Author: Институт перевода Библии
Date: 2019-01-10T07:35:45.172413+00:00

Кӧрманщи

Кӧрманщи

1. Мьзгини
2. Пешготьна Институте
3. Пешготьна Бона Пәймана Ну
4. Бона Аликьрьна Хwәндәвана
5. К’аред Шандийа
6. Фәрһәнгок

Мьзгини

Мьзгини

МЬЗГИНИ

ПӘЙМАНА НУ

(ИНГИЛ)

бь Стандарта Кӧрманщийа К’ӧрдед wәлатед Кафказе

Һәгәр пьрс йан пешнийаред wә һәбьн, жь к'әрәма хwә бь ве навнише бьшиньн: ibt_inform@ibt.org.ru

Һ’ӧнӧрмәнде шькьлед бь дәста чекьри Horace Knowles ә,

Хӧдане нәшьркьрьне

© The British&Foreign Bible Society ә

(К’омәла К’ьтеба Пирозә Инглистане у Wәлатдәр), 1954, 1967, 1972

Сәрр’асткьр у зедәкьра ван шькьла жи Лоӧьсә Басс ә,
хӧдане нәшьркьрьне © The British&Foreign Bible Society ә, 1994

© Институт перевода Библии, 2000, 2011

ISBN 978-5-93943-172-9

Пешготьна Институте

Пешготьна Институте

Института Wәлгәр’андьна К’ьтеба Пироз р’азибуна хwә дьдә wан wәлгәр’ у сәрр’асткьред ве К’ьтеба Пироз, ӧса жи әwед майинә кӧ ль гора карина хwә алик’ари данә бона һазьркьрьна ве к’ьтеба Мьзгинийа Иса Мәсиһ, аwа готи Пәймана Ну бь зьмане к’ӧрдийа зараве кӧрманщи. Әм пьр’ ша нә, кӧ чәнд ньвиск’аред к’ӧрдә жь чәнд wәлата жи хwә ль wәлгәр’андьна (т’әрщьмәкьрьна) Пәймана Ну гьртьнә. Әв жи ви һ’але гьранда гавәкә пешдачуйина зьмане мьләт ә, ӧса жи хwәйкьрьна зьмен ә. Әм бь дьләки ша ве К’ьтеба Пироз, Пәймана Ну п’ешк’еши хwәндәванед һежа дькьн.

Әw wәлгәр’андьна дәсте wәда жь бәр wе Мьзгинийе һатийә гьртьне, йа кӧ алийе Институтеда сала 2000-и һатийә нәшьркьрьне, ньһа т’әне бь сьвькайи һатийә леньһер’андьн у сәр’асткьрьне. Пештьри wе йәке жи, шьровәкьрьн у фәрһәнгок жи һатьнә зедәкьрьне. Институт р’азибуна хwә дьдә wан жи, йед кӧ пешнийари у к’омәка сәрр’асткьрьне данә.

Стандарта к’ӧрдийә кьрили бь һ’әрфед латини

Р’аст ә, Мьзгини (Инщил, Пәймана Ну) бь һ’әрфед латини ль гора стандарт у р’астньвисара кӧрманщийа латини иди һәйә. Мәрәме wе к’ьтеба wәлгәр’андийә дәсте wәда, нә әw ә кӧ щийе wе бьгьрә йан дәwса wе бьхәбьтә. Мә’ни әв ә, кӧ пәй Шәр’е Һ’әмдьнйайейи Дӧдар’а һ’әта иро, п’ьр’анийа к’ӧрдед wәлатед Кафказе у Асйа Навинда к’ьтебед хwә бь һ’әрфед кьрили у бь стандарта зарав у р’езьманийа хwә данә нәшьркьрьне. Ле бәле ван ахьрийада, һьнәк һеди-һеди дәст бь һ’әрфед латини дькьн у мәри жи һәнә кӧ латини жь кьрили р’ьһ’әттьр дьхуньн. Жь бәр ве йәке мә qьрар кьр, кӧ бона хатьре wан әм ве wәлгәр’андьне бькьн һ’әрфед латини. Аwа, әв wәлгәр’андьна дәсте wәда хут мина wе чапа һ’әрфед кьрили йә (йа кӧ сала 2011-а, жь алийа Института Wәлгәр’андьна К’ьтеба Пирозда, Москве һатийа һазьркьрьне), әва һ’әму qәйдә-qанунед р’астньвисара р’езьманийа стандарта кьрили хwәй дькә, ле т’әне бь һ’әрфед латини йә. Мәрәме нәшьркьрьна ве чапбуне әw ә, кӧ аликарийа wан к’ӧрда бе кьрьне, йед кӧ wәлатед Кафказе у Р’усйайеда дьжин, ле дьхwазьн ве wәлгәр’андьне бь һ’әрфед латини бьхуньн.

Wәлгәр’андьна Пәймана Ну бь зьмане к’ӧрди

Незики дӧ һ’әзар сал пешда, Пәймана Ну бь зьмане йунанийа кәвьн һатийә ньвисаре. Жь һьнгева һ’әта ньһа әw бь гәләк зьманед дьнйайе һатийә wәлгәр’андьне. Дьнйайеда иро незики шәш һ’әзар һ’әйсьд зьман һәнә. Т’әмамийа Пәймана Ну ньһа незики һ’әзар дӧсьд зьмани һатийә wәлгәр’андьне. Гәләк жь wан мьләтед кӧ бь ван зьмана хәбәр дьдьн у Пәймана Ну бь зьмане wан wәлгәр’анди һәйә, һ’әсабе wан гәләки жь һ’әсабе мьләте К’ӧрд һьндьктьр ә.

Әва к’ьтеба ль гора зарав у р’езьманийа кӧрманщийа wәлатед Кафказеда (wәхтәке Советеда) һатийә ньвисаре. Сала 1827-а чәнд п’аред К’ьтеба Пироз бь кӧрманщийа Һәк’арийе һатьнә wәлгәр’андьне. Сала 1856 у сала 1857-да пешийе Мьзгинийа ль гора Мәтта у паше һәр чар Мьзгини бь кӧрманщийа Харп’уте (незики Әлазьге) бь һ’әрфед әрмәни Стәмболеда һатьнә нәшьркьрьне. Сала 1872-а т’әвайийа Пәймана Ну диса хут wи заравида һатийә нәшьркьрьне. Жь сала 1900-и һ’әта ньһа чәнд п’аред жь Пәймана Ну, ӧса жи т’әмамийа Пәймана Ну бь чәнд заравед к’ӧрди һатьнә нәшьркьрьне (мәсәлә, кӧрманщийа Т’ьркйайе, бә’дини, к’әрманшаһи, мукри, сорани). Ван ахьрийада жи чәнд к’ьтебед wәлгәр’андьна иройин жь алийе Института Wәлгәр’андьна К’ьтеба Пирозва бь кӧрманщийа wәлатед Кафказеда р’онайи дитьнә: Сала 1993-а к’ьтеба Мьзгинийа Мәтта дәрк’әтийә у 1996-а жи к’ьтеба Мьзгинийа Луqа у К’аред Шандийа. Сала 2000-и т’әмамийа Пәймана Ну дәрк’әтийә, һ’име к’ижане ньһа сәрр’асткьри дәсте wәда йә.

Щур’е (мет’ода) хәбата ве wәлгәр’андьне

[1]Әва к’ьтеба жь алийе к’ома Институтеда һатийә wәлгәр’андьне. Канийа ве к’ьтеба к’ӧрдийә wәлгәр’анди жь к’ьтеба Пәймана Нуйә бь зьмане йунани йә, аwа готи «Тһә Грәәк Нәw Тәстамәнт». Әв тек’ста йунани сәр дәстньвисаред һәрә кәвьнә qәнщ һ’имгьрти йә, йед кӧ иро һәнә. Нав дәстньвисаред йунанийа кәвьнда чәнд фьрqийед кӧ тенә бәр ч’ә’ва һәнә, бона к’ижана жера р’уп’әлед к’ьтебе һатьнә шьровәкьрьне. Ләма фьрqийед бьч’ук щарна дьк’әвьнә нава ве wәлгәр’андьне у wәлгәр’андьнед зьманед башqә.

Мәрәме wәлгәр’андьне әв бу, кӧ һьн wәлгәр’андьн жь тек’ста йунани дур нәк’әта у фә’мина wе жи мина йунани буйа, һьн жи кӧ фә’мина йунани р’аст бьбуйа стила кӧрманщикә хwәшә зәлал у бәдәwә иройин.

Института Wәлгәр’андьна К’ьтеба Пироз

101000 Россия

Москва, Главпочтамт, а/я 36

Институт перевода Библии

Пешготьна Бона Пәймана Ну

Пешготьна бона Пәймана Ну

К’ьтеба кӧ wә гьртийә дәсте хwә, жер’а дьбежьн «Пәймана Ну». Пәймана Нуда бист һ’әфт к’ьтеб һәнә. Әвана пешийе бь зьмане йунани һатьнә ньвисаре. Һьнге әв зьман зьманәки щьмә’ти бу, кӧ п’ьр’анийа щьмә’та Императорийа Р’омайе, аwа готи мьләтед дор-бәред Бә’ра Сьпи (Бә’ра Навин) р’ьһ’әт фә’м дькьрьн у хәбәр дьдан.

Ньвисаред Пәймана Ну т’әви йед Пәймана Кәвьн һәвр’а дьбьнә т’әвайийа К’ьтеба Пироз (аwа готи «Библийа»). Ньвисаред Пәймана Кәвьн у Пәймана Ну дәрһәqа wан һәр дӧ пәйманада дьбежьн, йед кӧ Хwәде т’әви щьмә’та Хwә гьредан. Пәймана Кәвьнда ньвисар ә кӧ чаwа Хwәде т’әви щьмә’та Хwә Исраеле пәйман гьреда у Qанун[1] бь дәсте Муса да wан. Пәймана Нуда жи ньвисар ә кӧ чаwа Хwәде т’әви щьмә’та Хwә, аwа готи щьвина һ’әму баwәрмәндед Иса Мәсиһә жь һәр мьләти пәйманәкә дьн гьреда. Әв пәйман пе дәсте Иса Мәсиһ һатә гьредане. Һьмбәри wе пәймана Хwәдейә кӧ Wи т’әви щьмә’та Исраеле гьреда, әва «ну» йә (Ибрани 9:11-15).

Һәр чар к’ьтебед пешьнә Пәймана Нур’а бь йунани дьбежьн: «ӘӦАГГЕЛИОН». Хәбәра «Инщил» жь wе те у бь кӧрманщи те фә’мкьрьне «Мьзгини», аwа готи «хәбәра хере». Әв к’ьтеб дәрһәqа жийин у qӧльхе Исада дьбежьн.

Пәй ван һәр чар Мьзгинийар’а к’ьтеба «К’аред Шандийа» йә. Әва к’ьтеба шә’дәтийа wе йәке дьдә, чаwа пешийе баwәрийа сәр ве Мьзгинийе дьнйайеда бәла дьбу.

Пәй вер’а жи бист йәк нә’мә һәнә, кӧ жь алийе шандийа у баwәрмәндед дьнә сәдсалийа пешьнда һатьнә ньвисаре. Һьнәк жь wан нә’ма, бәрбьр’и щьвинед щур’ә-щур’ә бажара дьбьн, һьнәк жи һәма хут бәрбьр’и баwәрмәндед шәхси дьбьн (Фьлимон, Тимот’ейо у йед майин). Мәрәме ньвиск’аред ван нә’ма әw бу, wәки ширәта бьдьнә баwәрмәнда у һинкьрьна qӧльхе Иса wанр’а шьровәкьн.

Хӧләсә к’ьтеба бист һ’әфтайә пашьнә Пәймана Нуда, к’ьтеба «Ә’йантийе» йә. Әва к’ьтеба пе дитьнок у хәбәред сӧр’ийә символи дәрһәqа Хӧдантийа Иса Мәсиһ у сәрк’әтьна П’адшатийа Хwәдеда дьбежә.

Бона Аликьрьна Хwәндәвана

Бона аликьрьна хwәндәвана

Бона аликьрьна хwәндәвана чәнд тьшт һатьнә һазьркьрьне.

- Пешготьнед һәр к’ьтебәке:

- Бона һәр к’ьтебәкә Пәймана Ну пешготьнәк һәйә. Әв пешготьн ван ахьрийада бона хwәндәванед ви зәмани һатьнә һазьркьрьне, wәки зу сәр фькьр у мәрәмед һәр 27 к’ьтеба вәбьн.

- Сәрньвисаред п’ара:

- Нава wәлгәр’андьнеда һәр п’арәкә бьч’ук бь сәрньвисарәке дәстпедьбә. Мәсәлә, Мәтта 1:1 бь сәрньвисара «Р’ьк’ьнйата Иса» дәстпедьбә, Мәтта 1:18 бь «Буйина Иса» дәстпедьбә, Мәтта 2:1 бь «Стәйрнасед р’оһьлате» у йед майин. Әв сәрньвисар дәстньвисаред ә’сасида т’ӧнәнә, ле ван ахьрийада бона алик’арийа хwәндәвана һатьнә һазьркьрьне, wәки хwәндәван заньбә, мәрәм йан фькьра ве п’аре сәр чь йә.

- Нав-нишанед р’езед һәвал-фькьр:

- Ӧса жи бона алик’арийа хwәндәвана, гава р’езед һәвал-фькьр бона п’арәке һәнә, нав-нишанед wан бьн сәрньвисарада һатьнә ньвисаре. Р’езед һәвал-фькьр бә’са wан щийа дькьн, к’идәре хут әw сәрһати йан фькьред wан һәв дьгьрьн. Мәсәлә, бьн сәрньвисара Мәтта 1:18 кӧ дәрһәqа «Буйина Иса»-да дьбежә, Луqа 2:1-7 нава кәванада һәйә, чьмки ль wи щийи жи дәрһәqа буйина Исада те готьне.

- Шьровәкьрьнед жере:

- Нава к’ьтебеда ль жера р’уп’әла шьровәкьрьн һәнә. Һәгәр ньвисареда һун сәр хәбәре стәйрке «*» бьбиньн, wи чахи сәр wи р’уп’әли жере шьровәкьрьне бьхуньн.

- Һ’әрфед тә’ри:

- Чәнд щара нава ньвисареда һ’әрфед тә’ри һатьнә ньвисаре. Әва хәбәра ль гора зьмане йунани дәрбе дьстиньн. Лазьм ә кӧ хwәндәван хwәндьна хwәда гьрани бьдә wан хәбәра. (Мәсәлә, бьхуньн: Йуһ’әнна 5:45; Галати 3:12.)

- Шькьл, навниш у хәритә:

- Нава ве к’ьтебеда, илайи пьшта к’ьтебеда шькьл, навниш у хәритә һәнә, кӧ к’омәке дьдьнә хwәндәвана. Әвана жь алийе занава ль гора култур у т’ариха зәмане Иса Мәсиһда һатьнә һазьркьрьне.

- Фәрһәнгок:

- Фә’минед гәләк хәбәред гьран у нәнас нава фәрһәнгокеда һатьнә шьровәкьрьне. Гава р’асти хәбәред зә’мәт бен, йед кӧ ль щәм wан әв нишан «» һәйә, жь к’әрәма хwә фәрһәнгока пәй к’ьтебе бьньһер’ьн.

- Нав-нишанед хәбәред к’ьлитә сәрәкә:

- Хьлазийа к’ьтебеда ӧса жи нав-нишанед хәбәред к’ьлитә сәрәкә һәнә. Wеда гәләк хәбәред к’ьлитә сәрәкә мина «баwәри», «гӧнә», «дӧа» у йед майин һәнә. Бьн һәр хәбәреда жь Пәймана Ну чәнд щи һатьнә к’ьфшкьрьне, wәки хwәндәван бькарьбә wе хәбәреда к’ур бә.

[1] Тһә Грәәк Нәw Тәстамәнт – жь алийе Ӧньтәд Бьблә Сощьәтьәс-да нәшьркьри йә, р’едакторийа 4-а, 1993, Штутгарт, Германйа.

[1] Пәймана Нуда хәбәра «Qанун» бь һ’әрфа мәзьн һатийә ньвисаре гава бә’са Qануна Муса дькә, аwа готи Qануна Хwәде. Ле гава бә’са qанунед дьн дькә, хәбәра «qанун» бь һ’әрфа бьч’ук һатийә ньвисаре.

К’аред Шандийа

К’АРЕД ШАНДИЙА

Пешготьн

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28

К’ьтеба «К’аред Шандийа» думайийа «Мьзгинийа Луqа» йә, йа кӧ бь дәсте Луqа һатийә ньвисаре. Мәрәме к’ьтебе әw ә, кӧ шьровәкә пәйчуйед Мәсиһ чаwа бь р’ебәрийа Р’ӧһ’е Пироз ль Оршәлиме, Щьһустане, Самәрйайе у wәлатед майинда бунә шә’дед Wи (1:8). Ӧса жи дьдә к’ьфше, кӧ щьвина ну бь чь зәлулийе у тә’ли-тәнгийе һ’име хwә гьрт у бь алик’арийа Р’ӧһ’е Пироз чаwа нава wан охьрмед гьранда пешда дьчу. Алики дьнва жи гава һе к’ур дьби, дьбини кӧ әва к’ьтеба т’ариха мәсиһийе йә, кӧ жь Фьльстине нава щьһуйа дәстпебу у паше бу баwәрикә т’әмамийа дьнйайе.

Әм дькарьн К’аре Шандийа сәр се п’ара п’арәвәкьн:

1. Бәлабуна мәсиһийе Оршәлимеда, пәй жорһьлатьна Исар’а (1:1–8:3)

2. Бәлабуна мәсиһийе жь Оршәлиме у Щьһустанеда гьрти һ’әта Самәрйайе, Шаме у щийед дьнә дор-бәред Фьльстине (8:4–12:25)

3. Бәлабуна мәсиһийе нава wәлатед дор-бәре Бә’ра Сьпи (Бә’ра Навбәре), һ’әта Р’омайе (13:1–28:31)

Жь wан qәwьмандьнед ве к’ьтебеда йәкә һәрә бәрбьч’ә’в бона кьред Р’ӧһ’е Пироз ньвисар ә, кӧ Р’ожа Пенщийә һ’әсабда ль Оршәлиме сәр баwәрмәндада чаwа qәwат бари у р’ебәрийа щьвине кьр, щьвин у сәрwеред wе нав хәбата wанда qәwат кьрьн. Һинкьрьнед мәсиһийед пешьн нава даннасинкьрьнада хӧйа дьбә. Аwа мәсәлә, нава даннасинийа Пәтрусе шандида пәй стандьна Р’ӧһ’е Пирозр’а (2:14-36), нава даннасинийа п’арьстгәһеда пәй qәнщбуна йе ньгсәqәтр’а (3:11-26), щабдайина Стәйфанда бәр щьвина гьрәгьред Оршәлиме (7:1-53) у готьнед Паwлосда (13:16-41; 17:22-31; 20:18-35; 22:1-21; 24:10-21; 26:2-23). Әw qәwьмандьнед к’ьтебеда кӧ тенә биранине дьдьнә к’ьфше, кӧ чаwа даннасинкьрьн у һинкьрьнед шандийа бь wе qӧдрәте тенә кьрьне, йа кӧ бь qәwата Р’ӧһ’е Пироз щьвинеда нава ә’мьре баwәрмәндада те к’ьфше у бь щьвине Мьзгинийа Иса Мәсиһ дьнйайеда бәла дьбә.

Сәрәщәма фькьра к’ьтебе

- Һазьркьрьна шә’дәтийа шандийа (1:1-26)

- 1. Соз у т’әмийа Исайә хьлазийе (1:1-14)

- 2. Бьжартьна Матийо дәwса Щьһудайе Исхәрйот (1:15-26)

- Шә’дәтийа Оршәлимеда (2:1–8:3)

- Шә’дәтийа wәлатед Щьһустане у Самәрйайеда (8:4–12:25)

- Qӧльхе Паwлос (13:1–28:31)

- 1. Р’еwитийа Паwлосе шандийә пешьн (13:1–14:28)

- 2. Шеwьра щьвина Оршәлимеда (15:1-35)

- 3. Р’еwитийа Паwлосе шандийә дӧда (15:36–18:22)

- 4. Р’еwитийа Паwлосе шандийә сьсийа (18:23–21:16)

- 5. Паwлосе гьрти Оршәлимеда, Qәйсәрийеда у р’еwитийа wийә һ’әта Р’омайе у ахьри (21:17–28:31)

1

Бона Р’ӧһ’е Пирози создайи

(Луqа 24:49)

1^1Т’ейофилойе хwәйиqәдьр, мьн к’ьтеба хwәйә пешьнда[*] дәрһәqа wан һ’әму тьштада ньвиси, чь кӧ Иса кьр у һин кьр, жь серида+
2һ’әта wе р’ожа кӧ бәрбь ә’змен һатә һьлатьне. Ле һе бәри ә’змен һьлатьне Әwи бь Р’ӧһ’е Пироз т’әми ль шандийед Хwәйә бьжарти кьр. 3Пәй wан щәфайед Хwәр’а Әwи гәләк щара Хwә нишани wан дьда, р’аст дьда избаткьрьне кӧ Әw сах ә. Навбәра чьл р’ожида wанва хӧйа дьбу у дәрһәqа П’адшатийа Хwәдеда wанар’а хәбәр дьда+. 4Щарәке гава Әwи т’әви wан нан дьхwар, т’әми да wан у гот: «Жь Оршәлиме дәрнәк’әвьн, ле бәле һивийа созе Баве бьсәкьньн, бона к’ижани wә жь Мьн бьһист[*]+ . 5Йуһ’әнна бь аве ньхӧманд, ле һуне чәнд р’ожа шунда бь Р’ӧһ’е Пироз бенә ньхӧмандьне»[*]+ .

Жорһьлатьна Иса

(Марqос 16:19-20; Луqа 24:50-53)

6Гава шагьрт һәвр’а щики бун, жь Иса пьрсин у готьне: «Хӧдан, ви зәманида Те П’адшатийа Исраеле ль wан вәгәр’ини?»+
7Әwи ль wан вәгәр’анд у гот: «Әw нә ише wә йә кӧ һун wан wәхт у зәмана бьзаньбьн йед кӧ Баве бь һ’ӧкӧме Хwә к’ьфш кьрьнә+. 8Ле гава Р’ӧһ’е Пироз бе сәр wә, һуне qәwате бьстиньн у жь Оршәлимеда гьрти т’әмамийа Щьһустане, Самәрйайе у һ’әта сәре дьне жи бьбьнә шә’дед Мьн»[*]+ . 9Гава әв йәк гот, бәр ч’ә’ве wан бәрбь ә’змен һатә һьлатьне у ә’wрәки жь бәр ч’ә’ве wан Әw вәшарт[*]+ .

10Әw һе зур’ бьбун ль чуйина Wийә ә’змен дьньһер’ин, ва дӧ мәрьвед к’ьнщсьпи щәм wан сәкьнин+
11у готьн: «Гәли щәлилийа! Һун чьма ӧса сәкьни нә у ль ә’змен дьньһер’ьн? Әw Исайе кӧ жь нав wә һатә һьлатьне, wе ӧса жи бе, чаwа wә дит Әw чу ә’змен»+.

Бьжартьна Матийо дәwса Щьһудайе Исхәрйоти

(Мәтта 27:3-10)

12Һьнге әwана жь ч’ийайе Зәйт’уне вәгәр’ийанә Оршәлиме, кӧ р’ийа р’ожәкә шәмийе[*] дури Оршәлиме бу+. 13Гава һатьнә бажер, чунә ода мәзьнә жорьн, әw щийе кӧ Пәтрус у Йуһ’әнна, Аqуб, Әндраwьс, Филипо, Т’ума, Бәртоломәйо, Мәтта, Аqубе Һалфаwо, Шьмһ’уне wәлатп’арьст у Щьһудайе Аqуб теда дьман[*]+ . 14Ван һ’әмуйа һәр гав һәвр’а т’әви к’ӧлфәта у Мәрйәма дийа Иса у бьрайед Wи дӧа дькьрьн+.

15Wан р’ожада Пәтрус нава баwәрмәндада р’абу, (кӧ ль wьр qаси сәд бист мәрьви бун) у гот: 16«Гәли бьра! Гәрәке әв ньвисара бьһата сери, чаwа кӧ бәри ве йәке Р’ӧһ’е Пироз бь дәве Даwьд бона Щьһуда готьбу, кӧ әw бу р’ебәре wан, йед кӧ Иса гьртьн+. 17Әw т’әви мә нав һ’әсабе мәда бу у п’ара wи жи нава ви qӧльхида бу»+.

18(Әwи бь һәqе кьре хwәйи нәһәq ә’рдәк станд у ль wьр сәр сери к’әт, зьк ле qәльши дьл-һ’ьнаве wи һ’әму р’ьжийан. 19Әва йәка һ’әму бьнәлийед Оршәлимева ә’йан бу, һ’әта бь зьмане хwә жи wи ә’рдир’а Һәqьлдьма готьн, аwа готи «Ә’рде хуне».)[*]+

20Пәтрус думайи кьр гот: «Чаwа к’ьтеба Зәбурада жи ньвисар ә:

‹Дә бьра мала wи хьрабә бә, кәсәк теда нәминә›[*]

у:

‹Дә бьра qӧльхе wийи сәрwертийе йәки дьн бьстинә›[*]+ .

21Аwа гәрәке йәк жь wан мера бә, к’ижан кӧ т’әмамийа wи wәхти т’әви мә бунә гава Хӧдан Иса т’әви мә дьчу дьһат, 22жь ньхӧмандьна Йуһ’әннада гьрти һ’әта wе р’ожа кӧ Әw жь нав мә бәрбь ә’змен һатә һьлатьне. Әw гәрәке т’әви мә бьбә шә’де р’абуна Wийә жь мьрьне»+.

23Дӧ мәри данә сәкьнандьне, йәк Усьве кӧ жер’а Барсабо дьготьн (кӧ наве wи данибун Йусто) у йе дьн Матийо+. 24Дӧа кьрьн у готьн: «Хӧдан, Тӧ кӧ дьле һәр кәси зани, жь ван һәр дӧйа к’ижани кӧ Тӧ дьбьжери бьдә к’ьфше,+
25wәки әви qӧльхе шандитийе бьстинә, жь к’ижани Щьһуда же к’әт кӧ һәр’ә щийе хwә». 26П’әшк сәр wан авитьн, п’ара Матийо к’әт у әw сәр һ’әсабе йанздәһ шандийада зедә бу+.

2

Һатьна Р’ӧһ’е Пироз Р’ожа Пенщийә һ’әсабда

2^1Гава Р’ожа Пенщийә һ’әсаб һат[*] , һ’әму жи һәвр’а щики бун+. 2Ньшкева жь ә’змен мина дәнге байе qайим дәнгәк һат у т’әмамийа wе мала кӧ теда р’уньштьбун т’ьжи кьр. 3Һьнге зьманед мина алава егьр wанва хӧйа бун у ль сәр һәр йәки жь wан данин+. 4Һ’әму бь Р’ӧһ’е Пироз т’ьжи бун у дәстпекьрьн зьманед майин хәбәр дан, чаwа кӧ Р’ӧһ’е Пироз әw дьданә хәбәрдане+.

5Wи чахи Оршәлимеда щьһуйед хwәдехоф дьман, әw жь нав һ’әму мьләтед бьн п’әр’е ә’зменда һатьбун. 6Гава әw дәнг һат, щьмә’тәкә гьран щьвийа у т’әвиһәв бу, чьмки дьбьһистьн кӧ әwана бь зьманед wан һәр йәки хәбәр дьдан 7у һ’әйр-һ’ӧжмәк’ар, зәндәгьрти майи дьготьн: «Әв һ’әмуйед кӧ хәбәр дьдьн нә жь Щәлиле нә? 8Ле чаwа жь мә һәр йәк wи зьмани дьбьһе, йе кӧ әм навда дьне к’әтьнә? 9Партойи, мәди, ә’лами, бьнәлийед Мәсопотамйайе, Щьһустане, Кәпәдокйайе, Понтосе, Асйайе[*] , 10Фьригйайе, Памфилйайе, Мьсьре у йед ль алийе Либйайа незики Курене у ӧса жи йед хәрибә жь Р’оме һати, 11щьһу у нәщьһуйед кӧ һатьнә сәр баwәрийа щьһуйа, ӧса жи кьрети у ә’рәб. Әм дьбьһен кӧ әвана бь зьмане мә кьред Хwәдейә мәзьн дьбежьн»+. 12Һ’әмуйа һ’әйр-һ’ӧжмәк’ар шашмайи һәвдӧр’а дьготьн: «Әв чь һ’әwал ә?» 13Ле һьнәка жи qәрфе хwә дькьрьн у дьготьн: «Пе шәрава ну сәрхwәш бунә»+.

Даннасинийа Пәтрусә пәй һатьна Р’ӧһ’е Пирозр’а

14Һьнге Пәтрус т’әви һәр йанздәһа р’абу дәнге хwә һьлда у щьмә’тер’а гот: «Гәли щьһуйа у һ’әмуйед кӧ Оршәлимеда дьминьн! Бьра әв йәка wәва ә’йан бә у гӧһ бьдьнә хәбәред мьн. 15Әвана нә сәрхwәш ьн, чаwа кӧ һун дьфькьрьн, һе сьбәһ зу сьһ’әт нәһә йә[*] . 16Ле әва әw йәк ә, чь кӧ Йоел п’ехәмбәр готийә:+

17‹Р’ожед ахьрийеда Хwәде дьбежә wе аһа бә:

Әзе жь Р’ӧһ’е Хwә сәр һ’әму мәрьвада бьбариньм,
кӧр’ у qизед wәйе п’ехәмбәртийе бькьн,
щаһьлед wәйе дитьнока бьбиньн
у кал-пиред wәйе жи хәwна+.

18Бәле, Әзе wан р’ожада Р’ӧһ’е Хwә сәр хӧлам у щарийед Хwәда жи бьбариньм
у wе п’ехәмбәртийе бькьн.
19Жор ль ә’змен
тьштед ә’щебмайи бьдьмә к’ьфше
у жер сәр ә’рде жи нишана,
хун у агьр, ду у духан+.
20Р’ойе бьqарә
у һиве жи сор бә мина хуне,
һе бәри һатьна Р’ожа Хӧданә мәзьн у навә нишан+.

21У wе ӧса бә, һәр кәсе кӧ гази наве Хӧдан кә wе хьлаз бә›[*]+ .

22Гәли исраелийа, ван хәбәра бьбьһен! Исайе Ньсрәте, мәрьвәки кӧ жь алийе Хwәдеда к’ьфшкьри бу, Хwәде пе Wи нава wәда нишан, к’әрәмәт у кьред qәwат кьрьн, чаwа кӧ һун хwәха жи заньн+. 23Бона Wи Хwәде һе пешда qьрар кьрьбу у бь занәбуна Wи Әw к’әтә дәсте wә, wә жи бь дәсте нәр’аста дармьхе хьст кӧшт[*]+ . 24Ле Хwәде qәйдед мьрьнейә щәфе вәкьрьн, Әw жь мьрьне р’акьр, чьмки мьрьне нькарьбу һ’ӧкӧми сәр Wи бькьра[*]+ . 25Даwьд бона Wи дьбежә:

‹Мьн т’ьме Хӧдан пешийа хwә дьдит,
чьмки Әw ль алийе мьни р’асте йә, кӧ әз нәльк’ӧмьм+.

26Бона wе йәке дьле мьн ша бу,
зьмане мьн жи жь әшqа нәсәкьни,
бәдәна мьнә мьри жи wе бь гӧман бьжи,
27чьмки Тӧ мьн дийаре мьрийада наһели,
нә жи Те бьһели кӧ Пирозе Тә бьр’ьзә+.
28Тә р’ийед ә’мьр мьнва ә’йан кьрьн
у Те шабуна диндара Хwәва мьн т’ьжи ки›[*]+ .

29Гәли бьра! Һ’әwщә йә кӧ әз ашкәрә бона Даwьде бавә’шир wәр’а бежьм, кӧ әw мьр дәфьн кьрьн, т’ьрба wи һ’әта р’ожа иро жи нава мәда йә+. 30Ле әw кӧ п’ехәмбәр бу, wи заньбу кӧ Хwәде бь сонд wир’а соз дайә, wе жь бәдәна wи Йәки дайнә сәр т’әхте wи[*]+ . 31Әwи әв йәк һе пешда дит у бона р’абуна Мәсиһ гот, кӧ Әwе дийаре мьрийада нәминә, нә жи бәдәна Wийе бьр’ьзә[*]+ . 32Әва әw Иса бу, йе кӧ Хwәде Әw жь мьрьне р’акьр, кӧ әм һ’әму жи шә’дә нә. 33Хwәде Әw һьлк’ьшанд да к’еләка Хwәйә р’асте, Әwи жи Р’ӧһ’е Пирози создайи жь Баве станд у жорда баранд, чаwа кӧ һун ньһа дьбиньн у дьбьһен+. 34Р’аст ә Даwьд нәчубу ә’змана, ле wи хwәха әв йәк гот:

‹Хӧдан готә Хӧдане мьн,
к’еләка Мьнә р’асте р’уне,+

35һ’әта кӧ Әз дьжмьнед Тә бькьмә бьне п’ийед Тә›[*] .

36Ньһа бьра т’әмамийа мала Исраел р’ьнд заньбә әw Исайе кӧ wә хач кьр, Хwәде Әw һьн кьрә Хӧдан, һьн жи Мәсиһ».

37Щьмә’те әв йәк кӧ бьһист, мина тирәке дьле wан к’әт, Пәтрус у шандийед майинр’а готьн: «Әм чь бькьн, гәли бьра?»+
38Пәтрус wанр’а гот: «Т’обә кьн у бьра жь wә һәр йәк бь наве Иса Мәсиһ бона бахшандьна гӧна бе ньхӧмандьне у һуне Р’ӧһ’е Пироз п’ешк’еш бьстиньн+. 39Әв соз бона wә у зар’ед wә йә, ӧса жи бона һ’әмуйед дур ә кӧ Хӧдан Хwәде мәйе гази wан кә»+.

40Пәтрус бь гәләк хәбәред майин бь мә’рифәти т’әми да у һиви жь wан кьр у гот: «Хwә жь ви ньсьле нәһәq хьлаз кьн». 41Әwед кӧ хәбәред wи qәбул кьрьн, пе аве һатьнә ньхӧмандьне у wе р’оже wәкә се һ’әзара ль һәв зедә бун. 42Wан т’ьме хwә ль һинкьрьна шандийа дьгьрт, ль һәв дьщьвийан, нан кәрдькьрьн[*] у дӧа дькьрьн.

Ә’мьре баwәрмәнда

43Хоф у тьрс дьк’әтә сәр һәр кәси у бь дәсте шандийа гәләк к’әрәмәт у нишан дьбун. 44Һ’әму баwәрмәнд һәвр’а бун у һәр тьштед wан йәк бу+. 45Һәбук у мьлк’е хwә жи дьфьротьн у бәлайи һ’әмуйед һ’әwщә дькьрьн. 46Һәр р’ож бь т’ьфаq дьчунә п’арьстгәһе, малада нан кәрдькьрьн у әшq-ша бь дьле сах хwарьн дьхwарьн, 47шькьрийа хwә Хwәде данин у т’әмамийа щьмә’те ль wан хwәш бу. Хӧдан жи р’ож бь р’ож һ’әсабе хьлазбуйийа зедә дькьр.

3

Qәнщбуна йе ньгада сәqәт п’арьстгәһеда

3^1Щарәке Пәтрус у Йуһ’әнна wәхте дӧайе сьһ’әта сьсийа һьлдьк’ьшийанә п’арьстгәһе. 2Мәрьвәки жь зькмакийеда ньгада сәqәт һәбу, кӧ һәр р’ож данин бәр дәргәһе п’арьстгәһейи кӧ Бәдәw дьһатә готьне даданин, кӧ жь йед дьһатьнә п’арьстгәһе п’арс кьра+. 3Әви кӧ дит Пәтрус у Йуһ’әнна дьк’әвьнә п’арьстгәһе, лава wан кьр кӧ п’арсе бьдьне. 4Пәтрус т’әви Йуһ’әнна ль wи ньһер’и у готе: «Ль мә бьньһер’ә!» 5Әwи жи ль wан ньһер’и у ч’ә’ве wи ле бу, кӧ wе тьштәки жь wан бьстинә. 6Һьнге Пәтрус готе: «Зер’ у зиве мьн т’ӧнә, ле чи мьн һәйә әзе Wи бьдьмә тә. Бь наве Иса Мәсиһе Ньсрәте р’абә бьгәр’ә»+. 7Дәсте wийи р’асте гьрт р’акьр, пер’а-пер’а qӧдуме чока у гузәкед wи шьдийан+. 8Әwи банзда сәр хwә сәкьни, дәстпекьр гәр’ийа у т’әви wан к’әтә п’арьстгәһе дьгәр’ийа, банздьда у шькьри дьда Хwәде+. 9Гава т’әмамийа щьмә’те дит кӧ әw дьгәр’ә у шькьрийе дьдә Хwәде, 10нас кьрьн кӧ әw ә, йе кӧ бона п’арсе бәр дәргәһе п’арьстгәһейи Бәдәw р’удьньшт у бона тьште кӧ т’әви wи qәwьми зәндәгьрти мабун у дьһ’әйирин.

Пәтрус һеwангәһа Сьлеманда даннасин дькә

11Әви кӧ Пәтрус у Йуһ’әнна бәр’нәдьдан, т’әмамийа щьмә’те ә’щебмайи бәрбьр’и wан бәзи, һ’әта wи щийе кӧ жер’а дьготьн һеwангәһа Сьлеман+. 12Пәтрус кӧ әв йәк дит, щьмә’тер’а гот: «Гәли исраелийа! Һун чьма бона ве йәке ә’щебмайи манә? Чьма тьһәрәки ль мә дьньһер’ьн? Те бежи qәй мә бь qәwат йан хwәдеп’арьстийа хwә әw да гәр’е? 13Хwәдейе Бьраһим, Исһаq, Аqуб у Хwәдейе кал-бавед мә, Бәрдәстийе Хwә Иса р’умәт кьр[*] . Wә нәмамийа Wи кьр у бәр Пилато т’әхсир кьр, гава әwи qьрар кьрьбу кӧ Wи бәр’дә+. 14Wә йе Пироз у р’аст т’әхсир кьр у йе меркӧж хwәст кӧ wәр’а бе бәр’дане[*]+ . 15Wә Ч’ә’вканийе жийине кӧшт, ле Хwәде Әw жь мьрьне р’акьр у әм хwәха шә’дә нә. 16У qәwата наве Wи әва мәрьва qәнщ кьр, к’ижани кӧ һун дьбиньн у нас дькьн. Бәле wе баwәрийа бь наве Wи әва бәр ч’ә’ве wә һ’әмуйа сах-сьламәт кьр.

17Ньһа гәли бьра, әз заньм кӧ wә жи мина сәрwеред хwә бь нәзанийа хwә кьрийә+. 18Ле Хwәде чаwа бәри ве йәке бь дәве һ’әму п’ехәмбәра бона щәфе Мәсиһе Хwә готьбу, ӧса жи кьр. 19Аwа т’обә кьн у бәрбь Хwәде вәгәр’ьн, кӧ гӧнед wә бенә р’әситкьрьне. 20Һьнге wәхтед жийиндарийе жь һ’ьзурийа Хӧдан wе бен у Әwе Иса бьшинә, wи Мәсиһе кӧ бәреда бона wә к’ьфш кьрийә. 21Лазьм ә Әw ль ә’змен бьминә, һ’әта кӧ Хwәде һәр тьшти ну чекә[*] , чаwа кӧ һе бәре пешда Хwәде бь дәве п’ехәмбәред Хwәйә пироз готьбу+. 22Бәле Муса гот: ‹Хӧдан Хwәдейе wә wе жь нав бьрайед wәда П’ехәмбәрәки мина мьн wәр’а дәрхә. Һәр чь кӧ wәр’а бежә, гәрәке һун гӧһдарийа Wи бькьн+. 23Һәр к’и кӧ гӧһдарийа Wи п’ехәмбәри нәкә, жь нав щьмә’те wе бе qәтандьн у ӧндакьрьне›[*]+ . 24У һ’әму п’ехәмбәра жи, жь Самуел гьрти у йед пәйр’а чь кӧ готьнә, бона ван р’ожа хәбәр данә+. 25Һун мират’хӧред п’ехәмбәра у wе пәймане нә, йа кӧ Хwәде т’әви кал-бавед wә[*] гьреда. Әwи готә Бьраһим: ‹Бь зӧр’әта тә әзе дӧа һ’әму мьләтед дьнйайе бькьм›[*]+ . 26Хwәде Бәрдәстийе Хwә Иса мьләтр’а дәрхьст у пешийе шандә щәм wә, кӧ дӧа wә бькә у бь ви аwайи wә һәр кәси жь хьрабийед wә вәгәр’инә».

4

Пәтрус у Йуһ’әнна ль бәр щьвина гьрәгьра

4^1Пәтрус у Йуһ’әнна һе щьмә’тер’а хәбәр дьдан, к’аһина у сәрwере нобәдаред п’арьстгәһе т’әви садуqийа сәр wанда гьртьн+. 2Әwана ащьз бьбун, чьмки wана щьмә’т һин дькьр, кӧ Иса жь мьрьне р’абуйә, избат дькьрьн кӧ мьрийе р’абьн. 3Әw гьртьн кьрьнә кәле һ’әта р’ожа дьне, чьмки иди евар бу+. 4Ле гәләкед кӧ хәбәр дьбьһистьн баwәр кьрьн, һ’әсабе wан гьһиштә пенщ һ’әзара.

5Р’ожа дьне сәрwер, р’успи у qанунзан щьвийанә Оршәлиме. 6Һәнане сәрәкк’аһин, Qәйафа, Йуһ’әнна, Скәндәр у һ’әмуйед майинә жь хун-qьнета сәрәкк’аһин жи ль wьр бун,+
7Пәтрус у Йуһ’әнна нава хwәда данә сәкьнандьне у пьрсин: «Wә бь чь qәwате йан бь чь нави әв йәка кьр?»+
8Wе дәме Пәтрус бь Р’ӧһ’е Пироз т’ьжи wанар’а гот: «Гәли сәрwеред щьмә’те у р’успийа!+
9Һәгәр һун иро бона ве qәнщийа кӧ ви сәqәтир’а бу жь мә дьпьрсьн, кӧ әw чаwа qәнщ буйә,+
10бьра wә у т’әмамийа мьләте Исраелева ә’йан бә, кӧ әва бь сайа наве Иса Мәсиһе Ньсрәте ль бәр wә qәнщбуйи сәкьни йә, Әwе кӧ wә хач кьр у Хwәде жь мьрьне р’акьр. 11Әw ә ‹Әw кәвьре кӧ жь wә һоста һатә бер’умәткьрьне у бу сәре ә’нишке›[*]+ . 12Бь кәсәки майин хьлазбун т’ӧнә, чьмки бьн п’әр’е ә’зменда навәки дьн мәрьвар’а нәһатийә дайине, кӧ әм бькарьбьн бь wи хьлаз бьн»+.

13Гава wана мерк’имийа Пәтрус у Йуһ’әнна дит у пе һ’әсийан кӧ әвана мәрьвнә нәхwәнди у нәзан ьн, ә’щебмайи ман у нас кьрьн, кӧ әвана т’әви Иса бунә. 14Ле әw мәрьве qәнщбуйи кӧ т’әви wан сәкьни дитьн у нькарьбун тьштәк бьготана+. 15Һьнге ә’мьри ль wан кьрьн, кӧ әw жь щьвина гьрәгьра дәрен у һәвр’а шеwьрин, 16готьн: «Әм ван мәрьва чаwа бькьн? Чьмки һ’әму бьнәлийед Оршәлимева ә’йан ә кӧ бь дәсте ван к’әрәмәтәкә бәрбьч’ә’в бу у әм нькарьн инк’ар кьн. 17Ле wәки нава щьмә’теда һе бәла нәбә, әм гәфе ль wан бьхwьн, кӧ т’ӧ щар бь Wи Нави кәсир’а хәбәр нәдьн».

18Диса гази wан кьрьн, т’әми данә wан, кӧ т’ӧ щар бь наве Иса хәбәр нәдьн у һин нәкьн. 19Ле Пәтрус у Йуһ’әнна ль wан вәгәр’андьн у готьн: «К’а һун хwәха бьфькьрьн, гәло әв йәк бәр Хwәде р’аст ә кӧ әм гӧр’а wә бькьн, нә йа Хwәде+? 20Әм нькарьн бона wан тьштед кӧ мә хwәха дитьн у бьһистьн нәкьнә дәнги». 21Wана диса гәф ль wан хwар у бәр’дан. Бәр щьмә’те мә’ник сәр wан нәдитьн кӧ щәза бьдана wан, чьмки һ’әмуйа жи бона әw тьште qәwьми шькьри дьданә Хwәде+. 22Ә’мьре wи мәрьве кӧ әв к’әрәмәта qәнщбуне жер’а бу чьл сали жортьр бу.

Дӧайе баwәрмәнда

23Гава Пәтрус у Йуһ’әнна һатьнә бәр’дане, әw чунә щәм к’ома хwә у wанр’а һәр тьшт гьли кьрьн, чь кӧ сәрәкед к’аһин у р’успийа wанар’а готьбун. 24Wана жи гава бьһист, һәвр’а дәнге хwә һьлдан гази Хwәде кьрьн у готьн: «Йа Хwәйи, Ә’фьрандаре ә’рд у ә’змен, бә’ре у һ’әмуйед нав wанда[*] ,+
25Тә бь Р’ӧһ’е Пироз пе дәве баве мә, бәрдәстийе Хwә Даwьд гот:

‹Чьма нәщьһу qьлqьлин у мьләт жи бона тьштед п’уч’ фькьрин?

26П’адшед дьнйайе һазьр сәкьнин у сәрwер һәвр’а мьqабьли Хӧдан у Мәсиһе Wи щьвийан›[*]+ .

27Бәле р’аст ви бажарида сәр бәрдәстийе Тә Исайе пироз, Йе кӧ Тә бь р’ункьрьне к’ьфш кьр, Һеродәс у Пилатойе Понтийо т’әви нәщьһуйа у мьләте Исраеле щьвийан[*] ,+
28wәки wан тьшта бькьн, чь кӧ Тә һе бәреда анәгори qәwат у ә’мьре Хwә к’ьфш кьрьбу бьбьн. 29Ньһа йа Хӧдан, сәр гәф у гӧр’ийа wанда бьньһер’ә, к’әрәме хӧламед Хwәр’а бькә, wәки әм мерк’ими хәбәра Тә хәбәр дьн,+
30дәсте Хwә дьреж кә, wәки бь наве бәрдәстийе Тә Исайе пироз жь нәхwәшийа qәнщ бьн, нишан у к’әрәмәт бьqәwьмьн». 31Һәма чаwа wана дӧа хьлаз кьр, әw щийе кӧ әw щьвийайи бун һ’әжийа у һ’әму бь Р’ӧһ’е Пироз т’ьжи бун, хәбәра Хwәде мерк’ими хәбәр дьдан+.

Һәр тьште баwәрмәнда йәк бу

32Дьл у р’ӧһ’е т’әмамийа щьмә’та баwәрмәнда йәк бу. Жь wана т’ӧ кәси һәбука хwәр’а нәдьгот кӧ: «Йа мьн ә», ле һәр тьштед wан йәк бу+. 33Шандийа бь qәwата зор шә’дәтийа мьрьн-р’абуна Хӧдан Иса дьдан у к’әрәмәкә мәзьн сәр wан һ’әмуйа бу. 34Нава wанда т’ӧ кәс һ’әwще тьштәки нибу. Әwед кӧ хwәйе ә’рда йан мала бун, дьфьротьн у qимәте wан тьштед фьроти данин+
35бәр п’ийед шандийа даданин у wана жи к’ер’а чь лазьм буйа бәла дькьрьн. 36Аwа йәки леwи жь Qӧбрьсе, наве wи Усьв, кӧ шандийа жер’а дьгот Барнабас, кӧ те фә’мкьрьне: «Йе Дьлдайине[*] »,+
37ә’рдәки wи һәбу фьрот, qимәте wи ани бәр п’ийед шандийа дани.

5

Гӧне Һананийа у Саферийайе

5^1Ле мәрьвәки наве wи Һананийа т’әви жьна хwә Саферийайе мьлк’әк фьрот, 2жь qимәте wе һьнәк вәшарт, кӧ жьн жи һаш пе һәбу, һьнәк жи ани ль бәр п’ийед шандийа дани. 3Һьнге Пәтрус wир’а гот: «Һананийа! Әв чаwа бу кӧ мирещьн qәлпе хьраб кьрә дьле тә, кӧ тӧ Р’ӧһ’е Пирозр’а дәрәwа бьки у жь qимәте ә’рде һьнәки вәшери? 4Бәри фьротане нә әw йа тә бу? У пәй фьротанер’а жи qимәте wе дәсте тәда нибу? Тә чьма әв йәк кьрә дьле хwә? Тә нә кӧ мәрьвар’а дәрәw кьр, ле Хwәдер’а»+. 5Гава Һананийа әв хәбәр бьһистьн, к’әт р’ӧһ’е хwә да у тьрсәкә мәзьн һ’әмуйед кӧ бьһистьн гьрт. 6Хорт жи р’абун әw к’әфән кьрьн у бьрьнә дәрва дәфьн кьрьн.

7Wәкә се сьһ’әта дәрбаз бу, жьна wи кӧ ньзаньбу чь qәwьмийә, к’әтә һьндӧр’. 8Пәтрус же пьрси гот: «Мьнр’а бежә, wә һәбука хwә һәма һаqаси фьрот?» Әwе гот: «Бәле, һәма һаqаси». 9Һьнге Пәтрус wер’а гот: «Һун чьма бунә йәк кӧ Р’ӧһ’е Хӧдан бьщер’ьбиньн? Ва нә дәнге ньгед wан мәрьвед кӧ мере тә дәфьн кьрьнә жь пьшт дери тен, wе тә жи дәрхьнә дәрва». 10Пер’а-пер’а әw к’ӧлфәт к’әтә бәр ньгед wи у р’ӧһ’е хwә да. Һьнге хорт к’әтьнә һьндӧр’, әwа мьрити дитьн, һьлдан бьрьн к’еләка мере wе дәфьн кьрьн. 11Тьрсәкә мәзьн к’әтә сәр т’әмамийа щьвине у һ’әмуйед кӧ әв йәк бьһистьн.

К’әрәмәтед бь дәсте шандийа

12Бь дәсте шандийа гәләк нишан у к’әрәмәт нав щьмә’теда дьбун. (Һ’әму баwәрмәнд һәвр’а һеwангәһа Сьлеманда дьщьвийан+. 13Т’ӧ кәси жь йед майин нәwерьбу незики wан буйа, ле бәле щьмә’те жи qәдьре wан дьгьрт. 14Ле диса ә’лаләта жьна у мера һе-һе зедә дьбун, йед кӧ баwәрийа хwә Хӧдан данин.) 15Бона ве йәке хәлqе нәхwәш дәрдьхьстьнә сәре р’ийа, даданинә сәр дарбәста у бәр’а, wәки гава Пәтрус дәрбаз бә, т’әне сийа wи бьк’әвә сәр жь wан һьнәка+. 16Ә’лаләт жи жь бажаред дор-бәра дьһатьнә Оршәлиме, т’әви хwә нәхwәш у йед кӧ жь р’ӧһ’ед һ’әрам щәфа дьк’ьшандьн данин у һ’әму жи qәнщ дьбун.

Зерандьна шандийа

17Сәрәкк’аһин у һ’әмуйед т’әви wи, кӧ жь к’омәла садуqийа бун, һ’әвсудийева дагьрти р’абун+
18дәст авитьнә шандийа, авитьнә кәла щьмә’тийе+. 19Ле мьлйак’әтәки Хӧдан wе шәве дәргәһед кәле вәкьрьн, әw дәрхьстьнә дәрва у готә wан:+
20«Һәр’ьн п’арьстгәһеда бьсәкьньн у щьмә’тер’а ван һ’әму готьнед ве жийине бежьн». 21Wана жи гӧһдари кьр, сьбәһе зу к’әтьнә п’арьстгәһе, дәстпекьрьн һин кьрьн.

Һьнге сәрәкк’аһин к’ома хwәва һат, т’әви т’әмамийа к’ома р’успийед Исраеле, щьвина гьрәгьра щьванд у шандьнә кәле кӧ шандийа биньн. 22Ле гава бәрдәсти чун, әw кәледа нәдитьн, вәгәр’ийан һатьн у готьн: 23«Кәла жь һәр алийава дадайи бу у нобәдар жи ль бәр дәргәһа бун, ле гава мә вәкьр, мә һьндӧр’да т’ӧ кәс нәдит». 24Гава сәрwере нобәдаред п’арьстгәһе у сәрәкед к’аһина әв хәбәр бьһистьн, сәр wан ә’щебмайи ман дьготьн: «Гәло чь qәwьмийә?» 25Wе дәме йәки һат wанр’а гот: «Ва әw мәрьвед wә авитьбунә кәле, п’арьстгәһеда сәкьни нә у щьмә’те һин дькьн!» 26Wи чахи сәрwере нобәдара бәрдәстийава т’әвайи чун әw анин, ле нә бь зорбәтийе, чьмки жь щьмә’те дьтьрсийан, кӧ wан нәдьнә бәр кәвьра+.

27Әw бьрьн бәр щьвина гьрәгьра данә сәкьнандьне, сәрәкк’аһин жь wан пьрси+
28у гот: «Мә һ’ьшк т’әми ль wә нәкьр, кӧ бь Wи Нави һин нәкьн? Ле ва wә Оршәлим бь һинкьрьна хwәва т’ьжи кьрийә, һун дьхwазьн щабдарийа хуна Wи Мәрьви бькьнә стуйе мә»[*]+ . 29Пәтрус у шандийед майинва щаб дан у готьн: «Әм гәрәке гӧр’а Хwәде бькьн, нә кӧ йа мәрьва+. 30Хwәдейе кал-бавед мә Иса жь мьрьне р’акьр, Әwе кӧ wә дарва дардакьр кӧшт. 31Хwәде Әw бьльнд кьр дани ль мьле Хwәйи р’асте, кӧ бьбә Р’ебәр у Хьлазкьр, wәки мәщала т’обәйе у бахшандьна гӧна бьдә Исраеле. 32Әм шә’де ван тьшта нә, ӧса жи Р’ӧһ’е Пироз, к’ижан Хwәде да wан, йед кӧ гӧр’а Wида нә»+.

33Гава wана әв йәк бьһист, гәләки һерс к’әтьн у дьхwәстьн wан бькӧжьн+. 34Ле ферьсики дәрсдаре Qануне һәбу, наве wи Гамалйел у нава т’әмамийа щьмә’теда жи хwәйиqәдьр бу. Әва щьвина гьрәгьрада р’абу сәкьни ә’мьр кьр кӧ шандийа хеләке дәрхьнә дәрва+
35у wанр’а гот: «Гәли исраелийа! Һьндава ванда һаш жь хwә һәбьн кӧ һуне чь бькьн. 36Wәхтәке Т’әwдас пешда һат, кӧ хwә данибу дәwса йәки мәзьн у wәкә чарсьд мәрьви жи хwә ле гьртьбун, әw һатә кӧштьне, һ’әму пәйчуйед wи жи т’ур’-т’ур’и бун у кәс нәма. 37Пәй wир’а Щьһудайе Щәлиле жи р’ожед навньвисареда р’абу ә’лаләтәкә гьран ль пәй хwә бьр, ле әw һатә кӧштьне у һ’әмуйед пәй wи дьчун жи бәла-бәлайи бун+. 38У ньһа әз ви һ’алида wәр’а дьбежьм, жь ван мәрьва вәгәр’ьн у wан бәр’дьн. Һәгәр әw шеwьр йан шьхӧл мәрьвати бә, wе бәтал бә,+
39ле һәгәр жь Хwәдеда йә, һун нькарьн бәтал кьн. Мьqати хwә бьн нәбә кӧ һун р’абьнә бәр Хwәде».

Щьвина гьрәгьра гӧр’а wи кьр,+
40гази шандийа кьрьн, әw данә бәр qамчийа, ә’мьри сәр wан кьрьн, кӧ иди бь наве Иса хәбәр нәдьн у бәр’дан. 41Әвана жи жь щьвина гьрәгьра чун, ша дьбун кӧ бона наве Иса һежайи р’әзилкьрьне бунә+. 42Һәр р’ож ль п’арьстгәһе у малада т’ьме Мьзгини дьдан у һин дькьрьн кӧ Мәсиһ, Иса йә.

6

Бьжартьна һ’әфт к’омәкдара

6^1Wан р’ожада гава шагьрт зедә дьбун, щьһуйед кӧ йунани хәбәр дьдан һьндава щьһуйед ибранида[*] бина хwә тәнг дькьрьн, чьмки хӧрәке кӧ һәр р’ож дьһатә бәлакьрьне нәдьгьһиштә жьнәбийед wан+. 2Wи чахи һәр донздәһа гази к’ома шагьрта кьр у готьн: «Әв йәк нә р’аст ә кӧ әм даннасинийа хәбәра Хwәде бьһельн, хӧрәк бәлакьрьнева мьжул бьн. 3Ньһа гәли бьра, жь нава хwәда һ’әфт мәрьвед бь шә’дәтийа наве qәнщ бьбьжерьн, кӧ бь избати Р’ӧһ’е Пироз у сәрwахтийева т’ьжи нә, wәки әм wан дайньнә сәр ви шьхӧли+. 4Ле әме хwә бьдьнә дӧа у даннасинийа хәбәре». 5Әва йәка һ’әму баwәрмәнда хwәш һат у әв мәрьвана бьжартьн: Стәйфан, мәрьвәки бь баwәри у Р’ӧһ’е Пирозва т’ьжи, Филипо, Прокоро, Никанор, Тимон, Парменас у Николойе жь Әнтакйайе, кӧ жь п’утп’арьстийе һатьбу сәр баwәрийа щьһуйа+. 6Әвана бәр шандийа данә сәкьнандьне, шандийа жи дӧа кьрьн у дәстед хwә данә сәр wан+. 7У хәбәра Хwәде пешда дьчу, ә’лаләта шагьрта Оршәлимеда гәләки зедә дьбу у жь к’аһина жи гәләка баwәри qәбул дькьрьн+.

Гьртьна Стәйфан

8Стәйфан, әw мәрьвәки бь к’әрәм у qәwата Хwәдева т’ьжи бу, нав щьмә’теда к’әрәмәт у нишанед мәзьн дькьрьн. 9Ле һьнәкед жь к’ьништа кӧ Азайи[*] дьһатә готьне, щьһуйед жь Курене у Скәндәрйайе у ӧса жи щьһуйед жь qәзайед Киликйайе у Асйайе р’абун т’әви Стәйфан к’әтьнә дә’wе. 10Ле нькарьбун ль бәр wе сәрwахтийе у wи Р’ӧһ’е кӧ пе хәбәр дьда бьсәкьнийана+. 11Wи чахи дьзива сәре чәнд мәрийа т’ьжи кьрьн кӧ бежьн: «Мә бьһист кӧ әва тьштед мьqабьли Муса у Хwәде дьбежә»+. 12Бь ви аwайи щьмә’т, р’успи у qанунзан т’әвиһәв кьрьн, р’аһьштьнә Стәйфан, әw гьртьн у к’аши щьвина гьрәгьра кьрьн. 13Шә’дед дәрәw анин данә сәкьнандьне у wан гот: «Әва т’әрка хәбәрдана мьqабьли ви щийе пироз у Qануна Муса накә+. 14Мә жь дәве wи бьһист кӧ гот: ‹Исайе Ньсрәте wе ве П’арьстгәһе һьлшинә у ә’дәтед кӧ Муса данә мә бьгӧһезә›»+. 15Һ’әмуйед щьвина гьрәгьрада р’уньшти гава ль wи ньһер’ин, дина хwә дане р’әнг-р’уйе wи мина р’әнг-р’уйе мьлйак’әта бу.

