Ыйык Китеп: Лука
Author: Кыргызстандын Ыйык Китеп Коому (UBS)
Date: 2020-06-18T19:06:07.917734+00:00

Ыйык Китеп

Ыйык Китеп

1. Лука

Лука

Лука

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

14. 14

15. 15

16. 16

17. 17

18. 18

19. 19

20. 20

21. 21

22. 22

23. 23

24. 24

1

Луканын

Жакшы Кабары

Кат башы

1^1Урматтуу Теопил, арабызда болуп өткөн окуяларды көп адамдар аңгеме кылып жаза башташты. 2Биз бул окуяларды тээ башынан бери аларды өз көзү менен көрүп, күбө болгон Жакшы Кабар жарчыларынан уккан элек. 3Эми, ошол окуялардын баарын баштан-аяк кылдаттык менен изилдеп чыккан соң, мен да сизге ырааты менен жазып жиберүүнү туура таптым+. 4Менин максатым – мурдагы сиз алган таалимдердин аныгын билдирүү.

Жакыя пайгамбардын дүйнөгө келери тууралуу кабар

5Иудея аймагынын падышасы Ироддун убагында Абыя[*] уруусунан чыккан Закир аттуу бир динкызматчы болгон. Аялы Элизабет да Арун уруусунан эле+. 6Экөө тең Кудай алдында ак жашап, Эгебиздин бардык осуят-парыздарын так аткарышчу+. 7Элизабет төрөбөгөндүктөн, алар балалуу болушкан эмес. Ал экөө улгайып да калышкан эле+. 8Закир ошол кезде өз уруусунун кезеги келип, динкызматчы катары Кудайга кызмат кылып жүргөн. 9Бир күнү динкызматчылар арасындагы салт боюнча чүчү кулак кармашканда, Закирге Эгебиздин ийбадатканасына кирип, жыттуу чайыр түтөтүү милдети тийди. 10Ал бул милдетин аткарып жатканда, калың эл сыртта сыйынып турду. 11Ошондо чайыр түтөтө турган тактанын оң капталында Эгебиздин периштеси пайда болду. 12Аны көргөн Закир селт этип, коркуп кетти. 13Бирок периште ага:

– Закир, коркпо! Сыйынган үнүң Кудайга жетти. Аялың Элизабет сага уул төрөп берет, атын Жакыя койгун+. 14Кубанычың койнуңа батпай, сүйүнөсүң. Анын туулушу көп адамдарды кубанычка бөлөйт. 15Эгебиздин алдында мартабасы бийик болот. Арак-шарапты оозуна албайт. Энесинин ичинен эле Ыйык Рухка толот+. 16Ысрайыл урпактарынын көбүн өздөрүнүн Кудай Эгесине кайра алып келет. 17Аталарынын көңүлүн балдарына буруп, тоң моюндардын жүрөгүн жибитип, Эгебиздин келишине элди даярдаш үчүн Илияс пайгамбардын күч-кудурети менен Эгебизден мурда келет, – деди.

–+
18Муну мен кантип биле алам? Өзүм карыдым, кемпирим да улгайып калды, – деп сурады Закир периштеден+.

19Периште:

– Мен Кудай алдында турган Жебирейилмин. Сага ушул кабарды сүйүнчүлөш үчүн жиберилген элем. 20Убагы келгенде, айткан сөзүм аткарылат. Бирок сөзүмө ишенбей койгонуң үчүн тилден калып, айтканым аткарылган күнгө чейин сүйлөбөйсүң, – деди.

21Бул арада Закирди күтүп турган эл анын ийбадатканада мынчалык кармалганына таң калып турушту. 22Закир эл алдына чыкканда, сүйлөй албады. Ошондо анын ийбадаткананын ичиндеги ыйык бөлмөдөн[*] аян көргөнүн түшүнүштү. Ал кол жаңсап, сүйлөй албай, дудук болуп калды.

23Диний милдети бүткөн соң, Закир үйүнө кайтты. 24-25Көп узабай эле Элизабет кош бойлуу болду. «Эл алдында “төрөбөс” деген атка калтырбай, Эгем мага назарын салды», – деп ал беш ай бою үйүнөн чыкпады+.

Кудай жиберген Куткаруучунун дүйнөгө келери тууралуу кабар

26Элизабеттин боюндагы баласы алты айлык болгондо, Кудай Жебирейил периштени Галилея аймагындагы Назарет шаарында жашаган Мариям аттуу бир кызга жиберди+. 27Ал Дөөт падышанын тукумунан чыккан Жусуп деген кишиге башы байланган эле. 28Периште Мариямга келип:

– Амансыңбы, Кудайдын мээри түшкөн кыз! Эгебиз сага жар болсун! – деди+.

29Бул сөздү укканда, Мариям абдан таң калды. «Бул кандай саламдашуу болуп кетти?» – деп ойлонуп туруп калды. 30Ошондо периште мындай деди:

– Мариям, коркпогун, сага Кудай ырайым кылды. 31Кош бойлуу болосуң да, уул төрөйсүң. Атын Ыйса кой!+
32Ал улуу инсан болуп, Кудай Тааланын Уулу аталат. Кудай Эгебиз Ага бабасы Дөөттүн падышалык тактысын берет+. 33Ал Ысрайыл элине түбөлүк падышалык кылып, Анын падышачылыгына чек болбойт.

–+
34Бул кандайча болот, мен али күйөөгө чыга элекмин да? – деди Мариям периштеге.

– 35Сенин үстүңө Ыйык Рух түшөт да, сага Кудай Тааланын кудуретинин көлөкөсү тиет. Мына ошол себептен төрөлө турган ыйык бала Кудай Уулу аталат+.

36Эжең Элизабетти карачы! Адамдар аны «төрөбөс» дешчү эле, бирок ал да азыр, карыган чагында, боюна эркек бала бүтүп, кош бойлуу болгонуна алты ай болуп калды. 37Себеби Кудайдын колунан келбеген эч нерсе жок, – деп айтты периште+.

38Ошондо Мариям:

– Мен Эгебиздин кулумун. Айтканыңыздай болсун, – деди.

Анан периште көздөн кайым болду.

Мариямдын Элизабетке барышы

39Ушул окуядан кийин Мариям шашылыш түрдө Иудеянын тоолуу жериндеги шаарга жөнөдү. 40Анда жашаган Закирдин үйүнө кирери менен Элизабет менен учурашты. 41Мариямдын үнүн укканда, Элизабеттин курсагындагы бала туйлап кетти. Элизабет Ыйык Рухка толуп, кубанганынан мындай деп кыйкырып жиберди:

– 42Сен аялдардын ичинен таалайлуусуң. Ичиңдеги балаң да таалайлуу. 43Эгемдин энеси мага келгендей мен ким элем? 44Саламыңды укканда, ичимдеги балам сезип, туйлап жиберди. 45Ишеними бар, бактылуу жан экенсиң. Себеби сага айткан сөздөрүн Эгем сөзсүз орундатат.

Мариямдын кубаныч ыры

46Мариям болсо мындай деди:
– Эгемди жаным урматтайт+.
47Куткаруучум – Кудайым
Абдан мени сүйүнттү,
48Назарын салып кулуна
Моюн сунганым көрдү.
Эми бардык урпактар,
«Таалайлуу» деп аташып,
Атымды даңазалашат+.
49Кудуреттүү Кудайым
Мага чоң урмат көрсөттү.
Ысмы ыйык Кудайдын,
50Андан корккон пенделер,
Укумдардан тукумга,
Мээримине бөлөнөт.
51Кудурети менен Ал,
Улуу иштер жасаган:
Көпкөндөрдүн ниетин,
Чачыратып, кыйраткан.
52Күчтүүлөрдү тактыдан
Ал шыпырып түшүргөн.
Алсыздарды көтөргөн,
53Мусаапыр, ачыккандарга
Берекесин мол төккөн.
Байларды кур кол жөнөткөн.
54-55Түп атабыз Ыбрайымга
Жана да урпактарына
Боломун деген мээримдүү,
Сөздөрүн эстеп убада,
Кызматчысы Ысрайылга
Ар дайым көмөк көрсөткөн+.

56Мариям үч айдай эжесинин жанында болуп, анан үйүнө кайтты.

Жакыя пайгамбардын дүйнөгө келиши

57Элизабет ай-күнүнө жетип, уул төрөдү. 58Эгебиздин ага кылган бул ырайымын коңшу-колоңдору, тууган-туушкандары угуп, алар да Элизабеттин кубанычына ортоктош болушту. 59Бир жума дегенде, алар баланы сүннөткө олтургузуп, Закир деп атасынын атын коймокчу болушту+. 60Бирок энеси:

– Жок, аты Жакыя болот! – деп каршы чыкты.

Алар:

– 61Сенин уругуңда мындай аттуу эч ким жок го, – дешти да, 62кол жаңсап, атасынан кандай ат койгусу келерин сурашты. 63Атасы колуна бир тактай алды да, «ысымы Жакыя болсун» деп жазып койду. Буга баары таң калышты. 64Ошол эле замат Закирге тил кирип, Кудайды алкай баштады. 65Айланада жашагандардын баарын Кудайдын коркунучу каптап, бүтүндөй тоолуу Иудеяда бул окуялардын тегерегинде кеп-сөз жүрдү. 66«Бул бала ким болор экен?» – дешип, уккандардын баары бул окуяларды эсине түйүштү. Анткени баланы кудуреттүү Эгебиз Өзү колдогону анык эле.

Закирдин пайгамбарлык сөзү

67Баланын атасы Ыйык Рухка толуп, мындай деп пайгамбарлык сөзүн айтты:

– 68Ысрайылдын Кудайы –
Эгебизге алкыш-даңк!
Анткени Ал элине
Келди дагы, куткарды.
69Өз кулунун – Дөөттүн
Тукумунан жаратып,
Кудуреттүү Куткаруучу
Мына эми жиберди+.
70Тээ мурдатан касиеттүү
Пайгамбарлар аркылуу
Кудай бизге айткандай,
71Касташкандарыбыздан
Жек көргөндүн баарынан
Бизди келип куткарар.
72Ата-бабаларыбызга
Ырайымдуу болом деп,
Өз ыйык келишимин
Түбөлүк унутпайм деп,
73Бабабыз Ыбрайымга
Берген антын эстеп, Ал+
74Айыгышкан жообуздун
Колдорунан кутказат.
Эч нерседен коркпостон,
75Өмүр бою алдында
Ыйык жана адилет
Болуп кызмат кылабыз.
76-79Сен болсо, оо, наристем,
Кудайыбыз Тааланын
Пайгамбары аталып,
Жараткан Өз элинин
Күнөөлөрүн кечирип
Куткарарын билдирип,
Эгебиздин алдынан
Жол даярдап чыгасың.
Өз элине кайрымдуу
Жана дагы мээримдүү
Кудайыбыз мына эми
Бизге ичи элжиреп,
Куткаруунун ак таңын
Жаркыратат асмандан,
Караңгы менен өлүмдүн
Болгондорго алдында
Чачыратат жарык-нур,
Тынчтыгына алпарган
Ак жолуна багыттайт+++.

80Ал эми бала эрезеге жетип, эл алдына чыкканча ээн чөлдө жашады+.

2

Куткаруучу Машаяктын дүйнөгө келиши

2^1•Ошол күндөрү Рим падышасы Август мамлекетте жашаган элдин баары каттоодон өтсүн деген буйрук чыгарды+. 2Бул губернатор Кирини Сирия жерин бийлеп турган кездеги биринчи эл каттоо болчу. 3Элдин баары катталуу үчүн өз-өз шаарларына жөнөштү. 4Жусуп да Галилеянын Назарет шаарынан Иудеядагы Дөөт шаары – Бейтлехемге жөнөдү. Себеби ал Дөөт тукумунан эле+. 5Сөйкө салынып, Жусупка башы байланган, кош бойлуу Мариям да бирге барды. 6-7Алар шаарга келгенде, жата турган жайда орун жок болгондуктан, ай-күнү жетип турган Мариям тун уулун малканада төрөп, баланы ороду да, акырга жаткырып койду.

Койчулар жана периштелер

8Ошол жерде түнкүсүн талаада койлорун кайтарып койчулар жүрүшкөн. 9Күтүлбөгөн жерден алардын алдында Эгебиздин периштеси пайда болуп, Эгебиздин улуу нуру айлананы жарык кылып жиберди. Койчулар аябагандай коркуп кетишти+. 10Бирок периште аларга:

– Коркпогула! Мен бүтүндөй элди сүйүнтө турган улуу кубанычты кабарлап жатам: 11Бүгүн Дөөт шаарында силердин Куткаруучуңар дүйнөгө келди. Ал – Эгебиз Машаяк+. 12Мына бул нерсе силер үчүн жышаан болсун: силер акырда оролуу жаткан наристени көрөсүңөр, – деди+.

13Аңгыча периштенин жанында дагы башка көптөгөн периштелер пайда болушту да:

–+
14Көктө Кудайга урмат болсун! Жер бетинде Анын сүйгөн жандарына тынчтык болсун! – деп Кудайды даңкташты+.

15Периштелер асманга кетишкенде, койчулар бири бирине:

– Жүргүлө, Бейтлехем шаарына барып, Эгебиз бизге билдирген бул жаңылыкты көрүп келели, – дешти. 16Алар тез эле шаарга келишти да, Мариямды, Жусупту жана акырда жаткан наристени көрүштү. 17Көрүшкөн соң, наристе жөнүндө уккандарын айтып беришти. 18Муну уккандардын баары койчулардын сөзүнө таңданышты. 19Мариям болсо баарын көңүлүнө түйө берди+. 20Койчулар Кудайды даңктап, Ага мактоо айтып, кайра кайтышты, анткени көргөндөрүнүн баары периштенин айтканындай болуп чыккан эле.

Наристеге Ыйса деген ысымдын коюлушу

21Бир жума өткөн соң, баланы сүннөткө олтургуза турган маал келди. Ошондо бала бойго бүтөрдөн мурда периште атап кеткендей эле атын Ыйса коюшту+.

Ата-энесинин Ыйсаны Кудайга табыштоосу

22Муса пайгамбардын китебинде жазылган мыйзам боюнча алардын адалдануу мөөнөтү[*] аяктаганда, баланы Эгебиздин алдына алып баруу үчүн Иерусалимге алып келишти. 23Анткени Эгебиздин мыйзам китебинде: «Ар бир биринчи төрөлгөн эркек бала Эгебиздики!»[*] – деп жазылган. 24Алар Эгебиздин мыйзамы боюнча эки бактекти же көгүчкөндүн эки балапанын курмандык үчүн алып келүүгө милдеттүү эле.[*]

25Ошол убакта Иерусалимде Шемон аттуу адам жашаган. Ал Ысрайыл элинин азаттыкка чыгар мезгилин күтүп жүргөн адил, такыбаа, Кудайдын Ыйык Руху даарыган киши болчу. 26Ыйык Рух ага: «Жараткан Эгенин Машаягын көргүчө өлбөйсүң», – деп алдын ала айткан эле. 27Ошол күнү ал Ыйык Рухтун жетегинде ийбадатканага келген. Тоораттагы мыйзамда көрсөтүлгөндөй, баланы Кудайга табыштоо расмисин аткаруу үчүн ата-энеси Ыйсаны алып келгенде, 28Шемон наристени колуна алды да, Кудайга алкыш айтып, мындай деди:

– 29Оо, Эгем, Өзүң мурда айткандай,
Кулуң эми тынчтык менен көз жумсун.
30-32Бүт элдерге даярдаган куткарууңду,
Башка элдердин көзүн ачар нуруңду,
Өз элиңдин, Ысрайылдын сыймыгын
Эми мына көрдү менин көздөрүм+.

33Наристе тууралуу айтылган бул сөздөргө ата-энеси таң калды. 34Шемон аларга батасын берди да, Мариямга:

– Бул бала Ысрайылдагы көптөгөн адамдардын кулап калышына жана өйдө көтөрүлүүсүнө себепкер болот. Жашыруун сырларды ачыкка чыгаруучу талаш-тартыштардын белгиси болот. 35Өзүңдүн да жүрөгүңө канжар сайылат, – деп айтты+.

36Ашыр уруусунан чыккан Пануилдин кызы Анна аттуу пайгамбар аял да ошол жерде жүргөн. Ал күйөөсү менен болгону жети жыл бирге жашап, анан жесир калган эле. 37Сексен төрт жаштагы бул аял киши орозо кармап, сыйынып, күнү-түнү Кудайга табынып, ийбадатканадан чыкчу эмес+. 38Ал Ыйсага басып келип, Кудайыбызды алкыштады да, Иерусалимдин боштондукка чыгар күнүн күтүп жүргөндөрдүн баарына наристе бала жөнүндө айта баштады.

39Жусуп менен Мариям Эгебиздин мыйзамындагы парыздардын баарын аткарып бүтүшүп, Галилеядагы өз шаарына кайтышты+. 40Бала болсо Кудайдын берекелүү батасына маарып, акылга толуп, чоңоё берди.

Ыйса Атасынын үйүндө

41Ыйсанын ата-энеси жыл сайын Куткарылуу майрамына Иерусалимге келип турушчу. 42Ыйса он эки жашка чыкканда, алар адаттагыдай эле Иерусалимге майрамдаганы келишти. 43Майрам бүтүп, үйүнө кайтып баратышканда, Ыйса Иерусалимде калып калды. Ата-энеси муну билбей, 44башка жолоочулар менен жүрсө керек деп ойлошту. Бир күндүк жолду басып өтүшкөндөн кийин, Аны туугандары менен тааныштарынын арасынан карашып, 45таппаган соң, кайра Иерусалимге издеп келишти. 46Үч күн өткөндө, устаттардын кебин тыңшап, суроо берип, ийбадаткананын короосунда олтурган жеринен табышты. 47Ыйсаны уккандар Анын зээндүүлүгүнө жана айткан жоопторуна таң калып олтурушкан экен. 48Ата-энеси да Ыйсаны көргөндө таң калышты, бирок энеси Ага:

– Балам, бул эмне кылганың?! Мына, атаң экөөбүздүн шорубуз катып, Сени издеп, барбаган жерибиз калбады! – деди.

49Ыйса аларга:

– Мени издөөнүн эмне кереги бар эле? Атамдын үйүндө болушум керек экенин билген эмес белеңер? – деп жооп берди.

50Бирок Жусуп менен Мариям Анын сөзүнүн маанисин түшүнүшкөн жок+.

51Ыйса ата-энеси менен Иерусалимден Назаретке келди. Ата-энесине тил алчаак болду. Энеси болсо мунун баарын көңүлүнө бекем түйдү+. 52Ыйсанын ою да, бою да өсүп, Кудайга да, адамдарга да сүйкүмдүүлүгү артты+.

3

Жакыя чөмүлдүрүүчүнүн чакырыгы

3^1•Рим мамлекетине Тиберий башчылык кылганы он беш жылга караган кез эле. Иудея аймагына Понтий Пилат губернатор болуп, Галилея аймагына Ирод, Итурея менен Трахонит аймактарына Ироддун иниси Филип, Абилен аймагына Лусаний акимчилик кылып турушкан+. 2Ал эми Анас менен Каяп жогорку динкызматчылар болгон. Ошолордун тушунда чөлдө күн өткөргөн Закирдин баласы Жакыяга Кудайдан сөз түштү+. 3Ошондон баштап, Жакыя Иордан дарыясынын айланасындагы бардык аймактарды кыдырып, күнөөлөрдүн кечирилиши үчүн ниетти өзгөртүүнү жана сууга чөмүлүү расмисинен өтүүнү жар салып жүрдү. 4Ышая пайгамбардын китебинде мындай деп жазылган жери бар:

«Жар салгандын чөлдө үнү угулат:
“Даяр кылгын Эгебиздин жолдорун,
Талаадагы басар жерин түздөгүн![*]
5Кокту-колот толтурулсун бардыгы,
Түздөтүлсүн тоо-дөбөнүн бардыгы.
Ийри-буйру жолдор дагы оңдолсун,
Тегизделсин өңгүл-дөңгүл жерлер да.
6Мына ошондо тирүү жандын бардыгы
Кудайымдын куткаруусун көрүшөт”».

7Көп адамдар сууга чөмүлүү расмисинен өтүү үчүн Жакыя пайгамбардын алдына келишти. Жакыя аларга карап, мындай деди:

– Эй, жылан тукумдары! Келечектеги каардуу жазадан кантип качууну силерге ким көрсөттү эле+? 8Ниетиңерди өзгөрткөнүңөр чын болсо, аны ошого ылайык жашооңор менен далилдегиле! Өзүңөрчө: «Ыбрайымдын балдарыбыз» деп корстон болбогула! Айтып коёюн: керек болсо Кудай Ыбрайымга мына бул жаткан таштардан бала жасап бере алат+. 9Азыр дарактардын түбүндө балта даяр турат: ар бир жакшы жемиш бербегени кыйылат да, отко ыргытылат+.

10Эл андан:

– Эми биз эмне кылышыбыз керек? – деп сурады.

–+
11Эки кийими барыңар бирин кийими жокко бергиле, тамак-ашы барыңар да ошенткиле, – деди ал+.

12Сууга чөмүлүү расмисинен өткөнү келгендердин арасында салыкчылар да бар эле. Алар Жакыяга келишип:

– Устат, биз эмне кылышыбыз керек? – дешти.

– 13Силерге белгиленгенден ашык талап кылбагыла! – деп жооп берди Жакыя аларга.

14Аскер адамдары сурашты:

– Бизчи? Кандай кылышыбыз керек?

Жакыя аларга:

– Эч кимди зордобогула, кордобогула жана алган айлыгыңарга ыраазы болгула, – деп жооп берди+.

15«Машаяк ушул болду бекен?» – деп үмүттөнүп, күтүп турган жамы журтка Жакыя мындай деди:

–+
16Мен силерди сууга чөмүлдүрүп жүрөм, менден алда канча кудуреттүү бирөө келе жатат. Мен анын бут кийиминин боосун чечүүгө да татыбайм. Ал силерди Ыйык Рухка жана отко чөмүлдүрөт. 17Ал өз кырманын тазалоо үчүн күрөгүн кармап даяр турат. Буудайын кампасына жыйып, топонун өчпөс отко ыргытат+.

18Жакыя элге дагы башка көп насааттарды айтып, Жакшы Кабарды жарыялады. 19Ал аймак башчысы Ироддун да кылгандарын айтып, ашкере кылды. Ирод бир тууган инисинин аялы Иродияны алып, жана башка дагы көп жамандыктарды жасаган эле. 20Анысы аз келгенсип, үстүнө дагы кошуп, Жакыяны түрмөгө камады+.

Ыйсанын чөмүлүү расмисинен өтүшү

21•Эл сууга чөмүлүү расмисинен өтүп жатканда, Ыйса да чөмүлдү. Чөмүлгөндөн кийин, сыйынып турганда, асман ачылып,+
22көгүчкөн кейпинде Ыйык Рух үстүнө түштү. Ошондо көктөн: «Сен Менин сүйүктүү Уулумсуң. Мен Сага ыраазымын!» – деген үн чыкты+.

Ыйсанын ата теги

23•Ыйса Өз кызматын баштаганда отуз жаштын тегерегинде болчу. Ал адамдардын ою боюнча Жусуптун уулу деп эсептелчү. Демек, Анын санжырасы мындай: Ал Жусуптун, Элийдин, 24Мататтын, Лебинин, Мелхинин, Жанайдын, Жусуптун, 25Мататайдын, Амостун, Ноомдун, Эслинин, Нагайдын, 26Мааттын, Мататайдын, Шимейдин, Жасектин, Жоданын, 27Жаханандын, Ырыстын, Зоробабылдын, Шелтиелдин, Неринин, 28Мелхинин, Адынын, Косамдын, Элмадамдын, Эрдин, 29Жашыянын, Элийезердин, Жоримдин, Мататтын, Лебинин, 30Шемондун, Жүйүттүн, Жусуптун, Жонамдын, Элиякимдин, 31Мелейдин, Меннанын, Мататтын, Натандын, Дөөттүн,+
32Жесейдин, Абыттын, Обоздун, Шалмондун, Наасондун,+
33Аминадаптын, Рамдын, Эсрондун, Перестин, Жүйүттүн,+
34Жакыптын, Ыскактын, Ыбрайымдын, Терахтын, Нахордун, 35Серухтун, Регунун, Пелектин, Эбердин, Шеланын, 36Кайнандын, Арпакшаттын, Шемдин, Нухтун, Лемектин, 37Матушалдын, Анактын, Эреттин, Махалалилдин, Кайнандын, 38Эноштун, Шеттин, Адам атанын, Кудайдын Уулу+.

4

Шайтандын сыноосу

4^1•Ыйык Рухка толгон Ыйса Иордандан кайтып келе жатып, Анын таасири астында чөлгө барды. 2Чөлдө кырк күн бою ибилистин сыноосунан өттү. Кырк күн эч нерсе жебегендиктен, бул күндөр өткөндө абдан ачка болду+. 3Ошондо ибилис Ага:

– Кудайдын Уулу болсоң, мына бул ташка буюрчу, нан болуп калсын! – деди.

4Ыйса ага мындай жооп берди:

– Ыйык Жазууда: «Адам жалаң эле нан менен жашабайт!»[*] – деп жазылган.

5Мындан соң, ибилис Ыйсага кыска убакыттын ичинде дүйнөнүн бардык падышачылыктарын көрсөтүп:

– 6Ушул падышачылыктардын үстүнөн болгон толук бийликти, алардын атак-даңкын сага берем. Анткени мага укук берилген: аны кимге кааласам, ошого бере алам+. 7Сен мага табынсаң, баары сеники болот, – деди.

8Ыйса ага:

– Ыйык Жазууда: «Кудай Эгеңе табын, жалгыз Ага кызмат кыл!»[*] деп жазылган, – деп жооп берди.

9Ошондо ибилис Аны Иерусалимдеги ийбадаткананын төбөсүнө тургузуп:

– Эгер Кудайдын Уулу болсоң, ушул жерден боюңду таштап жиберчи! 10«Кудай Өзүнүн периштелерине сени сактоону буйрат, 11ташка бутун уруп албасын деп, алар сени колдоруна көтөрүшөт»[*] – деп жазылган эмеспи, – деди.

12Ыйса ага мындай жооп берди:

– «Кудай Эгеңди сынаба!»[*] – деп жазылган.

13Ибилис Ыйсаны бардык жагынан сынап бүткөн соң, Андан убактылуу кетип калды.

Ыйсанын Өз мекенинде четке кагылышы

14•Ыйык Рухтун күчүнө толгон Ыйса Галилеяга кайтып келди. Ал жөнүндө кабар жер-жерлерге тарады. 15Ыйса синагогаларга кирип, элге таалим берип, алардын мактоосуна арзыды+.

16Бир күнү Ал Өзү өскөн Назарет шаарына келди. Адатынча дем алыш күнү синагогага барды. Ал Ыйык Жазуудан окуп берүү үчүн ордунан турганда,+
17Ага Ышая пайгамбардын китебин сунушту. Ыйса китепти ачып, мындай деп жазылган жерин тапты:

18«Эгемдин Руху үстүмдө,
Анткени Ал Мени тандады,
Жакшы Кабар айтууга
Жакырларга дайындап.
Бошонорун туткундар,
Сокурлардын көздөрү
Көрөрүн кабар кылууга
Жана эзилгендерди
Эркиндикке чыгарууга,
19Эгебиздин кечирим
Бере турган мезгилин –
Ырайым кылар жылын да
Жар салууга жөнөттү».[*]

20Ыйса китепти жаап, кызматчыга кайтарды да, таалим берүү үчүн жайгашып отурду. Синагогадагы элдин баары тең Аны тигиле карашты. 21Ошондо Ыйса:

– Силер уккан Ыйык Жазуудагы сөздөр бүгүн аткарылды, – деди.

22Баары Ага ыраазы болушту да, оозунан чыккан кереметтүү сөздөргө таң калышып:

– Ой, бул Жусуптун эле баласы эмеспи? – дешти.

