Author: Институт перевода Библии
Date: 2019-01-10T07:25:28.525011+00:00

Кӧрманщи

Кӧрманщи

1. Мьзгини
2. Пешготьна Институте
3. Пешготьна Бона Пәймана Ну
4. Бона Аликьрьна Хwәндәвана
5. Марqос
6. Фәрһәнгок

Мьзгини

Мьзгини

МЬЗГИНИ

ПӘЙМАНА НУ

(ИНГИЛ)

бь Стандарта Кӧрманщийа К’ӧрдед wәлатед Кафказе

Һәгәр пьрс йан пешнийаред wә һәбьн, жь к'әрәма хwә бь ве навнише бьшиньн: ibt_inform@ibt.org.ru

Һ’ӧнӧрмәнде шькьлед бь дәста чекьри Horace Knowles ә,

Хӧдане нәшьркьрьне

© The British&Foreign Bible Society ә

(К’омәла К’ьтеба Пирозә Инглистане у Wәлатдәр), 1954, 1967, 1972

Сәрр’асткьр у зедәкьра ван шькьла жи Лоӧьсә Басс ә,
хӧдане нәшьркьрьне © The British&Foreign Bible Society ә, 1994

© Институт перевода Библии, 2000, 2011

ISBN 978-5-93943-172-9

Пешготьна Институте

Пешготьна Институте

Института Wәлгәр’андьна К’ьтеба Пироз р’азибуна хwә дьдә wан wәлгәр’ у сәрр’асткьред ве К’ьтеба Пироз, ӧса жи әwед майинә кӧ ль гора карина хwә алик’ари данә бона һазьркьрьна ве к’ьтеба Мьзгинийа Иса Мәсиһ, аwа готи Пәймана Ну бь зьмане к’ӧрдийа зараве кӧрманщи. Әм пьр’ ша нә, кӧ чәнд ньвиск’аред к’ӧрдә жь чәнд wәлата жи хwә ль wәлгәр’андьна (т’әрщьмәкьрьна) Пәймана Ну гьртьнә. Әв жи ви һ’але гьранда гавәкә пешдачуйина зьмане мьләт ә, ӧса жи хwәйкьрьна зьмен ә. Әм бь дьләки ша ве К’ьтеба Пироз, Пәймана Ну п’ешк’еши хwәндәванед һежа дькьн.

Әw wәлгәр’андьна дәсте wәда жь бәр wе Мьзгинийе һатийә гьртьне, йа кӧ алийе Институтеда сала 2000-и һатийә нәшьркьрьне, ньһа т’әне бь сьвькайи һатийә леньһер’андьн у сәр’асткьрьне. Пештьри wе йәке жи, шьровәкьрьн у фәрһәнгок жи һатьнә зедәкьрьне. Институт р’азибуна хwә дьдә wан жи, йед кӧ пешнийари у к’омәка сәрр’асткьрьне данә.

Стандарта к’ӧрдийә кьрили бь һ’әрфед латини

Р’аст ә, Мьзгини (Инщил, Пәймана Ну) бь һ’әрфед латини ль гора стандарт у р’астньвисара кӧрманщийа латини иди һәйә. Мәрәме wе к’ьтеба wәлгәр’андийә дәсте wәда, нә әw ә кӧ щийе wе бьгьрә йан дәwса wе бьхәбьтә. Мә’ни әв ә, кӧ пәй Шәр’е Һ’әмдьнйайейи Дӧдар’а һ’әта иро, п’ьр’анийа к’ӧрдед wәлатед Кафказе у Асйа Навинда к’ьтебед хwә бь һ’әрфед кьрили у бь стандарта зарав у р’езьманийа хwә данә нәшьркьрьне. Ле бәле ван ахьрийада, һьнәк һеди-һеди дәст бь һ’әрфед латини дькьн у мәри жи һәнә кӧ латини жь кьрили р’ьһ’әттьр дьхуньн. Жь бәр ве йәке мә qьрар кьр, кӧ бона хатьре wан әм ве wәлгәр’андьне бькьн һ’әрфед латини. Аwа, әв wәлгәр’андьна дәсте wәда хут мина wе чапа һ’әрфед кьрили йә (йа кӧ сала 2011-а, жь алийа Института Wәлгәр’андьна К’ьтеба Пирозда, Москве һатийа һазьркьрьне), әва һ’әму qәйдә-qанунед р’астньвисара р’езьманийа стандарта кьрили хwәй дькә, ле т’әне бь һ’әрфед латини йә. Мәрәме нәшьркьрьна ве чапбуне әw ә, кӧ аликарийа wан к’ӧрда бе кьрьне, йед кӧ wәлатед Кафказе у Р’усйайеда дьжин, ле дьхwазьн ве wәлгәр’андьне бь һ’әрфед латини бьхуньн.

Wәлгәр’андьна Пәймана Ну бь зьмане к’ӧрди

Незики дӧ һ’әзар сал пешда, Пәймана Ну бь зьмане йунанийа кәвьн һатийә ньвисаре. Жь һьнгева һ’әта ньһа әw бь гәләк зьманед дьнйайе һатийә wәлгәр’андьне. Дьнйайеда иро незики шәш һ’әзар һ’әйсьд зьман һәнә. Т’әмамийа Пәймана Ну ньһа незики һ’әзар дӧсьд зьмани һатийә wәлгәр’андьне. Гәләк жь wан мьләтед кӧ бь ван зьмана хәбәр дьдьн у Пәймана Ну бь зьмане wан wәлгәр’анди һәйә, һ’әсабе wан гәләки жь һ’әсабе мьләте К’ӧрд һьндьктьр ә.

Әва к’ьтеба ль гора зарав у р’езьманийа кӧрманщийа wәлатед Кафказеда (wәхтәке Советеда) һатийә ньвисаре. Сала 1827-а чәнд п’аред К’ьтеба Пироз бь кӧрманщийа Һәк’арийе һатьнә wәлгәр’андьне. Сала 1856 у сала 1857-да пешийе Мьзгинийа ль гора Мәтта у паше һәр чар Мьзгини бь кӧрманщийа Харп’уте (незики Әлазьге) бь һ’әрфед әрмәни Стәмболеда һатьнә нәшьркьрьне. Сала 1872-а т’әвайийа Пәймана Ну диса хут wи заравида һатийә нәшьркьрьне. Жь сала 1900-и һ’әта ньһа чәнд п’аред жь Пәймана Ну, ӧса жи т’әмамийа Пәймана Ну бь чәнд заравед к’ӧрди һатьнә нәшьркьрьне (мәсәлә, кӧрманщийа Т’ьркйайе, бә’дини, к’әрманшаһи, мукри, сорани). Ван ахьрийада жи чәнд к’ьтебед wәлгәр’андьна иройин жь алийе Института Wәлгәр’андьна К’ьтеба Пирозва бь кӧрманщийа wәлатед Кафказеда р’онайи дитьнә: Сала 1993-а к’ьтеба Мьзгинийа Мәтта дәрк’әтийә у 1996-а жи к’ьтеба Мьзгинийа Луqа у К’аред Шандийа. Сала 2000-и т’әмамийа Пәймана Ну дәрк’әтийә, һ’име к’ижане ньһа сәрр’асткьри дәсте wәда йә.

Щур’е (мет’ода) хәбата ве wәлгәр’андьне

[1]Әва к’ьтеба жь алийе к’ома Институтеда һатийә wәлгәр’андьне. Канийа ве к’ьтеба к’ӧрдийә wәлгәр’анди жь к’ьтеба Пәймана Нуйә бь зьмане йунани йә, аwа готи «Тһә Грәәк Нәw Тәстамәнт». Әв тек’ста йунани сәр дәстньвисаред һәрә кәвьнә qәнщ һ’имгьрти йә, йед кӧ иро һәнә. Нав дәстньвисаред йунанийа кәвьнда чәнд фьрqийед кӧ тенә бәр ч’ә’ва һәнә, бона к’ижана жера р’уп’әлед к’ьтебе һатьнә шьровәкьрьне. Ләма фьрqийед бьч’ук щарна дьк’әвьнә нава ве wәлгәр’андьне у wәлгәр’андьнед зьманед башqә.

Мәрәме wәлгәр’андьне әв бу, кӧ һьн wәлгәр’андьн жь тек’ста йунани дур нәк’әта у фә’мина wе жи мина йунани буйа, һьн жи кӧ фә’мина йунани р’аст бьбуйа стила кӧрманщикә хwәшә зәлал у бәдәwә иройин.

Института Wәлгәр’андьна К’ьтеба Пироз

101000 Россия

Москва, Главпочтамт, а/я 36

Институт перевода Библии

Пешготьна Бона Пәймана Ну

Пешготьна бона Пәймана Ну

К’ьтеба кӧ wә гьртийә дәсте хwә, жер’а дьбежьн «Пәймана Ну». Пәймана Нуда бист һ’әфт к’ьтеб һәнә. Әвана пешийе бь зьмане йунани һатьнә ньвисаре. Һьнге әв зьман зьманәки щьмә’ти бу, кӧ п’ьр’анийа щьмә’та Императорийа Р’омайе, аwа готи мьләтед дор-бәред Бә’ра Сьпи (Бә’ра Навин) р’ьһ’әт фә’м дькьрьн у хәбәр дьдан.

Ньвисаред Пәймана Ну т’әви йед Пәймана Кәвьн һәвр’а дьбьнә т’әвайийа К’ьтеба Пироз (аwа готи «Библийа»). Ньвисаред Пәймана Кәвьн у Пәймана Ну дәрһәqа wан һәр дӧ пәйманада дьбежьн, йед кӧ Хwәде т’әви щьмә’та Хwә гьредан. Пәймана Кәвьнда ньвисар ә кӧ чаwа Хwәде т’әви щьмә’та Хwә Исраеле пәйман гьреда у Qанун[1] бь дәсте Муса да wан. Пәймана Нуда жи ньвисар ә кӧ чаwа Хwәде т’әви щьмә’та Хwә, аwа готи щьвина һ’әму баwәрмәндед Иса Мәсиһә жь һәр мьләти пәйманәкә дьн гьреда. Әв пәйман пе дәсте Иса Мәсиһ һатә гьредане. Һьмбәри wе пәймана Хwәдейә кӧ Wи т’әви щьмә’та Исраеле гьреда, әва «ну» йә (Ибрани 9:11-15).

Һәр чар к’ьтебед пешьнә Пәймана Нур’а бь йунани дьбежьн: «ӘӦАГГЕЛИОН». Хәбәра «Инщил» жь wе те у бь кӧрманщи те фә’мкьрьне «Мьзгини», аwа готи «хәбәра хере». Әв к’ьтеб дәрһәqа жийин у qӧльхе Исада дьбежьн.

Пәй ван һәр чар Мьзгинийар’а к’ьтеба «К’аред Шандийа» йә. Әва к’ьтеба шә’дәтийа wе йәке дьдә, чаwа пешийе баwәрийа сәр ве Мьзгинийе дьнйайеда бәла дьбу.

Пәй вер’а жи бист йәк нә’мә һәнә, кӧ жь алийе шандийа у баwәрмәндед дьнә сәдсалийа пешьнда һатьнә ньвисаре. Һьнәк жь wан нә’ма, бәрбьр’и щьвинед щур’ә-щур’ә бажара дьбьн, һьнәк жи һәма хут бәрбьр’и баwәрмәндед шәхси дьбьн (Фьлимон, Тимот’ейо у йед майин). Мәрәме ньвиск’аред ван нә’ма әw бу, wәки ширәта бьдьнә баwәрмәнда у һинкьрьна qӧльхе Иса wанр’а шьровәкьн.

Хӧләсә к’ьтеба бист һ’әфтайә пашьнә Пәймана Нуда, к’ьтеба «Ә’йантийе» йә. Әва к’ьтеба пе дитьнок у хәбәред сӧр’ийә символи дәрһәqа Хӧдантийа Иса Мәсиһ у сәрк’әтьна П’адшатийа Хwәдеда дьбежә.

Бона Аликьрьна Хwәндәвана

Бона аликьрьна хwәндәвана

Бона аликьрьна хwәндәвана чәнд тьшт һатьнә һазьркьрьне.

- Пешготьнед һәр к’ьтебәке:

- Бона һәр к’ьтебәкә Пәймана Ну пешготьнәк һәйә. Әв пешготьн ван ахьрийада бона хwәндәванед ви зәмани һатьнә һазьркьрьне, wәки зу сәр фькьр у мәрәмед һәр 27 к’ьтеба вәбьн.

- Сәрньвисаред п’ара:

- Нава wәлгәр’андьнеда һәр п’арәкә бьч’ук бь сәрньвисарәке дәстпедьбә. Мәсәлә, Мәтта 1:1 бь сәрньвисара «Р’ьк’ьнйата Иса» дәстпедьбә, Мәтта 1:18 бь «Буйина Иса» дәстпедьбә, Мәтта 2:1 бь «Стәйрнасед р’оһьлате» у йед майин. Әв сәрньвисар дәстньвисаред ә’сасида т’ӧнәнә, ле ван ахьрийада бона алик’арийа хwәндәвана һатьнә һазьркьрьне, wәки хwәндәван заньбә, мәрәм йан фькьра ве п’аре сәр чь йә.

- Нав-нишанед р’езед һәвал-фькьр:

- Ӧса жи бона алик’арийа хwәндәвана, гава р’езед һәвал-фькьр бона п’арәке һәнә, нав-нишанед wан бьн сәрньвисарада һатьнә ньвисаре. Р’езед һәвал-фькьр бә’са wан щийа дькьн, к’идәре хут әw сәрһати йан фькьред wан һәв дьгьрьн. Мәсәлә, бьн сәрньвисара Мәтта 1:18 кӧ дәрһәqа «Буйина Иса»-да дьбежә, Луqа 2:1-7 нава кәванада һәйә, чьмки ль wи щийи жи дәрһәqа буйина Исада те готьне.

- Шьровәкьрьнед жере:

- Нава к’ьтебеда ль жера р’уп’әла шьровәкьрьн һәнә. Һәгәр ньвисареда һун сәр хәбәре стәйрке «*» бьбиньн, wи чахи сәр wи р’уп’әли жере шьровәкьрьне бьхуньн.

- Һ’әрфед тә’ри:

- Чәнд щара нава ньвисареда һ’әрфед тә’ри һатьнә ньвисаре. Әва хәбәра ль гора зьмане йунани дәрбе дьстиньн. Лазьм ә кӧ хwәндәван хwәндьна хwәда гьрани бьдә wан хәбәра. (Мәсәлә, бьхуньн: Йуһ’әнна 5:45; Галати 3:12.)

- Шькьл, навниш у хәритә:

- Нава ве к’ьтебеда, илайи пьшта к’ьтебеда шькьл, навниш у хәритә һәнә, кӧ к’омәке дьдьнә хwәндәвана. Әвана жь алийе занава ль гора култур у т’ариха зәмане Иса Мәсиһда һатьнә һазьркьрьне.

- Фәрһәнгок:

- Фә’минед гәләк хәбәред гьран у нәнас нава фәрһәнгокеда һатьнә шьровәкьрьне. Гава р’асти хәбәред зә’мәт бен, йед кӧ ль щәм wан әв нишан «» һәйә, жь к’әрәма хwә фәрһәнгока пәй к’ьтебе бьньһер’ьн.

- Нав-нишанед хәбәред к’ьлитә сәрәкә:

- Хьлазийа к’ьтебеда ӧса жи нав-нишанед хәбәред к’ьлитә сәрәкә һәнә. Wеда гәләк хәбәред к’ьлитә сәрәкә мина «баwәри», «гӧнә», «дӧа» у йед майин һәнә. Бьн һәр хәбәреда жь Пәймана Ну чәнд щи һатьнә к’ьфшкьрьне, wәки хwәндәван бькарьбә wе хәбәреда к’ур бә.

[1] Тһә Грәәк Нәw Тәстамәнт – жь алийе Ӧньтәд Бьблә Сощьәтьәс-да нәшьркьри йә, р’едакторийа 4-а, 1993, Штутгарт, Германйа.

[1] Пәймана Нуда хәбәра «Qанун» бь һ’әрфа мәзьн һатийә ньвисаре гава бә’са Qануна Муса дькә, аwа готи Qануна Хwәде. Ле гава бә’са qанунед дьн дькә, хәбәра «qанун» бь һ’әрфа бьч’ук һатийә ньвисаре.

Марqос

МЬЗГИНИЙА ЛЬ ГОРА МАРQОС

Пешготьн

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16

«Мьзгинийа Иса Мәсиһә ль гора Марqос» жь нава һәр чар Мьзгинийада йа һәрә кьн ә у бәри һәр се Мьзгинийа жи һатийә ньвисаре. Бь фькьра гәләк зана әw бәри сала һ’әфтейи (70-и пәй буйина Иса) һатийә ньвисаре, гава Оршәлим wеран бу.

Ль гора шә’дәтийа щьвина сәдсалийа дӧдада, Марqос хwәха әw Йуһ’әнна-Марqос ә, дәрһәqа к’ижанида к’ьтеба К’аре Шандийада (12:12, 25; 13:4-5; 15:37-39) у ӧса жи чәнд нә’мед шандийада бә’са wи дькьн (Колоси 4:10; Фьлимон 24; Тимот’ейо II 4:11). Әwи гәләки р’еwити т’әви Паwлос у Барнабас кьрийә, ӧса жи йәки гәләки незики Пәтрусе Шанди бу (Пәтрус I 5:13).

К’ьтеб серида дьбежә кӧ фькьра wе дәрһәqа Мьзгинийа Иса Мәсиһда йә (1:1). Һатьна Иса Мәсиһ да к’ьфше, кӧ әw wәхте Хwәде к’ьфш кьрьбу пер’а гьһиштийә, wәки хьлазбуне бьдә мәрьвайе (1:15). Марqос Иса тинә бәр ч’ә’ва, кӧ Әw йәки хwәйиһ’ӧкӧм ә у һ’ӧкӧме Wи нава һинкьрьне, щьндәрхьстьне, ӧса жи гӧнәбахшандьнеда к’ьфш ә. Һьнге Иса һеди-һеди Хwә шагьртед хwәва дьдә наскьрьне кӧ Әw Мәсиһ ә, аwа готи К’ьфшкьрийе Хwәде йә. Ле Иса чьqаси Хwә шагьртед хwәва дьдә наскьрьне, һаqаси ль сәр мьрьн у р’абуна Хwә хәбәр дьдә, йа кӧ wе Оршәлимеда бьqәwьмийа. Иса Хwәр’а дьбежә «Кӧр’е Мәрьв», йе кӧ һатә дьнйайе, wәки ә’мьре Хwә бьдә кӧ мәрьв жь qәйдед гӧнә хьлаз бьн.

Мьзгинийа Марqос һе гәләки сәр кьред Иса дьсәкьнә, нә кӧ сәр һинкьрьна Wи. Бона Йуһ’әннайе ньхӧмдар, ӧса жи ньхӧмандьн у щер’ьбандьна Иса кьн һатийә ньвисаре. Паше щарәкер’а дәрбази сәр шьхӧле Wийи нәхwәшqәнщкьрьне у һинкьрьна Wи дьбә. Чьqас дьчу шагьртед Wи һе Әw нас дькьрьн, дьжмьнед Wи жи һе к’ин Wир’а дажотьн. Сәред хьлазийеда (11-а һ’әта 16-а) бона һ’әфтийа Исайә хьлазийе ньвисар ә, дәрһәqа хачбун у р’абуна Wийә жь мьрьне.

Әва Мьзгинийа гәләки шә’дәтийа кьред Иса дьдә у тьһәрәки зәлал у кӧрт һатийә ньвисаре, әва Иса бәрч’ә’в тинә у дьдә к’ьфше, wәки һәр хwәндәванәк мина сәрсәд бькарьбә бькә гази бежә: «Р’аст әв мәрьв Кӧр’е Хwәде йә» (15:39).

Әва Мьзгинийа гәләки ль сәр щәфак’ьшандьна Иса дьсәкьнә, ӧса жи сәр щәфайед wан, йед кӧ wе ль пәй Wи һәр’ьн. Ль гора фькьра мәсиһийед бәре, Марqос әва Мьзгинийа бажаре Р’омеда ньвисийә. Жь ве йәке те к’ьфше, кӧ Марqос әв йәк һе бона баwәрмәндед Р’омайеда ньвисийә, чьмки баwәрмәндед wи чахи гәләк щәфа жь дәсте Нероне Qәйсәре Императорийа Р’омайе дьдитьн, (һ’ӧкӧмәта wи жь сала 54-а һ’әта 68-а бу).

Сәрәщәма фькьра к’ьтебе

- Дәстпебуна Мьзгинийе (1:1-13)

- Даннасини у шьхӧлед Исайә Щәлиледа (1:14–9:50)

- Р’ийа Исайә жь Щәлиле һ’әта Оршәлиме (10:1-52)

- Һ’әфтийа Исайә хьлазийе ль Оршәлиме у дор-бәред wеда (11:1–15:47)

- Р’абуна Иса жь мьрьне (16:1-8)

- Пәй р’абунер’а хӧйабун у жорһьлатьна Иса (16:9-20)

1

Даннасинийа Йуһ’әннайе ньхӧмдар

(Мәтта 3:1-12; Луqа 3:1-18; Йуһ’әнна 1:19-28)

1^1•Мьзгинийа Иса Мәсиһе Кӧр’е Хwәде бь ви тьһәри дәстпебу:+
2Чаwа кӧ к’ьтеба Ишайа П’ехәмбәрда һатийә ньвисаре:

«Ва йә Әзе qасьде Хwә пешийа Тәва бьшиньм.

Әwе бона Тә р’е һазьр кә»[*]+ .

3«Дәнгәк бәр’ийеда дькә гази:

‹Р’ийа Хӧдан һазьр бькьн
у шьвәр’ийед Wи р’аст бькьн›[*] »+.

4Аwа Йуһ’әнна бәр’ийеда хӧйа бу, щьмә’т дьньхӧманд у даннасин дькьр, кӧ жь гӧнәкьрьне вәгәр’ьн у бенә ньхӧмандьне, wәки гӧнед wан бенә бахшандьне+. 5Жь һ’әму wәлате Щьһустане у т’әмамийа щьмә’та Оршәлиме дьһатә щәм wи, гӧнед хwә дьданә р’уйе хwә у ч’әме Урдӧнеда бь дәсте wи дьньхӧмин+. 6Йуһ’әнна к’ьнщәкә жь пьр’ч’а дәве ль хwә кьрьбу у ль пьшта хwә жи qайишәкә ч’әрм гьредабу. Хwарьна wи кӧли у һьнгьве чоле бу+. 7Әwи даннасин дькьр у дьгот: «Йәки жь мьн qәwаттьр wе бе. Әз нә һежа мә, кӧ та бьм у бәне чарьхе Wи жи вәкьм. 8Мьн һун бь аве ньхӧмандьн, ле Әwе wә бь Р’ӧһ’е Пироз бьньхӧминә»+.

Иса те ньхӧмандьн у щер’ьбандьне

(Мәтта 3:13–4:11; Луqа 3:21-22; 4:1-13)

9•У wан р’ожада Иса жь бажаре Ньсрәта Щәлиле һат у бь дәсте Йуһ’әнна ч’әме Урдӧнеда һатә ньхӧмандьне+. 10Һәма чаwа Иса жь аве дәрк’әт, дит кӧ ә’зман вәбун у Р’ӧһ’ мина кәвоткәке ль сәр Wи дани+. 11У дәнгәк жь ә’змана һат у гот: «Тӧ Кӧр’е Мьни дәлал и Әз жь Тә р’ази мә»+.

12Wе гаве Р’ӧһ’ бәре Иса да бәр’ийе. 13Әw чьл р’ожи ль бәр’ийе ма у жь мирещьн һатә щер’ьбандьне. Әw т’әви р’ә’wьра бу у мьлйак’әта жер’а бәрдәсти кьрьн+.

Иса qәза Щәлиледа дәст бь к’аре Хwә дькә

(Мәтта 4:12-17; Луqа 4:14-15)

14•Пәй гьртьна Йуһ’әннар’а Иса чу qәза Щәлиле у дәст бь даннасинийа Мьзгинийа Хwәде кьр+
15у дьгот: «Wәхт пер’а гьһиштийә, П’адшатийа Хwәде незик буйә, жь гӧнәкьрьне вәгәр’ьн у баwәрийа хwә Мьзгинийе биньн!»+

Иса гази һәр чар мә’сигьра дькә

(Мәтта 4:18-22; Луqа 5:1-11)

16Гава Иса ль дәве гола Щәлиле дьгәр’ийа, р’асти Шьмһ’ун у Әндраwьсе бьре wи һат. Wана т’ор’ давитә голе, чьмки мә’сигьр бун+. 17Иса готә wан: «Пәй Мьн wәрьн, Әзе wә бькьмә неч’ирванед мәрьва»+. 18Wана жи һәма wе дәме т’ор’ед хwә һьштьн у пәй Wи чун+. 19Дәма кӧ Иса жь wи щийи һьнәки пешда чу, р’асти кӧр’ед Зәбәди, Аqуб у Йуһ’әннайе бьре wи һат. Wана qәйькеда т’ор’ед хwә һивез дькьрьн. 20Һьнге Иса гази wан кьр, wана жи баве хwә Зәбәди т’әви п’ала qәйькеда һьшт у пәй Wи чун.

Иса р’ӧһ’е һ’әрам дәрдьхә

(Луqа 4:31-37)

21•Әw гьһиштьнә Кәфәрнаһуме. Иса wе р’ожа шәмийе р’аст к’әтә к’ьниште у дәст бь һинкьрьне кьр+. 22Әwана ль сәр һинкьрьна Wи зәндәгьрти мабун, чьмки Әwи мина йәки хwәйиһ’ӧкӧм әw һин дькьрьн, нә кӧ мина qанунзана+. 23Һьнге к’ьништа wанда мәрьвәк һәбу, кӧ р’ӧһ’е һ’әрамва гьрти бу. Wи кьрә qир’ин у гот: 24«Тӧ чь жь мә дьхwази, йа Исайе Ньсрәте? Тӧ һатийи qьр’а мә бини? Әз заньм Тӧ к’и йи. Тӧ Пирозе Хwәде йи!»+
25Иса ле һьлат у гот: «Кәр’ бә у же дәрк’әвә!» 26Һьнге р’ӧһ’е һ’әрам әw вәч’ьр’ьканд у бь дәнгәки бьльнд кьрә qир’ин у же дәрк’әт+. 27Һ’әму зәндәгьрти ман, һәвр’а к’әтьнә пьрс-пьрсийара у дьготьн: «Әв чь йәк ә? Чь һинкьрьнәкә ну йә! Бь һ’ӧкӧм Әw ә’мьри ль р’ӧһ’ед һ’әрам дькә у әw жи ельми Wи дьбьн»+. 28У нав у дәнге Иса пер’а-пер’а һ’әму дор-бәред Щәлиле бәла бу.

Иса гәләк нәхwәша qәнщ дькә

(Мәтта 8:14-17; Луqа 4:38-41)

29Гава кӧ Иса жь к’ьниште дәрк’әт, т’әви Аqуб у Йуһ’әнна р’аст чунә мала Шьмһ’ун у Әндраwьс. 30Хwәсийа Шьмһ’ун т’айеда п’алдайи бу. Һьнге бона wе Исар’а готьн+. 31Иса жи чу незик, дәсте wе гьрт р’акьр у т’айе же бәр’да, р’абу бәрдәсти wанр’а кьр+. 32Еваре, гава р’о чу ава, һ’әму нәхwәш у йед щьнак’әти анинә щәм Wи. 33Т’әмамийа щьмә’та бажер ль бәр дери щьвийа. 34Иса гәләк мәрьвед бь нәхwәшийед щур’ә-щур’ә qәнщ кьрьн. Гәләк щьн жи дәрхьстьн у нәдьһьшт кӧ щьн хәбәр дьн, чьмки щьна заньбу кӧ Әw К’и йә+.

Иса Мьзгинийа Хwәде qәза Щәлиледа бәла дькә

35•Qәрәбәрбанга сьбәһе р’абу, дәрк’әт чу щики хәwлә у wьр дӧа кьр+. 36Шьмһ’ун у йед т’әви Wи ль Иса гәр’ийан 37у гава кӧ wан Әw дит, готьне: «Һ’әму ль Тә дьгәр’ьн». 38Иса wанр’а гот: «Әм һәр’ьнә гӧнд-бажаред незик, wәки Әз ль wан дәра жи даннасин кьм, чьмки Әз бона ве йәке һатьмә»+. 39У ль т’әмамийа Щәлиле дьгәр’ийа, к’ьништед wанда даннасин дькьр у щьн дәрдьхьстьн.

Иса йәки жь к’отибуне паqьж дькә

(Мәтта 8:1-4; Луqа 5:12-16)

40•У йәки к’оти һат, ль бәр Иса чок да, р’әща же кьр у готе: «Һәгәр Тӧ бьхwази, дькари мьн паqьж ки»+. 41Гӧне Иса пе һат, дәсте Хwә дьреж кьр ле к’әт у готе: «Әз дьхwазьм. Паqьж бә!» 42У пәй ве готьнер’а дәстхwәда к’отибун же чу у әw паqьж бу+. 43Иса пер’а-пер’а әw дәрхьстә дәр, һ’ьшк т’әми ль wи кьр+
44у wир’а гот: «Бьньһер’ә т’ӧ кәсир’а тьштәки нәбежи, ле һәр’ә хwә нишани к’аһин кә у чаwа кӧ Муса т’әми дайә, һ’әдийа хwә бьдә, wәки һ’әмуйар’а бьбә шә’дәти, кӧ тӧ паqьж буйи»+. 45Ле әw мәрьв дәрк’әт дәстпекьр ашкәрә гот у әва йәка бәла кьр, ӧса кӧ Иса иди нькарьбу ашкәрә бьчуйа бажарәки, ле жь бажер дәр ль щийед хәwлә дьма. У щьмә’т жь һәр алийава дьһатьнә щәм Wи+.

2

Иса шьлушә’тәки qәнщ дькә у гӧнед wи дьбахшинә

(Мәтта 9:1-8; Луqа 5:17-26)

2^1•Пәй чәнд р’ожар’а Иса вәгәр’ийа Кәфәрнаһуме. Һьнге һатә бьһистьне, кӧ Әw малда йә+. 2Маледа һаqас мәрьв щьвийан, һ’әта кӧ ль бәр дери жи щи-сьт’ар т’ӧнәбу. Иса хәбәра мьзгинийе әw һин дькьрьн. 3У мәрьв һатьн, жь нав wанда чар мәрьва шьлушә’тәк һьлдабун данинә щәм Иса. 4Ле жь дәст ә’лаләте р’е нәдитьн кӧ незики Иса буна, wана бане ханийе кӧ Иса теда бу qӧл кьр у мәрьве шьлушә’т бәр’ева дахьстьнә жере+. 5Гава кӧ Иса баwәрийа wан дит, готә йе шьлушә’т: «Лаwо, гӧнед тә һатьнә бахшандьне»+. 6Жь qанунзана һьнәк wьра р’уньштьбун у дьле хwәда дьготьн: 7«Әви һан чьма ӧса хәбәр дьдә? Әва ньге хwә Хwәдер’а давежә! Пештьри Хwәде к’и дькарә гӧна бьбахшинә?»+

8Дәстхwәда р’ӧһ’е Исава ә’йан бу кӧ әвана аһа дьфькьрьн, Әwи гот: «Һун чьма тьштед аһа дьле хwәда дьфькьрьн? 9К’ижан р’ьһ’әт ә, шьлушә’тр’а бежьн: ‹Гӧнед тә һатьнә бахшандьне?› йан бежьне: ‹Р’абә бәр’а хwә һьлдә у бьгәр’ә?› 10Ле wәки һун бьзаньбьн кӧ һ’ӧкӧме Кӧр’е Мерьв һәйә ль сәр ә’рде гӧна бьбахшинә...» 11готә йе шьлушә’т: «Әз тәр’а дьбежьм, р’абә бәр’а хwә һьлдә, һәр’ә мала хwә». 12Әw жи пер’а-пер’а ль бәр ч’ә’ве һәр кәси р’абу, бәр’а хwә һьлда, дәрк’әт у чу. Һ’әму жи һ’әйири ман, шькьри данә Хwәде у готьн: «Мә тьштәки ӧса т’ӧ щар нәдитийә!»

Иса гази Леwи дькә

(Мәтта 9:9-13; Луqа 5:27-32)

13•Иса диса чу дәве голе. Т’әмамийа ә’лаләт дьһатә щәм Wи у Әwи жи әw һин дькьрьн. 14Чахе Иса р’еда чу, Леwийе кӧр’е Һалфаwо ль щийе хәрщһьлдане р’уньшти дит у готе: «Пәй Мьн wәрә». Әw жи р’абу пәй Иса чу. 15Гава Иса мала Леwида сәр сьфре бу, гәләк хәрщгьр у гӧнәк’ар т’әви Wи у шагьртед Wи ль сәр сьфре р’уньштьбун, чьмки йед пәй Wи дьчун гәләк бун. 16Гава qанунзанед жь нава ферьсийа дитьн кӧ Иса т’әви хәрщгьр у гӧнәк’ара ль сәр сьфре р’уньшти йә, жь шагьртед Wи пьрсин: «Чьма Әw т’әви хәрщгьр у гӧнәк’ара дьхwә у вәдьхwә?»+
17Чахе Иса бьһист, wанр’а гот: «Сахләм нә һ’әwще һ’әким ьн, ле нәхwәш. Әз нә һатьмә гази йед р’аст кьм, ле гази гӧнәк’ара»+.

Пьрса р’ожигьртьне

(Мәтта 9:14-17; Луqа 5:33-39)

18•Щарәке шагьртед Йуһ’әнна у ферьсийа р’ожи дьгьртьн. Чәнд мәрьв һатьнә щәм Иса у же пьрсин: «Чьма шагьртед Йуһ’әнна у йед ферьсийа р’ожийа дьгьрьн, ле шагьртед Тә р’ожи нагьрьн?»+
19Иса готә wан: «Һ’әта зә’ва т’әви wан ә, гәло дьбә кӧ хwәндийед дә’wате р’ожи бьгьрьн? Һ’әта зә’ва т’әви wан ә, әw нькарьн р’ожи бьгьрьн!+
20Ле р’ож wе бен, гава зә’ва жь wан бе һьлдане, һьнге wе р’оже wе р’ожи бьгьрьн+. 21Т’ӧ кәс пе п’арч’е ну к’ьнща кәвьн п’инә накә. Һәгәр ӧса бькә, п’арч’е к’ьнща кәвьнва дьрути wе зоре ль к’ьнща кәвьн бькә у щийе qәльши wе һе ль бәр һәвва һәр’ә.

22У нә жи кәсәк шәрава ну дькә мәшкед кәвьн. Һәгәр ӧса бькә, шәрава ну wе мәшка бьт’әqинә, һьн шәраве ӧнда бә, һьн жи мәшк. Ле шәрава ну дькьнә мәшкед ну».

Пьрса р’ожа шәмийе

(Мәтта 12:1-8; Луqа 6:1-5)

23Иса р’ожәкә шәмийе нава зәвийар’а дәрбаз дьбу у шагьртед Wи р’ева дәстпекьрьн сьмбьлед геньм чьнин+. 24Ферьсийа Исар’а гот: «Бьньһер’ә! Чьма шагьртед Тә тьште нәщайизи р’ожа шәмийе дькьн?»+
25Иса ль wан вәгәр’анд у гот: «Wә qәт нәхwәндийә кӧ Даwьд жь һ’әwщәтийе чь кьр, гава әw у йед пер’а бьр’чи бун+? 26Әw wәхте Әвйатаре сәрәкк’аһинда к’әтә Хана Хwәде у нане Хwәдер’а дайи хwар, кӧ әw нан пештьри к’аһина нә щайиз бу йәки дьн бьхwара. Сәрда жи әw нан да йед т’әви хwә»[*]+ . 27Паше сәр готьна Хwәда зедә кьр готә wан: «Р’ожа шәмийе бона инсен һатә данине, нә кӧ инсан бона р’ожа шәмийе!+
28Аwа готи Кӧр’е Мерьв Хӧдане р’ожа шәмийе йә жи».

3

Иса р’ожа шәмийе мәрьве кӧ дәсте wи к’ьшийабу qәнщ дькә

(Мәтта 12:9-14; Луqа 6:6-11)

3^1•У Иса диса к’әтә к’ьниште. Ль wе дәре мәрьвәк һәбу, кӧ дәсте wи к’ьшийабу+. 2У ч’ә’ве һьнәка сәр Wи бу, гәло р’ожа шәмийе Әwе wи qәнщ кә йан на, wәки хәйба Wи бькьн+. 3Иса мәрьве дәстк’ьшийайир’а гот: «Р’абә ве говәке бьсәкьнә!» 4Паше wанр’а гот: «Р’ожа шәмийе qәнщикьрьн щайиз ә, йан хьрабикьрьн? Р’ӧһ’әки хьлаз кьн, йан ӧнда кьн?» Ле wан дәнг нәкьр+. 5Иса бь һерс ль дора Хwә ньһер’и, бона сәрһ’ьшкийа wан бәр Хwә к’әт у wи мәрьвир’а гот: «Дәсте хwә дьреж кә». Әwи жи дьреж кьр у дәсте wи диса qәнщ бу+. 6Ферьси дәрк’әтьнә дәрва у пер’а-пер’а т’әви Һеродәсийа шеwьрин, кӧ чаwа Wи бьдьнә кӧштьне.

Щьвата ль дәве голе

7Иса т’әви шагьртед Хwә чу дәве голе. Жь Щәлиле ә’лаләтәкә гьран пәй Wи чу+. 8Гава кӧ wана кьрьнед Wи бьһистьн, жь Щьһустане, Оршәлиме, Идумәйайе, wи алийе Урдӧнейи р’оһьлате, ӧса жи жь qәза Сур у Сайде гәләк мәрьв һатьнә щәм Wи. 9У Иса жь дәст ә’лаләте шагьртед Хwәр’а гот, кӧ Wир’а qәйькәке һазьр кьн, wәки нәк’әвә ль бәр дә’фа. 10Чьмки Иса гәләк мәрьв qәнщ кьрьн, ӧса кӧ йед нәхwәш т’опи сәр дьбун, wәки дәсте хwә бьдана Wи+. 11Дәма кӧ р’ӧһ’ед һ’әрам Әw дьдитьн, ль бәр Wи дәвәр’уйа хwә давитьнә ә’рде, дькьрьнә qир’ин у дьготьн: «Тӧ Кӧр’е Хwәде йи!»+
12Ле Иса һ’ьшк т’әми ль wан дькьр, кӧ бона Wи нәкьнә дәнги+.

Бьжартьна һәр донздәһа

(Мәтта 10:1-4; Луqа 6:12-16)

13•Иса һьлк’ьшийа ч’ийе у мәрьвед кӧ Wи дьхwәстьн гази щәм Хwә кьрьн. Әw жи чунә щәм Wи. 14Әwи донздәһ мәрьв бьжартьн, навед wан «шанди» дани, кӧ т’әви Wи бьминьн у wан бьшинә, wәки даннасин кьн. 15У һ’ӧкӧм да wан кӧ щьна дәрхьн. 16Һәр донздәһед бьжарти әв ьн: Шьмһ’ун (кӧ наве wи кьрә Пәтрус),+
17Аqубе Зәбәди у Йуһ’әннайе бьре wи, (әwи наве Боанәрщәс ль wан кьр, кӧ те фә’мкьрьне: «Кӧр’ед Гӧр’инийа Ә’змен»)+
18Әндраwьс, Филипо, Бәртоломәйо, Мәтта, Т’ума, Аqубе кӧр’е Һалфаwо, Тәдайо, Шьмһ’уне wәлатп’арьст+
19у Щьһудайе Исхәрйоти йе кӧ бу нәмаме Иса+.

Иса у Бәлзәбул

(Мәтта 12:22-32; Луqа 11:14-23; 12:10)

20•Паше Иса чу маләке. Диса һаqас ә’лаләт щьвийа, һ’әта кӧ нькарьбун нане хwә жи бьхwарана+. 21Гава йед жь хун у qьнета Wи бьһистьн, дәрк’әтьн Wи бьгьрьн, чьмки wана дьгот: «Әwи һ’ьше Хwә ӧнда кьрийә!»+
22У әw qанунзанед кӧ жь Оршәлиме бәржер бьбун, дьготьн: «Бәлзәбул Wида һәйә! Әw бь һ’ӧкӧме сәрwере щьна щьна дәрдьхә!»+
23Иса жи әw гази щәм Хwә кьрьн у бь мәсәла wанр’а гот: «Мирещьн чаwа дькарә хwәха хwә дәрхә? 24Һәгәр нав п’адшатикеда т’ьфаq т’ӧнәбә, әw нькарә бьминә. 25Мала кӧ бет’ьфаqи бьк’әве, әw мал нькарә бьминә. 26Һәгәр мирещьн р’абә һьмбәри хwә у бьбә дӧтирәти, әw нькарә бьминә, ле бәле wе хьлазийа wи бе. 27Ле бәле т’ӧ кәс нькарә бьк’әвә мала мерхасәки у һәбука wи т’алан кә, һәгәр пешийе wи мерхаси гьренәдә. Гава гьреда, һьнге wе бькарьбә мала wи т’алан кә+.

28Әз р’аст wәр’а дьбежьм, һәр гӧнә у һәр готьна хьраб кӧ бежьн wе ль бәндед дьне бенә бахшандьне, 29ле к’и кӧ готьнәкә хьраб мьqабьли Р’ӧһ’е Пироз бежә, т’ӧ щар ль wи найе бахшандьне. Әwе бь wи гӧнәйи һ’әта-һ’әтайе сущдар бә»+. 30Иса әв йәк гот, чьмки wан дьгот: «Р’ӧһ’е һ’әрам Wида һәйә».

Де у бьрайед Иса

(Мәтта 12:46-50; Луqа 8:19-21)

31•Һьнге де у бьрайед Иса һатьн, ль дәрва сәкьнин, йәк шандьнә пәй Wи у гази Wи кьрьн+. 32Ә’лаләта кӧ ль дора Wи р’уньштьбу готә Wи: «Ва дийа Тә у бьрайед Тә дәрва пьрса Тә дькьн». 33Иса щаба wан да у гот: «Дийа Мьн у бьрайед Мьн к’и нә?» 34Һьнге ль йед дора Хwә р’уньшти ньһер’и у гот: «Ва нә де у бьрайед Мьн! 35Һәр кәсе кӧ хwәстьна Хwәде бинә сери, әw ә бьре Мьн, хушка Мьн у дийа Мьн»+.

4

Мәсәла т’охьмр’әш

(Мәтта 13:1-9; Луqа 8:4-8)

4^1•Иса диса ль дәве голе дәст бь һинкьрьне кьр. Ә’лаләтәкә ӧса мәзьн ль дора Wи щьвийа, к’әрба Әw к’әтә qәйька ль сәр голе у р’уньшт. Т’әмамийа ә’лаләте ль дәве голе бу 2у Wи бь мәсәла әw һини гәләк тьшта дькьрьн. Һинкьрьна Хwәда гот: 3«Гӧһдари! Т’охьмр’әш р’абу чу кӧ т’охьм бьр’әшинә. 4Чахе әwи т’охьме хwә дьр’әшанд, һьнәк же к’әтьнә дәве р’е, тәйрәдә һатьн у әw хwарьн. 5У һьнәк к’әтьнә сәр ә’рде кәвьри, ль wьр кӧ хwәли кем бу. Әw зу шин бун, чьмки тәлаше хwәлийе нә к’ур бу. 6Чахе тә’в дәрк’әт, әw ч’ьлмьсин у чьмки р’аwед wан т’ӧнәбун, һ’ьшк бун. 7У һьнәкед дьн к’әтьнә нава стьрийа, стьри р’абун әw хәньqандьн у бәр нәдан+. 8У һьнәкед дьн жи к’әтьнә нава ә’рде qәнщ у шин бун, мәзьн бун у һьнәка си, һьнәка шест, һьнәка сәд щар бәр дан».

9У Иса wанр’а гот: «Гӧһе к’ейи бьһистьне һәйә бьра бьбьһе»+.

Иса чьма бь мәсәла хәбәр дьдә

(Мәтта 13:10-17; Луqа 8:9-10)

10•Гава Иса т’әне ма, йед дора Wи гьртьбун т’әви һәр донздәһа, бона ван мәсәла же пьрсин. 11Әwи щаба wан да у гот: «Wәр’а һатийә дайине кӧ һун сӧр’ед П’адшатийа Хwәде бьзаньбьн, ле бона wан, йед кӧ дәрва нә, һәр тьшт бь мәсәла те готьне,+
12wәки:

‹Чьqаси бьньһер’ьн жи, нәбиньн,
чьqаси бьбьһен жи, фә’м нәкьн,
wәки нәбә кӧ вәгәр’ьн у ль wан бе афукьрьне›[*] »+.

Шьровәкьрьна мәсәла т’охьмр’әш

(Мәтта 13:18-23; Луqа 8:11-15)

13Һьнге Иса wанр’а гот: «Һун ве мәсәле фә’м накьн? Ле иди һуне һ’әму мәсәла чаwа фә’м бькьн? 14Т’охьмр’әш хәбәре дьр’әшинә+. 15Әwед ль дәве р’е кӧ хәбәр ле те чандьне, әw ьн, кӧ гава дьбьһен, пер’а-пер’а мирещьн те у хәбәра дьле wанда чанди дәрдьхә. 16Әwед ль сәр ә’рде кәвьри әw ьн, кӧ гава хәбәре дьбьһен, әw зу бь әшq у ша wе qәбул дькьн, 17ле чьмки р’аwед wан т’ӧнәнә, әw дьреж т’аw накьн. У гава бона хәбәре р’асти тәнгасийа йан зерандьне тен, зу жь р’е дьк’әвьн+. 18У әwед нава стьрийада һатьнә чандьне әw ьн, кӧ хәбәре дьбьһен, 19хәмед ве дьнйайе, дәрәwед дәwләтийе у хwәстьна тьштед дьн дьк’әвьнә наве у хәбәре дьхәньqиньн, әw бе бәр дьминьн+. 20У әwед ә’рде qәнщда һатьнә чандьне әw ьн, кӧ хәбәре дьбьһен, qәбул дькьн, һьнәк си, һьнәк шест у һьнәк жи сәд щар бәр дьдьн»+.

Ч’ьра сәр п’еч’ьре

(Луqа 8:16-18)

21•У Иса wанр’а гот: «Гава ч’ьре тиньнә һьндӧр’, бона чь тиньн? Бона бьн сәльке, йан бона бьн ньвине? Нә тиньн кӧ дайньнә сәр п’еч’ьре+? 22Т’ӧ тьште вәшарти т’ӧнәйә кӧ нәйе ашкәрәкьрьне у нә жи тьштәки дьзива һәйә кӧ нәк’әвә бәр р’онайе+. 23Гӧһе к’ейи бьһистьне һәйә бьра бьбьһе»+.

24Иса wанр’а гот: «Дина хwә бьдьнә тьштед кӧ һун дьбьһен. Һун бь чь чапе бьпивьн, бь wе пиване жи wе wәр’а бе пиване у сәрда жи wе һе зедә бә+. 25Чьмки к’ер’а кӧ һәйә, wе һе ле зедә бә у к’ер’а кӧ т’ӧнә, чь һәйә жи wе же бе стандьне»+.

Мәсәла т’охьме шин дьбә

26У Иса гот: «П’адшатийа Хwәде мина ве йәке йә: Мәрьвәк т’охьм дьр’әшинә нав ә’рде. 27У шәв у р’ож р’адьзе, р’адьбә, т’охьм шин дьбә, бьльнд дьбә у хwәха пе наһ’әсә кӧ әв чаwа дьбә. 28Ә’рд жь хwә бәр дьдә, пешийе зил, паше сьмбьл, пәйр’а жи гәньме гьһишти сьмбьлда. 29Гава кӧ бәр дьгьһижә, мәрьв иди дә’се давеже, чьмки дәма нандьруне пер’а гьһиштийә»+.

Мәсәла һ’әба т’охьме хәрдале

(Мәтта 13:31-32; Луqа 13:18-19)

30•У Иса гот: «Әм П’адшатийа Хwәде мина чь бьшьбиньн? Йан жи әм wе бь к’ижан мәсәле шьровәкьн? 31Әw мина һ’әбәкә т’охьме хәрдале йә кӧ жь һ’әму т’охьмед кӧ сәр ә’рде тенә чандьне һуртьр ә+. 32Ле гава әw те чандьне дьгьһижә, жь һ’әму п’ьнщар’а мәстьр дьбә у ч’ьqьлед мәзьн дьдә, ӧса кӧ тәйрәдед ә’змен дькарьн хwә бьдьнә бьн сийа wе»+.

Иса бь мәсәла хәбәр дьдә

(Мәтта 13:34-35)

33Бь гәләк мәсәлед бь ви аwайи wанр’а һаqас хәбәр дьда, чьqас кӧ wана дькарьбу фә’м бькьра. 34Бе мәсәлә wанр’а тьштәк нәдьгот, ле шагьртед Хwәр’а башqә һәр тьшт шьровәдькьр.

