Ыйык Китеп: Жакан
Author: Кыргызстандын Ыйык Китеп Коому (UBS)
Date: 2020-06-18T19:06:23.498721+00:00

Ыйык Китеп

Ыйык Китеп

1. Жакан

Жакан

Жакан

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

14. 14

15. 15

16. 16

17. 17

18. 18

19. 19

20. 20

21. 21

1

Жакандын

Жакшы Кабары

Ыйса – Кудайдын адамга айланган Сөзү

1^1Адегенде Сөз болгон, Сөз Кудайда болгон жана Сөз Кудай болгон+. 2Сөз башынан эле Кудай менен болгон. 3Кудай баарын Сөз аркылуу жараткан жана жаратылган нерсенин бири да Ансыз пайда болгон эмес+. 4Сөз өмүрдүн башаты болгон. Ошол өмүр адамзатка жарыгын төктү+. 5Жарык караңгыда жаркырады, караңгы болсо жарыкты жеңе албады.

6Кудай жиберген Жакыя аттуу бир адам болгон+. 7Ал Жарыкка күбө болуп, бардык адамдарды Ошого ишендирүү үчүн келген+. 8Жакыя өзү Жарык болгон эмес, ал Жарык тууралуу кабарлоо үчүн гана келген болчу.

9Ар адамга жарыгын төкчү чыныгы Жарык бул дүйнөгө келе жатты+. 10Ал Өзү бул дүйнөдө бар эле, дүйнөнү Ошол жараткан болчу, бирок дүйнөдөгүлөр Аны тааныбады. 11Өзү тандаган элге келди, бирок алар кабыл алышпады+. 12Ал эми кабыл алып, Ага ишенгендердин баарына Кудайдын балдары болуу укугун берди+. 13Алар табигый жол менен же пенденин каалоосу менен эмес, Кудай аларга чыныгы өмүр бергендиктен гана Анын балдары боло алышты. Алар түп аталары ким болгонунан же адамдардын каалоосунан эмес, Кудай Өзү аларды балдары кылган+.

14Сөз адам болуп, арабызда өмүр сүрдү. Ошондо биз Кудай Атанын жалгыз Уулунун чексиз улуулугун көрдүк. Кудайдын болгон ырайымы менен акыйкаты Анда эле+. 15Жакыя Ал жөнүндө мындай деп жар салды: «“Аркамдан келе жаткан менден улуу, анткени ал мен төрөлө электе эле бар болгон” деген кишим ушул»+. 16Анын чексиз ырайымынан баарыбыз батанын үстүнөн батага ээ болуп келе жатабыз. 17Муса пайгамбар аркылуу мыйзам берилсе, Ыйса Машаяк аркылуу ырайым менен акыйкат берилди+. 18Кудайды эч ким, эч качан көргөн эмес, Аны бизге Атасына эң жакын болгон жалгыз Уулу таанытты+.

Жакыянын Машаяк тууралуу айтышы

19-20•Иерусалим шаарындагы иудей башчылары тарабынан ким экендигин билип келүүгө жиберилген динкызматчылар менен лебиттерге Жакыя жооп берүүдөн баш тартпай:

– Мен Машаяк эмесмин, – деп ачык айтты+.

21Алар:

– Анда сен кимсиң, Илияс[*] пайгамбарсыңбы? – деп сурашты.

– Жок, ал эмесмин, – деп жооп берди Жакыя.

– Мүмкүн сен келе турган Пайгамбар[*] чыгарсың?

– Жок.

–+
22Жиберген кишилерибизге жооп бергендей бололу. Сен өзүң жөнүндө эмне дейсиң?

23Ошондо Жакыя мындай деди:

– Мен, Ышая пайгамбар айткандай, «Эгебизге жолду түздөгүлө!»[*] – деп чөлдө жар салган кабарчымын.

24Бул адамдар фарисейлер тобунан эле. 25Алар Жакыядан дагы:

– Эгер Машаяк да, Илияс да, келе турган Пайгамбар да болбосоң, эмне үчүн адамдарды Кудай жолуна чакырып сууга чөмүлдүрүү расмисинен өткөрүп жүрөсүң? – деп сурашты.

26Жакыя:

– Мен тек гана сууга чөмүлдүрүү расмисин өткөрүп жүрөм. Араңарда силер тааныбаган бирөө турат. 27Ал өз ишин менден кийин баштайт, ошентсе да мен анын бут кийиминин боосун чечүүгө татыксызмын, – деди.

28Бул окуя Жакыя чөмүлдүрүү расмисин өтөп жүргөн Иордан дарыясынын чыгышындагы Бейтани айылында болду.

Кудайдын курмандык козусу

29Кийинки күнү Жакыя өзүн көздөй келе жаткан Ыйсаны көрүп:

– Карагыла, Кудай жиберген курмандык козу ушул! Бул адамзаттын күнөөсүн мойнуна алат+. 30«Менден кийин келе жаткан менден улуу, анткени ал мен төрөлө электе эле бар болгон» деп, ушул тууралуу айткан элем, – деди. – 31Мен муну таанычу эмесмин, бирок Ысрайыл элине тааныштырып, адамдарды чөмүлдүрүү расмисинен өткөрүү үчүн келдим+.

32Жакыя Ал жөнүндө дагы мындай деди:

– Мен Ыйык Рухтун көгүчкөн кейпинде көктөн түшүп, Ыйсага конгонун көрдүм+. 33Аны мурда чындап эле таанычу эмесмин, бирок мени сууга чөмүлдүрүү расмисин аткарууга жиберген Кудай: «Рухтун кимге конгонун көрсөң, Ыйык Рухка чөмүлдүрүүчү Ошол», – деген эле+. 34Мен көрүп, Ыйсанын Кудай Уулу экенине күбө болдум.

Ыйсанын алгачкы шакирттери

35Эртеси күнү да Жакыя эки шакирти менен ошол жерде турган эле+. 36Ал өтүп бараткан Ыйсаны көрүп:

– Карагыла, Кудай жиберген курмандык козу ушул! – деди+.

37Эки шакирти Жакыянын айтканын угары менен Ыйсаны ээрчип жөнөштү. 38Ыйса артына бурулуп, алардын келе жатканын көрдү да:

– Эмне керек эле? – деди.

Алар:

– Рабби (устат дегенди билдирет), каерде турасыз? – дешти+.

39Ыйса:

– Келип, көрүп кеткиле! – деди.

Алар барып, Ыйсанын турган жерин көрүшүп, ал күнү Аны менен бирге болушту. Бул түштөн кийинки убак эле.

40Жакандын сөзүн угуп, Ыйсанын артынан ээрчиген экөөнүн бири Ысман-Петирдин иниси Идрис болчу+. 41Ал биринчи бир тууган агасы Ысманга барып:

– Биз Машаяк ким экенин билдик! – деди+.

42Анан аны Ыйсага ээрчитип келди. Ыйса Ысманга карап:

– Сен Жакан уулу Ысмансың. Мындан ары атың Кефа[*] («таш» дегенди билдирет) болсун, – деди+.

43Эртеси күнү Ыйса Галилея аймагына бармакчы болду. Ал Филипке жолугуп:

– Жүр, Мага кошул, – деди.

44Филип да Идрис менен Петир турган Бейтсайдадан эле+. 45Филип болсо Натанайылга барды.

– Биз Муса Тооратта жазган жана башка пайгамбарлар да өз жазмаларында айтып кеткен Машаякка жолуктук! – деди ага Филип, – ал – Назареттик Жусуптун уулу Ыйса!+

46Бирок Натанайыл:

– Деги Назареттен жакшы бир нерсе чыкмак беле? – деди.

Филип:

– Анда бар да өзүң көрбөйсүңбү! – деди.

47Ыйса келе жаткан Натанайылды көргөндө:

– Ичинде эч бир кири жок, накта ысрайылдык мына ушул, – деди.

–+
48Сиз мени кайдан билесиз? – деди Натанайыл буга таңыркай.

– Мен сени Филип чакыра электе эле анжир дарагынын түбүнөн көргөм.

49Ошондо Натанайыл:

– Устат, сиз чындап эле Кудай Уулу экенсиз! Ысрайыл падышасы сиз экенсиз! Буга эми көзүм жетти, – деди.

–+
50«Сени анжир дарагынын түбүнөн көргөм» дегениме эле ишенип жатасыңбы? Али мындан да зор нерселерди көрөсүң!

51Ыйса дагы мындай деди:

– Силерге бир чындыкты айтып коёюн: эми силер көктүн ачылганын көрөсүңөр. Ал жерде Кудайдын периштелери асманга чыгып, асмандан Адам Уулуна түшүп турушат+.

2

Ыйсанын тойдо көрсөткөн керемети

2^1Эки күндөн кийин Галилеядагы Каана деген айылда бир үйлөнүү тою болуп калды. Ыйсанын энеси ошол жерде болчу+. 2Ыйса да шакирттери менен бирге тойго чакырылды. 3Шарап түгөнгөндө, энеси:

– Шараптары түгөнүп калыптыр, – деди.

4Ыйса энесине:

– Бул ишти Мага коюңуз. Кудайдын улуулугун көрсөтөр убакыт-саатым али келе элек, – деп жооп берди+.

5Деген менен энеси малайларга:

– Эмне десе, ошону кылгыла! – деди.

6Ошол жерде иудейлердин диний салтына ылайык даарат алууга арналган, ар биринин ичине он чака суу сыйчу алты таш идиш турар эле+. 7Ыйса малайларга аларды толтурууну буюрду. Малайлар идиштерди сууга мелт-калт кылып толтурушту. 8Ыйса аларга ошондон сузуп алып, тойбашыга алпарууну буйруду. Тигилер ошондой кылышты. 9Тойбашы шарапка айланган алиги суудан татып көрдү, бирок бул шараптын кайдан экенин билген жок. Муну суу сузуп алган малайлар гана билишчү. Тойбашы таң калды да, үйлөнүп жаткан жигитти чакырып алып:

– 10Баары адегенде шараптын жакшысын беришет да, коноктор кызып калган кезде начарын беришет. А сен болсо шараптын жакшысын ушул убакытка чейин сактаптырсың, – деди.

11Ушундайча Ыйса керемет-жышаандарынын алгачкысын Галилеядагы Каана шаарында жасап, Өзүнүн улуулугун көрсөттү. Шакирттери болсо Ага ишеништи. 12Андан кийин Ыйса энеси, бир туугандары жана шакирттери менен бирге Капарноом шаарына барып, ал шаарда бир нече күн туруп калды+.

Ийбадатканадагы соодагерлерди кубалап чыгуу

13•Иудейлердин Куткарылуу майрамы жакындаганда, Ыйса Иерусалимге барды+. 14Ийбадаткананын короосунда өгүз, кой, көгүчкөн саткандарды жана акча алмаштырып отургандарды көрдү. 15Аркандан камчы жасап алып, соодагерлердин баарын кой, өгүздөрү менен кошо короодон кууп чыкты. Акча алмаштыруучулардын теңгелерин чачып, үстөлдөрүн оодарып таштады.

– 16Мунуңарды жоготкула бул жерден! – деди Ал көгүчкөн сатуучуларга. – Атамдын үйүн базарга айландырбагыла!+

17Ошондо «Сенин үйүңдүн камын жеп, ичим өрттөнүп жатат»[*] деген Ыйык Жазуудагы сөздөр шакирттердин эсине түштү. 18Иудей башчылары:

– Мындай кылууга кандай акың бар? Аны кандай кереметтүү жышаан менен көрсөтө аласың? – дешти+.

19Ыйса:

– Бул ыйык үйдү бузуп көргүлө, Мен аны үч күндө кайра тургузам, – деп жооп берди+.

20Иудей башчылары айтышты:

– Бул ыйык үй кырк алты жыл бою салынган. Сен аны үч күндүн ичинде кайра тургузмакчысыңбы?

21Ыйса болсо «ыйык үй» деп Өзүнүн денесин айткан эле. 22Ошондуктан Ыйса өлүмдөн кайра тирилген кезде шакирттери Анын ушундай дегенин эстешип, Ыйык Жазууда жазылган жана Ыйса айткан пайгамбарлык сөздөргө ишеништи+.

23Ыйсанын Иерусалимде, Куткарылуу майрамы маалында кылган кереметтерин көргөн көп адамдар Ага ишеништи+. 24-25Бирок Ыйса бардык адамдардын ой-ниеттерин билип, аларга ишене бербеди. Адам баласынын көңүлүндөгүсүн Өзү деле билгендиктен, бирөөнүн адамдар тууралуу маалымат берүүсүнө муктаж да болгон жок.

3

Кудайга кантип жакындоого болот?

3^1Фарисейлер арасында Никадим аттуу иудей эл башчыларынын бири бар эле+. 2Ал бир түнү Ыйсага келди да, мындай деп сурады:

– Устат, Кудайдан келген мугалим экениңизди билебиз, себеби сиздин керемет-жышаандарыңызды Кудайдын колдоосусуз эч ким жасай албайт.

3Ыйса ага мындай деп жооп берди:

– Сага бир чындыкты айтып коёюн: кимде-ким кайрадан туулбаса, Кудай Падышачылыгын көрө албайт.

– 4Карыган адам кантип кайра туулат? Энесинин курсагына кирип, экинчи жолу бул дүйнөгө кайра туулмак беле? – деп сурады Никадим.

– 5Сага бир чындыкты айтып коёюн: пенде сууга чөмүлүп, Ыйык Рухтан туулбаса, Кудайдын Падышачылыгына кире албайт, – деп жооп берди Ыйса. –+
6Денеден – дене, Рухтан – рух туулат. 7«Кайрадан туулууга тийишсиңер» дегениме таң калба! 8Шамал каалаган жеринде согот, анын үнүн угасың, бирок кайдан келип, кайда кеткенин билбейсиң. Ыйык Рухтан туулган киши менен да ушундай болот.

– 9Муну кандайча түшүнсө болот? – сурады Ыйсадан Никадим.

– 10Ысрайылдын дин мугалими болуп туруп, ушуну билбейсиңби? – деди Ыйса. – 11Сага бир чындыкты айтып коёюн: биз билгенибизди сүйлөп, көргөнүбүздү айтабыз, а бирок силер айткандарыбызды кабыл албайсыңар. 12Мен силерге жердегилерди айтсам ишенбейсиңер, анан көктөгүлөр жөнүндө айтсам кантип ишенесиңер. 13Көктөн келген Адам Уулунан башка эч ким көккө чыккан эмес+. 14Муса чөлдө жасалма жыланды жогору көтөрүп койгондой, Адам Уулу да көтөрүлүп коюлууга тийиш+. 15Ошондо Ага ишенүүчү ар ким түбөлүк өмүргө ээ болот.

16Кудай адамзатты ушунчалык катуу сүйгөндүктөн, Ага ишенүүчү ар ким өлбөстөн түбөлүк өмүргө ээ болсун деп, Өзүнүн жалгыз Уулун курмандыкка берди+. 17Кудай Өз Уулун бул дүйнөгө адамзатты жазалоо үчүн эмес, куткаруу үчүн жиберди+. 18Ага ишенүүчүлөр жазага тартылбайт, ал эми ишенбегендерди жазалоо үчүн эбак эле өкүм чыгарылган, анткени алар Кудайдын жалгыз Уулуна ишенбей коюшту+. 19Ал эми жазанын мааниси мындай: жерге Кудайдын жарыгы түштү, бирок кылган иштери жаман болгондуктан адамдар караңгылыкты артык көрүштү+. 20Жамандык жасаган ар ким жарыкты жек көрүп, кылган иштери ашкереленбес үчүн да ага жолобойт+. 21Ал эми ким акыйкат жолунда жүрсө, кылган иштеринин Кудайдан экендиги көрүнүп турсун деп, жарыкка келет.

Жакыянын Ыйсага жол берип, урматтоосу

22Ушундан кийин, адамдарды чөмүлдүрүү расмисинен өткөрүп жүргөн Ыйса жана Анын шакирттери Иудея аймагында дагы бир нече убакыт туруп калышты+. 23Жакыя болсо Салим шаарынын жанындагы Айнон деген жерде суу көп болгондуктан чөмүлдүрүү расмисин ошол жакта аткарып жүрдү. Адамдар келип, чөмүлдүрүү расмисинен өтүп жатышты. 24Ал кезде Жакыя али абакка алына элек болчу+.

25Бир күнү Жакыянын шакирттери менен бир иудейдин ортосунда диний тазалануу салтына байланыштуу талаш чыгып кетти+. 26Алар Жакыяга келип:

– Устат, Иордандын чыгыш жагында сиз менен бирге болгон киши эсиңиздеби? Ал тууралуу өзүңүз күбөгө өтүп, айтып бербедиңиз беле? Ошол киши адамдарды чөмүлдүрүү расмисинен өткөрүп жүрөт. Элдин баары ошого барып жатат, – дешти+.

27Жакыя аларга мындай деп жооп берди:

– Кудай Өзү бербесе, эч ким эч нерсе ала албайт+. 28«Мен Машаяк эмесмин, тек гана анын алдынан жиберилген кабарчысымын» дегениме өзүңөр күбөсүңөр+. 29Колуктусу бар киши күйөө жигит эмеспи. Ал эми күтүп турган күйөө жолдош анын келе жатканын угуп, кубанат. Айтканыңарды угуп, менин да кубанычым койнума батпай турат+. 30Силер кеп кылган адамдын зоболосу көтөрүлүп, меники төмөндөшү керек.

31Көктөн түшкөнү баарынан улуу, ал эми, мен сыяктуу, жерден пайда болгону жерге таандык болот да, жердеги нерселер жөнүндө сүйлөйт. Көктөн түшкөн ал – баарынан улуу! 32Ал өзүнүн көктөн уккан-көргөнүн айтат. Бирок анын айткан кабарын эч ким кабыл албайт. 33Ал эми анын сөзүнө кулак салган ар ким Кудайдын акыйкат экенин ырастайт+. 34Кудайдын жибергени Анын кабарын жарыялайт. Кудай ага Ыйык Рухун ченемсиз берет. 35Асмандагы Атабыз Өзүнүн Уулун сүйүп, бардык бийликти анын колуна тапшырган+. 36Кудай Уулуна ишенгендер түбөлүк өмүргө ээ, ал эми аны укпагандар ошол өмүрдү көрбөй, Кудайдын каарына калышат+.

4

Кудайга кантип табынуу керек?

4^1Ыйса Жакыяга караганда көбүрөөк шакирт таап, чөмүлдүрүү расмисинен өткөрүп жатат деген сөз фарисейлерге жетти. 2Бирок чынында Ыйсанын Өзү эмес, шакирттери чөмүлдүрүп жүргөн эле+. 3Мындай кабардын фарисейлерге жеткенин билген Ыйса Галилеяга кайра кетип калды+. 4Ыйса Самария аймагы аркылуу жол жүрүүгө тийиш эле+. 5Ошондуктан Ал Самариядагы Шыкар шаарына келди. Ал Жакып өз баласы Жусупка мурас кылып калтырган жерге жакын жайгашкан+. 6Ошол жерде «Жакып кудугу» деп аталган кудук бар болчу. Жол жүрүп чарчаган Ыйса кудуктун жанына отура кетти. Түшкө маал эле. 7-8Шакирттери тамак сатып алуу үчүн шаарга кетишкен. Ошол кезде бир самариялык аял кудуктан суу алганы келди. Ыйса андан:

– Ичкенге суу берчи, – деп өтүндү.

– 9Өзүңүз иудей болуп туруп, менден, самариялык аялдан суу сураганыңыз кандай? – деп таң калды аял.

Мындай дегени, иудейлердин самариялыктар менен такыр мамилеси болгон эмес.

– 10Эгер Кудайдын сага эмне бергиси келгенин жана суу сураган адамдын ким экенин билсең, анда сен Анын Өзүнөн сурар элең, ошондо Ал сага өмүр суусун бермек, – деди Ыйса ага.

– 11Мырза, – деди аял, – суу сузар идишиңиз жок экен, кудук болсо терең, анан ошол өмүр суусун кайдан аласыз? 12Же ушул кудукту калтырган түп атабыз Жакыптан да улуусузбу? Ал өзү да, балдары да, малы да ушундан суу ичкен.

13Ыйса ага мындай жооп берди:

– Бул суудан ичкен адам кайра дагы суусайт. 14Ал эми кимде-ким Мен берген суудан ичсе, ал түбөлүк суусабас болот. Мен берчү суу анын ичинде түбөлүк өмүр тартуулоочу кайнар булакка айланат+.

15Анда аял:

– Мырза, мага да ошол суудан бериңизчи. Мен да мындан ары чаңкабайынчы, суу алам деп бул жерге келе бербейинчи, – деди.

16Ыйса ага:

– Барып, күйөөңдү чакырып кел, – деди.

– 17Менин күйөөм жок, – деди аял.

– Күйөөм жок дегениң туура, – деди Ыйса. – 18Сен беш жолу күйөөгө чыккан элең, бирок азыркың күйөөң эмес. Муну туура айттың.

19Аял Ыйсага:

– Мырза, пайгамбар экениңизге көзүм жетип турат+. 20Бирок биздин ата-бабаларыбыз мына бул тоонун башында[*] ийбадат кылышчу экен, ал эми силер, иудейлер, табынуучу жай Иерусалимде гана болуш керек дейсиздер, кайсынысы туура? – деди.

–+
21Айтканыма ишен: асмандагы Атабызга бул тоонун башында жана Иерусалимде гана эмес, бардык жерде табына турган убакыт келет, – деп жооп берди Ыйса. – 22Силер кимге табынып жүргөнүңөрдү билбейсиңер, биз болсо билебиз. Анткени Кудай иудейлер аркылуу адамзатты куткармак+. 23Чыныгы табынуучулар Атабызга Рухтун жетегинде, акыйкатты таанып табына турган убакыт келет. Ал тургай келип да калды. Атабыз ушундай табынуучуларды каалайт+. 24Кудай Өзү – Рух. Ошондуктан Ага табынгандар Рухтун жетегинде, акыйкатты таанып табынуулары керек+.

25Буга аял:

– Машаяк келерин билем. Ал келгенде бизге баарын айтып берет, – деди.

–+
26Сен дал ошонун Өзү менен сүйлөшүп турасың, – деп жооп кайтарды Ыйса+.

Бышып турган эгин талаасы

27Ошол арада шакирттери кайтып келип, Ыйсанын бир аял менен сүйлөшүп отурганына таң калышты. Бирок эч кимиси «Андан эмне сурап жатасың?» же «Эмнеге аны менен сүйлөшүп жатасың?» деп сурашпады.

28-29Аял кумарасын коё калып, шаарга кетти да:

– Жүргүлө, менин кылган иштеримдин баарын так айтып берген кишини көргүлө! Машаяк ошол болуп жүрбөсүн? – деп элге айта баштады.

30Муну уккан эл шаардан чыгып, Ыйсага карай бет алышты.

31Ушул арада шакирттери Ыйсадан:

– Устат, тамактанып алыңыз? – деп өтүнүп жатышкан эле.

