Author: Институт перевода Библии
Date: 2019-01-10T07:28:56.786620+00:00

Кӧрманщи

Кӧрманщи

1. Мьзгини
2. Пешготьна Институте
3. Пешготьна Бона Пәймана Ну
4. Бона Аликьрьна Хwәндәвана
5. Луqа
6. Фәрһәнгок

Мьзгини

Мьзгини

МЬЗГИНИ

ПӘЙМАНА НУ

(ИНГИЛ)

бь Стандарта Кӧрманщийа К’ӧрдед wәлатед Кафказе

Һәгәр пьрс йан пешнийаред wә һәбьн, жь к'әрәма хwә бь ве навнише бьшиньн: ibt_inform@ibt.org.ru

Һ’ӧнӧрмәнде шькьлед бь дәста чекьри Horace Knowles ә,

Хӧдане нәшьркьрьне

© The British&Foreign Bible Society ә

(К’омәла К’ьтеба Пирозә Инглистане у Wәлатдәр), 1954, 1967, 1972

Сәрр’асткьр у зедәкьра ван шькьла жи Лоӧьсә Басс ә,
хӧдане нәшьркьрьне © The British&Foreign Bible Society ә, 1994

© Институт перевода Библии, 2000, 2011

ISBN 978-5-93943-172-9

Пешготьна Институте

Пешготьна Институте

Института Wәлгәр’андьна К’ьтеба Пироз р’азибуна хwә дьдә wан wәлгәр’ у сәрр’асткьред ве К’ьтеба Пироз, ӧса жи әwед майинә кӧ ль гора карина хwә алик’ари данә бона һазьркьрьна ве к’ьтеба Мьзгинийа Иса Мәсиһ, аwа готи Пәймана Ну бь зьмане к’ӧрдийа зараве кӧрманщи. Әм пьр’ ша нә, кӧ чәнд ньвиск’аред к’ӧрдә жь чәнд wәлата жи хwә ль wәлгәр’андьна (т’әрщьмәкьрьна) Пәймана Ну гьртьнә. Әв жи ви һ’але гьранда гавәкә пешдачуйина зьмане мьләт ә, ӧса жи хwәйкьрьна зьмен ә. Әм бь дьләки ша ве К’ьтеба Пироз, Пәймана Ну п’ешк’еши хwәндәванед һежа дькьн.

Әw wәлгәр’андьна дәсте wәда жь бәр wе Мьзгинийе һатийә гьртьне, йа кӧ алийе Институтеда сала 2000-и һатийә нәшьркьрьне, ньһа т’әне бь сьвькайи һатийә леньһер’андьн у сәр’асткьрьне. Пештьри wе йәке жи, шьровәкьрьн у фәрһәнгок жи һатьнә зедәкьрьне. Институт р’азибуна хwә дьдә wан жи, йед кӧ пешнийари у к’омәка сәрр’асткьрьне данә.

Стандарта к’ӧрдийә кьрили бь һ’әрфед латини

Р’аст ә, Мьзгини (Инщил, Пәймана Ну) бь һ’әрфед латини ль гора стандарт у р’астньвисара кӧрманщийа латини иди һәйә. Мәрәме wе к’ьтеба wәлгәр’андийә дәсте wәда, нә әw ә кӧ щийе wе бьгьрә йан дәwса wе бьхәбьтә. Мә’ни әв ә, кӧ пәй Шәр’е Һ’әмдьнйайейи Дӧдар’а һ’әта иро, п’ьр’анийа к’ӧрдед wәлатед Кафказе у Асйа Навинда к’ьтебед хwә бь һ’әрфед кьрили у бь стандарта зарав у р’езьманийа хwә данә нәшьркьрьне. Ле бәле ван ахьрийада, һьнәк һеди-һеди дәст бь һ’әрфед латини дькьн у мәри жи һәнә кӧ латини жь кьрили р’ьһ’әттьр дьхуньн. Жь бәр ве йәке мә qьрар кьр, кӧ бона хатьре wан әм ве wәлгәр’андьне бькьн һ’әрфед латини. Аwа, әв wәлгәр’андьна дәсте wәда хут мина wе чапа һ’әрфед кьрили йә (йа кӧ сала 2011-а, жь алийа Института Wәлгәр’андьна К’ьтеба Пирозда, Москве һатийа һазьркьрьне), әва һ’әму qәйдә-qанунед р’астньвисара р’езьманийа стандарта кьрили хwәй дькә, ле т’әне бь һ’әрфед латини йә. Мәрәме нәшьркьрьна ве чапбуне әw ә, кӧ аликарийа wан к’ӧрда бе кьрьне, йед кӧ wәлатед Кафказе у Р’усйайеда дьжин, ле дьхwазьн ве wәлгәр’андьне бь һ’әрфед латини бьхуньн.

Wәлгәр’андьна Пәймана Ну бь зьмане к’ӧрди

Незики дӧ һ’әзар сал пешда, Пәймана Ну бь зьмане йунанийа кәвьн һатийә ньвисаре. Жь һьнгева һ’әта ньһа әw бь гәләк зьманед дьнйайе һатийә wәлгәр’андьне. Дьнйайеда иро незики шәш һ’әзар һ’әйсьд зьман һәнә. Т’әмамийа Пәймана Ну ньһа незики һ’әзар дӧсьд зьмани һатийә wәлгәр’андьне. Гәләк жь wан мьләтед кӧ бь ван зьмана хәбәр дьдьн у Пәймана Ну бь зьмане wан wәлгәр’анди һәйә, һ’әсабе wан гәләки жь һ’әсабе мьләте К’ӧрд һьндьктьр ә.

Әва к’ьтеба ль гора зарав у р’езьманийа кӧрманщийа wәлатед Кафказеда (wәхтәке Советеда) һатийә ньвисаре. Сала 1827-а чәнд п’аред К’ьтеба Пироз бь кӧрманщийа Һәк’арийе һатьнә wәлгәр’андьне. Сала 1856 у сала 1857-да пешийе Мьзгинийа ль гора Мәтта у паше һәр чар Мьзгини бь кӧрманщийа Харп’уте (незики Әлазьге) бь һ’әрфед әрмәни Стәмболеда һатьнә нәшьркьрьне. Сала 1872-а т’әвайийа Пәймана Ну диса хут wи заравида һатийә нәшьркьрьне. Жь сала 1900-и һ’әта ньһа чәнд п’аред жь Пәймана Ну, ӧса жи т’әмамийа Пәймана Ну бь чәнд заравед к’ӧрди һатьнә нәшьркьрьне (мәсәлә, кӧрманщийа Т’ьркйайе, бә’дини, к’әрманшаһи, мукри, сорани). Ван ахьрийада жи чәнд к’ьтебед wәлгәр’андьна иройин жь алийе Института Wәлгәр’андьна К’ьтеба Пирозва бь кӧрманщийа wәлатед Кафказеда р’онайи дитьнә: Сала 1993-а к’ьтеба Мьзгинийа Мәтта дәрк’әтийә у 1996-а жи к’ьтеба Мьзгинийа Луqа у К’аред Шандийа. Сала 2000-и т’әмамийа Пәймана Ну дәрк’әтийә, һ’име к’ижане ньһа сәрр’асткьри дәсте wәда йә.

Щур’е (мет’ода) хәбата ве wәлгәр’андьне

[1]Әва к’ьтеба жь алийе к’ома Институтеда һатийә wәлгәр’андьне. Канийа ве к’ьтеба к’ӧрдийә wәлгәр’анди жь к’ьтеба Пәймана Нуйә бь зьмане йунани йә, аwа готи «Тһә Грәәк Нәw Тәстамәнт». Әв тек’ста йунани сәр дәстньвисаред һәрә кәвьнә qәнщ һ’имгьрти йә, йед кӧ иро һәнә. Нав дәстньвисаред йунанийа кәвьнда чәнд фьрqийед кӧ тенә бәр ч’ә’ва һәнә, бона к’ижана жера р’уп’әлед к’ьтебе һатьнә шьровәкьрьне. Ләма фьрqийед бьч’ук щарна дьк’әвьнә нава ве wәлгәр’андьне у wәлгәр’андьнед зьманед башqә.

Мәрәме wәлгәр’андьне әв бу, кӧ һьн wәлгәр’андьн жь тек’ста йунани дур нәк’әта у фә’мина wе жи мина йунани буйа, һьн жи кӧ фә’мина йунани р’аст бьбуйа стила кӧрманщикә хwәшә зәлал у бәдәwә иройин.

Института Wәлгәр’андьна К’ьтеба Пироз

101000 Россия

Москва, Главпочтамт, а/я 36

Институт перевода Библии

Пешготьна Бона Пәймана Ну

Пешготьна бона Пәймана Ну

К’ьтеба кӧ wә гьртийә дәсте хwә, жер’а дьбежьн «Пәймана Ну». Пәймана Нуда бист һ’әфт к’ьтеб һәнә. Әвана пешийе бь зьмане йунани һатьнә ньвисаре. Һьнге әв зьман зьманәки щьмә’ти бу, кӧ п’ьр’анийа щьмә’та Императорийа Р’омайе, аwа готи мьләтед дор-бәред Бә’ра Сьпи (Бә’ра Навин) р’ьһ’әт фә’м дькьрьн у хәбәр дьдан.

Ньвисаред Пәймана Ну т’әви йед Пәймана Кәвьн һәвр’а дьбьнә т’әвайийа К’ьтеба Пироз (аwа готи «Библийа»). Ньвисаред Пәймана Кәвьн у Пәймана Ну дәрһәqа wан һәр дӧ пәйманада дьбежьн, йед кӧ Хwәде т’әви щьмә’та Хwә гьредан. Пәймана Кәвьнда ньвисар ә кӧ чаwа Хwәде т’әви щьмә’та Хwә Исраеле пәйман гьреда у Qанун[1] бь дәсте Муса да wан. Пәймана Нуда жи ньвисар ә кӧ чаwа Хwәде т’әви щьмә’та Хwә, аwа готи щьвина һ’әму баwәрмәндед Иса Мәсиһә жь һәр мьләти пәйманәкә дьн гьреда. Әв пәйман пе дәсте Иса Мәсиһ һатә гьредане. Һьмбәри wе пәймана Хwәдейә кӧ Wи т’әви щьмә’та Исраеле гьреда, әва «ну» йә (Ибрани 9:11-15).

Һәр чар к’ьтебед пешьнә Пәймана Нур’а бь йунани дьбежьн: «ӘӦАГГЕЛИОН». Хәбәра «Инщил» жь wе те у бь кӧрманщи те фә’мкьрьне «Мьзгини», аwа готи «хәбәра хере». Әв к’ьтеб дәрһәqа жийин у qӧльхе Исада дьбежьн.

Пәй ван һәр чар Мьзгинийар’а к’ьтеба «К’аред Шандийа» йә. Әва к’ьтеба шә’дәтийа wе йәке дьдә, чаwа пешийе баwәрийа сәр ве Мьзгинийе дьнйайеда бәла дьбу.

Пәй вер’а жи бист йәк нә’мә һәнә, кӧ жь алийе шандийа у баwәрмәндед дьнә сәдсалийа пешьнда һатьнә ньвисаре. Һьнәк жь wан нә’ма, бәрбьр’и щьвинед щур’ә-щур’ә бажара дьбьн, һьнәк жи һәма хут бәрбьр’и баwәрмәндед шәхси дьбьн (Фьлимон, Тимот’ейо у йед майин). Мәрәме ньвиск’аред ван нә’ма әw бу, wәки ширәта бьдьнә баwәрмәнда у һинкьрьна qӧльхе Иса wанр’а шьровәкьн.

Хӧләсә к’ьтеба бист һ’әфтайә пашьнә Пәймана Нуда, к’ьтеба «Ә’йантийе» йә. Әва к’ьтеба пе дитьнок у хәбәред сӧр’ийә символи дәрһәqа Хӧдантийа Иса Мәсиһ у сәрк’әтьна П’адшатийа Хwәдеда дьбежә.

Бона Аликьрьна Хwәндәвана

Бона аликьрьна хwәндәвана

Бона аликьрьна хwәндәвана чәнд тьшт һатьнә һазьркьрьне.

- Пешготьнед һәр к’ьтебәке:

- Бона һәр к’ьтебәкә Пәймана Ну пешготьнәк һәйә. Әв пешготьн ван ахьрийада бона хwәндәванед ви зәмани һатьнә һазьркьрьне, wәки зу сәр фькьр у мәрәмед һәр 27 к’ьтеба вәбьн.

- Сәрньвисаред п’ара:

- Нава wәлгәр’андьнеда һәр п’арәкә бьч’ук бь сәрньвисарәке дәстпедьбә. Мәсәлә, Мәтта 1:1 бь сәрньвисара «Р’ьк’ьнйата Иса» дәстпедьбә, Мәтта 1:18 бь «Буйина Иса» дәстпедьбә, Мәтта 2:1 бь «Стәйрнасед р’оһьлате» у йед майин. Әв сәрньвисар дәстньвисаред ә’сасида т’ӧнәнә, ле ван ахьрийада бона алик’арийа хwәндәвана һатьнә һазьркьрьне, wәки хwәндәван заньбә, мәрәм йан фькьра ве п’аре сәр чь йә.

- Нав-нишанед р’езед һәвал-фькьр:

- Ӧса жи бона алик’арийа хwәндәвана, гава р’езед һәвал-фькьр бона п’арәке һәнә, нав-нишанед wан бьн сәрньвисарада һатьнә ньвисаре. Р’езед һәвал-фькьр бә’са wан щийа дькьн, к’идәре хут әw сәрһати йан фькьред wан һәв дьгьрьн. Мәсәлә, бьн сәрньвисара Мәтта 1:18 кӧ дәрһәqа «Буйина Иса»-да дьбежә, Луqа 2:1-7 нава кәванада һәйә, чьмки ль wи щийи жи дәрһәqа буйина Исада те готьне.

- Шьровәкьрьнед жере:

- Нава к’ьтебеда ль жера р’уп’әла шьровәкьрьн һәнә. Һәгәр ньвисареда һун сәр хәбәре стәйрке «*» бьбиньн, wи чахи сәр wи р’уп’әли жере шьровәкьрьне бьхуньн.

- Һ’әрфед тә’ри:

- Чәнд щара нава ньвисареда һ’әрфед тә’ри һатьнә ньвисаре. Әва хәбәра ль гора зьмане йунани дәрбе дьстиньн. Лазьм ә кӧ хwәндәван хwәндьна хwәда гьрани бьдә wан хәбәра. (Мәсәлә, бьхуньн: Йуһ’әнна 5:45; Галати 3:12.)

- Шькьл, навниш у хәритә:

- Нава ве к’ьтебеда, илайи пьшта к’ьтебеда шькьл, навниш у хәритә һәнә, кӧ к’омәке дьдьнә хwәндәвана. Әвана жь алийе занава ль гора култур у т’ариха зәмане Иса Мәсиһда һатьнә һазьркьрьне.

- Фәрһәнгок:

- Фә’минед гәләк хәбәред гьран у нәнас нава фәрһәнгокеда һатьнә шьровәкьрьне. Гава р’асти хәбәред зә’мәт бен, йед кӧ ль щәм wан әв нишан «» һәйә, жь к’әрәма хwә фәрһәнгока пәй к’ьтебе бьньһер’ьн.

- Нав-нишанед хәбәред к’ьлитә сәрәкә:

- Хьлазийа к’ьтебеда ӧса жи нав-нишанед хәбәред к’ьлитә сәрәкә һәнә. Wеда гәләк хәбәред к’ьлитә сәрәкә мина «баwәри», «гӧнә», «дӧа» у йед майин һәнә. Бьн һәр хәбәреда жь Пәймана Ну чәнд щи һатьнә к’ьфшкьрьне, wәки хwәндәван бькарьбә wе хәбәреда к’ур бә.

[1] Тһә Грәәк Нәw Тәстамәнт – жь алийе Ӧньтәд Бьблә Сощьәтьәс-да нәшьркьри йә, р’едакторийа 4-а, 1993, Штутгарт, Германйа.

[1] Пәймана Нуда хәбәра «Qанун» бь һ’әрфа мәзьн һатийә ньвисаре гава бә’са Qануна Муса дькә, аwа готи Qануна Хwәде. Ле гава бә’са qанунед дьн дькә, хәбәра «qанун» бь һ’әрфа бьч’ук һатийә ньвисаре.

Луqа

МЬЗГИНИЙА ЛЬ ГОРА ЛУQА

Пешготьн

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24

Луqа йәки йунани дохтор (һ’әким) у дирокзан (т’арихзан) бу. Әви т’әви Паwлос гәләки р’еwити кьрийә (Фьлимон 24; Колоси 4:14; Тимот’ейо II 4:11) у нава шьхӧле шандитийа Паwлосда жи гәләки алик’арийа wи кьрийә.

Бь фькьра гәләк зана әва Мьзгинийа незики сала 80-и һатийә ньвисаре, щики нәә’йан жь Фьльстине дәр.

Дәстпебуна к’ьтебеда дәрһәqа буйина Йуһ’әннайе ньхӧмдар, мьзгинийа буйина Иса у шькьрдайина чәнд мәрьвада ньвисар ә, к’ижана һатьна Исайә жь Хwәдеда дьданә к’ьфше. Ве Мьзгинийеда бона ә’мьре Иса һе гәләки дьбежә, жь буйина Йуһ’әннайе ньхӧмдар гьрти һ’әта жь нав мьрийа р’абуна Иса. Луqа хwәстийә дәрһәqа ә’мьре Исада бь һур-гьли бьньвисә. Пәй мьрьн-р’абуна wир’а Луqа дәрһәqа бәлабуна Мьзгинийеда к’ьтеба «К’аред Шандийа» ньвисийә.

«Мьзгинийа ль гора Луqа» ә’йан дькә кӧ Иса чаwа Хьлазкьре создайи бона Исраеле жь Хwәдеда шанди йә у ӧса жи Хьлазкьре һ’әму мәрьва йә. Әва Мьзгинийа бь тьһәрәки башqә һ’ьзкьрьна Хwәде дьдә к’ьфше, илаһи һьндава мәрьвед шкәстида. Гәләка наве ве мьзгинийе данийә: «Мьзгинийа бона гӧнәк’ара, шкәстийа, бәләнгаза, бехwәйа, жьнәбийа у хәриба».

Ве Мьзгинийеда фькьра «шабун у шькьрдайине» жи һәйә, илаһи сәрийед пешьнда, кӧ ль сәр ә’ламкьрьна һатьна Иса дьньвисә. Чәнд к’ӧламед шькьрдайине жи вьра һәнә у хwәденаса гәләк qӧр’нада бь ван к’ӧлама һ’әбандьна хwә дәрбаз кьрьнә. Мәсәлә, к’ӧлама мьлйак’әта (2:14), йа Мәрйәме (1:46-55), йа Зәкәрийа (1:68-79) у йа Шьмһ’ун (2:29-32). Хьлазийа к’ьтебеда жи нета шабуне к’ьфш дьбә, ль к’ӧ Иса дьчә ә’змен у йед ль пәй Иса п’арьстгәһеда дьщьвьн, шькьрийа хwә дьдьнә Хwәде (24:52-53).

Һьнәк п’аред бәрбьч’ә’в жи әw ьн, кӧ чәнд сәрһати у мәсәлә т’әне ве мьзгинийеда һәнә. Аwа мәсәлә: К’ӧлама мьлйак’әта, дәма буйина Иса, һазьрийа шьвана, Исайе донздәһ сали п’арьстгәһеда, мәсәла «кӧр’е ӧндабуйи у бьре wи», т’обәкьрьна qачахәки сәр хаче у тьштед майин.

Сәрәщәма фькьра к’ьтебе

- Пешготьна Луqа (1:1-4)

- Буйина Йуһ’әннайе ньхӧмдар, буйина Иса у зар’отийа wан (1:5–2:52)

- Qӧльхе Йуһ’әннайе ньхӧмдар (3:1-20)

- Ньхӧмандьн у щер’ьбандьна Иса (3:21–4:13)

- Даннасини у шьхӧлед Исайә ль Щәлиледа (4:14–9:50)

- Р’ийа Исайә жь Щәлиле һ’әта Оршәлиме (9:51–19:27)

- Һ’әфтийа Исайә хьлазийе ль Оршәлиме у дор-бәред wеда (19:28–23:56)

- Р’абуна Исайә жь мьрьне, хӧйабуна Wи шагьртава у жорһьлатьна Wи (24:1-53)

1

Пешготьна Луqа Т’ейофилор’а

1^1Т’ейофилойе хwәйиqәдьр, ньһа гәләка дәстпекьрийә сәрһатийа wан тьштед нава мәда буйи ӧса р’ез кьн, 2чаwа әwед кӧ пешийе бь ч’ә’ве хwә дитьбун у әв Мьзгини бәла дькьрьн, мәр’а готьн. 3Әз жи чаwа йәки һе зува р’аст пәй wан һ’әму тьшта дьчум, мьн р’е тер’а дит кӧ бь һур-гьли тәр’а бьньвисьм,+
4wәки тӧ р’астийа wан тьштед кӧ һин буйи, бьзаньби.

Мьзгинийа мьлйак’әт бона буйина Йуһ’әннайе ньхӧмдар

5Чахе Һеродәс п’адшайе Щьһустане бу, к’аһинәк жь бәрәка Әбийа һәбу, наве wи Зәкәрийа бу. Жьна wи жи жь ә’сьле Һарун бу, наве wе Елизабет+. 6Әвана һәр дӧ жи ль бәр Хwәде р’аст бун у нав һ’әму т’әми у qанунед Хӧданда беqӧсур дьчун+. 7Ле зар’ед wан т’ӧнәбун, чьмки Елизабете зар’ нәданин у һәр дӧйа жи ә’мьре хwә дәрбаз кьрьбун+.

8Аwа чахе Зәкәрийа дора бәрәка хwәда хьзмәтк’арийа к’аһинтийе ль бәр Хwәде дькьр,+
9бь ә’дәте к’аһинтийеда п’әшк wир’а к’әт, кӧ һәр’ә п’арьстгәһа Хӧдан, бьхуре бьшәwьтинә+. 10У дәма шәwьтандьна бьхуре, т’әмамийа щьмә’те дәрва дӧа дькьр+. 11Һьнге мьлйак’әте Хӧдан wива хӧйа бу у алийе р’астева к’еләка горигәһа бьхуре сәкьни+. 12Чахе Зәкәрийа дит, т’әвиһәв бу у саw к’әтә сәр wи. 13Ле мьлйак’әт wир’а гот: «Зәкәрийа, нәтьрсә! Дӧа тә һатә бьһистьне, к’ӧлфәта тә Елизабете тәр’а кӧр’әки бинә у те наве wи Йуһ’әнна дайни+.

14Әwе тәр’а бьбә әшq у шайи
у гәләке бь буйина wи ша бьн.

15Чьмки әwе ль бәр Хӧдан мәзьн бә.

Т’ӧ щар гәрәке шәрав-араqе вәнәхwә[*] .

У һе зьке дийа хwәда, wе бь Р’ӧһ’е Пироз т’ьжи бә+.

16Wе жь зар’ед Исраеле гәләка бәрбь Хӧдан Хwәдейе wан вәгәр’инә.

17Әwе бь р’ӧһ’ у qәwата Елйас п’ехәмбәр пешийа Хӧданва һәр’ә[*] ,
wе дьле бава сәр зар’ада у нәельма бәрбь фә’мдарийа р’аста вәгәр’инә,
wәки щьмә’тәке бона Хӧдан һазьр кә»+.

18Зәкәрийа мьлйак’әтр’а гот: «Әзе ве йәке чаwа бьзаньбьм? Әз кал ьм у к’ӧлфәта мьн жи ә’мьре хwә иди дәрбаз кьрийә»[*]+ .

19Мьлйак’әт ле вәгәр’анд у готе:

«Әз Щьбрайил ьм, кӧ ль бәр Хwәде дьсәкьньм.

У әз һатьмә шандьне,
кӧ тәр’а бежьм у ве мьзгинийе бьдьмә тә[*]+ .

20Ва те лал би у нькарьби хәбәр ди,
һ’әта wе р’ожа кӧ әв тьшт бенә сери,
чьмки тә әw готьнед мьн баwәр нәкьрьн,
кӧ wе wәхте хwәда бенә сери».

21Һ’әта һьнге щьмә’т һивийа Зәкәрийа бу у ә’щебмайи дьман, кӧ әw п’арьстгәһеда дәрәнги дьк’әт. 22У чахе әw дәрк’әтә дәрва, иди нькарьбу wанар’а хәбәр да. Wана шьк бьр, кӧ п’арьстгәһеда тьшт һатийә ль бәр ч’ә’ва. У әwи бь нишана wанар’а хәбәр дьда у лал ма. 23Гава р’ожед хьзмәткьрьна wи хьлаз бун, чу мала хwә. 24Пәй wан р’ожар’а, к’ӧлфәта wи, Елизабет һ’әмлә дәрк’әт, пенщ мәһа әwе хwә вәдьшарт у дьгот: 25«Әв чь йәк бу ван р’ожада Хӧдан бона мьн кьр, һ’але мьнда ньһер’и у qара мьн жь нав мәрьва да һьлдане»+.

Мьзгинийа мьлйак’әт бона буйина Иса

26Мәһа шәшада Хwәде мьлйак’әт Щьбрайил шандә бажарәки Щәлиле кӧ наве wи Ньсрәт бу,+
27щәм qизәкә бьк’ьр, йа кӧ мәрьвәки бь наве Усьве мала Даwьдр’а нишанкьри бу. Наве qизьке Мәрйәм бу. 28Мьлйак’әт wева хӧйа бу у готе: «Сьлав ль тә qизька к’әрәм ле буйийе, Хӧдан т’әви тә йә[*] »+. 29Әwа сәр готьна wи т’әвиһәв бу у фькьри: «Гәло әв чь сьлав ә?» 30У мьлйак’әт жер’а гот: «Мәрйәм, нәтьрсә! Чьмки тә к’әрәм жь Хwәде станд. 31Ва те һ’әмлә дәрейи Кӧр’әки бини у наве Wи Иса дайни+.

32Әwе мәзьн бә у Кӧр’е Йе Һәри Жорьн wе бе готьне.

У Хӧдан Хwәде wе т’әхте баве Wи Даwьд бьдә Wи+.

33Әwе һ’әта-һ’әтайе п’адшатийе сәр мала Аqуб бькә
у хьлазийа П’адшатийа Wи wе т’ӧнәбә»+.

34Мәрйәме мьлйак’әтр’а гот: «Әв йәке чаwа бьбә, чьмки әз һәла һе qиз ьм?» 35Мьлйак’әт ле вәгәр’анд у гот: «Р’ӧһ’е Пироз wе бе сәр тә у qәwата Йе Һәри Жорьн wе сәр тә бькә си. Бона ве йәке әw Пирозе кӧ wе жь тә бьбә, әw Кӧр’е Хwәде wе бе готьне+. 36Ва йә омьда тә Елизабет жи, йа кӧ безӧр’әт дьһатә готьне, wе мәзьнайийа хwәда әва мәһа шәша йә кӧр’әкида һ’әмлә йә. 37Чьмки щәм Хwәде тьштәки нәбуйине т’ӧнә»+. 38Wи чахи Мәрйәме гот: «Әз щарийа Хӧдан ьм. Бьра анәгори готьна тә бона мьн бьбә». У мьлйак’әт жь щәм wе чу.

Мәрйәм сәрики Елизабете дьхә

39Wан р’ожада Мәрйәм р’абу ләз чу алийе ч’ийа, бажарәки Щьһуда. 40Әw к’әтә мала Зәкәрийа у сьлав да Елизабете. 41Гава Елизабете сьлава Мәрйәме бьһист, зар’ок зьке wеда львийа. Елизабет Р’ӧһ’е Пирозва т’ьжи бу 42у бь дәнгәки бьльнд кьрә гази гот: «Тӧ нав к’ӧлфәтада бьмбарәк и у бәре зьке тәда жи бьмбарәк ә. 43Әв чь бәхтәwарик ә кӧ дийа Хӧдане мьн сәр мьнда һат? 44Гава дәнге сьлава тә к’әтә гӧһе мьн, зар’ок зьке мьнда жь шабуна лист. 45Хwәзи ль wе, кӧ готьна Хӧдан баwәр дькә, кӧ чь жер’а һатийә готьне, wе бе сери». 46Мәрйәме гот[*] :

«Нәфса мьн пәсьне Хӧдан дьдә+

47у р’ӧһ’е мьн бь Хwәде Хьлазкьре мьн ша дьбә,+

48чьмки Әwи бәре Хwә мьлуктийа щарийа Хwәда кьр.

Ва жь вьр шунда һ’әму ньсьле хwәзийа хwә ль мьн биньн,+

49чьмки Хwәдейе Зор бона мьн тьштед п’ьр’ мәзьн кьрьн.

Наве Wи пироз ә+.

50Р’ә’ма Wи qьр’нә-qьр’нә ль сәр wан ә,
йед кӧ жь Wи дьтьрсьн+.

51Qәwата дәсте Хwә Әwи да к’ьфше
у йед кӧ дьле хwәда к’ӧбар-бабах ьн бәла-бәлайи кьрьн+.

52Йед qәwат жь к’ӧрсийа анин хwаре
у йед мьлук бьльнд кьрьн[*]+ .
53Йед бьр’чи бь тьштед qәнщ т’ер кьрьн
у йед дәwләти дәствала вәр’екьрьн+.
54Р’ә’ма Хwә ани бира Хwә,
али хӧламе Хwә, Исраел кьр,+

55чаwа кал-бавед мә, Бьраһим у зӧр’әта wир’а бона һ’әта-һ’әтайе созе Хwә дабу»[*] .

56Мәрйәм wәкә се мәһа щәм Елизабете ма, паше вәгәр’ийа мала хwә.

Буйина Йуһ’әннайе ньхӧмдар

57Аwа дәма wәльдандьна Елизабете пер’а гьһишт, кӧр’әк жер’а бу. 58Һәвал-һогьред wе бьһистьн кӧ Хӧдан р’ә’ма хwәйә мәзьн бона wе кьрийә, т’әви wе ша дьбун.

59Р’ожа һ’әйштада һатьн кӧ кӧр’ьк сьнәт кьн у наве баве wи Зәкәрийа ле кьн+. 60Ле дийа wи гот: «На, наве wи гәрәке Йуһ’әнна бә». 61Wер’а готьн: «Нава мәрьвед тәда бь wи нави кәсәк т’ӧнә». 62Һьнге wана бь нишана жь баве wи пьрсин кӧ чь нави дьхwазә wи кә. 63Әwи жи т’әхтәк хwәст у ль сәр ньвиси: «Наве wи Йуһ’әнна йә». Һ’әму ә’щебмайи ман. 64Дәстхwәда зар-зьмане wи вәбу, хәбәр да, шькьри да Хwәде. 65Тьрсе һ’әму щинаред wан гьрт у т’әмамийа ч’ийайед Щьһустанеда бона ве йәке дьһатә готьне. 66Һ’әмуйед кӧ дьбьһистьн, бира хwәда хwәй дькьрьн, дьготьн: «Гәло әв кӧр’ьке бьбә чь?» Чьмки дәсте Хӧдан пер’а бу.

П’ехәмбәртийа Зәкәрийа

67Баве wи Зәкәрийа бь Р’ӧһ’е Пироз т’ьжи бу, п’ехәмбәрти кьр у гот:

68«Шькьр жь Хӧдан Хwәдейе Исраелер’а
кӧ сәрик да щьмә’та Хwә у азайи жер’а ани[*]+ .

69Жь мала хӧламе Хwә Даwьд
бона мә Хьлазкьрәки зор[*] р’акьр,+

70чаwа Әwи һе бәреда бь дәве п’ехәмбәред Хwәйә пироз готийә,

71кӧ әм жь дьжмьнед хwә
у дәсте һ’әму хернәхwаза хьлаз бьн[*] ,+
72р’ә’ме кал-бавед мә бькә,
пәймана Хwәйә пироз+

73у wе сонда кӧ баве мә Бьраһимр’а хwар бир бинә[*] ,+

74wәки жь дәсте дьжмьна азабуйи,
әм бькарьбьн бе тьрс у хоф,
75һ’әму р’ожед ә’мьре хwәда,
р’аст у һ’әлал Wи бьһ’әбиньн.

76Тӧ, ло кӧр’ько, те п’ехәмбәре Йе Һәри Жорьн бейи готьне,
те пешийа Хӧданва һәр’и, wәки р’ийа Wи һазьр ки[*]+

77у занәбуна азайийе бьди щьмә’та Wи
бь бахшандьна гӧнед wан+.
78Жь р’ә’м у һ’ӧба Хwәдейе мә
чаwа жорда р’о кӧ дәрте, ӧса wе сәрики бьдә мә,+

79wәки йед кӧ тә’ристанийе у бьн сийа мьрьнеда дьминьн р’онайи кә
у ньгед мә дайнә сәр р’ийа ә’дьлайийе»[*]+ .

80Кӧр’ьк мәзьн дьбу у бь р’ӧһ’ qәwат дьгьрт у һ’әта р’ожа Исраелева хӧйа бу жи ль бәр’ийе дьма+.

2

Буйина Иса

(Мәтта 1:18-25)

2^1•Wан р’ожада жь Аwгустойе Qәйсәр ә’мьр дәрк’әт, кӧ һ’әму мәрьвед Императорийа Р’омайе бенә навньвисаре+. 2Әв навньвисара пешьн һена Куренйойе wәлийе Сурйайеда һатә кьрьне. 3Һ’әму дьчунә бажаре хwә, кӧ һәр кәс наве хwә бьдә ньвисаре. 4Усьв жи жь бажаре Ньсрәта Щәлиле р’абу һәвраз чу Щьһустане, бажаре буйина Даwьд, кӧ жер’а Бәйтләһ’м дьготьн, чьмки әw жь мал у qәбила Даwьд бу+. 5Әw чу кӧ т’әви Мәрйәма дәргистийа хwә бьк’әвә навньвисаре. Мәрйәм жи һ’әмлә бу. 6Чахе әwана ль Бәйтләһ’ме бун, р’ожа wәльдандьна wе пер’а гьһишт 7у кӧр’е хwәйи Ньхӧри ани, Әw п’еч’әкеда п’еч’а у афьр’да дани, чьмки меванханеда бона wан щи т’ӧнәбу.

Мьлйак’әт у шьван

8Ль wьр чоле шьван һәбун, кӧ wе шәве хwәйитийа кәрийе пәзед хwә дькьрьн. 9Мьлйак’әте Хӧдан wанва хӧйа бу у р’умәта Хӧдан дора wан шәwq да, әw гәләки тьрсийан+. 10Ле мьлйак’әт wанар’а гот: «Нәтьрсьн! Ва йә әз Мьзгинийа шабунәкә мәзьн дьдьмә wә, кӧ wе бона т’әмамийа мьләт бә. 11Иро wәр’а бажаре Даwьдда Хьлазкьрәк бу, әw Мәсиһ Хӧдан ә+. 12Әва wәр’а бьбә нишан: Һуне зар’окәке п’еч’әкеда п’еч’айи афьр’да бьбиньн»+. 13Ньшкева т’әви wи ордикә мьлйак’әтед ә’зманайә мәзьн к’ьфш бу, пәсьне Хwәде дьдан у дьготьн:+

14«Шькьр Хwәдейе Һәри Жорьнр’а,
ә’дьлайи сәр дьне wан мәрьвар’а,
жь к’ижана Хwәде р’ази йә[*] »+.

15Гава мьлйак’әт жь wан дур к’әтьн һьлатьнә ә’змен, шьвана һәвр’а гот: «Дә wәрьн әм һәр’ьнә Бәйтләһ’ме, әв тьште буйи, кӧ Хӧдан әм пе һ’әсандьн, бьбиньн».

16У бь ләз һатьн, Мәрйәм, Усьв у Зар’а афьр’да р’азайи дитьн. 17Гава Әw дитьн, чь кӧ бона Кӧр’ьк wанр’а һатьбу ә’ламкьрьне, готьн. 18Һәр кәсе кӧ жь шьвана әв тьшт дьбьһистьн, зәндәгьрти дьман. 19Ле Мәрйәме әв һ’әму тьшт дьле хwәда хwәй дькьрьн у ль сәр wан дьфькьри+. 20Шьван вәгәр’ийан, бона тьштед бьһисти у дити пәсьн у шькьри дьданә Хwәде. Әв һ’әму ӧса бун чаwа wанар’а һатьбу готьне.

Навданина Иса

21Р’ожа һ’әйшта гава кӧр’ьк сьнәт кьрьн, наве Wи Иса данин, чаwа кӧ һе бәри һ’әмләбуна де, мьлйак’әт бона ве йәке готьбу+.

Иса дьбьнә п’арьстгәһе, кӧ п’ешк’еши Хwәде кьн

22Чахе анәгори Qануна Муса р’ожед паqьжбуна wан т’әмам бун, кӧр’ьк бьрьнә Оршәлиме, кӧ Wи п’ешк’еши Хӧдан кьн[*] ,+
23чаwа кӧ Qануна Хӧданда ньвисар ә: «Һәр ньхӧрики нерин кӧ бәт’ьне вәдькә, нәдьре Хӧдан бә»[*]+
24у ль гора готьна Qануна Хӧдан: «Щотәк фатьмок йан жи дӧ щущукед кәвотка»[*]
һ’әди бе дайине+.

25Һьнге мәрьвәк Оршәлимеда һәбу, наве wи Шьмһ’ун бу. Әw мәрьвәки р’аст, хwәдехоф у ль һивийа бәрдьлийа[*]
Исраеле бу. Р’ӧһ’е Пироз жи ль сәр wи бу+
26у wир’а готьбу: «Һ’әта кӧ тӧ Мәсиһе Хӧдан нәбини, намьри». 27Һьнге әw бь р’ебәрийа Р’ӧһ’ һатә п’арьстгәһе. Чахе де у бавева Исайе бьч’ук анин кӧ ль гора ә’дәте Qануне бона Wи бькьн, 28Шьмһ’ун Кӧр’ьк һьлда да һ’әмеза хwә, шькьри да Хwәде у гот:

29«Йа Хwәйи, ньһа ль гора созе Хwә
бь хер у сьламәт бәрдәстийе Хwә бәр’дә.
30Чьмки ч’ә’ве мьн азакьрьна Тә дит,+

31йа кӧ Тә бәр ч’ә’ве һ’әму мьләта һазьр кьрийә[*] ,

32кӧ бьбә р’онайийа бәр ч’ә’ве нәщьһуйа
у qәдьр-һӧрмәт щьмә’та Тә Исраелр’а»[*] .

33Де у баве Wи сәр тьштед кӧ Шьмһ’ун бона Wи дьготьн, зәндәгьрти мабун. 34Шьмһ’ун дӧа wан кьр у дийа Wи Мәрйәмер’а гот: «Бьбьһен, Әва әwи к’ьфшкьри йә, Йе кӧ wе Исраеледа бьбә сәбәбе к’әтьн-р’абуна гәләка, ӧса жи бьбә нишанәк, кӧ гәләке мьqабьли Wи р’абьн 35у бь ви аwайи фькьред гәләк дьла wе ә’йан бьн. У дьле тәр’а жи мина тирәке wе дәрбаз бә»+.

36Ль wьр жь р’ьк’ьнйата Ашер, qизәкә Фаноwелә п’ехәмбәр һәбу, наве wе Һана. Әwе гәләк ә’мьр дәрбаз кьрьбу, пәй qизтийа хwәр’а һ’әфт сала щәм мере хwә мабу. 37Әw жьнәбикә һ’әйште чар сали бу[*] у жь п’арьстгәһе дур нәдьк’әт, шәв у р’ож бь дӧа у р’ожийа Хwәде дьһ’әбанд+. 38Әва жи wе дәме һат, шькьри да Хwәде у т’әви һ’әмуйед кӧ ч’ә’вньһер’ийа азабуна Оршәлиме бун, дәрһәqа кӧр’ькда хәбәр да.

Мәрйәм, Усьв у Исайе бьч’ук вәдьгәр’ьнә Ньсрәте

39Гава Усьв у Мәрйәме һәр тьшт ль гора Qануна Хӧдан кьрьн, вәгәр’ийанә Щәлиле, бажаре хwә Ньсрәте+
40Кӧр’ьк мәзьн у qәwат дьбу, бь сәрwахтийе т’ьжи дьбу, к’әрәма Хwәде жи бь Wир’а бу.

Исайе донздәһ сали п’арьстгәһеда

41Де у баве Wи һәр сал Щәжьна Дәрбазбунеда дьчунә Оршәлиме+. 42Чахе Әw бу донздәһ сали, ль гора ә’дәт әwана һәвраз чунә щәжьне. 43Гава р’ожед щәжьне хьлаз бун у пашда вәдьгәр’ийанә мала хwә, Исайе хьшим ль Оршәлиме ма. Ле де у баве Wи һаш жь Wи т’ӧнәбун,+
44wана т’ьре т’әви р’еwийа йә. Р’ийа р’ожәке һатьн, нав һәвал-һогьред хwәда ль Wи гәр’ийан. 45Гава Әw нәдитьн, пашда вәгәр’ийанә Оршәлиме, ль Wи гәр’ийан. 46Р’ожа сьсийа wана Әw п’арьстгәһеда дит. Әw т’әви дәрсдара р’уньштьбу, гӧһдарийа wан дькьр у пьрс дьданә wан. 47Һ’әмуйед кӧ хәбәрдана Wи дьбьһистьн, сәр занәбун у щабед Wи зәндәгьрти дьман. 48Гава де у баве Wи әw дитьн, һ’әйирин у дийа Wи жер’а гот: «Лаwо! Тә чьма ӧса сәре мә кьр? Әз у баве тә к’әл-бин ль Тә дьгәр’ийан». 49Әwи wанр’а гот: «Һун чьма ль Мьн дьгәр’ийан? Wә ньзаньбу гәрәке Әз мала Баве Хwәда бьм?» 50Ле wана фә’м нәкьр Әwи чь гот+. 51Әw т’әви wан вәгәр’ийа һатә Ньсрәте у гӧр’а wанда бу. Ле дийа Wи әв һ’әму тьшт дьле хwәда хwәй дькьрьн+. 52У Иса бь сәрwахтийе у бәжьнеда пешда дьчу у ль Хwәде у мәрьва хwәш дьһат+.

3

Даннасинийа Йуһ’әннайе ньхӧмдар

(Мәтта 3:1-12; Марqос 1:1-8; Йуһ’әнна 1:19-28)

3^1•Панздәһ салийа п’адшатийа Тибәрйойе Qәйсәрда, Пилатойе Понтийо wәлийе Щьһустане бу, Һеродәс сәрwере Щәлиле бу, Филипойе бьре wи сәрwере qәза Итурйайе у Трахонидайе бу у Лусанйас сәрwере Авелинйайе бу,+
2Һәнан у Qәйафа жи сәрәкк’аһин бун. Һьнге хәбәра Хwәде бәр’ийеда Йуһ’әннайе кӧр’е Зәкәрийар’а һат+
3у Йуһ’әнна һатә һ’әму дор-бәред ч’әме Урдӧне даннасин дькьр, кӧ щьмә’т жь гӧнәкьрьне вәгәр’ә у бь аве бе ньхӧмандьне, wәки Хwәде wан бьбахшинә. 4Чаwа к’ьтеба Ишайа п’ехәмбәрда ньвисар ә кӧ дьбежә:

«Дәнге бәр’ийеда дькә гази:

‹Р’ийа Хӧдан һазьр бькьн
у шьвәр’ийед Wи р’аст бькьн.

5Һ’әму гәли бьра т’ьжи бьн,
ч’ийа-бани ньмьз бьн,
р’ийед харо-маро р’аст бьн
у ч’ә’л-ч’ул дуз бьн.

6У һәр кәсе азайийа Хwәде бьбинә›»[*]+ .

7Гәләк дьһатьнә щәм Йуһ’әнна, кӧ жь wи бенә ньхӧмандьне. Әwи wанр’а дьгот: «Ч’ежькед мә’ра! К’е wәр’а гот, кӧ һун жь хәзәба те бьр’әвьн+? 8Дә бь кьред qәнщ бьдьнә к’ьфше, кӧ һун жь гӧнәкьрьне вәгәр’ийанә. У р’анәбьн нәбежьн: ‹Бьраһим баве мә йә›. Әз wәр’а дьбежьм, кӧ Хwәде жь ван кәвьра жи дькарә зар’а Бьраһимр’а дәрхә+. 9Ва йә бьвьр ль сәр р’аwе даре йә. Һәр дара кӧ бәре qәнщ нәйнә, wе бе бьр’ине у авитьне нава егьр»+. 10Ә’лаләте жь wи пьрси у гот: «Ле әм чь бькьн?»+
11Әwи ль wан вәгәр’анд у гот: «Дӧ дәст к’ьнще к’е һәнә, бьра йәки бьдә wи, йе к’е кӧ т’ӧнә у хӧрәке к’е һәйә, бьра диса ӧса бькә»+. 12Хәрщгьр жи һатьн кӧ бенә ньхӧмандьне у wир’а готьн: «Дәрсдар, әм чь бькьн?» 13Әwи wанр’а гот: «Чьqас жь wә те хwәстьне жь wи зедәтьр нәстиньн». 14Әскәра жи жь wи пьрси: «Ле әм чь бькьн?» Әwи wанр’а гот: «Кәсәки нәшелиньн, бебәхтийе ль хәлqе нәкьн у бь һәqе хwә р’ази бьн»+.

15Һ’әму һивийе бун у бона Йуһ’әнна дьле хwәда дьготьн: «Гәло әв ә Мәсиһ?»+
16Йуһ’әнна ль һ’әмуйа вәгәр’анд у гот: «Әз wә бь аве дьньхӧминьм, ле Йәки жь мьн qәwаттьр wе бе. Әз нә һежа мә бәне чарьхед Wи жи вәкьм. Әwе wә пе Р’ӧһ’е Пироз у егьр бьньхӧминә+. 17Мәлһ’әба Wи дәсте Wида йә. Әwе бедәра Хwә паqьж кә, гәньм бькә ә’мбара Хwә, ле кайе wе бь агьре кӧ натәмьрә бьшәwьтинә»+.

18Аwа Йуһ’әнна бь гәләк тьштед дьн жи хәлq ширәт дькьр у Мьзгини дьда. 19Ле гава Йуһ’әнна ль Һеродәсе сәрwер жи һьлат бона Һеродийа жьна бьре wи у һ’әму хьрабийед кӧ wи дькьрьн, 20һьнге Һеродәс сәр ван кьрьнада әв нәһәqи жи кьр, кӧ Йуһ’әнна авитә кәле+.

Иса те ньхӧмандьне

(Мәтта 3:13-17; Марqос 1:9-11)

21•Гава һ’әму щьмә’т дьһатә ньхӧмандьне, Иса жи һатә ньхӧмандьне. Wе дәме кӧ дӧа дькьр, ә’зман вәбу+
22у Р’ӧһ’е Пироз бь бәдәни мина кәвоткәке сәр Wи дани у дәнгәк жь ә’змен һат у гот: «Тӧ кӧр’е Мьни дәлал и, кӧ Әз жь Тә р’ази мә»+.

Р’ьк’ьнйата Иса

(Мәтта 1:1-17)

23•Иса незики си сали бу, гава Әwи дәст бь к’аре Хwә кьр у wан т’ьре Әw кӧр’е Усьв бу, Усьве Әли,+
24Әлийе Мәтат, Мәтате Леwи, Леwийе Мәлк’е, Мәлк’ейе Йаннай, Йаннайе Усьв, 25Усьве Мәтитийа, Мәтитийайе Амос, Амосе Нәһум, Нәһуме Һәсли, Һәслийе Нәщай, 26Нәщайе Мәһат, Мәһате Мәтитийа, Мәтитийайе Шемәйин, Шемәйине Йусех, Йусехе Йода, 27Йодайе Йуһәнан, Йуһәнане Р’еша, Р’ешайе Зәрубабәл, Зәрубабәле Шалтийел, Шалтийеле Нәри,+
28Нәрийе Мәлк’е, Мәлк’ейе Еди, Едийе Qосам, Qосаме Елмәдам, Елмәдаме Әр, 29Әре Йешу, Йешуйе Елийазер, Елийазере Йорим, Йориме Мәтат, Мәтате Леwи, 30Леwийе Шьмһ’ун, Шьмһ’уне Щьһуда, Щьһудайе Усьв, Усьве Йонам, Йонаме Елйаqим, 31Елйаqиме Мәлйо, Мәлйойе Мәна, Мәнайе Мәтитийа, Мәтитийайе Нат’ан, Нат’ане Даwьд,+
32Даwьде Йеша, Йешайе Овед, Оведе Боwаз, Боwазе Сәлмон, Сәлмоне Нәһшон,+
33Нәһшоне Аминадав, Аминадаве Админ, Админе Арам, Араме Һәсрун, Һәсруне Перес, Пересе Щьһуда,+
34Щьһудайе Аqуб, Аqубе Исһаq, Исһаqе Бьраһим, Бьраһиме Тераһ, Тераһе Нәһор,+
35Нәһоре Сәрух, Сәрухе Р’еwо, Р’еwойе Пелег, Пелеге Әбәр, Әбәре Шәлаһ, 36Шәлаһе Qенан, Qенане Арпәхшад, Арпәхшаде Сам, Саме Нӧһ, Нӧһе Ламәх, 37Ламәхе Мәтушәла, Мәтушәлайе Һәнох, Һәнохе Йаред, Йареде Маһалалел, Маһалалеле Qенан, 38Qенане Әнош, Әноше Сет’, Сет’е Адәм у Адәме Хwәде+.

4

Щер’ьбандьна Иса

(Мәтта 4:1-11; Марqос 1:12-13)

4^1•Иса бь Р’ӧһ’е Пирозва т’ьжи жь Урдӧне вәгәр’ийа, Р’ӧһ’ бәр’ийеда р’ебәрийа Wи дькьр, 2чьл р’ожи жь мирещьн һатә щер’ьбандьне. Әwи wан р’ожада тьштәк нәхwар у гава әw р’ож дәрбаз бун, бьр’чи бу+.

3Һьнге мирещьн Wир’а гот: «Һәгәр Тӧ Кӧр’е Хwәде йи, ви кәвьрир’а бежә кӧ бьбә нан». 4Иса ле вәгәр’анд у гот: «Ньвисар ә: ‹Инсан т’әне бь нен нажи›[*]
[*] »+.

5Һьнге мирещьн Әw р’акьрә сәр щики бьльнд, дәqеда һ’әму п’адшатийед дьнйайе нишани Wи дан 6у готә Wи: «Әзе р’әwш у сәрwертийа ван һ’әмуйа бьдьмә дәсте Тә, чьмки мьнр’а һатийә дайине у к’ер’а кӧ бьхwазьм әзе бьдьме+. 7Һәгәр ньһа Тӧ сәре хwә ль бәр мьн дайни, әв һ’әму wе п’ара Тә бьн». 8Иса ле вәгәр’анд у гот: «Ньвисар ә: ‹Сәре хwә ль бәр Хӧдан Хwәдейе хwә дайнә у т’әне Wи бьһ’әбинә!›[*] »+

9Паше мирещьн Иса бьрә Оршәлиме, Әw сәр бьльндщийа бане п’арьстгәһе да сәкьнандьне у готә Wи: «Һәгәр Тӧ Кӧр’е Хwәде йи, дә Хwә жь вьр бавежә хwаре. 10Чьмки ньвисар ә: ‹Хwәде wе т’әмийа Тә бьдә мьлйак’әтед Хwә, кӧ Тә хwәй кьн›+
11у: ‹Әwе Тә сәр дәсте хwә бьгьрьн, wәки ньге Тә кәвьр нәк’әвә›[*] ». 12Иса ле вәгәр’анд у гот: «Һатийә готьне кӧ: ‹Хӧдан Хwәдейе хwә нәщер’ьбинә!›[*] »+
13У гава мирещьн һ’әму щер’ьбандьн хьлаз кьрьн, дәмәке жь Wи дур к’әт.

Иса qәза Щәлиледа дәст бь к’аре Хwә дькә

(Мәтта 4:12-17; Марqос 1:14-15)

14•Иса бь qәwата Р’ӧһ’ вәгәр’ийа Щәлиле у нав-дәнге Wи һ’әму алийед wи wәлатида бәла бу. 15Әwи к’ьништед wанда һин дькьр у һ’әмуйа пәсьне Wи дьдан+.

Бажаре Ньсрәте, ль к’ӧ Иса мәзьн бьбу, Wи qәбул накә

(Мәтта 13:53-58; Марqос 6:1-6)

16Әw һатә Ньсрәте, wи щийе кӧ Әw ле мәзьн бьбу, мина ә’дәте Хwә р’ожа шәмийе Әw к’әтә к’ьниште у р’абу кӧ бьхунә+. 17К’ьтеба Ишайа п’ехәмбәр данә Wи у гава к’ьтеба гӧломатккьри вәкьр, әw щи дит кӧ аһа ньвисар бу:

18«Р’ӧһ’е Хӧдан ль сәр Мьн ә,
чьмки Әwи Әз бь р’ункьрьне к’ьфш кьрьм,
wәки Мьзгинийе бьдьмә фәqира,
у Әз шандьмә һесирар’а бой сәрбәстийе
у корар’а бой дитьне даннасин кьм,
азайийе бьдьмә бьндәста+

19у сала Хӧданә р’ә’ме[*] жи бьдьмә наскьрьне»[*] .

20У к’ьтеб гӧломатк кьр да бәрдәсти р’уньшт у к’ьништеда һ’әму зур’ бьбун ль Wи дьньһер’ин. 21Әwи дәстпекьр wанар’а гот: «Әва ньвисара иро һатә сери, гава wә бьһист». 22Һ’әмуйа жи бона Wи qәнщ хәбәр дьдан у сәр хәбәрдана Wийә мә’рифәт зәндәгьрти мабун у дьготьн: «Әва нә кӧр’е Усьв ә?» 23Әwи wанр’а гот: «Һуне р’аст ве готьне сәр Мьн бежьн: ‹Һ’әкимо! Дә һ’әкимтийе ль хwә бькә. У әw тьштед мә бьһистьн кӧ Тә Кәфәрнаһумеда кьрьн, ль вьр щи-мьск’әне хwәда жи бькә›»+. 24У гот: «Әз р’аст wәр’а дьбежьм, п’ехәмбәр щи-мьск’әне хwәда беqәдьр ә+. 25Әз р’астийе wәр’а дьбежьм, гәләк жьнәби Исраеледа һена Елйасда һәбун, чахе се сал у шәш мәһа ә’зман һатә гьртьне у т’әмамийа wәлетда бу хәлайикә гьран+. 26Ле Елйас кәсәкир’а нәһатә шандьне, пештьри жьнәбийа жь бажаре Сәрәпта Сайдер’а[*]+ . 27У гәләк к’оти жи Исраеледа һена Елиша п’ехәмбәрда һәбун у жь wан т’ӧ кәс паqьж нәбу, пештьри Нә’мане жь Сурйайе»[*]+ . 28Гава һ’әмуйед к’ьништеда әв йәк бьһистьн, һерс к’әтьн. 29Р’абун Әw жь бажер дәрхьстьн, бьрьн сәр wи ч’ийайе ль к’ӧ бажаре wан һатьбу чекьрьне, wәки Wи жь кәнделда бавежьн. 30Ле Әw нав wанр’а дәрбаз бу чу+.

Иса р’ӧһ’е һ’әрам дәрдьхә

(Марqос 1:21-28)

31•Иса бәржер бу һатә бажаре Кәфәрнаһума Щәлиле у р’ожа шәмийе әw һин дькьрьн+. 32Әw ль сәр һинкьрьна Wи зәндәгьрти мабун, чьмки хәбәрдана Wи бь һ’ӧкӧм бу+. 33У к’ьништеда мәрьвәк һәбу, кӧ р’ӧһ’е щьнайи һ’әрам пер’а һәбу. Әwи бь дәнгәки бьльнд кьрә qир’ин: 34«Wәйе! Тӧ чь жь мә дьхwази Исайе Ньсрәте? Тӧ һатийи qьр’а мә бини? Әз заньм Тӧ к’и йи. Тӧ Пирозе Хwәде йи!»+
35Иса ле һьлат у гот: «Кәр’ бә у же дәрк’әвә!» Щьн әw бәр wан ль ә’рде хьст у бе зьрардайин жь wи дәрк’әт+. 36Һ’әму зәндәгьрти ман, һәвр’а дьготьн: «Әв чь готьн ә? Әw бь һ’ӧкӧм у qәwате ә’мьри ль р’ӧһ’ед һ’әрам дькә у дәрдьк’әвьн?» 37У бә’са Wи һ’әму дор-бәра бәла дьбу.

Иса гәләк нәхwәша qәнщ дькә

(Мәтта 8:14-17; Марqос 1:29-34)

38•Әw жь к’ьниште дәрк’әт чу мала Шьмһ’ун. Хwәсийа Шьмһ’ун тә’л т’айеда дьнә’лийа у бона wе жь Wи һиви кьрьн+. 39Иса сәр wер’а сәкьни, ль т’айе һьлат у т’айе же бәр’да. Дәстхwәда р’абу сәр хwә, бәрдәсти wанр’а кьр. 40Гава р’о дьчу ава, һ’әмуйед кӧ щур’ә-щур’ә нәхwәшийед wан һәбун анинә щәм Wи. Әwи дәсте Хwә дани сәр wан һәр йәки у әw qәнщ кьрьн. 41Жь гәләка жи щьн дәрдьк’әтьн, дькьрьнә qир’ин у дьготьн: «Тӧ Кӧр’е Хwәде йи!» Ле Иса ль wан һьлат у нәдьһьшт әw хәбәр дьн, чьмки заньбун кӧ Әw Мәсиһ ә+.

Даннасинийа т’әмамийа Щьһустане

42•Сьбәһ кӧ зәлал бу, Иса р’абу чу щики хәwлә. Ә’лаләт ль Wи дьгәр’ийан у һ’әта щәм Wи һатьн, нәдьһьштьн кӧ Әw дәст жь wан бьк’ьшинә+. 43Ле Әwи wанр’а гот: «Гәрәке Әз бажаред дьнда жи Мьзгинийа П’адшатийа Хwәде бьдьм, чьмки Әз бона wе йәке һатьмә шандьне»+. 44У к’ьништед Щьһустанеда[*] даннасин дькьр.

5

Иса гази шагьртед Хwәйә пешьн дькә

(Мәтта 4:18-22; Марqос 1:16-20)

5^1•Щарәке Иса ль бәр гола Щенисарте сәкьнибу у ә’лаләте дора Wи гьрт, кӧ хәбәра Хwәде бьбьһе+. 2У Әwи дӧ qәйьк дәве голе дитьн, мә’сигьр жь wан дәрк’әтьбун у т’ор’ед хwә дьшуштьн. 3Иса к’әтә qәйькәкә жь wан, кӧ йа Шьмһ’ун бу, һиви жь wи кьр, кӧ qәйьке һьнәки жь бәже дур хә. У Әw р’уньшт, жь qәйьке ә’лаләт һин кьр. 4Чахе Әwи хәбәрдана Хwә хьлаз кьр, Шьмһ’унр’а гот: «Qәйьке бьбә щийе к’ур у т’ор’ед хwә бавежьнә неч’ире»+. 5Шьмһ’ун ле вәгәр’анд у гот: «Мамоста, мә т’әмамийа шәве кьр-нәкьр тьштәк нәгьрт, ле бона хатьре Тә әзе т’ор’а бавежьме». 6У гава ӧса кьрьн, һаqас мә’си к’әтьне, кӧ т’ор’ед wан дьqәтийан. 7У бь нишана гази һәвалед хwәйә qәйька дьнда дькьрьн, кӧ бен али wан бькьн. У әwана һатьн һәр дӧ qәйьк жи т’ьжи кьрьн, һьндьк мабу нӧq буна. 8Гава Шьмһ’ун-Пәтрус әв йәк дит, хwә авитә чоке Иса у гот: «Хӧдан, дури мьн һәр’ә, әз йәки гӧнәк’ар ьм»+. 9Чьмки бона wан мә’сийед гьрти хофе wи у һ’әмуйед пер’а гьртьбу, 10ӧса жи Аqуб у Йуһ’әннайе кӧр’ед Зәбәди, кӧ һәвалед Шьмһ’ун бун. У Иса Шьмһ’унр’а гот: «Нәтьрсә! Жь вьр шунда те мәрьва мина мә’сийа бьгьри»+. 11У qәйьк дәрхьстьнә бәже, һәр тьшт һьштьн пәй Wи чун.

Иса йәки жь к’отибуне паqьж дькә

(Мәтта 8:1-4; Марqос 1:40-45)

12•Гава Иса бажарәкида бу, ль wьр мәрьвәки сәрдапеда к’оти һәбу. Чахе әwи Иса дит, хwә дәвәр’уйа авит же лава кьр у гот: «Хӧдан! Һәгәр бьхwази, Тӧ дькари мьн паqьж ки»+. 13У Иса дәсте Хwә дьреж кьре, ле к’әт у гот: «Әз дьхwазьм. Паqьж бә!» У дәстхwәда к’отибун же чу. 14Иса т’әми да wи, кӧ ве йәке кәсир’а нәбежә, ле гот: «Һәр’ә хwә нишани к’аһин кә у чаwа Муса т’әми дайә, һ’әдийа паqьжбуна хwә бьдә, wәки һ’әмуйар’а бьбә шә’дәти, кӧ тӧ паqьж буйи»+. 15Нав у дәнге Иса һе бәла дьбу у п’ьр’ ә’лаләт дьщьвийа кӧ гӧһдарийа Wи бькьн у жь нәхwәшийед хwә qәнщ бьн. 16Ле Әwи Хwә ль щийе хәwлә дьгьрт у дӧа дькьр+.