Иса фьртоне дьсәqьр’инә

(Мәтта 8:23-27; Луqа 8:22-25)

35•Wе р’оже, гава р’о чу ава, Иса шагьртед Хwәр’а гот: «Әм дәрбази wи бәри голе бьн»+. 36Шагьрт жь ә’лаләте qәтийан, к’әтьнә wе qәйька кӧ Иса теда бу у wана Әw т’әви хwә бьр. Qәйькед дьн жи т’әви Wи бун. 37Дә ижар фьртонәкә мәзьн ль wан р’абу, пела ӧса ль qәйьке дьхьст, кӧ иди әw бу бь аве т’ьжи бьбуйа+. 38Ле Иса пашийа qәйькеда сәре Хwә данибу сәр бә’лги у р’азабу. Wана Әw һ’ьшйар кьр у готьне: «Дәрсдар, нә хәма Тәйә кӧ әм ӧнда дьбьн?» 39Иса р’абу, ль байе һьлат у ә’мьри сәр голе кьр гот: «Бьсәкьнә, кәр’ бә!» Фьртоне дани у һ’әму тьшт сәqьр’ин+. 40Иса wанр’а гот: «Һун чьма дьтьрсьн? Һе чаwа баwәрийа wә т’ӧнә?» 41Саwәкә гьран ль wана гьрт у һәвдӧр’а готьн: «Гәло әв к’и йә, кӧ ба у гол жи ельми Wи дьбьн?»

5

Иса йәки щьнак’әти qәнщ дькә

(Мәтта 8:28-34; Луqа 8:26-39)

5^1•Әwана дәрбази wи бәри гола Щәлиле бун у гьһиштьнә т’опрахед Гьрасине. 2Гава кӧ Иса жь qәйьке дәрк’әт, һьнге жь нав гор’ьстана мәрьвәк р’асти Wи һат, кӧ р’ӧһ’е һ’әрам пер’а бу. 3Әw нав гор’ьстанада дьма у т’ӧ кәси иди нькарьбу бь зьнщира жи әw гьреда. 4Чьмки гәләк щара әw бь qәйд у зьнщира гьредабун, ле wи зьнщир qәтандьбун у qәйд шкенандьбун. Т’ӧ кәси нькарьбу әw зәфт бькьра. 5Т’ьме шәв у р’ож гор’ьстанада у сәре ч’ийа дькьрә qир’ин, пе кәвьра хwә бьриндар дькьр.

6Гава әwи дурва Иса дит, бәзи, хwә авитә бәр ньга 7у бь дәнгәки бьльнд кьрә qир’ин у готе: «Тӧ чь жь мьн дьхwази, Исайе Кӧр’е Хwәдейе Һәри Жорьн? Тӧ хатьре Хwәде ки, мьн нәдә щәфе!»+
8Әwи әв йәк дьгот, чьмки Иса дьготе: «Һәй р’ӧһ’е һ’әрам! Жь ви мәрьви дәрк’әвә!» 9Иса же пьрси у гот: «Наве тә чь йә?» Әwи жи гот: «Наве мьн К’омәскәр ә, чьмки әм гәләк ьн». 10У гәләки р’әща жь Иса дькьр, кӧ wан жь wе т’опрахе дәрнәхә. 11Wьр ль синге ч’ийе сурики бәразайи мәзьн дьч’ерийа. 12Р’ӧһ’ед һ’әрам р’әща жь Иса кьрьн у готьн: «Мә бьшинә нава бәраза, әм бьк’әвьнә нава wан». 13Әwи жи изьн да wан, р’ӧһ’ед һ’әрам дәрк’әтьн у к’әтьнә нава бәраза. Әw сури незики дӧ һ’әзар бәраза бу, әw жорда р’әви, хwә жь кәнделда авитьнә голе у хәньqин. 14Бәразван р’әвин чунә бажар у гӧнда, әв йәк гьли кьрьн. У бьнәли һатьн кӧ тьштед буйи бьбиньн. 15У һатьнә щәм Иса, дина хwә дане, wе әw мәрьве щьнак’әтийи кӧ к’омәскәрәкә щьна пер’а бу, к’ьнще wи ле, сәр һ’ьше хwәда һати р’уньшти йә. Һьнге әw тьрсийан. 16Әwед кӧ әв йәк дитьбун щьмә’тер’а гьли кьрьн, кӧ чь һатә сәре wи щьнак’әти у бәраза. 17Һьнге wана р’әща жь Иса кьр, кӧ Әw жь ә’рде wан һәр’ә+.

18Гава Иса к’әтә qәйьке, әwи кӧ щьнак’әти бу, р’әща же кьр, кӧ т’әви Wи һәр’ә. 19Ле Иса нәһьшт у жер’а гот: «Вәгәр’ә мала хwә у нәфәред мала хwәр’а бежә, кӧ Хӧдан бона тә чь кьр у чаwа ль тә һатә р’ә’ме»+. 20Әw жи чу у дәстпекьр чь кӧ Иса бона wи кьрьбу qәза Декаполиседа[*] бәла кьр у һәр кәс ә’щебмайи дьма+.

Qизька мьри у к’ӧлфәтәкә нәхwәш

(Мәтта 9:18-26; Луqа 8:40-56)

21•Гава Иса диса бь qәйьке дәрбази wи бәре дьн бу, ә’лаләтәкә гьран ль дора Wи щьвийа. Гава Әw ль дәве голе бу, 22йәки жь сәрwеред к’ьниште кӧ наве wи Йайиро бу һатә щәм Wи, гава wи Иса дит, хwә авитә ньгед Wи,+
23гәләк р’әща же кьр у гот: «Qизька мьн ль бәр мьрьне йә. Wәрә у дәстед Хwә дайнә сәр wе, кӧ qәнщ бә у бьжи». 24Иса р’абу т’әви wи чу.

Ә’лаләтәкә гьран пәй Wи дьчу у тәнгаси дьданә Wи. 25Wьр к’ӧлфәтәк жи һәбу, кӧ донздәһ сале wе бун, сәр хуне вәбьбу+. 26Әwе гәләки дәсте һ’әкимада к’ьшандьбу у һ’әму һәбука хwә хәрщ кьрьбу, ле т’ӧ ч’арә ле нәбьбу у сәрда һе хьраб бьбу. 27Әwе дәрһәqа Исада бьһист, пьштева һатә нава ә’лаләте у ль к’ьнще Wи к’әт. 28Чьмки әwе дьле хwәда дьгот: «Һәгәр әз т’әне к’ьнще Wи жи к’әвьм, әзе qәнщ бьм»+. 29У пер’а-пер’а хун же ч’ькийа у бәдәна хwәда т’әхмин кьр, кӧ жь еша хwә qәнщ бу. 30Иса дәстхwәда пе һ’әсийа кӧ qәwатәк же чу, нав ә’лаләтеда зьвьр’и у пьрси: «К’е ль к’ьнщед Мьн к’әт?»+
31Шагьртед Wи готьн: «Тӧ дьбини кӧ ә’лаләт тәнгасийе дьдә Тә, ле Тӧ дьбежи: ‹К’е ль Мьн к’әт?›» 32Ле Иса дор-бәре Хwә дьньһер’и кӧ бьбинә, к’е әв йәк кьр. 33Һьнге к’ӧлфәт ль хwә һ’әсийа кӧ чь ль wе qәwьми, бь тьрсе у ләрьзәке һат хwә авитә бәр Wи у һәр тьшт р’аст гот. 34Иса wер’а гот: «Ә’вде! Баwәрийа тә тӧ qәнщ кьри. Бь хер у сьламәт һәр’ә у жь еша хwә qәнщ бә»+.

35Иса һе хәбәр дьда, жь мала сәрwере к’ьниште мәрьв һатьн у готьн: «Qиза тә мьр, иди зә’мәте нәдә Дәрсдар». 36Ле Иса гӧһ нәда готьна wан, wи сәрәке к’ьништер’а гот: «Нәтьрсә, т’әне баwәр бькә!» 37Әwи нәһьшт кӧ кәс пәй Wи һәр’ә, пештьри Пәтрус, Аqуб у Йуһ’әннайе бьре wи+. 38Чахе гьһиштьнә мала сәрәке к’ьниште, Иса дит wе һеwәрза wан ә, дьгьрин у дькьнә qар’ә-qар’. 39Гава Әw к’әтә һьндӧр’, wанр’а гот: «Чьма һун дькьн qалмә-qалм у дьгьрин? Зар’ нәмьрийә, ле һеньжийә»+. 40Wана qәрфе хwә пе дькьр.

Ле Иса һ’әму дәрхьстьнә дәрва, де у баве qизьке т’әви һәр се шагьртед Хwә һьлдан у к’әтә щийе кӧ qизьк ле бу. 41Дәсте qизьке гьрт у готә wе: «Талита qум!» кӧ те фә’мкьрьне: «Qизьк, әз тәр’а дьбежьм, р’абә!»+
42Qизьк пер’а-пер’а р’абу у гәр’ийа. Әw донздәһ сали бу. Әwед кӧ дитьн һ’ьше сәре wан чу. 43Иса һ’ьшк т’әми ль wан кьр, кӧ ве йәке кәсир’а нәбежьн у wанр’а гот, кӧ хwарьне бьдьнә wе+.

6

Бажаре Ньсрәте, ль к’ӧ Иса мәзьн бьбу, Wи qәбул накә

(Мәтта 13:53-58; Луqа 4:16-30)

6^1•Иса жь wьра дәрк’әт у чу щи-мьск’әне Хwә. Шагьртед Wи жи пәй Wи чун+. 2Чахе р’ожа шәмийе һат, Wи к’ьништеда дәст бь һинкьрьне кьр у гәләка кӧ бьһист зәндәгьрти мабун у дьготьн: «Әви мәрьви әв тьшт жь к’ӧ анинә? Әв чь сәрwахти йә кӧ жер’а һатийә дайине? У әв чь к’әрәмәт ьн кӧ бь дәсте Wи дьqәwьмьн+? 3Нә Әв нәщар ә? Нә Әв кӧр’е Мәрйәме у бьре Аqуб, Йусес, Щьһуда у Шьмһ’ун ә? Нә хушкед Wи ль вьр нав мәда нә?» Бь ви аwайи әw жь Wи чун+.

4Иса wанр’а гот: «П’ехәмбәр т’ӧ щийи нә беqәдьр ә, пештьри нава щи-мьск’әне хwә, мәрьвед хwә у мала хwәда»+. 5Әwи ль wе дәре нькарьбу т’ӧ к’әрәмәт бькьра, т’әне дәсте Хwә дани сәр чәнд нәхwәша у әw qәнщ кьрьн. 6Әw сәр нәбаwәрийа wан ә’щебмайи ма.

Шандьна һәр донздәһа

(Мәтта 10:5-15; Луqа 9:1-6)

Иса ль гӧндед дор-бәра дьгәр’ийа у һин дькьр. 7•Wи һәр донздәһ гази щәм Хwә кьрьн, дәстпекьр әw щот-щот шандьн у һ’ӧкӧме ль сәр р’ӧһ’ед һ’әрамр’а да wан+. 8Т’әми да wан у гот: «Бона р’е, пештьри шьвдара дәсте хwә т’ӧ тьшти хwәр’а һьлнәдьн: Нә нан, нә турьк у нә жи п’әра бәр пьшта хwәда. 9Чарьхед хwә бькьнә п’ийе хwә, ле дӧ дәст кьрас хwәр’а һьлнәдьн». 10Сәрда зедә кьр готә wан: «Әw мала кӧ һун бьк’әвьне, wе маледа жи бьминьн, һ’әта һун жь wи щийи дәрк’әвьн. 11Әw щийед кӧ wә qәбул нәкьн у гӧһдарийа готьна wә нәкьн, жь wьр дәрк’әвьн у т’оза ньгед хwә даwшиньн, wәки wанар’а бьбә шә’дәти»+.

12Әw жи р’е к’әтьн чун у даннасин дькьрьн кӧ мәрьв жь гӧнәкьрьне вәгәр’ьн+. 13Wана гәләк щьн дәрдьхьстьн у р’ун ль гәләк нәхwәша дьдан у әw qәнщ дькьрьн+.

Кӧштьна Йуһ’әннайе ньхӧмдар

(Мәтта 14:1-12; Луqа 9:7-9)

14•Һеродәс п’адша әв йәк бьһист, чьмки нав у дәнге Иса дәрк’әтьбу. Һьнәка дьгот: «Әва Йуһ’әннайе ньхӧмдар ә жь нав мьрийа р’абуйә. Ләма жи пе wи к’әрәмәт тенә кьрьне»+. 15Ле һьнәка жи дьгот: «Әва Елйас ә». Һьнәкед дьн жи дьготьн: «Әва п’ехәмбәрәки мина п’ехәмбәред бәре йә»+. 16Ле гава Һеродәс әв йәк бьһист, гот: «Әва әw Йуһ’әнна йә, йе кӧ мьн сәре wи лехьстийә, жь нав мьрийа р’абуйә!» 17-18Чьмки Һеродәс хwәха Һеродийа жьна Филипойе бьре хwә стандьбу, ле Йуһ’әнна жер’а чәнд щара готьбу: «Нә р’аст ә кӧ тӧ жьна бьре хwә бьстини». Һеродәс жи к’әрби Һеродийайе Йуһ’әнна дабу гьртьне, гьредабу у авитьбу кәле+. 19Ләма Һеродийайе к’ин Йуһ’әннар’а дажот, дьхwәст wи бьдә кӧштьне, ле нькарьбу, 20чьмки Һеродәс жь Йуһ’әнна дьтьрсийа у әw хwәй дькьр. Әwи заньбу кӧ Йуһ’әнна мәрьвәки р’аст у бӧһӧрти йә. Гава кӧ гӧһдарийа готьна wи дькьр, сәре wи т’әвиһәв дьбу[*] , ле диса бь һ’әwас гӧһ дьда готьна wи. 21Аwа щарәке мәщал вәбу. Һеродәс бона р’ожа буйина хwә, ә’сьлзада, сәрһ’әзаред әскәра у гьрәгьред Щәлилер’а мәсрәф дани+. 22Гава qиза Һеродийайе к’әтә һьндӧр’ у р’әqьси, әв йәк ль дьле Һеродәс у т’әглифкьрийед ль сәр сьфре р’уньшти хwәш һат. Һьнге п’адше готә qизьке: «Тӧ жь мьн чь бьхwази, әзе бьдьмә тә». 23У wи жер’а сонд хwар гот: «Тӧ жь мьн чь бьхwази, әзе бьдьмә тә, һ’әта ниве п’адшатийа хwә жи!»+
24Qизьк дәрк’әтә дәрва у чу жь дийа хwә пьрси: «Әз чь бьхwазьм?» Дийа wе жи гот: «Сәре Йуһ’әннайе ньхӧмдар». 25Qизьке ләзанд чу щәм п’адше у хwәстьна хwә жер’а гот: «Әз дьхwазьм кӧ тӧ ньһа сәре Йуһ’әннайе ньхӧмдар ль сәр сьнийе бьди мьн». 26П’адша гәләки бәр хwә к’әт, ле чьмки ль бәр т’әглифкьрийа сонд хwарьбу, нәхwәст созе хwә бәтал кьра. 27П’адше пер’а-пер’а ә’мьри сәр щәлат кьр, кӧ һәр’ә сәре Йуһ’әнна бинә. Щәлат жи чу кәледа, сәре wи лехьст 28у ль сәр сьнийе ани у да кәч’ьке. Әwе жи әw һьлда бьр да дийа хwә. 29Гава шагьртед Йуһ’әнна әв йәк бьһистьн, һатьн щьнйазе wи бьрьн кьрьнә т’ьрбе+.

Иса пенщ һ’әзара т’ер дькә

(Мәтта 14:13-21; Луqа 9:10-17; Йуһ’әнна 6:1-14)

30•У шанди вәгәр’ийанә щәм Иса, һ’әму тьштед кӧ кьрьбун у һин кьрьбун жер’а готьн+. 31Иса wанр’а гот: «Дә wәрьн әм т’әне һәр’ьнә щики хәwлә у һьнәки р’ьһ’әт бьн». Чьмки гәләк дьһатьн у дьчун, wана мәщал нәдьдит кӧ нане хwә жи бьхwарана+. 32У әw т’әне бь qәйьке чунә щики хәwлә. 33Ле гәләка кӧ чуйина wан дит, әw нас кьрьн, жь һ’әму бажара пәйа бәзин у бәри wан гьһиштьнә wи щийи. 34Чахе Иса жь qәйьке дәрк’әт у Wи ә’лаләтәкә гьран дит, һьнге гӧне Wи ль wан һат, чьмки әw мина пәзед бе шьван бун. Дәстпекьр гәләк тьшт әw һин кьрьн+. 35Иди чьмки дәрәнг бу, шагьртед Иса һатьн у готьне: «Әв дәр щики хьки-хwәли йә, wәхт жи иди дәрәнг ә. 36Щьмә’те бәр’дә кӧ әw һәр’ьнә гӧнд у бәргед дәр-дора у хwәр’а тьштед хwарьне бьк’ьр’ьн». 37Ле Иса ль wан вәгәр’анд у гот: «Һун хӧрәк бьдьнә wан!» Жер’а готьн: «Әм һәр’ьн баһе дӧсьд зиви нан бьк’ьр’ьн у wан бьдьнә хwарьне?»+

38Иса wанр’а гот: «Һәр’ьн бьньһер’ьн, к’а чәнд нанед wә һәнә». Гава кӧ пе һ’әсийан, готьн: «Пенщ нан у дӧ мә’си һәнә». 39Wи ә’мьр кьр кӧ һ’әму жи к’ом-к’ом ль сәр гиһайе шин р’унен. 40Әw жи к’ом-к’ом, сәд-сәд, пенщи-пенщи ль ә’рде р’уньштьн.

41Иса һәр пенщ нан у һәр дӧ мә’си һьлдан, бәре Хwә ә’зменда кьр шькьри да, әw нан кәркьрьн у да шагьртед Хwә, wәки әw дайньнә бәр ә’лаләте. У һәр дӧ мә’си жи ль һ’әмуйа бәла кьр. 42Һ’әмуйа хwар у т’ер бун. 43Жь wан нан у мә’сийа донздәһ сәләйед т’ьжи һурьк бәрәв кьрьн. 44Йед кӧ жь wи нани хwарьн wәкә пенщ һ’әзар мери бун.

Иса п’ийа ль сәр авер’а дьчә

(Мәтта 14:22-33; Йуһ’әнна 6:15-21)

45•Дәстхwәда Әwи п’ейи сәр шагьртед Хwә кьр, кӧ бьк’әвьнә qәйьке у пешийа Wи дәрбази wи бәри голе, Бәйтсайдайе бьн, һ’әта кӧ Хwәха щьмә’те вәр’екә+. 46Пәй вәр’екьрьнер’а р’абу чу сәре ч’ийе, кӧ дӧа бькә+. 47Гава кӧ р’о чу ава, qәйьк нава голеда бу у Иса т’әне дәве голе бу. 48Иса дит кӧ шагьрт берк’ьшандьнеда гәләки зә’мәте дьк’ьшиньн, чьмки ба мьqабьли wан бу. Незики qәрәбәрбанге Иса сәр голер’а пәйа дьчу незики wан дьбу. Wи хwәст кӧ бәр wанр’а дәрбаз буйа, 49ле чахе wана дит кӧ Иса сәр голер’а пәйа дьчә, wан т’ьре хәйаләкә кӧ дьбиньн у кьрьнә qир’ин+. 50Чьмки һ’әмуйа жи Әw дит у тьрсийан. Ле Иса wе дәме дәнг да wан у гот: «Сәр хwә бьн! Әз ьм. Нәтьрсьн!» 51Һьнге Әw к’әтә qәйьке щәм wан у ба сәкьни. Шагьрт ә’щебмайи ман, һ’ьше сәре wан чу, 52чьмки әw qәwьмандьна ль сәр нен һе сәре wанда р’унәньштьбу, фә’ме wан дадайи бу+.

Иса Щенисартеда нәхwәша qәнщ дькә

(Мәтта 14:34-36)

53Әw дәрбази wи бәри голе бун у ль алийе Щенисартева гьһиштьнә бәже, qәйик щи кьрьн+. 54Гава жь qәйьке пәйа бун, щьмә’те пер’а-пер’а Иса нас кьр. 55Әw т’әмамийа wе qәзайе вьрда-wеда бәзин у дәстпекьрьн нәхwәш ньвинава данинә wи щийе кӧ дьбьһистьн Иса ле бу+. 56Һәр щийед кӧ Иса дьчуйе, һәгәр бажар буна, гӧнд буна, бәргә буна, нәхwәш базарада даданин у һиви же дькьрьн кӧ т’әне ль р’ишийед к’ьнщед Wи к’әвьн. У һ’әмуйед кӧ ле дьк’әтьн, жь нәхwәшийед хwә qәнщ дьбун+.

7

Р’аw-р’ьзьмед кал-бава у хәбәра Хwәде

(Мәтта 15:1-9)

7^1•Ферьсийа у һьнәк qанунзанед кӧ жь Оршәлиме һатьбун, дора Иса гьртьн. 2Wана дит кӧ һьнәкә жь шагьртед Wи бь дәстед һ’әрам, аwа готи дәстнәшушти нан дьхwьн. 3Ферьси у һ’әму щьһу пәй р’аw-р’ьзьмед кал у бавед хwә дьчьн, һ’әта кӧ дәстед хwә р’ьнд нәшон, нане хwә нахwьн+
4у жь базаре жи чь тиньн, һ’әта аве нәхьн, нахwьн[*] . Гәләк ә’дәтед дьн жи һәнә, кӧ жь кал у бава һьлданә у дьqәдиньн: Мәсәлә, мина шуштьна т’аса, шәрбька у фьраqед сьфьрә майин[*]+ . 5Һьнге ферьси у qанунзана жь Иса пьрсин: «Чьма шагьртед Тә пәй р’аw-р’ьзьмед кал у бава начьн у бь дәстед һ’әрам[*] нан дьхwьн?»+
6Әwи ль wан вәгәр’анд у гот: «Ишайа бона wә дӧр’уйа р’аст п’ехәмбәрти кьрийә! Чаwа кӧ һатийә ньвисаре:

‹Әва щьмә’та бь заре хwә qәдьре Мьн дьгьрә,
ле дьле wан жь Мьн дур ә+.
7Бадиһәwа Мьн дьһ’әбиньн,
т’әмийед мәрьва чаwа qанунед Мьн щьмә’те һин дькьн›[*]+ .

8Һун т’әмийед Хwәде дьһельн у пәй р’аw-р’ьзьмед мәрьвайийе дьк’әвьн». 9У гот: «Һун т’әмийед Хwәде р’ьнд дьдьнә алики, wәки р’аw-р’ьзьмед хwә хwәй кьн. 10Мәсәлә, Муса готийә: ‹Qәдьре де у баве хwә бьгьрә›[*] у ‹Әwе кӧ гьлики qолайи де у баве хwәр’а бежә, гәрәке бе кӧштьне›[*]+ . 11Ле һун дьбежьн: ‹К’и кӧ дийа хwә йан баве хwәр’а бежә: Әw алик’арийа кӧ гәрәке жь мьн бьгьһижә тә, әw «qӧрбан» ә›, (аwа готи дийарик ә кӧ Хwәдер’а те дайине) 12һун иди наһельн кӧ әw тьштәки де у баве хwәр’а бькә! 13Бь ви аwайи, һун бь wан р’аw-р’ьзьмед хwәйә кӧ дәрбази ньсьлед ну дькьн, хәбәра Хwәде дькьнә хwәли. У һун гәләк тьштед аһа дькьн».

Тьштед кӧ мерьв дьһ’әр’ьминьн

(Мәтта 15:10-20)

14Һьнге Иса ә’лаләт диса гази щәм Хwә кьр у готә wан: «Һун һ’әму гӧһдарийа Мьн бькьн у фә’м кьн. 15Тьштәки ӧса т’ӧнә, кӧ жь дәрва бьк’әвә нав-дьле мерьв у wи бьһ’әр’ьминә, ле әw тьштед кӧ жь дьл дәртен, әw мерьв дьһ’әр’ьминьн+. 16Гӧһе к’ейи бьһистьне һәйә бьра бьбьһе»[*] .

17Гава жь ә’лаләте qәтийа һатә мал, шагьртед Wи мә’на wе мәсәле же пьрсин. 18Иса ль wан вәгәр’анд у гот: «Һун һе нагьһижьнә гьлийа? Чьма һун фә’м накьн, чь кӧ жь дәрва дьк’әвә нав-дьле мерьв, нькарә wи бьһ’әр’ьминә. 19Чьмки әw нә кӧ дьк’әвьнә дьле wи, ле дьчьнә зьке wи у жь wьр жи дәртен дәрва». (Бь ви аwайи Иса да к’ьфше, кӧ һ’әму хwарьн жи һ’әлал ьн.)+
20У гот: «Әw тьштед кӧ жь дьле мерьв дәрдьк’әвьн, әw wи дьһ’әр’ьминьн+. 21Чьмки жь һьндӧр’, жь дьле мәрьв фькьред хьраб дәрдьк’әвьн: Qави, дьзи, кӧштьн,+
22зьнек’ари, тьмайи, хьраби, фелбази, толти, ч’ә’ве хьраб, бӧхданбежи, к’ӧбари у беаqьли. 23Әв һ’әму тьштед хьраб жь дьл дәрдьк’әвьн у мерьв дьһ’әр’ьминьн».

Баwәрийа к’ӧлфәта Финикйа Сурйайе

(Мәтта 15:21-28)

24•Иса жь wе дәре р’абу чу синоре Суре. Чу маләке у нәдьхwәст кӧ кәсәк пе бьһ’әсийа, ле нькарьбу Хwә вәшарта+. 25К’ӧлфәтәкә кӧ qизька wе р’ӧһ’е һ’әрамва гьрти бу, бона Иса пе һ’әсийа, ләз һат у хwә авитә бәр ньгед Wи. 26Әw к’ӧлфәт йунан бу, ә’сьле хwәда жи жь Финикйа Сурйайе бу. Wе лава жь Иса кьр, кӧ щьн жь qиза wе дәрхә+. 27Иса wер’а гот: «Бьһелә бьра пешийе зар’ т’ер бьн, чьмки нә р’аст ә кӧ нан бәр зар’а һьлдьн у бавежьнә бәр са»+. 28Әwе ль Wи вәгәр’анд у гот: «Бәле Хӧдан, нә сә жи wан һурькед бәр зар’айә бьне сьфреда майи дьхwьн?» 29Һьнге Әwи к’ӧлфәтер’а гот: «Бона хатьре ве готьна тә, тӧ дькари һәр’и. Щьн жь qизька тә дәрк’әт». 30К’ӧлфәт жи чу мала хwә, дина хwә дайе, wе qизьк нав ньвинеда п’алда йә у щьн жи же дәрк’әтийә.

Мәрьвәки кәр’ у лал хәбәр дьдә

31Пәй wе йәкер’а Иса жь синоре Суре дәрк’әт, нава Сайдер’а дәрбаз бу, qәза Декаполисер’а һатә гола Щәлиле+. 32Мәрьвәки кәр’ у лал анинә щәм Wи у лава же кьрьн кӧ дәсте Хwә дайнә сәр wи+. 33Иса әw мәрьв жь ә’лаләте qәтанд, т’ьлийед Хwә кьрьнә гӧһед wи, дәсте Хwәда т’укьр, ль зьмане wи да+. 34У бәре Хwә ә’зменда кьр, к’әсәр һате у гот: «Әффата!» кӧ те фә’мкьрьне: «Вәбә!» 35У дәст хwәда гӧһед wи бьһистьн, зьмане wи вәбу у зәлал дәст бь хәбәрдане кьр. 36Иса т’әми ль wан кьр, кӧ кәсир’а нәбежьн. Ле Әwи чьqас т’әми ль wан дькьр, wана һаqас зедә бәла дькьр+. 37Мәрьв гәләки ә’щебмайи мабун у дьготьн: «Әви һ’әму тьшт qәнщ кьр: Һьн кәр’а дьдә бьһистьне, һьн жи лала дьдә хәбәрдане».

8

Иса чар һ’әзара т’ер дькә

(Мәтта 15:32-39)

8^1•Wан р’ожада диса ә’лаләтәкә гьран щьвийа. Тьштәки wани хwарьне т’ӧнәбу кӧ бьхwарана, Иса гази шагьртед Хwә кьр у гот: 2«Гӧне Мьн ль ве ә’лаләте те. Әв се р’ож ә т’әви Мьн ә у тьштәки wани хwарьне т’ӧнә+. 3Һәгәр Әз wан бьр’чи вәр’екьмә малед wан, дьле wане р’ева хwәва һәр’ә у жь ван һьнәк жи жь щийед дур һатьнә». 4Шагьртед Wи ле вәгәр’андьн у готьн: «Ль ве бәр’ийе әме жь к’ӧ һаqас нан дәст хьн, кӧ ве щьмә’те т’ер кьн?»+
5Иса жь wан пьрси: «Чәнд нанед wә һәнә?» Wана гот: «Һ’әфт». 6Һьнге ә’мьр кьр кӧ ә’лаләт сәр ә’рде р’уне. Әwи әw һ’әфт нан һьлдан шькьри да, әw кәркьрьн у паше данә шагьртед Хwә, кӧ дайньнә бәр ә’лаләте. Wана әw данинә бәр wан. 7У чәнд мә’сийед wанә һур жи һәбун. Иса бона wан жи шькьри да у гот: «Ван жи дайньнә бәр ә’лаләте». 8Wана хwар у т’ер бун. Паше һ’әфт зәмбил жь һурькед бәрмайи бәрәв кьрьн. 9Әwед кӧ хwарьн, wәкә чар һ’әзар мәрьва бун. Гава кӧ Иса әw вәр’екьрьн, 10пер’а-пер’а т’әви шагьртед Хwә к’әтә qәйьке у чунә qәза Далманутайе.

К’әрәмәтәке чаwа нишан жь ә’змана дьхwазьн

(Мәтта 16:1-4)

11•Ферьси һатьн у дәстпекьрьн Исар’а к’әтьнә дә’wе. Әw дьщер’ьбандьн у жь Wи нишанәк жь ә’змен дьхwәстьн+. 12К’ур к’әсәр һате у гот: «Чьма әва ньсьла ль нишанәке дьгәр’ә? Әз р’аст wәр’а дьбежьм кӧ ви ньсьлир’а нишанәк найе дайине». 13Wи әw һьштьн, диса к’әтә qәйьке у дәрбази wи бәри голе бу.

Һәвиртьр’шке ферьсийа у Һеродәс

(Мәтта 16:5-12)

14•Ижар шагьрта бир кьрьбу кӧ хwәр’а нан һьлдана. Ль щәм wан, qәйькеда пештьри нанәки тьштәки wани хwарьне т’ӧнәбу. 15Иса т’әми да wан у гот: «Мьqати хwә бьн, һ’әвза хwә жь һәвиртьр’шке ферьсийа у ӧса жи йе Һеродәс[*] бькьн»+. 16Ле әwана нав һәвда хәбәр дьдан у дьготьн: «Нане мә т’ӧнә, ләма аһа дьбежә». 17Исава ә’йан бу кӧ әw чь дьбежьн у wанр’а гот: «Һун чьма нав һәвда хәбәр дьдьн, кӧ нане wә т’ӧнә? Һәла һе һун фә’м накьн? У сәре wәда р’унани, һәла һе һун нагьһижьнә гьлийа+?

18Ч’ә’ве wә һәнә, һун набиньн?

Гӧһе wә һәнә, һун набьһен?

Чаwа найе бира wә[*] ,+
19чахе Мьн пенщ нан бона пенщ һ’әзар мәрьва кәркьрьн? Wә жь һурькед бәрмайи чәнд сәләйед т’ьжи бәрәв кьрьн?» Wан ле вәгәр’анд у готьн: «Донздәһ»+. 20«У гава Мьн һ’әфт нан бона чар һ’әзар мәрьва кәркьрьн, wә чәнд зәмбилед т’ьжи бәрмайи бәрәв кьрьн?» Wан гот: «Һ’әфт»+. 21Иса wанр’а гот: «Ле чьма һун һе фә’м накьн?»

Ль Бәйтсайдайе qәнщкьрьна корәки

22У әw һатьнә Бәйтсайдайе. Һьнәка мәрьвәки кор ани щәм Иса у лава же кьрьн, кӧ дәсте Хwә дайнә сәр wи+. 23Әwи жи дәсте мәрьве кор гьрт, жь гӧнд дәрхьстә дәр, т’уйи ч’ә’вед wи кьрьн у дәстед Хwә данинә сәр wи, пьрси: «Тӧ тьштәки дьбини?»+
24Әwи жи ль жоре ньһер’и у гот: «Әз мәрьва дьбиньм, ле мина дара нә, кӧ дьгәр’ьн». 25Диса Иса дәстед Хwә данинә сәр ч’ә’вед wи, кор зур’ бу ньһер’и у ч’ә’вед wи вәбун, һәр тьшт зәлал дит. 26Иса әw шандә мала wи у жер’а гот: «Нәк’әвә нава гӧнд»[*] .

Пәтрус шә’дәтийе ль сәр Иса дьдә

(Мәтта 16:13-20; Луqа 9:18-21)

27•Иса т’әви шагьртед Хwә чу гӧндед Qәйсәрийа Филипойе у р’еда жь шагьртед Хwә пьрси: «Бь т’әхмина мәрьва Әз к’и мә?» 28Wан ле вәгәр’анд у готьн: «Һьнәк дьбежьн ‹Йуһ’әннайе ньхӧмдар ә›, һьнәкед дьн дьбежьн ‹Елйас ә›, һьнәкед майин жи дьбежьн ‹йәк жь п’ехәмбәра йә›»+. 29Иса жь wан пьрси: «Ле һун чь дьбежьн? Бь т’әхмина wә Әз к’и мә?» Пәтрус ле вәгәр’анд у готе: «Т’ӧ Мәсиһ и»+. 30Әwи т’әми ль wан кьр, кӧ дәрһәqа Wида кәсир’а тьштәки нәбежьн+.

Иса дәрһәqа щәфа у мьрьна Хwәда дьбежә

(Мәтта 16:21-28; Луqа 9:22-27)

31•Пәй ве йәкер’а Иса дәстпекьр шагьртед Хwә һин кьр, кӧ гәрәке Кӧр’е Мерьв гәләки щәфе бьк’ьшинә, жь алийе р’успийа, сәрәкед к’аһина у qанунзанада бе т’әхсиркьрьне у кӧштьне, ле р’ожа сьсийа жь мьрьне р’абә+. 32Әwи әв йәк зәлал гот. Һьнге Пәтрус Әw да алики у ле һьлат+. 33Ле Иса сәр мьле Хwәва зьвьр’и у ль шагьртед Хwә ньһер’и, ль Пәтрус һьлат у гот: «Жь бәр ч’ә’ве Мьн бәтавәбә, щьно! Чьмки нет-фькьра тә нә жь Хwәде йә, ле жь мәрьвайе йә»+.

34Паше Иса гази ә’лаләте у шагьртед Хwә кьрьн, wанр’а гот: «Һәгәр йәк дьхwазә ль пәй Мьн бе, бьра хwә инк’ар кә, хаче хwә һьлдә у пәй Мьн бе+. 35Чьмки к’и кӧ дьхwазә ә’мьре хwә хьлаз кә, әwе wи ӧнда кә у к’и кӧ ә’мьре хwә бона Мьн у Мьзгинийе ӧнда кә, әwе wи хьлаз кә+. 36Чь фәйдә һәгәр мәрьв т’әмамийа дьнйайе qазьнщ кә, ле ә’мьре хwә ӧнда кә+? 37Йан жи мәрьв чь дькарә бәр ә’мьре хwәва бьдә+? 38Әwе кӧ Мьн у хәбәред Мьн нав ви ньсьле хальфи у гӧнәк’арда шәрм һ’әсаб кә, Кӧр’е Мерьв жи wе wи шәрм һ’әсаб кә, гава р’умәта Баве Хwәва т’әви мьлйак’әтед пироз бе»+.

9

9^1У Әwи wанр’а гот: «Әз р’аст wәр’а дьбежьм, кӧ һьнәкед ль вьр сәкьни һәнә wе мьрьне нәбиньн, һ’әта кӧ нәбиньн П’адшатийа Хwәде бь qәwат те»+.

Шагьрт Иса нава нур у р’умәтеда дьбиньн

(Мәтта 17:1-13; Луqа 9:28-36)

2•Пәй шәш р’ожар’а Иса т’әви Хwә Пәтрус, Аqуб у Йуһ’әнна һьлдан у р’акьрьнә ч’ийаки бьльнд, ль wьр әw т’әне бун. Һьнге р’әнге Wи ль бәр ч’ә’ве wан һатә гӧһастьне+. 3К’ьнщед Wи ӧса чил-qәрqаш бун у һаqаси бьрьqин, кӧ ль сәр р’уйе ә’рде т’ӧ тьштәки к’ьнщсьпикьрьне нькарьбу әw һаqаси сьпи бькьра+. 4Һьнге Елйас у Муса wанва хӧйа бун у т’әви Иса хәбәр дан+. 5Пәтрус Исар’а гот: «Дәрсдар, чаwа р’ьнд ә кӧ әм вьр ьн! Дә әме се һ’олька чекьн, йәке Тәр’а, йәке Мусар’а у йәке жи Елйаср’а». 6Әw ӧса тьрсийа бун, кӧ Пәтрус ньзаньбу чь бежә.

7Wе гаве ә’wрәк дәрк’әт ль сәр wан кьрә си у дәнгәк жь ә’wр һат: «Әв ә Кӧр’е Мьни дәлал! Гӧһдарийа Wи бькьн!»+
8Ньшкева шагьрта ль дора хwә ньһер’и, пештьри Иса кәсәк нәдитьн.

9Чахе жь ч’ийе дьһатьнә хwаре, Иса т’әми ль wан кьр гот: «Чь кӧ wә дит т’ӧ кәсир’а нәбежьн, һ’әта кӧ Кӧр’е Мерьв жь мьрьне р’анәбә»+. 10Шагьрта әв т’әми хwәй кьр у жь һәвдӧ пьрсин, к’а мә’на ве р’абуна жь мьрьне чь йә. 11У wана же пьрси: «Гәло чьма qанунзан дьбежьн пешийе гәрәке Елйас бе?»[*]
12Әwи жи wанр’а гот: «Р’аст ә, пешийе Елйасе бе у һәр тьшти wе диса бинә щи. Ле чьма һатийә ньвисаре, кӧ Кӧр’е Мерьв wе гәләки щәфе бьк’ьшинә у бе беһӧрмәткьрьне+? 13Ле Әз wәр’а дьбежьм, Елйас һатийә жи у чаwа кӧ бона wи һатьбу ньвисаре, ӧса жи сәре wи кьрьн, чаwа кӧ дьле wан хwәст»+.

Иса кӧр’ькәки щьнак’әти qәнщ дькә

(Мәтта 17:14-21; Луqа 9:37-43а)

14•Гава вәгәр’ийанә щәм шагьртед дьн, дитьн ль дора wан ә’лаләтәкә гьран гьртийә у qанунзан жи wанр’а к’әтьбунә дә’wе. 15Һьнге т’әмамийа ә’лаләте кӧ Иса дит, гәләки ә’щебмайи ма, бәрбь Wи бәзин у сьлав дане. 16Иса жь шагьрта пьрси: «Һун бона чь wанр’а к’әтьнә дә’wе?»

17Жь нав ә’лаләте мәрьвәки ле вәгәр’анд у гот: «Дәрсдар! Мьн кӧр’е хwәйи р’ӧһ’е лалва гьрти ани щәм Тә+. 18К’идәре кӧ пе дьгьрә wи ә’рде дьхә, к’әф дев дьк’әвә, дьран ле дькьнә ч’ьркә-ч’ьрк у р’әq дьбә. Мьн һиви жь шагьртед Тә кьр, кӧ ви р’ӧһ’и дәрхьн, ле нькарьбун».

19Иса ль wан вәгәр’анд у гот: «Һәй ньсьле нәбаwәр! Һ’әта к’әнге Әзе т’әви wә бьм? Һ’әта к’әнге Әзе ль wә сәбьр кьм? Wи биньнә щәм Мьн». 20Wана кӧр’ьк анинә щәм Иса. Гава кӧ р’ӧһ’е һ’әрам Иса дит, пер’а-пер’а кӧр’ьк вәч’ьр’ьканд. Әw к’әтә ә’рде, к’әф дев к’әт у п’ьрпьти+. 21Иса жь баве wи пьрси: «Жь к’әнгева әв йәка т’әви wи дьqәwьмә?» Әwи гот: «Жь зар’отийеда. 22У ви р’ӧһ’и гәләк щара әва авитийә нава егьр у аве, кӧ wи бькӧжә. Ле һәгәр жь дәсте Тә те, тьштәки бькә бьра гӧне Тә ль мә бе, алик’арийа мә бькә!»+
23Иса wир’а гот: «Тә гот чь? ‹Һәгәр жь дәсте тә те?› Бона йе баwәр дькә һәр тьшт дьбә»+. 24Wе гаве баве кӧр’ьк кьрә qир’ин у гот: «Әз баwәр дькьм. Алик’арийа нәбаwәрийа мьн бькә!» 25Гава Иса дит кӧ ә’лаләт дьбәзә, т’опи сәр Wи дьбә, ль р’ӧһ’е һ’әрам һьлат у гот: «Һәй р’ӧһ’е кәр’ у лал, Әз ә’мьри сәр тә дькьм: Жь кӧр’ьк дәрк’әвә у щарәкә дьн нәк’әви нава wи!» 26Р’ӧһ’ кьрә qир’ин, кӧр’ьк qайим вәч’ьр’ьканд же дәрк’әт. У кӧр’ьк бу мина мьрийа, ӧса кӧ гәләка дьгот: «Әw мьр!»+
27Ле Иса дәсте wи гьрт, әw р’акьр. Кӧр’ьк жи р’абу сәкьни+. 28Чахе Иса к’әтә мале, шагьртед Wи башqә же пьрсин: «Мә чьма нькарьбу әw щьн дәрхьста?» 29Иса ль wан вәгәр’анд у гот: «Щьне ви щур’әйи бь т’ӧ тьшти дәрнайе, пештьри бь дӧа[*] ».

Иса диса дәрһәqа мьрьна Хwәда дьбежә

(Мәтта 17:22-23; Луqа 9:43б-45)

30•Жь wьр чун у нав Щәлилер’а дәрбаз бун. Иса нәдьхwәст кӧ кәс ве йәке бьһ’әсә, 31чьмки Әwи шагьртед Хwә һин дькьр у wанр’а дьгот: «Кӧр’е Мерьв wе бьк’әвә дәсте мәрьва, әwе Wи бькӧжьн, ле пәй кӧштьнер’а р’ожа сьсийа wе р’абә»+. 32Ле wана әв готьн фә’м нәдькьр, дьтьрсийан жи кӧ жь Wи бьпьрсьн+.

К’и йә йе һәри мәзьн?

(Мәтта 18:1-5; Луqа 9:46-48)

33•У әw һатьнә Кәфәрнаһуме. Гава Иса малда бу, жь шагьрта пьрси: «Һун р’еда бона чь һәвр’а к’әтьбунә дә’wе?»+
34Wана дәнге хwә нәкьр, чьмки р’еда нав һәвда хәбәр дабун, к’а жь wан к’и йә йе һәри мәзьн. 35Иса р’уньшт, гази һәр донздәһа кьр у wанр’а гот: «Һәгәр йәк дьхwазә бьбә йе пеш, гәрәке әw бьбә йе һәри паш у хӧламе һ’әмуйа»+. 36У дәсте зар’окәке гьрт, нав wанда да сәкьнандьне, паше әw зар’ок да һ’әмеза Хwә у wанр’а гот:+
37«К’и зар’окәкә аһа бь наве Мьн qәбул кә, әw Мьн qәбул дькә. У к’и кӧ Мьн qәбул кә, әw нә кӧ Мьн, ле Йе кӧ Әз шандьмә qәбул дькә»+.

Йе нә мьqабьли мә йә, әw пьшта мә йә

(Луqа 9:49-50)

38Йуһ’әнна Исар’а гот: «Дәрсдар! Мә мәрьвәк дит кӧ бь наве Тә щьн дәрдьхьстьн, ле мә кьр кӧ әм нәһельн, чьмки әw пәй мә найе»+. 39Ле Иса гот: «Пешийе ль wи нәгьрьн. Кәсәк т’ӧнә кӧ бь наве Мьн к’әрәмәтәке бькә у пер’а-пер’а бькарьбә һьндава Мьнда хьраб хәбәр дә. 40Чьмки әwе кӧ нә мьqабьли мә йә, әw пьшта мә йә+. 41Әз р’аст wәр’а дьбежьм, әwе кӧ т’асә ав бьдә wә бона хатьре wе йәке, кӧ һун п’ара Мәсиһ ьн, әwе һәqе хwә qәт ӧнда нәкә+.

Жьр’едәрхьстьн

(Мәтта 18:6-9; Луqа 17:1-2)

42К’и кӧ жь ван бьч’ука йәки, йе кӧ баwәрийа хwә Мьн тинә жь р’е дәрхә, wир’а һе qәнщ ә, кӧ бәрашәк стуйе wива бе гьредане у бе авитьне нава бә’ре+. 43-44Һәгәр дәсте тә, тә жь р’е дәрдьхә, wи жекә! Бона тә һе qәнщ ә, кӧ тӧ qоп бьк’әви жийине, нә кӧ дӧ дәстед тә һәбьн у һәр’и щә’ньме, нава агьре кӧ qәт натәмьрә.[*]+
45-46Һәгәр ньге тә, тә жь р’е дәрдьхә, wи жекә! Бона тә һе qәнщ ә, кӧ тӧ бе ньг бьк’әви жийине, нә кӧ дӧ ньгед тә һәбьн у бейи авитьне щә’ньме. 47Һәгәр ч’ә’ве тә, тә жь р’е дәрдьхә, wи дәрхә! Бона тә һе qәнщ ә, кӧ тӧ бь ч’ә’вәки бьк’әви П’адшатийа Хwәде, нә кӧ дӧ ч’ә’ве тә һәбьн у бейи авитьне щә’ньме+. 48Wе дәре ‹әwе жь кӧрме нәмьри бенә котьне у агьре жи нәтәмьрә›[*] . 49Чьмки һәр мәрьвәке бь егьр бе хwекьрьне[*] . 50Хwе тьштәки qәнщ ә. Ле һәгәр хwе шор’айийа хwә ӧнда кә, һуне чаwа диса шор’айийа wе биньнә щи? Бьра тә’ма хwе нава wәда бә у бь һәвр’а ә’дьлайийеда бьжин»+.

10

Пьрса жьнбәр’дане

(Мәтта 19:1-12; Луqа 16:18)

10^1•Иса жь wьр р’абу чу синоре Щьһустане у дәрбази wи алийе ч’әме Урдӧне бу. Диса ә’лаләте ль дора Wи гьрт у чаwа ә’дәте Wи бу, Әwи диса әw һин кьрьн. 2Жь ферьсийа һьнәк незики Wи бун у же пьрсин, wәки Wи бьщер’ьбиньн: «Гәло ль гора Qануне р’аст ә, кӧ мер жьна хwә бәр’дә?» 3Иса щаба wан да у гот: «Муса чь т’әми да wә?» 4Wана гот: «Муса изьн да, кӧ мер к’ахаза жьнбәр’дане бьньвисә у жьне бәр’дә»[*]+ . 5Ле Иса wанр’а гот: «Жь дәст сәрһ’ьшкийа wә Муса әв т’әми wәр’а ньвиси. 6Ле сәре серида, wәхте ә’фьрандьне Хwәде әw ‹qьсьме мер у жьнеда хӧльqандьн›[*]+ . 7‹Бона ве йәке мере де у баве хwә бьһелә, хwә ль жьна хwә бьгьрә+
8у һәр дӧ wе бьбьнә бәдәнәк›[*] . Аwа иди әw нә дӧдӧ нә, ле бәдәнәк ьн. 9Бона ве йәке әwед кӧ Хwәде әw кьрьнә йәк, бьра мәрьв wан жь һәвдӧ нәqәтинә»+. 10Гава әw диса малда бун, шагьрта бона ве мәсәле жь Wи пьрсин. 11Иса wанр’а гот: «К’и кӧ жьна хwә бәр’дә у йәкә дьн бьстинә, һьндава wеда зьнек’арийе дькә 12у һәгәр жьн жи мере хwә бәр’дә у йәки дьн бьстинә, зьнек’арийе дькә»+.

Иса дӧа зар’ока дькә

(Мәтта 19:13-15; Луqа 18:15-17)

13•Аwа зар’ок данинә щәм Иса, кӧ дәсте Хwә дайнә сәр wан, ле шагьрт ль йед данин һьлатьн. 14Гава кӧ Иса әв йәк дит, һерс к’әт у wанр’а гот: «Бьра әw зар’ок бенә щәм Мьн, пешийа wан нәгьрьн, чьмки П’адшатийа Хwәде п’ара йед аһа йә. 15Әз р’аст wәр’а дьбежьм, к’и П’адшатийа Хwәде мина зар’окәке qәбул нәкә, әw т’ӧ щар нак’әвә нава wе»+. 16Паше әw зар’ данә һ’әмеза Хwә, дәсте Хwә дани сәр wан у дӧа ль wан кьр+.

Йәки дәwләти ль жийина һ’әта-һ’әтайе дьгәр’ә

(Мәтта 19:16-30; Луqа 18:18-30)

17•Гава Иса р’ийа Хwәда дьчу, йәк бәрбь Wи бәзи, чу ль бәр Wи чок да у же пьрси: «Дәрсдаре qәнщ, әз чь бькьм, wәки жийина һ’әта-һ’әтайе wар бьм?»+
18Иса wир’а гот: «Тӧ чьма Мьнр’а дьбежи qәнщ? Qәнщ т’әне Хwәде йә, пештьри Wи кәсәки дьн т’ӧнә+. 19Тӧ т’әмийа зани: ‹Нәкӧжә, зьнек’арийе нәкә, нәдьзә, шә’дәтийа дәрәw нәдә, худана хәлqе нәхwә, qәдьре де у баве хwә бьгьрә›[*] »+.