– 23«Дарыгер болсоң өзүңдү айыктыр!» деген макалды айтарыңар бышык, – деди Ыйса аларга, – «Капарноомдо кылгандарыңды бул жерде, өз мекениңде да кыл» дээрсиңер+. 24Силерге бир чындыкты айтып коёюн: өз элинде пайгамбардын кадыры жок болот+. 25Чын айтып жатам: Илияс пайгамбардын тушунда үч жыл алты ай бою асмандан тып эткен тамчы тамбай, бардык жерде ачарчылык болгондо, Ысрайылда жесирлер көп эле+. 26Бирок Кудай Илияс пайгамбарды ошолордун эч кимисине жибербестен, Сидон аймагындагы Сарепта шаарында жашаган бир жесирге алып барды+. 27Элиша пайгамбардын тушунда да Ысрайылда пес дартына чалдыккандар көп болгон, бирок алардын бири да айыкпастан, сириялык Нааман аттуу киши гана айыккан.

28Муну укканда, синагогада отургандардын баары катуу ачууланышты. 29Тура калышып, Ыйсаны шаардын сыртына кууп чыгышты да, ылдый кулатмакчы болуп, шаар жайгашкан тоонун чокусуна алып барышты. 30Бирок Ыйса аларды аралап өтүп, кетип калды+.

Жинге чалдыккан киши

31•Ыйса Галилеядагы Капарноом шаарына түшүп келди да, дем алыш сайын элге таалим берип жатты+. 32Адамдар Анын таалимине таң калып жатышты, себеп дегенде Анын сөзүндө кудурет бар эле+. 33Бир күнү синагогада жинге чалдыккан бир киши жүргөн. Ошол киши кыйкырып жиберди:

– 34Эй, назареттик Ыйса! Биз менен кандай ишиң бар? Түбүбүзгө жеткени келдиңби, ыя? Мен билем сенин ким экениңди: сен – Кудайдын ыйыгысың!+

35Ыйса жинди тыйып:

– Үнүңдү бас! Бул кишиден чыгып кет! – деди.

Жин ошол кишини турган жеринде жыгып, эч кандай зыян келтирбестен, чыгып кетти+. 36Элдин баарынын үрөйү учуп, өз ара:

– Кара күчтөрдү бийлик менен чыгара кууган, бул кандай кудурет болду экен? – дешти.

37Ошентип, туш-туш жакка Ыйса жөнүндө сөз тарап кетти.

Ыйсанын көп адамды айыктырышы

38•Ыйса синагогадан чыгып, Ысмандын үйүнө келди. Үйдө анын кайненеси ысытма болуп, катуу ооруп жатыптыр. Ыйсадан аны көрүп берүүсүн суранышты+. 39Ыйса аялдын маңдайына басып келип, ысытманы басар замат, ал куландан соо тура калып, дароо конокторун тейлей баштады.

40Күн батканда элдин баары ар кандай оорулууларды Ыйсага алып келе башташты. Ыйса ар биринин үстүнө колун коюп, аларды айыктырып жатты. 41Көп адамдардын ичинен жиндер: «Сен Кудай Уулусуң!» – деп бакырып, чыгып кетип жатты. Ыйса аларга Өзүнүн Машаяк экенин айтууга тыюу салды, анткени жиндер Анын Машаяк экенин билишчү+.

Ыйсанын синагогаларда Жакшы Кабар айтышы

42•Таң атканда, Ыйса ээн жерге барды. Калың эл Аны издеп келип, кетирбестен өздөрү менен алып калгылары келди+. 43Бирок Ыйса аларга:

– Мен башка шаарларга да Кудай Падышачылыгы тууралуу Жакшы Кабарды жеткиришим керек, анткени Кудай Мени ошол максат менен жиберген, – деди.

44Ошентип, Ыйса Иудея жериндеги синагогаларда элге Жакшы Кабарды жар салып жүрдү.

5

Ыйсанын алгачкы шакирттерин тандашы

5^1•Бир күнү Ыйса Генисарет көлүнүн жээгинде турган эле. Кудай сөзүн угууга келген эл көп болгондуктан кысылып турду+. 2Ошондо Ыйса жээктен эки кайыкты көрдү. Кайыктардан түшкөн балыкчылар торлорун жууп жатышкан. 3Кайыктардын бири Ысмандыкы эле. Ыйса анын кайыгына түшүп, жээктен ары бир аз түртүп коюусун өтүндү. Анан олтуруп алып, элге таалим бере баштады. 4Сөзүн бүткөндө, Ысманга:

– Көлдүн терең жерине сүзүп барып, балык кармаганга торлоруңарды салгыла, – деди+.

5Ысман:

– Оо, устат, түнү менен мээнеттенип, эч нерсе кармай албадык. Бирок сен айтып жаткан соң, торлорду салып көрөйүн, – деди.

6Торлорун салышканда, балык мол түштү. Балыктын көптүгүнөн торлору айрыла баштады. 7Ошондо экинчи кайыктагы жолдошторуна кол булгап, жардамга чакырышты. Алар келишип, эки кайыкты тең балыкка толтурушту. Жүгүнүн оордугунан кайыктар сууга чөгө түштү. 8Муну көргөн Ысман-Петир Ыйсанын бутуна жыгылып:

– Оо, таксыр, менден кетчи, мен күнөөкөр адаммын! – деди.

9Анткени ушунчалык көп балык түшкөнүнөн өзү да, жанындагылар да үрөйү учуп, коркуп турушкан. 10Ысмандын шериктери болгон Зебедейдин балдары Жакып менен Жакан да ушундай абалда эле. Ошондо Ыйса Ысманга карап:

– Коркпо, мындан ары балык кармагандын ордуна, адамдарды Кудайга кантип алып келүүнү үйрөтөм, – деди+.

11Алар кайыктарды жээкке чыгарып салышты да, баарын таштап, Ыйсаны ээрчип жөнөштү.

Пес оорулуу адамдын айыгышы

12•Ыйса ошол жердеги айылдардын биринде жүргөндө, Ага бүткөн боюн пес баскан оорулуу адам жолукту. Ал Ыйсаны көрөрү менен алдына келип, чөк түшүп, жалынды:

– Оо, таксыр, эгер сиз кааласаңыз, мени айыктыра аласыз+.

13Ыйса колун созуп ага тийгизди да:

– Каалаймын, айыккын! – деди.

Оорулуу ошол замат айыгып кетти.

– 14Бул тууралуу эч кимге ооз ачпа! – деп буюрду Ыйса бул адамга. – Бар да, өзүңдү динкызматчыга көргөзүп, айыкканыңдын далили катары Муса буюрган курмандыкты алып баргының+.

15Ыйса жөнүндө кеп-сөз дагы жайылып, көптөгөн адамдар Анын сөзүн угуп, дарттарынан айыгыш үчүн туш-тараптан Ага келип жатышты. 16Ыйса болсо ээн талаага барып, сыйынып турду+.

Шал болгон адамдын айыгышы

17•Ыйса таалим берип отурган күндөрдүн биринде Эгебиздин кудурети оорулуулардын айыгуусунан көрүнүп жатты. Галилея менен Иудея аймактарынын туш-тарабынан жана Иерусалимден келген фарисейлер, дин мугалимдери да Ыйсанын таалимин угуп олтурушкан+. 18Аңгыча бирөөлөр шал болгон адамды төшөнчүсү менен көтөрүп келишти. Аны үйгө киргизип, Ыйсанын алдына коюуга аракет кылышты, 19бирок элдин көптүгүнөн өтө алышпады. Ошондо алар тамдын үстүнө чыгышты да, төбөсүн тешип, оорулууну төшөнчүсү менен Ыйсанын алдына түшүрүштү. 20Ыйса алардын ишенимин көрүп, шал адамга:

– Пендем, күнөөлөрүң кечирилди! – деди+.

21Дин мугалимдери менен фарисейлер болсо өз ара:

– Бул адам Кудайга акарат келтирип атат. Күнөөлөрдү бир Кудайдан башка ким кечире алат? – дей башташты.

–+
22Эмне деп жатасыңар ичиңерден? – деди Ыйса, алардын оюн билип, – 23«Күнөөлөрүң кечирилди!» деп айтуу оңойбу, же «Ордуңан тур да, бас!» деген оңойбу? 24Билип алгыла, Адам Уулунун жер бетинде күнөөлөрдү кечире турган бийлиги бар!

Ыйса ушундай деди да, шал болгон кишини карап:

– Сага айтам: тур, төшөгүңдү ал да, үйүңө бар! – деди.

25Шал киши ошол замат баарынын көз алдында ордунан туруп, төшөгүн алды да, Кудайды даңктап, үйүнө жөнөдү. 26Баарын тең коркунуч басып, аң-таң болушуп:

– Биз бүгүн акылга сыйбаган укмуштуу окуяны көрдүк! – деп, Кудайды даңкташты.

Лебинин шакирттикке тандалышы

27•Ушундан соң, Ыйса сыртка чыгып, салык жыйноочу жерде олтурган Леби аттуу кишини көрдү.

– Менин жолума түш! – деди Ыйса ага.

28Ал ордунан тура калды да, баарын таштап, Ыйсанын артынан басты.

Ыйса күнөөкөрлөрдү ниетин өзгөртүүгө чакыруу үчүн келди

29Леби Ыйсаны үйүнө чакырып, чоң сый көрсөттү. Анын үйүндө салыкчылардын жоон тобу жана дагы башка адамдар Ыйса менен бирге дасторкондо отурушту+. 30Дин мугалимдери менен фарисейлер буга нааразы болушуп, Ыйсанын шакирттерине мындай дешти:

– Эй, силер эмне үчүн салыкчылар жана күнөөкөрлөр менен бир дасторкондон ичип-жеп отурасыңар, ыя?!+

31Ыйса аларга:

– Дарыгер дени сактарга эмес, оорулууларга керек. 32Мен такыбааларды эмес, күнөөкөрлөрдү ниеттерин өзгөртүүгө чакырганы келдим, – деди+.

Орозо тутуу маселеси

33•Дин мугалимдери менен фарисейлер Ыйсага:

– Жакыянын шакирттери бат-бат орозо тутуп, сыйынышат экен. Фарисейлердики да ошондой кылышат. Сенин шакирттериң болсо, орозо тутпастан, ичип-жей беришет экен! – дешти.

Ыйса аларга мындай деди:

–+
34Үйлөнүп жаткан жигит тойго чакырылган коноктордун арасында жүргөндө, аларды орозо кармагыла деп мажбурлоого болобу+? 35Күйөө жигит алардан алынып кете турган күндөр келет, орозону алар ошондо тутушат+.

36Ыйса аларга мындай бир ибарат айтты:

– Эч ким жаңы кийимден айрып, эски кийимге жамабайт. Эгер жамаса, анда жаңы кийим да жыртылат, жаңы жамаачы да эски кийимге жарашпай калат. 37Эч ким жаңы шарапты эскирген чаначтарга куйбайт. Эгер куйса, жаңы шарап чаначтарды айрып, өзү да төгүлөт, чаначтар да жарабай калат. 38Ошондуктан жаңы шарапты жаңы чаначтарга куюш керек. 39Эч ким эски шарапты ичкен соң, жаңысын сурабайт. Ал: «эскиси жакшы экен», – дейт.

6

Дем алыш күн тууралуу

6^1•Дем алыш күндөрдүн биринде Ыйсага шакирттери менен эгин талаасын аралап өтүүгө туура келди. Шакирттери буудайдын башын жулуп, ушалап, жеп баратышты. 2Муну көргөн кайсы бир фарисейлер Ыйсага:

– Силер эмне үчүн дем алыш күнү тыюу салынган ишти кылып жатасыңар? – дешти.

– 3Дөөт жанындагылары менен ачка калганда эмне кылганын окуган жок белеңер+? 4Ал Кудай үйүнө кирип, Эгебизге багышталган нанды өзү да жеп, жанындагыларга да бербеди беле? Бирок ал нанды жегенге динкызматчылардын гана акысы болгон, – деди Ыйса аларга. – 5Адам Уулу – дем алыш күндүн да ээси, – деп кошумчалады Ыйса.

Колу сенек адам

6Дем алыш күндөрдүн дагы биринде Ыйса синагогага кирип, таалим берип, сөз сүйлөп калды. Синагогада оң колу сенек бир адам бар эле+. 7Дин мугалимдери менен фарисейлер Ыйсадан кынтык издешип, оорулууну айыктырар бекен деп аңдып турушту+. 8Алардын мындай оюн билген Ыйса колу сенек адамга:

– Ордуңан тур да, алдыга чык! – деди.

Ал ордунан туруп, алдыга чыкты. 9Ошондо Ыйса дин мугалимдери менен фарисейлерге кайрылып, мындай деди:

– Силерге бир суроо берейин: дем алыш күнү жакшылык менен жамандыктын кайсынысын кылуу керек? Жанды куткаруу керекпи, же куратуу керекпи+?

10Ыйса баарын бир сыйра кыдырата карап алды да, алиги кишиге:

– Колуңду сун! – деди.

Ал сунары менен, колу айыгып кетти+.

11Тигилер болсо кутургандай жинденишип, Ыйсаны эмне кылсак экен деп, өз ара акылдаша башташты.

Он эки шакирттин элчиликке тандалышы

12•Ошол күндөрдүн биринде Ыйса сыйынуу үчүн тоого барып, түнү бою Кудайга сыйынды. 13Күн чыкканда, шакирттерин чакырып, арасынан он экисин тандап, аларды элчи деп жарыялады. 14Алар төмөнкүлөр эле: Ыйса Петир деп атаган Ысман, анын иниси Идрис, Жакып, Жакан, Филип, Барталамей,+
15Матай, Том, Алпейдин баласы Жакып, Динчил атка конгон Ысман,+
16Жакыптын баласы Жүйүт жана кийин чыккынчы болуп кеткен Жүйүт Искариот+.

Ыйсанын адамдарга таалим берип, айыктырышы

17•Ыйса шакирттери менен тоодон түз жерге түшүп келди. Анын жанына көптөгөн шакирттери жана бүткүл Иудеядан, Иерусалимден, деңиз жээгинде жайгашкан Тир менен Сидон аймактарынан келген көп эл чогулду. 18Алар Ыйсанын сөзүн угуп, ооруларынан айыгуу үчүн келишкен эле. Кара күчтөргө байланып, кыйналгандар да сакайып кетип жатышты. 19Элдин баары Ыйсага колун тийгизүүгө аракеттенип жатышты, анткени Андан чыккан кудуреттүү күчтөн баары айыгып жатты+.

20Ошондо Ыйса шакирттерин карап мындай деди:

– Жардылар, силер бактылуусуңар,
Кудай Падышачылыгы силердики.
21Азыр ачка жүргөндөр, силер бактылуусуңар,
Акыры тоюнасыңар.
Азыр ыйлап жүргөндөр, силер бактылуусуңар,
Кубанып күлөсүңөр+.
22Адам Уулуна ишенгениңер үчүн
Жек көрүндү кылышып,
Элден бөлүп салышып,
Шылдыңдашып, кордошуп,
Жаманатты кылышса,
Бактылуусуңар силер+.
23Ошол күндөр келгенде,
Шаттангыла кубанып.
Эң чоң сыйлык асманда,
Күтүп турат силерди.

Алардын аталары пайгамбарларды да ошондой куугунтукка алышкан!+

24А бирок азыр байлар,

Шордуусуңар силер!

Алчуңарды азыртан

Толугу менен алдыңар!+

25Азыр курсагы токтор,

Шордуусуңар силер!

Ачкадан кезересиңер!

Азыр жыргап күлгөндөр,

Шордуусуңар силер!

Кайгырасыңар боздоп!

26Элдин баары макташса,

Шордуусуңар силер!

Алардын аталары жалган пайгамбарларга да ошентишкен.

27•Бирок Мени угуп турган, калайык, сага айтам:

Душманыңды сүйгүнүң,
Сени жаман көргөнгө,
Жакшылык кылгының.
28Каргаганды алкагын,
Кордогон адам үчүн сыйын,+
29Бир жаагыңа чапканга
Экинчисин тосуп бер,
Тонуңду сыйрып жатканга
Көйнөгүңдү кошуп бер+.
30Ким сураса, бергиниң,
Кайра андан доолаба.

31Өзгөлөрдөн кандай мамилени күтсөң, өзүң да аларга ошондой мамиле кыл+. 32Өзүңөрдү сүйгөндөрдү сүйгөнүңөр үчүн кандай сыйлык берилмек эле? Өздөрүн сүйгөндөрдү күнөөкөрлөр деле сүйүшөт. 33Өзүңөргө жакшылык кылгандарга жакшылык кылганыңар үчүн кандай сыйлык берилмек эле? Мындайды күнөөкөрлөр деле кылышат. 34Кайтарып берер деген адамдарга гана карыз бергениңер үчүн кандай сыйлык берилмек эле? Чыпчыргасын коротпой кайра алуу үчүн күнөөкөрлөр деле бири бирине карыз беришет. 35А силер душманыңарды сүйгүлө, жакшылык кылгыла, кайра алам деп үмүттөнбөстөн бергиле. Ошондо сыйлыгыңар чоң болот жана Кудай Тааланын балдары болосуңар, анткени Ал жакшылыкты билбегендерге да, кара ниеттерге да бирдей мээримдүү. 36Силер асмандагы Атаңардай боорукер болгула+.

37•Өзгөлөрдү айыптабагыла, ошондо өзүңөр да айыпталбайсыңар, өкүм чыгарбагыла, ошондо өзүңөргө да өкүм чыгарылбайт, кечиргиле, ошондо өзүңөр да кечирилесиңер+. 38Бергиле, ошондо силерге да берилет: марттык менен салынган, ныктап толтурулган, ыкшалган, ашып-ташкан өлчөмдө алдыңарга төгүлөт. Кандай ченем менен өлчөп берсеңер, силерге да ошондой ченем менен өлчөнүп берилет+.

39Ыйса сөзүн ибарат түрүндө улады:

– Сокур сокурду жетелей алабы? Экөө тең чуңкурга түшүп кетпейби+. 40Шакирт устатынан өйдө болбос. Бирок жетилсе, устатындай боло алат+.

41Эмнеге өз көзүңдөгү дөңгөчтү көрбөй, боордошуңдун көзүндөгү чамындыны көрөсүң? 42Өз көзүңдө дөңгөч турса, боордошуңа: «Келе, көзүңдөгү чамындыны алып коёюн», – деп кантип айтасың? Эй, эки жүздүү! Адегенде өз көзүңдөгү дөңгөчтү алып ташта, анан боордошуңдун көзүндөгү чамындыны кантип алышты билесиң.

43•Жакшы дарак начар жемиш бербейт, ошондой эле начар дарак жакшы жемиш бербейт. 44Ар дарак жемишинен билинет. Тикенектен анжир, бадалдан жүзүм теришпейт да, туурабы? 45Анын сыңары, жакшы адам дилиндеги жакшы казынасынан жакшылыкты берет, жаман адам жаман казынасынан жамандыкты берет. Адамдын дили эмнеге толуп-ташыса, ошол тилине чыгат+.

46•Эмнеге силер мени «Эге, Эге» дейсиңер да, айтканымды кылбайсыңар+? 47Мага келип, сөздөрүмдү угуп, аны аткарган киши кимге окшош экенин айтып коёюн. 48Ал жерди терең казып, пайдубалын ташка орнотуп туруп, үй курган киши сыяктуу. Суу ташкындап, үйүн каптаганда, ал былк этпейт. Себеп дегенде, ал мыкты салынган. 49Ал эми сөздөрүмдү угуп, бирок аткарбагандар үйүн пайдубалсыз, жерге эле салып койгон адамга окшош. Суу ташкындап, үйүн каптаганда, үйү ошол замат кулайт. Кулаганда да катуу кулайт.

7

Римдик жүз башынын ишеними

7^1•Ыйса элге сөзүн айтып бүтүп, Капарноомго жөнөдү. 2Римдик бир жүз башынын аябай жакшы көргөн кулу ооруп, өлүм алдында жаткан экен. 3Жүзбашы Ыйсанын келгенин угуп, ага эл башчыларын жиберип, кулун айыктырып берүүсүн суранды.

– 4Ал жардамыңа татыктуу киши,+
5анткени биздин элибизди жакшы көрөт, синагогабызды куруп берген да ошол, – деп, эл башчылары Ыйсага чоң өтүнүч менен кайрылышты.

6Ыйса макул болуп, алар менен бирге жөнөдү. Үйгө жакындап калышканда, жүз башы досторун жиберип, мындай деп айттырды:

– Келип, убара болбой эле коюңуз, таксыр. Менин босогомду аттаганыңызга татыксызмын. 7Ошол себептен алдыңызга өзүмдүн барышымды ылайык көрбөгөн элем. Кулумдун айыгышына бир ооз сөзүңүз эле жетет. 8Мен бийлик астындагы адаммын, өзүмдүн да кол алдымда жоокерлерим бар. Алардын бирине: «Бар!» – десем, барат, башкасына: «Кел!» – десем, келет. Кулума: «Тигини жаса!» – десем, жасайт.

9Ыйса муну укканда, таң калып, элге кайрылды:

– Силерге айтып коёюн: мындай ишенимди Мен Ысрайыл элинен да жолуктурган эмесмин!

10Жиберилген кишилер үйгө кайтып келишип, кулдун айыгып кеткенин көрүштү.

Ыйсанын жесирдин баласын тирилтиши

11Арадан көп өтпөй, Ыйса Найын шаарына жөнөдү. Шакирттери менен кошо жоон топ эл чыкты. 12Шаар дарбазасына жакындаганда, өлүк көтөрүп келе жаткандарга кезигишти. Өлгөн адам бир жесирдин жалгыз баласы экен. Жесирдин жанында бир топ адам бар эле. 13Аны көргөндө, Эгебиздин боору ооруп кетти.

– Ыйлабаңыз, – деди Ал аялга+.

14Анан басып келип, табытка колун тийгизди.

Көтөрүп бараткандар тык токтой калышты. Ошондо Ыйса:

– Жигит, сага айтам, тургунуң! – деди+.

15Өлүк башын көтөрүп, отура калды да, сүйлөй баштады. Ыйса аны энесинин колуна тапшырды+. 16Баарынын үрөйү учуп: «Арабыздан улуу пайгамбар чыгыптыр, Кудай Өз элин куткарууга келиптир!» – деп Кудайды даңкташты+. 17Ыйса тууралуу мындай сөз бүткүл Иудеяга жана анын тегерек-чекесине жайылды.

Ыйса жана Жакыя пайгамбар

18•Бул окуялар тууралуу Жакыя өз шакирттеринен кабардар болду. 19Ошондо ал шакирттеринин экөөсүн чакырып алып: «Келе турган Куткаруучу сенсиңби же башканы күтүшүбүз керекпи?» – деген суроо менен Ыйсага жөнөттү+. 20Алар Ыйсага келишип:

– Бизди Жакыя жиберди. Ал сенден: «Келе турган Куткаруучу сенсиңби же башканы күтөлүбү?» деп сурап жатат, – дешти.

21Ыйса ошол маалда көп адамдарды илдет-дарттарынан айыктырып, кара күчтөрдөн арылтып, көптөгөн сокурлардын көзүн ачкан эле. 22Ыйса аларга:

– Баргыла, уккан-көргөнүңөрдү Жакыяга айтып бергиле: сокурлардын көзү көрүп, буту шал болгондор басып, пес оорулуулар айыгып, дүлөйлөр угуп, өлгөндөр кайра тирилип, жакырларга Жакшы Кабар тарап жатат. 23Ушул кылгандарымды көрүп туруп, Менин ким экенимен шек санабаган адам бактылуу, – деди+.

24Жакыя жиберген адамдар кеткенде, Ыйса элге Жакыя тууралуу мындай деди:

– Ээн талаага эмнени көргөнү бардыңар эле? Шамал термелткен камыштыбы+? 25Айткылачы, деги эмнени көргөнү бардыңар эле? Кооз кийимчен адамдыбы? Тигине, кооз кийинип, шаан-шөкөттө жашагандар хан сарайларда жүрүшөт. 26Анда эмнени көргөнү бардыңар? Пайгамбардыбы? Ооба! Силерге айтып коёюн: ал пайгамбардан да улуу+. 27Ыйык Жазууларда Кудай: «Мына, Сенин алдыңан кабарчымды жиберемин. Ал Сенден мурда барып, басар жолуңду даярдайт»,[*] – деп ушул адам жөнүндө айткан+. 28Силерге айтып коёюн: энеден туулгандардын бири да Жакыядан улуу эмес! Бирок Кудай Падышачылыгында эң кичине деп эсептелген киши да андан улуу+.

29Ыйсанын сөзүн угуп турган элдин баары, ал тургай салыкчылар да, Кудайдын айтканын ак деп санашты. Анткени алар Жакыя тарабынан сууга чөмүлдүрүү расмисинен өтүшкөн болчу+. 30Ал эми бул расмиден мурда өтүшпөгөн фарисейлер менен дин мугалимдери Кудайдын аларга деген тилегин кабыл алышпады.

31Ошондо Ыйса мындай деди:

– Азыркы замандын адамдарын кимге салыштырсам? Деги алар кимге окшош? 32Базарда олтуруп алып, бири бирине: «Той-тамаша күүсүн салып, чоор тартсак, эмнеге бийлебейсиңер, кошок кошсок, эмнеге ыйлабайсыңар?!» – деген жаш балдарга окшош. 33Анткени кадимки тамактарды ичип-жебеген Жакыя келди эле, «буга жин тийиптир» дешти+. 34Башкаларга окшоп ичип-жеген Адам Уулу келди эле, «бул киши сугалак экен, шарапка жакын экен, салыкчылар менен күнөөкөрлөрдүн досу экен!» – дешти+. 35Бирок кандай болсо да, Кудайдын даанышмандыгы аны жактагандар тарабынан ырасталды.

Фарисей жана күнөөлүү аял

36•Фарисейлердин бири Ыйсаны конокко чакырып калды. Ыйса анын үйүнө келип, дасторкондун жанына жамбаштап жатты. 37Аңгыча ошол шаарда жашаган бир күнөөкөр аял Ыйсанын фарисейдикинде экенин билип, атыр май куюлган идишин көтөрүп, сырттан кирип келди. 38Аял Ыйсанын аягына олтура калып, Анын бутуна көз жашын төгүп, ыйлай баштады. Анан Ыйсанын буттарын чачы менен сүртүп, өпкүлөп, атырын сыйпады. 39Ыйсаны конокко чакырган фарисей муну көрүп, ичинен: «Эгер бул чын эле пайгамбар болсо, ага колун тийгизип жаткан аялдын ким жана кандай экенин билмек. Анткени бул күнөөгө баткан аял да», – деп ойлоду+. 40Ошондо Ыйса ага кайрылып:

– Ысман, сага айта турган сөзүм бар, – деди.

– Айтыңыз, устат, – деди Ысман.

41Ошондо Ыйса мындай деди:

– Бир киши эки адамга карызга акча берет. Биринчисине беш жүз, экинчисине элүү күмүш теңге[*] бериптир+. 42Бирок алардын төлөгөнгө эч нерсеси жок болгондуктан, ал экөөнүн тең карыздарын кечип коёт. Эми айтчы: ушул экөөнүн кимисинин ага деген сүйүүсү көбүрөөк болот+?

43Ысман:

– Көбүрөөк карызы кечирилген адамдыкы болуш керек деп ойлойм, – деди.

– Туура айттың.

44Ыйса ушундай деди да, аялды карап туруп, Ысманга мындай деп айтты:

– Бул аялды көрдүңбү? Мен сенин үйүңө киргенде, сен Менин бутума суу куйган жоксуң. Бул аял болсо көз жашы менен бутумду жууду, чачы менен аарчыды. 45Сен Мени бетимден өөп, тосуп алганың жок. Бул аял болсо келгенимден бери бутумду тынымсыз өпкүлөп жатат. 46Сен башыма май куйбадың,[*] бул аял болсо буттарымды атыр менен майлады. 47Ошол себептен сага айтып коёюн: бул аялдын көп күнөөлөрү кечирилди, андагы мээримдин көптүгүнүн себеби мына ушунда. Ал эми кимге аз кечирилсе, анын мээрими да аз болот.