Иса шьлушә’тәки qәнщ дькә у гӧнед wи дьбахшинә

(Мәтта 9:1-8; Марqос 2:1-12)

17•Р’ожәке чахе Әwи һин дькьр, ферьси у дәрсдаред Qануне жи р’уньштьбун, кӧ жь һ’әму гӧндед Щәлиле, Щьһустане у жь Оршәлиме һатьбун. Qәwата Хӧдан һазьр бу, wәки Иса нәхwәшед wан qәнщ бькә+. 18Wе дәме чәнд мәрийа йәки шьлушә’т ньвинева анин у дьхwәстьн әw бьбьрана һьндӧр’ у ль бәр Иса данина. 19У гава wана жь дәст ә’лаләта гьран т’ӧ р’е нәдитьн кӧ wи биньнә һьндӧр’, р’абунә сәр хени, к’әрмид вәкьрьн, ньвинева дахьстьнә нава мале, ль бәр Иса. 20Гава Әwи баwәрийа wан дит, готә йе шьлушә’т: «Ә’вдо, гӧнед тә һатьнә бахшандьне»+. 21Qанунзан у ферьсийа дәстпекьр фькьрин у һәвр’а готьн: «Әв к’и йә аһа Хwәде беһӧрмәт дькә? Пештьри Хwәде к’и дькарә гӧна бьбахшинә?»+
22Фькьред wан Исава ә’йан бун у ль wан вәгәр’анд гот: «Һун чь дьле хwәда дьфькьрьн? 23К’ижан р’ьһ’әт те готьне: ‹Гӧнед тә һатьнә бахшандьне›, йан: ‹Р’абә у бьгәр’ә?› 24Ле wәки һун бьзаньбьн кӧ һ’ӧкӧме Кӧр’е Мерьв һәйә ль сәр дьне гӧна бьбахшинә», готә йе шьлушә’т: «Әз тәр’а дьбежьм, р’абә ньвина хwә һьлдә һәр’ә мала хwә». 25Әw жи бәр ч’ә’ве wан пер’а-пер’а р’абу у ньвина кӧ ль сәр п’алдайи бу һьлда чу мала хwә у шькьри дьда Хwәде. 26Һ’әму һ’әйр-һ’ӧжмәк’ар ман у шькьри дьданә Хwәде, бь хофа мәзьн дьготьн: «Иро мә тьштед нәбуйи дитьн».

Иса гази Леwи дькә

(Мәтта 9:9-13; Марqос 2:13-17)

27•Пәй wе йәкер’а Иса дәрк’әт, ль щийе хәрщһьлдане хәрщгьрәки р’уньшти дит кӧ наве wи Леwи бу у готе: «Пәй Мьн wәрә». 28Әwи жи һәр тьшт һьшт, р’абу пәй Wи чу. 29Леwи мала хwәда һӧрмәтәкә мәзьн жер’а кьр. Т’әви wан гәләк хәрщгьр у һьнәкед майин жи ль сәр сьфре р’уньштьбун+. 30Ферьсийа у qанунзанед wан бина хwә тәнг кьрьн у шагьртед Wир’а готьн: «Чьма һун т’әви хәрщгьр у гӧнәк’ара дьхwьн у вәдьхwьн?»+
31Иса ль wан вәгәр’анд у гот: «Сахләм нә һ’әwще һ’әким ьн, ле нәхwәш. 32Әз нәһатьмә гази йед р’аст кьм, ле гази гӧнәк’ара бона т’обәйийе»+.

Пьрса р’ожигьртьне

(Мәтта 9:14-17; Марqос 2:18-22)

33•Wана жь Иса пьрси: «Чьма шагьртед Йуһ’әнна у ӧса жи йед ферьсийа т’ьме р’ожи дьгьрьн у дӧа дькьн, ле шагьртед Тә дьхwьн у вәдьхwьн?»+
34Әwи жи готә wан: «Һун дькарьн бежьнә хwәндийед дә’wате: ‹Р’ожи бьгьрьн›, һ’әта кӧ зә’ва т’әви wан ә+? 35Ле р’оже бен, гава зә’ва жь wан бе һьлдане, һьнге wан р’ожада wе р’ожи бьгьрьн»+.

36Әwи мәсәләк жи wанр’а гот: «Кәсәк жь п’арч’е ну набьр’ә у к’ьнща кәвьн п’инә накә. Һәгәр ӧса бькә, һьн п’арч’е ну дьqәлешә, һьн жи кәвьн у ну ль һәв накьн. 37У нә жи кәсәк шәрава ну дькә мәшкед кәвьн. Һәгәр ӧса бькә, шәрава ну wе мәшка бьт’әqинә у бьр’ьжә, мәшке жи хьраб бьн. 38Ле гәрәке шәрава ну бькьнә мәшкед ну[*] . 39У кәсәк пәй шәрава кәвьнр’а нахwазә йа ну вәхwә, чьмки йа кәвьн һе ле хwәш те».

6

Пьрса р’ожа шәмийе

(Мәтта 12:1-8; Марqос 2:23-28)

6^1•Р’ожәкә шәмийе Иса нава зәвийар’а дәрбаз дьбу, шагьртед Wи сьмбьлед гәньм дьчьнин, дәстед хwәда дьфьрькандьн у дьхwарьн+. 2Ле жь ферьсийа һьнәка гот: «Чьма һун тьште нәщайизи р’ожа шәмийе дькьн?»+
3Иса ль wан вәгәр’анд у гот: «Wә нәхwәндийә кӧ Даwьд чь кьр, гава әw у йед пер’а бьр’чи бун+? 4Нә әw к’әтә Хана Хwәде у нане Хwәдер’а дайи һьлда, һьн хwәха хwар, һьн жи да йед т’әви хwә, wәки т’ӧ кәсир’а нә щайиз бу бьхwара, пештьри к’аһина?»[*]+
5У вәгәр’ийа wанр’а гот: «Кӧр’е Мерьв Хӧдане шәмийе йә жи».

Иса р’ожа шәмийе мәрьве кӧ дәсте wи к’ьшийабу qәнщ дькә

(Мәтта 12:9-14; Марqос 3:1-6)

6У р’ожа шәмикә дьн Иса чу к’ьниште, кӧ һин бькә. Мәрьвәк ль wьр һәбу, кӧ дәсте wийи р’асте к’ьшийабу+. 7Ч’ә’ве qанунзан у ферьсийа ль сәр Wи бун, гәло wе р’ожа шәмийе нәхwәша qәнщ кә йан на, wәки мә’никә wан һәбә, кӧ хәйба Wи бькьн+. 8Ле фькьред wан Исава ә’йан бун у wи мәрьве дәстк’ьшийайир’а гот: «Р’абә ве говәке бьсәкьнә». Әw жи р’абу сәкьни. 9Һьнге Иса wанр’а гот: «Әзе пьрсәке жь wә бькьм. Р’ожа шәмийе чь щайиз ә бькьн: Qәнщи йан хьраби, р’ӧһ’әки хьлаз кьн йан ӧнда кьн?»+
10У Иса ль һ’әмуйед дора Хwә ньһер’и, wи мәрьвир’а гот: «Дәсте хwә дьреж кә». Әwи жи ӧса кьр у дәсте wи диса qәнщ бу+. 11Һьнге wана жь һерса хwә дьхwар, нав һәвда дьшеwьрин, кӧ чь биньнә сәре Иса.

Бьжартьна һәр донздәһ шандийа

(Мәтта 10:1-4; Марqос 3:13-19)

12•Wан р’ожада Иса чу сәре ч’ийе, кӧ дӧа бькә у т’әмамийа шәве бәр Хwәде бь дӧа дәрбаз кьр. 13Чахе сьбәһ зәлал бу, Әwи гази шагьртед Хwә кьрьн у донздәһ мәрьв жь нав wан бьжартьн, кӧ навед wан жи «шанди» дани: 14Шьмһ’уне кӧ наве wи дани Пәтрус у бьре wи Әндраwьс, Аqуб у Йуһ’әнна, Филипо у Бәртоломәйо,+
15Мәтта у Т’ума, Аqубе Һалфаwо у Шьмһ’уне кӧ wәлатп’арьст дьһатә готьне+. 16Щьһудайе Аqуб у Щьһудайе Исхәрйоти, кӧ нәмамийа Wи кьр+.

Иса даннасин дькә, һин дькә у qәнщ дькә

(Мәтта 4:23-25)

17•Әw бь т’әви wан бәржер бу һат, р’астәке сәкьни. Ль wе дәре к’омәкә шагьртайә мәзьн у щьмә’тәкә гьран жь т’әмамийа Щьһустане, Оршәлиме у жь дәве бә’ра Суре у Сайде щьвийайи бун. 18Әwана һатьбун, wәки гӧһдарийа Wи бькьн у жь нәхwәшийед хwә qәнщ бьн. У йед жь р’ӧһ’ед һ’әрам щәфа дьк’ьшандьн жи qәнщ дьбун. 19У т’әмамийа ә’лаләте жи дьщә’данд, wәки дәсте хwә бьдана Wи, чьмки qәwат жь Wи дәрдьк’әт у һәр кәс жь wан qәнщ дьбу+.

Йед хwәзьли у нә хwәзьли

(Мәтта 5:1-12)

20Иса бәре Хwә да шагьртед Хwә у гот:

«Хwәзи ль wә фәqира,
чьмки П’адшатийа Хwәде йа wә йә+.

21Хwәзи ль wә, кӧ һун ньһа бьр’чи нә,
чьмки һуне т’ер бьн.

Хwәзи ль wә, кӧ һун ньһа дьгьрин,
чьмки һуне бьк’әньн+.

22Хwәзи ль wә, гава һун бона Кӧр’е Мерьв бәр ч’ә’ве мәрийа р’әш бьн,
гава wә qәбул нәкьн, wә беһӧрмәт кьн
у наве хьраб сәр wә дәрхьн+.

23Wе р’оже әшq бьн у жь шабуна бьра ньгед wә ә’рд нәгьрә, чьмки ва һәqе wә ль ә’змен гәләк ә, чьмки кал-бавед wан жи сәре п’ехәмбәра ӧса дькьрьн+.

24Ле wәй ль wә дәwләтийа,
чьмки һун гьһиштьнә мәрәме хwә+.

25Wәй ль wә, кӧ һун ньһа т’ер ьн,
чьмки һуне бьр’чи бьн.

Wәй ль wә, кӧ һун ньһа дьк’әньн,
чьмки һуне бьгьрин у шине бькьн+.

26Wәй ль wә, кӧ һ’әму мәрьв бона wә qәнщ хәбәр дьдьн,
чьмки кал-бавед wан жи п’ехәмбәред дәрәwр’а ӧса дькьрьн+.

Дьжмьнед хwә һ’ьз бькьн

(Мәтта 5:38-48; 7:12а)

27•Ле Әз wәр’а, йед кӧ дьбьһен дьбежьм, дьжмьнед хwә һ’ьз бькьн, хернәхwазед хwәр’а qәнщийе бькьн. 28Ньфьр’кьред хwә бьмбарәк кьн у бона йед хьрабийе wә дькьн, дӧа бькьн+. 29Һәгәр йәк р’уйе тә хә, йе дьн жи бьдә бәр у йе кӧ п’оте тә жь тә бьстинә, кьрасе хwә жи жер’а бьһелә+. 30Бьдә wи, к’и жь тә дьхwазә у к’и жь тә дьстинә пашда нәхwазә+. 31У чаwа һун дьхwазьн мәрьв бона wә бькьн, һун жи ӧса wанр’а бькьн+. 32Һәгәр һун wан һ’ьз бькьн, к’ижан кӧ wә һ’ьз дькьн, чь фәйдә? Нә гӧнәк’ар жи wан һ’ьз дькьн, к’ижан кӧ wан һ’ьз дькьн? 33У һәгәр һун qәнщикьред хwәр’а qәнщийе бькьн, чь фәйдә? Нә гӧнәк’ар жи ӧса дькьн? 34У һәгәр һун дәйн дьдьнә йед ӧса, жь к’ижана гӧмана wә һәйә пашда бьстиньн, чь фәйдә? Нә гӧнәк’ар жи дәйн дьдьнә гӧнәк’ара, кӧ диса һаqаси пашда бьстиньн? 35Ле һун дьжмьнед хwә һ’ьз бькьн, qәнщийе бькьн, дәйн бьдьн у һивийа вәгәр’андьне нәминьн. Һәqе wәйе гәләк бә у һуне бьбьнә зар’ед Йе Һәри Жорьн. Чьмки Әw бона бешекьра жи, нәр’аста жи qәнщ ә+. 36Дьлр’ә’м бьн, чаwа Баве wә дьлр’ә’м ә+.

Һинкьрьна дәрһәqа ломәкьрьнеда

(Мәтта 7:1-5)

37•Лома нәкьн у ломәйе ль wә нәбьн, нәһәqийе нәкьн, нәһәqи wе ль wә нәбә, бьбахшиньн wәр’а wе бе бахшандьне+. 38Бьдьн, wәр’а wе бе дайине, бь пиванәкә т’ьжи һ’әжанди, дәwьсанди, сәри qуч’ wе бькьнә п’еша wә. Чьмки бь чь чапе һун бьпивьн, бь wе жи wәр’а wе бе пиване»+. 39Әwи мәсәләк жи wанр’а гот: «Гәло кор дькарә р’ебәрийе кора бькә? Нә һәр дӧйе жи бьк’әвьнә ч’ә’ле+? 40Шагьрт жь дәрсдаре хwә нә мәстьр ә, ле әwе кӧ хwәндьна хwә р’ьнд пек тинә, дькарә мина дәрсдаре хwә бә+. 41Тӧ чьма qьршьке ч’ә’ве бьре хwәда дьбини, ле к’еране ч’ә’ве хwәда набини? 42Йан жи чаwа тӧ дькари бежи бьре хwә: ‹Бьра, бьһелә кӧ әз qьршьк жь ч’ә’ве тә дәрхьм›, ле тӧ к’еране ч’ә’ве хwәда набини? Дӧр’у! Пешийе к’еране ч’ә’ве хwә дәрхә. Паше те qәнщ бьбини кӧ чаwа qьршьк жь ч’ә’ве бьре хwә дәрхи.

Дар у бәре wе

(Мәтта 7:17-20; 12:34б, 35)

43•Дара qәнщ бәре хьраб надә, нә жи дара хьраб бәре qәнщ. 44Һәр дар жь бәре хwә те наскьрьне, кәсәк жь стьрийа һежира начьнә у нә жи жь дьр’ийе тьрийа. 45Мәрьве qәнщ, жь хьзна дьле хwәйи qәнщ, qәнщийе дәртинә, ле мәрьве хьраб, жь хьзна дьле хwәйи хьраб хьрабийе дәртинә. Чьмки дьле wи чьва т’ьжи йә зар жи әwе дьбежә+.

Һ’имед дӧ мала

(Мәтта 7:24-27)

46•Һун чьма Мьнр’а ‹Хӧдан! Хӧдан!› дьбежьн у wан тьштед кӧ Әз wәр’а дьбежьм накьн+? 47Һәр кәсе кӧ те щәм Мьн готьнед Мьн дьбьһе у дьqәдинә, Әз wәр’а бежьм мина к’е йә. 48Әw мина мәрьвәки йә, йе кӧ мале чедькә, ә’рде дьк’олә к’ур дькә, һ’име wе ль сәр кевьр датинә. У гава лейи р’адьбә, ч’әм ль wе мале дьхә, әw наһ’әжә, чьмки р’ьнд һатьбу чекьрьне+. 49Ле әwе хәбәред Мьн дьбьһе у наqәдинә, мина мәрьвәки йә, йе кӧ сәр хwәлийе бе һ’им мале хwәр’а чедькә. Гава ч’әм ле дьхә, дәстхwәда һьлдьше, wеран дьбә, ль бәр мират’е дьчә».

7

Иса хӧламе сәрсәдәки qәнщ дькә

(Мәтта 8:5-13; Йуһ’әнна 4:43-54)

7^1•Гава Иса әw готьнед кӧ wе гӧһдарар’а бьгота хьлаз кьрьн, чу Кәфәрнаһуме. 2У хӧламе сәрсәдәки, кӧ бона wи йәки һежа бу, нәхwәш бәр мьрьне бу. 3Гава әwи бона Иса бьһист, р’успийед щьһуйа шандьнә щәм Wи у же һиви кьр, кӧ бе хӧламе wи хьлаз кә. 4Әwана һатьнә щәм Иса, гәләки һиви же кьрьн у готьн: «Әw һежа йә кӧ Тӧ әве qәнщийе жер’а бьки,+
5чьмки әw мьләте мә һ’ьз дькә у к’ьништ жи бона мә чекьрийә». 6Һьнге Иса т’әви wан чу. Гава незики мале бу, сәрсәд чәнд достед хwә шандьнә пешийа Wи, Wир’а гот: «Хӧдан, зә’мәте нәбинә, чьмки әз нә һежа мә кӧ Тӧ бейи мала мьн. 7Бона ве йәке мьн хwә лайиqи Тә нәгьрт, кӧ бьһатама пәй Тә жи. Т’әне хәбәрәке бежә у хӧламе мьне qәнщ бә+. 8Чьмки әз хwәха жи мәрьвәки бьн һ’ӧкӧмда мә у бьн дәсте мьнда жи әскәр һәнә. Әз йәкир’а дьбежьм: ‹Һәр’ә›, дьчә, йәки дьнр’а дьбежьм: ‹Wәрә›, те у жь хӧламе хwәр’а дьбежьм: ‹Әви тьшти бькә›, дькә». 9Гава Иса әв йәк бьһист, сәр wи зәндәгьрти ма у вәгәр’ийа сәр wе щьмә’та кӧ пәй Wи дьчу, гот: «Әз wәр’а дьбежьм, Мьн Исраеледа жи баwәрикә аһа йәкида нәдитийә». 10У әwед шанди вәгәр’ийанә мал, дитьн кӧ wе әw хӧлам qәнщ буйә.

Сахбуна кӧр’е жьнәбийе

11Р’ожәкә дьн Иса чу бажарәки, кӧ наве wи Найин бу у шагьртед Wи жи т’әви ә’лаләтәкә гьран Wир’а дьчун. 12Гава незики дәргәһе бажер бу, ва мьрик дәрдьхьстьн. Әw кӧр’е жьнәбикә тайе т’әне бу у гәләк һәwари жи жь бажер пер’а дьчун. 13Гава Хӧдан де дит, гӧне Wи ле һат у wер’а гот: «Нәгьри»+. 14Әw незики дарбәсте бу гьрт у әwед кӧ дьбьрьн сәкьнин, Иса гот: «Хорто! Әз тәр’а дьбежьм, р’абә!»+
15Мьри р’абу р’уньшт, дәстпекьр хәбәр да у Иса әw да дийа wи+. 16У саw к’әтә сәр һ’әмуйа, шькьри дьданә Хwәде у дьготьн: «П’ехәмбәрәки мәзьн нава мәда дәрк’әтийә!» у: «Хwәде сәрик дайә мьләте Хwә!»+
17Нав у дәнге Wи т’әмамийа Щьһустане у дор-бәре wе бәла бу.

Иса щаба пьрса Йуһ’әннайе ньхӧмдар дьдә

(Мәтта 11:1-19)

18•Шагьртед Йуһ’әнна Йуһ’әннар’а бона ван һ’әму тьшта готьн. Йуһ’әнна жи гази дӧ шагьртед хwә кьр 19у әw шандьнә щәм Хӧдан, wәки же бьпьрсьн: «Тӧ Әw и, Йе кӧ гәрәке бьһата, йан әм һивийа йәки дьн бьн?»+
20Әw мәри һатьнә щәм Иса у готьн: «Йуһ’әннайе ньхӧмдар әм шандьнә щәм Тә, кӧ жь Тә бьпьрсьн, Тӧ Әw и, Йе кӧ гәрәке бьһата, йан әм һивийа йәки дьн бьн?» 21У wе дәме Иса гәләк жь нәхwәшийа, дәрба, жь р’ӧһ’ед хьраб qәнщ кьрьн у ч’ә’вед гәләк кора вәкьрьн. 22Иса ль wан вәгәр’анд у гот: «Һәр’ьн, чь кӧ wә дит у бьһист Йуһ’әннар’а бежьн: Кор дьбиньн, сәqәт дьгәр’ьн, к’оти паqьж дьбьн, кәр’ дьбьһен, мьри р’адьбьн у фәqирар’а жи Мьзгини те дайине+. 23У хwәзи ль wи, кӧ жь Мьн п’ьшк набә»+.

24Гава әwед кӧ Йуһ’әнна шандьбун чун, Иса бона Йуһ’әнна ә’лаләтер’а дәстпекьр гот: «Һун дәрк’әтьнә бәр’ийе чь бьбиньн? Qамишәки кӧ жь байе дьһ’әжә+? 25Йан дәрк’әтьн чь бьбиньн? Мәрьвәки к’ьнще назьк ль хwә кьри? Нә әwед кӧ к’ьнще назьк хwә дькьн у ә’мьре р’ьнд дәрбаз дькьн, әw малед п’адшада нә? 26Йан һун дәрк’әтьн чь бьбиньн? П’ехәмбәрәки? Бәле, Әз wәр’а дьбежьм, жь п’ехәмбәрәки жи мәстьр ә+. 27Әва әw ә, бона к’ижани ньвисар ә: ‹Ва йә Әзе qасьде Хwә пешийа Тәва бьшиньм. Әwе р’ийа Тә пешийа Тәва һазьр кә›[*]+ . 28Әз wәр’а дьбежьм, жь нава әwед кӧ жь к’ӧлфәта дьне к’әтьнә, т’ӧ кәс жь Йуһ’әнна мәстьр нәбуйә, ле П’адшатийа Хwәдеда йе һәри бьч’ук жь wи мәстьр ә»+. 29Гава т’әмамийа щьмә’те, ӧса жи хәрщгьра әв йәк бьһист, т’ьвдира Хwәде р’аст һ’әсаб кьрьн, чьмки бь ньхӧмандьна Йуһ’әнна һатьбунә ньхӧмандьне+. 30Ле ферьси у qанунзана бона хwә т’ьвдира Хwәде т’әхсир кьрьн, чьмки wана нәхwәст кӧ жь Йуһ’әнна бенә ньхӧмандьне.

31Иса сәрда зедә кьр гот: «Әз мәрьвед ви ньсьли мина чь бьшьбиньм? Йан әw мина чь нә? 32Әw мина wан зар’а нә, йед кӧ базареда р’уньшти нә, гази һәвдӧ дькьн у дьбежьн: ‹Мә бона wә зӧр’не хьст, һун нәр’әqьсин у бона wә бәйт’ гот, һун нәгьрийан›. 33Йуһ’әннайе ньхӧмдар һат, нә нан дьхwар, нә жи шәрав вәдьхwар[*] , wә дьгот: ‹Щьн wида һәйә›+. 34Кӧр’е Мерьв һат, дьхwә у вәдьхwә, һун бона Wи дьбежьн: ‹Ва Әw йәки пәй хwарьн у вәхwарьне к’әти йә, досте хәрщгьр у гӧнәк’ара йә›+. 35Ле һ’әмуйед кӧ пәй сәрwахтийе дьчьн әw к’ьфш дькьн кӧ сәрwахти р’аст ә[*] ».

Иса мала Шьмһ’унда к’ӧлфәта гӧнәк’ар дьбахшинә

36•Йәки ферьси һиви жь Иса кьр, кӧ т’әви wи хwарьне бьхwә. Әw жи чу мала wи ферьсийи, сәр сьфре р’уньшт. 37У wи бажарида к’ӧлфәтәкә ч’ә’вдәр һәбу. Гава wе бьһист кӧ Әw мала ферьсида сәр сьфре р’уньштийә, дәрданәкә алабастьрейи р’уне бинхwәш ани, 38пьштева бәр ньгед Wи сәкьни гьрийа, бь һесьред хwә ньгед Wи шьл кьрьн у бь п’ор’е сәре хwә жи зьһа кьрьн. Паше ньгед Wи р’амусан, бь р’уне бинхwәш жи р’ун кьрьн. 39Гава wи ферьсийе кӧ әw т’әглиф кьрьбу әв йәк дит, дьле хwәда гот: «Һәгәр Әва п’ехәмбәр буйа, wе бьзаньбуйа кӧ к’и йә у йәкә чаwа йә дәсте хwә дайә Wи», чьмки йәкә ч’ә’вдәр бу+. 40Иса wир’а гот: «Шьмһ’ун, Әз дьхwазьм тьштәки тәр’а бежьм». Әwи жи гот: «К’әрәм кә бежә, дәрсдар». Иса гот: 41«Дӧ дәйндаред йәки һәбун, йәк пенсьд зиви дәйндаре wи бу, йәк жи пенщи+. 42Ле чьмки тьштәки wан т’ӧнәбу кӧ дәйне хwә бьдана, әwи бахшандә һәр дӧйа жи. Ньһа жь wан һәр дӧйа к’ижане гәләки wи һ’ьз бькә?»+
43Шьмһ’ун ле вәгәр’анд у готе: «Т’әхмина мьн әwе кӧ гәләк жер’а һатә бахшандьне». Иса wир’а гот: «Тә р’аст те дәрхьст». 44У сәр к’ӧлфәтеда вәгәр’ийа, Шьмһ’унр’а гот: «Ве к’ӧлфәте тӧ дьбини? Әз һатьмә мала тә, бона ньгед Мьн тә ав нәда, ле әве бь һесьред хwә ньгед Мьн шьл кьрьн у бь п’ор’е сәре хwә жи зьһа кьрьн. 45Тә р’амусанәк нәда Мьн, ле жь һьнгева кӧ Әз һатьмә вьр, әве дәст жь р’амусана ньгед Мьн нәк’ьшандийә. 46Тә сәре Мьн р’ун нәкьр, ле әве бь р’уне бинхwәш ньгед Мьн р’ун кьрьн+. 47Бона ве йәке Әз тәр’а дьбежьм, гӧнед ве кӧ гәләк бун һатьнә бахшандьне, ләма әве гәләк һ’ьз кьр. Чьмки к’ер’а гәләк тенә бахшандьне, гәләк жи һ’ьз дькә. Ле к’ер’а һьндьк тенә бахшандьне, әw һьндьки һ’ьз дькә». 48У wер’а гот: «Гӧнед тә һатьнә бахшандьне»+. 49Һьнге әwед кӧ т’әви Wи сәр сьфре р’уньштьбун нав хwәда дьготьн: «Әва к’и йә, һ’әта кӧ гӧна жи дьбахшинә?» 50У Иса wе к’ӧлфәтер’а гот: «Баwәрийа тә тӧ хьлаз кьри. Бь хер у сьламәт һәр’ә»+.

8

К’ӧлфәтед кӧ пәй Иса дьчун

8^1Пәй ве йәкер’а Иса гӧнд у бажара дьгәр’ийа, даннасин дькьр, Мьзгинийа П’адшатийа Хwәде дьда у һәр донздәһ шагьрт жи Пер’а бун,+
2ӧса жи чәнд к’ӧлфәтед кӧ жь р’ӧһ’ед хьраб у нәхwәшийа qәнщ бьбун: Мәрйәма кӧ жер’а Мәждәлани дьготьн, йа кӧ һ’әфт щьн же дәрк’әтьбун+
3у Йоһана, жьна Хузайе wәк’илхәрще мала Һеродәс, Сосьн у гәләкед майин, кӧ wана бь һәбука хwәва wанр’а бәрдәсти дькьрьн+.

Мәсәла т’охьмр’әш

(Мәтта 13:1-9; Марqос 4:1-9)

4•У гава ә’лаләтәкә гьран жь гәләк бажара щәм Иса щьвийа, Әwи мәсәләк гот: 5«Т’охьмр’әш р’абу чу кӧ т’охьм бьр’әшинә. Гава дьр’әшанд, һьнәк к’әтьнә дәве р’е һатьнә п’епәскьрьне у тәйрәдед ә’змен һатьн әw хwарьн. 6У һьнәк жи к’әтьнә щийе кәвьри, гава шин бун, жь дәст кемасийа шьлайе һ’ьшк бун. 7У һьнәк жи к’әтьнә нава стьрийа, стьри жи пер’а шин бун у әw хәньqандьн+. 8Һьнәкед дьн жи к’әтьнә нава ә’рде qәнщ у шин бун, сәд щар бәр дан». Гава әв йәк гот, кьрә гази: «Гӧһе к’ейи бьһистьне һәйә бьра бьбьһе!»+

Иса чьма бь мәсәла хәбәр дьдә

(Мәтта 13:10-17; Марqос 4:10-12)

9•Шагьртед Wи же пьрсин: «Мә’на әве мәсәле чь йә?» 10Әwи гот: «Wәр’а һатийә дайине, кӧ һун сӧр’ед П’адшатийа Хwәде бьзаньбьн, ле йед майинр’а бь мәсәла те хәбәрдане кӧ: ‹Бьньһер’ьн у нәбиньн, бьбьһен у фә’м нәкьн›[*]+ .

Шьровәкьрьна мәсәла т’охьмр’әш

(Мәтта 13:18-23; Марqос 4:13-20)

11Әв ә мә’на ве мәсәле: Т’охьм хәбәра Хwәде йә+. 12Т’охьмед кӧ к’әтьнә дәве р’е әw ьн, йед кӧ хәбәре дьбьһен, ле мирещьн те хәбәре жь дьле wан дәрдьхә, кӧ нәбә баwәр бькьн у хьлаз бьн. 13Т’охьмед кӧ к’әтьнә щийе кәвьри әw ьн, йед кӧ гава хәбәре дьбьһен, бь әшq у ша qәбул дькьн. Ле чьмки р’аwед wан т’ӧнәнә, дәмәкә кьн баwәр дькьн у wәхте щер’ьбандьне дьк’әвьн+. 14Т’охьмед кӧ к’әтьнә нава стьрийа әw ьн, йед кӧ хәбәре дьбьһен, хәмед дьнева, дәwләт у шабуна ви ә’мьрива мьжул дьбьн, дьхәньqьн у бәред wан нагьһижьн+. 15У т’охьмед к’әтьнә нав ә’рде qәнщ әw ьн, йед кӧ бь дьле сах у qәнщ хәбәре дьбьһен, дьле хwәда хwәй дькьн у бь сәбьр бәре хwә дьдьн+.

Ч’ьра сәр п’еч’ьре

(Марqос 4:21-25)

16Т’ӧ кәс ч’ьра вехьсти накә бьн фьраqе, нә жи дькә бьн щи-ньвине, ле датинә сәр п’еч’ьре, wәки әwед кӧ дьк’әвьнә һьндӧр’, р’онайе бьбиньн+. 17Чьмки тьштәки вәшарти т’ӧнә кӧ дәрнәйе у нә жи тьштәки дьзива, кӧ хӧйа нәбә у нәйе бәр р’онайе+. 18Аwа дина хwә бьдьне кӧ һун чаwа дьбьһен, чьмки к’ер’а кӧ һәйә, wе һе ле зедә бә у к’ер’а кӧ т’ӧнә, әwе кӧ wи т’ьре һәйә жи, wе же бе стандьне»+.

Де у бьрайед Иса

(Мәтта 12:46-50; Марqос 3:31-35)

19•Һьнге де у бьрайед Wи һатьнә щәм Wи, ле жь дәст зә’фбуна ә’лаләте нькарьбун незики Wи буна+. 20Щаб данә Wи кӧ: «Дийа Тә у бьрайед Тә дәрва сәкьни нә у дьхwазьн Тә бьбиньн». 21Әwи жи ль wан вәгәр’анд у гот: «Де у бьрайед Мьн әw ьн, йед кӧ хәбәра Хwәде дьбьһен у дьqәдиньн»+.

Иса фьртоне дьсәqьр’инә

(Мәтта 8:23-27; Марqос 4:35-41)

22•Р’ожәке Иса шагьртед Хwәва к’әтә qәйьке у готә wан: «Әм дәрбази wи бәри голе бьн». У р’ек’әтьн+. 23Гава qәйькеда дьчун, Әw хәwр’а чу. У фьртонәк ль голе р’абу, qәйьк т’ьжи ав дьбу, әw qәзийеда бун. 24Һьнге шагьрт незики Wи бун, Әw һ’ьшйар кьрьн у готьне: «Мамоста, Мамоста! Әм ӧнда дьбьн!» Әw р’абу, ль байе у пелед аве һьлат, әw сәкьнин у сәqьр’ин+. 25Һьнге Әwи wанр’а гот: «Баwәрийа wә к’ане йә?» У wана бь хоф, ә’щебмайи һәвр’а готьн: «Гәло әв к’и йә, кӧ ә’мьри сәр бе у аве жи дькә у ельми Wи дьбьн?»

Иса йәки щьнак’әти qәнщ дькә

(Мәтта 8:28-34; Марqос 5:1-20)

26•Әwана бь qәйьке чунә т’опрахед Гьрасине, пешбәри Щәлиле. 27Гава Әw дәрк’әтә бәже, жь wи бажари мәрьвәк дәрк’әтә пешийа Wи, кӧ щьн нав wида бун. Әwи зува нә к’ьнщ ль хwә дькьрьн у нә жи малда дьсәкьни, нава гор’ьстанада дьма. 28Гава әwи Иса дит, кьрә qир’ин к’әтә бәр Wи у бь дәнгәки бьльнд гот: «Тӧ чь жь мьн дьхwази Исайе Кӧр’е Хwәдейе Һәри Жорьн? Әз р’әща жь Тә дькьм, мьн нәдә щәфе!»+
29Чьмки Иса ә’мьри сәр р’ӧһ’е һ’әрам кьрьбу, кӧ жь wи мәрьви дәрк’әвә. Әw гәләк щара щьна дьк’әт, гава бь qәйд у зьнщира жи гьредьдан, әwи диса qәйд дьqәтандьн у щьна әw чола дьхьст. 30Һьнге Иса жь wи пьрси у готе: «Наве тә чь йә?» Әwи гот: «К’омәскәр[*] », чьмки гәләк щьн к’әтьбунә нава wи. 31У щьна лава Wи дькьр, кӧ ә’мьр нәкә әw һәр’ьнә гәлийе һәй-wайе. 32Ль wи щийи сурики бәразайи мәзьн һәбу, кӧ сәре ч’ийе дьч’ерийа. Щьна р’әща же дькьр, кӧ изьне бьдә wан, әw һәр’ьн бьк’әвьнә нава бәраза. Әwи изьн да. 33У щьн жь нав wи мәрьви дәрк’әтьн, чун к’әтьнә нава бәраза у әw сури жорда р’әви, хwә жь кәнделда авитьнә голе хәньqин. 34Гава бәразвана әв йәк дит, р’әвин чунә бажар у гӧнда, әв йәк гьли кьрьн. 35Мәрьв р’абун чун, кӧ тьште буйи бьбиньн. Гава һатьнә щәм Иса, дина хwә дане, wе әw мәрьве кӧ щьн же дәрк’әтьбун, к’ьнще wи ле, сәр һ’ьше хwәда һати, ль бәр ньгед Иса р’уньшти йә. Һьнге әw тьрсийан+. 36Әwед кӧ әв йәк дитьбун, йед майинр’а готьн, кӧ чаwа әwи щьнак’әти qәнщ бу. 37Һьнге һ’әму бьнәлийед дор-бәред Гьрасине һиви жь Иса кьрьн, кӧ жь wан дур к’әвә, чьмки саwәкә мәзьн әw гьртьбун. Әw жи к’әтә qәйьке у пашда вәгәр’ийа+. 38Ле әw мәрьве кӧ щьн же дәрк’әтьбун лава Wи кьр, кӧ әw жи т’әви Wи һәр’ә. Ле Иса әw вәр’екьр у гот: 39«Вәгәр’ә мала хwә у чь кӧ Хwәде бона тә кьр гьли кә». У әw чу, чь кӧ Иса бона wи кьрьбу т’әмамийа бажерда дьгот у дькьрә дәнги+.

Qиза мьри у к’ӧлфәта нәхwәш

(Мәтта 9:18-26; Марqос 5:21-43)

40•У чахе Иса вәгәр’ийа, ә’лаләте Әw qәбул кьр, чьмки һ’әму жи һивийа Wи бун. 41Һьнге мәрьвәки наве wи Йайиро, сәрwере к’ьниште, һат хwә авитә ньгед Иса у һиви же кьр, кӧ һәр’ә мала wи+. 42Чьмки т’әне qизәкә wийә донздәһ сали һәбу у әw жи бәр мьрьне бу. Гава Иса дьчу, ә’лаләте зә’мәт дьда Wи. 43Wьр к’ӧлфәтәк жи һәбу, кӧ донздәһ сале wе бун[*] , сәр хуне вәбьбу. Әwе һ’әму һәбука хwә дабу һ’әкима, ле т’ӧ кәси ч’арә ле нәкьрьбу+. 44Әва пьштева һат ль р’ишийед к’ьнще Wи к’әт у дәстхwәда хун же ч’ькийа+. 45Иса гот: «Әw к’и бу кӧ ль Мьн к’әт?» Гава һ’әмуйа инк’ар кьр, Пәтрус[*] гот: «Мамоста, ә’лаләт Тә дә’ф дьдә, тәнгасийе дьдә Тә[*] ». 46Ле Иса гот: «Йәк ль Мьн к’әт, чьмки Әз пе һ’әсийам кӧ жь Мьн qәwат дәрк’әт»+. 47У гава к’ӧлфәте дит кӧ нәһатә вәшартьне, ләрьзи, һат хwә авитә бәр Wи у ль бәр т’әмамийа щьмә’те Wир’а гот, кӧ бона чь ль Wи к’әт у чаwа пер’а-пер’а qәнщ бу. 48Әwи wер’а гот: «Ә’вде![*] Баwәрийа тә тӧ qәнщ кьри. Бь хер у сьламәт һәр’ә»+. 49Әwи һе хәбәр дьда, жь мала сәрwере к’ьниште йәки һат у гот: «Qиза тә мьр, иди зә’мәте нәдә дәрсдар». 50Гава Иса әв йәк бьһист, wир’а гот: «Нәтьрсә, т’әне баwәр бькә у wе qәнщ бә». 51Гава Әw чу мал, нәһьшт кәсәк һәр’ә һьндӧр’, пештьри Пәтрус, Йуһ’әнна, Аqуб у де у баве qизьке+. 52Һ’әму дьгьрийан у шина wе дькьрьн, ле Иса гот: «Нәгьрин. Әw нәмьрийә, ле һеньжийә»+. 53Wана qәрфе хwә Пе дькьр, чьмки заньбун кӧ әwа мьрийә. 54[*] У Иса дәсте wе гьрт, дәнг да wе у гот: «Qизьк, р’абә!»+
55У р’ӧһ’е wе ле вәгәр’ийа, пер’а-пер’а р’абу сәр хwә. Иса ә’мьр кьр, кӧ хӧрәк бьдьнә wе. 56Де у баве wе зәндәгьрти ман. Ле Әwи т’әми ль wан кьр, кӧ ве йәке кәсир’а нәбежьн+.

9

Шандьна һәр донздәһа

(Мәтта 10:5-15; Марqос 6:7-13)

9^1•Иса гази һәр донздәһ шагьртед Хwә кьр, qәwат у һ’ӧкӧм да wан, кӧ һ’әму щьна дәрхьн у жь нәхwәшийа qәнщ кьн+. 2Әw шандьн, кӧ П’адшатийа Хwәде даннасин кьн у нәхwәша qәнщ кьн 3у wанар’а гот: «Бона р’е тьштәки һьлнәдьн, нә шьвдар, нә турьк, нә нан, нә п’әрә, нә жи дӧ дәст кьрас. 4Чь мала кӧ һун һәр’ьне, wьр бьминьн у жь wьр р’ек’әвьн. 5У әw дәра кӧ wә qәбул нәкьн, гава жь wи бажари дәртен, т’оза ньгед хwә даwшиньн, wәки wанар’а бьбә шә’дәти»+. 6У шагьрт р’абун, гӧнд-гӧнд гәр’ийан у һәр дәра Мьзгини дан, нәхwәш qәнщ кьрьн+.

Шашийа Һеродәс

(Мәтта 14:1-12; Марqос 6:14-29)

7•Аwа Һеродәсе сәрwер бона һ’әму кьрьнед Иса бьһист у т’әвиһәв бу, чьмки һьнәка дьгот: «Әва Йуһ’әнна йә, жь нав мьрийа р’абуйә»+
8у һьнәка жи дьгот: «Елйас ә к’ьфш буйә» у һьнәкед майин жи дьготьн: «Әва йәк жь п’ехәмбәред бәре йә сах буйә»+. 9Һеродәс гот: «Мьн сәре Йуһ’әнна да лехьстьне, ле Әва к’и йә кӧ әз дәрһәqа Wида ван тьшта дьбьһем?» У wи дьхwәст Иса бьдита+.

Иса пенщ һ’әзара т’ер дькә

(Мәтта 14:13-21; Марqос 6:30-44; Йуһ’әнна 6:1-14)

10•Гава шанди вәгәр’ийан, чь кӧ wан кьрьбу Исар’а гьли кьрьн. Әwи т’әне шандийед Хwә т’әви Хwә һьлдан у чунә бәрбь бажаре Бәйтсайдайе+. 11Гава ә’лаләт пе һ’әсийа, пәй Wи чу. Иса әw qәбул кьрьн у т’әви wан бона П’адшатийа Хwәде хәбәр дьда у әwед кӧ һ’әwще qәнщбуне бун qәнщ кьрьн. 12Бәре еваре һәр донздәһ һатьнә щәм Wи у жер’а готьн: «Ә’лаләте бәр’дә, кӧ һәр’ьн гӧнд у бәргед дор-бәра щи-wар бьн у хwәр’а хӧрәк дәст хьн, чьмки әм ль щики хьки-хwәли нә». 13Ле Иса wанр’а гот: «Һун хӧрәк бьдьнә wан». Wана жи ле вәгәр’анд у готьн: «Пештьри пенщ нан у дӧ мә’сийа wәки майин тьштәки мә т’ӧнә, һәгәр әм нәчьн т’әмамийа щьмә’тер’а хӧрәк нәк’ьр’ьн?»+
14Чьмки wәкә пенщ һ’әзар мери бун. Әwи шагьртед Хwәр’а гот: «Щьмә’те пенщи-пенщи бьдьнә р’уньштандьне». 15У ӧса кьрьн, һ’әму жи данә р’уньштандьне. 16Әwи әw пенщ нан у һәр дӧ мә’си һьлдан, бәре Хwә ә’зменда кьр шькьри да, кәркьр у да шагьрта, кӧ бәлайи ә’лаләте кьн. 17Һ’әмуйа жи хwар т’ер бун у донздәһ сәлә жи һурькед бәрмайи бәрәв кьрьн.

Пәтрус шә’дәтийе ль сәр Иса дьдә

(Мәтта 16:13-19; Марqос 8:27-29)

18•Щарәке Иса бь т’әне т’әви шагьртед Хwә дӧа дькьр, жь wан пьрси: «Бь т’әхмина щьмә’те Әз к’и мә?» 19Wана ле вәгәр’анд у готьн: «Һьнәк дьбежьн ‹Йуһ’әннайе ньхӧмдар ә›, һьнәкед дьн дьбежьн ‹Елйас ә›, һьнәкед майин жи дьбежьн ‹йәк жь п’ехәмбәред бәре йә сах буйә›»+. 20Әwи жь wан пьрси: «Ле һун чь дьбежьн? Бь т’әхмина wә Әз к’и мә?» Пәтрус ле вәгәр’анд у гот: «Тӧ Мәсиһе Хwәде йи»+.

Иса дәрһәqа щәфа у мьрьна Хwәда дьбежә

(Мәтта 16:20-28; Марqос 8:30–9:1)

21•Һьнге Иса һ’ьшк т’әми да wан, кӧ wе йәке кәсир’а нәбежьн. 22У әwи гот: «Кӧр’е Мерьв гәрәке гәләки щәфа бьк’ьшинә, жь алийе р’успийа, сәрәкед к’аһина у qанунзанада бе т’әхсиркьрьн у кӧштьне, ле р’ожа сьсийа wе жь мьрьне р’абә»+.

Хаче хwә һьлдә у ль пәй мьн wәрә

23У Иса һ’әмуйар’а гот: «Һәгәр йәк дьхwазә ль пәй Мьн бе, бьра хwә инк’ар кә у һәр р’ож хаче хwә һьлдә у ль пәй Мьн бе+. 24Чьмки к’и кӧ дьхwазә ә’мьре хwә хьлаз кә, әwе ӧнда кә у к’и кӧ ә’мьре хwә бона Мьн ӧнда кә, әwе хьлаз кә. 25Чь фәйдә, һәгәр мәрьв т’әмамийа дьнйайе qазьнщ кә, ле ә’мьре хwә ӧнда кә йан зьраре хә+? 26У к’и Мьн у хәбәред Мьн шәрм һ’әсаб кә, Кӧр’е Мерьв жи wе wи шәрм һ’әсаб кә, гава Әw бь р’умәта Хwә, р’умәта Баве у мьлйак’әтед пирозва бе+. 27Әз р’аст wәр’а дьбежьм, һьнәкед ль вьр сәкьни wе мьрьне нәбиньн, һ’әта кӧ П’адшатийа Хwәде бьбиньн»+.

Шагьрт Иса нава нур у р’умәтеда дьбиньн

(Мәтта 17:1-8; Марqос 9:2-8)

28•Пәй ве хәбәрданер’а wәкә һ’әфтеке шунда, Иса Пәтрус, Йуһ’әнна у Аqуб һьлдан чунә сәре ч’ийе кӧ дӧа бькьн+. 29Гава Иса дӧа дькьр, р’әнге р’уйе Wи һатә гӧһастьне, к’ьнщед Wи чил-qәрqаш бун, бьрьqин+. 30У ва дӧ мәрьва т’әви Wи хәбәр дьдан, йәк Муса бу, йәк жи Елйас+. 31Әwана бь р’умәт к’ьфш бун у бона мьрьна Wи хәбәр дьдан, кӧ Оршәлимеда wе бьбуйа. 32Ч’ә’вед Пәтрус у әwед т’әви wи жь хәwе гьран бьбун, ле гава һ’ьшйар бун, р’умәта Wи у һәр дӧ мәрьвед щәм Wи сәкьни дитьн. 33Чахе әwана жь Wи дур к’әтьн, Пәтрус Исар’а гот: «Мамоста, чаwа р’ьнд ә кӧ әм вьр ьн! Дә әме се һ’олька чекьн, йәке Тәр’а, йәке Мусар’а у йәке жи Елйаср’а». Чьмки әwи ньзаньбу әw чь дьбежә. 34Гава әwи һе хәбәр дьда, ә’wрәк һат у сәр wан кьрә си. У чахе к’әтьнә бьн wи ә’wри, әwана тьрсийан. 35У жь wи ә’wри дәнгәк һат у гот: «Әв ә Кӧр’е Мьн, Бьжартийе Мьн[*] ! Гӧһдарийа Wи бькьн!»+
36Гава әw дәнг һат, Иса т’әне ма. У wана дәнге хwә бьр’и, wан р’ожада чь кӧ дитьбун кәсир’а нәготьн.

Иса кӧр’ькәки щьнак’әти qәнщ дькә

(Мәтта 17:14-18; Марqос 9:14-27)

37•Р’ожа дьне, гава әwана жь ч’ийе һатьнә хwаре, ә’лаләтәкә гьран пешийа Wида һат. 38Һьнге жь нав ә’лаләте мәрьвәки гази кьр у гот: «Дәрсдар, әз һиви жь Тә дькьм, бь ч’ә’ве р’ә’ме ль кӧр’е мьн бьньһер’ә. Әw тайе мьни т’әне йә. 39Р’ӧһ’әки хьраб wи дьгьрә у ньшкева дькә qир’ин вәдьч’ьр’ькә, к’әф сәр дьк’әвә һурдәхwәши дьбә у бь зорәке жь wи дур дьк’әвә. 40Мьн лава жь шагьртед Тә кьр, кӧ щьн же дәрхьн, ле wана нькарьбу». 41Иса гот: «Ньсьле нәбаwәр у хальфи! Һ’әта к’әнге Әзе т’әви wә бьм у ль wә сәбьр кьм? Кӧр’е хwә бинә вьр». 42Гава һе дьһат, щьн әw ә’рде хьст у вәч’ьр’ьки. Иса ль р’ӧһ’е һ’әрам һьлат, кӧр’ьк qәнщ кьр у да баве wи+. 43•Т’әмамийа щьмә’те сәр мәзьнайийа Хwәде зәндәгьрти мабу.

Иса диса дәрһәqа мьрьна Хwәда дьбежә

(Мәтта 17:22-23; Марqос 9:30-32)

У чахе һ’әму сәр һәр тьштед кӧ Иса дькьрьн ә’щебмайи мабун, Әwи шагьртед Хwәр’а гот: 44«Һун ван хәбәра бира хwәда хwәй кьн: Кӧр’е Мерьв wе бьк’әвә дәсте мәрьва»+. 45Ле wана әв йәк фә’м нәкьр, чьмки әв жь wан вәшарти бу кӧ фә’м нәкьн у тӧрӧш нәдькьрьн жи бона wе йәке жь Wи бьпьрсийана+.

К’и йә йе һәри мәзьн?

(Мәтта 18:1-5; Марqос 9:33-37)

46•Нав шагьртада пьрс пешда һат, кӧ нава wанда к’и йә йе һәри мәзьн. 47Ле нетед дьле wан Исава ә’йан бун, зар’окәк ани щәм Хwә да сәкьнандьне 48у wанр’а гот: «К’и кӧ әве зар’оке бь наве Мьн qәбул кә, әw Мьн qәбул дькә. У к’и кӧ Мьн qәбул кә, Йе кӧ Әз шандьмә qәбул дькә. Аwа әwи нава wә һ’әмуйада йе һәри бьч’ук ә, әw ә йе һәри мәзьн»+.

Йе нә мьqабьли wә йә, әw алийе wә йә

(Марqос 9:38-40)

49Йуһ’әнна р’абу у гот: «Мамоста, мә мәрьвәк дит кӧ бь наве Тә щьн дәрдьхьстьн, ле мә кьр кӧ әм нәһельн, чьмки әw пәй мә найе»+. 50Ле Иса wир’а гот: «Пешийе ль wи нәгьрьн, чьмки әwе кӧ нә мьqабьли wә йә, әw пьшта wә йә»+.

Гӧндәки самәрийа Иса qәбул накә

51У чахе әw р’ожед кӧ Исайе бьһата һьлдане незик бун, Әwи бәре Хwә да Оршәлиме, кӧ һәр’ә wьр+. 52У пешийа Хwә мәри шандьн, әwана чунә гӧндәки Самәрйайе кӧ бона Wи һазьрийе бьбиньн+. 53Ле самәрийа Әw ль wьр qәбул нәкьр, чьмки бәре Wи к’әтьбу Оршәлиме. 54Гава шагьртед Wи Аqуб у Йуһ’әнна әв йәк дит, готьн: «Хӧдан, Тӧ дьхwази әм жь ә’змен агьр бьхwазьн кӧ бьбарә у qьр’а ван бинә?[*] »[*]+
55Ле Әw вәгәр’ийа, ль wан һьлат[*] . 56У чунә гӧндәки дьн.

Щабдарийа йед кӧ пәй Иса дьчьн

(Мәтта 8:19-22)

57•У чахе әwана р’еда бун, йәки Wир’а гот: «Тӧ к’ӧда жи һәр’и әзе пәй Тә бем». 58Иса готә wи: «Р’увийар’а qӧл һәнә, тәйрәдед ә’зменр’а жи һелин, ле бона Кӧр’е Мерьв щик т’ӧнә кӧ сәре Хwә ле дайнә». 59Иса йәки дьнр’а гот: «Пәй мьн wәрә». Әwи жи гот: «Хӧдан! Изьне бьдә мьн, кӧ әз пешийе һәр’ьм баве хwә дәфьн кьм». 60Ле Иса wир’а гот: «Бьра мьри мьрийе хwә дәфьн кьн. Тӧ һәр’ә П’адшатийа Хwәде даннасин кә». 61Йәки дьн жи гот: «Әзе пәй тә бем Хӧдан, ле т’әне изьне бьдә мьн, кӧ әз пешийе хатьре хwә жь нәфәред мала хwә бьхwазьм»+. 62Иса гот: «К’и кӧ дәсте хwә датинә сәр к’отане у ль пьшт хwәва дьньһер’ә, әw нә һежайи П’адшатийа Хwәде йә».

10

Шандьна һ’әфте дӧ шагьрта

10^1•Пәй ве йәкер’а Хӧдан һ’әфте дӧ[*]
шагьртед дьн жи к’ьфш кьрьн у әwана дӧдӧ-дӧдӧ пешийа Хwәва шандьнә wан щи у бажара, к’идәре Хwәха wе бьчуйайе 2у wанар’а гот: «Нандьрун гәләк ә, ле п’алә һьндьк ьн. Аwа һиви жь Хwәйе нандьруне бькьн, wәки п’ала нандьруна Хwәр’а бьшинә+. 3Һәр’ьн, Әз ва wә мина бәрха дьшиньмә нава гӧра+. 4Хwәр’а нә к’иськ һьлдьн, нә турьк, нә жи чарьха. У р’ева сьлаве[*] нәдьнә т’ӧ кәси,+
5чь мала кӧ һун һәр’ьне, пешийе бежьн: ‹Ә’дьлайи ве малер’а›. 6У һәгәр ль wьр мәрьвәки һежайи ә’дьлайийе һәбә, ә’дьлайийа wәйе ль сәр wи бьминә. Ле һәгәр т’ӧнәбә, wе ль wә вәгәр’ә. 7У wе маледа бьминьн, чь хwарьне жи бьдьнә wә, әwе жи бьхwьн у вәхwьн, чьмки п’алә һежайи һәqе хwә йә. У мал бь мал нәгәр’ьн+. 8К’ижан бажаре кӧ һун һәр’ьне у wә qәбул кьн, чь дайньнә бәр wә, бьхwьн+. 9Нәхwәшед навда qәнщ кьн у wанр’а бежьн: ‹П’адшатийа Хwәде незики wә буйә›+. 10Ле әw бажаре кӧ һун һәр’ьне у wә qәбул нәкьн, дәренә мәйдана у бежьн: 11‹Әм wе т’оза кӧ жь бажаре wә ньгед мәва гьртийә жи ль сәр wәда даwдьшиньн. Ле ве йәке бьзаньбьн кӧ П’адшатийа Хwәде незики wә буйә›+. 12Әз жь wәр’а дьбежьм, Р’ожа Ахрәте һ’але Содоме wе жь йа wи бажари четьр бә[*]+ .

Бажаред нәбаwәр

(Мәтта 11:20-24)

13•Wәй ль тә Хоразин! Wәй ль тә Бәйтсайда! Һәгәр әw к’әрәмәтед кӧ нава wәда бун, Сур у Сайдайеда[*] бьбуна, әwанайе зува бь к’ӧрх нав к’озийеда р’уньшти т’обә бькьрана+. 14Ле Р’ожа Ахрәте һ’але Сур у Сайдайе wе жь һ’але wә четьр бә+. 15У тӧ Кәфәрнаһум, тә т’ьре те һ’әта ә’змен бьльнд би? Ле те һ’әта дийаре мьрийа һәр’и хwаре!+

16Әwе гӧһдарийа wә дькә, гӧһдарийа Мьн дькә у әwе wә т’әхсир дькә, Мьн т’әхсир дькә, ле әwе Мьн т’әхсир дькә, йе кӧ Әз шандьмә т’әхсир дькә»+.

Вәгәр’андьна һ’әфте дӧда

17Әw һ’әфте дӧ шагьрт бь әшq у ша вәгәр’ийан у готьн: «Хӧдан, щьн жи сайа наве Тә ельми мә дьбун»+. 18Әwи wанар’а гот: «Мьн мирещьн дит, чаwа бьруска жь ә’змен жорда к’әти+. 19Аwа Мьн һ’ӧкӧм дайә wә, кӧ һун мә’р у дуп’ьшка у т’әмамийа qәwата дьжмьн п’епәскьн у qәт т’ӧ тьште зьраре нәдә wә+. 20Ле бь wе йәке ша нәбьн кӧ щьн ельми wә дьбьн, ле ша бьн, кӧ навед wә ль ә’змана ньвисар ә»+.

Шабуна Иса

(Мәтта 11:25-27; 13:16-17)

21•Wи чахи Әw бь Р’ӧһ’е Пироз ша бу у гот: «Шькьр наве Тә бә Баво, Хӧдане ә’рд у ә’зман, кӧ Тә әв тьшт жь зана у билана вәшартьн у ль бәр зар’а вәкьр. Бәле Баво, чьмки аһа ль Тә хwәш һат+. 22Һәр тьшт жь Баве Мьн Мьнр’а һатийә дайине. Кәсәк ньзанә Кӧр’ к’и йә, пештьри Баве у кәсәк ньзанә Бав к’и йә, пештьри Кӧр’ у йед кӧ Кӧр’ бьхwазә wанва Баве бьдә наскьрьне»+. 23У wе гаве сәр шагьртед Хwәда вәгәр’ийа у wанар’а башqә гот: «Хwәзи ль wан ч’ә’ва, чь кӧ һун дьбиньн әw жи дьбиньн+. 24Чьмки Әз wәр’а дьбежьм, кӧ гәләк п’ехәмбәр у п’адша хwәстьн әw тьштед кӧ һун дьбиньн бьдитана, ле нәдитьн у әw тьштед кӧ һун дьбьһен бьбьһистана, ле нәбьһистьн»+.

Мәсәла самәрийе qәнщ

25Һьнге qанунзанәк р’абу Әw щер’ьбанд у гот: «Дәрсдар, әз чь бькьм, wәки жийина һ’әта-һ’әтайе бьстиньм?»+
26Әwи жи wир’а гот: «Qанунеда чь ньвисар ә? Тӧ чаwа дьхуни?» 27Әwи ле вәгәр’анд у гот: «‹Хӧдан Хwәдейе хwә һ’ьз бькә, бь т’әмамийа дьле хwә, бь т’әмамийа щанийа хwә, бь т’әмамийа qәwата хwә у бь т’әмамийа һ’ьше хwә›[*] , ‹һәвале хwә жи wәкә хwә һ’ьз бькә›[*] »+. 28У Иса wир’а гот: «Тә р’аст гот. Ӧса бькә у те бьжийи»+. 29Ле әwи хwәст хwә р’аст дәрхә, Исар’а гот: «Һәвале мьн к’и йә?» 30Иса ле вәгәр’анд у гот: «Мәрьвәк һәбу, әw жь Оршәлиме бәржери Әриһайе дьбу. Әw к’әтә дәсте qачаха у wана әw тә’зи кьр, к’ӧтан у нивкӧшти һьштьн чун. 31Ӧса qәwьми кӧ к’аһинәк wе р’еда дьһат. Гава әw дит, бәрр’а дәрбаз бу чу. 32Ӧса жи йәки леwи һат, гьһиштә wи щийи, ль wи ньһер’и, бәрр’а дәрбаз бу чу+. 33Паше р’еwики самәри һат. Гава әw дит, гӧне wи ле һат+. 34Әw незики wи бу, бьзьр у шәрав ль бьринед wи хьстьн, п’еч’а у әw дани сәр к’әрк’әдане хwә бьрә меванхане у бона wи хәм кьр+. 35Р’ожа дьне дӧ зив дәрхьстьн данә хwәйе меванхане у гот: ‹Хwәйитийе ль ви бькә, тӧ чь жи сәр wи зедә хәрщ ки, гава әз вәгәр’ийам, әзе ль тә вәгәр’иньм›.

36Ньһа т’әхмина тә, жь wан һәрсека к’ижан бу һәвале wи мәрьве кӧ к’әтә дәсте qачаха?» 37Әwи жи гот: «Әwе кӧ гӧнә ле ани». Иса wир’а гот: «Һәр’ә тӧ жи ӧса бькә».

Иса мала Мәрт’а у Мәрйәмеда

38Чахе р’ек’әтьн чун, Иса к’әтә гӧндәки. К’ӧлфәтәк кӧ наве wе Мәрт’а бу Әw бьрә мала хwә+. 39Хушкәкә wе жи һәбу, наве wе Мәрйәм. Әwа бәр ньгед Хӧдан р’уньштьбу у гӧһдарийа хәбәред Wи дькьр+. 40Мәрт’а жи кӧ гәләк т’ьвдарәкдитьнева гиро бу, һат сәкьни у Исар’а гот: «Хӧдан, qәт хәма Тә нинә кӧ хушка мьн нава ве т’ьвдарәкдитьнеда әз т’әне һьштьмә? Бежә wе кӧ али мьн бькә». 41Хӧдан ле вәгәр’анд у готе: «Мәрт’а, Мәрт’а, тӧ бона гәләк тьшта хәма дьки у т’әвиһәв дьби+. 42Ле т’әне тьштәк лазьм ә, әw п’ара qәнщ жи Мәрйәме хwәр’а бьжарт у жь wе найе стандьне»+.

11

Һинкьрьна бона дӧакьрьне

(Мәтта 6:9-13; 7:7-11)

11^1•Щарәке Иса щики дӧа дькьр, гава хьлаз кьр, жь шагьртед Wи йәки жер’а гот: «Хӧдан, мә һини дӧакьрьне кә, чаwа Йуһ’әнна шагьртед хwә һин кьрьн»+. 2Әwи wанар’а гот: «Гава һун дӧа дькьн, аһа бежьн:

Баво[*] ,

Наве Тә пироз бә.

П’адшатийа Тә бе[*] .

3Нане мәйи р’оже р’ож бь р’ож бьдә мә+.

4У гӧнед мә бьбахшинә,
чьмки әм жи дьбахшиньнә һ’әму дәйндаред хwә
у мә нәбә щер’ьбандьне[*] »+.

5У wанар’а гот: «Жь wә к’ижан ә кӧ достәки wи һәбә у ниве шәве һәр’ә мала wи жер’а бежә: ‹Досто, се нана дәйни бьдә мьн. 6Чьмки пьсмамәки мьн жь р’е дагәр’ийайә һатийә мала мьн, тьштәки мьни хwарьне т’ӧнә, кӧ дайньмә бәр wи›. 7У әw жи һьндӧр’да ле вәгәр’инә у бежә: ‹Дәри иди дада йә, әз у зар’ед хwәва жи нава щи-ньвинада нә, зә’мәте нәдә мьн, әз нькарьм р’абьм бьдьмә тә›. 8Әз wәр’а дьбежьм, һәгәр әw бона достийе жи р’анәбә нен нәдә wи, ле бона беарзийа wи wе р’абә чьqас жер’а лазьм бә бьдә wи. 9Әз wәр’а дьбежьм, бьхwазьн һуне бьстиньн, бьгәр’ьн һуне бьбиньн, дәри хьн wе бәр wә вәбә. 10Чьмки к’и кӧ дьхwазә дьстинә, к’и кӧ дьгәр’ә дьбинә у к’и кӧ дәри дьхә бәр wи вәдьбә+.

11Жь wә к’ижан ә әw бав, кӧ кӧр’е wи мә’си бьхwазә, дәwса мә’си мә’р бьде[*] , 12йан жи һеке бьхwазә, дуп’ьшке бьде? 13Һун кӧ хьраб ьн, заньн тьштед qәнщ бьдьнә зар’ед хwә, ле Баве ә’змана wе чьqас зедә Р’ӧһ’е Пироз бьдә әwед кӧ жь Wи дьхwазьн»+.