20Әwи гот: «Дәрсдар, әв һ’әму жи мьн жь щаһьлтийа хwәда хwәй кьрьнә»+. 21Иса ле ньһер’и, әw һ’ьз кьр у готе: «Һе кемасикә тә һәйә. Һәр’ә чи тә һәйә бьфьрошә, бәлайи фәqира кә, һьнге хьзна тә wе ль ә’змен һәбә. У пәй Мьн wәрә[*] »+. 22Ль сәр ве готьне әwи р’әнг авит, мә’дәкьри чу, чьмки гәләк һәбука wи һәбу.

23Иса ль дора Хwә ньһер’и у шагьртед Хwәр’а гот: «Дәwләтийар’а чьqас зә’мәт ә, кӧ бьк’әвьнә П’адшатийа Хwәде!»+
24Шагьрт сәр ван готьнед Wи ә’щебмайи ман, ле Иса диса думайи кьр у гот: «Лаwно! Wанр’а чьqас зә’мәт ә, бьк’әвьнә П’адшатийа Хwәде, йед кӧ гӧмана хwә датиньнә сәр дәwләта хwә![*]
25Дәвә wе qӧла дәрзийер’а һе р’ьһ’әт дәрбаз бә, нә кӧ дәwләти бьк’әвә П’адшатийа Хwәде». 26Шагьрт гәләки ә’щебмайи ман у һәвр’а готьн: «Иди к’и дькарә хьлаз бә?» 27Иса ль wан ньһер’и у гот: «Әw тьшт жь дәсте мерьв найе, ле жь дәсте Хwәде те, чьмки Хwәде дькарә һәр тьшти бькә»+. 28Һьнге Пәтрус дәстпекьр жер’а гот: «Аwа мә һ’әму тьшт һьштийә у пәй Тә һатьнә»+. 29Иса wанр’а гот: «Әз р’аст wәр’а дьбежьм, т’ӧ кәс т’ӧнә кӧ бона Мьн у Мьзгинийе мал, йан бьра, йан хушк, йан де, йан бав, йан зар’, йан ә’рдед хwә һьштьбьн,+
30у ль ве дьне сәд qат мала, бьра, хушка, дийа, зар’а у ә’рда т’әви зерандьна нәстинә у дьнйа дьнда жи жийина һ’әта-һ’әтайе+. 31Ле гәләкед пеш wе бьбьнә йед паш у йед паш wе бьбьнә йед пеш»+.

Иса щара сьсийа дәрһәqа мьрьна Хwәда дьбежә

(Мәтта 20:17-19; Луqа 18:31-34)

32•Аwа әw ль сәр р’е бун у һәвраз дьчунә Оршәлиме, Иса ль пешийа wан дьчу, шагьрт ә’щебмайи дьман у әwед ль пәй дьһатьн дьтьрсийан. Әwи диса һәр донздәһ данә алики у дәстпекьр әw тьштед кӧ wе сәре Wи бьqәwьмийана wанр’а гот: 33«Бьбьһен! Әм һәвраз дьчьнә Оршәлиме. Кӧр’е Мерьв wе бьк’әвә дәсте сәрәкед к’аһина у qанунзана. Әwе жер’а кӧштьне дәрхьн у Wи бьдьнә дәсте нәщьһуйа
34у әwе qәрфе хwә ль Wи бькьн, т’укьне, бьдьнә бәр qамчийа, Wи бькӧжьн. У р’ожа сьсийа wе жь мьрьне р’абә»+.

Хwәстьна Аqуб у Йуһ’әнна

(Мәтта 20:20-28)

35•Һьнге кӧр’ед Зәбәди, Аqуб у Йуһ’әнна незики Иса бун у готьне: «Дәрсдар, әм дьхwазьн wәки әм жь Тә чь һиви кьн, Тӧ бона мә бьки»+. 36Әwи жи жь wан пьрси: «Һун чь дьхwазьн кӧ Әз бона wә бькьм?» 37Wан жер’а гот: «Изьне бьдә кӧ р’умәта Тәда жь мә йәк ль мьле Тәйи р’асте, йе дьн жи ль мьле Тәйи ч’әпе р’уне»+. 38Иса wанр’а гот: «Һун ньзаньн чь дьхwазьн. Гәло һун дькарьн жь wе к’асе вәхwьн, йа кӧ Әзе вәхwьм? Йан жи бь wе ньхӧмандьне бенә ньхӧмандьне бь к’ижане Әзе бемә ньхӧмандьне?»+
39Wана жер’а гот: «Әм дькарьн». Иса wанр’а гот: «Бәле һуне вәхwьн жь wе к’аса кӧ Әзе вәхwьм у бенә ньхӧмандьне бь wе ньхӧмандьна кӧ Әзе пе бемә ньхӧмандьне,+
40ле изьна ль мьле Мьни ч’әп у р’асте р’уньштьне нә дәсте Мьнда йә. Әw щи бона wан ьн, к’ижанар’а һатьнә һазьркьрьне». 41Гава һәр дәһә шагьртед дьн әв йәк бьһист, дьле wан жь Аqуб у Йуһ’әнна ма. 42Ле Иса әw гази щәм Хwә кьрьн у гот: «Һун заньн йед кӧ нав мьләтада сәрwер тенә һ’әсабе, сәрдәстийе ль wан дькьн у гьрәгьред wан жи һ’ӧкӧми сәр wан дькьн. 43Ле нава wәда бьра ӧса нибә. К’и кӧ нава wәда дьхwазә бьбә йе мәзьн, гәрәке бьбә бәрдәстийе wә+. 44У к’и кӧ нава wәда дьхwазә бьбә пеш, гәрәке бьбә хӧламе һ’әмуйа. 45Чьмки Кӧр’е Мерьв жи нәһатийә кӧ жер’а бәрдәстийе бькьн, ле wәки Әw Хwәха бәрдәстийе бькә у ә’мьре Хwә бьдә кӧ гәләка бьк’ьр’ә»+.

Иса п’арскьрәки кор бажаре Әриһайеда qәнщ дькә

(Мәтта 20:29-34; Луqа 18:35-43)

46•Паше әw һатьнә Әриһайе. Гава Иса т’әви шагьртед Хwә у ә’лаләтәкә гьранва жь бажер дәрк’әт, Кӧр’е Тимәйо, Бартимәйойе кор[*] ль сәр р’е р’уньштьбу п’арс дькьр+. 47Гава бьһист кӧ Исайе Ньсрәте дәрбаз дьбә, дәстпекьр кьрә qир’ин у гот: «Исайе Кӧр’е Даwьд, ль мьн wәрә р’ә’ме!»+
48Гәләка ль wи һьлат, wәки дәнге хwә бьбьр’ә, ле әwи һе дькьрә qир’ин у дьгот: «Кӧр’е Даwьд, ль мьн wәрә р’ә’ме!» 49Иса сәкьни у гот: «Гази wи кьн». Гази йе кор кьрьн у wир’а готьн: «Ч’ә’ве тә р’оньк! Р’абә сәр хwә, гази тә дькә». 50Әwи жи п’оте хwә авит, банзда сәр хwә у һатә щәм Иса. 51Иса же пьрси: «Тӧ чь жь Мьн дьхwази кӧ Әз бона тә бькьм?» Йе кор жер’а гот: «Дәрсдар, дьхwазьм ч’ә’вед мьн бьбиньн». 52У Иса жер’а гот: «Һәр’ә, баwәрийа тә тӧ qәнщ кьри». У wи чахи ч’ә’вед wи дитьн, да пәй Иса чу+.

11

Иса бь р’умәт дьк’әвә Оршәлиме

(Мәтта 21:1-11; Луqа 19:28-40; Йуһ’әнна 12:12-19)

11^1•Гава әw незики Оршәлиме бун у гьһиштьнә ч’ийайе Зәйт’уне у гӧндед Бәйтфаще у Бәйтанйайе, һьнге Иса дӧ шагьртед Хwә шандьн+
2у wанр’а гот: «Һәр’ьнә wи гӧнде пешбәри хwә. Һәма чаwа кӧ һун бьк’әвьне, һуне щә’шькәкә гьредайи бьбиньн кӧ һе кәсәк ле сийар нәбуйә. Әwе вәкьн у биньн. 3У һәгәр йәк жь wә бьпьрсә у бежә: ‹Һун чьма ве йәке дькьн?› бежьне: ‹Хӧданр’а лазьм ә у wе дәстхwәда бьшинә вьр›». 4Әw шагьрт чун у ль бәр дәри ль к’уче, щә’шькәкә гьредайи дитьн. Гава вәдькьрьн, 5һьнәкед wьр сәкьни пьрсин: «Һун чь дькьн? Чьма wе щә’шьке вәдькьн?» 6Шагьрта щаба wан ӧса да, чаwа кӧ Иса wанр’а готьбу. У әw һьштьн. 7Щә’шьк Исар’а анин, к’ьнщед хwә авитьнә сәр wе у Әw ль wе сийар бу. 8Гәләка к’ьнщед хwә сәр р’е р’адьхьстьн, һьнәка жи жь к’әwшен ч’ьqьлед дара дьбьр’ин, сәр р’е р’адьхьстьн+. 9Йед ль пешийа Wи у пәй Wи кӧ дьчун дькьрьнә qир’ин: «Һосанна! Бьмбарәк ә Әwе кӧ бь наве Хӧдан те![*]
10Бьмбарәк ә әw П’адшатийа баве мә Даwьдә кӧ те. Һосанна Йе Һәри Жорьнр’а![*] »+

11Иса к’әтә Оршәлиме, чу п’арьстгәһе. Ч’ә’ве Хwә ль һәр тьшти гәр’анд, ле чьмки иди евар бу, т’әви һәр донздәһа чу Бәйтанйайе.

Дара һежирейә һ’ьшкбуйи

(Мәтта 21:18-19)

12•Р’ожа дьне, гава әw жь Бәйтанйайе дәрдьк’әтьн, Иса бьр’чи бу+. 13Дурва дарәкә һежирейә бәлгдайи дит, бәрбь wе чу, к’а тьштәке сәр һәбә. Гава гьһиштә даре, пештьри бәлга тьштәк нәдит, чьмки һе нә wәхте һежира бу+. 14Һьнге Әwи wе дарер’а гот: «Бьра иди т’ӧ кәс т’ӧ щар бәре тә нәхwә». Шагьртед Wи әв готьн бьһистьн.

Иса п’арьстгәһе паqьж дькә

(Мәтта 21:12-17; Луqа 19:45-48; Йуһ’әнна 2:13-22)

15•У әw һатьнә Оршәлиме. Иса к’әтә п’арьстгәһе у дәстпекьр әwед кӧ п’арьстгәһеда дьк’ьр’ин у дьфьротьн дәрхьстьнә дәрва. Т’әхтед п’әрәгӧһер’а у к’ӧрсийед кәвоткфьроша wәлгәр’андьн+
16у нәһьшт, кӧ т’ӧ кәс тьштәки п’арьстгәһер’а дәрбаз кә. 17Әw һин кьрьн у гот: «Чьма нә ньвисар ә: ‹Мала Мьн wе бона һ’әму мьләта мала дӧа бе һ’әсабе›[*] ? Ле wә әw кьрийә ‹шкәфта qачаха›[*] »+. 18Сәрәкед к’аһина у qанунзана әв йәк кӧ бьһистьн, дәстпекьрьн кӧ чаwа бькьн Wи бькьнә фәсале бькӧжьн. Әwана жь Wи дьтьрсийан, чьмки т’әмамийа ә’лаләте сәр һинкьрьна Wи зәндәгьрти мабу+. 19Гава кӧ р’о чу ава, Әw жь бажер дәрк’әтьн+.

Дәрса дара һежире

(Мәтта 21:20-22)

20•Сәре сьбәһе, гава әwана бәр дарер’а дәрбаз бун, дитьн кӧ әw дара һежире р’аwе хwәва һ’ьшк буйә. 21К’әтә бира Пәтрус у әwи Исар’а гот: «Дәрсдар, дина Хwә бьде, әw дара һежирейә кӧ Тә ньфьр’ ле кьр һ’ьшк буйә». 22Иса wанр’а гот: «Баwәрийа wә бьра сәр Хwәде һәбә. 23Әз р’аст wәр’а дьбежьм, к’и кӧ ви ч’ийайир’а бежә: ‹Р’абә хwә бавежә бә’ре› у дӧдьли нәбә, ле баwәр бькә кӧ готьна wи wе бьqәwьмә, ӧса жи wе бьбә+. 24Бона ве йәке Әз wәр’а дьбежьм, һун чь кӧ нава дӧада бьхwазьн, баwәр бькьн кӧ wә иди стандийә у хwәстьна wә wе бе сери+. 25У гава кӧ һун дьсәкьньн у дӧа дькьн, бьбахшиньн, һәгәр тьштәки wә һьндава кәсәкида һәбә, wәки Баве wәйи ә’змана жи нәһәqийед wә бьбахшинә wә+. 26[*] Ле һәгәр һун нәбахшиньн, Баве wәйи ә’змана жи нәһәqийед wә набахшинә wә».

Пьрса дәрһәqа һ’ӧкӧме Исада

(Мәтта 21:23-27; Луqа 20:1-8)

27•У әw диса һатьнә Оршәлиме. Дәма кӧ Иса п’арьстгәһеда дьгәр’ийа, сәрәкед к’аһина, qанунзан у р’успи һатьнә щәм Wи 28у же пьрсин: «Тӧ бь чь һ’ӧкӧми ван кьра дьки? К’е әв һ’ӧкӧм дайә Тә, кӧ Тӧ ван кьра бьки?»+
29Иса wанр’а гот: «Әзе жи тьштәки жь wә бьпьрсьм. Һәгәр wә щаба Мьн да, Әзе жи wәр’а бежьм, кӧ Әз бь чь һ’ӧкӧми ван кьра дькьм: 30Һ’ӧкӧме ньхӧмандьна Йуһ’әнна жь ә’змен бу йан жь мәрьва? Щаба Мьн бьдьн!»+
31Әwана нав һәвда шеwьрин у готьн: «Һәгәр әм бежьн: ‹Жь ә’змен бу›, Әwе бежә: ‹Ле wә чьма әw баwәр нәкьр?›+
32Ле һәгәр әм бежьн: ‹Жь мәрьва бу?..›» Әw жь ә’лаләте дьтьрсийан, чьмки һ’әмуйа qәбул кьрьбу кӧ Йуһ’әнна р’аст п’ехәмбәр бу+. 33Щаба Иса дан у готьн: «Әм ньзаньн». Иса wанр’а гот: «Әз жи wәр’а набежьм кӧ Әз бь чь һ’ӧкӧми ван кьра дькьм».

12

Мәсәла р’әзе тьрийа у р’әзвана

(Мәтта 21:33-46; Луqа 20:9-19)

12^1•У бь мәсәла дәст бь хәбәрдане кьр, wанр’а гот: «Мәрьвәки р’әзе тьрийа дани, дора wе сур кьр, һ’әwзәки тьриһ’ьнщьр’андьне теда к’ола, һеланәкә нобәдара чекьр у әw бь к’ьре да р’әзвана, чу wәлатәки дьн+. 2Wәхтда хӧламәк шандә щәм р’әзвана, wәки жь wи р’әзи бәре п’ара хwә жь wан бьстинә. 3Ле wана әw гьрт, к’ӧтан у дәствала вәр’екьрьн. 4У wи диса хӧламәки дьн шандә щәм wан, ле wана сәри ле шкенанд у әw р’обәт кьрьн. 5Әwи йәки дьн шанд, wана әw жи кӧшт. Wи гәләкед дьн шандьн, wана һьнәк жь wан к’ӧтан у һьнәк жи кӧштьн+. 6Бона wи т’әне йәк мабу кӧ бьшанда, кӧр’е хwәйи дәлал. Хӧләсә р’абу әw жи шанд у гот: ‹Һьлбәт wе жь кӧр’е мьн шәрм бькьн›+. 7Ле әв р’әзванед һан ль һәв шеwьрин у готьн: ‹Әв wаре wи йә! Wәрьн әм ви бькӧжьн, мират’е мәр’а бьминә›+. 8Һьнге әw гьртьн кӧштьн у щьнйазе wи жь р’әз дәрхьстьнә дәр+. 9Дә ижар хwәйе р’әз wе чь бькә? Нә әwе бе qьр’а р’әзвана бинә у р’әз бьдә һьнәкед дьн+? 10Чьма wә әw ньвисар нәхwәндийә?

‹Әw кәвьре кӧ һоста т’әхсир кьр,
әw бу сәре ә’нишке.
11Әв йәк жь алийе Хӧданда qәwьми
у ль бәр ч’ә’ве мә һ’әйр-һ’ӧжмәк’ар ә!›[*] »+

12Сәрwеред щьһуйа фә’м кьрьн, кӧ Иса әв мәсәлә ани сәр wан, кьрьн кӧ Wи бьгьрьн, ле жь ә’лаләте тьрсийан, к’әрба Әw һьштьн у чун+.

Пьрса хәрщдайин у нәдайине

(Мәтта 22:15-22; Луqа 20:20-26)

13•Паше wана һьнәкә жь ферьсийа у пьштгьред Һеродәс шандьнә щәм Wи, wәки Wи бь хәбәред дәве Wи бьгьрьн+. 14Әwана һатьн у жер’а готьн: «Дәрсдар! Әм заньн кӧ Тӧ йәки р’аст и. Мьнәте жь кәси наки, чьмки нав мәрьвада фьрqийе данайни, ле р’ийа Хwәде р’аст һин дьки. Гәло р’аст ә кӧ әм хәрщ бьдьнә Qәйсәр йан на? Әм бьдьн, йан нәдьн?»+
15Ле дӧр’утийа wан кӧ Исава ә’йан бу гот: «Чьма һун Мьн дьщер’ьбиньн? Мьнр’а зивәки биньн кӧ Әз бьбиньм»+. 16Wана жер’а зивәк ани. Әwи жь wан пьрси: «Әв наве ньвисар у сьфәт йе к’е йә?» Wана гот: «Йед Qәйсәр ьн». 17Иса wанр’а гот: «Wәки ӧса йә, чь кӧ йед Qәйсәр ьн бьдьнә Qәйсәр у чь кӧ йед Хwәде нә бьдьнә Хwәде». У сәр Wи ә’щебмайи ман+.

Пьрса р’абуна мьрийа

(Мәтта 22:23-33; Луqа 20:27-40)

18•Садуqи, кӧ дьбежьн р’абуна мьрийа т’ӧнә, һьнәкә жь wан һатьнә щәм Иса у же пьрсин:+
19«Дәрсдар! Муса мәр’а ньвисийә: ‹Һәгәр бьре йәки безӧр’әт бьмьрә у жьне стухар бьһелә, бьра бьре wи жьна wи бьстинә у wаре бьре хwә шин кә›[*]+ . 20Аwа һ’әфт бьра һәбун. Бьре мәзьн жьнәк станд, безӧр’әт мьр. 21Бьч’уке wи әw жьн станд, әw жи безӧр’әт мьр, ӧса жи һатә сәре йе сьсийа. 22Хӧләсә ван һәр һ’әфт бьра жи әw жьн станд у безӧр’әт мьрьн, пәй wанр’а жи әw жьн мьр. 23Дә ижар wе Р’ожа Р’абуне, гава мьри р’абьн, әва жьна wе к’ижан бьрайир’а бьк’әвә? Чьмки һәр һ’әфта жи әwа стандьбу».

24Иса ль wан вәгәр’анд у гот: «Нә һун жь дәст ве йәке хальфи нә, кӧ нә ньвисара заньн, нә жи qәwата Хwәде? 25Гава йед мьри жь мьрьне р’абьн, wе нә бьзәwьщьн у нә жи мер кьн, чьмки әwе мина мьлйак’әтед ә’змана бьн. 26Ле дәрһәqа р’абуна мьрийада, чьма wә К’ьтеба Мусада[*] нәхwәндийә сәрһатийа дара дьр’ийеда кӧ чаwа Хwәде Мусар’а дьбежә: ‹Әз Хwәдейе Бьраһим, Хwәдейе Исһаq у Хwәдейе Аqуб ьм›[*]+ ? 27Әw нә Хwәдейе мьрийа йә, ле Хwәдейе зендийа йә. Һун лап хальфи нә!»

Т’әмийа сәр т’әмийар’а

(Мәтта 22:34-40; Луqа 10:25-28)

28•Qанунзанәки кӧ шәр’-дә’wе wан бьһист у дина хwә жи дайе, кӧ Иса чаwа qәнщ щаба wан да, незики Иса бу у же пьрси: «К’ижан т’әми сәр һ’әму т’әмийар’а йә?» 29Иса ле вәгәр’анд: «Әв ә т’әмийа сәр т’әмийар’а: ‹Бьбьһе, Исраел! Хӧдан Хwәдейе мә Хӧданәк ә[*] . 30Хӧдан Хwәдейе хwә һ’ьз бькә, бь т’әмамийа дьле хwә, бь т’әмамийа щанийа хwә, бь т’әмамийа һ’ьше хwә у бь т’әмамийа qәwата хwә›[*]+ . 31Йа дӧда жи әв ә: ‹Һәвале хwә wәкә хwә һ’ьз бькә›[*] . Жь ван мәстьр т’ӧ т’әми т’ӧнә»+. 32Ижар qанунзан Wир’а гот: «Р’аст ә, Дәрсдар! Тә р’аст гот, кӧ ‹Хӧдан йәк ә у жь Wи пештьр йәки майин т’ӧнә›[*]+ . 33У ‹бь т’әмамийа дьл, бь т’әмамийа аqьл, бь т’әмамийа qәwате Хwәде һ’ьзкьрьн› у ‹һәвале хwә жи wәкә хwә һ’ьзкьрьн› сәр һәр дийарийед т’әвайишәwате у qӧрбанед майинр’а йә»[*]+ . 34Иса дина Хwә дайе, кӧ wи бь аqьли щаба хwә да, жер’а гот: «Тӧ жь П’адшатийа Хwәде нә дур и». Пәй ве йәкер’а, иди т’ӧ кәси нәwерьбу тьштәк жь Wи бьпьрсийа+.

Мәсиһ кӧр’е к’е йә?

(Мәтта 22:41-46; Луqа 20:41-44)

35•Гава кӧ Иса п’арьстгәһеда һин дькьр, гот: «Qанунзан чаwа дьбежьн кӧ Мәсиһ кӧр’е Даwьд ә+? 36Нә Даwьд хwәха пе Р’ӧһ’е Пироз дьбежә?

‹Хӧдан готә Хӧдане мьн:

Ль мьле Мьни р’асте р’уне,
һ’әта кӧ Әз дьжмьнед Тә бькьмә бьне п’ийед Тә›[*]+ .

37Аwа Даwьд хwәха кӧ Wи ‹Хӧдан› һ’әсаб дькә, иди Әw чаwа дьбә кӧр’е Даwьд?»

Qанунзанед дӧр’у

(Мәтта 23:1-36; Луqа 20:45-47)

Wе ә’лаләта гьран бь дьл у әшq гӧһдарийа Иса дькьр+. 38•Һинкьрьна Хwәда Әwи гот: «Һ’әвза хwә жь wан qанунзана бькьн, йед кӧ һ’ьз дькьн бь чӧхед дьреж бьгәр’ьн, базарада сьлаве бьдьнә wан, 39к’ьништада к’ӧрсийед пешьн бьгьрьн у шайийада жи һәрәма жорьн р’унен+. 40Әвана аликива малед жьнәбийа һ’уфи хwә дькьн, алийе дьнва жи бона хwәк’ьфшкьрьне дӧайе хwә дьреж дькьн. Диwана wане һе гьран бә».

Дийарийа жьнәбийа бәләнгаз

(Луqа 21:1-4)

41•Иса ль пешбәри п’әрәданга п’арьстгәһе р’уньшт у дина Хwә дайе, кӧ ә’лаләте чаwа п’әрә давитьнә п’әрәданге. Гәләк дәwләтийа гәләк авитьне+. 42Жьнәбикә бәләнгаз жи һат у дӧ пол, кӧ дькьрә qӧр’ушәк, авите. 43Иса шагьртед Хwә гази щәм Хwә кьрьн у wанр’а гот: «Әз р’аст wәр’а дьбежьм, кӧ әве жьнәбийа бәләнгаз жь ван һ’әмуйа зә’фтьр авитә п’әрәданге, 44Ван һ’әмуйа жь зедәйа һәбука хwә авитьне. Ле әве ве бәләнгазийа хwәда чи wе һәбу кӧ пе ә’буре хwә бькьра һ’әму авите»+.

13

Иса пешда дәрһәqа wеранбуна п’арьстгәһеда дьбежә

(Мәтта 24:1-2; Луqа 21:5-6)

13^1•Гава Иса жь п’арьстгәһе дәрк’әт, жь шагьртед Wи йәки Wир’а гот: «Дәрсдар! Һәла дина Хwә бьде әв чь кәвьр ьн у чь авайи нә!» 2Иса ль wи вәгәр’анд у готе: «Тӧ ван авайийед мәзьн дьбини? Әв һ’әмуйе жи wеран бьн, ль вьр кәвьре ль сәр кәвьр qәт нәминә!»+

Тәнгаси у зерандьн

(Мәтта 24:3-14; Луqа 21:7-19)

3Гава Иса ль ч’ийайе Зәйт’уне, ль пешбәри п’арьстгәһе р’уньштьбу, Пәтрус, Аqуб, Йуһ’әнна у Әндраwьс башqә же пьрсин: 4«Бежә мә, әw тьшт wе к’әнге бьqәwьмьн? У бәри qәwьмандьна wан һ’әмуйа, чь нишане бьбьн?» 5Һьнге Иса дәстпекьр у wанр’а гот: «Һаш жь хwә һәбьн, кӧ т’ӧ кәс wә нәхапинә+. 6Гәләк wе пе наве Мьн бен у бежьн: ‹Әз ьм Мәсиһ› у wе гәләка бьхальфиньн+. 7Гава һун дәнге шәр’а у бә’са шәр’а бьбьһен, һун хwә ӧнда нәкьн. Гәрәке әв тьшт бьqәwьмьн, ле әw һе нә ахьри йә+. 8Мьләте р’абә сәр мьләт, п’адшатийе р’абә сәр п’адшатийе, щи-щийа wе ә’рдһ’әж у хәлайи-щәлайе бьбьн. Ле әв һ’әму мина еша к’ӧлфәте йә, кӧ дәстпедькә пе дьгьрә+.

9Ле һун һаш жь хwә һәбьн! Wе wә бьбьнә бәр диwана у к’ьништада wә бьк’ӧтьн. Бона Мьн wе wә бәр wәли у п’адша бьдьнә сәкьнандьне, wәки һун бәр wан шә’дәтийе бьдьн+. 10Гәрәке пешийе Мьзгини һ’әму мьләтар’а бе дайине+. 11Гава кӧ wә бьгьрьн бьбьнә бәр диwане, пешда хәм нәкьн кӧ һуне чь бежьн. Ле wе дәме чь wәр’а бе дайине, wе жи бежьн, чьмки нә кӧ һуне хәбәр дьн, ле Р’ӧһ’е Пироз+. 12Бьра wе бьре хwә бьдә кӧштьне у бав кӧр’е хwә. Зар’е р’абьнә сәр де у баве хwә у wан бьдьнә кӧштьне+. 13У бона наве Мьн һуне бәр ч’ә’ве һ’әмуйа р’әш бьн. Ле әwе кӧ һ’әта хьлазийе тәйах кә, әwе хьлаз бә+.

Һ’әрамийа Wеранкьрьне

(Мәтта 24:15-21; Луqа 21:20-24)

14•Аwа чахе һун wе ‹һ’әрамийа wеранкьрьне›[*] бьбиньн, ль wи щийе нәщайиз сәкьни», (әwе кӧ дьхунә бьра фә’м бькә) «һьнге әwед кӧ Щьһустанеда нә бьра бьр’әвьнә ч’ийа+. 15У әwе кӧ сәр хани йә бьра жорда нәйе хwаре у нәк’әвә һьндӧр’, wәки тьштәки һьлдә+. 16У әwе кӧ к’әwшенда йә бьра вәнәгәр’ә кӧ п’оте хwә һьлдә. 17Ле wәй ль һ’әмла у дәстдәргуша wан р’ожада!+
18Дӧа бькьн кӧ әв йәк зьвьстанеда нәqәwьмә. 19Чьмки wан р’ожада wе тәнгасикә ӧса бьбә, wәки жь р’ожа кӧ Хwәде дьнйа ә’фьрандийә һ’әта ньһа нәбуйә у нә жи wе бьбә+. 20Һәгәр Хӧдан әw р’ож кьн нәкьрьна, т’ӧ кәс хьлаз нәдьбу, ле бона хатьре wан бьжартийед кӧ Wи бьжартьнә, әw р’ож кьн кьрьнә+.

21Һьнге, һәгәр йәк wәр’а бежә: ‹Мәсиһ ва йә ль вьр ә›, йан жи: ‹Wа йә дәра һан ә›, баwәр нәкьн+. 22Чьмки мәсиһ у п’ехәмбәред дәрәw wе дәрен. Wе нишан у к’әрәмәта бькьн, һәгәр дәст wанва бе, wе бьжартийа жи бьхальфиньн+. 23Ле һун һаш жь хwә һәбьн! Мьн һәр тьшт пешда wәр’а гот+.

Һатьна Кӧр’е Мерьв

(Мәтта 24:29-31; Луqа 21:25-28)

24•Ле wан р’ожада, пәй wе тәнгасийер’а,

‹р’уйе р’ойе wе бе гьртьне
у һиве р’онайа хwә нәдә,+
25стәйрке жь ә’змен бьк’әвьн,
у т’опед ә’змана wе жь р’ийед хwә дәрен[*] ›[*]+ .

26У һьнге wе бьбиньн, Кӧр’е Мерьв бь qәwата мәзьн у р’умәт ә’wрава те[*]+ . 27Wи чахи Әwе мьлйак’әтед Хwә бьшинә у бьжартийед Хwә жь һәр чар qӧлба бәрәв кә, жь п’әр’ед ә’рде гьрти һ’әта п’әр’ед ә’змен+.

Дәрса дара һежире

(Мәтта 24:32-35; Луqа 21:29-33)

28•Жь дара һежире дәрсәке һин бьн: Чахе кӧ ч’ьqьлед wе тәр’ дьбьн у бәлгед wе дьбьшкьвьн, иди һун заньн кӧ һавин незик ә. 29Ӧса жи гава һун бьбиньн кӧ әв йәк дьqәwьмьн, бьзаньбьн кӧ Әw незик ә, ль бәр шемике йә. 30Әз р’аст wәр’а дьбежьм, әва ньсьла дәрбаз набә, һ’әта кӧ әв һ’әму тьшт нәqәwьмьн+. 31Ә’рд у ә’змане дәрбаз бьн, ле готьнед Мьн т’ӧ щар дәрбаз набьн+.

Р’ож у сьһ’әт нә ә’йан ә

(Мәтта 24:36-44)

32•Ле бона wе р’оже у wе сьһ’әте т’ӧ кәс ньзанә, нә мьлйак’әтед ә’змен у нә жи Кӧр’, ле т’әне Бав+. 33Һаш жь хwә һәбьн! Һ’ьшйар бьминьн![*] Чьмки һун ньзаньн к’әнге wәхте пер’а бьгьһижә+. 34Әв йәк мина мәрьвәки йә, кӧ мала хwә дьһелә у дәрдьк’әвә р’еwитийе. Бәри чуйине т’әмийа мала хwә дьдә хӧламед хwә, шьхӧле wан һәр кәси дьде у ә’мьри сәр дәргәһван дькә, кӧ һ’ьшйар бьминә+. 35Бона ве йәке һ’ьшйар бьминьн, чьмки һун ньзаньн малхе мале wе к’әнге бе, еваре йан ниве шәве, йан wәхте бангдана дика, йан сәре сьбәһе+. 36Нәбә кӧ ньшкева Әw бе у wә хәwеда бьгьрә+. 37Әз чь wәр’а дьбежьм, һ’әмуйар’а дьбежьм: Һ’ьшйар бьминьн!»

14

Гьртьн, хачкьрьн у р’абуна Иса

Шеwьра кӧштьна Иса

(Мәтта 26:1-5; Луqа 22:1-2; Йуһ’әнна 11:45-53)

14^1•Аwа дӧ р’ож шунда wе Щәжьна Дәрбазбуне у Щәжьна Нане Шкәва бьбуйа. Сәрәкед к’аһина у qанунзана мәщаләке дьгәр’ийан, кӧ чаwа Иса дьзива бь фелбазийе бьгьрьн, бькӧжьн+
2у дьготьн: «Бьра әв йәк щәжьнеда нибә, wәки щьмә’т р’анәбә сәр ньга».

Иса Бәйтанйайеда те р’ункьрьне

(Мәтта 26:6-13; Йуһ’әнна 12:1-8)

3•Гава Иса ль Бәйтанйайе мала Шьмһ’уне к’отида, ль сәр сьфре р’уньшти бу, к’ӧлфәтәк һат, дәрданәкә wейә алабастьрейи р’уне нардейи сафи у гәләки бьһа һәбу. Wе әw шушә шкенанд у әw р’ун р’етә сәр сәре Иса+.

4Һьнәкә wьр һерс к’әтьн у һәвр’а дьготьн: «Һ’әйфа ви р’уни! Чьма әва зийана бу? 5Мә дькарьбу әв р’уна сесьд зиви зедәтьр бьфьрота у бәлайи фәqира кьра». Бь ви аwайи әw к’ӧлфәта р’әзил кьрьн.

6Ле Иса гот: «Жь wе к’ӧлфәте вәгәр’ьн! Чьма һун хатьре wе дьк’әвьн? Әwе тьштәки qәнщ бона Мьн кьр. 7Фәqире һәр гав т’әви wә бьн. К’әнге һун бьхwазьн, һун дькарьн qәнщийе wанр’а бькьн. Ле Әзе һәр гав нав wәда нибьм+. 8Чь жь дәсте wе дьһат әwе кьр. Әwе пешда бәдәна Мьн дәфьнкьрьнер’а р’ун кьр+. 9Әз р’аст wәр’а дьбежьм, дьнйайеда к’идәре әва Мьзгинийа бе даннасинкьрьне, wе кьрьна ве к’ӧлфәте жи бона биранина wе бе готьне»+.

Щьһуда нәмамийа Иса дькә

(Мәтта 26:14-16; Луqа 22:3-6)

10•Һьнге Щьһудайе Исхәрйоти, йәки жь һәр донздәһа, чу щәм сәрәкед к’аһина, wәки Иса бьдә дәсте wан+. 11Wан жи гава әв йәк бьһист, ша бун у п’әрә wир’а соз дан. У Щьһуда жь һьнгева мәщаләке дьгәр’ийа кӧ чаwа Иса бьдә дәсте wан.

Иса т’әви шагьрта шива Щәжьна Дәрбазбуне дьхwә

(Мәтта 26:17-25; Луqа 22:7-14, 21-23; Йуһ’әнна 13:21-30)

12•Р’ожа пешьнә Щәжьна Нане Шкәвада кӧ бәрхе qӧрбана Щәжьна Дәрбазбуне дьһатә сәржекьрьне, шагьрта жь Иса пьрси: «Тӧ ль к’ӧ дьхwази Шива Щәжьна Дәрбазбуне бьхwи, wәки әм һәр’ьн тәр’а һазьр кьн?»+
13Иса дӧ шагьртед Хwә шандьн у wанр’а гот: «Һәр’ьнә бажер. Мәрьвәке р’асти wә бе, щер’е аве ль сәр мьла. Пәй wи һәр’ьнә wе мала кӧ әw дьче 14у бежьнә хwәйе мале: ‹Дәрсдар дьбежә: К’ане әw ода мевана, йа кӧ Әзе теда т’әви шагьртед Хwә шива Щәжьна Дәрбазбуне бьхwьм?› 15Һьнге әwе ль qате жорьн одәкә мәзьнә һәвдайи у һазьр нишани wә кә, ль wе дәре шиве бона мә һазьр кьн». 16Шагьрта да сәр р’е чунә бажер у чаwа кӧ wанар’а готьбу ӧса жи дитьн у шива Щәжьна Дәрбазбуне һазьр кьрьн.

17Гава р’о чу ава, Иса т’әви һәр донздәһа чу wе дәре. 18Чахе ль сәр сьфре р’уньштьн у нане хwә дьхwарьн, Иса гот: «Әз р’аст wәр’а дьбежьм, йәки жь wә wе нәмамийа Мьн бькә, йе кӧ т’әви Мьн нен дьхwә»+. 19Әw бәр хwә к’әтьн у дәстпекьрьн йәк-йәк жь Wи пьрсин: «Дьбә кӧ әз ьм?» 20Әwи wанр’а гот: «Әw йәк нава wә һәр донздәһада йә, йе кӧ пә’рийе хwә т’әви Мьн т’аседа дькә. 21Р’аст Кӧр’е Мерьв wе ӧса һәр’ә чаwа кӧ бона Wи һатийә ньвисаре. Ле wәй ль wи мәрьве кӧ нәмамийа Кӧр’е Мерьв бькә! Wир’а һе qәнщ бу кӧ әw qәт дьне нәк’әта»+.

Шива Хӧдан

(Мәтта 26:26-30; Луqа 22:14-23; Корьнт’и I 11:23-25)

22•Гава wана һе нан дьхwар, Иса нан һьлда шькьри да, кәркьр да шагьрта у гот: «Һан һьлдьн! Әва бәдәна Мьн ә»+. 23Пәйр’а к’ас һьлда шькьри да у да wан. Һ’әмуйа жи жь wе вәхwар. 24У wанр’а гот: «Әва хуна Мьн ә бона пәймане[*] , кӧ бона гәләка те р’етьне+. 25Әз р’аст wәр’а дьбежьм, иди Әз жь вьр шунда т’ӧ щар жь мәйа тьрийе вәнахwьм, һ’әта wе р’ожа кӧ Әзе П’адшатийа Хwәдеда жь йа ну вәхwьм».

26Паше wана зәбурәк стьра, дәрк’әтьн чунә ч’ийайе Зәйт’уне+.

Иса дәрһәqа инк’арийа Пәтрусда дьбежә

(Мәтта 26:31-35; Луqа 22:31-34; Йуһ’әнна 13:36-38)

27•У Иса wанр’а гот: «Һун һ’әмуйе жи жь Мьн п’ьшк бьн һәр’ьн, чьмки ньвисар ә:

‹Әзе ль шьвен хьм у пәзе жи бәла-бәлайи бә›[*]+ .

28Ле гава кӧ Әз жь мьрьне р’абьм, Әзе бәри wә һәр’ьмә Щәлиле»+. 29Пәтрус жер’а гот: «Һәгәр һ’әму жи жь Тә п’ьшк бьн һәр’ьн, ле әз на».

30Иса wир’а гот: «Әз р’аст тәр’а дьбежьм, һәма ишәв һе бәри кӧ дик дӧ щара банг дә, те се щара Мьн инк’ар ки». 31Ле Пәтрус сәр йа хwә дьма у дьгот: «Һәгәр щи бе, әзе т’әви Тә бьмьрьм жи, ле т’ӧ щар Тә инк’ар накьм!» Һ’әмуйа жи аһа дьгот.

Иса ль Гетшәманийе дӧа дькә

(Мәтта 26:36-46; Луqа 22:39-46)

32•Пәй wе йәкер’а әw чунә wи щийе кӧ жер’а Гетшәмани дьбежьн у Әwи шагьртед Хwәр’а гот: «Вьра р’унен, һ’әта кӧ Әз дӧа бькьм». 33Wи Пәтрус, Аqуб у Йуһ’әнна т’әви Хwә бьрьн у дәстпекьр к’әсәр к’ьшанд у Хwәда шәwьти+. 34Wи wанр’а гот: «Дьле Мьн һаqас дәрд у к’әдәр ә, мина бәр мьрьне. Вьра бьминьн у һ’ьшйар бьн»+. 35Һьнәки пешда чу, Хwә дәвәр’у авитә ә’рде у дӧа кьр, кӧ һәгәр мәщал һәбә, әва сьһ’әта сәр Wир’а дәрбаз бә+. 36У гот: «Абба, Баво! Һәр мәщал жь дәсте Тә те. Әве к’асе жь Мьн дур хә. Ле бьра хwәстьна Мьн нибә, ле йа Тә бә»+.

37Паше һатә щәм шагьрта, әw р’азайи дитьн у готә Пәтрус: «Шьмһ’ун, тӧ р’азайи? Тә нькарьбу кӧ сьһ’әтәке тӧ һ’ьшйар бьмайи? 38Һ’ьшйар бьминьн у дӧа бькьн, wәки һун нәк’әвьнә нава щер’ьбандьне. Бәле р’ӧһ’ р’ази йә, ле бәдән сьст ә»+.

39Диса чу дӧа кьр, хут әw хәбәр готьн. 40У һат диса әw хәwеда дитьн, чьмки ч’ә’вед wан жь хәwе вәнәдьбун. У ньзаньбун чь щаба Wи бьдана. 41Щара сьсийа жи һат у wанр’а гот: «Һун һәла һе р’азайи нә у р’ьһ’әт дьбьн? Бәс ә! Wәхт пер’а гьһишт. Ва йә Кӧр’е Мерьв дьк’әвә дәсте гӧнәк’ара+. 42Р’абьн әм һәр’ьн. Ва йә әwе кӧ нәмамийа Мьн дькә незик бу».

Гьртьна Иса

(Мәтта 26:47-56; Луqа 22:47-53; Йуһ’әнна 18:3-12)

43•Һәма һьнге гава Wи һе хәбәр дьда, Щьһудайе кӧ йәк жь һәр донздәһа бу, һат. Әwи т’әви хwә жь алийе сәрәкед к’аһина, qанунзана у р’успийада ә’лаләтәкә гьран анибу, бь дара у шура+. 44Аwа нәмаме Wи ә’шәрәт дабу wан у готьбу: «Әз к’ижани кӧ р’амусьм, Әw ә, Wи бьгьрьн у бь фәсал бьбьн». 45Һәма һьнге жи Щьһуда һатә щәм Иса у гот: «Дәрсдар![*] » у р’амуса. 46Wана дәст авитә Иса у Әw гьртьн. 47Ле йәки жь йед кӧ т’әви Wи сәкьни бун, шуре хwә к’ьшанд ль хӧламе сәрәкк’аһин хьст у гӧһе wи пәканд+. 48Һьнге Иса wанр’а гот: «Те бежи wә сәр qачахәкида гьртийә, кӧ һун бь дара у шура һатьнә Мьн бьгьрьн? 49Нә Әз һәр р’ож т’әви wә п’арьстгәһеда бум Мьн һун һин дькьрьн, ле wә Әз нәдьгьртьм. Ле бона кӧ ньвисар бенә сери, әв йәк qәwьми»+. 50Һьнге һ’әму шагьрта Әw һьшт у р’әвин+. 51Хортәк пәй Wи дьчу, п’арч’әки к’ьтане ль бәдәна wийә тә’зи п’еч’айи бу. Ә’лаләте әw гьрт, 52ле wи әw к’ьтан һьшт у р’ут-тә’зи жь дәсте wан р’әви.

Иса ль бәр щьвина гьрәгьра

(Мәтта 26:57-68; Луqа 22:54-55, 63-71; Йуһ’әнна 18:13-14, 19-24)

53•Иса бьрьнә щәм сәрәкк’аһин. Һ’әму сәрәкед к’аһина, р’успи у qанунзан wьр щьвийан. 54Пәтрус дурва п’е-п’е пәй Wи чу, һ’әта к’әтә һ’әwша сәрәкк’аһин. Wьр т’әви нобәдара ль бәр егьр р’уньшт у хwә гәрм дькьр. 55Сәрәкед к’аһина у т’әмамийа щьвина гьрәгьра жи ль шә’дәтикә мьqабьли Иса дьгәр’ийан, wәки Wи бькӧжьн, ле нә дьдитьн. 56Гәләка мьqабьли Wи шә’дәтийа дәрәw дьда, ле шә’дәтийа wан һәвдӧ нәдьгьрт+. 57Һьнге һьнәк р’абун у мьqабьли Wи шә’дәтийа дәрәw дан у готьн: 58«Мә бьһист кӧ Ви мәрьви гот: ‹Әзе ве п’арьстгәһа кӧ бь дәста һатийә чекьрьне һьлшиньм у се р’ожада п’арьстгәһәкә дьнә бе дәстлек’әтьн чекьм›»+. 59Ле шә’дәтийа wан жи һәвдӧ нәдьгьрт. 60Һьнге сәрәкк’аһин р’абу нава wанда сәкьни у жь Иса пьрси: «Бона ван шә’дәтийа кӧ әвана мьqабьли Тә дьдьн Тӧ чьма щабәке нади?»+
61Ле Әwи дәнге Хwә нәкьр у т’ӧ щаб нәда. Сәрәкк’аһин диса жь Wи пьрси у готе: «Тӧ йи Мәсиһ, Кӧр’е Йе һежайи шькьрийе?»+
62Иса готе: «Әз ьм. У һуне Кӧр’е Мерьв ль к’еләка Йе Һәри Зор, ль мьле wийи р’асте р’уньшти у ль сәр ә’wред ә’змен те бьбиньн»[*]+ . 63Һьнге сәрәкк’аһин к’ьнщед хwә qәлаштьн у гот: «Иди шә’дә чи мәр’а нә+? 64Wә бьһист Әwи чаwа Хwәде беһӧрмәт кьр! Wәва чаwа хӧйа дьбә?» Һ’әмуйа жи Әw нәһәq кьрьн готьн, кӧ Әw йе кӧштьне йә+. 65Һьнге һьнәка дәстпекьр т’уйи Wи кьрьн, р’уйе Wи ньхамтьн, данә бәр к’ӧлма у жер’а готьн: «Дә п’ехәмбәртийе бькә!» Нобәдара жи Әw бьр у данә бәр шәмаqа+.

Пәтрус Иса инк’ар дькә

(Мәтта 26:69-75; Луqа 22:56-62; Йуһ’әнна 18:15-18, 25-27)

66•Гава Пәтрус ль жере һ’әwшеда бу, жь щарийед сәрәкк’аһин йәк һатә wьр. 67Әwе кӧ дит Пәтрус хwә ль бәр егьр гәрм дькә, ль wи ньһер’и у гот: «Тӧ жи т’әви әwи ньсрәти буйи, т’әви Иса». 68Ле әwи инк’ар кьр у гот: «Әз ньзаньм у фә’м накьм кӧ тӧ чь дьбежи». Әw жь һ’әwше дәрк’әт чу сьвдәра ль бәр дәргәһ, дик банг да. 69Гава кӧ щарийе әw ль wе дәре дит, диса готә йед дор-бәра сәкьни бун: «Әва жи йәки жь wан ә». 70Ле әwи диса инк’ар кьр. У хеләке шунда, йед кӧ wьр сәкьни бун, диса Пәтруср’а готьн: «Һәбә-т’ӧнәбә тӧ жи жь wан и, чьмки тӧ жь Щәлиле йи у хәбәрдана тә жи тә дьфьрошә[*] ». 71Ле Пәтрус дәст бь ньфьр’а кьр, сонд хwар у гот: «Әз Wи мәрьви нас накьм, бона к’ижани һун дьбежьн». 72Пер’а-пер’а дик щара дӧда банг да. У Пәтрус әw готьна Иса кӧ wир’а готьбу ани бира хwә: «Бәри кӧ дик дӧ щара банг дә, те се щара Мьн инк’ар ки». Ль сәр ве йәке дәстпекьр гьрийа+.

15

Иса ль бәр Пилато

(Мәтта 27:1-2, 11-14; Луqа 23:1-5; Йуһ’әнна 18:28-38)

15^1•Сәре сьбәһе зу сәрәкед к’аһина т’әви р’успийа, qанунзана у т’әмамийа щьвина гьрәгьрар’а шеwьрин. Иса гьредан у бьрьн данә дәсте Пилато+. 2Пилато жь Wи пьрси у гот: «Тӧ йи П’адше щьһуйа?» Әwи щаб да у гот: «Тә бь дәве хwә гот»+. 3Һьнге сәрәкед к’аһина гәләк тьштада авитьнә Wи. 4Пилато диса жь Wи пьрси у гот: «Тӧ qәт щабәке нади? Дина Хwә бьде, кӧ чьqаси давежьнә Тә!»+
5Ле Иса иди т’ӧ щаб нәда wи, һ’әта кӧ Пилато шаш ма+.

Диwанеда һ’ӧкӧме кӧштьне ль сәр Иса дәрдьхьн

(Мәтта 27:15-26; Луqа 23:13-25; Йуһ’әнна 18:39–19:16)

6•Аwа һәр Щәжьна Дәрбазбунеда ә’дәте wәли бу, кӧ гьртики щьмә’тер’а бәр’дә, к’ижан кӧ wан бьхwәста. 7Гьртик кәледа һәбу наве wи Барабас, кӧ т’әви р’абәрик’аред һәвалед хwә сәрһьлданеда мер кӧштьбун. 8Ә’лаләт щьвийа у жь wәли хwәст кӧ әw ль анәгори wи ә’дәте хwә хwәстьна wан бькә. 9Пилато жи wанр’а гот: «Һун дьхwазьн wәки әз бона wә П’адше щьһуйа бәр’дьм?» 10Әwи заньбу кӧ сәрәкед к’аһина жь дәст һ’әвсудийе Иса дабунә дәсте wи+. 11Ле сәрәкед к’аһина һе нав ә’лаләте дан, кӧ бьхwазьн wәки Барабас бона wан бе бәр’дане+. 12Пилато диса жь wан пьрси у гот: «Ле әз иди Әwи чаwа бькьм, йе кӧ һун жер’а П’адше щьһуйа дьбежьн?» 13Wана кьрә qир’ин у готьн: «Wи хач кә!» 14Пилато wанр’а гот: «Чьма? Әви чь хьраби кьрийә?» Ле wана һе дькьрә qир’ин: «Wи хач кә!»+
15Пилато хwәст кӧ ә’лаләт р’ази кьра, Барабас бона wан бәр’да. У Иса да бәр qамчийа у да дәсте wан, wәки бе хачкьрьне+.