48Анан аялга:

– Күнөөлөрүң кечирилди! – деди+.

49Ошондо анын жанында олтургандар: «Күнөөлөрдү да кечире алган, деги бул ким өзү?» – дешти бири бирине. 50Ыйса аялга айтты:

– Сени ишенимиң куткарды, жакшы баргының!+

8

Ыйсанын жолун жолдогон аялдар

8^1Мындан кийин Ыйса шаар-кыштактарды аралап, Кудай Падышачылыгына үгүттөп, Жакшы Кабарды жарыялап жүрдү+. 2Анын жанында он эки шакирти жана бир топ аялдар бар эле. Бул аялдардын бир нечесин Ыйса кара күчтөрдөн куткарып, ооруларынан айыктырган. Булар ичинен жети жин чыккан магдалалык Мариям,+
3Ирод падышанын хан сарайынын башкы кызматчысы Кузанын аялы Жахана, Сусанна жана башка көптөгөн аялдар эле. Алар колунда бар болгон нерселерин Ыйсага арнап, Ага кызмат кылып жүрүштү+.

Дыйкан тууралуу ибарат

4•Туш тараптан элдер агылып келип, чогулганда, Ыйса ибарат менен сүйлөй баштады:

– 5Бир дыйкан эгин сепкени талаага чыгыптыр. Сепкен уругунун кээси жол боюна түшөт да, тепсендиде калып, чымчыктарга жем болот. 6Кээ бири таштак жерге түшүп, өсө баштайт да, ным жетпей куурап калат. 7Кээси тикен арасына түшөт. Анан тикен өсүп чыгып, аны басып калат. 8Кээ бири жакшы кыртышка түшүп, өсүп чыгат да, жүз эсе түшүм берет.

Анан Ыйса үнүн катуу чыгарып:

– Уга турган кулагы барлар уксун! – деди+.

9•Шакирттери Андан:

– Бул ибараттын мааниси кандай? – деп сурашты.

– 10Кудай Падышачылыгынын сырларын билүү мүмкүнчүлүгү силерге берилген, – деди Ыйса. – Башкаларга болсо Мен ушинтип ибарат менен сүйлөп жатам, ошондуктан алар:

«Караса да, көрүшпөйт,

Тыңшаса да, түшүнбөйт».[*]+

11Ибараттын мааниси мындай: урук – бул Кудайдын сөзү+. 12Ал эми жол боюна түшкөн урук мындай адамдарды билдирет: алар сөздү угушат, бирок ибилис келип, ишенбесин, кутулбасын деп, жан дүйнөсүнө түшкөн сөздү уурдап кетет. 13Таштак жерге түшкөн үрөн болсо, Кудай сөзүн угары менен ошол замат кубана кабыл алган адамдарды билдирет. Бирок тамыры болбогондуктан, бир азга гана ишенишип, кийин ишенгендиги үчүн кыйынчылыкка кабылар замат ишенимден баш тартышат+. 14Тикендердин арасына түшкөнү болсо, Кудай сөзүн уккан, бирок бул дүйнөнүн түйшүгүнө, акчанын азгырыгына жана жашоодогу кумарларга алдырып койгон адамды билдирет. Ушулар сөздү тумчуктуруп, сөз жемишсиз калат+. 15Ал эми жакшы кыртышка түшкөнү, Кудай сөзүн угуп, туура кабыл алып, таза жүрөктөрүнө сактаган адамдарды билдирет. Алар дайыма жемиш берген үрөнгө окшош+.

16Эч ким шамды жаккан соң, үстүнөн идиш менен жаппайт, керебеттин астына да катпайт. Үйгө киргендер анын жарыгын көрсүн деп, шамдалга коёт+. 17Анткени сыртка чыкпас сыр болбойт, ачыкка чыкпас, билинип калбас жашыруун иш болбойт+. 18Ошондуктан кунт коюп уккула: кимде бир аз түшүнүк бар болсо, ага дагы берилет, ал эми кимде жок болсо, анын бар деп ойлогону да тартылып алынат.

Ыйсанын энеси жана бир туугандары

19•Бул убакта Ыйсага энеси менен бир туугандары келип, элдин көптүгүнөн Ага өтө алышпады+.

20Ыйсага:

– Энең менен бир туугандарың сени көрөлү деп сыртта турушат, – деп билдиришти.

– 21Энем менен бир туугандарым, – деди Ыйса аларга жооп берип, – бул – Менин сөзүмдү угуп, аны аткаргандар+.

Көлдөгү бороондун токтошу

22•Күндөрдүн биринде Ыйса шакирттери менен кайыкка түшүп:

– Көлдүн аркы бетине өтөлү! – деди+.

23Сүзүп бара жатышканда, Ыйса уктап калды. Ошол кезде көлдө катуу бороон башталып, кайыкка суу кире баштады. Алар коркунучтуу абалда эле. 24Ошондо шакирттери Ыйсаны ойготушуп:

– Устат, устат, өлдүк! – дешти.

Ыйса ордунан тура калды да, бороон-чапкынга тыюу салды. Бороон ошол замат басылып, айлана жымжырт боло түштү. 25Анан шакирттерине бурулуп:

– Ишенимиңер кайда кетти? – деди.

Үрөйү учкан шакирттери аң-таң болуп, бири бирине:

Бороон-чапкынды башкара алган бул ким өзү? Бороон ага баш ийип, тынчып калбадыбы? – дешти.

Жин даарыган адамдын айыгышы

26•Алар Галилеянын маңдайында жайгашкан Гераса жергесине сүзүп барышты. 27Ыйса жээкке чыкканда, көптөн бери жин даарып ооруган, ошол жердеги шаардын бир тургуну алдынан чыкты. Ал үйгө турбай, кийим кийбей, мүрзөлөрдө жашачу экен. 28Ал Ыйсаны көрө коюп, кыйкырып жиберди да, алдына жыгылып:

– Эй, Кудай Тааланын Уулу Ыйса, мени менен кандай ишиң бар?! Сенден суранам, мени азапка салбачы! – деди+.

29Себеби Ыйса кара күчкө: «Бул кишиден чык!» – деп буйруган болчу. Бул адамды кара күч көптөн бери кыйнап келиптир. Аны чынжыр менен байлап, кишендешсе да, үзүп таштап, жинге айдалып, чөлгө кетип калчу экен. 30Ыйса андан:

– Атың ким? – деп сурады.

– Түмөн! – деп жооп берди ал.

Анткени бул кишинин ичине түмөндөгөн жиндер кирип алышыптыр. 31Жиндер Ыйсага:

– Бизди туңгуюкка кетире көрбө! – деп жалынышты.

32Ошол жерде бир чоң бада чочко жайылып жүргөн. Жиндер ошол бадага кирүүгө Ыйсадан уруксат сурашты. Ыйса уруксат берген соң, 33алар ошол адамдан чыгып, чочколорго киришти да, чочколор өздөрүн жардан көлгө таштап, чөгүп өлүштү. 34Муну көрүп турган бадачылар качып жөнөштү. Алар шаар-кыштактарга барып, көргөндөрүн айтышты. 35Эл болгон ишти көрүү үчүн Ыйсага келди. Алар жиндерден бошонгон адамдын кийимин кийип, акыл-эсине келип, Ыйсанын аяк жагында олтурганын көрүп, аябай коркушту+. 36Ал адамдын жинден кутулганын көргөндөр бул жөнүндө аларга айтып беришти. 37Ошондо герасалыктардын баары бир ооздон Ыйсадан алардын жеринен кетишин өтүнүштү. Себеби баары тең катуу коркуп калышкан эле. Ыйса кайрадан кайыкка түшүп, артына кайтты+. 38Жиндерден кутулган адам аны да кошуп алуусун суранды. Бирок Ыйса:

– 39Үйүңө бар да, Кудайдын сага эмне кылганын айтып бер, – деп, аны коё берди.

Ал шаарга кайтып, Ыйсанын ага кылган жакшылыгын элдин баарына жарыя кылды.

Тирилген кыз, сакайган аял

40•Ыйса Гераса тараптан кайтып келгенде, эл Аны тосуп чыкты. Алар Ыйсаны күтүп турушкан эле. 41Аңгыча синагоганын башчысы болгон Жайыр аттуу бир киши келип, Ыйсанын алдына чөгөлөп, үйүнө келүүсүн суранды+. 42Анын он эки жашар жалгыз кызы өлүм алдында жаткан экен. Ыйса Жайырдын үйүнө бара жатканда, эл Аны туш-туштан кысып жатты.

43Элдин арасында он эки жылдан бери ичинен кан акканы токтобой ооруган бир аял бар эле. Ал колундагысынын баарын дарыгерлерге сарптап, бирок биринен да айыга алган эмес. 44Ошол аял Ыйсанын артынан келип, кийиминин этегине колунун учун тийгизди. Тиер замат кан кеткени токтоду+. 45Ошондо Ыйса:

– Ким Мага колун тийгизди? – деди.

Баары:

– Биз эмес! – дешти.

Ошондо Петир менен анын жанында тургандар:

– Устат, эл сени тегеректеп кысып турушса, «ким мага колун тийгизди» дегениң кандай? – деди. 46Бирок Ыйса:

– Кимдир бирөө Мага колун тийгизди, себеби Менден кудурет чыкканын сездим, – деди+.

47Аял жашырына албасын көрүп, коркконунан калтырап, Ыйсанын алдына жыгылды да, кандай максат менен колун тийгизгенин жана дароо айыгып кеткенин бүт элдин алдында айтып берди. 48Ыйса аялга:

– Кызым, ишенимиң сени айыктырды, жакшы барагой, – деди+.

49Ыйса сөзүн аяктай электе, синагога башчысына анын үйүнөн бирөө келип:

– Кызыңыз каза болду. Эми устатты бекер убара кылбай эле коюңуз, – деди.

50Муну уккан Ыйса:

– Коркпо, тек гана ишенгин, кызың айыгат, – деди.

51Ошентип, Ыйса синагога башчысынын үйүнө келди. Ал Петир, Жакан, Жакып жана кыздын ата-энесинен башка эч кимге үйгө кирүүгө уруксат берген жок+. 52Баары боздоп, ыйлап жатышты. Ошондо Ыйса:

– Ыйлабагыла, кыз өлгөн жок, уктап жатат, – деди+.

53Кыздын өлгөнүн билгендер Ыйсаны шылдыңдап күлүштү. 54Ыйса болсо кыздын колунан кармап, үнүн катуу чыгарып:

– Кызым, тургун! – деди+.

55Ошондо кыздын жаны кайтып, ал ошол замат ордунан турду.

– Кызга тамак бергиле! – деди Ыйса. Анан аң-таң болуп турган ата-энесине:

– 56Бул окуяны эч кимге айтпагыла! – деди+.

9

Он эки шакиртке берилген тапшырма

9^1•Ыйса он эки шакиртин чакырып алып, аларга бардык жиндердин үстүнөн бийлик, ооруларды айыктырууга кудурет берип,+
2элге Кудай Падышачылыгын жар салууга жөнөттү.

– 3Жолго эч нерсе албагыла, – деди Ыйса аларга, – Таяк да, баштык да, нан да, акча да, ашык кийим да албагыла. 4Кайсы үйгө кирсеңер, ошол үйдө калып, ошол үйдөн жолго чыккыла. 5Эгерде бир жерден силерди кабыл албай коюшса, анда ал шаардан кетип баратып, алардын четке кагылганынын белгиси катары бутуңардын чаңын күбүп салгыла+.

6Шакирттер жолго чыгышып, айылдарды аралап, жер-жерлерге Жакшы Кабарды таратып, оорулууларды айыктырып жүрүштү+.

Ироддун Ыйсаны көргүсү келгени

7•Болуп жаткан окуялардын баары аким Иродго жетти. Эл арасында ар кандай сөз жүрүп, бирөөлөрү: «Жакыя пайгамбар тирилиптир!» – десе,+
8башкалары: «Илияс пайгамбар келиптир!» – деп, дагы башкалары: «Байыркы пайгамбарлардын бири тирилиптир!» – деп жатышты. Ошондуктан Ироддун башы катты+. 9«Мен Жакыянын башын алдырдым эле. Бул ким болуп кетти?» – деп, ал Ыйсаны көргүсү келди+.

Ыйсанын беш миң кишини тойгузушу

10•Элчилер кайтып келип, кылган иштерин Ыйсага айтып беришти. Ыйса аларды ээрчитип алып, Бейтсайда деген шаарды көздөй жөнөдү+. 11Муну билип калган эл аркасынан барды. Ыйса аларды тосуп алып, Кудай Падышачылыгы тууралуу айтып, айыгууга зар болгондорду айыктырып жатты. 12Күн кечтеп баратканда, он эки шакирти Ага келип:

– Эми элди коё бер, тегеректеги айыл-кыштактарга барып, түнөп, жегенге бир нерсе таап алышсын, анткени биз чөлдө турабыз, – дешти.

– 13Жегенге бир нерсени силер бергиле! – деди Ыйса аларга.

– Колубузда беш нан менен эки балыктан башка эч нерсебиз жок. Мына бул элдин баарына тамак сатып алганы баралыбы? – дешти он эки шакирти.

14Анткени ошол жерде беш миңге жакын адам турган. Ыйса аларга:

– Элди элүү-элүүдөн бөлүп олтургузгула, – деди.

15Шакирттери Анын айтканындай кылышты. 16Ошондо Ыйса беш нан менен эки балыкты алып, асманды карап Кудайга шүкүрчүлүк келтирип, нанды сындырды да, элге таратсын үчүн шакирттерине берди. 17Баары жеп, тоюшту. Нандын арткан үзүмдөрүн жыйнашканда, он эки себет толду.

Ыйсанын Машаяк экендиги

18•Ыйса эл жок жерде сыйынып отурган. Шакирттери жанында болчу. Ыйса алардан минтип сурады:

– Эл Мени ким деп эсептешет?

19Шакирттери:

– Кээ бир адамдар Жакыя чөмүлдүрүүчү деп, кээ бири Илияс пайгамбар деп, а кээси байыркы пайгамбарлардын бири тирилиптир деп жатышат, – дешти+.

20Ыйса алардан:

– Ал эми силер Мени ким деп эсептейсиңер? – деп сурады.

Ошондо Петир:

– Сен Кудайдын Машаягысың! – деп жооп берди.

–+
21•Менин ким экенимди эч кимге айтпагыла! – деди катуу эскертип Ыйса. – 22Адам Уулу көп азап чегип, эл башчылары, жогорку динкызматчылар жана дин мугалимдери тарабынан четке кагылып, анан өлтүрүлүп, үчүнчү күнү кайра тирилүүгө тийиш!+

Ким Ыйсанын чыныгы шакирти боло алат?

23Ыйса элге кайрылып мындай деди:

– Кимде-ким Мени ээрчигиси келсе, өз кызыкчылыктарынан баш тартсын, күн сайын өз айкаш жыгачын көтөрүп, жанынан кечүүгө даяр болуп, артыман түшсүн+. 24Анткени ким өз жанын сактап калам десе, аны жоготот, ал эми ким Мен үчүн жанынан кечсе, ал ага кайрадан ээ болот. 25Бүт дүйнөгө ээ болуп, бирок өзүн өзү куруткандан же өз жанынан айрылгандан адамга не пайда+? 26Кимде-ким Менден же Менин сөздөрүмдөн баш тартса, анда Адам Уулу да Өзүнүн, Атасынын жана ыйык периштелердин кудурети менен көктөн келгенде, андан баш тартат+. 27Силерге айтып коёюн: ушул жерде тургандардын кээ бирлери Кудай Падышачылыгын көрмөйүнчө, көз жумбайт+.

Тоодогу кубулуш

28•Ушундан бир жумача өткөндө, Ыйса Петирди, Жаканды жана Жакыпты кошуп алып, сыйынуу үчүн тоого чыкты+. 29Ал сыйынып жатканда, бети башкача болуп өзгөрө түштү. Кийими да аппак болуп, жылтылдап калды. 30Аңгыча эки киши пайда болуп, Ыйса менен маектеше баштады. 31Асман улуулугунун нуруна бөлөнгөн Муса менен Илияс пайгамбарлар Ыйсанын Иерусалимде өлүп, Кудайдын эркин ишке ашыра тургандыгы жөнүндө кеп кылышты. 32Петир менен анын жанындагы жолдошторун болсо уйку басып турган. Алар ойгонушуп, асман улуулугунун нуруна бөлөнгөн Ыйсаны жана Анын жанындагы эки кишини көрүштү. 33Тигил кишилер кетип бара жатканда, Петир Ыйсага айтты:

– Устат, бул жерде болгонубуз кандай жакшы! Кел, үч алачык тигели: бирин сага, бирин Мусага, дагы бирин Илияска.

Ал эмне дегенин өзү да түшүнгөн эмес. 34Петир сүйлөп жатканда, бир булут пайда болуп, аларга көлөкөсүн түшүрдү. Булут аларды каптаганда, шакирттеринин үрөйү учту. 35Ошол убакта булуттан үн чыкты:

– Бул Менин тандап алган Уулум Ыйса, Аны уккула!+

36Бул үн чыккандан кийин, алар Ыйсанын жалгыз калганын көрүштү. Шакирттери үн катпай, көргөндөрүн ошол күндөрү эч кимге айтышкан жок.

Жин даарыган баланын айыгышы

37•Кийинки күнү тоодон түшүп келишкенде, аларды көп эл тосуп чыкты. 38Аңгыча эл арасынан бир киши Ыйсага минтип кыйкырды:

– Устат, суранам, баламды көрүп берчи, жалгызым эле. 39Туруп-туруп эле жини кармайт да, чаңыртып, калчылдатып, оозунан көбүк чыкканча кыйнагандан кийин араң кетет. 40Шакирттериңен жинин кубалап чыгаргыла деп сурансам, колдорунан келбей койду.

Ошондо Ыйса:

– 41Эй, ишеними жок, бузулган эл! Качанга чейин араңарда болуп, силерге чыдаар экем? Баланы алып келгиле бери, – деди.

42Бала басып келатканда, жин аны көтөрө чаап, калтырата баштады. Ыйса кара күчтү тыйып, баланы айыктырды да, атасына тапшырды+. 43•Карап турган элдин баары Кудайдын улуулугуна таңданышты.

Ыйса Өз өлүмү тууралуу дагы бир ирет айтат

Анын кылганына элдин баары таң калып карап турганда, Ыйса шакирттерине айтты:

– 44Бул сөздөрдү эсиңерге түйүп алгыла: Адам Уулунун кишилердин колуна түшөрүнө аз калды+.

45Бирок алар бул сөздөрдү түшүнүшкөн жок. Бул сөз алар үчүн жашыруун сыр болгондуктан, маанисин түшүнүшпөдү. Кайра сурагандан болсо коркушту+.

Кимдин жолу улуу?

46•Шакирттердин арасында «кимибиздин жолубуз улуу болду экен» деген ой туулду. 47Ыйса алардын мындай оюн туюп, бир кичине баланы колуна алды да, мындай деди:

– 48Ким ушундай баланы Мен үчүн кабыл алса, Мени кабыл алганы. Мени кабыл алса, Мени Жибергенди кабыл алганы. Анткени араңардагы эң кичүүдөй болуп жүргөнү баарынан улуу+.

Силерге каршы болбогон силер тарапта

49Ошондо Жакан:

– Устат, сенин ысмыңды оозанып, адамдардан жиндерин кууп чыгарып жүргөн бирөөнү көрүп, ал биз менен жүрбөгөндүктөн ага тыюу салдык, – деди.

–+
50Тыюу салбагыла, – деди Ыйса, – ким силерге каршы болбосо, ал силер тарапта+.

Самариялыктардын Ыйсага сыртын салышы

51Көккө кетер убактысы жакындап калганда, Ыйса Иерусалимге барууга камданып,+
52алдын ала элчилерин жөнөттү. Алар Ыйсага жай камдоо үчүн Самариядагы бир айылга келишти+. 53Бирок Ыйсанын Иерусалимге баратканы сыртынан билинип тургандыктан, самариялыктар Ал келгенде кабыл алышпады. 54Алардын мунусун көргөн шакирттер Жакан менен Жакып:

– Эгебиз, асмандан от түшүп, буларды жалмап кетсин дейлиби? – дешти+.

55Ыйса аларды тыйып койду.[*]
56Ошондон кийин алар башка кыштакка өтүп кетишти.

Ыйсаны ээрчип, шакирти болгусу келгендер

57•Жолдон бир киши Ыйсага:

– Сен кайда барбагын, мен артыңдан калбайм, – деди.

58Ыйса ага:

– Түлкүлөрдүн ийини, чымчыктардын уясы бар. Адам Уулунун болсо баш калкалаар жайы жок, – деди.

59Анан башка бирөөгө:

– Менин жолума түш, – деп айтты.

Тигил:

– Таксыр, адегенде үйгө барып, атамдын кашында болуп, ал өлгөндө сөөгүн коюп келейин. Ушуга уруксат этиңиз! – деди.

60Бирок Ыйса ага:

– Өз өлүктөрүн көмүүнү тирүү өлүктөргө калтыр! Сен болсо бар да, Кудайдын Падышачылыгын жарыя кыл, – деди.

61Анда дагы бирөөсү айтты:

– Таксыр, мен сизди ээрчийм, бирок адегенде үй-бүлөм менен коштошуп келүүгө уруксат бериңиз+.

62Ыйса ага жооп кайтарып:

– Минткениң сени Кудай Падышачылыгына ылайыксыз кылат. Себеби буурусунду кармап, артына кылчактаган адамдай болуп жатасың, – деди.

10

Ыйсанын жетимиш эки шакирти

10^1•Ушундан кийин Эгебиз Ыйса Өзүнө дагы жетимиш эки шакирт тандады. Аларды Ыйса Өзү да барайын деген шаар-кыштактардын баарына Өзүнөн мурун эки-экиден жиберип, мындай деди:

– 2Оро турган эгин көп, бирок орокчулар аз. Андыктан Өз эгин талаасына орокчуларды жөнөтсүн үчүн эгин Эгесине жалынгыла+. 3Кана эмесе, баргыла, Мен силерди карышкырлардын арасына козуларды жибергендей жөнөтүп жатам+. 4Капчык да, баштык да, ашыкча бут кийим да албагыла жана жолдо бирөөлөр менен саламдашып, убактыңарды коротпогула. 5Кандай үйгө кирсеңер да, адегенде: «Үйүңөрдө тынччылык болсун!» – деп, батаңарды бергиле. 6Эгерде ошол үйдө саламыңарды кабыл алууга даяр адам бар болсо, батаңар кабыл болот, эгер болбосо, батаңар өзүңөргө кайтат. 7Алдыңарга койгон ашка топук кылып, ал үйдө калгыла. Анткени кызматчы эмгек акысын алууга татыктуу. Үйдөн үйгө өтпөгүлө+. 8Шаарга киргениңерде, анын тургундары кабыл алышса, анда тамагын жегиле,+
9ооруларын айыктыргыла да, «жакында силер Кудайдын башкаруусунда болосуңар!» деп жар салгыла+. 10Эгерде кабыл албай коюшса, анда көчөлөргө чыгып: 11«Шаарыңардан бутубузга жуккан чаңды кайра өзүңөргө наалат катары кагып жатабыз. Бирок билип койгула, Кудай Падышачылыгы жакындап калды», – дегиле+. 12Силерге айтып коёюн: кыямат күнү келгенде, ал шаарга караганда Содом шаарына[*] жеңилирээк жаза колдонулат+.

13•Эй, шордуу Коразин! Эй, шордуу Бейтсайда! Эгерде силерде жасалган укмуштар Тир менен Сидондо жасалган болсо, алар эбак эле катуу кайгырып, кенептен кийим кийип, күлгө олтуруп, ниеттерин өзгөртүшмөк+. 14Эми кыямат кайымда Тир менен Сидондун акыбалы силердикинен жеңилирээк болот. 15А сен, Капарноом, текеберденип, төбөм менен көккө жетем деп ойлойсуңбу? Жок! Кудай сени жердин түпкүрүнө житире чабат.

16Кимде-ким силерди укса, Мени укканы, кимде-ким силерди четке какса, Мени четке какканы, ал эми кимде-ким Мени четке какса, Мени Жибергенди четке какканы+.

17Жетимиш эки шакирт жүздөрүндө кубаныч менен кайтып келишип, Ыйсага:

– Эгебиз, сенин атыңды атаганда, бизге жиндер да багынышты! – дешти+.

18Ыйса аларга:

– Мен шайтандын чагылгандай болуп, жерге түшкөнүн көрдүм+. 19Мына, мен силерге жыландар менен чаяндарды таптап, жоонун бардык күчтөрүн жеңе турган бийлик бердим. Эч нерсе силерге зыян кыла албайт+. 20Бирок жиндердин силерге багынганына эмес, атыңардын бейиштеги китепке жазылганына кубангыла+.

21•Ыйык Рухка толгон Ыйса кубанычтан катуу толкунданып кетти.

– Оо, Ата, асман менен жердин Эгеси! – деди Ал. – Сени мактап, даңазалайм, анткени Сен бул иштерди даанышмандар менен акылмандардан жашырып, бала сыяктангандарга ачып бердиң. Ооба, Атаке, Сен ушундай болушун кааладың. 22Атам бардыгын Мага өткөрүп берген. Уулунун ким экенин Атасынан башка эч ким жакшы билбейт. Атасынын ким экенин да Уулунан жана Уулу ачып көрсөткүсү келгендерден башка эч ким билбейт+.

23Анан шакирттерине бурулуп, мындай деди:

– А силер бактылуусуңар, анткени көзүңөр көрүп, кулагыңар угат+. 24Силерге айтып коёюн: далай пайгамбарлар менен падышалар силер көргөндү көргүсү келген, бирок көрө алышпады, силер укканды уккусу келген, бирок уга алышпады+.

Боорукер самариялык

25Ошондо бир дин мугалими ордунан туруп, Ыйсаны сынай сурады:

– Устат, эмне кылсам түбөлүк жашайм+?

26Ыйса ага:

– Тооратта эмне деп жазылган? Эмнени окуп жүрөсүң? – деди.

Тигил айтты:

– 27«Кудай Эгеңди чын жүрөктөн, бүткүл жан дүйнөң менен, бар күч-кубатың менен, бардык акыл-оюң менен сүй[*] жана башкаларды өзүңдү сүйгөндөй сүй!»[*] – деп жазылган.

–+
28Сен туура жооп бердиң, – деди Ыйса ага. – Ушундай кыл, ошондо түбөлүк жашайсың+.

29Тиги болсо өзүн актагысы келип:

– А менин жакын адамым ким? – деп сурады.

30Ошондо Ыйса мындай ибарат менен жооп берди:

– Бир адам Иерусалимден Иерихон шаарына түшүп келе жатып, жолдо каракчыларга туш болот. Алар анын кийимин сыйрып алып, аябай сабап, чала өлүк кылып таштап кетишет. 31Ошол жол менен бир динкызматчы түшүп бара жаткан. Ал бул кишини көрүп, жолдун аркы жээги менен кыя басып, өтүп кетет. 32Дагы бир лебит ушул жол менен бара жатып, бул адамды көрүп, жолдун аркы жээги менен кыя басып, өтүп кетет. 33Аңгыча бир самариялык жолоочу келет. Ал бул кишини көрүп, боору ооруп,+
34жанына басып келип, жарааттарын шарап менен жууп, май менен майлап, таңып, эшегине артып, мейманканага алып барып, ага кам көрөт. 35Кийинки күнү мейманкананын ээсине эки күмүш теңге берип: «Бу кишиге кам көрүп кой. Эгер артык чыгым болсоң, кайтканымда кайрып берем», – дейт. 36Эми сен кандай деп ойлойсуң: ушул үчөөнүн кимиси каракчыларга туш болгон кишиге жакын адам болот?

37Мыйзамчыл Ыйсага карап:

– Албетте, кайрым кылганы, – деп жооп берди.

– Бар, сен да ушундай кыл! – деди Ыйса ага.

