Author: Институт перевода Библии
Date: 2019-01-10T08:19:17.178564+00:00

Кӧрманщи

Кӧрманщи

1. Мьзгини
2. Пешготьна Институте
3. Пешготьна Бона Пәймана Ну
4. Бона Аликьрьна Хwәндәвана
5. Ибрани
6. Фәрһәнгок

Мьзгини

Мьзгини

МЬЗГИНИ

ПӘЙМАНА НУ

(ИНГИЛ)

бь Стандарта Кӧрманщийа К’ӧрдед wәлатед Кафказе

Һәгәр пьрс йан пешнийаред wә һәбьн, жь к'әрәма хwә бь ве навнише бьшиньн: ibt_inform@ibt.org.ru

Һ’ӧнӧрмәнде шькьлед бь дәста чекьри Horace Knowles ә,

Хӧдане нәшьркьрьне

© The British&Foreign Bible Society ә

(К’омәла К’ьтеба Пирозә Инглистане у Wәлатдәр), 1954, 1967, 1972

Сәрр’асткьр у зедәкьра ван шькьла жи Лоӧьсә Басс ә,
хӧдане нәшьркьрьне © The British&Foreign Bible Society ә, 1994

© Институт перевода Библии, 2000, 2011

ISBN 978-5-93943-172-9

Пешготьна Институте

Пешготьна Институте

Института Wәлгәр’андьна К’ьтеба Пироз р’азибуна хwә дьдә wан wәлгәр’ у сәрр’асткьред ве К’ьтеба Пироз, ӧса жи әwед майинә кӧ ль гора карина хwә алик’ари данә бона һазьркьрьна ве к’ьтеба Мьзгинийа Иса Мәсиһ, аwа готи Пәймана Ну бь зьмане к’ӧрдийа зараве кӧрманщи. Әм пьр’ ша нә, кӧ чәнд ньвиск’аред к’ӧрдә жь чәнд wәлата жи хwә ль wәлгәр’андьна (т’әрщьмәкьрьна) Пәймана Ну гьртьнә. Әв жи ви һ’але гьранда гавәкә пешдачуйина зьмане мьләт ә, ӧса жи хwәйкьрьна зьмен ә. Әм бь дьләки ша ве К’ьтеба Пироз, Пәймана Ну п’ешк’еши хwәндәванед һежа дькьн.

Әw wәлгәр’андьна дәсте wәда жь бәр wе Мьзгинийе һатийә гьртьне, йа кӧ алийе Институтеда сала 2000-и һатийә нәшьркьрьне, ньһа т’әне бь сьвькайи һатийә леньһер’андьн у сәр’асткьрьне. Пештьри wе йәке жи, шьровәкьрьн у фәрһәнгок жи һатьнә зедәкьрьне. Институт р’азибуна хwә дьдә wан жи, йед кӧ пешнийари у к’омәка сәрр’асткьрьне данә.

Стандарта к’ӧрдийә кьрили бь һ’әрфед латини

Р’аст ә, Мьзгини (Инщил, Пәймана Ну) бь һ’әрфед латини ль гора стандарт у р’астньвисара кӧрманщийа латини иди һәйә. Мәрәме wе к’ьтеба wәлгәр’андийә дәсте wәда, нә әw ә кӧ щийе wе бьгьрә йан дәwса wе бьхәбьтә. Мә’ни әв ә, кӧ пәй Шәр’е Һ’әмдьнйайейи Дӧдар’а һ’әта иро, п’ьр’анийа к’ӧрдед wәлатед Кафказе у Асйа Навинда к’ьтебед хwә бь һ’әрфед кьрили у бь стандарта зарав у р’езьманийа хwә данә нәшьркьрьне. Ле бәле ван ахьрийада, һьнәк һеди-һеди дәст бь һ’әрфед латини дькьн у мәри жи һәнә кӧ латини жь кьрили р’ьһ’әттьр дьхуньн. Жь бәр ве йәке мә qьрар кьр, кӧ бона хатьре wан әм ве wәлгәр’андьне бькьн һ’әрфед латини. Аwа, әв wәлгәр’андьна дәсте wәда хут мина wе чапа һ’әрфед кьрили йә (йа кӧ сала 2011-а, жь алийа Института Wәлгәр’андьна К’ьтеба Пирозда, Москве һатийа һазьркьрьне), әва һ’әму qәйдә-qанунед р’астньвисара р’езьманийа стандарта кьрили хwәй дькә, ле т’әне бь һ’әрфед латини йә. Мәрәме нәшьркьрьна ве чапбуне әw ә, кӧ аликарийа wан к’ӧрда бе кьрьне, йед кӧ wәлатед Кафказе у Р’усйайеда дьжин, ле дьхwазьн ве wәлгәр’андьне бь һ’әрфед латини бьхуньн.

Wәлгәр’андьна Пәймана Ну бь зьмане к’ӧрди

Незики дӧ һ’әзар сал пешда, Пәймана Ну бь зьмане йунанийа кәвьн һатийә ньвисаре. Жь һьнгева һ’әта ньһа әw бь гәләк зьманед дьнйайе һатийә wәлгәр’андьне. Дьнйайеда иро незики шәш һ’әзар һ’әйсьд зьман һәнә. Т’әмамийа Пәймана Ну ньһа незики һ’әзар дӧсьд зьмани һатийә wәлгәр’андьне. Гәләк жь wан мьләтед кӧ бь ван зьмана хәбәр дьдьн у Пәймана Ну бь зьмане wан wәлгәр’анди һәйә, һ’әсабе wан гәләки жь һ’әсабе мьләте К’ӧрд һьндьктьр ә.

Әва к’ьтеба ль гора зарав у р’езьманийа кӧрманщийа wәлатед Кафказеда (wәхтәке Советеда) һатийә ньвисаре. Сала 1827-а чәнд п’аред К’ьтеба Пироз бь кӧрманщийа Һәк’арийе һатьнә wәлгәр’андьне. Сала 1856 у сала 1857-да пешийе Мьзгинийа ль гора Мәтта у паше һәр чар Мьзгини бь кӧрманщийа Харп’уте (незики Әлазьге) бь һ’әрфед әрмәни Стәмболеда һатьнә нәшьркьрьне. Сала 1872-а т’әвайийа Пәймана Ну диса хут wи заравида һатийә нәшьркьрьне. Жь сала 1900-и һ’әта ньһа чәнд п’аред жь Пәймана Ну, ӧса жи т’әмамийа Пәймана Ну бь чәнд заравед к’ӧрди һатьнә нәшьркьрьне (мәсәлә, кӧрманщийа Т’ьркйайе, бә’дини, к’әрманшаһи, мукри, сорани). Ван ахьрийада жи чәнд к’ьтебед wәлгәр’андьна иройин жь алийе Института Wәлгәр’андьна К’ьтеба Пирозва бь кӧрманщийа wәлатед Кафказеда р’онайи дитьнә: Сала 1993-а к’ьтеба Мьзгинийа Мәтта дәрк’әтийә у 1996-а жи к’ьтеба Мьзгинийа Луqа у К’аред Шандийа. Сала 2000-и т’әмамийа Пәймана Ну дәрк’әтийә, һ’име к’ижане ньһа сәрр’асткьри дәсте wәда йә.

Щур’е (мет’ода) хәбата ве wәлгәр’андьне

[1]Әва к’ьтеба жь алийе к’ома Институтеда һатийә wәлгәр’андьне. Канийа ве к’ьтеба к’ӧрдийә wәлгәр’анди жь к’ьтеба Пәймана Нуйә бь зьмане йунани йә, аwа готи «Тһә Грәәк Нәw Тәстамәнт». Әв тек’ста йунани сәр дәстньвисаред һәрә кәвьнә qәнщ һ’имгьрти йә, йед кӧ иро һәнә. Нав дәстньвисаред йунанийа кәвьнда чәнд фьрqийед кӧ тенә бәр ч’ә’ва һәнә, бона к’ижана жера р’уп’әлед к’ьтебе һатьнә шьровәкьрьне. Ләма фьрqийед бьч’ук щарна дьк’әвьнә нава ве wәлгәр’андьне у wәлгәр’андьнед зьманед башqә.

Мәрәме wәлгәр’андьне әв бу, кӧ һьн wәлгәр’андьн жь тек’ста йунани дур нәк’әта у фә’мина wе жи мина йунани буйа, һьн жи кӧ фә’мина йунани р’аст бьбуйа стила кӧрманщикә хwәшә зәлал у бәдәwә иройин.

Института Wәлгәр’андьна К’ьтеба Пироз

101000 Россия

Москва, Главпочтамт, а/я 36

Институт перевода Библии

Пешготьна Бона Пәймана Ну

Пешготьна бона Пәймана Ну

К’ьтеба кӧ wә гьртийә дәсте хwә, жер’а дьбежьн «Пәймана Ну». Пәймана Нуда бист һ’әфт к’ьтеб һәнә. Әвана пешийе бь зьмане йунани һатьнә ньвисаре. Һьнге әв зьман зьманәки щьмә’ти бу, кӧ п’ьр’анийа щьмә’та Императорийа Р’омайе, аwа готи мьләтед дор-бәред Бә’ра Сьпи (Бә’ра Навин) р’ьһ’әт фә’м дькьрьн у хәбәр дьдан.

Ньвисаред Пәймана Ну т’әви йед Пәймана Кәвьн һәвр’а дьбьнә т’әвайийа К’ьтеба Пироз (аwа готи «Библийа»). Ньвисаред Пәймана Кәвьн у Пәймана Ну дәрһәqа wан һәр дӧ пәйманада дьбежьн, йед кӧ Хwәде т’әви щьмә’та Хwә гьредан. Пәймана Кәвьнда ньвисар ә кӧ чаwа Хwәде т’әви щьмә’та Хwә Исраеле пәйман гьреда у Qанун[1] бь дәсте Муса да wан. Пәймана Нуда жи ньвисар ә кӧ чаwа Хwәде т’әви щьмә’та Хwә, аwа готи щьвина һ’әму баwәрмәндед Иса Мәсиһә жь һәр мьләти пәйманәкә дьн гьреда. Әв пәйман пе дәсте Иса Мәсиһ һатә гьредане. Һьмбәри wе пәймана Хwәдейә кӧ Wи т’әви щьмә’та Исраеле гьреда, әва «ну» йә (Ибрани 9:11-15).

Һәр чар к’ьтебед пешьнә Пәймана Нур’а бь йунани дьбежьн: «ӘӦАГГЕЛИОН». Хәбәра «Инщил» жь wе те у бь кӧрманщи те фә’мкьрьне «Мьзгини», аwа готи «хәбәра хере». Әв к’ьтеб дәрһәqа жийин у qӧльхе Исада дьбежьн.

Пәй ван һәр чар Мьзгинийар’а к’ьтеба «К’аред Шандийа» йә. Әва к’ьтеба шә’дәтийа wе йәке дьдә, чаwа пешийе баwәрийа сәр ве Мьзгинийе дьнйайеда бәла дьбу.

Пәй вер’а жи бист йәк нә’мә һәнә, кӧ жь алийе шандийа у баwәрмәндед дьнә сәдсалийа пешьнда һатьнә ньвисаре. Һьнәк жь wан нә’ма, бәрбьр’и щьвинед щур’ә-щур’ә бажара дьбьн, һьнәк жи һәма хут бәрбьр’и баwәрмәндед шәхси дьбьн (Фьлимон, Тимот’ейо у йед майин). Мәрәме ньвиск’аред ван нә’ма әw бу, wәки ширәта бьдьнә баwәрмәнда у һинкьрьна qӧльхе Иса wанр’а шьровәкьн.

Хӧләсә к’ьтеба бист һ’әфтайә пашьнә Пәймана Нуда, к’ьтеба «Ә’йантийе» йә. Әва к’ьтеба пе дитьнок у хәбәред сӧр’ийә символи дәрһәqа Хӧдантийа Иса Мәсиһ у сәрк’әтьна П’адшатийа Хwәдеда дьбежә.

Бона Аликьрьна Хwәндәвана

Бона аликьрьна хwәндәвана

Бона аликьрьна хwәндәвана чәнд тьшт һатьнә һазьркьрьне.

- Пешготьнед һәр к’ьтебәке:

- Бона һәр к’ьтебәкә Пәймана Ну пешготьнәк һәйә. Әв пешготьн ван ахьрийада бона хwәндәванед ви зәмани һатьнә һазьркьрьне, wәки зу сәр фькьр у мәрәмед һәр 27 к’ьтеба вәбьн.

- Сәрньвисаред п’ара:

- Нава wәлгәр’андьнеда һәр п’арәкә бьч’ук бь сәрньвисарәке дәстпедьбә. Мәсәлә, Мәтта 1:1 бь сәрньвисара «Р’ьк’ьнйата Иса» дәстпедьбә, Мәтта 1:18 бь «Буйина Иса» дәстпедьбә, Мәтта 2:1 бь «Стәйрнасед р’оһьлате» у йед майин. Әв сәрньвисар дәстньвисаред ә’сасида т’ӧнәнә, ле ван ахьрийада бона алик’арийа хwәндәвана һатьнә һазьркьрьне, wәки хwәндәван заньбә, мәрәм йан фькьра ве п’аре сәр чь йә.

- Нав-нишанед р’езед һәвал-фькьр:

- Ӧса жи бона алик’арийа хwәндәвана, гава р’езед һәвал-фькьр бона п’арәке һәнә, нав-нишанед wан бьн сәрньвисарада һатьнә ньвисаре. Р’езед һәвал-фькьр бә’са wан щийа дькьн, к’идәре хут әw сәрһати йан фькьред wан һәв дьгьрьн. Мәсәлә, бьн сәрньвисара Мәтта 1:18 кӧ дәрһәqа «Буйина Иса»-да дьбежә, Луqа 2:1-7 нава кәванада һәйә, чьмки ль wи щийи жи дәрһәqа буйина Исада те готьне.

- Шьровәкьрьнед жере:

- Нава к’ьтебеда ль жера р’уп’әла шьровәкьрьн һәнә. Һәгәр ньвисареда һун сәр хәбәре стәйрке «*» бьбиньн, wи чахи сәр wи р’уп’әли жере шьровәкьрьне бьхуньн.

- Һ’әрфед тә’ри:

- Чәнд щара нава ньвисареда һ’әрфед тә’ри һатьнә ньвисаре. Әва хәбәра ль гора зьмане йунани дәрбе дьстиньн. Лазьм ә кӧ хwәндәван хwәндьна хwәда гьрани бьдә wан хәбәра. (Мәсәлә, бьхуньн: Йуһ’әнна 5:45; Галати 3:12.)

- Шькьл, навниш у хәритә:

- Нава ве к’ьтебеда, илайи пьшта к’ьтебеда шькьл, навниш у хәритә һәнә, кӧ к’омәке дьдьнә хwәндәвана. Әвана жь алийе занава ль гора култур у т’ариха зәмане Иса Мәсиһда һатьнә һазьркьрьне.

- Фәрһәнгок:

- Фә’минед гәләк хәбәред гьран у нәнас нава фәрһәнгокеда һатьнә шьровәкьрьне. Гава р’асти хәбәред зә’мәт бен, йед кӧ ль щәм wан әв нишан «» һәйә, жь к’әрәма хwә фәрһәнгока пәй к’ьтебе бьньһер’ьн.

- Нав-нишанед хәбәред к’ьлитә сәрәкә:

- Хьлазийа к’ьтебеда ӧса жи нав-нишанед хәбәред к’ьлитә сәрәкә һәнә. Wеда гәләк хәбәред к’ьлитә сәрәкә мина «баwәри», «гӧнә», «дӧа» у йед майин һәнә. Бьн һәр хәбәреда жь Пәймана Ну чәнд щи һатьнә к’ьфшкьрьне, wәки хwәндәван бькарьбә wе хәбәреда к’ур бә.

[1] Тһә Грәәк Нәw Тәстамәнт – жь алийе Ӧньтәд Бьблә Сощьәтьәс-да нәшьркьри йә, р’едакторийа 4-а, 1993, Штутгарт, Германйа.

[1] Пәймана Нуда хәбәра «Qанун» бь һ’әрфа мәзьн һатийә ньвисаре гава бә’са Qануна Муса дькә, аwа готи Qануна Хwәде. Ле гава бә’са qанунед дьн дькә, хәбәра «qанун» бь һ’әрфа бьч’ук һатийә ньвисаре.

Ибрани

НӘ’МА ИБРАНИЙАР’А

Пешготьн

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13

Наве ньвиск’аре ве нә’ме иро нә ә’йан ә. Гәләк занә шьке дьбьнә сәр Аполо (К’аред Шандийа 18:24; 19:1). Ӧса жи нә ә’йан ә, әви ньвиск’ари нә’ма хwә к’ижан щьвинер’а ньвисийә, ле бь ве нә’ма хwә бәрбьр’и к’омәкә баwәрмәнда дьбә, к’ижан кӧ гәрәке һеди-һеди пешда бьчуна, ле әw нава qәзи у охьрмед гьранда бун, һьндьк мабу кӧ дәсте хwә жь баwәрийа хwә бькьрана йан фькьре хwә һьндава Иса Мәсиһда бьгӧһастана.

Хӧдане нә’ме дьньвисә у дьл дьдә бәр wан, кӧ нава баwәрийа хwәда бьминьн, ӧса жи дьдә к’ьфше, кӧ Иса Мәсиһ р’аст мина һәйинтийа Хwәде йә у wәк’илтийа wийә хьлазийе йә. Әw сәр се пьрсед р’астийе дьсәкьнә:

1. Иса Кӧр’е Хwәдайи һ’әта-һ’әтайе йә, кӧ ельмийа Хwәйә һьндава Баведа бь щәфед Хwә да к’ьфше. Иса нә кӧ т’әне жь п’ехәмбәред Пәймана Кәвьн мәстьр ә, ле жь мьлйак’әта у Муса жи мәстьр ә.

2. Иса жь Хwәдеда чаwа к’аһине һ’әта-һ’әтайе к’ьфшкьри йә, әw жь к’аһинед Пәймана Кәвьн мәстьр ә. Wи бь щарәке бона һәр т’ьм бәдәна Хwә кьрә qӧрбан у иди әw qӧрбанед Пәймана Кәвьндайә беһ’әсаб бәрга тьштәки нәгьртьн.

3. Баwәрмәнд т’әне бь дәсте Иса дькарә жь гӧнә, тьрсе у мьрьне хьлаз бә. Иса жи чаwа сәрәкк’аһине р’аст хьлазбуна р’аст дьдә, кӧ әв йәк Пәймана Кәвьнда бь сурәти (символи) дьһатә кьрьне, аwа готи әw һ’әбандьн у qӧрбандайинед кӧ бәри һатьна Мәсиһ дькьрьн, шә’дәтийа Иса Мәсиһ дьдан.

Ньвиск’аре ве нә’ме жь т’ариха Исраеле, чаwа т’әрзед баwәрийе һьнәка бир тинә (сәре 11-а) у бь ве дьхwазә бежә хwәндәвана, кӧ һьндава Мьзгинийа Исада амьн бьминьн. Сәре 12-да бь дьләки шәwат дьбежә, кӧ ӧса һ’әта ахьрийе амьн бьминьн у ч’ә’ве хwә жь Мәсиһ нәбьр’ьн, ле нава һәр щур’ә тә’ли-тәнгийада у һесири-бәләнгазийада тәйах кьн. Нә’ме бь ширәта у сьлава хьлаз дькә.

Сәрәщәма фькьра нә’ме

- Пешготьн: Мәсиһ ә’йанбуна Хwәдейә т’ам ә (1:1-3)

- Мәсиһ сәр мьлйак’әтар’а йә (1:4–2:18)

- Мәсиһ сәр Муса у Йешур’а йә (3:1–4:13)

- К’аһинтийа Мәсиһ сәр һәр к’аһинтийер’а йә (4:14–7:28)

- Пәймана Мәсиһ сәр һәр пәйманар’а йә (8:1–9:28)

- Мәсиһ qӧрбана сәр qӧрбанар’а йә (10:1-39)
- Баwәри (11:1–12:29)
- Чаwа мәрьв ль Хwәде хwәш бе (13:1-19)
- Дӧайе хьлазийе (13:20-21)
- Пашготьн (13:22-25)

1

Хwәде бь Кӧр’е Хwә хәбәр дьдә у Кӧр’ жь мьлйак’әта мәстьр ә

1^1Гәләк щара у бь гәләк щур’а Хwәде пешда пе п’ехәмбәра кал-бавед мәр’а хәбәр дайә, 2ле ван р’ожед ахьрийеда пе Кӧр’е Хwә мәр’а хәбәр да, К’ижан кӧ к’ьфш кьр, wәки ахьрийе бьбә хwәйиwаре һәр тьшти у бь Wи жи ә’рд у ә’зман ә’фьранд+. 3Әw нура[*] р’умәта Хwәде йә, хут мина һәйинтийа Wи йә, Әw бь qәwата хәбәра Хwә һәр тьшти хwәй дькә. Гава Әwи мәщала шуштьна гӧнед мәрьва һазьр кьр[*] , ль жор һәрәма мәзьнайийа Хwәдейә р’асте р’уньшт+. 4Кӧр’ һаqаси жь мьлйак’әта жортьр к’әт, чьqаси әw наве кӧ Wи станд жь навед wан мәстьр ә+. 5Чьмки Хwәде т’ӧ мьлйак’әтир’а аһа нәготийә:

«Тӧ Кӧр’е Мьн и,

Тӧ иро Мьнр’а буйи»[*]

у диса:

«Әзе баве Wи бьм,

Әwе жи Кӧр’е мьн бә»[*]+ .

6У гава Хwәде ньхӧрийе Хwә дьшинә дьнйайе, аһа жи дьбежә:

«Бьра һ’әму мьлйак’әтед Хwәде сәре хwә бәр Wи дайньн»[*]+ .

7Ле бона мьлйак’әта аһа дьбежә:

«Әw мьлйак’әтед Хwә дькә ба
у бәрдәстийед Хwә алава егьр»[*]+ .

8Ле бәле бона Кӧр’ Хwәде дьбежә:

«Т’әхте Тә Хwәдейо, т’әхте һ’әта-һ’әтайе йә,
шьва п’адшатийа Тә шьва һәqийе йә.
9Тӧ һәqийе һ’ьз дьки у дьжәни нәһәqийе,
ләма жи Хwәдейо, Хwәдейе Тә Тӧ бь р’уне шабуне р’ункьри,
жь һәвалед Тә зедәтьр»[*]+ .

10У аһа жи дьбежә:

«Йа Хӧдан, Тә пешийе һ’име дьнйайе дани
у ә’зман кьред дәстед Тә нә.

11Әwе wеран бьн һәр’ьн, ле Те бьмини,
һ’әмуйе мина щьла бьп’ьзьньн.

12Те wан һәв бьп’еч’и мина qап’ут,
мина к’ьнща wе бенә гӧһастьне.

Ле Тӧ диса Әw и
у салед Тә wе кем нәбьн»[*]+ .

13К’ижан мьлйак’әтир’а Хwәде готийә:

«К’еләка Мьнә р’асте р’уне,
һ’әта Әз нәйаред Тә бькьмә бьне п’ийед Тә»?[*]+

14Иди мьлйак’әт чь нә? Әw һ’әму жи р’ӧһ’ед бәрдәсти нә, кӧ бона хьзмәтк’арийа wан тенә шандьне, йед кӧ хьлазбуне wе wар бьн+.

2

Мьqати хwә бьн, кӧ хьлазбуна мәзьн wар бьн

2^1Бона ве йәке гәрәке әм һе гәләки гӧһ бьдьнә wан тьштед мә бьһистьнә, wәки әм жь wан нәхальфьн. 2Чьмки һәгәр әw хәбәра пе мьлйак’әта һатә готьне һ’имгьрти ма у һ’әму нәһәqийе у беельмийе һәqе хwә р’аст стандьн, 3ле әме чаwа хwә хьлаз кьн һәгәр әм гӧһ нәдьнә wе хьлазбуна мәзьн? Бона ве хьлазбуне Хӧдан пешда даннасин кьр у йед кӧ дәнге Wи бьһистьн мәва ә’сәйи кьрьн. 4Сәрда жи Хwәде бь нишана, к’әрәмәта, щур’ә-щур’ә кьред qәwат у п’ешк’ешед Р’ӧһ’е Пирозә бәлакьри шә’дәти да, чаwа кӧ ә’мьре Wи бу+.

Йе кӧ мә бәрбь хьлазбуне дьбә

5Хwәде нә кӧ мьлйак’әт кьрьнә сәрwеред wе дьнйа кӧ wе бе, сәр к’ижане әм хәбәр дьдьн+. 6Ле ньвисар щики шә’дәтийе дьдә у дьбежә:

«Йа Хwәде, инсан чь йә кӧ wи бир тини,
йан бәнде ве дьне[*] кӧ бона wи хәм дьки?

7Тә һьнәк wәхт[*] әw жь мьлйак’әта ньмьзтьр кьр,
бь р’умәт у һӧрмәте әw т’ащ кьр,

8һ’әму тьшт кьрьнә бьне ньгед wи»[*] .

Аwа Йе кӧ һәр тьшт кьрьнә бьне ньгед wи[*] , тьштәк нәһьшт кӧ нәкьрьбә бьне ньга. Ле ньһа әм һе һәр тьшти бьне ньгед инсенда набиньн+. 9Ле әм ньһа Иса бь р’умәт у һӧрмәт к’офи ль сери дьбиньн, Йе кӧ һьнәк wәхт бона щәфе мьрьне жь мьлйак’әта һатьбу ньмьзкьрьне, wәки бь к’әрәма Хwәде бона һ’әмуйа мьрьн бьдита+. 10Бәле һежа бу кӧ Хwәде, Йе кӧ һәр тьшт бона Хwә ә’фьрандийә у бь дәсте Хwә хwәй дькә Р’ебәре хьлазбуна wан бь щәфа к’амьл бькьра[*] , wәки гәләк лаw т’әви р’умәта Иса бькьрана+. 11Әwе кӧ пироз дькә у әwед кӧ пироз дьбьн, әв һ’әму жи жь Бавәки нә. Ләма Әw ве йәкеда шәрмийе набинә, кӧ wан хушк-бьрайед Хwә һ’әсаб кә+
12у дьбежә:

«Дәрһәqа наве Тәда Әзе хушк-бьрайед Хwәр’а бежьм,
щьвинеда Әзе әшqи Тә бьстрем»[*]+ .

13У аһа жи дьбежә:

«Әзе гӧмана Хwә бьдьмә сәр Хwәде»[*] .

У аһа жи:

«Ва мә Әз у әw зар’ед кӧ Хwәде данә Мьн»[*]+ .

14Чаwа кӧ зар’ хун у гошт ьн, Иса Хwәха жи бу мина wан, к’әтә бьнйат’а мәрьвайе, wәки бь ви аwайи пе мьрьна Хwә, йе кӧ һ’ӧкӧме wи сәр мьрьне һәйә ӧнда кә, аwа готи мирещьн+
15у йед кӧ т’әмамийа ә’мьре хwәда һесиред тьрса мьрьне бунә хьлаз кә. 16Бәле фә’мдари йә, кӧ Әw алик’арийа мьлйак’әта накә, ле алик’арийа зӧр’әта Бьраһим дькә. 17Ләма жи Иса гәрәке бь һәр алийава бьбуйа мина хушк-бьра, кӧ бьбуйа сәрәкк’аһинәки р’ә’м у амьн ль хьзмәтк’арийа бәр Хwәдеда, wәки гӧнед щьмә’те бьда к’әwандьне[*]+ . 18Чаwа Әwи щәфа к’ьшанд, һатә щер’ьбандьне, ӧса жи дькарә алик’арийа wан бькә, йед кӧ дьк’әвьнә нава щер’ьбандьне+.

3

Иса жь Муса мәстьр ә

3^1Аwа хушк-бьрайед пироз, һун кӧ һәвал-п’аред wе газийа ә’змен ьн, ль Иса бьньһер’ьн, Wи шандийи у Сәрәкк’аһине кӧ әм иqрар дькьн. 2Әw һьндава Хwәдеда амьн бу, Йе кӧ Әw бона ве йәке к’ьфш кьр, чаwа Муса жи т’әмамийа мала Wида амьн бу[*]+ . 3Бәле Иса һаqаси жь Муса зедәтьр һежайи р’умәте бу, чьqаси qәдьре йе кӧ мале чедькә, жь qәдьре мале зедәтьр ә. 4(Фә’мдари йә, һәр маләк бь дәсте йәки те чекьрьне, ле йе һәр тьшт ә’фьрандийә, Хwәде йә.) 5Р’аст ә Муса т’әмамийа мала Wида хӧламәки амьн бу, бона шә’дәтийа wан тьштед кӧ Хwәде wе бьгота+. 6Ле Мәсиһ чаwа кӧр’ һьндава мала Хwәдеда амьн бу. У әw мала Wи әм ьн, һәгәр әм wе ә’гитийе у гӧмана кӧ әм пе дьфьр’ьн qәwин бьгьрьн.

Бона щьмә’та Хwәде р’ьһ’әтик һәйә

7Бона ве йәке чаwа Р’ӧһ’е Пироз дьбежә:

«Иро һәгәр һун дәнге Wи бьбьһен,

8мина кал-бавед хwә сәрһ’ьшк нибьн,
чаwа кӧ wана сәри һьлда, гава бәр’ийеда һатьнә щер’ьбандьне,

9wе дәра кӧ кал-бавед wә бь qәлпе хьраб Әз щер’ьбандьм
у т’әмамийа чьл сали жи кьред Мьн дитьн.

10Ләма жи һ’иле Мьн жь wи ньсьли чу
у Мьн гот: ‹Дьлада т’ьме әw хальфи нә
у р’ийа Мьн нас нәкьрьнә›.

11Аwа Мьн жи жь һерса сонд хwар гот:

‹Т’ӧ щар әwе нәк’әвьнә р’ьһ’әтийа Мьн!›»[*]+

12Һаш жь хwә һәбьн хушк-бьрано, нәбә кӧ нава wә йәкида дьләки хьраб у нәбаwәр һәбә, кӧ пьшта хwә бьдә Хwәдейе сах. 13Ле һәр р’ож дьл бьдьнә һәв, һ’әта кӧ ньвисареда бона мә «иро» һәйә, wәки жь wә т’ӧ кәс бь гӧна нәхапә, нәбә сәрһ’ьшк. 14Чьмки әм т’әви Мәсиһ бунә хwәйип’ар, һәгәр т’әне әм wе баwәрийе жь сәрида һ’әта хьлазийе qәwин бьгьрьн. 15Аwа чаwа жор һатә готьне:

«Иро һәгәр һун дәнге Wи бьбьһен,
сәрһ’ьшк нибьн,
чаwа wәхте сәрһьлданеда»[*]+ .

16Әw к’и бун, йед кӧ бьһистьн у сәри һьлдан? Әw һ’әму нибун, йед кӧ бь дәсте Муса жь Мьсьре дәрк’әтьбун+? 17Чьл сали һ’иле Хwәде жь к’е чу? Нә жь wан чу, йед кӧ гӧнә кьрьн, щьнйазед wан бәр’ийеда ман+? 18У Хwәде бона к’е сонд хwар кӧ нәк’әвьнә р’ьһ’әтийа Wи, һәгәр нә бона нәельма[*] ?[*]+
19Иди әм дьбиньн кӧ әвана жь дәст нәбаwәрийа хwә нькарьбун бьк’әтанайе+.

4

4^1Аwа әw созе кӧ бона к’әтьна нава р’ьһ’әтийа Wи һе дьминә, ләма гәрәке әм һаш жь хwә һәбьн, кӧ жь wә т’ӧ кәс жь wе р’ьһ’әтийе нәминә+. 2Чьмки мәр’а жи әw Мьзгини һатә дайине, чаwа wанр’а. Ле бәле әw Мьзгинийа кӧ wан бьһист к’ар нәда wан, чьмки әw йәк баwәрийева гьре нәдан. 3Ле әм кӧ баwәр дькьн, әме бьк’әвьнә wе р’ьһ’әтийе. Әв йәк аһа йә, чаwа кӧ Хwәде гот:

«Аwа Мьн жь һерса сонд хwар гот:

‹Т’ӧ щар әwе нәк’әвьнә р’ьһ’әтийа Мьн!›»[*]

Ле Әwе кӧ әв йәк гот, шьхӧлед Wи жь wәхте ә’фьрандьна дьнйайеда хьлаз бьбун+. 4Щики бона р’ожа һ’әфта аһа һатийә готьне: «У Хwәде р’ожа һ’әфта жь һ’әму шьхӧлед Хwә р’ьһ’әт бу»[*]+ . 5У ль вьр диса дьбежә: «Т’ӧ щар әwе нәк’әвьнә р’ьһ’әтийа Мьн»[*]+ . 6Аwа һьнәке бьк’әвьнә wе р’ьһ’әтийе, ле әwе кӧ пешда мьзгини бьһистьбун жь дәст нәбаwәрийе[*] нәк’әтьне+. 7Бона ве йәке Хwәде р’ожәкә дьн к’ьфш дькә у дьбежә «иро», пәй гәләк wәхтар’а, чаwа бь заре Даwьд жор һатә готьне:

«Иро һәгәр һун дәнге Wи бьбьһен,
сәрһ’ьшк нибьн»[*]+ .

8Һәгәр Йешу р’ьһ’әти дабуйа wан, иди Хwәде wе пәй wе йәкер’а бона р’ожәкә дьн хәбәр нәда+. 9Аwа бона щьмә’та Хwәде һе р’ожәкә р’ьһ’әтийе мина р’ожа шәмийе һәйә. 10Бәле әwе кӧ дьк’әвә р’ьһ’әтийа Хwәде, әw иди жь шьхӧлед хwә р’ьһ’әт дьбә, чаwа Хwәде жи жь шьхӧлед Хwә[*] . 11Аwа әм бькьн кӧ бьк’әвьнә wе р’ьһ’әтийе, wәки т’ӧ кәс мина нәбаwәрийа[*] wан нәк’әвә р’ожа wан.

12Хәбәра Хwәде сах у зор ә у жь һәр шуре дӧдәви бьр’атьр ә, кӧ дәрбази һ’әта навбәра р’ӧһ’ у щан, һәсту у мәжу дьбә, нет у фькьред дьла жи ә’нәнә дькә+. 13У т’ӧ ә’фьрин жь Wи вәшарти нинә, ле һәр тьшт ль бәр ч’ә’ве Wи вәкьри у ашкәрә йә, кӧ ль бәр К’ижани әме һ’әсабе хwә бьдьн+.

Иса сәрәкк’аһине сәр һ’әмуйар’а йә

14Аwа кӧ Сәрәкк’аһинәки мәйи мәзьн һәйә, кӧ ә’зманар’а дәрбаз буйә, Исайе Кӧр’е Хwәде, дә wәрьн әм wе баwәрийа кӧ иqрар дькьн qәwин бьгьрьн+. 15Сәрәкк’аһинәки мәйи ӧса т’ӧнә, кӧ бет’аqәтийед мәда дьле Wи сәр мә нәшәwьтә, ле Әw жь һ’әму алийада щер’ьбанди йә мина мә, ле т’әне бегӧнә+. 16Дә иди әм мерк’ими незики т’әхте Хwәдейи к’әрәме бьн, wәки р’ә’ме бьстиньн у к’әрәме бьбиньн кӧ гава әм һ’әwщә бьн, алик’арийа мә бькә+.

5

5^1Һәр сәрәкк’аһинәк жь нав мәрьва те бьжартьне у к’ьфшкьрьне, кӧ бона мәрьва ль бәр Хwәде бьсәкьнә, wәки һ’әди у qӧрбана бәр гӧна бьдә+. 2Әw чаwа инсан дькарә бь дьле шәwат к’омәка wанр’а бә, йед кӧ нәзан у хальфи нә, чьмки әw хwәха жи нава бет’аqәтийада йә+. 3Ләма гәрәке әw чаwа бона щьмә’те, ӧса жи бона хwә qӧрбана бона гӧна бьдә[*]+ . 4Кәсәк хwәсәрихwә ви qәдьри настинә, ле т’әне әwе кӧ жь Хwәдеда те газикьрьне, чаwа Һарун бу[*]+ .

5Ӧса жи Мәсиһ, нә кӧ Хwәха Хwә бьльнд кьр кӧ бьбә сәрәкк’аһин, ле Хwәде Әw бьльнд кьр у Wир’а гот:

«Тӧ Кӧр’е Мьн и,

Тӧ иро Мьнр’а буйи»[*]+ .

6Чаwа щики дьн жи дьбежә:

«Тӧ һ’әта-һ’әтайе К’аһин и, мина Мәлк’и-Садьq»[*]+ .

7Иса жийина Хwәйә ве дьнйайеда гәләки к’әсәр у бь һесьра лава у р’әща жь Wи дькьрьн, Йе кӧ дькарьбу Әw жь мьрьне хьлаз бькьра у бона мьлукти у ельмийа Wи һатә бьһистьне[*]+ . 8Р’аст ә Әw Кӧр’е Хwәде бу, ле диса бь wан щәфайед Хwә гӧһдарийе һин бу+. 9Гава wе йәкеда һатә к’амьлкьрьне, бона һ’әмуйед кӧ гӧһдарийа Wи дькьн, Әw бу канийа хьлазбуна һ’әта-һ’әтайе+
10у жь Хwәде һатә навкьрьне «Сәрәкк’аһине мина Мәлк’и-Садьq».

Һаш жь хwә һәбьн кӧ жь баwәрийе нәк’әвьн

11Бона ве йәке гәләк тьштед мәйә готьне һәнә, ле шьровәкьрьна ван зә’мәт ә, чьмки гӧһада һун гьран бунә+. 12Р’астийе к’әвә һ’әта ньһа гәрәке һун дәрсдар буна, ле һун һе һ’әwщә нә кӧ жь готьнед Хwәде дәрсед пешьнә садә һин бьн. Һун һәла һе һ’әwще шир ьн, нә кӧ хwарьна гьран+. 13Әwе кӧ ширхӧр ә, әw нькарә һинкьрьна һәqийе бьмәһ’инә, чьмки дәргуш ә. 14Ле хwарьна гьран бона мәрьвед гьһишти йә, йед кӧ сәwдайе хwәда к’әти-р’абуйи нә, qәнщи у хьрабийе жь һәв дәрдьхьн+.

6

6^1Аwа әм һинбунед пешьнә сәр Мәсиһ алики бьһельн, бенә сәр һинбуна гьһишти. Әм диса һ’им нәвежьн нәйенә сәр вәгәр’андьна жь wан кьрьнед кӧ дьбьнә бәрбь мьрьне, Хwәдебаwәркьрьне,+
2һинбуна сәр ньхӧмандьна, дәстданине, р’абуна мьрийа у диwана һ’әта-һ’әтайе+. 3Әме бь дәстура Хwәде һинбуна гьһиштида пешда һәр’ьн!

4Чьмки йед кӧ щарәке һатьнә р’онайикьрьне, п’ешк’еша ә’змен тә’м кьрьнә у Р’ӧһ’е Пироз п’ар стандьн,+
5ӧса жи хәбәра Хwәдейә qәнщ у qәwатед дьнйа wе бе тә’м кьрьнә, 6һәгәр әw жь wе баwәрийе бьк’әвьн, иди набә кӧ әwана диса вәгәр’ьн сәр хwәда бен, чьмки әwана щарәкә дьн Кӧр’е Хwәде нав хwәда[*]
хач дькьн у дькьнә сосрәт.

