Author: Институт перевода Библии
Date: 2019-01-10T07:32:23.605494+00:00

Кӧрманщи

Кӧрманщи

1. Мьзгини
2. Пешготьна Институте
3. Пешготьна Бона Пәймана Ну
4. Бона Аликьрьна Хwәндәвана
5. Йуһ’әнна
6. Фәрһәнгок

Мьзгини

Мьзгини

МЬЗГИНИ

ПӘЙМАНА НУ

(ИНГИЛ)

бь Стандарта Кӧрманщийа К’ӧрдед wәлатед Кафказе

Һәгәр пьрс йан пешнийаред wә һәбьн, жь к'әрәма хwә бь ве навнише бьшиньн: ibt_inform@ibt.org.ru

Һ’ӧнӧрмәнде шькьлед бь дәста чекьри Horace Knowles ә,

Хӧдане нәшьркьрьне

© The British&Foreign Bible Society ә

(К’омәла К’ьтеба Пирозә Инглистане у Wәлатдәр), 1954, 1967, 1972

Сәрр’асткьр у зедәкьра ван шькьла жи Лоӧьсә Басс ә,
хӧдане нәшьркьрьне © The British&Foreign Bible Society ә, 1994

© Институт перевода Библии, 2000, 2011

ISBN 978-5-93943-172-9

Пешготьна Институте

Пешготьна Институте

Института Wәлгәр’андьна К’ьтеба Пироз р’азибуна хwә дьдә wан wәлгәр’ у сәрр’асткьред ве К’ьтеба Пироз, ӧса жи әwед майинә кӧ ль гора карина хwә алик’ари данә бона һазьркьрьна ве к’ьтеба Мьзгинийа Иса Мәсиһ, аwа готи Пәймана Ну бь зьмане к’ӧрдийа зараве кӧрманщи. Әм пьр’ ша нә, кӧ чәнд ньвиск’аред к’ӧрдә жь чәнд wәлата жи хwә ль wәлгәр’андьна (т’әрщьмәкьрьна) Пәймана Ну гьртьнә. Әв жи ви һ’але гьранда гавәкә пешдачуйина зьмане мьләт ә, ӧса жи хwәйкьрьна зьмен ә. Әм бь дьләки ша ве К’ьтеба Пироз, Пәймана Ну п’ешк’еши хwәндәванед һежа дькьн.

Әw wәлгәр’андьна дәсте wәда жь бәр wе Мьзгинийе һатийә гьртьне, йа кӧ алийе Институтеда сала 2000-и һатийә нәшьркьрьне, ньһа т’әне бь сьвькайи һатийә леньһер’андьн у сәр’асткьрьне. Пештьри wе йәке жи, шьровәкьрьн у фәрһәнгок жи һатьнә зедәкьрьне. Институт р’азибуна хwә дьдә wан жи, йед кӧ пешнийари у к’омәка сәрр’асткьрьне данә.

Стандарта к’ӧрдийә кьрили бь һ’әрфед латини

Р’аст ә, Мьзгини (Инщил, Пәймана Ну) бь һ’әрфед латини ль гора стандарт у р’астньвисара кӧрманщийа латини иди һәйә. Мәрәме wе к’ьтеба wәлгәр’андийә дәсте wәда, нә әw ә кӧ щийе wе бьгьрә йан дәwса wе бьхәбьтә. Мә’ни әв ә, кӧ пәй Шәр’е Һ’әмдьнйайейи Дӧдар’а һ’әта иро, п’ьр’анийа к’ӧрдед wәлатед Кафказе у Асйа Навинда к’ьтебед хwә бь һ’әрфед кьрили у бь стандарта зарав у р’езьманийа хwә данә нәшьркьрьне. Ле бәле ван ахьрийада, һьнәк һеди-һеди дәст бь һ’әрфед латини дькьн у мәри жи һәнә кӧ латини жь кьрили р’ьһ’әттьр дьхуньн. Жь бәр ве йәке мә qьрар кьр, кӧ бона хатьре wан әм ве wәлгәр’андьне бькьн һ’әрфед латини. Аwа, әв wәлгәр’андьна дәсте wәда хут мина wе чапа һ’әрфед кьрили йә (йа кӧ сала 2011-а, жь алийа Института Wәлгәр’андьна К’ьтеба Пирозда, Москве һатийа һазьркьрьне), әва һ’әму qәйдә-qанунед р’астньвисара р’езьманийа стандарта кьрили хwәй дькә, ле т’әне бь һ’әрфед латини йә. Мәрәме нәшьркьрьна ве чапбуне әw ә, кӧ аликарийа wан к’ӧрда бе кьрьне, йед кӧ wәлатед Кафказе у Р’усйайеда дьжин, ле дьхwазьн ве wәлгәр’андьне бь һ’әрфед латини бьхуньн.

Wәлгәр’андьна Пәймана Ну бь зьмане к’ӧрди

Незики дӧ һ’әзар сал пешда, Пәймана Ну бь зьмане йунанийа кәвьн һатийә ньвисаре. Жь һьнгева һ’әта ньһа әw бь гәләк зьманед дьнйайе һатийә wәлгәр’андьне. Дьнйайеда иро незики шәш һ’әзар һ’әйсьд зьман һәнә. Т’әмамийа Пәймана Ну ньһа незики һ’әзар дӧсьд зьмани һатийә wәлгәр’андьне. Гәләк жь wан мьләтед кӧ бь ван зьмана хәбәр дьдьн у Пәймана Ну бь зьмане wан wәлгәр’анди һәйә, һ’әсабе wан гәләки жь һ’әсабе мьләте К’ӧрд һьндьктьр ә.

Әва к’ьтеба ль гора зарав у р’езьманийа кӧрманщийа wәлатед Кафказеда (wәхтәке Советеда) һатийә ньвисаре. Сала 1827-а чәнд п’аред К’ьтеба Пироз бь кӧрманщийа Һәк’арийе һатьнә wәлгәр’андьне. Сала 1856 у сала 1857-да пешийе Мьзгинийа ль гора Мәтта у паше һәр чар Мьзгини бь кӧрманщийа Харп’уте (незики Әлазьге) бь һ’әрфед әрмәни Стәмболеда һатьнә нәшьркьрьне. Сала 1872-а т’әвайийа Пәймана Ну диса хут wи заравида һатийә нәшьркьрьне. Жь сала 1900-и һ’әта ньһа чәнд п’аред жь Пәймана Ну, ӧса жи т’әмамийа Пәймана Ну бь чәнд заравед к’ӧрди һатьнә нәшьркьрьне (мәсәлә, кӧрманщийа Т’ьркйайе, бә’дини, к’әрманшаһи, мукри, сорани). Ван ахьрийада жи чәнд к’ьтебед wәлгәр’андьна иройин жь алийе Института Wәлгәр’андьна К’ьтеба Пирозва бь кӧрманщийа wәлатед Кафказеда р’онайи дитьнә: Сала 1993-а к’ьтеба Мьзгинийа Мәтта дәрк’әтийә у 1996-а жи к’ьтеба Мьзгинийа Луqа у К’аред Шандийа. Сала 2000-и т’әмамийа Пәймана Ну дәрк’әтийә, һ’име к’ижане ньһа сәрр’асткьри дәсте wәда йә.

Щур’е (мет’ода) хәбата ве wәлгәр’андьне

[1]Әва к’ьтеба жь алийе к’ома Институтеда һатийә wәлгәр’андьне. Канийа ве к’ьтеба к’ӧрдийә wәлгәр’анди жь к’ьтеба Пәймана Нуйә бь зьмане йунани йә, аwа готи «Тһә Грәәк Нәw Тәстамәнт». Әв тек’ста йунани сәр дәстньвисаред һәрә кәвьнә qәнщ һ’имгьрти йә, йед кӧ иро һәнә. Нав дәстньвисаред йунанийа кәвьнда чәнд фьрqийед кӧ тенә бәр ч’ә’ва һәнә, бона к’ижана жера р’уп’әлед к’ьтебе һатьнә шьровәкьрьне. Ләма фьрqийед бьч’ук щарна дьк’әвьнә нава ве wәлгәр’андьне у wәлгәр’андьнед зьманед башqә.

Мәрәме wәлгәр’андьне әв бу, кӧ һьн wәлгәр’андьн жь тек’ста йунани дур нәк’әта у фә’мина wе жи мина йунани буйа, һьн жи кӧ фә’мина йунани р’аст бьбуйа стила кӧрманщикә хwәшә зәлал у бәдәwә иройин.

Института Wәлгәр’андьна К’ьтеба Пироз

101000 Россия

Москва, Главпочтамт, а/я 36

Институт перевода Библии

Пешготьна Бона Пәймана Ну

Пешготьна бона Пәймана Ну

К’ьтеба кӧ wә гьртийә дәсте хwә, жер’а дьбежьн «Пәймана Ну». Пәймана Нуда бист һ’әфт к’ьтеб һәнә. Әвана пешийе бь зьмане йунани һатьнә ньвисаре. Һьнге әв зьман зьманәки щьмә’ти бу, кӧ п’ьр’анийа щьмә’та Императорийа Р’омайе, аwа готи мьләтед дор-бәред Бә’ра Сьпи (Бә’ра Навин) р’ьһ’әт фә’м дькьрьн у хәбәр дьдан.

Ньвисаред Пәймана Ну т’әви йед Пәймана Кәвьн һәвр’а дьбьнә т’әвайийа К’ьтеба Пироз (аwа готи «Библийа»). Ньвисаред Пәймана Кәвьн у Пәймана Ну дәрһәqа wан һәр дӧ пәйманада дьбежьн, йед кӧ Хwәде т’әви щьмә’та Хwә гьредан. Пәймана Кәвьнда ньвисар ә кӧ чаwа Хwәде т’әви щьмә’та Хwә Исраеле пәйман гьреда у Qанун[1] бь дәсте Муса да wан. Пәймана Нуда жи ньвисар ә кӧ чаwа Хwәде т’әви щьмә’та Хwә, аwа готи щьвина һ’әму баwәрмәндед Иса Мәсиһә жь һәр мьләти пәйманәкә дьн гьреда. Әв пәйман пе дәсте Иса Мәсиһ һатә гьредане. Һьмбәри wе пәймана Хwәдейә кӧ Wи т’әви щьмә’та Исраеле гьреда, әва «ну» йә (Ибрани 9:11-15).

Һәр чар к’ьтебед пешьнә Пәймана Нур’а бь йунани дьбежьн: «ӘӦАГГЕЛИОН». Хәбәра «Инщил» жь wе те у бь кӧрманщи те фә’мкьрьне «Мьзгини», аwа готи «хәбәра хере». Әв к’ьтеб дәрһәqа жийин у qӧльхе Исада дьбежьн.

Пәй ван һәр чар Мьзгинийар’а к’ьтеба «К’аред Шандийа» йә. Әва к’ьтеба шә’дәтийа wе йәке дьдә, чаwа пешийе баwәрийа сәр ве Мьзгинийе дьнйайеда бәла дьбу.

Пәй вер’а жи бист йәк нә’мә һәнә, кӧ жь алийе шандийа у баwәрмәндед дьнә сәдсалийа пешьнда һатьнә ньвисаре. Һьнәк жь wан нә’ма, бәрбьр’и щьвинед щур’ә-щур’ә бажара дьбьн, һьнәк жи һәма хут бәрбьр’и баwәрмәндед шәхси дьбьн (Фьлимон, Тимот’ейо у йед майин). Мәрәме ньвиск’аред ван нә’ма әw бу, wәки ширәта бьдьнә баwәрмәнда у һинкьрьна qӧльхе Иса wанр’а шьровәкьн.

Хӧләсә к’ьтеба бист һ’әфтайә пашьнә Пәймана Нуда, к’ьтеба «Ә’йантийе» йә. Әва к’ьтеба пе дитьнок у хәбәред сӧр’ийә символи дәрһәqа Хӧдантийа Иса Мәсиһ у сәрк’әтьна П’адшатийа Хwәдеда дьбежә.

Бона Аликьрьна Хwәндәвана

Бона аликьрьна хwәндәвана

Бона аликьрьна хwәндәвана чәнд тьшт һатьнә һазьркьрьне.

- Пешготьнед һәр к’ьтебәке:

- Бона һәр к’ьтебәкә Пәймана Ну пешготьнәк һәйә. Әв пешготьн ван ахьрийада бона хwәндәванед ви зәмани һатьнә һазьркьрьне, wәки зу сәр фькьр у мәрәмед һәр 27 к’ьтеба вәбьн.

- Сәрньвисаред п’ара:

- Нава wәлгәр’андьнеда һәр п’арәкә бьч’ук бь сәрньвисарәке дәстпедьбә. Мәсәлә, Мәтта 1:1 бь сәрньвисара «Р’ьк’ьнйата Иса» дәстпедьбә, Мәтта 1:18 бь «Буйина Иса» дәстпедьбә, Мәтта 2:1 бь «Стәйрнасед р’оһьлате» у йед майин. Әв сәрньвисар дәстньвисаред ә’сасида т’ӧнәнә, ле ван ахьрийада бона алик’арийа хwәндәвана һатьнә һазьркьрьне, wәки хwәндәван заньбә, мәрәм йан фькьра ве п’аре сәр чь йә.

- Нав-нишанед р’езед һәвал-фькьр:

- Ӧса жи бона алик’арийа хwәндәвана, гава р’езед һәвал-фькьр бона п’арәке һәнә, нав-нишанед wан бьн сәрньвисарада һатьнә ньвисаре. Р’езед һәвал-фькьр бә’са wан щийа дькьн, к’идәре хут әw сәрһати йан фькьред wан һәв дьгьрьн. Мәсәлә, бьн сәрньвисара Мәтта 1:18 кӧ дәрһәqа «Буйина Иса»-да дьбежә, Луqа 2:1-7 нава кәванада һәйә, чьмки ль wи щийи жи дәрһәqа буйина Исада те готьне.

- Шьровәкьрьнед жере:

- Нава к’ьтебеда ль жера р’уп’әла шьровәкьрьн һәнә. Һәгәр ньвисареда һун сәр хәбәре стәйрке «*» бьбиньн, wи чахи сәр wи р’уп’әли жере шьровәкьрьне бьхуньн.

- Һ’әрфед тә’ри:

- Чәнд щара нава ньвисареда һ’әрфед тә’ри һатьнә ньвисаре. Әва хәбәра ль гора зьмане йунани дәрбе дьстиньн. Лазьм ә кӧ хwәндәван хwәндьна хwәда гьрани бьдә wан хәбәра. (Мәсәлә, бьхуньн: Йуһ’әнна 5:45; Галати 3:12.)

- Шькьл, навниш у хәритә:

- Нава ве к’ьтебеда, илайи пьшта к’ьтебеда шькьл, навниш у хәритә һәнә, кӧ к’омәке дьдьнә хwәндәвана. Әвана жь алийе занава ль гора култур у т’ариха зәмане Иса Мәсиһда һатьнә һазьркьрьне.

- Фәрһәнгок:

- Фә’минед гәләк хәбәред гьран у нәнас нава фәрһәнгокеда һатьнә шьровәкьрьне. Гава р’асти хәбәред зә’мәт бен, йед кӧ ль щәм wан әв нишан «» һәйә, жь к’әрәма хwә фәрһәнгока пәй к’ьтебе бьньһер’ьн.

- Нав-нишанед хәбәред к’ьлитә сәрәкә:

- Хьлазийа к’ьтебеда ӧса жи нав-нишанед хәбәред к’ьлитә сәрәкә һәнә. Wеда гәләк хәбәред к’ьлитә сәрәкә мина «баwәри», «гӧнә», «дӧа» у йед майин һәнә. Бьн һәр хәбәреда жь Пәймана Ну чәнд щи һатьнә к’ьфшкьрьне, wәки хwәндәван бькарьбә wе хәбәреда к’ур бә.

[1] Тһә Грәәк Нәw Тәстамәнт – жь алийе Ӧньтәд Бьблә Сощьәтьәс-да нәшьркьри йә, р’едакторийа 4-а, 1993, Штутгарт, Германйа.

[1] Пәймана Нуда хәбәра «Qанун» бь һ’әрфа мәзьн һатийә ньвисаре гава бә’са Qануна Муса дькә, аwа готи Qануна Хwәде. Ле гава бә’са qанунед дьн дькә, хәбәра «qанун» бь һ’әрфа бьч’ук һатийә ньвисаре.

Йуһ’әнна

МЬЗГИНИЙА ЛЬ ГОРА ЙУҺ’ӘННА

Пешготьн

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21

Ль гора фькьра гәләк зана, ньвиск’аре ве к’ьтебе хьлазийа сәдсалийа пешьнда әва сәрһатийа ньвисийә. Ньвиск’ар хwәха наве хwә к’ьтебеда надә. Ле те фә’мкьрьне, кӧ ньвиск’ар йәк жь һәр донздәһ шагьртед Иса буйә, аwа готи Йуһ’әннайе кӧр’е Зәбәди. Иса һьнге гази wи кьр, гава әw һе мә’сигьр бу (Мәтта 4:21; Марqос 1:19; Луqа 5:10). Ӧса жи те фә’мкьрьне, кӧ Йуһ’әнна әw шагьрт бу, бона к’ижани кӧ аһа ньвисар ә: «Шагьрте кӧ Иса же һ’ьз дькьр» (Йуһ’әнна 13:23; 19:26; 20:2; 21:7, 20, 24).

Йуһ’әнна сәр пьрса жийина һ’әта-һ’әтайе дьсәкьнә, к’ижани кӧ мәрьв дькарә бьстинә. Бәле Йуһ’әнна дьньвисә кӧ мәрәме ве ньвисаре әв ә, wәки хwәндәван баwәр бькә, кӧ Иса йә Хьлазкьре создайи, Кӧр’е Хwәде у пе ве баwәрийе жийина һ’әта-һ’әтайе бьстинә (20:31).

«Мьзгинийа ль гора Йуһ’әнна» һьндава һәр се Мьзгинийед майинда (йа Мәтта, Марqос у Луqа) тьһәрәки дьн бәрч’ә’в дьбә. Ве Мьзгинийеда хwәндәван р’асти чәнд qәwьмандьна тен, йед кӧ мьзгиндаред майин ньвисаред хwәда нәданә к’ьфше. Мәсәлә: дә’wата Qанайеда, хәбәрдана Исайә т’әви Никодемо, к’ӧлфәта самәри, qәнщбуна йе Бәйтһастайеда у йе жь зькмакийеда кор, ӧса жи сахкьрьна Лазаре мьри. Мьзгиндаред майин Мәтта, Марqос у Луqа гәләки ль сәр кьред Исайә Щәлиледа дьсәкьньн, ле Йуһ’әнна ль сәр кьред Оршәлимеда дьсәкьнә. Ӧса жи к’ьтебеда чәнд щара әв готьн һәнә: «Әз ьм фьлан тьшт йан беван тьшт» у гәләк жь wан готьна жи бь нишанед (к’әрәмәтед) Исава гьредайи нә. Мәсәлә, Әw дәрһәqа Хwәда аһа дьбежә: «Әз ьм нане жийине» (6:35), «Әз ьм р’онайа дьнйайе» (8:12), «Әз ьм дәре пез» (10:7), «Әз ьм шьване qәнщ» (10:11), «Әз ьм р’абун у жийин» (11:25), «Әз ьм р’е, р’асти у жийин» (14:6) у «Әз ьм к’ола тьрийейә р’аст» (15:1).

Мьзгиндаред майин һинкьрьна Иса бь мәсәла дьбежьн, ле Йуһ’әнна ашкәрә бона һәләqәтийа Исайә т’әви Баве Хwә Хwәде дьбежә. Ӧса жи Иса наве Хwәдетийе бона Хwә бь к’ар тинә: «ӘЗ ӘW ЬМ» (8:24, 28; 13:19) у «ӘЗ ҺӘМӘ» (8:58).

К’ьтеб бәлайи сәр чәнд п’ара дьбә. Пешготьна хwәда Йуһ’әнна дьньвисә кӧ Хәбәра Хwәдейә һ’әта-һ’әтайе у Иса йәк ьн.

П’ара к’ьтебейә пешьн жь сәре 2-а һ’әта 11-а бона гәләк к’әрәмәта дьбежә у әw һ’әму жи ә’йан дькьн кӧ Иса Мәсиһ ә, Әw Хьлазкьре создайи йә у Кӧр’е Хwәде йә. Әв п’ара к’ьтебе дәрһәqа wан мәрьвада дьбежә, йед кӧ баwәрийа хwә Иса анин бунә пәйчуйед Wи, ле һ’әрче майин мьqабьли Wи сәкьнин у нәхwәстьн Wи баwәр бькьн.

П’ара дӧда жь сәре 13-а һ’әта 17-а дьбежә, кӧ Иса бәри гьртьн у хачбуна Хwә т’әви шагьрта чаwа пьсмам хәбәр дьдә, кӧ wан бьшьдинә.

П’ара сьсийада жи жь сәре 18-а һ’әта 21-е дәрһәqа гьртьн, хачбун, мьрьн, жь мьрьн-р’абуне у жорһьлатьна Wида дьбежә.

К’ьтеба Мьзгинийа Йуһ’әнна дьдә к’ьфше кӧ Иса «Хәбәра Хwәде» йә, кӧ бь бәдәни һат нава мәда һеwьри. Әw ә Хьлазкьре дьнйайе (4:42), Р’онайийа кӧ һ’әму мәрьва р’онайи дькә (1:9), Әw Хwәха нишана һ’ьзкьрьна Хwәде йә, һьндава һ’әму мәрьвед дьнйайеда (3:16). Йуһ’әнна дина хwә дьдә сәр даннасини у фькьра Иса, бь к’ижана Хwәдетийа Иса у гәләк р’астийед дьн ә’йан дьбьн. Нава даннасинийед Исада фькьра мерьв дьчә сәр wан хәбәра, йед кӧ һәр р’ож тенә бьк’аранине, ле Иса әw чаwа нишанед сӧр’ нава р’астийа р’ӧһ’анида данә хәбате, кӧ йәк бькарьбә фә’м бькә. Аwа мәсәлә: нан, ав, р’онайи, шьван, пәз, бахчә у тьштед майин.

Сәрәщәма фькьра к’ьтебе

- Пешготьн (1:1-18)

- Йуһ’әннайе ньхӧмдар у шагьртед Исайә пешьн (1:19-51)

- Шьхӧлед Исайә ль дор-бәре ч’әме Урдӧне у нав Щәлиле (2:1–12:50)

- Иса хатьре Хwә жь шагьртед Хwә дьхwазә, дьл дьдә ль бәр wан у бона wан дӧа дькә (13:1–17:26)

- Гьртьн, диwанкьрьн, хачкьрьн у дәфьнкьрьна Иса (18:1–19:42)

- Р’абуна Исайә жь мьрьне у хӧйабуна Wи (20:1-31)

- Пашготьн: Хӧйабунәкә дьн Щәлиледа (21:1-25)

1

Пешготьна Йуһ’әнна: Дәстпебунеда Хәбәр һәбу

1^1Дәстпебунеда Хәбәр һәбу. Хәбәр т’әви Хwәде бу у Хәбәр Хwәха Хwәде бу+. 2Әw дәстпебунеда т’әви Хwәде бу. 3Һәр тьшт бь Wи ә’фьрин у бейи Wи т’ӧ тьшт нәqәwьми, чь кӧ qәwьми+. 4Канийа жийине Әw бу у жийин жи р’онайа мәрьва бу+. 5Р’онайи тә’ристанийеда шәwq дьдә у тә’ристанийе Пе нькарьбуйә.

6Мәрьвәки жь алийе Хwәдеда шанди һәбу, кӧ наве wи Йуһ’әнна бу+. 7Әw бона шә’дәтийе һат, wәки бона Р’онайе шә’дәтийе бьдә, кӧ һ’әму пе wи баwәр бькьн+. 8Әw хwәха нә әw Р’онайи бу, ле әw һат кӧ шә’дәтийа Р’онайе бьдә. 9Р’онайа р’аст Әw ә, к’ижан кӧ те дьнйайе у һ’әму мәрьва р’онайи дькә+. 10Әw дьнйайеда бу у дьнйа пе Wи ә’фьри, ле дьнйайе Әw нас нәкьр. 11Әw һатә сәр wаре Хwә, ле щьмә’та Wи Әw qәбул нәкьр+. 12Ле әwед кӧ Әw qәбул кьрьн у баwәрийа хwә наве Wи анин, Әwи да, кӧ һәqийа wан һәбә бьбьнә зар’ед Хwәде+. 13Әвана нә жь хуне, нә жь хwәстьна бәдәне у нә жи жь хwәстьна мәрьвайе бунә, ле әw жь Хwәде бунә+.

14У Хәбәр бу хун у гошт, бь к’әрәм у р’астийева т’ьжи нав мәда коне Хwә дани. Мә р’умәта Wи дит, әw р’умәта Кӧр’е Бавейи тайе т’әне+. 15Йуһ’әнна бона Wи шә’дәти да у бь дәнгәки бьльнд гот: «Әва йә, бона К’ижани мьн готьбу: ‹Әwе кӧ пәй мьн те Әw сәр мьнр’а йә, чьмки Әw бәри мьн һәбу›»+. 16Мә һ’әмуйа жь т’ер-т’ьжийа Wи к’әрәм сәр к’әрәмеда станд[*] . 17Чьмки Qанун бь дәсте Муса һатә дайине, к’әрәм у р’асти бь дәсте Иса Мәсиһ+. 18Т’ӧ кәси т’ӧ щар Хwәде нәдитийә, ле Йе Тайе Т’әнейи кӧ хут Хwәде йә[*] у һ’әмеза Баведа йә, Әwи Әw да ә’йанкьрьне+.

Шә’дәтийа Йуһ’әннайе ньхӧмдар

(Мәтта 3:1-12; Марqос 1:1-8; Луqа 3:15-17)

19•Әв бу Шә’дәтийа Йуһ’әнна: Гава щьһуйа жь Оршәлиме к’аһин у леwи шандьн, wәки жь Йуһ’әнна бьпьрсьн, кӧ әw к’и йә, Йуһ’әнна һьлда сәр хwә, 20инк’ар нәкьр у ашкәрә гот: «Әз нә Мәсиһ мә»+. 21Wана же пьрси: «Ле тӧ к’и йи? Елйас и?»[*] Әwи гот: «На». «Әw п’ехәмбәре[*] создайи йи?» Щаб да: «На»+. 22Һьнге жер’а готьн: «Дә бежә, тӧ к’и йи, wәки әм щабәке wанр’а бьбьн, йед кӧ әм шандьнә. Тӧ бона хwә чь дьбежи?» 23Әwи гот: «Әз әw дәнг ьм кӧ бәр’ийеда дькә гази: ‹Р’ийа Хӧдан р’аст бькьн!›[*] чаwа кӧ Ишайа п’ехәмбәр готийә»+. 24Әwед кӧ һатьбунә шандьне жь ферьсийа бун. 25Wана же пьрси: «Ле иди чьма дьньхӧмини, һәгәр тӧ нә Мәсиһ и, нә Елйас у нә жи п’ехәмбәр?» 26Йуһ’әнна ль wан вәгәр’анд у гот: «Әз бь аве дьньхӧминьм, ле Йәк нав wәда һәйә, кӧ һун Wи нас накьн. 27Әw ә, Йе кӧ пәй мьн те, кӧ әз нә һежа мә, wәки бәне чарьхед Wи жи вәкьм». 28Әв һ’әму ль wи бәри Урдӧне, ль Бәйтанйайе, wи щийе кӧ Йуһ’әнна ль wьр дьньхӧманд qәwьмин.

Бәрхе Хwәде

29Р’ожа дьне Йуһ’әнна дит кӧ Иса бәрбь wи те, әwи гот: «Ва йә! Бәрхе Хwәде, Йе кӧ гӧнед дьнйайе һьлдьдә!+
30Әв ә бона К’ижани мьн готьбу: ‹Пәй мьнр’а Йәке бе, кӧ сәр мьнр’а йә, чьмки Әw бәри мьн һәбу›. 31Мьн ньзаньбу Әw к’и йә, ле әз һатьмә бь аве дьньхӧминьм, wәки Wи Исраелева бьдьмә ә’йанкьрьне»+.

32Йуһ’әнна әва шә’дәтийа да у гот: «Мьн дит кӧ Р’ӧһ’ жь ә’змен мина кәвоткәке һат сәр Wи дани у ма+. 33Мьн ньзаньбу Әw к’и йә, ле Әwе кӧ әз шандьм, кӧ бь аве бьньхӧминьм, мьнр’а гот: ‹Тӧ к’ижани бьбини кӧ р’ӧһ’ те сәр датинә у дьминә, Әw ә кӧ бь Р’ӧһ’е Пироз дьньхӧминә›+. 34Мьн жи дит у шә’дәти да кӧ Әв ә Кӧр’е Хwәде».

Шагьртед пешийе

35Р’ожа дьне Йуһ’әнна диса т’әви дӧ шагьртед хwә сәкьни бу+. 36Дит кӧ Иса wьрар’а дәрбаз дьбә, гот: «Ва йә Бәрхе Хwәде!»+
37Әв йәк кӧ бьһистьн, һәр дӧ шагьрт пәй Иса чун. 38Иса ль пьшт Хwәва вәгәр’ийа у дит кӧ wана дайә пәй Wи тен, wанр’а гот: «Һун чь дьхwазьн?» Wана жер’а гот: «Р’абби», кӧ те фә’мкьрьне: «Дәрсдар», «Тӧ ль к’ӧ дәре дьмини?»+
39Әwи wанр’а гот: «Wәрьн һуне бьбиньн». Wана чу у дит кӧ Әw ль к’ӧ дьминә. Иди сьһ’әт незики чара бу у wе р’оже әw ль щәм Wи ман.

40Жь wан һәр дӧйа, йед кӧ жь Йуһ’әнна бьһистьн у пәй Иса чун, йәк Әндраwьсе бьре Шьмһ’ун-Пәтрус бу+. 41Әwи пер’а-пер’а бьре хwә Шьмһ’ун дит у жер’а гот: «Мә Мәсиһ дит», кӧ те фә’мкьрьне: «Йе К’ьфшкьри»[*]+ . 42Wи әw ани щәм Иса. Иса ль Шьмһ’ун ньһер’и у готе: «Тӧ, Шьмһ’уне кӧр’е Йуһ’әнна, те Кифас бейи готьне» (аwа готи «Пәтрус», кӧ те фә’мкьрьне: «Qәйа»)+.

Иса гази Филипо у Натанйел дькә

43Р’ожа дьне Иса qьрар кьр кӧ һәр’ә Щәлиле. Wи Филипо дит у жер’а гот: «Пәй мьн wәрә!» 44Филипо жь Бәйтсайдайе бу, жь бажаре Әндраwьс у Пәтрус+. 45Филипо чу Натанйел дит у жер’а гот: «Мә Әw дит, бона к’ижани Муса Qанунеда у п’ехәмбәра жи ньвисаред хwәда сальхе Wи дабун, Исайе Кӧр’е Усьве жь Ньсрәте»+. 46Натанйел же пьрси: «Qәт дьбә кӧ тьштәки п’ак жь Ньсрәте дәрк’әвә?» Филипо жер’а гот: «Wәрә у бьбинә!» 47Гава Иса дит кӧ Натанйел бәрбь Wи те, дәрһәqа wида гот: «Ва йә исраелики һәqи-һ’әлал кӧ дьле wида мьхәнәти т’ӧнә»+. 48Натанйел же пьрси: «Чаwа мьн нас дьки?» Иса ле вәгәр’анд у готе: «Һе Филипо гази тә нәкьрьбу, гава кӧ тӧ ль бьне дара һежире р’уньшти буйи, Мьн тӧ дити». 49Натанйел жер’а гот: «Дәрсдар, Тӧ Кӧр’е Хwәде йи! Тӧ П’адше Исраеле йи!»+
50Иса ле вәгәр’анд у готе: «Тӧ бона ве йәке баwәр дьки, wәки Мьн тәр’а гот: ‹Мьн тӧ ль бьне дара һежире дити?› Те тьштед жь ве мәстьр бьбини». 51У жер’а гот: «Әз р’аст бе хельф wәр’а дьбежьм, һуне бьбиньн ә’зман вәбуйә у мьлйак’әтед Хwәде чаwа жь сәр Кӧр’е Мерьв һьлдьк’ьшьн, пәйа дьбьн»[*]+ .

2

Дә’wата ль гӧнде Qанайа Щәлиле

2^1Дӧ р’ожа шунда бажаре Qанайа Щәлиледа дә’wатәк һәбу. Дийа Иса жи ль wе дәре бу,+
2Иса у шагьртед Wи жи бона дә’wате һатьбунә т’әглифкьрьне. 3Гава кемаси к’әтә шәраве, дийа Иса жер’а гот: «Шәрава wан нәма». 4Иса ле вәгәр’анд у готе: «Ә’вде, чи тә Мьн к’әтийә? Һе нә wәхте Мьн ә»+. 5Дийа Wи бәрдәстийар’а гот: «Чь кӧ wәр’а бежә, бькьн». 6У шәш к’упед кәвьри һәбун, кӧ ль гора ә’дәтед щьһуйа бона шуштьн-вәшуштьна wана ль wьр данибун. Жь wана һәр йәки жь һ’әйште һ’әта сәд бист литьр ав һьлдьда+. 7Иса wанр’а гот: «Ван к’упа т’ьжи ав кьн». У wана жи левар’а дагьрт. 8Паше wанар’а гот: «Ньһа һьнәки дагьрьн, бьбьн бьдьнә сәрдә’wати». Әwана жи әw бьр. 9Гава сәрдә’wати жь wе ава кӧ бьбу шәрав тә’м кьр, wи те дәрнәхьст кӧ әw жь к’ӧ һат, ле бәрдәстийед кӧ ав к’ьшандьбун заньбун. Сәрдә’wати гази зә’ве кьр 10у жер’а гот: «Һәр кәс пешийе шәрава хwәйә р’ьнд датинә сәр т’әхтә у паше гава вәхwари нә, әw йа нәр’ьнд дәрдьхә. Ле тә шәрава р’ьнд һ’әта ньһа хwәй кьрийә».

11Әва нишана Исайә пешьн бу, кӧ Wи Qанайа Щәлиледа кьр. Бь ви аwайи Әwи р’умәта Хwә да хӧйакьрьне у шагьртед Wи баwәрийа хwә Wи анин.

12Пәй ве йәкер’а, Иса т’әви дийа Хwә, бьред Хwә у шагьртед Хwә чу Кәфәрнаһуме, ле гәләк р’ожа Әw ль wе дәре нәман+.

Иса п’арьстгәһе паqьж дькә

(Мәтта 21:12-13; Марqос 11:15-17; Луqа 19:45-46)

13•Щәжьна щьһуйайә Дәрбазбуне незик бу, Иса һәвраз чу Оршәлиме+. 14П’арьстгәһеда Әwи йед кӧ дәwар, пәз у кәвотк дьфьротьн, ӧса жи йед п’әрәгӧһер’ р’уньшти дитьн. 15Дә ижар Wи жь бәна qамчик чекьр, һ’әму жь п’арьстгәһе пәз у дәwаред wанва дәрхьстьн, п’әред п’әрәгӧһер’а р’етьн у т’әхтед wан wәлгәр’андьн. 16Кәвоткфьрошар’а гот: «Вана жь ве дәре һьлдьн! Иди мала Баве Мьн нәкьнә базаргәһ!»+
17Һатә бира шагьртед Wи кӧ аһа һатийә ньвисаре: «Хирәта һьндава мала Тәда агьр Мьн дьхә»[*]+ . 18Һьнге щьһуйа же пьрси: «Те чь нишане нишани мә ки, кӧ һ’ӧкӧме Тә һәйә ван тьшта бьки?»+
19Иса ль wан вәгәр’анд у гот: «Ве п’арьстгәһе һьлшиньн, Әзе нава се р’ожада р’акьм»+. 20Һьнге щьһуйа жер’а гот: «Нава чьл шәш салада әва п’арьстгәһа һатийә чекьрьне. Чаwа Те wе нава се р’ожада р’аки?» 21Ле Иса дәрһәqа п’арьстгәһа бәдәна Хwәда хәбәр дьда. 22Пәйр’а гава Әw жь мьрьне р’абу, шагьрта әw готьна Wи ани бира хwә у wана әw ньвисар у готьна Иса баwәр кьрьн+.

Дьле һәр мәрьви Исава ә’йан ә

23Аwа гава кӧ Иса Щәжьна Дәрбазбунеда ль Оршәлиме бу, гәләка әw нишанед кӧ Wи дькьрьн дитьн, баwәрийа хwә наве Wи анин+. 24Ле Иса баwәрийа Хwә ль wан нәдани, чьмки дьле һ’әму мәрьва Wива ә’йан бу. 25Нә һ’әwщә бу, кӧ йәки һьндава мәрьвәкида шә’дәти бьда, чьмки Wи дьле мәрьва заньбу.

3

Иса у Никодемо

3^1Жь ферьсийа мәрьвәк һәбу, наве wи Никодемо, кӧ сәрәкәки щьһуйа бу+. 2Әва шәв һатә щәм Иса у жер’а гот: «Мамоста, әм заньн кӧ Тӧ жь Хwәдеда чаwа дәрсдар һатийи, чьмки әw нишанед кӧ Тӧ дьки, һәгәр Хwәде нә пер’а бә, т’ӧ кәс нькарә бькә».

3Иса ле вәгәр’анд у готе: «Әз р’аст бе хельф тәр’а дьбежьм, һәгәр мәрьвәк диса ну нәбә[*] , әw нькарә П’адшатийа Хwәде бьбинә». 4Никодемо же пьрси: «Мәрьв кӧ иди мәзьн буйә, әw чаwа дькарә диса ну бьбә? Qәт дьбә кӧ әw щарәкә дьн бьк’әвә зьке дийа хwә у жь дийа хwә диса бьбә?» 5Иса ле вәгәр’анд у готе: «Әз р’аст бе хельф тәр’а дьбежьм, һ’әта кӧ мәрьв жь аве у Р’ӧһ’ нәбә, әw нькарә бьк’әвә П’адшатийа Хwәде+. 6Йе кӧ жь бәдәне дьбә бәдән ә, йе кӧ жь Р’ӧһ’ дьбә р’ӧһ’ ә. 7Тӧ ә’щебмайи нәминә кӧ Мьн тәр’а гот: Гәрәке һун диса ну бьбьн[*] . 8Ба[*] ль к’ӧ дәре дьхwазә р’адьбә. Тӧ дәнге wи дьбьһейи, ле ньзани әw жь к’ӧ те у к’ӧда дьчә. Һәр кәсе кӧ жь Р’ӧһ’* дьбә жи ӧса йә».

9Никодемо же пьрси: «Әw чаwа дьбә?» 10Иса ле вәгәр’анд у готе: «Тӧ дәрсдаре Исраеле йи у һе ван йәка ньзани? 11Әз р’аст бе хельф тәр’а дьбежьм, тьште кӧ әм заньн wе дьбежьн, тьште кӧ мә дитийә шә’дәтийа wе дьдьн. Ле бәле һун шә’дәтийа мә qәбул накьн. 12Һәгәр Әз дәрһәqа тьштед ль ве дьнеда wәр’а дьбежьм һун баwәр накьн, ле wәки дәрһәqа тьштед ль ә’змана бежьм, һуне чаwа баwәр бькьн? 13Кәсәк һьлнәк’ьшийайә ә’змен, пештьри Әwи кӧ жь ә’змен пәйа бу, Кӧр’е Мерьв+. 14Чаwа кӧ Муса бәр’ийеда мә’р бьльнд кьр, ӧса жи гәрәке Кӧр’е Мерьв бе бьльндкьрьне,+
15wәки һәр кәсе кӧ баwәрийа хwә Wи бинә, жийина wийә һ’әта-һ’әтайе һәбә.

16Чьмки Хwәде ӧса дьнйа һ’ьз кьр, кӧ Кӧр’е Хwәйи тайе т’әне бәрва да, wәки һәр кәсе кӧ баwәрийа хwә Wи бинә ӧнда нәбә, ле жийина wийә һ’әта-һ’әтайе һәбә+. 17Чьмки Хwәде Кӧр’е Хwә нәшандә дьнйайе, кӧ диwана дьне бькә, ле wәки дьнйа пе Wи хьлаз бә+. 18Йе кӧ баwәрийа хwә Wи бинә, диwана wи набә, ле әwе кӧ баwәрайи хwә Wи найнә, иди диwана wи буйә жи, чьмки әwи баwәрийа хwә наве Кӧр’е Хwәдейи тайе т’әне нәани+. 19Диwан бь ви аwайи дьбә: Р’онайи һатә дьнйайе, ле мәрьва тә’ристани жь р’онайе зедәтьр һ’ьз кьр, чьмки кьред wан хьраби бун+. 20Һәр кәсе кӧ хьрабийе дькә, р’онайи бәр ч’ә’ва р’әш ә. Әw хwә ль р’онайе нагьрә, wәки кьрьнед wи хӧйа нәбьн+. 21Ле әwе кӧ р’астийе дькә, әw хwә ль р’онайе дьгьрә, wәки ә’йан бә, кӧ кьред wи Хwәдеда һатьнә кьрьне».

Иса у Йуһ’әннайе ньхӧмдар

22Пәй ве йәкер’а Иса у шагьртед Wи чунә qәза Щьһустане. Иса ль wе дәре т’әви wан дьма у дьньхӧманд+. 23Йуһ’әнна жи ль Ә’йнона незики Салиме дьньхӧманд, чьмки ав ль wьр гәләк бу. Мәрьв дьһатьнә wе дәре у дьньхӧмин. 24Йуһ’әнна һе нәавитьбунә кәле+.

25Һьнге нав шагьртед Йуһ’әнна у щьһукида ль сәр пьрса ә’дәтед шуштьн-вәшуштьне дә’w пешда һат+. 26Әw шагьрт чунә щәм Йуһ’әнна у жер’а готьн: «Дәрсдар, Әwи кӧ ль wи бәри ч’әме Урдӧне т’әви тә бу у тә бона Wи шә’дәти да, ва Әw Хwәха дьньхӧминә у һ’әму дьчьнә щәм Wи»+.

27Йуһ’әнна щаб да у гот: «Мәрьвәк нькарә тьштәки һьлдә сәр хwә, һәгәр әw жь ә’змен жер’а нәһатьбә дайине+. 28Һун хwәха шә’дед мьн ьн, кӧ мьн готийә: ‹Әз нә Мәсиһ ьм, ле йе ль пешийа Wи шанди мә›+. 29Бук бона к’е бә зә’ва әw хwәха йә. Ле чаwа дәстәбьраке зә’ве сәкьни бона wи дьбьһе у бь дәнге wи ша дьбә, ӧса жи ньһа дьле мьн шабунева т’ьжи бу+. 30Әw гәрәке мәзьн бә, ле әз бьч’ук бьм.

Йе кӧ жь ә’змана те

31Әwе кӧ жь жор һатийә, Әw сәр һ’әмуйар’а йә. Әwе кӧ жь ве дьне йә, әw йе ве дьне йә у әw жь ве дьне хәбәр дьдә. Ле Әwе кӧ жь ә’змен һатийә, Әw сәр һ’әмуйар’а йә. 32Wи чь дит у чь бьһист бона wе йәке шә’дәтийе дьдә, ле т’ӧ кәс шә’дәтийа Wи qәбул накә. 33Йе кӧ шә’дәтийа Wи qәбул дькә, әw мак дькә кӧ Хwәде р’аст ә+. 34Әwе кӧ Хwәде шандийә Әw готьнед Хwәде дьбежә, чьмки Хwәде Р’ӧһ’ бе чап дьдә Wи. 35Бав Кӧр’ һ’ьз дькә у һәр тьшт дайә дәсте Wи+. 36Әwе кӧ баwәрийа хwә Кӧр’ тинә, жийина wийә һ’әта-һ’әтайе һәйә. Әwе кӧ гӧр’а Кӧр’ накә, әw жийине набинә, ле хәзәба Хwәде ль сәр wи дьминә»+.

4

Ава жийина һ’әта-һ’әтайе у һ’әбандьна бь р’ӧһ’ у р’астийе

4^1Ферьсийа бьһист кӧ Иса жь Йуһ’әнна зедәтьр шагьрта дьщьвинә у бь аве дьньхӧминә, 2ле р’аст Иса Хwәха нәдьньхӧманд, ле шагьртед Wи дьньхӧмандьн+. 3Һьнге Иса кӧ ве йәке пе һ’әсийа, Әwи Щьһустан һьшт у диса чу Щәлиле+.

4Ӧса qәwьми кӧ гәрәке Әw Самәрйайер’а дәрбаз бьбуйа+. 5Әw һатә бажарәки Самәрйайе кӧ наве wи Сухар бу. Әw дәр незики wи ә’рди бу, кӧ Аqуб дабу кӧр’е хwә Усьв+. 6Бира Аqуб ль wе дәре бу. Иса ӧса жь р’еwитийе wәстийайи, ль к’еләка бире р’уньшт. Иди р’ож нивро бу.

7К’ӧлфәтәкә самәри һат кӧ аве бьк’ьшинә. Иса wер’а гот: «Авәке бьдә Мьн, Әз вәхwьм». 8Шагьртед Wи жи чубунә бажер, кӧ хӧрәк бьк’ьр’ьн. 9Wе к’ӧлфәта самәри жер’а гот: «Тӧ щьһу йи у әз жи к’ӧлфәтәкә самәри мә. Тӧ чаwа жь мьн аве дьхwази?» Чьмки т’ӧ һәләqәтийа щьһуйа т’әви самәрийа т’ӧнәбу[*] . 10Иса ле вәгәр’анд у готе: «Һәгәр тә дайина Хwәде бьзаньбуйа у бьзаньби К’и йә кӧ тәр’а дьбежә: ‹Авәке бьдә Мьн Әз вәхwьм›, тәйе жь Wи ав бьхwәста у Әwи wе ава жийине бьда тә»+. 11К’ӧлфәте жер’а гот: «Әз хӧлам, тьштәки Тәйи кӧ Тӧ пе аве бьк’ьшини т’ӧнә у бир жи к’ур ә! Дә ижар Те ава жийине жь к’ӧ дәре бини? 12Чьма Тӧ жь баве мә Аqуб мәстьр и, йе кӧ әва бира дайә мә у жь ве әwи, зар’ед wи, пәз у дәwаред wи же вәхwарьнә?» 13Иса щаба wе да у готе: «Һәр кәсе кӧ жь ве аве вәхwә, әwе диса т’и бә. 14Ле әwе кӧ жь wе аве вәхwә, йа кӧ Әз бьдьме, әwе т’ӧ щар т’и нәбә. Бәле әw ава кӧ Әзе бьдьмә wи, wе дьле wида бьбә каникә аве, кӧ wе бона жийина һ’әта-һ’әтайе бьлq бьдә»+. 15К’ӧлфәте жер’а гот: «Әз хӧлам, дә бьдә мьн wе аве, кӧ әз иди т’и нәбьм у нәйем жь вьр аве нәк’ьшиньм».

16Иса ле вәгәр’анд у готе: «Һәр’ә гази мере хwә кә у wәрә вьра». 17К’ӧлфәте щаба Wи да у гот: «Мере мьн т’ӧнә». Иса жер’а гот: «Тә р’аст гот: ‹Мере мьн т’ӧнә›, 18чьмки пенщ меред тә һәбунә у йе кӧ ньһа жи тӧ пер’а йи нә мере тә йә. Тә әв йәка р’аст гот». 19К’ӧлфәте жер’а гот: «Әз хӧлам, әз дьбиньм Тӧ п’ехәмбәр и+. 20Кал у бавед мә ль сәре ви ч’ийайи Хwәде һ’әбандьнә, ле һун дьбежьн щийе Хwәде һ’әбандьне гәрәке ль Оршәлиме бә»+. 21Иса жер’а гот: «Ә’вде, Мьн баwәр бькә, wәхте бе, кӧ һуне нә ль ви ч’ийайи у нә жи ль Оршәлиме Баве бьһ’әбиньн. 22Һун самәри Wи дьһ’әбиньн, К’ижани кӧ һун нас накьн, ле әм щьһу Wи дьһ’әбиньн, К’ижани әм нас дькьн, чьмки хьлазбун жь щьһуйа те+. 23Ле бәле wәхте бе, иди пер’а гьһиштийә жи, кӧ йед р’аст дьһ’әбиньн wе бь Р’ӧһ’ у Р’астийе Баве бьһ’әбиньн, чьмки Бав йед аһа дьһ’әбиньн дьгәр’ә+. 24Хwәде Р’ӧһ’ ә у йед кӧ Wи дьһ’әбиньн жи гәрәке бь Р’ӧһ’ у Р’астийе Wи бьһ’әбиньн»+. 25К’ӧлфәте жер’а гот: «Әз заньм кӧ Мәсиһе бе», (аwа готи «Йе К’ьфшкьри»). «Гава Әw бе, Әwе дәрһәqа һәр тьштида мәр’а гьли кә»+. 26Иса жер’а гот: «ӘЗ ӘW ЬМ[*] , кӧ т’әви тә хәбәр дьдьм»+.

27Сәр хәбәрдана wанда шагьртед Иса һатьн. Әw гәләки ә’щебмайи ман, кӧ Wи т’әви к’ӧлфәте хәбәр дьда, ле кәси нәготе: «Тӧ чь дьхwази?» йан «бона чь т’әви wе хәбәр дьди?» 28Һьнге к’ӧлфәте щер’е хwә һьшт, чу бажер у щьмә’тер’а гот: 29«Wәрьн Wи мәрьви бьбиньн, Йе кӧ һ’әму тьштед кӧ мьн бәре кьрьбун мьнр’а готьн. Гәло Әв ә Мәсиһ?» 30Әw жь бажер дәрк’әтьн у һатьнә щәм Wи.

31Wи wәхтида шагьртед Wи лава же дькьрьн у дьготьне: «Дәрсдар, тьштәки бьхwә!» 32Ле Әwи wанр’а гот: «Хӧрәке Мьни хwарьне һәйә, һун ньзаньн». 33Шагьрта жь һәвдӧ пьрси: «Гәло кәсәки жер’а хwарьн анийә?»

34Иса wанр’а гот: «Хwарьна Мьн әw ә, кӧ Әз хwәстьна Йе кӧ Әз шандьмә бькьм у шьхӧлед Wи биньмә сери+. 35Чьма һун хwәха набежьн: ‹Һ’әта нандьруне һе чар мәһ һәнә›? Ва йә Әз wәр’а дьбежьм, ч’ә’вед хwә вәкьн у дина хwә бьдьнә зәвийа, әw чаwа зәр бунә, дьрутьнер’а һазьр ьн!+
36Йе кӧ дьдьру һәqе хwә дьстинә у бона жийина һ’әта-һ’әтайе бәр т’оп дькә, wәки йе дьчинә у йе дьдьру бь һәвр’а ша бьн+. 37Вьра әв готьн р’аст ә, кӧ: ‹Йәк дьчинә у йәки дьн дьдьру›. 38Мьн һун шандьн кӧ һун wе бьдьрун, сәр к’ижане һун нәхәбьтинә, һьнәкед дьн хәбьтин у һун ль сәр хәбата wан р’уньштьн».

Щьмә’та самәрийе баwәрийа хwә Иса тиньн

39Гәләк самәрийед жь wи бажари баwәрийа хwә ль Wи анин, бона готьна wе к’ӧлфәте кӧ дьгот: «Һ’әму тьштед кӧ мьн кьрьбун, Әwи мьнр’а готьн». 40У гава самәри һатьнә щәм Wи, лава же кьрьн, кӧ Әw ль щәм wан бьминә. Әw жи дӧ р’ожа ль wе дәре ма. 41Гәләка бона wе хәбәрдана Wи баwәрийа хwә ль Wи анин 42у wе к’ӧлфәтер’а готьн: «Әм иди нә кӧ пе готьна тә баwәр дькьн, ле мә хwәха бьһист у әм заньн кӧ әв ә р’аст Хьлазкьре дьнйайе»+.

Иса кӧр’е qӧльхк’арәки qәнщ дькә

(Мәтта 8:5-13; Луqа 7:1-10)

43Пәй ван һәр дӧ р’ожар’а Иса жь wьр р’абу чу Щәлиле. 44Иса хwәха шә’дәти дабу, кӧ р’умәта п’ехәмбәр щи-мьск’әне wида т’ӧнә+. 45Гава кӧ Әw һатә Щәлиле, щәлилийа Әw qәбул кьр, чьмки әwана хwәха жи бона Щәжьна Дәрбазбуне чубунә Оршәлиме у тьштед кӧ Wи кьрьбун дитьбун+.

46Иса диса чу Qанайа Щәлиле, к’идәре ав кьрьбу шәрав. Wе дәре qӧльхк’арәки qәсьре һәбу, кӧ кӧр’е wи ль Кәфәрнаһуме нәхwәш бу+. 47Гава әwи бьһист кӧ Иса жь Щьһустане һатийә Щәлиле, һатә щәм Wи у лава же кьр, кӧ һәр’ә Кәфәрнаһуме кӧр’е wийи бәртәләф qәнщ кә. 48Иса wир’а гот: «Һ’әта кӧ һун нишан у к’әрәмәта нәбиньн, һун т’ӧ щар баwәр накьн»+. 49Qӧльхк’аре qәсьре жер’а гот: «Әз хӧлам, wәрә әм һәр’ьн, һәла һе кӧр’е мьн нәмьрийә». 50Иса ле вәгәр’анд у готе: «Һәр’ә, кӧр’е тә сах-сьламәт ә». Wи мәрьви жи әw готьна Иса баwәр кьр у чу. 51Әw һе нәгьһиштьбуйе, хӧламед wи пешийа wида һатьн у жер’а готьн: «Кӧр’е тә сах-сьламәт ә». 52Әwи жь хӧламед хwә пьрси: «К’ижан сьһ’әтеда әw бәрбь qәнщбуне чу?» Wана готә wи: «Дӧһӧ пәй ниврор’а сьһ’әта йәке т’айе же бәр’да». 53Һьнге баве кӧр’ьк те дәрхьст, кӧ әw wе сьһ’әтеда бу, гава Иса жер’а гот: «Кӧр’е тә сах-сьламәт ә». Бь ви аwайи wи у т’әмамийа нәфәред мала wи баwәр кьрьн+. 54Әва нишана дӧда бу кӧ Иса кьр, гава Әw жь Щьһустане һатә Щәлиле+.

5

Нәхwәше си у һ’әйшт сала qәнщ дьбә

5^1Пәй ве йәкер’а щәжьнәкә щьһуйа һат у Иса һәвраз чу Оршәлиме.

2Ль Оршәлиме, ль бәр дәргәһе Пез һ’әwзәк һәбу, кӧ бь ибрани жер’а дьбежьн Бәйтзат’а, пенщ һеwангәһед wе һәбун+. 3Wан һеwангәһада гәләк нәхwәш п’алдайи бун: Йед кор, шьлушә’т у к’ут. 4Әвана һивийа льһәвк’әтьна аве бун, чьмки щар-щара мьлйак’әтәки Хӧдан дьк’әтә аве у ль һәв дьхьст. У пәй льһәвк’әтьна авер’а, к’е бәри һ’әмуйа бьк’әта аве, әw жь нәхwәшийа хwә qәнщ дьбу[*] . 5Мәрьвәк ль wе дәре һәбу, кӧ нәхwәше си һ’әйшт сала бу. 6Иса гава әw ль wьр п’алдайи дит у заньбу жи кӧ әw зува нәхwәш ә, wир’а гот: «Тӧ дьхwази qәнщ би?» 7Йе нәхwәш ле вәгәр’анд у готе: «Әз хӧлам, кәсәки мьн т’ӧнә, wәки гава ав ль һәв дьк’әвә, мьн бавежә һ’әwз. Һ’әта әз һ’ьзи дьдьмә хwә хwә бавежьме, йәки дьн бәри мьн хwә давеже». 8Иса жер’а гот: «Р’абә бәр’а хwә һьлдә у бьгәр’ә»+. 9Пер’а-пер’а әw мәрьв qәнщ бу, бәр’а хwә һьлда у гәр’ийа.