7

Щабдайина Стәйфан ль бәр щьвина гьрәгьра

7^1Һьнге сәрәкк’аһин Стәйфанр’а гот: «Әв йәк р’аст ьн?» 2Әwи гот: «Гәли бав у бьра, бьбьһен! Гава баве мә Бьраһим һе Мәсопотамйайеда дьма, кӧ һе нәчубу бажаре Һ’аране, Хwәдейе р’умәте wива хӧйа бу+
3у жер’а гот: ‹Жь wәлат у пьсмамед хwә бьqәтә у һәр’ә wи wәлате кӧ әзе нишани тә кьм›[*]+ . 4Һьнге Бьраһим жь wәлате к’ьлданийа дәрк’әт ль Һ’аране ма. Пәй мьрьна баве wир’а Хwәде әw wаргӧһастә ви wәлате кӧ һун ньһа теда дьминьн+. 5Ль ве дәре wаргәһ нәда wи, нә жи дәwса ньгәки, ле соз да кӧ ви wәлати чаwа мьлк’ бьдә wи у пәй wир’а жи бьдә зӧр’әта wи, гава кӧ һе зар’ед wи т’ӧнәбун[*]+ . 6Хwәде wир’а аһа гот: ‹Зӧр’әта тәйе wәлате хәлqеда хәрибийеда бә, wе wан бькьнә хӧлам у чарсьд сали бьдьнә щәфе+. 7Ле диwана wи мьләте кӧ wе жер’а бьбьнә хӧлам› Хwәде гот, ‹Әзе бькьм, пәй wе йәкер’а әwе дәрен, ль ви щийи Мьн бьһ’әбиньн›[*]+ . 8Паше сьнәт чаwа нишана пәймане да Бьраһим. Аwа гава Исһаq жер’а бу, р’ожа һ’әйшта әw сьнәт кьр у Исһаq жи Аqуб ӧса кьр, Аqуб жи һәр донздәһ кӧр’ед хwәйә бавә’ширед мә ӧса кьрьн[*]+ .

9Бавә’шира жи жь һ’әвсудийе Усьв чаwа хӧлам фьротьн, кӧ wи бьбьнә Мьсьре, ле Хwәде т’әви wи бу[*] ,+
10әw жь һ’әму тәнгасийед wи хьлаз кьр. Гава әw бәр Фьрәwьне п’адше Мьсьре сәкьни, Хwәде к’әрәм у сәрwахти дайе, п’адше жи Усьв сәр Мьсьре у т’әмамийа мала хwә кьрә сәрwер[*]+ . 11Һьнге т’әмамийа wәлате Мьсьре у Кәнанеда бу хәлайи у к’әтьнә охьрме гьран, кал-бавед мә нькарьбун хӧрәк дәстхьстана.[*]
12Аqуб кӧ бьһист ль Мьсьре гәньм дәст дьк’әвә, щара пешьн кал-бавед мә шандьн+. 13Щара дӧда Усьв хwә бьрайед хwәва да наскьрьне у ә’сьле wи Фьрәwьнва ә’йан бу+. 14Һьнге Усьв шанд гази баве хwә Аqуб у т’әмамийа мала wи кьр, кӧ сәрһәв һ’әфте пенщ нәфс бун+. 15Аqуб бәржери Мьсьре бу, әw у кал-бавед мә wьр мьрьн+. 16Щьнйазед wан бьрьнә Шәхәме кьрьнә wи мәзәле кӧ Бьраһим бь qимәтәки зива жь кӧр’ед Һаморе Шәхәме к’ьр’ибу[*]+ .

17Гава әw wәхте кӧ Хwәде бь сонд Бьраһимр’а соз дабу незик дьбу, щьмә’т Мьсьреда гәләки зедә бьбу+. 18Wи чахи п’адшаки дьн Мьсьреда р’абу, кӧ дәрһәqа Усьвда тьштәк ньзаньбу[*]+ . 19Әwи һ’ьләк’ари ль мьләте мә кьр у кал-бавед мә данә щәфе, п’ейи сәр wан кьр, кӧ әw зар’окед хwә бавежьнә дәрва, кӧ нәжин[*]+ . 20Wи чахи Муса жь дийа хwә бу, әw йәки гәләки бәдәw бу у се мәһа мала баве хwәда мәзьн бу.[*]+
21Гава әw һатә авитьне, qиза Фьрәwьн әw һьлда бьр, чаwа кӧр’ хwәр’а мәзьн кьр+. 22Муса т’әмамийа сәрwахтийа мьсьрийа һин бу, хәбәрдан у шьхӧле хwәда жи зор бу.

23Гава чьл салийа wи т’әмам бу, дьле wир’а дәрбаз бу кӧ сәрики бьдә хушк-бьрайед хwә зар’ед Исраел. 24Әwи йәки исраели дит кӧ йәки мьсьри нәһәqи ле дькьр, чу пьшта wи, һ’әйф һьлда йе мьсьри кӧшт+. 25Муса т’ьре хушк-бьрайед wийе фә’м бькьн, кӧ Хwәде wе бь дәсте wи хьлазбуне бьдә wан, ле фә’м нәкьрьн. 26Р’ожа дьне р’асти дӧ исраелийа һат кӧ шәр’ дькьрьн, хwәст кӧ wан ль һәв бинә у гот: ‹Ә’вдно! Һун бьра нә, чьма нәһәqийе ль һәвдӧ дькьн?› 27Ле әwе кӧ нәһәqи ль һәвале хwә дькьр, әw дә’ф да у готе: ‹К’е тӧ сәр мә сәрwер у һ’акьм к’ьфш кьри? 28Йан тӧ дьхwази мьн жи мина wи мьсьрийе дӧһӧ бькӧжи?›[*]+
29Гава Муса әв йәк бьһист, р’әви wәлате Мьдйане хәрибийеда ма у ль wьр дӧ кӧр’ жер’а бун[*]+ .

30Пәй чьл салир’а бәр’ийеда ль ч’ийайе Синайе мьлйак’әтәк нава алава агьре дьр’ийеда wива хӧйа бу.[*]+
31Муса кӧ дит, ль сәр wе йәке ә’щебмайи ма. Гава незик дьбуйе кӧ бьбинә, дәнге Хӧдан бьһист: 32‹Әз Хwәдейе кал-бавед тә, Хwәдейе Бьраһим, Исһаq у Аqуб ьм›. Муса дьләрьзи у нәwерьбу бьньһер’ийа+. 33Һьнге Хӧдан готе: ‹Чарьхед ньгед хwә бехә, чьмки әw щийе кӧ тӧ ле сәкьни йи ә’рде пироз ә+. 34Бәле Мьн щәфе щьмә’та Хwә Мьсьреда дит у заринийа wан бьһист, пәйа бум кӧ wан хьлаз кьм. Дә ньһа wәрә Әз тә бьшиньмә Мьсьре›+.

35Әw Мусайе кӧ т’әхсир кьрьн у готьне: ‹К’е тӧ сәр мә сәрwер у һ’акьм к’ьфш кьри?› Хwәде бь дәсте wи мьлйак’әте кӧ нав дьр’ийеда wива хӧйа бу, әw чаwа сәрwер у хьлазкьр шанд[*]+ . 36Әwи әw жь Мьсьре дәрхьстьн, Мьсьре, бә’ра Сор у бәр’ийеда чьл сали нишан у к’әрәмәт кьрьн[*]+ . 37Муса һәма әw бу, йе кӧ зар’ед Исраелр’а гот: ‹Хwәде wе жь нав бьрайед wәда п’ехәмбәрәки мина мьн бона wә р’акә›[*]+ . 38Муса әw бу, йе кӧ бәр’ийеда нава щьмә’те бу, ль сәре ч’ийайе Синайе жи т’әви wи мьлйак’әти бу, к’ижани т’әви wи кал-бавед мәр’а хәбәр дьда. Әва әw бу, йе кӧ әw хәбәред жийине һьлдьдан кӧ бьдә мә[*]+ .

39Ле кал-бавед мә нәхwәстьн гӧр’а wи бькьн, әw т’әхсир кьрьн, дьлед хwәда вәгәр’ийанә Мьсьре+
40у Һарунр’а готьн: ‹Мәр’а хwәдейа чекә, кӧ пешийа мә к’әвьн, чьмки әw Мусайе кӧ әм жь wәлате Мьсьре дәрхьстьн, әм ньзаньн чь һатә сәре wи›[*]+ . 41Һәма wан р’ожада п’утәки мина голька чекьрьн, qӧрбан wи п’утир’а дан у бона шьхӧле дәсте хwә к’еф кьрьн[*]+ . 42Һьнге Хwәде бәре Хwә жь wан гӧһаст у һьшт кӧ әw стәйркед ә’змен бьһ’әбиньн, чаwа к’ьтеба п’ехәмбәрада ньвисар ә:

‹Гәло чьл сали qӧрбан у һ’әди wә бәр’ийеда Мьнр’а дан, Мала Исраел+?

43На, ле wә коне Молох хwәде у стәйрка Р’әмфан хwәдейе хwә һьлдьдан,
әв сурәт ьн, йед кӧ wә чекьрьн,
wәки һун wан бьһ’әбиньн.

Бона ве йәке Әзе wә бьгӧһезьмә wи алийе wәлате Бабилоне›[*]+ .

44Коне Шә’дәтийе бәр’ийеда т’әви кал-бавед мә бу. Әw ӧса һатә чекьрьне, чаwа Әwе кӧ Мусар’а хәбәр да, ә’мьр кьр кӧ мина wи шькьле кӧ дитьбу чекә[*]+ . 45Паше кал-бавед мә жи әw коне кӧ жь пешийа wанр’а мабу, һьлдан анинә ви wәлати, wи wәхте кӧ wан т’әви Йешу жь wан мьләта зәфт кьрьбун у Хwәде жь бәр кал-бавед мәва бәри wан мьләта дабу. Әw кон ль wьр ма һ’әта wәхте Даwьд[*]+ . 46Даwьд жи к’әрәм жь Хwәде станд, хwәст кӧ ханәке бона Хwәдейе Аqуб чекә[*]+ . 47Ле Сьлеман бона Wи ханәк чекьр[*]+ . 48Ле бәле Йе Һәри Жорьн малед бь дәста чекьрида наминә, чаwа п’ехәмбәр дьбежә:+

49‹Ә’зман к’ӧрсийа Мьн ә,
ә’рд жи бьне п’ийед Мьн ә.

Һуне чь мале Мьнр’а чекьн? Хӧдан дьбежә.

Йан жи чь щийи бона р’ьһ’әтийа Мьн?

50Нә дәстед Мьн әв һәр тьшт чекьрьнә?[*] ›+

51Сәрһ’ьшкно! К’афьр у гӧһада кәр’но![*] Һун т’ьме мьqабьли Р’ӧһ’е Пироз дьсәкьньн, кал-бавед wә чаwа бунә, һун жи ӧса нә[*]+ . 52Кал-бавед wә жь п’ехәмбәра к’ижан нәзерандьн? Әwед кӧ һе бәреда бона һатьна Йе Р’аст дьготьн, дькӧштьн. У ва ньһа жи wә нәмамийа Wи кьр у кӧшт+. 53Wәр’а Qанун бь дәсте мьлйак’әта һатә дайине, ле wә хwәй нәкьр!»+

Кӧштьна Стәйфан

54Гава әв тьшт дьбьһистьн, һәwа wан дьк’әт у дьранед хwә сәр wи дьч’ьр’ькандьн+. 55Ле Стәйфан бь Р’ӧһ’е Пироз т’ьжи бәре хwә ә’зменда кьр, р’умәта Хwәде у Иса ль мьле Хwәдейи р’асте сәкьни дит+
56у гот: «Ва йә әз ә’змана вәбуйи дьбиньм у Кӧр’е Мерьв ль мьле Хwәдейи р’асте сәкьни!»+
57Wи чахи wана кьрә qир’ин у гӧһед хwә гьртьн, һ’әму һәвр’а р’аһьштьнә wи, 58әw жь бажер дәрхьстьн, данә бәр кәвьра. Шә’да жи к’ьнщед хwә данинә бәр ньгед хортәки наве wи Шаwул+. 59Гава кәвьр давитьне, Стәйфан дӧа кьр у гот: «Хӧдан Иса, р’ӧһ’е мьн бьстинә»+. 60Һьнге wи чок да, бь дәнге бьльнд кьрә гази: «Хӧдан, ве йәке ванар’а гӧнә һ’әсаб нәкә». Аһа кӧ гот, һеньжи[*]+ .

8

8^1Шаwул жи qайл бу, кӧ әw бе кӧштьне.

Шаwул пәй баwәрмәнда дьк’әвә

Әwе р’оже мьqабьли щьвина Оршәлимеда зерандьнәкә гьран дәстпебу. Пештьри шандийа һ’әмуйед баwәрмәнд бәлайи т’опрахед Щьһустане у Самәрйайе бун+. 2Мәрьвед хwәдехоф Стәйфан дәфьн кьрьн у шинәкә гьран сәр кьрьн. 3Ле Шаwул гәләк зьрар дьда щьвине, мал-мал дьгәр’ийа жьн у мер к’аши дәрва дькьрьн давитьнә кәле[*]+ .

Филипо Самәрйайеда Мьзгинийе дьдә

4Әwед бәла-бәлайи бьбун дьгәр’ийан, Мьзгинийа хәбәре дьдан+. 5Филипо жи бәржери бажарәки Самәрйайе бу, wанр’а бона Мәсиһ даннасин дькьр+. 6Ә’лаләте бь дьл гӧһдарийа готьнед Филипо дькьр, гава дьбьһистьн у дьдитьн әw к’әрәмәтед кӧ wи дькьрьн. 7Жь гәләк щьнак’әтийа р’ӧһ’ед һ’әрам бь дәнге бьльнд дькьрьнә qир’ин дәрдьк’әтьн у гәләк шьлушә’т, ньгада сәqәт qәнщ дьбун+. 8Һьнге шабунәкә мәзьн к’әтә wи бажари.

9Мәрьвәк wи бажарида һәбу наве wи Шьмһ’ун, әwи һе зува сербази дькьр у самәри ә’щебмайи дькьрьн у хwә жи данибу дәwса йәки мәзьн. 10Т’әмамийа щьмә’те жь бьч’ука һ’әта мәзьна бь дьл гӧһ дьданә wи у дьготьн: «Әв ә әw ‹Qәwата Хwәдейә мәзьн› кӧ дьбежьн». 11Бь дьл гӧһ дьданә wи, чьмки әwи зува бь сербазийед хwә әw ә’щебмайи кьрьбун. 12Ле гава әwи әw мьзгинийа Филипо баwәр кьр, йа кӧ бона П’адшатийа Хwәде у наве Иса Мәсиһ дьда, һьн мер һьн жьн, һ’әму жи пе аве һатьнә ньхӧмандьне. 13Шьмһ’ун хwәха жи баwәр кьр һатә ньхӧмандьне у т’ьме т’әви Филипо бу. У гава әw нишан у к’әрәмәтед зор кӧ дьбун дьдит, ә’щебмайи дьма+.

14Шандийед Оршәлимеда гава бьһистьн, wәки Самәрйайе хәбәра Хwәде qәбул кьрийә, Пәтрус у Йуһ’әнна шандьнә щәм wан+. 15Әw кӧ бәржер бун, бона wан дӧа кьрьн кӧ Р’ӧһ’е Пироз бьстиньн,+
16чьмки һ’әта һьнге һе Р’ӧһ’е Пироз нәһатьбу сәр жь wан т’ӧ кәси, т’әне бь наве Хӧдан Иса һатьбунә ньхӧмандьне+. 17Һьнге Пәтрус у Йуһ’әнна дәстед хwә данинә сәр wан у wана Р’ӧһ’е Пироз станд+.

18Гава Шьмһ’ун дит, wәки бь дәст данина шандийа Р’ӧһ’е Пироз дьстиньн, п’әрә дьрежи wан кьр 19у гот: «Әви һ’ӧкӧми бьдьнә мьн жи, кӧ әз дәсте хwә дайньмә сәр к’е, Р’ӧһ’е Пироз бьстинә». 20Ле Пәтрус wир’а гот: «Зиве тә бьра т’әви тә бьт’әр’ьбә! Тә т’ьре п’ешк’еша Хwәде п’әрәти те стандьне! 21П’ара тә ве йәкеда тьштәк т’ӧнә, чьмки дьле тә ль бәр Хwәде нә р’аст ә. 22Ньһа жь wе хьрабийа хwә вәгәр’ә, р’әща жь Хӧдан бькә, бәлки әв нета тәйә хьраб бе бахшандьне,+
23чьмки әз тә нава тә’лайийа зьрав у qәйдед нәһәqийеда дьбиньм». 24Шьмһ’ун ле вәгәр’анд у гот: «Һун бона мьн һиви жь Хӧдан бькьн, wәки жь әw готьнед wә т’ӧ тьшт нәйе сәре мьн»+.

25Гава wана шә’дәти да у хәбәра Хӧдан хәбәр дан, пашда вәгәр’ийанә Оршәлиме у ль сәр р’ийа хwә гәләк гӧндед Самәрйайеда жи Мьзгини дьдан+.

Филипо у нәмере жь wәлате Әтйупийе

26Һьнге мьлйак’әтәки Хӧдан Филипор’а гот: «Р’абә һәр’ә алийе башуре, сәр wе р’ийа кӧ жь Оршәлиме бәржери Газзайе дьбә», кӧ чол-бәстәк бу+. 27Әw жи р’абу чу у дина хwә дайе, ва йә нәмерәки жь Әтйупийе wәзире Кәндаке, аwа готи п’адша Әтйупийе, кӧ wәк’иле т’әмамийа хьзна wе бу, бона һ’әбандьне һатьбу Оршәлиме+. 28Әw жь wьр вәдьгәр’ийа у ә’рәба хwәда к’ьтеба Ишайа п’ехәмбәр дьхwәнд. 29Р’ӧһ’ Филипор’а гот: «Пешда һәр’ә у р’әх ә’рәбева һәрә»+. 30Филипо жи бәзи незик буйе, бьһист кӧ әw к’ьтеба Ишайа п’ехәмбәр дьхунә у же пьрси: «Чь кӧ тӧ дьхуни фә’м дьки?» 31Әwи готе: «Әзе чаwа бькарьбьм фә’м бькьм, һәгәр йәк мьнр’а шьровәнәкә?» У һиви жь Филипо кьр кӧ р’абә р’әх wи р’уне+. 32Әw щийе кӧ wи ньвисареда дьхwәнд әв бу:

«Мина пәза бона сәржекьрьне һатә бьрьне
у чаwа бәрха ль бәр qӧсесе хwә накә к’алин,
дәве Хwә вәнакә.

33Әw ньмьз кьрьн у һәqе Wи же стандьн.

Дәрһәqа зӧр’әта Wида к’е wе гьли кә?

Чьмки ә’мьре Wи жь р’убаре дьне һатә һьлдане»[*]+ .

34Нәмер жь Филипо пьрси у готе: «Әз һиви дькьм мьнр’а бежә, п’ехәмбәр ван тьшта бона к’е дьбежә? Бона хwә йан бона йәки майин?» 35Филипо р’абу wе ньвисареда дәстпекьр дәрһәqа Мьзгинийа Исада wир’а шьровәкьр+.

36-37Гава р’ийа хwәда дьчун, әw гьһиштьнә авәке у нәмер гот: «Ва йә ав, иди чь наһелә кӧ әз бемә ньхӧмандьне?»[*]
38У нәмер ә’мьр кьр, кӧ ә’рәбе бьдьнә сәкьнандьне, һәр дӧ жи к’әтьнә аве у Филипо нәмер ньхӧманд. 39Гава әwана жь аве дәрк’әтьн, Р’ӧһ’е Хӧдан Филипо һьлда, иди нәмер Филипо нәдит, әw әшq у ша р’ийа хwәда чу+. 40Ле Филипо Ашдодеда хӧйа бу у дьгәр’ийа, Мьзгини дьда һәр бажари, һ’әта Qәйсәрийе жи һат+.

9

Чаwа Шаwул ль Иса вәдьгәр’ә

(К’аред Шандийа 22:6-16; 26:12-18)

9^1Шаwул жи һ’әта һьнге һе гәф ль шагьртед Хӧдан дьхwар кӧ wан бьдә кӧштьне. Әw чу щәм сәрәкк’аһин,+
2дәстурнә’мә сәр к’ьништед Шаме жь wи хwәстьн, wәки һ’ӧкӧме wи һәбә жьн у меред кӧ ль пәй ве Р’е дьчьн һәгәр бьбинә, wан бьгьрә гьредайи бинә Оршәлиме. 3Гава дьчу незики Шаме бу, ньшкева жь ә’змен р’онайике дора wи шәwq да+. 4Әw к’әтә ә’рде у дәнгәк бьһист кӧ wир’а дьгот: «Шаwул, Шаwул! Тӧ чьма Мьн дьзерини?» 5Әwи жи гот: «Тӧ к’и йи, Хӧдан?» Wи дәнги готе: «Әз әw Иса мә, Йе кӧ тӧ дьзерини[*] . 6Дә ньһа р’абә һәр’ә бажер, wе тәр’а бе готьне те чь бьки». 7Әw мәрьвед кӧ т’әви wи дьчун сар бун сәкьнин у зар-зьман к’әтьн. Wан әw дәнг дьбьһист, ле кәсәк нәдьдитьн+. 8Шаwул жь ә’рде р’абу, ч’ә’вед wи вәкьри бун, ле тьшт нәдьдит. Һьнге дәсте wи гьртьн бьрьнә Шаме. 9Әw се р’ожа кор ма, нә хwар у нә жи вәхwар.

10Шамеда шагьртәки наве wи Һананийа һәбу, Хӧдан дитьнокеда һатә бәр ч’ә’ва у wир’а гот: «Һананийа!» Әwи гот: «Әз вьра мә, Хӧдан»+. 11Хӧдан wир’а гот: «Р’абә һәр’ә wе к’уча кӧ жер’а Р’аст дьбежьн, мала Щьһудада бона йәки жь Тарсусе наве wи Шаwул бьпьрсә, чьмки ва йә әw дӧа дькә,+
12дина хwә дайе, ва мәрик дитьнокеда һатә бәр ч’ә’ва, наве wи Һананийа, әw һат дәстед хwә данинә сәр wи, кӧ әw диса бьбинә». 13Һананийа ле вәгәр’анд у гот: «Хӧдан, бона ви мәрьви мьн жь гәләка бьһистийә, wәки Оршәлимеда wи чьqас хьраби ль щьмә’та Тә кьрийә. 14Вьр жи алийе сәрәкед к’аһинада һ’ӧкӧме wи һәйә, һ’әмуйед кӧ гази наве Тә дькьн бьгьрә». 15Ле Хӧдан жер’а гот: «Тӧ һәр’ә, чьмки Мьн әw чаwа һащәтәк бьжартийә, wәки наве Мьн нәщьһуйа, п’адша у зар’ед Исраелева бьдә наскьрьне+. 16Әзе Хwәха нишани wи кьм, кӧ чьqаси гәрәке бона наве Мьн щәфе бьк’ьшинә»+.

17Һананийа жи чу к’әтә wе мале, дәсте хwә дани сәр wи у готе: «Шаwул бьра! Хӧдан әз шандьмә, әw Исайе р’ева р’асти тә һат, wәки тӧ диса бьбини у бь Р’ӧһ’е Пироз т’ьжи би»+. 18Дәстхwәда жь ч’ә’вед wи мина капәке тьшт же wарийан, дит, р’абу пе аве һатә ньхӧмандьне, 19хwарьн хwар у qәwата wи һатә щи.

Шаwул бажаре Шамеда Мьзгинийе дьдә

Чәнд р’ожа Шаwул щәм шагьртед Шамеда ма+. 20Дәстхwәда Шаwул дәстпекьр к’ьништада бона Иса даннасин кьр у гот кӧ: «Әw Кӧр’е Хwәде йә». 21Һ’әмуйед кӧ дьбьһистьн, ә’щебмайи дьман у дьготьн: «Әва әw нинә, кӧ Оршәлимеда йед кӧ гази Ви Нави дькьрьн дькӧштьн? У бона wе йәке һатийә вьр жи, wәки wан бьгьрә у бьбә бьдә дәсте сәрәкед к’аһина?»+
22Ле Шаwул һинкьрьнеда һе qәwат дьбу, избат дькьр кӧ Мәсиһ һәма Иса йә у дәнге һ’әму щьһуйед Шамеда дьда бьр’ине+.

23Гава гәләк р’ож дәрбаз бун, щьһу шеwьрин кӧ wи бькӧжьн,+
24ле Шаwул нета wанә хьраб һ’әсийа. Әw шәв у р’ож бәр дәргәһед бажер бун кӧ wи бькӧжьн, 25ле шагьртед wи жи шәв әw бь зәмбиле диwерва дахьстьн[*]+ .

Шаwул Оршәлимеда

26Гава Шаwул һатә Оршәлиме, wи дькьр кӧ т’әви шагьрта бә, ле һ’әму жь wи дьтьрсийан, wан баwәр нәдькьрьн кӧ әw жи буйә шагьрт. 27Һьнге Барнабас әw һьлда бьрә щәм шандийа у wанр’а гьли кьр, кӧ әwи р’еда чаwа Хӧдан дитийә у т’әви wи хәбәр дайә, Шамеда жи чаwа мерк’ими наве Иса даннасин кьрийә+. 28Шаwул Оршәлимеда т’әви wан р’адьбу-р’удьньшт у бь наве Иса Хӧдан мерк’ими даннасин дькьр. 29Ӧса жи т’әви щьһуйед кӧ бь йунани хәбәр дьдан бь хәбәрдане дьк’әтә дә’wе, wана жи дькьр кӧ әw бькӧшта+. 30Гава бьра ве йәке һ’әсийан, әw бәржер бьрьнә Qәйсәрийе у дәрбази Тарсусе кьрьн+.

31Аwа щьвин ль т’әмамийа Щьһустане, Щәлиле у Самәрйайе дәмәке ә’дьлайийеда бу, р’ӧһ’анийеда ава дьбу, бь хофа Хӧдан у бь дьлдайина Р’ӧһ’е Пироз пешда дьчу, баwәрмәнд зедә дьбун.

Qәнщбуна Әйнейас

32Пәтрус жи һ’әму щийа дьгәр’ийа у бәржери щәм щьмә’та Хwәдейә Лидайе жи бу. 33Wьр мәрьвәк дит наве wи Әйнейас, кӧ һ’әйшт салед wи бун, шьлушә’т щи-ньвинада п’алдайи бу. 34Пәтрус wир’а гот: «Әйнейас! Иса Мәсиһ тә qәнщ дькә. Р’абә у ньвина хwә бьдә һәв». Әw пер’а-пер’а р’абу сәр хwә+. 35Һ’әму бьнәлийед Лидайе у дәшта Шароне әw дитьн у бәрбь Хӧдан вәгәр’ийан.

Сахбуна Табит’айе

36Йафайеда к’ӧлфәтәкә шагьрт һәбу, наве wе Табит’а, кӧ «Хәзал» те wәлгәр’андьне. Әва нава һ’әму qәнщи у херкьрьнада мабу+. 37Wан р’ожада әwа нәхwәш к’әт мьр у әw шуштьн ода жорьнда данин. 38Йафа незики Лидайе бу. Гава шагьрта бьһист кӧ Пәтрус ль wьр ә, дӧ мәри шандьн һиви кьрьн у готьн: «Дәрәнги нәбә зу wәрә щәм мә». 39Пәтрус жи р’абу т’әви wан һат. Гава гьһиштә wьр, әw бьрьнә ода жорьн, һ’әму жьнәбийа дора wи гьрт у бь гьри әw к’ьнщ у кьрасед кӧ сахийа хwәда Хәзале бона wан дьрутьбун, нишани wи дьдан. 40Һьнге Пәтрус һ’әму дәрхьстьнә дәрва, чок да дӧа кьр у сәр щьнйазда вәгәр’ийа гот: «Табит’а! Р’абә сәр хwә». Әwе ч’ә’вед хwә вәкьрьн, ль Пәтрус ньһер’и, р’абу р’уньшт+. 41Әwи дәсте хwә да wе р’акьрә п’ийа, паше гази щьмә’та Хwәде у жьнәбийа кьр, әw сах бәр wан да сәкьнандьне+. 42Әва йәка т’әмамийа Йафайеда бәла бу у гәләка баwәрийа хwә Хӧдан анин. 43Пәтрус гәләк р’ожа ль Йафайе мала Шьмһ’уне ч’әрмкәрда ма.

10

Кор’нелйойе нәщьһу гази Пәтрус дькә у дитьнока Пәтрус

10^1Qәйсәрийеда мәрьвәки наве wи Кор’нелйо һәбу, р’әфа «Ордийа Италйайеда» сәрсәд бу. 2Әw мала хwәва йәки хwәйиман у хwәдехоф бу, щьмә’та щьһуйар’а жи гәләк хер дькьрьн у һәр гав бәр Хwәде дӧа дькьр+. 3Әwи нивро незики сьһ’әта сьсийа дитьнокеда бәр ч’ә’ве хwә ашкәрә мьлйак’әтәки Хwәде дит кӧ һатә щәм wи у wир’а гот: «Кор’нелйо!»+
4Әwи кӧ ль wи ньһер’и, саw к’әтә сәр у гот: «Чь йә Хӧдан?» Мьлйак’әт готе: «Хwәде дӧа у херед тә qәбул кьрьн у әw бир накә+. 5Дә ньһа мәрийа бьшинә Йафайе, гази Шьмһ’ун кә, йе кӧ жер’а Пәтрус дьбежьн. 6Әw чаwа меван мала Шьмһ’уне ч’әрмкәрда бәр бә’ре дьминә»+. 7Гава әw мьлйак’әте кӧ wир’а хәбәр дьда чу, әwи гази дӧ хӧламед мале у әскәрәки бәрдәстийи хwәйиман кьр 8у һәр тьшт wанр’а гьли кьр шандьнә Йафайе.

9Р’ожа дьне әwана һе дьчун у незики бажер дьбун, Пәтрус незики сьһ’әта донздәһа р’абу сәр хени кӧ дӧа бькә+. 10Әw бьр’чи бу хwәст кӧ нан бьхwә. Һе гава нан һазьр дькьрьн, мина сьһ’әтәке сәр wир’а дәрбаз бу. 11У wи дина хwә дайе, ва ә’зман вәбу, тьштәки мина дәстәхана мәзьн һәр чар гошава дардабу, дьһатә хwаре сәр ә’рде. 12Сәр wе һәр щур’ә һ’әйwанед чарп’е, шулькийед ә’рде у тәйрәдед ә’змен һәбун. 13Дәнг һатә wи: «Р’абә Пәтрус, сәржекә у бьхwә». 14Ле Пәтрус гот: «Һ’аша жь мьн Хӧдан, мьн т’ӧ щар тьштәки һ’әрам йан п’ис нәхwарийә»+. 15Щара дӧда әw дәнг һатә wи: «Әw тьште кӧ Хwәде һ’әлал кьрийә тӧ һ’әрам һ’әсаб нәкә»+. 16Әва йәка се щара qәwьми у һьнге әw дәстәхан ә’зменва һатә һьлатьне.

17Пәтрус һе ә’щебмайи нав хwәда дьфькьри: «Әв чь дитьнок бу мьн дит?» ва әw мәрьвед кӧ Кор’нелйо шандьбун ль бәр дәргәһ сәкьнин у мала Шьмһ’ун пьрсин. 18Дәнг дан готьн: «Шьмһ’уне кӧ жер’а Пәтрус дьбежьн ль вьр меван ә?» 19Пәтрус һе сәр wе дитьноке дьфькьри, Р’ӧһ’ жер’а гот: «Ва нә се мәри ль тә дьгәр’ьн+. 20Дә иди р’абә һәр’ә хwаре у дӧдьли нәбә т’әви wан һәр’ә, чьмки Мьн әwана шандьнә». 21Пәтрус жи пәйа бу, чу щәм wан мәрьва у гот: «Әз ьм әwе кӧ һун ле дьгәр’ьн. Һун бона чь һатьнә?» 22Wан гот: «Кор’нелйойе сәрсәд әм шандьнә. Әw мәрьвәки р’аст, хwәдехоф у алийе т’әмамийа мьләте щьһуйада жи хwәйийе шә’дәтийа qәнщ ә. Әwи ә’мьр жь мьлйак’әтәки пироз станд, кӧ тә гази мала хwә кә у хәбәрдана тә бьбьһе»+. 23Һьнге Пәтрус әw т’әглифи мале кьрьн, щийе шәве да wан.

Р’ожа дьне Пәтрус р’абу т’әви wан чу, чәнд баwәрмәндед Йафайе жи т’әви wи чун. 24Р’ожа дьн гьһиштьнә Qәйсәрийе, Кор’нелйо жи гази хwәхати у достед хwә кьрьбу у һивийа wан бу. 25Гава Пәтрус дьк’әтә һьндӧр’, Кор’нелйо пешийа wида чу у к’әтә бәр ньга у бәр та бу+. 26Ле Пәтрус әw р’акьрә п’ийа у готе: «Р’абә бьсәкьнә, әз хwәха жи мәри мә»+. 27Wир’а бь хәбәрдане к’әтә һьндӧр’ у ль wьр гәләк щьвийайи дитьн. 28Әwи wанар’а гот: «Һун хwәха заньн кӧ нә ә’дәте мере щьһу йә, кӧ т’әви нәщьһуйа р’абә-р’уни, йан һәвва һәр’ьн-бен. Ле Хwәде бәр мьн вәкьр, wәки әз т’ӧ кәси п’ис йан һ’әрам һ’әсаб нәкьм+. 29Бона wе йәке жи гава гази мьн кьрьн, мьн на-на нәкьр р’абум һатьм. У әз ньһа дьпьрсьм, wә бона чь гази мьн кьрийә?»

30Кор’нелйо гот: «Бәри чар р’ожа, незики ви чахи мьн дӧайе сьһ’әта сьсийа мала хwәда дькьр[*] , ньшкева мәрьвәк бь к’ьнще чил-qәрqаш ль бәр мьн сәкьни 31у гот: ‹Кор’нелйо! Хwәде дӧайед тә бьһистьн у херед тәйә кьри жи бир анин. 32Ньһа мәрийа бьшинә Йафайе гази Шьмһ’ун кә, йе кӧ жер’а Пәтрус дьбежьн, әw чаwа меван ль мала Шьмһ’уне ч’әрмкәрда бәр бә’ре дьминә›[*] . 33Мьн жи пер’а-пер’а шандьнә щәм тә у тә жи qәнщ кьр кӧ тӧ һати. Ньһа әм һ’әму жи ль бәр Хwәде сәкьни нә, кӧ чь жь Хӧдан тәр’а һатийә ә’мьркьрьне бежи, әм жи бьбьһен».

Даннасинийа Пәтрус мала Кор’нелйода

34Пәтрус дәст бь хәбәрдане кьр у гот: «Әз ньһа фә’м дькьм, wәки Хwәде р’асти жи фьрqийе накә нава мьләта[*]+ . 35Ле жь нав һәр мьләтида, йе кӧ жь Wи хоф дькә у р’астийе дькә ль Wи qәбул ә+. 36Һун иди р’ьнд заньн кӧ Хwәде әва хәбәра зар’ед Исраелр’а шанд, бь Иса Мәсиһ Мьзгинийа ә’дьлайийе да, Йе кӧ Хӧдане һ’әмуйа йә+. 37Ӧса жи заньн жь Щәлиле гьрти т’әмамийа Щьһустанеда чь qәwьми, пәй wе ньхӧмандьнер’а, йа кӧ Йуһ’әнна даннасин кьр,+
38чаwа Хwәде Исайе Ньсрәте бь Р’ӧһ’е Пироз у qәwате к’ьфш кьр, кӧ бь qәнщикьрьне гәр’ийа у һ’әмуйед кӧ бьн бьндәстийа мирещьнда бун qәнщ кьрьн, чьмки Хwәде т’әви Wи бу+. 39Әм хwәха шә’дед wан һ’әму тьшта нә, йед кӧ Әwи т’опрахед Щьһустане у Оршәлимеда кьрьн. Паше Әw дарва дардакьрьн у кӧштьн, 40ле Хwәде Әw р’ожа сьсийа жь мьрьне р’акьр, да ә’йанкьрьне, 41нә кӧ һ’әму щьмә’тер’а, ле wан шә’дар’а, йед кӧ пешийе жь алийе Хwәдеда һатьбунә бьжартьне, аwа готи мәр’а, йед кӧ пәй мьрьн-р’абуна Wир’а т’әви Wи хwарьн у вәхwарьн. 42У Әwи т’әми ль мә кьр, wәки әм щьмә’тер’а даннасин кьн у шә’дәтийе бьдьн кӧ Әw ә һ’акьме мьрийа у зендийа жь Хwәдеда к’ьфшкьри+. 43Һ’әму п’ехәмбәр шә’дәтийа Wи дьдьн, кӧ һ’әмуйед баwәрийа хwә Wи биньн, wе бь сайа наве Wи бахшандьна гӧна бьстиньн»+.

Нәщьһу жи Р’ӧһ’е Пироз дьстиньн

44Пәтрус һе әв тьшт дьготьн, Р’ӧһ’е Пироз һатә сәр һ’әмуйед кӧ әв готьн дьбьһистьн. 45Баwәрмәндед ә’сьле хwәда щьһу[*] , йед кӧ т’әви Пәтрус һатьбун, зәндәгьрти ман, кӧ Р’ӧһ’е Пироз чаwа п’ешк’еш сәр нәщьһуйада[*] жи бари, 46чьмки бьһистьн кӧ wана бь зьмана хәбәр дьдан у шькьри дьданә Хwәде. Һьнге Пәтрус гот:+
47«Иди к’и дькарә нәһелә кӧ әвана пе аве бенә ньхӧмандьне, йед кӧ мина мә Р’ӧһ’е Пироз жи стандьн?»+
48Wи чахи ә’мьр кьр кӧ бь наве Иса Мәсиһ бенә ньхӧмандьне. Паше wана һиви жь wи кьр кӧ чәнд р’ожа ль wьр бьминә+.

11

Пәтрус щьвина Оршәлимер’а шьровәдькә кӧ чьма чубу мала йәки нәщьһу

11^1Шандийа у баwәрмәндед алийе Щьһустанеда дьман, бьһистьн кӧ нәщьһуйа жи хәбәра Хwәде qәбул кьрьнә. 2Гава Пәтрус һәвраз чу Оршәлиме, баwәрмәндед ә’сьле хwәда щьһу әw нәһәq дькьрьн у+
3дьготьн: «Тӧ чуйи щәм мәрьвед нәсьнәткьри у тә т’әви wан нан хwарийә!»+
4Һьнге Пәтрус дәстпекьр бь һур-гьли wанр’а шьровәкьр у гот: 5«Мьн бажаре Йафайеда дӧа дькьр, мина сьһ’әтәке сәр мьнр’а дәрбаз бу. У мьн дитьнокеда ль бәр ч’ә’ве хwә дит, дәрданәкә мина дәстәхана мәзьн һәр чар гошава жь ә’змен дардабу һатә хwаре, ль бәр мьн сәкьни+. 6Әз һе зур’ бьбум мьн ле дьньһер’и, мьн дина хwә дайе, ва нә һ’әйwанед чарп’е, р’ә’wьр, шулькийед ә’рде у тәйрәдед ә’змен. 7Һьнге мьн дәнгәк бьһист кӧ мьнр’а гот: ‹Р’абә Пәтрус, сәржекә у бьхwә›. 8Ле мьн гот: ‹Һ’аша жь мьн, Хӧдан, т’ӧ щар тьштәки һ’әрам йан п’ис нәк’әтийә дәве мьн›. 9Щара дӧда әwи дәнги жь ә’змен ль мьн вәгәр’анд у гот: ‹Әw тьштед кӧ Хwәде һ’әлал кьрийә, тӧ һ’әрам һ’әсаб нәкә›+. 10Әва йәка се щара qәwьми у һәр тьшт пашда ә’зменва һатә к’ьшандьне. 11Һәма wи чахи се мәрийед кӧ жь Qәйсәрийе шандьбунә пәй мьн бәр мала кӧ әм теда дьман сәкьнин. 12Р’ӧһ’ мьнр’а гот: ‹Т’әви wан һәр’ә, дӧдьли нәбә›. Әв һәр шәш бьра жи т’әви мьн һатьн у әм чунә мала wи мәрьви+. 13Әwи мәр’а гот, кӧ чаwа мала хwәда мьлйак’әт дитийә, кӧ сәкьни йә wир’а готийә: ‹Мәрийа бьшинә Йафайе у гази Шьмһ’ун кә, йе кӧ жер’а Пәтрус дьбежьн+. 14Әwе тәр’а wан готьна бежә, бь к’ижана те у т’әмамийа нәфәред мала хwәва хьлаз би›. 15У мьн һәма дәст бь хәбәрдане кьр, Р’ӧһ’е Пироз һатә сәр wан, чаwа пешийе һатә сәр мә+. 16Wи чахи һатә бира мьн әw хәбәра кӧ Хӧдан готьбу: ‹Йуһ’әнна бь аве ньхӧманд, ле һуне бь Р’ӧһ’е Пироз бенә ньхӧмандьне›[*]+ . 17Аwа һәгәр Хwәде хут әw п’ешк’еш да wан, к’ижан да мә, гава мә баwәрийа хwә Хӧдан Иса Мәсиһ ани, әз к’и бум кӧ мьqабьли Хwәде бьсәкьнийама?»+

18Гава кӧ әв йәка бьһистьн, дәнге хwә бьр’ин, шькьри данә Хwәде у готьн: «Wәки ӧса йә Хwәде әва мәщала да нәщьһуйа жи, кӧ жь гӧнәкьрьне вәгәр’ьн у бьжин».

Баwәрмәндед бажаре Әнтакйайе

19Әwед кӧ жь дәст wе зерандьна пәй кӧштьна Стәйфанр’а бәла-бәлайи бьбун, гьһиштьнә һ’әта Финикйайе, Qӧбрьсе у Әнтакйайе у т’әне щьһуйар’а хәбәр даннасин дькьрьн[*]+ . 20Ле нава wанда һьнәк жь мәрьвед Qӧбрьсе у Курене һәбун, кӧ гава чун к’әтьнә Әнтакйайе, йунанар’а[*] жи хәбәр дьдан, Мьзгинийа Хӧдан Иса дьдан. 21Дәсте Хӧдан wанр’а бу, гәләка баwәр кьр, бәрбь Хӧдан вәгәр’ийан.

22Бона wан әв дәнг-бә’са гьһиштә щьвина Оршәлиме, Барнабас шандьнә Әнтакйайе+. 23Гава гьһиште у к’әрәма Хwәде дит, ша бу у дьл дьда wан һ’әмуйа кӧ бь т’әмамийа дьле хwәва Хӧданр’а амьн бьминьн. 24Барнабас мәрьвәки qәнщ, Р’ӧһ’е Пироз у баwәрийева т’ьжи бу. Гәләк щьмә’т сәр баwәрмәндед Хӧданда зедә бу+.

25Һьнге Барнабас дәрбази Тарсусе бу, кӧ ль Шаwул бьгәр’ә,+
26әw дит ани Әнтакйайе. Әwана һәвр’а т’әмамийа саләке т’әви щьвине дьщьвийан у гәләк щьмә’т һин дькьрьн. Пешийе Әнтакйайеда шагьрт «мәсиһи» һатьнә навкьрьне.

27Wан р’ожа жь Оршәлиме п’ехәмбәр бәржери Әнтакйайе бун+. 28Жь wан йәк, кӧ наве wи Һагабо бу, р’абу бь Р’ӧһ’ ә’лам кьр, кӧ wе т’әмамийа дьнйайеда бьбә хәлайикә гьран. У ӧса жи әва хәлайа һена Клаwдйо Qәйсәрда бу[*]+ . 29Һьнге шагьртед Әнтакйайе qьрар кьрьн кӧ жь дәсте к’ева чьqас те алик’арийе бона баwәрмәндед Щьһустане бьшиньн. 30Ӧса жи кьрьн, бь дәсте Барнабас у Шаwул бәрпьрсийаред щьвинер’а шандьн.

12

Кӧштьна Аqуб у гьртьна Пәтрус

12^1Wан чахада Һеродәс п’адша дәсте хwә һьлда сәр һьнәкед жь щьвине кӧ wан бьдә щәфе, 2Аqубе бьре Йуһ’әнна бь шур да кӧштьне+. 3Әwи дина хwә дайе, кӧ кьрьна wи ль щьһуйа хwәш һат, р’абу Пәтрус жи да гьртьне. Әв йәк р’ожед Щәжьна Нане Шкәвада qәwьмин+. 4Гава Пәтрус гьрт, авитә кәле спартә чар т’ахьма, кӧ һәр т’ахьмәк чар-чар әскәр бун, wәки мьqати wи бьн. Нета wи әw бу кӧ пәй Щәжьна Дәрбазбунер’а wи дәрхә бәр щьмә’те, диwана wи бькә+. 5Иди Пәтрус кәледа гьрти бу, ле щьвине бона wи бь дьл у щан, бь дӧа һиви жь Хwәде дькьр+.

Азабуна Пәтрус

6Wе шәве, кӧ сьбәтьре Һеродәс дьхwәст әw дәрхьста бәр щьмә’те, бона диwанкьрьне, Пәтрус бь дӧ зьнщира гьредайи нава дӧ әскәрада р’азайи бу, нобәдара жи бәр дери нобәдарийа кәле дькьр. 7Ньшкева мьлйак’әтәки Хӧдан бәр сәкьни, р’онайе wи щийи шәwq да у ньч’андә к’еләка Пәтрус, әw һ’ьшйар кьр у готе: «Зу р’абә». Зьнщир жь дәстед wи к’әтьн+. 8Һьнге мьлйак’әт wир’а гот: «Пьшта хwә гьредә у чарьхед хwә сәр ньгед хwәва кә». Әwи жи ӧса кьр. Паше wир’а гот: «Qап’уте хwә бавежә сәр хwә у пәй мьн wәрә». 9Пәтрус жи дәрк’әт да пәй wи чу, ле ньзаньбу әw кьрьна мьлйак’әт р’аст ә, wи т’ьре хәwне дьбинә. 10Әwана жь нобәдаред пешьн у дӧда дәрбаз бун, һ’әта дәргәһе һ’әсьни һатьн, к’ижани дәрдьхьстә нав бажер. Дәргәһ хwәха ль бәр wан вәбу, жь wьр дәрк’әтьн к’учәке дәрбаз бун, ньшкева мьлйак’әт жь wи qәтийа+.

11Һьнге Пәтрус сәр һ’ьше хwәда һат, гот: «Әз ньһа р’аст заньм кӧ Хӧдан мьлйак’әте Хwә шанд, әз жь дәсте Һеродәс у жь wан һ’әму тьштед кӧ щьһу һивийе бун хьлаз кьрьм»+. 12Гава әв йәк фә’м кьр, чу мала Мәрйәма дийа Йуһ’әннайе кӧ жер’а Марqос дьготьн, кӧ ль wьр гәләк щьвийабун дӧа дькьрьн+. 13Пәтрус дәргәһ хьст, щарикә наве wе Р’ода чу гӧһе хwә да сәр. 14Дәнге Пәтрус нас кьр, жь шабуна дәргәһ вәнәкьр, ле р’әви чу һьндӧр’ гот: «Пәтрус ль бәр дәргәһ сәкьни йә!» 15Wана wер’а гот: «Тә һ’ьше хwә ӧнда кьрийә?» Ле әwа сәр йа хwә бу, кӧ р’аст ә. Wана гот: «Qәй мьлйак’әте wи йә?»+

16Пәтрус жи сәрһәв-сәрһәв дәргәһ дьхьст. Гава вәкьрьн әw дитьн, һ’ьше сәре wан чу. 17Әwи дәсте хwә һ’әжанд кӧ кәр’ бьн у гьли кьр чаwа Хӧдан әw жь кәле дәрхьстийә, ӧса жи гот: «Ве йәке Аqуб у хушк-бьрайед дьнр’а жи бежьн». Хwәха жи р’абу чу щики дьн+.

18Сьбәһ кӧ сафи бу, әскәр гәләки т’әвиһәв бун, гәло чь һатә сәре Пәтрус? 19Гава Һеродәс ль wи гәр’ийа у әw нәдит, жь әскәра һәр тьшт пьрси у ә’мьр кьр кӧ бенә кӧштьне. Паше Һеродәс жь Щьһустане бәржери Qәйсәрийе бу у wьр ма.

Мьрьна Һеродәс П’адша

20Һеродәс ль мьләтед Сур у Сайдайе р’абьбу хәзәбе. Әвана жи һәвр’а р’абун һатьн, Бьласто wәк’иле мала Һеродәс анинә р’айе у һиви кьрьн кӧ ль һәв бен, чьмки бажаред wан жь wәлате wи п’адшайи хӧрәк дьстандьн. 21Р’ожәкә к’ьфшкьри Һеродәс к’ьнще п’адшатийе ле, ль һәрәма диwане р’уньшт у бь щьмә’ти wанар’а хәбәр дьда. 22Ә’лаләте жи дькьрә qир’ин у дьгот: «Әва дәнге хwәдеки йә, нә йе мәрийа йә!» 23Дәстхwәда мьлйак’әтәки Хӧдан wи хьст, бона кӧ wи шькьри нәда Хwәде, кӧрми бу мьр+. 24Ле хәбәра Хwәде бәрфьрә у зедә дьбу+.

25Барнабас у Шаwул гава qӧльхе хwә qәдандьн, жь Оршәлиме вәгәр’ийан, Йуһ’әннайе кӧ жер’а Марqос дьготьн жи т’әви хwә анин+.

13

Р’еwитийа Паwлосә пешьн, т’әви Барнабас (13:1–14:28)

Р’ӧһ’е Пироз Паwлос у Барнабас дьшинә

13^1Щьвина Әнтакйайеда чәнд п’ехәмбәр у дәрсдар һәбун, Барнабас, Шьмһ’уне кӧ жер’а Нигер[*] дьготьн, Лукйойе жь Курене, Мәнайине кӧ т’әви Һеродәсе сәрwер[*] мәзьн бьбу у Шаwул+. 2Әвана кӧ нава һ’әбандьна Хӧданда бун у р’ожи дьгьртьн, Р’ӧһ’е Пироз wанр’а гот: «Барнабас у Шаwул Мьнр’а бона wи шьхӧле кӧ Мьн гази wан кьрийә щӧдә кьн»+. 3Wи чахи р’ожи гьртьн, дӧа кьрьн, дәстед хwә данинә сәр wан у әw шандьн.

Шанди гьрава Qӧбрьседа Мьзгинийе дьдьн

4Аwа әвана кӧ жь Р’ӧһ’е Пироз һатьнә шандьне, бәржери Селукйайе бун у жь wьр бь гәмийе дәрбази Qӧбрьсе бун. 5Гава гьһиштьнә Сәламисе, к’ьништед щьһуйада хәбәра Хwәде даннасин дькьрьн у Йуһ’әнна жи к’омәкдаре wан бу+. 6Әw т’әмамийа wе гьраве гәр’ийан, гьһиштьнә һ’әта Пафосе. Ль wьр п’ехәмбәрәки щьһуйайи дәрәw у сербаз дитьн кӧ наве wи Барйешу бу+. 7Әва йәки жь бәрдәстийед Сәргийо Паwлосе wәли бу. Сәргийо Паwлос жи мәрьвәки аqьл бу, әви гази Барнабас у Шаwул кьр, кӧ хәбәра Хwәде бьбьһе. 8Ле Барйешуйе сербаз, аwа готи бь йунани Елумас, мьqабьли wан р’абу у дькьр кӧ wәли жь баwәрийе бьхальфинә. 9Һьнге Шаwуле кӧ жер’а Паwлос жи дьбежьн, бь Р’ӧһ’е Пироз т’ьжи ль wи сербази ньһер’и+
10у готе: «Һәй мьхәнәто у һ’әму фелбазийава т’ьжийо! Щәwрьке мирещьн! Дьжмьне т’әмамийа р’астийе! Те һ’әта к’әнге т’әрка хальфандьна р’ийед Хӧданә р’аст нәки? 11Ва дәсте Хӧдан ньһа wе сәр тә гьран бә, те кор би у дәмәке тә’ве нәбини». У дәстхwәда мьж у думан һатә сәр wи, вьрда-wеда дьк’әт р’ебәр дьхwәстьн. 12Wи чахи wәли кӧ әв йәк дит, баwәр кьр, сәр wе һинкьрьна бона Хӧдан ә’щебмайи ма.

Паwлос у Барнабас ль бажаре Әнтакйа qәза Пьсидйайе

13Һьнге Паwлос һәвалед хwәва бь гәмийе жь Пафосе р’ек’әтьн һатьнә Пәргейа Памфилйайе. Йуһ’әнна ль wьр жь wан qәтийа, вәгәр’ийа Оршәлиме+. 14Әwана жи жь Пәрге чунә Әнтакйа Пьсидйайе, р’ожа шәмийе к’әтьнә к’ьниште р’уньштьн. 15Пәй хwәндьна Qанун у ньвисаред п’ехәмбәрар’а сәрwеред к’ьниште йәк шандьнә щәм wан у готьн: «Гәли бьра, һәгәр готьнәкә wә һәйә кӧ дьл бьдьнә щьмә’те, к’әрәм кьн бежьн»+. 16Паwлос р’абу, дәсте хwә һ’әжанд у гот:

«Гәли щьмә’та Исраеле у нәщьһуйед кӧ жь Хwәде дьтьрсьн гӧһдар бьн! 17Хwәдейе ви мьләте Исраеле кал-бавед мә бьжартьн у мьләт ль wәлате Мьсьре хәрибийеда зедә кьр. Бь дәсте зор әw жь wьр дәрхьстьн[*] ,+
18чьл сали бәр’ийеда[*] ль wан сәбьр кьр[*]+ . 19Wәлате Кәнанеда к’ока һ’әфт мьләта ани, ә’рде wан чаwа щи-wар да щьмә’та Хwә[*]+ . 20Һ’әта һьнге чарсьд пенщи сал дәрбаз бу. Жь wьр шунда һ’акьм данә wан һ’әта һена Самуел п’ехәмбәр[*] . 21Паше п’адша хwәстьн, Хwәде чьл сали йәки жь ә’шира Бьнйамин, Шаwуле кӧр’е Кис да wан[*]+ . 22Гава әw авит, Даwьд сәр wан кьрә п’адша, кӧ бона wи шә’дәти да у гот: ‹Мьн Даwьде Йеша мәрик дьле Хwәр’а дит, wе хwәстьна Мьн гьшки бинә сери›[*]+ . 23Жь зӧр’әта wи Хwәде анәгори созе Хwә Исраелр’а Хьлазкьрәк р’акьр, һәма хут Иса. 24Бәри һатьна Wи, пешийе Йуһ’әнна т’әмамийа мьләте Исраелер’а даннасин кьр, кӧ жь гӧнәкьрьне вәгәр’ьн у бенә ньхӧмандьне[*]+ . 25Гава Йуһ’әнна шьхӧле хwә сәр һәвда ани, гот: ‹Һун бона мьн чаwа дьфькьрьн, әз к’и мә? Әз нә Әw ьм, бона к’ижани һун дьфькьрьн. Ле ва йә Әw пәй мьн те, кӧ әз нә һежа мә бәне чарьхед ньгед Wи вәкьм›[*]+ .

26Гәли бьра, зар’ед хун-qьнета Бьраһим у нәщьһуйед нава wәдайә кӧ жь Хwәде дьтьрсьн, мәр’а әв хәбәра кӧ пе хьлаз дьбьн һатә шандьне. 27Бьнәлийед Оршәлиме у сәрwеред wан Иса чаwа Хьлазкьр нас нәкьрьн, ле гава диwана Wи кьрьн, готьнед п’ехәмбәрайә кӧ һәр шәми дьхуньн анинә сери+. 28Нәһәqийа бона кӧштьне жи сәр Wи нәдитьн, ле диса һиви жь Пилато кьрьн кӧ Wи бьдә кӧштьне[*]+ . 29Гава һәр тьштед кӧ бона Wи ньвисар бун анинә сери, жь дар анинә хwаре кьрьнә т’ьрбе[*]+ . 30Ле Хwәде Әw жь мьрьне р’акьр+
31у гәләк р’ожа Хwә wанва да хӧйакьрьне, к’ижан жь Щәлиле т’әви Wи һатьбунә Оршәлиме. Ньһа жи әw ль бәр щьмә’те шә’дед Wи нә[*]+ . 32У әм ве Мьзгинийе дьдьнә wә: Чь кӧ Хwәде кал-бавед мәр’а соз дабу,+
33Әwи бона мә кьр, аwа готи зар’ед wанр’а, гава Иса жь мьрьне р’акьр. Чаwа Зәбура дӧдада жи ньвисар ә:

‹Тӧ Кӧр’е Мьн и,

Тӧ иро Мьнр’а буйи›[*] .

34Бона ве йәке кӧ Әw жь мьрьне р’акьр у иди Әw т’ӧ щар нар’ьзә, Хwәде аһа готийә:

‹Әзе wан дӧа-дьрозгед пирозә амьн у Даwьдр’а создайи сәр wәда бьбариньм›[*]+ .

35Зәбурәкә дьнда жи дьбежә:

‹Тӧ наһели Пирозе Тә бьр’ьзә›[*]+ .

36Бәле Даwьд зәмане хwәда qьрара Хwәдер’а хӧламти кьр мьр у гьһиштә пешийед хwә, бәдәна wи р’ьзи+. 37Ле Әwе кӧ Хwәде жь мьрьне р’акьр нәр’ьзи. 38Ньһа бьра әв йәк wәва ә’йан бә, гәли бьра, кӧ бь сайа Иса wәр’а бона бахшандьна гӧна те даннасинкьрьне. У жь wан һәр тьштед кӧ һун бь Qануна Муса нькарьбун бесущ буна,+
39ньһа к’и кӧ баwәрийа хwә Иса бинә wе бесущ бә+. 40Һаш жь хwә һәбьн, нәбә әв тьште кӧ п’ехәмбәра готийә бе сәре wә:+

41‹Бьньһер’ьн к’ӧбар-бабахно,
ә’щебмайи бьн у бәтавәбьн,
чьмки Әзе р’ожед wәда кьрәки бькьм,
кьрәки ӧса, кӧ йәк wәр’а бежә жи
һуне баwәр нәкьн›[*] ».

42Гава Барнабас у Паwлос жь wьр дәрк’әтьн, һиви жь wан кьрьн, кӧ шәмийа дьн жи бона wе йәке wанр’а хәбәр дьн. 43Гава щьвина к’ьниште бәла бу, гәләк щьһу у жь нәщьһуйед кӧ һатьбунә сәр баwәрийа щьһуйа пәй Паwлос у Барнабас дьчун. Wанар’а хәбәр дьдан у дьл дьданә wан, wәки т’ьме нава к’әрәма Хwәдеда бьминьн+.

44Р’ожа шәмийа дьн незики т’әмамийа бажер щьвийа, кӧ хәбәра Хӧдан бьбьһе. 45Гава щьһуйа әw ә’лаләт дит, жь һ’әвсудийе мьqабьли готьнед Паwлос сәкьнин у әw беһӧрмәт кьрьн+. 46Һьнге Паwлос у Барнабас мерк’ими готьн: «Гәрәке пешийе хәбәра Хwәде wәр’а бьһата хәбәрдане, ле һун кӧ хәбәра Хwәде т’әхсир дькьн у хwә лайиqи жийина һ’әта-һ’әтайе накьн, ва әм вәдьгәр’ьнә бәрбь нәщьһуйа+. 47Чьмки Хӧдан аһа ә’мьри мә кьр: ‹Мьн Тӧ кьри р’онайа нәщьһуйа, wәки һ’әта сәре дьнйайе бьби мәщала хьлазбуне›[*] »+.

48Гава йед нәщьһу әв йәк бьһистьн, ша бун шькьри дьданә готьна Хӧдан. У әwед кӧ бона жийина һ’әта-һ’әтайе к’ьфшкьри бун, баwәр кьрьн.

49Хәбәра Хӧдан т’әмамийа wәлетда бәла бу. 50Ле щьһуйа һелан данә к’ӧлфәтед хwәдебаwәрә хwәйиqәдьр, т’әви гьрәгьред бажер, мьqабьли Паwлос у Барнабас р’акьрьн у жь синоред хwә дәрхьстьн+. 51Wана жи т’оза ньгед хwә сәр wанда даwшанд, чунә Qонйайе[*]+
52у шагьрт бь шабуне у Р’ӧһ’е Пирозва т’ьжи бун+.