7Әw ә’рде кӧ гәләк щара баран сәрда дьбарә, ава хwә дьстинә у дәрәмәта к’ар дьдә wан, бона к’ижана те бещәркьрьне, дӧайе Хwәде те сәр wе. 8Ле әwе кӧ дьр’и у стьрийа дьгьһинә, бекер ә у һежайи ньфьр’е йә, ахьрийа wе жи шәwат ә+.

9Р’аст ә әм аһа хәбәр дьдьн дәлално, ле әм wәда гӧман ьн, wәки һун сәр р’екә һе qәнщ ьн, кӧ wә дьбә бәрбь хьлазбуне. 10Хwәде сәр нәһәqийе нинә, wәки кьред wә у әw һ’ьзкьрьна кӧ wә бона наве Wи да к’ьфше бир бькә, йа кӧ wә щьмә’та Хwәдер’а хьзмәтк’ари кьр у дькьн жи+. 11Ле әм мӧһ’тащ ьн wәки жь wә һәр йәк һ’әта хьлазийе wе хирәте бьдә к’ьфше, кӧ гӧмана wә һ’имгьрти бьминә+. 12Әм нахwазьн кӧ һун хwәр’анәдити бьн, ле ч’ә’в бьдьнә wан, йед кӧ бь баwәрийе у сәбьре созед Хwәде wар дьбун+.

Созе Хwәдейә ә’сәйи

13Гава Хwәде соз да Бьраһим, Әwи бь сәре Хwә сонд хwар, чьмки кәсәки жь Wи мәстьр т’ӧнәбу кӧ бь wи сонд бьхwара+. 14Һьнге гот: «Р’аст Әзе зӧр’әта тә гәләки бәрәк’әт кьм, Әзе тә п’ьр’ зедә кьм»[*]+ . 15У бь ви аwайи Бьраһим бь думька дьреж гьһиштә созе Хwәде. 16Р’аст ә мәрьв пе сәре йе жь хwә мәстьр сонд дьхwьн у сонд һ’әму шәр’-дә’wе нава wанда сафи дькә+. 17Бь ве йәке Хwәде хwәст wанар’а, йед кӧ wе соз же бьстандана һе бьда к’ьфше, кӧ әw qьрара Хwә нагӧһезә, иди созе Хwә бь сондхwарьне шьданд+. 18Аwа иди дӧ тьшт һәнә, соз у сонде Хwәдейә кӧ найенә гӧһастьне, к’ижанада набә кӧ әw дәрәw дәре. Ван һәр дӧ тьштада дьлдайинәкә мәйә ә’сәйи һәйә, кӧ әм ле сьт’ар бунә, ләма жи әм дькарьн хwә бавежьнә wе гӧмана пешийа хwә[*]+ . 19Әва гӧмана бона жийина мә дьбә ләнгәрәкә һ’имгьрти у амьн, кӧ п’әр’да пирозгәһа ә’зменр’а дәрбази һьндӧр’е Щийе Һәри Пироз дьбә,+
20wе дәра кӧ Иса чаwа пешик’еш бона мә к’әтийе. Әw буйә сәрәкк’аһине һ’әта-һ’әтайе мина Мәлк’и-Садьq[*]+ .

7

Мәлк’и-Садьqе к’аһин

7^1Мәлк’и-Садьq[*] п’адшайе Шәлиме бу, к’аһине Хwәдейе Һәри Жорьн. Гава Бьраһим жь п’адша qьр’кьрьне вәдьгәр’ийа, Мәлк’и-Садьq пешийа wида чу у дӧа ль wи кьр. 2Бьраһим жи жь һ’әму т’алане хwә дәһәк да wи. (Пешийе наве Мәлк’и-Садьq шьровәдьбә: «П’адше Һәqийе» у алики дьнва жи әw «П’адше Шәлиме[*] » бу, аwа готи наве wи те фә’мкьрьне «П’адше Ә’дьлайийе».)+
3Әw бе бав, бе де у бе р’ьк’ьнйат бу, нә р’ожа буйина wи ә’йан бу, нә жи хьлазийа ә’мьре wи. Әw мина Кӧр’е Хwәде бу у т’ьме к’аһин дьминә.

4Аwа дина хwә бьдьне, кӧ әw йәки чаwайи мәзьн бу, кӧ Бьраһиме бавә’шир жи жь т’ален дәһәк дайе. 5У зӧр’әта Леwийә кӧ дьбьнә к’аһин, бона wан т’әми Qанунеда һәйә кӧ жь щьмә’те дәһәке бьстиньн, аwа готи жь мьләте хwә, һәгәр әw бәдәна Бьраһим ьн жи[*]+ . 6Ле Мәлк’и-Садьq нә жь р’ьк’ьнйата Леwи бу, әwи жь Бьраһим жи дәһәк станд у дӧа ль wи кьр, йе кӧ жь Хwәде соз стандьбу+. 7Әва йәка фә’мдари йә, кӧ йе бьч’ук жь йе мәзьн дӧа-дьрозга дьстинә. 8Ви алийе к’аһинтийеда, мәрьвед кӧ дьмьрьн дәһәке дьстиньн, ле алийе Мәлк’и-Садьq, йе кӧ дәһәке дьстинә бона wи ньвисар дьбежә, кӧ әw сах ә. 9У һ’әта әм дькарьн ве йәке жи бежьн, Леwийе кӧ зӧр’әта wи дәһәке һьлдьдә, wи хwәха жи бь дәсте Бьраһим дәһәк да Мәлк’и-Садьq. 10Чьмки әw һе бәдәна баве хwәда бу, гава Мәлк’и-Садьq пешийа wида чу.

Иса чаwа сәрәкк’аһине һ’әта-һ’әтайе мина Мәлк’и-Садьq

11Аwа һәгәр к’амьлбун бь дәсте к’аһинтийа леwийа бьбуйа, (чаwа щьмә’та Исраеле сәр wи һ’ими Qанун стандьбу), иди чь лазьм бу кӧ к’аһинәки дьн мина Мәлк’и-Садьq р’абуйа у нә кӧ мина Һарун? 12Чьмки гава к’аһинти те гӧһастьне, гәрәке qанун жи бе гӧһастьне. 13У бона к’ижани кӧ әв йәк те готьне, әw жь qәбиләкә дьн бу, жь к’ижане т’ӧ кәси горигәһер’а хьзмәтк’ари нәкьрийә. 14У чаwа ә’йан ә Хӧдане мә жь qәбила Щьһуда бу у Муса дәрһәqа к’аһинтийа wе qәбиледа т’ӧ тьшт нәготийә+.

15У әва һәла һе ә’йан ә, гава к’аһинәки дьн мина Мәлк’и-Садьq р’адьбә, 16йе кӧ нә алийе qәйдә-qануна пьрса зӧр’әтийеда бу к’аһин, ле алийе qәwата жийина кӧ хьлазийа wе т’ӧнә. 17Чьмки ньвисар шә’де ве готьне йә кӧ: «Тӧ һ’әта-һ’әтайе К’аһин и, мина Мәлк’и-Садьq»[*]+ . 18Аwа т’әмийа пешьн жь дәст сьсти у бекерийа wе һатә бәталкьрьне,+
19чьмки Qануна Муса т’ӧ тьшт к’амьл нәкьр, ле дәwса wе гӧманәкә һе qәнщ к’әтә наве, бь к’ижане әм незики Хwәде дьбьн+.

20Сәрда жи Иса бе сонд нәбу к’аһин! Әwед дьн бе сонд бунә к’аһин, 21ле әва бь сонд, бь дәсте Хwәде бу к’аһин гава Wир’а гот: «Хӧдан сонд хwар у иди жь готьна Хwә вәнагәр’ә: Тӧ һ’әта-һ’әтайе К’аһин и»[*]+ . 22Дәст ве сонде жи Иса wәк’илтийе пәйманәкә һе qәнщ дькә[*]+ .

23Ӧса жи гәләк к’аһин һәбунә, чьмки мьрьне нәһьштийә кӧ әwана т’ьме бьмана. 24Ле к’аһинтийа Әви хьлаз набә, чьмки Әw һ’әта-һ’әтайе дьминә. 25Бона ве йәке Әw һәр гав[*] дькарә wан хьлаз кә, йед кӧ бь дәсте Wи незики Хwәде дьбьн, чьмки Әw т’ьме сах ә, кӧ бона wан лава-навчетийе бькә+.

26Аwа һәма мәр’а р’аст сәрәкк’аһинәки аһа лазьм бу, пироз, бесущ, беqӧсур, жь гӧнәк’ара щӧдәбуйи у жь ә’змана жортьр чуйи+. 27Исар’а нә лазьм ә кӧ Әw һәр р’ож мина сәрәкк’аһинед майин пешийе бона гӧнед хwә у паше бона гӧнед щьмә’те qӧрбана бьдә. Әwи әв йәк щарәке бона һәр т’ьм кьр, чахе Хwә кьрә qӧрбан[*]+ . 28Qануна Муса мәрьве бет’аqәт дькә сәрәкк’аһин, ле сонда Хwәдейә кӧ пәй Qанунер’а һат Кӧр’ дькә сәрәкк’аһин, Йе кӧ һ’әта-һ’әтайе һатә к’амьлкьрьне[*]+ .

8

Иса сәрәкк’аһине мәйи мәзьн ә

8^1Фькьра wан тьштед мә пешда готьн әв ә: Сәрәкк’аһинәки мәйи ӧса һәйә кӧ ль ә’змана сәр т’әхте мәзьнайийа Хwәдейә р’асте р’уньштийә+. 2Әw чаwа сәрәкк’аһин пирозгәһеда бәрдәстийе дькә, аwа готи wи коне р’астда, к’ижан кӧ Хӧдан вәгьрт, нә кӧ мәрьва+.

3Һәр сәрәкк’аһинәк бона qӧрбан у һ’әдидайине к’ьфшкьри йә, аwа гәрәке тьштәки ви жи һәбуйа кӧ бьда+. 4Һәгәр әва ль сәр дьне буйа, wе нәбуйа к’аһин жи, чьмки һәнә к’аһин кӧ анәгори Qануне һ’әдийа дьдьн. 5Әвана хьзмәтк’арийа хwә пирозгәһеда дькьн, йа кӧ мина си у сурәте wан тьштед ль ә’змен ә. Чаwа Мусар’а һатә ә’мьркьрьне, гава әwи wе Коне Шә’дәтийе вәгьрта, wир’а һатә готьне: «Дина хwә бьде, кӧ һәр тьшти wи щур’әйи бьки, чаwа сәре ч’ийе мьн нишани тә кьр»[*]+ . 6Ле р’аст хьзмәтк’арикә һе бьльнд Исар’а һатә дайине, чаwа кӧ Әw навчетийе пәйманәкә һе qәнщ дькә, чьмки әв пәймана ль сәр созед һе qәнщ һ’имгьрти йә+.

7Һәгәр пәймана пешьн бе кемаси буйа, иди йа дӧда wе һ’әwщә нибуйа+. 8Ле Хwәде щьмә’те нәһәq дькә у дьбежә:

«Ва р’оже бен, Хӧдан дьбежә,

Әзе т’әви мала Исраел у т’әви мала Щьһуда пәйманәкә ну гьредьм,+

9ле нә мина wе пәймана кӧ Мьн т’әви кал-бавед wан гьреда,
wе р’ожа кӧ Мьн дәсте wан гьрт, wәки жь Мьсьре дәрхьм.

Әwана нава пәймана Мьнда нәман,

Мьн жи дәсте Хwә жь wан к’ьшанд, Хӧдан дьбежә.

10Ле әв ә әw пәйман, йа кӧ Әзе т’әви мала Исраел гьредьм,
пәй wан р’ожар’а, Хӧдан дьбежә:
Әзе qанунед Хwә бькьмә һ’ьше wан
у дьле wанда жи wан бьньвисьм
у Әзе Хwәдейе wан бьм,
әwе жи щьмә’та Мьн бә+.

11Һьнге т’ӧ кәс wе һәвале хwә йан бьрайе хwә һин нәкә
у нәбежә: ‹Хӧдан нас бькә›,
чьмки һ’әму жи wе Мьн нас бькьн,
жь бьч’укед wан һ’әта мәзьна+.
12Әзе нәһәqийед wан бьбахшиньм
у гӧнед wан жи иди бир нәйньм»[*] .

13Гава Хwәде бона пәйманәкә «ну» гот, йа пешьн кәвьн кьр у чь кӧ кәвьн у пир дьбә, бәр ӧндабуне йә.

9

Һ’әбандьна ль ә’змен у сәр дьнйайе

9^1Р’аст ә qәйдә-qанунед һ’әбандьна пәймана пешьн жи һәбун у пирозгәһа ве дьнйайе жи+. 2Кон бь дӧ гоза вәгьрти бу: Йа дәрр’а «пирозгәһ» дьготьн, теда һәбун шәмдан, сьфрә у нане Хwәдер’а дайи[*]+ . 3Йа һьндӧр’да пьшта п’әр’де, жер’а «Щийе Һәри Пироз» дьготьн[*]+ . 4Теда бун горигәһа зер’ин бона шәwьтандьна бьхуре, Сьндоqа Пәймане, йа кӧ дәр у һьндӧр’ва зер’кьри бу. Wе сьндоqеда һәбун щер’е зер’ин бь манава т’ьжи, шьвдара Һарунә кӧ гӧл да у сәлед кәвьрийә пәймане[*]+ . 5Сәр сьндоqе, херубед р’умәта Хӧдан һәбун у сәр щийе кӧ гӧнә дьһатьнә бахшандьне, дькьрьнә си. Ньһа нә wәхт ә кӧ әм бона wан бь һур-гьли хәбәр дьн[*]+ .

6Әв тьшт аһа щикьри бун. К’аһин һәр гав дьк’әвьнә гоза дәр, хьзмәтк’арийа хwә дькьн[*] . 7Ле гоза һьндӧр’ сале щарәке т’әне сәрәкк’аһин дьк’әве, ле нә бе хун, йа кӧ жь бәр гӧнед хwә у щьмә’тева дьдә, к’ижан кӧ жь бефә’мийа хwә дькьрьн[*]+ . 8Бь ве йәке Р’ӧһ’е Пироз дьдә к’ьфше, кӧ р’ийа Щийе Һәри Пироз нәвәкьрийә, һ’әта кӧ гоза дәр һәйә+. 9Әв йәк сурәтәк ә бона зәмане ньһа. Әва дьдә к’ьфше, кӧ гава һ’әди у qӧрбан тенә дайине, әвана нькарьн исафа йед кӧ дьһ’әбиньн паqьж кьн,+
10ле әв йәк т’әне хwарьн-вәхwарьне у щур’ә-щур’ә шуштьн-вәшуштьнед qәйдә-qанунева гьредайи нә. Әв qәйдә-qанунед дәрвайи нә, к’ижан кӧ һ’әта wи wәхте кӧ qануна ну те данине дьминьн+.

11Ле гава Мәсиһ һат, чаwа Сәрәкк’аһине тьштед qәнщә һати, коне һе мәзьн у к’амьлр’а дәрбаз бу, йе кӧ нә бь дәста һатийә чекьрьне, аwа готи нә жь ве дьнйайе+. 12Әw нә кӧ пе хуна щанәга у нерийа, ле бь хуна Хwә щарәке бона һәр т’ьм к’әтә Щийе Һәри Пироз у азабуна һ’әта-һ’әтайе дәст ани. 13Һәгәр хуна щанәга, нерийа у к’озийа ногьна кӧ дьр’әшандьн, йед кӧ ль гора ә’дәт һ’әр’ьми бун, дәрвава әw паqьж дькьрьн[*] ,+
14ле чьqас зедә хуна Мәсиһ, кӧ бь дәсте Р’ӧһ’е һ’әта-һ’әтайе Хwә чаwа qӧрбана беqӧсур да Хwәде, wе исафа мә жь кьред кӧ әм дьбьрьнә бәрбь мьрьне паqьж бькә, wәки әм хьзмәтк’арийе Хwәдейе Сахр’а бькьн+?

15Бона ве йәке Мәсиһ навчетийа пәймана ну дькә, wәки йед газикьри wи wаре һ’әта-һ’әтайе бьстиньн, к’ижан кӧ Хwәде соз дайә, чьмки мьрьна Wи бона азайийа жь нәһәqийед wан бу, йед кӧ дәма пәймана пешьнда кьрьбун+.

16Аwа к’идәре wәсийат пәйманкьри йә, гәрәке ль wьр ә’сәйи wәсийатдар мьри бә. 17Чьмки wәсийат пәй мьрьна wәсийатдарр’а qәwат дькә. Һ’ӧкӧме wе т’ӧнә һ’әта кӧ wәсийатдар сах ә. 18Ләма пәймана пешьн жи бе хун нәһатә т’әстиqкьрьне. 19Гава Муса һ’әму т’әмийед Qануне готьнә щьмә’те, һьнге хуна щанәга у нерийа һьлда т’әви аве кьр, р’исе соре гәвәз ч’ьqьле зохева кьр, пе wе р’әшандә сәр к’ьтеба Qануне у щьмә’те[*] ,+
20гот: «Әв ә хуна wе пәймане, йа кӧ Хwәде т’әми да wә»[*]+ . 21Ӧса жи әw хун р’әшандә сәр кон у һ’әму дәрданед бона һ’әбандьне[*]+ . 22Бәле анәгори Qануне п’ьр’анийа һәр тьшти пе хуне паqьж дьбу у бейи хунр’етьн бахшандьн нәдьбу[*]+ .

Qӧрбанбуна Мәсиһ гӧна һьлдьдә

23Аwа гәрәке сурәтед тьштед ә’змана бь ван кьрьна паqьж буна, ле һәма хут йед ә’змана жи гәрәке бь qӧрбанед жь ван qәнщтьр паqьж буна+. 24Чьмки Мәсиһ нә кӧ к’әтә пирозгәһа пе дәста чекьри мина сурәте йа р’аст, ле һәма хут к’әтә ә’змен, wәки ньһа бона мә ль бәр Хwәде бьсәкьнә+. 25Нә жи бона кӧ гәләк щара Хwә бькьра qӧрбан дьк’әтә пирозгәһе, чаwа кӧ сәрәкк’аһин һәр сал нә бь хуна хwә дьк’әве. 26Һәгәр аһа буйа, Әwи гәрәке гәләк щара пәй ә’фьрандьна дьнйайер’а щәфа бьк’ьшанда. Ле ньһа ахьрийа дәwрада Әwи Хwә да к’ьфше у щарәке бона һәр т’ьм пе хwәqӧрбанкьрьне гӧнә һьлдан+. 27У чаwа бона мәрьва qьраркьри йә, щарәке бьмьрьн у паше бәр диwане бьсәкьньн[*] ,+
28ӧса жи Мәсиһ щарәке бона гӧнәһьлдана гәләка qӧрбан һатә дайине[*] . У Әwе щара дӧда нә кӧ бона гӧнәһьлдане к’ьфш бә, ле бона хьлазбуна wан, йед кӧ һивийа Wи нә+.

10

Qӧрбанбуна Мәсиһ сәр qӧрбанед Qануна Мусар’а йә

10^1Qанун сийа wан тьштед qәнщ ә, к’ижанә кӧ тен, ле нә хут мина wан йәка йә. Бона ве йәке Qанун пе wан qӧрбанед кӧ һәр сал пәйһәв-пәйһәв тенә дайине нькарә wан к’амьл бькә, йед кӧ бь qӧрбандайине незики Хwәде дьбьн+. 2Һәгәр паqьж буна, wана wе дәст жь qӧрбандайине бьк’ьшанда, чьмки бь щарәке йед хwәйиqӧрбан wе бьһатана паqьжкьрьне, жь wьр шунда бона гӧна исафа wан wе ль wан һьлнәһата. 3Ле әw qӧрбан һәр сал гӧнед wан тиньнә бира wан+. 4Чьмки хуна щанәга у нерийа т’ӧ щар нькарә гӧна р’әсит кә. 5Ләма жи, гава Мәсиһ wе бьһата ве дьне, гот:

«Тә qӧрбан у һ’әди нәхwәстьн,
ле Тә бона Мьн qальбәк һазьр кьр+.

6Дийарийед т’әвайишәwате у qӧрбанед жь бәр гӧнава Тә хwәш нәһатьн+.

7Һьнге Мьн гот: ‹Ва мә йа Хwәде, Әз һатьм
ә’мьре Тә биньмә сери,
чаwа бона Мьн к’ьтебеда ньвисар ә›»[*] .

8Пешийе дьбежә: «Qӧрбан у һ’әди, дийарийед т’әвайишәwате у qӧрбанед жь бәр гӧнава Тә нәхwәстьн у әw ль Тә хwәш нәһатьн» (ле әw анәгори Qануне тенә дайине). 9Паше дьбежә: «Ва мә йа Хwәде, Әз һатьм кӧ ә’мьре Тә биньмә сери». Йа пешьн, Мәсиһ wеда давежә, кӧ йа дӧда т’әстиq кә. 10Бь ви аwайи Иса Мәсиһ ә’мьре Хwәде ани сери, щарәке бона һәр т’ьм бәдәна Хwә кьрә qӧрбан, бь ве йәке әм паqьж кьрьн+.

11Һәр к’аһинәк, һәр р’ож нава хьзмәтк’арийа хwәда йә у гәләк щара хут wан qӧрбана дьдә, к’ижанед кӧ т’ӧ щар нькарьн гӧна р’әсит кьн+. 12Ле Әви к’аһини т’әне щарәке бона гӧна qӧрбан да у пәйр’а һ’әта-һ’әтайе к’еләка Хwәдейә р’асте р’уньшт[*]
[*]+
13у жь wьр шунда һивийе йә, һ’әта кӧ дьжмьнед Wи бьн п’ийед Wида бенә данине+. 14Бь qӧрбанәке Әwи йед кӧ паqьж дьбьн һ’әта-һ’әтайе к’амьл кьрьн. 15Р’ӧһ’е Пироз жи шә’дәтийе дьдә мә. Пешийе дьбежә:

16«Әв ә әw пәйман, йа кӧ Әзе т’әви wан гьредьм,
пәй wан р’ожар’а, Хӧдан дьбежә.

Әзе qанунед Хwә бькьмә дьле wан
у һ’ьшед wанда wан бьньвисьм»[*] .

17Паше дьбежә: «Әзе гӧнә у нәһәqийед wан иди бир нәйньм»[*]+ . 18У әw дәра кӧ бахшандьн һәйә, иди бона гӧна һ’әди кер найе.

Дә бьра әм незики Хwәде бьн

19Аwа хушк-бьрано, бь сайа хуна Иса әм дькарьн мерк’ими бьк’әвьнә Щийе Һәри Пироз,+
20wе р’ийа нуйә сахр’а, йа кӧ Әwи бона мә нава wе п’әр’дер’а вәкьр, аwа готи бь бәдәна Хwә+. 21Аwа кӧ К’аһинәки мәйи мәзьн һәйә сәр мала Хwәде, 22әм дькарьн бь дьле р’аст незики Хwәде бьн, баwәрийева т’ьжи, исафа хwәда бь хунр’әшандьне жь хьрабийе паqьжбуйи у qальбе хwә жи пе ава зәлал шушти[*]+ . 23Дә әм wе гӧмана кӧ әм иqрар дькьн qәwин бьгьрьн у жь щи нәһ’әжьн, чьмки амьн ә, Әwе кӧ соз дайә+. 24У бьра әм бона һәвдӧ хәм бькьн, wәки һ’ьзкьрьне у qәнщикьрьнеда һелана бьдьнә һәв. 25Бьра әм дәст жь льһәвщьвине нәк’ьшиньн, чаwа кӧ һьнәка хwәр’а кьрийә хәйсәт, ле әм дьл бьдьнә һәв у һе зедә, чьмки һун дьбиньн кӧ Р’ожа Ахрәте незик дьбә+.

26Чьмки һәгәр мә р’асти нас кьрийә qәбул кьрийә у пәйр’а бь һ’әмде хwә нава гӧнада бьминьн, иди жь вьр шунда бона бахшандьна гӧна qӧрбан бәрга т’ӧ тьшти нагьрә,+
27ле т’әне бь ләрьзәке дьминә һивийа диwане у к’ура агьр, кӧ wе йед мьqабьли Хwәде һ’уфи хwә кә+. 28Йәки һәгәр Qануна Муса бьт’әр’ьбанда, гава дӧ йан се шә’дә һәбуна, бе р’ә’м дьһатә кӧштьне[*]+ . 29Ле т’әхмина wә, әwе һе чьqаси һежайи щәзайе гьран бә, йе кӧ Кӧр’е Хwәде дайә бьн п’ийед хwә у Хуна пәймане һ’әрам һ’әсаб кьрийә, бь К’ижане әw паqьж бу у Р’ӧһ’е к’әрәмдайине беһӧрмәт кьрийә?[*]+
30Бәле әм Wи нас дькьн, Йе кӧ гот: «Һ’әйфһьлдан йа Мьн ә, Әзе һьлиньм»[*] . У диса: «Хӧдан wе диwана щьмә’та Хwә бькә»[*]+ . 31Тьштәки тьрс у хоф ә, кӧ бьк’әвьнә дәсте Хwәдейе сах!+

32Wан р’ожед пешьн бир биньн, гава һун һатьнә р’онайикьрьне, wә шәр’әки чаwайи гьран бь щәфава дьк’ьшанд. 33Щарна бь qара у зерандьна һун ашкәрә дьһатьнә р’әзилкьрьне, щарна жи т’әви һ’але wан дьбун, йед кӧ әw тьшт дьк’ьшандьн. 34Һун дьк’әтьнә һ’але гьртийа жи у гава һәбука wә жи т’алан кьрьн, һун бь wе йәке әшq у ша бун, чьмки wә хwәха заньбу кӧ һәбука wәйә һе qәнщ у һәр т’ьм һәйә+. 35Аwа wе гӧмана хwә ӧнда нәкьн, йа кӧ һежайи һәqе мәзьн ә. 36Wәр’а сәбьр лазьм ә кӧ һун ә’мьре Хwәде биньнә сери у бьгьһижьнә созе Wи. 37Чаwа ньвисар ә:

«Пәй wәхтәки кьнр’а, Әwе кӧ wе бе,
wе бе у дәрәнги нәбә.
38Ле йе бәр Мьн р’аст, wе бь баwәрийе бьжи
у һәгәр әw пашда вәк’ьшә,
Әз wи бәгәм накьм»[*]+ .

39Ле әм нә жь wан ьн, кӧ пашда вәк’ьшьн у ӧнда бьн, ле әм әw ьн, кӧ баwәр дькьн, wәки р’ӧһ’ед мә хьлаз бьн.

11

Баwәри у йед хwәйибаwәри

11^1Баwәри ә’сәйийа wан тьшта йә, кӧ әм теда гӧман ьн у избатийа wан тьшта йә, кӧ мәва нә хӧйа нә+. 2Бь баwәрийе пешийед мә ль Хwәде хwәш һатьн.

3Бь баwәрийе мәва ә’йан ә кӧ дьнйа бь хәбәра Хwәде ә’фьрийә у әw тьштед кӧ тенә дитьне жь wан тьштед кӧ найенә дитьне чебунә[*]+ .

4Бь баwәрийе Һабил һ’әдикә жь һ’әдийа Qайин четьр да Хwәде[*] . Бь wе баwәрийе әw һатә бәгәмкьрьне чаwа йәки р’аст, чьмки һ’әдийед wи ль Хwәде хwәш һатьн. Р’аст ә Һабил мьр, ле бь баwәрийа хwә һе хәбәр дьдә+.

5Бь баwәрийе Һәнох[*] жь дьне һатә һьлатьне, кӧ мьрьне нәбинә. Әw т’ӧ щийи к’ьфш нәбу, чьмки Хwәде әw һьлдабу. Ньвисареда һатийә готьне, кӧ бәри һьлатьна wи, әw ль Хwәде хwәш һатьбу+. 6У бе баwәри т’ӧ щар набә кӧ инсан ль Хwәде хwәш бе, чьмки әwе кӧ незики Хwәде дьбә, гәрәке баwәр бькә, кӧ Хwәде һәйә у wе wан хәлат кә, к’ижан кӧ ль Wи дьгәр’ьн.

7Бь баwәрийе Нӧһ[*] бона тьштед кӧ һе нәдьһатьнә к’ьфше фәрман жь Хwәде станд у бь хофа Хwәде р’абу бона хьлазбуна мала хwә гәми чекьр. Нӧһ бь wе баwәрийе диwана дьне кьр у бу хwәйиwаре wе р’астһ’әсаббуне, йа кӧ жь баwәрийе те+.

8Бь баwәрийе, гава Бьраһим[*] һатә газикьрьне, гӧһдари кьр, кӧ һәр’ә wи щийе кӧ wе чаwа wар бьстанда. У р’абу чу, ле ньзаньбу жи к’ӧда дьчә+. 9Бь баwәрийе чаwа фьрари wи wәлате хәрибда ма, йе кӧ Хwәде жер’а соз дабу. У чадьрада т’әви Исһаq у Аqуб ма, кӧ әw жи хwәйийед wи wаре создайи бун[*]+ . 10Чьмки әw һивийа wи бажаре хwәйир’ьк’ьне мьqәр’м бу, ә’фьрандар у авакьре к’ижани Хwәде йә+.

11Бь баwәрийе Бьраһим, кӧ заньбу Сәрайе зар’ нәдани, әwе qәwата бәре зька станд у wе мәзьнайийа wида зар’әк wир’а бу[*] . Чьмки баwәр кьр, кӧ Йе wир’а соз дайә амьн ә[*]+ . 12У жь wи йәки, йе кӧ иди бәр мьрьне бу, wәкә стәйркед ә’змен у qума дәве бә’ре беһ’әсаб мәри дьне к’әтьн[*]+ .

13Әв һ’әму жи кӧ баwәрийеда мьрьн, ле созед Хwәде нәстандьн. Әwана т’әне әw соз дурва дитьн, ша бун у хwә мӧкӧр’ һатьн, кӧ әw мәринә хәриб у фьрари нә ль сәр дьне[*]+ . 14Әwед кӧ тьштед аһа дьбежьн, дьдьнә к’ьфше кӧ әw ль wәлатәки бона хwә дьгәр’ьн. 15У һәгәр бона wи wәлати бир банина жь к’идәре кӧ әw дәрк’әтьбун, мәщала wан wе һәбуйа вәгәр’ийана wьр. 16Ле жь бәр wева дәмана wәлатәки һе qәнщда бун, аwа готи йе ә’змани. Ләма Хwәде ве йәкеда шәрмийе набинә, кӧ әw жер’а бежьн: «Хwәдейе мә», чьмки Әwи бона wан бажарәк һазьр кьрийә+.

17Бь баwәрийе Бьраһим кӧ жь Хwәде һатә щер’ьбандьне, Исһаq кьрә qӧрбан[*] . Әwи соз стандьбун, ле диса кӧр’е хwәйи тайе т’әне дькьрә qӧрбан,+
18бона к’ижани Хwәде готьбуйе: «Зӧр’әта тәйе Исһаqда бе навкьрьне»[*] . 19Чьмки Бьраһим дьле хwәда дьгот, кӧ Хwәде дькарә Исһаq жь мьрьне жи р’акә у әwи бь сурәти чаwа жь мьрьне р’абуйи кӧр’е хwә пашда станд+.

20Бь баwәрийе Исһаq[*] бона wан тьштед кӧ wе бьqәwьмийана, дӧа ль Аqуб у Әсаw кьр+.

21Бь баwәрийе Аqуб[*] бәр мьрьне дӧа ль һәр кӧр’әки Усьв кьр у хwә авитә сәр шьва дәсте хwә, сәре хwә бәр Хwәде дани+.

22Бь баwәрийе Усьв[*] бәр мьрьне бона дәрк’әтьна жь Мьсьре кьрә бира зар’ед Исраел у бона һәстуйед хwә т’әми да wан+.

23Бь баwәрийе гава Муса жь дийа хwә бу, бь дәстед де у баве хwә се мәһа һатә вәшартьне. Wан дит кӧ кӧр’ьк бәдәw ә, жь фәрмана п’адше нәтьрсийан[*]+ .

24Бь баwәрийе Муса[*] гава мәзьн бу, нәхwәст кӧ «кӧр’е qиза Фьрәwьн» бе һ’әсабе+. 25Әw фькьри, кӧ һе qәнщ ә т’әви щьмә’та Хwәде бьчәрчьрә, нә кӧ wәхтәки кьн нава к’ефа гӧнада дәрбаз кә+. 26Әwи qара Мәсиһ һе һәбунәкә мәзьн һ’әсаб кьр, нә кӧ хьзнед Мьсьре, чьмки ч’ә’вньһер’и бу, кӧ һәqе хwә бьстанда+.

27Бь баwәрийе Муса Мьсьр һьшт у жь һерса п’адше нәтьрсийа, чьмки Муса әwе кӧ нәдьһатә к’ьфше дьдит у сәр йа хwә ма+. 28Бь баwәрийе Муса щара пешьн Щәжьна Дәрбазбуне т’әстиq кьр у хун шемика да р’әшандьне, wәки Мьлйак’әте Мьрьне ль ньхӧрийед wан нәк’әта[*]+ .

29Бь баwәрийе щьмә’та Исраеле бә’ра Сорр’а чаwа бәжер’а дәрбаз бу. Гава мьсьрийа жи кьр кӧ дәрбаз бьн, хәньqин[*]+ .

30Бь баwәрийе суред бажаре Әриһайе[*] к’әтьн, гава һ’әфт р’ожа дора wан зьвьр’ин+. 31Бь баwәрийе Р’әхаба[*]
ч’ә’вдәр кӧ щә’сус бь ә’дьлайи qәбулкьрьн, т’әви нәбаwәра[*] ӧнда нәбу+.

32Әз иди чь бежьм? Wәхт т’ере накә, кӧ бона Гидәйон, Бараq, Шьмшон, Йефта, Даwьд, Самуел у п’ехәмбәра гьли кьм,+
33йед кӧ бь баwәрийе п’адшати бьндәст кьрьн, һәqи кьрьн, соз стандьн, дәве шера данә гьртьне[*] ,+
34к’ура агьр тәмьрандьн, жь дәве шур хьлаз бун, жь бет’аqәтийе qәwат гьртьн, нава шәр’да бунә мерхас, бәри ордийед хәриб дан+. 35К’ӧлфәта мьрийед хwә сахбуйи стандьн. Һьнәка жи азайи нәхwәстьн у нава щәфада мьрьн, wәки жь мьрьне р’абьн бьгьһижьнә жийинәкә һе qәнщ[*]+ . 36Һьнәкед майин жи бәр qамчийа, нава qара, ӧса жи бь qәйд-зьнщира у кәлада һатьнә зерандьне[*]+ . 37Әw данә бәр кәвьра, бь бьр’әка һатьнә бьр’ине, бь шура һатьнә кӧштьне, п’остед пез у бьзьнада гәр’ийан, хәлайи-щәлайи, тәнгаси у щәфа к’ьшандьн[*]+ . 38Дьнйа нә лайиqи wан бу! Әw ль бәр’и у ч’ийа дьгәр’ийан, шкәфт у нә’лада дьман+.

39Әв һ’әму баwәрийа хwәда бәрбьч’ә’в бун, ле созе Хwәде нәстандьн, 40чьмки Хwәде бона мә һе тьштәки qәнщ һазьр кьрийә, wәки әwана бейи мә нәгьһижьнә к’амьлтийе+.

12

Дина хwә бьдьнә Иса Мәсиһ Пешик’еше баwәрийе

12^1Аwа кӧ һаqас ә’лаләта шә’дайә гьран дора мә гьртийә, дә wәрьн әм һ’әму гьранийе у wи гӧне кӧ р’ьһ’әт ль мә дьwәлә жь хwә дур хьн у бь тәйах ләщмәйдана пешийа хwәда бьр’әвьн+. 2Дә иди әм дина хwә бьдьнә Иса, wи Пешик’еши у К’амьлкьре баwәрийа мә, Йе кӧ бона wе шабуна пешийа Хwә хач һьлани, шәрм бәр тьштәки һ’әсаб нәкьр, паше к’еләка Хwәдейә р’асте сәр т’әхт р’уньшт[*]+ . 3Аwа сәр Wи бьфькьрьн, Йе кӧ ль бәр wан гӧнәк’аред мьqабьли Хwә тәйах кьр. Һьнге һуне нәwәстьн у жь илаще нәк’әвьн+. 4Wә һе һ’әта хунр’етьне мьqабьли гӧнә шәр’ нәкьрийә+. 5Гәло wә әw дьлдайина бир кьрийә, йа кӧ Хwәде wәр’а чаwа т’әви зар’ед Хwә хәбәр да?

«Лаwе Мьн, ширәта Хӧдан пьшт гӧһе хwәва нәвежә
у нә жи гава әw ль тә һьлте, ль бәр хwә к’әвә+.

6Чьмки Хӧдан к’е һ’ьз дькә, wи ширәт дькә
у к’ижани чаwа лаw qәбул дькә, щәза дькә»[*] .

7Һун ширәте тәйах кьн, чьмки Хwәде т’әви wә р’адьбә-р’удьни чаwа т’әви зар’ед Хwә. Әw к’ижан зар’ ә, кӧ бав wи ширәт накә?[*]+
8Ле һәгәр һун нәйенә ширәткьрьне чаwа һ’әму зар’ тенә ширәткьрьне, кӧ ӧса йә һун нә зар’ед һ’әлал ьн, ле йед жь зьнек’арийе нә. 9Һәгәр әм кӧ жь бавед хwәйә хун-гошт тенә ширәткьрьне вәдьк’ьшьн, һе чьqас зедә гәрәке әм гӧр’а Баве р’ӧһ’е хwәда бьн, wәки әм бьжин? 10Бавед мәйә хун-гошт wәхтәки кьн ль гора дьле хwә мә ширәт дькьн, ле Хwәде бона к’ара мә, wәки әм жи мина Wи бьбьн пироз+. 11Р’аст ә һәр ширәтәк wе дәме дьле мәрийа ша накә, ле дешинә, ле бәле паше йед кӧ бь wе һинбуйи нә, бәре ә’дьлайийе жь жийина р’аст дьчьньн[*] .

Һаш жь хwә һәбьн

12Аwа qолане мьлед хwәйә сьстбуйи у qӧдуме чокед хwәйә бе т’аqәт бьшьдиньн[*]+
13у ньгед хwә р’ийа р’астда бавежьн, кӧ йе дькӧлә һол нәбә[*] , ле сәрда qәнщ бә+.

