Author: Институт перевода Библии
Date: 2019-01-10T07:18:24.032853+00:00

Кӧрманщи

Кӧрманщи

1. Зәбур Мәсәлә

2. Мәсәлед Сьлеман

Пәймана Кәвьн

Зәбур Мәсәлә

Зәбур Мәсәлә

Института Wәлгәр'андьна К'ьтеба Пироз

Москва, 2016

Зәбур Мәсәлә

Бь ве навнише бьньвисьн бьшиньн: ibt_inform@ibt.org.ru

ISBN 978-5-93943-207-8

© Институт перевода Библии, 2016

Пешготьн

Хwәндәванед дәлал!

Әв щара пешьн ә, кӧ әв һәр дӧ к'ьтеб, «Зәбур» у «Мәсәлә», бь зьмане к'ӧрдийа кӧрманщийа wәлатед кафказе һатийә wәлгәр'андьне. Щьһу, мӧсӧлман у мәсиһи ван һәр дӧ к'ьтеба qәбул дькьн чаwа к'ьтебед пироз, әв һәр дӧ к'ьтеб жи дьк'әвьнә нава п'аред «К'ьтеба Пироз». К'ьтеба Пироз жи, аwа готи Библийа, к'ьтеба к'ьтеба йә, к'ьтеба һәрә һежа йә у һьнәкә жь п'аред wе бь һ'әзара зьманед дьнйайе һатьнә wәлгәр'андьне.

Һәр мәрьве сәр т'опа дьнйайе, к'ижан qӧлбеда кӧ дьминә, чь мьләти йан хwәйе чь һ'әбандьне бә, ль wи дьк'әвә кӧ К'ьтеба Пироз бь зьмане хwә бьхунә. К'ьтеба Пироз т'әвайийа хwәва шест шәш к'ьтеб ьн, к'ижан кӧ бь дәсте гәләк ньвиск'ара навбәра гәләк салада һатьнә ньвисаре. Әв к'ьтебана дәрһәqа сәрһатийед жь дәстпебуна дьнйайеда гьрти һ'әта сәдсалийа йәкейә пәй буйина Иса Мәсиһр'а дьбежьн. К'ьтеба Пироз ль сәр дӧ п'ара п'арәвәдьбә: Пәймана Кәвьн у Пәймана Ну.

Әв к'ьтебед «Зәбура» у «Мәсәла» дьк'әвьнә нава п'аред Пәймана Кәвьн, аwа готи әw зәманәки бәри буйина Иса Мәсиһда һатьнә ньвисаре. Әw һәр дӧ к'ьтеб чаwа к'ьтебед сәрwахти у һьлбәсти (шьери) тенә һ'әсабе. Әw т'ьжи занәбун, аqьл у биланти нә, ширәте дьдьнә йед кӧ дьхwазьн р'ийа р'астийеда һәр'ьн, нә кӧ сәр wе р'ийа шашә кӧ дьбә бәрбь ӧндабуне. Ӧса жи әw дьл дьдьнә бәр йед кӧ жь Хӧдан дур к'әтьнә у дьхwазьн вәгәр'ьн, р'ийа Wи бьбиньн.

Зәбур у Мәсәлед Сьлеман жь тек'ста ибранийә кәвьн, аwа готи жь тек'ста Масорети һатьнә wәлгәр'андьне. Бәле тек'ста ибрани канийа ве wәлгәр'андьне йә, ле бона ве wәлгәр'андьне чәнд wәлгәр'андьнед зьманед майин, ӧса жи wәлгәр'андьна Йунанийә кәвьн һатьнә леньһер'андьне.

Бона алик'арийа хwәндәвана чәнд тьшт һатьнә һазьркьрьне:

1. Сәрньвисаред нуйә п'ара.

Нава wәлгәр'андьнеда, һәр зәбур у һәр п'арәкә Мәсәлед Сьлеман пе сәрньвисаре дәстпедьбә. Мәсәлә, Зәбура 1-е бь сәрньвисара «Дӧ р'е» дәстпедьбә, Зәбура 2-а бь «П'адшайе бьжартийе Хӧдан» дәстпедьбә у йед майин. Әв сәрньвисар канийа тек'ста ибранида т'ӧнәнә, ле ван ахьрийада бона алик'арийа хwәндәвана һатьнә һазьркьрьне, wәки хwәндәван заньбә, мәрәм йан фькьра һәр п'аре сәр чь йә.

2. Сәрньвисаред кәвьнә п'ара.

Гәләк зәбур бь сәрньвисарәкә кәвьнә ибрани жи дәстпедьбьн. Әв сәрньвисар канийа тек'ста ибранида һәнә. Әw бь һ'әрфед тәwйайи һатьнә ньвисаре. Мәсәлә, Зәбура 3-а бь сәрньвисарәкә аһа дәстпедьбә: «Зәбура Даwьд, гава әw жь бәр кӧр'е хwә Абшалом р'әви», Зәбура 6-а жи аһа дәстпедьбә: «Сәрwере сазбәндар'а. Сәр сазед һ'әйштт'ели. Зәбура Даwьд». Жь wан сәрньвисара гәләк бә'са терминед кәвьнә сазбәндийе у мьqама дькьн, мәсәлә, Зәбура 6-а бә'са «сазед һ'әйштт'ели» дькә. Ле жь wан һьнәк термин, мә'на wан нә т'ам ә'йан ә. Мәсәлә, Зәбура 8-а бә'са «Сәр Гит'ит'е» дькә, ле занәйед иройин ньзаньн һәгәр «Гит'ит'» бә'са мьqамәки дькә (мәсәлә, мьqамәки жь бажаре Гат'е) йан бә'са һащәтәки музикийе дькә (мәсәлә, мина саз йан бьлуре). Ӧса жи хәбәра «Сәла» гәләк щара нава р'езед зәбурада дәрбаз дьбә, ле мә'на wе бь ибрани нә ә'йан ә. Гәләк занә баwәр дькьн кӧ әв жи терминәкә мьqаме йә. Бьньһер'ә Зәбур 3:2 у шьровәкьрьна wе.

3. Шьровәкьрьнед жере.

Нава к'ьтебеда ль жера р'уп'әла шьровәкьрьн һәнә. Һәгәр ньвисареда һун сәр хәбәре стәйрке «*» бьбиньн, һьнге шьровәкьрьна жере бьхуньн.

4. Һ'әрфед тәwйайи.

Чәнд щара нава ньвисареда һ'әрфед тәwйайи (курсив) һатьнә ньвисаре. Әв хәбәрана ль гора зьмане ибрани дәрбе дьстиньн. Ләма хwәндәван гәрәке хwәндьна хwәда гьранийе бьдә сәр wан хәбәра. (Мәсәлә, бьньһер'ә: Зәбур 59:16.)

5. Һ'әрфед мәзьн.

Гава навәк йан щинавәк бә'са Хwәде йан Мәсиһе Wи дькә, әw пе һ'әрфа мәзьн алийе wәлгәр'ада һатийә ньвисаре. (Мәсәлә, бона Мәсиһ бьньһер'ә: Зәбур 2 у 110.)

Института Wәлгәр'андьна К'ьтеба Пироз р'азибуна хwә дьдә: wәлгәр'а, сәрр'асткьра, ӧса жи һ'әмуйед кӧ т'әви к'аре һазьркьрьн у хәбата чапкьрьна һәр дӧ к'ьтеба бунә.

Института Wәлгәр'андьна К'ьтеба Пироз, Москва

Мәсәлед Сьлеман

Мәсәлә

Пешготьна К'ьтеба Мәсәла

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28
- 29
- 30
- 31

Нава «Мәсәла да»гәләк готьнед билантийе һәнә у әw ширәт бона мәрьвайе гәләки к'ар ьн.

Занәйед жь мьләте Исраеле, зува дәстпекьрьн готьн у мәсәлед ве к'ьтебе бәрәв кьрьн. Хӧдане п'ьр'анийа ван готьнед биланә ве к'ьтебеда, Сьлеман те һ'әсабе, аwа готи кӧр'е Даwьд п'адша. Сьлеман жи п'адше Исраеле буйә, незики һ'әзар сал бәри буйина Иса Мәсиһ. Әw бьбу биланәки бь нав у дәнг. Әва к'ьтеба т'ьме наве Сьлеманва гьредайи буйә.

К'ьтеба Пироз дьбежә кӧ чаwа Хwәде Сьлеманр'а соз да, әw чь бьхwазә wе бьде (Бьньһер'ә: П'адша III 3:5-15). Сьлеман жи жь Хwәде сәрwахтийе бона хwә дьхwазә, wәки әw р'аст һ'акьмтийе мьләте Wи бькә у qәнщи у хьрабийе жь һәв дәрхә. Хwәде ль Сьлеман вәдьгәр'инә: «Тә кӧ әв тьшт хwәст у бона хwә ә'мьре дьреж, һәбук, ӧса жи мьрьна нәйаред хwә нәхwәст, ле хwәр'а сәрwахти хwәст кӧ сәр һәqи-нәһәqийеда бьньһер'и, ва Әзе wәкә хwәстьна тә бькьм. Әзе һ'ьше сәрwахтийе у фә'мкьрьне бьдьмә тә, ӧса кӧ нә бәри тә мина тә һәбунә, нә жи пәй тәр'а wе һәбьн». Сьлеман п'ехәмбәр әw сәрwахти жь Хwәде станд у әw жь һ'әму мәрьвед һатийә сәр дьне сәрwахттьр бу.

Пештьри готьнед Сьлеман п'адша, чәнд готьн у мәсәлед ве к'ьтебе жь алийе ньвиск'аред майинва жи һатьнә бәрәвкьрьне, мәсәлә: һьн жь п'ьрт'ука бәрәвока Агур, һьн жи жь п'ьрт'ука бәрәвока Ләмуел п'адша (бьньһер'ә: 30:1 у 31:1).

1

Мәрәме сәрwахтийе

1^1Әв ьн мәсәлед Сьлеман п'адше Исраелейи кӧр'е Даwьд+.

2Бона кӧ сәрwахтийе у ширәта бьзаньбьн,
готьнед билана фә'м бькьн,
3ширәтед сәрwахтийе,
р'астийе, qьраре у һәqийе qәбул кьн,+
4кӧ фьрасәте бьдьнә дьлсаха,
занәбуне у аqьл бьдьнә щаһьла,+

5wәки йе сәрwахт бьбьһе һе занәбуна хwә зедә кә
у йе билан һе р'е-дьрба жь һәв дәрхә,
6кӧ мәсәла у мә'на тедәрхьстьнока,
к'ельмед занәйа у фькьред wан фә'м бькә.

Сәре сәрwахтийе

7Сәре сәрwахтийе хофа Хӧдан ә,
т'әне йе беһ'ьш qәдьре биланийе у ширәте ньзанә+.

Ширәта бона щаһьла

8Лаwе мьн, ширәта баве хwә qәбул кә
у һинкьрьна дийа хwә п'епәс нәкә+.

9Чьмки әwе чаwа к'офийа р'әwш-к'әрәме ль сәре тә бьн
у мори-мьрщан стуйе тәда+.

10Лаwе мьн! Гава йед гӧнәк'ар бьхwазьн тә жь р'е дәрхьн,
тӧ гӧһ нәдә wан+.

11Һәгәр бежьн: «Т'әви мә wәрә әм бона кӧштьне тә'лдә
чекьн,
щийе бесәбәб хwә ль мәрьве бесущ бьтәлиньн,+

12мина дийаре мьрийа әм сахә-сах wан һ'уфи хwә кьн,
мина гор'ьстен кӧ чаwа мьрийа дадьqӧртинә+.
13Һәр щур'ә хер-хьзнә әм хwәр'а бьбьн
у мале хwә бь т'аленва т'ьжи кьн,
14wәрә тӧ жи п'әшка хwә бавежә нава мә,
к'иське мә һ'әмуйа бьбә йәк».
15Лаwе мьн! Т'әви wан wе р'ейеда нәчә,
ньгед хwә жь шьвәр'ийед wан пашда бьгьрә+.
16Чьмки ньгед wан бәр бь хьрабийе дьбәзьн
у хунр'етьнер'а дьләзиньн+.
17Ле бәле бадиһәwа т'ор' те авитьне
ль бәр ч'ә'ве тәйрәда,
18ле әвана дьбьнә байисе хуна хwә,
бона кӧштьна хwә хwә дьтәлиньн.

19Әв ә р'ийа wан мәрьвед кӧ ч'ә'ве wан һәбука хәлqе йә,
әв йәк дьбә р'ӧһ'ьстине wан+.

Дәнге сәрwахтийе

20Сәрwахти к'учада дькә гази,
мәйданада дәнге хwә бьльнд дькә+.

21Әw щийе qалмә-qалма щьвата мьхӧлqәтада дькә дәнги,
ль бәр дәргәһе бажер готьна хwә дьбежә:

22«Гәли беһ'ьша, һ'әта к'әнге һуне беһ'ьшийе һ'ьз бькьн?

Һ'әта к'әнге qәрфе ль qәрфкьра хwәш бе?

У ахмахе бьжәньнә заньстийе+?

23Бәре хwә бьдьнә ширәтед мьн,
әзе р'ӧһ'е хwә ль сәр wәда бьр'ежьм,
готьнед хwә ль wә бьдьмә фә'мкьрьне.

24Әз гази wә дькьм һун набьһен,
дәсте хwә дьрежи wә дькьм кәсәки гӧһдар т'ӧнә,+

25ле ширәтед мьн давежьнә пьшт гӧһе хwә
у һьлатьна мьн qәбул накьн+.
26Әзе жи ль сәр к'әтьна wә бьк'әньм,
дьле хwә ль wә ша кьм, гава тьрс-хоф ль сәр wәда бе,+

27чахе зарин у тәнгаси бе сәре wә,
гава тьрс-хоф мина тә'вийа тәйроке wә бинфьшки кә
у чаwа фьртонә ль сәр wәда бьгьрә.
28Һьнге wе гази мьн кьн ле әзе щабе нәдьм,
әwе дәмана мьнда бьн, ле мьн нәбиньн+.
29Чьмки вана жәнандә заньстийе
у хофа Хӧдан хwәр'а нәбьжартьн,
30ширәтед мьн qәбул нәкьрьн,
qәрфе хwә һ'әму һьлатьнед мьн кьрьн.
31Ләма жи әw гәрәке бәре ә'мәлед хwә бьхwьн
у пе шеwьред хwә т'ер бьбьн+.
32Чьмки жь р'ек'әтьна беһ'ьша wан дькӧжә
у бехәмийа ахмаха wан ӧнда дькә.
33Ле йе гӧһ дьдә мьн wе сах-сьламәт бьжи
у жь саwа хьрабийе т'әвһәв нәбә».

2

Хәлата йе сәрwахтийе дьгәр'ә

2^1Лаwе мьн! Һәгәр тӧ готьнед мьн qәбул ки
у т'әмийед мьн щәм хwә хwәй ки,+
2ӧса кӧ гӧһ бьди сәрwахтийе
у дьле хwә ль бәр билантийе вәки,
3һәгәр гази аqьл ки
у дәнг бьди билантийе
4у тӧ wе бьгәр'и чаwа зив
у пәйк'әви бьбини мина хьзне,+
5те һьнге хофа Хӧдан фә'м бьки
у хwәденаскьрьне бьзаньби+.
6Чьмки Хӧдан ә йе сәрwахтийе дьдә,
заньсти, биланти жи жь дәве Wи дәртен+.
7Әw бона р'аста ачьхийе хwәй дькә,
Әw мәрт'ал ә бона йед р'еда беләк'ә нә+.
8Әw мьqатийе р'ийед р'астийе дькә
у шьвәр'ийа амьнед Хwә хwәй дькә+.

Р'астинаскьрьн

9Һьнге те р'астийе, qьраре, һәqийе, фә'м бьки
у сәрда жи һәр шьвәр'ийед qәнщ+.
10Гава сәрwахти бьк'әвә дьле тә
у занәбун ль р'ӧһ'е тә хwәш бе,
11һьнге фьрасәте тә хwәй кә
у аqьле мьqатийе ль тә бькә,
12wәки тә жь р'ийа хьраб
у wан мәрьвед мьхәнәтә дәрәwин хьлаз кә,
13к'ижан кӧ жь р'ийа р'аст дәрк'әтьнә,
кӧ р'ийед тә'ристанийеда һәр'ьн,
14к'ижан кӧ хьрабийед хwәр'а ша дьбьн
у нәһәqийед хwәр'а дьр'әqьсьн,+
15р'ийед к'ижана харо-маро нә
у шьвәр'ийед хwәда дьхальфьн+.
16Wәки тә жь к'ӧлфәта хәриб хьлаз кә,
жь к'ӧлфәта нәр'едайә хwәйе заре һ'ьләк'ар,+

17жь йа кӧ дәсте хwә жь һ'әлале щаһьлтийа хwә кьрийә
у пәймана бәр Хwәдейе хwә бир кьрийә.

18Мала wе бәрбь мьрьне дьбә
у шьвәр'ийед wе жи алийе мьрийада+.

19Әwед кӧ хwә ль wе дьгьрьн, т'ӧ щар вәнагәр'ьн
у иди нькарьн бенә ль сәр р'ийа жийине.

Хәлат у щәза

20Бона ве йәке тӧ р'ийа qәнщада һәр'ә
у хwә ль шьвәр'ийед р'аста бьгьрә,
21чьмки р'асте бьжин ль сәр ә'рде
у к'амьле ль сәр wе бьминьн,+

22ле нәп'аке жь сәр р'уйе ә'рде ӧнда бьн һәр'ьн
у к'ока беамьна wе бе һатьне+.

3

К'ара жь гӧһдарийе у сәрwахтийе

3^1Лаwе мьн! Дәрса мьн бир нәкә
у дьле тә бьра т'әмийед мьн хwәй кә,+
2чьмки әwе р'ожед дьреж, ә'мьре дьреж
у хер-хwәшийе бьдьнә тә+.
3Бьра дьлшәwати у р'асти жь тә дур нәк'әвьн,
ван стуйе хwәва гьредә, ль сәр т'әхте дьле хwә бьньвисә+.

4Һьнге те ль Хwәде у мәрьва
хwәш бейи у р'успи би.
5Бь т'әмамийа дьле хwә хwә бьсперә Хӧдан,
гӧмана хwә нәдә ль сәр һ'ьше хwә+.
6Һ'әму р'ийед хwәда тӧ Хwәде нас кә
у Әwе һ'әму шьвәр'ийед тә р'аст-дуз кә+.
7Тӧ ль бәр ч'ә'ве хwә хwә сәрwахт нәбинә,
жь Хӧдан хоф кә у жь хьрабийе дур бә+.
8Әв йәке дәрмане нәфса тә бә
у сьһ'әт-qәwата һәстуйед тә бә.
9Һәбука хwәва qәдьре Хӧдан бьгьрә
бь һ'әму бәре дәрәмәтед пешьнва,+
10һьнге ә'мбаред тәйе левар'а т'ьжи бьн
у жь һ'әwзед тә жи мәйа ну бьк'ьшә+.

11Лаwе мьн, ширәта Хӧдан пьшт гӧһе хwәва нәвежә
у нә жи гава Әw ль тә һьлте, ль бәр хwә к'әвә,+

12чьмки Хӧдан һ'ьзкьрийе Хwә ширәт дькә,
чаwа бавәк кӧ кӧр'е хwә һ'ьз дькә+.

Сәрwахти жь хьзне четьр ә

13Хwәзи ль wи мәрьви кӧ сәрwахтийе дьбинә
у ль wи мәрьви кӧ билантийе дьстинә!
14Чьмки к'ара wе жь к'ара зив зедәтьр ә
у qазьнща wе жь зер'е хас+.
15Әw жь кәвьред qимәт гьрантьр ә,
һәр тьште кӧ дьле тә дьк'ьшине wәкә wе набьн+.

16Дәсте wейи р'астеда р'ожед дьреж ьн
у дәсте ч'әпеда жи дәwләт у р'умәт+.

17Р'ийед wе р'ийед хwәшийе нә
у һ'әму шьвәр'ийед wе йед ә'дьлайе нә.

18Әw бона йед кӧ wе дәст тиньн дара жийине йә,
йед кӧ wе qәwин дьгьрьн бәхтәwар дьбьн!+
19Хӧдан пе сәрwахтийе һ'име дьнйайе дани,
пе билантийе ә'зман qәwин-qәдим кьр+.
20Пе занәбуна Wи бебьни дәрәвәбунә
у ә'wр qьр'авийе дьньqьтиньн+.

Р'ийа йе сәрwахт

21Лаwе мьн! Әвана бьра жь бәр ч'ә'ве тә нәчьн,
аqьл у фьрасәте qәwин бьгьрә,
22әве бьбьнә ә'мьре нәфса тә
у хьшьре стӧкӧра тә.
23Һьнге те р'ийа хwәда бехоф һәр'и
у ньге тәйе нәльк'ӧмә+.
24Гава п'алди, те нәтьрси
у гава хәwр'а һәр'и, хәwа тәйе ширьн бә+.
25Те жь хофа ньшкева нәтьрси,
нә жи жь фьзьрдумана нәп'ака, гава ль сәр тәда бе+.

26Чьмки Хӧдане гӧмана тә бә,

Әwе ньге тә хwәй кә, кӧ нәк'әвә т'әләке.

К'омәкдари

27Гава жь дәсте тә те, кӧ алик'арийа дәсттәнга бьки,
хwә жь ве йәке нәдә паш+.

28Нәбежә һәвале хwә:

«Һәр'ә щарәкә дьн wәрә, әзе сьбе бьдьмә тә»,
wәки щәм тә һәйә+.

29Һьндава һәвале хwәда т'ьвдира хьраб нәкә,
чьмки әw бь гӧман ль щәм тә дьминә.

30Щийе бадиһәwа qьр'ька мерьв нәгьрә,
wәки wан хьраби ль тә нәкьрийә.

31Һ'әвсудийа мәрьве зордар нәкә,
т'ӧ щар хwә ль р'екә wан нәгьрә+.

32Чьмки мәрьве qәлп, ль бәр ч'ә'ве Хӧдан зьвер ә,
ле бәле Әw һәвале сьтqе дьле р'аст ә.

33Ньфьр'а Хӧдан ль сәр мала нәп'ака йә,
ле Әw дӧа ода р'аста дькә+.

34Әw пек'әнийа дьк'әнә,
ле к'әрәме дьдә шкәстийа+.

35Сәрwахте р'умәте wар бьн,
ле ахмахе бер'умәтийе.