Әw р’ожа шәмийе бу. 10Һьнге щьһуйа wи мәрьве qәнщбуйир’а гот: «Иро шәми йә! Qанун изьне надә кӧ тӧ бәр’а хwә һьлди»+. 11Әwи ль wан вәгәр’анд у гот: «К’е әз qәнщ кьрьм Әwи мьнр’а гот: ‹Бәр’а хwә һьлдә у бьгәр’ә›». 12Wана же пьрси: «Әw к’и бу кӧ тәр’а гот: ‹Бәр’а хwә һьлдә у бьгәр’ә?›» 13Ле йе qәнщбуйи ньзаньбу Әw к’и бу, чьмки Иса Хwә нава ә’лаләта wьрда бәтавәкьр. 14Пәй ве йәкер’а Иса әw п’арьстгәһеда дит у жер’а гот: «Бьньһер’ә, тӧ qәнщ буйи! Иди гӧна нәкә, wәки тьштәки һе хьраб нәйе сәре тә».

15Wи мәрьви чу щьһуйар’а гьли кьр, Йе кӧ әw qәнщ кьрийә Иса йә. 16Бона ве йәке иди щьһу пәй Иса к’әтьн, чьмки Wи әв йәкана р’ожа шәмийеда дькьрьн+. 17Һьнге Иса ль wан вәгәр’анд у гот: «Баве Мьн һ’әта ньһа шьхӧле Хwә дькә, Әз жи дькьм». 18Бона ве йәке щьһуйа һе дькьр кӧ Wи бькӧжьн, чьмки Wи нә т’әне р’ожа шәмийе т’әр’ьбандьбу, ле Хwәде кьрьбу Баве Хwә у Хwә һьмбәри Хwәде кьрьбу+.

Хwәде һ’ӧкӧм дайә Кӧр’

19Ләма Иса wанр’а гот: «Әз р’аст бе хельф wәр’а дьбежьм, кӧ Кӧр’ нькарә хwәсәрихwә тьштәки бькә, әw т’әне wан тьштед кӧ дьбинә Бав дькә, Әw жи дькә. Бав чь дькә Кӧр’ жи ӧса дькә. 20Чьмки Бав Кӧр’ һ’ьз дькә у һәр тьштед кӧ Хwәха дькә нишани Wи дькә. Әwе һе тьштед мәзьн нишани Wи бькә у һуне ә’щебмайи бьминьн+. 21Чаwа кӧ Бав дькарә мьрийа сах кә у жийине бьдә wан, ӧса жи Кӧр’ дькарә к’ижана Әw дьхwазә, жийине бьдә wан+. 22Сәрда жи Бав диwана т’ӧ кәси накә, ле һ’әму һ’ӧкӧме диwанкьрьне дайә Кӧр’,+
23wәки һ’әму qәдьре Кӧр’ бьзаньбьн, чаwа qәдьре Баве заньн. Йе кӧ qәдьре Кӧр’ ньзанә, әw qәдьре Баве кӧ Әw шандийә жи ньзанә+.

24Әз р’аст бе хельф wәр’а дьбежьм: Һәр кәсе кӧ гӧһ бьдә готьнед Мьн у Wи баwәр бькә, Йе кӧ Әз шандьмә, жийина wийә һ’әта-һ’әтайе һәйә. Диwана wи найе кьрьне, ле әw жь мьрьне дәрбази жийине буйә+. 25Әз р’аст бе хельф wәр’а дьбежьм, wәхт те у пер’а гьһиштийә жи, кӧ мьрийе дәнге Кӧр’е Хwәде бьбьһен у әwед кӧ бьбьһен wе бьжин+. 26Чьмки чаwа Бав канийа жийине йә, ӧса жи кьр wәки Кӧр’ Хwәха канийа жийине бә+. 27Әwи һ’ӧкӧме диwанкьрьне жи да Wи, чьмки Әw Кӧр’е Мерьв ә+. 28Ль ве йәке ә’щебмайи нәминьн, чьмки wәхт незик дьбә, кӧ һ’әмуйед т’ьрбада wе дәнге Wи бьбьһен+
29у дәрк’әвьн. Йед кӧ qәнщи кьрьнә wе бона жийине р’абьн, йед кӧ хьраби кьрьнә бона диwане+.

30Әз Хwәха нькарьм тьштәки бькьм. Чаwа кӧ Әз дьбьһем, ӧса жи диwане дькьм. Диwанкьрьна Мьн р’аст ә, чьмки Әз нә кӧ ль хwәстьна Хwә дьгәр’ьм, ле хwәстьна Йе кӧ Әз шандьмә+.

Шә’дәтийа бона Иса

31Һәгәр Әз бона Хwә шә’дәтийе бьдьм, шә’дәтийа Мьн нә р’аст ә+. 32Ле йәки дьн һәйә кӧ бона Мьн шә’дәтийе дьдә у Әз заньм әw шә’дәтийа кӧ Әw бона Мьн дьдә р’аст ә. 33Wә мәрьв шандьнә щәм Йуһ’әнна у wи шә’дәтийа р’астийе да+. 34Ле Әз нә һ’әwще шә’дәтийа мәрьва мә, Әз т’әне ван тьшта дьбежьм, wәки һун хьлаз бьн. 35Йуһ’әнна ч’ьрак бу кӧ дьшьхӧли у р’онайи дьда. Wә хwәст кӧ һьнәк wәхт бь р’онайа wи ша бьн+. 36Ле әw шә’дәтийа бона Мьн сәр шә’дәтийа Йуһ’әннар’а йә. Чьмки әw шьхӧлед кӧ Баве спартьнә Мьн, wәки Әз wан биньмә сери, һәма әw шьхӧл ьн, йед кӧ Әз дькьм, шә’дәтийе бона Мьн дьдьн, кӧ Баве Әз шандьмә+. 37У Бав кӧ Әз шандьмә, Wи Хwәха бона Мьн шә’дәти дайә. Wә т’ӧ щар нә дәнге Wи бьһистийә, нә р’уйе Wи дитийә 38у нә жи готьна Wи дьле wәда дьминә, чьмки һун Әwи кӧ Wи шандийә баwәр накьн. 39Һун ньвисарада к’ур дьбьн, чьмки һун дьбежьн, жийина wәйә һ’әта-һ’әтайе wанда йә у һәма әw хwәха шә’дәтийа Мьн дьдьн+. 40Ле һун нахwазьн бенә щәм Мьн, wәки жийина wә һәбә.

41Әз нә һ’әwще шькьрдайина мәрьвайе мә,+
42ле Әз wә нас дькьм у заньм кӧ дьле wәда һ’ьзкьрьна Хwәде т’ӧнә. 43Әз бь наве Баве Хwә һатьм у һун Мьн qәбул накьн. Ле һәгәр йәки дьн бь наве хwә бе, һуне wи qәбул кьн+. 44Һуне чаwа бькарьбьн Мьн баwәр бькьн, һәгәр һун нав һәвда р’умәта наве хwә дьгәр’ьн, ле әw р’умәта кӧ жь Хwәдейе бешьрики-беһәвалә нагәр’ьн+? 45Нәфькьрьн кӧ Әзе wә ль бәр Баве нәһәq кьм. Йәк һәйә, кӧ wә нәһәq дькә, һәма әw Муса йә кӧ wә гӧмана хwә данийә сәр wи. 46Һәгәр wә Муса баwәр бькьра, wәйе Әз жи баwәр бькьрама, чьмки әwи дәрһәqа Мьнда ньвисийә+. 47Ле һәгәр һун ньвисаред wи баwәр накьн, һуне чаwа готьнед Мьн баwәр бькьн?»

6

Иса пенщ һ’әзара т’ер дькә

(Мәтта 14:13-21; Марqос 6:30-44; Луqа 9:10-17)

6^1•Пәй ве йәкер’а Иса дәрбази wи бәри гола Щәлиле бу, кӧ жер’а Тәбәрийа дьбежьн. 2Ә’лаләтәкә гьран пәй Wи дьчу, чьмки wан әw нишанед к’әрәмәт дитьбун, йед кӧ Wи ль сәр нәхwәша кьрьбун. 3Иса р’абу сәре ч’ийе у ль wе дәре т’әви шагьртед Хwә р’уньшт. 4Щәжьна щьһуйайә Дәрбазбуне незик бу+.

5Гава Иса ль дора Хwә ньһер’и, дит кӧ ә’лаләтәкә гьран бәрбь Wи те, готә Филипо: «Әме нен жь к’ӧ дәре бьк’ьр’ьн, wәки әв мәрьвана бьхwьн?»+
6Әwи әв йәк гот, кӧ wи бьщер’ьбинә, чьмки Хwәха заньбу кӧ wе чь бькьра. 7Филипо ле вәгәр’анд у готе: «Баһе дӧсьд зиви нан жи т’ера ван накә, һәма wәки һәр йәкир’а пә’рик жи бьк’әвә!» 8Жь шагьрта йәки, Әндраwьсе бьре Шьмһ’ун-Пәтрус готә Wи:+
9«Вьр хортәк һәйә, кӧ пенщ нанед щәһ у дӧ мә’сийед wи һәнә. Ле бона һаqас мәрьва әв чь йә?»

10Иса гот: «Мәрьва ль ә’рде бьдьнә р’уньштандьне». Шинайийа wьр гәләк бу, әw меред кӧ р’уньштьн, wәкә пенщ һ’әзара бун. 11Һьнге Иса әw нан һьлдан шькьри да у бәлайи р’уньштийа кьр. Бь ви аwайи жи мә’си бәла кьрьн, чьqас кӧ хwәстьн+. 12У гава т’ер хwарьн, Әwи шагьртед Хwәр’а гот: «Wан һурькед бәрмайи бьдьнә һәв, wәки тьштәк п’уч’ нәбә». 13Шагьрта жи жь бәр әwед кӧ пенщ нанед щәһ хwарьбун, донздәһ сәлә жь һурькед бәрмайи т’ьжи бәрәв кьрьн.

14Гава ван мәрьва дит кӧ Иса әв нишан кьр, готьн: «Р’аст Әв ә әw п’ехәмбәре кӧ wе бьһата дьнйайе!»+
15Һьнге Иса пе һ’әсийа кӧ әwе бен у Wи бь зоре бьбьн бькьнә п’адша, диса Әw т’әне һьлк’ьшийа ч’ийе.

Иса п’ийа ль сәр авер’а дьчә

(Мәтта 14:22-27; Марqос 6:45-52)

16•Гава р’о чу ава, шагьртед Wи бәржери дәве голе бун. 17Әw к’әтьнә qәйькәке у р’е к’әтьн, wәки дәрбази Кәфәрнаһуме, wи бәри голе бьн. Иди тә’ри к’әтьбу ә’рде, ле Иса һе Хwә wанр’а нәгиһандьбу. 18Фьртонәкә qайим р’абу, голе да бәр пела. 19Гава wан бер к’ьшандьн qаси пенщ-шәш километьра пешда чун, wан дит кӧ Иса пәйа сәр голер’а те незики qәйьке дьбә. Р’ьсасе әw гьртьн, 20ле Иса wанр’а гот: «Нәтьрсьн, Әз ьм!» 21Һьнге wан хwәст кӧ Әw һьлдана qәйьке. Qәйьк пер’а-пер’а гьһиштә wи алийе кӧ wан дьхwәст бьчунайе.

Мәрьв ль Иса дьгәр’ьн

22Р’ожа дьне әw ә’лаләта кӧ ль wи бәри голе мабу, заньбу кӧ ль wьр алийе wан т’әне qәйькәк һәбу, әw жи шагьртед Wи т’әне к’әтьбуне дәрбаз бьбун, ле Иса нәк’әтьбу wе qәйьке. 23Жь алийе Тәбәрийайе һьнәк qәйькед дьн һатьн незики wи щийи бун, к’идәре пәй шькьрдайина Хӧданр’а нан хwарьбун. 24Гава мәрьва дит кӧ нә Иса ль wьр ә у нә жи шагьртед Wи, һьнге әw хwәха жи к’әтьнә qәйька у чунә Кәфәрнаһуме, wәки ль Иса бьгәр’ьн.

Иса йә нане жийина һ’әта-һ’әтайе

25Гава wан Иса ль wи бәри голе дит, жер’а готьн: «Дәрсдар, Тӧ к’әнге һати ве дәре?» 26Иса ль wан вәгәр’анд у гот: «Әз р’аст бе хельф wәр’а дьбежьм, һун ль Мьн дьгәр’ьн, нә кӧ бона wе йәке, кӧ wә нишан дитьнә, ле бона wе йәке, кӧ wә жь wи нани хwар у т’ер бун. 27Бона хwарьна п’уч’ нәхәбьтьн, ле бона wе хwарьне бьхәбьтьн, йа кӧ жийина һ’әта-һ’әтайеда дьминә, к’ижане Кӧр’е Мерьв wе бьдә wә, чьмки Бав Хwәде мора Хwә ль Wи хьстийә»+.

28У wан же пьрси: «Гәрәке әм чь бькьн, wәки wан шьхӧлед Хwәде биньнә сери?» 29Иса ль wан вәгәр’анд у гот: «Шьхӧле Хwәде әв ә, кӧ һун баwәрийа хwә Wи биньн, Йе кӧ Әwи шандийә»+. 30Wана сәр ве йәке жер’а гот: «Кӧ ӧса йә Те чь нишане бьки, wәки әм бьбиньн у Тә баwәр бькьн? Те чь шьхӧли бьки+? 31Кал у бавед мә бәр’ийеда мана хwарьн, чаwа кӧ һатийә ньвисаре: ‹Wи жь ә’змен бона хwарьна wан нан да›[*] »+.

32Иса wанр’а гот: «Әз р’аст бе хельф wәр’а дьбежьм, әw нә кӧ Муса бу кӧ жь ә’змен нан да wә, ле Баве Мьн бу. Бәле Әw Баве Мьн ә, кӧ wи нане р’аст жь ә’змен дьдә wә! 33Чьмки әw нане Хwәде дьдә әw ә, кӧ жь ә’змен те хwаре у жийине дьдә дьнйайе». 34Wан ле вәгәр’анд у готьне: «Әм хӧлам, дә һәр гав ви нани бьдә мә»+.

35Иса wанр’а гот: «Әз ьм нане жийине. Һәр кәсе кӧ бе щәм Мьн, әw qәт бьр’чи набә у һәр кәсе кӧ баwәрийа хwә Мьн бинә, т’ӧ щар т’и набә+. 36Ле чаwа кӧ Мьн wәр’а гот, wә Әз дитьм жи, ле һун һе баwәр накьн. 37Әw һ’әмуйед кӧ Бав дьдә Мьн, wе бенә щәм Мьн у һәр кәсе кӧ бе щәм Мьн, Әз т’ӧ щар бәри wи надьм+. 38Чьмки Әз жь ә’змен һатьмә хwаре, нә кӧ хwәстьна Хwә бькьм, ле хwәстьна Wи, Йе кӧ Әз шандьмә+. 39Хwәстьна Йе кӧ Әз шандьмә әв ә, wәки Әз жь һ’әмуйед кӧ Wи данә Мьн т’ӧ кәси ӧнда нәкьм, ле Р’ожа Ахрәтеда жь мьрьне р’акьм+. 40Чьмки хwәстьна Баве Мьн әв ә, wәки һәр кәсе кӧ Кӧр’ бьбинә у баwәрийа хwә Wи бинә, жийина Wийә һ’әта-һ’әтайе һәбә. У Р’ожа Ахрәтеда жи Әзе wи жь мьрьне р’акьм»+.

41Щьһуйа һьндава Wида бина хwә тәнг кьр, чьмки Wи гот: «Нане кӧ жь ә’змен һатә хwаре Әз ьм». 42У дьготьн: «Нә әва Исайе кӧр’е Усьв ә, кӧ әм де у баве Wи нас дькьн? Иди әва чаwа дьбежә: ‹Әз жь ә’змен һатьмә хwаре›?»+

43Иса щаб да у wанр’а гот: «Нав һәвда нәкьнә п’ьстә-п’ьст. 44Т’ӧ кәс нькарә бе щәм Мьн, һ’әта Баве кӧ Әз шандьмә, wи бәрбь Мьн нәк’ьшинә. У Р’ожа Ахрәте Әзе wи жь мьрьне р’акьм+. 45Ль алийе ньвисаред п’ехәмбәрада һатийә ньвисаре: ‹Һ’әмуйе жь алийе Хwәдеда бенә һинкьрьне›[*] . Һәр кәсе кӧ жь Бав бьбьһе у һин бә wе бе щәм Мьн+. 46Бь ве йәке Әз набежьм, кӧ кәсәки Бав дитийә. Әwе кӧ жь Хwәде йә, т’әне Әwи Бав дитийә+. 47Әз р’аст бе хельф wәр’а дьбежьм, әwе кӧ баwәр дькә жийина wийә һ’әта-һ’әтайе һәйә. 48Әз ьм нане жийине. 49Кал у бавед wә бәр’ийеда мана хwарьн у мьрьн. 50Ле әв ә әw нане кӧ жь ә’змен һатийә хwаре, wәки һәр кәсе кӧ же бьхwә нәмьрә. 51Әз ьм нане жийине кӧ жь ә’змен һатьмә хwаре. К’и кӧ жь Ви нани бьхwә, wе һ’әта-һ’әтайе бьжи. Әw нане кӧ Әзе бона жийина дьнйайе бьдьм, әw бәдәна Мьн ә»+.

52Ль сәр ве йәке щьһу һәвр’а к’әтьнә дә’wе у готьн: «Әва чаwа дькарә бәдәна Хwә бьдә мә кӧ әм бьхwьн?» 53Һьнге Иса wанр’а гот: «Әз р’аст бе хельф wәр’а дьбежьм, һ’әта кӧ һун бәдәна Кӧр’е Мерьв нәхwьн у хуна Wи вәнәхwьн, жийине нава wәда т’ӧнәбә+. 54Йе кӧ бәдәна Мьн бьхwә у хуна Мьн вәхwә, wе жийина wийә һ’әта-һ’әтайе һәбә у Әзе wи Р’ожа Ахрәте жь мьрьне р’акьм. 55Чьмки бәдәна Мьн хwарьна р’аст ә у Хуна Мьн жи вәхwарьна р’аст ә. 56Әwе кӧ бәдәна Мьн дьхwә у хуна Мьн вәдьхwә, әw нава Мьнда дьминә, Әз жи нава wида+. 57Чаwа Бав, канийа жийине[*] Әз шандьм у бь дәсте Баве Әз сах ьм, бь ви аwайи жи йе кӧ Мьн бьхwә, wе бь дәсте Мьн сах бьминә. 58Әв ә Әw нане кӧ жь ә’змен һатийә хwаре. Әв нә мина wи манайи йә, кӧ кал у бавед wә хwарьн, ле мьрьн. Әwе кӧ Ви нани бьхwә, wе һ’әта-һ’әтайе бьжи». 59Иса әв хәбәр к’ьништеда готьн, гава Wи Кәфәрнаһумеда һин дькьр.

Хәбәред жийина һ’әта-һ’әтайе

60Жь шагьртед Wи гәләка гава әв хәбәр бьһистьн, готьн: «Әв чь хәбәрнә гьран ьн! К’и дькарә гӧһдарийа готьнед Wи бькә?» 61Ле Исава ә’йан бу кӧ шагьрт ль сәр ве йәке нава һәвда дькьнә п’ьстә-п’ьст, wанр’а гот: «Әв йәк wә п’ьшк дькә? 62Ле һьнге һуне чь бежьн, һәгәр бьбиньн Кӧр’е Мерьв р’адьбә wи щийе кӧ бәре ле бу+? 63Р’ӧһ’ жийине дьдә, бәдән бәрга тьштәки нагьрә. Әw хәбәред кӧ Мьн wәр’а готьн, Р’ӧһ’ у жийин ьн+. 64Ле нава wәда һьнәк һәнә баwәр накьн». Иса һе сәре серида заньбу кӧ к’и баwәр накә у к’и йә әwи кӧ wе нәмамийа Wи бькә+. 65У Wи гот: «Бона ве йәке Мьн wәр’а гот: Кәсәк нькарә бе щәм Мьн һ’әта кӧ әw жь алийе Баведа жер’а нәһатьбә дайине».

66Бона ве йәке жь шагьртед Wи гәләк пашда чун у иди т’әви Wи нәдьгәр’ийан. 67Һьнге Иса жь һәр донздәһа пьрси: «Дьбә кӧ һун жи дьхwазьн һәр’ьн?» 68Шьмһ’ун-Пәтрус ле вәгәр’анд у готе: «Хӧдан, әме һәр’ьнә щәм к’е? Готьнед жийина һ’әта-һ’әтайе щәм Тә нә. 69У мә баwәр кьрийә у әм заньн кӧ Тӧ йи Пирозе Хwәде»+. 70Иса ль wан вәгәр’анд у гот: «Чьма Мьн һун һәр донздәһ нәбьжартьн? Ле бәле йәк жь wә щьн ә»+. 71Wи әв йәк бона Щьһудайе кӧр’е Шьмһ’уне Исхәрйоти дьгот, чьмки р’аст ә әw йәк жь һәр донздәһа бу, ле диса wе нәмамийа Иса бькьра+.

7

Иса у бьред Хwәва

7^1Пәй ве йәкер’а Иса Щәлиледа дьгәр’ийа. Wи нәдьхwәст кӧ Щьһустанеда бьгәр’ийа, чьмки щьһу пәй к’әтьбун кӧ бькӧштана+. 2Гава Щәжьна щьһуйайә Һ’олькчекьрьне незик бу,+
3бьред Wи жер’а готьн: «Жь вьр р’абә һәр’ә Щьһустане, wәки шагьртед Тә әw кьред кӧ Тӧ дьки бьбиньн+. 4Чьмки мәрьве кӧ дьхwазә ашкәрә хwә бьдә наскьрьне, кьрьнед хwә вәнашерә. Һәгәр Тӧ хwәйе ван кьра йи, хwә дьнйайева ә’йан кә». 5Бьред Wи жи баwәрийа хwә же нәданин. 6Иса wанр’а гот: «Wәхте Мьн һе нәһатийә, ле һәр т’ьм wәхт дәсте wәда йә+. 7Дьнйа нькарә бьжәнә wә, ле дьжәнә Мьн, чьмки Әз шә’дәтийе дьдьм, кӧ кьред wе хьраб ьн+. 8Һун хwәха һәвраз һәр’ьнә ве щәжьне, ле Әз һәла һе[*] найеме, чьмки wәхте Мьн һе т’ам нәһатийә». 9Әw йәк wанр’а гот у ль Щәлиле ма.

Иса т’әви щәжьне дьбә

10Ле чахе бьред Wи һәвраз чунә щәжьне, Әw жи р’абу чу wьр, нә кӧ ашкәрә, ле бь дьзива. 11Wи чахи щьһу щәжьнеда ле дьгәр’ийан у дьготьн: «Әw к’ане йә?» 12Нав ә’лаләтеда бона Wи гәләк хәбәрдан дьчу. Һьнәка дьгот: «Әw мәрьвәки qәнщ ә», һьнәка жи дьгот: «На, Әw щьмә’те жь р’е дәрдьхә». 13Ле жь тьрса щьһуйа, кәси нәwерьбу ашкәрә бона Wи тьштәк бьгота+.

14Ле ниве щәжьнеда Иса һәвраз чу к’әтә п’арьстгәһе у дәст бь һинкьрьне кьр. 15Щьһу ә’щебмайи дьман у дьготьн: «Әви нәхwәндийә, әw чаwа һаqас ньвисар занә?» 16Иса ль wан вәгәр’анд у гот: «Һинкьрьна Мьн нә жь Мьн ә, ле жь Wи йә, Йе кӧ Әз шандьмә+. 17Һәгәр мәрьвәк бьхwазә ә’мьре Wи бьqәдинә, wе һьнге бьзаньбә әв һинкьрьна Мьн гәло жь Хwәде йә, йан Әз хwәсәрихwә хәбәр дьдьм. 18Йе кӧ хwәсәрихwә хәбәр дьдә, әw ль наве хwә дьгәр’ә, ле Әwе кӧ ль наве Йе кӧ Әw шандийә дьгәр’ә, Әw йәки р’аст ә у ль щәм Wи qәлпи т’ӧнә+. 19Нә Муса Qанун да wә? У жь wә т’ӧ кәс жи Qануне наqәдинә. Һун чьма дьхwазьн Мьн бькӧжьн?»+
20Щьмә’те ле вәгәр’анд у готе: «Тӧ щьнак’әти йи! К’и дьхwазә Тә бькӧжә?»+
21Иса ль wан вәгәр’анд у гот: «Мьн к’әрәмәтәк кьр, һун һ’әму жи ә’щебмайи манә. 22Муса сьнәткьрьн да wә, (әw жи нә кӧ жь Муса һат, ле жь кал у бава) у һун р’ожа шәмийе мерьв сьнәт дькьн. 23Һәгәр һун р’ожа шәмийе зар’а сьнәт дькьн wәки Qануна Муса нәт’әр’ьбә, иди чьма һун һерса хwә ль сәр Мьн р’адькьн, wәки Мьн р’ожа шәмийеда мәрьвәк сәрда-педа qәнщ кьр+? 24Ль анәгори дитьна ч’ә’вед хwә диwане нәкьн, ле ль анәгори р’астийе диwане бькьн»+.

Шька сәр Иса

25Һьнге һьнәкә жь Оршәлиме готьн: «Әва нә әw ә, йе кӧ дьхwәстьн бькӧштана? 26У ва йә Әw ашкәрә хәбәр дьдә у т’ӧ кәс жи жер’а тьштәки набежә. Дьбә кӧ сәрwер пе һ’әсийанә, кӧ Әва Мәсиһ ә? 27Ле р’аст әм заньн кӧ әва жь к’ӧ йә. Ле гава кӧ Мәсиһ бе, кәсе ньзаньбә кӧ әw жь к’ӧ йә»+.

28Һьнге Иса п’арьстгәһеда wәхте һинкьрьне дәнге Хwә бьльнд кьр у гот: «Һун Мьн нас дькьн у заньн кӧ Әз жь к’ӧ мә? Әз хwәсәрихwә нәһатьмә. Ле Йе кӧ Әз шандьмә, Әw сәр р’астийе йә, һун Wи нас накьн. 29Әз Wи нас дькьм, чьмки Әз жь Wи мә у Әwи Әз шандьмә»+.

30Һьнге кьрьн кӧ Wи бьгьрьн, ле кәсәки нькарьбу Әw бьгьрта, чьмки һе wәхте Wи нәһатьбу+. 31Ле жь ә’лаләте гәләка баwәрийа хwә Wи ани у готьн: «Гава кӧ Мәсиһ бе, Әwе жь кьрьнед ви зедәтьр нишана бькә?»+

Бона гьртьна Иса нобәдар тенә шандьне

32Ферьсийа әw готә-гота дәрһәqа Wида жь нава щьмә’те бьһист у сәрәкед к’аһина нобәдар шандьн, wәки Wи бьгьрьн. 33Иса гот: «Әзе һьнәк wәхт жи т’әви wә бьминьм, паше Әзе һәр’ьмә щәм Wи, Йе кӧ Әз шандьмә+. 34Һуне ль Мьн бьгәр’ьн, ле Мьн набиньн. Щийе кӧ Әзе ле бьминьм, һун нькарьн бен»+. 35Һьнге щьһуйа һәвдӧр’а готьн: «Әв мәрьве к’ӧда һәр’ә, кӧ әме Wи нәбиньн? Qәй нета Wи һәйә һәр’ә щәм щьмә’та мәйә кӧ ль нав йунанада бәла буйә у йунана һин кә? 36Әв чь хәбәрдан ә әw дькә: ‹Һуне ль Мьн бьгәр’ьн у Мьн нәбиньн, щийе кӧ Әзе ле бьминьм, һуне нькарьбьн бен›?»

Ч’әмед ава жийине

37Р’ожа хьлазийе, р’ожа щәжьнейә һәрә ә’зиз, Иса сәкьни у бь дәнгәки бьльнд гот: «Һәгәр йәк т’и йә, бьра бе щәм Мьн у вәхwә+. 38Әwе кӧ баwәрийа хwә Мьн бинә[*] , чаwа кӧ ньвисар дьбежә: ‹Wе жь нав-дьле wи ч’әмед ава жийине бьк’ьшьн›»[*]+ . 39Иса әв готьн бона wи Р’ӧһ’е Пироз гот, к’ижан кӧ баwәрмәндед Wи wе бьстандана. Р’ӧһ’е Пироз һе нәһатьбу дайине, чьмки Иса һе нәһатьбу р’умәткьрьне+.

Дӧтирәтийа нав ә’лаләте

40Гава wана әв готьн бьһист, һьнәкед жь ә’лаләте готьн: «Р’асти жи әва әw п’ехәмбәр ә»+. 41Һьнәка жи гот: «Әва Мәсиһ ә», ле һьнәкед дьн жи готьн: «Чьма Мәсиһе жь Щәлиле бе? 42Нә ньвисар дьбежә, кӧ Мәсиһе жь зӧр’әта Даwьд у жь гӧнде Даwьд wе бе, аwа готи жь Бәйтләһ’ме?»+
43Бь ви аwайи нав ә’лаләтеда, ль сәр Wи дӧтирәти пешда һат+. 44Һьнәкед жь wан хwәстьн Әw бьгьртана, ле т’ӧ кәси дәст нәда Wи.

Нәбаwәрийа сәрwеред щьһуйа

45Һьнге нобәдар вәгәр’ийанә щәм ферьси у сәрәкед к’аһина. Wана жь нобәдара пьрси: «Wә чьма Әw нәани?» 46Нобәдара ль wан вәгәр’анд у готьн: «Т’ӧ кәси т’ӧ щара мина wи мәрьви хәбәр нәдайә!» 47Һьнге ферьсийа ль wан вәгәр’анд у готьн: «Иди әwи һун жи жь р’е дәрхьстьнә? 48Т’ӧ жь сәрwер у ферьсийа кәсәки баwәрийа хwә же анийә,+
49пештьри ве щьмә’та мә’рьм, кӧ Qануне ньзанә у ньфьр’ ле йә?» 50Никодемо, йе кӧ бәре чубу щәм Иса у жь ферьсийа бу, wанр’а гот:+
51«Гәло Qануна мә диwана мерьв дькә, һ’әта кӧ гӧһдарийа wи нәкә у ньзаньбә кӧ әw чь дькә?»+
52Ль wи вәгәр’андьн у готьн: «Дьбә кӧ тӧ жи жь Щәлиле йи? К’ур ә’нәнә кә, те бьбини кӧ жь Щәлиле т’ӧ п’ехәмбәр дәрнак’әвьн»+.

Жьна гӧнәк’ар те бахшандьне

53У һәр кәс чу мала хwә,

8

8^1ле Иса чу ч’ийайе Зәйт’уне. 2Сәре сьбәһе зу Әw диса вәгәр’ийа п’арьстгәһе, т’әмамийа щьмә’те һатә щәм Wи. Әw р’уньшт у дәстпекьр әw һин кьрьн. 3Qанунзан у ферьсийа жьнәкә кӧ зьнек’арийеда һатьбу гьртьне анин у ль бәр һ’әмуйа данә сәкьнандьне. 4Wана жер’а гот: «Дәрсдар, әва жьна зьнек’арийеда һатә гьртьне. 5Qанунеда Муса т’әми дайә мә, кӧ әм йед аһа бьдьнә бәр кәвьра. Аwа Тӧ чь дьбежи?»+
6Бь ве готьне Әw дьщер’ьбандьн, wәки ньге wан щи бьгьрә, Wи нәһәq дәрхьн. Ле Иса Хwә qуз кьр у бь т’ьлийа Хwә ль сәр ә’рде ньвиси+. 7Ле гава wан сәрһәв-сәрһәв дьпьрсин, Әwи сәре Хwә бьльнд кьр у wанр’а гот: «Нава wәда к’и бегӧнә йә, бьра кәвьре пешьн әw бавежә wе»+. 8У диса Wи Хwә qуз кьр у бь т’ьлийа Хwә сәр ә’рде ньвиси. 9Wана кӧ әв йәк бьһист, жь мәзьна гьрти йәк-йәк дәрк’әтьн. Иса т’әне ма у к’ӧлфәт жи ль wьр сәкьни мабу. 10Иса сәре Хwә бьльнд кьр у wер’а гот: «Ә’вде, к’ане нә? Кәсәки тӧ нәһәq нәкьри?» 11Әwе готә Wи: «Т’ӧ кәс нәма, әз хӧлам!» У Иса готе: «Әз жи тә нәһәq накьм. Һәр’ә у иди жь вьр шунда гӧна нәкә»[*]+ .

Р’онайа дьнйайе

12Иса диса т’әви wан хәбәр да у гот: «Әз ьм р’онайа дьнйайе. Әwе кӧ пәй Мьн бе, wе т’ӧ щар тә’рийеда нәгәр’ә, ле wе р’онайа wийә жийине һәбә»+. 13Ферьсийа ле вәгәр’анд у готьне: «Тӧ шә’дәтийе бона Хwә дьди, шә’дәтийа Тә нә р’аст ә»+. 14Иса щаба wана да у гот: «Һәгәр Әз Хwәха бона Хwә шә’дәтийе дьдьм, шә’дәтийа Мьн р’аст ә, чьмки Әз заньм Әз жь к’ӧ һатьмә у к’ӧда дьчьм. Ле һун ньзаньн кӧ Әз жь к’ӧ тем, йан к’ӧда дьчьм+. 15Һун ль анәгори дитьна ч’ә’ва диwане дькьн, ле Әз диwана т’ӧ кәси накьм+. 16Ле һәгәр Әз диwане бькьм жи, диwанкьрьна Мьн р’аст ә, чьмки Әз нә т’әне мә, Әз у Бав әм һәвр’а нә, йе кӧ Әз шандьмә+. 17Qануна wәда жи ньвисар ә, кӧ шә’дәтийа дӧ мәрьва р’аст ә[*]+ . 18Әз бона Хwә шә’дәтийе дьдьм у Баве кӧ Әз шандьмә жи бона Мьн шә’дәтийе дьдә»+.

19Һьнге wан же пьрси: «К’ане йә Баве Тә?» Иса ль wан вәгәр’анд у гот: «Һун нә Мьн нас дькьн, нә жи Баве Мьн. Һәгәр wә Әз нас бькьрама, wәйе Баве Мьн жи нас бькьра»+. 20Иса әв хәбәр п’арьстгәһеда wәхте һинкьрьна Хwә готьн, ль wе ода кӧ дийари теда дьһатә т’опкьрьне, ле кәси Әw нәгьрт, чьмки һе wәхте Wи нәһатьбу+.

Иса нә жь ве дьне йә

21Wи диса wанр’а гот: «Әз дьчьм, һуне ль Мьн бьгәр’ьн у һуне нав гӧнед хwәда бьмьрьн. Һун нькарьн бенә wи щийе кӧ Әзе һәр’ьме»+. 22Сәр ве йәке щьһуйа гот: «Дьбә кӧ әве Хwә бькӧжә кӧ дьбежә: ‹Һун нькарьн бенә wи щийе кӧ Әзе һәр’ьме›?»

23Иса wанр’а гот: «Һун жь жере нә, Әз жь жоре мә, һун жь ве дьнйайе нә, ле Әз нә жь ве дьнйайе мә+. 24Бона ве йәке Мьн wәр’а гот, кӧ һуне нав гӧнед хwәда бьмьрьн. Һәгәр һун баwәр нәкьн кӧ ӘЗ ӘW ЬМ[*] , һуне нав гӧнед хwәда бьмьрьн». 25Һьнге же пьрсин: «Тӧ к’и йи?» Иса wанр’а гот: «Әз Әw ьм, Йе кӧ сәре серида wәр’а дьбежьм. 26Гәләк тьшт һәнә, кӧ Әз дәрһәqа wәда бежьм у диwана wә бькьм. Ле Йе кӧ Әз шандьмә сәр р’астийе йә у чь кӧ Мьн жь Wи бьһистийә, Әз дьнйайер’а wе дьбежьм»+.

27Wана хәбәрдана Wи фә’м нәкьр, кӧ Wи ани сәр Баве. 28Һьнге Иса wанр’а гот: «К’әнге һун Кӧр’е Мерьв бьльнд кьн, һуне һьнге бьзаньбьн кӧ ӘЗ ӘW ЬМ[*] у Мьн qәт т’ӧ тьшт хwәсәрихwә нәкьрийә, ле Баве чаwа Әз һин кьрьмә, Әз ӧса хәбәр дьдьм+. 29У Йе кӧ Әз шандьмә т’әви Мьн ә у Wи Әз т’әне нәһьштьмә, чьмки Әз һәр гав кьрьнед кӧ Wи хwәш тен, дькьм»+. 30Гава Иса аһа хәбәр да, гәләк мәрьва баwәрийа хwә Wи ани+.

Р’астийе wә аза кә

31Һьнге Иса готә wан щьһуйа, йед кӧ баwәрийа хwә Wи анин: «Һәгәр һун сәр һинкьрьна Мьн бьминьн, һуне р’аст шагьртед Мьн бьн. 32Һуне р’астийе нас кьн у р’астийе wә аза кә»+. 33Wана ле вәгәр’анд у готьне: «Әм жь зӧр’әта Бьраһим ьн у т’ӧ щар мә хӧламти кәсир’а нәкьрийә. Тӧ чаwа дьбежи: ‹Һуне аза бьн›?»+

34Иса ль wан вәгәр’анд у гот: «Әз р’аст бе хельф wәр’а дьбежьм, һәр кәсе кӧ гӧна дькә, әw хӧламе гӧна йә+. 35Хӧлам һ’әта-һ’әтайе маледа наминә, ле кӧр’ һ’әта-һ’әтайе дьминә+. 36Аwа һәгәр Кӧр’е Хwәде wә аза кә, һуне р’асти аза бьн. 37Әз заньм кӧ һун жь зӧр’әта Бьраһим ьн, ле һун дькьн кӧ Мьн бькӧжьн, чьмки хәбәред Мьн дьле wәда щи набьн+. 38Мьн чь кӧ щәм Баве Хwә дитийә, Әз wе дьбежьм, wә жи чь кӧ щәм баве хwә бьһистьнә wе йәке дькьн».

Зар’ед мирещьн

39Wана ле вәгәр’анд у готьне: «Баве мә Бьраһим ә». Иса wанр’а гот: «Һәгәр һун зар’ед Бьраһим буна, wәйе кьред Бьраһим бькьрана+. 40Ле ньһа һун дькьн кӧ Мьн бькӧжьн, йәки ӧса кӧ р’асти жь Хwәде бьһистийә, wәр’а дьбежә. Бьраһим тьштәки аһа нәкьр. 41Һун кьред баве хwә дькьн». Һьнге Wир’а готьн: «Әм р’ийа зьнек’арийеда дьне нәк’әтьнә! Бавәки мә һәйә, Әw жи Хwәде йә»+. 42Иса wанр’а гот: «Һәгәр Хwәде Баве wә буйа, wәйе Әз һ’ьз бькьрама, чьмки Әз жь щәм Хwәде р’абум һатьмә вьр. Әз нә кӧ хwәсәрихwә һатьмә, ле Әwи Әз шандьмә. 43Чьма һун тьштед кӧ Әз дьбежьм фә’м накьн? Чьмки һун нькарьн готьнед Мьн бьбьн+. 44Һун баве хwәда жь мирещьн ьн у дьхwазьн хwәстьнед баве хwә биньнә сери. Әw жь сәре серида qәт’ьл бу у wи т’ӧ щар хwә р’астийе нәгьртийә[*] , чьмки нава wида р’асти т’ӧнә. Гава әw дәрәwа дькә, әw гора бьнйат’а хwә дькә, чьмки әw дәрәwин ә у баве дәрәwа йә+. 45Ле чьмки Әз р’астийе дьбежьм, һун Мьн баwәр накьн. 46Жь wә к’и дькарә избат кә, кӧ гӧне Мьн һәйә? Аwа һәгәр р’астийе дьбежьм, чьма һун Мьн баwәр накьн? 47Әwе кӧ жь Хwәде йә, готьнед Хwәде дьбьһе. Бона wе йәке һун готьнед Хwәде набьһен, чьмки һун нә жь Хwәде нә».

Иса у Бьраһим

48Щьһуйа ле вәгәр’анд у готьне: «Чьма әм р’аст набежьн, кӧ Тӧ самәри йи у щьна дьк’әви?»+
49Иса wанр’а гот: «Әз щьна нак’әвьм. Әз qәдьре Баве Хwә дьгьрьм, ле һун Мьн беһӧрмәт дькьн+. 50Әз р’умәта наве Хwә нагәр’ьм, ле йәк һәйә кӧ ле дьгәр’ә у сәрда дьньһер’ә+. 51Әз р’аст бе хельф wәр’а дьбежьм, һәгәр йәк готьна Мьн хwәй кә, әw т’ӧ щар мьрьне набинә»+. 52Һьнге щьһуйа жер’а гот: «Иди әм заньн кӧ Тӧ щьна дьк’әви! Бьраһим жи мьр, п’ехәмбәр жи мьрьн у ньһа Тӧ дьбежи: ‹Һәгәр йәк готьна Мьн хwәй кә, т’ӧ щар намьрә›. 53Чьма Тӧ жь баве мә Бьраһим четьр и? Әw мьр, п’ехәмбәр жи мьрьн. Тӧ Хwә дәwса к’е датини?»

54Иса щаб да: «Һәгәр Әз хwәха р’умәта наве Хwә бьльнд кьм, р’умәта наве Мьн нә тьштәк ә. Әw, Баве Мьн ә, Йе кӧ р’умәта наве Мьн бьльнд дькә, к’ижанир’а һун дьбежьн: ‹Хwәдейе мә йә›+. 55Һун Wи qәт нас накьн, ле Әз Wи нас дькьм. Һәгәр Әз бежьм, Әз Wи нас накьм, Әзе жи мина wә дәрәw дәрем, ле Әз Wи нас дькьм у готьна Wи хwәй дькьм+. 56Баве wә Бьраһим һ’әйра wе р’ожа Мьнда бу, wи дит у ша бу»+. 57Бона ве йәке щьһуйа жер’а гот: «Тӧ һе пенщи сали т’ӧнә йи! Тә Бьраһим жи дитийә?» 58Иса wанр’а гот: «Әз р’аст бе хельф wәр’а дьбежьм, һе бәри Бьраһим ӘЗ ҺӘМӘ»[*] . 59Һьнге wан кәвьр һьлдан кӧ бавежьнә Wи, ле Иса Хwә жь wан вәдьзи у жь п’арьстгәһе дәрк’әтә дәрва чу+.

9

Вәбуна ч’ә’вед йәки зькмакийеда кор

9^1Гава кӧ Иса дәрбаз дьбу, Әwи мәрьвәки жь зькмакийеда кор дит. 2Шагьртед Wи же пьрсин: «Дәрсдар, гӧне к’е йә кӧ әв мәрьва кор жь дийа хwә буйә? Гӧне wи йә, йан йе де у баве wи йә?»+
3Иса ль wан вәгәр’анд у гот: «Нә гӧне wи йә, нә жи йе де у баве wи йә, ле әв йәк аһа буйә, wәки кьред Хwәде ль сәр wи бенә ә’йанкьрьне. 4Һ’әта кӧ р’ож һәйә, гәрәке әм кьред Wи бькьн, Йе кӧ Әз шандьмә. Шәв те, һьнге т’ӧ кәсе нькарьбә тьштәки бькә+. 5Һ’әта кӧ Әз дьнйайеда мә, р’онайа дьнйайе мә»+.

6Әwи әв йәк кӧ гот, т’уйи ә’рде кьр, жь т’уке һ’әр’и чекьр, әw һ’әр’и ч’ә’ве wи мәрьви да+
7у жер’а гот: «Һәр’ә сәрч’ә’ве хwә һ’әwзе Силwамеда бьшо», (кӧ әв нав те фә’мкьрьн «Шанди»). Әwи жи чу сәрч’ә’ве хwә шушт у бь ч’ә’вед вәбуйи вәгәр’ийа+.

8Щинаред Wи у әwед кӧ бәре әw дитьбун кӧ wи п’арс дькьр, дьготьн: «Әва әwи кор нинә, кӧ р’удьньшт у п’арс дькьр?» 9Һьнәка дьгот: «Әва әw ә», һьнәка жи дьгот: «На, нә әw ә, ле мина wи йә». Ле wи хwәха дьгот: «Әз әw ьм». 10Һьнге же пьрсин: «Кӧ ӧса йә ч’ә’вед тә чаwа вәбунә?» 11Әwи ль wан вәгәр’анд у гот: «Әw мәрьве кӧ жер’а дьбежьн Иса, Әwи һ’әр’и чекьр у ль ч’ә’вед мьн дан у мьнр’а гот: ‹Һәр’ә һ’әwзе Силwаме у сәрч’ә’ве хwә бьшо›. Әз жи чум, мьн сәрч’ә’ве хwә шушт у ч’ә’вед мьн вәбун». 12Wана же пьрси: «К’а Әw к’ӧ йә?» Әwи гот: «Әз ньзаньм».

Ферьси гьлийа жь йе qәнщбуйи дьк’ьшиньн

13Wана әw мәрьве кӧ бәре кор бу, бьрьнә щәм ферьсийа. 14Әw р’ожа кӧ Иса һ’әр’и чекьр у ч’ә’вед wи вәкьрьн, шәми бу+. 15Ферьсийа жи же пьрси, к’а чаwа ч’ә’вед wи вәбунә? Әwи wанр’а гот: «Һ’әр’и ль ч’ә’вед мьн да, мьн сәрч’ә’ве хwә шушт у ньһа әз дьбиньм». 16Һьнге һьнәкә жь ферьсийа гот: «Әв мәрьва нә жь Хwәде йә, чьмки Әw р’ожа шәмийе хwәй накә». Ле һьнәка жи дьгот: «Мәрьвәки гӧнәк’ар чаwа дькарә ван к’әрәмәта бькә?» Бь ви аwайи нав wанда бу дӧтирәти+. 17Һьнге, диса готьнә йе кӧ кор бу: «Тӧ чь дьбежи бона Әwи кӧ ч’ә’вед тә вәкьрьн?» Әwи жи гот: «Әw п’ехәмбәр ә»+.

18Ле щьһуйа баwәр нәдькьр кӧ әw кор буйә у ч’ә’вед wи вәбунә, һ’әта гази де у баве wи нәкьрьн 19у жь де у баве wи нәпьрсин: «Әв ә әw кӧр’е wәйи кӧ һун дьбежьн, жь зькмакийеда кор ә? Әва чаwа ньһа дьбинә?» 20Де у баве wи ль wан вәгәр’андьн у готьн: «Әм заньн кӧ әва кӧр’е мә йә у жь зькмакийеда кор ә. 21Ле ньһа әw чаwа дьбинә, әм ньзаньн, йан к’е ч’ә’вед wи вәкьрьнә, әм wе жи ньзаньн. Әw иди мәзьн ә, жь wи бьпьрсьн, бьра әw щаба хwә бьдә». 22Де у баве wи жь тьрса щьһуйа аһа готьн, чьмки щьһуйа пешда йа хwә кьрьбунә йәк: «Һәгәр к’и бежә Иса Мәсиһ ә, әwе жь к’ьниште бе дәрхьстьне»+. 23Ләма де у баве wи готьн: «Әw иди мәзьн ә, жь wи бьпьрсьн».

24Аwа щара дӧда wана гази wи мәрьве кӧ кор бу кьрьн у готьне: «Бәр Хwәде р’аст бежә![*] Әм заньн кӧ Әw Мәрьва гӧнәк’ар ә»+. 25Әwи ль wан вәгәр’анд у гот: «Әз ньзаньм Әw гӧнәк’ар ә, йан на, ле әз т’әне тьштәки заньм кӧ әз кор бум у ньһа дьбиньм». 26Диса жь wи пьрсин: «Әwи чь тә кьр? Ч’ә’вед тә чаwа вәкьрьн?» 27Әwи ль wан вәгәр’анд у гот: «Мьн һежа wәр’а гот, ле wә гӧһдари нәкьр. Чьма һун дьхwазьн диса бьбьһен? Дьбә кӧ һун жи дьхwазьн бьбьнә шагьртед Wи?» 28Wана әw беһӧрмәт кьр у готьн: «Тӧ йи шагьрте Wи, ле әм шагьртед Муса нә! 29Әм заньн кӧ Хwәде т’әви Муса хәбәр дайә, ле бона Ви әм ньзаньн кӧ Әw жь к’ӧ йә!»+

30Әви мәрьви ль wан вәгәр’анд у гот: «Һәма әв ә ә’щеба гьран, кӧ һун ньзаньн Әw жь к’ӧ йә, ле Wи ч’ә’вед мьн вәкьрьн. 31Әм заньн кӧ Хwәде дәнге гӧнәк’ара набьһе. Ле һәгәр мәрьвәк хwәденас ә у хwәстьна Wи дькә, Хwәде дәнге wи дьбьһе+. 32Һе бәреда т’ӧ щара qәт нәһатийә бьһистьне, кӧ йәки ч’ә’вед мәрьвәки зькмакийеда кор вәкьрьбьн. 33Һәгәр Әва Мәрьва жь Хwәдеда нибуйа Wи нькарьбу т’ӧ тьшт бькьра». 34Щаба wи дан у готьн: «Тӧ сәрда-педа нав гӧнада дьне к’әти йи у мә һин дьки?» У әw жь к’ьниште дәрхьстьнә дәр.

Корбуна р’ӧһ’ани

35Гава Иса бьһист кӧ әw дәрхьстьнә дәр, әw дит у жер’а гот: «Тӧ баwәрийа хwә Кӧр’е Мерьв тини?» 36Әwи пьрси у готе: «Әз хӧлам, Әw К’и йә, wәки әз баwәрийа хwә Wи биньм?» 37Иса жер’а гот: «Тә Әw дит у Әw ә Йе кӧ ньһа т’әви тә хәбәр дьдә»+. 38Әwи гот: «Хӧдан, әз баwәр дькьм!» у бәр Wи та бу. 39Иса гот: «Әз бона диwанкьрьне һатьмә ве дьнйайе, wәки йед кӧ набиньн бьбиньн у йед кӧ дьбиньн кор бьн».

40Һьнәкә жь ферьсийа ль wьр һазьр бун, гава әв йәк бьһистьн, жер’а готьн: «Чьма әм жи кор ьн?»+
41Иса готә wан: «Һәгәр һун кор буна, гӧнед wәйе т’ӧнәбуна. Ле ньһа һун кӧ дьбежьн: ‹Әм дьбиньн›, дьдьнә к’ьфше кӧ һун нава гӧнед хwәда дьминьн+.

10

Шьван у пәзед wи

10^1Әз р’аст бе хельф wәр’а дьбежьм, әwе кӧ дерир’а нак’әвә ахьле пез, ле щики дьнр’а дьк’әве, әw дьз у qачах ә. 2Ле әwе кӧ дерир’а дьк’әве, әw шьване пез ә. 3Дәргәһван дәри ль бәр вәдькә, пәз дәнге wи дьбьһе у әw бь нава гази пәзед хwә дькә у wан дәрдьхә дәрва. 4Гава әw пәзед хwә гьшки дәрдьхә, пешийе дьк’әвә у пәз жи пәй wи дьчә, чьмки дәнге wи нас дькьн. 5Әw т’ӧ щар пәй йәки хәриб начьн, ле жь wи дьр’әвьн, чьмки дәнге йе хәриб нас накьн».

6Иса әв мәсәлә wанр’а гот, ле wан фә’м нәкьр, кӧ Әw чь wанр’а дьбежә+.

Шьване qәнщ

7Аwа Иса диса wанр’а гот: «Әз р’аст бе хельф wәр’а дьбежьм, Әз ьм дәре пез. 8Әw һ’әмуйед кӧ бәри Мьн һатьнә дьз у qачах ьн, ле пез гӧһдарийа wан нәкьрийә. 9Әз ьм дәри. Йе кӧ бь дәсте Мьн бьк’әвә һьндӧр’, wе хьлаз бә. Әwе бьк’әвә һьндӧр’, дәрк’әвә у ч’ере бьбинә+. 10Дьз т’әне бона дьзийе, кӧштьне у qьр’кьрьне те. Ле Әз һатьмә кӧ жийина wан һәбә, жийина сәр жийине.

11Әз ьм шьване qәнщ. Шьване qәнщ ә’мьре Хwә бона пәзе Хwә дьдә+. 12Ле йе п’игар, кӧ нә шьван ә у пәз жи нә йе wи йә, гава дьбинә гӧр те, әw пез дьһелә у дьр’әвә. Гӧр жи дьк’әвә нава пез т’ур’-т’ур’и дькә+. 13П’игар дьр’әвә, чьмки әw п’игар ә у ль бәр пез нак’әвә+. 14Әз ьм шьване qәнщ. Әз йед Хwә нас дькьм у йед Мьн жи Мьн нас дькьн, 15чаwа кӧ Бав Мьн нас дькә, Әз жи ӧса Wи нас дькьм у ә’мьре Хwә бона пәзед Хwә дьдьм+. 16Пәзед Мьнә дьн жи һәнә, йед кӧ нә ви ахлида нә. Гәрәке Әз wана жи биньм у әwе дәнге Мьн бьбьһен у бьбьнә кәрик бәр шьванәки+. 17Бона ве йәке Бав Мьн һ’ьз дькә, чьмки Әз ә’мьре Хwә дьдьм, wәки Әз wе диса бьстиньм+. 18Т’ӧ кәс wи ә’мьри жь Мьн настинә, ле Әз Хwәха wи дьдьм. Һ’ӧкӧме Мьн һәйә, Әз wи бьдьм у һ’ӧкӧме Мьн һәйә диса wи бьстиньм. Мьн әв т’әми жь Баве Хwә стандийә»+.

19Бона ве хәбәрдане диса нава щьһуйада бу дӧтирәти+. 20Жь wан гәләка дьгот: «Әва щьнак’әти йә у дин ә. Чьма һун гӧһдарийа Wи дькьн?»+
21Һьнәкед дьн жи дьготьн: «Әва хәбәрдана нә йа щьнак’әтийа йә. Qәт щьн дькарьн ч’ә’вед кора вәкьн?»+

Нәбаwәрийа щьһуйа

22Һьнге ль Оршәлиме Щәжьна Пирозкьрьна П’арьстгәһе[*] һат у зьвьстан бу. 23Иса ль п’арьстгәһе һеwангәһа Сьлеманда дьгәр’ийа+. 24Щьһуйа ль дора Wи гьрт у же пьрсин: «Һ’әта к’әнге Те мә шькеда бьһели? Һәгәр Тӧ йи Мәсиһ, мәр’а ашкәрә бежә!»+

25Иса ль wан вәгәр’анд у гот: «Мьн wәр’а гот, ле wә баwәр нәкьр. Әw кьред кӧ Әз бь наве Баве Хwә дькьм, әw бона Мьн шә’дәтийе дьдьн,+
26ле һун баwәр накьн, чьмки һун нә жь пәзед Мьн ьн. 27Пәзед Мьн дәнге Мьн дьбьһен, Әз жи wан нас дькьм у әw пәй Мьн тен. 28Әз жийина һ’әта-һ’әтайе дьдьмә wан у әw т’ӧ щар ӧнда набьн у т’ӧ кәсе wан жь дәсте Мьн дәрнәхә+. 29Әwед кӧ Баве Мьн данә Мьн, сәр һәр тьштир’а нә[*] у т’ӧ кәс нькарә wан жь дәсте Баве Мьн дәрхә. 30Әз у Бав йәк ьн»+.

31Ль wьр щьһуйа диса кәвьр һьлдан, кӧ Wи бьдьнә бәр кәвьра+. 32Иса wанр’а гот: «Мьн жь Баве гәләк кьред qәнщ нишани wә кьрьн. Һун бона к’ижан кьри Мьн дьдьнә бәр кәвьра?» 33Щьһуйа ле вәгәр’анд у готьне: «Әм бона кьред qәнщ Тә надьнә бәр кәвьра, ле чьмки Тӧ Хwәде беһӧрмәт дьки! Тӧ мәрьв и, ле Хwә дьки Хwәде»+.