14Бькьн кӧ т’әви һ’әмуйа ә’дьл бьн у жийина пироз дәрбаз кьн. Бейи пирозийе т’ӧ кәс wе Хӧдан нәбинә+. 15Һаш жь хwә һәбьн, нәбә кӧ жь wә йәк дәсте хwә жь к’әрәма Хwәде бькә у нәбә кӧ йәк нава wәда бьбә р’аwәки тә’л тәнгасийе бьдә у гәләка жә’рдадайи кә+. 16Һаш жь хwә һәбьн, нәбә кӧ йәк ч’ә’вдәр йан дьнеһ’ьз бә мина Әсаw[*] , кӧ бона зькә нан ньхӧртийа хwә фьрот+. 17Аwа wәва ә’йан ә жи, паше гава әwи бь һесьра хwәст кӧ әw дӧайе ньхӧртийе ль wи жи бьбә, һатә т’әхсиркьрьне. Ч’арә дест нәк’әт, wәки әw тьште жь дәсте хwә кьрьбу пашда бьстанда[*]+ .

18Һун мина щьмә’та Исраеле незики wи ч’ийайе[*] бәр ч’ә’ва нәбунә, йе кӧ агьр пек’әтьбу, бь тә’ристанийе, мьж-думане у бобәлискева гьрти бу,+
19кӧ ль wьр бор’и ле дьк’әт у дәнге готьне дьһат. Гава йед кӧ әв дәнг дьбьһистьн, һиви дькьрьн, кӧ иди хәбәрәкә дьн wанр’а нәйе готьне,+
20чьмки ль wе фәрмане т’аw нәдькьрьн кӧ дьгот: «Һәгәр һ’әйwанәк жи незики ч’ийе бә, гәрәке бьдьнә бәр кәвьра»[*]+ . 21Әв дитьна бәр ч’ә’ва ӧса саw бу, һ’әта кӧ Муса жи гот: «Әз дьтьрсьм у дьләрьзьм»[*]+ .

22-23Ле һун незики ч’ийайе Сийоне бунә, wи бажаре Хwәдейе сах, Оршәлима ә’змана у незики wе к’омбуна р’әнгинә мьлйак’әтед беһ’әсаб бунә, wе щьвина ньхӧрийайә кӧ навед wан ль ә’змана ньвисар ә. Һун незики Хwәде бунә, кӧ һ’акьме һ’әмуйа йә у незики р’ӧһ’ед р’аста бунә, йед кӧ гьһиштьнә к’амьлтийе++
24у незики Исайе кӧ навчетийе пәймана ну дькә у хуна Wийә р’әшанди бунә, кӧ жь хуна Һабил qәнщтьр хәбәр дьдә[*]+ .

25Иди һаш жь хwә һәбьн, нәбә кӧ һун Әwи wәр’а хәбәр дьдә т’әхсир кьн. Һәгәр әwед кӧ ль сәр дьне Муса т’әхсир кьрьн, к’ижани кӧ т’әмийед Хwәде дьдан хьлаз нәбун, иди әме чаwа бькарьбьн хьлаз бьн һәгәр әм пьшта хwә бьдьнә Йе кӧ жь ә’змана мәр’а хәбәр дьдә?[*]+
26Дәнге Wи һьнге ә’рд һ’әжанд, ле ньһа соз дайә у дьбежә: «Әзе щарәкә дьн жи бьһ’әжиньм, нә кӧ т’әне ә’рде, ле ә’змана жи»[*]+ . 27Хәбәра «щарәкә дьн» дьдә к’ьфше, кӧ тьштед ә’фьри wе бьһ’әжьн у бенә һьлдане, wәки йед наһ’әжьн щида бьминьн+.

28Аwа әм ве йәке бьшекьриньн, кӧ әм п’адшатикә нәһ’әжийайи дьстиньн у бь ви аwайи бь хоф у тьрс Хwәде бьһ’әбиньн, чаwа кӧ ль Wи хwәш те,+
29чьмки Хwәдейе мә агьре п’әр’ьтандьне йә[*]+ .

13

Чаwа әм ль Хwәде хwәш бен

13^1Бьра һун т’ьме чаwа хушк-бьра һәвдӧ һ’ьз бькьн+. 2Меванһ’ьзийе бир нәкьн, чьмки һьнәка бь wе йәке мьлйак’әт qәбул кьрьн, ле пе нәһ’әсийан[*]+ . 3Гьртийа бир биньн, һ’әсаб кьн кӧ чаwа һун жи т’әви wан гьрти нә, ӧса жи щәфак’еша бир биньн, чаwа кӧ һун жи мина wан хун у гошт ьн+.

4Һ’ал-зәwащ һ’әмуйар’а нав-намуси бә у щи-ньвин һ’әлал бә, чьмки Хwәде wе диwана ч’ә’вдәр у зьнек’ара бькә+.

5П’әрәһ’ьзи бьра нава жийина wәда щи нәгьрә у дәстед wәда чьqас һәйә, р’ази бьн, чьмки Хwәде гот:

«Әзе т’ӧ щар жь тә нәчьм у т’ӧ щар тә бәр’надьм»[*]+ .

6Ләма жи р’уйе мә дьгьрә кӧ әм бежьн:

«Хӧдан пьштоване мьн ә
у әз натьрсьм.
Инсане чь ль мьн бькә?»[*]+

7Р’ебәред хwә бир биньн, йед кӧ wәр’а хәбәра Хwәде готьнә. Дина хwә бьдьнә ахьрийа ә’мьре wан у ч’ә’в бьдьнә баwәрийа wан+. 8Иса Мәсиһ дӧһӧ, иро у һ’әта-һ’әтайе йәк ә+. 9Бәр байе щур’ә-щур’ә һинкьрьнед хәриб нәк’әвьн. Qәнщ ә кӧ дьл бь к’әрәма Хwәде бьшьдә, нә кӧ бь qәйдә-qанунед хwарьн-нәхwарьне. Әwед кӧ пәй тьштед аһа к’әтьн, т’ӧ кәси к’ар нәстанд+. 10Горигәһәкә мә һәйә, кӧ изьна т’ӧ кәси жь wан т’ӧнә жь wе бьхwьн, йед кӧ п’арьстгәһеда[*] хьзмәтк’арийе дькьн. 11Чаwа әw һ’әйwанед кӧ хуна wан бь дәсте сәрәкк’аһин бона бахшандьна гӧна дьһатә пирозгәһе у щәндәкед wан жь зоме дәр дьһатьнә шәwьтандьне[*] ,+
12ӧса жи Иса, кӧ щьмә’т бь хуна Хwә паqьж бькьра, жь дәргәһе бажер дәр щәфа к’ьшанд+. 13Аwа wәрьн, әм жь зоме дәрен һәр’ьнә щәм Wи у qара Wи һьлдьнә сәр хwә,+
14чьмки мәр’а ль вьр бажарәки һ’ими т’ӧнә, ле әм һ’ьзрәта wи бажари нә, йе кӧ wе бе. 15Дә wәрьн әм бь сайа Wи т’ьме qӧрбана пәсьндайине[*] бьдьнә Хwәде, аwа готи бәре зар-зьмане хwә, йед кӧ наве Wи иqрар дькьн+. 16Ӧса жи qәнщи у алиһәвкьрьне бир нәкьн, чьмки qӧрбанед ӧса ль Хwәде хwәш тен+.

17Гӧһдарийа р’ебәред хwә бькьн у гӧр’а wанда бьн. Әwана бона р’ӧһ’е wә хәwе жь ч’ә’ве хwә дькьн, чьмки wе бона wә щабдар бьн. Бьра әw wи шьхӧле хwә әшq у ша бькьн, нә кӧ бь офә-офе, чьмки әw йәк к’аре надә wә.

18Бона мә дӧа бькьн. Әм ә’сәйи заньн кӧ исафа мә р’ьһ’әт ә у дьхwазьн кӧ һәр тьшти р’аст бькьн+. 19Ле илаһи әз һиви дькьм кӧ дӧа бькьн, wәки әз зутьрәке вәгәр’ьмә щәм wә.

Дӧайе ахьрийе

20Аwа Хwәдейе ә’дьлайийе, кӧ Хӧдане мә Иса жь мьрьне р’акьр, Йе кӧ бь хуна пәймана һ’әта-һ’әтайе Сәрәкшьване пез ә,+
21бьра Әw wә һәр тьштед qәнщва һазьр кә, кӧ һун ә’мьре Wи бькьн у Әw нава мәда бь дәсте Иса Мәсиһ тьштед кӧ ль Wи хwәш тен бькә. Шькьр жь Wир’а бә, һ’әта-һ’әтайе! Амин.

Готьнед ахьрийе

22Әз һиви жь wә дькьм хушк-бьрано, һун бь сәбьре гӧһ бьдьнә ван готьнед мьнә дьлдайини, чьмки мьн wәр’а кьн ньвиси. 23Заньбьн кӧ Тимот’ейойе бьре мә жь кәле дәрк’әтийә. Һәгәр әw зу бе, әзе т’әви wи бем wә бьбиньм+.

24Сьлаве бьдьнә һ’әму р’ебәред хwә у щьмә’та Хwәде. Әwед кӧ жь Италйайе нә, wә сьлав дькьн. 25К’әрәма Хwәде т’әви wә һ’әмуйа бә.

* 1:3 Бь готьнәкә дьн: «Р’онайи».

* 1:3# Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «Гава Әwи әм жь гӧнед мә шуштьн».

* 1:5 Зәбур 2:7.

* 1:5# П’адшати II 7:14.

* 1:6 Qануна Дӧщари 32:43; Зәбур 97:7 (wәлгәр’андьна Пәймана Кәвьнә йунани).

* 1:7 Зәбур 104:4 (wәлгәр’андьна Пәймана Кәвьнә йунани).

* 1:9 Зәбур 45:6-7.

* 1:12 Зәбур 102:25-27.

* 1:13 Зәбур 110:1.

* 2:6 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Кӧр’е мерьв».

* 2:7 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Тә әw һьнәки жь мьлйак’әта ньмьзтьр кьр», ӧса жи р’еза 9-да.

* 2:8 Зәбур 8:4-6.

* 2:8# «Wи» те фә’мкьрьне «бәндед дьне» йан жи «Иса».

* 2:10 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Бь щәфа бьгьһишта», аwа готи «мәзьн буйа».

* 2:12 Зәбур 22:22.

* 2:13 Ишайа 8:17.

* 2:13# Ишайа 8:18.

* 2:17 Бь готьнәкә дьн: «Афукьрьне» йан «бахшандьне».

* 3:2 Жьмар 12:7.

* 3:11 Зәбур 95:7-11. Ван р’еза жи бьхуньн: Дәрк’әтьн 17:1-7; Жьмар 20:1-13.

* 3:15 Зәбур 95:7-8.

* 3:18 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Нәбаwәра».

* 3:16-18# Жьмар 14:1-35.

* 4:3 Зәбур 95:11.

* 4:4 Дәстпебун 2:2.

* 4:5 Зәбур 95:11.

* 4:6 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Нәельмийе».

* 4:7 Зәбур 95:7-8.

* 4:10 Дәстпебун 2:2.

* 4:11 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Нәельмийе».

* 5:3 Qануна К’аһинтийе 9:7.

* 5:4 Дәрк’әтьн 28:1.

* 5:5 Зәбур 2:7.

* 5:6 Зәбур 110:4.

* 5:7 Мәтта 26:36-46; Марqос 14:32-42; Луqа 22:39-46.

* 6:6 «Нав хwәда» аһа жи те фә’мкьрьне: «Хwәха» йан «бь һ’әмде хwә».

* 6:14 Дәстпебун 22:16-17.

* 6:18 Жьмар 23:19.

* 6:20 Зәбур 110:4.

* 7:1 Дәстпебун 14:17-20.

* 7:2 «Шәлим» бь зьмане ибрани те фә’мкьрьне «ә’дьлайи». Шәлим хwәха наве бажаре Оршәлимейи кәвьн ә.

* 7:5 Жьмар 18:21.

* 7:17 Зәбур 110:4.

* 7:21 Зәбур 110:4.

* 7:22 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Иса гарантийа пәйманәкә һе qәнщ ә».

* 7:25 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Әw дькарә wан лап хьлаз кә».

* 7:27 Qануна К’аһинтийе 9:7.

* 7:28 Аһа жи те фә’мкьрьне: «һатә гиһандьне», чаwа гьһишти. Ибрани 2:10; 5:8-9.

* 8:5 Дәрк’әтьн 25:40.

* 8:12 Йерәмийа 31:31-34.

* 9:2 Дәрк’әтьн 25:31-40; Дәрк’әтьн 25:25-30.

* 9:3 Дәрк’әтьн 26:31-33.

* 9:4 Дәрк’әтьн 30:1-6; Дәрк’әтьн 25:10-16; Дәрк’әтьн 16:33; Жьмар 17:8-10; Дәрк’әтьн 25:16.

* 9:5 Дәрк’әтьн 25, 26; Жьмар 17:1-10.

* 9:6 Жьмар 18:2-6.

* 9:7 Qануна К’аһинтийе 16.

* 9:13 Qануна К’аһинтийе 16:15-16; Жьмар 19:9, 17-19.

* 9:19 Дәрк’әтьн 24:3-8.

* 9:20 Дәрк’әтьн 24:8.

* 9:21 Qануна К’аһинтийе 8:15.

* 9:22 Qануна К’аһинтийе 17:11.

* 9:27 Дәстпебун 3:19.

* 9:28 Ишайа 53:12.

* 10:7 Зәбур 40:6-8.

* 10:12 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Ле әви т’әне щарәке qӧрбанәкә һ’әта-һ’әтайе бона гӧна да у пәйр’а к’еләка Хwәдейә р’асте р’уньшт».

* 10:12# Зәбур 110:1.

* 10:16 Йерәмийа 31:33.

* 10:17 Йерәмийа 31:34.

* 10:22 Qануна К’аһинтийе 8:30; Һәзәкийел 36:25.

* 10:28 Qануна Дӧщари 17:6.

* 10:29 Дәрк’әтьн 24:8.

* 10:30 Qануна Дӧщари 32:35.

* 10:30# Qануна Дӧщари 32:36; Зәбур 135:14.

* 10:38 Һәбаqуq 2:3-4.

* 11:3 Дәстпебун 1:1; Зәбур 33:6-9.

* 11:4 Дәстпебун 4:3-10.

* 11:5 Дәстпебун 5:21-24 (wәлгәр’андьна Пәймана Кәвьнә йунани).

* 11:7 Дәстпебун 6, 7, 8.

* 11:8 Дәстпебун 12:1-5.

* 11:9 Дәстпебун 23:4; 26:3; 35:12, 27.

* 11:11 Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «Бь баwәрийе Сәрайе хwәха жи кӧ бе зар’ бу, qәwат бона бәре зька станд у wе мәзьнайийа хwәда зар’ ани».

* 11:11# Дәстпебун 18:1-15; 21:2.

* 11:12 Дәстпебун 15:5-6; 22:17; Дәрк’әтьн 32:13.

* 11:13 Дирок I 29:15.

* 11:17 Дәстпебун 22:1-14.

* 11:18 Дәстпебун 21:12.

* 11:20 Дәстпебун 27:27-29, 39-40.

* 11:21 Дәстпебун 47:31; 48:1-20.

* 11:22 Дәстпебун 50:24-25; Дәрк’әтьн 13:19.

* 11:23 Дәрк’әтьн 2:2.

* 11:24 Дәрк’әтьн 2:10-12.

* 11:28 Дәрк’әтьн 12.

* 11:29 Дәрк’әтьн 14:21-31.

* 11:30 Йешу 6:12-21.

* 11:31 Йешу 2:1-21; 6:22-25.

* 11:31# Аһа жи те фә’мкьрьне: «Нәельма».

* 11:33 Данийел 6.

* 11:35 П’адшати IV 4:25-37.

* 11:36 П’адшати III 22:26-28; Йерәмийа 20:1-2; 37:15; 38:6.

* 11:37 Дирок II 24:20-21.

* 12:2 Зәбур 110:1.

* 12:6 Готьнед Сьлеман 3:11-12.

* 12:7 Qануна Дӧщари 8:5.

* 12:11 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Бәред ә’дьлайийе у һәqийе дьстиньн».

* 12:12 Ишайа 35:3.

* 12:13# Аһа жи те фә’мкьрьне: «кӧ ньге wәйи бьриндар сәqәт нәбә».

* 12:16 Дәстпебун 25:29-34; 27:30-40.

* 12:17 Дәстпебун 27:30-40.

* 12:18 Аwа готи «ч’ийайе Синайе», wи щийе кӧ щьмә’та Исраеле т’әви Муса бун, гава Хwәде Qанун да Муса (Дәрк’әтьн 19:10-25; 20:1-21).

* 12:20 Дәрк’әтьн 19:12-13.

* 12:21 Qануна Дӧщари 9:19.

* 12:24 Дәстпебун 4:3-10.

* 12:25 Дәрк’әтьн 20:22.

* 12:26 Һагай 2:6 (wәлгәр’андьна Пәймана Кәвьнә йунани).

* 12:29 Qануна Дӧщари 4:24.

* 13:2 Дәстпебун 18:1-8; 19:1-3.

* 13:5 Qануна Дӧщари 31:6.

* 13:6 Зәбур 118:6.

* 13:10 «П’арьстгәһ» бь йунани хәбәр бь хәбәр «кон» ә, кӧ ль вьр фькьра Коне Шә’дәтийе, Пәймана Кәвьн у һ’әбандьна щьһуйайә сәр ве дьне бир тинә.

* 13:11 Qануна К’аһинтийе 16:27.

* 13:15 Зәбур 50:14.

+ 1:2 Пәтрус I 1:20, Марqос 12:7, Йуһ’әнна 1:3, Корьнт’и I 8:6, Колоси 1:16

+ 1:3 Корьнт’и II 4:4, Колоси 1:15, Зәбур 110:1, Марqос 16:19, К’аред Шандийа 7:55-56, Р’омайи 8:34

+ 1:4 Әфәси 1:21, Филипи 2:9

+ 1:5 Зәбур 2:7, К’аред Шандийа 13:32-33, Ибрани 5:5, П’адшати II 7:14

+ 1:6 Зәбур 97:7
+ 1:7 Зәбур 104:4
+ 1:9 Зәбур 45:6-7
+ 1:12 Зәбур 102:25-27
+ 1:13 Зәбур 110:1, Ибрани 10:13
+ 1:14 Дәстпебун 19:16

+ 2:4 К’аред Шандийа 2:22, К’аред Шандийа 2:43

+ 2:5 Ибрани 1:6

+ 2:8 Зәбур 8:4-6, Корьнт’и I 15:25

+ 2:9 Йуһ’әнна 8:54, Йуһ’әнна 17:1, Пәтрус I 1:21, Пәтрус II 1:17

+ 2:10 Р’омайи 11:36, Ибрани 5:9

+ 2:11 Ибрани 13:12, Мәтта 28:10, Марqос 3:35, Йуһ’әнна 20:17, Р’омайи 8:29

+ 2:12 Зәбур 22:22

+ 2:13 Ишайа 8:17-18

+ 2:14 Йуһ’әнна 1:14, Йуһ’әнна I 4:2, Йуһ’әнна II 1:7, Тимот’ейо I 3:16, Йуһ’әнна I 3:8, Ишайа 42:7, Ишайа 49:9, Корьнт’и I 15:54-55

+ 2:17 Филипи 2:7
+ 2:18 Луqа 22:28
+ 3:2 Жьмар 12:7

+ 3:5 Жьмар 12:7, Q. Дӧщари 18:15, Q. Дӧщари 18:18

+ 3:11 Зәбур 95:7-11
+ 3:15 Зәбур 95:7-8
+ 3:16 Жьмар 14:2
+ 3:17 Зәбур 95:10, Жьмар 14:29
+ 3:18 Q. Дӧщари 1:34-36
+ 3:19 Зәбур 106:24
+ 4:1 Ибрани 12:15
+ 4:3 Зәбур 95:11, Ибрани 3:11
+ 4:4 Дәстпебун 2:2
+ 4:5 Зәбур 95:11
+ 4:6 Ибрани 3:19
+ 4:7 Зәбур 95:7-8
+ 4:8 Q. Дӧщари 31:7
+ 4:12 Әфәси 6:17, Ә’йанти 1:16

+ 4:13 Дирок II 16:9, Ибо 34:21, Зәбур 90:8, Зәбур 139:2-3

+ 4:14 Ибрани 2:17-18, Әфәси 4:10, Ибрани 7:26

+ 4:15 Луqа 23:41, Йуһ’әнна 8:46, Пәтрус I 2:22, Йуһ’әнна I 3:5, Корьнт’и II 5:21

+ 4:16 Әфәси 3:12, Ибрани 10:19
+ 5:1 Ибрани 8:3
+ 5:2 Ибрани 7:28
+ 5:3 Ибрани 7:27
+ 5:4 Жьмар 16:5, Жьмар 18:7

+ 5:5 Йуһ’әнна 8:54, Зәбур 2:7, К’аред Шандийа 13:32-33, Ибрани 1:5

+ 5:6 Зәбур 110:4, Ибрани 7:17, Ибрани 7:21

+ 5:7 Мәтта 26:39, Марqос 14:35, Луqа 22:41, Зәбур 22:24

+ 5:8 Р’омайи 5:19, Филипи 2:8
+ 5:9 Ибрани 2:10
+ 5:11 Пәтрус II 3:16
+ 5:12 Пәтрус I 2:2, Корьнт’и I 3:1-2
+ 5:14 Әфәси 4:13
+ 6:1 Ибрани 9:14

+ 6:2 К’аред Шандийа 8:17, К’аред Шандийа 19:4-5, К’аред Шандийа 10:42, К’аред Шандийа 17:31

+ 6:4 Ибрани 10:29

+ 6:8 Йерәмийа 4:3, Мәтта 13:7, Малахи 4:1, Мәтта 3:12

+ 6:10 Мәтта 10:42

+ 6:11 Р’омайи 5:2-5, Корьнт’и II 1:22, Корьнт’и II 5:5, Әфәси 1:14

+ 6:12 Ибрани 13:7
+ 6:13 Луqа 1:73-75
+ 6:14 Дәстпебун 22:17
+ 6:16 Дәрк’әтьн 22:11
+ 6:17 Зәбур 110:4
+ 6:18 Жьмар 23:19, П’адшати I 15:29

+ 6:19 Q. К’аһинтийе 16:2, Q. К’аһинтийе 16:15, Ибрани 9:7

+ 6:20 Ибрани 4:14, Ибрани 8:1, Ибрани 9:24-25

+ 7:2 Дәстпебун 14:17-20

+ 7:5 Q. К’аһинтийе 27:30-31, Жьмар 18:21, Q. Дӧщари 14:22

+ 7:6 Дәстпебун 12:2-3, Р’омайи 4:3, Галати 3:16

+ 7:14 Ишайа 11:1, Миха 5:2, Мәтта 1:3, Луqа 3:3

+ 7:17 Зәбур 110:4, Ибрани 5:6
+ 7:18 Р’омайи 8:3, Галати 4:9
+ 7:19 Ибрани 9:9, Ибрани 10:1
+ 7:21 Зәбур 110:4, Ибрани 5:6
+ 7:22 Ибрани 6:11
+ 7:25 Йуһ’әнна I 2:1, Р’омайи 8:34
+ 7:26 Әфәси 4:10, Ибрани 4:14
+ 7:27 Ибрани 5:3, Ибрани 9:12, Ибрани 10:10
+ 7:28 Ибрани 5:2
+ 8:1 Зәбур 110:1, Марqос 16:19, Ибрани 1:3
+ 8:2 Ибрани 9:24
+ 8:3 Ибрани 5:1, Әфәси 5:2

+ 8:5 Колоси 2:17, Ибрани 10:1, Дәрк’әтьн 25:40

+ 8:6 Корьнт’и II 3:6, Ибрани 9:15

+ 8:7 Ибрани 7:11

+ 8:8 Йерәмийа 31:31-34, Ибрани 10:16-17, Луqа 22:20, Корьнт’и II 3:6

+ 8:10 Йерәмийа 32:40, Һәзәqел 37:26, Q. Дӧщари 6:6, Ишайа 51:7, Q. К’аһинтийе 26:12

+ 8:11 Һосейа 2:20
+ 9:1 Дәрк’әтьн 25:8
+ 9:2 Дәрк’әтьн 26:1, Дәрк’әтьн 25:30-31
+ 9:3 Дәрк’әтьн 26:31-33, Q. К’аһинтийе 16:2

+ 9:4 Дәрк’әтьн 25:10, Дәрк’әтьн 30:1, Дәрк’әтьн 16:33-34, Жьмар 17:8-10, П’адшати III 8:9

+ 9:5 Q. К’аһинтийе 16:14, Дәрк’әтьн 25:19-20

+ 9:7 Q. К’аһинтийе 16:2, Q. К’аһинтийе 16:15, Ибрани 6:19

+ 9:8 Ибрани 10:20
+ 9:9 Ибрани 7:19, Ибрани 10:1
+ 9:10 Q. К’аһинтийе 11:2, Марqос 7:4
+ 9:11 Ибрани 7:27, Ибрани 10:10
+ 9:13 Q. К’аһинтийе 16:14-16

+ 9:14 Пәтрус I 1:18-19, Ибрани 6:1, Ә’йанти 7:14, Йуһ’әнна I 1:7, Әфәси 5:26

+ 9:15 Ибрани 8:6, Тимот’ейо II 1:1, Тито 1:2

+ 9:19 Дәрк’әтьн 12:22, Q. К’аһинтийе 14:4-7, Жьмар 19:6, Жьмар 19:17, Зәбур 51:7

+ 9:20 Дәрк’әтьн 24:8

+ 9:21 Дәрк’әтьн 29:12, Дәрк’әтьн 29:36, Q. К’аһинтийе 8:15, Q. К’аһинтийе 8:19

+ 9:22 Q. К’аһинтийе 17:11
+ 9:23 Дәрк’әтьн 25:40, Ибрани 8:5
+ 9:24 Ибрани 8:2
+ 9:26 Йуһ’әнна I 3:5, Пәтрус I 3:18
+ 9:27 Мәтта 16:27

+ 9:28 Ишайа 53:12, Пәтрус I 2:24, Пәтрус I 3:18, Тито 2:13, К’аред Шандийа 1:11, Т’есалоники I 4:16-18

+ 10:1 Колоси 2:17, Ибрани 8:5, Ибрани 7:19, Ибрани 9:9

+ 10:3 Q. К’аһинтийе 16:21
+ 10:5 Зәбур 40:6-8, Зәбур 51:16
+ 10:6 П’адшати I 15:22, Ишайа 50:4

+ 10:10 Мәтта 26:26, Корьнт’и I 11:24, Ибрани 7:27, Ибрани 9:9

+ 10:11 Жьмар 28:3
+ 10:12 Зәбур 110:1, Марqос 16:19, Ибрани 1:3
+ 10:13 Зәбур 110:1, Ибрани 1:13
+ 10:17 Йерәмийа 31:33-34, Ибрани 8:10-12
+ 10:19 Әфәси 3:12, Ибрани 4:16
+ 10:20 Ибрани 9:8, Йуһ’әнна 14:6

+ 10:22 Һәзәqел 36:25, Йуһ’әнна 13:8, Корьнт’и I 6:11, Әфәси 5:26, Тито 3:5

+ 10:23 Ибрани 4:14, Корьнт’и I 1:9, Т’есалоники I 5:24, Т’есалоники II 3:3

+ 10:25 К’аред Шандийа 2:42, Р’омайи 13:11, Корьнт’и I 3:13

+ 10:26 Жьмар 15:30, Марqос 3:29, Йуһ’әнна I 5:16

+ 10:27 Зәбур 21:9, Зәбур 79:5, Ишайа 26:11
+ 10:28 Q. Дӧщари 19:15
+ 10:29 Ибрани 6:4-6
+ 10:30 Q. Дӧщари 32:35-36, Р’омайи 12:19
+ 10:31 Ишайа 33:14, Луqа 12:5

+ 10:34 Мәтта 25:36, Мәтта 5:12, Мәтта 6:20, Мәтта 19:21, Пәтрус I 1:4, Колоси 1:5

+ 10:38 Һәбаqуq 2:3-4, Р’омайи 1:17, Галати 3:11

+ 11:1 Р’омайи 8:24, Корьнт’и II 4:18

+ 11:3 Дәстпебун 1:6-7, Зәбур 33:6, Пәтрус II 3:5

+ 11:4 Дәстпебун 4:3-8, Мәтта 23:35, Йуһ’әнна I 3:12

+ 11:5 Дәстпебун 5:22-24
+ 11:7 Дәстпебун 6:9-22
+ 11:8 Дәстпебун 12:1-4

+ 11:9 Дәстпебун 12:8, Дәстпебун 13:3, Дәстпебун 18:1

+ 11:10 Ибрани 12:22, Ә’йанти 21:2
+ 11:11 Дәстпебун 21:2
+ 11:12 Р’омайи 4:19, Дәстпебун 22:17

+ 11:13 Мәтта 13:17, Луqа 10:24, Дәстпебун 23:4

+ 11:16 Дәстпебун 26:24, Дәстпебун 28:13

+ 11:17 Дәстпебун 22:1-10, Дәстпебун 21:12, Р’омайи 9:7

+ 11:19 Р’омайи 4:17-19

+ 11:20 Дәстпебун 27:27-29, Дәстпебун 27:39-40

+ 11:21 Дәстпебун 47:31, Дәстпебун 48:17-19
+ 11:22 Дәстпебун 50:24-25
+ 11:23 Дәрк’әтьн 2:2-3, К’аред Шандийа 7:20
+ 11:24 Дәрк’әтьн 2:10-11
+ 11:25 Йуһ’әнна I 2:17
+ 11:26 Ибрани 13:13
+ 11:27 Дәрк’әтьн 12:37, Дәрк’әтьн 13:18
+ 11:28 Дәрк’әтьн 12:21-30
+ 11:29 Дәрк’әтьн 14:21-30
+ 11:30 Йешу 6:16, Йешу 6:21

+ 11:31 Йешу 2:1, Йешу 6:25, Мәтта 1:5, Аqуб 2:25

+ 11:32 Һ’акьмти 6:11, Һ’акьмти 4:6-16, Һ’акьмти 13:24, Һ’акьмти 11:1, Һ’акьмти 4:6, Һ’акьмти 6:11, Һ’акьмти 11:1, Һ’акьмти 13:24, П’адшати I 1:20, П’адшати I 16:13

+ 11:33 Һ’акьмти 14:6, Данийел 6:22

+ 11:34 Данийел 3:23-27, Һ’акьмти 7:21, П’адшати I 17:51, П’адшати II 12:29

+ 11:35 П’адшати III 17:22-23, П’адшати IV 4:35-37

+ 11:36 Дәстпебун 39:20, Йерәмийа 20:2, Йерәмийа 37:15, Мәтта 21:35, Марqос 16:18

+ 11:37 П’адшати III 18:4, Дирок II 24:21, Йерәмийа 26:23, П’адшати IV 1:8

+ 11:38 Һ’акьмти 6:2, П’адшати I 22:1
+ 11:40 Филипи 3:12, Ибрани 12:23
+ 12:1 Корьнт’и I 9:24

+ 12:2 Ибрани 2:10, Луqа 24:26, Филипи 2:8, Зәбур 110:1, Марqос 16:19, Ибрани 1:3

+ 12:3 Мәсәлә 24:10
+ 12:4 Тимот’ейо I 4:10
+ 12:5 Мәсәлә 3:11-12, Зәбур 94:12, Ибо 5:17
+ 12:7 Q. Дӧщари 8:5, Ә’йанти 3:19
+ 12:10 Q. К’аһинтийе 11:44
+ 12:12 Ишайа 35:3
+ 12:13 Мәсәлә 4:26
+ 12:14 Мәтта 5:8
+ 12:15 Ибрани 4:1, Q. Дӧщари 29:18
+ 12:16 Ибрани 13:4, Дәстпебун 25:29-34
+ 12:17 Дәстпебун 27:34-38

+ 12:18 Дәрк’әтьн 19:16-18, Дәрк’әтьн 20:18, Q. Дӧщари 4:11, Q. Дӧщари 5:22

+ 12:19 Дәрк’әтьн 19:16, Дәрк’әтьн 20:19, Q. Дӧщари 5:27

+ 12:20 Дәрк’әтьн 19:12-13

+ 12:21 Q. Дӧщари 9:19

+ 12:22 Галати 4:26, Ә’йанти 14:1, Ә’йанти 21:2, Q. Дӧщари 33:2, Данийел 7:10, Щьһуда 1:14

+ 12:23 Луqа 10:20, Филипи 3:12, Ибрани 11:40

+ 12:24 Ибрани 8:6, Ибрани 9:15, Пәтрус I 1:2, Дәстпебун 4:10

+ 12:25 Ибрани 2:3
+ 12:26 Дәрк’әтьн 19:18, Һагай 2:6
+ 12:27 Зәбур 102:26
+ 12:28 Данийел 2:44, Зәбур 2:11
+ 12:29 Q. Дӧщари 4:24

+ 13:1 Йуһ’әнна 13:34, Пәтрус I 1:22, Пәтрус II 1:7, Р’омайи 12:10, Т’есалоники I 4:9

+ 13:2 Пәтрус I 4:9, Дәстпебун 18:3, Дәстпебун 19:2

+ 13:3 Мәтта 25:36, Ибрани 10:34

+ 13:4 Корьнт’и I 7:38, Дәрк’әтьн 20:14, Корьнт’и I 6:9

+ 13:5 Мәсәлә 23:4, Мәтта 6:19, Мәтта 6:25, Тимот’ейо I 3:1, Тимот’ейо I 6:7-9, Йешу 1:5

+ 13:6 Зәбур 118:6
+ 13:7 Ибрани 6:12
+ 13:8 Зәбур 102:27
+ 13:9 Колоси 2:16
+ 13:11 Дәрк’әтьн 29:14, Q. К’аһинтийе 16:27
+ 13:12 Мәтта 21:39, Марqос 12:8
+ 13:13 Пәтрус I 4:14, Ибрани 11:26

+ 13:15 Зәбур 50:14, Зәбур 107:22, Һосейа 14:2

+ 13:16 Миха 6:7-8

+ 13:18 Әфәси 6:19, Т’есалоники I 5:25, Т’есалоники II 3:1, К’аред Шандийа 23:1, К’аред Шандийа 24:16

+ 13:20 Р’омайи 15:33, Зәбур 23:1, Зәбур 80:1, Ишайа 40:11, Һәзәqел 34:11-15, Занәбеж 12:12, Йуһ’әнна 10:11, Пәтрус I 5:4, Дәрк’әтьн 24:8, Зәкәрийа 9:11

+ 13:23 К’аред Шандийа 16:1

+ https://ibt.org.ru/ftpmirror/pub/ebook/KKD/KKDL/Кӧрманщи__Tran.azw3

Фәрһәнгок

Фәрһәнгок

1. А
2. Б
3. В
4. Г
5. Д
6. Е
7. Ә
8. Ж
9. З
10. И
11. Й
12. К
13. Л
14. М
15. Н
16. О
17. П
18. Р
19. С
20. Т
21. У
22. Ф
23. Х
24. Һ
25. Ч
26. Ш
27. Щ
28. Q
29. W

Абба

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бь зьмане арами те фә’мкьрьне «бав». Марqос 14:36; Р’омайи 8:15; Галати 4:6.

Адәм

Мьзгини

Фәрһәнгок

– инсане пешьн бу, йе кӧ Хwәде хӧльqанд. Хwәде әw жь хwәлийа ә’рде хӧльqанд (Дәстпебун 2), паше Һеwа хӧльqанд. Адәм у жьна хwә Һеwава әw бун, йед кӧ паше гӧр’а Хwәде нәкьрьн у гӧнә кьрьн (Дәстпебун 3). Һьнгеда инсен гӧнә кьр. Корьнт’и I 15:45-да те готьне, кӧ Иса Мәсиһ «Адәме Ахьрийе» йә. Адәме пешьн баве т’әмамийа мәрьвайа йә у һәр кәс жийина qальби жь wи дьстинә. Иса Мәсиһ кӧ Адәме дӧда йә, жийина р’ӧһ’ани дьдә һәр кәсе кӧ баwәрийа хwә Wи тинә. Луqа 3:38; Р’омайи 5:12-15; Корьнт’и I 15:22, 45-47; Тимот’ейо I 2:13-14; Щьһуда 14.

Алфа у Омега

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Алфа һ’әрфа әлифба йунанийә пешьн ә, Омега һ’әрфа әлифба йунанийә пашьн ә. «Алфа у Омега» чаwа навәк һьн Хwәдер’а, һьн жи Иса Мәсиһр’а те готьне. Ә’йанти 1:8; 21:6; 22:13.

Арйопаго

Мьзгини

Фәрһәнгок

– гьрәки бажаре Ат’инайе бу, Йунаньстанеда. Мәрьвед хwәйиqәдьрә гьрәгьр сәр wи гьри дьщьвийан. Щьвата wан жи һәма «Арйопаго» дьһатә готьне.

Артәмис

Мьзгини

Фәрһәнгок

– наве п’утәки йә, кӧ гәләк мәрьва Асйайеда әw дьһ’әбандьн (К’аред Шандийа 19:24-35).

Архелайо

Мьзгини

Фәрһәнгок

– кӧр’е Һеродәси Мәзьн бу у бьре Һеродәс-Антипас бу. Пәй мьрьна баве хwәр’а әw дәмәкә кьн бу сәрwере Щьһустане. Жь к’әрәма хwә ль бьн хәбәра «Һеродәс»-да жи бьхуньн.

Ахайа

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’арәкә мәзьнә wәлате Йунаньстане бу. П’ьр’анийа бажаред Йунаньстанейә ә’йан, һьнге дьк’әтьнә нава qәза Ахайайейә Р’омайе.

Аqуб

Мьзгини

Фәрһәнгок

– 1. Аqуб кӧр’е Исһаq бу, аwа готи нәвийе Бьраһим, Аqубр’а Исраел жи те готьне. Бьре wийи мәзьн Әсаw бу. Аqуб баве һәр донздәһ qәбилед мьләте Исраеле бу. К’ьтеба Пирозда чәнд щара Аqуб бона мьләте Исраеле жи те готьне. Жь к’әрәма хwә ль бьн хәбәра «мала Аqуб» у «Әсаw»-да бьхуньн.

2. Аqубе Һалфаwо у Аqубе Зәбәдийе бьре Йуһ’әнна, әвана дӧ шагьртед Иса Мәсиһ бун.

3. Ӧса жи Аqуб наве бьраки Иса бу (Мәтта 13:55; Марqос 6:3; Галати 1:19) у ль гора фькьра гәләка әw Аqуб ә, йе кӧ «Нә’ма Аqуб» ньвисийә.

авзе (нәхwәшийа авзе)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– ава зәр же дьчә.

амин

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жь зьмане ибрани йә, кӧ мә’на wе әв ә: «Р’аст ә», «Бәле», «Бьра ӧса бә», «Р’аст бе хельф», «Qайл ьм». Әw һьнге те готьне гава йәк готьнәке дьбежә йан дӧа дькә, йәки дьн готьна wи дьхwазә мак кә, qайлбуна хwә бь готьна «амин» нишан дькә. Ӧса жи Ә’йанти 3:14-да әв нава бона Иса Мәсиһ һатийә хәбате, бь фькьра «Әw р’аст ә», «Әw амьн ә». Р’омайи 1:25; 9:5; Корьнт’и I 14:16; Корьнт’и II 1:20.

анинә сери

Мьзгини

Фәрһәнгок

– анинә щи, мийасәркьрьн, т’әмамкьрьн.