14

Паwлос у Барнабас бажаре Qонйайеда

14^1Qонйайеда жи әв йәк мина һәр щар qәwьми: Паwлос у Барнабас к’әтьнә к’ьништа щьһуйа, ӧса хәбәр дан, wәки ә’лаләтәкә гьран жь щьһу у нәщьһуйа баwәр кьрьн+. 2Ле щьһуйед кӧ баwәр нәкьрьн дьле нәщьһуйа qьлqьландьн у р’акьрьнә мьqабьли бьра. 3Аwа әwана гәләк wәхт ль wьр ман, мерк’ими сәр Хӧдан хәбәр дьдан, Хӧдан жи хәбәра к’әрәма Хwә избат дькьр, бь дәстед wан нишан у к’әрәмәт дьданә кьрьне+. 4Ле дӧтирәти к’әтә бажер, һьнәк ль алийе щьһуйа бун, һьнәк жи ль алийе шандийа+. 5Һьнге һьнәкә жь нәщьһуйа у щьһуйа т’әви сәрwеред хwә qьрар кьрьн кӧ wан беһӧрмәт кьн у бьдьнә бәр кәвьра, 6ле әw пе һ’әсийан р’әвинә Листрайе у Дербе, бажаред Лукайонйа, ӧса жи дор-бәред wан+. 7У ль wан дәра Мьзгини дьдан.

Паwлос у Барнабас Листра у Дербеда

8Листрайеда йәки жь зькмакийеда ньгада шьлушә’т р’уньшти бу, кӧ т’ӧ щара нәгәр’ийабу+. 9Әwи жи гӧһдарийа Паwлос дькьр, Паwлос ль wи ньһер’и у гава дит баwәрийа wи бона qәнщбуне һәйә,+
10бь дәнге бьльнд готе: «Р’абә сәр ньгед хwә р’аст бьсәкьнә!» Әwи жи банзда сәр хwә, дәстпекьр гәр’ийа+. 11Ә’лаләте гава кьрьна Паwлос дит, дәнге хwә һьлдан бь лукайони готьн: «Хwәде дьлqе инсенда һатьнә хwаре щәм мә!»+
12Барнабаср’а Зәwс готьн, Паwлоср’а жи Һәрмес, чьмки хәбәрданеда йе пеш әw бу. 13К’аһине Зәwсе кӧ п’арьстгәһа wи ль пешбәри бажер бу, га бь к’офийава анинә бәр дәргәһ, хwәст кӧ т’әви ә’лаләте шандийар’а бькә qӧрбан+. 14Ле гава шандийа, Барнабас у Паwлосва әв йәк бьһист, к’ьнщед хwә qәлаштьн у р’әвинә нава ә’лаләте, кьрьнә гази у готьн:+
15«Ә’вдно! Һун чьма ве йәке дькьн? Әм жи бьнйат’а хwәда мәринә мина wә нә, Мьзгинийе дьдьнә wә, кӧ һун жь wан тьштед п’уч’ вәгәр’ьн бәрбь Хwәдейе сах бен, Йе кӧ ә’рд у ә’зман, бә’р у һ’әмуйед нава wанда ә’фьрандийә[*]+ . 16Әwи зәмане бьһӧрида һьшт кӧ һәр мьләт р’ийа хwәда һәр’ә+. 17Ле Хwәха Хwә бе шә’дәти нәһьшт, qәнщи wәр’а кьр, жь ә’змен баран баранд, р’әз жи дәмсалада данә wә, бь хӧрәква һун т’ер кьрьн у шабун жи кьрә дьле wә»+. 18Бь ван готьна wана бь зорәке ә’лаләт зәфт кьр, кӧ qӧрбана бона wан нәдьн.

19Һьнге жь Әнтакйайе у Qонйайе щьһу һатьн, ә’лаләт данә алийе хwә, Паwлос данә бәр кәвьра, жь бажер к’аши дәр кьрьн, wан т’ьре мьрийә+. 20Ле гава шагьрта дора wи гьрт, әw р’абу к’әтә бажер у р’ожа дьне т’әви Барнабас р’абу чу Дербе.

Паwлос у Барнабас вәдьгәр’ьнә Әнтакйайа qәза Сурйайе

21Wана кӧ wи бажарида Мьзгини дан у гәләк кьрьнә шагьрт, вәгәр’ийанә Листрайе, Qонйайе у Әнтакйайе. 22Дьле шагьрта дьшьдандьн у дьл дьданә wан, кӧ баwәрийеда бьминьн у дьготьн: «Гәрәке әм бь гәләк щәфак’ьшандьне бьк’әвьнә П’адшатийа Хwәде»+. 23Wана бона һәр щьвинәке бәрпьрсийар к’ьфш кьрьн, бь р’ожи дӧа кьрьн у әw спартьнә wи Хӧдане кӧ баwәрийа хwә же анибун+.

24Әw нава Пьсидйайер’а дәрбаз бун, паше һатьнә Памфилйайе. 25Пәргеда жи хәбәра Хwәде даннасин кьрьн, бәржер чунә Әнталйайе. 26Жь wьр жи бь гәмийе чунә Әнтакйайе, wи щийе кӧ спарти к’әрәма Хwәде бьбун бона wи шьхӧле кӧ сәр һәвда анин+. 27Гава һатьн, щьвин ль һәв щьвандьн у wанр’а гьли кьрьн, кӧ Хwәде т’әви wан чь тьшт кьрьнә у чаwа дәргәһе баwәрийе бәр нәщьһуйа жи вәкьр. 28Ль wьр гәләк wәхт т’әви шагьрта ман.

15

Шеwьра щьвина Оршәлимеда

15^1Һьнәк жь Щьһустане бәржери Әнтакйайе бьбун у бьра һин дькьрьн дьготьн: «Һәгәр һун ль гора ә’дәте Муса нәйенә сьнәткьрьне, һун хьлаз набьн»[*]+ . 2Нава wан у Паwлос, Барнабасда гәләк дә’w-доз пешда һат, һьнге бьра qьрар кьр кӧ бона ве пьрсе Паwлос у Барнабас, ӧса жи жь wан чәнд кәс һәвраз һәр’ьнә Оршәлиме, щәм шанди у бәрпьрсийара+. 3Щьвине кӧ әw вәр’екьрьн, әwана Финикйе у Самәрйайева дәрбаз бун у һ’әму баwәрмәндар’а бона вәгәр’андьна нәщьһуйа гьли дькьрьн, бь ве йәке әw гәләки ша кьрьн. 4Гава гьһиштьнә Оршәлиме, щьвине, шандийа у бәрпьрсийара әw qәбул кьрьн у чь кӧ Хwәде т’әви wан кьрьбу wанр’а гьли кьрьн. 5Ле һьнәк баwәрмәндед жь к’омәла ферьсийа р’абун готьн: «Гәрәке ван сьнәт кьн у wанар’а бежьн, кӧ Qануна Муса хwәй кьн».

6Шанди у бәрпьрсийар щьвийан, кӧ бона ве йәке бьшеwьрьн. 7Пәй гәләк дә’w-дозер’а Пәтрус р’абу сәр п’ийа у wанр’а гот: «Гәли бьра! Һун хwәха заньн кӧ Хwәде р’ожед пешьнда әз нав wәда бьжартьм, кӧ нәщьһу хәбәра Мьзгинийе жь дәве мьн бьбьһен у баwәр бькьн[*]+ . 8Хwәдейе кӧ дьла занә да избаткьрьне, кӧ нәщьһу жи Wива qәбул ьн, гава Р’ӧһ’е Пироз да wан жи, чаwа да мә[*]+ . 9Нава мә у wанда т’ӧ фьрqи данәни, бь баwәрийе дьле wан паqьж кьр+. 10Иди чьма һун Хwәде дьщер’ьбиньн, нирәки ӧса датиньнә сәр стуйе шагьрта, кӧ нә кал-бавед мә карьбунә бьбьн, нә жи мә+? 11Әв йәк аһа набә, ле әм баwәр дькьн, кӧ чаwа әм бь к’әрәма Хӧдан Иса хьлаз дьбьн, ӧса жи әw»+.

12Һьнге т’әмамийа щьвате дәнге хwә бьр’и у гӧһе хwә данә сәр готьнед Барнабас у Паwлос кӧ Хwәде бь дәстед wан чьqас нишан у к’әрәмәт нава нәщьһуйада кьрьбун. 13Гава әwана кәр’ бун, Аqуб дәнг һьлда у гот: «Гәли бьра! Гӧһ бьдьнә мьн+. 14Шьмһ’ун гьли кьр, кӧ чаwа пешийе Хwәде р’ә’ма Хwә ль нәщьһуйа кьрьбу, кӧ жь нава wан щьмә’тәке дәрхә, wәки наве Wи һьлдьнә сәр хwә. 15Ве йәкер’а готьнед п’ехәмбәра жи ль һәв дьгьрьн, чаwа ньвисар ә:

16‹Жь вьр шунда Әзе вәгәр’ьм,
коне Даwьди к’әти диса вәгьрьм,
чи wи жи кӧ хьраб буйә Әзе чекьм
у wи диса бьдьмә р’агьртьне,
17wәки һ’әрче мәрьвед майин
у һ’әму нәщьһуйед кӧ наве Мьн сәр wан ә,
ль Хӧдан бьгәр’ьн+.

18Әw Хӧдане кӧ ван тьшта һе жь дәwред бәреда ә’йан кьрийә дьбежә›[*] .

19Бона ве йәке жи әз аһа р’е тер’а дьбиньм кӧ әм зә’мәте нәдьнә әwед кӧ жь нәщьһуйа бәрбь Хwәде тен, 20ле әм нә’мәке wанр’а бьньвисьн, кӧ һ’әвза хwә жь wан qӧрбанед кӧ п’утар’а тенә дайине бькьн, ӧса жи жь бенамусийе, гоште мьрар у хуне[*]+ . 21Фә’мдари йә кӧ һе qӧр’нед дәрбазбуйида Qануна Муса һәр бажарида те һинкьрьне у һ’әму р’ожед шәмийа к’ьништада wе дьхуньн».

Щабдайина щьвина Оршәлиме

22Һьнге ль шандийа, бәрпьрсийара у т’әмамийа щьвине хwәш һат, кӧ жь нава хwәда чәнд мәрьва бьбьжерьн у т’әви Паwлос у Барнабас бьшиньнә Әнтакйайе. Әв бун йед кӧ һатьнә шандьне: Щьһудайе кӧ жер’а дьготьн Барсабо у Силас. Нава баwәрмәндада әвана ә’йан бун+. 23Бь дәсте wан әв нә’мә шандьн аһа ньвисар:

«Әм бьрайед wәйә шанди у бәрпьрсийар сьлава ль wә бьрайед жь нәщьһуйайә Әнтакйайе, Сурйайе у Киликйайе дькьн.

24Мә бьһистийә кӧ жь нава мә һьнәк дәрк’әтьнә, кӧ мә хwәха т’әми нәданә wан, ле wан бь хәбәред хwә зә’мәт данә wә у фькьред wә т’әвиһәв кьрьнә[*]+ . 25Бона ве йәке ль т’әмамийа шеwьра щьвина мә хwәш һат, кӧ әм мәрьва бьбьжерьн т’әви бьрайед мәйә дәлал Барнабас у Паwлос бьшиньнә щәм wә, 26йед кӧ ә’мьре хwә данә наве Хӧдане мә Иса Мәсиһ. 27Аwа әм Щьһуда у Силас дьшиньн, wәки әw жи ван тьшта бь дәве хwә wәр’а бежьн. 28Ль Р’ӧһ’е Пироз хwәш һат, ӧса жи ль мә, кӧ т’ӧ бари нәдьнә сәр мьле wә, пештьри ван тьштед һ’әwщә:+
29Дури qӧрбанед п’ута, хуне, мьрарийе у бенамусийе бьн. Һәгәр һун хwә жь ван тьшта хwәй кьн, qәнщ ә. Һун хwәш бьн, дә ма хатьре wә».

30Һьнге әw вәр’екьрьн, бәржер чунә Әнтакйайе щьмә’т щьвандьн, нә’мә данә wан. 31Гава хwәндьн, бона wе дьлдайине п’ьр’ ша бун. 32Щьһуда у Силас жи кӧ п’ехәмбәр бун, бь гәләк хәбәра дьл данә баwәрмәнда у әw шьдандьн+. 33-34Гәләк wәхт ль wьр ман, паше баwәрмәнда әw бь хер у сьламәт пашда шандьнә щәм wан, йед кӧ әw шандьбун.[*]
35Паwлос у Барнабас жи Әнтакйайеда дьман, т’әви гәләкед майин хәбәра Хӧдан һин дькьрьн у даннасин дькьрьн+.

Р’еwитийа Паwлосә дӧда (15:36–18:22)

Паwлос у Барнабас жь һәвдӧ дьqәтьн

36Чәнд р’ожа шунда Паwлос готә Барнабас: «Wәрә әм вәгәр’ьн сәрики бьдьнә wан хушк-бьра, к’ижанар’а мә һ’әму бажарада хәбәра Хӧдан даннасин кьрийә, дина хwә бьдьне к’а һ’але wан чаwа йә». 37Барнабас дьхwәст Йуһ’әннайе кӧ жер’а Марqос дьготьн жи т’әви хwә бьбьрана,+
38ле Паwлос р’е тер’а нәдьдит, йе Памфилйайеда жь wан qәтийа у т’әви wан шьхӧл нәкьр т’әви хwә бьбьрана[*]+ . 39Һьнге йа wан ль һәв нәгьрт, әв бу мә’ни жь һәв qәтийан. Барнабас Марqос һьлда бь гәмийе чу Qӧбрьсе, 40Паwлос жи Силас бьжарт у жь бьра спарти к’әрәма Хӧдан бун, р’ек’әтьн чун+. 41Ль Сурйайе у Киликйайе дьгәр’ийан, щьвин дьшьдандьн.

16

Тимот’ейо һәвалтийе Паwлос у Силаср’а дькә

16^1Һьнге Паwлос һатә Дербе у Листрайе. Ль wьр шагьртәк һәбу наве wи Тимот’ейо, кӧр’е к’ӧлфәтәкә щьһуйә баwәрмәнд бу, ле баве wи йунан бу+. 2Баwәрмәндед Листрайе у Qонйайе һьндава wида qәнщ хәбәр дьдан. 3Паwлос хwәст wи т’әви хwә бьбә у бона wан щьһуйед wан дәра гьрт әw сьнәт кьр, чьмки һ’әмуйа жи заньбу кӧ баве wи йунан ә+. 4Гава бажарар’а дәрбаз дьбун, әw т’әмийед кӧ шандийа у бәрпьрсийаред Оршәлиме qьрар кьрьбун, дьданә баwәрмәнда кӧ хwәй кьн+. 5Аwа щьвин жи баwәрийеда дьшьдийан у р’ож бь р’ож һ’әсабе wан зедә дьбу+.

Мәкәдони хәwнеда гази Паwлос дькьн

6Нава синоред Фьригйа у Галатйайеда гәр’ийан, чьмки Р’ӧһ’е Пироз нәһьшт кӧ qәза Асйайеда хәбәра Хwәде бежьн+. 7Гава незики Мисйайе бун, кьрьн кӧ һәр’ьнә Битенйайе, ле Р’ӧһ’е Иса изьн нәда wан+
8у бәр Мисйайева дәрбаз бун бәржер чунә Тройайе+. 9Шәв Паwлос дитьнокеда бәр ч’ә’ве хwә дит, йәки мәкәдони сәкьни бу һиви жь wи дькьр у дьгот: «Wәрә Мәкәдонйайе али мә бькә». 10Гава wи әw дитьнок дит, мә[*] дәстхwәда хwәст кӧ һәр’ьнә Мәкәдонйайе. Мә фә’м кьр, кӧ Хwәде мә дьшинә wьр, wәки Мьзгинийе бьдьнә wан.

Филипйайеда Лидйа бәрбь Хӧдан вәдьгәр’ә

11Әм жь Тройайе бь гәмийе дәрк’әтьн р’аст чунә Самотрахе, р’ожа дьне Нейаполисе. 12Жь wьр жи чунә Филипйайе, бажарәки нә’йийа Мәкәдонйайейи ә’йан, ӧса жи кӧ бажарәки Р’омайе[*] йә. Wи бажарида әм чәнд р’ожа ман+. 13Р’ожа шәмийе әм жь дәргәһе бажер дәрк’әтьн чунә дәве ч’ем, әw дәр чаwа әм дьфькьрин, щийе дӧа бу. Мә р’уньшти т’әви к’ӧлфәтед щьвийайи хәбәр дьда, 14к’ӧлфәтәкә хwәдебаwәр жь бажаре Тийатирайе, наве wе Лидйа кӧ к’ьнщед ширк дьфьротьн, гӧһдари дькьр. Хӧдан дьле wе вәкьр кӧ гӧһ бьдә готьнед Паwлос+. 15Гава әw нәфәред хwәва пе аве һатьнә ньхӧмандьне, һиви жь мә кьр у гот: «Һәгәр һун мьн баwәрмәнда Хӧдан һ’әсаб дькьн, к’әрәм кьнә мала мьн, ль wьр бьминьн». У зор ль мә кьр әм бьрьн+.

Паwлос у Силас бажаре Филипйайеда тенә гьртьне

16Щарәке әм дьчунә щийе дӧакьрьне, щарик р’асти мә һат, кӧ р’ӧһ’е к’оч’әктийе пер’а бу, әве бь wе к’оч’әктийе хwәйед хwәр’а п’ьр’ к’ар дани. 17Әва пәй Паwлос у мә к’әтьбу, дькьрә qир’ин у дьгот: «Әв мәрьвана хӧламед Хwәдейе Һәри Жорьн ьн, кӧ wәр’а бона р’ийа хьлазбуне даннасин дькьн!»+
18Әв йәка әwе гәләк р’ожа дькьр, һ’әта кӧ Паwлос ащьз бу, вәгәр’ийа у wи р’ӧһ’ир’а гот: «Бь наве Иса Мәсиһ ә’мьри тә дькьм жь wе дәре!» У пер’а-пер’а әw жь wе дәрк’әт+. 19Гава хwәйед wе дитьн кӧ гӧмана к’ара wан һатә бьр’ине, Паwлос у Силас гьртьн, к’аши мәйдана бажер щәм сәрwера кьрьн, 20әw бьрьнә бәр сәрдаред Р’омайе у готьн: «Әв мәрьвана щьһу нә у бажаре мә т’әвиһәв дькьн. 21Ә’дәте ӧса мә бажарванед Р’омайе һин дькьн, кӧ нә мәр’а щайиз ә qәбул кьн, нә жи бькьн»+. 22Ә’лаләте һ’ьщуми сәр wан кьр, сәрдара жи к’ьнщед сәр wан qәлаштьн у ә’мьр кьрьн кӧ wан бьдьнә бәр шьва+. 23Пәй гәләк леданер’а авитьнә кәле у ә’мьри сәрwере кәле кьрьн, кӧ р’ьнд мьqатийе wан бькә. 24Әwи кӧ әв ә’мьр станд, әw авитьнә зьндане у ньгед wан qәйдада шьдандьн+.

25Незики ниве шәве Паwлос у Силас дӧа дькьрьн у әшqи Хwәде дьстьран, гьртийа жи гӧһе хwә данибунә сәр wан+. 26Ньшкева ә’рд qайим һ’әжийа, һ’әта кӧ һ’имед кәле жи чун-һатьн, дәстхwәда һ’әму дәри вәбун, qәйд-зьнщиред һ’әмуйа һатьнә вәкьрьне+. 27Гава сәрwере кәле һ’ьшйар бу у дәред кәле вәкьри дитьн, шур к’ьшанд кӧ хwә бькӧжә, чьмки wи т’ьре гьрти р’әвинә[*]+ . 28Ле Паwлос бь дәнге бьльнд кьрә гази у гот: «Т’ӧ зийане нәдә ә’мьре хwә, әм һ’әму жи вьра нә!» 29Әwи ч’ьра хwәст, р’әви һьндӧр’, ләрьзи хwә авитә бәр Паwлос у Силас+. 30Әw дәрхьстьн у гот: «Әз хӧлам! Әз чь гәрәке бькьм кӧ хьлаз бьм?»+
31Wана жи гот: «Баwәрийа хwә Хӧдан Иса бинә, те нәфәред хwәва хьлаз би»+. 32Һьнге хәбәра Хӧдан wи у wан һ’әмуйар’а готьн, йед кӧ мала wида бун. 33Һәма wе шәве сәрwере кәле әw бьрьн, бьринед wан шуштьн у пер’а-пер’а әw нәфәред хwәва пе аве һатьнә ньхӧмандьне+. 34Әw анинә мала хwә, сьфрә ль бәр wан дани у т’әмамийа нәфәред хwәва ша бун, кӧ баwәрийа хwә Хwәде анин+.

35Гава сьбәһ сафи бу, сәрдара запьдед хwә шандьн у готьн: «Wан мәрьва бәр’дә». 36Сәрwере кәле әв йәк Паwлоср’а гот: «Сәрдар мәри шандьнә wәки һун бенә бәр’дане. Ньһа р’абьн бь хер у сьламәт һәр’ьн». 37Ле Паwлос wанр’а гот: «Әм, бажарванед Р’омайе, бе диwан бь щьмә’ти данә бәр шьва авитьнә кәле! У ньһа дьхwазьн бь дьзива мә дәрхьн? На, әв йәк набә, бьра хwәха бен мә дәрхьн»+. 38Запьда әв хәбәрана гиһандьнә сәрдара. Гава кӧ бьһистьн әw бажарванед Р’омайе нә, тьрсийан 39һатьн хwә авитьнә wан, паше әw дәрхьстьн у һиви кьрьн кӧ жь бажаре wан һәр’ьн+. 40Әw жи жь кәле дәрк’әтьн чунә мала Лидйайе, ль wьр хушк-бьра дитьн, дьл данә wан у паше р’ек’әтьн чун+.

17

Qалмә-qалма бажаре Т’есалоникеда

17^1Әwана Әмфиполис у Аполонйайева дәрбаз бун һатьнә Т’есалонике, wи щийе кӧ к’ьништа щьһуйа һәбу+. 2Паwлос жи мина ә’дәте хwә чу нава wан у се р’ожед шәмийе wанар’а дьк’әтә хәбәрдане, жь ньвисара+
3шьровәдькьр у wанр’а избат дькьр, кӧ гәрәке Мәсиһ щәфа бьк’ьшанда у жь мьрьне р’абуйа у дьгот: «Әв Исайе кӧ әз wәр’а даннасин дькьм, әw Мәсиһ ә»+. 4Һьнәкед жь wан баwәр кьрьн хwә ль Паwлос у Силас гьртьн, ӧса жи ә’лаләтәкә хwәдебаwәред йунан у гәләк к’ӧлфәтед хwәйиqәдьр.

5Ле жь щьһуйа һьнәка жь һ’әвсудийе чәнд мәрьвед бекерә нәр’аст щьвандьн, кьрьнә qалмә-qалм, бажар т’әвиһәв кьрьн у һ’ьщуми сәр мала Йасон кьрьн, дьхwәстьн Паwлос у Силас банина бәр щьмә’те+. 6Гава әw нәдитьн, Йасон т’әви чәнд бьрава к’аши щәм сәрwеред бажер кьрьн, дькьрьнә qир’ин дьготьн: «Әwед дьнйа т’әвиһәв кьрьнә гьһиштьнә вьра жи 7у Йасон әw qәбул кьрьнә мала хwә! Әвана һ’әму жи мьqабьли ә’мьред Qәйсәр дьчьн у дьбежьн: ‹П’адшаки дьн һәйә, наве wи Иса йә›»+. 8Бь ван готьна ә’лаләт у сәрwеред бажер т’әвиһәв кьрьн. 9Һьнге жь Йасон у йед майин к’әфил стандьн, әw бәр’дан.

Паwлос у Силас бажаре Бәройайеда

10Һәма чаwа тә’ри к’әтә ә’рде, бьра Паwлос у Силас шандьнә Бәройайе. Әw кӧ гьһиштьнә wьр, чунә к’ьништа щьһуйа. 11Әв щьһу жь йед Т’есалонике сәрwахттьр бун, хәбәра Хwәде бь дьл у щан qәбул кьрьн у һәр р’ож ньвисарада к’ур дьбун, к’а әв тьшт ӧса нә. 12Жь wана гәләка баwәр кьр, ӧса жи гәләк к’ӧлфәтед йунанә хwәйиqәдьр у мер жи нә кем бун. 13Гава щьһуйед Т’есалонике бьһистьн кӧ Паwлос хәбәра Хwәде Бәройайеда жи даннасин дькә, һатьн wьр жи һелан данә ә’лаләте у әw т’әвиһәв кьрьн. 14Wи чахи бьра Паwлос дәстхwәда шандьнә бәр бә’ре, ле Силас у Тимот’ейо Бәройайеда ман. 15Әwед кӧ Паwлос вәр’едькьрьн, әw һ’әта Ат’инайе бьрьн, паше жь Паwлос т’әми стандьн кӧ Силас у Тимот’ейо зу һәр’ьн бьгьһижьнә wи, хwәха жи пашда вәгәр’ийан.

Паwлос ль бажаре Ат’инайе

16Гава Ат’инайеда Паwлос һивийа wан бу, дьле wи нә р’ьһ’әт бу, чьмки дит бажар нава п’утп’арьстийеда бу+. 17Аwа әwи к’ьништеда щьһу у йунанед хwәдебаwәрр’а у ль мәйдане бажерда жи һәр р’ож р’асти к’е дьһат wанр’а дьк’әтә хәбәрдане. 18Чәнд философед епикури у стойхи wир’а к’әтьнә һ’ӧщәте у һьнәка дьгот: «Әви дәвбәлайи бет’әwшә чь дьхwазә бежә?» Һьнәка жи дьгот: «Ӧса те к’ьфше, кӧ әва дәрһәqа хwәдейед хәрибда даннасин дькә». Аһа дьготьн, чьмки әwи бона Иса у р’абуна мьрийа даннасин дькьр. 19Wи чахи әw һьлдан бьрьнә бәр щьвина Арйопагойе у готьн: «Әм дькарьн бона wе һинкьрьна нуйә кӧ тӧ даннасин дьки бьзаньбьн+? 20Тӧ тьштед хәриб мә дьди бьһистьне, ләма жи әм дьхwазьн мә’на wан бьзаньбьн». 21Һ’әму ат’ини у хәрибед кӧ wьр дьман, тьштәки майинва мьжул нәдьбун, пештьри тьштед ну готьне йан бьһистьне.

22Һьнге Паwлос бәр щьвина Арйопагойеда сәкьни у гот: «Гәли ат’инийа! Әз дина хwә дьдьме, кӧ һун жь һ’әму алийава гәләки һ’әбандьнева мьжул ьн. 23Чьмки гава әз гәр’ийам, мьн дина хwә да һ’әбандьнед wә, мьн горигәһәк дит кӧ сәр wе ньвисар бу ‹ХWӘДЕЙЕ НӘНАСР’А›. Аwа Әwе кӧ һун нас накьн дьһ’әбиньн, әз бона Wи wәр’а даннасин дькьм. 24Хwәдейе кӧ әв дьнйа у һ’әмуйед нава wеда ә’фьрандийә, Әw Хӧдане ә’рд у ә’змен ә у п’арьстгәһед бь дәста чекьрида наминә[*] ,+
25нә жи ч’ә’ве Wи дәсте мәрьва йә кӧ хьзмәтк’арийа Wи бькьн, чаwа Йәки һ’әwще тьштәки, ле Әw хwәха ә’мьр, бине у һәр тьшти дьдә һ’әмуйа+. 26Һ’әму мьләтед дьнйайе жь хунәки хӧльqанд, кӧ сәр р’уйе т’әмамийа дьнйайе бьжин. Әwи зәман у синоред щи-мьск’әна wанр’а к’ьфш кьрьн+. 27Әwи әв йәкана кьрьн, wәки мәрьв ль Wи бьгәр’ьн, бәлки бьп’әлиньн бьбиньн. Ле Әw Хwәде жь мә һәр кәси нә дур ә жи, 28чьмки ‹әм бь Wи дьжин, дьмәшьн у һәнә›[*] . Чаwа чәнд шайиред wә жи готьнә: ‹Әм р’аст зар’ед Wи нә›[*]+ .

29Аwа кӧ әм жь Хwәде бунә, гәрәке әм Хwәде аһа нәшьбиньн мина зер’, зив, йан кәвьре кӧ бь һ’ьш у һостатийа мәрьва һатьнә к’оландьне+. 30Хwәде дина Хwә нәдайә һ’әму зәманед кӧ мәрьвайийе Әw нас нәкьрийә, ле ньһа һәр дәра т’әми ль һ’әму мәрьва дькә, кӧ жь гӧнәкьрьне вәгәр’ьн+. 31Чьмки Әwи р’ожәк к’ьфш кьрийә, к’ижанеда wе диwана дьне р’аст бь дәсте Мәрьвәки бькә, Йе кӧ Әwи к’ьфш кьрийә. Хwәде әв йәкана һ’әмуйар’а данә избаткьрьне, гава Әw мәрьв жь мьрьне р’акьр»+.

32Гава бона р’абуна мьрийа бьһистьн, һьнәк пе к’әнийан, ле һьнәка жи гот: «Бона wе йәке әме щарәкә дьн жь тә бьбьһен». 33У Паwлос жь нав щьвина wан дәрк’әт чу. 34Ле һьнәка хwә ль wи гьрт, баwәр кьрьн. Нава wанда бун Дийонисйойе әндәме Арйопагойе у к’ӧлфәтәкә наве wе Дамәрис, т’әви һьнәкед майин.

18

Паwлос бажаре Корьнт’еда

18^1Жь wьр шунда Паwлос жь Ат’ине р’ек’әт һатә Корьнт’е. 2Ль wьр йәки щьһу наве wи Акила дит, буйина хwәда жь Понтосе. Әва т’әви к’ӧлфәта хwә Прьскилайе ну жь Италйайе һатьбу, чьмки Qәйсәр Клаwдйо ә’мьр кьрьбу, кӧ һ’әму щьһу жь Р’оме дәрк’әвьн. Паwлос чу щәм wан,+
3щәм wан ма у т’әви wан хәбьти, чьмки п’еше wан йәк бу, кон чедькьрьн. 4Әw һ’әму р’ожед шәмийа к’ьништада щьһу у йунанар’а дьк’әтә хәбәрдане, әw дьданә баwәркьрьне+.

5Гава Силас у Тимот’ейо жь Мәкәдонйайе һатьн, Паwлос бь хирәт т’әмамийа wәхте хwә да һинкьрьна Хәбәре[*] у щьһуйар’а шә’дәти дьда кӧ Мәсиһ, Иса йә+. 6Гава әw мьqабьли wи р’абун у әw беһӧрмәт кьрьн, әwи к’ьнще хwә даwшанд у готә wан: «Хуна wә сәре wә бә, әз бесущ ьм. Жь вьр шунда әзе һәр’ьмә щәм нәщьһуйа»+. 7Әw һьнге жь wьр чу к’әтә мала йәки наве wи Тито Йусто. Әw мәрьвәки нәщьһу бу, ле хwәдебаwәр бу, мала wи к’еләка к’ьниште бу. 8Кьриспойе сәрwере к’ьниште жи нәфәред хwәва баwәрийа хwә Хӧдан ани у жь корьнт’ийа гәләка кӧ бьһистьн, баwәр кьрьн у пе аве һатьнә ньхӧмандьне+.

9Шәвәке Хӧдан дитьнокеда һатә бәр ч’ә’ве Паwлос у готе: «Нәтьрсә, хәбәр дә у хwә кәр’ нәкә. 10Чьмки Әз т’әви тә мә у кәсәке бәр тә р’анәбә зийане нәдә тә, чьмки гәләк щьмә’та Мьн ви бажарида һәйә». 11Әw ль wе дәре саләке у шәш мәһа ма, әw һини хәбәра Хwәде дькьрьн.

12Һена wәлийе Галийойе Ахайайеда щьһу бунә йәк, һ’ьщуми сәр Паwлос кьрьн у бьрьнә бәр диwане 13готьн: «Әва щьмә’те һин дькә, кӧ нә ль гора qануне Хwәде бьһ’әбиньн». 14Гава Паwлос wе дәстпекьра хәбәр да, Галийо щьһуйар’а гот: «Һәгәр гьли бона нәһәqийе у хьрабийе буйа, щьһуно, дьбу кӧ мьн гӧһдарийа wә бькьра, 15ле һәгәр пьрс сәр хәбәра, нава у qануна wә йә, һун хwәха бьньһер’ьн. Әз нахwазьм бьбьмә һ’акьме ван тьшта»+. 16У әw жь диwанхане дәрхьстьн. 17Һьнге һ’әмуйа Состенисе сәрwере к’ьниште гьртьн, ль бәр диwанхане к’ӧтан, ле qәт хәма Галийо жи нибу.

Паwлос вәдьгәр’ә Әнтакйайе

18Паwлос гәләк р’ожа диса ль wьр ма, паше хатьре хwә жь баwәрмәнда хwәст, бь гәмийе чу алийе Сурйайе. Прьскила у Акила жи т’әви wи бун. Әwи Кәнхерйайеда п’ор’е хwә кӧр’ кьрьбу, чьмки ад-qьраркьри[*] бу+. 19Әw гьһиштьнә Әфәсе, Прьскила у Акила ль wьр һьштьн, хwәха к’әтә к’ьниште щьһуйар’а к’әтә хәбәрдане+. 20Wана һиви жь wи кьр, кӧ һьнәки дьреж ль wьр бьминә, әw qайл нәбу. 21Ле гава хатьре хwә жь wан хwәст, гот: «Әзе диса сәр wәда бем, һәгәр Хwәде һ’ьз бькә»[*] . Бь гәмийе жь Әфәсе чу+. 22Гава гьһиштә Qәйсәрийе, һәвраз чу Оршәлиме сьлав да щьвине, паше бәржер чу Әнтакйайе. 23Гава һьнәк wәхт ль wьр ма, р’абу бәрева к’әтә wәлате Галатйа у Фьригйа, һ’әму шагьрт баwәрийеда дьшьдандьн+.

Аполо бажаре Әфәседа Мьзгинийе дьдә

24Щьһуки наве wи Аполо, буйина хwәда жь Скәндәрйайе, һатә Әфәсе. Әва готьнбежәки сәрхwә у ньвисаред пирозда занәки зор бу+. 25Әw Р’ийа Хӧданда һинбуйи бу, агьре хирәте сери к’әтьбу[*] бона Иса р’аст хәбәр дьда у һин дькьр, ле т’әне ньхӧмандьна Йуһ’әнна заньбу+. 26Әви дәстпекьр к’ьништеда мерк’ими хәбәр да. Ле гава Прьскилайе у Акила хәбәрдана wи бьһистьн, әw бьрьнә щәм хwә, һе р’аст Р’ийа Хwәде wир’а шьровәкьрьн+. 27Аполо кӧ хwәст һәр’ә Ахайайе, бьра дьл данә бәр у шагьртар’а жи нә’мәк ньвисин кӧ wи qәбул кьн. Гава гьһиштә wьр, әw гәләки кери wан һат, йед кӧ бь к’әрәма Хwәде бьбунә баwәрмәнд+. 28Чьмки бь щьмә’ти хәбәрданеда йа wи ль сәр йа щьһуйа дьк’әт, бь ньвисаред пироз дьда избаткьрьне, кӧ Мәсиһ, Иса йә+.

19

Р’еwитийа Паwлосә сьсийа (18:23; 19:1–21:16)

Паwлос Әфәседа

19^1Гава Аполо һе Корьнт’еда бу, Паwлос щийе жорьнр’а дәрбаз бу бәржери Әфәсе бу у ль wьр чәнд шагьрт дитьн+
2у жь wан пьрси: «Гава wә баwәр кьр, wә Р’ӧһ’е Пироз станд?» Wана гот: «Мә qәт нәбьһистийә жи кӧ Р’ӧһ’е Пироз һәйә». 3Әwи wанр’а гот: «Ле һун бь чь һатьнә ньхӧмандьне?» Wана гот: «Бь ньхӧмандьна Йуһ’әнна»+. 4Паwлос гот: «Йуһ’әнна бона гӧнәвәгәр’андьне ньхӧманд у щьмә’тер’а гот: ‹Йе кӧ пәй мьнр’а те баwәрийа хwә Wи биньн›, аwа готи Иса»[*]+ . 5Гава әв йәк бьһистьн, бь наве Хӧдан Иса һатьнә ньхӧмандьне+. 6У гава Паwлос дәстед хwә данинә сәр wан, Р’ӧһ’е Пироз һатә сәр wан, бь зьмана хәбәр дан у п’ехәмбәрти кьрьн+. 7Әвана wәкә донздәһ мәрийа бун.

8Паwлос к’әтә к’ьниште, се мәһа мерк’ими хәбәр дьда, бона П’адшатийа Хwәде wанр’а дьк’әтә хәбәрдане у әw дьданә баwәркьрьне+. 9Ле гава һьнәкә сәрһ’ьшк мьqабьл дәрк’әтьн у ль бәр щьмә’те Р’ийа Хӧдан беһӧрмәт дькьрьн, Паwлос жь wан qәтийа, шагьрт башqә кьрьн у һәр р’ож дәрсхана Тиранода wанр’а дьк’әтә хәбәрдане. 10Әве йәке дӧ сала к’ьшанд, һ’әта кӧ һ’әму щьһу у йунанед кӧ qәза Асйайеда дьман, Хәбәра Хӧдан бьһистьн.

Һәр һ’әфт кӧр’ед Скеwа

11Хwәде бь дәсте Паwлос гәләк к’әрәмәтед зор дькьрьн, 12һ’әта кӧ әw дәстмал у шалькед кӧ Паwлос ле дьк’әтьн нәхwәшар’а дьбьрьн, әw qәнщ дьбун у р’ӧһ’ед хьраб дәрдьк’әтьн+. 13Чәнд щьһуйед гәр’ок һәбун кӧ хwә дабунә щьндәрхьстьне, wан дькьр кӧ сәр йед кӧ р’ӧһ’ед хьраб нава wанда һәбун, пе наве Хӧдан Иса бәри wан дьн у дьготьн: «Әм пе wи Исайе кӧ Паwлос даннасин дькә бәри wә дьдьн»+. 14Әва йәка һәр һ’әфт кӧр’ед Скеwайе сәрәкк’аһинәки щьһуйа дькьрьн. 15Щарәке р’ӧһ’е хьраб ль wан вәгәр’анд у гот: «Әз Иса нас дькьм, бона Паwлос жи заньм, ле һун к’и нә?»+
16Һьнге әw мәрьве кӧ р’ӧһ’е хьраб теда бу, банзда сәр wан, qәwата wи wан һ’әмуйада чу әw ӧса к’ӧтан, wәки әw жь wе мале тә’зи у бьриндар р’әвин. 17Бона ве йәке һ’әму щьһу у йунанед кӧ Әфәседа дьман пе һ’әсийан. Тьрс к’әтә сәр wан һ’әмуйа у наве Хӧдан Иса бьльнд дьбу. 18Гәләк баwәрмәнд жи дьһатьн гӧнед хwә дьданә р’уйе хwә у кьред хwә дьготьн+. 19Йед сербазийева жи кӧ мьжул дьбун, гәләка к’ьтебед хwә т’оп дькьрьнә щики у ль бәр һ’әмуйа дьшәwьтандьн. Qимәте wан һ’әсаб кьрьн, пенщи һ’әзар зив дәрк’әт. 20Бь ви аwайи Хәбәра Хӧдан бь зорайи һе пешда дьчу у qәwат дьбу+.

Шәр’-дә’wа Әфәседа

21Гава әв тьшт бун, Паwлос qьрар кьр[*] кӧ Мәкәдонйайе у Ахайайева дәрбаз бә һәр’ә Оршәлиме у гот: «Пәй чуйина wьрар’а гәрәке әз һәр’ьм Р’оме жи бьбиньм»+. 22Әwи дӧ к’омәкдаред хwә Тимот’ейо у Ерасто шандьнә Мәкәдонйайе у әw һьнәки жи ль qәза Асйайе ма+.

23Wан чахада бона Р’ийа Хӧдан гәләки шәр’-дә’w пешда һат. 24Йәки зивкәр һәбу наве wи Димитрийо. Әви п’арьстгәһед хwәдейа наве wе Артәмис щур’е йа ә’дәтида бь зив бьч’ук чедькьрьн у гәләк к’ар һостар’а дани. 25Әwи гази wан һ’әму һоста, ӧса жи йед мина хwәйийе ви п’ешәйи кьрьн у гот: «Гәли һәвала! Һун заньн кӧ к’ара мә ви шьхӧлида йә. 26Һун жи дьбьһен у дьбиньн кӧ әви Паwлоси нә кӧ т’әне Әфәседа, ле баwәрийа wә һәбә т’әмамийа qәза Асйайеда жи сәре гәләк щьмә’та т’ьжи кьрийә жь р’е дәрхьстийә у дьбежә: ‹Әw хwәдейед кӧ бь дәста чекьри нә, әw нә хwәде нә›+. 27Зийана wе нә т’әне әw ә кӧ п’еше мә те беһӧрмәткьрьне, ле п’арьстгәһа Артәмис хwәдейа мәзьн wе бәр тьштәки нәйе һ’әсабе у wе qәдьре мәзьнайийа wе бьк’әвә, йа кӧ һ’әму qәза Асйа у дьнйа дьһ’әбинә».

28Гава әв йәк бьһистьн, бь к’ин-бох т’ьжи бун, дькьрьнә qир’ин у дьготьн: «Артәмиса әфәсийа мәзьн ә!» 29Т’әмамийа бажер qьлqьли, р’аһьштә Гайос у Әристархойе мәкәдони, кӧ һәвал-р’ейед Паwлос бун, һәвр’а р’әвинә дитьндаре+. 30Паwлос жи хwәст кӧ бьк’әвә нава wе ә’лаләте, ле шагьрта нәһьшт. 31Жь һьнәк сәрwеред qәза Асйайе жи кӧ достед wи бун, мәри шандьнә щәм wи у һиви же кьрьн, кӧ нәчә дитьндаре. 32Һәма wи wәхтида һьнәка щур’әки, һьнәка жи щур’әки дьн дькьрьнә qир’ин, чьмки к’омбуна wан т’әвиһәвбуйи бу, гәләка жи ньзаньбу әw бона чь жи щьвийанә. 33Һьнәка жь ә’лаләте Скәндәр пешда бьрьн, чьмки щьһуйа әw пешда дә’ф дан. Скәндәр дәсте хwә бьльнд кьр, хwәст щаба хwә бьдә. 34Ле гава пе һ’әсийан кӧ әw щьһу йә, һ’әмуйа бь дәнгәки wәкә дӧ сьһ’әта кьрьнә qир’ин: «Артәмиса әфәсийа мәзьн ә!»

35Паше к’атьбе[*] бажер ә’лаләт сәqьр’анд у гот: «Гәли әфәсийа! К’и ньзанә кӧ бажаре Әфәсе хwәйитийе[*] п’арьстгәһа Артәмиса мәзьн дькә, йа кӧ кәвьре wейи пироз жь ә’змен һатийә хwаре? 36Чаwа ве йәкеда кӧ тьштәки хельф т’ӧнә, ләма жи гәрәке һун хwә р’ьһ’әт хwәй кьн у тьштәки бь бәрзәqийе нәкьн. 37Wә әв мәрьвана анинә вьра, әвана нә т’аланкьред п’арьстгәһе нә у нә жи хwәдейа мә беһӧрмәт кьрьнә. 38Аwа һәгәр шькийате Димитрийо у һостайед т’әви wи сәр йәки һәйә, бьра һәр’ьнә диwанхане, һ’акьм һәнә. Ль wьр әw дькарьн шькийате хwә һәвдӧ бькьн. 39Ле һәгәр хwәстьна wә бона тьштәки дьн ә, бьра щьватәкә ә’дәтида бе леньһер’андьне. 40Чьмки зийана мә жи ве йәкеда һәйә у бона шәр’е иройин әме бенә нәһәqкьрьне у мә’ник т’ӧнә, кӧ әм пе бькарьбьн бона ве к’омбуне щаба хwә бьдьн». 41Гава әв йәк гот, щьват бәла кьр.

20

Паwлос дьчә бәрбь Мәкәдонйайе у Йунаньстане

20^1Гава qалмә-qалм сәqьр’и, Паwлос гази шагьрта кьр, дьл да wан у хатьре хwә жь wан хwәст, р’абу чу Мәкәдонйайе+. 2Ль wан алийа гәр’ийа, бь гәләк готьна дьл данә wан. Паше чу Йунаньстане, 3wәкә се мәһа ль wьр дәрбаз кьр. Гава к’аре хwә дькьр кӧ бьчуйа Сурйайе, щьһуйа бона wи шеwьрәкә мьхәнәтийе кьр, әw жи фькьри Мәкәдонйайева вәгәр’ә+. 4Т’әви wи жь Бәройайе Сопатройе кӧр’е Пиро, жь Т’есалонике Әристархо у Секундо, Гайосе жь Дербе у Тимот’ейо, жь qәза Асйайе Тьхико у Трофимо чун+. 5Әвана пешийа мә чунә Тройайе, ль wьр һивийа мә бун+. 6Әм жи пәй р’ожед Щәжьна Нане Шкәвар’а бь гәмийе жь Филипйайе чун, пенщ р’ожада гьһиштьнә Тройайе, щәм wан. Әм wьр һ’әфт р’ожа ман+.

Сахбуна Әйтухо Тройайеда

7Р’ожа һ’әфтийейә пешьн әм бона нанкәркьрьне щьвийайи бун, Паwлос кӧ wе р’ожа дьн бьчуйа, wанар’а хәбәр дьда у һ’әта ниве шәве хәбәрдана хwә дьреж кьр+. 8Әw ода әм теда щьвийайи бун, гәләк ч’ьра теда һәбун. 9Хортәк жи наве wи Әйтухо, сәр п’әнщәре р’уньшти дьһеньжи у к’әтә хәwа к’ур. У гава Паwлос хәбәрдана хwә дьреж дькьр, әw хәwа к’урда жь qате сьсийа жорда к’әт у мьрити әw һьлдан+. 10Паwлос пәйайи жере бу, хwә авитә сәр wи, да һ’әмеза хwә у гот: «Хwә ӧнда нәкьн, чьмки р’ӧһ’е wи wида йә»+. 11Паше һьлк’ьшийа һат, нан кәркьр хwар у һ’әта сьбәһе дьреж хәбәр да у р’абу чу. 12Хорт жи сах-сьламәт анинә мал, беһ’әсаб дьл һатә бәр wан.

Жь Тройайе бәрбь Миләтосе

13Әм чун к’әтьнә гәмийе р’ек’әтьн у бәрбь Асосе чун, кӧ жь wе дәре мә гәрәке Паwлос һьлда, чьмки әwи мәр’а готьбу: «Әзе пәйа бем». 14Гава ль Асосе р’асти мә һат, мә әw һьлда чунә Мьтулане. 15Жь wьр жи әм чун, р’ожа дьне гьһиштьнә пешбәри Хийайе, р’ожтьра дьн гьһиштьнә Самосе[*] , сьбәһтьра дьн жи гьһиштьнә Миләтосе. 16Паwлос нета хwә данибу бь гәмийе бәр Әфәсер’а дәрбаз буйа, кӧ нәбә wәхте хwә qәза Асйайеда ӧнда кә, чьмки дьләзанд кӧ һәгәр жер’а ль һәв бе, Р’ожа Пенщийә һ’әсаб әw ль Оршәлиме бә+.

Паwлос хатьре хwә жь бәрпьрсийаред щьвина Әфәсе дьхwазә

17Жь Миләтосе мәри шандә Әфәсе у гази бәрпьрсийаред щьвине кьрьн. 18Гава әw һатьнә щәм wи, wанр’а гот: «Һун хwәха заньн wе р’ожа пешьнда гава мьн ньге хwә авитә qәза Асйайе, һ’әта ньһа wәр’а чаwа бумә+. 19Мьн Хӧданр’а т’ам шкәсти бь гәләк һесьра, нава wан щер’ьбандьнада qӧльх кьрийә, к’ижан кӧ жь шеwьред щьһуйа дьһатьнә сәре мьн, 20Һун заньн кӧ мьн т’ӧ щар хwә жь тьштед керһатийә бона wә нәдайә паш, ле һ’әму wәр’а готьнә у ашкәрә мал бь мал һун һин кьрьнә. 21Мьн бь мә’рифәти һьн һиви жь щьһуйа, һьн жи жь нәщьһуйа кьр, кӧ вәгәр’ьнә бәрбь Хwәде у баwәрийа хwә Хӧдане мә Иса биньн. 22У ва әз бьн дәсте Р’ӧһ’е Пирозда дьчьмә Оршәлиме, wьр wе чь бе сәре мьн, әз ньзаньм. 23Т’әне Р’ӧһ’е Пироз һ’әму бажарида т’әмийе дьдә мьн у дьбежә кӧ: ‹Qәйд у тәнгаси пешийа тә нә›+. 24Ле әз ә’мьре хwә лайиqи т’ӧ тьшти накьм, т’әне дькьм[*] бьгьһижьмә мәрәме хwә у wе qӧльха кӧ мьн жь Хӧдан Иса стандийә биньмә сери, аwа готи Мьзгинийа к’әрәма Хwәде бь мә’рифәти даннасин кьм+.

25Ньһа әз заньм иди һун һ’әмуйед кӧ әз нав wәда гәр’ийамә у П’адшатийа Хwәде даннасин кьрийә р’уйе мьн набиньн. 26Бона ве йәке әз р’ожа иройин ль бәр wә шә’дәтийе дьдьм, кӧ щабдаре хуна wә т’ӧ кәси ниньм,+
27чьмки мьн хwә нәда паш, т’әмамийа qьрара Хwәде wәр’а гот. 28Ньһа мьqати хwә у т’әмамийа wи кәре пез бьн, кӧ Р’ӧһ’е Пироз һун сәр бәрпьрсийар[*] к’ьфш кьрьнә. Шьвантийе щьвина Хwәде бькьн, йа кӧ Wи бь хуна Хwә qазьнщ кьр+. 29Әз заньм пәй чуйина мьнр’а гӧред дәвхун wе бьк’әвьнә нава wә у һ’әйфа wан wе кери нәйе+. 30Жь нава wәда жи мәрьве дәрен у тьштед хельф wе хәбәр дьн, кӧ шагьрта пәй хwә бьбьн+. 31Бона ве йәке һ’ьшйар бьминьн у бир нәкьн, кӧ мьн һун һәр кәс, се сала шәв у р’ож бе р’ьһ’әти бь һесьра ширәт кьрьнә+.

32Ньһа әз wә дьсперьмә Хwәде у Хәбәра к’әрәма Wи, кӧ дькарә wә р’ӧһ’анийеда ава кә у п’ара wә т’әви т’әмамийа щьмә’та Хwә кә+. 33Мьн һавьжийа хwә зер’, зив у к’ьнще т’ӧ кәси нәанийә+. 34Һун хwәха заньн әз у йед т’әви мьн әм һ’әwще чь жи бунә, әв дәстед мьн хәбьтинә+. 35Мьн пе һ’әму шьхӧлед хwә нишани wә кьрийә, кӧ чаwа гәрәке бьхәбьтьн к’омәке бьдьнә к’әтийа у хәбәра Хӧдан Иса бир биньн кӧ гот: ‹Хwәзи ль дайийа, нә кӧ ль стандийа›»+.

36Гава әв йәк гот, т’әви һ’әмуйа чок да дӧа кьр+. 37Һ’әму жи гәләки гьрийан, хwә авитьнә стуйе Паwлос у р’амусан. 38Дьлед wан һе зедә бона wе хәбәра wи дьшәwьти кӧ гот: «Һун иди р’уйе мьн набиньн». Паше әw һ’әта гәмийе вәр’екьрьн.

21

Паwлос дьчә Оршәлиме

21^1Гава әм жь wан qәтийан, бь гәмийе р’ек’әтьн, р’аст чун гьһиштьнә Косе, р’ожа дьне Р’одосе у жь wьр Патарайе. 2Мә гәмик дит кӧ дьчу Финикйайе, әм к’әтьнә wе р’ек’әтьн. 3Гава Qӧбрьсе хӧйа кьр, мә әw мьле ч’әпева һьшт. Әм бәрбь qәза Сурйайе чун гьһиштьнә бажаре Суре, чьмки баре гәмийе wьр гәрәке бьһата валакьрьне. 4Мә шагьрт дитьн, әм һ’әфт р’ожа ль wьр ман. Wана бь Р’ӧһ’е Пироз дьготә Паwлос кӧ нәчә Оршәлиме+. 5Ле гава мә әw р’ож дәрбаз кьрьн, әм р’абун чун у һ’әмуйа жьна у зар’ава һ’әта бажер дәр әм вәр’екьрьн у дәве бә’ре мә чок да дӧа кьр+. 6Паше мә хатьре хwә жь һәв хwәст к’әтьнә гәмийе, әwана жи вәгәр’ийанә малед хwә.

7Мә р’еwити бь гәмийе жь Суре думайи кьр, әм гьһиштьнә Пьтолемайе, мә wьр хушк-бьра сьлав кьрьн, әм р’ожәке манә щәм wан. 8Р’ожа дьн әм жь wьр р’ек’әтьн чунә Qәйсәрийе мала Филипойе мьзгиндар, әw йәк жь wан һәр һ’әфт к’омәкдаред к’ьфшкьри бу[*] . Әм ль щәм wи ман+. 9Чар qизед wийә бьк’ьр һәбун, кӧ п’ехәмбәрти дькьрьн+. 10Гава әм гәләк р’ожа ль wьр ман, жь Щьһустане п’ехәмбәрәки наве wи Һагабо бәржер бу[*]+ . 11Гава һатә щәм мә, qайиша пьшта Паwлос һьлда, дәст у п’ийед хwә гьреда у гот: «Р’ӧһ’е Пироз аһа дьбежә: ‹Әw мәрьве хwәйе ве qайише щьһуйе Оршәлимеда аһа wи гьредьн у бьдьнә дәсте нәщьһуйа›»+. 12Гава әв йәк мә бьһист, т’әви йед wьр мә лава кьр, кӧ әw һьлнәк’ьшә нәчә Оршәлиме+. 13Ле Паwлос щаб да у гот: «Һун чь дькьн? Чьма һун дьгьрин у дьле мьн дьшкеньн? Әз Оршәлимеда бона наве Хӧдан Иса нә кӧ т’әне бона гьредане, ле бона кӧштьне жи һазьр ьм»+. 14Гава мә нькарьбу әw банийа сәр йа хwә, мә дәнге хwә бьр’и у гот: «Бьра ә’мьре Хӧдан бә».

15Чәнд р’ожа шунда мә к’аре хwә кьр, әм һьлк’ьшийан чунә Оршәлиме. 16Т’әви мә чәнд шагьртед Qәйсәрийе жи һатьн, әм бьрьнә мала шагьртәки зува, кӧ наве wи Мьнасо бу, жь Qӧбрьсе, wәки әм ль wьр бьминьн,

Паwлос сәрики Аqуб у бәрпьрсийара дьхә

17Гава әм гьһиштьнә Оршәлиме, баwәрмәнда әм әшq у ша qәбул кьрьн. 18Р’ожа дьне Паwлос т’әви мә чу щәм Аqуб, һ’әму бәрпьрсийар жи һазьр бун+. 19Паwлос сьлав да wан, йәк-йәк чь кӧ Хwәде бь qӧльхе wи нава нәщьһуйада кьрьбу, wанар’а гьли кьр. 20Wана кӧ әв йәк бьһист, шькьри данә Хwәде у ӧса жи Паwлоср’а готьн: «Дина хwә бьде, чьqас һ’әзара щьһуйед баwәрмәнд һәнә у һ’әму жи хирәтк’ешед Qануне нә+. 21Аwа wана бона тә бьһистийә кӧ тӧ һ’әму щьһуйед нава нәщьһуйада һин дьки, кӧ дәст жь Qануна Муса бьк’ьшиньн у дьбежи кӧ әw кӧр’ед хwә сьнәт нәкьн у пәй ә’дәт жи нәчьн+. 22Ньһа әм чь бькьн? Wе ә’сә бьбьһен кӧ тӧ һатийи. 23Дә р’абә әм чь тәр’а дьбежьн бькә. Вьр щәм мә чар мәрьв һәнә кӧ ад-qьрар[*] кьрьнә+. 24Wан хwәр’а һьлдә, т’әви wан ль гора ә’дәт паqьж бә у хәрще wан һьлдә сәр хwә, кӧ п’ор’е сәре хwә кӧр’ кьн. Һьнге һәр кәсе заньбә әw тьштед кӧ бона тә бьһистьнә дәрәw ьн у тӧ хwәха жи пәй Qануна Муса дьчи+. 25Ле бона wан нәщьһуйед кӧ һатьнә сәр баwәрийе, мә wанр’а qьрара хwә ньвисийә шандийә, wәки әw һ’әвза хwә жь wан qӧрбанед п’утп’арьстийе, хуне, гоште мьрар у бенамусийе бькьн»[*]+ . 26Һьнге Паwлос әw мәри р’ожа дьне һьлдан, т’әви wан паqьж бу, к’әтә п’арьстгәһе у хьлазийа р’ожед паqьжбуне да ә’ламкьрьне, кӧ wе к’әнге бона wан һәр кәси һ’әди[*] бе дайине+.

Паwлос п’арьстгәһеда те гьртьне

27Гава һәр һ’әфт р’ож сәр һәвда һатьн, жь щьһуйед qәза Асйайе Паwлос п’арьстгәһеда дитьн, т’әмамийа ә’лаләте т’әвр’акьрьн, дәст авитьне 28у кьрьнә qир’ин готьн: «Һәwар, исраелино! Алик’арийе бькьн! Әва әw мәрьв ә, йе кӧ ль һәр дәра һ’әмуйа мьqабьли щьмә’та мә, Qануна Муса у ви щийи һин дькә, һе сәрда жи йунан кьрьнә п’арьстгәһе, әв щийе пироз һ’әр’ьманд»+. 29Әв йәка готьн, чьмки пешийе бажерда Трофимойе жь Әфәсе т’әви wи дитьбун у wан т’ьре Паwлос әw кьрийә п’арьстгәһе+.

30Т’әмамийа бажер һ’әжийа, ә’лаләт бь ләз к’ом бу, Паwлос гьртьн жь п’арьстгәһе к’аши дәрва кьрьн у дәред wе пер’а-пер’а һатьнә гьртьне. 31Гава wан дькьр кӧ wи бькӧжьн, щаб гьһиштә сәрһ’әзаре р’әфа әскәра, wәки т’әмамийа Оршәлиме т’әвиһәв буйә. 32Әwи пер’а-пер’а әскәр у сәрсәд һьлдан, бь ләз чу сәр wан. Гава wана сәрһ’әзар әскәрава дитьн, дәст жь Паwлос к’ӧтане к’ьшандьн. 33Wи чахи сәрһ’әзар һатә незик, әw гьрт, ә’мьр кьр кӧ бь дӧ зьнщира wи гьредьн. Һьнге пьрси: «Әв к’и йә у чь кьрийә?»+
34Нава ә’лаләтеда бона wи һәр йәки щур’әки дькьрә qар’ә-qар’. Әwи гава жь дәст qалмә-qалма щьмә’те нькарьбу ә’сәйи бьзаньбуйа, ә’мьр кьр wи бьбьнә әскәрхане+. 35Гава Паwлос гьһиштә п’епәлинга, әскәра әw бьльндкьри бьрьн, чьмки ә’лаләте зор дьда wи, 36ль пәй wи дьчун, дькьрьнә qир’ин у дьготьн: «Wи бькӧжьн!»

Паwлос щаба хwә ль бәр ә’лаләте дьдә

37Иди Паwлос wе бьбьрана һьндӧр’е әскәрхане, әwи сәрһ’әзарр’а гот: «Изьна мьн һәйә т’әви тә хәбәр дьм?» Әwи гот: «Тӧ йунани жи зани? 38Кӧ ӧса йә тӧ нә әwи мьсьри йи, йе кӧ чәндәк пешда кьрә шәр’-дә’w, чар һ’әзар qачахед меркӧж дәрхьстьнә бәр’ийе». 39Паwлос гот: «Әз мәрьвәки щьһу мә, жь Тарсуса Киликйайе, нә бажарванәки бе нав-нишан ьм. Әз һиви жь тә дькьм, изьне бьдә кӧ әз ве щьмә’тер’а хәбәр дьм»+. 40Гава әwи изьн да, Паwлос сәр п’епәлинга сәкьни, дәсте хwә бьльнд кьр, щьмә’те кӧ дәнге хwә бьр’и, әwи бь зьмане ибрани хәбәр да у гот:

22

22^1«Гәли бав у бьра! Ньһа гӧһдарийа мьн бькьн, кӧ әз щаба хwә бьдьм». 2Гава бьһистьн кӧ әw wанар’а бь зьмане ибрани к’әтә хәбәрдане, кәр’ бун һе дәнге хwә бьр’ин. У wи гот: 3«Әз мәрьвәки щьһу мә, бажаре Тарсуса Киликйайеда жь дийа хwә бумә, ле ви бажарида бьн дәсте Гамалйелда чаwа шагьрт мәзьн бумә у һ’әму Qануна кал-бава жи бь фәсал-р’аст һин бумә, һьндава Хwәдеда жи хwәйихирәт бум, чаwа кӧ һун һ’әму иро[*]+ . 4Мьн һ’әта кӧштьне жи йед кӧ пәй ве Р’е дьчун, дьзерандьн у qьсьме жьн у мера гьредьдан давитьнә кәле[*] ,+
5чаwа сәрәкк’аһин у т’әмамийа щьвина р’успийа жи шә’де мьн ьн. Мьн сәр бьрайед щьһутийедайә Шаме нә’мә жь wан һьлдабун дьчум wәки йед wьр жи гьредайи биньмә Оршәлиме кӧ бьдьнә щәзайе+.

