирозе Хwәде» у «Йе Пироз» жи навед Иса Мәсиһ нә (Пирозе Хwәде: Марqос 1:24; Луqа 4:34; Йуһ’әнна 6:69; Йуһ’әнна I 2:20; Ә’йанти 3:7; Йе Пироз: Луqа 1:35).

пол

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’әред сьфьр ьн, йед һәри бе qимәт ьн. Дӧ пол qаси qӧр’ушәки йә. Марqос 12:42; Луqа 12:59; 21:2. Жь к’әрәма хwә ль навниша (таблиса) ль к’ӧтасийа фәрһәнгоке бьньһер’ьн.

пунг

Мьзгини

Фәрһәнгок

– нә’нә.

п’арьстгәһ

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (ә’бубәтханә, ибадәтханә, хана Хwәде) авайийе щьһуйайи һәри бәрбьч’ә’в у ә’йан бу. Сьлеман п’адша щара пешьн п’арьстгәһ бажаре Оршәлимеда чекьр. Әw т’әне ль Оршәлиме һәбу. Мьләте Исраеле дӧа у һ’әбандьнед хwә wьр дькьрьн у горийед (qӧрбанед) хwә ль wьр сәржедькьрьн. П’арьстгәһ жь чар п’ара бу: Һ’әwш, Һьндӧр’, Пирозгәһ у Щийе Һәри Пироз. П’әр’дәкә мәзьн навбьр’и дьда Пирозгәһе у Щийе Һәри Пироз. Сале щарәке Сәрәкк’аһин дьчу Щийе Һәри Пироз. Әwи ль wьр һьн бәр гӧнед хwәва, һьн жи ль бәр гӧнед щьмә’тева гори сәржедькьрьн, дӧа дькьр у бахшандьна гӧна жь Хwәде дьхwәст. Гава Иса ль сәр хач мьр, әв п’әр’да пироз нивида бу дӧ тиша (Луqа 23:45-46). Сала 70-да пәй буйина Иса Мәсиһр’а, Титойе сәрәскәре Императорийа Р’омийе п’арьстгәһ wеран кьр. Жь һьнгева һ’әта р’ожа иройин п’арьстгәһ щарәкә дьн нәһатийә чекьрьне.

п’ехәмбәр

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (нәби, qасьде Хwәде, qуле Хwәде, готьнбеже Хwәде) әw инсан бун. Хwәде wанр’а хәбәр дьда, кӧ әw готьна Wи бьгьһиньнә мәрьва.

п’ехәмбәрти

Мьзгини

Фәрһәнгок

– К’ьтеба Пирозда хәбәра «п’ехәмбәрти» фьрә те фә’мкьрьне. Йе кӧ п’ехәмбәртийе дькә, әw бь р’ебәрийа Р’ӧһ’е Пироз готьнәкә жь Хwәде ә’лами мәрьва дькә. Чаwа Паwлос Корьнт’и I 14:3-да дьбежә, йе кӧ п’ехәмбәртийе дькә, баwәрийа мәрьва ава дькә, дьл дьдә бәр wан у бәр дьле wанда те. Иди п’ехәмбәрти нә т’әне бона тьштед кӧ һе нәqәwьми нә.

п’еч’ьра

Мьзгини

Фәрһәнгок

– р’әфьк, малч’ьра, п’әлтька ч’ьре.

п’ешә

Мьзгини

Фәрһәнгок

– сьнә’т, һостати.

п’ешк’еш

Мьзгини

Фәрһәнгок

– дийари, һ’әдийа.

п’ешк’ешкьрьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (дийарикьрьн) бәр кәсәки хәлатәк данин (п’ешк’еш дане). Ль гора Qануна Муса зар’ок п’ешк’еши Хwәде дькьрьн, wәки Хwәде әw пироз (бәрәк’әт) бькьрана.

п’әйн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– сәргине һурбуйи, зьбьл, ә’дәба һ’әйwен.

п’әрәданг

Мьзгини

Фәрһәнгок

– сьндоqа (qӧт’ийа) һ’әди-дийари у хера. Хәлqе хер у хератед хwә дькьрьнә wьр.

п’игар

Мьзгини

Фәрһәнгок

– йе кӧ бь һәqти һ’әйwен хwәй дькә.

п’утп’арьст

Мьзгини

Фәрһәнгок

– мьләтед нәщьһу кӧ п’ут дьһ’әбандьн, дьһатьнә һ’әсабе п’утп’арьст чаwа иро жи дьһ’әбиньн. Мәсәлә, стәйрка, тә’ве, һиве, мьлйак’әта, һәйин у тьштед т’әбийәте, ӧса жи п’утед бь дәста чекьри. П’ут жи ӧса те фә’мкьрьне «сәнәм».

Артәмиса ханьм хwәде,
п’ута бажаре Әфәсе
(К’аред Шандийа 19:24 35)

п’ьшкбун

Мьзгини

Фәрһәнгок

– дьле йәки жь хәбәра йе дьн дьминә у же дьчә.

п’ьшккьрьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жь р’е дәрхьстьн. Йәк тьштәки дькә, кӧ ль йе дьн хwәш найе у әw жь wи дьчә.

Р’астһ’әсаббун, р’асти (бесущбун)

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

К’аред Шандийа 13:38-39; Р’омайи 1:16-17; 3:21-26; 5:1; 5:9-10; 5:18-19; Галати 2:16; 3:6-9; Тито 3:7.

Р’евека

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жьна Исһаqе кӧр’е Бьраһим бу. Дийа Аqуб у Әсаw (Р’омайи 9:10-13).

Р’әхаб

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жьнәкә нә р’ийа хwәда бу, ле баwәрийа хwә Хwәде ани у алик’арийа щьмә’та Исраеле кьр. Мәтта 1:5; Ибрани 11:31; Аqуб 2:25.

Р’ожа Ахрәте

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Р’ожа Диwане, р’ожа хьлазийа дьнйайе. Ӧса жи щарна к’ьтебеда ве р’ожер’а «Р’ожа Хӧдан» дьбежьн, аwа готи р’ожа һатьна Иса. Wе р’оже мьрийе жь мьрьне р’абьн у wе диwана һ’әму мәрьва бь дәсте Хwәде бьбә. Ишайа 13:6, 9; Мәтта 10:15; 12:36; Луqа 10:12, 14; Йуһ’әнна 6:39-40; 6:44; 6:54; 11:24; Пәтрус II 2:4, 9; 3:7, 10; Йуһ’әнна I 4:17; Ә’йанти 20:11-15 у йед майин.

Р’ожа К’әwандьне

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бона щьмә’та Исраеле р’ожа һәрә ә’зиз у пироз бу (ЙОМ КЬППУР бь ибрани). Сале щарәке п’арьстгәһеда Сәрәкк’аһин дәwса (бәрделийа) гӧнед щьмә’те у хwәва бона паqьжбуна п’арьстгәһ у горигәһе хуна һ’әйwана п’ешк’еш дькьр у дьк’әтә Щийе Һәри Пироз (Дәрк’әтьн 30:10; Qануна К’аһинтийе 16:1-34; 23:27; Ибрани 9:6-7). Пәймана Нуда жи Иса Мәсиһ Хwә жь бәр инсанва кьрә qӧрбан, гава сәр хач хуна Хwә р’ет, һатә кӧштьне. Әw к’әтә Щийе Ә’зманайи Һәри Пироз, щәм Баве Хwә у хwәqӧрбанкьрьна Wи бона һ’әта-һ’әтайе йә (Ибрани 9; 10:12). Һ’әрчи баwәрийа хwә Wи тиньн, әw ль бәр бахша хуна Иса дьк’әвьн у жь гӧнед хwә хьлаз дьбьн. Р’омайи 3:25-26; Ибрани 2:17.

Р’ожа Пенщийә һ’әсаб (Пентекост)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Бь зьмане йунани фә’мина ПӘНТЕКОСТЕ «пенщи» йә. Хwәде т’әми да щьмә’та Исраеле, кӧ р’ожа пашьнә пәй дәстпебуна Щәжьна Дәрбазбунер’а һ’әфт һ’әфтийа һ’әсаб кьн у Р’ожа Пенщи щәжьнәке жи бькьн. Ве щәжьнеда чь кӧ жь дәрәмәтед wан (дәхьлед wан) пешийе дьк’әтә бәр к’еләндийе, данин п’ешк’еши Хwәде дькьрьн (Qануна К’аһинтийе 23:15-21). Р’ожа Пенщир’а Щәжьна Нандьруне (Щәжьна Дәрәмәтед Ә’рде) жи те готьне, ӧса жи Щәжьна Һ’әфтийа. Р’ожа Щәжьна Пенщида Р’ӧһ’е Пироз щара пешьн чаwа п’ешк’еш баwәрмәндар’а һатийә дайине (К’аред Шандийа 2:1-41).

Р’ожа Р’абуне

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (Р’ожа Qийамәте) әw р’ож ә кӧ һ’әму мәрьвед qәнщ у хьраб wе жь мьрьне р’абьн у ль бәр Хwәде у Иса Мәсиһ щаба кьрьнед хwә бьдьн.

Р’ожа Р’ожийа

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «Р’ожа К’әwандьне»-да бьхуньн.

Р’ожа Хӧдан

Мьзгини

Фәрһәнгок

– 1. Пәймана Кәвьнда п’ьр’анийа щара те фә’мкьрьне, әw wәхт йан дәмед кӧ Хwәде диwана щьмә’та Хwә дькә, мәсәлә: Пе дәсте ордийед мьләтед майин, йан жи пе нәхwәшийа (Йоел 1:15; 2:1, 11; Амос 5:18, 20; Малахи 4:5 ).

2. Пәймана Нуда «Р’ожа Хӧдан» р’ожа һатьна Иса Мәсиһә дӧда бона диwана дьнйайе йә (Т’есалоники I 5:2; Т’есалоники II 2:2). Гәләк wе бона ве р’оже һазьр нибьн (Мәтта 24:42-44; Луqа 12:35-40; Пәтрус II сәре 3-а). Щарна те готьне: «Р’ожа Хӧдане мә Иса Мәсиһ» (Корьнт’и I 1:8) йан жи «wе Р’оже» (Т’есалоники II 1:10).

3. Т’әне Ә’йанти 1:10-да «Р’ожа Хӧдан» те фә’мкьрьне «р’ожа йәкшәме» (лә’де), чьмки Хӧдан Иса Мәсиһ йәкшәмеда жь мьрьне р’абу. Жь һьнгева әw р’ож бу р’ожа щьвина баwәрмәнда (К’аред Шандийа 20:7; Корьнт’и I 16:2).

Р’ома

Мьзгини

Фәрһәнгок

– иро п’айт’әхте wәлате Италйайе йә. Һена Иса Мәсиһда щьмә’та Р’омайе гәләк wәлат бьндәст кьрьбун, ӧса жи Исраел. Гәләк щьмә’та Исраеле дьжәнийанә П’адшайе Р’оме (Qәйсәр) у һ’ӧкӧмәтийа wи.