анисо

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (анис, шәмит) щур’әки п’ьнщар’е йә. Мәтта 23:23.

арами

Мьзгини

Фәрһәнгок

– зьмане арами незики зьмане ибрани йә. Жь сала 600-и бәри буйина Иса әw нава сийасәте у к’ьр’ин-фьротана Асйа Р’оавайеда зьманәки навмьләтийейи мәзьни бу. Һена Иса Мәсиһда арами зьмане щьһуйед Фьльстинейи һәр дәм бу, ӧса жи ибрани у йунани дьһатьнә хәбәрдане. Пәймана Нуда чәнд щи һәнә, wәки ньвиск’аред Мьзгинийе хәбәред Иса бь зьмане арами ньвисинә у паше wәлгәр’андьнә йунани. Мәтта 23:7; Марqос 5:41; 7:34; 15:22; К’аред Шандийа 4:36; Галати 1:18.

афу (афукьрьн, афубун)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бахшандьн.

Бабилон

Мьзгини

Фәрһәнгок

– 1. Бабилон наве бажарәки гәләки кәвьн ә. Wәхтәке п’адшайе Бабилоне гәләк wәлатед дьн бьндәст кьрьбун. Мьләте wи т’әви мьләте Исраеле шәр’ кьр у әw бьндәст кьрьн. Гәләк мәрьвед Исраеле чаwа хӧлам бьрьнә wәлате хwә. Мьләте Исраеле ль wьр һ’әфте сали ма. Мәтта 1:11-12, 17; К’аред Шандийа 7:43.

2. Бабилон Ә’йантийеда жи те ньвисаре, чаwа нишана мьләтед кӧ гӧр’а Хwәде накьн, чьмки мәрьвед бажаре Бабилоне ӧса бун. Ә’йанти 14:8; 17:5; сәре 18-а.

3. Пәтрус I 5:13-да һәйә кӧ «Бабилон» бә’са бажаре Р’омайе дькә.

Бав (Баве Ә’змана)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– әв нав Хwәдер’а те готьне. К’ьтеба Пирозда әw бь мә’на физики (щьсмани) найе фә’мкьрьне, ле бь мә’на р’ӧһ’ани. Әw Баве р’ӧһ’ед һ’әму мәрьвайийе йә. Хwәде бона мәрьва ӧса хәм дькә, чаwа бав зар’а хwәр’а у һе зедә. Ле һәләqәтийа Хwәде чаwа Баве т’әви Иса Мәсиһ щур’әки башqә йә. Жь к’әрәма хwә дәрһәqа ве йәкеда бьн хәбәра «Кӧр’е Хwәде»-да бьхуньн.

Баә’л

Мьзгини

Фәрһәнгок

– наве п’утәки кәнанийа бу, әw п’утәки зедәбуне аwа готи зайине бу, баwәрмәндед wи п’ути баwәр дькьрьн кӧ әwе һ’әйwанед wан, зәви у р’әзед wан бәрәк’әт кә. Мә’на Баә’л «хwәйи» йә. Мьләте Моwаб, мьләте Мьдйан у мьләте Сур у Сайда Баә’л хwәр’а Хwәде һ’әсаб дькьрьн. Гәләк п’утед wан мьләта һәбун, ле Баә’л жь һ’әмуйа мәстьр бу. Т’ариха мьләте Исраелда, чахе әw жь Хwәде дур дьк’әтьн, Баә’л дьһ’әбандьн у бь ви аwайи һерса Хwәде ль сәр хwәда данин. Ле нав мьләте Исраелда мәрьв һәбун, кӧ т’ӧ щара Баә’л qәбул нәкьрьнә, һәр wәхт заньбунә кӧ пештьри Ә’фьрандаре ә’рд у ә’зман т’ӧ Хwәде иди т’ӧнәйә. Һ’акьмти 2:13; 6:25, 31; П’адшати III 16:31; сәре 18-а; 22:53; П’адшати IV 3:2; 10:18-27; 11:18; Йерәмийа 2:8; 7:9; 11:17; 12:16; 19:5; 23:27; Р’омайи 11:4.

Бажаре Даwьд

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Пәймана Кәвьнда «Бажаре Даwьд» wе п’ара Оршәлимер’а те готьне, к’ижан кӧ Даwьд п’адша жь дәсте йәбусийа станд (П’адшати II 5:6-9 ). Луqа 2:11-да ӧса жи Бәйтләһ’мер’а дьготьн бажаре Даwьд, ль к’ӧ мала баве Даwьд дьма. Wьр Даwьд жь дийа хwә дьне к’әтьбу у мәзьн бьбу (П’адшати I 17:12; Луqа 2:4). Ӧса жи ль гора готьнед п’ехәмбәра Иса Мәсиһ wьр жь Мәрйәме дьне к’әт (Мәтта 2:1, 5-6).

Бараq

Мьзгини

Фәрһәнгок

– йәк жь сәрwеред мьләте Исраеле бу. Шер’да сәрwерти дькьр у дьжмьн бьндәст кьр. Һ’акьмти жь сәред 4-а һ’әта 5-а; Ибрани 11:32.

Барнабас

Мьзгини

Фәрһәнгок

– мә’на наве «Барнабас» әв ә: «Кӧр’е Бәрдьлийе» аwа готи «Йе кӧ бәр дьлада те» (К’аред Шандийа 4:36). Әw йәки леwи бу жь Qӧбрьсе у нава баwәрмәндада сәрwерәк бу, йе кӧ Паwлос бьрә щәм шандийед Оршәлиме. Әw т’әви Паwлос р’еwитийа Паwлосә пешьнда чаwа qасьде Иса чу. К’аред Шандийа 4:36-37; 9:27; 13:1–14:28; 15:36-41; Галати 2:9-14.

Бахшандьн

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Хwәде гӧнед мә дьбахшинә

Мәтта 26:28; Марqос 11:25-26; К’аред Шандийа 5:31; 10:43; 26:18; Әфәси 1:7; Колоси 1:13-14; 2:13-14; Ибрани 10:17-18; Йуһ’әнна I 1:8–2:2.

Гәрәке әм жи гӧнед йед дьн бьбахшиньн

Мәтта 6:12-15; 18:21-35; Марqос 11:25; Луqа 6:37; 17:3-4; Корьнт’и II 2:5-11; Әфәси 4:31-32; Колоси 3:13.

Бет’-Ел

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бажаре п’адшатийа Исраелейи бакӧре бу. Сесьд сали әw щики гәләки ә’йан бу бона һ’әбандьне. П’адшати III 12:28-30; П’адшати IV 23:15.

Бәйтләһ’м

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бажаре Щьһудайе (Щьһустане) йә, ль к’ӧ Даwьд п’адша дьне к’әт у мәзьн бу, паше жи Иса ль вьр һатә дьне (Мәтта 2:1; Луqа 2:4; Йуһ’әнна 7:42).

Бәлзәбул

Мьзгини

Фәрһәнгок

– навәки бона мирещьн. Пешийе Бәлзәбул наве п’утәки фьльстинийа бу, мә’на «Хӧдане wаре бьльнд». Фьльстини незики мьләтед Исраеле дьман. Пәйр’а нав щьһуйада мә’никә дьн станд: «Хӧдане меша» йан «Хӧдане сәргина». Әw жи бу навәки сәрwерийа qәwатед щьнайә хьраб. Мәтта 10:25; 12:24, 27; Марqос 3:22; Луqа 11:15, 18-19.

Бьжарти (Йе Бьжарти)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бона Иса Мәсиһ те готьне. Йе Бьжарти, Мәсиһе Хwәде йә, йе кӧ Хwәде к’ьфш кьрийә. Ишайа 42:1; Мәтта 12:18; Луqа 23:35; Йуһ’әнна 1:41. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «Мәсиһ»-да бьхуньн.

Бьлам

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’ехәмбәр бу, йе кӧ Балаqе п’адше Моwабе жь wи һиви кьр, wәки әw ньфьр’а мьләте Исраеле бькә, чьмки Балаqе п’адша дьхwәст әw бьндәст кьрана. Балаq жь мьләте Исраеле дьтьрсийа, чахе һатьнә wәлате wи. Пешийе Бьлам п’ехәмбәр гот: «На, әз ньфьр’а мьләте Исраеле накьм», ле паше чу. Гава р’еда дьчу, ль пешийа wи мьлйак’әтәк сәкьни. Бьлам мьлйак’әт нәдит, ле к’әре Бьлам мьлйак’әт дит у пешда нәчу. Бьлам нькарьбу ньфьр’ мьләте Исраеле бькьра, чьмки Хwәде дӧа wан кьрьбу. Пәймана Нуда ньвисар ә кӧ Бьлам п’әрәһ’ьз бу, ләма т’әви Балаqе п’адша qайл бу, йе кӧ дьжмьне мьләте Исраеле бу. Жьмар 22:4-35; Пәтрус II 2:15-16; Щьһуда 11; Ә’йанти 2:14.

Бьнйамин

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жь һәр донздәһ кӧр’ед Аqуб (аwа готи Исраел) йе һәри бьч’ук бу. Әw бавә’ширәки Исраеле бу. Дәстпебун 35:18; К’аред Шандийа 13:21; Р’омайи 11:1; Филипи 3:5; Ә’йанти 7:8.

Бьраһим

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бавә’шире щьмә’та Хwәде бу. Һе бәре пешда Хwәде Бьраһимр’а готьбу кӧ: «Әзе wәлатәки бьдьмә тә. Гәрәке тӧ жь wәлате хwә дәрейи у һәр’и wәлатәки ну». Бьраһим гӧр’а Хwәде кьр. Пәй гәләк салар’а әw wәлат дит. Әw wәлате Исраел ә. Хwәде пәйман т’әви Бьраһим гьреда, соз да кӧ әw у зӧр’әтед wи Хwәдер’а wе бьбьнә щьмә’тәкә башqә, һәгәр әw ль пәй Хwәде һәр’ьн. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «пәйман»-да бьхуньн. Луqа 1:55; 3:8, 34.

бадиһәwа

Мьзгини

Фәрһәнгок

– вала, п’уч’.

бажарванед Р’омайе

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жь һ’әму мәрьвед кӧ Императорийа Р’омайеда дьман, т’әне һьнәк чаwа бажарванед р’омайе дьһатьнә һ’әсабе. Әwед кӧ бажарван дьһатьнә һ’әсабе, һәq у азайийед wанә башqә һәбун, qәдьре wан һе бьльнд бу (К’аред Шандийа 16:37).

бакӧр

Мьзгини

Фәрһәнгок

– мьфрьq, шьмал.

бап’еш

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (бап’еша гәмийе) щар, багьр.

башур

Мьзгини

Фәрһәнгок

– мьшрьq, щә’нуб.

баwәри

Мьзгини

Фәрһәнгок

– «Иман» хәбәрәк ә, кӧ жь зьмане семити (ә’рәби, ибрани, сурийани, ашури) те, кӧ бь к’ӧрди «баwәри» йә. Пенщ щур’ә хәбатед хәбәра «баwәри» һәнә:

1. Мәрьв баwәрийа хwә ль Хwәде йан йәки тинә, баwәр дькә кӧ әw амьн ә (Дәстпебун 15:6; Ишайа 7:9; Р’омайи 4:3; Галати 3:8).

2. Мәрьв дькарә баwәр бькә кӧ тьштәк йан кәсәк р’аст ә (Луqа 20:5).

3. Мәрьв ә’сәйи занә, аwа готи һ’ьшада р’удьни, кӧ тьштәк һәйә йан wе дәрбаз бә (Аqуб 1:6).

4. Пәймана Нуда, һинкьрьна шандийа бона Иса Мәсиһ те фә’мкьрьне. Әw баwәрийа мә йә нав пирозед Хwәдеда йә (Галати 1:23; Әфәси 4:5; Щьһуда 3).

5. Баwәрикә щур’әки башqә жи һәйә, чаwа дайинәкә жь Хwәде (Корьнт’и I 12:9).

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит
бона хьлазбуне

Йуһ’әнна 1:12; 3:15-18; 3:36; 6:47; 14:6; 20:31; К’аред Шандийа 4:12; 16:30-31; Р’омайи 3:20-22; 10:9-10; Галати 2:16; Әфәси 2:8-9.

бона жийина мәсиһийе

Марqос 11:22-25; Луqа 17:5-6; Йуһ’әнна 14:1; Р’омайи 5:1-2; 14:22-23; Корьнт’и I 13:13; Корьнт’и II 5:6-7; Галати 5:6; Ибрани 11; Аqуб 1:2-8; 2:14-26; Пәтрус I 1:3-9.

беолити

Мьзгини

Фәрһәнгок

– беqанун, беә’дәт, беә’сьл у хwәсәрихwә.

бәж

Мьзгини

Фәрһәнгок

– зьһайи, ә’рд.

бәйт’

Мьзгини

Фәрһәнгок

– qәwл, һьзьнгьрт.

бәлг

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’әле даре.

бәрдьли

Мьзгини

Фәрһәнгок

– барьстани.

бәре дәрәмәта пешьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Зәмане Пәймана Кәвьнда, анәгори qьрара Хwәде, Исраеледа һәр тьштед пешьнә ньхӧри, һәгәр зар’а кӧр’ин буйа, йан һ’әйwана нерин буйа, йан бәре ә’рде у р’әзе дарайә пешьн буйа, әвана «бәред дәрәмәта пешьн» дьһатьнә һ’әсабе у Хwәдер’а дьһатьнә дайине. Бәред дәрәмәта пешьн Хwәдер’а пироз бун у әw р’аст п’ара Wи бун. Әв дайина бәре дәрәмәта пешьн дьдә к’ьфше, кӧ һәр тьшт п’ара Хwәде йә. Чахе бәре дәрәмәта пешьн дәрдьк’әт у дьдан, һьнге мәрьв wе йәкеда гӧман бун, кӧ һ’әму дәрәмәта wанә майинә пәй дәрәмәтдайина пешьнр’а wе бәрәк’әт бә. Бьньһер’ә: Дәрк’әтьн 13:12-15; 34:19, 26; Qануна К’аһинтийе 23:17; Жьмар 18:12; Готьнед Сьлеман 3:9-10. Пәймана Нуда әва хәбәра «бәре дәрәмәта пешьн» бь чәнд щур’а бь мә’на р’ӧһ’ани те бьк’аранине: Р’омайи 8:23; Корьнт’и I 15:20, 23; Аqуб 1:18; Ә’йанти 14:4.

бәрәт’ә

Мьзгини

Фәрһәнгок

– лаше мьрийа йан һ’әйwен.

бәрзәqи

Мьзгини

Фәрһәнгок

– тӧрӧшкьрьн, щӧлә’тикьрьн, бешәрмикьрьн.

бәр’и

Мьзгини

Фәрһәнгок

– щийе бе ав, кәвьр-кӧч’ьк, чол у бәст.

бәтавәбун

Мьзгини

Фәрһәнгок

– ӧндабун.

билан

Мьзгини

Фәрһәнгок

– занәбунеда сәрхwә.

бӧһьшт

Мьзгини

Фәрһәнгок

– щьнәт.

бьвьр

Мьзгини

Фәрһәнгок

– балт’ә.

бьк’ьр

Мьзгини

Фәрһәнгок

– кәч’ьк, qиза мернәкьри.

бьнәли

Мьзгини

Фәрһәнгок

– мәрьвед кӧ щикида дьминьн бьнәлийед wе дәре нә.

бьхур

Мьзгини

Фәрһәнгок

– ширеза даре йә. Әw жь дара те һьлдане у һ’ьшккьрьне. Гава те шәwьтандьне, бинәкә гәләки хwәш же те. Дәма Пәймана Кәвьнда п’арьстгәһеда сәр горигәһа бьхуре Хwәдер’а дьһатә шәwьтандьне (Дәрк’әтьн 30). Щур’әки дарәкә бьхуре Ә’рәбьстанеда жи һәбу, кӧ гәләки qимәт бу. Стәйрнасед р’оһьлате жь wе дәре Исайе зар’окр’а п’ешк’еш анин (Мәтта 2:11).

Бьхуре ә’рәби

бьһарәт

Мьзгини

Фәрһәнгок

– пунг, дарчин, мехьк у йед майинә бинхwәш.

бьһе

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’арәкә qимәте, кӧ бәри к’ьр’ине те дайине (Әфәси 1:14).

вәгәр’андьн (жь гӧнәкьрьне вәгәр’ийан)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (т’обәкьрьн) әw ә, кӧ йәк жь гӧнәкьрьне вәдьгәр’ә, хьраби у гӧнед хwә нас дькә, фә’м дькә кӧ әw хьраб ә, п’ошман дьбә у бь дьл у щан жь гӧнәкьрьне вәдьгәр’ә бәрбь Хwәде, wәки Хwәде бьбахшине. Һәзәкийел 14:6; Зәкәрийа 1:6; Марqос 1:15; К’аред Шандийа 3:19.

Гидәйон

Мьзгини

Фәрһәнгок

– сәрwерәки щьмә’та Исраеле бу. Баwәрийа wи гәләк бу у дӧа кьр wәки Хwәде р’ебәрийа wи бькьра. Гава чу шәр’, әскәред wи һьндьк бун, ле Хwәде алик’арийа wи кьр сәрк’әт. Һ’акьмти 6:11– 8:27; Ибрани 11:32.

Гӧнә

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Гӧнә чь йә?

Р’омайи 1:18-32; 8:5-8; Галати 5:19-21; Әфәси 2:1-3; 5:3-5; Колоси 3:5-10; Аqуб 4:17; Пәтрус I 4:3; Йуһ’әнна I 3:4-5.

Һ’әму мәрьва гӧнә кьрийә

Йуһ’әнна 8:7-9; Р’омайи 3:9-20; 3:23; 5:12; Галати 3:22; Йуһ’әнна I 1:8-10.

Һ’әwщә йә кӧ мәрьв жь щәзайе гӧна хьлаз бьн

Мәтта 10:28; 13:41-42; Йуһ’әнна 3:18-20; 3:36; К’аред Шандийа 17:30-31; Р’омайи 1:18-19; 6:23; Галати 6:7-8; Колоси 3:5-6; Т’есалоники II 1:7-9; Ибрани 9:27; 10:26-31; Пәтрус I 1:17; 4:3-5; Щьһуда 7; Ә’йанти 20:11-15.

Гӧр’а Хwәде бькьн

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Йуһ’әнна 14:15, 21, 23-24; 15:10-17; Р’омайи 13:8-10; Пәтрус I 1:14-16; Йуһ’әнна I 2:3-8; 3:22-24; Йуһ’әнна II 5-6.

гәлийе һәй-wайе

Мьзгини

Фәрһәнгок

– щийе бебьни. Бь йунани АБУССОС ә. Ль гора һинкьрьнәкә щьһуйайә гәләки кәвьн, әв щи к’урайийа ә’рде бу у щьн ль wьр гьрти дьһатьнә хwәйикьрьне, һ’әта щәзакьрьна wанә ахьрийе. Луqа 8:31; Ә’йанти 9:1-2, 11; 11:7; 17:8; 20:1, 3.

гәмиван

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (к’әштиван) хәбатк’аре гәмийе (к’әштийе).

гәмиwаргәһ

Мьзгини

Фәрһәнгок

– лиман, бәндәр.

гори

Мьзгини

Фәрһәнгок

– qӧрбан, нәдьр.

горигәһ

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (мәзбәһ) т’әхте кӧ qӧрбан, гори, һ’әди у хер дьһатьнә дайине йан сәржекьрьне. Пешийе әw пе кәвьра дьһатә чекьрьне. Һена Мусада qӧрбан т’әне сәр горигәһа Коне Шә’дәтийе дьһатьнә сәржекьрьне у паше, гава п’арьстгәһ һатә чекьрьне, т’әне сәр горигәһа п’арьстгәһе дьһатә сәржекьрьне. П’арьстгәһеда горигәһ жь сьфьр чекьри бу. Т’әхтәки дьн жи һәбу, жь йе мәзьн бьч’уктьр у зер’кьри бу. К’аһин ль сәр ве сьфре бьхур дьшәwьтандьн. Вер’а дьготьн горигәһа бьхуре. Дәстпебун 12:7; 22:9; Луqа 1:11; Луqа 11:51.

Горигәһ

Горигәһа бьхуре

гӧнә, гӧнәк’ар

Мьзгини

Фәрһәнгок

– т’әр’ьбандьна qьрара Хwәде әw гӧнә те һ’әсабе (Йуһ’әнна I 3:4). Гӧнәк’ар әw мәрьв ә, йе кӧ жь р’ийа Хwәде к’әтийә у qьраред Wи хwәй накә. Ль гора ньвисаред пироз һ’әму мәрьв гӧнәк’ар ьн у жь р’ә’ма Хwәде к’әти нә (Р’омайи 3:9-18, 23; Йуһ’әнна I 1:8-10).

гӧр’а фьланкәсе кьрьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бь йа фьланкәсе кьрьн, бь готьна фьланкәсе бу, гӧһдарийа фьланкәсе кьрьн.

гьрав

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (адә, щьзир) ә’рдәки нава бә’реда.

Даwьд

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Дәма Пәймана Кәвьнда Даwьд п’адше Исраелейи һәри мәзьн бу. Жь к’әрәма хwә ль бьн хәбәра «мала Даwьд»-да бьхуньн.

Дӧа

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Һинкьрьн бона дӧа

Мәтта 6:5-13; 7:7-11; 18:19-20; Марqос 11:24-25; Луqа 11:1-13; 18:1-8; 21:36; Йуһ’әнна 14:13-14; 15:7; 16:23-26; Р’омайи 8:26-27; 12:12; Әфәси 2:18; 6:18; Филипи 4:6-7; Колоси 4:2; Т’есалоники I 5:17; Тимот’ейо I 2:1-4; 2:8; 4:4-5; Ибрани 4:16; 10:19-22; Аqуб 1:5-8; 4:2-3; 5:13-18; Пәтрус I 4:7; Йуһ’әнна I 3:21-22; 5:14-15.

Мәсәлед дӧакьрьне

Мәтта 11:25-26; 14:23; 19:13-15; Марqос 1:35; Луqа 5:16; 6:12; 22:32; 22:39-46; Йуһ’әнна 11:41-42; 17:1-26; К’аред Шандийа 4:24-31; 16:25; 20:36; 21:5; Р’омайи 1:9-10; 10:1-2; 15:30-33; Корьнт’и II 12:7-10; Әфәси 1:15-20; 3:14-21; 6:19-20; Филипи 1:3-5; 1:9-11; Колоси 1:9-12; 4:3-4; Т’есалоники I 3:9-13; Т’есалоники II 1:11-12; 3:1-5; Ибрани 5:7; 7:25.

Хәмкьрьна Хwәде

Мәтта 6:25-34; 10:29-31; К’аред Шандийа 14:15-17; Р’омайи 8:28; 11:36; Колоси 1:17; Ибрани 1:3; Аqуб 4:13-16.

дарчин

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бьһарәтәкә жь qальке даре йә. Бина wе гәләк ә у һена бәре гәләки бьһа бу. Мәрьва әва т’әви бьзьре зәйт’уне дькьр, wәки бина бьзьр хwәш бә. Щарна мәрьва ль хwә дьхьстьн у щарна жи бона дәфьнкьрьне дьһатә бьк’аранине (Ә’йанти 18:13).

дәрдан

Мьзгини

Фәрһәнгок

– фьраqа кӧ тьшта дькьне йан теда хwәй дькьн.

дәрсдар

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (феркар, мьә’льм, мамоста). Әwана жь к’ома мәрьвед хwәнди нә, ньвисаред ибрани гәләк заньбун. Нав у дәнге wан гәләк щара бьльнд дьбу жь дәст занәбуна wан, чьмки әзбәри готьнед дәрсдаред дьн дьготьн.

дәфьнкьрьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– вәшартьн, ч’ә’лкьрьна мьрийа.

дәһәк

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Нав кӧр’ед Исраелда кӧр’әк һәбу, наве wи Леwи. Зӧр’әта wи шьхӧле п’арьстгәһе дькьрьн. Ль гора Qануна Муса зӧр’әта Леwи ль сәр наве Хwәде дәһәк (жь дәһа п’арәкә) һәбуке, һасьл у дайина бәре ә’рде жь щьмә’та Исраеле хwәр’а дьстандьн (Qануна К’аһинтийе 27:30-32).

дийаре мьрийа

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (дьнйа мьрийа, дьнйа тә’ри) Наве дийаре мьрийа бь зьмане йунани ҺАДИС ә у бь зьмане ибрани ШӘОЛ ә. Әw щики тә’рийи бона мьрийа йә (Ибо 10:21-22 ). Щарна К’ьтеба Пирозда хәбәра ҺАДИС бь мә’на дожә (щә’ньмә) те хәбате, әw щики хәзәбе йә. Ле Пәймана Нуда ҺАДИС п’ьр’анийа щара бь ве мә’нийе те хәбате, щики жь бона йед хьраб ә, бона дәмәке. Әw нә щийе хәзәбе йә, щийе хәзәба ахьрийе ГӘӘННА йә (аwа готи щә’ньмә).

дийарийа т’әвайишәwате

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Дийари у qӧрбанед щур’ә-щур’ә һәбун. Дийарийед т’әвайишәwате бьзьн, бәрх у щанәга бун. Әw р’оже дӧ щара бь һәвр’а сәр горигәһа п’арьстгәһеда дьһатьнә шәwьтандьне. Ле qӧрбанед дьн т’әне п’арч’ед wан дьһатьнә шәwьтандьне. Qануна К’аһинтийе 1:3-9; Ибрани 13:11.

дитьндар

Мьзгини

Фәрһәнгок

– щийе тейатьре йан жи щийе мәщала щьвате кӧ дьһатә дәрбазкьрьне (К’аред Шандийа 19:29, 31).

дожә

Мьзгини

Фәрһәнгок

– щә’ньмә. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «щә’ньмә»-да бьхуньн.

дӧр’

Мьзгини

Фәрһәнгок

– кәвьре сьпийи qимәт ә, кӧ жь нав дьле щур’әки һ’әйwане бә’ре дәрдьхьн (Мәтта 7:6).

Т’ор’е дӧр’а

дьл

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бь фькьра ибранийа, әw щи йә, кӧ мәрьв нава хwәда шеwьра хwә дькә у qьраред хwә дьдә.

Елиша

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’ехәмбәрәки Исраеле бу, кӧ дәма Пәймана Кәвьнда гәләк к’әрәмәт бь дәсте wи дьһатьнә кьрьне (П’адшати IV 2:1– 8:15 ). Пе Елиша жи Хwәде «Нә’мане» сәрwере әскәре Сурйайе жь к’отибуна wи qәнщ кьр (П’адшати IV 5; Луqа 4:27).

Елйас

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’ехәмбәрәки Хwәдейи мәзьн бу. Әwи ль п’адшаки хьраб һьлат, ӧса жи ль һ’әмуйед кӧ Исраеледа п’ут дьһ’әбандьн. Гәләк щьһу дьфькьрин кӧ Елйас wе диса бьһата, wәки бона һатьна Мәсиһ мьләт һазьр кьра. Йуһ’әннайе Ньхӧмдар гәләк алийава мина Елйас бу. Мәтта 11:14; Марqос 9:4; Луqа 1:17; Р’омайи 11:2-5; Аqуб 5:17.

еләкзьрьһ’

Мьзгини

Фәрһәнгок

– к’ьнщәкә әскәра йә, кӧ ль синг у пьшта хwә гьредьдан, wәки жь шур у тира бенә хwәйкьрьне. Әw жь һ’әсьн йан жи жь ч’әрме qальм чекьри бун. Әфәси 6:14 (зьрьһ’); Т’есалоники I 5:8 (к’ӧмзьрьһ’); Ә’йанти 9:9, 17.

ельми wи бун

Мьзгини

Фәрһәнгок

– т’әсмили wи бун, бәр та бун, гӧһдарийа wи кьрьн.

епикури

Мьзгини

Фәрһәнгок

– шагьртед философе Епикурос бу. Епикурос сала 270 бәри буйина Иса мьр. Әwи һин дькьр, кӧ гәрәке мәрәме ә’мьре мәрьва шабун бә, жь еш у тьрсе дур бьн (К’аред Шандийа 17:18).

Әгрипа

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Әгрипайе дӧда кӧр’е Һеродәс-Әгрипа бу (кӧр’е Аристополойе Һеродәсе Мәзьн). Әгрипа п’адшаки Щьһустане бу. Паwлос ль бәр Әгрипа у хушка wи Бәрньке сәкьни у Мьзгинийа Хwәде дьда wан (К’аред Шандийа 25:13–26:32).

Әсаw

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Исһаqе кӧр’е Бьраһимр’а дӧ кӧр’ед һәвал-щеwи бун, Әсаw у Аqуб. Әсаw кӧ йе мәзьн бу, р’ожәке гава гәләки бьр’чи бу, әwи һәqе ньхӧртийа хwә да хwарьна зька, әw фьротә Аqубе бьре хwә. Хwәде зӧр’әта Аqуб чаwа щьмә’т хwәр’а бьжарт, нә кӧ йа Әсаw. Дәстпебун 25:21-26; 27:1-41; 32:3–33:16; Р’омайи 9:10-13; Ибрани 11:20; 12:16-17.

Ә’зман

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Луqа 12:32-34; Йуһ’әнна 14:1-3; Корьнт’и II 5:1-8; Филипи 1:23; Колоси 3:1; Пәтрус I 1:4-5; Ә’йанти 4:1-11; 21:1-4; 21:22–22:5; 22:14-15.

Ә’фьрандьна дьнйайе

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 19:4; Йуһ’әнна 1:3; К’аред Шандийа 14:15; 17:24-26; Корьнт’и I 8:6; Колоси 1:15-16; Ибрани 1:2; 11:3; Ә’йанти 4:11.

ә’нишк (кәвьре сәре ә’нишке)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Пәймана Нуда әв хәбәр бь дӧ щур’а те фә’мкьрьне: 1. Әw кәвьре кӧ диwара һәвва гьредьдә, аwа готи «кәвьре сәре ә’нишке».

2. Кәвьре кӧ ль хьлазийа чекьрьна авайики сәр дәргәһ йан дәри дьһатә данине, чаwа «кәвьре к’ьлите» йә, wәки һ’әму кәвьред майин һәвва бьдә гьредане. Мәтта 21:42; Марqос 12:10; Луqа 20:17; Әфәси 2:20; Пәтрус I 2:6-7.

Жийина маледа

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит
бона жьн у мера

Мәтта 19:4-6; Корьнт’и I 7:1-16; Әфәси 5:21-33; Колоси 3:18-19; Тито 2:3-5; Ибрани 13:4; Пәтрус I 3:1-7.

бона зар’а

Мәтта 15:3-6; Луqа 2:51; Әфәси 6:1-3; Колоси 3:20; Тимот’ейо I 5:4, 8; Ибрани 12:7-11.

бона де у бава

Әфәси 6:4; Колоси 3:21; Тимот’ейо I 3:4-5.

бона жьнәбийа

К’аред Шандийа 6:1; Р’омайи 7:2-3; Корьнт’и I 7:39-40; Тимот’ейо I 5:3-16; Аqуб 1:27.

Жийина һ’әта-һ’әтайе, йа кӧ Иса Мәсиһ дьдә wан, йед кӧ баwәрийа хwә wи тиньн

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 19:16-30; Луqа 10:25-28; Йуһ’әнна 3:1-16; 5:19-29; 10:10; 11:25-26; 14:6; 17:2-3; 20:31; Р’омайи 5:21; 6:5-14; 8:10-17; Корьнт’и II 5:17; Галати 2:20; Әфәси 2:1-6; Колоси 2:13; 3:1-4; Тимот’ейо II 1:10; Тито 3:4-7; Пәтрус I 1:23; Йуһ’әнна I 5:11-13.

Жь гӧнәкьрьне вәгәр’ьн

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 4:17; Марqос 6:12; Луqа 13:1-5; 15:1-31; 24:45-47; К’аред Шандийа 2:37-40; 3:19-20; 17:29-31; 20:21; 26:19-20; Корьнт’и II 7:8-11; Пәтрус II 3:9; Ә’йанти 9:20-21.

Жьнбәр’дан у жь мер дурк’әтьн

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 5:31-32; 19:3-9; Луqа 16:18; Р’омайи 7:2-3; Корьнт’и I 7:10-16.

жийина һ’әта-һ’әтайе

Мьзгини

Фәрһәнгок

– ә’мьре һ’әта-һ’әтайе, жийина һәрһәйе, һ’әйата әбәди.

Зар’ед Хwәде

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Йуһ’әнна 1:12-13; Р’омайи 8:14-17; Галати 4:6-7; Ибрани 12:5-11; Йуһ’әнна I 3:1-3.

Зерандьн

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 5:10-12; Марqос 13:9-13; Луqа 12:4-9; Йуһ’әнна 15:18-21; 16:1-4; К’аред Шандийа 5:41; Р’омайи 8:35-37; 12:12-14; 12:17-21; Корьнт’и I 4:11-13; Корьнт’и II 4:8-11; 12:10; Филипи 1:28-29; Т’есалоники II 1:4-8; 3:2-4; Тимот’ейо II 3:10-13; Ибрани 10:32-39; 12:3-4; Пәтрус I 3:13-17; 4:12-19; Ә’йанти 2:10.

Зәwс

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’уте йунанайи һәри мәзьн ә. «Йупитәр» жи жер’а дьһатә готьне. П’утәки дьн жи һәбу, кӧ наве wи Һәрмес бу, әw чаwа qасьде Зәwс һ’әсаб дькьрьн. К’аред Шандийа 14:12-13.

Зьнек’ари у qави

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 5:27-30; Йуһ’әнна 8:2-11; Р’омайи 13:8-10; Корьнт’и I 5:9-11; 6:9-20; Галати 5:19; Әфәси 5:3; Колоси 3:5-6; Т’есалоники I 4:1-8; Ибрани 13:4; Щьһуда 7.

занәбеж

Мьзгини

Фәрһәнгок

– зьменда сәрхwә.

зар

Мьзгини

Фәрһәнгок

– дәв.

зәндәгьрти ман

Мьзгини

Фәрһәнгок

– ә’щебмайи ман, мәт’әлмайи ман.

зәwал

Мьзгини

Фәрһәнгок

– нәһәqи, нәхwәши, зийан.

зив

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бь йунани жер’а дьготьн ДРАХМӘ йан ДИНАРИОН, кӧ зивәки бьч’ук бу. Әвана wәлатед Императорийа Р’омайеда дьһатьн хәбате. Әw wәкә р’ожхәбатәкә п’аләки бу. Луqа 15:8-9.

зийа

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (әждәһәр) һ’әйwанәк ә, кӧ щарна ч’ир’окада жи те готьне, гәләки qәwат ә, чаwа мә’рәки гәләки мәзьн хӧйа дьбә. Жер’а «мә’р» жи дьбежьн. Ә’йантийеда зийа чаwа нишана мирещьн, сәрwере р’ӧһ’ед хьраб ә. Ә’йанти 12:3–13:4; 16:13; 20:2.

зох

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (дарәкә гурьзе) дарәкә бьч’ук ә, чаwа луфьк бона ә’дәте дин дьһатә бьк’аранине. К’аһина хуна qӧрбанеда дькьрьн у дьр’әшандьнә сәр мәрьва, wәки әw мәрьв ль бәр Хwәде пироз бьн. Дәрк’әтьн 12:22; Qануна К’аһинтийе 14:4; Жьмар 19:6, 18; Йуһ’әнна 19:29; Ибрани 9:19.

Зоха һусопе

зьмьр

Мьзгини

Фәрһәнгок

– р’унәки бинхwәш ә, жь дара те стандьне у qимәте wи бьһа бу. Һьнге зьмьр бона еше дьданә нәхwәша (Марqос 15:23), ӧса жи ль сәр щьнйазе мьрийада дькьрьн, wәки бона дәфьнкьрьне һазьр кьн (Йуһ’әнна 19:39).

Зьмьр

Императорийа Р'омайейә Зәмане Иса Мәсиһда

Мьзгини

Хәритә

Императорийа Р'омайейә Зәмане Иса Мәсиһда

Иса

Мьзгини

Фәрһәнгок

– мә’на наве Иса бь ибрани әв ә: «Хӧдан хьлаз дькә», йан «хьлазкьр», йан жи «азабун» (Мәтта 1:21).

Иса Мәсиһ

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Иса Мәсиһ Кӧр’е Хwәде йә

Мәтта 11:27-30; 16:13-17; Луqа 1:35; Йуһ’әнна 1:1-18; 5:19-29; 6:35-40; 8:58; 11:25-27; 14:5-11; 17:1-5; 20:26-31; К’аред Шандийа 3:13-16; 4:10-12; Р’омайи 1:3-4; Корьнт’и I 1:9; Корьнт’и II 4:4-6; 5:21; Галати 4:4-5; Филипи 2:5-11; Колоси 1:15-20; 2:9-10; Ибрани 1:1-14; 7:26-28; Йуһ’әнна I 2:1-2; 5:20; Ә’йанти 1:12-18; 19:11-16.

Кӧр’е Хwәде чаwа мәрьв һатә дьне

Йуһ’әнна 1:14; Луqа 1:26-38; Мәтта 1:18-25; Луqа 2:1-20; Мәтта 2:1-23; Галати 4:4-5; Филипи 2:6-7; Ибрани 2:14-18.

Иса мәрьв һин дькьрьн у йед нәхwәш qәнщ дькьрьн

Мәтта 4:23-25; 7:28-29; 9:35-36; 11:1-6; Луqа 4:14-44; Йуһ’әнна 20:30-31; К’аред Шандийа 10:36-38.

Иса гәләк к’әрәмәт дькьрьн

Жь к’әрәма хwә ль Навниша К’әрәмәтед Иса Мәсиһ бьньһер’ьн.

Сәрwера Иса гьртьн у щәзайе мьрьне данә wи

Мәтта 26:47-68; 27:1-2; 27:11-31; Марqос 14:43-65; 15:1-20; Луqа 22:47-53; 22:63-71; 23:1-25; Йуһ’әнна 18:1-14; 18:19-24; 18:28–19:16.

Иса һатә хачкьрьне

Мәтта 27:32-56; Марqос 15:21-41; Луqа 23:26-49; Йуһ’әнна 19:17-37.

Иса һатә дәфьнкьрьне

Мәтта 27:57-66; Марqос 15:42-47; Луqа 23:50-56; Йуһ’әнна 19:38-42.

Иса жь мьрьне р’абу у хwә гәләкава ә’йан кьр

Мәтта 28:1-20; Марqос 16:1-8; Луqа 24:1-49; Йуһ’әнна 20:1–21:14; К’аред Шандийа 1:3-8; 2:24-32; 3:15; 4:10; 4:33; 10:39-43; 13:29-39; 17:2-3; 17:30-31; Р’омайи 1:4; 4:24-25; Корьнт’и I 15:3-8; 15:12-21; Ә’йанти 1:18.

Иса чу ә’змен

Луqа 24:50-51; К’аред Шандийа 1:9-11; 2:32-36; 5:30-31; Р’омайи 8:34; Әфәси 1:20-23; Филипи 2:9-11; Ибрани 1:3-11; 2:9; 4:14-16; 7:25-26; 10:12-14; Пәтрус I 3:22.