34Иса ль wан вәгәр’анд у гот: «Нә Qануна wәда ньвисар ә, кӧ Хwәде гот: ‹Һун Хwәде нә›[*]+ ? 35Һәгәр Әw wан ‹Хwәде› һ’әсаб дькә, к’ижанар’а хәбәра Хwәде һатийә дайине (у набә жи кӧ әw ньвисар бәтал бә), 36дә ижар һун Wир’а чаwа дьбежьн: ‹Тӧ Хwәде беһӧрмәт дьки›, Йе кӧ Баве пироз кьр[*] у шандә дьнйайе, чьмки Мьн гот: ‹Әз Кӧр’е Хwәде мә›+. 37Һәгәр Әз кьред Баве Хwә накьм, Мьн баwәр нәкьн. 38Ле wәки дькьм, һәгәр һун Мьн баwәр накьн жи, һәма wан кьред кӧ Әз дькьм баwәр бькьн, wәки һун бьзаньбьн у фә’м кьн, кӧ Бав нава Мьнда йә у Әз нава Wида мә»+. 39Һьнге диса хwәстьн кӧ Wи бьгьрьн, ле Иса жь дәсте wан дәрк’әт+.

40Иса диса дәрбази wи алийе ч’әме Урдӧне бу у ль wе дәре ма, wи щийе кӧ Йуһ’әнна пешда дьньхӧманд+. 41Гәләк мәрьв дьһатьнә щәм Wи у нав хwәда дьготьн: «Йуһ’әнна т’ӧ нишан нәкьр, ле чь тьштед кӧ Йуһ’әнна дәрһәqа Ви мәрьвида готьнә, һ’әму р’аст дәрк’әтьн»+. 42У ль wе дәре гәләка баwәрийа хwә Wи ани+.

11

Мьрьна Лазар

11^1Мәрьвәк һәбу наве wи Лазар, әw нәхwәш к’әт. Әw жь Бәйтанйайе бу, жь wи гӧнде Мәрйәме у хушка wе Мәрт’айе+. 2Әва әw Мәрйәма бу, йа кӧ р’уне бинхwәш ль Хӧдан дабу у бь п’ор’е хwә ньгед Wи паqьж кьрьбун, әw Лазаре бьре wе бу нәхwәш+. 3Аwа һәр дӧ хушка Исар’а щаб шандьн у готьн: «Хӧдан, ва әwи кӧ Тӧ же һ’ьз дьки нәхwәш ә». 4Иса гава әв йәк бьһист, гот: «Әв нә нәхwәшийа мьрьне йә, ле бона р’умәта Хwәде йә, wәки бь wе йәке р’умәта Кӧр’е Хwәде бьльнд бә».

5Иса Мәрт’а, хушка wе у Лазаре бьре wан һ’ьз дькьрьн. 6Ле гава Wи бьһист кӧ Лазар нәхwәш ә, Әw дӧ р’ожед дьн жи ль wи щийи дәрәнги бу. 7Пәйр’а Wи шагьртед Хwәр’а гот: «Wәрьн әм диса һәр’ьнә Щьһустане». 8Шагьрта жер’а гот: «Дәрсдар, чәндәк пешда щьһуйа дькьр кӧ Тә бьдьнә бәр кәвьра, Тӧ диса дьчи wе дәре?»+
9Иса ль wан вәгәр’анд у гот: «Нә р’ож донздәһ сьһ’әт ә? Һәгәр йәк р’оже бьгәр’ә әw нальк’ӧмә, чьмки р’онайа ве дьнйайе дьбинә+. 10Ле һәгәр йәк шәве бьгәр’ә, әw дьльк’ӧмә, чьмки т’әви wи р’онайи т’ӧнә»+. 11Пәй ве хәбәрданер’а Әwи wанр’а гот: «Пьсмаме мә Лазар хәwр’а чуйә, ле Әзе һәр’ьм кӧ wи һ’ьшйар кьм»+. 12Шагьрта жер’а гот: «Хӧдан, һәгәр әw р’азайә, wе р’абә сәр хwә». 13Иса дәрһәqа мьрьна wида дьгот, ле wан т’ьре кӧ Әw бона р’азана wи дьбежә. 14Һьнге Иса ашкәрә wанр’а гот: «Лазар мьр. 15У Әз ша мә кӧ нә ль wьра бум, чьмки әва йәка wе бона к’ара баwәрийа wә бә. Ле диса wәрьн әм һәр’ьнә щәм wи». 16Һьнге Т’умайе кӧ дьготьне «Һәвал-щеwи», шагьртед һәвалед хwәр’а гот: «Әм жи һәр’ьн, кӧ т’әви Wи бьмьрьн»+.

Иса йә р’абуна мьрийа у жийин

17Гава Иса чу, Wи дит кӧ иди әw чар р’оже Лазар бу дәфьн кьрьбун. 18Бәйтанйа незики Оршәлиме бу, wәкә се километьра же дур бу. 19Гәләк щьһу һатьбунә сәрхwәшийа Мәрт’а у Мәрйәме, бона мьрьна бьре wан.

20Гава Мәрт’айе бьһист кӧ Иса те, әw пешийа Wида чу, ле Мәрйәм малда ма. 21Мәрт’айе готә Иса: «Хӧдан, һәгәр Тӧ вьр буйайи, бьре мьн нәдьмьр. 22Ле ньһа жи әз заньм Тӧ чь жь Хwәде бьхwази, Әwе бьдә Тә». 23Иса готә wе: «Бьре тәйе жь мьрьне р’абә». 24Мәрт’айе ле вәгәр’анд: «Әз заньм Р’ожа Ахрәте, Р’ожа Р’абуне әwе р’абә»+. 25Иса готә wе: «Әз ьм р’абун у жийин! Әwе кӧ баwәрийа хwә Мьн бинә, һәгәр бьмьрә жи wе бьжи+. 26У әwе кӧ дьжи у баwәрийа хwә Мьн тинә, әw qәт намьрә. Тӧ ве йәке баwәр дьки?»+
27Мәрт’айе Wир’а гот: «Бәле Хӧдан, әз баwәр дькьм, кӧ Тӧ Мәсиһ и, Кӧр’е Хwәде, Йе кӧ wе бьһата дьнйайе»+.

Иса дьгьри

28Пәй ве готьнер’а, чу гази хушка хwә Мәрйәме кьр у дьзива готе: «Дәрсдар һатийә у гази тә дькә». 29Гава кӧ wе бьһист, зу р’абу чу. 30Иса һе нәк’әтьбу гӧнд, ле ль wи щийи мабу, к’идәре Мәрт’а р’асти Wи һатьбу. 31Щьһуйед кӧ маледа т’әви wе бун у ль бәр дьле wеда дьһатьн, гава дитьн кӧ Мәрйәм зу р’абу дәрк’әтә дәрва, данә пәй wе чун. Wан т’ьре кӧ әw дьчә сәр т’ьрбе бьгьри. 32Гава Мәрйәм гьһиштә wи щийи кӧ Иса ле бу, Әw дит, хwә авитә бәр ньга у готе: «Хӧдан, һәгәр Тӧ ль ве дәре буйайи, бьре мьн нәдьмьр». 33Гава кӧ Иса ч’ә’в гьрийе wе у гьрийе щьһуйед кӧ пер’а һатьбун к’әт, к’әсәра к’ур һате у дьле Wи ешийа. 34У жь wан пьрси: «Wә әw ль к’ӧ дәфьн кьрийә?» Wир’а готьн: «Хӧдан, wәрә у бьбинә». 35Иса гьрийа+. 36Һьнге щьһуйа гот: «Дина хwә бьдьне, чьqас же һ’ьз дькьр!» 37Жь wан һьнәка жи гот: «Әви кӧ ч’ә’вед йе кор вәкьрьн, нькарьбу ӧса бькьра, кӧ әв мәрьва жи нәмьра?»+

Иса Лазаре мьри сах дькә

38Ль сәр ве йәке Иса диса к’ур к’әсәр к’ьшанд у чу сәр т’ьрбе. Әw т’ьрб шкәфтәк бу у кәвьрәк бәр дәве wе бу+. 39Иса гот: «Ви кәвьри wеда кьн». Хушка йе мьри, Мәрт’айе Wир’а гот: «Хӧдан, иди ньһа бин к’әтийе, иро чаре wи йә мьрийә». 40Иса готә wе: «Мьн тәр’а нәгот, һәгәр тӧ баwәр бьки, те р’умәта Хwәде бьбини?» 41Һьнге кәвьр wеда кьрьн. Иса сәре Хwә бьльнд кьр у гот: «Баво, Әз зә’ф р’ази мә кӧ Тә дәнге Мьн бьһист+. 42Әз заньм кӧ Тӧ һәр гав дәнге Мьн дьбьһейи, ле Мьн бона хатьре ве щьмә’та сәкьни гот, wәки баwәр бькьн кӧ Тә Әз шандьмә»+.

43Пәй ве готьнер’а бь дәнгәки бьльнд кьрә гази: «Лазар, дәрк’әвә!»+
44Йе мьри жи дәст у п’ийед wи бь к’ьтан к’әфәнкьри у сәрч’ә’ве wи бь дәстмаләке ньхамти дәрк’әтә дәрва. Иса wанр’а гот: «Wи вәкьн у бьһельн бьра һәр’ә»+.

Шеwьра кӧштьна Иса

(Мәтта 26:1-5; Марqос 14:1-2; Луqа 22:1-2)

45•Һьнге гәләк щьһуйед кӧ һатьбунә щәм Мәрйәме, әв кьрьна Иса кӧ дитьн, баwәрийа хwә Wи анин+. 46Ле жь wан һьнәк жи чунә щәм ферьсийа у әв кьрьна Иса wанр’а готьн. 47У һьнге ферьси у сәрәкед к’аһина щьвина гьрәгьра гиһандьнә һәв у готьн: «Әме чь бькьн? Әва мәрьва гәләк нишана дькә. 48Һәгәр әм Wи аһа бьһельн, һ’әму wе баwәрийа хwә Wи биньн у р’омайи жи wе бен, щийе мәйи пироз wеран кьн у к’ока мьләте мә жи биньн».

49Йәки жь wан, Qәйафайе кӧ wе сале сәрәкк’аһин бу, wанр’а гот: «Һун qәт тьштәки фә’м накьн! 50Нә жи дьгьһижьнә гьлийа кӧ мәр’а һе дәст дьдә мәрьвәк бьмьрә бона щьмә’те, нә кӧ т’әмамийа мьләт ӧнда бә»+. 51Әв йәка әwи һ’әмде хwә нәгот, ле чьмки әw сәрәкк’аһине wе сале бу, п’ехәмбәрти кьр, кӧ Исайе бәр мьләтва бьмьрә+. 52У нә кӧ т’әне бона мьләт, ле бона зар’ед Хwәдейә бәлабуйи жи, кӧ wан бьщьвинә у бькә йәк+. 53Аwа иди пәй wе р’ожер’а шеwьра кӧштьна Иса кьрьн+.

54Бона ве йәке Иса иди ашкәрә нава щьһуйада нәдьгәр’ийа, ле жь wьр чу бәр’ийе щики незики бажаре кӧ жер’а Әфрайим дьготьн у т’әви шагьртед Хwә ль wе дәре ма.

55Щәжьна щьһуйайә Дәрбазбуне незик бу, гәләк мәрьвед жь дор-бәра бәри щәжьне һәвраз чунә Оршәлиме, wәки ль гора ә’дәт хwә бьшон-вәшон+. 56Һьнге әwана ль wе дәре Иса дьгәр’ийан у п’арьстгәһеда дьсәкьнин, жь һәвдӧ дьпьрсин: «Һун чь дьбежьн? Әwе ә’сә нәйе ве щәжьне?» 57Ферьси у сәрәкед к’аһина жи ә’мьр дәрхьстьбун, һәгәр кәсәк бьзаньбә Әw ль к’ӧ дәре йә, гәрәке гӧһе wан пе хьн, wәки әw Wи бьгьрьн+.

12

Иса Бәйтанйайеда те р’ункьрьне

(Мәтта 26:6-13; Марqос 14:3-9)

12^1•Шәш р’ож бәри Щәжьна Дәрбазбуне, Иса һатә Бәйтанйайе, wи щийе кӧ Лазар ле дьма, йе кӧ Иса әw жь нав мьрийа р’акьрьбу+. 2Ль wе дәре wана qәдьрәк жер’а кьрьн. Мәрт’айе хьзмәтк’ари дькьр, Лазар жи т’әви Иса нава wанда ль сәр сьфре р’уньшти бу+. 3Һьнге Мәрйәме литьрәки р’омайи[*] бь р’уне нардейи сафи у бьһа һьлда, сәр ньгед Исада кьр у пе п’ор’е хwә ньгед Wи зьһа кьрьн. Бина р’уне нарде мал һьлда+. 4Ле жь шагьртед Wи йәки, Щьһудайе Исхәрйоти, йе кӧ wе паше нәмамийа Wи бькьра гот: 5«Чьма әв р’уне нарде сесьд зиви[*] нәһатә фьротане, кӧ ль бәләнгаза бьһата бәлакьрьне?» 6Әwи әв йәк дьгот, нә кӧ хәма wи бәләнгаз бун, ле чьмки әw дьз бу, к’иське п’әра щәм wи бу у чь кӧ дьк’әте, әwи же дьч’опанд+.

7Һьнге Иса готә wи: «Жь wе к’ӧлфәте вәгәр’ә. Иди чьма ви р’уни һ’әта р’ожа дәфьнкьрьна Мьн хwәй кә?[*]
8Фәqире һәр гав т’әви wә бьн, ле Әзе һәр гав т’әви wә нибьм»+.

Шеwьра кӧштьна Лазар

9Жь щьһуйа гәләка бьһист кӧ Иса ль wе дәре йә һатьн. Әw нә кӧ т’әне бона Иса һатьн, ле wәки Лазаре кӧ жь нав мьрийа р’акьрийә жи бьбиньн+. 10Һьнге сәрәкед к’аһина шеwьрин кӧ Лазар жи бькӧжьн, 11чьмки р’уйе wида гәләк щьһу дьчун баwәрийа хwә Иса данин.

Иса бь р’умәт дьк’әвә Оршәлиме

(Мәтта 21:1-11; Марqос 11:1-11; Луqа 19:28-40)

12•Р’ожа дьне ә’лаләтәкә гьран кӧ һатьбу щәжьне, гава бьһист кӧ Иса те Оршәлиме, 13wана ч’ьqьлед хӧрме һьлдан чунә пешийа Wи у кьрьнә qир’ин:

«Һосанна! Бьмбарәк ә Әwе кӧ бь наве Хӧдан те[*] , П’адше Исраеле!»+

14Иса щә’шькәк дит у ле сийар бу, чаwа ньвисар ә:

15«Нәтьрсә бажаре Сийоне[*] .

Ва йә П’адше тә те, ль щә’шька к’әре сийар буйи»[*]+ .

16Шагьртед Wи пешийе әва йәка фә’м нәкьрьн, ле гава Иса к’әтә р’умәта Хwә, һьнге һатә бира wан, кӧ әв йәк бона Wи һатьбу ньвисаре у бона Wи әва йәка кьрьн+. 17Әw щьмә’та кӧ һьнге т’әви Wи бу, гава Wи Лазар жь мьрьне р’акьр у ә’мьр кьр кӧ жь гор’е дәре, шә’дәтийа wе йәке дьда. 18Бона ве йәке щьмә’т пешийа Wида чу, чьмки wана бьһистьбу кӧ Әwи әва нишана кьрийә. 19Ферьсийа жи һәвр’а гот: «Һун дьбиньн әва йәка жь qәwата мә дәр ә. Ва т’әмамийа дьнйайе пәй Wи чу!»+

Һьнәк йунан ль Иса дьгәр’ьн

20Нав wанда чәнд йунан жи һәбун, кӧ бона һ’әбандьне щәжьнеда һәвраз чубунә Оршәлиме. 21Әвана һатьнә щәм Филипойе жь бажаре Бәйтсайда Щәлиле һиви же кьрьн у готьне: «Әм хӧлам, әм дьхwазьн Иса бьбиньн»+. 22Филипо чу әва йәка Әндраwьср’а гот, Әндраwьс у Филипо жи чун Исар’а готьн. 23Иса ль wан вәгәр’анд у гот: «Әw сьһ’әта кӧ Кӧр’е Мерьв wе бе р’умәткьрьне пер’а гьһишт+. 24Әз р’аст бе хельф wәр’а дьбежьм, һәгәр һ’әба геньм нәк’әвә ә’рде у нәмьрә, әwе т’әне бьминә, ле һәгәр әw бьмьрә, wе гәләк бәр бьдә+. 25Йе кӧ ә’мьре хwә һ’ьз дькә, әwе ӧнда кә, ле әwе кӧ ль ве дьнйайе дьжәнә ә’мьре хwә, әw wи бона жийина һ’әта-һ’әтайе хwәй дькә+. 26Әwе кӧ бьхwазә Мьнр’а хьзмәтк’арийе бькә, бьра пәй Мьн бе. Әз ль к’ӧ дәре бьм, хьзмәтк’аре Мьн жи wе ль wе дәре бә. Һәгәр йәк Мьнр’а хьзмәтк’арийе дькә, Бав жи wе qәдьре wи бьгьрә.

Иса мьрьна Хwә ә’лам дькә

27Ньһа агьр дьле Мьн к’әтийә. Әз чь бежьм? Бежьм: ‹Баво, Мьн жь ве сьһ’әте хьлаз кә›? Нә Әз бона ве сьһ’әте һатьмә+? 28Баво, наве Хwә бьльнд кә». Һьнге дәнгәк жь ә’змен һат: «Мьн бьльнд кьр у Әзе диса бьльнд кьм!»+

29Әw ә’лаләта кӧ ль wьр сәкьнибу дьбьһист гот: «Гӧр’инийа ә’змен бу». Һьнәка жи дьгот: «Мьлйак’әтәки т’әви Wи хәбәр да»+. 30Иса щаб да у гот: «Әва дәнга бона Мьн нәһат, ле бона wә+. 31Ньһа йә wәхте диwана ве дьнйайе, ньһа сәрwере ве дьнйайе wе бе авитьне дәрва+. 32Гава Әз жь ә’рде бәрбь жор бемә һьлдане, Әзе һ’әмуйа бәрбь Хwә бьк’ьшиньм»+. 33Әwи бь ве готьне дьда фә’мкьрьне, кӧ Әwе бь чь щур’әйи бьмьрә+.

34Һьнге ә’лаләте ле вәгәр’анд у готе: «Мә жь Qануне бьһистийә кӧ Мәсиһе һ’әта-һ’әтайе бьминә. Иди Тӧ чаwа дьбежи: ‹Гәрәке Кӧр’е Мерьв бәрбь жор бе һьлдане›? К’и йә әw ‹Кӧр’е Мерьв›?»+
35Иса wанр’а гот: «Һьнәк wәхт жи р’онайи wе т’әви wә бә. Һ’әта кӧ р’онайи т’әви wә йә, бьмәшьн, нәбә кӧ тә’ри сәр wәда бе. Әwе кӧ тә’рийеда дьмәшә, әw ньзанә к’ӧда дьчә+. 36Һ’әта кӧ р’онайи т’әви wә йә, баwәрийа хwә р’онайе биньн, wәки һун бьбьнә зар’ед р’онайе».

Нәбаwәрийа щьһуйа

Гава Иса әв йәкана готьн чу у Хwә жь бәр wан вәшарт+. 37Сәр һаqас нишанар’а кӧ Wи ль бәр wан кьрьн, ле wана диса баwәрийа хwә ль Wи нәданин. 38Әв йәк аһа бу, wәки әw готьна Ишайа п’ехәмбәр бе сери:

«Хӧдан, к’е әw готьна кӧ мә гот баwәр кьр?

У зәнда Хӧдан к’ева ә’йан бу?»[*]+

39Бона wе йәке wана нькарьбу баwәр бькьрана, чьмки Ишайа аһа жи готийә:

40«Хwәде ч’ә’вед wан кор кьрьн
у ава р’әш ани сәр һ’ьше wан,
wәки бь ч’ә’ва нәбиньн,
бь һ’ьша фә’м нәкьн
у вәнәгәр’ьн кӧ Әз wан qәнщ кьм»[*]+ .

41Ишайа аһа гот, чьмки wи р’умәта Иса дит у ль сәр Wи хәбәр да+. 42Ле бәле диса жи жь сәрwера гәләка баwәрийа хwә Wи ани. Ле жь тьрса ферьсийа, ль хwә мӧкӧр’ нәдьһатьн, кӧ жь к’ьниште нәйенә дәрхьстьне+. 43Ль wан һе хwәш дьһат кӧ мәрьв пәсьне wан бьдьн, нә кӧ Хwәде+.

Готьна Иса һ’акьме Р’ожа Ахрәте йә

44Һьнге Иса бь дәнгәки бьльнд гот: «Әwе кӧ баwәрийа хwә Мьн тинә, әw баwәрийа хwә Мьн найнә, ле Йе кӧ Әз шандьмә+. 45У әwе кӧ Мьн дьбинә, йе кӧ Әз шандьмә дьбинә+. 46Әз чаwа р’онайидар һатьмә дьнйайе, wәки һәр кәсе кӧ баwәрийа хwә Мьн бинә, тә’рийеда нәминә+. 47Һәгәр йәк готьна Мьн бьбьһе у нәqәдинә, Әз диwана wи накьм. Әз нәһатьмә кӧ диwана дьнйайе бькьм, ле wәки дьнйайе хьлаз кьм+. 48Әwе кӧ Мьн т’әхсир дькә у готьнед Мьн qәбул накә, йәк һәйә кӧ wе диwана wи бькә, аwа готи әw готьна кӧ Мьн готийә, әwе Р’ожа Ахрәте диwана wи бькә+. 49Чьмки Мьн хwәсәрихwә нәготьн, ле Баве кӧ Әз шандьмә, Әwи т’әми дайә Мьн кӧ Әз чь бежьм у чь хәбәр дьм. 50У Әз заньм кӧ т’әмийа Wи жийина һ’әта-һ’әтайе йә. Аwа чь кӧ Әз дьбежьм, чаwа Баве готийә Мьн Әз ӧса дьбежьм».

13

Т’әми у готьнед Исайә ахьрийе

Иса ньгед шагьрта дьшо

13^1Бәри Щәжьна Дәрбазбуне, Иса заньбу кӧ сьһ’әта Wи пер’а гьһиштийә кӧ жь ве дьнйайе дәре у һәр’ә щәм Баве. Әwи һ’әмуйед Хwәйә кӧ ве дьнйайеда һ’ьз кьрьбун, һ’әта дәрәща һәрә бьльнд жи әw һ’ьз кьрьн[*]+ . 2Wәхте шивхwарьне, мирещьн qәлпе хьраб авитә дьле Щьһудайе кӧр’е Шьмһ’уне Исхәрйоти, кӧ нәмамийа Иса бькә+. 3Иса заньбу кӧ Баве һәр тьшт дайә дәсте Wи, Әw жь щәм Хwәде һатийә у wе диса вәгәр’ә щәм Хwәде+. 4Һьнге Әw жь сәр шиве р’абу, п’оте Хwә дани алики у п’ешгирәк һьлда ль пьшта Хwә гьреда. 5Паше ав кьрә т’әште у дәстпекьр ньгед шагьртед Хwә шуштьн у бь п’ешгира гьредайи зьһа кьрьн+. 6Гава дор гьһиштә Шьмһ’ун-Пәтрус, әwи готе: «Хӧдан, Те ньгед мьн бьшойи?» 7Иса ле вәгәр’анд у готе: «Әз ньһа чь дькьм тӧ фә’м наки, ле паше те фә’м бьки». 8Пәтрус жер’а гот: «Т’ӧ щар Те ньгед мьн нәшойи!» Иса ле вәгәр’анд у готе: «Һәгәр Әз ньгед тә нәшом, п’ара тә wе т’әви Мьн т’ӧнәбә»+. 9Шьмһ’ун-Пәтрус Wир’а гот: «Хӧдан, кӧ ӧса йә нә т’әне ньгед мьн, ле дәст у сәре мьн жи бьшо!» 10Иса готе: «Әwе кӧ һатийә шуштьне, пештьри ньга, wәки майин нә һ’әwщә йә дәрәкә дьн бе шуштьне. Әw хwәха т’әмам-пева паqьж ә. Һун паqьж ьн, ле нә кӧ һ’әму»+. 11Чьмки Иса заньбу к’и wе нәмамийа Wи бькә, бона wе йәке гот: «Һун һ’әму нә паqьж ьн»+.

12Гава ньгед wан шуштьн, п’оте Хwә авитә сәр Хwә у диса ль сәр сьфре р’уньшт. Жь wан пьрси: «Гәло һун заньн кӧ Мьн бона wә чь кьр? 13Һун Мьн Дәрсдар у Хӧдан һ’әсаб дькьн, һун р’аст дькьн, Әз һәма ӧса жи һәмә+. 14Аwа һәгәр Мьн бь ве Хӧдан у Дәрсдарийа Хwәва ньгед wә шуштьн, гәрәке һун жи ньгед һәвдӧ бьшон+. 15Мьн нәхшәк нишани wә кьр, wәки чаwа Мьн бона wә кьр, һун жи ӧса бькьн+. 16Әз р’аст бе хельф wәр’а дьбежьм, хӧлам жь ахайе хwә нә мәстьр ә, нә жи йе кӧ һатийә шандьне жь йе кӧ әw шандийә мәстьр ә+. 17Һәгәр һун ве йәке заньн, һуне хwәзьли бьн һәгәр бьqәдиньн+.

Иса гьртьна хwә дьдә ә’йанкьрьне

(Мәтта 26:20-25; Марqос 14:17-21; Луqа 22:21-23)

18•Әз бона wә һ’әмуйа набежьм, чьмки Әз заньм Мьн к’ижан бьжартьнә. Ле гәрәке ньвисар бе сери:

‹Йе кӧ нане Мьн хwар
п’әһ’ин авитә Мьн›[*]+ .

19Әз ньһава, һе бәри qәwьмандьне ван тьшта wәр’а дьбежьм, wәки, гава бьqәwьмьн һун баwәр бькьн, кӧ ӘЗ ӘW ЬМ[*]+ . 20Әз р’аст бе хельф wәр’а дьбежьм, әwе кӧ wи qәбул кә, к’ижани кӧ Әз дьшиньм, әw Мьн qәбул дькә у әwе кӧ Мьн qәбул дькә, Йе кӧ Әз шандьмә qәбул дькә»+.

21Иса гава әва йәка гот, р’ӧһ’да гәләки qьлqьли, Wи ашкәрә шә’дәти да у гот: «Әз р’аст бе хельф wәр’а дьбежьм, йәки жь wә wе нәмамийа Мьн бькә»+.

22Шагьрта шашмайи ль һәвдӧ ньһер’и, гәло әw бона к’е дьбежә. 23Йәки жь шагьртед Wи, йе кӧ Иса же һ’ьз дькьр, хwә авитьбу һ’әмеза Иса+. 24Шьмһ’ун-Пәтрус wир’а бь ч’ә’ва дькьр кӧ бьпьрсә: «К’а Әw бона к’е дьбежә». 25Әwи жи хwә да бәр синге Иса пьрси: «Хӧдан, әw к’и йә?»

26Иса щаб да у гот: «Әw ә, йе кӧ Әз ви пә’рийе нан хwарьнеда кьм бьдьме». У пә’рийе нан хwарьнеда кьр, да Щьһудайе кӧр’е Шьмһ’уне Исхәрйоти. 27Әwи һәма чаwа пә’ри жь дест гьрт, мирещьн к’әтә нава wи. Иса wир’а гот: «Те чь бьки зу бькә». 28Ле йед кӧ ль сәр сьфре р’уньштьбун, т’ӧ кәси фә’м нәкьр, кӧ Әwи чьма wир’а аһа гот. 29К’иське п’әра кӧ щәм Щьһуда бу, ләма һьнәка т’ьре, кӧ Иса wир’а дьбежә: «Тьштед кӧ щәжьнеда мәр’а лазьм ьн бьк’ьр’ә», йан жи «тьштәки бьдә бәләнгаза»+. 30Әwи жи гава әw пә’ри һьлда, пер’а-пер’а дәрк’әтә дәрва. Иди шәв бу.

Т’әмийа ну: Жь һәвдӧ һ’ьз бькьн

31Гава әw дәрк’әтә дәрва, Иса гот: «Ньһа Кӧр’е Мерьв һатә р’умәткьрьне у Хwәде жи бь Wи һатә р’умәткьрьне+. 32Һәгәр Хwәде пе Wи һатә р’умәткьрьне, Хwәде жи wе пе Хwә Wи р’умәт кә у зутьре wе Wи р’умәт кә+. 33Лаwно! Әз гәләк wәхт т’әви wә наминьм. Һуне ль Мьн бьгәр’ьн, ле ньһа Әз wәр’а дьбежьм, чаwа кӧ Мьн щьһуйар’а жи гот, һун нькарьн бенә wи щийе кӧ Әз дьчьме+.

34Әз т’әмикә ну дьдьмә wә: Һәвдӧ һ’ьз бькьн. Чаwа кӧ Мьн һун һ’ьз кьрьн, һун жи ӧса һәвдӧ һ’ьз бькьн+. 35Бь ве йәке һ’әмуйе заньбьн һун шагьртед Мьн ьн, һәгәр һун һәвдӧ һ’ьз бькьн».

Иса дәрһәqа инк’арийа Пәтрусда дьбежә

(Мәтта 26:31-35; Марqос 14:27-31; Луqа 22:31-34)

36•Шьмһ’ун-Пәтрус готә Wи: «Хӧдан, Те к’ӧда һәр’и?» Иса ле вәгәр’анд у готе: «Wи щийе кӧ Әз дьчьме, тӧ ньһа нькари пәй Мьн бейи, ле паше те пәй Мьн бейи». 37Пәтрус готә Wи: «Хӧдан, чьма әз ньһа нькарьм пәй Тә бем? Әзе ә’мьре хwә жи бона Тә бьдьм»+. 38Иса ле вәгәр’анд у готе: «Те ә’мьре хwә бона Мьн бьди? Әз р’аст бе хельф тәр’а дьбежьм, һе бәри бангдана дик те се щара Мьн инк’ар ки+.

14

Р’ийа кӧ дьбә бәрбь Баве

14^1Бьра дьле wә нәqьлqьлә. Баwәрийа хwә Хwәде биньн у баwәрийа хwә Мьн жи биньн+. 2Мала Баве Мьнда гәләк щийед майине һәнә, Әз ньһа дьчьм wәр’а щи һазьр кьм. Һәгәр ӧса нибуйа, Мьн wәр’а нәдьгот? 3Гава Әз һәр’ьм у wәр’а щи һазьр кьм, Әзе диса бем у wә бьбьмә щәм Хwә, wәки Әз ль к’ӧ бьм, һун жи ль wе дәре бьн+. 4Һун р’ийа wи щийе кӧ Әз дьчьме заньн».

5Т’ума жер’а гот: «Хӧдан, әм ньзаньн Тӧ к’ӧда дьчи, әме чаwа р’е бьзаньбьн?»+
6Иса wир’а гот: «Әз ьм, р’е, р’асти у жийин. Т’әне пе Мьн йәк дькарә бе щәм Баве+. 7Һәгәр wә Әз нас кьрьмә, һуне Баве Мьн жи нас бькьн[*] . Аwа жь вьр шунда һун Wи нас дькьн у wә Әw дитийә».

8Филипо жер’а гот: «Хӧдан, к’а Баве нишани мә кә, бәси мә йә!»+
9Иса жер’а гот: «Филипо! Һаqас wәхт Әз т’әви wә мә у һе тӧ Мьн нас наки? Йе кӧ Әз дитьмә, Бав дитийә. Тӧ чаwа дьбежи: ‹Баве нишани мә кә›+? 10Тӧ баwәр наки кӧ Әз нава Баведа мә у Бав нава Мьнда йә? Әв хәбәред кӧ Әз wәр’а дьбежьм, нә кӧ хwәсәрихwә дьбежьм, ле әw Баве кӧ нава Мьнда дьминә, Әw ә кӧ йа Хwә дькә+. 11Мьн баwәр бькьн, кӧ Әз нава Баведа мә у Бав жи нава Мьнда йә. Ле һәгәр на, һәма пе ван кьред Мьн баwәр бькьн+. 12Әз р’аст бе хельф wәр’а дьбежьм, әwе кӧ баwәрийа хwә Мьн бинә, әw кьред кӧ Әз дькьм, әwе хwәха жи бькә. У жь ван кьра мәстьр жи wе бькә, чьмки Әз дьчьмә щәм Баве Хwә+. 13Пе наве Мьн һун чь бьхwазьн, Әзе бькьм, wәки Бав пе Кӧр’ бе р’умәткьрьне. 14Һәгәр һун пе наве Мьн тьштәки бьхwазьн Әзе бькьм+.

Иса соз дьдә кӧ Р’ӧһ’е Пироз бьшинә

15Һәгәр һун Мьн һ’ьз дькьн, һуне т’әмийед Мьн хwәй кьн+. 16Әзе жи жь Баве һиви кьм у Әwе Пьштованәки дьн бьдә wә, wәки һ’әта-һ’әтайе т’әви wә бьминә+. 17Әw ә әw Р’ӧһ’е[*] кӧ р’астийе ә’лам дькә у дьнйа нькарә Wи qәбул кә, чьмки нә Wи дьбинә у нә жи Wи нас дькә. Ле һун Wи нас дькьн, чьмки Әw т’әви wә дьминә у wе нава wәда бә+.

18Әз wә сеwи наһельм, Әзе диса сәр wәда бем. 19Һьнәки шунда иди дьнйайе Мьн нәбинә, ле һуне Мьн бьбиньн. Чьмки Әз дьжим, һуне жи бьжин+. 20Wе р’оже һуне бьзаньбьн кӧ Әз нава Баве Хwәда мә, һун нава Мьнда нә у Әз жи нава wәда мә.

21Әwе кӧ т’әмийед Мьн qәбул дькә у wан хwәй дькә, әw ә йе кӧ Мьн һ’ьз дькә. У әwе кӧ Мьн һ’ьз дькә, әwе жь алийе Баве Мьнда бе һ’ьзкьрьне. Әзе жи wи һ’ьз бькьм у Хwә wива ә’йан кьм»+.

22Щьһуда, нә йе Исхәрйоти готә Wи: «Хӧдан, әwе чаwа бә, кӧ Те Хwә мәва ә’йан ки, ле дьнйайева на?»+

23Иса ле вәгәр’анд у готе: «Һәр кәсе кӧ Мьн һ’ьз бькә, wе готьна Мьн хwәй кә, Баве Мьне жи wи һ’ьз бькә у Әме бенә щәм wи, т’әви wи бьминьн+. 24Әwе кӧ Мьн һ’ьз накә, әw готьнед Мьн хwәй накә. Әве готьна кӧ һун дьбьһен нә йа Мьн ә, ле йа Баве Мьн ә, кӧ Әз шандьмә. 25Һәла һе кӧ Әз ль щәм wә мә, Мьн әв йәкана wәр’а готьн. 26Ле Пьштован, аwа готи Р’ӧһ’е Пироз, кӧ Бав wе бь наве Мьн бьшинә, Әwе wә һини һ’әму тьшти кә у һәр тьштед кӧ Мьн wәр’а готьнә, wе бинә бира wә+.

27Әз ә’дьлайийе wәр’а дьһельм, wе ә’дьлайийа Хwә дьдьмә wә. Әз ӧса надьм чаwа кӧ дьнйа дьдә wә. Бьра дьле wә нәqьлqьлә у нәтьрсьн!+
28Wә бьһист кӧ Мьн wәр’а гот: ‹Әзе һәр’ьм, ле диса сәр wәда бем!› Һәгәр wә Әз һ’ьз бькьрама, һуне ша бьбуна кӧ Әз дьчьмә щәм Баве, чьмки Бав сәр Мьнр’а йә+. 29У ньһа әв йәкана Мьн бәри qәwьмандьне wәр’а готьн, wәки гава әw йәк бьqәwьмьн, һун баwәр бькьн+. 30Иди Әзе т’әви wә гәләки хәбәр нәдьм, чьмки ва йә сәрwере ве дьнйайе те. Һ’ӧкӧме wи qәт сәр Мьн т’ӧнә,+
31ле бьра дьнйа бьзаньбә wәки Әз Баве һ’ьз дькьм у Баве чаwа т’әми ль Мьн кьрийә Әз ӧса дькьм.

Р’абьн, әм жь вьр һәр’ьн.

15

К’ола тьрийейә р’аст

15^1Әз ьм к’ола тьрийейә р’аст, Баве Мьн жи р’әзван ә+. 2Һәр ч’ьqьле Мьнва кӧ бәр надә әw дьбьр’ә. Ле әw ч’ьqьле кӧ бәр дьдә жь чьрпийа паqьж дькә, wәки һе гәләки бәр бьдә+. 3Һун иди паqьж ьн бь wе готьне йа кӧ Мьн wәр’а готийә+. 4Нав Мьнда бьминьн, Әз жи нав wәда. Чаwа ч’ьqьл хwәха нькарә бәр бьдә, һәгәр к’олева нәминә, ӧса жи һун нькарьн, һәгәр Мьнва нәминьн+.

5Әз ьм к’ола тьрийе, һун жи ч’ьqьл ьн. Әwе кӧ Мьнва дьминә у Әз жи wива дьминьм, әwе гәләки бәр бьдә. Чьмки бейи Мьн һун нькарьн т’ӧ тьшти бькьн+. 6Һәгәр йәк Мьнва нәминә, әw мина ч’ьqьләки wеда авити йә, кӧ һ’ьшк дьбә. У т’оп дькьн давежьнә нава егьр дьшәwьтиньн+. 7Һәгәр һун нава Мьнда бьминьн у готьнед Мьн жи нава wәда бьминьн, һун чь дьхwазьн бьхwазьн, wе wәр’а бе дайине+. 8Бь ве йәке Баве Мьне бе р’умәткьрьне, гава һун пе гәләк бәрдайине бьдьнә к’ьфше, кӧ һун бунә шагьртед Мьн.

9Бав чаwа Мьн һ’ьз дькә, Әз жи ӧса wә һ’ьз дькьм. Һ’ьзкьрьна Мьнда бьминьн+. 10Һәгәр һун т’әмийед Мьн хwәй кьн, һуне һ’ьзкьрьна Мьнда бьминьн, чаwа кӧ Мьн т’әмийед Баве Хwә хwәй кьрьн у һ’ьзкьрьна Wида дьминьм. 11Мьн әв йәкана wәр’а готьн, wәки шабуна Мьн нава wәда бьминә у шабуна wә т’әмам бә+. 12Әв ә т’әмийа Мьн: Һәвдӧ һ’ьз бькьн, чаwа кӧ Мьн һун һ’ьз кьрьн+. 13Т’ӧ һ’ьзкьрьн сәр wе һ’ьзкьрьнер’а т’ӧнә, кӧ йәк ә’мьре хwә бәр достед хwәва бьдә+. 14Һун достед Мьн ьн, һәгәр һун wан т’әмийед кӧ Әз дьдьмә wә хwәй дькьн+. 15Жь вьр шунда Әз wә ‹хӧлам› һ’әсаб накьм, чьмки хӧлам һаш пе т’ӧнә кӧ ахайе wи чь дькә. Мьн һун дост һ’әсаб кьрьн, чьмки һәр тьштед кӧ Мьн жь Баве Хwә бьһистьн wәва данә ә’йанкьрьне+. 16Нә кӧ wә Әз бьжартьм, ле Мьн һун бьжартьн у к’ьфш кьрьн, wәки һун һәр’ьн бәр бьдьн у бәре wә бьминә. Һьнге һун чь кӧ пе наве Мьн жь Баве бьхwазьн, Әwе бьдә wә+. 17Әз т’әмийа ве йәке дьдьм, кӧ һун һәвдӧ һ’ьз бькьн+.

Нәйартийа дьнйайе

18Һәгәр дьнйа бьжәнә wә, бьзаньбьн кӧ бәри wә жәнийайә Мьн+. 19Һәгәр һун п’ара дьнйайе буна, дьнйайе йед хwә һ’ьз бькьра. Ле Мьн һун жь дьнйайе бьжартьнә, һун нә п’ара дьнйайе нә, ләма дьнйа дьжәнә wә+. 20Wе хәбәра кӧ Мьн wәр’а готийә биньнә бира хwә, кӧ: ‹Хӧлам нә сәр ахайе хwәр’а йә›. Һәгәр Әз зерандьмә, wе wә жи бьзериньн. Һәгәр готьна Мьн хwәй кьрьнә, wе готьна wә жи хwәй кьн+. 21Ле ван һ’әму тьшта бона наве Мьн wе биньнә сәре wә, чьмки Wи нас накьн, Йе кӧ Әз шандьмә.

22Һәгәр Әз нәһатама у Мьн wанр’а хәбәр нәда, гӧнед wане т’ӧнәбуна. Ле әw ньһа нькарьн щаба гӧнед хwә бьдьн+. 23Әwе кӧ дьжәнә Мьн, әw дьжәнә Баве Мьн жи+. 24Һәгәр Мьн нав wанда нәкьрана, әw кьред кӧ т’ӧ кәси нәкьрьнә, гӧнед wане т’ӧнәбуна. Ле ньһа дитьн, һьн жәнийанә Мьн, һьн жи Баве Мьн+. 25Ле бәле әв йәк бу, wәки әw готьна кӧ Qануна wанда һатийә ньвисаре бе сери:

‹Щики бадиһәwа жәнийанә Мьн›[*]+ .

26Гава әw Пьштован бе, к’ижани Әзе жь Баве wәр’а бьшиньм, әw Р’ӧһ’е кӧ wе р’астийе wәр’а гьли кә, Йе кӧ жь Баве дәрте, һьнге Әwе бона Мьн шә’дәтийе бьдә+. 27Һуне жи шә’дәтийе бьдьн, чьмки сәре серида һун т’әви Мьн бунә+.

16

16^1Мьн әв йәкана wәр’а готьн, wәки һун п’ьшк нәбьн. 2Әwе wә жь к’ьништа дәрхьнә дәрва. Wәхте жи бе, wәки к’и кӧ wә бькӧжә жи, wе бьфькьрә йанчийә әw Хwәдер’а qӧльх дькә+. 3Wе ван тьшта бькьн, чьмки wана нә Бав нас кьр у нә жи Әз нас кьрьм+. 4Ле бәле Мьн әв йәкана wәр’а готьн, wәки гава әw wәхт бе, һун биньнә бира хwә кӧ Мьн әв йәкана wәр’а готьнә.

К’аре Р’ӧһ’е Пироз

Мьн сәре серида әв тьшт wәр’а нәготьн, чьмки Әз т’әви wә бум+. 5Ле ньһа Әз дьчьмә щәм Йе кӧ Әз шандьмә у жь wә т’ӧ кәс жь Мьн напьрсә: ‹Те к’ӧда һәр’и?›+
6Мьн кӧ әв йәкана wәр’а готьн, ләма дьле wә к’әсәрева т’ьжи буйә. 7Ле бәле Әз р’астийе wәр’а дьбежьм, бона wә һе р’ьнд ә кӧ Әз һәр’ьм. Һәгәр Әз нәчьм, Пьштован wе нәйе щәм wә, ле һәгәр Әз һәр’ьм, Әзе Wи бьшиньмә щәм wә+. 8Гава Әw бе, Әwе гӧнед мәрьвед дьне бьдә р’уйе wан, һәqи-нәһәqийе ль бәр wан вәкә у диwана Хwәде wанва ә’йан кә. 9Бона гӧна wе ә’йан кә, чьмки әwана баwәрийа хwә Мьн найньн+. 10Бона һәqи-нәһәqийе wе ә’йан кә, чьмки Әз дьчьмә щәм Баве Хwә у иди һуне Мьн нәбиньн. 11Бона диwана Хwәде wе ә’йан кә, чьмки диwана сәрwере ве дьнйайе буйә+.

12Һе гәләк тьшт һәнә кӧ Әз wәр’а бежьм, ле ньһа һун нькарьн wан бьбьн. 13Ле гава әw Р’ӧһ’е Р’астийе бе, Әwе wә бәрбь т’әмамийа р’астийе бьбә. Чьмки Әwе нә кӧ хwәсәрихwә хәбәр дә, ле чь кӧ бьбьһе, Әwе wе йәке бежә у тьштед кӧ һе нәqәwьминә wе wәр’а гьли кә+. 14Әwе р’умәта наве Мьн бьльнд кә, чьмки Әwе жь Мьн бьстинә у wәр’а гьли кә. 15Һәр тьштед Баве кӧ һәнә әw йед Мьн ьн. Ләма Мьн гот, кӧ Р’ӧһ’е жь Мьн бьстинә у wәр’а гьли кә+.

Бәрхwәк’әтьн у шабун

16Һьнәки шунда һуне Мьн нәбиньн у диса һьнәки шунда һуне Мьн бьбиньн»+. 17Һьнге шагьртед Wи һьнәка һәвдӧр’а готьн: «Әва чь готьн ә кӧ Әw мәр’а дьбежә? ‹Һьнәки шунда һуне Мьн нәбиньн› у диса ‹һьнәки шунда һуне Мьн бьбиньн›. Дьбежә жи: ‹Чьмки Әз дьчьмә щәм Баве Хwә›?» 18У wана дьгот: «Әв ‹һьнәк wәхт› кӧ дьбежә, әw чь йә? Әм фә’м накьн кӧ Әw чь дьхwазә бежә».

19Иса заньбу кӧ әw дьхwазьн же бьпьрсьн, һьнге wанр’а гот: «Һун бона ве готьна Мьн жь һәв дьпьрсьн, кӧ Мьн гот: ‹Һьнәки шунда һуне Мьн нәбиньн› у диса ‹һьнәки шунда һуне Мьн бьбиньн›? 20Әз р’аст бе хельф wәр’а дьбежьм, һуне шин у гьри бьн, ле дьнйайе ша бә, һуне бәр хwә к’әвьн, ле бәрхwәк’әтьна wәйе бьбә шабун+. 21Гава жьнәк дьк’әвә бәр зар’е, щәфе дьк’ьшинә, чьмки сьһ’әта wе пер’а гьһиштийә. Ле гава зар’ жер’а дьбә, иди щәфа найе бире жь дәст wе шабуне, кӧ мәрик һатә дьне+. 22Р’аст ә һун жи ньһа бәр хwә дьк’әвьн, ле Әзе wә диса бьбиньм у дьле wәйе бь әшq у шабунева т’ьжи бә у т’ӧ кәсе wе шабуне жь wә нәстинә+. 23Әwе р’оже һуне жь Мьн т’ӧ тьшти нәпьрсьн. Әз р’аст бе хельф wәр’а дьбежьм, кӧ һун пе наве Мьн чь жь Баве бьхwазьн, Әwе бьдә wә+. 24Һ’әта ньһа wә пе наве Мьн т’ӧ тьшт нәхwәстийә. Бьхwазьн, һуне бьстиньн, ӧса wәки шабуна wә т’әмам бә+.

Мьн дьнйа бьндәст кьр

25Мьн әв йәкана wәр’а бь мәсәла готьн. Wәхте бе Әзе иди бь мәсәла wәр’а хәбәр нәдьм, ле ашкәрә дәрһәqа Баведа wәр’а бежьм+. 26Wе р’оже һуне пе наве Мьн бьхwазьн. Әз wәр’а набежьм кӧ Әзе бона wә һиви жь Баве бькьм. 27Бав Хwәха wә һ’ьз дькә, чьмки wә Әз һ’ьз кьрьмә у баwәр кьрийә кӧ Әз жь щәм Хwәде һатьмә+. 28Әз жь Баве qәтийам у һатьмә дьнйайе. Диса Әз дьнйайе дьһельм у дьчьмә щәм Баве»+.

29Шагьртед Wи готьне: «Ва йә Тӧ ньһа ашкәрә хәбәр дьди, нә кӧ пе мәсәла. 30Ньһа әм фә’м дькьн, кӧ Тӧ һәр тьшти зани у нә һ’әwщә йә кӧ жь Тә бьпьрсьн, Тӧ пешда щабе дьди. Бона ве йәке әм баwәр дькьн, кӧ Тӧ жь щәм Хwәде һатийи»+.

31Иса wанр’а гот: «Ньһа һун баwәр дькьн? 32Ва wәхте бе у һатийә жи, кӧ һуне бәла-бәлайи бьн, һәр кәсе һәр’ә щийе хwә у Мьн т’әне бьһелә. Ле Әз нә т’әне мә, чьмки Бав т’әви Мьн ә+. 33Мьн әв йәкана wәр’а готьн, wәки пе Мьн һун хwәйе ә’дьлайийе бьн. Һуне дьнйайеда тәнгасийе бьбиньн, ле мерхас бьн! Мьн дьнйа кьрә бьндәсте Хwә»+.

17

Иса бона баwәрмәнда дӧа дькә

17^1Чахе Иса әв йәкана готьн, бәре Хwә ә’зменда кьр у гот: «Баво, wәхт пер’а гьһиштийә. Кӧр’е Хwә р’умәт кә, wәки Кӧр’ жи Тә р’умәт кә+. 2Тә һ’ӧкӧме ль сәр т’әмамийа мәрьвайе да Wи, wәки жийина һ’әта-һ’әтайе бьдә һ’әмуйед кӧ Тә данә Wи+. 3Әв ә жийина һ’әта-һ’әтайе, wәки әw Тә нас кьн, чаwа Хwәдейе р’асти бешьрики-беһәвал у ӧса жи Иса Мәсиһе кӧ Тә шандийә. 4Мьн Тӧ ль сәр р’уйе ә’рде р’умәт кьри, әw шьхӧле Тә дабу Мьн кӧ Әз бькьм Мьн ани сери. 5Баво, бь wе р’умәта Мьнә кӧ һе бәри ә’фьрандьна дьнйайе ль щәм Тә һәбу ньһа Мьн р’умәт кә ль бәр Хwә+.

6Мьн Тӧ wан мәрьвава ә’йан кьри, йед кӧ Тә жь дьнйайе данә Мьн. Әw йед Тә бун, Тә әw данә Мьн у wана готьна Тә хwәй кьр. 7Ньһа әw иди заньн һәр тьштед кӧ Тә данә Мьн әw жь Тә нә. 8Әw хәбәред кӧ Тә данә Мьн, Мьн жи данә wан у wана әw qәбул кьр, әwе р’астийе пе һ’әсийан, кӧ Әз жь Тә һатьмә у баwәр кьрьн кӧ Тә Әз шандьмә+.

9Әз бона wан һиви дькьм. Нә кӧ бона дьнйайе һиви дькьм, ле бона йед кӧ Тә данә Мьн, чьмки әw йед Тә нә+. 10Чь кӧ йед Мьн ьн, әw йед Тә нә, чь кӧ йед Тә нә, әw йед Мьн ьн. У Әз бь wан р’умәткьри мә+. 11Ньһа Әз темә щәм Тә, Әз иди нә дьнйайеда мә, ле әwана дьнйайеда нә. Йа Баве Пироз! Пе wи наве Хwәйи кӧ Тә дайә Мьн ван хwәй кә[*] , wәки бьбьн йәк, чаwа Әз у Тӧ йәк ьн+. 12Гава Әз т’әви wан бум, Мьн әw пе наве Тә хwәй дькьрьн, пе wи наве кӧ Тә дайә Мьн, Мьн хwәйити ль wан кьр. Жь wана т’ӧ кәс ӧнда нәбу, пештьри йе мьрьнер’а дайи, wәки ньвисар бе сери+. 13Ле ньһа Әз темә щәм Тә у ван йәка дьнйайеда дьбежьм, wәки шабуна Мьн дьле wанда т’әмам бә+. 14Мьн хәбәра Тә гиһандә wан у дьнйа жәнийа wан, чьмки әw нә жь дьнйайе нә, чаwа кӧ Әз нә жь дьнйайе мә+. 15Әз һиви накьм кӧ Тӧ wана жь дьнйайе һьлди, ле wәки Тӧ wан жь йе Хьраб хwәй ки+. 16Әw нә жь дьнйайе нә, чаwа кӧ Әз нә жь дьнйайе мә. 17Wан бь р’астийа Хwә бӧһӧрти-жьбарә кә. Хәбәра Тә р’асти йә+. 18Чаwа кӧ Тә Әз шандьмә дьнйайе, Мьн жи әw шандьнә дьнйайе+. 19Бона wан Әз Хwә бӧһӧрти-жьбарә дькьм, wәки әw жи бь р’астийе бӧһӧрти-жьбарә бьн.

20Әз нә т’әне бона wан һиви дькьм, ле бона wан жи, йед кӧ бь готьна wан wе баwәрийа хwә Мьн биньн, 21wәки һ’әму жи бьбьнә йәк. Баво, чаwа Тӧ нава Мьнда йи у Әз нава Тәда мә, ӧса жи бьра әw нава Мәда бьн[*] , бь ви аwайи дьнйайе баwәр бькә, кӧ Тә Әз шандьмә. 22Әw р’умәта кӧ Тә да Мьн, Мьн да wан, wәки әw бьбьн йәк, чаwа Әз у Тӧ йәк ьн:+
23Әз нава wанда, Тӧ жи нава Мьнда, wәки әw т’ьфаqеда лап гьһишти бьн у дьнйа бьзаньбә кӧ Тә Әз шандьм у ӧса wан һ’ьз дьки, чаwа Мьн һ’ьз дьки.

24Йа Баво, Әз дьхwазьм wәки йед кӧ Тә данә Мьн, Әз ль к’ӧ бьм, әw жи т’әви Мьн бьн, wәки әw р’умәта кӧ Тә дайә Мьн бьбиньн, чьмки һе бәри ә’фьрандьна дьнйайе Тә Әз һ’ьз кьрьмә+. 25Йа Баве р’аст! Дьнйа Тә нас накә, ле Әз Тә нас дькьм у әвана жи заньн wәки Тә Әз шандьмә+. 26Мьн Тӧ wанва дайи ә’йанкьрьне у Әзе һе бьдьмә ә’йанкьрьне, wәки әw һ’ьзкьрьна кӧ Тә Әз пе һ’ьз кьрьмә нава wанда бә у Әз жи нава wанда бьм»+.

18

Гьртьн, хачкьрьн у р’абуна Иса

Гьртьна Иса

(Мәтта 26:47-56; Марqос 14:43-50; Луqа 22:47-53)

18^1•Пәй ве хәбәрданер’а Иса т’әви шагьртед Хwә дәрбази wи алийе нәwала Qьдроне бу. Ль wе дәре бахчәк һәбу, Иса шагьртед Хwәва к’әтьне+. 2Щьһуда жи йе кӧ wе нәмамийа Wи бькьра әw щи заньбу, чьмки Иса у шагьртед Хwәва гәләк щара ль wе дәре дьщьвийан+. 3Аwа Щьһуда к’омәкә әскәра у нобәдара хwәр’а жь алийе ферьси у сәрәкед к’аһинада һьлдабу, бь фәнәра, агьр у ч’әка һатә wи щийи+. 4Иса һәр тьшт заньбу кӧ wе чь бе сәре Wи, пешда чу у wанр’а гот: «Һун ль к’е дьгәр’ьн?»+
5Wана ле вәгәр’анд у готьне: «Ль Исайе Ньсрәте!» Иса готә wан: «ӘЗ ЬМ».

Щьһудайе кӧ нәмамийа Wи кьрьбу жи т’әви wан бу. 6Гава гот кӧ: «ӘЗ ЬМ[*] !» сәр пьште чун у к’әтьнә ә’рде. 7Һьнге Иса диса жь wан пьрси: «Һун ль к’е дьгәр’ьн?» Wан гот: «Исайе Ньсрәте».

8Иса ль wан вәгәр’анд у гот: «Мьн wәр’а гот, кӧ Әз ьм. Аwа һәгәр һун ль Мьн дьгәр’ьн, бьһельн бьра әвана һәр’ьн». 9Әв йәк бу wәки әw хәбәра wийә кӧ бәре готьбу р’аст дәре: «Әwед кӧ Тә данә Мьн, Мьн жь wан т’ӧ кәс ӧнда нәкьр»[*]+ .