4

Ширәта бавейә бона сәрwахтийе

4^1Әwләдно! Гӧһ бьдьнә ширәтед баве
у дина хwә бьдьне, wәки аqьл һун һин бьн+.
2Чьмки әзе дәрсед qәнщ бьдьмә wә,
пьшта хwә нәдьнә һун һинкьрьна мьн.
3Чахе кӧ әз кӧр'е баве хwә бум,
дәлалийе дийа хwәйи тайе т'әне бум,
4әwи әз һин дькьрьм у дьгот:
«Бьра дьле тә пәй готьнед мьн бә,
т'әмийед мьн хwәй кә у те бьжийи+.
5Сәрwахтийе бьстинә, аqьл бьстинә,
ве йәке бир нәкә у жь готьнед дәве мьн данәгәр'ә.

6Сәрwахтийе бәр'нәдә у әwе тә хwәй кә,
тӧ wе һ'ьз бькә, әwе пьштоване тә бә.
7Сәри сәрwахти йә, сәрwахтийе бьстинә
у бьра аqьл ль бәр дьле тәда жь һ'әму һәбука тә ширьнтьр бә.

8Тӧ qимәте wе бьзаньбә, әwе тә бьльнд кә,
һәгәр тӧ wе һ'әмез ки, әwе qәдьре тә бьгьрә+.

9Әwе к'офийа р'әwш-к'әрәме бьдә сәре тә,
пе т'аще бәдәwи р'успитийе тә хәлат кә»+.

Р'ийа сәрwахта у хьраба

10Бьбьһе, лаwе мьн, готьнед мьн бькә сәре
хwә у салед ә'мьре тәйе дьреж бьн+.

11Әз р'ийа сәрwахтийе нишани тә дькьм,
шьвәр'ийед р'астийеда әзе тә бьбьм.

12Гава тӧ р'е һәр'и, тьште нәк'әвә бәр ньге тә
у гава тӧ бьр'әви те нәшьмьти нәк'әви+.
13Ширәте мьн qәwин бьгьрә
у дәсте хwә жь wе нәкә,
тӧ wе хwәй кә, чьмки әw ә ә'мьре тә+.
14Нәдә сәр р'ийа нәп'ака
у р'ийа хьрабада нәгәр'ә,+
15һ'әвза хwә жь wе бькә,
wе р'ейеда нәчә, же дур к'әвә wеда һәр'ә.
16Чьмки әвана һ'әта хьрабийе нәкьн,
әw нькарьн р'азен, хәw ч'ә'ве wан нак'әвә
һ'әта кӧ йәки нәшьмьтиньн нәвежьн+.
17Әвана нане хьрабийе дьхwьн
у шәрава зордарийе вәдьхwьн.

18Ле бәле р'ийа р'аста мина р'онайийа
бәрбанге йә, кӧ һеди-һеди дәрте,
һ'әта кӧ т'әмамийа р'оже р'онайи дьбә+.
19Р'ийа нәһәqа чаwа шәвәр'әшеда
кӧ әw ньзаньн wе чь п'әли к'әвьн+.

20Лаwе мьн! Дина хwә бьдә хәбәред мьн
у гӧһе хwә бьдә сәр готьнед мьн,
21бьра әвана жь бәр ч'ә'ве тә нәчьн,
дьле хwәда тӧ ван хwәй кә.
22Чьмки әвана ә'мьр ьн бона әwе кӧ дьбинә
у дәрман ьн бона һ'әму нәфса wи+.
23Жь һәр тьшти зедәтьр мьqати дьле хwә бә,
чьмки канийа ә'мьр жь wи дәрте.
24Дәве дәрәwин жь хwә дур хә,
заре һ'ьләк'ар дури тә бә+.
25Бьра ч'ә'вед тә р'астә-р'аст бьньһер'ьн
у дина бьжангед тә ль пешийа тә бьн.
26Шьвәр'ийа гавед хwә ә'нәнә кә
у һ'әму р'ийед тә шьдийайи бьн+.
27Р'аст у ч'әп нәхальфә,
жь хьрабийе ньге хwә дур хә+.

5

Ширәта кӧ жь зьнек'арийе дур бьн

5^1Лаwе мьн! Дина хwә бьдә сәрwахтийа мьн
у гӧһе хwә бьдә сәр билантийа мьн,+
2wәки фьрасәта тә һәбә
у левед тә занәбуне хwәй кьн+.
3Чьмки жь левед жьна хәриб,
чаwа һьнгьве һелуне же бьньqьтә
у дәве wе жи жь р'ун нәрмтьр ә,+
4ле ахьри тә'л ә мина зьрич'ке
у бьр'айә мина шуре дӧдәви+.
5Ньгед wе бәрбь мьрьне дьбьн
у гавед wе дьгьһиньнә дийаре мьрийа+.
6Р'ийа жийинеда әw т'ӧ щар начә,
р'е-дьрбе wе сьбә-еваре әw нә йәк ьн,
тӧ хwәха ньзани әw к'ӧда дьчә[*].
7Дә ньһа лаwно, гӧһ бьдьнә мьн,
жь готьнед дәве мьн дур нәк'әвьн.
8Жь wе к'ӧлфәте хwә дур хwәй кьн
у незики дәре мала wе нәбьн,
9wәки qәwата хwә нәди һьнәкә дьн
у салед хwә нәди йәки зӧлмк'ар.
10Нәбә кӧ һьнәкә дьн пе qәwатә тә т'ер бьн
у к'әда тә бьк'әвә мала хәлqе
11у тӧ ахьрийе ахә-ах нәки,
гава гоште щане тә бьһ'әлә-бьмашә,
12һьнге бежи: «Мьн чьма ширәт qәбул нәкьр
у дьле мьн һьлатьн беһӧрмәт кьр,
13мьн дәнге ширәтк'аред хwә нәбьһистьн
у гӧһед хwә нәданә ль сәр дәрсдаред хwә?

14Һьндьк мабу әз ль бәр ч'ә'ве к'оме у щьмә'те
бьк'әтама нава һәр хьрабийе».

Һ'але зәwаще

15Тӧ ава жь һ'әwзе хwә вәхwә
у йа кӧ жь бира тә дәрдьк'әвә+.
16Бьра канийед тә к'учеда бәла нәбьн,
ньхалед аве мәйданада нәһәр'ькьн.
17Бьра әw т'әне йед тә бьн,
нә кӧ йед тә у хәриба бьн.
18Канийа тә бьра бьмбарәк бә
у пе жьна хортанийа хwә ша бә,+
19бьра әw хәзала һ'ьзкьри бә
у әw кара һ'әwаск'ар бә,
синг-бәре wе һәр гав тә т'ер кьн
у һәр т'ьм машоqе һ'ьзкьрьна wе бә.
20Чьма лаwе мьн, бьби машоqе жьна зьнек'ар
у синг-бәре жьна хәриб тӧ һ'әмез ки?

21Чьмки р'е-дьрбед мерьв ль бәр ч'ә'ве Хӧдан ьн
у Хӧдан һаш жь һ'әму гавед wан һәйә+.

22Хьрабе пе ә'мәлед хwәйә хьраб бе гьртьне
у пе wәрьсе гӧнед хwә бе гьредане.

23Әwе жь дәст ширәтqәбулнәкьрьне бьмьрә
у жь дәст гәлә ахмахтийа хwә wе ӧнда бә.

6

Һашхwәһәбун

6^1Лаwо! Гава тә жь бәр һәвале хwәва wәк'илти кьр
у жь бәр йәкива дәйн һьлда стуйе хwә,+
2тӧ пе готьна дәве хwә к'әти т'әле,
тә пе готьнед дәве хwә хwә да гьртьне.
3Аһа бькә кӧ хьлаз би, лаwе мьн,
чьмки тӧ к'әти дәсте һәвале хwә,
һәр'ә хwә бавежә ньге һәвале хwә
у лавайа тӧ же бькә.
4Бьра хәw нәк'әвә ч'ә'ве тә
у бьжангед тә нәчьнә ль сәр һәв.
5Хwә хьлаз кә чаwа хәзал жь т'әле,
чаwа тәйрәдә жь дәсте неч'ирван+.

Бехирәти

6Бехирәто! Һәр'ә щәм мурийа,
дина хwә бьдә р'е-дьрбед wан у сәрwахт бә+.
7Нә ахе wан һәйә, нә запьде wан
нә жи сәрwер,
8ле бәле хӧрәке хwә әw һавине дьдьн сәр һәв,
хwарьна хwә жи wәхте нандьруне т'оп дькьн+.
9Бехирәто, һ'әта к'әнге те п'алди?
Те жь хәwа хwә к'әнге һ'ьшйар би+?
10Һ'әта һьнәки р'азейи, һьнәки бьп'оньжи,
һьнәки дәстед хwә бьди ль сәр һәв п'алди,

11һьнге к'әсибийа тәйе мина р'еwики дьз ль сәр тәда бьгьрә,
дәсттәнгийа тәйе жи мина qачахәки+.

Мәрьве нәп'ак

12Мәрьве бекер, мәрьве нәп'ак
бь дәве дәрәwин дьгәр'ә,+
13әw ч'ә'ве хwә дьqӧрч'ьминә,
бь ньгед хwә хәбәр дьдә
у бь т'ьлийа тьшта һин дькә,+
14мьхәнәти дьлада һәйә,
әw т'ьме ль сәр нета хьрабийе йә
у әw хәлqе бәри һәв дьдә.
15Бона ве йәке хәзәбе ньшкева сәр wида бе,
дәрбәкер'а wе бьшке у ду-дәрмане ле нәбә+.

Тьштед Хwәде же ащьз ә

16Ванә шәш тьштед кӧ Хӧдан дьжәнә wан,
һәла һ'әфт ьн кӧ ль бәр Wи һ'әрам ьн:+
17Ч'ә'вед к'ӧбар, зьмане дәрәwин,
дәстед кӧ хуна бесущ дьр'ежьн,+
18дьле кӧ т'ьвдира хьраб дәртинә,
ньгед кӧ бона хьрабийе зу дьр'әвә,+
19шә'де дәрәw, кӧ дәрәwа дькә
у бьра бәри һәв дьдә+.

Һ'әвза хwә жь зьнек'арийе кьрьн

20Лаwе мьн! Т'әмийа баве хwә хwәй кә
у һинкьрьна дийа хwә пьшт гӧһе хwәва нәвежә+.

21Әвана һәр т'ьм бьра сәр дьле тә гьредайи бьн,
ль стӧкӧра тә wаланди бьн+.

22Гава тӧ һәр'и, әwе р'ебәрийа тә бькьн.

Гава тӧ р'азейи, әwе тә хwәй кьн.

Гава һ'ьшйар би, әwе т'әви тә хәбәр дьн.

23Чьмки т'әми ч'ьра йә у һинкьрьн р'онайи,
һьлатьнед ширәте р'ийа жийине йә+.

24Әве тә жь жьна хьраб хwәй кә,
жь зьмане жьна хәрибә зархwәш+.

25Дьле хwәда нәбә машоqе бәдәwийа wе,
бьра тә нәчәлqинә пе бьри-бьжанга+.

26Чьмки р'уйе жьна qавда, мәри дьбә һ'әwще пари нане т'ьси
у жьна ч'ә'вдәр, неч'ирване нәфса маqула йә.
27Дьбә кӧ йәк агьр текә п'ашьла хwә
у к'ьнщед wи нәшәwьтьн?
28Дьбә кӧ йәк ль сәр к'ура егьр бьгәр'ә
у ньге wи нәшәwьтьн?
29Әв жи аһа йа, йе кӧ незики жьна хәлqе дьбә,
һәгәр дәст бавежә wе, әw бе бәла наминә.
30Ломә дьзе бьр'чи найе кьрьне,
гава дьзи зьке хwә т'ер кьр,

31ле бәле гава бе гьртьне, гәрәке һ'әфт щар ле вәгәр'инә,
wе һ'әму һәбука мала хwә бьдә+.
32Ле йе кӧ зьнек'арийе дькә, һ'ьше wи т'ӧнә,
әwе аһа дькә нәфса хwә ӧнда дькә+.
33Әwе ледайи у бер'умәт бә,
жь р'ур'әшийе хьлаз нәбә.
34Чьмки к'ӧмр'әши qалп'ахе сәре мер р'адькә
у р'ожа һ'әйфһьлдане һәwа пе дьк'әвә,+
35жь бәр ве йәкева т'ӧ тьшт бәр ч'ә'ва найе,
чьqас тьшт жи жь бәрва бьди, йәкә диса wе йа хwә бькә.

7

7^1Лаwе мьн! Готьнед мьн хwәй кә
у т'әмийед мьн чаwа хьзнә вәшерә+.

2Т'әмийед мьн хwәй кә кӧ ә'мьр ки
у һәр готьнәкә мьн мина р'онайа ч'ә'ве хwә+.

3Т'ьлийед хwәва wан гьредә,
ль сәр т'әхте дьле хwә бьньвисә+.

4Сәрwахтийер'а бежә: «Тӧ хушка мьн и!»

у билантийе нав кә: «Пьсмаме мьн»,

5кӧ тә хwәй кьн жь жьна хәриб,
жь жьна хәлqейә зархwәш+.

Жьна ч'ә'вдәр

6Щарәке мьн мала хwәда
п'әнщәрер'а дина хwә дайе,
7ва йә нава щаһьлед сахьке дьле хwәда,
ч'ә'ве мьн хортәки бефә'м к'әт,+
8кӧ к'учеда незики ә'нишке
хwә ль р'ийа мала wе гьрт,
9евар бу, р'о чубу ава,
шәв бу, тә'ри к'әтьбу ә'рде+
10у ва жьнәкә к'ьнще qава ле,
бь дьле qанщьхи дәрк'әтә пешийа wи,+
11әw йәкә шәр'удә бәд бу
ньге wе мала wеда нәдьман.
12Тә һәw дьдит дәрва бу, һәw мәйданада
у һәр qӧлч'әкида хwә дьтәланд+.
13Әwе әw хорт гьрт р'амуса
у бе шәрма р'у готә wи:
14«Мьн дийарийа һәләqәтийе дайә,
созе хwә иро анийә сери,
15ләма әз дәрк'әтьмә пешийа тә,
кӧ р'уйе тә бьбиньм, ва мьн тӧ дити.
16Мьн щи-ньвина хwә пе сьпич'ала
мьсьрейә р'әнг-р'әнги хәмьландийә.
17Мьн ньвина хwә зьмьр, уд
у дарчин кьрийә+.

18Wәрә әме хwәр'а бьк'әвьнә к'еф-һ'әнәка һ'әта сьбе,
бь шабуне т'әв дәрбаз кьн.
19Чьмки мере мьн нә ль малә,
р'екә дурда әwа чуйә,
20к'иське п'әра хwәр'а бьрийә,
хьлазийа мәһе әwе бе мале».

21Пе зархwәшийа хwә әw кьрә машоqе хwә
у заре хwәйи хwәш, сәр хwә бәнги кьр+.
22Һьнге әwи зу да пәй wе чу,
чаwа га кӧ дьчә qәсабхане
у мина һ'әйwанәкә капстукьри,+
23һ'әта кӧ тир щәгәра wи бьгьрә,
чаwа кӧ ч'ьвик хwә т'әлер'а дьгьһинә
у ньзанә кӧ әw р'ӧһ'ьстине wе йә.
24Дә ньһа гәли әwләда, дәнге мьн бьбьһен
у гӧһ бьдьнә готьнед дәве мьн.
25Бьра дьле тә бәрбь р'ийа wе нәзьвьр'ә
у шьвәр'ийед wеда нәхальфә.
26Чьмки гәләк бь дәсте wе бьриндар бунә
у гәләкә мерхас бь дәсте wе һатьнә кӧштьне.
27Мала wе р'ийа дийаре мьрийада йә,
йа кӧ дьбә жер щи-wаре мьрийа+.

8

Дәнге сәрwахтийе у билантийе

8^1Сәрwахти гази дькә
у биланти дькә дәнги!+
2Әw ль һеланед жорьн дәве р'ийа
у нава шьвәр'ийада дьсәкьнә.
3Әw ль бәр дәргәһе кӧ дьк'әвьнә бажер,
ль бәр дәрийе к'ижанир'а дәрбаз дьбьн дькә гази:

4«Әз гази wә дькьм гәли мәрьва
у дәнг дьдьмә әwләдед инсен!
5Гәли беһ'ьша, сәрwахтийе һин бьн,
гәли ахмаха һ'ьш бькьнә сәре хwә+.
6Бьбьһен, чьмки әзе тьштед маqули бежьм
у дәве хwә вәкьм бона тьштед р'аст.
7Дәве мьне р'астийе бежә,
чьмки нәп'аки, заре мьнр'а һ'әрами йә.
8Һ'әму готьнед дәве мьн бь р'астийе нә,
нава wанда тьштед qәлп у хар т'ӧнәнә.
9Әвана һ'әму фә'мдаринә бона йе аqьл
у әвана р'аст ьн бона йед заньсти стандьнә.
10Дәрсе мьн һьлдьн, нә кӧ зив,
заньстийе, нә кӧ зер'е хас+.
11Чьмки сәрwахти жь лал у дӧр'а четьр ә
у һәр тьштед дьле мерьвда бьһа, wәкә wе набә+.

12Әз, сәрwахти, фьрасәтеда дьминьм,
фә'мина занәбуне ә'йан дькьм.
13Хофа Хwәде хьраби жәнандьн ә,
к'ӧбари, бабахи у р'ийа хьраб
ӧса жи заре мьхәнәт бәр ч'ә'ве мьн р'әш ьн+.
14Шеwьр шеwьра мьн ә, фьрасәт фьрасәта мьн ә,
әз ьм биланти, qәwат qәwата мьн ә+.
15Пе мьн п'адша п'адшатийе дькьн,
мир qьраред р'астийе дьдьн.
16Пе мьн сәрwер сәрwерийе дькьн,
ӧса жи ә'сьлзадә у һ'әму һ'акьмед р'аст.
17Әз һ'ьзкьрийе хwә һ'ьз дькьм,
йед бь дьл мьн дьгәр'ьн мьн дьбиньн+.
18Дәwләт у р'умәт щәм мьн ьн,
хьзна нәп'уч' у чәрха р'аст+.
19Бәре мьн жь зер' четьр ә, жь зер'е зәр жи,
фәйда мьн жи жь зиве жьбарә+.
20Әз р'ийа р'астийеда дьгәр'ьм
у нава шьвәр'ийед һәqийеда,
21wәки һәбуке бьдьмә һ'ьзкьрийед хwә
у хьзьндангед wан әз дагьрьм.

Бәри һәбуна сәрwахтийе

22Дәма дәстпекьрьна шьхӧле Хӧдан, әз щәм Wи бум,
һе бәри кьрьнед Wийә пеш+.

23Әз һе бәри һәр-һәйе һатьмә qәдимкьрьне,
сәре серида, бәри пешдаһатьна дьнйайе.

24Әз бәри бебьнийа бумә,
һе бәри канийед авед гӧр'.

25Һе ч'ийа-бани щи-wар нәбуйи,
бәри гьра әз бумә+.

26Гава Әwи һе нә ә'рд, нә дәшт ә'фьрандьбу
у нә жи һе аха дьнйайе,

27гава Әwи ә'зман че дькьрьн әз ль wьр бум.

Гава ль сәр р'уйе ава бебьни гьловәр'и к'ьшанд,+

28гава Әwи ә'зманада ә'wр дьданә сәкьнандьне,
канийед бебьнийа qайим-qәдим дькьрьн,+
29гава синоре бә'ре дани
кӧ ав фәрмана Wи дәрнәк'әвә,
гава һ'име дьне давит,+
30һьнге әз ль щәм Wи чирәдәст бум.
Әз шабуна Wийә һәр р'ож бум,
һәр т'ьм ль бәр Wи ша дьбум,
31әз бь һәр тьштед дьнйа Wида ша дьбум
у әшqа мьн әwләдед инсен бу.

Дәнге сәрwахтийе

32У ньһа, гәли зар'а, гӧһдарийа мьн бькьн.

Хwәзи ль wан, йед кӧ р'е-дьрбед мьн хwәй дькьн!+

33Гӧһ бьдьнә ширәта һуне сәрwахт бьн,
пьшт гӧһе хwәва wан нәвежьн.
34Хwәзи ль wи мәрьви кӧ мьн дьбьһе,
һәр р'ож ч'ә'ве wи ль сәр дәргәһе мьн ә
у дина wи ль дәрийед мьн ә.
35Чьмки к'е әз дитьмә, жийин дитийә
у жь Хӧдан wе к'әрәме бьстинә,+
36ле йе кӧ мьн жь дәсте хwә бькә,
әw зьраре дьдә нәфса хwә
у һ'әмуйед кӧ дьжәньнә мьн,
әw мьрьне һ'ьз дькьн».

9

Газийа сәрwахтийе

9^1Сәрwахтийе мала хwә ава кьр,
һ'әфт стун данә сәкьнандьне,
2һ'әйwана хwә сәржекьр, шәрава хwә
льһәв дани у сьфьра хwә һазьр кьр,+
3щарийед хwә шандьн,
жь бьльндщийед бажер кӧ бькьн гази:+
4«К'и беһ'ьш ә, бьра бе вьра!
У бежьнә кемаqьла:
5‹Wәрьн бьхwьн нане мьн
у һун вәхwьн шәрава мьнә льһәвдайи+.
6Дәст жь беһ'ьшийе бьк'ьшиньн, кӧ һун бьжин
у хwә ль р'ийа билантийе бьгьрьн›».

Ширәта сәрwахтийе

7Әwе кӧ пек'әни ширәт дькә,
әw беһӧрмәтийе сәр хwәда тинә
у йе нәп'ак һьлте, әw ләк'а wи ль хwә дьхә.
8Пек'әни ширәт нәкә, кӧ нәбә нәйаре тә,
ле йе сәрwахт ширәт кә, әwе тә һ'ьз бькә+.
9Йе сәрwахт ширәт кә у әwе һе сәрwахт бә,
мәрьве р'аст һин кә, занәбуна wийе һе зедә бә+.

10Сәре сәрwахтийе хофа Хӧдан ә,
Йе Һәри Пироз наскьрьн биланти йә+.
11Чьмки пе мьн р'ожед тәйе гәләк бьн
у салед ә'мьре тәйе зедә бьбьн+.
12Һәгәр тӧ сәрwахт и, әw к'ара тә йә
у һәгәр пек'әни йи, те зийане т'әне бьк'ьшини.

Газийа ахмахтийе

13Ахмахти жьнәкә qалмә-qалм ә,
беһ'ьш у бефә'м ә+.