Иса wе диса вәгәр’ә

Мәтта 24:29-44; Йуһ’әнна 14:1-3; К’аред Шандийа 1:10-11; 3:19-21; Филипи 3:20-21; Колоси 3:4; Т’есалоники I 1:9-10; 3:13; 4:13–5:11; Т’есалоники II 1:6-10; 2:1-4; Тимот’ейо I 6:13-15; Тимот’ейо II 4:8; Ибрани 9:28; Пәтрус II 3:1-18; Йуһ’әнна I 3:1-3; Ә’йанти 1:7; 22:12-13.

Диwана Хwәде бь дәсте Иса Мәсиһ ә

Мәтта 7:21-23; 16:24-27; 25:31-46; Йуһ’әнна 3:18-21; 5:24-29; К’аред Шандийа 17:30-31; Р’омайи 2:1-11; 14:10-12; Корьнт’и I 3:10-15; 4:5; Корьнт’и II 5:9-10; Т’есалоники II 1:5-10; Ибрани 9:27-28; 10:26-31; Пәтрус I 1:17; 4:3-5; Ә’йанти 20:11-15.

Исраел

Мьзгини

Фәрһәнгок

– 1. Наве мәрьв ә. Чахе Хwәде Аqубе баве мьләте Исраеле бьмбарәк кьр, наве wи кьрә Исраел (Дәстпебун 32:27-28; 35:10). Чәнд нав зӧр’әта Исраелр’а те готьне: «Щьмә’та Исраел», «Зар’ед Исраел» у «ибрани». Щьһу жи чаwа мьләте Исраеле тенә һ’әсабе.

2. Наве wәлат жи те готьне: «Исраел». Зува жер’а дьготьн: «Кәнан» (К’аред Шандийа 7:11; 13:19). Навәки дьн жи жер’а «Wәлате Фьльстине» дьбежьн.

Исһаq

Мьзгини

Фәрһәнгок

– кӧр’е Бьраһим у Сәрайе бу. Мә’на наве wи «к’ән» ә, гава дийа wи Сәрайе щара пешьн бьһист кӧ Хwәде wе зар’ бьда wе, әw к’әнийа, чьмки әw ә’мьрда мәзьн бу. Дәстпебун 21:1-8; К’аред Шандийа 7:8; Р’омайи 9:7; Ибрани 11:9 у йед майин.

Ишайа

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’ехәмбәрәки ә’йан бу, кӧ wәкә 700 сали бәри Иса Мәсиһ һәбу. Әwи дәрһәqа Исада гәләки п’ехәмбәрти кьрийә. К’ьтеба wи жи һәйә. Мәтта 3:3; К’аред Шандийа 8:30; Р’омайи 9:27-29 у йед майин.

ибрани

Мьзгини

Фәрһәнгок

– навәки кәвьн ә у щьмә’та Исраеле пе ви нави һатә навкьрьне. Ибрани ӧса жи зьман ә. Щьмә’та Исраеле бь зьмане ибрани хәбәр дьдан. Пәймана Кәвьн бь ви зьмани ньвисар ә. К’ьтебәкә Пәймана Ну жи бь ви нави һәйә (Нә’ма Ибранийар’а).

илаһи

Мьзгини

Фәрһәнгок

– һе бона wе йәке, һе зедә.

инк’ар

Мьзгини

Фәрһәнгок

– йәк һаш жь тьштәки һәйә, ле хwә мӧкӧр’ найе кӧ занә.

исаф

Мьзгини

Фәрһәнгок

– wьщдан.

итойин

Мьзгини

Фәрһәнгок

– р’обәт, сосрәт.

иqраркьрьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– әрейикьрьн, шекьрандьн.

Йерәмийа

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’ехәмбәрәки ә’йан бу, әw wәкә 500 сали бәри буйина Иса Мәсиһ һәбу. Wәхтәк һәбу, жь щьмә’та Исраеле гәләка гӧр’а Хwәде нәдькьрьн. Йерәмийа wанр’а дьгот, кӧ жь гӧнәкьрьне вәгәр’ьн. Гәләк тьшт жи әwи бона Иса Мәсиһ у мьләтед нәщьһу п’ехәмбәрти кьр. К’ьтеба wи жи һәйә, «Йерәмийа». Мәтта 2:17; 16:14; 27:9.

Йефта

Мьзгини

Фәрһәнгок

– әскәрәки ә’йан бу. Әw жь сәрwеред щьмә’та Исраеле бу. Һ’акьмти 11:1– 12:7; Ибрани 11:32.

Йеша

Мьзгини

Фәрһәнгок

– баве Даwьд п’адша бу. Иса Мәсиһ жь р’ьк’ьнйата wи һатә дьне. Пәймана Кәвьнда Ишайа п’ехәмбәр ньвиси кӧ Мәсиһе жь зӧр’әта Йеша у Даwьд бьбә. Р’ут’ 4:18-22 (17-21); П’адшати I 16:1-22; 17:12-14, 17; Мәтта 1:5-6; Луqа 3:32; К’аред Шандийа 13:22; Р’омайи 15:12.

Йешуйе Нун

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’ехәмбәр бу, ӧса жи пәй мьрьна Мусар’а сәрwерәки щьмә’та Исраеле бу. Әwи р’ебәрийа щьмә’та Исраеле кьр, һ’әта wәлате Кәнане, к’ижан кӧ Хwәде бь создайина Хwә да wан. Wана т’әви мьләте кӧ ль wьр дьман шәр’ дькьрьн у сәрк’әтьн. Пәйр’а Йешу әw wәлат п’арәвәкьр у һәр qәбиләкә Исраелер’а (пештьри qәбила Леwи кӧ к’аһин бун) п’арәк да. Әw сәрwерәки к’ьфш бу у дьхwәст кӧ щьмә’т бь дьләки пәй Хwәде бьчуйа. Ль сәр кьрьнед wи к’ьтеб жи һәйә. Дәрк’әтьн 17:8-13; Жьмар 13:1-17; Йешу 1-24; К’аред Шандийа 7:45; Ибрани 4:8.

Йунани

Мьзгини

Навнишед Чапа У П’әра

1 ләптон | нив кодрантес (сьфьр)
2 ләптон | кодрантес (сьфьр)
4 qӧадранс | ассарион (сьфьр)
16 ассарион | динарион йан драхмә (зив)
4 динарион | статер (зив)
100 динарион | мна (зер’)
6000 динарион | талантон (зив)
180 000 динарион | талантон (зер’)

Йунаньстан

Мьзгини

Фәрһәнгок

– wәлат ә, Ат’ина бажаре wейи сәрәкәйи мәзьн ә, чаwа һьнге ӧса жи иро. Корьнт’ жи бажаре Йунаньстанеда йә, чаwа һьнге ӧса жи иро. П’ьр’анийа бажаред Йунаньстанейә ә’йан һьнге дьк’әтьнә нава qәза Ахайайейә Р’омайе. Мьләте Йунаньстанейи кәвьн гәләк хwәнди бун у бона сәрwахтийа wан мьләтед дьн qәдьре wан дьгьртьн. Зьмане wан жь алийе һ’әму хwәндәванава дьһатә хәбәрдане, нә т’әне ль Йунаньстанеда, ле ль wәлатед дәр жи. Ль к’идәре кӧ әскәред йунана дьчуне, култура хwә ль wьр бәла дькьрьн. К’ьтебед Пәймана Ну пешийе бь зьмане йунани һатьнә ньвисаре.

Йуһ’әнна

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Бь наве Йуһ’әнна чәнд мәри Пәймана Нуда һәнә, ле йед һәрә ә’йан әв ьн:

1. Йуһ’әннайе Зәбәди йәк жь һәр донздәһ шагьртед Иса бу. Әw шанди бу. Әwи «Мьзгинийа Йуһ’әнна» у се нә’мә ньвисинә у ль гора фькьра гәләка к’ьтеба «Ә’йанти» жи wи ньвисийә.

2. Йуһ’әннайе Ньхӧмдар, әw п’ехәмбәр у готьнбеже хәбәра Хwәде бу (Луqа 1:13-17; 7:26). Т’обәдар аведа дьньхӧмандьн у щьмә’та Исраеле бона Мәсиһ һазьр дькьрьн (Луqа 3:3-20; 7:27).

йанчийә

Мьзгини

Фәрһәнгок

– гӧва, гәло, кӧ, аwа готи.

йунан

Мьзгини

Фәрһәнгок

– 1. мьләте wәлате Йунаньстане.

2. Дәма Иса Мәсиһда, щьһуйа һ’әму мьләтед майинр’а «йунан» дьготьн, wәки бьдана к’ьфше, кӧ һ’әбандьн у култура wан йед йунана бун, нә кӧ йед щьһуйа (Марqос 7:26; К’аред Шандийа 17:4), ле һьнәкә жь wан баwәрийа хwә бь Хwәдейе Исраеле анин (К’аред Шандийа 17:4; бәлки Йуһ’әнна 12:20-да жи ӧса йә). Ве wәлгәр’андьнеда чәнд щи һәнә к’идәре хәбәра «нәщьһу» дәwса «йунан» һатийә хәбьтандьне (К’аред Шандийа 14:1; 20:21; Р’омайи 1:16; 2:9-10; 3:9; 10:12; Корьнт’и I 1:24; 10:32; 12:13 Галати 3:28; Колоси 3:11 у йед майин).

3. Чәнд щийа хәбәра «йунан» бә’са wан щьһуйа дькә, йед кӧ жь wәлате Исраеле дәр мәзьн бьбун у зьмане wан йунани бу, йан жи Исраеледа мәзьн бьбун ле зьмане йунани хәбәр дьдан, нә кӧ ибрани (К’аред Шандийа 6:1, 9:29 у 11:20 (ван р’езада бь ви аwайи һатийә бьк’аранине: «щьһуйед кӧ йунани хәбәр дьдан»); бәлки Йуһ’әнна 7:35).

Кәнан

Мьзгини

Фәрһәнгок

– наве wи wәлати йә, к’ижан кӧ Хwәде ль гора созе Хwә да мьләте Исраеле, wәки бьбә wәлате wан. Әв наве «Кәнан» һе бәри ль wьр майина мьләте Исраеле һәбу. Паше «Исраел» йан жи «Фьльстин» һатә готьне. Мәтта 15:22; К’аред Шандийа 7:11; 13:19.

Коне Шә’дәтийе (Коне Щьвине)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Гава щьмә’та Исраеле жь Мьсьре дәрк’әт, Хwәде сәре ч’ийайе Синайе Мусар’а гот, чаwа гәрәке Коне Шә’дәтийе бе чекьрьне (Дәрк’әтьн 25). Гава чекьрьн, р’умәта Хwәде әw щи т’ьжи кьр у Хwәде бь р’умәта Хwә шә’дәти да у да хӧйакьрьне кӧ Әw т’әви wан ә (Дәрк’әтьн 38:21). Коне Шә’дәтийе у Коне Щьвине (Дәрк’әтьн 27:21) йәк бун. Щьмә’та Исраеле ль wьр дьщьвийан. Сьлеман жи Оршәлимеда п’арьстгәһ дәwса wеда чекьр. Коне Шә’дәтийеда (у ӧса жи п’арьстгәһеда) тьштед пироз жи һәбун, мәсәлә: Сьндоqа Пәймана Хӧдан (Qануна Дӧщари 10:8), аwа готи Сьндоqа Шә’дәтийе (Жьмар 4:5).

Коне Шә’дәтийе (Коне Щьвине)

Кӧр’е Даwьд

Мьзгини

Фәрһәнгок

– навәки к’ьфш ә, кӧ мьләте щьһу бона Мәсиһ дьготьн, чьмки Хwәде соз дабу, кӧ Мәсиһ wе жь р’ьк’ьнйата Даwьд бе. Мәтта 1:1, 6, 17, 20; 9:27; 15:22; 21:9; 22:42; Марqос 10:47-48.

Кӧр’е Мерьв (Кӧр’е Инсан)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Чаwа жь к’ьтеба Данийел п’ехәмбәр (7:13-14 ) те хӧйакьрьне, бәри һатьна Иса Мәсиһ мьләте Исраеле баwәр дькьр кӧ Хwәде wе хьлазкьрәки бона щьмә’та Хwә бьшинә, wәки wан жь гӧнед wан хьлаз кә у наве Wи wе «Кӧр’е Мәрьв» бә. Пәймана Нуда гәләк щара Иса Мәсиһ Хwәха әв нав ль Хwә кьр. Әв хwәнавкьрьна Иса бь р’әнгәки ньхамти дьдә хӧйакьрьне, кӧ Иса әw ә бона к’ижани Хwәде готьбу, кӧ чаwа Хьлазкьр wе бе дьнйайе у Әw ә, Йе кӧ Хwәде п’адшатийед т’әмамийа дьнйайе данә дәсте Wи. Ль һәр чар Инщилада Иса дьбежә, Кӧр’е Мерьв Хwәха йә у һ’ӧкӧме Wи бона бахшандьне у диwанкьрьне һәйә (Марqос 2:10; Йуһ’әнна 5:27) у ӧса жи Хwәха wе жийина Хwә бьдә, wәки йед дьн аза бьн (Марqос 10:45). Мәтта 8:20; Луqа 18:8; Йуһ’әнна 1:51; К’аред Шандийа 7:56 у йед майин.

Кӧр’е Хwәде

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Пәймана Нуда әв нав Иса Мәсиһр’а те готьне, ле әw бь мә’на физики (щьсмани) найе фә’мкьрьне. Пәймана Кәвьнда, «Кӧр’е Хwәде» навәки бона wи П’адшайи йә, йе кӧ Хwәде бьжарт, аwа готи бона Мәсиһ (йе бь р’ун к’ьфшкьри), кӧ Бәрдәстийе Хwәдейи Пироз у Амьн ә (Ишайа 42:1-8; 49:1-13; 50:4-11; 52:13-53:12; Зәбур 2:6-12). Әw нав «Кӧр’е Хwәде» незикийа һәләqәтийа нава Хwәде у Wида дьда к’ьфше. Аwа готи Иса Мәсиһ бь мә’на р’ӧһ’ани Кӧр’е Хwәде те навкьрьне. Пәймана Нуда һатийә ньвисаре, кӧ Кӧр’е Хwәде Хәбәра Хwәде йә (Пәйва Хwәде йә) у Хәбәра Хwәде жи Хwәха Хwәде йә. Кӧр’е Хwәде жь Бав (Хwәде) те. Әw нура р’умәта Хwәде йә у сурәте Хwәдейе кӧ хӧйа набә. Һе бәри ә’фьрандьна ә’рд у ә’змана Кӧр’ ль щәм Баве бу. Бав у Кӧр’ йәк ьн, хwәстьна wан жи йәк ә, һ’ӧкӧме Кӧр’ мина һ’ӧкӧме Баве йә у Кӧр’ Баве мәрьвава дьдә ашкәрәкьрьне у Кӧр’ бь һ’әму аwайи т’ам ашкәрәбуна Баве йә. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «Бав»-да бьхуньн. Мәтта 1:18-20; Колоси 1:15-20; Ибрани 1:1-4; Йуһ’әнна 1:1-5; 3:16; 5:21-23; 10:30; 13:3; 14:9; 16:27-28; Луqа 10:22; Р’омайи 1:4.

К’ӘРӘМӘТЕД ИСА МӘСИҺ

Мьзгини

Мәсәлед Иса Мәсиһ

К’әрәмәт | Мәтта | Марqос | Луqа | Йуһ’әнна
1. *К’әрәмәта дә’wата Qанайеда | – | – | – | 2:1-11
2. Иса кӧр’е qӧльхк’арәки qәнщ дькә | – | – | – | 4:46-54
3. Иса р’ӧһ’е һ’әрам дәрдьхә | – | 1:23-26 | 4:33-35 | –
4. Qәнщкьрьна хwәсийа Пәтрус у нәхwәшед дьн | 8:14-16 | 1:30-34 | 4:38-41 | –
5. *Гьртьна мә’сийа | – | – | 5:4-11 | –
6. Иса йәки жь к’отибуне паqьж дькә | 8:2-4 | 1:40-42 | 5:12-13 | –
7. Иса шьлушә’т дьбахшинә у qәнщ дькә | 9:2-7 | 2:3-12 | 5:18-25 | –
8. Нәхwәше си у һ’әйшт сала qәнщ дьбә | – | – | – | 5:1-9
9. Qәнщкьрьна мәрьве дәстк’ьшийайи | 12:10-13 | 3:1-5 | 6:6-10 | –
10. Иса хӧламе сәрсәдәки qәнщ дькә | 8:5-13 | – | 7:1-10 | –
11. **Сахбуна кӧр’е жьнәбийа Найине | – | – | 7:11-15 | –
12. Qәнщкьрьна йе кор у лал | 12:22 | – | 11:14 | –
13. *Иса фьртоне дьсәqьр’инә | 8:23-27 | 4:35-41 | 8:22-25 | –
14. Qәнщкьрьна дӧ щьнак’әтийе Гәрдарине | 8:28-34 | 5:1-20 | 8:26-39 | –
К’әрәмәт | Мәтта | Марqос | Луqа | Йуһ’әнна
15. **Qизька мьри у к’ӧлфәтәкә нәхwәш | 9:18-26 | 5:21-43 | 8:40-56 | –
16. Иса дӧ кора qәнщ дькә | 9:27-31 | – | – | –
17. Иса йе лал qәнщ дькә | 9:32-33 | – | – | –
18. *Иса пенщ һ’әзара т’ер дькә | 14:13-21 | 6:30-44 | 9:10-17 | 6:1-14
19. *Иса п’ийа ль сәр авер’а дьчә | 14:25-33 | 6:45-51 | – | 6:19-21
20. Баwәрийа к’ӧлфәта кәнани | 15:21-28 | 7:24-30 | – | –
21. Qәнщкьрьна гәләка | 15:29-31 | – | – | –
22. Qәнщкьрьна йе лал | – | 7:31-37 | – | –
23. *Иса чар һ’әзара т’ер дькә | 15:32-38 | 8:1-9 | – | –
24. Qәнщкьрьна коре Бәйтсайдайе | – | 8:22-26 | – | –
25. Qәнщкьрьна йе щьнак’әти | 17:14-18 | 9:17-29 | 9:38-43 | –
26. *Хәрще п’арьстгәһе зьке мә’сида | 17:24-27 | – | – | –
27. Вәкьрьна ч’ә’вед йәки зькмакийеда кор | – | – | – | 9:1-7
28. Qәнщкьрьна к’ӧлфәта qонщьки | – | – | 13:10-13 | –
29. Qәнщкьрьна мәрьве авзе | – | – | 14:1-4 | –
30. Qәнщкьрьна дәһә к’отийа | – | – | 17:11-19 | –
К’әрәмәт | Мәтта | Марqос | Луqа | Йуһ’әнна
31. **Иса Лазаре мьри сах дькә | – | – | – | 11:1-44
32. Qәнщкьрьна дӧ коре Әриһайе | 20:29-34 | 10:46-52 | 18:35-43 | –
33. *Дара һежирейә һ’ьшкбуйи | 21:18-22 | 11:12-14, 20-25 | – | –
34. Иса гӧһе хӧламе сәрәкк’аһин пева дькә | – | – | 22:50-51 | –
35. *Гьртьна мә’сийайә бь к’әрәмәт | – | – | – | 21:1-11

Р’езед бе стәйрк щийед к’әрәмәтед qәнщкьрьна мәрьва дьдьнә к’ьфше.

Р’езед йәк стәйрк (*) щийед wан к’әрәмәта дьдьнә к’ьфше, ль к’ӧ һ’ӧкӧме Иса сәр т’әбийәте хӧйа буйә.

Р’езед дӧ стәйрк (**) щийед к’әрәмәтед сахкьрьна мьрийа дьдьнә к’ьфше.

К’омәкдайин

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 6:1-4; 7:12; 25:31-46; Луqа 3:10-11; 6:38; К’аред Шандийа 11:27-30; Корьнт’и I 10:24; Корьнт’и II 8:1-15; 9:1-15; Галати 6:9-10; Филипи 4:14-19; Ибрани 10:24; 13:1-3; 13:16; Аqуб 1:27; 2:15-16; Йуһ’әнна I 3:16-18.

К’ӧрди

Мьзгини

Навнишед Чапа У П’әра

2 пол | qӧр’ушәк
4 qӧр’уш | дьравәки чарqӧр’уше
64 qӧр’уш | зивәк
4 зив | наләки чарзиве
100 зив | зер’әк
6000 зив | тәлантәки зив
180 000 зив | тәлантәки* зер’

* Т’арихеда чәнд щур’ә тәлант һәбун, әw qӧр’нава гьредайи бун. Тәлантед зер’ин жи һәбун кӧ жь 180 000 зива qимәттьр бун.

К’ьтеба Зәбура

Мьзгини

Фәрһәнгок

– к’ьтебәкә Пәймана Кәвьн ә. Зәбур хwәха к’ӧлам у стьранед шькьрдайине нә бона Хwәде. Ӧса жи мәрьва жь к’урайийа дьле хwә авитьнә сәр һ’але хwә, дьловандьнә у дәрд-кӧлед хwә Хwәдева ә’лам кьрьнә. П’айе-п’ьр’е Даwьд п’адша әв зәбур ньвисинә.

К’ьтеба Пироз

Мьзгини

Фәрһәнгок

– һьн Ньвисаред Пәймана Ну т’әви йед Пәймана Кәвьн һәвр’а дьбьнә т’әвайийа К’ьтеба Пироз, аwа готи «Библийа» кӧ те wәлгәр’андьне «К’ьтеба сәр к’ьтебар’а».

кәла

Мьзгини

Фәрһәнгок

– һ’әбс, зьндан, гьртигәһ.

кәнани

Мьзгини

Фәрһәнгок

– мьләтәк бу кӧ ль Кәнане дьман, зӧр’әта кӧр’е Һам, кӧр’е Нӧһ (Дәстпебун 10:6).

кӧли

Мьзгини

Фәрһәнгок

– һәспе гиһе, сийаре буке.

Кӧли

к’атьб

Мьзгини

Фәрһәнгок

– ньвиск’аре сәрwеред бажер (К’аред Шандийа 19:35).

к’аһин

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жь зӧр’әта Һаруне бьре Муса бун. К’аһина әw горийед (qӧрбанед) кӧ мьләте Исраеле данин сәржедькьрьн. Әw бона мьләте Исраеле бәр Хwәде дьсәкьнин у дӧа дькьрьн, навчети дькьрьн у хwәстьна Хwәде щьмә’тер’а дьданә ә’йанкьрьне. Wана дәһәке (жь дәһа п’арәкә) һәбуке, һәгәр һасьл буйа, йан дайина бәре ә’рде буйа, йан чь к’ар qазьнщ кьрана жь щьмә’та Исраеле хwәр’а дьстандьн. Нав щьвата гьрәгьред щьһуйада сәрәкед к’аһина жи һәбун. Йәк жь wан сәрәкед к’аһина бона wәхтәке дьһатә бьжартьне кӧ бьбә Сәрәкк’аһин, әwи сәрwерийа т’әмамийа к’аһина у щьвата гьрәгьра дькьр. Сәрәкед к’аһина әw бун жи, йед кӧ иди щарәке дора хwәда бьбунә Сәрәкк’аһин, ӧса жи жь йед ә’йанә жь малед wан Сәрәкк’аһина бун. Qануна К’аһинтийе 6:8–10:20; Мәтта 26:57; Ибрани 6:20–8:6 у йед майин.

к’еләк

Мьзгини

Фәрһәнгок

– тәньшт.

к’емун

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (к’имйон, зирә) т’охьме щур’әки п’ьнщар’а йә. Щьһуйа әw чаwа дәрман дьхwарьн пе qәнщ дьбун (Мәтта 23:23).

к’әрәм

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Пәймана Нуда гәләк щара чаwа п’ешк’ешәк йан дайинәк те фә’мкьрьне. К’әрәм хwәстьна дьле Хwәде йә, wәки тьштәки qәнщ, илаһи хьлазбуне бьдә мәрьвед кӧ нә һежайи п’ешк’ешед Wи нә. Әw беһәq дьдә мәрьва у ль һивийа тьштәки пашдастандьне нинә. Гәләк щара К’ьтеба Пирозда ньвиск’ара к’әрәма Хwәде чаwа дӧа-дьрозгә бона һәв хwәстьнә.

к’әфән

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жь qәдәк (п’инә, п’ач’), мьри теда дьп’еч’ьн.

к’әфил (стандьн)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (гьрәw, к’әфаләт) п’әрә жь бәр мәрьвва те дайине, wәки бькарьбьн аза бьминьн һ’әта р’ожа диwанкьрьне.

к’әwдайина гӧна (к’әwандьна гӧна)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– р’әситкьрьна гӧна, бахшандьна гӧна. «К’әw» те фә’мкьрьне чаwа шәwьтандьн, р’әситкьрьн.

к’ози

Мьзгини

Фәрһәнгок

– 1. хwәлийа шәwьти.

2. К’озикьри жи те фә’мкьрьне чаwа «дәрмаликьри».

к’оти (к’отибун)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– нәхwәшик ә, кӧ сәр мерьв бьрин дәртен, әw бьрин к’ур дьбьн, кӧ т’ӧ щара qәнщ набьн. Ль гора Qануна К’аһинтийе жь сәре 13-а һ’әта 14-а зәмане бәре һәр щур’ә нәхwәшийа сәр ч’әрм жь к’отибунева гьрти һ’әта чәнд щур’ә п’ьзька, ӧса жи тьштед к’әфьки һ’әрам дьһатьнә һ’әсабе. Щьмә’те бәри нәхwәшед аһа дьдан жь гӧнд у бажара дәрдьхьстьнә дәр, ле һәгәр ньшкева йәк qәнщ буйа, гәрәке хwә нишани к’аһин бькьра у һ’әди бьда, wәки дәстур бьдане кӧ әw бьк’әта нава щьмә’те.

к’офи

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Һена бәре нава йунанада к’офи жь гӧла йан бәлга бун, гьловәр’ бона сәре мәрьва дьһунандьн. Wан мәрьва к’офи дьстанд, йед кӧ листькед спортеда сәрдьк’әтьн (алт’ дькьрьн) йан жи бона әскәред ә’гит бун кӧ дьжмьн бьндәст дькьрьн. Корьнт’и I 9:25; Ә’йанти 2:10; 3:11; 4:4, 10 у йед майин.

К’офи

к’ӧлфәт

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жьн, пирәк.

к’ӧмр’әшийа Хwәде

Мьзгини

Фәрһәнгок

– р’ӧһ’ани те фә’мкьрьне. Пәймана Кәвьнда, гава щьмә’та Хwәде дәст жь Хwәде к’ьшанд у п’ут һ’әбандьн, әw ӧса дьһатә һ’әсабе, бемә’нә чаwа жьна йәки ч’ә’в бавежә мерәки дьн у мере wе к’ӧмр’әшийе бькә. Һосейа 2:2-13; Йерәмийа 3:6-10, 20; Корьнт’и I 10:22; Корьнт’и II 11:2.

к’ӧрх

Мьзгини

Фәрһәнгок

– к’ьнща зьвьр жь муйе бьзьне, чаwа нишана шине бәр Хwәде ль хwә дькьрьн (Мәтта 11:21).

к’ьништ

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бь йунани «СӦНАГОГ», щийе щьвата хwәденасед щьһуйа йә, илаһи р’ожа шәмийе, кӧ ньвисаред пироз теда дьхуньн, дӧа дькьн у һин дькьн. Һәр әндәмәки к’ьниште дькарә һин бькә. Дәма Исада к’ьништ һ’әму бажаред щьһуйада һәбун. Qӧрбан ль wьр нәдьһатьнә сәржекьрьне. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «п’арьстгәһе»-да бьхуньн.

К’ьништ

к’ьрк’ут

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (к’әwк’ӧрт’) кәвьрәки нәрм у зәр ә кӧ бь алавәкә р’әнге вәкьри шәwq дьшәwьтә у бина wе жи qәwат ә (туж ә). Луqа 17:29; Ә’йанти 9:17-18 у йед майин.

Леwи

Мьзгини

Фәрһәнгок

– 1. Йәк жь һәр донздәһ кӧр’ед Аqуб бу. Зӧр’әта Леwи жи йәк жь wан һәр донздәһ qәбилед Исраеле бу. Муса п’ехәмбәр у бьре wи Һарун, һәр дӧ жи жь ве qәбиле бун. Жь нава ве qәбиле Хwәде Һарун зӧр’әтева бона шьхӧле Хwәде п’арьстгәһеда, аwа готи к’аһинтийер’а бьжарт. Йед майин алик’арийа ван к’аһина дькьрьн. Дәрк’әтьн 6:16-25; 32:26-29; Жьмар 1:47-53; Луqа 10:32; Ибрани 7:5, 9-10; Ә’йанти 7:7 у йед майин.

2. Леwийе кӧр’е Һалфаwо шагьртәки Иса бу, кӧ жер’а Мәтта жи дьготьн.

Леwи у к’аһин

Лут

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бьразийе Бьраһим бу. Гава Бьраһим чу бона wәлате кӧ Хwәде соз дабу, Лут т’әви wи чу. К’әтьн wи wәлати у Лут чу бажаре Содомеда ма. Дәстпебун 11:27, 31; 14:1-16; 19:1-38; Луqа 17:28-32; Пәтрус II 2:7.

лейи

Мьзгини

Фәрһәнгок

– тофан.

ләщк’ар

Мьзгини

Фәрһәнгок

– йе кӧ т’әви йәки дьн йан дьк’әвә ләще йан qоше.

лил

Мьзгини

Фәрһәнгок

– хизгә, qум, чәмур’.

ломәкьрьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– нәһәqкьрьн, диwанкьрьн, сущдаркьрьн.

луфька бә’ре

Мьзгини

Фәрһәнгок

– лифька (кӧлаве) бә’ре.

МӘСӘЛЕД ИСА МӘСИҺ

Мьзгини

Мәсәлед Иса Мәсиһ

Мәсәлә | Мәтта | Марqос | Луqа
1. Хwейа бе тә’м | 5:13 | 9:50 | 14:34-35
2. Ч’ьра сәр п’еч’ьре | 5:14-16 | 4:21-22 | 8:16-17, 11:33
3. Мала йе сәрwахт у мала йе бефә’м | 7:24-27 | – | 6:47-49
4. Кәсәк пе п’арч’е ну к’ьнща кәвьн п’инә накә | 9:16 | 2:21 | 5:36
5. Шәрава ну накьнә мәшкед кәвьн | 9:17 | 2:22 | 5:37-39
6. Мәсәла т’охьмр’әш | 13:3-8, 18-23 | 4:3-8, 14-20 | 8:5-8, 11-15
7. Мәсәла гәньм у зиwане | 13:24-30, 36-43 | – | –
8. Мәсәла дӧ дәйндара | – | – | 7:41-43
9. Т’охьме кӧ дьгьһижә | – | 4:26-29 | –
10. Һ’әба т’охьме хәрдале | 13:31-32 | 4:30-32 | 13:18-19
11. Һәвиртьр’шк | 13:33 | – | 13:20-21
12. Хьзна вәшарти | 13:44 | – | –
13. Дӧр’е qимәт | 13:45-46 | – | –
14. Т’ор’а авити | 13:47-50 | – | –
15. Р’астийед кәвьн у ну | 13:52 | – | –
16. Хӧламе кӧ набахшинә | 18:23-35 | – | –
17. Мәсәла самәрийе qәнщ | – | – | 10:30-37
18. Меване ниве шәве у се нан | – | – | 11:5-8
19. Дәwләтийе бе фә’м | – | – | 12:16-21
20. Хӧламе һ’ьшйар | – | 13:35-37 | 12:35-40
Мәсәлә | Мәтта | Марqос | Луqа
21. Хӧламе амьн у хӧламе беамьн | 24:45-51 | – | 12:42-48
22. Мәсәла дара һежирейә бе бәр | – | – | 13:6-9
23. Йед кӧ ль наве хwә дьгәр’ьн | – | – | 14:7-14
24. Мәсәла шайийа гьран | – | – | 14:16-24
25. Чаwа бьбьнә шагьрте Иса | – | – | 14:25-33
26. Пәза ӧндабуйи | 18:12-14 | – | 15:3-7
27. Зиве ӧндабуйи | – | – | 15:8-10
28. Кӧр’е ӧндабуйи у бьре wи | – | – | 15:11-32
29. Wәк’илхәрще беамьн, ле сәрwахт | – | – | 16:1-13
30. Мәрьве дәwләти у Лазаре фәqир | – | – | 16:19-31
31. Борщдарийа хӧламе амьн | – | – | 17:7-10
32. Мәсәла жьнәбийе у һ’акьм | – | – | 18:1-8
33. Мәсәла ферьси у хәрщгьр | – | – | 18:9-14
34. Мәсәла дәһә зер’а | (25:14-30) | – | 19:11-27
35. П’алед р’әзед тьрийа у һәqе wан | 20:1-16 | – | –
36. Мәсәла дӧ кӧр’а | 21:28-32 | – | –
37. Мәсәла р’әзе тьрийа у р’әзвана | 21:33-44 | 12:1-11 | 20:9-18
38. Мәсәла дә’wате | 22:1-14 | – | –
39. Дәрса дара һежире | 24:32-35 | 13:28-31 | 21:29-33
40. Р’ож у сьһ’әт нә ә’йан ә | – | 13:33-37 | –
41. Мәсәла дәһә qизед бьк’ьр | 25:1-13 | – | –
42. Мәсәла се хӧлама | 25:14-30 | – | (19:11-27)
43. Пәз у бьзьн | 25:31-46 | – | –

Мәлк’и-Садьq

Мьзгини

Фәрһәнгок

– П’адша у к’аһине бажаре Шәлиме бу. Щарәке дьжмьна бьразийе Бьраһим, Лут мала wива гьртьн. Бьраһим чу т’әв wан дьжмьна шәр’ кьр у сәрк’әт, Лут, мал у мьлк’е wива хьлаз кьр пашда ани. Гава Бьраһим вәгәр’ийа, йәки бь наве Мәлк’и-Садьq р’асти wи һат, нан у шәрав да Бьраһим у дӧа ль wи кьр. Бьраһим йәк жь дәһә п’аред һ’әму тьштед кӧ т’әви хwә жь шер’ анин п’ешк’еши wи кьр. Гәләк сал пәй ве йәкер’а ә’дәте щьмә’та Исраеле бу, wәки йәк жь дәһә п’аред бәр у тьштед дьн бьдана к’аһина. Дәстпебун 14:17-20; Ибрани 5:6-10; 6:20; 7:1-17.

Мәрйәм

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Чәнд к’ӧлфәт К’ьтеба Пирозда һәнә, наве wан Мәрйәм.

1. Дийа Иса.

2. Мәрйәма Мәждәлани (Мәтта 27:56; Марqос 16:9; Луqа 8:2; Йуһ’әнна 20:1-2, 11-18).

3. Мәрйәма хушка Мәрт’а у Лазар (Луqа 10:38-42; Йуһ’әнна 11:1-5; 12:1-7).

4. Мәрйәма дийа Аqуб у Усьв. Һьнәк дьфькьрьн кӧ әв Мәрйәм хут әw Мәрйәма жьна Клепас бу (Мәтта 27:56; Марqос 15:40; 16:1; Луqа 24:10).

5. Мәрйәма дийа Йуһ’әнна-Марqос. Мала wе Оршәлимеда һәбу, ль wьр шагьртед Иса дьщьвийан (К’аред Шандийа 12:12).

Мәсиһ

Мьзгини

Фәрһәнгок

– хәбәрәкә ибрани йә. Мә’на wе бь зьмане ибрани әв ә: «Йе бь р’ун к’ьфшкьри». Гава йәк дьбу п’адша, р’ун сәр сәре wида дькьрьн. Әв жи дьбу нишана кӧ фьланкәс бу п’адша. Хwәде соз дабу, wәки хьлазкьрәки щьмә’та Хwәр’а бьшинә, кӧ wан аза кә, п’адшатийа Хwәде бинә нава wан у бьбә п’адшайе т’әмамийа дьнйайе. Ләма гава Иса һат, әw бь наве «Мәсиһ» һатә готьне, wәки бьдә к’ьфше кӧ әw жь Хwәдеда бьжарти у к’ьфшкьри йә. Хәбәра «р’ункьри» бь зьмане йунани ХРИСТОС те готьне.

Мирещьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (Щьн, Иблис, Шәйт’ан) Бь йунани «ДИАБОЛОС» ә, кӧ те фә’мкьрьне «щьн», ӧса жи хәбәра «САТАНАС» те хәбате, кӧ әв хәбәр ә’сьле хwәда жь зьмане ибрани йә у т’әрщьмә дьбә «Йе мьqабьл, хәйбкьр, бӧхданбеж». Сәрда жи Пәймана Нуда гәләк навед wийә дьн һәнә. Мәсәлә: Сәрwере щьна (Мәтта 9:34; 12:24), Бәлзәбул (Мәтта 12:24), Щер’ьбандкьр (Мәтта 4:3), Мә’р у Зийа (Ә’йанти 20:2), Йе Хьраб (Мәтта 5:37; 6:13), Баве дәрәwа (Йуһ’әнна 8:44) у йед майин. К’ьтеба Пироз ә’йан дькә, кӧ мирещьн дьжмьне Хwәде у мәрьва йә. Әw бәр Хwәде шькийате мәрьва дькә. Әw хwә дькә дьлqе мьлйак’әте р’онайе (Корьнт’и II 11:14), мәрьва дьхапинә, жь р’ийа Хwәде дәрдьхә у тьштед майин дьдә һ’әбандьне, мәрьва дькә һесире гӧна. Ӧса жи К’ьтеба Пироз ә’йан дькә, кӧ Иса Мәсиһ һатә дьнйайе бь мьрьн у р’абуна Хwә мирещьн бьндәст кьр. Ахьрийа дьне (Р’ожа Ахрәте) Иса wәхте һатьна Хwәйә дӧда wе диwана мирещьн у мьлйак’әтед wи бь агьре һ’әта-һ’әтайе бькә (Мәтта 25:41; Ә’йанти 20:10).

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 13:19; 25:41; Луqа 4:1-13; 22:3-4; Йуһ’әнна 8:42-44; Корьнт’и II 2:10-11; 4:4; 11:13-15; Әфәси 2:2; Т’есалоники I 2:18; Т’есалоники II 2:9-12; Пәтрус I 5:8-9; Йуһ’әнна I 3:8-10; Ә’йанти 12:7-12; 20:1-3; 20:10.

Муса

Мьзгини

Фәрһәнгок

– сәрwерәки щьмә’та Исраелейи ә’йан бу. Wәхте кӧ щьмә’та Исраеле һесир у хӧламед wәлате Мьсьре бун, Хwәде әw бьжарт у щьмә’та Исраеле бь дәсте wи хьлаз кьр. Хwәде пе дәсте Муса Qанун жи дайә щьмә’та Исраеле (Дәрк’әтьн сәре 1-е һ’әта сәре 20-и у йед майин). Мәтта 8:4; 17:3-4; Йуһ’әнна 5:45-46; Ибрани 3:2-5, 16 у йед майин.