Иса у Бәлзәбул

(Мәтта 12:22-30; Марqос 3:20-27)

14•Щарәке Иса щьне лал жь йәки дәрдьхьст, чахе кӧ щьн дәрк’әт, әwи лал хәбәр да у ә’лаләт зәндәгьрти ма. 15Ле жь wан һьнәка гот: «Әw бь һ’ӧкӧме Бәлзәбуле сәрwере щьна щьна дәрдьхә»+. 16Һьнәка жи Әw дьщер’ьбанд, нишанед ә’змен жь Wи дьхwәстьн+. 17Ле нетед дьле wан Исава ә’йан бун у wанар’а гот: «Һәр п’адшатийа кӧ нава wеда т’ьфаq т’ӧнәбә wе wеран бә у мала кӧ бет’ьфаqи бьк’әве, әw мал наминә. 18Һун дьбежьн, кӧ Әз бь һ’ӧкӧме Бәлзәбул щьна дәрдьхьм. Ле һәгәр мирещьн нава хwәда бет’ьфаq бә, п’адшатийа wи wе чаwа бьминә? 19У һәгәр Әз бь Бәлзәбул щьна дәрдьхьм, ле йед кӧ пәй wә тен[*] бь чь дәрдьхьн? Һәгәр ӧса бә, әwе wә ломәк’ар кьн+. 20Ле һәгәр Әз бь т’ьлийа Хwәде щьна дәрдьхьм, wәки ӧса йә П’адшатийа Хwәде гьһиштийә wә. 21Чахе йәки qәwат бь ч’әк хwәйитийе мала хwә дькә, т’ӧ тьште wи зьрар ле набә. 22Ле гава йәки жь wи qәwаттьр бе у wи бьгьрә, wе әw ч’әке кӧ wи гӧмана хwә дабу сәр же бьстинә, һәбука wи жи бәла кә+. 23К’и кӧ нә т’әви Мьн ә, мьqабьли Мьн ә у к’и кӧ т’әви Мьн т’оп накә, бәла дькә+.

Вәгәр’андьна р’ӧһ’е һ’әрам

(Мәтта 12:43-45)

24Чахе р’ӧһ’е һ’әрам жь мерьв дәрте, щийе бе ав дьгәр’ә, кӧ р’ьһ’әтийе бьбинә у гава набинә, дьбежә: ‹Әз вәгәр’ьмә wе мала хwәйә кӧ же дәрк’әтьмә›. 25У гава те, паqьжкьри у һәвдайи дьбинә. 26Һьнге дьчә һ’әфт щьнед дьнә жь хwә хьрабтьр жи тинә, дьк’әвьнә wьр дьжин. У ахьрийа wи мәрьви жь пешийе хьрабтьр дьбә»+.

Хwәзьлийа р’аст

27Чахе Иса һе хәбәр дьда, жь нава ә’лаләте к’ӧлфәтәке дәнге хwә бьльнд кьр у Wир’а гот: «Хwәзи ль wи бәт’ьни, кӧ Тӧ хwәда хwәйкьри у wан бьстана, кӧ шир данә Тә»+. 28Ле Әwи гот: «Һе хwәзи ль wан, йед кӧ хәбәра Хwәде дьбьһен у пек тиньн»+.

К’әрәмәтәке чаwа нишан дьхwазьн

(Мәтта 12:38-42; Марqос 8:12)

29•Чахе ә’лаләт сәр Wи дьщьвийа, Иса дәстпекьр у гот: «Әва ньсьла хьраб ә, нишанәке дьхwазә, ле жер’а нишанәкә дьн найе дайине пештьри нишана Уньс п’ехәмбәр. 30Чаwа Уньс бона Нинәwайа бу нишан, ӧса жи Кӧр’е Мерьв wе ви ньсьлир’а бьбә нишан[*] . 31П’адша Башуре wе Р’ожа Ахрәте т’әви мәрьвед ви ньсьли р’абә у wан нәһәq кә, чьмки әwа жь сәре дьне һат, кӧ сәрwахтийа Сьлеман бьбьһе у ва йә Йәки жь Сьлеман мәстьр ль вьр һәйә[*]+ . 32Мәрьвед Нинәwайе Р’ожа Ахрәте wе т’әви ви ньсьли р’абьн у wан нәһәq кьн, чьмки әwана бь даннасинийа Уньс жь гӧнәкьрьне вәгәр’ийан. Ва йә Йәки жь Уньс мәстьр ль вьр һәйә+.

Ч’ьра бәдәне

(Мәтта 5:15; 6:22-23)

33•Кәсәк ч’ьре венахә у данайнә щийе хәwлә, нә жи дькә бьне фьраqе, ле датинә сәр п’еч’ьре, wәки әwе кӧ дьк’әвьнә һьндӧр’, р’онайе бьбиньн+. 34Ч’ьра бәдәна тә ч’ә’ве тә йә. Һәгәр ч’ә’ве тә п’ак ә, т’әмамийа бәдәна тәйе р’онайи бә. Ле һәгәр ч’ә’ве тә хьраб ә, бәдәна тәйе жи тә’ри бә. 35Аwа һаш жь хwә һәбә, дьбә кӧ әw р’онайа нава тәда тә’ри йә. 36Һәгәр т’әмамийа бәдәна тә р’онайи йә у п’арәкә тә’ри т’ӧнә, һ’әмуйе жи р’онайи бә, чаwа ч’ьра бь шәwqа хwә тә р’онайи дькә».

Иса ферьси у qанунзана нәһәq дькә

(Мәтта 23:1-36; Марqос 12:38-40; Луqа 20:45-47)

37•Гава хәбәрдана Хwә хьлаз кьр, йәки ферьси һиви же кьр кӧ һәр’ә т’әви wи нан бьхwә. Әw жи чу, ль сәр сьфре р’уньшт. 38Гава ферьси дит кӧ Әwи пешийа нанхwарьне ль гора ә’дәте дин дәстед Хwә нәшуштьн, зәндәгьрти ма+. 39Ле Хӧдан wир’а гот: «Аwа һун ферьсийа т’ас у финщана р’уйе дәрвава паqьж дькьн, ле дьле wә һьндӧр’ва бь тьмайе у хьрабийава т’ьжи йә. 40Бефә’мно! Әwе кӧ дәрва чекьр, һьндӧр’ ченәкьр? 41Аwа бь чьва т’ас у финщанед wә т’ьжи нә, бь wан хwәр’а хера бькьн у һәр тьште wәр’а һ’әлал бә. 42Ле wәй ль wә ферьсийа! Һун дәһәке пунге, щә’т’рийе у һ’әму п’ьнщар’а дьдьн, ле һәqийе у һ’ьзкьрьна Хwәде давежьнә пьшт гӧһе хwә. Wә гәрәке әв йәк бькьрана у дәст жь йед майин нәк’ьшанда+. 43Wәй ль wә ферьсийа, кӧ һун к’ьништада к’ӧрсийед пешьн һ’ьз дькьн, базарада жи сьлава+. 44Wәй ль wә! Һун мина т’ьрбед бе нав-нишан ьн, кӧ мәрьв сәр wан дьгәр’ьн у ньзаньн»+. 45Жь qанунзана йәки ле вәгәр’анд у гот: «Дәрсдар, Тӧ бь ван хәбәра мә жи беһӧрмәт дьки». 46Әwи гот: «Wәй ль wә qанунзана жи, чьмки һун баред гьран дьдьнә сәр мьле мәрьва, ле т’ьликә хwә жи надьнә wан бара. 47Wәй ль wә, кӧ һун т’ьрбед wан п’ехәмбәра чедькьн, йед кӧ кал-бавед wә әw кӧштьнә. 48Бь wе йәке һун шә’дәтийа хwә дьдьн, кӧ һун һавьжийа хwә кьрьнед кал-бавед хwә тиньн. Әwана п’ехәмбәр дькӧштьн у һун т’ьрбед wан чедькьн+. 49Ләма жи сәрwахтийа Хwәде гот: ‹Әзе п’ехәмбәр у шандийа бьшиньмә щәм wан, жь wан һьнәка wе бькӧжьн, һьнәка жи бьзериньн›+. 50Бона ве йәке хуна һ’әму п’ехәмбәра, кӧ жь wәхте ә’фьрандьна дьнйайеда һатийә р’етьне, жь ви ньсьли wе бе хwәстьне,+
51жь хуна Һабил һ’әта хуна Зәкәрийа, йа кӧ нав горигәһе у п’арьстгәһеда һатә р’етьне. Әз р’аст wәр’а дьбежьм, жь ви ньсьли wе бе хwәстьне. 52Wәй ль wә qанунзана, кӧ wә к’ьлита занәбуне һьлдайә. Нә һун к’әтьне у нә жи wә һьштийә йед кӧ дьхwазьн бьк’әвьне». 53У гава Әw р’абу кӧ һәр’ә, qанунзан у ферьси qьлqьлин, бона гәләк тьшта Wир’а к’әтьнә дә’wе. 54У бәр дәве Wи сәкьни бун, wәки бь хәбәрәке бькарьбьн Wи бьгьрьн у гӧнәк’ар кьн+.

12

Һинкьрьна дәрһәqа дӧр’утийеда

12^1Wи чахи, гава бь һ’әзара мәри щьвийан, ӧса кӧ сәр һәвр’а дәрбаз дьбун, Әwи пешийе дәстпекьр шагьртед Хwәр’а гот: «Һ’әвза хwә жь һәвиртьр’шке ферьсийа бькьн, Әз тиньмә сәр дӧр’утийа wан+. 2Тьштәки дьзива т’ӧнә кӧ дәрнәйе у нә жи вәшарти кӧ к’ьфш нәбә+. 3Wә чь тә’рийеда готийә, әwе р’онайеда бе бьһистьне у wә чь ль мале гӧһада хәбәр дайә, әwе сәр бана бьбә дәнги.

Бьзаньбьн кӧ тьрса wә жь к’е һәбә

(Мәтта 10:28-31)

4•Әз wә пьсмамед Хwәр’а дьбежьм, жь wана нәтьрсьн, йед кӧ бәдәне дькӧжьн, жь wе пештьр тьштәки дьн нькарьн бькьн+. 5Ле Әзе wәр’а бежьм, кӧ һун жь к’е бьтьрсьн. Жь Wи бьтьрсьн, Йе кӧ пәй кӧштьнер’а жи һ’ӧкӧме Wи һәйә бавежә щә’ньме. Бәле, Әз wәр’а дьбежьм жь Wи бьтьрсьн!+
6Нә пенщ ч’ьвик бь дӧ дьравед чарqӧр’уше тенә фьротане? Ле Хwәде жь wан йәки жи бир накә. 7Ӧса жи һәр т’еләки п’ор’ед сәре wә жьмарти йә. Нәтьрсьн, һун жь гәләк ч’ьвика qимәттьр ьн+.

Иqрар у инк’аркьрьна Иса

(Мәтта 10:32-33; 12:32; 10:19-20)

8Әз wәр’а дьбежьм, к’и кӧ бәр мәрьва Мьн иqрар кә, Кӧр’е Мерьв жи wе wи бәр мьлйак’әтед Хwәде иqрар кә+. 9У к’и кӧ Мьн бәр мәрьва инк’ар кә, әwе жи бәр мьлйак’әтед Хwәде бе инк’аркьрьне+. 10У к’и кӧ тьштәки мьqабьли Кӧр’е Мерьв бежә, wе бе бахшандьне. Ле к’и кӧ готьнәкә хьраб мьqабьли Р’ӧһ’е Пироз бежә, ль wи найе бахшандьне+. 11У гава wә бьбьнә к’ьништа йан бәр һ’акьм йан сәрwеред һ’ӧкӧмәте, һун хәм нәкьн кӧ һуне чаwа щаба хwә бьдьн йан чь бежьн. 12Чьмки Р’ӧһ’е Пироз әwе дәме wе wә һин кә, чь лазьм ә кӧ һун бежьн»+.

Дәwләтийе бефә’м

13•Жь нава ә’лаләте йәки Wир’а гот: «Дәрсдар, бежә бьре мьн, бьра мират’а баве мьн мьнр’а п’арәвәкә». 14Әwи wир’а гот: «Һәвал, к’е Әз сәр wә һ’акьм йан жи п’аркьр к’ьфш кьрьмә?» 15У готә wан: «Һаш жь хwә һәбьн у һ’әвза хwә жь һәр щур’ә тьмайе бькьн, чьмки ә’мьре инсен зедәбуна һәбука wива гьредайи нинә»+. 16Әwи мәсәләк жи wанр’а гот: «Зәвийа мәрьвәки дәwләти гәләк бәр да. 17У әwи дьле хwәда гот: ‹Әз чаwа бькьм? Щи жи т’ӧнә кӧ дәрәмәта хwә текьме›. 18У гот: ‹Әзе аһа бькьм, ә’мбаред хwә һьлшиньм у һе йед мәзьн чекьм, һ’әму дәрәмәт у һәбука хwә жи бькьмә wьр. 19У хwәха хwәр’а бежьм: Ә’вдо! Тә бона хwә т’ера гәләк сала, гәләк һәбук дайә сәр һәв, р’уне бьхwә, вәхwә у ша бә›+. 20Ле Хwәде готә wи: ‹Бефә’мо! Ишәв р’ӧһ’е тәйе жь тә бе стандьне. Әв һәбука тә бәрәв кьрийә wе к’ер’а бьминә?›+
21Ӧса жи wе бе сәре һәр кәси, йе кӧ бона хwә хьзне т’оп дькә у пе Хwәде дәwләти набә»+.

Һинкьрьна дәрһәqа хәмкьрьнеда

(Мәтта 6:25-34)

22Һьнге Әwи шагьртед Хwәр’а гот: «Ләма Әз wәр’а дьбежьм, бона ә’мьре хwә хәма нәкьн, кӧ һуне чь бьхwьн, нә жи бона бәдәна хwә, кӧ һуне чь ль хwә кьн+. 23Чьмки ә’мьр жь хwарьне qимәттьр ә у бәдән жи жь к’ьнща. 24Дина хwә бьдьнә qар’qар’а, нә дьр’әшиньн, нә дьдьрун у нә жи ә’мбар йан к’иләред wан һәнә, ле Хwәде р’ьсqе wан дьгьһинә. Һун чьqаси жь тәйрәда qимәттьр ьн!+
25Иди жь wә к’и дькарә бь хәмед хwә дәqәке сәр ә’мьре хwәда зедә кә[*] ? 26Һәгәр һун wи тьште һәри бьч’ук нькарьн бькьн, иди чьма бона тьштед майин хәм дькьн? 27Дина хwә бьдьнә сосьна, чаwа шин дьбьн, нә дьхәбьтьн у нә дьр’есьн. Әз wәр’а дьбежьм, кӧ Сьлеман жи нава т’әмамийа wе хер-хьзна хwәда мина жь wан йәке хwә нәкьр+. 28Һәгәр гиһайе чоле, кӧ иро һәйә у сьбе давежьнә нава егьр, Хwәде ӧса дьхәмьлинә, ле чьqас зедә wе ль wә кә, кембаwәрно+? 29Ль ван тьшта нәгәр’ьн, кӧ һуне чь бьхwьн йан чь вәхwьн. Бәр хwә нәк’әвьн. 30Чьмки п’утп’арьстед дьнйайе ль пәй wан һ’әму тьшта дьк’әвьн, ле Баве wә занә кӧ һун һ’әwще wан тьшта нә. 31Ле бәр wева һун ль П’адшатийа Wи бьгәр’ьн у әwе wәр’а бенә дайине+.

Хьзна ә’змана

(Мәтта 6:19-21)

32Нәтьрсә, кәрийе пези бьч’ук! Чьмки ль Баве wә хwәш һат, кӧ п’адшатийе бьдә wә+. 33Һәбука хwә бьфьрошьн у хwәр’а хера бькьн. Хwәр’а к’иське кӧ нар’ьзә у хьзна ә’зманайә кӧ кем набә qазьнщ кьн. Ль wе дәре нә дьзе незик бе у нә жи wе бьзузе бьхwә+. 34Чьмки хьзна wә к’идәре бә, дьле wәйе жи ль wе дәре бә.

Хӧламе һ’ьшйар

(Мәтта 24:45-51)

35•Бьра пьшта wә гьредайи у ч’ьред wә вехьсти бьн. 36Һун мина wан мәрьва бьн, йед кӧ һивийа ахайе хwә нә, кӧ әwе к’әнге жь дә’wате вәгәр’ә, кӧ чахе бе дери хә, пер’а-пер’а р’абьн дери вәкьн+. 37Хwәзи ль wан хӧлама, кӧ чахе ахайе wан бе, wан һ’ьшйар бьбинә. Әз р’аст wәр’а дьбежьм, әwе пьшта хwә гьредә, wан сәр сьфре бьдә р’уньштандьне у бәрдәстийе wанр’а бькә. 38У һәгәр ахайе wан ниве шәве йан жи бәрбанга сьбәһе бе у wан ӧса бьбинә, әw хӧламана хwәзьли нә. 39Ле һун ве йәке бьзаньбьн, һәгәр хwәйе мале бьзаньбуйа кӧ дьзе к’ижан сьһ’әте бьһата, wе нәһьшта кӧ мала wи дәрәвәкьра+. 40Аwа һун жи һазьр бьн, чьмки әw сьһ’әта кӧ дьле wәр’а дәрбаз набә, Кӧр’е Мерьв wе бе».

Хӧламе амьн у хӧламе беамьн

41Пәтрус гот: «Хӧдан, әва мәсәла тә т’әне бона мә гот йан бона һ’әмуйа?» 42Хӧдан гот: «К’и йә әw wәк’илхәрще амьн у сәрwахт, кӧ ахайе wи, wе wи сәр хӧламед хwә сәрwер к’ьфш кә, кӧ wәхтда хwарьна wан бьдә wан. 43Хwәзи ль wи хӧлами, кӧ чахе ахайе wи бе, әwи ӧса бьбинә+. 44Әз р’аст wәр’а дьбежьм, әwе wи бькә сәрwере т’әмамийа һәбука хwә. 45Ле һәгәр әw хӧлам дьле хwәда бежә: ‹Ахайе мьн һатьна хwә дәрәнги дехә› у дәстпекә ль хӧлам у щарийа хә, бьхwә, вәхwә у сәрхwәш бә,+
46ахайе wи хӧлами wе р’ожәкә ӧса бе, кӧ әw нә һивийе йә у сьһ’әтәкә ӧса, кӧ әw ньзанә. Wе wи qәт-qәти кә у п’ара wи т’әви п’ара беамьна кә. 47У әw хӧламе кӧ хwәстьна ахайе хwә занә у к’аре хwә накә, нә жи ль гора хwәстьна wи дькә, wе гәләки бе к’ӧтане. 48Ле әwе кӧ жь нәзанийа хwә тьштәки һежайи к’ӧтане дькә, wе һьндьки бе к’ӧтане. К’ер’а гәләк һатийә дайине, гәләк жи wе же бе хwәстьне у к’ер’а гәләк һатийә спартьне, щабдарийа wи жи wе гәләк бә+.

Иса дьбә сәбәбе щӧдәбуне

(Мәтта 10:34-36)

49•Әз һатьм, wәки егьр бавежьмә сәр дьне у Мьн чаwа дьхwәст wәки иди алав бьда. 50Ле ньхӧмандьнәкә Мьн һәйә, кӧ Әз гәрәке пе бемә ньхӧмандьне у дьле Мьн qәт нә р’ьһ’әт ә һ’әта кӧ әw бе сери+. 51Wә т’ьре Әз һатьм ә’дьлайийе бьдьмә дьне? Әз wәр’а дьбежьм на, ле бона щӧдәбуне+. 52Жь вьр шунда маләкеда пенщ мәрьве жь һәв щӧдә бьн, сьсе wе мьqабьли дӧда бьн, дӧдӧ мьqабьли сьсийа. 53Баве р’абә мьqабьли кӧр’, кӧр’ жи баве, де qизе, qиз жи де, хwәси буке у бук жи хwәсийе»+.

Нишанед зәмен

(Мәтта 16:2-3; 5:25-26)

54•У Әwи ә’лаләтер’а жи гот: «Чахе жь р’оавайе ә’wр дәрте, һун дәстхwәда дьбежьн: ‹Баране бьбарә› у ӧса жи дьбә. 55У гава байе башуре те, һун дьбежьн: ‹Һәwайе гәрм бә› у ӧса дьбә. 56Дӧр’уно! Һун р’уйе ә’змен ә’нәнә дькьн һәwайе чаwа бә, ле чаwа ви зәмани ә’нәнә накьн?

57Һун чьма хwәха надьнә ль бәр һ’әсаба, кӧ к’ижан ә р’аст? 58Чахе нәйаре тә тә к’аши щәм һ’акьм дькә, ӧса бькә, кӧ р’ева т’әви wи ль һәв бейи. Нәбә әw тә бьдә дәсте һ’акьм, һ’акьм жи тә бьдә дәсте сәрәскәр у әw жи тә бавежә кәле+. 59Әз тәр’а дьбежьм, тӧ жь wьр т’ӧ щар дәрнак’әви һ’әта поле пашьн нәди».

13

Жь гӧнәкьрьне вәгәр’ьн, кӧ ӧнда нәбьн

13^1Wи чахи һьнәк һатьн бона wан щәлилийа Исар’а готьн, хуна к’ижана Пилато т’әви хуна qӧрбанед wан кьрьбу+. 2Иса ль wан вәгәр’анд у гот: «Wә т’ьре әw щәлилийед кӧ әв йәк һатә сәре wан, жь һ’әму щәлилийед майин гӧнәк’артьр бун+? 3Әз wәр’а дьбежьм, на! Ле бәле һәгәр һун жь гӧнәкьрьне вәнәгәр’ьн, һун һ’әмуйе жи р’ожа wанда һәр’ьн. 4Йан жи әw һ’иждәһ мәрьвед кӧ кәла Силwаме сәр wанда к’әт мьрьн, wә т’ьре әwана жь һ’әму бьнәлийед Оршәлиме гӧнәк’артьр бун+? 5На! Әз wәр’а дьбежьм, һәгәр һун жь гӧнәкьрьне вәнәгәр’ьн, һун һ’әмуйе жи р’ожа wанда һәр’ьн».

Мәсәла дара һежирейә бе бәр

6Әwи әва мәсәла жи гот: «Мәрьвәк һәбу, нава р’әзе тьрийе wида дарәкә һежирейә ньканди һәбу. Р’ожәке әw һат, кӧ сәр wе бәр бьгәр’ә, ле нәдит+. 7Wи чахи р’әзванр’а гот: ‹Әва мӧхдаре се сала йә әз тем, бәре ве дара һежире дьгәр’ьм, ле набиньм. Әве бьбьр’ә! Бадиһәwа чьма щи гьртийә?›+
8Р’әзван ле вәгәр’анд у гот: ‹Аха, исал жи wе сәбьр кә. Әзе дора wе вәдьм у п’әйн бькьме. 9Һәгәр саләкә дьн бәр бьдә, qәнщ ә, ле һәгәр нәдә, паше бьбьр’ә›».

Р’ожа шәмийе qәнщкьрьна к’ӧлфәта qонщьки

10Р’ожәкә шәмийе Иса к’ьништәкеда һин дькьр+. 11Ль wьр к’ӧлфәтәкә qонщьки һәбу, кӧ һ’иждәһ салед wе бу, р’ӧһ’е нәхwәшийе пер’а бу. Әwе qәт нькарьбу хwә р’аст кьра. 12Гава Иса әw дит, гази wе кьр у готе: «Ә’вде! Тӧ жь нәхwәшийа хwә аза йи!» 13У Әwи дәстед Хwә данин сәр wе, әw пер’а-пер’а р’аст бу у шькьри дьда Хwәде+. 14Ле сәрwере к’ьниште һерс к’әт, кӧ Иса р’ожа шәмийе нәхwәш qәнщ кьр у ә’лаләтер’а гот: «Шәш р’ож бона шьхӧлкьрьне һәнә, һун нава wан р’ожада дькарьн бен qәнщ бьн, нә кӧ р’ожа шәмийе»+. 15Хӧдан ле вәгәр’анд у готе: «Дӧр’уно! Жь wә к’ижан р’ожа шәмийе гайе хwә йан к’әра хwә жь афьр’ вәнакә у набә сәр аве+? 16Нә әва жи qиза Бьраһим ә, кӧ әва мӧхдаре һ’иждәһ салед wе бун, мирещьн әw гьредабу. Нә лазьм бу кӧ әw р’ожа шәмийе жь wе qәйде вәбуйа?» 17У гава әв йәк гот, һ’әмуйед кӧ мьqабьли Wи бун шәрми ман. У т’әмамийа ә’лаләте бона wан к’әрәмәтед Wийә р’умәти кӧ Wи дькьрьн ша дьбу+.

Дӧ мәсәлед ль сәр П’адшатийа Хwәде

(Мәтта 13:31-33; Марqос 4:30-32)

18•Пәйр’а Иса гот: «П’адшатийа Хwәде мина чь йә? У Әз wе һьмбәри чь кьм? 19Әw мина һ’әбәкә т’охьме хәрдале йә, кӧ мәрьвәки һьлда бахче хwәда чанд. У гава әw мәзьн бу, бу дар, тәйрәдед ә’змен һелинед хwә сәр ч’ьqьлед wе чекьрьн»+.

20Әwи диса гот: «Әз П’адшатийа Хwәде һьмбәри чь кьм? 21Әw мина һәвиртьр’шк ә, кӧ к’ӧлфәтәке һьлда нава се код[*] арда стьра, һ’әта кӧ һ’әму һьлат»+.

Дәре тәнг

(Мәтта 7:13-14, 21-23)

22•Иса гӧнд у бажарар’а дәрбаз дьбу, һин дькьр у бәрбь Оршәлиме дьчу. 23Йәки Wир’а гот: «Хӧдан, гәло һьндьк ьн, әwед кӧ wе хьлаз бьн?» Әwи wанр’а гот: 24«Бьщә’диньн, кӧ һун дәре тәнгр’а бьк’әвьнә һьндӧр’, чьмки Әз wәр’а дьбежьм, гәләке бьхwазьн бьк’әвьне у wе нькарьбьн. 25У пәйр’а, кӧ хwәйе мале р’абә дәри бьгьрә, һьнге һуне дәрва бьминьн у дәри хьн бежьн: ‹Әм хӧлам, дәри ль мә вәкә›. Әwе ль wә вәгәр’инә у бежә: ‹Әз ньзаньм һун жь к’ӧ нә›+. 26Һьнге һуне бежьн: ‹Мә т’әви Тә хwар, вәхwар у Тә к’учед мәда һин дькьр›. 27Ле Әwе бежә: ‹Әз wәр’а дьбежьм, Әз ньзаньм кӧ һун жь к’ӧ нә. Жь Мьн дур к’әвьн, һун һ’әмуйед кӧ нәһәqийе дькьн!›+
28Ль wьр wе бьбә гьри у ч’ьркә-ч’ьрка дьрана, гава һун Бьраһим, Исһаq, Аqуб у һ’әму п’ехәмбәра П’адшатийа Хwәдеда бьбиньн, хwә жи дәрва авити+. 29У wе жь р’оһьлат-р’оавайе у бакӧр-башуре бен, П’адшатийа Хwәдеда сәр сьфре р’унен+. 30Аwа бьзаньбьн кӧ һьнәкед паш wе бьбьнә пеш у һьнәкед пеш wе бьбьнә паш»+.

Иса ль сәр Оршәлиме дьловинә

(Мәтта 23:37-39)

31•Wе дәме чәнд ферьси һатьн у Wир’а готьн: «Р’абә жь вьр һәр’ә, чьмки Һеродәс дьхwазә Тә бькӧжә»+. 32У Әwи wанр’а гот: «Һәр’ьн wи р’увийир’а бежьн: ‹Ва Әз иро, сьбе щьна дәрдьхьм, нәхwәша qәнщ дькьм у р’ожа сьсийа Әзе бьгьһижьмә мәрәме Хwә›. 33Ле гәрәке Әз иро, сьбе, дӧсьбә р’ийа Хwәда һәр’ьм, чьмки набә кӧ п’ехәмбәрәк жь Оршәлиме дәр ӧнда бә. 34Оршәлим! Оршәлим! Тӧ кӧ п’ехәмбәра дькӧжи у шандийед щәм хwә дьди бәр кәвьра. Чәнд щара Мьн хwәст кӧ зар’ед тә ӧса бьщьванда, чаwа мьришк щущукед хwә бьн баскед хwәда дьщьвинә, ле тә нәхwәст!+
35Ва мала тә wе хьрабә бьминә. Әз wәр’а дьбежьм, иди һун Мьн т’ӧ щар набиньн, һ’әта кӧ һун бежьн: ‹Бьмбарәк ә Әwе кӧ бь наве Хӧдан те›[*] »+.

14

Иса ль мала ферьсида нәхwәшәки qәнщ дькә

14^1Р’ожәкә шәмийе Иса бона нанхwарьне чу мала сәрwерәки ферьсийа. Wана ч’ә’ве хwә жь сәр Wи нәдьбьр’и+. 2Ль wьр пешбәри Wи мәрьвәки бь нәхwәшийа авзе һәбу. 3Иса жь qанунзан у ферьсийа пьрси у гот: «Р’ожа шәмийе qәнщкьрьн щайиз ә йан на?»+
4Wана дәнге хwә нәкьр. Һьнге Әwи нәхwәш гьрт, qәнщ кьр у вәр’екьр. 5Паше Әwи wанр’а гот: «Жь wә к’ижан ә, һәгәр кӧр’е[*] wи йан гайе wи бьк’әвә бире, р’ожа шәмийе пер’а-пер’а дәст нәвеже дәрнәхә?»+
6Нькарьбун щаба ве пьрса Wи бьдана.

Һинкьрьна дәрһәqа йед кӧ ль наве хwә дьгәр’ьн

7У гава Әwи дит, wәки мәрьвед т’әглифкьри чаwа хwә щийе жорьн дьгьртьн, мәсәләк wанр’а гот:+
8«Гава йәк тә гази дә’wате дькә, щийе жорьн р’унәни, нәбә кӧ йәки жь тә qәдьртьр жи алийе wида т’әглифкьри бә,+
9у хwәйе дә’wате, аwа готи т’әглифкьрийе wә һәр дӧйа, бе тәр’а бежә: ‹К’әрәма хwә щи бьдә фьлан кәсе›. Һьнге те жь шәрма хwә р’аби щийе жерьн р’унейи. 10Ле чахе тә т’әглиф дькьн, һәр’ә щийе жерьн р’уне, кӧ чахе хwәйе дә’wате бе тәр’а бежә: ‹Пьсмам, к’әрәм кә, дәрбази жоре бә!› Һьнге qәдьре тәйе бәр ч’ә’ве һ’әму р’уньштийа бьльнд бә. 11Аwа һәр кәсе кӧ хwә бьльнд кә, wе ньмьз бә у к’и кӧ хwә ньмьз кә, wе бьльнд бә»+.

12У Иса т’әглифкьрийе Хwәр’а гот: «Чахе тӧ фьравине йан шиве датини, гази һәвал-һогьр, бьра-пьсмам йан жи дәр-щинаред хwәйә дәwләти нәкә, нәбә әw жи тә т’әглиф кьн у qәнщийа тә ль тә вәгәр’иньн. 13Ле гава тӧ хwарьнәке датини, гази фәqир, сәqәт, йед дькӧльн у кора кә. 14Һьнге те хwәзьли би, чьмки әwана нькарьн qәнщийа тә ль тә вәгәр’иньн, ле бәле Р’ожа Р’абуна р’астайә жь мьрьне wе ль тә бе вәгәр’андьне»+.

Мәсәла шайийа гьран

(Мәтта 22:1-10)

15•Гава жь һазьра йәки әв йәк бьһист, Wир’а гот: «Хwәзи ль wи, кӧ П’адшатийа Хwәдеда нен бьхwә»+. 16Ле Иса wир’а гот: «Мәрьвәки шайикә гьран һазьр кьр у гәләк мәри т’әглиф кьрьн. 17Гава wәхте шайийе пер’а гьһишт, әwи хӧламе хwә шанд, кӧ һ’әму т’әглифкьрийар’а бежә: ‹Һәр тьшт иди һазьр ә, к’әрәм кьн wәрьн›. 18Ле һәр йәки дәстпекьр мә’ни гьрт. Йе пешьн wир’а гот: ‹Мьн хwәр’а ә’рд к’ьр’ийә, әз ә’сәйи гәрәке һәр’ьм бьбиньм. Әз һиви жь тә дькьм, мьн бьбахшинә›. 19У йе дьн гот: ‹Мьн пенщ щот га к’ьр’инә, әз дьчьм кӧ wан бьщер’ьбиньм. Әз һиви жь тә дькьм, мьн бьбахшинә›. 20Йе сьсийа жи гот: ‹Әз зәwьщимә, ләма нькарьм бем›+. 21У әw хӧлам вәгәр’ийа һат, әв һ’әму ахайе хwәр’а гьли кьрьн. Һьнге аха һерс к’әт, хӧламе хwәр’а гот: ‹Зу һәр’ә мәйдан у к’учед бажер, фәqира, qопа, сәqәта у кора т’оп кә бинә вьр›. 22Пәйр’а хӧлем готе: ‹Ахайе мьн, тә чаwа ә’мьр кьр, мьн ӧса жи кьр, ле диса щи һәйә›. 23У ахе хӧлемр’а гот: ‹Дәрк’әвә сәре р’е у дьрба, зоре ль һәр кәси бькә бинә вьр, кӧ мала мьн т’ьжи бә. 24Әз wәр’а дьбежьм, кӧ жь wан мәрьвед т’әглифкьри т’ӧ кәс жь шайийа мьн wе тьштәки тә’м нәкә›».

Чаwа бьбьнә шагьрте Иса

(Мәтта 10:37-38)

25•Пәй ве йәкер’а ә’лаләтәкә гьран т’әви Иса дьчу у Әw сәр wанда вәгәр’ийа у гот: 26«Һәгәр йәк пәй Мьн бе у Мьн жь де у баве хwә, жь жьн у зар’ед хwә, жь хушк у бьрайед хwә у ӧса жи жь хwә зә’фтьр һ’ьз нәкә, нькарә бьбә шагьрте Мьн+. 27У к’и кӧ хаче хwә һьлнәдә пәй Мьн нәйе, әw нькарә бьбә шагьрте Мьн+. 28Жь wә к’ижан ә, кӧ бьхwазә бьльндщикә нобәдара чекә, пешийе р’унәни нәдә бәр һ’әсеб, гәло qәwата wийе бьгьһиже бинә сери йан на? 29Нәбә кӧ һ’име wе дайнә у нькарьбә бинә сери, йед кӧ бьбиньн ле бьк’әньн 30у бежьн: ‹Әви мәрьви дәстпекьр чекә у нькарьбу банийа сери›. 31Йан жи к’ижан п’адша п’адшакир’а дәре шер’, пешийе р’унәни нәшеwьрә, гәло wе бькарьбә бь дәһә һ’әзара бәр йәки кӧ бь бист һ’әзари те сәр wи бькә шәр’? 32Һәгәр әw пе нькарә, гава һе дур ә wе qасьде хwә бьшинә, бона льһәвһатьне һиви же бькә. 33Аwа жь wә һәр кәс, к’и кӧ дәсте хwә жь т’әмамийа һәбуна хwә нәк’ьшинә, әw нькарә бьбә шагьрте Мьн.

Хwейа бе тә’м

(Мәтта 5:13; Марqос 9:50)

34Хwе тьштәки qәнщ ә. Ле һәгәр әw тә’ма хwә ӧнда кә, паше әwе бь чь тә’ме бьстинә+? 35Нә wе дәwса хwәлийе бьгьрә у нә жи дәwса п’әйн. Wе бавежьнә wеда. Гӧһе к’ейи бьһистьне һәйә бьра бьбьһе»+.

15

Пәза ӧндабуйи

(Мәтта 18:12-14)

15^1•Аwа һ’әму хәрщгьр у гӧнәк’ар незики Wи дьбун, кӧ гӧһе хwә бьдана сәр готьнед Wи. 2Ле ферьси у qанунзана бина хwә тәнг дькьр у дьготьн: «Әва гӧнәк’ара qәбул дькә у т’әви wан нан дьхwә»+. 3У Иса әва мәсәла wанр’а гот: 4«Жь wә к’и йә әw мәри, кӧ сәд пәзед wи һәбьн у гава йәки жь wан ӧнда кә, нод нәһа чол у бәста нәһелә у пәй йа ӧндабуйи нәк’әвә, һ’әта кӧ wе бьбинә+? 5У гава бьбинә, wе жь шабуна дайнә сәр мьле хwә, 6вәгәр’ә мале, гази дәр у щинара кә у wанр’а бежә: ‹Т’әви мьн ша бьн! Мьн пәза хwәйә ӧндабуйи дит›+. 7Әз wәр’а дьбежьм, ӧса жи ль ә’змен бона гӧнәк’арәки кӧ т’обә дькә, һе wе бьбә шабунәкә мәзьн, нә кӧ бона нод нәһед р’аст, к’ижанар’а т’обәкьрьн нә һ’әwщә йә+.

Зиве ӧндабуйи

8Йан к’ижан ә әw к’ӧлфәта кӧ дәһә зивед wе һәбьн у гава йәки жь wан ӧнда кә, wе ч’ьре венәхә, мале гези нәкә у qәнщ ле нагәр’ә, һ’әта кӧ зиве хwә бьбинә? 9У чахе әw бьбинә, wе гази дәр у щинара кә у wанр’а бежә: ‹Т’әви мьн ша бьн! Мьн зиве хwәйи ӧндакьри дит›. 10Әз wәр’а дьбежьм, ӧса жи мьлйак’әтед Хwәде бона гӧнәк’арәки кӧ т’обә дькә, ша дьбьн».

Кӧр’е ӧндабуйи у бьре wи

11У Иса гот: «Дӧ кӧр’ед мәрьвәки һәбун. 12Йе бьч’ук готә баве хwә: ‹Баво, жь һәбука хwә чь кӧ п’ара мьн дьк’әвә, бьдә мьн›. У әwи wанар’а һәбук п’арәвәкьр+. 13Пәй чәнд р’ожар’а кӧр’е бьч’ук һәр тьште хwә т’оп кьр чу wәлатәки дур. Ль wьр әwи ә’мьре толтийе дәрбаз кьр, һ’әму һәбука хwә п’уч’ кьр. 14У гава тьштәк дестда нәма, wи wәлатида жи бу хәлайикә мәзьн у әw к’әтә һ’аләки гьран. 15Чу хwә ль бажарванәки wи wәлати гьрт у әwи әw шандә к’әwшен бәр бәраза. 16Әw һ’әwщә бу кӧ зьке хwә бь wан хьрнуфед кӧ бәраза дьхwар т’ер бькьра, ле кәсәки әw жи нәдьда wи. 17Ле гава әw сәр һ’ьше хwәда һат, гот: ‹Чьqас п’алә мала баве мьнда һәнә, кӧ нан дьхwьн у бәр wан дьминә, ле әз вьра бьр’чина дьмьрьм. 18Әз р’абьм һәр’ьмә щәм баве хwә у wир’а бежьм: Баво, мьн бәр тә у ә’змен гӧнә кьр+. 19Әз иди нә һежайи кӧр’тийа тә мә. Т’әне мина п’аләки хwә мьн qәбул кә›. 20У р’абу һатә щәм баве хwә. Ле гава һе дурва баве әw дит, дьле wи сәр шәwьти, бәрбь wи бәзи, әw һ’әмез кьр у р’амуса. 21Кӧр’ жер’а гот: ‹Баво, мьн бәр тә у ә’змен гӧнә кьр. Әз иди нә һежайи кӧр’тийа тә мә›. 22Ле баве хӧламед хwәр’а гот: ‹Зу бькьн, чӧхе лапи р’ьнд биньн ле кьн, гӧстиле текьнә т’ьлийе у сола жи бькьнә ньга+. 23Щанәгайе дәрмаликьри биньн, сәржекьн, әм бьхwьн у ша бьн. 24Чьмки әв кӧр’е мьн мьри бу, сах бу, ӧндабуйи бу, һатә дитьне›. У дәст бь шайийе кьрьн+.

25Wи чахи кӧр’е wийи мәзьн ль к’әwшен бу. Гава һат незики мале бу, дәнге стьран у р’әqасе бьһист. 26Әwи гази жь хӧлама йәки кьр у же пьрси: ‹Әв чь һ’әwал ә?› 27Хӧлем wир’а гот: ‹Бьре тә һатийә, баве тә щанәгайе дәрмаликьри сәржекьрийә, чьмки әw сах у сьламәт вәгәр’ийайә›. 28Бьра һерс к’әт у нәхwәст кӧ һәр’ә һьндӧр’. Бав дәрк’әтә дәрва, лава wи кьр. 29Әwи ль баве хwә вәгәр’анд у гот: ‹Әва мӧхдаре чәнд сала нә кӧ әз тәр’а хӧламтийе дькьм у жь гӧр’а тә qәт дәрнәк’әтьмә, тә qәт карәк жи нәдайә мьн кӧ мьн т’әви һәвал-һогьред хwә к’еф бькьра. 30Ле гава әw кӧр’е тәйи кӧ һәбука тә бьр, т’әви qава п’уч’ кьр һат, тә бона wи щанәгайе дәрмаликьри сәржекьр›+. 31Баве жер’а гот: ‹Лаwо, тӧ һәр гав т’әви мьн и у һ’әму һәбука мьн йа тә йә. 32Гәрәке әм әшq у ша буна, чьмки әв бьре тә мьри бу, сах бу у ӧндабуйи бу, һатә дитьне›».

16

Wәк’илхәрще беамьн, ле сәрwахт

16^1Иса шагьртед Хwәр’а гот: «Мәрьвәки дәwләти һәбу, wәк’илхәрщәки wи һәбу. Р’ожәке гьли гьһиштә wи, йанчийә wәк’илхәрще wи һәбука wи п’уч’ дькә. 2Әwи жи гази wи кьр у готе: ‹Әв чь йәк ә кӧ әз бона тә дьбьһем? Һәq-һ’әсабе wәк’илхәрщтийа хwә бьдә, чьмки иди тӧ нькари wәк’илхәрщтийе бьки›. 3Wәк’илхәрщ дьле хwәда гот: ‹Әз чь бькьм? Ахайе мьн жь wәк’илхәрщтийе мьн дәрдьхә, ә’рдк’олан ль мьн набә, жь п’арскьрьне жи шәрм дькьм. 4Әз заньм әзе ньһа чь бькьм, кӧ малед хwәда мьн qәбул кьн, гава әз жь wәк’илхәрщтийе дәрк’әвьм›. 5Әwи йәк-йәк гази дәйндаред ахайе хwә кьр у йе пешьнр’а гот: ‹Тӧ чьqаси дәйндаре ахайе мьн и?› 6Әwи гот: ‹Сәд к’уп[*] бьзьре зәйт’уне› у wир’а гот: ‹Һан ньвисара хwә һьлдә у зу р’уне бьньвисә пенщи›. 7Паше йе дьнр’а гот: ‹Тӧ чьqаси дәйндар и?› Әwи жи гот: ‹Сәд ч’ә’л[*] гәньм› у wир’а гот: ‹Һан ньвисара хwә һьлдә у бьньвисә һ’әйште›. 8У аха пәсьне wәк’илхәрще беамьн да, wәки әwи бь аqьли кьр. Аwа мәрьвед ве дьне һьндава хwәда жь мәрьвед р’онайе сәрwахттьр ьн+. 9Әз wәр’а дьбежьм, һун бь һәбука ве дьне һәвала хwәр’а дәст хьн у гава һәбук кем бә, wә бьн конед һ’әта-һ’әтайеда qәбул кьн. 10Әwе кӧ нава тьштед һьндькида амьн ә, нава тьштед гәләкида жи амьн ә, ле әwе кӧ нава тьштед һьндькида беамьн ә, нава тьштед гәләкида жи беамьн ә+. 11Һәгәр һун нава һәбука ве дьнеда беамьн бун, к’е wе һәбука р’аст бьдә wә+? 12Һәгәр һун нав тьште йе хәрибда амьн нибьн, йа wә к’е wе бьдә wә? 13Хӧламәк нькарә дӧ ахар’а хӧламтийе бькә, чьмки йан wе һ’иле wи жь йәки һәр’ә у йе дьне һ’ьз бькә, йан жи wе qәдьре йәки бьгьрә у йе дьне беһӧрмәт кә. Һун нькарьн һьн Хwәдер’а, һьн жи һәбукер’а хӧламтийе бькьн»+.

Qанун у П’адшатийа Хwәде

(Мәтта 11:12-13; 5:31-32; Марqос 10:11-12)

14•Гава ферьсийа әв һ’әму тьшт бьһистьн, qәрфе хwә ль Иса дькьрьн, чьмки п’әрәһ’ьз бун+. 15Иса wанр’а гот: «Һун әw ьн йед кӧ хwә бәр мәрьва р’аст дьдьнә к’ьфше, ле Хwәде дьле wә занә. Бьзаньбьн кӧ әw тьште нав мәрьвада хwәйиqәдьр ә, әw ль бәр Хwәде һ’әрам ә+. 16Зәмане Qанун у п’ехәмбәра һ’әта Йуһ’әнна к’ьшанд, жь wьр шунда П’адшатийа Хwәде те даннасинкьрьне у һәр кәс дьщә’динә бь qәwате бьк’әвә wьр+. 17Ле ә’рд у ә’змане һе р’ьһ’әт дәрбаз бьн, нә кӧ жь Qануне ноктәк ӧнда бә+. 18К’и кӧ жьна хwә бәр’дә у йәкә дьн бьстинә, зьнек’арийе дькә. У к’и кӧ йа мербәр’дайи дьстинә, зьнек’арийе дькә+.

Мәрьве дәwләти у Лазаре фәqир

19Мәрьвәки дәwләти һәбу, кӧ к’ьнще р’әwш у назьк[*] ль хwә дькьр у һәр р’ож бь әшq-ша к’еф дькьр. 20Мәрьвәки фәqир жи һәбу, наве wи Лазар. Әw нава п’ьзькед п’исда бәр дәре йе дәwләти к’әти бу. 21У ч’ә’ве wи бәрмайийе сьфра дәwләтида дьма, кӧ дьхwәст кӧрме хwә пе бьшкенанда. Сә жи дьһатьн, бьринед wи даластьн. 22Р’ож һат фәqир мьр, мьлйак’әта әw бьрьнә щәм Бьраһим. Йе дәwләти жи мьр, дәфьн кьрьн+. 23Гава йе дәwләти дийаре мьрийада щәфа дьк’ьшанд, сәре хwә бьльнд кьр, жь дурва Бьраһим дит у Лазар һ’әмезеда+. 24Әwи дәнг дайе у готе: ‹Баве Бьраһим, ль мьн wәрә р’ә’ме. Лазар бьшинә, кӧ сәре т’ьлийа хwә аведа кә бинә заре мьн шьл кә, чьмки әз к’ура ви агьрида дьшәwьтьм›+. 25Ле Бьраһим готе: ‹Лаwо! Бинә бира хwә, кӧ тә qәнщийед п’ара хwә нав зәмане ә’мьре хwәда стандьнә, ле Лазар зәлули к’ьшандийә. Ньһа жи дьле wи ль вьр р’ьһ’әт ә, ле тӧ нава щәфада йи. 26У пештьри ве йәке жи, гәлики бебьни нава мә у wәда һәйә. Нә йе вьр дькарьн дәрбази щәм wә бьн, нә жи йе wьр дькарьн дәрбази щәм мә бьн›. 27Һьнге әwи готе: ‹Баво, wәки ӧса йә, әз һиви жь тә дькьм, тӧ әwи бьшинә мала баве мьн, 28чьмки пенщ бьрайед мьн жи һәнә, бьра һәр’ә т’әмийе бьдә wан, wәки әw жи нәйенә ви щийе щәфа›. 29Ле Бьраһим готе: ‹Муса у п’ехәмбәред wан һәнә. Бьра гӧһдарийа wан бькьн›+. 30Әwи жи гот: ‹На, баве Бьраһим, һәгәр жь мьрийа йәк һәр’ә щәм wан, wе жь гӧнәкьрьне вәгәр’ьн›. 31Һьнге Бьраһим wир’а гот: ‹Һәгәр гӧһдарийа Муса у п’ехәмбәра накьн, йәк жь мьрийа р’абә жи, диса әwана баwәр накьн›»+.

17

Чәнд готьнед Иса дәрһәqа гӧнәкьрьне, бахшандьне, баwәркьрьне у борщдайинеда

(Мәтта 18:6-7, 21-22; Марqос 9:42)

17^1•Иса шагьртед Хwәр’а гот: «Набә кӧ сәбәбийа жьр’ек’әтьне т’ӧнәбә, ле wәй ль wи, кӧ бьбә сәбәбе ве йәке+. 2Wир’а һе qәнщ ә, кӧ бәрашәк стуйе wива бе гьредан у авитьне нава бә’ре, нә кӧ жь ванед бьч’ук йәки жь р’е дәрхә+. 3Һаш жь хwә һәбьн! Һәгәр бьре тә гӧна бькә, ле һьле, һәгәр сәр кьрьна хwә п’ошман бә, wи бьбахшинә+. 4У һәгәр нава р’ожеда һ’әфт щара нәһәqийе ль тә бькә у вәгәр’ә, тәр’а бежә: ‹Әз т’обә дькьм›, wи бьбахшинә»+.

5Шандийа Хӧданр’а гот: «Баwәрийа мә зедә кә»+. 6Хӧдан гот: «Һәгәр баwәрийа wә wәкә һ’әбәкә т’охьме хәрдале һәбә у ве дара т’утер’а бежьн: ‹Жь вьр р’абә у бә’реда дач’ькә›, әwе йа wә бькә+.

7Жь wә к’ижан ә, әwе кӧ хӧламәки wийи щотк’ар йан шьван һәбә, гава әw жь к’әwшен бе, wир’а бежә: ‹Бьләзинә к’әрәм кә сәр сьфре›? 8Wе пешийе жер’а нәбежә: ‹Шива мьн һазьр кә, пьшта хwә гьредә у бәрдәстийе мьнр’а бькә. Әз бьхwьм у вәхwьм, паше жи тӧ бьхwә у вәхwә›? 9Гәло бона әw тьштед кӧ хӧлемр’а һатьнә ә’мьркьрьне у wи кьрьнә, ахайе wи wе жер’а бежә: ‹Зә’ф р’ази мә›? 10Ӧса жи һун, гава әw һ’әму тьштед кӧ wәр’а һатьнә ә’мьркьрьне бькьн, бежьн: ‹Әм хӧламед бекер ьн. Чь кӧ ль мә дьк’әт, мә әw кьр›».

Qәнщкьрьна дәһә к’отийа

11Гава Иса бәрбь Оршәлиме дьчу, нава Самәрйайе у Щәлилер’а дәрбаз дьбу. 12Чахе Әw дьк’әтә гӧндәки, дәһә мәрьвед к’оти р’асти Wи һатьн дур сәкьнин+
13у бь дәнге бьльнд готьне: «Исайе мамоста, ль мә wәрә р’ә’ме». 14У гава Иса әw дитьн, wанр’а гот: «Һәр’ьн хwә нишани к’аһина кьн». У чахе әw һе дьчун, паqьж бун+. 15Ле гава жь wан йәки дит кӧ әw паqьж буйә, пашда вәгәр’ийа, бь дәнгәки бьльнд шькьри дьда Хwәде. 16Әwи хwә дәвәр’у авитә бәр ньгед Иса у р’азибун дьда Wи. Әw самәри бу+. 17Һьнге Иса гот: «Нә һәр дәһә жи паqьж бун, ле к’ане нә һәр нәһед дьн? 18Чьма пештьри әви мәрьве хәриб кәсәк жь wан вәнәгәр’ийа, кӧ бьһата шькьри бьда Хwәде?» 19У wир’а гот: «Р’абә һәр’ә. Баwәрийа тә тӧ qәнщ кьри»+.

Һатьна П’адшатийа Хwәде

(Мәтта 24:23-28, 37-41)

20•Гава ферьсийа жь Иса пьрси, П’адшатийа Хwәде wе к’әнге бе, Әwи ль wан вәгәр’анд у гот: «П’адшатийа Хwәде ашкәрә найе+. 21Нә жи wе бежьн: ‹Ва йә вьр ә!› йан жи: ‹Wе дәра һан ә!› Чьмки П’адшатийа Хwәде нава wәда йә». 22У шагьртед Хwәр’а гот: «Wе р’оже бен, кӧ һуне һ’ьзрәта р’ожәкә Кӧр’е Мерьв бьн, ле набиньн+. 23У һәгәр wәр’а бежьн: ‹Ва йә вьр ә!› йан: ‹Дәра һан ә!› пәй нәк’әвьн нәчьн+. 24Чьмки чаwа бьруск жь алики ә’змен бьрq дьдә у т’әмамийа ә’змен р’онайи дькә, Кӧр’е Мерьв жи wе р’ожа хwәда ӧса бә. 25Ле пешийе гәрәке Әw гәләки щәфа бьк’ьшинә у жь ви мьләти бе т’әхсиркьрьне+. 26Чаwа р’ожед Нӧһда дьqәwьмин, ӧса жи wе р’ожед Кӧр’е Мерьвда бьqәwьмьн+. 27Һьнге дьхwарьн, вәдьхwарьн, дьзәwьщин у мер дькьрьн, һ’әта wе р’ожа кӧ Нӧһ к’әтә гәмийе, лейи р’абу qьр’а һ’әмуйа ани[*]+ . 28У ӧса жи чаwа р’ожед Лутда бун, дьхwарьн, вәдьхwарьн, дьк’ьр’ин, дьфьротьн, дьр’әшандьн у чедькьрьн. 29Ле әw р’ожа кӧ Лут жь Содоме дәрк’әт, агьр у к’ьрк’ут жь ә’змен бари, qьр’а һ’әмуйа ани[*]+ . 30Әw р’оже жи wе ӧса бә, гава Кӧр’е Мерьв к’ьфш бә.

31Wе р’оже к’и сәр хени йә у һәбука wи жи малда йә, бьра жорда нәйе, кӧ тьштәки һьлдә у әwе ль к’әwшен ә, бьра пашда вәнәгәр’ә+. 32Жьна Лут биньнә бира хwә[*]+ . 33К’и кӧ дьхwазә ә’мьре хwә хьлаз кә, wе ӧнда кә, ле к’и кӧ ә’мьре хwә ӧнда кә, wе хьлаз кә+. 34Әз wәр’а дьбежьм, wе шәве һәгәр дӧ мәри ньвинәкеда бьн, йәке бе һьлдане, йәке бе һьштьне. 35У һәгәр дӧ к’ӧлфәт сәр дәстар’әки бьн, йәке бе һьлдане у йа дьн бе һьштьне»[*] . 37Wана ле вәгәр’анд у готьн: «Хӧдан, әве ль к’идәре бьбә?» Әwи жь wанр’а гот: «Бәрәт’ә ль к’ӧ һәбә, тәйре жи ль wьр бьщьвьн».

18

Мәсәла жьнәбийе у һ’акьм

18^1Иса мәсәләк бона wе йәке шагьртар’а гот, wәки һәр гав дӧа бькьн у ащьз нәбьн+
2у гот: «Бажарәкида һ’акьмәк һәбу, әw нә жь Хwәде дьтьрсийа у нә жи мьнәт жь мерьв дькьр. 3Wи бажарида жьнәбик жи һәбу, һәр гав дьһатә щәм wи у дьгот: ‹Һәqийе бькә, мьн жь дәсте нәйаре мьн хьлаз кә›. 4Һ’акьм гәләк wәхт гӧһ нәдьда wе, ле паше хwәха хwәр’а гот: ‹Әз жь Хwәде натьрсьм у жь мерьв жи мьнәте накьм, 5ле бона хатьре wе йәке, кӧ әва жьнәбийа те зә’мәте дьдә мьн, әзе һәqийе жер’а бькьм, кӧ һәр гав нәйе мьн ащьз нәкә›». 6У Хӧдан гот: «Бьбьһен кӧ һ’акьме нәр’аст чь гот. 7Гәло Хwәде жи бьжартийед Хwәр’а wе һәqийе нәкә, йед кӧ шәв у р’ож һәwара хwә Wи датиньн? Йан Әwе щаба wан дәрәнги бехә+? 8Әз wәр’а дьбежьм, wе дәстхwәда һәqийе бькә. Ле гава Кӧр’е Мерьв бе, гәло сәр дьне wе баwәрийе бьбинә?»+

Мәсәла ферьси у хәрщгьр

9Әв мәсәлә жи wанр’а гот, йед кӧ хwәха хwәда гӧман бун, йанчийә әwә р’аст ьн у һ’әмуйед майин бәр тьштәки һ’әсаб нәдькьрьн+. 10«Дӧ мәри һьлк’ьшийанә п’арьстгәһе, кӧ дӧа бькьн. Йәк ферьси бу, йәк жи хәрщгьр+. 11Әwе ферьси т’әне сәкьнибу хwәда гӧман бь ви щур’әйи дӧа дькьр: ‹Хwәдейе мьн, шькьрдар ьм, кӧ әз нә мина wан мәрьва мә, йед кӧ т’аланийе, нәһәqийе, зьнек’арийе дькьн у нә жи мина ви хәрщгьри мә+. 12Ле әз һ’әфтийе дӧ щара р’ожи дьгьрьм у дәһәке жь һ’әму к’ара хwә жи дьдьм›+. 13Ле әwи хәрщгьр дур сәкьнибу, р’уйе wи нәдьгьрт ль ә’змен жи бьньһер’ийа, синге хwә дьхьст у дьгот: ‹Хwәде, ль мьн гӧнәк’ари wәрә р’ә’ме›+. 14Әз wәр’а дьбежьм, кӧ әв хәрщгьра р’астһ’әсаббуйи чу мала хwә, нә кӧ йе дьн. Аwа һәр кәсе кӧ хwә бьльнд кә, wе ньмьз бә, ле к’и кӧ хwә ньмьз кә, wе бьльнд бә»+.

Иса дӧа зар’ока дькә

(Мәтта 19:13-15; Марqос 10:13-16)

15•Т’ьфал жи анинә щәм Иса, кӧ дәсте Хwә дайнә сәр wан. Гава шагьрта әв йәк дит, ль йед данин һьлатьн. 16Ле Иса гази зар’ока кьр у гот: «Бьра әw зар’ок бенә щәм Мьн, пешийа wан нәгьрьн, чьмки П’адшатийа Хwәде п’ара йед аһа йә. 17Әз wәр’а р’аст дьбежьм, к’и П’адшатийа Хwәде мина зар’окәке qәбул нәкә, әw т’ӧ щар нак’әвә нава wе»+.

Сәрwерәки щьһуйайи дәwләти ль жийина һ’әта-һ’әтайе дьгәр’ә

(Мәтта 19:16-30; Марqос 10:17-31)

18•Сәрwерәки жь Wи пьрси у гот: «Дәрсдаре qәнщ, әз чь бькьм, wәки жийина һ’әта-һ’әтайе wар бьм?»+
19Иса wир’а гот: «Тӧ чьма Мьнр’а дьбежи qәнщ? Qәнщ т’әне Хwәде йә, пештьри Wи кәсәки дьн т’ӧнә+. 20Тӧ т’әмийа зани: ‹Зьнек’арийе нәкә, нәкӧжә, нәдьзә, шә’дәтийа дәрәw нәдә, qәдьре де у баве хwә бьгьрә›[*] »+. 21Әwи жи гот: «Әв һ’әму жи мьн жь щаһьлтийа хwәда хwәй кьрьнә»+. 22Гава Иса әв йәк бьһист, wир’а гот: «Тьштәки тә һе кем ә, һәр тьште хwә бьфьрошә, бәлайи фәqира кә, һьнге хьзна тә wе ль ә’змана һәбә. У пәй Мьн wәрә»+. 23Гава әwи әв йәк бьһист, әшqа wи шкәст, чьмки гәләки дәwләти бу. 24Иса дит кӧ бәшәра wи нәхwәш ә, гот: «Чьqаси зә’мәт ә бона йед хwәйиһәбук кӧ бьк’әвьнә П’адшатийа Хwәде+. 25Дәвә wе qӧла дәрзийер’а һе р’ьһ’әт дәрбаз бә, нә кӧ дәwләти бьк’әвә П’адшатийа Хwәде». 26Әwед кӧ дьбьһистьн, готьн: «Иди к’и дькарә хьлаз бә?» 27У Иса гот: «Әw тьште кӧ жь дәсте мерьв найе, Хwәде дькарә бькә»+. 28Пәтрус гот: «Аwа мә һәр тьштед хwә һьштьнә у пәй Тә һатьнә»+. 29Әwи wанр’а гот: «Әз р’аст wәр’а дьбежьм, һәр кәсе кӧ бона П’адшатийа Хwәде мал, йан жьн у зар’, йан хушк у бьра, йан де у бав һьштьбә,+
30wе ве дьне һе зедә бьстинә у дьнйа дьнда жи жийина һ’әта-һ’әтайе».

Иса щара сьсийа дәрһәqа мьрьна хwәда дьбежә

(Мәтта 20:17-19; Марqос 10:32-34)

31•Әwи һәр донздәһ данә алики у wанр’а гот: «Бьбьһен! Әм һәвраз дьчьнә Оршәлиме у һ’әму тьштед кӧ бь дәсте п’ехәмбәра бона Кӧр’е Мерьв һатьнә ньвисаре, wе бенә сери. 32Әwе бьк’әвә дәсте нәщьһуйа, wе qәрфе хwә ле бькьн, беһӧрмәт кьн, т’укьне, 33бьдьнә бәр qамчийа, Wи бькӧжьн. У р’ожа сьсийа wе жь мьрьне р’абә»+. 34Шагьрта т’ӧ тьшт жь ван хәбәра фә’м нәкьрьн. Әв йәк жь wан вәшарти бу у әв готьн сәре wанда р’унәдьньшт+.

Иса п’арскьрәки кор бажаре Әриһайеда qәнщ дькә

(Мәтта 20:29-34; Марqос 10:46-52)

35•Гава Әw незики Әриһайе бу, йәки кор ль сәр р’е р’уньшти п’арс дькьр+. 36У гава бьһист кӧ ә’лаләт бәр wир’а дәрбаз дьбә, пьрси: «Әв чь һ’әwал ә?» 37Wир’а готьн: «Исайе Ньсрәте дәрбаз дьбә». 38Һьнге әwи кьрә qир’ин у гот: «Иса, Кӧр’е Даwьд, ль мьн wәрә р’ә’ме!»+
39У йе кӧ пешийе дьчун, ль wи һьлатьн, кӧ дәнге хwә бьбьр’ә, ле әwи һе дькьрә qир’ин: «Кӧр’е Даwьд, ль мьн wәрә р’ә’ме!» 40Иса щида сәкьни у ә’мьр кьр, кӧ әwи биньнә щәм Wи. У гава кор незики Wи бу, жь wи пьрси у гот: 41«Тӧ чь жь Мьн дьхwази кӧ Әз бона тә бькьм?» Әwи гот: «Хӧдан, дьхwазьм ч’ә’вед мьн бьбиньн». 42У Иса wир’а гот: «Бьра бьбиньн, баwәрийа тә тӧ qәнщ кьри!»+
43У дәстхwәда ч’ә’вед wи дитьн, да пәй Иса чу у шькьри дьда Хwәде. Т’әмамийа wе щьмә’те кӧ әв йәк дит, пәсьне Хwәде дьдан.