14Әwа йан ль бәр дәре мала хwә р'удьни,
йан жи сәр т'әхте бьльндщийед бажер,

15гази йед р'еда дькә,
к'ижан кӧ р'ийа хwәда р'аст дьчьн:

16«К'и беһ'ьш ә, бьра бе вьра!»

Әwа дьбежә кемаqьла:

17«Ава дьзийе ширьн ә,
нане дьзива те хwарьне тә'м ә»+.

18Ле әwе гӧһ дьдә wе ньзанә кӧ ль wьр мьри нә,
меванед wе гәлийе дийаре мьрийада нә.

10

К'ома мәсәлед Сьлеманә ә'wльн

10^1Мәсәлед Сьлеман:

Кӧр'е сәрwахт баве хwә ша дькә,
ле кӧр'е ахмах к'әдәра дийа хwә йә+.

2К'ара хьзнед нәп'акийе т'ӧнә,
ле р'асти жь мьрьне хьлаз дькә+.

3Хӧдан наһелә кӧ йе р'аст бьр'чи бьминә,
ле һ'уфә-һ'уфа нәп'ака ч'ә'ве wанда дьһелә+.

4Дәсте хwәр'анәдитийа мерьв бәләнгаз дькә,
ле дәсте йе хирәт дәwләти дькә+.

5Әwе кӧ һавине дьдә ль сәр һәв, кӧр'е билан ә,
кӧр'е кӧ дәма нандьруне р'адьзе, әw qара баве йә.

6Дӧа сәр сәре р'аста һәйә,
ле дәве нәһәqада зордари вәшарти йә.

7Дӧа сәр биранина наве р'аста йә,
ле наве нәп'ака дьр'ьзә дьчә+.

8Йе хwәйе дьле сәрwахт, әw т'әмийа qәбул дькә,
ле йе хwәйе заре ахмах wе сәрсери бе.

9Йе кӧ р'ийа хwәда беләк'ә йә, әw бехоф дьчә,
ле йе кӧ р'ийа хwә дьт'әр'ьбинә, әw нәдити наминә+.

10Йе кӧ бь ч'ә'ва дькә, дьбә сәбәбе хьрабийе
у йе зьмане хwә нькарә, wе сәрсери бе+.

11Дәве йе р'аст канийа жийине йә,
ле дәве нәһәqада зордари вәшарти йә+.

12К'ин-бох шер' т'әвр'адькә,
ле һ'ьзкьрьн һәр хьрабийе дьньхемә+.

13Сәрwахти ль сәр заре билана йә,
ле шьвдар бона пьшта беһ'ьша йә+.

14Йед сәрwахт занәбуне т'оп дькьн,
ле дәве беһ'ьш незики qәда-бәла йә+.

15Һәбука дәwләтийа бона wан, чаwа бажарәки зор ә,
ле п'әришанийа фәqира бәләнгазийа wан ә+.

16К'әда р'аста жийин ә,
qазьнщкьрьна нәп'ака гӧнә+.

17Ширәтхwәйкьри нава р'ийа жийинеда йә,
ле йе һьлатьне qәбул накә дьхальфә+.

18К'и к'ине вәдьшерә әw дәрәwи нә
у к'и хәйбе дькә әw беһ'ьш ә.

19Зә'фхәбәрданеда гӧнә һәнә,
ле йе зьмане хwә дькарә әw аqьл ә+.

20Зьмане мәрьве р'аст зиве бьжарти йә,
ле дьле нәп'ака нә т'ӧ тьшт ә.

21Дәве р'аста гәләка т'ер дькьн,
ле ахмах жь дәст беһ'ьшийе дьмьрьн+.

22Дӧайе Хӧдан һәбуке дьдә
у к'әдәре сәрда зедә накә.

23Хьрабикьрьн бона ахмаха сәйрәнг ә,
сәрwахти жи ль мере билан хwәш ә+.

24Нәп'ак жь чь дьтьрсә те сәре wи,
ле хwәстьна йед р'аст тенә сери+.

25Бобәлиск р'адьбә нәп'ак ӧнда дьбә,
ле йе р'аст сәр һ'име һ'әта-һ'әтайе йә+.

26Чаwа сьркә бона дьрана у ду жи бона ч'ә'ва,
ӧса жи хwәр'анәдити, бона йе кӧ wи дьшинә+.

27Хофа Хӧдан ә'мьре мәрьв дьреж дькә,
ле салед нәп'ака wе кем бьн+.

28Гӧмана р'аста шабун ә,
ле мьразе нәп'ака wе ч'ә'ве wанда бьминә+.

29Р'ийа Хӧдан сура дор беләк'а йә,
ле бона нәһәqа wеранкьрьн ә.

30Р'асте т'ӧ щар нәльк'ӧмә,
ле нәп'аке ль сәр дьне нәминьн+.

31Дәве йе р'аст сәрwахтийе дәртинә,
ле зьмане мьхәнәт wе бе бьр'ине+.

32Заред р'аста тьштед мә'рифәт заньн,
ле дәве нәп'ака мьхәнәтийе.

11

11^1Мезина qәлп ль бәр Хӧдан һ'әрами йә,
ле мезина р'аст ль Wи хwәш те+.

2Гава к'ӧбари те, беһӧрмәти жи те,
ле сәрwахти т'әви шкәстийа йә+.

3Һ'әлалийа р'аста wе р'ебәрийа wан бькә,
ле һ'ьләк'арийа фелбаза wе к'ока wан бинә+.

4Р'ожа хәзәбе һәбук к'аре надә,
ле р'асти жь мьрьне хьлаз дькә+.

5Р'астийа к'амьла р'ийа wан р'аст дькә,
ле нәһәq пе нәһәqийед хwә дьк'әвьн+.

6Р'астийа р'аста wе wан хьлаз кә,
ле хайин пе хайинтийа хwә те гьртьне+.

7Гава мәрьве нәп'ак дьмьрә, гӧмана wан жи ӧнда дьбә
у мәрәме нәһәqа найе сери+.

8Йе р'аст wе жь тәнгасийе хьлаз бә
у дәwса wи йе нәһәq дьк'әве+.

9Мәрьве бехwәде пе дәве хwә һәвал-һогьра ӧнда дькә,
ле йед р'аст бь заньстийе хьлаз дьбьн.
10Ль сәр ачьхийа р'аста бажар ша дьбә
у сәр к'әтьна хьраба дәнге шайе те+.
11Бь дӧайе р'аста бажар гӧл дьдә,
ле бь дәве нәп'ака хьраб дьбә+.
12Кемаqьл щинаре хwә беһӧрмәт дькә,
ле мәрьве аqьл хwә кәр' дькә.
13Гьлигәр'о сӧр'е ә'йан дькә,
ле ширһ'әлал wе йәке вәдьшерә+.
14Жь бесә'витийе щьмә'т ӧнда дьбә,
ле бь к'ома шеwьркьра хьлаз дьбә+.
15Йе дьбә wәк'иле дәйндарийа йәки нәнас,
әw хьрабийе ль хwә дькә,
ле йе кӧ хwә жь wәк'илтийа дәйндарийе дур дьгьрә,
әw бехоф ә.

16Жьна ә'сьл qәдьр дьстинә,
ле мәрьве зордар т'әне һәбуке.

17Мәрьве р'ә'м qәнщийе ль хwә дькә,
ле мәрьве бер'ә'м хьрабийе ль хwә дькә.

18Мәрьве нәп'ак кьре п'уч' дькә,
ле йе р'астийе дьр'әшинә хwәйе маше хwә йә+.

19Чаwа йе р'астийеда майи дьчә бәрбь жийине,
ӧса жи йе хwә ль хьрабийе гьрти бәрбь мьрьне+.

20Хwәйе дьле хьраб ль бәр Хӧдан һ'әрам ьн,
ле йе кӧ р'ийа беqӧсурда дьчьн ширьне Wи нә+.

21Т'ӧ щар нәһәq бе бәла наминә
ле зӧр'әта р'аста wе хьлаз бә+.

22К'ӧлфәта бәдәwә бефә'м,
чаwа хәлаqа зер'ин фьнща бәразда.

23Хwәстьна р'аста т'әне qәнщи йә,
ле мәрәме нәп'ака хәзәбә.

24Һьнәк бь мәр'данийе зедә дькьн,
һьнәк жи бь тьмайе кем дькьн+.

25Нандаре сьһ'әт у qәwат бә,
авдарр'а жи аве бе дайине+.

26К'и гәньм вәдьшерә ньфьр'а хәлqе сәр ә,
ле йе кӧ дьфьрошә дӧа ль сәр ә+.

27Йе дәмана qәнщийеда йә хатьр дьстинә,
ле йе хьрабийе дьгәр'ә әw жи те сәре wи+.

28Йе гӧмана хwә данийә ль сәр һәбука хwә wе бьк'әвә,
ле р'асте мина ч'ьqьле шин гӧлдьн+.

29Йе зьраре дьдә мала хwә, байе бьбә мьлк'е wи
у йе ахмах дьбә хӧламе йе сәрwахт.

30Бәре р'аста дара жийине йә
у йе сәрwахт дәлалийе хәлqе йә+.

31Һәгәр сәр дьне р'аст һәqе хwә дьстиньн,
нәп'ак у хьрабе һе бьстиньн+.

12

12^1Йе ширәта һ'ьз дькә, әw заньстийе һ'ьз дькә,
ле йе һьлатьне һ'ьз накә, әw беһ'ьш ә+.

2Мәрьве qәнщ Хӧдан херхwазе wи йә,
ле мәрьве мьхәнәт Әw диwана wи дькә.

3Мәрьв бь нәп'акийе бьнгәһ нагьрә,
ле р'аwед р'аста т'ӧ щар наһ'әжьн+.

4Жьна ә'сьл т'аще мере хwә йә,
ле йа хwәйиqар мина кӧрме һәстуйе wи йә+.

5Фькьред р'аста һәq-һ'әлал ьн,
ле шеwьред нәп'ака мьхәнәти нә+.

6Готьнед нәп'ака т'әләкед хунр'етьне нә,
ле дәве р'аста мерьв хьлаз дькә+.

7Нәп'ак дәвәр'у дьбьн у ӧнда дьбьн,
ле малед р'аста qәwин дьминьн.

8Мәрьв wәкә фә'ме хwә хwәйиqәдьр ә,
ле йе хwәйе дьле хьраб бер'умәт дьбә.

9Qәнщ ә бәрбьһер би у хwәйийе хӧламәки,
нә кӧ п'айдар у мәрьве һ'әwще нан.

10Дьле йе р'аст сәр һ'әйwане wи дьшәwьтә,
ле йед нәп'ак беисаф ьн+.

11Йе ә'рде хwә бещәр дькә, wе нане хwә т'ер бьхwә,
ле йе дьдә пәй тьште п'уч', әwа йәки беһ'ьш ә+.

12Ч'ә'ве нәп'ака ль т'алане хьраба йә,
ле р'аwе р'аста шьдийайи нә.

13Йе хьраб бь дәве хwә дьк'әвә егьр,
ле р'асте жь тәнгасийе дәрк'әвә+.

14Мәрьв бь бәре дәве хwә хер-хьзнева т'ер дьбә
у wәкә кьред дәста әw п'ара хwә дьстинә+.

15Р'ийа ахмах ль бәр ч'ә'ва р'аст ә,
ле йе сәрwахт гӧһ дьдә ширәта+.

16Ахмах пер'а-пер'а һерса хwә дьдә к'ьфше,
ле йе аqьл шашийе вәдьшерә+.

17Йе һәq хәбәр дьдә, р'астийе ә'лам дькә,
ле шә'де дәрәw, хапандьне+.

18Һьнәк бь хәбәра мина шур мерьв бьриндар дькьн,
ле зьмане сәрwахта дәрмане дьла йә+.

19Дәве р'астготи сәр йа хwә дьминә,
ле зьмане дәрәwин дәм-дәми йә+.

20Дьле фькьрхьрабада мьхәнәти нә,
ле йе сәр ә'дьлайе дьфькьрьн wе ша бьн.

21Т'ӧ хьраби wе нәйе сәре р'аста,
ле нәп'аке жь qәдә-бәла ч'ә'в вәнәкьн+.

22Жь заре дәрәw Хӧдан зьвер ә,
ле йе п'әргалә амьн Wи хwәш тен+.

23Мәрьве аqьл занәбуна хwә вәдьшерә,
ле дьле ахмаха, ахмахтийа wи ә'йан дькә+.

24Дәсте мәрьве хирәт сәрwерийе дькә,
ле хwәр'анәдити борщдар ә.

25Кӧл-дәрд дьле мерьв wи дьһ'әлинә,
ле готьнәкә qәнщ wи ша дькә.

26Мәрьве р'аст р'е нишани һәвале хwә дькә,
ле р'ийа нәп'ака wан дьхальфинә.

27Хwәр'анәдити неч'ира хwә нак'әлинә,
ле мәрьве хирәт хwәйиһәбук ә.

28Шьвәр'ийа р'астийеда жийин һәйә
у р'ийа wеда мьрьн т'ӧнә.

13

13^1Кӧр'е сәрwахт гӧһ дьдә дәрсе баве хwә,
ле йе пек'әни гӧһ надә һьлатьне+.

2Мәрьв бь бәре дәве хwә хwәшийе дьхwә,
ле нәфса нәамьна зордарийе дьхwазә+.

3Йе дәве хwә дькарә, әw хwә хwәй дькә,
ле йе дәве хwә гәләки вәдькә, wе ӧнда бә+.

4Нәфса хwәр'анәдити дьхwазә, ле тьштәки wи т'ӧнә,
ле нәфса мәрьве хирәт т'ер-т'ьжи дьбә+.

5Мәрьве р'аст жь готьна дәрәw зьвер дьбә,
ле нәп'ак хwә дькә р'обәт, шәрми дьбә.

6Р'асти р'аста хwәй дькә,
ле нәп'аки гӧнәк'ар сәрсери тинә+.

7Һәнә мәри хwә к'ьфш дькьн кӧ дәwләти нә, ле бе тьшт ьн,
мәри жи һәнә әw к'ьфш дькьн кӧ к'әсиб ьн,
ле гәләки дәwләти нә+.

8Мәрьв жь бәр нәфса хwәва һәбука хwә дьдә,
ле хәма йе бәләнгаз нинә.

9Ч'ьра мәрьвед р'аст wе шәwq бьдә,
ле ч'ьра йе нәп'ака wе весә+.

10Жь к'ӧбарийе т'әне шәр'-дә'w дәртен,
ле сәрwахти щәм ширәтһьлдайа йә+.

11Һәбука һ'әрамийе һати, һ'әрамийе жи дьчә,
ле бь худана һ'әлал к'әдкьри wе зедә бә.

12Гӧмана кӧ дәрәнги дьбә, дьл дешинә,
ле гьһиштьна мәрәм, мина дара жийине йә+.

13Йе хәбәре беһӧрмәт дькә, әw зийане сәр хwәда тинә,
ле йе жь т'әмийе дьтьрсә, wе маше хwә бьстинә.

14Һинкьрьна йе сәрwахт канийа жийине йә,
кӧ мерьв жь т'ор'а мьрьне дур бьгьрә+.
15Фә'ме qәнщ мә'рифәтийе тинә,
ле р'ийа йед беамьн зә'мәт
16Һәр кәсе аqьл бь заньстийе дькә,
ле йе ахмах, ахмахтийе дьдә к'ьфше+.
17Qасьде хьраб хәта-бәла йә,
ле йе амьн дәрман ә+.

18Йе ширәта qәбул нәкә бәләнгази у qаре бен сәре wи,
ле йе гӧһ дьдә һьлатьне, qәдьре wийе бьльнд бә+.

19Хwәстьна мерьв кӧ те сери дьл ша дьбә,
ле йе ахмах хwә жь хьрабийе пашдагьртьне зьвер ә.

20Һәвале сәрwахта сәрwахт дәрте,
һәвале ахмаха хьраб дәрте.
21Хьраби те сәре гӧнәк'ара,
ле qәнщийе р'астар'а бе дайине.
22Мәрьве qәнщ мьлк' дьһелә нәвийед хwәр'а,
ле һәбука гӧнәк'ара бона р'аста те т'опкьрьне+.

23Ә'рде бәләнгазада гәләк р'ьсq һәйә,
ле жь дәст нәһәqийе дәст wан дьчә.

24Йе шьва ширәте надә хәбате, әw зар'а хwә һ'ьз накә,
ле йе һ'ьз дькә, әw зар'отийеда бь т'әрбәт ширәт дькә+.

25Йе р'аст дьхwә ч'ә'ве wи хwарьнеда наминә,
ле зьке йе нәп'ак ньзанә т'ербун чи йә+.

14

14^1К'ӧлфәта сәрwахт мала хwә ава дькә,
ле йа ахмах пе дәсте хwә һьлдьшинә.
2Йе р'ийа р'астда дьчә әw жь Хӧдан дьтьрсә,
ле к'и р'ийа харо-марода дьчә, әw Wи беһӧрмәт дькә+.

3Дәве ахмах шьва сәр пьшта wи йә,
ле дәве сәрwахта хwә зәфт дькьн+.

4К'идәре га т'ӧнә, афьр' вала йә,
ле пьшти га гәләк дәрәмәт те сәр һәв.

5Шә'де амьн дәрәwа накә,
ле шә'де дәрәw, дәрәw жь дев дьwарьн+.

6Пек'әни сәрwахтийе дьгәр'ә, ле набинә,
ле бона билана заньсти р'ьһ'әт ә+.

7Жь мәрьве ахмах дур к'әвә,
тӧ занәбуне дәве wида набини.

8Сәрwахтийа мәрьве аqьл әв ә, кӧ р'ийа хwә занә,
ле ахмахтийа ахмах хальфандьнә.

9Ахмах сәр гӧнәкьрьне дьк'әньн,
ле нава р'астада бәрбьһери һәйә.

10Һәр дьл дәрд у кӧлед хwә занә
у кәсәк т'әви шабуна wи набә.

11Малед нәп'ака wе wеран бьн,
ле һ'олькед р'аста wе гӧл дьн+.

12Р'е һәйә кӧ мерьвр'а р'аст хӧйа дькә,
ле хьлазийа wе р'ийа мьрьне йә+.

13Щар-щара дәви к'ән ә, дьли кӧл ә,
щар-щара жи ахьрийа шабуне шин у гьри йә+.

14Мәрьве дьлхьраб жь бәред р'ийа хwә т'ер дьбә,
ле мәрьве qәнщ жь бәре кьред хwә.

15Мәрьве сахьке дьле хwә һәр готьне баwәр дькә,
ле йе аqьл дина хwә дьдә гавед хwә.

16Йе сәрwахт дьтьрсә у жь хьрабийе дур дьк'әвә,
ле йе ахмах дьqьлqьлә у щӧлә'т дьбә.

17Йе зу һерс дьк'әвә беһ'ьшийе дькә,
ле мәрьве сәрwахт сәбьр дькә.

18Йе беһ'ьш wе ахмахтийе qазьнщ кьн,
ле йе аqьл заньстийева тен к'офикьрьн.

19Хьрабе ль бәр qәнща дәвәр'уйа бен,
нәп'аке жи ль бәр дәре р'аста+.

20К'әсиб һ'әта ль бәр ч'ә'ве һәвале хwә жи р'әш ә,
ле достед дәwләти гәләк ьн+.

21К'и qәдьре йәки нагьрә, әw гӧнә дькә,
ле йе дәст давежә к'әсиб, хwәзьли йә+.

22Гәло йед хьраб дьфькьрьн нахальфьн?

Ле йед qәнщ дьфькьрьн, qәнщи у р'астийе дьбиньн.

23Һәр шьхӧлида к'ар һәйә,
ле п'уч'хәбәрдан дьбә т'ӧнәбуне+.
24Һәбука сәрwахта т'аще wан ә,
ле к'офийа ахмаха ахмахтийа wан ә.
25Шә'де амьн мерьв хьлаз дькә,
ле йе qәлп мьхәнәтийе дьдә дәр.
26Хофа Хӧдан гӧманәкә qәwин ә
у бона зар'ед хофк'еш һеwаргәһ ә.
27Хофа Хӧдан канийа жийине йә,
кӧ мерьв жь т'ор'а мьрьне дур бьгьрә+.
28Мьхӧлqәта зә'ф qәдьре п'адше йә,
ле мьхӧлqәта кем к'әтьна мир-бәга йә.
29Мәрьве хwәйисәбьр, йәки гәләки билан ә,
ле йе зу qӧлоз дьбә, беһ'ьшийа хwә дьдә к'ьфше+.

30Дьле р'ьһ'әт жийина бәдәне йә,
ле һ'әвсуди кӧрме һәстуйа йә+.

31Әwе кӧ к'әсиб дешинә, әw qәдьре Хӧльqдаре wи дьк'әвә,
ле йе алийе дәсттәнга дькә, әw qәдьре Хwәде дьгьрә+.

32Жь дәст хьрабийа хwә нәп'ак дәвәр'уйа те,
ле һ'әта бәр мьрьне жи гӧмана йе р'аст һәйә.

33Дьле мәрьве аqьлда сәрwахти дьминә,
ахмах жи заньн әw йәк чийә.

34Р'асти мьләт бьльнд дькә,
ле гӧнә мьләт р'ур'әш дькә.

35П'адша ль хӧламе аqьл хwәш ә,
ле һерса wи ль сәр йе кӧ р'ур'әшийе тинә.

15

15^1Щаба нәрм һерсе датинә,
ле готьна һ'ьшк һерсе р'адькә+.
2Зьмане йе сәрwахт заньстийе хwәш дькә,
ле жь дәве ахмах ахмахти дьр'ьжә+.
3Ч'ә'ве Хӧдан ль һәр дәра йә,
Әw qәнщ у хьраба дьбинә+.
4Заре ширьн дара жийине йә,
ле йе хальфи еша дьла йә+.
5Ахмах дәрса баве хwә беһӧрмәт дькә,
ле йе гӧһ дьдә һьлатьне, фьрасәта wи зедә дьбә.

6Малед р'астада хьзна мәзьн һәйә,
ле к'әда нәп'акада кӧл у дәрд.

7Дәве сәрwахта заньстийе бәла дькьн,
ле дьле ахмаха ӧса накә.

8Хӧдан жь qӧрбана нәп'ака зьвер ә,
ле дӧайе р'аста ль бәр дьле Wида ширьн ә+.

9Хӧдан жь р'ийа нәп'ака зьвер ә,
ле йед ль пәй р'астийе дьчьн һ'ьз дькә.

10Йе жь р'е дьк'әвә бе бәла наминә
у йе һьлатьне һ'ьз накә wе нәминә+.