Әскәр qәрфе хwә ль Иса дькьн

(Мәтта 27:27-30; Йуһ’әнна 19:2-3)

16•Һьнге әскәра Әw бьрә һьндӧр’е сәрайе, аwа готи һ’әwша qәсьра wәли у һ’әму р’әфа әскәра ль сәр щьвандьн. 17Чӧхәки ширк ле кьрьн у т’ащәк жь стьрийа вәгьрти данә сери. 18Дәстпекьрьн сьлав дане у готьн: «Хwәш бә П’адше щьһуйа!» 19Пе qамиш ль сәре Wи дьхьстьн, т’уйи Wи дькьрьн у ль сәр чока ль бәр Wи та дьбун+. 20Ле пәй qәрфкьрьнер’а, әw чӧхе ширк же ехьстьн, к’ьнщед Wи ле кьрьн у бьрьнә дәрва кӧ Wи хач кьн.

Хачкьрьна Иса

(Мәтта 27:32-44; Луqа 23:26-43; Йуһ’әнна 19:17-27)

21•Шьмһ’уне жь Курене, баве Скәндәр у Р’уфо wьрр’а дәрбаз дьбу, кӧ жь к’әwшен дьһат. Әскәра п’ейи сәр wи кьрьн кӧ хаче Иса һьлдә+. 22Иса бьрьнә wи щийе кӧ жер’а Голгота дьготьн, кӧ те фә’мкьрьне: «Щийе Qафа». 23Шәрава зьмьр[*] т’әвкьри дане кӧ вәхwә, ле Wи вәнәхwар. 24Әw хач кьрьн, сәр к’ьнщед Wи п’әшк авитьн, к’а к’ер’а wе чь бьк’әвә, нава хwәда бәла кьрьн[*]+ . 25У сьбәһе сьһ’әт нәһә бу, гава Әw хач кьрьн. 26Ньвисара нәһәqийа Wи аһа ньвисар бу: «П’АДШЕ ЩЬҺУЙА». 27Т’әви Wи дӧ qачах жи хач кьрьн, йәк ль мьле Wийи р’асте, йе дьн ль мьле Wийи ч’әпе. 28Бь ви аwайи әw ньвисар һатә сери, йа кӧ дьбежә: «Әw т’әви зӧлмк’ара һатә һ’әсабе»[*] . 29У әwед кӧ wьрр’а дьчун-дьһатьн, әw беһӧрмәт дькьрьн, сәре хwә дьһ’әжандьн у дьготьне: «Һейи! Нә Тәйе п’арьстгәһ һьлшанда у се р’ожада чекьра,+
30дә Хwә хьлаз кә, жь хач wәрә хwаре!» 31Ӧса жи сәрәкед к’аһина т’әви qанунзана нав хwәда qәрфе хwә ле дькьрьн у дьготьн: «Хәлq хьлаз кьр, ле Хwә нькарә хьлаз кә!+
32Дә бьра ньһа Мәсиһ, П’адше Исраеле жь хаче бе хwаре, wәки әм бьбиньн у баwәр бькьн». Йед т’әви Wи һатьбунә хачкьрьне жи тә’н ль Wи дьхьстьн+.

Мьрьна Иса

(Мәтта 27:45-56; Луqа 23:44-49; Йуһ’әнна 19:28-30)

33•Нивро жь сьһ’әта донздәһа һ’әта сьһ’әта сьсийа, т’әмамийа ә’рде бу тә’ри. 34У сьһ’әта сьсийа Иса бь дәнгәки бьльнд кьрә qир’ин у гот: «Елойи, Елойи, лама сабахтани?» кӧ те фә’мкьрьне: «Хwәдейе Мьн, Хwәдейе Мьн, Тә чьма Әз һьштьм?»[*]+

35Әwе кӧ незик сәкьнибун, гава әв хәбәр бьһистьн, готьн: «Бьньһер’ьн, Әw гази Елйас дькә». 36Жь wан йәк бәзи, луфька бә’ре һьлда сьркеда кьр, qамишәкива дани у дьрежи Wи кьр, кӧ вәхwә у гот: «Бьсәкьньн. Әм бьбиньн к’а Елйасе бе Wи бинә хwаре»+.

37Иса бь дәнгәки бьльнд кьрә qир’ин у р’ӧһ’е Хwә да. 38Wи чахи п’әр’да п’арьстгәһе жь сери һ’әта бьни qәльши, бу дӧ тиша+. 39Сәрсәде кӧ ль пешбәри Иса сәкьни бу, гава дит кӧ Иса чаwа р’ӧһ’е Хwә да[*] , гот: «Р’асти жи әва Мәрьва Кӧр’е Хwәде бу!» 40Ль wе дәре к’ӧлфәт жи һәбун, кӧ дурва ль ве йәке дьньһер’ин. Мәрйәма Мәждәлани, Мәрйәма дийа һәр дӧ бьра, Аqубе бьч’ук у Йусес у ӧса жи Сәлома нав wанда бун+. 41Әвана һьнге, гава Иса ль Щәлиле бу, пәй Wи дьчун у жер’а хьзмәтк’ари дькьрьн. Пештьри ван, гәләк к’ӧлфәтед дьн жи wьр һәбун, кӧ т’әви Иса һатьбунә Оршәлиме.

Дәфьнкьрьна Иса

(Мәтта 27:57-61; Луqа 23:50-56; Йуһ’әнна 19:38-42)

42•Әв йәк р’ожа т’ьвдарәккьрьне бу, аwа готи р’ожа бәри шәмийе. Бәре еваре 43Усьве Аримәтйайи һат, әw йәки хwәйиqәдьр у әндәме щьвина гьрәгьра бу. Әw хwәха жи ль һивийа П’адшатийа Хwәде бу. Wи тӧрӧш кьр, чу щәм Пилато, щьнйазе Иса же хwәст. 44Пилато бьһист кӧ Иса иди мьрийә, ә’щебмайи ма. Гази сәрсәд кьр у же пьрси: «Р’аст ә кӧ Әw ӧса зу мьрийә?» 45Гава әw жь сәрсәд ә’сәйи пе һ’әсийа, щьнйаз да Усьв. 46Wи qәдәке к’ьтани к’ьр’и, щьнйаз ани хwаре, пе к’әфән кьр, т’ьрбәкеда дани, йа кӧ qәйеда к’олайи бу. Кәвьрәк һол кьрә бәр дәре т’ьрбе+. 47Мәрйәма Мәждәлани у Мәрйәма дийа Йусес дитьн кӧ әw ль к’ӧ дәре һатә дәфьнкьрьне.

16

Иса жь мьрьне р’адьбә

(Мәтта 28:1-8; Луqа 24:1-12; Йуһ’әнна 20:1-10)

16^1•Пәй р’ожа шәмийер’а Мәрйәма Мәждәлани, Мәрйәма дийа Аqуб у Сәлома чун бьһарәт к’ьр’ин, wәки һәр’ьн ль щьнйазе Иса дьн+. 2Р’ожа һ’әфтийейә пешьн сәре сьбәһе зу, wәхте р’о дәрк’әт, әw чунә сәр т’ьрбе. 3Wана р’ева һәвр’а дьгот: «К’и wе бона мә кәвьр жь бәр дәре т’ьрбе һол кә?»+
4Чьмки кәвьр гәләки мәзьн бу. У гава кӧ ль жоре ньһер’ин, дина хwә дане, кӧ кәвьр жь бәр һол кьри йә. 5У чахе чунә һьндӧр’е т’ьрбе, дина хwә дане, хортәки чӧхе сьпи wәргьрти wе ль алийе р’асте р’уньшти йә. К’ӧлфәт гәләк зәндәгьрти ман. 6Ле әwи wанр’а гот: «Зәндәгьрти нәминьн! Һун ль wи Исайе Ньсрәте дьгәр’ьн, Йе кӧ һатә хачкьрьне. Әw жь мьрьне р’абуйә! Әw нә ль вьр ә. Ва йә әw щийе кӧ Әw ле данибу. 7Дә ньһа һәр’ьн бежьнә шагьртед Wи у Пәтрус, кӧ Әwе бәри wә һәр’ә Щәлиле. Ль wьр һуне Wи бьбиньн, чаwа кӧ Әwи wәр’а готийә»+. 8Әw к’ӧлфәт жь т’ьрбе дәрк’әтьн р’әвин, чьмки р’ьсасе әw гьртьбун у дьләрьзин. Кәсир’а жи тьштәк нәготьн, чьмки саwе ль wан гьртьбу.

Иса Хwә нишани Мәрйәма Мәждәлани дькә

(Мәтта 28:9-10; Йуһ’әнна 20:11-18)

9•Гава Иса р’ожа һ’әфтийейә пешьн сьбәһе зу жь мьрьне р’абу, Wи пешийе Хwә нишани Мәрйәма Мәждәлани кьр, йа кӧ һ’әфт щьн же дәрхьстьбу[*]+ . 10Әwе жи чу әw йәк гиһандә әwед кӧ т’әви Иса гәр’ийабун, кӧ шин дькьрьн у дьгьрийан. 11Ле гава wана бьһист кӧ Иса сах ә у Хwә нишани Мәрйәме кьрийә, баwәр нәкьрьн+.

Иса Хwә нишани дӧ шагьртед Хwә дькә

(Луqа 24:13-35)

12Пәй ван йәкар’а Әwи Хwә дьлqәки дьнда нишани жь wан дӧда кьр, йед кӧ дьчунә к’әwшен. 13Әwана жи чун әw хәбәр гиһандьнә йед майин. Ле готьна wан жи баwәр нәкьрьн.

Иса Хwә нишани йанздәһ шагьрта дькә

(Мәтта 28:16-20; Луqа 24:36-49; Йуһ’әнна 20:19-23; К’аред Шандийа 1:6-8)

14Пәй ве йәкер’а Иса Хwә нишани йанздәһа кьр, гава әw ль сәр сьфре р’уньштьбун. Әwи ль wан һьлат бона нәбаwәри у сәрһ’ьшкийа wан, чьмки wана йед кӧ Әw жь мьрьне р’абуйи дитьбун баwәр нәкьрьн. 15У wанр’а гот: «Һәр’ьнә һәр чар алийед дьнйайе у Мьзгинийе бьдьнә һәр мәрьви+. 16Әwе кӧ баwәр бькә у бе ньхӧмандьне wе хьлаз бә, ле әwе кӧ баwәр нәкә диwана wи wе бьбә+. 17Әwе кӧ баwәр дькьн, әв нишане wанр’а дийар бьн: Бь наве Мьн wе щьна дәрхьн, бь зьманед ну wе хәбәр дьн,+
18wе мә’ра бь дәсте хwә бьгьрьн у һәгәр әw тьштәки жә’р жи вәхwьн, т’ӧ зьраре ль wан нәбә. Әwе дәстед хwә дайньнә сәр нәхwәша у нәхwәше qәнщ бьн»+.

Жорһьлатьна Иса

(Луqа 24:50-53; К’аред Шандийа 1:9-11)

19Аwа Хӧдан Иса пәй wе хәбәрдана т’әви wанр’а һьлк’ьшийа ә’змен у ль мьле Хwәдейи р’асте р’уньшт+. 20Шагьрт жи чун, ль һәр щийи даннасин кьрьн. Хӧдан пьштоване wан бу у бь ван нишана хәбәра Хwә дьда избаткьрьне, к’ижанед кӧ бь дәсте wан дьбун+.

* 1:2 Малахи 3:1.

* 1:3 Ишайа 40:3.

* 2:26 Qануна К’аһинтийе 24:9; П’адшати I 21:1-6.

* 4:12 Ишайа 6:9-10.

* 5:20 «Декаполис» бь зьмане йунани те фә’мкьрьне: «Дәһә Бажар», чьмки әва qәза бәреда бь йәктийа дәһә бажара һатийә чекьрьн.

* 6:20 Нав һьнәк дәстньвисарада дәwса «сәре wи т’әвиһәв дьбу» аһа йә: «Wи гәләк тьшт дькьр».

* 7:4 Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «У жь базаре жи тен, һ’әта аве сәр хwәда нәкьн, нен нахwьн».

* 7:4# Нав һьнәк дәстньвисарада әв жи һәйә: «Ӧса жи щи-ньвина».

* 7:5 Нав дәстньвисаред qәнщда дәwса «бь дәстед һ’әрам» «дәстqьлер» һәйә.

* 7:7 Ишайа 29:13.

* 7:10 Дәрк’әтьн 20:12; Qануна Дӧщари 5:16.

* 7:10# Дәрк’әтьн 21:17; Qануна К’аһинтийе 20:9.

* 7:16 Нав дәстньвисаред һәрә qәнщда р’еза 16-а т’ӧнә.

* 8:15 Нав һьнәк дәстньвисарада дәwса «Һеродәс» «Һеродәсийа» һәйә.

* 8:18 Йерәмийа 5:21; Һәзәкийел 12:2.

* 8:26 Нав һьнәк дәстньвисарада әв жи һәйә: «Гӧндда кәсәкир’а тьштәки нәбежи».

* 9:11 Малахи 4:5.

* 9:29 Нав дәстньвисаред пашwәхтийеда аһа йә: «Пештьри бь дӧа у р’ожийе».

* 9:43-44, 45-46 Нав һьнәк дәстньвисарада, р’еза 48-а хьлазийа р’еза 44 у 46-ада те wәк’ьландьне: «Wе дәре әwе жь кӧрме нәмьри бенә котьне у агьре жи нәтәмьрә».

* 9:48 Ишайа 66:24.

* 9:49 Нав һьнәк дәстньвисарада әв жи һәйә: «У һәр qӧрбане бь хwе бе хwекьрьне». Һьнәк аһа фә’м дькьн: «Чьмки һәр мәрьвәке бь егьр бе сафикьрьне, чаwа кӧ һәр qӧрбан бь хwе те хwекьрьне». Qануна К’аһинтийе 2:13.

* 10:4 Qануна Дӧщари 24:1-3.

* 10:6 Дәстпебун 1:27; 5:2.

* 10:8 Дәстпебун 2:24.

* 10:19 Дәрк’әтьн 20:12-16; Qануна Дӧщари 5:16-20.

* 10:21 Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «У хаче хwә һьлдә, пәй Мьн wәрә».

* 10:24 Нав һьнәк дәстньвисарада «йед кӧ гӧмана хwә данинә сәр дәwләта хwә» т’ӧнә.

* 10:46 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Бар-Тимәйо», аwа готи «Кӧр’е-Тимәйо». «Бар» бь зьмане арами «кӧр’» ә.

* 11:9-10 Зәбур 118:25-26; Луqа 1:32-33.

* 11:10 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Һосанна бьльндайийеда». «Бьльндайи» бә’са щийе Хwәде дькә.

* 11:17 Ишайа 56:7.

* 11:17# Йерәмийа 7:11.

* 11:26 Нав дәстньвисаред qәнщда р’еза 26-а т’ӧнә.

* 12:11 Зәбур 118:22-23.

* 12:19 Qануна Дӧщари 25:5.

* 12:26 «К’ьтеба Муса» те фә’мкьрьне: «Һәр пенщ к’ьтебед пешьнә Пәймана Кәвьн».

* 12:26# Дәрк’әтьн 3:6.

* 12:29 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Хӧдан Хwәдейе мә, т’әне Әw ә Хӧдан».

* 12:30 Qануна Дӧщари 6:4-5.

* 12:31 Qануна К’аһинтийе 19:18.

* 12:32 Qануна Дӧщари 6:4; 4:35; Ишайа 45:21.

* 12:33 Qануна Дӧщари 6:5; Qануна К’аһинтийе 19:18; П’адшати I 15:22; Һосейа 6:6.

* 12:36 Зәбур 110:1.

* 13:14 Данийел 9:27; 11:31; 12:11.

* 13:25 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Qәwатед ә’змана wе бьһ’әжьн».

* 13:25# Ишайа 13:10; 34:4; Йоел 2:10, 31; 3:15.

* 13:26 Данийел 7:13. (Бьхуньн: Ә’йанти 1:7.)

* 13:33 Нав һьнәк дәстньвисарада әв жи һәйә: «У дӧа бькьн».

* 14:24 Нав һьнәк дәстньвисарада «пәймана ну» һәйә.

* 14:27 Зәкәрийа 13:7.

* 14:45 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Р’абби». «Р’абби» бь зьмане арами те фә’мкьрьне: «Дәрсдар».

* 14:62 Зәбур 110:1; Данийел 7:13.

* 14:70 Нав дәстньвисаред һәрә qәнщда әв йәк т’ӧнә: «У хәбәрдана тә жи тә дьфьрошә».

* 15:23 Һьнге «зьмьр» бәр ешева дьданә нәхwәш.

* 15:24 Зәбур 22:18.

* 15:28 Нав дәстньвисаред һәрә qәнщда р’еза 28-а т’ӧнә.

* 15:34 Зәбур 22:1.

* 15:39 Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «кьрә qар’ин у р’ӧһ’е Хwә да».

* 16:9 Нав һьнәк дәстньвисар у wәлгәр’андьнед кәвьнда жь р’еза 9-а һ’әта йа 20-и т’ӧнәйә.

• 1:1 Мәтта 3:1-12, Луqа 3:1-9, Йуһ’әнна 1:19-28

+ 1:1 Зәбур 2:7

+ 1:2 Дәрк’әтьн 23:20, Малахи 3:1, Мәтта 11:10, Луqа 7:27

+ 1:3 Ишайа 40:3
+ 1:4 Луqа 1:80, Йуһ’әнна 1:6
+ 1:5 К’аред Шандийа 19:18

+ 1:6 П’адшати IV 1:8, Q. К’аһинтийе 11:22, П’адшати I 14:26

+ 1:8 Йоел 2:28
• 1:9 Мәтта 3:13, Луqа 3:21-22, Луqа 4:1-13
+ 1:9 Мәтта 2:23, Луqа 2:39

+ 1:10 К’аред Шандийа 7:56, Ишайа 11:2, Йуһ’әнна 1:32-33

+ 1:11 Марqос 9:7, Йуһ’әнна 12:28, Ишайа 42:1, Марqос 9:7, Пәтрус II 1:17

+ 1:13 Дирок I 21:1, Т’есалоники I 3:5, Луqа 22:43

• 1:14 Мәтта 4:18-22, Луqа 5:1-11

+ 1:14 Йешу 21:39, П’адшати III 9:11, Ишайа 9:1

+ 1:15 Галати 4:4, Мәтта 3:2

+ 1:16 Жьмар 34:11, Мәтта 14:34, Марqос 6:53, Йуһ’әнна 1:40-42

+ 1:17 Мәтта 13:47
+ 1:18 Марqос 10:28
• 1:21 Луqа 4:31-41
+ 1:21 Мәтта 4:13
+ 1:22 Мәтта 7:28-29

+ 1:24 Марqос 5:7, К’аред Шандийа 19:15, Йуһ’әнна 6:69

+ 1:26 Марqос 9:20, К’аред Шандийа 8:7
+ 1:27 К’аред Шандийа 17:19
+ 1:30 Корьнт’и I 9:5

+ 1:31 Марqос 5:41, Марqос 9:27, К’аред Шандийа 3:7, К’аред Шандийа 9:41

+ 1:34 Мәтта 12:16, Марqос 3:12
• 1:35 Луqа 4:42-44
+ 1:35 Мәтта 14:23, Луqа 5:16
+ 1:38 Ишайа 61:1
• 1:40 Мәтта 8:1-4, Луqа 5:12-16

+ 1:40 Q. К’аһинтийе 13:3, Жьмар 12:10, П’адшати IV 5:1, Дирок II 26:20, Марqос 9:22

+ 1:42 Луqа 17:14
+ 1:43 Мәтта 9:30
+ 1:44 Q. К’аһинтийе 14:1-32, Луqа 17:14
+ 1:45 Марqос 7:36
• 2:1 Мәтта 9:1-8, Луqа 5:17-26
+ 2:1 Мәтта 4:13, Марqос 1:21
+ 2:4 Марqос 6:55
+ 2:5 Мәтта 8:10, Марqос 10:52, Луqа 7:48
+ 2:7 Марqос 14:64, Зәбур 32:5, Ишайа 43:25
• 2:13 Мәтта 9:9-13, Луqа 5:27-32
+ 2:16 Луqа 15:2
+ 2:17 Луqа 15:7, Тимот’ейо I 1:15
• 2:18 Мәтта 9:14-17, Мәтта 12:1-8, Луqа 5:33

+ 2:18 Мәтта 11:2, Луqа 11:1, Йуһ’әнна 1:35, Луqа 18:12

+ 2:19 Мәтта 25:1-13, Йуһ’әнна 3:29, Ә’йанти 19:7, Ә’йанти 21:2

+ 2:20 Марqос 14:7, Луqа 17:22
+ 2:23 Q. Дӧщари 23:25
+ 2:24 Дәрк’әтьн 20:8-10, Жьмар 15:32-36
+ 2:25 П’адшати I 21:1-6

+ 2:26 П’адшати I 22:20, П’адшати II 8:17, Дәрк’әтьн 25:30, Q. К’аһинтийе 24:5-9

+ 2:27 Дәрк’әтьн 23:12, Q. Дӧщари 5:14
• 3:1 Мәтта 12:9-14, Луqа 6:6-11
+ 3:1 Марqос 1:21
+ 3:2 Луqа 14:1, Луqа 20:20
+ 3:4 Луqа 14:3
+ 3:5 Әфәси 4:18, П’адшати III 13:6
+ 3:7 Ишайа 34:5, Һәзәqел 35:15, Мәтта 11:21
+ 3:10 Марqос 5:28
+ 3:11 Мәтта 14:33, Марqос 1:24
+ 3:12 Мәтта 12:16, Марqос 1:34
• 3:13 Мәтта 10:1-4, Луqа 6:12-16
+ 3:16 Мәтта 16:18, Йуһ’әнна 1:42
+ 3:17 Марqос 1:19
+ 3:18 Мәтта 9:9
+ 3:19 Марqос 14:10, Марqос 14:44

• 3:20 Мәтта 12:22-32, Луqа 11:14-23, Луqа 12:10

+ 3:20 Марqос 6:31

+ 3:21 Корьнт’и II 5:13

+ 3:22 П’адшати IV 1:2, Мәтта 9:34, Мәтта 10:25

+ 3:27 Ишайа 49:24-25

+ 3:29 Луqа 12:10, Йуһ’әнна I 5:16, Ибрани 10:26, Ибрани 10:29

• 3:31 Мәтта 12:46-50, Луqа 8:19-21

+ 3:31 Марqос 6:3, Йуһ’әнна 2:12, Йуһ’әнна 7:3, К’аред Шандийа 1:14, Корьнт’и I 9:5, Галати 1:19

+ 3:35 Йуһ’әнна 15:14, Ибрани 2:11
• 4:1 Мәтта 13:1-23, Луqа 8:4-15
+ 4:7 Йерәмийа 4:3
+ 4:9 Мәтта 11:15, Ә’йанти 2:7
• 4:10 Мәтта 13:18-23, Луqа 8:11-15
+ 4:11 Мәтта 19:11, Корьнт’и I 5:12-13

+ 4:12 Ишайа 6:9-10, Ишайа 42:20, Йуһ’әнна 12:40, К’аред Шандийа 28:26-27

+ 4:14 Ишайа 55:10-11, К’аред Шандийа 8:4

+ 4:17 Галати 1:6, Ибрани 6:4

+ 4:19 Мәтта 6:25, Марqос 10:23, Тимот’ейо I 6:10

+ 4:20 Йуһ’әнна 15:5
• 4:21 Луqа 8:16-18
+ 4:21 Мәтта 5:15, Луqа 11:33
+ 4:22 Мәтта 10:26, Луqа 12:2
+ 4:23 Мәтта 11:15, Марqос 4:9
+ 4:24 Мәтта 7:2
+ 4:25 Мәсәлә 9:9
+ 4:29 Йоел 3:13, Мәтта 13:38, Ә’йанти 14:15
• 4:30 Мәтта 13:31-35, Луqа 13:18-19
+ 4:31 Мәтта 17:20, Луqа 17:6

+ 4:32 Һәзәqел 17:3, Һәзәqел 31:6, Данийел 4:12

• 4:35 Мәтта 8:23-27, Луqа 8:22-25
+ 4:35 Мәтта 8:18, Луqа 8:22
+ 4:37 К’аред Шандийа 27:14
+ 4:39 Зәбур 65:7, Зәбур 89:9, Зәбур 104:7
• 5:1 Мәтта 8:28-34, Луqа 8:26-39
+ 5:7 Марqос 1:24
+ 5:17 Луqа 5:8, К’аред Шандийа 16:39
+ 5:19 Зәбур 66:16
+ 5:20 Мәтта 4:25, Марqос 7:31
• 5:21 Мәтта 9:18-26, Луqа 8:40-56

+ 5:22 Луqа 13:14, К’аред Шандийа 13:15, К’аред Шандийа 18:8

+ 5:25 Q. К’аһинтийе 15:25
+ 5:28 Марqос 3:10
+ 5:30 Луqа 5:17, Луqа 6:19
+ 5:34 Марqос 10:52
+ 5:37 Марqос 9:2, Марqос 14:33
+ 5:39 Йуһ’әнна 11:11

+ 5:41 Марqос 1:31, Марqос 9:27, К’аред Шандийа 3:7, К’аред Шандийа 9:41, Луqа 7:14

+ 5:43 Марqос 1:44, Марqос 9:9
• 6:1 Мәтта 13:53-58, Луqа 4:16-30
+ 6:1 Мәтта 2:23, Луqа 2:39, Луqа 4:23
+ 6:2 Марqос 1:21
+ 6:3 Мәтта 11:6
+ 6:4 Йуһ’әнна 4:44
• 6:7 Мәтта 10:1, Мәтта 10:5-15, Луqа 9:1-6
+ 6:7 Марqос 3:13-18
+ 6:11 К’аред Шандийа 13:51
+ 6:12 Марqос 1:15
+ 6:13 Аqуб 5:14
• 6:14 Мәтта 14:1-12, Луqа 9:7-9
+ 6:14 Марqос 8:28
+ 6:15 Мәтта 21:11

+ 6:17 Q. К’аһинтийе 18:16, Q. К’аһинтийе 20:21, Мәтта 11:2, Луqа 3:19-20, Йуһ’әнна 3:24

+ 6:21 Дәстпебун 40:20, Әстәр 1:3
+ 6:23 Әстәр 5:3, Әстәр 7:2
+ 6:29 Марqос 2:18

• 6:30 Мәтта 14:13-21, Луqа 9:10-17, Йуһ’әнна 6:1-14

+ 6:30 Марqос 6:7

+ 6:31 Марqос 3:20

+ 6:34 Жьмар 27:17, П’адшати III 22:17, Һәзәqел 34:5, Зәкәрийа 10:2, Мәтта 9:36

+ 6:37 П’адшати IV 4:42-44
• 6:45 Мәтта 14:22-36, Йуһ’әнна 6:15-21
+ 6:45 Мәтта 11:21, Марqос 8:22
+ 6:46 Луqа 6:12, Луqа 9:28
+ 6:49 Луqа 24:37

+ 6:52 Марqос 6:41, Марqос 8:17, Йуһ’әнна 12:40, Корьнт’и II 3:14

+ 6:53 Жьмар 34:11, Мәтта 14:34, Луqа 5:1
+ 6:55 Марqос 2:4, К’аред Шандийа 5:15
+ 6:56 Марqос 5:27
• 7:1 Мәтта 15:1-20
+ 7:3 Галати 1:14
+ 7:4 Ибрани 9:10
+ 7:5 Луqа 11:38
+ 7:6 Мәтта 23:13
+ 7:7 Ишайа 29:13, Колоси 2:22
+ 7:10 Дәрк’әтьн 20:12, Дәрк’әтьн 21:17
+ 7:15 К’аред Шандийа 10:15, Тито 1:15

+ 7:19 К’аред Шандийа 10:15, К’аред Шандийа 11:9, Тито 1:15

+ 7:20 Мәтта 12:34, Аqуб 3:6
+ 7:21 Галати 5:19-21, Корьнт’и I 6:9-10
• 7:24 Мәтта 15:21-28
+ 7:24 Йешу 19:28-29, Ишайа 23
+ 7:26 К’аред Шандийа 21:2-3
+ 7:27 Мәтта 7:6
+ 7:31 Марqос 8:24, Марqос 5:20, Марqос 1:9
+ 7:32 Ишайа 35:5-6
+ 7:33 Марqос 8:23, Йуһ’әнна 9:6
+ 7:36 Марqос 1:44-45
• 8:1 Мәтта 15:32-39
+ 8:2 Мәтта 9:36
+ 8:4 П’адшати IV 4:42-44
• 8:11 Мәтта 16:1-4
+ 8:11 Луqа 11:16, Корьнт’и I 1:22
• 8:14 Мәтта 16:5-12
+ 8:15 Луqа 12:1, Корьнт’и I 5:7-8
+ 8:17 Марqос 6:52, Марqос 7:18
+ 8:18 Йерәмийа 5:21
+ 8:19 Марqос 6:41-43
+ 8:20 Марqос 8:8
+ 8:22 Марqос 6:45
+ 8:23 Марqос 7:33, Йуһ’әнна 9:6
• 8:27 Мәтта 16:13-20, Луqа 9:18-21

+ 8:28 Марqос 6:14, П’адшати III 17:1, Малахи 4:5

+ 8:29 Марqос 14:61-62, Йуһ’әнна 11:27
+ 8:30 Мәтта 9:30
• 8:31 Мәтта 16:21-28, Луqа 9:22-27

+ 8:31 Луqа 17:25, Марqос 9:31, Марqос 10:34, Йуһ’әнна 2:19

+ 8:32 Йуһ’әнна 16:25
+ 8:33 Мәтта 4:10, Филипи 3:19
+ 8:34 Мәтта 10:38-39
+ 8:35 Марqос 10:29
+ 8:36 Луqа 12:20
+ 8:37 Зәбур 49:7-8

+ 8:38 Ишайа 57:3, Р’омайи 1:16, Тимот’ейо II 1:8, Q. Дӧщари 33:2, Данийел 7:13, Зәкәрийа 14:5

+ 9:1 Марqос 13:30, Йуһ’әнна 21:22
• 9:2 Мәтта 17:1-13, Луqа 9:28-36
+ 9:2 Марqос 5:37, Марqос 14:33
+ 9:3 Данийел 7:9
+ 9:4 Малахи 4:5
+ 9:7 Q. Дӧщари 18:15, Пәтрус II 1:17
+ 9:9 Марqос 1:44, Марqос 5:43
+ 9:12 Ишайа 53:7
+ 9:13 Мәтта 11:14, Луqа 1:17
• 9:14 Мәтта 17:14-20, Луqа 9:37-43
+ 9:17 Луqа 11:14
+ 9:20 Марqос 1:26
+ 9:22 Марqос 1:40
+ 9:23 Мәтта 17:20-21
+ 9:26 Марqос 1:26

+ 9:27 Марqос 1:31, Марqос 5:41, К’аред Шандийа 3:7, К’аред Шандийа 9:41

• 9:30 Мәтта 17:22-23, Луqа 9:43-45
+ 9:31 Марqос 8:31, Марqос 10:32-34
+ 9:32 Марqос 6:52

• 9:33 Мәтта 18:1-9, Луqа 9:46-50, Луqа 22:24-30

+ 9:33 Мәтта 17:24
+ 9:35 Марqос 10:43-44
+ 9:36 Марqос 10:16

+ 9:37 Мәтта 10:40, Луqа 10:16, Йуһ’әнна 13:20

+ 9:38 Мәтта 7:22, Мәтта 12:27, К’аред Шандийа 19:13, Жьмар 11:28

+ 9:40 Мәтта 12:30, Луqа 11:23
+ 9:41 Мәтта 10:42
+ 9:42 Луqа 17:2
+ 9:43 Мәтта 5:30, Мәтта 25:41, Ә’йанти 20:10
+ 9:47 Ишайа 66:24

+ 9:50 Мәтта 5:13, Луqа 14:34, Һәзәqел 43:24, Р’омайи 12:18, Корьнт’и II 13:11, Т’есалоники I 5:13

• 10:1 Мәтта 19:1-12
+ 10:4 Q. Дӧщари 24:1-3
+ 10:6 Дәстпебун 1:27

+ 10:7 Дәстпебун 2:24, Корьнт’и I 6:16, Әфәси 5:31, Корьнт’и I 6:16

+ 10:9 Малахи 2:16, Корьнт’и I 7:10
+ 10:12 Мәтта 5:32
• 10:13 Мәтта 19:13-15, Луqа 18:15-17
+ 10:15 Мәтта 18:3
+ 10:16 Марqос 9:36
• 10:17 Мәтта 19:16-30, Луqа 18:18-30
+ 10:17 Луqа 10:25
+ 10:18 Зәбур 106:1, Зәбур 119:68

+ 10:19 Дәрк’әтьн 20:12-16, Q. Дӧщари 24:14, Корьнт’и I 6:8

+ 10:20 Филипи 3:6
+ 10:21 Луqа 12:33
+ 10:23 Зәбур 49:6-7, Марqос 4:19

+ 10:27 Дәстпебун 18:14, Ибо 42:2, Йерәмийа 32:17, Марqос 14:36, Луqа 1:37

+ 10:28 Марqос 1:18-20
+ 10:29 Марqос 8:35, Луqа 14:26
+ 10:30 Корьнт’и II 12:10
+ 10:31 Мәтта 20:16, Луqа 13:30
• 10:32 Мәтта 20:17-19, Луqа 18:31-34
+ 10:34 Марqос 8:31, Марqос 9:31
• 10:35 Мәтта 20:20-28
+ 10:35 Марqос 1:19
+ 10:37 Мәтта 19:28

+ 10:38 Марqос 14:36, Йуһ’әнна 18:11, Луqа 12:50

+ 10:39 К’аред Шандийа 12:2, Ә’йанти 1:9

+ 10:43 Пәтрус I 5:3, Мәтта 23:11, Марqос 9:35

+ 10:45 Йуһ’әнна 13:4-5, Ишайа 53:10-11, Йуһ’әнна 11:51, Р’омайи 4:25, Галати 1:4, Тимот’ейо I 2:6, Тито 2:14, Пәтрус I 1:18-19

• 10:46 Мәтта 20:29-34, Луqа 18:35-43
+ 10:46 Йешу 6:2, П’адшати III 16:34
+ 10:47 П’адшати II 7:12-16, Луqа 1:32
+ 10:52 Марqос 5:34, Луqа 7:50, Луqа 17:19

• 11:1 Мәтта 21:1-11, Луqа 19:28-40, Йуһ’әнна 12:12-19

+ 11:1 П’адшати II 15:30, Зәкәрийа 14:4, К’аред Шандийа 1:12, Мәтта 21:17, Луqа 24:50, Йуһ’әнна 11:18

+ 11:8 П’адшати IV 9:13

+ 11:10 Зәбур 118:25-26, Зәбур 148:1, Мәтта 23:39

• 11:12 Мәтта 21:18-19

+ 11:12 Мәтта 4:2

+ 11:13 Йерәмийа 24:8, Йерәмийа 29:16-17, Һосейа 9:10, Миха 7:1, Марqос 13:28, Луqа 13:6

• 11:15 Мәтта 21:12-17, Луqа 19:45-48, Йуһ’әнна 2:13-22

+ 11:15 Q. К’аһинтийе 1:14, Q. К’аһинтийе 5:7, Q. К’аһинтийе 12:8, Луqа 2:24

+ 11:17 Ишайа 56:7, Йерәмийа 7:11
+ 11:18 Мәтта 21:46
+ 11:19 Луqа 21:37
• 11:20 Мәтта 21:19-22

+ 11:23 Мәтта 7:7, Мәтта 17:20, Корьнт’и I 13:2

+ 11:24 Мәтта 7:7, Аqуб 1:6
+ 11:25 Мәтта 6:14, Колоси 3:13
• 11:27 Мәтта 21:23-27, Луqа 20:1-8
+ 11:28 К’аред Шандийа 4:7
+ 11:30 Марqос 1:4
+ 11:31 Луqа 7:30
+ 11:32 Мәтта 11:9, Мәтта 14:5
• 12:1 Мәтта 21:33-46, Луqа 20:9-19

+ 12:1 Зәбур 80:8, Ишайа 5:1, Стьранед Сьлеманә әвинтийе 8:11, Марqос 13:34

+ 12:5 Мәтта 22:6, Мәтта 23:34, Ибрани 11:36-37, Ибрани 11:36-37

+ 12:6 Мәтта 3:17, Ибрани 1:1
+ 12:7 Ибрани 1:2, П’адшати III 21:19
+ 12:8 Ибрани 13:12
+ 12:9 К’аред Шандийа 13:46

+ 12:11 Зәбур 118:22-23, К’аред Шандийа 4:11, Пәтрус I 2:7

+ 12:12 Марqос 11:18, Марqос 11:32
• 12:13 Мәтта 22:15-22, Луqа 20:20-26
+ 12:13 Луqа 11:54
+ 12:14 Мәтта 17:24-25
+ 12:15 Марqос 7:6, Луqа 12:1
+ 12:17 Р’омайи 13:7
• 12:18 Мәтта 22:23-33, Луqа 20:27-40
+ 12:18 Мәтта 3:7, К’аред Шандийа 23:8
+ 12:19 Дәстпебун 38:8, Q. Дӧщари 25:5-6
+ 12:26 Дәрк’әтьн 3:2, Дәрк’әтьн 3:6
• 12:28 Мәтта 22:34-40, Луqа 10:25-28

+ 12:30 Q. Дӧщари 6:4-5, Q. Дӧщари 11:13, Йешу 22:5

+ 12:31 Q. К’аһинтийе 19:18, Мәтта 19:19

+ 12:32 Q. Дӧщари 4:35, Q. Дӧщари 6:4

+ 12:33 П’адшати III 15:22, Һосейа 6:6, Миха 6:6-8

+ 12:34 Луqа 20:40

• 12:35 Мәтта 22:41-46, Луqа 20:41-44

+ 12:35 П’адшати II 7:12-16, Марqос 10:47, Луqа 1:32

+ 12:36 Зәбур 110:1, К’аред Шандийа 2:34-35
+ 12:37 Марqос 6:20
• 12:38 Мәтта 23:1-36, Луqа 20:45-47
+ 12:39 Луqа 11:43
• 12:41 Луqа 21:1-4
+ 12:41 П’адшати IV 12:9, Мәтта 27:6
+ 12:44 Корьнт’и II 8:1-3, Корьнт’и II 8:12
• 13:1 Мәтта 24:1-14, Луqа 21:5-19
+ 13:2 Луqа 19:44

+ 13:5 Йуһ’әнна I 3:7, Колоси 2:8, Т’есалоники II 2:3

+ 13:6 Йерәмийа 14:14

+ 13:7 Йерәмийа 51:46

+ 13:8 Дирок II 15:6, Ә’йанти 6:4, К’аред Шандийа 11:28, Ә’йанти 6:8, Ә’йанти 6:12

+ 13:9 Зәбур 119:46, К’аред Шандийа 17:6, К’аред Шандийа 18:12, К’аред Шандийа 24:1, К’аред Шандийа 25:6

+ 13:10 Мәтта 28:19, Р’омайи 10:18, Колоси 1:6

+ 13:11 К’аред Шандийа 4:8

+ 13:12 Мәтта 10:35-36

+ 13:13 Мәтта 10:22, Йуһ’әнна 15:18, Аqуб 5:11, Ә’йанти 2:10

• 13:14 Мәтта 24:15-28, Луqа 21:20-24

+ 13:14 Данийел 9:27, Данийел 11:31, Данийел 12:11

+ 13:15 Луqа 17:31

+ 13:17 Луqа 23:29

+ 13:19 Йерәмийа 30:7, Данийел 12:1, Ә’йанти 16:18

+ 13:20 Ишайа 65:8, Луqа 18:7

+ 13:21 Луqа 17:23

+ 13:22 Q. Дӧщари 13:1, Т’есалоники II 2:9, Ә’йанти 13:13, Ә’йанти 16:14

+ 13:23 Йуһ’әнна 13:19, Йуһ’әнна 14:29
• 13:24 Мәтта 24:29-31, Луqа 21:25-28
+ 13:24 Амос 8:9

+ 13:25 Ишайа 13:10, Ишайа 24:23, Ишайа 34:4, Һәзәqел 32:7, Йоел 2:31, К’аред Шандийа 2:20, Ә’йанти 6:13

+ 13:26 Данийел 7:13, Мәтта 16:27
+ 13:27 Мәтта 13:41
• 13:28 Мәтта 24:32-35, Луqа 21:29-33
+ 13:30 Марqос 9:1

+ 13:31 Зәбур 102:25-26, Ишайа 51:6, Пәтрус II 3:10

• 13:32 Мәтта 24:36-44, Луqа 17:26-30, Луqа 17:34-35

+ 13:32 Зәкәрийа 14:7

+ 13:33 Әфәси 6:18, Т’есалоники I 5:6, Мәтта 25:13

+ 13:34 Марqос 12:1

+ 13:35 Мәтта 25:13, Пәтрус II 3:10, Т’есалоники I 5:2

+ 13:36 Мәтта 25:1-13

• 14:1 Мәтта 26:1-5, Луqа 22:1-2, Йуһ’әнна 11:45-53

+ 14:1 Дәрк’әтьн 12:1-30, Йуһ’әнна 11:53

• 14:3 Мәтта 26:6-13, Луqа 7:36-50, Йуһ’әнна 12:1-8

+ 14:3 Мәтта 21:17, Йуһ’әнна 11:1, Йуһ’әнна 11:18, Q. К’аһинтийе 13:3

+ 14:7 Q. Дӧщари 15:11, Марqос 2:20, Йуһ’әнна 7:33

+ 14:8 Йуһ’әнна 19:40
+ 14:9 Мәтта 24:14
• 14:10 Мәтта 26:14-16, Луqа 22:3-6
+ 14:10 Йуһ’әнна 13:2, К’аред Шандийа 1:16

• 14:12 Мәтта 26:17-30, Луqа 22:7-23, Йуһ’әнна 13:21-30

+ 14:12 Дәрк’әтьн 12:6, Корьнт’и I 5:7
+ 14:18 Зәбур 41:9, Йуһ’әнна 13:18
+ 14:21 Ишайа 53, Мәтта 18:7

• 14:22 Мәтта 26:26-30, Луqа 22:15-20, Корьнт’и I 11:23-25

+ 14:22 Йуһ’әнна 6:51, Корьнт’и I 10:16
+ 14:24 Дәрк’әтьн 24:8
+ 14:26 Луqа 22:39

• 14:27 Мәтта 26:31-35, Луqа 22:31-34, Йуһ’әнна 13:36-38

+ 14:27 Зәкәрийа 13:7, Йуһ’әнна 16:32
+ 14:28 Марqос 16:7
• 14:32 Мәтта 26:36-46, Луqа 22:39-46
+ 14:33 Марqос 5:37, Марqос 9:2
+ 14:34 Йуһ’әнна 12:27
+ 14:35 Ибрани 5:7

+ 14:36 Марqос 10:27, Марqос 10:38, Йуһ’әнна 18:11, Йуһ’әнна 5:30, Йуһ’әнна 6:38

+ 14:38 Мәтта 6:13, Пәтрус I 4:7

+ 14:41 Йуһ’әнна 2:4, Марqос 9:31, Марqос 10:33

• 14:43 Мәтта 26:47-56, Луqа 22:47-53, Йуһ’әнна 18:3-12

+ 14:43 К’аред Шандийа 1:16

+ 14:47 Луqа 22:38

+ 14:49 Марqос 11:27, Мәтта 1:22-23, Мәтта 21:4, Йуһ’әнна 19:36

+ 14:50 Марqос 14:27, Йуһ’әнна 16:32

• 14:53 Мәтта 26:57-68, Луqа 22:54-55, Луqа 22:63-71, Йуһ’әнна 18:13-14, Йуһ’әнна 18:19-24

+ 14:56 Зәбур 27:12, Зәбур 35:11, Q. Дӧщари 17:6, Q. Дӧщари 19:15

+ 14:58 Корьнт’и II 5:1, Марqос 15:29, Йуһ’әнна 2:19

+ 14:60 Марqос 15:4-5

+ 14:61 Ишайа 53:7, Зәбур 2:7

+ 14:62 Зәбур 110:1, Данийел 7:13, Мәтта 16:27, Мәтта 24:30, Ибрани 1:13

+ 14:63 Жьмар 14:6, К’аред Шандийа 14:14

+ 14:64 Марqос 2:7, Йуһ’әнна 10:36, Q. К’аһинтийе 24:16

+ 14:65 Ишайа 50:6, Марqос 10:34

• 14:66 Мәтта 26:69-75, Луqа 22:56-62, Йуһ’әнна 18:15-18, Йуһ’әнна 18:25-27

+ 14:72 Марqос 14:30

• 15:1 Мәтта 27:1-2, Мәтта 27:11-14, Луqа 23:1-5, Йуһ’әнна 18:28-38

+ 15:1 Луqа 3:1, Луqа 13:1, К’аред Шандийа 3:13, К’аред Шандийа 4:27, Тимот’ейо I 6:13

+ 15:2 Мәтта 2:2
+ 15:4 Марqос 14:60-61
+ 15:5 Ишайа 53:7

• 15:6 Мәтта 27:15-26, Луqа 23:13-25, Йуһ’әнна 18:39

+ 15:10 Йуһ’әнна 12:19, К’аред Шандийа 5:17
+ 15:11 К’аред Шандийа 3:14
+ 15:14 Луqа 23:41, Ибрани 4:15
+ 15:15 Марqос 10:34
• 15:16 Мәтта 27:27-31, Йуһ’әнна 19:2-3

+ 15:19 Ишайа 50:6, Марqос 10:34, Марqос 14:65

• 15:21 Мәтта 27:32-44, Луqа 23:26-43, Йуһ’әнна 19:17-27

+ 15:21 Р’омайи 16:13

+ 15:24 Зәбур 22:18

+ 15:29 Зәбур 22:6, Зәбур 109:25, Марqос 14:58, Йуһ’әнна 2:19

+ 15:31 Йуһ’әнна 10:18

+ 15:32 Йуһ’әнна 1:49, Йуһ’әнна 12:13, Йуһ’әнна 20:29

• 15:33 Мәтта 27:45-56, Луqа 23:44-49, Йуһ’әнна 19:28-30

+ 15:34 Зәбур 22:1
+ 15:36 Зәбур 69:21
+ 15:38 Дәрк’әтьн 26:33, Q. К’аһинтийе 16:2
+ 15:40 Луqа 8:2

• 15:42 Мәтта 27:57-61, Луqа 23:50-56, Йуһ’әнна 19:38-42

+ 15:46 Ишайа 53:9

• 16:1 Мәтта 28:1-8, Луqа 24:1-12, Йуһ’әнна 20:1-10

+ 16:1 Марqос 15:40
+ 16:3 Марqос 15:46
+ 16:7 Марqос 14:28

• 16:9 Мәтта 28:9-10, Мәтта 28:16-20, Луqа 24:13-49, Йуһ’әнна 20:11-23

+ 16:9 Луqа 8:2
+ 16:11 Луqа 24:11
+ 16:15 К’аред Шандийа 1:8, Колоси 1:23

+ 16:16 К’аред Шандийа 16:31, Р’омайи 10:9, Пәтрус I 3:21, Йуһ’әнна 3:18

+ 16:17 Луqа 10:17, К’аред Шандийа 5:16, К’аред Шандийа 8:7, К’аред Шандийа 16:18, К’аред Шандийа 19:12, К’аред Шандийа 2:4, К’аред Шандийа 10:46, Корьнт’и I 12:10, Корьнт’и I 14:2

+ 16:18 Зәбур 91:13, Луqа 10:19, К’аред Шандийа 28:3-5, К’аред Шандийа 9:12, К’аред Шандийа 28:8

+ 16:19 Луqа 24:51, К’аред Шандийа 1:9, Тимот’ейо I 3:16, Зәбур 110:1, К’аред Шандийа 7:55-56, Пәтрус I 3:22, Р’омайи 8:34, Әфәси 1:20, Колоси 3:1, Ибрани 1:3, Ибрани 8:1, Ибрани 12:2, Ә’йанти 3:21

+ 16:20 К’аред Шандийа 5:12

+ https://ibt.org.ru/ftpmirror/pub/ebook/KKD/KKDL/Кӧрманщи__Tran.azw3

Фәрһәнгок

Фәрһәнгок

1. А
2. Б
3. В
4. Г
5. Д
6. Е
7. Ә
8. Ж
9. З
10. И
11. Й
12. К
13. Л
14. М
15. Н
16. О
17. П
18. Р
19. С
20. Т
21. У
22. Ф
23. Х
24. Һ
25. Ч
26. Ш
27. Щ
28. Q
29. W

Абба

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бь зьмане арами те фә’мкьрьне «бав». Марqос 14:36; Р’омайи 8:15; Галати 4:6.

Адәм

Мьзгини

Фәрһәнгок

– инсане пешьн бу, йе кӧ Хwәде хӧльqанд. Хwәде әw жь хwәлийа ә’рде хӧльqанд (Дәстпебун 2), паше Һеwа хӧльqанд. Адәм у жьна хwә Һеwава әw бун, йед кӧ паше гӧр’а Хwәде нәкьрьн у гӧнә кьрьн (Дәстпебун 3). Һьнгеда инсен гӧнә кьр. Корьнт’и I 15:45-да те готьне, кӧ Иса Мәсиһ «Адәме Ахьрийе» йә. Адәме пешьн баве т’әмамийа мәрьвайа йә у һәр кәс жийина qальби жь wи дьстинә. Иса Мәсиһ кӧ Адәме дӧда йә, жийина р’ӧһ’ани дьдә һәр кәсе кӧ баwәрийа хwә Wи тинә. Луqа 3:38; Р’омайи 5:12-15; Корьнт’и I 15:22, 45-47; Тимот’ейо I 2:13-14; Щьһуда 14.