Р’ӧһ’е Пироз

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (Р’ӧһ’е Хwәде, Р’ӧһ’е Мьqәдәс, Р’ӧһ’е Бьмбарәк, Р’ӧһ’е Бӧһӧрти) Р’ӧһ’е Пироз Р’ӧһ’е Хwәде йә. Пәймана Кәвьнда Р’ӧһ’е Хwәде чаwа qәwата Хwәде хӧйа дьбә, к’ижани кӧ Хwәде илаһи дьда п’ехәмбәра. Бь зьманед йунани у ибрани хәбәра «ба» у «р’ӧһ’» йәк ьн (Йуһ’әнна 3:8). Пәймана Нуда Р’ӧһ’е Хwәде бь щур’әки ну һ’әму баwәрмәндед Исар’а те дайине (К’аред Шандийа 2:38), ӧса жи һе гәләки чаwа шәхсәк йан нәфсәкә Хwәде те фә’мкьрьне, аwа готи әw Хwәха Хwәде йә (Мәтта 28:19). Гава Иса чу щәм Баве, Р’ӧһ’е Пироз чаwа дәрсдар, пьштован у п’ешк’еш баwәрмәндар’а шанд (Йуһ’әнна 14:26; 15:26; К’аред Шандийа 10:45). Әw алик’арийа мәрьва дькә, мәрьва бәрбь т’әмамийа р’астийе дьбә (Йуһ’әнна 16:13; Корьнт’и I 2:10-13), щарна бона тьштед башqә р’ебәрийа мәрьва дькә (К’аред Шандийа 13:2; 16:6-7), ль бәр Хwәде бона баwәрмәнда лава-навчетийе дькә (Р’омайи 8:26-27) у qәwате дьдә баwәрмәнда, wәки хәбәра Хwәде бежьн у Хwәдер’а хӧламтийе бькьн (Корьнт’и I 2:4-5; Тимот’ейо II 1:7). Мәрәме п’ешк’ешед Р’ӧһ’е Пироз әв ә, кӧ т’әмамийа щьвина баwәрмәнда бьшьдинә у ава кә (Корьнт’и I, сәред 12 һ’әта 14).

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 28:19; Марqос 1:9-11; 3:28-30; Луqа 1:35; 3:16; 4:1; 11:13; 12:12; Йуһ’әнна 1:32-34; 3:5-8; 7:37-39; 14:15-17; 14:26; 15:26; 16:7-15; 20:19-23; К’аред Шандийа 1:4-5; 1:8; 2:1-18; 2:38-39; 4:31; 5:3-5; 8:14-17; 10:44-48; 13:2-4; 15:28; 16:7-10; 19:1-7; Р’омайи 5:5; 8:9-16; 8:26-27; Корьнт’и I 2:4; 2:9-16; 3:16; 6:11; 6:19; 12:1-13; Корьнт’и II 1:21-22; 5:5; 13:13; Галати 3:2-5; 4:6; 5:16-18; 5:22-25; Әфәси 1:13-14; 1:17; 3:16; 4:3-4; 4:30; 5:18-20; 6:17-18; Т’есалоники I 1:5-6; 5:19; Т’есалоники II 2:13; Тито 3:5-6; Ибрани 2:4; 9:14; Пәтрус I 1:2; 1:11; Пәтрус II 1:20-21; Йуһ’әнна I 2:20; 3:24; 4:13; 5:6-8.

р’астһ’әсаббун у р’астийа Хwәде

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Ньвисаред пирозда хәбәра «р’астийа Хwәде» бь чәнд щур’а те фә’мкьрьне. Щарна р’асти чаwа «һәqийа Хwәде» те фә’мкьрьне, әw һ’ӧнӧрәки Wи йә. Ле щарна жи «р’астийа Хwәде» кьрьнәкә Wи йә, кӧ чаwа Әw мерьв бесущ дькә у р’аст һ’әсаб дькә, нә кӧ т’әне ве йәке, ле мерьв т’әви Хwә дькә йәк жи. Һьнге инсан бәр ч’ә’ве Wи мина Wи р’аст хӧйа дьбә. Пәймана Кәвьнда жи те фә’мкьрьне, кӧ мәрийе р’аст әw ә, йе кӧ гӧнед wи һатьнә бахшандьне (Зәбур 32; Р’омайи 4:4-8). Wәки дьн жи «р’астийа Хwәде» гәләк щара фькьра хьлазкьрьнева гьредайи йә: Хwәде р’аст ә, амьн ә у хwәйе созе Хwә йә у йе кӧ гази Wи дькә, ль гора созе Хwә wи хьлаз дькә (Зәбур 51:14; Ишайа 46:12-13 ).

р’аw

Мьзгини

Фәрһәнгок

– р’а, р’айе даре.

р’аw-р’ьзьм

Мьзгини

Фәрһәнгок

– ә’дәт, ширәт, һинкьрьн у qанунед пешийа.

р’әз

Мьзгини

Фәрһәнгок

– 1. р’әзе тьрийа, бахе тьрийа, бахчә.

2. емиш, феки.

р’ожа т’ьвдарәккьрьне

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Щьһуйа р’ожа инийер’а дьготьн: «Р’ожа т’ьвдарәккьрьне», чьмки wе р’ожеда wан бона р’ожа шәмийе һазьрийа хwә дьдитьн. Р’ожа шәмийе р’ожа пироз бу, изьна wан т’ӧнәбу кӧ бьхәбьтийана. Бона щьһуйа инийе чаwа р’о дьчу ава, һьнге р’ожа шәмийе дәстпедькьр.

р’ожа шәмийе

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (р’ожа сәбте) бона щьмә’та Исраеле р’ожәкә ә’зиз (т’айбәти) у пироз ә (Дәрк’әтьн 16:23; 20:8, 11; 31:14-15). Бь ибрани ШАБАТ ә. Бь кӧрманщи «сәбт» жь шабате һатийә. Бона щьһуйа, шабат наве р’ожа һ’әфта йә у йа хьлазийа һ’әфтийе йә. Инийе еваре, гава р’ож дьчә ава, шабат дәстпедькә у һ’әта 24 сьһ’әта дьк’ьшинә. Ль гора Т’әwрате (Дәстпебун 2:2-3; Дәрк’әтьн 20:8-11; 35:2) р’ожа шабатеда к’ар у хәбат нә щайиз бу бькьрана, әв р’ож р’ожа р’ьһ’әтийе у һ’әбандьне йә (Дәстпебун 1; Qануна К’аһинтийе 23:1-3).

р’ожи

Мьзгини

Фәрһәнгок

– К’ьтеба Пирозда щур’ә-щур’ә һ’алед р’ожигьртьне һәнә. Һ’аләкида нан нә дьхwарьн (П’адшати I 12:16-21, Мәтта 4:2, Луqа 4:2), һ’аләки дьнда нә дьхwарьн нә жи вәдьхwарьн (Дәрк’әтьн 34:28; Әзра 10:6; К’аред Шандийа 23:12, Уньс 3:5-8), һ’аләки дьнда жи нә гошт, нә шәрав, нә тьштед хwәшә-тә’м дьхwарьн-вәдьхwарьн (Данийел 10:2-3 ). Мәрәме р’ожийе К’ьтеба Пирозда әв бу, кӧ хwәйир’ожи дӧа бькә, нәфса хwә ль бәр Хwәде ньмьз кә, хwә бьшкенә, нә кӧ бона наве хwә кӧ бәр мәрьва бе к’ьфше, ле wәки т’әне Хwәдева ә’йан бә (Мәтта 6:16-18; Луqа 2:37; Qануна Дӧщари 9:18; Данийел 9:20 ). Qануна Мусада т’әне р’ожәкә р’ожийейә ә’дәти һәбу (Qануна К’аһинтийе 23:26-32), ле һәгәр wәлат дьк’әтә охьрмед гьран, һьнге р’ожед дьн жи дьһатьнә к’ьфшкьрьне, wәки р’ожи бьгьртана (Йоел 1:14 ). Ә’дәте ферьсийа һәбу, кӧ һәр дӧшәме у пенщшәме р’ожи бьгьртана (Луqа 18:12). Гава Иса сәр дьне бу, шагьртед Иса р’ожи нәгьртьн (Марqос 2:18-20).

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 6:16-18; Марqос 2:18-20; К’аред Шандийа 13:1-3; 14:23.

р’ӧһ’ед һ’әрам

Мьзгини

Фәрһәнгок

– р’ӧһ’ед хьраб. Щьһуйа wан р’ӧһ’ед щьнар’а дьготьн «р’ӧһ’ед һ’әрам», йед кӧ мәрьв пе дьк’әтьн у йед щьнак’әти һ’әрам дьһатьнә һ’әсабе. Изьна wан т’ӧнәбу, wәки тек’әтана нава щьмә’те йан жи щийед пироз.

р’ӧшәткьрьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бәртилкьрьн. Йәк п’әра йан тьштәки дьн дьдә һ’акьм йан йәки дьнейи хwәйиһ’ӧкӧм, wәки qанун бе т’әр’ьбандьне, кӧ йа дьле wи бьбә.

р’ункьрьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (һәтwанкьрьн, доһнкьрьн) 1. Ль гор ә’дәте щьһуйа, гава йәк дьбу п’адша, әw пе бьзьре зәйт’уне дьһатә р’ункьрьне. Әв жи дьбу нишан, кӧ әв кәса буйә п’адша. Иди р’ункьрийе Хwәде Әw ә, Йе кӧ Хwәде бьжарт у к’ьфш кьр, аwа готи Мәсиһ ә (Луqа 4:18). Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «Мәсиһ»-да бьхуньн.

2. Хәлqе һьнге жи р’ун, мина р’уне бинхwәш чаwа нишана qәдьр дькьрьнә сәр меванед хwә (Луqа 7:46; Зәбур 23:5), щьнйазед мьрийед хwә жи р’ун дькьрьн (Луqа 23:56–24:1), чаwа дәрман бьринед нәхwәша дьхьстьн (Луqа 10:34), ӧса жи бь wи нәхwәш р’ун дькьрьн, чаwа символ wәки Хwәде qәнщ кә (Марqос 6:13; Аqуб 5:14).

р’успи

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бона сәрwеред мьләте Исраеле дьһатә готьне, ӧса жи бона сәрwеред дине wан. Пәймана Нуда әw жи әндәмед щьвина гьрәгьра бун. Ә’йантийеда бист чар р’успи һәнә, кӧ ә’зменда Хwәде дьһ’әбиньн у мә’на wан дьбә чаwа нишана т’әмамийа щьмә’та Хwәде.

р’ьк’ьнйата Даwьд

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Бәрәка Даwьд, мала Даwьд. Дәма Пәймана Кәвьнда Даwьд п’адше Исраелейи һәри мәзьн бу. Пәй wир’а кӧр’е wи Сьлеман бу п’адшайе Исраеле. Жь мал у зӧр’әта Даwьд гәләк п’адша р’абун. Иса жь зӧр’әта Даwьд бу. Мәтта 1:1, 20; Луqа 1:27, 69; Р’омайи 1:3; Тимот’ейо II 2:8; Ә’йанти 5:5; 22:16.

Р'еwитийа Паwлосә дӧда

Мьзгини

Хәритә

Р'еwитийа Паwлосә дӧда

Р'еwитийа Паwлосә пашьн һ'әта Р'оме

Мьзгини

Хәритә

Р'еwитийа Паwлосә пашьн һ'әта Р'оме

Р'еwитийа Паwлосә пешьн т'әви Барнабас

Мьзгини

Хәритә

Р'еwитийа Паwлосә пешьн т'әви Барнабас

Р'еwитийа Паwлосә сьсийа

Мьзгини

Хәритә

Р'еwитийа Паwлосә сьсийа

Самәрйа

Мьзгини

Фәрһәнгок

– һьн нә’йа нава Щәлиле у Щьһустанеда бу, һьн жи наве п’айт’әхте п’адшатийа бакӧре (мьфрьqе) бу, аwа готи Исраел. Мьләте Самәрйайе у щьһу гәләки дьжәнийанә һәв, чьмки гәләк ә’дәт у баwәрийед дин у сийасәта wан нә мина һәв бун, ӧса жи бона щийе һ’әбандьне һәвр’а qайл нибун (Луqа 10:25-37).