32Ыйса аларга:

– Менин жей турган башка тамагым бар, силер аны билбейсиңер, – деди.

33Шакирттери түшүнүшпөй: «Ага бирөө тамак алып келип бердиби?» – деп бири биринен сурашты.

– 34Менин тамагым, – деди Ыйса, – Мени Жибергендин каалоосун ишке ашырып, Анын тапшырганын толук орундоо+. 35Анан силер: «Эгин себилгенден кийин төрт ай өткөндө, оруу башталат» дейсиңер. Мен болсо: «Эгин талаасын жакшылап карагылачы, ал тегиз бышып, баштарын ийип, орууга даяр турат», – деп айтам+. 36Азыртан эле орокчулар эмгек акыларын алып, түбөлүк өмүргө арналган түшүмдү жыйнап жатышат. Ошентип, эгинди эккен да, оргон да чогуу кубанат+. 37«Бири сепкенди бири орот» деген макал ушул шартка туура келип турат. 38Мен силерди Мага түшүм алып келүү үчүн, силер эмгек кылбаган жерге жумшадым. Башкалар мурда эмгек кыла башташкан, эми силер алардын ишине кошулуп жатасыңар.

39Ошол шаардагы самариялыктардын көпчүлүгү жанагы аялдын: «Ал менин кылган иштеримдин баарын айтып берди», – деген сөзү аркылуу Ыйсага ишене башташты. 40Ошондуктан алар Ыйсага келип, конуп кетүүсүн өтүнүштү. Ошентип Ыйса эки күн ошол жерде болду. 41Анын сөзүн угуп, дагы көбүрөөк адамдар ишеништи да, 42аялга: «Биз эми сенин айтканың боюнча эле ишенип калбастан, анын сөзүн өз кулагыбыз менен угуп, чынында адамзаттын Куткаруучусу ошол экенин билдик», – дешти+.

Падыша кызматчысынын баласынын айыгышы

43Эки күндөн кийин Ыйса ал жерден ары карай Галилеяга кетти. 44(Ал Өзү бир жолу «пайгамбар өз элинде кадырлуу болбойт» деген эле.)+
45Галилеялыктар Ыйсаны жылуу кабыл алышты, анткени алар да Иерусалимдеги Куткарылуу майрамына барып, Анын кылган бардык кереметттерин көрүшкөн болчу+.

46Ошентип Ыйса үйлөнүү тоюнда сууну шарапка айландырган Галилеядагы Каана айылына дагы келди. Ошол кезде чоң кызматта иштеген бир кишинин баласы Капарноомдо ооруп жаткан+. 47Ал Ыйсанын Иудеядан Галилеяга келгенин угуп, Ага барды да:

– Келип, баламды сакайтып берсеңиз экен, өлүм алдында жатат, – деп жалынды.

48Ыйса:

– Кудуретимди далилдей турган ажайып-жышаандарымды көрмөйүнчө силер ишенбейсиңер! – деди+.

49Падыша сарайында чоң кызматта иштеген адам болсо:

– Оо, мырза, балам өлүп кала электе келиңизчи! – деди.

50Ошондо Ыйса:

– Үйүңө бара бер, балаң аман-эсен! – деди.

Ал Ыйсанын айткан сөзүнө ишенип, кетип калды. 51Үйгө жакындаганда, алдынан кулдары тосуп чыгышып: «Балаңыз аман-эсен», – деп сүйүнчүлөштү. 52Ал кулдарынан баласынын абалы кайсы убакта жакшырганын сурады. Кулдары өткөн күнү түшкү саат бирде ысыгы кайтканын айтышты. 53Ошондо ал Ыйсанын: «Балаң аман-эсен» дегени дал ошол саатка туура келгенин билди. Ал өзү да, үйүңдөгүлөрү да – баары тең Ыйсага ишенип калышты+. 54Ошентип, Ыйса Иудеядан Галилеяга келгенден кийин экинчи ирет кереметтүү жышаан көрсөттү+.

5

Ыйсанын Бейтсайдадагы оорулууну айыктыруусу

5^1Бир аз убакыттан кийин иудейлердин дагы бир майрамы болуп, ошого катышуу үчүн Ыйса Иерусалимге жөнөдү. 2Шаардын «Кой дарбаза» деп аталган дарбазасынын тушунда бир көлмө бар эле. (Анын эврейче аталышы – Бейтсаада.) Тегерегинде түркүктүү беш бастырма салынган. 3-4Аларда сокурлар, аксактар, шал оорусуна чалдыккандар, дагы башка көптөгөн оорулуулар жатышчу.[*]
5Бул жерде отуз сегиз жылдан бери ноокастап жаткан киши бар эле. 6Ыйса анын жатканын көрүп, көптөн бери оорулуу экенин билген соң:

– Сакайгың келеби? – деп сурады.

– 7Ооба, мырза, бирок көлмө толкуганда сууга түшүрөр адамым жок. Мен жеткиче башка бирөө түшүп алат, – деди оорулуу.

– 8Ыйса ага:

– Тур, төшөнчүңдү ал да, баскын! – деди+.

9Жанагы киши ошол замат эле оорусунан айыгып, төшөнчүсүн алды да, басып кетти. Бул окуя дем алыш күнү болгон эле. 10Ошондуктан иудей башчылары айыккан адамга:

– Бүгүн дем алыш күн эмеспи? Төшөнчүңдү эмне үчүн көтөрүп жүрөсүң? Мыйзам боюнча бүгүн иш кылууга болбойт! – дешти.

11Анда айыккан адам аларга:

– Мени айыктырган киши: «Төшөнчүңдү ал да, бас!» деген эле, – деди.

12Тигилер болсо:

– «Төшөнчүңдү ал да, бас!» дегендей ал ким өзү?! – дешти.

13Элдин көптүгүнөн айыккан киши Анын ким экенин билбей калган, анткени Ыйса калың элдин арасына кирип сиңип кеткен. 14Кийинчерээк Ыйса жанагы кишиге ийбадаткананын короосунан жолугуп, мындай деди:

– Мына, сен айыктың, мурункудан да жаман акыбалга туш болгуң келбесе, мындан ары күнөө кылба!

15Жанагы киши иудей башчыларына барып, аны Ыйса айыктырганын айтты. 16Ыйса ушуну дем алыш күнү жасагандыктан, Аны куугунтукташты+. 17Ыйса аларга мындай деди:

– Атам эмгектен кол үзбөйт. Ошондуктан Мен да үзгүлтүксүз эмгектенип жатам.

18Мындан кийин иудей башчылары Ыйсага мурункудан бетер каршылашып, өлтүрмөкчү болушту. Себеби Ал алардын диний дем алыш күнүнүн эрежелерин гана бузбастан, Кудайды «Менин Атам» деп, Өзүн Кудайга теңеди+.

Кудай Уулунун бийлиги

19Ыйса аларга мындай деди:

– Силерге бир чындыкты айтып коёюн: Атасынын кылып жаткан иштерин көрбөсө, Уулу өз алдынча эч нерсе кыла албайт. Атасы кылып жаткан иштерди Уулу да кылат. 20Атасы Уулун жакшы көрөт, ошондуктан Өзү кылганынын баарын Ага көрсөтөт. Ал тургай силер таң кала турган, мындан да зор кереметтерди көрсөтөт+. 21Атасы өлгөндөрдү тирилтип, өмүр бергендей, Уулу да каалагандарын тирилтет+. 22Атасы Өзү эч кимди соттобойт. Ал бардык сотту Уулуна тапшырган,+
23ошондуктан Атасын урматтаган ар ким Уулун да ошондой урматтасын. Ал эми кимде-ким Уулун урматтабаса, Аны жиберген Атасын да урматтабайт+. 24Силерге бир чындыкты айтып коёюн: сөзүмө кулак салып, Мени Жибергенге ишенген ар ким түбөлүк өмүргө ээ, ал кыямат сотуна тартылбайт, тескерисинче, рухий өлүмдөн чыныгы өмүргө өттү+.

25Силерге бир чындыкты айтып коёюн: руху өлүктөр Кудай Уулунун үнүн уга турган убакыт келет, ал тургай келип да калды. Ошол үндү уккандардын руху тирилет+. 26Себеби Атасынын Өзү өмүрдүн булагы болгон сыяктуу, Уулун да өмүрдүн булагы кылган+. 27Ал Адам Уулу болгондуктан, Атасы Ага сот жүргүзүү бийлигин да тапшырган. 28Буга таң калбагыла, анткени көрдө жаткандардын баары Кудай Уулунун үнүн уга турган убак келет+. 29Ошондо өлгөндөр көрдөн туруп келишет: жакшылык кылгандары – өмүр сүрүү үчүн, жамандык кылгандары – соттолуу үчүн тирилишет. 30Мен Өз алдымча эч нерсе кыла албайм. Кудайдан укканыма жараша гана соттойм. Менин сотум адилеттүү, анткени Мен Өз каалоомду эмес, Мени Жибергендин эркин аткарууну көздөйм+.

Ыйсанын чыныгы табияты тууралуу далилдер

31Эгерде Мен Өзүм гана күбөлүк берип жаткан болсом, анда күбөлүгүм чындыкка жатмак эмес+. 32Мага кепил боло турган башка Бирөө бар, Анын сөзүнүн акыйкат экенин билемин. 33Ырас, силер Жакыяга өкүлүңөрдү жибердиңер. Жакыя болсо чындыгын айтты+. 34Өзүм тууралуу адамдын күбөлүгүнө муктаж болбосом да, муну силер куткарылсын деп айтып жатам. 35Жакыя жарык чачыратып, жанып турган чырак эле, а силер болсо бир аз убакыт гана анын жарыгында шаттангыңар келди+.

36А бирок Менин күбөлүгүм Жакыяныкынан да күчтүүрөөк. Себеп дегенде асмандагы Атабыздын Мага аткар деп тапшырган иштери – азыркы аткарып жүргөн жакшы иштерим – Мени Ал жибергенине күбөлүк берүүдө+. 37Мени жиберген Атабыз Өзү да Мен жөнүндө күбөлүк берди. Бирок силер эч качан Анын үнүн угуп, жүзүн көргөн эмессиңер. 38Анын сөзү да жан дүйнөңөрдөн орун алган эмес, ошол себептүү жиберген Уулуна ишенбейсиңер. 39Силер Ыйык Жазууларды изилдөө аркылуу түбөлүк өмүргө ээ болобуз деп ойлойсуңар, ал эми Ыйык Жазуулар Мен жөнүндө күбөлүк беришет+. 40А бирок силер чыныгы өмүргө ээ болуу үчүн Мага келүүдөн баш тартасыңар.

41Мен адамдардан урмат күтпөймүн+. 42Силердин жүрөгүңөрдө Кудайга деген мээримдин жок экенин билем. 43Атамдын атынан келсем да, Мени кабыл албай жатасыңар, бирок башка бирөө өз атынан келгенде кабыл аласыңар+. 44Бири бириңерден урмат күтүп, ал эми жалгыз Кудайдан боло турган чыныгы урматты издебей жүргөн силер эмнеге ишениш керек экенин кантип биле алмак элеңер+?

45Мен силерди Атабыздын алдында айыптайт экен деп ойлобогула. Айыптоочу бар: ал – өзүңөр үмүттөнүп жүргөн Муса пайгамбар. 46Эгер чындап эле Мусага ишенсеңер, Мага да ишенмексиңер, анткени ал Мен тууралуу жазып кеткен. 47Бирок Мусанын жазгандарына чындап ишенбесеңер, Менин сөздөрүмө кантип ишене аласыңар?

6

Ыйсанын беш миң кишини тойгузушу

6^1•Бир аз убакыттан кийин Ыйса Галилея көлүнүн чыгыш тарабына сүзүп өттү. (Ал Тиберия көлү деп да аталат.) 2Оорулууларга жасаган керемет-жышаандарын көргөндүктөн, көп эл Ыйсаны ээрчиди. 3Ал тоого чыгып, ошол жерде шакирттери менен сүйлөшүп отурду. 4Бул – иудейлердин Куткарылуу майрамынын алды болчу+.

5Ыйса көз жүгүртүп караса, калың эл Аны көздөй келе жатыптыр. Ошондо Филипке:

– Буларды тойгузуу үчүн нанды кайдан сатып алабыз? – деди+. 6(Ыйса муну Филиптин ишенимин сыноо үчүн айткан, себеби эмне кылмакчы болгонун Өзү билип турган.)

– 7Бизде эки жүз күмүш теңгеге[*] келчү нан болуп, ар бир адам бир сындырымдан жегенде да баарына жетмек эмес эле, – деп жооп берди Филип Ага.

8Ошондо башка бир шакирти – Ысман-Петирдин иниси Идрис Ыйсага мындай деди:

–+
9Бул жерде бир бала жүрөт, анын беш арпа наны менен эки балыгы бар экен. Бирок ушунча кишиге алар эмне болмок эле?

10Бирок Ыйса:

– Адамдарды жайгаштыра бергиле! – деди.

Көк майсандуу ошол жерге беш миңге жакын киши жайгашты. 11Ыйса нанды алып, Кудайга шүкүрчүлүк келтирди да, жайгашкандарга таратсын үчүн шакирттерине берди. Балыктан да ар бирине каалашынча берди+. 12Баары жеп, тойгон соң, шакирттерине:

– Ысырап болбосун үчүн нандын артканын жыйнап алгыла, – деди.

13Алар кишилер жегенден калган арпа нандын үзүмдөрүн жыйнаганда, он эки себет толду. 14Адамдар Ыйса жасаган ошол кереметти көргөндө:

– Дүйнөгө келүүгө тийиш болгон Пайгамбар – так ушул, – дешти+.

15Ыйса алардын «күтүлбөгөн жерден кармап, падыша шайлап алабыз» деген оюн туюп, кайрадан Өзү жалгыз тоого кетип калды.

Ыйсанын суу үстү менен басышы

16•Кеч киргенде, Ыйсанын шакирттери көлгө барып, 17бир кайыкка түшүп, көлдүн ар жагындагы Капарноомго бет алышты. Караңгы кирип калса да, Ыйса аларга али келе элек болчу. 18Ошондо катуу шамал болуп, көл толкуй баштады. 19Алар беш-алты чакырымдай жүргөндөн кийин, суу үстү менен кайыкка басып келе жаткан Ыйсаны көрүп, коркуп кетишти. 20Ыйса аларга:

– Коркпогула, бул Мен элемин! – деди.

21Шакирттери Ыйсаны тосуп алмакчы болушту. Ошол замат кайык алар бет алган жээкке жетип калды.

Ыйса – чыныгы өмүр тартуулай турган «нан»

22Кийинки күнү көлдүн чыгыш жагында калган эл Ыйсанын шакирттери түшкөн жалгыз кайыктан башка эч бир кайыктын болбогонун эстешти да, Ыйсанын алар менен бирге кайыкка түшпөй, шакирттери өздөрү гана кеткенин билишти. 23Эгебиз Ыйса Кудайга шүкүрчүлүк келтирип сыйынгандан кийин, эл нан жеп тойгон кечээги жерге дагы башка кайыктар Тиберия шаары жактан келип жатты. 24Ыйса менен шакирттеринин бул жерде жок экенин билген эл жанагы кайыктарга түшүп, Ыйсаны издеп, Капарноомго жөнөштү. 25Алар Ыйсаны көлдүн аркы жээгинен табышканда:

– Устат, бул жерге качан келдиң? – деп сурашты.

26Ыйса:

– Силерге бир чындыкты айтып коёюн: кереметтүү жышаан көргөндүктөн эмес, нан жеп тоюп калганыңардан гана Мени издеп жүрөсүңөр. 27Күнүмдүк тамак эмес, түбөлүк өмүр бере турган тамак үчүн аракеттенгиле! Аны силерге Адам Уулу гана бере алат, анткени Кудай Ата муну ошого дайындаган, – деди.

28Ошондо алар Ыйсадан:

– Кудайдын каалоосун аткаруу үчүн эмне кылышыбыз керек? – деп сурашты.

29Ал:

– Анын жибергенине ишенгиле, Кудайдын каалоосу – ошол, – деди.

–+
30Сен кандай кереметтүү жышаан көрсөтөсүң? – деп сурады эл Андан. – Биз көрүп, анан сага ишенели. Кандай иш кыласың+? 31«Аларга жей турган нанды көктөн берди» деп Ыйык Жазууда жазылгандай, ата-бабаларыбыз чөлдө манна жешкен.

32Ыйса аларга:

– Силерге бир чындыкты айтып коёюн: көктөн нан берген Муса эмес, көктөн чыныгы нан берип жаткан Менин Атам. 33Себеби көктөн түшүп, адамзатка өмүр берүүчү – Кудайдын наны, – деди.

34Анда эл:

– Мырза, бизге дайыма ошондой нан берип туруңузчу! – деди+.

35Ыйса мындай деп жооп кайтарды:

– Мен – өмүр нанымын. Мага келгендер эч качан ач кетпейт, ишенгендер эч качан чаңкабайт+. 36Бирок Мен силерге: «Мени көрсөңөр да, Мага ишенбейсиңер» дегем. 37Асмандагы Атабыз берген адамдардын бардыгы Мага келет, Мен болсо аларды кубалабайм+. 38Көктөн Өз каалоомду эмес, бирок Мени Жибергендин эркин аткаруу үчүн түштүм+. 39Жибергендин каалоосу болсо – Анын Мага берген адамдарынын бирин да жоготпой, баарын тең кыямат күнү кайра тирилтүүм+. 40Себеби Атамдын каалоосу – Анын Уулун көрүп, Ага ишенген ар бир адамды түбөлүк өмүргө ээ кылуу. Мен аны кыямат күнү кайра тирилтип алам+.

41Иудей башчылары Ыйсанын «көктөн түшкөн нан – Менмин» дегенине нааразы болуп, 42«мынабу Жусуптун уулу Ыйса эмеспи? Анын ата-энесин биз билебиз го? Анда ал кандайча “көктөн түштүм” дейт?» – деп күңкүлдөштү+. 43Ыйса аларга мындай деди:

– Күңкүлдөшпөгүлө! 44Мени жиберген Атабыз чакырбаса, эч ким Мага келе албайт. Мен аны кыяматта кайра тирилтип алам+. 45Пайгамбарлардын жазмаларында «Кудай алардын баарын үйрөтөт»[*] деп айтылган. Атамды угуп, андан таалим алган ар ким Мага келет. 46Арийне, Кудайдан келгенден башка эч ким Атабызды көргөн эмес. Атабызды көргөн – жалгыз ошол гана+. 47Силерге бир чындыкты айтып коёюн: ким Мага ишенсе, ал түбөлүк өмүргө ээ. 48Мен – өмүр нанымын. 49Ата-бабаларыңар чөлдө манна жешсе да, акырында өлүштү. 50Бирок азыркы көктөн түшкөн нандын касиети мында: андан жеген адам өлүмгө дуушар болбойт. 51Мен – көктөн түшкөн тирүү нанмын. Бул нандан жеген адам түбөлүк өмүргө ээ болот. Бул нан – Менин денем, аны Мен адамзат чыныгы өмүргө ээ болсун деп, курман кылам+.

52Ошондо иудей башчылары:

– Бул кандайча бизге денесин жесин деп бере алат? – деп өз ара айтышып, талаша башташты.

53Ыйса аларга мындай деди:

– Силерге Мен чындыкты айтып коёюн: эгер Адам Уулунун денесин жеп, канынан ичпесеңер, чыныгы өмүргө ээ болбойсуңар!+
54Кимде-ким Менин денемди жеп, канымды ичсе, ал түбөлүк өмүргө ээ болот жана Мен аны кыямат күнү кайра тирилтемин. 55Себеби Менин денем – чыныгы азык, каным – чыныгы суусундук. 56Денемди жеп, канымды ичкен ар ким Мени менен тыгыз байланышта болот. Мен да аны менен тыгыз байланышта болом+. 57Мени түбөлүк тирүү Атабыз жиберди жана Мен Ал аркылуу өмүр сүрөм. Ошол сыяктуу денемди жеген киши да Мен аркылуу чыныгы өмүр сүрөт. 58Көктөн түшкөн нан мына ошондой. Ал ата-бабаларыңар жеген таттуу нандай эмес: алар акырында өлгөн, ал эми бул нанды жеген ар ким түбөлүк өмүргө ээ болот.

Ыйсанын сөздөрү чыныгы өмүргө жеткизет

59Ыйса муну Капарноомдогу синагогада таалим берип жатканда айтты. 60Муну уккан шакирттеринин көбү:

– Абдан оор сөздөр экен, ким муну угуп тура алат?! – дешти.

61Бул нааразылыкты байкап калган Ыйса аларга мындай деди:

– Ушул сөз силерди ызалантып жатабы? 62Анда Адам Уулунун келген жагына көтөрүлгөнүн көргөн кезде эмне дейсиңер+? 63Өмүрдү Ыйык Рух берет, ал эми пенденин колунан эч нерсе келбейт. Силерге айткан сөздөрүм аркылуу Рух берүүчү чыныгы өмүргө ээ боло аласыңар+. 64Бирок араңардагы кээ бирөөлөр ишенишпейт.

Ыйса ишенбегендердин ким экенин жана ким Ага чыккынчылык кыларын башынан эле билгендиктен ушундай деген болчу.

–+
65«Асмандагы Атабыз чакырбаса, эч ким Мага келе албайт» дегенимдин себеби ошол, – деди Ыйса сөзүнө кошумчалай.

66Ушул күндөн баштап шакирттеринин көбү Ыйсадан баш тартып, ээрчибей калышты. 67Ошондо Ыйса он эки шакиртинен:

– Силердин да кеткиңер келген жокпу? – деп сурады.

68Ысман-Петир:

– Эгем, сенден кетсек, кимге барабыз? Түбөлүк өмүргө жеткирүүчү сөздөр сенде гана бар. 69Биз сенин Кудайдын жиберген ыйыгы экениңе ишенип, эми ошого көзүбүз жетти, – деди+.

70Ыйса аларга:

– Ушул он экиңди Өзүм тандап алган эмес белем? Ошондо да араңардагы бирөө ибилистин жетегинде, – деди+.

71(Ал Ысман Искариоттун уулу Жүйүт жөнүндө айткан эле. Ал «он экинин» бири болгону менен, кийин Ыйсаны сатып кеткен.)+

7

Бир туугандарынын Ыйсаны түшүнбөөсү

7^1Андан кийин Ыйса Галилея аймагында жүрдү. Иудей башчылары өлтүрмөкчү болгон соң, ал жерде калгысы келбеди+. 2Иудейлердин Чөп алачык майрамы жакындап калган. 3Ыйсанын бир туугандары Ага:

– Иудеяга бар, ал жердеги шакирттериң да кереметтериңди көрүшсүн+. 4Эл көзүнө түшкүсү келген адам кылган иштерин жашырбайт. Сен ушундай кереметтүү иштерди кылдың, эми өзүңдү бүт дүйнөгө тааныт, – дешти.

5Бир туугандары да Ыйсага ишенишчү эмес.