Алфа у Омега

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Алфа һ’әрфа әлифба йунанийә пешьн ә, Омега һ’әрфа әлифба йунанийә пашьн ә. «Алфа у Омега» чаwа навәк һьн Хwәдер’а, һьн жи Иса Мәсиһр’а те готьне. Ә’йанти 1:8; 21:6; 22:13.

Арйопаго

Мьзгини

Фәрһәнгок

– гьрәки бажаре Ат’инайе бу, Йунаньстанеда. Мәрьвед хwәйиqәдьрә гьрәгьр сәр wи гьри дьщьвийан. Щьвата wан жи һәма «Арйопаго» дьһатә готьне.

Артәмис

Мьзгини

Фәрһәнгок

– наве п’утәки йә, кӧ гәләк мәрьва Асйайеда әw дьһ’әбандьн (К’аред Шандийа 19:24-35).

Архелайо

Мьзгини

Фәрһәнгок

– кӧр’е Һеродәси Мәзьн бу у бьре Һеродәс-Антипас бу. Пәй мьрьна баве хwәр’а әw дәмәкә кьн бу сәрwере Щьһустане. Жь к’әрәма хwә ль бьн хәбәра «Һеродәс»-да жи бьхуньн.

Ахайа

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’арәкә мәзьнә wәлате Йунаньстане бу. П’ьр’анийа бажаред Йунаньстанейә ә’йан, һьнге дьк’әтьнә нава qәза Ахайайейә Р’омайе.

Аqуб

Мьзгини

Фәрһәнгок

– 1. Аqуб кӧр’е Исһаq бу, аwа готи нәвийе Бьраһим, Аqубр’а Исраел жи те готьне. Бьре wийи мәзьн Әсаw бу. Аqуб баве һәр донздәһ qәбилед мьләте Исраеле бу. К’ьтеба Пирозда чәнд щара Аqуб бона мьләте Исраеле жи те готьне. Жь к’әрәма хwә ль бьн хәбәра «мала Аqуб» у «Әсаw»-да бьхуньн.

2. Аqубе Һалфаwо у Аqубе Зәбәдийе бьре Йуһ’әнна, әвана дӧ шагьртед Иса Мәсиһ бун.

3. Ӧса жи Аqуб наве бьраки Иса бу (Мәтта 13:55; Марqос 6:3; Галати 1:19) у ль гора фькьра гәләка әw Аqуб ә, йе кӧ «Нә’ма Аqуб» ньвисийә.

авзе (нәхwәшийа авзе)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– ава зәр же дьчә.

амин

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жь зьмане ибрани йә, кӧ мә’на wе әв ә: «Р’аст ә», «Бәле», «Бьра ӧса бә», «Р’аст бе хельф», «Qайл ьм». Әw һьнге те готьне гава йәк готьнәке дьбежә йан дӧа дькә, йәки дьн готьна wи дьхwазә мак кә, qайлбуна хwә бь готьна «амин» нишан дькә. Ӧса жи Ә’йанти 3:14-да әв нава бона Иса Мәсиһ һатийә хәбате, бь фькьра «Әw р’аст ә», «Әw амьн ә». Р’омайи 1:25; 9:5; Корьнт’и I 14:16; Корьнт’и II 1:20.

анинә сери

Мьзгини

Фәрһәнгок

– анинә щи, мийасәркьрьн, т’әмамкьрьн.

анисо

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (анис, шәмит) щур’әки п’ьнщар’е йә. Мәтта 23:23.

арами

Мьзгини

Фәрһәнгок

– зьмане арами незики зьмане ибрани йә. Жь сала 600-и бәри буйина Иса әw нава сийасәте у к’ьр’ин-фьротана Асйа Р’оавайеда зьманәки навмьләтийейи мәзьни бу. Һена Иса Мәсиһда арами зьмане щьһуйед Фьльстинейи һәр дәм бу, ӧса жи ибрани у йунани дьһатьнә хәбәрдане. Пәймана Нуда чәнд щи һәнә, wәки ньвиск’аред Мьзгинийе хәбәред Иса бь зьмане арами ньвисинә у паше wәлгәр’андьнә йунани. Мәтта 23:7; Марqос 5:41; 7:34; 15:22; К’аред Шандийа 4:36; Галати 1:18.

афу (афукьрьн, афубун)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бахшандьн.

Бабилон

Мьзгини

Фәрһәнгок

– 1. Бабилон наве бажарәки гәләки кәвьн ә. Wәхтәке п’адшайе Бабилоне гәләк wәлатед дьн бьндәст кьрьбун. Мьләте wи т’әви мьләте Исраеле шәр’ кьр у әw бьндәст кьрьн. Гәләк мәрьвед Исраеле чаwа хӧлам бьрьнә wәлате хwә. Мьләте Исраеле ль wьр һ’әфте сали ма. Мәтта 1:11-12, 17; К’аред Шандийа 7:43.

2. Бабилон Ә’йантийеда жи те ньвисаре, чаwа нишана мьләтед кӧ гӧр’а Хwәде накьн, чьмки мәрьвед бажаре Бабилоне ӧса бун. Ә’йанти 14:8; 17:5; сәре 18-а.

3. Пәтрус I 5:13-да һәйә кӧ «Бабилон» бә’са бажаре Р’омайе дькә.

Бав (Баве Ә’змана)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– әв нав Хwәдер’а те готьне. К’ьтеба Пирозда әw бь мә’на физики (щьсмани) найе фә’мкьрьне, ле бь мә’на р’ӧһ’ани. Әw Баве р’ӧһ’ед һ’әму мәрьвайийе йә. Хwәде бона мәрьва ӧса хәм дькә, чаwа бав зар’а хwәр’а у һе зедә. Ле һәләqәтийа Хwәде чаwа Баве т’әви Иса Мәсиһ щур’әки башqә йә. Жь к’әрәма хwә дәрһәqа ве йәкеда бьн хәбәра «Кӧр’е Хwәде»-да бьхуньн.

Баә’л

Мьзгини

Фәрһәнгок

– наве п’утәки кәнанийа бу, әw п’утәки зедәбуне аwа готи зайине бу, баwәрмәндед wи п’ути баwәр дькьрьн кӧ әwе һ’әйwанед wан, зәви у р’әзед wан бәрәк’әт кә. Мә’на Баә’л «хwәйи» йә. Мьләте Моwаб, мьләте Мьдйан у мьләте Сур у Сайда Баә’л хwәр’а Хwәде һ’әсаб дькьрьн. Гәләк п’утед wан мьләта һәбун, ле Баә’л жь һ’әмуйа мәстьр бу. Т’ариха мьләте Исраелда, чахе әw жь Хwәде дур дьк’әтьн, Баә’л дьһ’әбандьн у бь ви аwайи һерса Хwәде ль сәр хwәда данин. Ле нав мьләте Исраелда мәрьв һәбун, кӧ т’ӧ щара Баә’л qәбул нәкьрьнә, һәр wәхт заньбунә кӧ пештьри Ә’фьрандаре ә’рд у ә’зман т’ӧ Хwәде иди т’ӧнәйә. Һ’акьмти 2:13; 6:25, 31; П’адшати III 16:31; сәре 18-а; 22:53; П’адшати IV 3:2; 10:18-27; 11:18; Йерәмийа 2:8; 7:9; 11:17; 12:16; 19:5; 23:27; Р’омайи 11:4.

Бажаре Даwьд

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Пәймана Кәвьнда «Бажаре Даwьд» wе п’ара Оршәлимер’а те готьне, к’ижан кӧ Даwьд п’адша жь дәсте йәбусийа станд (П’адшати II 5:6-9 ). Луqа 2:11-да ӧса жи Бәйтләһ’мер’а дьготьн бажаре Даwьд, ль к’ӧ мала баве Даwьд дьма. Wьр Даwьд жь дийа хwә дьне к’әтьбу у мәзьн бьбу (П’адшати I 17:12; Луqа 2:4). Ӧса жи ль гора готьнед п’ехәмбәра Иса Мәсиһ wьр жь Мәрйәме дьне к’әт (Мәтта 2:1, 5-6).

Бараq

Мьзгини

Фәрһәнгок

– йәк жь сәрwеред мьләте Исраеле бу. Шер’да сәрwерти дькьр у дьжмьн бьндәст кьр. Һ’акьмти жь сәред 4-а һ’әта 5-а; Ибрани 11:32.

Барнабас

Мьзгини

Фәрһәнгок

– мә’на наве «Барнабас» әв ә: «Кӧр’е Бәрдьлийе» аwа готи «Йе кӧ бәр дьлада те» (К’аред Шандийа 4:36). Әw йәки леwи бу жь Qӧбрьсе у нава баwәрмәндада сәрwерәк бу, йе кӧ Паwлос бьрә щәм шандийед Оршәлиме. Әw т’әви Паwлос р’еwитийа Паwлосә пешьнда чаwа qасьде Иса чу. К’аред Шандийа 4:36-37; 9:27; 13:1–14:28; 15:36-41; Галати 2:9-14.

Бахшандьн

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Хwәде гӧнед мә дьбахшинә

Мәтта 26:28; Марqос 11:25-26; К’аред Шандийа 5:31; 10:43; 26:18; Әфәси 1:7; Колоси 1:13-14; 2:13-14; Ибрани 10:17-18; Йуһ’әнна I 1:8–2:2.

Гәрәке әм жи гӧнед йед дьн бьбахшиньн

Мәтта 6:12-15; 18:21-35; Марqос 11:25; Луqа 6:37; 17:3-4; Корьнт’и II 2:5-11; Әфәси 4:31-32; Колоси 3:13.

Бет’-Ел

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бажаре п’адшатийа Исраелейи бакӧре бу. Сесьд сали әw щики гәләки ә’йан бу бона һ’әбандьне. П’адшати III 12:28-30; П’адшати IV 23:15.

Бәйтләһ’м

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бажаре Щьһудайе (Щьһустане) йә, ль к’ӧ Даwьд п’адша дьне к’әт у мәзьн бу, паше жи Иса ль вьр һатә дьне (Мәтта 2:1; Луqа 2:4; Йуһ’әнна 7:42).

Бәлзәбул

Мьзгини

Фәрһәнгок

– навәки бона мирещьн. Пешийе Бәлзәбул наве п’утәки фьльстинийа бу, мә’на «Хӧдане wаре бьльнд». Фьльстини незики мьләтед Исраеле дьман. Пәйр’а нав щьһуйада мә’никә дьн станд: «Хӧдане меша» йан «Хӧдане сәргина». Әw жи бу навәки сәрwерийа qәwатед щьнайә хьраб. Мәтта 10:25; 12:24, 27; Марqос 3:22; Луqа 11:15, 18-19.

Бьжарти (Йе Бьжарти)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бона Иса Мәсиһ те готьне. Йе Бьжарти, Мәсиһе Хwәде йә, йе кӧ Хwәде к’ьфш кьрийә. Ишайа 42:1; Мәтта 12:18; Луqа 23:35; Йуһ’әнна 1:41. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «Мәсиһ»-да бьхуньн.

Бьлам

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’ехәмбәр бу, йе кӧ Балаqе п’адше Моwабе жь wи һиви кьр, wәки әw ньфьр’а мьләте Исраеле бькә, чьмки Балаqе п’адша дьхwәст әw бьндәст кьрана. Балаq жь мьләте Исраеле дьтьрсийа, чахе һатьнә wәлате wи. Пешийе Бьлам п’ехәмбәр гот: «На, әз ньфьр’а мьләте Исраеле накьм», ле паше чу. Гава р’еда дьчу, ль пешийа wи мьлйак’әтәк сәкьни. Бьлам мьлйак’әт нәдит, ле к’әре Бьлам мьлйак’әт дит у пешда нәчу. Бьлам нькарьбу ньфьр’ мьләте Исраеле бькьра, чьмки Хwәде дӧа wан кьрьбу. Пәймана Нуда ньвисар ә кӧ Бьлам п’әрәһ’ьз бу, ләма т’әви Балаqе п’адша qайл бу, йе кӧ дьжмьне мьләте Исраеле бу. Жьмар 22:4-35; Пәтрус II 2:15-16; Щьһуда 11; Ә’йанти 2:14.

Бьнйамин

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жь һәр донздәһ кӧр’ед Аqуб (аwа готи Исраел) йе һәри бьч’ук бу. Әw бавә’ширәки Исраеле бу. Дәстпебун 35:18; К’аред Шандийа 13:21; Р’омайи 11:1; Филипи 3:5; Ә’йанти 7:8.

Бьраһим

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бавә’шире щьмә’та Хwәде бу. Һе бәре пешда Хwәде Бьраһимр’а готьбу кӧ: «Әзе wәлатәки бьдьмә тә. Гәрәке тӧ жь wәлате хwә дәрейи у һәр’и wәлатәки ну». Бьраһим гӧр’а Хwәде кьр. Пәй гәләк салар’а әw wәлат дит. Әw wәлате Исраел ә. Хwәде пәйман т’әви Бьраһим гьреда, соз да кӧ әw у зӧр’әтед wи Хwәдер’а wе бьбьнә щьмә’тәкә башqә, һәгәр әw ль пәй Хwәде һәр’ьн. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «пәйман»-да бьхуньн. Луqа 1:55; 3:8, 34.

бадиһәwа

Мьзгини

Фәрһәнгок

– вала, п’уч’.

бажарванед Р’омайе

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жь һ’әму мәрьвед кӧ Императорийа Р’омайеда дьман, т’әне һьнәк чаwа бажарванед р’омайе дьһатьнә һ’әсабе. Әwед кӧ бажарван дьһатьнә һ’әсабе, һәq у азайийед wанә башqә һәбун, qәдьре wан һе бьльнд бу (К’аред Шандийа 16:37).

бакӧр

Мьзгини

Фәрһәнгок

– мьфрьq, шьмал.

бап’еш

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (бап’еша гәмийе) щар, багьр.

башур

Мьзгини

Фәрһәнгок

– мьшрьq, щә’нуб.

баwәри

Мьзгини

Фәрһәнгок

– «Иман» хәбәрәк ә, кӧ жь зьмане семити (ә’рәби, ибрани, сурийани, ашури) те, кӧ бь к’ӧрди «баwәри» йә. Пенщ щур’ә хәбатед хәбәра «баwәри» һәнә:

1. Мәрьв баwәрийа хwә ль Хwәде йан йәки тинә, баwәр дькә кӧ әw амьн ә (Дәстпебун 15:6; Ишайа 7:9; Р’омайи 4:3; Галати 3:8).

2. Мәрьв дькарә баwәр бькә кӧ тьштәк йан кәсәк р’аст ә (Луqа 20:5).

3. Мәрьв ә’сәйи занә, аwа готи һ’ьшада р’удьни, кӧ тьштәк һәйә йан wе дәрбаз бә (Аqуб 1:6).

4. Пәймана Нуда, һинкьрьна шандийа бона Иса Мәсиһ те фә’мкьрьне. Әw баwәрийа мә йә нав пирозед Хwәдеда йә (Галати 1:23; Әфәси 4:5; Щьһуда 3).

5. Баwәрикә щур’әки башqә жи һәйә, чаwа дайинәкә жь Хwәде (Корьнт’и I 12:9).

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит
бона хьлазбуне

Йуһ’әнна 1:12; 3:15-18; 3:36; 6:47; 14:6; 20:31; К’аред Шандийа 4:12; 16:30-31; Р’омайи 3:20-22; 10:9-10; Галати 2:16; Әфәси 2:8-9.

бона жийина мәсиһийе

Марqос 11:22-25; Луqа 17:5-6; Йуһ’әнна 14:1; Р’омайи 5:1-2; 14:22-23; Корьнт’и I 13:13; Корьнт’и II 5:6-7; Галати 5:6; Ибрани 11; Аqуб 1:2-8; 2:14-26; Пәтрус I 1:3-9.

беолити

Мьзгини

Фәрһәнгок

– беqанун, беә’дәт, беә’сьл у хwәсәрихwә.

бәж

Мьзгини

Фәрһәнгок

– зьһайи, ә’рд.

бәйт’

Мьзгини

Фәрһәнгок

– qәwл, һьзьнгьрт.

бәлг

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’әле даре.

бәрдьли

Мьзгини

Фәрһәнгок

– барьстани.

бәре дәрәмәта пешьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Зәмане Пәймана Кәвьнда, анәгори qьрара Хwәде, Исраеледа һәр тьштед пешьнә ньхӧри, һәгәр зар’а кӧр’ин буйа, йан һ’әйwана нерин буйа, йан бәре ә’рде у р’әзе дарайә пешьн буйа, әвана «бәред дәрәмәта пешьн» дьһатьнә һ’әсабе у Хwәдер’а дьһатьнә дайине. Бәред дәрәмәта пешьн Хwәдер’а пироз бун у әw р’аст п’ара Wи бун. Әв дайина бәре дәрәмәта пешьн дьдә к’ьфше, кӧ һәр тьшт п’ара Хwәде йә. Чахе бәре дәрәмәта пешьн дәрдьк’әт у дьдан, һьнге мәрьв wе йәкеда гӧман бун, кӧ һ’әму дәрәмәта wанә майинә пәй дәрәмәтдайина пешьнр’а wе бәрәк’әт бә. Бьньһер’ә: Дәрк’әтьн 13:12-15; 34:19, 26; Qануна К’аһинтийе 23:17; Жьмар 18:12; Готьнед Сьлеман 3:9-10. Пәймана Нуда әва хәбәра «бәре дәрәмәта пешьн» бь чәнд щур’а бь мә’на р’ӧһ’ани те бьк’аранине: Р’омайи 8:23; Корьнт’и I 15:20, 23; Аqуб 1:18; Ә’йанти 14:4.

бәрәт’ә

Мьзгини

Фәрһәнгок

– лаше мьрийа йан һ’әйwен.

бәрзәqи

Мьзгини

Фәрһәнгок

– тӧрӧшкьрьн, щӧлә’тикьрьн, бешәрмикьрьн.

бәр’и

Мьзгини

Фәрһәнгок

– щийе бе ав, кәвьр-кӧч’ьк, чол у бәст.

бәтавәбун

Мьзгини

Фәрһәнгок

– ӧндабун.

билан

Мьзгини

Фәрһәнгок

– занәбунеда сәрхwә.

бӧһьшт

Мьзгини

Фәрһәнгок

– щьнәт.

бьвьр

Мьзгини

Фәрһәнгок

– балт’ә.

бьк’ьр

Мьзгини

Фәрһәнгок

– кәч’ьк, qиза мернәкьри.

бьнәли

Мьзгини

Фәрһәнгок

– мәрьвед кӧ щикида дьминьн бьнәлийед wе дәре нә.

бьхур

Мьзгини

Фәрһәнгок

– ширеза даре йә. Әw жь дара те һьлдане у һ’ьшккьрьне. Гава те шәwьтандьне, бинәкә гәләки хwәш же те. Дәма Пәймана Кәвьнда п’арьстгәһеда сәр горигәһа бьхуре Хwәдер’а дьһатә шәwьтандьне (Дәрк’әтьн 30). Щур’әки дарәкә бьхуре Ә’рәбьстанеда жи һәбу, кӧ гәләки qимәт бу. Стәйрнасед р’оһьлате жь wе дәре Исайе зар’окр’а п’ешк’еш анин (Мәтта 2:11).

Бьхуре ә’рәби

бьһарәт

Мьзгини

Фәрһәнгок

– пунг, дарчин, мехьк у йед майинә бинхwәш.

бьһе

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’арәкә qимәте, кӧ бәри к’ьр’ине те дайине (Әфәси 1:14).

вәгәр’андьн (жь гӧнәкьрьне вәгәр’ийан)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (т’обәкьрьн) әw ә, кӧ йәк жь гӧнәкьрьне вәдьгәр’ә, хьраби у гӧнед хwә нас дькә, фә’м дькә кӧ әw хьраб ә, п’ошман дьбә у бь дьл у щан жь гӧнәкьрьне вәдьгәр’ә бәрбь Хwәде, wәки Хwәде бьбахшине. Һәзәкийел 14:6; Зәкәрийа 1:6; Марqос 1:15; К’аред Шандийа 3:19.

Гидәйон

Мьзгини

Фәрһәнгок

– сәрwерәки щьмә’та Исраеле бу. Баwәрийа wи гәләк бу у дӧа кьр wәки Хwәде р’ебәрийа wи бькьра. Гава чу шәр’, әскәред wи һьндьк бун, ле Хwәде алик’арийа wи кьр сәрк’әт. Һ’акьмти 6:11– 8:27; Ибрани 11:32.

Гӧнә

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Гӧнә чь йә?

Р’омайи 1:18-32; 8:5-8; Галати 5:19-21; Әфәси 2:1-3; 5:3-5; Колоси 3:5-10; Аqуб 4:17; Пәтрус I 4:3; Йуһ’әнна I 3:4-5.

Һ’әму мәрьва гӧнә кьрийә

Йуһ’әнна 8:7-9; Р’омайи 3:9-20; 3:23; 5:12; Галати 3:22; Йуһ’әнна I 1:8-10.

Һ’әwщә йә кӧ мәрьв жь щәзайе гӧна хьлаз бьн

Мәтта 10:28; 13:41-42; Йуһ’әнна 3:18-20; 3:36; К’аред Шандийа 17:30-31; Р’омайи 1:18-19; 6:23; Галати 6:7-8; Колоси 3:5-6; Т’есалоники II 1:7-9; Ибрани 9:27; 10:26-31; Пәтрус I 1:17; 4:3-5; Щьһуда 7; Ә’йанти 20:11-15.

Гӧр’а Хwәде бькьн

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Йуһ’әнна 14:15, 21, 23-24; 15:10-17; Р’омайи 13:8-10; Пәтрус I 1:14-16; Йуһ’әнна I 2:3-8; 3:22-24; Йуһ’әнна II 5-6.

гәлийе һәй-wайе

Мьзгини

Фәрһәнгок

– щийе бебьни. Бь йунани АБУССОС ә. Ль гора һинкьрьнәкә щьһуйайә гәләки кәвьн, әв щи к’урайийа ә’рде бу у щьн ль wьр гьрти дьһатьнә хwәйикьрьне, һ’әта щәзакьрьна wанә ахьрийе. Луqа 8:31; Ә’йанти 9:1-2, 11; 11:7; 17:8; 20:1, 3.

гәмиван

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (к’әштиван) хәбатк’аре гәмийе (к’әштийе).

гәмиwаргәһ

Мьзгини

Фәрһәнгок

– лиман, бәндәр.

гори

Мьзгини

Фәрһәнгок

– qӧрбан, нәдьр.

горигәһ

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (мәзбәһ) т’әхте кӧ qӧрбан, гори, һ’әди у хер дьһатьнә дайине йан сәржекьрьне. Пешийе әw пе кәвьра дьһатә чекьрьне. Һена Мусада qӧрбан т’әне сәр горигәһа Коне Шә’дәтийе дьһатьнә сәржекьрьне у паше, гава п’арьстгәһ һатә чекьрьне, т’әне сәр горигәһа п’арьстгәһе дьһатә сәржекьрьне. П’арьстгәһеда горигәһ жь сьфьр чекьри бу. Т’әхтәки дьн жи һәбу, жь йе мәзьн бьч’уктьр у зер’кьри бу. К’аһин ль сәр ве сьфре бьхур дьшәwьтандьн. Вер’а дьготьн горигәһа бьхуре. Дәстпебун 12:7; 22:9; Луqа 1:11; Луqа 11:51.

Горигәһ

Горигәһа бьхуре

гӧнә, гӧнәк’ар

Мьзгини

Фәрһәнгок

– т’әр’ьбандьна qьрара Хwәде әw гӧнә те һ’әсабе (Йуһ’әнна I 3:4). Гӧнәк’ар әw мәрьв ә, йе кӧ жь р’ийа Хwәде к’әтийә у qьраред Wи хwәй накә. Ль гора ньвисаред пироз һ’әму мәрьв гӧнәк’ар ьн у жь р’ә’ма Хwәде к’әти нә (Р’омайи 3:9-18, 23; Йуһ’әнна I 1:8-10).

гӧр’а фьланкәсе кьрьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бь йа фьланкәсе кьрьн, бь готьна фьланкәсе бу, гӧһдарийа фьланкәсе кьрьн.

гьрав

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (адә, щьзир) ә’рдәки нава бә’реда.

Даwьд

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Дәма Пәймана Кәвьнда Даwьд п’адше Исраелейи һәри мәзьн бу. Жь к’әрәма хwә ль бьн хәбәра «мала Даwьд»-да бьхуньн.

Дӧа

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Һинкьрьн бона дӧа

Мәтта 6:5-13; 7:7-11; 18:19-20; Марqос 11:24-25; Луqа 11:1-13; 18:1-8; 21:36; Йуһ’әнна 14:13-14; 15:7; 16:23-26; Р’омайи 8:26-27; 12:12; Әфәси 2:18; 6:18; Филипи 4:6-7; Колоси 4:2; Т’есалоники I 5:17; Тимот’ейо I 2:1-4; 2:8; 4:4-5; Ибрани 4:16; 10:19-22; Аqуб 1:5-8; 4:2-3; 5:13-18; Пәтрус I 4:7; Йуһ’әнна I 3:21-22; 5:14-15.

Мәсәлед дӧакьрьне

Мәтта 11:25-26; 14:23; 19:13-15; Марqос 1:35; Луqа 5:16; 6:12; 22:32; 22:39-46; Йуһ’әнна 11:41-42; 17:1-26; К’аред Шандийа 4:24-31; 16:25; 20:36; 21:5; Р’омайи 1:9-10; 10:1-2; 15:30-33; Корьнт’и II 12:7-10; Әфәси 1:15-20; 3:14-21; 6:19-20; Филипи 1:3-5; 1:9-11; Колоси 1:9-12; 4:3-4; Т’есалоники I 3:9-13; Т’есалоники II 1:11-12; 3:1-5; Ибрани 5:7; 7:25.

Хәмкьрьна Хwәде

Мәтта 6:25-34; 10:29-31; К’аред Шандийа 14:15-17; Р’омайи 8:28; 11:36; Колоси 1:17; Ибрани 1:3; Аqуб 4:13-16.

дарчин

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бьһарәтәкә жь qальке даре йә. Бина wе гәләк ә у һена бәре гәләки бьһа бу. Мәрьва әва т’әви бьзьре зәйт’уне дькьр, wәки бина бьзьр хwәш бә. Щарна мәрьва ль хwә дьхьстьн у щарна жи бона дәфьнкьрьне дьһатә бьк’аранине (Ә’йанти 18:13).

дәрдан

Мьзгини

Фәрһәнгок

– фьраqа кӧ тьшта дькьне йан теда хwәй дькьн.

дәрсдар

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (феркар, мьә’льм, мамоста). Әwана жь к’ома мәрьвед хwәнди нә, ньвисаред ибрани гәләк заньбун. Нав у дәнге wан гәләк щара бьльнд дьбу жь дәст занәбуна wан, чьмки әзбәри готьнед дәрсдаред дьн дьготьн.

дәфьнкьрьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– вәшартьн, ч’ә’лкьрьна мьрийа.

дәһәк

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Нав кӧр’ед Исраелда кӧр’әк һәбу, наве wи Леwи. Зӧр’әта wи шьхӧле п’арьстгәһе дькьрьн. Ль гора Qануна Муса зӧр’әта Леwи ль сәр наве Хwәде дәһәк (жь дәһа п’арәкә) һәбуке, һасьл у дайина бәре ә’рде жь щьмә’та Исраеле хwәр’а дьстандьн (Qануна К’аһинтийе 27:30-32).

дийаре мьрийа

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (дьнйа мьрийа, дьнйа тә’ри) Наве дийаре мьрийа бь зьмане йунани ҺАДИС ә у бь зьмане ибрани ШӘОЛ ә. Әw щики тә’рийи бона мьрийа йә (Ибо 10:21-22 ). Щарна К’ьтеба Пирозда хәбәра ҺАДИС бь мә’на дожә (щә’ньмә) те хәбате, әw щики хәзәбе йә. Ле Пәймана Нуда ҺАДИС п’ьр’анийа щара бь ве мә’нийе те хәбате, щики жь бона йед хьраб ә, бона дәмәке. Әw нә щийе хәзәбе йә, щийе хәзәба ахьрийе ГӘӘННА йә (аwа готи щә’ньмә).

дийарийа т’әвайишәwате

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Дийари у qӧрбанед щур’ә-щур’ә һәбун. Дийарийед т’әвайишәwате бьзьн, бәрх у щанәга бун. Әw р’оже дӧ щара бь һәвр’а сәр горигәһа п’арьстгәһеда дьһатьнә шәwьтандьне. Ле qӧрбанед дьн т’әне п’арч’ед wан дьһатьнә шәwьтандьне. Qануна К’аһинтийе 1:3-9; Ибрани 13:11.

дитьндар

Мьзгини

Фәрһәнгок

– щийе тейатьре йан жи щийе мәщала щьвате кӧ дьһатә дәрбазкьрьне (К’аред Шандийа 19:29, 31).

дожә

Мьзгини

Фәрһәнгок

– щә’ньмә. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «щә’ньмә»-да бьхуньн.

дӧр’

Мьзгини

Фәрһәнгок

– кәвьре сьпийи qимәт ә, кӧ жь нав дьле щур’әки һ’әйwане бә’ре дәрдьхьн (Мәтта 7:6).

Т’ор’е дӧр’а

дьл

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бь фькьра ибранийа, әw щи йә, кӧ мәрьв нава хwәда шеwьра хwә дькә у qьраред хwә дьдә.

Елиша

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’ехәмбәрәки Исраеле бу, кӧ дәма Пәймана Кәвьнда гәләк к’әрәмәт бь дәсте wи дьһатьнә кьрьне (П’адшати IV 2:1– 8:15 ). Пе Елиша жи Хwәде «Нә’мане» сәрwере әскәре Сурйайе жь к’отибуна wи qәнщ кьр (П’адшати IV 5; Луqа 4:27).

Елйас

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’ехәмбәрәки Хwәдейи мәзьн бу. Әwи ль п’адшаки хьраб һьлат, ӧса жи ль һ’әмуйед кӧ Исраеледа п’ут дьһ’әбандьн. Гәләк щьһу дьфькьрин кӧ Елйас wе диса бьһата, wәки бона һатьна Мәсиһ мьләт һазьр кьра. Йуһ’әннайе Ньхӧмдар гәләк алийава мина Елйас бу. Мәтта 11:14; Марqос 9:4; Луqа 1:17; Р’омайи 11:2-5; Аqуб 5:17.

еләкзьрьһ’

Мьзгини

Фәрһәнгок

– к’ьнщәкә әскәра йә, кӧ ль синг у пьшта хwә гьредьдан, wәки жь шур у тира бенә хwәйкьрьне. Әw жь һ’әсьн йан жи жь ч’әрме qальм чекьри бун. Әфәси 6:14 (зьрьһ’); Т’есалоники I 5:8 (к’ӧмзьрьһ’); Ә’йанти 9:9, 17.

ельми wи бун

Мьзгини

Фәрһәнгок

– т’әсмили wи бун, бәр та бун, гӧһдарийа wи кьрьн.

епикури

Мьзгини

Фәрһәнгок

– шагьртед философе Епикурос бу. Епикурос сала 270 бәри буйина Иса мьр. Әwи һин дькьр, кӧ гәрәке мәрәме ә’мьре мәрьва шабун бә, жь еш у тьрсе дур бьн (К’аред Шандийа 17:18).

Әгрипа

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Әгрипайе дӧда кӧр’е Һеродәс-Әгрипа бу (кӧр’е Аристополойе Һеродәсе Мәзьн). Әгрипа п’адшаки Щьһустане бу. Паwлос ль бәр Әгрипа у хушка wи Бәрньке сәкьни у Мьзгинийа Хwәде дьда wан (К’аред Шандийа 25:13–26:32).

Әсаw

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Исһаqе кӧр’е Бьраһимр’а дӧ кӧр’ед һәвал-щеwи бун, Әсаw у Аqуб. Әсаw кӧ йе мәзьн бу, р’ожәке гава гәләки бьр’чи бу, әwи һәqе ньхӧртийа хwә да хwарьна зька, әw фьротә Аqубе бьре хwә. Хwәде зӧр’әта Аqуб чаwа щьмә’т хwәр’а бьжарт, нә кӧ йа Әсаw. Дәстпебун 25:21-26; 27:1-41; 32:3–33:16; Р’омайи 9:10-13; Ибрани 11:20; 12:16-17.

Ә’зман

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Луqа 12:32-34; Йуһ’әнна 14:1-3; Корьнт’и II 5:1-8; Филипи 1:23; Колоси 3:1; Пәтрус I 1:4-5; Ә’йанти 4:1-11; 21:1-4; 21:22–22:5; 22:14-15.

Ә’фьрандьна дьнйайе

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 19:4; Йуһ’әнна 1:3; К’аред Шандийа 14:15; 17:24-26; Корьнт’и I 8:6; Колоси 1:15-16; Ибрани 1:2; 11:3; Ә’йанти 4:11.

ә’нишк (кәвьре сәре ә’нишке)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Пәймана Нуда әв хәбәр бь дӧ щур’а те фә’мкьрьне: 1. Әw кәвьре кӧ диwара һәвва гьредьдә, аwа готи «кәвьре сәре ә’нишке».

2. Кәвьре кӧ ль хьлазийа чекьрьна авайики сәр дәргәһ йан дәри дьһатә данине, чаwа «кәвьре к’ьлите» йә, wәки һ’әму кәвьред майин һәвва бьдә гьредане. Мәтта 21:42; Марqос 12:10; Луqа 20:17; Әфәси 2:20; Пәтрус I 2:6-7.

Жийина маледа

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит
бона жьн у мера

Мәтта 19:4-6; Корьнт’и I 7:1-16; Әфәси 5:21-33; Колоси 3:18-19; Тито 2:3-5; Ибрани 13:4; Пәтрус I 3:1-7.

бона зар’а

Мәтта 15:3-6; Луqа 2:51; Әфәси 6:1-3; Колоси 3:20; Тимот’ейо I 5:4, 8; Ибрани 12:7-11.

бона де у бава

Әфәси 6:4; Колоси 3:21; Тимот’ейо I 3:4-5.

бона жьнәбийа

К’аред Шандийа 6:1; Р’омайи 7:2-3; Корьнт’и I 7:39-40; Тимот’ейо I 5:3-16; Аqуб 1:27.

Жийина һ’әта-һ’әтайе, йа кӧ Иса Мәсиһ дьдә wан, йед кӧ баwәрийа хwә wи тиньн

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 19:16-30; Луqа 10:25-28; Йуһ’әнна 3:1-16; 5:19-29; 10:10; 11:25-26; 14:6; 17:2-3; 20:31; Р’омайи 5:21; 6:5-14; 8:10-17; Корьнт’и II 5:17; Галати 2:20; Әфәси 2:1-6; Колоси 2:13; 3:1-4; Тимот’ейо II 1:10; Тито 3:4-7; Пәтрус I 1:23; Йуһ’әнна I 5:11-13.

Жь гӧнәкьрьне вәгәр’ьн

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 4:17; Марqос 6:12; Луqа 13:1-5; 15:1-31; 24:45-47; К’аред Шандийа 2:37-40; 3:19-20; 17:29-31; 20:21; 26:19-20; Корьнт’и II 7:8-11; Пәтрус II 3:9; Ә’йанти 9:20-21.

Жьнбәр’дан у жь мер дурк’әтьн

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 5:31-32; 19:3-9; Луqа 16:18; Р’омайи 7:2-3; Корьнт’и I 7:10-16.

жийина һ’әта-һ’әтайе

Мьзгини

Фәрһәнгок

– ә’мьре һ’әта-һ’әтайе, жийина һәрһәйе, һ’әйата әбәди.

Зар’ед Хwәде

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Йуһ’әнна 1:12-13; Р’омайи 8:14-17; Галати 4:6-7; Ибрани 12:5-11; Йуһ’әнна I 3:1-3.

Зерандьн

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 5:10-12; Марqос 13:9-13; Луqа 12:4-9; Йуһ’әнна 15:18-21; 16:1-4; К’аред Шандийа 5:41; Р’омайи 8:35-37; 12:12-14; 12:17-21; Корьнт’и I 4:11-13; Корьнт’и II 4:8-11; 12:10; Филипи 1:28-29; Т’есалоники II 1:4-8; 3:2-4; Тимот’ейо II 3:10-13; Ибрани 10:32-39; 12:3-4; Пәтрус I 3:13-17; 4:12-19; Ә’йанти 2:10.

Зәwс

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’уте йунанайи һәри мәзьн ә. «Йупитәр» жи жер’а дьһатә готьне. П’утәки дьн жи һәбу, кӧ наве wи Һәрмес бу, әw чаwа qасьде Зәwс һ’әсаб дькьрьн. К’аред Шандийа 14:12-13.

Зьнек’ари у qави

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 5:27-30; Йуһ’әнна 8:2-11; Р’омайи 13:8-10; Корьнт’и I 5:9-11; 6:9-20; Галати 5:19; Әфәси 5:3; Колоси 3:5-6; Т’есалоники I 4:1-8; Ибрани 13:4; Щьһуда 7.

занәбеж

Мьзгини

Фәрһәнгок

– зьменда сәрхwә.

зар

Мьзгини

Фәрһәнгок

– дәв.

зәндәгьрти ман

Мьзгини

Фәрһәнгок

– ә’щебмайи ман, мәт’әлмайи ман.

зәwал

Мьзгини

Фәрһәнгок

– нәһәqи, нәхwәши, зийан.

зив

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бь йунани жер’а дьготьн ДРАХМӘ йан ДИНАРИОН, кӧ зивәки бьч’ук бу. Әвана wәлатед Императорийа Р’омайеда дьһатьн хәбате. Әw wәкә р’ожхәбатәкә п’аләки бу. Луqа 15:8-9.

зийа

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (әждәһәр) һ’әйwанәк ә, кӧ щарна ч’ир’окада жи те готьне, гәләки qәwат ә, чаwа мә’рәки гәләки мәзьн хӧйа дьбә. Жер’а «мә’р» жи дьбежьн. Ә’йантийеда зийа чаwа нишана мирещьн, сәрwере р’ӧһ’ед хьраб ә. Ә’йанти 12:3–13:4; 16:13; 20:2.

зох

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (дарәкә гурьзе) дарәкә бьч’ук ә, чаwа луфьк бона ә’дәте дин дьһатә бьк’аранине. К’аһина хуна qӧрбанеда дькьрьн у дьр’әшандьнә сәр мәрьва, wәки әw мәрьв ль бәр Хwәде пироз бьн. Дәрк’әтьн 12:22; Qануна К’аһинтийе 14:4; Жьмар 19:6, 18; Йуһ’әнна 19:29; Ибрани 9:19.

Зоха һусопе

зьмьр

Мьзгини

Фәрһәнгок

– р’унәки бинхwәш ә, жь дара те стандьне у qимәте wи бьһа бу. Һьнге зьмьр бона еше дьданә нәхwәша (Марqос 15:23), ӧса жи ль сәр щьнйазе мьрийада дькьрьн, wәки бона дәфьнкьрьне һазьр кьн (Йуһ’әнна 19:39).

Зьмьр

Императорийа Р'омайейә Зәмане Иса Мәсиһда

Мьзгини

Хәритә

Императорийа Р'омайейә Зәмане Иса Мәсиһда

Иса

Мьзгини

Фәрһәнгок

– мә’на наве Иса бь ибрани әв ә: «Хӧдан хьлаз дькә», йан «хьлазкьр», йан жи «азабун» (Мәтта 1:21).

Иса Мәсиһ

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Иса Мәсиһ Кӧр’е Хwәде йә

Мәтта 11:27-30; 16:13-17; Луqа 1:35; Йуһ’әнна 1:1-18; 5:19-29; 6:35-40; 8:58; 11:25-27; 14:5-11; 17:1-5; 20:26-31; К’аред Шандийа 3:13-16; 4:10-12; Р’омайи 1:3-4; Корьнт’и I 1:9; Корьнт’и II 4:4-6; 5:21; Галати 4:4-5; Филипи 2:5-11; Колоси 1:15-20; 2:9-10; Ибрани 1:1-14; 7:26-28; Йуһ’әнна I 2:1-2; 5:20; Ә’йанти 1:12-18; 19:11-16.

Кӧр’е Хwәде чаwа мәрьв һатә дьне

Йуһ’әнна 1:14; Луqа 1:26-38; Мәтта 1:18-25; Луqа 2:1-20; Мәтта 2:1-23; Галати 4:4-5; Филипи 2:6-7; Ибрани 2:14-18.

Иса мәрьв һин дькьрьн у йед нәхwәш qәнщ дькьрьн

Мәтта 4:23-25; 7:28-29; 9:35-36; 11:1-6; Луqа 4:14-44; Йуһ’әнна 20:30-31; К’аред Шандийа 10:36-38.

Иса гәләк к’әрәмәт дькьрьн

Жь к’әрәма хwә ль Навниша К’әрәмәтед Иса Мәсиһ бьньһер’ьн.

Сәрwера Иса гьртьн у щәзайе мьрьне данә wи

Мәтта 26:47-68; 27:1-2; 27:11-31; Марqос 14:43-65; 15:1-20; Луqа 22:47-53; 22:63-71; 23:1-25; Йуһ’әнна 18:1-14; 18:19-24; 18:28–19:16.

Иса һатә хачкьрьне

Мәтта 27:32-56; Марqос 15:21-41; Луqа 23:26-49; Йуһ’әнна 19:17-37.

Иса һатә дәфьнкьрьне

Мәтта 27:57-66; Марqос 15:42-47; Луqа 23:50-56; Йуһ’әнна 19:38-42.

Иса жь мьрьне р’абу у хwә гәләкава ә’йан кьр

Мәтта 28:1-20; Марqос 16:1-8; Луqа 24:1-49; Йуһ’әнна 20:1–21:14; К’аред Шандийа 1:3-8; 2:24-32; 3:15; 4:10; 4:33; 10:39-43; 13:29-39; 17:2-3; 17:30-31; Р’омайи 1:4; 4:24-25; Корьнт’и I 15:3-8; 15:12-21; Ә’йанти 1:18.

Иса чу ә’змен

Луqа 24:50-51; К’аред Шандийа 1:9-11; 2:32-36; 5:30-31; Р’омайи 8:34; Әфәси 1:20-23; Филипи 2:9-11; Ибрани 1:3-11; 2:9; 4:14-16; 7:25-26; 10:12-14; Пәтрус I 3:22.

Иса wе диса вәгәр’ә

Мәтта 24:29-44; Йуһ’әнна 14:1-3; К’аред Шандийа 1:10-11; 3:19-21; Филипи 3:20-21; Колоси 3:4; Т’есалоники I 1:9-10; 3:13; 4:13–5:11; Т’есалоники II 1:6-10; 2:1-4; Тимот’ейо I 6:13-15; Тимот’ейо II 4:8; Ибрани 9:28; Пәтрус II 3:1-18; Йуһ’әнна I 3:1-3; Ә’йанти 1:7; 22:12-13.

Диwана Хwәде бь дәсте Иса Мәсиһ ә

Мәтта 7:21-23; 16:24-27; 25:31-46; Йуһ’әнна 3:18-21; 5:24-29; К’аред Шандийа 17:30-31; Р’омайи 2:1-11; 14:10-12; Корьнт’и I 3:10-15; 4:5; Корьнт’и II 5:9-10; Т’есалоники II 1:5-10; Ибрани 9:27-28; 10:26-31; Пәтрус I 1:17; 4:3-5; Ә’йанти 20:11-15.

Исраел

Мьзгини

Фәрһәнгок

– 1. Наве мәрьв ә. Чахе Хwәде Аqубе баве мьләте Исраеле бьмбарәк кьр, наве wи кьрә Исраел (Дәстпебун 32:27-28; 35:10). Чәнд нав зӧр’әта Исраелр’а те готьне: «Щьмә’та Исраел», «Зар’ед Исраел» у «ибрани». Щьһу жи чаwа мьләте Исраеле тенә һ’әсабе.

2. Наве wәлат жи те готьне: «Исраел». Зува жер’а дьготьн: «Кәнан» (К’аред Шандийа 7:11; 13:19). Навәки дьн жи жер’а «Wәлате Фьльстине» дьбежьн.

Исһаq

Мьзгини

Фәрһәнгок

– кӧр’е Бьраһим у Сәрайе бу. Мә’на наве wи «к’ән» ә, гава дийа wи Сәрайе щара пешьн бьһист кӧ Хwәде wе зар’ бьда wе, әw к’әнийа, чьмки әw ә’мьрда мәзьн бу. Дәстпебун 21:1-8; К’аред Шандийа 7:8; Р’омайи 9:7; Ибрани 11:9 у йед майин.

Ишайа

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’ехәмбәрәки ә’йан бу, кӧ wәкә 700 сали бәри Иса Мәсиһ һәбу. Әwи дәрһәqа Исада гәләки п’ехәмбәрти кьрийә. К’ьтеба wи жи һәйә. Мәтта 3:3; К’аред Шандийа 8:30; Р’омайи 9:27-29 у йед майин.

ибрани

Мьзгини

Фәрһәнгок

– навәки кәвьн ә у щьмә’та Исраеле пе ви нави һатә навкьрьне. Ибрани ӧса жи зьман ә. Щьмә’та Исраеле бь зьмане ибрани хәбәр дьдан. Пәймана Кәвьн бь ви зьмани ньвисар ә. К’ьтебәкә Пәймана Ну жи бь ви нави һәйә (Нә’ма Ибранийар’а).

илаһи

Мьзгини

Фәрһәнгок

– һе бона wе йәке, һе зедә.

инк’ар

Мьзгини

Фәрһәнгок

– йәк һаш жь тьштәки һәйә, ле хwә мӧкӧр’ найе кӧ занә.

исаф

Мьзгини

Фәрһәнгок

– wьщдан.

итойин

Мьзгини

Фәрһәнгок

– р’обәт, сосрәт.

иqраркьрьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– әрейикьрьн, шекьрандьн.

Йерәмийа

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’ехәмбәрәки ә’йан бу, әw wәкә 500 сали бәри буйина Иса Мәсиһ һәбу. Wәхтәк һәбу, жь щьмә’та Исраеле гәләка гӧр’а Хwәде нәдькьрьн. Йерәмийа wанр’а дьгот, кӧ жь гӧнәкьрьне вәгәр’ьн. Гәләк тьшт жи әwи бона Иса Мәсиһ у мьләтед нәщьһу п’ехәмбәрти кьр. К’ьтеба wи жи һәйә, «Йерәмийа». Мәтта 2:17; 16:14; 27:9.

Йефта

Мьзгини

Фәрһәнгок

– әскәрәки ә’йан бу. Әw жь сәрwеред щьмә’та Исраеле бу. Һ’акьмти 11:1– 12:7; Ибрани 11:32.

Йеша

Мьзгини

Фәрһәнгок

– баве Даwьд п’адша бу. Иса Мәсиһ жь р’ьк’ьнйата wи һатә дьне. Пәймана Кәвьнда Ишайа п’ехәмбәр ньвиси кӧ Мәсиһе жь зӧр’әта Йеша у Даwьд бьбә. Р’ут’ 4:18-22 (17-21); П’адшати I 16:1-22; 17:12-14, 17; Мәтта 1:5-6; Луqа 3:32; К’аред Шандийа 13:22; Р’омайи 15:12.

Йешуйе Нун

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’ехәмбәр бу, ӧса жи пәй мьрьна Мусар’а сәрwерәки щьмә’та Исраеле бу. Әwи р’ебәрийа щьмә’та Исраеле кьр, һ’әта wәлате Кәнане, к’ижан кӧ Хwәде бь создайина Хwә да wан. Wана т’әви мьләте кӧ ль wьр дьман шәр’ дькьрьн у сәрк’әтьн. Пәйр’а Йешу әw wәлат п’арәвәкьр у һәр qәбиләкә Исраелер’а (пештьри qәбила Леwи кӧ к’аһин бун) п’арәк да. Әw сәрwерәки к’ьфш бу у дьхwәст кӧ щьмә’т бь дьләки пәй Хwәде бьчуйа. Ль сәр кьрьнед wи к’ьтеб жи һәйә. Дәрк’әтьн 17:8-13; Жьмар 13:1-17; Йешу 1-24; К’аред Шандийа 7:45; Ибрани 4:8.

Йунани

Мьзгини

Навнишед Чапа У П’әра

1 ләптон | нив кодрантес (сьфьр)
2 ләптон | кодрантес (сьфьр)
4 qӧадранс | ассарион (сьфьр)
16 ассарион | динарион йан драхмә (зив)
4 динарион | статер (зив)
100 динарион | мна (зер’)
6000 динарион | талантон (зив)
180 000 динарион | талантон (зер’)

Йунаньстан

Мьзгини

Фәрһәнгок

– wәлат ә, Ат’ина бажаре wейи сәрәкәйи мәзьн ә, чаwа һьнге ӧса жи иро. Корьнт’ жи бажаре Йунаньстанеда йә, чаwа һьнге ӧса жи иро. П’ьр’анийа бажаред Йунаньстанейә ә’йан һьнге дьк’әтьнә нава qәза Ахайайейә Р’омайе. Мьләте Йунаньстанейи кәвьн гәләк хwәнди бун у бона сәрwахтийа wан мьләтед дьн qәдьре wан дьгьртьн. Зьмане wан жь алийе һ’әму хwәндәванава дьһатә хәбәрдане, нә т’әне ль Йунаньстанеда, ле ль wәлатед дәр жи. Ль к’идәре кӧ әскәред йунана дьчуне, култура хwә ль wьр бәла дькьрьн. К’ьтебед Пәймана Ну пешийе бь зьмане йунани һатьнә ньвисаре.