11Дийаре мьрийа у гәлийе һәй-wайе ль бәр Хӧдан ьн,
иди к'ӧ ма дьле әwләдед мерьв+.
12Йе жь хwә р'ази ширәтк'аре хwә һ'ьз накә
у начә щәм сәрwахта+.
13Дьле ша бәшәра хwәш ә,
ле дьле кӧл һ'ьнавзәр ә+.
14Дьле билана заньстийе дьгәр'ә,
ле дәве ахмах ахмахтийева т'ьжи йә+.
15Хwәйе дьле кӧл һәр р'ож шинеда йә,
ле хwәйе дьле ша һәр т'ьм шайеда йә.
16Qәнщ ә һьндьк бь хофа Хӧдан,
нә кӧ хьзна гәләк бь шәр' у дә'w+.
17Qәнщ ә хwарьна п'ьнщар'е бь һ'ьзкьрьне,
нә кӧ гайе дәрмаликьри бь к'ин-бох+.
18Мәрьве һерс шер' т'әвр'адькә,
ле йе бәрбьһер qалмә-qалме дьсәqьр'инә+.
19Р'ийа хwәр'анәдити мина чита стьри йә,
ле шьвәр'ийа р'аста р'аст-дуз ә+.
20Кӧр'е сәрwахт баве хwә ша дькә,
ле мәрьве ахмах qәдьре де ньзанә+.
21Ахмахти бона кемаqьл шабун ә,
ле йе аqьл дьдә ль сәр р'ийа р'аст+.
22Бе ширәт мәрәм у т'ьвдир бәтал дьбьн,
ле бь сайа гәләк ширәтк'ара әw тенә сери+.
23Мәрьв пе щабдайина хwәйә р'аст ша дьбә,
чьqас хwәшә һәр хәбәр wәхте хwәда!+
24Р'ийа жийине мәрьве аqьл бәрбь жор дьбә,
кӧ wан дур хә жь дийаре мьрийайә жерьн+.
25Хӧдан малед к'ӧбара дәвәр'у дькә,
ле синоре жьнәбийа дьшьдинә+.
26Хӧдан жь фькьре йе хьраб зьвер ә,
ле хәбәред йе бехельф ль Wи хwәш тен+.
27Ч'ә'вбьр'чити шәр'-дә'w дькә мала хwә,
ле йе р'ӧшәта һ'ьз накә wе бьжи+.
28Дьле йе р'аст ль сәр щабдайине дьфькьрә,
ле жь дәве нәп'ака хьраби дьр'ьжә+.
29Хӧдан жь нәп'ака дур ә,
ле дӧайе р'аста дьбьһе+.
30Р'онаийа ч'ә'ва дьл ша дькә,
мьзгинийа хер жи һәстуйа дьшьдинә+.
31Йе кӧ гӧһ дьдә һьлатьна жийине,
хwәха жи wе нав сәрwахта бе жийине.
32Йе ширәта qәбул накә, әw хәниме хwә йә,
ле к'и һьлатьне qәбул дькә, аqьл т'оп дькә+.
33Хофа Хӧдан сәрwахтийе һин дькә,
бь мьлуктийе бәрбь р'умәте дьбә+.

16

16^1Т'ьвдиред дьле мерьвда йе wи нә,
ле щабдарийа зьмен жь Хӧдан ә+.

2Һ'әму р'ийе мерьв ль бәр ч'ә'ве wи паqьж ьн,
ле Хӧдан р'ӧһ'а дьдә ль сәр мезине+.

3Шьхӧле хwә бьдә дәсте Хӧдан
у те бьгьһижи нет-мәрәме хwә+.

4Һәр тьшт Хӧдан бь мәрәм кьрийә,
нәп'ак жи бона р'ожа охьрме гьран+.

5Хӧдан жь һ'әму к'ӧбар-бабаха зьвер ә
у әw т'ӧ щар бе бәла наминьн+.

6Бь дьлшәwатийе у амьнийе гӧнә тенә к'әwандьне
у хофа Хӧдан мерьв жь хьрабийе дур дьхә+.

7Гава Хӧдан р'ийа йәки бәгәм дькә,
һ'әта дьжмьне wи жи т'әви wи ль һәв тинә+.

8Qәнщә һьндьк бь р'астийе,
нә кӧ мале п'ьр' бь нәһәqийе+.

9Дьле мерьв р'ийа дьдә ль бәр хwә,
ле Хӧдан гаве wи р'аст дькә+.

10Һ'ӧкӧме Хwәде ль сәр дәве п'адше йә
у дәве wи диwанеда шаш набә+.

11Т'әрәзи у мезин р'аст йе Хӧдан ьн,
кәвьред мезинейә т'орпәда кьред Wи нә+.

12П'адша жь хьрабикьрьне зьвер ьн,
чьмки т'әхтед wан бь р'астийева qәдим ьн+.

13П'адша ль йе заре бехельф хwәш ьн,
әwана йе р'аст хәбәр дьдә һ'ьз дькьн+.

14Һерса п'адше мина р'ӧһ'ьстин ә,
ле мәрьве сәрwахт wе дьсәqьр'инә+.

15Р'онайа р'уйе п'адше жийин ә
у херхwәзийа wи мина ә'wре баранейи бьһаре+.

16Сәрwахти стандьн жь зер' һежатьр ә
у биланти дәстанин жь зив четьр ә+.

17Р'ийа р'астайә сәрәкә жь хьрабийе дурк'әтьн ә,
к'и мьqати р'ийа хwә дьбә, әw ә'мьре хwә хwәй дькә.

18Бәри wеранбуне к'ӧбари те
у бәри к'әтьне р'ӧһ'е бабахийе+.

19Һе qәнщ ә т'әви бәләнгаза шкәсти бьн,
нә кӧ т'әви к'ӧбара т'алан п'арәвәкьн.

20К'и шьхӧле хwә бь сәрwахтийе дькә к'аре дьк'әвә
у йе кӧ хwә дьсперә Хӧдан хwәзьли йә+.

21Мәрьве дьлда сәрwахт аqьл һ'әсаб дьбә
у йе заре ширьн заньстийе зедә дькә.

22Һ'ьш, бона хwәйиһ'ьша канийа жийине йә,
ле бона беһ'ьша ширәт ахмахти йә+.

23Мәрьве дьлда сәрwахт сәрwахтийе дьдә зьмен
у занәбуне ль заре wи зедә дькә.

24Хwәшхәбәрдан мина һьнгьве т'ор'һелуне йә,
ль р'ӧһ' хwәшә у ль һәстуйа дәрман ә+.

25Р'е һәйә кӧ мерьвр'а р'аст хӧйа дькә,
ле хьлазийа wе р'ийа мьрьне йә+.

26Мәрьвед хәбатк'ар бона хwә дьхәбьтә,
чьмки дәве wи п'ейи сәр wи дькә+.

27Мәрьве нәһәq хьрабийе дьгәр'ә
у заре wи алава агьр ә+.

28Мәрьве мьхәнәт шер' т'әвр'адькә
у бӧхданбеж пьсмама жь һәв дур дьхә+.

29Мәрьве зорбә һәвале хwә дьхапинә
у дьбә дькә р'ийа хьрабийе+.

30Йе кӧ ч'ә'ве хwә дьгьрә бона фькьра хьраб
у лева хwә дьгәзә, хьрабийе дькә.

31Р'у-гӧлийе сьпи к'офийа р'умәте йә,
кӧ әw нава р'ийа р'астийеда йә+.

32Мәрьве хwәйисәбьр жь мерхас четьр ә
у йе хwәгьрти жь йе бажар-һьлдайи+.

33П'әшкавитьн жь т'әхт у бәхт ә,
ле һәр qьраре Хӧдан дьдә+.

17

17^1Qәнщ ә пә'ри нане һ'ьшк бь ә'дьлайе,
нә кӧ маләкә т'ерә-т'ьжи бь шәр'-дә'w+.

2Хӧламе аqьл һ'ӧкӧми ль сәр кӧр'е р'обәт дькә
у нава бьратийеда п'ара хwә мьлк' дьстинә+.

3Чаwа фьр'нә зив дьщер'ьбинә у к'урә жи зер',
ле Хӧдан дьла дьщер'ьбинә+.

4Мәрьве хьраб гӧһ дьдә заре нәһәq
у дәрәwин гӧһ дьдә зьмане зийанк'ар.

5Йе кӧ ль к'әсиб дьк'әнә, әw qәдьре Хӧльqдаре wи дьк'әвә
у йе кӧ дьле хwә ль чәрха ч'әп ша дькә,
әw бе бәла наминә+.

6Нәви к'офийа р'успийа нә,
бав р'успитийа зар'а нә+.

7Чаwа хәбәра че ль мәрьве беари-сәр'а нак'әвә,
ӧса жи заре дәрәw ль ә'сьлзада нак'әвә+.

8Р'ӧшәт ч'ә'ве дайида чаwа кәвьре qимәт ә,
кӧ бәре хwә бьдә чь wе жер'а ль һәв бе+.

9Йе хьрабийе дьньхемә һәвалк'ар ә,
ле йе дькә дәнги һәвалдәр ә.

10Һьлатьнәк һе ль фә'мдар,
нә кӧ сәд к'ӧлм ль ахмах.

11Мәрьве хьраб кӧ т'әне сәри һьлдьдә,
qасьде беисаф wе пешийеда бе шандьне.

12Qәнщ ә мәрьв һ'ьр'ч'әки ч'ежьке хwә ӧндакьри бьqәсьдә,
нә кӧ дь дәма ахмахтийеда ахмахәки+.

13К'и жь бәр qәнщийева хьрабийе бькә,
хьрабийе жь мала wи дур нәк'әвә+.

14Дәстпебуна шер' мина авбәр'дане йә,
һе шәр' кӧ гьран нәбуйә же дур к'әвә+.

15Йе нәп'ак р'аст дәрдьхә у йе р'аст гӧнәк'ар дәрдьхә,
һәр дӧ жи ль бәр Хӧдан һ'әрам ьн+.

16Qимәте сәрwахтийе кӧ дәсте ахмахда йә кери чь те?

Кӧ фә'м накә бьк'ьр'ә.

17Һәвал һәр гав һ'ьз дькә,
бьра буйә бона р'ожа охьрме гьран+.

18Мәрьве кемаqьл дәйне хәлqе һьлдьдә стуйе хwә
у бона пьсмаме хwә дьбә wәк'ил.

19Йе шәр' һ'ьз дькә әw хьрабийе һ'ьз дькә
у йе дәргәһе хwә бьльнд дькә,
әw wеранбуна хwә дьгәр'ә+.

20Мәрьве дьле хьраб, хере набинә
у йе заре мьхәнәт бәла жер'а те.

21Йе ахмах пәй хwә дьхә, мәрәза wи йә
у баве йе беар ахин-ахинийа wи йә+.

22Дьле ша мина дәрмане керһати йә,
ле дьле хәм у хәйал һ'ьшкбуна һәстуйа йә+.

23Йе нәп'ак п'ашьла хwәда р'ӧшәте тинә,
wәки р'ийа р'астийе бьт'әр'ьбинә+.

24Сәрwахти ль бәр ч'ә'ве фә'мдара йә,
ле ч'ә'вед ахмаха вьрда-wеда дьньһер'ьн.

25Кӧр'е ахмах к'әсәра баве йә
у кӧла дьле йа пәй хwә хьсти йә+.

26Нә qәнщә йе р'аст бьдьнә щәзайе
у ә'сьлзада хьн бона һәqийа wан.

27Йе зьмане хwә дькарә занә йә
у йе бәрбьһер билан ә+.

28Ахмах жи гава кӧ дәнг накә, сәрwахт к'ьфш дьбә
у йе дәве хwә вәнакә, билан хӧйа дьбә+.

18

18^1Йе жь хwә р'ази хwәстьна дьле хwә дьгәр'ә
у мьqабьли һәр шеwьр у qьраре йә.

2Ахмах билантийе һ'ьз накә,
ле т'әне дькә кӧ йа хwә бежә.

3Гава нәп'акәк те, беqәдьри жи те,
т'әви бер'умәтийе беһӧрмәти те.

4Готьнед дәве мерьв авед к'ур ьн,
жь канийа сәрwахтийе ч'әм дьк'ьшьн+.

5Әв нә р'аст ә кӧ пьшта нәп'ак бьгьрьн,
диwанеда йе р'аст нәр'аст дәрхьн+.

6Дәве йе ахмах шер' т'әвр'адькә
у готьна wи гази ледане дькә+.

7Дәве ахмах бәла сәре wи йә
у заре wи т'әла нәфса wи йә+.

8Готьнед бӧхданбеж мина тә'мә-тиска нә
у әw һ'әта к'ураийа навдьл дьчьн+.

9Әwе кӧ шьхӧле хwәда сьст ә,
әw бьре мәрьве зийанк'ар ә.

10Наве Хӧдан бьльндщикә qайим ә,
р'асте кӧ хwә ль wьр дьгьрә, ле сьт'ар дьбә+.

11Һәбука дәwләти бона wи, чаwа бажарәки зор ә
у бь дитьна wи мина сурәкә бьльнд ә+.

12Бәри к'әтьне дьле мерьв к'ӧбар дьбә,
ле хwә ньмьзкьрьне р'успи дьбә+.

13Йе һе нәбьһисти щабе дьдә,
әw беһ'ьш у qара wи йә.

14Р'ӧһ'е мерьв ль нәхwәшийа сәбьр дькә,
ле р'ӧһ'е бьриндар к'и дькарә тәйах кә+?

15Дьле йе аqьл заньстийе дәст тинә
у гӧһе йе сәрwахт заньстийе дьгәр'ә.

16Хәлата мерьв р'е ль бәр wи вәдькә,
һ'әта ль бәр гьрәгьра жи wи дьбә+.

17Йе пешийе готьна хwә дьбежә, кӧ әw р'аст дәре,
ле гава дә'wкьре wи бе, wе бе ә'нәнәкьрьне.

18П'әшк-авитьн шәр'-дә'wа дьдә сәкьнандьне
у йед зор ль һәв дьдә р'уньштандьне.

19Бьраки хәйиди мина бажарәки суркьри йә
у шәр'-дә'w мина зәр'за qәсьре йә.

20Зьке мәрьв жь бәре дәве wи т'ьжи дьбә
у жь дәрәмәта заре wи т'ер дьбә+.

21Мьрьн у жийин дәсте зьмен ьн,
йе кӧ же һ'ьз дькьн жь бәред wи дьхwьн.

22К'и жьне дьбинә, хер у хьзне дьбинә
у жь Хӧдан р'ә'м-к'әрәме дьстинә+.

23К'әсиб бь лава-диләка дьпьрсә,
ле дәwләти һ'ьшк щабе дьдә.

24Мәрьве хwәйе гәләк һәвал, бәла сәре wи йә,
ле һәвал жи һәнә жь бьраки четьр ьн+.

19

19^1Qәнщ ә бәләнгазе кӧ р'ийа хwәйә амьнда дьчә,
нә кӧ йәки дәвхальфийи ахмах+.

2Мәрьве бе занәбун хер т'ӧнә,
йе ләз дьк'әвә р'ийа хwә ӧнда дькә+.

3Ахмахтийа мерьв р'ийа wи шашо-п'ашо дькә
у дьле wи һьндава Хӧданда бинтәнг дьбә+.

4Һәбук гәләк доста зедә дькә,
ле йе к'әсиб жь пьсмамтийа хwә дьqәтә+.

5Шә'де дәрәw wе бе бәла нәминә
у йе дәрәwин wе нәфьльтә+.

6Гәләк хwә ль мәрьве мәр'д дьгьрьн
у һ'әму дьбьнә пьсмаме мәрьве кӧ п'ешк'еш дьдьн+.

7Бьратийа к'әсиб һ'әму же дьчьн,
иди к'ӧ ма пьсмаме wи же дур нәк'әвьн!

У әw ль wан дькә гази,
ле к'а әwә к'ӧ нә+?

8Йе сәрwахтийе дәстинә, әw нәфса хwә һ'ьз дькә,
йе билантийе хwәй дькә, әw хер у хwәшийе дьбинә+.

9Шә'де дәрәw wе бе бәла нәминә
у дәрәwине р'убари дьне нәминә+.
10Чаwа хер у хwәши ль ахмах накә,
ӧса жи хӧлам, сәрwерийе ль аха накә+.
11Фә'ме qәнщ мерьв жь һерсе пашда дехә
у р'успитийа wи qӧсур-нәньһер'андьн ә+.
12Һерса п'адше мина мьр'инийа шера йә,
ле херхwәзийа wи мина qьр'авийа сәр шинайе йә+.

13Кӧр'е ахмах бәла сәре баве йә,
шәр'е жьне жи мина барана һурә-һур+.
14Мал у һәбук жь бава нә,
ле жьна ә'сьл жь Хӧдан ә+.
15Хwәр'анәдитьн хәwа к'ур тинә
у йе бехирәт бьр'чи дьминә+.
16Йе т'әмийе хwәй дькә, әw хwә хwәй дькә,
ле йе гӧһ надә р'ийа хwә, әw мьрьна хwә дькә+.

17Йе кӧ алик'арийа к'әсиб дькә, әw дәйн дьдә Хӧдан
у Хӧдане жь бәр дайина wива, wи хәлат кә+.

18Һ'әта гӧман һәйә, кӧр'е хwә ширәт кә,
ле нә кӧ һ'әта кӧштьна wи+.

19Йе гәләки һерс, гәрәке бе щәзакьрьне,
һәгәр тӧ бьди хатьр, те диса бьwәк'ьлини.

20Ширәте һьлдә у һинкьрьне бьбә йар ә,
wәки ахьрийе тә бькә дәрсдар ә.

21Дьле мерьвда гәләк мәрәм һәнә,
ле т'әне хwәстьна Хӧдан те сери+.

22Qәнщ ә мәрьв һ'әйра qәнщикьрьнеда бә,
мәрьве к'әсиб жь йе дәрәwин четьр ә.

23Хофа Хӧдан жийин ә, мәрьви пе р'ьһ'әт ә,
т'ӧ хьраби ле наqәсьд ә+.

24Хwәр'анәдити дәсте хwә дькә т'аса хwә,
ле нькарә бьбә дәве хwә+.

25Пек'әни хә, кӧ йе сахьке дьле хwә, һ'ьш т'опи сәре хwә кә
у йе аqьл һьле, сәрwахтийе wе qазьнщ кә+.

26Йе кӧ бь к'ӧлме дьчә баве хwә у бәри де дьдә,
әw кӧр'е р'ур'әшийе у qара йә+.

27Лаwе мьн, һәгәр тӧ хwә жь ширәте дур дьгьри,
бәле, тӧ хwә жь готьнед заньстийе дур дьгьри.

28Шә'де дәрәw сәр р'астийе дьк'әнә
у дәве нәп'ака нәһәqийе дадьqӧртинә+.

29Бона пек'әнийа щәза һазьр ә
у бона пьшта ахмаха жи ледан+.

20

20^1Шәрав к'әнти йә у авщә шәр'ти йә,
йе хwә дьдә ван, нә сәрwахти йә+.
2Саwа п'адше мина мьр'инийа шер ә,
йе wи дькә һерсе йә, әw хwә дькә нәһәqийе йә+.

3Һ'әвза хwә шәр'кьрьне, qәдьре мәрийа йә,
ле һәр беһ'ьш сәр шер' бәнги йә.
4Хwәр'анәдити wә'дәда ә'рде р'анакә,
нандьрунеда wе ле бьгәр'ә, ле п'әйда нәкә+.
5Мәрәме дьле мерьв авед к'ур ьн,
ле мәрьвед билан wан һьлдьч'ьньн+.
6Гәләк мәри qәнщийед хwә дькьн дәнгинә,
ле мәрьвед амьн к'и дькарә бьбинә?
7Йе бь һәqийе р'ийа р'астда чуйи,
пәйр'а wе бәхтәwар бьн зар'ед wийә буйи.
8П'адшайе ль сәр т'әхте диwане,
бь ч'ә'ва һәр хьрабийе дьдә һьлдане.
9К'и дькарә бежә: «Мьн дьле хwә паqьж кьр
у гӧнәйед хwә жи жь хwә дур хьст»+?
10Дӧ кәвьред мезинейә нә wәкә һәв,
дӧ пиване нә wәкә һәв,
һ'әраминә ль бәр Хӧдан һәр дӧ wәкә һәв+.
11Һ'әта qәнщи йан хьрабийа хәйсәте зар'е жи
бь кьред wи к'ьфш дьбьн.
12Гӧһе кӧ дьбьһе у ч'ә'ве дьбинә,
һәр дӧ жи Хӧдан чекьрьнә+.
13Хәwе һ'ьз нәкә, кӧ к'әсиб нәби,
ч'ә'ве хwә вәкә, кӧ бь нан т'ер би+.

14Йе дьк'ьр'ә дьбежә: «Нә р'ьнд бу! Нә р'ьнд бу!»

ле гава дьчә, һьнге п'айдар бу.
15Зер' у щәwар гәләк һәнә,
ле заре билан һе хьшьре бьһа йә.
16Йе бу wәк'иле хәрибәки, qап'уте wи һьлдә,
йе бу wәк'иле нәнасәки, к'әфил жь wи һьлдә+.
17Нане дәрәwийе мерьв хwәш те,
ле паше мина пари гәwрийеда дьминә+
18Мәрәм бь шеwьре те ә'сәйикьрьне,
бь р'едитьне шәр' бьдә кьрьне+.
19Йе гьлигәр'о сӧр'е бәла дькә,
һ'әвза хwә жь йе дәвбәла бькә+.
20Йе ньфьр'к'аре де у бава бә,
к'урайийа шәведа ч'ьра wийе весә+.

21Әw мьлк'е кӧ пешда бь ләзо-бәз һатийә дәстхьстьн,
wе ахьрийеда дӧайе ле wе нәйе кьрьн+.

22Нәбежә: «Жь бәр хьрабийева әзе хьрабийе бькьм»

сәбьра Хӧдан бькә у әwе тә хьлаз кә+.

23Ль бәр Хӧдан дӧ кәвьред мезинейә
нә wәкә һәв һ'әрами нә
у мезина qәлп нәһәqи йә+.

24Гаве мәрьв жь Хӧданда тенә авитьне,
иди р'ийа хwә чаwа дькарә әw фә'м бькә+?

25Бәри создайина дийарийа хwә, тӧ р'ьнд бьдә аqьле хwә,
кӧ п'ошман нәби у бьк'әви т'әла хwә+.

26П'адше сәрwахт бь кам нәп'ака дьдә ледане
у чаwа мәлһ'әб wан жь бедәре дьдә һьлдане.

27Исафа мерьв ч'ьра Хӧдан ә,
к'урайийа дьла ә'нәнә дькә+.