– 6Кудайдын улуулугун көрсөтөр убакыт-саатым али келе элек, – деди Ыйса аларга. – Ал эми силер үчүн качан болсо да ыңгайлуу+. 7Бул дүйнө силерди жек көрө албайт, ал эми Мени жек көрөт. Себеби Мен анын иштеринин жаман экенин ашкерелеп жүрөм+. 8Майрамга бара бергиле! Мен азыр бул майрамга барбайм. Кудайдын улуулугун көрсөтөр убакыт-саатым али келе элек.

9Ал ушундай деп, Галилеяда калып калды.

Ыйсанын чөп алачык майрамындагы таалими

10Бир туугандары майрамга кеткен соң, Ыйса да элге билинбей, жашыруун жолго чыкты.

11Иудей башчылары майрамда Аны аңдып, кайда экенин сураштырып жүрүштү. 12Келген элдин арасында ар кандай күбүр-шыбыр сөз жүрүп жатты. Бирөөлөрү Аны: «Жакшы» десе, башкалары: «Жок, элди азгырып жүрөт», – дешти. 13Бирок иудей башчыларынан корккондуктан, эч ким Ал тууралуу ачык сүйлөшкөн жок+.

14Майрамдын жарымы өтүп кеткенде, Ыйса ийбадаткананын короосуна келип, элге таалим берди. 15Иудей башчылары таң калышып:

– Бул атайын даярданбай туруп, Ыйык Жазууларды кантип түшүнүп алган? – дешти.

16Ыйса аларга мындай деп жооп берди:

– Сөзүм Меники эмес, Мени Жибергендики+. 17Кудайдын эркин аткаргысы келген ар кимге бул сөздүн Кудайдан же Менин Өз оюмдан келип чыккандыгы белгилүү болот. 18Өз оюнан чыгарып сүйлөгөн ар ким өзүнүн гана беделин ойлойт, ал эми аны жибергендин беделин ойлогон кишиге ишенсе болот. Анын оюнда арамдык жок+. 19Силерге Муса Тоорат китебиндеги мыйзамды берген эмес беле? Чынында бириң да ошол мыйзамды тутунбайсыңар. Анда неге Мени өлтүрмөкчүсүңөр+?

20Ошондо алар:

– Сага жин тийдиби? Ким сени өлтүрөм деп жатат? – деп сурашты.

–+
21Мен дем алыш күнү бир керемет жасадым эле, – деди буга Ыйса, – баарыңар ошондон аң-таң калып отурасыңар. 22Ал эми Муса сүннөткө олтургузууну буйругандай (чындыгында бул расми Мусадан эмес, андан мурунку ата-бабалардан калган), силер ошол буйрук боюнча туулгандан кийинки сегизинчи күнү, ал күн дем алыш болсо деле, балдарыңарды сүннөткө отургузуп жүрөсүңөр. 23Ошентип, Мусанын мыйзамы бузулбасын деп, балдар дем алыш күнү да отургузулуп келет. Эмне үчүн анда бир адамдын бүтүн боюн дем алыш күнү таптаза кылып айыктырганым үчүн ачууланасыңар+? 24Сырткы гана көрүнүшүнө карабай, калыс сот жүргүзгүлө!+

Ыйса жөнүндө талаш-тартыш

25Ошондо иерусалимдиктердин арасынан бирөөлөр мындай дешти:

– Башчылар өлтүрөбүз деп жүргөн киши го бул? 26Карасаңар, ачык эле эл алдында сүйлөп жатат! Эмне үчүн буга эч нерсе дешпейт? Же чын эле мунун Машаяк экенине башчылардын көзү жеттиби? 27Машаяк келгенде, анын кай жактан келерин эч ким билбейт. Ал эми анын кайдан экенин биз билебиз да.[*]+

28Ошол кезде ийбадаткананын короосунда таалим берип отурган Ыйса үнүн катуу чыгарып:

– Менин ким экенимди, кайдан келгенимди билесиңерби? – деди. – Мен Өзүмөн Өзүм келген жокмун. Мени Жиберген эч качан жалган айтпайт. Силер Аны билбейсиңер, 29Мен болсо билем, себеби Мен Ошондон келдим, Мени Ошол жиберди+.

30Бул сөзү үчүн Ыйсаны кармоого умтулушту. Бирок эч кимиси кол салууга даабады. Анткени Анын Кудайдын улуулугун көрсөтөр убакыт-сааты али келе элек эле+. 31Бирок көп адамдар: «Машаяк келгенде, мындан да артык кереметтерди көрсөтөт дейсиңби?» – деп Ыйсага ишене башташты+.

32Эл арасындагы ушундай күбүр-шыбыр фарисейлерге жетти. Ошондо жогорку динкызматчылар менен фарисейлер Ыйсаны кармап келүүгө ийбадаткана сакчыларын жиберишти.

– 33Дагы бир аз убакыт араңарда болом, – деди Ыйса аларга, – Андан кийин Мени жибергенге кайтам+. 34Мени издейсиңер да таппайсыңар, себеби Мен турган жерге силер бара албайсыңар+.

35Ошондо иудей башчылары өз ара мындай деп сүйлөшө башташты:

– Биз таба албагыдай кайда барат? Чет өлкөгө тарап кеткен биздин адамдарыбызга барып, башка улуттарды да окутмакчыбы? 36«Мени издейсиңер да таба албайсыңар», «Мен турган жерге силер бара албайсыңар» дегени эмнеси?

Өмүр берүүчү кайнар булак

37Майрам аягындагы эң маанилүү жана улуу күнү Ыйса эл алдына чыгып:

– Кимдин жан дүйнөсү суусаса, Мага келип ичсин!+
38Ыйык Жазууларда жазылгандай, ким Мага ишенсе, анын жүрөгүнөн өмүр берүүчү суу ташкындап агат, – деди.

39Ыйса бул сөзү менен Ага ишенгендер кийинирээк кабыл ала турган Ыйык Рухту айткысы келген. Анткени Кудай Ыйсаны али Өз улуулугуна бөлөй элек болгондуктан, Ыйык Рухун төгө элек болчу+.

40Ыйсанын сөзүн уккан кээ бирөөлөр:

– Чынында эле бул келүүгө тийиш болгон пайгамбардын өзү,[*] – дешсе,+
41башкалар:

– Бул – Куткаруучу Машаяк, – дешти.

Дагы башкалар:

– Жок! Машаяк Галилеядан келмек беле! 42Ыйык Жазууларда Машаяк Дөөт падышанын тукумунан, Дөөттүн ата-мекени Бейтлехем шаарчасынан чыгат деп жазылган эмеспи? – дешти+.

43Ошентип, Ыйса тууралуу талашып, эл экиге бөлүндү+. 44Бир нече адам Аны кармоого умтулушту, бирок да кол салууга батынышпады.

Иудей башчыларынын Ыйсага ишенүүдөн баш тартышы

45Ыйсаны кармап келүүгө жиберилген сакчылар кайтып келишкенде, жогорку динкызматчылар менен фарисейлер алардан:

– Эмне үчүн аны бул жакка алып келген жоксуңар? – деп сурашты.

46Сакчылар:

– Ушуга чейин бир да адам ал сыяктуу сүйлөгөн эмес, – дешти.

47Ошондо фарисейлер:

– Эмне, ал силерди да алдап кеткенби? 48Деги башчылар менен фарисейлердин ичинде ага ишенген бирөө-жарым болгонбу?!+
49Жок, ага Тоорат мыйзамын билбеген, каргышка калган эл гана ишенет! – дешти.

50Бир ирет түн ичинде Ыйсага келип кеткен жана ошол жердегилердин арасында болгон Никадим мындай собол таштады:

–+
51Мыйзам боюнча бирөөгө өз оозунан угуп, териштирбей туруп өкүм чыгарууга болобу?

– 52Эмне, сен да галилеялыксыңбы? Ыйык Жазууларды оку! Галилеядан пайгамбар чыкпайт, ошону билип койгун! – деди ага башка фарисейлер.

53Андан кийин баары тең үй-үйлөрүнө тарап кетишти.

8

Күйөөсүнүн көзүнө чөп салып кармалган аял

8^1Ыйса болсо Зайтун тоосуна кетти. 2Эртеси күнү таң эртең менен кайтып, ийбадаткананын короосуна барды. Мүлдө калайык Анын алдына келди. Ыйса отуруп алып, элге таалим айтты. 3Ошол кезде бир нече дин мугалимдери менен фарисейлер күйөөсүнүн көзүнө чөп салып жаткан жеринде кармалган аялды алып келип, ортого тургузушту да, 4Ыйсага карап:

– Устат, бул аял ойноштук кылып жаткан жеринен кармалды! 5Тоорат мыйзамында Муса бизге: «Мындайлар таш бараңга алынып өлтүрүлсүн!»[*] деп буюрган. Сиз буга кандай дейсиз? – дешти.

6Алар Ыйсаны сынап, айыпка жыгууга шылтоо табыш үчүн гана айтышты. Бирок Ыйса эңкейип сөөмөйү менен жерге бирдемени жазып, аларга көңүл бөлбөдү+. 7Тигилер улам-улам сурай берген соң, башын көтөрүп:

– Араңарда ким күнөөсүз болсо, аялга биринчи болуп таш ыргытсын, – деп,+
8кайрадан эңкейип, жазганын уланта берди.

9Алар бул сөздү укканда, адегенде улуулары, андан кийин калгандары биринин артынан бири кете башташты. Ыйса менен ортодо турган аял гана калды. 10Ошондо Ыйса башын көтөрүп:

– Аялзаты, айыптоочуларың кайда кетти? Сага эч ким өкүм чыгарган жокпу? – деп сурады.

– 11Эч кимиси, оо, мырза, – деди аял.

– Мен да сага өкүм чыгарбайм. Бара бер, мындан ары күнөө кылба! – деди Ыйса+.

Ыйса – Кудайдын бул дүйнөдөгү жарыгы

12Ыйса дагы бир жолу элге сүйлөп отуруп, мындай деди:

– Мен – бул дүйнөдөгүлөр үчүн Кудайдын жарыгымын. Мени ээрчиген киши мындан ары караңгыда жүрбөй, өмүрдүн жарыгына ээ болот+.

13Ошондо фарисейлер:

– Сен өзүңө жалгыз өзүң гана күбөсүң, ошондуктан күбөлүгүң жарабайт, – дешти.

–+
14Мен Өзүмө жалгыз Өзүм гана күбөлүк берсем да, күбөлүгүм акыйкат. Себеби Мен кайдан келгенимди жана кайда барарымды билем. Силер болсо Менин кайдан келгенимди да, кайда барарымды да билбейсиңер+. 15Силер пенденин ою боюнча өкүм чыгарып жатасыңар, Мен болсом эч кимге өкүм чыгарбайм+. 16Өкүм чыгарсам да, жалгыз Өзүм эмес, Мени жиберген Атам менен бирге чыгарам+. 17Силердин Тоораттагы мыйзамыңарда да «эки адамдын күбөлүгү чындык»[*] деп жазылган эмеспи? 18Мен Өзүмө Өзүм күбөмүн. Мени жиберген Атам да Мага күбө.

–+
19А сенин атаң кайда? – деп сурашты алар.

– Силер Мени да, Атамды да билбейсиңер, – деди Ыйса аларга. – Эгер Мени билсеңер, анда Атамды да билмексиңер+.

20Ыйса бул сөздү ийбадаткананын зекет сала турган үкөгүнүн жанында таалим берип отурганда айтты. Бирок Аны эч ким кармаган жок. Анткени Анын Кудайдын улуулугун көрсөтөр убакыт-сааты али келе элек эле+.

Ыйсанын бара турган жайы

21Ыйса кайрадан элге кайрылып мындай деди:

– Мен бул жерден кетемин. Силер Мени издейсиңер жана күнөөкөр бойдон өлөсүңөр. Мен баруучу жерге силер жете албайсыңар+.

22Ошондо иудей башчылары өз ара:

– «Мен баруучу жерге силер жете албайсыңар» дегени ал өзүн өзү өлтүрмөкчү болгонубу? – дешти.

– 23Силер жерденсиңер, Мен болсо көктөнмүн, – деди Ыйса сөзүн улай, – силер ушул дүйнөлүксүңөр, Мен болсо бул дүйнөлүк эмесмин+. 24Ошондуктан Мен силерге «күнөөкөр бойдон өлөсүңөр» дегем. Мен Өзүмдү ким десем, дал ошол экениме ишенбесеңер, анда чындап эле күнөөкөр бойдон өлөсүңөр.

25Ошондо тигилер:

– Киммин дедиң? – дешти.

Ыйса жооп кайтарып айтты:

– Силерге эң башынан бери эле киммин деп айтып келатсам, дал ошонун Өзүмүн. 26Силер тууралуу айтып, өкүм чыгара турган себептерим көп. Бирок Мени жиберген – акыйкат, Мен адамдарга ошондон укканымды айтамын+.

27Ал көктөгү Атасы жөнүндө айтып жатканын тигилер түшүнүшкөн жок. 28Ошондуктан Ыйса сөзүн улап:

– Силер Адам Уулун жогору көтөрүп койгондо, Мен Өзүмдү ким десем, дал ошол экенимди жана бардыгын Өз каалоом менен эмес, асмандагы Атабыз кандай үйрөткөн болсо, ошондой сүйлөгөнүмдү билесиңер+. 29Мени жиберген Мени менен бирге. Мен ар дайым Ага жакканды кылгандыгымдан, Атам Мени жалгыз калтырбайт, – деди+.

30Ыйса муну айтып жатканда, көптөгөн адамдар Ага ишеништи+.

Машаяк берүүчү эркиндик

31Ыйса Өзүнө ишенгендерге мындай деди:

– Эгер силер айтканымды эсиңерге сактап, ошого ылайык жашасаңар, чыныгы шакирттерим болосуңар. 32Ошондо акыйкатты таанып каласыңар жана ал силерди эркин кылат+.

33Алар:

– Биз Ыбрайымдын урпактарыбыз, эч качан бирөөгө кул болгон эмеспиз, анан «эркин болосуңар» дегениң кандай? – дешти+.

34Ыйса аларга мындай деп жооп берди:

– Силерге бир чындыкты айтып коёюн: ким күнөө жасаса, ал – күнөөнүн кулу+. 35Бирок кул эмес, уул гана атасынын үйүндө түбөлүк жашайт, буга анын акысы бар+. 36Анын сыңары, эгер силерди Кудай Уулу эркин кылса, чындап эркин болосуңар. 37Ыбрайымдын тукуму экениңерди билем. Бирок Мени өлтүрөбүз деп жатасыңар, себеби сөздөрүмө жүрөгүңөрдөн орун берген жоксуңар+. 38Мен Атамдан көргөндөрүм жөнүндө айтып жатам. Силер болсо өзүңөрдүн түп атаңардан укканыңарды кылгыла.

– 39Биздин түпкү атабыз Ыбрайым, – дешти алар.

Анда Ыйса мындай деди:

– Силер чындап эле Ыбрайымдын балдары болсоңор, анын кылганын кылмаксыңар+. 40Бирок анын ордуна силер Кудайдан уккан акыйкатты жеткизген Мени өлтүргүңөр келип жатат. Ыбрайым болсо мындай кылган эмес. 41Ошентип, силер өзүңөрдүн рухий атаңар кылганды жасап жүрөсүңөр.

Алар Ыйсага жооп берип:

– Биз никесиз туулган эмеспиз! Биздин бир гана Атабыз бар, Ал – Кудай.

42Анда Ыйса мындай деди:

– Атаңар чындап эле Кудай болсо, Мени жакшы көрмөксүңөр. Себеби Мен Кудайдан келдим, өз алдымча келген жокмун, Мени Кудай жиберди. 43Менин сөзүмдү эмне үчүн түшүнбөй жатасыңар? Анткени аны уга албайсыңар. 44Силердин атаңар – ибилис, ошонун күнөөлүү кумар-каалоолорун аткаргыңар келет. Ал эң башынан баштап эле канкор болгон жана эч качан акыйкат тарабында турган эмес. Анткени анда эч бир калыстык жок. Ал калпты өзүнүн күнөөлүү табиятына жараша айта берет. Себеби ал жалганчы, бардык калптын атасы+. 45Мен акыйкатты айткандыгымдан Мага ишенбейсиңер. 46«Күнөө кылдың» деп кимиңер Мени ашкерелей аласың? Эгер акыйкатты айтсам, эмне үчүн Мага ишенбейсиңер? 47Ким Кудайга таандык болсо, Анын сөзүн угат. Силердин укпай жатканыңар Кудайга таандык эместигиңерден.

Ыйса Ыбрайымдан мурда бар болчу

48Ошондо иудей башчылары:

– «Самариялыксың, сага жин тийиптир» деп туура айткан экенбиз! – дешти.

–+
49Мага жин тийген эмес, Мен Атамды урматттайм, бирок силер Мени кордоп жатасыңар, – деп жооп кайтарды Ыйса. –+
50Мен Өзүмдүн атак-даңкымды чыгарууга тырышпайм. Муну кылып, чечим чыгара турган башка Бирөө бар+. 51Силерге бир чындыкты айтып коёюн: Менин сөзүмдү бек туткан адам эч качан өлүм бетин көрбөйт+.

52Анда алар:

– Сага жин тийгенине эми чындап эле көзүбүз жетти. Ыбрайым да, пайгамбарлар да өлүшкөн, а сен болсо: «Менин сөзүмдү бек кармаган киши эч качан өлүм даамын татыбайт» дейсиң! 53Сен эмне, көзү өтүп кеткен түп атабыз Ыбрайымдан да кудуреттүүсүңбү? Пайгамбарлар да өлүшкөн, өзүңдү ким деп ойлойсуң? – дешти.

– 54Эгер Өзүмдү Өзүм даңктасам, мунум эч нерсеге арзыбай калмак, – деди Ыйса аларга жооп берип. – «Биздин Кудайыбыз» деп айтып жүргөнүңөр – Менин Атам болот. Менин даңкымды чыгаруучу – Ошол+. 55Силер Аны тааныбайсыңар. А Мен тааныйм. Эгер тааныбайм десем, силер сыяктуу жалганчы болмокмун. Бирок Мен тааныйм жана айткандарына баш ием+. 56Түп атаңар Ыбрайым Менин дүйнөгө келер күнүмдү көрөрүнө кубанган эле. Ал көргөн жана кубанган.

–+
57Али элүүгө да чыга элексиң, анан Ыбрайымды көрдүм дейсиң?! – дешти анда алар.

– 58Силерге бир чындыкты айтып коёюн, – деди Ыйса жооп кайтара, – Мен Ыбрайым туула электен мурун эле бар болчумун.

59Ошондо алар ачууланышып, Ыйсаны ташбараңга алуу үчүн жерден таш алышты. Бирок Ыйса араларынан өтүп, көздөн жашырынды да, ийбадатканадан чыгып кетти+.

9

Тубаса сокурдун айыгышы

9^1Ыйса жолдо бара жатып, тубаса сокур адамды көрдү. 2Шакирттери андан:

– Устат, бул кишинин сокур болуп төрөлгөнүнө өз күнөөсү себеп болдубу же ата-энесиникиби? – деп сурашты.

3Ыйса:

– Өзүнүн да, ата-энесинин да күнөөсү себеп болгон жок, анын өмүрүндө Кудайдын кудурети көрүнсүн үчүн ушундай төрөлгөн. 4Жарык барда Мени жибергендин тапшырган иштерин жасашыбыз керек, караңгы түшкөндөн кийин эч ким эч нерсе кыла албайт+. 5Мен бул дүйнөдө турганда дүйнөдөгүлөр үчүн жарыкмын, – деп жооп берди+.

6Ушундай деп, жерге бир түкүрдү да андан ылай жасады. Ылайды сокурдун көзүнө сүйкөп:+
7«Силоом көлмөсүнө бар да, жууп ташта!» – деди. (Силоом деген сөздүн мааниси: жиберилген киши).

Ал барып, бетин жууду да, көзү ачылып, кайтып келди+.

8Ошондо коңшулары жана мурда кайырчы болуп жүргөнүн көргөндөр таңгалышып, бири бирине:

– Мынабу ушу жерде кайыр сурап отурган адам эмес беле? – дешти.

9Бирөөлөрү:

– Ошол, – дешсе, башкалары: – Жок, бул ага окшош гана киши, – дешти.

Өзү болсо:

– Ошол сокур адам менмин, – деди.

10Адамдар андан сурай башташты:

– Көзүң кантип көрүп калды?

– 11Ыйса деген киши ылай жасап, көзүмө сүйкөп: «Силоом көлмөсүнө бар да, жууп ташта!» – деди. – Мен барып, бетимди жуудум эле, ошол замат көзүм көрүп калды.

– 12Ал өзү кайда кетти? – дешкенде,

– Билбейм, – деп жооп берди ал.

Фарисейлердин айыккан адамды тергөөсү

13Ушундан кийин алар мурда сокур болгон кишини фарисейлердин алдына алып келишти. 14Ыйса ылай жасап, анын көзүн ачкан күн – дем алыш күн болчу+. 15Фарисейлер да алиги кишиден көзү кантип көрүп калганын сурашты.

– Бир киши көзүмө ылай сүйкөдү, мен бетимди жуудум да, мына эми көрүп турам, – деп жооп берди ал.

16Ошондо фарисейлердин кээ бирөөлөрү:

– Бул киши Кудайдан келген эмес, себеби ал дем алыш күндүн тартибин бузду, – дешсе, башкалары:

– Күнөөкөр киши ушундай кереметтерди кантип жасай алат? – дешти.

Ошентип, алар эки жаатка бөлүнүштү.

–+
17«Жанагы киши көзүмдү ачты» дейсиң, кана, ал тууралуу дагы эмне айтасың? – деп, алар сокурдан дагы сурашты.

Мурда сокур болгон киши:

– Ал пайгамбар адам, – деди+.

18Бирок иудей башчылары көзү ачылган кишинин мурда сокур болуп, эми көрүп калгандыгына ата-энесин чакыртканча ишенишкен жок. 19Ата-энеси келгенде алардан:

– Сокур төрөлгөн балаңар ушубу? Эми ал кандайча көрүп калды? – деп сурашты.

20Алар:

– Мунун балабыз экенин, анын сокур болуп төрөлгөнүн билебиз. 21Бирок эми кандайча көзү көрүп калды, ошону билбейбиз, көзүн ким ачканын да билбейбиз. Өзүнөн сураңыздар, бала эмес го, өзү айтып берсин, – дешти.

22Ата-энеси корккондугунан ушундай дешкен, анткени иудей башчылары: «Ким Ыйсаны Машаяк десе, синагогадан чыгарылсын», – деп чечим чыгарып коюшкан эле+. 23Ата-энесинин «өзүнөн сураңыздар, бала эмес го» дешкени ушул себептен эле.

24Ошондо иудей башчылары мурда сокур болгон кишини экинчи ирет чакыртышты.

– Кудайдан коркуп, чыныңды айт! – дешти алар. – Жанагы, сени айыктырган кишинин күнөөкөр экенин биз билебиз+.