Йуһ’әнна

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Бь наве Йуһ’әнна чәнд мәри Пәймана Нуда һәнә, ле йед һәрә ә’йан әв ьн:

1. Йуһ’әннайе Зәбәди йәк жь һәр донздәһ шагьртед Иса бу. Әw шанди бу. Әwи «Мьзгинийа Йуһ’әнна» у се нә’мә ньвисинә у ль гора фькьра гәләка к’ьтеба «Ә’йанти» жи wи ньвисийә.

2. Йуһ’әннайе Ньхӧмдар, әw п’ехәмбәр у готьнбеже хәбәра Хwәде бу (Луqа 1:13-17; 7:26). Т’обәдар аведа дьньхӧмандьн у щьмә’та Исраеле бона Мәсиһ һазьр дькьрьн (Луqа 3:3-20; 7:27).

йанчийә

Мьзгини

Фәрһәнгок

– гӧва, гәло, кӧ, аwа готи.

йунан

Мьзгини

Фәрһәнгок

– 1. мьләте wәлате Йунаньстане.

2. Дәма Иса Мәсиһда, щьһуйа һ’әму мьләтед майинр’а «йунан» дьготьн, wәки бьдана к’ьфше, кӧ һ’әбандьн у култура wан йед йунана бун, нә кӧ йед щьһуйа (Марqос 7:26; К’аред Шандийа 17:4), ле һьнәкә жь wан баwәрийа хwә бь Хwәдейе Исраеле анин (К’аред Шандийа 17:4; бәлки Йуһ’әнна 12:20-да жи ӧса йә). Ве wәлгәр’андьнеда чәнд щи һәнә к’идәре хәбәра «нәщьһу» дәwса «йунан» һатийә хәбьтандьне (К’аред Шандийа 14:1; 20:21; Р’омайи 1:16; 2:9-10; 3:9; 10:12; Корьнт’и I 1:24; 10:32; 12:13 Галати 3:28; Колоси 3:11 у йед майин).

3. Чәнд щийа хәбәра «йунан» бә’са wан щьһуйа дькә, йед кӧ жь wәлате Исраеле дәр мәзьн бьбун у зьмане wан йунани бу, йан жи Исраеледа мәзьн бьбун ле зьмане йунани хәбәр дьдан, нә кӧ ибрани (К’аред Шандийа 6:1, 9:29 у 11:20 (ван р’езада бь ви аwайи һатийә бьк’аранине: «щьһуйед кӧ йунани хәбәр дьдан»); бәлки Йуһ’әнна 7:35).

Кәнан

Мьзгини

Фәрһәнгок

– наве wи wәлати йә, к’ижан кӧ Хwәде ль гора созе Хwә да мьләте Исраеле, wәки бьбә wәлате wан. Әв наве «Кәнан» һе бәри ль wьр майина мьләте Исраеле һәбу. Паше «Исраел» йан жи «Фьльстин» һатә готьне. Мәтта 15:22; К’аред Шандийа 7:11; 13:19.

Коне Шә’дәтийе (Коне Щьвине)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Гава щьмә’та Исраеле жь Мьсьре дәрк’әт, Хwәде сәре ч’ийайе Синайе Мусар’а гот, чаwа гәрәке Коне Шә’дәтийе бе чекьрьне (Дәрк’әтьн 25). Гава чекьрьн, р’умәта Хwәде әw щи т’ьжи кьр у Хwәде бь р’умәта Хwә шә’дәти да у да хӧйакьрьне кӧ Әw т’әви wан ә (Дәрк’әтьн 38:21). Коне Шә’дәтийе у Коне Щьвине (Дәрк’әтьн 27:21) йәк бун. Щьмә’та Исраеле ль wьр дьщьвийан. Сьлеман жи Оршәлимеда п’арьстгәһ дәwса wеда чекьр. Коне Шә’дәтийеда (у ӧса жи п’арьстгәһеда) тьштед пироз жи һәбун, мәсәлә: Сьндоqа Пәймана Хӧдан (Qануна Дӧщари 10:8), аwа готи Сьндоqа Шә’дәтийе (Жьмар 4:5).

Коне Шә’дәтийе (Коне Щьвине)

Кӧр’е Даwьд

Мьзгини

Фәрһәнгок

– навәки к’ьфш ә, кӧ мьләте щьһу бона Мәсиһ дьготьн, чьмки Хwәде соз дабу, кӧ Мәсиһ wе жь р’ьк’ьнйата Даwьд бе. Мәтта 1:1, 6, 17, 20; 9:27; 15:22; 21:9; 22:42; Марqос 10:47-48.

Кӧр’е Мерьв (Кӧр’е Инсан)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Чаwа жь к’ьтеба Данийел п’ехәмбәр (7:13-14 ) те хӧйакьрьне, бәри һатьна Иса Мәсиһ мьләте Исраеле баwәр дькьр кӧ Хwәде wе хьлазкьрәки бона щьмә’та Хwә бьшинә, wәки wан жь гӧнед wан хьлаз кә у наве Wи wе «Кӧр’е Мәрьв» бә. Пәймана Нуда гәләк щара Иса Мәсиһ Хwәха әв нав ль Хwә кьр. Әв хwәнавкьрьна Иса бь р’әнгәки ньхамти дьдә хӧйакьрьне, кӧ Иса әw ә бона к’ижани Хwәде готьбу, кӧ чаwа Хьлазкьр wе бе дьнйайе у Әw ә, Йе кӧ Хwәде п’адшатийед т’әмамийа дьнйайе данә дәсте Wи. Ль һәр чар Инщилада Иса дьбежә, Кӧр’е Мерьв Хwәха йә у һ’ӧкӧме Wи бона бахшандьне у диwанкьрьне һәйә (Марqос 2:10; Йуһ’әнна 5:27) у ӧса жи Хwәха wе жийина Хwә бьдә, wәки йед дьн аза бьн (Марqос 10:45). Мәтта 8:20; Луqа 18:8; Йуһ’әнна 1:51; К’аред Шандийа 7:56 у йед майин.

Кӧр’е Хwәде

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Пәймана Нуда әв нав Иса Мәсиһр’а те готьне, ле әw бь мә’на физики (щьсмани) найе фә’мкьрьне. Пәймана Кәвьнда, «Кӧр’е Хwәде» навәки бона wи П’адшайи йә, йе кӧ Хwәде бьжарт, аwа готи бона Мәсиһ (йе бь р’ун к’ьфшкьри), кӧ Бәрдәстийе Хwәдейи Пироз у Амьн ә (Ишайа 42:1-8; 49:1-13; 50:4-11; 52:13-53:12; Зәбур 2:6-12). Әw нав «Кӧр’е Хwәде» незикийа һәләqәтийа нава Хwәде у Wида дьда к’ьфше. Аwа готи Иса Мәсиһ бь мә’на р’ӧһ’ани Кӧр’е Хwәде те навкьрьне. Пәймана Нуда һатийә ньвисаре, кӧ Кӧр’е Хwәде Хәбәра Хwәде йә (Пәйва Хwәде йә) у Хәбәра Хwәде жи Хwәха Хwәде йә. Кӧр’е Хwәде жь Бав (Хwәде) те. Әw нура р’умәта Хwәде йә у сурәте Хwәдейе кӧ хӧйа набә. Һе бәри ә’фьрандьна ә’рд у ә’змана Кӧр’ ль щәм Баве бу. Бав у Кӧр’ йәк ьн, хwәстьна wан жи йәк ә, һ’ӧкӧме Кӧр’ мина һ’ӧкӧме Баве йә у Кӧр’ Баве мәрьвава дьдә ашкәрәкьрьне у Кӧр’ бь һ’әму аwайи т’ам ашкәрәбуна Баве йә. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «Бав»-да бьхуньн. Мәтта 1:18-20; Колоси 1:15-20; Ибрани 1:1-4; Йуһ’әнна 1:1-5; 3:16; 5:21-23; 10:30; 13:3; 14:9; 16:27-28; Луqа 10:22; Р’омайи 1:4.

К’ӘРӘМӘТЕД ИСА МӘСИҺ

Мьзгини

Мәсәлед Иса Мәсиһ

К’әрәмәт | Мәтта | Марqос | Луqа | Йуһ’әнна
1. *К’әрәмәта дә’wата Qанайеда | – | – | – | 2:1-11
2. Иса кӧр’е qӧльхк’арәки qәнщ дькә | – | – | – | 4:46-54
3. Иса р’ӧһ’е һ’әрам дәрдьхә | – | 1:23-26 | 4:33-35 | –
4. Qәнщкьрьна хwәсийа Пәтрус у нәхwәшед дьн | 8:14-16 | 1:30-34 | 4:38-41 | –
5. *Гьртьна мә’сийа | – | – | 5:4-11 | –
6. Иса йәки жь к’отибуне паqьж дькә | 8:2-4 | 1:40-42 | 5:12-13 | –
7. Иса шьлушә’т дьбахшинә у qәнщ дькә | 9:2-7 | 2:3-12 | 5:18-25 | –
8. Нәхwәше си у һ’әйшт сала qәнщ дьбә | – | – | – | 5:1-9
9. Qәнщкьрьна мәрьве дәстк’ьшийайи | 12:10-13 | 3:1-5 | 6:6-10 | –
10. Иса хӧламе сәрсәдәки qәнщ дькә | 8:5-13 | – | 7:1-10 | –
11. **Сахбуна кӧр’е жьнәбийа Найине | – | – | 7:11-15 | –
12. Qәнщкьрьна йе кор у лал | 12:22 | – | 11:14 | –
13. *Иса фьртоне дьсәqьр’инә | 8:23-27 | 4:35-41 | 8:22-25 | –
14. Qәнщкьрьна дӧ щьнак’әтийе Гәрдарине | 8:28-34 | 5:1-20 | 8:26-39 | –
К’әрәмәт | Мәтта | Марqос | Луqа | Йуһ’әнна
15. **Qизька мьри у к’ӧлфәтәкә нәхwәш | 9:18-26 | 5:21-43 | 8:40-56 | –
16. Иса дӧ кора qәнщ дькә | 9:27-31 | – | – | –
17. Иса йе лал qәнщ дькә | 9:32-33 | – | – | –
18. *Иса пенщ һ’әзара т’ер дькә | 14:13-21 | 6:30-44 | 9:10-17 | 6:1-14
19. *Иса п’ийа ль сәр авер’а дьчә | 14:25-33 | 6:45-51 | – | 6:19-21
20. Баwәрийа к’ӧлфәта кәнани | 15:21-28 | 7:24-30 | – | –
21. Qәнщкьрьна гәләка | 15:29-31 | – | – | –
22. Qәнщкьрьна йе лал | – | 7:31-37 | – | –
23. *Иса чар һ’әзара т’ер дькә | 15:32-38 | 8:1-9 | – | –
24. Qәнщкьрьна коре Бәйтсайдайе | – | 8:22-26 | – | –
25. Qәнщкьрьна йе щьнак’әти | 17:14-18 | 9:17-29 | 9:38-43 | –
26. *Хәрще п’арьстгәһе зьке мә’сида | 17:24-27 | – | – | –
27. Вәкьрьна ч’ә’вед йәки зькмакийеда кор | – | – | – | 9:1-7
28. Qәнщкьрьна к’ӧлфәта qонщьки | – | – | 13:10-13 | –
29. Qәнщкьрьна мәрьве авзе | – | – | 14:1-4 | –
30. Qәнщкьрьна дәһә к’отийа | – | – | 17:11-19 | –
К’әрәмәт | Мәтта | Марqос | Луqа | Йуһ’әнна
31. **Иса Лазаре мьри сах дькә | – | – | – | 11:1-44
32. Qәнщкьрьна дӧ коре Әриһайе | 20:29-34 | 10:46-52 | 18:35-43 | –
33. *Дара һежирейә һ’ьшкбуйи | 21:18-22 | 11:12-14, 20-25 | – | –
34. Иса гӧһе хӧламе сәрәкк’аһин пева дькә | – | – | 22:50-51 | –
35. *Гьртьна мә’сийайә бь к’әрәмәт | – | – | – | 21:1-11

Р’езед бе стәйрк щийед к’әрәмәтед qәнщкьрьна мәрьва дьдьнә к’ьфше.

Р’езед йәк стәйрк (*) щийед wан к’әрәмәта дьдьнә к’ьфше, ль к’ӧ һ’ӧкӧме Иса сәр т’әбийәте хӧйа буйә.

Р’езед дӧ стәйрк (**) щийед к’әрәмәтед сахкьрьна мьрийа дьдьнә к’ьфше.

К’омәкдайин

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 6:1-4; 7:12; 25:31-46; Луqа 3:10-11; 6:38; К’аред Шандийа 11:27-30; Корьнт’и I 10:24; Корьнт’и II 8:1-15; 9:1-15; Галати 6:9-10; Филипи 4:14-19; Ибрани 10:24; 13:1-3; 13:16; Аqуб 1:27; 2:15-16; Йуһ’әнна I 3:16-18.

К’ӧрди

Мьзгини

Навнишед Чапа У П’әра

2 пол | qӧр’ушәк
4 qӧр’уш | дьравәки чарqӧр’уше
64 qӧр’уш | зивәк
4 зив | наләки чарзиве
100 зив | зер’әк
6000 зив | тәлантәки зив
180 000 зив | тәлантәки* зер’

* Т’арихеда чәнд щур’ә тәлант һәбун, әw qӧр’нава гьредайи бун. Тәлантед зер’ин жи һәбун кӧ жь 180 000 зива qимәттьр бун.

К’ьтеба Зәбура

Мьзгини

Фәрһәнгок

– к’ьтебәкә Пәймана Кәвьн ә. Зәбур хwәха к’ӧлам у стьранед шькьрдайине нә бона Хwәде. Ӧса жи мәрьва жь к’урайийа дьле хwә авитьнә сәр һ’але хwә, дьловандьнә у дәрд-кӧлед хwә Хwәдева ә’лам кьрьнә. П’айе-п’ьр’е Даwьд п’адша әв зәбур ньвисинә.

К’ьтеба Пироз

Мьзгини

Фәрһәнгок

– һьн Ньвисаред Пәймана Ну т’әви йед Пәймана Кәвьн һәвр’а дьбьнә т’әвайийа К’ьтеба Пироз, аwа готи «Библийа» кӧ те wәлгәр’андьне «К’ьтеба сәр к’ьтебар’а».

кәла

Мьзгини

Фәрһәнгок

– һ’әбс, зьндан, гьртигәһ.

кәнани

Мьзгини

Фәрһәнгок

– мьләтәк бу кӧ ль Кәнане дьман, зӧр’әта кӧр’е Һам, кӧр’е Нӧһ (Дәстпебун 10:6).

кӧли

Мьзгини

Фәрһәнгок

– һәспе гиһе, сийаре буке.

Кӧли

к’атьб

Мьзгини

Фәрһәнгок

– ньвиск’аре сәрwеред бажер (К’аред Шандийа 19:35).

к’аһин

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жь зӧр’әта Һаруне бьре Муса бун. К’аһина әw горийед (qӧрбанед) кӧ мьләте Исраеле данин сәржедькьрьн. Әw бона мьләте Исраеле бәр Хwәде дьсәкьнин у дӧа дькьрьн, навчети дькьрьн у хwәстьна Хwәде щьмә’тер’а дьданә ә’йанкьрьне. Wана дәһәке (жь дәһа п’арәкә) һәбуке, һәгәр һасьл буйа, йан дайина бәре ә’рде буйа, йан чь к’ар qазьнщ кьрана жь щьмә’та Исраеле хwәр’а дьстандьн. Нав щьвата гьрәгьред щьһуйада сәрәкед к’аһина жи һәбун. Йәк жь wан сәрәкед к’аһина бона wәхтәке дьһатә бьжартьне кӧ бьбә Сәрәкк’аһин, әwи сәрwерийа т’әмамийа к’аһина у щьвата гьрәгьра дькьр. Сәрәкед к’аһина әw бун жи, йед кӧ иди щарәке дора хwәда бьбунә Сәрәкк’аһин, ӧса жи жь йед ә’йанә жь малед wан Сәрәкк’аһина бун. Qануна К’аһинтийе 6:8–10:20; Мәтта 26:57; Ибрани 6:20–8:6 у йед майин.

к’еләк

Мьзгини

Фәрһәнгок

– тәньшт.

к’емун

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (к’имйон, зирә) т’охьме щур’әки п’ьнщар’а йә. Щьһуйа әw чаwа дәрман дьхwарьн пе qәнщ дьбун (Мәтта 23:23).

к’әрәм

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Пәймана Нуда гәләк щара чаwа п’ешк’ешәк йан дайинәк те фә’мкьрьне. К’әрәм хwәстьна дьле Хwәде йә, wәки тьштәки qәнщ, илаһи хьлазбуне бьдә мәрьвед кӧ нә һежайи п’ешк’ешед Wи нә. Әw беһәq дьдә мәрьва у ль һивийа тьштәки пашдастандьне нинә. Гәләк щара К’ьтеба Пирозда ньвиск’ара к’әрәма Хwәде чаwа дӧа-дьрозгә бона һәв хwәстьнә.

к’әфән

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жь qәдәк (п’инә, п’ач’), мьри теда дьп’еч’ьн.

к’әфил (стандьн)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (гьрәw, к’әфаләт) п’әрә жь бәр мәрьвва те дайине, wәки бькарьбьн аза бьминьн һ’әта р’ожа диwанкьрьне.

к’әwдайина гӧна (к’әwандьна гӧна)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– р’әситкьрьна гӧна, бахшандьна гӧна. «К’әw» те фә’мкьрьне чаwа шәwьтандьн, р’әситкьрьн.

к’ози

Мьзгини

Фәрһәнгок

– 1. хwәлийа шәwьти.

2. К’озикьри жи те фә’мкьрьне чаwа «дәрмаликьри».

к’оти (к’отибун)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– нәхwәшик ә, кӧ сәр мерьв бьрин дәртен, әw бьрин к’ур дьбьн, кӧ т’ӧ щара qәнщ набьн. Ль гора Qануна К’аһинтийе жь сәре 13-а һ’әта 14-а зәмане бәре һәр щур’ә нәхwәшийа сәр ч’әрм жь к’отибунева гьрти һ’әта чәнд щур’ә п’ьзька, ӧса жи тьштед к’әфьки һ’әрам дьһатьнә һ’әсабе. Щьмә’те бәри нәхwәшед аһа дьдан жь гӧнд у бажара дәрдьхьстьнә дәр, ле һәгәр ньшкева йәк qәнщ буйа, гәрәке хwә нишани к’аһин бькьра у һ’әди бьда, wәки дәстур бьдане кӧ әw бьк’әта нава щьмә’те.

к’офи

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Һена бәре нава йунанада к’офи жь гӧла йан бәлга бун, гьловәр’ бона сәре мәрьва дьһунандьн. Wан мәрьва к’офи дьстанд, йед кӧ листькед спортеда сәрдьк’әтьн (алт’ дькьрьн) йан жи бона әскәред ә’гит бун кӧ дьжмьн бьндәст дькьрьн. Корьнт’и I 9:25; Ә’йанти 2:10; 3:11; 4:4, 10 у йед майин.

К’офи

к’ӧлфәт

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жьн, пирәк.

к’ӧмр’әшийа Хwәде

Мьзгини

Фәрһәнгок

– р’ӧһ’ани те фә’мкьрьне. Пәймана Кәвьнда, гава щьмә’та Хwәде дәст жь Хwәде к’ьшанд у п’ут һ’әбандьн, әw ӧса дьһатә һ’әсабе, бемә’нә чаwа жьна йәки ч’ә’в бавежә мерәки дьн у мере wе к’ӧмр’әшийе бькә. Һосейа 2:2-13; Йерәмийа 3:6-10, 20; Корьнт’и I 10:22; Корьнт’и II 11:2.

к’ӧрх

Мьзгини

Фәрһәнгок

– к’ьнща зьвьр жь муйе бьзьне, чаwа нишана шине бәр Хwәде ль хwә дькьрьн (Мәтта 11:21).

к’ьништ

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бь йунани «СӦНАГОГ», щийе щьвата хwәденасед щьһуйа йә, илаһи р’ожа шәмийе, кӧ ньвисаред пироз теда дьхуньн, дӧа дькьн у һин дькьн. Һәр әндәмәки к’ьниште дькарә һин бькә. Дәма Исада к’ьништ һ’әму бажаред щьһуйада һәбун. Qӧрбан ль wьр нәдьһатьнә сәржекьрьне. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «п’арьстгәһе»-да бьхуньн.

К’ьништ

к’ьрк’ут

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (к’әwк’ӧрт’) кәвьрәки нәрм у зәр ә кӧ бь алавәкә р’әнге вәкьри шәwq дьшәwьтә у бина wе жи qәwат ә (туж ә). Луqа 17:29; Ә’йанти 9:17-18 у йед майин.

Леwи

Мьзгини

Фәрһәнгок

– 1. Йәк жь һәр донздәһ кӧр’ед Аqуб бу. Зӧр’әта Леwи жи йәк жь wан һәр донздәһ qәбилед Исраеле бу. Муса п’ехәмбәр у бьре wи Һарун, һәр дӧ жи жь ве qәбиле бун. Жь нава ве qәбиле Хwәде Һарун зӧр’әтева бона шьхӧле Хwәде п’арьстгәһеда, аwа готи к’аһинтийер’а бьжарт. Йед майин алик’арийа ван к’аһина дькьрьн. Дәрк’әтьн 6:16-25; 32:26-29; Жьмар 1:47-53; Луqа 10:32; Ибрани 7:5, 9-10; Ә’йанти 7:7 у йед майин.

2. Леwийе кӧр’е Һалфаwо шагьртәки Иса бу, кӧ жер’а Мәтта жи дьготьн.

Леwи у к’аһин

Лут

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бьразийе Бьраһим бу. Гава Бьраһим чу бона wәлате кӧ Хwәде соз дабу, Лут т’әви wи чу. К’әтьн wи wәлати у Лут чу бажаре Содомеда ма. Дәстпебун 11:27, 31; 14:1-16; 19:1-38; Луqа 17:28-32; Пәтрус II 2:7.

лейи

Мьзгини

Фәрһәнгок

– тофан.

ләщк’ар

Мьзгини

Фәрһәнгок

– йе кӧ т’әви йәки дьн йан дьк’әвә ләще йан qоше.

лил

Мьзгини

Фәрһәнгок

– хизгә, qум, чәмур’.

ломәкьрьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– нәһәqкьрьн, диwанкьрьн, сущдаркьрьн.

луфька бә’ре

Мьзгини

Фәрһәнгок

– лифька (кӧлаве) бә’ре.

МӘСӘЛЕД ИСА МӘСИҺ

Мьзгини

Мәсәлед Иса Мәсиһ

Мәсәлә | Мәтта | Марqос | Луqа
1. Хwейа бе тә’м | 5:13 | 9:50 | 14:34-35
2. Ч’ьра сәр п’еч’ьре | 5:14-16 | 4:21-22 | 8:16-17, 11:33
3. Мала йе сәрwахт у мала йе бефә’м | 7:24-27 | – | 6:47-49
4. Кәсәк пе п’арч’е ну к’ьнща кәвьн п’инә накә | 9:16 | 2:21 | 5:36
5. Шәрава ну накьнә мәшкед кәвьн | 9:17 | 2:22 | 5:37-39
6. Мәсәла т’охьмр’әш | 13:3-8, 18-23 | 4:3-8, 14-20 | 8:5-8, 11-15
7. Мәсәла гәньм у зиwане | 13:24-30, 36-43 | – | –
8. Мәсәла дӧ дәйндара | – | – | 7:41-43
9. Т’охьме кӧ дьгьһижә | – | 4:26-29 | –
10. Һ’әба т’охьме хәрдале | 13:31-32 | 4:30-32 | 13:18-19
11. Һәвиртьр’шк | 13:33 | – | 13:20-21
12. Хьзна вәшарти | 13:44 | – | –
13. Дӧр’е qимәт | 13:45-46 | – | –
14. Т’ор’а авити | 13:47-50 | – | –
15. Р’астийед кәвьн у ну | 13:52 | – | –
16. Хӧламе кӧ набахшинә | 18:23-35 | – | –
17. Мәсәла самәрийе qәнщ | – | – | 10:30-37
18. Меване ниве шәве у се нан | – | – | 11:5-8
19. Дәwләтийе бе фә’м | – | – | 12:16-21
20. Хӧламе һ’ьшйар | – | 13:35-37 | 12:35-40
Мәсәлә | Мәтта | Марqос | Луqа
21. Хӧламе амьн у хӧламе беамьн | 24:45-51 | – | 12:42-48
22. Мәсәла дара һежирейә бе бәр | – | – | 13:6-9
23. Йед кӧ ль наве хwә дьгәр’ьн | – | – | 14:7-14
24. Мәсәла шайийа гьран | – | – | 14:16-24
25. Чаwа бьбьнә шагьрте Иса | – | – | 14:25-33
26. Пәза ӧндабуйи | 18:12-14 | – | 15:3-7
27. Зиве ӧндабуйи | – | – | 15:8-10
28. Кӧр’е ӧндабуйи у бьре wи | – | – | 15:11-32
29. Wәк’илхәрще беамьн, ле сәрwахт | – | – | 16:1-13
30. Мәрьве дәwләти у Лазаре фәqир | – | – | 16:19-31
31. Борщдарийа хӧламе амьн | – | – | 17:7-10
32. Мәсәла жьнәбийе у һ’акьм | – | – | 18:1-8
33. Мәсәла ферьси у хәрщгьр | – | – | 18:9-14
34. Мәсәла дәһә зер’а | (25:14-30) | – | 19:11-27
35. П’алед р’әзед тьрийа у һәqе wан | 20:1-16 | – | –
36. Мәсәла дӧ кӧр’а | 21:28-32 | – | –
37. Мәсәла р’әзе тьрийа у р’әзвана | 21:33-44 | 12:1-11 | 20:9-18
38. Мәсәла дә’wате | 22:1-14 | – | –
39. Дәрса дара һежире | 24:32-35 | 13:28-31 | 21:29-33
40. Р’ож у сьһ’әт нә ә’йан ә | – | 13:33-37 | –
41. Мәсәла дәһә qизед бьк’ьр | 25:1-13 | – | –
42. Мәсәла се хӧлама | 25:14-30 | – | (19:11-27)
43. Пәз у бьзьн | 25:31-46 | – | –

Мәлк’и-Садьq

Мьзгини

Фәрһәнгок

– П’адша у к’аһине бажаре Шәлиме бу. Щарәке дьжмьна бьразийе Бьраһим, Лут мала wива гьртьн. Бьраһим чу т’әв wан дьжмьна шәр’ кьр у сәрк’әт, Лут, мал у мьлк’е wива хьлаз кьр пашда ани. Гава Бьраһим вәгәр’ийа, йәки бь наве Мәлк’и-Садьq р’асти wи һат, нан у шәрав да Бьраһим у дӧа ль wи кьр. Бьраһим йәк жь дәһә п’аред һ’әму тьштед кӧ т’әви хwә жь шер’ анин п’ешк’еши wи кьр. Гәләк сал пәй ве йәкер’а ә’дәте щьмә’та Исраеле бу, wәки йәк жь дәһә п’аред бәр у тьштед дьн бьдана к’аһина. Дәстпебун 14:17-20; Ибрани 5:6-10; 6:20; 7:1-17.

Мәрйәм

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Чәнд к’ӧлфәт К’ьтеба Пирозда һәнә, наве wан Мәрйәм.

1. Дийа Иса.

2. Мәрйәма Мәждәлани (Мәтта 27:56; Марqос 16:9; Луqа 8:2; Йуһ’әнна 20:1-2, 11-18).

3. Мәрйәма хушка Мәрт’а у Лазар (Луqа 10:38-42; Йуһ’әнна 11:1-5; 12:1-7).

4. Мәрйәма дийа Аqуб у Усьв. Һьнәк дьфькьрьн кӧ әв Мәрйәм хут әw Мәрйәма жьна Клепас бу (Мәтта 27:56; Марqос 15:40; 16:1; Луqа 24:10).

5. Мәрйәма дийа Йуһ’әнна-Марqос. Мала wе Оршәлимеда һәбу, ль wьр шагьртед Иса дьщьвийан (К’аред Шандийа 12:12).

Мәсиһ

Мьзгини

Фәрһәнгок

– хәбәрәкә ибрани йә. Мә’на wе бь зьмане ибрани әв ә: «Йе бь р’ун к’ьфшкьри». Гава йәк дьбу п’адша, р’ун сәр сәре wида дькьрьн. Әв жи дьбу нишана кӧ фьланкәс бу п’адша. Хwәде соз дабу, wәки хьлазкьрәки щьмә’та Хwәр’а бьшинә, кӧ wан аза кә, п’адшатийа Хwәде бинә нава wан у бьбә п’адшайе т’әмамийа дьнйайе. Ләма гава Иса һат, әw бь наве «Мәсиһ» һатә готьне, wәки бьдә к’ьфше кӧ әw жь Хwәдеда бьжарти у к’ьфшкьри йә. Хәбәра «р’ункьри» бь зьмане йунани ХРИСТОС те готьне.

Мирещьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (Щьн, Иблис, Шәйт’ан) Бь йунани «ДИАБОЛОС» ә, кӧ те фә’мкьрьне «щьн», ӧса жи хәбәра «САТАНАС» те хәбате, кӧ әв хәбәр ә’сьле хwәда жь зьмане ибрани йә у т’әрщьмә дьбә «Йе мьqабьл, хәйбкьр, бӧхданбеж». Сәрда жи Пәймана Нуда гәләк навед wийә дьн һәнә. Мәсәлә: Сәрwере щьна (Мәтта 9:34; 12:24), Бәлзәбул (Мәтта 12:24), Щер’ьбандкьр (Мәтта 4:3), Мә’р у Зийа (Ә’йанти 20:2), Йе Хьраб (Мәтта 5:37; 6:13), Баве дәрәwа (Йуһ’әнна 8:44) у йед майин. К’ьтеба Пироз ә’йан дькә, кӧ мирещьн дьжмьне Хwәде у мәрьва йә. Әw бәр Хwәде шькийате мәрьва дькә. Әw хwә дькә дьлqе мьлйак’әте р’онайе (Корьнт’и II 11:14), мәрьва дьхапинә, жь р’ийа Хwәде дәрдьхә у тьштед майин дьдә һ’әбандьне, мәрьва дькә һесире гӧна. Ӧса жи К’ьтеба Пироз ә’йан дькә, кӧ Иса Мәсиһ һатә дьнйайе бь мьрьн у р’абуна Хwә мирещьн бьндәст кьр. Ахьрийа дьне (Р’ожа Ахрәте) Иса wәхте һатьна Хwәйә дӧда wе диwана мирещьн у мьлйак’әтед wи бь агьре һ’әта-һ’әтайе бькә (Мәтта 25:41; Ә’йанти 20:10).

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 13:19; 25:41; Луqа 4:1-13; 22:3-4; Йуһ’әнна 8:42-44; Корьнт’и II 2:10-11; 4:4; 11:13-15; Әфәси 2:2; Т’есалоники I 2:18; Т’есалоники II 2:9-12; Пәтрус I 5:8-9; Йуһ’әнна I 3:8-10; Ә’йанти 12:7-12; 20:1-3; 20:10.

Муса

Мьзгини

Фәрһәнгок

– сәрwерәки щьмә’та Исраелейи ә’йан бу. Wәхте кӧ щьмә’та Исраеле һесир у хӧламед wәлате Мьсьре бун, Хwәде әw бьжарт у щьмә’та Исраеле бь дәсте wи хьлаз кьр. Хwәде пе дәсте Муса Qанун жи дайә щьмә’та Исраеле (Дәрк’әтьн сәре 1-е һ’әта сәре 20-и у йед майин). Мәтта 8:4; 17:3-4; Йуһ’әнна 5:45-46; Ибрани 3:2-5, 16 у йед майин.

Мьзгини

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 24:14; К’аред Шандийа 16:10; 20:24; Р’омайи 1:2-4; 16-17; Корьнт’и I 1:17-25; 15:1-7; Галати 1:6-12; Әфәси 1:13; Филипи 1:27; Колоси 1:5-6; Т’есалоники I 1:5; Т’есалоники II 2:14; Тимот’ейо II 1:8-11; 2:8-10.

Мьзгини (Мьзгинийа Хwәде)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– «Инщил» жь к’ока (р’аwа) хәбәра ӘӦАГГӘЛИОН бь зьмане йунани те. Мә’на wе бь кӧрманщи «мьзгини» йә. Мьзгини жи те фә’мкьрьне чаwа хәбәр йан дәнгәки хер сәр мәрьвда те.

Мьрьн

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Йуһ’әнна 6:39-40; 11:17-27; 14:1-4; Р’омайи 6:10-11; 8:38-39; 14:7-9; Корьнт’и I 15:12-58; Корьнт’и II 5:1-10; Филипи 1:20-24; Т’есалоники I 4:13-18; Ибрани 2:14-15; Ә’йанти 14:13; 21:1-4; 22:1-5.

Мьсьр

Мьзгини

Фәрһәнгок

– wәлатәки незики Исраеле йә. Щьмә’та Исраеле ль wьр чарсьд сали бу һесир у хӧлам. К’аред Шандийа 7:34-40; Мәтта 2:13.

мала Аqуб

Мьзгини

Фәрһәнгок

– мьләте Исраел. Аqуб у Исраел йәк ьн. Һәр донздәһ кӧр’ед Аqуб, аwа готи һәр донздәһ кӧр’ед Исраел, бунә донздәһ qәбилед Исраеле.

мана

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Гава Щьмә’та Исраел жь Мьсьре дәрк’әт, т’әви Муса чьл сали нава бәр’ийеда бу. Бәр’и щики хьки-хwәли (вьки-вала) бу, ль wьр һәр сьбәһ бона хwарьне Хwәде «мана» жь ә’змана дьбаранд у дьда wан, чьмки хwарьна wан т’ӧнәбу. Пештьри р’ожа шәмийе (сәбте), һәр сьбәһ щьмә’та Исраеле дәрдьк’әт дьчу, бона р’ожәке мана т’оп дькьрьн у дькьрьнә нан, дьхwарьн. Мана тьштәки wәкә льбед к’ьшмиша хӧйа дьбу. Льбед wи гьловәр’ у сьпи бун у тә’ма wи мина тә’ма нане шкәвайи һьнгьвкьри бу (Дәрк’әтьн 16; Жьмар 11:4-9). Һьнәк фә’м дькьн кӧ мана гәзо йә, ле на. Гәзойе кӧ дьк’әвә сәр бәлгед даред мә’зе у даред бәруйе, әва тьштәки дьн ә, нә мана йә.

мәрьв

Мьзгини

Фәрһәнгок

– мьров, инсан.

мәсиһи

Мьзгини

Фәрһәнгок

– йе кӧ ль пәй Иса Мәсиһ дьчә у Wи баwәр дькә. К’аред Шандийа 11:26; 26:28; Пәтрус I 4:16.

мират’

Мьзгини

Фәрһәнгок

– һәбука баве, wар, wерьс.

мьзгиндар

Мьзгини

Фәрһәнгок

– йе кӧ Мьзгинийа П’адшатийа Хwәде дьдә, Инщиле дьдә наскьрьне (тә’риф дькә).

мьлйак’әт

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Зьмане ибрани у йунанида фә’мина wе «qасьд» ә, чьмки әвана qасьдед Хwәде нә. Әвана һәйинед р’ӧһ’ани нә, кӧ һ’ьзура Хwәдеда дьминьн. Найенә дитьне һ’әта хwәха хwә ә’йан нәкьн. Мьлйак’әт qьрара Хwәде ә’лам дькьн йан жи тиньнә сери. Әwана жь алийе Хwәдеда к’ьфшкьри нә, кӧ мәрьва хwәйи кьн у гӧһ бьдьнә wан (К’аред Шандийа 12:6-11; 27:23; Ибрани 1:14). Щарна Хwәде мьлйак’әта дьшинә щәм мәрьва, wәки тьштәки wанр’а бежә. Мьлйак’әте сәрwере һ’әму мьлйак’әта Мьхайил ә (Щьһуда 9). Йәки дьн жи наве wи Щьбрайил ә (Луqа 1:19, 26).

мьрари

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (мурдар) Һ’әйwане кӧ найе сәржекьрьне, хун теда дьминә, һ’ьшк дьбә, әw мьрар те һ’әсабе.

НАВНИШЕД ЧАПА У П’ӘРА

Мьзгини

Навнишед Чапа У П’әра

П’ӘРЕД ДӘМА ИСА МӘСИҺДА

К’ӧрди

Йунани

Һ’ӘСАБЕД ДЬРЕЖАЙЕ

Һ’ӘСАБЕД ПИВАНЕ

Нәхwәши у qәнщкьрьн

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 4:23-25; 9:35; 11:2-5; К’аред Шандийа 3:1-6; 8:4-8; 19:11-16; 28:8-9; Корьнт’и I 12:9; 12:29-30; Корьнт’и II 12:7-10; Тимот’ейо I 5:23; Тимот’ейо II 4:20; Аqуб 5:14-15.

Нә’ман

Мьзгини

Фәрһәнгок

– сәрwере әскәред wәлате Сурйайе бу, йәки ә’йан бу, ле к’оти бу. Гава бона Елиша п’ехәмбәр бьһист, чу щәм wи һиви же кьр кӧ wи qәнщ кә. Елиша готе «Һәр’ә ч’әме Урдӧне у һ’әфт щара нӧqи бьне аве бә дәре, те qәнщ би». Нә’ман гӧр’а wи кьр у Хwәде әw паqьж у qәнщ кьр. П’адшати IV 5:1-27; Луqа 4:27.

Нә’мәйед Кәле

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Әфәси, Филипи, Колоси у Фьлимон. Әв нә’мә wәхте Паwлос кәледа бу һатьнә ньвисаре. Әфәси 3:1; 4:1; Филипи 1:7, 13; Колоси 4:3, 18; Фьлимон 1, 10.

Нинәwа

Мьзгини

Фәрһәнгок

– наве бажар ә. Хwәде Уньс п’ехәмбәр шандә wьр wәки бежә щьмә’та wи бажари кӧ әwе бажаре wан wеран кә, чьмки гәләк хьраби дькьрьн. Гава wан хәбәред Уньс бьһистьн, бь гьри жь гӧнәкьрьне вәгәр’ийан. Хwәде бахшандә wан. Иро әв бажар дьк’әвә нава ә’рде Ираqе, к’идәре гәләк к’ӧрд дьминьн. К’ьтеба Уньс; Мәтта 12:41; Луqа 11:30, 32.

Нӧһ

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бавә’шир у п’ехәмбәр бу. Һена Нӧһда мәрьва кӧ гәләки хьраби дькьрьн, Хwәде гот: «Әзе тофана мәзьн р’акьм, wәки һәр тьштед дьнеда wеран бьн». Ле Нӧһ мәрьвәки баwәрмәнд бу у гӧр’а Хwәдеда бу. Чаwа кӧ Хwәде готә wи, ӧса жи әwи гәмикә мәзьн чекьр. Әw нәфәред хwәва у һ’әйwанед щур’ә-щур’ә жь аве хьлаз бун, ле һ’әму инсанед дьне хәньqин. Дәстпебун 6:9–10:32; Мәтта 24:37-39; Луqа 3:36; 17:26-27; Ибрани 11:7; Пәтрус I 3:20; Пәтрус II 2:5.

Ньвисаред пироз

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 4:1-4; 5:17-20; 22:29; Йуһ’әнна 8:31-32; 20:31; К’аред Шандийа 20:32; Р’омайи 15:4; 16:26; Колоси 3:16; Т’есалоники I 2:13; Тимот’ейо I 4:13; Тимот’ейо II 3:14-17; Ибрани 4:12; Пәтрус I 1:22-25; Пәтрус II 1:19-21; Йуһ’әнна II 9-10; Ә’йанти 1:3.

Ньхӧмандьна аве

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 28:18-20; Йуһ’әнна 3:22; 4:1-2; К’аред Шандийа 2:37-42; 8:12; 8:36-38; 10:44-48; 16:14-15; 16:31-33; 19:1-7; 22:12-16; Р’омайи 6:1-4; Галати 3:26-27; Колоси 2:12; Пәтрус I 3:20-22.

назьк

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бәдәw, хwәшьк.

нандьрун

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’аләти, п’аләйи.

нане Хwәдер’а дайи

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (нане һ’ьзуре, нане пешбәрийе) нане пироз һена Мусада Коне Шә’дәтийеда (Коне Щьвинеда), ӧса жи пәйр’а п’арьстгәһеда һәбу. Әв нан ль сәр сьфра зер’ин «ль пешбәри Хӧдан» дьһатә р’езкьрьне. Һәр р’ожәкә шәмийе к’аһина донздәһ нане бе һәвиртьр’шк дьпә’тьн, ль сәр сьфра зер’ин даданин у йед кӧ һ’әфтийа дьнда дәwсе данин, к’аһина йе пешийе щийе пирозда дьхwарьн. Пештьри к’аһина изьна т’ӧ кәси т’ӧнәбу әв нан бьхwарана. Әв нан нишанәкә Пәймана Хӧдан бу, кӧ әw т’әви щьмә’та Исраеле бу. Qануна К’аһинтийе 24:5-9; Мәтта 12:4; Марqос 2:26; Луqа 6:4.

нард

Мьзгини

Фәрһәнгок

– р’унәки бинхwәш кӧ жь шинайикә Һьндьстане дьһатә чекьрьне. Марqос 14:3; Йуһ’әнна 12:3, 5.

Нард

нәдьр

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (гори, qӧрбан) Ль гора Qануна Муса (Дәрк’әтьн 13) инсан у һ’әйwанед ньхӧрийә нер, әw нәдьред (горийед) Хwәде бун. Һ’әйwан дьһатьнә сәржекьрьне у жь бәр инсенва дьһатьнә дайине. Мә’на wе әв ә, кӧ һәр ньхӧри п’ара Хwәде бу, пироз, бӧһӧрти у т’айбәти, аwа готи Хwәдер’а щӧдәкьри бу (Луqа 2:23).

нәзир

Мьзгини

Фәрһәнгок

– те фә’мкьрьне «Хwәдер’а дайи», аwа готи йәки кӧ Хwәдер’а бона хьзмәтк’арийе ад-qьрар дькьр (Жьмар 6:1-21). Се qәйдед һ’ими бона йед нәзир һәбун:

1. Һәгәр жьн буйа йан мер буйа, гәрәке шәрав-араq вәнәхwара, нә тьри, нә жи хӧрәкед жь меwа тьрийе бьхwара.

2. Гәрәке мәqәс йан дузан п’ор’е сери нәк’әта һ’әта wи wәхте адейи к’ьфшкьри хьлаз нәбуйа.

3. Гәрәке щьнйазе мьрийа нәк’әта, нә жи незик буйайе. Wәхте адкьрьнейи лапи һьндьк си р’ож бу, ле мәрьв жи һәбун бь т’әмамийа ә’мьре хwә Хwәдер’а ад-qьраркьри бун, аwа готи нәзир. Пәймана Кәвьнда бона чәнд мәрьвед нәзирә адкьри ньвисар ьн, мәсәлә: Самуел, йе кӧ дийа wи әw хwәха Хwәдер’а да (П’адшати I 1:11, 28 ) у Шьмшон (Һ’акьмти 13:2-5 ). Пәймана Нуда Йуһ’әннайе Ньхӧмдар (Луqа 1:15; 7:33) нәзире адкьри бу. Хӧйа дьбә кӧ Паwлос у чәнд мәрьвед майин (К’аред Шандийада 18:18; 21:23-24, 26) бона дәмәкә кьн чаwа нәзир адкьри бун, wан ль гора qәйдә-qанунед нәзирийе хьлазийа wәхте адейи к’ьфшкьри п’ор’е хwә кӧр’ кьрьн у һ’әди дан (Жьмар 6:9, 18).

нәмами

Мьзгини

Фәрһәнгок

– хайинти, бебәхти.

нәмер

Мьзгини

Фәрһәнгок

– әв әw мер ьн, йед кӧ жь мертийе к’әти нә. Һьнәк жь зькмакийеда ӧса нә, һьнәк жи мәрьва әw ӧса кьрьнә, мәсәлә: Зәмане бәре п’адшед ве дьне гәләк хӧламед бьндәсте хwә нәмер дькьрьн, аwа готи дьхәсандьн, кӧ дәст нәавитана к’ӧлфәтед мале.

нәщьһу (мьләтед майин)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– һ’әму мьләтед дьнйайе, кӧ ә’сьле хwәда нә щьһу нә. Һ’әму мьләтед нәщьһу п’утп’арьст бун, пештьри һьнәка, йед кӧ Хwәдейе щьһуйа, аwа готи Хӧдан т’әне баwәр дькьрьн. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «п’утп’арьст» у бьн хәбәра «йунан»-да бьхуньн.

ньвисар (ньвисаред пироз)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Пәймана Кәвьн у Пәймана Ну. Ле гава ньвиск’аред Пәймана Ну к’ьтебед хwәда бә’са «ньвисар» йан «ньвисаред пироз» дькьрьн, фькьра wан сәр wан к’ьтебед ньһайә Пәймана Кәвьнда бу, чьмки к’ьтебед Пәймана Ну һьнге һәла һе чаwа к’ьтебәк нәһатьбунә бәрәвкьрьне (Тимот’ейо II 3:16-да).

ньсрәти

Мьзгини

Фәрһәнгок

– мәрьвед жь бажаре Ньсрәте. Әв нав бона Иса һатә готьне (Мәтта 2:23; Марqос 14:67) у пәйр’а жи бона мәсиһийа (К’аред Шандийа 24:5).

ньсьл

Мьзгини

Фәрһәнгок

– ньфш.

ньхӧмандьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Пәймана Нуда ньвисар ә, кӧ Йуһ’әннайе Ньхӧмдар гәләк мәрьв ль ч’әме Урдӧнеда дьньхӧмандьн. Әwи гот, кӧ гәрәке жь гӧнәкьрьне вәгәр’ьн у паше бенә ньхӧмандьне. Бь ви аwайи Йуһ’әннайе Ньхӧмдар дьле мәрьва бона һатьна Мәсиһ һазьр дькьрьн. Ӧса жи шанди у баwәрмәндед Исайә пешьн жь qӧр’на пешьнда, йед кӧ дьбунә баwәрмәнд, пе аве дьньхӧмандьн. Әв йәк дьбу нишана вәгәр’андьн, паqьжбун у бахшандьна гӧнед wан. Ӧса жи ньхӧмандьна баwәрмәнда ве сӧр’е дьдә фә’мкьрьне, кӧ т’әви Иса мьрьн, дәфьнбун у жь мьрьне р’абун. Мәтта 28:19; К’аред Шандийа 2:38, 41; 10:47-48; Р’омайи 6:3-4; Корьнт’и I 10:2; 12:13; Галати 3:27; Колоси 2:12; Пәтрус I 3:21 у йед майин.

ньхӧмдар

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Йуһ’әннар’а дьготьн ньхӧмдар. Гава wи хәбәра Хwәде бәла дькьр, т’обәдар бь аве дьньхӧмандьн. Луqа 1:5-25; Мәтта 3:1.

ньхӧри

Мьзгини

Фәрһәнгок

– К’ьтеба Пирозда, кӧр’е ньхӧри ль сәр һ’әму зар’ар’а бу у һәqе wи жь һәqе һ’әмуйа зедәтьр бу. Жь мьлк’е баве дӧбарә п’ара wи дьк’әт (Qануна Дӧщари 21:15-17, Ишайа 61:7 ), дӧайе бавейи һәри qәнщ әwи дьстанд (Дәстпебун 27), ӧса жи һ’ӧкӧме баве (Дәстпебун 27:29, 37; 37:21-22; П’адшати IV 2:9 ). Ле кӧр’әки дьн дькарьбу һәqед ньхӧртийа бьре хwә же бьстанда (Дәстпебун 25:34; Ибрани 12:16). Анәгори Qануна Муса, һәр ньхӧрийе нерини жь мерьв йан һ’әйwен, әw п’ара Хӧдан бу (Qануна К’аһинтийе 27:26, Жьмар 3:12-13). Бона ве йәке, п’ешк’еши Хwәде дькьрьн (аwа готи Хwәдер’а нәдьр дькьрьн) у дьданә П’арьстгәһе (де у бав кӧр’е хwәйи ньхӧри пашда дьк’ьр’ин (Жьмар 18:15, 3:40-51, Дәрк’әтьн 13:1 [2], 12 [13])). Хwәде һ’әму мьләт хӧльqандьн, ле Исраел бьжарт wәки бьбә мьләте Wийи ә’зиз, аwа готи т’әйбәти, ләма жер’а дьбежә «кӧр’е ньхӧри» (Дәрк’әтьн 4:22, Йерәмийа 31:9 ) ӧса жи «бәре дәрәмәта пешьн» (Йерәмийа 2:3 ). Даwьд п’адша у wаре wи Мәсиһ, әw һәр дӧ жи ньхӧрийе Хwәде тенә готьне. Qәwат у һ’ӧкӧме wан т’әйбәти бун (Зәбур 89:27 [28 ибрани]). Пәймана Нуда, Мәсиһр’а дьбежьн «Ньхӧри» чьмки һ’ӧкӧм, сәрwерти у к’ӧрсийа Wи сәр һ’әмуйар’а йә (Ибрани 1:6; Колоси 1:15) у Әw пешьн жь нава мьрийа р’абу (Колоси 1:18; Ә’йанти 1:5). Колоси 1:15-да әв йәк те готьне кӧ Мәсиһ Ньхӧрийе һ’әму ә’фьрина йә, аwа готи, Ньхӧрийе Хwәдейи ль сәр һ’әму ә’фьринар’а йә. Һ’ӧкӧме Мәсиһ сәр һ’әму ә’фьрина һәйә у Әw Хwәха бәри wе йәке һәбу (бьхунә Колоси 1:16-17, ӧса жи Филипи 2:6 у Йуһ’әнна 17:5). Баwәрмәндед Иса Мәсиһ жи «ньхӧри» тенә готьне (Ибрани 12:23), чьмки әw мәрьвед Хwәдейә т’айбәти нә, wар у мьлк’е Wи нә, кӧ гәрәке ә’мьре пироз, бӧһӧрти-жьбарә бьжин. Чаwа кӧ Мәсиһ ньхӧрийе жь нава мьрийа йә, әв йәк гӧмане дьдә баwәрмәнда кӧ әw жи т’әви wе р’умәта р’абуна жь мьрийа бьн.