Самуел

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’ехәмбәрәки ә’йан бу. Бь дәсте wи Даwьд п’адша һатә к’ьфшкьрьне. П’адшати I 1-7; К’аред Шандийа 3:24; 13:20; Ибрани 11:32.

Сәрәкк’аһин

Мьзгини

Фәрһәнгок

– мәзьне һ’әму к’аһина бу, ӧса жи сәрәке щьвата гьрәгьра. Сале щарәке ль Р’ожа К’әwандьне әw дьк’әтә Щийе П’арьстгәһейи Һәри Пироз, wәки п’ешк’еша хуне бона гӧнед хwә у йед щьмә’та Исраеле бьдә. К’ӧрсийа Сәрәкк’аһин wәхте навбәра Пәймана Кәвьн у Пәймана Нуда пешда һат. Салед 18-36 наве Сәрәкк’аһин Qәйафа бу.

Сәрк’әтьна (алт’кьрьна) сәр мирещьн у тә’ли-тәнгийа

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 4:1-11; 6:13; Луqа 22:31-32; Йуһ’әнна 17:14-19; Р’омайи 8:31-39; 12:12; 16:19-20; Корьнт’и I 10:12-13; 16:13; Корьнт’и II 12:7-10; Әфәси 3:20-21; 6:10-18; Филипи 4:13; Т’есалоники I 3:5-8; Т’есалоники II 3:3; Тимот’ейо II 1:7-8; Ибрани 2:18; 4:14-16; 12:1-2; Аqуб 4:7; Пәтрус I 1:5; 5:8-11; Йуһ’әнна I 4:4; 5:3-5; Ә’йанти 12:7-12.

Сәрwеред щьвине

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Хәйсәтед wан у чаwа тенә к’ьфшкьрьне (шьван, бәрпьрсийар, малхе)

К’аред Шандийа 6:1-6; 14:23; Тимот’ейо I 3:1-13; Тито 1:5-9.

Һинкьрьна бона сәрwеред
щьвине

Мәтта 28:18-20; Луqа 22:24-27; К’аред Шандийа 20:17-35; Т’есалоники I 2:1-12; Тимот’ейо I 4:1-16; Тимот’ейо II 2:1-26; 3:10-17; 4:1-5; Тито 2:7-8; Пәтрус I 5:1-4.

Сийон

Мьзгини

Фәрһәнгок

– әw ч’ийа йә, сәр к’ижани п’арьстгәһ һатә чекьрьне. Гава Даwьд п’адша Оршәлим жь дәсте йәбусийа станд, бажар бьч’ук бу, т’әне сәр ви ч’ийайи (гьри) бу. Сийон те фә’мкьрьне щарна әw ч’ийайе кӧ п’арьстгәһ ле бу, щарна т’әвайийа бажаре Оршәлиме (Мәтта 21:5), щарна һ’әму щьмә’та Исраеле, щарна щьмә’та Хwәде йан жи бажаре Хwәдейи дьнйа нуда (Ибрани 12:22; Ә’йанти 14:1). «Qиза Сийоне» те фә’мкьрьне бажаре Оршәлиме, аwа готи бьнәлийед Оршәлиме (Йуһ’әнна 12:15). Р’омайи 9:33; 11:26; Пәтрус I 2:6.

Синай (Ч’ийайе Синайе)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– әw ч’ийа йә, кӧ wьр Хwәде һәр дәһә т’әми данә Муса п’ехәмбәр. Щарна жи сурәти (символи) у р’ӧһ’ани те фә’мкьрьне (Галати 4:24).

Содом у Гомора

Мьзгини

Фәрһәнгок

– дәма Бьраһимда дӧ бажаред кәнанийа бун, кӧ незики Бә’ра Мьри бун. Мәрьвед һәр дӧ бажара бь гӧнәк’арийа хwә ӧса жь Хwәде дур к’әтьбун, кӧ Хwәде әw бь егьр у к’ьрк’уте шәwьтандьн у qьр’а wан ани (Дәстпебун 18:16–19:29).

Сьлеман

Мьзгини

Фәрһәнгок

– кӧр’е Даwьд, п’адше Исраеле бу, ньвисаред wи жи Пәймана Кәвьнда һәнә (Готьнед Сьлеман 1:1; 10:1 у йед майин). Хwәде гәләк сәрwахти да wи, ӧса жи әw гәләки дәwләти бу. П’арьстгәһ пешда әwи да чекьрьне. П’адшати II 12:24-25; П’адшати III 1:1– 11:43; Мәтта 1:6-7; 6:29; 12:42; Луqа 11:31; 12:27; К’аред Шандийа 7:47.

Сьндоqа Пәймане (Сьндоqа Шә’дәтийе)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– qӧт’икә пироз, жь дара дарщеwийе чекьри у зер’кьри бу. Әw сьндоq у чь кӧ теда бун (аwа готи һәр дӧ сәлед кәвьрийә кӧ һәр дәһә т’әмийед Хwәдейә мәзьн сәр ньвисар, шьвдара Һарун у дәрдана манайе), әвана нишанед пәймана Хwәдейә т’әви мьләте Исраел бун. Гава мьләте Исраеле р’е дьчу, йан дьчу шер’, әв сьндоq хwәр’а дьбьрьн. Гава щики дьсәкьнин, әв сьндоq Коне Шә’дәтийеда Щийе Һәри Пирозда дьма. (Дәрк’әтьн 25:10-21; Ибрани 9:4; Ә’йанти 11:19).

садуqи

Мьзгини

Фәрһәнгок

– әw нава щьһуйада партикә (к’омәләкә) диндар (олп’арьст) бу. Әв парти бьч’ук ле ә’йан бу. П’ьр’анийа әндәмед wе к’аһин бун. Wан баwәрийа хwә бь һәр пенщ к’ьтебед Муса (аwа готи Т’әwрат йан һәр пенщ к’ьтебед пешьнә Пәймана Кәвьн) данин, ле р’ӧһ’, мьлйак’әт у р’абуна мьрийа (qийамәти) баwәр нәдькьрьн. К’аред Шандийа 4:1-2; 23:6-10; 23:8.

самәри

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Чахе п’адшатийа Р’әһобоwам (кӧр’е Сьлеман, п’адшайе Щьһустане) у Йеробоwамда (п’адшайе Исраеле), мьләте Исраеле жь һәвдӧ qәтийан. Р’әһобоwам т’әви дӧ qәбилед Исраеле бажаре Оршәлиме у Щьһустанеда ма. Йеробоwам т’әви дәһә qәбилед Исраеле Самәрйа хwәр’а кьрә п’айт’әхт. Бь ви щур’әйи мьләте Исраеле бу дӧ п’ара у дьжмьнатийа һәв кьрьн. Пәй ве йәкер’а жи п’адшайе ашурийа гәләк мьләте Исраеле дор-бәред Самәрйайе щишьһ’ьти бажаред мәдийа у йед майин кьрьн (П’адшати IV 17:1-6 ) у мьләтед майин бь п’утед wанва анин, дәwса wанда щи-wар кьрьн (П’адшати IV 18:24-40). Бь ви аwайи мьләте самәрийа т’әви мьләтед п’утп’арьста жит, дан у стандьн, ә’сьл у баwәрийа хwә һ’әр’ьмандьн у хwә жь Т’әwрате дур хьстьн. Самәри әw ьн, йед кӧ жь Самәрйайе у дор-бәред wе бун.

сербази

Мьзгини

Фәрһәнгок

– к’оч’әкти.

сеwи

Мьзгини

Фәрһәнгок

– ет’им.

сәрбәсти

Мьзгини

Фәрһәнгок

– азади, аза.

сәрсәд

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жь әскәре Р’омайе (Италйайе) бу, кӧ сәрwери ль сәд әскәри дькьр.

сәрһ’әзар

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жь әскәре Р’омайе (Италйайе) бу, кӧ сәрwери ль һ’әзар әскәри дькьр.

сәрwахти

Мьзгини

Фәрһәнгок

– шә’рәзайи.

спартьн (бьсперә)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– т’әсмилкьрьн.

стойхи

Мьзгини

Фәрһәнгок

– ль пәй һинкьрьна философе Зәно дьчун. Зәно qаси 265 сали бәри буйина Иса Мәсиһ мьр. Һинкьрьна wи әw бу, wәки мәрьв жийина хwә qәбул бькә, пе фькьре жийина хwә һ’ӧкӧм бькә, хwә бьгьрә у дина хwә нәдә шабун у еша (К’аред Шандийа 17:18).

сьлсьләт

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бав, кал, кале кала у ӧса дьчә жор.

сьнәт

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Ль щәм щьһуйа ль гора Qануна Муса гәрәке һәр зар’әкә кӧр’ин бьһата сьнәткьрьне. Ле һе бәри Qануне жи әв сьнәти жь һена Бьраһимда һәбу, әw чаwа нишана пәймана Хwәде т’әви Бьраһим у зӧр’әта wи бу (Дәстпебун 17:9-14). Бь ви аwайи сьнәткьрьн бу нишана мере щьһу у мьләте щьһур’а щарна дьһатә готьне: «Мьләте сьнәткьри». Гава Мьзгинийа Иса Мәсиһ пешийе һатә дайине у бәлакьрьне, жь нава щьһуйед мәсиһи һьнәк һәбун кӧ дьготьн, һәгәр мер дьхwазә бьбә мәсиһи, гәрәке пешийе бе сьнәткьрьне. Әва дьбу нишан кӧ буйә щьһу у ль пәй qануна Муса дьчә, wәки паше бькарьбуйа бьбуйа мәсиһи. Ле Паwлосе шанди әв һинкьрьна щьһуйа qәбул нәкьр. Әwи бона ве пьрсе нә’мә галатийар’а ӧса жи һьнәкед дьнр’а ньвисин. Әwи дьгот, кӧ т’әне тьштәк лазьм ә wәки мәрьв пе хьлаз бә, аwа готи баwәрийа хwә Иса Мәсиһ бинә. Дәстпебун 17:9-14; Дәрк’әтьн 4:25; Йуһ’әнна 7:22; Р’омайи 2:28-29; Галати 5:6; 6:15; Колоси 2:11.

сьргунчуйина Бабилоне

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Чахе Нәбукәднәсәр п’адше к’ьлданийа бу, wи щьмә’та Исраеле ажот у сьргуни Бабилоне кьр у щьмә’та Исраеле 70 сали ль wе дәре ма.

сьркә

Мьзгини

Фәрһәнгок

– шәрава кәвьн у тьрш.

сьфәт

Мьзгини

Фәрһәнгок

– сурәт, шькьл.

сьхьр

Мьзгини

Фәрһәнгок

– qәwатед дьнйайеда нә, кӧ хӧданед wан к’ьфш накьн.

Т’әwрат

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Qануна Муса йә, аwа готи һәр пенщ к’ьтебед пешьнә Пәймана Кәвьн ьн.

Т’ьфаqа хwәденаса

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 18:19-20; К’аред Шандийа 2:41-47; Р’омайи 12:4-8; Әфәси 1:22-23; 4:11-16; Колоси 3:15-17; Тимот’ейо I 4:13; Ибрани 10:24-25.

тәнгаси

Мьзгини

Фәрһәнгок

– тәнгайи.