6Гава әз һе р’е дьчум, незики Шаме бум, р’о нава р’оже ньшкева жь ә’змен дора мьн р’онайикә qайим шәwq да+. 7Әз к’әтьмә ә’рде у мьн дәнгәк бьһист кӧ мьнр’а гот: ‹Шаwул! Шаwул! Тӧ чьма Мьн дьзерини?› 8Мьн ле вәгәр’анд: ‹Тӧ к’и йи, Хӧдан?› Әwи мьнр’а гот: ‹Әз Исайе Ньсрәте мә, Йе кӧ тӧ дьзерини›. 9Әwед т’әви мьн жи р’онайи дитьн, ле дәнге кӧ мьнр’а хәбәр дьда нәдьбьһистьн. 10Һьнге мьн гот: ‹Әз чь бькьм, Хӧдан?› Хӧдан мьнр’а гот: ‹Р’абә һәр’ә Шаме у ль wьр һәр тьште кӧ бона тә к’ьфшкьри йә бьки, wе тәр’а бе готьне›. 11Мьн кӧ жь дәст шәwqа wе р’онайе нәдьдит, һьнге йед т’әви мьн дәсте мьн гьртьн, әз бьрьмә Шаме.

12Йәки наве wи Һананийа, анәгори Qануне хwәдехоф, нав щьһуйед Шамеда жи әw хwәйийе шә’дәтийа qәнщ бу,+
13әва һат щәм мьн сәкьни у гот: ‹Шаwул бьра, бьбинә!› Мьн дәстхwәда дит у ль wи ньһер’и. 14Әwи мьнр’а гот: ‹Хwәдейе кал-бавед мә тӧ к’ьфш кьри кӧ ә’мьре Wи бьзаньби у Йе Р’аст бьбини, хәбәра дәве Wи бьбьһейи, 15чьмки те бәр һ’әму мәрьва бона wан тьштед тә дитьн у бьһистьн бьби шә’де Wи+. 16Иди чьма дәрәнги дехи? Р’абә wәрә ньхӧмандьне, гази наве Wи кә жь гӧнед хwә wәрә шуштьне›+.

17Гава әз вәгәр’ийамә Оршәлиме у п’арьстгәһеда дӧа дькьр, мина сьһ’әте сәр мьнр’а дәрбаз бу,+
18мьн Әw дит у Wи мьнр’а гот: ‹Бькә бьләзинә жь Оршәлиме дәре, чьмки әw шә’дәтийа кӧ те бона Мьн бьди әwе qәбул нәкьн›. 19Мьн гот: ‹Хӧдан, әw qәнщ заньн кӧ әз бум, әwи һ’әму к’ьништада йед баwәрийа хwә Тә данин, давитьнә кәле у әw дьк’ӧтан. 20Гава хуна Стәйфане шә’де Тә дьр’ьжийа, әз хwәха жи wьр һазьр у р’ази бум, мьн нобәдари к’ьнщед йед әw кӧштьн дькьр›[*]+ . 21Һьнге Әwи мьнр’а гот: ‹Һәр’ә, Әзе тә бьшиньмә дур щәм нәщьһуйа›».

Паwлос бажарвантийа хwәда р’омайи йә

22Һ’әта ван хәбәра ә’лаләте гӧһдарийа wи кьр, паше бь дәнге бьльнд готьн: «Р’убари дьне wи нәһелә! Йед мина wи гәрәке нәжин!» 23Wана дькьрьнә qир’ин, к’ьнще хwә дьqәлаштьн давитьн у хwәли дьр’әшандьнә һәwа. 24Сәрһ’әзар ә’мьр кьр, кӧ wи бьбьнә әскәрхане у гот: «Бьдьн бәр qамчийа же бьпьрсьн, бьзаньбьн к’а суще wи чь йә, wәки ӧса сәр wи дькьнә qар’ә-qар’». 25Гава бь qайишед ч’әрм гьредан, Паwлос сәрсәде сәкьнир’а гот: «Гәло әва щайиз ә кӧ һун ль бажарванәки Р’омайе хьн, йе кӧ һе диwана wи нәбуйә?»+
26Сәрсәд гава әв йәк бьһист, чу щәм сәрһ’әзар у гот: «Тӧ чь дьки? Әва мәрьва бажарване Р’омайе йә». 27Сәрһ’әзар незики Паwлос бу у wир’а гот: «Мьнр’а бежә, тӧ бажарване Р’омайе йи?» Әwи гот: «Бәле». 28Сәрһ’әзар ле вәгәр’анд у гот: «Мьн бь гәләк п’әра әw бажарванти стандийә». Паwлос гот: «Ле әз йәкр’ожийа хwәда бажарване wьр ьм». 29У дәстхwәда әwед кӧ wе лехьстана у гьли же бьк’ьшандана жь wи дур к’әтьн. Сәрһ’әзар хwәха жи тьрсийа, гава бьһист кӧ бажарване Р’омайе йә, чьмки әwи әw дабу гьредане.

Паwлос ль бәр щьвина гьрәгьра

30Сьбәтьра дьн сәрһ’әзар хwәст р’аст бьзаньбә к’а щьһу чьма шькийате Паwлос дькьн. Әw бәр’да у ә’мьр кьр, кӧ сәрәкед к’аһина щьвина гьрәгьрава бе. Һьнге Паwлос ани ль бәр wан да сәкьнандьне.

23

23^1Паwлос дина хwә да щьвина гьрәгьра у гот: «Гәли бьра! Мьн бь исафа р’ьһ’әт ль бәр Хwәде ә’мьре хwә һ’әта иро дәрбаз кьрийә»+. 2Һананийайе сәрәкк’аһин ә’мьри бәрдәстийед незики Паwлос кьрьн кӧ девда бьдьне+. 3Һьнге Паwлос wир’а гот: «Хwәдейе жи ль тә хә, диwаре сиwахкьри! Тӧ р’уньшти йи анәгори Qануне диwана мьн дьки у жь Qануне дәр ә’мьр дьки кӧ әw мьн хьн»[*]+ . 4Йед щәм Паwлос сәкьни готьн: «Тӧ сәрәкк’аһине Хwәде беһӧрмәт дьки?»+
5Паwлос гот: «Бьрано, мьн ньзаньбу кӧ әw сәрәкк’аһин ә. Чаwа ньвисар ә: ‹Һьндава сәрwере мьләте хwәда хьраб хәбәр нәдә›[*] »+.

6Һьнге Паwлос пе һ’әсийа кӧ алики садуqи нә, алики жи ферьси, wе щьвинеда кьрә гази у гот: «Гәли бьра! Әз ферьси мә, кӧр’е ферьсийа! Бона гӧмана р’абуна мьрийа диwана мьн дькьн»+. 7Гава әв йәк гот, ферьси у садуqи һәвр’а к’әтьнә һ’ӧщәте у дӧтирәти к’әтә нава к’оме, 8(чьмки садуqи дьбежьн нә р’абуна мьрийа һәйә, нә мьлйак’әт, нә жи р’ӧһ’, ле ферьси һәрсека жи qәбул дькьн)[*]+ . 9Һьнге qалмә-qалма мәзьн һе пешда һат, жь qанунзанед алийе ферьсийа һьнәк р’абунә п’ийа у дәнг һьлдан мерк’ими готьн: «Әм ви мәрьвида т’ӧ хьрабийе набиньн. Бәлки р’ӧһ’әки йан мьлйак’әтәки вир’а хәбәр дайә?»+
10Гава шәр’-дә’w зедә бу, сәрһ’әзар тьрсийа кӧ әw Паwлос qәт-qәти кьн, ә’мьри әскәра кьр кӧ һәр’ьнә жере әwи жь нав wан бьгьрьн бьбьнә әскәрхане.

11Шәвтьра дьн Хӧдан ль бәр wи сәкьни у готе: «Сәрхwә бә, тә чаwа шә’дәтийа Мьн Оршәлимеда да, ӧса жи гәрәке Р’омеда шә’дәтийе бьди»+.

Щьһу т’әләке бона кӧштьна Паwлос һазьр дькьн

12Сьбәһ кӧ зәлал бу, һьнәк щьһу бунә йәк у сонд хwарьн, кӧ һ’әта Паwлос нәкӧжьн, нә бьхwьн, нә жи вәхwьн. 13Әwед кӧ әw сонд хwарьн жь чьли зедәтьр бун. 14Әвана чунә щәм сәрәкед к’аһин у р’успийа готьн: «Мә сонд хwарийә, һ’әта кӧ әм Паwлос нәкӧжьн, тьштәки тә’м нәкьн. 15Аwа һун т’әви щьвина гьрәгьра бежьнә сәрһ’әзар кӧ әwи сьбе бинә щәм wә, йанчийә һун дьхwазьн дәрһәqа wида һәр тьшти һе р’аст пе бьһ’әсьн, әме жи һе бәри һатьна wи һазьр бьн кӧ wи бькӧжьн».

16Ле харзийе Паwлос бона ве т’әләке бьһист, һат к’әтә әскәрхане Паwлоср’а гот. 17Паwлос жи гази сәрсәдәки кьр у готе: «Әви хорти бьбә щәм сәрһ’әзар, дьхwазә тьштәки wир’а бежә». 18Әwи жи хорт бьрә щәм сәрһ’әзар у готе: «Паwлосе гьрти гази мьн кьр, һиви кьр кӧ ви хорти биньмә щәм тә, тьштәки wийи готьне тәр’а һәйә». 19Сәрһ’әзар дәсте wи гьрт, бьрә алики у пьрси: «Тӧ чь дьхwази ә’лами мьн ки?» 20Әwи гот: «Щьһуйа qьрар кьрийә кӧ һиви жь тә бькьн, wәки сьбе Паwлос бьби щьвина гьрәгьра, йанчийә дьхwазьн дәрһәqа wида һәр тьшти һе р’аст бьзаньбьн. 21Ле wан баwәр нәкә, чьмки жь wан чьл мәрийа зедәтьр хwә вәшартьнә, һивийа wи нә. Wана сонд хwарийә, кӧ нә бьхwьн, нә жи вәхwьн һ’әта wи нәкӧжьн. Wана ньһа к’аре хwә кьрийә, һивийа qьрара тә нә». 22Wи чахи сәрһ’әзар хорт вәр’екьр у т’әми да wи: «Кәсир’а нәбежә, кӧ тә әв йәк мьнр’а готийә».

Паwлос дьшиньнә Qәйсәрийе щәм Фәликсе wәли

23Сәрһ’әзар гази дӧ сәрсәда кьр у гот: «Дӧсьд әскәри һазьр кьн, һ’әфте сийари, дӧсьд жи р’ьмдар, wәки шәв сьһ’әта нәһа һ’әта Qәйсәрийе һәр’ьн. 24Ӧса жи чәнд һәспа һазьр кьн, wәки Паwлос ле сийар кьн, кӧ бе qәдә бе бәла бьбьнә щәм Фәликсе wәли»+. 25Нә’мәк жи бь ве фькьре ньвиси:

26«Жь Клаwдйо Лусйо,

Сьлав Фәликсе wәлийе хwәйиqәдьрр’а!

27Әва мәрьва жь щьһуйа һатьбу гьртьне, wе бь дәсте wан бьһата кӧштьне, әз пе һ’әсийам кӧ р’омайи йә, бь әскәрава гьһиштьме у мьн әw хьлаз кьр+. 28Мьн хwәст кӧ бьзаньбьм к’а бона чь шькийате wи дькьн, мьн әw бьрә бәр щьвина гьрәгьред wан+
29у к’ьфш кьр, кӧ шькийате wан сәр пьрсед qануна wан ә, ле бона кӧштьне йан гьртьне хьрабийа wи т’ӧнәйә+. 30Гава щаб гьһиштә мьн, кӧ щьһуйа бона wи мәрьви т’әләкәк һазьр кьрийә, мьн дәстхwәда әw шандә щәм тә у ә’мьри ль шькийаткьра кьр, кӧ чи wани мьqабьли wи һәбә, ль бәр тә бежьн[*] »+.

31Әскәра жи анәгори wи ә’мьре кӧ стандьн, Паwлос шәв һьлдан бьрьнә Әнтипәтрисе. 32Р’ожа дьне йед сийари Паwлоср’а данин кӧ т’әви wи һәр’ьн, ле йед пәйа хwәха вәгәр’ийанә әскәрхане. 33Әwед сийари гьһиштьнә Qәйсәрийе, нә’мә данә wәли, Паwлос жи данә дәсте wи. 34Әwи әw нә’мә хwәнд, пьрси жь к’ижан qәзайе йә, кӧ пе һ’әсийа жь Киликйайе йә,+
35гот: «Әзе һьнге гӧһдарийа тә бькьм, к’әнге шькийаткьред тә бен». У ә’мьр кьр, кӧ әw qәсьра Һеродәсда бе хwәйкьрьне.

24

Щьһу шькийате Паwлос дькьн

24^1Пенщ р’ожа шунда Һананийайе сәрәкк’аһин т’әви һьнәкә жь р’успийа у Тәртулойе занәбеж бәржер бу һатә Qәйсәрийе. Вана бона Паwлос гьли-газьне хwә wәлир’а кьрьн+. 2-3Гава гази Паwлос кьрьн, Тәртуло дәст бь шькийата кьр у гот: «Әм т’ьме у һәр дәра wан кьрьнед тә дьшекьриньн, Фәликсе хwәйиqәдьр, кӧ сайа сәре тә әви мьләте мә гәләк ә’дьлайи дитийә у гәләки пешда чуйә. 4Ле wәки гәләки сәре тә нәешиньм, һиви дькьм жь к’әрәма хwә кьн гӧһдарийа мә бькә. 5Мә әв мәрьва дит, чаwа мина бәлаке к’әтийә нава һ’әму щьһуйед сәр дьне т’әвиһәв дькә у р’ебәре к’омәла ньсрәтийа йә+. 6Әви кьр кӧ п’арьстгәһе жи бьһ’әр’ьминә, ле мә әw гьрт[*]+ . 8Һәгәр тӧ жь wи бьпьрси, те хwәха бькарьби жь wи һәр тьшти бьзаньби к’а бона чь әм шькийате wи дькьн». 9Щьһуйа жи готьна wи ә’сәйи кьрьн, готьн: «Бәле, әв йәк ӧса йә».

Паwлос щаба хwә ль бәр Фәликсе wәли дьдә

10Гава wәли пе сәрийа кьр кӧ әw хәбәр дә, Паwлос ле вәгәр’анд у готе: «Әз заньм кӧ гәләк сал ьн тӧ һ’акьме ви мьләти йи, әзе жи бь р’әзәдьли бона хwә щаба хwә бьдьм. 11Чаwа кӧ тӧ дькари бьзаньби, әва донздәһ р’ож т’ӧнә, кӧ әз бона һ’әбандьне һәвраз чубумә Оршәлиме. 12Әвана әз нәдитьмә кӧ п’арьстгәһеда т’әви йәки тек’әвьмә дә’wе, йан жи к’ьништада ӧса жи щики дьн бажерда ә’лаләте дора хwә т’оп кьм. 13У нә жи ньһа дькарьн готьнед хwә избат кьн, кӧ бона чь шькийате мьн дькьн. 14Ле әзе ашкәрә тәр’а бежьм, wәки ль гора wе Р’ийа кӧ әwана жер’а к’омәла шьһ’ьти дьбежьн, әз һәма ӧса Хwәдейе кал-бавед хwә дьһ’әбиньм. У чь кӧ Qанун у ньвисаред п’ехәмбәрада жи ньвисар ә, баwәр дькьм. 15Әз Хwәдеда жи гӧман ьм, чаwа кӧ әw жи wе гӧмане нә, кӧ һ’әму һәq у нәһәqе жь мьрьне р’абьн+. 16Бона ве йәке чьqас жь мьн те, әз дьщә’диньм һ’әму wәхти бь исафа р’ьһ’әт ль бәр Хwәде у мәрьва бьм+.

17Аwа пәй гәләк салар’а әз вәгәр’ийам һатьмә Оршәлиме, кӧ к’омәке бьдьмә мьләте хwә у һ’әдийа бьдьм+. 18Һьнге wи шьхӧлида әз п’арьстгәһеда паqьжбуйи дитьм ль гора ә’дәте мә. Әз нә т’әви ә’лаләте бум, нә жи шәр’уда+. 19Ле жь wан чәнд щьһуйед qәза Асйайе ль wьр бун. Һәгәр һьндава мьнда тьштәки wани готьне һәбуйа, әw гәрәке бьһатана бәр тә бьсәкьнийана шькийате мьн бькьрана. 20Йан жи бьра әвана бежьн, гава әз бәр щьвина гьрәгьра сәкьни бум, чь хьраби сәр мьн дитьн, 21пештьри ве йәке, кӧ мьн бь дәнге бьльнд нава wанда готийә: ‹Бона баwәрийа р’абуна мьрийа һун иро диwана мьн дькьн›»[*]+ .

22Фәликсва әw Р’е кӧ р’ьнд ә’йан бу, һьнге әwи шьхӧле wан пашда авит у гот: «К’әнге Лусйойе сәрһ’әзар бәржер бе, әзе һьнге бона шьхӧле wә qьрара хwә бьдьм». 23Әwи ә’мьри сәрсәд кьр, кӧ Паwлос п’ьр’и-һьндьки аза хwәй кьн у изьна һәвал-һогьред wи жи бьдьн, йе кӧ wе к’омәкдарийа wи бькьн.

Паwлос гьрти дьминә

24Чәнд р’ожа шунда Фәликс т’әви Дьрусила к’ӧлфәта хwәйә щьһу һат, гази Паwлос кьр у бона wе баwәрийа сәр Мәсиһ Иса жь wи бьһист. 25Паwлос һе бона р’астийе, хwәгьртьне у диwана Хwәдейә кӧ wе бе хәбәр дьда, Фәликс саw к’ьшанд у гот: «Тӧ ньһа һәр’ә. Гава wәхте мьн һәбә, әзе гази тә кьм»+. 26Ӧса жи әw wе гӧмане бу, кӧ жь Паwлос п’әрә бьстанда, бона wе йәке жи гәләк щара гази wи дькьр у т’әви wи хәбәр дьда.

27Гава дӧ сал дәрбаз бун, дәwса Фәликс Поркийо Фесто бу wәли. Фәликс жи кӧ дьхwәст qәнщи щьһуйар’а бькьра, Паwлос гьрти һьшт.

25

Паwлос дә’wа диwана Qәйсәр дькә

25^1Пәй се р’ожар’а, гава Фесто дәрбази сәр qӧльха хwә бу, әw жь Qәйсәрийе һәвраз чу Оршәлиме. 2Сәрәкед к’аһина у гьрәгьред щьһуйа бона Паwлос шькийате хwә ль wи кьрьн 3у һиви кьрьн кӧ бькә qәнщи wи бинә Оршәлиме, чьмки wана т’әләк чекьрьбу кӧ р’ева wи бькӧжьн+. 4Ле Фесто ль wан вәгәр’анд у гот: «Паwлос wе ль Qәйсәрийе гьрти бьминә у әзе хwәха жи зутьре һәр’ьмә wьр. 5Аwа бьра сәрwеред wә т’әви мьн бәржер бьн у һәгәр нәһәqикә wи мәрьви жи һәбә, бьра гӧнәк’арийа wи бежә».

6Wьр нәһә-дәһә р’ожа нав wанда ма, паше бәржер чу Qәйсәрийе, р’ожа дьн ль һәрәма диwане р’уньшт, ә’мьр кьр кӧ Паwлос биньн. 7Гава Паwлос һат, щьһуйед кӧ жь Оршәлиме бәржер һатьбун дора wи гьртьн у гәләк бӧхданед гьран ль wи дькьрьн, ле нькарьбун избат кьрьна. 8Паwлос щаба хwә да у гот: «Мьн һьндава Qануна щьһуйа йан п’арьстгәһе йан жи Qәйсәрда т’ӧ нәһәqи нәкьрийә».

9Фесто жи хwәст кӧ щьһуйар’а qәнщийе бькә, ль Паwлос вәгәр’анд у гот: «Тӧ дьхwази һәвраз һәр’и Оршәлиме, кӧ бона ван тьшта диwана тә бәр мьн wьр бе кьрьне?» 10Паwлос гот: «Әз ль бәр диwана Qәйсәр сәкьни мә, ль к’ӧ жи диwана мьн гәрәке бьбә. Мьн хьрабик ль щьһуйа нәкьрийә, чаwа тӧ хwәха жи qәнщ зани+. 11Аwа һәгәр әз нәһәq ьм у мьн тьштәки ӧса кьрийә кӧ гәрәке бемә кӧштьне, әз жь мьрьне вәнак’ьшьм, ле һәгәр нәһәqийа мьн ве йәкеда т’ӧнә, чаwа кӧ әwана шәр’а давежьнә мьн, кәс нькарә мьн бьдә дәсте wан. Әз дә’wа диwана Qәйсәр дькьм». 12Һьнге Фесто т’әви ширәтк’ара хәбәр да, паше ль wи вәгәр’анд у готе: «Тӧ дә’wа Qәйсәр дьки, гәрәке тӧ һәр’и щәм Qәйсәр»+.

Паwлос ль бәр Әгрипа у хушка wи Бәрньке

13Чәнд р’ож дәрбаз бун, Әгрипа п’адша у Бәрньке һатьнә Qәйсәрийе, кӧ Фесто сьлав кьн. 14Гава гәләк р’ож ль wьр дәрбаз кьрьн, Фесто бона Паwлос ә’лами п’адше кьр у гот: «Вьр мәрьвәк һәйә кӧ жь һена Фәликсда әw гьрти майә. 15Гава әз чумә Оршәлиме, сәрәкед к’аһина у р’успийед щьһуйа шькийате wи бәр мьн кьрьн у һиви кьрьн кӧ әз диwана wи бькьм. 16Мьн ль wан вәгәр’анд у гот, wәки нә ә’дәте р’омайийа йә кӧ мәрьвәки бехәда бьдьнә дәр, һ’әта мәщале нәдьнә йе гӧнәк’ар, кӧ ль бәр шькийаткьред хwә бьсәкьнә у р’у бь р’у бәр wан щаба хwә бьдә. 17Гава әwана һатьнә вьра, мьн дәрәнги нәехьст, р’ожа дьне әз ль һәрәма диwане р’уньштьм у мьн ә’мьр кьр, кӧ wи мәрьви биньн. 18Гава йед кӧ әw гӧнәк’ар дькьрьн р’абун кӧ хәбәр дьн, мьн бона чь хьрабийед кӧ шьк дьбьрә wи, т’ӧ кәси бона wан йәка тьштәк нәгот. 19Ле дә’wа wан т’әви wи бона пьрса һ’әбандьна wан бу у сәр Исаки мьри, кӧ Паwлос дьбежә Әw сах ә+. 20Һьнге мьн ньзаньбу кӧ чаwа әв пьрсана ә’сәйи бькьрана, мьн жь wи пьрси: ‹Тӧ дьхwази һәр’и Оршәлиме, кӧ бона ван тьшта бәр диwане бьсәкьни?› 21Ле чахе Паwлос хwәст кӧ шьхӧле wи һәр’ә бәр Qәйсәр у бе леньһер’андьне, мьн ә’мьр кьр кӧ әw гьрти бьминә, һ’әта кӧ әз wи бьшиньмә щәм Qәйсәр». 22Әгрипа Фестор’а гот: «Мьн жи дьхwәст хәбәрдана wи мәрьви бьбьһиста». Әwи жи гот: «Те сьбе wи бьбьһейи».

23Р’ожа дьне Әгрипа у Бәрньке бь р’әwша мәзьн т’әви сәрһ’әзар у гьрәгьред бажер һатьнә к’оч’ьксәре, Фесто ә’мьр кьр у Паwлос анин. 24Фесто гот: «Әгрипа п’адша у һ’әмуйед һазьр! Һун ви дьбиньн, т’әмамийа щьмә’та щьһуйа һьн Оршәлимеда, һьн жи вьра шькийате ви бәр мьн дькьрьн у дькьрьнә qир’ин дьготьн: ‹Әw гәрәке сах нәминә!›+
25Ле мьн к’ьфш кьр кӧ әви тьштәки ӧса нәкьрийә кӧ бе кӧштьне у хwәха жи дә’wа диwана Qәйсәр дькә, мьн qьрар кьр кӧ wи бьшиньм+. 26Ле бона ви тьштәки ә’сәйи т’ӧнә хwәйе хwәр’а бьньвисьм, бона ве йәке мьн әв ани бәр wә, илаһи бәр тә Әгрипа п’адша, wәки әв йәк диса бе леньһер’андьне, һьнге тьштәки мьни ньвисаре wе һәбә. 27Чьмки тьштәки бе аqьли йә, һәгәр әз гьртики бьшиньм у бона суще wи тьштәки нәньвисьм».

26

Щабдарийа Паwлос ль бәр Әгрипа

26^1Һьнге Әгрипа Паwлоср’а гот: «Изьна тә һәйә кӧ тӧ бона хwә хәбәр ди». Wе дәме Паwлос дәсте хwә бьльнд кьр, щаба хwә да+. 2«Әгрипа п’адша, бона һ’әму шькийатед кӧ щьһу ль мьн дькьн, әз иро хwә бәхтәwар һ’әсаб дькьм кӧ бәр тә сәкьни мә щаба хwә дьдьм, 3илаһи ве пьрседа кӧ тӧ һаш жь һ’әму ә’дәт у пьрсед щьһуйа һәйи. Бона ве йәке әз жь тә һиви дькьм, бь сәбьр гӧһдарийа мьн бьки.

4Һ’әму щьһу заньн кӧ мьн чаwа ә’мьре хwә жь зар’отийа хwәда гьрти нава мьләте хwә у ль Оршәлимеда дәрбаз кьрийә+. 5Әwана зува мьн нас дькьн, һәгәр бьхwазьн, дькарьн шә’дәтийе бьдьн, wәки әз анәгори ә’дәте к’омәла дине мәйи һ’ьшк жи ферьси бумә+. 6У ньһа жи бона гӧмана wи созе кӧ Хwәде дайә кал-бавед мә диwана мьн те кьрьне, 7хут бона wи созе кӧ һәр донздәһ ә’ширед мә бь дьл у щан, шәв у р’ож Хwәде һ’әбандьнә, wәки бьгьһижьнә әwе йәке. Бәле бона ве гӧмане йә, кӧ щьһу шькийате мьн дькьн, п’адшайи хwәш бә+. 8Һун чьма нькарьн баwәр бькьн, кӧ Хwәде wе мьрийа жь мьрьне р’акә+?

9Мьн хwәха жи кьрьбу дәйне стуйе хwә, кӧ мьqабьли наве Исайе Ньсрәте гәләк тьшт бькьра+
10у мьн Оршәлимеда кьр жи. Мьн жь сәрәкед к’аһина һ’ӧкӧм станд у гәләкед жь щьмә’та Хwәде давитьнә кәле у гава дьһатьнә кӧштьне, мьн жи дәнге хwә дьда+. 11Һ’әму к’ьништада гәләк щара мьн әw дьданә щәзайе у дькьр кӧ зоре бьдьмә wан кӧ wе баwәрийа хwә инк’ар кьн. Мьн к’ина wан гьртьбу, һ’әта бажаред хәрибда жи әw дьзерандьн[*]+ .

12Аwа әз щарәке бь һ’ӧкӧм у ә’мьре сәрәкед к’аһина дьчумә Шаме+. 13Р’ож нивро бу, п’адшайи хwәш бә, р’ева мьн дит жь ә’змен р’онайикә жь р’онайийа тә’ве зортьр дора мьн у йед т’әви мьн дьһатьн шәwq да. 14Әм һ’әму к’әтьнә ә’рде, мьн дәнгәк бьһист кӧ бь зьмане ибрани мьнр’а гот: ‹Шаwул! Шаwул! Тӧ чьма Мьн дьзерини? Тӧ бь к’ӧлме нькари һәр’и дьреше[*] ›. 15Мьн гот: ‹Тӧ к’и йи, Хӧдан?› Хӧдан гот: ‹Әз әw Иса мә, Йе кӧ тӧ дьзерини. 16Ньһа р’абә сәр ньгед хwә, Әз бона wе йәке тәва хӧйа бум, кӧ тә бькьмә бәрдәстийе Хwә у шә’де wи тьште кӧ тә дит у wан тьштед кӧ Әзе паше бәр тә вәкьм. 17Әзе тә жь дәсте щьмә’та Исраеле у нәщьһуйа хьлаз кьм. Ва Әз тә дьшиньмә нава wан, 18wәки ч’ә’вед wан вәки, жь тә’ристанийе бәрбь р’онайе у жь һ’ӧкӧме мирещьн бәрбь Хwәде вәгәр’ини, wәки бь сайа wе баwәрийа сәр мьн, гӧнед wан бенә бахшандьне у т’әви п’ара щьмә’та Мьн бьн›+.

19Аwа Әгрипа п’адша, әз мьqабьли wе дитьна ль бәрч’ә’вайә жь ә’змен нәсәкьним. 20Ле мьн пешийе йед Шаме, Оршәлиме у т’әмамийа т’опрахед Щьһустанер’а даннасин кьр, ӧса жи нәщьһуйар’а, кӧ т’обә кьн бәрбь Хwәде вәгәр’ьн у кьред qәнщ бькьн, wәки бе к’ьфше әw жь гӧнәкьрьне вәгәр’ийанә[*]+ . 21Бона ве йәке щьһуйа әз п’арьстгәһеда гьртьм, хwәстьн мьн бькӧжьн+. 22Ле мьн жь Хwәде к’омәк станд у һ’әта иро әз мамә, шә’дәтийе дьдьмә бьч’ук у мәзьна. Тьштәки зедә жи жь wан тьштед кӧ п’ехәмбәра у Муса готьбун wе бьбьн, мьн нәготийә: 23Гәрәке Мәсиһ щәфа бьк’ьшанда, бьбуйа йе пешьн жь нава мьрийа р’абуйи у р’онайа хьлазбуне мьләтед щьһу у нәщьһуйар’а даннасин кьра»[*]+ .

24Гава Паwлос аһа щаба хwә да, Фесто бь дәнге бьльнд гот: «Тӧ хwә ӧнда дьки, Паwлос! П’ьр’хwәндьна тә тә ӧнда дькә». 25Паwлос готе: «Әз хwә ӧнда накьм Фестойе хwәйиqәдьр, ле хәбәред р’аст у че дьбежьм. 26П’адша һаш жь ван тьшта һәйә, ләма жи әз аза хәбәр дьдьм у баwәр накьм кӧ тьштәк жь wи вәшарти мабә, чьмки әв йәка qӧлч’әкида нәбуйә. 27Әгрипа п’адша, тӧ п’ехәмбәра баwәр дьки? Заньм кӧ тӧ баwәр дьки». 28Әгрипа Паwлоср’а гот: «Тә т’ьре тӧ ӧса зу дькари мьн бьки мәсиһи?»[*]
29Паwлос гот: «Әз һиви жь Хwәде дькьм, зу-дәрәнг нә кӧ т’әне тӧ, ле һ’әмуйед кӧ иро гӧһдарийа мьн дькьн, ӧса бьн чаwа әз ьм, пештьри ван qәйда»+.

30Һьнге п’адша р’абу п’ийа, wәли, Бәрньке у һ’әмуйед т’әви wи р’уньшти жи пер’а. 31Әw дәрк’әтьнә дәрва, һәвр’а хәбәр дан у готьн: «Әва мәрьва тьштәки ӧса накә кӧ бе кӧштьне йан гьртьне»+. 32Ле Әгрипа Фестор’а гот: «Мә дькарьбу әва мәрьва бәр’да, һәгәр әви дә’wа диwана Qәйсәр нәкьра»+.

27

Р’еwитийа Паwлосә пашьн һ’әта Р’оме (27:1–28:16)

Паwлос бь гәмийе дьбьнә бажаре Р’оме

27^1Гава qьрар кьрьн кӧ әм бь гәмийе һәр’ьнә Италйайе, Паwлос у чәнд гьртийед дьн данә дәсте сәрсәдәки жь р’әфа әскәред Qәйсәр, наве wи Йулйо+. 2Әм к’әтьнә гәмикә жь Әдрәмите, кӧ wе гәмиwаргәһед qәза Асйайева бьчуйа у р’ек’әтьн. Әристархойе мәкәдони жи жь Т’есалонике мәр’а бу+. 3Р’ожа дьне әм Сайдайе пәйа бун, Йулйо qәнщи Паwлоср’а кьр, изьн да кӧ һәр’ә щәм достед хwә, wәки бона wи хәм бькьн. 4Жь wьр р’ек’әтьн, дәст байе пешийа мә, әм тә’лде Qӧбрьсер’а дәрбаз бун. 5Гава әм нава бә’ра пешбәри Киликйайе у Памфилйайева дәрбаз бун, гьһиштьнә Ликйайе, бажаре Мирайе. 6Wьр сәрсәд гәмикә Скәндәрйайе дит кӧ дьчу Италйайе, әм кьрьнә wе гәмийе+. 7Һеди-һеди гәләк р’ожада әм бь зорәке незики Кьнидйайе бун. Бе кӧ р’е нәдьда мә, әм бьнат’ара Кьретайе бәр Салмонер’а дәрбаз бун. 8Әм бь зорәке wьрр’а дәрбаз бун гьһиштьнә щики, кӧ жер’а дьбежьн Гәмиwаргәһед Бәдәw, кӧ незики бажаре Ласәйайе бу.

9Гәләк wәхт кӧ ль wьр дәрбаз бу, р’еwитийа гәмийе жи бь qәзийава гьредайи бу, Р’ожа Р’ожийа[*] жи иди дәрбаз бьбу. Паwлос ширәт ль wан кьр у гот: 10«Гәли мәрьва! Әз дьбиньм кӧ әв р’еwитийа бь гәмийе гәләк зийане у щәфава гьредайи йә, нә кӧ т’әне бона бар у гәмийе, ле бона ә’мьре мә жи». 11Ле сәрсәд һе гӧр’а гәмиван у хwәйе гәмийе дькьр, нә кӧ хәбәред Паwлос. 12Әw гәмиwаргәһ бона дәрбазкьрьна зьвьстане нә qәнщ бу, ләма жи гәләка жь wан qьрара хwә да кӧ жь wьр һәр’ьн, бәлки бькарьбьн бьгьһижьнә бажаре Финиксе у ль wьр зьвьстане дәрбаз кьн. Әва бажара гәмиwаргәһәкә гьрава Кьретайе йә, кӧ ль башур-р’оавайе у бакӧр-р’оавайе дьньһер’ә.

Фьртона бә’ре

13Гава байе башурейи нәрм һат, wана т’ьре иди гьһиштьнә мәрәме хwә, ләнгәрә к’ьшандьн р’ек’әтьн у хwә ль һешийа Кьретайе гьрти чун. 14Ле хеләке шунда фьртонәкә qайим ль мә р’абу, кӧ жер’а дьбежьн Еврикьлон[*]+ . 15Фьртоне ль гәмийе хьст у гәми нькарьбу мьqабьли wе бьчуйа, дәст же к’ьшанди әм жь бе һатьнә ажотьне. 16Мә хwә да бәр тә’лде гьравәкә бьч’ук, наве wе Каwда, ль wьр бь зорәке qәйьк гьрт 17к’ьшандә жор у бь wәрьса гәми бьнива шьдандьн. Әwана тьрсийан кӧ нәбә гәми лила Суртьседа р’уне, бап’еш анинә хwаре у аһа жь бе дьһатьнә ажотьне. 18Жь дәст qайимийа фьртоне, баре гәмийе р’ожа дьн р’етьнә бә’ре+. 19Р’ожа сьсийа wана бь дәсте хwә һащәтед гәмийе авитьнә бә’ре. 20Әw чәнд р’ож бун тә’в у стәйрк нәдьһатьнә хӧйане, фьртонә жи нәдьсәкьни. Һәйнәсәр бона хьлазбуне гӧмана мә һ’әму һатә бьр’ине.

21Әw чәнд р’ож бун жи бьр’чи мабун, Паwлос нава wанда сәкьни у гот: «Гәрәке wә гӧр’а мьн бькьра ә’вдно, жь Кьретайе дәрнәк’әтана, һьнге wәйе әв зийан у щәфа нәк’ьшанда. 22Ньһа жи әз һиви дькьм, кӧ һун дьл бьдьнә бәр хwә, чьмки пештьри гәмийе зийане ль мә т’ӧ кәси нәбә. 23Чьмки һәма ве шәва дәрбазбуйи мьлйак’әтәки wи Хwәдейе кӧ әз п’ара Wи мә у Wи дьһ’әбиньм, мьнва хӧйа бу+
24у гот: ‹Нәтьрсә, Паwлос! Гәрәке тӧ ль бәр Qәйсәр бьсәкьни. Ва Хwәде һ’әмуйед т’әви тә гәмийеда данә хатьре тә›+. 25Ньһа дьл бьдьнә бәр хwә ә’вдно, чьмки әз Хwәдеда баwәр ьм, кӧ чаwа мьнр’а һатә готьне, wе ӧса жи бьбә. 26Ле т’әне әме бенә ажотьне у бәжа гьравәке хьн»+.

27Шәва чардәһа бу кӧ әм бә’ра Адрийатикеда жь бе дьһатьнә ажотьне. Ниве шәве гәмивана к’ьфш кьр, кӧ дьгьһиштьнә бәжәке, 28к’урпив авитьне, дитьн кӧ qаси чьл метьри бу, һьнәки жи пешда чун, диса авитьне дитьн кӧ qаси си метьри бу. 29Һьнге әм тьрсийан кӧ нәбә әм щики кәвьри хьн, пашийа гәмийева чар ләнгәрә авитьн у бь дӧа ч’ә’вньһер’ийа сьбәһе бун. 30Ле гәмивана хwәст кӧ жь гәмийе бьр’әвьн, qәйьк жь гәмийе пәйа кьрьн, бь wе мә’нийе йанчийә дьхwазьн пешийа гәмийева жи ләнгәра бавежьн, 31Паwлос сәрсәд у әскәрар’а гот: «Һәгәр әвана гәмийеда нәминьн, һун нькарьн хьлаз бьн». 32Һьнге әскәра капед qәйьке qәтандьн, бәр’дан кӧ wеда һәр’ә.

33Бәрбанга сьбәһе Паwлос һиви жь wан һ’әмуйа кьр кӧ нен бьхwьн у гот: «Әва чардәһ р’ож ә кӧ һун ч’ә’вньһер’и бьр’чи манә у wә т’ӧ тьшт нәхwарийә. 34Аwа әз һиви жь wә дькьм, нане хwә бьхwьн, кӧ әв жи бона хьлазбуна wә йә, т’еләки п’ор’е сәре wәйе ӧнда нәбә»+. 35У гава әв йәк гот, нан һьлда ль бәр һ’әмуйа шькьрийа хwә Хwәде ани, кәркьр у дәстпекьр хwар+. 36Wи чахи бин һатә бәр һ’әмуйа, wан жи нан хwар. 37Әм һ’әму һәвр’а гәмийеда дӧсьд һ’әфте шәш мәри бун. 38Гава нан хwарьн, т’ер бун, гәньм р’етьнә бә’ре гәми сьвьк кьрьн.

Qәзийа гәмийе

39Сьбәһ кӧ зәлал бу, ә’рд нас нәдькьрьн, ле дәлавәкә бә’ре р’ач’ә’в кьрьн, кӧ һешийа wе һәбу у дьхwәстьн бәлки бькарьбьн бьне гәмийе wьр ә’рде хьн. 40Ләнгәрә жь бьни qәтандьн, бә’реда һьштьн, һьнге жи wәрьсед фьтьлокед зьвьр’андьне кӧ дьгьртьн сьст кьрьн у бап’еша пеш данә бе, хwә ль wе һешийа бә’ре гьртьн. 41Ле ль гьрәки бьне аве хьстьн, лиледа р’уньшт, позе гәмийе теда ма у иди нәһ’әжийа, пьшта wе жи жь дәст qайимийа пела һурдәхwәши дьбу. 42Һьнге әскәра qьрар кьрьн кӧ гьртийа бькӧжьн, wәки собәк’арийе нәдьн нәр’әвьн. 43Ле сәрсәд кӧ дьхwәст Паwлос хьлаз кьра, нәһьшт кӧ әw шеwьра хwә биньнә сери. Һьнге ә’мьр кьр кӧ йед собәк’арийе заньн, пешийе хwә бавежьнә аве дәренә бәже,+
44ле йед майин, һьнәк сәр т’әхта, һьнәк жи сәр п’арч’ед гәмийе дәрен. У бь ви аwайи аһа һ’әму хьлаз бун, дәрк’әтьнә бәже.

28

Гьрава Малтайеда

28^1Гава әм хьлаз бун, һьнге әм пе һ’әсийан, кӧ наве wе гьраве Малта йә. 2Бьнәлийед wьр гәләк qәдьр-һӧрмәт мәр’а кьрьн, агьр вехьстьн, жь бәр wе сәрмайе у барана кӧ дәстпекьр әм qәбул кьрьн. 3Һьнге Паwлос бәрмьлә qьрш бәрәв кьр дани сәр егьр, мә’рәк жь дәст гәрме дәрк’әт, дәв авитә дәсте wи гьрт. 4Бьнәлийа гава р’ә’wьре дәсте wива дардабуйи дит, һәвр’а готьн: «Әва р’асти меркӧж ә, жь бә’ре хьлаз бу, ле хӧдане Һәqийе нәһьшт кӧ әw бьжи». 5Ле Паwлос р’ә’wьре дәсте хwәва даwшандә нава егьр у зийан ль wи нәбу+. 6Әwана жи һивийа wе йәке бун кӧ wе бьwәрьмә йан ньшкева бьк’әвә бьмьрә, гава гәләки һивийе ман у дитьн кӧ т’ӧ тьшт ль wи нәһат, фькьре хwә гӧһастьн у готьн: «Әва хwәдек ә»+.

7Ль wи щийе дор-бәред wан бәргед сәрwере wе гьраве һәбун, кӧ наве wи Поплийо бу. Әwи һӧрмәт мәр’а кьр, се р’ожа әм щәм хwә хwәй кьрьн. 8Баве Поплийо т’айеда бь зькешийе нәхwәш п’алдайи бу. Паwлос чу щәм wи, дӧа кьр, дәстед хwә данинә сәр wи у әw qәнщ кьр+. 9Гава әв йәка qәwьми, нәхwәшед майинә wе гьраведа жи дьһатьн qәнщ дьбун. 10Wана гәләк qәдьр-һӧрмәт мәр’а кьрьн у гава әм р’ек’әтьн, әw тьштед кӧ бона р’е wе кери мә бьһатана мәр’а дагьртьн.

Жь Малтайе һ’әта Р’оме

11Се мәһа шунда әм бь гәмийа Скәндәрйайе р’ек’әтьн, кӧ wе жи зьвьстан ль wе гьраведа дәрбаз кьрьбу, шькьле һәр дӧ хӧданед Һәвал-щеwи[*] жи сәр бу+. 12Әм гьһиштьнә Сирәкусе, се р’ожа wьр ман. 13Жь wьр жи әм чун гьһиштьнә Р’егийоме. Р’ожәке шунда байе башуре һат, әм дӧ р’ожада гьһиштьнә Потийоле. 14Wьр мә хушк-бьра дитьн у һиви жь мә кьрьн, кӧ әм һ’әфтеке wьр бьминьн. У бь ви аwайи әм гьһиштьнә Р’оме. 15Хушк-бьрайед wьр жи бона мә бьһистьбун, пешийа мәда һатьн һ’әта Мәйдана Әпийу у Се Меванхана. Паwлос кӧ әw дитьн, шькьри да Хwәде у дьле wи шьдийа.

Паwлос Р’омеда Мьзгинийе дьдә

16Гава әм гьһиштьнә Р’оме[*] , изьн данә Паwлос кӧ т’әне т’әви wи әскәре кӧ нобәдарийе wи дькә бьминә. 17Се р’ожа шунда Паwлос гази гьрәгьред щьһуйа кьр, гава әw һатьн, wанр’а гот: «Гәли бьра! Мьн тьштәки мьqабьли щьмә’те йан кал у бава нәкьрийә, ле Оршәлимеда әз гьртьм дамә дәсте р’омайийа. 18Гава әз анимә бәр диwане, хwәстьн мьн бәр’дьн, чьмки сәр мьн бона кӧштьне т’ӧ хьраби нәдитьн+. 19Ле гава щьһуйа мьqабьли wе йәке хәбәр дан, мьн иди беч’арийа хwә дә’wа Qәйсәр кьр, ле нә бона wе йәке, кӧ шькийате мьләте хwә бькьра[*] . 20Ләма жи мьн һиви кьр, кӧ wә бьбиньм у т’әви wә хәбәр дьм. Бәле әз бона гӧмана Исраеле ван qәйд-зьнщирада мә». 21Wана жи wир’а гот: «Мә бона тә жь Щьһустане нә нә’мә стандийә, нә жи жь бьрайед мә кәс һатийә бона хьрабийа тә гьли кьрийә йан хәбәр дайә. 22Ле әм дьхwазьн жь тә бьбьһен, к’а бир у баwәрийа тә чь йә, чьмки бона wе к’омәле мәва иди ә’йан ә кӧ һ’әму щийа мьqабьли wе хәбәр дьдьн».

23Аwа р’ожәк к’ьфшкьрьн у wе р’ожеда гәләк һатьнә wи щийе кӧ Паwлос теда дьма. Әwи сьбе һ’әта еваре wанар’а бона П’адшатийа Хwәде шьровәдькьр у бь мә’рифәти даннасин дькьр, дәрһәqа Исада жи бь Qануна Муса у ньвисаред п’ехәмбәра әw дьданә баwәркьрьне+. 24Һьнәка хwә ль готьнед wи гьртьн, һьнәка жи баwәр нәкьр. 25Аwа бәри чуйина wан нава wанда бу дӧтирәти гава Паwлос әв йәк гот: «Чаwа р’аст Р’ӧһ’е Пироз бь Ишайа п’ехәмбәр т’әви кал-бавед мә хәбәр да+
26у гот:

‹Һәр’ә щәм ве щьмә’те у бежә:

Һуне бьбьһен у гӧһ бьдьне, ле фә’м нәкьн,
һуне бьньһер’ьн у дина хwә бьдьне, ле нәбиньн.

27Чьмки әва щьмә’та сәрһ’ьшк ә,
бь гӧһа гьран дьбьһен
у ч’ә’вед хwә гьртьнә,
wәки бь ч’ә’ва нәбиньн,
бь гӧһа нәбьһен
у бь һ’ьш фә’м нәкьн, вәнәгәр’ьн,
кӧ Әз wан qәнщ кьм›[*]+ .

28Аwа бьра wәва ә’йан бә, wәки хьлазкьрьна Хwәде нәщьһуйар’а һатә шандьне у әwе гӧһдарийа Wи бькьн»[*]+ .

30Паwлос т’ам дӧ сала мала хwәйә к’ьрекьрида ма, к’и жи дьһатә щәм wи, һ’әму qәбул дькьрьн. 31Әwи П’адшатийа Хwәде бь мерк’ими бе пешигьртьн даннасин дькьр у дәрһәqа Хӧдан Иса Мәсиһда һин дькьр+.

* 1:1 Луqа 1:1-4.

* 1:4 Луqа 24:49.

* 1:5 Мәтта 3:11; Марqос 1:8; Луqа 3:16; Йуһ’әнна 1:33.

* 1:8 Мәтта 28:19; Марqос 16:15; Луqа 24:47-48.

* 1:9 Марqос 16:19; Луqа 24:50-51.

* 1:12 Бь готьнәкә дьн: «Километьрәке».

* 1:13 Мәтта 10:2-4; Марqос 3:16-19; Луqа 6:14-16.

* 1:19 Мәтта 27:3-8.

* 1:20 Зәбур 69:25.

* 1:20# Зәбур 109:8.

* 2:1 Qануна К’аһинтийе 23:15-21; Qануна Дӧщари 16:9-11.

* 2:9 Wи чахи «Асйа» кем у зедә wәкә Т’ьркйа иройин нас дькьрьн.

* 2:15 Щьһуйа ль гора ә’дәте хwә сәре сьбе нан нәдьхwарьн һ’әта сьһ’әта нәһа пәй дӧар’а.

* 2:21 Йоел 2:28-32.

* 2:23 Мәтта 27:35; Марqос 15:24; Луqа 23:33; Йуһ’әнна 19:18.

* 2:24 Мәтта 28:5-6; Марqос 16:6; Луqа 24:5.

* 2:28 Зәбур 16:8-11.

* 2:30 П’адшати IV 7:12-13; Зәбур 132:11.

* 2:31 Зәбур 16:10.

* 2:35 Зәбур 110:1.

* 2:42 Ль ве дәре те фә’мкьрьне, кӧ баwәрмәнда пешийе нан дьхwар, паше Шива Хӧдан дәрбаз дькьрьн.

* 3:13 Дәрк’әтьн 3:14-15.

* 3:14 Луqа 23:13-23.

* 3:21 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Һ’әта кӧ Хwәде һәр тьшти бинә сери», аwа готи һәр тьштед кӧ бь дәве п’ехәмбәра дәрһәqа Иса Мәсиһда һатьнә готьне.

* 3:23 Qануна Дӧщари 18:15, 18, 19.

* 3:25 Нав һьнәк дәстньвисарада дәwса «wә» «мә» һәйә.

* 3:25# Дәстпебун 22:18; 26:4.

* 4:11 Зәбур 118:22.

* 4:24 Дәрк’әтьн 20:11; Нәһәмийа 9:6; Зәбур 146:6.

* 4:26 Зәбур 2:1-2.

* 4:27 Мәтта 27:1-2; Марqос 15:1; Луqа 23:1-11; Йуһ’әнна 18:28-29.

* 4:36 Наве «Барнабас» бь зьмане арами хәбәр бь хәбәр: «Кӧр’е Дьлдайине». Аһа те фә’мкьрьне: «Йе кӧ дьл дьда бәр инсен».

* 5:28 Мәтта 27:25.

* 6:1 «Щьһуйед ибрани» әw бун кӧ ль wәлате хwәда мәзьн бьбун зьмане Ибрани йан Арами хәбәр дьдан.

* 6:9 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Льбәртин», кӧ те фә’мкьрьне: «Азайийа хӧлама».

* 7:3 Дәстпебун 12:1.

* 7:5 Дәстпебун 17:8; 48:8.

* 7:7 Дәстпебун 15:13-14; Дәрк’әтьн 3:12.

* 7:8 Дәстпебун 17:10-14.

* 7:9 Дәстпебун 37:11-28; 39:2, 21.

* 7:10 Дәстпебун 37:1-36; 39:1–41:46.

* 7:11-15 Дәстпебун 41:53–47:31; 49:33.

* 7:16 Йешу 24:32.

* 7:18 Дәрк’әтьн 1:7-8.

* 7:19 Дәрк’әтьн 1:10-11, 22.

* 7:20-22 Дәрк’әтьн 2:1-10.

* 7:28 Дәрк’әтьн 2:14.

* 7:29 Дәрк’әтьн 2:11-22; 18:3-4.

* 7:30-34 Дәрк’әтьн 3:1-10.

* 7:35 Дәрк’әтьн 2:14; 3:2.

* 7:36 Дәрк’әтьн 7:3; 14:21; Жьмар 14:33.

* 7:37 Qануна Дӧщари 18:15.

* 7:38 Дәрк’әтьн 19:1–20:17; Qануна Дӧщари 5.

* 7:40 Дәрк’әтьн 32:1.

* 7:41 Дәрк’әтьн 32:2-6.

* 7:43 Амос 5:25-27.

* 7:44 Дәрк’әтьн 25:8-9, 40.

* 7:45 Йешу 3:14-17.

* 7:46 П’адшати II 7:1-16; Дирок I 17:1-14.

* 7:47 П’адшати III 6; Дирок II 3:1-17.

* 7:50 Ишайа 66:1-2.

* 7:51 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Дьл у гӧһада бе сьнәтно».

* 7:51# Ишайа 63:10.

* 7:60 Бь заравәки дьн: «К’әтә хәwе». Аһа те фә’мкьрьне: «Р’ӧһ’е хwә да, мьр».

* 8:3 К’аред Шандийа 22:4-5; 26:9-11.

* 8:33 Ишайа 53:7-8.

* 8:36-37 Нав һьнәк дәстньвисарада әв жи һәйә: «Филипо wир’а гот: ‹Һәгәр тӧ бь т’әмамийа дьле хwә баwәр дьки, дькари›. Әwи ле вәгәр’анд у гот: ‹Әз баwәр дькьм, кӧ Иса Мәсиһ Кӧр’е Хwәде йә›».

* 9:5 Нав һьнәк wәлгәр’андьнед кәвьнда әв жи һәйә: «‹Тӧ чьфта хwә нькари бавежи шьва сәртуж›. Әw жи ләрьзи у шашмайи гот: ‹Хӧдан, Тӧ чь дьхwази әз бькьм?› У Хӧдан wир’а гот».

* 9:25 Корьнт’и II 11:32-33.

* 10:30 Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «Бәри чар р’ожа, һ’әта ви чахи мьн р’ожи дьгьрт у дӧайе сьһ’әта сьсийа мала хwәда дькьр».

* 10:32 Нав һьнәк дәстньвисарада әв жи һәйә: «Әwе бе тәр’а хәбәр дә».

* 10:34 Qануна Дӧщари 10:17.

* 10:45 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Сьнәткьри».

* 10:45# Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Нәсьнәткьрийада».

* 11:16 К’аред Шандийа 1:5.

* 11:19 К’аред Шандийа 8:1-4.

* 11:20 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Мәрьвед жь wәлатед майинә кӧ йунани хәбәр дьдан».

* 11:28 К’аред Шандийа 21:10.

* 13:1 «Нигер» жи чаwа «мәрьве ч’әрме р’әш» те фә’мкьрьне.

* 13:1# Әва Һеродәса, аwа готи Һеродәс-Антипас, сәрwере Щәлиле бу (Луqа 3:1).

* 13:17 Дәрк’әтьн 1:7; 12:51.

* 13:18 Жьмар 14:34.

* 13:18# Нав һьнәк дәстньвисарада дәwса «ль wан сәбьр кьр» «әw хwәй кьрьн» һәйә.

* 13:19 Qануна Дӧщари 7:1; Йешу 14-19.

* 13:20 Һ’акьмти 2:16; П’адшати I 3:20.

* 13:21 П’адшати I 8:5; 10:21.

* 13:22 П’адшати I 13:14.

* 13:24 Луqа 3:3.

* 13:25 Луqа 3:16.

* 13:28 Луqа 23:21-23.

* 13:29 Луqа 23:50-56.

* 13:31 К’аред Шандийа 1:3.

* 13:33 Зәбур 2:7.

* 13:34 Ишайа 55:3.

* 13:35 Зәбур 16:10.

* 13:41 Һәбаqуq 1:5.

* 13:47 Ишайа 49:6.

* 13:51 Луqа 9:5.

* 14:15 Дәрк’әтьн 20:11; Зәбур 146:6.

* 15:1 Qануна К’аһинтийе 12:3.

* 15:7 К’аред Шандийа 10.

* 15:8 К’аред Шандийа 10:44; 2:4.

* 15:18 Амос 9:11-12 у Ишайа 45:21.

* 15:20 Дәрк’әтьн 34:15-17; Qануна К’аһинтийе 18:6-23; 17:10-16.

* 15:24 Нав һьнәк дәстньвисарада әв жи һәйә: «Дьбежьн: ‹Гәрәке һун бенә сьнәткьрьне у Qануна Муса хwәй кьн›».

* 15:33-34 Нав һьнәк дәстньвисар у wәлгәр’андьнед кәвьнда әв жи һәйә: «Ле ль Силас хwәш һат, ль wьр бьминә».

* 15:38 К’аред Шандийа 13:13.

* 16:10 Луqайе ньвиск’аре ве к’ьтебе wи чахи щәм Паwлос бу, ләма жи дьбежә «мә».

* 16:12 Филипйа Мәкәдонйайеда бу, нә сәр ә’рде Италйайе бу, ле диса «бажарәки Р’омайе» дьһатә һ’әсабе (бь йунани хәбәр бь хәбәр дьбежә, кӧ әw «Колонийа Р’омайе» йә). Һәqе бажарванед Филипйайе wәкә һәqе һәр бажарванәки жь бажаред Италйайейә майин бу, мәсәлә, хwәсәрихwә диwана хwә дькьрьн, хәрщ нәдьданә Р’оме. Ләма р’езед 16:21-да мәрьвед бажер хwә һ’әсаб дькьн чаwа бажарванед Р’омайе.

* 16:27 Wи чахи гава гьртик жь кәле бьр’әвийа, һьнге чь щәза кӧ дьгьһиштә гьрти, гәрәке сәрwере кәле дәwса wи бьк’ьшанда. Аwа готи, һәгәр йәки һежайи мьрьне бьр’әвийа, һьнге гәрәке сәрwере кәле дәwса wи бьһата кӧштьне.

* 17:24 П’адшати III 8:27.

* 17:28 Әва готьна жь занәки бь наве Әпименидәс бу. Әw йәки шайир бу у жь бажаре Кьнососе гьрава Кьретийе бу. Әw qаси 600 сали бәри Иса Мәсиһ бьбу.

* 17:28# Әва готьна жь ньвисарәкә Аратус шайир ә, кӧ бона хwәдеки хwә ньвисийә, к’ижани йунана дьһ’әбанд. Аратус шайир жь qәза Киликйайе бу, qаси 300 сали бәри Иса Мәсиһ бьбу. Паwлос хwәха жи жь qәза Киликйайе бу.

* 18:5 Нав һьнәк дәстньвисарада дәwса «Хәбәр» «Р’ӧһ’ва» һәйә, кӧ һьн аһа фә’м дькьн: «Бь алава Р’ӧһ’ва гьредайи».

* 18:18 Wе ад-qьрарер’а «нәзир» дьбежьн. Дәрһәqа qәйдә-qанунед нәзирда Жьмар 6:1-21-да бьхуньн.

* 18:21 Нав һьнәк дәстньвисарада аһа йә: «Әз гәрәке ә’сә әве щәжьна кӧ те Оршәлимеда дәрбаз кьм. Ле әзе диса сәр wәда бем, һәгәр Хwәде һ’ьз бькә».

* 18:25 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Бь алава Р’ӧһ’е Хwәде».

* 19:4 Луqа 3:1-18.

* 19:21 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Паwлос бь р’ебәрийа Р’ӧһ’ qьрар кьр».

* 19:35 К’атьбе бажер жь нава к’ома гьрәгьред бажерда йәки ә’йан бу. Хәбатәкә wи жи әw бу, wәки qьраред щьвина бажарвана бьньвисә у ә’лам бькә.

* 19:35# Бь готьнәкә дьн: «Мьщеwьр у бажаре wе п’уте нә».

* 20:15 Нав һьнәк дәстньвисарада әв жи һәйә: «Шәв манә Тригилйайе».

* 20:24 Нав һьнәк дәстньвисарада әв жи һәйә: «бь әшq у ша».

* 20:28 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Сәрwер».

* 21:8 К’аред Шандийа 6:1-6; 8:5.

* 21:10 К’аред Шандийа 11:28.

* 21:23 Wе ад-qьрарер’а «нәзир» дьбежьн. Дәрһәqа qәйдә-qанунед нәзирда Жьмар 6:13-21-да бьхуньн.

* 21:25 К’аред Шандийа 15:29.

* 21:26 Бона щьһуйед кӧ хwә паqьж дькьрьн, чаwа һ’әлал буйи, wанр’а qӧрбан дьһатә дайине.

* 22:3 К’аред Шандийа 5:34-39.

* 22:4 К’аред Шандийа 8:3; 26:9-11.

* 22:20 К’аред Шандийа 7:58.

* 23:3 Мәтта 23:27-28.

* 23:5 Дәрк’әтьн 22:28.