Мьзгини

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 24:14; К’аред Шандийа 16:10; 20:24; Р’омайи 1:2-4; 16-17; Корьнт’и I 1:17-25; 15:1-7; Галати 1:6-12; Әфәси 1:13; Филипи 1:27; Колоси 1:5-6; Т’есалоники I 1:5; Т’есалоники II 2:14; Тимот’ейо II 1:8-11; 2:8-10.

Мьзгини (Мьзгинийа Хwәде)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– «Инщил» жь к’ока (р’аwа) хәбәра ӘӦАГГӘЛИОН бь зьмане йунани те. Мә’на wе бь кӧрманщи «мьзгини» йә. Мьзгини жи те фә’мкьрьне чаwа хәбәр йан дәнгәки хер сәр мәрьвда те.

Мьрьн

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Йуһ’әнна 6:39-40; 11:17-27; 14:1-4; Р’омайи 6:10-11; 8:38-39; 14:7-9; Корьнт’и I 15:12-58; Корьнт’и II 5:1-10; Филипи 1:20-24; Т’есалоники I 4:13-18; Ибрани 2:14-15; Ә’йанти 14:13; 21:1-4; 22:1-5.

Мьсьр

Мьзгини

Фәрһәнгок

– wәлатәки незики Исраеле йә. Щьмә’та Исраеле ль wьр чарсьд сали бу һесир у хӧлам. К’аред Шандийа 7:34-40; Мәтта 2:13.

мала Аqуб

Мьзгини

Фәрһәнгок

– мьләте Исраел. Аqуб у Исраел йәк ьн. Һәр донздәһ кӧр’ед Аqуб, аwа готи һәр донздәһ кӧр’ед Исраел, бунә донздәһ qәбилед Исраеле.

мана

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Гава Щьмә’та Исраел жь Мьсьре дәрк’әт, т’әви Муса чьл сали нава бәр’ийеда бу. Бәр’и щики хьки-хwәли (вьки-вала) бу, ль wьр һәр сьбәһ бона хwарьне Хwәде «мана» жь ә’змана дьбаранд у дьда wан, чьмки хwарьна wан т’ӧнәбу. Пештьри р’ожа шәмийе (сәбте), һәр сьбәһ щьмә’та Исраеле дәрдьк’әт дьчу, бона р’ожәке мана т’оп дькьрьн у дькьрьнә нан, дьхwарьн. Мана тьштәки wәкә льбед к’ьшмиша хӧйа дьбу. Льбед wи гьловәр’ у сьпи бун у тә’ма wи мина тә’ма нане шкәвайи һьнгьвкьри бу (Дәрк’әтьн 16; Жьмар 11:4-9). Һьнәк фә’м дькьн кӧ мана гәзо йә, ле на. Гәзойе кӧ дьк’әвә сәр бәлгед даред мә’зе у даред бәруйе, әва тьштәки дьн ә, нә мана йә.

мәрьв

Мьзгини

Фәрһәнгок

– мьров, инсан.

мәсиһи

Мьзгини

Фәрһәнгок

– йе кӧ ль пәй Иса Мәсиһ дьчә у Wи баwәр дькә. К’аред Шандийа 11:26; 26:28; Пәтрус I 4:16.

мират’

Мьзгини

Фәрһәнгок

– һәбука баве, wар, wерьс.

мьзгиндар

Мьзгини

Фәрһәнгок

– йе кӧ Мьзгинийа П’адшатийа Хwәде дьдә, Инщиле дьдә наскьрьне (тә’риф дькә).

мьлйак’әт

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Зьмане ибрани у йунанида фә’мина wе «qасьд» ә, чьмки әвана qасьдед Хwәде нә. Әвана һәйинед р’ӧһ’ани нә, кӧ һ’ьзура Хwәдеда дьминьн. Найенә дитьне һ’әта хwәха хwә ә’йан нәкьн. Мьлйак’әт qьрара Хwәде ә’лам дькьн йан жи тиньнә сери. Әwана жь алийе Хwәдеда к’ьфшкьри нә, кӧ мәрьва хwәйи кьн у гӧһ бьдьнә wан (К’аред Шандийа 12:6-11; 27:23; Ибрани 1:14). Щарна Хwәде мьлйак’әта дьшинә щәм мәрьва, wәки тьштәки wанр’а бежә. Мьлйак’әте сәрwере һ’әму мьлйак’әта Мьхайил ә (Щьһуда 9). Йәки дьн жи наве wи Щьбрайил ә (Луqа 1:19, 26).

мьрари

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (мурдар) Һ’әйwане кӧ найе сәржекьрьне, хун теда дьминә, һ’ьшк дьбә, әw мьрар те һ’әсабе.

НАВНИШЕД ЧАПА У П’ӘРА

Мьзгини

Навнишед Чапа У П’әра

П’ӘРЕД ДӘМА ИСА МӘСИҺДА

К’ӧрди

Йунани

Һ’ӘСАБЕД ДЬРЕЖАЙЕ

Һ’ӘСАБЕД ПИВАНЕ

Нәхwәши у qәнщкьрьн

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 4:23-25; 9:35; 11:2-5; К’аред Шандийа 3:1-6; 8:4-8; 19:11-16; 28:8-9; Корьнт’и I 12:9; 12:29-30; Корьнт’и II 12:7-10; Тимот’ейо I 5:23; Тимот’ейо II 4:20; Аqуб 5:14-15.

Нә’ман

Мьзгини

Фәрһәнгок

– сәрwере әскәред wәлате Сурйайе бу, йәки ә’йан бу, ле к’оти бу. Гава бона Елиша п’ехәмбәр бьһист, чу щәм wи һиви же кьр кӧ wи qәнщ кә. Елиша готе «Һәр’ә ч’әме Урдӧне у һ’әфт щара нӧqи бьне аве бә дәре, те qәнщ би». Нә’ман гӧр’а wи кьр у Хwәде әw паqьж у qәнщ кьр. П’адшати IV 5:1-27; Луqа 4:27.

Нә’мәйед Кәле

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Әфәси, Филипи, Колоси у Фьлимон. Әв нә’мә wәхте Паwлос кәледа бу һатьнә ньвисаре. Әфәси 3:1; 4:1; Филипи 1:7, 13; Колоси 4:3, 18; Фьлимон 1, 10.

Нинәwа

Мьзгини

Фәрһәнгок

– наве бажар ә. Хwәде Уньс п’ехәмбәр шандә wьр wәки бежә щьмә’та wи бажари кӧ әwе бажаре wан wеран кә, чьмки гәләк хьраби дькьрьн. Гава wан хәбәред Уньс бьһистьн, бь гьри жь гӧнәкьрьне вәгәр’ийан. Хwәде бахшандә wан. Иро әв бажар дьк’әвә нава ә’рде Ираqе, к’идәре гәләк к’ӧрд дьминьн. К’ьтеба Уньс; Мәтта 12:41; Луqа 11:30, 32.

Нӧһ

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бавә’шир у п’ехәмбәр бу. Һена Нӧһда мәрьва кӧ гәләки хьраби дькьрьн, Хwәде гот: «Әзе тофана мәзьн р’акьм, wәки һәр тьштед дьнеда wеран бьн». Ле Нӧһ мәрьвәки баwәрмәнд бу у гӧр’а Хwәдеда бу. Чаwа кӧ Хwәде готә wи, ӧса жи әwи гәмикә мәзьн чекьр. Әw нәфәред хwәва у һ’әйwанед щур’ә-щур’ә жь аве хьлаз бун, ле һ’әму инсанед дьне хәньqин. Дәстпебун 6:9–10:32; Мәтта 24:37-39; Луqа 3:36; 17:26-27; Ибрани 11:7; Пәтрус I 3:20; Пәтрус II 2:5.

Ньвисаред пироз

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 4:1-4; 5:17-20; 22:29; Йуһ’әнна 8:31-32; 20:31; К’аред Шандийа 20:32; Р’омайи 15:4; 16:26; Колоси 3:16; Т’есалоники I 2:13; Тимот’ейо I 4:13; Тимот’ейо II 3:14-17; Ибрани 4:12; Пәтрус I 1:22-25; Пәтрус II 1:19-21; Йуһ’әнна II 9-10; Ә’йанти 1:3.

Ньхӧмандьна аве

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 28:18-20; Йуһ’әнна 3:22; 4:1-2; К’аред Шандийа 2:37-42; 8:12; 8:36-38; 10:44-48; 16:14-15; 16:31-33; 19:1-7; 22:12-16; Р’омайи 6:1-4; Галати 3:26-27; Колоси 2:12; Пәтрус I 3:20-22.

назьк

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бәдәw, хwәшьк.

нандьрун

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’аләти, п’аләйи.

нане Хwәдер’а дайи

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (нане һ’ьзуре, нане пешбәрийе) нане пироз һена Мусада Коне Шә’дәтийеда (Коне Щьвинеда), ӧса жи пәйр’а п’арьстгәһеда һәбу. Әв нан ль сәр сьфра зер’ин «ль пешбәри Хӧдан» дьһатә р’езкьрьне. Һәр р’ожәкә шәмийе к’аһина донздәһ нане бе һәвиртьр’шк дьпә’тьн, ль сәр сьфра зер’ин даданин у йед кӧ һ’әфтийа дьнда дәwсе данин, к’аһина йе пешийе щийе пирозда дьхwарьн. Пештьри к’аһина изьна т’ӧ кәси т’ӧнәбу әв нан бьхwарана. Әв нан нишанәкә Пәймана Хӧдан бу, кӧ әw т’әви щьмә’та Исраеле бу. Qануна К’аһинтийе 24:5-9; Мәтта 12:4; Марqос 2:26; Луqа 6:4.

нард

Мьзгини

Фәрһәнгок

– р’унәки бинхwәш кӧ жь шинайикә Һьндьстане дьһатә чекьрьне. Марqос 14:3; Йуһ’әнна 12:3, 5.

Нард

нәдьр

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (гори, qӧрбан) Ль гора Qануна Муса (Дәрк’әтьн 13) инсан у һ’әйwанед ньхӧрийә нер, әw нәдьред (горийед) Хwәде бун. Һ’әйwан дьһатьнә сәржекьрьне у жь бәр инсенва дьһатьнә дайине. Мә’на wе әв ә, кӧ һәр ньхӧри п’ара Хwәде бу, пироз, бӧһӧрти у т’айбәти, аwа готи Хwәдер’а щӧдәкьри бу (Луqа 2:23).

нәзир

Мьзгини

Фәрһәнгок

– те фә’мкьрьне «Хwәдер’а дайи», аwа готи йәки кӧ Хwәдер’а бона хьзмәтк’арийе ад-qьрар дькьр (Жьмар 6:1-21). Се qәйдед һ’ими бона йед нәзир һәбун:

1. Һәгәр жьн буйа йан мер буйа, гәрәке шәрав-араq вәнәхwара, нә тьри, нә жи хӧрәкед жь меwа тьрийе бьхwара.

2. Гәрәке мәqәс йан дузан п’ор’е сери нәк’әта һ’әта wи wәхте адейи к’ьфшкьри хьлаз нәбуйа.

3. Гәрәке щьнйазе мьрийа нәк’әта, нә жи незик буйайе. Wәхте адкьрьнейи лапи һьндьк си р’ож бу, ле мәрьв жи һәбун бь т’әмамийа ә’мьре хwә Хwәдер’а ад-qьраркьри бун, аwа готи нәзир. Пәймана Кәвьнда бона чәнд мәрьвед нәзирә адкьри ньвисар ьн, мәсәлә: Самуел, йе кӧ дийа wи әw хwәха Хwәдер’а да (П’адшати I 1:11, 28 ) у Шьмшон (Һ’акьмти 13:2-5 ). Пәймана Нуда Йуһ’әннайе Ньхӧмдар (Луqа 1:15; 7:33) нәзире адкьри бу. Хӧйа дьбә кӧ Паwлос у чәнд мәрьвед майин (К’аред Шандийада 18:18; 21:23-24, 26) бона дәмәкә кьн чаwа нәзир адкьри бун, wан ль гора qәйдә-qанунед нәзирийе хьлазийа wәхте адейи к’ьфшкьри п’ор’е хwә кӧр’ кьрьн у һ’әди дан (Жьмар 6:9, 18).

нәмами

Мьзгини

Фәрһәнгок

– хайинти, бебәхти.

нәмер

Мьзгини

Фәрһәнгок

– әв әw мер ьн, йед кӧ жь мертийе к’әти нә. Һьнәк жь зькмакийеда ӧса нә, һьнәк жи мәрьва әw ӧса кьрьнә, мәсәлә: Зәмане бәре п’адшед ве дьне гәләк хӧламед бьндәсте хwә нәмер дькьрьн, аwа готи дьхәсандьн, кӧ дәст нәавитана к’ӧлфәтед мале.

нәщьһу (мьләтед майин)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– һ’әму мьләтед дьнйайе, кӧ ә’сьле хwәда нә щьһу нә. Һ’әму мьләтед нәщьһу п’утп’арьст бун, пештьри һьнәка, йед кӧ Хwәдейе щьһуйа, аwа готи Хӧдан т’әне баwәр дькьрьн. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «п’утп’арьст» у бьн хәбәра «йунан»-да бьхуньн.

ньвисар (ньвисаред пироз)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Пәймана Кәвьн у Пәймана Ну. Ле гава ньвиск’аред Пәймана Ну к’ьтебед хwәда бә’са «ньвисар» йан «ньвисаред пироз» дькьрьн, фькьра wан сәр wан к’ьтебед ньһайә Пәймана Кәвьнда бу, чьмки к’ьтебед Пәймана Ну һьнге һәла һе чаwа к’ьтебәк нәһатьбунә бәрәвкьрьне (Тимот’ейо II 3:16-да).

ньсрәти

Мьзгини

Фәрһәнгок

– мәрьвед жь бажаре Ньсрәте. Әв нав бона Иса һатә готьне (Мәтта 2:23; Марqос 14:67) у пәйр’а жи бона мәсиһийа (К’аред Шандийа 24:5).

ньсьл

Мьзгини

Фәрһәнгок

– ньфш.

ньхӧмандьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Пәймана Нуда ньвисар ә, кӧ Йуһ’әннайе Ньхӧмдар гәләк мәрьв ль ч’әме Урдӧнеда дьньхӧмандьн. Әwи гот, кӧ гәрәке жь гӧнәкьрьне вәгәр’ьн у паше бенә ньхӧмандьне. Бь ви аwайи Йуһ’әннайе Ньхӧмдар дьле мәрьва бона һатьна Мәсиһ һазьр дькьрьн. Ӧса жи шанди у баwәрмәндед Исайә пешьн жь qӧр’на пешьнда, йед кӧ дьбунә баwәрмәнд, пе аве дьньхӧмандьн. Әв йәк дьбу нишана вәгәр’андьн, паqьжбун у бахшандьна гӧнед wан. Ӧса жи ньхӧмандьна баwәрмәнда ве сӧр’е дьдә фә’мкьрьне, кӧ т’әви Иса мьрьн, дәфьнбун у жь мьрьне р’абун. Мәтта 28:19; К’аред Шандийа 2:38, 41; 10:47-48; Р’омайи 6:3-4; Корьнт’и I 10:2; 12:13; Галати 3:27; Колоси 2:12; Пәтрус I 3:21 у йед майин.

ньхӧмдар

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Йуһ’әннар’а дьготьн ньхӧмдар. Гава wи хәбәра Хwәде бәла дькьр, т’обәдар бь аве дьньхӧмандьн. Луqа 1:5-25; Мәтта 3:1.

ньхӧри

Мьзгини

Фәрһәнгок

– К’ьтеба Пирозда, кӧр’е ньхӧри ль сәр һ’әму зар’ар’а бу у һәqе wи жь һәqе һ’әмуйа зедәтьр бу. Жь мьлк’е баве дӧбарә п’ара wи дьк’әт (Qануна Дӧщари 21:15-17, Ишайа 61:7 ), дӧайе бавейи һәри qәнщ әwи дьстанд (Дәстпебун 27), ӧса жи һ’ӧкӧме баве (Дәстпебун 27:29, 37; 37:21-22; П’адшати IV 2:9 ). Ле кӧр’әки дьн дькарьбу һәqед ньхӧртийа бьре хwә же бьстанда (Дәстпебун 25:34; Ибрани 12:16). Анәгори Qануна Муса, һәр ньхӧрийе нерини жь мерьв йан һ’әйwен, әw п’ара Хӧдан бу (Qануна К’аһинтийе 27:26, Жьмар 3:12-13). Бона ве йәке, п’ешк’еши Хwәде дькьрьн (аwа готи Хwәдер’а нәдьр дькьрьн) у дьданә П’арьстгәһе (де у бав кӧр’е хwәйи ньхӧри пашда дьк’ьр’ин (Жьмар 18:15, 3:40-51, Дәрк’әтьн 13:1 [2], 12 [13])). Хwәде һ’әму мьләт хӧльqандьн, ле Исраел бьжарт wәки бьбә мьләте Wийи ә’зиз, аwа готи т’әйбәти, ләма жер’а дьбежә «кӧр’е ньхӧри» (Дәрк’әтьн 4:22, Йерәмийа 31:9 ) ӧса жи «бәре дәрәмәта пешьн» (Йерәмийа 2:3 ). Даwьд п’адша у wаре wи Мәсиһ, әw һәр дӧ жи ньхӧрийе Хwәде тенә готьне. Qәwат у һ’ӧкӧме wан т’әйбәти бун (Зәбур 89:27 [28 ибрани]). Пәймана Нуда, Мәсиһр’а дьбежьн «Ньхӧри» чьмки һ’ӧкӧм, сәрwерти у к’ӧрсийа Wи сәр һ’әмуйар’а йә (Ибрани 1:6; Колоси 1:15) у Әw пешьн жь нава мьрийа р’абу (Колоси 1:18; Ә’йанти 1:5). Колоси 1:15-да әв йәк те готьне кӧ Мәсиһ Ньхӧрийе һ’әму ә’фьрина йә, аwа готи, Ньхӧрийе Хwәдейи ль сәр һ’әму ә’фьринар’а йә. Һ’ӧкӧме Мәсиһ сәр һ’әму ә’фьрина һәйә у Әw Хwәха бәри wе йәке һәбу (бьхунә Колоси 1:16-17, ӧса жи Филипи 2:6 у Йуһ’әнна 17:5). Баwәрмәндед Иса Мәсиһ жи «ньхӧри» тенә готьне (Ибрани 12:23), чьмки әw мәрьвед Хwәдейә т’айбәти нә, wар у мьлк’е Wи нә, кӧ гәрәке ә’мьре пироз, бӧһӧрти-жьбарә бьжин. Чаwа кӧ Мәсиһ ньхӧрийе жь нава мьрийа йә, әв йәк гӧмане дьдә баwәрмәнда кӧ әw жи т’әви wе р’умәта р’абуна жь мьрийа бьн.

Оршәлим

Мьзгини

Фәрһәнгок

– иро жер’а «Qӧдса Шәриф» жи те готьне. Әw бажаре щьһуйайи һәри мәзьн у ә’йан бу, чаwа иро жи. П’арьстгәһа щьһуйа жи ль wьр бу. Бәри 3000 сала Даwьд п’адша Оршәлим жь дәсте йәбусийа станд. Пешийе әw бажаре П’адшатийа т’ьфаqийа Исраеле бу у паше бу бажаре п’адшатийа башуре, аwа готи Щьһуда. Һьнге Даwьд п’адшайе wе бу, һ’әсабе мәрьвед wе 2000 бу. Wәхте Пәймана Нуда һ’әсабе мәрьвед wе лапи кем 80_000 бу. Бона щьһуйа, Оршәлим бажаре һәри пироз ә.

Паqьжкьрьна гӧна пе мьрьна Мәсиһ

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 26:26-29; Р’омайи 3:25; 5:9-10; Әфәси 1:7; Ибрани 9:11-14; Йуһ’әнна I 1:6-7; Ә’йанти 7:14-17.

Пәймана Кәвьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Qьрара Кәвьн. К’ьтебед щьһуйайә пирозр’а, йед кӧ бәри Иса һәбун, wанар’а дьбежьн «Пәймана Кәвьн», чьмки wанда бона пәймана Хwәде т’әви щьмә’та Исраеле те готьне. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «пәйман»-да бьхуньн.

Пәймана Ну

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Qьрара Ну. Wан к’ьтебед пирозр’а дьбежьн Пәймана Ну, к’ижанада дәрһәqа Иса Мәсиһ у щьвина Wида ньвисар ьн, чьмки нава wанда дәрһәqа пәймана Хwәдейә нуда те готьне, йа кӧ т’әви мәрьва гьреда. Әва пәймана пе хуна Иса Мәсиһ бона бахшандьна гӧнед һ’әму мәрьва һатийә гьредане (Марqос 14:24; Корьнт’и I 11:25; Әфәси 5:2; Ибрани 7:26-28). Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «пәйман»-да бьхуньн.

Пәтрус

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жер’а Шьмһ’ун у Кифас жи дьготьн. Әw йәк жь һәр донздәһ шагьртед Иса бу. Әw шанди бу. «Пәтрус» бь зьмане йунани у «Кифас» (аwа готи «кефа») бь зьмане арами тенә фә’мкьрьне «qәйа» йан «кәвьр» (Йуһ’әнна 1:42).

Пилато

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жь Qәйсәре Р’омайе к’ьфшкьри бу, әw wәлийе wәлатед Щьһустане, Самәрйайе у Идумәйайе бу. Маләкә wи ль Qәйсәрийе бәр бә’ре бу, ле маләк жи Оршәлимеда бу. Мәтта 27:2, 11-26; Луqа 23:1-25 у йед майин.

П’адшатийа Хwәде, П’адшатийа Ә’змана

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бона т’әвгьредана Хwәде у щьмә’та Wи те готьне. Чаwа п’адша щьмә’та хwә хwәй дькә у сәр wе п’адшатийе дькә, Хwәде жи ӧса йә. Һәр тьштед кӧ щьмә’т һ’әwщә дьбә дьдә wан у р’ебәрийа wан дькә. Щьмә’та Wи әw мәрьв ьн, йед кӧ баwәрийа хwә Wи тиньн у гӧр’а Wи дькьн. Гава Иса Мәсиһ щара пешьн һатә дьне, п’адшатийа Хwәде бь щур’әки ну хӧйа бу, чьмки Иса р’екә ну мәрьвар’а вәкьр, wәки т’әви Хwәде т’әвгьредайи бьн у бьжин. Бона ве йәке те готьне кӧ П’адшатийа Хwәде иди дәстпебуйә. Ле гава Иса Мәсиһ диса бе, wе һьнге п’адшатийа Хwәде т’әмам бьбә у һ’әму инсанар’а бь щур’әки ну бе ә’йанкьрьне (Мәтта 6:33, 19:16-30; Марqос 10:15). Мә’на П’адшатийа Хwәде у П’адшатийа Ә’змана йәк ә. Мәтта хәбәра «Ә’зман» дәwса «Хwәде» да хәбате, чьмки хӧйа дьбә кӧ wи Мьзгинийа хwә ль гора зараве щьһуйа ньвиси у нә ә’дәте щьһуйа бу кӧ наве Хwәдейи пироз гәләк щара банина сәр заре хwә. Ләма щьһуйа гәләк щара «Ә’зман» щийе кӧ Хwәде дьминә, дәwса наве «Хwәде» дьданә хәбате. Дәред кӧ Мәтта «П’адшатийа Ә’змана» ньвисин, Марqос у Луqа «П’адшатийа Хwәде» ньвисин. Мәтта 4:17, 5:10; Марqос 1:15; Луqа 6:20.

П’ӘРЕД ДӘМА ИСА МӘСИҺДА

Мьзгини

Навнишед Чапа У П’әра

к’ӧрди | йунани | шә’дәтийа wан щийа
пол | ләптон | Марqос 12:42; Луqа 12:59; 21:2
qӧр’уш | кодрантес | Мәтта 5:26; Марqос 12:42.
дьраве чарqӧр’уше | ассарион | Мәтта 10:29; Луqа 12:6.
зив* | динарион | Мәтта 18:28
йан драхмә | Мәтта 17:24
нале дӧзиве | дьдрахмон | Мәтта 17:24
нале чарзиве | статер | Мәтта 17:27
зер’ | мна | Луqа 19:13
тәлант** | талантон | Мәтта 18:24; 25:15

* Зивәк qаси р’ожхәбатәкә п’аләки бу.

** Тәлантәк 44 килограм зив бу у qимәте wе һәqе п’аләки панздәһ сала зедәтьр бу.

П’әрә, һәбук, мал у мьлк’

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 6:19-21; 6:24-34; Луqа 12:13-21; 12:32-34; К’аред Шандийа 20:35; Тимот’ейо I 6:6-10; 6:17-19; Ибрани 13:5-6; Аqуб 2:1-9; 5:1-6.

П’утп’арьсти, сербази у к’оч’әкти

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 4:10; К’аред Шандийа 13:4-12; 17:22-31; 19:11-20; Корьнт’и I 5:11; 6:9-11; 8:1-13; 10:1-22; Корьнт’и II 6:14-18; Галати 5:19-21; Т’есалоники I 1:9-10; Йуһ’әнна I 5:21; Ә’йанти 21:8; 22:15.

пәйман

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (аһда, ад у qьрар) нав дӧ мәрьвада, нав дӧ к’омада, йан жи нав Хwәде у мәрьвада те гьредане. Пәйманәк нава Хwәде у Нӧһда һәбу (Дәстпебун 9:8-17), нава Хwәде у Бьраһимда (Дәстпебун 15), нава Хwәде у Даwьдда (П’адшати II 7; Зәбур 89:1-37). Ль сәре ч’ийайе Синайе Хwәде пәйманәк т’әви щьмә’та Исраеле гьреда. Ль гора ве пәймане Хwәде соз да wәки Хwәха Хӧдане щьмә’та Исраеле бә у wан хwәй кә, ле гәрәке Исраел жи Qануна Хwәде бьqәдинә, йа кӧ Wи бь дәсте Муса да. Ле Исраеле гәләк щара пәйман, аwа готи Qануна Муса дьт’әр’ьбанд. К’ьтебед щьһуйайә пирозр’а, йед кӧ бәри Иса һәбун, wанар’а дьбежьн «Пәймана Кәвьн». Wеда ньвисар ә, кӧ Хwәде wе пәйманәкә ну т’әви щьмә’та Хwә гьредә (Йерәмийа 31:27-37 ). Хwәде әв пәймана ну пе дәсте Иса Мәсиһ бона һ’әму мьләта гьреда, пе хун у мьрьна Wи. Марqос 14:24; Луqа 22:20; Р’омайи 3:21-26; Корьнт’и I 11:25; Ибрани 10:10-22.

пироз

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (мьqәдәс, бьмбарәк, зийарәт, бӧһӧрти, хальс) Мә’на «пироз» ль гора К’ьтеба Пироз фькьра р’ӧһ’ани йә. Хwәде Хwәха пироз ә у пирозбуна Wи сәр һәр тьштир’а йә. Һащәт, мәри у тьштед майинә бона һ’әбандьне Хwәдер’а тенә башqәкьрьне, чаwа бӧһӧрти-жьбарәкьри (пирозкьри). Мәрьвед пироз әw ьн, йед кӧ бона хьзмәтк’арийа Хwәде у жийина бӧһӧрти башqәкьри нә (Корьнт’и I 1:2). Ве wәлгәр’андьнеда дәwса «Пирозед Хwәде» «Щьмә’та Хwәде» һатийә ньвисаре (Корьнт’и II 1:1). «Пирозе Хwәде» у «Йе Пироз» жи навед Иса Мәсиһ нә (Пирозе Хwәде: Марqос 1:24; Луqа 4:34; Йуһ’әнна 6:69; Йуһ’әнна I 2:20; Ә’йанти 3:7; Йе Пироз: Луqа 1:35).

пол

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’әред сьфьр ьн, йед һәри бе qимәт ьн. Дӧ пол qаси qӧр’ушәки йә. Марqос 12:42; Луqа 12:59; 21:2. Жь к’әрәма хwә ль навниша (таблиса) ль к’ӧтасийа фәрһәнгоке бьньһер’ьн.

пунг

Мьзгини

Фәрһәнгок

– нә’нә.

п’арьстгәһ

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (ә’бубәтханә, ибадәтханә, хана Хwәде) авайийе щьһуйайи һәри бәрбьч’ә’в у ә’йан бу. Сьлеман п’адша щара пешьн п’арьстгәһ бажаре Оршәлимеда чекьр. Әw т’әне ль Оршәлиме һәбу. Мьләте Исраеле дӧа у һ’әбандьнед хwә wьр дькьрьн у горийед (qӧрбанед) хwә ль wьр сәржедькьрьн. П’арьстгәһ жь чар п’ара бу: Һ’әwш, Һьндӧр’, Пирозгәһ у Щийе Һәри Пироз. П’әр’дәкә мәзьн навбьр’и дьда Пирозгәһе у Щийе Һәри Пироз. Сале щарәке Сәрәкк’аһин дьчу Щийе Һәри Пироз. Әwи ль wьр һьн бәр гӧнед хwәва, һьн жи ль бәр гӧнед щьмә’тева гори сәржедькьрьн, дӧа дькьр у бахшандьна гӧна жь Хwәде дьхwәст. Гава Иса ль сәр хач мьр, әв п’әр’да пироз нивида бу дӧ тиша (Луqа 23:45-46). Сала 70-да пәй буйина Иса Мәсиһр’а, Титойе сәрәскәре Императорийа Р’омийе п’арьстгәһ wеран кьр. Жь һьнгева һ’әта р’ожа иройин п’арьстгәһ щарәкә дьн нәһатийә чекьрьне.

п’ехәмбәр

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (нәби, qасьде Хwәде, qуле Хwәде, готьнбеже Хwәде) әw инсан бун. Хwәде wанр’а хәбәр дьда, кӧ әw готьна Wи бьгьһиньнә мәрьва.

п’ехәмбәрти

Мьзгини

Фәрһәнгок

– К’ьтеба Пирозда хәбәра «п’ехәмбәрти» фьрә те фә’мкьрьне. Йе кӧ п’ехәмбәртийе дькә, әw бь р’ебәрийа Р’ӧһ’е Пироз готьнәкә жь Хwәде ә’лами мәрьва дькә. Чаwа Паwлос Корьнт’и I 14:3-да дьбежә, йе кӧ п’ехәмбәртийе дькә, баwәрийа мәрьва ава дькә, дьл дьдә бәр wан у бәр дьле wанда те. Иди п’ехәмбәрти нә т’әне бона тьштед кӧ һе нәqәwьми нә.

п’еч’ьра

Мьзгини

Фәрһәнгок

– р’әфьк, малч’ьра, п’әлтька ч’ьре.

п’ешә

Мьзгини

Фәрһәнгок

– сьнә’т, һостати.

п’ешк’еш

Мьзгини

Фәрһәнгок

– дийари, һ’әдийа.

п’ешк’ешкьрьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (дийарикьрьн) бәр кәсәки хәлатәк данин (п’ешк’еш дане). Ль гора Qануна Муса зар’ок п’ешк’еши Хwәде дькьрьн, wәки Хwәде әw пироз (бәрәк’әт) бькьрана.

п’әйн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– сәргине һурбуйи, зьбьл, ә’дәба һ’әйwен.

п’әрәданг

Мьзгини

Фәрһәнгок

– сьндоqа (qӧт’ийа) һ’әди-дийари у хера. Хәлqе хер у хератед хwә дькьрьнә wьр.

п’игар

Мьзгини

Фәрһәнгок

– йе кӧ бь һәqти һ’әйwен хwәй дькә.

п’утп’арьст

Мьзгини

Фәрһәнгок

– мьләтед нәщьһу кӧ п’ут дьһ’әбандьн, дьһатьнә һ’әсабе п’утп’арьст чаwа иро жи дьһ’әбиньн. Мәсәлә, стәйрка, тә’ве, һиве, мьлйак’әта, һәйин у тьштед т’әбийәте, ӧса жи п’утед бь дәста чекьри. П’ут жи ӧса те фә’мкьрьне «сәнәм».

Артәмиса ханьм хwәде,
п’ута бажаре Әфәсе
(К’аред Шандийа 19:24 35)

п’ьшкбун

Мьзгини

Фәрһәнгок

– дьле йәки жь хәбәра йе дьн дьминә у же дьчә.

п’ьшккьрьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жь р’е дәрхьстьн. Йәк тьштәки дькә, кӧ ль йе дьн хwәш найе у әw жь wи дьчә.

Р’астһ’әсаббун, р’асти (бесущбун)

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

К’аред Шандийа 13:38-39; Р’омайи 1:16-17; 3:21-26; 5:1; 5:9-10; 5:18-19; Галати 2:16; 3:6-9; Тито 3:7.

Р’евека

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жьна Исһаqе кӧр’е Бьраһим бу. Дийа Аqуб у Әсаw (Р’омайи 9:10-13).

Р’әхаб

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жьнәкә нә р’ийа хwәда бу, ле баwәрийа хwә Хwәде ани у алик’арийа щьмә’та Исраеле кьр. Мәтта 1:5; Ибрани 11:31; Аqуб 2:25.

Р’ожа Ахрәте

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Р’ожа Диwане, р’ожа хьлазийа дьнйайе. Ӧса жи щарна к’ьтебеда ве р’ожер’а «Р’ожа Хӧдан» дьбежьн, аwа готи р’ожа һатьна Иса. Wе р’оже мьрийе жь мьрьне р’абьн у wе диwана һ’әму мәрьва бь дәсте Хwәде бьбә. Ишайа 13:6, 9; Мәтта 10:15; 12:36; Луqа 10:12, 14; Йуһ’әнна 6:39-40; 6:44; 6:54; 11:24; Пәтрус II 2:4, 9; 3:7, 10; Йуһ’әнна I 4:17; Ә’йанти 20:11-15 у йед майин.

Р’ожа К’әwандьне

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бона щьмә’та Исраеле р’ожа һәрә ә’зиз у пироз бу (ЙОМ КЬППУР бь ибрани). Сале щарәке п’арьстгәһеда Сәрәкк’аһин дәwса (бәрделийа) гӧнед щьмә’те у хwәва бона паqьжбуна п’арьстгәһ у горигәһе хуна һ’әйwана п’ешк’еш дькьр у дьк’әтә Щийе Һәри Пироз (Дәрк’әтьн 30:10; Qануна К’аһинтийе 16:1-34; 23:27; Ибрани 9:6-7). Пәймана Нуда жи Иса Мәсиһ Хwә жь бәр инсанва кьрә qӧрбан, гава сәр хач хуна Хwә р’ет, һатә кӧштьне. Әw к’әтә Щийе Ә’зманайи Һәри Пироз, щәм Баве Хwә у хwәqӧрбанкьрьна Wи бона һ’әта-һ’әтайе йә (Ибрани 9; 10:12). Һ’әрчи баwәрийа хwә Wи тиньн, әw ль бәр бахша хуна Иса дьк’әвьн у жь гӧнед хwә хьлаз дьбьн. Р’омайи 3:25-26; Ибрани 2:17.

Р’ожа Пенщийә һ’әсаб (Пентекост)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Бь зьмане йунани фә’мина ПӘНТЕКОСТЕ «пенщи» йә. Хwәде т’әми да щьмә’та Исраеле, кӧ р’ожа пашьнә пәй дәстпебуна Щәжьна Дәрбазбунер’а һ’әфт һ’әфтийа һ’әсаб кьн у Р’ожа Пенщи щәжьнәке жи бькьн. Ве щәжьнеда чь кӧ жь дәрәмәтед wан (дәхьлед wан) пешийе дьк’әтә бәр к’еләндийе, данин п’ешк’еши Хwәде дькьрьн (Qануна К’аһинтийе 23:15-21). Р’ожа Пенщир’а Щәжьна Нандьруне (Щәжьна Дәрәмәтед Ә’рде) жи те готьне, ӧса жи Щәжьна Һ’әфтийа. Р’ожа Щәжьна Пенщида Р’ӧһ’е Пироз щара пешьн чаwа п’ешк’еш баwәрмәндар’а һатийә дайине (К’аред Шандийа 2:1-41).

Р’ожа Р’абуне

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (Р’ожа Qийамәте) әw р’ож ә кӧ һ’әму мәрьвед qәнщ у хьраб wе жь мьрьне р’абьн у ль бәр Хwәде у Иса Мәсиһ щаба кьрьнед хwә бьдьн.

Р’ожа Р’ожийа

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «Р’ожа К’әwандьне»-да бьхуньн.

Р’ожа Хӧдан

Мьзгини

Фәрһәнгок

– 1. Пәймана Кәвьнда п’ьр’анийа щара те фә’мкьрьне, әw wәхт йан дәмед кӧ Хwәде диwана щьмә’та Хwә дькә, мәсәлә: Пе дәсте ордийед мьләтед майин, йан жи пе нәхwәшийа (Йоел 1:15; 2:1, 11; Амос 5:18, 20; Малахи 4:5 ).

2. Пәймана Нуда «Р’ожа Хӧдан» р’ожа һатьна Иса Мәсиһә дӧда бона диwана дьнйайе йә (Т’есалоники I 5:2; Т’есалоники II 2:2). Гәләк wе бона ве р’оже һазьр нибьн (Мәтта 24:42-44; Луqа 12:35-40; Пәтрус II сәре 3-а). Щарна те готьне: «Р’ожа Хӧдане мә Иса Мәсиһ» (Корьнт’и I 1:8) йан жи «wе Р’оже» (Т’есалоники II 1:10).

3. Т’әне Ә’йанти 1:10-да «Р’ожа Хӧдан» те фә’мкьрьне «р’ожа йәкшәме» (лә’де), чьмки Хӧдан Иса Мәсиһ йәкшәмеда жь мьрьне р’абу. Жь һьнгева әw р’ож бу р’ожа щьвина баwәрмәнда (К’аред Шандийа 20:7; Корьнт’и I 16:2).

Р’ома

Мьзгини

Фәрһәнгок

– иро п’айт’әхте wәлате Италйайе йә. Һена Иса Мәсиһда щьмә’та Р’омайе гәләк wәлат бьндәст кьрьбун, ӧса жи Исраел. Гәләк щьмә’та Исраеле дьжәнийанә П’адшайе Р’оме (Qәйсәр) у һ’ӧкӧмәтийа wи.

Р’ӧһ’е Пироз

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (Р’ӧһ’е Хwәде, Р’ӧһ’е Мьqәдәс, Р’ӧһ’е Бьмбарәк, Р’ӧһ’е Бӧһӧрти) Р’ӧһ’е Пироз Р’ӧһ’е Хwәде йә. Пәймана Кәвьнда Р’ӧһ’е Хwәде чаwа qәwата Хwәде хӧйа дьбә, к’ижани кӧ Хwәде илаһи дьда п’ехәмбәра. Бь зьманед йунани у ибрани хәбәра «ба» у «р’ӧһ’» йәк ьн (Йуһ’әнна 3:8). Пәймана Нуда Р’ӧһ’е Хwәде бь щур’әки ну һ’әму баwәрмәндед Исар’а те дайине (К’аред Шандийа 2:38), ӧса жи һе гәләки чаwа шәхсәк йан нәфсәкә Хwәде те фә’мкьрьне, аwа готи әw Хwәха Хwәде йә (Мәтта 28:19). Гава Иса чу щәм Баве, Р’ӧһ’е Пироз чаwа дәрсдар, пьштован у п’ешк’еш баwәрмәндар’а шанд (Йуһ’әнна 14:26; 15:26; К’аред Шандийа 10:45). Әw алик’арийа мәрьва дькә, мәрьва бәрбь т’әмамийа р’астийе дьбә (Йуһ’әнна 16:13; Корьнт’и I 2:10-13), щарна бона тьштед башqә р’ебәрийа мәрьва дькә (К’аред Шандийа 13:2; 16:6-7), ль бәр Хwәде бона баwәрмәнда лава-навчетийе дькә (Р’омайи 8:26-27) у qәwате дьдә баwәрмәнда, wәки хәбәра Хwәде бежьн у Хwәдер’а хӧламтийе бькьн (Корьнт’и I 2:4-5; Тимот’ейо II 1:7). Мәрәме п’ешк’ешед Р’ӧһ’е Пироз әв ә, кӧ т’әмамийа щьвина баwәрмәнда бьшьдинә у ава кә (Корьнт’и I, сәред 12 һ’әта 14).