тиш

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’арч’ә, п’ар. Мәсәлә: К’ьнща мьн бу дӧ п’арч’а (тиша).

т’агер

Мьзгини

Фәрһәнгок

– фьрqийе дькә нава мәрьва у пьшта йәки дьгьрә.

т’әрбәтдар

Мьзгини

Фәрһәнгок

– йе кӧ тьштед qәнщә маqули зар’отийеда гьрти һин дькә.

т’әхсиркьрьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– р’әдкьрьн.

т’обәкьрьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жь гӧнәкьрьне вәгәр’ьн, вәгәр’ьн бәрбь Хwәде. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «жь гӧнәкьрьне вәгәр’ьн»-да бьхуньн.

т’охьмр’әш

Мьзгини

Фәрһәнгок

– т’овр’әш.

т’ӧщарәти

Мьзгини

Фәрһәнгок

– к’ьр’ин-фьротан, алвери.

т’ьре, (жь) кәси т’ьре

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жь кәси wә йә.

т’ьфаq (т’ьфаqбун, т’ьфаqи)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– йәкбун, йәкти.

Уньс

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’ехәмбәр бу, к’ьтеба wи жи һәйә. Хwәде әw шандә бажаре Нинәwайе, ле Уньс нәхwәст гӧр’а Хwәде бькьра. Пе гәмийе чу щики дьн, ле Хwәде фьртонәкә мәзьн шанд. Щьмә’та сәр гәмийе Уньс авитә бә’ре, wәки жь һерса Хwәде хьлаз бьн. Мә’сийе мәзьн (һ’ут) Уньс һ’уфи хwә кьр у Уньс зьке мә’сида се р’ож у се шәва ма, дӧа кьр, һ’әта кӧ мә’си әw жь дәве хwә авитә дәве бә’ре. Пәйр’а Уньс гӧр’а Хwәде кьр у чу Нинәwайе, wәки хәбәра Хwәде бежә wан. К’ьтеба Уньс; Мәтта 12:39-41; 16:4; Луqа 11:29-32.

Усьв

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Чәнд мәри К’ьтеба Пирозда һәнә, наве wан Усьв:

1. Йәк жь һәр донздәһ кӧр’ед Аqуб (Исраел) ә. Бьред wи һ’әвсуди ль wи дькьрьн, чьмки баве wан гәләки әw һ’ьз дькьр. Бьред wи әw чаwа хӧлам фьротьн, ле паше әw бу сәрwере wәлате Мьсьре. Бьред wи әw диса дитьн гава һатьнә Мьсьре кӧ нан бьк’ьр’ьн, чьмки wәлате wанда хәлайи бу. Дәстпебун 30:22-24; 37:5–50:26; Йешу 24:32; Зәбур 105:17-22; К’аред Шандийа 7:9-14, 18; Йуһ’әнна 4:5; Ибрани 11:21-22; Ә’йанти 7:8.

2. Усьве мере Мәрйәма дийа Иса. Мәтта 1:16, 18-20, 24; 2:13, 19.

3. Наве бьраки Иса жи Усьв бу. Мәтта 13:55; Марqос 6:3 (Йусес).

4. Усьве бьре Аqубе шанди (нә бьре Йуһ’әнна). Мәтта 27:56; Марqос 15:40, 47 (Йусес).

5. Усьве жь Аримәтйайе, мәрьвәки дәwләти, әндәме щьвина гьрәгьред щьһуйа. Әw мәрьвәки qәнщ бу у пәй Иса дьчу. Мәтта 27:57-60; Марqос 15:42-46; Луqа 23:50-53; Йуһ’әнна 19:38-42.

6. Усьве Барсабо, йәк жь йед кӧ һе пешда пәй Иса дьчун. К’аред Шандийа 1:23.

7. Усьв, наве wи кьрьн Барнабас. К’аред Шандийа 4:36.

уд

Мьзгини

Фәрһәнгок

– шинайик ә, кӧ жь ава wе р’унәки бинхwәш те чекьрьне. Щьһуйа уд дькьрьнә сәр к’әфәне мьрийа, wәки дәфьнкьрьнер’а һазьр бьн (Йуһ’әнна 19:39).

Фьрәwьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– наве п’адшед Мьсьре бу. Һәр йәк жь wан бь ви нави дьһатә готьне. К’аред Шандийа 7:10, 13, 21; Р’омайи 9:17; Ибрани 11:24.

фатьмок

Мьзгини

Фәрһәнгок

– щур’әки кәвотка йә.

ферьси

Мьзгини

Фәрһәнгок

– нав щьһуйада к’омәләкә динп’арьст бу. Әндәмед к’омәла ферьсийа qануна Муса qәнщ заньбун. Әw динп’арьстед сәрт бун. Wана баwәр дькьр, кӧ мьлйак’әт у р’ӧһ’ һәнә у мьри wе диса р’абьн. Гәләк жь ван р’ьзьм у ә’дәта, йед кӧ ферьсийа пек данин, нав щьһуйада һәбун. Жь ван р’ьзьм у ә’дәта гәләк жи нә жь Т’әwрате бун. Әw бь кьред хwә к’ӧбар-бабах дьбун. Дьхwәстьн чаwа мәрьвед qәнщ хӧйа бьн, ле гәләкед жь wан бь фькьред хwә хьраб бун. Гәләкед жь wан дьжәнийанә Иса у һәв шеwьрин Wи бькӧжьн.

фьртонә

Мьзгини

Фәрһәнгок

– баһоз, бобәлиск.

фьтьлокед ажотьне

Мьзгини

Фәрһәнгок

– зьвьр’ок.

Хана Хwәде

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Әw щийе кӧ Хwәде бона Хwә дьбьжерә, Хана Хwәде дьһатә готьне. Һена Мусада конәк (Коне Шә’дәтийе) һәбу у пәйр’а дәwса wи кони ль Оршәлиме п’арьстгәһ һатә чекьрьне у әw бу Хана Хwәде. Әw щийе һ’әбандьна щьмә’та Исраеле бу (Марqос 2:26).

Хәйсәте мәсиһийе

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Йуһ’әнна 13:34-35; 14:27; Р’омайи 12:9-13; Галати 5:22-26; Колоси 3:12-17; Т’есалоники I 5:16-18.

Хәрита Оршәлимейә Зәмане Иса Мәсиһда

Мьзгини

Хәритә

Хәрита Оршәлимейә Зәмане Иса Мәсиһда

Хәрита П'арьстгәһа Оршәлимейә Зәмане Иса Мәсиһда

Мьзгини

Хәритә

Хәрита П'арьстгәһа Оршәлимейә Зәмане Иса Мәсиһда

Хәритә

Мьзгини

Хәритә

Императорийа Р'омайейә Зәмане Иса Мәсиһда

Wәлате Фьльстине зәмане Иса Мәсиһда

Хәрита Оршәлимейә Зәмане Иса Мәсиһда

Хәрита П'арьстгәһа Оршәлимейә Зәмане Иса Мәсиһда

Р'еwитийа Паwлосә пешьн т'әви Барнабас

Р'еwитийа Паwлосә дӧда

Р'еwитийа Паwлосә сьсийа

Р'еwитийа Паwлосә пашьн һ'әта Р'оме

Хӧдан

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (Хwәйи, Р’әб) К’ьтеба Пирозда мә’на Хӧдан «хwәйи» йә. Хӧдан навәки Хwәде йә у навәк жь навед Иса Мәсиһ ә. «Р’әб» жь зьмане ә’рәби йә у әw жи те фә’мкьрьне «хwәйи».

Хьлазкьрьна мәрьва

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Йуһ’әнна 3:16-17; К’аред Шандийа 2:37-39; 4:11-12; Р’омайи 5:1-11; 10:9-13; Әфәси 2:1-10; Тимот’ейо I 1:15-16; 2:3-7; Пәтрус I 1:3-5.

Хwәде

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Марqос 10:27; 12:29-30; Луqа 1:37; 6:35-36; Йуһ’әнна 4:24; К’аред Шандийа 14:14-17; 17:22-31; Р’омайи 1:18-23; 11:33-36; Корьнт’и I 8:4-6; Корьнт’и II 1:3; Тимот’ейо I 1:17; 6:15-16; Ибрани 4:13; 10:30-31; Аqуб 1:17; Пәтрус I 1:14-17; Йуһ’әнна I 1:5; 4:7-12; 4:16; Щьһуда 24-25; Ә’йанти 4:8-11; 15:3-4.

хальфи

Мьзгини

Фәрһәнгок

– шашбуйи, хапийайи, жьр’едәрк’әти.

хач

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Ә’дәте сәрwеред бажаре Р’оме һәбу, мәрьвед хьраб (qачах, меркӧж у йед майин) сәр хач дардадькьрьн, бона щәзакьрьне. Ль сәр хач мәрьв дьмьрьн. Хач жь дӧ qӧт дара чедькьрьн. Гәләк щара гәрәке qачах хwәха хаче хwә бьда сәр мьле хwә бьбьра щийе хачкьрьне. Ль wьр әскәра пе мьха йан пе wәрьса qачах хачва мьх дькьрьн йан гьредьдан. Паше хач р’аст дькьрьн у qачах wьр дардакьри дьма һ’әта дьмьр. Гәләк щәфа дьдит һ’әта мьрьне у ә’йбәкә гәләки гьран бу кӧ сәр хач бьһатана кӧштьне. Иса гот, кӧ к’е дьхwазә бьбә шагьрте Мьн гәрәке хаче хwә һьлдә у ль пәй Мьн бе. Мә’на wе әв ә, кӧ йед ль пәй Иса дьчьн гәрәке һазьр бьн бона Wи һ’әта мьрьне жи щәфе бьк’ьшиньн. Мәтта 10:38; 16:24; Марqос 8:34; Луqа 9:23; 14:27.

хернәхwаз

Мьзгини

Фәрһәнгок

– йе кӧ к’ина йәки дьгьрә у хера wи нахwазә.

херуб

Мьзгини

Фәрһәнгок

– р’ӧһ’бәред хwәйибаск ьн, әв щур’әки мьлйак’әтед Хwәде нә у һ’әйкәлед wан сәр qалп’ахе Сьндоqа Пәймане бь баскава чекьри мина мьлйак’әта бун, кӧ р’умәт у диндара (һ’ьзурийа) Хwәде бәрч’ә’в дькьрьн (Ибрани 9:5).

хәйал

Мьзгини

Фәрһәнгок

– һәйинед р’ӧһ’анийә кӧ бь дәста найенә гьртьне.

хәрдал

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’ьнщар’әк ә, кӧ т’охьме wе зә’ф һур ә, ле гава шин дьбә, гәләки мәзьн дьбә. Мәтта 13:31-32; 17:20; Марqос 4:31-32; Луqа 13:19; 17:6.

Хәрдал

хәрщгьр

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (бащгьр, вәргистан) йе кӧ п’әра жь щьмә’те дәwләтер’а дьстинә. Wәхте Иса Мәсиһда әв хәрщгьр бона Р’омайе дьхәбьтин. Әw хwәха щьһу бун, ле али Р’омайе дькьрьн, wәки мьләте щьһу п’әрә бона әскәред Р’омайе бьда. Р’омайи зӧлмк’ар бун у щьһу бьндәст кьрьбун, жь wе йәке щьһу гәләки дьжәнийанә хәрщгьра. Хәрщгьр жи гәләк щара пе дәрәwа у хапандьне п’әрә зедә дьстандьн, wәки wанр’а жи п’әрә бьма. Әw жи гӧнәк’аред мәзьн дьһатьнә һ’әсабе.