Адам баласы үчүн эң керектүү нерсе – Ыйсанын жанында болуу

38Ыйса шакирттери менен жолун улантып келе жатып, бир айылга келди. Бул айылдан Марта деген бир аял Аны үйүнөн тосуп алды+. 39Бул аялдын Мариям аттуу сиңдиси бар эле. Ал Ыйсанын аяк жагына олтуруп алып, сөзүн угуп жатты+. 40Марта болсо конокту жакшылап күтүүнүн камын ойлоп, убара тартып жүрдү. Ал Ыйсанын алдына келип:

– Таксыр, сиңдимдин кызматтын баарын жалгыз мага таштап койгону сизге баары бирби? Ага айтып коюңузчу, мага жардамдашсын, – деди.

– 41Ээ, Марта, Марта! – деди ага Ыйса, – сен убара болуп, көп түйшүк тартасың+. 42Бирок керектүүсү – бир эле нерсе. Мариям жакшы жагын тандап алды, муну андан эч ким тартып ала албайт.

11

Сыйынуу тууралуу таалим

11^1•Бир күнү Ыйса бир жерде сыйынып отурду. Ал сыйынуусун аяктаганда, шакирттеринин бири:

– Эгебиз, Жакыя өз шакирттерине үйрөткөндөй, сен да бизге сыйынганды үйрөтчү, – деди+.

2Ыйса аларга айтты:

– Сыйынганыңарда мындай дегиле:

Оо, Кудай Ата!

Сенин атың урматталсын.

Сенин падышачылыгың келсин.

3Күнүмдүк наныбызды күн сайын берегөр.

4Бизге жамандык кылгандардын баарынын

Күнөөлөрүн кечиргенибиздей,

Сен да биздин күнөөлөрүбүздү кечир.

Бизди азгырыкка кирип кетүүдөн сакта+.

5Ыйса сөзүн улап, дагы мындай деди:

– Бирөөңөрдүн досуңар бар болсун дейли, түн ортосунда досуна барып: «Досум, карызга үч нан берип турчу, 6сапардагы досум келип калып, алдына коёрго эч нерсем жок болуп жатат», – дейт. 7Үй ээси болсо: «Эй, койчу, тынчымды албай, эшикти кулпулап салгам, бала-чакам да төшөгүмө кирип, жатып алышты, эми туруп, сага бере албайм», – дейт. 8Силерге айтам: үй ээси досчулук үчүн бербесе да, өтүнө берип, тажаткандыгынан улам туруп, канча сураса, ошончо берет. 9Ошондуктан силерге айтып коёюн: сурагыла, ошондо силерге берилет. Издегиле, ошондо табасыңар. Тыкылдаткыла, ошондо силерге эшик ачылат. 10Анткени ар бир сураган алат, издеген табат, тыкылдатканга ачылат+. 11Араңардагы баласы балык сураса, жылан берген ата барбы? 12Жумуртка сураса, чаян кармата салганчы? 13Ошентип, силер жаман болсоңор да, балдарыңарга жакшы нерселерди бергенди билесиңер, андан бетер, асмандагы Атаңар да сурагандарга Ыйык Рухту берет+.

Ыйса жана шайтан

14•Бир жолу Ыйса бир адамды дудук кылып койгон жинди андан кууп чыкты. Жин чыкканда, дудук сүйлөй баштады. Муну көргөндөр аң-таң болушту. 15Кээ бири:

– Бул жиндерди алардын башчысы – Бээлзебулдун [*] күчү менен кубалап жатат, – дешти+.

16Кээ бири сынап, асмандан кереметтүү жышаан көрсөтүүсүн талап кылышты+. 17Мындай ойлорун билген Ыйса аларга айтты:

– Ичинен бөлүнүп-жарылган мамлекет кыйрайт, ыркы кеткен үй-бүлө соо калбайт. 18Эгер шайтан да өзүнө өзү каршы чыгып, ичинен бөлүнүп-жарылса, анын падышачылыгы кантип соо калат? А силер болсо «Бээлзебулдун күчү менен жиндерди кубалап жатат» дейсиңер. 19Эгер Мен Бээлзебулдун күчү менен кубалап жатсам, анда өзүңөрдүн адамдарыңар кимдин күчү менен кубалап жатышат? Ушул себептен алар силерге сот болушуп, катаңарды ашкерелешет+. 20Эгерде Мен жиндерди Кудайдын кудурети менен кубалап жаткан болсом, демек, силерге Кудайдын Падышачылыгы жетти. 21Эгерде күчтүү адам курал-жарак алып, үйүн кайтарып турса, анда анын мүлкү коопсуздукта болот. 22Бирок андан ашкан күчтүү бирөө кол салып, жеңип алса, анда анын ишенген куралын тартып алып, колуна түшкөн олжону таратып жиберет. 23Ким Мен тарапта болбосо, ал Мага каршы. Ким Мени менен бирге жыйнабаса, ал чачат+.

Кайра келген жиндер

24Адамдан чыккандан кийин, кара күч эс ала турган жай издеп, суусуз жерлерди кезет. Таба албаган соң: «Кой, чыккан үйүмө барайын», – дейт. 25Келип, өзүнүн чыккан жеринин шыпырылып, тазаланганын көрөт да, 26кайра барып, өзүнөн да жаман жети жинди ээрчитип келет. Анан баягы адамга кайра кирип, жашай баштайт. Ошондо бул адамга мурдагыдан да оор болот+.

Ким бактылуу?

27Ыйса сүйлөп жатканда, эл арасынан бир аял мындай деп кыйкырып жиберди:

– Сени курсагына көтөрүп, эмчегин эмизген эне кандай бактылуу!

–+
28Кудай сөзүн угуп, аткаргандар андан да бактылуу, – деди Ыйса+.

Жышаан көргүсү келгендер

29•Туш-туштан адамдар келип, жыйылган эл көбөйгөндө, Ыйса сөзүн мындай деп баштады:

– Азыркы муун – бузулган муун, ал кереметтүү жышаан көргүсү келет. Бирок Жунус пайгамбардын окуясындагы жышаандан башка жышаан ага көрсөтүлбөйт. 30Себеби Жунус Нинеби шаарындагылар үчүн кереметтүү жышаан катары жиберилгендей, Адам Уулу да бул муун үчүн кереметтүү жышаан болот. 31Түштүк[*] ханышасы да тирилип, ушул муунду айыпка жыгат, анткени ал Сулаймандын акылман сөзүн угуп кетейин деп, дүйнөнүн аркы четинен келген. А бул жерде болсо Сулаймандан да улуу Бирөө турат+. 32Нинебиликтер кыямат кайымда ушул муун менен бирге кайра тирилип, аны айыпка жыгат, анткени алар Жунустун сөзүн угуп, ниеттерин өзгөртүшкөн. А бул жерде болсо Жунустан да улуу Бирөө турат+.

Дененин шамы

33•Эч ким шамды күйгүзүп туруп, жашыруун жерге же идиштин алдына катып койбойт. Тескерисинче, киргендерге жарыгын чачсын деп, шамдалга коёт+. 34Адамдын көзү – анын чырагы. Ошондуктан көзүң тунук болсо, бүт денең да жарык болот. Эгерде көзүң арам болсо, бүт дене-боюң караңгыда калат. 35Ошондуктан байка: сендеги жарык караңгы болуп жүрбөсүн. 36Эгерде бүт денең эч караңгысыз, жарык болуп турса, анда сага шам жарыгын чачып турган сыяктуу, бүтүндөй жарык болосуң.

Сырты жалтырак, ичи калтырактар

37•Ыйса муну айтып жатканда, фарисейлердин бири Аны конокко чакырды. Ыйса анын үйүнө кирип, дасторкондун жанына жамбаштап отурду. 38Анын тамак алдында кол жуубаганын көрүп, фарисей таң калды+. 39Ошондо Эгебиз ага мындай деди:

– Фарисейлер, азыр силер чыны, табагыңардын сыртын жууйсуңар, бирок ичиңерде талоончулук менен жамандык ашып-ташыйт. 40Акылсыздар, сыртын жараткан Кудай ичин да жараткан эмеспи? 41Андан көрө, идиштин ичиндегисин мусапырларга бербейсиңерби, ошондо бардык нерсеңер таза болот эле го! 42Бирок фарисейлер, силердин шоруңар куруйт, себеби жалбыз, адырашман, ар кандай жашылчалардын түшүмүнүн ондон бирин зекетке бересиңер да, Кудайдын мээрими менен калыстыгынан четтеп кеттиңер. Бирок бул жагына да көңүл буруп, тигил жагын да калтырбашыңар керек болчу+. 43Эй, фарисейлер, шоруңар куруйт. Силер синагогаларда алдыңкы орундарда олтурганды, базарларда элдин эпилдеп саламдашып турганын сүйөсүңөр+. 44Шордуусуңар силер, анткени адамдар байкашпай, үстүнөн басып жүргөн көрлөргө окшошсуңар.[*]

45Ошондо дин мугалимдеринин бири:

– Устат, бул сөзүң бизге да тийип жатат, – деди.

46Ыйса ага мындай деди:

– Дин мугалимдери, силердин да шоруңар куруйт. Силер оор, адам чыдагыс диний эрежелерди башкалардын жонуна артып, аларды көтөрүүгө жардам иретинде чыпалагыңарды да тийгизип койбойсуңар. 47Силердин шоруңар куруйт, себеби аталарыңар өлтүргөн пайгамбарларга күмбөз куруп, 48алардын кылгандарын туура деп эсептеп, ал тургай ошого макул экениңерди көрсөтүп жатасыңар+. 49Ошондон улам Кудай Өзүнүн даанышмандыгы менен: «Мен аларга пайгамбарлар менен элчилерди жиберем, бирок алардын кээсин өлтүрүп, кээсин сары изине чөп салып, кубалашат» деген+. 50Ошону менен дүйнө жаратылгандан бери –+
51Абылдан[*] тартып, курмандык жай менен эң ыйык жайдын ортосунда өлтүрүлгөн Закирге чейинкилердин баарынын каны ушул муундан талап кылынат. 52Дин мугалимдери, силердин шоруңар куруйт! Силер билимдин ачкычын колуңарга алып алып, өзүңөр да кирбей, кирейин дегендерге да бут тосуп келгенсиңер.

53-54Ыйса сүйлөп бүтүп, үйдөн чыкканы жатканда, дин мугалимдери менен фарисейлер ичинен жаман ойлошуп, сөзүнөн кыйкым издеп, суроолорду жаадырышты+.

12

Кудайды урматтагыла жана чындыкты коркпой, ачык айткыла

12^1Ушул арада миңдеген киши жыйылып, алар бири бирин кыса баштады. Ошондо Ыйса адегенде шакирттерине кайрылып, мындай деди:

– Фарисейлердин ачыткысы – эки жүздүүлүктөн алыс болгула+. 2Сыртка чыкпас сыр болбойт, ачыкка чыкпас жашыруун иш болбойт+. 3Ошондуктан караңгыда айткан сөзүңөрдү жарыкта угушат, үйдүн ичинде кулакка шыбырап айткан сөзүңөр үйдүн төбөсүнөн жар салынат. 4•Досторум, силерге айтам: денени өлтүрүп, андан кийин башка эч нерсе кыла албаган адамдардан коркпогула. 5Кимден коркуш керектигин айтып коёюн: өлтүргөндөн кийин тозокко түшүрүүгө кудурети бар Кудайдан корккула!+
6Беш чымчык бир аз эле тыйынга сатылат эмеспи. Бирок алардын бирин да Кудай унутта калтырбайт. 7А силердин болсо башыңардагы чачыңар да эсептелүү. Ошондуктан коркпогула, силер чымчыктардан алда канча кымбатсыңар+. 8Силерге айтып коёюн: ким Мени эл алдында ачык тааныса, Адам Уулу да Кудай периштелеринин алдында аны ачык тааныйт+. 9Мени эл алдында четке какканды Мен да Кудай периштелеринин алдында четке кагам+. 10Адам Уулуна каршы сөз айткан адам кечирилет, бирок кимде-ким Ыйык Рухка акарат айтса, кечирилбейт+. 11Силерди синагогадагы элдин, башчылардын, бийлик башындагылардын алдына алып барышканда, кантип же эмне деп актанышты же эмнени айтышты ойлоп, түйшүк тартпагыла. 12Эмне дешти Ыйык Рух ошол саатта силерге үйрөтөт.

Дүнүйөкорлуктан алыс болуу жөнүндө ибарат

13•Эл арасынан бирөө:

– Устат, агама айтып коюңузчу, мурасты мени менен бөлүшсүн, – деп кайрылды.

14Ыйса ал кишиге:

– Ким Мени силерге сот же бөлүштүргүч болуп берсин деди эле? – деди. – 15Анан элге кайрылып: – Этият болгула, ар кандай дүнүйөкорлуктан алыс болгула, анткени адам өмүрү анын мал-мүлкүнүн көптүгүнө байланыштуу эмес, – деди+.

16Ошондон кийин Ыйса аларга мындай ибаратты айтып берди:

– Бир байдын эгин талаасы жакшы түшүм берет. 17Бай ичинен ойлонот: «Эмне кылсам? Эгин жыяр жайым жок. 18Кой, минтейин: кампаларымды бузайын да, кайра чоңураак кылып салып, бардык эгиним менен мал-мүлкүмдү ошо жерге коёюн. 19Анан өз жаныма айтам: жаным, көп жылдарга жете турган байлыгың жатат. Эми эс ал, ич, же, шапар тээп шаттан». 20Бирок Кудай ага: «Эй акылсыз, бүгүн түнү жаныңды алганы келишет. Жыйган-тергениң кимге калат?» – дейт. 21Керт башы үчүн байлык топтоп, Кудайды эсине албаган адам ушундай болот.

Көр оокаттан өйдө болуп, Кудайга ишенгиле

–+
22Ошондуктан силерге айтып коёюн, – деди Ыйса шакирттерине карап, – «Эмне жейбиз» деп жаныңарды ойлоп, «эмне кийебиз» деп денеңерди ойлоп, түйшүк тартпагыла!+
23Тамактан жан, кийимден дене артык да. 24Каргаларды карагылачы, алар эгишпейт да орушпайт, кырмандары да, кампалары да жок. Аларды Кудай азыктандырып турат. Ал эми алардан силердин айырмаңар кандай чоң+. 25Кимиңер түйшүктөнүп, өзүнө бир карыш бой кошо алат? 26Эгерде ушундай жарыбаган нерсе колуңардан келбесе, башкаларды ойлоп, куру убара тартуунун эмне кереги бар? 27Кызгалдактардын өскөнүн карагылачы, алар эмгектенишпейт, жип да ийришпейт. Бирок силерге айтып коёюн: Сулайман падыша атак-даңкы чыгып турганда да алардын эч бириндей кийинген эмес+. 28Эгерде бүгүн талаада өсүп, эртең мешке жагыла турган чөптү Кудай ушундай кийиндирсе, силерди андан артык кийиндирбейби, эй, ишеними аздар!+
29Ошондуктан не жеп, не ичебиз деп кабатыр болбогула! 30Дүйнөдөгү элдердин эси-дарты ушуларда, бирок силердин Атаңар буларга муктаж экениңерди билет. 31Андан көрө, Кудай Падышачылыгы жөнүндө ойлогула, ошондо калганы силерге кошулуп берет.

Чыныгы байлык асманда

32Коркпогун, кичинекей кой короо! Атаңар падышачылыгын силерге мурас кылууну ылайык көрдү+. 33Мал-мүлкүңөрдү сатып, кайыр бергиле! Эскирбес, көөнөрбөс байлыктарды көккө жыйнагыла. Ал жакка ууру да жакындай албайт, күбө да жей албайт+. 34Анткени байлыгың каерде болсо, эси-дартың да ошерде болот.

Ыйсанын кайтып келишине даяр болгула!

35•Ар дайым белиңер буулуу, чырагыңар жагылуу болсун! 36Үйлөнүү тоюнан кайта турган ээсин күтүп, каалганы кагылар замат ачууга даяр турган адамдардай болгула+. 37Ээси келип, кызматчыларынын уктабай күтүп турушканын көрсө, ошол кызматчылар таалайлуу. Силерге бир чындыкты айтып коёюн: ээси аларды олтургузуп коюп, өзү белин бууп алып, кызмат кылат. 38Эгер ээси түн ортосунда болобу, таң азанда болобу келип, кулдарынын уктабай, сергек тургандарын көрсө, анда алар таалайлуу. 39Силер билгендей, эгер үй ээси уурунун кайсы саатта келерин билсе, үйүн бузуп кирүүсүнө жол бербес эле+. 40Ошондуктан силер да даяр тургула, анткени Адам Уулу силер ойлобогон саатта келет.

Ишенимдүү жана ишенимсиз кул

41Ошондо Петир:

– Эгебиз, бул ибаратты бизге эле айтып жатасыңбы же бардыгынабы? – деп сурады.

42Ыйса мындай деп жооп берди:

– Үйдөгү кулдарына тамак-ашын убагында берип туруш үчүн кожоюн дайындап кеткен ишеничтүү жана акыл-эстүү башчыны элестеткиле. 43Кожоюну келгенде тапшырылган ишин аткарып жаткан кызматчы бактылуу!+
44Силерге бир чындыкты айтып коёюн: кожоюну аны бүт үй мүлкүнө башчы кылат. 45Эгер ошол кызматчы ичинен: «Кожоюнум жакында келбейт», – деп, башка кулдарды уруп сабап, жеп-ичип, масчылыкка берилсе,+
46кожоюну ал күтпөгөн күндө, билбеген саатта келет да, башын жара чаап, ишенимсиздер менен кошо жазага тартат. 47Ээсинин каалоосун билип туруп, даярданбаган, анын каалоосун аткарбаган кул көп таяк жейт. 48Ал эми билбей калып, жазага татыктуу иш кылган кул азыраак таяк жейт. Ошол сыңары, кимге көп берилсе, ошондон көп талап этилет, кимге көбүрөөк ишенип тапшырылса, андан көбүрөөк суралат.

Ыйса үчүн бөлүнүү болот

49•Мен асмандан жерге от таштоо үчүн келдим. Ошол от тезирээк жанышын кандай каалар элем! 50Мен өзгөчө чөмүлүүдөн[*] өтүшүм керек, ошол саатым келгиче канча кыйналам+. 51Силер Мени жер бетине тынчтык алып келди деп ойлойсуңарбы? Жок, бөлүнүү алып келдим десем туурараак болот+. 52Анткени мындан ары бир үй ичинде эле беш киши өз ара бөлүнө башташат: үчөө экөөнө каршы, экөө үчөөнө каршы болуп, бөлүнөт. 53Атасы баласынан, баласы атасынан, энеси кызынан, кызы энесинен, кайненеси келининен, келини кайненесинен бөлүнөт.

Өз учурунда элдеш

54•Ыйса элге мындай деди:

– Силер батыштан каптап келаткан булутту көргөндө, «жамгыр жаайт» дейсиңер, анан чынында эле жамгыр жаайт. 55Түштүктөн шамал соксо, «күн ысык болот» дейсиңер, анан чындап эле ысык болот. 56Эй, эки жүздүүлөр, көк менен жердин кубулушун ажырата билесиңер, ал эми азыркы убактын кандай экенин кантип ажырата билбейсиңер! 57Эмне үчүн кандай кылуу туура экенин өзүңөр калыстык менен чечпейсиңер? 58Доочуң менен сотко баратканыңда, жолдо андан кутулганга тырыш. Антпесең ал сени сотко сүйрөп келет да, сот жазалоочунун колуна өткөрөт, жазалоочу болсо зынданга салат. 59Айтып коёюн: акыркы тыйыныңды бермейинче, ал жактан чыкпайсың.

13

Ниетиңерди өзгөрткүлө

13^1Ушул убакта Пилат өлтүргөн галилеялыктар тууралуу Ыйсага кабарлашты. Пилат аларды малдарын курмандыкка чалып жаткан жеринен өлтүрткөн эле+. 2Ыйса бул кабарды айткандарга айтты:

– Бул адамдардын күнөөсү галилеялыктардын баарыныкынан чоң болгондугу үчүн ушундай балээге туш болушту деп ойлойсуңарбы? 3Жок дейм силерге, андай эмес. Эгерде ниетиңерди өзгөртпөсөңөр, баарың тең ушинтип куурайсыңар. 4Силоом мунарасы басып калып, каза тапкан он сегиз кишинин күнөөсү Иерусалимде жашагандардын баарыныкынан көбүрөөк болгон деп ойлойсуңарбы+? 5Жок дейм силерге, андай эмес. Эгерде ниетиңерди өзгөртпөсөңөр, баарың тең ушинтип куруйсуңар.

Ниетти өзгөртүүгө бир аз убакыт бар

6Ушундан кийин Ыйса мындай ибаратты айтып берди:

– Бир адамдын жүзүмзарында олтургузулган анжир дарагы болуптур. Ошол адам жүзүмзарына келип, анжир дарагынан жемиш издеп, таба албайт да,+
7багбанга айтат: «Үч жылдан бери келип, мына бул анжирден жемиш издейм, бирок таба албайм. Ошондуктан аны кыйып сал, бекер эле жерди ээлеп турат»+. 8Багбан айтат: «Таксыр, быйыл да коё туруңузчу. Мен тегерегин жумшартып, кык төгүп көрөйүн. 9Жемиш берип калар. Эгер бербесе, анда эмки жылы кыя бериңиз».

Бүкүр аялдын дем алыш күнү айыгышы

10Бир дем алыш күнү Ыйса синагогалардын биринде таалим берип калды+. 11Ал жерде жиндин таасиринен улам он сегиз жылдан бери такыр белин көтөрө албай бүкүрөйүп калган бир аял бар эле. 12Ыйса ошол аялды көрүп, чакырып алды да:

– Аял, дартыңдан кутул! – деп, 13колун үстүнө койду.

Ошол замат бели жазылып кеткен аял Кудайга алкыш айта баштады.

14Муну карап турган синагога башчысы Ыйсанын дем алыш күнү айыктырганына кыжырланып, элге:

– Иш кыла турган алты күн бар го! Айыгууга дем алыш күнү келбестен, ошол күндөрү келгиле! – деди+.

15Эгебиз ага айтты:

– Эй, эки жүздүү! Өзүңөр дем алыш күнү өгүзүңөрдү же эшегиңерди акырдан чечип алып, сугарганы жетелеп барбайсыңарбы+? 16Ал эми он сегиз жыл бою шайтандын байлоосунда келген Ыбрайымдын мына бул кызын дем алыш күнү куткарса болбойт беле?

17Ыйсанын бул сөзү Ага каршы болгондордун баарын уят кылды. Турган эл Анын кылган улуу иштеринин баарына кубанып жатышты+.

Сары кычынын даны тууралуу ибарат

18•Ушундан соң, Ыйса мындай деди:

– Кудайдын Падышачылыгын эмнеге салыштырсам? Аны эмнеге окшоштурсам? 19Ал бир адамдын өз багына эккен кипкиченекей сары кычынын данына[*] окшош. Урук өнүп, чоң өсүмдүккө айланат да, бутактарына канаттуулар уя салат.

–+
20Кудайдын Падышалыгын эмнеге окшотсом? – деди Ыйса сөзүн улантып, – 21ал бир аялдын камыр ачытыш үчүн үч чара унга салган ачыткысына окшош, – деди+.

Бейиштин эшиги тар

22•Ошентип, Ыйса шаар-кыштактарды аралап, Иерусалимге баратты.

23Кимдир бирөө Андан:

– Таксыр, аз гана адамдар куткарылабы? – деп сурап калды.

Ыйса ага айтты:

– 24Кудай Падышачылыгына тар эшиктен кирүүгө тырышкыла! Силерге айтып коёюн: көп адамдар кирсек дешет, бирок кире алышпайт. 25Эгер үй ээси ордунан туруп, эшиктерин жаап алса, сыртында каласыңар да, эшигин каккылап: «Таксыр, эшикти ачып койчу бизге» дейсиңер. Үй ээси болсо: «Мен силердин ким экениңерди, кайдан экениңерди билбейм!» дейт+. 26Ошондо силер: «Сени менен бир дасторкондо даамдаш элек го, биздин көчөлөрүбүздө таалим берип жүрбөдүң беле!» дей баштайсыңар. 27Үй ээси болсо: «Силерге айтып жатам, эй, ыймансыздар, кимсиңер, кайдансыңар, мен билбейм, көзүмө көрүнбөй жоголгула!» дейт. 28Ошондо Ыбрайым, Ыскак, Жакып жана башка бардык пайгамбарлардын Кудай Падышачылыгында калганын көрөсүңөр, а силер болсо сыртка кууласыңар. Анан боздоп, тишиңерди кычыратып, ачууланасыңар+. 29Чыгыш менен батыштан, түндүк менен түштүктөн келгендер Кудай Падышачылыгынан орун алышат+. 30Ошондо биринчи болуп калган акыркыларды жана акыркы болуп калган биринчилерди көрөсүңөр+.

Ай, Иерусалим, Иерусалим!

31•Ошол убакта фарисейлерден кимдир бирөөлөр келип:

– Бул жерден кетип калчы, Ирод сени өлтүрөм деп жатат, – дешти.

Ыйса аларга айтты:

–+
32Барып, ал түлкүгө айтып койгула: «Мен бүгүн, эртең жиндерди кубалап, оорулууларды айыктырам да, үчүнчү күнү[*] ишимди аяктайм». 33А бирок кантсе да, Мен бүгүн, эртең жана бүрсүгүнү сапарымды улантам, анткени пайгамбардын Иерусалимдин сыртында өлүшү мүмкүн эмес да! 34Ай, Иерусалим, Иерусалим! Сен пайгамбарларды өлтүрүп, Кудай жиберген адамдарды таш бараңга алдың. Аттиң, балапандарын бооруна чогултуп, канатына калкалаган тоок сымал, канча ирет сенин элиңди чогултайын дедим, бирок силер каалаган жоксуңар+. 35Эми мына, үйүңөр каңгырап, ээн калат. Силерге айтып коёюн: «Эгебиздин атынан Келатканга урмат!» деп айтар убак келгиче, Мени көрбөйсүңөр+.

14

Мыйзам жана ырайым

14^1Ыйса дем алыш күндөрүнүн биринде фарисейлердин кайсы бир башчысынын үйүнө конокко келди. Фарисейлер Ыйсанын артынан акырын байкап турушту+. 2Ошол убакта денесине сары суу толуп, шишик басып ооруган бир адам Ыйсанын алдына келди. 3Ошондо Ыйса фарисейлер менен мыйзамчылардан:

– Дем алыш күнү дарылоого болобу? – деп сурады+.

4Тигилер унчугушкан жок. Ыйса оорулууга колун тийгизип, айыктырды да үйүнө жиберди 5анан тигилерге:

– Араңардан кимиңер баласы же өгүзү чуңкурга түшүп калса, ал дем алыш күнү экенине карабай дароо сууруп чыгарбайт? – деген суроо берди+.

6Алар болсо бул суроого жооп бере алышпады.

Төрөпейилдик жана кичипейилдик

7Конокко чакырылгандар орун тандап, төргө өтүп жатышты. Муну байкаган Ыйса ибарат менен мындай деди:

–+
8Бирөө сени тойго чакырса, төргө жулунба. Коноктордун бири сенден сыйлуураак болуп калып, 9экөөңдү тең чакырган адам жаныңа келип: «Бу кишиге ордуңду бер» деп калбасын. Ошондо уят болуп, улагага өтүп барып олтурганга туура келет. 10Конокко келгениңде, төмөн жакка олтуруп жүр. Сени чакырган киши басып келип: «Досум, төргө өт» дегенде, жаныңдагылардын алдында мартабаң арта түшөт. 11Анткени ким өзүн өзү көтөрсө, кемсинтилет, ал эми ким өзүн төмөн кармаса, көтөрүлөт+.

Сыйлыкты Кудайдан күт

12Ошондон кийин чакырган адамга Ыйса айтты:

– Түштө же кечинде тамак жасап, конок чакыра турган болсоң досторуңду, тууган-туушкандарыңды, бай кошуналарыңды чакырба. Анткени алар кайра өзүңдү чакырып, бергениңди кайтарышат. 13Ошондуктан жакыр, майып, чолок, сокурларды чакыр. 14Алар сага кайра кайтарганга эч нерсеси болбогондуктан бактылуу болосуң. Анткени кыяматта, адилеттүүлөр тирилген кезде, тиешеңди аласың+.