19

Иса у хәрщгьр

19^1Иса к’әтә Әриһайе у wер’а дәрбаз дьбу+. 2Ль wьр мәрьвәки дәwләти һәбу, сәрwере хәрщгьра, наве wи Зәхайо. 3Әwи дькьр кӧ Иса бьдита к’а Әw к’и йә, ле дәст ә’лаләте нькарьбу бьдита, чьмки бәжьнеда кьн бу. 4Әw пешда бәзи р’абу сәр дарәкә һежирейә стьрин, wәки Иса бьбинә, чьмки Әwе һәма ль wьрр’а дәрбаз бьбуйа. 5У чахе Иса һатә wи щийи, ль жор ньһер’и у готә wи: «Зәхайо! Зу бькә жь wьр wәрә хwаре, чьмки Әз гәрәке иро мала тәда бьминьм». 6Зәхайо ләзанд жорда һатә хwаре у бь әшq-ша Әw qәбул кьр. 7Һ’әмуйед кӧ әв йәк дитьн, бина хwә тәнг дькьрьн у дьготьн: «Әw бу меване мәрьвәки гӧнәк’ар»+. 8Ле Зәхайо пеш һ’әмуйава сәкьни у готә Хӧдан: «Хӧдан, әз ва ниве һәбука хwә дьдьмә фәqира у мьн нәһәqи к’е жи кьрьбә, әзе чар щар ле вәгәр’иньм»+. 9Иса wир’а гот: «Иро әв мал хьлаз бу, чьмки әва жи зар’а Бьраһим ә+. 10Бона ве йәке Кӧр’е Мерьв һат, wәки ль йед ӧндабуйи бьгәр’ә у хьлаз кә».

Мәсәла дәһә зер’а

(Мәтта 25:14-30)

11•У wана һе әв тьшт дьбьһистьн, Иса мәсәләкә дьн жи ани сәр wе йәке, кӧ Әw незики Оршәлиме дьбу у wана т’ьре П’адшатийа Хwәде wе зутьрәке к’ьфш бә+. 12Әwи гот: «Мәрьвәки ә’сьлзадә чу wәлатәки дур, кӧ п’адшатийа хwә бьстинә у вәгәр’ә. 13Гази дәһә хӧламед хwә кьр, дәһә зер’ данә wан у гот: ‹Ван бьдьнә хәбате, һ’әта кӧ әз вәгәр’ьм›. 14Ле бажарвана к’ина wи гьртьбу, qасьд ль пәй wи шандьн у готьн: ‹Әм нахwазьн әw п’адшатийе ль сәр мә бькә›+. 15У гава әwи п’адшатийа хwә станд вәгәр’ийа, гази wан хӧлама кьр, к’ижанед кӧ әwи п’әрә дабунә wан, wәки бьзаньбә к’а һәр йәки чьqас кьрийә к’ар. 16Йе пешьн һат у готе: ‹Әз хӧлам, зер’әки тә дәһә зер’ кьрә к’ар›. 17Ахайе wи жер’а гот: ‹Ә’фәрьм, хӧламе qәнщ! Тӧ нава wи тьште һьндькида амьн майи, сәрwертийе дәһә бажара бькә›+. 18Йе дӧда жи һат у гот: ‹Әз хӧлам, зер’әки тә пенщ зер’ кьрә к’ар›. 19Ахайе wи жер’а гот: ‹Тӧ жи сәр пенщ бажара бә›. 20Паше йәки дьн һат у гот: ‹Әз хӧлам, ва йә зер’е тә, мьн дәстмаледа п’еч’айи һьлдабу. 21Чьмки әз жь тә дьтьрсийам, мьн заньбу тӧ мәрьвәки һ’ьшк и, чь кӧ тә данәнийә, һьлдьди у чь кӧ тә нәчандийә, дьдьруйи›. 22У wи жер’а гот: ‹Әзе һәма бь дәве тә диwана тә бькьм, хӧламе хьраб! Һәгәр тә заньбу кӧ әз мәрьвәки һ’ьшк ьм, чь кӧ мьн данәнийә, һьлдьдьм у чь кӧ нәчандийә, дьдьрум,+
23тә чьма п’әре мьн нәда к’аркьра, кӧ әз бьһатама мьн бь сәләф бьстанда?› 24У һазьрар’а гот: ‹Wи зер’и жь wи бьстиньн у бьдьнә әwе кӧ дәһә зер’ед wи һәнә›. 25Wир’а готьн: ‹Хӧдан, дәһә зер’ед wи һәнә›. 26Әwи гот: ‹Әз wәр’а дьбежьм, йе к’е кӧ һәйә, wир’а wе бе дайине, ле йе к’е кӧ т’ӧнә, чь һәйә жи wе же бе стандьне+. 27Ле бәле wан нәйаред мьн жи, к’ижана нәдьхwәст әз п’адшатийе ль сәр wан бькьм, биньнә вьр, бәр ч’ә’ве мьн wан бькӧжьн›»+.

Иса бь р’умәт дьк’әвә Оршәлиме

(Мәтта 21:1-11; Марqос 11:1-11; Йуһ’әнна 12:12-19)

28•Иса пәй ве хәбәрданер’а пешда чу, wәки һәвраз һәр’ә Оршәлиме. 29У гава незики гӧндед Бәйтфаще у Бәйтанйайе бу, wи щийе кӧ жер’а дьготьн ч’ийайе Зәйт’уне, һьнге дӧ шагьртед Хwә шандьн+
30у гот: «Һәр’ьнә wи гӧнде пешбәри хwә, гава һун бьк’әвьне, һуне щә’шькәкә гьредайи бьбиньн кӧ һе кәсәк ле сийар нәбуйә. Әwе вәкьн у биньн. 31Һәгәр йәк жь wә бьпьрсә: ‹Һун чьма wе вәдькьн?› бежьн, кӧ Хӧданр’а лазьм ә». 32Әwед шанди чун, чаwа кӧ wанр’а һатьбу готьне, ӧса жи дитьн. 33У wана һе щә’шьк вәдькьр, хwәйед wе wанр’а готьн: «Һун чьма ве щә’шьке вәдькьн?» 34Шагьрта гот: «Хӧданр’а лазьм ә». 35У әw анинә щәм Иса, к’ьнщед хwә авитьнә сәр wе у Иса ле сийар кьрьн. 36Гава дьчу, щьмә’те к’ьнщед хwә сәр р’е р’адьхьстьн+. 37У гава Әw незики п’ебәржере ч’ийайе Зәйт’уне бу, т’әмамийа к’ома шагьрта дәстпекьрьн ша дьбун у бь дәнге бьльнд бона һ’әму к’әрәмәтед кӧ дитьбун шькьри дьданә Хwәде
38у дьготьн: «Бьмбарәк ә әw П’адшайе кӧ бь наве Хӧдан те![*] Ә’дьлайи ль ә’змен у шькьри ль Йе Һәри Жорьн[*] !»+
39Ле жь нав ә’лаләте чәнд ферьсийа Исар’а гот: «Дәрсдар, ль шагьртед Хwә һьле»+. 40Әwи ль wан вәгәр’анд у гот: «Әз wәр’а дьбежьм, һәгәр әвана дәнге хwә бьбьр’ьн, кәвьре бькьнә qир’ин»+.

Иса бона Оршәлиме дьгьри

41У гава незики Оршәлиме бу, ль бажер ньһер’и, сәрда гьрийа+
42у гот: «Хwәзи тә һәма иро бьзаньбуйа ә’дьлайийа тә чьва гьредайи йә! Ле ньһа жь бәр ч’ә’ве тә һатә вәшартьне+. 43Wе р’ож сәр тәда бен, кӧ дьжмьнед тәйе дора тә чәпәр’е гьредьн у жь һәр алийава һ’ьщуми сәр тә кьн+. 44Wе тә у зар’ед тә нава тәда бькьн ах-хwәли у кәвьр ль сәр кәвьр наһельн. Чьмки wәхте кӧ Хwәде сәрик да тә, тӧ хwә нәһ’әсийайи»+.

Иса п’арьстгәһеда

(Мәтта 21:12-17; Марqос 11:15-19; Йуһ’әнна 2:13-22)

45•У к’әтә п’арьстгәһе, дәстпекьр йед кӧ дьфьротьн дәрхьстьн 46у wанр’а гот: «Ньвисар ә: ‹Мала Мьн wе мала дӧа бә›[*] . Ле wә әw кьрийә ‹шкәфта qачаха›[*] »+. 47У һәр р’ож п’арьстгәһеда һин дькьр, ле сәрәкед к’аһина, qанунзан у гьрәгьред щьмә’те пәй к’әтьбун, кӧ чаwа Wи бькӧжьн. 48Ле нькарьбун тьштәк бькьрана, чьмки т’әмамийа щьмә’те Wива гьредайи бу у гӧһдарийа Wи дькьр.

20

Пьрса дәрһәqа һ’ӧкӧме Исада

(Мәтта 21:23-27; Марqос 11:27-33)

20^1•У р’ожәкә жь wан р’ожада, гава Әwи п’арьстгәһеда хәлq һин дькьр у Мьзгини дьда, сәрәкед к’аһина у qанунзан т’әви р’успийа һатьнә щәм Wи 2у готьн: «Бежә мә, Тӧ бь чь һ’ӧкӧми ван кьра дьки? К’е әв һ’ӧкӧм дайә Тә?»+
3Әwи ль wан вәгәр’анд у гот: «Әз жи тьштәки жь wә бьпьрсьм у һун Мьнр’а бежьн: 4Һ’ӧкӧме ньхӧмандьна Йуһ’әнна жь ә’змен бу йан жь мәрьва?»+
5Әwана нав һәвда шеwьрин у готьн: «Һәгәр әм бежьн: ‹Жь ә’змен бу›, Әwе бежә: ‹Ле wә чьма әw баwәр нәкьр?›+
6Ле һәгәр әм бежьн: ‹Жь мәрьва бу›, т’әмамийа щьмә’те wе мә бьдә бәр кәвьра, чьмки әw ә’сәйи баwәр дькьн, кӧ Йуһ’әнна п’ехәмбәр бу»+. 7Wана щаба Wи да у готьн: «Әм ньзаньн жь к’ӧ бу». 8Иса wанр’а гот: «Әз жи wәр’а набежьм, кӧ бь чь һ’ӧкӧми ван кьра дькьм».

Мәсәла р’әзе тьрийа у р’әзвана

(Мәтта 21:33-46; Марqос 12:1-12)

9•У Иса дәстпекьр әв мәсәлә щьмә’тер’а гот: «Мәрьвәки р’әзе тьрийа дани у әw бь к’ьре да р’әзвана, wәхтәки дьреж чу wәлатәки дьн+. 10У wәхтда хӧламәк шандә щәм р’әзвана, wәки жь wи р’әзи бәре п’ара wи wир’а бьшиньн, ле р’әзвана хӧламе wи к’ӧта у дәствала вәр’екьрьн. 11Ахе хӧламәки дьн жи шанд, wана әw жи к’ӧта, әw р’обәт кьрьн у дәствала вәр’екьрьн. 12Йе сьсийа жи шанд, вана әва жи бьриндар кьр у жь р’әз дәрхьстьн+. 13Хwәйе р’әз гот: ‹Әз чь бькьм? Кӧр’е хwәйи дәлал бьшиньм, һьлбәт wе жь wи шәрм бькьн›+. 14Ле гава р’әзван ч’ә’в wи к’әтьн, ль һәв шеwьрин у готьн: ‹Әв wаре wи йә! Wәрьн әм wи бькӧжьн, кӧ мират’а wи мәр’а бьминә›+. 15У әw жь р’әз дәрхьстьнә дәр у кӧштьн. Аwа хwәйе р’әз wе чь бинә сәре wан+? 16Нә әwе бе qьр’а wан р’әзвана бинә у р’әз бьдә һьнәкед дьн». Гава әв йәк бьһистьн, готьн: «Хwәде нәкә»+. 17У Иса ль wан ньһер’и у гот: «Ле әw чь йә, кӧ ньвисар ә?

‹Әw кәвьре кӧ һоста т’әхсир кьр,
әw бу сәре ә’нишке›[*]+ .

18Һәр кәсе кӧ бьк’әвә сәр wи кәвьри, wе һурдәхwәши бә у әw кәвьр бьк’әвә сәр к’е, wе wи бьһ’ьнщьр’инә»+. 19•Сәрәкед к’аһина у qанунзана wе дәме кьрьн кӧ Wи бьгьрьн, чьмки фә’м кьрьн, кӧ Әwи әв мәсәлә ани сәр wан, ле жь щьмә’те тьрсийан.

Пьрса хәрщдайин у нәдайине

(Мәтта 22:15-22; Марqос 12:13-17)

20У ч’ә’вед wан ль Иса бун, чәнд мәрьвед щә’сус шандьн, кӧ бь дӧр’ути хwә дәwса р’аста данибун, wәки Wи бь хәбәра бьгьрьн у бьдьнә дәсте һ’ӧкӧмәте у диwана wәли+. 21Wана жь Wи пьрси у готьне: «Дәрсдар, әм заньн кӧ Тӧ р’аст хәбәр дьди у һин дьки, нав мәрьвада фьрqийе жи данайни, ле р’ийа Хwәде р’аст һин дьки. 22Гәло р’аст ә кӧ әм хәрщ бьдьнә Qәйсәр йан на?»+
23Әwи кӧ фелбазийа wан заньбу wанар’а гот[*] :+
24«Зивәки нишани Мьн кьн. Әв наве ньвисар у сьфәт йе к’е йә сәр?» 25Wана гот: «Йед Qәйсәр ьн». Әwи wанр’а гот: «Wәки ӧса йә, чь кӧ йед Qәйсәр ьн, бьдьнә Qәйсәр у чь йед Хwәде нә бьдьнә Хwәде»+. 26У нькарьбун бәр щьмә’те нава хәбәра Wида Әw бьгьртана, сәр щабдайина Wи зәндәгьрти дәнге хwә бьр’ин.

Пьрса р’абуна мьрийа

(Мәтта 22:23-33; Марqос 12:18-27)

27•Садуqи, кӧ дьбежьн р’абуна мьрийа т’ӧнә, һьнәкә жь wан һатьнә щәм Wи жь Wи пьрсин у готьн:+
28«Дәрсдар, Муса мәр’а ньвисийә: ‹Һәгәр бьре йәки бьзәwьщә у безӧр’әт бьмьрә, бьра бьре wи жьна wи бьстинә у wаре бьре хwә шин кә›[*]+ . 29Аwа һ’әфт бьра һәбун. Бьре мәзьн жьнәк станд, безӧр’әт мьр. 30Пәйр’а йе дӧда 31у паше йе сьсийа әw жьн станд, һәйнәсәр wан һәр һ’әфта жи әw жьн станд у зар’ пәй wан нәк’әтьн, мьрьн. 32Пәй гьшкар’а әw к’ӧлфәта жи мьр. 33Дә ижар wе Р’ожа Р’абуна мьрийа әw к’ӧлфәте бьбә жьна к’ижани? Чьмки һәр һ’әфта жи әw стандьбу». 34Иса ль wан вәгәр’анд у гот: «Мәрьве ве дьне дьзәwьщьн у мер дькьн. 35Ле әwед кӧ һежайи wе дьне бьн у бьгьһижьнә р’абуна мьрийа, нә wе бьзәwьщьн у нә жи мер кьн+. 36Әwе иди нькарьбьн бьмьрьн, әw wәкә мьлйак’әта нә. Әw зар’ед Хwәде нә, чьмки п’ара р’абуна мьрийа нә. 37Ле бона р’абуна мьрийа, Муса жи дайә к’ьфше. Әw сәрһатийа дара дьр’ийеда бона Хӧдан дьбежә: ‹Хwәдейе Бьраһим, Хwәдейе Исһаq, Хwәдейе Аqуб›[*]+ . 38Аwа Хwәде нә Хwәдейе мьрийа йә, ле йе зендийа йә, чьмки бона Wи һ’әму жи сах ьн». 39Жь qанунзана һьнәка ле вәгәр’анд у готьне: «Дәрсдар, Тә qәнщ гот». 40У иди кәсәки нәwерьбу кӧ тьштәки жи жь Wи бьпьрсә+.

Мәсиһ кӧр’е к’е йә?

(Мәтта 22:41-46; Марqос 12:35-37)

41•У Иса wанар’а гот: «Чаwа дьбежьн кӧ Мәсиһ кӧр’е Даwьд ә+? 42Даwьд хwәха к’ьтеба Зәбурада дьбежә:

‹Хӧдан готә Хӧдане мьн:

Ль мьле Мьни р’асте р’уне,+

43һ’әта кӧ дьжмьнед Тә бькьмә бьне п’ийед Тә›[*] .

44Аwа һәгәр Даwьд Wи ‹Хӧдан› һ’әсаб дькә, иди Әw чаwа дьбә кӧр’е Даwьд?»

Һ’әвза хwә жь qанунзана бькьн

(Мәтта 23:1-36; Марqос 12:38-40; Луqа 11:37-54)

45Һе т’әмамийа щьмә’те гӧһдари дькьр, Әwи шагьртед Хwәр’а гот: 46«Һ’әвза хwә жь wан qанунзана бькьн, йед кӧ һ’ьз дькьн бь чӧхед дьреж бьгәр’ьн, базарада сьлаве бьдьнә wан, к’ьништада к’ӧрсийед пешьн бьгьрьн у шайийада жи һәрәма жорьн р’унен+. 47Әвана аликива малед жьнәбийа һ’уфи хwә дькьн, алийе дьнва жи бона хwәк’ьфшкьрьне дӧайе хwә дьреж дькьн. Диwана wане һе гьран бә».

21

Дийарийа жьнәбийа бәләнгаз

(Марqос 12:41-44)

21^1•Иса дина Хwә дайе у дит кӧ дәwләтийа һ’әдийед хwә давитьнә п’әрәданга п’арьстгәһе+. 2Әwи бәләнгазәкә жьнәби жи дит кӧ дӧ пол авитә wьр 3у Иса гот: «Әз р’аст wәр’а дьбежьм, кӧ әве жьнәбийа бәләнгаз жь ван һ’әмуйа зә’фтьр авите. 4Чьмки wан һ’әмуйа жь бәрмайийед хwә авитьнә нава һ’әдийа, ле әве ве бәләнгазийа хwәда һ’әму тьште кӧ wе пе ә’буре хwә бькьра авите»+.

Иса пешда дәрһәqа wеранбуна п’арьстгәһеда дьбежә

(Мәтта 24:1-2; Марqос 13:1-2)

5•У чахе һьнәка бона п’арьстгәһе дьготьн, кӧ бь кәвьре бәдәw у п’ешк’еша һатийә хәмьландьне, Әwи гот: 6«Ван һ’әму тьштед кӧ һун дьбиньн, р’оже бен кәвьре ль сәр кәвьр нәминә, һ’әмуйе жи wеран бьн!»+

Тәнгаси у зерандьн

(Мәтта 24:3-14; Марqос 13:3-13)

7У жь Wи пьрсин готьне: «Дәрсдар, әв тьшт wе к’әнге бьqәwьмьн? У чь нишане бьбә, гава әв йәк бьqәwьмьн?» 8Әwи гот: «Һаш жь хwә һәбьн, кӧ һун нәйенә хапандьне, чьмки гәләк wе пе наве Мьн бен у бежьн: ‹Әз ьм Мәсиһ› у: ‹Әw wәхт незик ә›, пәй wан нәчьн+. 9Гава һун бона шәр’ у дә’wа бьбьһен, нәтьрсьн, чьмки гәрәке пешийе әв тьшт бьqәwьмьн, ле ахьрийа дьне нә һьнге йә». 10Һьнге wанр’а гот: «Мьләте р’абә ль сәр мьләт, п’адшати ль сәр п’адшатийа,+
11щи-щийа ә’рдһ’әжед мәзьн, хәлайи-щәлайе у мина нәхwәшийа һ’ал wе бьбьн, ль ә’змен жи тьштед хоф у тьрс у нишанед мәзьн wе бьqәwьмьн+. 12Ле бәри ван һ’әму тьшта, wе дәст бавежьнә wә, wә бьзериньн, бьбьнә бәр диwана к’ьништа у бькьнә кәла. Бона наве Мьн wе wә бьбьнә бәр п’адша у wәлийа+. 13Әве wәр’а бьбә мә’ни, кӧ һун бона Мьн шә’дәтийе бьдьн. 14У аwа ве йәке бькьнә бира хwә, кӧ пешда хәм нәкьн һуне чь щаба хwә бьдьн. 15Чьмки Әзе зар-зьман у сәрwахтийе бьдьмә wә, кӧ дьжмьнед wәйе нькарьбьн ль бәр wә хәбәр дьн йан бьсәкьньн+. 16Де у бавед wә, бьра-пьсмам у достед wә wе wә бьдьнә гьртьне у жь wә һьнәка жи wе бькӧжьн. 17Бона наве Мьн һуне бәр ч’ә’ве һ’әмуйа р’әш бьн. 18Ле т’ӧ муке жь сәре wә кем нәбә+. 19Бь сәбьра хwә һуне р’ӧһ’е хwә хьлаз кьн.

Иса дәрһәqа wеранбуна Оршәлимеда хәбәр дьдә

(Мәтта 24:15-21; Марqос 13:14-19)

20•Ле гава һун бьбиньн кӧ ордийа дора Оршәлиме гьртийә, һьнге бьзаньбьн кӧ wеранбуна wе незик ә. 21Һьнге әwед кӧ Щьһустанеда нә, бьра бьр’әвьнә ч’ийа у әwед кӧ Оршәлимеда нә, бьра дәрен, әwед к’әwшенда нә, бьра нәк’әвьнә бажер. 22Чьмки әw р’ож, р’ожед һ’әйфһьлдане нә, wәки һәр чь кӧ һатийә ньвисаре бе сери. 23Ле wәй ль һ’әмла у дәстдәргуша wан р’ожада, чьмки тәнгасикә мәзьн wе бе сәре дьне у хәзәб әве щьмә’тер’а+. 24Әwе бь дәве шур бьк’әвьн у нав һ’әму мьләтада һесир бенә бьрьне. Оршәлиме жи бәр п’ийед мьләтед п’утп’арьст һәр’ә, һ’әта кӧ wәхте wан мьләта хьлаз бә+.

Һатьна Кӧр’е Мерьв

(Мәтта 24:29-31; Марqос 13:24-27)

25•У сәр р’ойе, һиве у стәйрка нишане бьбьн. Ль сәр дьне жи мьләте жь дәст дәнге хӧшинийа пелед бә’ре бьбьздьн у хwә ӧнда кьн. 26Дьле мәрьва жи жь тьрса wе бьсәкьнә, бона әw тьштед кӧ wе бенә сәре т’әмамийа дьне, чьмки т’опед ә’змана wе жь р’ийед хwә дәрен[*] . 27У һьнге wе бьбиньн кӧ ‹Кӧр’е Мерьв ә’wрава бь qәwат у р’умәта мәзьн те›[*]+ . 28Гава әв тьшт дәстпебьбьн, һун р’абьн сәре хwә бьльнд кьн, чьмки азабуна wә иди незик ә».

Дәрса дара һежире

(Мәтта 24:32-35; Марqос 13:28-31)

29•У мәсәләк wанр’а гот: «Һун дина хwә бьдьнә дара һежире у һ’әму дара. 30Гава дьбьшкьвьн, һун бь wе йәке заньн кӧ һавин незик ә. 31Ӧса жи гава һун бьбиньн кӧ әв йәк дьqәwьмьн, бьзаньбьн кӧ П’адшатийа Хwәде незик ә. 32Әз р’аст wәр’а дьбежьм, кӧ әва ньсьла дәрбаз набә, һ’әта кӧ әв һ’әму тьшт нәqәwьмьн+. 33Ә’рд у ә’змане дәрбаз бьн, ле готьнед Мьн т’ӧ щар дәрбаз набьн+.

Р’анәзен

34Мьqати хwә бьн, нәбә кӧ дьле wә п’ьр’хӧрийе, сәрхwәшийе у хәмед ве дьнйайева гьредайи бә, ньшкева әw Р’ож сәр wәда бе+. 35Чьмки әw р’оже мина т’әле бе сәре һ’әму мәрьвед ль сәр дьне. 36Һ’ьшйар бьминьн у һәр гав дӧа бькьн, wәки һун бькарьбьн жь wан һ’әму тьштед кӧ wе бьqәwьмьн бьр’әвьн-хьлаз бьн у ль бәр Кӧр’е Мерьв р’успи бьсәкьньн»+. 37Иса р’оже п’арьстгәһеда һин дькьр, ле шәве дьчу сәре wи ч’ийайи дьма, кӧ жер’а дьготьн ч’ийайе Зәйт’уне+. 38У т’әмамийа щьмә’те сьбәһе зу дьчу п’арьстгәһе щәм Wи, кӧ хәбәред Wи бьбьһен.

22

Гьртьн, хачкьрьн у р’абуна Иса

Шеwьра кӧштьна Иса

(Мәтта 26:1-5, 14, 16; Марqос 14:1-2, 10-11; Йуһ’әнна 11:45-53)

22^1•Щәжьна Нане Шкәва незик бу, йа кӧ жер’а Щәжьна Дәрбазбуне дьбежьн+. 2Сәрәкед к’аһина у qанунзана мәщаләке дьгәр’ийан кӧ Wи бькӧжьн, чьмки жь щьмә’те дьтьрсийан. 3Һьнге мирещьн к’әтә qәлпе дьле Щьһудайе кӧ Исхәрйоти дьһатә готьне, әw йәк жь wан һәр донздәһа бу+. 4Әва р’абу чу т’әви сәрәкед к’аһина у сәрwеред нобәдаред п’арьстгәһе, wанр’а хәбәр да, wәки Иса бьдә дәсте wан. 5Әвана ша бун у wир’а qайл бун, кӧ п’әра бьдьнә wи. 6Щьһуда р’ази бу у һьлда сәр хwә, кӧ мәщале бьбинә Әwи бь дьзи щьмә’тева бьдә дәсте wан+.

Т’ьвдарәкдитьна шива Щәжьна Дәрбазбуне

(Мәтта 26:17-25; Марqос 14:12-21; Йуһ’әнна 13:21-30)

7•Р’ожа Щәжьна Нане Шкәва һат, кӧ ә’дәт бу бәрхе qӧрбана Щәжьна Дәрбазбуне бьһата сәржекьрьне+. 8Иса Пәтрус у Йуһ’әнна шандьн у гот: «Һәр’ьн Шива Щәжьна Дәрбазбуне мәр’а һазьр кьн, wәки әм бьхwьн». 9Wана же пьрси: «Тӧ ль к’ӧ дьхwази кӧ әм һазьр кьн?» 10Әwи жи wанар’а гот: «Гава кӧ һун бьк’әвьнә бажер, ва мәрьвәке р’асти wә бе, щер’е аве ль сәр мьла. Пәй wи һәр’ьнә wе мала кӧ әw дьче, 11у хwәйе малер’а бежьн: ‹Дәрсдар тәр’а дьбежә: К’ане әw ода мевана, йа кӧ Әзе теда т’әви шагьртед Хwә шива Щәжьна Дәрбазбуне бьхwьм?› 12Һьнге әwе ль qате жорьн одәкә мәзьнә һәвдайи нишани wә кә у wьр жи һун һазьр кьн». 13Әwана чун, чаwа кӧ wанар’а готьбу ӧса жи дитьн у шива Щәжьна Дәрбазбуне һазьр кьрьн.

Шива Хӧдан

(Мәтта 26:26-30; Марqос 14:22-26; Корьнт’и I 11:23-25)

14•У гава wәхт пер’а гьһишт, Әw бь т’әви шандийа ль сәр сьфре р’уньшт 15у wанр’а гот: «Әз гәләки һ’ьзрәта ве Шива Щәжьна Дәрбазбуне бум, кӧ Мьн т’әви wә бәри щәфе Хwә бьхwара. 16Чьмки Әз wәр’а дьбежьм, Әз иди жь ве т’ӧ щар нахwьм, һ’әта кӧ П’адшатийа Хwәдеда бьбә»+. 17У к’ас һьлда, шькьрийа Хwә жь Хwәде ани у гот: «Һьлдьн әве у нав хwәда бәла кьн. 18Әз wәр’а дьбежьм, wәки Әз иди т’ӧ щар жь мәйа тьрийе вәнахwьм, һ’әта кӧ П’адшатийа Хwәде бе». 19У нан һьлда шькьри да, кәркьр да wан у гот: «Әва бәдәна Мьн ә, кӧ бона wә те дайине. Ве йәке бона биранина Мьн бькьн»+.

20Ӧса жи к’ас пәй шивер’а һьлда у гот: «Әва к’аса пәймана ну йә, пе хуна Мьн гьредайи, кӧ бона wә те р’етьне+. 21Ле ва дәсте йе кӧ нәмамийа Мьн бькә, ль сәр ве сьфре т’әви Мьн ә+. 22Р’аст Кӧр’е Мерьв wе ӧса һәр’ә, чаwа кӧ бона Wи ньвисар ә, ле wәй ль wи мәрьви, кӧ wе нәмамийа Кӧр’е Мерьв бькә»+. 23У wана дәстпекьр нав һәвда жь һәв пьрсин: «Гәло к’и йә әwи нав мәда, кӧ ве йәке wе бькә?»

Дә’wа бона мәзьнайийе

24•У нав wанда дә’w пешда һат, кӧ жь нав wанда к’ижан wе йе һәри мәзьн бе һ’әсабе. 25Иса wанр’а гот: «П’адшайед мьләта щьмә’та хwә бьндәст дькьн у әwед сәр wан һ’ӧкӧм дькьн херхwазед wан тенә готьне. 26Ле һун ӧса нәбьн, йе нав wәдайи һәри мәзьн, бьра бьбә мина йе һәри бьч’ук у бьра йе сәрwертийе дькә жи бьбә мина йе хӧламтийе дькә+. 27Ньһа к’и йә мәзьн, йе ль сьфре р’уньшти йан бәрдәсти? Нә йе ль сьфре р’уньшти? У Әз нава wәда мина бәрдәстики мә+.

28Һун ьн, йед кӧ нава щер’ьбандьнед Мьнда һ’әта ньһа т’әви Мьн манә+. 29У Әзе П’адшатийе бьдьмә wә, чаwа Баве Мьн әw да Мьн,+
30wәки һун П’адшатийа Мьнда жь сьфра Мьн бьхwьн у вәхwьн у сәр к’ӧрсийа р’унен, диwана донздәһ qәбилед Исраеле бькьн+.

Иса дәрһәqа инк’арийа Шьмһ’ун-Пәтрусда дьбежә

(Мәтта 26:31-35; Марqос 14:27-31; Йуһ’әнна 13:36-38)

31•Шьмһ’ун! Шьмһ’ун! Ва йә мирещьн хwәст wәки wә мина гәньм бежьнге хә+. 32Ле Мьн бона тә дӧа кьр, wәки баwәрийа тә кем нәбә у гава тӧ вәгәр’и, дьл бьди бәр бьрайед хwә»+. 33У Пәтрус Wир’а гот: «Хӧдан, әз һазьр ьм т’әви Тә бемә гьртьне у кӧштьне жи»+. 34Иса wир’а гот: «Пәтрус! Әз тәр’а дьбежьм, иро һе бәри бангдана дик, те се щара бежи, wәки тӧ Мьн нас наки».

Дәрһәqа тәнгасийа мәзьнда

35У Иса wанр’а гот: «Гава Мьн һун бе к’иськ, турьк у чарьх шандьн, һун һ’әwще тьштәки бун?» Wана гот: «На»+. 36Һьнге гот: «Ле ньһа к’иське к’е һәйә бьра һьлдә у ӧса жи турьк. У йе кӧ бе шур ә, бьра к’ьнще хwә бьфьрошә у хwәр’а шурәки бьк’ьр’ә. 37Ле Әз wәр’а дьбежьм, кӧ гәрәке әва ньвисара сәр Мьн бе сери, кӧ: ‹Әw т’әви нәр’аста һатә һ’әсабе›[*] . У чь кӧ бона Мьн ньвисар ә, сәр qәwьмандьне йә»+. 38Шагьрта Wир’а гот: «Хӧдан, ва нә вьра дӧ шур һәнә». Әwи wанр’а гот: «Бәс ә».

Иса сәре ч’ийайе Зәйт’уне дӧа дькә

(Мәтта 26:36-46; Марqос 14:32-42)

39•У Иса ль гора ә’дәте Хwә р’абу чу ч’ийайе Зәйт’уне, шагьртед Wи жи ль пәй чун. 40У гава гьһиштә щи, wанр’а гот: «Дӧа бькьн, кӧ һун нәк’әвьнә нава щер’ьбандьне»+. 41У Хwәха qаси кәвьравитьнәке жь wан дур к’әт, чок да дӧа кьр 42у гот: «Баво, һәгәр ә’мьре Тә йә, әве к’асе жь Мьн дур хә. Ле бьра хwәстьна Тә бә, нә кӧ йа Мьн»+. 43У жь ә’змен мьлйак’әтәк Wива хӧйа бу у Әw qәwат кьр+. 44Әwи нава щәфе гьранда, һе бь дьле к’әл дӧа дькьр. Худана Wи мина дьлопед хунейә гьр дьр’ьжийанә ә’рде.[*]
45У жь дӧа р’абу, һатә щәм шагьртед Хwә, әwана к’әрба к’әдәре р’азайи дитьн. 46У wанр’а гот: «Һун чьма р’адьзен? Р’абьн дӧа бькьн, кӧ нәк’әвьнә нава щер’ьбандьне».

Гьртьна Иса

(Мәтта 26:47-56; Марqос 14:43-50; Йуһ’әнна 18:3-11)

47•Әwи һе хәбәр дьда, ньшкева ә’лаләтәке сәр Wида гьрт у йәки жь һәр донздәһа, наве wи Щьһуда, пешийа wан к’әтьбу у незики Wи бу кӧ Wи р’амусә+. 48Иса wир’а гот: «Щьһуда! Тӧ бь р’амусане Кӧр’е Мерьв дьди дәсте wан?» 49Гава әwед т’әви Wи дитьн кӧ wе чь бьqәwьмә, Wир’а готьн: «Хӧдан, әм бь шур ль wан хьн?»+
50У жь wан йәки бь шур ль хӧламе сәрәкк’аһин хьст у гӧһе wийи р’асте пәканд. 51Һьнге Иса гот: «Бәс ә, бьһельн». У дәст да гӧһе wи, qәнщ кьр. 52Паше Иса готә сәрәкед к’аһина, сәрwеред нобәдаред п’арьстгәһе у р’успийед кӧ һатьбунә сәр Wи: «Те бежи һун бь шур у дара һатьнә пешийа qачахәки? 53Нә Әз һәр гав т’әви wә п’арьстгәһеда бум, wә дәсте хwә нә дьда Мьн. Ле ньһа wәхте wә йә у һ’ӧкӧме тә’ристанийе йә»+.

Пәтрус Иса инк’ар дькә

(Мәтта 26:57-58, 67-75; Марqос 14:53-54, 66-72; Йуһ’әнна 18:12-18, 25-27)

54•У Әw гьртьн, бьрьн кьрьнә мала сәрәкк’аһин. Пәтрус жи дурва п’е-п’е ль пәй Wи дьчу. 55Гава wана говәка һ’әwшеда агьр вехьст у доре р’уньштьн, Пәтрус жи ль wьр т’әви wан р’уньшт. 56У щарике әw ль бәр агьр р’уньшти дит, ль wи ньһер’и у гот: «Әва жи т’әви Wи бу». 57Ле Пәтрус инк’ар кьр у готе: «Әз Wи нас накьм, ә’вде!» 58Хеләке шунда йәки дьн әw дит у гот: «Тӧ жи жь wан и». Пәтрус wир’а гот: «Пьсмам, әз нә жь wан ьм». 59У wәкә сьһ’әтәке жи дәрбаз бу, йәки дьн жи дьда зора хwә у дьготе: «Һәбә-т’ӧнәбә әва мәрьва т’әви Wи бу, чьмки жь Щәлиле йә». 60Ле Пәтрус гот: «Фьлан кәс! Әз ньзаньм тӧ чь дьбежи». У хәбәр һе девда бу, дәстхwәда дик банг да. 61Хӧдан сәр Пәтрусда вәгәр’ийа ль wи ньһер’и, һьнге Пәтрус готьна Хӧдан ани бира хwә, кӧ wир’а готьбу: «Иро һе бәри бангдана дик, те се щара Мьн инк’ар ки»+. 62У Пәтрус дәрк’әтә дәрва к’әлә-к’әл гьрийа.

Иса дьбә пек’әни у те к’ӧтане

63•У әwед кӧ нобәдари ль Иса дькьрьн, qәрфе хwә ль Wи дькьрьн, дьк’ӧтан+. 64Ч’ә’вед Wи гьредан у жь Wи дьпьрсин, дьготьн: «Дә п’ехәмбәртийе бькә, к’а к’и бу кӧ Тә хьст?» 65У бь гәләк готьнед майин жи Әw беһӧрмәт дькьрьн.

Иса ль бәр щьвина гьрәгьра

(Мәтта 26:59-66; Марqос 14:55-64; Йуһ’әнна 18:19-24)

66•У гава сьбәһ зәлал бу, к’ома р’успийед щьмә’те, сәрәкед к’аһина у qанунзана щьвийан. Иса к’аши диwанхана хwә кьрьн 67у готьне: «Һәгәр Тӧ йи Мәсиһ, мәр’а бежә?» Иса wанр’а гот: «Һәгәр Әз wәр’а бежьм жи, йәк ә һун диса баwәр накьн. 68У һәгәр пьрсәке жи бьдьмә wә, һуне диса щаба Мьн надьн. 69Жь вьр шунда Кӧр’е Мерьв wе ль к’еләка Хwәдейе Һәри Зор, ль мьле Wийи р’асте р’уне»[*]+ . 70У һ’әмуйа бь һәвр’а гот: «Wәки ӧса йә Тӧ Кӧр’е Хwәде йи?» Әwи wанр’а гот: «Һун хwәха дьбежьн кӧ Әз Әw ьм». 71У wана гот: «Иди шә’дә чи мәр’а нә? Мә хwәха жь дәве Wи бьһист»+.

23

Иса ль бәр Пилато

(Мәтта 27:1-2, 11-14; Марqос 15:1-5; Йуһ’әнна 18:28-38)

23^1•У т’әмамийа ә’лаләта wан р’абу, Иса бьрьнә щәм Пилато+. 2У дәст бь хәйбе кьрьн готьн: «Мә Әв мәрьва дит кӧ мьләте мә дьхальфинә у нә жи дьһелә кӧ хәрщ бьдьнә Qәйсәр. Бона Хwә жи дьбежә: ‹Әз Мәсиһ П’адша мә›»+. 3Пилато жь Wи пьрси у готе: «Тӧ йи п’адше щьһуйа?» Әwи ле вәгәр’анд у готе: «Тә бь дәве хwә гот»+. 4Пилато сәрәкед к’аһина у ә’лаләтер’а гот: «Әз т’ӧ нәһәqийе Ви мәрьвида набиньм»+. 5Ле әwана сәр йа хwә ман у готьн: «Әви мәрьви нава т’әмамийа Щьһустане, жь Щәлиле дәстпекьри һ’әта вьра, щьмә’т бь һинкьрьна Хwәва т’әвиһәв кьрийә».

Иса ль бәр Һеродәс

6Гава Пилато бона Щәлиле бьһист, пьрси: «Әв мәрьва жь Щәлиле йә?» 7Гава пе һ’әсийа, кӧ Әw бьн һ’ӧкӧме Һеродәсда йә, Әw шандә щәм Һеродәс, кӧ әw жи wан р’ожада һатьбу Оршәлиме+. 8Гава Һеродәс ч’ә’в Иса к’әт, гәләки ша бу. Әwи һе зува дьхwәст кӧ Әw бьдита, чьмки әwи гәләк тьшт бона Wи бьһистьбун у һ’ьзрәта Wи бу, кӧ к’әрәмәтәке бь дәсте Wи бьбинә+. 9Һеродәс гәләк пьрс данә Wи, ле Иса щаба т’ӧ пьрсе нәда. 10Сәрәкед к’аһина у qанунзана жи сәкьнибун у гәләки давитьнә Wи. 11Һеродәс жи бь әскәред хwәва Әw беqәдьр кьр, пе к’әнийан, паше к’ьнще р’әwш да ле кьрьне, диса пашда шандә щәм Пилато. 12Wе р’оже Пилато у Һеродәс ль һәв һатьн, чьмки пешийе нава wанда дьжмьнати һәбу.

Диwанеда һ’ӧкӧме кӧштьне ль сәр Иса дәрдьхьн

(Мәтта 27:15-26; Марqос 15:6-15; Йуһ’әнна 18:39–19:16)

13•Пилато гази сәрәкед к’аһина, сәрwера у щьмә’те кьр, 14wанр’а гот: «Wә Әв мәрьва ани щәм мьн, чаwа Йәки щьмә’те дьхальфинә. Аwа мьн ль бәр wә һәр тьшт жь Wи пьрси, ле жь wан хьрабийед кӧ һун гьли дькьн, мьн т’ӧ тьшт ль сәр Ви мәрьви нәдит. 15У нә жи Һеродәс дит, ләма жи wи Әw ль сәр мәда вәгәр’анд. Әви тьштәки ӧса нәкьрийә кӧ бе кӧштьне. 16Әзе Wи бьдьмә бәр qамчийа у бәр’дьм»[*] . 18Ле т’әмамийа ә’лаләте бь һәвр’а кьрә qир’ин у гот: «Wи ль р’убари дьне нәһелә! Барабас бона мә бәр’дә!» 19Барабас йәки бона сәрһьлдане у меркӧштьна бажерда буйи һатьбу гьртьне. 20Пилато диса дәстпекьр хәбәр да, чьмки wи дьхwәст кӧ Иса бьда бәр’дане. 21Ле wана һе дькьрә qир’ин у дьгот: «Хач кә! Әwи хач кә!» 22Әwи щара сьсийа wанр’а гот: «Әви чь хьраби кьрийә? Мьн ль сәр Ви нәһәqи нәдит кӧ Әw бе кӧштьне. Әз Wи бьдьмә бәр qамчийа у бәр’дьм». 23Ле әwана бь дәнге бьльнд сәр йа хwә бун у дьхwәстьн кӧ Әw бе хачкьрьне. Сәwта wан сәрк’әт. 24Пилато qьрара хwә да, кӧ бь хwәстьна wан бә. 25Анәгори хwәстьна wан, йе кӧ бона сәрһьлдане у меркӧштьне кәледа бу, бәр’да. Ле Иса һьштә сәр хwәстьна дьле wан.

Хачкьрьна Иса

(Мәтта 27:31-44; Марqос 15:21-32; Йуһ’әнна 19:17-27)

26•У гава әскәра Әw данә пешийа хwә бьрьн, йәки курени наве wи Шьмһ’ун, кӧ жь к’әwшен дьһат, әw гьртьн у хач данинә сәр мьле wи, кӧ ль пәй Иса бьбә. 27У ә’лаләтәкә щьмә’тейә гьран ль пәй Wи дьчу, ӧса жи к’ӧлфәтед кӧ шина Wи дькьрьн у дьгьрийан. 28Иса ль сәр wанда вәгәр’ийа у гот: «Qизед Оршәлиме! Сәр Мьнда нәгьрин, ле сәр хwә у зар’ед хwәда бьгьрин. 29Чьмки ва wе р’оже бен кӧ wе бежьн: ‹Хwәзи ль wан к’ӧлфәтед безӧр’әт, кӧ зар’ нәанинә у нәмежандьнә›[*]+ . 30Һьнге мәрьве дәстпекьн бежьн: ‹Ч’ийано! Ль сәр мәда бьк’әвьн. Гьрно! Мә вәшерьн›[*]+ . 31Һәгәр сәре дара Тәр’ аһа дькьн, ле һ’але дара һ’ьшк wе чаwа бә?»+

32Дӧ мәрьвед нәһәq жи анин, кӧ Пер’а бенә кӧштьне. 33У гава гьһиштьнә wи щийе кӧ Qаф те готьн, ль wьр Әw хач кьрьн. У әwед нәһәq жи йәк ль мьле р’асте хач кьрьн у йәк жи ль мьле ч’әпе. 34Һьнге Иса гот: «Баво, бьбахшинә ван, чьмки ньзаньн чь дькьн». Сәр к’ьнщед Wи п’әшк авитьн wәки нава хwәда бәла кьн[*]+ . 35У щьмә’т сәкьнибу дьньһер’и. Сәрwера жи qәрфе хwә ль Wи дькьрьн у дьготьн: «Хәлq хьлаз кьрьн, дә бьра Хwә жи хьлаз кә, һәгәр Әw ә Мәсиһ, бьжартийе Хwәде»+. 36Әскәр жи ль Wи дьк’әнийан, пешда дьһатьн, сьркә дьдане 37у дьготьн: «Һәгәр Тӧ йи п’адшайе щьһуйа, дә Хwәха Хwә хьлаз кә». 38У феза сәре Wи жи ньвисар бу[*] , кӧ: «ӘВА П’АДШАЙЕ ЩЬҺУЙА ЙӘ».

39Жь wан нәһәqед дардакьри, йәки Иса беһӧрмәт дькьр у дьготе: «Тӧ нә Мәсиһ и? Дә мә хьлаз кә, Хwә жи пер’а». 40Ле һәвале wи ле һьлат у гот: «Тӧ жь Хwәде натьрси? Нә тӧ жи хут wи щәзайида йи? 41Әв һәqе мә йә, кӧ әз у тӧ анәгори ә’мәлед хwә дьк’ьшиньн, ле Әви т’ӧ хьраби нәкьрийә»+. 42У Исар’а гот: «Иса, мьн бир бини, гава П’адшатийа Хwәва бейи[*] ». 43Иса wир’а гот: «Әз р’аст тәр’а дьбежьм, иро те т’әви Мьн бӧһьштеда би».

Мьрьна Иса

(Мәтта 27:45-56; Марqос 15:33-41; Йуһ’әнна 19:28-30)

44•Гава нивро сьһ’әт незики донздәһа бу, т’әмамийа ә’рде һ’әта сьһ’әта сьсийа бу тә’ри+
45у р’уйе р’ойе һатә гьртьне. П’әр’да п’арьстгәһе нивида бу дӧ тиша+. 46У Иса бь дәнге бьльнд кьрә гази у гот: «Баво, р’ӧһ’е Хwә дьдьмә дәсте Тә»[*] . У гава әв йәк гот, р’ӧһ’е Хwә да+. 47Сәрсәд әв тьште буйи кӧ дит, шькьри да Хwәде у гот: «Р’асти Әва мәрьвәки р’аст бу». 48У т’әмамийа ә’лаләте, кӧ ль wьр бона т’әмаше щьвийайи бу, әв йәка дит, сингед хwә дьхьстьн, пашда вәдьгәр’ийанә малед хwә+. 49Һ’әму насед Wи жи у әw к’ӧлфәтед кӧ жь Щәлиле һатьбун, дур сәкьни бун у әв тьшт дьдитьн+.

Дәфьнкьрьна Иса

(Мәтта 27:57-61; Марqос 15:42-47; Йуһ’әнна 19:38-42)

50•Мәрьвәки qәнщи ширһ’әлал у әндәме щьвина гьрәгьра щьһуйа һәбу, наве wи Усьв. 51Әва жь бажаре Аримәтйа Щьһустане бу у хwәха жи һивийа П’адшатийа Хwәде бу. Әw т’әви шеwьр у кьрьна щьвина wан нәбьбу. 52Әw р’абу чу щәм Пилато у щьнйазе Иса жь wи хwәст. 53Щьнйаз жь хаче ани хwаре, qәдәке к’ьтанида к’әфән кьр у дани нав т’ьрба qәйеда к’олайи, кӧ т’ӧ щар wеда кәсәк нәһатьбу данине+. 54У әw р’ожа т’ьвдарәккьрьнеда бу у евара шәмийе дәстпедькьр. 55У әw к’ӧлфәтед кӧ жь Щәлиле т’әви Иса һатьбун, әw жи пәй wи чун у әw т’ьрба кӧ чаwа щьнйазе Wи теда һатә данине, дитьн. 56У пашда вәгәр’ийан, бьһарәт у р’уне бинхwәш һазьр кьрьн у анәгори т’әмийа Qануне р’ожа шәмийе р’ьһ’әт бун+.

24

Иса жь мьрьне р’адьбә

(Мәтта 28:1-10; Марqос 16:1-8; Йуһ’әнна 20:1-10)

24^1•Р’ожа йәкшәме сьбәһе зу, wан к’ӧлфәта бьһарәтед һазьркьри һьлдан чунә сәр т’ьрбе. 2Ле wана кәвьр жь бәр т’ьрбе һолкьри дит. 3Гава к’әтьнә һьндӧр’, щьнйазе Хӧдан Иса нәдитьн. 4Гава әwана һе бона ве йәке мәт’әлмайи мабун, ньшкева дӧ мәри бь к’ьнще нурани ль бәр wан сәкьнин+. 5У гава к’ӧлфәт жь тьрса к’әтьнә сәр р’уйе хwә, wан мәрьва wанр’а гот: «Һун чьма ль Йе сах нава мьрийада дьгәр’ьн? 6Әw нә ль вьр ә, Әw жь мьрьне р’абуйә. Биньнә бира хwә, кӧ чахе һе Щәлиледа бу, чь wәр’а гот: 7‹Гәрәке Кӧр’е Мерьв бьк’әвә дәсте мәрьвед нәр’аст, бе хачкьрьне у р’ожа сьсийа жь мьрьне р’абә›»+. 8У wана готьна Иса бир анин+
9у жь т’ьрбе вәгәр’ийан, әва йәка һәр йанздәһа у һ’әмуйед майинр’а готьн. 10Йед кӧ шандийар’а готьн, әвана бун: Мәрйәма Мәждәлани, Йоһана у Мәрйәма дийа Аqуб, бь т’әви һьнәкед майин+. 11Шандийава чаwа готьнәкә п’уч’ хӧйа бу у wана к’ӧлфәт баwәр нәкьрьн+. 12Ле Пәтрус р’абу бәрбь т’ьрбе бәзи, qуз бу ньһер’и, т’әне к’әфәне Wи wьр бу у мәт’әлмайи чу, дьфькьри гәло чаwа бу.

Ль сәр Р’ийа Әмwасе

(Марqос 16:12-13)

13•Wе р’оже дӧ шагьрт дьчунә гӧндәки, кӧ жь Оршәлиме донздәһ километьри дур бу, наве wи Әмwас бу. 14Wана бь һәвр’а бона һәр тьште qәwьми хәбәр дьдан. 15У гава әwана нав һәвда хәбәр дьдан у дьшеwьрин, Иса Хwәха жи незики wан бу, т’әви wан чу. 16Ле ч’ә’вед wан гьрти бун, кӧ Wи нас нәкьн+. 17Иса wанр’а гот: «Һун ве р’ейеда чь һәвр’а хәбәр дьдьн?» Әwана мә’дәкьри сәкьнин[*]. 18Йәки жь wан, кӧ наве wи Клепас бу, ле вәгәр’анд у гот: «Әw чаwа жь Оршәлиме т’әне Тә нәбьһистийә кӧ ван р’ожед пашьнда wьр чь qәwьмийә?»+
19Әwи жь wан пьрси у гот: «Чь буйә?» Wана ле вәгәр’анд готе: «Бона Исайе Ньсрәте, кӧ Әw бь ә’мәл у хәбәред Хwә ль бәр Хwәде у т’әмамийа мьләт п’ехәмбәрәки зор бу 20у чаwа сәрәкед к’аһина у сәрwеред мә нәмамийа кӧштьна Wи кьрьн, хач кьрьн+. 21Әм wе гӧмане бун кӧ Әwи wе Исраеле аза бькьра. Wәки дьн жи әва р’ожа сьсийа йә, кӧ әв тьшт бунә. 22Ле чәнд к’ӧлфәтед нав мәда жи әм ә’щебмайи кьрьн. Әwана сьбәһе зу чубунә сәр т’ьрбе 23у щьнйазе Wи ль wьр нәдитьбун, вәгәр’ийан һатьн мәр’а готьн, кӧ: ‹Мә мьлйак’әт дитьн, мәр’а готьн, кӧ Әw сах ә›. 24У жь мә һьнәк жи чунә сәр т’ьрбе, чаwа кӧ wан к’ӧлфәта готьбу, ӧса бу, ле Әw нәдитьн». 25Һьнге Әwи wанр’а гот: «Һәй инсанед бе фькьр, һун чьqаси гьран һ’әму готьнед п’ехәмбәра баwәр дькьн? 26Нә гәрәке Мәсиһ щәфа бьк’ьшанда у бьк’әта р’умәта Хwә?»+
27У Wи дәстпекьр жь Муса у һ’әму п’ехәмбәра, чь кӧ wан к’ьтебада бона Wи ньвисар бун, wанар’а шьровәкьрьн+.

28Гава незики wи гӧнде кӧ дьчуне бун, Әwи ӧса да к’ьфше, йанчийә Әw дьчә щики дур. 29Ле wана зор ль Wи кьр у гот: «Ишәв ль щәм мә бьминә, чьмки евар ә, р’о чуйә ава». У Әw чу һьндӧр’, кӧ ль щәм wан бьминә. 30Ле гава Әw т’әви wан сәр сьфре р’уньшт, нан һьлда, шькьрийа Хwә жь Хwәде ани, кәркьр да wан+. 31Һьнге ч’ә’вед wан вәбун, Әw нас кьрьн у Әw бәр ч’ә’ве wан бәтавәбу. 32Wана һәвр’а гот: «Ләма, гава Әwи р’еда мәр’а хәбәр дьда у ньвисар мәр’а шьровәдькьрьн, агьр дьле мә дьк’әт». 33Әw wе гаве р’абун вәгәр’ийанә Оршәлиме у һәр йанздәһ т’әви йед майин щьвийайи дитьн, 34готьн: «Р’асти Хӧдан сах буйә у Шьмһ’унва хӧйа буйә!»+
35Паше wан һәр дӧйа гьли кьр, кӧ чаwа р’еда р’асти Wи һатьн у чахе Wи нан кәркьр, Әw нас кьрьн.

Иса Хwә нишани шагьртед Хwә дькә

(Мәтта 28:16-20; Марqос 16:14-18; Йуһ’әнна 20:19-23; К’аред Шандийа 1:6-8)

36•Wана һе бона ве йәке хәбәр дьда, Иса нава wанда сәкьни у wанр’а гот: «Ә’дьлайи wәр’а». 37Әwана жь тьрса бьздийан у wан т’ьре хәйаләки дьбиньн+. 38Ле Әwи wанр’а гот: «Һун чьма шашмайи манә у дӧдьли нә? 39Аwа ль дәст у п’ийед Мьн бьньһер’ьн, кӧ Әз Хwәха мә. У дәсте хwә бьдьнә Мьн у бьбиньн, чьмки гошт у һәстуйед р’ӧһ’ т’ӧнәнә, чаwа кӧ һун дьбиньн йед Мьн һәнә»+. 40Гава әв йәк гот, дәст у п’ийед Хwә нишани wан кьрьн. 41У һе жь шабуна баwәр нәдькьрьн, һ’әйр-һ’ӧжмәк’ар мабун, Әwи wанр’а гот: «Qәт тьштәки хwарьне ль щәм wә һәйә?»+
42Wана чити мә’сийе пьжанди да Wи[*] . 43Әwи һьлда ль бәр ч’ә’ве wан хwар 44у wанар’а гот: «Әв бун әw готьнед кӧ гава Әз т’әви wә бум, Мьн wәр’а готьбун: ‹Гәрәке һәр тьштед кӧ бона Мьн Qануна Муса, ньвисаред п’ехәмбәра у Зәбурада ньвисар бун бьһатана сери›». 45Һьнге фә’ме wан вәкьр, кӧ ньвисара фә’м бькьн+. 46У wанр’а гот: «Аwа ньвисар ә, кӧ Мәсиһ гәрәке щәфа бьк’ьшинә у р’ожа сьсийа жь мьрьне р’абә+
47у жь Оршәлиме гьрти бь наве Wи т’обәйи у бахшандьна гӧна нав һ’әму мьләтада wе бе даннасинкьрьне. 48У һун ьн шә’дед ван һ’әму тьшта+. 49У ва Әзе созе Баве Хwә wәр’а бьшиньм. Оршәлимеда бьминьн, һ’әта һун qәwате жь жор бьстиньн»+.

Жорһьлатьна Иса

(Марqос 16:19-20; К’аред Шандийа 1:9-11)

50•У әw һ’әта Бәйтанйайе бьрьн, дәсте Хwә бьльнд кьр, дӧа wан кьр+. 51У һе дӧа дькьр, жь wан qәтийа, бәрбь ә’змен һатә һьлатьне. 52Шагьрта жи сәре хwә бәр Wи дани, бь әшq у ша вәгәр’ийанә Оршәлиме+. 53У һәр гав п’арьстгәһеда бун, пәсьне Хwәде дьдан+.

* 1:15 Әва зар’а, аwа готи Йуһ’әннайе ньхӧмдар йәки «нәзир» дьһатә һ’әсабе. Бона щур’ә-щур’ә qәйдә-qанунед нәзир Жьмар 6:1-21-да бьхуньн.

* 1:17 Малахи 4:5-6.

* 1:18 Дәстпебун 18:11.

* 1:19 Данийел 8:16; 9:21.

* 1:28 Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «Тӧ нав к’ӧлфәтада бьмбарәк и».

* 1:46-55 П’адшати I 2:1-10.

* 1:52 Ибо 12:19; 5:11.

* 1:55 Миха 7:20; Дәстпебун 17:7.

* 1:68 Зәбур 41:13; 111:9.

* 1:69 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Стьруки хьлазкьрьне». Стьру гәләк щара чаwа нишана qәwате йә.

* 1:71 Зәбур 106:10.

* 1:73 Зәбур 106:45-46; Зәбур 105:8-9; Дәстпебун 17:7.

* 1:76 Ишайа 40:3; Малахи 3:1.

* 1:79 Малахи 4:2; Ишайа 9:2; 58:8; 60:1-2.

* 2:14 Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «Ль сәр дьне ә’дьлайи, нав мәрьвада хwәшити».

* 2:22 Qануна К’аһинтийе 12:3, 6.

* 2:23 Дәрк’әтьн 13:2, 12, 15.

* 2:24 Qануна К’аһинтийе 12:8.

* 2:25 Бь готьнәкә дьн: «Барьстанийа Исраеле, бона хьлазкьрьн йан азабуна Исраеле».

* 2:31 Ишайа 40:5; 52:10.

* 2:32 Ишайа 42:6; 49:6; 52:10.

* 2:37 Аһа те фә’мкьрьне, йан: «Ә’мьре wе һ’әйште чар сали бу» йан жи: «Һ’әйштечар сала жьнәби мабу».

* 3:6 Ишайа 40:3-5.

* 4:4 Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «Нә кӧ т’әне инсан бь нен дьжи, ле бь һәр хәбәрәкә Хwәде».

* 4:4# Qануна Дӧщари 8:3.

* 4:8 Qануна Дӧщари 6:13.

* 4:11 Зәбур 91:11-12.

* 4:12 Qануна Дӧщари 6:16.

* 4:19 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Сала qәбулкьрьна Хӧдан».

* 4:18-19# Ишайа 61:1-2.

* 4:25-26 П’адшати III 17:8-16.

* 4:27 П’адшати IV 5:1-14.

* 4:44 Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «Щәлиледа».

* 5:38 Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «Кӧ һәр дӧ жи бенә хwәйкьрьне».

* 6:4 Qануна К’аһинтийе 24:9; П’адшати I 21:1-6.

* 7:27 Малахи 3:1.

* 7:33 Йуһ’әннайе ньхӧмдар йәки «нәзир» дьһатә һ’әсабе.

* 7:35 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Сәрwахти жь һ’әму зар’ед хwә р’аст к’ьфш дьбә». Һьнәк жи аһа фә’м дькьн: «Сәрwахти жь һ’әму ә’мәлед хwә к’ьфш дьбә кӧ әw р’аст ә».

* 8:10 Ишайа 6:9.

* 8:30 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Легейон», аwа готи «к’омәкә щьнайә беһ’әсаб».

* 8:43 Анәгори Qануна Муса к’ӧлфәта сәр хуне вәбуйи һ’әр’ьми дьһатә һ’әсабе. Һәр кәсе кӧ wе дьк’әт дьһ’әр’ьми (нәпаqьж дьһатә һ’әсабе). Изьна wе т’ӧнәбу кӧ незики тьштәки пироз буйә. Бьхуньн: Qануна К’аһинтийе 15:19-31.

* 8:45 Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «У йед пер’а».

* 8:45# Нав һьнәк дәстньвисарада әв жи һәйә: «У Тӧ дьбежи, к’и бу, ль Мьн к’әт?»

* 8:48 Нав һьнәк дәстньвисарада әв жи һәйә: «Сәрхwә бә!»

* 8:54 Нав һьнәк дәстньвисарада әв жи һәйә: «Иса һ’әму дәрхьстьнә дәрва...»

* 9:35 Нав һьнәк дәстньвисарада дәwса «бьжарти» «дәлали» һәйә. Ль гора Ишайа 42:1 Мәсиһ бьжартийе Хwәде йә.

* 9:54 Нав һьнәк дәстньвисарада әв жи һәйә: «Чаwа Елйас кьр».

* 9:54# П’адшати IV 1:9-16.

* 9:55 Нав һьнәк дәстньвисарада әв жи һәйә: «У гот: ‹Һун ньзаньн хwәйе чь р’ӧһ’и нә. Чьмки Кӧр’е Мерьв нәһат, кӧ р’ӧһ’е мәрьва ӧнда кә, ле хьлаз кә›».

* 10:1 Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «Һ’әфте».

* 10:4 Аһа те фә’мкьрьне: «Р’ева нәсәкьньн, wәки бь сьлавдайине wәхте хwә ӧнда нәкьн».

* 10:12 Дәстпебун 19.

* 10:13 Хоразин у Бәйтсайда бажаред щьһуйа бун, ле Сур у Сайда әw бажаред нәщьһуйа бун, аwа готи п’утп’арьст бун.

* 10:27 Qануна Дӧщари 6:5.

* 10:27# Qануна К’аһинтийе 19:18.