10Һьнге Шьмһ’ун-Пәтрус әw шуре кӧ пер’а бу к’ьшанд у авитә хӧламе сәрәкк’аһин у гӧһе wийи р’асте пәканд. Наве wи хӧлами Малхо бу+. 11Иса Пәтруср’а гот: «Шур текә qаве! Әзе чаwа wе к’аса кӧ Баве дайә Мьн вәнәхwьм?»+

Иса бәр сәрәкк’аһин

(Мәтта 26:57-58; Марqос 14:53-54; Луqа 22:54)

12•Пәй ве йәкер’а к’ома әскәра у сәрдаре wан у нобәдаред щьһуйа Иса гьртьн у гьредан. 13Пешийе Әw бьрьнә щәм Һәнане хәзуре Qәйафа. Qәйафа сәрәкк’аһине wе сале бу+. 14Әва әw Qәйафа бу, йе кӧ щьһу ширәт кьрьбун у готьбу: «Һе р’ьнд ә, бьра йәк бона щьмә’те бьмьрә»+.

Пәтрус Иса инк’ар дькә

(Мәтта 26:69-70; Марqос 14:66-68; Луqа 22:55-57)

15Шьмһ’ун-Пәтрус у шагьртәки дьн пәй Иса дьчун. Әw шагьрт кӧ насе сәрәкк’аһин бу, т’әви Иса к’әтә һ’әwша сәрәкк’аһин, 16•ле Пәтрус дәрва ль бәр дери сәкьни. Паше әw шагьрте насе сәрәкк’аһин дәрк’әт у т’әви дәргәһване хәбәр да, Пәтрус бьрә һьндӧр’. 17Һьнге wе щарийа дәргәһван жь Пәтрус пьрси: «Дьбә кӧ тӧ жи жь шагьртед Ви мәрьви йи?» Пәтрус готе: «На, әз ниньм».

18Wи чахи, һәwа кӧ сар бу, хӧлам у нобәдара пе к’омьре агьр вехьстьбун, сәкьнибун у хwә гәрм дькьрьн. Пәтрус жи ль щәм wан сәкьнибу, хwә гәрм дькьр.

Пьрса сәрәкк’аһин

(Мәтта 26:59-66; Марqос 14:55-64; Луqа 22:66-71)

19•Һьнге сәрәкк’аһин жь Иса дәрһәqа шагьртед Wи у һинкьрьна Wида пьрси. 20Иса щаб да у гот: «Мьн дьнйайер’а ашкәрә хәбәр дайә, һәр гав к’ьништада ӧса жи п’арьстгәһеда, к’идәре кӧ һ’әму щьһу дьщьвийан һин дькьрьн. Мьн т’ӧ тьшт дьзива нәготийә+. 21Тӧ чьма жь Мьн дьпьрси? Жь йед кӧ бьһистьнә бьпьрсә, к’а Мьн wанр’а чь готийә. Әw заньн Мьн чь готийә».

22Гава Иса әв йәк гот, нобәдарәки ль wьр сәкьни шәмаqәк ль Wи хьст у гот: «Тӧ чаwа щаба сәрәкк’аһин дьди?»+
23Иса ле вәгәр’анд у готе: «Һәгәр Мьн хьраб хәбәр да, хьрабийа Мьн бежә. Ле һәгәр Әз р’аст дьбежьм, тӧ чьма Мьн дьхи?» 24Һьнге Һәнан Әw гьредайи шандә щәм Qәйафайе сәрәкк’аһин.

Пәтрус диса Иса инк’ар дькә

(Мәтта 26:71-75; Марqос 14:69-72; Луqа 22:58-62)

25Шьмһ’ун-Пәтрус һе ль wьр сәкьни хwә гәрм дькьр. Жь wи пьрсин: «Дьбә кӧ тӧ жи жь шагьртед Wи йи?» Әwи инк’ар кьр у гот: «На, әз ниньм». 26Хӧламәки сәрәкк’аһин, жь хwәхатийа wи, йе кӧ Пәтрус гӧһе wи пәкандьбу, же пьрси: «Нә бахчәда мьн тӧ т’әви Wи дити?»+
27Һьнге Пәтрус диса инк’ар кьр у wе дәме дик банг да+.

Иса ль бәр Пилато

(Мәтта 27:1-2, 11-14; Марqос 15:1-5; Луqа 23:1-5)

28•Wи чахи Иса жь щәм Qәйафа бьрьнә qәсьра wәли. Сәре сьбәһе зу бу у щьһу нәк’әтьнә qәсьре, wәки хwә ль гора ә’дәтед шуштьн-вәшуштьне нәһ’әр’ьминьн, кӧ бькарьбьн хwарьна Щәжьна Дәрбазбуне бьхwьн+. 29Һьнге Пилато дәрк’әтә дәрва, һатә щәм wан у пьрси: «Һун Ви мәрьви чьда нәһәq дькьн?»+

30Wана ле вәгәр’анд у готьне: «Һәгәр Әw нә йәки зӧлмк’ар буйа, мә Әw нәдьда дәсте тә». 31Һьнге Пилато wанр’а гот: «Һане һун хwәха Ви бьбьн у ль анәгори qануна хwә диwана Wи бькьн». Щьһуйа ле вәгәр’анд у готьне: «Изьна мә т’ӧнә кӧ әм т’ӧ кәси бькӧжьн». 32Әв йәка бу, кӧ әw готьна Иса бе сери, кӧ дабу фә’мкьрьне, Әwе чаwа бьмьрә+.

33Һьнге Пилато диса к’әтә qәсьра wәли, гази Иса кьр у же пьрси: «Тӧ йи П’адше щьһуйа?»+
34Иса ле вәгәр’анд у готе: «Тӧ ве йәке хwәха дьбежи, йан һьнәкед дьн бона Мьн тәр’а готьнә?»

35Пилато гот: «Чьма әз щьһу мә? Мьләте Тә у сәрәкед к’аһина Тӧ данә дәсте мьн. Тә чь кьрийә?» 36Иса щаб да у гот: «П’адшатийа Мьн нә жь ве дьнйайе йә. Һәгәр п’адшатийа Мьн жь ве дьнйайе буйа, бәрдәстийед Мьне шәр’ кьрана кӧ Әз нәк’әтама дәсте щьһуйа. Ле п’адшатийа Мьн нә жь ве дьнйайе йә»+.

37Һьнге Пилато жер’а гот: «Wәки ӧса йә Тӧ п’адша йи?» Иса щаб да у гот: «Тӧ хwәха дьбежи Мьн кӧ: ‹Тӧ п’адша йи›. Әз бона ве йәке бумә у бона ве йәке һатьмә дьнйайе, wәки бона р’астийе шә’дәтийе бьдьм. Һәр кәсе кӧ жь алийе р’астийе йә, гӧһ дьдә дәнге Мьн»+.

38Пилато же пьрси: «Р’асти чь йә?»

Диwанеда һ’ӧкӧме кӧштьне ль сәр Иса дәрдьхьн

(Мәтта 27:15-31; Марqос 15:6-20; Луqа 23:13-25)

Пәй ве пьрсер’а, Пилато диса дәрк’әтә дәрва щәм щьһуйа у wанр’а гот: «Әз т’ӧ нәһәqийе Вида набиньм+. 39Ле әв ә’дәте wә йә кӧ әз Щәжьна Дәрбазбунеда йәки гьрти бона wә бәр’дьм. Һун дьхwазьн кӧ әз бона wә П’адше щьһуйа бәр’дьм?»+

40Һьнге wан һе кьрә qир’ин, готьн: «Нә кӧ Ви мәрьви, ле Барабас бәр’дә!» Барабас жи qачахәк бу.

19

19^1•Һьнге Пилато Иса бьр у да бәр qамчийа. 2Әскәра жи т’ащәк жь стьрийа вәгьртьн у данә сәре Wи у чӧхәки ширк ль Wи кьрьн. 3Ль бәр Wи дьсәкьнин у дьготьн: «Хwәш бә, П’адше щьһуйа!» У шәмаq ль Wи дьхьстьн.

4Пилато диса дәрк’әтә дәрва у wанр’а гот: «Ва йә ньһа әз Wи тиньмә дәрва щәм wә, wәки һун бьзаньбьн кӧ мьн т’ӧ сущ Wида нәдитийә»+. 5Һьнге Иса т’аще стьри ль сери у чӧхе ширк ле дәрк’әтә дәрва. Пилато wанр’а гот: «Ва йә Әw мәрьва!»

6Гава сәрәкед к’аһина у нобәдара Әw дит, кьрьнә qир’ин у готьн: «Wи хач кә, Wи хач кә!» Пилато wанр’а гот: «Һун Wи бьбьн хач кьн. Әз хwәха т’ӧ сущи Wида набиньм».

7Щьһуйа ле вәгәр’анд у готьне: «Qанунәкә мә һәйә у анәгори wе qануне[*] гәрәке Әw бе кӧштьне, чьмки Wи Хwә Кӧр’е Хwәде һ’әсаб кьр»+.

8Гава Пилато әв йәк бьһист, һе тьрс к’әтә сәр. 9Әw диса чу һьндӧр’е qәсьра wәли у Исар’а гот: «Тӧ жь к’ӧ йи?» Ле Иса щаба wи нәда+. 10Пилато готә Wи: «Тӧ т’әви мьн хәбәр нади? Тӧ ньзани кӧ һ’ӧкӧме мьн һәйә әз Тә бәр’дьм у һ’ӧкӧме мьн һәйә Тә бьдьмә хачкьрьне?»

11Иса ле вәгәр’анд у готе: «Һәгәр жь жор тәр’а нәһата дайине, т’ӧ һ’ӧкӧме тә wе ль сәр Мьн т’ӧнәбуйа. Ләма гӧне wи, йе кӧ Әз дамә дәсте тә һе мәзьн ә»+.

12Пәй wе йәкер’а Пилато дькьр кӧ Иса бәр’да, ле щьһуйа кьрә qир’ин у готьн: «Һәгәр тӧ Ви мәрьви бәр’ди, тӧ нә досте Qәйсәр и! Һәр кәсе кӧ хwә п’адша һ’әсаб дькә, әw нәйаре Qәйсәр ә!»+

13Гава Пилато әв йәк бьһист, Иса дәрхьстә дәрва у әw ль һәрәма диwане р’уньшт, wи щийе кӧ жер’а дьготьн «Сәле Кәвьри», бь ибрани Габата. 14Р’ожа т’ьвдарәккьрьна Щәжьна Дәрбазбуне бу, нивро незики сьһ’әта донздәһа Пилато щьһуйар’а гот: «Ва йә П’адше wә!»

15Ле wана кьрә qир’ин: «Wи бьбә, Wи бьбә! Wи хач кә!» Пилато wанр’а гот: «П’адше wә хач кьм?» Сәрәкед к’аһина ле вәгәр’андьн: «Пештьри Qәйсәр п’адшаки дьн бона мә т’ӧнә!»+
16Һьнге әwи Иса да дәсте wан, wәки бе хачкьрьне.

Хачкьрьна Иса

(Мәтта 27:32-44; Марqос 15:21-32; Луqа 23:26-43)

Wан Иса һьлда бьрьн. 17•Иса Хwәха хаче Хwә һьлда у дәрк’әтә wи щийе кӧ жер’а дьбежьн «Щийе Qаф», бь ибрани «Голгота». 18Ль wе дәре Әw т’әви дӧ мәрьвед дьн хач кьрьн, һәр йәк ль к’еләкәке, Иса нава wанда бу. 19Пилато т’әхтәк жи ньвиси у феза хаче хьст, кӧ аһа ньвисар бу: «ИСАЙЕ НЬСРӘТЕ, П’АДШЕ ЩЬҺУЙА». 20Гәләк щьһуйа әв ньвисара сәр т’әхтә хwәндьн, чьмки әw щийе кӧ Иса ле һатьбу хачкьрьне незики бажер бу у бь ибрани, латини у йунани һатьбу ньвисаре+. 21Сәрәкед к’аһинед щьһуйа Пилатор’а готьн: «Нәньвисә ‹П’адше щьһуйа›! Ле бьньвисә кӧ ‹Wи гот: Әз П’адше щьһуйа мә›». 22Пилато гот: «Мьн чь ньвиси, ньвиси».

23Гава әскәра Иса хач кьрьн, к’ьнщед Wи һьлдан, кьрьнә чар п’ара, һәр йәкир’а п’арәк. Ле к’ьнща Wийә сәр жи һәбу, кӧ жь сери һ’әта бьни һунанди у бедьрун бу. 24Һьнге һәвдӧр’а готьн: «Wәрьн әм ви нәqәлешьн, әм п’әшк бавежьн, к’а wе к’ер’а бьк’әвә». Әв йәк бу, wәки ньвисар бе сери:

«К’ьнщед Мьн нав хwәда п’арәвәкьрьн
у сәр п’оте Мьн п’әшк авитьн»[*] .

Әскәра жи һәма әв йәк кьр+.

25Ль бәр хаче Иса дийа Wи, хатийа Wи, Мәрйәма жьна Клопас у Мәрйәма Мәждәлани сәкьни бун+. 26Иса кӧ дийа Хwә у әw шагьрте кӧ Wи же һ’ьз дькьр ль wе дәре сәкьни дитьн, дийа Хwәр’а гот: «Ә’вде! Ва йә кӧр’е тә!»+
27Паше готә шагьрт: «Ва йә дийа тә!» Жь һьнгева әви шагьрти әw бьрә мала хwә.

Мьрьна Иса

(Мәтта 27:45-56; Марqос 15:33-41; Луqа 23:44-49)

28•Пәй ве йәкер’а Иса заньбу һәр тьштед кӧ wе бьбуна иди qәwьмин, һьнге Wи гот: «Әз т’и мә», wәки ньвисар бе сери+. 29Ль wьр фьраqәкә сьркева дагьрти һәбу. Wана луфька бә’ре сьркеда кьр, сәре дарька зохева данин у дьрежи бәр дәве Wи кьрьн. 30Гава кӧ Иса сьркә вәхwар, гот: «Т’әмам qәwьми!» Сәре Хwә бәржер кьр у р’ӧһ’е Хwә да.

Готьна п’ехәмбәр те сери

31Әв йәк кӧ р’ожа т’ьвдарәккьрьнеда qәwьми, щьһуйа нәдьхwәст wәки щьнйаз ль сәр хаче бьмана, чьмки әw шәми бона wана р’ожәкә гәләк ә’зиз бу. Wана жь Пилато һиви кьр, wәки һәстуйед р’ә’нед хачбуйийа бенә шкенандьне у жь wьр бенә һьлдане+. 32Һьнге әскәр һатьн, пешийе һәстуйед р’ә’нед йәки шкенандьн у пәйр’а р’ә’нед йе дьн, кӧ т’әви wи һатьбу хачкьрьне. 33Ле гава кӧ әw незики Иса бун у дитьн кӧ Әw иди мьрийә, wана һәстуйед р’ә’нед Wи нәшкенандьн. 34Ле диса жь әскәра йәки р’ьм нәк’са Wир’а кьр у пер’а-пер’а ав у хуне авит+. 35Йе кӧ әв йәк дит шә’дәти да, wәки һун жи баwәр бькьн. Шә’дәтийа wи р’аст ә у әw занә кӧ р’астийе дьбежә+. 36Әв йәка qәwьми, wәки әw ньвисар бе сери:

«Т’ӧ һәстуйе Wи wе нәйе шкенандьне»[*]+ .

37Ньвисарәкә дьн жи аһа дьбежә:

«Әwе ль Wи бьньһер’ьн, нәк’са к’ижани qӧл кьрьн»[*]+ .

Дәфьнкьрьна Иса

(Мәтта 27:57-61; Марqос 15:42-47; Луqа 23:50-56)

38•Пәй ве йәкер’а, Усьве жь Аримәтйайе кӧ шагьрте Иса бу, ле жь тьрса щьһуйа хwә ә’йан нәдькьр, һиви жь Пилато кьр кӧ щьнйазе Иса жь хаче пәйа кә у Пилато изьн дайе. Һьнге әw чу щьнйазе Иса жь хаче пәйа кьр+. 39Никодемо жи т’әви wи һат, йе кӧ пешда шәв һатьбу щәм Иса, незики си килограм[*]
уд у зьмьр т’әвһәвкьри ани+. 40Щьнйазе Иса һьлдан, ль анәгори ә’дәте дәфьнкьрьна щьһуйа, бьһарәт ле дан у Әw qәдәке к’ьтанида к’әфән кьрьн+. 41Ль wи щийе кӧ Иса ле һатьбу хачкьрьне бахчәк һәбу у wи бахчәйида жи т’ьрбәкә ну һәбу кӧ һе т’ӧ кәс теда нәһатьбу данине+. 42Иса кьрьнә wе т’ьрбе, чьмки р’ожа т’ьвдарәккьрьна щьһуйа бу, т’ьрб жи незик бу.

20

Т’ьрба вала

(Мәтта 28:1-10; Марqос 16:1-8; Луqа 24:1-12)

20^1•Р’ожа йәкшәме[*] , qәрәбәрбанга сьбәһе зу, Мәрйәма Мәждәлани чу сәр т’ьрбе. Дина хwә дайе, wе кәвьр жь бәр дәре т’ьрбе wеда кьри йә+. 2Дәстхwәда р’әви чу щәм Шьмһ’ун-Пәтрус у wи шагьрте дьн, йе кӧ Иса же һ’ьз дькьр у wанр’а гот: «Хӧдан жь т’ьрбе дәрхьстьнә у әм ньзаньн кӧ Әw данинә к’ӧ дәре!»+

3Һәма һьнге Пәтрус у шагьрте дьн дәрк’әтьнә дәрва у бәрбь т’ьрбе чун. 4Һәр дӧ жи һәвр’а дьр’әвийан, ле шагьрте дьн жь Пәтрус зутьр дьр’әвийа у әw пешийа wи гьһиштә сәр т’ьрбе. 5Wи хwә qуз кьр у дина хwә дайе, wе к’әфән ль wьр ә, ле хwәха нәк’әтә һьндӧр’. 6Һьнге Шьмһ’ун-Пәтрус кӧ пәй wи дьһат гьһиште, к’әтә һьндӧр’е т’ьрбе, дина хwә дайе, wе к’әфән ль wьр ә 7у дәстмала сери нә т’әви к’әфән бу, ле qаткьри алики дани бу. 8Паше шагьрте дьн жи к’әтә һьндӧр’, йе кӧ пешийе гьһиштьбу сәр т’ьрбе. Әwи дит у баwәр кьр. 9Wан һе ньвисар фә’м нәкьрьбу, кӧ гәрәке Иса жь мьрьне р’абуйа+. 10Пәй ве йәкер’а шагьрт вәгәр’ийанә щийед хwә.

Иса Хwә нишани Мәрйәма Мәждәлани дькә

(Марqос 16:9-11)

11•Ле Мәрйәм жь т’ьрбе дәр сәкьнибу у дьгьрийа. Wе бь гьри хwә qуз кьр у ль һьндӧр’е т’ьрбе ньһер’и, 12һьнге дина хwә дайе, wе дӧ мьлйак’әтед к’ьнщсьпи, ль wи щийе кӧ щьнйазе Иса ле данибу р’уньштьнә, йәк бәрсәрийе у йе дьн бьнп’ийе+. 13Мьлйак’әта wер’а гот: «Ә’вде! Тӧ чьма дьгьрийи?» Мәрйәме гот: «Хӧдане мьн һьлданә у әз ньзаньм Әw данинә к’ӧ дәре». 14Гава әwе әв йәк гот, ль пьшт хwәва вәгәр’ийа у дит кӧ Иса ль wе дәре сәкьнийә, ле wе ньзаньбу кӧ әw Иса йә+. 15Иса готә wе: «Ә’вде, тӧ чьма дьгьрийи? Тӧ ль к’е дьгәр’и?» Мәрйәме т’ьре qәй әw р’әзван ә, әwе готе: «Әз хӧлам, һәгәр тә Әw һьлдайә, мьнр’а бежә тә Әw данийә к’ӧ дәре, wәки әз Wи жь wе дәре һьлдьм»+. 16Иса готе: «Мәрйәм!» Мәрйәме бәре хwә да Wи у бь ибрани готе: «Р’аббони!» кӧ те фә’мкьрьне: «Дәрсдар».

17Иса готә wе: «Мьн нәгьрә, чьмки Әз һе р’анәбумә щәм Баве. Ле һәр’ә щәм бьред Мьн у wанр’а бежә. ‹Әзе р’абьмә щәм Баве Хwә у щәм Баве wә, щәм Хwәдейе Хwә у щәм Хwәдейе wә›»+. 18Мәрйәма Мәждәлани чу щәм шагьрта у wанр’а гот: «Мьн Хӧдан дит» у тьштед кӧ Иса wер’а готьбу wанр’а гьли кьр.

Иса Хwә нишани шагьртед Хwә дькә

(Мәтта 28:16-20; Марqос 16:14-18; Луqа 24:36-49)

19•Хут wе еваре, р’ожа йәкшәме, гава шагьрт щьвийайи бун, жь тьрса щьһуйа жи дәри ль сәр wан дадайи бун, һьнге Иса һат нава wанда сәкьни у wанр’а гот: «Ә’дьлайи wәр’а». 20Әв тьшт гот, дәст у нәк’са Хwә нишани wан кьрьн. Һьнге шагьрт гәләки ша бун, гава кӧ Хӧдан дитьн. 21Паше Иса диса wанр’а гот: «Ә’дьлайи wәр’а. Чаwа кӧ Баве Әз шандьм, ӧса жи Әз wә дьшиньм»+. 22Әв йәк кӧ гот, п’ьфи сәр wан кьр у wанр’а гот: «Һане Р’ӧһ’е Пироз бьстиньн+. 23Һун гӧнед к’е бьбахшиньн, әwе бенә бахшандьне, гӧнед к’е нәбахшиньн, әwе нәйнә бахшандьне»+.

Иса у Т’ума

24Т’умайе йәки жь һәр донздәһа, кӧ жер’а «Һәвал-щеwи» дьготьн, нә т’әви wан бу гава кӧ Иса һат+. 25Һьнге шагьртед майин wир’а готьн: «Мә Хӧдан дит». Әwи wанр’а гот: «Һ’әта кӧ әз дәwса мьха дәстед Wида нәбиньм, т’ьлийа хwә нәдьмә сәр дәwса мьха у дәсте хwә жи нәкьмә нәк’са Wи, әз т’ӧ щар баwәр накьм».

26Пәй һ’әйшт р’ожар’а, шагьртед Иса диса малда бун у Т’ума жи т’әви wан бу. Дәри дадайи бун, ле Иса һат, нава wанда сәкьни у гот: «Ә’дьлайи wәр’а». 27Паше Т’умар’а гот: «Т’ьлийа хwә бинә вьр у дәстед Мьн бьньһер’ә, дәсте хwә жи бинә у бькә нәк’са Мьн. Нәбаwәрийе нәкә, ле баwәр бькә!»

28Т’ума ле вәгәр’анд у готе: «Хӧдане мьн у Хwәдейе мьн!»+
29Иса готә wи: «Тә Әз дитьм ләма баwәр кьр? Хwәзи ль wан, йед кӧ нәдитьнә, ле баwәр дькьн!»+

Мәрәме ве к’ьтебе

30Иса ль бәр шагьртед Хwә һе гәләк нишанед дьн жи кьрьн, кӧ ве к’ьтебеда нәһатьнә ньвисаре+. 31Ле бәле әв һатьнә ньвисаре, wәки һун баwәр бькьн, кӧ Иса йә Мәсиһ, Кӧр’е Хwәде у бь ве баwәрийа пе наве Wи жийина wә һәбә+.

21

Иса у гьртьна мә’сийа

21^1Пәй ве йәкер’а Иса диса Хwә ль дәве гола Тәбәрийайе нишани шагьртед Хwә кьр. Әw бь ви аwайи qәwьми:+
2Шьмһ’ун-Пәтрус, Т’умайе кӧ жер’а дьготьн «Һәвал-щеwи», Натанйеле жь Qанайа Щәлиле, кӧр’ед Зәбәди у дӧ шагьртед Исайә дьн һәвр’а бун+. 3Шьмһ’ун-Пәтрус wанр’а гот: «Әз дьчьм кӧ мә’сийа бьгьрьм». Wана wир’а гот: «Әм жи т’әви тә тен». Һьнге әw р’абун чун к’әтьнә qәйькәке, ле wе шәве т’ӧ тьшт нәгьртьн.

4Сьбәһ сафи бу, Иса ль дәве голе сәкьни, ле шагьрта ньзаньбу кӧ Әw Иса йә+. 5Һьнге Иса готә wан: «Лаwькно! Wә тьшт нәгьртийә?» Wана ле вәгәр’анд у готьне: «На»+. 6Әwи готә wан: «Т’ор’е бавежьнә алийе qәйькейи р’асте һуне бьгьрьн». Wана жи т’ор’ авите у жь дәст гәләкбуна мә’сийа нькарьбун кӧ т’ор’ бьк’ьшандана+.

7Һьнге wи шагьрте кӧ Иса же һ’ьз дькьр Пәтруср’а гот: «Әw Хӧдан ә!» Гава Шьмһ’ун-Пәтрус бьһист кӧ әw Хӧдан ә, к’ьнща хwә авитә сәр хwә, чьмки әw тә’зи бу у хwә авитә голе+. 8Ле шагьртед майин т’ор’ мә’сийава к’ьшандьн у пе qәйьке гьһиштьнә бәже, чьмки әw нә дур бун, ле qаси сәд метьри дури бәже бун.

Иса т’әви шагьртед хwә нан дьхwә

9Гава әw дәрк’әтьнә бәже, wьр агьре жь к’омьре вехьсти дитьн, мә’си ль сәр у нан жи ль бәр. 10Иса wанр’а гот: «Һьнәк жь wан мә’сийед кӧ wә һежа гьртьнә биньн». 11Шьмһ’ун-Пәтрус жи к’әтә qәйьке у т’ор’ к’ьшандә бәже, йа кӧ сәд пенщи се мә’сийед гьр теда бун. Һаqас гәләк бун жи, ле диса т’ор’ нәqәльши.

12Иса wанр’а гот: «Wәрьн тә’ште бьхwьн». Жь шагьрта т’ӧ кәси жи тӧрӧш нәкьр кӧ же бьпьрсийа: «Тӧ к’и йи?» Чьмки wана заньбу кӧ Әw Хӧдан ә. 13Һьнге Иса незик бу, әw нан һьлда да wан у ӧса жи мә’си. 14Әва иди щара сьсийа бу кӧ Иса пәй мьрьн-р’абуна Хwәр’а шагьртед Хwәва хӧйа бу+.

Иса у Пәтрус

15Гава wан тә’ште хwар, Иса жь Шьмһ’ун-Пәтрус пьрси: «Шьмһ’уне кӧр’е Йуһ’әнна, тӧ Мьн гәләки һ’ьз дьки, йан әw Мьн гәләки һ’ьз дькьн?[*] » Пәтрус жер’а гот: «Бәле Хӧдан, Тӧ зани кӧ әз Тә һ’ьз дькьм». Иса wир’а гот: «Бәрхед Мьн бьч’еринә».

16Иса щара дӧда wир’а гот: «Шьмһ’уне кӧр’е Йуһ’әнна, тӧ Мьн һ’ьз дьки?» Әwи гот: «Бәле Хӧдан, Тӧ зани әз Тә һ’ьз дькьм». Иса жер’а гот: «Шьвантийе пәзед Мьн бькә»+.

17Иса щара сьсейа жь Пәтрус пьрси: «Шьмһ’уне кӧр’е Йуһ’әнна, тӧ Мьн һ’ьз дьки?» Һьнге дьле Пәтрус ешийа кӧ Wи се щара wир’а гот: «Тӧ Мьн һ’ьз дьки?» у гот: «Хӧдан, Тӧ һәр тьшти зани, Тӧ зани кӧ әз Тә һ’ьз дькьм». Иса wир’а гот: «Пәзед Мьн бьч’еринә. 18Әз р’аст бе хельф тәр’а дьбежьм, гава кӧ тӧ хорт буйи, тә хwәха qайиша хwә гьредьда у к’ӧда тә дьхwәст дьчуйи. Ле гава кӧ тӧ кал би, те дәстед хwә бьльнд ки у йәки дьне пьшта тә гьредә у тә бьбә wи щийе кӧ тӧ нахwази һәр’ейи». 19Wи әв йәк гот, да ә’йанкьрьне кӧ әwе бь чь щур’ә мьрьне р’умәте бьдә Хwәде. Пәй ве йәкер’а Wи Пәтруср’а гот: «Пәй Мьн wәрә»+.

Иса у шагьрте һ’ьзкьри

20Пәтрус пьшт хwәва зьвьр’и, дит әw шагьрте кӧ Иса же һ’ьз дькә пәй wан те. Әва әw шагьрт бу, йе кӧ шива евареда хwә авитьбу һ’әмеза Иса у готьбу: «Хӧдан әw к’и йә, кӧ wе нәмамийа Тә бькә?»+
21Пәтрус гава әw дит, жь Иса пьрси: «Хӧдан, ле ижар әве чаwа бә?»

22Иса wир’а гот: «Һәгәр Әз бьхwазьм кӧ әw бьминә һ’әта Әз бем, чи тәр’а йә? Тӧ пәй Мьн wәрә!»+

23Әва готьна нава хушк-бьрада бәла бу, йане әw шагьрте нәмьрә. Ле бәле Иса бона wи нәготьбу, кӧ әw намьрә, ле готьбу: «Һәгәр Әз бьхwазьм кӧ әw бьминә һ’әта Әз бем, чи тәр’а йә?»

24Әва әw шагьрт ә, йе кӧ бона ван йәка шә’дәтийе дьдә, ӧса жи әв йәк ньвисин. Әм заньн кӧ шә’дәтийа wи р’аст ә+.

25Һе гәләк кьред дьн жи һәнә, йед кӧ Иса кьрьнә. Һәгәр әw бь һур-гьли бьһатана ньвисаре, бь т’әхмина мьн, әw к’ьтебед ньвисар wе дьнйайеда щи нәбуна+.

* 1:16 Аһа жи те фә’мкьрьне: «К’әрәм жь бәр к’әрәмева станд», аwа готи к’әрәма Пәймана Нуйә Иса Мәсиһ щийе к’әрәма Пәймана Кәвьнә ч’ийайе Синайе гьртийә. Һьнәк жи фә’м дькьн, кӧ жь к’әрәма Иса, к’әрәм ә’мьре баwәрмәндада һәйә у һе зедә дьбә.

* 1:18 Нав дәстньвисаред һәрә qәнщда аһа йә: «Йе Бешьрики-Беһәвал кӧ һ’әмеза Баведа йә». Нав һьнәк дәстньвисаред дьнда жи аһа йә: «Кӧр’е Бешьрики-Беһәвал кӧ һ’әмеза Баведа йә».

* 1:21 Малахи 4:5.

* 1:21# Гәләк щьһу ль һивийа п’ехәмбәрәки бун, йәки мина Муса йан жи йәки жь wи qәwаттьр, кӧ wе бьһата wәхте һатьна Мәсиһ ә’лам бькьра (Qануна Дӧщари 18:15, 18; Йуһ’әнна 6:14; 7:40).

* 1:23 Ишайа 40:3.

* 1:41 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «ХРИСТОС». «ХРИСТОС» бь зьмане йунани те фә’мкьрьне: «Йе К’ьфшкьри», «Йе Бьжарти» у «Йе Р’ункьри».

* 1:51 Дәстпебун 28:12.

* 2:17 Зәбур 69:9.

* 3:3 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Һәгәр мәрьвәк жь жор нәбә».

* 3:7 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Гәрәке һун жь жор бьбьн».

* 3:8 Бь зьманед йунани у ибрани хәбәра «Ба» у «Р’ӧһ’» йәк ьн.

* 4:9 Аһа те фә’мкьрьне, әw дәрданед кӧ самәрийа дьданә хәбате щьһуйа әw һ’әрам һ’әсаб дькьрьн.

* 4:26 Аһа жи те фә’мкьрьне: «ӘЗ ҺӘМӘ, кӧ т’әви тә хәбәр дьдьм». Пәймана Кәвьнда «ӘЗ ҺӘМӘ» навәки Хwәде йә (Дәрк’әтьн 3:13-14). Шьровәкьрьна ве бьн р’еза Йуһ’әнна 8:58-да бьхуньн.

* 5:4 Нав дәстньвисаред һәрә qәнщда р’еза 4-а т’ӧнә.

* 6:31 Дәрк’әтьн 16:4; Зәбур 78:24.

* 6:45 Ишайа 54:13.

* 6:57 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Баве сах» кӧ те фә’мкьрьне, жийин жь wи дәрте.

* 7:8 Нав дәстньвисаред qәнщда «һәла һе» т’ӧнә.

* 7:38 Хьлазийа р’еза 37-а у сәре р’еза 38-а аһа жи те фә’мкьрьне: «Һәгәр йәк т’и йә, бьра бе щәм мьн у әwе кӧ Мьн баwәр бькә, бьра вәхwә».

* 7:38# Исайа 58:11; Һәзәкийел 47:1; Зәкәрийа 14:8.

* 8:11 Нав дәстньвисаред һәрә qәнщда жь 7:53-а һ’әта 8:11-а т’ӧнәйә.

* 8:17 Qануна Дӧщари 19:15.

* 8:24 Шьровәкьрьне бьн р’еза Йуһ’әнна 8:58-да бьхуньн.

* 8:28 Шьровәкьрьне бьн р’еза Йуһ’әнна 8:58-да бьхуньн.

* 8:44 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Әw т’ӧ щар нәбу алийе р’астийе».

* 8:58 Дәрк’әтьн 3:13-14.

* 9:24 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Шькьрийе бьдә Хwәде», чаwа wи бьдьнә сонде (Йешу 7:19).

* 10:22 Бь готьнәкә дьн: «Бӧһӧрти-жьбарәкьрьна П’арьстгәһе».

* 10:29 Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «Баве Мьни кӧ әw данә Мьн, сәр һ’әмуйар’а йә».

* 10:34 Зәбур 82:6.

* 10:36 Бь готьнәкә дьн: «Бӧһӧрти-жьбарә кьр, башqә кьр».

* 12:3 «Литьрәки р’омайи» һьнге wәкә 325 гьраме ньһа бу.

* 12:5 «Сесьд зив» һьнге wәкә хәбата п’аләки т’әмамийа сале бу.

* 12:7 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Бьра ви р’уни бона р’ожа дәфьнкьрьна Мьн хwәй кә».

* 12:13 Зәбур 118:25-26.

* 12:15 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Qиза Сийоне».

* 12:15# Зәкәрийа 9:9.

* 12:38 Ишайа 53:1.

* 12:40 Ишайа 6:10.

* 13:1 Аһа жи те фә’мкьрьне: «У һ’әта хьлазийе жи әw һ’ьз кьрьн».

* 13:18 Зәбур 41:9.

* 13:19 Шьровәкьрьне бьн р’еза Йуһ’әнна 8:58-да бьхуньн.

* 14:7 Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «Һәгәр wә Әз нас бькьрама, wәйе Баве Мьн жи нас бькьра».

* 14:17 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Р’ӧһ’е Р’астийе кӧ дьнйа нькарә Wи qәбул кә».

* 15:25 Зәбур 35:19; 69:4.

* 17:11 Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «Пе наве Хwә ван хwәй кә, йед кӧ Тә данә Мьн».

* 17:21 Нав һьнәк дәстньвисарада дәwса «ӧса жи бьра әw нава Мәда бьн» аһа йә: «ӧса жи бьра әw т’әви Мә бьбьнә йәк».

* 18:6 Шьровәкьрьне бьн р’еза Йуһ’әнна 8:58-да бьхуньн.

* 18:9 Йуһ’әнна 6:39.

* 19:7 Qануна К’аһинтийе 24:16.

* 19:24 Зәбур 22:18.

* 19:36 Дәрк’әтьн 12:46; Жьмар 9:12; Зәбур 34:20.

* 19:37 Зәкәрийа 12:10.

* 19:39 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Сәд литьр». Сәд литьред р’омайийайә һьнге qаси си килограмед иройин ә.

* 20:1 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Р’ожа һ’әфтийейә пешьн», чьмки бона щьһуйа р’ожа һ’әфтийейә пешьн йәкшәм бу, аwа готи «лә’д».

* 21:15 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Тӧ Мьн жь wан зә’фтьр һ’ьз дьки?»

+ 1:1 Дәстпебун 1:1, Ә’йанти 19:13, Йуһ’әнна 20:28, Йуһ’әнна I 5:20, Филипи 2:6

+ 1:3 Зәбур 33:6, Корьнт’и I 8:6, Колоси 1:16, Ибрани 1:2

+ 1:4 Йуһ’әнна 5:26, Йуһ’әнна 11:25, Йуһ’әнна I 1:2, Йуһ’әнна I 5:11, Йуһ’әнна 8:12, Йуһ’әнна 9:5, Йуһ’әнна 12:46

+ 1:6 Мәтта 3:1, Марqос 1:4, Луqа 1:80, Луqа 3:2

+ 1:7 Йуһ’әнна 3:26, Йуһ’әнна 5:33, Йуһ’әнна 10:41, Йуһ’әнна 20:31, К’аред Шандийа 19:4

+ 1:9 Зәбур 36:9, Ишайа 49:6, Пәтрус I 2:9

+ 1:11 Йуһ’әнна 5:43

+ 1:12 Мәтта 5:9, Йуһ’әнна I 3:1, Йуһ’әнна I 5:1, Р’омайи 8:14

+ 1:13 Йуһ’әнна 3:3, Аqуб 1:18

+ 1:14 Йуһ’әнна I 4:2, Йуһ’әнна II 1:7, Тимот’ейо I 3:16, Ибрани 2:14

+ 1:15 Мәтта 3:11

+ 1:17 Q. Дӧщари 33:4, Йуһ’әнна 7:19, Йуһ’әнна 14:6

+ 1:18 Дәрк’әтьн 33:20, Йуһ’әнна 6:46, Йуһ’әнна I 4:12, Колоси 1:15, Тимот’ейо I 6:16

• 1:19 Мәтта 3:1-12, Марqос 1:2-8, Луqа 3:15-17

+ 1:20 К’аред Шандийа 13:25

+ 1:21 Малахи 4:5, Мәтта 17:12-13, Луqа 1:17, Q. Дӧщари 18:15, Q. Дӧщари 18:18-19

+ 1:23 Ишайа 40:3

+ 1:29 Дәрк’әтьн 12:3, Q. К’аһинтийе 1:10, Ишайа 53:7, Пәтрус I 1:19, Йуһ’әнна I 2:2, Йуһ’әнна I 4:10

+ 1:31 Луqа 1:17

+ 1:32 Ишайа 11:2, Мәтта 3:16, Марqос 1:10, Луqа 3:22

+ 1:33 Йоел 2:28, К’аред Шандийа 1:5
+ 1:35 Мәтта 11:2, Марqос 2:18, Луqа 11:1
+ 1:36 Йуһ’әнна 1:29
+ 1:38 Йуһ’әнна 18:4, Йуһ’әнна 18:7

+ 1:40 Мәтта 4:18-20, Марqос 1:16-20, Луqа 5:2-11

+ 1:41 Йуһ’әнна 4:25

+ 1:42 Мәтта 16:18, Марqос 3:16, Галати 1:18, Корьнт’и I 1:12

+ 1:44 Йуһ’әнна 12:21

+ 1:45 Йуһ’әнна 21:2, Q. Дӧщари 18:15, Луqа 24:27, Мәтта 2:23, Луqа 2:39

+ 1:47 Зәбур 32:2, Р’омайи 9:6

+ 1:49 Зәбур 2:7, Мәтта 27:11, Мәтта 27:42, Йуһ’әнна 11:27

+ 1:51 Дәстпебун 28:12, Данийел 7:13

+ 2:1 Йуһ’әнна 4:46, Йуһ’әнна 21:2

+ 2:4 Марqос 14:41, Йуһ’әнна 7:6, Йуһ’әнна 7:30, Йуһ’әнна 8:20, Йуһ’әнна 13:1

+ 2:6 Йуһ’әнна 3:25

+ 2:12 Марqос 3:31, Марqос 6:3, Йуһ’әнна 7:3, К’аред Шандийа 1:14, Корьнт’и I 9:5, Галати 1:19

• 2:13 Мәтта 21:12-13, Марqос 11:15-17, Луqа 19:45-46

+ 2:13 Q. Дӧщари 16:1, Q. Дӧщари 16:16, Йуһ’әнна 6:4, Йуһ’әнна 11:55

+ 2:16 Луqа 2:49

+ 2:17 Зәбур 69:9

+ 2:18 Йуһ’әнна 4:48, Йуһ’әнна 6:30, Корьнт’и I 1:22

+ 2:19 Марqос 8:31, Марqос 14:58, Марqос 15:29, Йуһ’әнна 10:18

+ 2:22 Луqа 24:8, Йуһ’әнна 12:16
+ 2:23 Йуһ’әнна 11:45
+ 3:1 Йуһ’әнна 7:50, Йуһ’әнна 19:39

+ 3:5 Марqос 16:16, К’аред Шандийа 2:38, Мәтта 5:20, Корьнт’и I 15:50

+ 3:13 Мәсәлә 30:4, Йуһ’әнна 6:38, Корьнт’и I 15:47, Әфәси 4:9

+ 3:14 Жьмар 21:9, Йуһ’әнна 8:28, Йуһ’әнна 12:32

+ 3:16 Р’омайи 5:8, Әфәси 2:4, Йуһ’әнна I 3:1, Йуһ’әнна I 4:10

+ 3:17 Йуһ’әнна 8:15, Йуһ’әнна 12:47

+ 3:18 Марqос 16:16

+ 3:19 Йуһ’әнна 1:4, Йуһ’әнна 8:12, Йуһ’әнна 7:7

+ 3:20 Әфәси 5:13

+ 3:22 Йуһ’әнна 4:1-2

+ 3:24 Мәтта 11:2, Марqос 6:17-18, Луqа 3:19-20

+ 3:25 Йуһ’әнна 2:6
+ 3:26 Йуһ’әнна 1:7, Йуһ’әнна 5:33
+ 3:27 Корьнт’и I 4:7
+ 3:28 Малахи 3:1, Марqос 1:2, Йуһ’әнна 1:20

+ 3:29 Мәтта 9:15, Мәтта 25:1-13, Ә’йанти 19:7, Ә’йанти 21:2, Мәтта 9:15, Марqос 2:19

+ 3:33 Йуһ’әнна 8:26

+ 3:35 Мәтта 3:17, Мәтта 17:5, Йуһ’әнна 5:20

+ 3:36 Йуһ’әнна 5:24, Йуһ’әнна 6:40, Йуһ’әнна I 5:12-13

+ 4:2 Йуһ’әнна 3:22
+ 4:3 Йуһ’әнна 2:11-12
+ 4:4 Луqа 9:52-53
+ 4:5 Дәстпебун 33:19, Дәстпебун 48:22

+ 4:10 Зәбур 36:9, Йерәмийа 2:13, Йерәмийа 17:13

+ 4:14 Ишайа 55:1, Йуһ’әнна 7:38

+ 4:19 Йуһ’әнна 9:20

+ 4:20 Дәстпебун 12:6-7, Дәстпебун 33:18, Q. Дӧщари 11:29, Q. Дӧщари 27:12, Һ’акьмти 9:7, Q. Дӧщари 12:5

+ 4:22 П’адшати IV 17:28-34, Зәбур 147:19-20, К’аред Шандийа 13:23, Р’омайи 3:1-2

+ 4:23 Р’омайи 8:15, Әфәси 6:18, Зәбур 145:18

+ 4:24 Корьнт’и II 3:17

+ 4:25 Йуһ’әнна 1:41, Мәтта 11:2, Q. Дӧщари 18:18

+ 4:26 Йуһ’әнна 9:37

+ 4:34 Q. Дӧщари 8:3, Йуһ’әнна 5:30, Йуһ’әнна 6:38, Йуһ’әнна 9:4, Йуһ’әнна 14:31

+ 4:35 Мәтта 9:38, Луqа 10:2
+ 4:36 Корьнт’и I 3:6-9
+ 4:42 Йуһ’әнна 1:29, Йуһ’әнна I 4:14
+ 4:44 Мәтта 13:57, Марqос 6:4, Луqа 4:24
+ 4:45 Йуһ’әнна 2:23

+ 4:46 Йуһ’әнна 2:1, Йуһ’әнна 21:2, Йуһ’әнна 2:12

+ 4:48 Йуһ’әнна 2:18, Йуһ’әнна 6:30, Корьнт’и I 1:22

+ 4:53 Мәтта 8:13, К’аред Шандийа 16:34, К’аред Шандийа 18:8

+ 4:54 Йуһ’әнна 2:11
+ 5:2 Нәһәмийа 3:1, Нәһәмийа 12:39
+ 5:8 Мәтта 9:6-7, Марqос 2:11, Луqа 5:24
+ 5:10 Дәрк’әтьн 20:10, Йерәмийа 17:21
+ 5:16 Йуһ’әнна 15:20
+ 5:18 Йуһ’әнна 7:1, Филипи 2:6

+ 5:20 Мәтта 3:17, Мәтта 17:5, Йуһ’әнна 3:35, Йуһ’әнна 10:17, Йуһ’әнна 15:9, Йуһ’әнна 17:26

+ 5:21 Ишайа 26:19, Һәзәqел 37:5, Һәзәqел 37:12, Данийел 12:2, Р’омайи 8:11, Корьнт’и I 15:45

+ 5:22 Йуһ’әнна 17:2, К’аред Шандийа 10:42

+ 5:23 Мәтта 10:40, Луqа 10:16, Йуһ’әнна 13:20, Йуһ’әнна 15:23

+ 5:24 Йуһ’әнна 3:36, Йуһ’әнна 6:40, Йуһ’әнна 20:31, Йуһ’әнна I 5:9-13, Йуһ’әнна I 3:14

+ 5:25 Мәтта 27:52-53, Әфәси 2:1, Әфәси 2:5

+ 5:26 Йуһ’әнна 1:4, Йуһ’әнна 11:25, Йуһ’әнна I 1:2, Йуһ’әнна I 5:11

+ 5:27 Данийел 7:13

+ 5:28 Ишайа 26:19, Һәзәqел 37:12, Йуһ’әнна 11:25, Йуһ’әнна 11:43

+ 5:29 Данийел 12:2

+ 5:30 Марqос 14:36, Йуһ’әнна 6:38, Йуһ’әнна 8:16

+ 5:31 Йуһ’әнна 8:13

+ 5:33 Йуһ’әнна 1:7, Йуһ’әнна 3:26, Йуһ’әнна 10:41

+ 5:35 Мәтта 5:16, Пәтрус II 1:19

+ 5:36 Йуһ’әнна 8:18, Йуһ’әнна 10:25, Йуһ’әнна I 5:9

+ 5:39 Луqа 24:27

+ 5:41 Т’есалоники I 2:6

+ 5:43 Йуһ’әнна 10:25, Йуһ’әнна 12:12, Йуһ’әнна 1:11, Йуһ’әнна 3:11-12

+ 5:44 Йуһ’әнна 12:43

+ 5:46 Жьмар 21:9, Q. Дӧщари 28:15

• 6:1 Мәтта 14:13-21, Марqос 6:30-44, Луqа 9:10-17

+ 6:4 Дәрк’әтьн 12:1-30, Q. Дӧщари 16:1, Q. Дӧщари 16:16, Йуһ’әнна 2:13, Йуһ’әнна 11:55

+ 6:5 Йуһ’әнна 1:44, П’адшати IV 4:42-44
+ 6:8 Йуһ’әнна 1:40, Йуһ’әнна 1:44
+ 6:11 Мәтта 15:36

+ 6:14 Мәтта 11:2-3, Йуһ’әнна 4:25, Йуһ’әнна 11:27

• 6:16 Мәтта 14:22-27, Марqос 6:45-52
+ 6:27 Ишайа 55:2
+ 6:29 Йуһ’әнна I 3:23

+ 6:30 Мәтта 12:38, Йуһ’әнна 2:18, Йуһ’әнна 4:48, Корьнт’и I 1:22

+ 6:31 Дәрк’әтьн 16:15, Жьмар 11:7-9, Нәһәмийа 9:15, Зәбур 78:24

+ 6:34 Йуһ’әнна 4:15
+ 6:35 Йуһ’әнна 4:14, Йуһ’әнна 7:37
+ 6:37 Йуһ’әнна 17:6

+ 6:38 Йуһ’әнна 3:13, Корьнт’и I 15:47, Марqос 14:36, Йуһ’әнна 5:30

+ 6:39 Мәтта 18:14, Йуһ’әнна 10:28-29

+ 6:40 Йуһ’әнна 3:35, Йуһ’әнна 5:24, Йуһ’әнна I 5:12-13

+ 6:42 Мәтта 13:55
+ 6:44 Һосейа 11:4, Йуһ’әнна 12:32
+ 6:45 Ишайа 54:13

+ 6:46 Дәрк’әтьн 33:20, Мәтта 11:27, Йуһ’әнна 1:18

+ 6:51 Йуһ’әнна 3:13, Мәтта 26:26-28

+ 6:53 Марqос 14:22-24, Корьнт’и I 10:16, Корьнт’и I 11:27

+ 6:56 Йуһ’әнна 15:4-5, Йуһ’әнна I 3:24

+ 6:62 Марqос 16:19, Луqа 24:51, К’аред Шандийа 1:9

+ 6:63 Корьнт’и II 3:6
+ 6:64 Йуһ’әнна 13:11
+ 6:69 Марqос 1:24
+ 6:70 Йуһ’әнна 13:2, Йуһ’әнна 13:27
+ 6:71 Йуһ’әнна 18:2-3

+ 7:1 Йуһ’әнна 5:18, Йуһ’әнна 8:37, Йуһ’әнна 11:53

+ 7:2 Q. К’аһинтийе 23:34, Q. Дӧщари 16:13-15

+ 7:3 Марqос 3:31, Марqос 6:3, Йуһ’әнна 2:12, К’аред Шандийа 1:14, Корьнт’и I 9:5, Галати 1:19

+ 7:6 Марqос 14:41, Йуһ’әнна 2:4, Йуһ’әнна 8:20, Йуһ’әнна 13:1

+ 7:7 Йуһ’әнна 15:18, Йуһ’әнна 3:19

+ 7:13 Йуһ’әнна 19:38

+ 7:16 Йуһ’әнна 8:28, Йуһ’әнна 12:49, Йуһ’әнна 14:10

+ 7:18 Йуһ’әнна 5:41, Йуһ’әнна 8:50

+ 7:19 Q. Дӧщари 33:4, Йуһ’әнна 1:17

+ 7:20 Марqос 3:22, Йуһ’әнна 8:48, Йуһ’әнна 10:20

+ 7:23 Мәтта 12:2, Йуһ’әнна 5:16

+ 7:24 Йуһ’әнна 8:15

+ 7:27 Йуһ’әнна 8:14, Йуһ’әнна 9:29, Йуһ’әнна 19:9

+ 7:29 Мәтта 11:27, Йуһ’әнна 8:55

+ 7:30 Йуһ’әнна 10:39, Марqос 14:41, Йуһ’әнна 2:4, Йуһ’әнна 7:6, Йуһ’әнна 8:20, Йуһ’әнна 13:1

+ 7:31 Йуһ’әнна 8:30

+ 7:33 Марqос 14:7, Йуһ’әнна 14:19, Йуһ’әнна 16:5

+ 7:34 Йуһ’әнна 8:21-22, Йуһ’әнна 13:33

+ 7:37 Q. К’аһинтийе 23:36, Жьмар 29:35, Нәһәмийа 8:18, Мәтта 11:28, Зәбур 42:1, Ишайа 55:1, Мәтта 5:6, Йуһ’әнна 4:14, Йуһ’әнна 6:35

+ 7:38 Зәбур 36:9, Ишайа 58:11, Йерәмийа 2:13, Йерәмийа 17:13, Зәкәрийа 14:8

+ 7:39 Ишайа 44:3, Йоел 2:28, К’аред Шандийа 2:4

+ 7:40 Q. Дӧщари 18:15, Q. Дӧщари 18:18-19, Йуһ’әнна 1:21

+ 7:42 П’адшати II 7:12, П’адшати II 7:16, П’адшати I 16:1, Миха 5:2, Мәтта 2:1, Луqа 2:4-7

+ 7:43 Йуһ’әнна 9:16, Йуһ’әнна 10:19
+ 7:48 Корьнт’и I 1:20, Корьнт’и I 2:8
+ 7:50 Йуһ’әнна 3:1, Йуһ’әнна 19:39

+ 7:51 Жьмар 35:30, Q. Дӧщари 17:6, Q. Дӧщари 19:15

+ 7:52 П’адшати IV 14:25

+ 8:5 Q. К’аһинтийе 20:10, Q. Дӧщари 22:22-24, Һәзәqел 16:38

+ 8:6 Луqа 11:54, Луqа 20:20

+ 8:7 Q. Дӧщари 17:7, Р’омайи 2:1, Р’омайи 2:22

+ 8:11 Йуһ’әнна 5:14

+ 8:12 Ишайа 42:6, Ишайа 49:6, Луqа 2:30, Йуһ’әнна 1:4, Йуһ’әнна 1:9, Йуһ’әнна 12:35

+ 8:13 Йуһ’әнна 5:31

+ 8:14 Йуһ’әнна 13:3, Йуһ’әнна 16:28, Йуһ’әнна 7:27

+ 8:15 Йуһ’әнна 3:17, Йуһ’әнна 7:24, Йуһ’әнна 12:47

+ 8:16 Йуһ’әнна 5:30, Йуһ’әнна 16:32

+ 8:17 Жьмар 35:30, Q. Дӧщари 17:6, Q. Дӧщари 19:15

+ 8:18 Йуһ’әнна 5:36, Йуһ’әнна I 5:9

+ 8:19 Мәтта 11:27, Йуһ’әнна 16:3

+ 8:20 Марqос 14:41, Йуһ’әнна 2:4, Йуһ’әнна 7:6, Йуһ’әнна 13:1

+ 8:21 Һәзәqел 3:18, Һәзәqел 33:8, Йуһ’әнна 7:34-35, Йуһ’әнна 13:33

+ 8:23 Йуһ’әнна I 4:5, Йуһ’әнна 17:14

+ 8:26 Йуһ’әнна 15:15, Йуһ’әнна 3:33

+ 8:28 Жьмар 21:9, Йуһ’әнна 3:14, Йуһ’әнна 12:32, Йуһ’әнна 5:30, Йуһ’әнна 7:16

+ 8:29 Йуһ’әнна 4:34, Йуһ’әнна 6:38

+ 8:30 Йуһ’әнна 7:31

+ 8:32 Аqуб 2:12, Пәтрус I 2:16, Р’омайи 6:18, Корьнт’и I 7:22, Корьнт’и II 3:17, Галати 5:1

+ 8:33 Мәтта 3:9

+ 8:34 Пәтрус II 2:19, Р’омайи 6:16-20, Тито 3:3

+ 8:35 Дәстпебун 21:10, Галати 4:30

+ 8:37 Йуһ’әнна 5:18, Йуһ’әнна 7:1, Йуһ’әнна 11:53

+ 8:39 Луqа 19:9

+ 8:41 Q. Дӧщари 32:6, Ишайа 63:16, Ишайа 64:8

+ 8:43 Йерәмийа 6:10

+ 8:44 Йуһ’әнна I 3:8, Йуһ’әнна I 3:10, Йуһ’әнна I 3:12, Дәстпебун 3:4, Корьнт’и II 11:3, Ә’йанти 12:9

+ 8:48 Марqос 3:22, Йуһ’әнна 7:20
+ 8:49 Йуһ’әнна 5:23
+ 8:50 Йуһ’әнна 5:41, Йуһ’әнна 7:18
+ 8:51 Йуһ’әнна 5:24, Йуһ’әнна 11:26

+ 8:54 Ибрани 5:5, Йуһ’әнна 17:1, К’аред Шандийа 3:13, Пәтрус II 1:17

+ 8:55 Йуһ’әнна 7:28-29
+ 8:56 Мәтта 13:17, Луqа 17:22
+ 8:59 Йуһ’әнна 10:31
+ 9:2 Дәрк’әтьн 20:5, Һәзәqел 18:19