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 28:19; Марqос 1:9-11; 3:28-30; Луqа 1:35; 3:16; 4:1; 11:13; 12:12; Йуһ’әнна 1:32-34; 3:5-8; 7:37-39; 14:15-17; 14:26; 15:26; 16:7-15; 20:19-23; К’аред Шандийа 1:4-5; 1:8; 2:1-18; 2:38-39; 4:31; 5:3-5; 8:14-17; 10:44-48; 13:2-4; 15:28; 16:7-10; 19:1-7; Р’омайи 5:5; 8:9-16; 8:26-27; Корьнт’и I 2:4; 2:9-16; 3:16; 6:11; 6:19; 12:1-13; Корьнт’и II 1:21-22; 5:5; 13:13; Галати 3:2-5; 4:6; 5:16-18; 5:22-25; Әфәси 1:13-14; 1:17; 3:16; 4:3-4; 4:30; 5:18-20; 6:17-18; Т’есалоники I 1:5-6; 5:19; Т’есалоники II 2:13; Тито 3:5-6; Ибрани 2:4; 9:14; Пәтрус I 1:2; 1:11; Пәтрус II 1:20-21; Йуһ’әнна I 2:20; 3:24; 4:13; 5:6-8.

р’астһ’әсаббун у р’астийа Хwәде

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Ньвисаред пирозда хәбәра «р’астийа Хwәде» бь чәнд щур’а те фә’мкьрьне. Щарна р’асти чаwа «һәqийа Хwәде» те фә’мкьрьне, әw һ’ӧнӧрәки Wи йә. Ле щарна жи «р’астийа Хwәде» кьрьнәкә Wи йә, кӧ чаwа Әw мерьв бесущ дькә у р’аст һ’әсаб дькә, нә кӧ т’әне ве йәке, ле мерьв т’әви Хwә дькә йәк жи. Һьнге инсан бәр ч’ә’ве Wи мина Wи р’аст хӧйа дьбә. Пәймана Кәвьнда жи те фә’мкьрьне, кӧ мәрийе р’аст әw ә, йе кӧ гӧнед wи һатьнә бахшандьне (Зәбур 32; Р’омайи 4:4-8). Wәки дьн жи «р’астийа Хwәде» гәләк щара фькьра хьлазкьрьнева гьредайи йә: Хwәде р’аст ә, амьн ә у хwәйе созе Хwә йә у йе кӧ гази Wи дькә, ль гора созе Хwә wи хьлаз дькә (Зәбур 51:14; Ишайа 46:12-13 ).

р’аw

Мьзгини

Фәрһәнгок

– р’а, р’айе даре.

р’аw-р’ьзьм

Мьзгини

Фәрһәнгок

– ә’дәт, ширәт, һинкьрьн у qанунед пешийа.

р’әз

Мьзгини

Фәрһәнгок

– 1. р’әзе тьрийа, бахе тьрийа, бахчә.

2. емиш, феки.

р’ожа т’ьвдарәккьрьне

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Щьһуйа р’ожа инийер’а дьготьн: «Р’ожа т’ьвдарәккьрьне», чьмки wе р’ожеда wан бона р’ожа шәмийе һазьрийа хwә дьдитьн. Р’ожа шәмийе р’ожа пироз бу, изьна wан т’ӧнәбу кӧ бьхәбьтийана. Бона щьһуйа инийе чаwа р’о дьчу ава, һьнге р’ожа шәмийе дәстпедькьр.

р’ожа шәмийе

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (р’ожа сәбте) бона щьмә’та Исраеле р’ожәкә ә’зиз (т’айбәти) у пироз ә (Дәрк’әтьн 16:23; 20:8, 11; 31:14-15). Бь ибрани ШАБАТ ә. Бь кӧрманщи «сәбт» жь шабате һатийә. Бона щьһуйа, шабат наве р’ожа һ’әфта йә у йа хьлазийа һ’әфтийе йә. Инийе еваре, гава р’ож дьчә ава, шабат дәстпедькә у һ’әта 24 сьһ’әта дьк’ьшинә. Ль гора Т’әwрате (Дәстпебун 2:2-3; Дәрк’әтьн 20:8-11; 35:2) р’ожа шабатеда к’ар у хәбат нә щайиз бу бькьрана, әв р’ож р’ожа р’ьһ’әтийе у һ’әбандьне йә (Дәстпебун 1; Qануна К’аһинтийе 23:1-3).

р’ожи

Мьзгини

Фәрһәнгок

– К’ьтеба Пирозда щур’ә-щур’ә һ’алед р’ожигьртьне һәнә. Һ’аләкида нан нә дьхwарьн (П’адшати I 12:16-21, Мәтта 4:2, Луqа 4:2), һ’аләки дьнда нә дьхwарьн нә жи вәдьхwарьн (Дәрк’әтьн 34:28; Әзра 10:6; К’аред Шандийа 23:12, Уньс 3:5-8), һ’аләки дьнда жи нә гошт, нә шәрав, нә тьштед хwәшә-тә’м дьхwарьн-вәдьхwарьн (Данийел 10:2-3 ). Мәрәме р’ожийе К’ьтеба Пирозда әв бу, кӧ хwәйир’ожи дӧа бькә, нәфса хwә ль бәр Хwәде ньмьз кә, хwә бьшкенә, нә кӧ бона наве хwә кӧ бәр мәрьва бе к’ьфше, ле wәки т’әне Хwәдева ә’йан бә (Мәтта 6:16-18; Луqа 2:37; Qануна Дӧщари 9:18; Данийел 9:20 ). Qануна Мусада т’әне р’ожәкә р’ожийейә ә’дәти һәбу (Qануна К’аһинтийе 23:26-32), ле һәгәр wәлат дьк’әтә охьрмед гьран, һьнге р’ожед дьн жи дьһатьнә к’ьфшкьрьне, wәки р’ожи бьгьртана (Йоел 1:14 ). Ә’дәте ферьсийа һәбу, кӧ һәр дӧшәме у пенщшәме р’ожи бьгьртана (Луqа 18:12). Гава Иса сәр дьне бу, шагьртед Иса р’ожи нәгьртьн (Марqос 2:18-20).

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 6:16-18; Марqос 2:18-20; К’аред Шандийа 13:1-3; 14:23.

р’ӧһ’ед һ’әрам

Мьзгини

Фәрһәнгок

– р’ӧһ’ед хьраб. Щьһуйа wан р’ӧһ’ед щьнар’а дьготьн «р’ӧһ’ед һ’әрам», йед кӧ мәрьв пе дьк’әтьн у йед щьнак’әти һ’әрам дьһатьнә һ’әсабе. Изьна wан т’ӧнәбу, wәки тек’әтана нава щьмә’те йан жи щийед пироз.

р’ӧшәткьрьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бәртилкьрьн. Йәк п’әра йан тьштәки дьн дьдә һ’акьм йан йәки дьнейи хwәйиһ’ӧкӧм, wәки qанун бе т’әр’ьбандьне, кӧ йа дьле wи бьбә.

р’ункьрьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (һәтwанкьрьн, доһнкьрьн) 1. Ль гор ә’дәте щьһуйа, гава йәк дьбу п’адша, әw пе бьзьре зәйт’уне дьһатә р’ункьрьне. Әв жи дьбу нишан, кӧ әв кәса буйә п’адша. Иди р’ункьрийе Хwәде Әw ә, Йе кӧ Хwәде бьжарт у к’ьфш кьр, аwа готи Мәсиһ ә (Луqа 4:18). Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «Мәсиһ»-да бьхуньн.

2. Хәлqе һьнге жи р’ун, мина р’уне бинхwәш чаwа нишана qәдьр дькьрьнә сәр меванед хwә (Луqа 7:46; Зәбур 23:5), щьнйазед мьрийед хwә жи р’ун дькьрьн (Луqа 23:56–24:1), чаwа дәрман бьринед нәхwәша дьхьстьн (Луqа 10:34), ӧса жи бь wи нәхwәш р’ун дькьрьн, чаwа символ wәки Хwәде qәнщ кә (Марqос 6:13; Аqуб 5:14).

р’успи

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бона сәрwеред мьләте Исраеле дьһатә готьне, ӧса жи бона сәрwеред дине wан. Пәймана Нуда әw жи әндәмед щьвина гьрәгьра бун. Ә’йантийеда бист чар р’успи һәнә, кӧ ә’зменда Хwәде дьһ’әбиньн у мә’на wан дьбә чаwа нишана т’әмамийа щьмә’та Хwәде.

р’ьк’ьнйата Даwьд

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Бәрәка Даwьд, мала Даwьд. Дәма Пәймана Кәвьнда Даwьд п’адше Исраелейи һәри мәзьн бу. Пәй wир’а кӧр’е wи Сьлеман бу п’адшайе Исраеле. Жь мал у зӧр’әта Даwьд гәләк п’адша р’абун. Иса жь зӧр’әта Даwьд бу. Мәтта 1:1, 20; Луqа 1:27, 69; Р’омайи 1:3; Тимот’ейо II 2:8; Ә’йанти 5:5; 22:16.

Р'еwитийа Паwлосә дӧда

Мьзгини

Хәритә

Р'еwитийа Паwлосә дӧда

Р'еwитийа Паwлосә пашьн һ'әта Р'оме

Мьзгини

Хәритә

Р'еwитийа Паwлосә пашьн һ'әта Р'оме

Р'еwитийа Паwлосә пешьн т'әви Барнабас

Мьзгини

Хәритә

Р'еwитийа Паwлосә пешьн т'әви Барнабас

Р'еwитийа Паwлосә сьсийа

Мьзгини

Хәритә

Р'еwитийа Паwлосә сьсийа

Самәрйа

Мьзгини

Фәрһәнгок

– һьн нә’йа нава Щәлиле у Щьһустанеда бу, һьн жи наве п’айт’әхте п’адшатийа бакӧре (мьфрьqе) бу, аwа готи Исраел. Мьләте Самәрйайе у щьһу гәләки дьжәнийанә һәв, чьмки гәләк ә’дәт у баwәрийед дин у сийасәта wан нә мина һәв бун, ӧса жи бона щийе һ’әбандьне һәвр’а qайл нибун (Луqа 10:25-37).

Самуел

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’ехәмбәрәки ә’йан бу. Бь дәсте wи Даwьд п’адша һатә к’ьфшкьрьне. П’адшати I 1-7; К’аред Шандийа 3:24; 13:20; Ибрани 11:32.

Сәрәкк’аһин

Мьзгини

Фәрһәнгок

– мәзьне һ’әму к’аһина бу, ӧса жи сәрәке щьвата гьрәгьра. Сале щарәке ль Р’ожа К’әwандьне әw дьк’әтә Щийе П’арьстгәһейи Һәри Пироз, wәки п’ешк’еша хуне бона гӧнед хwә у йед щьмә’та Исраеле бьдә. К’ӧрсийа Сәрәкк’аһин wәхте навбәра Пәймана Кәвьн у Пәймана Нуда пешда һат. Салед 18-36 наве Сәрәкк’аһин Qәйафа бу.

Сәрк’әтьна (алт’кьрьна) сәр мирещьн у тә’ли-тәнгийа

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 4:1-11; 6:13; Луqа 22:31-32; Йуһ’әнна 17:14-19; Р’омайи 8:31-39; 12:12; 16:19-20; Корьнт’и I 10:12-13; 16:13; Корьнт’и II 12:7-10; Әфәси 3:20-21; 6:10-18; Филипи 4:13; Т’есалоники I 3:5-8; Т’есалоники II 3:3; Тимот’ейо II 1:7-8; Ибрани 2:18; 4:14-16; 12:1-2; Аqуб 4:7; Пәтрус I 1:5; 5:8-11; Йуһ’әнна I 4:4; 5:3-5; Ә’йанти 12:7-12.

Сәрwеред щьвине

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Хәйсәтед wан у чаwа тенә к’ьфшкьрьне (шьван, бәрпьрсийар, малхе)

К’аред Шандийа 6:1-6; 14:23; Тимот’ейо I 3:1-13; Тито 1:5-9.

Һинкьрьна бона сәрwеред
щьвине

Мәтта 28:18-20; Луqа 22:24-27; К’аред Шандийа 20:17-35; Т’есалоники I 2:1-12; Тимот’ейо I 4:1-16; Тимот’ейо II 2:1-26; 3:10-17; 4:1-5; Тито 2:7-8; Пәтрус I 5:1-4.

Сийон

Мьзгини

Фәрһәнгок

– әw ч’ийа йә, сәр к’ижани п’арьстгәһ һатә чекьрьне. Гава Даwьд п’адша Оршәлим жь дәсте йәбусийа станд, бажар бьч’ук бу, т’әне сәр ви ч’ийайи (гьри) бу. Сийон те фә’мкьрьне щарна әw ч’ийайе кӧ п’арьстгәһ ле бу, щарна т’әвайийа бажаре Оршәлиме (Мәтта 21:5), щарна һ’әму щьмә’та Исраеле, щарна щьмә’та Хwәде йан жи бажаре Хwәдейи дьнйа нуда (Ибрани 12:22; Ә’йанти 14:1). «Qиза Сийоне» те фә’мкьрьне бажаре Оршәлиме, аwа готи бьнәлийед Оршәлиме (Йуһ’әнна 12:15). Р’омайи 9:33; 11:26; Пәтрус I 2:6.

Синай (Ч’ийайе Синайе)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– әw ч’ийа йә, кӧ wьр Хwәде һәр дәһә т’әми данә Муса п’ехәмбәр. Щарна жи сурәти (символи) у р’ӧһ’ани те фә’мкьрьне (Галати 4:24).

Содом у Гомора

Мьзгини

Фәрһәнгок

– дәма Бьраһимда дӧ бажаред кәнанийа бун, кӧ незики Бә’ра Мьри бун. Мәрьвед һәр дӧ бажара бь гӧнәк’арийа хwә ӧса жь Хwәде дур к’әтьбун, кӧ Хwәде әw бь егьр у к’ьрк’уте шәwьтандьн у qьр’а wан ани (Дәстпебун 18:16–19:29).

Сьлеман

Мьзгини

Фәрһәнгок

– кӧр’е Даwьд, п’адше Исраеле бу, ньвисаред wи жи Пәймана Кәвьнда һәнә (Готьнед Сьлеман 1:1; 10:1 у йед майин). Хwәде гәләк сәрwахти да wи, ӧса жи әw гәләки дәwләти бу. П’арьстгәһ пешда әwи да чекьрьне. П’адшати II 12:24-25; П’адшати III 1:1– 11:43; Мәтта 1:6-7; 6:29; 12:42; Луqа 11:31; 12:27; К’аред Шандийа 7:47.

Сьндоqа Пәймане (Сьндоqа Шә’дәтийе)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– qӧт’икә пироз, жь дара дарщеwийе чекьри у зер’кьри бу. Әw сьндоq у чь кӧ теда бун (аwа готи һәр дӧ сәлед кәвьрийә кӧ һәр дәһә т’әмийед Хwәдейә мәзьн сәр ньвисар, шьвдара Һарун у дәрдана манайе), әвана нишанед пәймана Хwәдейә т’әви мьләте Исраел бун. Гава мьләте Исраеле р’е дьчу, йан дьчу шер’, әв сьндоq хwәр’а дьбьрьн. Гава щики дьсәкьнин, әв сьндоq Коне Шә’дәтийеда Щийе Һәри Пирозда дьма. (Дәрк’әтьн 25:10-21; Ибрани 9:4; Ә’йанти 11:19).

садуqи

Мьзгини

Фәрһәнгок

– әw нава щьһуйада партикә (к’омәләкә) диндар (олп’арьст) бу. Әв парти бьч’ук ле ә’йан бу. П’ьр’анийа әндәмед wе к’аһин бун. Wан баwәрийа хwә бь һәр пенщ к’ьтебед Муса (аwа готи Т’әwрат йан һәр пенщ к’ьтебед пешьнә Пәймана Кәвьн) данин, ле р’ӧһ’, мьлйак’әт у р’абуна мьрийа (qийамәти) баwәр нәдькьрьн. К’аред Шандийа 4:1-2; 23:6-10; 23:8.

самәри

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Чахе п’адшатийа Р’әһобоwам (кӧр’е Сьлеман, п’адшайе Щьһустане) у Йеробоwамда (п’адшайе Исраеле), мьләте Исраеле жь һәвдӧ qәтийан. Р’әһобоwам т’әви дӧ qәбилед Исраеле бажаре Оршәлиме у Щьһустанеда ма. Йеробоwам т’әви дәһә qәбилед Исраеле Самәрйа хwәр’а кьрә п’айт’әхт. Бь ви щур’әйи мьләте Исраеле бу дӧ п’ара у дьжмьнатийа һәв кьрьн. Пәй ве йәкер’а жи п’адшайе ашурийа гәләк мьләте Исраеле дор-бәред Самәрйайе щишьһ’ьти бажаред мәдийа у йед майин кьрьн (П’адшати IV 17:1-6 ) у мьләтед майин бь п’утед wанва анин, дәwса wанда щи-wар кьрьн (П’адшати IV 18:24-40). Бь ви аwайи мьләте самәрийа т’әви мьләтед п’утп’арьста жит, дан у стандьн, ә’сьл у баwәрийа хwә һ’әр’ьмандьн у хwә жь Т’әwрате дур хьстьн. Самәри әw ьн, йед кӧ жь Самәрйайе у дор-бәред wе бун.

сербази

Мьзгини

Фәрһәнгок

– к’оч’әкти.

сеwи

Мьзгини

Фәрһәнгок

– ет’им.

сәрбәсти

Мьзгини

Фәрһәнгок

– азади, аза.

сәрсәд

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жь әскәре Р’омайе (Италйайе) бу, кӧ сәрwери ль сәд әскәри дькьр.

сәрһ’әзар

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жь әскәре Р’омайе (Италйайе) бу, кӧ сәрwери ль һ’әзар әскәри дькьр.

сәрwахти

Мьзгини

Фәрһәнгок

– шә’рәзайи.

спартьн (бьсперә)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– т’әсмилкьрьн.

стойхи

Мьзгини

Фәрһәнгок

– ль пәй һинкьрьна философе Зәно дьчун. Зәно qаси 265 сали бәри буйина Иса Мәсиһ мьр. Һинкьрьна wи әw бу, wәки мәрьв жийина хwә qәбул бькә, пе фькьре жийина хwә һ’ӧкӧм бькә, хwә бьгьрә у дина хwә нәдә шабун у еша (К’аред Шандийа 17:18).

сьлсьләт

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бав, кал, кале кала у ӧса дьчә жор.

сьнәт

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Ль щәм щьһуйа ль гора Qануна Муса гәрәке һәр зар’әкә кӧр’ин бьһата сьнәткьрьне. Ле һе бәри Qануне жи әв сьнәти жь һена Бьраһимда һәбу, әw чаwа нишана пәймана Хwәде т’әви Бьраһим у зӧр’әта wи бу (Дәстпебун 17:9-14). Бь ви аwайи сьнәткьрьн бу нишана мере щьһу у мьләте щьһур’а щарна дьһатә готьне: «Мьләте сьнәткьри». Гава Мьзгинийа Иса Мәсиһ пешийе һатә дайине у бәлакьрьне, жь нава щьһуйед мәсиһи һьнәк һәбун кӧ дьготьн, һәгәр мер дьхwазә бьбә мәсиһи, гәрәке пешийе бе сьнәткьрьне. Әва дьбу нишан кӧ буйә щьһу у ль пәй qануна Муса дьчә, wәки паше бькарьбуйа бьбуйа мәсиһи. Ле Паwлосе шанди әв һинкьрьна щьһуйа qәбул нәкьр. Әwи бона ве пьрсе нә’мә галатийар’а ӧса жи һьнәкед дьнр’а ньвисин. Әwи дьгот, кӧ т’әне тьштәк лазьм ә wәки мәрьв пе хьлаз бә, аwа готи баwәрийа хwә Иса Мәсиһ бинә. Дәстпебун 17:9-14; Дәрк’әтьн 4:25; Йуһ’әнна 7:22; Р’омайи 2:28-29; Галати 5:6; 6:15; Колоси 2:11.

сьргунчуйина Бабилоне

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Чахе Нәбукәднәсәр п’адше к’ьлданийа бу, wи щьмә’та Исраеле ажот у сьргуни Бабилоне кьр у щьмә’та Исраеле 70 сали ль wе дәре ма.

сьркә

Мьзгини

Фәрһәнгок

– шәрава кәвьн у тьрш.

сьфәт

Мьзгини

Фәрһәнгок

– сурәт, шькьл.

сьхьр

Мьзгини

Фәрһәнгок

– qәwатед дьнйайеда нә, кӧ хӧданед wан к’ьфш накьн.

Т’әwрат

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Qануна Муса йә, аwа готи һәр пенщ к’ьтебед пешьнә Пәймана Кәвьн ьн.

Т’ьфаqа хwәденаса

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 18:19-20; К’аред Шандийа 2:41-47; Р’омайи 12:4-8; Әфәси 1:22-23; 4:11-16; Колоси 3:15-17; Тимот’ейо I 4:13; Ибрани 10:24-25.

тәнгаси

Мьзгини

Фәрһәнгок

– тәнгайи.

тиш

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’арч’ә, п’ар. Мәсәлә: К’ьнща мьн бу дӧ п’арч’а (тиша).

т’агер

Мьзгини

Фәрһәнгок

– фьрqийе дькә нава мәрьва у пьшта йәки дьгьрә.

т’әрбәтдар

Мьзгини

Фәрһәнгок

– йе кӧ тьштед qәнщә маqули зар’отийеда гьрти һин дькә.

т’әхсиркьрьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– р’әдкьрьн.

т’обәкьрьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жь гӧнәкьрьне вәгәр’ьн, вәгәр’ьн бәрбь Хwәде. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «жь гӧнәкьрьне вәгәр’ьн»-да бьхуньн.

т’охьмр’әш

Мьзгини

Фәрһәнгок

– т’овр’әш.

т’ӧщарәти

Мьзгини

Фәрһәнгок

– к’ьр’ин-фьротан, алвери.

т’ьре, (жь) кәси т’ьре

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жь кәси wә йә.

т’ьфаq (т’ьфаqбун, т’ьфаqи)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– йәкбун, йәкти.

Уньс

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’ехәмбәр бу, к’ьтеба wи жи һәйә. Хwәде әw шандә бажаре Нинәwайе, ле Уньс нәхwәст гӧр’а Хwәде бькьра. Пе гәмийе чу щики дьн, ле Хwәде фьртонәкә мәзьн шанд. Щьмә’та сәр гәмийе Уньс авитә бә’ре, wәки жь һерса Хwәде хьлаз бьн. Мә’сийе мәзьн (һ’ут) Уньс һ’уфи хwә кьр у Уньс зьке мә’сида се р’ож у се шәва ма, дӧа кьр, һ’әта кӧ мә’си әw жь дәве хwә авитә дәве бә’ре. Пәйр’а Уньс гӧр’а Хwәде кьр у чу Нинәwайе, wәки хәбәра Хwәде бежә wан. К’ьтеба Уньс; Мәтта 12:39-41; 16:4; Луqа 11:29-32.

Усьв

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Чәнд мәри К’ьтеба Пирозда һәнә, наве wан Усьв:

1. Йәк жь һәр донздәһ кӧр’ед Аqуб (Исраел) ә. Бьред wи һ’әвсуди ль wи дькьрьн, чьмки баве wан гәләки әw һ’ьз дькьр. Бьред wи әw чаwа хӧлам фьротьн, ле паше әw бу сәрwере wәлате Мьсьре. Бьред wи әw диса дитьн гава һатьнә Мьсьре кӧ нан бьк’ьр’ьн, чьмки wәлате wанда хәлайи бу. Дәстпебун 30:22-24; 37:5–50:26; Йешу 24:32; Зәбур 105:17-22; К’аред Шандийа 7:9-14, 18; Йуһ’әнна 4:5; Ибрани 11:21-22; Ә’йанти 7:8.

2. Усьве мере Мәрйәма дийа Иса. Мәтта 1:16, 18-20, 24; 2:13, 19.

3. Наве бьраки Иса жи Усьв бу. Мәтта 13:55; Марqос 6:3 (Йусес).

4. Усьве бьре Аqубе шанди (нә бьре Йуһ’әнна). Мәтта 27:56; Марqос 15:40, 47 (Йусес).

5. Усьве жь Аримәтйайе, мәрьвәки дәwләти, әндәме щьвина гьрәгьред щьһуйа. Әw мәрьвәки qәнщ бу у пәй Иса дьчу. Мәтта 27:57-60; Марqос 15:42-46; Луqа 23:50-53; Йуһ’әнна 19:38-42.

6. Усьве Барсабо, йәк жь йед кӧ һе пешда пәй Иса дьчун. К’аред Шандийа 1:23.

7. Усьв, наве wи кьрьн Барнабас. К’аред Шандийа 4:36.

уд

Мьзгини

Фәрһәнгок

– шинайик ә, кӧ жь ава wе р’унәки бинхwәш те чекьрьне. Щьһуйа уд дькьрьнә сәр к’әфәне мьрийа, wәки дәфьнкьрьнер’а һазьр бьн (Йуһ’әнна 19:39).

Фьрәwьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– наве п’адшед Мьсьре бу. Һәр йәк жь wан бь ви нави дьһатә готьне. К’аред Шандийа 7:10, 13, 21; Р’омайи 9:17; Ибрани 11:24.

фатьмок

Мьзгини

Фәрһәнгок

– щур’әки кәвотка йә.

ферьси

Мьзгини

Фәрһәнгок

– нав щьһуйада к’омәләкә динп’арьст бу. Әндәмед к’омәла ферьсийа qануна Муса qәнщ заньбун. Әw динп’арьстед сәрт бун. Wана баwәр дькьр, кӧ мьлйак’әт у р’ӧһ’ һәнә у мьри wе диса р’абьн. Гәләк жь ван р’ьзьм у ә’дәта, йед кӧ ферьсийа пек данин, нав щьһуйада һәбун. Жь ван р’ьзьм у ә’дәта гәләк жи нә жь Т’әwрате бун. Әw бь кьред хwә к’ӧбар-бабах дьбун. Дьхwәстьн чаwа мәрьвед qәнщ хӧйа бьн, ле гәләкед жь wан бь фькьред хwә хьраб бун. Гәләкед жь wан дьжәнийанә Иса у һәв шеwьрин Wи бькӧжьн.

фьртонә

Мьзгини

Фәрһәнгок

– баһоз, бобәлиск.

фьтьлокед ажотьне

Мьзгини

Фәрһәнгок

– зьвьр’ок.

Хана Хwәде

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Әw щийе кӧ Хwәде бона Хwә дьбьжерә, Хана Хwәде дьһатә готьне. Һена Мусада конәк (Коне Шә’дәтийе) һәбу у пәйр’а дәwса wи кони ль Оршәлиме п’арьстгәһ һатә чекьрьне у әw бу Хана Хwәде. Әw щийе һ’әбандьна щьмә’та Исраеле бу (Марqос 2:26).

Хәйсәте мәсиһийе

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Йуһ’әнна 13:34-35; 14:27; Р’омайи 12:9-13; Галати 5:22-26; Колоси 3:12-17; Т’есалоники I 5:16-18.

Хәрита Оршәлимейә Зәмане Иса Мәсиһда

Мьзгини

Хәритә

Хәрита Оршәлимейә Зәмане Иса Мәсиһда

Хәрита П'арьстгәһа Оршәлимейә Зәмане Иса Мәсиһда

Мьзгини

Хәритә

Хәрита П'арьстгәһа Оршәлимейә Зәмане Иса Мәсиһда

Хәритә

Мьзгини

Хәритә

Императорийа Р'омайейә Зәмане Иса Мәсиһда

Wәлате Фьльстине зәмане Иса Мәсиһда

Хәрита Оршәлимейә Зәмане Иса Мәсиһда

Хәрита П'арьстгәһа Оршәлимейә Зәмане Иса Мәсиһда

Р'еwитийа Паwлосә пешьн т'әви Барнабас

Р'еwитийа Паwлосә дӧда

Р'еwитийа Паwлосә сьсийа

Р'еwитийа Паwлосә пашьн һ'әта Р'оме

Хӧдан

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (Хwәйи, Р’әб) К’ьтеба Пирозда мә’на Хӧдан «хwәйи» йә. Хӧдан навәки Хwәде йә у навәк жь навед Иса Мәсиһ ә. «Р’әб» жь зьмане ә’рәби йә у әw жи те фә’мкьрьне «хwәйи».

Хьлазкьрьна мәрьва

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Йуһ’әнна 3:16-17; К’аред Шандийа 2:37-39; 4:11-12; Р’омайи 5:1-11; 10:9-13; Әфәси 2:1-10; Тимот’ейо I 1:15-16; 2:3-7; Пәтрус I 1:3-5.

Хwәде

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Марqос 10:27; 12:29-30; Луqа 1:37; 6:35-36; Йуһ’әнна 4:24; К’аред Шандийа 14:14-17; 17:22-31; Р’омайи 1:18-23; 11:33-36; Корьнт’и I 8:4-6; Корьнт’и II 1:3; Тимот’ейо I 1:17; 6:15-16; Ибрани 4:13; 10:30-31; Аqуб 1:17; Пәтрус I 1:14-17; Йуһ’әнна I 1:5; 4:7-12; 4:16; Щьһуда 24-25; Ә’йанти 4:8-11; 15:3-4.

хальфи

Мьзгини

Фәрһәнгок

– шашбуйи, хапийайи, жьр’едәрк’әти.

хач

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Ә’дәте сәрwеред бажаре Р’оме һәбу, мәрьвед хьраб (qачах, меркӧж у йед майин) сәр хач дардадькьрьн, бона щәзакьрьне. Ль сәр хач мәрьв дьмьрьн. Хач жь дӧ qӧт дара чедькьрьн. Гәләк щара гәрәке qачах хwәха хаче хwә бьда сәр мьле хwә бьбьра щийе хачкьрьне. Ль wьр әскәра пе мьха йан пе wәрьса qачах хачва мьх дькьрьн йан гьредьдан. Паше хач р’аст дькьрьн у qачах wьр дардакьри дьма һ’әта дьмьр. Гәләк щәфа дьдит һ’әта мьрьне у ә’йбәкә гәләки гьран бу кӧ сәр хач бьһатана кӧштьне. Иса гот, кӧ к’е дьхwазә бьбә шагьрте Мьн гәрәке хаче хwә һьлдә у ль пәй Мьн бе. Мә’на wе әв ә, кӧ йед ль пәй Иса дьчьн гәрәке һазьр бьн бона Wи һ’әта мьрьне жи щәфе бьк’ьшиньн. Мәтта 10:38; 16:24; Марqос 8:34; Луqа 9:23; 14:27.

хернәхwаз

Мьзгини

Фәрһәнгок

– йе кӧ к’ина йәки дьгьрә у хера wи нахwазә.

херуб

Мьзгини

Фәрһәнгок

– р’ӧһ’бәред хwәйибаск ьн, әв щур’әки мьлйак’әтед Хwәде нә у һ’әйкәлед wан сәр qалп’ахе Сьндоqа Пәймане бь баскава чекьри мина мьлйак’әта бун, кӧ р’умәт у диндара (һ’ьзурийа) Хwәде бәрч’ә’в дькьрьн (Ибрани 9:5).

хәйал

Мьзгини

Фәрһәнгок

– һәйинед р’ӧһ’анийә кӧ бь дәста найенә гьртьне.

хәрдал

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’ьнщар’әк ә, кӧ т’охьме wе зә’ф һур ә, ле гава шин дьбә, гәләки мәзьн дьбә. Мәтта 13:31-32; 17:20; Марqос 4:31-32; Луqа 13:19; 17:6.

Хәрдал

хәрщгьр

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (бащгьр, вәргистан) йе кӧ п’әра жь щьмә’те дәwләтер’а дьстинә. Wәхте Иса Мәсиһда әв хәрщгьр бона Р’омайе дьхәбьтин. Әw хwәха щьһу бун, ле али Р’омайе дькьрьн, wәки мьләте щьһу п’әрә бона әскәред Р’омайе бьда. Р’омайи зӧлмк’ар бун у щьһу бьндәст кьрьбун, жь wе йәке щьһу гәләки дьжәнийанә хәрщгьра. Хәрщгьр жи гәләк щара пе дәрәwа у хапандьне п’әрә зедә дьстандьн, wәки wанр’а жи п’әрә бьма. Әw жи гӧнәк’аред мәзьн дьһатьнә һ’әсабе.

хьлазбун (хьлазкьрьн)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– азабун (азакьрьн), р’ьзгарбун (р’ьзгаркьрьн). Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «хьлазкьр»-да бьхуньн.

хьлазкьр

Мьзгини

Фәрһәнгок

– йе кӧ йәки дьн жь тьштәки хьраб хьлаз дькә. К’ьтеба Пирозда хәбәред «хьлазкьр, хьлазкьрьн, хьлазбун, хьлази» пешийе те фә’мкьрьне чаwа хwәйкьрьн, хьлазкьрьн жь хьрабийе у жь бәла, йан жи qәнщкьрьна жь нәхwәшийа. Мәсәлә, Пәймана Кәвьнда Хwәде щьмә’та Хwәйә Исраел жь Мьсьре, ӧса жи жь Бабилоне хьлаз кьрийә. Пәймана Нуда Хwәде пе кьрьна Иса Мәсиһ р’е бона мәрьва вәкьр, wәки жь гӧна у хьрабийе хьлаз бьн. Бь ви аwайи һьн Хwәде, һьн жи Иса «Хьлазкьр» һ’әсаб дьбьн (бона Хwәде: Qануна Дӧщари 32:15; Зәбур 27:9; Луqа 1:47; Тито 1:3; бона Иса: Луqа 1:69; Әфәси 5:23; Тито 1:4; Йуһ’әнна I 4:14).

хьрнуф

Мьзгини

Фәрһәнгок

– хӧрәке бәраза жь бәре даре, п’алуд.

Һабил

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Qайин у Һабил кӧр’ед Адәм бун. Һабил бьре бьч’ук бу у бьре wи Qайин әw кӧшт. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «Qайин»-да бьхуньн. Дәстпебун 4:2-9, 25; Мәтта 23:35; Луqа 11:51; Ибрани 11:4; 12:24.

Һарун

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жь зӧр’әта Леwи бу, Леwи жи йәк жь һәр донздәһ кӧр’ед Аqуб бу. Һарун бьре Мусайи мәзьн бу, ӧса жи к’аһине пешьн бу. Хwәде гот, кӧ к’аһинед щьмә’та Исраеле гәрәке жь зӧр’әта Һарун бенә бьжартьне. Һарун у Муса щьмә’та Исраелер’а Мьсьреда хӧламти дькьрьн. Һарун али Муса кьр, сәрwертийа щьмә’та Исраеле кьрьн у щьмә’та Исраеле бьн нире хӧламтийе дәрхьстьн. Дәрк’әтьн 4:14; 5:1; Жьмар 12; 17; 20; Луqа 1:5; К’аред Шандийа 7:40; Ибрани 5:4; 7:11; 9:4.

Һащәр

Мьзгини

Фәрһәнгок

– щарийа Сәрайа жьна Бьраһим бу, дийа Исмайил. Ле Исмайил нә әw бу, к’ижан кӧ Хwәде Бьраһимр’а соз дабу. Зӧр’әта Исмайил чаwа зӧр’әта Бьраһим, чь кӧ Хwәде соз дабу нәстандьн. Паше кӧр’е Сәрайе жера бу у әw бу кӧр’е созе Хwәде (Галати 4:21-31).

Һеродәс

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Пәймана Нуда чар мәри һәнә кӧ пе наве «Һеродәс» тен готьне.

1. Һеродәсе Мәзьн: Гава Иса Мәсиһ һатә дьнйайе, Һеродәсе Мәзьн сәр Щьһустане, Щәлиле, Итурйайе у Трахонидайе п’адша бу (Мәтта 2:1-22; Луqа 1:5). Наве баве wи Антипатәр бу. Һеродәсе Мәзьн йәки гәләки зӧлмк’ар бу, wи жьнәкә хwә, се кӧр’ед хwә, хwәсийа хwә, апәки хwә у гәләкед дьн (пештьри зар’окед Бәйтләһ’ме) кӧштьн.

2. Һеродәс-Антипас: Гава Иса Мәсиһ у Йуһ’әннайе Ньхӧмдар дәст бь к’аред хwә кьрьн, Һеродәс-Антипас сәрwере Щәлиле бу (Луqа 3:1). Баве wи Һеродәсе Мәзьн бу у наве дийа wи Малтаке бу. Әwи сәре Йуһ’әннайе Ньхӧмдар да лехьстьне (Мәтта 14:1-12; Марqос 6:14-29; Луqа 9:9). Бәри хачкьрьна Иса, Иса бьрьнә бәр Һеродәс у wи Иса беһӧрмәт кьр, qәрфе хwә Wи кьр (Луqа 23:7-12).

3. Һеродәс-Әгрипа п’адша: К’аред Шандийа 12:1-24-да Һеродәс-Әгрипа Пәтрус у Аqуб гьртьн у Аqубе бьре Йуһ’әнна да кӧштьне. Мьлйак’әте Хӧдан Һеродәс-Әгрипа кӧшт (К’аред Шандийа 12:21-23). Баве Һеродәс-Әгрипа Аристополо бу, Аристополо жи кӧр’е Һеродәсе Мәзьн бу. Наве дийа Һеродәс-Әгрипа Бәрньке бу.

4. Кӧр’е Һеродәс-Әгрипа, Әгрипайе дӧда бу. Әгрипайе дӧда п’адшайе Щьһустане бу. Паwлос ль бәр Әгрипа у хушка wи Бәрньке (Бәрнькекә дьн) сәкьни у Мьзгинийа Хwәде дьда wан (К’аред Шандийа 25:13–26:32). Әгрипайе дӧда Паwлос шандә бажаре Р’омайе, wәки Qәйсәр диwана wи бькьра.

Һәрмес

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’утәки йунана бу. Йунана дьготьн, кӧ әw qасьде п’утед дьн бу. К’аред Шандийа 14:12.