* 11:2 Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «Баве мәйи ә’змана».

* 11:2# Нав һьнәк дәстньвисарада әв жи һәйә: «Ә’мьре Тә бә, чаwа ль ә’змен ӧса жи ль сәр ә’рде».

* 11:4 Нав һьнәк дәстньвисарада әв жи һәйә: «Ле мә жь йе хьраб хьлаз кә».

* 11:11 Нав һьнәк дәстньвисарада әв жи һәйә: «Кӧр’е wи нан же бьхwазә, кәвьр бьде?»

* 11:19 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Зар’ед wә».

* 11:30 Уньс 3.

* 11:31 П’адшати III 10:1-13.

* 12:25 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Бьһӧстәке ль сәр бәжьна хwә дьреж кә».

* 13:21 Се кодед щьһуйа дькьр qаси 25 килограма.

* 13:35 Зәбур 118:26.

* 14:5 Нав һьнәк дәстньвисарада дәwса «кӧр’» «к’әр» һәйә.

* 16:6 К’упәки щьһуйа qаси 35 литьр ав һьлдьда.

* 16:7 Ч’ә’ләкә щьһуйа qаси һ’әwзәки 390 литьри бу.

* 16:19 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «К’ьнще ширк у к’ьтане хас», кӧ һьнге гәләки бьһа бун.

* 17:27 Дәстпебун 6-8.

* 17:29 Дәстпебун 19.

* 17:32 Дәстпебун 19:23-26.

* 17:35 Нав һьнәк дәстньвисарада р’еза 36-а жи һәйә: «У һәгәр дӧ мәрьв ль к’әwшен бьн, йәке бе һьлдане у йе дьне бе һьштьне».

* 18:20 Дәрк’әтьн 20:12-16; Qануна Дӧщари 5:16-20.

* 19:38 Зәбур 118:26.

* 19:38# Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Шькьри бьльндайийеда». «Бьльндайи» бә’са щийе Хwәде дькә.

* 19:46 Ишайа 56:7.

* 19:46# Йерәмийа 7:11.

* 20:17 Зәбур 118:22.

* 20:23 Нав һьнәк дәстньвисарада әв жи һәйә: «Һун чьма Мьн дьщер’ьбиньн?»

* 20:28 Qануна Дӧщари 25:5.

* 20:37 Дәрк’әтьн 3:6.

* 20:43 Зәбур 110:1.

* 21:26 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Qәwатед ә’змана wе бьһ’әжьн».

* 21:27 Данийел 7:13. (Бьхуньн: Ә’йанти 1:7.)

* 22:37 Ишайа 53:12.

* 22:43-44 Нав һьнәк дәстньвисарада жь р’еза 43-а һ’әта йа 44-а т’ӧнәйә.

* 22:69 Зәбур 110:1.

* 23:16 Нав һьнәк дәстньвисарада р’еза 17-а жи һәйә: «Аwа ә’сәйи лазьм бу Пилато щәжьнеда гьртик wанр’а бәр’да».

* 23:29 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Хwәзи ль wан к’ӧлфәтед безӧр’әт у wан бәт’ьна кӧ зар’ нәанинә у wан бьстана кӧ нәмежандьнә».

* 23:30 Һосейа 10:8.

* 23:34 Зәбур 22:18.

* 23:38 Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «У феза сәре Wи бь йунани, латини у ибрани ньвисар бу».

* 23:42 Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «Гава Тӧ бьгьһижи П’адшатийа Хwә».

* 23:46 Зәбур 31:5.

* 24:17 Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «Һун ве р’ейеда чь һәвр’а хәбәр дьдьн у мә’дәкьри нә?»

* 24:42 Нав һьнәк дәстньвисарада әв жи һәйә: «У мьрт’оха һьнгьв».

+ 1:3 К’аред Шандийа 1:1

+ 1:5 Мәтта 2:1, Дирок I 24:10, Дәрк’әтьн 28:1

+ 1:6 Филипи 3:6
+ 1:7 П’адшати I 1:2
+ 1:8 Дирок I 24:19
+ 1:9 Дәрк’әтьн 30:7-8
+ 1:10 Зәбур 141:2
+ 1:11 Дәрк’әтьн 30:1-10
+ 1:13 К’аред Шандийа 10:4

+ 1:15 Луqа 7:28, Жьмар 6:2-3, Луqа 7:33, Ишайа 49:1, Йерәмийа 1:4-5, Галати 1:15

+ 1:17 Малахи 4:5, Мәтта 11:14, Мәтта 17:12-13, Малахи 4:6, Малахи 3:1, Марqос 1:2

+ 1:18 Дәстпебун 15:8, Һ’акьмти 6:17
+ 1:19 Данийел 8:16, Данийел 9:21
+ 1:25 Дәстпебун 30:23

+ 1:26 Данийел 8:16, Данийел 9:21, Мәтта 2:23, Йуһ’әнна 1:45, Мәтта 1:16

+ 1:28 Һ’акьмти 13:3

+ 1:31 Ишайа 49:1, Мәтта 1:20

+ 1:32 П’адшати II 7:13, Зәбур 89:3, Ишайа 9:7, Марqос 11:10

+ 1:33 Данийел 7:14, Данийел 7:27, Обадийа 1:21, Зәкәрийа 14:9, Корьнт’и I 15:24, Ә’йанти 11:15

+ 1:35 Мәтта 18:20, Зәбур 2:7, Мәтта 14:33

+ 1:37 Дәстпебун 18:14, Ибо 42:2, Йерәмийа 32:17, Марqос 10:27

+ 1:46 П’адшати I 2:1-10
+ 1:47 Зәбур 35:9, Ишайа 61:10, Һәбаqуq 3:18
+ 1:48 П’адшати I 1:11, Луqа 11:27
+ 1:49 Зәбур 99:3, Зәбур 111:9
+ 1:50 Q. Дӧщари 5:10, Q. Дӧщари 7:9
+ 1:51 Ишайа 51:9
+ 1:52 Ибо 5:11, Зәбур 147:6, Һәзәqел 21:26
+ 1:53 Зәбур 107:9

+ 1:54 Дәстпебун 17:19, Р’омайи 4:13, Галати 3:16, Ибрани 2:16

+ 1:59 Дәстпебун 17:12, Q. К’аһинтийе 12:3

+ 1:68 Зәбур 111:9, Зәбур 130:8

+ 1:69 К’аред Шандийа 3:21, Р’омайи 1:2, Тито 1:1-2

+ 1:71 Зәбур 106:10

+ 1:72 Q. К’аһинтийе 26:42, Зәбур 105:8

+ 1:73 Дәстпебун 22:16-18, Дәстпебун 26:3, Ибрани 6:13, Сефанийа 3:15

+ 1:76 Луqа 7:26, Луqа 20:6, Малахи 3:1, Мәтта 3:3, Марqос 1:2-3

+ 1:77 Луqа 3:3

+ 1:78 Зәбур 84:11, Малахи 4:2

+ 1:79 Зәбур 107:10, Ишайа 9:2, Ишайа 42:7, Ишайа 49:9, Мәтта 4:16

+ 1:80 Луqа 3:2

• 2:1 Мәтта 1:18-25

+ 2:1 Жьмар 1:2, Дирок I 21:1, К’аред Шандийа 5:37

+ 2:4 Луqа 1:26-27, П’адшати I 17:58
+ 2:9 К’аред Шандийа 12:7
+ 2:11 Мәтта 1:21, Ишайа 9:6
+ 2:12 П’адшати I 2:34, П’адшати IV 19:29
+ 2:13 Ә’йанти 5:11
+ 2:14 Зәбур 148:1, Луqа 19:38
+ 2:19 Данийел 7:28, Луqа 2:51
+ 2:21 Дәстпебун 17:12-13, Q. К’аһинтийе 12:3
+ 2:22 Q. К’аһинтийе 12:4
+ 2:23 Дәрк’әтьн 13:2
+ 2:24 Q. К’аһинтийе 12:8
+ 2:25 Ишайа 40:1, Ишайа 57:18
+ 2:30 Ишайа 42:6, Ишайа 49:6, Йуһ’әнна 8:12
+ 2:35 Йуһ’әнна 19:25

+ 2:37 К’аред Шандийа 13:2, К’аред Шандийа 14:23

+ 2:39 Мәтта 2:23, Луqа 1:26-27
+ 2:41 Q. Дӧщари 16:1
+ 2:43 Q. К’аһинтийе 23:8
+ 2:50 Луqа 9:45, Луqа 18:34
+ 2:51 Данийел 7:28, Луqа 2:19
+ 2:52 П’адшати I 2:26

• 3:1 Мәтта 3:1-12, Марqос 1:1-8, Йуһ’әнна 1:19-28

+ 3:1 Луqа 13:1, Луqа 23:1, Луqа 9:7

+ 3:2 Мәтта 26:3, Йуһ’әнна 11:49, Луqа 1:63, Луqа 1:80, Йуһ’әнна 1:6-7

+ 3:6 Ишайа 40:3-5, Ишайа 52:10
+ 3:7 Мәтта 12:34, Мәтта 23:33
+ 3:8 Луqа 16:24, Йуһ’әнна 8:33
+ 3:9 Луqа 13:9, Мәтта 7:19

+ 3:10 К’аред Шандийа 2:37, К’аред Шандийа 16:30

+ 3:11 Ишайа 58:7, Мәтта 25:35, Аqуб 2:15-16
+ 3:14 Луqа 19:8
+ 3:15 Йуһ’әнна 1:19-20
+ 3:16 Йоел 2:28
+ 3:17 Ишайа 30:24, Малахи 4:1, Мәтта 13:30

+ 3:20 Мәтта 11:2, Мәтта 14:1-12, Марqос 6:17-18, Йуһ’әнна 3:24

• 3:21 Мәтта 3:13-17, Марqос 1:9-11

+ 3:21 К’аред Шандийа 7:56

+ 3:22 Ишайа 11:2, Йуһ’әнна 1:32-33, Марqос 9:7, Йуһ’әнна 12:28, Ишайа 42:1, Луqа 9:35, Пәтрус II 1:17

• 3:23 Мәтта 1:1-17
+ 3:23 Жьмар 4:3
+ 3:27 Дирок I 3:17-19, Әзра 3:2, Һагай 1:1
+ 3:31 П’адшати II 5:14

+ 3:32 П’адшати I 17:12, Ишайа 11:1, Рʼутʼ 4:18-22

+ 3:33 Дәстпебун 38, Жьмар 26:21
+ 3:34 Дирок I 1:17-27
+ 3:38 Дәстпебун 5
• 4:1 Мәтта 4:1-11, Марqос 1:12-13

+ 4:2 Дирок I 21:1, Т’есалоники I 3:5, Q. Дӧщари 9:9, П’адшати III 19:8, Мәтта 21:18

+ 4:4 Q. Дӧщари 8:3
+ 4:6 Йуһ’әнна I 5:19, Ә’йанти 13:2
+ 4:8 Q. Дӧщари 6:13
+ 4:10 Зәбур 91:11-12
+ 4:12 Q. Дӧщари 6:16
• 4:14 Мәтта 13:53-58, Марqос 6:1-6
+ 4:15 Марqос 1:21
+ 4:16 Мәтта 2:23, Луqа 2:39

+ 4:18 Ишайа 11:2, Ишайа 58:6, Q. К’аһинтийе 25:10, Ишайа 61:1-2

+ 4:23 Мәтта 11:23, Марqос 2:1-12, Йуһ’әнна 4:46-53

+ 4:24 Йуһ’әнна 4:44

+ 4:25 П’адшати III 17:1, П’адшати III 18:2, Аqуб 5:17

+ 4:26 П’адшати III 17:9

+ 4:27 Q. К’аһинтийе 13:3, Жьмар 12:10, Дирок II 26:20, П’адшати IV 5:1-14

+ 4:30 Йуһ’әнна 8:59, Йуһ’әнна 10:39
• 4:31 Марqос 1:21-28
+ 4:31 Мәтта 4:13
+ 4:32 Мәтта 7:28-29

+ 4:34 Мәтта 8:29, Марqос 1:23-24, Луqа 8:28, К’аред Шандийа 19:15

+ 4:35 Луqа 9:42, К’аред Шандийа 8:7
• 4:38 Мәтта 8:14-17, Марqос 1:29-34
+ 4:38 Корьнт’и I 9:5
+ 4:41 Зәбур 2:7, Мәтта 12:16, Марqос 3:12
• 4:42 Марqос 1:35-39
+ 4:42 Луqа 5:16
+ 4:43 Ишайа 61:1
• 5:1 Мәтта 4:18-22, Марqос 1:16-20
+ 5:1 Жьмар 34:11, Мәтта 14:34, Марqос 6:53
+ 5:4 Йуһ’әнна 21:6
+ 5:8 Ишайа 6:5
+ 5:10 Мәтта 13:47
• 5:12 Мәтта 8:1-4, Марqос 1:40-45

+ 5:12 Q. К’аһинтийе 13:3, Жьмар 12:10, П’адшати IV 5:1, Дирок II 26:20, Марqос 9:22

+ 5:14 Мәтта 9:30, Мәтта 17:9, Марqос 1:34, Q. К’аһинтийе 14:1-32, Луqа 17:14

+ 5:16 Мәтта 14:23, Луqа 4:42
• 5:17 Мәтта 9:1-8, Марqос 2:1-12
+ 5:17 Луqа 6:19, Луqа 8:46
+ 5:20 Мәтта 8:10, Марqос 10:52, Луqа 7:48
+ 5:21 Мәтта 26:65, Зәбур 32:5, Ишайа 43:25
• 5:27 Мәтта 9:9-17, Марqос 2:13-22
+ 5:29 Луqа 19:6
+ 5:30 Луqа 15:2
+ 5:32 Луqа 15:7, Тимот’ейо I 1:15
• 5:33 Мәтта 9:14-17, Марqос 2:18-22

+ 5:33 Мәтта 11:2, Луqа 11:1, Йуһ’әнна 1:35, Луqа 18:12

+ 5:34 Мәтта 25:1-13, Йуһ’әнна 3:29, Ә’йанти 19:7, Ә’йанти 21:2

+ 5:35 Марqос 14:7, Луqа 17:22
• 6:1 Мәтта 12:1-14, Марqос 2:23
+ 6:1 Q. Дӧщари 23:25
+ 6:2 Дәрк’әтьн 20:8-10, Жьмар 15:32-36
+ 6:3 П’адшати I 21:6
+ 6:4 Дәрк’әтьн 25:30, Q. К’аһинтийе 24:5-9
+ 6:6 Марqос 1:21
+ 6:7 Луqа 14:1, Луqа 20:20
+ 6:9 Луqа 14:3
+ 6:10 П’адшати III 13:6
• 6:12 Мәтта 10:1-4, Марqос 3:13-19
+ 6:14 Мәтта 16:18, Йуһ’әнна 1:42
+ 6:15 Мәтта 9:9
+ 6:16 Луqа 22:47
• 6:17 Мәтта 4:23
+ 6:19 Луqа 5:17, Луqа 8:46
+ 6:20 Сефанийа 3:12

+ 6:21 Зәбур 42:1, Ишайа 55:1, Йуһ’әнна 7:37, Занәбеж 7:3, Корьнт’и II 7:10

+ 6:22 Пәтрус I 4:14

+ 6:23 К’аред Шандийа 5:41, Аqуб 1:2, Корьнт’и II 12:10

+ 6:24 Амос 6:1, Мәтта 6:2, Аqуб 5:1
+ 6:25 Ишайа 65:13, Мәсәлә 14:13, Ишайа 65:14
+ 6:26 Ишайа 30:10, Миха 2:11
• 6:27 Мәтта 5:38-48

+ 6:28 Луqа 23:34, К’аред Шандийа 7:60, Пәтрус I 3:9

+ 6:29 Луринед Йерәмийа 3:30, Пәтрус I 2:23, Корьнт’и I 6:7

+ 6:30 Q. Дӧщари 15:7-8, Мәсәлә 21:26
+ 6:31 Мәтта 7:12
+ 6:35 Зәбур 37:26
+ 6:36 Мәтта 5:7
• 6:37 Мәтта 7:1-5

+ 6:37 Р’омайи 14:10, Корьнт’и I 4:5, Р’омайи 2:1, Р’омайи 14:10, Аqуб 2:13

+ 6:38 Корьнт’и II 9:6, Марqос 4:24, Р’омайи 2:1

+ 6:39 Мәтта 15:14
+ 6:40 Мәтта 10:24, Йуһ’әнна 13:16
• 6:43 Мәтта 7:17-20, Мәтта 12:33-35
+ 6:45 Мәсәлә 12:5, Мәтта 15:18, Аqуб 3:6
• 6:46 Мәтта 7:24-27

+ 6:46 Һосейа 8:2, Мәтта 7:22, Мәтта 25:11, Йуһ’әнна 13:13

+ 6:48 Мәсәлә 10:25, Мәсәлә 12:3
• 7:1 Мәтта 8:5-13
+ 7:4 К’аред Шандийа 10:2
+ 7:7 Зәбур 107:20
+ 7:13 Мәтта 20:34
+ 7:14 Луqа 8:54
+ 7:15 П’адшати III 17:23, П’адшати IV 4:36
+ 7:16 Q. Дӧщари 18:15, Мәтта 21:11
• 7:18 Мәтта 11:2-19

+ 7:19 Йуһ’әнна 4:25, Йуһ’әнна 6:14, Йуһ’әнна 11:27

+ 7:22 Ишайа 35:5, Ишайа 61:1
+ 7:23 Йуһ’әнна 6:61, Йуһ’әнна 16:1
+ 7:24 Луqа 3:2
+ 7:26 Мәтта 14:5, Мәтта 21:26

+ 7:27 Дәрк’әтьн 23:20, Малахи 3:1, Марqос 1:2

+ 7:28 Луqа 1:15
+ 7:29 Луqа 3:12
+ 7:33 Мәтта 3:4, Луqа 1:15
+ 7:34 Йуһ’әнна 2:1, Йуһ’әнна 12:2, Луqа 5:30

• 7:36 Мәтта 26:6-13, Марqос 14:3-9, Йуһ’әнна 12:1-8

+ 7:39 Луqа 15:2

+ 7:41 Мәтта 18:28

+ 7:42 Мәтта 6:14, Марqос 11:25-26, Әфәси 4:32, Колоси 3:13

+ 7:46 Зәбур 23:5

+ 7:48 Луqа 5:20

+ 7:50 Луqа 8:48, Луqа 17:19, Луqа 18:42, Әфәси 2:8

+ 8:1 Луqа 4:43

+ 8:2 Луqа 23:49, Мәтта 27:56, Марqос 16:9, Луqа 24:10, Йуһ’әнна 19:25

+ 8:3 Луqа 24:10
• 8:4 Мәтта 13:1-9, Марqос 4:1-9
+ 8:7 Йерәмийа 4:3
+ 8:8 Мәтта 11:15, Ә’йанти 2:7
• 8:9 Мәтта 13:10-23, Марqос 4:10-25

+ 8:10 Мәтта 19:11, Ишайа 6:9, Ишайа 42:20, Йерәмийа 5:21

+ 8:11 Ишайа 55:10-11, К’аред Шандийа 8:4

+ 8:13 Галати 1:6, Ибрани 6:4

+ 8:14 Мәтта 6:25, Марqос 10:23, Тимот’ейо I 6:10

+ 8:15 Йуһ’әнна 15:5
+ 8:16 Мәтта 5:15, Луqа 11:33
+ 8:17 Мәтта 10:26, Луqа 12:2
+ 8:18 Мәсәлә 9:9
• 8:19 Мәтта 12:46-50, Марqос 3:31-35

+ 8:19 Марqос 6:3, Йуһ’әнна 2:12, Йуһ’әнна 7:3, К’аред Шандийа 1:14, Корьнт’и I 9:5, Галати 1:19

+ 8:21 Йуһ’әнна 15:14, Ибрани 2:11
• 8:22 Мәтта 8:23-27, Марqос 4:35-41
+ 8:22 Мәтта 8:18, Марqос 4:35
+ 8:24 Зәбур 65:7, Зәбур 89:9, Зәбур 104:7
• 8:26 Мәтта 8:28-34, Марqос 5:1-20
+ 8:28 Луqа 4:34
+ 8:35 Луqа 10:39
+ 8:37 Луqа 5:8, К’аред Шандийа 16:39
+ 8:39 Зәбур 66:16
• 8:40 Мәтта 9:18-26, Марqос 5:21-43

+ 8:41 Луqа 13:14, К’аред Шандийа 13:15, К’аред Шандийа 18:8

+ 8:43 Q. К’аһинтийе 15:25
+ 8:44 Марqос 3:10
+ 8:46 Луqа 5:17, Луqа 6:19
+ 8:48 Луqа 7:50, Әфәси 2:8
+ 8:51 Марqос 14:33, Луqа 9:28
+ 8:52 Йуһ’әнна 11:11

+ 8:54 Марqос 1:31, Марqос 9:27, К’аред Шандийа 3:7, К’аред Шандийа 9:41, Луqа 7:14

+ 8:56 Марqос 1:44, Марqос 9:9
• 9:1 Мәтта 10:5-15, Марqос 6:7-13
+ 9:1 Луqа 6:12-16
+ 9:5 К’аред Шандийа 13:51
+ 9:6 Марqос 1:15
• 9:7 Мәтта 14:1-12, Марqос 6:14-29
+ 9:7 Луqа 3:1, Луqа 9:19
+ 9:8 П’адшати III 17:1, Малахи 4:5
+ 9:9 Луqа 3:19-20, Луqа 23:8

• 9:10 Мәтта 14:13-21, Марqос 6:30-44, Йуһ’әнна 6:1-14

+ 9:10 Луqа 9:2
+ 9:13 П’адшати IV 4:42-44
• 9:18 Мәтта 16:13-19, Марqос 8:27-29

+ 9:19 Луqа 9:7, П’адшати III 17:1, Малахи 4:5

+ 9:20 Луqа 22:67, Йуһ’әнна 11:27

• 9:21 Мәтта 16:20-28, Марqос 8:30

+ 9:22 Луqа 17:25, Луqа 18:33, Луqа 24:7, Йуһ’әнна 2:19

+ 9:23 Мәтта 10:38-39, Луqа 14:27

+ 9:25 Луqа 12:20

+ 9:26 Р’омайи 1:16, Тимот’ейо II 1:8, Q. Дӧщари 33:2, Данийел 7:13, Зәкәрийа 14:5

+ 9:27 Луqа 21:32, Йуһ’әнна 21:22
• 9:28 Мәтта 17:1-8, Марqос 9:2-8
+ 9:28 Марqос 14:33, Луqа 8:51
+ 9:29 Данийел 7:9
+ 9:30 Малахи 4:5

+ 9:35 Ишайа 42:1, Луqа 23:35, Q. Дӧщари 18:15, Пәтрус II 1:17

• 9:37 Мәтта 17:14-18, Марqос 9:14-27
+ 9:42 Луqа 4:35
• 9:43 Мәтта 17:22-23, Марqос 9:30-32
+ 9:44 Луqа 9:22, Луqа 18:32-33
+ 9:45 Луqа 2:50, Луqа 18:34
• 9:46 Мәтта 18:1-5, Марqос 9:33-40

+ 9:48 Мәтта 10:40, Луqа 10:16, Йуһ’әнна 13:20

+ 9:49 Мәтта 7:22, Мәтта 12:27, К’аред Шандийа 19:13, Жьмар 11:28

+ 9:50 Луqа 11:23
+ 9:51 Луqа 24:51, К’аред Шандийа 1:9
+ 9:52 Мәтта 10:5
+ 9:54 П’адшати IV 1:10, Ә’йанти 13:13
• 9:57 Мәтта 8:19-22
+ 9:61 П’адшати III 19:20
• 10:1 Мәтта 10:7-16
+ 10:2 Мәтта 9:37-38, Йуһ’әнна 4:35
+ 10:3 Мәтта 10:16
+ 10:4 П’адшати IV 4:29
+ 10:7 Галати 6:6, Тимот’ейо I 5:18
+ 10:8 Корьнт’и I 10:27
+ 10:9 Марqос 1:15
+ 10:11 К’аред Шандийа 13:51

+ 10:12 Дәстпебун 18:20, Дәстпебун 19:24, Йерәмийа 23:14, Һәзәqел 16:48

• 10:13 Мәтта 11:20-24

+ 10:13 Марqос 6:45, Марqос 8:21, Марqос 3:7

+ 10:14 Ишайа 23:1, Йерәмийа 47:4, Һәзәqел 26:2, Йоел 3:4, Амос 1:9, Зәкәрийа 9:2

+ 10:15 Ишайа 14:13, Ишайа 14:15

+ 10:16 Мәтта 10:40, Мәтта 25:45, Йуһ’әнна 13:20, Галати 4:14

+ 10:17 Марqос 16:17, К’аред Шандийа 5:16, К’аред Шандийа 8:7, К’аред Шандийа 16:18, К’аред Шандийа 19:12

+ 10:18 Ишайа 14:12, Ә’йанти 9:1, Ә’йанти 12:8-9

+ 10:19 Зәбур 91:13, Марqос 16:18, К’аред Шандийа 28:3-5

+ 10:20 Дәрк’әтьн 32:32, Зәбур 69:28, Ибрани 12:23, Ә’йанти 3:5

• 10:21 Мәтта 11:25-27, Мәтта 13:16-17

+ 10:21 Ибо 37:24, Ишайа 29:14

+ 10:22 Йуһ’әнна 6:46, Йуһ’әнна 7:29, Йуһ’әнна 8:19, Йуһ’әнна 10:15

+ 10:23 Мәтта 13:16-17
+ 10:24 Ибрани 11:13, Пәтрус I 1:10-12
+ 10:25 Луqа 18:18

+ 10:27 Q. Дӧщари 6:5, Q. Дӧщари 11:13, Йешу 22:5, Q. К’аһинтийе 19:18, Мәтта 22:37, Марqос 12:30

+ 10:28 Q. К’аһинтийе 18:5, Р’омайи 10:5, Галати 3:12

+ 10:32 Жьмар 8:19

+ 10:33 П’адшати IV 17:34, Йуһ’әнна 4:9, Йуһ’әнна 8:48

+ 10:34 Ишайа 1:6
+ 10:38 Йуһ’әнна 11:1, Йуһ’әнна 12:2
+ 10:39 Луqа 8:35
+ 10:41 Луqа 12:25
+ 10:42 Зәбур 16:5
• 11:1 Мәтта 6:9-15, Мәтта 7:7-11
+ 11:1 Мәтта 11:2, Марqос 2:18, Йуһ’әнна 1:35
+ 11:3 Мәсәлә 30:8
+ 11:4 Мәтта 26:41

+ 11:10 Мәсәлә 8:17, Мәтта 18:19, Мәтта 21:22, Марqос 11:24, Йуһ’әнна 14:13-14, Йуһ’әнна I 3:22, Йуһ’әнна I 5:14

+ 11:13 Дәстпебун 6:5, Мәтта 12:34, К’аред Шандийа 2:38

• 11:14 Мәтта 12:22-30, Мәтта 12:43-45, Марqос 3:20-27

+ 11:15 П’адшати IV 1:2, Мәтта 9:34, Мәтта 10:25

+ 11:16 Марqос 8:11, Корьнт’и I 1:22
+ 11:19 Луqа 9:49, К’аред Шандийа 19:13
+ 11:22 Ишайа 49:24-25
+ 11:23 Луqа 9:50
+ 11:26 Пәтрус II 2:20
+ 11:27 Луqа 1:48

+ 11:28 Йуһ’әнна 13:17, Аqуб 1:22, Р’омайи 2:13

• 11:29 Мәтта 12:38-42, Мәтта 16:1-4, Марqос 8:11-13

+ 11:31 П’адшати III 10:1-13, Мәтта 12:6
+ 11:32 Уньс 3:5
• 11:33 Мәтта 6:22-23
+ 11:33 Мәтта 5:15, Марqос 4:21, Луqа 8:16

• 11:37 Мәтта 23:1-36, Марqос 12:38-40, Луqа 20:45-47

+ 11:38 Марqос 7:3-5
+ 11:42 Луqа 18:12
+ 11:43 Луqа 14:7, Луqа 20:46
+ 11:44 Мәсәлә 26:23
+ 11:48 К’аред Шандийа 7:51-52
+ 11:49 Мәтта 21:35

+ 11:50 Нәһәмийа 9:26, Ә’йанти 18:24, Дәстпебун 4:8, Йуһ’әнна I 3:12, Ибрани 11:4, Дирок II 24:21

+ 11:54 Луqа 20:20

+ 12:1 Мәтта 16:6, Марqос 8:15, Корьнт’и I 5:7-8

+ 12:2 Мәтта 10:26, Марqос 4:22, Луqа 8:17

• 12:4 Мәтта 10:17-20, Мәтта 10:28-33

+ 12:4 Зәбур 56:4, Зәбур 118:6, Мәсәлә 29:25, Ишайа 51:7, Ишайа 51:12

+ 12:5 Ибрани 10:31
+ 12:7 Мәтта 6:26, Мәтта 12:12
+ 12:8 Р’омайи 10:9, Ә’йанти 3:5

+ 12:9 Мәтта 25:12, Йуһ’әнна I 2:23, Тимот’ейо II 2:12

+ 12:10 Мәтта 12:31-32, Марqос 3:29
+ 12:12 Мәсәлә 16:1
• 12:13 Мәтта 6:19-21, Мәтта 6:25-34

+ 12:15 Тимот’ейо I 6:6-10, Дәрк’әтьн 20:17, Зәбур 62:10

+ 12:19 Ишайа 22:13
+ 12:20 Зәбур 39:6, Занәбеж 2:18, Занәбеж 6:2
+ 12:21 Тимот’ейо I 6:18
+ 12:22 Филипи 4:6, Пәтрус I 5:7
+ 12:24 Мәтта 10:31, Мәтта 12:12
+ 12:27 П’адшати III 10:4-7
+ 12:28 Мәтта 8:26, Мәтта 14:31, Мәтта 16:8
+ 12:31 Зәбур 37:4

+ 12:32 Ишайа 40:11, Йуһ’әнна 10:16, Луqа 22:29

+ 12:33 Мәтта 19:21, Луqа 18:22
• 12:35 Мәтта 24:45-51
+ 12:36 Ә’йанти 3:20
+ 12:39 Пәтрус II 3:10, Т’есалоники I 5:2
+ 12:43 Мәтта 25:21, Йуһ’әнна 13:17
+ 12:45 Мәтта 25:5
+ 12:48 Q. К’аһинтийе 5:17
• 12:49 Мәтта 10:34-36
+ 12:50 Марqос 10:38
+ 12:51 К’аред Шандийа 14:4
+ 12:53 Миха 7:6
• 12:54 Мәтта 5:25-26, Мәтта 16:2-3
+ 12:58 Мәсәлә 25:8
+ 13:1 Луqа 3:1, Луqа 23:1
+ 13:2 Ибо 4:7
+ 13:4 Ишайа 8:6, Йуһ’әнна 9:7, Йуһ’әнна 9:11
+ 13:6 Ишайа 5:2, Мәтта 21:19, Марqос 11:13
+ 13:7 Мәтта 7:19, Луqа 3:9
+ 13:10 Мәтта 4:23, Марqос 6:2
+ 13:13 Зәбур 145:14, Зәбур 146:8

+ 13:14 Луqа 8:41, К’аред Шандийа 13:15, К’аред Шандийа 18:8, Дәрк’әтьн 20:9

+ 13:15 Луqа 14:5
+ 13:17 Пәтрус I 3:16
• 13:18 Мәтта 13:31-33, Марqос 4:30-32

+ 13:19 Мәтта 17:20, Луqа 17:6, Һәзәqел 17:23, Һәзәqел 31:6, Данийел 4:12

+ 13:21 Корьнт’и I 5:6, Галати 5:9
• 13:22 Мәтта 7:13-14, Мәтта 7:21-23
+ 13:25 Мәтта 25:11-12
+ 13:27 Зәбур 6:8
+ 13:28 Мәтта 8:12
+ 13:29 Мәтта 8:11, Әфәси 3:6

+ 13:30 Мәтта 19:30, Мәтта 20:16, Марqос 10:31

• 13:31 Мәтта 23:37-39

+ 13:31 Луqа 3:1, Луqа 9:7

+ 13:34 Дирок II 24:21, Нәһәмийа 9:26, К’аред Шандийа 7:52, Q. Дӧщари 32:11-12, Рʼутʼ 2:12, Зәбур 147:2

+ 13:35 Зәбур 118:26, Луqа 19:38
+ 14:1 Луqа 6:7, Луqа 20:20
+ 14:3 Мәтта 12:10, Марqос 3:4
+ 14:5 Луqа 13:15
+ 14:7 Луqа 11:43
+ 14:8 Мәсәлә 25:6-7
+ 14:11 Мәтта 23:12, Луqа 18:14
+ 14:14 Корьнт’и I 15:23, Т’есалоники I 4:16
• 14:15 Мәтта 22:1-10
+ 14:15 Ә’йанти 19:9
+ 14:20 Q. Дӧщари 24:5
• 14:25 Мәтта 10:37-38
+ 14:26 Йуһ’әнна 12:25
+ 14:27 Мәтта 16:24, Луqа 9:23
+ 14:34 Мәтта 5:13, Марqос 9:50
+ 14:35 Мәтта 11:15, Луqа 8:8, Ә’йанти 2:7
• 15:1 Мәтта 18:12-14
+ 15:2 Луqа 5:30, Луqа 19:7
+ 15:4 Һәзәqел 34:6, Һәзәqел 34:11
+ 15:6 Пәтрус I 2:25
+ 15:7 Луqа 5:31-32
+ 15:12 Q. Дӧщари 21:17
+ 15:18 Дәрк’әтьн 10:16
+ 15:22 Зәкәрийа 3:4

+ 15:24 Р’омайи 11:15, Әфәси 2:1, Әфәси 2:5, Колоси 2:13

+ 15:30 Мәсәлә 29:3
+ 16:8 Йуһ’әнна 12:36, Т’есалоники I 5:5
+ 16:10 Мәтта 25:21, Луqа 19:17
+ 16:11 Мәсәлә 24:4
+ 16:13 Мәтта 6:24
• 16:14 Мәтта 11:12-13
+ 16:14 Тимот’ейо I 6:10

+ 16:15 П’адшати I 16:7, П’адшати III 8:39, Мәсәлә 21:2, Йерәмийа 11:20

+ 16:16 Мәтта 3:2, Луqа 4:43, Мәтта 11:12-13
+ 16:17 Мәтта 5:18
+ 16:18 Малахи 2:16, Мәтта 5:32, Мәтта 19:19
+ 16:22 Мәтта 18:10, К’аред Шандийа 12:15
+ 16:23 Мәтта 11:23, Мәтта 8:11
+ 16:24 Луqа 3:8

+ 16:29 К’аред Шандийа 26:22, К’аред Шандийа 28:23

+ 16:31 Мәтта 28:11-15, Йуһ’әнна 12:10-11
• 17:1 Мәтта 18:6-7, Мәтта 18:21-22
+ 17:1 Луqа 22:22
+ 17:2 Марqос 9:42
+ 17:3 Q. К’аһинтийе 19:17, Мәтта 18:15
+ 17:4 Мәтта 6:14
+ 17:5 Марqос 9:24
+ 17:6 Мәтта 17:20, Луqа 13:19

+ 17:12 Q. К’аһинтийе 13:3, Луqа 5:11, Q. К’аһинтийе 13:46

+ 17:14 Q. К’аһинтийе 14:1-32, Мәтта 8:4, Марqос 1:44, Луqа 5:14

+ 17:16 Луqа 5:12, П’адшати IV 17:34, Йуһ’әнна 4:9

+ 17:19 Марqос 10:52, Луqа 7:50, Әфәси 2:8
• 17:20 Мәтта 24:23-28, Мәтта 24:37-41
+ 17:20 Луqа 19:11, К’аред Шандийа 1:6
+ 17:22 Луqа 5:35, Йуһ’әнна 8:56
+ 17:23 Марqос 13:21, Луqа 21:28
+ 17:25 Луqа 9:22
+ 17:26 Дәстпебун 6:5
+ 17:27 Дәстпебун 6:14, Дәстпебун 7:21

+ 17:29 Дәстпебун 19:16, Дәстпебун 19:24, Пәтрус II 2:6-8

+ 17:31 Марqос 13:15
+ 17:32 Дәстпебун 19:26
+ 17:33 Мәтта 10:39

+ 18:1 Луqа 21:36, Р’омайи 12:12, Әфәси 6:18, Колоси 4:2, Т’есалоники I 5:17

+ 18:7 Зәбур 22:2, Зәбур 88:1, Ә’йанти 6:10, Марqос 13:20, Р’омайи 8:33, Колоси 3:12, Тито 1:1

+ 18:8 Ибрани 10:37
+ 18:9 Луqа 16:15
+ 18:10 К’аред Шандийа 3:1
+ 18:11 Мәтта 6:5
+ 18:12 Луqа 5:33, Луqа 11:42
+ 18:13 Зәбур 79:9, Данийел 9:19
+ 18:14 Мәтта 23:12, Луqа 14:11
• 18:15 Мәтта 19:13-15, Марqос 10:13-16
+ 18:17 Мәтта 18:3
• 18:18 Мәтта 19:16-30, Марqос 10:17-31
+ 18:18 Луqа 10:25
+ 18:19 Зәбур 106:1, Зәбур 119:68
+ 18:20 Дәрк’әтьн 20:12-16
+ 18:21 Филипи 3:6
+ 18:22 Луqа 12:33
+ 18:24 Зәбур 49:6-7

+ 18:27 Дәстпебун 18:14, Ибо 42:2, Йерәмийа 32:17, Марqос 14:36

+ 18:28 Луqа 5:11
+ 18:29 Луqа 14:26
• 18:31 Мәтта 20:17-19, Марqос 10:32-34
+ 18:33 Луqа 9:22, Луqа 24:7, Йуһ’әнна 2:19
+ 18:34 Луqа 2:50, Луqа 9:45
• 18:35 Мәтта 20:29-34, Марqос 10:46-52
+ 18:35 Йешу 6:2, П’адшати III 16:34

+ 18:38 П’адшати II 7:12-16, Мәтта 22:42, Луqа 1:32

+ 18:42 Луqа 7:50, Әфәси 2:8
+ 19:1 Йешу 6:2, П’адшати III 16:34
+ 19:7 Луqа 5:30, Луqа 15:2

+ 19:8 Дәрк’әтьн 22:1, П’адшати II 12:6, Луqа 3:14

+ 19:9 Луqа 3:8, Йуһ’әнна 8:33, Йуһ’әнна 8:39
• 19:11 Мәтта 25:14-30
+ 19:11 Луqа 17:20, К’аред Шандийа 1:6
+ 19:14 Йуһ’әнна 15:8
+ 19:17 Луqа 16:10

+ 19:22 Ибо 9:20, Ибо 15:6, П’адшати III 20:40

+ 19:26 Мәтта 13:12

+ 19:27 Мәтта 22:7, Луqа 20:16

• 19:28 Мәтта 21:1-11, Марqос 11:1-11, Йуһ’әнна 12:12-19

+ 19:29 П’адшати II 15:30, Зәкәрийа 14:4, К’аред Шандийа 1:12

+ 19:36 П’адшати IV 9:13
+ 19:38 Зәбур 118:25-26, Зәбур 148:1
+ 19:39 Мәтта 21:15-16
+ 19:40 Һәбаqуq 2:11
+ 19:41 Йуһ’әнна 11:35
+ 19:42 Зәбур 81:13, Ишайа 48:18

+ 19:43 Ишайа 29:3, Йерәмийа 6:6, Һәзәqел 4:2, Һәзәqел 26:8

+ 19:44 Зәбур 137:9, Луqа 21:6

• 19:45 Мәтта 21:12-17, Марqос 11:15-19, Йуһ’әнна 2:13-22

+ 19:46 Ишайа 56:7, Йерәмийа 7:11
• 20:1 Мәтта 21:23-27, Марqос 11:27-33
+ 20:2 К’аред Шандийа 4:7
+ 20:4 Луqа 3:3
+ 20:5 Луqа 7:30
+ 20:6 Луqа 7:26, Луqа 9:8
• 20:9 Мәтта 21:33-46, Марqос 12:1-12

+ 20:9 Зәбур 80:8, Ишайа 5:1, Стьранед Сьлеманә әвинтийе 8:11, Марqос 13:34

+ 20:12 Луqа 11:48-49
+ 20:13 Мәтта 3:17, Ибрани 1:1
+ 20:14 Ибрани 1:2
+ 20:15 Ибрани 13:12
+ 20:16 К’аред Шандийа 13:46
+ 20:17 Зәбур 118:22
+ 20:18 Ишайа 8:14-15, Ишайа 28:16
• 20:19 Мәтта 22:15-22, Марqос 12:13-17
+ 20:20 Луqа 6:7, Луqа 14:1, Луqа 11:54
+ 20:22 Мәтта 17:24-25
+ 20:23 Марqос 7:6, Луqа 12:1
+ 20:25 Р’омайи 13:7
• 20:27 Мәтта 22:23-33, Марqос 12:18-27
+ 20:27 К’аред Шандийа 23:8
+ 20:28 Q. Дӧщари 25:5
+ 20:35 Т’есалоники II 1:5
+ 20:37 Дәрк’әтьн 3:2, Дәрк’әтьн 3:6
+ 20:40 Мәтта 22:46
• 20:41 Мәтта 22:41-46, Марqос 12:35-40

+ 20:41 П’адшати II 7:12-16, Луqа 1:32, Луqа 18:38

+ 20:42 Зәбур 110:1, К’аред Шандийа 2:34-35
+ 20:46 Луqа 11:43
• 21:1 Марqос 12:41-44

+ 21:1 П’адшати IV 12:9, Мәтта 27:6, Йуһ’әнна 8:20

+ 21:4 Корьнт’и II 8:1-3, Корьнт’и II 8:12
• 21:5 Мәтта 24:1-14, Марqос 13:1-13
+ 21:6 Луqа 19:44

+ 21:8 Йуһ’әнна I 3:7, Колоси 2:8, Т’есалоники II 2:3, Йерәмийа 14:14

+ 21:10 Дирок II 15:6, Ә’йанти 6:4

+ 21:11 К’аред Шандийа 11:28, Ә’йанти 6:8, Ә’йанти 6:12

+ 21:12 К’аред Шандийа 4:3, К’аред Шандийа 17:6, К’аред Шандийа 18:12, К’аред Шандийа 24:1, К’аред Шандийа 25:6

+ 21:15 К’аред Шандийа 6:10

+ 21:18 П’адшати I 14:45, П’адшати II 14:11, К’аред Шандийа 27:34

• 21:20 Мәтта 24:15-21, Марqос 13:14-19
+ 21:23 Мәтта 27:25, Т’есалоники I 2:16
+ 21:24 Ә’йанти 11:2
• 21:25 Мәтта 24:29-31, Марqос 13:24-27
+ 21:27 Данийел 7:13
• 21:29 Мәтта 24:32-35, Марqос 13:28-31
+ 21:32 Луqа 9:27

+ 21:33 Зәбур 102:25-26, Ишайа 51:6, Пәтрус II 3:10

+ 21:34 Ишайа 24:17

+ 21:36 Мәтта 25:13, Т’есалоники I 5:6, Луqа 18:1, Р’омайи 12:12, Әфәси 6:18, Колоси 4:2, Т’есалоники I 5:17

+ 21:37 Мәтта 21:23, Мәтта 26:55

• 22:1 Мәтта 26:1-5, Мәтта 26:14-16, Марqос 14:1-2, Марqос 14:10-11, Йуһ’әнна 11:45-53

+ 22:1 Дәрк’әтьн 12:1-30
+ 22:3 Йуһ’әнна 13:2
+ 22:6 К’аред Шандийа 1:16

• 22:7 Мәтта 26:17-25, Марqос 14:12-21, Йуһ’әнна 13:21-30

+ 22:7 Дәрк’әтьн 12:6, Корьнт’и I 5:7

• 22:14 Мәтта 26:26-30, Марqос 14:22-26, Корьнт’и I 11:23-25

+ 22:16 Ә’йанти 19:9

+ 22:19 Йуһ’әнна 6:51, Корьнт’и I 10:16, Корьнт’и I 11:24

+ 22:20 Дәрк’әтьн 24:8, Йерәмийа 31:31
+ 22:21 Зәбур 41:9, Йуһ’әнна 13:18
+ 22:22 К’аред Шандийа 2:23

• 22:24 Мәтта 18:1-5, Марqос 9:33-37, Луqа 9:46-50

+ 22:26 Мәтта 20:26, Марqос 10:43-44
+ 22:27 Мәтта 20:28, Йуһ’әнна 13:4-5
+ 22:28 Ибрани 2:18
+ 22:29 Луqа 12:32
+ 22:30 Мәтта 19:28, Ә’йанти 3:21

• 22:31 Мәтта 26:31-35, Марqос 14:27-31, Йуһ’әнна 13:36-38

+ 22:31 Ибо 1:6-12, Амос 9:9
+ 22:32 Йуһ’әнна 17:9
+ 22:33 Йуһ’әнна 21:19, К’аред Шандийа 12:4
+ 22:35 Луqа 9:3, Луqа 10:4
+ 22:37 Ишайа 53:12
• 22:39 Мәтта 26:36-46, Марqос 14:32-42
+ 22:40 Мәтта 6:13

+ 22:42 Марqос 10:38, Йуһ’әнна 18:11, Ибрани 5:7, Мәтта 6:10

+ 22:43 Мәтта 4:11, Марqос 1:13

• 22:47 Мәтта 26:47-56, Марqос 14:43-50, Йуһ’әнна 18:3-11

+ 22:47 К’аред Шандийа 1:16
+ 22:49 Луqа 22:38
+ 22:53 Луqа 20:1, Әфәси 6:12

• 22:54 Мәтта 26:57-58, Мәтта 26:69-75, Марqос 14:53-54, Марqос 14:66-72, Йуһ’әнна 18:12-18, Йуһ’әнна 18:25-27

+ 22:61 Луqа 22:34
• 22:63 Мәтта 26:67-68, Марqос 14:65
+ 22:63 Ишайа 50:6

• 22:66 Мәтта 26:59-66, Марqос 14:55-64, Йуһ’әнна 18:19-24

+ 22:69 Зәбур 110:1, Марqос 16:19, К’аред Шандийа 7:56, Ибрани 1:3

+ 22:71 Мәтта 9:3, Йуһ’әнна 10:36

• 23:1 Мәтта 27:1-2, Мәтта 27:11-14, Марqос 15:1-5, Йуһ’әнна 18:28-30

+ 23:1 Луqа 3:1, Луqа 13:1, К’аред Шандийа 3:13, К’аред Шандийа 4:27, Тимот’ейо I 6:13

+ 23:2 К’аред Шандийа 17:7, Луqа 20:25

+ 23:3 Мәтта 2:2

+ 23:4 Йуһ’әнна 18:38, Йуһ’әнна 19:4, Ибрани 4:15

+ 23:7 Луqа 3:1, Луqа 9:7

+ 23:8 Луqа 9:9

• 23:13 Мәтта 27:15-26, Марqос 15:6-15, Йуһ’әнна 18:39

• 23:26 Мәтта 27:32-44, Марqос 15:21-32, Йуһ’әнна 19:17-27

+ 23:29 Марqос 13:17, Луqа 21:23
+ 23:30 Һосейа 10:8, Ә’йанти 6:16
+ 23:31 Һәзәqел 20:47
+ 23:34 К’аред Шандийа 7:60, Зәбур 22:18
+ 23:35 Ишайа 42:1, Луqа 9:35, Йуһ’әнна 10:18
+ 23:41 Луqа 23:4, Ибрани 4:15

• 23:44 Мәтта 27:45-56, Марqос 15:33-41, Йуһ’әнна 19:28-30

+ 23:44 Амос 8:9
+ 23:45 Дәрк’әтьн 26:33, Q. К’аһинтийе 16:2
+ 23:46 Зәбур 31:5, К’аред Шандийа 7:59
+ 23:48 Луqа 18:13
+ 23:49 Луqа 8:2

• 23:50 Мәтта 27:57-61, Марqос 15:42-47, Йуһ’әнна 19:38-42

+ 23:53 Ишайа 53:9

+ 23:56 Дәрк’әтьн 20:10, Q. Дӧщари 5:14

• 24:1 Мәтта 28:1-10, Марqос 16:1-8, Йуһ’әнна 20:1-10

+ 24:4 Йуһ’әнна 20:12
+ 24:7 Луqа 9:22, Луqа 18:33, Йуһ’әнна 2:19
+ 24:8 Йуһ’әнна 2:22
+ 24:10 Марqос 15:40, Луqа 8:2-3
+ 24:11 Марqос 16:11
• 24:13 Марqос 16:12-13
+ 24:16 Йуһ’әнна 20:14
+ 24:18 Йуһ’әнна 19:25
+ 24:20 К’аред Шандийа 2:23
+ 24:26 Пәтрус I 1:11

+ 24:27 Дәстпебун 3:15, Дәстпебун 12:3, Дәстпебун 22:8, Жьмар 21:9, Жьмар 24:17, Q. Дӧщари 18:15, П’адшати II 7:12-14, Зәбур 16:10, Ишайа 7:14, Ишайа 9:2, Ишайа 11:1, Ишайа 50:6, Ишайа 53, Йерәмийа 23:5-6, Данийел 7:13, Данийел 9:24-27, Миха 5:2, Зәкәрийа 9:9, Зәкәрийа 12:10, Зәкәрийа 13:7, К’аред Шандийа 8:35

+ 24:30 Луqа 9:16

+ 24:34 Корьнт’и I 15:5

• 24:36 Мәтта 28:16-20, Марqос 16:14-18, Йуһ’әнна 20:19-23, К’аред Шандийа 1:6-8

+ 24:37 Мәтта 14:26, Марqос 6:49
+ 24:39 Йуһ’әнна I 1:1
+ 24:41 Йуһ’әнна 21:5
+ 24:45 К’аред Шандийа 16:14
+ 24:46 Луqа 24:27
+ 24:48 К’аред Шандийа 1:8

+ 24:49 Йуһ’әнна 14:26, К’аред Шандийа 1:8, К’аред Шандийа 1:4, К’аред Шандийа 2:4

• 24:50 Марqос 16:19-20, К’аред Шандийа 1:9-11

+ 24:50 Мәтта 21:17, Луqа 19:29, Йуһ’әнна 11:18, К’аред Шандийа 1:9

+ 24:52 Мәтта 28:9

+ 24:53 К’аред Шандийа 2:46, К’аред Шандийа 3:1, К’аред Шандийа 5:21

+ https://ibt.org.ru/ftpmirror/pub/ebook/KKD/KKDL/Кӧрманщи__Tran.azw3

Фәрһәнгок

Фәрһәнгок

1. А
2. Б
3. В
4. Г
5. Д
6. Е
7. Ә
8. Ж
9. З
10. И
11. Й
12. К
13. Л
14. М
15. Н
16. О
17. П
18. Р
19. С
20. Т
21. У
22. Ф
23. Х
24. Һ
25. Ч
26. Ш
27. Щ
28. Q
29. W

Абба

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бь зьмане арами те фә’мкьрьне «бав». Марqос 14:36; Р’омайи 8:15; Галати 4:6.

Адәм

Мьзгини

Фәрһәнгок

– инсане пешьн бу, йе кӧ Хwәде хӧльqанд. Хwәде әw жь хwәлийа ә’рде хӧльqанд (Дәстпебун 2), паше Һеwа хӧльqанд. Адәм у жьна хwә Һеwава әw бун, йед кӧ паше гӧр’а Хwәде нәкьрьн у гӧнә кьрьн (Дәстпебун 3). Һьнгеда инсен гӧнә кьр. Корьнт’и I 15:45-да те готьне, кӧ Иса Мәсиһ «Адәме Ахьрийе» йә. Адәме пешьн баве т’әмамийа мәрьвайа йә у һәр кәс жийина qальби жь wи дьстинә. Иса Мәсиһ кӧ Адәме дӧда йә, жийина р’ӧһ’ани дьдә һәр кәсе кӧ баwәрийа хwә Wи тинә. Луqа 3:38; Р’омайи 5:12-15; Корьнт’и I 15:22, 45-47; Тимот’ейо I 2:13-14; Щьһуда 14.

Алфа у Омега

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Алфа һ’әрфа әлифба йунанийә пешьн ә, Омега һ’әрфа әлифба йунанийә пашьн ә. «Алфа у Омега» чаwа навәк һьн Хwәдер’а, һьн жи Иса Мәсиһр’а те готьне. Ә’йанти 1:8; 21:6; 22:13.

Арйопаго

Мьзгини

Фәрһәнгок

– гьрәки бажаре Ат’инайе бу, Йунаньстанеда. Мәрьвед хwәйиqәдьрә гьрәгьр сәр wи гьри дьщьвийан. Щьвата wан жи һәма «Арйопаго» дьһатә готьне.

Артәмис

Мьзгини

Фәрһәнгок

– наве п’утәки йә, кӧ гәләк мәрьва Асйайеда әw дьһ’әбандьн (К’аред Шандийа 19:24-35).

Архелайо

Мьзгини

Фәрһәнгок

– кӧр’е Һеродәси Мәзьн бу у бьре Һеродәс-Антипас бу. Пәй мьрьна баве хwәр’а әw дәмәкә кьн бу сәрwере Щьһустане. Жь к’әрәма хwә ль бьн хәбәра «Һеродәс»-да жи бьхуньн.

Ахайа

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’арәкә мәзьнә wәлате Йунаньстане бу. П’ьр’анийа бажаред Йунаньстанейә ә’йан, һьнге дьк’әтьнә нава qәза Ахайайейә Р’омайе.

Аqуб

Мьзгини

Фәрһәнгок

– 1. Аqуб кӧр’е Исһаq бу, аwа готи нәвийе Бьраһим, Аqубр’а Исраел жи те готьне. Бьре wийи мәзьн Әсаw бу. Аqуб баве һәр донздәһ qәбилед мьләте Исраеле бу. К’ьтеба Пирозда чәнд щара Аqуб бона мьләте Исраеле жи те готьне. Жь к’әрәма хwә ль бьн хәбәра «мала Аqуб» у «Әсаw»-да бьхуньн.

2. Аqубе Һалфаwо у Аqубе Зәбәдийе бьре Йуһ’әнна, әвана дӧ шагьртед Иса Мәсиһ бун.

3. Ӧса жи Аqуб наве бьраки Иса бу (Мәтта 13:55; Марqос 6:3; Галати 1:19) у ль гора фькьра гәләка әw Аqуб ә, йе кӧ «Нә’ма Аqуб» ньвисийә.

авзе (нәхwәшийа авзе)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– ава зәр же дьчә.

амин

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жь зьмане ибрани йә, кӧ мә’на wе әв ә: «Р’аст ә», «Бәле», «Бьра ӧса бә», «Р’аст бе хельф», «Qайл ьм». Әw һьнге те готьне гава йәк готьнәке дьбежә йан дӧа дькә, йәки дьн готьна wи дьхwазә мак кә, qайлбуна хwә бь готьна «амин» нишан дькә. Ӧса жи Ә’йанти 3:14-да әв нава бона Иса Мәсиһ һатийә хәбате, бь фькьра «Әw р’аст ә», «Әw амьн ә». Р’омайи 1:25; 9:5; Корьнт’и I 14:16; Корьнт’и II 1:20.

анинә сери

Мьзгини

Фәрһәнгок

– анинә щи, мийасәркьрьн, т’әмамкьрьн.

анисо

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (анис, шәмит) щур’әки п’ьнщар’е йә. Мәтта 23:23.

арами

Мьзгини

Фәрһәнгок

– зьмане арами незики зьмане ибрани йә. Жь сала 600-и бәри буйина Иса әw нава сийасәте у к’ьр’ин-фьротана Асйа Р’оавайеда зьманәки навмьләтийейи мәзьни бу. Һена Иса Мәсиһда арами зьмане щьһуйед Фьльстинейи һәр дәм бу, ӧса жи ибрани у йунани дьһатьнә хәбәрдане. Пәймана Нуда чәнд щи һәнә, wәки ньвиск’аред Мьзгинийе хәбәред Иса бь зьмане арами ньвисинә у паше wәлгәр’андьнә йунани. Мәтта 23:7; Марqос 5:41; 7:34; 15:22; К’аред Шандийа 4:36; Галати 1:18.

афу (афукьрьн, афубун)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бахшандьн.

Бабилон

Мьзгини

Фәрһәнгок

– 1. Бабилон наве бажарәки гәләки кәвьн ә. Wәхтәке п’адшайе Бабилоне гәләк wәлатед дьн бьндәст кьрьбун. Мьләте wи т’әви мьләте Исраеле шәр’ кьр у әw бьндәст кьрьн. Гәләк мәрьвед Исраеле чаwа хӧлам бьрьнә wәлате хwә. Мьләте Исраеле ль wьр һ’әфте сали ма. Мәтта 1:11-12, 17; К’аред Шандийа 7:43.

2. Бабилон Ә’йантийеда жи те ньвисаре, чаwа нишана мьләтед кӧ гӧр’а Хwәде накьн, чьмки мәрьвед бажаре Бабилоне ӧса бун. Ә’йанти 14:8; 17:5; сәре 18-а.

3. Пәтрус I 5:13-да һәйә кӧ «Бабилон» бә’са бажаре Р’омайе дькә.

Бав (Баве Ә’змана)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– әв нав Хwәдер’а те готьне. К’ьтеба Пирозда әw бь мә’на физики (щьсмани) найе фә’мкьрьне, ле бь мә’на р’ӧһ’ани. Әw Баве р’ӧһ’ед һ’әму мәрьвайийе йә. Хwәде бона мәрьва ӧса хәм дькә, чаwа бав зар’а хwәр’а у һе зедә. Ле һәләqәтийа Хwәде чаwа Баве т’әви Иса Мәсиһ щур’әки башqә йә. Жь к’әрәма хwә дәрһәqа ве йәкеда бьн хәбәра «Кӧр’е Хwәде»-да бьхуньн.

Баә’л

Мьзгини

Фәрһәнгок

– наве п’утәки кәнанийа бу, әw п’утәки зедәбуне аwа готи зайине бу, баwәрмәндед wи п’ути баwәр дькьрьн кӧ әwе һ’әйwанед wан, зәви у р’әзед wан бәрәк’әт кә. Мә’на Баә’л «хwәйи» йә. Мьләте Моwаб, мьләте Мьдйан у мьләте Сур у Сайда Баә’л хwәр’а Хwәде һ’әсаб дькьрьн. Гәләк п’утед wан мьләта һәбун, ле Баә’л жь һ’әмуйа мәстьр бу. Т’ариха мьләте Исраелда, чахе әw жь Хwәде дур дьк’әтьн, Баә’л дьһ’әбандьн у бь ви аwайи һерса Хwәде ль сәр хwәда данин. Ле нав мьләте Исраелда мәрьв һәбун, кӧ т’ӧ щара Баә’л qәбул нәкьрьнә, һәр wәхт заньбунә кӧ пештьри Ә’фьрандаре ә’рд у ә’зман т’ӧ Хwәде иди т’ӧнәйә. Һ’акьмти 2:13; 6:25, 31; П’адшати III 16:31; сәре 18-а; 22:53; П’адшати IV 3:2; 10:18-27; 11:18; Йерәмийа 2:8; 7:9; 11:17; 12:16; 19:5; 23:27; Р’омайи 11:4.

Бажаре Даwьд

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Пәймана Кәвьнда «Бажаре Даwьд» wе п’ара Оршәлимер’а те готьне, к’ижан кӧ Даwьд п’адша жь дәсте йәбусийа станд (П’адшати II 5:6-9 ). Луqа 2:11-да ӧса жи Бәйтләһ’мер’а дьготьн бажаре Даwьд, ль к’ӧ мала баве Даwьд дьма. Wьр Даwьд жь дийа хwә дьне к’әтьбу у мәзьн бьбу (П’адшати I 17:12; Луqа 2:4). Ӧса жи ль гора готьнед п’ехәмбәра Иса Мәсиһ wьр жь Мәрйәме дьне к’әт (Мәтта 2:1, 5-6).

Бараq

Мьзгини

Фәрһәнгок

– йәк жь сәрwеред мьләте Исраеле бу. Шер’да сәрwерти дькьр у дьжмьн бьндәст кьр. Һ’акьмти жь сәред 4-а һ’әта 5-а; Ибрани 11:32.

Барнабас

Мьзгини

Фәрһәнгок

– мә’на наве «Барнабас» әв ә: «Кӧр’е Бәрдьлийе» аwа готи «Йе кӧ бәр дьлада те» (К’аред Шандийа 4:36). Әw йәки леwи бу жь Qӧбрьсе у нава баwәрмәндада сәрwерәк бу, йе кӧ Паwлос бьрә щәм шандийед Оршәлиме. Әw т’әви Паwлос р’еwитийа Паwлосә пешьнда чаwа qасьде Иса чу. К’аред Шандийа 4:36-37; 9:27; 13:1–14:28; 15:36-41; Галати 2:9-14.

Бахшандьн

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Хwәде гӧнед мә дьбахшинә

Мәтта 26:28; Марqос 11:25-26; К’аред Шандийа 5:31; 10:43; 26:18; Әфәси 1:7; Колоси 1:13-14; 2:13-14; Ибрани 10:17-18; Йуһ’әнна I 1:8–2:2.

Гәрәке әм жи гӧнед йед дьн бьбахшиньн

Мәтта 6:12-15; 18:21-35; Марqос 11:25; Луqа 6:37; 17:3-4; Корьнт’и II 2:5-11; Әфәси 4:31-32; Колоси 3:13.

Бет’-Ел

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бажаре п’адшатийа Исраелейи бакӧре бу. Сесьд сали әw щики гәләки ә’йан бу бона һ’әбандьне. П’адшати III 12:28-30; П’адшати IV 23:15.

Бәйтләһ’м

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бажаре Щьһудайе (Щьһустане) йә, ль к’ӧ Даwьд п’адша дьне к’әт у мәзьн бу, паше жи Иса ль вьр һатә дьне (Мәтта 2:1; Луqа 2:4; Йуһ’әнна 7:42).

Бәлзәбул

Мьзгини

Фәрһәнгок

– навәки бона мирещьн. Пешийе Бәлзәбул наве п’утәки фьльстинийа бу, мә’на «Хӧдане wаре бьльнд». Фьльстини незики мьләтед Исраеле дьман. Пәйр’а нав щьһуйада мә’никә дьн станд: «Хӧдане меша» йан «Хӧдане сәргина». Әw жи бу навәки сәрwерийа qәwатед щьнайә хьраб. Мәтта 10:25; 12:24, 27; Марqос 3:22; Луqа 11:15, 18-19.