хьлазбун (хьлазкьрьн)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– азабун (азакьрьн), р’ьзгарбун (р’ьзгаркьрьн). Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «хьлазкьр»-да бьхуньн.

хьлазкьр

Мьзгини

Фәрһәнгок

– йе кӧ йәки дьн жь тьштәки хьраб хьлаз дькә. К’ьтеба Пирозда хәбәред «хьлазкьр, хьлазкьрьн, хьлазбун, хьлази» пешийе те фә’мкьрьне чаwа хwәйкьрьн, хьлазкьрьн жь хьрабийе у жь бәла, йан жи qәнщкьрьна жь нәхwәшийа. Мәсәлә, Пәймана Кәвьнда Хwәде щьмә’та Хwәйә Исраел жь Мьсьре, ӧса жи жь Бабилоне хьлаз кьрийә. Пәймана Нуда Хwәде пе кьрьна Иса Мәсиһ р’е бона мәрьва вәкьр, wәки жь гӧна у хьрабийе хьлаз бьн. Бь ви аwайи һьн Хwәде, һьн жи Иса «Хьлазкьр» һ’әсаб дьбьн (бона Хwәде: Qануна Дӧщари 32:15; Зәбур 27:9; Луqа 1:47; Тито 1:3; бона Иса: Луqа 1:69; Әфәси 5:23; Тито 1:4; Йуһ’әнна I 4:14).

хьрнуф

Мьзгини

Фәрһәнгок

– хӧрәке бәраза жь бәре даре, п’алуд.

Һабил

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Qайин у Һабил кӧр’ед Адәм бун. Һабил бьре бьч’ук бу у бьре wи Qайин әw кӧшт. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «Qайин»-да бьхуньн. Дәстпебун 4:2-9, 25; Мәтта 23:35; Луqа 11:51; Ибрани 11:4; 12:24.

Һарун

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жь зӧр’әта Леwи бу, Леwи жи йәк жь һәр донздәһ кӧр’ед Аqуб бу. Һарун бьре Мусайи мәзьн бу, ӧса жи к’аһине пешьн бу. Хwәде гот, кӧ к’аһинед щьмә’та Исраеле гәрәке жь зӧр’әта Һарун бенә бьжартьне. Һарун у Муса щьмә’та Исраелер’а Мьсьреда хӧламти дькьрьн. Һарун али Муса кьр, сәрwертийа щьмә’та Исраеле кьрьн у щьмә’та Исраеле бьн нире хӧламтийе дәрхьстьн. Дәрк’әтьн 4:14; 5:1; Жьмар 12; 17; 20; Луqа 1:5; К’аред Шандийа 7:40; Ибрани 5:4; 7:11; 9:4.

Һащәр

Мьзгини

Фәрһәнгок

– щарийа Сәрайа жьна Бьраһим бу, дийа Исмайил. Ле Исмайил нә әw бу, к’ижан кӧ Хwәде Бьраһимр’а соз дабу. Зӧр’әта Исмайил чаwа зӧр’әта Бьраһим, чь кӧ Хwәде соз дабу нәстандьн. Паше кӧр’е Сәрайе жера бу у әw бу кӧр’е созе Хwәде (Галати 4:21-31).

Һеродәс

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Пәймана Нуда чар мәри һәнә кӧ пе наве «Һеродәс» тен готьне.

1. Һеродәсе Мәзьн: Гава Иса Мәсиһ һатә дьнйайе, Һеродәсе Мәзьн сәр Щьһустане, Щәлиле, Итурйайе у Трахонидайе п’адша бу (Мәтта 2:1-22; Луqа 1:5). Наве баве wи Антипатәр бу. Һеродәсе Мәзьн йәки гәләки зӧлмк’ар бу, wи жьнәкә хwә, се кӧр’ед хwә, хwәсийа хwә, апәки хwә у гәләкед дьн (пештьри зар’окед Бәйтләһ’ме) кӧштьн.

2. Һеродәс-Антипас: Гава Иса Мәсиһ у Йуһ’әннайе Ньхӧмдар дәст бь к’аред хwә кьрьн, Һеродәс-Антипас сәрwере Щәлиле бу (Луqа 3:1). Баве wи Һеродәсе Мәзьн бу у наве дийа wи Малтаке бу. Әwи сәре Йуһ’әннайе Ньхӧмдар да лехьстьне (Мәтта 14:1-12; Марqос 6:14-29; Луqа 9:9). Бәри хачкьрьна Иса, Иса бьрьнә бәр Һеродәс у wи Иса беһӧрмәт кьр, qәрфе хwә Wи кьр (Луqа 23:7-12).

3. Һеродәс-Әгрипа п’адша: К’аред Шандийа 12:1-24-да Һеродәс-Әгрипа Пәтрус у Аqуб гьртьн у Аqубе бьре Йуһ’әнна да кӧштьне. Мьлйак’әте Хӧдан Һеродәс-Әгрипа кӧшт (К’аред Шандийа 12:21-23). Баве Һеродәс-Әгрипа Аристополо бу, Аристополо жи кӧр’е Һеродәсе Мәзьн бу. Наве дийа Һеродәс-Әгрипа Бәрньке бу.

4. Кӧр’е Һеродәс-Әгрипа, Әгрипайе дӧда бу. Әгрипайе дӧда п’адшайе Щьһустане бу. Паwлос ль бәр Әгрипа у хушка wи Бәрньке (Бәрнькекә дьн) сәкьни у Мьзгинийа Хwәде дьда wан (К’аред Шандийа 25:13–26:32). Әгрипайе дӧда Паwлос шандә бажаре Р’омайе, wәки Qәйсәр диwана wи бькьра.

Һәрмес

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’утәки йунана бу. Йунана дьготьн, кӧ әw qасьде п’утед дьн бу. К’аред Шандийа 14:12.

Һ’ӘСАБЕД ДЬРЕЖАЙЕ

Мьзгини

Навнишед Чапа У П’әра

к’ӧрди | йунани | һ’әсабед дьрежайийе | шә’дәтийа wан щийа
зәнд | пихӧс | 45 санти йан wәкә нив метьр (жь сәре т’ьлийе һ’әта ә’нишке) | Ә’йанти 21:17
мил | мьлйон (р’омайи) | 1.5 километьр | Мәтта 5:41

Һ’ӘСАБЕД ПИВАНЕ

Мьзгини

Навнишед Чапа У П’әра

к’ӧрди | йунани | һ’әсабед пиване | шә’дәтийа wан щийа
код | сатон (арами) | дәрданәкә qаси 13 литьр ав һьлдьда | Мәтта 13:33; Луqа 13:21
к’уп | батос (ибрани) | дәрданәкә qаси 35 литьр ав һьлдьда | Луqа 16:6
ч’ә’л | корос (ибрани) | дәрданәкә qаси 390 литьр ав һьлдьда | Луqа 16:7

Һ’ӧкӧмәтед мәрьвайейә ве дьнйайе

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 22:15-22; К’аред Шандийа 5:27-29; Р’омайи 13:1-7; Тимот’ейо I 2:1-4; Тито 3:1; Пәтрус I 2:13-17.

Һ’ьзкьрьн

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Хwәде мә һ’ьз дькә

Йуһ’әнна 3:16; Р’омайи 5:8; Әфәси 2:4-5; Йуһ’әнна I 4:9-10.

Гәрәке әм Хwәде һ’ьз бькьн

Мәтта 22:37-38; Марqос 12:28-30; Йуһ’әнна 14:21; Пәтрус I 1:8; Йуһ’әнна I 5:3.

Гәрәке әм һәвдӧ һ’ьз бькьн

Мәтта 5:43-48; 22:39; Йуһ’әнна 13:34-35; 15:12-17; Р’омайи 12:9-10; 13:8-10; Корьнт’и I 13:1-13; 16:14; Галати 5:13-14; Т’есалоники I 4:9-10; Пәтрус I 4:8; Йуһ’әнна I 2:9-11; 3:11-18; 4:7-21.

һалелуйа

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Гава щьһуйа дьхwәст пәсьне Хwәде бьдана, дькьрьн qир’ин: «Һалелуйа». Жь зьмане ибрани йә, кӧ те фә’мкьрьне: «Пәсьне Хӧдан бьдьн» йан «Шькьр жь Хwәде». Ә’йанти 19:1, 3-4, 6.

һеши

Мьзгини

Фәрһәнгок

– дәве бә’ре, к’әwшән.

һәбук

Мьзгини

Фәрһәнгок

– мале дьне, дәwләмәндти, п’әрә.

һәвиртьр’шк

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (һавен) дькьнә нава һәвир у һәвир һьлте. Фькьра ве ль щәм щьһуйа бь р’ӧһ’ани хьраб дьһатә фә’мкьрьне, аwа готи сурәте (символа) һ’әрамийе, хәйсәте хьраб у ә’мьре һ’әр’ьми бу. Изьна щьмә’та Исраеле т’ӧнәбу, wәки һәвиртьр’шк бькьрана нава нане һ’әдийед хwә, к’ижан кӧ Хwәдер’а дьһатә дайине (Qануна К’аһинтийе 2:4), нә жи дькьрьнә нава Щәжьна Нане Шкәва чаwа ӧса жи те фә’мкьрьне, аwа готи «шкәва» (Дәрк’әтьн 12:15). К’ьтеба Пирозда һәвиртьр’шк чаwа нишана qәwатәкә вәшарти йә, илаһи бона qәwата гӧнә. Чаwа һәвиртьр’шк нава т’әмамийа шкәва һәвирда бәла дьбә йа хwә дькә, ӧса жи гӧнә дькарә нава щьмә’теда бәла бә у зийане бьдә щьмә’те. Луqа 12:1-да һәвиртьр’шк те фә’мкьрьне чаwа дӧр’ути, Мәтта 16:6 у 12-да һинкьрьна ферьсийа у садуqийа мина һәвиртьр’шк бу, кӧ мьqабьли Иса дьсәкьнин. Марqос 8:15; Корьнт’и I 5:6-7; Галати 5:9.

һәрәм

Мьзгини

Фәрһәнгок

– диwанханә, щийе һәри жорьн.

һивк’әти

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (ә’дьройи, йа жорьн к’әти, һивгьрти) йе һиве дьк’әвьн, вәдьч’ьр’ькьн.

һиндар

Мьзгини

Фәрһәнгок

– мәрьвәк нава п’ешә йан спортәкеда хwә һәр гав һин дькә.

һосанна

Мьзгини

Фәрһәнгок

– хәбәрәкә сьлавдайине йә, бь зьмане ибрани, йәки хwәйиqәдьрр’а дьһатә готьне мина п’адша. Пешийе һосанна дӧак бу бь мә’на «Хьлаз бькә!», паше әw бу готьнәкә бь мә’на «Шькьр wир’а». Мәтта 21:9, 15; Марqос 11:9-10; Йуһ’әнна 12:13.

һьлатьн (ль йәки һьлатьн)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– дәнге хwә ле һьлдан, һьлмәйибун.

һ’әди

Мьзгини

Фәрһәнгок

– һ’әдийа, п’ешк’еш, хер, дийари.