Оршәлим

Мьзгини

Фәрһәнгок

– иро жер’а «Qӧдса Шәриф» жи те готьне. Әw бажаре щьһуйайи һәри мәзьн у ә’йан бу, чаwа иро жи. П’арьстгәһа щьһуйа жи ль wьр бу. Бәри 3000 сала Даwьд п’адша Оршәлим жь дәсте йәбусийа станд. Пешийе әw бажаре П’адшатийа т’ьфаqийа Исраеле бу у паше бу бажаре п’адшатийа башуре, аwа готи Щьһуда. Һьнге Даwьд п’адшайе wе бу, һ’әсабе мәрьвед wе 2000 бу. Wәхте Пәймана Нуда һ’әсабе мәрьвед wе лапи кем 80_000 бу. Бона щьһуйа, Оршәлим бажаре һәри пироз ә.

Паqьжкьрьна гӧна пе мьрьна Мәсиһ

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 26:26-29; Р’омайи 3:25; 5:9-10; Әфәси 1:7; Ибрани 9:11-14; Йуһ’әнна I 1:6-7; Ә’йанти 7:14-17.

Пәймана Кәвьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Qьрара Кәвьн. К’ьтебед щьһуйайә пирозр’а, йед кӧ бәри Иса һәбун, wанар’а дьбежьн «Пәймана Кәвьн», чьмки wанда бона пәймана Хwәде т’әви щьмә’та Исраеле те готьне. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «пәйман»-да бьхуньн.

Пәймана Ну

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Qьрара Ну. Wан к’ьтебед пирозр’а дьбежьн Пәймана Ну, к’ижанада дәрһәqа Иса Мәсиһ у щьвина Wида ньвисар ьн, чьмки нава wанда дәрһәqа пәймана Хwәдейә нуда те готьне, йа кӧ т’әви мәрьва гьреда. Әва пәймана пе хуна Иса Мәсиһ бона бахшандьна гӧнед һ’әму мәрьва һатийә гьредане (Марqос 14:24; Корьнт’и I 11:25; Әфәси 5:2; Ибрани 7:26-28). Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «пәйман»-да бьхуньн.

Пәтрус

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жер’а Шьмһ’ун у Кифас жи дьготьн. Әw йәк жь һәр донздәһ шагьртед Иса бу. Әw шанди бу. «Пәтрус» бь зьмане йунани у «Кифас» (аwа готи «кефа») бь зьмане арами тенә фә’мкьрьне «qәйа» йан «кәвьр» (Йуһ’әнна 1:42).

Пилато

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жь Qәйсәре Р’омайе к’ьфшкьри бу, әw wәлийе wәлатед Щьһустане, Самәрйайе у Идумәйайе бу. Маләкә wи ль Qәйсәрийе бәр бә’ре бу, ле маләк жи Оршәлимеда бу. Мәтта 27:2, 11-26; Луqа 23:1-25 у йед майин.

П’адшатийа Хwәде, П’адшатийа Ә’змана

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бона т’әвгьредана Хwәде у щьмә’та Wи те готьне. Чаwа п’адша щьмә’та хwә хwәй дькә у сәр wе п’адшатийе дькә, Хwәде жи ӧса йә. Һәр тьштед кӧ щьмә’т һ’әwщә дьбә дьдә wан у р’ебәрийа wан дькә. Щьмә’та Wи әw мәрьв ьн, йед кӧ баwәрийа хwә Wи тиньн у гӧр’а Wи дькьн. Гава Иса Мәсиһ щара пешьн һатә дьне, п’адшатийа Хwәде бь щур’әки ну хӧйа бу, чьмки Иса р’екә ну мәрьвар’а вәкьр, wәки т’әви Хwәде т’әвгьредайи бьн у бьжин. Бона ве йәке те готьне кӧ П’адшатийа Хwәде иди дәстпебуйә. Ле гава Иса Мәсиһ диса бе, wе һьнге п’адшатийа Хwәде т’әмам бьбә у һ’әму инсанар’а бь щур’әки ну бе ә’йанкьрьне (Мәтта 6:33, 19:16-30; Марqос 10:15). Мә’на П’адшатийа Хwәде у П’адшатийа Ә’змана йәк ә. Мәтта хәбәра «Ә’зман» дәwса «Хwәде» да хәбате, чьмки хӧйа дьбә кӧ wи Мьзгинийа хwә ль гора зараве щьһуйа ньвиси у нә ә’дәте щьһуйа бу кӧ наве Хwәдейи пироз гәләк щара банина сәр заре хwә. Ләма щьһуйа гәләк щара «Ә’зман» щийе кӧ Хwәде дьминә, дәwса наве «Хwәде» дьданә хәбате. Дәред кӧ Мәтта «П’адшатийа Ә’змана» ньвисин, Марqос у Луqа «П’адшатийа Хwәде» ньвисин. Мәтта 4:17, 5:10; Марqос 1:15; Луqа 6:20.

П’ӘРЕД ДӘМА ИСА МӘСИҺДА

Мьзгини

Навнишед Чапа У П’әра

к’ӧрди | йунани | шә’дәтийа wан щийа
пол | ләптон | Марqос 12:42; Луqа 12:59; 21:2
qӧр’уш | кодрантес | Мәтта 5:26; Марqос 12:42.
дьраве чарqӧр’уше | ассарион | Мәтта 10:29; Луqа 12:6.
зив* | динарион | Мәтта 18:28
йан драхмә | Мәтта 17:24
нале дӧзиве | дьдрахмон | Мәтта 17:24
нале чарзиве | статер | Мәтта 17:27
зер’ | мна | Луqа 19:13
тәлант** | талантон | Мәтта 18:24; 25:15

* Зивәк qаси р’ожхәбатәкә п’аләки бу.

** Тәлантәк 44 килограм зив бу у qимәте wе һәqе п’аләки панздәһ сала зедәтьр бу.

П’әрә, һәбук, мал у мьлк’

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 6:19-21; 6:24-34; Луqа 12:13-21; 12:32-34; К’аред Шандийа 20:35; Тимот’ейо I 6:6-10; 6:17-19; Ибрани 13:5-6; Аqуб 2:1-9; 5:1-6.

П’утп’арьсти, сербази у к’оч’әкти

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 4:10; К’аред Шандийа 13:4-12; 17:22-31; 19:11-20; Корьнт’и I 5:11; 6:9-11; 8:1-13; 10:1-22; Корьнт’и II 6:14-18; Галати 5:19-21; Т’есалоники I 1:9-10; Йуһ’әнна I 5:21; Ә’йанти 21:8; 22:15.

пәйман

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (аһда, ад у qьрар) нав дӧ мәрьвада, нав дӧ к’омада, йан жи нав Хwәде у мәрьвада те гьредане. Пәйманәк нава Хwәде у Нӧһда һәбу (Дәстпебун 9:8-17), нава Хwәде у Бьраһимда (Дәстпебун 15), нава Хwәде у Даwьдда (П’адшати II 7; Зәбур 89:1-37). Ль сәре ч’ийайе Синайе Хwәде пәйманәк т’әви щьмә’та Исраеле гьреда. Ль гора ве пәймане Хwәде соз да wәки Хwәха Хӧдане щьмә’та Исраеле бә у wан хwәй кә, ле гәрәке Исраел жи Qануна Хwәде бьqәдинә, йа кӧ Wи бь дәсте Муса да. Ле Исраеле гәләк щара пәйман, аwа готи Qануна Муса дьт’әр’ьбанд. К’ьтебед щьһуйайә пирозр’а, йед кӧ бәри Иса һәбун, wанар’а дьбежьн «Пәймана Кәвьн». Wеда ньвисар ә, кӧ Хwәде wе пәйманәкә ну т’әви щьмә’та Хwә гьредә (Йерәмийа 31:27-37 ). Хwәде әв пәймана ну пе дәсте Иса Мәсиһ бона һ’әму мьләта гьреда, пе хун у мьрьна Wи. Марqос 14:24; Луqа 22:20; Р’омайи 3:21-26; Корьнт’и I 11:25; Ибрани 10:10-22.

пироз

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (мьqәдәс, бьмбарәк, зийарәт, бӧһӧрти, хальс) Мә’на «пироз» ль гора К’ьтеба Пироз фькьра р’ӧһ’ани йә. Хwәде Хwәха пироз ә у пирозбуна Wи сәр һәр тьштир’а йә. Һащәт, мәри у тьштед майинә бона һ’әбандьне Хwәдер’а тенә башqәкьрьне, чаwа бӧһӧрти-жьбарәкьри (пирозкьри). Мәрьвед пироз әw ьн, йед кӧ бона хьзмәтк’арийа Хwәде у жийина бӧһӧрти башqәкьри нә (Корьнт’и I 1:2). Ве wәлгәр’андьнеда дәwса «Пирозед Хwәде» «Щьмә’та Хwәде» һатийә ньвисаре (Корьнт’и II 1:1). «Пирозе Хwәде» у «Йе Пироз» жи навед Иса Мәсиһ нә (Пирозе Хwәде: Марqос 1:24; Луqа 4:34; Йуһ’әнна 6:69; Йуһ’әнна I 2:20; Ә’йанти 3:7; Йе Пироз: Луqа 1:35).

пол

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’әред сьфьр ьн, йед һәри бе qимәт ьн. Дӧ пол qаси qӧр’ушәки йә. Марqос 12:42; Луqа 12:59; 21:2. Жь к’әрәма хwә ль навниша (таблиса) ль к’ӧтасийа фәрһәнгоке бьньһер’ьн.

пунг

Мьзгини

Фәрһәнгок

– нә’нә.

п’арьстгәһ

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (ә’бубәтханә, ибадәтханә, хана Хwәде) авайийе щьһуйайи һәри бәрбьч’ә’в у ә’йан бу. Сьлеман п’адша щара пешьн п’арьстгәһ бажаре Оршәлимеда чекьр. Әw т’әне ль Оршәлиме һәбу. Мьләте Исраеле дӧа у һ’әбандьнед хwә wьр дькьрьн у горийед (qӧрбанед) хwә ль wьр сәржедькьрьн. П’арьстгәһ жь чар п’ара бу: Һ’әwш, Һьндӧр’, Пирозгәһ у Щийе Һәри Пироз. П’әр’дәкә мәзьн навбьр’и дьда Пирозгәһе у Щийе Һәри Пироз. Сале щарәке Сәрәкк’аһин дьчу Щийе Һәри Пироз. Әwи ль wьр һьн бәр гӧнед хwәва, һьн жи ль бәр гӧнед щьмә’тева гори сәржедькьрьн, дӧа дькьр у бахшандьна гӧна жь Хwәде дьхwәст. Гава Иса ль сәр хач мьр, әв п’әр’да пироз нивида бу дӧ тиша (Луqа 23:45-46). Сала 70-да пәй буйина Иса Мәсиһр’а, Титойе сәрәскәре Императорийа Р’омийе п’арьстгәһ wеран кьр. Жь һьнгева һ’әта р’ожа иройин п’арьстгәһ щарәкә дьн нәһатийә чекьрьне.

п’ехәмбәр

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (нәби, qасьде Хwәде, qуле Хwәде, готьнбеже Хwәде) әw инсан бун. Хwәде wанр’а хәбәр дьда, кӧ әw готьна Wи бьгьһиньнә мәрьва.

п’ехәмбәрти

Мьзгини

Фәрһәнгок

– К’ьтеба Пирозда хәбәра «п’ехәмбәрти» фьрә те фә’мкьрьне. Йе кӧ п’ехәмбәртийе дькә, әw бь р’ебәрийа Р’ӧһ’е Пироз готьнәкә жь Хwәде ә’лами мәрьва дькә. Чаwа Паwлос Корьнт’и I 14:3-да дьбежә, йе кӧ п’ехәмбәртийе дькә, баwәрийа мәрьва ава дькә, дьл дьдә бәр wан у бәр дьле wанда те. Иди п’ехәмбәрти нә т’әне бона тьштед кӧ һе нәqәwьми нә.

п’еч’ьра

Мьзгини

Фәрһәнгок

– р’әфьк, малч’ьра, п’әлтька ч’ьре.

п’ешә

Мьзгини

Фәрһәнгок

– сьнә’т, һостати.

п’ешк’еш

Мьзгини

Фәрһәнгок

– дийари, һ’әдийа.

п’ешк’ешкьрьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (дийарикьрьн) бәр кәсәки хәлатәк данин (п’ешк’еш дане). Ль гора Qануна Муса зар’ок п’ешк’еши Хwәде дькьрьн, wәки Хwәде әw пироз (бәрәк’әт) бькьрана.

п’әйн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– сәргине һурбуйи, зьбьл, ә’дәба һ’әйwен.

п’әрәданг

Мьзгини

Фәрһәнгок

– сьндоqа (qӧт’ийа) һ’әди-дийари у хера. Хәлqе хер у хератед хwә дькьрьнә wьр.

п’игар

Мьзгини

Фәрһәнгок

– йе кӧ бь һәqти һ’әйwен хwәй дькә.

п’утп’арьст

Мьзгини

Фәрһәнгок

– мьләтед нәщьһу кӧ п’ут дьһ’әбандьн, дьһатьнә һ’әсабе п’утп’арьст чаwа иро жи дьһ’әбиньн. Мәсәлә, стәйрка, тә’ве, һиве, мьлйак’әта, һәйин у тьштед т’әбийәте, ӧса жи п’утед бь дәста чекьри. П’ут жи ӧса те фә’мкьрьне «сәнәм».

Артәмиса ханьм хwәде,
п’ута бажаре Әфәсе
(К’аред Шандийа 19:24 35)

п’ьшкбун

Мьзгини

Фәрһәнгок

– дьле йәки жь хәбәра йе дьн дьминә у же дьчә.

п’ьшккьрьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жь р’е дәрхьстьн. Йәк тьштәки дькә, кӧ ль йе дьн хwәш найе у әw жь wи дьчә.

Р’астһ’әсаббун, р’асти (бесущбун)

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

К’аред Шандийа 13:38-39; Р’омайи 1:16-17; 3:21-26; 5:1; 5:9-10; 5:18-19; Галати 2:16; 3:6-9; Тито 3:7.

Р’евека

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жьна Исһаqе кӧр’е Бьраһим бу. Дийа Аqуб у Әсаw (Р’омайи 9:10-13).

Р’әхаб

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жьнәкә нә р’ийа хwәда бу, ле баwәрийа хwә Хwәде ани у алик’арийа щьмә’та Исраеле кьр. Мәтта 1:5; Ибрани 11:31; Аqуб 2:25.

Р’ожа Ахрәте

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Р’ожа Диwане, р’ожа хьлазийа дьнйайе. Ӧса жи щарна к’ьтебеда ве р’ожер’а «Р’ожа Хӧдан» дьбежьн, аwа готи р’ожа һатьна Иса. Wе р’оже мьрийе жь мьрьне р’абьн у wе диwана һ’әму мәрьва бь дәсте Хwәде бьбә. Ишайа 13:6, 9; Мәтта 10:15; 12:36; Луqа 10:12, 14; Йуһ’әнна 6:39-40; 6:44; 6:54; 11:24; Пәтрус II 2:4, 9; 3:7, 10; Йуһ’әнна I 4:17; Ә’йанти 20:11-15 у йед майин.

Р’ожа К’әwандьне

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бона щьмә’та Исраеле р’ожа һәрә ә’зиз у пироз бу (ЙОМ КЬППУР бь ибрани). Сале щарәке п’арьстгәһеда Сәрәкк’аһин дәwса (бәрделийа) гӧнед щьмә’те у хwәва бона паqьжбуна п’арьстгәһ у горигәһе хуна һ’әйwана п’ешк’еш дькьр у дьк’әтә Щийе Һәри Пироз (Дәрк’әтьн 30:10; Qануна К’аһинтийе 16:1-34; 23:27; Ибрани 9:6-7). Пәймана Нуда жи Иса Мәсиһ Хwә жь бәр инсанва кьрә qӧрбан, гава сәр хач хуна Хwә р’ет, һатә кӧштьне. Әw к’әтә Щийе Ә’зманайи Һәри Пироз, щәм Баве Хwә у хwәqӧрбанкьрьна Wи бона һ’әта-һ’әтайе йә (Ибрани 9; 10:12). Һ’әрчи баwәрийа хwә Wи тиньн, әw ль бәр бахша хуна Иса дьк’әвьн у жь гӧнед хwә хьлаз дьбьн. Р’омайи 3:25-26; Ибрани 2:17.

Р’ожа Пенщийә һ’әсаб (Пентекост)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Бь зьмане йунани фә’мина ПӘНТЕКОСТЕ «пенщи» йә. Хwәде т’әми да щьмә’та Исраеле, кӧ р’ожа пашьнә пәй дәстпебуна Щәжьна Дәрбазбунер’а һ’әфт һ’әфтийа һ’әсаб кьн у Р’ожа Пенщи щәжьнәке жи бькьн. Ве щәжьнеда чь кӧ жь дәрәмәтед wан (дәхьлед wан) пешийе дьк’әтә бәр к’еләндийе, данин п’ешк’еши Хwәде дькьрьн (Qануна К’аһинтийе 23:15-21). Р’ожа Пенщир’а Щәжьна Нандьруне (Щәжьна Дәрәмәтед Ә’рде) жи те готьне, ӧса жи Щәжьна Һ’әфтийа. Р’ожа Щәжьна Пенщида Р’ӧһ’е Пироз щара пешьн чаwа п’ешк’еш баwәрмәндар’а һатийә дайине (К’аред Шандийа 2:1-41).

Р’ожа Р’абуне

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (Р’ожа Qийамәте) әw р’ож ә кӧ һ’әму мәрьвед qәнщ у хьраб wе жь мьрьне р’абьн у ль бәр Хwәде у Иса Мәсиһ щаба кьрьнед хwә бьдьн.

Р’ожа Р’ожийа

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «Р’ожа К’әwандьне»-да бьхуньн.

Р’ожа Хӧдан

Мьзгини

Фәрһәнгок

– 1. Пәймана Кәвьнда п’ьр’анийа щара те фә’мкьрьне, әw wәхт йан дәмед кӧ Хwәде диwана щьмә’та Хwә дькә, мәсәлә: Пе дәсте ордийед мьләтед майин, йан жи пе нәхwәшийа (Йоел 1:15; 2:1, 11; Амос 5:18, 20; Малахи 4:5 ).

2. Пәймана Нуда «Р’ожа Хӧдан» р’ожа һатьна Иса Мәсиһә дӧда бона диwана дьнйайе йә (Т’есалоники I 5:2; Т’есалоники II 2:2). Гәләк wе бона ве р’оже һазьр нибьн (Мәтта 24:42-44; Луqа 12:35-40; Пәтрус II сәре 3-а). Щарна те готьне: «Р’ожа Хӧдане мә Иса Мәсиһ» (Корьнт’и I 1:8) йан жи «wе Р’оже» (Т’есалоники II 1:10).

3. Т’әне Ә’йанти 1:10-да «Р’ожа Хӧдан» те фә’мкьрьне «р’ожа йәкшәме» (лә’де), чьмки Хӧдан Иса Мәсиһ йәкшәмеда жь мьрьне р’абу. Жь һьнгева әw р’ож бу р’ожа щьвина баwәрмәнда (К’аред Шандийа 20:7; Корьнт’и I 16:2).

Р’ома

Мьзгини

Фәрһәнгок

– иро п’айт’әхте wәлате Италйайе йә. Һена Иса Мәсиһда щьмә’та Р’омайе гәләк wәлат бьндәст кьрьбун, ӧса жи Исраел. Гәләк щьмә’та Исраеле дьжәнийанә П’адшайе Р’оме (Qәйсәр) у һ’ӧкӧмәтийа wи.

Р’ӧһ’е Пироз

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (Р’ӧһ’е Хwәде, Р’ӧһ’е Мьqәдәс, Р’ӧһ’е Бьмбарәк, Р’ӧһ’е Бӧһӧрти) Р’ӧһ’е Пироз Р’ӧһ’е Хwәде йә. Пәймана Кәвьнда Р’ӧһ’е Хwәде чаwа qәwата Хwәде хӧйа дьбә, к’ижани кӧ Хwәде илаһи дьда п’ехәмбәра. Бь зьманед йунани у ибрани хәбәра «ба» у «р’ӧһ’» йәк ьн (Йуһ’әнна 3:8). Пәймана Нуда Р’ӧһ’е Хwәде бь щур’әки ну һ’әму баwәрмәндед Исар’а те дайине (К’аред Шандийа 2:38), ӧса жи һе гәләки чаwа шәхсәк йан нәфсәкә Хwәде те фә’мкьрьне, аwа готи әw Хwәха Хwәде йә (Мәтта 28:19). Гава Иса чу щәм Баве, Р’ӧһ’е Пироз чаwа дәрсдар, пьштован у п’ешк’еш баwәрмәндар’а шанд (Йуһ’әнна 14:26; 15:26; К’аред Шандийа 10:45). Әw алик’арийа мәрьва дькә, мәрьва бәрбь т’әмамийа р’астийе дьбә (Йуһ’әнна 16:13; Корьнт’и I 2:10-13), щарна бона тьштед башqә р’ебәрийа мәрьва дькә (К’аред Шандийа 13:2; 16:6-7), ль бәр Хwәде бона баwәрмәнда лава-навчетийе дькә (Р’омайи 8:26-27) у qәwате дьдә баwәрмәнда, wәки хәбәра Хwәде бежьн у Хwәдер’а хӧламтийе бькьн (Корьнт’и I 2:4-5; Тимот’ейо II 1:7). Мәрәме п’ешк’ешед Р’ӧһ’е Пироз әв ә, кӧ т’әмамийа щьвина баwәрмәнда бьшьдинә у ава кә (Корьнт’и I, сәред 12 һ’әта 14).

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 28:19; Марqос 1:9-11; 3:28-30; Луqа 1:35; 3:16; 4:1; 11:13; 12:12; Йуһ’әнна 1:32-34; 3:5-8; 7:37-39; 14:15-17; 14:26; 15:26; 16:7-15; 20:19-23; К’аред Шандийа 1:4-5; 1:8; 2:1-18; 2:38-39; 4:31; 5:3-5; 8:14-17; 10:44-48; 13:2-4; 15:28; 16:7-10; 19:1-7; Р’омайи 5:5; 8:9-16; 8:26-27; Корьнт’и I 2:4; 2:9-16; 3:16; 6:11; 6:19; 12:1-13; Корьнт’и II 1:21-22; 5:5; 13:13; Галати 3:2-5; 4:6; 5:16-18; 5:22-25; Әфәси 1:13-14; 1:17; 3:16; 4:3-4; 4:30; 5:18-20; 6:17-18; Т’есалоники I 1:5-6; 5:19; Т’есалоники II 2:13; Тито 3:5-6; Ибрани 2:4; 9:14; Пәтрус I 1:2; 1:11; Пәтрус II 1:20-21; Йуһ’әнна I 2:20; 3:24; 4:13; 5:6-8.

р’астһ’әсаббун у р’астийа Хwәде

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Ньвисаред пирозда хәбәра «р’астийа Хwәде» бь чәнд щур’а те фә’мкьрьне. Щарна р’асти чаwа «һәqийа Хwәде» те фә’мкьрьне, әw һ’ӧнӧрәки Wи йә. Ле щарна жи «р’астийа Хwәде» кьрьнәкә Wи йә, кӧ чаwа Әw мерьв бесущ дькә у р’аст һ’әсаб дькә, нә кӧ т’әне ве йәке, ле мерьв т’әви Хwә дькә йәк жи. Һьнге инсан бәр ч’ә’ве Wи мина Wи р’аст хӧйа дьбә. Пәймана Кәвьнда жи те фә’мкьрьне, кӧ мәрийе р’аст әw ә, йе кӧ гӧнед wи һатьнә бахшандьне (Зәбур 32; Р’омайи 4:4-8). Wәки дьн жи «р’астийа Хwәде» гәләк щара фькьра хьлазкьрьнева гьредайи йә: Хwәде р’аст ә, амьн ә у хwәйе созе Хwә йә у йе кӧ гази Wи дькә, ль гора созе Хwә wи хьлаз дькә (Зәбур 51:14; Ишайа 46:12-13 ).

р’аw

Мьзгини

Фәрһәнгок

– р’а, р’айе даре.

р’аw-р’ьзьм

Мьзгини

Фәрһәнгок

– ә’дәт, ширәт, һинкьрьн у qанунед пешийа.

р’әз

Мьзгини

Фәрһәнгок

– 1. р’әзе тьрийа, бахе тьрийа, бахчә.

2. емиш, феки.

р’ожа т’ьвдарәккьрьне

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Щьһуйа р’ожа инийер’а дьготьн: «Р’ожа т’ьвдарәккьрьне», чьмки wе р’ожеда wан бона р’ожа шәмийе һазьрийа хwә дьдитьн. Р’ожа шәмийе р’ожа пироз бу, изьна wан т’ӧнәбу кӧ бьхәбьтийана. Бона щьһуйа инийе чаwа р’о дьчу ава, һьнге р’ожа шәмийе дәстпедькьр.

р’ожа шәмийе

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (р’ожа сәбте) бона щьмә’та Исраеле р’ожәкә ә’зиз (т’айбәти) у пироз ә (Дәрк’әтьн 16:23; 20:8, 11; 31:14-15). Бь ибрани ШАБАТ ә. Бь кӧрманщи «сәбт» жь шабате һатийә. Бона щьһуйа, шабат наве р’ожа һ’әфта йә у йа хьлазийа һ’әфтийе йә. Инийе еваре, гава р’ож дьчә ава, шабат дәстпедькә у һ’әта 24 сьһ’әта дьк’ьшинә. Ль гора Т’әwрате (Дәстпебун 2:2-3; Дәрк’әтьн 20:8-11; 35:2) р’ожа шабатеда к’ар у хәбат нә щайиз бу бькьрана, әв р’ож р’ожа р’ьһ’әтийе у һ’әбандьне йә (Дәстпебун 1; Qануна К’аһинтийе 23:1-3).

р’ожи

Мьзгини

Фәрһәнгок

– К’ьтеба Пирозда щур’ә-щур’ә һ’алед р’ожигьртьне һәнә. Һ’аләкида нан нә дьхwарьн (П’адшати I 12:16-21, Мәтта 4:2, Луqа 4:2), һ’аләки дьнда нә дьхwарьн нә жи вәдьхwарьн (Дәрк’әтьн 34:28; Әзра 10:6; К’аред Шандийа 23:12, Уньс 3:5-8), һ’аләки дьнда жи нә гошт, нә шәрав, нә тьштед хwәшә-тә’м дьхwарьн-вәдьхwарьн (Данийел 10:2-3 ). Мәрәме р’ожийе К’ьтеба Пирозда әв бу, кӧ хwәйир’ожи дӧа бькә, нәфса хwә ль бәр Хwәде ньмьз кә, хwә бьшкенә, нә кӧ бона наве хwә кӧ бәр мәрьва бе к’ьфше, ле wәки т’әне Хwәдева ә’йан бә (Мәтта 6:16-18; Луqа 2:37; Qануна Дӧщари 9:18; Данийел 9:20 ). Qануна Мусада т’әне р’ожәкә р’ожийейә ә’дәти һәбу (Qануна К’аһинтийе 23:26-32), ле һәгәр wәлат дьк’әтә охьрмед гьран, һьнге р’ожед дьн жи дьһатьнә к’ьфшкьрьне, wәки р’ожи бьгьртана (Йоел 1:14 ). Ә’дәте ферьсийа һәбу, кӧ һәр дӧшәме у пенщшәме р’ожи бьгьртана (Луqа 18:12). Гава Иса сәр дьне бу, шагьртед Иса р’ожи нәгьртьн (Марqос 2:18-20).

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 6:16-18; Марqос 2:18-20; К’аред Шандийа 13:1-3; 14:23.

р’ӧһ’ед һ’әрам

Мьзгини

Фәрһәнгок

– р’ӧһ’ед хьраб. Щьһуйа wан р’ӧһ’ед щьнар’а дьготьн «р’ӧһ’ед һ’әрам», йед кӧ мәрьв пе дьк’әтьн у йед щьнак’әти һ’әрам дьһатьнә һ’әсабе. Изьна wан т’ӧнәбу, wәки тек’әтана нава щьмә’те йан жи щийед пироз.

р’ӧшәткьрьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бәртилкьрьн. Йәк п’әра йан тьштәки дьн дьдә һ’акьм йан йәки дьнейи хwәйиһ’ӧкӧм, wәки qанун бе т’әр’ьбандьне, кӧ йа дьле wи бьбә.

р’ункьрьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (һәтwанкьрьн, доһнкьрьн) 1. Ль гор ә’дәте щьһуйа, гава йәк дьбу п’адша, әw пе бьзьре зәйт’уне дьһатә р’ункьрьне. Әв жи дьбу нишан, кӧ әв кәса буйә п’адша. Иди р’ункьрийе Хwәде Әw ә, Йе кӧ Хwәде бьжарт у к’ьфш кьр, аwа готи Мәсиһ ә (Луqа 4:18). Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «Мәсиһ»-да бьхуньн.

2. Хәлqе һьнге жи р’ун, мина р’уне бинхwәш чаwа нишана qәдьр дькьрьнә сәр меванед хwә (Луqа 7:46; Зәбур 23:5), щьнйазед мьрийед хwә жи р’ун дькьрьн (Луqа 23:56–24:1), чаwа дәрман бьринед нәхwәша дьхьстьн (Луqа 10:34), ӧса жи бь wи нәхwәш р’ун дькьрьн, чаwа символ wәки Хwәде qәнщ кә (Марqос 6:13; Аqуб 5:14).

р’успи

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бона сәрwеред мьләте Исраеле дьһатә готьне, ӧса жи бона сәрwеред дине wан. Пәймана Нуда әw жи әндәмед щьвина гьрәгьра бун. Ә’йантийеда бист чар р’успи һәнә, кӧ ә’зменда Хwәде дьһ’әбиньн у мә’на wан дьбә чаwа нишана т’әмамийа щьмә’та Хwәде.

р’ьк’ьнйата Даwьд

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Бәрәка Даwьд, мала Даwьд. Дәма Пәймана Кәвьнда Даwьд п’адше Исраелейи һәри мәзьн бу. Пәй wир’а кӧр’е wи Сьлеман бу п’адшайе Исраеле. Жь мал у зӧр’әта Даwьд гәләк п’адша р’абун. Иса жь зӧр’әта Даwьд бу. Мәтта 1:1, 20; Луqа 1:27, 69; Р’омайи 1:3; Тимот’ейо II 2:8; Ә’йанти 5:5; 22:16.

Р'еwитийа Паwлосә дӧда

Мьзгини

Хәритә

Р'еwитийа Паwлосә дӧда

Р'еwитийа Паwлосә пашьн һ'әта Р'оме

Мьзгини

Хәритә

Р'еwитийа Паwлосә пашьн һ'әта Р'оме

Р'еwитийа Паwлосә пешьн т'әви Барнабас

Мьзгини

Хәритә

Р'еwитийа Паwлосә пешьн т'әви Барнабас

Р'еwитийа Паwлосә сьсийа

Мьзгини

Хәритә

Р'еwитийа Паwлосә сьсийа

Самәрйа

Мьзгини

Фәрһәнгок

– һьн нә’йа нава Щәлиле у Щьһустанеда бу, һьн жи наве п’айт’әхте п’адшатийа бакӧре (мьфрьqе) бу, аwа готи Исраел. Мьләте Самәрйайе у щьһу гәләки дьжәнийанә һәв, чьмки гәләк ә’дәт у баwәрийед дин у сийасәта wан нә мина һәв бун, ӧса жи бона щийе һ’әбандьне һәвр’а qайл нибун (Луqа 10:25-37).

Самуел

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’ехәмбәрәки ә’йан бу. Бь дәсте wи Даwьд п’адша һатә к’ьфшкьрьне. П’адшати I 1-7; К’аред Шандийа 3:24; 13:20; Ибрани 11:32.

Сәрәкк’аһин

Мьзгини

Фәрһәнгок

– мәзьне һ’әму к’аһина бу, ӧса жи сәрәке щьвата гьрәгьра. Сале щарәке ль Р’ожа К’әwандьне әw дьк’әтә Щийе П’арьстгәһейи Һәри Пироз, wәки п’ешк’еша хуне бона гӧнед хwә у йед щьмә’та Исраеле бьдә. К’ӧрсийа Сәрәкк’аһин wәхте навбәра Пәймана Кәвьн у Пәймана Нуда пешда һат. Салед 18-36 наве Сәрәкк’аһин Qәйафа бу.

Сәрк’әтьна (алт’кьрьна) сәр мирещьн у тә’ли-тәнгийа

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 4:1-11; 6:13; Луqа 22:31-32; Йуһ’әнна 17:14-19; Р’омайи 8:31-39; 12:12; 16:19-20; Корьнт’и I 10:12-13; 16:13; Корьнт’и II 12:7-10; Әфәси 3:20-21; 6:10-18; Филипи 4:13; Т’есалоники I 3:5-8; Т’есалоники II 3:3; Тимот’ейо II 1:7-8; Ибрани 2:18; 4:14-16; 12:1-2; Аqуб 4:7; Пәтрус I 1:5; 5:8-11; Йуһ’әнна I 4:4; 5:3-5; Ә’йанти 12:7-12.

Сәрwеред щьвине

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Хәйсәтед wан у чаwа тенә к’ьфшкьрьне (шьван, бәрпьрсийар, малхе)

К’аред Шандийа 6:1-6; 14:23; Тимот’ейо I 3:1-13; Тито 1:5-9.

Һинкьрьна бона сәрwеред
щьвине

Мәтта 28:18-20; Луqа 22:24-27; К’аред Шандийа 20:17-35; Т’есалоники I 2:1-12; Тимот’ейо I 4:1-16; Тимот’ейо II 2:1-26; 3:10-17; 4:1-5; Тито 2:7-8; Пәтрус I 5:1-4.

Сийон

Мьзгини

Фәрһәнгок

– әw ч’ийа йә, сәр к’ижани п’арьстгәһ һатә чекьрьне. Гава Даwьд п’адша Оршәлим жь дәсте йәбусийа станд, бажар бьч’ук бу, т’әне сәр ви ч’ийайи (гьри) бу. Сийон те фә’мкьрьне щарна әw ч’ийайе кӧ п’арьстгәһ ле бу, щарна т’әвайийа бажаре Оршәлиме (Мәтта 21:5), щарна һ’әму щьмә’та Исраеле, щарна щьмә’та Хwәде йан жи бажаре Хwәдейи дьнйа нуда (Ибрани 12:22; Ә’йанти 14:1). «Qиза Сийоне» те фә’мкьрьне бажаре Оршәлиме, аwа готи бьнәлийед Оршәлиме (Йуһ’әнна 12:15). Р’омайи 9:33; 11:26; Пәтрус I 2:6.

Синай (Ч’ийайе Синайе)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– әw ч’ийа йә, кӧ wьр Хwәде һәр дәһә т’әми данә Муса п’ехәмбәр. Щарна жи сурәти (символи) у р’ӧһ’ани те фә’мкьрьне (Галати 4:24).

Содом у Гомора

Мьзгини

Фәрһәнгок

– дәма Бьраһимда дӧ бажаред кәнанийа бун, кӧ незики Бә’ра Мьри бун. Мәрьвед һәр дӧ бажара бь гӧнәк’арийа хwә ӧса жь Хwәде дур к’әтьбун, кӧ Хwәде әw бь егьр у к’ьрк’уте шәwьтандьн у qьр’а wан ани (Дәстпебун 18:16–19:29).

Сьлеман

Мьзгини

Фәрһәнгок

– кӧр’е Даwьд, п’адше Исраеле бу, ньвисаред wи жи Пәймана Кәвьнда һәнә (Готьнед Сьлеман 1:1; 10:1 у йед майин). Хwәде гәләк сәрwахти да wи, ӧса жи әw гәләки дәwләти бу. П’арьстгәһ пешда әwи да чекьрьне. П’адшати II 12:24-25; П’адшати III 1:1– 11:43; Мәтта 1:6-7; 6:29; 12:42; Луqа 11:31; 12:27; К’аред Шандийа 7:47.

Сьндоqа Пәймане (Сьндоqа Шә’дәтийе)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– qӧт’икә пироз, жь дара дарщеwийе чекьри у зер’кьри бу. Әw сьндоq у чь кӧ теда бун (аwа готи һәр дӧ сәлед кәвьрийә кӧ һәр дәһә т’әмийед Хwәдейә мәзьн сәр ньвисар, шьвдара Һарун у дәрдана манайе), әвана нишанед пәймана Хwәдейә т’әви мьләте Исраел бун. Гава мьләте Исраеле р’е дьчу, йан дьчу шер’, әв сьндоq хwәр’а дьбьрьн. Гава щики дьсәкьнин, әв сьндоq Коне Шә’дәтийеда Щийе Һәри Пирозда дьма. (Дәрк’әтьн 25:10-21; Ибрани 9:4; Ә’йанти 11:19).

садуqи

Мьзгини

Фәрһәнгок

– әw нава щьһуйада партикә (к’омәләкә) диндар (олп’арьст) бу. Әв парти бьч’ук ле ә’йан бу. П’ьр’анийа әндәмед wе к’аһин бун. Wан баwәрийа хwә бь һәр пенщ к’ьтебед Муса (аwа готи Т’әwрат йан һәр пенщ к’ьтебед пешьнә Пәймана Кәвьн) данин, ле р’ӧһ’, мьлйак’әт у р’абуна мьрийа (qийамәти) баwәр нәдькьрьн. К’аред Шандийа 4:1-2; 23:6-10; 23:8.

самәри

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Чахе п’адшатийа Р’әһобоwам (кӧр’е Сьлеман, п’адшайе Щьһустане) у Йеробоwамда (п’адшайе Исраеле), мьләте Исраеле жь һәвдӧ qәтийан. Р’әһобоwам т’әви дӧ qәбилед Исраеле бажаре Оршәлиме у Щьһустанеда ма. Йеробоwам т’әви дәһә qәбилед Исраеле Самәрйа хwәр’а кьрә п’айт’әхт. Бь ви щур’әйи мьләте Исраеле бу дӧ п’ара у дьжмьнатийа һәв кьрьн. Пәй ве йәкер’а жи п’адшайе ашурийа гәләк мьләте Исраеле дор-бәред Самәрйайе щишьһ’ьти бажаред мәдийа у йед майин кьрьн (П’адшати IV 17:1-6 ) у мьләтед майин бь п’утед wанва анин, дәwса wанда щи-wар кьрьн (П’адшати IV 18:24-40). Бь ви аwайи мьләте самәрийа т’әви мьләтед п’утп’арьста жит, дан у стандьн, ә’сьл у баwәрийа хwә һ’әр’ьмандьн у хwә жь Т’әwрате дур хьстьн. Самәри әw ьн, йед кӧ жь Самәрйайе у дор-бәред wе бун.

сербази

Мьзгини

Фәрһәнгок

– к’оч’әкти.

сеwи

Мьзгини

Фәрһәнгок

– ет’им.

сәрбәсти

Мьзгини

Фәрһәнгок

– азади, аза.

сәрсәд

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жь әскәре Р’омайе (Италйайе) бу, кӧ сәрwери ль сәд әскәри дькьр.

сәрһ’әзар

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жь әскәре Р’омайе (Италйайе) бу, кӧ сәрwери ль һ’әзар әскәри дькьр.

сәрwахти

Мьзгини

Фәрһәнгок

– шә’рәзайи.

спартьн (бьсперә)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– т’әсмилкьрьн.

стойхи

Мьзгини

Фәрһәнгок

– ль пәй һинкьрьна философе Зәно дьчун. Зәно qаси 265 сали бәри буйина Иса Мәсиһ мьр. Һинкьрьна wи әw бу, wәки мәрьв жийина хwә qәбул бькә, пе фькьре жийина хwә һ’ӧкӧм бькә, хwә бьгьрә у дина хwә нәдә шабун у еша (К’аред Шандийа 17:18).

сьлсьләт

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бав, кал, кале кала у ӧса дьчә жор.

сьнәт

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Ль щәм щьһуйа ль гора Qануна Муса гәрәке һәр зар’әкә кӧр’ин бьһата сьнәткьрьне. Ле һе бәри Qануне жи әв сьнәти жь һена Бьраһимда һәбу, әw чаwа нишана пәймана Хwәде т’әви Бьраһим у зӧр’әта wи бу (Дәстпебун 17:9-14). Бь ви аwайи сьнәткьрьн бу нишана мере щьһу у мьләте щьһур’а щарна дьһатә готьне: «Мьләте сьнәткьри». Гава Мьзгинийа Иса Мәсиһ пешийе һатә дайине у бәлакьрьне, жь нава щьһуйед мәсиһи һьнәк һәбун кӧ дьготьн, һәгәр мер дьхwазә бьбә мәсиһи, гәрәке пешийе бе сьнәткьрьне. Әва дьбу нишан кӧ буйә щьһу у ль пәй qануна Муса дьчә, wәки паше бькарьбуйа бьбуйа мәсиһи. Ле Паwлосе шанди әв һинкьрьна щьһуйа qәбул нәкьр. Әwи бона ве пьрсе нә’мә галатийар’а ӧса жи һьнәкед дьнр’а ньвисин. Әwи дьгот, кӧ т’әне тьштәк лазьм ә wәки мәрьв пе хьлаз бә, аwа готи баwәрийа хwә Иса Мәсиһ бинә. Дәстпебун 17:9-14; Дәрк’әтьн 4:25; Йуһ’әнна 7:22; Р’омайи 2:28-29; Галати 5:6; 6:15; Колоси 2:11.

сьргунчуйина Бабилоне

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Чахе Нәбукәднәсәр п’адше к’ьлданийа бу, wи щьмә’та Исраеле ажот у сьргуни Бабилоне кьр у щьмә’та Исраеле 70 сали ль wе дәре ма.

сьркә

Мьзгини

Фәрһәнгок

– шәрава кәвьн у тьрш.

сьфәт

Мьзгини

Фәрһәнгок

– сурәт, шькьл.

сьхьр

Мьзгини

Фәрһәнгок

– qәwатед дьнйайеда нә, кӧ хӧданед wан к’ьфш накьн.

Т’әwрат

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Qануна Муса йә, аwа готи һәр пенщ к’ьтебед пешьнә Пәймана Кәвьн ьн.

Т’ьфаqа хwәденаса

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 18:19-20; К’аред Шандийа 2:41-47; Р’омайи 12:4-8; Әфәси 1:22-23; 4:11-16; Колоси 3:15-17; Тимот’ейо I 4:13; Ибрани 10:24-25.

тәнгаси

Мьзгини

Фәрһәнгок

– тәнгайи.

тиш

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’арч’ә, п’ар. Мәсәлә: К’ьнща мьн бу дӧ п’арч’а (тиша).

т’агер

Мьзгини

Фәрһәнгок

– фьрqийе дькә нава мәрьва у пьшта йәки дьгьрә.

т’әрбәтдар

Мьзгини

Фәрһәнгок

– йе кӧ тьштед qәнщә маqули зар’отийеда гьрти һин дькә.

т’әхсиркьрьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– р’әдкьрьн.

т’обәкьрьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жь гӧнәкьрьне вәгәр’ьн, вәгәр’ьн бәрбь Хwәде. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «жь гӧнәкьрьне вәгәр’ьн»-да бьхуньн.

т’охьмр’әш

Мьзгини

Фәрһәнгок

– т’овр’әш.

т’ӧщарәти

Мьзгини

Фәрһәнгок

– к’ьр’ин-фьротан, алвери.

т’ьре, (жь) кәси т’ьре

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жь кәси wә йә.

т’ьфаq (т’ьфаqбун, т’ьфаqи)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– йәкбун, йәкти.

Уньс

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’ехәмбәр бу, к’ьтеба wи жи һәйә. Хwәде әw шандә бажаре Нинәwайе, ле Уньс нәхwәст гӧр’а Хwәде бькьра. Пе гәмийе чу щики дьн, ле Хwәде фьртонәкә мәзьн шанд. Щьмә’та сәр гәмийе Уньс авитә бә’ре, wәки жь һерса Хwәде хьлаз бьн. Мә’сийе мәзьн (һ’ут) Уньс һ’уфи хwә кьр у Уньс зьке мә’сида се р’ож у се шәва ма, дӧа кьр, һ’әта кӧ мә’си әw жь дәве хwә авитә дәве бә’ре. Пәйр’а Уньс гӧр’а Хwәде кьр у чу Нинәwайе, wәки хәбәра Хwәде бежә wан. К’ьтеба Уньс; Мәтта 12:39-41; 16:4; Луqа 11:29-32.

Усьв

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Чәнд мәри К’ьтеба Пирозда һәнә, наве wан Усьв:

1. Йәк жь һәр донздәһ кӧр’ед Аqуб (Исраел) ә. Бьред wи һ’әвсуди ль wи дькьрьн, чьмки баве wан гәләки әw һ’ьз дькьр. Бьред wи әw чаwа хӧлам фьротьн, ле паше әw бу сәрwере wәлате Мьсьре. Бьред wи әw диса дитьн гава һатьнә Мьсьре кӧ нан бьк’ьр’ьн, чьмки wәлате wанда хәлайи бу. Дәстпебун 30:22-24; 37:5–50:26; Йешу 24:32; Зәбур 105:17-22; К’аред Шандийа 7:9-14, 18; Йуһ’әнна 4:5; Ибрани 11:21-22; Ә’йанти 7:8.

2. Усьве мере Мәрйәма дийа Иса. Мәтта 1:16, 18-20, 24; 2:13, 19.

3. Наве бьраки Иса жи Усьв бу. Мәтта 13:55; Марqос 6:3 (Йусес).

4. Усьве бьре Аqубе шанди (нә бьре Йуһ’әнна). Мәтта 27:56; Марqос 15:40, 47 (Йусес).

5. Усьве жь Аримәтйайе, мәрьвәки дәwләти, әндәме щьвина гьрәгьред щьһуйа. Әw мәрьвәки qәнщ бу у пәй Иса дьчу. Мәтта 27:57-60; Марqос 15:42-46; Луqа 23:50-53; Йуһ’әнна 19:38-42.

6. Усьве Барсабо, йәк жь йед кӧ һе пешда пәй Иса дьчун. К’аред Шандийа 1:23.

7. Усьв, наве wи кьрьн Барнабас. К’аред Шандийа 4:36.

уд

Мьзгини

Фәрһәнгок

– шинайик ә, кӧ жь ава wе р’унәки бинхwәш те чекьрьне. Щьһуйа уд дькьрьнә сәр к’әфәне мьрийа, wәки дәфьнкьрьнер’а һазьр бьн (Йуһ’әнна 19:39).

Фьрәwьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– наве п’адшед Мьсьре бу. Һәр йәк жь wан бь ви нави дьһатә готьне. К’аред Шандийа 7:10, 13, 21; Р’омайи 9:17; Ибрани 11:24.

фатьмок

Мьзгини

Фәрһәнгок

– щур’әки кәвотка йә.

ферьси

Мьзгини

Фәрһәнгок

– нав щьһуйада к’омәләкә динп’арьст бу. Әндәмед к’омәла ферьсийа qануна Муса qәнщ заньбун. Әw динп’арьстед сәрт бун. Wана баwәр дькьр, кӧ мьлйак’әт у р’ӧһ’ һәнә у мьри wе диса р’абьн. Гәләк жь ван р’ьзьм у ә’дәта, йед кӧ ферьсийа пек данин, нав щьһуйада һәбун. Жь ван р’ьзьм у ә’дәта гәләк жи нә жь Т’әwрате бун. Әw бь кьред хwә к’ӧбар-бабах дьбун. Дьхwәстьн чаwа мәрьвед qәнщ хӧйа бьн, ле гәләкед жь wан бь фькьред хwә хьраб бун. Гәләкед жь wан дьжәнийанә Иса у һәв шеwьрин Wи бькӧжьн.

фьртонә

Мьзгини

Фәрһәнгок

– баһоз, бобәлиск.

фьтьлокед ажотьне

Мьзгини

Фәрһәнгок

– зьвьр’ок.

Хана Хwәде

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Әw щийе кӧ Хwәде бона Хwә дьбьжерә, Хана Хwәде дьһатә готьне. Һена Мусада конәк (Коне Шә’дәтийе) һәбу у пәйр’а дәwса wи кони ль Оршәлиме п’арьстгәһ һатә чекьрьне у әw бу Хана Хwәде. Әw щийе һ’әбандьна щьмә’та Исраеле бу (Марqос 2:26).

Хәйсәте мәсиһийе

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Йуһ’әнна 13:34-35; 14:27; Р’омайи 12:9-13; Галати 5:22-26; Колоси 3:12-17; Т’есалоники I 5:16-18.