* 23:8 Мәтта 22:23; Марqос 12:18; Луqа 20:27.

* 23:30 Нав һьнәк дәстньвисарада әв жи һәйә: «Сахийа тә дьхwазьм».

* 24:6 Нав һьнәк дәстньвисарада әв жи һәйә: «Мә дьхwәст кӧ әм диwана wи анәгори qануна хwә бькьн, (р’еза 7) ле Лусйойе сәрһ’әзар сәр мәда гьрт, бь зоре жь дәсте мә станд у ә’мьр кьр, кӧ шькийаткьре wи бенә щәм тә».

* 24:21 К’аред Шандийа 23:6.

* 26:11 К’аред Шандийа 8:3; 22:4-5.

* 26:14 Бь йунани хәбәр бь хәбәр аһа йә: «Тӧ чьфта нькари бавежи шьва сәртуж».

* 26:20 К’аред Шандийа 9:20-29.

* 26:23 Корьнт’и I 15:20; Ишайа 42:6; 49:6.

* 26:28 Аһа жи те фә’мкьрьне: «Һьндьк ма кӧ тӧ мьн жи бьки мәсиһи».

* 27:9 Бь готьнәкә дьн: «Р’ожийа Р’ожа К’әwандьне» (Qануна К’аһинтийе 16:29; 23:26-32). Р’ожа ве щәжьне һәр сал һәв нагьрә, щарна дьк’әвә мәһа нәһа, щарна жи йа дәһа. Һәгәр әв сәрһати сала 59-да qәwьмибә чаwа һьнәк занә баwәр дькьн, һьнге әв qәwьмандьн дьк’әвә 5-е мәһа дәһа һ’әсабе ньһа.

* 27:14 «Еврикьлон» бь зьмане йунани аһа те фә’мкьрьне: «Байе кӧ жь бакӧр-р’оһьлате те».

* 28:11 Ӧса те фә’мкьрьне кӧ шькьле «хӧданед Һәвал-щеwи» сәр позе гәмийе дарда к’олайи бун, йан жи «хӧданед Һәвал-щеwи» наве гәмийе бу. «Хӧданед Һәвал-щеwи» әw хwәха хwәдейед йунанайә һәвал-щеwи бун, кӧр’ед Зәwс, наве йәки Кастор, наве йе дьн жи Полукс бу. Гәмивана әw дьһ’әбандьн, бь йунани жи wанр’а дьготьн: «Дийоскуро».

* 28:16 Нав һьнәк дәстньвисарада әв жи һәйә: «Сәрсәд гьрти спартьнә сәрәскәр».

* 28:19 К’аред Шандийа 25:11.

* 28:27 Ишайа 6:9-10.

* 28:28 Нав һьнәк дәстньвисарада р’еза 29-а жи һәйә: «У гава әв йәк гот, щьһу дәрк’әтьнә дәрва у qьр’ька һәв дьгьртьн».

+ 1:1 Луqа 1:3, Марqос 16:19, Луqа 24:51

+ 1:3 Мәтта 28:17, Марqос 16:14, Луqа 24:15-49, Йуһ’әнна 20:19-29, Корьнт’и I 15:5-7

+ 1:4 Луqа 24:49

+ 1:5 Луqа 3:3, Йоел 2:28

+ 1:6 Амос 9:11, Миха 4:8, Луqа 17:20, Луqа 19:11

+ 1:7 Т’есалоники I 5:1

+ 1:8 К’аред Шандийа 8:1, К’аред Шандийа 8:14, Луqа 24:48-49, Марqос 16:15

+ 1:9 Марqос 16:19

+ 1:10 Данийел 7:9, Данийел 10:6, Марqос 9:3, Йуһ’әнна 20:12

+ 1:11 Мәтта 16:27

+ 1:12 П’адшати II 15:30, Зәкәрийа 14:4

+ 1:13 Мәтта 10:2-4, Марqос 3:17-18, Луqа 6:14-16

+ 1:14 Марqос 3:31, Марqос 6:3, Йуһ’әнна 2:12, Йуһ’әнна 7:3, Корьнт’и I 9:5, Галати 1:19

+ 1:16 Луqа 22:47, Луqа 22:37, Луqа 24:44
+ 1:17 Йуһ’әнна 6:71, Йуһ’әнна 13:21
+ 1:19 Мәтта 27:8
+ 1:20 Зәбур 69:25, Зәбур 109:8
+ 1:22 Луqа 3:3, Луqа 24:48
+ 1:23 К’аред Шандийа 18:7, Колоси 4:11

+ 1:24 П’адшати III 8:39, Дирок I 28:9, Дирок II 6:30, К’аред Шандийа 15:8

+ 1:26 Мәсәлә 16:33

+ 2:1 Дәрк’әтьн 23:16, Дәрк’әтьн 34:22, Q. К’аһинтийе 23:15, Q. Дӧщари 16:9, К’аред Шандийа 20:16

+ 2:3 Мәтта 3:11

+ 2:4 К’аред Шандийа 4:31, К’аред Шандийа 13:52, Луqа 24:49, К’аред Шандийа 1:4-5

+ 2:11 К’аред Шандийа 6:5, К’аред Шандийа 13:43

+ 2:13 Корьнт’и I 14:23
+ 2:16 Йоел 2:28-32
+ 2:17 Ишайа 32:15, Ишайа 44:3, Һәзәqел 39:29
+ 2:19 Мәтта 24:30, Луqа 21:11, Ә’йанти 8:7

+ 2:20 Ишайа 13:10, Һәзәqел 32:7-8, Ә’йанти 6:12

+ 2:21 Р’омайи 10:13
+ 2:22 Йуһ’әнна 3:2
+ 2:23 Луqа 22:22, Луqа 23:33
+ 2:24 Луqа 24:5-6, Р’омайи 8:11
+ 2:25 Зәбур 16:8-11

+ 2:27 Ибо 33:28, Зәбур 30:3, Зәбур 49:15, Зәбур 86:13, Ишайа 38:17

+ 2:28 Мәтта 7:14, Зәбур 16:8-11, К’аред Шандийа 13:35

+ 2:29 П’адшати III 2:10, Нәһәмийа 3:16, К’аред Шандийа 13:36

+ 2:30 П’адшати II 23:2, П’адшати II 7:12-16, Зәбур 132:11

+ 2:31 Зәбур 16:10

+ 2:33 Зәбур 110:1, Марqос 16:19, К’аред Шандийа 7:55-56, Р’омайи 8:34, Ибрани 1:3

+ 2:34 Зәбур 110:1, Луqа 20:42-43

+ 2:37 Луqа 3:10, К’аред Шандийа 16:30

+ 2:38 Марqос 1:4, К’аред Шандийа 10:48, Луqа 11:13, К’аред Шандийа 8:15

+ 2:39 Әфәси 2:13
+ 2:44 К’аред Шандийа 4:32-37
+ 3:2 К’аред Шандийа 14:8
+ 3:6 Корьнт’и II 6:10

+ 3:7 Марqос 1:31, Марqос 5:41, Марqос 9:27, К’аред Шандийа 9:41

+ 3:8 Ишайа 35:6, К’аред Шандийа 14:10

+ 3:11 Йуһ’әнна 10:23, К’аред Шандийа 5:12

+ 3:13 Дәрк’әтьн 3:6, Йуһ’әнна 8:54, Йуһ’әнна 17:1, Пәтрус II 1:17, Луqа 23:14, Йуһ’әнна 19:12

+ 3:14 Луqа 23:18
+ 3:17 К’аред Шандийа 13:27, Тимот’ейо I 1:13
+ 3:21 Луqа 1:69-70, Р’омайи 1:2

+ 3:22 Q. Дӧщари 18:15-16, Мәтта 17:5, К’аред Шандийа 7:37

+ 3:23 Q. К’аһинтийе 23:29, Q. Дӧщари 18:19
+ 3:24 П’адшати I 3:19-20
+ 3:25 Дәстпебун 22:18, Дәстпебун 26:4
+ 4:1 Мәтта 22:23, К’аред Шандийа 23:8
+ 4:3 Луqа 21:12
+ 4:6 Мәтта 26:3, Луqа 3:2, Йуһ’әнна 18:13
+ 4:7 Луqа 20:2

+ 4:8 Марqос 13:11, К’аред Шандийа 6:10, К’аред Шандийа 13:9

+ 4:9 К’аред Шандийа 3:6-8
+ 4:11 Зәбур 118:22, Луqа 20:17, Пәтрус I 2:7
+ 4:12 Мәтта 1:21
+ 4:14 К’аред Шандийа 3:11
+ 4:19 К’аред Шандийа 5:29

+ 4:21 Луqа 20:6, Луqа 22:2, К’аред Шандийа 5:26

+ 4:24 Дәрк’әтьн 20:11

+ 4:26 Зәбур 2:1-2

+ 4:27 Луqа 23:1, Луqа 23:11, К’аред Шандийа 3:13

+ 4:29 Әфәси 6:19

+ 4:31 К’аред Шандийа 2:4, К’аред Шандийа 13:52

+ 4:32 К’аред Шандийа 2:44

+ 4:34 Корьнт’и II 8:14

+ 4:36 К’аред Шандийа 9:27, К’аред Шандийа 13:2, К’аред Шандийа 15:36, Галати 2:9

+ 5:4 Занәбеж 5:5-6

+ 5:12 Марqос 16:20, Йуһ’әнна 10:23, К’аред Шандийа 3:11

+ 5:15 Марqос 6:55, К’аред Шандийа 19:11-12

+ 5:17 К’аред Шандийа 4:1, К’аред Шандийа 23:8, Марqос 15:10, К’аред Шандийа 13:45

+ 5:18 Луqа 21:12, К’аред Шандийа 4:3

+ 5:19 К’аред Шандийа 12:7-10, К’аред Шандийа 16:26

+ 5:26 Луqа 20:6, Луqа 22:2, К’аред Шандийа 4:21

+ 5:27 Мәтта 10:17, Мәтта 26:59
+ 5:28 К’аред Шандийа 4:17-18, Мәтта 27:25
+ 5:29 К’аред Шандийа 4:19
+ 5:32 Луqа 24:48, Йуһ’әнна 15:26
+ 5:33 К’аред Шандийа 7:54
+ 5:34 К’аред Шандийа 22:3, Йерәмийа 26:17
+ 5:37 Жьмар 1:2, Дирок I 21:1, Луqа 2:2
+ 5:38 Луринед Йерәмийа 3:37
+ 5:39 Ишайа 8:9-10

+ 5:41 Мәтта 5:12, Пәтрус I 4:13-14, Корьнт’и II 12:10

+ 6:1 К’аред Шандийа 9:29

+ 6:3 Тимот’ейо I 3:8

+ 6:5 К’аред Шандийа 8:5, К’аред Шандийа 21:8, К’аред Шандийа 2:11, К’аред Шандийа 13:43

+ 6:6 Тимот’ейо I 4:14, Тимот’ейо I 5:22, Тимот’ейо II 1:6

+ 6:7 К’аред Шандийа 12:24, К’аред Шандийа 19:20

+ 6:10 К’аред Шандийа 4:8, Луqа 21:15
+ 6:11 П’адшати III 21:10, Мәтта 26:59
+ 6:13 К’аред Шандийа 21:28

+ 6:14 Мәтта 26:61, Йуһ’әнна 2:19-22, Мәтта 5:17

+ 7:2 Дәстпебун 11:31, Дәстпебун 12:4
+ 7:3 Дәстпебун 12:1
+ 7:4 Дәстпебун 11:32

+ 7:5 Дәстпебун 15:3, Дәстпебун 18:10, Дәстпебун 12:7, Дәстпебун 13:15, Дәстпебун 15:18

+ 7:6 Дәстпебун 15:13, Дәрк’әтьн 12:40

+ 7:7 Дәстпебун 15:14, Дәрк’әтьн 3:12

+ 7:8 Дәстпебун 17:9-14, Дәстпебун 21:2-4, Дәстпебун 25:26, Дәстпебун 29:31-35, Дәстпебун 30:5-24

+ 7:9 Дәстпебун 37:11, Дәстпебун 37:28, Дәстпебун 39:2

+ 7:10 Дәстпебун 41:37-43
+ 7:12 Дәстпебун 42:1-5
+ 7:13 Дәстпебун 43:1-15, Дәстпебун 45:1-4
+ 7:14 Дәстпебун 45:9-10, Дәстпебун 46:27

+ 7:15 Дәстпебун 46:5, Дәстпебун 46:28, Дәстпебун 49:33, Дәрк’әтьн 1:6

+ 7:16 Дәстпебун 50:25, Йешу 24:32
+ 7:17 Дәрк’әтьн 1:7, Дәрк’әтьн 1:12
+ 7:18 Дәрк’әтьн 1:8
+ 7:19 Дәрк’әтьн 1:10-11, Дәрк’әтьн 1:16
+ 7:20 Дәрк’әтьн 2:2-3, Ибрани 11:23
+ 7:21 Дәрк’әтьн 2:3-10
+ 7:24 Дәрк’әтьн 2:11-12
+ 7:28 Дәрк’әтьн 2:13-14

+ 7:29 Дәрк’әтьн 2:15, Дәрк’әтьн 2:22, Дәрк’әтьн 18:3-5

+ 7:30 Дәрк’әтьн 3:2
+ 7:32 Дәрк’әтьн 3:6
+ 7:33 Йешу 5:15
+ 7:34 Дәрк’әтьн 3:5, Дәрк’әтьн 3:8-10
+ 7:35 Дәрк’әтьн 2:14

+ 7:36 Дәрк’әтьн 14:27-31, Q. Дӧщари 1:3, Q. Дӧщари 8:2

+ 7:37 Q. Дӧщари 18:15, К’аред Шандийа 3:22
+ 7:38 Дәрк’әтьн 19:3, Q. Дӧщари 5:27
+ 7:39 Дәрк’әтьн 16:3, Жьмар 11:4-6
+ 7:40 Дәрк’әтьн 32:1, Дәрк’әтьн 32:23
+ 7:41 Дәрк’әтьн 32:4-6, Ишайа 2:8
+ 7:42 Q. Дӧщари 4:19, Зәбур 81:12

+ 7:43 П’адшати III 11:5-7, П’адшати IV 23:13, Амос 5:25-27

+ 7:44 Дәрк’әтьн 38:21, Ә’йанти 15:5, Дәрк’әтьн 25:40

+ 7:45 Йешу 3:14-17, Йешу 3:10

+ 7:46 Зәбур 89:19-20, П’адшати II 7:1-2, П’адшати III 8:17

+ 7:47 П’адшати III 6

+ 7:48 П’адшати III 8:27, К’аред Шандийа 17:24

+ 7:50 Ишайа 66:1-2

+ 7:51 Дәрк’әтьн 32:9, Q. Дӧщари 10:16, Q. Дӧщари 10:16, Йерәмийа 4:4, Йерәмийа 9:26, Ишайа 63:10, Малахи 3:6

+ 7:52 П’адшати III 18:4, Дирок II 24:21, Йерәмийа 2:30, Мәтта 23:37

+ 7:53 Q. Дӧщари 33:2, Галати 3:19, Ибрани 2:2

+ 7:54 К’аред Шандийа 5:33

+ 7:55 Дәрк’әтьн 24:16, Ишайа 6:1, Зәбур 110:1, Марqос 16:19

+ 7:56 Марqос 1:10, Зәбур 110:1, Данийел 7:13, Марqос 16:19, К’аред Шандийа 7:56, Ибрани 1:3

+ 7:58 Q. К’аһинтийе 24:14-16, Жьмар 15:35-36, П’адшати III 21:13, К’аред Шандийа 8:1, К’аред Шандийа 22:20

+ 7:59 Зәбур 31:5, Луqа 23:46

+ 7:60 Луqа 22:41, Луqа 23:34

+ 8:1 К’аред Шандийа 22:20, Йуһ’әнна 16:2, Мәтта 10:23

+ 8:3 Галати 1:13, Корьнт’и I 15:9, Филипи 3:6

+ 8:4 Марqос 4:14, К’аред Шандийа 11:19
+ 8:5 К’аред Шандийа 6:5, К’аред Шандийа 21:8
+ 8:7 Луqа 4:35, Марqос 16:17-18

+ 8:13 Мәтта 28:19, К’аред Шандийа 16:33, К’аред Шандийа 18:8

+ 8:14 К’аред Шандийа 1:8

+ 8:15 К’аред Шандийа 2:38

+ 8:16 Мәтта 28:19, К’аред Шандийа 19:5, К’аред Шандийа 10:44, К’аред Шандийа 11:15

+ 8:17 К’аред Шандийа 9:17, К’аред Шандийа 19:6

+ 8:22 Данийел 4:27, Тимот’ейо II 2:25
+ 8:24 Дәрк’әтьн 8:8
+ 8:25 Йуһ’әнна 4:39

+ 8:26 К’аред Шандийа 5:19, К’аред Шандийа 10:4, К’аред Шандийа 11:13, К’аред Шандийа 12:7, К’аред Шандийа 27:23

+ 8:27 Йерәмийа 38:7
+ 8:29 К’аред Шандийа 10:19
+ 8:31 Р’омайи 10:14
+ 8:33 Ишайа 53:7-8
+ 8:35 Луqа 24:27

+ 8:39 П’адшати IV 2:16, Һәзәqел 3:12, Һәзәqел 8:3

+ 8:40 Йешу 13:3

+ 9:1 К’аред Шандийа 8:3, Йуһ’әнна 16:2

+ 9:3 К’аред Шандийа 22:6-11, К’аред Шандийа 26:12-18

+ 9:7 Данийел 10:7

+ 9:10 К’аред Шандийа 22:12, Дәстпебун 22:1

+ 9:11 К’аред Шандийа 21:39, К’аред Шандийа 22:3

+ 9:15 Р’омайи 1:5, Галати 1:15-16, Тимот’ейо I 2:7, Йерәмийа 1:4-5

+ 9:16 К’аред Шандийа 20:23, Т’есалоники I 3:3

+ 9:17 К’аред Шандийа 8:17, К’аред Шандийа 19:6

+ 9:19 Галати 1:17
+ 9:21 Галати 1:13, Галати 1:23
+ 9:22 Тимот’ейо I 1:12, К’аред Шандийа 18:28

+ 9:23 К’аред Шандийа 20:3, К’аред Шандийа 23:30

+ 9:25 Йешу 2:15, П’адшати I 19:12, Корьнт’и II 11:33

+ 9:27 К’аред Шандийа 4:36, К’аред Шандийа 13:2, К’аред Шандийа 15:36, Галати 2:9, Корьнт’и I 9:6, Галати 1:18-19

+ 9:29 К’аред Шандийа 6:1
+ 9:30 К’аред Шандийа 11:25
+ 9:34 К’аред Шандийа 3:6

+ 9:36 Йешу 19:46, Йуһ’әнна 13:14, Тимот’ейо I 2:10, Тимот’ейо I 5:10

+ 9:40 Мәтта 9:25, К’аред Шандийа 28:8, Аqуб 5:16

+ 9:41 Марqос 1:31, Марqос 5:41, Марqос 9:27, К’аред Шандийа 3:7

+ 10:2 Мәтта 8:10, Луqа 7:4-5
+ 10:3 К’аред Шандийа 3:1
+ 10:4 К’аред Шандийа 8:26, Ә’йанти 8:4
+ 10:6 К’аред Шандийа 9:43
+ 10:9 К’аред Шандийа 11:5-14

+ 10:14 Q. К’аһинтийе 11:2, Q. Дӧщари 14:3, Һәзәqел 4:14

+ 10:15 Марqос 7:15-16, Р’омайи 14:14, Тимот’ейо I 4:4, Тито 1:15

+ 10:19 К’аред Шандийа 8:29
+ 10:22 Луqа 7:4-5
+ 10:25 Данийел 2:46, К’аред Шандийа 16:29
+ 10:26 Ә’йанти 19:10, Ә’йанти 22:8-9
+ 10:28 Йуһ’әнна 4:9, Йуһ’әнна 18:28

+ 10:34 Q. Дӧщари 10:17, Р’омайи 2:11, Р’омайи 10:12

+ 10:35 Ишайа 64:5, Р’омайи 10:12
+ 10:36 Ишайа 52:7
+ 10:37 Марqос 1:14

+ 10:38 Мәтта 3:16, Йуһ’әнна 1:32-33, Мәтта 4:24, Луqа 13:16

+ 10:42 Йуһ’әнна 5:22, К’аред Шандийа 17:31, Пәтрус I 4:5, Тимот’ейо II 4:1

+ 10:43 Луqа 24:27, Р’омайи 3:21
+ 10:46 Марqос 16:17, Корьнт’и I 12:10
+ 10:47 К’аред Шандийа 2:4
+ 10:48 К’аред Шандийа 2:38
+ 11:2 К’аред Шандийа 15:1, Галати 2:12
+ 11:3 Луqа 15:2, Галати 2:12
+ 11:5 К’аред Шандийа 10:9-32
+ 11:9 Марqос 7:19, К’аред Шандийа 10:15
+ 11:12 К’аред Шандийа 15:9
+ 11:13 К’аред Шандийа 8:26
+ 11:15 К’аред Шандийа 10:44
+ 11:16 К’аред Шандийа 1:5
+ 11:17 К’аред Шандийа 2:38
+ 11:19 К’аред Шандийа 8:1

+ 11:22 К’аред Шандийа 4:36, К’аред Шандийа 9:27, К’аред Шандийа 13:1

+ 11:24 К’аред Шандийа 6:5

+ 11:25 К’аред Шандийа 9:30

+ 11:27 К’аред Шандийа 13:1, К’аред Шандийа 15:32

+ 11:28 К’аред Шандийа 21:10, Мәтта 24:7, К’аред Шандийа 18:2

+ 12:2 Луqа 5:10, Марqос 10:39
+ 12:3 Дәрк’әтьн 12:15
+ 12:4 Луqа 22:33
+ 12:5 Корьнт’и II 1:11, Әфәси 6:18

+ 12:7 К’аред Шандийа 8:26, К’аред Шандийа 16:26

+ 12:10 К’аред Шандийа 5:19, К’аред Шандийа 16:26

+ 12:11 Зәбур 34:6, Зәбур 91:11, Корьнт’и II 1:10

+ 12:12 К’аред Шандийа 13:5, К’аред Шандийа 15:37, Пәтрус I 5:13, Колоси 4:10, Тимот’ейо II 4:11, Фьлимон 1:24

+ 12:15 Мәтта 18:10-11, Ибрани 1:14

+ 12:17 К’аред Шандийа 15:13, К’аред Шандийа 21:18, Аqуб 1:1, Галати 1:19, Галати 2:9

+ 12:23 Данийел 5:23, Ә’йанти 16:9, П’адшати II 24:16, П’адшати IV 19:35

+ 12:24 К’аред Шандийа 6:7, К’аред Шандийа 19:20

+ 12:25 К’аред Шандийа 11:29-30, К’аред Шандийа 12:12

+ 13:1 К’аред Шандийа 11:27, К’аред Шандийа 4:36, К’аред Шандийа 11:22, Луqа 3:1

+ 13:2 Луqа 2:37, Р’омайи 1:1, Галати 1:15

+ 13:5 К’аред Шандийа 12:12, К’аред Шандийа 15:37, Колоси 4:10

+ 13:6 Мәтта 7:15

+ 13:9 К’аред Шандийа 4:8, К’аред Шандийа 6:10

+ 13:13 К’аред Шандийа 15:38
+ 13:15 Луqа 8:41, К’аред Шандийа 18:8
+ 13:17 Дәрк’әтьн 1:7, Дәрк’әтьн 12:51

+ 13:18 Дәрк’әтьн 16:35, Зәбур 95:10, Q. Дӧщари 9:7

+ 13:19 Q. Дӧщари 7:1, Йешу 14:1, Һ’акьмти 2:16, Һ’акьмти 3:9, П’адшати I 12:11

+ 13:21 П’адшати I 8:5, П’адшати I 9:1, П’адшати I 10:1, П’адшати I 13:1

+ 13:22 П’адшати I 15:23, П’адшати I 13:14, Зәбур 89:19-20, Ишайа 44:28

+ 13:24 Луqа 3:3

+ 13:25 Луqа 3:16, Йуһ’әнна 1:20, Йуһ’әнна 1:27

+ 13:27 К’аред Шандийа 3:17, Луqа 24:26-27
+ 13:28 Луqа 23:23
+ 13:29 Луqа 23:53
+ 13:30 Луqа 24:6
+ 13:31 К’аред Шандийа 1:3, Луqа 24:48
+ 13:32 Зәбур 2:7, Ибрани 1:5, Ибрани 5:5
+ 13:34 Р’омайи 6:9, Ишайа 55:3
+ 13:35 Зәбур 16:10, К’аред Шандийа 2:27

+ 13:36 П’адшати III 2:10, К’аред Шандийа 2:29

+ 13:38 Мәтта 1:21, Йуһ’әнна I 2:12

+ 13:39 Р’омайи 3:20, Галати 2:16, Галати 3:11, Ишайа 53:11, Р’омайи 3:28

+ 13:40 Һәбаqуq 1:5

+ 13:43 К’аред Шандийа 2:11, К’аред Шандийа 6:5

+ 13:45 К’аред Шандийа 5:17

+ 13:46 К’аред Шандийа 4:30, Әфәси 6:19, Мәтта 10:11, Мәтта 22:8, Ә’йанти 3:4, Марqос 12:9, К’аред Шандийа 18:6

+ 13:47 Ишайа 49:6, К’аред Шандийа 26:23
+ 13:50 Т’есалоники I 2:15
+ 13:51 Мәтта 10:14, Марqос 6:11, Луqа 9:5

+ 13:52 К’аред Шандийа 2:4, К’аред Шандийа 4:31

+ 14:1 К’аред Шандийа 13:5
+ 14:3 К’аред Шандийа 4:30, Әфәси 6:19
+ 14:4 Мәтта 10:34, Луqа 12:51
+ 14:6 Мәтта 10:23
+ 14:8 К’аред Шандийа 3:2
+ 14:9 Мәтта 9:2
+ 14:10 Ишайа 35:6, К’аред Шандийа 3:8
+ 14:11 К’аред Шандийа 28:6
+ 14:13 Данийел 2:46
+ 14:14 Жьмар 14:6, Марqос 14:63
+ 14:15 Дәрк’әтьн 20:11, Т’есалоники I 1:9
+ 14:16 Миха 4:5

+ 14:17 Q. К’аһинтийе 26:4, Мәтта 5:45, Зәбур 104:15

+ 14:19 Корьнт’и II 11:25

+ 14:22 Колоси 1:23, Йуһ’әнна 15:20, Пәтрус I 2:21, Пәтрус I 5:9, Т’есалоники I 3:3, Тимот’ейо II 3:12

+ 14:23 К’аред Шандийа 13:2, К’аред Шандийа 20:32

+ 14:26 К’аред Шандийа 13:3
+ 15:1 Q. К’аһинтийе 12:3
+ 15:2 Галати 5:2
+ 15:7 К’аред Шандийа 10:20

+ 15:8 П’адшати III 8:39, Дирок I 28:9, Дирок II 6:30, К’аред Шандийа 1:24, К’аред Шандийа 10:44, К’аред Шандийа 10:47

+ 15:9 К’аред Шандийа 11:12, Зәбур 51:10
+ 15:10 Галати 5:1
+ 15:11 Әфәси 2:8, Тито 2:11, Тито 3:7

+ 15:13 К’аред Шандийа 12:17, Аqуб 1:1, Галати 1:19, Галати 2:9

+ 15:17 Амос 9:11-12

+ 15:20 Данийел 1:8, Корьнт’и I 8:1, Корьнт’и I 10:19-20, Ә’йанти 2:14, Q. К’аһинтийе 3:17, Q. К’аһинтийе 17:14, Q. Дӧщари 12:23-24

+ 15:22 Пәтрус I 5:12, Корьнт’и II 1:19, Т’есалоники II 1:1

+ 15:24 Галати 1:7, Галати 5:10
+ 15:28 К’аред Шандийа 15:20
+ 15:32 К’аред Шандийа 11:27
+ 15:35 К’аред Шандийа 13:1

+ 15:37 К’аред Шандийа 12:12, К’аред Шандийа 13:5, Колоси 4:10

+ 15:38 К’аред Шандийа 13:13

+ 15:40 К’аред Шандийа 15:32

+ 16:1 Р’омайи 16:21, Корьнт’и I 4:17, Филипи 2:19, Колоси 1:1, Т’есалоники I 3:2, Т’есалоники II 1:1, Тимот’ейо I 1:2, Тимот’ейо II 1:2

+ 16:3 Корьнт’и I 9:20, Галати 2:3
+ 16:4 К’аред Шандийа 15:28-29
+ 16:5 К’аред Шандийа 6:7
+ 16:6 К’аред Шандийа 18:23
+ 16:7 Филипи 1:19

+ 16:8 К’аред Шандийа 20:5, Корьнт’и II 2:12, Тимот’ейо II 4:13

+ 16:12 Филипи 1:1

+ 16:14 Луqа 24:45

+ 16:15 К’аред Шандийа 11:14, К’аред Шандийа 16:33-34

+ 16:17 Данийел 3:26
+ 16:18 Марqос 9:38
+ 16:21 Әзра 4:13, Әстәр 3:8

+ 16:22 Корьнт’и II 6:4-5, Корьнт’и II 11:23-25

+ 16:24 Йерәмийа 20:2, Йерәмийа 29:26, Т’есалоники I 2:2

+ 16:25 Зәбур 42:8, Зәбур 119:62

+ 16:26 К’аред Шандийа 4:31, К’аред Шандийа 5:19, К’аред Шандийа 12:7, К’аред Шандийа 12:10

+ 16:27 П’адшати III 20:39, К’аред Шандийа 12:19

+ 16:29 Данийел 2:46, К’аред Шандийа 10:25
+ 16:30 Луqа 3:10, К’аред Шандийа 2:37
+ 16:31 Марqос 16:16, Р’омайи 10:9

+ 16:33 К’аред Шандийа 11:14, К’аред Шандийа 16:15

+ 16:34 Йуһ’әнна 4:53, К’аред Шандийа 18:8
+ 16:37 К’аред Шандийа 22:25
+ 16:39 Мәтта 8:34
+ 16:40 К’аред Шандийа 16:14
+ 17:1 Филипи 4:16

+ 17:2 К’аред Шандийа 13:5, К’аред Шандийа 14:1

+ 17:3 Луqа 24:26-27
+ 17:5 Т’есалоники I 2:14-16
+ 17:7 Луqа 23:2
+ 17:16 Пәтрус II 2:8
+ 17:19 Марqос 1:27

+ 17:24 Ишайа 42:5, Мәтта 11:25, П’адшати III 8:27, К’аред Шандийа 7:48

+ 17:25 Зәбур 50:8-12, Дәстпебун 2:7, Ибо 33:4

+ 17:26 Дәстпебун 3:20, Q. Дӧщари 32:8
+ 17:28 Жьмар 16:22, Ибо 12:10
+ 17:29 Ишайа 40:18-19, Ишайа 46:5

+ 17:30 Пәтрус I 1:14, Р’омайи 3:25-26, Әфәси 4:18

+ 17:31 Мәтта 12:36, Йуһ’әнна 5:22, К’аред Шандийа 10:42, Пәтрус I 4:5

+ 18:2 Р’омайи 16:3, Корьнт’и I 16:19, Тимот’ейо II 4:19, К’аред Шандийа 11:28

+ 18:4 К’аред Шандийа 13:5

+ 18:5 Т’есалоники I 3:6

+ 18:6 Һәзәqел 18:13, Һәзәqел 33:4, К’аред Шандийа 13:46

+ 18:8 Луqа 8:41, К’аред Шандийа 13:15, Корьнт’и I 1:14, Йуһ’әнна 4:53, К’аред Шандийа 16:34

+ 18:15 К’аред Шандийа 23:29

+ 18:18 К’аред Шандийа 18:2, Р’омайи 16:1, Жьмар 6:5, Жьмар 6:9

+ 18:19 К’аред Шандийа 19:1, К’аред Шандийа 20:16

+ 18:21 Аqуб 4:15

+ 18:23 К’аред Шандийа 16:6

+ 18:24 К’аред Шандийа 19:1, Корьнт’и I 1:12, Корьнт’и I 3:5, Корьнт’и I 4:6, Корьнт’и I 16:12, Тито 3:13

+ 18:25 Луqа 3:3, К’аред Шандийа 19:3
+ 18:26 К’аред Шандийа 4:30, Әфәси 6:19
+ 18:27 Корьнт’и I 16:3, Корьнт’и II 3:1
+ 18:28 К’аред Шандийа 9:22
+ 19:1 К’аред Шандийа 18:21
+ 19:3 К’аред Шандийа 18:25
+ 19:4 Луqа 3:3, Йуһ’әнна 1:7
+ 19:5 Мәтта 28:19, К’аред Шандийа 8:16

+ 19:6 К’аред Шандийа 8:17, К’аред Шандийа 9:17, К’аред Шандийа 10:46

+ 19:8 К’аред Шандийа 4:30, Әфәси 6:19
+ 19:12 К’аред Шандийа 5:15
+ 19:13 Мәтта 12:27, Марqос 9:38, Луqа 9:49
+ 19:15 Луqа 4:34, Аqуб 2:19
+ 19:18 Марqос 1:5, Аqуб 5:16

+ 19:20 К’аред Шандийа 6:7, К’аред Шандийа 12:24

+ 19:21 Р’омайи 15:26, Корьнт’и I 16:5, Р’омайи 15:23-24

+ 19:22 К’аред Шандийа 16:1

+ 19:26 Ишайа 44:10-20, Йерәмийа 10:3-6

+ 19:29 К’аред Шандийа 19:29, Колоси 4:10, Фьлимон 1:24

+ 20:1 К’аред Шандийа 19:21

+ 20:3 К’аред Шандийа 9:23, К’аред Шандийа 23:30

+ 20:4 К’аред Шандийа 19:29, Әфәси 6:21, Колоси 4:7, Тимот’ейо II 4:12, Тимот’ейо II 4:20, Тито 3:12

+ 20:5 К’аред Шандийа 16:8
+ 20:6 Дәрк’әтьн 12:15, К’аред Шандийа 12:3
+ 20:7 Корьнт’и I 16:2, Ә’йанти 1:10
+ 20:9 П’адшати IV 1:2
+ 20:10 П’адшати III 17:21, П’адшати IV 4:34

+ 20:16 Дәрк’әтьн 23:16, Дәрк’әтьн 34:22, Q. К’аһинтийе 23:15, Q. Дӧщари 16:9, К’аред Шандийа 2:1

+ 20:18 К’аред Шандийа 18:19, Т’есалоники I 1:5

+ 20:23 К’аред Шандийа 9:16, К’аред Шандийа 21:33

+ 20:24 Тимот’ейо II 4:7

+ 20:26 Q. Дӧщари 8:19

+ 20:28 Йуһ’әнна 21:16-17, Пәтрус I 5:2, Пәтрус I 1:18-19

+ 20:29 Мәтта 7:15, Йуһ’әнна 10:12

+ 20:30 Пәтрус II 2:1, Корьнт’и II 11:13, Тимот’ейо I 4:1

+ 20:31 Марqос 14:38
+ 20:32 К’аред Шандийа 14:23, Пәтрус I 1:4
+ 20:33 П’адшати I 12:3, Корьнт’и II 7:2
+ 20:34 К’аред Шандийа 18:3
+ 20:35 Мәтта 10:8
+ 20:36 К’аред Шандийа 21:5
+ 21:4 К’аред Шандийа 20:23
+ 21:5 К’аред Шандийа 20:36
+ 21:8 К’аред Шандийа 6:5, К’аред Шандийа 8:5

+ 21:9 П’адшати IV 22:14, Луqа 2:36, К’аред Шандийа 2:17-18

+ 21:10 К’аред Шандийа 11:28
+ 21:11 П’адшати III 11:30, Йерәмийа 27:2
+ 21:12 Мәтта 16:21-23
+ 21:13 К’аред Шандийа 20:24, Филипи 2:17
+ 21:18 К’аред Шандийа 12:17, Аqуб 1:1
+ 21:20 Р’омайи 10:2
+ 21:21 Р’омайи 2:28-29, Корьнт’и I 7:19
+ 21:23 Жьмар 6:2-5, Жьмар 6:13
+ 21:24 К’аред Шандийа 18:18
+ 21:25 К’аред Шандийа 15:29
+ 21:26 Жьмар 6:9-12
+ 21:28 К’аред Шандийа 6:13, Һәзәqел 44:7
+ 21:29 К’аред Шандийа 20:4

+ 21:33 К’аред Шандийа 20:23, К’аред Шандийа 21:11

+ 21:34 К’аред Шандийа 19:32

+ 21:39 К’аред Шандийа 9:11, К’аред Шандийа 22:3

+ 22:3 К’аред Шандийа 9:11, К’аред Шандийа 21:39, К’аред Шандийа 5:34, Филипи 3:6

+ 22:4 К’аред Шандийа 8:3

+ 22:5 К’аред Шандийа 9:1-2

+ 22:6 К’аред Шандийа 9:3-6, К’аред Шандийа 26:12-18

+ 22:12 К’аред Шандийа 9:17
+ 22:15 К’аред Шандийа 9:15
+ 22:16 К’аред Шандийа 9:18
+ 22:17 К’аред Шандийа 9:26
+ 22:20 К’аред Шандийа 7:58
+ 22:25 К’аред Шандийа 16:37

+ 23:1 Корьнт’и I 4:4, Корьнт’и II 1:12, Тимот’ейо II 1:3, Ибрани 13:18

+ 23:2 К’аред Шандийа 24:1, П’адшати III 12:24

+ 23:3 Q. Дӧщари 25:1-2
+ 23:4 Йуһ’әнна 18:22
+ 23:5 Дәрк’әтьн 22:28

+ 23:6 К’аред Шандийа 4:1, Филипи 3:5, Корьнт’и I 15:13

+ 23:8 Мәтта 22:23, Луqа 20:27
+ 23:9 Йуһ’әнна 12:29
+ 23:11 К’аред Шандийа 27:23

+ 23:24 К’аред Шандийа 24:3, К’аред Шандийа 25:14

+ 23:27 К’аред Шандийа 21:32-33, К’аред Шандийа 22:27

+ 23:28 К’аред Шандийа 22:30

+ 23:29 К’аред Шандийа 18:15

+ 23:30 К’аред Шандийа 9:23, К’аред Шандийа 20:3

+ 23:34 К’аред Шандийа 21:39
+ 24:1 К’аред Шандийа 23:2
+ 24:5 Луqа 23:2
+ 24:6 К’аред Шандийа 21:27-29

+ 24:15 Данийел 12:2, Ә’йанти 20:6, Ә’йанти 20:13

+ 24:16 К’аред Шандийа 23:1, Ибрани 13:18

+ 24:17 Р’омайи 15:25-28, Корьнт’и I 16:1, Галати 2:10

+ 24:18 К’аред Шандийа 21:26
+ 24:21 К’аред Шандийа 23:6
+ 24:25 К’аред Шандийа 17:32
+ 25:3 К’аред Шандийа 23:12
+ 25:10 Р’омайи 13:1
+ 25:12 К’аред Шандийа 23:11

+ 25:19 К’аред Шандийа 18:15, К’аред Шандийа 23:29

+ 25:24 К’аред Шандийа 22:22

+ 25:25 Луqа 23:14, К’аред Шандийа 23:29

+ 26:1 Зәбур 119:46, Мәтта 10:18, К’аред Шандийа 9:15

+ 26:4 Галати 1:13
+ 26:5 К’аред Шандийа 23:6, Филипи 3:5
+ 26:7 Мәтта 19:28, Аqуб 1:1
+ 26:8 Корьнт’и I 5:12
+ 26:9 Йуһ’әнна 16:2, Тимот’ейо I 1:13
+ 26:10 К’аред Шандийа 8:3
+ 26:11 К’аред Шандийа 9:1

+ 26:12 К’аред Шандийа 9:3-6, К’аред Шандийа 22:6-11

+ 26:18 Ишайа 35:5, Ишайа 42:7, Ибрани 2:14-15

+ 26:20 К’аред Шандийа 9:20

+ 26:21 К’аред Шандийа 21:27, К’аред Шандийа 21:30

+ 26:23 Корьнт’и I 15:20, Колоси 1:18, Ә’йанти 1:5, Ишайа 42:6, Ишайа 49:6, К’аред Шандийа 13:47

+ 26:29 К’аред Шандийа 21:33
+ 26:31 К’аред Шандийа 23:29
+ 26:32 К’аред Шандийа 25:12
+ 27:1 К’аред Шандийа 25:12
+ 27:2 К’аред Шандийа 19:29
+ 27:6 К’аред Шандийа 28:11
+ 27:14 Марqос 4:37
+ 27:18 Уньс 1:5
+ 27:23 К’аред Шандийа 8:26
+ 27:24 К’аред Шандийа 23:11
+ 27:26 К’аред Шандийа 28:1

+ 27:34 П’адшати I 14:45, П’адшати II 14:11, П’адшати III 1:52, Луqа 21:18

+ 27:35 Мәтта 15:36
+ 27:43 К’аред Шандийа 27:3
+ 28:5 Зәбур 91:13, Марqос 16:18, Луqа 10:19
+ 28:6 К’аред Шандийа 14:11
+ 28:8 К’аред Шандийа 9:40, Аqуб 5:16
+ 28:11 К’аред Шандийа 27:6

+ 28:18 К’аред Шандийа 23:29, К’аред Шандийа 26:31-32

+ 28:23 Луqа 24:27

+ 28:25 Мәтта 15:7

+ 28:27 Ишайа 6:9-10, Мәтта 13:15, Марqос 4:12, Йуһ’әнна 12:40

+ 28:28 Ишайа 40:5, Луqа 3:6

+ 28:31 К’аред Шандийа 4:29, Әфәси 6:19

+ https://ibt.org.ru/ftpmirror/pub/ebook/KKD/KKDL/Кӧрманщи__Tran.azw3

Фәрһәнгок

Фәрһәнгок

1. А
2. Б
3. В
4. Г
5. Д
6. Е
7. Ә
8. Ж
9. З
10. И
11. Й
12. К
13. Л
14. М
15. Н
16. О
17. П
18. Р
19. С
20. Т
21. У
22. Ф
23. Х
24. Һ
25. Ч
26. Ш
27. Щ
28. Q
29. W

Абба

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бь зьмане арами те фә’мкьрьне «бав». Марqос 14:36; Р’омайи 8:15; Галати 4:6.

Адәм

Мьзгини

Фәрһәнгок

– инсане пешьн бу, йе кӧ Хwәде хӧльqанд. Хwәде әw жь хwәлийа ә’рде хӧльqанд (Дәстпебун 2), паше Һеwа хӧльqанд. Адәм у жьна хwә Һеwава әw бун, йед кӧ паше гӧр’а Хwәде нәкьрьн у гӧнә кьрьн (Дәстпебун 3). Һьнгеда инсен гӧнә кьр. Корьнт’и I 15:45-да те готьне, кӧ Иса Мәсиһ «Адәме Ахьрийе» йә. Адәме пешьн баве т’әмамийа мәрьвайа йә у һәр кәс жийина qальби жь wи дьстинә. Иса Мәсиһ кӧ Адәме дӧда йә, жийина р’ӧһ’ани дьдә һәр кәсе кӧ баwәрийа хwә Wи тинә. Луqа 3:38; Р’омайи 5:12-15; Корьнт’и I 15:22, 45-47; Тимот’ейо I 2:13-14; Щьһуда 14.

Алфа у Омега

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Алфа һ’әрфа әлифба йунанийә пешьн ә, Омега һ’әрфа әлифба йунанийә пашьн ә. «Алфа у Омега» чаwа навәк һьн Хwәдер’а, һьн жи Иса Мәсиһр’а те готьне. Ә’йанти 1:8; 21:6; 22:13.

Арйопаго

Мьзгини

Фәрһәнгок

– гьрәки бажаре Ат’инайе бу, Йунаньстанеда. Мәрьвед хwәйиqәдьрә гьрәгьр сәр wи гьри дьщьвийан. Щьвата wан жи һәма «Арйопаго» дьһатә готьне.

Артәмис

Мьзгини

Фәрһәнгок

– наве п’утәки йә, кӧ гәләк мәрьва Асйайеда әw дьһ’әбандьн (К’аред Шандийа 19:24-35).

Архелайо

Мьзгини

Фәрһәнгок

– кӧр’е Һеродәси Мәзьн бу у бьре Һеродәс-Антипас бу. Пәй мьрьна баве хwәр’а әw дәмәкә кьн бу сәрwере Щьһустане. Жь к’әрәма хwә ль бьн хәбәра «Һеродәс»-да жи бьхуньн.

Ахайа

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’арәкә мәзьнә wәлате Йунаньстане бу. П’ьр’анийа бажаред Йунаньстанейә ә’йан, һьнге дьк’әтьнә нава qәза Ахайайейә Р’омайе.

Аqуб

Мьзгини

Фәрһәнгок

– 1. Аqуб кӧр’е Исһаq бу, аwа готи нәвийе Бьраһим, Аqубр’а Исраел жи те готьне. Бьре wийи мәзьн Әсаw бу. Аqуб баве һәр донздәһ qәбилед мьләте Исраеле бу. К’ьтеба Пирозда чәнд щара Аqуб бона мьләте Исраеле жи те готьне. Жь к’әрәма хwә ль бьн хәбәра «мала Аqуб» у «Әсаw»-да бьхуньн.

2. Аqубе Һалфаwо у Аqубе Зәбәдийе бьре Йуһ’әнна, әвана дӧ шагьртед Иса Мәсиһ бун.

3. Ӧса жи Аqуб наве бьраки Иса бу (Мәтта 13:55; Марqос 6:3; Галати 1:19) у ль гора фькьра гәләка әw Аqуб ә, йе кӧ «Нә’ма Аqуб» ньвисийә.

авзе (нәхwәшийа авзе)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– ава зәр же дьчә.

амин

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жь зьмане ибрани йә, кӧ мә’на wе әв ә: «Р’аст ә», «Бәле», «Бьра ӧса бә», «Р’аст бе хельф», «Qайл ьм». Әw һьнге те готьне гава йәк готьнәке дьбежә йан дӧа дькә, йәки дьн готьна wи дьхwазә мак кә, qайлбуна хwә бь готьна «амин» нишан дькә. Ӧса жи Ә’йанти 3:14-да әв нава бона Иса Мәсиһ һатийә хәбате, бь фькьра «Әw р’аст ә», «Әw амьн ә». Р’омайи 1:25; 9:5; Корьнт’и I 14:16; Корьнт’и II 1:20.

анинә сери

Мьзгини

Фәрһәнгок

– анинә щи, мийасәркьрьн, т’әмамкьрьн.

анисо

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (анис, шәмит) щур’әки п’ьнщар’е йә. Мәтта 23:23.

арами

Мьзгини

Фәрһәнгок

– зьмане арами незики зьмане ибрани йә. Жь сала 600-и бәри буйина Иса әw нава сийасәте у к’ьр’ин-фьротана Асйа Р’оавайеда зьманәки навмьләтийейи мәзьни бу. Һена Иса Мәсиһда арами зьмане щьһуйед Фьльстинейи һәр дәм бу, ӧса жи ибрани у йунани дьһатьнә хәбәрдане. Пәймана Нуда чәнд щи һәнә, wәки ньвиск’аред Мьзгинийе хәбәред Иса бь зьмане арами ньвисинә у паше wәлгәр’андьнә йунани. Мәтта 23:7; Марqос 5:41; 7:34; 15:22; К’аред Шандийа 4:36; Галати 1:18.

афу (афукьрьн, афубун)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бахшандьн.

Бабилон

Мьзгини

Фәрһәнгок

– 1. Бабилон наве бажарәки гәләки кәвьн ә. Wәхтәке п’адшайе Бабилоне гәләк wәлатед дьн бьндәст кьрьбун. Мьләте wи т’әви мьләте Исраеле шәр’ кьр у әw бьндәст кьрьн. Гәләк мәрьвед Исраеле чаwа хӧлам бьрьнә wәлате хwә. Мьләте Исраеле ль wьр һ’әфте сали ма. Мәтта 1:11-12, 17; К’аред Шандийа 7:43.

2. Бабилон Ә’йантийеда жи те ньвисаре, чаwа нишана мьләтед кӧ гӧр’а Хwәде накьн, чьмки мәрьвед бажаре Бабилоне ӧса бун. Ә’йанти 14:8; 17:5; сәре 18-а.

3. Пәтрус I 5:13-да һәйә кӧ «Бабилон» бә’са бажаре Р’омайе дькә.

Бав (Баве Ә’змана)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– әв нав Хwәдер’а те готьне. К’ьтеба Пирозда әw бь мә’на физики (щьсмани) найе фә’мкьрьне, ле бь мә’на р’ӧһ’ани. Әw Баве р’ӧһ’ед һ’әму мәрьвайийе йә. Хwәде бона мәрьва ӧса хәм дькә, чаwа бав зар’а хwәр’а у һе зедә. Ле һәләqәтийа Хwәде чаwа Баве т’әви Иса Мәсиһ щур’әки башqә йә. Жь к’әрәма хwә дәрһәqа ве йәкеда бьн хәбәра «Кӧр’е Хwәде»-да бьхуньн.

Баә’л

Мьзгини

Фәрһәнгок

– наве п’утәки кәнанийа бу, әw п’утәки зедәбуне аwа готи зайине бу, баwәрмәндед wи п’ути баwәр дькьрьн кӧ әwе һ’әйwанед wан, зәви у р’әзед wан бәрәк’әт кә. Мә’на Баә’л «хwәйи» йә. Мьләте Моwаб, мьләте Мьдйан у мьләте Сур у Сайда Баә’л хwәр’а Хwәде һ’әсаб дькьрьн. Гәләк п’утед wан мьләта һәбун, ле Баә’л жь һ’әмуйа мәстьр бу. Т’ариха мьләте Исраелда, чахе әw жь Хwәде дур дьк’әтьн, Баә’л дьһ’әбандьн у бь ви аwайи һерса Хwәде ль сәр хwәда данин. Ле нав мьләте Исраелда мәрьв һәбун, кӧ т’ӧ щара Баә’л qәбул нәкьрьнә, һәр wәхт заньбунә кӧ пештьри Ә’фьрандаре ә’рд у ә’зман т’ӧ Хwәде иди т’ӧнәйә. Һ’акьмти 2:13; 6:25, 31; П’адшати III 16:31; сәре 18-а; 22:53; П’адшати IV 3:2; 10:18-27; 11:18; Йерәмийа 2:8; 7:9; 11:17; 12:16; 19:5; 23:27; Р’омайи 11:4.

Бажаре Даwьд

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Пәймана Кәвьнда «Бажаре Даwьд» wе п’ара Оршәлимер’а те готьне, к’ижан кӧ Даwьд п’адша жь дәсте йәбусийа станд (П’адшати II 5:6-9 ). Луqа 2:11-да ӧса жи Бәйтләһ’мер’а дьготьн бажаре Даwьд, ль к’ӧ мала баве Даwьд дьма. Wьр Даwьд жь дийа хwә дьне к’әтьбу у мәзьн бьбу (П’адшати I 17:12; Луqа 2:4). Ӧса жи ль гора готьнед п’ехәмбәра Иса Мәсиһ wьр жь Мәрйәме дьне к’әт (Мәтта 2:1, 5-6).

Бараq

Мьзгини

Фәрһәнгок

– йәк жь сәрwеред мьләте Исраеле бу. Шер’да сәрwерти дькьр у дьжмьн бьндәст кьр. Һ’акьмти жь сәред 4-а һ’әта 5-а; Ибрани 11:32.

Барнабас

Мьзгини

Фәрһәнгок

– мә’на наве «Барнабас» әв ә: «Кӧр’е Бәрдьлийе» аwа готи «Йе кӧ бәр дьлада те» (К’аред Шандийа 4:36). Әw йәки леwи бу жь Qӧбрьсе у нава баwәрмәндада сәрwерәк бу, йе кӧ Паwлос бьрә щәм шандийед Оршәлиме. Әw т’әви Паwлос р’еwитийа Паwлосә пешьнда чаwа qасьде Иса чу. К’аред Шандийа 4:36-37; 9:27; 13:1–14:28; 15:36-41; Галати 2:9-14.

Бахшандьн

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Хwәде гӧнед мә дьбахшинә

Мәтта 26:28; Марqос 11:25-26; К’аред Шандийа 5:31; 10:43; 26:18; Әфәси 1:7; Колоси 1:13-14; 2:13-14; Ибрани 10:17-18; Йуһ’әнна I 1:8–2:2.

Гәрәке әм жи гӧнед йед дьн бьбахшиньн

Мәтта 6:12-15; 18:21-35; Марqос 11:25; Луqа 6:37; 17:3-4; Корьнт’и II 2:5-11; Әфәси 4:31-32; Колоси 3:13.

Бет’-Ел

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бажаре п’адшатийа Исраелейи бакӧре бу. Сесьд сали әw щики гәләки ә’йан бу бона һ’әбандьне. П’адшати III 12:28-30; П’адшати IV 23:15.

Бәйтләһ’м

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бажаре Щьһудайе (Щьһустане) йә, ль к’ӧ Даwьд п’адша дьне к’әт у мәзьн бу, паше жи Иса ль вьр һатә дьне (Мәтта 2:1; Луqа 2:4; Йуһ’әнна 7:42).

Бәлзәбул

Мьзгини

Фәрһәнгок

– навәки бона мирещьн. Пешийе Бәлзәбул наве п’утәки фьльстинийа бу, мә’на «Хӧдане wаре бьльнд». Фьльстини незики мьләтед Исраеле дьман. Пәйр’а нав щьһуйада мә’никә дьн станд: «Хӧдане меша» йан «Хӧдане сәргина». Әw жи бу навәки сәрwерийа qәwатед щьнайә хьраб. Мәтта 10:25; 12:24, 27; Марqос 3:22; Луqа 11:15, 18-19.

Бьжарти (Йе Бьжарти)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бона Иса Мәсиһ те готьне. Йе Бьжарти, Мәсиһе Хwәде йә, йе кӧ Хwәде к’ьфш кьрийә. Ишайа 42:1; Мәтта 12:18; Луqа 23:35; Йуһ’әнна 1:41. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «Мәсиһ»-да бьхуньн.

Бьлам

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’ехәмбәр бу, йе кӧ Балаqе п’адше Моwабе жь wи һиви кьр, wәки әw ньфьр’а мьләте Исраеле бькә, чьмки Балаqе п’адша дьхwәст әw бьндәст кьрана. Балаq жь мьләте Исраеле дьтьрсийа, чахе һатьнә wәлате wи. Пешийе Бьлам п’ехәмбәр гот: «На, әз ньфьр’а мьләте Исраеле накьм», ле паше чу. Гава р’еда дьчу, ль пешийа wи мьлйак’әтәк сәкьни. Бьлам мьлйак’әт нәдит, ле к’әре Бьлам мьлйак’әт дит у пешда нәчу. Бьлам нькарьбу ньфьр’ мьләте Исраеле бькьра, чьмки Хwәде дӧа wан кьрьбу. Пәймана Нуда ньвисар ә кӧ Бьлам п’әрәһ’ьз бу, ләма т’әви Балаqе п’адша qайл бу, йе кӧ дьжмьне мьләте Исраеле бу. Жьмар 22:4-35; Пәтрус II 2:15-16; Щьһуда 11; Ә’йанти 2:14.

Бьнйамин

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жь һәр донздәһ кӧр’ед Аqуб (аwа готи Исраел) йе һәри бьч’ук бу. Әw бавә’ширәки Исраеле бу. Дәстпебун 35:18; К’аред Шандийа 13:21; Р’омайи 11:1; Филипи 3:5; Ә’йанти 7:8.

Бьраһим

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бавә’шире щьмә’та Хwәде бу. Һе бәре пешда Хwәде Бьраһимр’а готьбу кӧ: «Әзе wәлатәки бьдьмә тә. Гәрәке тӧ жь wәлате хwә дәрейи у һәр’и wәлатәки ну». Бьраһим гӧр’а Хwәде кьр. Пәй гәләк салар’а әw wәлат дит. Әw wәлате Исраел ә. Хwәде пәйман т’әви Бьраһим гьреда, соз да кӧ әw у зӧр’әтед wи Хwәдер’а wе бьбьнә щьмә’тәкә башqә, һәгәр әw ль пәй Хwәде һәр’ьн. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «пәйман»-да бьхуньн. Луqа 1:55; 3:8, 34.

бадиһәwа

Мьзгини

Фәрһәнгок

– вала, п’уч’.

бажарванед Р’омайе

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жь һ’әму мәрьвед кӧ Императорийа Р’омайеда дьман, т’әне һьнәк чаwа бажарванед р’омайе дьһатьнә һ’әсабе. Әwед кӧ бажарван дьһатьнә һ’әсабе, һәq у азайийед wанә башqә һәбун, qәдьре wан һе бьльнд бу (К’аред Шандийа 16:37).

бакӧр

Мьзгини

Фәрһәнгок

– мьфрьq, шьмал.

бап’еш

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (бап’еша гәмийе) щар, багьр.

башур

Мьзгини

Фәрһәнгок

– мьшрьq, щә’нуб.

баwәри

Мьзгини

Фәрһәнгок

– «Иман» хәбәрәк ә, кӧ жь зьмане семити (ә’рәби, ибрани, сурийани, ашури) те, кӧ бь к’ӧрди «баwәри» йә. Пенщ щур’ә хәбатед хәбәра «баwәри» һәнә:

1. Мәрьв баwәрийа хwә ль Хwәде йан йәки тинә, баwәр дькә кӧ әw амьн ә (Дәстпебун 15:6; Ишайа 7:9; Р’омайи 4:3; Галати 3:8).

2. Мәрьв дькарә баwәр бькә кӧ тьштәк йан кәсәк р’аст ә (Луqа 20:5).

3. Мәрьв ә’сәйи занә, аwа готи һ’ьшада р’удьни, кӧ тьштәк һәйә йан wе дәрбаз бә (Аqуб 1:6).

4. Пәймана Нуда, һинкьрьна шандийа бона Иса Мәсиһ те фә’мкьрьне. Әw баwәрийа мә йә нав пирозед Хwәдеда йә (Галати 1:23; Әфәси 4:5; Щьһуда 3).

5. Баwәрикә щур’әки башqә жи һәйә, чаwа дайинәкә жь Хwәде (Корьнт’и I 12:9).

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит
бона хьлазбуне

Йуһ’әнна 1:12; 3:15-18; 3:36; 6:47; 14:6; 20:31; К’аред Шандийа 4:12; 16:30-31; Р’омайи 3:20-22; 10:9-10; Галати 2:16; Әфәси 2:8-9.

бона жийина мәсиһийе

Марqос 11:22-25; Луqа 17:5-6; Йуһ’әнна 14:1; Р’омайи 5:1-2; 14:22-23; Корьнт’и I 13:13; Корьнт’и II 5:6-7; Галати 5:6; Ибрани 11; Аqуб 1:2-8; 2:14-26; Пәтрус I 1:3-9.

беолити

Мьзгини

Фәрһәнгок

– беqанун, беә’дәт, беә’сьл у хwәсәрихwә.

бәж

Мьзгини

Фәрһәнгок

– зьһайи, ә’рд.

бәйт’

Мьзгини

Фәрһәнгок

– qәwл, һьзьнгьрт.

бәлг

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’әле даре.

бәрдьли

Мьзгини

Фәрһәнгок

– барьстани.

бәре дәрәмәта пешьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Зәмане Пәймана Кәвьнда, анәгори qьрара Хwәде, Исраеледа һәр тьштед пешьнә ньхӧри, һәгәр зар’а кӧр’ин буйа, йан һ’әйwана нерин буйа, йан бәре ә’рде у р’әзе дарайә пешьн буйа, әвана «бәред дәрәмәта пешьн» дьһатьнә һ’әсабе у Хwәдер’а дьһатьнә дайине. Бәред дәрәмәта пешьн Хwәдер’а пироз бун у әw р’аст п’ара Wи бун. Әв дайина бәре дәрәмәта пешьн дьдә к’ьфше, кӧ һәр тьшт п’ара Хwәде йә. Чахе бәре дәрәмәта пешьн дәрдьк’әт у дьдан, һьнге мәрьв wе йәкеда гӧман бун, кӧ һ’әму дәрәмәта wанә майинә пәй дәрәмәтдайина пешьнр’а wе бәрәк’әт бә. Бьньһер’ә: Дәрк’әтьн 13:12-15; 34:19, 26; Qануна К’аһинтийе 23:17; Жьмар 18:12; Готьнед Сьлеман 3:9-10. Пәймана Нуда әва хәбәра «бәре дәрәмәта пешьн» бь чәнд щур’а бь мә’на р’ӧһ’ани те бьк’аранине: Р’омайи 8:23; Корьнт’и I 15:20, 23; Аqуб 1:18; Ә’йанти 14:4.