һ’әлал у һ’әрам

Мьзгини

Фәрһәнгок

– 1. бона щьһуйа әв фә’мин бь хwарьн-вәхwарьне, шуштьн-вәшуштьне у р’абун-р’уньштьна ә’мьре мәрьвава гьредайи буйә. Ль гора Qануна Муса щур’ә-щур’ә һ’әйwан һ’әрам дьһатьнә һ’әсабе: Мәсәлә чәнд щур’ә тәйрәдә, бәраз, чәнд һ’әйwанед бә’реда у һ’әму мә’рәгиск ӧса жи щьнйазе мьрийа, мәрьвед к’оти у йед бь нәхwәшийед ч’әрм (Qануна К’аһинтийе 11; Qануна Дӧщари 14:3-21). Һәгәр йәки дәсте хwә бьда мәрьвәки к’оти йан щьнйазәки бьк’әта, әw иди дьһ’әр’ьми, һ’әрам дьбу у нә щайиз бу, wәки әw мәрьв тек’әта нава щьмә’те йан жи щийед пироз. Кьн готи, гава йәки тьштәк жь qануна щьһуйа дәр бькьра, әw һ’әрам дьһатә һ’әсабе. Щур’ә-щур’ә ә’дәт бона һ’әлалбуна йәки һ’әрам һәбун. Мәсәлә, гәрәке qӧрбан бьда у бь аве бьһата шуштьне. Бона чәнд щур’әйед һ’әлалбуне гәрәке к’аһин жи ль мәрьве һ’әлалбуйи бьньһер’ийа у бьгота кӧ әw иди һ’әлал буйә йан на (Qануна К’аһинтийе 13). Иса гӧһ нәда ә’дәтед кал-бава һьндава ве пьрседа у чәнд тьшт мьqабьли фькьред qанунзан у ферьсийа дьгот (Марqос 7:1-24). Ӧса жи Иса дәсте Хwә да мәрьвед к’оти (кӧ һ’әрам дьһатьнә һ’әсабе) у әw һьн qәнщ дькьрьн, һьн жи паqьж дькьрьн (Мәтта 8:1-4). У qәwата Wи сәр р’ӧһ’ед һ’әрам жи һәбу, щьн жь щьнак’әтийа (кӧ һ’әрам дьһатьнә һ’әсабе) дәрдьхьстьн у qәнщ дькьрьн (Луqа 4:30-36).

2. Һ’әлал фьрә те фә’мкьрьне, чаwа кьрьнед пироз, бе qәлпи, бе дьзи, бе һ’ьләк’ари, бь к’әда һ’әлал, ӧса жи жьн-мер һ’әлале һәв тен готьне һәгәр әw һьндава һәвда һ’әлал ьн, нә ч’ә’вдәр ьн. Һ’әрами жи чаwа әк’се һ’әлалийе йә.

һ’әрам

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «һ’әлал у һ’әрам»-да бьхуньн.

чәнг

Мьзгини

Фәрһәнгок

– һащәте мьqаме, бь гәләк т’ела, мина саз у гитаре, Даwьд п’адша ледьхьст. чирәдәст – һостайе кӧ р’ьк’ьне мала давежә, хәтниш дькә (Корьнт’и I 3:10).

Чәнг / Чәнге зис / Дәф / Болмед һәвхьстьне / Бор’ийа һ’әсьни / Щотбьлур / Бор’ийед жь стьруйа / Хьшхьшк / Бьлур

ч’ежьк

Мьзгини

Фәрһәнгок

– ч’ельк.

ч’ә’вдәр

Мьзгини

Фәрһәнгок

– форq, qав, нәр’еда.

ч’ийайе Зәйт’уне

Мьзгини

Фәрһәнгок

– ч’ийаки незики Оршәлиме йә, Иса сәр wи ч’ийайи дӧа дькьр (Луqа 19:29; К’аред Шандийа 1:12).

Шәрав-араq

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Р’омайи 13:13; Корьнт’и I 5:11; 6:9-11; Галати 5:19-21; Әфәси 5:18; Тимот’ейо I 3:1-3; Тито 1:7; Пәтрус I 4:3-5.

Шива Хӧдан

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 26:26-30; Марqос 14:22-26; Луqа 22:14-20; Корьнт’и I 10:14-22; 11:17-34.

Шкәсти у мьлукти

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 5:3-12; 18:1-5; Луqа 14:7-11; 18:9-14; Әфәси 4:2; Филипи 2:3-11; Колоси 3:12-13; Аqуб 4:5-10; Пәтрус I 5:5-7.

Шькийат у бәр диwане

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 5:25-26; 5:38-42; 18:15-17; Р’омайи 12:14-21; Корьнт’и I 6:1-8.

Шькьрдари

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Луqа 17:11-19; Йуһ’әнна 6:11; Р’омайи 1:21; Әфәси 5:20; Филипи 4:4-7; Колоси 2:7; 3:17; 4:2; Т’есалоники I 5:18; Тимот’ейо I 2:1; 4:4-5.

Шьмһ’ун

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жер’а Пәтрус жи дьготьн. Әw йәк жь һәр донздәһ шагьртед Иса бу. Әw шанди бу.

Шьмшон

Мьзгини

Фәрһәнгок

– мерхас у гәләки qәwат бу, Хwәде бь wи гәләк бәла анинә сәре фьльстинийед кӧ дьжмьнатийа Исраеле дькьрьн. Һ’акьмти 13:2– 16:31; Ибрани 11:32.

шагьрт

Мьзгини

Фәрһәнгок

– йед кӧ һин дьбьн (дьә’льмьн). Гәләк шагьртед Иса һәбун. Донздәһ жь нав wан бьжарти бун. Әw шанди бун. Мәтта 10:1-4; Луqа 5:1 у йед майин.

шанди

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (qасьд, р’әсул) бь зьмане йунани АПОСТОЛОС ә. Мә’на ве хәбәре бь Кӧрманщи «йе шанди» йә. Иса Мәсиһ жь нав шагьртед Хwә донздәһ шанди (р’әсул) бьжартьн у шандьн, wәки Мьзгинийа Хwәде бьдьнә мьләтед дьнйайе (Мәтта 10:1-4; Марqос 3:13-19; Луqа 6:12-16). Әвана т’әви Иса дьман у Иса әw һин дькьрьн. Пе ч’ә’вед хwә мьрьна Wи дитьн у паше жи Әw пәй р’абуна Wир’а дитьн. Иса Хwә Паwлосва жи ә’йан кьр у әw чаwа шанди к’ьфш кьр. Барнабас у һьнәкед дьн жи чаwа шанди дьһатьнә готьне, ле жь Иса дәма ә’мьре Wида нәһатьбунә к’ьфшкьрьне.

ширк

Мьзгини

Фәрһәнгок

– К’ьнщед р’әнге ширк йед һәри бьһа бун у р’әнге ширк нәхшәки п’адшатийе бу.

шьвәр’е

Мьзгини

Фәрһәнгок

– р’еч’ьк, р’ийа п’ега мәрьвәки йан р’ийа тәнг.

шькийаткьрьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– гьликьрьн, сущдаркьрьн, газьнкьрьн.

шьһ’ьти

Мьзгини

Фәрһәнгок

– р’е дәрк’әти.

Щәжьна Дәрбазбуне (Шива Дәрбазбуне)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– әв щәжьна (ә’йда) нав щьмә’та Исраеледа чардәһе мәһа Нисанеда те кьрьне (ль гора салнә’ма ибрани чардәһе Нисане ньһа 1-е Апреле йә). Әве щәжьне бона биранина wе йәке дькьн, кӧ Хwәде чаwа щьмә’та Исраеле жь бьндәстийа Мьсьрийа дәрхьст (Дәрк’әтьн 12:14-20). Һьнге Мьлйак’әте Мьрьне һ’әму ньхӧрийед Мьсьрийа, һьн инсан у һьн жи һ’әйwан кӧштьн, ле жь сәр малед щьмә’та Исраелер’а «дәрбаз бу» у дәст нәда жь wан т’ӧ кәси, нәкӧшт (Дәрк’әтьн 12:23-27). Бона ве йәке ве щәжьнер’а дьготьн Щәжьна Дәрбазбуне. Пер’а-пер’а пәй Щәжьна Дәрбазбунер’а Щәжьна Нане Шкәва бона һ’әфт р’ожа те дәрбазкьрьне. Нава һ’әфтийа Щәжьна Нане Шкәвада т’әне нане шкәва (бе һәвиртьр’шк) те хwарьне. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «Щәжьна Нане Шкәва»-да бьхуньн. Мәтта 26:2, 5, 18-19; Корьнт’и I 5:7-8.

Щәжьна Нане Шкәва

Мьзгини

Фәрһәнгок

– әв щәжьн (ә’йд) ль пәй Щәжьна Дәрбазбунер’а те у жь панздәһ һ’әта бист дӧдӧйе мәһа Нисане те кьрьне (ль гора салнә’ма иройин жь 2-а һ’әта 9-е Апреле те кьрьне). Әва щәжьна бона биранина хьлазкьрьна мьләте Исраеле те кьрьне, гава мьләте Исраеле жь бьндәстийа Мьсьрийа дәрк’әт у чу wи wәлате кӧ Хwәде дабу wан. Әве щәжьнеда һ’әфт р’ожа нане шкәва (бе һәвиртьр’шк) те хwарьне. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «һәвиртьр’шк»-да бьхуньн. Дәрк’әтьн 12:15; Мәтта 26:17; Марqос 14:1, 12; Луqа 22:1, 7.

Щәжьна Пирозкьрьна П’арьстгәһе

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Wәкә 165 сала бәри буйина Иса, п’арьстгәһа Оршәлиме жь алийе мьләте сурийада һатьбу һ’әр’ьмандьне. Се сала шунда п’арьстгәһ у щьһу жь бьн дәсте сурийа бь дәсте Щьһуда Маккабийе сәрwер аза бун. Жь һьнгева Щәжьна Пирозкьрьна П’арьстгәһе дәрбаз кьрьн. Щәжьне 25-е мәһе (бь ибрани Кьсләве, аwа готи кем-зедә мәһа 12-да) дәстпедькьр у һ’әта һ’әйшт р’ожа дьк’ьшанд. Йуһ’әнна 10:22; 1 Маккаби 4:36-59; 2 Маккаби 1:9, 18; 10:1-8 (1 Маккаби у 2 Маккаби к’ьтебед дәма Пәймана Кәвьнда һатьнә ньвисаре, ле нак’әвьнә нава 66 к’ьтебед пироз, аwа готи к’ьтебед нәqануни нә).

Щәжьна Һ’олькчекьрьне

Мьзгини

Фәрһәнгок

– һәр сал пайизе жь 15-а һ’әта 21-е мәһа Тьшрийе йә (wәкә йәке мәһа 10-а, аwа готи йәке Октйабьре). Щьһу дьчун сәр р’әзед хwә, һ’ольк чедькьрьн у wанда һ’әфтеке дьман. Щьһуйа әв йәк дькьр, wәки бир банина, кӧ чаwа Муса П’ехәмбәр мьләте Исраеле жь Мьсьре дәрхьст у әw чьл сали конада ман. Йуһ’әнна 7:2; Qануна К’аһинтийе 23:33-36, 39-42; Qануна Дӧщари 16:13-15; Нәһәмийа 8:13-18.

Щәлилә

Мьзгини

Фәрһәнгок

– qәзакә бакӧра Исраеле йә. Бажаре Ньсрәте wьра йә. Иса ль wьр мәзьн бу у даннасин кьр.

Щәфадитьн

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Р’омайи 8:18-25; 8:28; Корьнт’и II 1:4; 4:16-18; Аqуб 1:2-4; Пәтрус I 1:6-9; 2:19-21; 5:8-10.