Хәрита Оршәлимейә Зәмане Иса Мәсиһда

Мьзгини

Хәритә

Хәрита Оршәлимейә Зәмане Иса Мәсиһда

Хәрита П'арьстгәһа Оршәлимейә Зәмане Иса Мәсиһда

Мьзгини

Хәритә

Хәрита П'арьстгәһа Оршәлимейә Зәмане Иса Мәсиһда

Хәритә

Мьзгини

Хәритә

Императорийа Р'омайейә Зәмане Иса Мәсиһда

Wәлате Фьльстине зәмане Иса Мәсиһда

Хәрита Оршәлимейә Зәмане Иса Мәсиһда

Хәрита П'арьстгәһа Оршәлимейә Зәмане Иса Мәсиһда

Р'еwитийа Паwлосә пешьн т'әви Барнабас

Р'еwитийа Паwлосә дӧда

Р'еwитийа Паwлосә сьсийа

Р'еwитийа Паwлосә пашьн һ'әта Р'оме

Хӧдан

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (Хwәйи, Р’әб) К’ьтеба Пирозда мә’на Хӧдан «хwәйи» йә. Хӧдан навәки Хwәде йә у навәк жь навед Иса Мәсиһ ә. «Р’әб» жь зьмане ә’рәби йә у әw жи те фә’мкьрьне «хwәйи».

Хьлазкьрьна мәрьва

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Йуһ’әнна 3:16-17; К’аред Шандийа 2:37-39; 4:11-12; Р’омайи 5:1-11; 10:9-13; Әфәси 2:1-10; Тимот’ейо I 1:15-16; 2:3-7; Пәтрус I 1:3-5.

Хwәде

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Марqос 10:27; 12:29-30; Луqа 1:37; 6:35-36; Йуһ’әнна 4:24; К’аред Шандийа 14:14-17; 17:22-31; Р’омайи 1:18-23; 11:33-36; Корьнт’и I 8:4-6; Корьнт’и II 1:3; Тимот’ейо I 1:17; 6:15-16; Ибрани 4:13; 10:30-31; Аqуб 1:17; Пәтрус I 1:14-17; Йуһ’әнна I 1:5; 4:7-12; 4:16; Щьһуда 24-25; Ә’йанти 4:8-11; 15:3-4.

хальфи

Мьзгини

Фәрһәнгок

– шашбуйи, хапийайи, жьр’едәрк’әти.

хач

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Ә’дәте сәрwеред бажаре Р’оме һәбу, мәрьвед хьраб (qачах, меркӧж у йед майин) сәр хач дардадькьрьн, бона щәзакьрьне. Ль сәр хач мәрьв дьмьрьн. Хач жь дӧ qӧт дара чедькьрьн. Гәләк щара гәрәке qачах хwәха хаче хwә бьда сәр мьле хwә бьбьра щийе хачкьрьне. Ль wьр әскәра пе мьха йан пе wәрьса qачах хачва мьх дькьрьн йан гьредьдан. Паше хач р’аст дькьрьн у qачах wьр дардакьри дьма һ’әта дьмьр. Гәләк щәфа дьдит һ’әта мьрьне у ә’йбәкә гәләки гьран бу кӧ сәр хач бьһатана кӧштьне. Иса гот, кӧ к’е дьхwазә бьбә шагьрте Мьн гәрәке хаче хwә һьлдә у ль пәй Мьн бе. Мә’на wе әв ә, кӧ йед ль пәй Иса дьчьн гәрәке һазьр бьн бона Wи һ’әта мьрьне жи щәфе бьк’ьшиньн. Мәтта 10:38; 16:24; Марqос 8:34; Луqа 9:23; 14:27.

хернәхwаз

Мьзгини

Фәрһәнгок

– йе кӧ к’ина йәки дьгьрә у хера wи нахwазә.

херуб

Мьзгини

Фәрһәнгок

– р’ӧһ’бәред хwәйибаск ьн, әв щур’әки мьлйак’әтед Хwәде нә у һ’әйкәлед wан сәр qалп’ахе Сьндоqа Пәймане бь баскава чекьри мина мьлйак’әта бун, кӧ р’умәт у диндара (һ’ьзурийа) Хwәде бәрч’ә’в дькьрьн (Ибрани 9:5).

хәйал

Мьзгини

Фәрһәнгок

– һәйинед р’ӧһ’анийә кӧ бь дәста найенә гьртьне.

хәрдал

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’ьнщар’әк ә, кӧ т’охьме wе зә’ф һур ә, ле гава шин дьбә, гәләки мәзьн дьбә. Мәтта 13:31-32; 17:20; Марqос 4:31-32; Луqа 13:19; 17:6.

Хәрдал

хәрщгьр

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (бащгьр, вәргистан) йе кӧ п’әра жь щьмә’те дәwләтер’а дьстинә. Wәхте Иса Мәсиһда әв хәрщгьр бона Р’омайе дьхәбьтин. Әw хwәха щьһу бун, ле али Р’омайе дькьрьн, wәки мьләте щьһу п’әрә бона әскәред Р’омайе бьда. Р’омайи зӧлмк’ар бун у щьһу бьндәст кьрьбун, жь wе йәке щьһу гәләки дьжәнийанә хәрщгьра. Хәрщгьр жи гәләк щара пе дәрәwа у хапандьне п’әрә зедә дьстандьн, wәки wанр’а жи п’әрә бьма. Әw жи гӧнәк’аред мәзьн дьһатьнә һ’әсабе.

хьлазбун (хьлазкьрьн)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– азабун (азакьрьн), р’ьзгарбун (р’ьзгаркьрьн). Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «хьлазкьр»-да бьхуньн.

хьлазкьр

Мьзгини

Фәрһәнгок

– йе кӧ йәки дьн жь тьштәки хьраб хьлаз дькә. К’ьтеба Пирозда хәбәред «хьлазкьр, хьлазкьрьн, хьлазбун, хьлази» пешийе те фә’мкьрьне чаwа хwәйкьрьн, хьлазкьрьн жь хьрабийе у жь бәла, йан жи qәнщкьрьна жь нәхwәшийа. Мәсәлә, Пәймана Кәвьнда Хwәде щьмә’та Хwәйә Исраел жь Мьсьре, ӧса жи жь Бабилоне хьлаз кьрийә. Пәймана Нуда Хwәде пе кьрьна Иса Мәсиһ р’е бона мәрьва вәкьр, wәки жь гӧна у хьрабийе хьлаз бьн. Бь ви аwайи һьн Хwәде, һьн жи Иса «Хьлазкьр» һ’әсаб дьбьн (бона Хwәде: Qануна Дӧщари 32:15; Зәбур 27:9; Луqа 1:47; Тито 1:3; бона Иса: Луqа 1:69; Әфәси 5:23; Тито 1:4; Йуһ’әнна I 4:14).

хьрнуф

Мьзгини

Фәрһәнгок

– хӧрәке бәраза жь бәре даре, п’алуд.

Һабил

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Qайин у Һабил кӧр’ед Адәм бун. Һабил бьре бьч’ук бу у бьре wи Qайин әw кӧшт. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «Qайин»-да бьхуньн. Дәстпебун 4:2-9, 25; Мәтта 23:35; Луqа 11:51; Ибрани 11:4; 12:24.

Һарун

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жь зӧр’әта Леwи бу, Леwи жи йәк жь һәр донздәһ кӧр’ед Аqуб бу. Һарун бьре Мусайи мәзьн бу, ӧса жи к’аһине пешьн бу. Хwәде гот, кӧ к’аһинед щьмә’та Исраеле гәрәке жь зӧр’әта Һарун бенә бьжартьне. Һарун у Муса щьмә’та Исраелер’а Мьсьреда хӧламти дькьрьн. Һарун али Муса кьр, сәрwертийа щьмә’та Исраеле кьрьн у щьмә’та Исраеле бьн нире хӧламтийе дәрхьстьн. Дәрк’әтьн 4:14; 5:1; Жьмар 12; 17; 20; Луqа 1:5; К’аред Шандийа 7:40; Ибрани 5:4; 7:11; 9:4.

Һащәр

Мьзгини

Фәрһәнгок

– щарийа Сәрайа жьна Бьраһим бу, дийа Исмайил. Ле Исмайил нә әw бу, к’ижан кӧ Хwәде Бьраһимр’а соз дабу. Зӧр’әта Исмайил чаwа зӧр’әта Бьраһим, чь кӧ Хwәде соз дабу нәстандьн. Паше кӧр’е Сәрайе жера бу у әw бу кӧр’е созе Хwәде (Галати 4:21-31).

Һеродәс

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Пәймана Нуда чар мәри һәнә кӧ пе наве «Һеродәс» тен готьне.

1. Һеродәсе Мәзьн: Гава Иса Мәсиһ һатә дьнйайе, Һеродәсе Мәзьн сәр Щьһустане, Щәлиле, Итурйайе у Трахонидайе п’адша бу (Мәтта 2:1-22; Луqа 1:5). Наве баве wи Антипатәр бу. Һеродәсе Мәзьн йәки гәләки зӧлмк’ар бу, wи жьнәкә хwә, се кӧр’ед хwә, хwәсийа хwә, апәки хwә у гәләкед дьн (пештьри зар’окед Бәйтләһ’ме) кӧштьн.

2. Һеродәс-Антипас: Гава Иса Мәсиһ у Йуһ’әннайе Ньхӧмдар дәст бь к’аред хwә кьрьн, Һеродәс-Антипас сәрwере Щәлиле бу (Луqа 3:1). Баве wи Һеродәсе Мәзьн бу у наве дийа wи Малтаке бу. Әwи сәре Йуһ’әннайе Ньхӧмдар да лехьстьне (Мәтта 14:1-12; Марqос 6:14-29; Луqа 9:9). Бәри хачкьрьна Иса, Иса бьрьнә бәр Һеродәс у wи Иса беһӧрмәт кьр, qәрфе хwә Wи кьр (Луqа 23:7-12).

3. Һеродәс-Әгрипа п’адша: К’аред Шандийа 12:1-24-да Һеродәс-Әгрипа Пәтрус у Аqуб гьртьн у Аqубе бьре Йуһ’әнна да кӧштьне. Мьлйак’әте Хӧдан Һеродәс-Әгрипа кӧшт (К’аред Шандийа 12:21-23). Баве Һеродәс-Әгрипа Аристополо бу, Аристополо жи кӧр’е Һеродәсе Мәзьн бу. Наве дийа Һеродәс-Әгрипа Бәрньке бу.

4. Кӧр’е Һеродәс-Әгрипа, Әгрипайе дӧда бу. Әгрипайе дӧда п’адшайе Щьһустане бу. Паwлос ль бәр Әгрипа у хушка wи Бәрньке (Бәрнькекә дьн) сәкьни у Мьзгинийа Хwәде дьда wан (К’аред Шандийа 25:13–26:32). Әгрипайе дӧда Паwлос шандә бажаре Р’омайе, wәки Qәйсәр диwана wи бькьра.

Һәрмес

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’утәки йунана бу. Йунана дьготьн, кӧ әw qасьде п’утед дьн бу. К’аред Шандийа 14:12.

Һ’ӘСАБЕД ДЬРЕЖАЙЕ

Мьзгини

Навнишед Чапа У П’әра

к’ӧрди | йунани | һ’әсабед дьрежайийе | шә’дәтийа wан щийа
зәнд | пихӧс | 45 санти йан wәкә нив метьр (жь сәре т’ьлийе һ’әта ә’нишке) | Ә’йанти 21:17
мил | мьлйон (р’омайи) | 1.5 километьр | Мәтта 5:41

Һ’ӘСАБЕД ПИВАНЕ

Мьзгини

Навнишед Чапа У П’әра

к’ӧрди | йунани | һ’әсабед пиване | шә’дәтийа wан щийа
код | сатон (арами) | дәрданәкә qаси 13 литьр ав һьлдьда | Мәтта 13:33; Луqа 13:21
к’уп | батос (ибрани) | дәрданәкә qаси 35 литьр ав һьлдьда | Луqа 16:6
ч’ә’л | корос (ибрани) | дәрданәкә qаси 390 литьр ав һьлдьда | Луqа 16:7

Һ’ӧкӧмәтед мәрьвайейә ве дьнйайе

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 22:15-22; К’аред Шандийа 5:27-29; Р’омайи 13:1-7; Тимот’ейо I 2:1-4; Тито 3:1; Пәтрус I 2:13-17.

Һ’ьзкьрьн

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Хwәде мә һ’ьз дькә

Йуһ’әнна 3:16; Р’омайи 5:8; Әфәси 2:4-5; Йуһ’әнна I 4:9-10.

Гәрәке әм Хwәде һ’ьз бькьн

Мәтта 22:37-38; Марqос 12:28-30; Йуһ’әнна 14:21; Пәтрус I 1:8; Йуһ’әнна I 5:3.

Гәрәке әм һәвдӧ һ’ьз бькьн

Мәтта 5:43-48; 22:39; Йуһ’әнна 13:34-35; 15:12-17; Р’омайи 12:9-10; 13:8-10; Корьнт’и I 13:1-13; 16:14; Галати 5:13-14; Т’есалоники I 4:9-10; Пәтрус I 4:8; Йуһ’әнна I 2:9-11; 3:11-18; 4:7-21.

һалелуйа

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Гава щьһуйа дьхwәст пәсьне Хwәде бьдана, дькьрьн qир’ин: «Һалелуйа». Жь зьмане ибрани йә, кӧ те фә’мкьрьне: «Пәсьне Хӧдан бьдьн» йан «Шькьр жь Хwәде». Ә’йанти 19:1, 3-4, 6.

һеши

Мьзгини

Фәрһәнгок

– дәве бә’ре, к’әwшән.

һәбук

Мьзгини

Фәрһәнгок

– мале дьне, дәwләмәндти, п’әрә.

һәвиртьр’шк

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (һавен) дькьнә нава һәвир у һәвир һьлте. Фькьра ве ль щәм щьһуйа бь р’ӧһ’ани хьраб дьһатә фә’мкьрьне, аwа готи сурәте (символа) һ’әрамийе, хәйсәте хьраб у ә’мьре һ’әр’ьми бу. Изьна щьмә’та Исраеле т’ӧнәбу, wәки һәвиртьр’шк бькьрана нава нане һ’әдийед хwә, к’ижан кӧ Хwәдер’а дьһатә дайине (Qануна К’аһинтийе 2:4), нә жи дькьрьнә нава Щәжьна Нане Шкәва чаwа ӧса жи те фә’мкьрьне, аwа готи «шкәва» (Дәрк’әтьн 12:15). К’ьтеба Пирозда һәвиртьр’шк чаwа нишана qәwатәкә вәшарти йә, илаһи бона qәwата гӧнә. Чаwа һәвиртьр’шк нава т’әмамийа шкәва һәвирда бәла дьбә йа хwә дькә, ӧса жи гӧнә дькарә нава щьмә’теда бәла бә у зийане бьдә щьмә’те. Луqа 12:1-да һәвиртьр’шк те фә’мкьрьне чаwа дӧр’ути, Мәтта 16:6 у 12-да һинкьрьна ферьсийа у садуqийа мина һәвиртьр’шк бу, кӧ мьqабьли Иса дьсәкьнин. Марqос 8:15; Корьнт’и I 5:6-7; Галати 5:9.

һәрәм

Мьзгини

Фәрһәнгок

– диwанханә, щийе һәри жорьн.

һивк’әти

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (ә’дьройи, йа жорьн к’әти, һивгьрти) йе һиве дьк’әвьн, вәдьч’ьр’ькьн.

һиндар

Мьзгини

Фәрһәнгок

– мәрьвәк нава п’ешә йан спортәкеда хwә һәр гав һин дькә.

һосанна

Мьзгини

Фәрһәнгок

– хәбәрәкә сьлавдайине йә, бь зьмане ибрани, йәки хwәйиqәдьрр’а дьһатә готьне мина п’адша. Пешийе һосанна дӧак бу бь мә’на «Хьлаз бькә!», паше әw бу готьнәкә бь мә’на «Шькьр wир’а». Мәтта 21:9, 15; Марqос 11:9-10; Йуһ’әнна 12:13.

һьлатьн (ль йәки һьлатьн)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– дәнге хwә ле һьлдан, һьлмәйибун.

һ’әди

Мьзгини

Фәрһәнгок

– һ’әдийа, п’ешк’еш, хер, дийари.

һ’әлал у һ’әрам

Мьзгини

Фәрһәнгок

– 1. бона щьһуйа әв фә’мин бь хwарьн-вәхwарьне, шуштьн-вәшуштьне у р’абун-р’уньштьна ә’мьре мәрьвава гьредайи буйә. Ль гора Qануна Муса щур’ә-щур’ә һ’әйwан һ’әрам дьһатьнә һ’әсабе: Мәсәлә чәнд щур’ә тәйрәдә, бәраз, чәнд һ’әйwанед бә’реда у һ’әму мә’рәгиск ӧса жи щьнйазе мьрийа, мәрьвед к’оти у йед бь нәхwәшийед ч’әрм (Qануна К’аһинтийе 11; Qануна Дӧщари 14:3-21). Һәгәр йәки дәсте хwә бьда мәрьвәки к’оти йан щьнйазәки бьк’әта, әw иди дьһ’әр’ьми, һ’әрам дьбу у нә щайиз бу, wәки әw мәрьв тек’әта нава щьмә’те йан жи щийед пироз. Кьн готи, гава йәки тьштәк жь qануна щьһуйа дәр бькьра, әw һ’әрам дьһатә һ’әсабе. Щур’ә-щур’ә ә’дәт бона һ’әлалбуна йәки һ’әрам һәбун. Мәсәлә, гәрәке qӧрбан бьда у бь аве бьһата шуштьне. Бона чәнд щур’әйед һ’әлалбуне гәрәке к’аһин жи ль мәрьве һ’әлалбуйи бьньһер’ийа у бьгота кӧ әw иди һ’әлал буйә йан на (Qануна К’аһинтийе 13). Иса гӧһ нәда ә’дәтед кал-бава һьндава ве пьрседа у чәнд тьшт мьqабьли фькьред qанунзан у ферьсийа дьгот (Марqос 7:1-24). Ӧса жи Иса дәсте Хwә да мәрьвед к’оти (кӧ һ’әрам дьһатьнә һ’әсабе) у әw һьн qәнщ дькьрьн, һьн жи паqьж дькьрьн (Мәтта 8:1-4). У qәwата Wи сәр р’ӧһ’ед һ’әрам жи һәбу, щьн жь щьнак’әтийа (кӧ һ’әрам дьһатьнә һ’әсабе) дәрдьхьстьн у qәнщ дькьрьн (Луqа 4:30-36).

2. Һ’әлал фьрә те фә’мкьрьне, чаwа кьрьнед пироз, бе qәлпи, бе дьзи, бе һ’ьләк’ари, бь к’әда һ’әлал, ӧса жи жьн-мер һ’әлале һәв тен готьне һәгәр әw һьндава һәвда һ’әлал ьн, нә ч’ә’вдәр ьн. Һ’әрами жи чаwа әк’се һ’әлалийе йә.

һ’әрам

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «һ’әлал у һ’әрам»-да бьхуньн.

чәнг

Мьзгини

Фәрһәнгок

– һащәте мьqаме, бь гәләк т’ела, мина саз у гитаре, Даwьд п’адша ледьхьст. чирәдәст – һостайе кӧ р’ьк’ьне мала давежә, хәтниш дькә (Корьнт’и I 3:10).

Чәнг / Чәнге зис / Дәф / Болмед һәвхьстьне / Бор’ийа һ’әсьни / Щотбьлур / Бор’ийед жь стьруйа / Хьшхьшк / Бьлур

ч’ежьк

Мьзгини

Фәрһәнгок

– ч’ельк.

ч’ә’вдәр

Мьзгини

Фәрһәнгок

– форq, qав, нәр’еда.

ч’ийайе Зәйт’уне

Мьзгини

Фәрһәнгок

– ч’ийаки незики Оршәлиме йә, Иса сәр wи ч’ийайи дӧа дькьр (Луqа 19:29; К’аред Шандийа 1:12).

Шәрав-араq

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Р’омайи 13:13; Корьнт’и I 5:11; 6:9-11; Галати 5:19-21; Әфәси 5:18; Тимот’ейо I 3:1-3; Тито 1:7; Пәтрус I 4:3-5.

Шива Хӧдан

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 26:26-30; Марqос 14:22-26; Луqа 22:14-20; Корьнт’и I 10:14-22; 11:17-34.

Шкәсти у мьлукти

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 5:3-12; 18:1-5; Луqа 14:7-11; 18:9-14; Әфәси 4:2; Филипи 2:3-11; Колоси 3:12-13; Аqуб 4:5-10; Пәтрус I 5:5-7.

Шькийат у бәр диwане

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 5:25-26; 5:38-42; 18:15-17; Р’омайи 12:14-21; Корьнт’и I 6:1-8.

Шькьрдари

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Луqа 17:11-19; Йуһ’әнна 6:11; Р’омайи 1:21; Әфәси 5:20; Филипи 4:4-7; Колоси 2:7; 3:17; 4:2; Т’есалоники I 5:18; Тимот’ейо I 2:1; 4:4-5.

Шьмһ’ун

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жер’а Пәтрус жи дьготьн. Әw йәк жь һәр донздәһ шагьртед Иса бу. Әw шанди бу.

Шьмшон

Мьзгини

Фәрһәнгок

– мерхас у гәләки qәwат бу, Хwәде бь wи гәләк бәла анинә сәре фьльстинийед кӧ дьжмьнатийа Исраеле дькьрьн. Һ’акьмти 13:2– 16:31; Ибрани 11:32.

шагьрт

Мьзгини

Фәрһәнгок

– йед кӧ һин дьбьн (дьә’льмьн). Гәләк шагьртед Иса һәбун. Донздәһ жь нав wан бьжарти бун. Әw шанди бун. Мәтта 10:1-4; Луqа 5:1 у йед майин.

шанди

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (qасьд, р’әсул) бь зьмане йунани АПОСТОЛОС ә. Мә’на ве хәбәре бь Кӧрманщи «йе шанди» йә. Иса Мәсиһ жь нав шагьртед Хwә донздәһ шанди (р’әсул) бьжартьн у шандьн, wәки Мьзгинийа Хwәде бьдьнә мьләтед дьнйайе (Мәтта 10:1-4; Марqос 3:13-19; Луqа 6:12-16). Әвана т’әви Иса дьман у Иса әw һин дькьрьн. Пе ч’ә’вед хwә мьрьна Wи дитьн у паше жи Әw пәй р’абуна Wир’а дитьн. Иса Хwә Паwлосва жи ә’йан кьр у әw чаwа шанди к’ьфш кьр. Барнабас у һьнәкед дьн жи чаwа шанди дьһатьнә готьне, ле жь Иса дәма ә’мьре Wида нәһатьбунә к’ьфшкьрьне.

ширк

Мьзгини

Фәрһәнгок

– К’ьнщед р’әнге ширк йед һәри бьһа бун у р’әнге ширк нәхшәки п’адшатийе бу.

шьвәр’е

Мьзгини

Фәрһәнгок

– р’еч’ьк, р’ийа п’ега мәрьвәки йан р’ийа тәнг.

шькийаткьрьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– гьликьрьн, сущдаркьрьн, газьнкьрьн.

шьһ’ьти

Мьзгини

Фәрһәнгок

– р’е дәрк’әти.

Щәжьна Дәрбазбуне (Шива Дәрбазбуне)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– әв щәжьна (ә’йда) нав щьмә’та Исраеледа чардәһе мәһа Нисанеда те кьрьне (ль гора салнә’ма ибрани чардәһе Нисане ньһа 1-е Апреле йә). Әве щәжьне бона биранина wе йәке дькьн, кӧ Хwәде чаwа щьмә’та Исраеле жь бьндәстийа Мьсьрийа дәрхьст (Дәрк’әтьн 12:14-20). Һьнге Мьлйак’әте Мьрьне һ’әму ньхӧрийед Мьсьрийа, һьн инсан у һьн жи һ’әйwан кӧштьн, ле жь сәр малед щьмә’та Исраелер’а «дәрбаз бу» у дәст нәда жь wан т’ӧ кәси, нәкӧшт (Дәрк’әтьн 12:23-27). Бона ве йәке ве щәжьнер’а дьготьн Щәжьна Дәрбазбуне. Пер’а-пер’а пәй Щәжьна Дәрбазбунер’а Щәжьна Нане Шкәва бона һ’әфт р’ожа те дәрбазкьрьне. Нава һ’әфтийа Щәжьна Нане Шкәвада т’әне нане шкәва (бе һәвиртьр’шк) те хwарьне. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «Щәжьна Нане Шкәва»-да бьхуньн. Мәтта 26:2, 5, 18-19; Корьнт’и I 5:7-8.

Щәжьна Нане Шкәва

Мьзгини

Фәрһәнгок

– әв щәжьн (ә’йд) ль пәй Щәжьна Дәрбазбунер’а те у жь панздәһ һ’әта бист дӧдӧйе мәһа Нисане те кьрьне (ль гора салнә’ма иройин жь 2-а һ’әта 9-е Апреле те кьрьне). Әва щәжьна бона биранина хьлазкьрьна мьләте Исраеле те кьрьне, гава мьләте Исраеле жь бьндәстийа Мьсьрийа дәрк’әт у чу wи wәлате кӧ Хwәде дабу wан. Әве щәжьнеда һ’әфт р’ожа нане шкәва (бе һәвиртьр’шк) те хwарьне. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «һәвиртьр’шк»-да бьхуньн. Дәрк’әтьн 12:15; Мәтта 26:17; Марqос 14:1, 12; Луqа 22:1, 7.

Щәжьна Пирозкьрьна П’арьстгәһе

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Wәкә 165 сала бәри буйина Иса, п’арьстгәһа Оршәлиме жь алийе мьләте сурийада һатьбу һ’әр’ьмандьне. Се сала шунда п’арьстгәһ у щьһу жь бьн дәсте сурийа бь дәсте Щьһуда Маккабийе сәрwер аза бун. Жь һьнгева Щәжьна Пирозкьрьна П’арьстгәһе дәрбаз кьрьн. Щәжьне 25-е мәһе (бь ибрани Кьсләве, аwа готи кем-зедә мәһа 12-да) дәстпедькьр у һ’әта һ’әйшт р’ожа дьк’ьшанд. Йуһ’әнна 10:22; 1 Маккаби 4:36-59; 2 Маккаби 1:9, 18; 10:1-8 (1 Маккаби у 2 Маккаби к’ьтебед дәма Пәймана Кәвьнда һатьнә ньвисаре, ле нак’әвьнә нава 66 к’ьтебед пироз, аwа готи к’ьтебед нәqануни нә).

Щәжьна Һ’олькчекьрьне

Мьзгини

Фәрһәнгок

– һәр сал пайизе жь 15-а һ’әта 21-е мәһа Тьшрийе йә (wәкә йәке мәһа 10-а, аwа готи йәке Октйабьре). Щьһу дьчун сәр р’әзед хwә, һ’ольк чедькьрьн у wанда һ’әфтеке дьман. Щьһуйа әв йәк дькьр, wәки бир банина, кӧ чаwа Муса П’ехәмбәр мьләте Исраеле жь Мьсьре дәрхьст у әw чьл сали конада ман. Йуһ’әнна 7:2; Qануна К’аһинтийе 23:33-36, 39-42; Qануна Дӧщари 16:13-15; Нәһәмийа 8:13-18.

Щәлилә

Мьзгини

Фәрһәнгок

– qәзакә бакӧра Исраеле йә. Бажаре Ньсрәте wьра йә. Иса ль wьр мәзьн бу у даннасин кьр.

Щәфадитьн

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Р’омайи 8:18-25; 8:28; Корьнт’и II 1:4; 4:16-18; Аqуб 1:2-4; Пәтрус I 1:6-9; 2:19-21; 5:8-10.

Щьвина Иса Мәсиһ

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 16:13-20; К’аред Шандийа 2:41-42; Р’омайи 12:4-8; Корьнт’и I 12:12-30; Әфәси 1:22-23; 2:19-22; 4:1-16; Колоси 1:18; Ибрани 10:24-25; Пәтрус I 2:4-10; Ә’йанти 19:5-10.

Щьһуда

Мьзгини

Фәрһәнгок

– 1. Донздәһ кӧр’ед Исраел һәбун, йәк жь wан Щьһуда бу. Һәр донздәһ кӧр’ед wи бунә донздәһ qәбилед Исраеле. Наве wәлате Щьһустане жь наве Щьһуда пешда һатийә, чьмки әw qәбил ль wьр дьма. Дәстпебун 29:35; Мәтта 1:2-3; Ибрани 7:14; 8:8; Ә’йанти 5:5; 7:5.

2. Бь наве Щьһуда дӧ шагьртед Иса Мәсиһ һәбун. Жь wан Щьһудайе Исхәрйоти нәмамийа (хайинтийа) Иса кьр у да дәсте wан, йед кӧ дьхwәстьн Әw бькӧштана (Луqа 22:3). Щьһудайе дьн Йуһ’әнна 14:22-да ньвисар ә кӧ әw «нә йе Исхәрйоти» йә. Һьнәк дьфькьрьн әw Тәдайо йә (Мәтта 10:3; Марqос 3:18). Әw жи те готьне «Щьһудайе Аqуб» (Луqа 6:16; К’аред Шандийа 1:13).

3. Ӧса жи Щьһуда наве бьраки Иса бу (Мәтта 13:55; Марqос 6:3) у ль гора фькьра гәләка әw Щьһуда йә, йе кӧ «Нә’ма Щьһуда» ньвисийә.

Щьһустан

Мьзгини

Фәрһәнгок

– qәза бажаре Оршәлиме бу, әw qәза башура Исраеле дьк’әт. Һена Иса Мәсиһда һьн Щьһустан, һьн Самәрйа, һьн жи Щәлилә qәза бун, ӧса жи Щьһустан п’арәкә qәза Сурйайейә р’омайи бу.

щер’ьбандьн, дан щер’ьбандьне, һатьн щер’ьбандьне

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Щер’ьбандьн әw һ’аләки тәнгасийе йә, к’ижанеда баwәрийа мерьв жь тәмхwәстьнед wи йан жь мирещьн те щер’ьбандьне. Дәрк’әтьн 17:2, 7; Ишайа 7:12; Мәтта 4:3, 7; К’аред Шандийа 5:9; 15:10; Корьнт’и I 7:5; 10:13; Корьнт’и II 2:11; Аqуб 1:13-14; Пәтрус I 1:6, 7; Пәтрус II 2:9.

щә’ньмә (дожә)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бь йунани ГӘӘННА йә, бь ибрани ГӘҺЬННОМ ә. Әw хwәха щийе щәфе һ’әта-һ’әтайе йә, бона әwед кӧ wе Р’ожа Ахрәте диwана wан бьбә. Дожә әw һәма хут щә’ньмә йә, һәр дӧ хәбәр ве к’ьтебеда һатьнә хәбьтандьне. Щә’ньмә: Мәтта 5:29-30; 10:28; 23:15; Марqос 9:43, 45, 47; Луqа 12:5. Дожә: Мәтта 5:22; 18:9; 23:33; Аqуб 3:6.

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 10:28; 13:41-42; 13:47-50; 25:41-46; Луqа 16:23-26; Т’есалоники II 1:9; Ә’йанти 20:10-15; 21:8.

щә’т’ри

Мьзгини

Фәрһәнгок

– тузьк.

щьвин

Мьзгини

Фәрһәнгок

– 1. к’омбуна мәрьва.

2. к’омбуна баwәрмәнда (хwәденаса), йед кӧ бь наве Иса дьщьвьн. Щарна бона т’әмамийа баwәрмәндед дьне чаwа бона к’омәке те хәбате (Әфәси 1:22-23; 3:10; 5:23-32; Колоси 1:18, 24), ле п’ьр’анийа щара бона к’омәкә баwәрмәндед щикида (щьвина Оршәлимеда, К’аред Шандийа 8:1; щьвина Әнтакйайеда, К’аред Шандийа 13:1; щьвина Әфәседа, К’аред Шандийа 20:16). Зәмане Пәймана Нуда баwәрмәнд малада дьщьвийан, дер һәла һе т’ӧнәбун. Һьнге мәзьнайийа мала кӧ теда дьщьвийан бона 30 йан лапи зә’ф һ’әта 50 мәрьви бу. Мәтта 16:18; 18:17; К’аред Шандийа 5:11; 11:22, 26; 20:17; Корьнт’и I 1:2; Ә’йанти 1:4.

щьвина гьрәгьра (йа щьһуйа)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– әw щьвинәк (мьщлисәк) бу, кӧ теда гьрәгьред щьһуйа ль һәв дьщьвийан. 200 сали бәри Иса Мәсиһ гьрти һ’әта 200 сали пәй Иса Мәсиһр’а әw диwана щьһуйа бу. Щьвата гьрәгьред щьһуйа wәкә һ’әфте мәрьва бу, әw к’аһин, р’успи у qанунзанә бун. Әw ль һәв р’удьньштьн у бь һәв дьшеwьрин. Сәрәкк’аһин хwәха жи сәрәке Щьвина Гьрәгьра бу. Щьвина Гьрәгьра бәрпьрсийаре мьләте Исраеле бу. Әw щәзайед кӧ нә йед мьрьне бу шьхӧле wан бу. Ле щәзайед мьрьне данинә бәр диwана сәрwеред р’омайийа. Ләма Щьвина Гьрәгьра Иса шандьнә щәм wәлийе Р’омайи, Пилато. Йуһ’әнна 11:47; 18:31; Луqа 22:52, 66-71, 66. К’аред Шандийа 4:15; 5:21; 6:12; 22:30; 23:1 у йед майин.

Щьвина гьрәгьред щьһуйа

щьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– һьн мирещьнр’а те готьне, һьн жи wан р’ӧһ’ у мьлйак’әтед хьрабр’а, йед кӧ мирещьн дьшинә, кӧ хьрабийе һ’әму мәрьвар’а дькьн. Пәймана Нуда те ә’йанкьрьне, кӧ п’утп’арьсти жь щьна те (Корьнт’и I 10:20-21; Ә’йанти 9:20).

щьнак’әти

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (щьнгьрти, щьнойи, щьни, щьноки) йәки кӧ жь алийе щьн йан р’ӧһ’ед хьрабва те гьртьне, бьндәсткьрьне, жер’а щьнак’әти дьбежьн. Чахе Иса ль сәр дьне бу, әwи гәләк щьнак’әти аза дькьрьн, щьн жь нав wан дәрдьхьстьн (Мәтта 9:32).

щьһу

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жь зӧр’әта Бьраһим ьн. Хәбәра «щьһу» жь хәбәра «Щьһуда» те. Жь донздәһ qәбилед Исраеле, Щьһуда qәбила һәрә к’ьфш ә һена Даwьд у Сьлеман п’адшада. Пәй щӧдәбуна П’адшатийа т’ьфаqийер’а, т’әмамийа п’адшатийа башуре бь наве «Щьһуда» дьһатә готьне. Wәхте сьргункьрьна Бабилонеда у пәй wер’а жи, әв наве «щьһу» мә’на фьрә стандийә, аwа готи бона т’әмамийа мьләте Исраеле һатә хәбате.

Qайин

Мьзгини

Фәрһәнгок

– кӧр’е Адәми мәзьн бу. Гәләки һ’әвсуди бьре хwәйи бьч’ук Һабил дькьр, чьмки Хwәде бәрхе Һабили qӧрбане qәбул кьрьбу, ле гәньме кӧ Qайин анибу qәбул нәкьрьбу, жь дәст сьтqе wийи нәр’аст. Һьнге Qайин Һабил кӧшт. Хwәде гот, кӧ гәрәке Qайин ль сәр ә’рде фьрари бә у жь мәрьвайе бе т’әхсиркьрьне. Дәстпебун 4:1-24; Ибрани 11:4; Йуһ’әнна I 3:12; Щьһуда 11.

Qануна Муса

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (Шәриә’та Муса) Т’әwрат ә. Т’әwрат жи пенщ к’ьтебед Муса нә: Дәстпебун, Дәрк’әтьн, Qануна К’аһинтийе, Жьмар, Qануна Дӧщари (Wәк’ьландьна Qануне). Ван пенщ к’ьтебада qанун, т’әми, дирок (т’арих) у сәрһати ньвисар ьн. Хwәде әв Qанун сәр ч’ийайе Синайе, нав ә’wрада Мусар’а гот. Щарна жи һ’әму к’ьтебед «Пәймана Кәвьн»-р’а дьбежьн Qанун.

Qәдьре сәрwеред щьвине бьгьрьн

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Корьнт’и I 9:14; Галати 6:6; Т’есалоники I 5:12-13; Тимот’ейо I 5:17-22; Ибрани 13:7; 13:17.

Qәйсәр

Мьзгини

Фәрһәнгок

– навәки бона п’адшайе мьләтед Императорийа Р’омайе бу. Мьләте Р’омайе гәләк мьләтед дьн бьндәст дькьрьн у Qәйсәр п’адше wан һ’әмуйа бу. Һәр п’адшаки мьләте р’омайер’а дьготьн: «Qәйсәр». Луqа 2:1; 3:1.

Qорах

Мьзгини

Фәрһәнгок

– сәрwере wан бу, йед кӧ бәр Муса у Һарун р’абун. Хәзәба Хwәде һьндава Qорах у һәвалед wида хӧйа бу, ә’рд вәбу әw сахә-сах ә’рдеда чун. Жьмар 16:1-35; Щьһуда 11.

qав

Мьзгини

Фәрһәнгок

– qәһб, форq.

qамиш

Мьзгини

Фәрһәнгок

– чит, мәйи.

qанунзан

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (занәйе Шәриә’те, к’атьб, ньвиск’ар) Qанунзан нав щьмә’та Исраелда сәр Qануна Муса дьхәбьтин, Qанун qәнщ заньбун, бь дәста Qанун зедә дькьрьн у хәлq һин дькьрьн. Wан жийина хwә бона һинбун у һинкьрьна Qануне дьдан у к’ьтеб дьньвисин. П’ьр’анийа wан жь ферьсийа бун.

qар’qар’

Мьзгини

Фәрһәнгок

– qьр’ьк, qаж.

qәбилед Исраеле

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (ә’ширед Исраеле, елед Исраеле) Донздәһ кӧр’ед Аqуб һәбун, кӧ wанр’а Исраел жи дьготьн. Һәр йәк жь wан бу qәбиләкә Исраел. Дәстпебун 35:23-26; 49:1-28.

qәдьр-һӧрмәт

Мьзгини

Фәрһәнгок

– р’умәт.

qәрф

Мьзгини

Фәрһәнгок

– тьназ.

qӧльхи

Мьзгини

Фәрһәнгок

– хьзмәтк’ари, шьхӧл, хӧламти.

qӧрбан

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (гори, нәдьр) бинбәрәк кӧ жь бәр йәки дьнва те дайине йан кӧштьне. Щур’ә-щур’ә qӧрбан у һ’әдийед щьмә’та Исраеле һәбун, мәсәлә, һ’әдийед мина һ’әйwанед бәрх, щанәга, ӧса жи йед гәньм у бьһарәт һәбун. Һ’әйwан дьһатьнә сәржекьрьне, паше һьнәк т’әмам пева дьһатьнә шәwьтандьне, һьнәк жи т’әне п’арәкә wан дьһатьнә шәwьтандьне. Һәр һ’әйwан гәрәке беqӧсур у беләк’ә буйа. Жь һена Мусада qӧрбан бь дәсте к’аһина дьһатә сәржекьрьне (изьна щьмә’те т’ӧнәбу, кӧ хwәсәрихwә сәржекьрана.) Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «горигәһ»-да бьхуньн.

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 9:13; Марqос 12:33; Р’омайи 12:1; Ибрани 9:7; 10:18.

Wәлате Фьльстине зәмане Иса Мәсиһда

Мьзгини

Хәритә

Wәлате Фьльстине зәмане Иса Мәсиһда

wәк’илхәрщ

Мьзгини

Фәрһәнгок

– малкьр, к’әдкьр.

wәлатп’арьст

Мьзгини

Фәрһәнгок

– наве партике кӧ бона wәлате хwә шәр’ дькьн. Wәхте Пәймана Нуда чәнд к’омед щьһуйа һәбун, дьхwәстьн жь бьндәстийа р’омайе дәрк’әтана.

wәли

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (wали) сәрwере qәзакә wәлет.

wәсийәт

Мьзгини

Фәрһәнгок

– к’ахаза шә’дәтийе, кӧ йәк бәри мьрьне теда бона мал-мьлк’ед хwә дьньвисә, кӧ пәй мьрьна wир’а әw бьгьһижә к’е.

Table of Contents

Кӧрманщи
Мьзгини
Пешготьна Институте
Пешготьна Бона Пәймана Ну
Бона Аликьрьна Хwәндәвана

Марqос

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16

Фәрһәнгок

Абба
Адәм
Алфа у Омега
Арйопаго
Артәмис
Архелайо
Ахайа
Аqуб
авзе (нәхwәшийа авзе)
амин
анинә сери
анисо
арами
афу (афукьрьн, афубун)
Бабилон
Бав (Баве Ә’змана)
Баә’л
Бажаре Даwьд
Бараq
Барнабас
Бахшандьн
Бет’-Ел
Бәйтләһ’м
Бәлзәбул
Бьжарти (Йе Бьжарти)
Бьлам
Бьнйамин
Бьраһим
бадиһәwа
бажарванед Р’омайе
бакӧр
бап’еш
башур
баwәри
беолити
бәж
бәйт’
бәлг
бәрдьли
бәре дәрәмәта пешьн
бәрәт’ә
бәрзәqи
бәр’и
бәтавәбун
билан
бӧһьшт
бьвьр
бьк’ьр
бьнәли
бьхур
бьһарәт
бьһе
вәгәр’андьн (жь гӧнәкьрьне вәгәр’ийан)
Гидәйон
Гӧнә
Гӧр’а Хwәде бькьн
гәлийе һәй-wайе
гәмиван
гәмиwаргәһ
гори
горигәһ
гӧнә, гӧнәк’ар
гӧр’а фьланкәсе кьрьн
гьрав
Даwьд
Дӧа
дарчин
дәрдан
дәрсдар
дәфьнкьрьн
дәһәк
дийаре мьрийа
дийарийа т’әвайишәwате
дитьндар
дожә
дӧр’
дьл
Елиша
Елйас
еләкзьрьһ’
ельми wи бун
епикури
Әгрипа
Әсаw
Ә’зман
Ә’фьрандьна дьнйайе
ә’нишк (кәвьре сәре ә’нишке)
Жийина маледа

Жийина һ’әта-һ’әтайе, йа кӧ Иса Мәсиһ дьдә wан, йед кӧ баwәрийа хwә wи тиньн

Жь гӧнәкьрьне вәгәр’ьн
Жьнбәр’дан у жь мер дурк’әтьн
жийина һ’әта-һ’әтайе
Зар’ед Хwәде
Зерандьн
Зәwс
Зьнек’ари у qави
занәбеж
зар
зәндәгьрти ман
зәwал
зив
зийа
зох
зьмьр
Императорийа Р'омайейә Зәмане Иса Мәсиһда
Иса
Иса Мәсиһ
Исраел
Исһаq
Ишайа
ибрани
илаһи
инк’ар
исаф
итойин
иqраркьрьн
Йерәмийа
Йефта
Йеша
Йешуйе Нун
Йунани
Йунаньстан
Йуһ’әнна
йанчийә
йунан
Кәнан
Коне Шә’дәтийе (Коне Щьвине)
Кӧр’е Даwьд
Кӧр’е Мерьв (Кӧр’е Инсан)
Кӧр’е Хwәде
К’ӘРӘМӘТЕД ИСА МӘСИҺ
К’омәкдайин
К’ӧрди
К’ьтеба Зәбура
К’ьтеба Пироз
кәла
кәнани
кӧли
к’атьб
к’аһин
к’еләк
к’емун
к’әрәм
к’әфән
к’әфил (стандьн)
к’әwдайина гӧна (к’әwандьна гӧна)
к’ози
к’оти (к’отибун)
к’офи
к’ӧлфәт
к’ӧмр’әшийа Хwәде
к’ӧрх
к’ьништ
к’ьрк’ут
Леwи
Лут
лейи
ләщк’ар
лил
ломәкьрьн
луфька бә’ре
МӘСӘЛЕД ИСА МӘСИҺ
Мәлк’и-Садьq
Мәрйәм
Мәсиһ
Мирещьн
Муса
Мьзгини
Мьзгини (Мьзгинийа Хwәде)
Мьрьн
Мьсьр
мала Аqуб
мана
мәрьв
мәсиһи
мират’
мьзгиндар
мьлйак’әт
мьрари
НАВНИШЕД ЧАПА У П’ӘРА
Нәхwәши у qәнщкьрьн
Нә’ман
Нә’мәйед Кәле
Нинәwа
Нӧһ
Ньвисаред пироз
Ньхӧмандьна аве
назьк
нандьрун
нане Хwәдер’а дайи
нард
нәдьр
нәзир
нәмами
нәмер
нәщьһу (мьләтед майин)
ньвисар (ньвисаред пироз)
ньсрәти
ньсьл
ньхӧмандьн
ньхӧмдар
ньхӧри
Оршәлим
Паqьжкьрьна гӧна пе мьрьна Мәсиһ
Пәймана Кәвьн
Пәймана Ну
Пәтрус
Пилато
П’адшатийа Хwәде, П’адшатийа Ә’змана
П’ӘРЕД ДӘМА ИСА МӘСИҺДА
П’әрә, һәбук, мал у мьлк’
П’утп’арьсти, сербази у к’оч’әкти
пәйман
пироз
пол
пунг
п’арьстгәһ
п’ехәмбәр
п’ехәмбәрти
п’еч’ьра
п’ешә
п’ешк’еш
п’ешк’ешкьрьн
п’әйн
п’әрәданг
п’игар
п’утп’арьст
п’ьшкбун
п’ьшккьрьн
Р’астһ’әсаббун, р’асти (бесущбун)
Р’евека
Р’әхаб
Р’ожа Ахрәте
Р’ожа К’әwандьне
Р’ожа Пенщийә һ’әсаб (Пентекост)
Р’ожа Р’абуне
Р’ожа Р’ожийа
Р’ожа Хӧдан
Р’ома
Р’ӧһ’е Пироз
р’астһ’әсаббун у р’астийа Хwәде
р’аw
р’аw-р’ьзьм
р’әз
р’ожа т’ьвдарәккьрьне
р’ожа шәмийе
р’ожи
р’ӧһ’ед һ’әрам
р’ӧшәткьрьн
р’ункьрьн
р’успи
р’ьк’ьнйата Даwьд
Р'еwитийа Паwлосә дӧда
Р'еwитийа Паwлосә пашьн һ'әта Р'оме
Р'еwитийа Паwлосә пешьн т'әви Барнабас
Р'еwитийа Паwлосә сьсийа
Самәрйа
Самуел
Сәрәкк’аһин

Сәрк’әтьна (алт’кьрьна) сәр мирещьн у тә’ли-тәнгийа

Сәрwеред щьвине
Сийон
Синай (Ч’ийайе Синайе)
Содом у Гомора
Сьлеман
Сьндоqа Пәймане (Сьндоqа Шә’дәтийе)
садуqи
самәри
сербази
сеwи
сәрбәсти
сәрсәд
сәрһ’әзар
сәрwахти
спартьн (бьсперә)
стойхи
сьлсьләт
сьнәт
сьргунчуйина Бабилоне
сьркә
сьфәт
сьхьр
Т’әwрат
Т’ьфаqа хwәденаса
тәнгаси
тиш
т’агер
т’әрбәтдар
т’әхсиркьрьн
т’обәкьрьн
т’охьмр’әш
т’ӧщарәти
т’ьре, (жь) кәси т’ьре
т’ьфаq (т’ьфаqбун, т’ьфаqи)
Уньс
Усьв
уд
Фьрәwьн
фатьмок
ферьси
фьртонә
фьтьлокед ажотьне
Хана Хwәде
Хәйсәте мәсиһийе
Хәрита Оршәлимейә Зәмане Иса Мәсиһда

Хәрита П'арьстгәһа Оршәлимейә Зәмане Иса Мәсиһда

Хәритә
Хӧдан
Хьлазкьрьна мәрьва
Хwәде
хальфи
хач
хернәхwаз
херуб
хәйал
хәрдал
хәрщгьр
хьлазбун (хьлазкьрьн)
хьлазкьр
хьрнуф
Һабил
Һарун
Һащәр
Һеродәс
Һәрмес
Һ’ӘСАБЕД ДЬРЕЖАЙЕ
Һ’ӘСАБЕД ПИВАНЕ
Һ’ӧкӧмәтед мәрьвайейә ве дьнйайе
Һ’ьзкьрьн
һалелуйа
һеши
һәбук
һәвиртьр’шк
һәрәм
һивк’әти
һиндар
һосанна
һьлатьн (ль йәки һьлатьн)
һ’әди
һ’әлал у һ’әрам
һ’әрам
чәнг
ч’ежьк
ч’ә’вдәр
ч’ийайе Зәйт’уне
Шәрав-араq
Шива Хӧдан
Шкәсти у мьлукти
Шькийат у бәр диwане
Шькьрдари
Шьмһ’ун
Шьмшон
шагьрт
шанди
ширк
шьвәр’е
шькийаткьрьн
шьһ’ьти
Щәжьна Дәрбазбуне (Шива Дәрбазбуне)
Щәжьна Нане Шкәва
Щәжьна Пирозкьрьна П’арьстгәһе
Щәжьна Һ’олькчекьрьне
Щәлилә
Щәфадитьн
Щьвина Иса Мәсиһ
Щьһуда
Щьһустан
щер’ьбандьн, дан щер’ьбандьне, һатьн щер’ьбандьне
щә’ньмә (дожә)
щә’т’ри
щьвин
щьвина гьрәгьра (йа щьһуйа)
щьн
щьнак’әти
щьһу
Qайин
Qануна Муса
Qәдьре сәрwеред щьвине бьгьрьн
Qәйсәр
Qорах
qав
qамиш
qанунзан
qар’qар’
qәбилед Исраеле
qәдьр-һӧрмәт
qәрф
qӧльхи
qӧрбан
Wәлате Фьльстине зәмане Иса Мәсиһда
wәк’илхәрщ
wәлатп’арьст
wәли
wәсийәт