бәрәт’ә

Мьзгини

Фәрһәнгок

– лаше мьрийа йан һ’әйwен.

бәрзәqи

Мьзгини

Фәрһәнгок

– тӧрӧшкьрьн, щӧлә’тикьрьн, бешәрмикьрьн.

бәр’и

Мьзгини

Фәрһәнгок

– щийе бе ав, кәвьр-кӧч’ьк, чол у бәст.

бәтавәбун

Мьзгини

Фәрһәнгок

– ӧндабун.

билан

Мьзгини

Фәрһәнгок

– занәбунеда сәрхwә.

бӧһьшт

Мьзгини

Фәрһәнгок

– щьнәт.

бьвьр

Мьзгини

Фәрһәнгок

– балт’ә.

бьк’ьр

Мьзгини

Фәрһәнгок

– кәч’ьк, qиза мернәкьри.

бьнәли

Мьзгини

Фәрһәнгок

– мәрьвед кӧ щикида дьминьн бьнәлийед wе дәре нә.

бьхур

Мьзгини

Фәрһәнгок

– ширеза даре йә. Әw жь дара те һьлдане у һ’ьшккьрьне. Гава те шәwьтандьне, бинәкә гәләки хwәш же те. Дәма Пәймана Кәвьнда п’арьстгәһеда сәр горигәһа бьхуре Хwәдер’а дьһатә шәwьтандьне (Дәрк’әтьн 30). Щур’әки дарәкә бьхуре Ә’рәбьстанеда жи һәбу, кӧ гәләки qимәт бу. Стәйрнасед р’оһьлате жь wе дәре Исайе зар’окр’а п’ешк’еш анин (Мәтта 2:11).

Бьхуре ә’рәби

бьһарәт

Мьзгини

Фәрһәнгок

– пунг, дарчин, мехьк у йед майинә бинхwәш.

бьһе

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’арәкә qимәте, кӧ бәри к’ьр’ине те дайине (Әфәси 1:14).

вәгәр’андьн (жь гӧнәкьрьне вәгәр’ийан)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (т’обәкьрьн) әw ә, кӧ йәк жь гӧнәкьрьне вәдьгәр’ә, хьраби у гӧнед хwә нас дькә, фә’м дькә кӧ әw хьраб ә, п’ошман дьбә у бь дьл у щан жь гӧнәкьрьне вәдьгәр’ә бәрбь Хwәде, wәки Хwәде бьбахшине. Һәзәкийел 14:6; Зәкәрийа 1:6; Марqос 1:15; К’аред Шандийа 3:19.

Гидәйон

Мьзгини

Фәрһәнгок

– сәрwерәки щьмә’та Исраеле бу. Баwәрийа wи гәләк бу у дӧа кьр wәки Хwәде р’ебәрийа wи бькьра. Гава чу шәр’, әскәред wи һьндьк бун, ле Хwәде алик’арийа wи кьр сәрк’әт. Һ’акьмти 6:11– 8:27; Ибрани 11:32.

Гӧнә

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Гӧнә чь йә?

Р’омайи 1:18-32; 8:5-8; Галати 5:19-21; Әфәси 2:1-3; 5:3-5; Колоси 3:5-10; Аqуб 4:17; Пәтрус I 4:3; Йуһ’әнна I 3:4-5.

Һ’әму мәрьва гӧнә кьрийә

Йуһ’әнна 8:7-9; Р’омайи 3:9-20; 3:23; 5:12; Галати 3:22; Йуһ’әнна I 1:8-10.

Һ’әwщә йә кӧ мәрьв жь щәзайе гӧна хьлаз бьн

Мәтта 10:28; 13:41-42; Йуһ’әнна 3:18-20; 3:36; К’аред Шандийа 17:30-31; Р’омайи 1:18-19; 6:23; Галати 6:7-8; Колоси 3:5-6; Т’есалоники II 1:7-9; Ибрани 9:27; 10:26-31; Пәтрус I 1:17; 4:3-5; Щьһуда 7; Ә’йанти 20:11-15.

Гӧр’а Хwәде бькьн

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Йуһ’әнна 14:15, 21, 23-24; 15:10-17; Р’омайи 13:8-10; Пәтрус I 1:14-16; Йуһ’әнна I 2:3-8; 3:22-24; Йуһ’әнна II 5-6.

гәлийе һәй-wайе

Мьзгини

Фәрһәнгок

– щийе бебьни. Бь йунани АБУССОС ә. Ль гора һинкьрьнәкә щьһуйайә гәләки кәвьн, әв щи к’урайийа ә’рде бу у щьн ль wьр гьрти дьһатьнә хwәйикьрьне, һ’әта щәзакьрьна wанә ахьрийе. Луqа 8:31; Ә’йанти 9:1-2, 11; 11:7; 17:8; 20:1, 3.

гәмиван

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (к’әштиван) хәбатк’аре гәмийе (к’әштийе).

гәмиwаргәһ

Мьзгини

Фәрһәнгок

– лиман, бәндәр.

гори

Мьзгини

Фәрһәнгок

– qӧрбан, нәдьр.

горигәһ

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (мәзбәһ) т’әхте кӧ qӧрбан, гори, һ’әди у хер дьһатьнә дайине йан сәржекьрьне. Пешийе әw пе кәвьра дьһатә чекьрьне. Һена Мусада qӧрбан т’әне сәр горигәһа Коне Шә’дәтийе дьһатьнә сәржекьрьне у паше, гава п’арьстгәһ һатә чекьрьне, т’әне сәр горигәһа п’арьстгәһе дьһатә сәржекьрьне. П’арьстгәһеда горигәһ жь сьфьр чекьри бу. Т’әхтәки дьн жи һәбу, жь йе мәзьн бьч’уктьр у зер’кьри бу. К’аһин ль сәр ве сьфре бьхур дьшәwьтандьн. Вер’а дьготьн горигәһа бьхуре. Дәстпебун 12:7; 22:9; Луqа 1:11; Луqа 11:51.

Горигәһ

Горигәһа бьхуре

гӧнә, гӧнәк’ар

Мьзгини

Фәрһәнгок

– т’әр’ьбандьна qьрара Хwәде әw гӧнә те һ’әсабе (Йуһ’әнна I 3:4). Гӧнәк’ар әw мәрьв ә, йе кӧ жь р’ийа Хwәде к’әтийә у qьраред Wи хwәй накә. Ль гора ньвисаред пироз һ’әму мәрьв гӧнәк’ар ьн у жь р’ә’ма Хwәде к’әти нә (Р’омайи 3:9-18, 23; Йуһ’әнна I 1:8-10).

гӧр’а фьланкәсе кьрьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бь йа фьланкәсе кьрьн, бь готьна фьланкәсе бу, гӧһдарийа фьланкәсе кьрьн.

гьрав

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (адә, щьзир) ә’рдәки нава бә’реда.

Даwьд

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Дәма Пәймана Кәвьнда Даwьд п’адше Исраелейи һәри мәзьн бу. Жь к’әрәма хwә ль бьн хәбәра «мала Даwьд»-да бьхуньн.

Дӧа

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Һинкьрьн бона дӧа

Мәтта 6:5-13; 7:7-11; 18:19-20; Марqос 11:24-25; Луqа 11:1-13; 18:1-8; 21:36; Йуһ’әнна 14:13-14; 15:7; 16:23-26; Р’омайи 8:26-27; 12:12; Әфәси 2:18; 6:18; Филипи 4:6-7; Колоси 4:2; Т’есалоники I 5:17; Тимот’ейо I 2:1-4; 2:8; 4:4-5; Ибрани 4:16; 10:19-22; Аqуб 1:5-8; 4:2-3; 5:13-18; Пәтрус I 4:7; Йуһ’әнна I 3:21-22; 5:14-15.

Мәсәлед дӧакьрьне

Мәтта 11:25-26; 14:23; 19:13-15; Марqос 1:35; Луqа 5:16; 6:12; 22:32; 22:39-46; Йуһ’әнна 11:41-42; 17:1-26; К’аред Шандийа 4:24-31; 16:25; 20:36; 21:5; Р’омайи 1:9-10; 10:1-2; 15:30-33; Корьнт’и II 12:7-10; Әфәси 1:15-20; 3:14-21; 6:19-20; Филипи 1:3-5; 1:9-11; Колоси 1:9-12; 4:3-4; Т’есалоники I 3:9-13; Т’есалоники II 1:11-12; 3:1-5; Ибрани 5:7; 7:25.

Хәмкьрьна Хwәде

Мәтта 6:25-34; 10:29-31; К’аред Шандийа 14:15-17; Р’омайи 8:28; 11:36; Колоси 1:17; Ибрани 1:3; Аqуб 4:13-16.

дарчин

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бьһарәтәкә жь qальке даре йә. Бина wе гәләк ә у һена бәре гәләки бьһа бу. Мәрьва әва т’әви бьзьре зәйт’уне дькьр, wәки бина бьзьр хwәш бә. Щарна мәрьва ль хwә дьхьстьн у щарна жи бона дәфьнкьрьне дьһатә бьк’аранине (Ә’йанти 18:13).

дәрдан

Мьзгини

Фәрһәнгок

– фьраqа кӧ тьшта дькьне йан теда хwәй дькьн.

дәрсдар

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (феркар, мьә’льм, мамоста). Әwана жь к’ома мәрьвед хwәнди нә, ньвисаред ибрани гәләк заньбун. Нав у дәнге wан гәләк щара бьльнд дьбу жь дәст занәбуна wан, чьмки әзбәри готьнед дәрсдаред дьн дьготьн.

дәфьнкьрьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– вәшартьн, ч’ә’лкьрьна мьрийа.

дәһәк

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Нав кӧр’ед Исраелда кӧр’әк һәбу, наве wи Леwи. Зӧр’әта wи шьхӧле п’арьстгәһе дькьрьн. Ль гора Qануна Муса зӧр’әта Леwи ль сәр наве Хwәде дәһәк (жь дәһа п’арәкә) һәбуке, һасьл у дайина бәре ә’рде жь щьмә’та Исраеле хwәр’а дьстандьн (Qануна К’аһинтийе 27:30-32).

дийаре мьрийа

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (дьнйа мьрийа, дьнйа тә’ри) Наве дийаре мьрийа бь зьмане йунани ҺАДИС ә у бь зьмане ибрани ШӘОЛ ә. Әw щики тә’рийи бона мьрийа йә (Ибо 10:21-22 ). Щарна К’ьтеба Пирозда хәбәра ҺАДИС бь мә’на дожә (щә’ньмә) те хәбате, әw щики хәзәбе йә. Ле Пәймана Нуда ҺАДИС п’ьр’анийа щара бь ве мә’нийе те хәбате, щики жь бона йед хьраб ә, бона дәмәке. Әw нә щийе хәзәбе йә, щийе хәзәба ахьрийе ГӘӘННА йә (аwа готи щә’ньмә).

дийарийа т’әвайишәwате

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Дийари у qӧрбанед щур’ә-щур’ә һәбун. Дийарийед т’әвайишәwате бьзьн, бәрх у щанәга бун. Әw р’оже дӧ щара бь һәвр’а сәр горигәһа п’арьстгәһеда дьһатьнә шәwьтандьне. Ле qӧрбанед дьн т’әне п’арч’ед wан дьһатьнә шәwьтандьне. Qануна К’аһинтийе 1:3-9; Ибрани 13:11.

дитьндар

Мьзгини

Фәрһәнгок

– щийе тейатьре йан жи щийе мәщала щьвате кӧ дьһатә дәрбазкьрьне (К’аред Шандийа 19:29, 31).

дожә

Мьзгини

Фәрһәнгок

– щә’ньмә. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «щә’ньмә»-да бьхуньн.

дӧр’

Мьзгини

Фәрһәнгок

– кәвьре сьпийи qимәт ә, кӧ жь нав дьле щур’әки һ’әйwане бә’ре дәрдьхьн (Мәтта 7:6).

Т’ор’е дӧр’а

дьл

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бь фькьра ибранийа, әw щи йә, кӧ мәрьв нава хwәда шеwьра хwә дькә у qьраред хwә дьдә.

Елиша

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’ехәмбәрәки Исраеле бу, кӧ дәма Пәймана Кәвьнда гәләк к’әрәмәт бь дәсте wи дьһатьнә кьрьне (П’адшати IV 2:1– 8:15 ). Пе Елиша жи Хwәде «Нә’мане» сәрwере әскәре Сурйайе жь к’отибуна wи qәнщ кьр (П’адшати IV 5; Луqа 4:27).

Елйас

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’ехәмбәрәки Хwәдейи мәзьн бу. Әwи ль п’адшаки хьраб һьлат, ӧса жи ль һ’әмуйед кӧ Исраеледа п’ут дьһ’әбандьн. Гәләк щьһу дьфькьрин кӧ Елйас wе диса бьһата, wәки бона һатьна Мәсиһ мьләт һазьр кьра. Йуһ’әннайе Ньхӧмдар гәләк алийава мина Елйас бу. Мәтта 11:14; Марqос 9:4; Луqа 1:17; Р’омайи 11:2-5; Аqуб 5:17.

еләкзьрьһ’

Мьзгини

Фәрһәнгок

– к’ьнщәкә әскәра йә, кӧ ль синг у пьшта хwә гьредьдан, wәки жь шур у тира бенә хwәйкьрьне. Әw жь һ’әсьн йан жи жь ч’әрме qальм чекьри бун. Әфәси 6:14 (зьрьһ’); Т’есалоники I 5:8 (к’ӧмзьрьһ’); Ә’йанти 9:9, 17.

ельми wи бун

Мьзгини

Фәрһәнгок

– т’әсмили wи бун, бәр та бун, гӧһдарийа wи кьрьн.

епикури

Мьзгини

Фәрһәнгок

– шагьртед философе Епикурос бу. Епикурос сала 270 бәри буйина Иса мьр. Әwи һин дькьр, кӧ гәрәке мәрәме ә’мьре мәрьва шабун бә, жь еш у тьрсе дур бьн (К’аред Шандийа 17:18).

Әгрипа

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Әгрипайе дӧда кӧр’е Һеродәс-Әгрипа бу (кӧр’е Аристополойе Һеродәсе Мәзьн). Әгрипа п’адшаки Щьһустане бу. Паwлос ль бәр Әгрипа у хушка wи Бәрньке сәкьни у Мьзгинийа Хwәде дьда wан (К’аред Шандийа 25:13–26:32).

Әсаw

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Исһаqе кӧр’е Бьраһимр’а дӧ кӧр’ед һәвал-щеwи бун, Әсаw у Аqуб. Әсаw кӧ йе мәзьн бу, р’ожәке гава гәләки бьр’чи бу, әwи һәqе ньхӧртийа хwә да хwарьна зька, әw фьротә Аqубе бьре хwә. Хwәде зӧр’әта Аqуб чаwа щьмә’т хwәр’а бьжарт, нә кӧ йа Әсаw. Дәстпебун 25:21-26; 27:1-41; 32:3–33:16; Р’омайи 9:10-13; Ибрани 11:20; 12:16-17.

Ә’зман

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Луqа 12:32-34; Йуһ’әнна 14:1-3; Корьнт’и II 5:1-8; Филипи 1:23; Колоси 3:1; Пәтрус I 1:4-5; Ә’йанти 4:1-11; 21:1-4; 21:22–22:5; 22:14-15.

Ә’фьрандьна дьнйайе

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 19:4; Йуһ’әнна 1:3; К’аред Шандийа 14:15; 17:24-26; Корьнт’и I 8:6; Колоси 1:15-16; Ибрани 1:2; 11:3; Ә’йанти 4:11.

ә’нишк (кәвьре сәре ә’нишке)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Пәймана Нуда әв хәбәр бь дӧ щур’а те фә’мкьрьне: 1. Әw кәвьре кӧ диwара һәвва гьредьдә, аwа готи «кәвьре сәре ә’нишке».

2. Кәвьре кӧ ль хьлазийа чекьрьна авайики сәр дәргәһ йан дәри дьһатә данине, чаwа «кәвьре к’ьлите» йә, wәки һ’әму кәвьред майин һәвва бьдә гьредане. Мәтта 21:42; Марqос 12:10; Луqа 20:17; Әфәси 2:20; Пәтрус I 2:6-7.

Жийина маледа

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит
бона жьн у мера

Мәтта 19:4-6; Корьнт’и I 7:1-16; Әфәси 5:21-33; Колоси 3:18-19; Тито 2:3-5; Ибрани 13:4; Пәтрус I 3:1-7.

бона зар’а

Мәтта 15:3-6; Луqа 2:51; Әфәси 6:1-3; Колоси 3:20; Тимот’ейо I 5:4, 8; Ибрани 12:7-11.

бона де у бава

Әфәси 6:4; Колоси 3:21; Тимот’ейо I 3:4-5.

бона жьнәбийа

К’аред Шандийа 6:1; Р’омайи 7:2-3; Корьнт’и I 7:39-40; Тимот’ейо I 5:3-16; Аqуб 1:27.

Жийина һ’әта-һ’әтайе, йа кӧ Иса Мәсиһ дьдә wан, йед кӧ баwәрийа хwә wи тиньн

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 19:16-30; Луqа 10:25-28; Йуһ’әнна 3:1-16; 5:19-29; 10:10; 11:25-26; 14:6; 17:2-3; 20:31; Р’омайи 5:21; 6:5-14; 8:10-17; Корьнт’и II 5:17; Галати 2:20; Әфәси 2:1-6; Колоси 2:13; 3:1-4; Тимот’ейо II 1:10; Тито 3:4-7; Пәтрус I 1:23; Йуһ’әнна I 5:11-13.

Жь гӧнәкьрьне вәгәр’ьн

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 4:17; Марqос 6:12; Луqа 13:1-5; 15:1-31; 24:45-47; К’аред Шандийа 2:37-40; 3:19-20; 17:29-31; 20:21; 26:19-20; Корьнт’и II 7:8-11; Пәтрус II 3:9; Ә’йанти 9:20-21.

Жьнбәр’дан у жь мер дурк’әтьн

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 5:31-32; 19:3-9; Луqа 16:18; Р’омайи 7:2-3; Корьнт’и I 7:10-16.

жийина һ’әта-һ’әтайе

Мьзгини

Фәрһәнгок

– ә’мьре һ’әта-һ’әтайе, жийина һәрһәйе, һ’әйата әбәди.

Зар’ед Хwәде

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Йуһ’әнна 1:12-13; Р’омайи 8:14-17; Галати 4:6-7; Ибрани 12:5-11; Йуһ’әнна I 3:1-3.

Зерандьн

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 5:10-12; Марqос 13:9-13; Луqа 12:4-9; Йуһ’әнна 15:18-21; 16:1-4; К’аред Шандийа 5:41; Р’омайи 8:35-37; 12:12-14; 12:17-21; Корьнт’и I 4:11-13; Корьнт’и II 4:8-11; 12:10; Филипи 1:28-29; Т’есалоники II 1:4-8; 3:2-4; Тимот’ейо II 3:10-13; Ибрани 10:32-39; 12:3-4; Пәтрус I 3:13-17; 4:12-19; Ә’йанти 2:10.

Зәwс

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’уте йунанайи һәри мәзьн ә. «Йупитәр» жи жер’а дьһатә готьне. П’утәки дьн жи һәбу, кӧ наве wи Һәрмес бу, әw чаwа qасьде Зәwс һ’әсаб дькьрьн. К’аред Шандийа 14:12-13.

Зьнек’ари у qави

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 5:27-30; Йуһ’әнна 8:2-11; Р’омайи 13:8-10; Корьнт’и I 5:9-11; 6:9-20; Галати 5:19; Әфәси 5:3; Колоси 3:5-6; Т’есалоники I 4:1-8; Ибрани 13:4; Щьһуда 7.

занәбеж

Мьзгини

Фәрһәнгок

– зьменда сәрхwә.

зар

Мьзгини

Фәрһәнгок

– дәв.

зәндәгьрти ман

Мьзгини

Фәрһәнгок

– ә’щебмайи ман, мәт’әлмайи ман.

зәwал

Мьзгини

Фәрһәнгок

– нәһәqи, нәхwәши, зийан.

зив

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бь йунани жер’а дьготьн ДРАХМӘ йан ДИНАРИОН, кӧ зивәки бьч’ук бу. Әвана wәлатед Императорийа Р’омайеда дьһатьн хәбате. Әw wәкә р’ожхәбатәкә п’аләки бу. Луqа 15:8-9.

зийа

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (әждәһәр) һ’әйwанәк ә, кӧ щарна ч’ир’окада жи те готьне, гәләки qәwат ә, чаwа мә’рәки гәләки мәзьн хӧйа дьбә. Жер’а «мә’р» жи дьбежьн. Ә’йантийеда зийа чаwа нишана мирещьн, сәрwере р’ӧһ’ед хьраб ә. Ә’йанти 12:3–13:4; 16:13; 20:2.

зох

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (дарәкә гурьзе) дарәкә бьч’ук ә, чаwа луфьк бона ә’дәте дин дьһатә бьк’аранине. К’аһина хуна qӧрбанеда дькьрьн у дьр’әшандьнә сәр мәрьва, wәки әw мәрьв ль бәр Хwәде пироз бьн. Дәрк’әтьн 12:22; Qануна К’аһинтийе 14:4; Жьмар 19:6, 18; Йуһ’әнна 19:29; Ибрани 9:19.

Зоха һусопе

зьмьр

Мьзгини

Фәрһәнгок

– р’унәки бинхwәш ә, жь дара те стандьне у qимәте wи бьһа бу. Һьнге зьмьр бона еше дьданә нәхwәша (Марqос 15:23), ӧса жи ль сәр щьнйазе мьрийада дькьрьн, wәки бона дәфьнкьрьне һазьр кьн (Йуһ’әнна 19:39).

Зьмьр

Императорийа Р'омайейә Зәмане Иса Мәсиһда

Мьзгини

Хәритә

Императорийа Р'омайейә Зәмане Иса Мәсиһда

Иса

Мьзгини

Фәрһәнгок

– мә’на наве Иса бь ибрани әв ә: «Хӧдан хьлаз дькә», йан «хьлазкьр», йан жи «азабун» (Мәтта 1:21).

Иса Мәсиһ

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Иса Мәсиһ Кӧр’е Хwәде йә

Мәтта 11:27-30; 16:13-17; Луqа 1:35; Йуһ’әнна 1:1-18; 5:19-29; 6:35-40; 8:58; 11:25-27; 14:5-11; 17:1-5; 20:26-31; К’аред Шандийа 3:13-16; 4:10-12; Р’омайи 1:3-4; Корьнт’и I 1:9; Корьнт’и II 4:4-6; 5:21; Галати 4:4-5; Филипи 2:5-11; Колоси 1:15-20; 2:9-10; Ибрани 1:1-14; 7:26-28; Йуһ’әнна I 2:1-2; 5:20; Ә’йанти 1:12-18; 19:11-16.

Кӧр’е Хwәде чаwа мәрьв һатә дьне

Йуһ’әнна 1:14; Луqа 1:26-38; Мәтта 1:18-25; Луqа 2:1-20; Мәтта 2:1-23; Галати 4:4-5; Филипи 2:6-7; Ибрани 2:14-18.

Иса мәрьв һин дькьрьн у йед нәхwәш qәнщ дькьрьн

Мәтта 4:23-25; 7:28-29; 9:35-36; 11:1-6; Луqа 4:14-44; Йуһ’әнна 20:30-31; К’аред Шандийа 10:36-38.

Иса гәләк к’әрәмәт дькьрьн

Жь к’әрәма хwә ль Навниша К’әрәмәтед Иса Мәсиһ бьньһер’ьн.

Сәрwера Иса гьртьн у щәзайе мьрьне данә wи

Мәтта 26:47-68; 27:1-2; 27:11-31; Марqос 14:43-65; 15:1-20; Луqа 22:47-53; 22:63-71; 23:1-25; Йуһ’әнна 18:1-14; 18:19-24; 18:28–19:16.

Иса һатә хачкьрьне

Мәтта 27:32-56; Марqос 15:21-41; Луqа 23:26-49; Йуһ’әнна 19:17-37.

Иса һатә дәфьнкьрьне

Мәтта 27:57-66; Марqос 15:42-47; Луqа 23:50-56; Йуһ’әнна 19:38-42.

Иса жь мьрьне р’абу у хwә гәләкава ә’йан кьр

Мәтта 28:1-20; Марqос 16:1-8; Луqа 24:1-49; Йуһ’әнна 20:1–21:14; К’аред Шандийа 1:3-8; 2:24-32; 3:15; 4:10; 4:33; 10:39-43; 13:29-39; 17:2-3; 17:30-31; Р’омайи 1:4; 4:24-25; Корьнт’и I 15:3-8; 15:12-21; Ә’йанти 1:18.

Иса чу ә’змен

Луqа 24:50-51; К’аред Шандийа 1:9-11; 2:32-36; 5:30-31; Р’омайи 8:34; Әфәси 1:20-23; Филипи 2:9-11; Ибрани 1:3-11; 2:9; 4:14-16; 7:25-26; 10:12-14; Пәтрус I 3:22.

Иса wе диса вәгәр’ә

Мәтта 24:29-44; Йуһ’әнна 14:1-3; К’аред Шандийа 1:10-11; 3:19-21; Филипи 3:20-21; Колоси 3:4; Т’есалоники I 1:9-10; 3:13; 4:13–5:11; Т’есалоники II 1:6-10; 2:1-4; Тимот’ейо I 6:13-15; Тимот’ейо II 4:8; Ибрани 9:28; Пәтрус II 3:1-18; Йуһ’әнна I 3:1-3; Ә’йанти 1:7; 22:12-13.

Диwана Хwәде бь дәсте Иса Мәсиһ ә

Мәтта 7:21-23; 16:24-27; 25:31-46; Йуһ’әнна 3:18-21; 5:24-29; К’аред Шандийа 17:30-31; Р’омайи 2:1-11; 14:10-12; Корьнт’и I 3:10-15; 4:5; Корьнт’и II 5:9-10; Т’есалоники II 1:5-10; Ибрани 9:27-28; 10:26-31; Пәтрус I 1:17; 4:3-5; Ә’йанти 20:11-15.

Исраел

Мьзгини

Фәрһәнгок

– 1. Наве мәрьв ә. Чахе Хwәде Аqубе баве мьләте Исраеле бьмбарәк кьр, наве wи кьрә Исраел (Дәстпебун 32:27-28; 35:10). Чәнд нав зӧр’әта Исраелр’а те готьне: «Щьмә’та Исраел», «Зар’ед Исраел» у «ибрани». Щьһу жи чаwа мьләте Исраеле тенә һ’әсабе.

2. Наве wәлат жи те готьне: «Исраел». Зува жер’а дьготьн: «Кәнан» (К’аред Шандийа 7:11; 13:19). Навәки дьн жи жер’а «Wәлате Фьльстине» дьбежьн.

Исһаq

Мьзгини

Фәрһәнгок

– кӧр’е Бьраһим у Сәрайе бу. Мә’на наве wи «к’ән» ә, гава дийа wи Сәрайе щара пешьн бьһист кӧ Хwәде wе зар’ бьда wе, әw к’әнийа, чьмки әw ә’мьрда мәзьн бу. Дәстпебун 21:1-8; К’аред Шандийа 7:8; Р’омайи 9:7; Ибрани 11:9 у йед майин.

Ишайа

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’ехәмбәрәки ә’йан бу, кӧ wәкә 700 сали бәри Иса Мәсиһ һәбу. Әwи дәрһәqа Исада гәләки п’ехәмбәрти кьрийә. К’ьтеба wи жи һәйә. Мәтта 3:3; К’аред Шандийа 8:30; Р’омайи 9:27-29 у йед майин.

ибрани

Мьзгини

Фәрһәнгок

– навәки кәвьн ә у щьмә’та Исраеле пе ви нави һатә навкьрьне. Ибрани ӧса жи зьман ә. Щьмә’та Исраеле бь зьмане ибрани хәбәр дьдан. Пәймана Кәвьн бь ви зьмани ньвисар ә. К’ьтебәкә Пәймана Ну жи бь ви нави һәйә (Нә’ма Ибранийар’а).

илаһи

Мьзгини

Фәрһәнгок

– һе бона wе йәке, һе зедә.

инк’ар

Мьзгини

Фәрһәнгок

– йәк һаш жь тьштәки һәйә, ле хwә мӧкӧр’ найе кӧ занә.

исаф

Мьзгини

Фәрһәнгок

– wьщдан.

итойин

Мьзгини

Фәрһәнгок

– р’обәт, сосрәт.

иqраркьрьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– әрейикьрьн, шекьрандьн.

Йерәмийа

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’ехәмбәрәки ә’йан бу, әw wәкә 500 сали бәри буйина Иса Мәсиһ һәбу. Wәхтәк һәбу, жь щьмә’та Исраеле гәләка гӧр’а Хwәде нәдькьрьн. Йерәмийа wанр’а дьгот, кӧ жь гӧнәкьрьне вәгәр’ьн. Гәләк тьшт жи әwи бона Иса Мәсиһ у мьләтед нәщьһу п’ехәмбәрти кьр. К’ьтеба wи жи һәйә, «Йерәмийа». Мәтта 2:17; 16:14; 27:9.

Йефта

Мьзгини

Фәрһәнгок

– әскәрәки ә’йан бу. Әw жь сәрwеред щьмә’та Исраеле бу. Һ’акьмти 11:1– 12:7; Ибрани 11:32.

Йеша

Мьзгини

Фәрһәнгок

– баве Даwьд п’адша бу. Иса Мәсиһ жь р’ьк’ьнйата wи һатә дьне. Пәймана Кәвьнда Ишайа п’ехәмбәр ньвиси кӧ Мәсиһе жь зӧр’әта Йеша у Даwьд бьбә. Р’ут’ 4:18-22 (17-21); П’адшати I 16:1-22; 17:12-14, 17; Мәтта 1:5-6; Луqа 3:32; К’аред Шандийа 13:22; Р’омайи 15:12.

Йешуйе Нун

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’ехәмбәр бу, ӧса жи пәй мьрьна Мусар’а сәрwерәки щьмә’та Исраеле бу. Әwи р’ебәрийа щьмә’та Исраеле кьр, һ’әта wәлате Кәнане, к’ижан кӧ Хwәде бь создайина Хwә да wан. Wана т’әви мьләте кӧ ль wьр дьман шәр’ дькьрьн у сәрк’әтьн. Пәйр’а Йешу әw wәлат п’арәвәкьр у һәр qәбиләкә Исраелер’а (пештьри qәбила Леwи кӧ к’аһин бун) п’арәк да. Әw сәрwерәки к’ьфш бу у дьхwәст кӧ щьмә’т бь дьләки пәй Хwәде бьчуйа. Ль сәр кьрьнед wи к’ьтеб жи һәйә. Дәрк’әтьн 17:8-13; Жьмар 13:1-17; Йешу 1-24; К’аред Шандийа 7:45; Ибрани 4:8.

Йунани

Мьзгини

Навнишед Чапа У П’әра

1 ләптон | нив кодрантес (сьфьр)
2 ләптон | кодрантес (сьфьр)
4 qӧадранс | ассарион (сьфьр)
16 ассарион | динарион йан драхмә (зив)
4 динарион | статер (зив)
100 динарион | мна (зер’)
6000 динарион | талантон (зив)
180 000 динарион | талантон (зер’)

Йунаньстан

Мьзгини

Фәрһәнгок

– wәлат ә, Ат’ина бажаре wейи сәрәкәйи мәзьн ә, чаwа һьнге ӧса жи иро. Корьнт’ жи бажаре Йунаньстанеда йә, чаwа һьнге ӧса жи иро. П’ьр’анийа бажаред Йунаньстанейә ә’йан һьнге дьк’әтьнә нава qәза Ахайайейә Р’омайе. Мьләте Йунаньстанейи кәвьн гәләк хwәнди бун у бона сәрwахтийа wан мьләтед дьн qәдьре wан дьгьртьн. Зьмане wан жь алийе һ’әму хwәндәванава дьһатә хәбәрдане, нә т’әне ль Йунаньстанеда, ле ль wәлатед дәр жи. Ль к’идәре кӧ әскәред йунана дьчуне, култура хwә ль wьр бәла дькьрьн. К’ьтебед Пәймана Ну пешийе бь зьмане йунани һатьнә ньвисаре.

Йуһ’әнна

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Бь наве Йуһ’әнна чәнд мәри Пәймана Нуда һәнә, ле йед һәрә ә’йан әв ьн:

1. Йуһ’әннайе Зәбәди йәк жь һәр донздәһ шагьртед Иса бу. Әw шанди бу. Әwи «Мьзгинийа Йуһ’әнна» у се нә’мә ньвисинә у ль гора фькьра гәләка к’ьтеба «Ә’йанти» жи wи ньвисийә.

2. Йуһ’әннайе Ньхӧмдар, әw п’ехәмбәр у готьнбеже хәбәра Хwәде бу (Луqа 1:13-17; 7:26). Т’обәдар аведа дьньхӧмандьн у щьмә’та Исраеле бона Мәсиһ һазьр дькьрьн (Луqа 3:3-20; 7:27).

йанчийә

Мьзгини

Фәрһәнгок

– гӧва, гәло, кӧ, аwа готи.

йунан

Мьзгини

Фәрһәнгок

– 1. мьләте wәлате Йунаньстане.

2. Дәма Иса Мәсиһда, щьһуйа һ’әму мьләтед майинр’а «йунан» дьготьн, wәки бьдана к’ьфше, кӧ һ’әбандьн у култура wан йед йунана бун, нә кӧ йед щьһуйа (Марqос 7:26; К’аред Шандийа 17:4), ле һьнәкә жь wан баwәрийа хwә бь Хwәдейе Исраеле анин (К’аред Шандийа 17:4; бәлки Йуһ’әнна 12:20-да жи ӧса йә). Ве wәлгәр’андьнеда чәнд щи һәнә к’идәре хәбәра «нәщьһу» дәwса «йунан» һатийә хәбьтандьне (К’аред Шандийа 14:1; 20:21; Р’омайи 1:16; 2:9-10; 3:9; 10:12; Корьнт’и I 1:24; 10:32; 12:13 Галати 3:28; Колоси 3:11 у йед майин).

3. Чәнд щийа хәбәра «йунан» бә’са wан щьһуйа дькә, йед кӧ жь wәлате Исраеле дәр мәзьн бьбун у зьмане wан йунани бу, йан жи Исраеледа мәзьн бьбун ле зьмане йунани хәбәр дьдан, нә кӧ ибрани (К’аред Шандийа 6:1, 9:29 у 11:20 (ван р’езада бь ви аwайи һатийә бьк’аранине: «щьһуйед кӧ йунани хәбәр дьдан»); бәлки Йуһ’әнна 7:35).

Кәнан

Мьзгини

Фәрһәнгок

– наве wи wәлати йә, к’ижан кӧ Хwәде ль гора созе Хwә да мьләте Исраеле, wәки бьбә wәлате wан. Әв наве «Кәнан» һе бәри ль wьр майина мьләте Исраеле һәбу. Паше «Исраел» йан жи «Фьльстин» һатә готьне. Мәтта 15:22; К’аред Шандийа 7:11; 13:19.

Коне Шә’дәтийе (Коне Щьвине)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Гава щьмә’та Исраеле жь Мьсьре дәрк’әт, Хwәде сәре ч’ийайе Синайе Мусар’а гот, чаwа гәрәке Коне Шә’дәтийе бе чекьрьне (Дәрк’әтьн 25). Гава чекьрьн, р’умәта Хwәде әw щи т’ьжи кьр у Хwәде бь р’умәта Хwә шә’дәти да у да хӧйакьрьне кӧ Әw т’әви wан ә (Дәрк’әтьн 38:21). Коне Шә’дәтийе у Коне Щьвине (Дәрк’әтьн 27:21) йәк бун. Щьмә’та Исраеле ль wьр дьщьвийан. Сьлеман жи Оршәлимеда п’арьстгәһ дәwса wеда чекьр. Коне Шә’дәтийеда (у ӧса жи п’арьстгәһеда) тьштед пироз жи һәбун, мәсәлә: Сьндоqа Пәймана Хӧдан (Qануна Дӧщари 10:8), аwа готи Сьндоqа Шә’дәтийе (Жьмар 4:5).

Коне Шә’дәтийе (Коне Щьвине)

Кӧр’е Даwьд

Мьзгини

Фәрһәнгок

– навәки к’ьфш ә, кӧ мьләте щьһу бона Мәсиһ дьготьн, чьмки Хwәде соз дабу, кӧ Мәсиһ wе жь р’ьк’ьнйата Даwьд бе. Мәтта 1:1, 6, 17, 20; 9:27; 15:22; 21:9; 22:42; Марqос 10:47-48.

Кӧр’е Мерьв (Кӧр’е Инсан)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Чаwа жь к’ьтеба Данийел п’ехәмбәр (7:13-14 ) те хӧйакьрьне, бәри һатьна Иса Мәсиһ мьләте Исраеле баwәр дькьр кӧ Хwәде wе хьлазкьрәки бона щьмә’та Хwә бьшинә, wәки wан жь гӧнед wан хьлаз кә у наве Wи wе «Кӧр’е Мәрьв» бә. Пәймана Нуда гәләк щара Иса Мәсиһ Хwәха әв нав ль Хwә кьр. Әв хwәнавкьрьна Иса бь р’әнгәки ньхамти дьдә хӧйакьрьне, кӧ Иса әw ә бона к’ижани Хwәде готьбу, кӧ чаwа Хьлазкьр wе бе дьнйайе у Әw ә, Йе кӧ Хwәде п’адшатийед т’әмамийа дьнйайе данә дәсте Wи. Ль һәр чар Инщилада Иса дьбежә, Кӧр’е Мерьв Хwәха йә у һ’ӧкӧме Wи бона бахшандьне у диwанкьрьне һәйә (Марqос 2:10; Йуһ’әнна 5:27) у ӧса жи Хwәха wе жийина Хwә бьдә, wәки йед дьн аза бьн (Марqос 10:45). Мәтта 8:20; Луqа 18:8; Йуһ’әнна 1:51; К’аред Шандийа 7:56 у йед майин.

Кӧр’е Хwәде

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Пәймана Нуда әв нав Иса Мәсиһр’а те готьне, ле әw бь мә’на физики (щьсмани) найе фә’мкьрьне. Пәймана Кәвьнда, «Кӧр’е Хwәде» навәки бона wи П’адшайи йә, йе кӧ Хwәде бьжарт, аwа готи бона Мәсиһ (йе бь р’ун к’ьфшкьри), кӧ Бәрдәстийе Хwәдейи Пироз у Амьн ә (Ишайа 42:1-8; 49:1-13; 50:4-11; 52:13-53:12; Зәбур 2:6-12). Әw нав «Кӧр’е Хwәде» незикийа һәләqәтийа нава Хwәде у Wида дьда к’ьфше. Аwа готи Иса Мәсиһ бь мә’на р’ӧһ’ани Кӧр’е Хwәде те навкьрьне. Пәймана Нуда һатийә ньвисаре, кӧ Кӧр’е Хwәде Хәбәра Хwәде йә (Пәйва Хwәде йә) у Хәбәра Хwәде жи Хwәха Хwәде йә. Кӧр’е Хwәде жь Бав (Хwәде) те. Әw нура р’умәта Хwәде йә у сурәте Хwәдейе кӧ хӧйа набә. Һе бәри ә’фьрандьна ә’рд у ә’змана Кӧр’ ль щәм Баве бу. Бав у Кӧр’ йәк ьн, хwәстьна wан жи йәк ә, һ’ӧкӧме Кӧр’ мина һ’ӧкӧме Баве йә у Кӧр’ Баве мәрьвава дьдә ашкәрәкьрьне у Кӧр’ бь һ’әму аwайи т’ам ашкәрәбуна Баве йә. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «Бав»-да бьхуньн. Мәтта 1:18-20; Колоси 1:15-20; Ибрани 1:1-4; Йуһ’әнна 1:1-5; 3:16; 5:21-23; 10:30; 13:3; 14:9; 16:27-28; Луqа 10:22; Р’омайи 1:4.

К’ӘРӘМӘТЕД ИСА МӘСИҺ

Мьзгини

Мәсәлед Иса Мәсиһ

К’әрәмәт | Мәтта | Марqос | Луqа | Йуһ’әнна
1. *К’әрәмәта дә’wата Qанайеда | – | – | – | 2:1-11
2. Иса кӧр’е qӧльхк’арәки qәнщ дькә | – | – | – | 4:46-54
3. Иса р’ӧһ’е һ’әрам дәрдьхә | – | 1:23-26 | 4:33-35 | –
4. Qәнщкьрьна хwәсийа Пәтрус у нәхwәшед дьн | 8:14-16 | 1:30-34 | 4:38-41 | –
5. *Гьртьна мә’сийа | – | – | 5:4-11 | –
6. Иса йәки жь к’отибуне паqьж дькә | 8:2-4 | 1:40-42 | 5:12-13 | –
7. Иса шьлушә’т дьбахшинә у qәнщ дькә | 9:2-7 | 2:3-12 | 5:18-25 | –
8. Нәхwәше си у һ’әйшт сала qәнщ дьбә | – | – | – | 5:1-9
9. Qәнщкьрьна мәрьве дәстк’ьшийайи | 12:10-13 | 3:1-5 | 6:6-10 | –
10. Иса хӧламе сәрсәдәки qәнщ дькә | 8:5-13 | – | 7:1-10 | –
11. **Сахбуна кӧр’е жьнәбийа Найине | – | – | 7:11-15 | –
12. Qәнщкьрьна йе кор у лал | 12:22 | – | 11:14 | –
13. *Иса фьртоне дьсәqьр’инә | 8:23-27 | 4:35-41 | 8:22-25 | –
14. Qәнщкьрьна дӧ щьнак’әтийе Гәрдарине | 8:28-34 | 5:1-20 | 8:26-39 | –
К’әрәмәт | Мәтта | Марqос | Луqа | Йуһ’әнна
15. **Qизька мьри у к’ӧлфәтәкә нәхwәш | 9:18-26 | 5:21-43 | 8:40-56 | –
16. Иса дӧ кора qәнщ дькә | 9:27-31 | – | – | –
17. Иса йе лал qәнщ дькә | 9:32-33 | – | – | –
18. *Иса пенщ һ’әзара т’ер дькә | 14:13-21 | 6:30-44 | 9:10-17 | 6:1-14
19. *Иса п’ийа ль сәр авер’а дьчә | 14:25-33 | 6:45-51 | – | 6:19-21
20. Баwәрийа к’ӧлфәта кәнани | 15:21-28 | 7:24-30 | – | –
21. Qәнщкьрьна гәләка | 15:29-31 | – | – | –
22. Qәнщкьрьна йе лал | – | 7:31-37 | – | –
23. *Иса чар һ’әзара т’ер дькә | 15:32-38 | 8:1-9 | – | –
24. Qәнщкьрьна коре Бәйтсайдайе | – | 8:22-26 | – | –
25. Qәнщкьрьна йе щьнак’әти | 17:14-18 | 9:17-29 | 9:38-43 | –
26. *Хәрще п’арьстгәһе зьке мә’сида | 17:24-27 | – | – | –
27. Вәкьрьна ч’ә’вед йәки зькмакийеда кор | – | – | – | 9:1-7
28. Qәнщкьрьна к’ӧлфәта qонщьки | – | – | 13:10-13 | –
29. Qәнщкьрьна мәрьве авзе | – | – | 14:1-4 | –
30. Qәнщкьрьна дәһә к’отийа | – | – | 17:11-19 | –
К’әрәмәт | Мәтта | Марqос | Луqа | Йуһ’әнна
31. **Иса Лазаре мьри сах дькә | – | – | – | 11:1-44
32. Qәнщкьрьна дӧ коре Әриһайе | 20:29-34 | 10:46-52 | 18:35-43 | –
33. *Дара һежирейә һ’ьшкбуйи | 21:18-22 | 11:12-14, 20-25 | – | –
34. Иса гӧһе хӧламе сәрәкк’аһин пева дькә | – | – | 22:50-51 | –
35. *Гьртьна мә’сийайә бь к’әрәмәт | – | – | – | 21:1-11

Р’езед бе стәйрк щийед к’әрәмәтед qәнщкьрьна мәрьва дьдьнә к’ьфше.

Р’езед йәк стәйрк (*) щийед wан к’әрәмәта дьдьнә к’ьфше, ль к’ӧ һ’ӧкӧме Иса сәр т’әбийәте хӧйа буйә.

Р’езед дӧ стәйрк (**) щийед к’әрәмәтед сахкьрьна мьрийа дьдьнә к’ьфше.

К’омәкдайин

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 6:1-4; 7:12; 25:31-46; Луqа 3:10-11; 6:38; К’аред Шандийа 11:27-30; Корьнт’и I 10:24; Корьнт’и II 8:1-15; 9:1-15; Галати 6:9-10; Филипи 4:14-19; Ибрани 10:24; 13:1-3; 13:16; Аqуб 1:27; 2:15-16; Йуһ’әнна I 3:16-18.

К’ӧрди

Мьзгини

Навнишед Чапа У П’әра

2 пол | qӧр’ушәк
4 qӧр’уш | дьравәки чарqӧр’уше
64 qӧр’уш | зивәк
4 зив | наләки чарзиве
100 зив | зер’әк
6000 зив | тәлантәки зив
180 000 зив | тәлантәки* зер’

* Т’арихеда чәнд щур’ә тәлант һәбун, әw qӧр’нава гьредайи бун. Тәлантед зер’ин жи һәбун кӧ жь 180 000 зива qимәттьр бун.

К’ьтеба Зәбура

Мьзгини

Фәрһәнгок

– к’ьтебәкә Пәймана Кәвьн ә. Зәбур хwәха к’ӧлам у стьранед шькьрдайине нә бона Хwәде. Ӧса жи мәрьва жь к’урайийа дьле хwә авитьнә сәр һ’але хwә, дьловандьнә у дәрд-кӧлед хwә Хwәдева ә’лам кьрьнә. П’айе-п’ьр’е Даwьд п’адша әв зәбур ньвисинә.

К’ьтеба Пироз

Мьзгини

Фәрһәнгок

– һьн Ньвисаред Пәймана Ну т’әви йед Пәймана Кәвьн һәвр’а дьбьнә т’әвайийа К’ьтеба Пироз, аwа готи «Библийа» кӧ те wәлгәр’андьне «К’ьтеба сәр к’ьтебар’а».

кәла

Мьзгини

Фәрһәнгок

– һ’әбс, зьндан, гьртигәһ.

кәнани

Мьзгини

Фәрһәнгок

– мьләтәк бу кӧ ль Кәнане дьман, зӧр’әта кӧр’е Һам, кӧр’е Нӧһ (Дәстпебун 10:6).

кӧли

Мьзгини

Фәрһәнгок

– һәспе гиһе, сийаре буке.

Кӧли

к’атьб

Мьзгини

Фәрһәнгок

– ньвиск’аре сәрwеред бажер (К’аред Шандийа 19:35).

к’аһин

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жь зӧр’әта Һаруне бьре Муса бун. К’аһина әw горийед (qӧрбанед) кӧ мьләте Исраеле данин сәржедькьрьн. Әw бона мьләте Исраеле бәр Хwәде дьсәкьнин у дӧа дькьрьн, навчети дькьрьн у хwәстьна Хwәде щьмә’тер’а дьданә ә’йанкьрьне. Wана дәһәке (жь дәһа п’арәкә) һәбуке, һәгәр һасьл буйа, йан дайина бәре ә’рде буйа, йан чь к’ар qазьнщ кьрана жь щьмә’та Исраеле хwәр’а дьстандьн. Нав щьвата гьрәгьред щьһуйада сәрәкед к’аһина жи һәбун. Йәк жь wан сәрәкед к’аһина бона wәхтәке дьһатә бьжартьне кӧ бьбә Сәрәкк’аһин, әwи сәрwерийа т’әмамийа к’аһина у щьвата гьрәгьра дькьр. Сәрәкед к’аһина әw бун жи, йед кӧ иди щарәке дора хwәда бьбунә Сәрәкк’аһин, ӧса жи жь йед ә’йанә жь малед wан Сәрәкк’аһина бун. Qануна К’аһинтийе 6:8–10:20; Мәтта 26:57; Ибрани 6:20–8:6 у йед майин.

к’еләк

Мьзгини

Фәрһәнгок

– тәньшт.

к’емун

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (к’имйон, зирә) т’охьме щур’әки п’ьнщар’а йә. Щьһуйа әw чаwа дәрман дьхwарьн пе qәнщ дьбун (Мәтта 23:23).

к’әрәм

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Пәймана Нуда гәләк щара чаwа п’ешк’ешәк йан дайинәк те фә’мкьрьне. К’әрәм хwәстьна дьле Хwәде йә, wәки тьштәки qәнщ, илаһи хьлазбуне бьдә мәрьвед кӧ нә һежайи п’ешк’ешед Wи нә. Әw беһәq дьдә мәрьва у ль һивийа тьштәки пашдастандьне нинә. Гәләк щара К’ьтеба Пирозда ньвиск’ара к’әрәма Хwәде чаwа дӧа-дьрозгә бона һәв хwәстьнә.

к’әфән

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жь qәдәк (п’инә, п’ач’), мьри теда дьп’еч’ьн.

к’әфил (стандьн)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (гьрәw, к’әфаләт) п’әрә жь бәр мәрьвва те дайине, wәки бькарьбьн аза бьминьн һ’әта р’ожа диwанкьрьне.

к’әwдайина гӧна (к’әwандьна гӧна)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– р’әситкьрьна гӧна, бахшандьна гӧна. «К’әw» те фә’мкьрьне чаwа шәwьтандьн, р’әситкьрьн.

к’ози

Мьзгини

Фәрһәнгок

– 1. хwәлийа шәwьти.

2. К’озикьри жи те фә’мкьрьне чаwа «дәрмаликьри».

к’оти (к’отибун)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– нәхwәшик ә, кӧ сәр мерьв бьрин дәртен, әw бьрин к’ур дьбьн, кӧ т’ӧ щара qәнщ набьн. Ль гора Qануна К’аһинтийе жь сәре 13-а һ’әта 14-а зәмане бәре һәр щур’ә нәхwәшийа сәр ч’әрм жь к’отибунева гьрти һ’әта чәнд щур’ә п’ьзька, ӧса жи тьштед к’әфьки һ’әрам дьһатьнә һ’әсабе. Щьмә’те бәри нәхwәшед аһа дьдан жь гӧнд у бажара дәрдьхьстьнә дәр, ле һәгәр ньшкева йәк qәнщ буйа, гәрәке хwә нишани к’аһин бькьра у һ’әди бьда, wәки дәстур бьдане кӧ әw бьк’әта нава щьмә’те.

к’офи

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Һена бәре нава йунанада к’офи жь гӧла йан бәлга бун, гьловәр’ бона сәре мәрьва дьһунандьн. Wан мәрьва к’офи дьстанд, йед кӧ листькед спортеда сәрдьк’әтьн (алт’ дькьрьн) йан жи бона әскәред ә’гит бун кӧ дьжмьн бьндәст дькьрьн. Корьнт’и I 9:25; Ә’йанти 2:10; 3:11; 4:4, 10 у йед майин.

К’офи

к’ӧлфәт

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жьн, пирәк.

к’ӧмр’әшийа Хwәде

Мьзгини

Фәрһәнгок

– р’ӧһ’ани те фә’мкьрьне. Пәймана Кәвьнда, гава щьмә’та Хwәде дәст жь Хwәде к’ьшанд у п’ут һ’әбандьн, әw ӧса дьһатә һ’әсабе, бемә’нә чаwа жьна йәки ч’ә’в бавежә мерәки дьн у мере wе к’ӧмр’әшийе бькә. Һосейа 2:2-13; Йерәмийа 3:6-10, 20; Корьнт’и I 10:22; Корьнт’и II 11:2.

к’ӧрх

Мьзгини

Фәрһәнгок

– к’ьнща зьвьр жь муйе бьзьне, чаwа нишана шине бәр Хwәде ль хwә дькьрьн (Мәтта 11:21).

к’ьништ

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бь йунани «СӦНАГОГ», щийе щьвата хwәденасед щьһуйа йә, илаһи р’ожа шәмийе, кӧ ньвисаред пироз теда дьхуньн, дӧа дькьн у һин дькьн. Һәр әндәмәки к’ьниште дькарә һин бькә. Дәма Исада к’ьништ һ’әму бажаред щьһуйада һәбун. Qӧрбан ль wьр нәдьһатьнә сәржекьрьне. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «п’арьстгәһе»-да бьхуньн.

К’ьништ

к’ьрк’ут

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (к’әwк’ӧрт’) кәвьрәки нәрм у зәр ә кӧ бь алавәкә р’әнге вәкьри шәwq дьшәwьтә у бина wе жи qәwат ә (туж ә). Луqа 17:29; Ә’йанти 9:17-18 у йед майин.

Леwи

Мьзгини

Фәрһәнгок

– 1. Йәк жь һәр донздәһ кӧр’ед Аqуб бу. Зӧр’әта Леwи жи йәк жь wан һәр донздәһ qәбилед Исраеле бу. Муса п’ехәмбәр у бьре wи Һарун, һәр дӧ жи жь ве qәбиле бун. Жь нава ве qәбиле Хwәде Һарун зӧр’әтева бона шьхӧле Хwәде п’арьстгәһеда, аwа готи к’аһинтийер’а бьжарт. Йед майин алик’арийа ван к’аһина дькьрьн. Дәрк’әтьн 6:16-25; 32:26-29; Жьмар 1:47-53; Луqа 10:32; Ибрани 7:5, 9-10; Ә’йанти 7:7 у йед майин.

2. Леwийе кӧр’е Һалфаwо шагьртәки Иса бу, кӧ жер’а Мәтта жи дьготьн.

Леwи у к’аһин

Лут

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бьразийе Бьраһим бу. Гава Бьраһим чу бона wәлате кӧ Хwәде соз дабу, Лут т’әви wи чу. К’әтьн wи wәлати у Лут чу бажаре Содомеда ма. Дәстпебун 11:27, 31; 14:1-16; 19:1-38; Луqа 17:28-32; Пәтрус II 2:7.

лейи

Мьзгини

Фәрһәнгок

– тофан.

ләщк’ар

Мьзгини

Фәрһәнгок

– йе кӧ т’әви йәки дьн йан дьк’әвә ләще йан qоше.

лил

Мьзгини

Фәрһәнгок

– хизгә, qум, чәмур’.

ломәкьрьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– нәһәqкьрьн, диwанкьрьн, сущдаркьрьн.

луфька бә’ре

Мьзгини

Фәрһәнгок

– лифька (кӧлаве) бә’ре.

МӘСӘЛЕД ИСА МӘСИҺ

Мьзгини

Мәсәлед Иса Мәсиһ

Мәсәлә | Мәтта | Марqос | Луqа
1. Хwейа бе тә’м | 5:13 | 9:50 | 14:34-35
2. Ч’ьра сәр п’еч’ьре | 5:14-16 | 4:21-22 | 8:16-17, 11:33
3. Мала йе сәрwахт у мала йе бефә’м | 7:24-27 | – | 6:47-49
4. Кәсәк пе п’арч’е ну к’ьнща кәвьн п’инә накә | 9:16 | 2:21 | 5:36
5. Шәрава ну накьнә мәшкед кәвьн | 9:17 | 2:22 | 5:37-39
6. Мәсәла т’охьмр’әш | 13:3-8, 18-23 | 4:3-8, 14-20 | 8:5-8, 11-15
7. Мәсәла гәньм у зиwане | 13:24-30, 36-43 | – | –
8. Мәсәла дӧ дәйндара | – | – | 7:41-43
9. Т’охьме кӧ дьгьһижә | – | 4:26-29 | –
10. Һ’әба т’охьме хәрдале | 13:31-32 | 4:30-32 | 13:18-19
11. Һәвиртьр’шк | 13:33 | – | 13:20-21
12. Хьзна вәшарти | 13:44 | – | –
13. Дӧр’е qимәт | 13:45-46 | – | –
14. Т’ор’а авити | 13:47-50 | – | –
15. Р’астийед кәвьн у ну | 13:52 | – | –
16. Хӧламе кӧ набахшинә | 18:23-35 | – | –
17. Мәсәла самәрийе qәнщ | – | – | 10:30-37
18. Меване ниве шәве у се нан | – | – | 11:5-8
19. Дәwләтийе бе фә’м | – | – | 12:16-21
20. Хӧламе һ’ьшйар | – | 13:35-37 | 12:35-40
Мәсәлә | Мәтта | Марqос | Луqа
21. Хӧламе амьн у хӧламе беамьн | 24:45-51 | – | 12:42-48
22. Мәсәла дара һежирейә бе бәр | – | – | 13:6-9
23. Йед кӧ ль наве хwә дьгәр’ьн | – | – | 14:7-14
24. Мәсәла шайийа гьран | – | – | 14:16-24
25. Чаwа бьбьнә шагьрте Иса | – | – | 14:25-33
26. Пәза ӧндабуйи | 18:12-14 | – | 15:3-7
27. Зиве ӧндабуйи | – | – | 15:8-10
28. Кӧр’е ӧндабуйи у бьре wи | – | – | 15:11-32
29. Wәк’илхәрще беамьн, ле сәрwахт | – | – | 16:1-13
30. Мәрьве дәwләти у Лазаре фәqир | – | – | 16:19-31
31. Борщдарийа хӧламе амьн | – | – | 17:7-10
32. Мәсәла жьнәбийе у һ’акьм | – | – | 18:1-8
33. Мәсәла ферьси у хәрщгьр | – | – | 18:9-14
34. Мәсәла дәһә зер’а | (25:14-30) | – | 19:11-27
35. П’алед р’әзед тьрийа у һәqе wан | 20:1-16 | – | –
36. Мәсәла дӧ кӧр’а | 21:28-32 | – | –
37. Мәсәла р’әзе тьрийа у р’әзвана | 21:33-44 | 12:1-11 | 20:9-18
38. Мәсәла дә’wате | 22:1-14 | – | –
39. Дәрса дара һежире | 24:32-35 | 13:28-31 | 21:29-33
40. Р’ож у сьһ’әт нә ә’йан ә | – | 13:33-37 | –
41. Мәсәла дәһә qизед бьк’ьр | 25:1-13 | – | –
42. Мәсәла се хӧлама | 25:14-30 | – | (19:11-27)
43. Пәз у бьзьн | 25:31-46 | – | –

Мәлк’и-Садьq

Мьзгини

Фәрһәнгок

– П’адша у к’аһине бажаре Шәлиме бу. Щарәке дьжмьна бьразийе Бьраһим, Лут мала wива гьртьн. Бьраһим чу т’әв wан дьжмьна шәр’ кьр у сәрк’әт, Лут, мал у мьлк’е wива хьлаз кьр пашда ани. Гава Бьраһим вәгәр’ийа, йәки бь наве Мәлк’и-Садьq р’асти wи һат, нан у шәрав да Бьраһим у дӧа ль wи кьр. Бьраһим йәк жь дәһә п’аред һ’әму тьштед кӧ т’әви хwә жь шер’ анин п’ешк’еши wи кьр. Гәләк сал пәй ве йәкер’а ә’дәте щьмә’та Исраеле бу, wәки йәк жь дәһә п’аред бәр у тьштед дьн бьдана к’аһина. Дәстпебун 14:17-20; Ибрани 5:6-10; 6:20; 7:1-17.

Мәрйәм

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Чәнд к’ӧлфәт К’ьтеба Пирозда һәнә, наве wан Мәрйәм.

1. Дийа Иса.

2. Мәрйәма Мәждәлани (Мәтта 27:56; Марqос 16:9; Луqа 8:2; Йуһ’әнна 20:1-2, 11-18).

3. Мәрйәма хушка Мәрт’а у Лазар (Луqа 10:38-42; Йуһ’әнна 11:1-5; 12:1-7).

4. Мәрйәма дийа Аqуб у Усьв. Һьнәк дьфькьрьн кӧ әв Мәрйәм хут әw Мәрйәма жьна Клепас бу (Мәтта 27:56; Марqос 15:40; 16:1; Луqа 24:10).

5. Мәрйәма дийа Йуһ’әнна-Марqос. Мала wе Оршәлимеда һәбу, ль wьр шагьртед Иса дьщьвийан (К’аред Шандийа 12:12).