25Тиги болсо:

– Ал киши күнөөкөрбү, жокпу, анысын билбейм. Бир нерсени гана билем: мен сокур элем, эми көрүп калдым, – деди.

– 26Ал сага эмне кылды? – деп сурашты алар андан. – Көзүңдү кантип ачты?

– 27Мен сиздерге жана айттым го, бирок уккан жоксуздар. Эмне үчүн дагы уккуңуздар келип жатат? Сиздер да анын шакирти болгуңуздар келип жатабы? – деди ал.

– 28Анын шакирти сенсиң, – дешти ошондо алар аны жекиришип. – Биз Муса пайгамбардын шакиртибиз. 29Кудайдын Мусага сүйлөгөнүн биз билебиз, ал эми жанагынын кайдан келгени бизге белгисиз.

–+
30Анын кайдан келгенин билбегениңиздер кызык экен, – деди жанакы киши. – Ал менин көзүмдү ачпадыбы. 31Кудай күнөөкөрлөргө кулак салбайт. Ал эми ким Аны урматтап, каалоосун аткарса, ошого кулак саларын билебиз. 32Дүйнө жаралгандан бери мен сыяктуу тубаса сокурдун көзүн бирөө ачты дегенди эч ким уккан эмес. 33Ал киши Кудайдан келбесе, эч нерсе жасай алмак эмес.

34Ошондо алар буга каршы чыгып:

– Сен тубаса күнөөкөр болуп туруп, бизди окуткуң барбы? – деп, аны синагогадан кууп чыгышты.

Рухий сокурлук

35Алиги кишини синагогадан кууп жиберишкенин Ыйса укту да аны таап:

– Адам Уулуна ишенесиңби? – деп сурады.

– 36Мырза, анын ким экенин айтыңызчы, мен ишенейин, – деп жооп берди ал.

37Ыйса мындай деди:

– Сен Аны көрдүң, Ал азыр сени менен сүйлөшүп жатат.

–+
38Эгем, ишенем! – деп алиги адам Ыйсанын бутуна жыгылды.

39Ыйса:

– Мен бул дүйнөгө сокурлар көрө алсын үчүн, ал эми көзү көргөндөр сокур болсун деп өкүм чыгаруу үчүн келдим, – деди.

40Бул сөздү ал жерде турган бир нече фарисейлер да угуп калышып:

– Эмне, анда биз да сокурбузбу? – дешти+.

41Ыйса:

– Эгер сокур болсоңор, анда күнөөңөр болмок эмес. Бирок азыр «көзүбүз көрөт» дегениңерден улам күнөөлөрүңөр мойнуңарда калат, – деди+.

10

Койчу жана анын койлору

10^1Силерге бир чындыкты айтып коёюн: ким кой короого эшиктен кирбестен, башка жагынан ашып түшсө, ал – ууру жана каракчы. 2Ал эми ким эшиктен кирсе, койлордун кайтаруучусу ошол. 3Кароолчу ага эшикти ачып берет, койлор аны үнүнөн таанышат. Ал өзүнүн койлорун атынан чакырып, жайытка чыгарат. 4Чыгарган соң, алардын алдында баштап басат, ал эми койлору анын артынан ээрчишет, анткени алар анын үнүн таанышат. 5Жат кишини ээрчибей, качышат, себеби анын үнүн таанышпайт.

6Ыйса бул ибаратты чогулгандарга айтып берди, бирок алар Анын сөзүнүн маанисине түшүнүшкөн жок+.

Чыныгы өмүргө киргизүүчү дарбаза

7Ошондуктан Ыйса сөзүн улай мындай деди:

– Силерге бир чындыкты айтып коёюн: койлор кирүүчү дарбаза – Менмин. 8Менден мурун келгендердин баары ууру жана каракчы болушкан. Бирок койлор аларды угушкан жок. 9Мен – дарбазамын. Менден киргендин өмүрү сакталат. Ал ээн-эркин кирип чыгат жана жайыт табат. 10Ууру уурдап, союп, ойрондоо үчүн келет. Мен болсо адамдар чыныгы өмүргө, болгондо да берекелүү өмүргө ээ болушсун деп келдим.

11Мен – жакшы койчумун. Жакшы койчу койлору үчүн жанын аябайт+. 12Жалчы болсо койчу эмес, койлор да аныкы эмес. Ал карышкырдын келе жатканын көргөндө, оторду таштай качат. Карышкыр койлорго тийип, туш тарапка чачыратат+. 13Жалчы оторду таштай качат, анткени ал – жалчы, койлордун камын ойлобойт.

14-15Мен жакшы койчумун. Асмандагы Атабыз Мени кандай жакшы билсе, Мен да Аны ошондой жакшы билем, ошол эле сыяктуу, Мен Өз койлорумду кандай жакшы билсем, алар да Мени ошондой жакшы билишет. Мен койлорум үчүн жанымды кыям+. 16Бул отордон башка да койлорум бар, ошолорду Өзүмө алып келүүм керек. Алар үнүмдү угуп, Мени таанышат, ошондо бардыгы бир гана койчусу бар короо болушат+. 17Атам Мени жакшы көрөт, себеби Мен кайрадан ээ болоюн деп, койлорум үчүн жанымды кыям+. 18Жанымды эч ким Менден тартып албайт, аны Өз каалоом менен курман кылам. Жанымды курман кыла турган да, кайтып ала турган да бийлигим бар. Бул – Мага Атамдын тапшырган милдети+.

19Ушул сөздөн улам иудей башчылары эки жаат болуп, дагы айтыша кетишти+. 20Көпчүлүгү: «Буга жин тийиптир, сандырактап жатат, эмнеге угуп турасыңар?» – дешти+. 21«Бул жин тийген кишинин сөзү эмес! Жин сокур кишинин көзүн ача алмак беле?» – дегендер да болду.

Элдин Ыйсага ишенбей коюшу

22Мындан кийин Иерусалимде ийбадаткананы Кудайга кайрадан багыштоо майрамы болду. Кыш убагы эле. 23Ыйса ийбадаткананын короосундагы Сулайман падышанын атындагы түркүктүү бастырманын ичинде ары-бери басып жүрдү+. 24Иудей башчылары Аны курчап алып:

– Канчага чейин бизди ээликтиресиң? Машаяк болсоң, ачыгын айт! – дешти.

–+
25Мен айттым го, силер болсо ишенбей койдуңар, – деди Ыйса аларга. – Атамдын атынан кылып жүргөн иштерим ким экенимди айтып жатышат+. 26Бирок силер ишенбейсиңер, себеби Менин оторумдан эмессиңер. 27Менин койлорум үнүмө кулак салышат. Мен аларды жакшы билем. Алар Мени ээрчишет. 28Мен түбөлүк өмүрдү ошолорго берем, алар эч качан курут болушпайт. Менин колуман эч ким аларды тартып ала албайт+. 29Аларды Мага берген Атам баарынан улуу. Атабыздын колунан да эч ким тартып ала албайт. 30Мен асмандагы Атабыз менен бирмин+.

31Бул сөздү уккан иудей башчылары Ыйсаны таш бараңга алуу үчүн дагы жерден таш алышты+. 32Ошондо Ыйса аларга мындай деди:

– Көз алдыңарда Атабыз тапшырган көп жакшы иштерди кылдым. Кайсынысы үчүн Мени ташбараңга алгыңар келип жатат?

– 33Сенин жакшы иштериң үчүн эмес, Кудайды кордогонуң үчүн ташбараңга алабыз, – деп жооп беришти алар. – Сен адам болуп туруп, өзүңдү Кудай кылып жатпайсыңбы!+

34Ыйса жооп берип мындай деди:

– Ыйык Жазууңарда «силер кудайларсыңар»[*] деп жазылган жери бар эмеспи. 35Кудай Анын сөзү жеткирилгендерди «кудайларсыңар» деген экен. Ал эми Ыйык Жазуунун күчүн жоюш мүмкүн эмес экенин биз билебиз. 36Анда асмандагы Атабыз Өзү атайын дайындап дүйнөгө жиберген Мен «Кудай Уулумун» десем, кандайча Кудайга акарат келтирдиң деп айта аласыңар+? 37Атам тапшырган иштерди аткарып жүрбөсөм, Мага ишенбей эле койгула. 38Ал эми аткарып жүргөн болсом, анда сөзүмө ишенбесеңер да, кылган иштериме ишенгиле! Ошондо силер асмандагы Атабыз Мени менен, Менин болсо Аны менен тыгыз байланышта экенимди түшүнөсүңөр+.

39Алар Ыйсаны кайрадан кармап алмакчы болушту, бирок Ыйса араларынан суурулуп чыгып, кетип калды+.

40Ушундан кийин, Ыйса кайрадан Иордан дарыясынын аркы бетине – мурун Жакыя чөмүлдүрүү расмисин өтөп жүргөн жерге барып, ошол жерде жүрдү+. 41Ага көп адамдар келишип, өз ара: «Жакыя эч кандай керемет көрсөткөн жок, бирок анын бул киши жөнүндө айткандарынын баары чындык экен» – дешти+. 42Ошентип ал жерден көп адамдар Ыйсага ишенип калышты+.

11

Лазардын оорудан кайтыш болушу

11^1Лазар деген бейтанилик бир киши ооруп жатты. Мариям да эжеси менен ошол айылда турчу+. 2(Кийинчерээк Эгебиздин бутуна жыттуу май сүйкөп, чачы менен кургаткан так ушул Мариям болчу. Ооруп жаткан Лазар болсо анын бир тууган агасы эле.)+
3«Эгебиз, жакшы көргөн кишиңиз ооруп жатат», – деп, эже-сиңди Ыйсага кабар жиберишти. 4Ыйса муну укканда:

– Бул оору өлүм менен бүтпөйт, тескерисинче, Кудайдын улуулугун көрсөтүүгө мүмкүнчүлүк түзөт. Бул иш аркылуу Кудай Уулунун кудуреттүү улуулугу көрүнөт, – деди.

5Ыйса Мартаны, анын сиңдисин жана алардын бир тууганы Лазарды өтө жакшы көрсө да, 6Лазардын оору экендиги тууралуу кабар жеткенде, ошол жерде дагы эки күн болду. 7Андан соң, шакирттерине мындай деди:

– Жүргүлө, Иудеяга кайра баралы!

– 8Устат, иудей башчылары жакында эле сени ташбараңга алып, өлтүрмөкчү болушпады беле? – дешти шакирттери Ага, – Эмне, ошол жакка дагы бармакчысыңбы?

–+
9Бир күндүн он эки сааты жарык эмеспи? – деди жооп кайтара Ыйса. – Адам күндүз жүрсө, мүдүрүлбөйт, анткени бул дүйнөнүн жарыгын көрөт+. 10Ал эми түн ичинде жүрсө, жарыгы жок болгондуктан мүдүрүлөт.

Ыйса андан ары дагы мындай деди:

– 11Досубуз Лазар катуу уйкуда жатат. Мен барып аны ойготоюн+.

12Шакирттери:

– Мырза, уктап жатса жакшы, анда айыгат, – дешти.

13Ыйса Лазардын өлгөнүн кыйыр түрдө айткан эле, а шакирттери болсо кадимки уйкуну айтып жатат деп ойлошту. 14Ошондо Ал ачык айтты:

– Лазар өлдү, 15бирок силерди ойлоп, ал жакта болбогонума кубанып жатам, анткени бул аркылуу силер ишенимге келе аласыңар. Эми жүргүлө, Лазарга баралы.

16Ошондо Том-Эгиз башка шакирттерге:

– Кеттик, биз да Устат менен бирге өлөлү! – деди+.

Лазардын кайра тирилиши

17Ыйса Бейтаниге жеткенде, Лазардын өлүп, көргө коюлганына төрт күн болгонун укту. 18Бейтани менен Иерусалимдин аралыгы үч эле чакырымдай болгондуктан, 19көптөгөн адамдар Марта менен Мариямга көңүл айтууга келишкен экен. 20Ыйсанын келе жатканын уккан Марта алдынан тосуп чыкты. Мариям болсо, үйдө калды. 21Марта:

– Эгем, эгер сиз бул жерде болсоңуз, иним өлмөк эмес эле да. 22Бирок эмне сурасаңыз, Кудайдын азыр болсо деле сизге берерин билем, – деди.

23Ыйса ага:

– Иниң кайра тирилет, – деди.

– 24Кыяматта, кайра тирилүү күнү анын да тирилерин билем – жооп кайтарды Марта.

–+
25Кайра тирилүү менен чыныгы өмүр – Менмин, – деди Ыйса. – Мага ишенген адам өлсө да, өмүр сүрө турган болот+. 26Мага ишенип өмүр сүргөн адам эч качан өлбөйт. Буга ишенесиңби+?

27Марта:

– Ооба, Эгем, сиздин дүйнөгө келе турган Кудай Уулу жана Машаяк экениңизге ишенем – деди+.

28Анан ал Мариямды тымызын чакырып алды да:

– Устат келип калды, сени чакырып атат, – деди.

29Муну угары менен Мариям шашылыш тура калып, Ыйсага жөнөдү. 30Бирок Ыйса дале айылга кирбептир, ал баягы Мартага жолуккан жерде экен. 31Мариямдын жанында көңүл айтып олтурушкандар анын шашылыш чыгып кеткенин көрүшкөндө, артынан кошо чыгышып, «көрүстөнгө барып кошок кошкону кетти го» деп ойлоп калышты. 32Мариям Ыйса турган жерге келди да Анын бутуна жыгылды.

– Оо, Эгем, – деди ал, – Сиз бул жерде болсоңуз, бир тууганым өлбөйт эле.

33Ыйса Мариям менен анын артынан келгендердин кошок кошуп, ыйлап турганын көргөндө, катуу үшкүрүнүп, каңырыгы түтөп кетти.

– 34Аны каерге койдуңар? – деди Ыйса.

– Эгебиз, келип көрүңүз, – деп жооп беришти алар.

35Ыйсанын көзүнөн жаш агып кетти+. 36Ошондо адамдар өз ара:

– Карасаңар, Лазарды кандай ал жакшы көргөн! – дей башташты.

– 37Сокурдун көзүн ачкан бул тигини да ажалдан арачалап кала албас беле? – дегендери да болду+. 38Ыйса дагы бир үшкүрүнүп алып, көрүстөнгө басып келди. Көр болсо оозу таш менен жабылган үңкүр эле+. 39Ыйса:

– Ташты алып салгыла! – деп буюрду.

Ошондо маркумдун эжеси Марта:

– Эгем, ал жыттанып баратат, жатканына төрт күн болуп калды, – деди.

– 40«Ишенсең, Кудайдын кудуретин көрөсүң» дебедим беле, – деди Ыйса ага.

41Ташты үңкүрдүн оозунан алып салышканда, Ыйса көктү карап мындай деди:

– Ата, үнүмдү укканыңа ыраазымын!+
42Мени дайыма угарыңды билсем да, муну айланамда турган эл Мени Сенин жибергениңе ишенсин деп айтып жатам, – деп сыйынды+.

43Анан:

– Лазар, чыккын! – деп кыйкырды+.

44Ошондо колу-буту кепинге оролгон Лазар көрдөн чыга келди. Анын башы-көзү да таңылуу эле. Ыйса жанында тургандарга:

– Кепинин чечип салгыла, бассын, – деди+.

45•Мариямга келишкендердин көбү Ыйсанын керемет ишин көрүп, Ага ишенип калышты+.

Ыйсага каршы бүтүм

46Бирөөлөр фарисейлерге барып, Ыйсанын кылганын айтып беришти. 47Ошондо жогорку динкызматчылар менен фарисейлер диний жогорку кеңештин мажилисин чакырышып, өз ара мындай деп сүйлөшүштү:

– Кандай кылсак, жанагы киши көптөгөн укмуштарды жасап атат. 48Аны ушул бойдон калтыра турган болсок, элдин баары ага ишенип кетет. Анан римдиктер келип, касиеттүү үйүбүздү да, элибизди да чаап алышат.

49Ошол мезгилде башкы динкызматчы болгон Каяп ордунан туруп, мындай деди:

– Силер эч нерсени билбейсиңер! 50Бүтүндөй эл ойрон болгондон көрө, ошол эл үчүн бир адамдын өлгөнү бизге дурус болорун ойлосоңор боло!+

51Каяп муну өз оюнан чыгарып айткан жок, бирок ошол мезгилде башкы динкызматчы болгондуктан, Ыйсанын эл үчүн өлөрүн алдын ала айткан болчу+. 52Ооба, Ыйса Ысрайыл эли үчүн гана эмес, жер жүзүнө таралган башка элдердеги Кудайдын балдарын бир үй-бүлө кылуу үчүн да өлүүгө тийиш болчу+. 53Ошол күндөн баштап иудей башчылары Ыйсаны өлтүрүүнүн жолун ойлонуштура башташты+.

54Ошондуктан Ыйса мындан ары Иудеяда ачык жүрбөй, чөлгө жакын жердеги Эфрайым деген айылга кетип, ал жерде шакирттери менен бирге болду.

55Куткарылуу майрамы жакындап калган эле. Өлкөнүн туш тарабынан көптөгөн адамдар майрам алдындагы диний тазалануу салтын аткаруу үчүн Иерусалимди көздөй агылып, чыгып бара жатышты+. 56Алар ийбадаткананын жанынан Ыйсаны издешти. Короодо топтолуп тургандар: «Кандай деп ойлойсуңар, ал да майрамга келер бекен?» – деп бири биринен сурашты. 57Себеби жогорку динкызматчылар менен фарисейлер: «Кимде-ким Ыйсанын кайда экенин билип калса, кабар берсин!» деген буйрук чыгарышкан эле+.

12

Ыйсага көрсөтүлгөн урмат

12^1•Куткарылуу майрамынан алты күн мурун Ыйса Бейтаниге келди. Бул айылда Ал өлүмдөн кайра тирилтип алган Лазар турчу+. 2Ошол жерде Аны конокко чакырышты. Марта кызмат кылып жүрдү. Ыйса менен бирге отурган коноктордун арасында Лазар да отурган эле+. 3Мариям нард деген өсүмдүктөн жасалган, таза, кымбат баалуу майдан жарым литрдей алып, Ыйсанын бутуна куйду да, анан аны чачы менен сыйпады. Үй ичи майдын аңкыган жыпар жытына толуп чыкты+. 4Анда Ыйсанын шакирттеринин бири, кийинчерээк Ага чыккынчылык кылган Жүйүт Искариот мындай деди:

– 5Эмне үчүн бул майды үч жүз күмүш теңгеге сатып, түшкөн акчаны жакырларга таратып берген жок? 6Ал муну кембагалдардын камын ойлогондуктан эмес, ууру болгондугунан айтты: ортого түшкөн акчаны сала турган баштыкты асынып жүргөн ал түшкөн акчадан өзүнө кытып алып коюп турчу+.

7Ыйса ага:

– Бул аялды жайына кой! Ал май куюу салтын аткарып, денемди көргө коё турган күнгө даярдады. 8Жакырлар ар дайым жаныңарда болот, а Мен жаныңарда дайым эле боло бербейм, – деп тыйып койду.

9Ыйсанын Бейтаниде экенин көп адамдар угушуп, Ыйса үчүн гана эмес, Ал өлгөндөн тирилткен Лазарды көрүү үчүн да келишти+. 10Жогорку динкызматчылар аны да өлтүрмөкчү болушту. 11Минткен себеби, Лазар башынан өткөргөн кереметтен улам, көп адамдар аларды таштап, Ыйсага ишенип кетишти.

Ыйсанын салтанаттуу түрдө Иерусалимге кириши

12•Кийинки күнү майрамга чогулган эл Ыйсанын Иерусалимге келерин угушту. 13Алар колдоруна пальма бутактарын кармап, шаардын сыртына чыгып: «Осанна![*] Эгебиздин атынан келе жатканды Кудай жалгасын![*] Ысрайылдын падышасын Кудай жалгасын!» – деген үндөр менен Ыйсаны тосуп алышты.

14Ыйса бир такайды таптыртып, ошого минип алган эле. Ыйык Жазууларда бул тууралуу алдын ала мындай айтылган: 15«Эй, Иерусалим, коркпогун! Карачы, сенин падышаң такай минип келатат!»[*]+

16Ыйсанын шакирттери муну убагында түшүнүшкөн эмес. Ыйса кайра тирилгенден кийин, элдин ушундайча тосуп алганын эстешип, бул сөздөрдүн Ал жөнүндө жазылганын билишти+. 17Ыйса Лазарды көрдөн сыртка чакырып алып, өлүмдөн кайра тирилткен кезде бирге болгон көп кишилер бул ишти көргөнүн айтып жатышты. 18Мындай керемет кылганын уккан эл ушул себептен да Анын алдынан тосуп чыкты. 19Ал эми фарисейлер өз ара:

– Көрдүңөрбү, эч нерсе колуңардан келбей калды! Элдин баары анын артынан ээрчип кетти! – дешти+.

Бир нече гректин Ыйсаны издеши

20Майрам убагында Иерусалимде Кудайга ийбадат кылууга келгендердин арасында бир нече грек да бар эле. 21Алар Галилеянын Бейтсайда шаарынан чыккан Филипке барышып:

– Мырза, биз Ыйсаны көрсөк дедик эле, – дешти+.

22Филип муну Идриске барып айтып, анан экөө Ыйсага жеткизишти. 23Ыйса аларга мындай деп жооп берди:

– Адам Уулунун улуулукка жетер убакыт-сааты келип калды+. 24Силерге бир чындыкты айтып коёюн: эгер буудайдын даны жерге эгилип, анан өлбөсө, анда ал жалгыз бойдон калат. Эгер ал жерге эгилип, өнүп, өзү өлсө, ошондо гана мол түшүм берет+. 25Ким өз жанын баарынан артык көрсө, ал андан айрылат. Ал эми кимде-ким бул дүйнөдө өз жанын аябаса, аны түбөлүк өмүр үчүн сактап калат+. 26Ким Мага кызмат кылгысы келсе, Мени ээрчисин. Мен кай жерде болсом, кызматчым да ошол жерде болот. Ал эми Мага кызмат кылган ар кимди асмандагы Атабыз урматтайт.

Ыйса Өз өлүмү тууралуу дагы бир ирет айтат

27Азыр абдан кыйналып турам. Эмне дейин? «Ата, Мени ушул азаптуу сааттан куткар» дейинби? Жок! Мен бул күнгө атайын дал ушуну баштан кечирүү үчүн жеттим да+. 28Ата, Өз атыңды улуулукка бөлөйгөр!

Ошондо көктөн: «Мен Аны улуулукка бөлөдүм жана мындан ары да бөлөй берем» деген үн угулду+.

29Ошол жерде турган элдин арасынан бирөөлөрү: «Күн күркүрөдү» дешсе, башкалары: «Ага периште сүйлөдү», – дешти+. 30Ыйса аларга:

– Бул үн Мен үчүн эмес, силер үчүн+. 31Эми бул дүйнөнүн соттолор маалы келди. Эми бул дүйнөнүн башкаруучусу[*] куулат+. 32Мен жерден өйдө көтөрүлүп, улуулукка бөлөнгөнүмдөн кийин, адамдардын баарын Өзүмө чакырам, – деди+.