Һ’ӘСАБЕД ДЬРЕЖАЙЕ

Мьзгини

Навнишед Чапа У П’әра

к’ӧрди | йунани | һ’әсабед дьрежайийе | шә’дәтийа wан щийа
зәнд | пихӧс | 45 санти йан wәкә нив метьр (жь сәре т’ьлийе һ’әта ә’нишке) | Ә’йанти 21:17
мил | мьлйон (р’омайи) | 1.5 километьр | Мәтта 5:41

Һ’ӘСАБЕД ПИВАНЕ

Мьзгини

Навнишед Чапа У П’әра

к’ӧрди | йунани | һ’әсабед пиване | шә’дәтийа wан щийа
код | сатон (арами) | дәрданәкә qаси 13 литьр ав һьлдьда | Мәтта 13:33; Луqа 13:21
к’уп | батос (ибрани) | дәрданәкә qаси 35 литьр ав һьлдьда | Луqа 16:6
ч’ә’л | корос (ибрани) | дәрданәкә qаси 390 литьр ав һьлдьда | Луqа 16:7

Һ’ӧкӧмәтед мәрьвайейә ве дьнйайе

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 22:15-22; К’аред Шандийа 5:27-29; Р’омайи 13:1-7; Тимот’ейо I 2:1-4; Тито 3:1; Пәтрус I 2:13-17.

Һ’ьзкьрьн

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Хwәде мә һ’ьз дькә

Йуһ’әнна 3:16; Р’омайи 5:8; Әфәси 2:4-5; Йуһ’әнна I 4:9-10.

Гәрәке әм Хwәде һ’ьз бькьн

Мәтта 22:37-38; Марqос 12:28-30; Йуһ’әнна 14:21; Пәтрус I 1:8; Йуһ’әнна I 5:3.

Гәрәке әм һәвдӧ һ’ьз бькьн

Мәтта 5:43-48; 22:39; Йуһ’әнна 13:34-35; 15:12-17; Р’омайи 12:9-10; 13:8-10; Корьнт’и I 13:1-13; 16:14; Галати 5:13-14; Т’есалоники I 4:9-10; Пәтрус I 4:8; Йуһ’әнна I 2:9-11; 3:11-18; 4:7-21.

һалелуйа

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Гава щьһуйа дьхwәст пәсьне Хwәде бьдана, дькьрьн qир’ин: «Һалелуйа». Жь зьмане ибрани йә, кӧ те фә’мкьрьне: «Пәсьне Хӧдан бьдьн» йан «Шькьр жь Хwәде». Ә’йанти 19:1, 3-4, 6.

һеши

Мьзгини

Фәрһәнгок

– дәве бә’ре, к’әwшән.

һәбук

Мьзгини

Фәрһәнгок

– мале дьне, дәwләмәндти, п’әрә.

һәвиртьр’шк

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (һавен) дькьнә нава һәвир у һәвир һьлте. Фькьра ве ль щәм щьһуйа бь р’ӧһ’ани хьраб дьһатә фә’мкьрьне, аwа готи сурәте (символа) һ’әрамийе, хәйсәте хьраб у ә’мьре һ’әр’ьми бу. Изьна щьмә’та Исраеле т’ӧнәбу, wәки һәвиртьр’шк бькьрана нава нане һ’әдийед хwә, к’ижан кӧ Хwәдер’а дьһатә дайине (Qануна К’аһинтийе 2:4), нә жи дькьрьнә нава Щәжьна Нане Шкәва чаwа ӧса жи те фә’мкьрьне, аwа готи «шкәва» (Дәрк’әтьн 12:15). К’ьтеба Пирозда һәвиртьр’шк чаwа нишана qәwатәкә вәшарти йә, илаһи бона qәwата гӧнә. Чаwа һәвиртьр’шк нава т’әмамийа шкәва һәвирда бәла дьбә йа хwә дькә, ӧса жи гӧнә дькарә нава щьмә’теда бәла бә у зийане бьдә щьмә’те. Луqа 12:1-да һәвиртьр’шк те фә’мкьрьне чаwа дӧр’ути, Мәтта 16:6 у 12-да һинкьрьна ферьсийа у садуqийа мина һәвиртьр’шк бу, кӧ мьqабьли Иса дьсәкьнин. Марqос 8:15; Корьнт’и I 5:6-7; Галати 5:9.

һәрәм

Мьзгини

Фәрһәнгок

– диwанханә, щийе һәри жорьн.

һивк’әти

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (ә’дьройи, йа жорьн к’әти, һивгьрти) йе һиве дьк’әвьн, вәдьч’ьр’ькьн.

һиндар

Мьзгини

Фәрһәнгок

– мәрьвәк нава п’ешә йан спортәкеда хwә һәр гав һин дькә.

һосанна

Мьзгини

Фәрһәнгок

– хәбәрәкә сьлавдайине йә, бь зьмане ибрани, йәки хwәйиqәдьрр’а дьһатә готьне мина п’адша. Пешийе һосанна дӧак бу бь мә’на «Хьлаз бькә!», паше әw бу готьнәкә бь мә’на «Шькьр wир’а». Мәтта 21:9, 15; Марqос 11:9-10; Йуһ’әнна 12:13.

һьлатьн (ль йәки һьлатьн)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– дәнге хwә ле һьлдан, һьлмәйибун.

һ’әди

Мьзгини

Фәрһәнгок

– һ’әдийа, п’ешк’еш, хер, дийари.

һ’әлал у һ’әрам

Мьзгини

Фәрһәнгок

– 1. бона щьһуйа әв фә’мин бь хwарьн-вәхwарьне, шуштьн-вәшуштьне у р’абун-р’уньштьна ә’мьре мәрьвава гьредайи буйә. Ль гора Qануна Муса щур’ә-щур’ә һ’әйwан һ’әрам дьһатьнә һ’әсабе: Мәсәлә чәнд щур’ә тәйрәдә, бәраз, чәнд һ’әйwанед бә’реда у һ’әму мә’рәгиск ӧса жи щьнйазе мьрийа, мәрьвед к’оти у йед бь нәхwәшийед ч’әрм (Qануна К’аһинтийе 11; Qануна Дӧщари 14:3-21). Һәгәр йәки дәсте хwә бьда мәрьвәки к’оти йан щьнйазәки бьк’әта, әw иди дьһ’әр’ьми, һ’әрам дьбу у нә щайиз бу, wәки әw мәрьв тек’әта нава щьмә’те йан жи щийед пироз. Кьн готи, гава йәки тьштәк жь qануна щьһуйа дәр бькьра, әw һ’әрам дьһатә һ’әсабе. Щур’ә-щур’ә ә’дәт бона һ’әлалбуна йәки һ’әрам һәбун. Мәсәлә, гәрәке qӧрбан бьда у бь аве бьһата шуштьне. Бона чәнд щур’әйед һ’әлалбуне гәрәке к’аһин жи ль мәрьве һ’әлалбуйи бьньһер’ийа у бьгота кӧ әw иди һ’әлал буйә йан на (Qануна К’аһинтийе 13). Иса гӧһ нәда ә’дәтед кал-бава һьндава ве пьрседа у чәнд тьшт мьqабьли фькьред qанунзан у ферьсийа дьгот (Марqос 7:1-24). Ӧса жи Иса дәсте Хwә да мәрьвед к’оти (кӧ һ’әрам дьһатьнә һ’әсабе) у әw һьн qәнщ дькьрьн, һьн жи паqьж дькьрьн (Мәтта 8:1-4). У qәwата Wи сәр р’ӧһ’ед һ’әрам жи һәбу, щьн жь щьнак’әтийа (кӧ һ’әрам дьһатьнә һ’әсабе) дәрдьхьстьн у qәнщ дькьрьн (Луqа 4:30-36).

2. Һ’әлал фьрә те фә’мкьрьне, чаwа кьрьнед пироз, бе qәлпи, бе дьзи, бе һ’ьләк’ари, бь к’әда һ’әлал, ӧса жи жьн-мер һ’әлале һәв тен готьне һәгәр әw һьндава һәвда һ’әлал ьн, нә ч’ә’вдәр ьн. Һ’әрами жи чаwа әк’се һ’әлалийе йә.

һ’әрам

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «һ’әлал у һ’әрам»-да бьхуньн.

чәнг

Мьзгини

Фәрһәнгок

– һащәте мьqаме, бь гәләк т’ела, мина саз у гитаре, Даwьд п’адша ледьхьст. чирәдәст – һостайе кӧ р’ьк’ьне мала давежә, хәтниш дькә (Корьнт’и I 3:10).

Чәнг / Чәнге зис / Дәф / Болмед һәвхьстьне / Бор’ийа һ’әсьни / Щотбьлур / Бор’ийед жь стьруйа / Хьшхьшк / Бьлур

ч’ежьк

Мьзгини

Фәрһәнгок

– ч’ельк.

ч’ә’вдәр

Мьзгини

Фәрһәнгок

– форq, qав, нәр’еда.

ч’ийайе Зәйт’уне

Мьзгини

Фәрһәнгок

– ч’ийаки незики Оршәлиме йә, Иса сәр wи ч’ийайи дӧа дькьр (Луqа 19:29; К’аред Шандийа 1:12).

Шәрав-араq

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Р’омайи 13:13; Корьнт’и I 5:11; 6:9-11; Галати 5:19-21; Әфәси 5:18; Тимот’ейо I 3:1-3; Тито 1:7; Пәтрус I 4:3-5.

Шива Хӧдан

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 26:26-30; Марqос 14:22-26; Луqа 22:14-20; Корьнт’и I 10:14-22; 11:17-34.

Шкәсти у мьлукти

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 5:3-12; 18:1-5; Луqа 14:7-11; 18:9-14; Әфәси 4:2; Филипи 2:3-11; Колоси 3:12-13; Аqуб 4:5-10; Пәтрус I 5:5-7.

Шькийат у бәр диwане

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 5:25-26; 5:38-42; 18:15-17; Р’омайи 12:14-21; Корьнт’и I 6:1-8.

Шькьрдари

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Луqа 17:11-19; Йуһ’әнна 6:11; Р’омайи 1:21; Әфәси 5:20; Филипи 4:4-7; Колоси 2:7; 3:17; 4:2; Т’есалоники I 5:18; Тимот’ейо I 2:1; 4:4-5.

Шьмһ’ун

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жер’а Пәтрус жи дьготьн. Әw йәк жь һәр донздәһ шагьртед Иса бу. Әw шанди бу.

Шьмшон

Мьзгини

Фәрһәнгок

– мерхас у гәләки qәwат бу, Хwәде бь wи гәләк бәла анинә сәре фьльстинийед кӧ дьжмьнатийа Исраеле дькьрьн. Һ’акьмти 13:2– 16:31; Ибрани 11:32.

шагьрт

Мьзгини

Фәрһәнгок

– йед кӧ һин дьбьн (дьә’льмьн). Гәләк шагьртед Иса һәбун. Донздәһ жь нав wан бьжарти бун. Әw шанди бун. Мәтта 10:1-4; Луqа 5:1 у йед майин.

шанди

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (qасьд, р’әсул) бь зьмане йунани АПОСТОЛОС ә. Мә’на ве хәбәре бь Кӧрманщи «йе шанди» йә. Иса Мәсиһ жь нав шагьртед Хwә донздәһ шанди (р’әсул) бьжартьн у шандьн, wәки Мьзгинийа Хwәде бьдьнә мьләтед дьнйайе (Мәтта 10:1-4; Марqос 3:13-19; Луqа 6:12-16). Әвана т’әви Иса дьман у Иса әw һин дькьрьн. Пе ч’ә’вед хwә мьрьна Wи дитьн у паше жи Әw пәй р’абуна Wир’а дитьн. Иса Хwә Паwлосва жи ә’йан кьр у әw чаwа шанди к’ьфш кьр. Барнабас у һьнәкед дьн жи чаwа шанди дьһатьнә готьне, ле жь Иса дәма ә’мьре Wида нәһатьбунә к’ьфшкьрьне.

ширк

Мьзгини

Фәрһәнгок

– К’ьнщед р’әнге ширк йед һәри бьһа бун у р’әнге ширк нәхшәки п’адшатийе бу.

шьвәр’е

Мьзгини

Фәрһәнгок

– р’еч’ьк, р’ийа п’ега мәрьвәки йан р’ийа тәнг.

шькийаткьрьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– гьликьрьн, сущдаркьрьн, газьнкьрьн.

шьһ’ьти

Мьзгини

Фәрһәнгок

– р’е дәрк’әти.

Щәжьна Дәрбазбуне (Шива Дәрбазбуне)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– әв щәжьна (ә’йда) нав щьмә’та Исраеледа чардәһе мәһа Нисанеда те кьрьне (ль гора салнә’ма ибрани чардәһе Нисане ньһа 1-е Апреле йә). Әве щәжьне бона биранина wе йәке дькьн, кӧ Хwәде чаwа щьмә’та Исраеле жь бьндәстийа Мьсьрийа дәрхьст (Дәрк’әтьн 12:14-20). Һьнге Мьлйак’әте Мьрьне һ’әму ньхӧрийед Мьсьрийа, һьн инсан у һьн жи һ’әйwан кӧштьн, ле жь сәр малед щьмә’та Исраелер’а «дәрбаз бу» у дәст нәда жь wан т’ӧ кәси, нәкӧшт (Дәрк’әтьн 12:23-27). Бона ве йәке ве щәжьнер’а дьготьн Щәжьна Дәрбазбуне. Пер’а-пер’а пәй Щәжьна Дәрбазбунер’а Щәжьна Нане Шкәва бона һ’әфт р’ожа те дәрбазкьрьне. Нава һ’әфтийа Щәжьна Нане Шкәвада т’әне нане шкәва (бе һәвиртьр’шк) те хwарьне. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «Щәжьна Нане Шкәва»-да бьхуньн. Мәтта 26:2, 5, 18-19; Корьнт’и I 5:7-8.

Щәжьна Нане Шкәва

Мьзгини

Фәрһәнгок

– әв щәжьн (ә’йд) ль пәй Щәжьна Дәрбазбунер’а те у жь панздәһ һ’әта бист дӧдӧйе мәһа Нисане те кьрьне (ль гора салнә’ма иройин жь 2-а һ’әта 9-е Апреле те кьрьне). Әва щәжьна бона биранина хьлазкьрьна мьләте Исраеле те кьрьне, гава мьләте Исраеле жь бьндәстийа Мьсьрийа дәрк’әт у чу wи wәлате кӧ Хwәде дабу wан. Әве щәжьнеда һ’әфт р’ожа нане шкәва (бе һәвиртьр’шк) те хwарьне. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «һәвиртьр’шк»-да бьхуньн. Дәрк’әтьн 12:15; Мәтта 26:17; Марqос 14:1, 12; Луqа 22:1, 7.

Щәжьна Пирозкьрьна П’арьстгәһе

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Wәкә 165 сала бәри буйина Иса, п’арьстгәһа Оршәлиме жь алийе мьләте сурийада һатьбу һ’әр’ьмандьне. Се сала шунда п’арьстгәһ у щьһу жь бьн дәсте сурийа бь дәсте Щьһуда Маккабийе сәрwер аза бун. Жь һьнгева Щәжьна Пирозкьрьна П’арьстгәһе дәрбаз кьрьн. Щәжьне 25-е мәһе (бь ибрани Кьсләве, аwа готи кем-зедә мәһа 12-да) дәстпедькьр у һ’әта һ’әйшт р’ожа дьк’ьшанд. Йуһ’әнна 10:22; 1 Маккаби 4:36-59; 2 Маккаби 1:9, 18; 10:1-8 (1 Маккаби у 2 Маккаби к’ьтебед дәма Пәймана Кәвьнда һатьнә ньвисаре, ле нак’әвьнә нава 66 к’ьтебед пироз, аwа готи к’ьтебед нәqануни нә).

Щәжьна Һ’олькчекьрьне

Мьзгини

Фәрһәнгок

– һәр сал пайизе жь 15-а һ’әта 21-е мәһа Тьшрийе йә (wәкә йәке мәһа 10-а, аwа готи йәке Октйабьре). Щьһу дьчун сәр р’әзед хwә, һ’ольк чедькьрьн у wанда һ’әфтеке дьман. Щьһуйа әв йәк дькьр, wәки бир банина, кӧ чаwа Муса П’ехәмбәр мьләте Исраеле жь Мьсьре дәрхьст у әw чьл сали конада ман. Йуһ’әнна 7:2; Qануна К’аһинтийе 23:33-36, 39-42; Qануна Дӧщари 16:13-15; Нәһәмийа 8:13-18.

Щәлилә

Мьзгини

Фәрһәнгок

– qәзакә бакӧра Исраеле йә. Бажаре Ньсрәте wьра йә. Иса ль wьр мәзьн бу у даннасин кьр.

Щәфадитьн

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Р’омайи 8:18-25; 8:28; Корьнт’и II 1:4; 4:16-18; Аqуб 1:2-4; Пәтрус I 1:6-9; 2:19-21; 5:8-10.

Щьвина Иса Мәсиһ

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 16:13-20; К’аред Шандийа 2:41-42; Р’омайи 12:4-8; Корьнт’и I 12:12-30; Әфәси 1:22-23; 2:19-22; 4:1-16; Колоси 1:18; Ибрани 10:24-25; Пәтрус I 2:4-10; Ә’йанти 19:5-10.

Щьһуда

Мьзгини

Фәрһәнгок

– 1. Донздәһ кӧр’ед Исраел һәбун, йәк жь wан Щьһуда бу. Һәр донздәһ кӧр’ед wи бунә донздәһ qәбилед Исраеле. Наве wәлате Щьһустане жь наве Щьһуда пешда һатийә, чьмки әw qәбил ль wьр дьма. Дәстпебун 29:35; Мәтта 1:2-3; Ибрани 7:14; 8:8; Ә’йанти 5:5; 7:5.

2. Бь наве Щьһуда дӧ шагьртед Иса Мәсиһ һәбун. Жь wан Щьһудайе Исхәрйоти нәмамийа (хайинтийа) Иса кьр у да дәсте wан, йед кӧ дьхwәстьн Әw бькӧштана (Луqа 22:3). Щьһудайе дьн Йуһ’әнна 14:22-да ньвисар ә кӧ әw «нә йе Исхәрйоти» йә. Һьнәк дьфькьрьн әw Тәдайо йә (Мәтта 10:3; Марqос 3:18). Әw жи те готьне «Щьһудайе Аqуб» (Луqа 6:16; К’аред Шандийа 1:13).

3. Ӧса жи Щьһуда наве бьраки Иса бу (Мәтта 13:55; Марqос 6:3) у ль гора фькьра гәләка әw Щьһуда йә, йе кӧ «Нә’ма Щьһуда» ньвисийә.

Щьһустан

Мьзгини

Фәрһәнгок

– qәза бажаре Оршәлиме бу, әw qәза башура Исраеле дьк’әт. Һена Иса Мәсиһда һьн Щьһустан, һьн Самәрйа, һьн жи Щәлилә qәза бун, ӧса жи Щьһустан п’арәкә qәза Сурйайейә р’омайи бу.

щер’ьбандьн, дан щер’ьбандьне, һатьн щер’ьбандьне

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Щер’ьбандьн әw һ’аләки тәнгасийе йә, к’ижанеда баwәрийа мерьв жь тәмхwәстьнед wи йан жь мирещьн те щер’ьбандьне. Дәрк’әтьн 17:2, 7; Ишайа 7:12; Мәтта 4:3, 7; К’аред Шандийа 5:9; 15:10; Корьнт’и I 7:5; 10:13; Корьнт’и II 2:11; Аqуб 1:13-14; Пәтрус I 1:6, 7; Пәтрус II 2:9.

щә’ньмә (дожә)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бь йунани ГӘӘННА йә, бь ибрани ГӘҺЬННОМ ә. Әw хwәха щийе щәфе һ’әта-һ’әтайе йә, бона әwед кӧ wе Р’ожа Ахрәте диwана wан бьбә. Дожә әw һәма хут щә’ньмә йә, һәр дӧ хәбәр ве к’ьтебеда һатьнә хәбьтандьне. Щә’ньмә: Мәтта 5:29-30; 10:28; 23:15; Марqос 9:43, 45, 47; Луqа 12:5. Дожә: Мәтта 5:22; 18:9; 23:33; Аqуб 3:6.

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 10:28; 13:41-42; 13:47-50; 25:41-46; Луqа 16:23-26; Т’есалоники II 1:9; Ә’йанти 20:10-15; 21:8.

щә’т’ри

Мьзгини

Фәрһәнгок

– тузьк.

щьвин

Мьзгини

Фәрһәнгок

– 1. к’омбуна мәрьва.

2. к’омбуна баwәрмәнда (хwәденаса), йед кӧ бь наве Иса дьщьвьн. Щарна бона т’әмамийа баwәрмәндед дьне чаwа бона к’омәке те хәбате (Әфәси 1:22-23; 3:10; 5:23-32; Колоси 1:18, 24), ле п’ьр’анийа щара бона к’омәкә баwәрмәндед щикида (щьвина Оршәлимеда, К’аред Шандийа 8:1; щьвина Әнтакйайеда, К’аред Шандийа 13:1; щьвина Әфәседа, К’аред Шандийа 20:16). Зәмане Пәймана Нуда баwәрмәнд малада дьщьвийан, дер һәла һе т’ӧнәбун. Һьнге мәзьнайийа мала кӧ теда дьщьвийан бона 30 йан лапи зә’ф һ’әта 50 мәрьви бу. Мәтта 16:18; 18:17; К’аред Шандийа 5:11; 11:22, 26; 20:17; Корьнт’и I 1:2; Ә’йанти 1:4.

щьвина гьрәгьра (йа щьһуйа)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– әw щьвинәк (мьщлисәк) бу, кӧ теда гьрәгьред щьһуйа ль һәв дьщьвийан. 200 сали бәри Иса Мәсиһ гьрти һ’әта 200 сали пәй Иса Мәсиһр’а әw диwана щьһуйа бу. Щьвата гьрәгьред щьһуйа wәкә һ’әфте мәрьва бу, әw к’аһин, р’успи у qанунзанә бун. Әw ль һәв р’удьньштьн у бь һәв дьшеwьрин. Сәрәкк’аһин хwәха жи сәрәке Щьвина Гьрәгьра бу. Щьвина Гьрәгьра бәрпьрсийаре мьләте Исраеле бу. Әw щәзайед кӧ нә йед мьрьне бу шьхӧле wан бу. Ле щәзайед мьрьне данинә бәр диwана сәрwеред р’омайийа. Ләма Щьвина Гьрәгьра Иса шандьнә щәм wәлийе Р’омайи, Пилато. Йуһ’әнна 11:47; 18:31; Луqа 22:52, 66-71, 66. К’аред Шандийа 4:15; 5:21; 6:12; 22:30; 23:1 у йед майин.

Щьвина гьрәгьред щьһуйа

щьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– һьн мирещьнр’а те готьне, һьн жи wан р’ӧһ’ у мьлйак’әтед хьрабр’а, йед кӧ мирещьн дьшинә, кӧ хьрабийе һ’әму мәрьвар’а дькьн. Пәймана Нуда те ә’йанкьрьне, кӧ п’утп’арьсти жь щьна те (Корьнт’и I 10:20-21; Ә’йанти 9:20).

щьнак’әти

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (щьнгьрти, щьнойи, щьни, щьноки) йәки кӧ жь алийе щьн йан р’ӧһ’ед хьрабва те гьртьне, бьндәсткьрьне, жер’а щьнак’әти дьбежьн. Чахе Иса ль сәр дьне бу, әwи гәләк щьнак’әти аза дькьрьн, щьн жь нав wан дәрдьхьстьн (Мәтта 9:32).

щьһу

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жь зӧр’әта Бьраһим ьн. Хәбәра «щьһу» жь хәбәра «Щьһуда» те. Жь донздәһ qәбилед Исраеле, Щьһуда qәбила һәрә к’ьфш ә һена Даwьд у Сьлеман п’адшада. Пәй щӧдәбуна П’адшатийа т’ьфаqийер’а, т’әмамийа п’адшатийа башуре бь наве «Щьһуда» дьһатә готьне. Wәхте сьргункьрьна Бабилонеда у пәй wер’а жи, әв наве «щьһу» мә’на фьрә стандийә, аwа готи бона т’әмамийа мьләте Исраеле һатә хәбате.

Qайин

Мьзгини

Фәрһәнгок

– кӧр’е Адәми мәзьн бу. Гәләки һ’әвсуди бьре хwәйи бьч’ук Һабил дькьр, чьмки Хwәде бәрхе Һабили qӧрбане qәбул кьрьбу, ле гәньме кӧ Qайин анибу qәбул нәкьрьбу, жь дәст сьтqе wийи нәр’аст. Һьнге Qайин Һабил кӧшт. Хwәде гот, кӧ гәрәке Qайин ль сәр ә’рде фьрари бә у жь мәрьвайе бе т’әхсиркьрьне. Дәстпебун 4:1-24; Ибрани 11:4; Йуһ’әнна I 3:12; Щьһуда 11.

Qануна Муса

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (Шәриә’та Муса) Т’әwрат ә. Т’әwрат жи пенщ к’ьтебед Муса нә: Дәстпебун, Дәрк’әтьн, Qануна К’аһинтийе, Жьмар, Qануна Дӧщари (Wәк’ьландьна Qануне). Ван пенщ к’ьтебада qанун, т’әми, дирок (т’арих) у сәрһати ньвисар ьн. Хwәде әв Qанун сәр ч’ийайе Синайе, нав ә’wрада Мусар’а гот. Щарна жи һ’әму к’ьтебед «Пәймана Кәвьн»-р’а дьбежьн Qанун.

Qәдьре сәрwеред щьвине бьгьрьн

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Корьнт’и I 9:14; Галати 6:6; Т’есалоники I 5:12-13; Тимот’ейо I 5:17-22; Ибрани 13:7; 13:17.

Qәйсәр

Мьзгини

Фәрһәнгок

– навәки бона п’адшайе мьләтед Императорийа Р’омайе бу. Мьләте Р’омайе гәләк мьләтед дьн бьндәст дькьрьн у Qәйсәр п’адше wан һ’әмуйа бу. Һәр п’адшаки мьләте р’омайер’а дьготьн: «Qәйсәр». Луqа 2:1; 3:1.

Qорах

Мьзгини

Фәрһәнгок

– сәрwере wан бу, йед кӧ бәр Муса у Һарун р’абун. Хәзәба Хwәде һьндава Qорах у һәвалед wида хӧйа бу, ә’рд вәбу әw сахә-сах ә’рдеда чун. Жьмар 16:1-35; Щьһуда 11.

qав

Мьзгини

Фәрһәнгок

– qәһб, форq.

qамиш

Мьзгини

Фәрһәнгок

– чит, мәйи.

qанунзан

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (занәйе Шәриә’те, к’атьб, ньвиск’ар) Qанунзан нав щьмә’та Исраелда сәр Qануна Муса дьхәбьтин, Qанун qәнщ заньбун, бь дәста Qанун зедә дькьрьн у хәлq һин дькьрьн. Wан жийина хwә бона һинбун у һинкьрьна Qануне дьдан у к’ьтеб дьньвисин. П’ьр’анийа wан жь ферьсийа бун.

qар’qар’

Мьзгини

Фәрһәнгок

– qьр’ьк, qаж.

qәбилед Исраеле

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (ә’ширед Исраеле, елед Исраеле) Донздәһ кӧр’ед Аqуб һәбун, кӧ wанр’а Исраел жи дьготьн. Һәр йәк жь wан бу qәбиләкә Исраел. Дәстпебун 35:23-26; 49:1-28.

qәдьр-һӧрмәт

Мьзгини

Фәрһәнгок

– р’умәт.

qәрф

Мьзгини

Фәрһәнгок

– тьназ.

qӧльхи

Мьзгини

Фәрһәнгок

– хьзмәтк’ари, шьхӧл, хӧламти.

qӧрбан

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (гори, нәдьр) бинбәрәк кӧ жь бәр йәки дьнва те дайине йан кӧштьне. Щур’ә-щур’ә qӧрбан у һ’әдийед щьмә’та Исраеле һәбун, мәсәлә, һ’әдийед мина һ’әйwанед бәрх, щанәга, ӧса жи йед гәньм у бьһарәт һәбун. Һ’әйwан дьһатьнә сәржекьрьне, паше һьнәк т’әмам пева дьһатьнә шәwьтандьне, һьнәк жи т’әне п’арәкә wан дьһатьнә шәwьтандьне. Һәр һ’әйwан гәрәке беqӧсур у беләк’ә буйа. Жь һена Мусада qӧрбан бь дәсте к’аһина дьһатә сәржекьрьне (изьна щьмә’те т’ӧнәбу, кӧ хwәсәрихwә сәржекьрана.) Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «горигәһ»-да бьхуньн.

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 9:13; Марqос 12:33; Р’омайи 12:1; Ибрани 9:7; 10:18.

Wәлате Фьльстине зәмане Иса Мәсиһда

Мьзгини

Хәритә

Wәлате Фьльстине зәмане Иса Мәсиһда

wәк’илхәрщ

Мьзгини

Фәрһәнгок

– малкьр, к’әдкьр.

wәлатп’арьст

Мьзгини

Фәрһәнгок

– наве партике кӧ бона wәлате хwә шәр’ дькьн. Wәхте Пәймана Нуда чәнд к’омед щьһуйа һәбун, дьхwәстьн жь бьндәстийа р’омайе дәрк’әтана.

wәли

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (wали) сәрwере qәзакә wәлет.

wәсийәт

Мьзгини

Фәрһәнгок

– к’ахаза шә’дәтийе, кӧ йәк бәри мьрьне теда бона мал-мьлк’ед хwә дьньвисә, кӧ пәй мьрьна wир’а әw бьгьһижә к’е.

Table of Contents

Кӧрманщи
Мьзгини
Пешготьна Институте
Пешготьна Бона Пәймана Ну
Бона Аликьрьна Хwәндәвана

Ибрани

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13

Фәрһәнгок

Абба
Адәм
Алфа у Омега
Арйопаго
Артәмис
Архелайо
Ахайа
Аqуб
авзе (нәхwәшийа авзе)
амин
анинә сери
анисо
арами
афу (афукьрьн, афубун)
Бабилон
Бав (Баве Ә’змана)
Баә’л
Бажаре Даwьд
Бараq
Барнабас
Бахшандьн
Бет’-Ел
Бәйтләһ’м
Бәлзәбул
Бьжарти (Йе Бьжарти)
Бьлам
Бьнйамин
Бьраһим
бадиһәwа
бажарванед Р’омайе
бакӧр
бап’еш
башур
баwәри
беолити
бәж
бәйт’
бәлг
бәрдьли
бәре дәрәмәта пешьн
бәрәт’ә
бәрзәqи
бәр’и
бәтавәбун
билан
бӧһьшт
бьвьр
бьк’ьр
бьнәли
бьхур
бьһарәт
бьһе
вәгәр’андьн (жь гӧнәкьрьне вәгәр’ийан)
Гидәйон
Гӧнә
Гӧр’а Хwәде бькьн
гәлийе һәй-wайе
гәмиван
гәмиwаргәһ
гори
горигәһ
гӧнә, гӧнәк’ар
гӧр’а фьланкәсе кьрьн
гьрав
Даwьд
Дӧа
дарчин
дәрдан
дәрсдар
дәфьнкьрьн
дәһәк
дийаре мьрийа
дийарийа т’әвайишәwате
дитьндар
дожә
дӧр’
дьл
Елиша
Елйас
еләкзьрьһ’
ельми wи бун
епикури
Әгрипа
Әсаw
Ә’зман
Ә’фьрандьна дьнйайе
ә’нишк (кәвьре сәре ә’нишке)
Жийина маледа

Жийина һ’әта-һ’әтайе, йа кӧ Иса Мәсиһ дьдә wан, йед кӧ баwәрийа хwә wи тиньн

Жь гӧнәкьрьне вәгәр’ьн
Жьнбәр’дан у жь мер дурк’әтьн
жийина һ’әта-һ’әтайе
Зар’ед Хwәде
Зерандьн
Зәwс
Зьнек’ари у qави
занәбеж
зар
зәндәгьрти ман
зәwал
зив
зийа
зох
зьмьр
Императорийа Р'омайейә Зәмане Иса Мәсиһда
Иса
Иса Мәсиһ
Исраел
Исһаq
Ишайа
ибрани
илаһи
инк’ар
исаф
итойин
иqраркьрьн
Йерәмийа
Йефта
Йеша
Йешуйе Нун
Йунани
Йунаньстан
Йуһ’әнна
йанчийә
йунан
Кәнан
Коне Шә’дәтийе (Коне Щьвине)
Кӧр’е Даwьд
Кӧр’е Мерьв (Кӧр’е Инсан)
Кӧр’е Хwәде
К’ӘРӘМӘТЕД ИСА МӘСИҺ
К’омәкдайин
К’ӧрди
К’ьтеба Зәбура
К’ьтеба Пироз
кәла
кәнани
кӧли
к’атьб
к’аһин
к’еләк
к’емун
к’әрәм
к’әфән
к’әфил (стандьн)
к’әwдайина гӧна (к’әwандьна гӧна)
к’ози
к’оти (к’отибун)
к’офи
к’ӧлфәт
к’ӧмр’әшийа Хwәде
к’ӧрх
к’ьништ
к’ьрк’ут
Леwи
Лут
лейи
ләщк’ар
лил
ломәкьрьн
луфька бә’ре
МӘСӘЛЕД ИСА МӘСИҺ
Мәлк’и-Садьq
Мәрйәм
Мәсиһ
Мирещьн
Муса
Мьзгини
Мьзгини (Мьзгинийа Хwәде)
Мьрьн
Мьсьр
мала Аqуб
мана
мәрьв
мәсиһи
мират’
мьзгиндар
мьлйак’әт
мьрари
НАВНИШЕД ЧАПА У П’ӘРА
Нәхwәши у qәнщкьрьн
Нә’ман
Нә’мәйед Кәле
Нинәwа
Нӧһ
Ньвисаред пироз
Ньхӧмандьна аве
назьк
нандьрун
нане Хwәдер’а дайи
нард
нәдьр
нәзир
нәмами
нәмер
нәщьһу (мьләтед майин)
ньвисар (ньвисаред пироз)
ньсрәти
ньсьл
ньхӧмандьн
ньхӧмдар
ньхӧри
Оршәлим
Паqьжкьрьна гӧна пе мьрьна Мәсиһ
Пәймана Кәвьн
Пәймана Ну
Пәтрус
Пилато
П’адшатийа Хwәде, П’адшатийа Ә’змана
П’ӘРЕД ДӘМА ИСА МӘСИҺДА
П’әрә, һәбук, мал у мьлк’
П’утп’арьсти, сербази у к’оч’әкти
пәйман
пироз
пол
пунг
п’арьстгәһ
п’ехәмбәр
п’ехәмбәрти
п’еч’ьра
п’ешә
п’ешк’еш
п’ешк’ешкьрьн
п’әйн
п’әрәданг
п’игар
п’утп’арьст
п’ьшкбун
п’ьшккьрьн
Р’астһ’әсаббун, р’асти (бесущбун)
Р’евека
Р’әхаб
Р’ожа Ахрәте
Р’ожа К’әwандьне
Р’ожа Пенщийә һ’әсаб (Пентекост)
Р’ожа Р’абуне
Р’ожа Р’ожийа
Р’ожа Хӧдан
Р’ома
Р’ӧһ’е Пироз
р’астһ’әсаббун у р’астийа Хwәде
р’аw
р’аw-р’ьзьм
р’әз
р’ожа т’ьвдарәккьрьне
р’ожа шәмийе
р’ожи
р’ӧһ’ед һ’әрам
р’ӧшәткьрьн
р’ункьрьн
р’успи
р’ьк’ьнйата Даwьд
Р'еwитийа Паwлосә дӧда
Р'еwитийа Паwлосә пашьн һ'әта Р'оме
Р'еwитийа Паwлосә пешьн т'әви Барнабас
Р'еwитийа Паwлосә сьсийа
Самәрйа
Самуел
Сәрәкк’аһин

Сәрк’әтьна (алт’кьрьна) сәр мирещьн у тә’ли-тәнгийа

Сәрwеред щьвине
Сийон
Синай (Ч’ийайе Синайе)
Содом у Гомора
Сьлеман
Сьндоqа Пәймане (Сьндоqа Шә’дәтийе)
садуqи
самәри
сербази
сеwи
сәрбәсти
сәрсәд
сәрһ’әзар
сәрwахти
спартьн (бьсперә)
стойхи
сьлсьләт
сьнәт
сьргунчуйина Бабилоне
сьркә
сьфәт
сьхьр
Т’әwрат
Т’ьфаqа хwәденаса
тәнгаси
тиш
т’агер
т’әрбәтдар
т’әхсиркьрьн
т’обәкьрьн
т’охьмр’әш
т’ӧщарәти
т’ьре, (жь) кәси т’ьре
т’ьфаq (т’ьфаqбун, т’ьфаqи)
Уньс
Усьв
уд
Фьрәwьн
фатьмок
ферьси
фьртонә
фьтьлокед ажотьне
Хана Хwәде
Хәйсәте мәсиһийе
Хәрита Оршәлимейә Зәмане Иса Мәсиһда

Хәрита П'арьстгәһа Оршәлимейә Зәмане Иса Мәсиһда

Хәритә
Хӧдан
Хьлазкьрьна мәрьва
Хwәде
хальфи
хач
хернәхwаз
херуб
хәйал
хәрдал
хәрщгьр
хьлазбун (хьлазкьрьн)
хьлазкьр
хьрнуф
Һабил
Һарун
Һащәр
Һеродәс
Һәрмес
Һ’ӘСАБЕД ДЬРЕЖАЙЕ
Һ’ӘСАБЕД ПИВАНЕ
Һ’ӧкӧмәтед мәрьвайейә ве дьнйайе
Һ’ьзкьрьн
һалелуйа
һеши
һәбук
һәвиртьр’шк
һәрәм
һивк’әти
һиндар
һосанна
һьлатьн (ль йәки һьлатьн)
һ’әди
һ’әлал у һ’әрам
һ’әрам
чәнг
ч’ежьк
ч’ә’вдәр
ч’ийайе Зәйт’уне
Шәрав-араq
Шива Хӧдан
Шкәсти у мьлукти
Шькийат у бәр диwане
Шькьрдари
Шьмһ’ун
Шьмшон
шагьрт
шанди
ширк
шьвәр’е
шькийаткьрьн
шьһ’ьти
Щәжьна Дәрбазбуне (Шива Дәрбазбуне)
Щәжьна Нане Шкәва
Щәжьна Пирозкьрьна П’арьстгәһе
Щәжьна Һ’олькчекьрьне
Щәлилә
Щәфадитьн
Щьвина Иса Мәсиһ
Щьһуда
Щьһустан
щер’ьбандьн, дан щер’ьбандьне, һатьн щер’ьбандьне
щә’ньмә (дожә)
щә’т’ри
щьвин
щьвина гьрәгьра (йа щьһуйа)
щьн
щьнак’әти
щьһу
Qайин
Qануна Муса
Qәдьре сәрwеред щьвине бьгьрьн
Qәйсәр
Qорах
qав
qамиш
qанунзан
qар’qар’
qәбилед Исраеле
qәдьр-һӧрмәт
qәрф
qӧльхи
qӧрбан
Wәлате Фьльстине зәмане Иса Мәсиһда
wәк’илхәрщ
wәлатп’арьст
wәли
wәсийәт