Мәсиһ

Мьзгини

Фәрһәнгок

– хәбәрәкә ибрани йә. Мә’на wе бь зьмане ибрани әв ә: «Йе бь р’ун к’ьфшкьри». Гава йәк дьбу п’адша, р’ун сәр сәре wида дькьрьн. Әв жи дьбу нишана кӧ фьланкәс бу п’адша. Хwәде соз дабу, wәки хьлазкьрәки щьмә’та Хwәр’а бьшинә, кӧ wан аза кә, п’адшатийа Хwәде бинә нава wан у бьбә п’адшайе т’әмамийа дьнйайе. Ләма гава Иса һат, әw бь наве «Мәсиһ» һатә готьне, wәки бьдә к’ьфше кӧ әw жь Хwәдеда бьжарти у к’ьфшкьри йә. Хәбәра «р’ункьри» бь зьмане йунани ХРИСТОС те готьне.

Мирещьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (Щьн, Иблис, Шәйт’ан) Бь йунани «ДИАБОЛОС» ә, кӧ те фә’мкьрьне «щьн», ӧса жи хәбәра «САТАНАС» те хәбате, кӧ әв хәбәр ә’сьле хwәда жь зьмане ибрани йә у т’әрщьмә дьбә «Йе мьqабьл, хәйбкьр, бӧхданбеж». Сәрда жи Пәймана Нуда гәләк навед wийә дьн һәнә. Мәсәлә: Сәрwере щьна (Мәтта 9:34; 12:24), Бәлзәбул (Мәтта 12:24), Щер’ьбандкьр (Мәтта 4:3), Мә’р у Зийа (Ә’йанти 20:2), Йе Хьраб (Мәтта 5:37; 6:13), Баве дәрәwа (Йуһ’әнна 8:44) у йед майин. К’ьтеба Пироз ә’йан дькә, кӧ мирещьн дьжмьне Хwәде у мәрьва йә. Әw бәр Хwәде шькийате мәрьва дькә. Әw хwә дькә дьлqе мьлйак’әте р’онайе (Корьнт’и II 11:14), мәрьва дьхапинә, жь р’ийа Хwәде дәрдьхә у тьштед майин дьдә һ’әбандьне, мәрьва дькә һесире гӧна. Ӧса жи К’ьтеба Пироз ә’йан дькә, кӧ Иса Мәсиһ һатә дьнйайе бь мьрьн у р’абуна Хwә мирещьн бьндәст кьр. Ахьрийа дьне (Р’ожа Ахрәте) Иса wәхте һатьна Хwәйә дӧда wе диwана мирещьн у мьлйак’әтед wи бь агьре һ’әта-һ’әтайе бькә (Мәтта 25:41; Ә’йанти 20:10).

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 13:19; 25:41; Луqа 4:1-13; 22:3-4; Йуһ’әнна 8:42-44; Корьнт’и II 2:10-11; 4:4; 11:13-15; Әфәси 2:2; Т’есалоники I 2:18; Т’есалоники II 2:9-12; Пәтрус I 5:8-9; Йуһ’әнна I 3:8-10; Ә’йанти 12:7-12; 20:1-3; 20:10.

Муса

Мьзгини

Фәрһәнгок

– сәрwерәки щьмә’та Исраелейи ә’йан бу. Wәхте кӧ щьмә’та Исраеле һесир у хӧламед wәлате Мьсьре бун, Хwәде әw бьжарт у щьмә’та Исраеле бь дәсте wи хьлаз кьр. Хwәде пе дәсте Муса Qанун жи дайә щьмә’та Исраеле (Дәрк’әтьн сәре 1-е һ’әта сәре 20-и у йед майин). Мәтта 8:4; 17:3-4; Йуһ’әнна 5:45-46; Ибрани 3:2-5, 16 у йед майин.

Мьзгини

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 24:14; К’аред Шандийа 16:10; 20:24; Р’омайи 1:2-4; 16-17; Корьнт’и I 1:17-25; 15:1-7; Галати 1:6-12; Әфәси 1:13; Филипи 1:27; Колоси 1:5-6; Т’есалоники I 1:5; Т’есалоники II 2:14; Тимот’ейо II 1:8-11; 2:8-10.

Мьзгини (Мьзгинийа Хwәде)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– «Инщил» жь к’ока (р’аwа) хәбәра ӘӦАГГӘЛИОН бь зьмане йунани те. Мә’на wе бь кӧрманщи «мьзгини» йә. Мьзгини жи те фә’мкьрьне чаwа хәбәр йан дәнгәки хер сәр мәрьвда те.

Мьрьн

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Йуһ’әнна 6:39-40; 11:17-27; 14:1-4; Р’омайи 6:10-11; 8:38-39; 14:7-9; Корьнт’и I 15:12-58; Корьнт’и II 5:1-10; Филипи 1:20-24; Т’есалоники I 4:13-18; Ибрани 2:14-15; Ә’йанти 14:13; 21:1-4; 22:1-5.

Мьсьр

Мьзгини

Фәрһәнгок

– wәлатәки незики Исраеле йә. Щьмә’та Исраеле ль wьр чарсьд сали бу һесир у хӧлам. К’аред Шандийа 7:34-40; Мәтта 2:13.

мала Аqуб

Мьзгини

Фәрһәнгок

– мьләте Исраел. Аqуб у Исраел йәк ьн. Һәр донздәһ кӧр’ед Аqуб, аwа готи һәр донздәһ кӧр’ед Исраел, бунә донздәһ qәбилед Исраеле.

мана

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Гава Щьмә’та Исраел жь Мьсьре дәрк’әт, т’әви Муса чьл сали нава бәр’ийеда бу. Бәр’и щики хьки-хwәли (вьки-вала) бу, ль wьр һәр сьбәһ бона хwарьне Хwәде «мана» жь ә’змана дьбаранд у дьда wан, чьмки хwарьна wан т’ӧнәбу. Пештьри р’ожа шәмийе (сәбте), һәр сьбәһ щьмә’та Исраеле дәрдьк’әт дьчу, бона р’ожәке мана т’оп дькьрьн у дькьрьнә нан, дьхwарьн. Мана тьштәки wәкә льбед к’ьшмиша хӧйа дьбу. Льбед wи гьловәр’ у сьпи бун у тә’ма wи мина тә’ма нане шкәвайи һьнгьвкьри бу (Дәрк’әтьн 16; Жьмар 11:4-9). Һьнәк фә’м дькьн кӧ мана гәзо йә, ле на. Гәзойе кӧ дьк’әвә сәр бәлгед даред мә’зе у даред бәруйе, әва тьштәки дьн ә, нә мана йә.

мәрьв

Мьзгини

Фәрһәнгок

– мьров, инсан.

мәсиһи

Мьзгини

Фәрһәнгок

– йе кӧ ль пәй Иса Мәсиһ дьчә у Wи баwәр дькә. К’аред Шандийа 11:26; 26:28; Пәтрус I 4:16.

мират’

Мьзгини

Фәрһәнгок

– һәбука баве, wар, wерьс.

мьзгиндар

Мьзгини

Фәрһәнгок

– йе кӧ Мьзгинийа П’адшатийа Хwәде дьдә, Инщиле дьдә наскьрьне (тә’риф дькә).

мьлйак’әт

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Зьмане ибрани у йунанида фә’мина wе «qасьд» ә, чьмки әвана qасьдед Хwәде нә. Әвана һәйинед р’ӧһ’ани нә, кӧ һ’ьзура Хwәдеда дьминьн. Найенә дитьне һ’әта хwәха хwә ә’йан нәкьн. Мьлйак’әт qьрара Хwәде ә’лам дькьн йан жи тиньнә сери. Әwана жь алийе Хwәдеда к’ьфшкьри нә, кӧ мәрьва хwәйи кьн у гӧһ бьдьнә wан (К’аред Шандийа 12:6-11; 27:23; Ибрани 1:14). Щарна Хwәде мьлйак’әта дьшинә щәм мәрьва, wәки тьштәки wанр’а бежә. Мьлйак’әте сәрwере һ’әму мьлйак’әта Мьхайил ә (Щьһуда 9). Йәки дьн жи наве wи Щьбрайил ә (Луqа 1:19, 26).

мьрари

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (мурдар) Һ’әйwане кӧ найе сәржекьрьне, хун теда дьминә, һ’ьшк дьбә, әw мьрар те һ’әсабе.

НАВНИШЕД ЧАПА У П’ӘРА

Мьзгини

Навнишед Чапа У П’әра

П’ӘРЕД ДӘМА ИСА МӘСИҺДА

К’ӧрди

Йунани

Һ’ӘСАБЕД ДЬРЕЖАЙЕ

Һ’ӘСАБЕД ПИВАНЕ

Нәхwәши у qәнщкьрьн

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 4:23-25; 9:35; 11:2-5; К’аред Шандийа 3:1-6; 8:4-8; 19:11-16; 28:8-9; Корьнт’и I 12:9; 12:29-30; Корьнт’и II 12:7-10; Тимот’ейо I 5:23; Тимот’ейо II 4:20; Аqуб 5:14-15.

Нә’ман

Мьзгини

Фәрһәнгок

– сәрwере әскәред wәлате Сурйайе бу, йәки ә’йан бу, ле к’оти бу. Гава бона Елиша п’ехәмбәр бьһист, чу щәм wи һиви же кьр кӧ wи qәнщ кә. Елиша готе «Һәр’ә ч’әме Урдӧне у һ’әфт щара нӧqи бьне аве бә дәре, те qәнщ би». Нә’ман гӧр’а wи кьр у Хwәде әw паqьж у qәнщ кьр. П’адшати IV 5:1-27; Луqа 4:27.

Нә’мәйед Кәле

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Әфәси, Филипи, Колоси у Фьлимон. Әв нә’мә wәхте Паwлос кәледа бу һатьнә ньвисаре. Әфәси 3:1; 4:1; Филипи 1:7, 13; Колоси 4:3, 18; Фьлимон 1, 10.

Нинәwа

Мьзгини

Фәрһәнгок

– наве бажар ә. Хwәде Уньс п’ехәмбәр шандә wьр wәки бежә щьмә’та wи бажари кӧ әwе бажаре wан wеран кә, чьмки гәләк хьраби дькьрьн. Гава wан хәбәред Уньс бьһистьн, бь гьри жь гӧнәкьрьне вәгәр’ийан. Хwәде бахшандә wан. Иро әв бажар дьк’әвә нава ә’рде Ираqе, к’идәре гәләк к’ӧрд дьминьн. К’ьтеба Уньс; Мәтта 12:41; Луqа 11:30, 32.

Нӧһ

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бавә’шир у п’ехәмбәр бу. Һена Нӧһда мәрьва кӧ гәләки хьраби дькьрьн, Хwәде гот: «Әзе тофана мәзьн р’акьм, wәки һәр тьштед дьнеда wеран бьн». Ле Нӧһ мәрьвәки баwәрмәнд бу у гӧр’а Хwәдеда бу. Чаwа кӧ Хwәде готә wи, ӧса жи әwи гәмикә мәзьн чекьр. Әw нәфәред хwәва у һ’әйwанед щур’ә-щур’ә жь аве хьлаз бун, ле һ’әму инсанед дьне хәньqин. Дәстпебун 6:9–10:32; Мәтта 24:37-39; Луqа 3:36; 17:26-27; Ибрани 11:7; Пәтрус I 3:20; Пәтрус II 2:5.

Ньвисаред пироз

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 4:1-4; 5:17-20; 22:29; Йуһ’әнна 8:31-32; 20:31; К’аред Шандийа 20:32; Р’омайи 15:4; 16:26; Колоси 3:16; Т’есалоники I 2:13; Тимот’ейо I 4:13; Тимот’ейо II 3:14-17; Ибрани 4:12; Пәтрус I 1:22-25; Пәтрус II 1:19-21; Йуһ’әнна II 9-10; Ә’йанти 1:3.

Ньхӧмандьна аве

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 28:18-20; Йуһ’әнна 3:22; 4:1-2; К’аред Шандийа 2:37-42; 8:12; 8:36-38; 10:44-48; 16:14-15; 16:31-33; 19:1-7; 22:12-16; Р’омайи 6:1-4; Галати 3:26-27; Колоси 2:12; Пәтрус I 3:20-22.

назьк

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бәдәw, хwәшьк.

нандьрун

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’аләти, п’аләйи.

нане Хwәдер’а дайи

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (нане һ’ьзуре, нане пешбәрийе) нане пироз һена Мусада Коне Шә’дәтийеда (Коне Щьвинеда), ӧса жи пәйр’а п’арьстгәһеда һәбу. Әв нан ль сәр сьфра зер’ин «ль пешбәри Хӧдан» дьһатә р’езкьрьне. Һәр р’ожәкә шәмийе к’аһина донздәһ нане бе һәвиртьр’шк дьпә’тьн, ль сәр сьфра зер’ин даданин у йед кӧ һ’әфтийа дьнда дәwсе данин, к’аһина йе пешийе щийе пирозда дьхwарьн. Пештьри к’аһина изьна т’ӧ кәси т’ӧнәбу әв нан бьхwарана. Әв нан нишанәкә Пәймана Хӧдан бу, кӧ әw т’әви щьмә’та Исраеле бу. Qануна К’аһинтийе 24:5-9; Мәтта 12:4; Марqос 2:26; Луqа 6:4.

нард

Мьзгини

Фәрһәнгок

– р’унәки бинхwәш кӧ жь шинайикә Һьндьстане дьһатә чекьрьне. Марqос 14:3; Йуһ’әнна 12:3, 5.

Нард

нәдьр

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (гори, qӧрбан) Ль гора Qануна Муса (Дәрк’әтьн 13) инсан у һ’әйwанед ньхӧрийә нер, әw нәдьред (горийед) Хwәде бун. Һ’әйwан дьһатьнә сәржекьрьне у жь бәр инсенва дьһатьнә дайине. Мә’на wе әв ә, кӧ һәр ньхӧри п’ара Хwәде бу, пироз, бӧһӧрти у т’айбәти, аwа готи Хwәдер’а щӧдәкьри бу (Луqа 2:23).

нәзир

Мьзгини

Фәрһәнгок

– те фә’мкьрьне «Хwәдер’а дайи», аwа готи йәки кӧ Хwәдер’а бона хьзмәтк’арийе ад-qьрар дькьр (Жьмар 6:1-21). Се qәйдед һ’ими бона йед нәзир һәбун:

1. Һәгәр жьн буйа йан мер буйа, гәрәке шәрав-араq вәнәхwара, нә тьри, нә жи хӧрәкед жь меwа тьрийе бьхwара.

2. Гәрәке мәqәс йан дузан п’ор’е сери нәк’әта һ’әта wи wәхте адейи к’ьфшкьри хьлаз нәбуйа.

3. Гәрәке щьнйазе мьрийа нәк’әта, нә жи незик буйайе. Wәхте адкьрьнейи лапи һьндьк си р’ож бу, ле мәрьв жи һәбун бь т’әмамийа ә’мьре хwә Хwәдер’а ад-qьраркьри бун, аwа готи нәзир. Пәймана Кәвьнда бона чәнд мәрьвед нәзирә адкьри ньвисар ьн, мәсәлә: Самуел, йе кӧ дийа wи әw хwәха Хwәдер’а да (П’адшати I 1:11, 28 ) у Шьмшон (Һ’акьмти 13:2-5 ). Пәймана Нуда Йуһ’әннайе Ньхӧмдар (Луqа 1:15; 7:33) нәзире адкьри бу. Хӧйа дьбә кӧ Паwлос у чәнд мәрьвед майин (К’аред Шандийада 18:18; 21:23-24, 26) бона дәмәкә кьн чаwа нәзир адкьри бун, wан ль гора qәйдә-qанунед нәзирийе хьлазийа wәхте адейи к’ьфшкьри п’ор’е хwә кӧр’ кьрьн у һ’әди дан (Жьмар 6:9, 18).

нәмами

Мьзгини

Фәрһәнгок

– хайинти, бебәхти.

нәмер

Мьзгини

Фәрһәнгок

– әв әw мер ьн, йед кӧ жь мертийе к’әти нә. Һьнәк жь зькмакийеда ӧса нә, һьнәк жи мәрьва әw ӧса кьрьнә, мәсәлә: Зәмане бәре п’адшед ве дьне гәләк хӧламед бьндәсте хwә нәмер дькьрьн, аwа готи дьхәсандьн, кӧ дәст нәавитана к’ӧлфәтед мале.

нәщьһу (мьләтед майин)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– һ’әму мьләтед дьнйайе, кӧ ә’сьле хwәда нә щьһу нә. Һ’әму мьләтед нәщьһу п’утп’арьст бун, пештьри һьнәка, йед кӧ Хwәдейе щьһуйа, аwа готи Хӧдан т’әне баwәр дькьрьн. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «п’утп’арьст» у бьн хәбәра «йунан»-да бьхуньн.

ньвисар (ньвисаред пироз)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Пәймана Кәвьн у Пәймана Ну. Ле гава ньвиск’аред Пәймана Ну к’ьтебед хwәда бә’са «ньвисар» йан «ньвисаред пироз» дькьрьн, фькьра wан сәр wан к’ьтебед ньһайә Пәймана Кәвьнда бу, чьмки к’ьтебед Пәймана Ну һьнге һәла һе чаwа к’ьтебәк нәһатьбунә бәрәвкьрьне (Тимот’ейо II 3:16-да).

ньсрәти

Мьзгини

Фәрһәнгок

– мәрьвед жь бажаре Ньсрәте. Әв нав бона Иса һатә готьне (Мәтта 2:23; Марqос 14:67) у пәйр’а жи бона мәсиһийа (К’аред Шандийа 24:5).

ньсьл

Мьзгини

Фәрһәнгок

– ньфш.

ньхӧмандьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Пәймана Нуда ньвисар ә, кӧ Йуһ’әннайе Ньхӧмдар гәләк мәрьв ль ч’әме Урдӧнеда дьньхӧмандьн. Әwи гот, кӧ гәрәке жь гӧнәкьрьне вәгәр’ьн у паше бенә ньхӧмандьне. Бь ви аwайи Йуһ’әннайе Ньхӧмдар дьле мәрьва бона һатьна Мәсиһ һазьр дькьрьн. Ӧса жи шанди у баwәрмәндед Исайә пешьн жь qӧр’на пешьнда, йед кӧ дьбунә баwәрмәнд, пе аве дьньхӧмандьн. Әв йәк дьбу нишана вәгәр’андьн, паqьжбун у бахшандьна гӧнед wан. Ӧса жи ньхӧмандьна баwәрмәнда ве сӧр’е дьдә фә’мкьрьне, кӧ т’әви Иса мьрьн, дәфьнбун у жь мьрьне р’абун. Мәтта 28:19; К’аред Шандийа 2:38, 41; 10:47-48; Р’омайи 6:3-4; Корьнт’и I 10:2; 12:13; Галати 3:27; Колоси 2:12; Пәтрус I 3:21 у йед майин.

ньхӧмдар

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Йуһ’әннар’а дьготьн ньхӧмдар. Гава wи хәбәра Хwәде бәла дькьр, т’обәдар бь аве дьньхӧмандьн. Луqа 1:5-25; Мәтта 3:1.

ньхӧри

Мьзгини

Фәрһәнгок

– К’ьтеба Пирозда, кӧр’е ньхӧри ль сәр һ’әму зар’ар’а бу у һәqе wи жь һәqе һ’әмуйа зедәтьр бу. Жь мьлк’е баве дӧбарә п’ара wи дьк’әт (Qануна Дӧщари 21:15-17, Ишайа 61:7 ), дӧайе бавейи һәри qәнщ әwи дьстанд (Дәстпебун 27), ӧса жи һ’ӧкӧме баве (Дәстпебун 27:29, 37; 37:21-22; П’адшати IV 2:9 ). Ле кӧр’әки дьн дькарьбу һәqед ньхӧртийа бьре хwә же бьстанда (Дәстпебун 25:34; Ибрани 12:16). Анәгори Qануна Муса, һәр ньхӧрийе нерини жь мерьв йан һ’әйwен, әw п’ара Хӧдан бу (Qануна К’аһинтийе 27:26, Жьмар 3:12-13). Бона ве йәке, п’ешк’еши Хwәде дькьрьн (аwа готи Хwәдер’а нәдьр дькьрьн) у дьданә П’арьстгәһе (де у бав кӧр’е хwәйи ньхӧри пашда дьк’ьр’ин (Жьмар 18:15, 3:40-51, Дәрк’әтьн 13:1 [2], 12 [13])). Хwәде һ’әму мьләт хӧльqандьн, ле Исраел бьжарт wәки бьбә мьләте Wийи ә’зиз, аwа готи т’әйбәти, ләма жер’а дьбежә «кӧр’е ньхӧри» (Дәрк’әтьн 4:22, Йерәмийа 31:9 ) ӧса жи «бәре дәрәмәта пешьн» (Йерәмийа 2:3 ). Даwьд п’адша у wаре wи Мәсиһ, әw һәр дӧ жи ньхӧрийе Хwәде тенә готьне. Qәwат у һ’ӧкӧме wан т’әйбәти бун (Зәбур 89:27 [28 ибрани]). Пәймана Нуда, Мәсиһр’а дьбежьн «Ньхӧри» чьмки һ’ӧкӧм, сәрwерти у к’ӧрсийа Wи сәр һ’әмуйар’а йә (Ибрани 1:6; Колоси 1:15) у Әw пешьн жь нава мьрийа р’абу (Колоси 1:18; Ә’йанти 1:5). Колоси 1:15-да әв йәк те готьне кӧ Мәсиһ Ньхӧрийе һ’әму ә’фьрина йә, аwа готи, Ньхӧрийе Хwәдейи ль сәр һ’әму ә’фьринар’а йә. Һ’ӧкӧме Мәсиһ сәр һ’әму ә’фьрина һәйә у Әw Хwәха бәри wе йәке һәбу (бьхунә Колоси 1:16-17, ӧса жи Филипи 2:6 у Йуһ’әнна 17:5). Баwәрмәндед Иса Мәсиһ жи «ньхӧри» тенә готьне (Ибрани 12:23), чьмки әw мәрьвед Хwәдейә т’айбәти нә, wар у мьлк’е Wи нә, кӧ гәрәке ә’мьре пироз, бӧһӧрти-жьбарә бьжин. Чаwа кӧ Мәсиһ ньхӧрийе жь нава мьрийа йә, әв йәк гӧмане дьдә баwәрмәнда кӧ әw жи т’әви wе р’умәта р’абуна жь мьрийа бьн.

Оршәлим

Мьзгини

Фәрһәнгок

– иро жер’а «Qӧдса Шәриф» жи те готьне. Әw бажаре щьһуйайи һәри мәзьн у ә’йан бу, чаwа иро жи. П’арьстгәһа щьһуйа жи ль wьр бу. Бәри 3000 сала Даwьд п’адша Оршәлим жь дәсте йәбусийа станд. Пешийе әw бажаре П’адшатийа т’ьфаqийа Исраеле бу у паше бу бажаре п’адшатийа башуре, аwа готи Щьһуда. Һьнге Даwьд п’адшайе wе бу, һ’әсабе мәрьвед wе 2000 бу. Wәхте Пәймана Нуда һ’әсабе мәрьвед wе лапи кем 80_000 бу. Бона щьһуйа, Оршәлим бажаре һәри пироз ә.

Паqьжкьрьна гӧна пе мьрьна Мәсиһ

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 26:26-29; Р’омайи 3:25; 5:9-10; Әфәси 1:7; Ибрани 9:11-14; Йуһ’әнна I 1:6-7; Ә’йанти 7:14-17.

Пәймана Кәвьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Qьрара Кәвьн. К’ьтебед щьһуйайә пирозр’а, йед кӧ бәри Иса һәбун, wанар’а дьбежьн «Пәймана Кәвьн», чьмки wанда бона пәймана Хwәде т’әви щьмә’та Исраеле те готьне. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «пәйман»-да бьхуньн.

Пәймана Ну

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Qьрара Ну. Wан к’ьтебед пирозр’а дьбежьн Пәймана Ну, к’ижанада дәрһәqа Иса Мәсиһ у щьвина Wида ньвисар ьн, чьмки нава wанда дәрһәqа пәймана Хwәдейә нуда те готьне, йа кӧ т’әви мәрьва гьреда. Әва пәймана пе хуна Иса Мәсиһ бона бахшандьна гӧнед һ’әму мәрьва һатийә гьредане (Марqос 14:24; Корьнт’и I 11:25; Әфәси 5:2; Ибрани 7:26-28). Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «пәйман»-да бьхуньн.

Пәтрус

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жер’а Шьмһ’ун у Кифас жи дьготьн. Әw йәк жь һәр донздәһ шагьртед Иса бу. Әw шанди бу. «Пәтрус» бь зьмане йунани у «Кифас» (аwа готи «кефа») бь зьмане арами тенә фә’мкьрьне «qәйа» йан «кәвьр» (Йуһ’әнна 1:42).

Пилато

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жь Qәйсәре Р’омайе к’ьфшкьри бу, әw wәлийе wәлатед Щьһустане, Самәрйайе у Идумәйайе бу. Маләкә wи ль Qәйсәрийе бәр бә’ре бу, ле маләк жи Оршәлимеда бу. Мәтта 27:2, 11-26; Луqа 23:1-25 у йед майин.

П’адшатийа Хwәде, П’адшатийа Ә’змана

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бона т’әвгьредана Хwәде у щьмә’та Wи те готьне. Чаwа п’адша щьмә’та хwә хwәй дькә у сәр wе п’адшатийе дькә, Хwәде жи ӧса йә. Һәр тьштед кӧ щьмә’т һ’әwщә дьбә дьдә wан у р’ебәрийа wан дькә. Щьмә’та Wи әw мәрьв ьн, йед кӧ баwәрийа хwә Wи тиньн у гӧр’а Wи дькьн. Гава Иса Мәсиһ щара пешьн һатә дьне, п’адшатийа Хwәде бь щур’әки ну хӧйа бу, чьмки Иса р’екә ну мәрьвар’а вәкьр, wәки т’әви Хwәде т’әвгьредайи бьн у бьжин. Бона ве йәке те готьне кӧ П’адшатийа Хwәде иди дәстпебуйә. Ле гава Иса Мәсиһ диса бе, wе һьнге п’адшатийа Хwәде т’әмам бьбә у һ’әму инсанар’а бь щур’әки ну бе ә’йанкьрьне (Мәтта 6:33, 19:16-30; Марqос 10:15). Мә’на П’адшатийа Хwәде у П’адшатийа Ә’змана йәк ә. Мәтта хәбәра «Ә’зман» дәwса «Хwәде» да хәбате, чьмки хӧйа дьбә кӧ wи Мьзгинийа хwә ль гора зараве щьһуйа ньвиси у нә ә’дәте щьһуйа бу кӧ наве Хwәдейи пироз гәләк щара банина сәр заре хwә. Ләма щьһуйа гәләк щара «Ә’зман» щийе кӧ Хwәде дьминә, дәwса наве «Хwәде» дьданә хәбате. Дәред кӧ Мәтта «П’адшатийа Ә’змана» ньвисин, Марqос у Луqа «П’адшатийа Хwәде» ньвисин. Мәтта 4:17, 5:10; Марqос 1:15; Луqа 6:20.

П’ӘРЕД ДӘМА ИСА МӘСИҺДА

Мьзгини

Навнишед Чапа У П’әра

к’ӧрди | йунани | шә’дәтийа wан щийа
пол | ләптон | Марqос 12:42; Луqа 12:59; 21:2
qӧр’уш | кодрантес | Мәтта 5:26; Марqос 12:42.
дьраве чарqӧр’уше | ассарион | Мәтта 10:29; Луqа 12:6.
зив* | динарион | Мәтта 18:28
йан драхмә | Мәтта 17:24
нале дӧзиве | дьдрахмон | Мәтта 17:24
нале чарзиве | статер | Мәтта 17:27
зер’ | мна | Луqа 19:13
тәлант** | талантон | Мәтта 18:24; 25:15

* Зивәк qаси р’ожхәбатәкә п’аләки бу.

** Тәлантәк 44 килограм зив бу у qимәте wе һәqе п’аләки панздәһ сала зедәтьр бу.

П’әрә, һәбук, мал у мьлк’

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 6:19-21; 6:24-34; Луqа 12:13-21; 12:32-34; К’аред Шандийа 20:35; Тимот’ейо I 6:6-10; 6:17-19; Ибрани 13:5-6; Аqуб 2:1-9; 5:1-6.

П’утп’арьсти, сербази у к’оч’әкти

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 4:10; К’аред Шандийа 13:4-12; 17:22-31; 19:11-20; Корьнт’и I 5:11; 6:9-11; 8:1-13; 10:1-22; Корьнт’и II 6:14-18; Галати 5:19-21; Т’есалоники I 1:9-10; Йуһ’әнна I 5:21; Ә’йанти 21:8; 22:15.

пәйман

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (аһда, ад у qьрар) нав дӧ мәрьвада, нав дӧ к’омада, йан жи нав Хwәде у мәрьвада те гьредане. Пәйманәк нава Хwәде у Нӧһда һәбу (Дәстпебун 9:8-17), нава Хwәде у Бьраһимда (Дәстпебун 15), нава Хwәде у Даwьдда (П’адшати II 7; Зәбур 89:1-37). Ль сәре ч’ийайе Синайе Хwәде пәйманәк т’әви щьмә’та Исраеле гьреда. Ль гора ве пәймане Хwәде соз да wәки Хwәха Хӧдане щьмә’та Исраеле бә у wан хwәй кә, ле гәрәке Исраел жи Qануна Хwәде бьqәдинә, йа кӧ Wи бь дәсте Муса да. Ле Исраеле гәләк щара пәйман, аwа готи Qануна Муса дьт’әр’ьбанд. К’ьтебед щьһуйайә пирозр’а, йед кӧ бәри Иса һәбун, wанар’а дьбежьн «Пәймана Кәвьн». Wеда ньвисар ә, кӧ Хwәде wе пәйманәкә ну т’әви щьмә’та Хwә гьредә (Йерәмийа 31:27-37 ). Хwәде әв пәймана ну пе дәсте Иса Мәсиһ бона һ’әму мьләта гьреда, пе хун у мьрьна Wи. Марqос 14:24; Луqа 22:20; Р’омайи 3:21-26; Корьнт’и I 11:25; Ибрани 10:10-22.

пироз

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (мьqәдәс, бьмбарәк, зийарәт, бӧһӧрти, хальс) Мә’на «пироз» ль гора К’ьтеба Пироз фькьра р’ӧһ’ани йә. Хwәде Хwәха пироз ә у пирозбуна Wи сәр һәр тьштир’а йә. Һащәт, мәри у тьштед майинә бона һ’әбандьне Хwәдер’а тенә башqәкьрьне, чаwа бӧһӧрти-жьбарәкьри (пирозкьри). Мәрьвед пироз әw ьн, йед кӧ бона хьзмәтк’арийа Хwәде у жийина бӧһӧрти башqәкьри нә (Корьнт’и I 1:2). Ве wәлгәр’андьнеда дәwса «Пирозед Хwәде» «Щьмә’та Хwәде» һатийә ньвисаре (Корьнт’и II 1:1). «Пирозе Хwәде» у «Йе Пироз» жи навед Иса Мәсиһ нә (Пирозе Хwәде: Марqос 1:24; Луqа 4:34; Йуһ’әнна 6:69; Йуһ’әнна I 2:20; Ә’йанти 3:7; Йе Пироз: Луqа 1:35).

пол

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’әред сьфьр ьн, йед һәри бе qимәт ьн. Дӧ пол qаси qӧр’ушәки йә. Марqос 12:42; Луqа 12:59; 21:2. Жь к’әрәма хwә ль навниша (таблиса) ль к’ӧтасийа фәрһәнгоке бьньһер’ьн.

пунг

Мьзгини

Фәрһәнгок

– нә’нә.

п’арьстгәһ

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (ә’бубәтханә, ибадәтханә, хана Хwәде) авайийе щьһуйайи һәри бәрбьч’ә’в у ә’йан бу. Сьлеман п’адша щара пешьн п’арьстгәһ бажаре Оршәлимеда чекьр. Әw т’әне ль Оршәлиме һәбу. Мьләте Исраеле дӧа у һ’әбандьнед хwә wьр дькьрьн у горийед (qӧрбанед) хwә ль wьр сәржедькьрьн. П’арьстгәһ жь чар п’ара бу: Һ’әwш, Һьндӧр’, Пирозгәһ у Щийе Һәри Пироз. П’әр’дәкә мәзьн навбьр’и дьда Пирозгәһе у Щийе Һәри Пироз. Сале щарәке Сәрәкк’аһин дьчу Щийе Һәри Пироз. Әwи ль wьр һьн бәр гӧнед хwәва, һьн жи ль бәр гӧнед щьмә’тева гори сәржедькьрьн, дӧа дькьр у бахшандьна гӧна жь Хwәде дьхwәст. Гава Иса ль сәр хач мьр, әв п’әр’да пироз нивида бу дӧ тиша (Луqа 23:45-46). Сала 70-да пәй буйина Иса Мәсиһр’а, Титойе сәрәскәре Императорийа Р’омийе п’арьстгәһ wеран кьр. Жь һьнгева һ’әта р’ожа иройин п’арьстгәһ щарәкә дьн нәһатийә чекьрьне.

п’ехәмбәр

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (нәби, qасьде Хwәде, qуле Хwәде, готьнбеже Хwәде) әw инсан бун. Хwәде wанр’а хәбәр дьда, кӧ әw готьна Wи бьгьһиньнә мәрьва.

п’ехәмбәрти

Мьзгини

Фәрһәнгок

– К’ьтеба Пирозда хәбәра «п’ехәмбәрти» фьрә те фә’мкьрьне. Йе кӧ п’ехәмбәртийе дькә, әw бь р’ебәрийа Р’ӧһ’е Пироз готьнәкә жь Хwәде ә’лами мәрьва дькә. Чаwа Паwлос Корьнт’и I 14:3-да дьбежә, йе кӧ п’ехәмбәртийе дькә, баwәрийа мәрьва ава дькә, дьл дьдә бәр wан у бәр дьле wанда те. Иди п’ехәмбәрти нә т’әне бона тьштед кӧ һе нәqәwьми нә.

п’еч’ьра

Мьзгини

Фәрһәнгок

– р’әфьк, малч’ьра, п’әлтька ч’ьре.

п’ешә

Мьзгини

Фәрһәнгок

– сьнә’т, һостати.

п’ешк’еш

Мьзгини

Фәрһәнгок

– дийари, һ’әдийа.

п’ешк’ешкьрьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (дийарикьрьн) бәр кәсәки хәлатәк данин (п’ешк’еш дане). Ль гора Qануна Муса зар’ок п’ешк’еши Хwәде дькьрьн, wәки Хwәде әw пироз (бәрәк’әт) бькьрана.

п’әйн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– сәргине һурбуйи, зьбьл, ә’дәба һ’әйwен.

п’әрәданг

Мьзгини

Фәрһәнгок

– сьндоqа (qӧт’ийа) һ’әди-дийари у хера. Хәлqе хер у хератед хwә дькьрьнә wьр.

п’игар

Мьзгини

Фәрһәнгок

– йе кӧ бь һәqти һ’әйwен хwәй дькә.

п’утп’арьст

Мьзгини

Фәрһәнгок

– мьләтед нәщьһу кӧ п’ут дьһ’әбандьн, дьһатьнә һ’әсабе п’утп’арьст чаwа иро жи дьһ’әбиньн. Мәсәлә, стәйрка, тә’ве, һиве, мьлйак’әта, һәйин у тьштед т’әбийәте, ӧса жи п’утед бь дәста чекьри. П’ут жи ӧса те фә’мкьрьне «сәнәм».

Артәмиса ханьм хwәде,
п’ута бажаре Әфәсе
(К’аред Шандийа 19:24 35)

п’ьшкбун

Мьзгини

Фәрһәнгок

– дьле йәки жь хәбәра йе дьн дьминә у же дьчә.

п’ьшккьрьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жь р’е дәрхьстьн. Йәк тьштәки дькә, кӧ ль йе дьн хwәш найе у әw жь wи дьчә.

Р’астһ’әсаббун, р’асти (бесущбун)

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

К’аред Шандийа 13:38-39; Р’омайи 1:16-17; 3:21-26; 5:1; 5:9-10; 5:18-19; Галати 2:16; 3:6-9; Тито 3:7.

Р’евека

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жьна Исһаqе кӧр’е Бьраһим бу. Дийа Аqуб у Әсаw (Р’омайи 9:10-13).

Р’әхаб

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жьнәкә нә р’ийа хwәда бу, ле баwәрийа хwә Хwәде ани у алик’арийа щьмә’та Исраеле кьр. Мәтта 1:5; Ибрани 11:31; Аqуб 2:25.

Р’ожа Ахрәте

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Р’ожа Диwане, р’ожа хьлазийа дьнйайе. Ӧса жи щарна к’ьтебеда ве р’ожер’а «Р’ожа Хӧдан» дьбежьн, аwа готи р’ожа һатьна Иса. Wе р’оже мьрийе жь мьрьне р’абьн у wе диwана һ’әму мәрьва бь дәсте Хwәде бьбә. Ишайа 13:6, 9; Мәтта 10:15; 12:36; Луqа 10:12, 14; Йуһ’әнна 6:39-40; 6:44; 6:54; 11:24; Пәтрус II 2:4, 9; 3:7, 10; Йуһ’әнна I 4:17; Ә’йанти 20:11-15 у йед майин.

Р’ожа К’әwандьне

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бона щьмә’та Исраеле р’ожа һәрә ә’зиз у пироз бу (ЙОМ КЬППУР бь ибрани). Сале щарәке п’арьстгәһеда Сәрәкк’аһин дәwса (бәрделийа) гӧнед щьмә’те у хwәва бона паqьжбуна п’арьстгәһ у горигәһе хуна һ’әйwана п’ешк’еш дькьр у дьк’әтә Щийе Һәри Пироз (Дәрк’әтьн 30:10; Qануна К’аһинтийе 16:1-34; 23:27; Ибрани 9:6-7). Пәймана Нуда жи Иса Мәсиһ Хwә жь бәр инсанва кьрә qӧрбан, гава сәр хач хуна Хwә р’ет, һатә кӧштьне. Әw к’әтә Щийе Ә’зманайи Һәри Пироз, щәм Баве Хwә у хwәqӧрбанкьрьна Wи бона һ’әта-һ’әтайе йә (Ибрани 9; 10:12). Һ’әрчи баwәрийа хwә Wи тиньн, әw ль бәр бахша хуна Иса дьк’әвьн у жь гӧнед хwә хьлаз дьбьн. Р’омайи 3:25-26; Ибрани 2:17.

Р’ожа Пенщийә һ’әсаб (Пентекост)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Бь зьмане йунани фә’мина ПӘНТЕКОСТЕ «пенщи» йә. Хwәде т’әми да щьмә’та Исраеле, кӧ р’ожа пашьнә пәй дәстпебуна Щәжьна Дәрбазбунер’а һ’әфт һ’әфтийа һ’әсаб кьн у Р’ожа Пенщи щәжьнәке жи бькьн. Ве щәжьнеда чь кӧ жь дәрәмәтед wан (дәхьлед wан) пешийе дьк’әтә бәр к’еләндийе, данин п’ешк’еши Хwәде дькьрьн (Qануна К’аһинтийе 23:15-21). Р’ожа Пенщир’а Щәжьна Нандьруне (Щәжьна Дәрәмәтед Ә’рде) жи те готьне, ӧса жи Щәжьна Һ’әфтийа. Р’ожа Щәжьна Пенщида Р’ӧһ’е Пироз щара пешьн чаwа п’ешк’еш баwәрмәндар’а һатийә дайине (К’аред Шандийа 2:1-41).

Р’ожа Р’абуне

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (Р’ожа Qийамәте) әw р’ож ә кӧ һ’әму мәрьвед qәнщ у хьраб wе жь мьрьне р’абьн у ль бәр Хwәде у Иса Мәсиһ щаба кьрьнед хwә бьдьн.

Р’ожа Р’ожийа

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «Р’ожа К’әwандьне»-да бьхуньн.

Р’ожа Хӧдан

Мьзгини

Фәрһәнгок

– 1. Пәймана Кәвьнда п’ьр’анийа щара те фә’мкьрьне, әw wәхт йан дәмед кӧ Хwәде диwана щьмә’та Хwә дькә, мәсәлә: Пе дәсте ордийед мьләтед майин, йан жи пе нәхwәшийа (Йоел 1:15; 2:1, 11; Амос 5:18, 20; Малахи 4:5 ).

2. Пәймана Нуда «Р’ожа Хӧдан» р’ожа һатьна Иса Мәсиһә дӧда бона диwана дьнйайе йә (Т’есалоники I 5:2; Т’есалоники II 2:2). Гәләк wе бона ве р’оже һазьр нибьн (Мәтта 24:42-44; Луqа 12:35-40; Пәтрус II сәре 3-а). Щарна те готьне: «Р’ожа Хӧдане мә Иса Мәсиһ» (Корьнт’и I 1:8) йан жи «wе Р’оже» (Т’есалоники II 1:10).

3. Т’әне Ә’йанти 1:10-да «Р’ожа Хӧдан» те фә’мкьрьне «р’ожа йәкшәме» (лә’де), чьмки Хӧдан Иса Мәсиһ йәкшәмеда жь мьрьне р’абу. Жь һьнгева әw р’ож бу р’ожа щьвина баwәрмәнда (К’аред Шандийа 20:7; Корьнт’и I 16:2).

Р’ома

Мьзгини

Фәрһәнгок

– иро п’айт’әхте wәлате Италйайе йә. Һена Иса Мәсиһда щьмә’та Р’омайе гәләк wәлат бьндәст кьрьбун, ӧса жи Исраел. Гәләк щьмә’та Исраеле дьжәнийанә П’адшайе Р’оме (Qәйсәр) у һ’ӧкӧмәтийа wи.

Р’ӧһ’е Пироз

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (Р’ӧһ’е Хwәде, Р’ӧһ’е Мьqәдәс, Р’ӧһ’е Бьмбарәк, Р’ӧһ’е Бӧһӧрти) Р’ӧһ’е Пироз Р’ӧһ’е Хwәде йә. Пәймана Кәвьнда Р’ӧһ’е Хwәде чаwа qәwата Хwәде хӧйа дьбә, к’ижани кӧ Хwәде илаһи дьда п’ехәмбәра. Бь зьманед йунани у ибрани хәбәра «ба» у «р’ӧһ’» йәк ьн (Йуһ’әнна 3:8). Пәймана Нуда Р’ӧһ’е Хwәде бь щур’әки ну һ’әму баwәрмәндед Исар’а те дайине (К’аред Шандийа 2:38), ӧса жи һе гәләки чаwа шәхсәк йан нәфсәкә Хwәде те фә’мкьрьне, аwа готи әw Хwәха Хwәде йә (Мәтта 28:19). Гава Иса чу щәм Баве, Р’ӧһ’е Пироз чаwа дәрсдар, пьштован у п’ешк’еш баwәрмәндар’а шанд (Йуһ’әнна 14:26; 15:26; К’аред Шандийа 10:45). Әw алик’арийа мәрьва дькә, мәрьва бәрбь т’әмамийа р’астийе дьбә (Йуһ’әнна 16:13; Корьнт’и I 2:10-13), щарна бона тьштед башqә р’ебәрийа мәрьва дькә (К’аред Шандийа 13:2; 16:6-7), ль бәр Хwәде бона баwәрмәнда лава-навчетийе дькә (Р’омайи 8:26-27) у qәwате дьдә баwәрмәнда, wәки хәбәра Хwәде бежьн у Хwәдер’а хӧламтийе бькьн (Корьнт’и I 2:4-5; Тимот’ейо II 1:7). Мәрәме п’ешк’ешед Р’ӧһ’е Пироз әв ә, кӧ т’әмамийа щьвина баwәрмәнда бьшьдинә у ава кә (Корьнт’и I, сәред 12 һ’әта 14).

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 28:19; Марqос 1:9-11; 3:28-30; Луqа 1:35; 3:16; 4:1; 11:13; 12:12; Йуһ’әнна 1:32-34; 3:5-8; 7:37-39; 14:15-17; 14:26; 15:26; 16:7-15; 20:19-23; К’аред Шандийа 1:4-5; 1:8; 2:1-18; 2:38-39; 4:31; 5:3-5; 8:14-17; 10:44-48; 13:2-4; 15:28; 16:7-10; 19:1-7; Р’омайи 5:5; 8:9-16; 8:26-27; Корьнт’и I 2:4; 2:9-16; 3:16; 6:11; 6:19; 12:1-13; Корьнт’и II 1:21-22; 5:5; 13:13; Галати 3:2-5; 4:6; 5:16-18; 5:22-25; Әфәси 1:13-14; 1:17; 3:16; 4:3-4; 4:30; 5:18-20; 6:17-18; Т’есалоники I 1:5-6; 5:19; Т’есалоники II 2:13; Тито 3:5-6; Ибрани 2:4; 9:14; Пәтрус I 1:2; 1:11; Пәтрус II 1:20-21; Йуһ’әнна I 2:20; 3:24; 4:13; 5:6-8.

р’астһ’әсаббун у р’астийа Хwәде

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Ньвисаред пирозда хәбәра «р’астийа Хwәде» бь чәнд щур’а те фә’мкьрьне. Щарна р’асти чаwа «һәqийа Хwәде» те фә’мкьрьне, әw һ’ӧнӧрәки Wи йә. Ле щарна жи «р’астийа Хwәде» кьрьнәкә Wи йә, кӧ чаwа Әw мерьв бесущ дькә у р’аст һ’әсаб дькә, нә кӧ т’әне ве йәке, ле мерьв т’әви Хwә дькә йәк жи. Һьнге инсан бәр ч’ә’ве Wи мина Wи р’аст хӧйа дьбә. Пәймана Кәвьнда жи те фә’мкьрьне, кӧ мәрийе р’аст әw ә, йе кӧ гӧнед wи һатьнә бахшандьне (Зәбур 32; Р’омайи 4:4-8). Wәки дьн жи «р’астийа Хwәде» гәләк щара фькьра хьлазкьрьнева гьредайи йә: Хwәде р’аст ә, амьн ә у хwәйе созе Хwә йә у йе кӧ гази Wи дькә, ль гора созе Хwә wи хьлаз дькә (Зәбур 51:14; Ишайа 46:12-13 ).

р’аw

Мьзгини

Фәрһәнгок

– р’а, р’айе даре.

р’аw-р’ьзьм

Мьзгини

Фәрһәнгок

– ә’дәт, ширәт, һинкьрьн у qанунед пешийа.

р’әз

Мьзгини

Фәрһәнгок

– 1. р’әзе тьрийа, бахе тьрийа, бахчә.

2. емиш, феки.

р’ожа т’ьвдарәккьрьне

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Щьһуйа р’ожа инийер’а дьготьн: «Р’ожа т’ьвдарәккьрьне», чьмки wе р’ожеда wан бона р’ожа шәмийе һазьрийа хwә дьдитьн. Р’ожа шәмийе р’ожа пироз бу, изьна wан т’ӧнәбу кӧ бьхәбьтийана. Бона щьһуйа инийе чаwа р’о дьчу ава, һьнге р’ожа шәмийе дәстпедькьр.

р’ожа шәмийе

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (р’ожа сәбте) бона щьмә’та Исраеле р’ожәкә ә’зиз (т’айбәти) у пироз ә (Дәрк’әтьн 16:23; 20:8, 11; 31:14-15). Бь ибрани ШАБАТ ә. Бь кӧрманщи «сәбт» жь шабате һатийә. Бона щьһуйа, шабат наве р’ожа һ’әфта йә у йа хьлазийа һ’әфтийе йә. Инийе еваре, гава р’ож дьчә ава, шабат дәстпедькә у һ’әта 24 сьһ’әта дьк’ьшинә. Ль гора Т’әwрате (Дәстпебун 2:2-3; Дәрк’әтьн 20:8-11; 35:2) р’ожа шабатеда к’ар у хәбат нә щайиз бу бькьрана, әв р’ож р’ожа р’ьһ’әтийе у һ’әбандьне йә (Дәстпебун 1; Qануна К’аһинтийе 23:1-3).

р’ожи

Мьзгини

Фәрһәнгок

– К’ьтеба Пирозда щур’ә-щур’ә һ’алед р’ожигьртьне һәнә. Һ’аләкида нан нә дьхwарьн (П’адшати I 12:16-21, Мәтта 4:2, Луqа 4:2), һ’аләки дьнда нә дьхwарьн нә жи вәдьхwарьн (Дәрк’әтьн 34:28; Әзра 10:6; К’аред Шандийа 23:12, Уньс 3:5-8), һ’аләки дьнда жи нә гошт, нә шәрав, нә тьштед хwәшә-тә’м дьхwарьн-вәдьхwарьн (Данийел 10:2-3 ). Мәрәме р’ожийе К’ьтеба Пирозда әв бу, кӧ хwәйир’ожи дӧа бькә, нәфса хwә ль бәр Хwәде ньмьз кә, хwә бьшкенә, нә кӧ бона наве хwә кӧ бәр мәрьва бе к’ьфше, ле wәки т’әне Хwәдева ә’йан бә (Мәтта 6:16-18; Луqа 2:37; Qануна Дӧщари 9:18; Данийел 9:20 ). Qануна Мусада т’әне р’ожәкә р’ожийейә ә’дәти һәбу (Qануна К’аһинтийе 23:26-32), ле һәгәр wәлат дьк’әтә охьрмед гьран, һьнге р’ожед дьн жи дьһатьнә к’ьфшкьрьне, wәки р’ожи бьгьртана (Йоел 1:14 ). Ә’дәте ферьсийа һәбу, кӧ һәр дӧшәме у пенщшәме р’ожи бьгьртана (Луqа 18:12). Гава Иса сәр дьне бу, шагьртед Иса р’ожи нәгьртьн (Марqос 2:18-20).

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 6:16-18; Марqос 2:18-20; К’аред Шандийа 13:1-3; 14:23.

р’ӧһ’ед һ’әрам

Мьзгини

Фәрһәнгок

– р’ӧһ’ед хьраб. Щьһуйа wан р’ӧһ’ед щьнар’а дьготьн «р’ӧһ’ед һ’әрам», йед кӧ мәрьв пе дьк’әтьн у йед щьнак’әти һ’әрам дьһатьнә һ’әсабе. Изьна wан т’ӧнәбу, wәки тек’әтана нава щьмә’те йан жи щийед пироз.

р’ӧшәткьрьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бәртилкьрьн. Йәк п’әра йан тьштәки дьн дьдә һ’акьм йан йәки дьнейи хwәйиһ’ӧкӧм, wәки qанун бе т’әр’ьбандьне, кӧ йа дьле wи бьбә.

р’ункьрьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (һәтwанкьрьн, доһнкьрьн) 1. Ль гор ә’дәте щьһуйа, гава йәк дьбу п’адша, әw пе бьзьре зәйт’уне дьһатә р’ункьрьне. Әв жи дьбу нишан, кӧ әв кәса буйә п’адша. Иди р’ункьрийе Хwәде Әw ә, Йе кӧ Хwәде бьжарт у к’ьфш кьр, аwа готи Мәсиһ ә (Луqа 4:18). Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «Мәсиһ»-да бьхуньн.

2. Хәлqе һьнге жи р’ун, мина р’уне бинхwәш чаwа нишана qәдьр дькьрьнә сәр меванед хwә (Луqа 7:46; Зәбур 23:5), щьнйазед мьрийед хwә жи р’ун дькьрьн (Луqа 23:56–24:1), чаwа дәрман бьринед нәхwәша дьхьстьн (Луqа 10:34), ӧса жи бь wи нәхwәш р’ун дькьрьн, чаwа символ wәки Хwәде qәнщ кә (Марqос 6:13; Аqуб 5:14).

р’успи

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бона сәрwеред мьләте Исраеле дьһатә готьне, ӧса жи бона сәрwеред дине wан. Пәймана Нуда әw жи әндәмед щьвина гьрәгьра бун. Ә’йантийеда бист чар р’успи һәнә, кӧ ә’зменда Хwәде дьһ’әбиньн у мә’на wан дьбә чаwа нишана т’әмамийа щьмә’та Хwәде.

р’ьк’ьнйата Даwьд

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Бәрәка Даwьд, мала Даwьд. Дәма Пәймана Кәвьнда Даwьд п’адше Исраелейи һәри мәзьн бу. Пәй wир’а кӧр’е wи Сьлеман бу п’адшайе Исраеле. Жь мал у зӧр’әта Даwьд гәләк п’адша р’абун. Иса жь зӧр’әта Даwьд бу. Мәтта 1:1, 20; Луqа 1:27, 69; Р’омайи 1:3; Тимот’ейо II 2:8; Ә’йанти 5:5; 22:16.

Р'еwитийа Паwлосә дӧда

Мьзгини

Хәритә

Р'еwитийа Паwлосә дӧда

Р'еwитийа Паwлосә пашьн һ'әта Р'оме

Мьзгини

Хәритә

Р'еwитийа Паwлосә пашьн һ'әта Р'оме

Р'еwитийа Паwлосә пешьн т'әви Барнабас

Мьзгини

Хәритә

Р'еwитийа Паwлосә пешьн т'әви Барнабас

Р'еwитийа Паwлосә сьсийа

Мьзгини

Хәритә

Р'еwитийа Паwлосә сьсийа

Самәрйа

Мьзгини

Фәрһәнгок

– һьн нә’йа нава Щәлиле у Щьһустанеда бу, һьн жи наве п’айт’әхте п’адшатийа бакӧре (мьфрьqе) бу, аwа готи Исраел. Мьләте Самәрйайе у щьһу гәләки дьжәнийанә һәв, чьмки гәләк ә’дәт у баwәрийед дин у сийасәта wан нә мина һәв бун, ӧса жи бона щийе һ’әбандьне һәвр’а qайл нибун (Луqа 10:25-37).

Самуел

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’ехәмбәрәки ә’йан бу. Бь дәсте wи Даwьд п’адша һатә к’ьфшкьрьне. П’адшати I 1-7; К’аред Шандийа 3:24; 13:20; Ибрани 11:32.

Сәрәкк’аһин

Мьзгини

Фәрһәнгок

– мәзьне һ’әму к’аһина бу, ӧса жи сәрәке щьвата гьрәгьра. Сале щарәке ль Р’ожа К’әwандьне әw дьк’әтә Щийе П’арьстгәһейи Һәри Пироз, wәки п’ешк’еша хуне бона гӧнед хwә у йед щьмә’та Исраеле бьдә. К’ӧрсийа Сәрәкк’аһин wәхте навбәра Пәймана Кәвьн у Пәймана Нуда пешда һат. Салед 18-36 наве Сәрәкк’аһин Qәйафа бу.

Сәрк’әтьна (алт’кьрьна) сәр мирещьн у тә’ли-тәнгийа

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 4:1-11; 6:13; Луqа 22:31-32; Йуһ’әнна 17:14-19; Р’омайи 8:31-39; 12:12; 16:19-20; Корьнт’и I 10:12-13; 16:13; Корьнт’и II 12:7-10; Әфәси 3:20-21; 6:10-18; Филипи 4:13; Т’есалоники I 3:5-8; Т’есалоники II 3:3; Тимот’ейо II 1:7-8; Ибрани 2:18; 4:14-16; 12:1-2; Аqуб 4:7; Пәтрус I 1:5; 5:8-11; Йуһ’әнна I 4:4; 5:3-5; Ә’йанти 12:7-12.

Сәрwеред щьвине

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Хәйсәтед wан у чаwа тенә к’ьфшкьрьне (шьван, бәрпьрсийар, малхе)

К’аред Шандийа 6:1-6; 14:23; Тимот’ейо I 3:1-13; Тито 1:5-9.

Һинкьрьна бона сәрwеред
щьвине

Мәтта 28:18-20; Луqа 22:24-27; К’аред Шандийа 20:17-35; Т’есалоники I 2:1-12; Тимот’ейо I 4:1-16; Тимот’ейо II 2:1-26; 3:10-17; 4:1-5; Тито 2:7-8; Пәтрус I 5:1-4.

Сийон

Мьзгини

Фәрһәнгок

– әw ч’ийа йә, сәр к’ижани п’арьстгәһ һатә чекьрьне. Гава Даwьд п’адша Оршәлим жь дәсте йәбусийа станд, бажар бьч’ук бу, т’әне сәр ви ч’ийайи (гьри) бу. Сийон те фә’мкьрьне щарна әw ч’ийайе кӧ п’арьстгәһ ле бу, щарна т’әвайийа бажаре Оршәлиме (Мәтта 21:5), щарна һ’әму щьмә’та Исраеле, щарна щьмә’та Хwәде йан жи бажаре Хwәдейи дьнйа нуда (Ибрани 12:22; Ә’йанти 14:1). «Qиза Сийоне» те фә’мкьрьне бажаре Оршәлиме, аwа готи бьнәлийед Оршәлиме (Йуһ’әнна 12:15). Р’омайи 9:33; 11:26; Пәтрус I 2:6.

Синай (Ч’ийайе Синайе)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– әw ч’ийа йә, кӧ wьр Хwәде һәр дәһә т’әми данә Муса п’ехәмбәр. Щарна жи сурәти (символи) у р’ӧһ’ани те фә’мкьрьне (Галати 4:24).

Содом у Гомора

Мьзгини

Фәрһәнгок

– дәма Бьраһимда дӧ бажаред кәнанийа бун, кӧ незики Бә’ра Мьри бун. Мәрьвед һәр дӧ бажара бь гӧнәк’арийа хwә ӧса жь Хwәде дур к’әтьбун, кӧ Хwәде әw бь егьр у к’ьрк’уте шәwьтандьн у qьр’а wан ани (Дәстпебун 18:16–19:29).

Сьлеман

Мьзгини

Фәрһәнгок

– кӧр’е Даwьд, п’адше Исраеле бу, ньвисаред wи жи Пәймана Кәвьнда һәнә (Готьнед Сьлеман 1:1; 10:1 у йед майин). Хwәде гәләк сәрwахти да wи, ӧса жи әw гәләки дәwләти бу. П’арьстгәһ пешда әwи да чекьрьне. П’адшати II 12:24-25; П’адшати III 1:1– 11:43; Мәтта 1:6-7; 6:29; 12:42; Луqа 11:31; 12:27; К’аред Шандийа 7:47.

Сьндоqа Пәймане (Сьндоqа Шә’дәтийе)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– qӧт’икә пироз, жь дара дарщеwийе чекьри у зер’кьри бу. Әw сьндоq у чь кӧ теда бун (аwа готи һәр дӧ сәлед кәвьрийә кӧ һәр дәһә т’әмийед Хwәдейә мәзьн сәр ньвисар, шьвдара Һарун у дәрдана манайе), әвана нишанед пәймана Хwәдейә т’әви мьләте Исраел бун. Гава мьләте Исраеле р’е дьчу, йан дьчу шер’, әв сьндоq хwәр’а дьбьрьн. Гава щики дьсәкьнин, әв сьндоq Коне Шә’дәтийеда Щийе Һәри Пирозда дьма. (Дәрк’әтьн 25:10-21; Ибрани 9:4; Ә’йанти 11:19).

садуqи

Мьзгини

Фәрһәнгок

– әw нава щьһуйада партикә (к’омәләкә) диндар (олп’арьст) бу. Әв парти бьч’ук ле ә’йан бу. П’ьр’анийа әндәмед wе к’аһин бун. Wан баwәрийа хwә бь һәр пенщ к’ьтебед Муса (аwа готи Т’әwрат йан һәр пенщ к’ьтебед пешьнә Пәймана Кәвьн) данин, ле р’ӧһ’, мьлйак’әт у р’абуна мьрийа (qийамәти) баwәр нәдькьрьн. К’аред Шандийа 4:1-2; 23:6-10; 23:8.

самәри

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Чахе п’адшатийа Р’әһобоwам (кӧр’е Сьлеман, п’адшайе Щьһустане) у Йеробоwамда (п’адшайе Исраеле), мьләте Исраеле жь һәвдӧ qәтийан. Р’әһобоwам т’әви дӧ qәбилед Исраеле бажаре Оршәлиме у Щьһустанеда ма. Йеробоwам т’әви дәһә qәбилед Исраеле Самәрйа хwәр’а кьрә п’айт’әхт. Бь ви щур’әйи мьләте Исраеле бу дӧ п’ара у дьжмьнатийа һәв кьрьн. Пәй ве йәкер’а жи п’адшайе ашурийа гәләк мьләте Исраеле дор-бәред Самәрйайе щишьһ’ьти бажаред мәдийа у йед майин кьрьн (П’адшати IV 17:1-6 ) у мьләтед майин бь п’утед wанва анин, дәwса wанда щи-wар кьрьн (П’адшати IV 18:24-40). Бь ви аwайи мьләте самәрийа т’әви мьләтед п’утп’арьста жит, дан у стандьн, ә’сьл у баwәрийа хwә һ’әр’ьмандьн у хwә жь Т’әwрате дур хьстьн. Самәри әw ьн, йед кӧ жь Самәрйайе у дор-бәред wе бун.