33Бул сөздү Ал Өзүнүн кантип өлөрүн билдирүү үчүн айтты+.

34Ошондо жыйылган эл:

– Биз Ыйык Жазуудан «Машаяк түбөлүк жашайт» деп окуган элек. Анан кандайча сен Адам Уулу көтөрүлөт дейсиң? «Адам Уулу» дегениң ким? – дешти.

35Ыйса аларга мындай деди:

– Жарык дагы бир аз убакыт силер менен бирге болот. Силерди кара түн басып калбоо үчүн жарык барда жүрө тургула. Анткени түндө жүргөндөр кайда бара жатканын билишпейт+. 36Араңарда жарык барында ага ишенгиле, ошондо жарыктын балдары болосуңар.

Ыйса ушундай деди да, алардан узап, элдин көзүнөн жашырынды+.

Элдин Ыйсага ишенүүдөн баш тартышы

37Ыйса алардын көз алдында көп эле керемет-жышаандарды көрсөтсө да, көпчүлүк Ага ишенбеди. 38Ошону менен Ышая пайгамбардын мындай сөзү ордунан чыкты:

«Оо, Эгебиз, айткан кабарыбызга ким ишенди?

Оо, Эгебиз, кудуретиң кимге ачылды?»[*]+

39Ышая дагы бир жерде көпчүлүктүн эмне себептен ишене албагандыгы жөнүндө мындай деген:

40«Кудай байлап көздөрүн,
Көкүрөгүн көр кылган.
Көзү көрбөйт алардын,
Туйбайт дагы жүрөгү.
Айыктырам десем да,
Терс жолдорун таштабайт,
Мага кайтып келишпейт».[*]+

41Ышая пайгамбар Ыйсанын улуулугун алдын ала көрүп, Ал туралуу ушундай деп айткан эле.

42Ошентсе да, иудей башчыларынын көбү Ыйсага ишеништи, бирок фарисейлер синагогадан чыгарып жибербесин деп, Ал тууралуу ачык сүйлөшкөн жок+. 43Себеби алар Кудай берүүчү урматты эмес, адамдан көрсөтүлө турган урматты артыгыраак сүйүшчү+.

Ишенбестиктин аягы

44Ыйса үнүн бийик чыгарып, мындай деди:

– Мага ишенген киши Мага эле эмес, Мени жибергенге да ишенет+. 45Мени көргөн киши Мени жибергенди да көрөт+. 46Мен – Мага ишенген ар ким караңгы түндө калбасын деп, дүйнөгө келген Кудайдын жарыгымын+. 47Сөзүмдү угуп, аны карманбаган ар кимди айыптай турган Мен эмесмин. Мен адамзатты айыптоо үчүн эмес, куткаруу үчүн келдим+. 48Бирок Мени четке кагып, сөзүмдү кабыл албагандардын соту белен: Менин сөзүм аларды кыямат күнү соттойт. 49Себеби Мен аларды Өз оюмдан чыгарып айткан жокмун, эмнени жана кандай айтышым керектигин Атам буйруган. 50Анын сөздөрү ишенгендерге түбөлүк өмүр тартууларын билем. Менин оозумдан чыккан сөздөрдүн баары – асмандагы Атабыздыкы.

13

Кичи пейилдиктин үлгүсү

13^1Куткарылуу майрамынын алды эле. Ыйса Өзүнүн бул дүйнөдөн кетип, Атасына барар саатынын жакындап калганын билди. Ал бул дүйнөдөгү Өз адамдарын дайыма жакшы көрчү, азыр да аларга болгон чексиз мээримин көрсөттү+.

2Кечинде Ыйса шакирттери менен бирге тамактанууга отурду. Буга чейин ибилис Ысман Искариоттун уулу Жүйүттүн ниетине Ыйсага чыккынчылык кылууну салып койгон эле+. 3Бирок Ыйса Атасы бүткүл бийликти Анын колуна берип койгонун жана Өзүнүн Кудайдан келип, Ага кайра кайтып барарын билген+.

4Ыйса дасторкондон туруп, үстүңкү кийимин чечти да, белине сүлгүнү байланды. 5Андан кийин чылапчынга суу куюп алып, шакирттеринин буттарын жууп, сүлгү менен аарчый баштады+. 6Ысман-Петирдин маңдайына келгенде, ал Ыйсадан:

– Эгем, сен менин бутумду жууганы турасыңбы? – деп сурады.

– 7Эмне кылып жатканымды сен азыр эмес, кийинчерээк түшүнөсүң, – деди Ыйса.

– 8Мен сага бутумду эч убакта жуудурбайм!

– Эгер жуубасам, анда Мени менен энчилеш болбойсуң.

–+
9Эгем, андай болсо, бутумду гана эмес, колу-башымды да жуугун.

– 10Жуунган киши таптаза, ал бутун гана жууш керек. Силер да тазасыңар, бирок баарыңар эмес+.

11Ыйса кимдин чыккынчылык кыларын билген, ошондуктан «бирок баарыңар эмес», деди+.

12Шакирттеринин бутун жууп бүтүп, кийимин кийип ордуна отургандан кийин:

– Силерге эмне кылганымды түшүндүңөрбү? – деди. – 13Мени «Устат», «Эгем» дейсиңер, мунуңар туура, себеби Мен чындап эле дал Ошонун Өзүмүн+. 14Демек, Мен Эгеңер жана Устатыңар болуп туруп, кул сыяктуу бутуңарды жуусам, анда дал ошентип силер да бири бириңердин бутуңарды жуушуңар керек+. 15Мен силерге кандай кызмат кылсам, силерди да ошондой кылсын деп, үлгү көрсөттүм+. 16Силерге бир чындыкты айтып коёюн: кул ээсинен өйдө эмес, элчи да аны жибергенден жогору эмес+. 17Эми силер бул чындыкты билесиңер, ушуну иш жүзүнө ашырсаңар, анда абдан бактылуусуңар+.

Ыйсанын саткындын ким экенин айтышы

18•«Силер тазасыңар» деп баарыңарды айтканым жок, тандаган адамдарымды билем, бирок Ыйык Жазуудагы: «Табакташ болуп жүргөн кишим, Мага каршы чыкты»[*] деген сөз аткарылышы керек+. 19Мен муну бул сөз аткарылардан мурда айтып жатам, кийин, аткарылган соң, Менин дал ошонун Өзү экениме ишенесиңер+. 20Силерге бир чындыкты айтып коёюн: ким Мен жиберген адамды кабыл алса, Мени да кабыл алганы, ал эми ким Мени кабыл алса, Мени Жибергенди кабыл алганы+.

21Ушул сөздөн кийин Ыйса катуу үшкүрүнүп алды да:

– Силерге бир чындыкты айтып коёюн: араңардан бирөө Мени сатып кетет, – деди+.

22Шакирттери Ыйсанын кимди айтып жатканын түшүнбөй, аң-таң болушуп, бири бирин карашты. 23Ыйсанын өзгөчө сүйгөн шакирти Анын жанында жамбаштап жаткан+. 24Ысман-Петир кимди айтып жатканын сурап билчи деп жанагы шакиртке ымдап белги берди. 25Тигил Ыйсага бурулуп:

– Эгем, ал ким? – деп сурады.

26Ыйса:

– Бир үзүм нанды табакка малып, кимдин оозуна салсам, ал ошол, – деди.

Андан соң, бир үзүм нанды табакка малып, Ысман Искариоттун уулу Жүйүткө сунду. 27Жүйүт нанды алары менен шайтан анын жан дүйнөсүн ээлеп алды. Ыйса Жүйүткө:

– Кылайын дегениңди бачымыраак кыл! – деди.

28Отургандардын эч кимиси Ыйсанын ага эмне үчүн мындай дегенин түшүнгөн жок. 29Акча баштыгы Жүйүттө болгондуктан, кээ бирөөлөрү Ыйса ага «майрамга керектүү нерселерди алып кой» же «жакырларга бир деме берип кой», деп жатат го деген ойдо калышты+. 30Жүйүт болсо нанды жеген соң, дароо сыртка чыгып кетти. Ошол убакта түн кирип калган эле.

Ыйсанын жаңы осуяты

31Жүйүт чыгып кеткенден кийин, Ыйса мындай деди:

– Эми Адам Уулу улуулукка бөлөнөт. Ал аркылуу Кудайдын да улуулугу көрүнөт+. 32Ал Кудайдын улуулугун көрсөтсө, Кудай да Аны улуулукка бөлөйт. Бул жакын арада ишке ашат+. 33Балдарым, эми араңарда аз гана убакыт болом, кийин Мени издейсиңер. Иудей башчыларына айткан сөзүмдү азыр силерге да айтам: Мен бара турган жерге силер азыр бара албайсыңар+.

34Силерге жаңы осуят калтырам: бири бириңерди сүйгүлө! Мен силерди сүйгөндөй, силер да бири бириңерди сүйгүлө!+
35Бири бириңерге болгон сүйүүдөн улам, башкалар силердин Менин шакирттерим экениңерди билишет.

Ыйса Петирдин «Аны тааныбайм» дээрин алдын ала айтат

36•Ысман-Петир Ыйсадан:

– Эгем, кайда бара жатасың? – деп сурады.

Ыйса ага:

– Мен бара жаткан жакка сен азыр ээрчип бара албайсың, кийинчерээк артымдан келесиң, – деди.

37Петир:

– Эгем, азыр эмне үчүн ээрчий албайм? Сен үчүн жанымды кыюуга даярмын, – деди+.

38Ыйса ага мындай деди:

– «Сен үчүн жанымды кыюуга даярмын» дейсиңби? Сага бир чындыкты айтып коёюн: ушул түнү короз кыйкыргыча, «Аны тааныбайм» деп үч жолу айтасың+.

14

Ыйса Машаяк – Кудайга алып баруучу жалгыз жол

14^1Кайгыга батпагыла! Кудайга ишенгиле, ошондой эле Мага да ишенгиле!+
2Көктөгү Атамдын үйүндө жай көп. Эгер андай болбосо, силер үчүн жай даярдаганы бара жатам деп айтмак белем? 3Барып, даярдап бүткөндөн кийин кайтып келип, Мен болгон жерде силер да болууңар үчүн жаныма алып кетем+. 4Мен бара жаткан жакка алып баруучу жолду билесиңер.

5Эгем, кайда бара жатканыңды билбейбиз, анан кантип ал жакка алып баруучу жолду билмек элек? – деп сурады Том+.

6Ыйса ага:

– Мен – жол, чындык жана өмүрмүн. Мен аркылуу болбосо, асмандагы Атабызга эч ким бара албайт+. 7Менин ким экенимди билген үчүн, Атамды да билип каласыңар. Эми Аны билип, көрө баштадыңар, – деди.

8Ошондо Филип:

– Оо, Эгем, бизге Атабызды көрсөт, ошондо жетиштүү болот, – деди+.

9Ыйса мындай деп жооп берди:

– Мен көптөн бери жаныңардамын, ошондо да Менин ким экенимди билген жоксуңбу, Филип? Мени көргөн адам, Атабызды да көргөнү. Эмне үчүн Атабызды көрсөт дейсиң+? 10Мен Атабыз менен, ал эми Атабыз Мени менен тыгыз байланышта экенине ишенбейсиңерби? Силерге айткан сөздөрүмдү Өз оюмдан чыгарып айткан жокмун. Мени менен тыгыз байланыштагы Атабыз Мен аркылуу Өз ишин иштеп жатат+. 11Менин Атабыз менен, ал эми Атабыздын Мени менен тыгыз байланышта экенине ишенгиле! Буга ишене албасаңар, кылган кереметтеримден улам Мага ишенгиле+. 12Силерге бир чындыкты айтып коёюн: Мен кылгандай кереметтүү иштерди Мага ишенген адам да кылат, ал тургай андан да зор кереметтүү иштерди кыла алат, себеби Мен Атабызга барып, Ыйык Рухту жиберем+. 13Атабыздан Менин атыман эмне сурасаңар да, аткарып берем. Ошондо Атабыздын улуулугу Уулу аркылуу көрүнөт. 14Менин атымдан эмне сурасаңар да Мен аткарып берем+.

Ыйык Рухтун келери тууралуу убада

15Силер Мени жакшы көрсөңөр, буйруктарымды аткаргыла+. 16Мен Атабыздан силерге дагы Бирөөнү жиберүүсүн өтүнөм. Ал силерди колдоп, түбөлүк бирге болот+. 17Ал – акыйкаттын Руху. Бул дүйнөдөгүлөр Аны кабыл ала албайт, себеби Аны көрө да, биле да албайт. Ал эми силер билесиңер, анткени азыр Ал жан дүйнөңөрдө жашайт жана кийин да жашай берет+.

18Мен силерди жетимсиретпей кайра келем. 19Бир аз убакыттан кийин бул дүйнөдөгүлөр Мени андан ары көрбөй калышат, ал эми силер көрөсүңөр, анткени Мен кайра тирилем, силер да түбөлүк өмүргө ээ болосуңар+. 20Ошол күнү силер Мен Атам менен, өзүңөр Мени менен, Мен болсо силер менен тыгыз байланышта экенимди билип каласыңар. 21Буйруктарымды көңүлүнө сактап, аткарып жүргөндөр – Мени сүйгөндөр. Мени сүйгөндөрдү Атам сүйөт. Мен да аларды сүйүп, Өзүмдү аларга ачып берем+.

22Ошондо Жүйүт (Искариот эмес) Ыйсадан:

– Эгем, сен өзүңдү кандайча бүт дүйнөгө эмес, бизге гана ачмакчысың? – деп сурады+.

23Ыйса мындайча жооп берди:

– Ким Мени сүйсө, айткандарымды бек тутат. Атам да аны сүйөт жана Биз ага келип, аны менен бирге жашайбыз+. 24Мени сүйбөгөндөр Менин сөзүмдү тутунушпайт. Силер угуп жүргөн сөздөрдү Өз оюмдан чыгарып айтканым жок. Алар Мени жиберген Атабыздын сөздөрү.

25Мен бул сөздөрдү азыр араңарда жүргөн кезде айтып жатам. 26Ал эми Атабыз Менин атымдан колдоочуңар – Ыйык Рухту жиберет. Ал Мен айткан сөздөрдүн баарын эсиңерге салып, баарын үйрөтөт+. 27Мен силердин жаныңарга тынчтык берип кетем. Өз жанымдын тынчтыгын берип кетем. Менин бере турганым адамдар берип, жок болчу тынчтык эмес, ошондуктан жүрөкзаада болуп, корко бербегиле+. 28Силерге: «Мен кетип атам, бирок силерге кайтып келем» дебедим беле. Эгер Мени чын жүрөктөн жакшы көрсөңөр, Атабызга баратканыма кубанат элеңер, анткени Атабыз Менден улуу+. 29Ушулардын баары ишке ашкан кезде, силер Менин айткандарыма ишенип калууңар үчүн, буларды азыр, алдын ала айтып жатам+. 30Эми Мен силер менен көпкө сүйлөшө албайм, анткени бул дүйнөнүн башкаруучусу жакындап калды. Ал Менин үстүмөн бийлик жүргүзө албайт+. 31Бирок адамзат Мен Атабызды жакшы көрөрүмдү билүүгө тийиш. Ошол себептүү эмне кылсам да, Ал айткандай кылам. Эми тургула, бул жерден кетели.

15

Жүзүм сабагы жана бутактары тууралуу ибарат

15^1Мен – чыныгы жүзүм сабагымын, Атам болсо – багбан. 2Мендеги жемиш бербеген ар бутакты Ал кесип таштайт. Ал эми жемиш бергендерин дагы көбүрөөк берсин деп тазалап, бутайт+. 3Ошол сыяктуу силерге айткан сөзүм аркылуу силер тазардыңар+. 4Мени менен тыгыз байланышта болгула, Мен да силер менен тыгыз байланышта болом. Бутак сабакта болбосо, өзүнөн өзү жемиш бере албайт. Ошол сыяктуу силер да Мени менен тыгыз байланышта болмоюн, жемиш бере албайсыңар+. 5Мен сабакмын, силер болсо бутактарымсыңар. Ким Мени менен тыгыз байланышта болуп, Мен да аны менен тыгыз байланышта болсом, ал мол түшүм берет. Менден бөлүнүп, силер эч нерсе кыла албайсыңар+. 6Ким Мени менен байланышта турбаса, ал кесилген бутак сымал сыртка ыргытылат да куурап калат. Анан чогултулуп, отко ташталып, күйүп кетет+. 7Эгер Мени менен тыгыз байланышта болуп, сөздөрүм көкүрөгүңөрдө болсо, эмне кааласаңар да сурасаңар, аласыңар+. 8Силер мол жемиш берсеңер, Атамдын зоболосу көтөрүлөт. Ошондой эле чыныгы шакирттерим болосуңар.

9Атабыз Мени кандай сүйсө, Мен силерди ошондой сүйдүм. Менин сүйүүмдү көкүрөгүңөргө түйүп жашагыла!+
10Мен Атамдын буйруктарына баш ийип, Анын сүйүүсүн көкүрөгүмө түйүп жашаганымдай, силер да Менин буйруктарыма баш ийсеңер, Менин сүйүүм да силердин ичиңерде жашайт. 11Бул сөздөрдү Менин кубанычым силердин жүрөгүңөрдө жашасын жана кубанычыңар толук болсун деп айттым+. 12Силерге айтар осуятым бул: бири бириңерди Мен силерди сүйгөндөй сүйгүлө!+
13Өзүн достору үчүн курман кылуудан өткөн улуу сүйүү жок+. 14Эгер Менин айткан сөзүмдү аткарсаңар, Мага доссуңар+. 15Силерди мындан ары кул дебейм, кул ээсинин иштерин билбейт. Мен силерди досторум деп атайм, анткени Атамдан уккандарымдын баарын силерге айтып бердим+. 16Силер Мени эмес, Мен силерди тандап алдым да, барып, жемиш берсин деп, ошол жемишиңер түбөлүктүү болсун деп дайындадым. Ошондо Менин атымдан эмне сурасаңар да Атабыз берет+. 17Силерге калтыра турган осуятым бул: бири бириңерди сүйгүлө!+

Күнөөкөр дүйнөнүн кастыгы

18Эгер дүйнө силерди жек көрсө, анын силерден мурда Мени жек көргөнүн эстегиле+. 19Эгер силер да ушул дүйнөгө таандык болсоңор, силерди өз адамдары катары жакшы көрмөк. Бирок Мен силерди бул дүйнөнүн ичинен тандап, бөлүп алдым, эми бул дүйнөлүк эмессиңер, ошондуктан ал силерди жек көрөт+. 20«Кул ээсинен өйдө эмес» дегенимди эстегилечи. Алар Мени кодулап, куугунтукташса, демек, силерди да кодулап, куугунтукташат. Менин сөздөрүмдү угушса, анда силердикин да угушат+. 21Мунун баарын Мени ээрчигениңер үчүн кылышат, себеби алар Мени жибергенди түшүнүшпөйт. 22Мен бул дүйнөгө келип, сүйлөбөсөм, бул дүйнө айыптуу болбос эле. Эми болсо, күнөөсүнөн актанууга эч шылтоосу жок+. 23Мени жек көргөндөр Атамды да жек көрүшөт+. 24Эгер Мен башка эч ким кылбаган кереметтеримди алардын арасында көрсөтпөгөн болсом, айыптуу болушмак эмес. Бирок Алар кереметтеримди көрүшкөн менен, Мени да, Атамды жек көрүшөт+. 25Алардын мыйзамындагы «себепсиз жек көрүндү болдум»[*] деген сөз ушундайча ишке ашат.

26Мен силерге Атабыздан Колдоочу жиберем: акыйкатты билдирүүчү ошол Ыйык Рух Атабыздан келип, Мен жөнүндө ачык айтып берет+. 27Силер да Мен жөнүндө айтып бересиңер, себеби кызматымдын башынан баштап эле жанымдасыңар+.

16

16^1Силерге мунун баарын Мага деген ишенимиңерден тайбооңор үчүн айттым. 2Синагогалардан чыгарыласыңар, ал тургай силерди өлтүрүп жаткан адам: «Кудайга кызмат кылып жатам!» деп ойлогон күндөр да келет+. 3Алар муну Атабызды да, Мени да тааныбагандыктан жасашат+. 4Мен буларды башыңарга ушундай күн түшкөндө, ушундай болот деп алдын ала айтып кеткенимди эстегиле деген максатта айттым. Араңарда жүргөндүктөн кызматымдын башында силерге буларды айткан эмесмин+.

Ыйык Рух – биздин колдоочубуз

5Эми Мен Мени Жибергенге кайтып бара жатам. Бирок бириң да кайда бара жатканымды ушуга чейин сураган жоксуңар+. 6Эми, айткан сөздөрүмдөн кийин кайгыга батып турасыңар. 7Силерге бир чындыкты айтып коёюн: силер үчүн Менин кеткеним дурус! Себеби эгер кетпесем, силерге колдоочу келбейт. Эгер кетсем, барып, Аны силерге жиберем+. 8Ал келген соң, бул дүйнөнүн күнөө, адилеттик жана сот жөнүндөгү ойлорунун ката экендигин ашкере кылат. 9Алар күнөө эмне экенин түшүнүшпөйт, анткени Мага ишенбей жатышат+. 10Алар адилеттик эмне экенин түшүнүшпөйт, анткени Мен Атабызга баратам жана силер мындан ары Мени көрбөйсүңөр. 11Алар сот эмне экенин да түшүнүшпөйт, анткени бул дүйнөнүн башкаруучусу сотко тартылды+.

12Силерге айтар сөзүм али көп, бирок азыр айтсам, көтөрө албайсыңар. 13Акыйкаттын Руху келген соң, Ал силерди акыйкатка жетелейт, себеби Ал Өз оюнан чыккан сөздү эмес, Атабыздан укканын жана келечекте боло турганын айтат+. 14Ал силерге Менин айткандарымды жеткирип, улуулугумду көрсөтөт. 15Атабыздагынын баары Мага таандык. «Менин айткандарымды силерге Ыйык Рух жеткирет» деп ошондуктан айттым+.

Ажырашуу кайгысы жана кайра көрүшүү кубанычы

16Бир аздан кийин Мени көрө албай каласыңар, андан соң, кайрадан көрөсүңөр+.

17Ошондо Ыйсанын кээ бир шакирттери:

– «Бир аздан кийин Мени көрө албай каласыңар, андан соң, кайра көрөсүңөр» дегени эмнеси? «Асмандагы Атабызга баратам» дегенин кандайча түшүнсө болот? 18«Бир аз убакыт» дегеничи? Эмне жөнүндө айтып жатат? – дешти.