Бьжарти (Йе Бьжарти)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бона Иса Мәсиһ те готьне. Йе Бьжарти, Мәсиһе Хwәде йә, йе кӧ Хwәде к’ьфш кьрийә. Ишайа 42:1; Мәтта 12:18; Луqа 23:35; Йуһ’әнна 1:41. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «Мәсиһ»-да бьхуньн.

Бьлам

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’ехәмбәр бу, йе кӧ Балаqе п’адше Моwабе жь wи һиви кьр, wәки әw ньфьр’а мьләте Исраеле бькә, чьмки Балаqе п’адша дьхwәст әw бьндәст кьрана. Балаq жь мьләте Исраеле дьтьрсийа, чахе һатьнә wәлате wи. Пешийе Бьлам п’ехәмбәр гот: «На, әз ньфьр’а мьләте Исраеле накьм», ле паше чу. Гава р’еда дьчу, ль пешийа wи мьлйак’әтәк сәкьни. Бьлам мьлйак’әт нәдит, ле к’әре Бьлам мьлйак’әт дит у пешда нәчу. Бьлам нькарьбу ньфьр’ мьләте Исраеле бькьра, чьмки Хwәде дӧа wан кьрьбу. Пәймана Нуда ньвисар ә кӧ Бьлам п’әрәһ’ьз бу, ләма т’әви Балаqе п’адша qайл бу, йе кӧ дьжмьне мьләте Исраеле бу. Жьмар 22:4-35; Пәтрус II 2:15-16; Щьһуда 11; Ә’йанти 2:14.

Бьнйамин

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жь һәр донздәһ кӧр’ед Аqуб (аwа готи Исраел) йе һәри бьч’ук бу. Әw бавә’ширәки Исраеле бу. Дәстпебун 35:18; К’аред Шандийа 13:21; Р’омайи 11:1; Филипи 3:5; Ә’йанти 7:8.

Бьраһим

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бавә’шире щьмә’та Хwәде бу. Һе бәре пешда Хwәде Бьраһимр’а готьбу кӧ: «Әзе wәлатәки бьдьмә тә. Гәрәке тӧ жь wәлате хwә дәрейи у һәр’и wәлатәки ну». Бьраһим гӧр’а Хwәде кьр. Пәй гәләк салар’а әw wәлат дит. Әw wәлате Исраел ә. Хwәде пәйман т’әви Бьраһим гьреда, соз да кӧ әw у зӧр’әтед wи Хwәдер’а wе бьбьнә щьмә’тәкә башqә, һәгәр әw ль пәй Хwәде һәр’ьн. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «пәйман»-да бьхуньн. Луqа 1:55; 3:8, 34.

бадиһәwа

Мьзгини

Фәрһәнгок

– вала, п’уч’.

бажарванед Р’омайе

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жь һ’әму мәрьвед кӧ Императорийа Р’омайеда дьман, т’әне һьнәк чаwа бажарванед р’омайе дьһатьнә һ’әсабе. Әwед кӧ бажарван дьһатьнә һ’әсабе, һәq у азайийед wанә башqә һәбун, qәдьре wан һе бьльнд бу (К’аред Шандийа 16:37).

бакӧр

Мьзгини

Фәрһәнгок

– мьфрьq, шьмал.

бап’еш

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (бап’еша гәмийе) щар, багьр.

башур

Мьзгини

Фәрһәнгок

– мьшрьq, щә’нуб.

баwәри

Мьзгини

Фәрһәнгок

– «Иман» хәбәрәк ә, кӧ жь зьмане семити (ә’рәби, ибрани, сурийани, ашури) те, кӧ бь к’ӧрди «баwәри» йә. Пенщ щур’ә хәбатед хәбәра «баwәри» һәнә:

1. Мәрьв баwәрийа хwә ль Хwәде йан йәки тинә, баwәр дькә кӧ әw амьн ә (Дәстпебун 15:6; Ишайа 7:9; Р’омайи 4:3; Галати 3:8).

2. Мәрьв дькарә баwәр бькә кӧ тьштәк йан кәсәк р’аст ә (Луqа 20:5).

3. Мәрьв ә’сәйи занә, аwа готи һ’ьшада р’удьни, кӧ тьштәк һәйә йан wе дәрбаз бә (Аqуб 1:6).

4. Пәймана Нуда, һинкьрьна шандийа бона Иса Мәсиһ те фә’мкьрьне. Әw баwәрийа мә йә нав пирозед Хwәдеда йә (Галати 1:23; Әфәси 4:5; Щьһуда 3).

5. Баwәрикә щур’әки башqә жи һәйә, чаwа дайинәкә жь Хwәде (Корьнт’и I 12:9).

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит
бона хьлазбуне

Йуһ’әнна 1:12; 3:15-18; 3:36; 6:47; 14:6; 20:31; К’аред Шандийа 4:12; 16:30-31; Р’омайи 3:20-22; 10:9-10; Галати 2:16; Әфәси 2:8-9.

бона жийина мәсиһийе

Марqос 11:22-25; Луqа 17:5-6; Йуһ’әнна 14:1; Р’омайи 5:1-2; 14:22-23; Корьнт’и I 13:13; Корьнт’и II 5:6-7; Галати 5:6; Ибрани 11; Аqуб 1:2-8; 2:14-26; Пәтрус I 1:3-9.

беолити

Мьзгини

Фәрһәнгок

– беqанун, беә’дәт, беә’сьл у хwәсәрихwә.

бәж

Мьзгини

Фәрһәнгок

– зьһайи, ә’рд.

бәйт’

Мьзгини

Фәрһәнгок

– qәwл, һьзьнгьрт.

бәлг

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’әле даре.

бәрдьли

Мьзгини

Фәрһәнгок

– барьстани.

бәре дәрәмәта пешьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Зәмане Пәймана Кәвьнда, анәгори qьрара Хwәде, Исраеледа һәр тьштед пешьнә ньхӧри, һәгәр зар’а кӧр’ин буйа, йан һ’әйwана нерин буйа, йан бәре ә’рде у р’әзе дарайә пешьн буйа, әвана «бәред дәрәмәта пешьн» дьһатьнә һ’әсабе у Хwәдер’а дьһатьнә дайине. Бәред дәрәмәта пешьн Хwәдер’а пироз бун у әw р’аст п’ара Wи бун. Әв дайина бәре дәрәмәта пешьн дьдә к’ьфше, кӧ һәр тьшт п’ара Хwәде йә. Чахе бәре дәрәмәта пешьн дәрдьк’әт у дьдан, һьнге мәрьв wе йәкеда гӧман бун, кӧ һ’әму дәрәмәта wанә майинә пәй дәрәмәтдайина пешьнр’а wе бәрәк’әт бә. Бьньһер’ә: Дәрк’әтьн 13:12-15; 34:19, 26; Qануна К’аһинтийе 23:17; Жьмар 18:12; Готьнед Сьлеман 3:9-10. Пәймана Нуда әва хәбәра «бәре дәрәмәта пешьн» бь чәнд щур’а бь мә’на р’ӧһ’ани те бьк’аранине: Р’омайи 8:23; Корьнт’и I 15:20, 23; Аqуб 1:18; Ә’йанти 14:4.

бәрәт’ә

Мьзгини

Фәрһәнгок

– лаше мьрийа йан һ’әйwен.

бәрзәqи

Мьзгини

Фәрһәнгок

– тӧрӧшкьрьн, щӧлә’тикьрьн, бешәрмикьрьн.

бәр’и

Мьзгини

Фәрһәнгок

– щийе бе ав, кәвьр-кӧч’ьк, чол у бәст.

бәтавәбун

Мьзгини

Фәрһәнгок

– ӧндабун.

билан

Мьзгини

Фәрһәнгок

– занәбунеда сәрхwә.

бӧһьшт

Мьзгини

Фәрһәнгок

– щьнәт.

бьвьр

Мьзгини

Фәрһәнгок

– балт’ә.

бьк’ьр

Мьзгини

Фәрһәнгок

– кәч’ьк, qиза мернәкьри.

бьнәли

Мьзгини

Фәрһәнгок

– мәрьвед кӧ щикида дьминьн бьнәлийед wе дәре нә.

бьхур

Мьзгини

Фәрһәнгок

– ширеза даре йә. Әw жь дара те һьлдане у һ’ьшккьрьне. Гава те шәwьтандьне, бинәкә гәләки хwәш же те. Дәма Пәймана Кәвьнда п’арьстгәһеда сәр горигәһа бьхуре Хwәдер’а дьһатә шәwьтандьне (Дәрк’әтьн 30). Щур’әки дарәкә бьхуре Ә’рәбьстанеда жи һәбу, кӧ гәләки qимәт бу. Стәйрнасед р’оһьлате жь wе дәре Исайе зар’окр’а п’ешк’еш анин (Мәтта 2:11).

Бьхуре ә’рәби

бьһарәт

Мьзгини

Фәрһәнгок

– пунг, дарчин, мехьк у йед майинә бинхwәш.

бьһе

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’арәкә qимәте, кӧ бәри к’ьр’ине те дайине (Әфәси 1:14).

вәгәр’андьн (жь гӧнәкьрьне вәгәр’ийан)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (т’обәкьрьн) әw ә, кӧ йәк жь гӧнәкьрьне вәдьгәр’ә, хьраби у гӧнед хwә нас дькә, фә’м дькә кӧ әw хьраб ә, п’ошман дьбә у бь дьл у щан жь гӧнәкьрьне вәдьгәр’ә бәрбь Хwәде, wәки Хwәде бьбахшине. Һәзәкийел 14:6; Зәкәрийа 1:6; Марqос 1:15; К’аред Шандийа 3:19.

Гидәйон

Мьзгини

Фәрһәнгок

– сәрwерәки щьмә’та Исраеле бу. Баwәрийа wи гәләк бу у дӧа кьр wәки Хwәде р’ебәрийа wи бькьра. Гава чу шәр’, әскәред wи һьндьк бун, ле Хwәде алик’арийа wи кьр сәрк’әт. Һ’акьмти 6:11– 8:27; Ибрани 11:32.

Гӧнә

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Гӧнә чь йә?

Р’омайи 1:18-32; 8:5-8; Галати 5:19-21; Әфәси 2:1-3; 5:3-5; Колоси 3:5-10; Аqуб 4:17; Пәтрус I 4:3; Йуһ’әнна I 3:4-5.

Һ’әму мәрьва гӧнә кьрийә

Йуһ’әнна 8:7-9; Р’омайи 3:9-20; 3:23; 5:12; Галати 3:22; Йуһ’әнна I 1:8-10.

Һ’әwщә йә кӧ мәрьв жь щәзайе гӧна хьлаз бьн

Мәтта 10:28; 13:41-42; Йуһ’әнна 3:18-20; 3:36; К’аред Шандийа 17:30-31; Р’омайи 1:18-19; 6:23; Галати 6:7-8; Колоси 3:5-6; Т’есалоники II 1:7-9; Ибрани 9:27; 10:26-31; Пәтрус I 1:17; 4:3-5; Щьһуда 7; Ә’йанти 20:11-15.

Гӧр’а Хwәде бькьн

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Йуһ’әнна 14:15, 21, 23-24; 15:10-17; Р’омайи 13:8-10; Пәтрус I 1:14-16; Йуһ’әнна I 2:3-8; 3:22-24; Йуһ’әнна II 5-6.

гәлийе һәй-wайе

Мьзгини

Фәрһәнгок

– щийе бебьни. Бь йунани АБУССОС ә. Ль гора һинкьрьнәкә щьһуйайә гәләки кәвьн, әв щи к’урайийа ә’рде бу у щьн ль wьр гьрти дьһатьнә хwәйикьрьне, һ’әта щәзакьрьна wанә ахьрийе. Луqа 8:31; Ә’йанти 9:1-2, 11; 11:7; 17:8; 20:1, 3.

гәмиван

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (к’әштиван) хәбатк’аре гәмийе (к’әштийе).

гәмиwаргәһ

Мьзгини

Фәрһәнгок

– лиман, бәндәр.

гори

Мьзгини

Фәрһәнгок

– qӧрбан, нәдьр.

горигәһ

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (мәзбәһ) т’әхте кӧ qӧрбан, гори, һ’әди у хер дьһатьнә дайине йан сәржекьрьне. Пешийе әw пе кәвьра дьһатә чекьрьне. Һена Мусада qӧрбан т’әне сәр горигәһа Коне Шә’дәтийе дьһатьнә сәржекьрьне у паше, гава п’арьстгәһ һатә чекьрьне, т’әне сәр горигәһа п’арьстгәһе дьһатә сәржекьрьне. П’арьстгәһеда горигәһ жь сьфьр чекьри бу. Т’әхтәки дьн жи һәбу, жь йе мәзьн бьч’уктьр у зер’кьри бу. К’аһин ль сәр ве сьфре бьхур дьшәwьтандьн. Вер’а дьготьн горигәһа бьхуре. Дәстпебун 12:7; 22:9; Луqа 1:11; Луqа 11:51.

Горигәһ

Горигәһа бьхуре

гӧнә, гӧнәк’ар

Мьзгини

Фәрһәнгок

– т’әр’ьбандьна qьрара Хwәде әw гӧнә те һ’әсабе (Йуһ’әнна I 3:4). Гӧнәк’ар әw мәрьв ә, йе кӧ жь р’ийа Хwәде к’әтийә у qьраред Wи хwәй накә. Ль гора ньвисаред пироз һ’әму мәрьв гӧнәк’ар ьн у жь р’ә’ма Хwәде к’әти нә (Р’омайи 3:9-18, 23; Йуһ’әнна I 1:8-10).

гӧр’а фьланкәсе кьрьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бь йа фьланкәсе кьрьн, бь готьна фьланкәсе бу, гӧһдарийа фьланкәсе кьрьн.

гьрав

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (адә, щьзир) ә’рдәки нава бә’реда.

Даwьд

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Дәма Пәймана Кәвьнда Даwьд п’адше Исраелейи һәри мәзьн бу. Жь к’әрәма хwә ль бьн хәбәра «мала Даwьд»-да бьхуньн.

Дӧа

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Һинкьрьн бона дӧа

Мәтта 6:5-13; 7:7-11; 18:19-20; Марqос 11:24-25; Луqа 11:1-13; 18:1-8; 21:36; Йуһ’әнна 14:13-14; 15:7; 16:23-26; Р’омайи 8:26-27; 12:12; Әфәси 2:18; 6:18; Филипи 4:6-7; Колоси 4:2; Т’есалоники I 5:17; Тимот’ейо I 2:1-4; 2:8; 4:4-5; Ибрани 4:16; 10:19-22; Аqуб 1:5-8; 4:2-3; 5:13-18; Пәтрус I 4:7; Йуһ’әнна I 3:21-22; 5:14-15.

Мәсәлед дӧакьрьне

Мәтта 11:25-26; 14:23; 19:13-15; Марqос 1:35; Луqа 5:16; 6:12; 22:32; 22:39-46; Йуһ’әнна 11:41-42; 17:1-26; К’аред Шандийа 4:24-31; 16:25; 20:36; 21:5; Р’омайи 1:9-10; 10:1-2; 15:30-33; Корьнт’и II 12:7-10; Әфәси 1:15-20; 3:14-21; 6:19-20; Филипи 1:3-5; 1:9-11; Колоси 1:9-12; 4:3-4; Т’есалоники I 3:9-13; Т’есалоники II 1:11-12; 3:1-5; Ибрани 5:7; 7:25.

Хәмкьрьна Хwәде

Мәтта 6:25-34; 10:29-31; К’аред Шандийа 14:15-17; Р’омайи 8:28; 11:36; Колоси 1:17; Ибрани 1:3; Аqуб 4:13-16.

дарчин

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бьһарәтәкә жь qальке даре йә. Бина wе гәләк ә у һена бәре гәләки бьһа бу. Мәрьва әва т’әви бьзьре зәйт’уне дькьр, wәки бина бьзьр хwәш бә. Щарна мәрьва ль хwә дьхьстьн у щарна жи бона дәфьнкьрьне дьһатә бьк’аранине (Ә’йанти 18:13).

дәрдан

Мьзгини

Фәрһәнгок

– фьраqа кӧ тьшта дькьне йан теда хwәй дькьн.

дәрсдар

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (феркар, мьә’льм, мамоста). Әwана жь к’ома мәрьвед хwәнди нә, ньвисаред ибрани гәләк заньбун. Нав у дәнге wан гәләк щара бьльнд дьбу жь дәст занәбуна wан, чьмки әзбәри готьнед дәрсдаред дьн дьготьн.

дәфьнкьрьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– вәшартьн, ч’ә’лкьрьна мьрийа.

дәһәк

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Нав кӧр’ед Исраелда кӧр’әк һәбу, наве wи Леwи. Зӧр’әта wи шьхӧле п’арьстгәһе дькьрьн. Ль гора Qануна Муса зӧр’әта Леwи ль сәр наве Хwәде дәһәк (жь дәһа п’арәкә) һәбуке, һасьл у дайина бәре ә’рде жь щьмә’та Исраеле хwәр’а дьстандьн (Qануна К’аһинтийе 27:30-32).

дийаре мьрийа

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (дьнйа мьрийа, дьнйа тә’ри) Наве дийаре мьрийа бь зьмане йунани ҺАДИС ә у бь зьмане ибрани ШӘОЛ ә. Әw щики тә’рийи бона мьрийа йә (Ибо 10:21-22 ). Щарна К’ьтеба Пирозда хәбәра ҺАДИС бь мә’на дожә (щә’ньмә) те хәбате, әw щики хәзәбе йә. Ле Пәймана Нуда ҺАДИС п’ьр’анийа щара бь ве мә’нийе те хәбате, щики жь бона йед хьраб ә, бона дәмәке. Әw нә щийе хәзәбе йә, щийе хәзәба ахьрийе ГӘӘННА йә (аwа готи щә’ньмә).

дийарийа т’әвайишәwате

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Дийари у qӧрбанед щур’ә-щур’ә һәбун. Дийарийед т’әвайишәwате бьзьн, бәрх у щанәга бун. Әw р’оже дӧ щара бь һәвр’а сәр горигәһа п’арьстгәһеда дьһатьнә шәwьтандьне. Ле qӧрбанед дьн т’әне п’арч’ед wан дьһатьнә шәwьтандьне. Qануна К’аһинтийе 1:3-9; Ибрани 13:11.

дитьндар

Мьзгини

Фәрһәнгок

– щийе тейатьре йан жи щийе мәщала щьвате кӧ дьһатә дәрбазкьрьне (К’аред Шандийа 19:29, 31).

дожә

Мьзгини

Фәрһәнгок

– щә’ньмә. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «щә’ньмә»-да бьхуньн.

дӧр’

Мьзгини

Фәрһәнгок

– кәвьре сьпийи qимәт ә, кӧ жь нав дьле щур’әки һ’әйwане бә’ре дәрдьхьн (Мәтта 7:6).

Т’ор’е дӧр’а

дьл

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бь фькьра ибранийа, әw щи йә, кӧ мәрьв нава хwәда шеwьра хwә дькә у qьраред хwә дьдә.

Елиша

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’ехәмбәрәки Исраеле бу, кӧ дәма Пәймана Кәвьнда гәләк к’әрәмәт бь дәсте wи дьһатьнә кьрьне (П’адшати IV 2:1– 8:15 ). Пе Елиша жи Хwәде «Нә’мане» сәрwере әскәре Сурйайе жь к’отибуна wи qәнщ кьр (П’адшати IV 5; Луqа 4:27).

Елйас

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’ехәмбәрәки Хwәдейи мәзьн бу. Әwи ль п’адшаки хьраб һьлат, ӧса жи ль һ’әмуйед кӧ Исраеледа п’ут дьһ’әбандьн. Гәләк щьһу дьфькьрин кӧ Елйас wе диса бьһата, wәки бона һатьна Мәсиһ мьләт һазьр кьра. Йуһ’әннайе Ньхӧмдар гәләк алийава мина Елйас бу. Мәтта 11:14; Марqос 9:4; Луqа 1:17; Р’омайи 11:2-5; Аqуб 5:17.

еләкзьрьһ’

Мьзгини

Фәрһәнгок

– к’ьнщәкә әскәра йә, кӧ ль синг у пьшта хwә гьредьдан, wәки жь шур у тира бенә хwәйкьрьне. Әw жь һ’әсьн йан жи жь ч’әрме qальм чекьри бун. Әфәси 6:14 (зьрьһ’); Т’есалоники I 5:8 (к’ӧмзьрьһ’); Ә’йанти 9:9, 17.

ельми wи бун

Мьзгини

Фәрһәнгок

– т’әсмили wи бун, бәр та бун, гӧһдарийа wи кьрьн.

епикури

Мьзгини

Фәрһәнгок

– шагьртед философе Епикурос бу. Епикурос сала 270 бәри буйина Иса мьр. Әwи һин дькьр, кӧ гәрәке мәрәме ә’мьре мәрьва шабун бә, жь еш у тьрсе дур бьн (К’аред Шандийа 17:18).

Әгрипа

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Әгрипайе дӧда кӧр’е Һеродәс-Әгрипа бу (кӧр’е Аристополойе Һеродәсе Мәзьн). Әгрипа п’адшаки Щьһустане бу. Паwлос ль бәр Әгрипа у хушка wи Бәрньке сәкьни у Мьзгинийа Хwәде дьда wан (К’аред Шандийа 25:13–26:32).

Әсаw

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Исһаqе кӧр’е Бьраһимр’а дӧ кӧр’ед һәвал-щеwи бун, Әсаw у Аqуб. Әсаw кӧ йе мәзьн бу, р’ожәке гава гәләки бьр’чи бу, әwи һәqе ньхӧртийа хwә да хwарьна зька, әw фьротә Аqубе бьре хwә. Хwәде зӧр’әта Аqуб чаwа щьмә’т хwәр’а бьжарт, нә кӧ йа Әсаw. Дәстпебун 25:21-26; 27:1-41; 32:3–33:16; Р’омайи 9:10-13; Ибрани 11:20; 12:16-17.

Ә’зман

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Луqа 12:32-34; Йуһ’әнна 14:1-3; Корьнт’и II 5:1-8; Филипи 1:23; Колоси 3:1; Пәтрус I 1:4-5; Ә’йанти 4:1-11; 21:1-4; 21:22–22:5; 22:14-15.

Ә’фьрандьна дьнйайе

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 19:4; Йуһ’әнна 1:3; К’аред Шандийа 14:15; 17:24-26; Корьнт’и I 8:6; Колоси 1:15-16; Ибрани 1:2; 11:3; Ә’йанти 4:11.

ә’нишк (кәвьре сәре ә’нишке)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Пәймана Нуда әв хәбәр бь дӧ щур’а те фә’мкьрьне: 1. Әw кәвьре кӧ диwара һәвва гьредьдә, аwа готи «кәвьре сәре ә’нишке».

2. Кәвьре кӧ ль хьлазийа чекьрьна авайики сәр дәргәһ йан дәри дьһатә данине, чаwа «кәвьре к’ьлите» йә, wәки һ’әму кәвьред майин һәвва бьдә гьредане. Мәтта 21:42; Марqос 12:10; Луqа 20:17; Әфәси 2:20; Пәтрус I 2:6-7.

Жийина маледа

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит
бона жьн у мера

Мәтта 19:4-6; Корьнт’и I 7:1-16; Әфәси 5:21-33; Колоси 3:18-19; Тито 2:3-5; Ибрани 13:4; Пәтрус I 3:1-7.

бона зар’а

Мәтта 15:3-6; Луqа 2:51; Әфәси 6:1-3; Колоси 3:20; Тимот’ейо I 5:4, 8; Ибрани 12:7-11.

бона де у бава

Әфәси 6:4; Колоси 3:21; Тимот’ейо I 3:4-5.

бона жьнәбийа

К’аред Шандийа 6:1; Р’омайи 7:2-3; Корьнт’и I 7:39-40; Тимот’ейо I 5:3-16; Аqуб 1:27.

Жийина һ’әта-һ’әтайе, йа кӧ Иса Мәсиһ дьдә wан, йед кӧ баwәрийа хwә wи тиньн

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 19:16-30; Луqа 10:25-28; Йуһ’әнна 3:1-16; 5:19-29; 10:10; 11:25-26; 14:6; 17:2-3; 20:31; Р’омайи 5:21; 6:5-14; 8:10-17; Корьнт’и II 5:17; Галати 2:20; Әфәси 2:1-6; Колоси 2:13; 3:1-4; Тимот’ейо II 1:10; Тито 3:4-7; Пәтрус I 1:23; Йуһ’әнна I 5:11-13.

Жь гӧнәкьрьне вәгәр’ьн

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 4:17; Марqос 6:12; Луqа 13:1-5; 15:1-31; 24:45-47; К’аред Шандийа 2:37-40; 3:19-20; 17:29-31; 20:21; 26:19-20; Корьнт’и II 7:8-11; Пәтрус II 3:9; Ә’йанти 9:20-21.

Жьнбәр’дан у жь мер дурк’әтьн

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 5:31-32; 19:3-9; Луqа 16:18; Р’омайи 7:2-3; Корьнт’и I 7:10-16.

жийина һ’әта-һ’әтайе

Мьзгини

Фәрһәнгок

– ә’мьре һ’әта-һ’әтайе, жийина һәрһәйе, һ’әйата әбәди.

Зар’ед Хwәде

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Йуһ’әнна 1:12-13; Р’омайи 8:14-17; Галати 4:6-7; Ибрани 12:5-11; Йуһ’әнна I 3:1-3.

Зерандьн

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 5:10-12; Марqос 13:9-13; Луqа 12:4-9; Йуһ’әнна 15:18-21; 16:1-4; К’аред Шандийа 5:41; Р’омайи 8:35-37; 12:12-14; 12:17-21; Корьнт’и I 4:11-13; Корьнт’и II 4:8-11; 12:10; Филипи 1:28-29; Т’есалоники II 1:4-8; 3:2-4; Тимот’ейо II 3:10-13; Ибрани 10:32-39; 12:3-4; Пәтрус I 3:13-17; 4:12-19; Ә’йанти 2:10.

Зәwс

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’уте йунанайи һәри мәзьн ә. «Йупитәр» жи жер’а дьһатә готьне. П’утәки дьн жи һәбу, кӧ наве wи Һәрмес бу, әw чаwа qасьде Зәwс һ’әсаб дькьрьн. К’аред Шандийа 14:12-13.

Зьнек’ари у qави

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 5:27-30; Йуһ’әнна 8:2-11; Р’омайи 13:8-10; Корьнт’и I 5:9-11; 6:9-20; Галати 5:19; Әфәси 5:3; Колоси 3:5-6; Т’есалоники I 4:1-8; Ибрани 13:4; Щьһуда 7.

занәбеж

Мьзгини

Фәрһәнгок

– зьменда сәрхwә.

зар

Мьзгини

Фәрһәнгок

– дәв.

зәндәгьрти ман

Мьзгини

Фәрһәнгок

– ә’щебмайи ман, мәт’әлмайи ман.

зәwал

Мьзгини

Фәрһәнгок

– нәһәqи, нәхwәши, зийан.

зив

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бь йунани жер’а дьготьн ДРАХМӘ йан ДИНАРИОН, кӧ зивәки бьч’ук бу. Әвана wәлатед Императорийа Р’омайеда дьһатьн хәбате. Әw wәкә р’ожхәбатәкә п’аләки бу. Луqа 15:8-9.

зийа

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (әждәһәр) һ’әйwанәк ә, кӧ щарна ч’ир’окада жи те готьне, гәләки qәwат ә, чаwа мә’рәки гәләки мәзьн хӧйа дьбә. Жер’а «мә’р» жи дьбежьн. Ә’йантийеда зийа чаwа нишана мирещьн, сәрwере р’ӧһ’ед хьраб ә. Ә’йанти 12:3–13:4; 16:13; 20:2.

зох

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (дарәкә гурьзе) дарәкә бьч’ук ә, чаwа луфьк бона ә’дәте дин дьһатә бьк’аранине. К’аһина хуна qӧрбанеда дькьрьн у дьр’әшандьнә сәр мәрьва, wәки әw мәрьв ль бәр Хwәде пироз бьн. Дәрк’әтьн 12:22; Qануна К’аһинтийе 14:4; Жьмар 19:6, 18; Йуһ’әнна 19:29; Ибрани 9:19.

Зоха һусопе

зьмьр

Мьзгини

Фәрһәнгок

– р’унәки бинхwәш ә, жь дара те стандьне у qимәте wи бьһа бу. Һьнге зьмьр бона еше дьданә нәхwәша (Марqос 15:23), ӧса жи ль сәр щьнйазе мьрийада дькьрьн, wәки бона дәфьнкьрьне һазьр кьн (Йуһ’әнна 19:39).

Зьмьр

Императорийа Р'омайейә Зәмане Иса Мәсиһда

Мьзгини

Хәритә

Императорийа Р'омайейә Зәмане Иса Мәсиһда

Иса

Мьзгини

Фәрһәнгок

– мә’на наве Иса бь ибрани әв ә: «Хӧдан хьлаз дькә», йан «хьлазкьр», йан жи «азабун» (Мәтта 1:21).

Иса Мәсиһ

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Иса Мәсиһ Кӧр’е Хwәде йә

Мәтта 11:27-30; 16:13-17; Луqа 1:35; Йуһ’әнна 1:1-18; 5:19-29; 6:35-40; 8:58; 11:25-27; 14:5-11; 17:1-5; 20:26-31; К’аред Шандийа 3:13-16; 4:10-12; Р’омайи 1:3-4; Корьнт’и I 1:9; Корьнт’и II 4:4-6; 5:21; Галати 4:4-5; Филипи 2:5-11; Колоси 1:15-20; 2:9-10; Ибрани 1:1-14; 7:26-28; Йуһ’әнна I 2:1-2; 5:20; Ә’йанти 1:12-18; 19:11-16.

Кӧр’е Хwәде чаwа мәрьв һатә дьне

Йуһ’әнна 1:14; Луqа 1:26-38; Мәтта 1:18-25; Луqа 2:1-20; Мәтта 2:1-23; Галати 4:4-5; Филипи 2:6-7; Ибрани 2:14-18.

Иса мәрьв һин дькьрьн у йед нәхwәш qәнщ дькьрьн

Мәтта 4:23-25; 7:28-29; 9:35-36; 11:1-6; Луqа 4:14-44; Йуһ’әнна 20:30-31; К’аред Шандийа 10:36-38.

Иса гәләк к’әрәмәт дькьрьн

Жь к’әрәма хwә ль Навниша К’әрәмәтед Иса Мәсиһ бьньһер’ьн.

Сәрwера Иса гьртьн у щәзайе мьрьне данә wи

Мәтта 26:47-68; 27:1-2; 27:11-31; Марqос 14:43-65; 15:1-20; Луqа 22:47-53; 22:63-71; 23:1-25; Йуһ’әнна 18:1-14; 18:19-24; 18:28–19:16.

Иса һатә хачкьрьне

Мәтта 27:32-56; Марqос 15:21-41; Луqа 23:26-49; Йуһ’әнна 19:17-37.

Иса һатә дәфьнкьрьне

Мәтта 27:57-66; Марqос 15:42-47; Луqа 23:50-56; Йуһ’әнна 19:38-42.

Иса жь мьрьне р’абу у хwә гәләкава ә’йан кьр

Мәтта 28:1-20; Марqос 16:1-8; Луqа 24:1-49; Йуһ’әнна 20:1–21:14; К’аред Шандийа 1:3-8; 2:24-32; 3:15; 4:10; 4:33; 10:39-43; 13:29-39; 17:2-3; 17:30-31; Р’омайи 1:4; 4:24-25; Корьнт’и I 15:3-8; 15:12-21; Ә’йанти 1:18.

Иса чу ә’змен

Луqа 24:50-51; К’аред Шандийа 1:9-11; 2:32-36; 5:30-31; Р’омайи 8:34; Әфәси 1:20-23; Филипи 2:9-11; Ибрани 1:3-11; 2:9; 4:14-16; 7:25-26; 10:12-14; Пәтрус I 3:22.

Иса wе диса вәгәр’ә

Мәтта 24:29-44; Йуһ’әнна 14:1-3; К’аред Шандийа 1:10-11; 3:19-21; Филипи 3:20-21; Колоси 3:4; Т’есалоники I 1:9-10; 3:13; 4:13–5:11; Т’есалоники II 1:6-10; 2:1-4; Тимот’ейо I 6:13-15; Тимот’ейо II 4:8; Ибрани 9:28; Пәтрус II 3:1-18; Йуһ’әнна I 3:1-3; Ә’йанти 1:7; 22:12-13.

Диwана Хwәде бь дәсте Иса Мәсиһ ә

Мәтта 7:21-23; 16:24-27; 25:31-46; Йуһ’әнна 3:18-21; 5:24-29; К’аред Шандийа 17:30-31; Р’омайи 2:1-11; 14:10-12; Корьнт’и I 3:10-15; 4:5; Корьнт’и II 5:9-10; Т’есалоники II 1:5-10; Ибрани 9:27-28; 10:26-31; Пәтрус I 1:17; 4:3-5; Ә’йанти 20:11-15.

Исраел

Мьзгини

Фәрһәнгок

– 1. Наве мәрьв ә. Чахе Хwәде Аqубе баве мьләте Исраеле бьмбарәк кьр, наве wи кьрә Исраел (Дәстпебун 32:27-28; 35:10). Чәнд нав зӧр’әта Исраелр’а те готьне: «Щьмә’та Исраел», «Зар’ед Исраел» у «ибрани». Щьһу жи чаwа мьләте Исраеле тенә һ’әсабе.

2. Наве wәлат жи те готьне: «Исраел». Зува жер’а дьготьн: «Кәнан» (К’аред Шандийа 7:11; 13:19). Навәки дьн жи жер’а «Wәлате Фьльстине» дьбежьн.

Исһаq

Мьзгини

Фәрһәнгок

– кӧр’е Бьраһим у Сәрайе бу. Мә’на наве wи «к’ән» ә, гава дийа wи Сәрайе щара пешьн бьһист кӧ Хwәде wе зар’ бьда wе, әw к’әнийа, чьмки әw ә’мьрда мәзьн бу. Дәстпебун 21:1-8; К’аред Шандийа 7:8; Р’омайи 9:7; Ибрани 11:9 у йед майин.

Ишайа

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’ехәмбәрәки ә’йан бу, кӧ wәкә 700 сали бәри Иса Мәсиһ һәбу. Әwи дәрһәqа Исада гәләки п’ехәмбәрти кьрийә. К’ьтеба wи жи һәйә. Мәтта 3:3; К’аред Шандийа 8:30; Р’омайи 9:27-29 у йед майин.

ибрани

Мьзгини

Фәрһәнгок

– навәки кәвьн ә у щьмә’та Исраеле пе ви нави һатә навкьрьне. Ибрани ӧса жи зьман ә. Щьмә’та Исраеле бь зьмане ибрани хәбәр дьдан. Пәймана Кәвьн бь ви зьмани ньвисар ә. К’ьтебәкә Пәймана Ну жи бь ви нави һәйә (Нә’ма Ибранийар’а).

илаһи

Мьзгини

Фәрһәнгок

– һе бона wе йәке, һе зедә.

инк’ар

Мьзгини

Фәрһәнгок

– йәк һаш жь тьштәки һәйә, ле хwә мӧкӧр’ найе кӧ занә.

исаф

Мьзгини

Фәрһәнгок

– wьщдан.

итойин

Мьзгини

Фәрһәнгок

– р’обәт, сосрәт.

иqраркьрьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– әрейикьрьн, шекьрандьн.

Йерәмийа

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’ехәмбәрәки ә’йан бу, әw wәкә 500 сали бәри буйина Иса Мәсиһ һәбу. Wәхтәк һәбу, жь щьмә’та Исраеле гәләка гӧр’а Хwәде нәдькьрьн. Йерәмийа wанр’а дьгот, кӧ жь гӧнәкьрьне вәгәр’ьн. Гәләк тьшт жи әwи бона Иса Мәсиһ у мьләтед нәщьһу п’ехәмбәрти кьр. К’ьтеба wи жи һәйә, «Йерәмийа». Мәтта 2:17; 16:14; 27:9.

Йефта

Мьзгини

Фәрһәнгок

– әскәрәки ә’йан бу. Әw жь сәрwеред щьмә’та Исраеле бу. Һ’акьмти 11:1– 12:7; Ибрани 11:32.

Йеша

Мьзгини

Фәрһәнгок

– баве Даwьд п’адша бу. Иса Мәсиһ жь р’ьк’ьнйата wи һатә дьне. Пәймана Кәвьнда Ишайа п’ехәмбәр ньвиси кӧ Мәсиһе жь зӧр’әта Йеша у Даwьд бьбә. Р’ут’ 4:18-22 (17-21); П’адшати I 16:1-22; 17:12-14, 17; Мәтта 1:5-6; Луqа 3:32; К’аред Шандийа 13:22; Р’омайи 15:12.

Йешуйе Нун

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’ехәмбәр бу, ӧса жи пәй мьрьна Мусар’а сәрwерәки щьмә’та Исраеле бу. Әwи р’ебәрийа щьмә’та Исраеле кьр, һ’әта wәлате Кәнане, к’ижан кӧ Хwәде бь создайина Хwә да wан. Wана т’әви мьләте кӧ ль wьр дьман шәр’ дькьрьн у сәрк’әтьн. Пәйр’а Йешу әw wәлат п’арәвәкьр у һәр qәбиләкә Исраелер’а (пештьри qәбила Леwи кӧ к’аһин бун) п’арәк да. Әw сәрwерәки к’ьфш бу у дьхwәст кӧ щьмә’т бь дьләки пәй Хwәде бьчуйа. Ль сәр кьрьнед wи к’ьтеб жи һәйә. Дәрк’әтьн 17:8-13; Жьмар 13:1-17; Йешу 1-24; К’аред Шандийа 7:45; Ибрани 4:8.

Йунани

Мьзгини

Навнишед Чапа У П’әра

1 ләптон | нив кодрантес (сьфьр)
2 ләптон | кодрантес (сьфьр)
4 qӧадранс | ассарион (сьфьр)
16 ассарион | динарион йан драхмә (зив)
4 динарион | статер (зив)
100 динарион | мна (зер’)
6000 динарион | талантон (зив)
180 000 динарион | талантон (зер’)

Йунаньстан

Мьзгини

Фәрһәнгок

– wәлат ә, Ат’ина бажаре wейи сәрәкәйи мәзьн ә, чаwа һьнге ӧса жи иро. Корьнт’ жи бажаре Йунаньстанеда йә, чаwа һьнге ӧса жи иро. П’ьр’анийа бажаред Йунаньстанейә ә’йан һьнге дьк’әтьнә нава qәза Ахайайейә Р’омайе. Мьләте Йунаньстанейи кәвьн гәләк хwәнди бун у бона сәрwахтийа wан мьләтед дьн qәдьре wан дьгьртьн. Зьмане wан жь алийе һ’әму хwәндәванава дьһатә хәбәрдане, нә т’әне ль Йунаньстанеда, ле ль wәлатед дәр жи. Ль к’идәре кӧ әскәред йунана дьчуне, култура хwә ль wьр бәла дькьрьн. К’ьтебед Пәймана Ну пешийе бь зьмане йунани һатьнә ньвисаре.

Йуһ’әнна

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Бь наве Йуһ’әнна чәнд мәри Пәймана Нуда һәнә, ле йед һәрә ә’йан әв ьн:

1. Йуһ’әннайе Зәбәди йәк жь һәр донздәһ шагьртед Иса бу. Әw шанди бу. Әwи «Мьзгинийа Йуһ’әнна» у се нә’мә ньвисинә у ль гора фькьра гәләка к’ьтеба «Ә’йанти» жи wи ньвисийә.

2. Йуһ’әннайе Ньхӧмдар, әw п’ехәмбәр у готьнбеже хәбәра Хwәде бу (Луqа 1:13-17; 7:26). Т’обәдар аведа дьньхӧмандьн у щьмә’та Исраеле бона Мәсиһ һазьр дькьрьн (Луqа 3:3-20; 7:27).

йанчийә

Мьзгини

Фәрһәнгок

– гӧва, гәло, кӧ, аwа готи.

йунан

Мьзгини

Фәрһәнгок

– 1. мьләте wәлате Йунаньстане.

2. Дәма Иса Мәсиһда, щьһуйа һ’әму мьләтед майинр’а «йунан» дьготьн, wәки бьдана к’ьфше, кӧ һ’әбандьн у култура wан йед йунана бун, нә кӧ йед щьһуйа (Марqос 7:26; К’аред Шандийа 17:4), ле һьнәкә жь wан баwәрийа хwә бь Хwәдейе Исраеле анин (К’аред Шандийа 17:4; бәлки Йуһ’әнна 12:20-да жи ӧса йә). Ве wәлгәр’андьнеда чәнд щи һәнә к’идәре хәбәра «нәщьһу» дәwса «йунан» һатийә хәбьтандьне (К’аред Шандийа 14:1; 20:21; Р’омайи 1:16; 2:9-10; 3:9; 10:12; Корьнт’и I 1:24; 10:32; 12:13 Галати 3:28; Колоси 3:11 у йед майин).

3. Чәнд щийа хәбәра «йунан» бә’са wан щьһуйа дькә, йед кӧ жь wәлате Исраеле дәр мәзьн бьбун у зьмане wан йунани бу, йан жи Исраеледа мәзьн бьбун ле зьмане йунани хәбәр дьдан, нә кӧ ибрани (К’аред Шандийа 6:1, 9:29 у 11:20 (ван р’езада бь ви аwайи һатийә бьк’аранине: «щьһуйед кӧ йунани хәбәр дьдан»); бәлки Йуһ’әнна 7:35).

Кәнан

Мьзгини

Фәрһәнгок

– наве wи wәлати йә, к’ижан кӧ Хwәде ль гора созе Хwә да мьләте Исраеле, wәки бьбә wәлате wан. Әв наве «Кәнан» һе бәри ль wьр майина мьләте Исраеле һәбу. Паше «Исраел» йан жи «Фьльстин» һатә готьне. Мәтта 15:22; К’аред Шандийа 7:11; 13:19.

Коне Шә’дәтийе (Коне Щьвине)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Гава щьмә’та Исраеле жь Мьсьре дәрк’әт, Хwәде сәре ч’ийайе Синайе Мусар’а гот, чаwа гәрәке Коне Шә’дәтийе бе чекьрьне (Дәрк’әтьн 25). Гава чекьрьн, р’умәта Хwәде әw щи т’ьжи кьр у Хwәде бь р’умәта Хwә шә’дәти да у да хӧйакьрьне кӧ Әw т’әви wан ә (Дәрк’әтьн 38:21). Коне Шә’дәтийе у Коне Щьвине (Дәрк’әтьн 27:21) йәк бун. Щьмә’та Исраеле ль wьр дьщьвийан. Сьлеман жи Оршәлимеда п’арьстгәһ дәwса wеда чекьр. Коне Шә’дәтийеда (у ӧса жи п’арьстгәһеда) тьштед пироз жи һәбун, мәсәлә: Сьндоqа Пәймана Хӧдан (Qануна Дӧщари 10:8), аwа готи Сьндоqа Шә’дәтийе (Жьмар 4:5).

Коне Шә’дәтийе (Коне Щьвине)

Кӧр’е Даwьд

Мьзгини

Фәрһәнгок

– навәки к’ьфш ә, кӧ мьләте щьһу бона Мәсиһ дьготьн, чьмки Хwәде соз дабу, кӧ Мәсиһ wе жь р’ьк’ьнйата Даwьд бе. Мәтта 1:1, 6, 17, 20; 9:27; 15:22; 21:9; 22:42; Марqос 10:47-48.

Кӧр’е Мерьв (Кӧр’е Инсан)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Чаwа жь к’ьтеба Данийел п’ехәмбәр (7:13-14 ) те хӧйакьрьне, бәри һатьна Иса Мәсиһ мьләте Исраеле баwәр дькьр кӧ Хwәде wе хьлазкьрәки бона щьмә’та Хwә бьшинә, wәки wан жь гӧнед wан хьлаз кә у наве Wи wе «Кӧр’е Мәрьв» бә. Пәймана Нуда гәләк щара Иса Мәсиһ Хwәха әв нав ль Хwә кьр. Әв хwәнавкьрьна Иса бь р’әнгәки ньхамти дьдә хӧйакьрьне, кӧ Иса әw ә бона к’ижани Хwәде готьбу, кӧ чаwа Хьлазкьр wе бе дьнйайе у Әw ә, Йе кӧ Хwәде п’адшатийед т’әмамийа дьнйайе данә дәсте Wи. Ль һәр чар Инщилада Иса дьбежә, Кӧр’е Мерьв Хwәха йә у һ’ӧкӧме Wи бона бахшандьне у диwанкьрьне һәйә (Марqос 2:10; Йуһ’әнна 5:27) у ӧса жи Хwәха wе жийина Хwә бьдә, wәки йед дьн аза бьн (Марqос 10:45). Мәтта 8:20; Луqа 18:8; Йуһ’әнна 1:51; К’аред Шандийа 7:56 у йед майин.

Кӧр’е Хwәде

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Пәймана Нуда әв нав Иса Мәсиһр’а те готьне, ле әw бь мә’на физики (щьсмани) найе фә’мкьрьне. Пәймана Кәвьнда, «Кӧр’е Хwәде» навәки бона wи П’адшайи йә, йе кӧ Хwәде бьжарт, аwа готи бона Мәсиһ (йе бь р’ун к’ьфшкьри), кӧ Бәрдәстийе Хwәдейи Пироз у Амьн ә (Ишайа 42:1-8; 49:1-13; 50:4-11; 52:13-53:12; Зәбур 2:6-12). Әw нав «Кӧр’е Хwәде» незикийа һәләqәтийа нава Хwәде у Wида дьда к’ьфше. Аwа готи Иса Мәсиһ бь мә’на р’ӧһ’ани Кӧр’е Хwәде те навкьрьне. Пәймана Нуда һатийә ньвисаре, кӧ Кӧр’е Хwәде Хәбәра Хwәде йә (Пәйва Хwәде йә) у Хәбәра Хwәде жи Хwәха Хwәде йә. Кӧр’е Хwәде жь Бав (Хwәде) те. Әw нура р’умәта Хwәде йә у сурәте Хwәдейе кӧ хӧйа набә. Һе бәри ә’фьрандьна ә’рд у ә’змана Кӧр’ ль щәм Баве бу. Бав у Кӧр’ йәк ьн, хwәстьна wан жи йәк ә, һ’ӧкӧме Кӧр’ мина һ’ӧкӧме Баве йә у Кӧр’ Баве мәрьвава дьдә ашкәрәкьрьне у Кӧр’ бь һ’әму аwайи т’ам ашкәрәбуна Баве йә. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «Бав»-да бьхуньн. Мәтта 1:18-20; Колоси 1:15-20; Ибрани 1:1-4; Йуһ’әнна 1:1-5; 3:16; 5:21-23; 10:30; 13:3; 14:9; 16:27-28; Луqа 10:22; Р’омайи 1:4.

К’ӘРӘМӘТЕД ИСА МӘСИҺ

Мьзгини

Мәсәлед Иса Мәсиһ

К’әрәмәт | Мәтта | Марqос | Луqа | Йуһ’әнна
1. *К’әрәмәта дә’wата Qанайеда | – | – | – | 2:1-11
2. Иса кӧр’е qӧльхк’арәки qәнщ дькә | – | – | – | 4:46-54
3. Иса р’ӧһ’е һ’әрам дәрдьхә | – | 1:23-26 | 4:33-35 | –
4. Qәнщкьрьна хwәсийа Пәтрус у нәхwәшед дьн | 8:14-16 | 1:30-34 | 4:38-41 | –
5. *Гьртьна мә’сийа | – | – | 5:4-11 | –
6. Иса йәки жь к’отибуне паqьж дькә | 8:2-4 | 1:40-42 | 5:12-13 | –
7. Иса шьлушә’т дьбахшинә у qәнщ дькә | 9:2-7 | 2:3-12 | 5:18-25 | –
8. Нәхwәше си у һ’әйшт сала qәнщ дьбә | – | – | – | 5:1-9
9. Qәнщкьрьна мәрьве дәстк’ьшийайи | 12:10-13 | 3:1-5 | 6:6-10 | –
10. Иса хӧламе сәрсәдәки qәнщ дькә | 8:5-13 | – | 7:1-10 | –
11. **Сахбуна кӧр’е жьнәбийа Найине | – | – | 7:11-15 | –
12. Qәнщкьрьна йе кор у лал | 12:22 | – | 11:14 | –
13. *Иса фьртоне дьсәqьр’инә | 8:23-27 | 4:35-41 | 8:22-25 | –
14. Qәнщкьрьна дӧ щьнак’әтийе Гәрдарине | 8:28-34 | 5:1-20 | 8:26-39 | –
К’әрәмәт | Мәтта | Марqос | Луqа | Йуһ’әнна
15. **Qизька мьри у к’ӧлфәтәкә нәхwәш | 9:18-26 | 5:21-43 | 8:40-56 | –
16. Иса дӧ кора qәнщ дькә | 9:27-31 | – | – | –
17. Иса йе лал qәнщ дькә | 9:32-33 | – | – | –
18. *Иса пенщ һ’әзара т’ер дькә | 14:13-21 | 6:30-44 | 9:10-17 | 6:1-14
19. *Иса п’ийа ль сәр авер’а дьчә | 14:25-33 | 6:45-51 | – | 6:19-21
20. Баwәрийа к’ӧлфәта кәнани | 15:21-28 | 7:24-30 | – | –
21. Qәнщкьрьна гәләка | 15:29-31 | – | – | –
22. Qәнщкьрьна йе лал | – | 7:31-37 | – | –
23. *Иса чар һ’әзара т’ер дькә | 15:32-38 | 8:1-9 | – | –
24. Qәнщкьрьна коре Бәйтсайдайе | – | 8:22-26 | – | –
25. Qәнщкьрьна йе щьнак’әти | 17:14-18 | 9:17-29 | 9:38-43 | –
26. *Хәрще п’арьстгәһе зьке мә’сида | 17:24-27 | – | – | –
27. Вәкьрьна ч’ә’вед йәки зькмакийеда кор | – | – | – | 9:1-7
28. Qәнщкьрьна к’ӧлфәта qонщьки | – | – | 13:10-13 | –
29. Qәнщкьрьна мәрьве авзе | – | – | 14:1-4 | –
30. Qәнщкьрьна дәһә к’отийа | – | – | 17:11-19 | –
К’әрәмәт | Мәтта | Марqос | Луqа | Йуһ’әнна
31. **Иса Лазаре мьри сах дькә | – | – | – | 11:1-44
32. Qәнщкьрьна дӧ коре Әриһайе | 20:29-34 | 10:46-52 | 18:35-43 | –
33. *Дара һежирейә һ’ьшкбуйи | 21:18-22 | 11:12-14, 20-25 | – | –
34. Иса гӧһе хӧламе сәрәкк’аһин пева дькә | – | – | 22:50-51 | –
35. *Гьртьна мә’сийайә бь к’әрәмәт | – | – | – | 21:1-11

Р’езед бе стәйрк щийед к’әрәмәтед qәнщкьрьна мәрьва дьдьнә к’ьфше.

Р’езед йәк стәйрк (*) щийед wан к’әрәмәта дьдьнә к’ьфше, ль к’ӧ һ’ӧкӧме Иса сәр т’әбийәте хӧйа буйә.

Р’езед дӧ стәйрк (**) щийед к’әрәмәтед сахкьрьна мьрийа дьдьнә к’ьфше.

К’омәкдайин

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 6:1-4; 7:12; 25:31-46; Луqа 3:10-11; 6:38; К’аред Шандийа 11:27-30; Корьнт’и I 10:24; Корьнт’и II 8:1-15; 9:1-15; Галати 6:9-10; Филипи 4:14-19; Ибрани 10:24; 13:1-3; 13:16; Аqуб 1:27; 2:15-16; Йуһ’әнна I 3:16-18.

К’ӧрди

Мьзгини

Навнишед Чапа У П’әра

2 пол | qӧр’ушәк
4 qӧр’уш | дьравәки чарqӧр’уше
64 qӧр’уш | зивәк
4 зив | наләки чарзиве
100 зив | зер’әк
6000 зив | тәлантәки зив
180 000 зив | тәлантәки* зер’

* Т’арихеда чәнд щур’ә тәлант һәбун, әw qӧр’нава гьредайи бун. Тәлантед зер’ин жи һәбун кӧ жь 180 000 зива qимәттьр бун.

К’ьтеба Зәбура

Мьзгини

Фәрһәнгок

– к’ьтебәкә Пәймана Кәвьн ә. Зәбур хwәха к’ӧлам у стьранед шькьрдайине нә бона Хwәде. Ӧса жи мәрьва жь к’урайийа дьле хwә авитьнә сәр һ’але хwә, дьловандьнә у дәрд-кӧлед хwә Хwәдева ә’лам кьрьнә. П’айе-п’ьр’е Даwьд п’адша әв зәбур ньвисинә.

К’ьтеба Пироз

Мьзгини

Фәрһәнгок

– һьн Ньвисаред Пәймана Ну т’әви йед Пәймана Кәвьн һәвр’а дьбьнә т’әвайийа К’ьтеба Пироз, аwа готи «Библийа» кӧ те wәлгәр’андьне «К’ьтеба сәр к’ьтебар’а».

кәла

Мьзгини

Фәрһәнгок

– һ’әбс, зьндан, гьртигәһ.

кәнани

Мьзгини

Фәрһәнгок

– мьләтәк бу кӧ ль Кәнане дьман, зӧр’әта кӧр’е Һам, кӧр’е Нӧһ (Дәстпебун 10:6).

кӧли

Мьзгини

Фәрһәнгок

– һәспе гиһе, сийаре буке.

Кӧли

к’атьб

Мьзгини

Фәрһәнгок

– ньвиск’аре сәрwеред бажер (К’аред Шандийа 19:35).

к’аһин

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жь зӧр’әта Һаруне бьре Муса бун. К’аһина әw горийед (qӧрбанед) кӧ мьләте Исраеле данин сәржедькьрьн. Әw бона мьләте Исраеле бәр Хwәде дьсәкьнин у дӧа дькьрьн, навчети дькьрьн у хwәстьна Хwәде щьмә’тер’а дьданә ә’йанкьрьне. Wана дәһәке (жь дәһа п’арәкә) һәбуке, һәгәр һасьл буйа, йан дайина бәре ә’рде буйа, йан чь к’ар qазьнщ кьрана жь щьмә’та Исраеле хwәр’а дьстандьн. Нав щьвата гьрәгьред щьһуйада сәрәкед к’аһина жи һәбун. Йәк жь wан сәрәкед к’аһина бона wәхтәке дьһатә бьжартьне кӧ бьбә Сәрәкк’аһин, әwи сәрwерийа т’әмамийа к’аһина у щьвата гьрәгьра дькьр. Сәрәкед к’аһина әw бун жи, йед кӧ иди щарәке дора хwәда бьбунә Сәрәкк’аһин, ӧса жи жь йед ә’йанә жь малед wан Сәрәкк’аһина бун. Qануна К’аһинтийе 6:8–10:20; Мәтта 26:57; Ибрани 6:20–8:6 у йед майин.

к’еләк

Мьзгини

Фәрһәнгок

– тәньшт.

к’емун

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (к’имйон, зирә) т’охьме щур’әки п’ьнщар’а йә. Щьһуйа әw чаwа дәрман дьхwарьн пе qәнщ дьбун (Мәтта 23:23).

к’әрәм

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Пәймана Нуда гәләк щара чаwа п’ешк’ешәк йан дайинәк те фә’мкьрьне. К’әрәм хwәстьна дьле Хwәде йә, wәки тьштәки qәнщ, илаһи хьлазбуне бьдә мәрьвед кӧ нә һежайи п’ешк’ешед Wи нә. Әw беһәq дьдә мәрьва у ль һивийа тьштәки пашдастандьне нинә. Гәләк щара К’ьтеба Пирозда ньвиск’ара к’әрәма Хwәде чаwа дӧа-дьрозгә бона һәв хwәстьнә.

к’әфән

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жь qәдәк (п’инә, п’ач’), мьри теда дьп’еч’ьн.

к’әфил (стандьн)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (гьрәw, к’әфаләт) п’әрә жь бәр мәрьвва те дайине, wәки бькарьбьн аза бьминьн һ’әта р’ожа диwанкьрьне.

к’әwдайина гӧна (к’әwандьна гӧна)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– р’әситкьрьна гӧна, бахшандьна гӧна. «К’әw» те фә’мкьрьне чаwа шәwьтандьн, р’әситкьрьн.

к’ози

Мьзгини

Фәрһәнгок

– 1. хwәлийа шәwьти.

2. К’озикьри жи те фә’мкьрьне чаwа «дәрмаликьри».

к’оти (к’отибун)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– нәхwәшик ә, кӧ сәр мерьв бьрин дәртен, әw бьрин к’ур дьбьн, кӧ т’ӧ щара qәнщ набьн. Ль гора Qануна К’аһинтийе жь сәре 13-а һ’әта 14-а зәмане бәре һәр щур’ә нәхwәшийа сәр ч’әрм жь к’отибунева гьрти һ’әта чәнд щур’ә п’ьзька, ӧса жи тьштед к’әфьки һ’әрам дьһатьнә һ’әсабе. Щьмә’те бәри нәхwәшед аһа дьдан жь гӧнд у бажара дәрдьхьстьнә дәр, ле һәгәр ньшкева йәк qәнщ буйа, гәрәке хwә нишани к’аһин бькьра у һ’әди бьда, wәки дәстур бьдане кӧ әw бьк’әта нава щьмә’те.

к’офи

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Һена бәре нава йунанада к’офи жь гӧла йан бәлга бун, гьловәр’ бона сәре мәрьва дьһунандьн. Wан мәрьва к’офи дьстанд, йед кӧ листькед спортеда сәрдьк’әтьн (алт’ дькьрьн) йан жи бона әскәред ә’гит бун кӧ дьжмьн бьндәст дькьрьн. Корьнт’и I 9:25; Ә’йанти 2:10; 3:11; 4:4, 10 у йед майин.

К’офи

к’ӧлфәт

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жьн, пирәк.

к’ӧмр’әшийа Хwәде

Мьзгини

Фәрһәнгок

– р’ӧһ’ани те фә’мкьрьне. Пәймана Кәвьнда, гава щьмә’та Хwәде дәст жь Хwәде к’ьшанд у п’ут һ’әбандьн, әw ӧса дьһатә һ’әсабе, бемә’нә чаwа жьна йәки ч’ә’в бавежә мерәки дьн у мере wе к’ӧмр’әшийе бькә. Һосейа 2:2-13; Йерәмийа 3:6-10, 20; Корьнт’и I 10:22; Корьнт’и II 11:2.

к’ӧрх

Мьзгини

Фәрһәнгок

– к’ьнща зьвьр жь муйе бьзьне, чаwа нишана шине бәр Хwәде ль хwә дькьрьн (Мәтта 11:21).

к’ьништ

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бь йунани «СӦНАГОГ», щийе щьвата хwәденасед щьһуйа йә, илаһи р’ожа шәмийе, кӧ ньвисаред пироз теда дьхуньн, дӧа дькьн у һин дькьн. Һәр әндәмәки к’ьниште дькарә һин бькә. Дәма Исада к’ьништ һ’әму бажаред щьһуйада һәбун. Qӧрбан ль wьр нәдьһатьнә сәржекьрьне. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «п’арьстгәһе»-да бьхуньн.

К’ьништ

к’ьрк’ут

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (к’әwк’ӧрт’) кәвьрәки нәрм у зәр ә кӧ бь алавәкә р’әнге вәкьри шәwq дьшәwьтә у бина wе жи qәwат ә (туж ә). Луqа 17:29; Ә’йанти 9:17-18 у йед майин.

Леwи

Мьзгини

Фәрһәнгок

– 1. Йәк жь һәр донздәһ кӧр’ед Аqуб бу. Зӧр’әта Леwи жи йәк жь wан һәр донздәһ qәбилед Исраеле бу. Муса п’ехәмбәр у бьре wи Һарун, һәр дӧ жи жь ве qәбиле бун. Жь нава ве qәбиле Хwәде Һарун зӧр’әтева бона шьхӧле Хwәде п’арьстгәһеда, аwа готи к’аһинтийер’а бьжарт. Йед майин алик’арийа ван к’аһина дькьрьн. Дәрк’әтьн 6:16-25; 32:26-29; Жьмар 1:47-53; Луqа 10:32; Ибрани 7:5, 9-10; Ә’йанти 7:7 у йед майин.

2. Леwийе кӧр’е Һалфаwо шагьртәки Иса бу, кӧ жер’а Мәтта жи дьготьн.

Леwи у к’аһин

Лут

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бьразийе Бьраһим бу. Гава Бьраһим чу бона wәлате кӧ Хwәде соз дабу, Лут т’әви wи чу. К’әтьн wи wәлати у Лут чу бажаре Содомеда ма. Дәстпебун 11:27, 31; 14:1-16; 19:1-38; Луqа 17:28-32; Пәтрус II 2:7.

лейи

Мьзгини

Фәрһәнгок

– тофан.

ләщк’ар

Мьзгини

Фәрһәнгок

– йе кӧ т’әви йәки дьн йан дьк’әвә ләще йан qоше.

лил

Мьзгини

Фәрһәнгок

– хизгә, qум, чәмур’.

ломәкьрьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– нәһәqкьрьн, диwанкьрьн, сущдаркьрьн.

луфька бә’ре

Мьзгини

Фәрһәнгок

– лифька (кӧлаве) бә’ре.