Щьвина Иса Мәсиһ

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 16:13-20; К’аред Шандийа 2:41-42; Р’омайи 12:4-8; Корьнт’и I 12:12-30; Әфәси 1:22-23; 2:19-22; 4:1-16; Колоси 1:18; Ибрани 10:24-25; Пәтрус I 2:4-10; Ә’йанти 19:5-10.

Щьһуда

Мьзгини

Фәрһәнгок

– 1. Донздәһ кӧр’ед Исраел һәбун, йәк жь wан Щьһуда бу. Һәр донздәһ кӧр’ед wи бунә донздәһ qәбилед Исраеле. Наве wәлате Щьһустане жь наве Щьһуда пешда һатийә, чьмки әw qәбил ль wьр дьма. Дәстпебун 29:35; Мәтта 1:2-3; Ибрани 7:14; 8:8; Ә’йанти 5:5; 7:5.

2. Бь наве Щьһуда дӧ шагьртед Иса Мәсиһ һәбун. Жь wан Щьһудайе Исхәрйоти нәмамийа (хайинтийа) Иса кьр у да дәсте wан, йед кӧ дьхwәстьн Әw бькӧштана (Луqа 22:3). Щьһудайе дьн Йуһ’әнна 14:22-да ньвисар ә кӧ әw «нә йе Исхәрйоти» йә. Һьнәк дьфькьрьн әw Тәдайо йә (Мәтта 10:3; Марqос 3:18). Әw жи те готьне «Щьһудайе Аqуб» (Луqа 6:16; К’аред Шандийа 1:13).

3. Ӧса жи Щьһуда наве бьраки Иса бу (Мәтта 13:55; Марqос 6:3) у ль гора фькьра гәләка әw Щьһуда йә, йе кӧ «Нә’ма Щьһуда» ньвисийә.

Щьһустан

Мьзгини

Фәрһәнгок

– qәза бажаре Оршәлиме бу, әw qәза башура Исраеле дьк’әт. Һена Иса Мәсиһда һьн Щьһустан, һьн Самәрйа, һьн жи Щәлилә qәза бун, ӧса жи Щьһустан п’арәкә qәза Сурйайейә р’омайи бу.

щер’ьбандьн, дан щер’ьбандьне, һатьн щер’ьбандьне

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Щер’ьбандьн әw һ’аләки тәнгасийе йә, к’ижанеда баwәрийа мерьв жь тәмхwәстьнед wи йан жь мирещьн те щер’ьбандьне. Дәрк’әтьн 17:2, 7; Ишайа 7:12; Мәтта 4:3, 7; К’аред Шандийа 5:9; 15:10; Корьнт’и I 7:5; 10:13; Корьнт’и II 2:11; Аqуб 1:13-14; Пәтрус I 1:6, 7; Пәтрус II 2:9.

щә’ньмә (дожә)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бь йунани ГӘӘННА йә, бь ибрани ГӘҺЬННОМ ә. Әw хwәха щийе щәфе һ’әта-һ’әтайе йә, бона әwед кӧ wе Р’ожа Ахрәте диwана wан бьбә. Дожә әw һәма хут щә’ньмә йә, һәр дӧ хәбәр ве к’ьтебеда һатьнә хәбьтандьне. Щә’ньмә: Мәтта 5:29-30; 10:28; 23:15; Марqос 9:43, 45, 47; Луqа 12:5. Дожә: Мәтта 5:22; 18:9; 23:33; Аqуб 3:6.

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 10:28; 13:41-42; 13:47-50; 25:41-46; Луqа 16:23-26; Т’есалоники II 1:9; Ә’йанти 20:10-15; 21:8.

щә’т’ри

Мьзгини

Фәрһәнгок

– тузьк.

щьвин

Мьзгини

Фәрһәнгок

– 1. к’омбуна мәрьва.

2. к’омбуна баwәрмәнда (хwәденаса), йед кӧ бь наве Иса дьщьвьн. Щарна бона т’әмамийа баwәрмәндед дьне чаwа бона к’омәке те хәбате (Әфәси 1:22-23; 3:10; 5:23-32; Колоси 1:18, 24), ле п’ьр’анийа щара бона к’омәкә баwәрмәндед щикида (щьвина Оршәлимеда, К’аред Шандийа 8:1; щьвина Әнтакйайеда, К’аред Шандийа 13:1; щьвина Әфәседа, К’аред Шандийа 20:16). Зәмане Пәймана Нуда баwәрмәнд малада дьщьвийан, дер һәла һе т’ӧнәбун. Һьнге мәзьнайийа мала кӧ теда дьщьвийан бона 30 йан лапи зә’ф һ’әта 50 мәрьви бу. Мәтта 16:18; 18:17; К’аред Шандийа 5:11; 11:22, 26; 20:17; Корьнт’и I 1:2; Ә’йанти 1:4.

щьвина гьрәгьра (йа щьһуйа)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– әw щьвинәк (мьщлисәк) бу, кӧ теда гьрәгьред щьһуйа ль һәв дьщьвийан. 200 сали бәри Иса Мәсиһ гьрти һ’әта 200 сали пәй Иса Мәсиһр’а әw диwана щьһуйа бу. Щьвата гьрәгьред щьһуйа wәкә һ’әфте мәрьва бу, әw к’аһин, р’успи у qанунзанә бун. Әw ль һәв р’удьньштьн у бь һәв дьшеwьрин. Сәрәкк’аһин хwәха жи сәрәке Щьвина Гьрәгьра бу. Щьвина Гьрәгьра бәрпьрсийаре мьләте Исраеле бу. Әw щәзайед кӧ нә йед мьрьне бу шьхӧле wан бу. Ле щәзайед мьрьне данинә бәр диwана сәрwеред р’омайийа. Ләма Щьвина Гьрәгьра Иса шандьнә щәм wәлийе Р’омайи, Пилато. Йуһ’әнна 11:47; 18:31; Луqа 22:52, 66-71, 66. К’аред Шандийа 4:15; 5:21; 6:12; 22:30; 23:1 у йед майин.

Щьвина гьрәгьред щьһуйа

щьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– һьн мирещьнр’а те готьне, һьн жи wан р’ӧһ’ у мьлйак’әтед хьрабр’а, йед кӧ мирещьн дьшинә, кӧ хьрабийе һ’әму мәрьвар’а дькьн. Пәймана Нуда те ә’йанкьрьне, кӧ п’утп’арьсти жь щьна те (Корьнт’и I 10:20-21; Ә’йанти 9:20).

щьнак’әти

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (щьнгьрти, щьнойи, щьни, щьноки) йәки кӧ жь алийе щьн йан р’ӧһ’ед хьрабва те гьртьне, бьндәсткьрьне, жер’а щьнак’әти дьбежьн. Чахе Иса ль сәр дьне бу, әwи гәләк щьнак’әти аза дькьрьн, щьн жь нав wан дәрдьхьстьн (Мәтта 9:32).

щьһу

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жь зӧр’әта Бьраһим ьн. Хәбәра «щьһу» жь хәбәра «Щьһуда» те. Жь донздәһ qәбилед Исраеле, Щьһуда qәбила һәрә к’ьфш ә һена Даwьд у Сьлеман п’адшада. Пәй щӧдәбуна П’адшатийа т’ьфаqийер’а, т’әмамийа п’адшатийа башуре бь наве «Щьһуда» дьһатә готьне. Wәхте сьргункьрьна Бабилонеда у пәй wер’а жи, әв наве «щьһу» мә’на фьрә стандийә, аwа готи бона т’әмамийа мьләте Исраеле һатә хәбате.

Qайин

Мьзгини

Фәрһәнгок

– кӧр’е Адәми мәзьн бу. Гәләки һ’әвсуди бьре хwәйи бьч’ук Һабил дькьр, чьмки Хwәде бәрхе Һабили qӧрбане qәбул кьрьбу, ле гәньме кӧ Qайин анибу qәбул нәкьрьбу, жь дәст сьтqе wийи нәр’аст. Һьнге Qайин Һабил кӧшт. Хwәде гот, кӧ гәрәке Qайин ль сәр ә’рде фьрари бә у жь мәрьвайе бе т’әхсиркьрьне. Дәстпебун 4:1-24; Ибрани 11:4; Йуһ’әнна I 3:12; Щьһуда 11.

Qануна Муса

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (Шәриә’та Муса) Т’әwрат ә. Т’әwрат жи пенщ к’ьтебед Муса нә: Дәстпебун, Дәрк’әтьн, Qануна К’аһинтийе, Жьмар, Qануна Дӧщари (Wәк’ьландьна Qануне). Ван пенщ к’ьтебада qанун, т’әми, дирок (т’арих) у сәрһати ньвисар ьн. Хwәде әв Qанун сәр ч’ийайе Синайе, нав ә’wрада Мусар’а гот. Щарна жи һ’әму к’ьтебед «Пәймана Кәвьн»-р’а дьбежьн Qанун.

Qәдьре сәрwеред щьвине бьгьрьн

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Корьнт’и I 9:14; Галати 6:6; Т’есалоники I 5:12-13; Тимот’ейо I 5:17-22; Ибрани 13:7; 13:17.

Qәйсәр

Мьзгини

Фәрһәнгок

– навәки бона п’адшайе мьләтед Императорийа Р’омайе бу. Мьләте Р’омайе гәләк мьләтед дьн бьндәст дькьрьн у Qәйсәр п’адше wан һ’әмуйа бу. Һәр п’адшаки мьләте р’омайер’а дьготьн: «Qәйсәр». Луqа 2:1; 3:1.

Qорах

Мьзгини

Фәрһәнгок

– сәрwере wан бу, йед кӧ бәр Муса у Һарун р’абун. Хәзәба Хwәде һьндава Qорах у һәвалед wида хӧйа бу, ә’рд вәбу әw сахә-сах ә’рдеда чун. Жьмар 16:1-35; Щьһуда 11.

qав

Мьзгини

Фәрһәнгок

– qәһб, форq.

qамиш

Мьзгини

Фәрһәнгок

– чит, мәйи.

qанунзан

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (занәйе Шәриә’те, к’атьб, ньвиск’ар) Qанунзан нав щьмә’та Исраелда сәр Qануна Муса дьхәбьтин, Qанун qәнщ заньбун, бь дәста Qанун зедә дькьрьн у хәлq һин дькьрьн. Wан жийина хwә бона һинбун у һинкьрьна Qануне дьдан у к’ьтеб дьньвисин. П’ьр’анийа wан жь ферьсийа бун.

qар’qар’

Мьзгини

Фәрһәнгок

– qьр’ьк, qаж.

qәбилед Исраеле

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (ә’ширед Исраеле, елед Исраеле) Донздәһ кӧр’ед Аqуб һәбун, кӧ wанр’а Исраел жи дьготьн. Һәр йәк жь wан бу qәбиләкә Исраел. Дәстпебун 35:23-26; 49:1-28.

qәдьр-һӧрмәт

Мьзгини

Фәрһәнгок

– р’умәт.

qәрф

Мьзгини

Фәрһәнгок

– тьназ.

qӧльхи

Мьзгини

Фәрһәнгок

– хьзмәтк’ари, шьхӧл, хӧламти.

qӧрбан

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (гори, нәдьр) бинбәрәк кӧ жь бәр йәки дьнва те дайине йан кӧштьне. Щур’ә-щур’ә qӧрбан у һ’әдийед щьмә’та Исраеле һәбун, мәсәлә, һ’әдийед мина һ’әйwанед бәрх, щанәга, ӧса жи йед гәньм у бьһарәт һәбун. Һ’әйwан дьһатьнә сәржекьрьне, паше һьнәк т’әмам пева дьһатьнә шәwьтандьне, һьнәк жи т’әне п’арәкә wан дьһатьнә шәwьтандьне. Һәр һ’әйwан гәрәке беqӧсур у беләк’ә буйа. Жь һена Мусада qӧрбан бь дәсте к’аһина дьһатә сәржекьрьне (изьна щьмә’те т’ӧнәбу, кӧ хwәсәрихwә сәржекьрана.) Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «горигәһ»-да бьхуньн.