сербази

Мьзгини

Фәрһәнгок

– к’оч’әкти.

сеwи

Мьзгини

Фәрһәнгок

– ет’им.

сәрбәсти

Мьзгини

Фәрһәнгок

– азади, аза.

сәрсәд

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жь әскәре Р’омайе (Италйайе) бу, кӧ сәрwери ль сәд әскәри дькьр.

сәрһ’әзар

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жь әскәре Р’омайе (Италйайе) бу, кӧ сәрwери ль һ’әзар әскәри дькьр.

сәрwахти

Мьзгини

Фәрһәнгок

– шә’рәзайи.

спартьн (бьсперә)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– т’әсмилкьрьн.

стойхи

Мьзгини

Фәрһәнгок

– ль пәй һинкьрьна философе Зәно дьчун. Зәно qаси 265 сали бәри буйина Иса Мәсиһ мьр. Һинкьрьна wи әw бу, wәки мәрьв жийина хwә qәбул бькә, пе фькьре жийина хwә һ’ӧкӧм бькә, хwә бьгьрә у дина хwә нәдә шабун у еша (К’аред Шандийа 17:18).

сьлсьләт

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бав, кал, кале кала у ӧса дьчә жор.

сьнәт

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Ль щәм щьһуйа ль гора Qануна Муса гәрәке һәр зар’әкә кӧр’ин бьһата сьнәткьрьне. Ле һе бәри Qануне жи әв сьнәти жь һена Бьраһимда һәбу, әw чаwа нишана пәймана Хwәде т’әви Бьраһим у зӧр’әта wи бу (Дәстпебун 17:9-14). Бь ви аwайи сьнәткьрьн бу нишана мере щьһу у мьләте щьһур’а щарна дьһатә готьне: «Мьләте сьнәткьри». Гава Мьзгинийа Иса Мәсиһ пешийе һатә дайине у бәлакьрьне, жь нава щьһуйед мәсиһи һьнәк һәбун кӧ дьготьн, һәгәр мер дьхwазә бьбә мәсиһи, гәрәке пешийе бе сьнәткьрьне. Әва дьбу нишан кӧ буйә щьһу у ль пәй qануна Муса дьчә, wәки паше бькарьбуйа бьбуйа мәсиһи. Ле Паwлосе шанди әв һинкьрьна щьһуйа qәбул нәкьр. Әwи бона ве пьрсе нә’мә галатийар’а ӧса жи һьнәкед дьнр’а ньвисин. Әwи дьгот, кӧ т’әне тьштәк лазьм ә wәки мәрьв пе хьлаз бә, аwа готи баwәрийа хwә Иса Мәсиһ бинә. Дәстпебун 17:9-14; Дәрк’әтьн 4:25; Йуһ’әнна 7:22; Р’омайи 2:28-29; Галати 5:6; 6:15; Колоси 2:11.

сьргунчуйина Бабилоне

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Чахе Нәбукәднәсәр п’адше к’ьлданийа бу, wи щьмә’та Исраеле ажот у сьргуни Бабилоне кьр у щьмә’та Исраеле 70 сали ль wе дәре ма.

сьркә

Мьзгини

Фәрһәнгок

– шәрава кәвьн у тьрш.

сьфәт

Мьзгини

Фәрһәнгок

– сурәт, шькьл.

сьхьр

Мьзгини

Фәрһәнгок

– qәwатед дьнйайеда нә, кӧ хӧданед wан к’ьфш накьн.

Т’әwрат

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Qануна Муса йә, аwа готи һәр пенщ к’ьтебед пешьнә Пәймана Кәвьн ьн.

Т’ьфаqа хwәденаса

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 18:19-20; К’аред Шандийа 2:41-47; Р’омайи 12:4-8; Әфәси 1:22-23; 4:11-16; Колоси 3:15-17; Тимот’ейо I 4:13; Ибрани 10:24-25.

тәнгаси

Мьзгини

Фәрһәнгок

– тәнгайи.

тиш

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’арч’ә, п’ар. Мәсәлә: К’ьнща мьн бу дӧ п’арч’а (тиша).

т’агер

Мьзгини

Фәрһәнгок

– фьрqийе дькә нава мәрьва у пьшта йәки дьгьрә.

т’әрбәтдар

Мьзгини

Фәрһәнгок

– йе кӧ тьштед qәнщә маqули зар’отийеда гьрти һин дькә.

т’әхсиркьрьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– р’әдкьрьн.

т’обәкьрьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жь гӧнәкьрьне вәгәр’ьн, вәгәр’ьн бәрбь Хwәде. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «жь гӧнәкьрьне вәгәр’ьн»-да бьхуньн.

т’охьмр’әш

Мьзгини

Фәрһәнгок

– т’овр’әш.

т’ӧщарәти

Мьзгини

Фәрһәнгок

– к’ьр’ин-фьротан, алвери.

т’ьре, (жь) кәси т’ьре

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жь кәси wә йә.

т’ьфаq (т’ьфаqбун, т’ьфаqи)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– йәкбун, йәкти.

Уньс

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’ехәмбәр бу, к’ьтеба wи жи һәйә. Хwәде әw шандә бажаре Нинәwайе, ле Уньс нәхwәст гӧр’а Хwәде бькьра. Пе гәмийе чу щики дьн, ле Хwәде фьртонәкә мәзьн шанд. Щьмә’та сәр гәмийе Уньс авитә бә’ре, wәки жь һерса Хwәде хьлаз бьн. Мә’сийе мәзьн (һ’ут) Уньс һ’уфи хwә кьр у Уньс зьке мә’сида се р’ож у се шәва ма, дӧа кьр, һ’әта кӧ мә’си әw жь дәве хwә авитә дәве бә’ре. Пәйр’а Уньс гӧр’а Хwәде кьр у чу Нинәwайе, wәки хәбәра Хwәде бежә wан. К’ьтеба Уньс; Мәтта 12:39-41; 16:4; Луqа 11:29-32.

Усьв

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Чәнд мәри К’ьтеба Пирозда һәнә, наве wан Усьв:

1. Йәк жь һәр донздәһ кӧр’ед Аqуб (Исраел) ә. Бьред wи һ’әвсуди ль wи дькьрьн, чьмки баве wан гәләки әw һ’ьз дькьр. Бьред wи әw чаwа хӧлам фьротьн, ле паше әw бу сәрwере wәлате Мьсьре. Бьред wи әw диса дитьн гава һатьнә Мьсьре кӧ нан бьк’ьр’ьн, чьмки wәлате wанда хәлайи бу. Дәстпебун 30:22-24; 37:5–50:26; Йешу 24:32; Зәбур 105:17-22; К’аред Шандийа 7:9-14, 18; Йуһ’әнна 4:5; Ибрани 11:21-22; Ә’йанти 7:8.

2. Усьве мере Мәрйәма дийа Иса. Мәтта 1:16, 18-20, 24; 2:13, 19.

3. Наве бьраки Иса жи Усьв бу. Мәтта 13:55; Марqос 6:3 (Йусес).

4. Усьве бьре Аqубе шанди (нә бьре Йуһ’әнна). Мәтта 27:56; Марqос 15:40, 47 (Йусес).

5. Усьве жь Аримәтйайе, мәрьвәки дәwләти, әндәме щьвина гьрәгьред щьһуйа. Әw мәрьвәки qәнщ бу у пәй Иса дьчу. Мәтта 27:57-60; Марqос 15:42-46; Луqа 23:50-53; Йуһ’әнна 19:38-42.

6. Усьве Барсабо, йәк жь йед кӧ һе пешда пәй Иса дьчун. К’аред Шандийа 1:23.

7. Усьв, наве wи кьрьн Барнабас. К’аред Шандийа 4:36.

уд

Мьзгини

Фәрһәнгок

– шинайик ә, кӧ жь ава wе р’унәки бинхwәш те чекьрьне. Щьһуйа уд дькьрьнә сәр к’әфәне мьрийа, wәки дәфьнкьрьнер’а һазьр бьн (Йуһ’әнна 19:39).

Фьрәwьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– наве п’адшед Мьсьре бу. Һәр йәк жь wан бь ви нави дьһатә готьне. К’аред Шандийа 7:10, 13, 21; Р’омайи 9:17; Ибрани 11:24.

фатьмок

Мьзгини

Фәрһәнгок

– щур’әки кәвотка йә.

ферьси

Мьзгини

Фәрһәнгок

– нав щьһуйада к’омәләкә динп’арьст бу. Әндәмед к’омәла ферьсийа qануна Муса qәнщ заньбун. Әw динп’арьстед сәрт бун. Wана баwәр дькьр, кӧ мьлйак’әт у р’ӧһ’ һәнә у мьри wе диса р’абьн. Гәләк жь ван р’ьзьм у ә’дәта, йед кӧ ферьсийа пек данин, нав щьһуйада һәбун. Жь ван р’ьзьм у ә’дәта гәләк жи нә жь Т’әwрате бун. Әw бь кьред хwә к’ӧбар-бабах дьбун. Дьхwәстьн чаwа мәрьвед qәнщ хӧйа бьн, ле гәләкед жь wан бь фькьред хwә хьраб бун. Гәләкед жь wан дьжәнийанә Иса у һәв шеwьрин Wи бькӧжьн.

фьртонә

Мьзгини

Фәрһәнгок

– баһоз, бобәлиск.

фьтьлокед ажотьне

Мьзгини

Фәрһәнгок

– зьвьр’ок.

Хана Хwәде

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Әw щийе кӧ Хwәде бона Хwә дьбьжерә, Хана Хwәде дьһатә готьне. Һена Мусада конәк (Коне Шә’дәтийе) һәбу у пәйр’а дәwса wи кони ль Оршәлиме п’арьстгәһ һатә чекьрьне у әw бу Хана Хwәде. Әw щийе һ’әбандьна щьмә’та Исраеле бу (Марqос 2:26).

Хәйсәте мәсиһийе

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Йуһ’әнна 13:34-35; 14:27; Р’омайи 12:9-13; Галати 5:22-26; Колоси 3:12-17; Т’есалоники I 5:16-18.

Хәрита Оршәлимейә Зәмане Иса Мәсиһда

Мьзгини

Хәритә

Хәрита Оршәлимейә Зәмане Иса Мәсиһда

Хәрита П'арьстгәһа Оршәлимейә Зәмане Иса Мәсиһда

Мьзгини

Хәритә

Хәрита П'арьстгәһа Оршәлимейә Зәмане Иса Мәсиһда

Хәритә

Мьзгини

Хәритә

Императорийа Р'омайейә Зәмане Иса Мәсиһда

Wәлате Фьльстине зәмане Иса Мәсиһда

Хәрита Оршәлимейә Зәмане Иса Мәсиһда

Хәрита П'арьстгәһа Оршәлимейә Зәмане Иса Мәсиһда

Р'еwитийа Паwлосә пешьн т'әви Барнабас

Р'еwитийа Паwлосә дӧда

Р'еwитийа Паwлосә сьсийа

Р'еwитийа Паwлосә пашьн һ'әта Р'оме

Хӧдан

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (Хwәйи, Р’әб) К’ьтеба Пирозда мә’на Хӧдан «хwәйи» йә. Хӧдан навәки Хwәде йә у навәк жь навед Иса Мәсиһ ә. «Р’әб» жь зьмане ә’рәби йә у әw жи те фә’мкьрьне «хwәйи».

Хьлазкьрьна мәрьва

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Йуһ’әнна 3:16-17; К’аред Шандийа 2:37-39; 4:11-12; Р’омайи 5:1-11; 10:9-13; Әфәси 2:1-10; Тимот’ейо I 1:15-16; 2:3-7; Пәтрус I 1:3-5.

Хwәде

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Марqос 10:27; 12:29-30; Луqа 1:37; 6:35-36; Йуһ’әнна 4:24; К’аред Шандийа 14:14-17; 17:22-31; Р’омайи 1:18-23; 11:33-36; Корьнт’и I 8:4-6; Корьнт’и II 1:3; Тимот’ейо I 1:17; 6:15-16; Ибрани 4:13; 10:30-31; Аqуб 1:17; Пәтрус I 1:14-17; Йуһ’әнна I 1:5; 4:7-12; 4:16; Щьһуда 24-25; Ә’йанти 4:8-11; 15:3-4.

хальфи

Мьзгини

Фәрһәнгок

– шашбуйи, хапийайи, жьр’едәрк’әти.

хач

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Ә’дәте сәрwеред бажаре Р’оме һәбу, мәрьвед хьраб (qачах, меркӧж у йед майин) сәр хач дардадькьрьн, бона щәзакьрьне. Ль сәр хач мәрьв дьмьрьн. Хач жь дӧ qӧт дара чедькьрьн. Гәләк щара гәрәке qачах хwәха хаче хwә бьда сәр мьле хwә бьбьра щийе хачкьрьне. Ль wьр әскәра пе мьха йан пе wәрьса qачах хачва мьх дькьрьн йан гьредьдан. Паше хач р’аст дькьрьн у qачах wьр дардакьри дьма һ’әта дьмьр. Гәләк щәфа дьдит һ’әта мьрьне у ә’йбәкә гәләки гьран бу кӧ сәр хач бьһатана кӧштьне. Иса гот, кӧ к’е дьхwазә бьбә шагьрте Мьн гәрәке хаче хwә һьлдә у ль пәй Мьн бе. Мә’на wе әв ә, кӧ йед ль пәй Иса дьчьн гәрәке һазьр бьн бона Wи һ’әта мьрьне жи щәфе бьк’ьшиньн. Мәтта 10:38; 16:24; Марqос 8:34; Луqа 9:23; 14:27.

хернәхwаз

Мьзгини

Фәрһәнгок

– йе кӧ к’ина йәки дьгьрә у хера wи нахwазә.

херуб

Мьзгини

Фәрһәнгок

– р’ӧһ’бәред хwәйибаск ьн, әв щур’әки мьлйак’әтед Хwәде нә у һ’әйкәлед wан сәр qалп’ахе Сьндоqа Пәймане бь баскава чекьри мина мьлйак’әта бун, кӧ р’умәт у диндара (һ’ьзурийа) Хwәде бәрч’ә’в дькьрьн (Ибрани 9:5).

хәйал

Мьзгини

Фәрһәнгок

– һәйинед р’ӧһ’анийә кӧ бь дәста найенә гьртьне.

хәрдал

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’ьнщар’әк ә, кӧ т’охьме wе зә’ф һур ә, ле гава шин дьбә, гәләки мәзьн дьбә. Мәтта 13:31-32; 17:20; Марqос 4:31-32; Луqа 13:19; 17:6.

Хәрдал

хәрщгьр

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (бащгьр, вәргистан) йе кӧ п’әра жь щьмә’те дәwләтер’а дьстинә. Wәхте Иса Мәсиһда әв хәрщгьр бона Р’омайе дьхәбьтин. Әw хwәха щьһу бун, ле али Р’омайе дькьрьн, wәки мьләте щьһу п’әрә бона әскәред Р’омайе бьда. Р’омайи зӧлмк’ар бун у щьһу бьндәст кьрьбун, жь wе йәке щьһу гәләки дьжәнийанә хәрщгьра. Хәрщгьр жи гәләк щара пе дәрәwа у хапандьне п’әрә зедә дьстандьн, wәки wанр’а жи п’әрә бьма. Әw жи гӧнәк’аред мәзьн дьһатьнә һ’әсабе.

хьлазбун (хьлазкьрьн)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– азабун (азакьрьн), р’ьзгарбун (р’ьзгаркьрьн). Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «хьлазкьр»-да бьхуньн.

хьлазкьр

Мьзгини

Фәрһәнгок

– йе кӧ йәки дьн жь тьштәки хьраб хьлаз дькә. К’ьтеба Пирозда хәбәред «хьлазкьр, хьлазкьрьн, хьлазбун, хьлази» пешийе те фә’мкьрьне чаwа хwәйкьрьн, хьлазкьрьн жь хьрабийе у жь бәла, йан жи qәнщкьрьна жь нәхwәшийа. Мәсәлә, Пәймана Кәвьнда Хwәде щьмә’та Хwәйә Исраел жь Мьсьре, ӧса жи жь Бабилоне хьлаз кьрийә. Пәймана Нуда Хwәде пе кьрьна Иса Мәсиһ р’е бона мәрьва вәкьр, wәки жь гӧна у хьрабийе хьлаз бьн. Бь ви аwайи һьн Хwәде, һьн жи Иса «Хьлазкьр» һ’әсаб дьбьн (бона Хwәде: Qануна Дӧщари 32:15; Зәбур 27:9; Луqа 1:47; Тито 1:3; бона Иса: Луqа 1:69; Әфәси 5:23; Тито 1:4; Йуһ’әнна I 4:14).

хьрнуф

Мьзгини

Фәрһәнгок

– хӧрәке бәраза жь бәре даре, п’алуд.

Һабил

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Qайин у Һабил кӧр’ед Адәм бун. Һабил бьре бьч’ук бу у бьре wи Qайин әw кӧшт. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «Qайин»-да бьхуньн. Дәстпебун 4:2-9, 25; Мәтта 23:35; Луqа 11:51; Ибрани 11:4; 12:24.

Һарун

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жь зӧр’әта Леwи бу, Леwи жи йәк жь һәр донздәһ кӧр’ед Аqуб бу. Һарун бьре Мусайи мәзьн бу, ӧса жи к’аһине пешьн бу. Хwәде гот, кӧ к’аһинед щьмә’та Исраеле гәрәке жь зӧр’әта Һарун бенә бьжартьне. Һарун у Муса щьмә’та Исраелер’а Мьсьреда хӧламти дькьрьн. Һарун али Муса кьр, сәрwертийа щьмә’та Исраеле кьрьн у щьмә’та Исраеле бьн нире хӧламтийе дәрхьстьн. Дәрк’әтьн 4:14; 5:1; Жьмар 12; 17; 20; Луqа 1:5; К’аред Шандийа 7:40; Ибрани 5:4; 7:11; 9:4.

Һащәр

Мьзгини

Фәрһәнгок

– щарийа Сәрайа жьна Бьраһим бу, дийа Исмайил. Ле Исмайил нә әw бу, к’ижан кӧ Хwәде Бьраһимр’а соз дабу. Зӧр’әта Исмайил чаwа зӧр’әта Бьраһим, чь кӧ Хwәде соз дабу нәстандьн. Паше кӧр’е Сәрайе жера бу у әw бу кӧр’е созе Хwәде (Галати 4:21-31).

Һеродәс

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Пәймана Нуда чар мәри һәнә кӧ пе наве «Һеродәс» тен готьне.

1. Һеродәсе Мәзьн: Гава Иса Мәсиһ һатә дьнйайе, Һеродәсе Мәзьн сәр Щьһустане, Щәлиле, Итурйайе у Трахонидайе п’адша бу (Мәтта 2:1-22; Луqа 1:5). Наве баве wи Антипатәр бу. Һеродәсе Мәзьн йәки гәләки зӧлмк’ар бу, wи жьнәкә хwә, се кӧр’ед хwә, хwәсийа хwә, апәки хwә у гәләкед дьн (пештьри зар’окед Бәйтләһ’ме) кӧштьн.

2. Һеродәс-Антипас: Гава Иса Мәсиһ у Йуһ’әннайе Ньхӧмдар дәст бь к’аред хwә кьрьн, Һеродәс-Антипас сәрwере Щәлиле бу (Луqа 3:1). Баве wи Һеродәсе Мәзьн бу у наве дийа wи Малтаке бу. Әwи сәре Йуһ’әннайе Ньхӧмдар да лехьстьне (Мәтта 14:1-12; Марqос 6:14-29; Луqа 9:9). Бәри хачкьрьна Иса, Иса бьрьнә бәр Һеродәс у wи Иса беһӧрмәт кьр, qәрфе хwә Wи кьр (Луqа 23:7-12).

3. Һеродәс-Әгрипа п’адша: К’аред Шандийа 12:1-24-да Һеродәс-Әгрипа Пәтрус у Аqуб гьртьн у Аqубе бьре Йуһ’әнна да кӧштьне. Мьлйак’әте Хӧдан Һеродәс-Әгрипа кӧшт (К’аред Шандийа 12:21-23). Баве Һеродәс-Әгрипа Аристополо бу, Аристополо жи кӧр’е Һеродәсе Мәзьн бу. Наве дийа Һеродәс-Әгрипа Бәрньке бу.

4. Кӧр’е Һеродәс-Әгрипа, Әгрипайе дӧда бу. Әгрипайе дӧда п’адшайе Щьһустане бу. Паwлос ль бәр Әгрипа у хушка wи Бәрньке (Бәрнькекә дьн) сәкьни у Мьзгинийа Хwәде дьда wан (К’аред Шандийа 25:13–26:32). Әгрипайе дӧда Паwлос шандә бажаре Р’омайе, wәки Qәйсәр диwана wи бькьра.

Һәрмес

Мьзгини

Фәрһәнгок

– п’утәки йунана бу. Йунана дьготьн, кӧ әw qасьде п’утед дьн бу. К’аред Шандийа 14:12.

Һ’ӘСАБЕД ДЬРЕЖАЙЕ

Мьзгини

Навнишед Чапа У П’әра

к’ӧрди | йунани | һ’әсабед дьрежайийе | шә’дәтийа wан щийа
зәнд | пихӧс | 45 санти йан wәкә нив метьр (жь сәре т’ьлийе һ’әта ә’нишке) | Ә’йанти 21:17
мил | мьлйон (р’омайи) | 1.5 километьр | Мәтта 5:41

Һ’ӘСАБЕД ПИВАНЕ

Мьзгини

Навнишед Чапа У П’әра

к’ӧрди | йунани | һ’әсабед пиване | шә’дәтийа wан щийа
код | сатон (арами) | дәрданәкә qаси 13 литьр ав һьлдьда | Мәтта 13:33; Луqа 13:21
к’уп | батос (ибрани) | дәрданәкә qаси 35 литьр ав һьлдьда | Луqа 16:6
ч’ә’л | корос (ибрани) | дәрданәкә qаси 390 литьр ав һьлдьда | Луqа 16:7

Һ’ӧкӧмәтед мәрьвайейә ве дьнйайе

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 22:15-22; К’аред Шандийа 5:27-29; Р’омайи 13:1-7; Тимот’ейо I 2:1-4; Тито 3:1; Пәтрус I 2:13-17.

Һ’ьзкьрьн

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Хwәде мә һ’ьз дькә

Йуһ’әнна 3:16; Р’омайи 5:8; Әфәси 2:4-5; Йуһ’әнна I 4:9-10.

Гәрәке әм Хwәде һ’ьз бькьн

Мәтта 22:37-38; Марqос 12:28-30; Йуһ’әнна 14:21; Пәтрус I 1:8; Йуһ’әнна I 5:3.

Гәрәке әм һәвдӧ һ’ьз бькьн

Мәтта 5:43-48; 22:39; Йуһ’әнна 13:34-35; 15:12-17; Р’омайи 12:9-10; 13:8-10; Корьнт’и I 13:1-13; 16:14; Галати 5:13-14; Т’есалоники I 4:9-10; Пәтрус I 4:8; Йуһ’әнна I 2:9-11; 3:11-18; 4:7-21.

һалелуйа

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Гава щьһуйа дьхwәст пәсьне Хwәде бьдана, дькьрьн qир’ин: «Һалелуйа». Жь зьмане ибрани йә, кӧ те фә’мкьрьне: «Пәсьне Хӧдан бьдьн» йан «Шькьр жь Хwәде». Ә’йанти 19:1, 3-4, 6.

һеши

Мьзгини

Фәрһәнгок

– дәве бә’ре, к’әwшән.

һәбук

Мьзгини

Фәрһәнгок

– мале дьне, дәwләмәндти, п’әрә.

һәвиртьр’шк

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (һавен) дькьнә нава һәвир у һәвир һьлте. Фькьра ве ль щәм щьһуйа бь р’ӧһ’ани хьраб дьһатә фә’мкьрьне, аwа готи сурәте (символа) һ’әрамийе, хәйсәте хьраб у ә’мьре һ’әр’ьми бу. Изьна щьмә’та Исраеле т’ӧнәбу, wәки һәвиртьр’шк бькьрана нава нане һ’әдийед хwә, к’ижан кӧ Хwәдер’а дьһатә дайине (Qануна К’аһинтийе 2:4), нә жи дькьрьнә нава Щәжьна Нане Шкәва чаwа ӧса жи те фә’мкьрьне, аwа готи «шкәва» (Дәрк’әтьн 12:15). К’ьтеба Пирозда һәвиртьр’шк чаwа нишана qәwатәкә вәшарти йә, илаһи бона qәwата гӧнә. Чаwа һәвиртьр’шк нава т’әмамийа шкәва һәвирда бәла дьбә йа хwә дькә, ӧса жи гӧнә дькарә нава щьмә’теда бәла бә у зийане бьдә щьмә’те. Луqа 12:1-да һәвиртьр’шк те фә’мкьрьне чаwа дӧр’ути, Мәтта 16:6 у 12-да һинкьрьна ферьсийа у садуqийа мина һәвиртьр’шк бу, кӧ мьqабьли Иса дьсәкьнин. Марqос 8:15; Корьнт’и I 5:6-7; Галати 5:9.

һәрәм

Мьзгини

Фәрһәнгок

– диwанханә, щийе һәри жорьн.

һивк’әти

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (ә’дьройи, йа жорьн к’әти, һивгьрти) йе һиве дьк’әвьн, вәдьч’ьр’ькьн.

һиндар

Мьзгини

Фәрһәнгок

– мәрьвәк нава п’ешә йан спортәкеда хwә һәр гав һин дькә.

һосанна

Мьзгини

Фәрһәнгок

– хәбәрәкә сьлавдайине йә, бь зьмане ибрани, йәки хwәйиqәдьрр’а дьһатә готьне мина п’адша. Пешийе һосанна дӧак бу бь мә’на «Хьлаз бькә!», паше әw бу готьнәкә бь мә’на «Шькьр wир’а». Мәтта 21:9, 15; Марqос 11:9-10; Йуһ’әнна 12:13.

һьлатьн (ль йәки һьлатьн)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– дәнге хwә ле һьлдан, һьлмәйибун.

һ’әди

Мьзгини

Фәрһәнгок

– һ’әдийа, п’ешк’еш, хер, дийари.

һ’әлал у һ’әрам

Мьзгини

Фәрһәнгок

– 1. бона щьһуйа әв фә’мин бь хwарьн-вәхwарьне, шуштьн-вәшуштьне у р’абун-р’уньштьна ә’мьре мәрьвава гьредайи буйә. Ль гора Qануна Муса щур’ә-щур’ә һ’әйwан һ’әрам дьһатьнә һ’әсабе: Мәсәлә чәнд щур’ә тәйрәдә, бәраз, чәнд һ’әйwанед бә’реда у һ’әму мә’рәгиск ӧса жи щьнйазе мьрийа, мәрьвед к’оти у йед бь нәхwәшийед ч’әрм (Qануна К’аһинтийе 11; Qануна Дӧщари 14:3-21). Һәгәр йәки дәсте хwә бьда мәрьвәки к’оти йан щьнйазәки бьк’әта, әw иди дьһ’әр’ьми, һ’әрам дьбу у нә щайиз бу, wәки әw мәрьв тек’әта нава щьмә’те йан жи щийед пироз. Кьн готи, гава йәки тьштәк жь qануна щьһуйа дәр бькьра, әw һ’әрам дьһатә һ’әсабе. Щур’ә-щур’ә ә’дәт бона һ’әлалбуна йәки һ’әрам һәбун. Мәсәлә, гәрәке qӧрбан бьда у бь аве бьһата шуштьне. Бона чәнд щур’әйед һ’әлалбуне гәрәке к’аһин жи ль мәрьве һ’әлалбуйи бьньһер’ийа у бьгота кӧ әw иди һ’әлал буйә йан на (Qануна К’аһинтийе 13). Иса гӧһ нәда ә’дәтед кал-бава һьндава ве пьрседа у чәнд тьшт мьqабьли фькьред qанунзан у ферьсийа дьгот (Марqос 7:1-24). Ӧса жи Иса дәсте Хwә да мәрьвед к’оти (кӧ һ’әрам дьһатьнә һ’әсабе) у әw һьн qәнщ дькьрьн, һьн жи паqьж дькьрьн (Мәтта 8:1-4). У qәwата Wи сәр р’ӧһ’ед һ’әрам жи һәбу, щьн жь щьнак’әтийа (кӧ һ’әрам дьһатьнә һ’әсабе) дәрдьхьстьн у qәнщ дькьрьн (Луqа 4:30-36).

2. Һ’әлал фьрә те фә’мкьрьне, чаwа кьрьнед пироз, бе qәлпи, бе дьзи, бе һ’ьләк’ари, бь к’әда һ’әлал, ӧса жи жьн-мер һ’әлале һәв тен готьне һәгәр әw һьндава һәвда һ’әлал ьн, нә ч’ә’вдәр ьн. Һ’әрами жи чаwа әк’се һ’әлалийе йә.

һ’әрам

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «һ’әлал у һ’әрам»-да бьхуньн.

чәнг

Мьзгини

Фәрһәнгок

– һащәте мьqаме, бь гәләк т’ела, мина саз у гитаре, Даwьд п’адша ледьхьст. чирәдәст – һостайе кӧ р’ьк’ьне мала давежә, хәтниш дькә (Корьнт’и I 3:10).

Чәнг / Чәнге зис / Дәф / Болмед һәвхьстьне / Бор’ийа һ’әсьни / Щотбьлур / Бор’ийед жь стьруйа / Хьшхьшк / Бьлур

ч’ежьк

Мьзгини

Фәрһәнгок

– ч’ельк.

ч’ә’вдәр

Мьзгини

Фәрһәнгок

– форq, qав, нәр’еда.

ч’ийайе Зәйт’уне

Мьзгини

Фәрһәнгок

– ч’ийаки незики Оршәлиме йә, Иса сәр wи ч’ийайи дӧа дькьр (Луqа 19:29; К’аред Шандийа 1:12).

Шәрав-араq

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Р’омайи 13:13; Корьнт’и I 5:11; 6:9-11; Галати 5:19-21; Әфәси 5:18; Тимот’ейо I 3:1-3; Тито 1:7; Пәтрус I 4:3-5.

Шива Хӧдан

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 26:26-30; Марqос 14:22-26; Луqа 22:14-20; Корьнт’и I 10:14-22; 11:17-34.

Шкәсти у мьлукти

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 5:3-12; 18:1-5; Луqа 14:7-11; 18:9-14; Әфәси 4:2; Филипи 2:3-11; Колоси 3:12-13; Аqуб 4:5-10; Пәтрус I 5:5-7.

Шькийат у бәр диwане

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 5:25-26; 5:38-42; 18:15-17; Р’омайи 12:14-21; Корьнт’и I 6:1-8.

Шькьрдари

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Луqа 17:11-19; Йуһ’әнна 6:11; Р’омайи 1:21; Әфәси 5:20; Филипи 4:4-7; Колоси 2:7; 3:17; 4:2; Т’есалоники I 5:18; Тимот’ейо I 2:1; 4:4-5.

Шьмһ’ун

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жер’а Пәтрус жи дьготьн. Әw йәк жь һәр донздәһ шагьртед Иса бу. Әw шанди бу.

Шьмшон

Мьзгини

Фәрһәнгок

– мерхас у гәләки qәwат бу, Хwәде бь wи гәләк бәла анинә сәре фьльстинийед кӧ дьжмьнатийа Исраеле дькьрьн. Һ’акьмти 13:2– 16:31; Ибрани 11:32.

шагьрт

Мьзгини

Фәрһәнгок

– йед кӧ һин дьбьн (дьә’льмьн). Гәләк шагьртед Иса һәбун. Донздәһ жь нав wан бьжарти бун. Әw шанди бун. Мәтта 10:1-4; Луqа 5:1 у йед майин.

шанди

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (qасьд, р’әсул) бь зьмане йунани АПОСТОЛОС ә. Мә’на ве хәбәре бь Кӧрманщи «йе шанди» йә. Иса Мәсиһ жь нав шагьртед Хwә донздәһ шанди (р’әсул) бьжартьн у шандьн, wәки Мьзгинийа Хwәде бьдьнә мьләтед дьнйайе (Мәтта 10:1-4; Марqос 3:13-19; Луqа 6:12-16). Әвана т’әви Иса дьман у Иса әw һин дькьрьн. Пе ч’ә’вед хwә мьрьна Wи дитьн у паше жи Әw пәй р’абуна Wир’а дитьн. Иса Хwә Паwлосва жи ә’йан кьр у әw чаwа шанди к’ьфш кьр. Барнабас у һьнәкед дьн жи чаwа шанди дьһатьнә готьне, ле жь Иса дәма ә’мьре Wида нәһатьбунә к’ьфшкьрьне.

ширк

Мьзгини

Фәрһәнгок

– К’ьнщед р’әнге ширк йед һәри бьһа бун у р’әнге ширк нәхшәки п’адшатийе бу.

шьвәр’е

Мьзгини

Фәрһәнгок

– р’еч’ьк, р’ийа п’ега мәрьвәки йан р’ийа тәнг.

шькийаткьрьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– гьликьрьн, сущдаркьрьн, газьнкьрьн.

шьһ’ьти

Мьзгини

Фәрһәнгок

– р’е дәрк’әти.

Щәжьна Дәрбазбуне (Шива Дәрбазбуне)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– әв щәжьна (ә’йда) нав щьмә’та Исраеледа чардәһе мәһа Нисанеда те кьрьне (ль гора салнә’ма ибрани чардәһе Нисане ньһа 1-е Апреле йә). Әве щәжьне бона биранина wе йәке дькьн, кӧ Хwәде чаwа щьмә’та Исраеле жь бьндәстийа Мьсьрийа дәрхьст (Дәрк’әтьн 12:14-20). Һьнге Мьлйак’әте Мьрьне һ’әму ньхӧрийед Мьсьрийа, һьн инсан у һьн жи һ’әйwан кӧштьн, ле жь сәр малед щьмә’та Исраелер’а «дәрбаз бу» у дәст нәда жь wан т’ӧ кәси, нәкӧшт (Дәрк’әтьн 12:23-27). Бона ве йәке ве щәжьнер’а дьготьн Щәжьна Дәрбазбуне. Пер’а-пер’а пәй Щәжьна Дәрбазбунер’а Щәжьна Нане Шкәва бона һ’әфт р’ожа те дәрбазкьрьне. Нава һ’әфтийа Щәжьна Нане Шкәвада т’әне нане шкәва (бе һәвиртьр’шк) те хwарьне. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «Щәжьна Нане Шкәва»-да бьхуньн. Мәтта 26:2, 5, 18-19; Корьнт’и I 5:7-8.

Щәжьна Нане Шкәва

Мьзгини

Фәрһәнгок

– әв щәжьн (ә’йд) ль пәй Щәжьна Дәрбазбунер’а те у жь панздәһ һ’әта бист дӧдӧйе мәһа Нисане те кьрьне (ль гора салнә’ма иройин жь 2-а һ’әта 9-е Апреле те кьрьне). Әва щәжьна бона биранина хьлазкьрьна мьләте Исраеле те кьрьне, гава мьләте Исраеле жь бьндәстийа Мьсьрийа дәрк’әт у чу wи wәлате кӧ Хwәде дабу wан. Әве щәжьнеда һ’әфт р’ожа нане шкәва (бе һәвиртьр’шк) те хwарьне. Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «һәвиртьр’шк»-да бьхуньн. Дәрк’әтьн 12:15; Мәтта 26:17; Марqос 14:1, 12; Луqа 22:1, 7.

Щәжьна Пирозкьрьна П’арьстгәһе

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Wәкә 165 сала бәри буйина Иса, п’арьстгәһа Оршәлиме жь алийе мьләте сурийада һатьбу һ’әр’ьмандьне. Се сала шунда п’арьстгәһ у щьһу жь бьн дәсте сурийа бь дәсте Щьһуда Маккабийе сәрwер аза бун. Жь һьнгева Щәжьна Пирозкьрьна П’арьстгәһе дәрбаз кьрьн. Щәжьне 25-е мәһе (бь ибрани Кьсләве, аwа готи кем-зедә мәһа 12-да) дәстпедькьр у һ’әта һ’әйшт р’ожа дьк’ьшанд. Йуһ’әнна 10:22; 1 Маккаби 4:36-59; 2 Маккаби 1:9, 18; 10:1-8 (1 Маккаби у 2 Маккаби к’ьтебед дәма Пәймана Кәвьнда һатьнә ньвисаре, ле нак’әвьнә нава 66 к’ьтебед пироз, аwа готи к’ьтебед нәqануни нә).

Щәжьна Һ’олькчекьрьне

Мьзгини

Фәрһәнгок

– һәр сал пайизе жь 15-а һ’әта 21-е мәһа Тьшрийе йә (wәкә йәке мәһа 10-а, аwа готи йәке Октйабьре). Щьһу дьчун сәр р’әзед хwә, һ’ольк чедькьрьн у wанда һ’әфтеке дьман. Щьһуйа әв йәк дькьр, wәки бир банина, кӧ чаwа Муса П’ехәмбәр мьләте Исраеле жь Мьсьре дәрхьст у әw чьл сали конада ман. Йуһ’әнна 7:2; Qануна К’аһинтийе 23:33-36, 39-42; Qануна Дӧщари 16:13-15; Нәһәмийа 8:13-18.

Щәлилә

Мьзгини

Фәрһәнгок

– qәзакә бакӧра Исраеле йә. Бажаре Ньсрәте wьра йә. Иса ль wьр мәзьн бу у даннасин кьр.

Щәфадитьн

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Р’омайи 8:18-25; 8:28; Корьнт’и II 1:4; 4:16-18; Аqуб 1:2-4; Пәтрус I 1:6-9; 2:19-21; 5:8-10.

Щьвина Иса Мәсиһ

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 16:13-20; К’аред Шандийа 2:41-42; Р’омайи 12:4-8; Корьнт’и I 12:12-30; Әфәси 1:22-23; 2:19-22; 4:1-16; Колоси 1:18; Ибрани 10:24-25; Пәтрус I 2:4-10; Ә’йанти 19:5-10.

Щьһуда

Мьзгини

Фәрһәнгок

– 1. Донздәһ кӧр’ед Исраел һәбун, йәк жь wан Щьһуда бу. Һәр донздәһ кӧр’ед wи бунә донздәһ qәбилед Исраеле. Наве wәлате Щьһустане жь наве Щьһуда пешда һатийә, чьмки әw qәбил ль wьр дьма. Дәстпебун 29:35; Мәтта 1:2-3; Ибрани 7:14; 8:8; Ә’йанти 5:5; 7:5.

2. Бь наве Щьһуда дӧ шагьртед Иса Мәсиһ һәбун. Жь wан Щьһудайе Исхәрйоти нәмамийа (хайинтийа) Иса кьр у да дәсте wан, йед кӧ дьхwәстьн Әw бькӧштана (Луqа 22:3). Щьһудайе дьн Йуһ’әнна 14:22-да ньвисар ә кӧ әw «нә йе Исхәрйоти» йә. Һьнәк дьфькьрьн әw Тәдайо йә (Мәтта 10:3; Марqос 3:18). Әw жи те готьне «Щьһудайе Аqуб» (Луqа 6:16; К’аред Шандийа 1:13).

3. Ӧса жи Щьһуда наве бьраки Иса бу (Мәтта 13:55; Марqос 6:3) у ль гора фькьра гәләка әw Щьһуда йә, йе кӧ «Нә’ма Щьһуда» ньвисийә.

Щьһустан

Мьзгини

Фәрһәнгок

– qәза бажаре Оршәлиме бу, әw qәза башура Исраеле дьк’әт. Һена Иса Мәсиһда һьн Щьһустан, һьн Самәрйа, һьн жи Щәлилә qәза бун, ӧса жи Щьһустан п’арәкә qәза Сурйайейә р’омайи бу.

щер’ьбандьн, дан щер’ьбандьне, һатьн щер’ьбандьне

Мьзгини

Фәрһәнгок

– Щер’ьбандьн әw һ’аләки тәнгасийе йә, к’ижанеда баwәрийа мерьв жь тәмхwәстьнед wи йан жь мирещьн те щер’ьбандьне. Дәрк’әтьн 17:2, 7; Ишайа 7:12; Мәтта 4:3, 7; К’аред Шандийа 5:9; 15:10; Корьнт’и I 7:5; 10:13; Корьнт’и II 2:11; Аqуб 1:13-14; Пәтрус I 1:6, 7; Пәтрус II 2:9.

щә’ньмә (дожә)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– бь йунани ГӘӘННА йә, бь ибрани ГӘҺЬННОМ ә. Әw хwәха щийе щәфе һ’әта-һ’әтайе йә, бона әwед кӧ wе Р’ожа Ахрәте диwана wан бьбә. Дожә әw һәма хут щә’ньмә йә, һәр дӧ хәбәр ве к’ьтебеда һатьнә хәбьтандьне. Щә’ньмә: Мәтта 5:29-30; 10:28; 23:15; Марqос 9:43, 45, 47; Луqа 12:5. Дожә: Мәтта 5:22; 18:9; 23:33; Аqуб 3:6.

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 10:28; 13:41-42; 13:47-50; 25:41-46; Луqа 16:23-26; Т’есалоники II 1:9; Ә’йанти 20:10-15; 21:8.

щә’т’ри

Мьзгини

Фәрһәнгок

– тузьк.

щьвин

Мьзгини

Фәрһәнгок

– 1. к’омбуна мәрьва.

2. к’омбуна баwәрмәнда (хwәденаса), йед кӧ бь наве Иса дьщьвьн. Щарна бона т’әмамийа баwәрмәндед дьне чаwа бона к’омәке те хәбате (Әфәси 1:22-23; 3:10; 5:23-32; Колоси 1:18, 24), ле п’ьр’анийа щара бона к’омәкә баwәрмәндед щикида (щьвина Оршәлимеда, К’аред Шандийа 8:1; щьвина Әнтакйайеда, К’аред Шандийа 13:1; щьвина Әфәседа, К’аред Шандийа 20:16). Зәмане Пәймана Нуда баwәрмәнд малада дьщьвийан, дер һәла һе т’ӧнәбун. Һьнге мәзьнайийа мала кӧ теда дьщьвийан бона 30 йан лапи зә’ф һ’әта 50 мәрьви бу. Мәтта 16:18; 18:17; К’аред Шандийа 5:11; 11:22, 26; 20:17; Корьнт’и I 1:2; Ә’йанти 1:4.

щьвина гьрәгьра (йа щьһуйа)

Мьзгини

Фәрһәнгок

– әw щьвинәк (мьщлисәк) бу, кӧ теда гьрәгьред щьһуйа ль һәв дьщьвийан. 200 сали бәри Иса Мәсиһ гьрти һ’әта 200 сали пәй Иса Мәсиһр’а әw диwана щьһуйа бу. Щьвата гьрәгьред щьһуйа wәкә һ’әфте мәрьва бу, әw к’аһин, р’успи у qанунзанә бун. Әw ль һәв р’удьньштьн у бь һәв дьшеwьрин. Сәрәкк’аһин хwәха жи сәрәке Щьвина Гьрәгьра бу. Щьвина Гьрәгьра бәрпьрсийаре мьләте Исраеле бу. Әw щәзайед кӧ нә йед мьрьне бу шьхӧле wан бу. Ле щәзайед мьрьне данинә бәр диwана сәрwеред р’омайийа. Ләма Щьвина Гьрәгьра Иса шандьнә щәм wәлийе Р’омайи, Пилато. Йуһ’әнна 11:47; 18:31; Луqа 22:52, 66-71, 66. К’аред Шандийа 4:15; 5:21; 6:12; 22:30; 23:1 у йед майин.

Щьвина гьрәгьред щьһуйа

щьн

Мьзгини

Фәрһәнгок

– һьн мирещьнр’а те готьне, һьн жи wан р’ӧһ’ у мьлйак’әтед хьрабр’а, йед кӧ мирещьн дьшинә, кӧ хьрабийе һ’әму мәрьвар’а дькьн. Пәймана Нуда те ә’йанкьрьне, кӧ п’утп’арьсти жь щьна те (Корьнт’и I 10:20-21; Ә’йанти 9:20).

щьнак’әти

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (щьнгьрти, щьнойи, щьни, щьноки) йәки кӧ жь алийе щьн йан р’ӧһ’ед хьрабва те гьртьне, бьндәсткьрьне, жер’а щьнак’әти дьбежьн. Чахе Иса ль сәр дьне бу, әwи гәләк щьнак’әти аза дькьрьн, щьн жь нав wан дәрдьхьстьн (Мәтта 9:32).

щьһу

Мьзгини

Фәрһәнгок

– жь зӧр’әта Бьраһим ьн. Хәбәра «щьһу» жь хәбәра «Щьһуда» те. Жь донздәһ qәбилед Исраеле, Щьһуда qәбила һәрә к’ьфш ә һена Даwьд у Сьлеман п’адшада. Пәй щӧдәбуна П’адшатийа т’ьфаqийер’а, т’әмамийа п’адшатийа башуре бь наве «Щьһуда» дьһатә готьне. Wәхте сьргункьрьна Бабилонеда у пәй wер’а жи, әв наве «щьһу» мә’на фьрә стандийә, аwа готи бона т’әмамийа мьләте Исраеле һатә хәбате.

Qайин

Мьзгини

Фәрһәнгок

– кӧр’е Адәми мәзьн бу. Гәләки һ’әвсуди бьре хwәйи бьч’ук Һабил дькьр, чьмки Хwәде бәрхе Һабили qӧрбане qәбул кьрьбу, ле гәньме кӧ Qайин анибу qәбул нәкьрьбу, жь дәст сьтqе wийи нәр’аст. Һьнге Qайин Һабил кӧшт. Хwәде гот, кӧ гәрәке Qайин ль сәр ә’рде фьрари бә у жь мәрьвайе бе т’әхсиркьрьне. Дәстпебун 4:1-24; Ибрани 11:4; Йуһ’әнна I 3:12; Щьһуда 11.

Qануна Муса

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (Шәриә’та Муса) Т’әwрат ә. Т’әwрат жи пенщ к’ьтебед Муса нә: Дәстпебун, Дәрк’әтьн, Qануна К’аһинтийе, Жьмар, Qануна Дӧщари (Wәк’ьландьна Qануне). Ван пенщ к’ьтебада qанун, т’әми, дирок (т’арих) у сәрһати ньвисар ьн. Хwәде әв Qанун сәр ч’ийайе Синайе, нав ә’wрада Мусар’а гот. Щарна жи һ’әму к’ьтебед «Пәймана Кәвьн»-р’а дьбежьн Qанун.

Qәдьре сәрwеред щьвине бьгьрьн

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Корьнт’и I 9:14; Галати 6:6; Т’есалоники I 5:12-13; Тимот’ейо I 5:17-22; Ибрани 13:7; 13:17.

Qәйсәр

Мьзгини

Фәрһәнгок

– навәки бона п’адшайе мьләтед Императорийа Р’омайе бу. Мьләте Р’омайе гәләк мьләтед дьн бьндәст дькьрьн у Qәйсәр п’адше wан һ’әмуйа бу. Һәр п’адшаки мьләте р’омайер’а дьготьн: «Qәйсәр». Луqа 2:1; 3:1.

Qорах

Мьзгини

Фәрһәнгок

– сәрwере wан бу, йед кӧ бәр Муса у Һарун р’абун. Хәзәба Хwәде һьндава Qорах у һәвалед wида хӧйа бу, ә’рд вәбу әw сахә-сах ә’рдеда чун. Жьмар 16:1-35; Щьһуда 11.

qав

Мьзгини

Фәрһәнгок

– qәһб, форq.

qамиш

Мьзгини

Фәрһәнгок

– чит, мәйи.

qанунзан

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (занәйе Шәриә’те, к’атьб, ньвиск’ар) Qанунзан нав щьмә’та Исраелда сәр Qануна Муса дьхәбьтин, Qанун qәнщ заньбун, бь дәста Qанун зедә дькьрьн у хәлq һин дькьрьн. Wан жийина хwә бона һинбун у һинкьрьна Qануне дьдан у к’ьтеб дьньвисин. П’ьр’анийа wан жь ферьсийа бун.

qар’qар’

Мьзгини

Фәрһәнгок

– qьр’ьк, qаж.

qәбилед Исраеле

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (ә’ширед Исраеле, елед Исраеле) Донздәһ кӧр’ед Аqуб һәбун, кӧ wанр’а Исраел жи дьготьн. Һәр йәк жь wан бу qәбиләкә Исраел. Дәстпебун 35:23-26; 49:1-28.

qәдьр-һӧрмәт

Мьзгини

Фәрһәнгок

– р’умәт.

qәрф

Мьзгини

Фәрһәнгок

– тьназ.

qӧльхи

Мьзгини

Фәрһәнгок

– хьзмәтк’ари, шьхӧл, хӧламти.

qӧрбан

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (гори, нәдьр) бинбәрәк кӧ жь бәр йәки дьнва те дайине йан кӧштьне. Щур’ә-щур’ә qӧрбан у һ’әдийед щьмә’та Исраеле һәбун, мәсәлә, һ’әдийед мина һ’әйwанед бәрх, щанәга, ӧса жи йед гәньм у бьһарәт һәбун. Һ’әйwан дьһатьнә сәржекьрьне, паше һьнәк т’әмам пева дьһатьнә шәwьтандьне, һьнәк жи т’әне п’арәкә wан дьһатьнә шәwьтандьне. Һәр һ’әйwан гәрәке беqӧсур у беләк’ә буйа. Жь һена Мусада qӧрбан бь дәсте к’аһина дьһатә сәржекьрьне (изьна щьмә’те т’ӧнәбу, кӧ хwәсәрихwә сәржекьрана.) Жь к’әрәма хwә бьн хәбәра «горигәһ»-да бьхуньн.

Мьзгини

Хәбәред К’ьлит

Мәтта 9:13; Марqос 12:33; Р’омайи 12:1; Ибрани 9:7; 10:18.

Wәлате Фьльстине зәмане Иса Мәсиһда

Мьзгини

Хәритә

Wәлате Фьльстине зәмане Иса Мәсиһда

wәк’илхәрщ

Мьзгини

Фәрһәнгок

– малкьр, к’әдкьр.

wәлатп’арьст

Мьзгини

Фәрһәнгок

– наве партике кӧ бона wәлате хwә шәр’ дькьн. Wәхте Пәймана Нуда чәнд к’омед щьһуйа һәбун, дьхwәстьн жь бьндәстийа р’омайе дәрк’әтана.

wәли

Мьзгини

Фәрһәнгок

– (wали) сәрwере qәзакә wәлет.

wәсийәт

Мьзгини

Фәрһәнгок

– к’ахаза шә’дәтийе, кӧ йәк бәри мьрьне теда бона мал-мьлк’ед хwә дьньвисә, кӧ пәй мьрьна wир’а әw бьгьһижә к’е.

Table of Contents

Кӧрманщи
Мьзгини
Пешготьна Институте
Пешготьна Бона Пәймана Ну
Бона Аликьрьна Хwәндәвана

К’аред Шандийа

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28

Фәрһәнгок

Абба
Адәм
Алфа у Омега
Арйопаго
Артәмис
Архелайо
Ахайа
Аqуб
авзе (нәхwәшийа авзе)
амин
анинә сери
анисо
арами
афу (афукьрьн, афубун)
Бабилон
Бав (Баве Ә’змана)
Баә’л
Бажаре Даwьд
Бараq
Барнабас
Бахшандьн
Бет’-Ел
Бәйтләһ’м
Бәлзәбул
Бьжарти (Йе Бьжарти)
Бьлам
Бьнйамин
Бьраһим
бадиһәwа
бажарванед Р’омайе
бакӧр
бап’еш
башур
баwәри
беолити
бәж
бәйт’
бәлг
бәрдьли
бәре дәрәмәта пешьн
бәрәт’ә
бәрзәqи
бәр’и
бәтавәбун
билан
бӧһьшт
бьвьр
бьк’ьр
бьнәли
бьхур
бьһарәт
бьһе
вәгәр’андьн (жь гӧнәкьрьне вәгәр’ийан)
Гидәйон
Гӧнә
Гӧр’а Хwәде бькьн
гәлийе һәй-wайе
гәмиван
гәмиwаргәһ
гори
горигәһ
гӧнә, гӧнәк’ар
гӧр’а фьланкәсе кьрьн
гьрав
Даwьд
Дӧа
дарчин
дәрдан
дәрсдар
дәфьнкьрьн
дәһәк
дийаре мьрийа
дийарийа т’әвайишәwате
дитьндар
дожә
дӧр’
дьл
Елиша
Елйас
еләкзьрьһ’
ельми wи бун
епикури
Әгрипа
Әсаw
Ә’зман
Ә’фьрандьна дьнйайе
ә’нишк (кәвьре сәре ә’нишке)
Жийина маледа

Жийина һ’әта-һ’әтайе, йа кӧ Иса Мәсиһ дьдә wан, йед кӧ баwәрийа хwә wи тиньн

Жь гӧнәкьрьне вәгәр’ьн
Жьнбәр’дан у жь мер дурк’әтьн
жийина һ’әта-һ’әтайе
Зар’ед Хwәде
Зерандьн
Зәwс
Зьнек’ари у qави
занәбеж
зар
зәндәгьрти ман
зәwал
зив
зийа
зох
зьмьр
Императорийа Р'омайейә Зәмане Иса Мәсиһда
Иса
Иса Мәсиһ
Исраел
Исһаq
Ишайа
ибрани
илаһи
инк’ар
исаф
итойин
иqраркьрьн
Йерәмийа
Йефта
Йеша
Йешуйе Нун
Йунани
Йунаньстан
Йуһ’әнна
йанчийә
йунан
Кәнан
Коне Шә’дәтийе (Коне Щьвине)
Кӧр’е Даwьд
Кӧр’е Мерьв (Кӧр’е Инсан)
Кӧр’е Хwәде
К’ӘРӘМӘТЕД ИСА МӘСИҺ
К’омәкдайин
К’ӧрди
К’ьтеба Зәбура
К’ьтеба Пироз
кәла
кәнани
кӧли
к’атьб
к’аһин
к’еләк
к’емун
к’әрәм
к’әфән
к’әфил (стандьн)
к’әwдайина гӧна (к’әwандьна гӧна)
к’ози
к’оти (к’отибун)
к’офи
к’ӧлфәт
к’ӧмр’әшийа Хwәде
к’ӧрх
к’ьништ
к’ьрк’ут
Леwи
Лут
лейи
ләщк’ар
лил
ломәкьрьн
луфька бә’ре
МӘСӘЛЕД ИСА МӘСИҺ
Мәлк’и-Садьq
Мәрйәм
Мәсиһ
Мирещьн
Муса
Мьзгини
Мьзгини (Мьзгинийа Хwәде)
Мьрьн
Мьсьр
мала Аqуб
мана
мәрьв
мәсиһи
мират’
мьзгиндар
мьлйак’әт
мьрари
НАВНИШЕД ЧАПА У П’ӘРА
Нәхwәши у qәнщкьрьн
Нә’ман
Нә’мәйед Кәле
Нинәwа
Нӧһ
Ньвисаред пироз
Ньхӧмандьна аве
назьк
нандьрун
нане Хwәдер’а дайи
нард
нәдьр
нәзир
нәмами
нәмер
нәщьһу (мьләтед майин)
ньвисар (ньвисаред пироз)
ньсрәти
ньсьл
ньхӧмандьн
ньхӧмдар
ньхӧри
Оршәлим
Паqьжкьрьна гӧна пе мьрьна Мәсиһ
Пәймана Кәвьн
Пәймана Ну
Пәтрус
Пилато
П’адшатийа Хwәде, П’адшатийа Ә’змана
П’ӘРЕД ДӘМА ИСА МӘСИҺДА
П’әрә, һәбук, мал у мьлк’
П’утп’арьсти, сербази у к’оч’әкти
пәйман
пироз
пол
пунг
п’арьстгәһ
п’ехәмбәр
п’ехәмбәрти
п’еч’ьра
п’ешә
п’ешк’еш
п’ешк’ешкьрьн
п’әйн
п’әрәданг
п’игар
п’утп’арьст
п’ьшкбун
п’ьшккьрьн
Р’астһ’әсаббун, р’асти (бесущбун)
Р’евека
Р’әхаб
Р’ожа Ахрәте
Р’ожа К’әwандьне
Р’ожа Пенщийә һ’әсаб (Пентекост)
Р’ожа Р’абуне
Р’ожа Р’ожийа
Р’ожа Хӧдан
Р’ома
Р’ӧһ’е Пироз
р’астһ’әсаббун у р’астийа Хwәде
р’аw
р’аw-р’ьзьм
р’әз
р’ожа т’ьвдарәккьрьне
р’ожа шәмийе
р’ожи
р’ӧһ’ед һ’әрам
р’ӧшәткьрьн
р’ункьрьн
р’успи
р’ьк’ьнйата Даwьд
Р'еwитийа Паwлосә дӧда
Р'еwитийа Паwлосә пашьн һ'әта Р'оме
Р'еwитийа Паwлосә пешьн т'әви Барнабас
Р'еwитийа Паwлосә сьсийа
Самәрйа
Самуел
Сәрәкк’аһин

Сәрк’әтьна (алт’кьрьна) сәр мирещьн у тә’ли-тәнгийа

Сәрwеред щьвине
Сийон
Синай (Ч’ийайе Синайе)
Содом у Гомора
Сьлеман
Сьндоqа Пәймане (Сьндоqа Шә’дәтийе)
садуqи
самәри
сербази
сеwи
сәрбәсти
сәрсәд
сәрһ’әзар
сәрwахти
спартьн (бьсперә)
стойхи
сьлсьләт
сьнәт
сьргунчуйина Бабилоне
сьркә
сьфәт
сьхьр
Т’әwрат
Т’ьфаqа хwәденаса
тәнгаси
тиш
т’агер
т’әрбәтдар
т’әхсиркьрьн
т’обәкьрьн
т’охьмр’әш
т’ӧщарәти
т’ьре, (жь) кәси т’ьре
т’ьфаq (т’ьфаqбун, т’ьфаqи)
Уньс
Усьв
уд
Фьрәwьн
фатьмок
ферьси
фьртонә
фьтьлокед ажотьне
Хана Хwәде
Хәйсәте мәсиһийе
Хәрита Оршәлимейә Зәмане Иса Мәсиһда

Хәрита П'арьстгәһа Оршәлимейә Зәмане Иса Мәсиһда

Хәритә
Хӧдан
Хьлазкьрьна мәрьва
Хwәде
хальфи
хач
хернәхwаз
херуб
хәйал
хәрдал
хәрщгьр
хьлазбун (хьлазкьрьн)
хьлазкьр
хьрнуф
Һабил
Һарун
Һащәр
Һеродәс
Һәрмес
Һ’ӘСАБЕД ДЬРЕЖАЙЕ
Һ’ӘСАБЕД ПИВАНЕ
Һ’ӧкӧмәтед мәрьвайейә ве дьнйайе
Һ’ьзкьрьн
һалелуйа
һеши
һәбук
һәвиртьр’шк
һәрәм
һивк’әти
һиндар
һосанна
һьлатьн (ль йәки һьлатьн)
һ’әди
һ’әлал у һ’әрам
һ’әрам
чәнг
ч’ежьк
ч’ә’вдәр
ч’ийайе Зәйт’уне
Шәрав-араq
Шива Хӧдан
Шкәсти у мьлукти
Шькийат у бәр диwане
Шькьрдари
Шьмһ’ун
Шьмшон
шагьрт
шанди
ширк
шьвәр’е
шькийаткьрьн
шьһ’ьти
Щәжьна Дәрбазбуне (Шива Дәрбазбуне)
Щәжьна Нане Шкәва
Щәжьна Пирозкьрьна П’арьстгәһе
Щәжьна Һ’олькчекьрьне
Щәлилә
Щәфадитьн
Щьвина Иса Мәсиһ
Щьһуда
Щьһустан
щер’ьбандьн, дан щер’ьбандьне, һатьн щер’ьбандьне
щә’ньмә (дожә)
щә’т’ри
щьвин
щьвина гьрәгьра (йа щьһуйа)
щьн
щьнак’әти
щьһу
Qайин
Qануна Муса
Qәдьре сәрwеред щьвине бьгьрьн
Qәйсәр
Qорах
qав
qамиш
qанунзан
qар’qар’
qәбилед Исраеле
qәдьр-һӧрмәт
qәрф
qӧльхи
qӧрбан
Wәлате Фьльстине зәмане Иса Мәсиһда
wәк’илхәрщ
wәлатп’арьст
wәли
wәсийәт