19Ыйса алардын сурагысы келгенин туюп, мындай деди:

– «Бир аздан кийин Мени көрө албай каласыңар, андан соң, кайра көрөсүңөр» деп айтканымды түшүнбөй, бири бириңерден сурап жатасыңарбы? 20Силерге бир чындыкты айтып коёюн: силер боздоп, зарлайсыңар, ал эми бул дүйнө кубанып шаттанат. Ооба, кайгырасыңар, бирок кайгыңар кубанычка айланат+. 21Аялдын ай-күнү жеткенде, толгоо тартып кыйналат. Төрөгөн соң, наристе дүйнөгө келди деп кубанганынан кыйналганын унутуп коёт. 22Силер да ошондой болуп азыр кайгырып жатасыңар. Кайгырбагыла, Мен силерди кайрадан көрөм. Ошондо силердин жүрөгүңөр кубанычка толот. Ал кубанычты силерден эч ким тартып ала албайт+. 23Ошол күнү Менден бир нерсе жөнүндө сурашыңардын зарылчылыгы болбой калат. Силерге бир чындыкты айтып коёюн: Атабыздан Менин атымдан эмне сурасаңар да, Ал берет+. 24Буга чейин Менин атымдан эч нерсе сураган жоксуңар. Кубанычыңар толук болсун үчүн сурагыла, аласыңар!+
25Мен буларды силерге кыйыр түрдө айттым. Мындан ары кыйыр түрдө сүйлөбөй, Атабыз тууралуу ачык айта турган кез келет+. 26Ошол кезде Менин атымдан сурай турган болосуңар. Силер үчүн Атабыздан Менин өтүнүшүмдүн зарылчылыгы болбой калат. 27Себеп дегенде, силер Мени жакшы көрүп, Кудайдан келгениме ишенгениңер үчүн Атабыз да силерди жакшы көрөт+. 28Мен дүйнөгө Атабыздан келгем, эми бул дүйнөнү таштап, кайрадан Атабызга баратам+.

29Ошондо шакирттери:

– Азыр кыйыр түрдө эмес, ачык сүйлөдүң. 30Сен баарын билериңе көзүбүз жетти. Эми бир нерсе сураштын кереги да жок. Ошондуктан Кудайдан келгениңе ишенебиз, – дешти+.

31Ыйса аларга мындай деп жооп берди:

– Эми ишенесиңерби? 32Силер туш-тарапка чачырап, ар кимиң үйлөрүңөргө качып кете турган убакыт келе жатат, ал тургай келип да калды. Мени жалгыз таштап кетесиңер. Бирок Мен жалгыз эмесмин, себеби Атабыз Менин жанымда+. 33Мен буларды силер Мени менен тыгыз байланышта болуп, жаныңар тынчтыкка бөлөнсүн деп айттым. Бул дүйнөдө азап чегесиңер, бирок кайраттуу болгула: Мен бул дүйнөнү жеңдим+.

17

Ыйсанын шакирттери үчүн сыйынуусу

17^1Ыйса ушуну айтып бүткөндөн кийин, көккө карап туруп мындай деди:

– Оо, Ата, убакыт-саатым келип калды. Уулуң Сенин улуулугуңду көрсөтө алсын үчүн Аны улуулукка бөлөйгөр+. 2Себеби Ага берген адамдарыңдын баарына түбөлүк өмүр берсин деп, бардык адамзаттын үстүнөн болгон бийликти Анын колуна өткөзүп бердиң+. 3Түбөлүк өмүр бул – бирден бир чыныгы Кудай болгон Сени жана Өзүң жиберген Ыйса Машаякты таануу. 4Мага тапшырган ишиңди аяктап, жерде улуулугуңду көрсөттүм. 5Дүйнө жаратыла электе жаныңда жүрүп, улуулукка бөлөнгөм элем. Оо, Атаке, эми да, жаныңда болгонумда, ошол улуулугуңа кайрадан бөлөйгөр+.

6Бул дүйнөдөн тандап берген адамдарыңа Мен Өзүңдү тааныттым. Алар Сага таандык эле, Мага бердиң. Алар Сенин сөзүңдү көкүрөктөрүнө түйүп алышты. 7Мага тапшырганыңдын баары тең Сенден чыкканына эми алардын көздөрү жетти. 8Себеби Мен Сенин сөзүңдү жеткиздим эле, алар кабыл алышты. Сенден келгенимди чындап түшүнүп, Мени Өзүң жибергениңе ишеништи+.

9Бул дүйнө үчүн эмес, Өзүң Мага табыштаган адамдар үчүн өтүнүп жатам. Себеби алар Сага таандык+. 10Мендегинин баары Сеники, Сендегинин баары Меники эмеспи. Ошол себептүү алар аркылуу Мен улуулукка бөлөндүм+. 11Мындан ары Мен жерде калбай, Сага бара жатам, бирок алар жерде калышат. Оо, ыйык Ата! Өзүң Мага берген ысмың аларга калканыч болсун! Биз сыяктуу алар да бир болушсун+. 12Араларында жүргөнүмдө, Мага берген ысмыңдын кудурети менен аларды коргоп, аман сактап жүрдүм. Шору куруй турган бир адамдан башка бирин жоготкон жокмун. Ыйык Жазууда айтылган ошол адамдын кылчу иши ушундайча ордунан чыкмак+. 13Эми болсо Өзүңө бара жатам. Бирок Менин кубанычым толугу менен аларда болсун деп, бул сөздөрүмдү азырынча, жерде экенимде айтып турам+. 14Аларга Сенин сөзүңдү жеткиздим.

Мага окшоп, алар да бул дүйнөгө караштуу эмес, ошондуктан дүйнө аларды жек көрүп калды+. 15Аларды бул дүйнөдөн алып чык деген жерим жок, азгыруучудан сактай көр деп гана сурап турам+. 16Булар да Мен сыяктуу бул дүйнөгө караштуу эмес. 17Аларды акыйкатың менен Өзүңө багыштап, ыйык кыл. Сенин сөздөрүң – акыйкат. 18Сен бул дүйнөгө Мени жөнөткөндөй, Мен да аларды бул дүйнөгө жөнөттүм+. 19Сага өздөрүн чындап багыштасын деп, алар үчүн Сага Мен Өзүмдү багыштайм.

Ыйсанын келечектеги шакирттери үчүн сыйынуусу

20Менин жанымдагы шакирттерим үчүн гана эмес, алардын айткандары аркылуу Мага ишенип кала турган бардык адамдар үчүн да өтүнүп турам. 21Оо, Атаке! Мени Сен жибергениңе адамзаттын ишенүүсү үчүн, Сенин Мени менен, ал эми Менин Сени менен тыгыз байланышта турганыбыздай ишенүүчүлөр да экөөбүз менен тыгыз байланышта туруп, баары тең бир болушса экен. 22Алар да биз сыяктуу бир болсун деп, Мага берген улуулугуңду аларга бердим+. 23Мен булар менен, Сен болсо Мени менен тыгыз байланыштасың. Мени Сен жибергендигиңе, Мени кандай жакшы көрсөң, аларды да ошондой жакшы көрөрүңө адамзаттын көзү жетсин үчүн Мага ишенүүчүлөр ушундай толук биримдикке жетишсин. 24Атаке, Мага тапшырган адамдарыңдын Мен болчу жерде болушун каалайм. Сени жакшы көргөндүгүмдөн аалам жарала электе эле Мага улуулукту тартуулаган элең. Ошол улуулукту алар да көрүшсө экен+. 25Оо, адилеттүү Ата! Бул дүйнөдөгүлөрдүн көбү Сени таанышпайт, бирок Мен тааныйм. Мени Сен жибергениңе шакирттеримдин да көздөрү жетти+. 26Мен аларга ким экениңди ачып берип, мындан ары да ача бермекчимин. Ылайым Мага деген мээримиң алардын ичинде болсун, Мен да алардын жүрөгүнөн орун алайын+.

18

Ыйсанын кармалышы

18^1•Ыйса сыйынып бүтүп, шакирттери менен бирге шаардын сыртына чыкты да, Кедрон сайынын ары жак бетине өттү. Ал жакта бир бак бар эле. Ал шакирттерин ээрчитип, ошонун ичине кирди+. 2Ыйса бул жерде шакирттери менен тез-тез жолугушуп тургандыктан, Ага чыккынчылык кылуучу Жүйүт да бул жерди билчү+. 3Ал римдик аскердин бир тобун жана жогорку динкызматчылар менен фарисейлер берген бир нече сакчыларды ээрчитип келди. Алардын колунда чырак, шамана жана курал бар эле+. 4Алдында эмне күтүп турганын билген Ыйса бактын ичинен чыгып, алардан:

– Кимди издеп жүрөсүңөр? – деп сурады+.

5Алар:

– Назареттик Ыйсаны! – деп жооп беришти.

Ыйса:

– Мен дал Ошонун Өзүмүн! – деди.

Саткын Жүйүт да ошолор менен турган эле. 6Ыйсанын «Мен дал Ошонун Өзүмүн!» дегенин угушканда, алар кетенчиктешип, жерге жыгылышты. 7Ыйса аларга кайрадан:

– Кимди издеп жүрөсүңөр? – деди.

– Назареттик Ыйсаны, – дешти алар.

– 8Мен дал Ошонун Өзүмүн дедим го! Эгерде издегениңер Мен болсом, анда жанымдагыларды коё бергиле! – деди Ыйса.

9Ыйсанын «Мага бергендериңдин бир да бирин жоготкон жокмун» деп айтканы ушундайча аткарылды+. 10Ошондо Ысман-Петир канжарын кынынан сууруп алып, башкы динкызматчынын кулунун оң кулагын шылый чапты. (Кулдун аты Малк эле.)+
11Бирок Ыйса Петирге:

– Канжарыңды кынына сал! Же Атабыздын эркин аткарбашым керек деп ойлойсуңбу? – деди+.

Петирдин «Ыйсаны тааныбайм» деп үч жолу айтышы

12•Аскер тобу менен миңбашы жана иудей башчыларынын сакчылары Ыйсаны кармап алып, колун байлашты. 13Аны алды менен Анаска алып барышты. Ал ошол мезгилде башкы динкызматчы болуп турган Каяптын кайнатасы эле+. 14«Бүтүндөй эл ойрон болгондон көрө, ошол эл үчүн бир адамдын өлгөнү жакшы» деп иудей башчыларына кеңеш берген Каяп ушу болчу+.

15Ысман-Петир менен дагы бир шакирт Ыйсанын артынан жүрүп отурушту. Бул шакирт башкы динкызматчынын таанышы болгондуктан анын үйүнүн короосуна Ыйса менен бирге кирди. 16•Петир болсо дарбазанын сыртында калды. Башкы динкызматчынын таанышы болгон жанагы шакирт сыртка чыгып, дарбазачы малай кыз менен сүйлөшүп, Петирди да ичкериге киргизип алды. 17Малай кыз Петирден:

– Сен да ушу кишинин шакирти эмессиңби? – деп сурады.

Петир:

– Жок, – деп макул болгон жок.

18Күн суук болгондуктан, кулдар менен сакчылар от жагып, тегеректеп, жылынып турушту. Петир да ошолордун арасында жылынып турду.

19•Башкы динкызматчы Ыйсадан Анын шакирттери жана берген таалими жөнүндө сурады. 20Ыйса мындай деп жооп кайтарды:

– Мен эл алдында ачык айтып келдим. Ар дайым синагогада, ийбадаткананын короосунда таалим берип жүрдүм. Мен эч нерсени жашыруун айткан жокмун+. 21Эмнеге Менден сурап жатасыз? Сөзүмдү уккандардан сураңыз, Менин эмне айтып жүргөнүмдү алар билишет.

22Ыйса муну айтканда, ошол жерде турган сакчылардын бири Аны жаака чапты да:

– Эй, башкы динкызматчыга да ушинтип жооп бересиңби? – деди.

–+
23Туура эмес айтсам, далилдеп бер, эгер туура болсо эмнеге уруп жатасың? – деди Ыйса ага.

24Ушундан кийин Анас Ыйсаны байлануу бойдон башка башкы динкызматчы – Каяпка жиберди. 25Оттун табына жылынып турган Ысман-Петирден жанындагылар:

– Сен да тигинин шакирттеринен эмессиңби? – деп сурашты.

Ал:

– Жок, – деп дагы макул болбоду.

26Ошондо башкы динкызматчынын кулдарынын бири, Петир кулагын шылый чапкандын тууганы:

– Сени бакта тигинин жанынан көрбөдүм беле, – деди+.

27Петир үчүнчү ирет танды. Так ошол кезде короз кыйкырды+.

Ыйса Пилаттын алдында

28•Таң заарда иудей башчылары Ыйсаны Каяптын үйүнөн римдик губернатордун акимчилигине алып келишти. Дин боюнча башка улуттагылардын жайына кирүү адамды арам кылгандыктан, жогорку динкызматчылар акимчиликтин босогосун атташпады. Антпесе алар Куткарылуу майрамындагы тамакка катыша албай калмак+. 29Ошондуктан Пилат аларга өзү чыгып:

– Бул кишиге кандай айып коюп турасыздар? – деп сурады+.

30Алар ага:

– Бул кылмышкер болбосо алдыңызга алып келбейт элек, – деп жооп беришти.

31Пилат:

– Аны өзүңүздөр алып кетип, өз мыйзамыңыздар боюнча соттой бериңиздер! – деди.

Иудей башчылары:

– Бизде бирөөнү өлүм жазасына тартуу укугу жок, – дешти.

32Өзүнүн кандай өлүүгө тийиштүү экенин алдын ала айткан Ыйсанын пайгамбардык сөзү ушундайча аткарылды+. 33Пилат акимчиликтин ичине кайра кирип, Ыйсаны чакыртып алды да:

– Иудейлердин падышасы сенсиңби? – деп сурады+.

34Ыйса:

– Бул сөз өзүңүздөн чыктыбы же бул ушундай деп Мен тууралуу сизге башкалар айттыбы? – деди.

35Пилат:

– Мен, эмне, иудей белем! Сени мага өзүңдүн элиң менен жогорку динкызматчылар кармап келишти. Эмне иш кылып койдуң эле? – деп сурады.

36Ыйса:

– Менин падышалыгым бул дүйнөгө таандык эмес. Эгер бул дүйнөгө таандык болсо, кызматкерлерим Мени иудей башчыларынын колуна түшүрбөө үчүн күрөшмөк. Бирок Менин падышалыгым бул дүйнөгө таандык эмес, – деп жооп берди+.

37Пилат андан:

– Демек, падыша экенсиң да? – деп сурады.

Ыйса ага:

– Падыша экенимди өзүңүз айттыңыз. Мен акыйкатты жарыялаш үчүн төрөлдүм жана ошол максат менен дүйнөгө келдим. Ким акыйкат тарабында болсо, Менин үнүмдү угат, – деди.

Пилат:

–+
38Акыйкат деген эмне? – деди да, элге кайра чыгып: – Мен андан эч кандай айып таппай турам+. 39Сиздердин салтыңыздар боюнча Куткарылуу майрамына карата дайыма бир кылмышкерди бошотуп берчү эмес белем. Мен сиздерге «иудейлердин падышасын» бошотуп берейинби? – деди+.

40Ошондо алар бир добуштан:

– Аны эмес, Бараббаны! – деп, кыйкырышты.

Барабба болсо каракчы эле.

19

Жоокерлердин Ыйсаны мазакташы

19^1•Ушундан кийин Пилат Ыйсаны камчы менен сабаттырды. 2Бир топ жоокер тикенектен таажы жасап, Ыйсанын башына кийгизишти да, кочкул кызыл чапанды желбегей жабышты.[*]

– 3Жашасын иудейлердин падышасы! – деп алдына тура калып, шылдыңдашып, Аны жаакка чапкылашты.

4Пилат кайрадан сыртка чыгып:

– Караңыздар, мен муну сиздердин алдыңыздарга алып келе жатам: мен мындан эч кандай күнөө таба албадым, ошону билип коюңуздар, – деди+.

5Тикенек таажы менен кырмызы чапанчан Ыйса сыртка чыкты. Пилат элге:

– Ал киши мына! – деди.

6Жогорку динкызматчылар менен алардын сакчылары Ыйсаны көргөндө:

– Жыгачка кадап сал аны, жыгачка! – деп кыйкырышты.

Пилат аларга:

– Силер кадагыла! Мен андан эч кандай күнөө таппадым! – деди.

7Жогорку динкызматчылар ага:

– Бизде мыйзам бар, ошол мыйзам боюнча бул өлүүгө тийиш. Себеби бул өзүн Кудай Уулумун деп, Кудайга акарат келтирип жүрөт, – дешти+.

8Пилат муну укканда, мурункудан бетер коркуп кетти. 9Ал Ыйсаны кайрадан акимчиликтин ичине алып кирди да:

– Сен кайдан келдиң? – деп сурады.

Бирок Ыйса ага жооп берген жок.

–+
10Мени менен сүйлөшкүң келбейби, ыя? Сени бошотуп жиберүү да, жыгачка кадап салуу да менин колумда экенин билбейсиңби? – деди.

– 11Көктөн берилбесе, Мага бийлигиңиз жүрбөс эле. Ошондуктан Мени кармап бергендин күнөөсү сиздикинен көбүрөөк, – деди+.

12Ушул сөздөн кийин Пилат Ыйсаны бошотуунун айласын ойлоду, бирок иудей башчылары:

– Эгер бошотуп жиберсең, Рим падышасына дос эмессиң! Өзүн өзү падышамын деген ар ким падышага каршы, – деп кыйкырышты+.

13Ушул сөздөн кийин Пилат Ыйсаны сыртка чыгартып, Ташаянттагы (бул аянттын эврейче аталышы – Габата) сот орундугуна отурду. 14Бул Куткарылуу майрамынан бир күн мурда, түшкө маал болгон эле. Пилат иудей башчыларына:

– Мына, падышаңыздар! – деди.

15Бирок алар:

– Алып кет аны! Алып кет! Кадап сал жыгачка! – деп чуулдашты.

Пилат аларга:

– Мен жыгачка падышаңыздарды кадайынбы? – деп суроо берди.

Жогорку динкызматчылар:

– Биздин Рим падышасынан башка эч кандай падышабыз жок, – деп жооп беришти.

16Акырында Пилат алардын айткандарына көнүп, Ыйсаны айкаш жыгачка кадоого буйрук берди.

Ыйсанын айкаш жыгачка кадалышы

Ыйсаны кармап алып кетишти. 17•Ал Өз айкаш жыгачын Өзү көтөрүп, шаардан чыкты да, «Баш сөөк жайы» деген жерге карай бет алды. Бул жердин эврейче аталышы – Голгота.

18Жоокерлер жазалана турган дагы эки адамдын ортосуна Ыйсаны коюп, айкаш жыгачка кадашты да, өйдө көтөрүп коюшту. 19Пилат такта жасаттырып, айкаш жыгачтын өйдө жагына бекиттирди. Тактада «Бул – назареттик Ыйса, иудейлердин падышасы» деген жазуу бар эле.

20Муну көптөгөн адамдар окушту, себеби Ыйса жыгачка кагылган жер шаардан алыс эмес эле, анын үстүнө жазуу эврейче, латынча жана грекче болчу+. 21Жогорку динкызматчылар Пилатка келип, мындай дешти:

– «Иудейлердин падышасы» эмес, «Мынабу иудейлердин падышасымын деди» деп жазыңыз.

22Пилат ага:

– Бүттү, мен жазарымды жазып койдум, – деп жооп берди.

23Жоокерлер Ыйсаны жыгачка кадагандан кийин, анын сырт кийимин төрткө бөлүп алышты. Көйнөгүн да алышты. Көйнөк башынан аягына чейин токулуп жасалган эле. 24Андыктан алар бири бирине:

– Муну айрыбастан чүчү кулак кармашып, кимге тиерин билелик, – дешти.

Ыйык Жазууда «кийимимди бөлүп, өз ара чүчү кулак кармап жатышат»[*] деп айтылган үчүн алар ушундай кылышкан эле.

25Ыйса керилген айкаш жыгачтын жанында Анын энеси, таежеси, Клеоптун аялы – Мариям жана магдалалык Мариям карап турушкан+. 26Ыйса энеси менен анын жанында турган, өзгөчө жакшы көргөн шакиртин көргөндө, энесине:

– Эми мынабу сиздин балаңыз болсун! – деди+.

27Андан кийин шакиртине:

– Эми бул аял сенин энең болсун! – деди.

Ошол сааттан баштап шакирти Ыйсанын энесин өз үйүнө алды.

28•Ыйса бардык тийиштүү нерселердин ордуна келгенин билип, Ыйык Жазуудагы сөздүн ырасталышы үчүн:

– Суусадым, – деди.

29Ал жерде начар шарап куюлган кумара турган эле. Ошондо бир соргучту андагы кычкыл ичимдикке малып, иссоп бутагына бекитишти да Ыйсанын оозуна такашты. 30Ыйса аны татып көрүп:

– Аткарылды! – деди да, башы шылк этип, жан берди.

31Бул окуя жума күнү болуп, эртеси дем алыш күн эле. Иудей башчылары айкаш жыгачка кадалгандардын сөөктөрү дем алыш күнү жыгачтарда илинген бойдон калышын каалашпады. Ошондуктан Пилатка барышып, алардын шыйрактарын сындыра чаап, сөөктөрүн жыгачтан түшүрүп, алып таштоосун суранышты+.

32Ошентип жасоолдор келишти да, Ыйса менен бирге кадалган эки кишинин шыйрактарын сындыра чабышты. 33Ыйсага келишип, Анын өлүп калганын көргөн соң, шыйрагын сындырышпады. 34Бирок жасоолдордун бири Ыйсанын бооруна найзасын малып алды. Ошол замат кан менен суу чыкты+.

35Муну өз көзү менен көргөн киши силерди да ишенсин деп ушуларды жазды. Анын сөздөрү чын. Ал чындыгын айтып жатканын билет+. 36Ыйык Жазуудагы «Анын бир да сөөгү сынбайт!»[*] деген сөз орундалууга тийиш эле, ошол үчүн ушундай болду+. 37Ыйык Жазуулардын дагы бир жеринде: «Алар өздөрү сайып салган кишини көрүшөт»[*] деп жазылган.

Ыйсанын көргө коюлушу

38•Мындан кийин ариматиялык Жусуп деген киши Пилатка барды. Ал Ыйсанын шакирти болгону менен, мунусун иудей башчыларынан жашырып жүргөн болчу. Эми ал Пилаттан Ыйсанын сөөгүн көргө коюу үчүн алып кетүүгө уруксат берүүсүн суранды. Пилат макулдугун бергенде, Жусуп барып, сөөктү алып кетти+. 39Мурда бир жолу Ыйсага түн ичинде келип кеткен Никадим да маркумга сүйкөй турган мүр чайыры менен алой майынын жүз кадактай аралашмасын алып, ушул жерге келди+. 40Иудейлердин сөөк коюу салты боюнча алар маркумдун сөөгүн өздөрү алып келген жыттуу заттар менен шыбап, ак кепинге орошту+. 41Ыйса кадалган тушта бир бак болор эле, анда али эч ким коюла элек, жаңы оюлган бир көр[*] бар болчу. 42Дем алыш күн жакындап, анын үстүнө көр да жакын жерде болгондуктан, алар Ыйсанын сөөгүн ошонун ичине коюшту.