28Дьлшәwати у р'асти хwәйкьрийе п'адше нә,
әw жи бь дьлшәwатийе т'әхте хwә дьшьдинә.

29Р'әwша щаһьла qәwата wанда йә,
р'умәта мәзьна р'у-гӧлийе сьпи йә+.

30Дәрбед бьрине хьрабийе дур дьхә, ледан жи нав-дьл паqьж дькә.

21

21^1Дьле п'адше дәсте Хӧданда мина щәwед ава нә,
к'ийалида кӧ дьхwазә, Wи алийида дадьгәр'инә+.

2Р'ийа һәр мәрьви ль бәр ч'ә'ве wи р'аст к'ьфш дьбә,
ле Хӧдан дьла дьдә ль сәр мезине+.

3Ч'ә'ве Хӧданда р'асти у һәqи кьрьн,
жь qӧрбандайине четьр ьн+.

4Ч'ә'ве к'ӧбар, дьле бабах
аwа готи ч'ьра р'ийа нәп'ака, гӧнә йә+.

5Т'ьвдира мәрьве хирәт ә'сә к'аре тинә,
ле һәр кәсе ләз к'әти ә'сә зьраре тинә+.

6Бь зьмане дәрәw хьзна qазьнщкьри,
мина һӧлм-гӧлма кӧ дәрбаз дьбә, дькә т'әла мьрьне+.

7Зордарийа нәп'ака wан р'адьqәтинә,
чьмки әw нахwазьн пәй р'астийе бьн.

8Р'ийа мәрьве нәһәq харо-маро йә,
ле йе бесущ р'аст дьчә.

9Qәнщ ә qӧлч'әкида ль сәр хени бьжин,
нә кӧ т'әви жьна шәр'уд ханәкеда+.

10Нәфса мәрьве хьраб хьрабийе дьхwазә,
һәвале wи жи ч'ә'ве wида хере набинә.

11Гава пек'әни те щәзакьрьне, дьлсах сәрwахт дьбә
у гава йе сәрwахт те ширәткьрьне, әw заньстийе дьстинә+.

12Йе сәр р'астийе дина хwә дьдә мала нәп'ак
у нәп'ак жь дәст хьрабийе сәр-сери те.

13К'и т'ьлийа дькә гӧһе хwә кӧ дәнге к'әсиб нәбьһе,
әwе жи текә гази у дәнге wи нәйе бьһистьне+.

14П'ешк'еша дьзива һерсе датинә,
хәлата п'ашьледа, хәзәбе дьсәqьр'инә+.

15Һәqикьрьн шабуна р'аста йә,
ле бона йе нәһәq әw йәк мәрәз ә.

16Мәрьве кӧ жь р'ийа билантийе дадьгәр'ә,
әw дьк'әвә нава щьвата хәйала+.

17Йе к'ефе һ'ьз дькә, әwе к'әсибийе бьбинә,
әwе шәраве у бәз һ'ьз дькә, wе дәwләте набинә.

18Бона йе р'аст, нәп'ак бәрва те дайин,
бона һәqа жи, йе беамьн те дайине+.

19Qәнщ ә мәри чол-бәстада бьжи,
нә кӧ т'әви жьна шәр'уд у бәд+.

20Мала сәрwахтда т'ьжи р'ун у хьзнә йә,
ле йе беһ'ьш һәбука хwә qӧрта хwәда дькә.

21Йе нета wи ль сәр р'астийе у р'ә'ме йә,
әwе ә'мьр, р'астийе у р'умәте бьбинә.

22Йе сәрwахт һьлдьк'ьшә бажаре мерхаса,
кәла wанә кӧ әw теда гӧман ьн, һьлдьшинә+.

23Йе дәве хwә у зьмане хwә дькарә,
әw хwә жь qәдә-бәла хwәй дькә+.

24Мәрьве хwәр'азийи, кӧ кьред wи бь к'ӧбарийе у бабахийе нә,
наве wи: «Пек'әни» йә+.
25Тәме бехирәт wи дькӧжә,
чьмки дәсте wи хәбате нахwазә,+
26һәр р'ож ч'ә'ве wи дәста йә,
ле йе р'аст дьдә у бәр нак'әвә+.
27Хӧдан жь qӧрбана нәп'ак зьвер ә,
илаһи гава бь нета хьраб дьдә+.
28Шә'де дәрәw wе ӧнда бә,
ле йе гӧһа бьһисти шә'дәтийа wи дьминә+.
29Мәрьве нәп'ак р'уйе хwә дьшьдинә,
ле йе р'аст р'ийа хwә qәдим дькә.
30Т'ӧ сәрwахти, биланти у шеwьр т'ӧнә
кӧ һьмбәри Хӧдан бьсәкьнә+.
31Һәсп бона шер' те һазьркьрьне,
ле сәрк'әтьн бь дәсте Хӧдан ә+.

22

22^1Наве qәнщ жь һәбука п'ьр' qәнщтьр ә,
qәдьр жь зер' у зив четьр ә+.

2К'әсиб у дәwләти р'асти һәв тен,
әw һәр дӧ жи Хӧдан хӧльqандьнә+.

3Йе аqьл хьрабийе кӧ дьбинә һ'әвза хwә дькә,
ле йе дьлсах пешда дьчьн у зьраре дьбинә+.

4Бәре мьлуктийе у хофа Хӧдан
һәбук, qәдьр у жийин ьн+.

5Р'ийа мәрьве нәр'астда стьри у т'әлә нә,
йе нәфса хwә хwәй дькә, әw жь wан дур ә+.

6Зар'отийеда р'ийа р'аст һин бькә,
гава әw кал бә, иди әwе жь wе нәк'әвә+.

7Дәwләти к'әсиба бьндәст дькә,
дәйндар дьбә хӧламе дәйндайи.

8Йе хьрабийе дьр'әшинә, wе тәнгасийе бьдьру
у шьва һерса wи wе бьшке+.

9Дӧайе ль мәр'д бе кьрьне,
чьмки әw нане хwә бәлайи к'әсиба дькә+.

10Бәри пек'әни дә, шәр'е дур к'әвә,
qалмә-qалм у беһӧрмәткьрьне бьсәqьр'ьн+.

11Йе дьле паqьж һ'ьз дькә, гӧл-нур жь дев дьбарә
у п'адша ль wи пьсмам ә+.

12Ч'ә'ве Хӧдан заньстийе хwәй дькьн,
ле готьнед йе qәлпи-мьхәнәт wеран дькә.

13Хwәр'анәдити дьбежә: «Шер дәрва һәйә!

К'учада әзе бемә кӧштьне»+.

14Дәве ч'ә'вдәра ч'ә'ла к'ур ә,
йе һерса Хӧдан сәр, wьрда дьк'әвә+.

15Ахмахти дьле зар'ева гьредайи йә,
ле шьва ширәте wе йәке жь wи дур дьхә+.

16Йе кӧ к'әсиб дешинә, кӧ әw хwәха дәwләти бә,
йан жи йе дьдә дәwләти, әw һәр дӧйе жи бьк'әвьнә т'ӧнәбуне+.

К'ома готьнед сәрwахта

17Гӧһ бьдә у готьнед сәрwахта бьбьһе
у дьле хwә бьдә заньстийа мьн+.

18Һәгәр тӧ ван дьле хwәда хwәй ки, әве тә ша кьн
у ль сәр заре тә бьминьн.

19Аwа әв йәк, мьн иро тӧ дайи һ'әсандьне,
wәки гӧмана тә ль сәр Хӧдан бә.

20Гәло мьн бона тә си шеwьр у ширәт нә ньвисинә?

21Wәки фә'мина готьнед р'астә амьн тә һин кьм,
кӧ щаба йед жь тә дьпьрсьн тӧ р'аст бьди.

22К'әсиб т'алан нәкә, кӧ әw бәләнгаз ә
у зоре ль йе беч'арәйи ль бәр диwане нәкә,+
23чьмки Хӧдан пьштоване wан ә,
Әwе жи ә'мьре йе кӧ әw шеландьнә бьшелинә+.

24Т'әви мәрьве һерс һәвалтийе нәкә,
у т'әви мәрьве зу qӧлоз дьбә р'е нәчә,
25нәбә кӧ тӧ р'е-дьрбед wи һин би
у нәфса тә бьк'әвә т'әле.

26Жь бәр дәйнва нәбә wәк'ил
мина әwе кӧ дәст дьдә,
27гава т'ӧнәбә тӧ бәрва бьди,
чьма ньвина бьн тә бьбьн+?

28Нишана синоре кал-бавед тә данинә,
жь щи нәһ'әжинә+.

29Тә әw мәрьве шьхӧлк'аре хwә дитийә?

Әw ль бәр п'адша дьсәкьнә,
нә кӧ ль бәр мәрьве бекер дьсәнә.

23

23^1Гава тӧ т'әви ахаки р'унийи нан бьхwи,
р'ьнд дина хwә бьдә пешийа хwә.

2Һәгәр тӧ хwәйе запа мәзьн и
к'ере бьдә ль сәр qьр'ька хwә.

3Бьра тәме тә нәк'ьшинә тә'мә-тискед wи,
чьмки әw хӧрәкед хапанок ьн.

4Нәк'әвә дәмана дәwләтибуне,
жь wе фькьра хwә пашда бьсәкьнә+.
5Ч'ә'ве тәйе ль сәр wи тьште п'уч' бә,
ле әwе хwәр'а баска чекә
у мина тәйра бьфьр'ә ә'змен+.

6Нане мәрьве нәмәр'д нәхwә
у тәме тә нәк'ьшинә хwарьна wи,
7чьмки ч'ә'ве wийе хwарьна тә бә,
wе тәр'а бежә: «Бьхwә-вәхwә»,
ле дьле wи нә т'әви тә йә.
8Әw парийе кӧ тә хwарьбә те вәр'әши
у готьнед хwәйә хwәш те ӧнда ки.

9Гӧһе ахмахда тьштәки нәбежә,
чьмки әwе заньстийа готьна тә беһӧрмәт кә.

10Синоре кәвьн щигӧһасти нәкә
у нәк'әвә ә'рде жьнәбийа,+
11чьмки пьсмаме wани незик зор ә,
әwе ише wан т'әви тә сафи кә+.

12Дьле тә ль сәр ширәта бә,
гӧһе тә жи ль сәр готьнед сәрwахт бә.

13Ширәткьрьнеда бехатьрийа зар'а бькә,
пе шьве жи һәгәр бьк'ӧти, әw намьрә+.

14Ле һәгәр тӧ пе шьве жи wи дьк'ӧти,
нәфса wи тӧ жь дийаре мьрийа хьлаз дьки.

15Кӧр'е мьн! Һәгәр дьле тә сәрwахт ә,
дьле мьн жи ша дьбә.

16Гава жь дәве тә готьнед р'аст дәрен,
әзе жи ль нава хwәда ша бьбьм.

17Бьра дьле тә һ'әвсудийа гӧнәк'ар нәкә,
ле һәр р'ож хофа Хӧданда бә+.

18Чьмки ә'сәйи ахьри һәйә
у гӧмана тәйе ӧнда нәбә+.

19Бьбьһе, кӧр'е мьн у сәрwахт бә,
дьле хwә бәр бь р'ийа р'астда кә.

20Нәчә нава вәхwарийа,
нә жи нава п'ьр'хӧред гошт+.

21Чьмки йе вәхwари у п'ьр'хӧри бәләнгаз дьбьн
у к'ьнщед п'оньжийа дьп'ьзьньн.

22Гӧр'а баве хwә бькә, кӧ тӧ же к'әтийи
у дийа хwә беһӧрмәт нәкә, гава пир бьбә+.

23Һәqийе бьк'ьр'ә,
сәрwахтийе, ширәта, билантийе жи нәфьрошә.

24Баве йе р'аст әшq у ша йә,
йе сәрwахт пәй хwә дьхә пе wи ша дьбьн.

25Бьра де баве тә пе тә әшq бьн,
бьра ша бә йа кӧ тӧ же к'әти.

26Дьле хwә бьдә мьн, кӧр'е мьн!

у ч'ә'ве тә бьра сәр р'ийа мьн бьн.

27Чьмки йа qав ч'ә'ла к'ур ә,
жьна ч'ә'вдәр бира тәнг ә+.

28Әwа мина qачахәки хwә дьтәлинә,
нава мәрьвада беамьна зедә дькә+.

29Ахин йа к'е йә? Wахин йа к'е йә?

Шәр'-дә'w йе к'е нә? Хәм у хьйал йе к'е нә?

Бьринед бесәбәб йе к'е нә?

Ч'ә'вед сорбуйи йе к'е нә?

30Әw йе ль бәр шәраве нә,
йед кӧ шәрава т'әвһәвкьри дьгәр'ьн+.

31Р'әнге шәравейи сор нәньһер'ә,
чаwа әw к'аседа бь ч'ә'ва дькә
у р'ийа хwәда хwәш-хwәш дьчә!+

32Әw мина мә'ра паше дьгәзә
у мина тирәмә'р әw ле дьдә.

33Һьнге qәрәт'уйе бенә ль бәр ч'ә'вед тә
у дьле тә жи wе тьштед бет'әwшә бежә.

34Те бьби мина йәки бә'реда п'алдайи
у чаwа йәки ль сәр сәре бап'еша гәмийе р'азайи.

35Те бежи: «Мьн хьстьнә, әз нә ешийамә,
әз дамә ль бәр дә'фа, мьн хwә дәрнәхьстийә.
Әз к'әнге сәр һ'ьше хwәда бьм,
wәки диса wе йәке бькьм?»+

24

24^1Һ'әвсудийе ль мәрьвед хьраб нәкә
у дьле тә бьра т'әви wан нибә,+
2чьмки дьле wан ль сәр зордарийе дьфькьрә
у дәве wан ль сәр хьрабийе хәбәр дьдә+.

3Бь сәрwахтийе мал те чекьрьне
у билантийе те qәдимкьрьне,
4пе заньстийе һьндӧр' бь һәр тьштед бьһа
у хьшьред һ'әwаск'арва те т'ьжикьрьне+.

5Мәрьве аqьл зор дьбә
у мәрьве занә зәхьм дьбә,+
6чьмки шәр'е хwә кӧ дьки, дьди бәр һ'әсаба
у сәрк'әтьн бь гәләк ширәтк'ара те+.

7Сәрwахти бона ахмах гәләки бьльнд ә,
дәргәһ-диwанеда әw нькарә дәве хwә вәкә.

8Әwе дьфькьрә хьрабийе бькә,
wир'а дьбежьн: «Йе мьхәнәт».

9Фькьра ахмахтийе гӧнә йә
у пек'әни ль бәр ч'ә'ве мәрьв зьвер ә+.

10Һәгәр тӧ тәнгасийеда дьлсьст би,
кӧ ӧса йә тӧ нә хӧрт и+.

11Йед мьрьнер'а тенә бьрьне хьлаз кә
у хwә жь йед кӧштьнер'а дайи нәдә паш+.
12Һәгәр бежи: «Бәле мә әв йәк ньзаньбу»,
аwа йе дьла занә, әw һаш пе һәйә,
йе кӧ сәр тәда дьньһер'ә wе йәке занә
у wе һәр кәси wәкә ә'мәлед wан бьдә+.

13Лаwе мьн, һьнгьв бьхwә чьмки хwәш ә
у һьнгьве һелуне кӧ ширьнә бона дәмахе тә,+

14ӧса жи сәрwахти наскьрьне ль нәфса тә ширьн бә,
һәгәр тӧ wе бьбини ахьрийа тәйе хер бә,
бе гӧман наби+.

15Һәй нәп'ако! Хwә ль мала р'астада нәтәлинә
у һеwаргәһа wи wеран нәкә,+

16чьмки, һәгәр йе р'аст һ'әфт щара бьк'әвә, wе диса р'абә,
ле нәп'аке хьрабийеда сәрсери бен+.

17Гава дьжмьне тә бьк'әвә ша нәбә
у гава ньге wи бьльк'ӧмә, дьле хwә wи ша нәкә,+

18нәбә кӧ Хӧдан ве йәке бьбинә Wи хwәш нәйе
у Әw һерса Хwә ль нәйар дайнә+.

19Дьле хwә һьндава хьрабада т'ьжи нәкә
у һ'әвсудийе нәп'ака нәкә,+
20чьмки хера ахьрийа йе хьраб т'ӧнә,
ч'ьра йе нәп'ак wе весә+.

21Лаwе мьн! Жь Хӧдан у п'адше бьтьрсә
у т'әви йед сәрһьлдайи мьqабьли wан нәбә,+
22чьмки бәлайе ньшкева бе сәре wан
у к'и занә жь Хӧдан у п'адше wе чь бьбә ль wан.

Готьнед сәрwахтә керһати

23Әв жи готьнед сәрwахта нә:

Диwанеда фьрqикьрьн нә баш ә+.

24Әwе кӧ йе нәп'акр'а бежә: «Тӧ р'аст и»,
ел-ә'шире ньфьр'а wи бькьн у мьләте әwи беһӧрмәт кьн,+

25ле йед кьре wан бьдә р'уйе wан, wе бәхтәwар бьн
у хер у хwәшийе ль сәр wанда бьбарә.
26Щаба р'аст,
чаwа лев р'амусан.
27Т'ьвдарәке шьхӧле дәр бькә
у ә'рде хwә ль сәр һәвда бинә,
паше мала хwә че кә.
28Бе сәбәб нәбә шә'де һьмбәри һәвале хwә
у бь дәве хwә нәхапинә,+
29нәбежә: «Әви чь сәре мьн кьр,
әзе жи ӧса сәре wи бькьм,
wәкә кьред wи әзе ле вәгәр'иньм»+.

30Әз ль бәр ә'рде хwәр'анәдити
у р'әзе тьрийе кемаqьлр'а дәрбаз бум,
31ва йә һ'әму стьри дәрк'әтьбун
у р'уйе wан гәз-гәзәкева гьрти бун, суред кәвьри жи һьлшийайи бун.

32Гава әз ч'ә'в пек'әтьм, мьн да һ'ьше хwә
у мьн дина хwә дайе, хwәр'а кьрә дәрса хwә:
33Һ'әта һьнәки р'азейи, һьнәки бьп'оньжи,
һьнәки дәстед хwә бьди ль сәр һәв п'алди,

34һьнге к'әсибийа тәйе мина р'еwики дьз ль сәр тәда бьгьрә,
дәсттәнгийа тәйе жи мина qачахәки+.

25

К'ома мәсәлед Сьлеманә дӧда

25^1Әв ьн әw мәсәлед Сьлеман, к'ижан кӧ мәрьвед Һьзqийа п'адше Щьһудайе жь бәр һьлданә:+

2Кьред Хwәдейә вәшарти р'умәта wи йә,
ле р'умәта п'адше кьр ә'йанкьрьн ә+.
3Чаwа бьльндайа ә'змен у к'урайа ә'рде,
ӧса жи дьле п'адше найе ә'нәнәкьрьне.
4Т'орта зив же бьqәтинә,
әwе зивкәрр'а дәрданәке дәрк'әвә,
5нәп'ак жи жь п'адше бьqәтинә,
т'әхте wийе бь р'астийе qәдим бә+.
6Ль бәр п'адше п'айе хwә нәдә,
ль щийе гьрәгьра нәсәкьнә,+
7qәнщ ә кӧ тәр'а бежьн: «К'әрәм кә ве жоре»,
нә кӧ ль бәр гьрәгьра тә ньмьз кьн.
8Бь дитьна ч'ә'ва,
зу нәк'әвә нава шәр' у дә'wа,
wәки һәвале тә, тә нәдә шәрме
у ньзаньби ахьрийе те чь бьки.
9Пьрсед хwә т'әви һәвале хwә сафи кә,
ле сӧр'а хәлqер'а вәнәкә,
10wәки йе бьбьһе тә беһӧрмәт нәкә
у әw наве хьраб ль сәр тә нәминә.
11Готьнәкә щида
мина сева зер'ин ә ль сәр зив qашкьри+.
12Ширәта йе сәрwахт, бона йе гӧһдар,
мина гӧһар у хьшьре зер'ин ә+.
13Чаwа сьр'а бәрфе дәма нандьруне,
ӧса жи qасьде амьн бона шандийе хwә,
әw ськ'ане дьдә нәфса хwәйийе хwә+.
14Йе п'ешк'еш соз дьдә у накә,
әw мина байе у ә'wре бе баран ә+.
15Бь сәбьре дьле мир у бәга нәрм дьбә
у заре ширьн һәстуйа һурдәхwәши дькә.
16Гава тә һьнгьв дит, wәкә мә'де хwә бьхwә,
нәбә кӧ тӧ же т'ер би у паше вәр'әши+.

17Һәр гав нәчә мала щинар, кӧ әw жь тә т'ер нәбә
у паше әw жь тә ащьз бә.

18Йе шә'дәтийа дәрәw һьмбәри һәвале хwә дьдә,
әw мина р'ьм, шур у тире тужкьри йә+.

19Гӧмана ль сәр мәрьве бе амьн,
р'ожа тәнгасийеда мина дьране шкәсти у ньге кӧләк ә.

20Ль бәр мәрьве дьлшкәсти, стьран готьн,
мина чаwа йәк р'ожа сар к'ьнще хwә бехә,
йан жи чаwа хwе текьнә ль сәр бьрине.
21Һәгәр дьжмьне тә бьр'чи йә, нен бьде
у һәгәр т'и йә, аве бьде,+
22чьмки тӧ бь ве йәке
пьриске егьр сәр сәре wи т'оп дьки
у Хӧдане ль тә вәгәр'инә+.
23Байе бакӧре баране тинә,
заре мьхәнәт жи р'уйе мә'дәкьри.
24Qәнщ ә qӧлч'әкида ль сәр хени бьжин,
нә кӧ т'әви жьна шәр'уд ханәкеда+.
25Мьзгинийа жь wәлатәки дур
мина чаwа ава сарә бона заре ч'ьла+.
26Мәрьве р'аст кӧ ль бәр нәп'ак ньмьз дьбә,
әw мина канийа хьтьми у селава шелу йә.
27Чаwа гәләк һьнгьв-хwарьн нәqәнщ ә,
ӧса жи йе ль пәй наве хwә к'әти нә нав ә.
28Мәрьве кӧ нәфса хwә нькарә,
әw мина бажарәки хьрабәйи бесур ә.

26

26^1Чаwа бәрф ль һавине у баран ль нандьруне,
ӧса жи qәдьрьахмах нак'әвә+.