МӘСӘЛЕД ИСА МӘСИҺ

Мьзгини

Мәсәлед Иса Мәсиһ

Мәсәлә | Мәтта | Марqос | Луqа
1. Хwейа бе тә’м | 5:13 | 9:50 | 14:34-35
2. Ч’ьра сәр п’еч’ьре | 5:14-16 | 4:21-22 | 8:16-17, 11:33
3. Мала йе сәрwахт у мала йе бефә’м | 7:24-27 | – | 6:47-49
4. Кәсәк пе п’арч’е ну к’ьнща кәвьн п’инә накә | 9:16 | 2:21 | 5:36
5. Шәрава ну накьнә мәшкед кәвьн | 9:17 | 2:22 | 5:37-39
6. Мәсәла т’охьмр’әш | 13:3-8, 18-23 | 4:3-8, 14-20 | 8:5-8, 11-15
7. Мәсәла гәньм у зиwане | 13:24-30, 36-43 | – | –
8. Мәсәла дӧ дәйндара | – | – | 7:41-43
9. Т’охьме кӧ дьгьһижә | – | 4:26-29 | –
10. Һ’әба т’охьме хәрдале | 13:31-32 | 4:30-32 | 13:18-19
11. Һәвиртьр’шк | 13:33 | – | 13:20-21
12. Хьзна вәшарти | 13:44 | – | –
13. Дӧр’е qимәт | 13:45-46 | – | –
14. Т’ор’а авити | 13:47-50 | – | –
15. Р’астийед кәвьн у ну | 13:52 | – | –
16. Хӧламе кӧ набахшинә | 18:23-35 | – | –
17. Мәсәла самәрийе qәнщ | – | – | 10:30-37
18. Меване ниве шәве у се нан | – | – | 11:5-8
19. Дәwләтийе бе фә’м | – | – | 12:16-21
20. Хӧламе һ’ьшйар | – | 13:35-37 | 12:35-40
Мәсәлә | Мәтта | Марqос | Луqа
21. Хӧламе амьн у хӧламе беамьн | 24:45-51 | – | 12:42-48
22. Мәсәла дара һежирейә бе бәр | – | – | 13:6-9
23. Йед кӧ ль наве хwә дьгәр’ьн | – | – | 14:7-14
24. Мәсәла шайийа гьран | – | – | 14:16-24
25. Чаwа бьбьнә шагьрте Иса | – | – | 14:25-33
26. Пәза ӧндабуйи | 18:12-14 | – | 15:3-7
27. Зиве ӧндабуйи | – | – | 15:8-10
28. Кӧр’е ӧндабуйи у бьре wи | – | – | 15:11-32
29. Wәк’илхәрще беамьн, ле сәрwахт | – | – | 16:1-13
30. Мәрьве дәwләти у Лазаре фәqир | – | – | 16:19-31
31. Борщдарийа хӧламе амьн | – | – | 17:7-10
32. Мәсәла жьнәбийе у һ’акьм | – | – | 18:1-8
33. Мәсәла ферьси у хәрщгьр | – | – | 18:9-14
34. Мәсәла дәһә зер’а | (25:14-30) | – | 19:11-27
35. П’алед р’әзед тьрийа у һәqе wан | 20:1-16 | – | –
36. Мәсәла дӧ кӧр’а | 21:28-32 | – | –
37. Мәсәла р’әзе тьрийа у р’әзвана | 21:33-44 | 12:1-11 | 20:9-18
38. Мәсәла дә’wате | 22:1-14 | – | –
39. Дәрса дара һежире | 24:32-35 | 13:28-31 | 21:29-33
40. Р’ож у сьһ’әт нә ә’йан ә | – | 13:33-37 | –
41. Мәсәла дәһә qизед бьк’ьр | 25:1-13 | – | –
42. Мәсәла се хӧлама | 25:14-30 | – | (19:11-27)
43. Пәз у бьзьн | 25:31-46 | – | –

Мәлк’и-Садьq

Мьзгини

Фәрһәнгок

– П’адша у к’аһине бажаре Шәлиме бу. Щарәке дьжмьна бьразийе Бьраһим, Лут мала wива гьртьн. Бьраһим чу т’әв wан дьжмьна шәр’ кьр у сәрк’әт, Лут, мал у мьлк’е wива хьлаз кьр пашда ани. Гава Бьраһим вәгәр’ийа, йәки бь наве Мәлк’и-Садьq р’асти wи һат, нан у шәрав да Бьраһим у дӧа ль wи кьр. Бьраһим йәк жь дәһә п’аред һ’әму тьштед кӧ т’әви хwә жь шер’ анин п’ешк’еши wи кьр. Гәләк сал пәй ве йәкер’а ә’дәте щьмә’та Исраеле бу, wәки йәк жь дәһә п’аред бәр у тьштед дьн бьдана к’аһина. Дәстпебун 14:17-20; Ибрани 5:6-10; 6:20; 7:1-17.

Мәрйәм

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Чәнд к’ӧлфәт К’ьтеба Пирозда һәнә, наве wан Мәрйәм.

1. Дийа Иса.

2. Мәрйәма Мәждәлани (Мәтта 27:56; Марqос 16:9; Луqа 8:2; Йуһ’әнна 20:1-2, 11-18).

3. Мәрйәма хушка Мәрт’а у Лазар (Луqа 10:38-42; Йуһ’әнна 11:1-5; 12:1-7).

4. Мәрйәма дийа Аqуб у Усьв. Һьнәк дьфькьрьн кӧ әв Мәрйәм хут әw Мәрйәма жьна Клепас бу (Мәтта 27:56; Марqос 15:40; 16:1; Луqа 24:10).

5. Мәрйәма дийа Йуһ’әнна-Марqос. Мала wе Оршәлимеда һәбу, ль wьр шагьртед Иса дьщьвийан (К’аред Шандийа 12:12).

Мәсиһ

Мьзгини

Фәрһәнгок

– хәбәрәкә ибрани йә. Мә’на wе бь зьмане ибрани әв ә: «Йе бь р’ун к’ьфшкьри». Гава йәк дьбу п’адша, р’ун сәр сәре wида дькьрьн. Әв жи дьбу нишана кӧ фьланкәс бу п’адша. Хwәде соз дабу, wәки хьлазкьрәки щьмә’та Хwәр’а бьшинә, кӧ wан аза кә, п’адшатийа Хwәде бинә нава wан у бьбә п’адшайе т’әмамийа дьнйайе. Ләма гава Иса һат, әw бь наве «Мәсиһ» һатә готьне, wәки бьдә к’ьфше кӧ әw жь Хwәдеда бьжарти у к’ьфшкьри йә. Хәбәра «р’ункьри» бь зьмане йунани ХРИСТОС те готьне.

Мирещьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (Щьн, Иблис, Шәйт’ан) Бь йунани «ДИАБОЛОС» ә, кӧ те фә’мкьрьне «щьн», ӧса жи хәбәра «САТАНАС» те хәбате, кӧ әв хәбәр ә’сьле хwәда жь зьмане ибрани йә у т’әрщьмә дьбә «Йе мьqабьл, хәйбкьр, бӧхданбеж». Сәрда жи Пәймана Нуда гәләк навед wийә дьн һәнә. Мәсәлә: Сәрwере щьна (Мәтта 9:34; 12:24), Бәлзәбул (Мәтта 12:24), Щер’ьбандкьр (Мәтта 4:3), Мә’р у Зийа (Ә’йанти 20:2), Йе Хьраб (Мәтта 5:37; 6:13), Баве дәрәwа (Йуһ’әнна 8:44) у йед майин. К’ьтеба Пироз ә’йан дькә, кӧ мирещьн дьжмьне Хwәде у мәрьва йә. Әw бәр Хwәде шькийате мәрьва дькә. Әw хwә дькә дьлqе мьлйак’әте р’онайе (Корьнт’и II 11:14), мәрьва дьхапинә, жь р’ийа Хwәде дәрдьхә у тьштед майин дьдә һ’әбандьне, мәрьва дькә һесире гӧна. Ӧса жи К’ьтеба Пироз ә’йан дькә, кӧ Иса Мәсиһ һатә дьнйайе бь мьрьн у р’абуна Хwә мирещьн бьндәст кьр. Ахьрийа дьне (Р’ожа Ахрәте) Иса wәхте һатьна Хwәйә дӧда wе диwана мирещьн у мьлйак’әтед wи бь агьре һ’әта-һ’әтайе бькә (Мәтта 25:41; Ә’йанти 20:10).

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 13:19; 25:41; Луqа 4:1-13; 22:3-4; Йуһ’әнна 8:42-44; Корьнт’и II 2:10-11; 4:4; 11:13-15; Әфәси 2:2; Т’есалоники I 2:18; Т’есалоники II 2:9-12; Пәтрус I 5:8-9; Йуһ’әнна I 3:8-10; Ә’йанти 12:7-12; 20:1-3; 20:10.

Муса

Мьзгини

Фәрһәнгок

– сәрwерәки щьмә’та Исраелейи ә’йан бу. Wәхте кӧ щьмә’та Исраеле һесир у хӧламед wәлате Мьсьре бун, Хwәде әw бьжарт у щьмә’та Исраеле бь дәсте wи хьлаз кьр. Хwәде пе дәсте Муса Qанун жи дайә щьмә’та Исраеле (Дәрк’әтьн сәре 1-е һ’әта сәре 20-и у йед майин). Мәтта 8:4; 17:3-4; Йуһ’әнна 5:45-46; Ибрани 3:2-5, 16 у йед майин.

Мьзгини

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 24:14; К’аред Шандийа 16:10; 20:24; Р’омайи 1:2-4; 16-17; Корьнт’и I 1:17-25; 15:1-7; Галати 1:6-12; Әфәси 1:13; Филипи 1:27; Колоси 1:5-6; Т’есалоники I 1:5; Т’есалоники II 2:14; Тимот’ейо II 1:8-11; 2:8-10.

Мьзгини (Мьзгинийа Хwәде)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– «Инщил» жь к’ока (р’аwа) хәбәра ӘӦАГГӘЛИОН бь зьмане йунани те. Мә’на wе бь кӧрманщи «мьзгини» йә. Мьзгини жи те фә’мкьрьне чаwа хәбәр йан дәнгәки хер сәр мәрьвда те.

Мьрьн

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Йуһ’әнна 6:39-40; 11:17-27; 14:1-4; Р’омайи 6:10-11; 8:38-39; 14:7-9; Корьнт’и I 15:12-58; Корьнт’и II 5:1-10; Филипи 1:20-24; Т’есалоники I 4:13-18; Ибрани 2:14-15; Ә’йанти 14:13; 21:1-4; 22:1-5.

Мьсьр

Мьзгини

Фәрһәнгок

– wәлатәки незики Исраеле йә. Щьмә’та Исраеле ль wьр чарсьд сали бу һесир у хӧлам. К’аред Шандийа 7:34-40; Мәтта 2:13.

мала Аqуб

Мьзгини

Фәрһәнгок

– мьләте Исраел. Аqуб у Исраел йәк ьн. Һәр донздәһ кӧр’ед Аqуб, аwа готи һәр донздәһ кӧр’ед Исраел, бунә донздәһ qәбилед Исраеле.

мана

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Гава Щьмә’та Исраел жь Мьсьре дәрк’әт, т’әви Муса чьл сали нава бәр’ийеда бу. Бәр’и щики хьки-хwәли (вьки-вала) бу, ль wьр һәр сьбәһ бона хwарьне Хwәде «мана» жь ә’змана дьбаранд у дьда wан, чьмки хwарьна wан т’ӧнәбу. Пештьри р’ожа шәмийе (сәбте), һәр сьбәһ щьмә’та Исраеле дәрдьк’әт дьчу, бона р’ожәке мана т’оп дькьрьн у дькьрьнә нан, дьхwарьн. Мана тьштәки wәкә льбед к’ьшмиша хӧйа дьбу. Льбед wи гьловәр’ у сьпи бун у тә’ма wи мина тә’ма нане шкәвайи һьнгьвкьри бу (Дәрк’әтьн 16; Жьмар 11:4-9). Һьнәк фә’м дькьн кӧ мана гәзо йә, ле на. Гәзойе кӧ дьк’әвә сәр бәлгед даред мә’зе у даред бәруйе, әва тьштәки дьн ә, нә мана йә.

мәрьв

Мьзгини

Фәрһәнгок

– мьров, инсан.

мәсиһи

Мьзгини

Фәрһәнгок

– йе кӧ ль пәй Иса Мәсиһ дьчә у Wи баwәр дькә. К’аред Шандийа 11:26; 26:28; Пәтрус I 4:16.

мират’

Мьзгини

Фәрһәнгок

– һәбука баве, wар, wерьс.

мьзгиндар

Мьзгини

Фәрһәнгок

– йе кӧ Мьзгинийа П’адшатийа Хwәде дьдә, Инщиле дьдә наскьрьне (тә’риф дькә).

мьлйак’әт

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Зьмане ибрани у йунанида фә’мина wе «qасьд» ә, чьмки әвана qасьдед Хwәде нә. Әвана һәйинед р’ӧһ’ани нә, кӧ һ’ьзура Хwәдеда дьминьн. Найенә дитьне һ’әта хwәха хwә ә’йан нәкьн. Мьлйак’әт qьрара Хwәде ә’лам дькьн йан жи тиньнә сери. Әwана жь алийе Хwәдеда к’ьфшкьри нә, кӧ мәрьва хwәйи кьн у гӧһ бьдьнә wан (К’аред Шандийа 12:6-11; 27:23; Ибрани 1:14). Щарна Хwәде мьлйак’әта дьшинә щәм мәрьва, wәки тьштәки wанр’а бежә. Мьлйак’әте сәрwере һ’әму мьлйак’әта Мьхайил ә (Щьһуда 9). Йәки дьн жи наве wи Щьбрайил ә (Луqа 1:19, 26).

мьрари

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (мурдар) Һ’әйwане кӧ найе сәржекьрьне, хун теда дьминә, һ’ьшк дьбә, әw мьрар те һ’әсабе.

НАВНИШЕД ЧАПА У П’ӘРА

Мьзгини

Навнишед Чапа У П’әра

П’ӘРЕД ДӘМА ИСА МӘСИҺДА

К’ӧрди

Йунани

Һ’ӘСАБЕД ДЬРЕЖАЙЕ

Һ’ӘСАБЕД ПИВАНЕ

Нәхwәши у qәнщкьрьн

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 4:23-25; 9:35; 11:2-5; К’аред Шандийа 3:1-6; 8:4-8; 19:11-16; 28:8-9; Корьнт’и I 12:9; 12:29-30; Корьнт’и II 12:7-10; Тимот’ейо I 5:23; Тимот’ейо II 4:20; Аqуб 5:14-15.

Нә’ман

Мьзгини

Фәрһәнгок

– сәрwере әскәред wәлате Сурйайе бу, йәки ә’йан бу, ле к’оти бу. Гава бона Елиша п’ехәмбәр бьһист, чу щәм wи һиви же кьр кӧ wи qәнщ кә. Елиша готе «Һәр’ә ч’әме Урдӧне у һ’әфт щара нӧqи бьне аве бә дәре, те qәнщ би». Нә’ман гӧр’а wи кьр у Хwәде әw паqьж у qәнщ кьр. П’адшати IV 5:1-27; Луqа 4:27.

Нә’мәйед Кәле

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Әфәси, Филипи, Колоси у Фьлимон. Әв нә’мә wәхте Паwлос кәледа бу һатьнә ньвисаре. Әфәси 3:1; 4:1; Филипи 1:7, 13; Колоси 4:3, 18; Фьлимон 1, 10.

Нинәwа

Мьзгини

Фәрһәнгок

– наве бажар ә. Хwәде Уньс п’ехәмбәр шандә wьр wәки бежә щьмә’та wи бажари кӧ әwе бажаре wан wеран кә, чьмки гәләк хьраби дькьрьн. Гава wан хәбәред Уньс бьһистьн, бь гьри жь гӧнәкьрьне вәгәр’ийан. Хwәде бахшандә wан. Иро әв бажар дьк’әвә нава ә’рде Ираqе, к’идәре гәләк к’ӧрд дьминьн. К’ьтеба Уньс; Мәтта 12:41; Луqа 11:30, 32.

Нӧһ

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бавә’шир у п’ехәмбәр бу. Һена Нӧһда мәрьва кӧ гәләки хьраби дькьрьн, Хwәде гот: «Әзе тофана мәзьн р’акьм, wәки һәр тьштед дьнеда wеран бьн». Ле Нӧһ мәрьвәки баwәрмәнд бу у гӧр’а Хwәдеда бу. Чаwа кӧ Хwәде готә wи, ӧса жи әwи гәмикә мәзьн чекьр. Әw нәфәред хwәва у һ’әйwанед щур’ә-щур’ә жь аве хьлаз бун, ле һ’әму инсанед дьне хәньqин. Дәстпебун 6:9–10:32; Мәтта 24:37-39; Луqа 3:36; 17:26-27; Ибрани 11:7; Пәтрус I 3:20; Пәтрус II 2:5.

Ньвисаред пироз

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 4:1-4; 5:17-20; 22:29; Йуһ’әнна 8:31-32; 20:31; К’аред Шандийа 20:32; Р’омайи 15:4; 16:26; Колоси 3:16; Т’есалоники I 2:13; Тимот’ейо I 4:13; Тимот’ейо II 3:14-17; Ибрани 4:12; Пәтрус I 1:22-25; Пәтрус II 1:19-21; Йуһ’әнна II 9-10; Ә’йанти 1:3.

Ньхӧмандьна аве

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 28:18-20; Йуһ’әнна 3:22; 4:1-2; К’аред Шандийа 2:37-42; 8:12; 8:36-38; 10:44-48; 16:14-15; 16:31-33; 19:1-7; 22:12-16; Р’омайи 6:1-4; Галати 3:26-27; Колоси 2:12; Пәтрус I 3:20-22.

назьк

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бәдәw, хwәшьк.

нандьрун

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’аләти, п’аләйи.

нане Хwәдер’а дайи

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (нане һ’ьзуре, нане пешбәрийе) нане пироз һена Мусада Коне Шә’дәтийеда (Коне Щьвинеда), ӧса жи пәйр’а п’арьстгәһеда һәбу. Әв нан ль сәр сьфра зер’ин «ль пешбәри Хӧдан» дьһатә р’езкьрьне. Һәр р’ожәкә шәмийе к’аһина донздәһ нане бе һәвиртьр’шк дьпә’тьн, ль сәр сьфра зер’ин даданин у йед кӧ һ’әфтийа дьнда дәwсе данин, к’аһина йе пешийе щийе пирозда дьхwарьн. Пештьри к’аһина изьна т’ӧ кәси т’ӧнәбу әв нан бьхwарана. Әв нан нишанәкә Пәймана Хӧдан бу, кӧ әw т’әви щьмә’та Исраеле бу. Qануна К’аһинтийе 24:5-9; Мәтта 12:4; Марqос 2:26; Луqа 6:4.

нард

Мьзгини

Фәрһәнгок

– р’унәки бинхwәш кӧ жь шинайикә Һьндьстане дьһатә чекьрьне. Марqос 14:3; Йуһ’әнна 12:3, 5.

Нард

нәдьр

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (гори, qӧрбан) Ль гора Qануна Муса (Дәрк’әтьн 13) инсан у һ’әйwанед ньхӧрийә нер, әw нәдьред (горийед) Хwәде бун. Һ’әйwан дьһатьнә сәржекьрьне у жь бәр инсенва дьһатьнә дайине. Мә’на wе әв ә, кӧ һәр ньхӧри п’ара Хwәде бу, пироз, бӧһӧрти у т’айбәти, аwа готи Хwәдер’а щӧдәкьри бу (Луqа 2:23).

нәзир

Мьзгини

Фәрһәнгок

– те фә’мкьрьне «Хwәдер’а дайи», аwа готи йәки кӧ Хwәдер’а бона хьзмәтк’арийе ад-qьрар дькьр (Жьмар 6:1-21). Се qәйдед һ’ими бона йед нәзир һәбун:

1. Һәгәр жьн буйа йан мер буйа, гәрәке шәрав-араq вәнәхwара, нә тьри, нә жи хӧрәкед жь меwа тьрийе бьхwара.

2. Гәрәке мәqәс йан дузан п’ор’е сери нәк’әта һ’әта wи wәхте адейи к’ьфшкьри хьлаз нәбуйа.

3. Гәрәке щьнйазе мьрийа нәк’әта, нә жи незик буйайе. Wәхте адкьрьнейи лапи һьндьк си р’ож бу, ле мәрьв жи һәбун бь т’әмамийа ә’мьре хwә Хwәдер’а ад-qьраркьри бун, аwа готи нәзир. Пәймана Кәвьнда бона чәнд мәрьвед нәзирә адкьри ньвисар ьн, мәсәлә: Самуел, йе кӧ дийа wи әw хwәха Хwәдер’а да (П’адшати I 1:11, 28 ) у Шьмшон (Һ’акьмти 13:2-5 ). Пәймана Нуда Йуһ’әннайе Ньхӧмдар (Луqа 1:15; 7:33) нәзире адкьри бу. Хӧйа дьбә кӧ Паwлос у чәнд мәрьвед майин (К’аред Шандийада 18:18; 21:23-24, 26) бона дәмәкә кьн чаwа нәзир адкьри бун, wан ль гора qәйдә-qанунед нәзирийе хьлазийа wәхте адейи к’ьфшкьри п’ор’е хwә кӧр’ кьрьн у һ’әди дан (Жьмар 6:9, 18).

нәмами

Мьзгини

Фәрһәнгок

– хайинти, бебәхти.

нәмер

Мьзгини

Фәрһәнгок

– әв әw мер ьн, йед кӧ жь мертийе к’әти нә. Һьнәк жь зькмакийеда ӧса нә, һьнәк жи мәрьва әw ӧса кьрьнә, мәсәлә: Зәмане бәре п’адшед ве дьне гәләк хӧламед бьндәсте хwә нәмер дькьрьн, аwа готи дьхәсандьн, кӧ дәст нәавитана к’ӧлфәтед мале.

нәщьһу (мьләтед майин)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– һ’әму мьләтед дьнйайе, кӧ ә’сьле хwәда нә щьһу нә. Һ’әму мьләтед нәщьһу п’утп’арьст бун, пештьри һьнәка, йед кӧ Хwәдейе щьһуйа, аwа готи Хӧдан т’әне баwәр дькьрьн. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «п’утп’арьст» у бьн хәбәра «йунан»-да бьхуньн.

ньвисар (ньвисаред пироз)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Пәймана Кәвьн у Пәймана Ну. Ле гава ньвиск’аред Пәймана Ну к’ьтебед хwәда бә’са «ньвисар» йан «ньвисаред пироз» дькьрьн, фькьра wан сәр wан к’ьтебед ньһайә Пәймана Кәвьнда бу, чьмки к’ьтебед Пәймана Ну һьнге һәла һе чаwа к’ьтебәк нәһатьбунә бәрәвкьрьне (Тимот’ейо II 3:16-да).

ньсрәти

Мьзгини

Фәрһәнгок

– мәрьвед жь бажаре Ньсрәте. Әв нав бона Иса һатә готьне (Мәтта 2:23; Марqос 14:67) у пәйр’а жи бона мәсиһийа (К’аред Шандийа 24:5).

ньсьл

Мьзгини

Фәрһәнгок

– ньфш.

ньхӧмандьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Пәймана Нуда ньвисар ә, кӧ Йуһ’әннайе Ньхӧмдар гәләк мәрьв ль ч’әме Урдӧнеда дьньхӧмандьн. Әwи гот, кӧ гәрәке жь гӧнәкьрьне вәгәр’ьн у паше бенә ньхӧмандьне. Бь ви аwайи Йуһ’әннайе Ньхӧмдар дьле мәрьва бона һатьна Мәсиһ һазьр дькьрьн. Ӧса жи шанди у баwәрмәндед Исайә пешьн жь qӧр’на пешьнда, йед кӧ дьбунә баwәрмәнд, пе аве дьньхӧмандьн. Әв йәк дьбу нишана вәгәр’андьн, паqьжбун у бахшандьна гӧнед wан. Ӧса жи ньхӧмандьна баwәрмәнда ве сӧр’е дьдә фә’мкьрьне, кӧ т’әви Иса мьрьн, дәфьнбун у жь мьрьне р’абун. Мәтта 28:19; К’аред Шандийа 2:38, 41; 10:47-48; Р’омайи 6:3-4; Корьнт’и I 10:2; 12:13; Галати 3:27; Колоси 2:12; Пәтрус I 3:21 у йед майин.

ньхӧмдар

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Йуһ’әннар’а дьготьн ньхӧмдар. Гава wи хәбәра Хwәде бәла дькьр, т’обәдар бь аве дьньхӧмандьн. Луqа 1:5-25; Мәтта 3:1.

ньхӧри

Мьзгини

Фәрһәнгок

– К’ьтеба Пирозда, кӧр’е ньхӧри ль сәр һ’әму зар’ар’а бу у һәqе wи жь һәqе һ’әмуйа зедәтьр бу. Жь мьлк’е баве дӧбарә п’ара wи дьк’әт (Qануна Дӧщари 21:15-17, Ишайа 61:7 ), дӧайе бавейи һәри qәнщ әwи дьстанд (Дәстпебун 27), ӧса жи һ’ӧкӧме баве (Дәстпебун 27:29, 37; 37:21-22; П’адшати IV 2:9 ). Ле кӧр’әки дьн дькарьбу һәqед ньхӧртийа бьре хwә же бьстанда (Дәстпебун 25:34; Ибрани 12:16). Анәгори Qануна Муса, һәр ньхӧрийе нерини жь мерьв йан һ’әйwен, әw п’ара Хӧдан бу (Qануна К’аһинтийе 27:26, Жьмар 3:12-13). Бона ве йәке, п’ешк’еши Хwәде дькьрьн (аwа готи Хwәдер’а нәдьр дькьрьн) у дьданә П’арьстгәһе (де у бав кӧр’е хwәйи ньхӧри пашда дьк’ьр’ин (Жьмар 18:15, 3:40-51, Дәрк’әтьн 13:1 [2], 12 [13])). Хwәде һ’әму мьләт хӧльqандьн, ле Исраел бьжарт wәки бьбә мьләте Wийи ә’зиз, аwа готи т’әйбәти, ләма жер’а дьбежә «кӧр’е ньхӧри» (Дәрк’әтьн 4:22, Йерәмийа 31:9 ) ӧса жи «бәре дәрәмәта пешьн» (Йерәмийа 2:3 ). Даwьд п’адша у wаре wи Мәсиһ, әw һәр дӧ жи ньхӧрийе Хwәде тенә готьне. Qәwат у һ’ӧкӧме wан т’әйбәти бун (Зәбур 89:27 [28 ибрани]). Пәймана Нуда, Мәсиһр’а дьбежьн «Ньхӧри» чьмки һ’ӧкӧм, сәрwерти у к’ӧрсийа Wи сәр һ’әмуйар’а йә (Ибрани 1:6; Колоси 1:15) у Әw пешьн жь нава мьрийа р’абу (Колоси 1:18; Ә’йанти 1:5). Колоси 1:15-да әв йәк те готьне кӧ Мәсиһ Ньхӧрийе һ’әму ә’фьрина йә, аwа готи, Ньхӧрийе Хwәдейи ль сәр һ’әму ә’фьринар’а йә. Һ’ӧкӧме Мәсиһ сәр һ’әму ә’фьрина һәйә у Әw Хwәха бәри wе йәке һәбу (бьхунә Колоси 1:16-17, ӧса жи Филипи 2:6 у Йуһ’әнна 17:5). Баwәрмәндед Иса Мәсиһ жи «ньхӧри» тенә готьне (Ибрани 12:23), чьмки әw мәрьвед Хwәдейә т’айбәти нә, wар у мьлк’е Wи нә, кӧ гәрәке ә’мьре пироз, бӧһӧрти-жьбарә бьжин. Чаwа кӧ Мәсиһ ньхӧрийе жь нава мьрийа йә, әв йәк гӧмане дьдә баwәрмәнда кӧ әw жи т’әви wе р’умәта р’абуна жь мьрийа бьн.

Оршәлим

Мьзгини

Фәрһәнгок

– иро жер’а «Qӧдса Шәриф» жи те готьне. Әw бажаре щьһуйайи һәри мәзьн у ә’йан бу, чаwа иро жи. П’арьстгәһа щьһуйа жи ль wьр бу. Бәри 3000 сала Даwьд п’адша Оршәлим жь дәсте йәбусийа станд. Пешийе әw бажаре П’адшатийа т’ьфаqийа Исраеле бу у паше бу бажаре п’адшатийа башуре, аwа готи Щьһуда. Һьнге Даwьд п’адшайе wе бу, һ’әсабе мәрьвед wе 2000 бу. Wәхте Пәймана Нуда һ’әсабе мәрьвед wе лапи кем 80_000 бу. Бона щьһуйа, Оршәлим бажаре һәри пироз ә.

Паqьжкьрьна гӧна пе мьрьна Мәсиһ

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 26:26-29; Р’омайи 3:25; 5:9-10; Әфәси 1:7; Ибрани 9:11-14; Йуһ’әнна I 1:6-7; Ә’йанти 7:14-17.

Пәймана Кәвьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Qьрара Кәвьн. К’ьтебед щьһуйайә пирозр’а, йед кӧ бәри Иса һәбун, wанар’а дьбежьн «Пәймана Кәвьн», чьмки wанда бона пәймана Хwәде т’әви щьмә’та Исраеле те готьне. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «пәйман»-да бьхуньн.

Пәймана Ну

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Qьрара Ну. Wан к’ьтебед пирозр’а дьбежьн Пәймана Ну, к’ижанада дәрһәqа Иса Мәсиһ у щьвина Wида ньвисар ьн, чьмки нава wанда дәрһәqа пәймана Хwәдейә нуда те готьне, йа кӧ т’әви мәрьва гьреда. Әва пәймана пе хуна Иса Мәсиһ бона бахшандьна гӧнед һ’әму мәрьва һатийә гьредане (Марqос 14:24; Корьнт’и I 11:25; Әфәси 5:2; Ибрани 7:26-28). Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «пәйман»-да бьхуньн.

Пәтрус

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жер’а Шьмһ’ун у Кифас жи дьготьн. Әw йәк жь һәр донздәһ шагьртед Иса бу. Әw шанди бу. «Пәтрус» бь зьмане йунани у «Кифас» (аwа готи «кефа») бь зьмане арами тенә фә’мкьрьне «qәйа» йан «кәвьр» (Йуһ’әнна 1:42).

Пилато

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жь Qәйсәре Р’омайе к’ьфшкьри бу, әw wәлийе wәлатед Щьһустане, Самәрйайе у Идумәйайе бу. Маләкә wи ль Qәйсәрийе бәр бә’ре бу, ле маләк жи Оршәлимеда бу. Мәтта 27:2, 11-26; Луqа 23:1-25 у йед майин.

П’адшатийа Хwәде, П’адшатийа Ә’змана

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бона т’әвгьредана Хwәде у щьмә’та Wи те готьне. Чаwа п’адша щьмә’та хwә хwәй дькә у сәр wе п’адшатийе дькә, Хwәде жи ӧса йә. Һәр тьштед кӧ щьмә’т һ’әwщә дьбә дьдә wан у р’ебәрийа wан дькә. Щьмә’та Wи әw мәрьв ьн, йед кӧ баwәрийа хwә Wи тиньн у гӧр’а Wи дькьн. Гава Иса Мәсиһ щара пешьн һатә дьне, п’адшатийа Хwәде бь щур’әки ну хӧйа бу, чьмки Иса р’екә ну мәрьвар’а вәкьр, wәки т’әви Хwәде т’әвгьредайи бьн у бьжин. Бона ве йәке те готьне кӧ П’адшатийа Хwәде иди дәстпебуйә. Ле гава Иса Мәсиһ диса бе, wе һьнге п’адшатийа Хwәде т’әмам бьбә у һ’әму инсанар’а бь щур’әки ну бе ә’йанкьрьне (Мәтта 6:33, 19:16-30; Марqос 10:15). Мә’на П’адшатийа Хwәде у П’адшатийа Ә’змана йәк ә. Мәтта хәбәра «Ә’зман» дәwса «Хwәде» да хәбате, чьмки хӧйа дьбә кӧ wи Мьзгинийа хwә ль гора зараве щьһуйа ньвиси у нә ә’дәте щьһуйа бу кӧ наве Хwәдейи пироз гәләк щара банина сәр заре хwә. Ләма щьһуйа гәләк щара «Ә’зман» щийе кӧ Хwәде дьминә, дәwса наве «Хwәде» дьданә хәбате. Дәред кӧ Мәтта «П’адшатийа Ә’змана» ньвисин, Марqос у Луqа «П’адшатийа Хwәде» ньвисин. Мәтта 4:17, 5:10; Марqос 1:15; Луqа 6:20.

П’ӘРЕД ДӘМА ИСА МӘСИҺДА

Мьзгини

Навнишед Чапа У П’әра

к’ӧрди | йунани | шә’дәтийа wан щийа
пол | ләптон | Марqос 12:42; Луqа 12:59; 21:2
qӧр’уш | кодрантес | Мәтта 5:26; Марqос 12:42.
дьраве чарqӧр’уше | ассарион | Мәтта 10:29; Луqа 12:6.
зив* | динарион | Мәтта 18:28
йан драхмә | Мәтта 17:24
нале дӧзиве | дьдрахмон | Мәтта 17:24
нале чарзиве | статер | Мәтта 17:27
зер’ | мна | Луqа 19:13
тәлант** | талантон | Мәтта 18:24; 25:15

* Зивәк qаси р’ожхәбатәкә п’аләки бу.

** Тәлантәк 44 килограм зив бу у qимәте wе һәqе п’аләки панздәһ сала зедәтьр бу.

П’әрә, һәбук, мал у мьлк’

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 6:19-21; 6:24-34; Луqа 12:13-21; 12:32-34; К’аред Шандийа 20:35; Тимот’ейо I 6:6-10; 6:17-19; Ибрани 13:5-6; Аqуб 2:1-9; 5:1-6.

П’утп’арьсти, сербази у к’оч’әкти

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 4:10; К’аред Шандийа 13:4-12; 17:22-31; 19:11-20; Корьнт’и I 5:11; 6:9-11; 8:1-13; 10:1-22; Корьнт’и II 6:14-18; Галати 5:19-21; Т’есалоники I 1:9-10; Йуһ’әнна I 5:21; Ә’йанти 21:8; 22:15.

пәйман

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (аһда, ад у qьрар) нав дӧ мәрьвада, нав дӧ к’омада, йан жи нав Хwәде у мәрьвада те гьредане. Пәйманәк нава Хwәде у Нӧһда һәбу (Дәстпебун 9:8-17), нава Хwәде у Бьраһимда (Дәстпебун 15), нава Хwәде у Даwьдда (П’адшати II 7; Зәбур 89:1-37). Ль сәре ч’ийайе Синайе Хwәде пәйманәк т’әви щьмә’та Исраеле гьреда. Ль гора ве пәймане Хwәде соз да wәки Хwәха Хӧдане щьмә’та Исраеле бә у wан хwәй кә, ле гәрәке Исраел жи Qануна Хwәде бьqәдинә, йа кӧ Wи бь дәсте Муса да. Ле Исраеле гәләк щара пәйман, аwа готи Qануна Муса дьт’әр’ьбанд. К’ьтебед щьһуйайә пирозр’а, йед кӧ бәри Иса һәбун, wанар’а дьбежьн «Пәймана Кәвьн». Wеда ньвисар ә, кӧ Хwәде wе пәйманәкә ну т’әви щьмә’та Хwә гьредә (Йерәмийа 31:27-37 ). Хwәде әв пәймана ну пе дәсте Иса Мәсиһ бона һ’әму мьләта гьреда, пе хун у мьрьна Wи. Марqос 14:24; Луqа 22:20; Р’омайи 3:21-26; Корьнт’и I 11:25; Ибрани 10:10-22.

пироз

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (мьqәдәс, бьмбарәк, зийарәт, бӧһӧрти, хальс) Мә’на «пироз» ль гора К’ьтеба Пироз фькьра р’ӧһ’ани йә. Хwәде Хwәха пироз ә у пирозбуна Wи сәр һәр тьштир’а йә. Һащәт, мәри у тьштед майинә бона һ’әбандьне Хwәдер’а тенә башqәкьрьне, чаwа бӧһӧрти-жьбарәкьри (пирозкьри). Мәрьвед пироз әw ьн, йед кӧ бона хьзмәтк’арийа Хwәде у жийина бӧһӧрти башqәкьри нә (Корьнт’и I 1:2). Ве wәлгәр’андьнеда дәwса «Пирозед Хwәде» «Щьмә’та Хwәде» һатийә ньвисаре (Корьнт’и II 1:1). «Пирозе Хwәде» у «Йе Пироз» жи навед Иса Мәсиһ нә (Пирозе Хwәде: Марqос 1:24; Луqа 4:34; Йуһ’әнна 6:69; Йуһ’әнна I 2:20; Ә’йанти 3:7; Йе Пироз: Луqа 1:35).

пол

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’әред сьфьр ьн, йед һәри бе qимәт ьн. Дӧ пол qаси qӧр’ушәки йә. Марqос 12:42; Луqа 12:59; 21:2. Жь к’әрәма хwә ль навниша (таблиса) ль к’ӧтасийа фәрһәнгоке бьньһер’ьн.

пунг

Мьзгини

Фәрһәнгок

– нә’нә.

п’арьстгәһ

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (ә’бубәтханә, ибадәтханә, хана Хwәде) авайийе щьһуйайи һәри бәрбьч’ә’в у ә’йан бу. Сьлеман п’адша щара пешьн п’арьстгәһ бажаре Оршәлимеда чекьр. Әw т’әне ль Оршәлиме һәбу. Мьләте Исраеле дӧа у һ’әбандьнед хwә wьр дькьрьн у горийед (qӧрбанед) хwә ль wьр сәржедькьрьн. П’арьстгәһ жь чар п’ара бу: Һ’әwш, Һьндӧр’, Пирозгәһ у Щийе Һәри Пироз. П’әр’дәкә мәзьн навбьр’и дьда Пирозгәһе у Щийе Һәри Пироз. Сале щарәке Сәрәкк’аһин дьчу Щийе Һәри Пироз. Әwи ль wьр һьн бәр гӧнед хwәва, һьн жи ль бәр гӧнед щьмә’тева гори сәржедькьрьн, дӧа дькьр у бахшандьна гӧна жь Хwәде дьхwәст. Гава Иса ль сәр хач мьр, әв п’әр’да пироз нивида бу дӧ тиша (Луqа 23:45-46). Сала 70-да пәй буйина Иса Мәсиһр’а, Титойе сәрәскәре Императорийа Р’омийе п’арьстгәһ wеран кьр. Жь һьнгева һ’әта р’ожа иройин п’арьстгәһ щарәкә дьн нәһатийә чекьрьне.

п’ехәмбәр

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (нәби, qасьде Хwәде, qуле Хwәде, готьнбеже Хwәде) әw инсан бун. Хwәде wанр’а хәбәр дьда, кӧ әw готьна Wи бьгьһиньнә мәрьва.

п’ехәмбәрти

Мьзгини

Фәрһәнгок

– К’ьтеба Пирозда хәбәра «п’ехәмбәрти» фьрә те фә’мкьрьне. Йе кӧ п’ехәмбәртийе дькә, әw бь р’ебәрийа Р’ӧһ’е Пироз готьнәкә жь Хwәде ә’лами мәрьва дькә. Чаwа Паwлос Корьнт’и I 14:3-да дьбежә, йе кӧ п’ехәмбәртийе дькә, баwәрийа мәрьва ава дькә, дьл дьдә бәр wан у бәр дьле wанда те. Иди п’ехәмбәрти нә т’әне бона тьштед кӧ һе нәqәwьми нә.

п’еч’ьра

Мьзгини

Фәрһәнгок

– р’әфьк, малч’ьра, п’әлтька ч’ьре.

п’ешә

Мьзгини

Фәрһәнгок

– сьнә’т, һостати.

п’ешк’еш

Мьзгини

Фәрһәнгок

– дийари, һ’әдийа.

п’ешк’ешкьрьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (дийарикьрьн) бәр кәсәки хәлатәк данин (п’ешк’еш дане). Ль гора Qануна Муса зар’ок п’ешк’еши Хwәде дькьрьн, wәки Хwәде әw пироз (бәрәк’әт) бькьрана.

п’әйн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– сәргине һурбуйи, зьбьл, ә’дәба һ’әйwен.

п’әрәданг

Мьзгини

Фәрһәнгок

– сьндоqа (qӧт’ийа) һ’әди-дийари у хера. Хәлqе хер у хератед хwә дькьрьнә wьр.

п’игар

Мьзгини

Фәрһәнгок

– йе кӧ бь һәqти һ’әйwен хwәй дькә.

п’утп’арьст

Мьзгини

Фәрһәнгок

– мьләтед нәщьһу кӧ п’ут дьһ’әбандьн, дьһатьнә һ’әсабе п’утп’арьст чаwа иро жи дьһ’әбиньн. Мәсәлә, стәйрка, тә’ве, һиве, мьлйак’әта, һәйин у тьштед т’әбийәте, ӧса жи п’утед бь дәста чекьри. П’ут жи ӧса те фә’мкьрьне «сәнәм».

Артәмиса ханьм хwәде,
п’ута бажаре Әфәсе
(К’аред Шандийа 19:24 35)

п’ьшкбун

Мьзгини

Фәрһәнгок

– дьле йәки жь хәбәра йе дьн дьминә у же дьчә.

п’ьшккьрьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жь р’е дәрхьстьн. Йәк тьштәки дькә, кӧ ль йе дьн хwәш найе у әw жь wи дьчә.

Р’астһ’әсаббун, р’асти (бесущбун)

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

К’аред Шандийа 13:38-39; Р’омайи 1:16-17; 3:21-26; 5:1; 5:9-10; 5:18-19; Галати 2:16; 3:6-9; Тито 3:7.

Р’евека

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жьна Исһаqе кӧр’е Бьраһим бу. Дийа Аqуб у Әсаw (Р’омайи 9:10-13).

Р’әхаб

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жьнәкә нә р’ийа хwәда бу, ле баwәрийа хwә Хwәде ани у алик’арийа щьмә’та Исраеле кьр. Мәтта 1:5; Ибрани 11:31; Аqуб 2:25.

Р’ожа Ахрәте

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Р’ожа Диwане, р’ожа хьлазийа дьнйайе. Ӧса жи щарна к’ьтебеда ве р’ожер’а «Р’ожа Хӧдан» дьбежьн, аwа готи р’ожа һатьна Иса. Wе р’оже мьрийе жь мьрьне р’абьн у wе диwана һ’әму мәрьва бь дәсте Хwәде бьбә. Ишайа 13:6, 9; Мәтта 10:15; 12:36; Луqа 10:12, 14; Йуһ’әнна 6:39-40; 6:44; 6:54; 11:24; Пәтрус II 2:4, 9; 3:7, 10; Йуһ’әнна I 4:17; Ә’йанти 20:11-15 у йед майин.

Р’ожа К’әwандьне

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бона щьмә’та Исраеле р’ожа һәрә ә’зиз у пироз бу (ЙОМ КЬППУР бь ибрани). Сале щарәке п’арьстгәһеда Сәрәкк’аһин дәwса (бәрделийа) гӧнед щьмә’те у хwәва бона паqьжбуна п’арьстгәһ у горигәһе хуна һ’әйwана п’ешк’еш дькьр у дьк’әтә Щийе Һәри Пироз (Дәрк’әтьн 30:10; Qануна К’аһинтийе 16:1-34; 23:27; Ибрани 9:6-7). Пәймана Нуда жи Иса Мәсиһ Хwә жь бәр инсанва кьрә qӧрбан, гава сәр хач хуна Хwә р’ет, һатә кӧштьне. Әw к’әтә Щийе Ә’зманайи Һәри Пироз, щәм Баве Хwә у хwәqӧрбанкьрьна Wи бона һ’әта-һ’әтайе йә (Ибрани 9; 10:12). Һ’әрчи баwәрийа хwә Wи тиньн, әw ль бәр бахша хуна Иса дьк’әвьн у жь гӧнед хwә хьлаз дьбьн. Р’омайи 3:25-26; Ибрани 2:17.

Р’ожа Пенщийә һ’әсаб (Пентекост)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Бь зьмане йунани фә’мина ПӘНТЕКОСТЕ «пенщи» йә. Хwәде т’әми да щьмә’та Исраеле, кӧ р’ожа пашьнә пәй дәстпебуна Щәжьна Дәрбазбунер’а һ’әфт һ’әфтийа һ’әсаб кьн у Р’ожа Пенщи щәжьнәке жи бькьн. Ве щәжьнеда чь кӧ жь дәрәмәтед wан (дәхьлед wан) пешийе дьк’әтә бәр к’еләндийе, данин п’ешк’еши Хwәде дькьрьн (Qануна К’аһинтийе 23:15-21). Р’ожа Пенщир’а Щәжьна Нандьруне (Щәжьна Дәрәмәтед Ә’рде) жи те готьне, ӧса жи Щәжьна Һ’әфтийа. Р’ожа Щәжьна Пенщида Р’ӧһ’е Пироз щара пешьн чаwа п’ешк’еш баwәрмәндар’а һатийә дайине (К’аред Шандийа 2:1-41).

Р’ожа Р’абуне

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (Р’ожа Qийамәте) әw р’ож ә кӧ һ’әму мәрьвед qәнщ у хьраб wе жь мьрьне р’абьн у ль бәр Хwәде у Иса Мәсиһ щаба кьрьнед хwә бьдьн.

Р’ожа Р’ожийа

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «Р’ожа К’әwандьне»-да бьхуньн.

Р’ожа Хӧдан

Мьзгини

Фәрһәнгок

– 1. Пәймана Кәвьнда п’ьр’анийа щара те фә’мкьрьне, әw wәхт йан дәмед кӧ Хwәде диwана щьмә’та Хwә дькә, мәсәлә: Пе дәсте ордийед мьләтед майин, йан жи пе нәхwәшийа (Йоел 1:15; 2:1, 11; Амос 5:18, 20; Малахи 4:5 ).

2. Пәймана Нуда «Р’ожа Хӧдан» р’ожа һатьна Иса Мәсиһә дӧда бона диwана дьнйайе йә (Т’есалоники I 5:2; Т’есалоники II 2:2). Гәләк wе бона ве р’оже һазьр нибьн (Мәтта 24:42-44; Луqа 12:35-40; Пәтрус II сәре 3-а). Щарна те готьне: «Р’ожа Хӧдане мә Иса Мәсиһ» (Корьнт’и I 1:8) йан жи «wе Р’оже» (Т’есалоники II 1:10).

3. Т’әне Ә’йанти 1:10-да «Р’ожа Хӧдан» те фә’мкьрьне «р’ожа йәкшәме» (лә’де), чьмки Хӧдан Иса Мәсиһ йәкшәмеда жь мьрьне р’абу. Жь һьнгева әw р’ож бу р’ожа щьвина баwәрмәнда (К’аред Шандийа 20:7; Корьнт’и I 16:2).

Р’ома

Мьзгини

Фәрһәнгок

– иро п’айт’әхте wәлате Италйайе йә. Һена Иса Мәсиһда щьмә’та Р’омайе гәләк wәлат бьндәст кьрьбун, ӧса жи Исраел. Гәләк щьмә’та Исраеле дьжәнийанә П’адшайе Р’оме (Qәйсәр) у һ’ӧкӧмәтийа wи.

Р’ӧһ’е Пироз

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (Р’ӧһ’е Хwәде, Р’ӧһ’е Мьqәдәс, Р’ӧһ’е Бьмбарәк, Р’ӧһ’е Бӧһӧрти) Р’ӧһ’е Пироз Р’ӧһ’е Хwәде йә. Пәймана Кәвьнда Р’ӧһ’е Хwәде чаwа qәwата Хwәде хӧйа дьбә, к’ижани кӧ Хwәде илаһи дьда п’ехәмбәра. Бь зьманед йунани у ибрани хәбәра «ба» у «р’ӧһ’» йәк ьн (Йуһ’әнна 3:8). Пәймана Нуда Р’ӧһ’е Хwәде бь щур’әки ну һ’әму баwәрмәндед Исар’а те дайине (К’аред Шандийа 2:38), ӧса жи һе гәләки чаwа шәхсәк йан нәфсәкә Хwәде те фә’мкьрьне, аwа готи әw Хwәха Хwәде йә (Мәтта 28:19). Гава Иса чу щәм Баве, Р’ӧһ’е Пироз чаwа дәрсдар, пьштован у п’ешк’еш баwәрмәндар’а шанд (Йуһ’әнна 14:26; 15:26; К’аред Шандийа 10:45). Әw алик’арийа мәрьва дькә, мәрьва бәрбь т’әмамийа р’астийе дьбә (Йуһ’әнна 16:13; Корьнт’и I 2:10-13), щарна бона тьштед башqә р’ебәрийа мәрьва дькә (К’аред Шандийа 13:2; 16:6-7), ль бәр Хwәде бона баwәрмәнда лава-навчетийе дькә (Р’омайи 8:26-27) у qәwате дьдә баwәрмәнда, wәки хәбәра Хwәде бежьн у Хwәдер’а хӧламтийе бькьн (Корьнт’и I 2:4-5; Тимот’ейо II 1:7). Мәрәме п’ешк’ешед Р’ӧһ’е Пироз әв ә, кӧ т’әмамийа щьвина баwәрмәнда бьшьдинә у ава кә (Корьнт’и I, сәред 12 һ’әта 14).

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 28:19; Марqос 1:9-11; 3:28-30; Луqа 1:35; 3:16; 4:1; 11:13; 12:12; Йуһ’әнна 1:32-34; 3:5-8; 7:37-39; 14:15-17; 14:26; 15:26; 16:7-15; 20:19-23; К’аред Шандийа 1:4-5; 1:8; 2:1-18; 2:38-39; 4:31; 5:3-5; 8:14-17; 10:44-48; 13:2-4; 15:28; 16:7-10; 19:1-7; Р’омайи 5:5; 8:9-16; 8:26-27; Корьнт’и I 2:4; 2:9-16; 3:16; 6:11; 6:19; 12:1-13; Корьнт’и II 1:21-22; 5:5; 13:13; Галати 3:2-5; 4:6; 5:16-18; 5:22-25; Әфәси 1:13-14; 1:17; 3:16; 4:3-4; 4:30; 5:18-20; 6:17-18; Т’есалоники I 1:5-6; 5:19; Т’есалоники II 2:13; Тито 3:5-6; Ибрани 2:4; 9:14; Пәтрус I 1:2; 1:11; Пәтрус II 1:20-21; Йуһ’әнна I 2:20; 3:24; 4:13; 5:6-8.

р’астһ’әсаббун у р’астийа Хwәде

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Ньвисаред пирозда хәбәра «р’астийа Хwәде» бь чәнд щур’а те фә’мкьрьне. Щарна р’асти чаwа «һәqийа Хwәде» те фә’мкьрьне, әw һ’ӧнӧрәки Wи йә. Ле щарна жи «р’астийа Хwәде» кьрьнәкә Wи йә, кӧ чаwа Әw мерьв бесущ дькә у р’аст һ’әсаб дькә, нә кӧ т’әне ве йәке, ле мерьв т’әви Хwә дькә йәк жи. Һьнге инсан бәр ч’ә’ве Wи мина Wи р’аст хӧйа дьбә. Пәймана Кәвьнда жи те фә’мкьрьне, кӧ мәрийе р’аст әw ә, йе кӧ гӧнед wи һатьнә бахшандьне (Зәбур 32; Р’омайи 4:4-8). Wәки дьн жи «р’астийа Хwәде» гәләк щара фькьра хьлазкьрьнева гьредайи йә: Хwәде р’аст ә, амьн ә у хwәйе созе Хwә йә у йе кӧ гази Wи дькә, ль гора созе Хwә wи хьлаз дькә (Зәбур 51:14; Ишайа 46:12-13 ).

р’аw

Мьзгини

Фәрһәнгок

– р’а, р’айе даре.

р’аw-р’ьзьм

Мьзгини

Фәрһәнгок

– ә’дәт, ширәт, һинкьрьн у qанунед пешийа.

р’әз

Мьзгини

Фәрһәнгок

– 1. р’әзе тьрийа, бахе тьрийа, бахчә.

2. емиш, феки.

р’ожа т’ьвдарәккьрьне

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Щьһуйа р’ожа инийер’а дьготьн: «Р’ожа т’ьвдарәккьрьне», чьмки wе р’ожеда wан бона р’ожа шәмийе һазьрийа хwә дьдитьн. Р’ожа шәмийе р’ожа пироз бу, изьна wан т’ӧнәбу кӧ бьхәбьтийана. Бона щьһуйа инийе чаwа р’о дьчу ава, һьнге р’ожа шәмийе дәстпедькьр.

р’ожа шәмийе

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (р’ожа сәбте) бона щьмә’та Исраеле р’ожәкә ә’зиз (т’айбәти) у пироз ә (Дәрк’әтьн 16:23; 20:8, 11; 31:14-15). Бь ибрани ШАБАТ ә. Бь кӧрманщи «сәбт» жь шабате һатийә. Бона щьһуйа, шабат наве р’ожа һ’әфта йә у йа хьлазийа һ’әфтийе йә. Инийе еваре, гава р’ож дьчә ава, шабат дәстпедькә у һ’әта 24 сьһ’әта дьк’ьшинә. Ль гора Т’әwрате (Дәстпебун 2:2-3; Дәрк’әтьн 20:8-11; 35:2) р’ожа шабатеда к’ар у хәбат нә щайиз бу бькьрана, әв р’ож р’ожа р’ьһ’әтийе у һ’әбандьне йә (Дәстпебун 1; Qануна К’аһинтийе 23:1-3).

р’ожи

Мьзгини

Фәрһәнгок

– К’ьтеба Пирозда щур’ә-щур’ә һ’алед р’ожигьртьне һәнә. Һ’аләкида нан нә дьхwарьн (П’адшати I 12:16-21, Мәтта 4:2, Луqа 4:2), һ’аләки дьнда нә дьхwарьн нә жи вәдьхwарьн (Дәрк’әтьн 34:28; Әзра 10:6; К’аред Шандийа 23:12, Уньс 3:5-8), һ’аләки дьнда жи нә гошт, нә шәрав, нә тьштед хwәшә-тә’м дьхwарьн-вәдьхwарьн (Данийел 10:2-3 ). Мәрәме р’ожийе К’ьтеба Пирозда әв бу, кӧ хwәйир’ожи дӧа бькә, нәфса хwә ль бәр Хwәде ньмьз кә, хwә бьшкенә, нә кӧ бона наве хwә кӧ бәр мәрьва бе к’ьфше, ле wәки т’әне Хwәдева ә’йан бә (Мәтта 6:16-18; Луqа 2:37; Qануна Дӧщари 9:18; Данийел 9:20 ). Qануна Мусада т’әне р’ожәкә р’ожийейә ә’дәти һәбу (Qануна К’аһинтийе 23:26-32), ле һәгәр wәлат дьк’әтә охьрмед гьран, һьнге р’ожед дьн жи дьһатьнә к’ьфшкьрьне, wәки р’ожи бьгьртана (Йоел 1:14 ). Ә’дәте ферьсийа һәбу, кӧ һәр дӧшәме у пенщшәме р’ожи бьгьртана (Луqа 18:12). Гава Иса сәр дьне бу, шагьртед Иса р’ожи нәгьртьн (Марqос 2:18-20).

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 6:16-18; Марqос 2:18-20; К’аред Шандийа 13:1-3; 14:23.

р’ӧһ’ед һ’әрам

Мьзгини

Фәрһәнгок

– р’ӧһ’ед хьраб. Щьһуйа wан р’ӧһ’ед щьнар’а дьготьн «р’ӧһ’ед һ’әрам», йед кӧ мәрьв пе дьк’әтьн у йед щьнак’әти һ’әрам дьһатьнә һ’әсабе. Изьна wан т’ӧнәбу, wәки тек’әтана нава щьмә’те йан жи щийед пироз.

р’ӧшәткьрьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бәртилкьрьн. Йәк п’әра йан тьштәки дьн дьдә һ’акьм йан йәки дьнейи хwәйиһ’ӧкӧм, wәки qанун бе т’әр’ьбандьне, кӧ йа дьле wи бьбә.

р’ункьрьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (һәтwанкьрьн, доһнкьрьн) 1. Ль гор ә’дәте щьһуйа, гава йәк дьбу п’адша, әw пе бьзьре зәйт’уне дьһатә р’ункьрьне. Әв жи дьбу нишан, кӧ әв кәса буйә п’адша. Иди р’ункьрийе Хwәде Әw ә, Йе кӧ Хwәде бьжарт у к’ьфш кьр, аwа готи Мәсиһ ә (Луqа 4:18). Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «Мәсиһ»-да бьхуньн.

2. Хәлqе һьнге жи р’ун, мина р’уне бинхwәш чаwа нишана qәдьр дькьрьнә сәр меванед хwә (Луqа 7:46; Зәбур 23:5), щьнйазед мьрийед хwә жи р’ун дькьрьн (Луqа 23:56–24:1), чаwа дәрман бьринед нәхwәша дьхьстьн (Луqа 10:34), ӧса жи бь wи нәхwәш р’ун дькьрьн, чаwа символ wәки Хwәде qәнщ кә (Марqос 6:13; Аqуб 5:14).

р’успи

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бона сәрwеред мьләте Исраеле дьһатә готьне, ӧса жи бона сәрwеред дине wан. Пәймана Нуда әw жи әндәмед щьвина гьрәгьра бун. Ә’йантийеда бист чар р’успи һәнә, кӧ ә’зменда Хwәде дьһ’әбиньн у мә’на wан дьбә чаwа нишана т’әмамийа щьмә’та Хwәде.

р’ьк’ьнйата Даwьд

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Бәрәка Даwьд, мала Даwьд. Дәма Пәймана Кәвьнда Даwьд п’адше Исраелейи һәри мәзьн бу. Пәй wир’а кӧр’е wи Сьлеман бу п’адшайе Исраеле. Жь мал у зӧр’әта Даwьд гәләк п’адша р’абун. Иса жь зӧр’әта Даwьд бу. Мәтта 1:1, 20; Луqа 1:27, 69; Р’омайи 1:3; Тимот’ейо II 2:8; Ә’йанти 5:5; 22:16.

Р'еwитийа Паwлосә дӧда

Мьзгини

Хәритә

Р'еwитийа Паwлосә дӧда

Р'еwитийа Паwлосә пашьн һ'әта Р'оме

Мьзгини

Хәритә

Р'еwитийа Паwлосә пашьн һ'әта Р'оме

Р'еwитийа Паwлосә пешьн т'әви Барнабас

Мьзгини

Хәритә

Р'еwитийа Паwлосә пешьн т'әви Барнабас

Р'еwитийа Паwлосә сьсийа

Мьзгини

Хәритә

Р'еwитийа Паwлосә сьсийа

Самәрйа

Мьзгини

Фәрһәнгок

– һьн нә’йа нава Щәлиле у Щьһустанеда бу, һьн жи наве п’айт’әхте п’адшатийа бакӧре (мьфрьqе) бу, аwа готи Исраел. Мьләте Самәрйайе у щьһу гәләки дьжәнийанә һәв, чьмки гәләк ә’дәт у баwәрийед дин у сийасәта wан нә мина һәв бун, ӧса жи бона щийе һ’әбандьне һәвр’а qайл нибун (Луqа 10:25-37).

Самуел

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’ехәмбәрәки ә’йан бу. Бь дәсте wи Даwьд п’адша һатә к’ьфшкьрьне. П’адшати I 1-7; К’аред Шандийа 3:24; 13:20; Ибрани 11:32.

Сәрәкк’аһин

Мьзгини

Фәрһәнгок

– мәзьне һ’әму к’аһина бу, ӧса жи сәрәке щьвата гьрәгьра. Сале щарәке ль Р’ожа К’әwандьне әw дьк’әтә Щийе П’арьстгәһейи Һәри Пироз, wәки п’ешк’еша хуне бона гӧнед хwә у йед щьмә’та Исраеле бьдә. К’ӧрсийа Сәрәкк’аһин wәхте навбәра Пәймана Кәвьн у Пәймана Нуда пешда һат. Салед 18-36 наве Сәрәкк’аһин Qәйафа бу.

Сәрк’әтьна (алт’кьрьна) сәр мирещьн у тә’ли-тәнгийа

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 4:1-11; 6:13; Луqа 22:31-32; Йуһ’әнна 17:14-19; Р’омайи 8:31-39; 12:12; 16:19-20; Корьнт’и I 10:12-13; 16:13; Корьнт’и II 12:7-10; Әфәси 3:20-21; 6:10-18; Филипи 4:13; Т’есалоники I 3:5-8; Т’есалоники II 3:3; Тимот’ейо II 1:7-8; Ибрани 2:18; 4:14-16; 12:1-2; Аqуб 4:7; Пәтрус I 1:5; 5:8-11; Йуһ’әнна I 4:4; 5:3-5; Ә’йанти 12:7-12.

Сәрwеред щьвине

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Хәйсәтед wан у чаwа тенә к’ьфшкьрьне (шьван, бәрпьрсийар, малхе)

К’аред Шандийа 6:1-6; 14:23; Тимот’ейо I 3:1-13; Тито 1:5-9.

Һинкьрьна бона сәрwеред
щьвине

Мәтта 28:18-20; Луqа 22:24-27; К’аред Шандийа 20:17-35; Т’есалоники I 2:1-12; Тимот’ейо I 4:1-16; Тимот’ейо II 2:1-26; 3:10-17; 4:1-5; Тито 2:7-8; Пәтрус I 5:1-4.

Сийон

Мьзгини

Фәрһәнгок

– әw ч’ийа йә, сәр к’ижани п’арьстгәһ һатә чекьрьне. Гава Даwьд п’адша Оршәлим жь дәсте йәбусийа станд, бажар бьч’ук бу, т’әне сәр ви ч’ийайи (гьри) бу. Сийон те фә’мкьрьне щарна әw ч’ийайе кӧ п’арьстгәһ ле бу, щарна т’әвайийа бажаре Оршәлиме (Мәтта 21:5), щарна һ’әму щьмә’та Исраеле, щарна щьмә’та Хwәде йан жи бажаре Хwәдейи дьнйа нуда (Ибрани 12:22; Ә’йанти 14:1). «Qиза Сийоне» те фә’мкьрьне бажаре Оршәлиме, аwа готи бьнәлийед Оршәлиме (Йуһ’әнна 12:15). Р’омайи 9:33; 11:26; Пәтрус I 2:6.

Синай (Ч’ийайе Синайе)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– әw ч’ийа йә, кӧ wьр Хwәде һәр дәһә т’әми данә Муса п’ехәмбәр. Щарна жи сурәти (символи) у р’ӧһ’ани те фә’мкьрьне (Галати 4:24).

Содом у Гомора

Мьзгини

Фәрһәнгок

– дәма Бьраһимда дӧ бажаред кәнанийа бун, кӧ незики Бә’ра Мьри бун. Мәрьвед һәр дӧ бажара бь гӧнәк’арийа хwә ӧса жь Хwәде дур к’әтьбун, кӧ Хwәде әw бь егьр у к’ьрк’уте шәwьтандьн у qьр’а wан ани (Дәстпебун 18:16–19:29).

Сьлеман

Мьзгини

Фәрһәнгок

– кӧр’е Даwьд, п’адше Исраеле бу, ньвисаред wи жи Пәймана Кәвьнда һәнә (Готьнед Сьлеман 1:1; 10:1 у йед майин). Хwәде гәләк сәрwахти да wи, ӧса жи әw гәләки дәwләти бу. П’арьстгәһ пешда әwи да чекьрьне. П’адшати II 12:24-25; П’адшати III 1:1– 11:43; Мәтта 1:6-7; 6:29; 12:42; Луqа 11:31; 12:27; К’аред Шандийа 7:47.