20

Ыйсанын тирилиши

20^1•Жуманын биринчи күнү таң азанда магдалалык Мариям көргө келип, анын оозун бекиткен таштын ордунан жылдырылып калганын көрдү+. 2Ал Ысман-Петир менен Ыйсанын өзгөчө сүйгөн шакиртине жүгүрүп барып, аларга:

– Эгебизди көрдөн алып кетишиптир! Кай жерге коюшканын билбейбиз – деди+.

3Петир менен ошол шакирт дароо шаардан чыгып, көргө бет алышты. 4Экөө тең чуркаган бойдон жөнөп, бирок алиги шакирт Петирден ылдамыраак жүгүргөндүктөн, көргө биринчи жетти. 5Анан эңкейип кепиндин жатканын көрдү да, бирок ичине кирбеди. 6-7Ошол кезде анын артынан Ысман-Петир да жетип келип, түз эле көргө кирди. Ал да кепин менен Ыйсанын башын орогон сүлгүнүн жатканын көрдү. Бирок сүлгү кепин менен бирге эмес, оролуу боюнча бөлөк жаткан экен. 8Анан биринчи болуп келген алиги шакирт көргө кирди. Ал көрдү да ишенди. 9Ал кезде алар Ыйык Жазуулар боюнча Анын өлүмдөн кайра тирилүүгө тийиш экендигин алиге чейин түшүнүшө элек эле+. 10Ушундан кийин шакирттери үйлөрүнө кайтышты.

Ыйсанын магдалалык Мариямга көрүнүшү

11•Мариям болсо үңкүрдүн жанында ыйлап турду. Ыйлап жатып, ал эңкейип, көрдүн ичин карады. 12Ичинен ал ак кийимчен эки периштени көрдү. Бирөө Ыйсанын сөөгү коюлган жердин баш жагында, экинчиси аяк жагында отурган экен+. 13Периштелер ага:

– Аялзаты, неге ыйлап турасың? – дешти.

Ал периштелерге:

– Эгемди алып кетишиптир, эми кай жерге коюшканын билбейм, – деди.

14Ушуну айткандан кийин артына бурулган ал Ыйсанын турганын көрдү, бирок тааныбады+. 15Ыйса андан:

– Аялзаты, неге ыйлап турасың? Кимди издеп жүрөсүң? – деп сурады.

Мариям аны багбан экен деп ойлоп:

– Мырза, аны алып кеткен сиз болсоңуз, кай жерге койгонуңузду айтыңызчы, мен алып келейин, – деди+.

16Ошондо Ыйса ага:

– Мариям, – деди.

Мариям Ыйсага бурулуп, эврейче:

– Раббуни! – деди. Бул сөз «устатым» деп которулат.

17Ыйса ага:

– Мени кармаба, себеби Мен али Атабызга көтөрүлө элекмин. Боордошторума барып, Менин Атама – силердин да Атаңарга, Менин Кудайыма – силердин да Кудайыңарга көтөрүлөрүмдү айт! – деди+.

18Магдалалык Мариям шакирттерге барып, Эгебизди көргөнүн жана Анын бул айткандарын кабарлап, айтып берди.

Ыйсанын шакирттерине көрүнүшү

19•Ошол эле күнү кечинде Ыйсанын шакирттери бир үйгө чогулушуп, иудей башчыларынан корккондуктан, эшиктерин бекитип отурушкан эле. Капилеттен Ыйса ортосунда пайда болуп:

– Ассалом алейкум! – деди.

20Ыйса муну айткандан кийин, аларга эки колундагы жана боорундагы жараттарын көрсөттү. Шакирттери Эгесин көрүшкөнүнө өтө кубанып кетишти.

– 21Ассалом алейкум! – деди Ыйса экинчи ирет. – Асмандагы Атабыз Мени жиберген сыяктуу, Мен да силерди дүйнөгө жиберем. –+
22Ушундай деп, Ал шакирттерине демин үйлөп мындай деди:

– Ыйык Рухту кабыл алгыла!+
23Кимдин күнөөсүн кечирсеңер, кечирилет, ал эми кимдин күнөөсүн кечирбесеңер, аларды Кудай да кечирбейт+.

24Он эки шакирттин бири Том-Эгиз, Ыйса келген кезде алардын арасында жок эле+. 25Башка шакирттер:

– Биз Эгебизди көрдүк, – дешкенде, ал: – Мен анын колунан кагылган мыктардын ордун көрүп, манжамды мыктардын изине, колумду бооруна тийгизмейинче, тирилгенине эч ишенбейм, – деди.

26Бир жумадан кийин Ыйсанын шакирттери дагы ошол үйгө чогулушту, Том да алар менен бирге болчу. Эшик бекитилүү эле, бирок Ыйса келди да, ортого туруп:

– Ассалом алейкум! – деди.

27Андан кийин Томго кайрылып:

– Менин колума манжаңды тийгизип, колумду боорума коюп көр да, ишенбөөчү болбой, ишенүүчү бол! – деди.

28Том ага:

– Эгем менин! Кудайым менин! – деди+.

29Ыйса ага:

– Том, сен Мени көргөндүгүңдөн ишенип жатасың, бирок көрбөй туруп ишенгендер кандай бактылуу, – деди+.

30Ыйса шакирттеринин көз алдында бул китепте жазылбаган башка дагы көптөгөн ажайып-жышаандарды көрсөттү+. 31Ал эми мунун баары силер Ыйсанын Машаяк, Кудай Уулу экенине ишенип, ишенгениңерден улам чыныгы өмүргө ээ болсун деген максат менен жазылды+.

21

Ыйсанын көл жээгинен шакирттерине көрүнүшү

21^1Мындан кийин Ыйса Тиберия көлүнүн жээгинде дагы бир жолу шакирттерине көрүндү. Бул мындайча болду:+
2Ысман-Петир, Том-Эгиз, Галилеядагы Каана шаарынан чыккан Натанайыл, Зебедейдин уулдары жана Ыйсанын дагы эки шакирти бирге жүрүшкөн.

–+
3Балык кармаганы баратам, – деди Ысман-Петир аларга.

Алар:

– Биз да барабыз, – дешти да, сыртка чыгып, кайыкка түшүштү.

Бирок бул түнү алар эч нерсе кармай алышпады.

4Таң эрте Ыйса жээкте турган эле. Шакирттери болсо анын Ыйса экенин билишкен эмес+. 5Ыйса аларга:

– Эй, балдар, балыгыңар барбы? – деди.

– Жок! – деп жооп беришти шакирттери.

–+
6Торду кайыктын оң жагына салгыла, ошондо кармайсыңар, – деди Ыйса.

Алар торун таштап, түшкөн балыктын көптүгүнөн кайра тартып чыгара алышпады+. 7Ошол кезде Ыйсанын жакшы көргөн шакирти:

– Бул Эгебиз го, – деди Петирге.

«Бул Эгебиз!» дегенди укканда, сырт кийимсиз жүргөн Ысман-Петир көйнөгүн байлана калып, сууга секирди+. 8Башка шакирттери болсо кайык менен жээкке жөнөштү, анткени алар жээктен алыс эмес, жаа атымдай[*] аралыкта жүрүшкөн. Ошентип алар балыкка толгон торду сүйрөтүп келишти. 9Жээкке чыкканда, чоктун үстүндөгү балык менен нанды көрүштү. 10Ыйса аларга:

– Балыгыңардан алып келгиле! – деди.

11Ысман-Петир кайыкка барып, чоң балыкка толгон торду жээкке тартып чыгарды. Тордо жүз элүү үч чоң балык бар экен. Балык ушунча көп болсо да, тор жыртылбаптыр. 12Ыйса аларга:

– Эми келип тамактангыла! – деди.

Шакирттеринин эч кимиси «сен кимсиң?» деп суроого батынышпады. Бул киши өздөрүнүн Эгеси экендигин алар билип калышкан. 13Ыйса басып келип, нанды алып, аларга берди. Балыктан да берди. 14Бул Ыйсанын өлүмдөн кайра тирилгенден берки шакирттерине үчүнчү жолу келүүсү эле+.

Ыйсанын Петирге берген тапшырмасы

15Алар тамактанып алгандан кийин Ыйса Ысман-Петирден:

– Жакан уулу Ысман, буларга караганда Мени сен көбүрөөк сүйөсүңбү? – деп сурады.

– Ооба, Эгем, жакшы көргөнүмдү Өзүң деле билесиң, – деди Петир.

Ошондо Ыйса ага:

– Козуларымды бак! – деди.

16Ыйса андан экинчи ирет:

– Жакан уулу Ысман, сен Мени жакшы көрөсүңбү? – деп сурады.

Петир:

– Ооба, Эгем, жакшы көргөнүмдү Сен билесиң го, – деп жооп кайтарды.

Ыйса ага:

– Койлорумду кайтар! – деди+.

17Ыйса үчүнчү жолу:

– Жакан уулу Ысман, сен Мени жакшы көрөсүңбү? – деп сурады.

«Сен Мени жакшы көрөсүңбү?» деп үчүнчү ирет сурагандыктан Петир капа болуп:

– Эгем, Сен баарын билесиң да, Сени жакшы көрөрүмдү да билесиң, – деди.

Ошондо Ыйса ага мындай деди:

– Койлорумду бак! 18Сага бир чындыкты айтып коёюн: жаш кезиңде кайда баргың келсе, өзүң чеччүсүң, карыганыңда колуңду сунуп бересиң, башка бирөө байлайт да, каалабаган жагыңа алып барат, – деди.

19(Ыйса бул сөздөрдү Петирдин кандайча өлүп, Кудайды улуулукка бөлөөрүн билдирүү үчүн айтты.) Ушундан кийин ага:

– Менин артыман түш! – деди+.

Ыйса жана Анын жакшы көргөн шакирти

20Петир артын карап, Ыйсанын өзгөчө жакшы көргөн шакиртинин ээрчип келатканын көрдү, ал дасторкон башында Ыйсанын жанында жамбаштап жатып: «Эгем, Сени сатып кетчү ким?» – деп сураган шакирт эле+. 21Петир ошол шакиртти көргөндө:

– Эгем, а булчу? – деди.

22Ыйса:

– Кааласам, Мен кайтып келгенче ал ушул жерде болот, аны менен сенин ишиң эмне? Сен болсо Менин артыман түш! – деп жооп берди+.

23Мындан кийин Ыйсага ишенгендердин арасында «бул шакирт өлбөйт» деген сөз тарап кетти. Бирок Ыйса Петирге «өлбөйт» деген эмес, «кааласам Мен кайтып келгенче ал ушул жерде болот, аны менен сенин ишиң эмне?» деген эле.

24Ушунун баарына күбө болуп, жазып алган ошол шакирт.[*] Биз анын жазгандары чындык экенин билебиз+.

Соңку сөз

25Ыйса жасаган дагы башка көп нерселер бар. Алардын баарын бир-бирден жазып чыга турган болсо, анда жазылган китептер, менимче, бул дүйнөгө сыйбай кетмек+.

* 1:21 Кыямат сотуна чейин келет деп Ыйык Жазууда айтылган пайгамбар Малахия 4:5.

* 1:21 Кудай «жиберем» деп убада кылган Мусага окшогон өзгөчө Пайгамбар. Мыйз. 18:15.

* 1:23 Ышая 40:3.

* 1:42 Кефа деген арамей сөзү грекче – «Петир».

* 2:17 Забур 68:10.

* 4:20 Гаризим тоосунда самариялыктардын ийбадатканасы болгон.

* 5:3 Китептин аягындагы «Тексттик варианттарды» караңыз.

* 6:7 Бир күмүш теңге жумушчунун бир күндүк эмгек акысына барабар болгон.

* 6:45 Ышая 54:13.

* 7:27 Алар Ыйсанын назареттик экенин билишчү.

* 7:40 1:21 ди караңыз.

* 8:5 Леб. 20:10; Мыйз. 22:22 – 24.

* 8:17 Мыйз. 19:15.

* 10:34 Забур 81:6.

* 12:13 Бул «бизди куткарагөр» деген сөз.

* 12:13 Забур 117:25 – 26.

* 12:15 Закир 9:9.

* 12:31 Бул дүйнөнүн башкаруучусу деп шайтанды айтып жатат.

* 12:38 Ышая 53:1.

* 12:40 Ышая 6:9 – 10.

* 13:18 Забур 40:10.

* 15:25 Забур 34:19, 68:5.

* 19:2 Падышалар кийүүчү кочкул кызыл түстөгү чапан.

* 19:24 Забур 21:19.

* 19:36 Забур 33:21.

* 19:37 Закир 12:10.

* 19:41 Иудейлер өлгөн адамдын сөөгүн асканын бооруна оюлган үңкүр көрүстөндөргө коюшчу.

* 21:8 90 метрге жакын аралыкта.

* 21:24 Салт боюнча, бул китептеги «Ыйсанын өзгөчө сүйгөн шакирти», «ошол шакирт», «алиги шакирт» деген сөздөр Ыйсанын шакирти – Жаканды билдирет.

+ 1:1 Башт. 1:1, Аян 19:13, Жкн. 20:28, 1 Жкн. 5:20, Флп. 2:6

+ 1:3 1 Кор. 8:6, Кол. 1:16, Эвр. 1:2

+ 1:4 Жкн. 5:26, Жкн. 11:25, 1 Жкн. 1:2, 1 Жкн. 5:11, Жкн. 8:12, Жкн. 9:5, Жкн. 12:46

+ 1:6 Мт. 3:1, Мк. 1:4, Лк. 1:80, Лк. 3:2

+ 1:7 Жкн. 3:26, Жкн. 5:33, Жкн. 10:41, Жкн. 20:31, Элч. 19:4

+ 1:9 1 Пет. 2:9

+ 1:11 Жкн. 5:43

+ 1:12 Мт. 5:9, 1 Жкн. 3:1, 1 Жкн. 5:1, Рим. 8:14

+ 1:13 Жкн. 3:3, Жкп. 1:18

+ 1:14 1 Жкн. 4:2, 2 Жкн. 1:7, 1 Тим. 3:16, Эвр. 2:14

+ 1:15 Мт. 3:11

+ 1:17 Жкн. 7:19, Жкн. 14:6

+ 1:18 Жкн. 6:46, 1 Жкн. 4:12, Кол. 1:15, 1 Тим. 6:16

• 1:19 Мт. 3:1-12, Мк. 1:2-8, Лк. 3:15-17
+ 1:20 Элч. 13:25
+ 1:21 Мт. 17:12-13, Лк. 1:17,
+ 1:29 1 Пет. 1:19, 1 Жкн. 2:2, 1 Жкн. 4:10
+ 1:31 Лк. 1:17
+ 1:32 Мт. 3:16, Мк. 1:10, Лк. 3:22
+ 1:33 Элч. 1:5
+ 1:35 Мт. 11:2, Мк. 2:18, Лк. 11:1
+ 1:36 Жкн. 1:29
+ 1:38 Жкн. 18:4, Жкн. 18:7
+ 1:40 Мт. 4:18-20, Мк. 1:16-20, Лк. 5:2-11
+ 1:41 Жкн. 4:25

+ 1:42 Мт. 16:18, Мк. 3:16, Гал. 1:18, 1 Кор. 1:12

+ 1:44 Жкн. 12:21

+ 1:45 Жкн. 21:2, Лк. 24:27, Мт. 2:23, Лк. 2:39

+ 1:47 Рим. 9:6
+ 1:49 Мт. 27:11, Мт. 27:42, Жкн. 11:27
+ 1:51 Башт. 28:12,
+ 2:1 Жкн. 4:46, Жкн. 21:2

+ 2:4 Мк. 14:41, Жкн. 7:6, Жкн. 7:30, Жкн. 8:20, Жкн. 13:1

+ 2:6 Жкн. 3:25

+ 2:12 Мк. 3:31, Мк. 6:3, Жкн. 7:3, Элч. 1:14, 1 Кор. 9:5, Гал. 1:19

• 2:13 Мт. 21:12-13, Мк. 11:15-17, Лк. 19:45-46

+ 2:13 Жкн. 6:4, Жкн. 11:55
+ 2:16 Лк. 2:49
+ 2:18 Жкн. 4:48, Жкн. 6:30, 1 Кор. 1:22

+ 2:19 Мк. 8:31, Мк. 14:58, Мк. 15:29, Жкн. 10:18

+ 2:22 Лк. 24:8, Жкн. 12:16
+ 2:23 Жкн. 11:45
+ 3:1 Жкн. 7:50, Жкн. 19:39

+ 3:5 Мк. 16:16, Элч. 2:38, Мт. 5:20, 1 Кор. 15:50

+ 3:13 Жкн. 6:38, 1 Кор. 15:47, Эф. 4:9

+ 3:14 Жкн. 8:28, Жкн. 12:32

+ 3:16 Рим. 5:8, Эф. 2:4, 1 Жкн. 3:1, 1 Жкн. 4:10

+ 3:17 Жкн. 8:15, Жкн. 12:47
+ 3:18 Мк. 16:16
+ 3:19 Жкн. 1:4, Жкн. 8:12, Жкн. 7:7
+ 3:20 Эф. 5:13
+ 3:22 Жкн. 4:1-2
+ 3:24 Мт. 11:2, Мк. 6:17-18, Лк. 3:19-20
+ 3:25 Жкн. 2:6
+ 3:26 Жкн. 1:7, Жкн. 5:33
+ 3:27 1 Кор. 4:7
+ 3:28 Мк. 1:2, Жкн. 1:20

+ 3:29 Мт. 9:15, Мт. 25:1-13, Аян 19:7, Аян 21:2, Мт. 9:15, Мк. 2:19

+ 3:33 Жкн. 8:26
+ 3:35 Мт. 3:17, Мт. 17:5, Жкн. 5:20
+ 3:36 Жкн. 5:24, Жкн. 6:40, 1 Жкн. 5:12-13
+ 4:2 Жкн. 3:22
+ 4:3 Жкн. 2:11-12
+ 4:4 Лк. 9:52-53
+ 4:5 Башт. 33:19, Башт. 48:22
+ 4:14 Жкн. 7:38
+ 4:19 Жкн. 9:20
+ 4:20 Башт. 12:6-7, Башт. 33:18, Бий. 9:7,
+ 4:22 Элч. 13:23, Рим. 3:1-2
+ 4:23 Рим. 8:15, Эф. 6:18,
+ 4:24 2 Кор. 3:17
+ 4:25 Жкн. 1:41, Мт. 11:2,
+ 4:26 Жкн. 9:37

+ 4:34 Жкн. 5:30, Жкн. 6:38, Жкн. 9:4, Жкн. 14:31

+ 4:35 Мт. 9:38, Лк. 10:2
+ 4:36 1 Кор. 3:6-9
+ 4:42 Жкн. 1:29, 1 Жкн. 4:14
+ 4:44 Мт. 13:57, Мк. 6:4, Лк. 4:24
+ 4:45 Жкн. 2:23
+ 4:46 Жкн. 2:1, Жкн. 21:2, Жкн. 2:12
+ 4:48 Жкн. 2:18, Жкн. 6:30, 1 Кор. 1:22
+ 4:53 Мт. 8:13, Элч. 16:34, Элч. 18:8
+ 4:54 Жкн. 2:11
+ 5:8 Мт. 9:6-7, Мк. 2:11, Лк. 5:24
+ 5:16 Жкн. 15:20
+ 5:18 Жкн. 7:1, Флп. 2:6

+ 5:20 Мт. 3:17, Мт. 17:5, Жкн. 3:35, Жкн. 10:17, Жкн. 15:9, Жкн. 17:26

+ 5:21 Рим. 8:11, 1 Кор. 15:45

+ 5:22 Жкн. 17:2, Элч. 10:42

+ 5:23 Мт. 10:40, Лк. 10:16, Жкн. 13:20, Жкн. 15:23

+ 5:24 Жкн. 3:36, Жкн. 6:40, Жкн. 20:31, 1 Жкн. 5:9-13, 1 Жкн. 3:14

+ 5:25 Мт. 27:52-53, Эф. 2:1, Эф. 2:5

+ 5:26 Жкн. 1:4, Жкн. 11:25, 1 Жкн. 1:2, 1 Жкн. 5:11

+ 5:28 Жкн. 11:25, Жкн. 11:43
+ 5:30 Мк. 14:36, Жкн. 6:38, Жкн. 8:16
+ 5:31 Жкн. 8:13
+ 5:33 Жкн. 1:7, Жкн. 3:26, Жкн. 10:41
+ 5:35 Мт. 5:16, 2 Пет. 1:19
+ 5:36 Жкн. 8:18, Жкн. 10:25, 1 Жкн. 5:9
+ 5:39 Лк. 24:27
+ 5:41 1 Тес. 2:6

+ 5:43 Жкн. 10:25, Жкн. 12:12, Жкн. 1:11, Жкн. 3:11-12

+ 5:44 Жкн. 12:43
• 6:1 Мт. 14:13-21, Мк. 6:30-44, Лк. 9:10-17
+ 6:4 Жкн. 2:13, Жкн. 11:55
+ 6:5 Жкн. 1:44,
+ 6:8 Жкн. 1:40, Жкн. 1:44
+ 6:11 Мт. 15:36
+ 6:14 Мт. 11:2-3, Жкн. 4:25, Жкн. 11:27
• 6:16 Мт. 14:22-27, Мк. 6:45-52
+ 6:29 1 Жкн. 3:23

+ 6:30 Мт. 12:38, Жкн. 2:18, Жкн. 4:48, 1 Кор. 1:22

+ 6:34 Жкн. 4:15
+ 6:35 Жкн. 4:14, Жкн. 7:37
+ 6:37 Жкн. 17:6

+ 6:38 Жкн. 3:13, 1 Кор. 15:47, Мк. 14:36, Жкн. 5:30

+ 6:39 Мт. 18:14, Жкн. 10:28-29
+ 6:40 Жкн. 3:35, Жкн. 5:24, 1 Жкн. 5:12-13
+ 6:42 Мт. 13:55
+ 6:44 Жкн. 12:32
+ 6:46 Мт. 11:27, Жкн. 1:18
+ 6:51 Жкн. 3:13, Мт. 26:26-28

+ 6:53 Мк. 14:22-24, 1 Кор. 10:16, 1 Кор. 11:27

+ 6:56 Жкн. 15:4-5, 1 Жкн. 3:24
+ 6:62 Мк. 16:19, Лк. 24:51, Элч. 1:9
+ 6:63 2 Кор. 3:6
+ 6:64 Жкн. 13:11
+ 6:69 Мк. 1:24
+ 6:70 Жкн. 13:2, Жкн. 13:27
+ 6:71 Жкн. 18:2-3
+ 7:1 Жкн. 5:18, Жкн. 8:37, Жкн. 11:53