+ 9:4 Йуһ’әнна 4:34, Йуһ’әнна 11:9, Йуһ’әнна 12:35

+ 9:5 Йуһ’әнна 1:4, Йуһ’әнна 8:12, Йуһ’әнна 12:46

+ 9:6 Марqос 7:33, Марqос 8:23
+ 9:7 Ишайа 8:6, Луqа 13:4
+ 9:14 Йуһ’әнна 5:9

+ 9:16 Дәрк’әтьн 20:8-10, Жьмар 15:32-36, Йуһ’әнна 7:43, Йуһ’әнна 10:19

+ 9:17 Йуһ’әнна 4:19, Йуһ’әнна 6:14

+ 9:22 Йуһ’әнна 7:13, Йуһ’әнна 12:42, Йуһ’әнна 16:2

+ 9:24 Йешу 7:19

+ 9:29 Йуһ’әнна 7:27, Йуһ’әнна 8:14

+ 9:31 Ибо 27:9, Зәбур 66:18, Мәсәлә 15:8, Мәсәлә 28:9, Ишайа 59:2

+ 9:37 Йуһ’әнна 4:26
+ 9:40 Р’омайи 2:19
+ 9:41 Йуһ’әнна 15:22, Аqуб 4:17
+ 10:6 Марqос 6:52, Марqос 8:17
+ 10:9 Зәбур 23:2, Һәзәqел 34:14

+ 10:11 Зәбур 23:1, Зәбур 80:1, Ишайа 40:11, Һәзәqел 34:11-15, Һәзәqел 34:31, Занәбеж 12:12, Ибрани 13:20, Йуһ’әнна 15:13, Йуһ’әнна I 3:16

+ 10:12 Мәтта 7:15, К’аред Шандийа 20:29
+ 10:13 Зәкәрийа 11:16-17
+ 10:15 Мәтта 11:27

+ 10:16 Ишайа 56:8, Йуһ’әнна 11:52, Ишайа 40:11, Һәзәqел 34:23, Һәзәqел 37:24, Луqа 12:32

+ 10:17 Мәтта 3:17, Йуһ’әнна 5:20
+ 10:18 Йуһ’әнна 2:19
+ 10:19 Йуһ’әнна 7:43, Йуһ’әнна 9:16

+ 10:20 Марqос 3:22, Йуһ’әнна 7:20, Йуһ’әнна 8:48, Һосейа 9:7

+ 10:21 Дәрк’әтьн 4:11, Зәбур 146:8

+ 10:23 К’аред Шандийа 3:11, К’аред Шандийа 5:12

+ 10:24 Мәтта 26:63, Йуһ’әнна 1:24-25, Йуһ’әнна 1:41

+ 10:25 Йуһ’әнна 5:36
+ 10:28 Йуһ’әнна 3:16, Йуһ’әнна 17:12
+ 10:30 Йуһ’әнна 17:11
+ 10:31 Йуһ’әнна 8:59
+ 10:33 Q. К’аһинтийе 24:16, Мәтта 9:3
+ 10:34 Зәбур 82:6

+ 10:36 Йуһ’әнна 3:17, Зәбур 2:7, Марqос 2:7, Марqос 14:64

+ 10:38 Йуһ’әнна 14:10
+ 10:39 Луqа 4:30, Йуһ’әнна 7:30
+ 10:40 Йуһ’әнна 1:28

+ 10:41 Йуһ’әнна 1:7, Йуһ’әнна 3:26, Йуһ’әнна 5:33

+ 10:42 Йуһ’әнна 7:31
+ 11:1 Луqа 10:38-39
+ 11:2 Йуһ’әнна 12:3
+ 11:8 Йуһ’әнна 8:59, Йуһ’әнна 10:31
+ 11:9 Йуһ’әнна 9:4, Йуһ’әнна 12:35
+ 11:10 Йерәмийа 13:16

+ 11:11 Мәтта 9:24, Марqос 5:39, П’адшати IV 4:31

+ 11:16 Мәтта 10:3, Марqос 3:18, Луqа 6:15, Йуһ’әнна 14:5, Йуһ’әнна 20:24, Йуһ’әнна 21:2, К’аред Шандийа 1:13, Йуһ’әнна 13:37

+ 11:24 Луqа 14:14, Йуһ’әнна 5:29, Йуһ’әнна 6:39

+ 11:25 Йуһ’әнна 1:4, Йуһ’әнна 5:26, Йуһ’әнна I 1:2, Йуһ’әнна I 5:11

+ 11:26 Йуһ’әнна 5:24, Йуһ’әнна 8:51

+ 11:27 Зәбур 2:7, Мәтта 11:2, Йуһ’әнна 1:49, Мәтта 16:16, Марqос 8:29

+ 11:35 Луqа 19:41
+ 11:37 Йуһ’әнна 9:6-7
+ 11:38 Мәтта 27:60
+ 11:41 Йуһ’әнна 17:1
+ 11:42 Йуһ’әнна 3:17
+ 11:43 Йуһ’әнна 5:28
+ 11:44 Йуһ’әнна 5:28

• 11:45 Мәтта 26:1-5, Марqос 14:1-22, Луqа 22:1-2

+ 11:45 Йуһ’әнна 2:23
+ 11:50 Йуһ’әнна 18:14
+ 11:51 Ишайа 53:10-11, Марqос 10:45

+ 11:52 Ишайа 49:6, Йуһ’әнна 10:16, Йуһ’әнна I 2:2

+ 11:53 Марqос 14:1, Йуһ’әнна 5:18, Йуһ’әнна 7:1, Йуһ’әнна 8:37

+ 11:55 Дәрк’әтьн 12:1-30, Q. Дӧщари 16:1, Q. Дӧщари 16:16, Йуһ’әнна 2:13, Йуһ’әнна 6:4, Дирок II 30:17-18

+ 11:57 Йуһ’әнна 7:11

• 12:1 Мәтта 26:6-13, Марqос 14:3-9, Луqа 7:36-50

+ 12:1 Дәрк’әтьн 12:1-30, Йуһ’әнна 11:55, Мәтта 21:17, Йуһ’әнна 11:1, Йуһ’әнна 11:18

+ 12:2 Луqа 10:38
+ 12:3 Йуһ’әнна 11:2
+ 12:6 Йуһ’әнна 13:29
+ 12:8 Q. Дӧщари 15:11
+ 12:9 Йуһ’әнна 11:44

• 12:12 Мәтта 21:4-9, Марqос 11:7-10, Луqа 19:35-38

+ 12:13 Зәбур 118:25-26
+ 12:15 Зәкәрийа 9:9, Мәтта 21:4-5
+ 12:16 Йуһ’әнна 2:22
+ 12:19 Йуһ’әнна 11:47-48
+ 12:21 Йуһ’әнна 1:44
+ 12:23 Йуһ’әнна 2:4, Йуһ’әнна 17:1
+ 12:24 Корьнт’и I 15:36
+ 12:25 Мәтта 10:39, Луqа 14:26
+ 12:27 Марqос 14:34, Йуһ’әнна 13:21
+ 12:28 Марqос 1:11, Марqос 9:7
+ 12:29 К’аред Шандийа 23:9
+ 12:30 Йуһ’әнна 11:42

+ 12:31 Йуһ’әнна 16:11, Корьнт’и II 4:4, Колоси 2:15

+ 12:32 Жьмар 21:9, Йуһ’әнна 3:14, Йуһ’әнна 8:28, Һосейа 11:4, Йуһ’әнна 6:44

+ 12:33 Йуһ’әнна 18:32

+ 12:34 Зәбур 89:4, Зәбур 110:4, Ишайа 9:7

+ 12:35 Ишайа 2:5, Йуһ’әнна 1:4, Йуһ’әнна 8:12, Әфәси 5:8, Мәсәлә 4:19, Йерәмийа 13:16, Йуһ’әнна 9:4, Йуһ’әнна 11:9, Йуһ’әнна I 1:6

+ 12:36 Луqа 16:8, Т’есалоники I 5:5

+ 12:38 Ишайа 53:1, Р’омайи 10:16

+ 12:40 Ишайа 6:10, Мәтта 13:15, Марqос 4:12, К’аред Шандийа 28:27

+ 12:41 Ишайа 6:1

+ 12:42 Йуһ’әнна 3:1, Йуһ’әнна 9:22, Йуһ’әнна 16:2

+ 12:43 Йуһ’әнна 5:44

+ 12:44 Мәтта 10:40, Йуһ’әнна 13:20, Йуһ’әнна 14:1

+ 12:45 Йуһ’әнна 14:9

+ 12:46 Йуһ’әнна 1:4, Йуһ’әнна 8:12, Йуһ’әнна 9:5

+ 12:47 Йуһ’әнна 3:17, Йуһ’әнна 4:42, Йуһ’әнна 8:15

+ 12:48 Q. Дӧщари 18:19

+ 13:1 Дәрк’әтьн 12:1-30, Йуһ’әнна 12:1, Марqос 14:41, Йуһ’әнна 2:4, Йуһ’әнна 7:6, Йуһ’әнна 8:20

+ 13:2 Йуһ’әнна 6:70

+ 13:3 Мәтта 11:27, Йуһ’әнна 17:2, Йуһ’әнна 8:14, Йуһ’әнна 16:28

+ 13:5 Мәтта 20:28, Луqа 22:27

+ 13:8 Корьнт’и I 6:11, Әфәси 5:26, Тито 3:5, Ибрани 10:22

+ 13:10 Йуһ’әнна 15:3

+ 13:11 Йуһ’әнна 6:64, Йуһ’әнна 18:2

+ 13:13 Мәтта 7:22, Мәтта 23:8, Луqа 6:46, Филипи 2:11

+ 13:14 Тимот’ейо I 5:10
+ 13:15 Пәтрус I 2:21
+ 13:16 Луqа 6:40, Йуһ’әнна 15:20

+ 13:17 Мәтта 24:46, Луqа 11:28, Аqуб 1:22, Р’омайи 2:13

• 13:18 Мәтта 26:21-25, Марqос 14:18-21, Луqа 22:21-23

+ 13:18 Йуһ’әнна 6:70, Зәбур 41:9

+ 13:19 Марqос 13:23, Йуһ’әнна 14:29, Йуһ’әнна 16:4

+ 13:20 Мәтта 10:40, Луqа 10:16, Йуһ’әнна 12:44

+ 13:21 Марqос 14:34, Йуһ’әнна 12:27

+ 13:23 Йуһ’әнна 19:26, Йуһ’әнна 20:2, Йуһ’әнна 21:7, Йуһ’әнна 21:20

+ 13:29 Йуһ’әнна 12:6
+ 13:31 Пәтрус I 4:11
+ 13:32 Йуһ’әнна 17:1, Йуһ’әнна 17:5
+ 13:33 Йуһ’әнна 7:34, Йуһ’әнна 8:21

+ 13:34 Йуһ’әнна I 2:7-8, Йуһ’әнна I 3:11, Йуһ’әнна II 1:5, Q. К’аһинтийе 19:18, Йуһ’әнна 15:12

• 13:36 Мәтта 26:31-35, Марqос 14:27-31, Луqа 22:31-34

+ 13:37 Йуһ’әнна 11:16, Йуһ’әнна 21:19
+ 13:38 Йуһ’әнна 18:27
+ 14:1 Йуһ’әнна 12:44
+ 14:3 Йуһ’әнна 14:1, Т’есалоники I 4:17
+ 14:5 Йуһ’әнна 11:16

+ 14:6 Йуһ’әнна 1:17, Йуһ’әнна 11:25, Ибрани 10:20

+ 14:8 Йуһ’әнна 1:43, Йуһ’әнна 12:21
+ 14:9 Йуһ’әнна 12:45
+ 14:10 Йуһ’әнна 10:38
+ 14:11 Йуһ’әнна 5:36

+ 14:12 Йуһ’әнна 8:14, Йуһ’әнна 13:3, Йуһ’әнна 16:28

+ 14:14 Мәтта 7:7-8, Марqос 11:24, Йуһ’әнна 15:16, Йуһ’әнна 16:23, Йуһ’әнна I 3:22

+ 14:15 Мәтта 28:20, Йуһ’әнна I 5:3, Йуһ’әнна II 1:6, Р’омайи 13:10

+ 14:16 Йуһ’әнна 15:26, Йуһ’әнна 16:13
+ 14:17 Корьнт’и I 2:14, К’аред Шандийа 2:4
+ 14:19 Йуһ’әнна 7:33
+ 14:21 Мәсәлә 8:17, Йуһ’әнна 16:27
+ 14:22 Луqа 6:16, К’аред Шандийа 1:13
+ 14:23 Ә’йанти 3:20

+ 14:26 Йуһ’әнна 15:26, Йуһ’әнна 16:13, Корьнт’и I 2:10, Йуһ’әнна I 2:20, Луqа 24:49

+ 14:27 Филипи 4:7, Колоси 3:15

+ 14:28 Йуһ’әнна 14:1-2, Корьнт’и I 11:3, Корьнт’и I 15:24

+ 14:29 Марqос 13:23, Йуһ’әнна 13:19
+ 14:30 Йуһ’әнна 12:31, Әфәси 2:2
+ 15:1 Ишайа 5:1
+ 15:2 Йерәмийа 2:21, Мәтта 3:10, Мәтта 7:19
+ 15:3 Йуһ’әнна 13:10
+ 15:4 Йуһ’әнна I 2:6

+ 15:5 Р’омайи 11:17, Йуһ’әнна 6:56, Йуһ’әнна I 3:24, Марqос 4:20

+ 15:6 Мәтта 13:42
+ 15:7 Йуһ’әнна 14:14
+ 15:9 Мәтта 3:17, Йуһ’әнна 5:20

+ 15:11 Йуһ’әнна 3:29, Йуһ’әнна 16:24, Йуһ’әнна 17:13, Йуһ’әнна I 1:4, Йуһ’әнна II 1:12

+ 15:12 Йуһ’әнна 13:34

+ 15:13 Йуһ’әнна 10:11, Йуһ’әнна I 3:16, Р’омайи 5:7-8, Әфәси 5:2

+ 15:14 Марqос 3:35

+ 15:15 Йуһ’әнна 3:32, Йуһ’әнна 8:26

+ 15:16 Мәтта 7:7-8, Марqос 11:24, Йуһ’әнна 14:14, Йуһ’әнна 16:23

+ 15:17 Йуһ’әнна I 2:7, Йуһ’әнна I 3:11, Йуһ’әнна II 1:5

+ 15:18 Марqос 13:13, Йуһ’әнна 7:7, Йуһ’әнна I 3:13

+ 15:19 Йуһ’әнна 8:23, Йуһ’әнна 17:14

+ 15:20 Мәтта 10:24, Луqа 6:40, Йуһ’әнна 13:16, Йуһ’әнна 5:16, Корьнт’и I 4:12, Корьнт’и II 4:9, Т’есалоники I 2:15, Тимот’ейо II 3:12

+ 15:22 Йуһ’әнна 9:41
+ 15:23 Йуһ’әнна 5:23
+ 15:24 Йуһ’әнна 7:31, Йуһ’әнна 10:37
+ 15:25 Зәбур 35:19, Зәбур 69:4

+ 15:26 Йуһ’әнна 14:17, Йуһ’әнна 16:13, К’аред Шандийа 5:32, Йуһ’әнна I 5:6-8

+ 15:27 Луqа 24:48, Йуһ’әнна 19:35, К’аред Шандийа 1:8

+ 16:2 Йуһ’әнна 9:22, Йуһ’әнна 12:42, К’аред Шандийа 8:1, К’аред Шандийа 9:1, К’аред Шандийа 26:9

+ 16:3 Йуһ’әнна 18:19

+ 16:4 Марqос 13:23, Йуһ’әнна 13:19, Йуһ’әнна 14:29

+ 16:5 Йуһ’әнна 7:33, Йуһ’әнна 14:12
+ 16:7 Йуһ’әнна 15:26
+ 16:9 Йуһ’әнна 8:24
+ 16:11 Йуһ’әнна 12:31, Колоси 2:15

+ 16:13 Йуһ’әнна 14:17, Йуһ’әнна 15:26, Йуһ’әнна I 2:20, Корьнт’и I 2:10

+ 16:15 Йуһ’әнна 17:10
+ 16:16 Йуһ’әнна 7:33
+ 16:20 Мәтта 9:15
+ 16:21 Ишайа 26:17
+ 16:22 Корьнт’и II 6:10

+ 16:23 Мәтта 7:7-8, Марqос 11:24, Йуһ’әнна 14:14, Йуһ’әнна 15:16

+ 16:24 Йуһ’әнна 3:29, Йуһ’әнна 15:11, Йуһ’әнна 17:13, Йуһ’әнна II 1:12

+ 16:25 Марqос 8:32
+ 16:27 Йуһ’әнна 14:21
+ 16:28 Йуһ’әнна 8:14, Йуһ’әнна 13:3
+ 16:30 Йуһ’әнна 2:24-25

+ 16:32 Мәтта 26:31, Марqос 14:27, Йуһ’әнна 8:16

+ 16:33 Йуһ’әнна 14:27, Колоси 3:15, Р’омайи 8:37, Ә’йанти 3:21

+ 17:1 Йуһ’әнна 11:41, Йуһ’әнна 2:4, Йуһ’әнна 12:23, Йуһ’әнна 8:54, Йуһ’әнна 13:32

+ 17:2 Мәтта 28:18, Йуһ’әнна 5:22, Йуһ’әнна 13:3

+ 17:5 Йуһ’әнна 1:1-2
+ 17:8 Йуһ’әнна 6:69
+ 17:9 Луqа 22:32
+ 17:10 Йуһ’әнна 16:15, Ишайа 49:3
+ 17:11 Йуһ’әнна 10:30

+ 17:12 Т’есалоники II 3:3, Йуһ’әнна 13:2, Йуһ’әнна 10:28

+ 17:13 Йуһ’әнна 3:29, Йуһ’әнна 15:11, Йуһ’әнна 16:24, Йуһ’әнна II 1:12

+ 17:14 Йуһ’әнна 8:23, Йуһ’әнна 15:19
+ 17:15 Мәтта 6:13
+ 17:17 Зәбур 119:160
+ 17:18 Йуһ’әнна 20:21
+ 17:22 Р’омайи 8:30
+ 17:24 Йуһ’әнна 14:3

+ 17:25 Йерәмийа 12:1, Йуһ’әнна 8:55, Йуһ’әнна 10:15

+ 17:26 Мәтта 3:17, Йуһ’әнна 5:20

• 18:1 Мәтта 26:47-56, Марqос 14:43-50, Луqа 22:47-53

+ 18:1 Мәтта 26:36
+ 18:2 Луqа 22:39
+ 18:3 К’аред Шандийа 1:16

+ 18:4 Йуһ’әнна 13:1, Йуһ’әнна 1:38, Йуһ’әнна 20:15

+ 18:9 Йуһ’әнна 17:12
+ 18:10 Луqа 22:38
+ 18:11 Марqос 10:38, Марqос 14:36

• 18:12 Мәтта 26:57-58, Марqос 14:53-54, Луqа 22:54

+ 18:13 Луqа 3:2, К’аред Шандийа 4:6

+ 18:14 Йуһ’әнна 11:50

• 18:16 Мәтта 26:69-70, Марqос 14:66-68, Луqа 22:55-57

• 18:19 Мәтта 26:59-66, Марqос 14:55-64, Луqа 22:66-71

+ 18:20 Йуһ’әнна 7:26

+ 18:22 П’адшати III 12:24, К’аред Шандийа 23:2, К’аред Шандийа 23:4

+ 18:26 Йуһ’әнна 18:10

+ 18:27 Мәтта 26:64, Марqос 14:72, Луqа 22:60, Йуһ’әнна 13:38

• 18:28 Мәтта 27:1-2, Мәтта 27:11-14, Марqос 15:1-5, Луqа 23:1-5

+ 18:28 К’аред Шандийа 10:28, Q. Дӧщари 16:1

+ 18:29 Луqа 3:1, Луqа 13:1, К’аред Шандийа 3:13, К’аред Шандийа 4:27, Тимот’ейо I 6:13

+ 18:32 Марqос 10:33, Йуһ’әнна 12:33
+ 18:33 Мәтта 2:2
+ 18:36 Йуһ’әнна 8:23, Йуһ’әнна 17:14
+ 18:37 Йуһ’әнна 3:11, Йуһ’әнна I 4:6
+ 18:38 Луqа 23:41, Ибрани 4:15
+ 18:39 Марqос 15:6-7

• 19:1 Мәтта 27:15-31, Марqос 15:6-20, Луqа 23:13-25

+ 19:4 Луqа 23:41, Ибрани 4:15
+ 19:7 Йуһ’әнна 10:36, Q. К’аһинтийе 24:16
+ 19:9 Ишайа 53:7, К’аред Шандийа 8:32-33
+ 19:11 Йуһ’әнна 18:2, Йуһ’әнна 18:14
+ 19:12 К’аред Шандийа 3:13
+ 19:15 Зәбур 93:1

• 19:17 Мәтта 27:32-44, Марqос 15:21-32, Луqа 23:26-43

+ 19:20 Ибрани 13:12
+ 19:24 Зәбур 22:18
+ 19:25 Луqа 24:18, Луqа 8:2
+ 19:26 Йуһ’әнна 13:23

• 19:28 Мәтта 27:45-56, Марqос 15:33-41, Луqа 23:44-49

+ 19:28 Зәбур 69:21

+ 19:31 Q. Дӧщари 21:23, Йешу 8:29, Йешу 10:26-27

+ 19:34 Йуһ’әнна I 5:6

+ 19:35 Йуһ’әнна 15:27, К’аред Шандийа 1:8, Йуһ’әнна I 1:1-3, Ә’йанти 1:2

+ 19:36 Дәрк’әтьн 12:46, Жьмар 9:12, Зәбур 34:20, Мәтта 1:23, Мәтта 21:4, Мәтта 26:56

+ 19:37 Зәкәрийа 12:10

• 19:38 Мәтта 27:57-61, Марqос 15:42-47, Луqа 23:50-56

+ 19:38 Йуһ’әнна 7:13

+ 19:39 Йуһ’әнна 3:1, Йуһ’әнна 7:50, Мәтта 2:11

+ 19:40 Йуһ’әнна 11:44

+ 19:41 П’адшати IV 21:18, П’адшати IV 21:26

• 20:1 Мәтта 28:1-10, Марqос 16:1-8, Луqа 24:1-12

+ 20:1 Луqа 8:2
+ 20:2 Йуһ’әнна 13:23
+ 20:9 Зәбур 16:10, Луqа 24:27
• 20:11 Марqос 16:9-11
+ 20:12 Луqа 24:4, К’аред Шандийа 1:10
+ 20:14 Луqа 24:16, Луqа 24:31, Йуһ’әнна 21:4
+ 20:15 Йуһ’әнна 1:38, Йуһ’әнна 18:4

+ 20:17 Мәтта 28:10, Р’омайи 8:29, Ибрани 2:11

• 20:19 Мәтта 28:16-20, Марqос 16:14-18, Луqа 24:36-49

+ 20:21 Йуһ’әнна 17:18
+ 20:22 Дәстпебун 2:7
+ 20:23 Мәтта 16:19, Мәтта 18:18
+ 20:24 Йуһ’әнна 11:16

+ 20:28 Йуһ’әнна 1:1, Йуһ’әнна I 5:20, Филипи 2:6

+ 20:29 Марqос 15:32, Пәтрус I 1:8

+ 20:30 Йуһ’әнна 21:25

+ 20:31 Зәбур 2:7, Мәтта 14:33, Луqа 1:35, Йуһ’әнна 1:7, К’аред Шандийа 19:4, Йуһ’әнна 3:14-15, Йуһ’әнна I 5:13

+ 21:1 Йуһ’әнна 6:1

+ 21:2 Йуһ’әнна 11:16, Йуһ’әнна 14:5, Йуһ’әнна 20:24, Йуһ’әнна 1:45, Йуһ’әнна 2:1, Мәтта 4:21, Луqа 5:10

+ 21:4 Луqа 24:16, Луqа 24:31, Йуһ’әнна 20:14
+ 21:5 Луqа 24:41
+ 21:6 Луqа 5:4
+ 21:7 Йуһ’әнна 13:23
+ 21:14 Йуһ’әнна 20:19, Йуһ’әнна 20:26
+ 21:16 К’аред Шандийа 20:28, Пәтрус I 5:1
+ 21:19 Йуһ’әнна 13:37, Пәтрус II 1:14
+ 21:20 Йуһ’әнна 13:23, Йуһ’әнна 13:25
+ 21:22 Мәтта 16:27, Марqос 9:1
+ 21:24 Йуһ’әнна 15:27, Йуһ’әнна III 1:12
+ 21:25 Йуһ’әнна 20:30

+ https://ibt.org.ru/ftpmirror/pub/ebook/KKD/KKDL/Кӧрманщи__Tran.azw3

Фәрһәнгок

Фәрһәнгок

1. А
2. Б
3. В
4. Г
5. Д
6. Е
7. Ә
8. Ж
9. З
10. И
11. Й
12. К
13. Л
14. М
15. Н
16. О
17. П
18. Р
19. С
20. Т
21. У
22. Ф
23. Х
24. Һ
25. Ч
26. Ш
27. Щ
28. Q
29. W

Абба

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бь зьмане арами те фә’мкьрьне «бав». Марqос 14:36; Р’омайи 8:15; Галати 4:6.

Адәм

Мьзгини

Фәрһәнгок

– инсане пешьн бу, йе кӧ Хwәде хӧльqанд. Хwәде әw жь хwәлийа ә’рде хӧльqанд (Дәстпебун 2), паше Һеwа хӧльqанд. Адәм у жьна хwә Һеwава әw бун, йед кӧ паше гӧр’а Хwәде нәкьрьн у гӧнә кьрьн (Дәстпебун 3). Һьнгеда инсен гӧнә кьр. Корьнт’и I 15:45-да те готьне, кӧ Иса Мәсиһ «Адәме Ахьрийе» йә. Адәме пешьн баве т’әмамийа мәрьвайа йә у һәр кәс жийина qальби жь wи дьстинә. Иса Мәсиһ кӧ Адәме дӧда йә, жийина р’ӧһ’ани дьдә һәр кәсе кӧ баwәрийа хwә Wи тинә. Луqа 3:38; Р’омайи 5:12-15; Корьнт’и I 15:22, 45-47; Тимот’ейо I 2:13-14; Щьһуда 14.

Алфа у Омега

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Алфа һ’әрфа әлифба йунанийә пешьн ә, Омега һ’әрфа әлифба йунанийә пашьн ә. «Алфа у Омега» чаwа навәк һьн Хwәдер’а, һьн жи Иса Мәсиһр’а те готьне. Ә’йанти 1:8; 21:6; 22:13.

Арйопаго

Мьзгини

Фәрһәнгок

– гьрәки бажаре Ат’инайе бу, Йунаньстанеда. Мәрьвед хwәйиqәдьрә гьрәгьр сәр wи гьри дьщьвийан. Щьвата wан жи һәма «Арйопаго» дьһатә готьне.

Артәмис

Мьзгини

Фәрһәнгок

– наве п’утәки йә, кӧ гәләк мәрьва Асйайеда әw дьһ’әбандьн (К’аред Шандийа 19:24-35).

Архелайо

Мьзгини

Фәрһәнгок

– кӧр’е Һеродәси Мәзьн бу у бьре Һеродәс-Антипас бу. Пәй мьрьна баве хwәр’а әw дәмәкә кьн бу сәрwере Щьһустане. Жь к’әрәма хwә ль бьн хәбәра «Һеродәс»-да жи бьхуньн.

Ахайа

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’арәкә мәзьнә wәлате Йунаньстане бу. П’ьр’анийа бажаред Йунаньстанейә ә’йан, һьнге дьк’әтьнә нава qәза Ахайайейә Р’омайе.

Аqуб

Мьзгини

Фәрһәнгок

– 1. Аqуб кӧр’е Исһаq бу, аwа готи нәвийе Бьраһим, Аqубр’а Исраел жи те готьне. Бьре wийи мәзьн Әсаw бу. Аqуб баве һәр донздәһ qәбилед мьләте Исраеле бу. К’ьтеба Пирозда чәнд щара Аqуб бона мьләте Исраеле жи те готьне. Жь к’әрәма хwә ль бьн хәбәра «мала Аqуб» у «Әсаw»-да бьхуньн.

2. Аqубе Һалфаwо у Аqубе Зәбәдийе бьре Йуһ’әнна, әвана дӧ шагьртед Иса Мәсиһ бун.

3. Ӧса жи Аqуб наве бьраки Иса бу (Мәтта 13:55; Марqос 6:3; Галати 1:19) у ль гора фькьра гәләка әw Аqуб ә, йе кӧ «Нә’ма Аqуб» ньвисийә.

авзе (нәхwәшийа авзе)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– ава зәр же дьчә.

амин

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жь зьмане ибрани йә, кӧ мә’на wе әв ә: «Р’аст ә», «Бәле», «Бьра ӧса бә», «Р’аст бе хельф», «Qайл ьм». Әw һьнге те готьне гава йәк готьнәке дьбежә йан дӧа дькә, йәки дьн готьна wи дьхwазә мак кә, qайлбуна хwә бь готьна «амин» нишан дькә. Ӧса жи Ә’йанти 3:14-да әв нава бона Иса Мәсиһ һатийә хәбате, бь фькьра «Әw р’аст ә», «Әw амьн ә». Р’омайи 1:25; 9:5; Корьнт’и I 14:16; Корьнт’и II 1:20.

анинә сери

Мьзгини

Фәрһәнгок

– анинә щи, мийасәркьрьн, т’әмамкьрьн.

анисо

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (анис, шәмит) щур’әки п’ьнщар’е йә. Мәтта 23:23.

арами

Мьзгини

Фәрһәнгок

– зьмане арами незики зьмане ибрани йә. Жь сала 600-и бәри буйина Иса әw нава сийасәте у к’ьр’ин-фьротана Асйа Р’оавайеда зьманәки навмьләтийейи мәзьни бу. Һена Иса Мәсиһда арами зьмане щьһуйед Фьльстинейи һәр дәм бу, ӧса жи ибрани у йунани дьһатьнә хәбәрдане. Пәймана Нуда чәнд щи һәнә, wәки ньвиск’аред Мьзгинийе хәбәред Иса бь зьмане арами ньвисинә у паше wәлгәр’андьнә йунани. Мәтта 23:7; Марqос 5:41; 7:34; 15:22; К’аред Шандийа 4:36; Галати 1:18.

афу (афукьрьн, афубун)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бахшандьн.

Бабилон

Мьзгини

Фәрһәнгок

– 1. Бабилон наве бажарәки гәләки кәвьн ә. Wәхтәке п’адшайе Бабилоне гәләк wәлатед дьн бьндәст кьрьбун. Мьләте wи т’әви мьләте Исраеле шәр’ кьр у әw бьндәст кьрьн. Гәләк мәрьвед Исраеле чаwа хӧлам бьрьнә wәлате хwә. Мьләте Исраеле ль wьр һ’әфте сали ма. Мәтта 1:11-12, 17; К’аред Шандийа 7:43.

2. Бабилон Ә’йантийеда жи те ньвисаре, чаwа нишана мьләтед кӧ гӧр’а Хwәде накьн, чьмки мәрьвед бажаре Бабилоне ӧса бун. Ә’йанти 14:8; 17:5; сәре 18-а.

3. Пәтрус I 5:13-да һәйә кӧ «Бабилон» бә’са бажаре Р’омайе дькә.

Бав (Баве Ә’змана)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– әв нав Хwәдер’а те готьне. К’ьтеба Пирозда әw бь мә’на физики (щьсмани) найе фә’мкьрьне, ле бь мә’на р’ӧһ’ани. Әw Баве р’ӧһ’ед һ’әму мәрьвайийе йә. Хwәде бона мәрьва ӧса хәм дькә, чаwа бав зар’а хwәр’а у һе зедә. Ле һәләqәтийа Хwәде чаwа Баве т’әви Иса Мәсиһ щур’әки башqә йә. Жь к’әрәма хwә дәрһәqа ве йәкеда бьн хәбәра «Кӧр’е Хwәде»-да бьхуньн.

Баә’л

Мьзгини

Фәрһәнгок

– наве п’утәки кәнанийа бу, әw п’утәки зедәбуне аwа готи зайине бу, баwәрмәндед wи п’ути баwәр дькьрьн кӧ әwе һ’әйwанед wан, зәви у р’әзед wан бәрәк’әт кә. Мә’на Баә’л «хwәйи» йә. Мьләте Моwаб, мьләте Мьдйан у мьләте Сур у Сайда Баә’л хwәр’а Хwәде һ’әсаб дькьрьн. Гәләк п’утед wан мьләта һәбун, ле Баә’л жь һ’әмуйа мәстьр бу. Т’ариха мьләте Исраелда, чахе әw жь Хwәде дур дьк’әтьн, Баә’л дьһ’әбандьн у бь ви аwайи һерса Хwәде ль сәр хwәда данин. Ле нав мьләте Исраелда мәрьв һәбун, кӧ т’ӧ щара Баә’л qәбул нәкьрьнә, һәр wәхт заньбунә кӧ пештьри Ә’фьрандаре ә’рд у ә’зман т’ӧ Хwәде иди т’ӧнәйә. Һ’акьмти 2:13; 6:25, 31; П’адшати III 16:31; сәре 18-а; 22:53; П’адшати IV 3:2; 10:18-27; 11:18; Йерәмийа 2:8; 7:9; 11:17; 12:16; 19:5; 23:27; Р’омайи 11:4.

Бажаре Даwьд

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Пәймана Кәвьнда «Бажаре Даwьд» wе п’ара Оршәлимер’а те готьне, к’ижан кӧ Даwьд п’адша жь дәсте йәбусийа станд (П’адшати II 5:6-9 ). Луqа 2:11-да ӧса жи Бәйтләһ’мер’а дьготьн бажаре Даwьд, ль к’ӧ мала баве Даwьд дьма. Wьр Даwьд жь дийа хwә дьне к’әтьбу у мәзьн бьбу (П’адшати I 17:12; Луqа 2:4). Ӧса жи ль гора готьнед п’ехәмбәра Иса Мәсиһ wьр жь Мәрйәме дьне к’әт (Мәтта 2:1, 5-6).

Бараq

Мьзгини

Фәрһәнгок

– йәк жь сәрwеред мьләте Исраеле бу. Шер’да сәрwерти дькьр у дьжмьн бьндәст кьр. Һ’акьмти жь сәред 4-а һ’әта 5-а; Ибрани 11:32.

Барнабас

Мьзгини

Фәрһәнгок

– мә’на наве «Барнабас» әв ә: «Кӧр’е Бәрдьлийе» аwа готи «Йе кӧ бәр дьлада те» (К’аред Шандийа 4:36). Әw йәки леwи бу жь Qӧбрьсе у нава баwәрмәндада сәрwерәк бу, йе кӧ Паwлос бьрә щәм шандийед Оршәлиме. Әw т’әви Паwлос р’еwитийа Паwлосә пешьнда чаwа qасьде Иса чу. К’аред Шандийа 4:36-37; 9:27; 13:1–14:28; 15:36-41; Галати 2:9-14.

Бахшандьн

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Хwәде гӧнед мә дьбахшинә

Мәтта 26:28; Марqос 11:25-26; К’аред Шандийа 5:31; 10:43; 26:18; Әфәси 1:7; Колоси 1:13-14; 2:13-14; Ибрани 10:17-18; Йуһ’әнна I 1:8–2:2.

Гәрәке әм жи гӧнед йед дьн бьбахшиньн

Мәтта 6:12-15; 18:21-35; Марqос 11:25; Луqа 6:37; 17:3-4; Корьнт’и II 2:5-11; Әфәси 4:31-32; Колоси 3:13.

Бет’-Ел

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бажаре п’адшатийа Исраелейи бакӧре бу. Сесьд сали әw щики гәләки ә’йан бу бона һ’әбандьне. П’адшати III 12:28-30; П’адшати IV 23:15.

Бәйтләһ’м

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бажаре Щьһудайе (Щьһустане) йә, ль к’ӧ Даwьд п’адша дьне к’әт у мәзьн бу, паше жи Иса ль вьр һатә дьне (Мәтта 2:1; Луqа 2:4; Йуһ’әнна 7:42).

Бәлзәбул

Мьзгини

Фәрһәнгок

– навәки бона мирещьн. Пешийе Бәлзәбул наве п’утәки фьльстинийа бу, мә’на «Хӧдане wаре бьльнд». Фьльстини незики мьләтед Исраеле дьман. Пәйр’а нав щьһуйада мә’никә дьн станд: «Хӧдане меша» йан «Хӧдане сәргина». Әw жи бу навәки сәрwерийа qәwатед щьнайә хьраб. Мәтта 10:25; 12:24, 27; Марqос 3:22; Луqа 11:15, 18-19.

Бьжарти (Йе Бьжарти)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бона Иса Мәсиһ те готьне. Йе Бьжарти, Мәсиһе Хwәде йә, йе кӧ Хwәде к’ьфш кьрийә. Ишайа 42:1; Мәтта 12:18; Луqа 23:35; Йуһ’әнна 1:41. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «Мәсиһ»-да бьхуньн.

Бьлам

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’ехәмбәр бу, йе кӧ Балаqе п’адше Моwабе жь wи һиви кьр, wәки әw ньфьр’а мьләте Исраеле бькә, чьмки Балаqе п’адша дьхwәст әw бьндәст кьрана. Балаq жь мьләте Исраеле дьтьрсийа, чахе һатьнә wәлате wи. Пешийе Бьлам п’ехәмбәр гот: «На, әз ньфьр’а мьләте Исраеле накьм», ле паше чу. Гава р’еда дьчу, ль пешийа wи мьлйак’әтәк сәкьни. Бьлам мьлйак’әт нәдит, ле к’әре Бьлам мьлйак’әт дит у пешда нәчу. Бьлам нькарьбу ньфьр’ мьләте Исраеле бькьра, чьмки Хwәде дӧа wан кьрьбу. Пәймана Нуда ньвисар ә кӧ Бьлам п’әрәһ’ьз бу, ләма т’әви Балаqе п’адша qайл бу, йе кӧ дьжмьне мьләте Исраеле бу. Жьмар 22:4-35; Пәтрус II 2:15-16; Щьһуда 11; Ә’йанти 2:14.

Бьнйамин

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жь һәр донздәһ кӧр’ед Аqуб (аwа готи Исраел) йе һәри бьч’ук бу. Әw бавә’ширәки Исраеле бу. Дәстпебун 35:18; К’аред Шандийа 13:21; Р’омайи 11:1; Филипи 3:5; Ә’йанти 7:8.

Бьраһим

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бавә’шире щьмә’та Хwәде бу. Һе бәре пешда Хwәде Бьраһимр’а готьбу кӧ: «Әзе wәлатәки бьдьмә тә. Гәрәке тӧ жь wәлате хwә дәрейи у һәр’и wәлатәки ну». Бьраһим гӧр’а Хwәде кьр. Пәй гәләк салар’а әw wәлат дит. Әw wәлате Исраел ә. Хwәде пәйман т’әви Бьраһим гьреда, соз да кӧ әw у зӧр’әтед wи Хwәдер’а wе бьбьнә щьмә’тәкә башqә, һәгәр әw ль пәй Хwәде һәр’ьн. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «пәйман»-да бьхуньн. Луqа 1:55; 3:8, 34.

бадиһәwа

Мьзгини

Фәрһәнгок

– вала, п’уч’.

бажарванед Р’омайе

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жь һ’әму мәрьвед кӧ Императорийа Р’омайеда дьман, т’әне һьнәк чаwа бажарванед р’омайе дьһатьнә һ’әсабе. Әwед кӧ бажарван дьһатьнә һ’әсабе, һәq у азайийед wанә башqә һәбун, qәдьре wан һе бьльнд бу (К’аред Шандийа 16:37).

бакӧр

Мьзгини

Фәрһәнгок

– мьфрьq, шьмал.

бап’еш

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (бап’еша гәмийе) щар, багьр.

башур

Мьзгини

Фәрһәнгок

– мьшрьq, щә’нуб.

баwәри

Мьзгини

Фәрһәнгок

– «Иман» хәбәрәк ә, кӧ жь зьмане семити (ә’рәби, ибрани, сурийани, ашури) те, кӧ бь к’ӧрди «баwәри» йә. Пенщ щур’ә хәбатед хәбәра «баwәри» һәнә:

1. Мәрьв баwәрийа хwә ль Хwәде йан йәки тинә, баwәр дькә кӧ әw амьн ә (Дәстпебун 15:6; Ишайа 7:9; Р’омайи 4:3; Галати 3:8).

2. Мәрьв дькарә баwәр бькә кӧ тьштәк йан кәсәк р’аст ә (Луqа 20:5).

3. Мәрьв ә’сәйи занә, аwа готи һ’ьшада р’удьни, кӧ тьштәк һәйә йан wе дәрбаз бә (Аqуб 1:6).

4. Пәймана Нуда, һинкьрьна шандийа бона Иса Мәсиһ те фә’мкьрьне. Әw баwәрийа мә йә нав пирозед Хwәдеда йә (Галати 1:23; Әфәси 4:5; Щьһуда 3).

5. Баwәрикә щур’әки башqә жи һәйә, чаwа дайинәкә жь Хwәде (Корьнт’и I 12:9).

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит
бона хьлазбуне

Йуһ’әнна 1:12; 3:15-18; 3:36; 6:47; 14:6; 20:31; К’аред Шандийа 4:12; 16:30-31; Р’омайи 3:20-22; 10:9-10; Галати 2:16; Әфәси 2:8-9.

бона жийина мәсиһийе

Марqос 11:22-25; Луqа 17:5-6; Йуһ’әнна 14:1; Р’омайи 5:1-2; 14:22-23; Корьнт’и I 13:13; Корьнт’и II 5:6-7; Галати 5:6; Ибрани 11; Аqуб 1:2-8; 2:14-26; Пәтрус I 1:3-9.

беолити

Мьзгини

Фәрһәнгок

– беqанун, беә’дәт, беә’сьл у хwәсәрихwә.

бәж

Мьзгини

Фәрһәнгок

– зьһайи, ә’рд.

бәйт’

Мьзгини

Фәрһәнгок

– qәwл, һьзьнгьрт.

бәлг

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’әле даре.

бәрдьли

Мьзгини

Фәрһәнгок

– барьстани.

бәре дәрәмәта пешьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Зәмане Пәймана Кәвьнда, анәгори qьрара Хwәде, Исраеледа һәр тьштед пешьнә ньхӧри, һәгәр зар’а кӧр’ин буйа, йан һ’әйwана нерин буйа, йан бәре ә’рде у р’әзе дарайә пешьн буйа, әвана «бәред дәрәмәта пешьн» дьһатьнә һ’әсабе у Хwәдер’а дьһатьнә дайине. Бәред дәрәмәта пешьн Хwәдер’а пироз бун у әw р’аст п’ара Wи бун. Әв дайина бәре дәрәмәта пешьн дьдә к’ьфше, кӧ һәр тьшт п’ара Хwәде йә. Чахе бәре дәрәмәта пешьн дәрдьк’әт у дьдан, һьнге мәрьв wе йәкеда гӧман бун, кӧ һ’әму дәрәмәта wанә майинә пәй дәрәмәтдайина пешьнр’а wе бәрәк’әт бә. Бьньһер’ә: Дәрк’әтьн 13:12-15; 34:19, 26; Qануна К’аһинтийе 23:17; Жьмар 18:12; Готьнед Сьлеман 3:9-10. Пәймана Нуда әва хәбәра «бәре дәрәмәта пешьн» бь чәнд щур’а бь мә’на р’ӧһ’ани те бьк’аранине: Р’омайи 8:23; Корьнт’и I 15:20, 23; Аqуб 1:18; Ә’йанти 14:4.

бәрәт’ә

Мьзгини

Фәрһәнгок

– лаше мьрийа йан һ’әйwен.

бәрзәqи

Мьзгини

Фәрһәнгок

– тӧрӧшкьрьн, щӧлә’тикьрьн, бешәрмикьрьн.

бәр’и

Мьзгини

Фәрһәнгок

– щийе бе ав, кәвьр-кӧч’ьк, чол у бәст.

бәтавәбун

Мьзгини

Фәрһәнгок

– ӧндабун.

билан

Мьзгини

Фәрһәнгок

– занәбунеда сәрхwә.

бӧһьшт

Мьзгини

Фәрһәнгок

– щьнәт.

бьвьр

Мьзгини

Фәрһәнгок

– балт’ә.

бьк’ьр

Мьзгини

Фәрһәнгок

– кәч’ьк, qиза мернәкьри.

бьнәли

Мьзгини

Фәрһәнгок

– мәрьвед кӧ щикида дьминьн бьнәлийед wе дәре нә.

бьхур

Мьзгини

Фәрһәнгок

– ширеза даре йә. Әw жь дара те һьлдане у һ’ьшккьрьне. Гава те шәwьтандьне, бинәкә гәләки хwәш же те. Дәма Пәймана Кәвьнда п’арьстгәһеда сәр горигәһа бьхуре Хwәдер’а дьһатә шәwьтандьне (Дәрк’әтьн 30). Щур’әки дарәкә бьхуре Ә’рәбьстанеда жи һәбу, кӧ гәләки qимәт бу. Стәйрнасед р’оһьлате жь wе дәре Исайе зар’окр’а п’ешк’еш анин (Мәтта 2:11).

Бьхуре ә’рәби

бьһарәт

Мьзгини

Фәрһәнгок

– пунг, дарчин, мехьк у йед майинә бинхwәш.

бьһе

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’арәкә qимәте, кӧ бәри к’ьр’ине те дайине (Әфәси 1:14).

вәгәр’андьн (жь гӧнәкьрьне вәгәр’ийан)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (т’обәкьрьн) әw ә, кӧ йәк жь гӧнәкьрьне вәдьгәр’ә, хьраби у гӧнед хwә нас дькә, фә’м дькә кӧ әw хьраб ә, п’ошман дьбә у бь дьл у щан жь гӧнәкьрьне вәдьгәр’ә бәрбь Хwәде, wәки Хwәде бьбахшине. Һәзәкийел 14:6; Зәкәрийа 1:6; Марqос 1:15; К’аред Шандийа 3:19.

Гидәйон

Мьзгини

Фәрһәнгок

– сәрwерәки щьмә’та Исраеле бу. Баwәрийа wи гәләк бу у дӧа кьр wәки Хwәде р’ебәрийа wи бькьра. Гава чу шәр’, әскәред wи һьндьк бун, ле Хwәде алик’арийа wи кьр сәрк’әт. Һ’акьмти 6:11– 8:27; Ибрани 11:32.

Гӧнә

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Гӧнә чь йә?

Р’омайи 1:18-32; 8:5-8; Галати 5:19-21; Әфәси 2:1-3; 5:3-5; Колоси 3:5-10; Аqуб 4:17; Пәтрус I 4:3; Йуһ’әнна I 3:4-5.

Һ’әму мәрьва гӧнә кьрийә

Йуһ’әнна 8:7-9; Р’омайи 3:9-20; 3:23; 5:12; Галати 3:22; Йуһ’әнна I 1:8-10.

Һ’әwщә йә кӧ мәрьв жь щәзайе гӧна хьлаз бьн

Мәтта 10:28; 13:41-42; Йуһ’әнна 3:18-20; 3:36; К’аред Шандийа 17:30-31; Р’омайи 1:18-19; 6:23; Галати 6:7-8; Колоси 3:5-6; Т’есалоники II 1:7-9; Ибрани 9:27; 10:26-31; Пәтрус I 1:17; 4:3-5; Щьһуда 7; Ә’йанти 20:11-15.

Гӧр’а Хwәде бькьн

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Йуһ’әнна 14:15, 21, 23-24; 15:10-17; Р’омайи 13:8-10; Пәтрус I 1:14-16; Йуһ’әнна I 2:3-8; 3:22-24; Йуһ’әнна II 5-6.

гәлийе һәй-wайе

Мьзгини

Фәрһәнгок

– щийе бебьни. Бь йунани АБУССОС ә. Ль гора һинкьрьнәкә щьһуйайә гәләки кәвьн, әв щи к’урайийа ә’рде бу у щьн ль wьр гьрти дьһатьнә хwәйикьрьне, һ’әта щәзакьрьна wанә ахьрийе. Луqа 8:31; Ә’йанти 9:1-2, 11; 11:7; 17:8; 20:1, 3.

гәмиван

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (к’әштиван) хәбатк’аре гәмийе (к’әштийе).

гәмиwаргәһ

Мьзгини

Фәрһәнгок

– лиман, бәндәр.

гори

Мьзгини

Фәрһәнгок

– qӧрбан, нәдьр.

горигәһ

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (мәзбәһ) т’әхте кӧ qӧрбан, гори, һ’әди у хер дьһатьнә дайине йан сәржекьрьне. Пешийе әw пе кәвьра дьһатә чекьрьне. Һена Мусада qӧрбан т’әне сәр горигәһа Коне Шә’дәтийе дьһатьнә сәржекьрьне у паше, гава п’арьстгәһ һатә чекьрьне, т’әне сәр горигәһа п’арьстгәһе дьһатә сәржекьрьне. П’арьстгәһеда горигәһ жь сьфьр чекьри бу. Т’әхтәки дьн жи һәбу, жь йе мәзьн бьч’уктьр у зер’кьри бу. К’аһин ль сәр ве сьфре бьхур дьшәwьтандьн. Вер’а дьготьн горигәһа бьхуре. Дәстпебун 12:7; 22:9; Луqа 1:11; Луqа 11:51.

Горигәһ

Горигәһа бьхуре

гӧнә, гӧнәк’ар

Мьзгини

Фәрһәнгок

– т’әр’ьбандьна qьрара Хwәде әw гӧнә те һ’әсабе (Йуһ’әнна I 3:4). Гӧнәк’ар әw мәрьв ә, йе кӧ жь р’ийа Хwәде к’әтийә у qьраред Wи хwәй накә. Ль гора ньвисаред пироз һ’әму мәрьв гӧнәк’ар ьн у жь р’ә’ма Хwәде к’әти нә (Р’омайи 3:9-18, 23; Йуһ’әнна I 1:8-10).

гӧр’а фьланкәсе кьрьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бь йа фьланкәсе кьрьн, бь готьна фьланкәсе бу, гӧһдарийа фьланкәсе кьрьн.

гьрав

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (адә, щьзир) ә’рдәки нава бә’реда.

Даwьд

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Дәма Пәймана Кәвьнда Даwьд п’адше Исраелейи һәри мәзьн бу. Жь к’әрәма хwә ль бьн хәбәра «мала Даwьд»-да бьхуньн.

Дӧа

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Һинкьрьн бона дӧа

Мәтта 6:5-13; 7:7-11; 18:19-20; Марqос 11:24-25; Луqа 11:1-13; 18:1-8; 21:36; Йуһ’әнна 14:13-14; 15:7; 16:23-26; Р’омайи 8:26-27; 12:12; Әфәси 2:18; 6:18; Филипи 4:6-7; Колоси 4:2; Т’есалоники I 5:17; Тимот’ейо I 2:1-4; 2:8; 4:4-5; Ибрани 4:16; 10:19-22; Аqуб 1:5-8; 4:2-3; 5:13-18; Пәтрус I 4:7; Йуһ’әнна I 3:21-22; 5:14-15.

Мәсәлед дӧакьрьне

Мәтта 11:25-26; 14:23; 19:13-15; Марqос 1:35; Луqа 5:16; 6:12; 22:32; 22:39-46; Йуһ’әнна 11:41-42; 17:1-26; К’аред Шандийа 4:24-31; 16:25; 20:36; 21:5; Р’омайи 1:9-10; 10:1-2; 15:30-33; Корьнт’и II 12:7-10; Әфәси 1:15-20; 3:14-21; 6:19-20; Филипи 1:3-5; 1:9-11; Колоси 1:9-12; 4:3-4; Т’есалоники I 3:9-13; Т’есалоники II 1:11-12; 3:1-5; Ибрани 5:7; 7:25.

Хәмкьрьна Хwәде

Мәтта 6:25-34; 10:29-31; К’аред Шандийа 14:15-17; Р’омайи 8:28; 11:36; Колоси 1:17; Ибрани 1:3; Аqуб 4:13-16.

дарчин

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бьһарәтәкә жь qальке даре йә. Бина wе гәләк ә у һена бәре гәләки бьһа бу. Мәрьва әва т’әви бьзьре зәйт’уне дькьр, wәки бина бьзьр хwәш бә. Щарна мәрьва ль хwә дьхьстьн у щарна жи бона дәфьнкьрьне дьһатә бьк’аранине (Ә’йанти 18:13).

дәрдан

Мьзгини

Фәрһәнгок

– фьраqа кӧ тьшта дькьне йан теда хwәй дькьн.

дәрсдар

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (феркар, мьә’льм, мамоста). Әwана жь к’ома мәрьвед хwәнди нә, ньвисаред ибрани гәләк заньбун. Нав у дәнге wан гәләк щара бьльнд дьбу жь дәст занәбуна wан, чьмки әзбәри готьнед дәрсдаред дьн дьготьн.

дәфьнкьрьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– вәшартьн, ч’ә’лкьрьна мьрийа.

дәһәк

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Нав кӧр’ед Исраелда кӧр’әк һәбу, наве wи Леwи. Зӧр’әта wи шьхӧле п’арьстгәһе дькьрьн. Ль гора Qануна Муса зӧр’әта Леwи ль сәр наве Хwәде дәһәк (жь дәһа п’арәкә) һәбуке, һасьл у дайина бәре ә’рде жь щьмә’та Исраеле хwәр’а дьстандьн (Qануна К’аһинтийе 27:30-32).

дийаре мьрийа

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (дьнйа мьрийа, дьнйа тә’ри) Наве дийаре мьрийа бь зьмане йунани ҺАДИС ә у бь зьмане ибрани ШӘОЛ ә. Әw щики тә’рийи бона мьрийа йә (Ибо 10:21-22 ). Щарна К’ьтеба Пирозда хәбәра ҺАДИС бь мә’на дожә (щә’ньмә) те хәбате, әw щики хәзәбе йә. Ле Пәймана Нуда ҺАДИС п’ьр’анийа щара бь ве мә’нийе те хәбате, щики жь бона йед хьраб ә, бона дәмәке. Әw нә щийе хәзәбе йә, щийе хәзәба ахьрийе ГӘӘННА йә (аwа готи щә’ньмә).

дийарийа т’әвайишәwате

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Дийари у qӧрбанед щур’ә-щур’ә һәбун. Дийарийед т’әвайишәwате бьзьн, бәрх у щанәга бун. Әw р’оже дӧ щара бь һәвр’а сәр горигәһа п’арьстгәһеда дьһатьнә шәwьтандьне. Ле qӧрбанед дьн т’әне п’арч’ед wан дьһатьнә шәwьтандьне. Qануна К’аһинтийе 1:3-9; Ибрани 13:11.

дитьндар

Мьзгини

Фәрһәнгок

– щийе тейатьре йан жи щийе мәщала щьвате кӧ дьһатә дәрбазкьрьне (К’аред Шандийа 19:29, 31).

дожә

Мьзгини

Фәрһәнгок

– щә’ньмә. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «щә’ньмә»-да бьхуньн.

дӧр’

Мьзгини

Фәрһәнгок

– кәвьре сьпийи qимәт ә, кӧ жь нав дьле щур’әки һ’әйwане бә’ре дәрдьхьн (Мәтта 7:6).

Т’ор’е дӧр’а

дьл

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бь фькьра ибранийа, әw щи йә, кӧ мәрьв нава хwәда шеwьра хwә дькә у qьраред хwә дьдә.

Елиша

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’ехәмбәрәки Исраеле бу, кӧ дәма Пәймана Кәвьнда гәләк к’әрәмәт бь дәсте wи дьһатьнә кьрьне (П’адшати IV 2:1– 8:15 ). Пе Елиша жи Хwәде «Нә’мане» сәрwере әскәре Сурйайе жь к’отибуна wи qәнщ кьр (П’адшати IV 5; Луqа 4:27).

Елйас

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’ехәмбәрәки Хwәдейи мәзьн бу. Әwи ль п’адшаки хьраб һьлат, ӧса жи ль һ’әмуйед кӧ Исраеледа п’ут дьһ’әбандьн. Гәләк щьһу дьфькьрин кӧ Елйас wе диса бьһата, wәки бона һатьна Мәсиһ мьләт һазьр кьра. Йуһ’әннайе Ньхӧмдар гәләк алийава мина Елйас бу. Мәтта 11:14; Марqос 9:4; Луqа 1:17; Р’омайи 11:2-5; Аqуб 5:17.