2Чаwа кӧ ч'ьвик дьвьр'вьр'ә у дувмәqәск дьфьр'ә,
ӧса жи ньфьр'а бадиһәwа найе сери+.
3Qамчи бона һәспа йә, qәйд бона к'әра йә,
ле зохал бона навмьла ахмаха йә+.
4Ль ахмах ль гора ахмахтийа wи вәнәгәр'инә,
кӧ нәбә бьби йәки мина wи.
5Ль ахмах ль гора ахмахтийа wи вәгәр'инә,
wәки әw хwә дәwса зана данәйнә+.
6Йе бь дәсте ахмах хәбәре дьшинә,
әw ньге хwә дьбьр'ә у зьраре дьк'ьшинә.
7Мәсәла дәве ахмаха,
мина ләрьзәка ньге сәqәта.
8Йе qәдьр ахмахр'а дькә,
мина чаwа кәвьрәк кәwканийеда бьwалә+.
9Мәсәла дәве ахмаха,
чаwа ч'ьqьле стьрийайи дәсте сәрхwәша.
10К'ьрекьре ахмаха у р'еwийа,
әw зьраре дьда һ'әмуйа.
11Ахмахе кӧ ахмахтийа хwә дьwәк'ьлинә,
әw мина чаwа сә кӧ вәдьгәр'ә
ль сәр вәр'әшандьна хwә+.
12Тә әw мәрьве кӧ хwә аqьл дьбинә дитийә?
Жь йе ахмах һе гӧман һәйә, нә кӧ жь wи+.
13Хwәр'анәдити дьбежә:
«Шер ль сәр р'е йә! Шер ль мәйдане йә!»+
14Чаwа дәри ль сәр дәргьра хwә дьчә-те,
ӧса жи хwәр'анәдити ль сәр ньвина хwә.
15Хwәр'анәдити дәсте хwә дькә т'аса хwә,
ле жер'а зә'мәт ә кӧ әw бьбә дәве хwә+.
16Хwәр'анәдити һе хwә сәрwахт дьбинә
нә кӧ һ'әфт меред кӧ щабед аqьл дьдьн.
17Р'еwийе кӧ т'әви шәр'-дә'wе хәлqе дьбә,
мина чаwа йәк дәст бавежә гӧһе сәки.
18Дини-һаре кӧ пьриске агьр
у тире кӧштьне давежә,
19мина wи йә, йе кӧ йәки дьхапинә
у паше дьбежә: «Мьн һ'әнәк кьр».
20Сәр агьр кӧ дар т'ӧнәбьн, агьре весә,
ӧса жи гава бӧхданбеж т'ӧнәбьн шәр'е бьтәмьрә+.

21Чаwа к'омьр бона пьриска у дар бона агьр ә,
ӧса жи йе шәр'уд бона шәр'-т'әвр'акьрьне йә.
22Готьнед бӧхданбеж мина тә'мә-тиска нә
у әw һ'әта к'ураийа навдьл дьчьн+.
23Левед алавийә т'әви дьле хьраб
мина чаwа дәрдана ахинә пе т'орта зив кьраскьри+.

24Нәйар бь заре хwә һ'ьләк'арийе дькә,
дьле хwәда жи мьхәнәтийе хwәй дькә,
25һәгәр әw заре хwәш жи хәбәр дә, баwәр нәкә,
чьмки һ'әфт һ'әрами дьлада һәнә+.
26Әw к'ина хwә кӧ бь мьхәнәтийе вәшерә,
йәкә щьватеда хьрабийа wи wе дәре.
27Йе ч'ә'ле дьк'олә әw хwәха дьк'әве
у йе кәвьр һол дькә, әw ль сәр wида те+.
28Зьмане дәрәw дьжәнә дәрбдайе хwә
у дәве һ'ьләк'ар мерьв сәр-сери тинә.

27

27^1Пе р'ожа сьбе нәфьр'ә,
чьмки тӧ ньзани әw р'оже чь бинә+.

2Бьра хәлq пәсьне тә бьдә, нә кӧ дәве тә,
йе хәриб, нә кӧ заре тә.

3Кәвьр гьран ә у qум жи бар ә,
ле һелане ахмаха жь һәр дӧйа гьрантьр ә+.

4Хәзәб беисаф ә у һерс лейи йә,
ле к'и дькарә ль бәр к'ӧмр'әшийе бьсәкьнә+.

5Һьлатьна ашкәла,
жь һ'ьзкьрьна вәшарти четьр ә+.

6Бьринед пешәwьтийа амьн ьн,
р'амусанед нәйара п'ьр' ьн+.

7Зьке т'ер п'е ль һьнгьве һелуне дькә,
ле бона зьке бьр'чи һәр тьште тә'л ширьн ә+.

8Мәрьве щи-wаре хwә һьшти,
чаwа ч'ьвика һелуна хwә һьшти.

9Р'ун у бьхур дьл ша дькьн,
ширьнайа һәвалтийе жи жь ширәтед qәнщ.

10Дәст жь һәвале хwә у һәвале баве хwә нәк'ьшинә,
р'оже хwәйә охьрме гьранда нәчә дәре бьре хwә,
щинаре незик жь бьраки дур четьр ә+.

11Кӧр'е мьн, сәрwахт бә у дьле мьн ша кә,
кӧ әз бькарьбьм щаба qардаред хwә бьдьм+.

12Йе аqьл хьрабийе кӧ дьбинә һ'әвза хwә дькә,
ле йе дьлсах пешда дьчьн у зьраре дьбинә+.

13Йе бу wәк'иле хәрибәки, qап'уте wи һьлдә,
йе бу wәк'иле жьнәкә нәнас, к'әфил жь wи һьлдә+.

14Йәк кӧ һәр сьбәһа зу р'абә
у бь дәнг бьльнд дӧа йәки бькә,
әв йәке бәр ч'ә'ве wи мәрьви ньфьр' бе һ'әсабе.

15Р'ожа ч'ьлкә-ч'ьлка баране
у жьна бәдә-шәр'уд мина һәв ьн,+

16йе кӧ бьхwазә wе бьгьрә, әw чаwа бьхwазә байе бьгьрә,
йан жи чаwа к'ӧлма хwәйә р'астеда р'ун хwәй кә.

17Чаwа һ'әсьн бь һ'әсьн те тужкьрьне,
ӧса жи мәрьв һ'әсьне һәвале хwә йә.

18Йе кӧ дара һежире хwәй дькә, бәре wе дьхwә
у йе кӧ ахайе хwә хwәй дькә, те qәдьркьрьне+.

19Чаwа аведа р'у ль бәр р'у йә,
ӧса жи дьл мерьв, мерьв дьдә к'ьфше.

20Чаwа дийаре мьрийа у гәлийе һәй-wайе т'ер набьн,
ӧса жи ч'ә'вед мерьв т'ер набьн+.

21Чаwа фьр'нә зив дьщер'ьбинә у к'урә жи зер',
ӧса жи мәрьв бь пәсьндайине те щер'ьбандьне+.
22Һәгәр ахмах т'әви дә'н бь мерк'ӧт бьк'ӧтьн,
йәк ә диса әw жь ахмахтийа хwә вәнагәр'ә.
23Ль сәр һ'але пәзе хwәда р'ьнд бьньһер'ә
у дина хwә бьдә кәрийед хwә,
24чьмки дәwләт һәр т'ьм наминә
у т'ащ qӧр'нә-qӧр'нә наминә+.
25Шинайи те дьруне, ч'ера ну дәрте,
гиһайе сәре ч'ийа лод дькьн,
26к'ьнщед тә жь бәрха тен
у нери жи бона һәqе ә'рде нә.

27Шире бьзьне бәси хwарьна тә, хwарьна мала тә
у идара щарийед тә йә.

28

28^1Р'әв дьк'әвә нәп'ак, бейи кӧ йәк пәй к'әвә,
ле йе р'аст мина шера мьнәте нак'ьшиньн+.

2Гава wәлат сәрһ'ьшк дьбә, гәләк сәрwер жи зедә дьбьн,
ле бь сайа мәрьвәки аqьл у занә дьреж дьминә+.

3Мәрьве мә'рьми кӧ тәнгасийе дьдә к'әсиба,
мина тә'вийа баранейә кӧ зәвийе дьшо дьбә+.

4Йед кӧ гӧһ надьнә qануне, пәсьне нәп'ака дьдьн,
ле йед кӧ qануне хwәй дькьн, һьмбәри wан дьсәньн.

5Мәрьве хьраб һәqийе фә'м накьн,
ле йе Хӧдан дьгәр'ьн, т'ам фә'м дькьн.
6Qәнщ ә бәләнгазе кӧ р'ийа хwәйә амьнда дьчә,
нә кӧ дәwләтики хальфи+.
7Йе qануне хwәй дькә кӧр'әки аqьл ә,
ле йе дьбә һәвале п'ьр'хӧрә-п'уч',
баве хwә дьдә шәрме.
8Йе кӧ һәбука хwә бь к'ар у сәләфа зедә дькә,
әw бона йе кӧ дәст давежә к'әсиба т'оп дькә+.

9Әwе кӧ т'ьлийа дькә гӧһе хwә кӧ qануне нәбьһе,
дӧайе wи жи һ'әта зьвер ә+.

10Әwе кӧ йе р'аст бәрбь р'ийа хьрабийе дьбә,
әwе хwәха бьк'әвә ч'ә'ла хwәйә к'олайи.

Ле йе беләк'ә wе хер-хwәшийе wар бьн+.

11Мәрьве дәwләти ль бәр ч'ә'ве хwә сәрwахт к'ьфш дьбә,
ле к'әсибе аqьл гьлийа же дьк'ьшинә+.

12Гава р'аст әшq у ша дьбьн, р'умәта мәзьн ә,
ле гава нәп'ак һ'ьр' дьбьн, мәрьв хwә вәдьшерьн+.

13Әwе кӧ нәһәqийа хwә вәдьшерә хере набинә,
ле йе кӧ хwә мӧкӧр' те у дьһелә, wе р'ә'ме бьбинә+.

14Мәрьве һәр гав хwәдехоф, хwәзьли йә,
ле йе дьле хwә дькә кәвьр, чәрха wи ч'әп дьбә.

15Нәп'аке кӧ сәрwерийа мьләте бәләнгаз дькә,
мина шере мьр'ә-мьр'ә у һ'ьр'ч'е бьр'чи йә+.
16Сәрwере сәрсах гәләки тәнгасийе дьдә,
ле йе һәбука һ'әрам һ'ьз накә, ә'мьре хwә дьреж дькә.

17Мәрьве хуна инсен сәр стуйе wи, һ'әта гор'е дьр'әвә,
бьра т'ӧ кәс wи нәгьрә+.

18Мәрьве р'едайи беләк'ә, әwе һәр'ә безәдә,
ле йе ль р'ийед харо-марда зу дьк'әвә+.

19Йе ә'рде хwә бещәр дькә, wе нане хwә т'ер бьхwә,
ле йе дьдә пәй тьште п'уч', дьбә һесир-к'әсибәк+.

20Әw мәрьв амьн ә, хwәйе хер у бәрәк'әт ә,
ле йе дьләзинә дәwләти бә, бе бәла наминә+.
21Дӧр'утикьрьн нәбаш ә,
ле мәрьв бона пари нан дькарә хwә гӧнәк'ар кә+.

22Мәрьве ч'ә'вбьр'чи дькә кӧ дәwләти бә,
ле ньзанә кӧ бәләнгазийе сәрда бе+.

23Кьре мерьв бьдьнә р'уйе wи ахьри һе хер ә,
нә кӧ бь зьмен һ'ьләк'арийе бькьн+.

24Әwе кӧ дьзийа де у баве хwә дькә у дьбежә:

«Әва нә гӧнә йә», әw һәвале дьз-qачаха йә+.

25Хwәйе дьле тьма шер' т'әвр'а дькә,
ле йе хwә дьсперә Хӧдан гӧл дьдә+.

26Йе хwәда гӧман ә, әw ахмах ә,
ле йе сәрwахтийеда дьжи wе азад бә.

27Алик'аре бәләнгаза әw набинә тә'ли-тәнгийа,
ле әwе кӧ пьшт дьдә wи, әw ньфьр'а тинә ль сәр хwә+.

28Гава нәп'ак һ'ьр' дьбьн, хәлq хwә вәдьшерә,
ле гава әw дьк'әвьн, мәрьве р'аст зедә дьбьн+.

29

29^1Мәрьве ль бәр ширәта, гава сәрһ'ьшк дьминә
дәрбәкер'а wе бьшке у ду-дәрман нәбинә+.

2Гава йе р'аст зедә дьбьн, щьмә'т wанр'а ша дьбә,
ле гава нәп'ак дьбә сәрwер,
щьмә'т ахин зарә-зар дькә+.

3Мәрьве сәрwахтийе һ'ьз дькә, әw баве хwә ша дькә,
ле йе пәй qава дьчә, әw һәбука хwә п'уч' дькә+.

4П'адшайе ль сәр р'астийе wәлат шен дькә,
ле ч'ә'ве йе ль хәрщ ә, wәлат хьраб дькә.

5Йе һ'ьләк'арийе ль һәвале хwә дькә,
әw т'ор'е давежә ль бәр ньге wи+.

6Гӧнәк'арийа мәрьве хьрабда т'әлә һәйә,
ле йе р'аст әшqе у шайеда йә+.

7Мәрьве р'аст дьк'әвә һ'але дәстура бәләнгаза,
ле йе хьраб һ'ьше wан нагьһижә һ'але wан+.

8Мәрьвед пек'әни бажер т'әвиһәв дькьн,
ле йе сәрwахт qәрәбальхе дьсәqьр'иньн+.

9Гава сәрwахт т'әви ахмах бьк'әвә дәргәһ-диwане,
һерс к'әвә йан бьк'әнә, йәкә п'анща wи данайнә.

10Мәрьвед qәт'ьл давежьнә к'амьла,
ле йед р'аст һ'але wи дьпьрсьн+.

11Ахмах һ'әму һерса хwә дьдә дәр,
ле йе сәрwахт хwәда зәфт дькә+.

12Сәрwере кӧ гӧһ дьдә готьнед дәрәw,
һ'әму бәрдәстийед wи хьраб дәртен.

13Бәләнгаз у зордар р'асти һәв тен,

Хӧданә ишьqе дьдә ч'ә'ве һәр дӧйа+.

14П'адшайе кӧ бь р'астийе ль сәр ише бәләнгазада дьньһер'ә,
к'ӧрсийа wийе һ'әта-һ'әтайе бьминә+.

15Шьва ширәте сәрwахтийе дьдә,
ле әwләде хwәсәрехwә һьшти р'ур'әшийа де йә+.

16Гава нәп'ак зедә дьбьн, нәһәqи жи зедә дьбә,
ле р'аст wе к'әтьна wан бьбиньн+.

17Дьле кӧр'е хwә бешинә, әwе р'ьһ'әтийе бьдә тә
у wе бьбә барьстанийа р'ӧһ'е тә+.

18Бе ә'ламәтийа жорьн, мәри бесәри дьбә,
ле йе qануне хwәй дькә, хwәзьли йә+.

19Хӧлам бь готьна найе ширәткьрьне
wәки фә'м дькә ле наqәдинә.

20Тә әw мәрьве кӧ готьна хwәда ләз дьк'әвә дитийә?

Жь йе ахмах һе гӧман һәйә, нә кӧ жь wи+.

21Йе кӧ бьч'уктийеда хӧламе хwә назьк хwәй кә,
ахьрийеда әwе бьбә мират'хӧре wи.

22Мәрьве һерс шер' т'әвр'адькә
у йе вәгӧр'ьпи гәлә гӧнә дькә+.

23К'ӧбарийа мәрьв wи ньмьз дькә,
ле йе мьлук хwәйир'умәт дьбә+.

24Йе т'әви дьз ә, әw дьжмьне ә'мьре хwә йә,
чьмки әw ньфьр'е[*] дьбьһе, ле накә дәнги+.

25Тьрса мерьв бона мерьв т'әлә йә,
ле Хӧдан бона йе Wида гӧман сьт'ар ә+.

26Гәләк дькьн кӧ р'уйе wан р'уйе сәрwер к'әвә,
ле һәqийа мерьв жь Хӧдан ә+.

27Йе р'аст жь йе нәр'аст зьвер ә,
нәп'ак жи жь йе р'еда р'аст дьчьн зьвер ә.

30

Готьнед Агур

30^1Әв ьн готьнед дайи, к'ижан кӧ Агуре кӧр'е Йаqәһе готә Ит'ийел у Ук'ал:

2Р'аст әз жь һәр мәрьви беһ'ьштьр ьм
у һ'ьше мерьв сәре мьнда т'ӧнә,

3әз сәрwахтийе һин нәбум
у Йе Һәри Пироз әз нас накьм.

4К'и р'абу ә'змен у жь wьр һат?

К'е к'ӧлма Хwәда ба т'оп кьр?

К'е пеша Хwәда ав гол кьрьн?

К'е һ'әму qӧлбед дьнйайе данин?

Наве Wи чи йә? Наве кӧр'е Wи чи йә?

Гәло тӧ зани+?

5Һ'әму готьнед Хwәде паqьж ьн,
бона йед хwә спартьнә Wи, Әw мәрт'ал ә+.

6Тьштәки ль сәр готьнед Wи зедә нәки,
кӧ Әw тә һьле у тӧ дәрәw дәрейи+.

7Әз жь Тә дӧ тьшта дьхwазьм,
на-на нәкә һ'әта кӧ әз нәмьрьмә:
8Бош-бәталийе у дәрәwийе жь мьн дур хә,
нә мьн бәләнгаз кә, нә жи дәwләти кә,
пе нане р'оже Тӧ мьн т'ер кә+.
9Нәбә кӧ әз т'ер бьм, Тә инк'ар кьм
у бежьм: «Хӧдан к'и йә?»
Нә жи к'әсиб бьм дьзийе бькьм
у наве Хwәде хwә беһӧрмәт кьм+.

10Хәйба хӧлам ль бәр ахайе wи нәкә,
кӧ әw ньфьр'а ль тә нәкә у бәла нәйе сәре тә+.

11Мәрьв һәнә кӧ ньфьр'а баве хwә дькьн
у дӧа дийа хwә накьн+.

12Мәрьв һәнә кӧ ль бәр ч'ә'ве хwә паqьж к'ьфш дьбьн,
ле жь гәмара хwә нәһатьнә шуштьне+.
13Мәрьв һәнә ч'ә'в ль сәр сери дьр'әqьсьн
у бьри-бьжангед wи бьльнд ьн+.
14Мәрьв һәнә дьранед wан мина шура нә,
чәнгийед wан жи мина к'ера нә,
wәки к'әсиба жь сәр дьне даqӧртиньн
у бәләнгаза жи жь нава мәрьва+.

15Дӧ qизед т'ернәбуйе һәнә,
кӧ дьбежьн: «Бьдә, бьдә!»
Се тьшт һәнә кӧ т'ер набьн
у чар тьшт һәнә кӧ набежьн: «Бәс ә!»
16Дийаре мьрийа, жьна бебәр,
ә'рде кӧ т'ер аве вәнахwә
у агьр кӧ набежә: «Бәс ә!»

17Әwе кӧ qәрфа баве хwә дькә
у гӧһдарийа дийа хwә накә,
qар'qар'ед нәwала у щущукед тәйра
wе ч'ә'вед wи дәрхьн у даqӧртиньн+.

18Се тьшт һәнә кӧ әз те һьлнайем
у чар тьшт кӧ әз wан фә'м накьм:+
19Р'ийа тәйрайә һәwеда,
р'ийа мә'райә qәйада,
р'ийа гәмийайә нава бә'рада
у р'ийа мерайә бәрбь qиза.

20Р'ийа жьна ч'ә'вдәр аһа йә,
дьхwә у дәве хwә паqьж дькә у дьбежә:

«Мьн т'ӧ хьраби нәкьрийә».

21Се тьшт һәнә кӧ дьнйа бьн wанда дьләрьзә
у чар тьшт һәнә кӧ әw нькарә wан бьбә:
22Хӧламе кӧ дьбә п'адша,
ахмахе кӧ бь нен т'ер дьбә,+
23к'ӧлфәта нәхунширьн кӧ мер дькә
у щарийа кӧ дьбә мират'хӧре ханьма хwә.

24Ль р'уйе ә'рде чар тьште бьч'ук һәнә,
ле әw йе һәрә сәрwахт ьн:

25Мури, кӧ нә ә'фьринәки qәwат ә,
ле хӧрәке хwә һавине дьдә ль сәр һәв+.

26Qотьк, кӧ бинбәрәкә беqәwат ә,
ле qӧлед хwә әw qәйада че дькьн.

27Кӧли, кӧ п'адше wан т'ӧнә,
ле к'ом бь к'ом бь һәвр'а дьфьр'ьн+.

28Мә'рәгиске ләпьки, кӧ бь чәч'ькед хwә диwерва дьзәльqә,
ле әw qәсьред п'адшада дьминьн.

29Се бинбәр ьн кӧ р'евачуйина wан һ'әwас ьн
у чар бинбәр ьн кӧ р'евачуйина wан бәдәw ьн:
30Шер, кӧ ә'гите һ'әйwана йә,
әw жь бәр т'ӧ тьшти нар'әвә,
31дике һ'ьшьр у нери,
ӧса жи п'адше пешийа щьмә'та хwә.

32Һәгәр тә жь дәст к'ӧбарийе бефә'ми кьр,
йан жи хьраби фькьри йи,
дәсте хwә бьдә ль сәр дәве хwә+.
33Чьмки чаwа деw дьк'ьлен р'ун дәрдьк'әвә
у позда дьдьне хун же дьчә,
ӧса жи һеланед һерс, шәр' че дьбә.

31

Готьнед Ләмуел п'адша

31^1Әв ьн готьнед Ләмуел п'адша, әw ширәтед кӧ дийа wи дабунә wи:

2Чь бежьмә тә лаwе* мьн? Чь бежьмә тә кӧр'е навдьле мьн?

Чь бежьмә тә кӧр'е ад-qьраред мьн?

3Qәwата хwә нәдә жьна,
нә жи бьдә әwед кӧ п'адша жорда тиньн+.

4Ль п'адша нак'әвә Ләмуело!

ль п'адша нак'әвә, кӧ шәраве вәхwә
у мир-бәга кӧ дьхwазьн авще вәхwьн+.

5Нәбә кӧ вәхwьн qануне бир бькьн
у һәqе беч'арә бьт'әр'ьбиньн.

6Авще бьдьнә йе ль бәр р'ӧһ'

у шәраве бьдьнә йе хwәй дәрд-кӧл+.

7Бьра әw вәхwьн т'ӧнәбуна хwә бир бькьн
у мә'рьмийа хwә иди нәкьн бира хwә.