+ 7:3 Мк. 3:31, Мк. 6:3, Жкн. 2:12, Элч. 1:14, 1 Кор. 9:5, Гал. 1:19

+ 7:6 Мк. 14:41, Жкн. 2:4, Жкн. 8:20, Жкн. 13:1

+ 7:7 Жкн. 15:18, Жкн. 3:19
+ 7:13 Жкн. 19:38
+ 7:16 Жкн. 8:28, Жкн. 12:49, Жкн. 14:10
+ 7:18 Жкн. 5:41, Жкн. 8:50
+ 7:19 Жкн. 1:17
+ 7:20 Мк. 3:22, Жкн. 8:48, Жкн. 10:20
+ 7:23 Мт. 12:2, Жкн. 5:16
+ 7:24 Жкн. 8:15
+ 7:27 Жкн. 8:14, Жкн. 9:29, Жкн. 19:9
+ 7:29 Мт. 11:27, Жкн. 8:55

+ 7:30 Жкн. 10:39, Мк. 14:41, Жкн. 2:4, Жкн. 7:6, Жкн. 8:20, Жкн. 13:1

+ 7:31 Жкн. 8:30
+ 7:33 Мк. 14:7, Жкн. 14:19, Жкн. 16:5
+ 7:34 Жкн. 8:21-22, Жкн. 13:33

+ 7:37 Мт. 11:28, Мт. 5:6, Жкн. 4:14, Жкн. 6:35

+ 7:39 Элч. 2:4

+ 7:40 Жкн. 1:21

+ 7:42 2 Шам. 7:12, 2 Шам. 7:16, 1 Шам. 16:1, Мт. 2:1, Лк. 2:4-7

+ 7:43 Жкн. 9:16, Жкн. 10:19
+ 7:48 1 Кор. 1:20, 1 Кор. 2:8
+ 7:50 Жкн. 3:1, Жкн. 19:39
+ 8:6 Лк. 11:54, Лк. 20:20
+ 8:7 Рим. 2:1, Рим. 2:22
+ 8:11 Жкн. 5:14

+ 8:12 Лк. 2:30, Жкн. 1:4, Жкн. 1:9, Жкн. 12:35

+ 8:13 Жкн. 5:31
+ 8:14 Жкн. 13:3, Жкн. 16:28, Жкн. 7:27
+ 8:15 Жкн. 3:17, Жкн. 7:24, Жкн. 12:47
+ 8:16 Жкн. 5:30, Жкн. 16:32
+ 8:18 Жкн. 5:36, 1 Жкн. 5:9
+ 8:19 Мт. 11:27, Жкн. 16:3

+ 8:20 Мк. 14:41, Жкн. 2:4, Жкн. 7:6, Жкн. 13:1

+ 8:21 Жкн. 7:34-35, Жкн. 13:33
+ 8:23 1 Жкн. 4:5, Жкн. 17:14
+ 8:26 Жкн. 15:15, Жкн. 3:33

+ 8:28 Жкн. 3:14, Жкн. 12:32, Жкн. 5:30, Жкн. 7:16

+ 8:29 Жкн. 4:34, Жкн. 6:38

+ 8:30 Жкн. 7:31

+ 8:32 Жкп. 2:12, 1 Пет. 2:16, Рим. 6:18, 1 Кор. 7:22, 2 Кор. 3:17, Гал. 5:1

+ 8:33 Мт. 3:9
+ 8:34 2 Пет. 2:19, Рим. 6:16-20, Тит 3:3
+ 8:35 Башт. 21:10, Гал. 4:30
+ 8:37 Жкн. 5:18, Жкн. 7:1, Жкн. 11:53
+ 8:39 Лк. 19:9

+ 8:44 1 Жкн. 3:8, 1 Жкн. 3:10, 1 Жкн. 3:12, Башт. 3:4, 2 Кор. 11:3, Аян 12:9

+ 8:48 Мк. 3:22, Жкн. 7:20
+ 8:49 Жкн. 5:23
+ 8:50 Жкн. 5:41, Жкн. 7:18
+ 8:51 Жкн. 5:24, Жкн. 11:26

+ 8:54 Эвр. 5:5, Жкн. 17:1, Элч. 3:13, 2 Пет. 1:17

+ 8:55 Жкн. 7:28-29
+ 8:56 Мт. 13:17, Лк. 17:22
+ 8:59 Жкн. 10:31
+ 9:4 Жкн. 4:34, Жкн. 11:9, Жкн. 12:35
+ 9:5 Жкн. 1:4, Жкн. 8:12, Жкн. 12:46
+ 9:6 Мк. 7:33, Мк. 8:23
+ 9:7 Лк. 13:4
+ 9:14 Жкн. 5:9
+ 9:16 Жкн. 7:43, Жкн. 10:19
+ 9:17 Жкн. 4:19, Жкн. 6:14
+ 9:22 Жкн. 7:13, Жкн. 12:42, Жкн. 16:2
+ 9:24 Жаш. 7:19
+ 9:29 Жкн. 7:27, Жкн. 8:14
+ 9:37 Жкн. 4:26
+ 9:40 Рим. 2:19
+ 9:41 Жкн. 15:22, Жкп. 4:17
+ 10:6 Мк. 6:52, Мк. 8:17
+ 10:11 Эвр. 13:20, Жкн. 15:13, 1 Жкн. 3:16
+ 10:12 Мт. 7:15, Элч. 20:29
+ 10:15 Мт. 11:27
+ 10:16 Жкн. 11:52, Лк. 12:32
+ 10:17 Мт. 3:17, Жкн. 5:20
+ 10:18 Жкн. 2:19
+ 10:19 Жкн. 7:43, Жкн. 9:16
+ 10:20 Мк. 3:22, Жкн. 7:20, Жкн. 8:48,
+ 10:23 Элч. 3:11, Элч. 5:12
+ 10:24 Мт. 26:63, Жкн. 1:24-25, Жкн. 1:41
+ 10:25 Жкн. 5:36
+ 10:28 Жкн. 3:16, Жкн. 17:12
+ 10:30 Жкн. 17:11
+ 10:31 Жкн. 8:59
+ 10:33 Мт. 9:3
+ 10:36 Жкн. 3:17, Мк. 2:7, Мк. 14:64
+ 10:38 Жкн. 14:10
+ 10:39 Лк. 4:30, Жкн. 7:30
+ 10:40 Жкн. 1:28
+ 10:41 Жкн. 1:7, Жкн. 3:26, Жкн. 5:33
+ 10:42 Жкн. 7:31
+ 11:1 Лк. 10:38-39
+ 11:2 Жкн. 12:3
+ 11:8 Жкн. 8:59, Жкн. 10:31
+ 11:9 Жкн. 9:4, Жкн. 12:35
+ 11:11 Мт. 9:24, Мк. 5:39,

+ 11:16 Мт. 10:3, Мк. 3:18, Лк. 6:15, Жкн. 14:5, Жкн. 20:24, Жкн. 21:2, Элч. 1:13, Жкн. 13:37

+ 11:24 Лк. 14:14, Жкн. 5:29, Жкн. 6:39

+ 11:25 Жкн. 1:4, Жкн. 5:26, 1 Жкн. 1:2, 1 Жкн. 5:11

+ 11:26 Жкн. 5:24, Жкн. 8:51

+ 11:27 Мт. 11:2, Жкн. 1:49, Мт. 16:16, Мк. 8:29

+ 11:35 Лк. 19:41
+ 11:37 Жкн. 9:6-7
+ 11:38 Мт. 27:60
+ 11:41 Жкн. 17:1
+ 11:42 Жкн. 3:17
+ 11:43 Жкн. 5:28
+ 11:44 Жкн. 5:28
• 11:45 Мт. 26:1-5, Мк. 14:1-22, Лк. 22:1-2
+ 11:45 Жкн. 2:23
+ 11:50 Жкн. 18:14
+ 11:51 Мк. 10:45
+ 11:52 Жкн. 10:16, 1 Жкн. 2:2

+ 11:53 Мк. 14:1, Жкн. 5:18, Жкн. 7:1, Жкн. 8:37

+ 11:55 Жкн. 2:13, Жкн. 6:4,
+ 11:57 Жкн. 7:11
• 12:1 Мт. 26:6-13, Мк. 14:3-9, Лк. 7:36-50

+ 12:1 Жкн. 11:55, Мт. 21:17, Жкн. 11:1, Жкн. 11:18

+ 12:2 Лк. 10:38
+ 12:3 Жкн. 11:2
+ 12:6 Жкн. 13:29
+ 12:9 Жкн. 11:44
• 12:12 Мт. 21:4-9, Мк. 11:7-10, Лк. 19:35-38
+ 12:15 Мт. 21:4-5
+ 12:16 Жкн. 2:22
+ 12:19 Жкн. 11:47-48
+ 12:21 Жкн. 1:44
+ 12:23 Жкн. 2:4, Жкн. 17:1
+ 12:24 1 Кор. 15:36
+ 12:25 Мт. 10:39, Лк. 14:26
+ 12:27 Мк. 14:34, Жкн. 13:21
+ 12:28 Мк. 1:11, Мк. 9:7
+ 12:29 Элч. 23:9
+ 12:30 Жкн. 11:42
+ 12:31 Жкн. 16:11, 2 Кор. 4:4, Кол. 2:15
+ 12:32 Жкн. 3:14, Жкн. 8:28, Жкн. 6:44
+ 12:33 Жкн. 18:32

+ 12:35 Жкн. 1:4, Жкн. 8:12, Эф. 5:8, Жкн. 9:4, Жкн. 11:9, 1 Жкн. 1:6

+ 12:36 Лк. 16:8, 1 Тес. 5:5
+ 12:38 Рим. 10:16
+ 12:40 Мт. 13:15, Мк. 4:12, Элч. 28:27
+ 12:42 Жкн. 3:1, Жкн. 9:22, Жкн. 16:2
+ 12:43 Жкн. 5:44
+ 12:44 Мт. 10:40, Жкн. 13:20, Жкн. 14:1
+ 12:45 Жкн. 14:9
+ 12:46 Жкн. 1:4, Жкн. 8:12, Жкн. 9:5
+ 12:47 Жкн. 3:17, Жкн. 4:42, Жкн. 8:15

+ 13:1 Жкн. 12:1, Мк. 14:41, Жкн. 2:4, Жкн. 7:6, Жкн. 8:20

+ 13:2 Жкн. 6:70

+ 13:3 Мт. 11:27, Жкн. 17:2, Жкн. 8:14, Жкн. 16:28

+ 13:5 Мт. 20:28, Лк. 22:27

+ 13:8 1 Кор. 6:11, Эф. 5:26, Тит 3:5, Эвр. 10:22

+ 13:10 Жкн. 15:3

+ 13:11 Жкн. 6:64, Жкн. 18:2

+ 13:13 Мт. 7:22, Мт. 23:8, Лк. 6:46, Флп. 2:11

+ 13:14 1 Тим. 5:10
+ 13:15 1 Пет. 2:21
+ 13:16 Лк. 6:40, Жкн. 15:20

+ 13:17 Мт. 24:46, Лк. 11:28, Жкп. 1:22, Рим. 2:13

• 13:18 Мт. 26:21-25, Мк. 14:18-21, Лк. 22:21-23

+ 13:18 Жкн. 6:70,
+ 13:19 Мк. 13:23, Жкн. 14:29, Жкн. 16:4
+ 13:20 Мт. 10:40, Лк. 10:16, Жкн. 12:44
+ 13:21 Мк. 14:34, Жкн. 12:27

+ 13:23 Жкн. 19:26, Жкн. 20:2, Жкн. 21:7, Жкн. 21:20

+ 13:29 Жкн. 12:6
+ 13:31 1 Пет. 4:11
+ 13:32 Жкн. 17:1, Жкн. 17:5
+ 13:33 Жкн. 7:34, Жкн. 8:21

+ 13:34 1 Жкн. 2:7-8, 1 Жкн. 3:11, 2 Жкн. 1:5, Жкн. 15:12

• 13:36 Мт. 26:31-35, Мк. 14:27-31, Лк. 22:31-34

+ 13:37 Жкн. 11:16, Жкн. 21:19
+ 13:38 Жкн. 18:27
+ 14:1 Жкн. 12:44
+ 14:3 Жкн. 14:1, 1 Тес. 4:17
+ 14:5 Жкн. 11:16
+ 14:6 Жкн. 1:17, Жкн. 11:25, Эвр. 10:20
+ 14:8 Жкн. 1:43, Жкн. 12:21
+ 14:9 Жкн. 12:45
+ 14:10 Жкн. 10:38
+ 14:11 Жкн. 5:36
+ 14:12 Жкн. 8:14, Жкн. 13:3, Жкн. 16:28

+ 14:14 Мт. 7:7-8, Мк. 11:24, Жкн. 15:16, Жкн. 16:23, 1 Жкн. 3:22

+ 14:15 Мт. 28:20, 1 Жкн. 5:3, 2 Жкн. 1:6, Рим. 13:10

+ 14:16 Жкн. 15:26, Жкн. 16:13
+ 14:17 1 Кор. 2:14, Элч. 2:4
+ 14:19 Жкн. 7:33
+ 14:21 Жкн. 16:27
+ 14:22 Лк. 6:16, Элч. 1:13
+ 14:23 Аян 3:20

+ 14:26 Жкн. 15:26, Жкн. 16:13, 1 Кор. 2:10, 1 Жкн. 2:20, Лк. 24:49

+ 14:27 Флп. 4:7, Кол. 3:15

+ 14:28 Жкн. 14:1-2, 1 Кор. 11:3, 1 Кор. 15:24

+ 14:29 Мк. 13:23, Жкн. 13:19
+ 14:30 Жкн. 12:31, Эф. 2:2
+ 15:2 Мт. 3:10, Мт. 7:19
+ 15:3 Жкн. 13:10
+ 15:4 1 Жкн. 2:6

+ 15:5 Рим. 11:17, Жкн. 6:56, 1 Жкн. 3:24, Мк. 4:20

+ 15:6 Мт. 13:42
+ 15:7 Жкн. 14:14
+ 15:9 Мт. 3:17, Жкн. 5:20

+ 15:11 Жкн. 3:29, Жкн. 16:24, Жкн. 17:13, 1 Жкн. 1:4, 2 Жкн. 1:12

+ 15:12 Жкн. 13:34

+ 15:13 Жкн. 10:11, 1 Жкн. 3:16, Рим. 5:7-8, Эф. 5:2

+ 15:14 Мк. 3:35

+ 15:15 Жкн. 3:32, Жкн. 8:26

+ 15:16 Мт. 7:7-8, Мк. 11:24, Жкн. 14:14, Жкн. 16:23

+ 15:17 1 Жкн. 2:7, 1 Жкн. 3:11, 2 Жкн. 1:5
+ 15:18 Мк. 13:13, Жкн. 7:7, 1 Жкн. 3:13
+ 15:19 Жкн. 8:23, Жкн. 17:14

+ 15:20 Мт. 10:24, Лк. 6:40, Жкн. 13:16, Жкн. 5:16, 1 Кор. 4:12, 2 Кор. 4:9, 1 Тес. 2:15, 2 Тим. 3:12

+ 15:22 Жкн. 9:41
+ 15:23 Жкн. 5:23
+ 15:24 Жкн. 7:31, Жкн. 10:37

+ 15:26 Жкн. 14:17, Жкн. 16:13, Элч. 5:32, 1 Жкн. 5:6-8

+ 15:27 Лк. 24:48, Жкн. 19:35, Элч. 1:8

+ 16:2 Жкн. 9:22, Жкн. 12:42, Элч. 8:1, Элч. 9:1, Элч. 26:9

+ 16:3 Жкн. 18:19
+ 16:4 Мк. 13:23, Жкн. 13:19, Жкн. 14:29
+ 16:5 Жкн. 7:33, Жкн. 14:12
+ 16:7 Жкн. 15:26
+ 16:9 Жкн. 8:24
+ 16:11 Жкн. 12:31, Кол. 2:15

+ 16:13 Жкн. 14:17, Жкн. 15:26, 1 Жкн. 2:20, 1 Кор. 2:10

+ 16:15 Жкн. 17:10
+ 16:16 Жкн. 7:33
+ 16:20 Мт. 9:15
+ 16:22 2 Кор. 6:10

+ 16:23 Мт. 7:7-8, Мк. 11:24, Жкн. 14:14, Жкн. 15:16

+ 16:24 Жкн. 3:29, Жкн. 15:11, Жкн. 17:13, 2 Жкн. 1:12

+ 16:25 Мк. 8:32
+ 16:27 Жкн. 14:21
+ 16:28 Жкн. 8:14, Жкн. 13:3
+ 16:30 Жкн. 2:24-25
+ 16:32 Мт. 26:31, Мк. 14:27, Жкн. 8:16

+ 16:33 Жкн. 14:27, Кол. 3:15, Рим. 8:37, Аян 3:21

+ 17:1 Жкн. 11:41, Жкн. 2:4, Жкн. 12:23, Жкн. 8:54, Жкн. 13:32

+ 17:2 Мт. 28:18, Жкн. 5:22, Жкн. 13:3
+ 17:5 Жкн. 1:1-2
+ 17:8 Жкн. 6:69
+ 17:9 Лк. 22:32
+ 17:10 Жкн. 16:15,
+ 17:11 Жкн. 10:30
+ 17:12 2 Тес. 3:3, Жкн. 13:2, Жкн. 10:28

+ 17:13 Жкн. 3:29, Жкн. 15:11, Жкн. 16:24, 2 Жкн. 1:12

+ 17:14 Жкн. 8:23, Жкн. 15:19
+ 17:15 Мт. 6:13
+ 17:18 Жкн. 20:21
+ 17:22 Рим. 8:30
+ 17:24 Жкн. 14:3
+ 17:25 Жкн. 8:55, Жкн. 10:15
+ 17:26 Мт. 3:17, Жкн. 5:20

• 18:1 Мт. 26:47-56, Мк. 14:43-50, Лк. 22:47-53

+ 18:1 Мт. 26:36
+ 18:2 Лк. 22:39
+ 18:3 Элч. 1:16
+ 18:4 Жкн. 13:1, Жкн. 1:38, Жкн. 20:15
+ 18:9 Жкн. 17:12
+ 18:10 Лк. 22:38
+ 18:11 Мк. 10:38, Мк. 14:36
• 18:12 Мт. 26:57-58, Мк. 14:53-54, Лк. 22:54
+ 18:13 Лк. 3:2, Элч. 4:6
+ 18:14 Жкн. 11:50

• 18:16 Мт. 26:69-70, Мк. 14:66-68, Лк. 22:55-57

• 18:19 Мт. 26:59-66, Мк. 14:55-64, Лк. 22:66-71

+ 18:20 Жкн. 7:26
+ 18:22 1 Пад. 12:24, Элч. 23:2, Элч. 23:4
+ 18:26 Жкн. 18:10

+ 18:27 Мт. 26:64, Мк. 14:72, Лк. 22:60, Жкн. 13:38

• 18:28 Мт. 27:1-2, Мт. 27:11-14, Мк. 15:1-5, Лк. 23:1-5

+ 18:28 Элч. 10:28,

+ 18:29 Лк. 3:1, Лк. 13:1, Элч. 3:13, Элч. 4:27, 1 Тим. 6:13

+ 18:32 Мк. 10:33, Жкн. 12:33
+ 18:33 Мт. 2:2
+ 18:36 Жкн. 8:23, Жкн. 17:14
+ 18:37 Жкн. 3:11, 1 Жкн. 4:6
+ 18:38 Лк. 23:41, Эвр. 4:15
+ 18:39 Мк. 15:6-7

• 19:1 Мт. 27:15-31, Мк. 15:6-20, Лк. 23:13-25

+ 19:4 Лк. 23:41, Эвр. 4:15
+ 19:7 Жкн. 10:36,
+ 19:9 Элч. 8:32-33
+ 19:11 Жкн. 18:2, Жкн. 18:14
+ 19:12 Элч. 3:13

• 19:17 Мт. 27:32-44, Мк. 15:21-32, Лк. 23:26-43

+ 19:20 Эвр. 13:12
+ 19:25 Лк. 24:18, Лк. 8:2
+ 19:26 Жкн. 13:23

• 19:28 Мт. 27:45-56, Мк. 15:33-41, Лк. 23:44-49

+ 19:31 Жаш. 8:29, Жаш. 10:26-27

+ 19:34 1 Жкн. 5:6

+ 19:35 Жкн. 15:27, Элч. 1:8, 1 Жкн. 1:1-3, Аян 1:2

+ 19:36 Мт. 1:23, Мт. 21:4, Мт. 26:56

• 19:38 Мт. 27:57-61, Мк. 15:42-47, Лк. 23:50-56

+ 19:38 Жкн. 7:13
+ 19:39 Жкн. 3:1, Жкн. 7:50, Мт. 2:11
+ 19:40 Жкн. 11:44
• 20:1 Мт. 28:1-10, Мк. 16:1-8, Лк. 24:1-12
+ 20:1 Лк. 8:2
+ 20:2 Жкн. 13:23
+ 20:9 Лк. 24:27
• 20:11 Мк. 16:9-11
+ 20:12 Лк. 24:4, Элч. 1:10
+ 20:14 Лк. 24:16, Лк. 24:31, Жкн. 21:4
+ 20:15 Жкн. 1:38, Жкн. 18:4
+ 20:17 Мт. 28:10, Рим. 8:29, Эвр. 2:11

• 20:19 Мт. 28:16-20, Мк. 16:14-18, Лк. 24:36-49

+ 20:21 Жкн. 17:18
+ 20:22 Башт. 2:7
+ 20:23 Мт. 16:19, Мт. 18:18
+ 20:24 Жкн. 11:16
+ 20:28 Жкн. 1:1, 1 Жкн. 5:20, Флп. 2:6
+ 20:29 Мк. 15:32, 1 Пет. 1:8
+ 20:30 Жкн. 21:25

+ 20:31 Мт. 14:33, Лк. 1:35, Жкн. 1:7, Элч. 19:4, Жкн. 3:14-15, 1 Жкн. 5:13

+ 21:1 Жкн. 6:1

+ 21:2 Жкн. 11:16, Жкн. 14:5, Жкн. 20:24, Жкн. 1:45, Жкн. 2:1, Мт. 4:21, Лк. 5:10

+ 21:4 Лк. 24:16, Лк. 24:31, Жкн. 20:14
+ 21:5 Лк. 24:41
+ 21:6 Лк. 5:4
+ 21:7 Жкн. 13:23
+ 21:14 Жкн. 20:19, Жкн. 20:26
+ 21:16 Элч. 20:28, 1 Пет. 5:1
+ 21:19 Жкн. 13:37, 2 Пет. 1:14
+ 21:20 Жкн. 13:23, Жкн. 13:25
+ 21:22 Мт. 16:27, Мк. 9:1
+ 21:24 Жкн. 15:27, 3 Жкн. 1:12
+ 21:25 Жкн. 20:30

+ https://ibt.org.ru/ftpmirror/pub/ebook/KGZ/KYLSC/Ыйык-Китеп__Tran.azw3

Table of Contents

- Ыйык Китеп

- Жакан

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21