Чакырылгандар жана тандалгандар

15•Ыйса менен дасторкондун жанында жамбаштап жаткандардын бири Ага:

– Кудай Падышачылыгынан даам сыза турган адам таалайлуу! – деди+.

16Ыйса ага мындай деди:

– Бир киши чоң той тамагын берип, көп адамдарды чакырат. 17Тамактанар маал келгенде, чакырылгандарга кулун жөнөтүп: «Келгиле, баары даяр болду» деп айттыртат. 18Ошондо баары сүйлөшүп алгандай кечирим сурай баштайт экен: «Жер сатып алдым эле, барып көрүп келбесем болбойт, мени кечирип кой», – дейт биринчиси. 19Экинчиси: «Беш жуп өгүз сатып алдым эле, ошолорду сынап көргөнү баратам, мени кечирип кой», – дейт. 20Үчүнчүсү болсо: «Мен аял алдым, ошондуктан бара албайм», – дейт. 21Кул ээсине кайра келип, баарын айтып берет. Ошондо үй ээси каарданып, кулуна: «Тез бар да, шаардын аянттары менен көчөлөрүн кыдырып, жакыр, майып, сокур, чолокторду алып кел бул жакка!» – дейт. 22Кийин кул ээсине келип: «Таксыр, буйругуңду аткардым, бирок дагы бош орундар бар!» – дейт. 23«Жолдорго чык да, чарбактарды, кашааларды аралап өтүп, адамдарды келүүгө мажбур кыл, үйүмдүн ичи толсун!» – дейт ээси. 24Силерге айтып коёюн: жанагы чакырылгандардан эч кимиси менин тамагымдан экинчи ооз тийишпейт!

Ким Ыйсанын шакирти боло алат?

25•Жолдо Ыйсаны көп эл ээрчип келе жатты. Ыйса аларга кайрылып мындай деди:

– 26Ким Мага келип, бирок ата-энесин, үй-бүлөсүн, бала-чакасын, тууган-туушкандарын, атүгүл өз өмүрүн Менден артык көрсө, ал Менин шакиртим боло албайт+. 27Мени өзүнүн айкаш жыгачын көтөрбөстөн[*] ээрчиген адам да Менин шакиртим боло албайт+. 28Араңардан бирөө мунара кургусу келсе, анда ал адегенде отура калып, сарптала турган чыгымды эсептебей, аягына чыгарганга каражаты бар-жогун калчабай туруп, ишке киришеби? 29Пайдубалын куярын куюп алып, калганын бүтүрө албаса, айланадагылар: 30«Бул кайран баштаарын баштап алып, аягына чыккан жок!» – деп шылдыңдашпайбы.

31Же бир падыша башка бир падышага каршы согушка аттана турган болсо, келе жаткан каршылашынын жыйырма миң аскерине өзүнүн он миңи менен туруштук бере алабы же жокпу – олтура калып, акылдашпайбы? 32Туруштук бере албаса, каршылашы тээ алыста экенинде эле ага элчи жиберип, жансоога сурайт.

33Ушул сыяктуу эле араңардан кимиңер болбосун колунда болгондун баарынан баш тартпаса, Менин шакиртим боло албайт.

34Туз – жакшы нерсе, бирок ал даамын жоготуп койсо, кайра калыбына келтирүүгө болобу+? 35Болбойт, анткени ал кыртышка да, кыкка да жарабай калат. Ошондуктан аны ыргытып жиберишет. Уга турган кулагы барлар уксун!+

15

Күнөөкөр ниетин өзгөртсө, көктөгүлөр кубанат

15^1•Бир күнү көптөгөн салыкчылар менен ар кандай күнөөкөр адамдар Ыйсанын жанына Анын сөзүн укканы келишти. 2Ошон үчүн фарисейлер менен дин мугалимдери: «Ал күнөөкөрлөрдү кабыл алып, алар менен бир дасторкондон тамак жейт экен!» – дешип, нааразы болушту+. 3Ыйса аларга мындай ибаратты айтып берди:

– 4Эгер араңардагы жүз кою бар бирөөнүн бир кою жоголуп кетсе, ал токсон тогузун ээн талаага таштап, жоголуп кеткенин тапкыча кыдырып издебейби? 5Таап алган соң, кубанычы койнуна батпай, койду ийнине артып, 6үйүнө келет да, жоро-жолдошторун, коңшу-колоңун чакырып: «Жоголгон коюмду таптым, кубанчыма ортоктош болгула!» – дейт+. 7Силерге айтып коёюн: ниетти өзгөртүүнүн кажети жок деп, өздөрүн такыбаа санаган токсон тогуз адамдан көрө, ниетин өзгөрткөн бир күнөөкөр үчүн көктөгүлөр көбүрөөк кубанышат+.

8Же болбосо, он күмүш теңгеси бар аял теңгелеринин бирин жоготуп алса, шамдарын күйгүзүп, үйүн шыпырып-сыйрып, тапмайынча кылдаттык менен издебейби? 9Тапкан соң, курбу-курдаштары, коңшу-колоңдорун чакырып алып: «Жоготкон теңгемди таптым, кубанчыма ортоктош болгула!» – дейт. 10Ошондуктан силерге айтам: бир күнөөкөр ниетин өзгөртсө, Кудайдын периштелери зор кубанычка бөлөнүшөт.

Адашкан уул

11Ыйса дагы мындай деди:

– Бир адамдын эки уулу болуптур. 12Бир күнү кенже уулу: «Ата, менин энчимди бериңиз!» – дейт. Ошондо атасы бар дүнүйөсүн балдарына бөлүп берет. 13Көп өтпөй кенжеси өзүнө бөлүнгөн энчинин баарын алып, алыс жерге кетип калат. Ал жерден өз билгениндей жашап, колундагы дүнүйөсүн чачып жок кылат. 14Ошол кезде ал жерде катуу ачарчылык болуп, бул бала да ач-жылаңач калат. 15Анан ошол өлкөнүн бир тургунуна барып, жалчы болуп орношот. Жалдап алган киши аны талаага жиберип, чочколорун кайтартып коёт. 16Ал бала чочколор жеген кабык менен курсагын тойгузууга зар болчу экен, бирок аны да ага эч ким ыраа көрбөптүр. 17Бир күнү ал эсине келип, минтип ойлонот: «Атамдын канчалаган малайлары нанды кенен жеп жүрүшөт, а мен болсом бул жерде ачкадан куурап, өлө турган болдум. 18Кой, атама барайын да: “Ата, мен Кудайга күнөөкөр болдум, сиздин алдыңызда да айыптуумун. 19Эми мен сиздин уулуңуз деп аталууга да татыксызмын. Мени жалчыларыңыздын катарына кошуп алыңызчы”, – дейин». 20Ошентип ал атасына жөнөйт. Ал үйүнө жете электе, тээ алыста келе жатканда эле атасы аны көрөт. Көргөндө ичи элжиреп, алдынан чуркап чыгып, мойнунан кучактап, бетинен өпкүлөйт. 21Уулу болсо ага айтат: «Ата, мен Кудайга күнөөкөр болдум, сиздин алдыңызда да айыптуумун. Эми мен сиздин уулуңуз аталууга да татыксызмын!» 22Бирок атасы кулдарына мындай деп буйрук берет: «Балама тезирээк эң мыкты кийим алып келип, үстүнө жапкыла, колуна мөөрлүү шакек салгыла, бутуна өтүк кийгизгиле! 23Бордолгон ноопазды жетелеп келип, сойгула! Жеп-ичип, тойлойлу! 24Себеби менин бул балам өлгөн эле – тирилди, жоголгон эле – табылды!» Анан баары тойлой башташат+.

25Бул убакта улуу баласы талаада жүргөн. Ал талаадан кайтып келатып, үйүнө жакындаганда ыр-күү менен бийлеп-чордогондордун добушун эшитет. 26Малайлардын бирин чакырып алып: «Эмне болуп жатат?» – деп сурайт. 27«Иниңиз келди. Атаңыз аны аман-эсен көргөнү үчүн бордолгон ноопазын сойду», – деп жооп берет малай. 28Ошондо ал ачууланып, үйгө киргиси келбейт. Атасы сыртка чыгып, өтүнсө да көнбөй, ага: 29«Канча жылдан бери кызматыңызды кылып келатам. Бир да жолу сөзүңүздү эки кылбадым. Бирок сиз досторум менен отуруп, көңүл ачуум үчүн жок дегенде бир улак да берген эмес элеңиз. 30Ал эми бузулган аялдар менен бирге сиздин мүлкүңүздү жалмап салып келген мына бул балаңызга бордолгон ноопазды союп бердиңиз», – дейт. Анда атасы мындай дейт: 31«Ээ, балам, сен ар дайым жанымдасың да. Менин мал-мүлкүмдүн баары сеники. 32Бирок бүгүн кубанып, тойлош керек. Себеби сенин бул иниң өлгөн эле – тирилди, жоголгон эле – табылды».

16

Акылдуу кул

16^1Ыйса шакирттерине кайрылып мындай деген ибарат айтып берди:

– Бир бай болуптур. Анын үй чарбасын башкарган кызматчысы бар экен. Ага ошол кызматчысы тууралуу: «Мүлкүңдү ысырап кылып жатат!» – деген сөз жетет. 2Муну укканда, ал кызматчысын чакырып: «Эмне үчүн сен жөнүндө ушундай сөз жүрүп жатат? Кылган ишиңдин эсебин бер. Эми мындан ары бул кызматта иштей албайсың!» – дейт. Ошондо үй чарбаны башкарган кызматчы ичинен минтип ойлонот: 3«Эмне кылсам? Ээм кызматтан алып жатат. Кара жумушка жокмун, кайыр сураштан уялам. 4Аа, кызматтан кеткен соң, адамдар мени үйлөрүнө кабыл алышы үчүн эмне кылуунун амалын таптым». 5Анан ээсине карыз болгондорду бир-бирден чакыра баштайт. Биринчисинен сурайт: «Ээме канча карызсың?» – 6«Жүз бочке май карызмын». «Тил катыңды ал да, тез отура калып, элүү деп жаз». 7Андан кийин экинчисинен сурайт: «А сен канча карызсың?» – «Жүз кап буудай». «Тил катыңды ал да, сексен деп жаз». 8Ээси кара ниет кызматчысын акыл таап кеткени үчүн мактады. Чынында эле бул дүйнөнүн адамдары өзүнө окшогондордун арасында жарыктын адамдарынан[*] көрө тапкычыраак+. 9Мен да силерге айтам: бул бейоопа дүйнөнүн байлыгын пайдаланып, дос күткүлө. Ошентип, бул байлыгың өтүп кеткенде, алар силерди бейиштен кучак жайып тосуп алышсын.

10Кичине иште ишенимдүү болгон киши, чоң иште да ишенимдүү болот. Кичине иште ишенимдүү болбогон киши, чоң иште да ишенимдүү боло албайт+. 11Андыктан бул бейоопа дүйнөнүн байлыгында ишенимдүү болбосоңор, чыныгы байлыкты силерге ким ишенип тапшырат? 12Эгерде силер башка бирөөгө караштуу байлыкта ишенимдүү болбосоңор, өзүңөрдүкүн силерге ким берет? 13Эч бир кул эки кожоюнга бирдей кызмат кыла албайт: же бирин сыйлайт да, экинчисин жек көрөт, же бирине берилип, экинчисине көңүл кош мамиле кылат. Ошол сыяктуу, Кудай менен акчага бирдей кызмат кыла албайсыңар!+

Тоорат мыйзамы жана Кудай Падышачылыгы

14•Мунун баарын угуп турушкан дүнүйөкор фарисейлер Аны шылдыңдап күлүштү+. 15Ыйса аларга айтты:

– Силер өзүңөрдү адамдардын алдында такыбаа көрсөткүңөр келет, бирок Кудай силердин ниетиңерди билет. Себеп дегенде адамдар жогору баалаган нерсе, Кудай алдында жийиркеничтүү+. 16Тоорат мыйзамы менен пайгамбарлардын доору Жакыяга чейин созулду, андан бери Кудай Падышачылыгы жар салынып жатат жана баары ага өз күчү менен кирүүгө аракеттенип жатышат+. 17Бирок Тоораттын бир чекити жоголгуча, асман менен жердин жок болуп кетиши оңой+.

18Аялын коё берип, башкага үйлөнгөн адам өзү ойноштук кылган болот. Ошондой эле күйөөдөн чыккан аялга үйлөнүү да ойноштук кылганга жатат+.

Тиги дүйнөдөгү бай менен кедей

19Бир бай киши болуптур. Ал кымбат чапан менен шайы көйнөк кийип, күндө шапар тээп жыргачу экен. 20-21Ошондой эле Лазар аттуу бир кедей болуптур. Бүткөн боюн жара баскан ал бай жеген тамактын калдыктарына зар болуп, анын дарбазасынын жанында жатканда, иттер келип жараларын жалашчу экен. 22Бир күнү бул кедей каза болуп, периштелер аны Ыбрайым жаткан жайга алып барып коюшат. Бай да өлүп, көргө коюлат+. 23Тозокто кыйналып жатып, бай көзүн ачып карап, Ыбрайымдын жанындагы Лазарды көрөт+. 24Ошондо мындай деп жалынып жиберет: «Ыбрайым ата, мени аяп, Лазарды жиберип коюңузчу, колунун учун сууга малып, тилиме тамызып койсун, мына бул от-жалындан катуу кыйналып жатам»+. 25Бирок Ыбрайым мындай дейт: «Эй, балам, тирүүңдө кандай жашаганыңды эстечи: сен жыргадың, ал эми Лазар болсо куурады. Бирок азыр ал бул жерден сооронуч тапты, а сен болсо кыйналып жатасың. 26Анын үстүнө бул жактан силер жакка, силер жактан биз жакка өткүсү келгендер өтө албас үчүн ортобузга түпсүз туңгуюк орнотулган». 27«Ата, андай болсо аны менин атамдын үйүнө жиберип коюңузчу, 28беш бир тууганым бар эле, ошолор да бул азаптуу жайга келбес үчүн жакшылап эскертип, күбө болуп берсин», – деп суранат бай. 29Ыбрайым болсо мындай дейт: «Аларда Муса менен башка пайгамбарлар бар эмеспи, ошолорду билишсин»+. 30«Жок, Ыбрайым ата, – дейт бай, – эгер өлгөндөрдөн бирөө аларга барса, алар ниеттерин өзгөртүшөт». 31Ошондо Ыбрайым айтат: «Муса менен пайгамбарларга кулак салбаган алар тирилип барган адамга да ишенишпейт»+.

17

Азгырыктар

17^1•Ыйса шакирттерине дагы мындай деди:

– Күнөөгө батырган азгырыктар сөзсүз келет, бирок ким аркылуу келсе, ошонун шору куруйт+. 2Мына бул кичинекейлердин бирин азгырып, күнөөгө батыргандан көрө, ал үчүн мойнуна тегирмендин ташы байланып, деңизге ыргытылганы оң болмок+. 3Ошондуктан өзүңөргө этият болгула. Эгер боордошуң сага жамандык кылса, зекип кой. Эгер күнөөсүн мойнуна алып, кечирим сураса, кечир+. 4Эгер ал бир күндө жети ирет[*] сага жамандык кылып, кайра жети ирет күнөөсүн мойнуна алып, кечирим сураса, кечир+.

Ишеним жөнүндө

5Элчилери Ыйсага:

– Ишенимибизди арттырчы! – дешти+.

6Эгебиз аларга мындай жооп берди:

– Эгер сары кычынын данындай ишенимиңер бар болсо, мына бул турган тыт дарагына: «Тамырың менен жулун да, деңизге олтургузул!» десеңер, тилиңерди алат эле+.

Кудайга кызмат кылуу жөнүндө

7Ыйса дагы мындай деди:

– Араңардан бирөөнүн жер айдаган же кой кайтарган кулу болсун дейли. Кул талаадан келгенде, ага: «Тез келип, дасторконго өт!» дейби? 8Тескерисинче: «Мага тамак бер! Тамактанып бүткөнүмчө, мени тейлегин, андан кийин өзүң тамактанарсың!» дебейби? 9Ал буйругун аткарганы үчүн кулуна алкыш айтмак беле? 10Ошол сыяктуу, силерге берилген буйруктардын баарын аткарган соң: «Биз эч нерсеге арзыбаган кулдарбыз. Милдетибизди гана аткардык», – дегиле.

Пес оорусунан айыккан он киши

11Ыйса Самария менен Галилея аймактарын аралап өтүп, Иерусалимге жол тартты. 12Ал бир айылга жакындаганда, пес менен ооруган он адамга туш болду. Алар оолак туруп алышып:

–+
13Эй, устат! Ыйса, бизге ырайым эт! – деп кыйкырышты.

14Ыйса аларды көрүп:

– Баргыла, денеңерди динкызматчыларга көрсөткүлө! – деди.

Алар жолдо баратышканда, денелери пестен айыгып калды+. 15Бирөөсү айыкканын көрүп, Кудайды кыйкыра даңктап, кайтып келди да, 16Ыйсанын бутуна жыгылып, алкышын жаадырды. Бул киши самариялык болчу+. 17Ошондо Ыйса:

– Айыккандар он киши эмес беле? Калган тогузу кайда? 18Мынабу башка уруулуктан башкалары Кудайга мактоо айтыш үчүн келишкен жокпу? – деди.

19Анан айыккан адамга кайрылып:

– Тур, бара бер, сени ишенимиң айыктырды, – деди+.

Ыйсанын экинчи жолку келиши жөнүндө

20•Фарисейлер Кудай Падышачылыгынын качан келишин сураганда, Ыйса мындай деп жооп берди:+
21Кудай Падышачылыгы көзгө көрүнүп келбейт. «Бул жерде» же «тигил жерде» деп да айтууга болбойт. Мынакей, Кудай Падышачылыгы силердин эле араңарда.

22Ыйса шакирттерине карап, мындай деди:

– Адам Уулу менен өткөргөн күндөрдүн бирин көрсөк деп эңсеген кез келет, бирок көрө албайсыңар+. 23Ошондо силерге: «Машаяк тигил жакта» же «бул жакта» дешет. Бирок аларга барбагыла да, ээрчибегиле+. 24Анткени Адам Уулу Өзүнүн келер күнүндө асмандын бир четинен экинчи четине чейин жарык кылган чагылгандай баарына айкын көрүнөт. 25Бирок адегенде Ал көп азап чегип, бул уруу тарабынан четке кагылышы керек+. 26Нухтун убагында заман кандай болсо, Адам Уулунун кайра келер алдында да ошондой болот+. 27Топон суунун алдында да Нух кемеге кирген күнгө чейин адамдар жешти, ичишти, үйлөнүштү, күйөөгө чыгышты, күндөлүк турмуш менен алек болушту. Бирок топон суу келип, баарын басып калды+. 28Лут жашаган убакта да ушундай болгон: баары жешкен, ичишкен, соода-сатык жүргүзүшкөн, эгин эгишкен, үй салышкан. 29Бирок Лут Содом шаарынан чыккан күнү асмандан от аралаш күкүрт жаап, баарын кыйратты+. 30Адам Уулу келген күнү да так ошондой болот. 31Ошол күнү ким үйдүн төбөсүндө жүрсө, үй ичинде калган буюмдарымды алып чыгам дебесин, ким талаада жүрсө, артына кайтпасын+. 32Луттун аялын эстегиле!+
33Жанын сактоого аракеттенген адам, жанынан айрылат, ким жанын Кудай үчүн аябаса, аны сактап калат+. 34Силерге айтып коёюн: ошол түнү бир үйдө жаткан эки адамдын бири алынат, экинчиси калтырылат. 35-36Жаргылчак тартып олтурушкан эки аялдын бири алынат, экинчиси калтырылат.[*]

37Ошондо шакирттери Ыйсадан:

– Эгебиз, бул кай жерде болот? – деп сурашты.

– Тарп кай жерде болсо, жорулар да ошол жерге жыйылары баарына белгилүү эмеспи, – деп жооп берди Ыйса.

18

Кудайдан сураган алат

18^1Ыйса шакирттерине дайыма сыйынып, кайгыга чөкпөө керектигин насааттап, мындай ибаратты айтты:

–+
2Бир шаарда Кудайдан да коркпогон, адамдардан да уялбаган казы болуптур. 3Ошол эле шаарда дагы бир жесир аял турчу экен. Ошол аял казыга улам-улам келип: «Доочумдан мени коргой көрүңүз!» – деп суранат. 4Бирок көпкө чейин казы аны коргогусу келбеди. Акырында ал ичинен: «Мен Кудайдан да коркпойм, адамдардан да уялбайм. 5Бирок мына бул жесир мага тынчтык бербей жатканы үчүн коргоп коёюн, антпесем кайта-кайта келе берип, тажатат», – дейт. 6Ыймансыз казынын айтканын көрдүңөрбү, – деди Эгебиз сөзүн аяктап жатып. – 7Ал эми Кудай Өзүнө күнү-түнү жалбарып турган, Ал Өзү тандап алган пенделерин коргобой, анан зарыктырмак беле+? 8Силерге айтып коёюн: Кудай аларга коргоону маалкатпай жиберет. Бирок Адам Уулу келгенде жер бетинен ишенимди табар бекен+?

Өзүн көтөргөн басынтылат, төмөн кармаган көтөрүлөт

9Өздөрүн такыбаа санашып, өзгөлөрдү өйдөдөн карашкан кээ бирөөлөргө Ыйса мындай ибаратты айтты:

–+
10Эки адам сыйынуу үчүн ийбадатканага барышыптыр: бири фарисей, экинчиси салыкчы экен+. 11Фарисей туруп алып, мындай деп сыйынат: «Оо, Кудай! Мен башкалардай талап-тоногуч, адамдарды какшатып жабыр тарттыргыч, нике бузгуч же мынабу турган салыкчы сыяктуу болбогонума шүкүр!+
12Бир жумада эки жолу орозо кармайм, бардык кирешемдин ондон бирин сага берем»+. 13Арт жагында турган салыкчы болсо башын көтөргөнгө да батына албай, капаланып, көкүрөгүн койгулап:[*] «Оо, Кудай, мендей күнөөкөргө ырайым кыла көр!» – деп сыйынат. 14Силерге айтып коёюн: фарисейден көрө, бул киши үйүнө акталып кайтат. Анткени өзүн көтөргөн ким болбосун басынтылат, ал эми өзүн төмөн кармаган ар ким көтөрүлөт+.

Кудай Падышачылыгын наристедей кабыл алуу керек

15•Колун коюп, батасын берсин деп, Ыйсанын алдына балдарды да алып келишти. Шакирттери муну көрүп, алып келгендерди жемелеп, уруша башташты. 16Бирок Ыйса балдарды жанына чакыртып, шакирттерге айтты:

– Балдар Мага келе берсин, алардын жолун тоспогула! Себеби Кудай Падышачылыгы ошондойлордуку. 17Силерге бир чындыкты айтып коёюн: Кудай Падышачылыгын баладай кабыл албаган адам ага эч качан кире албайт, – деди+.

Бай адам

18•Башчылардын бири Ыйсадан:

– Оо, жакшы устат! Түбөлүк өмүргө ээ болуу үчүн эмне кылышым керек? – деп сурады+.

19Ыйса ага минтип жооп берди:

– Эмне үчүн Мени жакшы деп жатасың? Бир Кудайдан башка эч ким жакшы эмес. 20«Ойноштук кылба, киши өлтүрбө, уурулук кылба, жалган күбө болбо, ата-энеңди сыйла!»[*] деген осуяттарды билесиң да.

– 21Булардын баарын жаштайымдан сактап келатам, – деди башчы+.

22Ыйса муну укканда:

– Сага дагы бир нерсе жетпейт: бар да, колуңдагы дүнүйөңдүн баарын сатып, түшкөн акчаны бей-бечараларга таратып бер, ошондо байлыгың көктө болот. Анан кел да, Мени ээрчи, – деди+.

23Ал муну укканда, катуу кайгырды. Анткени ал абдан бай эле. 24Ыйса анын терең кайгырганын көрүп:

– Байлардын Кудай Падышачылыгына кириши кандай кыйын! 25Байдын Кудай Падышачылыгына кирүүсүнөн көрө, төөнүн ийне көзүнөн өтүшү оңой, – деди.

26Муну уккандар:

– Анда түбөлүк өмүргө ким ээ боло алат? – дешти.

27Ыйса:

– Адамдын колунан келбеген менен, Кудайдын колунан келет, – деди+.

28Петир болсо:

– Мына, биз баарын таштап салып, сени ээрчип жүрөбүз, – деди+.

29Ыйса шакирттерине:

– Силерге бир чындыкты айтып коёюн: Кудай Падышачылыгы деп, үйүн, аялын, туугандарын, ата-энесин, балдарын таштап чыккан адам+
30бул дүйнөдө андан да көп эсе жакшылык таап, акыретте болсо түбөлүк өмүргө ээ болот, – деди.

Ыйсанын Өз өлүмү тууралуу үчүнчү ирет айтышы

31•Ыйса он эки шакиртин жанына чакырып алып, аларга:

– Биз азыр Иерусалимди көздөй баратабыз. Ошол жерде Адам Уулу тууралуу жазылган бардык пайгамбарчылык сөздөр ишке ашат. 32Аны башка улуттагылардын колуна тапшырышат. Алар Аны кордоп, шылдыңдашат, бетине түкүрүп, 33сабашат, аягында өлтүрүшөт. Бирок Ал үчүнчү күнү кайра тирилет, – деди+.

34Бирок шакирттери Ыйсанын айтканынан эч нерсе түшүнүшпөдү. Бул сөздөр алар үчүн купуя сыр эле, ошондуктан айтылган сөзгө маани беришкен жок+.

Сокурдун айыгышы

35•Ыйса Иерихон шаарына жакындап калганда, жолдун четинде бир сокур кайыр тилеп олтурган эле+. 36Алдынан топураган эл өтүп бара жатканын угуп:

– Эмне болуп кетти? – деп сурады.

– 37Назареттик Ыйса өтүп баратат! – дешти Ага.

38Ошондо сокур:

– Оо, Дөөттүн Уулу, мага ырайым кылагөр! – деп кыйкырып жиберди+.

39Алдыда келе жаткандар болсо:

– Унчукпа! – деп тыюу салышты.

Бирок ал:

– Оо, Дөөттүн Уулу, мага ырайым кылагөр! – деп, мурдагыдан да катуу кыйкырды.

40Ошондо Ыйса токтоп, сокурду жанына алып келүүнү буюрду. Сокур маңдайына келгенде, Ыйса андан:

– 41Сага эмне кылышымды каалайсың? – деп сурады.

Ал:

– Таксыр, көзүм көрүп калса экен! – деди.

42Ыйса ага:

– Көзүң көрсүн, ишенимиң сени айыктырды, – деди+.

43Ошол замат сокурдун көзү көрүп калды. Ал Кудайга алкышын жаадырып, Ыйсанын артынан ээрчиди. Муну көргөн элдин баары Кудайды даңкташты.

19

Закайдын Кудай жолуна түшүшү

19^1Ыйса Иерихон шаарын аралап өтүп баратты+. 2Ошол жерде Закай аттуу киши бар эле. Ал салыкчылардын чоңу болуп, абдан бай болчу. 3Ал Ыйсаны көрүүгө, ким экенин билүүгө куштар эле. Бирок боюнун кыскалыгынан, анын үстүнө элдин көптүгүнөн улам көрө албады. 4Ыйсаны көрүү үчүн алдыга жүгүрүп барып, бир тыт дарагына чыкты, себеби Ыйса ошол жол менен өтүшү керек эле. 5Ыйса ошол тушка келгенде, жогору жакты карап:

– Закай, тезирээк ылдый түш! Мен бүгүн сенин үйүңө конушум керек, – деди.