еләкзьрьһ’

Мьзгини

Фәрһәнгок

– к’ьнщәкә әскәра йә, кӧ ль синг у пьшта хwә гьредьдан, wәки жь шур у тира бенә хwәйкьрьне. Әw жь һ’әсьн йан жи жь ч’әрме qальм чекьри бун. Әфәси 6:14 (зьрьһ’); Т’есалоники I 5:8 (к’ӧмзьрьһ’); Ә’йанти 9:9, 17.

ельми wи бун

Мьзгини

Фәрһәнгок

– т’әсмили wи бун, бәр та бун, гӧһдарийа wи кьрьн.

епикури

Мьзгини

Фәрһәнгок

– шагьртед философе Епикурос бу. Епикурос сала 270 бәри буйина Иса мьр. Әwи һин дькьр, кӧ гәрәке мәрәме ә’мьре мәрьва шабун бә, жь еш у тьрсе дур бьн (К’аред Шандийа 17:18).

Әгрипа

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Әгрипайе дӧда кӧр’е Һеродәс-Әгрипа бу (кӧр’е Аристополойе Һеродәсе Мәзьн). Әгрипа п’адшаки Щьһустане бу. Паwлос ль бәр Әгрипа у хушка wи Бәрньке сәкьни у Мьзгинийа Хwәде дьда wан (К’аред Шандийа 25:13–26:32).

Әсаw

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Исһаqе кӧр’е Бьраһимр’а дӧ кӧр’ед һәвал-щеwи бун, Әсаw у Аqуб. Әсаw кӧ йе мәзьн бу, р’ожәке гава гәләки бьр’чи бу, әwи һәqе ньхӧртийа хwә да хwарьна зька, әw фьротә Аqубе бьре хwә. Хwәде зӧр’әта Аqуб чаwа щьмә’т хwәр’а бьжарт, нә кӧ йа Әсаw. Дәстпебун 25:21-26; 27:1-41; 32:3–33:16; Р’омайи 9:10-13; Ибрани 11:20; 12:16-17.

Ә’зман

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Луqа 12:32-34; Йуһ’әнна 14:1-3; Корьнт’и II 5:1-8; Филипи 1:23; Колоси 3:1; Пәтрус I 1:4-5; Ә’йанти 4:1-11; 21:1-4; 21:22–22:5; 22:14-15.

Ә’фьрандьна дьнйайе

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 19:4; Йуһ’әнна 1:3; К’аред Шандийа 14:15; 17:24-26; Корьнт’и I 8:6; Колоси 1:15-16; Ибрани 1:2; 11:3; Ә’йанти 4:11.

ә’нишк (кәвьре сәре ә’нишке)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Пәймана Нуда әв хәбәр бь дӧ щур’а те фә’мкьрьне: 1. Әw кәвьре кӧ диwара һәвва гьредьдә, аwа готи «кәвьре сәре ә’нишке».

2. Кәвьре кӧ ль хьлазийа чекьрьна авайики сәр дәргәһ йан дәри дьһатә данине, чаwа «кәвьре к’ьлите» йә, wәки һ’әму кәвьред майин һәвва бьдә гьредане. Мәтта 21:42; Марqос 12:10; Луqа 20:17; Әфәси 2:20; Пәтрус I 2:6-7.

Жийина маледа

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит
бона жьн у мера

Мәтта 19:4-6; Корьнт’и I 7:1-16; Әфәси 5:21-33; Колоси 3:18-19; Тито 2:3-5; Ибрани 13:4; Пәтрус I 3:1-7.

бона зар’а

Мәтта 15:3-6; Луqа 2:51; Әфәси 6:1-3; Колоси 3:20; Тимот’ейо I 5:4, 8; Ибрани 12:7-11.

бона де у бава

Әфәси 6:4; Колоси 3:21; Тимот’ейо I 3:4-5.

бона жьнәбийа

К’аред Шандийа 6:1; Р’омайи 7:2-3; Корьнт’и I 7:39-40; Тимот’ейо I 5:3-16; Аqуб 1:27.

Жийина һ’әта-һ’әтайе, йа кӧ Иса Мәсиһ дьдә wан, йед кӧ баwәрийа хwә wи тиньн

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 19:16-30; Луqа 10:25-28; Йуһ’әнна 3:1-16; 5:19-29; 10:10; 11:25-26; 14:6; 17:2-3; 20:31; Р’омайи 5:21; 6:5-14; 8:10-17; Корьнт’и II 5:17; Галати 2:20; Әфәси 2:1-6; Колоси 2:13; 3:1-4; Тимот’ейо II 1:10; Тито 3:4-7; Пәтрус I 1:23; Йуһ’әнна I 5:11-13.

Жь гӧнәкьрьне вәгәр’ьн

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 4:17; Марqос 6:12; Луqа 13:1-5; 15:1-31; 24:45-47; К’аред Шандийа 2:37-40; 3:19-20; 17:29-31; 20:21; 26:19-20; Корьнт’и II 7:8-11; Пәтрус II 3:9; Ә’йанти 9:20-21.

Жьнбәр’дан у жь мер дурк’әтьн

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 5:31-32; 19:3-9; Луqа 16:18; Р’омайи 7:2-3; Корьнт’и I 7:10-16.

жийина һ’әта-һ’әтайе

Мьзгини

Фәрһәнгок

– ә’мьре һ’әта-һ’әтайе, жийина һәрһәйе, һ’әйата әбәди.

Зар’ед Хwәде

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Йуһ’әнна 1:12-13; Р’омайи 8:14-17; Галати 4:6-7; Ибрани 12:5-11; Йуһ’әнна I 3:1-3.

Зерандьн

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 5:10-12; Марqос 13:9-13; Луqа 12:4-9; Йуһ’әнна 15:18-21; 16:1-4; К’аред Шандийа 5:41; Р’омайи 8:35-37; 12:12-14; 12:17-21; Корьнт’и I 4:11-13; Корьнт’и II 4:8-11; 12:10; Филипи 1:28-29; Т’есалоники II 1:4-8; 3:2-4; Тимот’ейо II 3:10-13; Ибрани 10:32-39; 12:3-4; Пәтрус I 3:13-17; 4:12-19; Ә’йанти 2:10.

Зәwс

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’уте йунанайи һәри мәзьн ә. «Йупитәр» жи жер’а дьһатә готьне. П’утәки дьн жи һәбу, кӧ наве wи Һәрмес бу, әw чаwа qасьде Зәwс һ’әсаб дькьрьн. К’аред Шандийа 14:12-13.

Зьнек’ари у qави

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 5:27-30; Йуһ’әнна 8:2-11; Р’омайи 13:8-10; Корьнт’и I 5:9-11; 6:9-20; Галати 5:19; Әфәси 5:3; Колоси 3:5-6; Т’есалоники I 4:1-8; Ибрани 13:4; Щьһуда 7.

занәбеж

Мьзгини

Фәрһәнгок

– зьменда сәрхwә.

зар

Мьзгини

Фәрһәнгок

– дәв.

зәндәгьрти ман

Мьзгини

Фәрһәнгок

– ә’щебмайи ман, мәт’әлмайи ман.

зәwал

Мьзгини

Фәрһәнгок

– нәһәqи, нәхwәши, зийан.

зив

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бь йунани жер’а дьготьн ДРАХМӘ йан ДИНАРИОН, кӧ зивәки бьч’ук бу. Әвана wәлатед Императорийа Р’омайеда дьһатьн хәбате. Әw wәкә р’ожхәбатәкә п’аләки бу. Луqа 15:8-9.

зийа

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (әждәһәр) һ’әйwанәк ә, кӧ щарна ч’ир’окада жи те готьне, гәләки qәwат ә, чаwа мә’рәки гәләки мәзьн хӧйа дьбә. Жер’а «мә’р» жи дьбежьн. Ә’йантийеда зийа чаwа нишана мирещьн, сәрwере р’ӧһ’ед хьраб ә. Ә’йанти 12:3–13:4; 16:13; 20:2.

зох

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (дарәкә гурьзе) дарәкә бьч’ук ә, чаwа луфьк бона ә’дәте дин дьһатә бьк’аранине. К’аһина хуна qӧрбанеда дькьрьн у дьр’әшандьнә сәр мәрьва, wәки әw мәрьв ль бәр Хwәде пироз бьн. Дәрк’әтьн 12:22; Qануна К’аһинтийе 14:4; Жьмар 19:6, 18; Йуһ’әнна 19:29; Ибрани 9:19.

Зоха һусопе

зьмьр

Мьзгини

Фәрһәнгок

– р’унәки бинхwәш ә, жь дара те стандьне у qимәте wи бьһа бу. Һьнге зьмьр бона еше дьданә нәхwәша (Марqос 15:23), ӧса жи ль сәр щьнйазе мьрийада дькьрьн, wәки бона дәфьнкьрьне һазьр кьн (Йуһ’әнна 19:39).

Зьмьр

Императорийа Р'омайейә Зәмане Иса Мәсиһда

Мьзгини

Хәритә

Императорийа Р'омайейә Зәмане Иса Мәсиһда

Иса

Мьзгини

Фәрһәнгок

– мә’на наве Иса бь ибрани әв ә: «Хӧдан хьлаз дькә», йан «хьлазкьр», йан жи «азабун» (Мәтта 1:21).

Иса Мәсиһ

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Иса Мәсиһ Кӧр’е Хwәде йә

Мәтта 11:27-30; 16:13-17; Луqа 1:35; Йуһ’әнна 1:1-18; 5:19-29; 6:35-40; 8:58; 11:25-27; 14:5-11; 17:1-5; 20:26-31; К’аред Шандийа 3:13-16; 4:10-12; Р’омайи 1:3-4; Корьнт’и I 1:9; Корьнт’и II 4:4-6; 5:21; Галати 4:4-5; Филипи 2:5-11; Колоси 1:15-20; 2:9-10; Ибрани 1:1-14; 7:26-28; Йуһ’әнна I 2:1-2; 5:20; Ә’йанти 1:12-18; 19:11-16.

Кӧр’е Хwәде чаwа мәрьв һатә дьне

Йуһ’әнна 1:14; Луqа 1:26-38; Мәтта 1:18-25; Луqа 2:1-20; Мәтта 2:1-23; Галати 4:4-5; Филипи 2:6-7; Ибрани 2:14-18.

Иса мәрьв һин дькьрьн у йед нәхwәш qәнщ дькьрьн

Мәтта 4:23-25; 7:28-29; 9:35-36; 11:1-6; Луqа 4:14-44; Йуһ’әнна 20:30-31; К’аред Шандийа 10:36-38.

Иса гәләк к’әрәмәт дькьрьн

Жь к’әрәма хwә ль Навниша К’әрәмәтед Иса Мәсиһ бьньһер’ьн.

Сәрwера Иса гьртьн у щәзайе мьрьне данә wи

Мәтта 26:47-68; 27:1-2; 27:11-31; Марqос 14:43-65; 15:1-20; Луqа 22:47-53; 22:63-71; 23:1-25; Йуһ’әнна 18:1-14; 18:19-24; 18:28–19:16.

Иса һатә хачкьрьне

Мәтта 27:32-56; Марqос 15:21-41; Луqа 23:26-49; Йуһ’әнна 19:17-37.

Иса һатә дәфьнкьрьне

Мәтта 27:57-66; Марqос 15:42-47; Луqа 23:50-56; Йуһ’әнна 19:38-42.

Иса жь мьрьне р’абу у хwә гәләкава ә’йан кьр

Мәтта 28:1-20; Марqос 16:1-8; Луqа 24:1-49; Йуһ’әнна 20:1–21:14; К’аред Шандийа 1:3-8; 2:24-32; 3:15; 4:10; 4:33; 10:39-43; 13:29-39; 17:2-3; 17:30-31; Р’омайи 1:4; 4:24-25; Корьнт’и I 15:3-8; 15:12-21; Ә’йанти 1:18.

Иса чу ә’змен

Луqа 24:50-51; К’аред Шандийа 1:9-11; 2:32-36; 5:30-31; Р’омайи 8:34; Әфәси 1:20-23; Филипи 2:9-11; Ибрани 1:3-11; 2:9; 4:14-16; 7:25-26; 10:12-14; Пәтрус I 3:22.

Иса wе диса вәгәр’ә

Мәтта 24:29-44; Йуһ’әнна 14:1-3; К’аред Шандийа 1:10-11; 3:19-21; Филипи 3:20-21; Колоси 3:4; Т’есалоники I 1:9-10; 3:13; 4:13–5:11; Т’есалоники II 1:6-10; 2:1-4; Тимот’ейо I 6:13-15; Тимот’ейо II 4:8; Ибрани 9:28; Пәтрус II 3:1-18; Йуһ’әнна I 3:1-3; Ә’йанти 1:7; 22:12-13.

Диwана Хwәде бь дәсте Иса Мәсиһ ә

Мәтта 7:21-23; 16:24-27; 25:31-46; Йуһ’әнна 3:18-21; 5:24-29; К’аред Шандийа 17:30-31; Р’омайи 2:1-11; 14:10-12; Корьнт’и I 3:10-15; 4:5; Корьнт’и II 5:9-10; Т’есалоники II 1:5-10; Ибрани 9:27-28; 10:26-31; Пәтрус I 1:17; 4:3-5; Ә’йанти 20:11-15.

Исраел

Мьзгини

Фәрһәнгок

– 1. Наве мәрьв ә. Чахе Хwәде Аqубе баве мьләте Исраеле бьмбарәк кьр, наве wи кьрә Исраел (Дәстпебун 32:27-28; 35:10). Чәнд нав зӧр’әта Исраелр’а те готьне: «Щьмә’та Исраел», «Зар’ед Исраел» у «ибрани». Щьһу жи чаwа мьләте Исраеле тенә һ’әсабе.

2. Наве wәлат жи те готьне: «Исраел». Зува жер’а дьготьн: «Кәнан» (К’аред Шандийа 7:11; 13:19). Навәки дьн жи жер’а «Wәлате Фьльстине» дьбежьн.

Исһаq

Мьзгини

Фәрһәнгок

– кӧр’е Бьраһим у Сәрайе бу. Мә’на наве wи «к’ән» ә, гава дийа wи Сәрайе щара пешьн бьһист кӧ Хwәде wе зар’ бьда wе, әw к’әнийа, чьмки әw ә’мьрда мәзьн бу. Дәстпебун 21:1-8; К’аред Шандийа 7:8; Р’омайи 9:7; Ибрани 11:9 у йед майин.

Ишайа

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’ехәмбәрәки ә’йан бу, кӧ wәкә 700 сали бәри Иса Мәсиһ һәбу. Әwи дәрһәqа Исада гәләки п’ехәмбәрти кьрийә. К’ьтеба wи жи һәйә. Мәтта 3:3; К’аред Шандийа 8:30; Р’омайи 9:27-29 у йед майин.

ибрани

Мьзгини

Фәрһәнгок

– навәки кәвьн ә у щьмә’та Исраеле пе ви нави һатә навкьрьне. Ибрани ӧса жи зьман ә. Щьмә’та Исраеле бь зьмане ибрани хәбәр дьдан. Пәймана Кәвьн бь ви зьмани ньвисар ә. К’ьтебәкә Пәймана Ну жи бь ви нави һәйә (Нә’ма Ибранийар’а).

илаһи

Мьзгини

Фәрһәнгок

– һе бона wе йәке, һе зедә.

инк’ар

Мьзгини

Фәрһәнгок

– йәк һаш жь тьштәки һәйә, ле хwә мӧкӧр’ найе кӧ занә.

исаф

Мьзгини

Фәрһәнгок

– wьщдан.

итойин

Мьзгини

Фәрһәнгок

– р’обәт, сосрәт.

иqраркьрьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– әрейикьрьн, шекьрандьн.

Йерәмийа

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’ехәмбәрәки ә’йан бу, әw wәкә 500 сали бәри буйина Иса Мәсиһ һәбу. Wәхтәк һәбу, жь щьмә’та Исраеле гәләка гӧр’а Хwәде нәдькьрьн. Йерәмийа wанр’а дьгот, кӧ жь гӧнәкьрьне вәгәр’ьн. Гәләк тьшт жи әwи бона Иса Мәсиһ у мьләтед нәщьһу п’ехәмбәрти кьр. К’ьтеба wи жи һәйә, «Йерәмийа». Мәтта 2:17; 16:14; 27:9.

Йефта

Мьзгини

Фәрһәнгок

– әскәрәки ә’йан бу. Әw жь сәрwеред щьмә’та Исраеле бу. Һ’акьмти 11:1– 12:7; Ибрани 11:32.

Йеша

Мьзгини

Фәрһәнгок

– баве Даwьд п’адша бу. Иса Мәсиһ жь р’ьк’ьнйата wи һатә дьне. Пәймана Кәвьнда Ишайа п’ехәмбәр ньвиси кӧ Мәсиһе жь зӧр’әта Йеша у Даwьд бьбә. Р’ут’ 4:18-22 (17-21); П’адшати I 16:1-22; 17:12-14, 17; Мәтта 1:5-6; Луqа 3:32; К’аред Шандийа 13:22; Р’омайи 15:12.

Йешуйе Нун

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’ехәмбәр бу, ӧса жи пәй мьрьна Мусар’а сәрwерәки щьмә’та Исраеле бу. Әwи р’ебәрийа щьмә’та Исраеле кьр, һ’әта wәлате Кәнане, к’ижан кӧ Хwәде бь создайина Хwә да wан. Wана т’әви мьләте кӧ ль wьр дьман шәр’ дькьрьн у сәрк’әтьн. Пәйр’а Йешу әw wәлат п’арәвәкьр у һәр qәбиләкә Исраелер’а (пештьри qәбила Леwи кӧ к’аһин бун) п’арәк да. Әw сәрwерәки к’ьфш бу у дьхwәст кӧ щьмә’т бь дьләки пәй Хwәде бьчуйа. Ль сәр кьрьнед wи к’ьтеб жи һәйә. Дәрк’әтьн 17:8-13; Жьмар 13:1-17; Йешу 1-24; К’аред Шандийа 7:45; Ибрани 4:8.

Йунани

Мьзгини

Навнишед Чапа У П’әра

1 ләптон | нив кодрантес (сьфьр)
2 ләптон | кодрантес (сьфьр)
4 qӧадранс | ассарион (сьфьр)
16 ассарион | динарион йан драхмә (зив)
4 динарион | статер (зив)
100 динарион | мна (зер’)
6000 динарион | талантон (зив)
180 000 динарион | талантон (зер’)

Йунаньстан

Мьзгини

Фәрһәнгок

– wәлат ә, Ат’ина бажаре wейи сәрәкәйи мәзьн ә, чаwа һьнге ӧса жи иро. Корьнт’ жи бажаре Йунаньстанеда йә, чаwа һьнге ӧса жи иро. П’ьр’анийа бажаред Йунаньстанейә ә’йан һьнге дьк’әтьнә нава qәза Ахайайейә Р’омайе. Мьләте Йунаньстанейи кәвьн гәләк хwәнди бун у бона сәрwахтийа wан мьләтед дьн qәдьре wан дьгьртьн. Зьмане wан жь алийе һ’әму хwәндәванава дьһатә хәбәрдане, нә т’әне ль Йунаньстанеда, ле ль wәлатед дәр жи. Ль к’идәре кӧ әскәред йунана дьчуне, култура хwә ль wьр бәла дькьрьн. К’ьтебед Пәймана Ну пешийе бь зьмане йунани һатьнә ньвисаре.

Йуһ’әнна

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Бь наве Йуһ’әнна чәнд мәри Пәймана Нуда һәнә, ле йед һәрә ә’йан әв ьн:

1. Йуһ’әннайе Зәбәди йәк жь һәр донздәһ шагьртед Иса бу. Әw шанди бу. Әwи «Мьзгинийа Йуһ’әнна» у се нә’мә ньвисинә у ль гора фькьра гәләка к’ьтеба «Ә’йанти» жи wи ньвисийә.

2. Йуһ’әннайе Ньхӧмдар, әw п’ехәмбәр у готьнбеже хәбәра Хwәде бу (Луqа 1:13-17; 7:26). Т’обәдар аведа дьньхӧмандьн у щьмә’та Исраеле бона Мәсиһ һазьр дькьрьн (Луqа 3:3-20; 7:27).

йанчийә

Мьзгини

Фәрһәнгок

– гӧва, гәло, кӧ, аwа готи.

йунан

Мьзгини

Фәрһәнгок

– 1. мьләте wәлате Йунаньстане.

2. Дәма Иса Мәсиһда, щьһуйа һ’әму мьләтед майинр’а «йунан» дьготьн, wәки бьдана к’ьфше, кӧ һ’әбандьн у култура wан йед йунана бун, нә кӧ йед щьһуйа (Марqос 7:26; К’аред Шандийа 17:4), ле һьнәкә жь wан баwәрийа хwә бь Хwәдейе Исраеле анин (К’аред Шандийа 17:4; бәлки Йуһ’әнна 12:20-да жи ӧса йә). Ве wәлгәр’андьнеда чәнд щи һәнә к’идәре хәбәра «нәщьһу» дәwса «йунан» һатийә хәбьтандьне (К’аред Шандийа 14:1; 20:21; Р’омайи 1:16; 2:9-10; 3:9; 10:12; Корьнт’и I 1:24; 10:32; 12:13 Галати 3:28; Колоси 3:11 у йед майин).

3. Чәнд щийа хәбәра «йунан» бә’са wан щьһуйа дькә, йед кӧ жь wәлате Исраеле дәр мәзьн бьбун у зьмане wан йунани бу, йан жи Исраеледа мәзьн бьбун ле зьмане йунани хәбәр дьдан, нә кӧ ибрани (К’аред Шандийа 6:1, 9:29 у 11:20 (ван р’езада бь ви аwайи һатийә бьк’аранине: «щьһуйед кӧ йунани хәбәр дьдан»); бәлки Йуһ’әнна 7:35).

Кәнан

Мьзгини

Фәрһәнгок

– наве wи wәлати йә, к’ижан кӧ Хwәде ль гора созе Хwә да мьләте Исраеле, wәки бьбә wәлате wан. Әв наве «Кәнан» һе бәри ль wьр майина мьләте Исраеле һәбу. Паше «Исраел» йан жи «Фьльстин» һатә готьне. Мәтта 15:22; К’аред Шандийа 7:11; 13:19.

Коне Шә’дәтийе (Коне Щьвине)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Гава щьмә’та Исраеле жь Мьсьре дәрк’әт, Хwәде сәре ч’ийайе Синайе Мусар’а гот, чаwа гәрәке Коне Шә’дәтийе бе чекьрьне (Дәрк’әтьн 25). Гава чекьрьн, р’умәта Хwәде әw щи т’ьжи кьр у Хwәде бь р’умәта Хwә шә’дәти да у да хӧйакьрьне кӧ Әw т’әви wан ә (Дәрк’әтьн 38:21). Коне Шә’дәтийе у Коне Щьвине (Дәрк’әтьн 27:21) йәк бун. Щьмә’та Исраеле ль wьр дьщьвийан. Сьлеман жи Оршәлимеда п’арьстгәһ дәwса wеда чекьр. Коне Шә’дәтийеда (у ӧса жи п’арьстгәһеда) тьштед пироз жи һәбун, мәсәлә: Сьндоqа Пәймана Хӧдан (Qануна Дӧщари 10:8), аwа готи Сьндоqа Шә’дәтийе (Жьмар 4:5).

Коне Шә’дәтийе (Коне Щьвине)

Кӧр’е Даwьд

Мьзгини

Фәрһәнгок

– навәки к’ьфш ә, кӧ мьләте щьһу бона Мәсиһ дьготьн, чьмки Хwәде соз дабу, кӧ Мәсиһ wе жь р’ьк’ьнйата Даwьд бе. Мәтта 1:1, 6, 17, 20; 9:27; 15:22; 21:9; 22:42; Марqос 10:47-48.

Кӧр’е Мерьв (Кӧр’е Инсан)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Чаwа жь к’ьтеба Данийел п’ехәмбәр (7:13-14 ) те хӧйакьрьне, бәри һатьна Иса Мәсиһ мьләте Исраеле баwәр дькьр кӧ Хwәде wе хьлазкьрәки бона щьмә’та Хwә бьшинә, wәки wан жь гӧнед wан хьлаз кә у наве Wи wе «Кӧр’е Мәрьв» бә. Пәймана Нуда гәләк щара Иса Мәсиһ Хwәха әв нав ль Хwә кьр. Әв хwәнавкьрьна Иса бь р’әнгәки ньхамти дьдә хӧйакьрьне, кӧ Иса әw ә бона к’ижани Хwәде готьбу, кӧ чаwа Хьлазкьр wе бе дьнйайе у Әw ә, Йе кӧ Хwәде п’адшатийед т’әмамийа дьнйайе данә дәсте Wи. Ль һәр чар Инщилада Иса дьбежә, Кӧр’е Мерьв Хwәха йә у һ’ӧкӧме Wи бона бахшандьне у диwанкьрьне һәйә (Марqос 2:10; Йуһ’әнна 5:27) у ӧса жи Хwәха wе жийина Хwә бьдә, wәки йед дьн аза бьн (Марqос 10:45). Мәтта 8:20; Луqа 18:8; Йуһ’әнна 1:51; К’аред Шандийа 7:56 у йед майин.

Кӧр’е Хwәде

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Пәймана Нуда әв нав Иса Мәсиһр’а те готьне, ле әw бь мә’на физики (щьсмани) найе фә’мкьрьне. Пәймана Кәвьнда, «Кӧр’е Хwәде» навәки бона wи П’адшайи йә, йе кӧ Хwәде бьжарт, аwа готи бона Мәсиһ (йе бь р’ун к’ьфшкьри), кӧ Бәрдәстийе Хwәдейи Пироз у Амьн ә (Ишайа 42:1-8; 49:1-13; 50:4-11; 52:13-53:12; Зәбур 2:6-12). Әw нав «Кӧр’е Хwәде» незикийа һәләqәтийа нава Хwәде у Wида дьда к’ьфше. Аwа готи Иса Мәсиһ бь мә’на р’ӧһ’ани Кӧр’е Хwәде те навкьрьне. Пәймана Нуда һатийә ньвисаре, кӧ Кӧр’е Хwәде Хәбәра Хwәде йә (Пәйва Хwәде йә) у Хәбәра Хwәде жи Хwәха Хwәде йә. Кӧр’е Хwәде жь Бав (Хwәде) те. Әw нура р’умәта Хwәде йә у сурәте Хwәдейе кӧ хӧйа набә. Һе бәри ә’фьрандьна ә’рд у ә’змана Кӧр’ ль щәм Баве бу. Бав у Кӧр’ йәк ьн, хwәстьна wан жи йәк ә, һ’ӧкӧме Кӧр’ мина һ’ӧкӧме Баве йә у Кӧр’ Баве мәрьвава дьдә ашкәрәкьрьне у Кӧр’ бь һ’әму аwайи т’ам ашкәрәбуна Баве йә. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «Бав»-да бьхуньн. Мәтта 1:18-20; Колоси 1:15-20; Ибрани 1:1-4; Йуһ’әнна 1:1-5; 3:16; 5:21-23; 10:30; 13:3; 14:9; 16:27-28; Луqа 10:22; Р’омайи 1:4.

К’ӘРӘМӘТЕД ИСА МӘСИҺ

Мьзгини

Мәсәлед Иса Мәсиһ

К’әрәмәт | Мәтта | Марqос | Луqа | Йуһ’әнна
1. *К’әрәмәта дә’wата Qанайеда | – | – | – | 2:1-11
2. Иса кӧр’е qӧльхк’арәки qәнщ дькә | – | – | – | 4:46-54
3. Иса р’ӧһ’е һ’әрам дәрдьхә | – | 1:23-26 | 4:33-35 | –
4. Qәнщкьрьна хwәсийа Пәтрус у нәхwәшед дьн | 8:14-16 | 1:30-34 | 4:38-41 | –
5. *Гьртьна мә’сийа | – | – | 5:4-11 | –
6. Иса йәки жь к’отибуне паqьж дькә | 8:2-4 | 1:40-42 | 5:12-13 | –
7. Иса шьлушә’т дьбахшинә у qәнщ дькә | 9:2-7 | 2:3-12 | 5:18-25 | –
8. Нәхwәше си у һ’әйшт сала qәнщ дьбә | – | – | – | 5:1-9
9. Qәнщкьрьна мәрьве дәстк’ьшийайи | 12:10-13 | 3:1-5 | 6:6-10 | –
10. Иса хӧламе сәрсәдәки qәнщ дькә | 8:5-13 | – | 7:1-10 | –
11. **Сахбуна кӧр’е жьнәбийа Найине | – | – | 7:11-15 | –
12. Qәнщкьрьна йе кор у лал | 12:22 | – | 11:14 | –
13. *Иса фьртоне дьсәqьр’инә | 8:23-27 | 4:35-41 | 8:22-25 | –
14. Qәнщкьрьна дӧ щьнак’әтийе Гәрдарине | 8:28-34 | 5:1-20 | 8:26-39 | –
К’әрәмәт | Мәтта | Марqос | Луqа | Йуһ’әнна
15. **Qизька мьри у к’ӧлфәтәкә нәхwәш | 9:18-26 | 5:21-43 | 8:40-56 | –
16. Иса дӧ кора qәнщ дькә | 9:27-31 | – | – | –
17. Иса йе лал qәнщ дькә | 9:32-33 | – | – | –
18. *Иса пенщ һ’әзара т’ер дькә | 14:13-21 | 6:30-44 | 9:10-17 | 6:1-14
19. *Иса п’ийа ль сәр авер’а дьчә | 14:25-33 | 6:45-51 | – | 6:19-21
20. Баwәрийа к’ӧлфәта кәнани | 15:21-28 | 7:24-30 | – | –
21. Qәнщкьрьна гәләка | 15:29-31 | – | – | –
22. Qәнщкьрьна йе лал | – | 7:31-37 | – | –
23. *Иса чар һ’әзара т’ер дькә | 15:32-38 | 8:1-9 | – | –
24. Qәнщкьрьна коре Бәйтсайдайе | – | 8:22-26 | – | –
25. Qәнщкьрьна йе щьнак’әти | 17:14-18 | 9:17-29 | 9:38-43 | –
26. *Хәрще п’арьстгәһе зьке мә’сида | 17:24-27 | – | – | –
27. Вәкьрьна ч’ә’вед йәки зькмакийеда кор | – | – | – | 9:1-7
28. Qәнщкьрьна к’ӧлфәта qонщьки | – | – | 13:10-13 | –
29. Qәнщкьрьна мәрьве авзе | – | – | 14:1-4 | –
30. Qәнщкьрьна дәһә к’отийа | – | – | 17:11-19 | –
К’әрәмәт | Мәтта | Марqос | Луqа | Йуһ’әнна
31. **Иса Лазаре мьри сах дькә | – | – | – | 11:1-44
32. Qәнщкьрьна дӧ коре Әриһайе | 20:29-34 | 10:46-52 | 18:35-43 | –
33. *Дара һежирейә һ’ьшкбуйи | 21:18-22 | 11:12-14, 20-25 | – | –
34. Иса гӧһе хӧламе сәрәкк’аһин пева дькә | – | – | 22:50-51 | –
35. *Гьртьна мә’сийайә бь к’әрәмәт | – | – | – | 21:1-11

Р’езед бе стәйрк щийед к’әрәмәтед qәнщкьрьна мәрьва дьдьнә к’ьфше.

Р’езед йәк стәйрк (*) щийед wан к’әрәмәта дьдьнә к’ьфше, ль к’ӧ һ’ӧкӧме Иса сәр т’әбийәте хӧйа буйә.

Р’езед дӧ стәйрк (**) щийед к’әрәмәтед сахкьрьна мьрийа дьдьнә к’ьфше.

К’омәкдайин

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 6:1-4; 7:12; 25:31-46; Луqа 3:10-11; 6:38; К’аред Шандийа 11:27-30; Корьнт’и I 10:24; Корьнт’и II 8:1-15; 9:1-15; Галати 6:9-10; Филипи 4:14-19; Ибрани 10:24; 13:1-3; 13:16; Аqуб 1:27; 2:15-16; Йуһ’әнна I 3:16-18.

К’ӧрди

Мьзгини

Навнишед Чапа У П’әра

2 пол | qӧр’ушәк
4 qӧр’уш | дьравәки чарqӧр’уше
64 qӧр’уш | зивәк
4 зив | наләки чарзиве
100 зив | зер’әк
6000 зив | тәлантәки зив
180 000 зив | тәлантәки* зер’

* Т’арихеда чәнд щур’ә тәлант һәбун, әw qӧр’нава гьредайи бун. Тәлантед зер’ин жи һәбун кӧ жь 180 000 зива qимәттьр бун.

К’ьтеба Зәбура

Мьзгини

Фәрһәнгок

– к’ьтебәкә Пәймана Кәвьн ә. Зәбур хwәха к’ӧлам у стьранед шькьрдайине нә бона Хwәде. Ӧса жи мәрьва жь к’урайийа дьле хwә авитьнә сәр һ’але хwә, дьловандьнә у дәрд-кӧлед хwә Хwәдева ә’лам кьрьнә. П’айе-п’ьр’е Даwьд п’адша әв зәбур ньвисинә.

К’ьтеба Пироз

Мьзгини

Фәрһәнгок

– һьн Ньвисаред Пәймана Ну т’әви йед Пәймана Кәвьн һәвр’а дьбьнә т’әвайийа К’ьтеба Пироз, аwа готи «Библийа» кӧ те wәлгәр’андьне «К’ьтеба сәр к’ьтебар’а».

кәла

Мьзгини

Фәрһәнгок

– һ’әбс, зьндан, гьртигәһ.

кәнани

Мьзгини

Фәрһәнгок

– мьләтәк бу кӧ ль Кәнане дьман, зӧр’әта кӧр’е Һам, кӧр’е Нӧһ (Дәстпебун 10:6).

кӧли

Мьзгини

Фәрһәнгок

– һәспе гиһе, сийаре буке.

Кӧли

к’атьб

Мьзгини

Фәрһәнгок

– ньвиск’аре сәрwеред бажер (К’аред Шандийа 19:35).

к’аһин

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жь зӧр’әта Һаруне бьре Муса бун. К’аһина әw горийед (qӧрбанед) кӧ мьләте Исраеле данин сәржедькьрьн. Әw бона мьләте Исраеле бәр Хwәде дьсәкьнин у дӧа дькьрьн, навчети дькьрьн у хwәстьна Хwәде щьмә’тер’а дьданә ә’йанкьрьне. Wана дәһәке (жь дәһа п’арәкә) һәбуке, һәгәр һасьл буйа, йан дайина бәре ә’рде буйа, йан чь к’ар qазьнщ кьрана жь щьмә’та Исраеле хwәр’а дьстандьн. Нав щьвата гьрәгьред щьһуйада сәрәкед к’аһина жи һәбун. Йәк жь wан сәрәкед к’аһина бона wәхтәке дьһатә бьжартьне кӧ бьбә Сәрәкк’аһин, әwи сәрwерийа т’әмамийа к’аһина у щьвата гьрәгьра дькьр. Сәрәкед к’аһина әw бун жи, йед кӧ иди щарәке дора хwәда бьбунә Сәрәкк’аһин, ӧса жи жь йед ә’йанә жь малед wан Сәрәкк’аһина бун. Qануна К’аһинтийе 6:8–10:20; Мәтта 26:57; Ибрани 6:20–8:6 у йед майин.

к’еләк

Мьзгини

Фәрһәнгок

– тәньшт.

к’емун

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (к’имйон, зирә) т’охьме щур’әки п’ьнщар’а йә. Щьһуйа әw чаwа дәрман дьхwарьн пе qәнщ дьбун (Мәтта 23:23).

к’әрәм

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Пәймана Нуда гәләк щара чаwа п’ешк’ешәк йан дайинәк те фә’мкьрьне. К’әрәм хwәстьна дьле Хwәде йә, wәки тьштәки qәнщ, илаһи хьлазбуне бьдә мәрьвед кӧ нә һежайи п’ешк’ешед Wи нә. Әw беһәq дьдә мәрьва у ль һивийа тьштәки пашдастандьне нинә. Гәләк щара К’ьтеба Пирозда ньвиск’ара к’әрәма Хwәде чаwа дӧа-дьрозгә бона һәв хwәстьнә.

к’әфән

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жь qәдәк (п’инә, п’ач’), мьри теда дьп’еч’ьн.

к’әфил (стандьн)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (гьрәw, к’әфаләт) п’әрә жь бәр мәрьвва те дайине, wәки бькарьбьн аза бьминьн һ’әта р’ожа диwанкьрьне.

к’әwдайина гӧна (к’әwандьна гӧна)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– р’әситкьрьна гӧна, бахшандьна гӧна. «К’әw» те фә’мкьрьне чаwа шәwьтандьн, р’әситкьрьн.

к’ози

Мьзгини

Фәрһәнгок

– 1. хwәлийа шәwьти.

2. К’озикьри жи те фә’мкьрьне чаwа «дәрмаликьри».

к’оти (к’отибун)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– нәхwәшик ә, кӧ сәр мерьв бьрин дәртен, әw бьрин к’ур дьбьн, кӧ т’ӧ щара qәнщ набьн. Ль гора Qануна К’аһинтийе жь сәре 13-а һ’әта 14-а зәмане бәре һәр щур’ә нәхwәшийа сәр ч’әрм жь к’отибунева гьрти һ’әта чәнд щур’ә п’ьзька, ӧса жи тьштед к’әфьки һ’әрам дьһатьнә һ’әсабе. Щьмә’те бәри нәхwәшед аһа дьдан жь гӧнд у бажара дәрдьхьстьнә дәр, ле һәгәр ньшкева йәк qәнщ буйа, гәрәке хwә нишани к’аһин бькьра у һ’әди бьда, wәки дәстур бьдане кӧ әw бьк’әта нава щьмә’те.

к’офи

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Һена бәре нава йунанада к’офи жь гӧла йан бәлга бун, гьловәр’ бона сәре мәрьва дьһунандьн. Wан мәрьва к’офи дьстанд, йед кӧ листькед спортеда сәрдьк’әтьн (алт’ дькьрьн) йан жи бона әскәред ә’гит бун кӧ дьжмьн бьндәст дькьрьн. Корьнт’и I 9:25; Ә’йанти 2:10; 3:11; 4:4, 10 у йед майин.

К’офи

к’ӧлфәт

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жьн, пирәк.

к’ӧмр’әшийа Хwәде

Мьзгини

Фәрһәнгок

– р’ӧһ’ани те фә’мкьрьне. Пәймана Кәвьнда, гава щьмә’та Хwәде дәст жь Хwәде к’ьшанд у п’ут һ’әбандьн, әw ӧса дьһатә һ’әсабе, бемә’нә чаwа жьна йәки ч’ә’в бавежә мерәки дьн у мере wе к’ӧмр’әшийе бькә. Һосейа 2:2-13; Йерәмийа 3:6-10, 20; Корьнт’и I 10:22; Корьнт’и II 11:2.

к’ӧрх

Мьзгини

Фәрһәнгок

– к’ьнща зьвьр жь муйе бьзьне, чаwа нишана шине бәр Хwәде ль хwә дькьрьн (Мәтта 11:21).

к’ьништ

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бь йунани «СӦНАГОГ», щийе щьвата хwәденасед щьһуйа йә, илаһи р’ожа шәмийе, кӧ ньвисаред пироз теда дьхуньн, дӧа дькьн у һин дькьн. Һәр әндәмәки к’ьниште дькарә һин бькә. Дәма Исада к’ьништ һ’әму бажаред щьһуйада һәбун. Qӧрбан ль wьр нәдьһатьнә сәржекьрьне. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «п’арьстгәһе»-да бьхуньн.

К’ьништ

к’ьрк’ут

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (к’әwк’ӧрт’) кәвьрәки нәрм у зәр ә кӧ бь алавәкә р’әнге вәкьри шәwq дьшәwьтә у бина wе жи qәwат ә (туж ә). Луqа 17:29; Ә’йанти 9:17-18 у йед майин.

Леwи

Мьзгини

Фәрһәнгок

– 1. Йәк жь һәр донздәһ кӧр’ед Аqуб бу. Зӧр’әта Леwи жи йәк жь wан һәр донздәһ qәбилед Исраеле бу. Муса п’ехәмбәр у бьре wи Һарун, һәр дӧ жи жь ве qәбиле бун. Жь нава ве qәбиле Хwәде Һарун зӧр’әтева бона шьхӧле Хwәде п’арьстгәһеда, аwа готи к’аһинтийер’а бьжарт. Йед майин алик’арийа ван к’аһина дькьрьн. Дәрк’әтьн 6:16-25; 32:26-29; Жьмар 1:47-53; Луqа 10:32; Ибрани 7:5, 9-10; Ә’йанти 7:7 у йед майин.

2. Леwийе кӧр’е Һалфаwо шагьртәки Иса бу, кӧ жер’а Мәтта жи дьготьн.

Леwи у к’аһин

Лут

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бьразийе Бьраһим бу. Гава Бьраһим чу бона wәлате кӧ Хwәде соз дабу, Лут т’әви wи чу. К’әтьн wи wәлати у Лут чу бажаре Содомеда ма. Дәстпебун 11:27, 31; 14:1-16; 19:1-38; Луqа 17:28-32; Пәтрус II 2:7.

лейи

Мьзгини

Фәрһәнгок

– тофан.

ләщк’ар

Мьзгини

Фәрһәнгок

– йе кӧ т’әви йәки дьн йан дьк’әвә ләще йан qоше.

лил

Мьзгини

Фәрһәнгок

– хизгә, qум, чәмур’.

ломәкьрьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– нәһәqкьрьн, диwанкьрьн, сущдаркьрьн.

луфька бә’ре

Мьзгини

Фәрһәнгок

– лифька (кӧлаве) бә’ре.

МӘСӘЛЕД ИСА МӘСИҺ

Мьзгини

Мәсәлед Иса Мәсиһ

Мәсәлә | Мәтта | Марqос | Луqа
1. Хwейа бе тә’м | 5:13 | 9:50 | 14:34-35
2. Ч’ьра сәр п’еч’ьре | 5:14-16 | 4:21-22 | 8:16-17, 11:33
3. Мала йе сәрwахт у мала йе бефә’м | 7:24-27 | – | 6:47-49
4. Кәсәк пе п’арч’е ну к’ьнща кәвьн п’инә накә | 9:16 | 2:21 | 5:36
5. Шәрава ну накьнә мәшкед кәвьн | 9:17 | 2:22 | 5:37-39
6. Мәсәла т’охьмр’әш | 13:3-8, 18-23 | 4:3-8, 14-20 | 8:5-8, 11-15
7. Мәсәла гәньм у зиwане | 13:24-30, 36-43 | – | –
8. Мәсәла дӧ дәйндара | – | – | 7:41-43
9. Т’охьме кӧ дьгьһижә | – | 4:26-29 | –
10. Һ’әба т’охьме хәрдале | 13:31-32 | 4:30-32 | 13:18-19
11. Һәвиртьр’шк | 13:33 | – | 13:20-21
12. Хьзна вәшарти | 13:44 | – | –
13. Дӧр’е qимәт | 13:45-46 | – | –
14. Т’ор’а авити | 13:47-50 | – | –
15. Р’астийед кәвьн у ну | 13:52 | – | –
16. Хӧламе кӧ набахшинә | 18:23-35 | – | –
17. Мәсәла самәрийе qәнщ | – | – | 10:30-37
18. Меване ниве шәве у се нан | – | – | 11:5-8
19. Дәwләтийе бе фә’м | – | – | 12:16-21
20. Хӧламе һ’ьшйар | – | 13:35-37 | 12:35-40
Мәсәлә | Мәтта | Марqос | Луqа
21. Хӧламе амьн у хӧламе беамьн | 24:45-51 | – | 12:42-48
22. Мәсәла дара һежирейә бе бәр | – | – | 13:6-9
23. Йед кӧ ль наве хwә дьгәр’ьн | – | – | 14:7-14
24. Мәсәла шайийа гьран | – | – | 14:16-24
25. Чаwа бьбьнә шагьрте Иса | – | – | 14:25-33
26. Пәза ӧндабуйи | 18:12-14 | – | 15:3-7
27. Зиве ӧндабуйи | – | – | 15:8-10
28. Кӧр’е ӧндабуйи у бьре wи | – | – | 15:11-32
29. Wәк’илхәрще беамьн, ле сәрwахт | – | – | 16:1-13
30. Мәрьве дәwләти у Лазаре фәqир | – | – | 16:19-31
31. Борщдарийа хӧламе амьн | – | – | 17:7-10
32. Мәсәла жьнәбийе у һ’акьм | – | – | 18:1-8
33. Мәсәла ферьси у хәрщгьр | – | – | 18:9-14
34. Мәсәла дәһә зер’а | (25:14-30) | – | 19:11-27
35. П’алед р’әзед тьрийа у һәqе wан | 20:1-16 | – | –
36. Мәсәла дӧ кӧр’а | 21:28-32 | – | –
37. Мәсәла р’әзе тьрийа у р’әзвана | 21:33-44 | 12:1-11 | 20:9-18
38. Мәсәла дә’wате | 22:1-14 | – | –
39. Дәрса дара һежире | 24:32-35 | 13:28-31 | 21:29-33
40. Р’ож у сьһ’әт нә ә’йан ә | – | 13:33-37 | –
41. Мәсәла дәһә qизед бьк’ьр | 25:1-13 | – | –
42. Мәсәла се хӧлама | 25:14-30 | – | (19:11-27)
43. Пәз у бьзьн | 25:31-46 | – | –

Мәлк’и-Садьq

Мьзгини

Фәрһәнгок

– П’адша у к’аһине бажаре Шәлиме бу. Щарәке дьжмьна бьразийе Бьраһим, Лут мала wива гьртьн. Бьраһим чу т’әв wан дьжмьна шәр’ кьр у сәрк’әт, Лут, мал у мьлк’е wива хьлаз кьр пашда ани. Гава Бьраһим вәгәр’ийа, йәки бь наве Мәлк’и-Садьq р’асти wи һат, нан у шәрав да Бьраһим у дӧа ль wи кьр. Бьраһим йәк жь дәһә п’аред һ’әму тьштед кӧ т’әви хwә жь шер’ анин п’ешк’еши wи кьр. Гәләк сал пәй ве йәкер’а ә’дәте щьмә’та Исраеле бу, wәки йәк жь дәһә п’аред бәр у тьштед дьн бьдана к’аһина. Дәстпебун 14:17-20; Ибрани 5:6-10; 6:20; 7:1-17.

Мәрйәм

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Чәнд к’ӧлфәт К’ьтеба Пирозда һәнә, наве wан Мәрйәм.

1. Дийа Иса.

2. Мәрйәма Мәждәлани (Мәтта 27:56; Марqос 16:9; Луqа 8:2; Йуһ’әнна 20:1-2, 11-18).

3. Мәрйәма хушка Мәрт’а у Лазар (Луqа 10:38-42; Йуһ’әнна 11:1-5; 12:1-7).

4. Мәрйәма дийа Аqуб у Усьв. Һьнәк дьфькьрьн кӧ әв Мәрйәм хут әw Мәрйәма жьна Клепас бу (Мәтта 27:56; Марqос 15:40; 16:1; Луqа 24:10).

5. Мәрйәма дийа Йуһ’әнна-Марqос. Мала wе Оршәлимеда һәбу, ль wьр шагьртед Иса дьщьвийан (К’аред Шандийа 12:12).

Мәсиһ

Мьзгини

Фәрһәнгок

– хәбәрәкә ибрани йә. Мә’на wе бь зьмане ибрани әв ә: «Йе бь р’ун к’ьфшкьри». Гава йәк дьбу п’адша, р’ун сәр сәре wида дькьрьн. Әв жи дьбу нишана кӧ фьланкәс бу п’адша. Хwәде соз дабу, wәки хьлазкьрәки щьмә’та Хwәр’а бьшинә, кӧ wан аза кә, п’адшатийа Хwәде бинә нава wан у бьбә п’адшайе т’әмамийа дьнйайе. Ләма гава Иса һат, әw бь наве «Мәсиһ» һатә готьне, wәки бьдә к’ьфше кӧ әw жь Хwәдеда бьжарти у к’ьфшкьри йә. Хәбәра «р’ункьри» бь зьмане йунани ХРИСТОС те готьне.

Мирещьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (Щьн, Иблис, Шәйт’ан) Бь йунани «ДИАБОЛОС» ә, кӧ те фә’мкьрьне «щьн», ӧса жи хәбәра «САТАНАС» те хәбате, кӧ әв хәбәр ә’сьле хwәда жь зьмане ибрани йә у т’әрщьмә дьбә «Йе мьqабьл, хәйбкьр, бӧхданбеж». Сәрда жи Пәймана Нуда гәләк навед wийә дьн һәнә. Мәсәлә: Сәрwере щьна (Мәтта 9:34; 12:24), Бәлзәбул (Мәтта 12:24), Щер’ьбандкьр (Мәтта 4:3), Мә’р у Зийа (Ә’йанти 20:2), Йе Хьраб (Мәтта 5:37; 6:13), Баве дәрәwа (Йуһ’әнна 8:44) у йед майин. К’ьтеба Пироз ә’йан дькә, кӧ мирещьн дьжмьне Хwәде у мәрьва йә. Әw бәр Хwәде шькийате мәрьва дькә. Әw хwә дькә дьлqе мьлйак’әте р’онайе (Корьнт’и II 11:14), мәрьва дьхапинә, жь р’ийа Хwәде дәрдьхә у тьштед майин дьдә һ’әбандьне, мәрьва дькә һесире гӧна. Ӧса жи К’ьтеба Пироз ә’йан дькә, кӧ Иса Мәсиһ һатә дьнйайе бь мьрьн у р’абуна Хwә мирещьн бьндәст кьр. Ахьрийа дьне (Р’ожа Ахрәте) Иса wәхте һатьна Хwәйә дӧда wе диwана мирещьн у мьлйак’әтед wи бь агьре һ’әта-һ’әтайе бькә (Мәтта 25:41; Ә’йанти 20:10).

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 13:19; 25:41; Луqа 4:1-13; 22:3-4; Йуһ’әнна 8:42-44; Корьнт’и II 2:10-11; 4:4; 11:13-15; Әфәси 2:2; Т’есалоники I 2:18; Т’есалоники II 2:9-12; Пәтрус I 5:8-9; Йуһ’әнна I 3:8-10; Ә’йанти 12:7-12; 20:1-3; 20:10.

Муса

Мьзгини

Фәрһәнгок

– сәрwерәки щьмә’та Исраелейи ә’йан бу. Wәхте кӧ щьмә’та Исраеле һесир у хӧламед wәлате Мьсьре бун, Хwәде әw бьжарт у щьмә’та Исраеле бь дәсте wи хьлаз кьр. Хwәде пе дәсте Муса Qанун жи дайә щьмә’та Исраеле (Дәрк’әтьн сәре 1-е һ’әта сәре 20-и у йед майин). Мәтта 8:4; 17:3-4; Йуһ’әнна 5:45-46; Ибрани 3:2-5, 16 у йед майин.

Мьзгини

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 24:14; К’аред Шандийа 16:10; 20:24; Р’омайи 1:2-4; 16-17; Корьнт’и I 1:17-25; 15:1-7; Галати 1:6-12; Әфәси 1:13; Филипи 1:27; Колоси 1:5-6; Т’есалоники I 1:5; Т’есалоники II 2:14; Тимот’ейо II 1:8-11; 2:8-10.

Мьзгини (Мьзгинийа Хwәде)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– «Инщил» жь к’ока (р’аwа) хәбәра ӘӦАГГӘЛИОН бь зьмане йунани те. Мә’на wе бь кӧрманщи «мьзгини» йә. Мьзгини жи те фә’мкьрьне чаwа хәбәр йан дәнгәки хер сәр мәрьвда те.

Мьрьн

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Йуһ’әнна 6:39-40; 11:17-27; 14:1-4; Р’омайи 6:10-11; 8:38-39; 14:7-9; Корьнт’и I 15:12-58; Корьнт’и II 5:1-10; Филипи 1:20-24; Т’есалоники I 4:13-18; Ибрани 2:14-15; Ә’йанти 14:13; 21:1-4; 22:1-5.

Мьсьр

Мьзгини

Фәрһәнгок

– wәлатәки незики Исраеле йә. Щьмә’та Исраеле ль wьр чарсьд сали бу һесир у хӧлам. К’аред Шандийа 7:34-40; Мәтта 2:13.

мала Аqуб

Мьзгини

Фәрһәнгок

– мьләте Исраел. Аqуб у Исраел йәк ьн. Һәр донздәһ кӧр’ед Аqуб, аwа готи һәр донздәһ кӧр’ед Исраел, бунә донздәһ qәбилед Исраеле.

мана

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Гава Щьмә’та Исраел жь Мьсьре дәрк’әт, т’әви Муса чьл сали нава бәр’ийеда бу. Бәр’и щики хьки-хwәли (вьки-вала) бу, ль wьр һәр сьбәһ бона хwарьне Хwәде «мана» жь ә’змана дьбаранд у дьда wан, чьмки хwарьна wан т’ӧнәбу. Пештьри р’ожа шәмийе (сәбте), һәр сьбәһ щьмә’та Исраеле дәрдьк’әт дьчу, бона р’ожәке мана т’оп дькьрьн у дькьрьнә нан, дьхwарьн. Мана тьштәки wәкә льбед к’ьшмиша хӧйа дьбу. Льбед wи гьловәр’ у сьпи бун у тә’ма wи мина тә’ма нане шкәвайи һьнгьвкьри бу (Дәрк’әтьн 16; Жьмар 11:4-9). Һьнәк фә’м дькьн кӧ мана гәзо йә, ле на. Гәзойе кӧ дьк’әвә сәр бәлгед даред мә’зе у даред бәруйе, әва тьштәки дьн ә, нә мана йә.

мәрьв

Мьзгини

Фәрһәнгок

– мьров, инсан.

мәсиһи

Мьзгини

Фәрһәнгок

– йе кӧ ль пәй Иса Мәсиһ дьчә у Wи баwәр дькә. К’аред Шандийа 11:26; 26:28; Пәтрус I 4:16.

мират’

Мьзгини

Фәрһәнгок

– һәбука баве, wар, wерьс.

мьзгиндар

Мьзгини

Фәрһәнгок

– йе кӧ Мьзгинийа П’адшатийа Хwәде дьдә, Инщиле дьдә наскьрьне (тә’риф дькә).

мьлйак’әт

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Зьмане ибрани у йунанида фә’мина wе «qасьд» ә, чьмки әвана qасьдед Хwәде нә. Әвана һәйинед р’ӧһ’ани нә, кӧ һ’ьзура Хwәдеда дьминьн. Найенә дитьне һ’әта хwәха хwә ә’йан нәкьн. Мьлйак’әт qьрара Хwәде ә’лам дькьн йан жи тиньнә сери. Әwана жь алийе Хwәдеда к’ьфшкьри нә, кӧ мәрьва хwәйи кьн у гӧһ бьдьнә wан (К’аред Шандийа 12:6-11; 27:23; Ибрани 1:14). Щарна Хwәде мьлйак’әта дьшинә щәм мәрьва, wәки тьштәки wанр’а бежә. Мьлйак’әте сәрwере һ’әму мьлйак’әта Мьхайил ә (Щьһуда 9). Йәки дьн жи наве wи Щьбрайил ә (Луqа 1:19, 26).

мьрари

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (мурдар) Һ’әйwане кӧ найе сәржекьрьне, хун теда дьминә, һ’ьшк дьбә, әw мьрар те һ’әсабе.

НАВНИШЕД ЧАПА У П’ӘРА

Мьзгини

Навнишед Чапа У П’әра

П’ӘРЕД ДӘМА ИСА МӘСИҺДА

К’ӧрди

Йунани

Һ’ӘСАБЕД ДЬРЕЖАЙЕ

Һ’ӘСАБЕД ПИВАНЕ

Нәхwәши у qәнщкьрьн

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 4:23-25; 9:35; 11:2-5; К’аред Шандийа 3:1-6; 8:4-8; 19:11-16; 28:8-9; Корьнт’и I 12:9; 12:29-30; Корьнт’и II 12:7-10; Тимот’ейо I 5:23; Тимот’ейо II 4:20; Аqуб 5:14-15.