Сьндоqа Пәймане (Сьндоqа Шә’дәтийе)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– qӧт’икә пироз, жь дара дарщеwийе чекьри у зер’кьри бу. Әw сьндоq у чь кӧ теда бун (аwа готи һәр дӧ сәлед кәвьрийә кӧ һәр дәһә т’әмийед Хwәдейә мәзьн сәр ньвисар, шьвдара Һарун у дәрдана манайе), әвана нишанед пәймана Хwәдейә т’әви мьләте Исраел бун. Гава мьләте Исраеле р’е дьчу, йан дьчу шер’, әв сьндоq хwәр’а дьбьрьн. Гава щики дьсәкьнин, әв сьндоq Коне Шә’дәтийеда Щийе Һәри Пирозда дьма. (Дәрк’әтьн 25:10-21; Ибрани 9:4; Ә’йанти 11:19).

садуqи

Мьзгини

Фәрһәнгок

– әw нава щьһуйада партикә (к’омәләкә) диндар (олп’арьст) бу. Әв парти бьч’ук ле ә’йан бу. П’ьр’анийа әндәмед wе к’аһин бун. Wан баwәрийа хwә бь һәр пенщ к’ьтебед Муса (аwа готи Т’әwрат йан һәр пенщ к’ьтебед пешьнә Пәймана Кәвьн) данин, ле р’ӧһ’, мьлйак’әт у р’абуна мьрийа (qийамәти) баwәр нәдькьрьн. К’аред Шандийа 4:1-2; 23:6-10; 23:8.

самәри

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Чахе п’адшатийа Р’әһобоwам (кӧр’е Сьлеман, п’адшайе Щьһустане) у Йеробоwамда (п’адшайе Исраеле), мьләте Исраеле жь һәвдӧ qәтийан. Р’әһобоwам т’әви дӧ qәбилед Исраеле бажаре Оршәлиме у Щьһустанеда ма. Йеробоwам т’әви дәһә qәбилед Исраеле Самәрйа хwәр’а кьрә п’айт’әхт. Бь ви щур’әйи мьләте Исраеле бу дӧ п’ара у дьжмьнатийа һәв кьрьн. Пәй ве йәкер’а жи п’адшайе ашурийа гәләк мьләте Исраеле дор-бәред Самәрйайе щишьһ’ьти бажаред мәдийа у йед майин кьрьн (П’адшати IV 17:1-6 ) у мьләтед майин бь п’утед wанва анин, дәwса wанда щи-wар кьрьн (П’адшати IV 18:24-40). Бь ви аwайи мьләте самәрийа т’әви мьләтед п’утп’арьста жит, дан у стандьн, ә’сьл у баwәрийа хwә һ’әр’ьмандьн у хwә жь Т’әwрате дур хьстьн. Самәри әw ьн, йед кӧ жь Самәрйайе у дор-бәред wе бун.

сербази

Мьзгини

Фәрһәнгок

– к’оч’әкти.

сеwи

Мьзгини

Фәрһәнгок

– ет’им.

сәрбәсти

Мьзгини

Фәрһәнгок

– азади, аза.

сәрсәд

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жь әскәре Р’омайе (Италйайе) бу, кӧ сәрwери ль сәд әскәри дькьр.

сәрһ’әзар

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жь әскәре Р’омайе (Италйайе) бу, кӧ сәрwери ль һ’әзар әскәри дькьр.

сәрwахти

Мьзгини

Фәрһәнгок

– шә’рәзайи.

спартьн (бьсперә)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– т’әсмилкьрьн.

стойхи

Мьзгини

Фәрһәнгок

– ль пәй һинкьрьна философе Зәно дьчун. Зәно qаси 265 сали бәри буйина Иса Мәсиһ мьр. Һинкьрьна wи әw бу, wәки мәрьв жийина хwә qәбул бькә, пе фькьре жийина хwә һ’ӧкӧм бькә, хwә бьгьрә у дина хwә нәдә шабун у еша (К’аред Шандийа 17:18).

сьлсьләт

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бав, кал, кале кала у ӧса дьчә жор.

сьнәт

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Ль щәм щьһуйа ль гора Qануна Муса гәрәке һәр зар’әкә кӧр’ин бьһата сьнәткьрьне. Ле һе бәри Qануне жи әв сьнәти жь һена Бьраһимда һәбу, әw чаwа нишана пәймана Хwәде т’әви Бьраһим у зӧр’әта wи бу (Дәстпебун 17:9-14). Бь ви аwайи сьнәткьрьн бу нишана мере щьһу у мьләте щьһур’а щарна дьһатә готьне: «Мьләте сьнәткьри». Гава Мьзгинийа Иса Мәсиһ пешийе һатә дайине у бәлакьрьне, жь нава щьһуйед мәсиһи һьнәк һәбун кӧ дьготьн, һәгәр мер дьхwазә бьбә мәсиһи, гәрәке пешийе бе сьнәткьрьне. Әва дьбу нишан кӧ буйә щьһу у ль пәй qануна Муса дьчә, wәки паше бькарьбуйа бьбуйа мәсиһи. Ле Паwлосе шанди әв һинкьрьна щьһуйа qәбул нәкьр. Әwи бона ве пьрсе нә’мә галатийар’а ӧса жи һьнәкед дьнр’а ньвисин. Әwи дьгот, кӧ т’әне тьштәк лазьм ә wәки мәрьв пе хьлаз бә, аwа готи баwәрийа хwә Иса Мәсиһ бинә. Дәстпебун 17:9-14; Дәрк’әтьн 4:25; Йуһ’әнна 7:22; Р’омайи 2:28-29; Галати 5:6; 6:15; Колоси 2:11.

сьргунчуйина Бабилоне

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Чахе Нәбукәднәсәр п’адше к’ьлданийа бу, wи щьмә’та Исраеле ажот у сьргуни Бабилоне кьр у щьмә’та Исраеле 70 сали ль wе дәре ма.

сьркә

Мьзгини

Фәрһәнгок

– шәрава кәвьн у тьрш.

сьфәт

Мьзгини

Фәрһәнгок

– сурәт, шькьл.

сьхьр

Мьзгини

Фәрһәнгок

– qәwатед дьнйайеда нә, кӧ хӧданед wан к’ьфш накьн.

Т’әwрат

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Qануна Муса йә, аwа готи һәр пенщ к’ьтебед пешьнә Пәймана Кәвьн ьн.

Т’ьфаqа хwәденаса

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 18:19-20; К’аред Шандийа 2:41-47; Р’омайи 12:4-8; Әфәси 1:22-23; 4:11-16; Колоси 3:15-17; Тимот’ейо I 4:13; Ибрани 10:24-25.

тәнгаси

Мьзгини

Фәрһәнгок

– тәнгайи.

тиш

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’арч’ә, п’ар. Мәсәлә: К’ьнща мьн бу дӧ п’арч’а (тиша).

т’агер

Мьзгини

Фәрһәнгок

– фьрqийе дькә нава мәрьва у пьшта йәки дьгьрә.

т’әрбәтдар

Мьзгини

Фәрһәнгок

– йе кӧ тьштед qәнщә маqули зар’отийеда гьрти һин дькә.

т’әхсиркьрьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– р’әдкьрьн.

т’обәкьрьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жь гӧнәкьрьне вәгәр’ьн, вәгәр’ьн бәрбь Хwәде. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «жь гӧнәкьрьне вәгәр’ьн»-да бьхуньн.

т’охьмр’әш

Мьзгини

Фәрһәнгок

– т’овр’әш.

т’ӧщарәти

Мьзгини

Фәрһәнгок

– к’ьр’ин-фьротан, алвери.

т’ьре, (жь) кәси т’ьре

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жь кәси wә йә.

т’ьфаq (т’ьфаqбун, т’ьфаqи)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– йәкбун, йәкти.

Уньс

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’ехәмбәр бу, к’ьтеба wи жи һәйә. Хwәде әw шандә бажаре Нинәwайе, ле Уньс нәхwәст гӧр’а Хwәде бькьра. Пе гәмийе чу щики дьн, ле Хwәде фьртонәкә мәзьн шанд. Щьмә’та сәр гәмийе Уньс авитә бә’ре, wәки жь һерса Хwәде хьлаз бьн. Мә’сийе мәзьн (һ’ут) Уньс һ’уфи хwә кьр у Уньс зьке мә’сида се р’ож у се шәва ма, дӧа кьр, һ’әта кӧ мә’си әw жь дәве хwә авитә дәве бә’ре. Пәйр’а Уньс гӧр’а Хwәде кьр у чу Нинәwайе, wәки хәбәра Хwәде бежә wан. К’ьтеба Уньс; Мәтта 12:39-41; 16:4; Луqа 11:29-32.

Усьв

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Чәнд мәри К’ьтеба Пирозда һәнә, наве wан Усьв:

1. Йәк жь һәр донздәһ кӧр’ед Аqуб (Исраел) ә. Бьред wи һ’әвсуди ль wи дькьрьн, чьмки баве wан гәләки әw һ’ьз дькьр. Бьред wи әw чаwа хӧлам фьротьн, ле паше әw бу сәрwере wәлате Мьсьре. Бьред wи әw диса дитьн гава һатьнә Мьсьре кӧ нан бьк’ьр’ьн, чьмки wәлате wанда хәлайи бу. Дәстпебун 30:22-24; 37:5–50:26; Йешу 24:32; Зәбур 105:17-22; К’аред Шандийа 7:9-14, 18; Йуһ’әнна 4:5; Ибрани 11:21-22; Ә’йанти 7:8.

2. Усьве мере Мәрйәма дийа Иса. Мәтта 1:16, 18-20, 24; 2:13, 19.

3. Наве бьраки Иса жи Усьв бу. Мәтта 13:55; Марqос 6:3 (Йусес).

4. Усьве бьре Аqубе шанди (нә бьре Йуһ’әнна). Мәтта 27:56; Марqос 15:40, 47 (Йусес).

5. Усьве жь Аримәтйайе, мәрьвәки дәwләти, әндәме щьвина гьрәгьред щьһуйа. Әw мәрьвәки qәнщ бу у пәй Иса дьчу. Мәтта 27:57-60; Марqос 15:42-46; Луqа 23:50-53; Йуһ’әнна 19:38-42.

6. Усьве Барсабо, йәк жь йед кӧ һе пешда пәй Иса дьчун. К’аред Шандийа 1:23.

7. Усьв, наве wи кьрьн Барнабас. К’аред Шандийа 4:36.

уд

Мьзгини

Фәрһәнгок

– шинайик ә, кӧ жь ава wе р’унәки бинхwәш те чекьрьне. Щьһуйа уд дькьрьнә сәр к’әфәне мьрийа, wәки дәфьнкьрьнер’а һазьр бьн (Йуһ’әнна 19:39).

Фьрәwьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– наве п’адшед Мьсьре бу. Һәр йәк жь wан бь ви нави дьһатә готьне. К’аред Шандийа 7:10, 13, 21; Р’омайи 9:17; Ибрани 11:24.

фатьмок

Мьзгини

Фәрһәнгок

– щур’әки кәвотка йә.

ферьси

Мьзгини

Фәрһәнгок

– нав щьһуйада к’омәләкә динп’арьст бу. Әндәмед к’омәла ферьсийа qануна Муса qәнщ заньбун. Әw динп’арьстед сәрт бун. Wана баwәр дькьр, кӧ мьлйак’әт у р’ӧһ’ һәнә у мьри wе диса р’абьн. Гәләк жь ван р’ьзьм у ә’дәта, йед кӧ ферьсийа пек данин, нав щьһуйада һәбун. Жь ван р’ьзьм у ә’дәта гәләк жи нә жь Т’әwрате бун. Әw бь кьред хwә к’ӧбар-бабах дьбун. Дьхwәстьн чаwа мәрьвед qәнщ хӧйа бьн, ле гәләкед жь wан бь фькьред хwә хьраб бун. Гәләкед жь wан дьжәнийанә Иса у һәв шеwьрин Wи бькӧжьн.

фьртонә

Мьзгини

Фәрһәнгок

– баһоз, бобәлиск.

фьтьлокед ажотьне

Мьзгини

Фәрһәнгок

– зьвьр’ок.

Хана Хwәде

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Әw щийе кӧ Хwәде бона Хwә дьбьжерә, Хана Хwәде дьһатә готьне. Һена Мусада конәк (Коне Шә’дәтийе) һәбу у пәйр’а дәwса wи кони ль Оршәлиме п’арьстгәһ һатә чекьрьне у әw бу Хана Хwәде. Әw щийе һ’әбандьна щьмә’та Исраеле бу (Марqос 2:26).

Хәйсәте мәсиһийе

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Йуһ’әнна 13:34-35; 14:27; Р’омайи 12:9-13; Галати 5:22-26; Колоси 3:12-17; Т’есалоники I 5:16-18.

Хәрита Оршәлимейә Зәмане Иса Мәсиһда

Мьзгини

Хәритә

Хәрита Оршәлимейә Зәмане Иса Мәсиһда

Хәрита П'арьстгәһа Оршәлимейә Зәмане Иса Мәсиһда

Мьзгини

Хәритә

Хәрита П'арьстгәһа Оршәлимейә Зәмане Иса Мәсиһда

Хәритә

Мьзгини

Хәритә

Императорийа Р'омайейә Зәмане Иса Мәсиһда

Wәлате Фьльстине зәмане Иса Мәсиһда

Хәрита Оршәлимейә Зәмане Иса Мәсиһда

Хәрита П'арьстгәһа Оршәлимейә Зәмане Иса Мәсиһда

Р'еwитийа Паwлосә пешьн т'әви Барнабас

Р'еwитийа Паwлосә дӧда

Р'еwитийа Паwлосә сьсийа

Р'еwитийа Паwлосә пашьн һ'әта Р'оме

Хӧдан

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (Хwәйи, Р’әб) К’ьтеба Пирозда мә’на Хӧдан «хwәйи» йә. Хӧдан навәки Хwәде йә у навәк жь навед Иса Мәсиһ ә. «Р’әб» жь зьмане ә’рәби йә у әw жи те фә’мкьрьне «хwәйи».

Хьлазкьрьна мәрьва

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Йуһ’әнна 3:16-17; К’аред Шандийа 2:37-39; 4:11-12; Р’омайи 5:1-11; 10:9-13; Әфәси 2:1-10; Тимот’ейо I 1:15-16; 2:3-7; Пәтрус I 1:3-5.

Хwәде

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Марqос 10:27; 12:29-30; Луqа 1:37; 6:35-36; Йуһ’әнна 4:24; К’аред Шандийа 14:14-17; 17:22-31; Р’омайи 1:18-23; 11:33-36; Корьнт’и I 8:4-6; Корьнт’и II 1:3; Тимот’ейо I 1:17; 6:15-16; Ибрани 4:13; 10:30-31; Аqуб 1:17; Пәтрус I 1:14-17; Йуһ’әнна I 1:5; 4:7-12; 4:16; Щьһуда 24-25; Ә’йанти 4:8-11; 15:3-4.

хальфи

Мьзгини

Фәрһәнгок

– шашбуйи, хапийайи, жьр’едәрк’әти.

хач

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Ә’дәте сәрwеред бажаре Р’оме һәбу, мәрьвед хьраб (qачах, меркӧж у йед майин) сәр хач дардадькьрьн, бона щәзакьрьне. Ль сәр хач мәрьв дьмьрьн. Хач жь дӧ qӧт дара чедькьрьн. Гәләк щара гәрәке qачах хwәха хаче хwә бьда сәр мьле хwә бьбьра щийе хачкьрьне. Ль wьр әскәра пе мьха йан пе wәрьса qачах хачва мьх дькьрьн йан гьредьдан. Паше хач р’аст дькьрьн у qачах wьр дардакьри дьма һ’әта дьмьр. Гәләк щәфа дьдит һ’әта мьрьне у ә’йбәкә гәләки гьран бу кӧ сәр хач бьһатана кӧштьне. Иса гот, кӧ к’е дьхwазә бьбә шагьрте Мьн гәрәке хаче хwә һьлдә у ль пәй Мьн бе. Мә’на wе әв ә, кӧ йед ль пәй Иса дьчьн гәрәке һазьр бьн бона Wи һ’әта мьрьне жи щәфе бьк’ьшиньн. Мәтта 10:38; 16:24; Марqос 8:34; Луqа 9:23; 14:27.

хернәхwаз

Мьзгини

Фәрһәнгок

– йе кӧ к’ина йәки дьгьрә у хера wи нахwазә.

херуб

Мьзгини

Фәрһәнгок

– р’ӧһ’бәред хwәйибаск ьн, әв щур’әки мьлйак’әтед Хwәде нә у һ’әйкәлед wан сәр qалп’ахе Сьндоqа Пәймане бь баскава чекьри мина мьлйак’әта бун, кӧ р’умәт у диндара (һ’ьзурийа) Хwәде бәрч’ә’в дькьрьн (Ибрани 9:5).

хәйал

Мьзгини

Фәрһәнгок

– һәйинед р’ӧһ’анийә кӧ бь дәста найенә гьртьне.

хәрдал

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’ьнщар’әк ә, кӧ т’охьме wе зә’ф һур ә, ле гава шин дьбә, гәләки мәзьн дьбә. Мәтта 13:31-32; 17:20; Марqос 4:31-32; Луqа 13:19; 17:6.

Хәрдал

хәрщгьр

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (бащгьр, вәргистан) йе кӧ п’әра жь щьмә’те дәwләтер’а дьстинә. Wәхте Иса Мәсиһда әв хәрщгьр бона Р’омайе дьхәбьтин. Әw хwәха щьһу бун, ле али Р’омайе дькьрьн, wәки мьләте щьһу п’әрә бона әскәред Р’омайе бьда. Р’омайи зӧлмк’ар бун у щьһу бьндәст кьрьбун, жь wе йәке щьһу гәләки дьжәнийанә хәрщгьра. Хәрщгьр жи гәләк щара пе дәрәwа у хапандьне п’әрә зедә дьстандьн, wәки wанр’а жи п’әрә бьма. Әw жи гӧнәк’аред мәзьн дьһатьнә һ’әсабе.

хьлазбун (хьлазкьрьн)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– азабун (азакьрьн), р’ьзгарбун (р’ьзгаркьрьн). Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «хьлазкьр»-да бьхуньн.

хьлазкьр

Мьзгини

Фәрһәнгок

– йе кӧ йәки дьн жь тьштәки хьраб хьлаз дькә. К’ьтеба Пирозда хәбәред «хьлазкьр, хьлазкьрьн, хьлазбун, хьлази» пешийе те фә’мкьрьне чаwа хwәйкьрьн, хьлазкьрьн жь хьрабийе у жь бәла, йан жи qәнщкьрьна жь нәхwәшийа. Мәсәлә, Пәймана Кәвьнда Хwәде щьмә’та Хwәйә Исраел жь Мьсьре, ӧса жи жь Бабилоне хьлаз кьрийә. Пәймана Нуда Хwәде пе кьрьна Иса Мәсиһ р’е бона мәрьва вәкьр, wәки жь гӧна у хьрабийе хьлаз бьн. Бь ви аwайи һьн Хwәде, һьн жи Иса «Хьлазкьр» һ’әсаб дьбьн (бона Хwәде: Qануна Дӧщари 32:15; Зәбур 27:9; Луqа 1:47; Тито 1:3; бона Иса: Луqа 1:69; Әфәси 5:23; Тито 1:4; Йуһ’әнна I 4:14).

хьрнуф

Мьзгини

Фәрһәнгок

– хӧрәке бәраза жь бәре даре, п’алуд.

Һабил

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Qайин у Һабил кӧр’ед Адәм бун. Һабил бьре бьч’ук бу у бьре wи Qайин әw кӧшт. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «Qайин»-да бьхуньн. Дәстпебун 4:2-9, 25; Мәтта 23:35; Луqа 11:51; Ибрани 11:4; 12:24.

Һарун

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жь зӧр’әта Леwи бу, Леwи жи йәк жь һәр донздәһ кӧр’ед Аqуб бу. Һарун бьре Мусайи мәзьн бу, ӧса жи к’аһине пешьн бу. Хwәде гот, кӧ к’аһинед щьмә’та Исраеле гәрәке жь зӧр’әта Һарун бенә бьжартьне. Һарун у Муса щьмә’та Исраелер’а Мьсьреда хӧламти дькьрьн. Һарун али Муса кьр, сәрwертийа щьмә’та Исраеле кьрьн у щьмә’та Исраеле бьн нире хӧламтийе дәрхьстьн. Дәрк’әтьн 4:14; 5:1; Жьмар 12; 17; 20; Луqа 1:5; К’аред Шандийа 7:40; Ибрани 5:4; 7:11; 9:4.

Һащәр

Мьзгини

Фәрһәнгок

– щарийа Сәрайа жьна Бьраһим бу, дийа Исмайил. Ле Исмайил нә әw бу, к’ижан кӧ Хwәде Бьраһимр’а соз дабу. Зӧр’әта Исмайил чаwа зӧр’әта Бьраһим, чь кӧ Хwәде соз дабу нәстандьн. Паше кӧр’е Сәрайе жера бу у әw бу кӧр’е созе Хwәде (Галати 4:21-31).

Һеродәс

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Пәймана Нуда чар мәри һәнә кӧ пе наве «Һеродәс» тен готьне.

1. Һеродәсе Мәзьн: Гава Иса Мәсиһ һатә дьнйайе, Һеродәсе Мәзьн сәр Щьһустане, Щәлиле, Итурйайе у Трахонидайе п’адша бу (Мәтта 2:1-22; Луqа 1:5). Наве баве wи Антипатәр бу. Һеродәсе Мәзьн йәки гәләки зӧлмк’ар бу, wи жьнәкә хwә, се кӧр’ед хwә, хwәсийа хwә, апәки хwә у гәләкед дьн (пештьри зар’окед Бәйтләһ’ме) кӧштьн.

2. Һеродәс-Антипас: Гава Иса Мәсиһ у Йуһ’әннайе Ньхӧмдар дәст бь к’аред хwә кьрьн, Һеродәс-Антипас сәрwере Щәлиле бу (Луqа 3:1). Баве wи Һеродәсе Мәзьн бу у наве дийа wи Малтаке бу. Әwи сәре Йуһ’әннайе Ньхӧмдар да лехьстьне (Мәтта 14:1-12; Марqос 6:14-29; Луqа 9:9). Бәри хачкьрьна Иса, Иса бьрьнә бәр Һеродәс у wи Иса беһӧрмәт кьр, qәрфе хwә Wи кьр (Луqа 23:7-12).

3. Һеродәс-Әгрипа п’адша: К’аред Шандийа 12:1-24-да Һеродәс-Әгрипа Пәтрус у Аqуб гьртьн у Аqубе бьре Йуһ’әнна да кӧштьне. Мьлйак’әте Хӧдан Һеродәс-Әгрипа кӧшт (К’аред Шандийа 12:21-23). Баве Һеродәс-Әгрипа Аристополо бу, Аристополо жи кӧр’е Һеродәсе Мәзьн бу. Наве дийа Һеродәс-Әгрипа Бәрньке бу.

4. Кӧр’е Һеродәс-Әгрипа, Әгрипайе дӧда бу. Әгрипайе дӧда п’адшайе Щьһустане бу. Паwлос ль бәр Әгрипа у хушка wи Бәрньке (Бәрнькекә дьн) сәкьни у Мьзгинийа Хwәде дьда wан (К’аред Шандийа 25:13–26:32). Әгрипайе дӧда Паwлос шандә бажаре Р’омайе, wәки Qәйсәр диwана wи бькьра.

Һәрмес

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’утәки йунана бу. Йунана дьготьн, кӧ әw qасьде п’утед дьн бу. К’аред Шандийа 14:12.

Һ’ӘСАБЕД ДЬРЕЖАЙЕ

Мьзгини

Навнишед Чапа У П’әра

к’ӧрди | йунани | һ’әсабед дьрежайийе | шә’дәтийа wан щийа
зәнд | пихӧс | 45 санти йан wәкә нив метьр (жь сәре т’ьлийе һ’әта ә’нишке) | Ә’йанти 21:17
мил | мьлйон (р’омайи) | 1.5 километьр | Мәтта 5:41

Һ’ӘСАБЕД ПИВАНЕ

Мьзгини

Навнишед Чапа У П’әра

к’ӧрди | йунани | һ’әсабед пиване | шә’дәтийа wан щийа
код | сатон (арами) | дәрданәкә qаси 13 литьр ав һьлдьда | Мәтта 13:33; Луqа 13:21
к’уп | батос (ибрани) | дәрданәкә qаси 35 литьр ав һьлдьда | Луqа 16:6
ч’ә’л | корос (ибрани) | дәрданәкә qаси 390 литьр ав һьлдьда | Луqа 16:7

Һ’ӧкӧмәтед мәрьвайейә ве дьнйайе

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 22:15-22; К’аред Шандийа 5:27-29; Р’омайи 13:1-7; Тимот’ейо I 2:1-4; Тито 3:1; Пәтрус I 2:13-17.

Һ’ьзкьрьн

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Хwәде мә һ’ьз дькә

Йуһ’әнна 3:16; Р’омайи 5:8; Әфәси 2:4-5; Йуһ’әнна I 4:9-10.

Гәрәке әм Хwәде һ’ьз бькьн

Мәтта 22:37-38; Марqос 12:28-30; Йуһ’әнна 14:21; Пәтрус I 1:8; Йуһ’әнна I 5:3.

Гәрәке әм һәвдӧ һ’ьз бькьн

Мәтта 5:43-48; 22:39; Йуһ’әнна 13:34-35; 15:12-17; Р’омайи 12:9-10; 13:8-10; Корьнт’и I 13:1-13; 16:14; Галати 5:13-14; Т’есалоники I 4:9-10; Пәтрус I 4:8; Йуһ’әнна I 2:9-11; 3:11-18; 4:7-21.

һалелуйа

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Гава щьһуйа дьхwәст пәсьне Хwәде бьдана, дькьрьн qир’ин: «Һалелуйа». Жь зьмане ибрани йә, кӧ те фә’мкьрьне: «Пәсьне Хӧдан бьдьн» йан «Шькьр жь Хwәде». Ә’йанти 19:1, 3-4, 6.

һеши

Мьзгини

Фәрһәнгок

– дәве бә’ре, к’әwшән.

һәбук

Мьзгини

Фәрһәнгок

– мале дьне, дәwләмәндти, п’әрә.

һәвиртьр’шк

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (һавен) дькьнә нава һәвир у һәвир һьлте. Фькьра ве ль щәм щьһуйа бь р’ӧһ’ани хьраб дьһатә фә’мкьрьне, аwа готи сурәте (символа) һ’әрамийе, хәйсәте хьраб у ә’мьре һ’әр’ьми бу. Изьна щьмә’та Исраеле т’ӧнәбу, wәки һәвиртьр’шк бькьрана нава нане һ’әдийед хwә, к’ижан кӧ Хwәдер’а дьһатә дайине (Qануна К’аһинтийе 2:4), нә жи дькьрьнә нава Щәжьна Нане Шкәва чаwа ӧса жи те фә’мкьрьне, аwа готи «шкәва» (Дәрк’әтьн 12:15). К’ьтеба Пирозда һәвиртьр’шк чаwа нишана qәwатәкә вәшарти йә, илаһи бона qәwата гӧнә. Чаwа һәвиртьр’шк нава т’әмамийа шкәва һәвирда бәла дьбә йа хwә дькә, ӧса жи гӧнә дькарә нава щьмә’теда бәла бә у зийане бьдә щьмә’те. Луqа 12:1-да һәвиртьр’шк те фә’мкьрьне чаwа дӧр’ути, Мәтта 16:6 у 12-да һинкьрьна ферьсийа у садуqийа мина һәвиртьр’шк бу, кӧ мьqабьли Иса дьсәкьнин. Марqос 8:15; Корьнт’и I 5:6-7; Галати 5:9.

һәрәм

Мьзгини

Фәрһәнгок

– диwанханә, щийе һәри жорьн.

һивк’әти

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (ә’дьройи, йа жорьн к’әти, һивгьрти) йе һиве дьк’әвьн, вәдьч’ьр’ькьн.

һиндар

Мьзгини

Фәрһәнгок

– мәрьвәк нава п’ешә йан спортәкеда хwә һәр гав һин дькә.

һосанна

Мьзгини

Фәрһәнгок

– хәбәрәкә сьлавдайине йә, бь зьмане ибрани, йәки хwәйиqәдьрр’а дьһатә готьне мина п’адша. Пешийе һосанна дӧак бу бь мә’на «Хьлаз бькә!», паше әw бу готьнәкә бь мә’на «Шькьр wир’а». Мәтта 21:9, 15; Марqос 11:9-10; Йуһ’әнна 12:13.

һьлатьн (ль йәки һьлатьн)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– дәнге хwә ле һьлдан, һьлмәйибун.

һ’әди

Мьзгини

Фәрһәнгок

– һ’әдийа, п’ешк’еш, хер, дийари.

һ’әлал у һ’әрам

Мьзгини

Фәрһәнгок

– 1. бона щьһуйа әв фә’мин бь хwарьн-вәхwарьне, шуштьн-вәшуштьне у р’абун-р’уньштьна ә’мьре мәрьвава гьредайи буйә. Ль гора Qануна Муса щур’ә-щур’ә һ’әйwан һ’әрам дьһатьнә һ’әсабе: Мәсәлә чәнд щур’ә тәйрәдә, бәраз, чәнд һ’әйwанед бә’реда у һ’әму мә’рәгиск ӧса жи щьнйазе мьрийа, мәрьвед к’оти у йед бь нәхwәшийед ч’әрм (Qануна К’аһинтийе 11; Qануна Дӧщари 14:3-21). Һәгәр йәки дәсте хwә бьда мәрьвәки к’оти йан щьнйазәки бьк’әта, әw иди дьһ’әр’ьми, һ’әрам дьбу у нә щайиз бу, wәки әw мәрьв тек’әта нава щьмә’те йан жи щийед пироз. Кьн готи, гава йәки тьштәк жь qануна щьһуйа дәр бькьра, әw һ’әрам дьһатә һ’әсабе. Щур’ә-щур’ә ә’дәт бона һ’әлалбуна йәки һ’әрам һәбун. Мәсәлә, гәрәке qӧрбан бьда у бь аве бьһата шуштьне. Бона чәнд щур’әйед һ’әлалбуне гәрәке к’аһин жи ль мәрьве һ’әлалбуйи бьньһер’ийа у бьгота кӧ әw иди һ’әлал буйә йан на (Qануна К’аһинтийе 13). Иса гӧһ нәда ә’дәтед кал-бава һьндава ве пьрседа у чәнд тьшт мьqабьли фькьред qанунзан у ферьсийа дьгот (Марqос 7:1-24). Ӧса жи Иса дәсте Хwә да мәрьвед к’оти (кӧ һ’әрам дьһатьнә һ’әсабе) у әw һьн qәнщ дькьрьн, һьн жи паqьж дькьрьн (Мәтта 8:1-4). У qәwата Wи сәр р’ӧһ’ед һ’әрам жи һәбу, щьн жь щьнак’әтийа (кӧ һ’әрам дьһатьнә һ’әсабе) дәрдьхьстьн у qәнщ дькьрьн (Луqа 4:30-36).

2. Һ’әлал фьрә те фә’мкьрьне, чаwа кьрьнед пироз, бе qәлпи, бе дьзи, бе һ’ьләк’ари, бь к’әда һ’әлал, ӧса жи жьн-мер һ’әлале һәв тен готьне һәгәр әw һьндава һәвда һ’әлал ьн, нә ч’ә’вдәр ьн. Һ’әрами жи чаwа әк’се һ’әлалийе йә.

һ’әрам

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «һ’әлал у һ’әрам»-да бьхуньн.

чәнг

Мьзгини

Фәрһәнгок

– һащәте мьqаме, бь гәләк т’ела, мина саз у гитаре, Даwьд п’адша ледьхьст. чирәдәст – һостайе кӧ р’ьк’ьне мала давежә, хәтниш дькә (Корьнт’и I 3:10).

Чәнг / Чәнге зис / Дәф / Болмед һәвхьстьне / Бор’ийа һ’әсьни / Щотбьлур / Бор’ийед жь стьруйа / Хьшхьшк / Бьлур

ч’ежьк

Мьзгини

Фәрһәнгок

– ч’ельк.

ч’ә’вдәр

Мьзгини

Фәрһәнгок

– форq, qав, нәр’еда.

ч’ийайе Зәйт’уне

Мьзгини

Фәрһәнгок

– ч’ийаки незики Оршәлиме йә, Иса сәр wи ч’ийайи дӧа дькьр (Луqа 19:29; К’аред Шандийа 1:12).

Шәрав-араq

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Р’омайи 13:13; Корьнт’и I 5:11; 6:9-11; Галати 5:19-21; Әфәси 5:18; Тимот’ейо I 3:1-3; Тито 1:7; Пәтрус I 4:3-5.

Шива Хӧдан

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 26:26-30; Марqос 14:22-26; Луqа 22:14-20; Корьнт’и I 10:14-22; 11:17-34.

Шкәсти у мьлукти

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 5:3-12; 18:1-5; Луqа 14:7-11; 18:9-14; Әфәси 4:2; Филипи 2:3-11; Колоси 3:12-13; Аqуб 4:5-10; Пәтрус I 5:5-7.

Шькийат у бәр диwане

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 5:25-26; 5:38-42; 18:15-17; Р’омайи 12:14-21; Корьнт’и I 6:1-8.

Шькьрдари

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Луqа 17:11-19; Йуһ’әнна 6:11; Р’омайи 1:21; Әфәси 5:20; Филипи 4:4-7; Колоси 2:7; 3:17; 4:2; Т’есалоники I 5:18; Тимот’ейо I 2:1; 4:4-5.

Шьмһ’ун

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жер’а Пәтрус жи дьготьн. Әw йәк жь һәр донздәһ шагьртед Иса бу. Әw шанди бу.

Шьмшон

Мьзгини

Фәрһәнгок

– мерхас у гәләки qәwат бу, Хwәде бь wи гәләк бәла анинә сәре фьльстинийед кӧ дьжмьнатийа Исраеле дькьрьн. Һ’акьмти 13:2– 16:31; Ибрани 11:32.

шагьрт

Мьзгини

Фәрһәнгок

– йед кӧ һин дьбьн (дьә’льмьн). Гәләк шагьртед Иса һәбун. Донздәһ жь нав wан бьжарти бун. Әw шанди бун. Мәтта 10:1-4; Луqа 5:1 у йед майин.

шанди

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (qасьд, р’әсул) бь зьмане йунани АПОСТОЛОС ә. Мә’на ве хәбәре бь Кӧрманщи «йе шанди» йә. Иса Мәсиһ жь нав шагьртед Хwә донздәһ шанди (р’әсул) бьжартьн у шандьн, wәки Мьзгинийа Хwәде бьдьнә мьләтед дьнйайе (Мәтта 10:1-4; Марqос 3:13-19; Луqа 6:12-16). Әвана т’әви Иса дьман у Иса әw һин дькьрьн. Пе ч’ә’вед хwә мьрьна Wи дитьн у паше жи Әw пәй р’абуна Wир’а дитьн. Иса Хwә Паwлосва жи ә’йан кьр у әw чаwа шанди к’ьфш кьр. Барнабас у һьнәкед дьн жи чаwа шанди дьһатьнә готьне, ле жь Иса дәма ә’мьре Wида нәһатьбунә к’ьфшкьрьне.

ширк

Мьзгини

Фәрһәнгок

– К’ьнщед р’әнге ширк йед һәри бьһа бун у р’әнге ширк нәхшәки п’адшатийе бу.

шьвәр’е

Мьзгини

Фәрһәнгок

– р’еч’ьк, р’ийа п’ега мәрьвәки йан р’ийа тәнг.

шькийаткьрьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– гьликьрьн, сущдаркьрьн, газьнкьрьн.

шьһ’ьти

Мьзгини

Фәрһәнгок

– р’е дәрк’әти.

Щәжьна Дәрбазбуне (Шива Дәрбазбуне)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– әв щәжьна (ә’йда) нав щьмә’та Исраеледа чардәһе мәһа Нисанеда те кьрьне (ль гора салнә’ма ибрани чардәһе Нисане ньһа 1-е Апреле йә). Әве щәжьне бона биранина wе йәке дькьн, кӧ Хwәде чаwа щьмә’та Исраеле жь бьндәстийа Мьсьрийа дәрхьст (Дәрк’әтьн 12:14-20). Һьнге Мьлйак’әте Мьрьне һ’әму ньхӧрийед Мьсьрийа, һьн инсан у һьн жи һ’әйwан кӧштьн, ле жь сәр малед щьмә’та Исраелер’а «дәрбаз бу» у дәст нәда жь wан т’ӧ кәси, нәкӧшт (Дәрк’әтьн 12:23-27). Бона ве йәке ве щәжьнер’а дьготьн Щәжьна Дәрбазбуне. Пер’а-пер’а пәй Щәжьна Дәрбазбунер’а Щәжьна Нане Шкәва бона һ’әфт р’ожа те дәрбазкьрьне. Нава һ’әфтийа Щәжьна Нане Шкәвада т’әне нане шкәва (бе һәвиртьр’шк) те хwарьне. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «Щәжьна Нане Шкәва»-да бьхуньн. Мәтта 26:2, 5, 18-19; Корьнт’и I 5:7-8.

Щәжьна Нане Шкәва

Мьзгини

Фәрһәнгок

– әв щәжьн (ә’йд) ль пәй Щәжьна Дәрбазбунер’а те у жь панздәһ һ’әта бист дӧдӧйе мәһа Нисане те кьрьне (ль гора салнә’ма иройин жь 2-а һ’әта 9-е Апреле те кьрьне). Әва щәжьна бона биранина хьлазкьрьна мьләте Исраеле те кьрьне, гава мьләте Исраеле жь бьндәстийа Мьсьрийа дәрк’әт у чу wи wәлате кӧ Хwәде дабу wан. Әве щәжьнеда һ’әфт р’ожа нане шкәва (бе һәвиртьр’шк) те хwарьне. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «һәвиртьр’шк»-да бьхуньн. Дәрк’әтьн 12:15; Мәтта 26:17; Марqос 14:1, 12; Луqа 22:1, 7.

Щәжьна Пирозкьрьна П’арьстгәһе

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Wәкә 165 сала бәри буйина Иса, п’арьстгәһа Оршәлиме жь алийе мьләте сурийада һатьбу һ’әр’ьмандьне. Се сала шунда п’арьстгәһ у щьһу жь бьн дәсте сурийа бь дәсте Щьһуда Маккабийе сәрwер аза бун. Жь һьнгева Щәжьна Пирозкьрьна П’арьстгәһе дәрбаз кьрьн. Щәжьне 25-е мәһе (бь ибрани Кьсләве, аwа готи кем-зедә мәһа 12-да) дәстпедькьр у һ’әта һ’әйшт р’ожа дьк’ьшанд. Йуһ’әнна 10:22; 1 Маккаби 4:36-59; 2 Маккаби 1:9, 18; 10:1-8 (1 Маккаби у 2 Маккаби к’ьтебед дәма Пәймана Кәвьнда һатьнә ньвисаре, ле нак’әвьнә нава 66 к’ьтебед пироз, аwа готи к’ьтебед нәqануни нә).

Щәжьна Һ’олькчекьрьне

Мьзгини

Фәрһәнгок

– һәр сал пайизе жь 15-а һ’әта 21-е мәһа Тьшрийе йә (wәкә йәке мәһа 10-а, аwа готи йәке Октйабьре). Щьһу дьчун сәр р’әзед хwә, һ’ольк чедькьрьн у wанда һ’әфтеке дьман. Щьһуйа әв йәк дькьр, wәки бир банина, кӧ чаwа Муса П’ехәмбәр мьләте Исраеле жь Мьсьре дәрхьст у әw чьл сали конада ман. Йуһ’әнна 7:2; Qануна К’аһинтийе 23:33-36, 39-42; Qануна Дӧщари 16:13-15; Нәһәмийа 8:13-18.

Щәлилә

Мьзгини

Фәрһәнгок

– qәзакә бакӧра Исраеле йә. Бажаре Ньсрәте wьра йә. Иса ль wьр мәзьн бу у даннасин кьр.

Щәфадитьн

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Р’омайи 8:18-25; 8:28; Корьнт’и II 1:4; 4:16-18; Аqуб 1:2-4; Пәтрус I 1:6-9; 2:19-21; 5:8-10.

Щьвина Иса Мәсиһ

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 16:13-20; К’аред Шандийа 2:41-42; Р’омайи 12:4-8; Корьнт’и I 12:12-30; Әфәси 1:22-23; 2:19-22; 4:1-16; Колоси 1:18; Ибрани 10:24-25; Пәтрус I 2:4-10; Ә’йанти 19:5-10.

Щьһуда

Мьзгини

Фәрһәнгок

– 1. Донздәһ кӧр’ед Исраел һәбун, йәк жь wан Щьһуда бу. Һәр донздәһ кӧр’ед wи бунә донздәһ qәбилед Исраеле. Наве wәлате Щьһустане жь наве Щьһуда пешда һатийә, чьмки әw qәбил ль wьр дьма. Дәстпебун 29:35; Мәтта 1:2-3; Ибрани 7:14; 8:8; Ә’йанти 5:5; 7:5.

2. Бь наве Щьһуда дӧ шагьртед Иса Мәсиһ һәбун. Жь wан Щьһудайе Исхәрйоти нәмамийа (хайинтийа) Иса кьр у да дәсте wан, йед кӧ дьхwәстьн Әw бькӧштана (Луqа 22:3). Щьһудайе дьн Йуһ’әнна 14:22-да ньвисар ә кӧ әw «нә йе Исхәрйоти» йә. Һьнәк дьфькьрьн әw Тәдайо йә (Мәтта 10:3; Марqос 3:18). Әw жи те готьне «Щьһудайе Аqуб» (Луqа 6:16; К’аред Шандийа 1:13).

3. Ӧса жи Щьһуда наве бьраки Иса бу (Мәтта 13:55; Марqос 6:3) у ль гора фькьра гәләка әw Щьһуда йә, йе кӧ «Нә’ма Щьһуда» ньвисийә.

Щьһустан

Мьзгини

Фәрһәнгок

– qәза бажаре Оршәлиме бу, әw qәза башура Исраеле дьк’әт. Һена Иса Мәсиһда һьн Щьһустан, һьн Самәрйа, һьн жи Щәлилә qәза бун, ӧса жи Щьһустан п’арәкә qәза Сурйайейә р’омайи бу.

щер’ьбандьн, дан щер’ьбандьне, һатьн щер’ьбандьне

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Щер’ьбандьн әw һ’аләки тәнгасийе йә, к’ижанеда баwәрийа мерьв жь тәмхwәстьнед wи йан жь мирещьн те щер’ьбандьне. Дәрк’әтьн 17:2, 7; Ишайа 7:12; Мәтта 4:3, 7; К’аред Шандийа 5:9; 15:10; Корьнт’и I 7:5; 10:13; Корьнт’и II 2:11; Аqуб 1:13-14; Пәтрус I 1:6, 7; Пәтрус II 2:9.

щә’ньмә (дожә)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бь йунани ГӘӘННА йә, бь ибрани ГӘҺЬННОМ ә. Әw хwәха щийе щәфе һ’әта-һ’әтайе йә, бона әwед кӧ wе Р’ожа Ахрәте диwана wан бьбә. Дожә әw һәма хут щә’ньмә йә, һәр дӧ хәбәр ве к’ьтебеда һатьнә хәбьтандьне. Щә’ньмә: Мәтта 5:29-30; 10:28; 23:15; Марqос 9:43, 45, 47; Луqа 12:5. Дожә: Мәтта 5:22; 18:9; 23:33; Аqуб 3:6.

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 10:28; 13:41-42; 13:47-50; 25:41-46; Луqа 16:23-26; Т’есалоники II 1:9; Ә’йанти 20:10-15; 21:8.

щә’т’ри

Мьзгини

Фәрһәнгок

– тузьк.

щьвин

Мьзгини

Фәрһәнгок

– 1. к’омбуна мәрьва.

2. к’омбуна баwәрмәнда (хwәденаса), йед кӧ бь наве Иса дьщьвьн. Щарна бона т’әмамийа баwәрмәндед дьне чаwа бона к’омәке те хәбате (Әфәси 1:22-23; 3:10; 5:23-32; Колоси 1:18, 24), ле п’ьр’анийа щара бона к’омәкә баwәрмәндед щикида (щьвина Оршәлимеда, К’аред Шандийа 8:1; щьвина Әнтакйайеда, К’аред Шандийа 13:1; щьвина Әфәседа, К’аред Шандийа 20:16). Зәмане Пәймана Нуда баwәрмәнд малада дьщьвийан, дер һәла һе т’ӧнәбун. Һьнге мәзьнайийа мала кӧ теда дьщьвийан бона 30 йан лапи зә’ф һ’әта 50 мәрьви бу. Мәтта 16:18; 18:17; К’аред Шандийа 5:11; 11:22, 26; 20:17; Корьнт’и I 1:2; Ә’йанти 1:4.

щьвина гьрәгьра (йа щьһуйа)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– әw щьвинәк (мьщлисәк) бу, кӧ теда гьрәгьред щьһуйа ль һәв дьщьвийан. 200 сали бәри Иса Мәсиһ гьрти һ’әта 200 сали пәй Иса Мәсиһр’а әw диwана щьһуйа бу. Щьвата гьрәгьред щьһуйа wәкә һ’әфте мәрьва бу, әw к’аһин, р’успи у qанунзанә бун. Әw ль һәв р’удьньштьн у бь һәв дьшеwьрин. Сәрәкк’аһин хwәха жи сәрәке Щьвина Гьрәгьра бу. Щьвина Гьрәгьра бәрпьрсийаре мьләте Исраеле бу. Әw щәзайед кӧ нә йед мьрьне бу шьхӧле wан бу. Ле щәзайед мьрьне данинә бәр диwана сәрwеред р’омайийа. Ләма Щьвина Гьрәгьра Иса шандьнә щәм wәлийе Р’омайи, Пилато. Йуһ’әнна 11:47; 18:31; Луqа 22:52, 66-71, 66. К’аред Шандийа 4:15; 5:21; 6:12; 22:30; 23:1 у йед майин.

Щьвина гьрәгьред щьһуйа

щьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– һьн мирещьнр’а те готьне, һьн жи wан р’ӧһ’ у мьлйак’әтед хьрабр’а, йед кӧ мирещьн дьшинә, кӧ хьрабийе һ’әму мәрьвар’а дькьн. Пәймана Нуда те ә’йанкьрьне, кӧ п’утп’арьсти жь щьна те (Корьнт’и I 10:20-21; Ә’йанти 9:20).

щьнак’әти

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (щьнгьрти, щьнойи, щьни, щьноки) йәки кӧ жь алийе щьн йан р’ӧһ’ед хьрабва те гьртьне, бьндәсткьрьне, жер’а щьнак’әти дьбежьн. Чахе Иса ль сәр дьне бу, әwи гәләк щьнак’әти аза дькьрьн, щьн жь нав wан дәрдьхьстьн (Мәтта 9:32).

щьһу

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жь зӧр’әта Бьраһим ьн. Хәбәра «щьһу» жь хәбәра «Щьһуда» те. Жь донздәһ qәбилед Исраеле, Щьһуда qәбила һәрә к’ьфш ә һена Даwьд у Сьлеман п’адшада. Пәй щӧдәбуна П’адшатийа т’ьфаqийер’а, т’әмамийа п’адшатийа башуре бь наве «Щьһуда» дьһатә готьне. Wәхте сьргункьрьна Бабилонеда у пәй wер’а жи, әв наве «щьһу» мә’на фьрә стандийә, аwа готи бона т’әмамийа мьләте Исраеле һатә хәбате.

Qайин

Мьзгини

Фәрһәнгок

– кӧр’е Адәми мәзьн бу. Гәләки һ’әвсуди бьре хwәйи бьч’ук Һабил дькьр, чьмки Хwәде бәрхе Һабили qӧрбане qәбул кьрьбу, ле гәньме кӧ Qайин анибу qәбул нәкьрьбу, жь дәст сьтqе wийи нәр’аст. Һьнге Qайин Һабил кӧшт. Хwәде гот, кӧ гәрәке Qайин ль сәр ә’рде фьрари бә у жь мәрьвайе бе т’әхсиркьрьне. Дәстпебун 4:1-24; Ибрани 11:4; Йуһ’әнна I 3:12; Щьһуда 11.

Qануна Муса

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (Шәриә’та Муса) Т’әwрат ә. Т’әwрат жи пенщ к’ьтебед Муса нә: Дәстпебун, Дәрк’әтьн, Qануна К’аһинтийе, Жьмар, Qануна Дӧщари (Wәк’ьландьна Qануне). Ван пенщ к’ьтебада qанун, т’әми, дирок (т’арих) у сәрһати ньвисар ьн. Хwәде әв Qанун сәр ч’ийайе Синайе, нав ә’wрада Мусар’а гот. Щарна жи һ’әму к’ьтебед «Пәймана Кәвьн»-р’а дьбежьн Qанун.

Qәдьре сәрwеред щьвине бьгьрьн

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Корьнт’и I 9:14; Галати 6:6; Т’есалоники I 5:12-13; Тимот’ейо I 5:17-22; Ибрани 13:7; 13:17.

Qәйсәр

Мьзгини

Фәрһәнгок

– навәки бона п’адшайе мьләтед Императорийа Р’омайе бу. Мьләте Р’омайе гәләк мьләтед дьн бьндәст дькьрьн у Qәйсәр п’адше wан һ’әмуйа бу. Һәр п’адшаки мьләте р’омайер’а дьготьн: «Qәйсәр». Луqа 2:1; 3:1.

Qорах

Мьзгини

Фәрһәнгок

– сәрwере wан бу, йед кӧ бәр Муса у Һарун р’абун. Хәзәба Хwәде һьндава Qорах у һәвалед wида хӧйа бу, ә’рд вәбу әw сахә-сах ә’рдеда чун. Жьмар 16:1-35; Щьһуда 11.

qав

Мьзгини

Фәрһәнгок

– qәһб, форq.

qамиш

Мьзгини

Фәрһәнгок

– чит, мәйи.

qанунзан

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (занәйе Шәриә’те, к’атьб, ньвиск’ар) Qанунзан нав щьмә’та Исраелда сәр Qануна Муса дьхәбьтин, Qанун qәнщ заньбун, бь дәста Qанун зедә дькьрьн у хәлq һин дькьрьн. Wан жийина хwә бона һинбун у һинкьрьна Qануне дьдан у к’ьтеб дьньвисин. П’ьр’анийа wан жь ферьсийа бун.

qар’qар’

Мьзгини

Фәрһәнгок

– qьр’ьк, qаж.

qәбилед Исраеле

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (ә’ширед Исраеле, елед Исраеле) Донздәһ кӧр’ед Аqуб һәбун, кӧ wанр’а Исраел жи дьготьн. Һәр йәк жь wан бу qәбиләкә Исраел. Дәстпебун 35:23-26; 49:1-28.

qәдьр-һӧрмәт

Мьзгини

Фәрһәнгок

– р’умәт.

qәрф

Мьзгини

Фәрһәнгок

– тьназ.

qӧльхи

Мьзгини

Фәрһәнгок

– хьзмәтк’ари, шьхӧл, хӧламти.

qӧрбан

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (гори, нәдьр) бинбәрәк кӧ жь бәр йәки дьнва те дайине йан кӧштьне. Щур’ә-щур’ә qӧрбан у һ’әдийед щьмә’та Исраеле һәбун, мәсәлә, һ’әдийед мина һ’әйwанед бәрх, щанәга, ӧса жи йед гәньм у бьһарәт һәбун. Һ’әйwан дьһатьнә сәржекьрьне, паше һьнәк т’әмам пева дьһатьнә шәwьтандьне, һьнәк жи т’әне п’арәкә wан дьһатьнә шәwьтандьне. Һәр һ’әйwан гәрәке беqӧсур у беләк’ә буйа. Жь һена Мусада qӧрбан бь дәсте к’аһина дьһатә сәржекьрьне (изьна щьмә’те т’ӧнәбу, кӧ хwәсәрихwә сәржекьрана.) Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «горигәһ»-да бьхуньн.

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 9:13; Марqос 12:33; Р’омайи 12:1; Ибрани 9:7; 10:18.

Wәлате Фьльстине зәмане Иса Мәсиһда

Мьзгини

Хәритә

Wәлате Фьльстине зәмане Иса Мәсиһда

wәк’илхәрщ

Мьзгини

Фәрһәнгок

– малкьр, к’әдкьр.

wәлатп’арьст

Мьзгини

Фәрһәнгок

– наве партике кӧ бона wәлате хwә шәр’ дькьн. Wәхте Пәймана Нуда чәнд к’омед щьһуйа һәбун, дьхwәстьн жь бьндәстийа р’омайе дәрк’әтана.

wәли

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (wали) сәрwере qәзакә wәлет.

wәсийәт

Мьзгини

Фәрһәнгок

– к’ахаза шә’дәтийе, кӧ йәк бәри мьрьне теда бона мал-мьлк’ед хwә дьньвисә, кӧ пәй мьрьна wир’а әw бьгьһижә к’е.

Table of Contents

Кӧрманщи
Мьзгини
Пешготьна Институте
Пешготьна Бона Пәймана Ну
Бона Аликьрьна Хwәндәвана

Луqа

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24

Фәрһәнгок

Абба
Адәм
Алфа у Омега
Арйопаго
Артәмис
Архелайо
Ахайа
Аqуб
авзе (нәхwәшийа авзе)
амин
анинә сери
анисо
арами
афу (афукьрьн, афубун)
Бабилон
Бав (Баве Ә’змана)
Баә’л
Бажаре Даwьд
Бараq
Барнабас
Бахшандьн
Бет’-Ел
Бәйтләһ’м
Бәлзәбул
Бьжарти (Йе Бьжарти)
Бьлам
Бьнйамин
Бьраһим
бадиһәwа
бажарванед Р’омайе
бакӧр
бап’еш
башур
баwәри
беолити
бәж
бәйт’
бәлг
бәрдьли
бәре дәрәмәта пешьн
бәрәт’ә
бәрзәqи
бәр’и
бәтавәбун
билан
бӧһьшт
бьвьр
бьк’ьр
бьнәли
бьхур
бьһарәт
бьһе
вәгәр’андьн (жь гӧнәкьрьне вәгәр’ийан)
Гидәйон
Гӧнә
Гӧр’а Хwәде бькьн
гәлийе һәй-wайе
гәмиван
гәмиwаргәһ
гори
горигәһ
гӧнә, гӧнәк’ар
гӧр’а фьланкәсе кьрьн
гьрав
Даwьд
Дӧа
дарчин
дәрдан
дәрсдар
дәфьнкьрьн
дәһәк
дийаре мьрийа
дийарийа т’әвайишәwате
дитьндар
дожә
дӧр’
дьл
Елиша
Елйас
еләкзьрьһ’
ельми wи бун
епикури
Әгрипа
Әсаw
Ә’зман
Ә’фьрандьна дьнйайе
ә’нишк (кәвьре сәре ә’нишке)
Жийина маледа

Жийина һ’әта-һ’әтайе, йа кӧ Иса Мәсиһ дьдә wан, йед кӧ баwәрийа хwә wи тиньн

Жь гӧнәкьрьне вәгәр’ьн
Жьнбәр’дан у жь мер дурк’әтьн
жийина һ’әта-һ’әтайе
Зар’ед Хwәде
Зерандьн
Зәwс
Зьнек’ари у qави
занәбеж
зар
зәндәгьрти ман
зәwал
зив
зийа
зох
зьмьр
Императорийа Р'омайейә Зәмане Иса Мәсиһда
Иса
Иса Мәсиһ
Исраел
Исһаq
Ишайа
ибрани
илаһи
инк’ар
исаф
итойин
иqраркьрьн
Йерәмийа
Йефта
Йеша
Йешуйе Нун
Йунани
Йунаньстан
Йуһ’әнна
йанчийә
йунан
Кәнан
Коне Шә’дәтийе (Коне Щьвине)
Кӧр’е Даwьд
Кӧр’е Мерьв (Кӧр’е Инсан)
Кӧр’е Хwәде
К’ӘРӘМӘТЕД ИСА МӘСИҺ
К’омәкдайин
К’ӧрди
К’ьтеба Зәбура
К’ьтеба Пироз
кәла
кәнани
кӧли
к’атьб
к’аһин
к’еләк
к’емун
к’әрәм
к’әфән
к’әфил (стандьн)
к’әwдайина гӧна (к’әwандьна гӧна)
к’ози
к’оти (к’отибун)
к’офи
к’ӧлфәт
к’ӧмр’әшийа Хwәде
к’ӧрх
к’ьништ
к’ьрк’ут
Леwи
Лут
лейи
ләщк’ар
лил
ломәкьрьн
луфька бә’ре
МӘСӘЛЕД ИСА МӘСИҺ
Мәлк’и-Садьq
Мәрйәм
Мәсиһ
Мирещьн
Муса
Мьзгини
Мьзгини (Мьзгинийа Хwәде)
Мьрьн
Мьсьр
мала Аqуб
мана
мәрьв
мәсиһи
мират’
мьзгиндар
мьлйак’әт
мьрари
НАВНИШЕД ЧАПА У П’ӘРА
Нәхwәши у qәнщкьрьн
Нә’ман
Нә’мәйед Кәле
Нинәwа
Нӧһ
Ньвисаред пироз
Ньхӧмандьна аве
назьк
нандьрун
нане Хwәдер’а дайи
нард
нәдьр
нәзир
нәмами
нәмер
нәщьһу (мьләтед майин)
ньвисар (ньвисаред пироз)
ньсрәти
ньсьл
ньхӧмандьн
ньхӧмдар
ньхӧри
Оршәлим
Паqьжкьрьна гӧна пе мьрьна Мәсиһ
Пәймана Кәвьн
Пәймана Ну
Пәтрус
Пилато
П’адшатийа Хwәде, П’адшатийа Ә’змана
П’ӘРЕД ДӘМА ИСА МӘСИҺДА
П’әрә, һәбук, мал у мьлк’
П’утп’арьсти, сербази у к’оч’әкти
пәйман
пироз
пол
пунг
п’арьстгәһ
п’ехәмбәр
п’ехәмбәрти
п’еч’ьра
п’ешә
п’ешк’еш
п’ешк’ешкьрьн
п’әйн
п’әрәданг
п’игар
п’утп’арьст
п’ьшкбун
п’ьшккьрьн
Р’астһ’әсаббун, р’асти (бесущбун)
Р’евека
Р’әхаб
Р’ожа Ахрәте
Р’ожа К’әwандьне
Р’ожа Пенщийә һ’әсаб (Пентекост)
Р’ожа Р’абуне
Р’ожа Р’ожийа
Р’ожа Хӧдан
Р’ома
Р’ӧһ’е Пироз
р’астһ’әсаббун у р’астийа Хwәде
р’аw
р’аw-р’ьзьм
р’әз
р’ожа т’ьвдарәккьрьне
р’ожа шәмийе
р’ожи
р’ӧһ’ед һ’әрам
р’ӧшәткьрьн
р’ункьрьн
р’успи
р’ьк’ьнйата Даwьд
Р'еwитийа Паwлосә дӧда
Р'еwитийа Паwлосә пашьн һ'әта Р'оме
Р'еwитийа Паwлосә пешьн т'әви Барнабас
Р'еwитийа Паwлосә сьсийа
Самәрйа
Самуел
Сәрәкк’аһин

Сәрк’әтьна (алт’кьрьна) сәр мирещьн у тә’ли-тәнгийа

Сәрwеред щьвине
Сийон
Синай (Ч’ийайе Синайе)
Содом у Гомора
Сьлеман
Сьндоqа Пәймане (Сьндоqа Шә’дәтийе)
садуqи
самәри
сербази
сеwи
сәрбәсти
сәрсәд
сәрһ’әзар
сәрwахти
спартьн (бьсперә)
стойхи
сьлсьләт
сьнәт
сьргунчуйина Бабилоне
сьркә
сьфәт
сьхьр
Т’әwрат
Т’ьфаqа хwәденаса
тәнгаси
тиш
т’агер
т’әрбәтдар
т’әхсиркьрьн
т’обәкьрьн
т’охьмр’әш
т’ӧщарәти
т’ьре, (жь) кәси т’ьре
т’ьфаq (т’ьфаqбун, т’ьфаqи)
Уньс
Усьв
уд
Фьрәwьн
фатьмок
ферьси
фьртонә
фьтьлокед ажотьне
Хана Хwәде
Хәйсәте мәсиһийе
Хәрита Оршәлимейә Зәмане Иса Мәсиһда

Хәрита П'арьстгәһа Оршәлимейә Зәмане Иса Мәсиһда

Хәритә
Хӧдан
Хьлазкьрьна мәрьва
Хwәде
хальфи
хач
хернәхwаз
херуб
хәйал
хәрдал
хәрщгьр
хьлазбун (хьлазкьрьн)
хьлазкьр
хьрнуф
Һабил
Һарун
Һащәр
Һеродәс
Һәрмес
Һ’ӘСАБЕД ДЬРЕЖАЙЕ
Һ’ӘСАБЕД ПИВАНЕ
Һ’ӧкӧмәтед мәрьвайейә ве дьнйайе
Һ’ьзкьрьн
һалелуйа
һеши
һәбук
һәвиртьр’шк
һәрәм
һивк’әти
һиндар
һосанна
һьлатьн (ль йәки һьлатьн)
һ’әди
һ’әлал у һ’әрам
һ’әрам
чәнг
ч’ежьк
ч’ә’вдәр
ч’ийайе Зәйт’уне
Шәрав-араq
Шива Хӧдан
Шкәсти у мьлукти
Шькийат у бәр диwане
Шькьрдари
Шьмһ’ун
Шьмшон
шагьрт
шанди
ширк
шьвәр’е
шькийаткьрьн
шьһ’ьти
Щәжьна Дәрбазбуне (Шива Дәрбазбуне)
Щәжьна Нане Шкәва
Щәжьна Пирозкьрьна П’арьстгәһе
Щәжьна Һ’олькчекьрьне
Щәлилә
Щәфадитьн
Щьвина Иса Мәсиһ
Щьһуда
Щьһустан
щер’ьбандьн, дан щер’ьбандьне, һатьн щер’ьбандьне
щә’ньмә (дожә)
щә’т’ри
щьвин
щьвина гьрәгьра (йа щьһуйа)
щьн
щьнак’әти
щьһу
Qайин
Qануна Муса
Qәдьре сәрwеред щьвине бьгьрьн
Qәйсәр
Qорах
qав
qамиш
qанунзан
qар’qар’
qәбилед Исраеле
qәдьр-һӧрмәт
qәрф
qӧльхи
qӧрбан
Wәлате Фьльстине зәмане Иса Мәсиһда
wәк’илхәрщ
wәлатп’арьст
wәли
wәсийәт