6Закай дароо төмөн түшүп, Ыйсаны кубаныч менен тосуп алып, конок кылды. 7Муну көргөндөрдүн баары нааразы болушуп, өз ара күңкүлдөштү:

– Ал күнөөкөрдүн үйүнө конокко барган эмнеси?!+

8Закай болсо ордунан туруп:

– Таксыр, мүлкүмдүн теңин кедей-кембагалдарга берем. Эгер бирөөнү алдап, акысын жеген болсом, аны төрт эселеп кайтарып берем, – деди+.

9Ошондо Ыйса:

– Бүгүн бул үйгө куткарылуу келди! Анткени бул киши да Ыбрайым атанын чыныгы урпагынан экен+. 10Адам Уулу жоголгонду издеп таап, куткаруу үчүн келди, – деди.

Он дилде жөнүндө ибарат

11•Ыйса Иерусалимге жакындап калгандыктан, Аны угуп турган калайык Кудай Падышачылыгы келет деп ойлошчу+. 12Ыйса аларга мындай ибарат айтты:

– Бир ак сөөк адам хандыкка шайланып келиш үчүн алыс өлкөгө жөнөйт. 13Кетерде өзүнүн он кулун чакырып алып, ар бирине бирден алтын дилде[*] берип: «Мен кайтып келгиче, бул акчаны иштетип тургула!» – дейт. 14Бирок эли аны жек көрчү экен. Ошондуктан анын аркасынан элчи жөнөтүшүп: «Анын бизге хан болушун каалабайбыз», – деп айттырышат+. 15Бир күнү ошол киши хан шайланып, кайра кайтып келет. Берген акчаларынан кимиси кандай пайда өндүргөнүн билиш үчүн кулдарын жанына чакыртат. 16Биринчиси келип: «Таксыр, сиздин акчаңыздан он дилде пайда түшүрдүм», – дейт. 17Хан ага: «Азаматсың, ак ниет, ишенимдүү кулум! Кичине иште ишенимдүү болдуң, эми он шаардын акими бол», – дейт+. 18Экинчиси келип: «Таксыр, сиздин акчаңыздан беш дилде пайда түшүрдүм», – дейт. 19Хан ага: «Сен да беш шаарга аким бол», – дейт. 20Үчүнчү кул келип: «Таксыр, мына дилдеңиз, мен аны түйүнчөккө түйүп сактадым. 21Мен сизден корктум, анткени сиз койбогон жерден алган, экпеген жерден оргон катаал адамсыз», – дейт. 22Хан ага: «Эй, ыймансыз кул, сени өз оозуңдан чыккан сөзүң менен жазалайм! Менин койбогон жерден алып, экпеген жерден оргон катаал адам экенимди билчү белең+? 23Анда эмне үчүн дилдемди акча иштеткендерге берип койбодуң? Келгенимде, кирешеси менен албайт белем», – дейт. 24Андан соң, жанындагыларга айтат: «Мындан дилдени алып, он дилдеси барга бергиле!» 25«Таксыр, анын он дилдеси бар го», – дешти алар. 26Анда хан: «Силерге айтып коёюн: кимде бар болсо, ага дагы берилет, ал эми кимде жок болсо, колундагысы да тартылып алынат+. 27Мени өздөрүнө хан кылууну каалабаган душмандарымды ушул жерге алып келип, менин көзүмчө башын алгыла!» – дейт+.

Ыйсанын Иерусалимге кириши

28•Ыйса сөзүн бүтүп, Иерусалим тарапка жолун улантты.

29Зайтун тоосунун жанындагы Бейтфаге менен Бейтани айылдарына жакындаганда, Ыйса эки шакиртин жөнөтүп жатып, аларга мындай деди:

–+
30Мынабу маңдайдагы айылга баргыла. Ага кирериңер менен эч ким мине элек такай байланып турганын көрөсүңөр. Аны чечип алып, жетелеп келгиле. 31Эгер бирөө: «Муну эмне чечип жатасыңар?» десе, «Эгебизге керек болуп жатат», – деп жооп бергиле.

32Шакирттер барып, Ыйсанын айтканын табышты. 33Алар такайды чечип жатканда, анын ээлери: «Эшекти эмне чечип жатасыңар?» – дешти. 34Шакирттер: «Эгебизге керек болуп жатат», – деп жооп беришти. 35Алар такайды Ыйсага жетелеп келишти да, чапандарын чечип, ага жаап, Ыйсаны мингизишти. 36Ыйса аны минип баратканда, урмат-сый көрсөтүшүп, жолуна чапандарын төшөштү. 37Зайтун тоосунан төмөн түшө турган жолго жеткенде, шакирттеринин баары мурда жасаган кудуреттүү кереметтер үчүн Кудайды кубана даңктай башташты:

– 38Эгебиздин атынан келаткан Падышаны Кудай жалгасын![*] Көктө бейкуттук болсун, Кудайга урмат болсун!

39Ошондо эл арасындагы кээ бир фарисейлер Ыйсага:

– Устат, шакирттериңди тыйгын! – дешти+.

40Бирок Ыйса аларга мындай жооп берди:

– Силерге айтып коёюн: эгер алар унчукпай калышса, анда таштар кыйкырып жиберишет.

Ай, Иерусалим, Иерусалим

41Ыйса шаарга жакындап калганда, аны карап туруп, ыйлап жиберди да мындай деди:

–+
42Ушул күнү тынчтык үчүн эмне керек экенин, жок дегенде, сен билсеңчи. Бирок ал азыр сенин көзүңдөн жашыруун. 43Башыңа каран күн түшүп, касташкандарың айланаңды казып, туш тарабыңдан кысымга алышат. 44Таш-талканыңды чыгарып, койнуңдагы балдарыңды кырышат. Кудайдын сага келген саатын билбей калганың үчүн сени жер менен жексен кылышат+.

Ийбадатканадагы соодагерлерди кубалап чыгуу

45•Ошондон кийин Ыйса Иерусалимдеги ийбадаткананын короосуна кирип, андагы соодагерлерди кууп чыга баштады. 46Аларга:

– Ыйык Жазууда «Менин үйүм сыйына турган үй болсун»[*] деп жазылган. А силер аны каракчылардын үңкүрүнө айлантып жибериптирсиңер![*] – деди.

47Ыйса ар күнү ийбадаткананын короосунда таалим берип жүрдү. Ал эми эл башчылары, жогорку динкызматчылар жана дин мугалимдери Анын көзүн тазалоо амалын издей башташты, 48бирок бул максаттарын ишке ашыра турган жолду таба алышпады. Себеби жамы журт Ыйсанын маңдайынан кетпей, сөзүн угушар эле.

20

Ыйсанын укугу тууралуу суроо

20^1•Ыйса ийбадаткананын короосунда таалим берип, Жакшы Кабарды жарыялап жүргөн ошол күндөрдүн биринде жогорку динкызматчылар жана дин мугалимдери эл башчылары менен бирге келишип, 2Ага суроо беришти:

– Бизге айтчы, сен буларды кайсы бийлигиң менен жасап жатасың? Мындай бийликти сага ким берди? – дешти+.

3Ыйса аларга мындай жооп берди:

– Мен да сиздерге бир суроо берейин, жооп берсеңиздер: 4Жакыя чөмүлдүрүү расмисин өткөрүү бийлигин кимден алды эле? Кудайданбы же адамдарданбы+?

5Ошондо тигилер өз ара мындай деп акылдаша кетишти:

– Эгер Кудайдан десек, анда «эмнеге ага ишенбедиңиздер?» дейт+. 6Адамдардан десек, элдин баары бизди ташбараңга алат, анткени алар Жакыяны пайгамбар деп эсептешет+.

7Анан Ыйсага:

– Кимден экенин билбейбиз, – деп жооп беришти.

8Ыйса да аларга:

– Анда Мен да силерге кайсы бийлик менен жасап жатканымды айтпайм, – деди.

Жүзүмзардагы ижарачылар тууралуу ибарат

9•Анан Ыйса элге кайрылып, мындай ибаратты айтты:

– Бир киши болуптур. Ал жүзүм тигип, аны багбандарга ижарага берип, өзү узак убакка бир жакка кетет+. 10Жүзүм тере турган маал келгенде, жемишинен берсин деп ижарачыларга бир кулун жөнөтөт. Бирок ижарачылар аны сабап, куру кол кайтарып жиберишет. 11Ошондо жүзүмзардын ээси дагы бир кулун жиберет. Алар аны да сабап, кордоп, куру кол жиберишет. 12Үчүнчүсүн жибергенде, аны да жарадар кылып, тышка ыргытып салышат+. 13Ошондо жүзүмзардын ээси: «Эми эмне кылсам? Жанымдай көргөн уулумду жиберейин. Балким, андан ийменишээр», – дейт+. 14Ижарачылар болсо уулун көргөндө, өз ара акылдашып: «Бул мураскор, жүргүлө, өлтүрөлү, ошондо мурасы бизге калат», – дешет да,+
15аны жүзүмдүн сыртына алып чыгып, өлтүрүп салышат. Эми жүзүмдүн ээси эмне кылат+? 16Келип, ижарачыларды өлтүрүп, жүзүмдү башкаларга берет.

Муну угуп турган эл:

– Анын бетин ары кылсын! – деп жиберишти+.

17Ыйса аларга карап:

– Ыйык Жазуулардагы: «Куруучулар жерип, четке чыгарып койгон таш пайдубал ташы болуп калды»[*] деген сөз эмнени билдирет? 18Ким бул ташка куласа, талкаланат, ал эми бул таш кимдин үстүнө түшсө, анын таш-талканы чыгат, – деди.

Салык төлөө маселеси

19•Жогорку динкызматчылар менен дин мугалимдери бул ибараттын ал тууралуу айтылганын түшүнүштү да, ошол эле замат кармамак болуп, бирок элден коркушту. 20Сөзүнөн кыйкым таап, римдик губернатордун колуна тапшырып, соттотуу үчүн алар Ыйсаны аңдытып, такыбаа болумуш болуп, анткорлонушкан тыңчыларын жиберишти+. 21Тыңчылар Ыйсага мындай суроо узатышты:

– Устат, сиздин ак сүйлөп, туура таалим берериңизди билебиз. Эч кимдин жүзүнө карабай, адамдарга Кудайдын акыйкат жолун окутасыз. 22Айтыңызчы: Рим падышасына салык төлөгөн болобу же болбойбу+?

23Алардын арам оюн байкаган Ыйса:

–+
24Мага бир күмүш теңгени көрсөткүлөчү. Анын бетиндеги сүрөт менен жазуу кимдики экен? – деди.

– Падышаныкы, – дешти алар.

25Ыйса:

– Анда падышаныкын падышага, Кудайдыкын Кудайга бергиле! – деди+.

26Ошентип алар Аны эл алдында сөзүнөн кармай албай, Анын жообуна таң калышып, унчуга албай калышты.

Өлгөндөрдүн кайра тирилүүсү жөнүндө суроо

27•Ошондо өлгөндөр кайра тирилбейт деп ишенишкен садукей тобундагы адамдар келип, Ыйсага суроо беришти:

–+
28Устат! Муса: «Эгер бирөө дүйнөдөн тукумсуз өтүп кетсе, анын аялын иниси алып, агасынын тукумун уласын»,[*] – деп жазып кеткен. 29Жети бир тууган бар эле. Эң улуусу аял алып, бала көрбөй өлдү. 30Аялын экинчи иниси алып, ал да баласыз өтүп кетти. 31Анан үчүнчүсү да ошондой болду. Ошентип жетинчисине чейин, баары ушундай каза болушту. 32Эң аягында аял да көз жумду. 33Эми, кыяматта кайра тирилишкенде, аял кимисиники болот? Анткени баары тең ага үйлөнүп чыгышпадыбы.

34Ыйса аларга мындай жооп берди:

– Бул дүйнөдөгүлөр аял алышып, күйөөгө тийишет. 35Ал эми бейишке татыгандар кайра тирилгенде, о дүйнөдөн аял да алышпайт, күйөөгө да чыгышпайт+. 36Алар периштелер сыяктуу эч качан өлбөйт, анткени кайра тирилтүүчү Кудайдын балдары болуп калышат. 37Ал эми өлгөндөрдүн кайра тирилерин Муса өзү да күйүп турган бадал жөнүндөгү аңгемеде билдирген. Ал Эгебизди Ыбрайымдын Кудайы, Ыскактын Кудайы жана Жакыптын Кудайы[*] деген. 38Демек, Кудай – өлгөндөрдүн эмес, тирүүлөрдүн Кудайы. Анткени Анын алдында баары тең тирүү да!

39Ошондо дин мугалимдери:

– Устат, сиз абдан жакшы жооп бердиңиз! – дешти.

40Мындан соң, эч ким батынып, Ага суроо бере албады+.

Машаяк тууралуу суроо

41•Ыйса аларга мындай деди:

– Эл эмне үчүн Машаякты Дөөттүн тукуму дешет+? 42Дөөт Забур китебинде:

«Жараткан Эге Эгеме деди мындай:+

43Кастарыңды бут алдыңа жыкканымча,

Олтура тур, сыйлуу жер – оң жагымда»[*] – деген.

44Демек, Дөөт өзү Машаякты Эгем деп жатса, кандайча Ал кайра Дөөттүн тукуму болот?

Эки жүздүү динчилдерден сактангыла

45Элдин баары Ыйсаны угуп турганда, Ал шакирттерине кайрылып мындай деди:

– 46Узун чапан кийип алып жайкала басканды, базарларда элдин эпилдеп саламдашып турганын, синагогаларда алдыңкы орундарда, аш-тойлордо төрдө олтурганды жакшы көргөн дин мугалимдеринен сак болгула!+
47Жесирлердин үй-жайын тартып алып, атайын элге көрүнүш үчүн узакка сыйынган ошолор. Алардын жазасы өтө оор болот.

21

Жесир аялдын зекети

21^1•Айлананы карап, Ыйса ийбадаткананын зекет сала турган үкөгүнө акчаларын салып жаткан байларды көрдү+. 2Ошондой эле колунда жок бир жесир аялдын да эки тыйын салып жатканын көрдү. 3Ошондо Ыйса айтты:

– Силерге бир чындыкты айтып коёюн: мына бул колунда жок жесир аял баарынан көп салды! 4Анткени баары өздөрүнөн артканын зекетке беришсе, бул аял өзү бечара болуп туруп, колунда болгонун бүт салып берди, – деди+.

Акыр заман качан болот?

5•Кимдир бирөөлөр ийбадаткана асыл таштар менен жасалгаланып, Кудайга арналган тартуулар менен кооздолгонун сөз кылып жатышты. Муну уккан Ыйса аларга кайрылып:

– 6Силер ушул имаратты көрүп турасыңарбы? Таш үстүнө таш калбай, баары талкалана турган күндөр келет, – деди+.

7Алар Ыйсадан:

– Устат, бул качан болот? Ушулар ишке ашар алдында кандай жышаан болот? – деп сурашты.

8Ыйса:

– Сак болгула, алданып калбагыла! Анткени көп адамдар Менин атымды жамынып келип: «Машаяк менмин!» жана «Акыр заман жакындады!» дешет. Алардын артынан ээрчибегиле!+
9Жакын жерлердеги согуштардын үнүн жана алыс жерлердеги тартипсиздиктер тууралуу угасыңар. Бирок коркуп, үрөйүңөр учпасын! Анткени алгач ушулар болушу керек. Бирок булар акыр заман жакын экенин билдирбейт, – деди.

10Ыйса дагы мындай деди:

– Бир эл башка элге каршы, бир мамлекет башка мамлекетке каршы согушат+. 11Жер-жерлерде катуу жер титиреп, ачарчылыктар, жугуштуу оорулар болот, көктө коркунучтуу кубулуштар жана улуу жышаандар көрүнөт+. 12Ал эми ушунун баары ишке ашардан мурда Мага ишенгениңер үчүн силерге зордук көрсөтүп, кодулашат, синагога сотторуна кармап берип, абакка камап, ал тургай падышалар менен өкүмдарлардын алдына алып барышат+. 13Силер болсо мүмкүнчүлүктөн пайдаланып, Мен тууралуу айтып бересиңер. 14Ошондуктан өзүбүздү кантип актайбыз деп алдыртан түйшүк тартпоону көкүрөгүңөргө түйүп алгыла! 15Себеби Мен силерге кастарыңар каршы чыга да, сүйлөй да албай тургандай чечендик менен даанышмандыкты берем+. 16Силерди, атүгүл ата-энелериңер, бир туугандарыңар, жакындарыңар менен досторуңар да кармап берип, кээ бириңерди өлтүрүшөт. 17Мен үчүн баарына жек көрүндү болосуңар.

18Бирок башыңардан бир тал чачыңар да түшпөйт+. 19Туруктуулук менен өзүңөрдү сактап калгыла.

Иерусалимдин кыйрашы тууралуу алдын ала айтуу

20•Иерусалим шаарын душмандын аскерлери курчап алганын көргөнүңөрдө, анын каңгырап ээн кала турган кези жакын калган экен деп билгиле. 21Ошондо Иудеядагылар тоолорго качсын, Иерусалимдегилер шаардан чыгып кетишсин, ал эми шаардын сыртындагылар ичине киришпесин! 22Себеби ошол убак – Кудайдын элге тиешелүү шыбагасын бере турган убагы. Ушундайча Ыйык Жазуудагы бул тууралуу жазылгандардын баары жүзөгө ашыш керек. 23Ошол күндөрү кош бойлуулар менен бала эмизгендердин шору. Анткени жер бетин ырайымсыз зордук-зомбулук чулгап, бул элдин башына каардуу жаза жаайт+. 24Алар кылычтан кырылып, колго түшүп, башка элдиктерге туткунга кетишет. Башка элдиктер башкарган доор бүткүчө, Иерусалим алардын таманына тепселет+.

Ыйсанын кайра келиши

25•Күндө, айда, жылдыздарда алаамат жышаандары пайда болуп, жерде деңиздер албууттанат, элдердин үрөйү учуп, эмне кыларын билишпейт. 26Жер бетине келе жаткан коркунучтарды күтүп, адамдар эстерин жоготот. Анткени аалам күчтөрү багытынан таят. 27Ошондо алар улуу кудурет жана шаң-салтанат менен булуттарды аралап келе жаткан Адам Уулун көрүшөт.[*]
28Силер бул окуялар боло баштаган кезде, өйдө туруп, жогору жакты карагыла, себеби ошол убакта куткарыла турган кезиңер жакындап калат.

29•Андан кийин Ыйса муну ибарат аркылуу түшүндүрдү:

– Анжир дарагын жана башка дарактарды карагылачы. 30Жалбырактары чыга баштаганын көрсөңөр, жай жакындап калганын билесиңер. 31Анын сыңары, ушул окуялардын башталганын көргөнүңөрдө, Кудай Падышачылыгы жакын калганын билгиле. 32Силерге бир чындыкты айтып коёюн: мунун баары ушул муундун тушунда болуп өтөт+. 33Асман-жер жок болот, бирок Менин сөздөрүм кала берет+.

34Бирок өзүңөргө сак болгула! Той-тополоңго берилип, мас болуп, же күндөлүк тиричиликтин түйшүгүнө кирип кетпегиле! Анткени Мен кайтып келе турган күн капысынан келет. 35Ошол күн жер бетинде тургандардын баарынын башына түшкөн тор сыяктуу күтүлбөгөн жерден карп-курп кирип келет. 36Ошондуктан апааттардан кутулуп, Адам Уулунун алдында туралгыдай болуу үчүн ар качан сергек болуп, сыйынгыла!+

37Ыйса ар күнү кечке чейин ийбадаткананын короосунда таалим берип, кечинде шаардан чыгып, Зайтун тоосуна барып, ошол жакта түнөп жүрдү+. 38Таң атпай элдин баары Аны угуу үчүн ийбадатканага келишер эле.

22

Ыйсага каршы бүтүм

22^1•Калама майрамы жакындап калган эле. Аны Куткарылуу майрамы деп да коюшат. 2Жогорку динкызматчылар менен дин мугалимдери элден корккондуктан Ыйсаны өлтүрүүнүн тымызын жолун издешти. 3Ошондо «он экинин» бири – Жүйүт Искариоттун ичине шайтан кирди+. 4Ал жогорку динкызматчыларга жана ийбадаткана сакчыларынын башчыларына барып, Ыйсаны аларга кантип кармап берерин сүйлөштү. 5Алар абдан кубанып, Жүйүткө акысын төлөөгө макул болушту. 6Жүйүт аларга убада кылып, Ыйсаны эл жок жерден кармап бергенге оңтойлуу учурду издей баштады+.

Акыркы кечки тамак

7•Ошентип Калама майрамынын биринчи күнү да келип калды. Ошол күнү бир козуну курмандыкка чалышчу+. 8Ошондуктан Ыйса Петир менен Жаканды жиберип:

– Барып, бизге майрам тамагын даярдагыла, – деди.

– 9Тамакты кай жерге даярдайлы? – деп сурашты алар.

10Ыйса мындай жооп берди:

– Шаарга киргениңерде, бир кумура суу көтөрүп бараткан адам жолугат. Аны ээрчип ал кирген 11үйдүн ээсине: устатыбыз сага жиберип, «шакирттерим менен чогуу Куткарылуу майрамынын тамагын жей турган бөлмө кайсы» деп сурап жатат дегиле. 12Ал силерге үстүнкү кабаттагы төшөктөр салынып, конокко даярдалган чоң бөлмөнү көргөзөт. Тамакты ошол жерге даярдагыла.

13Алар барышканда, баары Ыйса айткандай болду анан майрам тамагын ошол жерге даярдашты.

14•Кечки тамак учурунда Ыйса элчилери менен дасторкон жанында жамбаштап жатып, 15аларга:

– Азап чегеримдин алдында мына бул Куткарылуу майрамынын тамагын силер менен бирге жешти абдан эңсеген элем. 16Силерге айтып коёюн: Кудай Падышачылыгында куткарылуу майрамынын чыныгы мааниси толук ачылганча, мындан ары бул тамактан ооз тийбейм, – деди+.

17Анан чөйчөктү алып, Кудайга шүкүрчүлүк келтирип туруп, аларга:

– Муну алып, өз ара бөлүшкүлө. 18Силерге айтып коёюн: мындан ары, Кудай Падышачылыгы орногуча, эч кандай жүзүм шарабын ичпейм, – деди.

19Анан нанды алып, Кудайга шүкүрчүлүк келтирип, сындырды да, шакирттерине таратып берип жатып:

– Бул – силер үчүн берилип жаткан Менин денем. Мени ушундай кылып эскерип жүргүлө, – деди+.

20Анан бир чөйчөктү колуна алып, мындай деди:

– Бул чөйчөк – силер үчүн төгүлчү каным менен бекий турган силер менен Кудайдын ортосундагы жаңы келишим. 21Бирок Мени өз колу менен кармап бере турган саткын Мени менен бирге дасторкон башында отурат!+
22Анткени Адам Уулу алдын ала белгиленген жол менен баратат, бирок Аны сатып кеткен адамдын шору+.

23Ошондо шакирттери:

– Аны ким сатканы жүрөт? – деп бири биринен сурай башташты.

Ким улуу?

24•Шакирттеринин арасында кимибиз улуу болдук экен деген талаш башталды. 25Ыйса аларга мындай деди:

– Дүйнөдөгү падышалар эл үстүнө үстөмдүк кылышат, эл бийлегендер «эл камын көргөндөр» деп аталышат. 26Бирок силер андай болбогула. Тескерисинче, улууңар кичүүдөй, башчыларыңар кызматчыдай болушсун+. 27Кимиси улуу: дасторкондун жанында жамбаштап жатканбы, же ага кызмат кылып турганбы? Жамбаштап жатканы улуу да, туурабы? Бирок Мен силердин араңарда кызматчы катары кызмат кылып жүрбөймүнбү+. 28Бирок силер Менин башыма кыйынчылык түшкөн кезде жанымда болдуңар+. 29Ошондуктан Атам Мени падышачылык кылганга дайындагандай, Мен да силерге бийлик берем+. 30Силер Менин падышачылыгымдагы дасторкондон даам татасыңар да, такка олтуруп, Ысрайылдын он эки уруусун башкарасыңар+.

Ыйса Петирдин «Аны тааныбайм» дээрин алдын ала айтат

31•Эгебиз Ыйса Ысман-Петирге:

– Ысман, Ысман! Буудайды электен өткөргөн сыяктуу, шайтан да силерди сыноодон өткөрүүнү талап кылды. 32Бирок Мен сенин ишенимиң жоголуп кетпесин деп сыйындым. Сен болсо ишенимге кайтып келгениңде, боордошторуңдун да ишенимин бекемде, – деди+.

33Ысман Ыйсага:

– Эгем, сени менен бирге абакка да, ажалга да даярмын! – деди+.

34Бирок Ыйса:

– Петир, сага айтамын: ушул түнү короз кыйкыргыча, Мени тааныбайм деп үч жолу айтасың, – деп жооп берди.

35Ошондон кийин Ыйса шакирттерине:

– Мен силерди капчыксыз, баштыксыз, бут кийимсиз жөнөткөнүмдө, бир нерсеге муктаж болдуңар беле? – деди.

Алар:

– Жок, эч нерсеге, – деп жооп беришти+.

36Ыйса аларга:

– Бирок мындан ары кимдин капчыгы болсо, алып алсын. Кимдин баштыгы болсо, көтөрүп алсын. Кимде канжар жок болсо, кийимин сатып ийип, канжар сатып алсын. 37Анткени силерге айтып коёюн: «Аны кылмышкерлердин катарына кошушту»[*] деп Ыйык Жазууда айтылган сөз Менин өмүрүмдө аткарылышы керек. Себеби Мен тууралуу айтылган сөздөр аткарылбай койбойт, – деди.

Шакирттер:

– 38Эгебиз, мына бул жерде эки канжар бар, – дешти.

Ыйса аларга:

– Жетет, – деди.

Гетсеман багындагы сыйынуу

39•Ыйса шаардан чыгып, адатынча Зайтун тоосуна жөнөдү. Шакирттери Анын артынан ээрчишти. 40Ошол жерге жеткенден кийин Ыйса аларга: «Шайтанга азгырылбас үчүн сыйынгыла!» – деди+.

41Өзү алардан таш ыргытымдай оолагырак барып, тизеледи да, мындай деп сыйынды:

– 42Ата, эгер кааласаң, ушул азапты Мага тийгизбей өткөрүп жиберчи. Бирок Менин эмес, Сенин каалаганыңдай болсун!+

43Ошол учурда көктөн бир периште келип, Ыйсага көрүнүп, Ага кайрат берди+. 44Ыйса ого бетер берилип сыйынды. Анын тери кан тамчыларындай болуп жерге тамды. 45Ыйса сыйынып бүтүп, ордунан турду да, шакирттеринин жанына келип, алардын кайгыдан чарчап, уктап калганын көрдү. 46Ошондо аларга:

– Эмне уктап жатасыңар? Шайтанга азгырылып кетпес үчүн сыйынгыла! – деди.

Ыйсанын кармалышы

47•Ыйса сөзүн аяктай электе, топурап, бир топ адамдар келди. Аларды он эки элчинин бири, Жүйүт баштап жүрүптүр. Ал Ыйсага жакындап, өпмөкчү болду+. 48Бирок Ыйса ага:

– Жүйүт, сен өөп туруп, Адам Уулуна кыянаттык кыласыңбы? – деди.

49Ыйсанын жанындагылар эми эмне боло турганын сезишти да:

– Эгебиз, канжар менен чабышпайлыбы? – дешти+.

50Алардын бирөөсү башкы динкызматчынын кулунун оң кулагын шылый чапты. 51Бирок Ыйса:

– Токтоткула! – деди да, кулдун кулагына колун тийгизип, аны калыбына келтирип, айыктырып койду.

52Өзүн кармоого келген жогорку динкызматчыларга, ийбадаткана сакчыларынын башчыларына жана эл башчыларына Ыйса мындай деди:

– Каракчыга каршы аттангансып, кылыч, токмок менен куралданып чыгыпсыңар. 53Күн сайын силер менен кошо ийбадаткананын короосунда жүргөнүмдө, Мага кол көтөргөн жок элеңер, эми болсо силердин мезгилиңер келип, бийлик – караңгылыктыкы+.