Нә’ман

Мьзгини

Фәрһәнгок

– сәрwере әскәред wәлате Сурйайе бу, йәки ә’йан бу, ле к’оти бу. Гава бона Елиша п’ехәмбәр бьһист, чу щәм wи һиви же кьр кӧ wи qәнщ кә. Елиша готе «Һәр’ә ч’әме Урдӧне у һ’әфт щара нӧqи бьне аве бә дәре, те qәнщ би». Нә’ман гӧр’а wи кьр у Хwәде әw паqьж у qәнщ кьр. П’адшати IV 5:1-27; Луqа 4:27.

Нә’мәйед Кәле

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Әфәси, Филипи, Колоси у Фьлимон. Әв нә’мә wәхте Паwлос кәледа бу һатьнә ньвисаре. Әфәси 3:1; 4:1; Филипи 1:7, 13; Колоси 4:3, 18; Фьлимон 1, 10.

Нинәwа

Мьзгини

Фәрһәнгок

– наве бажар ә. Хwәде Уньс п’ехәмбәр шандә wьр wәки бежә щьмә’та wи бажари кӧ әwе бажаре wан wеран кә, чьмки гәләк хьраби дькьрьн. Гава wан хәбәред Уньс бьһистьн, бь гьри жь гӧнәкьрьне вәгәр’ийан. Хwәде бахшандә wан. Иро әв бажар дьк’әвә нава ә’рде Ираqе, к’идәре гәләк к’ӧрд дьминьн. К’ьтеба Уньс; Мәтта 12:41; Луqа 11:30, 32.

Нӧһ

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бавә’шир у п’ехәмбәр бу. Һена Нӧһда мәрьва кӧ гәләки хьраби дькьрьн, Хwәде гот: «Әзе тофана мәзьн р’акьм, wәки һәр тьштед дьнеда wеран бьн». Ле Нӧһ мәрьвәки баwәрмәнд бу у гӧр’а Хwәдеда бу. Чаwа кӧ Хwәде готә wи, ӧса жи әwи гәмикә мәзьн чекьр. Әw нәфәред хwәва у һ’әйwанед щур’ә-щур’ә жь аве хьлаз бун, ле һ’әму инсанед дьне хәньqин. Дәстпебун 6:9–10:32; Мәтта 24:37-39; Луqа 3:36; 17:26-27; Ибрани 11:7; Пәтрус I 3:20; Пәтрус II 2:5.

Ньвисаред пироз

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 4:1-4; 5:17-20; 22:29; Йуһ’әнна 8:31-32; 20:31; К’аред Шандийа 20:32; Р’омайи 15:4; 16:26; Колоси 3:16; Т’есалоники I 2:13; Тимот’ейо I 4:13; Тимот’ейо II 3:14-17; Ибрани 4:12; Пәтрус I 1:22-25; Пәтрус II 1:19-21; Йуһ’әнна II 9-10; Ә’йанти 1:3.

Ньхӧмандьна аве

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 28:18-20; Йуһ’әнна 3:22; 4:1-2; К’аред Шандийа 2:37-42; 8:12; 8:36-38; 10:44-48; 16:14-15; 16:31-33; 19:1-7; 22:12-16; Р’омайи 6:1-4; Галати 3:26-27; Колоси 2:12; Пәтрус I 3:20-22.

назьк

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бәдәw, хwәшьк.

нандьрун

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’аләти, п’аләйи.

нане Хwәдер’а дайи

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (нане һ’ьзуре, нане пешбәрийе) нане пироз һена Мусада Коне Шә’дәтийеда (Коне Щьвинеда), ӧса жи пәйр’а п’арьстгәһеда һәбу. Әв нан ль сәр сьфра зер’ин «ль пешбәри Хӧдан» дьһатә р’езкьрьне. Һәр р’ожәкә шәмийе к’аһина донздәһ нане бе һәвиртьр’шк дьпә’тьн, ль сәр сьфра зер’ин даданин у йед кӧ һ’әфтийа дьнда дәwсе данин, к’аһина йе пешийе щийе пирозда дьхwарьн. Пештьри к’аһина изьна т’ӧ кәси т’ӧнәбу әв нан бьхwарана. Әв нан нишанәкә Пәймана Хӧдан бу, кӧ әw т’әви щьмә’та Исраеле бу. Qануна К’аһинтийе 24:5-9; Мәтта 12:4; Марqос 2:26; Луqа 6:4.

нард

Мьзгини

Фәрһәнгок

– р’унәки бинхwәш кӧ жь шинайикә Һьндьстане дьһатә чекьрьне. Марqос 14:3; Йуһ’әнна 12:3, 5.

Нард

нәдьр

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (гори, qӧрбан) Ль гора Qануна Муса (Дәрк’әтьн 13) инсан у һ’әйwанед ньхӧрийә нер, әw нәдьред (горийед) Хwәде бун. Һ’әйwан дьһатьнә сәржекьрьне у жь бәр инсенва дьһатьнә дайине. Мә’на wе әв ә, кӧ һәр ньхӧри п’ара Хwәде бу, пироз, бӧһӧрти у т’айбәти, аwа готи Хwәдер’а щӧдәкьри бу (Луqа 2:23).

нәзир

Мьзгини

Фәрһәнгок

– те фә’мкьрьне «Хwәдер’а дайи», аwа готи йәки кӧ Хwәдер’а бона хьзмәтк’арийе ад-qьрар дькьр (Жьмар 6:1-21). Се qәйдед һ’ими бона йед нәзир һәбун:

1. Һәгәр жьн буйа йан мер буйа, гәрәке шәрав-араq вәнәхwара, нә тьри, нә жи хӧрәкед жь меwа тьрийе бьхwара.

2. Гәрәке мәqәс йан дузан п’ор’е сери нәк’әта һ’әта wи wәхте адейи к’ьфшкьри хьлаз нәбуйа.

3. Гәрәке щьнйазе мьрийа нәк’әта, нә жи незик буйайе. Wәхте адкьрьнейи лапи һьндьк си р’ож бу, ле мәрьв жи һәбун бь т’әмамийа ә’мьре хwә Хwәдер’а ад-qьраркьри бун, аwа готи нәзир. Пәймана Кәвьнда бона чәнд мәрьвед нәзирә адкьри ньвисар ьн, мәсәлә: Самуел, йе кӧ дийа wи әw хwәха Хwәдер’а да (П’адшати I 1:11, 28 ) у Шьмшон (Һ’акьмти 13:2-5 ). Пәймана Нуда Йуһ’әннайе Ньхӧмдар (Луqа 1:15; 7:33) нәзире адкьри бу. Хӧйа дьбә кӧ Паwлос у чәнд мәрьвед майин (К’аред Шандийада 18:18; 21:23-24, 26) бона дәмәкә кьн чаwа нәзир адкьри бун, wан ль гора qәйдә-qанунед нәзирийе хьлазийа wәхте адейи к’ьфшкьри п’ор’е хwә кӧр’ кьрьн у һ’әди дан (Жьмар 6:9, 18).

нәмами

Мьзгини

Фәрһәнгок

– хайинти, бебәхти.

нәмер

Мьзгини

Фәрһәнгок

– әв әw мер ьн, йед кӧ жь мертийе к’әти нә. Һьнәк жь зькмакийеда ӧса нә, һьнәк жи мәрьва әw ӧса кьрьнә, мәсәлә: Зәмане бәре п’адшед ве дьне гәләк хӧламед бьндәсте хwә нәмер дькьрьн, аwа готи дьхәсандьн, кӧ дәст нәавитана к’ӧлфәтед мале.

нәщьһу (мьләтед майин)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– һ’әму мьләтед дьнйайе, кӧ ә’сьле хwәда нә щьһу нә. Һ’әму мьләтед нәщьһу п’утп’арьст бун, пештьри һьнәка, йед кӧ Хwәдейе щьһуйа, аwа готи Хӧдан т’әне баwәр дькьрьн. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «п’утп’арьст» у бьн хәбәра «йунан»-да бьхуньн.

ньвисар (ньвисаред пироз)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Пәймана Кәвьн у Пәймана Ну. Ле гава ньвиск’аред Пәймана Ну к’ьтебед хwәда бә’са «ньвисар» йан «ньвисаред пироз» дькьрьн, фькьра wан сәр wан к’ьтебед ньһайә Пәймана Кәвьнда бу, чьмки к’ьтебед Пәймана Ну һьнге һәла һе чаwа к’ьтебәк нәһатьбунә бәрәвкьрьне (Тимот’ейо II 3:16-да).

ньсрәти

Мьзгини

Фәрһәнгок

– мәрьвед жь бажаре Ньсрәте. Әв нав бона Иса һатә готьне (Мәтта 2:23; Марqос 14:67) у пәйр’а жи бона мәсиһийа (К’аред Шандийа 24:5).

ньсьл

Мьзгини

Фәрһәнгок

– ньфш.

ньхӧмандьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Пәймана Нуда ньвисар ә, кӧ Йуһ’әннайе Ньхӧмдар гәләк мәрьв ль ч’әме Урдӧнеда дьньхӧмандьн. Әwи гот, кӧ гәрәке жь гӧнәкьрьне вәгәр’ьн у паше бенә ньхӧмандьне. Бь ви аwайи Йуһ’әннайе Ньхӧмдар дьле мәрьва бона һатьна Мәсиһ һазьр дькьрьн. Ӧса жи шанди у баwәрмәндед Исайә пешьн жь qӧр’на пешьнда, йед кӧ дьбунә баwәрмәнд, пе аве дьньхӧмандьн. Әв йәк дьбу нишана вәгәр’андьн, паqьжбун у бахшандьна гӧнед wан. Ӧса жи ньхӧмандьна баwәрмәнда ве сӧр’е дьдә фә’мкьрьне, кӧ т’әви Иса мьрьн, дәфьнбун у жь мьрьне р’абун. Мәтта 28:19; К’аред Шандийа 2:38, 41; 10:47-48; Р’омайи 6:3-4; Корьнт’и I 10:2; 12:13; Галати 3:27; Колоси 2:12; Пәтрус I 3:21 у йед майин.

ньхӧмдар

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Йуһ’әннар’а дьготьн ньхӧмдар. Гава wи хәбәра Хwәде бәла дькьр, т’обәдар бь аве дьньхӧмандьн. Луqа 1:5-25; Мәтта 3:1.

ньхӧри

Мьзгини

Фәрһәнгок

– К’ьтеба Пирозда, кӧр’е ньхӧри ль сәр һ’әму зар’ар’а бу у һәqе wи жь һәqе һ’әмуйа зедәтьр бу. Жь мьлк’е баве дӧбарә п’ара wи дьк’әт (Qануна Дӧщари 21:15-17, Ишайа 61:7 ), дӧайе бавейи һәри qәнщ әwи дьстанд (Дәстпебун 27), ӧса жи һ’ӧкӧме баве (Дәстпебун 27:29, 37; 37:21-22; П’адшати IV 2:9 ). Ле кӧр’әки дьн дькарьбу һәqед ньхӧртийа бьре хwә же бьстанда (Дәстпебун 25:34; Ибрани 12:16). Анәгори Qануна Муса, һәр ньхӧрийе нерини жь мерьв йан һ’әйwен, әw п’ара Хӧдан бу (Qануна К’аһинтийе 27:26, Жьмар 3:12-13). Бона ве йәке, п’ешк’еши Хwәде дькьрьн (аwа готи Хwәдер’а нәдьр дькьрьн) у дьданә П’арьстгәһе (де у бав кӧр’е хwәйи ньхӧри пашда дьк’ьр’ин (Жьмар 18:15, 3:40-51, Дәрк’әтьн 13:1 [2], 12 [13])). Хwәде һ’әму мьләт хӧльqандьн, ле Исраел бьжарт wәки бьбә мьләте Wийи ә’зиз, аwа готи т’әйбәти, ләма жер’а дьбежә «кӧр’е ньхӧри» (Дәрк’әтьн 4:22, Йерәмийа 31:9 ) ӧса жи «бәре дәрәмәта пешьн» (Йерәмийа 2:3 ). Даwьд п’адша у wаре wи Мәсиһ, әw һәр дӧ жи ньхӧрийе Хwәде тенә готьне. Qәwат у һ’ӧкӧме wан т’әйбәти бун (Зәбур 89:27 [28 ибрани]). Пәймана Нуда, Мәсиһр’а дьбежьн «Ньхӧри» чьмки һ’ӧкӧм, сәрwерти у к’ӧрсийа Wи сәр һ’әмуйар’а йә (Ибрани 1:6; Колоси 1:15) у Әw пешьн жь нава мьрийа р’абу (Колоси 1:18; Ә’йанти 1:5). Колоси 1:15-да әв йәк те готьне кӧ Мәсиһ Ньхӧрийе һ’әму ә’фьрина йә, аwа готи, Ньхӧрийе Хwәдейи ль сәр һ’әму ә’фьринар’а йә. Һ’ӧкӧме Мәсиһ сәр һ’әму ә’фьрина һәйә у Әw Хwәха бәри wе йәке һәбу (бьхунә Колоси 1:16-17, ӧса жи Филипи 2:6 у Йуһ’әнна 17:5). Баwәрмәндед Иса Мәсиһ жи «ньхӧри» тенә готьне (Ибрани 12:23), чьмки әw мәрьвед Хwәдейә т’айбәти нә, wар у мьлк’е Wи нә, кӧ гәрәке ә’мьре пироз, бӧһӧрти-жьбарә бьжин. Чаwа кӧ Мәсиһ ньхӧрийе жь нава мьрийа йә, әв йәк гӧмане дьдә баwәрмәнда кӧ әw жи т’әви wе р’умәта р’абуна жь мьрийа бьн.

Оршәлим

Мьзгини

Фәрһәнгок

– иро жер’а «Qӧдса Шәриф» жи те готьне. Әw бажаре щьһуйайи һәри мәзьн у ә’йан бу, чаwа иро жи. П’арьстгәһа щьһуйа жи ль wьр бу. Бәри 3000 сала Даwьд п’адша Оршәлим жь дәсте йәбусийа станд. Пешийе әw бажаре П’адшатийа т’ьфаqийа Исраеле бу у паше бу бажаре п’адшатийа башуре, аwа готи Щьһуда. Һьнге Даwьд п’адшайе wе бу, һ’әсабе мәрьвед wе 2000 бу. Wәхте Пәймана Нуда һ’әсабе мәрьвед wе лапи кем 80_000 бу. Бона щьһуйа, Оршәлим бажаре һәри пироз ә.

Паqьжкьрьна гӧна пе мьрьна Мәсиһ

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 26:26-29; Р’омайи 3:25; 5:9-10; Әфәси 1:7; Ибрани 9:11-14; Йуһ’әнна I 1:6-7; Ә’йанти 7:14-17.

Пәймана Кәвьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Qьрара Кәвьн. К’ьтебед щьһуйайә пирозр’а, йед кӧ бәри Иса һәбун, wанар’а дьбежьн «Пәймана Кәвьн», чьмки wанда бона пәймана Хwәде т’әви щьмә’та Исраеле те готьне. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «пәйман»-да бьхуньн.

Пәймана Ну

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Qьрара Ну. Wан к’ьтебед пирозр’а дьбежьн Пәймана Ну, к’ижанада дәрһәqа Иса Мәсиһ у щьвина Wида ньвисар ьн, чьмки нава wанда дәрһәqа пәймана Хwәдейә нуда те готьне, йа кӧ т’әви мәрьва гьреда. Әва пәймана пе хуна Иса Мәсиһ бона бахшандьна гӧнед һ’әму мәрьва һатийә гьредане (Марqос 14:24; Корьнт’и I 11:25; Әфәси 5:2; Ибрани 7:26-28). Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «пәйман»-да бьхуньн.

Пәтрус

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жер’а Шьмһ’ун у Кифас жи дьготьн. Әw йәк жь һәр донздәһ шагьртед Иса бу. Әw шанди бу. «Пәтрус» бь зьмане йунани у «Кифас» (аwа готи «кефа») бь зьмане арами тенә фә’мкьрьне «qәйа» йан «кәвьр» (Йуһ’әнна 1:42).

Пилато

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жь Qәйсәре Р’омайе к’ьфшкьри бу, әw wәлийе wәлатед Щьһустане, Самәрйайе у Идумәйайе бу. Маләкә wи ль Qәйсәрийе бәр бә’ре бу, ле маләк жи Оршәлимеда бу. Мәтта 27:2, 11-26; Луqа 23:1-25 у йед майин.

П’адшатийа Хwәде, П’адшатийа Ә’змана

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бона т’әвгьредана Хwәде у щьмә’та Wи те готьне. Чаwа п’адша щьмә’та хwә хwәй дькә у сәр wе п’адшатийе дькә, Хwәде жи ӧса йә. Һәр тьштед кӧ щьмә’т һ’әwщә дьбә дьдә wан у р’ебәрийа wан дькә. Щьмә’та Wи әw мәрьв ьн, йед кӧ баwәрийа хwә Wи тиньн у гӧр’а Wи дькьн. Гава Иса Мәсиһ щара пешьн һатә дьне, п’адшатийа Хwәде бь щур’әки ну хӧйа бу, чьмки Иса р’екә ну мәрьвар’а вәкьр, wәки т’әви Хwәде т’әвгьредайи бьн у бьжин. Бона ве йәке те готьне кӧ П’адшатийа Хwәде иди дәстпебуйә. Ле гава Иса Мәсиһ диса бе, wе һьнге п’адшатийа Хwәде т’әмам бьбә у һ’әму инсанар’а бь щур’әки ну бе ә’йанкьрьне (Мәтта 6:33, 19:16-30; Марqос 10:15). Мә’на П’адшатийа Хwәде у П’адшатийа Ә’змана йәк ә. Мәтта хәбәра «Ә’зман» дәwса «Хwәде» да хәбате, чьмки хӧйа дьбә кӧ wи Мьзгинийа хwә ль гора зараве щьһуйа ньвиси у нә ә’дәте щьһуйа бу кӧ наве Хwәдейи пироз гәләк щара банина сәр заре хwә. Ләма щьһуйа гәләк щара «Ә’зман» щийе кӧ Хwәде дьминә, дәwса наве «Хwәде» дьданә хәбате. Дәред кӧ Мәтта «П’адшатийа Ә’змана» ньвисин, Марqос у Луqа «П’адшатийа Хwәде» ньвисин. Мәтта 4:17, 5:10; Марqос 1:15; Луqа 6:20.

П’ӘРЕД ДӘМА ИСА МӘСИҺДА

Мьзгини

Навнишед Чапа У П’әра

к’ӧрди | йунани | шә’дәтийа wан щийа
пол | ләптон | Марqос 12:42; Луqа 12:59; 21:2
qӧр’уш | кодрантес | Мәтта 5:26; Марqос 12:42.
дьраве чарqӧр’уше | ассарион | Мәтта 10:29; Луqа 12:6.
зив* | динарион | Мәтта 18:28
йан драхмә | Мәтта 17:24
нале дӧзиве | дьдрахмон | Мәтта 17:24
нале чарзиве | статер | Мәтта 17:27
зер’ | мна | Луqа 19:13
тәлант** | талантон | Мәтта 18:24; 25:15

* Зивәк qаси р’ожхәбатәкә п’аләки бу.

** Тәлантәк 44 килограм зив бу у qимәте wе һәqе п’аләки панздәһ сала зедәтьр бу.

П’әрә, һәбук, мал у мьлк’

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 6:19-21; 6:24-34; Луqа 12:13-21; 12:32-34; К’аред Шандийа 20:35; Тимот’ейо I 6:6-10; 6:17-19; Ибрани 13:5-6; Аqуб 2:1-9; 5:1-6.

П’утп’арьсти, сербази у к’оч’әкти

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 4:10; К’аред Шандийа 13:4-12; 17:22-31; 19:11-20; Корьнт’и I 5:11; 6:9-11; 8:1-13; 10:1-22; Корьнт’и II 6:14-18; Галати 5:19-21; Т’есалоники I 1:9-10; Йуһ’әнна I 5:21; Ә’йанти 21:8; 22:15.

пәйман

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (аһда, ад у qьрар) нав дӧ мәрьвада, нав дӧ к’омада, йан жи нав Хwәде у мәрьвада те гьредане. Пәйманәк нава Хwәде у Нӧһда һәбу (Дәстпебун 9:8-17), нава Хwәде у Бьраһимда (Дәстпебун 15), нава Хwәде у Даwьдда (П’адшати II 7; Зәбур 89:1-37). Ль сәре ч’ийайе Синайе Хwәде пәйманәк т’әви щьмә’та Исраеле гьреда. Ль гора ве пәймане Хwәде соз да wәки Хwәха Хӧдане щьмә’та Исраеле бә у wан хwәй кә, ле гәрәке Исраел жи Qануна Хwәде бьqәдинә, йа кӧ Wи бь дәсте Муса да. Ле Исраеле гәләк щара пәйман, аwа готи Qануна Муса дьт’әр’ьбанд. К’ьтебед щьһуйайә пирозр’а, йед кӧ бәри Иса һәбун, wанар’а дьбежьн «Пәймана Кәвьн». Wеда ньвисар ә, кӧ Хwәде wе пәйманәкә ну т’әви щьмә’та Хwә гьредә (Йерәмийа 31:27-37 ). Хwәде әв пәймана ну пе дәсте Иса Мәсиһ бона һ’әму мьләта гьреда, пе хун у мьрьна Wи. Марqос 14:24; Луqа 22:20; Р’омайи 3:21-26; Корьнт’и I 11:25; Ибрани 10:10-22.

пироз

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (мьqәдәс, бьмбарәк, зийарәт, бӧһӧрти, хальс) Мә’на «пироз» ль гора К’ьтеба Пироз фькьра р’ӧһ’ани йә. Хwәде Хwәха пироз ә у пирозбуна Wи сәр һәр тьштир’а йә. Һащәт, мәри у тьштед майинә бона һ’әбандьне Хwәдер’а тенә башqәкьрьне, чаwа бӧһӧрти-жьбарәкьри (пирозкьри). Мәрьвед пироз әw ьн, йед кӧ бона хьзмәтк’арийа Хwәде у жийина бӧһӧрти башqәкьри нә (Корьнт’и I 1:2). Ве wәлгәр’андьнеда дәwса «Пирозед Хwәде» «Щьмә’та Хwәде» һатийә ньвисаре (Корьнт’и II 1:1). «Пирозе Хwәде» у «Йе Пироз» жи навед Иса Мәсиһ нә (Пирозе Хwәде: Марqос 1:24; Луqа 4:34; Йуһ’әнна 6:69; Йуһ’әнна I 2:20; Ә’йанти 3:7; Йе Пироз: Луqа 1:35).

пол

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’әред сьфьр ьн, йед һәри бе qимәт ьн. Дӧ пол qаси qӧр’ушәки йә. Марqос 12:42; Луqа 12:59; 21:2. Жь к’әрәма хwә ль навниша (таблиса) ль к’ӧтасийа фәрһәнгоке бьньһер’ьн.

пунг

Мьзгини

Фәрһәнгок

– нә’нә.

п’арьстгәһ

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (ә’бубәтханә, ибадәтханә, хана Хwәде) авайийе щьһуйайи һәри бәрбьч’ә’в у ә’йан бу. Сьлеман п’адша щара пешьн п’арьстгәһ бажаре Оршәлимеда чекьр. Әw т’әне ль Оршәлиме һәбу. Мьләте Исраеле дӧа у һ’әбандьнед хwә wьр дькьрьн у горийед (qӧрбанед) хwә ль wьр сәржедькьрьн. П’арьстгәһ жь чар п’ара бу: Һ’әwш, Һьндӧр’, Пирозгәһ у Щийе Һәри Пироз. П’әр’дәкә мәзьн навбьр’и дьда Пирозгәһе у Щийе Һәри Пироз. Сале щарәке Сәрәкк’аһин дьчу Щийе Һәри Пироз. Әwи ль wьр һьн бәр гӧнед хwәва, һьн жи ль бәр гӧнед щьмә’тева гори сәржедькьрьн, дӧа дькьр у бахшандьна гӧна жь Хwәде дьхwәст. Гава Иса ль сәр хач мьр, әв п’әр’да пироз нивида бу дӧ тиша (Луqа 23:45-46). Сала 70-да пәй буйина Иса Мәсиһр’а, Титойе сәрәскәре Императорийа Р’омийе п’арьстгәһ wеран кьр. Жь һьнгева һ’әта р’ожа иройин п’арьстгәһ щарәкә дьн нәһатийә чекьрьне.

п’ехәмбәр

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (нәби, qасьде Хwәде, qуле Хwәде, готьнбеже Хwәде) әw инсан бун. Хwәде wанр’а хәбәр дьда, кӧ әw готьна Wи бьгьһиньнә мәрьва.

п’ехәмбәрти

Мьзгини

Фәрһәнгок

– К’ьтеба Пирозда хәбәра «п’ехәмбәрти» фьрә те фә’мкьрьне. Йе кӧ п’ехәмбәртийе дькә, әw бь р’ебәрийа Р’ӧһ’е Пироз готьнәкә жь Хwәде ә’лами мәрьва дькә. Чаwа Паwлос Корьнт’и I 14:3-да дьбежә, йе кӧ п’ехәмбәртийе дькә, баwәрийа мәрьва ава дькә, дьл дьдә бәр wан у бәр дьле wанда те. Иди п’ехәмбәрти нә т’әне бона тьштед кӧ һе нәqәwьми нә.

п’еч’ьра

Мьзгини

Фәрһәнгок

– р’әфьк, малч’ьра, п’әлтька ч’ьре.

п’ешә

Мьзгини

Фәрһәнгок

– сьнә’т, һостати.

п’ешк’еш

Мьзгини

Фәрһәнгок

– дийари, һ’әдийа.

п’ешк’ешкьрьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (дийарикьрьн) бәр кәсәки хәлатәк данин (п’ешк’еш дане). Ль гора Qануна Муса зар’ок п’ешк’еши Хwәде дькьрьн, wәки Хwәде әw пироз (бәрәк’әт) бькьрана.

п’әйн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– сәргине һурбуйи, зьбьл, ә’дәба һ’әйwен.

п’әрәданг

Мьзгини

Фәрһәнгок

– сьндоqа (qӧт’ийа) һ’әди-дийари у хера. Хәлqе хер у хератед хwә дькьрьнә wьр.

п’игар

Мьзгини

Фәрһәнгок

– йе кӧ бь һәqти һ’әйwен хwәй дькә.

п’утп’арьст

Мьзгини

Фәрһәнгок

– мьләтед нәщьһу кӧ п’ут дьһ’әбандьн, дьһатьнә һ’әсабе п’утп’арьст чаwа иро жи дьһ’әбиньн. Мәсәлә, стәйрка, тә’ве, һиве, мьлйак’әта, һәйин у тьштед т’әбийәте, ӧса жи п’утед бь дәста чекьри. П’ут жи ӧса те фә’мкьрьне «сәнәм».

Артәмиса ханьм хwәде,
п’ута бажаре Әфәсе
(К’аред Шандийа 19:24 35)

п’ьшкбун

Мьзгини

Фәрһәнгок

– дьле йәки жь хәбәра йе дьн дьминә у же дьчә.

п’ьшккьрьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жь р’е дәрхьстьн. Йәк тьштәки дькә, кӧ ль йе дьн хwәш найе у әw жь wи дьчә.

Р’астһ’әсаббун, р’асти (бесущбун)

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

К’аред Шандийа 13:38-39; Р’омайи 1:16-17; 3:21-26; 5:1; 5:9-10; 5:18-19; Галати 2:16; 3:6-9; Тито 3:7.

Р’евека

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жьна Исһаqе кӧр’е Бьраһим бу. Дийа Аqуб у Әсаw (Р’омайи 9:10-13).

Р’әхаб

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жьнәкә нә р’ийа хwәда бу, ле баwәрийа хwә Хwәде ани у алик’арийа щьмә’та Исраеле кьр. Мәтта 1:5; Ибрани 11:31; Аqуб 2:25.

Р’ожа Ахрәте

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Р’ожа Диwане, р’ожа хьлазийа дьнйайе. Ӧса жи щарна к’ьтебеда ве р’ожер’а «Р’ожа Хӧдан» дьбежьн, аwа готи р’ожа һатьна Иса. Wе р’оже мьрийе жь мьрьне р’абьн у wе диwана һ’әму мәрьва бь дәсте Хwәде бьбә. Ишайа 13:6, 9; Мәтта 10:15; 12:36; Луqа 10:12, 14; Йуһ’әнна 6:39-40; 6:44; 6:54; 11:24; Пәтрус II 2:4, 9; 3:7, 10; Йуһ’әнна I 4:17; Ә’йанти 20:11-15 у йед майин.

Р’ожа К’әwандьне

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бона щьмә’та Исраеле р’ожа һәрә ә’зиз у пироз бу (ЙОМ КЬППУР бь ибрани). Сале щарәке п’арьстгәһеда Сәрәкк’аһин дәwса (бәрделийа) гӧнед щьмә’те у хwәва бона паqьжбуна п’арьстгәһ у горигәһе хуна һ’әйwана п’ешк’еш дькьр у дьк’әтә Щийе Һәри Пироз (Дәрк’әтьн 30:10; Qануна К’аһинтийе 16:1-34; 23:27; Ибрани 9:6-7). Пәймана Нуда жи Иса Мәсиһ Хwә жь бәр инсанва кьрә qӧрбан, гава сәр хач хуна Хwә р’ет, һатә кӧштьне. Әw к’әтә Щийе Ә’зманайи Һәри Пироз, щәм Баве Хwә у хwәqӧрбанкьрьна Wи бона һ’әта-һ’әтайе йә (Ибрани 9; 10:12). Һ’әрчи баwәрийа хwә Wи тиньн, әw ль бәр бахша хуна Иса дьк’әвьн у жь гӧнед хwә хьлаз дьбьн. Р’омайи 3:25-26; Ибрани 2:17.

Р’ожа Пенщийә һ’әсаб (Пентекост)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Бь зьмане йунани фә’мина ПӘНТЕКОСТЕ «пенщи» йә. Хwәде т’әми да щьмә’та Исраеле, кӧ р’ожа пашьнә пәй дәстпебуна Щәжьна Дәрбазбунер’а һ’әфт һ’әфтийа һ’әсаб кьн у Р’ожа Пенщи щәжьнәке жи бькьн. Ве щәжьнеда чь кӧ жь дәрәмәтед wан (дәхьлед wан) пешийе дьк’әтә бәр к’еләндийе, данин п’ешк’еши Хwәде дькьрьн (Qануна К’аһинтийе 23:15-21). Р’ожа Пенщир’а Щәжьна Нандьруне (Щәжьна Дәрәмәтед Ә’рде) жи те готьне, ӧса жи Щәжьна Һ’әфтийа. Р’ожа Щәжьна Пенщида Р’ӧһ’е Пироз щара пешьн чаwа п’ешк’еш баwәрмәндар’а һатийә дайине (К’аред Шандийа 2:1-41).

Р’ожа Р’абуне

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (Р’ожа Qийамәте) әw р’ож ә кӧ һ’әму мәрьвед qәнщ у хьраб wе жь мьрьне р’абьн у ль бәр Хwәде у Иса Мәсиһ щаба кьрьнед хwә бьдьн.

Р’ожа Р’ожийа

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «Р’ожа К’әwандьне»-да бьхуньн.

Р’ожа Хӧдан

Мьзгини

Фәрһәнгок

– 1. Пәймана Кәвьнда п’ьр’анийа щара те фә’мкьрьне, әw wәхт йан дәмед кӧ Хwәде диwана щьмә’та Хwә дькә, мәсәлә: Пе дәсте ордийед мьләтед майин, йан жи пе нәхwәшийа (Йоел 1:15; 2:1, 11; Амос 5:18, 20; Малахи 4:5 ).

2. Пәймана Нуда «Р’ожа Хӧдан» р’ожа һатьна Иса Мәсиһә дӧда бона диwана дьнйайе йә (Т’есалоники I 5:2; Т’есалоники II 2:2). Гәләк wе бона ве р’оже һазьр нибьн (Мәтта 24:42-44; Луqа 12:35-40; Пәтрус II сәре 3-а). Щарна те готьне: «Р’ожа Хӧдане мә Иса Мәсиһ» (Корьнт’и I 1:8) йан жи «wе Р’оже» (Т’есалоники II 1:10).

3. Т’әне Ә’йанти 1:10-да «Р’ожа Хӧдан» те фә’мкьрьне «р’ожа йәкшәме» (лә’де), чьмки Хӧдан Иса Мәсиһ йәкшәмеда жь мьрьне р’абу. Жь һьнгева әw р’ож бу р’ожа щьвина баwәрмәнда (К’аред Шандийа 20:7; Корьнт’и I 16:2).

Р’ома

Мьзгини

Фәрһәнгок

– иро п’айт’әхте wәлате Италйайе йә. Һена Иса Мәсиһда щьмә’та Р’омайе гәләк wәлат бьндәст кьрьбун, ӧса жи Исраел. Гәләк щьмә’та Исраеле дьжәнийанә П’адшайе Р’оме (Qәйсәр) у һ’ӧкӧмәтийа wи.

Р’ӧһ’е Пироз

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (Р’ӧһ’е Хwәде, Р’ӧһ’е Мьqәдәс, Р’ӧһ’е Бьмбарәк, Р’ӧһ’е Бӧһӧрти) Р’ӧһ’е Пироз Р’ӧһ’е Хwәде йә. Пәймана Кәвьнда Р’ӧһ’е Хwәде чаwа qәwата Хwәде хӧйа дьбә, к’ижани кӧ Хwәде илаһи дьда п’ехәмбәра. Бь зьманед йунани у ибрани хәбәра «ба» у «р’ӧһ’» йәк ьн (Йуһ’әнна 3:8). Пәймана Нуда Р’ӧһ’е Хwәде бь щур’әки ну һ’әму баwәрмәндед Исар’а те дайине (К’аред Шандийа 2:38), ӧса жи һе гәләки чаwа шәхсәк йан нәфсәкә Хwәде те фә’мкьрьне, аwа готи әw Хwәха Хwәде йә (Мәтта 28:19). Гава Иса чу щәм Баве, Р’ӧһ’е Пироз чаwа дәрсдар, пьштован у п’ешк’еш баwәрмәндар’а шанд (Йуһ’әнна 14:26; 15:26; К’аред Шандийа 10:45). Әw алик’арийа мәрьва дькә, мәрьва бәрбь т’әмамийа р’астийе дьбә (Йуһ’әнна 16:13; Корьнт’и I 2:10-13), щарна бона тьштед башqә р’ебәрийа мәрьва дькә (К’аред Шандийа 13:2; 16:6-7), ль бәр Хwәде бона баwәрмәнда лава-навчетийе дькә (Р’омайи 8:26-27) у qәwате дьдә баwәрмәнда, wәки хәбәра Хwәде бежьн у Хwәдер’а хӧламтийе бькьн (Корьнт’и I 2:4-5; Тимот’ейо II 1:7). Мәрәме п’ешк’ешед Р’ӧһ’е Пироз әв ә, кӧ т’әмамийа щьвина баwәрмәнда бьшьдинә у ава кә (Корьнт’и I, сәред 12 һ’әта 14).

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 28:19; Марqос 1:9-11; 3:28-30; Луqа 1:35; 3:16; 4:1; 11:13; 12:12; Йуһ’әнна 1:32-34; 3:5-8; 7:37-39; 14:15-17; 14:26; 15:26; 16:7-15; 20:19-23; К’аред Шандийа 1:4-5; 1:8; 2:1-18; 2:38-39; 4:31; 5:3-5; 8:14-17; 10:44-48; 13:2-4; 15:28; 16:7-10; 19:1-7; Р’омайи 5:5; 8:9-16; 8:26-27; Корьнт’и I 2:4; 2:9-16; 3:16; 6:11; 6:19; 12:1-13; Корьнт’и II 1:21-22; 5:5; 13:13; Галати 3:2-5; 4:6; 5:16-18; 5:22-25; Әфәси 1:13-14; 1:17; 3:16; 4:3-4; 4:30; 5:18-20; 6:17-18; Т’есалоники I 1:5-6; 5:19; Т’есалоники II 2:13; Тито 3:5-6; Ибрани 2:4; 9:14; Пәтрус I 1:2; 1:11; Пәтрус II 1:20-21; Йуһ’әнна I 2:20; 3:24; 4:13; 5:6-8.

р’астһ’әсаббун у р’астийа Хwәде

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Ньвисаред пирозда хәбәра «р’астийа Хwәде» бь чәнд щур’а те фә’мкьрьне. Щарна р’асти чаwа «һәqийа Хwәде» те фә’мкьрьне, әw һ’ӧнӧрәки Wи йә. Ле щарна жи «р’астийа Хwәде» кьрьнәкә Wи йә, кӧ чаwа Әw мерьв бесущ дькә у р’аст һ’әсаб дькә, нә кӧ т’әне ве йәке, ле мерьв т’әви Хwә дькә йәк жи. Һьнге инсан бәр ч’ә’ве Wи мина Wи р’аст хӧйа дьбә. Пәймана Кәвьнда жи те фә’мкьрьне, кӧ мәрийе р’аст әw ә, йе кӧ гӧнед wи һатьнә бахшандьне (Зәбур 32; Р’омайи 4:4-8). Wәки дьн жи «р’астийа Хwәде» гәләк щара фькьра хьлазкьрьнева гьредайи йә: Хwәде р’аст ә, амьн ә у хwәйе созе Хwә йә у йе кӧ гази Wи дькә, ль гора созе Хwә wи хьлаз дькә (Зәбур 51:14; Ишайа 46:12-13 ).

р’аw

Мьзгини

Фәрһәнгок

– р’а, р’айе даре.

р’аw-р’ьзьм

Мьзгини

Фәрһәнгок

– ә’дәт, ширәт, һинкьрьн у qанунед пешийа.

р’әз

Мьзгини

Фәрһәнгок

– 1. р’әзе тьрийа, бахе тьрийа, бахчә.

2. емиш, феки.

р’ожа т’ьвдарәккьрьне

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Щьһуйа р’ожа инийер’а дьготьн: «Р’ожа т’ьвдарәккьрьне», чьмки wе р’ожеда wан бона р’ожа шәмийе һазьрийа хwә дьдитьн. Р’ожа шәмийе р’ожа пироз бу, изьна wан т’ӧнәбу кӧ бьхәбьтийана. Бона щьһуйа инийе чаwа р’о дьчу ава, һьнге р’ожа шәмийе дәстпедькьр.

р’ожа шәмийе

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (р’ожа сәбте) бона щьмә’та Исраеле р’ожәкә ә’зиз (т’айбәти) у пироз ә (Дәрк’әтьн 16:23; 20:8, 11; 31:14-15). Бь ибрани ШАБАТ ә. Бь кӧрманщи «сәбт» жь шабате һатийә. Бона щьһуйа, шабат наве р’ожа һ’әфта йә у йа хьлазийа һ’әфтийе йә. Инийе еваре, гава р’ож дьчә ава, шабат дәстпедькә у һ’әта 24 сьһ’әта дьк’ьшинә. Ль гора Т’әwрате (Дәстпебун 2:2-3; Дәрк’әтьн 20:8-11; 35:2) р’ожа шабатеда к’ар у хәбат нә щайиз бу бькьрана, әв р’ож р’ожа р’ьһ’әтийе у һ’әбандьне йә (Дәстпебун 1; Qануна К’аһинтийе 23:1-3).

р’ожи

Мьзгини

Фәрһәнгок

– К’ьтеба Пирозда щур’ә-щур’ә һ’алед р’ожигьртьне һәнә. Һ’аләкида нан нә дьхwарьн (П’адшати I 12:16-21, Мәтта 4:2, Луqа 4:2), һ’аләки дьнда нә дьхwарьн нә жи вәдьхwарьн (Дәрк’әтьн 34:28; Әзра 10:6; К’аред Шандийа 23:12, Уньс 3:5-8), һ’аләки дьнда жи нә гошт, нә шәрав, нә тьштед хwәшә-тә’м дьхwарьн-вәдьхwарьн (Данийел 10:2-3 ). Мәрәме р’ожийе К’ьтеба Пирозда әв бу, кӧ хwәйир’ожи дӧа бькә, нәфса хwә ль бәр Хwәде ньмьз кә, хwә бьшкенә, нә кӧ бона наве хwә кӧ бәр мәрьва бе к’ьфше, ле wәки т’әне Хwәдева ә’йан бә (Мәтта 6:16-18; Луqа 2:37; Qануна Дӧщари 9:18; Данийел 9:20 ). Qануна Мусада т’әне р’ожәкә р’ожийейә ә’дәти һәбу (Qануна К’аһинтийе 23:26-32), ле һәгәр wәлат дьк’әтә охьрмед гьран, һьнге р’ожед дьн жи дьһатьнә к’ьфшкьрьне, wәки р’ожи бьгьртана (Йоел 1:14 ). Ә’дәте ферьсийа һәбу, кӧ һәр дӧшәме у пенщшәме р’ожи бьгьртана (Луqа 18:12). Гава Иса сәр дьне бу, шагьртед Иса р’ожи нәгьртьн (Марqос 2:18-20).

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 6:16-18; Марqос 2:18-20; К’аред Шандийа 13:1-3; 14:23.

р’ӧһ’ед һ’әрам

Мьзгини

Фәрһәнгок

– р’ӧһ’ед хьраб. Щьһуйа wан р’ӧһ’ед щьнар’а дьготьн «р’ӧһ’ед һ’әрам», йед кӧ мәрьв пе дьк’әтьн у йед щьнак’әти һ’әрам дьһатьнә һ’әсабе. Изьна wан т’ӧнәбу, wәки тек’әтана нава щьмә’те йан жи щийед пироз.

р’ӧшәткьрьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бәртилкьрьн. Йәк п’әра йан тьштәки дьн дьдә һ’акьм йан йәки дьнейи хwәйиһ’ӧкӧм, wәки qанун бе т’әр’ьбандьне, кӧ йа дьле wи бьбә.

р’ункьрьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (һәтwанкьрьн, доһнкьрьн) 1. Ль гор ә’дәте щьһуйа, гава йәк дьбу п’адша, әw пе бьзьре зәйт’уне дьһатә р’ункьрьне. Әв жи дьбу нишан, кӧ әв кәса буйә п’адша. Иди р’ункьрийе Хwәде Әw ә, Йе кӧ Хwәде бьжарт у к’ьфш кьр, аwа готи Мәсиһ ә (Луqа 4:18). Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «Мәсиһ»-да бьхуньн.

2. Хәлqе һьнге жи р’ун, мина р’уне бинхwәш чаwа нишана qәдьр дькьрьнә сәр меванед хwә (Луqа 7:46; Зәбур 23:5), щьнйазед мьрийед хwә жи р’ун дькьрьн (Луqа 23:56–24:1), чаwа дәрман бьринед нәхwәша дьхьстьн (Луqа 10:34), ӧса жи бь wи нәхwәш р’ун дькьрьн, чаwа символ wәки Хwәде qәнщ кә (Марqос 6:13; Аqуб 5:14).

р’успи

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бона сәрwеред мьләте Исраеле дьһатә готьне, ӧса жи бона сәрwеред дине wан. Пәймана Нуда әw жи әндәмед щьвина гьрәгьра бун. Ә’йантийеда бист чар р’успи һәнә, кӧ ә’зменда Хwәде дьһ’әбиньн у мә’на wан дьбә чаwа нишана т’әмамийа щьмә’та Хwәде.

р’ьк’ьнйата Даwьд

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Бәрәка Даwьд, мала Даwьд. Дәма Пәймана Кәвьнда Даwьд п’адше Исраелейи һәри мәзьн бу. Пәй wир’а кӧр’е wи Сьлеман бу п’адшайе Исраеле. Жь мал у зӧр’әта Даwьд гәләк п’адша р’абун. Иса жь зӧр’әта Даwьд бу. Мәтта 1:1, 20; Луqа 1:27, 69; Р’омайи 1:3; Тимот’ейо II 2:8; Ә’йанти 5:5; 22:16.

Р'еwитийа Паwлосә дӧда

Мьзгини

Хәритә

Р'еwитийа Паwлосә дӧда

Р'еwитийа Паwлосә пашьн һ'әта Р'оме

Мьзгини

Хәритә

Р'еwитийа Паwлосә пашьн һ'әта Р'оме

Р'еwитийа Паwлосә пешьн т'әви Барнабас

Мьзгини

Хәритә

Р'еwитийа Паwлосә пешьн т'әви Барнабас

Р'еwитийа Паwлосә сьсийа

Мьзгини

Хәритә

Р'еwитийа Паwлосә сьсийа

Самәрйа

Мьзгини

Фәрһәнгок

– һьн нә’йа нава Щәлиле у Щьһустанеда бу, һьн жи наве п’айт’әхте п’адшатийа бакӧре (мьфрьqе) бу, аwа готи Исраел. Мьләте Самәрйайе у щьһу гәләки дьжәнийанә һәв, чьмки гәләк ә’дәт у баwәрийед дин у сийасәта wан нә мина һәв бун, ӧса жи бона щийе һ’әбандьне һәвр’а qайл нибун (Луqа 10:25-37).

Самуел

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’ехәмбәрәки ә’йан бу. Бь дәсте wи Даwьд п’адша һатә к’ьфшкьрьне. П’адшати I 1-7; К’аред Шандийа 3:24; 13:20; Ибрани 11:32.

Сәрәкк’аһин

Мьзгини

Фәрһәнгок

– мәзьне һ’әму к’аһина бу, ӧса жи сәрәке щьвата гьрәгьра. Сале щарәке ль Р’ожа К’әwандьне әw дьк’әтә Щийе П’арьстгәһейи Һәри Пироз, wәки п’ешк’еша хуне бона гӧнед хwә у йед щьмә’та Исраеле бьдә. К’ӧрсийа Сәрәкк’аһин wәхте навбәра Пәймана Кәвьн у Пәймана Нуда пешда һат. Салед 18-36 наве Сәрәкк’аһин Qәйафа бу.

Сәрк’әтьна (алт’кьрьна) сәр мирещьн у тә’ли-тәнгийа

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 4:1-11; 6:13; Луqа 22:31-32; Йуһ’әнна 17:14-19; Р’омайи 8:31-39; 12:12; 16:19-20; Корьнт’и I 10:12-13; 16:13; Корьнт’и II 12:7-10; Әфәси 3:20-21; 6:10-18; Филипи 4:13; Т’есалоники I 3:5-8; Т’есалоники II 3:3; Тимот’ейо II 1:7-8; Ибрани 2:18; 4:14-16; 12:1-2; Аqуб 4:7; Пәтрус I 1:5; 5:8-11; Йуһ’әнна I 4:4; 5:3-5; Ә’йанти 12:7-12.

Сәрwеред щьвине

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Хәйсәтед wан у чаwа тенә к’ьфшкьрьне (шьван, бәрпьрсийар, малхе)

К’аред Шандийа 6:1-6; 14:23; Тимот’ейо I 3:1-13; Тито 1:5-9.

Һинкьрьна бона сәрwеред
щьвине

Мәтта 28:18-20; Луqа 22:24-27; К’аред Шандийа 20:17-35; Т’есалоники I 2:1-12; Тимот’ейо I 4:1-16; Тимот’ейо II 2:1-26; 3:10-17; 4:1-5; Тито 2:7-8; Пәтрус I 5:1-4.

Сийон

Мьзгини

Фәрһәнгок

– әw ч’ийа йә, сәр к’ижани п’арьстгәһ һатә чекьрьне. Гава Даwьд п’адша Оршәлим жь дәсте йәбусийа станд, бажар бьч’ук бу, т’әне сәр ви ч’ийайи (гьри) бу. Сийон те фә’мкьрьне щарна әw ч’ийайе кӧ п’арьстгәһ ле бу, щарна т’әвайийа бажаре Оршәлиме (Мәтта 21:5), щарна һ’әму щьмә’та Исраеле, щарна щьмә’та Хwәде йан жи бажаре Хwәдейи дьнйа нуда (Ибрани 12:22; Ә’йанти 14:1). «Qиза Сийоне» те фә’мкьрьне бажаре Оршәлиме, аwа готи бьнәлийед Оршәлиме (Йуһ’әнна 12:15). Р’омайи 9:33; 11:26; Пәтрус I 2:6.

Синай (Ч’ийайе Синайе)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– әw ч’ийа йә, кӧ wьр Хwәде һәр дәһә т’әми данә Муса п’ехәмбәр. Щарна жи сурәти (символи) у р’ӧһ’ани те фә’мкьрьне (Галати 4:24).

Содом у Гомора

Мьзгини

Фәрһәнгок

– дәма Бьраһимда дӧ бажаред кәнанийа бун, кӧ незики Бә’ра Мьри бун. Мәрьвед һәр дӧ бажара бь гӧнәк’арийа хwә ӧса жь Хwәде дур к’әтьбун, кӧ Хwәде әw бь егьр у к’ьрк’уте шәwьтандьн у qьр’а wан ани (Дәстпебун 18:16–19:29).

Сьлеман

Мьзгини

Фәрһәнгок

– кӧр’е Даwьд, п’адше Исраеле бу, ньвисаред wи жи Пәймана Кәвьнда һәнә (Готьнед Сьлеман 1:1; 10:1 у йед майин). Хwәде гәләк сәрwахти да wи, ӧса жи әw гәләки дәwләти бу. П’арьстгәһ пешда әwи да чекьрьне. П’адшати II 12:24-25; П’адшати III 1:1– 11:43; Мәтта 1:6-7; 6:29; 12:42; Луqа 11:31; 12:27; К’аред Шандийа 7:47.

Сьндоqа Пәймане (Сьндоqа Шә’дәтийе)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– qӧт’икә пироз, жь дара дарщеwийе чекьри у зер’кьри бу. Әw сьндоq у чь кӧ теда бун (аwа готи һәр дӧ сәлед кәвьрийә кӧ һәр дәһә т’әмийед Хwәдейә мәзьн сәр ньвисар, шьвдара Һарун у дәрдана манайе), әвана нишанед пәймана Хwәдейә т’әви мьләте Исраел бун. Гава мьләте Исраеле р’е дьчу, йан дьчу шер’, әв сьндоq хwәр’а дьбьрьн. Гава щики дьсәкьнин, әв сьндоq Коне Шә’дәтийеда Щийе Һәри Пирозда дьма. (Дәрк’әтьн 25:10-21; Ибрани 9:4; Ә’йанти 11:19).

садуqи

Мьзгини

Фәрһәнгок

– әw нава щьһуйада партикә (к’омәләкә) диндар (олп’арьст) бу. Әв парти бьч’ук ле ә’йан бу. П’ьр’анийа әндәмед wе к’аһин бун. Wан баwәрийа хwә бь һәр пенщ к’ьтебед Муса (аwа готи Т’әwрат йан һәр пенщ к’ьтебед пешьнә Пәймана Кәвьн) данин, ле р’ӧһ’, мьлйак’әт у р’абуна мьрийа (qийамәти) баwәр нәдькьрьн. К’аред Шандийа 4:1-2; 23:6-10; 23:8.

самәри

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Чахе п’адшатийа Р’әһобоwам (кӧр’е Сьлеман, п’адшайе Щьһустане) у Йеробоwамда (п’адшайе Исраеле), мьләте Исраеле жь һәвдӧ qәтийан. Р’әһобоwам т’әви дӧ qәбилед Исраеле бажаре Оршәлиме у Щьһустанеда ма. Йеробоwам т’әви дәһә qәбилед Исраеле Самәрйа хwәр’а кьрә п’айт’әхт. Бь ви щур’әйи мьләте Исраеле бу дӧ п’ара у дьжмьнатийа һәв кьрьн. Пәй ве йәкер’а жи п’адшайе ашурийа гәләк мьләте Исраеле дор-бәред Самәрйайе щишьһ’ьти бажаред мәдийа у йед майин кьрьн (П’адшати IV 17:1-6 ) у мьләтед майин бь п’утед wанва анин, дәwса wанда щи-wар кьрьн (П’адшати IV 18:24-40). Бь ви аwайи мьләте самәрийа т’әви мьләтед п’утп’арьста жит, дан у стандьн, ә’сьл у баwәрийа хwә һ’әр’ьмандьн у хwә жь Т’әwрате дур хьстьн. Самәри әw ьн, йед кӧ жь Самәрйайе у дор-бәред wе бун.

сербази

Мьзгини

Фәрһәнгок

– к’оч’әкти.

сеwи

Мьзгини

Фәрһәнгок

– ет’им.

сәрбәсти

Мьзгини

Фәрһәнгок

– азади, аза.

сәрсәд

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жь әскәре Р’омайе (Италйайе) бу, кӧ сәрwери ль сәд әскәри дькьр.

сәрһ’әзар

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жь әскәре Р’омайе (Италйайе) бу, кӧ сәрwери ль һ’әзар әскәри дькьр.

сәрwахти

Мьзгини

Фәрһәнгок

– шә’рәзайи.

спартьн (бьсперә)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– т’әсмилкьрьн.

стойхи

Мьзгини

Фәрһәнгок

– ль пәй һинкьрьна философе Зәно дьчун. Зәно qаси 265 сали бәри буйина Иса Мәсиһ мьр. Һинкьрьна wи әw бу, wәки мәрьв жийина хwә qәбул бькә, пе фькьре жийина хwә һ’ӧкӧм бькә, хwә бьгьрә у дина хwә нәдә шабун у еша (К’аред Шандийа 17:18).

сьлсьләт

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бав, кал, кале кала у ӧса дьчә жор.

сьнәт

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Ль щәм щьһуйа ль гора Qануна Муса гәрәке һәр зар’әкә кӧр’ин бьһата сьнәткьрьне. Ле һе бәри Qануне жи әв сьнәти жь һена Бьраһимда һәбу, әw чаwа нишана пәймана Хwәде т’әви Бьраһим у зӧр’әта wи бу (Дәстпебун 17:9-14). Бь ви аwайи сьнәткьрьн бу нишана мере щьһу у мьләте щьһур’а щарна дьһатә готьне: «Мьләте сьнәткьри». Гава Мьзгинийа Иса Мәсиһ пешийе һатә дайине у бәлакьрьне, жь нава щьһуйед мәсиһи һьнәк һәбун кӧ дьготьн, һәгәр мер дьхwазә бьбә мәсиһи, гәрәке пешийе бе сьнәткьрьне. Әва дьбу нишан кӧ буйә щьһу у ль пәй qануна Муса дьчә, wәки паше бькарьбуйа бьбуйа мәсиһи. Ле Паwлосе шанди әв һинкьрьна щьһуйа qәбул нәкьр. Әwи бона ве пьрсе нә’мә галатийар’а ӧса жи һьнәкед дьнр’а ньвисин. Әwи дьгот, кӧ т’әне тьштәк лазьм ә wәки мәрьв пе хьлаз бә, аwа готи баwәрийа хwә Иса Мәсиһ бинә. Дәстпебун 17:9-14; Дәрк’әтьн 4:25; Йуһ’әнна 7:22; Р’омайи 2:28-29; Галати 5:6; 6:15; Колоси 2:11.

сьргунчуйина Бабилоне

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Чахе Нәбукәднәсәр п’адше к’ьлданийа бу, wи щьмә’та Исраеле ажот у сьргуни Бабилоне кьр у щьмә’та Исраеле 70 сали ль wе дәре ма.

сьркә

Мьзгини

Фәрһәнгок

– шәрава кәвьн у тьрш.

сьфәт

Мьзгини

Фәрһәнгок

– сурәт, шькьл.

сьхьр

Мьзгини

Фәрһәнгок

– qәwатед дьнйайеда нә, кӧ хӧданед wан к’ьфш накьн.

Т’әwрат

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Qануна Муса йә, аwа готи һәр пенщ к’ьтебед пешьнә Пәймана Кәвьн ьн.

Т’ьфаqа хwәденаса

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 18:19-20; К’аред Шандийа 2:41-47; Р’омайи 12:4-8; Әфәси 1:22-23; 4:11-16; Колоси 3:15-17; Тимот’ейо I 4:13; Ибрани 10:24-25.

тәнгаси

Мьзгини

Фәрһәнгок

– тәнгайи.

тиш

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’арч’ә, п’ар. Мәсәлә: К’ьнща мьн бу дӧ п’арч’а (тиша).