8Дәве хwә вәкә бона йе бе зар-зьман
у бона пьштгьртьна йе бек'омәк+.

9Дәве хwә вәкә у бь р'астийе һ'акьмтийе бькә
у сәр ише фәqир у бәләнгазда бьньһер'ә+.

К'ӧлфәта ә'сьлә жеһати

10Ки дькарә к'ӧлфәта ә'сьл бьбинә?

Qимәте wе жь лал-дӧр' жортьр ә+.

11Дьле малхе wе wеда гӧман ә
у әw т'ӧ кемасийе набинә.

12Т'әмамийа ә'мьре хwәда
әwе qәнщийе wир'а бькә, нә кӧ хьрабийе.

13Һьри у к'ьтане п'әйда дькә,
бь дьл у щан бь дәсте хwә хәбат дькә.

14Әw мина гәмийа т'ӧщарәте,
кӧ нане wе жь щийе дур те.

15Әw һе шәвда зу р'адьбә, нәфәред хwә нан-ав дькә
у шьхӧл дьдә ль бәр щарийа+.

16Дина хwә дьдә ә'рдәки у дьк'ьр'ә,
бь к'әда дәсте хwә тьрийа датинә.

17Әw пьшта хwә дьшьдинә,
зәндада qәwат дьбә.

18Әw к'ьфш дькә к'ьр'ин-фьротан жер'а qәнщ ә
у шәве жи ч'ьра wе венасе.

19Дәст давежә әw т'әшийа хwә,
бь к'әфа дест дьзьвьр'инә.

20Дәст давежә әw к'әсиба
у дәст дьрежи бәләнгаз дькә+.

21Бона нәфәра әw жь бәрфе натьрсә,
чьмки нәфәрә дӧ дәст к'ьнщә хwәкьри нә.

22Әw р'убәра хwәр'а че дькә,
к'ьнщед wе жь к'ьтане хас у ширк[*] ә.

23Малхе wе нав у дәнг ә нав дәргәһада,
гава нава р'успийед wәлатда р'удьни.

24Әw к'ьнщед к'ьтани че дькә дьфьрошә
у пьштәка дьдә базьргана.

25Qәwат у хwәйир'умәт ьн к'ьнщед wе
у ахьрийа wе, wе хер-хwәши бә.

26Әw дәве хwә бь сәрwахтийе вәдькә,
ль сәр зьмане wе һинкьрьна амьн һәйә.

27Әw мьqатийе мала хwә дькә
у нане хwәр'анәдитийе әw нахwә.

28Зар'ед wе р'адьбьн хwәзийа хwә wе тиньн
у малхе wе жи пәсьне wе дьдә:

29«Гәләк qизед ә'сьл һәбунә,
ле тӧ буйи ль сәр wанр'а».

30Дәрәw ә дәлалти у п'уч' ә бәдәwәти,
к'ӧлфәта жь Хӧдан дьтьрсә әwә хwәзити.

31Жь бәре дәсте wе бьдьнә wе,
дәргәһада wе кьред wе пәсьне wе бьдьн[*]+.

* 5:6 Аһа жи те фә'мкьрьне: «Әw хwәха жи ньзанә к'ӧда дьчә».

* 29:24 Qануна К'аһинтийе 5:1.

* 31:22 Р'әнге «ширк» гәләки бьһа бу.

* 31:10-31 Жь р'еза 10-а һ'әта хьлазийе һьлбәстәкә «акростик» ә, аwа готи анәгори әлифбәйа һ'әрфед ибрани чекьри йә.

+ 1:1 П’адшати III 4:31, Мәсәлә 10:1, Мәсәлә 25:1, Занәбеж 12:9

+ 1:3 Мәсәлә 2:9

+ 1:4 Мәсәлә 8:5

+ 1:7 Ибо 28:28, Зәбур 111:10, Мәсәлә 8:13, Мәсәлә 9:10, Мәсәлә 16:6

+ 1:8 Мәсәлә 6:20
+ 1:9 Мәсәлә 4:9
+ 1:10 Q. Дӧщари 13:8, Мәсәлә 16:29
+ 1:11 Зәбур 10:9, Зәбур 64:4, Йерәмийа 5:26

+ 1:12 Жьмар 16:32-33, Зәбур 124:3, Зәбур 28:1

+ 1:15 Зәбур 1:1, Мәсәлә 4:14, Мәсәлә 24:1
+ 1:16 Мәсәлә 6:18, Ишайа 59:7, Р’омайи 3:15
+ 1:19 Мәсәлә 15:27
+ 1:20 Мәсәлә 8:1, Мәсәлә 9:3
+ 1:22 Мәсәлә 8:5, Зәбур 1:1, Мәсәлә 21:24
+ 1:24 Ишайа 65:12, Ишайа 66:4, Йерәмийа 7:13
+ 1:25 Зәбур 107:11
+ 1:26 Зәбур 2:4

+ 1:28 П’адшати I 8:18, Ибо 27:8-9, Ишайа 1:15, Йерәмийа 11:11, Һәзәqел 8:18, Миха 3:4

+ 1:31 Йерәмийа 6:19
+ 2:1 Мәсәлә 1:8
+ 2:4 Мәсәлә 3:14
+ 2:5 Мәсәлә 1:7
+ 2:6 П’адшати III 3:9-12, Аqуб 1:5
+ 2:7 Мәсәлә 30:5
+ 2:8 П’адшати I 2:9, Зәбур 91:11
+ 2:9 Мәсәлә 1:3

+ 2:14 Мәсәлә 10:23, Мәсәлә 15:21, Йерәмийа 11:15

+ 2:15 Зәбур 125:5, Мәсәлә 14:2
+ 2:16 Мәсәлә 6:24, Мәсәлә 7:5, Мәсәлә 23:27
+ 2:18 Мәсәлә 5:5, Мәсәлә 7:27
+ 2:21 Зәбур 37:11, Мәтта 5:5
+ 2:22 Мәсәлә 10:30
+ 3:1 Мәсәлә 1:8

+ 3:2 Мәсәлә 3:16, Мәсәлә 4:10, Мәсәлә 9:11, Мәсәлә 10:27

+ 3:3 Мәсәлә 6:21, Мәсәлә 7:3
+ 3:5 Зәбур 37:5
+ 3:6 Мәсәлә 11:5
+ 3:7 Мәсәлә 12:15, Йерәмийа 9:23, Ибо 28:28

+ 3:9 Дәрк’әтьн 23:19, Дәрк’әтьн 34:26, Q. Дӧщари 26:2

+ 3:10 Q. Дӧщари 28:8, Малахи 3:10

+ 3:11 Зәбур 94:12, Ибо 5:17

+ 3:12 Q. Дӧщари 8:5, Корьнт’и I 11:32, Ибрани 12:6, Ә’йанти 3:19

+ 3:14 Ибо 28:15, Мәсәлә 8:19, Мәсәлә 16:16

+ 3:15 Ибо 28:18, Мәсәлә 8:11

+ 3:16 Мәсәлә 3:2, Мәсәлә 4:10, Мәсәлә 9:11, Мәсәлә 10:27, Мәсәлә 8:18, Мәсәлә 22:4

+ 3:18 Дәстпебун 2:9, Дәстпебун 3:22, Мәсәлә 11:30, Мәсәлә 13:12, Мәсәлә 15:4

+ 3:19 Зәбур 104:24, Мәсәлә 8:27, Йерәмийа 10:12, Зәбур 136:5

+ 3:20 Дәстпебун 7:11, Ибо 36:27
+ 3:23 Мәсәлә 10:9, Зәбур 91:12, Мәсәлә 4:12
+ 3:24 Ибо 11:19
+ 3:25 Зәбур 91:5
+ 3:27 Галати 6:10

+ 3:28 Q. К’аһинтийе 19:13, Q. Дӧщари 24:14-15

+ 3:31 Зәбур 37:1, Мәсәлә 23:17, Мәсәлә 24:1, Мәсәлә 24:19

+ 3:33 Зәкәрийа 5:4, Малахи 2:2, Ибо 8:6, Мәсәлә 14:11

+ 3:34 Зәбур 1:1, Аqуб 4:6, Пәтрус I 5:5

+ 4:1 Мәсәлә 1:8

+ 4:4 Дирок I 28:9, Q. К’аһинтийе 18:5, Ишайа 55:3

+ 4:8 П’адшати I 2:30

+ 4:9 Мәсәлә 1:9

+ 4:10 Мәсәлә 3:2, Мәсәлә 3:16, Мәсәлә 9:11, Мәсәлә 10:27

+ 4:12 Мәсәлә 3:23
+ 4:13 Мәсәлә 3:18
+ 4:14 Зәбур 1:1, Мәсәлә 1:15
+ 4:16 Зәбур 36:4, Миха 2:1

+ 4:18 Ибо 11:17, Ибо 22:28, Зәбур 97:11, Ишайа 60:3, Данийел 12:3, Мәтта 13:43

+ 4:19 П’адшати I 2:9, Йерәмийа 23:12, Йуһ’әнна 12:35

+ 4:22 Мәсәлә 14:30
+ 4:24 Мәсәлә 6:12
+ 4:26 Ибрани 12:13
+ 4:27 Q. Дӧщари 5:32, Q. Дӧщари 28:14
+ 5:1 Мәсәлә 4:20
+ 5:2 Малахи 2:7
+ 5:3 Мәсәлә 2:16, Зәбур 55:21
+ 5:4 Занәбеж 7:26
+ 5:5 Мәсәлә 2:18, Мәсәлә 7:27
+ 5:15 Стьранед Сьлеманә әвинтийе 4:15
+ 5:18 Q. Дӧщари 24:5

+ 5:21 Дирок II 16:9, Зәбур 139:3, Зәбур 119:168, Йерәмийа 16:17, Йерәмийа 32:19

+ 6:1 Ибо 17:3
+ 6:5 Зәбур 91:3
+ 6:6 Мәсәлә 10:26, Мәсәлә 18:9
+ 6:8 Мәсәлә 30:25
+ 6:9 Мәсәлә 19:15

+ 6:11 Мәсәлә 13:4, Мәсәлә 24:33-34, Занәбеж 4:5

+ 6:12 Мәсәлә 16:27
+ 6:13 Мәсәлә 10:19
+ 6:15 Ишайа 30:13
+ 6:16 Ибо 5:19, Мәсәлә 30:18

+ 6:17 Зәбур 101:5, Мәсәлә 16:5, Мәсәлә 21:4, Мәсәлә 12:22, Мәсәлә 17:7, Зәбур 120:2, Q. Дӧщари 19:10

+ 6:18 Дәстпебун 6:5, Мәсәлә 15:26, Мәсәлә 1:16, Ишайа 59:7, Р’омайи 3:15

+ 6:19 Дәрк’әтьн 20:16, Зәбур 27:12
+ 6:20 Мәсәлә 1:8
+ 6:21 Мәсәлә 3:3
+ 6:23 Зәбур 119:105, Мәсәлә 10:17
+ 6:24 Мәсәлә 2:16
+ 6:25 Мәтта 5:28
+ 6:31 Дәрк’әтьн 22:4
+ 6:32 Дәрк’әтьн 20:14

+ 6:34 Мәсәлә 27:4, Стьранед Сьлеманә әвинтийе 8:6

+ 7:1 Мәсәлә 2:1
+ 7:2 Q. К’аһинтийе 18:5, Мәсәлә 4:4
+ 7:3 Мәсәлә 3:3
+ 7:5 Мәсәлә 2:16
+ 7:7 Мәсәлә 1:4
+ 7:9 Ибо 24:15
+ 7:10 Дәстпебун 38:14-15
+ 7:12 Мәсәлә 23:28
+ 7:17 Зәбур 45:8
+ 7:21 Мәсәлә 5:3, Мәсәлә 6:24
+ 7:22 Занәбеж 9:12
+ 7:27 Мәсәлә 2:18, Мәсәлә 5:5
+ 8:1 Мәсәлә 1:20-21, Мәсәлә 9:3
+ 8:5 Мәсәлә 1:4, Мәсәлә 1:22

+ 8:10 Зәбур 19:10, Зәбур 119:127, Мәсәлә 3:14

+ 8:11 Мәсәлә 3:15

+ 8:13 Мәсәлә 1:7, Мәсәлә 9:10, Мәсәлә 16:6, Зәбур 97:10, Мәсәлә 4:24, Мәсәлә 6:17

+ 8:14 Занәбеж 7:19
+ 8:17 Зәбур 91:14, Йуһ’әнна 14:21, Мәтта 7:8
+ 8:18 Мәсәлә 3:16, Мәсәлә 22:4
+ 8:19 Мәсәлә 3:14, Мәсәлә 16:16
+ 8:22 Ибо 28:27, Ә’йанти 3:14
+ 8:25 Ибо 15:7, Зәбур 90:2
+ 8:27 Мәсәлә 3:19
+ 8:28 Дәстпебун 1:6

+ 8:29 Дәстпебун 1:9, Дәстпебун 1:10, Ибо 26:10, П’адшати I 2:8, Зәбур 24:2, Зәбур 102:25, Зәбур 104:5

+ 8:32 Зәбур 119:1, Зәбур 128:1
+ 8:35 Мәсәлә 3:18, Мәсәлә 4:22, Мәсәлә 18:22
+ 9:2 Стьранед Сьлеманә әвинтийе 8:2
+ 9:3 Мәсәлә 1:20, Мәсәлә 8:1
+ 9:5 Йуһ’әнна 7:37
+ 9:8 Зәбур 141:5
+ 9:9 Мәтта 13:12, Марqос 4:25
+ 9:10 Ибо 28:28, Зәбур 111:10, Мәсәлә 1:7

+ 9:11 Мәсәлә 3:2, Мәсәлә 3:16, Мәсәлә 4:10, Мәсәлә 10:27

+ 9:13 Мәсәлә 7:11

+ 9:17 Мәсәлә 5:15, Мәсәлә 20:17

+ 10:1 Мәсәлә 1:1, Мәсәлә 25:1, Мәсәлә 15:20, Мәсәлә 29:3, Мәсәлә 17:21, Мәсәлә 17:25

+ 10:2 Мәсәлә 11:4, Мәсәлә 11:6

+ 10:3 Ибо 4:7, Зәбур 34:9-10, Зәбур 37:25, Мәсәлә 13:25

+ 10:4 Мәсәлә 21:5
+ 10:7 Ибо 18:17, Зәбур 34:16
+ 10:9 Зәбур 23:4, Мәсәлә 3:23, Мәсәлә 28:18
+ 10:10 Мәсәлә 6:13

+ 10:11 Зәбур 36:9, Мәсәлә 13:14, Мәсәлә 14:27, Мәсәлә 16:22

+ 10:12 Аqуб 5:20, Пәтрус I 4:8
+ 10:13 Мәсәлә 19:29, Мәсәлә 26:3
+ 10:14 Мәсәлә 18:7
+ 10:15 Мәсәлә 18:11
+ 10:16 Мәсәлә 11:19
+ 10:17 Мәсәлә 6:23

+ 10:19 Мәтта 12:36, Мәсәлә 17:27, Занәбеж 5:3

+ 10:21 Һосейа 4:6
+ 10:23 Мәсәлә 2:14, Йерәмийа 11:15
+ 10:24 Ибо 3:25, Ишайа 66:4, Зәбур 145:19
+ 10:25 Ибо 21:19, Мәтта 7:27, Мәсәлә 12:3
+ 10:26 Мәсәлә 6:6

+ 10:27 Мәсәлә 3:2, Мәсәлә 3:16, Мәсәлә 4:10, Мәсәлә 9:11, Зәбур 55:23

+ 10:28 Ибо 8:13, Мәсәлә 11:7
+ 10:30 Мәсәлә 2:21-22
+ 10:31 Зәбур 37:30, Мәсәлә 15:28

+ 11:1 Q. К’аһинтийе 19:36, Q. Дӧщари 25:13, Мәсәлә 16:11, Мәсәлә 20:10, Мәсәлә 20:23, Һәзәqел 45:10

+ 11:2 Мәсәлә 16:18, Мәсәлә 18:12, Мәсәлә 29:23

+ 11:3 Мәсәлә 13:6

+ 11:4 Ибо 36:19, Һәзәqел 7:19, Сефанийа 1:18, Мәсәлә 10:2

+ 11:5 Мәсәлә 3:6, Әстәр 7:9, Зәбур 7:15, Данийел 6:24

+ 11:6 Мәсәлә 13:6
+ 11:7 Ибо 8:13, Мәсәлә 10:28
+ 11:8 Мәсәлә 21:18
+ 11:10 Әстәр 8:15, Мәсәлә 29:2
+ 11:11 Мәсәлә 29:8
+ 11:13 Мәсәлә 20:19

+ 11:14 Мәсәлә 15:22, Мәсәлә 20:18, Мәсәлә 24:6

+ 11:18 Һосейа 10:12, Галати 6:8
+ 11:19 Мәсәлә 10:16
+ 11:20 Зәбур 119:1
+ 11:21 Мәсәлә 16:5, Зәбур 112:2
+ 11:24 Мәсәлә 13:7, Корьнт’и II 9:6
+ 11:25 Зәбур 112:9
+ 11:26 Дәстпебун 42:6

+ 11:27 Әстәр 7:9, Зәбур 7:15, Мәсәлә 26:27, Данийел 6:24

+ 11:28 Зәбур 49:6, Зәбур 92:12

+ 11:30 Дәстпебун 2:9, Дәстпебун 3:22, Мәсәлә 3:18, Мәсәлә 13:12, Мәсәлә 15:4

+ 11:31 Пәтрус I 4:18
+ 12:1 Мәсәлә 15:10
+ 12:3 Мәсәлә 10:25

+ 12:4 Рʼутʼ 3:11, Мәсәлә 18:22, Мәсәлә 31:10, Мәсәлә 14:30

+ 12:5 Мәтта 12:35

+ 12:6 Зәбур 10:9, Зәбур 64:4, Йерәмийа 5:26, Мәсәлә 14:3

+ 12:10 Q. Дӧщари 25:4

+ 12:11 Мәсәлә 28:19

+ 12:13 Зәбур 59:12, Мәсәлә 18:7, Мәсәлә 21:23

+ 12:14 Мәсәлә 13:2, Мәсәлә 18:20, Ишайа 3:10, Йерәмийа 22:15

+ 12:15 Мәсәлә 3:7
+ 12:16 Мәсәлә 29:11
+ 12:17 Мәсәлә 14:5
+ 12:18 Зәбур 57:4, Мәсәлә 4:22
+ 12:19 Мәсәлә 19:9
+ 12:21 Зәбур 91:10
+ 12:22 Мәсәлә 6:17
+ 12:23 Мәсәлә 13:16
+ 13:1 Мәсәлә 1:22, Зәбур 1:1
+ 13:2 Мәсәлә 12:14, Мәсәлә 18:20
+ 13:3 Мәсәлә 12:13, Мәсәлә 21:23
+ 13:4 Мәсәлә 6:9-11, Мәсәлә 21:25
+ 13:6 Мәсәлә 11:6, Мәсәлә 11:3, Мәсәлә 19:3
+ 13:7 Мәсәлә 11:24
+ 13:9 Ибо 18:5-6, Ибо 21:17
+ 13:10 Мәсәлә 28:25

+ 13:12 Дәстпебун 2:9, Дәстпебун 3:22, Мәсәлә 3:18, Мәсәлә 11:30, Мәсәлә 15:4

+ 13:14 Зәбур 36:9, Мәсәлә 10:11
+ 13:16 Занәбеж 10:3
+ 13:17 Мәсәлә 25:13
+ 13:18 Мәсәлә 15:31-32, Занәбеж 7:5
+ 13:22 Ибо 27:16, Мәсәлә 28:8

+ 13:24 Мәсәлә 19:18, Мәсәлә 22:15, Мәсәлә 23:13, Мәсәлә 29:17

+ 13:25 Мәсәлә 10:3
+ 14:2 Мәсәлә 2:15
+ 14:3 Мәсәлә 12:6
+ 14:5 Дәрк’әтьн 23:1, Мәсәлә 12:17
+ 14:6 Мәсәлә 15:14
+ 14:11 Мәсәлә 3:33
+ 14:12 Мәсәлә 16:25
+ 14:13 Занәбеж 2:2, Луqа 6:25
+ 14:19 Дәстпебун 42:6, П’адшати I 2:36
+ 14:20 Мәсәлә 19:7, Мәсәлә 19:4
+ 14:21 Зәбур 41:1, Мәсәлә 29:7
+ 14:23 Мәсәлә 21:5

+ 14:27 Зәбур 36:9, Мәсәлә 10:11, Мәсәлә 13:14

+ 14:29 Мәсәлә 15:18, Мәсәлә 16:32, Мәсәлә 19:11, Занәбеж 7:8-9

+ 14:30 Мәсәлә 4:22, Мәсәлә 12:4
+ 14:31 Мәсәлә 17:5
+ 15:1 Һ’акьмти 8:1-3, П’адшати III 12:13-17
+ 15:2 Занәбеж 10:13-14
+ 15:3 Дирок II 16:9, Ибо 31:4, Зәкәрийа 4:10

+ 15:4 Дәстпебун 2:9, Дәстпебун 3:22, Мәсәлә 3:18, Мәсәлә 11:30, Мәсәлә 13:12

+ 15:8 Мәсәлә 21:27, Мәсәлә 28:9, Ишайа 1:11, Ишайа 66:3, Йерәмийа 6:20, Занәбеж 5:1

+ 15:10 Мәсәлә 12:1

+ 15:11 Мәсәлә 27:20, Ибо 26:6, Дирок I 28:9, Дирок II 6:30, Зәбур 44:19, К’аред Шандийа 1:24

+ 15:12 Амос 5:10

+ 15:13 Мәсәлә 17:22, Нәһәмийа 2:2, Мәсәлә 18:14

+ 15:14 Мәсәлә 14:6
+ 15:16 Мәсәлә 16:8, Занәбеж 4:6
+ 15:17 Мәсәлә 17:1

+ 15:18 Мәсәлә 28:25, Мәсәлә 29:22, Мәсәлә 14:29

+ 15:19 Мәсәлә 19:24, Мәсәлә 22:5, Мәсәлә 22:13

+ 15:20 Мәсәлә 10:1, Мәсәлә 29:3

+ 15:21 Мәсәлә 2:14, Мәсәлә 10:23, Йерәмийа 11:15

+ 15:22 Мәсәлә 11:14, Мәсәлә 20:18, Мәсәлә 24:6

+ 15:23 Мәсәлә 25:11
+ 15:24 Колоси 3:1-2
+ 15:25 Зәбур 68:5
+ 15:26 Мәсәлә 6:18, Мәсәлә 16:24