Ысман Петирдин «Ыйсаны тааныбайм» деп үч жолу айтышы

54•Алар Ыйсаны кармашты да, башкы динкызматчынын үйүнө алып барышты. Ал эми Петир артынан акмалап, ээрчип келди. 55Сакчылар короонун ичине от жагып, тегерете жылынып отурушканда, Петир да алардын арасына барып кошулду. 56Бир малай аял оттун жарыгынан анын отурганын көрө койду да, тигиле карап:

– Бул да ошолор менен бирге жүргөн болчу, – деди.

57Петир ага:

– Ай, аял, койсоңчу, мен аны тааныбайм, – деп мойнуна албады.

58Көп өтпөй дагы бирөө аны көрө коюп:

– Сен да ошолордун бирисиң, – деди.

Бирок Петир ал кишиге да:

– Эй, койсоңчу, мен алардан эмесмин, – деди.

59Бир сааттай убакыт өткөн соң, дагы бирөө:

– Чынында эле, бул да анын жанында жүргөн, өзү да галилеялык экен, – деп баса айтты.

60Бирок Петир ошол адамга:

– Эй, сен эмне деп жатканыңды түшүнбөдүм?! – деди.

Ал сүйлөп бүтө электе короз кыйкырды. 61Эгебиз бурулуп, Петирди карады. Ошондо Петир Эгебиздин: «Ушул түнү короз кыйкыргыча, Мени тааныбайм деп үч жолу айтасың» деген сөзүн эстеди да,+
62сыртка чыгып, өксүп ыйлады.

Жогорку кеңештин алдында

63•Ыйсаны кармап турган кишилер Аны сабап, кордук көрсөтүштү. 64Анын башын таңып туруп, уруп:

– Кана, пайгамбарчылык кылып, сени ким урганын айтып берчи! – деп мазакташты.

65Алар Аны дагы башка көптөгөн жаман сөздөр менен кордошту.

66•Таң атканда, эл башчылары, жогорку динкызматчылар жана дин мугалимдери жыйналышып, Ыйсаны өздөрүнүн жогорку кеңешке алып келишти.

– 67Эгер сен Машаяк болсоң, бизге айтчы! – дешти алар Ыйсаны суракка алып.

Ыйса аларга:

– Силерге айтсам, ишенбейсиңер! 68Суроо берсем, жооп бербейсиңер! 69Бирок ушул кезден баштап Адам Уулу кудуреттүү Кудайдын оң жагында олтура турган болот,[*] – деди+.

70Ошондо бардыгы:

– Демек, сен Кудайдын Уулу экенсиң да? – дешти.

Ыйса аларга:

– Дал ошонун Өзү экенимди өзүңөр айтып турасыңар, – деп жооп берди.

71Андан кийин муну уккан алар:

– Бизге башка далилдин кереги жок! Биз муну анын өз оозунан уктук! – дешти+.

23

Ыйса Пилаттын алдында

23^1•Чогулгандардын баары ордуларынан туруп, Ыйсаны Пилатка алып барышты да,+
2айыптай башташты:

– Биз мына бул кишинин элибизди бузуп жүргөнүн жана Рим падышасына салык төлөөгө каршы чыкканын аныктадык. Ал өзүн Машаякмын, мындайча айтканда, Падышамын деп жүрөт, – дешти+.

3Ошондо Пилат Ыйсадан:

– Иудейлердин падышасы сенсиңби? – деп сурады.

Ыйса:

– Өзүңүз айтып турасыз, – деп жооп берди+.

4Пилат жогорку динкызматчылар менен жыйылган элге кайрылып:

– Мен бул адамдан эч бир күнөө таппай турам, – деди+.

5Бирок алар ого бетер күчөшүп:

– Бул киши Галилеядан баштап, ушул жерге чейин бүткүл Иудеяга өз таалимин таратып, элди ээликтирип жүрөт, – дешти.

6Пилат Галилея тууралуу укканда:

– Бул киши галилеялыкпы? – деп сурады.

7Ыйсанын Ирод бийлеген аймактан экенин билген соң, Пилат Ыйсаны ошол майрам күндөрү Иерусалимде жүргөн Иродго жөнөттү+.

Ыйса Ироддун алдында

8Ирод Ыйсаны көргөнүнө аябагандай кубанды, себеби Ал жөнүндө кабардар болуп, Андан бир керемет көрсөм деп, көптөн бери көксөп жүргөн эле+. 9Ирод Ыйсага көп суроо берди, бирок Ыйса алардын бирине да жооп берген жок. 10Ошол жерде турушкан жогорку динкызматчылар менен дин мугалимдери болсо Ыйсаны күчүнүн барынча каралап жатышты. 11Ошондо Ирод да жоокерлери менен бирге Ыйсаны кордоп, мазактады да, үстүнө падыша чапанын жаап, кайра Пилатка жиберди. 12Ушул кезге чейин касташып келген Пилат менен Ирод ошол күнү дос боло калышты.

Ыйсаны өлүмгө кыюу

13•Пилат жогорку динкызматчыларды, уруу башчыларын жана элди чакыртып алып, 14мындай деди:

– Мына бул адамды элди бузуп жүрөт деп, мага алып келдиңиздер. Мына, мен аны өзүңүздөрдүн көз алдыңыздарда суракка алып, бул адамдан силер айыптагандай эч бир күнөө таппадым. 15Ирод да ошентти, анткени мен бул адамды ага жөнөткөн элем. Демек, ал өлүм жазасына тартыла тургандай эч кандай кылмыш кылган жок. 16-17Ошондуктан аны сабатып туруп, бошотуп жиберем, – деди.[*]

18Бирок чогулган элдин баары:

– Өлтүр аны! Бизге Бараббаны бошотуп бер! – деп чуулдашты.

19Барабба болсо шаарда көтөрүлүш чыгарып, киши өлтүргөндүгү үчүн түрмөгө камалган эле. 20Пилат Ыйсаны коё бермекчи болуп, кайрадан элге кайрылды. 21Бирок алар:

– Аны айкаш жыгачка кер! Аны айкаш жыгачка керип сал! – деп чуу салышты.

22Пилат алардан:

– Бул киши кандай жамандык кылды? – деп үчүнчү жолу сурап, – мен андан өлүм жазасына тарта тургандай эч айып таппай турам. Ошондуктан сабатып туруп, бошотуп жиберейин, – деди.

23Бирок алар бир ооздон:

– Аны айкаш жыгачка керип сал! – деп кыйкыра беришти.

Акыры эл менен башкы диний кызматчылардын кыйкырыктары үстөмдүк кылып, 24Пилат алардын талабына көнүүгө аргасыз болду. 25Көтөрүлүш чыгарганы жана киши өлтүргөнү үчүн түрмөгө камалган адамды алардын суранычы боюнча бошотуп жиберди, ал эми Ыйсаны алардын ыктыярына тапшырды.

Ыйсанын айкаш жыгачка кадалышы

26•Жоокерлер Ыйсаны жазалай турган жерге алып бара жатышканда, айылдан шаарга келе жаткан Ысман аттуу киринеялыкты кармап алышып, ага айкаш жыгачты артып, Ыйсанын аркасынан көтөртүп коюшту.

27Ыйсаны өтө көп эл ээрчип келе жатты. Көптөгөн аялдар боздоп, ыйлап баратышты. 28Ыйса аларга кайрылып, мындай деди:

– Оо, Иерусалим аялдары! Мен үчүн ыйлабагыла, өзүңөр үчүн жана балдарыңар үчүн ыйлагыла! 29Себеби «Согончогу канабаган, бала төрөбөгөн, эмчек эмизбеген аялдар бактылуу!» дей турган, азаптуу күндөр келет+. 30Ошол убакта адамдар тоолорго: «Үстүбүзгө кулагыла!» дөбөлөргө: «Бизди көөмп калгыла!»[*] деп айта турган болушат+. 31Эгер жашыл даракты ушундай кылып жатышса, анда куураган жыгачка эмне болот?

32Жоокерлер Ыйса менен бирге эки кылмышкерди да өлтүрүүгө алып баратышты. 33Алар «Баш сөөк жайы» деген жерге келишкенде, Ыйса менен кошо кылмышкерлерди да, бирин оң жагына, бирин сол жагына айкаш жыгачтарга кадап салышты. 34Ыйса:

– Оо, Ата, буларды кечирегөр! Алар эмне кылып жатышканын өздөрү билишпейт, – деди.

Жоокерлер чүчү кулак кармашып, Ыйсанын кийимдерин өз ара бөлүп алышты+. 35Эл муну карап турду. Башчылар да Ыйсаны мазакташып:

– Ал башкаларды куткарчу эле. Эгер чын эле ал Кудай тандаган Машаяк болсо, эми өзүн куткарып көрсүнчү! – дешти+.

36Жоокерлер да алдына келип, Ага кычкыл ичимдик сунушуп:

– 37Эй, иудейлердин падышасы болсоң, өзүңдү куткарбайсыңбы, – деп Аны кордошту.

38Жыгачтын өйдө жагында «Бул – иудейлердин падышасы» деп грек, латын жана эврей тилдеринде жазылган такта кагылуу эле.

39Ыйсанын жанына жыгачтарга кагылган эки кылмышкердин бири Аны мазактай:

– Сен Машаяк эмессиңби? Кана, өзүңдү да, бизди да куткарбайсыңбы! – деди.

40Экинчиси, тескерисинче, аны тыйып:

– Кудайдан коркпойсуңбу? Өзүң да бул жазага тартылдың го. 41Биз го кылган иштерибизге жараша тийиштүү жазабызды алдык. Бул болсо эч жамандык кылган жок, – деди+.

42Ошондон кийин Эгебизге:

– Ыйса, падышачылыгыңа келгенде, мени эстей көр, – деди.

43Ыйса:

– Сага бир чындыкты айтып коёюн: бүгүн сен Мени менен бирге бейиште болосуң! – деди.

Ыйсанын өлүмү

44-45•Түшкү саат он экилерде күн тутулуп, бүт жерди караңгылык басып, ал саат үчкө чейин созулду. Ийбадатканадагы көшөгө тең ортосунан айрылып, экиге бөлүндү. 46Ыйса бар үнү менен:

– Ата, жанымды Сенин колуңа тапшырып жатам![*] – деп кыйкырды. – Ушундай деп, Ал акыркы демин чыгарды+.

47Ушул окуяларды көрүп турган римдик жүз башы:

– Бул адам, чынында эле, ак экен! – деп, Кудайды даңктады.

48Кызык көргөнү чогулуп, бул окуяга күбө болгон эл көкүрөгүн койгулап, катуу кайгырып, шаарга кайтышты+. 49Ал эми Ыйсаны тааныгандардын бардыгы жана Галилеядан бери ээрчип келген аялдар ушунун баарын алыстан карап турушту+.

Ыйсанын көргө коюлушу

50•Жогорку кеңештин Жусуп аттуу мүчөсү бар эле. Ал Иудеядагы Ариматия шаарынан чыккан, ак пейил, адил адам болчу. 51Ал иудей жетекчилеринин чечими менен ишине макул болбогон, Кудай Падышачылыгын күтүп жүргөн киши боло турган. 52Эми ал Пилатка барып, Ыйсанын сөөгүн сурап алды. 53Аны жыгачтан түшүрүп алып, ак кепинге ороду. Аска ташты оюп жасалган, али эч ким коюлбаган бир көргө алып барды. 54Бул иш даярдануу күнү кечинде, дем алыш күнү жаңы башталган маалда болду. 55Ыйса менен бирге Галилеядан келген аялдар Жусупту ээрчип келишип, көрдү да, анын ичине сөөктүн кандай коюлганын да көрүштү. 56Алар шаарга кайтышып, атыр менен жыттуу май камдашты.

Дем алыш күнү болсо Тоорат мыйзамына ылайык эч иш кылбай, эс алышты.

24

Ыйсанын тирилиши

24^1•Жуманын биринчи күнү таң азанда алиги аялдар даярдап коюшкан атыр менен жыттуу майларды алышып, көргө келишти. 2Келгенде, көрдүн оозун бекиткен таштын ордунан жылдырылып, алынып салынганын көрүштү. 3Алар ичине кирип, Эгебиз Ыйсанын сөөгүн табышпады. 4Эмне болгонун түшүнбөй аң-таң болуп турушканда, жаркыраган кийимчен эки киши пайда болду+. 5Аялдар катуу коркуп, баштарын жерден ала албай турушканда, беркилер мындай дешти:

– Эмнеге тирүүнү өлүктөрдүн арасынан издеп жүрөсүңөр? 6Ал тирилип кетти, бул жерде жок! Ал мурда, Галилеяда жүргөнүндө айткан сөздөрүн эсиңерге түшүргүлө. 7Силерге: «Адам Уулун күнөөкөр адамдардын колуна кармап беришет, Аны айкаш жыгачка керишет, үчүнчү күнү болсо Ал кайрадан тирилет», – дебеди беле+.

8Ошондо аялдар Ыйсанын бул сөздөрүн эстешти+. 9Мүрзөдөн кайтып келип, бул тууралуу он бир шакиртке жана башкалардын баарына кабарлашты. 10Элчилерге бул кабарды жеткизгендер – магдалалык Мариям, Жахана, Жакыптын энеси Мариям жана башка аялдар эле+. 11Бирок бул сөздөрдү элчилер куру сөз деп, ишенишкен жок+. 12Петир болсо ордунан тура калып, мүрзөнү көздөй жүгүрдү. Жетип келип, эңкейип, көрдүн ичин карады. Ал кепиндердин гана жатканын көрүп, бул ишке таң калып, кайра артына жөнөдү.

Ыйсанын эки шакиртине көрүнүшү

13•Так ошол күнү шакирттердин экөө Иерусалимден он чакырымдай аралыкта жайгашкан Эмаус деген айылды көздөй жол тартып, 14болуп өткөн окуялар тууралуу сөз кылып баратышкан. 15Бул окуяларды талкуулап, сүйлөшүп бара жатышканда, Ыйса жакындап келип, аларга кошулуп калды. 16Бирок алардын көзү байланып калгандыктан Аны таанышкан жок+. 17Ыйса алардан:

– Эмне жөнүндө сөз кылып жатасыңар? – деп сураганда, шакирттер токтой калышты.

Алардын өңдөрү капалуу эле. 18Анан Клеоп аттуусу мындай деди:

– Иерусалимге келип, жакын арада эле анда болуп өткөн окуя жөнүндө билбеген жалгыз сен окшойсуң?

–+
19Кайсы окуя? – деп сурады Ыйса.

– Назареттик Ыйса жөнүндөгү, – дешти алар. – Ал Кудайдын да, бүтүндөй элдин да алдында кудуреттүү иши жана сөзү менен таанылган пайгамбар эле. 20Биздин жогорку динкызматчыларыбыз менен эл башчыларыбыз өкүм чыгартып, аны айкаш жыгачка керип өлтүртүштү+. 21Ал эми биз, Ысрайыл элин куткаруучу – ошол деген ишеним менен үмүттөнгөн элек. Анын үстүнө бул окуянын болгонуна мына бүгүн үчүнчү күн. 22-23Бирок арабыздан бир топ аялдар эртең менен эрте көргө барышып, анын сөөгүн таппай кайра келишип, бизди аябай таң калтырышты. Аларга периштелер көрүнүп, «Ыйса тирүү» дешиптир. 24Ошондо дагы башкалары мүрзөгө барып, аялдардын айтканындай эле Ыйсанын көрдө жок экенине ынанышты.

25Ошондо Ыйса аларга айтты:

– Эй, баамсыздар! Пайгамбарлар айткан сөздөрдүн баарына эмнеге дале ишенбейсиңер! 26Машаяк Өз улуулугуна жеткенден мурун ушул азаптардан өтүш керек эмес беле+?

27Анан Ыйса аларга Муса жана башка бардык пайгамбарлардан тартып, Ыйык Жазуулардагы Өзү тууралуу айтылгандарды чечмелеп, түшүндүрүп берди+.

28Алар бара жаткан айылга жакындаганда, Ыйса жолун андан ары улай тургандай түр көрсөттү. 29Бирок шакирттер:

– Бүгүн биздикине конуп калсаңчы, анткени кеч кирип, күн батайын деп калды, – деп өтүнүштү.

Ыйса алар менен бирге калмакчы болуп, үйгө кирди. 30Алдыларына тамак келгенде, Ал Кудайга ыраазычылык келтирип, нанды сындырып, шакирттерине сунду+. 31Ошондо гана алардын көзү ачылып, Ыйсаны таанышты. Бирок Ыйса ошол замат көздөн кайым болду. 32Шакирттер өз ара:

– Эсиңдеби, жолдо ал бизге Ыйык Жазуулардын маанисин ачып, түшүндүрүп жатканда, жүрөгүбүз от болуп жалындабады беле? – дешти.

33Ошол замат ордуларынан туруп, Иерусалимге кайтып келишти да, он бир шакиртти жакын адамдары менен чогулуп олтурушкан жеринен табышты. 34Алар Эгебиздин чындыгында эле кайра тирилип, Ысманга көрүнгөнүн кеп кылып жатышкан экен+. 35Эки шакирт дагы жолдо болгон окуяны жана Ыйсаны нан сындырып жатканда таанып калышканын айтып беришти.

Ыйсанын шакирттерине көрүнүшү

36•Алар ушундай деп сүйлөшүп жатканда, Ыйса алардын ортосунда Өзү пайда болду да:

– Ассалом алейкум! – деди.

37Жүрөгү түшкөн алар Аны арбак экен деп ойлошту+.

38Ошондо Ыйса аларга айтты:

– Неге коркуп кеттиңер? Эмнеге шектенип жатасыңар? 39Колдорумду, буттарымды карап көргүлө, бул Мен Өзүммүн. Мени кармап көргүлө, анткени арбактын Меникиндей эти менен сөөгү болбойт+.

40Ыйса ушундай деди да, аларга колдору менен буттарын көрсөттү. 41Алар кубанганынан ишене албай, аң-таң болуп турушту. Ошондо Ыйса:

– Жегидей бир нерсеңер барбы? – деди+.

42Алар Ага куурулган балыктын бир үзүмүн сунушту. 43Ыйса аны алып, алардын көзүнчө жеди. 44Анан аларга айтты:

– Силер менен бирге жүргөн кезде эле: «Мусанын мыйзамында, пайгамбарлардын китептеринде жана Забурда Мен жөнүндө айтылгандардын бардыгы аткарылышы керек», – деп айткам.

45Ошондо Ал Ыйык Жазуулардын маанисин түшүнүүгө шакирттердин акыл-сезимин ойготту+. 46Анан сөзүн улап:

– Дагы мындай деп жазылган: «Машаяк ушул азапты башынан өткөрүп, үчүнчү күнү өлүмдөн кайра тирилиши керек+
47жана ниеттерин өзгөрткөн адамдардын күнөөлөрү кечирилет деп, Анын атынан Иерусалимден баштап, бардык элдерге кабар жарыялоо керек». 48Силер болсо буга күбөсүңөр+. 49Мен силерге Атам убада кылган Ыйык Рухту жиберем. Силер болсо жогорудан келе турган ошол кудуретке толгуча Иерусалимде болгула! – деди+.

Ыйсанын асманга көтөрүлүшү

50•Ыйса шакирттерин шаардын сыртына алып чыгып, Бейтаниге жакын жерге ээрчитип келди да, колун жайып, батасын берди+. 51Бата берип жаткан маалда алардан алыстап, көккө көтөрүлө баштады. 52Шакирттери тизе бүгүп, Ага таазим кылышты. Анан кубанычтары койнуна батпай, Иерусалимге кайтып келишти да,+
53ар убакта Кудайды даңазалап, ийбадатканада жүрүштү+.

* 1:5 Арундун тукумдары диний кызматчылар болушкан. Абыя Арундан тараган бир уруунун түпкү атасы болгон.

* 1:22 Ийбадаткана ичиндеги динкызматчылар гана кире ала турган атайын бөлмө.

* 2:22 Мусанын мыйзамы боюнча эркек бала төрөлгөндөн кырк күн өткөндө, анын энеси диний тазалануу расмисинен өтүү керек болчу.

* 2:23 Чыгуу 13:2, 12, 15.

* 2:24 Леб. 12:8.

* 3:4 Ышая 40:3 – 5.

* 4:4 Мыйз. 8:3.

* 4:8 Мыйз. 6:13.

* 4:10-11 Заб. 90:11-12.

* 4:12 Мыйз. 6:16.

* 4:19 Ыш. 61:1-2.

* 7:27 Чыгуу 23:20.

* 7:41 Ошол убакта бир күмүш теңге жумушчунун бир күндүк эмгек акысы болгон.

* 7:46 Ысрайылдагы конокко сый көрсөтүүнүн белгиси.

* 8:10 Ышая 6:9 – 10.

* 9:55 Китептин аягындагы «Тексттик варианттарды» караңыз.

* 10:12 Илгери Содом шаарынын эли ушунча катуу бузулгандыктан, Кудай аларга асмандан от түшүрүп жазалаган. Башт. 19.

* 10:27 Мыйз. 6:5.

* 10:27 Леб. 19:18.

* 11:15 Бээлзебул – шайтандын дагы бир аты.

* 11:31 Бул жер түштүк Арабия болушу мүмкүн.

* 11:44 Ысрайылда көрдүн үстүнөн баскан адам арам саналат.

* 11:51 Адам атанын алгачкы балдарынын бири.

* 12:50 Ыйса жаза жыгачында канга чөмүлүп, адамзаттын күнөөлөрү үчүн курман болот.

* 13:19 Абдан кичинекей дандуу өсүмдүк.

* 13:32 Ыйса Өзүнүн айкаш жыгачка кадалып, өлүп, кайра үчүнчү күнү тирилери тууралуу айтып жатат.

* 14:27 Мен үчүн өлүмгө даяр болбостон.

* 16:8 Жарыктын адамдары: Ыйсанын жолундагылар.

* 17:4 Сансыз көп жолу.

* 17:35 Китептин аягындагы «Тексттик варианттарды» караңыз.

* 18:13 Көкүрөгүн койгулоо: өкүнүү, күнөөнү моюнга алуу.

* 18:20 Чыгуу 20:12 – 16; Мыйз. 5:16 – 20.

* 19:13 Грекче мина – 100 күндүк эмгек акыга тете акча бирдиги болгон.

* 19:38 Забур 117:26.

* 19:46 Ышая 56:7.

* 19:46 Жер. 7:11.

* 20:17 Забур 117:22.

* 20:28 Мыйз. 25:5.

* 20:37 Чыгуу 3:6, 15, 16.

* 20:43 Забур 109:1.

* 21:27 Дан. 7:13.

* 22:37 Ышая 53:12.

* 22:69 Забур 109:1.

* 23:16 Китептин аягындагы «Тексттик варианттарды» караңыз.

* 23:30 Ошуя 10:8.

* 23:46 Забур 30:6.

+ 1:3 Элч. 1:1
+ 1:5 Мт. 2:1,
+ 1:6 Флп. 3:6
+ 1:7 1 Шам. 1:2
+ 1:13 Элч. 10:4
+ 1:15 Лк. 7:28, Лк. 7:33, Гал. 1:15
+ 1:17 Мт. 11:14, Мт. 17:12-13, Мк. 1:2
+ 1:18 Башт. 15:8, Бий. 6:17
+ 1:25 Башт. 30:23
+ 1:26 Мт. 2:23, Жкн. 1:45, Мт. 1:16
+ 1:28 Бий. 13:3
+ 1:31 Мт. 1:20
+ 1:32 2 Шам. 7:13, Мк. 11:10
+ 1:33 1 Кор. 15:24, Аян 11:15
+ 1:35 Мт. 18:20, Мт. 14:33
+ 1:37 Башт. 18:14, Мк. 10:27
+ 1:46 1 Шам. 2:1-10
+ 1:48 1 Шам. 1:11, Лк. 11:27

+ 1:54 Башт. 17:19, Рим. 4:13, Гал. 3:16, Эвр. 2:16

+ 1:59 Башт. 17:12,
+ 1:69 Элч. 3:21, Рим. 1:2, Тит 1:1-2
+ 1:73 Башт. 22:16-18, Башт. 26:3, Эвр. 6:13,
+ 1:76 Лк. 7:26, Лк. 20:6, Мт. 3:3, Мк. 1:2-3
+ 1:77 Лк. 3:3
+ 1:79 Мт. 4:16
+ 1:80 Лк. 3:2
• 2:1 Мт. 1:18-25
+ 2:1 Элч. 5:37
+ 2:4 Лк. 1:26-27, 1 Шам. 17:58
+ 2:9 Элч. 12:7
+ 2:11 Мт. 1:21,
+ 2:12 1 Шам. 2:34,
+ 2:13 Аян 5:11
+ 2:14 Лк. 19:38
+ 2:19 Лк. 2:51
+ 2:21 Башт. 17:12-13,
+ 2:30 Жкн. 8:12
+ 2:35 Жкн. 19:25
+ 2:37 Элч. 13:2, Элч. 14:23
+ 2:39 Мт. 2:23, Лк. 1:26-27
+ 2:50 Лк. 9:45, Лк. 18:34
+ 2:51 Лк. 2:19
+ 2:52 1 Шам. 2:26
• 3:1 Мт. 3:1-12, Мк. 1:1-8, Жкн. 1:19-28
+ 3:1 Лк. 13:1, Лк. 23:1, Лк. 9:7

+ 3:2 Мт. 26:3, Жкн. 11:49, Лк. 1:63, Лк. 1:80, Жкн. 1:6-7

+ 3:7 Мт. 12:34, Мт. 23:33
+ 3:8 Лк. 16:24, Жкн. 8:33
+ 3:9 Лк. 13:9, Мт. 7:19
+ 3:10 Элч. 2:37, Элч. 16:30
+ 3:11 Мт. 25:35, Жкп. 2:15-16
+ 3:14 Лк. 19:8
+ 3:15 Жкн. 1:19-20
+ 3:17 Мт. 13:30

+ 3:20 Мт. 11:2, Мт. 14:1-12, Мк. 6:17-18, Жкн. 3:24

• 3:21 Мт. 3:13-17, Мк. 1:9-11

+ 3:21 Элч. 7:56

+ 3:22 Жкн. 1:32-33, Мк. 9:7, Жкн. 12:28, Лк. 9:35, 2 Пет. 1:17

• 3:23 Мт. 1:1-17
+ 3:31 2 Шам. 5:14
+ 3:32 1 Шам. 17:12, Рут 4:18-22
+ 3:33 Башт. 38,
+ 3:38 Башт. 5
• 4:1 Мт. 4:1-11, Мк. 1:12-13
+ 4:2 1 Тес. 3:5, 1 Пад. 19:8, Мт. 21:18
+ 4:6 1 Жкн. 5:19, Аян 13:2
• 4:14 Мт. 13:53-58, Мк. 6:1-6
+ 4:15 Мк. 1:21
+ 4:16 Мт. 2:23, Лк. 2:39
+ 4:23 Мт. 11:23, Мк. 2:1-12, Жкн. 4:46-53
+ 4:24 Жкн. 4:44
+ 4:25 1 Пад. 17:1, 1 Пад. 18:2, Жкп. 5:17
+ 4:26 1 Пад. 17:9
+ 4:30 Жкн. 8:59, Жкн. 10:39
• 4:31 Мк. 1:21-28
+ 4:31 Мт. 4:13
+ 4:32 Мт. 7:28-29

+ 4:34 Мт. 8:29, Мк. 1:23-24, Лк. 8:28, Элч. 19:15

+ 4:35 Лк. 9:42, Элч. 8:7
• 4:38 Мт. 8:14-17, Мк. 1:29-34
+ 4:38 1 Кор. 9:5
+ 4:41 Мт. 12:16, Мк. 3:12
• 4:42 Мк. 1:35-39
+ 4:42 Лк. 5:16
• 5:1 Мт. 4:18-22, Мк. 1:16-20
+ 5:1 Мт. 14:34, Мк. 6:53
+ 5:4 Жкн. 21:6
+ 5:10 Мт. 13:47
• 5:12 Мт. 8:1-4, Мк. 1:40-45
+ 5:12 Мк. 9:22