т’агер

Мьзгини

Фәрһәнгок

– фьрqийе дькә нава мәрьва у пьшта йәки дьгьрә.

т’әрбәтдар

Мьзгини

Фәрһәнгок

– йе кӧ тьштед qәнщә маqули зар’отийеда гьрти һин дькә.

т’әхсиркьрьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– р’әдкьрьн.

т’обәкьрьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жь гӧнәкьрьне вәгәр’ьн, вәгәр’ьн бәрбь Хwәде. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «жь гӧнәкьрьне вәгәр’ьн»-да бьхуньн.

т’охьмр’әш

Мьзгини

Фәрһәнгок

– т’овр’әш.

т’ӧщарәти

Мьзгини

Фәрһәнгок

– к’ьр’ин-фьротан, алвери.

т’ьре, (жь) кәси т’ьре

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жь кәси wә йә.

т’ьфаq (т’ьфаqбун, т’ьфаqи)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– йәкбун, йәкти.

Уньс

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’ехәмбәр бу, к’ьтеба wи жи һәйә. Хwәде әw шандә бажаре Нинәwайе, ле Уньс нәхwәст гӧр’а Хwәде бькьра. Пе гәмийе чу щики дьн, ле Хwәде фьртонәкә мәзьн шанд. Щьмә’та сәр гәмийе Уньс авитә бә’ре, wәки жь һерса Хwәде хьлаз бьн. Мә’сийе мәзьн (һ’ут) Уньс һ’уфи хwә кьр у Уньс зьке мә’сида се р’ож у се шәва ма, дӧа кьр, һ’әта кӧ мә’си әw жь дәве хwә авитә дәве бә’ре. Пәйр’а Уньс гӧр’а Хwәде кьр у чу Нинәwайе, wәки хәбәра Хwәде бежә wан. К’ьтеба Уньс; Мәтта 12:39-41; 16:4; Луqа 11:29-32.

Усьв

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Чәнд мәри К’ьтеба Пирозда һәнә, наве wан Усьв:

1. Йәк жь һәр донздәһ кӧр’ед Аqуб (Исраел) ә. Бьред wи һ’әвсуди ль wи дькьрьн, чьмки баве wан гәләки әw һ’ьз дькьр. Бьред wи әw чаwа хӧлам фьротьн, ле паше әw бу сәрwере wәлате Мьсьре. Бьред wи әw диса дитьн гава һатьнә Мьсьре кӧ нан бьк’ьр’ьн, чьмки wәлате wанда хәлайи бу. Дәстпебун 30:22-24; 37:5–50:26; Йешу 24:32; Зәбур 105:17-22; К’аред Шандийа 7:9-14, 18; Йуһ’әнна 4:5; Ибрани 11:21-22; Ә’йанти 7:8.

2. Усьве мере Мәрйәма дийа Иса. Мәтта 1:16, 18-20, 24; 2:13, 19.

3. Наве бьраки Иса жи Усьв бу. Мәтта 13:55; Марqос 6:3 (Йусес).

4. Усьве бьре Аqубе шанди (нә бьре Йуһ’әнна). Мәтта 27:56; Марqос 15:40, 47 (Йусес).

5. Усьве жь Аримәтйайе, мәрьвәки дәwләти, әндәме щьвина гьрәгьред щьһуйа. Әw мәрьвәки qәнщ бу у пәй Иса дьчу. Мәтта 27:57-60; Марqос 15:42-46; Луqа 23:50-53; Йуһ’әнна 19:38-42.

6. Усьве Барсабо, йәк жь йед кӧ һе пешда пәй Иса дьчун. К’аред Шандийа 1:23.

7. Усьв, наве wи кьрьн Барнабас. К’аред Шандийа 4:36.

уд

Мьзгини

Фәрһәнгок

– шинайик ә, кӧ жь ава wе р’унәки бинхwәш те чекьрьне. Щьһуйа уд дькьрьнә сәр к’әфәне мьрийа, wәки дәфьнкьрьнер’а һазьр бьн (Йуһ’әнна 19:39).

Фьрәwьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– наве п’адшед Мьсьре бу. Һәр йәк жь wан бь ви нави дьһатә готьне. К’аред Шандийа 7:10, 13, 21; Р’омайи 9:17; Ибрани 11:24.

фатьмок

Мьзгини

Фәрһәнгок

– щур’әки кәвотка йә.

ферьси

Мьзгини

Фәрһәнгок

– нав щьһуйада к’омәләкә динп’арьст бу. Әндәмед к’омәла ферьсийа qануна Муса qәнщ заньбун. Әw динп’арьстед сәрт бун. Wана баwәр дькьр, кӧ мьлйак’әт у р’ӧһ’ һәнә у мьри wе диса р’абьн. Гәләк жь ван р’ьзьм у ә’дәта, йед кӧ ферьсийа пек данин, нав щьһуйада һәбун. Жь ван р’ьзьм у ә’дәта гәләк жи нә жь Т’әwрате бун. Әw бь кьред хwә к’ӧбар-бабах дьбун. Дьхwәстьн чаwа мәрьвед qәнщ хӧйа бьн, ле гәләкед жь wан бь фькьред хwә хьраб бун. Гәләкед жь wан дьжәнийанә Иса у һәв шеwьрин Wи бькӧжьн.

фьртонә

Мьзгини

Фәрһәнгок

– баһоз, бобәлиск.

фьтьлокед ажотьне

Мьзгини

Фәрһәнгок

– зьвьр’ок.

Хана Хwәде

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Әw щийе кӧ Хwәде бона Хwә дьбьжерә, Хана Хwәде дьһатә готьне. Һена Мусада конәк (Коне Шә’дәтийе) һәбу у пәйр’а дәwса wи кони ль Оршәлиме п’арьстгәһ һатә чекьрьне у әw бу Хана Хwәде. Әw щийе һ’әбандьна щьмә’та Исраеле бу (Марqос 2:26).

Хәйсәте мәсиһийе

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Йуһ’әнна 13:34-35; 14:27; Р’омайи 12:9-13; Галати 5:22-26; Колоси 3:12-17; Т’есалоники I 5:16-18.

Хәрита Оршәлимейә Зәмане Иса Мәсиһда

Мьзгини

Хәритә

Хәрита Оршәлимейә Зәмане Иса Мәсиһда

Хәрита П'арьстгәһа Оршәлимейә Зәмане Иса Мәсиһда

Мьзгини

Хәритә

Хәрита П'арьстгәһа Оршәлимейә Зәмане Иса Мәсиһда

Хәритә

Мьзгини

Хәритә

Императорийа Р'омайейә Зәмане Иса Мәсиһда

Wәлате Фьльстине зәмане Иса Мәсиһда

Хәрита Оршәлимейә Зәмане Иса Мәсиһда

Хәрита П'арьстгәһа Оршәлимейә Зәмане Иса Мәсиһда

Р'еwитийа Паwлосә пешьн т'әви Барнабас

Р'еwитийа Паwлосә дӧда

Р'еwитийа Паwлосә сьсийа

Р'еwитийа Паwлосә пашьн һ'әта Р'оме

Хӧдан

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (Хwәйи, Р’әб) К’ьтеба Пирозда мә’на Хӧдан «хwәйи» йә. Хӧдан навәки Хwәде йә у навәк жь навед Иса Мәсиһ ә. «Р’әб» жь зьмане ә’рәби йә у әw жи те фә’мкьрьне «хwәйи».

Хьлазкьрьна мәрьва

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Йуһ’әнна 3:16-17; К’аред Шандийа 2:37-39; 4:11-12; Р’омайи 5:1-11; 10:9-13; Әфәси 2:1-10; Тимот’ейо I 1:15-16; 2:3-7; Пәтрус I 1:3-5.

Хwәде

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Марqос 10:27; 12:29-30; Луqа 1:37; 6:35-36; Йуһ’әнна 4:24; К’аред Шандийа 14:14-17; 17:22-31; Р’омайи 1:18-23; 11:33-36; Корьнт’и I 8:4-6; Корьнт’и II 1:3; Тимот’ейо I 1:17; 6:15-16; Ибрани 4:13; 10:30-31; Аqуб 1:17; Пәтрус I 1:14-17; Йуһ’әнна I 1:5; 4:7-12; 4:16; Щьһуда 24-25; Ә’йанти 4:8-11; 15:3-4.

хальфи

Мьзгини

Фәрһәнгок

– шашбуйи, хапийайи, жьр’едәрк’әти.

хач

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Ә’дәте сәрwеред бажаре Р’оме һәбу, мәрьвед хьраб (qачах, меркӧж у йед майин) сәр хач дардадькьрьн, бона щәзакьрьне. Ль сәр хач мәрьв дьмьрьн. Хач жь дӧ qӧт дара чедькьрьн. Гәләк щара гәрәке qачах хwәха хаче хwә бьда сәр мьле хwә бьбьра щийе хачкьрьне. Ль wьр әскәра пе мьха йан пе wәрьса qачах хачва мьх дькьрьн йан гьредьдан. Паше хач р’аст дькьрьн у qачах wьр дардакьри дьма һ’әта дьмьр. Гәләк щәфа дьдит һ’әта мьрьне у ә’йбәкә гәләки гьран бу кӧ сәр хач бьһатана кӧштьне. Иса гот, кӧ к’е дьхwазә бьбә шагьрте Мьн гәрәке хаче хwә һьлдә у ль пәй Мьн бе. Мә’на wе әв ә, кӧ йед ль пәй Иса дьчьн гәрәке һазьр бьн бона Wи һ’әта мьрьне жи щәфе бьк’ьшиньн. Мәтта 10:38; 16:24; Марqос 8:34; Луqа 9:23; 14:27.

хернәхwаз

Мьзгини

Фәрһәнгок

– йе кӧ к’ина йәки дьгьрә у хера wи нахwазә.

херуб

Мьзгини

Фәрһәнгок

– р’ӧһ’бәред хwәйибаск ьн, әв щур’әки мьлйак’әтед Хwәде нә у һ’әйкәлед wан сәр qалп’ахе Сьндоqа Пәймане бь баскава чекьри мина мьлйак’әта бун, кӧ р’умәт у диндара (һ’ьзурийа) Хwәде бәрч’ә’в дькьрьн (Ибрани 9:5).

хәйал

Мьзгини

Фәрһәнгок

– һәйинед р’ӧһ’анийә кӧ бь дәста найенә гьртьне.

хәрдал

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’ьнщар’әк ә, кӧ т’охьме wе зә’ф һур ә, ле гава шин дьбә, гәләки мәзьн дьбә. Мәтта 13:31-32; 17:20; Марqос 4:31-32; Луqа 13:19; 17:6.

Хәрдал

хәрщгьр

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (бащгьр, вәргистан) йе кӧ п’әра жь щьмә’те дәwләтер’а дьстинә. Wәхте Иса Мәсиһда әв хәрщгьр бона Р’омайе дьхәбьтин. Әw хwәха щьһу бун, ле али Р’омайе дькьрьн, wәки мьләте щьһу п’әрә бона әскәред Р’омайе бьда. Р’омайи зӧлмк’ар бун у щьһу бьндәст кьрьбун, жь wе йәке щьһу гәләки дьжәнийанә хәрщгьра. Хәрщгьр жи гәләк щара пе дәрәwа у хапандьне п’әрә зедә дьстандьн, wәки wанр’а жи п’әрә бьма. Әw жи гӧнәк’аред мәзьн дьһатьнә һ’әсабе.

хьлазбун (хьлазкьрьн)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– азабун (азакьрьн), р’ьзгарбун (р’ьзгаркьрьн). Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «хьлазкьр»-да бьхуньн.

хьлазкьр

Мьзгини

Фәрһәнгок

– йе кӧ йәки дьн жь тьштәки хьраб хьлаз дькә. К’ьтеба Пирозда хәбәред «хьлазкьр, хьлазкьрьн, хьлазбун, хьлази» пешийе те фә’мкьрьне чаwа хwәйкьрьн, хьлазкьрьн жь хьрабийе у жь бәла, йан жи qәнщкьрьна жь нәхwәшийа. Мәсәлә, Пәймана Кәвьнда Хwәде щьмә’та Хwәйә Исраел жь Мьсьре, ӧса жи жь Бабилоне хьлаз кьрийә. Пәймана Нуда Хwәде пе кьрьна Иса Мәсиһ р’е бона мәрьва вәкьр, wәки жь гӧна у хьрабийе хьлаз бьн. Бь ви аwайи һьн Хwәде, һьн жи Иса «Хьлазкьр» һ’әсаб дьбьн (бона Хwәде: Qануна Дӧщари 32:15; Зәбур 27:9; Луqа 1:47; Тито 1:3; бона Иса: Луqа 1:69; Әфәси 5:23; Тито 1:4; Йуһ’әнна I 4:14).

хьрнуф

Мьзгини

Фәрһәнгок

– хӧрәке бәраза жь бәре даре, п’алуд.

Һабил

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Qайин у Һабил кӧр’ед Адәм бун. Һабил бьре бьч’ук бу у бьре wи Qайин әw кӧшт. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «Qайин»-да бьхуньн. Дәстпебун 4:2-9, 25; Мәтта 23:35; Луqа 11:51; Ибрани 11:4; 12:24.

Һарун

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жь зӧр’әта Леwи бу, Леwи жи йәк жь һәр донздәһ кӧр’ед Аqуб бу. Һарун бьре Мусайи мәзьн бу, ӧса жи к’аһине пешьн бу. Хwәде гот, кӧ к’аһинед щьмә’та Исраеле гәрәке жь зӧр’әта Һарун бенә бьжартьне. Һарун у Муса щьмә’та Исраелер’а Мьсьреда хӧламти дькьрьн. Һарун али Муса кьр, сәрwертийа щьмә’та Исраеле кьрьн у щьмә’та Исраеле бьн нире хӧламтийе дәрхьстьн. Дәрк’әтьн 4:14; 5:1; Жьмар 12; 17; 20; Луqа 1:5; К’аред Шандийа 7:40; Ибрани 5:4; 7:11; 9:4.

Һащәр

Мьзгини

Фәрһәнгок

– щарийа Сәрайа жьна Бьраһим бу, дийа Исмайил. Ле Исмайил нә әw бу, к’ижан кӧ Хwәде Бьраһимр’а соз дабу. Зӧр’әта Исмайил чаwа зӧр’әта Бьраһим, чь кӧ Хwәде соз дабу нәстандьн. Паше кӧр’е Сәрайе жера бу у әw бу кӧр’е созе Хwәде (Галати 4:21-31).

Һеродәс

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Пәймана Нуда чар мәри һәнә кӧ пе наве «Һеродәс» тен готьне.

1. Һеродәсе Мәзьн: Гава Иса Мәсиһ һатә дьнйайе, Һеродәсе Мәзьн сәр Щьһустане, Щәлиле, Итурйайе у Трахонидайе п’адша бу (Мәтта 2:1-22; Луqа 1:5). Наве баве wи Антипатәр бу. Һеродәсе Мәзьн йәки гәләки зӧлмк’ар бу, wи жьнәкә хwә, се кӧр’ед хwә, хwәсийа хwә, апәки хwә у гәләкед дьн (пештьри зар’окед Бәйтләһ’ме) кӧштьн.

2. Һеродәс-Антипас: Гава Иса Мәсиһ у Йуһ’әннайе Ньхӧмдар дәст бь к’аред хwә кьрьн, Һеродәс-Антипас сәрwере Щәлиле бу (Луqа 3:1). Баве wи Һеродәсе Мәзьн бу у наве дийа wи Малтаке бу. Әwи сәре Йуһ’әннайе Ньхӧмдар да лехьстьне (Мәтта 14:1-12; Марqос 6:14-29; Луqа 9:9). Бәри хачкьрьна Иса, Иса бьрьнә бәр Һеродәс у wи Иса беһӧрмәт кьр, qәрфе хwә Wи кьр (Луqа 23:7-12).

3. Һеродәс-Әгрипа п’адша: К’аред Шандийа 12:1-24-да Һеродәс-Әгрипа Пәтрус у Аqуб гьртьн у Аqубе бьре Йуһ’әнна да кӧштьне. Мьлйак’әте Хӧдан Һеродәс-Әгрипа кӧшт (К’аред Шандийа 12:21-23). Баве Һеродәс-Әгрипа Аристополо бу, Аристополо жи кӧр’е Һеродәсе Мәзьн бу. Наве дийа Һеродәс-Әгрипа Бәрньке бу.

4. Кӧр’е Һеродәс-Әгрипа, Әгрипайе дӧда бу. Әгрипайе дӧда п’адшайе Щьһустане бу. Паwлос ль бәр Әгрипа у хушка wи Бәрньке (Бәрнькекә дьн) сәкьни у Мьзгинийа Хwәде дьда wан (К’аред Шандийа 25:13–26:32). Әгрипайе дӧда Паwлос шандә бажаре Р’омайе, wәки Qәйсәр диwана wи бькьра.

Һәрмес

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’утәки йунана бу. Йунана дьготьн, кӧ әw qасьде п’утед дьн бу. К’аред Шандийа 14:12.

Һ’ӘСАБЕД ДЬРЕЖАЙЕ

Мьзгини

Навнишед Чапа У П’әра

к’ӧрди | йунани | һ’әсабед дьрежайийе | шә’дәтийа wан щийа
зәнд | пихӧс | 45 санти йан wәкә нив метьр (жь сәре т’ьлийе һ’әта ә’нишке) | Ә’йанти 21:17
мил | мьлйон (р’омайи) | 1.5 километьр | Мәтта 5:41

Һ’ӘСАБЕД ПИВАНЕ

Мьзгини

Навнишед Чапа У П’әра

к’ӧрди | йунани | һ’әсабед пиване | шә’дәтийа wан щийа
код | сатон (арами) | дәрданәкә qаси 13 литьр ав һьлдьда | Мәтта 13:33; Луqа 13:21
к’уп | батос (ибрани) | дәрданәкә qаси 35 литьр ав һьлдьда | Луqа 16:6
ч’ә’л | корос (ибрани) | дәрданәкә qаси 390 литьр ав һьлдьда | Луqа 16:7

Һ’ӧкӧмәтед мәрьвайейә ве дьнйайе

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 22:15-22; К’аред Шандийа 5:27-29; Р’омайи 13:1-7; Тимот’ейо I 2:1-4; Тито 3:1; Пәтрус I 2:13-17.

Һ’ьзкьрьн

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Хwәде мә һ’ьз дькә

Йуһ’әнна 3:16; Р’омайи 5:8; Әфәси 2:4-5; Йуһ’әнна I 4:9-10.

Гәрәке әм Хwәде һ’ьз бькьн

Мәтта 22:37-38; Марqос 12:28-30; Йуһ’әнна 14:21; Пәтрус I 1:8; Йуһ’әнна I 5:3.

Гәрәке әм һәвдӧ һ’ьз бькьн

Мәтта 5:43-48; 22:39; Йуһ’әнна 13:34-35; 15:12-17; Р’омайи 12:9-10; 13:8-10; Корьнт’и I 13:1-13; 16:14; Галати 5:13-14; Т’есалоники I 4:9-10; Пәтрус I 4:8; Йуһ’әнна I 2:9-11; 3:11-18; 4:7-21.

һалелуйа

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Гава щьһуйа дьхwәст пәсьне Хwәде бьдана, дькьрьн qир’ин: «Һалелуйа». Жь зьмане ибрани йә, кӧ те фә’мкьрьне: «Пәсьне Хӧдан бьдьн» йан «Шькьр жь Хwәде». Ә’йанти 19:1, 3-4, 6.

һеши

Мьзгини

Фәрһәнгок

– дәве бә’ре, к’әwшән.

һәбук

Мьзгини

Фәрһәнгок

– мале дьне, дәwләмәндти, п’әрә.

һәвиртьр’шк

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (һавен) дькьнә нава һәвир у һәвир һьлте. Фькьра ве ль щәм щьһуйа бь р’ӧһ’ани хьраб дьһатә фә’мкьрьне, аwа готи сурәте (символа) һ’әрамийе, хәйсәте хьраб у ә’мьре һ’әр’ьми бу. Изьна щьмә’та Исраеле т’ӧнәбу, wәки һәвиртьр’шк бькьрана нава нане һ’әдийед хwә, к’ижан кӧ Хwәдер’а дьһатә дайине (Qануна К’аһинтийе 2:4), нә жи дькьрьнә нава Щәжьна Нане Шкәва чаwа ӧса жи те фә’мкьрьне, аwа готи «шкәва» (Дәрк’әтьн 12:15). К’ьтеба Пирозда һәвиртьр’шк чаwа нишана qәwатәкә вәшарти йә, илаһи бона qәwата гӧнә. Чаwа һәвиртьр’шк нава т’әмамийа шкәва һәвирда бәла дьбә йа хwә дькә, ӧса жи гӧнә дькарә нава щьмә’теда бәла бә у зийане бьдә щьмә’те. Луqа 12:1-да һәвиртьр’шк те фә’мкьрьне чаwа дӧр’ути, Мәтта 16:6 у 12-да һинкьрьна ферьсийа у садуqийа мина һәвиртьр’шк бу, кӧ мьqабьли Иса дьсәкьнин. Марqос 8:15; Корьнт’и I 5:6-7; Галати 5:9.

һәрәм

Мьзгини

Фәрһәнгок

– диwанханә, щийе һәри жорьн.

һивк’әти

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (ә’дьройи, йа жорьн к’әти, һивгьрти) йе һиве дьк’әвьн, вәдьч’ьр’ькьн.

һиндар

Мьзгини

Фәрһәнгок

– мәрьвәк нава п’ешә йан спортәкеда хwә һәр гав һин дькә.

һосанна

Мьзгини

Фәрһәнгок

– хәбәрәкә сьлавдайине йә, бь зьмане ибрани, йәки хwәйиqәдьрр’а дьһатә готьне мина п’адша. Пешийе һосанна дӧак бу бь мә’на «Хьлаз бькә!», паше әw бу готьнәкә бь мә’на «Шькьр wир’а». Мәтта 21:9, 15; Марqос 11:9-10; Йуһ’әнна 12:13.

һьлатьн (ль йәки һьлатьн)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– дәнге хwә ле һьлдан, һьлмәйибун.

һ’әди

Мьзгини

Фәрһәнгок

– һ’әдийа, п’ешк’еш, хер, дийари.

һ’әлал у һ’әрам

Мьзгини

Фәрһәнгок

– 1. бона щьһуйа әв фә’мин бь хwарьн-вәхwарьне, шуштьн-вәшуштьне у р’абун-р’уньштьна ә’мьре мәрьвава гьредайи буйә. Ль гора Qануна Муса щур’ә-щур’ә һ’әйwан һ’әрам дьһатьнә һ’әсабе: Мәсәлә чәнд щур’ә тәйрәдә, бәраз, чәнд һ’әйwанед бә’реда у һ’әму мә’рәгиск ӧса жи щьнйазе мьрийа, мәрьвед к’оти у йед бь нәхwәшийед ч’әрм (Qануна К’аһинтийе 11; Qануна Дӧщари 14:3-21). Һәгәр йәки дәсте хwә бьда мәрьвәки к’оти йан щьнйазәки бьк’әта, әw иди дьһ’әр’ьми, һ’әрам дьбу у нә щайиз бу, wәки әw мәрьв тек’әта нава щьмә’те йан жи щийед пироз. Кьн готи, гава йәки тьштәк жь qануна щьһуйа дәр бькьра, әw һ’әрам дьһатә һ’әсабе. Щур’ә-щур’ә ә’дәт бона һ’әлалбуна йәки һ’әрам һәбун. Мәсәлә, гәрәке qӧрбан бьда у бь аве бьһата шуштьне. Бона чәнд щур’әйед һ’әлалбуне гәрәке к’аһин жи ль мәрьве һ’әлалбуйи бьньһер’ийа у бьгота кӧ әw иди һ’әлал буйә йан на (Qануна К’аһинтийе 13). Иса гӧһ нәда ә’дәтед кал-бава һьндава ве пьрседа у чәнд тьшт мьqабьли фькьред qанунзан у ферьсийа дьгот (Марqос 7:1-24). Ӧса жи Иса дәсте Хwә да мәрьвед к’оти (кӧ һ’әрам дьһатьнә һ’әсабе) у әw һьн qәнщ дькьрьн, һьн жи паqьж дькьрьн (Мәтта 8:1-4). У qәwата Wи сәр р’ӧһ’ед һ’әрам жи һәбу, щьн жь щьнак’әтийа (кӧ һ’әрам дьһатьнә һ’әсабе) дәрдьхьстьн у qәнщ дькьрьн (Луqа 4:30-36).

2. Һ’әлал фьрә те фә’мкьрьне, чаwа кьрьнед пироз, бе qәлпи, бе дьзи, бе һ’ьләк’ари, бь к’әда һ’әлал, ӧса жи жьн-мер һ’әлале һәв тен готьне һәгәр әw һьндава һәвда һ’әлал ьн, нә ч’ә’вдәр ьн. Һ’әрами жи чаwа әк’се һ’әлалийе йә.

һ’әрам

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «һ’әлал у һ’әрам»-да бьхуньн.

чәнг

Мьзгини

Фәрһәнгок

– һащәте мьqаме, бь гәләк т’ела, мина саз у гитаре, Даwьд п’адша ледьхьст. чирәдәст – һостайе кӧ р’ьк’ьне мала давежә, хәтниш дькә (Корьнт’и I 3:10).

Чәнг / Чәнге зис / Дәф / Болмед һәвхьстьне / Бор’ийа һ’әсьни / Щотбьлур / Бор’ийед жь стьруйа / Хьшхьшк / Бьлур

ч’ежьк

Мьзгини

Фәрһәнгок

– ч’ельк.

ч’ә’вдәр

Мьзгини

Фәрһәнгок

– форq, qав, нәр’еда.

ч’ийайе Зәйт’уне

Мьзгини

Фәрһәнгок

– ч’ийаки незики Оршәлиме йә, Иса сәр wи ч’ийайи дӧа дькьр (Луqа 19:29; К’аред Шандийа 1:12).

Шәрав-араq

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Р’омайи 13:13; Корьнт’и I 5:11; 6:9-11; Галати 5:19-21; Әфәси 5:18; Тимот’ейо I 3:1-3; Тито 1:7; Пәтрус I 4:3-5.

Шива Хӧдан

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 26:26-30; Марqос 14:22-26; Луqа 22:14-20; Корьнт’и I 10:14-22; 11:17-34.

Шкәсти у мьлукти

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 5:3-12; 18:1-5; Луqа 14:7-11; 18:9-14; Әфәси 4:2; Филипи 2:3-11; Колоси 3:12-13; Аqуб 4:5-10; Пәтрус I 5:5-7.

Шькийат у бәр диwане

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 5:25-26; 5:38-42; 18:15-17; Р’омайи 12:14-21; Корьнт’и I 6:1-8.

Шькьрдари

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Луqа 17:11-19; Йуһ’әнна 6:11; Р’омайи 1:21; Әфәси 5:20; Филипи 4:4-7; Колоси 2:7; 3:17; 4:2; Т’есалоники I 5:18; Тимот’ейо I 2:1; 4:4-5.

Шьмһ’ун

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жер’а Пәтрус жи дьготьн. Әw йәк жь һәр донздәһ шагьртед Иса бу. Әw шанди бу.

Шьмшон

Мьзгини

Фәрһәнгок

– мерхас у гәләки qәwат бу, Хwәде бь wи гәләк бәла анинә сәре фьльстинийед кӧ дьжмьнатийа Исраеле дькьрьн. Һ’акьмти 13:2– 16:31; Ибрани 11:32.

шагьрт

Мьзгини

Фәрһәнгок

– йед кӧ һин дьбьн (дьә’льмьн). Гәләк шагьртед Иса һәбун. Донздәһ жь нав wан бьжарти бун. Әw шанди бун. Мәтта 10:1-4; Луqа 5:1 у йед майин.

шанди

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (qасьд, р’әсул) бь зьмане йунани АПОСТОЛОС ә. Мә’на ве хәбәре бь Кӧрманщи «йе шанди» йә. Иса Мәсиһ жь нав шагьртед Хwә донздәһ шанди (р’әсул) бьжартьн у шандьн, wәки Мьзгинийа Хwәде бьдьнә мьләтед дьнйайе (Мәтта 10:1-4; Марqос 3:13-19; Луqа 6:12-16). Әвана т’әви Иса дьман у Иса әw һин дькьрьн. Пе ч’ә’вед хwә мьрьна Wи дитьн у паше жи Әw пәй р’абуна Wир’а дитьн. Иса Хwә Паwлосва жи ә’йан кьр у әw чаwа шанди к’ьфш кьр. Барнабас у һьнәкед дьн жи чаwа шанди дьһатьнә готьне, ле жь Иса дәма ә’мьре Wида нәһатьбунә к’ьфшкьрьне.

ширк

Мьзгини

Фәрһәнгок

– К’ьнщед р’әнге ширк йед һәри бьһа бун у р’әнге ширк нәхшәки п’адшатийе бу.

шьвәр’е

Мьзгини

Фәрһәнгок

– р’еч’ьк, р’ийа п’ега мәрьвәки йан р’ийа тәнг.

шькийаткьрьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– гьликьрьн, сущдаркьрьн, газьнкьрьн.

шьһ’ьти

Мьзгини

Фәрһәнгок

– р’е дәрк’әти.

Щәжьна Дәрбазбуне (Шива Дәрбазбуне)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– әв щәжьна (ә’йда) нав щьмә’та Исраеледа чардәһе мәһа Нисанеда те кьрьне (ль гора салнә’ма ибрани чардәһе Нисане ньһа 1-е Апреле йә). Әве щәжьне бона биранина wе йәке дькьн, кӧ Хwәде чаwа щьмә’та Исраеле жь бьндәстийа Мьсьрийа дәрхьст (Дәрк’әтьн 12:14-20). Һьнге Мьлйак’әте Мьрьне һ’әму ньхӧрийед Мьсьрийа, һьн инсан у һьн жи һ’әйwан кӧштьн, ле жь сәр малед щьмә’та Исраелер’а «дәрбаз бу» у дәст нәда жь wан т’ӧ кәси, нәкӧшт (Дәрк’әтьн 12:23-27). Бона ве йәке ве щәжьнер’а дьготьн Щәжьна Дәрбазбуне. Пер’а-пер’а пәй Щәжьна Дәрбазбунер’а Щәжьна Нане Шкәва бона һ’әфт р’ожа те дәрбазкьрьне. Нава һ’әфтийа Щәжьна Нане Шкәвада т’әне нане шкәва (бе һәвиртьр’шк) те хwарьне. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «Щәжьна Нане Шкәва»-да бьхуньн. Мәтта 26:2, 5, 18-19; Корьнт’и I 5:7-8.

Щәжьна Нане Шкәва

Мьзгини

Фәрһәнгок

– әв щәжьн (ә’йд) ль пәй Щәжьна Дәрбазбунер’а те у жь панздәһ һ’әта бист дӧдӧйе мәһа Нисане те кьрьне (ль гора салнә’ма иройин жь 2-а һ’әта 9-е Апреле те кьрьне). Әва щәжьна бона биранина хьлазкьрьна мьләте Исраеле те кьрьне, гава мьләте Исраеле жь бьндәстийа Мьсьрийа дәрк’әт у чу wи wәлате кӧ Хwәде дабу wан. Әве щәжьнеда һ’әфт р’ожа нане шкәва (бе һәвиртьр’шк) те хwарьне. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «һәвиртьр’шк»-да бьхуньн. Дәрк’әтьн 12:15; Мәтта 26:17; Марqос 14:1, 12; Луqа 22:1, 7.

Щәжьна Пирозкьрьна П’арьстгәһе

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Wәкә 165 сала бәри буйина Иса, п’арьстгәһа Оршәлиме жь алийе мьләте сурийада һатьбу һ’әр’ьмандьне. Се сала шунда п’арьстгәһ у щьһу жь бьн дәсте сурийа бь дәсте Щьһуда Маккабийе сәрwер аза бун. Жь һьнгева Щәжьна Пирозкьрьна П’арьстгәһе дәрбаз кьрьн. Щәжьне 25-е мәһе (бь ибрани Кьсләве, аwа готи кем-зедә мәһа 12-да) дәстпедькьр у һ’әта һ’әйшт р’ожа дьк’ьшанд. Йуһ’әнна 10:22; 1 Маккаби 4:36-59; 2 Маккаби 1:9, 18; 10:1-8 (1 Маккаби у 2 Маккаби к’ьтебед дәма Пәймана Кәвьнда һатьнә ньвисаре, ле нак’әвьнә нава 66 к’ьтебед пироз, аwа готи к’ьтебед нәqануни нә).

Щәжьна Һ’олькчекьрьне

Мьзгини

Фәрһәнгок

– һәр сал пайизе жь 15-а һ’әта 21-е мәһа Тьшрийе йә (wәкә йәке мәһа 10-а, аwа готи йәке Октйабьре). Щьһу дьчун сәр р’әзед хwә, һ’ольк чедькьрьн у wанда һ’әфтеке дьман. Щьһуйа әв йәк дькьр, wәки бир банина, кӧ чаwа Муса П’ехәмбәр мьләте Исраеле жь Мьсьре дәрхьст у әw чьл сали конада ман. Йуһ’әнна 7:2; Qануна К’аһинтийе 23:33-36, 39-42; Qануна Дӧщари 16:13-15; Нәһәмийа 8:13-18.

Щәлилә

Мьзгини

Фәрһәнгок

– qәзакә бакӧра Исраеле йә. Бажаре Ньсрәте wьра йә. Иса ль wьр мәзьн бу у даннасин кьр.

Щәфадитьн

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Р’омайи 8:18-25; 8:28; Корьнт’и II 1:4; 4:16-18; Аqуб 1:2-4; Пәтрус I 1:6-9; 2:19-21; 5:8-10.

Щьвина Иса Мәсиһ

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 16:13-20; К’аред Шандийа 2:41-42; Р’омайи 12:4-8; Корьнт’и I 12:12-30; Әфәси 1:22-23; 2:19-22; 4:1-16; Колоси 1:18; Ибрани 10:24-25; Пәтрус I 2:4-10; Ә’йанти 19:5-10.

Щьһуда

Мьзгини

Фәрһәнгок

– 1. Донздәһ кӧр’ед Исраел һәбун, йәк жь wан Щьһуда бу. Һәр донздәһ кӧр’ед wи бунә донздәһ qәбилед Исраеле. Наве wәлате Щьһустане жь наве Щьһуда пешда һатийә, чьмки әw qәбил ль wьр дьма. Дәстпебун 29:35; Мәтта 1:2-3; Ибрани 7:14; 8:8; Ә’йанти 5:5; 7:5.

2. Бь наве Щьһуда дӧ шагьртед Иса Мәсиһ һәбун. Жь wан Щьһудайе Исхәрйоти нәмамийа (хайинтийа) Иса кьр у да дәсте wан, йед кӧ дьхwәстьн Әw бькӧштана (Луqа 22:3). Щьһудайе дьн Йуһ’әнна 14:22-да ньвисар ә кӧ әw «нә йе Исхәрйоти» йә. Һьнәк дьфькьрьн әw Тәдайо йә (Мәтта 10:3; Марqос 3:18). Әw жи те готьне «Щьһудайе Аqуб» (Луqа 6:16; К’аред Шандийа 1:13).

3. Ӧса жи Щьһуда наве бьраки Иса бу (Мәтта 13:55; Марqос 6:3) у ль гора фькьра гәләка әw Щьһуда йә, йе кӧ «Нә’ма Щьһуда» ньвисийә.

Щьһустан

Мьзгини

Фәрһәнгок

– qәза бажаре Оршәлиме бу, әw qәза башура Исраеле дьк’әт. Һена Иса Мәсиһда һьн Щьһустан, һьн Самәрйа, һьн жи Щәлилә qәза бун, ӧса жи Щьһустан п’арәкә qәза Сурйайейә р’омайи бу.

щер’ьбандьн, дан щер’ьбандьне, һатьн щер’ьбандьне

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Щер’ьбандьн әw һ’аләки тәнгасийе йә, к’ижанеда баwәрийа мерьв жь тәмхwәстьнед wи йан жь мирещьн те щер’ьбандьне. Дәрк’әтьн 17:2, 7; Ишайа 7:12; Мәтта 4:3, 7; К’аред Шандийа 5:9; 15:10; Корьнт’и I 7:5; 10:13; Корьнт’и II 2:11; Аqуб 1:13-14; Пәтрус I 1:6, 7; Пәтрус II 2:9.

щә’ньмә (дожә)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бь йунани ГӘӘННА йә, бь ибрани ГӘҺЬННОМ ә. Әw хwәха щийе щәфе һ’әта-һ’әтайе йә, бона әwед кӧ wе Р’ожа Ахрәте диwана wан бьбә. Дожә әw һәма хут щә’ньмә йә, һәр дӧ хәбәр ве к’ьтебеда һатьнә хәбьтандьне. Щә’ньмә: Мәтта 5:29-30; 10:28; 23:15; Марqос 9:43, 45, 47; Луqа 12:5. Дожә: Мәтта 5:22; 18:9; 23:33; Аqуб 3:6.

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 10:28; 13:41-42; 13:47-50; 25:41-46; Луqа 16:23-26; Т’есалоники II 1:9; Ә’йанти 20:10-15; 21:8.

щә’т’ри

Мьзгини

Фәрһәнгок

– тузьк.

щьвин

Мьзгини

Фәрһәнгок

– 1. к’омбуна мәрьва.

2. к’омбуна баwәрмәнда (хwәденаса), йед кӧ бь наве Иса дьщьвьн. Щарна бона т’әмамийа баwәрмәндед дьне чаwа бона к’омәке те хәбате (Әфәси 1:22-23; 3:10; 5:23-32; Колоси 1:18, 24), ле п’ьр’анийа щара бона к’омәкә баwәрмәндед щикида (щьвина Оршәлимеда, К’аред Шандийа 8:1; щьвина Әнтакйайеда, К’аред Шандийа 13:1; щьвина Әфәседа, К’аред Шандийа 20:16). Зәмане Пәймана Нуда баwәрмәнд малада дьщьвийан, дер һәла һе т’ӧнәбун. Һьнге мәзьнайийа мала кӧ теда дьщьвийан бона 30 йан лапи зә’ф һ’әта 50 мәрьви бу. Мәтта 16:18; 18:17; К’аред Шандийа 5:11; 11:22, 26; 20:17; Корьнт’и I 1:2; Ә’йанти 1:4.

щьвина гьрәгьра (йа щьһуйа)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– әw щьвинәк (мьщлисәк) бу, кӧ теда гьрәгьред щьһуйа ль һәв дьщьвийан. 200 сали бәри Иса Мәсиһ гьрти һ’әта 200 сали пәй Иса Мәсиһр’а әw диwана щьһуйа бу. Щьвата гьрәгьред щьһуйа wәкә һ’әфте мәрьва бу, әw к’аһин, р’успи у qанунзанә бун. Әw ль һәв р’удьньштьн у бь һәв дьшеwьрин. Сәрәкк’аһин хwәха жи сәрәке Щьвина Гьрәгьра бу. Щьвина Гьрәгьра бәрпьрсийаре мьләте Исраеле бу. Әw щәзайед кӧ нә йед мьрьне бу шьхӧле wан бу. Ле щәзайед мьрьне данинә бәр диwана сәрwеред р’омайийа. Ләма Щьвина Гьрәгьра Иса шандьнә щәм wәлийе Р’омайи, Пилато. Йуһ’әнна 11:47; 18:31; Луqа 22:52, 66-71, 66. К’аред Шандийа 4:15; 5:21; 6:12; 22:30; 23:1 у йед майин.

Щьвина гьрәгьред щьһуйа

щьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– һьн мирещьнр’а те готьне, һьн жи wан р’ӧһ’ у мьлйак’әтед хьрабр’а, йед кӧ мирещьн дьшинә, кӧ хьрабийе һ’әму мәрьвар’а дькьн. Пәймана Нуда те ә’йанкьрьне, кӧ п’утп’арьсти жь щьна те (Корьнт’и I 10:20-21; Ә’йанти 9:20).

щьнак’әти

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (щьнгьрти, щьнойи, щьни, щьноки) йәки кӧ жь алийе щьн йан р’ӧһ’ед хьрабва те гьртьне, бьндәсткьрьне, жер’а щьнак’әти дьбежьн. Чахе Иса ль сәр дьне бу, әwи гәләк щьнак’әти аза дькьрьн, щьн жь нав wан дәрдьхьстьн (Мәтта 9:32).

щьһу

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жь зӧр’әта Бьраһим ьн. Хәбәра «щьһу» жь хәбәра «Щьһуда» те. Жь донздәһ qәбилед Исраеле, Щьһуда qәбила һәрә к’ьфш ә һена Даwьд у Сьлеман п’адшада. Пәй щӧдәбуна П’адшатийа т’ьфаqийер’а, т’әмамийа п’адшатийа башуре бь наве «Щьһуда» дьһатә готьне. Wәхте сьргункьрьна Бабилонеда у пәй wер’а жи, әв наве «щьһу» мә’на фьрә стандийә, аwа готи бона т’әмамийа мьләте Исраеле һатә хәбате.

Qайин

Мьзгини

Фәрһәнгок

– кӧр’е Адәми мәзьн бу. Гәләки һ’әвсуди бьре хwәйи бьч’ук Һабил дькьр, чьмки Хwәде бәрхе Һабили qӧрбане qәбул кьрьбу, ле гәньме кӧ Qайин анибу qәбул нәкьрьбу, жь дәст сьтqе wийи нәр’аст. Һьнге Qайин Һабил кӧшт. Хwәде гот, кӧ гәрәке Qайин ль сәр ә’рде фьрари бә у жь мәрьвайе бе т’әхсиркьрьне. Дәстпебун 4:1-24; Ибрани 11:4; Йуһ’әнна I 3:12; Щьһуда 11.

Qануна Муса

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (Шәриә’та Муса) Т’әwрат ә. Т’әwрат жи пенщ к’ьтебед Муса нә: Дәстпебун, Дәрк’әтьн, Qануна К’аһинтийе, Жьмар, Qануна Дӧщари (Wәк’ьландьна Qануне). Ван пенщ к’ьтебада qанун, т’әми, дирок (т’арих) у сәрһати ньвисар ьн. Хwәде әв Qанун сәр ч’ийайе Синайе, нав ә’wрада Мусар’а гот. Щарна жи һ’әму к’ьтебед «Пәймана Кәвьн»-р’а дьбежьн Qанун.

Qәдьре сәрwеред щьвине бьгьрьн

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Корьнт’и I 9:14; Галати 6:6; Т’есалоники I 5:12-13; Тимот’ейо I 5:17-22; Ибрани 13:7; 13:17.

Qәйсәр

Мьзгини

Фәрһәнгок

– навәки бона п’адшайе мьләтед Императорийа Р’омайе бу. Мьләте Р’омайе гәләк мьләтед дьн бьндәст дькьрьн у Qәйсәр п’адше wан һ’әмуйа бу. Һәр п’адшаки мьләте р’омайер’а дьготьн: «Qәйсәр». Луqа 2:1; 3:1.

Qорах

Мьзгини

Фәрһәнгок

– сәрwере wан бу, йед кӧ бәр Муса у Һарун р’абун. Хәзәба Хwәде һьндава Qорах у һәвалед wида хӧйа бу, ә’рд вәбу әw сахә-сах ә’рдеда чун. Жьмар 16:1-35; Щьһуда 11.

qав

Мьзгини

Фәрһәнгок

– qәһб, форq.

qамиш

Мьзгини

Фәрһәнгок

– чит, мәйи.

qанунзан

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (занәйе Шәриә’те, к’атьб, ньвиск’ар) Qанунзан нав щьмә’та Исраелда сәр Qануна Муса дьхәбьтин, Qанун qәнщ заньбун, бь дәста Qанун зедә дькьрьн у хәлq һин дькьрьн. Wан жийина хwә бона һинбун у һинкьрьна Qануне дьдан у к’ьтеб дьньвисин. П’ьр’анийа wан жь ферьсийа бун.

qар’qар’

Мьзгини

Фәрһәнгок

– qьр’ьк, qаж.

qәбилед Исраеле

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (ә’ширед Исраеле, елед Исраеле) Донздәһ кӧр’ед Аqуб һәбун, кӧ wанр’а Исраел жи дьготьн. Һәр йәк жь wан бу qәбиләкә Исраел. Дәстпебун 35:23-26; 49:1-28.

qәдьр-һӧрмәт

Мьзгини

Фәрһәнгок

– р’умәт.

qәрф

Мьзгини

Фәрһәнгок

– тьназ.

qӧльхи

Мьзгини

Фәрһәнгок

– хьзмәтк’ари, шьхӧл, хӧламти.

qӧрбан

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (гори, нәдьр) бинбәрәк кӧ жь бәр йәки дьнва те дайине йан кӧштьне. Щур’ә-щур’ә qӧрбан у һ’әдийед щьмә’та Исраеле һәбун, мәсәлә, һ’әдийед мина һ’әйwанед бәрх, щанәга, ӧса жи йед гәньм у бьһарәт һәбун. Һ’әйwан дьһатьнә сәржекьрьне, паше һьнәк т’әмам пева дьһатьнә шәwьтандьне, һьнәк жи т’әне п’арәкә wан дьһатьнә шәwьтандьне. Һәр һ’әйwан гәрәке беqӧсур у беләк’ә буйа. Жь һена Мусада qӧрбан бь дәсте к’аһина дьһатә сәржекьрьне (изьна щьмә’те т’ӧнәбу, кӧ хwәсәрихwә сәржекьрана.) Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «горигәһ»-да бьхуньн.

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 9:13; Марqос 12:33; Р’омайи 12:1; Ибрани 9:7; 10:18.

Wәлате Фьльстине зәмане Иса Мәсиһда

Мьзгини

Хәритә

Wәлате Фьльстине зәмане Иса Мәсиһда

wәк’илхәрщ

Мьзгини

Фәрһәнгок

– малкьр, к’әдкьр.

wәлатп’арьст

Мьзгини

Фәрһәнгок

– наве партике кӧ бона wәлате хwә шәр’ дькьн. Wәхте Пәймана Нуда чәнд к’омед щьһуйа һәбун, дьхwәстьн жь бьндәстийа р’омайе дәрк’әтана.

wәли

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (wали) сәрwере qәзакә wәлет.

wәсийәт

Мьзгини

Фәрһәнгок

– к’ахаза шә’дәтийе, кӧ йәк бәри мьрьне теда бона мал-мьлк’ед хwә дьньвисә, кӧ пәй мьрьна wир’а әw бьгьһижә к’е.

Table of Contents

Кӧрманщи
Мьзгини
Пешготьна Институте
Пешготьна Бона Пәймана Ну
Бона Аликьрьна Хwәндәвана

Йуһ’әнна

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21

Фәрһәнгок

Абба
Адәм
Алфа у Омега
Арйопаго
Артәмис
Архелайо
Ахайа
Аqуб
авзе (нәхwәшийа авзе)
амин
анинә сери
анисо
арами
афу (афукьрьн, афубун)
Бабилон
Бав (Баве Ә’змана)
Баә’л
Бажаре Даwьд
Бараq
Барнабас
Бахшандьн
Бет’-Ел
Бәйтләһ’м
Бәлзәбул
Бьжарти (Йе Бьжарти)
Бьлам
Бьнйамин
Бьраһим
бадиһәwа
бажарванед Р’омайе
бакӧр
бап’еш
башур
баwәри
беолити
бәж
бәйт’
бәлг
бәрдьли
бәре дәрәмәта пешьн
бәрәт’ә
бәрзәqи
бәр’и
бәтавәбун
билан
бӧһьшт
бьвьр
бьк’ьр
бьнәли
бьхур
бьһарәт
бьһе
вәгәр’андьн (жь гӧнәкьрьне вәгәр’ийан)
Гидәйон
Гӧнә
Гӧр’а Хwәде бькьн
гәлийе һәй-wайе
гәмиван
гәмиwаргәһ
гори
горигәһ
гӧнә, гӧнәк’ар
гӧр’а фьланкәсе кьрьн
гьрав
Даwьд
Дӧа
дарчин
дәрдан
дәрсдар
дәфьнкьрьн
дәһәк
дийаре мьрийа
дийарийа т’әвайишәwате
дитьндар
дожә
дӧр’
дьл
Елиша
Елйас
еләкзьрьһ’
ельми wи бун
епикури
Әгрипа
Әсаw
Ә’зман
Ә’фьрандьна дьнйайе
ә’нишк (кәвьре сәре ә’нишке)
Жийина маледа

Жийина һ’әта-һ’әтайе, йа кӧ Иса Мәсиһ дьдә wан, йед кӧ баwәрийа хwә wи тиньн

Жь гӧнәкьрьне вәгәр’ьн
Жьнбәр’дан у жь мер дурк’әтьн
жийина һ’әта-һ’әтайе
Зар’ед Хwәде
Зерандьн
Зәwс
Зьнек’ари у qави
занәбеж
зар
зәндәгьрти ман
зәwал
зив
зийа
зох
зьмьр
Императорийа Р'омайейә Зәмане Иса Мәсиһда
Иса
Иса Мәсиһ
Исраел
Исһаq
Ишайа
ибрани
илаһи
инк’ар
исаф
итойин
иqраркьрьн
Йерәмийа
Йефта
Йеша
Йешуйе Нун
Йунани
Йунаньстан
Йуһ’әнна
йанчийә
йунан
Кәнан
Коне Шә’дәтийе (Коне Щьвине)
Кӧр’е Даwьд
Кӧр’е Мерьв (Кӧр’е Инсан)
Кӧр’е Хwәде
К’ӘРӘМӘТЕД ИСА МӘСИҺ
К’омәкдайин
К’ӧрди
К’ьтеба Зәбура
К’ьтеба Пироз
кәла
кәнани
кӧли
к’атьб
к’аһин
к’еләк
к’емун
к’әрәм
к’әфән
к’әфил (стандьн)
к’әwдайина гӧна (к’әwандьна гӧна)
к’ози
к’оти (к’отибун)
к’офи
к’ӧлфәт
к’ӧмр’әшийа Хwәде
к’ӧрх
к’ьништ
к’ьрк’ут
Леwи
Лут
лейи
ләщк’ар
лил
ломәкьрьн
луфька бә’ре
МӘСӘЛЕД ИСА МӘСИҺ
Мәлк’и-Садьq
Мәрйәм
Мәсиһ
Мирещьн
Муса
Мьзгини
Мьзгини (Мьзгинийа Хwәде)
Мьрьн
Мьсьр
мала Аqуб
мана
мәрьв
мәсиһи
мират’
мьзгиндар
мьлйак’әт
мьрари
НАВНИШЕД ЧАПА У П’ӘРА
Нәхwәши у qәнщкьрьн
Нә’ман
Нә’мәйед Кәле
Нинәwа
Нӧһ
Ньвисаред пироз
Ньхӧмандьна аве
назьк
нандьрун
нане Хwәдер’а дайи
нард
нәдьр
нәзир
нәмами
нәмер
нәщьһу (мьләтед майин)
ньвисар (ньвисаред пироз)
ньсрәти
ньсьл
ньхӧмандьн
ньхӧмдар
ньхӧри
Оршәлим
Паqьжкьрьна гӧна пе мьрьна Мәсиһ
Пәймана Кәвьн
Пәймана Ну
Пәтрус
Пилато
П’адшатийа Хwәде, П’адшатийа Ә’змана
П’ӘРЕД ДӘМА ИСА МӘСИҺДА
П’әрә, һәбук, мал у мьлк’
П’утп’арьсти, сербази у к’оч’әкти
пәйман
пироз
пол
пунг
п’арьстгәһ
п’ехәмбәр
п’ехәмбәрти
п’еч’ьра
п’ешә
п’ешк’еш
п’ешк’ешкьрьн
п’әйн
п’әрәданг
п’игар
п’утп’арьст
п’ьшкбун
п’ьшккьрьн
Р’астһ’әсаббун, р’асти (бесущбун)
Р’евека
Р’әхаб
Р’ожа Ахрәте
Р’ожа К’әwандьне
Р’ожа Пенщийә һ’әсаб (Пентекост)
Р’ожа Р’абуне
Р’ожа Р’ожийа
Р’ожа Хӧдан
Р’ома
Р’ӧһ’е Пироз
р’астһ’әсаббун у р’астийа Хwәде
р’аw
р’аw-р’ьзьм
р’әз
р’ожа т’ьвдарәккьрьне
р’ожа шәмийе
р’ожи
р’ӧһ’ед һ’әрам
р’ӧшәткьрьн
р’ункьрьн
р’успи
р’ьк’ьнйата Даwьд
Р'еwитийа Паwлосә дӧда
Р'еwитийа Паwлосә пашьн һ'әта Р'оме
Р'еwитийа Паwлосә пешьн т'әви Барнабас
Р'еwитийа Паwлосә сьсийа
Самәрйа
Самуел
Сәрәкк’аһин

Сәрк’әтьна (алт’кьрьна) сәр мирещьн у тә’ли-тәнгийа

Сәрwеред щьвине
Сийон
Синай (Ч’ийайе Синайе)
Содом у Гомора
Сьлеман
Сьндоqа Пәймане (Сьндоqа Шә’дәтийе)
садуqи
самәри
сербази
сеwи
сәрбәсти
сәрсәд
сәрһ’әзар
сәрwахти
спартьн (бьсперә)
стойхи
сьлсьләт
сьнәт
сьргунчуйина Бабилоне
сьркә
сьфәт
сьхьр
Т’әwрат
Т’ьфаqа хwәденаса
тәнгаси
тиш
т’агер
т’әрбәтдар
т’әхсиркьрьн
т’обәкьрьн
т’охьмр’әш
т’ӧщарәти
т’ьре, (жь) кәси т’ьре
т’ьфаq (т’ьфаqбун, т’ьфаqи)
Уньс
Усьв
уд
Фьрәwьн
фатьмок
ферьси
фьртонә
фьтьлокед ажотьне
Хана Хwәде
Хәйсәте мәсиһийе
Хәрита Оршәлимейә Зәмане Иса Мәсиһда

Хәрита П'арьстгәһа Оршәлимейә Зәмане Иса Мәсиһда

Хәритә
Хӧдан
Хьлазкьрьна мәрьва
Хwәде
хальфи
хач
хернәхwаз
херуб
хәйал
хәрдал
хәрщгьр
хьлазбун (хьлазкьрьн)
хьлазкьр
хьрнуф
Һабил
Һарун
Һащәр
Һеродәс
Һәрмес
Һ’ӘСАБЕД ДЬРЕЖАЙЕ
Һ’ӘСАБЕД ПИВАНЕ
Һ’ӧкӧмәтед мәрьвайейә ве дьнйайе
Һ’ьзкьрьн
һалелуйа
һеши
һәбук
һәвиртьр’шк
һәрәм
һивк’әти
һиндар
һосанна
һьлатьн (ль йәки һьлатьн)
һ’әди
һ’әлал у һ’әрам
һ’әрам
чәнг
ч’ежьк
ч’ә’вдәр
ч’ийайе Зәйт’уне
Шәрав-араq
Шива Хӧдан
Шкәсти у мьлукти
Шькийат у бәр диwане
Шькьрдари
Шьмһ’ун
Шьмшон
шагьрт
шанди
ширк
шьвәр’е
шькийаткьрьн
шьһ’ьти
Щәжьна Дәрбазбуне (Шива Дәрбазбуне)
Щәжьна Нане Шкәва
Щәжьна Пирозкьрьна П’арьстгәһе
Щәжьна Һ’олькчекьрьне
Щәлилә
Щәфадитьн
Щьвина Иса Мәсиһ
Щьһуда
Щьһустан
щер’ьбандьн, дан щер’ьбандьне, һатьн щер’ьбандьне
щә’ньмә (дожә)
щә’т’ри
щьвин
щьвина гьрәгьра (йа щьһуйа)
щьн
щьнак’әти
щьһу
Qайин
Qануна Муса
Qәдьре сәрwеред щьвине бьгьрьн
Qәйсәр
Qорах
qав
qамиш
qанунзан
qар’qар’
qәбилед Исраеле
qәдьр-һӧрмәт
qәрф
qӧльхи
qӧрбан
Wәлате Фьльстине зәмане Иса Мәсиһда
wәк’илхәрщ
wәлатп’арьст
wәли
wәсийәт