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 9:13; Марqос 12:33; Р’омайи 12:1; Ибрани 9:7; 10:18.

Wәлате Фьльстине зәмане Иса Мәсиһда

Мьзгини

Хәритә

Wәлате Фьльстине зәмане Иса Мәсиһда

wәк’илхәрщ

Мьзгини

Фәрһәнгок

– малкьр, к’әдкьр.

wәлатп’арьст

Мьзгини

Фәрһәнгок

– наве партике кӧ бона wәлате хwә шәр’ дькьн. Wәхте Пәймана Нуда чәнд к’омед щьһуйа һәбун, дьхwәстьн жь бьндәстийа р’омайе дәрк’әтана.

wәли

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (wали) сәрwере qәзакә wәлет.

wәсийәт

Мьзгини

Фәрһәнгок

– к’ахаза шә’дәтийе, кӧ йәк бәри мьрьне теда бона мал-мьлк’ед хwә дьньвисә, кӧ пәй мьрьна wир’а әw бьгьһижә к’е.

Table of Contents

Кӧрманщи
Мьзгини
Пешготьна Институте
Пешготьна Бона Пәймана Ну
Бона Аликьрьна Хwәндәвана

Мәтта

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28

Фәрһәнгок

Абба
Адәм
Алфа у Омега
Арйопаго
Артәмис
Архелайо
Ахайа
Аqуб
авзе (нәхwәшийа авзе)
амин
анинә сери
анисо
арами
афу (афукьрьн, афубун)
Бабилон
Бав (Баве Ә’змана)
Баә’л
Бажаре Даwьд
Бараq
Барнабас
Бахшандьн
Бет’-Ел
Бәйтләһ’м
Бәлзәбул
Бьжарти (Йе Бьжарти)
Бьлам
Бьнйамин
Бьраһим
бадиһәwа
бажарванед Р’омайе
бакӧр
бап’еш
башур
баwәри
беолити
бәж
бәйт’
бәлг
бәрдьли
бәре дәрәмәта пешьн
бәрәт’ә
бәрзәqи
бәр’и
бәтавәбун
билан
бӧһьшт
бьвьр
бьк’ьр
бьнәли
бьхур
бьһарәт
бьһе
вәгәр’андьн (жь гӧнәкьрьне вәгәр’ийан)
Гидәйон
Гӧнә
Гӧр’а Хwәде бькьн
гәлийе һәй-wайе
гәмиван
гәмиwаргәһ
гори
горигәһ
гӧнә, гӧнәк’ар
гӧр’а фьланкәсе кьрьн
гьрав
Даwьд
Дӧа
дарчин
дәрдан
дәрсдар
дәфьнкьрьн
дәһәк
дийаре мьрийа
дийарийа т’әвайишәwате
дитьндар
дожә
дӧр’
дьл
Елиша
Елйас
еләкзьрьһ’
ельми wи бун
епикури
Әгрипа
Әсаw
Ә’зман
Ә’фьрандьна дьнйайе
ә’нишк (кәвьре сәре ә’нишке)
Жийина маледа

Жийина һ’әта-һ’әтайе, йа кӧ Иса Мәсиһ дьдә wан, йед кӧ баwәрийа хwә wи тиньн

Жь гӧнәкьрьне вәгәр’ьн
Жьнбәр’дан у жь мер дурк’әтьн
жийина һ’әта-һ’әтайе
Зар’ед Хwәде
Зерандьн
Зәwс
Зьнек’ари у qави
занәбеж
зар
зәндәгьрти ман
зәwал
зив
зийа
зох
зьмьр
Императорийа Р'омайейә Зәмане Иса Мәсиһда
Иса
Иса Мәсиһ
Исраел
Исһаq
Ишайа
ибрани
илаһи
инк’ар
исаф
итойин
иqраркьрьн
Йерәмийа
Йефта
Йеша
Йешуйе Нун
Йунани
Йунаньстан
Йуһ’әнна
йанчийә
йунан
Кәнан
Коне Шә’дәтийе (Коне Щьвине)
Кӧр’е Даwьд
Кӧр’е Мерьв (Кӧр’е Инсан)
Кӧр’е Хwәде
К’ӘРӘМӘТЕД ИСА МӘСИҺ
К’омәкдайин
К’ӧрди
К’ьтеба Зәбура
К’ьтеба Пироз
кәла
кәнани
кӧли
к’атьб
к’аһин
к’еләк
к’емун
к’әрәм
к’әфән
к’әфил (стандьн)
к’әwдайина гӧна (к’әwандьна гӧна)
к’ози
к’оти (к’отибун)
к’офи
к’ӧлфәт
к’ӧмр’әшийа Хwәде
к’ӧрх
к’ьништ
к’ьрк’ут
Леwи
Лут
лейи
ләщк’ар
лил
ломәкьрьн
луфька бә’ре
МӘСӘЛЕД ИСА МӘСИҺ
Мәлк’и-Садьq
Мәрйәм
Мәсиһ
Мирещьн
Муса
Мьзгини
Мьзгини (Мьзгинийа Хwәде)
Мьрьн
Мьсьр
мала Аqуб
мана
мәрьв
мәсиһи
мират’
мьзгиндар
мьлйак’әт
мьрари
НАВНИШЕД ЧАПА У П’ӘРА
Нәхwәши у qәнщкьрьн
Нә’ман
Нә’мәйед Кәле
Нинәwа
Нӧһ
Ньвисаред пироз
Ньхӧмандьна аве
назьк
нандьрун
нане Хwәдер’а дайи
нард
нәдьр
нәзир
нәмами
нәмер
нәщьһу (мьләтед майин)
ньвисар (ньвисаред пироз)
ньсрәти
ньсьл
ньхӧмандьн
ньхӧмдар
ньхӧри
Оршәлим
Паqьжкьрьна гӧна пе мьрьна Мәсиһ
Пәймана Кәвьн
Пәймана Ну
Пәтрус
Пилато
П’адшатийа Хwәде, П’адшатийа Ә’змана
П’ӘРЕД ДӘМА ИСА МӘСИҺДА
П’әрә, һәбук, мал у мьлк’
П’утп’арьсти, сербази у к’оч’әкти
пәйман
пироз
пол
пунг
п’арьстгәһ
п’ехәмбәр
п’ехәмбәрти
п’еч’ьра
п’ешә
п’ешк’еш
п’ешк’ешкьрьн
п’әйн
п’әрәданг
п’игар
п’утп’арьст
п’ьшкбун
п’ьшккьрьн
Р’астһ’әсаббун, р’асти (бесущбун)
Р’евека
Р’әхаб
Р’ожа Ахрәте
Р’ожа К’әwандьне
Р’ожа Пенщийә һ’әсаб (Пентекост)
Р’ожа Р’абуне
Р’ожа Р’ожийа
Р’ожа Хӧдан
Р’ома
Р’ӧһ’е Пироз
р’астһ’әсаббун у р’астийа Хwәде
р’аw
р’аw-р’ьзьм
р’әз
р’ожа т’ьвдарәккьрьне
р’ожа шәмийе
р’ожи
р’ӧһ’ед һ’әрам
р’ӧшәткьрьн
р’ункьрьн
р’успи
р’ьк’ьнйата Даwьд
Р'еwитийа Паwлосә дӧда
Р'еwитийа Паwлосә пашьн һ'әта Р'оме
Р'еwитийа Паwлосә пешьн т'әви Барнабас
Р'еwитийа Паwлосә сьсийа
Самәрйа
Самуел
Сәрәкк’аһин

Сәрк’әтьна (алт’кьрьна) сәр мирещьн у тә’ли-тәнгийа

Сәрwеред щьвине
Сийон
Синай (Ч’ийайе Синайе)
Содом у Гомора
Сьлеман
Сьндоqа Пәймане (Сьндоqа Шә’дәтийе)
садуqи
самәри
сербази
сеwи
сәрбәсти
сәрсәд
сәрһ’әзар
сәрwахти
спартьн (бьсперә)
стойхи
сьлсьләт
сьнәт
сьргунчуйина Бабилоне
сьркә
сьфәт
сьхьр
Т’әwрат
Т’ьфаqа хwәденаса
тәнгаси
тиш
т’агер
т’әрбәтдар
т’әхсиркьрьн
т’обәкьрьн
т’охьмр’әш
т’ӧщарәти
т’ьре, (жь) кәси т’ьре
т’ьфаq (т’ьфаqбун, т’ьфаqи)
Уньс
Усьв
уд
Фьрәwьн
фатьмок
ферьси
фьртонә
фьтьлокед ажотьне
Хана Хwәде
Хәйсәте мәсиһийе
Хәрита Оршәлимейә Зәмане Иса Мәсиһда

Хәрита П'арьстгәһа Оршәлимейә Зәмане Иса Мәсиһда

Хәритә
Хӧдан
Хьлазкьрьна мәрьва
Хwәде
хальфи
хач
хернәхwаз
херуб
хәйал
хәрдал
хәрщгьр
хьлазбун (хьлазкьрьн)
хьлазкьр
хьрнуф
Һабил
Һарун
Һащәр
Һеродәс
Һәрмес
Һ’ӘСАБЕД ДЬРЕЖАЙЕ
Һ’ӘСАБЕД ПИВАНЕ
Һ’ӧкӧмәтед мәрьвайейә ве дьнйайе
Һ’ьзкьрьн
һалелуйа
һеши
һәбук
һәвиртьр’шк
һәрәм
һивк’әти
һиндар
һосанна
һьлатьн (ль йәки һьлатьн)
һ’әди
һ’әлал у һ’әрам
һ’әрам
чәнг
ч’ежьк
ч’ә’вдәр
ч’ийайе Зәйт’уне
Шәрав-араq
Шива Хӧдан
Шкәсти у мьлукти
Шькийат у бәр диwане
Шькьрдари
Шьмһ’ун
Шьмшон
шагьрт
шанди
ширк
шьвәр’е
шькийаткьрьн
шьһ’ьти
Щәжьна Дәрбазбуне (Шива Дәрбазбуне)
Щәжьна Нане Шкәва
Щәжьна Пирозкьрьна П’арьстгәһе
Щәжьна Һ’олькчекьрьне
Щәлилә
Щәфадитьн
Щьвина Иса Мәсиһ
Щьһуда
Щьһустан
щер’ьбандьн, дан щер’ьбандьне, һатьн щер’ьбандьне
щә’ньмә (дожә)
щә’т’ри
щьвин
щьвина гьрәгьра (йа щьһуйа)
щьн
щьнак’әти
щьһу
Qайин
Qануна Муса
Qәдьре сәрwеред щьвине бьгьрьн
Qәйсәр
Qорах
qав
qамиш
qанунзан
qар’qар’
qәбилед Исраеле
qәдьр-һӧрмәт
qәрф
qӧльхи
qӧрбан
Wәлате Фьльстине зәмане Иса Мәсиһда
wәк’илхәрщ
wәлатп’арьст
wәли
wәсийәт