+ 5:14 Мт. 9:30, Мт. 17:9, Мк. 1:34, Лк. 17:14

+ 5:16 Мт. 14:23, Лк. 4:42
• 5:17 Мт. 9:1-8, Мк. 2:1-12
+ 5:17 Лк. 6:19, Лк. 8:46
+ 5:20 Мт. 8:10, Мк. 10:52, Лк. 7:48
+ 5:21 Мт. 26:65,
• 5:27 Мт. 9:9-17, Мк. 2:13-22
+ 5:29 Лк. 19:6
+ 5:30 Лк. 15:2
+ 5:32 Лк. 15:7, 1 Тим. 1:15
• 5:33 Мт. 9:14-17, Мк. 2:18-22

+ 5:33 Мт. 11:2, Лк. 11:1, Жкн. 1:35, Лк. 18:12

+ 5:34 Мт. 25:1-13, Жкн. 3:29, Аян 19:7, Аян 21:2

+ 5:35 Мк. 14:7, Лк. 17:22
• 6:1 Мт. 12:1-14, Мк. 2:23
+ 6:3 1 Шам. 21:6
+ 6:6 Мк. 1:21
+ 6:7 Лк. 14:1, Лк. 20:20
+ 6:9 Лк. 14:3
+ 6:10 1 Пад. 13:6
• 6:12 Мт. 10:1-4, Мк. 3:13-19
+ 6:14 Мт. 16:18, Жкн. 1:42
+ 6:15 Мт. 9:9
+ 6:16 Лк. 22:47
• 6:17 Мт. 4:23
+ 6:19 Лк. 5:17, Лк. 8:46
+ 6:21 Жкн. 7:37, 2 Кор. 7:10
+ 6:22 1 Пет. 4:14
+ 6:23 Элч. 5:41, Жкп. 1:2, 2 Кор. 12:10
+ 6:24 Мт. 6:2, Жкп. 5:1
• 6:27 Мт. 5:38-48
+ 6:28 Лк. 23:34, Элч. 7:60, 1 Пет. 3:9
+ 6:29 1 Пет. 2:23, 1 Кор. 6:7
+ 6:31 Мт. 7:12
+ 6:36 Мт. 5:7
• 6:37 Мт. 7:1-5

+ 6:37 Рим. 14:10, 1 Кор. 4:5, Рим. 2:1, Рим. 14:10, Жкп. 2:13

+ 6:38 2 Кор. 9:6, Мк. 4:24, Рим. 2:1
+ 6:39 Мт. 15:14
+ 6:40 Мт. 10:24, Жкн. 13:16
• 6:43 Мт. 7:17-20, Мт. 12:33-35
+ 6:45 Мт. 15:18, Жкп. 3:6
• 6:46 Мт. 7:24-27
+ 6:46 Мт. 7:22, Мт. 25:11, Жкн. 13:13
• 7:1 Мт. 8:5-13
+ 7:4 Элч. 10:2
+ 7:13 Мт. 20:34
+ 7:14 Лк. 8:54
+ 7:15 1 Пад. 17:23,
+ 7:16 Мт. 21:11
• 7:18 Мт. 11:2-19
+ 7:19 Жкн. 4:25, Жкн. 6:14, Жкн. 11:27
+ 7:23 Жкн. 6:61, Жкн. 16:1
+ 7:24 Лк. 3:2
+ 7:26 Мт. 14:5, Мт. 21:26
+ 7:27 Мк. 1:2
+ 7:28 Лк. 1:15
+ 7:29 Лк. 3:12
+ 7:33 Мт. 3:4, Лк. 1:15
+ 7:34 Жкн. 2:1, Жкн. 12:2, Лк. 5:30
• 7:36 Мт. 26:6-13, Мк. 14:3-9, Жкн. 12:1-8
+ 7:39 Лк. 15:2
+ 7:41 Мт. 18:28

+ 7:42 Мт. 6:14, Мк. 11:25-26, Эф. 4:32, Кол. 3:13

+ 7:48 Лк. 5:20

+ 7:50 Лк. 8:48, Лк. 17:19, Лк. 18:42, Эф. 2:8

+ 8:1 Лк. 4:43

+ 8:2 Лк. 23:49, Мт. 27:56, Мк. 16:9, Лк. 24:10, Жкн. 19:25

+ 8:3 Лк. 24:10
• 8:4 Мт. 13:1-9, Мк. 4:1-9
+ 8:8 Мт. 11:15, Аян 2:7
• 8:9 Мт. 13:10-23, Мк. 4:10-25
+ 8:10 Мт. 19:11,
+ 8:11 Элч. 8:4
+ 8:13 Гал. 1:6, Эвр. 6:4
+ 8:14 Мт. 6:25, Мк. 10:23, 1 Тим. 6:10
+ 8:15 Жкн. 15:5
+ 8:16 Мт. 5:15, Лк. 11:33
+ 8:17 Мт. 10:26, Лк. 12:2
• 8:19 Мт. 12:46-50, Мк. 3:31-35

+ 8:19 Мк. 6:3, Жкн. 2:12, Жкн. 7:3, Элч. 1:14, 1 Кор. 9:5, Гал. 1:19

+ 8:21 Жкн. 15:14, Эвр. 2:11
• 8:22 Мт. 8:23-27, Мк. 4:35-41
+ 8:22 Мт. 8:18, Мк. 4:35
• 8:26 Мт. 8:28-34, Мк. 5:1-20
+ 8:28 Лк. 4:34
+ 8:35 Лк. 10:39
+ 8:37 Лк. 5:8, Элч. 16:39
• 8:40 Мт. 9:18-26, Мк. 5:21-43
+ 8:41 Лк. 13:14, Элч. 13:15, Элч. 18:8
+ 8:44 Мк. 3:10
+ 8:46 Лк. 5:17, Лк. 6:19
+ 8:48 Лк. 7:50, Эф. 2:8
+ 8:51 Мк. 14:33, Лк. 9:28
+ 8:52 Жкн. 11:11

+ 8:54 Мк. 1:31, Мк. 9:27, Элч. 3:7, Элч. 9:41, Лк. 7:14

+ 8:56 Мк. 1:44, Мк. 9:9
• 9:1 Мт. 10:5-15, Мк. 6:7-13
+ 9:1 Лк. 6:12-16
+ 9:5 Элч. 13:51
+ 9:6 Мк. 1:15
• 9:7 Мт. 14:1-12, Мк. 6:14-29
+ 9:7 Лк. 3:1, Лк. 9:19
+ 9:8 1 Пад. 17:1,
+ 9:9 Лк. 3:19-20, Лк. 23:8
• 9:10 Мт. 14:13-21, Мк. 6:30-44, Жкн. 6:1-14
+ 9:10 Лк. 9:2
• 9:18 Мт. 16:13-19, Мк. 8:27-29
+ 9:19 Лк. 9:7, 1 Пад. 17:1,
+ 9:20 Лк. 22:67, Жкн. 11:27
• 9:21 Мт. 16:20-28, Мк. 8:30

+ 9:22 Лк. 17:25, Лк. 18:33, Лк. 24:7, Жкн. 2:19

+ 9:23 Мт. 10:38-39, Лк. 14:27
+ 9:25 Лк. 12:20
+ 9:26 Рим. 1:16, 2 Тим. 1:8,
+ 9:27 Лк. 21:32, Жкн. 21:22
• 9:28 Мт. 17:1-8, Мк. 9:2-8
+ 9:28 Мк. 14:33, Лк. 8:51
+ 9:35 Лк. 23:35, 2 Пет. 1:17
• 9:37 Мт. 17:14-18, Мк. 9:14-27
+ 9:42 Лк. 4:35
• 9:43 Мт. 17:22-23, Мк. 9:30-32
+ 9:44 Лк. 9:22, Лк. 18:32-33
+ 9:45 Лк. 2:50, Лк. 18:34
• 9:46 Мт. 18:1-5, Мк. 9:33-40
+ 9:48 Мт. 10:40, Лк. 10:16, Жкн. 13:20
+ 9:49 Мт. 7:22, Мт. 12:27, Элч. 19:13,
+ 9:50 Лк. 11:23
+ 9:51 Лк. 24:51, Элч. 1:9
+ 9:52 Мт. 10:5
+ 9:54 Аян 13:13
• 9:57 Мт. 8:19-22
+ 9:61 1 Пад. 19:20
• 10:1 Мт. 10:7-16
+ 10:2 Мт. 9:37-38, Жкн. 4:35
+ 10:3 Мт. 10:16
+ 10:7 Гал. 6:6, 1 Тим. 5:18
+ 10:8 1 Кор. 10:27
+ 10:9 Мк. 1:15
+ 10:11 Элч. 13:51
+ 10:12 Башт. 18:20, Башт. 19:24,
• 10:13 Мт. 11:20-24
+ 10:13 Мк. 6:45, Мк. 8:21, Мк. 3:7

+ 10:16 Мт. 10:40, Мт. 25:45, Жкн. 13:20, Гал. 4:14

+ 10:17 Мк. 16:17, Элч. 5:16, Элч. 8:7, Элч. 16:18, Элч. 19:12

+ 10:18 Аян 9:1, Аян 12:8-9
+ 10:19 Мк. 16:18, Элч. 28:3-5
+ 10:20 Эвр. 12:23, Аян 3:5
• 10:21 Мт. 11:25-27, Мт. 13:16-17

+ 10:22 Жкн. 6:46, Жкн. 7:29, Жкн. 8:19, Жкн. 10:15

+ 10:23 Мт. 13:16-17
+ 10:24 Эвр. 11:13, 1 Пет. 1:10-12
+ 10:25 Лк. 18:18
+ 10:27 Жаш. 22:5, Мт. 22:37, Мк. 12:30
+ 10:28 Рим. 10:5, Гал. 3:12
+ 10:33 Жкн. 4:9, Жкн. 8:48
+ 10:38 Жкн. 11:1, Жкн. 12:2
+ 10:39 Лк. 8:35
+ 10:41 Лк. 12:25
• 11:1 Мт. 6:9-15, Мт. 7:7-11
+ 11:1 Мт. 11:2, Мк. 2:18, Жкн. 1:35
+ 11:4 Мт. 26:41

+ 11:10 Мт. 18:19, Мт. 21:22, Мк. 11:24, Жкн. 14:13-14, 1 Жкн. 3:22, 1 Жкн. 5:14

+ 11:13 Башт. 6:5, Мт. 12:34, Элч. 2:38

• 11:14 Мт. 12:22-30, Мт. 12:43-45, Мк. 3:20-27

+ 11:15 Мт. 9:34, Мт. 10:25
+ 11:16 Мк. 8:11, 1 Кор. 1:22
+ 11:19 Лк. 9:49, Элч. 19:13
+ 11:23 Лк. 9:50
+ 11:26 2 Пет. 2:20
+ 11:27 Лк. 1:48
+ 11:28 Жкн. 13:17, Жкп. 1:22, Рим. 2:13
• 11:29 Мт. 12:38-42, Мт. 16:1-4, Мк. 8:11-13
+ 11:31 1 Пад. 10:1-13, Мт. 12:6
+ 11:32 Жун. 3:5
• 11:33 Мт. 6:22-23
+ 11:33 Мт. 5:15, Мк. 4:21, Лк. 8:16

• 11:37 Мт. 23:1-36, Мк. 12:38-40, Лк. 20:45-47

+ 11:38 Мк. 7:3-5
+ 11:42 Лк. 18:12
+ 11:43 Лк. 14:7, Лк. 20:46
+ 11:48 Элч. 7:51-52
+ 11:49 Мт. 21:35

+ 11:50 Аян 18:24, Башт. 4:8, 1 Жкн. 3:12, Эвр. 11:4,

+ 11:54 Лк. 20:20
+ 12:1 Мт. 16:6, Мк. 8:15, 1 Кор. 5:7-8
+ 12:2 Мт. 10:26, Мк. 4:22, Лк. 8:17
• 12:4 Мт. 10:17-20, Мт. 10:28-33
+ 12:5 Эвр. 10:31
+ 12:7 Мт. 6:26, Мт. 12:12
+ 12:8 Рим. 10:9, Аян 3:5
+ 12:9 Мт. 25:12, 1 Жкн. 2:23, 2 Тим. 2:12
+ 12:10 Мт. 12:31-32, Мк. 3:29
• 12:13 Мт. 6:19-21, Мт. 6:25-34
+ 12:15 1 Тим. 6:6-10,
+ 12:21 1 Тим. 6:18
+ 12:22 Флп. 4:6, 1 Пет. 5:7
+ 12:24 Мт. 10:31, Мт. 12:12
+ 12:27 1 Пад. 10:4-7
+ 12:28 Мт. 8:26, Мт. 14:31, Мт. 16:8
+ 12:32 Жкн. 10:16, Лк. 22:29
+ 12:33 Мт. 19:21, Лк. 18:22
• 12:35 Мт. 24:45-51
+ 12:36 Аян 3:20
+ 12:39 2 Пет. 3:10, 1 Тес. 5:2
+ 12:43 Мт. 25:21, Жкн. 13:17
+ 12:45 Мт. 25:5
• 12:49 Мт. 10:34-36
+ 12:50 Мк. 10:38
+ 12:51 Элч. 14:4
• 12:54 Мт. 5:25-26, Мт. 16:2-3
+ 13:1 Лк. 3:1, Лк. 23:1
+ 13:4 Жкн. 9:7, Жкн. 9:11
+ 13:6 Мт. 21:19, Мк. 11:13
+ 13:7 Мт. 7:19, Лк. 3:9
+ 13:10 Мт. 4:23, Мк. 6:2
+ 13:14 Лк. 8:41, Элч. 13:15, Элч. 18:8,
+ 13:15 Лк. 14:5
+ 13:17 1 Пет. 3:16
• 13:18 Мт. 13:31-33, Мк. 4:30-32
+ 13:19 Мт. 17:20, Лк. 17:6,
+ 13:21 1 Кор. 5:6, Гал. 5:9
• 13:22 Мт. 7:13-14, Мт. 7:21-23
+ 13:25 Мт. 25:11-12
+ 13:28 Мт. 8:12
+ 13:29 Мт. 8:11, Эф. 3:6
+ 13:30 Мт. 19:30, Мт. 20:16, Мк. 10:31
• 13:31 Мт. 23:37-39
+ 13:31 Лк. 3:1, Лк. 9:7
+ 13:34 Элч. 7:52, Рут 2:12,
+ 13:35 Лк. 19:38
+ 14:1 Лк. 6:7, Лк. 20:20
+ 14:3 Мт. 12:10, Мк. 3:4
+ 14:5 Лк. 13:15
+ 14:7 Лк. 11:43
+ 14:11 Мт. 23:12, Лк. 18:14
+ 14:14 1 Кор. 15:23, 1 Тес. 4:16
• 14:15 Мт. 22:1-10
+ 14:15 Аян 19:9
• 14:25 Мт. 10:37-38
+ 14:26 Жкн. 12:25
+ 14:27 Мт. 16:24, Лк. 9:23
+ 14:34 Мт. 5:13, Мк. 9:50
+ 14:35 Мт. 11:15, Лк. 8:8, Аян 2:7
• 15:1 Мт. 18:12-14
+ 15:2 Лк. 5:30, Лк. 19:7
+ 15:6 1 Пет. 2:25
+ 15:7 Лк. 5:31-32

+ 15:24 Рим. 11:15, Эф. 2:1, Эф. 2:5, Кол. 2:13

+ 16:8 Жкн. 12:36, 1 Тес. 5:5
+ 16:10 Мт. 25:21, Лк. 19:17
+ 16:13 Мт. 6:24
• 16:14 Мт. 11:12-13
+ 16:14 1 Тим. 6:10
+ 16:15 1 Шам. 16:7, 1 Пад. 8:39,
+ 16:16 Мт. 3:2, Лк. 4:43, Мт. 11:12-13
+ 16:17 Мт. 5:18
+ 16:18 Мт. 5:32, Мт. 19:19
+ 16:22 Мт. 18:10, Элч. 12:15
+ 16:23 Мт. 11:23, Мт. 8:11
+ 16:24 Лк. 3:8
+ 16:29 Элч. 26:22, Элч. 28:23
+ 16:31 Мт. 28:11-15, Жкн. 12:10-11
• 17:1 Мт. 18:6-7, Мт. 18:21-22
+ 17:1 Лк. 22:22
+ 17:2 Мк. 9:42
+ 17:3 Мт. 18:15
+ 17:4 Мт. 6:14
+ 17:5 Мк. 9:24
+ 17:6 Мт. 17:20, Лк. 13:19
+ 17:12 Лк. 5:11,
+ 17:14 Мт. 8:4, Мк. 1:44, Лк. 5:14
+ 17:16 Лк. 5:12, Жкн. 4:9
+ 17:19 Мк. 10:52, Лк. 7:50, Эф. 2:8
• 17:20 Мт. 24:23-28, Мт. 24:37-41
+ 17:20 Лк. 19:11, Элч. 1:6
+ 17:22 Лк. 5:35, Жкн. 8:56
+ 17:23 Мк. 13:21, Лк. 21:28
+ 17:25 Лк. 9:22
+ 17:26 Башт. 6:5
+ 17:27 Башт. 6:14, Башт. 7:21

+ 17:29 Башт. 19:16, Башт. 19:24, 2 Пет. 2:6-8

+ 17:31 Мк. 13:15
+ 17:32 Башт. 19:26
+ 17:33 Мт. 10:39

+ 18:1 Лк. 21:36, Рим. 12:12, Эф. 6:18, Кол. 4:2, 1 Тес. 5:17

+ 18:7 Аян 6:10, Мк. 13:20, Рим. 8:33, Кол. 3:12, Тит 1:1

+ 18:8 Эвр. 10:37
+ 18:9 Лк. 16:15
+ 18:10 Элч. 3:1
+ 18:11 Мт. 6:5
+ 18:12 Лк. 5:33, Лк. 11:42
+ 18:14 Мт. 23:12, Лк. 14:11
• 18:15 Мт. 19:13-15, Мк. 10:13-16
+ 18:17 Мт. 18:3
• 18:18 Мт. 19:16-30, Мк. 10:17-31
+ 18:18 Лк. 10:25
+ 18:21 Флп. 3:6
+ 18:22 Лк. 12:33
+ 18:27 Башт. 18:14, Мк. 14:36
+ 18:28 Лк. 5:11
+ 18:29 Лк. 14:26
• 18:31 Мт. 20:17-19, Мк. 10:32-34
+ 18:33 Лк. 9:22, Лк. 24:7, Жкн. 2:19
+ 18:34 Лк. 2:50, Лк. 9:45
• 18:35 Мт. 20:29-34, Мк. 10:46-52
+ 18:35 Жаш. 6:1, 1 Пад. 16:34
+ 18:38 2 Шам. 7:12-16, Мт. 22:42, Лк. 1:32
+ 18:42 Лк. 7:50, Эф. 2:8
+ 19:1 Жаш. 6:1, 1 Пад. 16:34
+ 19:7 Лк. 5:30, Лк. 15:2
+ 19:8 2 Шам. 12:6, Лк. 3:14
+ 19:9 Лк. 3:8, Жкн. 8:33, Жкн. 8:39
• 19:11 Мт. 25:14-30
+ 19:11 Лк. 17:20, Элч. 1:6
+ 19:14 Жкн. 15:8
+ 19:17 Лк. 16:10
+ 19:22 1 Пад. 20:40
+ 19:26 Мт. 13:12
+ 19:27 Мт. 22:7, Лк. 20:16

• 19:28 Мт. 21:1-11, Мк. 11:1-11, Жкн. 12:12-19

+ 19:29 2 Шам. 15:30, Элч. 1:12
+ 19:39 Мт. 21:15-16
+ 19:41 Жкн. 11:35
+ 19:44 Лк. 21:6

• 19:45 Мт. 21:12-17, Мк. 11:15-19, Жкн. 2:13-22

• 20:1 Мт. 21:23-27, Мк. 11:27-33
+ 20:2 Элч. 4:7
+ 20:4 Лк. 3:3
+ 20:5 Лк. 7:30
+ 20:6 Лк. 7:26, Лк. 9:8
• 20:9 Мт. 21:33-46, Мк. 12:1-12
+ 20:9 Мк. 13:34
+ 20:12 Лк. 11:48-49
+ 20:13 Мт. 3:17, Эвр. 1:1
+ 20:14 Эвр. 1:2
+ 20:15 Эвр. 13:12
+ 20:16 Элч. 13:46
• 20:19 Мт. 22:15-22, Мк. 12:13-17
+ 20:20 Лк. 6:7, Лк. 14:1, Лк. 11:54
+ 20:22 Мт. 17:24-25
+ 20:23 Мк. 7:6, Лк. 12:1
+ 20:25 Рим. 13:7
• 20:27 Мт. 22:23-33, Мк. 12:18-27
+ 20:27 Элч. 23:8
+ 20:35 2 Тес. 1:5
+ 20:40 Мт. 22:46
• 20:41 Мт. 22:41-46, Мк. 12:35-40
+ 20:41 2 Шам. 7:12-16, Лк. 1:32, Лк. 18:38
+ 20:42 Элч. 2:34-35
+ 20:46 Лк. 11:43
• 21:1 Мк. 12:41-44
+ 21:1 Мт. 27:6, Жкн. 8:20
+ 21:4 2 Кор. 8:1-3, 2 Кор. 8:12
• 21:5 Мт. 24:1-14, Мк. 13:1-13
+ 21:6 Лк. 19:44
+ 21:8 1 Жкн. 3:7, Кол. 2:8, 2 Тес. 2:3,
+ 21:10 Аян 6:4
+ 21:11 Элч. 11:28, Аян 6:8, Аян 6:12

+ 21:12 Элч. 4:3, Элч. 17:6, Элч. 18:12, Элч. 24:1, Элч. 25:6

+ 21:15 Элч. 6:10

+ 21:18 1 Шам. 14:45, 2 Шам. 14:11, Элч. 27:34

• 21:20 Мт. 24:15-21, Мк. 13:14-19
+ 21:23 Мт. 27:25, 1 Тес. 2:16
+ 21:24 Аян 11:2
• 21:25 Мт. 24:29-31, Мк. 13:24-27
• 21:29 Мт. 24:32-35, Мк. 13:28-31
+ 21:32 Лк. 9:27
+ 21:33 2 Пет. 3:10

+ 21:36 Мт. 25:13, 1 Тес. 5:6, Лк. 18:1, Рим. 12:12, Эф. 6:18, Кол. 4:2, 1 Тес. 5:17

+ 21:37 Мт. 21:23, Мт. 26:55

• 22:1 Мт. 26:1-5, Мт. 26:14-16, Мк. 14:1-2, Мк. 14:10-11, Жкн. 11:45-53

+ 22:3 Жкн. 13:2

+ 22:6 Элч. 1:16

• 22:7 Мт. 26:17-25, Мк. 14:12-21, Жкн. 13:21-30

+ 22:7 1 Кор. 5:7

• 22:14 Мт. 26:26-30, Мк. 14:22-26, 1 Кор. 11:23-25

+ 22:16 Аян 19:9
+ 22:19 Жкн. 6:51, 1 Кор. 10:16, 1 Кор. 11:24
+ 22:21 Жкн. 13:18
+ 22:22 Элч. 2:23
• 22:24 Мт. 18:1-5, Мк. 9:33-37, Лк. 9:46-50
+ 22:26 Мт. 20:26, Мк. 10:43-44
+ 22:27 Мт. 20:28, Жкн. 13:4-5
+ 22:28 Эвр. 2:18
+ 22:29 Лк. 12:32
+ 22:30 Мт. 19:28, Аян 3:21

• 22:31 Мт. 26:31-35, Мк. 14:27-31, Жкн. 13:36-38

+ 22:32 Жкн. 17:9
+ 22:33 Жкн. 21:19, Элч. 12:4
+ 22:35 Лк. 9:3, Лк. 10:4
• 22:39 Мт. 26:36-46, Мк. 14:32-42
+ 22:40 Мт. 6:13

+ 22:42 Мк. 10:38, Жкн. 18:11, Эвр. 5:7, Мт. 6:10

+ 22:43 Мт. 4:11, Мк. 1:13

• 22:47 Мт. 26:47-56, Мк. 14:43-50, Жкн. 18:3-11

+ 22:47 Элч. 1:16
+ 22:49 Лк. 22:38
+ 22:53 Лк. 20:1, Эф. 6:12

• 22:54 Мт. 26:57-58, Мт. 26:69-75, Мк. 14:53-54, Мк. 14:66-72, Жкн. 18:12-18, Жкн. 18:25-27

+ 22:61 Лк. 22:34

• 22:63 Мт. 26:67-68, Мк. 14:65

• 22:66 Мт. 26:59-66, Мк. 14:55-64, Жкн. 18:19-24

+ 22:69 Мк. 16:19, Элч. 7:56, Эвр. 1:3

+ 22:71 Мт. 9:3, Жкн. 10:36

• 23:1 Мт. 27:1-2, Мт. 27:11-14, Мк. 15:1-5, Жкн. 18:28-30

+ 23:1 Лк. 3:1, Лк. 13:1, Элч. 3:13, Элч. 4:27, 1 Тим. 6:13

+ 23:2 Элч. 17:7, Лк. 20:25
+ 23:3 Мт. 2:2
+ 23:4 Жкн. 18:38, Жкн. 19:4, Эвр. 4:15
+ 23:7 Лк. 3:1, Лк. 9:7
+ 23:8 Лк. 9:9
• 23:13 Мт. 27:15-26, Мк. 15:6-15, Жкн. 18:39

• 23:26 Мт. 27:32-44, Мк. 15:21-32, Жкн. 19:17-27

+ 23:29 Мк. 13:17, Лк. 21:23
+ 23:30 Аян 6:16
+ 23:34 Элч. 7:60,
+ 23:35 Лк. 9:35, Жкн. 10:18
+ 23:41 Лк. 23:4, Эвр. 4:15

• 23:44 Мт. 27:45-56, Мк. 15:33-41, Жкн. 19:28-30

+ 23:46 Элч. 7:59
+ 23:48 Лк. 18:13
+ 23:49 Лк. 8:2

• 23:50 Мт. 27:57-61, Мк. 15:42-47, Жкн. 19:38-42

• 24:1 Мт. 28:1-10, Мк. 16:1-8, Жкн. 20:1-10
+ 24:4 Жкн. 20:12
+ 24:7 Лк. 9:22, Лк. 18:33, Жкн. 2:19
+ 24:8 Жкн. 2:22
+ 24:10 Мк. 15:40, Лк. 8:2-3
+ 24:11 Мк. 16:11
• 24:13 Мк. 16:12-13
+ 24:16 Жкн. 20:14
+ 24:18 Жкн. 19:25
+ 24:20 Элч. 2:23
+ 24:26 1 Пет. 1:11

+ 24:27 Башт. 3:15, Башт. 12:3, Башт. 22:8, 2 Шам. 7:12-14, Элч. 8:35

+ 24:30 Лк. 9:16

+ 24:34 1 Кор. 15:5

• 24:36 Мт. 28:16-20, Мк. 16:14-18, Жкн. 20:19-23, Элч. 1:6-8

+ 24:37 Мт. 14:26, Мк. 6:49
+ 24:39 1 Жкн. 1:1
+ 24:41 Жкн. 21:5
+ 24:45 Элч. 16:14
+ 24:46 Лк. 24:27
+ 24:48 Элч. 1:8

+ 24:49 Жкн. 14:26, Элч. 1:8, Элч. 1:4, Элч. 2:4

• 24:50 Мк. 16:19-20, Элч. 1:9-11

+ 24:50 Мт. 21:17, Лк. 19:29, Жкн. 11:18, Элч. 1:9

+ 24:52 Мт. 28:9

+ 24:53 Элч. 2:46, Элч. 3:1, Элч. 5:21

+ https://ibt.org.ru/ftpmirror/pub/ebook/KGZ/KYLSC/Ыйык-Китеп__Tran.azw3

Table of Contents

- Ыйык Китеп

- Лука

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24