+ 15:27 Мәсәлә 1:19, Мәсәлә 23:4, Тимот’ейо I 6:9, Мәсәлә 17:23

+ 15:28 Зәбур 37:30, Мәсәлә 10:31
+ 15:29 Зәбур 18:41, Зәбур 34:15
+ 15:30 Мәсәлә 25:25
+ 15:32 Мәсәлә 13:18, Занәбеж 7:5
+ 15:33 Мәсәлә 18:12, Мәсәлә 29:23

+ 16:1 Мәсәлә 16:9, Мәсәлә 19:21, Мәтта 10:19, Луqа 12:12

+ 16:2 Мәсәлә 21:2, Мәсәлә 24:12
+ 16:3 Зәбур 37:5
+ 16:4 Ибо 21:30, Р’омайи 9:22

+ 16:5 Мәсәлә 6:17, Мәсәлә 11:21, Мәсәлә 28:20

+ 16:6 Данийел 4:27
+ 16:7 Дәстпебун 26:28
+ 16:8 Зәбур 37:16, Мәсәлә 15:16

+ 16:9 Мәсәлә 16:1, Мәсәлә 19:21, Мәсәлә 20:24

+ 16:10 П’адшати III 3:28

+ 16:11 Q. К’аһинтийе 19:36, Q. Дӧщари 25:13, Мәсәлә 11:1, Мәсәлә 20:10, Мәсәлә 20:23, Һәзәqел 45:10

+ 16:12 П’адшати II 23:3, Мәсәлә 25:5, Мәсәлә 29:14

+ 16:13 Мәсәлә 22:11
+ 16:14 Мәсәлә 19:12, Мәсәлә 20:2
+ 16:15 Зәбур 72:6
+ 16:16 Мәсәлә 3:14, Мәсәлә 8:19

+ 16:18 Мәсәлә 11:2, Мәсәлә 18:12, Мәсәлә 29:23

+ 16:20 Мәсәлә 19:8, Зәбур 84:12

+ 16:22 Зәбур 36:9, Мәсәлә 10:11, Мәсәлә 13:14, Мәсәлә 14:27

+ 16:24 Мәсәлә 15:26
+ 16:25 Мәсәлә 14:12
+ 16:26 Занәбеж 6:7
+ 16:27 Мәсәлә 6:12, Аqуб 3:6
+ 16:28 Мәсәлә 26:20
+ 16:29 Мәсәлә 1:10
+ 16:31 Мәсәлә 20:29
+ 16:32 Мәсәлә 14:29
+ 16:33 К’аред Шандийа 1:26
+ 17:1 Мәсәлә 15:17
+ 17:2 Мәсәлә 19:26

+ 17:3 Мәсәлә 27:21, Дирок I 28:9, Дирок I 29:17, Зәбур 26:2, Йерәмийа 17:10

+ 17:5 Мәсәлә 14:31, Ибо 19:29, Мәсәлә 24:18
+ 17:6 Зәбур 128:6
+ 17:7 Мәсәлә 6:17

+ 17:8 Q. Дӧщари 16:19, Мәсәлә 18:16, Мәсәлә 21:14

+ 17:12 П’адшати II 17:8, Һосейа 13:8

+ 17:13 Зәбур 35:12, Йерәмийа 18:20

+ 17:14 Мәсәлә 20:3, Мәсәлә 25:8, Т’есалоники I 4:11

+ 17:15 Дәрк’әтьн 23:7, Мәсәлә 24:24, Ишайа 5:23, Зәбур 94:21

+ 17:17 Мәсәлә 18:24, Мәсәлә 27:10
+ 17:19 Мәсәлә 29:23
+ 17:21 Мәсәлә 10:1, Мәсәлә 19:13
+ 17:22 Мәсәлә 15:13
+ 17:23 Мәсәлә 15:27, Миха 7:3
+ 17:25 Мәсәлә 10:1
+ 17:27 Мәсәлә 10:19, Занәбеж 5:3
+ 17:28 Ибо 13:5
+ 18:4 Мәсәлә 20:5
+ 18:5 Мәсәлә 24:24, Q. Дӧщари 1:17

+ 18:6 Мәсәлә 10:13, Мәсәлә 19:29, Мәсәлә 26:3

+ 18:7 Мәсәлә 10:14, Зәбур 64:7, Мәсәлә 12:13, Занәбеж 10:12

+ 18:8 Мәсәлә 26:22

+ 18:10 Дәрк’әтьн 34:5-7, Зәбур 20:1, Зәбур 61:3

+ 18:11 Мәсәлә 10:15

+ 18:12 Мәсәлә 11:2, Мәсәлә 16:18, Мәсәлә 15:33, Мәсәлә 29:23

+ 18:14 Мәсәлә 15:13
+ 18:16 Мәсәлә 17:8
+ 18:20 Мәсәлә 12:14, Мәсәлә 13:2

+ 18:22 Мәсәлә 12:4, Мәсәлә 19:14, Мәсәлә 8:35

+ 18:24 Мәсәлә 17:17
+ 19:1 Мәсәлә 28:6
+ 19:2 Мәсәлә 21:5, Мәсәлә 28:20
+ 19:3 Мәсәлә 13:6
+ 19:4 Мәсәлә 14:20

+ 19:5 Дәрк’әтьн 20:16, Q. Дӧщари 19:19, Мәсәлә 21:28, Мәсәлә 24:28, Мәсәлә 25:18

+ 19:6 Мәсәлә 29:26
+ 19:7 Мәсәлә 14:20
+ 19:8 Мәсәлә 16:20
+ 19:9 Дәрк’әтьн 20:16
+ 19:10 Мәсәлә 26:1, Занәбеж 10:7
+ 19:11 Мәсәлә 14:29

+ 19:12 Мәсәлә 16:14, Мәсәлә 20:2, Мәсәлә 28:15

+ 19:13 Мәсәлә 17:21, Мәсәлә 21:9, Мәсәлә 27:15

+ 19:14 Мәсәлә 12:4, Мәсәлә 18:22
+ 19:15 Мәсәлә 6:9, Мәсәлә 20:4, Мәсәлә 20:13
+ 19:16 Мәсәлә 13:13

+ 19:17 Q. Дӧщари 15:7-8, Мәсәлә 22:9, Мәсәлә 28:27, Занәбеж 11:1, Мәтта 5:7

+ 19:18 Мәсәлә 13:24

+ 19:21 Ибо 23:13, Мәсәлә 16:1, Мәсәлә 16:9, Ишайа 14:27

+ 19:23 Мәсәлә 10:16, Мәсәлә 11:19

+ 19:24 Мәсәлә 15:19, Мәсәлә 22:13, Мәсәлә 26:15

+ 19:25 Мәсәлә 21:11
+ 19:26 Дәрк’әтьн 20:12
+ 19:28 Ибо 15:16

+ 19:29 Мәсәлә 10:13, Мәсәлә 18:6, Мәсәлә 26:3

+ 20:1 Дәстпебун 9:21, Мәсәлә 23:29-32, Мәсәлә 31:4, Әфәси 5:18

+ 20:2 Мәсәлә 16:14, Мәсәлә 19:12
+ 20:4 Мәсәлә 19:15
+ 20:5 Мәсәлә 18:4

+ 20:9 П’адшати III 8:46, Дирок II 6:36, Занәбеж 7:20, Аqуб 1:21, Йуһ’әнна I 1:8-10, Р’омайи 3:23

+ 20:10 Q. К’аһинтийе 19:36, Q. Дӧщари 25:13, Мәсәлә 11:1, Мәсәлә 16:11, Мәсәлә 20:23, Һәзәqел 45:10

+ 20:12 Дәрк’әтьн 4:11, Зәбур 94:9
+ 20:13 Мәсәлә 19:15
+ 20:16 Мәсәлә 22:26-27, Мәсәлә 27:13
+ 20:17 Мәсәлә 9:17

+ 20:18 Мәсәлә 11:14, Мәсәлә 15:22, Мәсәлә 24:6

+ 20:19 Мәсәлә 11:13

+ 20:20 Дәрк’әтьн 21:17, Мәсәлә 30:11, Мәсәлә 30:17

+ 20:21 Мәсәлә 13:11

+ 20:22 Q. К’аһинтийе 19:18, Мәсәлә 24:29, Р’омайи 12:19, Зәбур 27:14

+ 20:23 Q. К’аһинтийе 19:36, Q. Дӧщари 25:13, Мәсәлә 11:1, Мәсәлә 16:11, Мәсәлә 20:10, Һәзәqел 45:10

+ 20:24 Мәсәлә 16:1, Мәсәлә 16:9, Мәсәлә 19:21

+ 20:25 Занәбеж 5:5
+ 20:27 Корьнт’и I 2:11
+ 20:29 Q. К’аһинтийе 19:32, Мәсәлә 16:31
+ 21:1 Әзра 6:22
+ 21:2 Мәсәлә 16:2, Мәсәлә 24:12, Луqа 16:15
+ 21:3 П’адшати I 15:22, Миха 6:6-8
+ 21:4 Мәсәлә 6:17
+ 21:5 Мәсәлә 14:23, Мәсәлә 10:4
+ 21:6 Мәсәлә 20:21

+ 21:9 Мәсәлә 19:13, Мәсәлә 21:9, Мәсәлә 25:24, Мәсәлә 27:15

+ 21:11 Мәсәлә 19:25
+ 21:13 Йуһ’әнна I 3:17
+ 21:14 Мәсәлә 17:8
+ 21:16 Зәбур 49:13-14
+ 21:18 Мәсәлә 11:8

+ 21:19 Мәсәлә 19:13, Мәсәлә 25:24, Мәсәлә 27:15

+ 21:22 Занәбеж 7:19, Занәбеж 9:16, Занәбеж 9:18

+ 21:23 Мәсәлә 12:13, Мәсәлә 13:3
+ 21:24 Зәбур 1:1, Мәсәлә 1:22
+ 21:25 Мәсәлә 13:4
+ 21:26 Q. Дӧщари 15:7-8, Мәтта 5:42
+ 21:27 Мәсәлә 15:8, Ишайа 66:3
+ 21:28 Дәрк’әтьн 20:16, Мәсәлә 19:5

+ 21:30 Ишайа 44:25, Корьнт’и I 1:20, Корьнт’и I 3:19

+ 21:31 Зәбур 20:6-7, Зәбур 33:17, Ишайа 31:1
+ 22:1 Занәбеж 7:1
+ 22:2 Ибо 31:15, Мәсәлә 29:13
+ 22:3 Мәсәлә 27:12
+ 22:4 Мәсәлә 3:16, Мәсәлә 8:18
+ 22:5 Мәсәлә 15:19
+ 22:6 Әфәси 6:4
+ 22:8 Ибо 4:8, Галати 6:7
+ 22:9 Мәсәлә 19:17
+ 22:10 Мәсәлә 26:20
+ 22:11 Мәсәлә 16:13

+ 22:13 Мәсәлә 15:19, Мәсәлә 19:24, Мәсәлә 26:13

+ 22:14 Мәсәлә 2:16, Мәсәлә 23:27, Занәбеж 7:26

+ 22:15 Мәсәлә 13:24
+ 22:16 Мәсәлә 28:22
+ 22:17 Мәсәлә 5:1, Мәсәлә 24:23
+ 22:22 Дәрк’әтьн 23:6, Зәкәрийа 7:10
+ 22:23 Мәсәлә 23:11
+ 22:27 Мәсәлә 20:16

+ 22:28 Q. Дӧщари 19:14, Ибо 24:2, Мәсәлә 23:10

+ 23:4 Мәсәлә 28:20, Мәтта 6:19, Тимот’ейо I 6:9-10, Ибрани 13:5

+ 23:5 Мәсәлә 27:24, Тимот’ейо I 6:17

+ 23:10 Q. Дӧщари 19:14, Ибо 24:2, Мәсәлә 22:28

+ 23:11 Мәсәлә 19:25, Мәсәлә 22:23

+ 23:13 Мәсәлә 13:24, Мәсәлә 19:18, Мәсәлә 22:15

+ 23:17 Зәбур 37:1, Мәсәлә 3:31, Мәсәлә 24:1

+ 23:18 Мәсәлә 24:14

+ 23:20 Мәсәлә 20:1, Ишайа 5:11-12, Әфәси 5:18

+ 23:22 Дәрк’әтьн 20:12, Мәсәлә 1:8

+ 23:27 Мәсәлә 22:14, Мәсәлә 2:16, Занәбеж 7:26

+ 23:28 Мәсәлә 7:12
+ 23:30 Ишайа 5:11, Ишайа 5:22
+ 23:31 Мәсәлә 20:1
+ 23:35 Ишайа 56:12

+ 24:1 Зәбур 1:1, Зәбур 37:1, Мәсәлә 1:15, Мәсәлә 3:31, Мәсәлә 4:14, Мәсәлә 23:17, Мәсәлә 24:19

+ 24:2 Зәбур 10:7
+ 24:4 Луqа 16:11
+ 24:5 Мәсәлә 21:22

+ 24:6 Мәсәлә 11:14, Мәсәлә 15:22, Мәсәлә 20:18

+ 24:9 Зәбур 1:1, Мәсәлә 3:34, Мәсәлә 21:24
+ 24:10 Ибрани 12:3
+ 24:11 Зәбур 82:4, Ишайа 58:6

+ 24:12 Мәсәлә 16:2, Мәсәлә 21:2, Ибо 34:11, Зәбур 62:12, Р’омайи 2:6

+ 24:13 Зәбур 19:10
+ 24:14 Мәсәлә 23:18
+ 24:15 Зәбур 10:8
+ 24:16 Зәбур 37:24
+ 24:17 Ибо 31:29, Миха 7:8
+ 24:18 Мәсәлә 17:5

+ 24:19 Йерәмийа 12:1, Зәбур 37:1, Мәсәлә 23:17, Мәсәлә 24:1

+ 24:20 Ибо 18:5-6, Ибо 21:17, Мәсәлә 13:9

+ 24:21 Пәтрус I 2:17

+ 24:23 Q. К’аһинтийе 19:15, Q. Дӧщари 1:17, Q. Дӧщари 16:19, Мәсәлә 18:5, Мәсәлә 28:21

+ 24:24 Дәрк’әтьн 23:7, Мәсәлә 17:15, Ишайа 5:23

+ 24:28 Дәрк’әтьн 20:16, Мәсәлә 19:5, Мәсәлә 25:18

+ 24:29 Мәсәлә 20:22

+ 24:34 Мәсәлә 6:10-11, Занәбеж 4:5

+ 25:1 Мәсәлә 1:1, Мәсәлә 10:1, П’адшати IV 18:5-7

+ 25:2 Q. Дӧщари 29:29
+ 25:5 П’адшати III 2:44-45, Мәсәлә 16:12
+ 25:6 Луqа 14:8-11
+ 25:11 Мәсәлә 15:23
+ 25:12 Зәбур 141:5
+ 25:13 Мәсәлә 13:17
+ 25:14 Щьһуда 1:12
+ 25:16 Мәсәлә 27:7

+ 25:18 Дәрк’әтьн 20:16, Мәсәлә 12:18, Мәсәлә 19:5, Мәсәлә 24:28

+ 25:21 П’адшати IV 6:22, Дирок II 28:15, Мәтта 5:44

+ 25:22 Зәбур 140:10, Р’омайи 12:20

+ 25:24 Мәсәлә 19:13, Мәсәлә 21:9, Мәсәлә 21:19

+ 25:25 Мәсәлә 15:30
+ 26:1 Мәсәлә 17:7, Мәсәлә 19:10, Мәсәлә 26:8
+ 26:2 Жьмар 23:8, Q. Дӧщари 23:5

+ 26:3 Зәбур 32:9, Зәбур 32:9, Мәсәлә 10:13, Мәсәлә 19:29

+ 26:5 Мәтта 21:24-27
+ 26:8 Мәсәлә 26:1
+ 26:11 Пәтрус II 2:22
+ 26:12 Мәсәлә 28:11, Мәсәлә 29:20
+ 26:13 Мәсәлә 22:13
+ 26:15 Мәсәлә 15:19, Мәсәлә 19:24
+ 26:20 Мәсәлә 16:28, Мәсәлә 22:10
+ 26:22 Мәсәлә 18:8
+ 26:23 Зәбур 29:3, Йерәмийа 9:8, Мәтта 23:27
+ 26:25 Йерәмийа 12:6

+ 26:27 Әстәр 7:9, Зәбур 7:15, Занәбеж 10:8, Данийел 6:24

+ 27:1 Луqа 12:19-20, Аqуб 4:13-14
+ 27:3 Ибо 6:3
+ 27:4 Мәсәлә 6:34
+ 27:5 Мәсәлә 28:23
+ 27:6 Зәбур 141:5
+ 27:7 Мәсәлә 25:16
+ 27:10 Мәсәлә 17:17
+ 27:11 Зәбур 119:42
+ 27:12 Мәсәлә 22:3
+ 27:13 Мәсәлә 20:16

+ 27:15 Мәсәлә 19:13, Мәсәлә 21:9, Мәсәлә 25:24

+ 27:18 Корьнт’и I 9:7

+ 27:20 Мәсәлә 15:11, Һәбаqуq 2:5, Занәбеж 1:8, Занәбеж 4:8

+ 27:21 Мәсәлә 17:3

+ 27:24 Мәсәлә 23:5, Тимот’ейо I 6:17

+ 28:1 Q. К’аһинтийе 26:17, П’адшати IV 7:7, Q. К’аһинтийе 26:8, П’адшати I 17:32

+ 28:2 П’адшати III 16:8-28, П’адшати IV 15:8-15

+ 28:3 Мәтта 18:30
+ 28:6 Мәсәлә 19:1
+ 28:8 Дәрк’әтьн 22:25, Мәсәлә 13:22
+ 28:9 Зәбур 66:18, Мәсәлә 15:8
+ 28:10 Зәбур 7:15, Мәсәлә 26:27
+ 28:11 Мәсәлә 26:12

+ 28:12 Мәсәлә 11:10, Ибо 24:4, Мәсәлә 28:28, Мәсәлә 29:2

+ 28:13 Ибо 31:33, Йуһ’әнна I 1:9
+ 28:15 Мәсәлә 19:12
+ 28:17 Дәстпебун 4:12, Дәстпебун 9:6
+ 28:18 Мәсәлә 10:9
+ 28:19 Мәсәлә 12:11
+ 28:20 Мәсәлә 19:2, Мәсәлә 21:5, Мәсәлә 23:4

+ 28:21 Мәсәлә 18:5, Мәсәлә 24:23, Һәзәqел 13:19

+ 28:22 Мәсәлә 22:16
+ 28:23 Мәсәлә 29:5, Мәсәлә 27:5
+ 28:24 Дәрк’әтьн 20:12
+ 28:25 Мәсәлә 13:10, Мәсәлә 15:18
+ 28:27 Q. Дӧщари 15:7-8, Мәсәлә 19:17
+ 28:28 Мәсәлә 28:12
+ 29:1 Мәсәлә 1:25, Мәсәлә 6:15

+ 29:2 Мәсәлә 11:10, Мәсәлә 28:12, Мәсәлә 28:28

+ 29:3 Мәсәлә 10:1, Мәсәлә 15:20, Луqа 15:13, Луqа 15:30

+ 29:5 Мәсәлә 28:23
+ 29:6 Зәбур 9:15
+ 29:7 Зәбур 41:1
+ 29:8 Мәсәлә 11:11
+ 29:10 Дәстпебун 4:5, Дәстпебун 4:8
+ 29:11 Ибо 5:2, Мәсәлә 12:16
+ 29:13 Мәсәлә 22:2
+ 29:14 Зәбур 72:4, Мәсәлә 16:12
+ 29:15 Мәсәлә 10:1, Мәсәлә 17:25
+ 29:16 Зәбур 37:34, Зәбур 91:8, Зәбур 92:11
+ 29:17 Мәсәлә 13:24

+ 29:18 П’адшати I 3:1, Зәбур 74:9, Амос 8:11, Дәрк’әтьн 32:25

+ 29:20 Мәсәлә 26:12

+ 29:22 Мәсәлә 15:18

+ 29:23 Мәсәлә 11:2, Мәсәлә 16:18, Мәсәлә 18:12, Мәсәлә 15:33, Мәсәлә 18:12

+ 29:24 Q. К’аһинтийе 5:1, Һ’акьмти 17:2
+ 29:25 Луqа 12:4
+ 29:26 Мәсәлә 19:6
+ 30:4 Йуһ’әнна 3:13, Ибо 28:26, Ишайа 40:12

+ 30:5 Зәбур 12:6, Зәбур 18:30, Зәбур 3:2, Мәсәлә 2:7

+ 30:6 Q. Дӧщари 4:2, Q. Дӧщари 12:32, Ә’йанти 22:18

+ 30:8 Мәтта 6:11, Тимот’ейо I 6:8

+ 30:9 Q. Дӧщари 8:12-14, Q. Дӧщари 31:20, Зәбур 78:11, Зәбур 106:21, Һосейа 13:6

+ 30:10 Занәбеж 7:21
+ 30:11 Дәрк’әтьн 21:17, Мәсәлә 20:20
+ 30:12 Мәсәлә 16:2
+ 30:13 Зәбур 101:5
+ 30:14 Ибо 29:17, Зәбур 14:4
+ 30:17 Дәстпебун 9:22, Мәсәлә 20:20
+ 30:18 Мәсәлә 6:16
+ 30:22 Мәсәлә 19:10
+ 30:25 Мәсәлә 6:6-8
+ 30:27 Йоел 2:7
+ 30:32 Ибо 21:5, Миха 7:16

+ 31:3 Q. Дӧщари 17:17, П’адшати III 11:1-4, Мәсәлә 7:26

+ 31:4 Мәсәлә 20:1, Занәбеж 10:17, Әфәси 5:18
+ 31:6 Зәбур 104:15
+ 31:8 Ибо 29:12, Ибо 29:15

+ 31:9 Q. К’аһинтийе 19:15, Q. Дӧщари 1:16, Q. Дӧщари 16:18-19

+ 31:10 Рʼутʼ 3:11, Мәсәлә 12:4, Мәсәлә 3:15
+ 31:15 Мәсәлә 20:13
+ 31:20 Q. Дӧщари 15:7-8, Мәсәлә 22:9
+ 31:31 Мәсәлә 11:16

+ https://ibt.org.ru/ftpmirror/pub/ebook/KKD/KKDL/Кӧрманщи__Tran.azw3

Table of Contents

- Кӧрманщи

- Зәбур Мәсәлә

- Мәсәлед Сьлеман

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28
- 29
- 30
- 31